Lutuing Hapones

Sinasaklaw ngLutuing Haponesang rehiyonal at tradisyonal na pagkain ngHapon, na nalinang sa paglipas ng mga siglo ng pagbabago sa politika, ekonomiya, at lipunan. Nakasalig ang tradisyonal na lutuing Hapones (washoku) sa kanin na may kasamangsinabawang misoat iba pang mga pagkain; may diin sa paggamit ng pana-panahong sangkap. Binubuo ang mga pamutat ng isda, inatsarang gulay, at gulay na niluto sa sabaw. Karaniwan ang pagkaing-dagat, kadalasan iniihaw, ngunit inihahain din nang sariwa kagaya ngsashimiosushi. Piniprito rin ang mga pagkaing-dagat at gulay sa magaan na batido, katulad ngtempura. Bukod sa kanin, kabilang sa mga pangunahing pagkain ang pansit, gaya ng soba at udon. Marami ring pinapakuluang pagkain sa Hapon, tulad ng mga produktong isda sa sabaw na tinatawag naoden, o baka sasukiyakiatnikujaga.
Naimpluwensiyahan nglutuing Tsinosa kasaysayan nito, nahantad din ang lutuing Hapones sa impluwensiya ng mga lutuing Kanluranin sa modernong panahon. Ang mga ulam na kinasihan ng pagkaing banyaga—lalo na pagkaing Tsino—katulad ngramenatgyōza, pati na rin mga pagkain gaya ngispageti,kariathamburger, ay iniangkop sa mga hilig at sangkap ng mga Hapones. Naging pamilyar na rin sa buong Hapon ang ilang mga pagkaing rehiyonal, kasama angtaco riceng lutuing Okinawa na naimpluwensiyahan mismo ng mga tradisyon sa pagluluto ng mgaAmerikanoat Mehikano.Sa dating tradisyon, iniwasan ng mga Hapones ang karne dahil sa pagsunod saBudismo. Subalit sa modernisasyon ng Hapon noong dekada 1880, naging karaniwan na ang mga putaheng karne tulad ngtonkatsuatyakiniku. Mula noon, sumikat sa mundo ang lutuing Hapones, lalo na ang sushi at ramen.
Noong 2011, nilampasan ng Hapon angPransiyaupang maging ang bansa na may pinakamaramingrestawran na may 3-bituing Michelin; magmula noong 2018, napanatili ng kabiserangTokyoang titulo ng lungsod na may pinakamaraming 3-bituing restawran sa mundo.Noong 2013, idinagdag ang lutuing Hapones saIntangible Heritage Listng UNESCO.
Isangisteypolang kanin sa lutuing Hapones.  Di-nagtagal matapos ang pagpapakilala ng kanin, ipinakilala rin ang trigo at balatong. Nagsisilbi ang tatlo bilang mga pangunahing pagkain sa lutuing Hapones ngayon. Sa katapusan ngpanahong Kofunat simula ngpanahong Asuka, naging opisyal na relihiyon ng bansa ang Budismo. Kaya pinagbawalan ang pagkain ng karne at isda. Noong 675 PK, ipinagbawal niEmperador Temmuang pagkain ng mga kabayo, aso, unggoy, at manok.Noong mga ika-8 at ika-9 siglo, patuloy na ipinagbawal ng mga emperador ang pagpapatay sa maraming uri ng hayop. Dumami nang todo ang bilang ng mga reguladong karne, na humantong sa pagbabawal sa lahat ng mgamamalmaliban sa balyena, na ikinategorya bilang isda.Noong panahong Asuka, ipinakilala ang mga tsapstik sa Hapon. Noong una, ginagamit lamang sila ng mga maharlika.Nagkamay ang mga karaniwang tao dahil mahal noon ang mga kubyertos.
