Sú-bêng

Sú-bêng (Hàn-jī: 史明, Eng-gí: Bing Su, 1918-nî 11-goe̍h 9-ji̍t – 2019-nî 9-goe̍h 20-ji̍t), pún-miâ Si Tiâu-hui (施朝暉), sī chó-phài Tâi-oân to̍k-li̍p ūn-tōng ê tiōng-iàu jîn-bu̍t. I sī To̍k-li̍p Tâi-oân Hoē ê chhòng-sí-chiá kap Tâi-oân-lâng 400 Nî Sú (台灣人四百年史) chit-pún chheh ê chok-chiá.
Sú-bêng chhut-sì tī taⁿ Tâi-pak-chhī Sū-lîm, laū-pē sī Hong-goân-lâng Lîm Chè-chhoan (林濟川). Lîm Chè-chhoan liû-ha̍k Ji̍t-pún ê sî bat chham-ú Tâi-oân Bûn-hoà Hia̍p-hoē ê oa̍h-tāng, mā chòe-kòe Tâi-oân Chheng-liân ê pian-chi̍p. Laū-bú chhut-sì tī Sū-lîm ê tōa-chhù-té (hó-gia̍h lâng-tau). Sú-bêng 5-ê hiaⁿ-tī tang-tiong kan-na i chi̍t-ê lâng toè laū-bó ê sèⁿ. Sú-bêng tha̍k Tâi-pak It-tiong ê sî tio̍h khai-sí piáu-hiān ū thó-ià Ji̍t-pún ê sim-sū. 1937-nî i kaù Ji̍t-pún ê Waseda Tāi-ha̍k (早稻田大學) tha̍k chèng-tī-ha̍k. Tī Ji̍t-pún tha̍k-chheh kî-kan, i tha̍k-kòe chin-chōe iú-koan siā-hōe chú-gī kah bû-chèng-hú-chú-gī ê chok-phín. I te̍k-pia̍t kah-ì tha̍k Marx-chú-gī, che kā i chhim-chhim ê khip-ín--tio̍h. Tāi-ha̍k chhut-gia̍p (pit-gia̍p) liáu-āu, i phāu-chhî tio̍h sûn-chin ê siā-hōe chú-gī lí-liām kah kian-koat hóan-tùi tè-kok-chú-gī ê ì-chí, tī 1942 nî ê sî-chūn lâi-kàu Tiong-kok Tāi-lio̍k, chi-ōan Tiong-kok Kiōng-sán-tóng ê khòng-Ji̍t chiàn-cheng. 1947 nî, i chhōa-thâu cho·-sêng 1-ki iok-lio̍k 300-lâng chó-iū ê "Tâi-ôan tūi". Chit-pái ê Tāi-lio̍k keng-giām, hō· Sú-bêng thâu-1-pái sán-seng Tâi-to̍k chit-ê siūⁿ-hoat.
Sú-bêng khai-sí tùi Tiong-kok kám-kak sit-bōng, sī in-ūi Tiong-kok ê kek-bēng. Hit-ê sî-chūn, i bêng-hián kám-siū tio̍h "Tiong-kiōng chin to̍k-chhâi", "Tiong-kiōng thó·-tē kái-kek, m̄-nā siu thó·-tē, mā thâi-sí tē-chú, tē-chú sí kah chiâⁿ chhi-chhám". Che í-gōa, tī Tiong-kok ê khòng-Ji̍t chiàn-cheng tang-tiong, Sú-bêng chhin-ba̍k khòaⁿ-tio̍h Tiong-kok-lâng chân-khok ê "Hàn-jîn chéng-cho̍k-chú-gī", Tâi-ôan-lâng (peng-á) tiāⁿ-tiāⁿ hông phài-óng chiàn-cheng ê siōng chiân-sòaⁿ, hi-seng siōng-kài chōe, Tiong-kiōng thiau-kang iōng "hun-hòa chèng-chhek" lâi tùi-thāi Tâi-ôan-lâng, lōng-káu sio-kā, sái-lōng Hō-ló-lâng kah Kheh-lâng oan-ke sio-phah. Chū án-ne, Sú-bêng kā-tiāⁿ ji̍t-āu "Tâi-ôan-lâng m̄-thang kah Tiong-kok-lâng kiâⁿ chò-hóe".
1949 nî, tī Tiong-kiōng teh-beh sèng-lī chìn-chêng, Sú Bêng chin bô kán-tan chiah tô-lī Tāi-lio̍k, tò-tńg-khì lī-pia̍t chiong-kīn 10-nî sî-kan ê Tâi-ôan. 1952 nî, Sú Bêng cho·-chit 1-phâng lâng, tī Tâi-pak chhī-gōa chún-pī beh chhì-sat Chiúⁿ Kài-se̍k, bô-gî-gō· tāi-chì thê-chêng piak-khang, ko·-put-jî-chiong, Sú Bêng khòaⁿ-phòa kóaⁿ-kín tô-bông khì Ji̍t-pún.
