ภาษาเยอรมัน

ภาษาเยอรมัน(อังกฤษ:German; เยอรมัน:Deutsch) เป็นภาษากลุ่มเจอร์แมนิกด้านตะวันตก และเป็นภาษาที่มีคนพูดเป็นภาษาแม่มากที่สุดในสหภาพยุโรปส่วนใหญ่พูดในประเทศเยอรมนีออสเตรียลิกเตนสไตน์ส่วนมากของสวิตเซอร์แลนด์ลักเซมเบิร์กแคว้นปกครองตนเองเตรนตีโน-อัลโตอาดีเจในอิตาลีแคว้นทางตะวันออกของเบลเยียมบางส่วนของโรมาเนียแคว้นอาลซัสและบางส่วนของแคว้นลอแรนในฝรั่งเศส
นอกจากนี้ อาณานิคมเดิมของประเทศเหล่านี้ เช่นนามิเบียมีประชากรที่พูดภาษาเยอรมันได้พอประมาณ และยังมีชนกลุ่มน้อยที่พูดภาษาเยอรมันในหลายประเทศทางยุโรปตะวันออก เช่นรัสเซียฮังการีและสโลวีเนียรวมถึงอเมริกาเหนือ(โดยเฉพาะสหรัฐ) รวมถึงบางประเทศในลาตินอเมริกา เช่นอาร์เจนตินาบราซิลโดยเฉพาะในรัฐฮิวกรังจีดูซูวรัฐซังตากาตารีนารัฐปารานาและรัฐเอชปีรีตูซังตู
ชาวอามิชรวมถึงชาวเมนโนไนต์บางคนก็เป็นภาษาเยอรมันอย่างหนึ่ง ประมาณ 120 ล้านคน คือ 1/4 ของชาวยุโรปทั้งหมด พูดภาษาเยอรมัน ภาษาเยอรมันเป็นภาษาต่างประเทศที่สอนทั่วโลกมาเป็นอันดับ 3 และเป็นภาษาต่างประเทศที่สอนมากที่สุดเป็นอันดับ 2 ในยุโรป(เป็นรองภาษาอังกฤษ)สหรัฐและเอเชียตะวันออก(ประเทศญี่ปุ่น) เป็นหนึ่งในภาษาราชการของสหภาพยุโรป
ภาษาเยอรมันใช้อักษรละตินในการเขียนเช่นเดียวกับภาษาส่วนใหญ่ในยุโรป และมีอักขระพิเศษอีก 4 ตัว เป็นสระที่มีอุมเลาท์ (umlaut) 3 ตัว ได้แก่ä öและüกับอักษรเอสเซ็ท ß แต่สำหรับภาษาเยอรมันมาตรฐานของประเทศสวิตเซอร์แลนด์และลิกเตนสไตน์ไม่ใช้ตัว ß เลย โดยจะใช้ssแทนß
ภาษาเยอรมันเป็นภาษาที่สามารถสังเกตเห็นได้ง่าย เพราะมีระบบเขียนที่เป็นเอกลักษณ์หลายประการ เช่น อักขระที่มีอุมเลาท์ข้างต้น การใช้อักษรตัวใหญ่เริ่มต้นคำนามทุกคำ (ซึ่งเป็นระเบียบที่เคยแพร่หลายในยุโรปเหนือแต่ปัจจุบันเหลืออยู่ไม่กี่ภาษา โดยเยอรมันเป็นภาษาที่ใหญ่ที่สุดที่ยังคงทำเช่นนี้) และการเขียนคำประสมติดกันโดยไม่เว้นวรรค (ต่างจากภาษาอังกฤษที่เวลานำคำนามมาประสมกันจะเว้นวรรคคั่น) ทำให้ภาษาเยอรมันสามารถมีคำประสมที่ยาวมาก ตัวอย่างเช่น คำเยอรมันที่ยาวที่สุดที่เคยมีการตีพิมพ์ คือDonaudampfschiffahrtselektrizitätenhauptbetriebswerkbauunterbeamtengesellschaftมี 79 ตัวอักษร อย่างไรก็ตาม เพื่อความสะดวกในการอ่าน คำที่ประสมจากคำนามมากกว่า 3-4 คำถือว่าพบได้ยาก นอกเหนือจากบริบทอารมณ์ขัน
ก่อนการปฏิรูประบบเขียนภาษาเยอรมัน ค.ศ.1996 อักษรßใช้แทนssหลังสระเสียงยาวหรือสระประสม ก่อนพยัญชนะ และท้ายคำหรือหน่วยคำ หลังการปฏิรูปไปแล้ว จะใช้ßแทนssเฉพาะหลังสระเสียงยาวหรือสระประสมเท่านั้น
