Gedhang

Gedhang[gədʰaŋ]kalebutuwuhanwoh-wohan kang asalé saka tlatahAsia Kidul-WétankalebuIndonésia.Gedhang banjur ditandur uga ingAfrikautawaMadagaskar,Amérika KidullanAmérika Tengah.IngJawa Barat, gedhang diaraniCau, lan ingJawa TengahlanJawa Wétan, yènngokojenengé gedhang lan yènkramajenengépisang.
Gedhang bisa diklasifikasèkakè dadi papat, yaiku:
typica, diarani uga M. paradisiaca normalis, Kaya ta pisangnangka,tanduklankêpok.
Gedhang duwé akèhgizikanggo keséhatan. Gedhang yèn mateng rasanélêgi.Lumrahé kandhutané gizi ing saben woh gedhang mateng yaiku 99kalori,protéin1,2gram,lêmak0,2 gram,karbohidrat25,8 mg,sêrat0,7 gram,kalsium8 mg,fosfor28 mg, bêsi 0,5 mg, vitamin A 44 RE,vitaminB 0,08 mg,vitamin C3 mg lanbanyu72gram.Gêdhang bisa gawé séhat, mulané gedhang bisa dipangan saben dina kanggo buah.Gedhang salah sawijinéwoh-wohan kang akèhsêrat.Gedhang ngandhutlemakmung sithik lan gampang dicérna.Karbohidrating gedhang kurang luwih ana 23-35%, lêmak 0,2% lan nduwé bahannabatiliyané, Gêdhang uga bébaskolésterol.Gedhang 100 gram duwé 120 kalori, gêdhang uga duwékalium,magnésium,sélénium,bêsilan vitamin.Gedhang uga bébasnatrium.Gedhang ngandhutvitamin B-6kanggo kaséhatanméntallan kaséhatan.Kurangvitamin B-6bisa nggawé wong gampang kesel, gampang nesu lan angèl turu.Gedhang uga bisa nglancaraké buang air besar lan nyêgahkankêrusus besar, amargagedhangakèh seraté.Saben gedhang nduwé 467 mgkalium.
Banana(Inggris), Tsiu, Cha(Cina), Pisyanga, Kila(India); Pisang(Indonesia), Klue(Thailand), Pyaw, Nget(Burma); Gedang(Jawa), Cau(Sunda), Biu(Bali), Puti(Lampung); Wusak lambi, lutu(Gorontalo), Kulo(Ambon), Uki(Timor).
Gedhang kalêbu woh-wohan kang duwé gizi kang apik.Gedhang uga dadi sumbervitamin A,minêral, lankarbohidrat.Gedhang bisa disogatké dadi ing méja makan utawaméja tamu, digawésalé gêdhang,pure gedhang, langlêpung gedhang.Kulit gêdhangbisa minangka nggawécukakanthi prosès férméntasi alkohol lan asem cuka.Godhong gêdhang kanggo mbungkus jajanan tradhisonal Indonésia.Wit gêdhang bisa digawé sêrat klambi, kêrtas.Yén wis dikêthok-kêthok cilik, wit lan godhong gêdhang uga kêna kanggo pakankéwanruminansiakaya tawedhuslanwedhus gémbèl.Lumrahé kanggo makani kéwan, yèn pas mangsa katiga kang arang anasukêt.Kanthi caratradhisionalbanyu sakaoyotgêdhang kepokuga kena minangka obatdiséntrilan pêndarahanusus bêsar, lanbanyusaka dêbogé kanggo obat larakêncinglan pênawarracun.
Pisang utawa gedhang apik dikonsumsi ibu-ibu kang lagi ngandhut, amarga gedhang nduwéasem folatkang bisa dadinutrisijanin.Nutrisi iki disesep janin nggunakakérahim.Nanging konsumsi gedhang kanggo ibu kang lagi ngandhut perlu diatur amarga gedhang duwé kurang luwih 85-100kalori.Kalori iki cacahé kakéyan yèn kanggo janin.
