โมเสส

โมเสส(ศัพท์ศาสนายูดาห์และศาสนาคริสต์) หรือมูซา(ศัพท์จากภาษาอาหรับ) (อังกฤษ:Moses;ฮีบรู:מֹשֶׁה;อาหรับ:موسىมูซา) เป็นผู้บัญญัติกฎและผู้เผยพระวจนะแก่วงศ์วานอิสราเอลซึ่งเป็นที่มาของคัมภีร์โทราห์ในศาสนายูดาห์หรือคัมภีร์เบญจบรรณในคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเดิมของศาสนาคริสต์อีกทั้งยังเป็นเราะซูลของอัลลอฮ์ตามคติของศาสนาอิสลามและเป็นศาสดาตามคติของศาสนาบาไฮ
อัตชีวประวัติของโมเสสที่ได้บันทึกไว้ในคัมภีร์โทราห์และคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเดิม(หมวดเบญจบรรณห้าเล่มแรกที่เชื่อกันว่าโมเสสเป็นผู้เรียบเรียงขึ้น)
คัมภีร์ไบเบิลกล่าวไว้ว่า โมเสสเกิดในเผ่าเลวีบิดาชื่อ อับราม มารดาชื่อ โยเคเบด มีพี่ชาย คือ อาโรนก่อนหน้าโมเสสเกิดฟาโรห์แห่งอียิปต์(รัชสมัยของฟาโรห์เซติที่ 1) เห็นว่าชาวยิวมีจำนวนมากและแข็งแกร่ง จึงต้องการลดปริมาณชาวยิวลง โดยมีคำสั่งให้อิสราเอลนำเด็กเกิดใหม่ที่เป็นเพศชาย ทิ้งลงแม่น้ำไนล์ แต่มารดาของโมเสสได้ซ่อนโมเสสไว้ จนกระทั่งถึงวัยที่ไม่สามารถจะหลบซ่อนได้อีก มารดาจึงนำโมเสสใส่ตะกร้าวางไว้ในกอไม้ริมฝั่งแม่น้ำไนล์เมื่อธิดาฟาโรห์ลงมาสรงน้ำ จึงเจอทารกน้อยโมเสส จึงนำไปเลี้ยงดู โมเสสได้โตขึ้นมาโดยมีมารดาเป็นแม่นมของตนเอง
โมเสส แปลว่า ฉุดขึ้นมา
เมื่อ​โม‌เสส​โต​ขึ้น ท่าน​ไป​หา​พวก​พี่‍น้อง เห็น​พวก‍เขา​ต้อง​ทำ​งาน​หนัก โม‌เสส​เห็น​คน​อียิปต์​คน​หนึ่ง​กำลัง​ตี​คน​ฮีบรู ซึ่ง​เป็น​ชน‍ชาติ​เดียว​กับ​ตน ท่าน​มอง​ซ้าย​มอง​ขวา​เห็น​ว่า​ไม่‍มี​ใคร​อยู่ จึง​ฆ่า​คน​อียิปต์​นั้น แล้ว​ซ่อน​ศพ​ไว้​ใน​ทราย เมื่อ​โม‌เสส​ออก​ไป​อีก​ใน​วัน‍รุ่ง‍ขึ้น ก็​เห็น​คน​ฮีบรู​สอง​คน​ต่อ‍สู้​กัน​อยู่ จึง​ตัก‍เตือน​คน​ที่​ทำ​ผิด​นั้น​ว่า “ท่าน​ตี​พี่‍น้อง​ของ​ท่าน​เอง​ทำไม?” เขา​ตอบ​ว่า “ใคร​ตั้ง​เจ้า​ให้​เป็น​เจ้า‍นาย​และ​เป็น​ตุลา‌การ​ปก‍ครอง​เรา? เจ้า​ตั้ง‍ใจ​จะ​ฆ่า​ตัว​ข้า​เหมือน​ที่​ได้​ฆ่า​คน​อียิปต์​คน​นั้น​หรือ?” โม‌เสส​ก็​กลัว คิด​ว่า “เรื่อง​นั้น​คง​รู้​กัน​ทั่ว​แล้ว​แน่ ๆ”
เมื่อ​ฟา‌โรห์​ทรง​ทราบ​เรื่อง​ก็​หา​ช่อง‍ทาง​ประ‌หาร​โม‌เสส แต่​โม‌เสส​หนี​ฟา‌โรห์​ไป​อยู่​ใน​แผ่น‍ดิน​มี‌เดียน เขา​นั่ง‍ลง​ที่​ริม​บ่อ‍น้ำ​แห่ง​หนึ่ง ปุ‌โร‌หิต​ของ​คน​มี‌เดียน​มี​บุตร‍หญิง​เจ็ด​คน หญิง​เหล่า‍นั้น​พา​กัน​มา​ตัก‍น้ำ​ใส่​ราง​ให้​ฝูง‍แพะ‍แกะ​ของ​บิดา​กิน เวลา​นั้น​มี​พวก​คน​เลี้ยง​แกะ​มา​ไล่​หญิง​เหล่า‍นั้น โม‌เสส​จึง​ลุก‍ขึ้น​ช่วย​พวก​นาง และ​ให้​สัตว์​ของ​พวก​นาง​กิน​น้ำ เมื่อ​หญิง​เหล่า‍นั้น​กลับ​ไป​หา​เร‌อู‌เอล​ผู้​เป็น​บิดา ท่าน​ถาม​ว่า “วัน‍นี้​ทำไม​พวก‍เจ้า​จึง​กลับ​เร็ว​นัก?” พวก​นาง​ตอบ​ว่า “มี​ชาย​อียิปต์​คน​หนึ่ง​ช่วย​เรา​พ้น​จาก​มือ​ของ​พวก​คน​เลี้ยง​แกะ ทั้ง​ยัง​ตัก‍น้ำ​ให้​เรา และ​ให้​ฝูง‍แพะ‍แกะ​กิน​ด้วย” บิดา​จึง​ถาม​บุตร‍หญิง​ของ​ท่าน​ว่า “ชาย​คน​นั้น​อยู่​ที่​ไหน? ทำไม​จึง​ทิ้ง​เขา​ไว้​ล่ะ? ไป​เชิญ​เขา​มา​รับ‍ประ‌ทาน​อาหาร​สิ” โม‌เสส​ก็​ตก‍ลง‍ใจ​อาศัย​อยู่​กับ​เร‌อู‌เอล แล้ว​เร‌อู‌เอล​ก็​ยก​ศิป‌โป‌ราห์​บุตร‍สาว​ให้​เป็น​ภรรยา​ของ​โม‌เสส นาง​ก็​คลอด‍บุตร‍ชาย​คน​หนึ่ง โม‌เสส​ตั้ง‍ชื่อ​ว่า เกอร์‌โชม เพราะ​ท่าน​กล่าว​ว่า “ข้าพ‌เจ้า​เป็น​คน‍ต่าง‍ด้าว​ใน​ต่าง‍แดน”
หลาย​ปี​ผ่าน​ไป กษัตริย์​อียิปต์​ก็​สิ้น‍พระ‍ชนม์ ชน‍ชาติ​อิสรา‌เอล​ทุกข์​ระทม​เพราะ​การ​เป็น​ทาส จึง​ร้อง‍คร่ำ‍ครวญ เสียง​ร่ำ‍ร้อง‍ขอ​ความ​ช่วย‍เหลือ​เพราะ​การ​เป็น​ทาส​นี้ ดัง​ขึ้น​ไป​ถึง​พระ‍เจ้า พระ‍เจ้า​ทรง​ได้‍ยิน​เสียง​คร่ำ‍ครวญ​ของ​พวก‍เขา จึง​ทรง​ระลึก‍ถึง​พันธ‌สัญญา​ที่​พระ‍องค์​ได้​ทรง​ทำ​ไว้​กับ​อับ‌รา‌ฮัม อิส‌อัค และ​ยา‌โคบ พระ‍เจ้า​ทอด‍พระ‍เนตร​ชน‍ชาติ​อิสรา‌เอล แล้ว​พระ‍เจ้า​ทรง​ทราบ​ถึง​สภาพ​ความ​เป็น​ไป​ของ​พวก‍เขา
ภายหลังจากฟาโรห์สิ้นพระชนม์วงศ์วานอิสราเอลก็คร่ำครวญกับพระเจ้า พระองค์จึงทรงระลึกถึงชนชาวอิสราเอล พระองค์จึงทรงไปปรากฏต่อหน้าโมเสส เพื่อเป็นผู้นำอิสราเอลให้ออกจากอียิปต์ ไปยังดินแดนคานาอัน อันเป็นดินแดนที่พระเจ้าทรงสัญญาไว้กับอับราฮัมว่าจะยกให้แก่พงศ์พันธุ์ของท่าน
เมื่อพระเจ้าทรงเรียกโมเสสนั้น ทรงกระทำหมายสำคัญ 3 ประการเพื่อให้โมเสสตอบรับหน้าที่นี้ หมายสำคัญทั้งสามประการได้แก่
แต่ถึงกระนั้น โมเสส ก็ยังคงมีข้อต่อรองกับพระเจ้า ด้วยโมเสสบอกว่าตนเองพูดไม่เก่ง เกรงว่าชาวอิสราเอลจะไม่ยอมฟัง พระเจ้า จึงให้อาโรน พี่ชายของโมเสส ซึ่งเป็นคนพูดเก่ง เป็นผู้ช่วยของเขา
ดังนั้นโมเสสจึงได้ลาพ่อตา และเดินทางกลับไปยังอียิปต์ และพบกับอาโรนเพื่อทำตามพระประสงค์ของพระเจ้าให้สำเร็จต่อไป เมื่อโมเสสได้ไปเข้าเฝ้าฟาโรห์ที่อียิปต์ครั้งนี้ โมเสสมีอายุ 80 ปี และอาโรนมีอายุ 83 ปี
เมื่อโมเสสไปอาศัยอยู่กับ เรอูเอล ปุโรหิตแห่งเมืองมีเดียนนั้น เยโธร ได้ยก ศิปโปราห์ บุตรสาวของตนให้โมเสส และมีบุตร ชื่อ เกอร์โชม
โมเสสใช้เวลาปกครองอิสราเอล และนำอิสราเอลเดินทางผ่านทะเลทราย เป็นเวลา 40 ปี เมื่อท่านอายุได้ 120 ปี ก็สิ้นชีวิต โดยมิได้เข้าไปในแผ่นดินคานาอัน แผ่นดินแห่งพันธสัญญาของพระเจ้า เพราะการไม่เชื่อฟังพระเจ้าเพียงครั้งเดียวตามบันทึกพระคัมภีร์กล่าวว่า ศพของโมเสส ถูกฝังไว้ในเขตแดนก่อนเข้าแผ่นดินคานาอันนั่นเอง
มูซาถูกกกล่าวถึงในอัลกุรอานมากกว่าบุคคลอื่น ๆ และมีการรายงานชีวิตของท่านมากกว่านบีคนอื่น ๆในศาสนาอิสลาม มีการอธิบายมูซาในรูปแบบคล้ายกับศาสดามุฮัมมัดมูซาได้รับการกล่าวถึงเป็นทั้งนะบี (ศาสดา) และเราะซูล (ศาสนทูต) คำหลังใช้เรียกศาสดาที่นำคัมภีร์และธรรมบัญญัติแก่ประชาชนของตน
ชื่อมูซาปรากฏในอัลกุรอานถึง 502 ครั้ง เหตุการณ์หลักส่วนใหญ่ในชีวิตของโมเสสที่พบในคัมภีร์ไบเบิลสามารถพบได้ในบทต่าง ๆ (ซูเราะฮ์) ของอัลกุรอาน ยกเว้นเรื่องราวการพบอัลคิฎร์ที่ไม่พบในพระคัมภีร์
ในส่วนเรื่องราวที่พบในอัลกุรอาน พระเจ้าสั่งให้โยเคเบดวางโมเสสลงในหีบและปล่อยให้ไหลไปตามแม่น้ำไนล์ ปล่อยให้อยู่ในความคุ้มครองของพระเจ้าอาซิยะฮ์พระมเหสีฟาโรห์ พบโมเสสลอยอยู่ในแม่น้ำไนล์ พระองค์ทรงโน้มน้าวให้ฟาโรห์รับเขาเป็นลูกชาย เนื่องจากทั้งคู่ไม่มีลูก
กุรอานยังเน้นย้ำถึงภารกิจของโมเสสในการเชิญฟาโรห์ให้ยอมรับดำรัสจากพระเจ้าและให้ปลดปล่อยวงศ์วานอิสราเอลและในอัลกุรอานยังระบุอีกว่า โมเสสส่งเสริมให้วงศ์วานอิสราเอลเข้าไปในคะนาอัน แต่พวกเขาไม่เต็มใจที่จะต่อสู้กับชาวคะนาอัน โดยกลัวความพ่ายแพ้ โมเสสจึงขอต่ออัลลอฮ์ให้แยกตนกับอาโรนจากวงศ์วานอิสราเอลผู้ละเมิด ซึ่งภายหลังกลุ่มชนอิสราเอลต้องร่อนเร่เป็นเวลา 40 ปี
มีฮะดีษหนึ่งที่ระบุถึงการพบปะกับระหว่างมูซากับมุฮัมมัดบนชั้นฟ้า ส่งผลให้ชาวมุสลิมถือปฏิบัติละหมาด 5 เวลาทุกวันฮัสตัน สมิธกล่าวว่า สิ่งนี้เป็น "หนึ่งในเหตุการณ์สำคัญในชีวิตของมุฮัมมัด"
ตามธรรมเนียมอิสลามบางส่วน เชื่อว่ามีการฝังร่างของมูซาที่มะกอมอันนะบีมูซาใกล้เจริโค