Biryani

Biryanivə yaBiriyani(urduبریانی;hind.बिरयानी) –Düyüdən(adətən basmati növləri) və ədviyyatlıət, balıq, yumurta və ya tərəvəzlərin əlavəsi ilə hazırlanmış ikinci yemək. Biryani hazırlamaq üçün lazım ədviyyatlar və souslar: əridilmiş yağ, kərəvüz, mixək, hil, darçın, dəfnə yarpağı, keşniş, zəfəran, nanəli göyərtilər, zəncəfil, soğan və sarımsaq. Ancaq bu siyahı tam deyil.
Yemək müxtəlif çeşidlərdə bütünCənubi Asiyada, həmçinin ərəb ölkələrində və Qərbdə olan Cənubi Asiya icmaları arasında yayılmışdır. Göründüyü kimi, oİranmənşəlidir və Hindistan subkontinentinə İranlı tacirlər və səyyahlar sayəsində daxil olmuşdur.
Biryanidahi çatnivə yaraita,korma,karri, badımcan turşusu, xırda dəniz xərçəngi kimi hind mətbəxindən olan digər yeməklərlə üst-üstə düşür. Plovdan ətli biryani onunla fərqlənir ki, plovda duyu ilə ət bir yerdə, biryanidə isə ayrı-ayrı hazırlanır.
Bir nəzəriyyəyə görə, biryani sözü fars dilindəkibirinc(fars.برنج‎), yəni düyü sözündən gəlir.Başqa nəzəriyəyə görə isə o, farsberyā(n)(farsبریان,qızardılmış) sözündən alınmışdır.
Heydərabadbiryanisi qeyri-vegeteryandır və bütünHindistandayayılmışdır. Bu yeməyin balıq, bıldırcın, dovşan,şimal maralı, xırda dəniz xərçəngi ilə bir çox çeşidi var. Ən məşhur çeşidi basdırma ətli"Kaçi Axni Biryani"adlandırılır.
Dindiqül Biryanisi"seeraga samba"düyü növündən hazırlanır və Tamilnad ştatında çox məşhurdur.
Səfəvilərdə"Biryan plov" adlı yemək (nasta'liq: بریان پلو) təndirdə xörək şirəsi, ətirli ədviyyatlarla, göyərtilərlə, kişmiş, qara gavalı, qar dənələri kimi quru meyvərlə basdırılmış qoyun və ya toyuq ətindən hazırlanırdı. Qarnir kimi qaynadılmış düyü verilirdi.
İranda biryaninin daha çox yayılmış adı – Dahm Pukht'dur. Bu "buğda bişmiş" anlamına gəlir.Myanmavə bəzi digər ölkələrdə bu ad "danpauk" adına çevrildi.
SindhbiryanisiPakistandaməşhurdur. "Pakistan Beynəlxalq Hava Yolları"nın bir çox qərb marşrutlarında milli mətbəxi populyarlaşdırmaq üçün bu yeməyi təqdim edirlər.
Biryaninin ən məşhur növləri əvvəlcəKəlküttəninyoxsul ərazilərində yayılmışdır, ona görə ki, bu yeməkdə ət kartof ilə əvəz edilmişdi. Hal-hazırda kartofun çox olması Kəlküttə biryanisinin fərqləndirici xüsusiyyəti sayılır, bu da yeməyə ət əlavə edilməsinə mane olmur.
Myanmada bu yemər "danpauk" və ya "danbauk" kimi tanınır. Onun fərqli xüsusiyyəti düyü və toyuğun birlikdə bişirilməsidir. Bundan əlavə, düyülərin "basmati" növü deyil, yerli növlərindən istifadə olunur, Digər ingrediyentlər qoz-fındıq, noxud, kişmiş, qatıq, mixək, darçın və dəfnə yarpağından ibarətdir. Yeməyin yayında tez-tez soğan və xiyar salatı verilir.
Taylandda, bu yeməyin"xau mok"adlanan çeşidi məşhurdur. Əhalinin müsəlman hissəsi ona keçi əti əlavə edir, lakin toyuq və mal əti də hazırlama prosesində istifadə olunur.
Şri-Lankada, biryani müsəlmanlar arasında daha məşhurdur və toyuq, mal və ya qoyun əti ilə verilir. Burada, hind çeşidlərindən fərqli olaraq yemərdə daha çox ədviyyatlardan istifadə olunur.
Bu, yeməyinMalayziyavəSinqapurdaolan yerli adıdır. Əsas ingrediyent kimi toyuq, qoyun əti və ya balıqdan istifadə olunur.Filippininbəzi bölgələrində bu yemək "nasin-birinqi" kimi məşhurdur.
Briyani. NetArxivləşdirilib2016-03-04 at theWayback Machine