Gaàrí

Ní ẹkùn ìwọ̀ oòrùnÁfíríkà,gaàrí(tí a tún mọ̀ sígari,galli, tàbígali)/{{{1}}}/ó jẹ́ ìyẹ̀fun tí a rí láti ara ẹ̀gẹ́.
Nínú èdèHausa,gaàrítúmọ̀ sí ìyẹ̀fun tiguinea corn,àgbàdo,ìrẹsì,iṣu,ọ̀gẹ̀dẹ̀, àtijéró. Fún àpẹẹrẹ,garin dawajẹ́ èyí tí a rí láti araguinea corn,garin masaraàtigarin alkamajẹ́ èyí tí a rí látiàgbàdoàti wíìtì bákan náà, nígbà tígarin maganijẹ́ irinṣẹ́ ìyẹ̀fun.
A máa ń pò ó papọ̀ mọ́ omi tútù àti omi gbígbóná ní àwọn orílẹ̀-èdè kan ní ilẹ̀Áfíríkàbíi:Nàìjíríà,Benin,Togo,Ghana,Guinea,CameroonàtiLiberia.
Ẹ̀gẹ́, èyí tí ó jẹ́ egbò tí a ti rígaárí, ó kún fún àwọn èròjà tí ó pọ̀.
Gaàrí tún fara jọfarofatí orílẹ̀-èdèBrazil, tí wọ́n máa ń lò láti pèsè àwọn onírúurú oúnjẹ, pàápàá jùlọ ní Ìpínlẹ̀Bahia.
Láti ṣe ìyẹ̀fungaàrí, a máa wúẹ̀gẹ́, bẹ ẹ́, lẹ́yìn náà ni a máa fọ̀ ọ́ tónítóní kí á tó gún un.  A le fi òróró sí i kí a tó dà á sínú àpò, lẹ́yìn náà ni a máa gbé e sí abẹ̀ ẹ̀rọ tí a fi máa fún un fún wákàtí kan sí wákàtí mẹ́rìnlélógún láti fún àwọn omi tí ó wà lára rẹ̀. Lẹ́yìn tí ó bá gbẹ tán ni a máa yan án nínú agbada ńlá, a le fi òróró sí i tàbí kí a má fi sí i. Lẹ́yìn èyí ni ó máa fún wa ní Gaàrí, a le rọ́ pamọ́ fún ọjọ́ pípẹ́. A le gún un lódó tàbí kí á lọ̀ ọ́ lẹ́rọ láti fún wa ní ìyẹ̀fun.Gaàrípín sí oríṣiríṣi, lébú, èyí tí kò kúná àti èyí tí kò kùnà púpọ̀, èyí tí a le lò láti ṣe onírúurú oúnjẹ.
Ẹ̀bàó jẹ́ oúnjẹ tí a pèsè láti ara Gaàrí pẹ̀lú omi gbígbóná tí a sì fi orógùn rò ó títí tí ó fi máa dì papọ̀. A máa ń jẹ ẹ pẹ̀lú àwọn oríṣiríṣi ọbẹ̀, lára àwọn ọbẹ̀ tí a fi le jẹ ẹ̀bà ni:ilá,ẹ̀gúsí,Ẹ̀fọ́rírò,Afanga,Banga,Ewúro,Ewébú,Gbẹ̀gìrì, abbl.
Kókórójẹ́ oúnjẹ kan tí a fi máa ń panu, èyí tí a sáábà máa ń rí ní gúúsù ìlà-oòrùn àti ẹkùn gúúsù orílẹ̀-èdèNàìjíríà, ní àwọn Ìpínlẹ̀ bíi:Abia,Rivers,Anambra,Enuguàti ìpínlẹ̀Imo. Èyí tí a ṣe láti ara ìyẹ̀funàgbàdotí a dà papọ̀ mọ́ gaàrí àti ṣúgà tí awá dín in.
Gaàrí, gẹ́gẹ́ bí ìpanu tàbí oúnjẹ àsáréjẹ; a le rẹ ẹ́ sínú omi tútù (èyí tí a máa jẹ́ kí ó silẹ̀) pẹ̀lú ṣúgà tàbí oyin àti ẹ̀pà yíyan, nígbà mìíràn a le fi mílìkì mu un, bẹ́ẹ̀ ni a le lo àwọn onírúurú èròjà láti mu gaàrí.
Ní orílẹ̀-èdèLiberia, a máa ń logaàrífúnkanyanèyí tí wọ́n máa ń lò pẹ̀lú ẹ̀pà àti oyin.
A máa ń logaàrí gbígbẹpẹ̀lú ẹ̀wà ṣíṣè àti òróró. Oúnjẹ tí a dàpọ̀ ni wọ́n máa ń pè ní isyoo ke garri,tàbígarri-fɔtɔ/galli-fɔtɔnínú èdè àwọnGaní orílẹ̀-èdèGhanaatiGentí ó jẹ́ ẹ̀ka èdè àwọn tí wọ́n wà ní ẹkùn àríwá orílẹ̀-èdèTogoàtiBenin. Irúfẹ́ gaàrí yìí jẹ́ èyí tí a pò papọ̀ mọ́tòmátò,òróró,iyọ̀, àti àwọn ohun èlò ìṣebẹ̀, wọ́n sáábà máa ń jẹ ẹ́ gẹ́gẹ́ bí oúnjẹ ọ̀sán.Bẹ́ẹ̀ ni wọ́n máa ń fi jẹàkàràní orílẹ̀-èdèNàìjíríà.
Gaàrítí ó kúná (ni a tún mọ̀ sílẹ́búláàrin àwọnYoruba) a máa ń yí i papọ̀ mọ́ ata àti àwọn ohun ìṣebẹ̀ mìíràn. A máa fi omi tí ó lọ́wọ́ọ́rọ́ díẹ̀ pẹ̀lú òróró sí i lẹ́yìn náà ni a máa fi ọwọ́ rò ó papọ̀. Irúfẹ́Gaàríyìí jẹ́ èyí tí a máa ń fiẹjajẹ.
Ní orílẹ̀-èdèNàìjíríà, àwọn ẹ̀yàEfikmáa ń lo pogaàrímó àwọn ọbẹ̀ bíi; ọbẹ̀ ẹyin àti ọbẹ̀ funfun (tí wọ́n tún ń pè ní ọbẹ̀ òkè àti ilẹ̀) láti jẹ́ kí wọn ó ki.
Ní ìwọ̀-oòrùnÁfíríkà, oríṣi gaari méjì ni ó wà, àwọn náà ni gaàrí funfun yẹ́lò.Gaàrí yẹ́lòjẹ́ èyí tí wọ́n fi epo pupa sí nígbà tí wọ́n bá ń yan án.
Ní orílẹ̀-èdèGhana,gaàríjẹ́ èyí tí wọ́n máa ń pín sí ìsọ̀rí pẹ̀lú bí wọ́n bá ṣe dùn/kan sí pẹ̀lú bí wọ́n ṣe pọ̀ sí.
Àwọn tó bá fẹ́ ra gaari máa ń ra èyí tí ó bá kan dáadáa tí ojú rẹ̀ sì rẹwà.
Àdàkọ:African cuisine