Kalsium karbonat

Kalsium karbonat— qeyri-üzvi kimyəvi birləşmə,karbon turşusu,duzvəkalsium. Kimyəvi formulu —CaCO3{\displaystyle {\mathsf {CaCO_{3}}}}.
Təbiətdə çox saydamineralşəklində olur, məsələn,kalsit,araqonitvə vaterit,əhəng daşı,mərmər, təbaşirin əsas tərkib hissəsidir və quş yumurtasının qabığına daxildir.
Suvəetanoldahəll olunmur.
Ağqida boyası(E170)olaraq qeydiyyata alınmışdır.
Ağ qida boyası E170 kimi istifadə olunur.Təbaşirkimi,lövhələrdə yazmaq üçün istifadə olunur. Gündəlik həyatda tavanları ağartmaq,ağacgövdələrini rəngləmək,bağçılıqdatorpaqları alkalaşdırmaq üçün istifadə olunur.
Çirklərdən təmizlənmiş kalsium karbonat,kağızvə qida sənayesində,plastik, boyalar, rezin, məişət kimyəvi maddələrin istehsalında və inşaatda bir doldurucu kimi geniş istifadə olunur.
Kağız istehsalında kalsium karbonat ağardıcı, doldurucu və eyni zamanda deoksidləşdirici kimi istifadə olunur.
Kağızistehsalında kalsium karbonat ağardıcı, doldurucu və eyni zamanda deoksidləşdirici kimi istifadə olunur. Silikatşüşəistehsalında - pəncərə şüşələri,şüşəbutulkalar, şüşə istehsalı üçün materiallarda istifadə olunur.
Gigiyenamaddələrinin istehsalında (məsələn,diş pastası),tibbdəistifadə olunur.
Qida sənayesində tez-tez quru süd məhsullarının topaqlara yığılmasının,şirniyyat istəyinin qarşısını almaq üçün bir dərman vasitəsi kimi də istifadə olunur.
Tövsiyə olunan dozadan artıq istifadə edildikdə (gündə 1,5 q), süd-qələvi sindroma (Burnett sindromu) səbəb ola bilər.Sümükxəstəliyi üçün tövsiyə olunur.
Plastik istehsalçıları təmiz kalsium karbonatın əsas istehlakçılarından biridir (ümumi istehlakın 50% -dən çoxu).Doldurucu və boya kimi istifadə olunan kalsium karbonatpolivinil xlorid(PVC), poliester liflər (krimplen, lavsan və s.),poliolefinlərinistehsalında zəruridir.
Bu tip plastiklərdən hazırlanan məhsullar hər şeyə uyğundur - borular, santexnika, plitələr, linolyum, xalçalar və s. Kalsium karbonat boyalar istehsalında istifadə olunan rəngləmə piqmentinin təxminən 20% -ni təşkil edir.
Tikinti- kalsium karbonatının başqa bir əsasistehlakçısıdır.Məsələn, doldurucu üzlüklər və mastiklər kimi.
Ayrıca, kalsium karbonat məişət kimyəvi maddələrinin istehsalında; santexnika, ayaqqabı kremləri üçün təmizləyici məhsullar üçün vacib birkomponentdir.
Kalsium karbonatdan turşu torpaqlarını deoksidləşdirmək üçün geniş istifadə olunur.
Kalsium karbonat minerallarda polimorf şəklində olur:
Kalsitintriqonal kristal quruluşu ən yaygındır.
Kalsium karbonat mineralları aşağıdakısüxurlardaolur:
Təbaşir təbəqəsi şəklində olan kalsium karbonat —  əsasənTəbaşir dövrünəaid kalkerli molyusk qabıqlarının yataqları, bütünqitələrdəyayılmış birmineraldır.
Təbiətdə üç kristal modifikasiyası (eyni kimyəvi tərkibi olan, lakin fərqli bir kristal quruluşa malik minerallar) var:kalsit,araqonitvəlaterit(faterit).
Bəzi süxurlar (əhəng daşı,təbaşir,mərmər, travertin və digər kalkerli tüflər) demək olar ki, tamamilə müxtəlif çirkləri olan kalsium karbonatdan ibarətdir.
Kalsitkalsium karbonatının sabit bir kristal modifikasiyasındadır və müxtəlif geoloji şəraitdə: çöküntü, metamorfik və qarışıq süxurlarda olur.
Bütün çöküntü süxurların təxminən 10% -i əsasən dəniz orqanizmlərinin qabıqlarınınkalsitqalıqlarından ibarətdir.AraqonitCaCO3-ün ən çox yayılmış kristal modifikasiyasıdır və əsasən bəzi digər orqanizmlərin molyusk qabıqlarında vəskeletlərindəəmələ gəlir.Araqonitqeyri-üzvi proseslərdə, məsələnkarstmağaralarında və ya hidrotermalbulaqlardada yarana bilər.
Laterit, bu karbonatın ən az sabit çeşididir və ya tez bir zamanda yakalsitdə, ya daaraqonitdəsuya çevrilir.Təbiətdəkristal quruluşu müəyyən çirklərlə sabitləndikdə nisbətən nadir olur.
Minerallardan hasil olunan kalsium karbonatın çoxu sənayedə istifadə olunur. Saf kalsium karbonat (məsələn, qida və yaəczaçılıqistifadəsi üçün)mərmərkimi az miqdarda zərərli çirkləri olan təbiimineraldanhazırlana bilər. Laboratoriyada kalsium karbonat — cəld əvvəlcədən söndürülmüş kalsium oksidi ilə hazırlana bilər. Bu vəziyyətdəkalsium hidroksidmeydana gəlir və sonra kalsium karbonatı çıxarmaq üçünkarbon qazıasqıya atılır:
Kalsium karbonat 900-1000 ° C-yə qədər qızdırıldıqda turşu oksidinə — CO2və əsasoksid—Kalsium-oksidiCaO parçalanır:
Bir turşu duzunu meydana gətirən karbon qazının çox olması ilə suda — kalsium bikarbonat Ca(HCO3)2ilə həll olur:
Bu reaksiya səbəbindənstallaktitlər,stalaqmitlərəmələ gəlir. Karbon qazı ilə zəngin olan təbiiyeraltı sular, karbon qazının az konsentrasiyası havaya daxil olduqda,mağaratavanlarından damcı şəklində buraxıldıqda, daha yaxşı suda həll olunan kalsium bikarbonatın meydana gəlməsi ilə zəif həll olunan kalsium karbonatını həll edir, kalsium bikarbonatı zəif olduqda tərs reaksiya yaranır, mağaralarda gözəl təbii formalar meydana gətirən kalsium karbonat və həll mexanizmi səbəbiylə karstmağaralarımeydana gəlir.
Məsələn, 1500 ° C-dən yuxarı temperaturdakarbonla, məsələn, koks şəklində kalsium karbid və karbonmonoksit meydana gətirir: