Həfte Tir terroru

Həfte Tir terroru—28 iyun1981-ci il tarixində (İran təqviminəgörə 7 Tir 1360 (Haft-i Tir -هفت تیر))İranınİslam Respublikası Partiyasının(İCP) liderləripartiyanınTehrandakıqərargahında görüşərkən baş vermiş çox güclü bir partlayış. Görkəmli partiya nümayəndələrindən 73-ü, o cümlədən İran məhkəmə sisteminin başında olan vəAyətullahRuhullah Xomeynidənsonraİran İslam İnqilabınınən güclü şəxsiyyəti kimi göstərilənAyətullahMəhəmməd Behiştidə həmin hücum zamanı vəfat etmişdi.Hücuma görə məsuliyyətinİran Xalq Mücahidləri Təşkilatınınüzərində olduğu düşünülür.İran İslam Respublikasıhücuma görə əvvəlcəSAVAKvəİraqrejiminigünahlandırır, iki gün sonra isə Ayətullah Ruhullah Xomeyni tərəfindənbu hadisəninİran Xalq Mücahidləri Təşkilatıtərəfindənhəyata keçirilirdiyi bildirilmişdir.
İran İnqilabından sonra Ayətullah Xomeyninin başçılıq etdiyi yeni qurulmuşteokratik hökumət, digər müxalif qrupları bir-bir ləğv edərək bütün siyasi qüvvələri birləşdirirdi. Xalq Mücahidləri Təşkilatı (XMT) kimi İslam sosialist təşkilatları da aradan qaldırılmağa çalışılan qruplar arasında idi. Ayətullah Ruhullah Xomeyni XMT-ni ”eklektik”, “Qərb heyranı”, ”ikiüzlü” və “kafir” adı ilə günahlandırırdı.1980-ci ilinfevralayında Hizbullah yaraqlıları tərəfindən XMT tərəfdarlarına və digər solçu kitab mağazalarına, görüş yerlərinə və s. yerlərə güclü bir hücum başladılmışdı.Bu hücumlar nəticəsində İranın solçu təşkilatları yer altına çəkildi.1979-1981-ci illərdə yüzlərlə XMT üzvü öldürüldü və onlardan 3000-i həbs edildi.Təşkilat bu təzyiqlərə qarşı20 iyun1980-ci ildə İranın yeni rəhbərliyinə etiraz olaraq İslam bayrağı altında etiraz mitinqi keçirdi. Mitinqə sərt şəkildə müdaxilə edildi.
“Həfte Tir” adı verilmiş28 iyun1981-ci ildə baş verən bu terror nəticəsində partiyanın katibi və Ali Məhkəmənin sədri Ayətullah Məhəmməd Beheşti, dörd nazir (Səhiyyə, Nəqliyyat, Telekommunikasiya və Enerji nazirləri) və içlərində Məhəmməd Müntəzirinin də olduğu 27 məclis üzvü və hökumətin yüksək vəzifəli məmurları həyatlarını itirmişdi.
Xomeyni hücumda XMT-ni günahlandırdı.BBCmüxbiriBaqir Moinə görə, cəmiyyətdə hücumun XMT tərəfindən həyata keçirildiyi barədə geniş bir inam var idi.Mücahidlər nə hücumla əlaqəli olduqlarını bildirdilər, nə də bu hücumu həyata keçirdikləri iddialarını təkzib etdilər. Lakin onlar bu hücumu rejimin artan təcavüzünə zəruri cavab kimi qiymətləndirdilər. Bombanı partladan şəxsin Məhəmməd Rza Kolahiadlı bir tələbə olduğu və səs mühəndisi adı ilə binaya girə bildiyi müəyyənləşdirilmişdi.Hadisəni törədən şəxsin kimliyi müəyyənləşdirilsə də, həbs edilməsi mümkün olmadı. Bombalı hücumla əlaqədar olaraq heç bir şəxs və ya təşkilat məsuliyyəti öz üzərinə götürmədi. Hərəkətin həqiqi günahkarını təyin etmək mümkün olmadıqda müxtəlif sui-qəsd nəzəriyyələri və fərziyyələr irəli sürüldü. Bəziləri hadisəni hakim partiyadakı klanlar arası toqquşma ilə əlaqələndirdi, həqiqətən də partiyalararası fraksiya bir müddət sonra İRP-nın sonunu gətirir və partiyanın dağılmasına səbəb olur.Digər bir sui-qəsd nəzəriyyəsinə görə, belə güclü bir bomba yalnız başqa bir dövlətin köməyi ilə əldə edilə bilərdi və bu hərəkət İsrail xüsusi xidmət orqanıMossadındəstəyi ilə edilmişdi.
XMT-nin dövlətin yüksək rütbəli məmurları və rejim tərəfdarlarına qarşı həyata keçirdiyi sui-qəsd hərəkətləri növbəti bir neçə il ərzində davam etmişdir.Ancaq bu hərəkətlər rejimi devirmək üçün kifayət etmədi. Bombalı hücumdan iki ay sonra30 avqustdabaş verən digər bir bombalı hücumda, Prezident Məhəmməd Əli Rəcai və Baş nazir Məhəmməd Cavad Bahonar öldürüldü. Hücumun məsuliyyətinin XMT militanı Məsud Kəşmirinin üzərində olduğu müəyyənləşdirilmişdi. Hadisədən sonrakı təhqiqatlar zamanı Kəşmirin Xomeyni ilə birlikdə bütün hökumət üzvlərini öldürməyə çox yaxın olduğu aydın olmuşdu.İki partlayışdan sonra XMT və digər sol qrup üzvlərinə qarşı amansız bir həbs və edam kampaniyası başlandı.
Bu bombalı hücum hadisəsindən sonra Tehranın əsas meydanı da daxil olmaqla bir çox şəhərdə müxtəlif ictimai yerlərə “Haft-i Tir” adı verilmişdir.