ฮานอย

ฮานอย(อังกฤษ:Hanoi) หรือห่าโหน่ย(เวียดนาม:Hà Nội) เป็นเมืองหลวงของประเทศเวียดนามมีประชากร 6,472,200 คน (พ.ศ. 2552) ในอดีตเคยเป็นเมืองหลวงของเวียดนามเหนือระหว่างพ.ศ. 2497ถึงพ.ศ. 2519และก่อนหน้านั้นเคยเป็นเมืองหลวงของพื้นที่เวียดนามในปัจจุบันเป็นครั้งคราวตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 11 จนถึง พ.ศ. 2345 ฮานอยตั้งอยู่บนฝั่งขวาของแม่น้ำแดงอุตสาหกรรมในเมืองคือเครื่องจักรไม้อัดสิ่งทอสารเคมีและงานหัตถกรรมฮานอยตั้งอยู่ที่ 21°2' เหรือ 105°51' ตะวันออก (21.0333, 105.85)[1]เก็บถาวร2012-08-23 ที่เวย์แบ็กแมชชีน
เมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2551 ได้มีการขยายเขตฮานอยไปอีก โดยครอบคลุมบริเวณมากกว่าเดิมถึง 3 เท่า เพื่อรองรับการเติบโตของเมือง และเมื่อเดือนตุลาคม 2553 ครบวาระ 1000 ปีของการสถาปนาเมือง
ฮานอยหมายถึงตอนต้นของแม่น้ำ ตั้งอยู่ตอนต้นบนลุ่มแม่น้ำแดง ปฐมกษัตริย์ราชวงศ์ลี้สถาปนาขึ้นเป็นเมืองหลวงในปีพ.ศ. 1553โดยใช้ชื่อว่าทังล็องแปลว่ามังกรเหินจนกระทั่ง พ.ศ. 2245 กษัตริย์ราชวงศ์เหงียนได้ย้ายเมืองหลวงไปอยู่เมืองเว้เมื่อตกเป็นส่วนหนึ่งของอินโดจีนฝรั่งเศสฮานอยจึงกลับมาเป็นเมืองหลวงอย่างเป็นทางการอีกครั้งในพ.ศ. 2430ภายหลังได้รับเอกราชในปี พ.ศ. 2489 ดินแดนเวียดนามแยกออกเป็นสองประเทศ โดยฮานอยเป็นเมืองหลวงของเวียดนามเหนือ เมื่อรวมประเทศในพ.ศ. 2519จึงเป็นเมืองหลวงหนึ่งเดียวของเวียดนามในปัจจุบัน
ฮานอยสามารถพบร่องรอยการอยู่อาศัยของมนุษย์ตั้งแต่ยุคพาเลโอลิธิกตอนปลายและยุคหินยุคต้นได้หลายแห่ง ระหว่างปี 1971  ได้มีการค้นพบก้อนกรวดที่มีร่องรอยของการแกะสลักและแปรรูปด้วยมือมนุษย์ ซึ่งเป็นโบราณวัตถุของวัฒนธรรม Sơn Vi ซึ่งมีอายุตั้งแต่ 10,000 ถึง 20,000 ปีก่อน ในปี พ.ศ. 2541พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์เวียดนาม (ปัจจุบันคือพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์เวียดนามแห่งชาติ) ได้ทำการศึกษาทางโบราณคดีทางตอนเหนือของทะเลสาบดงโม (เซินเตย ฮานอย) เพื่อค้นหาโบราณวัตถุและวัตถุต่างๆ ที่เป็นของวัฒนธรรมเซินวี ยุคหินใหม่เมื่อ 20,000 ปีที่แล้ว ระหว่างการล่วงละเมิดโฮโลซีนตอนกลาง ระดับน้ำทะเลสูงขึ้นและท่วมพื้นที่ลุ่มต่ำ ข้อมูลทางธรณีวิทยาแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าแนวชายฝั่งถูกน้ำท่วมและตั้งอยู่ใกล้กับฮานอยในปัจจุบัน ดังที่เห็นได้ชัดจากการไม่มีแหล่งหินใหม่ในพื้นที่ส่วนใหญ่ของภูมิภาค Bac Bo[30] ดังนั้น ตั้งแต่ประมาณ 10,000 ถึงประมาณ 4,000 ปีก่อน ฮานอยโดยทั่วไปจึงขาดหายไปโดยสิ้นเชิง มีความเชื่อกันว่าภูมิภาคนี้มีผู้คนอาศัยอยู่อย่างต่อเนื่องในช่วง 4,000 ปีที่ผ่านมา
