Dagat Timog Tsina

AngDagat Timog Tsina(Ingles:South China Sea) ay isangmarhinal na dagatna bahagi ngKaragatang Pasipiko. May lawak ito na mahigit-kumulang 3.5 milyong kilometrong kuwadrado (1.35 milyong milyang kuwadrado), na umaabot mula sa mgaKipot ng KarimataatMalakasaKipot ng Taiwan. Nagdadala ito ng napakalaking kahalagahang estratehiko; sangkatlo ng lahat ng mga barko ng mundo ay dumaraan sa dagat na ito at nagdadala ng mahigit na $3 trilyon sa kalakalan kada taon.Nagtataglay ito kapaki-pakinabang na mga pangisdaan na napakahalaga para saseguridad sa pagkainng milyun-milyong mga mamamayan ngTimog-silangang Asya. Pinaniniwalaang may malalaking mga reserba nglangisatlikas na gassa ilalim ng pinakasahig ng dagat.
Ayon sa ikatlong edisyon ngLimits of Oceans and Seas(1953) ngInternasyunal na Samahang Hidrograpiko(IHO)and Seas, ito ay matatagpuan sa
Ngunit sa hindi pa aprubadong borador nito ng ikaapat na edisyon (1986),ipinanukala ng IHO angDagat Natuna, kaya lumipat ang katimugang hangganan ng Dagat Timog Tsina pahilaga, mula sa hilaga ng Kapuluang Bangka Belitung papunta sa
May libu-libong maliliit na mga kapuluan sa Dagat Timog Tsina, kabilang angKapuluang Spratly,Kapuluang Paracel, atKapuluang Pratas. Ang dagat at ang karamiha'y mga hindi tinirhang pulo ay paksa ng mga pinagtatalunang pag-aangkin ng soberanya ng ilang mga bansa. Ang mga pag-aangkin na ito ay masasalamin sa samu't-saring mga pangalan na ginagamit para sa mga pulo at sa dagat. Isa na rito ang "West Philippine Sea" na opisyal na katawagan para sa bahagi ng dagat na sakop ng inaangkingeksklusibong sonang ekonomiko (EEZ) ng Pilipinas.
Sawikang Ingles, ang nangingibabaw na katawagan sa dagat ay angSouth China Sea(Dagat Timog Tsina), at ang pangalan sa maraming mga wikang Europeo ay katumbas dito. Ito ay bunga ng unang interes ng mga Europeo sa dagat bilang isang ruta mulaEuropaatTimog Asyasa mga pagkakataong pakikipagkalakal sa Tsina. Noong ika-16 na dantaon, nilakbayan ito ng mgaPortugesat tinawag itongMare da China(literal na "Dagat Tsina"). Paglaon ay tinawag nila itong Dagat Timog Tsina upang itangi ito sa kalapit na mga anyong tubig.
Ayon sa talangYizhoushu, noong panahon ngdinastiya ng Kanluraning Zhou(1046–771 B.K.) ang pangalan na naibigay ayNanfang Hai(Tsino:南方海; pinyin:Nánfāng Hǎi; lit.: "Southern Sea"), na ayon sa nakasaad sa tala ay bunga ng pagbigay ng mga barbaro ng mga pawikang hawksbill sa mga pinunong Zhou bilang tributo.Tinukoy rin ng mga klasiko ngClassics of Poetry,Zuo Zhuan, atGuoyungpanahong Tagsibol at Taglagas(771–476 B.K.) ang dagat, ngunit sa pangalangNan Hai(Tsino:南海; pinyin:Nán Hǎi; lit.: "South Sea") bilang pagbanggit sa mga ekspedisyon ngEstado ng Chusa dagat.Ang binansagang "Dagat Timog" o Nan Hai ay isa saMga Apat na Dagatsa panitikang Tsino. Noong dinastiya ngSilangang Han(23–220 B.K.), tinawag itongZhang Haing mga pinunong Tsino (Tsino:漲海;pinyin:Zhǎng Hǎi; lit.: "pinalaking dagat").Ang kasalukuyang pangalang Tsino naNan Hai(Dagat Timog) ay naging malawakan noongDinastiyang Qing.
Sa Timog-silangang Asya, ito ay dating tinawag naDagat ChampaoDagat ng Cham(Ingles:Champa Sea/Sea of Cham), mula sa kahariang pandagat ngChampana sumibol doon bago ang ika-16 na dantaon.Karamihan ng dagat ay napunta sa kamay ngmga HaponnoongIkalawang Digmaang Pandaigdigkasunod ng pananakop ng mga nakapaligid na maraming mga teritoryo sa Timog-silangang Asya noong 1941. Tinawag nila ang dagat naMinami Shina Kai(Dagat Timog Tsina). Ito ay sinulat na 南支那海 hanggang 2004, nang binago ngJapanese Foreign Ministryat ng maraming mga kagawaran ang pagbaybay sa 南シナ海, na naging pamantayang paggamit saHapon.
