Thai

Praja Thai, kadhang kala ugi sinebatMueang Taek, punika nagari wonten ingAsia Kidul-Wétaningkang wewatesan kaliyanLaoslanKambojaing sisih wétan,MalaysialanLempongan Siaming sisih kidul, lanMyanmarlanLaut Andamaning sisih kulon. Thai ing mangsa rumiyin dipunwastaniSiyem(Ind: Siam) ngantos tanggal11 Mèi1949. Tembung "Thai" (ไทย) ateges "kaluwaran" ingbasa Thai, nanging ugi saged ngrembag dhatengsukuwangsa Taek, mila asmanipunSiamtaksih kaginakaken wonten ing golongan tiyang Thai utaminipun kaum minoritas Tionghoa.
Sakajengipun mangsademokrasi parlementer cekakwonten ing pertengahan taun 1970-an, Thailand kala-kala gantos-gantos antawisipundemokrasilanpanguwasaan militèr. Wiwit taun 2000-an, nagari punika kacangkram wonten ing konflik politik pait antawisipun pendhukung lan lawanipunThaksin Shinawatra, ingkang ngasilaken rongkudeta(ing2006lan2014), salajengipun ngadegakenkonstitusi saiki, pamaréntahandemokrasi nomènklatursawisépemilu umum Thai 2019, landemo pro-demokrasi gedhé wonten ing taun 2020–2021ingkang kalebet panjalukan ora lumrah kanggé réformasi monarki. Wiwit taun 2019, sacara nomènklatur minangkasistem parlementermonarki konstitusional; nanging ing praktik, kauntungan struktural ing konstitusi mastikaken yèn pengaruh militèr taksih lestari wonten ing politik.
Thailand punika dayamiddle powerwonten ing urusan global lan satunggalipun pendhiriASEAN, lan gadhah peringkat dhuwur wonten ingHuman Development Index. Nagari punika gadhah ékonomikedadosan dhuwuring Asia Kidul-Wétan lan peringkatkaping 23 ing donyamiturutPPPlan peringkatkaping 91 miturut GDP nominalper kapita. Thailand dipunkategorikaken minangka ékonominewly industrialised economy, kanthi sektor utama ing pabrikasi, pertanian, lanpariwisata.
Wiwitaning Nagari Thai kanthi tradhisional kaiket karo kraton ingkang gadhah umur cendhak,Kraton Sukhothayingkang katindakaken ing taun1238. Kraton punika lajeng dipun lanjutaken déningKraton Ayutthayaingkang dipun tindakaken ing tengahanabad angka 14lan kanthi ukuran langkung ageng tinimbang Sukhothay. Kabudayan Nagari Thai katitik dipun pengaruh déningTiongkoklanBarata. Hubungan kaliyan sawetawis negari ageng ingÉropadipun wiwiti ingabad angka 16nanging sanadyan pikantuk paprentahan ingkang kuwat, Nagari Thai tansah eling minangka satunggaling negari ingAsia Kidul-wétaningkang mboten naté dipun jajah déning negari Éropa, sanadyan pengaruh Kulon, kalebet ancaman panguwasa, nggadhahi pangaruh ingabad angka 19lan wontenipun kaluwargan tumrap sudagar-sudagar Inggris.
Satunggaling revolusi damai ing taun1932nyababaken wiwitanipunmonarki konstitusional. Sadèrèngipun dipun wastani kanthi asmaSiam, negari punika nggantos asma internasionalipun dados "Thailand" (Tanah Thai) ing taun1939lan kanggé saweg, sawisé kaping satunggal malih asmanipun dhateng asma ingkang langkung rumiyin pasca-Perang Donya II. Ing perang wau, Nagari Thai nggadhahi sekutu kaliyanJepang; nanging nalika Perang Donya II rampung, Nagari Thai dados sekutu kaliyanAmérika Sarékat. Sawetawiskudetakalampahan ing jaman-jaman sawisé rampung perang, nanging Nagari Thai wiwit owah dados negaridhémokrasiwiwit taun1980-an.