ในราวศตวรรษที่ 3 ก่อนคริสตศักราชอาน เซือง เวืองได้ก่อตั้งเมืองหลวงขึ้นโดยตั้งชื่อว่า เอิวหลัก ขึ้นทางตอนเหนือของกรุงฮานอยในปัจจุบัน ซึ่งมีการสร้างป้อมปราการที่มีป้อมปราการ ซึ่งรู้จักกันในประวัติศาสตร์ในชื่อ Cổ Loa ซึ่งเป็นศูนย์กลางทางการเมืองแห่งแรกของอารยธรรมเวียดนาม โดยมีเขื่อนกั้นน้ำด้านนอกครอบคลุมพื้นที่ 600 เฮกตาร์ ในช่วง 179 ปีก่อนคริสตกาล อาณาจักร เอิวหลัก ถูกผนวกโดยหนานเยฺว่ซึ่งเป็นผู้นำในการปกครองของจีนมากว่าพันปี ต่อมา Zhao Tuo ได้รวมภูมิภาคต่าง ๆ ให้ขึ้นตรงต่อการปกครองของหนานเยฺว่ของเขา แต่ปล่อยให้หัวหน้าเผ่าพื้นเมืองควบคุมประชากร นับเป็นครั้งแรกที่ภูมิภาคนี้เป็นส่วนหนึ่งของการปกครองโดยผู้ปกครองชาวจีน
ในปี 111 ก่อนคริสต์ศักราชราชวงศ์ฮั่นพิชิตหนานเยว่และปกครองต่อไปอีกหลายร้อยปีต่อมา โดยราชวงศ์ฮั่นได้การปกครองให้หนานเยว่เป็นเจ็ดกองบัญชาการทางใต้ (หลิงหนาน) 
ในเดือนมีนาคม ปี ค.ศ. 40 สองพี่น้อง Trưng Trắc และ Trưng Nhị บุตรสาวของตระกูลขุนนางผู้มั่งคั่ง ในเขต Mê Linh (ฮานอย) ได้นำชาวบ้านลุกขึ้นก่อกบฏต่อต้านชาวฮั่น โดยเริ่มต้นที่บริเวณสามเหลี่ยมปากแม่น้ำแดง โดยแพร่กระจายอย่างรวดเร็วทั้งทางใต้และทางเหนือจาก Jiaozhi ทำให้ทั้งสามภูมิภาค Lạc Việt และส่วนใหญ่ของ หลิงหนาน ได้รับการสนับสนุนจากเมืองและการตั้งถิ่นฐานประมาณ 65 แห่ง พี่น้องTrưngจึงตั้งศาลขึ้นที่ Mê Linh ในปี ค.ศ. 42 จักรพรรดิฮั่นได้มอบหมายให้แม่ทัพหม่าหยวนปราบปรามการจลาจลด้วยกำลังพล 32,000 นาย รวมทั้งทหารประจำการ 20,000 นายและผู้ช่วยส่วนภูมิภาค 12,000 นาย การก่อจลาจลพ่ายแพ้ในปีถัดมาเมื่อหม่า หยวนได้จับและประหารชีวิต เจิ่น เจ็ก และเจิ่นเญิง จากนั้นจึงส่งตัวพวกเขาไปยังราชสำนักฮั่นในลั่วหยาง
เมื่อราชวงศ์เหงียนก่อตั้งขึ้นในปี 1802จักรพรรดิซา ล็องหรือที่รู้จักกันในนาม องเชียงสือ ได้ย้ายเมืองหลวงไปที่เว้ทังลองหรือ ฮานอย ไม่ได้เป็นเมืองหลวงอีกต่อไปตัวอักษรจีนเปลี่ยนจาก昇龍 ("Rising dragon") เป็น 昇隆 ("Ascent and Prosperity")  จักรพรรดิแห่งเวียดนามมักจะใช้มังกร(龍ยาว) เป็นสัญลักษณ์ของความแข็งแกร่งและอำนาจของจักรพรรดิ ในปี พ.ศ. 2374 จักรพรรดิเหงียนมินห์มางเปลี่ยนชื่อเป็นฮานอย (河內, "ระหว่างแม่น้ำ" หรือ "แม่น้ำภายใน") ฮานอยถูกยึดครองโดยสาธารณรัฐฝรั่งเศสที่ 3ในปี พ.ศ. 2416 และตกทอดมาถึงอีกสิบปีต่อมา ในฐานะฮานอยตั้งอยู่ในอาณานิคมตังเกี๋ยและกลายเป็นเมืองหลวงของอินโดจีนของฝรั่งเศสหลังปี 1887
ตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแดง มีทะเลสาบอยู่หลายแห่ง
ฮานอยแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 12 เขต 1 เมืองระดับอำเภอ และ 17 อำเภอจังหวัดห่าเต็ยได้รับการรวมเข้ากับฮานอยในปี ค.ศ. 2008ห่าดงได้รับการเปลี่ยนเป็นเขต ในขณะที่เซินเต็ยได้รับการปรับเป็นเมืองระดับอำเภอ ปัจจุบันเขตการปกครองย่อยได้แบ่งออกเป็น 22 เมือง 399 ตำบล และ 145 แขวง
ในช่วงยุคอาณานิคมของฝรั่งเศสในฐานะเมืองหลวงของอินโดจีนฝรั่งเศส ฮานอยดึงดูดชาวฝรั่งเศส จีน และเวียดนามจำนวนมากจากพื้นที่โดยรอบ ในปี 1940 ประชากรของเมืองคือ 132,145 คน หลังสงครามอินโดจีนครั้งที่ 1 ชาวฝรั่งเศสและชาวจีนจำนวนมากออกจากเมืองเพื่อย้ายไปทางใต้หรือส่งตัวกลับประเทศ
ประชากรฮานอยเริ่มเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 ในปี 1954 เมืองนี้มีประชากร 53,000 คน ครอบคลุมพื้นที่ 152 ตารางกิโลเมตร ในปี 1961 พื้นที่ของเมืองขยายเป็น 584 ตารางกิโลเมตร และมีประชากร 91,000 คน ในปี พ.ศ. 2521 สมัชชาแห่งชาติ (เวียดนาม) ตัดสินใจขยายฮานอยเป็นครั้งที่สองเป็น 2,136 ตารางกิโลเมตร โดยมีประชากร 2.5 ล้านคน ภายในปี 1991 พื้นที่ของฮานอยเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง โดยลดลงเหลือ 924 ตร.กม. (357 ตร.ไมล์) แต่ประชากรยังคงมีมากกว่า 2 ล้านคน ในช่วงทศวรรษที่ 1990 ประชากรของฮานอยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยมีจำนวนถึง 2,672,122 คนในปี 1999 หลังจากการขยายตัวครั้งล่าสุดในเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2551 ฮานอยมีประชากร 6.233 ล้านคน และเป็นหนึ่งในเมืองหลวง 17 แห่งที่มีพื้นที่ใหญ่ที่สุดในโลก จากการสำรวจสำมะโนประชากร พ.ศ. 2552 ฮานอยมีประชากร 6,451,909 คน ณ วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2562 ฮานอยมีประชากร 8,053,663 คน เป็นชาย 3,991,919 คน และหญิง 4,061,744 คน ประชากรที่อาศัยอยู่ในเขตเมือง 3,962,310 คน คิดเป็น 49.2% และในเขตชนบท 4,091,353 คน คิดเป็น 50.8% ฮานอยเป็นเมืองที่มีประชากรมากเป็นอันดับสองของประเทศรองจากนครโฮจิมินห์(8,993,082 คน) อัตราการเติบโตของประชากรเฉลี่ยต่อปีตั้งแต่ปี 2552 ถึง 2562 ของฮานอยอยู่ที่ 2.22% ต่อปี สูงกว่าอัตราการเติบโตของประเทศ (1.14% ต่อปี) และสูงเป็นอันดับสองในสามเหลี่ยมปากแม่น้ำแดง รองจากจังหวัด Bắc Ninh (2.90% / ปี).