Sú-bêng tô-bông kàu Ji̍t-pún liáu-āu, ūi seng-o̍ah só͘ pek, bat tiàm Ikebukuro (池袋) khui 1-keng liāu-lí-tiàm, miâ hō-chò "Sin-tin-bī" (新珍味), chòe--ê sī ta̍p-tih seng-lí, ta̍k-kang bōe chúi-kiáu, siau-māi (燒賣) kah ló·-mī (卤麵) tō͘ 3 tǹg. M̄-koh seng-lí put-chí hó, chiâⁿ-chò chi-chhî kek-bēng sū-gia̍p ê chu-pún, mā pang-chān chin chē ūi-tio̍h Tâi-oân teh phah-piàⁿ ê iú-chì.
Tú kàu Ji̍t-pún ê sî-chūn, Sú-bêng bat khì kau-pôe tio̍h Tâi-ôan Chheng-liân-siā ê Ông Io̍k-tek sian-siⁿ, i kóng Ông Io̍k-tek sī chi̍t-ê chiâⁿ ū châi-chêng ê lâng. Put-jî-kò, in-ūi kok-lâng ê koan-liām kah tui-kiû ê bo̍k-piau bô-siâng, bô-lōa-kú liáu-āu to̍h sûi-lâng-kiâⁿ ah. 1967-nî 4--go̍eh, Sú-bêng tiàm Tang-kiaⁿ chhòng-li̍p Tâi-ôan To̍k-li̍p Liân-ha̍p-hōe, chham-ka ê thôan-thé pau-koat: "Tâi-ôan Bîn-chú To̍k-li̍p-tóng", "Tâi-ôan Chū-iû To̍k-li̍p-tóng", "Tâi-ôan Kiōng-hô-tóng", "Tâi-ôan To̍k-li̍p Chiàn-sòaⁿ" kap "Tâi-ôan Kong-hōe". Koh kòe bô-lōa-kú, in-ūi bô-hoat-tō͘ hia̍p-tiāu Tâi-ôan Chheng-liân To̍k-li̍p Liân-bêng kah Tâi-ôan To̍k-li̍p Chóng-tông-bêng chit 2 ê cho͘-chit lâi ka-ji̍p, Liân-ha̍p-hōe choǎn soan-kò kái-sàn.
Tâi-ôan To̍k-li̍p Liân-ha̍p-hōe kái-sàn liáu-āu, Sú-bêng iū-koh tiû-pī kah cho͘-kiàn "To̍k-li̍p Tâi-ôan-hōe" (khah óa chó-phài sè-le̍k), sêng-ôan iok-lio̍k 70 ê lâng. Chit-ê cho͘-chit chú-tiuⁿ "chú chiàn-tiûⁿ tī (Tâi-ôan) tó lāi", in chiâⁿ kut-la̍t teh chò Tâi-ôan tó-lāi ê tē-hā kang-chok kah kûn-chiòng hoa̍t-tōng. In chham-ú chin chōe Tâi-to̍k ê àn-kiāⁿ, pí-lūn kóng: 1967-nî ê Gân Ín-bô· (顏尹謨) àn, 1974-nî ê Tīⁿ Phêng (鄭評) àn, 1983-nî ê Lô͘ Siu-it (盧修一) àn kah 1991-nî ê Tân Chèng-jiân (陳正然) àn téng-téng. Siâng-sî, chit-ê cho͘-chit koh chhut-pán To̍k-li̍p Tâi-ôan chit-hūn cha̍p-chì, tī chheh-phôe chhiàng-bêng "Tâi-ôan Jîn-bîn Kái-hòng Kek-bēng Tīn-sòaⁿ Ki-koan Chì".
Tî-liáu chèng-tī oa̍h-tāng, Sú-bêng mā iōng chin-chē sî-kan teh siu-chi̍p Tâi-oân le̍k-sú ê chu-liāu. I chêng-aū hoa-hùi 10 nî ê sî-kan, iōng Ji̍t-gí siá Tâi-oân-lâng 400 nî sú (Tang-kiaⁿ 音羽書房 1962 nî) chit-pún chheh. Chit-pún chheh ē-sài kóng sī tē-it pún khiā tī Tâi-oân-lâng li̍p-tiûⁿ lâi siá ê Tâi-oân thong-sú. 1980 nî chit-pún chheh ê Hôa-gí pán chhut-pán (Ka-chiu, San Jose: 蓬島文化公司 1980 nî). 1986 nî chhut-pán Eng-gí kán-hoà pán (Taiwan's 400 Year History: The Origins and Continuing Development of the Taiwanese Society and People. Washington, DC: Taiwanese Cultural Grassroots Association). Sú-bêng siōng tiōng-iàu ê le̍k-sú-koan sī kiông-tiāu ài àn Tâi-oân lô-khó· tāi-chiòng ê li̍p-tiûⁿ lâi khoàⁿ Tâi-oân siā-hoē kok kai-tōaⁿ ê hêng-sêng kap hoat-tián. Mā ē-sái kóng, sui-jiân Sú-bêng pâi-thek Tiong-kok kiōng-sán-chú-gī, m̄-koh i m̄-bat hòng-khì Marx-chú-gī ê sìn-gióng.
