Manqa

Manqa(漫画, マンガ)və yakommiku(コミック)—Yaponiyadavə yayapon dilindəistehsal olunankomikslər. Müasir manqaların stiliXIX əsrinsonlarında ortaya çıxmışdır.Manqaların uzun və mürəkkəb tarixi var.
Yaponiyada"manqa"termini (kanci:yap.漫画;hiraqana:yap.まんが;katakana:yap.マンガ;qulaq as) həmkomiksləri, həm dəkarikaturalarıbildirmək üçün işlədilir.Yaponiyadanxaricdə isə bu termindənYaponiyadaistehsal olunan komikslər üçün istifadə olunur.
Yaponiyadahər yaşdan insan manqa oxuyur. Buna görə manqalar müxtəlif janrlarda və mövzularda ola bilər: döyüş-macəra,biznesvə maliyyə,komediya,detektiv, tarixi, qorxu, romantika,elmi fantastikavəfentezi, cinsəllik,idmanvə s. Manqaların çoxu digər dillərə tərcümə olunur.1950-ci illərdən başlayaraq manqalar Yaponiya nəşriyyat sənayesinin başlıca sahəsinə çevrilmişdir.2007-ci ilin məlumatına görəYaponiyadamanqa bazarının həcmi 406 milyard¥, 2009-cu ildə isə 420 milyard¥təşkil etmişdir.Manqaların ancaqYaponiyadadeyil, digər ölkələrdə də böyük oxuyucu kütləsi var.2012-ci ildəAvropadavəOrta Şərqdəmanqa bazarının həcmi 250 milyon$ilə ölçülmüşdür.2008-ci ildəABŞvəKanadadamanqa bazarının həcmi 175 milyon $ təşkil etmişdir. Manqalar əsasən ağ-qara nəşr olunur.Lakin rəngli manqalar da mövcuddur (məsələn,"Colorful"). Manqalar adətən böyük manqa jurnallarında serializasiya olunur. Əgər manqa uğur qazanarsa, fəsilləri toplanaraqtankoboncildlər şəklində buraxılır.Manqa üzərində işləyən sənətçiyəmanqakadeyilir. Manqaka əsasən bir neçə köməkçi ilə birlikdə işləyir və bir nəşriyyata bağlı olur.Əgər manqa kifayət qədər populyarlıq əldə edərsə, əsasındaanimeserialı çəkilə bilər. Bu hətta manqanın serializasiyası zamanı da baş verə bilər.Manqalar əsasında bəzən bədii filmlər və anime filmləri də çəkilə bilər.
ManqalarYaponiyayayaxın ölkələrin komiks mədəniyyətlərinə də təsir etmişdir. Bu ölkələrəÇin,Honkonq,Tayvan("manhua") vəCənubi Koreya("manhva") aiddir.
"Manqa" sözünün yapon dilindəki qarşılığı 漫画 kanciləri ilə ifadə edilir.Bu sözün birincikancisi漫 (man) "şıltaq və ya hazırlıqsız" mənasını, ikinci kancisi 画 (ga) isə "şəkillər" mənasını verir.
"Manqa" sözüSanto Kyodennin"Shiji no yukikai"şəkilli kitabının (1798) çap olunmasında sonraXVIII əsrdəvə Aykava Minvanın"Manga hyakujo"(1814) əsərinin və məşhurukiyo-erəssamıKatsuşika Hokusayıneskizlərindən ibarət məşhur"Hokusai Manga"kitablarının (1814–1834) nəşr olunmasından sonra XIX əsrin əvvəllərində geniş şəkildə istifadə olunmağa başlamışdır.Sözdən müasir mənası ilə ilk dəfəRakuten Kitazava(1876–1955) istifadə etmişdir.
İlk dəfə, bu sözü "karikatura" mənasında gecMeyci dövründə(1868-1912) iştətməyə başladılar.Müasir yapon dilində "manqa" sözü bütün komiks, karikatura və animasiya növləri üçün istifadə olunur. Xarici ölkələrdə "manqa" sözü əsasən "Yaponiya komiksləri" mənasında işlədilir. Animasiya rəsmlərindən istifadə edilərək istehsal olunmuş komiksləri təsvir etmək üçün "ani-manqa" terminindən istifadə olunur.
Müasir manqaların tarixi Yaponiyanınişğal dövründə(1945-1952) və işğaldan sonrakı illərdə (1952-1960-cı illərin əvvəlləri) formalaşmışdır.