Amargi wigatosipun krisis pengungsi Indochina, serangan tapel wates Vietnam ing Thailand, lan kesulitan ekonomi,Prem Tinsulanondadados Perdana Menteri wiwit taun 1980 dumugi 1988. Para komunis mandhegake pemberontakan ing taun 1983. Masa kepemimpinan Prem dipunsebat minangka "setengah demokrasi" amargi Parlemen kasusun saking anggota Dewan sing dipunpilih sacara umum lan Senat sing dipunsuwun. Dekade 1980 ugi nderekaken campur tangan ningkataké saking raja, ingkang nyebabaken rong upaya kudeta ing taun1981lan1985inggih menika upaya gagal nglanggar Prem. Thailand nduweni Perdana Menteri sing dipunpilih sacara umum ing taun 1988.
Suchinda Kraprayoon, ingkang dados pemimpin kudeta ing taun 1991 lan mratelakaken boten badhé dados Perdana Menteri,dipunusulaken dados siji déning pamaréntahan koalisi mayoritas sawisé pemilu umum taun1992. Punika nyebabaken demonstrasi rakyat ing Bangkok, ingkang pungkasanipun kanthi tindak kekerasan militèr. Bhumibol campur tangan lan nandatangani undang-undang amnesti, lajeng Suchinda mundur.
Krisis finansial Asia ing taun1997wiwitanipun ing Thailand lan ngeculaken 40 taun pertumbuhan ekonomi nagara tanpa kendala.Pamaréntahan Chuan Leekpai njupuk pinjaman saking IMF kanthi syarat-syarat ingkang boten populèr.Partai populisThai Rak Thai, dipunpimpin déning Perdana MenteriThaksin Shinawatra, memimpin wiwit taun 2001 dumugi 2006. Kebijakanipun suksès ngirangi kemiskinan desalan ngawontenaken perawatan kesehatan universal ing nagari.Pemberontakan ing selatan Thailand mundhak wiwit taun 2004. Bencana gempa bumi lan tsunami Samudra Hindia ing taun2004ngetokake korban, utamané ing bagéyan kidul nagari. Demonstrasi rakyat marang Thaksin dipunpimpin déningPeople's Alliance for Democracy(PAD) wiwit masa jabatanipun minangka Perdana Menteri lan périodé kepemimpinipun pungkasan kanthi kudeta ing taun2006. Junta militèr nginstal pamaréntahan militèr ingkang lumampah setaun.
Ing taun 2007, pamaréntahan sipil sing selaras karo Thaksin sakingPeople's Power Party(PPP) kapilih.Protes liyané sing dipimpin PADpungkasan kanthi pembubaran PPP, lanPartai Démokratnggantosaken kanthi pamaréntahan koalisi. Para pendhukung Thaksin sakingUnited Front for Democracy Against Dictatorship(UDD) nindakaken demonstrasi ing2009lan2010, kang pungkasanipun kanthi tindak kekerasan militèr sing nyebabaken luwih saking 70 korban sipil.Sasampunipunpamilahan umum warsa 2011, partaipopulisPheu Thai Partymenang mayoritas lanYingluck Shinawatra, adhi rayi Thaksin, dados pradana menteri.People's Democratic Reform Committeengaturprotès anti-Shinawatra sanèsipunCithakan:Unreliable source?sawisé partai panguwasa ngajokaken undhang-undhang amnesti ingkang badhé nguntungaké Thaksin.Yingluck mbubaraken parlemèn lanpamilahan umumkaaturan, nanging dipunbatalken déningPangadilan Konstitusi. Krisis punika rampung kalayankudéta sanèsipun ing warsa 2014.
Ingkang nyusul,National Council for Peace and Order, junta militèr ingkang dipimpin déning JendralPrayut Chan-o-cha, njagi nagari dumugi warsa 2019. Hak-hak sipil lan politik kapunthèt, lan nagari punika ngalami tumuwuhing kasus-kasuslèse-majesté. Lawan-lawan politik lan para panyengkuyung dipunkintun dhateng kemah-kemah "panjèrèhan sikap";punika dipunwastani déning para akademisi minangka tandha kemunculan fasisme.Bhumibol, raja ingkang paling dangu ngasta tahta ing Thailand, séda ing warsa 2016, lan putranipunVajiralongkornmiyos dadi raja. Réferèndum lan pangadopsi konstitusi Thailand paling anyar lumampah ing sajroning pamaréntahan junta.Junta ugi ngiket pamarentah masa ngajeng kanthi rancangan strategi nasional 20 taun ingkang sampun dipunatur, saéngga nagari punika tetep sajroningdémokrasi pandhuan militèr.Ing warsa 2019, junta sepakat kanggé nyadhiyakaképamilahan umum ing wulan Maret.Prayut terus ngasta minangka pradana menteri kanthi dhukungan saking koalisiPalang Pracharath Partying Dewan lan Senat ingkang kapilih déning junta, tengahing tuduhan kecurangan pamilahan.Protès démokrasi 2020–21dipunguwuhaké déning tumuwuhingroyal prerogative, régrési démokrasi lan ékonomi saking dhukunganRoyal Thai Armed Forcesingkang dipunrojong déningmonarki Thaisajroning sangandhapipun2014 Thai coup d'état, bubaran partai pro-démokrasiFuture Forward Party, kiranging kapitadosan ingpamilahan umum 2019lan sistèm politik saiki, lenyap lan sédanipun aktivis politik kalebetWanchalearm Satsaksit, lan skandal korupsi politik.
