อะบูฮะนีฟะฮ์

อะบูฮะนีฟะฮ์ อันนัวะอ์มาน อิบน์ ษาบิต อิบน์ ซูฏอ อิบน์ มัรซุบาน(อาหรับ:أبو حنيفة نعمان بن ثابت بن زوطا بن مرزبان;ป.699– ค.ศ. 767) รู้จักกันในชื่อสั้น ๆ ว่าอะบูฮะนีฟะฮ์หรือแบบให้ความเคารพตามซุนนีว่าอิหม่ามอะบูฮะนีฟะฮ์เป็นนักเทววิทยาและนักกฎหมายซุนนีในคริสต์ศตวรรษที่ 8 ที่มีต้นกำเนิดเป็นชาวเปอร์เซียโดยเป็นผู้ก่อตั้งมัซฮับฮะนะฟีซึ่งเป็นสำนักที่มีผู้นับถือกว้างขวางที่สุดในนิกายซุนนีและมีผู้นับถือส่วนใหญ่ในเอเชียกลาง,อัฟกานิสถาน,เปอร์เซีย(จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 16),บอลข่าน,รัสเซีย,สาธารณรัฐเชเชน,ปากีสถาน,บังกลาเทศ, มุสลิมในประเทศอินเดีย,ตุรกีและโลกอาหรับบางส่วน
ผู้ติดตามซุนนีบางส่วนเรียกเขาว่าอัลอิมามุลอะอ์ซ็อม("อิหม่ามที่ยิ่งใหญ่") และซิรอญุลอะอิมมะฮ์("ตะเกียงของเหล่าอิหม่าม")
อะบูฮะนีฟะฮ์เกิดในครอบครัวมุสลิมที่กูฟะฮ์ในวัยหนุ่ม เขาเดินทางไปศึกษาที่มักกะฮ์และมะดีนะฮ์ในภูมิภาคฮิญาซในอาระเบียเมื่ออาชีพนักเทววิทยาและนักนิติศาสตร์ของเขาพัฒนาขึ้น อะบูฮะนีฟะฮ์กลายเป็นที่รู้จักจากการใช้เหตุผลในคำวินิจฉัยทางกฎหมาย และแม้แต่หลักเทววิทยาของเขามีผู้อ้างว่าสำนักอัลมาตุรีดียะฮ์ในหลักเทววิทยาซุนนีพัฒนามาจากสำนักเทววิทยาอะบูฮะนีฟะฮ์
อะบูฮะนีฟะฮ์ เกิดที่กูฟะฮ์ในปีฮ.ศ.80,   ฮ.ศ. 77,  ฮ.ศ. 70,  หรือ ฮ.ศ. 61,  ในรัชสมัยของรัฐเคาะลีฟะฮ์อุมัยยะฮ์นักประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่เลือกทัศนะล่าสุดคือ ฮ.ศ. 80 ตามหลักการเลือกวันที่มรณะล่าสุด ทั้งนี้ เพื่อความรอบคอบ
บรรพบุรุษของเขาเป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป มีต้นกำเนิดจากเปอร์เซียตามคำแนะนำของนิรุกติศาสตร์ของชื่อปู่ของเขา (ซูตา) และปู่ทวด (มะฮ์)  นักประวัติศาสตร์อัลกิตาบุลบัฆดีดาบันทึกคำกล่าวของอิสมาอีล อิบน์ ฮัมมาด หลานชายของอะบูฮะนีฟะฮ์ ผู้ซึ่งให้เชื้อสายของอะบูฮะนีฟะฮ์ว่า นุอ์มาน อิบน์ ษาบิต อิบน์ มัรซะบาน และอ้างว่ามีต้นกำเนิดจากเปอร์เซีย
มีข้อมูลชีวประวัติเกี่ยวกับอะบูฮะนีฟะฮ์ ไม่เพียงพอ เป็นที่ทราบกันโดยทั่วไปว่าเขาทำงานเป็นผู้ผลิตและจำหน่าย "ค็อซ" ซึ่งเป็นวัสดุประเภทเสื้อผ้าไหม เขาเข้าร่วมการรายงานเกี่ยวกับหลักนิติศาสตร์โดยนักวิชาการชาวกูฟะฮ์คือฮัมมาด อิบน์ อะบีสุลัยมาน(เสียชีวิต 737)นอกจากนี้เขายังอาจเรียนรู้หลักนิติศาสตร์ (ฟิกฮ์) โดยนักวิชาการชาวมักกะฮ์คืออะฏออ์ อิบน์ อะบีเราะบาฮ์(เสียชีวิต 733) ขณะประกอบพิธีฮัจญ์
อะบูฮะนีฟะฮ์ สืบต่อจากฮัมมาด เมื่อคนหลังเสียชีวิตในฐานะผู้มีอำนาจหลักในกฎหมายอิสลามในกูฟะฮ์ และหัวหน้าตัวแทนของสำนักกูฟะฮ์ด้านนิติศาสตร์อะบูฮะนีฟะฮ์ ค่อยๆ ได้รับอิทธิพลในฐานะผู้มีอำนาจในคำถามทางกฎหมาย โดยก่อตั้งโรงเรียนสอนฟิกฮ์ที่มีเหตุผลในระดับปานกลางซึ่งได้รับการตั้งชื่อตามเขา
