ชิงช้าสวรรค์ (รายการโทรทัศน์)

ชิงช้าสวรรค์เป็นรายการโทรทัศน์ที่ผลิตโดยเวิร์คพอยท์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ออกอากาศครั้งแรกในปี พ.ศ. 2547 ทางโมเดิร์นไนน์ทีวีเริ่มแรกเป็นรายการปกิณกะ ก่อนจะเปลี่ยนเป็นการประกวดวงดนตรีลูกทุ่งเต็มรูปแบบ รายการได้ย้ายไปออกอากาศทางช่องเวิร์คพอยท์ในปี พ.ศ. 2558 ก่อนจะสิ้นสุดยุคแรกในปีต่อมา และได้กลับมาออกอากาศใหม่ในปี พ.ศ. 2565 ปัจจุบันดำเนินรายการโดย แพนเค้ก -เขมนิจ จามิกรณ์
ชิงช้าสวรรค์ เป็นรายการโทรทัศน์ที่ผลิตโดยเวิร์คพอยท์ เอ็นเทอร์เทนเมนท์ออกอากาศครั้งแรกเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2547 ทางโมเดิร์นไนน์ทีวีโดยช่วงแรกมีพิธีกร คือโน้ต เชิญยิ้ม, แอน -สิเรียม ภักดีดำรงฤทธิ์และส้มเช้ง สามช่าต่อมาในปี พ.ศ. 2553 สิเรียมได้ลาออกจากการเป็นพิธีกร โดยมี จุ๋ย -วรัทยา นิลคูหาทำหน้าที่แทนและในปี พ.ศ. 2558 ได้ย้ายไปออกอากาศทางช่องเวิร์คพอยท์โดยออกอากาศจนถึง พ.ศ. 2559 เป็นอันสิ้นสุดยุคแรก
ในปี พ.ศ. 2565 รายการได้กลับมาออกอากาศอีกครั้งในชื่อชิงช้าสวรรค์ 2022โดยมี แพนเค้ก -เขมนิจ จามิกรณ์เป็นพิธีกรคู่กับโน้ต นอกจากนี้จักรวาร เสาธงยุติธรรมยังเข้าร่วมเป็นคณะกรรมการตัดสินวงดนตรีลูกทุ่งระดับมัธยมศึกษา ร่วมกับสลา คุณวุฒิและชุติเดช ทองอยู่ ซึ่งเป็นกรรมการมาตั้งแต่รายการยุคแรกอีกด้วยก่อนที่ในปี พ.ศ. 2566 จะมีการเปลี่ยนกรรมการจากชุติเดชเป็น สุรินทร์ เมทะนีและในปี พ.ศ. 2567 มีการเปลี่ยนพิธีกรจากโน้ตเป็น ป๋อ -ณัฐวุฒิ สกิดใจ
ชิงช้าสวรรค์ มีรูปแบบรายการที่ได้แรงบันดาลใจมาจากงานวัดโดยในระยะแรกเป็นรายการปกิณกะ ประกอบด้วยช่วงสัมภาษณ์ การให้คะแนนร้านอาหาร ละครสั้น และการประกวดวงดนตรีลูกทุ่งระดับมัธยมศึกษา โดยคู่แรกที่ทำการแข่งขันคือโรงเรียนราชินีบูรณะพบกับโรงเรียนสายน้ำผึ้ง ในพระอุปถัมภ์ฯต่อมาจึงปรับรูปแบบเป็นการประกวดวงดนตรีลูกทุ่งเป็นหลัก
การประกวดวงดนตรีลูกทุ่งระดับมัธยมศึกษาในรายการชิงช้าสวรรค์ยุคแรก แบ่งการแข่งขันเป็นฤดู มีทั้งหมด 3 ฤดู ได้แก่ ฤดูหนาว, ฤดูฝน และฤดูร้อนตัดสินโดยคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญด้านเพลงและวงดนตรีลูกทุ่งจำนวน 3 คนในรอบการแข่งขันประจำฤดูและเพิ่มเป็น 7 คนในรอบแชมป์ออฟเดอะแชมป์โดยนอกจากสลา คุณวุฒิ และชุติเดช ทองอยู่ ที่เป็นคณะกรรมการมาตั้งแต่ปีแรกยังมีศิลปินลูกทุ่งและครูเพลงสลับสับเปลี่ยนหมุนเวียนเป็นกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ เช่นแดน บุรีรัมย์,ลพ บุรีรัตน์,ชลธี ธารทอง,ประยงค์ ชื่นเย็น,ธนิสร์ ศรีกลิ่นดี,วสุ ห้าวหาญ, และหนู มิเตอร์เป็นต้น
