ලෙඩ් නයිට්ට්‍රේට්

ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් යනු රසායනික සූත්‍රය Pb(NO3)2වූ අකාබනික සංයෝගයකි. එය සාමාන්‍යයෙන් වර්ණයක් රහිත ස්පටිකයක් හෝ සුදු පැහැ කුඩක් ලෙස පවතින අතර අනෙක් බොහෝ ලෙඩ්(II) ලවණ මෙන් නොව, ජලයේ හොඳින් දිය වේ.
මධ්‍යම යුගයේ සිට plumb dulcis ලෙස හඳුන්වන මෙය ලෝහක ලෙඩ්(II) හෝ නයිට්‍රික් ඇසිඩ් තුළ ලෙඩ් ඔක්සයිඩ් මඟින් ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් උත්පාදනය කුඩා ප්‍රමාණ වලින් සිදු වන අතර වෙනත් ලෙඩ් සංයෝග සඳහා කෙලින් ම යොදා ගැනේ. 19 වන සියවසේ දී එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපයේ ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් වාණිජ වශයෙන් නිෂ්පාදනය ඇරඹුණි. ඓතිහාසික වශයෙන් වර්ණක නිෂ්පාදනයේ දී තීන්ත සඳහා අමු ද්‍රව්‍ය ලෙස යොදා ගැනීම ප්‍රධාන භාවිතය වූ නමුත් ටයිටේනියම් ඩයොක්සයිඩ් වලින් සාදන විෂ අඩු තීන්ත නිසා අභාවයට පැමිණෙමින් තිබේ. අනෙකුත් කාර්මික භාවිත වනුයේ නයිලෝන් සහ පොලියෙස්ටර වල තාප ස්ථායිකරණය සහ ඡායා තාප ලේඛ කඩදාසි වල ආලේපන යි. වසර 2000 පමණ සිට ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් රත්රන් සයනයිඩ සඳහා යොදා ගැණින.
ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් විෂ සහිත ඔක්සිකාරකයක් වන අතර බොහෝ විට මනුෂ්‍ය ශරීරයට පිළිකා කාරකයක් ලෙස පිළිකා පර්යේෂණ සඳහා වූ අන්තර්ජාතික ඒජන්සිය(International Agency for Research on Cancer) විසින් වර්ගීකරණය කොට ඇත. එම නිසා එය ආශ්වාසයෙන්, අධිග්‍රහණයෙන් සහ ස්පර්ශයෙන් වැළකෙන පරිදි සුදුසු ආරක්ෂිත ස්ථාන වල හැසිරවීම සහ ගබඩා කිරීම කළ යුතු වේ. ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් වල උපද්‍රව සහිත ස්වාභාවය නිසා එහි සීමාසහිත භාවිත නිරන්තර සමීක්ෂණ යටතේ පවතී.
මධ්‍යම යුගයේ සිට ක්‍රෝමියම් කහ(lead(II) chromate), ක්‍රෝමියම් තැඹිලි(lead(II) hydroxide chromate), සහ සමාන ලෙඩ් සංයෝග වැනි ලෙඩ් සායම් වල දී වර්ණක සඳහා අමුද්‍රව්‍යයක් ලෙස ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් නිෂ්පාදනය කරනු ලැබීය. මෙම වර්ණක, සායම් පෙවීම සහ කපු රෙදි වල මුද්‍රණය කිරීම සහ අනෙකුත් රෙදිපිළි සඳහා යොදා ගන්නා ලදී.
1597 දී ජර්මානු විද්‍යාඥ Andreas Libavius විසින් පළමුවෙන් ම නිෂ්පාදිත plumb dulcis සහ calx plumb dulcis සංයෝග වල මධ්‍යකාලීන නම් වල තේරුම එහි රසය නිසා "sweet lead" යැයි නම් කළේය.මතු සියවස් තුළ දී නිසියාකාර අවබෝධයක් නැති නමුත් ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් හි පිපිරීමේ ගුණය lead azide වැනි විශේෂ ස්පෝටක සඳහා භාවිතා විය.
නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය සරල රසායනික වන අතර ජලීය නයිට්‍රික් ඇසිඩ් තුළ ලෙඩ් ඵලදායී ලෙස දිය වන අතර පසුව ප්‍රතිඵල ලෙස අවක්ෂේප ඇති කරයි. කෙසේ නමුත් නිෂ්පාදිතයෙන් කුඩා ප්‍රමාණයක් සියවස් ගණනාවක් ඉතිරි වූ අතර ලෙඩ් සංයෝග සෑදීමේ අමු ද්‍රව්‍යක් ලෙස ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් හි ව්‍යාපාරික නිෂ්පාදනය 1835 තෙක් වාර්තා නොවීය.1974 දී වර්ණක සහ ගැසලීන් වැනි සංකලන ද්‍රව්‍ය හැර එක්සත් ජනපදයේ ලෙඩ් සංයෝග වල පරිභෝජනය ටොන් 642ක් විය.
Thecrystal structureof solid lead(II) nitrate has been determined byneutron diffraction.The compoundcrystallisesin the cubic system with the lead atoms in aface-centred cubicsystem. Itsspace groupis Pa3Z=4(Bravais latticenotation), with each side of the cube with length 784picometres.
The black dots represent the lead atoms, the white dots the nitrate groups 27 picometres above the plane of the lead atoms, and the blue dots the nitrate groups the same distance below this plane. In this configuration, every lead atom isbondedto twelve oxygen atoms (bond length: 281 pm). All N–O bond lengths are identical, at 127 picometres.
Research interest in the crystal structure of lead(II) nitrate was partly based on the possibility of free internal rotation of the nitrate groups within the crystal lattice at elevated temperatures, but this did not materialise.
ලෙඩ්(II) නයිට්‍රේට් ස්වභාවිකව නොපවතියි.ලෝහමයලෙඩ්ජලීයනයිට්‍රික් අම්ලයෙහිදියකිරීමෙන් සංයෝගය සාදා ගත හැක:
More commonly, lead(II) nitrate is obtained by dissolvinglead(II) oxide, which is readily available as an intermediate in the processing ofgalena, in aqueous nitric acid:
In either case, since thesolventis concentrated nitric acid (in which lead(II) nitrate has very low solubility) and the resulting solution containsnitrateions, anhydrous crystals of lead(II) nitrate spontaneously form as a result of thecommon ion effect:
Most commercially available lead(II) nitrate, as well aslaboratory-scale material, is produced accordingly.Supply is in 25 kilogram bags up to 1000 kilogrambig bags, and in laboratory containers, both by general producers of laboratory chemicals and by producers of lead andlead compounds. No large-scale production has been reported.
In nitric acid treatment of lead-containing wastes, e.g., in the processing of lead–bismuthwastes from lead refineries, impure solutions of lead(II) nitrate are formed asby-product. These solutions are reported to be used in thegold cyanidationprocess.
Apart fromlead(II) acetate, lead(II) nitrate is the only common soluble lead compound. Lead(II) nitrate readilydissolvesin water to give a clear, colourless solution.As anionic substance, the dissolution of lead(II) nitrate involvesdissociationinto its constituent ions.
Lead(II) nitrate forms a slightly acidic solution, with a pH of 3.0 to 4.0 for a 20% aqueous solution.
When concentratedsodium hydroxidesolution is added to lead(II) nitrate solution,basic nitratesare formed, even well past theequivalence point. Up through the half equivalence point, Pb(NO3)2·Pb(OH)2predominates, then after this point Pb(NO3)2·5Pb(OH)2is formed. No simple Pb(OH)2is formed up to at leastpH12.
Lead(II) nitrate is associated with interestingsupramolecular chemistrybecause of itscoordinationtonitrogenandoxygenelectron-donating compounds. The interest is largely academic, but with several potential applications. For example, combining lead nitrate andpentaethylene glycol(EO5) in a solution ofacetonitrileandmethanolfollowed by slowevaporationproduces a new crystalline material [Pb(NO3)2(EO5)].In the crystal structure for this compound, the EO5chain is wrapped around the lead ion in anequatorial planesimilar to that of acrown ether. The two bidentate nitrateligandsare intrans configuration. The totalcoordination numberis 10, with the lead ion in a bicappedsquare antiprismmolecular geometry.
