Tempura

Angtempura(天ぷらo天麩羅,tenpura,[tempɯɾa])ay isangulam sa bansang Haponna karaniwang binubuo ngpagkaing-dagatogulayna ibinabad sabatidoatpinirito. Ipinakilala ang ulam ng mga Portuges sa Nagasaki noong ika-16 siglo sa pamamagitan ng mga teknika ng pagluluto ngfritter. Nagmula ang salitangtempurasa salitangtemporasa wikang Latin, na tumutukoy sa mga oras ng pag-aayuno kung kailan idinikta ng simbahan sa mga Katoliko na umiwas sa karne.
Sinasangkapan angbatidong malamig na tubig,itlog,at malambot naharinang trigo(pangkeyk,pampastryo panlahatan). Minsan idinaragdag angsodang panghurnoopulbos panghurnopara gumaan ang fritter.Kahawig ang epekto kung ginamit ang makinang na tubig sa halip na simpleng tubig.Tradisyonal na hinahalo ang batidong pantempura sa mga maliliit na batch gamit angtsapstiksnang iilang segundo lamang, na nag-iiwan ng mga limpak sa timpla na, kasabay ng malamig na temperatura ng batido, nagreresulta sa kakaibang lambot at lutong ng tempura kapag niluto. Madalas na pinananatiling malamig ang batido sa pagdagdag ng yelo, o sa paglagay ng mangkok sa mas malaking mangkok na may yelo sa loob nito. Kapag sumobra ang paghahalo ng batido, maaaktiba angglutenng trigo, at sa gayon, lalambot at magiging parang masa ang timpla kapag niluto.
Mayroong mga espesyal na pormulasyon ng harinang pantempura sa mga supermarket. Karaniwan, ito ay harinang magaan (mababang gluten), at paminsan-minsan, naglalaman ng mga pampaalsa katulad ng baking powder.
Hindi ginagamit ang migaha (panko) sa balat.Furaiang tawag sa mga pinritong pagkain na binalot sa migaha.Tumutukoy ito sa mga istilong-Kanluraning pritong pagkain na inimbento ng mga Hapones, kagaya ngtonkatsuoebi furai(pinritong sugpo).
Inilulubog ang mga maninipis na hiwa o piraso ng gulay o pagkaing-dagat sa batido. Pagkatapos, sandalingpinipritoang mga ito sa mainit namantika.Pinakakaraniwan angmantikang gulayomantikang canola; ngunit tradisyonal na niluto ang tempura samantikang linga.Marami pa ringspecialty shopsang gumagamit ng mantikang linga omantikang kamelya, at pinaniniwalaan na nakatutulong ang ilang mga kompuwesto sa mga mantikang ito sa pagpapagaan at pagpapalutong ng batido.
Ang itsura at tekstura nito pagkatapos iprito ay maputlang puti, manipis at malambot,ngunit malutong.
Sinasalok ang mga mumong batido (na tinatawag natenkasu) sa bawat batch ng tempura, para hindi masusunog ang mga ito at mag-iwan ng masamang lasa sa mantika.Ginagamit pa rin sa layuning ito ang maliit na pansalok na may lamabat (ami jakushi). Madalas na itinatabi angtenkasupara maging sangkap o sahog sa iba pang mga ulam.
Samu't saring mga pagkaing-dagat at gulay ang tinetempura salig sa tradisyon.
Marahil angebi(hipon) ang pinakatanyag na tinetempurang pagkaing-dagat. Kinabibilangan sa mga uri ng pagkaing-dagat na tinetempura ang:
Tinatawag nayasai tempuraang tinempurang gulay. Maaaring ihain ang lahat ng tempurang gulay bilang pagkaingpanggugulayin. Kabilang sa mga tinetempurang gulay ang:
Kinakain ang mga nilutong piraso ng tempura na may kasamang sawsawan, inaasnan na walang sawsawan, o ginagamit sa pagbuo ng mga iba pang ulam. Karaniwang sinasabayan ang tempura ngdaikonat kinakain agad pagkatapos iprito habang mainit. Sa bansang Hapon, madalas itong matatagpuan sa mga mangkok ng sinabawang soba o udon madalas sa anyo ng isang hipon, dahon ng shiso, ofritter.Tentsuyuang pinakakaraniwang sawsawan nito (halos tatlong bahagi ngdashi, isang bahagi ngmirin,at isang bahagi ngshōyu). Bilang kapalit nito, maaaring lagyan ngasinang tempura bago kainin. Ginagamit din ang mga timpla ngpinulbos na matchaat asin oyuzuat asin.
