Bánh mì

Salutuing Biyetnames, angbánh mìobanh mi(/ˈbɑːnmiː/,/ˈbæn/;, 'tinapay') ay isang maiklingbaguettena may manipis at malutong na balat at malambot at mahangin na tekstura. Madalas itong hinahati nang pahaba at pinapalamanan ng karne at malasang sahog tulad ngsubmarine sandwichat inihahain tuwing kainan na tinutukoy bilangbánh mì thịt. Kinakain din angbánh mìna walang laman bilangpangunahing pagkain.
Ang tipikal na Biyetnames na sanwits aypusyonng mga karne at gulay mula sa katutubonglutuin ng Biyetnamtulad ngchả lụa(tsoriso ng Biyetnam),unsoy(kulantro), pipino, inatsarang karots atlabanosna pinagsama sa mga kondimento mula sa lutuing Pranses tulad ngpâté, patisiliatmayonesa.Subalit samu't sari ang mga palaman na ginagamit, mulaxá xíu(asadong baboy) at kahit sorbetes. Sa Biyetnam, karaniwang inaalmusal o minemeryenda itong mga sanwits.
Ipinakilala angbaguettesa Biyetnam ng mga Pranses noong gitna ng ika-19 na siglo, noong dinastiyang Nguyễn at nagingisteypolnoong ika-20 siglo. Noong d. 1950, nalinang ang isang Biyetnames na Biyetnames na sanwits saSaigonna sumikat bilangpagkaing kalye, kilala rin bilangbánh mì Sài Gòn('sanwits ng Saigon' or 'mala-Saigongbánh mì').Kasunod ngDigmaang Biyetnam, pinasikat ng mga Biyetnames sa ibang bansa ang sanwits nabánh mìsa mga bansa tulad ng Australya, Kanada at Estados Unidos. Sa mga bansang ito, karaniwang ibinebenta ito sa mgapanaderyangAsyano.
Noon pa mang d. 1830, atestado na ang salitangbánh mìna nangangahulugang "tinapay", sawikang Biyetnamitasa diksiyonaryo ni Jean-Louis Taberd naDictionarium Latino-Annamiticum.Ipinakilala ng mga Pranses angbaguettesa Biyetnam, pati na rin mga ibang inihurnong pagkain tulad ngpâté chaud, noong d. 1860, noong simula ng kanilang imperyalismo sa Biyetnam.Noong una,bánh tâyang tawag ng mgaHilagang Biyetnamessabaguette, literal na "Kanluraningbánh", habangbánh mìang tawag ng mga Timog Biyetnames, "de-trigongbánh".Ibinanggit ni Nguyễn Đình Chiểu angbaguettesa kanyang tula noong 1861, "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc". Dahil sa presyo nginangkatnatrigo, kinonsiderangluhoang mgabaguetteat sanwits mula sa Pransiya. NoongUnang Digmaang Pandaigdig, dumagsa ang mga sundalo at panustos ng mga Pranses. Kasabay nito, ang pagkagambala sa pag-angkat ng trigo ay nagbunsod sa mga panadero na maghalo ng mumurahing harinang-bigas (na nagpalampot din sa tinapay). Bunga nito, naging posible na tamasahin ang mga ordinaryong Biyetnames ng mga isteypol mula sa Pransiya tulad ng tinapay.Maraming panaderya ang naghurno nang dalawang beses kada araw, dahil waring napapanis ang tinapay sa mainit at mahalumigmig na klima ng Biyetnam. Inalmusal ang mgabaguetteat nilahukan ang mantikilya at asukal.
Hanggang d. 1950, magkalapit ang mga sanwits sa mga panlasang Pranses, naging tipikal angjambon-beurre(palamang hamon at mantikilya) na pinalambot ngmayonesaopâté(sarsang atay).Partisyon ng Biyetnam noong 1954 ang ikinalipat ng higit sa isang milyong migrante mulaHilagang Biyetnampatungo sa Timog Biyetnam na nagpabago sa lokal na lutuin ng Saigon.Kabilang sa mga migrante sinaLê Minh NgọcatNguyễn Thị Tịnhna nagbukas ng maliit na panaderya na pinangalanangHòa Mãsa Distrito 3. Noong 1958,Hòa Mãang naging isa sa mga unang tindahan na nagbenta ngbánh mì thịt.Sa panahong ito, nagsimulang magbenta ang isa pang migrante mula sa Hilaga ng mga tinapay na pinalamanan ngchả(tsoriso) mula sa basket sa isangmobylette,at nagsimulang magbenta ang isang tinadhan sa Lalawigan ng Gia Định (Distrito ng Phú Nhuận sa kasalukuyan) ng mgaphá lấu, isang uri ng sanwits.Sa ilang tindahan, pinalamanan ang mga sanwits ng murang kesong Cheddar, na nanggaling sa ayudang pagkain ng mga Pranses na tinanggihan ng mga migrante mula sa Hilaga.Nagsimula ring magbenta ngbánh mìang mga komunidad ng Biyetnames sa Pransiya.
Pagkatapos ng Pagbasak ng Saigon noong 1975, naging luho muli angbánh mì.Sa panahon ng tinatawag na "panahon ng subsidyo", kadalasang naghain ang mgaphở-hang pag-aari ng pamahalaan ng mga tinapay at bahaw bilang pamutat na humantong sa kasalukuyang gawi ng pagsasawsaw ngquẩy(shakoy) saphở.Noong d. 1980, ang mga reporma sa merkado ng Đổi Mới ay humantong sa muling pagsilang ngbánh mì, pangunahing bilangpagkaing kalye.
Samantala, dinala ng mga Biyetnames na Amerikano angbánh mìsa mga lungsod ng Estados Unidos. Sa Hilagang California, pinapurihan sinaLê Văn Báat kanyang mga anak sa pagpapasikat ngbánh mìsa kapwa Biyetnames at di-Biyetnames na Amerikano sa pamamagitan ng Lee's Sandwiches, ang kanilang kainan sa trak at paspudan, simula noong d. 1980.Minsan inihalintulad angbánh mìsa mga lokal na sanwits. SaNew Orleans, napanalunan ng isang resipi ng "Biyetnames napo' boy" ang gawad ng 2009 para sa pinakamahusay napo' boysa taunang Pista ng Po-Boy sa Oak Street.Nagbebenta ang isang restoran ngPhiladelphiang kahawig na sanwits na minamarket bilang "Biyetnames nahoagie".
Mula d. 1970, dumating sa London ang mga Biyetnames na nagsilikas mula saDigmaang Biyetnamat tinanggap sa mga sentro ng komunidad.Kalaunan,  pinagtatagan  ang mga lugar sa London tulad ng De Beauvoir Town ng mga matagumpay na kantinang Biyetnames sa Shoreditch kung saan sumikat angbánh mìpati angphởmula d. 1990.