ในปี ค.ศ. 763อัลมันศูรเคาะลีฟะฮ์อับบาซียะฮ์ได้เสนอให้อะบูฮะนีฟะฮ์ ดำรงตำแหน่งกอฎีอัลกุดาต(หัวหน้าผู้พิพากษาของรัฐ) แต่เขาปฏิเสธข้อเสนอดังกล่าว โดยเลือกที่จะเป็นอิสระอะบูยูซุฟลูกศิษย์ของเขาได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งโดย เคาะลีฟะฮ์ฮารูน อัรเราะชีด
ในการตอบกลับอัลมันศูร อะบูฮะนีฟะฮ์ กล่าวว่าเขาไม่เหมาะสมกับตำแหน่งนี้ อัลมันศูร ซึ่งมีแนวคิดและเหตุผลของตัวเองในการเสนอโพสต์ เสียอารมณ์และกล่าวหาว่าอะบูฮะนีฟะฮ์โกหก
“ถ้าข้าโกหก” อะบูฮะนีฟะฮ์ กล่าวว่า “คำพูดของข้าก็ถูกต้องเป็นทวีคูณ ท่านจะแต่งตั้งคนโกหกให้ดำรงตำแหน่งหัวหน้ากอฎี (ผู้พิพากษา) อันสูงส่งได้อย่างไร"
ด้วยความโกรธเคืองจากคำตอบนี้ ผู้ปกครองจึงให้อะบูฮะนีฟะฮ์ ถูกจับกุม คุมขังและทรมาน เขาไม่เคยได้รับอาหารหรือการดูแลแม้ที่นั่น นักกฎหมายยังคงสอนผู้ที่ได้รับอนุญาตให้มาหาเขา
เมื่อวันที่ 15 เราะญับ ฮ.ศ. 150,(15 สิงหาคม ค.ศ.767 ) อะบูฮะนีฟะฮ์ เสียชีวิตในคุก สาเหตุการเสียชีวิตของเขาไม่ชัดเจน เนื่องจากบางคนบอกว่า อะบูฮะนีฟะฮ์ออกความเห็นทางกฎหมายในการถืออาวุธต่อต้าน อัลมันศูร และคนก็วางยาพิษให้เขาว่ากันว่ามีผู้คนมากมายมาร่วมละหมาดญะนาซะฮฺของเขาจนมีพิธีศพซ้ำถึง 6 ครั้งสำหรับผู้คนมากกว่า 50,000 คนที่มารวมกันก่อนที่เขาจะฝังจริง หลังจากนั้นหลายปีมัสยิดอะบูฮะนีฟะฮ์ก็ถูกสร้างขึ้นในย่านอัลอะซอมียะฮ์ของกรุงแบกแดด
ยูซุฟ อิบน์ อับดิรเราะห์มาน อัลมิซซีระบุรายชื่อนักวิชาการหะดีษ 97 คนซึ่งเป็นลูกศิษย์ของเขา ส่วนใหญ่เป็นนักวิชาการหะดีษที่มีชื่อเสียง และหะดีษที่รายงานโดยพวกเขาถูกรวบรวมไว้ในเศาะฮีฮ์ อัลบุคอรี,เศาะฮีฮ์ มุสลิมและหนังสือหะดีษที่มีชื่อเสียงอื่นๆ  อิมามบัดรุดดีน อัลอัยนีรวมนักเรียนอีก 260 คนที่ศึกษาหะดีษและฟิกฮ์กับอะบูฮะนีฟะฮ์
ลูกศิษย์ที่มีชื่อเสียงที่สุดของเขา ได้แก่ อิมามอะบูยูซุฟซึ่งดำรงตำแหน่งหัวหน้าผู้พิพากษาคนแรกในโลกมุสลิม และอิมามมุฮัมมัด อัชชัยบานีซึ่งเป็นอาจารย์ของผู้ก่อตั้งมัซฮับชาฟิอีแห่งนิติศาสตร์ของอิมามอัชชาฟิอีนักเรียนคนอื่นๆ ของเขา ได้แก่:
อิหม่ามอะบูฮะนีฟะฮ์ อ้างว่าญะฮ์มิ อิบน์ ศ็อฟวาน(ปี 128/745) ดำเนินไปไกลในการปฏิเสธมานุษยวิทยา(ตัชบิฮ์) ถึงกับประกาศว่า 'อัลลอฮ์ไม่เป็นสิ่งใด (อัลลอฮ์ ลัยสะบิชัยอ์)' และความคลั่งไคล้ของมุกอติล อิบน์ สุลัยมาน(ปี 150/767) ในอีกด้านหนึ่งเปรียบพระเจ้ากับสิ่งมีชีวิตของพระองค์
อัลเคาฏีบ อัลบัฆดาดีรายงานในตารีคบัฆดาด (ประวัติของแบกแดด) ของเขาว่า อิหม่ามอะบูฮะนีฟะฮ์ กล่าวว่า:
นักวิชาการคนอื่นๆ ยืนยันว่า อะบูฮะนีฟะฮ์ เป็นผู้เขียนเช่นมุฮัมมัด ซาฮิด อัลเกาะษะรี, อัลบัซดะวี และ อับดุลอะซีซ อัลบุคอรี
นักวิชาการในอดีตคืออิบน์ อะบีลอิซ อัลฮะนะฟีปฏิเสธหนังสือเล่มนี้ว่าไม่ใช่ของอะบูฮะนีฟะฮ์ รวมถึงหนังสือเล่มอืนๆ ซึ่งชัยค์มุกบิล อิบน์ ฮาดี อัลวาฎิอีนักวิชาการสะละฟีย์ก็เห็นด้วย