Pinagsasama rin ang tempura sa iba pang mga pagkain. Kapag ipinatong sa ibabaw ngsoba(pansit bakwit), tinatawag itongtempura sobaotensoba. Mayroon ding tempura na inihahain sa istilongdonburikung saan inilalagay ang tinempurang hipon at gulay sa ibabaw ng isang mangkok ngkanin(tendon) o sa ibabaw ng sinabawawangudon(tempura udon).
Dati-rati, pinrito lang ng mga Hapones ang mga pagkain nang walangbreadingo batido, o pinrito sa galapong. Subalit sa dakong huli ng ika-16 na siglo, natamo ang isang teknika sa pagluluto gamit ang batido na gawa sa harina at itlog saNagasakimula sa mga misyonerong Portuges. Naging paraan ito upang sundin ang mgapanuntunan sa pag-ayuno at pangilin ng mga Katolikosa mgaaraw ngQuatuor Tempora.Minana ng Portuges, isangwikang Neo-Latino, ang salitangTêmporamula saTemporang Latin.Sa gayon, ito ang etimolohiya ng salita. Noong mga panahong iyon, pinrito ang tempura sa mantika na may batido na gawa sa harina, tubig, itlog, at asin; hindi katulad ngayon, kinain ito nang walang sawsawan.
Noong bandang simula ng ika-17 siglo, sa mayLook ng Tokyo, nagkaroon ng kapansin-pansing pagbabago sa mga sangkap at paghahanda ng tempura habang sumikat ang kultura ngYatai (kiosko ng pagkain). Upang lubusang mapakinabangan ang sariwang pagkaing-dagat habang mapanatili ang pinong lasa nito, harina, itlog at tubig lamang ang mga naging sangkap nito at hindi pinalasa ang batido. Dahil saglit lang ang paghalo ng batido sa malamig na tubig, hindi ito lumalagkit, hindi katulad ng masa kung saan naaktiba ang gluten ng trigo. Kaya matulong ang tekstura, at isa ito sa mga pangunahing katangian ng tempuira ngayon. Naging kaugalian na isawsaw nang mabilis ang tempura sa sawsawan na may ginadgad na daikon bago kakainin.
Ngayon sa bansang Hapon, nagmumula ang mga pangkaraniwang resipi ng tempura sa "estilong Tokyo (estilong Edo)", na inimbento sa mga kainan na malapit sa kahabaan ng tabing-ilog na bilihan ng isda noong panahong Edo. Ang pangunahing dahilan kung bakit sumikat ang tempura ay ang kasaganaan ng pagkaing-dagat. Bukod diyan, habang sumulong ang mga pamamaraan ng pagkuha ng mantika, naging mas mura ang mantika. Ipinagbawal ang paghain ng mga pinritong pagkain sa loob ng bahay noong Edo dahil panganib sa sunog ang mantika sa mga tahanang Hapones na gawa sa papel at kahoy. Sa dahilang iyon, sumikat ang tempura bilangfast foodna kinakain sa mga kiosko sa labas. Tinuhog ito, sinawsaw, at kinain. Kinokonsiderang isa sa mga "piling pagkain ng Edo" kasama ngsoba(pansit bakwit) atsushina inuuwi mula sa mga kainan.
Unang inilathala ang modernong resipi ng tempura noong 1671 sa aklat-luto na pinamagatang "料理献立抄".  Pagkatapos ng panahong Meiji, hindi na itinuring ang tempura bilangfast foodsubalit sa halip, naging lutuing de-kalidad.
