Metal

Sakimika, isangmetal(Griyego:Metallon) ang isangelementona madaliang bumuo ng mgaiono(mgacation) at mayroong mga kawing metaliko. Isinasalarawan minsan ang mga metal bilang isanglatticeng mga positibong iono (mgacation) na napapaligiran ng isang ulap ng dekoloniksadong mga elektron. Ang mga metal ang isa sa mga tatlong pangkat na mga elemento na tinutukoy sa pamamagitan ng kanilang ionisasyon at mga katangian ng pagkawi, kasama ang mga metaloyde at hindi metal. Satalaang peryodiko, isang pahalang na guhit ang ginuguhit mula saboro(B) hanggangpolonyo(Po) na hinihiwalay ang mga metal sa mga hindi metal. Mga metalloyde ang mga elemento sa guhit na ito, minsang tinatawag na mga semi-metal (o medyo metal); metal ang mga nasa babang kaliwa; hindi metal ang nasa taas na kanan.
Angpag-aaralng mga metal ay tinatawag nametalurhiya.
Ang ilangmga elementong kemikalay tinatawag na mgametal. Karamihan sa mga elemento satalahanayang periyodikoay mga metal. Ang mga elementong ito ay karaniwang may mga sumusunod na katangian:
Solido ang karamihan sa mga metal sa temperatura ng silid, subalit hindi kinakailangang ganito ito. Likido angmerkuryo. Ang mgahaluang metalay mga halo, kung saan metal ang hindi bababa sa isang parte ng halo. Ang mga halimbawa ng mga metal ayaluminyo,tanso,bakal,lata,ginto,tingga,pilak,titaniyo,uraniyo, atzinc. Kabilang sa mga kilalang haluang metal angbronseatbakal.
Karamihan sa mga metal na elemental ay may mas mataas na densidad kaysa karamihan ng mga di-metal,
Ang mga metal ay lubhang kapaki-pakinabang sa mga tao. Ginagamit ang mga ito sa paggawa ng mgakasangkapandahil maaari itong maging malakas at madaling hubugin. Ang bakal (steel) at yero (irono "bakal" din ang tawag) ginamit sa paggawa ng mgatulay,gusali, obarko.
Ang ilang mga metal ay ginagamit upang gumawa ng mga bagay tulad ng mgabaryadahil matigas ang mga ito at hindi mabilis masira. Halimbawa dito angtanso(na makintab at pula ang kulay),aluminyo(na makintab at puti),ginto(na dilaw at makintab), atpilakatnikel(na puti at makintab din).
Ang ilang mga metal, tulad ngbakal, ay maaaring gawing matalas at manatiling matalas, upang magamit ang mga ito sa paggawa ng mgakutsilyo,palakolo pang-ahit.
Mataas ang halaga ng mga bihirang metal, tulad ngginto,pilakatplatinona kadalasang ginagamit sa paggawa ngalahas. Ginagamit din ang mga metal sa paggawa ng mga pangkabit atturnilyo. Maaring gawin ang mga kaldero na ginagamit sapaglulutomula satanso,aluminyo,bakaloyero.Napakabigatat makapal angtinggaat maaaring gamitin bilang balasto o pampapatatag sa mgabangkaupang pigilan ang mga ito sa pagtalikod, o upang protektahan ang mga tao mula saradyasyongnag-a-iono.
Maraming mga bagay na gawa sa mga metal ay maaaring, sa katunayan, gawa sa mga halong hindi bababa sa isang metal sa alinman sa iba pang mga metal, o sa mga hindi metal. Ang mga pinaghalong ito ay tinatawag na mgahaluang metal. Ang ilang mga karaniwang haluang metal ay:
Ang mga tao ay unang nagsimulang gumawa ng mga bagay mula sa metal mahigit 9,000 taon na ang nakalilipas, nang matuklasan nila kung paano kumuha ng tanso mula saoreo inang-bato nito. Pagkatapos, natutunan nila kung paano gumawa ng mas matigas na haluang metal at bronse, sa pamamagitan ng pagdaragdag ng lata sa tanso (copper). Mga 3000 taon na ang nakalilipas, natuklasan nila ang bakal (iron). Sa pamamagitan ng pagdaragdag ng maliit na halaga ng karbon sa bakal, nalaman nila na maaari silang gumawa ng isang partikular na kapaki-pakinabang na haluang metal - na bakal din tawag (steelsa Ingles).