เนื่องจากตัวßไม่สามารถเริ่มต้นคำได้ ในอดีตจึงไม่เคยมีการคิดตัวอักษรßตัวใหญ่ขึ้นใช้ เมื่อจำเป็นต้องใช้ßตัวใหญ่ (เช่นเมื่อใช้ตัวใหญ่ทั้งคำ) ก็จะใช้SSแทน เช่นคำว่าMaßband("ตลับเมตร") เขียนตัวใหญ่เป็นMASSBANDยกเว้นในชื่อที่เป็นอักษรตัวใหญ่ในเอกสารราชการ อนุโลมให้คงßตัวเล็กเอาไว้เพื่อป้องกันความสับสน (เช่น "KREßLEIN" ไม่ใช่ "KRESSLEIN") จนกระทั่งในปี ค.ศ. 2017 ได้มีการบรรจุอักษรẞเป็นอักษรตัวใหญ่ของßลงในระบบเขียน
หากไม่สะดวกที่จะพิมพ์สระอุมเลาท์ (ä öü) ทั่วไปสามารถใช้aeoeueแทน และใช้ssแทนßในทำนองเดียวกัน แต่หากสามารถพิมพ์ได้ก็ควรหลีกเลี่ยง เนื่องจากวิธีการนี้ถือเป็นเพียงวิธีการเฉพาะหน้า มิใช่การเขียนที่ถูกต้องตามระเบียบ
ในการจัดลำดับคำในพจนานุกรม ไม่มีระเบียบที่เป็นสากลว่าควรจัดตัวอักษรที่มีอุมเลาท์อย่างไร ในสมุดโทรศัพท์มักมองอักษรอุมเลาท์ว่าเป็นสระฐานกับตัวeเช่นÄrzteอยู่หลังAdressenverlageแต่มาก่อนAnlagenbauerเพราะมองÄrzteเป็นAerzteส่วนในพจนานุกรมมักจัดคำที่มีอุมเลาท์ไว้หลังคำที่เหมือนกันที่ไม่มีอุมเลาท์ เช่นÄrzteมาหลังArztแต่ก่อนAssและก็มีพจนานุกรมบางฉบับจะเอาคำที่มีอุมเลาท์ทุกคำไปต่อท้ายสุด คือทุกคำที่ขึ้นต้นด้วยÄจะอยู่เป็นหมวดแยกหลังทุกคำที่ขึ้นต้นด้วยAนอกจากนี้พจนานุกรมเก่าแก่บางฉบับจะแยกเอาSchและStไปเป็นหมวดแยกหลังหมวดSแต่โดยทั่วไปจะถือว่าเป็น S+C+H และ S+T
การใช้เครื่องหมายคำพูดในภาษาเยอรมัน นิยมใช้เครื่องหมายกลับด้านออก เช่น„Guten Morgen!“
เสียงสระภาษาเยอรมัน (นอกเหนือสระประสม) สามารถมีเสียงสั้นหรือยาวได้ ดังนี้
เสียง/ɛ/ออกเสียงเป็น[ɛ]ในพยางค์ที่ลงน้ำหนัก แต่เป็น[ə]เมื่อไม่ลงน้ำหนัก เสียง/ɛ/ที่สั้นและลงน้ำหนัก ตรงกับรูปเขียนทั้งeกับäเช่นhätte("จะมี") กับKette("โซ่") คล้องจองกัน โดยทั่วไปแล้วสระเสียงสั้นจะเป็นสระเปิด และเสียงยาวเป็นสระปิด เว้นแต่เสียง/ɛː/อันเป็นสระเปิดเสียงยาว ตรงกับรูปสระäแต่ในภาษาเยอรมันมาตรฐานบางสำเนียง เสียง/ɛ/กับ/eː/ได้หลอมรวมกันเป็นเสียง[eː]เสียงเดียว ข้อยกเว้นนี้จึงไม่มี ในกรณีของสำเนียงเหล่านี้ จะมีคู่ของคำพ้องเสียงเช่นBären/Beeren("หมี/เบอร์รี่") หรือÄhre/Ehre("รวงข้าว/เกียรติยศ")
ในภาษาเยอรมันมาตรฐานหลายสำเนียง เสียง/ɛr/ที่ไม่ลงน้ำหนัก จะไม่เป็นเสียง[ər]แต่เป็นสระ[ɐ]
การสังเกตว่ารูปสระแต่ละตัว ออกเสียงสั้นหรือเสียงยาว ไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัว แต่ก็มีหลักการเหล่านี้:
หลักเหล่านี้ล้วนมีข้อยกเว้น เช่นhat[hat]("มี") เสียงสั้น ขัดกับหลักข้อแรก และMond[moːnt]("ดวงจันทร์") เสียงยาว ขัดกับข้อสาม ในบางกรณีอาจมีความแตกต่างในการออกเสียงระหว่างพื้นที่ เช่น ในเยอรมนีกลาง (เฮ็สเซิน) ตัวoในชื่อHoffmannออกเสียงยาว แต่คนเยอรมันรัฐอื่น ๆ จะออกเสียงสั้น คำว่าStädte("เมือง") บางคนออกเสียงสั้นเป็น[ˈʃtɛtə](เช่นARDTelevision) บางคนออกเสียงยาวเป็น[ˈʃtɛːtə](เช่น ZDF Television) ลำดับสุดท้าย คำที่สระอยู่หน้าทวิอักษรchไม่มีหลักการบอกว่าจะออกเสียงสั้น เช่นFach[fax]("ลิ้นชัก") กับKüche[ˈkʏçə]("ครัว") หรือยาว เช่นSuche[ˈzuːxə]("ค้นหา") กับBücher[ˈbyːçɐ]("หนังสือ") โดยลักษณะนี้ คำว่าLacheเป็นคำพ้องรูปที่อาจออกเสียงสั้น[laxə]("ลักษณะการหัวเราะ") หรือยาว[laːxə]("บ่อน้ำ") และยังตรงกับคำสั่งว่าlache!("หัวเราะ!")
สระภาษาเยอรมันสามารถเกิดเป็นทวิอักษร(ในการเขียน) และสระประสม(ในการออกเสียง) ดังตาราง ซึ่งการออกเสียงอาจไม่ตรงกับที่มองเห็นในรูปเสมอไป
นอกจากนี้ยังมีทวิอักษรieซึ่งตรงกับเสียงสระ/iː/ไม่ได้เป็นสระประสม ในภาษาเยอรมันหลายสำเนียงเสียง/r/ที่ท้ายพยางค์จะออกเสียงเป็นสระ แต่เสียงสระที่ตามด้วยเสียงสระของตัว/r/นี้ไม่เป็นสระประสมในทางสัทศาสตร์ (เช่น ในคำว่าBär[bɛːɐ̯]"หมี",er[eːɐ̯]"เขา",wir[viːɐ̯]"เรา",Tor[toːɐ̯]"ประตู",kurz[kʊɐ̯ts]"สั้น",Wörter[vœɐ̯tɐ]"คำ")
ในสำเนียงส่วนใหญ่ พยางค์ที่ขึ่นต้นด้วยสระ จะมีเสียงกักเส้นเสียง[ʔ](เสียงตัว อ) กั้น
ภาษาเยอรมันมีหน่วยเสียงพยัญชนะประมาณ 25 เสียง ซึ่งถือว่าปานกลางเมื่อเทียบกับภาษาอื่น เสียงที่ค่อนข้างเป็นเอกลักษณ์คือ เสียงกักเสียดแทรก/p͡f/เสียงพยัญชนะในภาษามาตรฐานเป็นดังตาราง
ภาษาเยอรมันไม่มีเสียงเสียดแทรกฟัน ซึ่งยังคงมีอยู่ในภาษาอังกฤษ (ตรงกับth) เพราะภาษาเยอรมันได้เกิดการเลื่อนเสียง และสูญเสียเสียงเหล่านี้ไประหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 8 และ 10เห็นได้จากการเปรียบเทียบคำในภาษาอังกฤษกับภาษาเยอรมัน ซึ่งตัวthในอังกฤษในหลายคำจะตรงกับdในเยอรมัน เช่น อังกฤษthank →เยอรมันDank; อังกฤษthis/that→ เยอรมันdies/das; อังกฤษthou(สรรพนามบุรุษที่สองในอดีต) → เยอรมันdu; อังกฤษthink→ เยอรมันdenken; อังกฤษthirsty→ เยอรมันdurstig
ในทำนองเดียวกันghในอังกฤษ ซึ่งปัจจุบันออกเสียงได้หลายแบบ อาจเชื่อมโยงได้กับchในเยอรมัน: อังกฤษlaugh→ เยอรมันlachen; อังกฤษthrough→ เยอรมันdurch; อังกฤษhigh→ เยอรมันhoch; อังกฤษnaught→ เยอรมันnichts; อังกฤษlight→ เยอรมันleichtหรือLicht; อังกฤษsight→ เยอรมันSicht; อังกฤษdaughter→ เยอรมันTochter; อังกฤษneighbour→ เยอรมันNachbar