Nagmula ang salitang "tempura", o ang pamamaraan ng paglubog ng isda at gulay sa batido at pagprito nito, sa salitang "tempora", isang salitang Latin na nangangahulugang "mga oras," "haba ng oras" na ginagamit ng mga misyonerong Kastila at Portuges upang tumukoy sapanahon ng Kuwaresma(ad tempora quadragesima), Biyernes, at iba pang mga araw ng banal sa Kristiyanismo. Tumutukoy angquattuor temporasa mga banal na araw kung kailan iniiwasan ng mga Katoliko ang pulang karne at kumakain na lang ng isda o gulay.Maaaring nakuha ang ideya na ng salitang "tempura" mula saPortugesna pangngalangtempero,na nangangahulang isang anumang uri ng kondimento o pampalasa. Posible rin na nagmula ito sa pandiwangtemperar,na nangangahulugang "timplahin" dahil maaaring hiniram ng wikang Hapones ang salitang "tempero" nang walang pagbabago ng anumang mga patinig dahil magkasingtulad ang pagbigkas ng Portuges sa pagbigkas sa wikang Hapones.Mayroon pa ring ulam ngayon saPortugalna halos kapareho ng tempura na tinatawag napeixinhos da horta, "mga isda sa hardin", na binubuo ng sitaw na isinasawsaw sa batido at pinrito.
Ipinapalagay na sumikat ang salitang "tempura" sa timog Hapon; lumaganap ang paggamit nito sa pagtutukoy sa anumang uri ng pagkain na inihanda gamit ang mainit na mantika, kapiling dito ang ilan na umiiral nang pagkaing Hapones.Ngayon, lalo na sa Kanlurang Hapon, karaniwang ginagamit ang salitang "tempura" upang tumukoy sasatsuma age, isang pinritongsurimi(keyk na isda) na ginawa nang walang batido.
Sa bansang Hapon, tinatawag natenpura-yaang mga tempurahan orestawranna eksperto sa tempura. Maraming restawran ang naghahain ng tempura bilang bahagi ng isangbento(baunan), at popular na sahog din ito sa mga bento na pang-takeouto sa mgaconvenience store. Lubhang nag-iiba ang mga sangkap at estilo ng pagluluto at paghahain ng tempura sa buong bansa, at may kahalagahan na inilalagay sa paggamit ng sariwang, pana-panahong mga sangkap.
Sa labas ng Hapon (gayundin kamakailan sa Hapon), maraming mga di-tradisyonal atpusyongpaggamit ng tempura. Kabilang ang mga tinempurang pagkain sa menu ng mga kusinero sa buong mundo, at samu't saring baryante ng batido at sangkap na ginagamit, katulad ngbrokoli,zucchini,esparagoatsayote. Kabilang sa iba pang di-karaniwang mga sangkap ang hiniwangnori, pinatuyong prutas tulad ngsaging, atsorbetes(tinempurang sorbetes). May mgaAmerikanongrestawran na naghahain ng iba't ibang tinempurang karne, lalo na ang manok at keso, karaniwanmozzarella.Isang baryasyon ang paggamit ngpanko(migaha), na nagreresulta sa mas malutong na tekstura kaysa sa batidong pantempura. Subalit sa Hapon, ituturing ito na pagkaingfurai.Kadalasang ginagamit ang tempura (lalo na ang hipon) bilang palaman samakizushi. May isang medyo bagong baryante ng tinempurang sushi na may buo-buong piraso ng sushi na inilulubog sa batido at piniprito.
SaBangladesh, madalas na piniprito ang mga bulaklak ng kalabasa omarrowna may kasamang isang gramo ng galapong na may halong anghang na nagreresulta sa estilong Bengali na tempura na kilala bilangkumro ful bhaja.
SaTaiwan,tiānfùluó(天婦羅) ang tawag sa tempura at karaniwang makikita sa menu ng mga restawranteng Hapones sa buong isla. Karaniwang ibinebenta ang isang katulad-tunog na putahe,tiánbúlà(Tsino:甜不辣;pinyin:tiánbùlà; lit.: "matamis, hindi maanghang") sa mgapamilihan sa gabi. Ang tianbula aysatsuma-ageng mga Hapones at ipinakilala sa mgaTaiwanes sa ilalim ng pamumuno ng mga Haponesng mga taga-Kyushu, kung saan kilala ang satsuma-age bilangtempura.