Manqa tarixçiləri müasir manqaların yaranması prosesində iki amili qeyd edirlər. Birinci amil ABŞ-nin Yaponiya işğalı illərində (1946-1952) ABŞ-nin mədəni təsirləridir. Bu dövrdə hərbçilər tərəfindən Yaponiyaya gətirilmiş ABŞ televiziya, film və karikatura şəkilləri və mövzuları (xüsusilə Disney) manqaların formalaşması prosesinə təsir etmişdir. Frederik Şodt, Kinko İto və Adam Kern kimi yazıçılar tərəfindən dəstəklənən baxış isə Yaponiyanın mədəni və estetik ənənələrinin (müharibədən öncə, Meyci dövrü və Meyci dövründən əvvəl mədəniyyət və incəsənət) təsirlərini vurğulayır.
Manqa sənətinin inkişafının ən sürətli inkişafı müharibədən sonrakı dövrə təsadüf edir. Xüsusilə,Osamu Tezuka("Astro Boy") və Maçiko Haseqava ("Sazae-san") kimi manqakalar bu dövrün ən parlaq simalarıdır. "Astro Boy" Yaponiyada böyük populyarlıq əldə etmişdir. "Sazae-san" yonkomasının anime adaptasiyası isə 1969-cu ildən fasiləsiz yayımlanmaqdadır. Tezuka və Haseqava manqa stilində yeniliklər gətirmişdilər.
Yaponiyadahər yaşdan insan manqa oxuyur,ona həm təsviri incəsənət, həm də bədiiədəbiyyatnümunəsi kimi ehtiram göstərirlər, buna görə də ən müxtəlif janrlarda və müxtəlif mövzulara aid çoxlu sayda manqalar mövcuddur: macəra, romantika, idman, tarix, yumor, elmi fantastika, dəhşət, erotika, biznes və s.Demək olar ki, bütün manqalar ağ-qara çəkilir, hərçənd az miqdarda rəngli manqalar da var. Populyar manqalar, xüsusilə uzun manqa seriyaları (bəzən bitməyən) əsasında anime çəkilir.
Yaponiyada nəşriyyat məhsularının 1/4-ni manqalar təşkil edir. Demək olar ki bütün Yaponiya nəşriyyat evləri manqa dərc edir. Qərb komikslərinin təsiri altında inkişaf etməsinə baxmayaraq manqalar qrafik və bədii cəhətdən onlardan kəskin fərqlənir. İlk dəfə Osamu Tezukanın "böyük gözlər" stilində" çəkdiyi baş qız qəhrəmanlar, sonradan digər bütün manqalara təsirsiz ötüşməyib və böyük gözlər yapon manqasının fərqləndirici cəhətlərindən birinə çevrilmişdir.
Digər ən mühüm cəhət manqaların sağdan sola oxunmasıdır, səbəb isə yapon məktublarında heroqlif sütunlarının məhz belə yazılmasıdır.
ABŞ-də bir çox rəssamlar manqa stilindəkomiksvəkarikaturaçəkmişdirlər. İlk belə komiks nümunələrini ABŞ komiksçisiVernon QrantYaponiyadayaşayarkən1960-cı illərin sonlarında və1970-ci illərin əvvəllərində yaratmışdır.Manqa stilində çəkilmiş ən tanınmış ABŞ komiksləri Frank Millerin"Ronin"komiksi (1980-ci illərin ortaları), Adam Uorren və Toren Smitin"The Dirty Pair"komiksi (1988),Ben Dunnun"Ninja High School"komiksi (1987) və Uilyam Tukkinin"Manga Shi 2000"(1997) komiksidir.
XXI əsrdəABŞ-də manqa istehsalı sürətlənmişdir.2002-ci ildəI.C. EntertainmentABŞ rəssamları tərəfindən istehsal olunan amerimanqaları nəşr etməyə başlamışdır.2004-cü ildəeigoMANGA"Rumble Pak"və"Sakura Pakk"antologiya seriyalarını nəşr etmişdir. Manqa stilində çəkilmiş bu cür ABŞ komiksləri əsasənorijinal ingilisdilli manqa(OİD manqa) adı ilə tanınır.
Fransa komiksçiləri manqa stilində komikslərin bir neçə versiyası yaratmışdırlar (manfra). Bunlardan biri banisi Frederik Bale olan novella manqadır. BaleFransavəYaponiyadaişləmiş, Yaponiya manqakaları ilə əməkdaşlıq etmişdir.
Yaponiya manqa sənayesində bir çox mükafatlar təsis olunub. Mükafatların böyük hissəsi nəşriyyatların sponsorluğu ilə verilir. Bu cür mükafatlara nümunələr:
2007-ci ilinmayındanYaponiya Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindənBeynəlxalq Manqa Mükafatıverilir.