Gedhang kang dicampur karosusuéncér utawa dicemplungaké ing sagelas susu, bisa kanggo obat lelarausus.Kajaba iku uga bisa kanggo tamba pasién kang nduwé lelarawetenglancholik, gunané kanggo nétralakélambung.
Ora mung woh gedhang nanging godhong gedhang uga duwé manfaat kanggo obat kulit kang kebakar geni utawa nglonyom, mlocot.Carané mung diosét-osét utawa diolèskè ing kulit kang kebakar, awit campuran abu saka godhong gedhang kang ditambah lega klapa bisa gawé kulit krasa anyep lan bisa marékaké.
Para warga Gorontalo ing Sulawèsi Utara nduwé panemu yèngedhang gorohoutawa gedhang kas laladanGorontalobisa dadi makanan pokok utawa mung kanggo cemilan lan buah kanggo wong kang nduwé lelara gula utawadiabetes melitus.Carané yaiku gedhang goroho sing durung mateng dikukus banjur dicampur karo klapanomkang diparut.
Gedhang uga kena kanggo nambanijerawat.Carané gedhang digawé bubur kanthi dialusaké banjur dicampursusulanmadu.Sawisé iku banjur ditémplékna ing rai kaya yèn nganggo maskêr kanthi teratur kurang luwih 30-40menitlan sawisé iku banjur raup karo banyu anget lan bilas nganggo banyu anyep utawa banyuès.Cara ngéné iki mau ditlaténi kurang luwih nganti 2 minggu, saéngga kulit saya alus, jerawat padha mari lan kulit rai katon luwih resik.
Pendarahanrahim, Ngrapetakévagina,Sariawan usus,Ambeien,Cacar air,Kupinglan gorokan aboh/bêngkak,Diséntri,Amandêl,Kankêr wêtêng,lara kuning(lévêr), Pêndarahan usus bêsar,Diare.
Gêdhang bisa urip saênggon-ênggon.Pusat produksi gêdhang ingJawa Baratyaiku ingCianjur,Sukabumilan tlatahCirêbon.Indonésia kalêbu nagaratropiskangéksporgêdhang olahan ingJêpang,Hongkong,Cina,Singapura,Arab,Australia,Bêlanda,Amérika Sêrikat, lanPêrancis.Ékspor kang paling dhuwur yaiku nalika taun 1997 ing nagara Cina.
Supaya tuwuhan gedhang bisa urip subur, gedhang kudu ditandur ingiklimtropis basah, lembab, lanpanas.Ing iklim iki geehang bisa urip subur lan ngrêmbaka. Nanging gedhang uga isih bisa urip ing laladan sub tropis.Yèn banyuné arang-arang, gedhang uga isih bisa urip amarga wit gêdhang uga akèh banyuné sênajan.Nanging banyu ing sajeroning wit gêdhang ora bisa dijagakké.
Angin kanthi kecêpatan tinggi kaya angin kumbang bisa ngrusak godhong gêdhang lan duwé dampak ing thukulé tuwuhan.
Curah hujankang pas supaya gedhang bisa urip yaiku 1.520-3.800 mm/taun kanthi 2 wulan garing.Variasi curah hujan kudu kaimbangi karo kadar banyu ing lêmah supaya ora kebaceken. Amarga yèn kebaceken gedhang bisa mati.
Gedhang bisa urip ing lemah kang subur utawa akèhhumus, lêmah kang ana kapuré utawa diaranitanah berat.Gêdhang mbutuhakénutrisikang akèh kanggo urip mulané saliyané ditandur ing lemah kang subur kudu diwénéhi rabuk sajeroning nandur.Yèn nandur gêdhang banyuné ora kêna nganti garing uga ora kêna kebaceken, dadi kudu pas.
