Sorbetes

Angsorbetes(Kastila:sorbete,Ingles:ice cream) ay isang pinalamig, pinatigas, o pinagyelongpanghimagasomeryenda. Ito ay maaaring gawa mula sagatas (dairy)okrema, o gatas na gawa sabalatong,kasoy,bukooalmendras, na may idinagdag na mgapampatamistulad ngasukalo alternatibongpampalasatulad ngkakawobaynilya. Kadalasang idinadagdag ang mgapampakulayat pati na rin ang mga pampatatag. Hinahalo ang timpla para magkaroon ng mga puwang ng hangin at pinapalamig sa temperaturang mas mababa sa nagyeyelong punto ng tubig upang maiwasan ang pagbubuo ng mga malalakingyelong kristal. Ang resulta ay isang makinis, hatinsolidong bula na solido sa mga mababang temperatura (mas mababa sa 2 °C (35 °F)). Lumalabot ito habang tumataas ang temperatura.
Umiiba ang pangalang "sorbetes" depende sa bansa. Ginagamit ang mga salitang "nagyelong kastard," "nagyelong yogurt," "gelato," "ice cream," at iba pa para sa mga iba't ibang baryante at estilo. Sa mga ilang bansa, tulad ng Estados Unidos, tumutukoy lang ang "ice cream" sa tiyak na baryante, at pinapangasiwaan ng karamihan ng mga gobyerno ang komersyal na paggamit ng mga iba't ibang salita ayon sa kaugnay na dami ng mga pangunahing sangkap, lalo na ang dami ng krema.Tinatawag naman na "nagyelong panghimagas" ("frozen dessert") ang mga produkto na hindi nakakatugon sa pamantayan para tawaging sorbetes.Sa mga ibang bansa, tulad ngItalyaandArhentina, isang salita lamang ang ginagamit para sa lahat ng baryante. Mayroon ding mga katapat na mga alternatibo sa dairy, tulad nggatas ng kambingotupa, o mgakapalit ng gatas(hal.soyaortokwa) para sa mgalactose intolerant, mayalerhiya sa protina ng dairy, orbegano.
Maaaring ihain ang sorbetes sa mga putahe, para kainin gamit ang kutsara, o dilaan mula sa mga nakakaing apa. Maaaring ihain ang sorbetes kasama ng mga ibang panghimagas, tulad ngapple pie, o bilang sangkap sa mgaice cream float,sundae,milkshake,ice cream cakeat kahit sa mga inihurnong pagkain, tulad ngBaked Alaska.
Posibleng nagsimula ang kasaysayan ng sorbetes noong 500 BK saImperyong Akemenidakung saan nagkaroon ng yelong pinagsamahan ng pampalasa para bumuo ng mga meryenda sa tag-init.Noong 400 BK, nag-imbento ang mga Persyano ng espesyal na pagkaing pinalamig na gawa satubig-rosasatbihon, na inihain sa mga kabunyian noong tag-init.Pinaghalo sa yelo ang mgasaffron, prutas, at iba pang mga pampalasa.
Noong ika-5 siglo BK, kinain ng mga sinaunangGriyegoang niyebe na hinalo sa pulot at prutas sa mga merkado ng Atenas. Hinikayat niHippocratesang kanyang mga pasyente na kumain ng yelo "dahil pinapasigla nito ang mga katas-buhay at dinadagdagan ang ginhawa."
Kinain ang nagyelong halo nggatasandkaninsaTsinanoong mga 200 BK."Ibinuhos ang halo ng niyebe atsalitresa itaas ng mga panlabas ng mga lalagyang puno ng arnibal, dahil tulad ng asin na nagtataas ngpunto ng pag-kulong tubig, ibinababa niya angpunto ng pagyeyelonang mas mababa sa sero."
Nagpadala siRomanong EmperardorNero(37–68 PK) ng yelo mula sa mga kabundukan at hinalo ito sa mga prutas para bumuo ng pinalamig na pagkain.
Noong ikalabing-anim na siglo, ginamit ng mgaemperador Mughalmula saIndyanong subkontinenteang mga riley ng mga mangangabayo upang magdala ng yelo mula saHindu Kushpupunta saDelhi, kung saan ginamit ito sa mga sorbeteng prutas.AngkulfIay isang tanyag na nagyelong panghimagas mula sa Indyanong subkontinente at kadalasang nilalarawan bilang "tradisyonal na sorbetes ng Indya." Nagmula ito sa ikalabing-anim na siglo saImperyong Mughal.
Noong ikinasal ni Italyanang dukesaCatherine de' MediciangDuke ng Orléans(Enrique II ng Pransiya) noong 1533, di-umano'y siyang nagdala sa Pransiya ng mga Italyanong tagapagluto na may mga resipi para sa mga pinalasang yelo o sorbet.Pagkalipas ng isang daang taon, iniulat na sobrang nahanga siCharles I ng Inglaterasa "nagyelong niyebe" na nag-alok siya sa kanyang sorbetero ngpensiyonhabang buhay bilang kabayaran sa pagtago ng pormula, upang magingtanging karapatan ng maharlikaang sorbetes.Walang makasaysayang katibayan na sumusuporta sa mga kuwento na ito, na unang naglitaw noong ikalabinsiyam na siglo.
Lumitaw ang unang resipi saPransespara sa pinalasang yelo noong 1674, saRecueil de curiositéz rares et nouvelles de plus admirables effets de la natureni Nicholas Lemery.Inilathala ang mga resipisorbettisa edisyong 1694 ngLo Scalco alla Moderna(Ang Modernong Tagapangasiwa) ni Antonio Latini.Nagsimulang lumitaw ang mga resipi ng pinalasang yelo saNouvelle Instruction pour les Confitures, les Liqueurs, et les Fruitsni François Massialot na nagsimula sa edisyon ng 1692. Nagreresulta ang mga resipi ni Massialot sa pagkakahabing magaspang at malamikbato. Ipinahayag ni Latini na  ang resulta ng kanyang mga resipi ay dapat magkaroon ng mainam na pagkamaugnayin ng asukal at niyebe.