The complex formed by lead(II) nitrate,lead(II) perchlorateand abithiazolebidentate N-donor ligand is binuclear, with a nitrate group bridging the lead atoms with coordination number of 5 and 6.One interesting aspect of this type of complexes is the presence of a physical gap in thecoordination sphere; i.e., the ligands are not placed symmetrically around the metal ion. This is potentially due to a leadlone pairof electrons, also found in lead complexes with animidazoleligand.
This type of chemistry is not unique to the nitrate salt; other lead(II) compounds such aslead(II) bromidealso form complexes, but the nitrate is frequently used because of its solubility properties and its bidentate nature.
Lead(II) nitrate is anoxidising agent. Depending on the reaction, this may be due to the Pb(aq) ion, which has a standardreduction potential(E) of −0.125 V, or the nitrate ion, which under acidic conditions has an Eof +0.956 V.The nitrate would function at high temperatures or in an acidic condition, while the lead(II) works best in a neutral aqueous solution.
When heated, lead(II) nitrate crystals decompose tolead(II) oxide,dioxygenandnitrogen dioxide, accompanied by a crackling noise. This effect is referred to asdecrepitation.
Because of this property, lead nitrate is sometimes used inpyrotechnicssuch asfireworks.
Due to the hazardous nature of lead(II) nitrate, there is a preference for using alternatives in industrial applications. In the formerly major application oflead paints, it has largely been replaced bytitanium dioxide.Other historical applications of lead(II) nitrate, such as in matches and fireworks, have declined or ceased as well. Current applications of lead(II) nitrate include use as a heat stabiliser in nylon and polyesters, as a coating forphotothermographicpaper, and inrodenticides.
On a laboratory scale, lead(II) nitrate provides one of two convenient and reliable sources ofdinitrogen tetroxide. By carefully drying lead(II) nitrate and then heating it in a steel vessel,nitrogen dioxideis produced along withdioxygenfollowing the decripitation equation shown above. Alternatively, nitrogen dioxide is formed when concentrated nitric acid is added tocopper turnings; in this case, substantialnitric oxidecan also be produced. In either case, the resulting nitrogen dioxide exists in equilibrium with its dimer,dinitrogen tetroxide:
In order to remove either impurity, the gas mixture is condensed and fractionally distilled to give a mixture of NO2and N2O4.As the dimerisation is exothermic, low temperatures favour N2O4as the dominant form.
To improve theleachingprocess in thegold cyanidation, lead(II) nitrate solution is added. Although a bulk process, only limited amounts (10 to 100 milligrams lead(II) nitrate per kilogram gold) are required.Both the cyanidation itself, as well as the use of lead compounds in the process, are deemed controversial due to the compounds' toxic nature.
In organic chemistry, lead(II) nitrate has been used as an oxidant, for example as an alternative to theSommelet reactionfor oxidation ofbenzylichalides to aldehydes.It has also found use in the preparation ofisothiocyanatesfromdithiocarbamates.Because of its toxicity it has largely fallen out of favour, but it still finds occasional use, for example as a bromide scavenger duringSN1 substitution.
Lead(II) nitrate is toxic, and ingestion may lead to acute lead poisoning, as is applicable for all soluble lead compounds.Allinorganic lead compoundsare classified by theInternational Agency for Research on Cancer(IARC) asprobably carcinogenic to humans(Category 2A).They have been linked torenal cancerandgliomain experimental animals and to renal cancer,brain cancerandlung cancerin humans, although studies of workers exposed to lead are often complicated by concurrent exposure toarsenic.Lead is known to substitute forzincin a number ofenzymes, includingδ-aminolevulinic acid dehydratase(porphobilinogen synthase) in thehaembiosynthetic pathway andpyrimidine-5′-nucleotidase, important for the correct metabolism ofDNAand can therefore cause fetal damage.
සැකිල්ල:Lead compounds