ปัจจุบัน เมืองนี้เป็นทั้งเขตเมืองใหญ่ทางตอนเหนือของเวียดนาม และยังเป็นศูนย์กลางทางวัฒนธรรมและการเมืองของประเทศ สร้างแรงกดดันอย่างมากต่อโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งบางส่วนเป็นของเก่าและมีอายุย้อนไปถึงต้นศตวรรษที่ 20 มีผู้อยู่อาศัยมากกว่าแปดล้านคนในเมืองที่เหมาะสมและมีประชากรประมาณ 20 ล้านคนในเขตเมือง
จากการจัดอันดับล่าสุดโดย PricewaterhouseCoopersฮานอยและนครโฮจิมินห์จะเป็นหนึ่งในเมืองที่เติบโตเร็วที่สุดในโลกในแง่ของการเติบโตของGDPในช่วงปี 2008 ถึง 2025 โดยในปี 2556ฮานอยมีส่วนร่วม 12.6% ของ GDP ส่งออก 7.5% ของการส่งออกทั้งหมด มีส่วนร่วม 17% ในงบประมาณของประเทศ และดึงดูดเงินลงทุน 22% ของเวียดนาม GDP เล็กน้อยของเมือง ณ ราคาปัจจุบันสูงถึง 451,213 พันล้านดอง (21.48 พันล้านเหรียญสหรัฐ) ในปี 2556 ซึ่งทำให้จีดีพีต่อหัวอยู่ที่ 63.3 ล้านดอง (3,000 เหรียญสหรัฐ) การผลิตภาคอุตสาหกรรมในเมืองนี้เติบโตอย่างรวดเร็วตั้งแต่ทศวรรษ 1990 โดยมีการเติบโตเฉลี่ยต่อปีที่ 19.1 เปอร์เซ็นต์ระหว่างปี 1991 ถึง 1995, 15.9 เปอร์เซ็นต์ระหว่างปี 1996 ถึง 2000 และ 20.9 เปอร์เซ็นต์ในช่วงปี 2001-2003 นอกเหนือจากที่มีอยู่แล้ว สวนอุตสาหกรรม ฮานอยกำลังสร้างสวนอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ใหม่ 5 แห่ง และกลุ่มอุตสาหกรรมขนาดกลางและขนาดย่อม 16 แห่ง ภาคเศรษฐกิจที่ไม่ใช่ของรัฐกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็ว โดยมีธุรกิจมากกว่า 48,000 แห่งที่ดำเนินการภายใต้กฎหมายวิสาหกิจ 
การค้าเป็นอีกหนึ่งภาคส่วนที่แข็งแกร่งของเมือง ในปี พ.ศ. 2546 ฮานอยมีธุรกิจ 2,000 แห่งที่เกี่ยวข้องกับการค้าต่างประเทศ โดยได้สร้างความสัมพันธ์กับ 161 ประเทศและดินแดน มูลค่าการส่งออกของเมืองขยายตัวเฉลี่ยร้อยละ 11.6 ในแต่ละปีตั้งแต่ปี 2539 ถึง 2543 และร้อยละ 9.1 ในช่วงปี 2544-2546 โครงสร้างทางเศรษฐกิจก็มีการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญเช่นกัน โดยการท่องเที่ยว การเงิน และการธนาคารมีบทบาทสำคัญมากขึ้น
การเกษตร ซึ่งก่อนหน้านี้เป็นเสาหลักในการพัฒนาเศรษฐกิจของฮานอย ได้พยายามอย่างยิ่งที่จะปฏิรูปตัวเอง นำเสนอพันธุ์พืชและปศุสัตว์ที่ให้ผลผลิตสูงใหม่ ๆ และนำเทคนิคการทำฟาร์มสมัยใหม่มาใช้