Gedhang kudu disirami kanthi inténsif.Dhuwuré banyu kang kesimpen ing lemah, ing laladan kang têlês yaiku 50–200 cm, lan ing laladan kang setengah têlês, kurang luwih 100–200 cm, yèn ing laladan kang garing yaiku 50-150cm.Lêmah kang kena érosi ora bisa ngasilaké gedhang kang apik. Lêmah kang dienggo nandur gedhang kudu lêmah kang gampang kanggo mbrebes banyu.Gêdhang ora bisa urip ing lêmah kang duwé kadargaram0,07%.
Gedhang duwé adhaptasi kang apik ing bab dhuwuré tlatah kanggo nandur lan kadar banyu.IngIndonésialumrahé gedhang bisa urip ing tlatah datarancendhèknganti pagunungan kang dhuwuré 2.000 m dpl.Gêdhang ambon,nangka, lan tanduk, bisa urip subur ing panggonan kang dhuwuré 1.000 m dpl saka laut.
Gedhang akèh-akéhé diténgkaraké kanthi caravégétatifutawa kanthi cara alami nganggo tunas utawa thukulan anakan gêdhang.
Dhuwure anakan gêdhang kang bisa ditandur utawa dadibibityaiku 1-1,5 m kanthi ambanéumbikurang luwih 15–20 cm.Anakan dijupuk saka wit gêdhang kang ngasilaké woh kang apik lan séhat. Dhuwuré bibit bakal dadi cikal-bakalé woh gêdhang yaiku cacahé sisir gêdhang saben tandan.Bibit anakan gêdhang jinisé ana loro, yaiku anakan nom lan tuwa.Anakan tuwa luwih apik yèn dienggo bibit, amarga wis nduwé bakal kembang lan cadangan makanan ing bonggolé.Bibit kang dhapuré mirib tombak kang lincip, kanthi godhong kang isih duwé bêntuk miribpêdhang, lan godhongé durung ngrembaka, luwih apik tinimbang bibit kang wis ngrêmbaka godhongéé.
Bibit gêdhang bisa ditandur dhéwé lan bisa uga tuku.Bibitgedhang ditandur kanthi jarak 2 x 2 m.Anakan gêdhang kang thukul lumrahé diwatesi, yaiku mung 7-9, supaya ora kakéyan anakan gêdhang kang thukul lumrahé anakan gedhang dikethok utawa dipaténi.
Bibit gêdhang kudu diolah sadurungé ditandur, ancasé kanggo ncegah hama utawa lelara.
Cara nggawé bibit bisa nganggo wiji, anakan, lan oyot,nanging nggawé bibitgêdhangkang nganggo bibit jarang dilakokaké.
Pisang serat utawa gedhang serat yaiku wit gedhang kang ora dijupuk wohé nanging seraté.Ing abad 16, Pigatotta nêrangaké yèn para panduduk ing laladan Cebu, Filipina, manfaatké serat gedhang manila kanggo bahan nggawé pakaian.Mulané gedhang iki jenengé musa tékstilitas.
Wit gedhang kagolong wit kang sêmu amarga kasusun saka upih-upih kang padha nutup-nutupi ing sajeroning susunan wit gedhang.Gedhang jinis iki dhuwuré bisa tekan 7 métér lan wernanéijo.Kembangé gêdhang dhapuré kaya woh jorong kang kulité kandel, nangingkêmbanggedhang iki kena dipangan.Wiji gedhang kluthuk dhapuré bunder, ireng, cilik, lan atos kayaklenthengwijiné randu.Gedhang kluthuk bisa diarani gedhangmanila, amarga asalé sakamanila.Kajaba iku uga ditandur ingIndia,Guatêmala, lanHonduras.Gêdhang kluthuk uga dikembangaké ing Indonésia.Tuwuhan iki urip ing panggonan 500 méter saka lumah air laut.Lêmah kang cocog yaiku lemah lêmpung kang gêmbur lan subur utawa akèhhumus.Gedhang iku tuwuhan tropika kang urip ing hawa panas lan rada lêmbab.Tuwuhan iki uga gampang ambruk yèn kena angin gedhé lan gampang mati amarga kebacekken.
