Cənubi Azərbaycan mətbəxi

Güney Azərbaycan mətbəxi- tarixiAzərbaycantorpaqlarının böyük hissəsi olan, müasirİranınşimal qərbində yerləşən və TürklərinOğuz qolundanolanGüney Azərbaycanxalqı hələ öz adətlərini və ənənələrini yaşadır. İran Türklərinin sıx yaşadığı Şərqi Azərbaycan,Qərbi Azərbaycan,Ərdəbil,Zəncan,Qəzvin, Arak vəHəmədanbölgələrindən başqaTehran,Qum, Gülüstan,Kürdüstan,Xorasan,KirmanvəFarsbölgələrində də yaşayan Türklərin mədəniyyəti və adətləri hələ yaşanır və başqa xalqların mədəniyyətinə təsir etmiş, həm də onlardan təsir götürmüşdür.Cənubi Azərbaycanvə İran türklərinin mədəni dəyərləri qədim zamanlardan günümüzə qədər inkişaf etmiş və cəmiyyət üzvləri arasında maddi və mənəvi əlaqələr yaratmışdır. Bu xalqın tarixini, ənənələrini, sənətlərini və ədəbiyyatını öyrənmək çox vacibdir. İran Türklərininmətbəxidünyanın ən zənginlərindən biridir.Türkvəİslamdəyərlərinə uyğun olan yeməklərin ana maddəsi heyvani və bitki mənşəli məhsullarından əldə olunan ət, süd, taxıl, tərəvəz, yumurta və meyvədən ibarətdir. İran və Güney Azərbaycan mətbəxinin təməli sayılan bu nemətlərdən müxtəlif qidalar, o sıradan xəmirli, sulu, ətli və göyərtilərdən hazırlanan yeməklər Güney Azərbaycan mətbəxinin əsasını təşkil edir.
Ümumiyyətlə Güney Azərbaycan mətbəxinin adi günlərə, mövsümlərə və xüsusi günlərə görə fərqli növləri vardır və onların digər Türk xalqlarının mətbəxləri ilə bənzəri çoxdur. Aşağıda İran və Güney Azərbaycanda bişirilən və istifadə edilən xəmir işlərini, şorbaları, plovları, dolmaları, kababları, salatları və turşuları izah etməyə çalışırıq.
AstarairanınGilan ostanınınşimal-qərbində və tarixi azərbaycan ərazisində yerləşibdir.Əhalisinin çoxunu azərbaycan türkləri təşkil edərək,astaranın özünə məxsus yeməkləri var ki aşağıda bir neçəsinin adını çəkəcəyik:
Bünabyaxud BınabŞərqi Azərbaycan ostanınıncənub-qərbində yerləşən bir şəhərdir ki özünü aid ənənəvi yeməklərə malikdir,ancaq onların ən önəmlisiBınab Kababıdır.Bu kababın hazırlamasında sığır əti,soğan və məxsus turş dadlı ədviyyələrdən istifadə olunur.Kababla yanaşıBaslıqda bünabın ənənəvi şiriniyatlarından sayılır ki onun əsas ərzaqı üzüm şirəsidir.
CulfaşəhəriŞərqi Azərbaycan ostanınınşimal-qərbi vəNaxçıvan Muxtar Respublikasıiləsərhəddə yeralıbdır.Bu şəhərin yeməklərindən,bunları örnək göstərmək olar:
Elə ki bəllidirGüney Azərbaycanculfasında qurut yeməklərin hazırlanmasında çox önəmli rol oynayır.
ƏrdəbilGüney Azərbaycanınüçüncü böyük şəhəri olmaqla,özünə özəl xeyli dadlı yeməkləri var ki bunlardan ibarətdir:
Əsasən buğda və başqa taxılların unundan bişirilən müxtəlif adlı yeyintilər xəmir işləri adlanır.
Ümumiyyətlə Türk ellərinin mətbəxində olan sulu yeməklərə şorba deyilir.
Ümumiyyətlə Azərbaycanda plovun 200 növü var və xalq arasında "Azərbaycan mətbəxinin şahı" sayılır. Dəmli və kətə növləri vardır. Güney Azərbaycanda plovlar ayrıca və qarışıq olur. Plov ayrıca bişiriləndə zəfəranla və ya sarıköklə dəmlənir və onun yanında xuruşlar (qaralar) verilir. Xuruş əsasən quş və ya qoyun ətindən hazırlanır. Üzərinə albuxara, kişmiş, ərik qurusu əlavə edilir.
Azərbaycanın milli mətbəxinin əsas xörəklərindən olan dolmaların 30-dan çox növü var. Dolmalar yarpaq dolmalarına və doldurma dolmalara bölünür. Yarpaq dolması, kələm dolması, əvəlik dolması və b. doldurma dolmalar isə tərəvəzin və ya meyvələrin içini içliklə dolduqmaqla hazırlanır. Badımcan dolması, pomidor dolması, bibər dolması, heyva dolması, göbələk dolması və digər xörəklər var ki, doldurma dolmanın növləridir.
Güney mətbəxində kabablar əsasən iri burnuzlu, xırda burnuzlu, quşların, baliqların, və heyvanların içalatlarının ətndən pişirilir. Həmçinin ətin yanında yeralma, bamador, badımcan, heyva və digər tərəvəzlər də şişə taxılıb kabab kimi pişirilir.