Demonstrasi pro-demokrasi2020–21dipicu amargi nambahéroyal prerogative, munduré démokrasi lan ékonomi saking dhukunganPasukan Bersenjata Kerajaan Thailandkang didhukung déningmonarki Thailandsawisé kudeta Thailand taun2014, bubaran partai pro-demokrasiFuture Forward Party, ora percayané marangpilpres Thailand 2019lan sistem politik saiki, lenyapé kanthi paksa lan patiné aktivis politik kalebuWanchalearm Satsaksit, lan skandal korupsi politik,kang nggawa panjalukan kang tanpa tandhing kanggo ngreformasi monarkilan rasa republikan paling dhuwur ing nagara kuwi.
Ing wulan Mei 2023, oposisi reformis ing Thailand, partaiMove Forward Party(MFP) lan partai populisPheu Thai Party, menang ingpemilu umum, teges partai-partai royalis-militer sing ndhukung Perdana Menteri Prayuth Chan-ocha kelangan kekuasaan.Ing tanggal 22 Agustus 2023,Srettha Thavisinsaking partai populis Pheu Thai, dados Perdana Menteri anyar Thailand, dene tokoh miliyarder partai Pheu Thai yaiku Thaksin Shinawatra bali menyang Thailand sawise pirang-pirang taun manggon ing pengasingan kanthi suka rela.
Sawisé nikmati rata-rata tuwuhing artatata (Ind: ekonomi) paling dhuwur ing donya wiwit taun1985nganti1995-rata-rata 9% per taun-papenet spekulatif kang mundhak marang dhuwit Praja Thai,Baht, ing taun1997njalari krisis dhuwit lan meksa pamréntah ngambangaké Baht. Sawisé dipathok ing aji 25 Baht kanggo satudolar AS, Baht nggayuh titik paling cendhèk ing kurang luwih 56 Baht ing sasi Januari1998lan artatatané mudhun nganti 10,2% ing taun kang padha. Krisis iki sabanjuré sumrambah menyang kawasan Asia.
Praja Thai miwiti babak pemulihan ing taun1999; artatatané dadi kuwat watara 4,2% lan tuwuh 4,4% ing taun2000, wujud asil saka èkspor kang kuwat-kang mundhak watara 20% ing taun 2000. Tuwuhing artatata ing taun2003dikira-kira 6,3%, lan 8% sarta 10% ing taun2004lan2005.
Sèktor pariwisata mènèhi sumbangan kang gedhé marang artatata Praja Thai. Rawuhé wisatawan ing taun 2002 (10,9 yuta) nuduhaké angka kang mundhak 7,3% saka taun sadurungé (10,1 yuta).
Praja Thai dipérang dadi 76 propinsi (changwat), kang diklumpukaké sajeroning 5 golongan propinsi. Jeneng saben propinsi asal saka jeneng kutha Kraton propinsiné.
propinsi-propinsi mau sabanjuré dibagi manèh dadi 795 dhistrik (Amphoe), 81 sub-dhistrik (King Amphoe) lan 50 dhistrik Bangkok (khet) (gunggung nganti taun2000), lan dibagi-bagi manèh dadi 7.236 pariklumpuk (Tambon), 55.746 désa (Muban), 123 kotamadya (Tesaban), lan 729 dhistrik sanitasi (Sukhaphiban) (gunggung nganti taun1984).
Masalah sitiran: Tenger<ref>ana tumrap golongan aran "lower-alpha", nanging tenger<references group="lower-alpha"/>sing magepokan ora ana, utawa</ref>panutup ora ana