Gedhang siyap dipanén yèn kuncup kembang wis metu, tegesé wis siyap dikethok lan dijupuk seraté.Serat saka gedhang iku sêrat kang kuwat lan bisa tahan banyu tawar utawa banyu asin. sêrat gêdhang jinis iki bisa kanggo nggawé talikapal laut, tali tambang, tali kanggo mancing.Kajaba iku uga bisa dipintal lan digawé anyaman bandulan utawa ayunan lansandal.
Gedhang hias kalêbu gêdhang kang ora dijupuk wohe.Tuwuhan iki pancèn apik yèn ditandur ing ngarêp omah utawa ing taman kanggo rerenggan.Carané nandur gêdhang iki yaiku kanthi nggunakaké anakané.Gedhang hias kapérang dadi loro yaikugedhang kipaslan gedhang-gedhangan.Diaranigedhang kipasamarga dhapuré mirib kipas.Gedhang kipas uga diarani gedhangmadagaskaramarga ana sing ngarani gedhang iki asalé sakamadagaskar.Gedhang-gedhangan utawa pisang-pisangan duwé wit kangsemu.Wit iki ukurané cilik-cilik lan thukul ngrêmbaka éndah. Lumrahé ditandur ing ngarêp omah amarga ukurané cilik.
Gedhang buah iki akèh didol ing pasar utawa toko buah, lan ing warung-warung.Gêdhang buah kapérang dadi papat.Sêpisan gêdhang kang bisa langsung dipangan yèn mateng, dadi ora usahnggodhog.Contonê gêdhang kepok, gedhangsusu, gedhang iko,gedhang émas, gedhang raja, gedhang byar, gedhang pipit, gedhang putri, lan gedhangambon.
Ana uga gedhang kang bisa dipangan kanthi diolah utawa dimasak dhisik, kaya ta gedhang tanduk, gedhang olo, gedhang kapas, gedhang bangkahulu.Kajaba iku ana gêdhang kang bisa dipangan langsung utawa dimasak dhisik.Tuladhané yaiku gedhang kepok lan gedhang raja.Ana uga gedhang kang dipangan nalika isih mentah, kaya ta gedhang klutuk utawa gedhang watu, carané gedhang kluthuk digawé rujak nalika isih enom.Rujak gedhang kluthuk rasané sepet.
Kang diarani gedhang komersial yaiku gêdhang kang akèh didol ing pasartradhisionalapa déné ing supermarkét.Gêdhang jinis iki akèh disênêngi masarakat amarga rasané énak lan dagingé êmpuk yèn wis maténg.
Ing Filipina gêdhang barangan uga diarani gêdhang lakatan.Ing Malaysia gedhang iki diarani gedhang berangan.Gedhang iki racaké dadi gedhang méja, yaiku gedhang kanggo cuci mulut yèn bubar mangan, tegesé gêdhang kanggo buah.Gêdhang iki aboté saben tundhun kurang luwih 12-20kg.Lumrahé saben tundhun ana 8-12 sisir, lan saben sisir ana isiné 12-20 gêdhang.Dawa gedhange 12–18 cm lan dhiamétéré 3–4 cm.Yèn wis mateng wernané kuning rada abang lan trotol-terotolcoklat. Werna daging buahé rada orén, déné rasané legi lan ambuné wangi.
Sabên tundhun, gêdhang raja ana 6 sisir lan sabên sisir ana 15 gedhang.Aboté sakgedhang kurang luwih 92 g lan dawané 12–18 cm kanthi dhiamétér 3,2 cm.Dhapuré mlengkung lan pucuké bunder.Dagingé nduwé warnakuningradaabang.Gedhang iki kalebu gedhang tanpa wiji.Gêdhang ikitéksturé kasar, rasané lêgi.Gedhang raja ngembang yèn wis 14 sasi sawisé ditandur.Gedhang iki mateng sawisé 164 dina, diétung saka metunékembanggedhang.