Ang tawag ngVietnamsa dagat ayBiển Đông("Dagat Silangan" o "East Sea'').SaMalaysia, ang tawag nila dito ayLaut Cina Selatan(Dagat Timog Tsina). SaPilipinas, matagal na ito'y tinawag naSouth China Sea(Dagat Timog Tsina), kalakip ang bahagi sa loob ng mga teritoryal na katubigan na malimit na tawagingDagat Luzón(Luzon Sea).
Ngunit noong Hunyo 10, 2011, kalakip ng lumalalang sigalot saKapuluang Spratly, inihayag ngpamahalaan ng Pilipinasna ipinangalan ang Dagat Luzon bilangWest Philippine Seaupang maipalakas ang pag-angkin nito sa nabanggit na likas na tampok sa dagat.Umaayon umano ito angKagawaran ng Ugnayang Panlabasat ngSandatahang Lakas ng Pilipinas. Winika ng isang tagapagsalita ngPangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko(PAGASA) na mananatilingPhilippine Seaang katawagan sa dagat sa silangan ng Pilipinas.
Noong Setyembre 2012, nilagdaan ni noo'y PangulongBenigno Aquino IIIang Kautusang Pampangasiwaan Blg. 29 (Administrative Order No. 29) na iniuutos sa lahat ng mga ahensiya ng pamahalaan na gamitin ang pangalangWest Philippine Seaupang tumukoy sa mga bahagi ng Dagat Timog Tsina sa loob ngeksklusibong sonang ekonomiko ng Pilipinas, at iniatas saPambansang Pangasiwaan sa Pagmamapa at Dulugang Kaalaman(NAMRIA) na gamitin ang pangalan sa mga opisyal na mapa.
Noong Hulyo 2017, upang igiit ang soberanya nito, binago ngIndonesyaang hilagang mga abot ng EEZ nito sa Dagat Timog Tsina bilangDagat Hilagang Natuna(North Natuna Sea), na matatagpuan sa hilaga ngKapuluang Natunaat hinahangganan ang katimugang bahagi ng EEZ ng Vietnam, katumbas sa katimugang dulo ng Dagat Timog Tsina.Ang "Dagat Natuna" ay nasa timog ng Pulo ng Natuna sa loob ng mga teritoryal na katubigan ng Indonesya.Dahil diyan, nagbigay ang Indonesya ng pangalan ng dalawang mga dagat na mga bahagi ng Dagat Timog Tsina; angDagat Natunana matatagpuan sa pagitan ng Kapuluang Natuna at ang mgaKapuluang LinggaatTambelan, at ang Dagat Hilagang Natuna ay nasa pagitan ng Kapuluang Natuna atTangos ng Cà Mausa katimugang dulo ngDelta ng Mekongsa Vietnam.
Kabilang sa mga estado at teritoryong may mga hangganan sa dagat ang (paikot sa kanan mula sa hilaga):Republikang Bayan ng Tsina,Republika ng Tsina,Pilipinas,Malaysia,Brunei,Indonesya,Singapore, atVietnam.
Ilan sa mga pangunahing ilog na dumadaloy papalabas sa Dagat Timog Tsina ang mga IlogPearl,Min,Jiulong,Red,Mekong,Rajang,Pahang,Agno,Pampanga, atPasig.
Ang Dagat Timog Tsina ay naglalaman ng higit sa 250 maliliit na mgapulo,karang(atolls),cay(maliliit na pulo),bahura(reefs),kulumpon(shoal), atpilapil ng buhangin(sandbar), karamihan ay hindi nagtataglay ng katutubong populasyon. Karamihan sa mga ito ay likas na nakalubog kapagtaib(high tide), at ilan ay palagiang nakalubog. Nakapangkat ang mga tampok sa tatlong mga kapuluan (nakatala ayon sa sukat ng lawak), Macclesfield Bank at Kulumpol ng Scarborough:
Umaabot ang Kapuluang Spratly sa higit na 810 sa 900 kilometrong lawak na sumasaklaw ng ilang 175 natukoy na mga pulong tampok, ang pinakamalaki ay angPulo ng Ligao(pandaigdigang Pulo ng Taiping) na may habang hihigit lamang sa 1.3 kilometro (0.81 milya) at pinakamataas na elebasyon nito na 3.8 metro (12 talampakan).
Ang pinakamalaking nag-iisang tampok sa lugar ng Kapuluang Spratly ay angRecto Bank(Reed Bank) na may lapad na 100 kilometro (62 milya). Ito ay nasa hilagang-silangan ng pangkat at nakahiwalay sa pulo ngPalawanngPilipinassa pamamagitan ng Palawan Trench. Dati itong pulo na lumubog may 7,000 taon na ang nakararaan dahil sa tumataas na lebel ng dagat kasunod ng hulingkapanahunan ng yelo(ice age), at kasalukuyan itong nakalubog sa lalim na 20 metro (66 talampakan). Dahil sa lawak nitong 8,866 kilometro kuwadrado (3,423 milyang kuwadrado), ito ay isa sa pinakamalaking mga estrukturang karang sa mundo.
Ayon sa pagtataya, kayang mareserbahan ng Dagat Timog Tsina ang higit na 7,700,000,000 barel ng langis at 266 cu. ft. ng natural gas.