Ideolohiya

Angideolohiyaay isang hanay ng mgapaniniwalaopilosopiyana iniuugnay sa isang tao o pangkat ng mga tao, lalo na ang mga pinanghahawakan para sa mga kadahilanang hindi purongepistemiko,kung saan "kasing prominente ng mga praktikal na elemento ang mga teoretikal". Dating pangunahing inilapat sa mga teorya at patakarang pang-ekonomiya,pampulitika, orelihiyon, sa isang tradisyong mababakas kinaKarl MarxatFriedrich Engels, itinuturing ng mas kamakailang paggamit ng katawagan bilang pangunahing nagtutuligsa o kondenatoryo.Nilikha ang katawagan ni Antoine Destutt de Tracy, isang aristokrata atpilosopongKaliwagang Pranses, na inisip ito noong 1796 bilang "agham ng mga ideya" upang bumuo ng isang makatuwirang sistema ng mga ideya upang tutulan ang hindi makatuwiran na mga simbuyo ng mandurumog. Saagham pampulitika, ginagamit ang katawagan sa isang naglalarawang kahulugan upang tukuyin ang mga sistema ng paniniwalang pampulitika.
Nagmula ang katawagangideolohiyasaPransesnaidéologie, na nagmula mismo sa pagsasama-samang mga salitangGriyego:idéā(Sinaunang Griyego:ἰδέα; malapit saLockeanongkahulugan ngideya) at-logíā(Sinaunang Griyego:-λογῐ́ᾱ). Ang katawagang ideolohiya at ang sistema ng mga ideyang nauugnay dito ay nilikha noong 1796 ni Antoine Destutt de Tracy habang nasa bilangguan at hinihintay ang nakabinbin na paglilitis sa panahon ng Paghahari ng Takot, kung saan binasa niya ang mga gawa ni Locke at Étienne Bonnot de Condillac.
Sa pagnanais na makabuo ng isang ligtas na pundasyon para samoralat mgaagham pampolitika, nag-imbento si Tracy ng katawagan para sa isang "agham ng mga ideya", na binabatay sa dalawang bagay: (1) ang mga damdamin na nararamdaman ng mga tao habang nakikipag-ugnayan sila sa materyal na mundo; at (2) ang mga ideya na nabuo sa kanilang isipan dahil sa mga damdamin na iyon. Naisip ni Tracy angideolohiyabilang isangliberal na pilosopiyana magdedepensa sakalayaan ng indibiduwal, pagmamay-ari,malayang merkado, at konstitusyonal na mga limitasyon sa kapangyarihan ng estado. Sinusuportahan niya na, sa mga aspeto na ito, ang ideolohiya ay ang pinakahenerikong katawagan dahil naglalaman din ang 'agham ng mga ideya' ng kanilang pagpapahayag at pag-aalis.Napahintulutan si Tracy na ituloy ang kanyang ginawa dahil sakudetana naganap para patalsikin siMaximilien de Robespierre.Nagkaroon ng reaksiyon si Tracy sa yugtong teroristiko ng rebolusyon (sa panahon ng rehimengNapoleonbilang bahagi ngMga Digmaang Napoleoniko) sa pamamagitan ng pagtatangka ng isang rasyonal na sistema ng mga ideya upang labanan ang mga di-rasyonal na simbuyo ng mandurumog na halos nagwasak sa kanya.
Maraming iba't ibang uri ng ideolohiya, kabilang angpampulitika,panlipunan,epistemolohiko, atetikal. May tendensiya na ipalagay ng kamakailang pagsusuri angideolohiyabilang isang 'magkakaugnay na sistema ng mga ideya' na umaasa sa ilang mga pangunahing pagpapalagay tungkol sa realidad na maaari o walang anumang makatotohanang batayan. Sa pamamagitan ng sistemang ito, ang mga ideya ay nagiging magkakaugnay, paulit-ulit na mga huwaran sa pamamagitan ng subhutibo na patuloy na mga pagpipilian na ginagawa ng mga tao. Nagsisilbi ang mga ideyang na binhi sa paligid kung saan lumalago ang karagdagangpag-iisip. Maaring mula sa balintiyak na pagtanggap hanggang sa maalab na adbokasiya ang paniniwala sa isang ideolohiya. Nagbibigay-diin ang mga kahulugan, tulad ng kina Manfred Steger at Paul James, sa isyu ng paghuhuwaran at pag-aangking nakasalalay sa katotohanan. Sinulat nila: "Ang mga ideolohiya ay mga hinuwarang kumpol na normatibong napuspos ng mga ideya at konsepto, kabilang ang mga partikular na representasyon ng mga relasyon sa kapangyarihan. Ang mga konseptuwal na mapa na ito ay tumutulong sa mga tao na maggalugad sa pagiging kumplikado ng kanilang unibersong pampolitka at nagdadala ng mga angkin sa panlipunang katotohanan."