เมื่อแข่งขันครบสามฤดู แชมป์และรองแชมป์ประจำฤดูจะเข้ามาแข่งขันรอบแชมป์ออฟเดอะแชมป์ (รองแชมป์ประจำฤดูสามารถเข้าร่วมรอบแชมป์ออฟเดอะแชมป์ได้ ตั้งแต่ปีที่ 3 เป็นต้นไป)โดยในปี พ.ศ. 2548–2558 แข่งกันใน 3 ประเภทเพลง คือ เพลงช้า เพลงเร็ว และเพลงถนัดทีมที่มีคะแนนรวมทุกประเภทเพลงสูงสุด จะได้ครองถ้วยพระราชทานสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีซึ่งออกแบบโดยเฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์
ในช่วงปีแรกผู้ชนะรอบแชมป์ออฟเดอะแชมป์ จะได้รับถ้วยพระราชทานพร้อมทุนการศึกษา 100,000 บาท และตั๋วเครื่องบินไปกลับ กรุงเทพ-ดิสนี่ย์แลนด์ ฮ่องกง40 ที่นั่งปีต่อ ๆ มา ผู้ชนะจะได้รับถ้วยพระราชทานพร้อมทุนการศึกษามูลค่า 1,000,000 บาท
โรงเรียนจ่านกร้องจังหวัดพิษณุโลกเป็นสถาบันที่ประสบความสำเร็จมากที่สุดในการประกวดยุคแรก โดยครองถ้วยแชมป์ออฟเดอะแชมป์ของรายการมากที่สุด คือ 3 สมัยรองลงมาคือโรงเรียนเทพมิตรศึกษาจังหวัดสุราษฎร์ธานีที่ได้แชมป์ออฟเดอะแชมป์ 2 สมัยอันดับสามคือโรงเรียนบัวใหญ่จังหวัดนครราชสีมาที่ได้รองแชมป์ออฟเดอะแชมป์ 3 สมัยนอกจากนี้พิชิตชัย ศรีเครือนักร้องนำของวงดนตรีลูกทุ่งโรงเรียนจ่านกร้องในการครองแชมป์สองสมัยแรก ยังเป็นศิลปินที่มีชื่อเสียงอีกด้วย
การประกวดวงดนตรีลูกทุ่งระดับมัธยมศึกษาในชิงช้าสวรรค์ 2022 ได้ปรับรูปแบบการประกวดในรอบคัดเลือก เป็นการตระเวนไปตามภูมิภาคต่าง ๆ โดยรับสมัครพร้อมคัดเลือกผู้เข้าแข่งขันใน 5 จังหวัดของแต่ละภาค ได้แก่เชียงใหม่,ขอนแก่น,ชลบุรี,ปทุมธานีและนครศรีธรรมราชเพื่อคัดเลือกวงดนตรีลูกทุ่งระดับมัธยมศึกษา 20 ทีม เข้าแข่งขันในรอบการออกอากาศของรายการทีมที่ชนะการประกวดจะครองถ้วยพระราชทานพร้อมทุนการศึกษา 1,000,000 บาทโดยทีมที่ชนะเลิศได้แก่โรงเรียนประโคนชัยพิทยาคมรองชนะเลิศอันดับ 1โรงเรียนยุพราชวิทยาลัยและรองชนะเลิศอันดับ 2 โรงเรียนเชียงกลมวิทยา
ต่อมา ชิงช้าสวรรค์ 2023 ได้กลับมาอีกครั้ง พร้อมกับการเปิดตัว 16 โรงเรียนที่ผ่านเข้ารอบสู่รอบเปิดวง โดยได้มีการถ่ายทำการจับฉลากจับคู่การแข่งขันในรอบเปิดวงของทั้ง 16 ทีม ใน Episode ที่ 1 โดยโรงเรียนที่ผ่านเข้ารอบสู่รอบชิงชนะเลิศได้แก่ โรงเรียนนาหลวง กรุงเทพมหานคร และ โรงเรียนเทศบาล 4 (เพาะชำ) จ.นครราชสีมา ซึ่งผลสรุปออกมาว่าโรงเรียนเทศบาล 4 (เพาะชำ)สามารถคว้าแชมป์ไปครองได้สำเร็จ รับถ้วยพระราชทานพร้อมทุนการศึกษา 1,000,000 บาท
นอกจากการประกวดวงดนตรีลูกทุ่งระดับมัธยมศึกษาแล้ว ครั้งเมื่อรายการยังมีรูปแบบเป็นปกิณกะ ยังประกอบด้วยช่วงต่าง ๆ เพิ่มเติม เช่น
สัญลักษณ์สี