ภาษาเยอรมันเป็นภาษาที่มีการผันคำในระดับปานกลาง
คำนามและคำนำหน้านามในภาษาเยอรมัน มีการผันตามเพศพจน์และการก
ภาษาเยอรมันปัจจุบัน ถือว่ามีการผันน้อยลงมาก เมื่อเทียบกับในอดีต โดยในพหูพจน์ ทั้งสามเพศได้ลดรูปลงมาผันแบบเดียวกัน ดังนั้นจึงอาจมองว่ามี 4 พจน์ คูณกับเอกพจน์ 3 เพศและพหูพจน์ ได้เป็น 16 แบบ อย่างไรก็ตาม คำนำหน้านามชี้เฉพาะมีรูปแตกต่างกันแค่ 6 รูป และสำหรับตัวคำนามเอง สำหรับคำนามเพศชายและเพศกลางส่วนใหญ่ ในเอกพจน์จำเป็นต้องผันเมื่อเป็นเจ้าของหรือเป็นกรรมรองเท่านั้น ซึ่งการผันเหล่านี้ปัจจุบันก็พบได้ยากขึ้นเรื่อย ๆ ในภาษาปาก ซึ่งมักเลี่ยงไปใช้รูปประโยคแบบอื่นและการลงท้ายคำนามที่เป็นกรรมรอง ก็ถือว่าเป็นภาษาเก่า ซึ่งปัจจุบันแทบไม่มีการใช้ แม้แต่ในภาษาเขียน เว้นแต่สำนวนที่ใช้กันจนเคยชินบางสำนวน มีคำนามเพศชายและเพศกลางเพียงบางคำเท่านั้นที่จะมีการผันคำลงท้ายทั้งรูปกรรมตรง รูปกรรมรอง และรูปเจ้าของ (เรียกว่าN-declension) สำหรับคำนามเพศหญิงในเอกพจน์จะไม่มีการผันเลย คำนามพหูพจน์(ซึ่งทุกเพศเหมือนกัน)มีการผันคำลงท้ายในรูปกรรมรองรูปเดียว โดยรวมแล้ว คำลงท้ายคำนามที่เป็นไปได้ในทั้งหมดภาษาเยอรมัน (ไม่นับการสร้างพหูพจน์) มี 7 แบบ ได้แก่-s, -es, -n, -ns, -en, -ens, -e
ในระบบเขียนเยอรมัน คำนามและคำที่ทำหน้าที่เป็นคำนามทุกคำ จะขึ้นด้วยอักษรตัวใหญ่เสมอ เพื่อสะดวกต่อการดูหน้าที่คำในประโยค (Am Freitag ging ich einkaufen.– "ผมไปช็อปปิงมาเมื่อวันศุกร์";Eines Tages kreuzte er endlich auf.– "วันหนึ่งเขาก็มาโผล่หน้าในที่สุด") ลักษณะการใช้ตัวอักษรตัวใหญ่แบบนี้ เคยแพร่หลายในภาษาอื่น ๆ เช่นภาษาเดนมาร์ก(ซึ่งยกเลิกการทำเช่นนี้ใน ค.ศ. 1948) และอังกฤษ แต่ปัจจุบันแทบจะพบในภาษาเยอรมันภาษาเดียว โดยพบได้อีกแค่ในภาษาลักเซมเบิร์กและภาษาฟรีเชียเหนือบางสำเนียง
ภาษาเยอรมันประสมคำนามโดยคำแรกขยายคำที่สอง เหมือนกับในภาษาตระกูลเจอร์แมนิกอื่น ๆ อย่างภาษาอังกฤษ (Hundehütte"บ้านสุนัข" มาจากHund"สุนัข" ประสมกับHütte"บ้าน") แต่ภาษาเยอรมันต่างจากอังกฤษ เพราะไม่มีการเว้นวรรคคั่นระหว่างองค์ประกอบที่มีประสมกัน ทำให้คำเยอรมันมีคำยาวเท่าใดก็ได้ในทางทฤษฎี ตัวอย่างเช่น คำเยอรมันที่ยาวที่สุดที่มีการใช้งานในราชการจริง คือคำว่าRindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetzแปลว่า "กฎหมายว่าด้วยการมอบหมายหน้าที่ในการควบคุมดูแลการติดฉลากเนื้อวัว" [มาจากRind(วัว),Fleisch(เนื้อ),Etikettierung(s)(การติดฉลาก),Überwachung(s)(การควบคุมดูแล),Aufgaben(หน้าที่),Übertragung(s)(การมอบหมาย),Gesetz(กฎหมาย)]