Ang pagsusuri ni Marx ay nakikita ang ideolohiya bilang isang sistema ng maling kamalayan na nagmumula sa mga ugnayang pang-ekonomiya, na sumasalamin at nagpapatuloy sa mga interes ng dominanteng uri.
Saagham pampulitika, ang ideolohiyang politikal ay isang tiyak na etikal na hanay ngmga mithiin,prinsipyo,doktrina,mito, osimbolong isang kilusang panlipunan, institusyon,klase, o malaking pangkat na nagpapaliwanag kung paano dapat gumana anglipunan, na nag-aalok ng ilang politikal at kultural na plano para sa isang tiyak na kaayusan sa lipunan. Ang mga politikal na ideolohiya ay nababahala sa maraming iba't ibang aspeto ng isang lipunan, kabilang subalit hindi limitado sa:ekonomiya,pamahalaan, kapaligiran,edukasyon,pangangalagang pangkalusugan,batas paggawa,batas kriminal, sistema ng hustisya,panlipunang seguridadatkapakanan,patakarang pampubliko at administrasyon,patakarang panlabas,karapatan, kalayaan attungkulin,pagkamamamayan,imigrasyon,kulturaat pambansang pagkakakilanlan, pangangasiwang militar, atrelihiyon.
Ang mga ideolohiyang politikal ay may dalawang dimensyon:
Ipinakita ng mga pag-aaral na ang ideolohiyang pampulitika ay medyo henetikong namamana.
Kahit na hinihikayat ang paghamon ng mga umiiral na paniniwala, tulad ng sa mga teoryang siyentipiko, maaaring pigilan ng nangingibabaw naparadigmao estadong pangkaisipan ang ilang mga hamon, teorya, o mga eksperimento na maging masulong. Ang isang espesyal na kaso ng agham na nagbigay inspirasyon sa ideolohiya ay angekolohiya, na nag-aaral ng mga ugnayan ng mga nabubuhay na bagay saDaigdig. Naniniwala ang sikologong perseptibo na si James J. Gibson na ang pang-unawa ng tao sa mga ekolohikal na relasyon ay ang batayan ng kamalayan sa sarili atkatalusanmismo.Nagmungkahi ang lingguwista na si George Lakoff ng isang nagbibigay-malay na agham ngmatematikakung saan kahit na ang pinakapangunahing ideya ng aritmetika ay makikita bilang mga kahihinatnan o produkto ng pandama ng tao—na kung saan kinakailangan mismo na umunlad sa loob ng isang ekolohiya.
Ang malalim na ekolohiya at ang modernong kilusang ekolohiya (at, sa mas mababang antas, ang mga partidong Lunti) ay lumilitaw na nagpatibay ng mga agham ekolohiya bilang isang positibong ideolohiya.Kinabibilangan ng ilang kilalang ideolohiyang nakabatay sa ekonomiya ang neoliberalismo, monetarismo, merkantilismo, halo-halong ekonomiya, panlipunang Darwinismo,komunismo,laissez-fairenaekonomika, atmalayang kalakalan. Mayroon ding mga kasalukuyang teorya ng ligtas na kalakalan atpatas na kalakalanna makikita bilang mga ideolohiya.
Isang malaking halaga ng pananaliksik sasikolohiyaang nababahala sa mga sanhi, kahihinatnan at nilalaman ng ideolohiya,na tinatawag ang mga tao na "hayop na ideolohikal" ni Althusser.Maraming mga teorya ang sinubukang ipaliwanag ang pagkakaroon ng ideolohiya sa mga lipunan ng tao.