Venesiya

Venesiya(it.Venezia) və yaVenedik—İtaliyanınşimal-şərqində şəhər.Adriatik dənizininVenesiya körfəzisahilindədir. Venesiya "Dənizlər kraliçası" adlanır.
Veneto vilayətivə Venesiya əyalətinin inzibati mərkəzi. Bir-birindən 150 kanalla ayrılan 118 adada salınmışdır. Adalar arasında 400-ə qədər körpü var. Venesiyanın memarlığıVenesiya respublikasınınən yüksək inkişaf dövründə (14 əsr–16 əsrin əvvəlləri) formalaşmışdır. Zəngin bəzəkli kilsələr, dəbdəbəli fasadlı saraylar, yüngül körpülər, ətrafında 3–4 mərtəbəli evlər tikilmiş ensiz, dolanbac küçələr Venesiyaya ecazkar görkəm verir. MüqəddəsMark kilsəsi(829–832; 1073–95 illərdə yenidən tikilmişdir) Venesiyanın ən gözəl memarlıq abidəsidir.
VenesiyaərazisindəAdriatik dənizininşimal sahillərindəkilaqunaadalarında e.ə.5-ci əsrdən ilk yaşayış məskənləri olmuşdur. 7-ci əsrin sonunda və ya 8 əsrin əvvəlində adalarda başdadojolmaqla respublika yarandı.Venesiyaşəhəri 9-cu əsrin əvvəlindəRialto adalarındasalınmışdır. 9–10-cu əsrlərdəQərbi Avropailə Şərq arasındakı ticarətdə ən böyük vasitəci mərkəzə çevrildi.Venesiyadametal, ağac, xəz-dəri emalı, parça, şüşə istehsalı meydana gəldi, gəmiqayırma inkişaf etdi. 10-cu əsrin sonlarında yaxınVenesiyaartıq müstəqil dövlət idi. Bu dövrdən başlayaraqVenesiya respublikasıİstriyanınbir sıra şəhərlərini özünə birləşdirdi.AzərbaycanlaVenesiyanın ticarət əlaqələri 11–12-ci əsrlərdən başlanır. Göndərdiyi səfirlərdən bəzisi (Alessandri, Zeno, Barbaro, Kontarini və b.)Azərbaycandaolmuşdur. 11–12-ci əsrlərdəVenesiyagüclü donanması sayəsindəAdriatik dənizindəhegemonluğu ələ aldı.Səlib yürüşlərizamanı səlibçilərə kömək edən VenesiyaAralıq dənizirayonunda imperiyaya çevrilərəkKonstantinopolunbir hissəsini,Mərmərə dənizindəvə boğazlardakı bir sıra limanları,Evbeya,Kritadalarını və s. ələ keçirdi. 14–15-ci əsrlər Venesiyanın çiçəklənmə dövrüdür. 1380-ci ildə VenesiyaGenuyadonanmasını darmadağın edərək əsas rəqibiniAralıq dənizininşimal hissəsindən sıxışdırıb çıxardı və QərbiAvropanınŞərqlə ticarətinin xeyli hissəsini öz əlinə aldı. 14–16 əsrlərin əvvəllərindəVenesiyanınərazisi daha da genişləndi, lakin türklərinKonstantinopolututması və coğrafi kəşflərlə əlaqədar ticarət yollarının Aralıq dənizindənAtlantik okeanınakeçməsiVenesiya respublikasınınqüdrətinə ağır zərbə vurdu.Venesiya-Türkiyəmüharibələri (17–18 əsrlər) nəticəsindəVenesiyaBalkan yarımadasındakı və Aralıq dənizinin şimal rayonunda bütün ərazilərindən məhrum oldu.Venesiyamühüm ticarət dövləti kimi əhəmiyyətini itirdi, 17–18 əsrlərdə isə tamamilə tənəzzül etdi. 1797-ci ilKampoformio sülhünəgörəVenesiya respublikasınınbütün ərazisiAvstriyayaverildi. Sonradan 1805-ci ilPresburq sülhünəəsasən İtaliya krallığına birləşdirildi.Vyana konqresiyenidənVenesiyanıAvstriyanınhökmranlığına verdi. 1848 ildəVenesiyayenidən respublika elan olundu, lakin 1849 ilin avqustundaAvstriyaordusunun zərbələri altında respublika süqut etdi. 1866-cı ildəVyana sülhünəgörəVenesiyaİtaliya krallığınıntərkibinə daxil edildi.Almanişğalı dövründə (1943–45)VenesiyaMüqavimət hərəkatının mühüm mərkəzlərindən idi. 1945-ci il aprelin 28-də azad edilmişdir.