กริยาเยอรมันมีการผันตามปัจจัยต่าง ๆ ได้แก่
คำกริยาเยอรมันมีการใช้คำอุปสรรคเพื่อเปลี่ยนเป็นกริยาตัวใหม่ เช่นblicken["มอง"],erblicken["เห็น"] คำอุปสรรคอาจเปลี่ยนความหมายเพียงเล็กน้อยหรือมากก็ได้ คำอุปสรรคบางคำมีความหมายเฉพาะ เช่นzer-สื่อถึงการทำลาย เช่นzerreißen("ฉีกเป็นชิ้น"),zerbrechen("ทำให้แตกเป็นเสี่ยง"),zerschneiden("ตัดให้ขาดออกจากกัน")  คำอุปสรรคคำอื่น ๆ แทบไม่มีความหมายในตัวเอง เช่นver-พบในกริยาจำนวนมากและมีความหมายหลายอย่าง เช่นversuchen("พยายาม") มาจากsuchen("ค้นหา"),vernehmen("สอบสวน') มาจากnehmen("เอา/รับ"),verteilen("แจกจ่าย") มาจากteilen("แบ่ง"),verstehen("เข้าใจ") มาจากstehen("ยืน")
ตัวอย่างอื่น ๆ เช่นverhaften("จับกุม") มาจากhaften("ติด"),verkaufen("ขาย") มาจากkaufen("ซื้อ"),aufhören("เลิก") มาจากhören("ได้ยิน"),erfahren("ประสบ") มาจากfahren("ขับรถ")
กริยาบางตัวมีคำอุปสรรคที่แยกได้ ซึ่งมักมีความหมายเป็นคำขยายกริยา ในรูปกริยาแท้ คำอุปสรรคจะแยกออกมาจากกริยาและไปอยู่ท้ายประโยค เช่นmitgehenแปลว่า "ไปด้วย" แต่กลายเป็นคำถามว่าGehen Sie mit?(แปลตรงตัว: "ไปคุณด้วยกัน?"; แปลตามความหมาย: "คุณจะไปด้วยกันไหม?")
บางครั้ง อาจมีอนุประโยคจำนวนมากแทรกอยู่ระหว่างคำอุปสรรคของกริยาแท้กับส่วนที่เหลือ เช่น สำหรับกริยาankommen= "มาถึง"er kam an= "เขาได้มาถึง"er ist angekommen= "เขามาถึงแล้ว" อาจสร้างประโยคได้ว่า:
ซึ่งแปลว่า
ลักษณะทางวากยสัมพันธ์ของภาษาเยอรมัน โดยทั่วไปในประโยคหลัก คำกริยาแท้จะอยู่ตำแหน่งที่สอง (V2 word order) และมีการเรียงแบบประธาน-กรรม-กริยา(SOV) ในคำถาม คำอุทาน และคำสั่ง กริยาแท้จะถูกสลับขึ้นมาอยู่ตำแหน่งแรก ในอนุประโยคกริยาทุกตัวจะอยู่ท้ายสุด
ภาษาเยอรมันบังคับให้มีกริยา(ไม่ว่าจะเป็นกริยาหลักหรือกริยาช่วย)อยู่ในตำแหน่งที่สองของประโยค และให้นำหัวข้อของประโยคมานำในตำแหน่งแรก และคำที่เน้นจะเอาไว้สุดท้าย เช่น ประโยคที่ไม่มีกริยาช่วยต่อไปนี้ แปลว่า "ชายแก่ให้หนังสือกับผมเมื่อวาน" เรียงลำดับได้หลายแบบ:
สังเกตว่าตำแหน่งของคำนามในภาษาเยอรมัน ไม่ส่งผลถึงความเป็นประธานหรือกรรม เนื่องจากมีการผันแสดงการกอยู่แล้ว ภาษาเยอรมันจึงสามารถย้ายลำดับได้ค่อนข้างเสรี ทำให้สามารถเน้นคำที่ต้องการได้
เมื่อมีกริยาช่วยในประโยค จะอยู่ตำแหน่งที่สอง ส่วนกริยาหลักจะเป็นรูปไม่ผัน (Infinitiv) และถูกย้ายไปท้ายประโยค เช่น ประโยคว่าEr soll nach Hause gehen.("เขาควรกลับบ้าน" แปลตรงตัวคือ "เขา ควร บ้าน กลับ")