Gedhang iki uga diarani gedhang buah kang ukurane cilik, dawane 10–15 cm landhiameter3–4 cm.Saben tundhun abote 10–14 kg, lan ana 5-9 sisir.Saben sisir ana 12-16 gedhang.Yèn mateng warna kulite kuning rada coklat lan ana-trotol-trotol coklat rada ireng.Kulite tipis, wernane dagingeputih, rasanélegilan ambune wangi.
Gedhang iki kalebu gedhang olahan kang warna kulitekuningcerah lan daging buaheputih.Gedhang iki rasané legi lan ambune wangi.Saben tundhun ana 5-8 sisir lan saben sisir kira-kira abote 1620 g.Abote saben gedhang 120 g lan dawane 18 cm kanthi dhiameter 3 cm.Gedhang iki rasanéénakyèn digodhog utawa digoreng.
Saben tundhun kaisi 13 sisir.Wujud gedhange lurus lan pucuke bunder, abote 80 gram, dawane 7,8 cm, dhiametere 7,8 cm lan kandel kulite 0,2 cm.Werna daginge putih rada kuning lan ora ana wijine.Gedhang iki ngembang kurang luwih umur17bulan lan woh mateng limangsasisawisé ngembang.
Tundhun gedhang iki dawane 43 cm lan saben tundhun ana 6 sisir. Saben sisir ana 10-13 uler gedhang, saben gedhang dawane 12 cm lan dhiametere 3,4 cm kanthi ukuran 100 gram saben gedhang.Dhapuré buah lurus lan kandele kulite 0,3 cm.Daging buahe wernanekuningrada abang lan ora nduwé wiji.Gedhang iki ngembang yèn umuré wis 17 sasi lan bakal mateng limang wulan sawisé ngembang.
Saben tundhun kang dawane 32 cm iki ana 16 sisir lan saben sisir ana 15 uler gedhang.Gedhang iki wujudé lurus, dawane 8 cm, dhiametere 3,1 cm lan abote 40 gram kanthi kandel kulit 0,3 cm.Dagingekuningtanpawiji. Gedhang iki ngembang yèn umuré wis 14 sasi lan bakal mateng sawisé 5 wulan.
Saben tundhun kang dawane 22,5 cm duwé 4 sisir gedhang.Saben sisir ana 15 uler lan dawane 11 cm, dhiameter 3,2 cm,abote 60 gram lan kandele kulit 0.3 cm.Dhapuré lusus lan pucuke bunder,dagingbuah gedhang iki wernane kuning radaputihlan ora nduwéwiji.Gedhang iki ngembang yèn umuré wis 14 sasi lan bakal mateng sawisé 5 wulan.
Gedhang iki yèn mateng wernaneijo, rasané kecut legi.Gedhang iki lumrahé diolah utawa dimasak.Abote saben tundhun kira-kira 11–14 kg kang isisne 6-8 sisir, saben sisir ana 14-24 ulir gedhang.Saben gedhang dawane kira-kira 24–28 cm kanthi dhiameter 3,5–4 cm.
Gedhang iki warna kulité kuning trotol-trotol ireng.Dagingé nduwé warnaputihradakuninglan rasané legi lan ambuné kurang wangi.Saben tundhun aboté 17,5 kg, lan cacahé sisir sabên tundhun ana 7 sisir lan sabên sisir ana 15 ulir gêdhang.Dawané kurang luwih 6 cm lan kulité kandêl.Gedhangkapaslumrahé kanggo gedhang olahan.
