Samosa

Ang samosa mula sa Persang salita, Sambosag (سنبوسگ) ("tatsulukang pastelerya"), ay isang piniritong pastelerya sa Timog Asya at Iraning (Persang) pagkain. Malinamnam ang palaman nito na karaniwang binubuo ng gulay, pinaanghang na patatas, sibuyas, gisantes, pati di-behetaryanong karne at isda. Maaari itong magkaroon ng iba't ibang hugis, kabilang ang tatsulok, balisuso, o kalahating buwan, depende sa rehiyon. Kadalasang pinapares ang samosa sa chutney, at may pinagmulan sa panahong medyebal o mas maaga pa. Mayroon ding mga matatamis na bersiyon. Isang sikat na entrée, pampagana, o meryenda ang samosa sa mga lutuin ng Timog Asya, Gitnang Silangan, Gitnang Asya, Silangang Aprika at kani-kanilang mga diaspora ng Timog Asyano.
Nanggaling ang salitang samosa sa salitang Hindustani na 'Kamalian sa panitik: Ang tinukoy mong tungkulin ay hindi umiiral.' (Urdu: سموسہ, Hindi: समोसा), na matutunton sa Gitnang Persang salita na Kamalian sa panitik: Ang tinukoy mong tungkulin ay hindi umiiral. (سنبوسگ‎) 'pasteleryang tatsulok'. Sa wikang Arabe, tinatawag na Kamalian sa panitik: Ang tinukoy mong tungkulin ay hindi umiiral. ang mga kahawig na pastelerya; minsan Kamalian sa panitik: Ang tinukoy mong tungkulin ay hindi umiiral. ang baybay nito sa mga Medyebal Arabeng aklat-resipi.
Pinaniniwalaan na hango ang Timog Asyang samosa sa hinalinhang medyebal mula sa Gitnang Silangan na hinurno, hindi pinirito. Unang binanggit ang hinalinhan ng samosa ni Ishaq al-Mawsili, isang makata noong panahong Abasida, na nagpapuri sa sanbusaj. Masusumpungan ang resipi sa mga Arabeng aklat-luto noong ika-10–ika-13 siglo, sa mga pangalang sanbusak, sanbusaq, at sanbusaj, lahat hango sa Persang salita, Kamalian sa panitik: Ang tinukoy mong tungkulin ay hindi umiiral.. Sa Iran, sikat dati itong pagkain hanggang ika-16 na siglo, ngunit pagsapit ng ika-20 siglo, sikat na lang ito sa iilang probinsiya (kagaya ng mga Kamalian sa panitik: Ang tinukoy mong tungkulin ay hindi umiiral. ng Larestan). Binanggit ito ni Abolfazl Beyhaqi (995–1077), isang Iraning mananalaysay, sa Tarikh-e Beyhaghi.
Ipinakilala ang samsa ng Gitnang Silangan sa subkontinenteng Indiyano noong ika-13 o ika-14 na siglo ng mga kusinero mula sa Gitnang Silangan at Gitnang Asya na nagluto sa mga maharlikang kusina para sa mga pinuno ng Sultanato ng Delhi. Nagsulat si Amir Khusro (1253–1325), isang iskolar at maharlikang makata ng Sultanato ng Delhi, noong mga 1300 PK na nagustuhan ng mga prinsipe at maharlika ang "samosa na gawa sa karne, ghee, sibuyas, at iba pa". Inilarawan ni Ibn Battuta, isang ika-14th siglong biyahero at eksplorador, ang isang ulam sa korte ni Muhammad bin Tughluq, kung saan inihain ang samushak o sambusak, isang pastel na pinalamanan ng giniling na karne, almendras, pistatso, nogales, at espesya bago ang ikatlong kurso ng pulao. Ibinanggit sa Nimatnama-i-Nasiruddin-Shahi, isang aklat-luto noong medyebal Indiya na sinimulan para kay Ghiyath Shah, ang pinuno ng Sultanatong Malwa sa gitnang Indiya, ang sining ng paggawa ng samosa. Ibinanggit sa Ain-i-Akbari, isang dokumentong Mughal noong ika-16 na siglo, ang resipi para sa qottab, kung saan nakalagay, "tinatawag na sanbúsah ng mga tao ng Hindustan".
Sa paghahanda ng samosa, ginagamit ang maida, isang uri ng panlahatang harina, at ginagawang palaman ang timpla ng patatas na dinais at niluto o minasa't pinakuluan, sibuyas, gisantes, lentehas, luya, espesya at siling berde. Maaaring pambehetaryano o hindi ang samosa, depende sa palaman. Pinipritong-lubog ang buong pastelerya sa mantikang gulay o bihira, sa ghee hanggang mamula-mula ang balat. Inihahain ito nang mainit, at kadalasang pinapares sa sariwang berdeng chutney, kagaya ng menta, unsoy, o sampalok. Maaari ring gumawa ng matamis na bersiyon. Kadalasang inihahain ang mga samosa sa chaat, na tradisyonal na sinasabayan ng inihandang garbansos o puting gisantes, at inihahain kasama ang yogurt, minasang sampalok at berdeng chutney, at binudburan ng hiniwang sibuyas, kulantro, at chaat masala.
Sa mga Indiyanong estado ng Assam, Odisha, Kanlurang Bengal, Bihar at Jharkhand, sikat na meryenda ang mga singara o singra (চিংৰা) (bersiyon ng samosa sa Silangang Indiya) at makikita sa halos lahat ng dako. Mas maliit ito nang kaunti kumpara sa mga ibang bahagi ng Indiya, at binubuo ang palaman ng nilutong patatas na dinais, mani, at minsan pasas. Nakabalot ang mga shingra sa maninipis na masa (na gawa sa harinang panlahatan) at ipiniprito. Maganda ang kalidad ng shingra kapag patumpik-tumpik ang balat nito.