Dahil sa kakulangan ng mga produktong karne, bihira lang gamitin ng mga Hapones ang mga espesya tulad ng paminta at bawang. Bihirang mahanap ang mga ganoong espesya noon. Sa kawalan ng karne, isda ang nagsilbi bilang pangunahing protina, dahil bansang pulo ang Hapon. May impluwensiya ang paggamit ng isda sa maraming ikonikong pagkaing Hapones ngayon. Noong ika-9 na siglo, sikat na sikat ang inihaw na isda at hiniwang hilaw na isda.Kumain ang mga Hapones na maykaya ng isda sa bawat pagkain; nagtiis ang mga iba na kadalasan walang protinang hayop tuwing kumakain. Sa tradisyonal na lutuing Hapones, iniwasan ang mantika at taba sa pagluluto, dahil sinikap ng mga Hapones na mamuhay nang malusog.
Naging sensasyon ang pagpepreserba ng isda; inilikha angsushibilang paraan ng pagpepreserba ng isda sa pagbuburo nito sa sinaing na kanin. Napepreserba ang mga isdang inasnan at inilagay sa kanin sa pamamagitan ng permentasyon ng asidong laktiko, na nakakahadlang sa pagdami ng mga bakteryang nagbubulok.Noong ika-15 siglo, napaikli ang pagbuburo ng sushi sa isa hanggang dalawang linggo. Kaya sumikat ang sushi, ang kombinasyon ng isda at kanin, bilang pangmeryenda at ulam. Noong patapos ngpanahong Edo(unang bahagi ng ika-19 na siglo), nagkaroon ng sushi na hindi binuro. Kinakain pa rin ang sushi na binuro at di-binuro noon hanggang sa ika-19 na siglo nang naimbento ang mga sushing de-kamay at nigiri.
Noong 1854, nag-umpisang pumasok ang mga Hapon sa mga bagong kasunduan sa kalakalan sa mga bansang Kanluranin.Nang mamuno siEmperador Meijinoong 1868 bilang bahagi ngPagpapanumbalik ng Meiji, sinimulan ng pamahalaan ang pag-aangkop ng mga kaugaliang Kanluranin, kabilang ang pagsangkap ng mga produktong hayop sa pagkain.Nagtanghal ang bagong pinuno ng isang kapistahan ng Bagong Taon na idinisenyo upang yakapin ang Kanluraning mundo at mga bansa noong 1872. Naglaman ang kapistahan ng mga pagkaing makikita sa lutuing Europeo.Sa unang pagkakataon sa isang libong taon, maaaring kumain ang mga tao ng karne sa publiko, at nagsimulang isama ng mga karaniwang tao ang karne sa kanilang mga regular na kinakain.
Ngayon,washoku(和食)ang karaniwang salita para sa tradisyonal na lutuing Hapones. Kasingkahulugan ng "pagluluto" ang salitangkappō[ja](割烹, lit. "paghihiwa at pagpapakulo (ng karne)"), ngunit naging reperensiya ito sa lutuing Hapones, o mga restawran, at nagamit nang husto ng mga panahongMeijiatTaishō.Nagpapahiwatig na ito ng tiyak na pamantayan, baka kahit de-kalibre, isang restawran na may mga pinakasanay na kusinero.Subalit nakikita angkappōbilang kainan na medyo mas kaswal o impormal kumpara sakaiseki.
May kaugnayan angkaiseki(懐石, lit. "pampainit na bato")sa Hapones na seremonya ngtsaa.Itinuturing angkaisekibilang (pinasimpleng) anyo nghonzen-ryōri(本膳料理, lit. "lutong pampangunahing bandeha"),na pormal na piging kung saan inihain ang ilang bandeha ng pagkain.Dati, tumukoy ang homoponongkaiseki ryōri(会席料理, lit. "pagtitipon + pag-uupo")sa pagtitipon ng mga manunulat nghaikuorenga, at ang pinasimpleng bersiyon ng mga pagkainghonzenna inihain sa mga salu-salo nila ay nagingkaiseki ryōri.Subalit ngayon, angkaiseki ryōriay naging termino na lamang para sa marangyang piging at lasingan, oshuen(酒宴).