Ūi-tio̍h beh siá chit-pún chheh, i tī Ji̍t-pún Kok-hoē Tô·-su-koán kap Tang-kiaⁿ ê Hibiya (日比谷) Tô·-su-koán chaú-chhoē kap Tâi-oân iú-koan ê le̍k-sú chu-liāu. Tī chit-pún chheh ê thâu-sū, i án-ne piáu-sī:
Sú-bêng kā 228-sū-kiāⁿ khòaⁿ-chò Tâi-ôan-lâng tui-kiû to̍k-li̍p ê piáu-hiān hong-sek. Sú-bêng chiong Tâi-ôan ê le̍k-sú kah tn̂g-kî hō· lâng si̍t-bîn thóng-tī khòaⁿ-chò kāng sèng-chit ê chi̍t-chân tāi-chì, i jīn-ûi he sī Tâi-ôan-lâng ūi-siáⁿ-mi̍h beh cheng-chhú to̍k-li̍p ê tiōng-iàu gôan-in. Chit-pún Tâi-ôan-lâng 400 nî sú ê chheh, chêng 1980 nî thong-kòe tē-hā kóan-tō ín-ji̍p Tâi-ôan liáu-āu, soah lâi kiò-chhéⁿ tio̍h bōe-chió pún-tó siàu-liân-lâng ê Tâi-ôan ì-sek, iû-kî tùi 228 í-āu chhut-sì ê lâng lâi kóng, chit-pún chheh tùi in ê pang-chān ûn-á sǹg-kóng put-chí-á tōa.
Tâi-ôan bîn-chú-hòa liáu-āu, hō· lâng khòaⁿ-chò sī "chòe-āu 1-ê o·-miâ-toaⁿ" ê Sú-bêng, chóng-sǹg tī 1993-nî koh-chài tńg-lâi kò·-hiong Tâi-ôan. Liáu-āu, i sêng-li̍p Tâi-pak Ài-hiong-hōe, Ko-hiông Ài-hiong-hōe chit-khóan ê ki-chân cho͘-chit. Che í-gōa, Sú-bêng iu-gôan kè-sio̍k teh chhui-sak To̍k-li̍p Tâi-oân Hōe ê chèng-tī lí-liām kah khòng-cheng lō͘-sòaⁿ.
Sú-bêng tī 2005-nî 3--ge̍h, Tiong-kok tan-hong thong-koè Hoán-hun-lia̍t Hoat liáu-āu, kap Tâi-tāi--ê ha̍k-seng tī Tâi-tāi hāu-mn̂g chēng-chē khòng-gī. Í-āu kah chi-chhî-chiá tī Thô-hn̂g Ki-tiûⁿ hit-tah-á hun-pia̍t chó͘-tóng khòng-gī Kang Péng-khun (江丙坤) tùi Tiong-kok tńg--lâi kap Liân Chiàn khì tùi-hoāⁿ.
2007-nî 12-goe̍h 16, i tài-pēⁿ khì Tâi-oân Thoân-kiat Liân-bêng Li̍p-úi chham-soán-jîn Lîm Chì-ka (林志嘉) kèng-soán chóng-pō͘ sêng-li̍p-hoē.
2009-nî 4-goe̍h 22, chhoā Tâi-oân To̍k-li̍p Soan-thoân Chhia-tūi kap Kong-tâu Hō͘ Tâi-oân Liân-bêng Chhoà Teng-kùi (蔡丁貴) pān ê "Bē sóng, chhut-lâi kiâⁿ" oa̍h-tāng, chū Hêng-chhun kiâⁿ kàu Tâi-pak, soah koh chham-ka 517 Toā Iû-hêng.
2014-nî 3--goe̍h Thài-iông-hoe Ha̍k-ūn chiàm Li̍p-hoat-īⁿ, Sú-bêng mā chham-ka koh ián-káng.
2019-nî 9-goe̍h 20, hióng-siū 100 hòe, tī Tâi-pak kòe-sin.