VenesiyaAralıq dəniziiqliminə uyğun cənub şəhəridir. TəqribənQubavə yaKrımilə bir en dairəsində yerləşir.Venesiyadauzun yay və mülayim qış mövsümü xarakterikdir. Qışda hərdən qar yağır və havanın temperaturu mənfi olur.
Venesiya yavaş-yavaş su altına gedir– bu artıq orta əsrlərdən məlum olan faktdır. Bu faktla qarşılaşan şəhər artıq iki dəfə yenidən qurulub — şəhər daha hündür adalara köçürülüb.
Venesiyalıllarındünyada məşhur olan karnavalı fevral ayında keçirilir və 10 gün davam edir. Bu adət romalıların keçirtdikləri Saturinalilərdən qaynaqlanır. Həmin yığıncaq bərabərlik və tərəqqinin hökm sürəcəyi qızıl əsrin şərəfinə keçirilirdi. Bayram ərəfəsində qullar azad vətəndaşlarla bir sürfə arxasında əyləşir, sahibləri isə onlara şərab gətirərdi, lakin şərti qaydaların şənliyi pozmaması üçün iştirakçılar sifətlərinə maska taxırdılar. Mərasimdə seçilən yalançı şah özünü öldürməli idi. Birinci karnavalın keçirilməsi ilə əlaqədar müxtəlif versiyalar var. Onun haqqında ilk məlumat XI əsrə aiddir. Başqa bir rəvayətə görə isə bu daha əvvələ, gəncvenesiyalılarınöz nişanlılarının dəniz quldurlarından xilas etdikləri tarixə, yəni 998-ci ilə gedib çıxır.Venesiya karnavallarıöz çiçəklənmə dövrünə XVIII əsrdə çatdılar. Düzdür 200 il unudulsa da yenidən 1980-ci ildə dirçəliş dövrü başlandı. Bir şeyi də unutmayın ki, hər il bu buraya səfər edən 7 milyon turistdən məhz 500 mini karnavala qoşulmaq üçün gəlir.
Venesiyanın görməli yerləri çoxdur. Onlardan biri də San-Marko meydanıdır. Yalnız nabələd adam Napaleon tərəfindən işlədilən kəlməni eşitməmiş olsun:"Avropanın ən qəşəng mehmanxanası San Markodur". Meydan dəniz səviyyəsindən aşağı yerləşdiyindən daşqın zamanı o kiçik gölü xatırladır. Burada qədim stullarda oturub asta-asta qəhvə içirlər. Fincanı da 10 avroya. Soruşa bilərsniz niyə belə baha? Ona görə ki, burada vaxtiləHemunqueyvəBayronqəhvə içiblər. Hələ körpülərini demirik. Misal üçünRialtokörpüsünü götürək. O burada ən qədim körpüdür. Əvvəllər taxtadan olsa da, XVI əsrdə uçqundan sonra daşdan tikilir.QotüslubundakıDojlar sarayınıisə Venesiyanın vizit kartı adlandırırlar. Şəhərin kanallarında qondallarla səyahət romantik insanlara daha uyğundur. Xüsusən də Böyük kanalda. Bu uzunluğu 4 metrə bərabər olan su yolu şəhəri 2 hissəyə ayırır. Venesiyanın görməli yerləri sırasında Kampanilla, saat qülləsi, La Feniçe teatrı və s. adını çəkmək olar.
1902-ci ildəitalyanastronomuLuici Karneratərəfindən kəşf edilən 487 saylıasteroidVenesiyaşəhərinin şərəfinəVenesiyaadlandırılmışdır.