Sangke

AngIllicium verum, karaniwang kilala bilangsangke(Ingles: star anise, star aniseed , o Chinese star anise) ay isangpampalasana kasinglasa nganise, galing sa hugis bituin napericarpng halaman ngIllicium verum, isang katamtaman na malaki na punong may dahon na laging lutnisa hilagang silangangBiyetnamat timog kanluran ng Tsina. Ang mga hugis bituin na prutas ay inaani bago mahinog. Ang mantika mula sa sangke ay isang mabangong mantika na ginagamit sa pagluluto, paggawa ng pabango, sabon, tutpeyst, pangmumog at kremang pangbalat. 90 na porsyento ng mga ani ng sangke ay ginagamit para pangkuhanan ngasidong shikimic, isang kemikal na ginagamit sa paggawa ng gamot naoseltamivir.
Ang 'Illicium' ay galing sa salitang Latin nailliciona ibig-sabihin ay "mag-enganyo".  Sa wikangPersyano, ang sangke ay tinatawag naبادیانbādiyān, ang pinagmulan ng pangalan nito sa Pransesbadiane.  Sa Indiya ito ay tinatawag nabadianophoolchakriat sa Pakistan ito rin ay tinatawag nabadian.
Ang sangke ay mayanethole, ang parehas na kasangkapan ng di magkakauri naanisena nabibigay sa lasa nito. Ang sangke ay ipinakilala sa mga Kanluranin bilang mas mura na kapalit para sa anise sa paggawa ng tinapay maging sa paggawa ngalak, lalo na sa paggawa ng alak naGalliano.Ito rin ay ginagamit sa paggawa ngsambuca,pastis, at iba pang mga klase ngabsinthe.Pinapasarap ng sangke ang lasa ng karne enhances the flavour of meat.Ito ay ginagamit na pampalasa sa pagpapahanda ngbiryaniatmasala chaisa Timog Asya. Ito rin ay ginagamit salutuang Intsik, at salutong Indiyanokung saan ito ay pangunahing kasangkapan nggaram masala, at salutong MalayandIndones.  Ito ay ipinatubo sa malawak na bahagi ng Tsina para sa gamit pangkomerso para sa Tsina, Indiya, at iba pang mga bansa si Asya. Ang sangke ay isang kasangkapan ng tradisyunal nalimang pampalasa na pulbossa lutong Intsik. Ito rin ay isang pangunahing kasangkapan sa pagluto ngphở, isangBiyetnamesna noodle. Ito rin ay ginagamit sa resiping Pranses na mulled wine : na tinatawag na vin chaud (maiinit na alak).
Ginagamit ang sangke satsaabilang tradisyunal na pangginhawa laban sarayuma, at ang mga buto ay puwedeng nguyain pagkatapos kumain para magkatulong sa pagtunaw ng pagkain.Sa tradisyunal na gamot ng mga Intsik, ang sangke ay tinataguriang bilang mainit at gumagalaw na halamang gampot at nakakatulong sa sipon-ang pagkawalang kilos nggitnang jiao.
Pangunahing pinagmumulaan ang sangke ng isang kompuwestong kimikal naasidong shikimic, isang pangunahing ginagamit sa unahang bahagi ng paggawa ng gamot na laban sainfluenza, angoseltamivir(Tamiflu).Ang asidong Shikimic ay nililikha ng karamihan sa mga organismongautotropik, habang ito ay puwedeng makuha para sa komerso sa iba pang pagpamuluaan, ang sangke ay nananatiling pangkaraniwang kuhanan sa industriya. Noong 2005, ang isang panandaliang kakulangan sa sangke ay dulot sa gamit nito sa paggawa ng Tamiflu. Nalaman sa mamayang bahagi ng naturing taon, ang isang paraan para sa paggawa ng asidong shikimic mula sa bacteria ay natuklasan.AngRocheay kumukuha na ng ilang sa mga hilaw na gamit na kailangan nito galing sapagbuburong bakteryangE. coli. AngPandemya ng trangkaso ng 2009ay nagdulot muli ng kakulangan sa sangke nang pinagipunan ang Tamiflu sa maraming bahagi ng daigdig. Ito ay nagdulot ng pagtaas ng presyo ng sangke.
Pinapalaki ang sangke sa apat na probinsya ng Tsina at inaani sa pagitan ng Marso at Mayo. Ito rin ay matatagpuan sa timog ngNew South Wales.Ang asidong shikimic ay kinukuha mula sa mga buto sa isang proseso na may sampong bahagi na tumatagal ng isang taon.
Angsangkeng Hapones(Illicium anisatum), isa pang magkatulad na puno, ay labis na nakakalason at di maaring kaiinin; sa Japan, ito ay sa halip ay sinusunog bilanginsenso.  Ang ilang mga kaso, kasama ang mga "seryosong epektongneurolohikal, katulad ng pagkaranas ng seizure", ay naiulat pagkatapos uminom ng tsaang sangke, ay maaring dulot ng espesye na ito. Ang sangkeng Hapones ay mayanisatin, na nagdudulot na malala napamamagang mgabato, daanan ng ihi, at mga organong ginagamit sa dihestiyon. Ang pagiging malason ngI. anisatum, kilala rin bilang shikimi, ay dulot ng mga malakas na mga neurotoxin (anisatin, neoanisatin, at pseudoanisatin), dahil ito sa pagiging noncompetitive na antagonist ng mgatagatanggap na GABA.