เวิร์คพอยท์ได้สร้างรายการโทรทัศน์ที่มีองค์ประกอบมาจากรายการชิงช้าสวรรค์ เช่นไมค์ทองคำ,ไมค์ทองคำเด็ก, ไมค์ทองคำ หมอลำฝังเพชร,ไมค์หมดหนี้และเพชรตัดเพชรเป็นต้น
นอกจากนี้ ในช่วงปี พ.ศ. 2559 ตัวรายการชิงช้าสวรรค์เองก็มีการสร้างรายการย่อย "ชิงช้าสวรรค์ ลูกทุ่งโอทอป" (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น "ชิงช้าสวรรค์ โอทอป") ซึ่งเดิมเป็นช่วงหนึ่งของรายการหลักแต่ต่อมาได้แยกจัดเป็นอีกหนึ่งรายการ โดยเป็นการประกวดร้องเพลงของตัวแทนประจำตำบล พร้อมนำเสนอผลิตภัณฑ์เด่นประจำตำบลนั้น ๆ โดยมีศิลปินลูกทุ่งสลับสับเปลี่ยนเป็นกรรมการในทุกสัปดาห์
ในปี พ.ศ. 2566 ชิงช้าสวรรค์มีสร้างรายการย่อยอีก 1 รายการ คือ "ชิงช้าสวรรค์ ร้องคู่สิบ" โดยนำนักร้องนำจากวงดนตรีลูกทุ่งที่เข้าประกวดในรายการชิงช้าสวรรค์ มาเป็นผู้เข้าแข่งขัน ร้องเพลงร่วมกับศิลปินมืออาชีพจำนวน 10 คน โดยมีกติกาคล้ายกับรายการนักร้องสองไมค์นั่นคือคะแนนจะมาจากสลา คุณวุฒิ ซึ่งเป็นกรรมการหลัก และศิลปินอีก 9 คนที่ไม่ได้ร่วมร้องเพลงกับผู้เข้าแข่งขันในแต่ละรอบ ถ้าหากผู้เข้าแข่งขันได้คะแนนตั้งแต่ 7 คะแนนขึ้นไป จะได้รับทุนการศึกษาสะสมรอบละ 3,000 บาท (หรือได้รับโบนัสเป็น 5,000 บาท หากได้คะแนนเต็ม 10 คะแนนในรอบนั้น ๆ) และได้แข่งขันต่อไปในแต่ละรอบ จนกระทั่งครบ 10 คน นั่นคือมีโอกาสได้รับทุนการศึกษาสูงสุดที่ 50,000 บาท และหลังจากผ่านทั้ง 10 รอบ ผู้เข้าแข่งขันจะได้รับประกาศนียบัตรจากสลา พร้อมลายมือชื่อจากสลาและศิลปินทั้ง 10 คน
ในปี พ.ศ. 2566 รายการชิงช้าสวรรค์ได้เปิดตัววงเกิร์ลกรุปแนวลูกทุ่ง ในชื่อว่า "ชิงช้าสวรรค์ ไอดอล" โดยมีสมาชิกจำนวน 5 คน (ต่อมาลดเหลือ 4 คน) จากวงดนตรีลูกทุ่งที่เข้าประกวดในรายการชิงช้าสวรรค์จำนวน 4 โรงเรียน
แม้ชิงช้าสวรรค์ในยุคแรกจะสร้างกระแสวงดนตรีลูกทุ่งระดับมัธยมศึกษา แต่บรรณวัชรจากคมชัดลึกวิจารณ์ว่าการประกวดวงดังกล่าวทำให้แต่ละโรงเรียนทุ่มงบประมาณจำนวนมากกับการสร้างวงดนตรี ทำให้วงดนตรีลูกทุ่งที่เข้ามาประกวดดูเป็นวงในอุดมคติมากเกินไป และผู้บริหารสถานศึกษาบางแห่งก็อาจใช้โอกาสนี้ในการสร้างชื่อเสียงให้ตนเอง มากกว่าส่งเสริมให้เยาวชนมีใจรักเพลงลูกทุ่งอย่างแท้จริง
ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2555 ผู้บริหารโรงเรียนแห่งหนึ่งร้องเรียนกับทางเวิร์คพอยท์ในประเด็นการตัดสินที่ไม่เป็นธรรมต่อสถาบันของตนและในเดือนกันยายนปีเดียวกัน ผู้ใช้สื่อสังคมออนไลน์บางส่วนวิจารณ์ว่า รายการจงใจใช้ความเศร้าของผู้สูญเสียบุคคลอันเป็นที่รักของผู้เข้าแข่งขันโรงเรียนหนึ่ง เพื่อสร้างความนิยมของตัวรายการเอง ขณะเดียวกัน ผู้ใช้สื่อสังคมออนไลน์ ก็ได้มีการวิจารณ์ถึงการทำหน้าที่พิธีกรของโน้ต เชิญยิ้มด้วย