หลังจากการปฏิรูปเศรษฐกิจที่เริ่มต้นการเติบโตทางเศรษฐกิจ รูปลักษณ์ของฮานอยก็เปลี่ยนแปลงไปอย่างมากเช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีการปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานอย่างต่อเนื่อง ด้วยถนนใหม่ และระบบขนส่งมวลชนที่ได้รับการปรับปรุง ฮานอยอนุญาตให้ร้านฟาสต์ฟู้ดหลายแห่งเข้ามาในเมือง เช่น แมคโดนัลด์ ลอตเตอเรีย พิซซ่าฮัท เคเอฟซี และอื่นๆ ชาวบ้านในฮานอยมองว่าความสามารถในการซื้อ "ฟาสต์ฟู้ด" เป็นการแสดงถึงความหรูหราและการตกแต่งถาวร ในทำนองเดียวกัน เจ้าหน้าที่ของเมืองได้รับแรงบันดาลใจจากความกังวลด้านความปลอดภัยของอาหารและความปรารถนาของพวกเขาสำหรับเมืองที่ "ทันสมัย" เพื่อแทนที่ตลาดอาหารแบบดั้งเดิม 67 แห่งด้วยซูเปอร์มาร์เก็ต 1,000 แห่งภายในปี 2568 สิ่งนี้มีแนวโน้มที่จะเพิ่มการบริโภคอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการน้อยลง เนื่องจากตลาดดั้งเดิมเป็นกุญแจสำคัญสำหรับการบริโภค ของสดมากกว่าอาหารแปรรูปฮานอยเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางสายไหมทางทะเลที่วิ่งจากชายฝั่งจีนผ่านช่องแคบมะละกาไปทางตอนใต้สุดของอินเดียไปยังมอมบาซาจากนั้นผ่านทะเลแดงผ่านคลองสุเอซไปยังทะเลเมดิเตอร์เรเนียนไปยังภูมิภาคเอเดรียติกตอนบนจนถึง ศูนย์กลางทางตอนเหนือของอิตาลีที่
เมืองฮานอยมีเมืองที่ร่ำรวยไปด้วยวัฒนธรรม เชื่อกันว่าอาหารเวียดนามหลายอย่างมีต้นกำเนิดอยู่ที่ฮานอยแห่งนี้ โดยอาหารที่มีชื่อเสียงได้แก่เฝอบั๊ญก๊วนหรือปากหม้อญวน และบู๊นจ๋าโดยเฝอที่เป็นที่นิยมมากในฮานอยมีอยู่ 2 ชนิด ได้แก่ เฝอเนื้อและเฝอไก่ นอกจากนี้ยังมีบู๊นจ๋าอาหารที่ประกอบด้วยหมูย่างถ่านเสิร์ฟในซุปหวานหรือเค็มกับเส้นหมี่และผักกาด เป็นอาหารยอดนิยมที่สุดในหมู่คนท้องถิ่น
ฮานอย ในฐานะเมืองหลวงของอินโดจีนฝรั่งเศส เป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัยสไตล์ตะวันตกแห่งแรกในอินโดจีน ได้แก่ วิทยาลัยการแพทย์อินโดจีน (1902) – ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยการแพทย์ฮานอยมหาวิทยาลัยอินโดจีน (1904) – ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยแห่งชาติฮานอย และ École Supérieure des Beaux-Arts de l'Indochine (1925) – ปัจจุบันเป็นมหาวิทยาลัยวิจิตรศิลป์ฮานอย
ในฮานอยมีการก่อสร้างฮานอยเมโทรทั้งสิ้น 2 สาย โดยสายที่เปิดเป็นสายแรกคือสาย 2Aซึ่งได้เปิดให้บริการเมื่อวันที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2564 ระหว่างก๊าตลิญ–ห่าดง (Cát Linh–Hà Đông) มีจำนวน 12 สถานี และมีระยะทางทั้งสิ้น 13 กิโลเมตร
ขณะที่อีกสายคือ สาย 3 ซึ่งอยู่ระหว่างการก่อสร้าง คาดว่าจะเปิดให้บริการได้ในปี พ.ศ. 2565