Warnané kulit gedhang kidang yaikuabangrada orén lanungu, dagingé wernané putih.Rasané legi lan ambuné wangi.Gedhang iki lumrahé dipangan kanggo buah.Saben tundhuné ana 5-7 sisir lan saben sisir ana 12-13 ulir gedhang.Abote sabén sisir yaiku 1.150 gr lan saben uler kira-kira 120 gr.Dawané kira-kira 13 cm lan dhiamétéré 12 cm.
Gedhang iki mirib gedhang mas, bedane ing pucuke gedhang.Gedhang lampung pucuke lincip lan gedhang mas pucuke tumpul utawa bunder.Saben tundhun isiné 6-8 sisir lan saben sisir ana 18-20 gedhang.Abote gedhang saben sisir 940gram, abote saben gedhang kira-kira 50 gr.Dawane 9 cm lan dhiametere 10,5 cm.Kulit gedhang wernane kuning lan daginge nduwé warna putih rada abang.Gedhang lampung rasané legi lan ambune wangi.Gedhanglampungracaké kanggo buah utawa pencuci mulut. Gedhang iki gampang rontok saka sisire.
Gedhang iki akèh ditandur ing Maluku.Dhapuré unik kanthi tundhun kang madhep mendhuwur.Amarga tundhuné kang madhêp mendhuwur mula diarani gêdhang tongkat langit.Kulité wernané abang oren lan dagingéputihrada kuning.Gêdhang iki mujarab kanggo nambani pênyakit kuning.Aboté saben sisir kira-kira 1.200 gram lan aboté saben gedhang 150 gram.Dawanè 20 cm lan dhimetere 13 cm.
Gedhang iki dawané 15 cm lan dhiamétere 3,7 cm.Saben saktundhun ana 18 sisir lan saben sisir ana 11 ulir.Wujud buahé lurus lan pucuké bunder.Dagingbuahé wèrnané putih rada kuning,kulité kandel, kurang luwih 0,3 cm.Saben gedhang rata-rata abote 67,5 gram. Gedhang awak bakal mateng sawisé 5 sasi ngembang.
Gedhang kang mateng dioncéki lan diiris, banjur digaringké lan diawétké.Gedhang kang isihijodikumbah karo banyu umup, dioncéki, diiris, dipépé, dialuské lan diayak nganti dadi glepung.Glepung iki bisa kanggo gawébuburlanroti.Glepunggedhang bisa kanggo nambani pênyakit kang kasebabakégastrointéstinal(radang usus/lambung, kaya tadiaré,diséntri, gangguan pencernaan.
Jantung utawatuntutgedhang bisa dimasak kari, saliyané iku uga bisa digawéglepungkang bisa dadi asemsemutyaiku asem kang bisa nêtralké asem.Gunané kanggo ngurangi rasa panas ing njerowêtênglan marékaké tatu.
Tunas gedhang kang isih nom lan isih nutup bisa dipangan mentah utawa dimasak dhisik.Tunas gedhang uga bisa dimasaklodèhkanggo sayur utawa lawuh.
Daging buah gedhang kang isih mentah bisa dipanggang lan dadi pengganti kopi, nanging ora kabéh kopi bisa dadi pêngganti kopi.Kajaba iku awu utawa bubuk gedhang bisa kanggo uyah.Gedhang raja kang mentah bisa dialusaké kanggo nutupkanokang bocor.Pulut gêdhang bisa kanggo nambani cokotan ula utawakalajêngking, sarigodhonglan gedebog bisa kanggo nangkalcandulanovérdosisarsèènic.Gedhang kalebu buah kang gampang bosok amarga kadar banyuné kang akèh.Supaya awét gêdhang bisa diolah dadi jajanan. Gedhang kang isih mentah bisa diolah dadi gaplék, glepung, pati, sirup glukosa, tapé, lan keripik.Gedhang kang matêng bisa diolah dadisalé,sêlai, dodol, sari buah,anggur, pure, saos, nectar, pisang goréng, pisang epe, pisang rebus, kolak,getuk, ledre, pisang panggangkèju, gedhang gorèng, gedhangkrispi,lan kolak.