Tradhisi Ulur-Ulur

Tradhisi Ulur-Ulurya iku upacara tradhisional minangka wujud syukur lan atur pakurmatan tumrap sumberbanyu. Tradhisi iki ngrembaka ditumindakake masarakat sing numindakake tetanen. Masarakat ing papan kasebut nduweni kapitayan tumrap babagan magi ing tlaga buret. Miturut pangrembakane kapitayan, anane leluhur sing nguwasani lan nunggoni tlaga buret ya iku Mbah Jigang Jaya. Mula ing dinaJumuahLegi mligine sabenwulan Seladitumindakake ritual ulur-ulur. Teges sinebut “Ulur-Ulur” ya iku nggawa ulu wektune bumi, mula tradhisi iki minangka wujud syukur amarga anane banyu saka tlaga sing wis dadi sumber panguripan.
Tradhisi ulur-ulur ditumindakake ora mung masyarakat ing Desa Sawo, ananging pesertane saka patang desa yaiku Desa Sawo, Desa Ngentrong, Desa Gedangan, lan Desa GampingKecamatan Campurdharat, Kabupaten Tulungagung. Patang desa kasebut numindakake tradhisi iki, amarga masarakat percaya yen kanggo tetanduran bisa kasil kanggo nyukupi kabutuhan, banyune sumber saka Tlaga Buret. Rasa syukure anggone tetanduran bisa apik lan kasil diwujudake kanthi cara nggawa sesaji-sesaji. Masarakat padha sayuk-sayuk nggawa sajen saka tanduran sing wis kasil dipanen. Tujuan kanggo ngurmati roh-roh alus utawa mbah-mbahe mbiyen sing baureksa ya iku Mbah Jigang Jaya utawa tumrap alam sing ana ing patang desa. Ora akeh sing melu tradhisi iki, kang nduweni pakaryan minangka tani uga buruh tani. Kajaba marang roh lelembut, tradhisi iki wujud pamujaan marang Dewi Sri lan Dewa Jaka Sedana. Dewi Sri ora liya Mbok Sri utawa Dewi Pari minangka lambang saka pangan. Ateges masarakat aweh sesembahan amarga uwis dibancarake pangane ing saben ndinane. Dene Dewa Sedana ya iku Dewa Wastra utawa Dewa Sandhang. Wujud sesembahan marang keloro patung Mbok Sri lan Jaka Sedana iki rasa syukure masarakat uwis diwenehi sandhang lan pangan sing sarwa kacukupan. Masarakat nduweni kapercayan dhewe menawa ora nindakake tradhisi iki bakal ana bencana sing gedhe sing ora ngerti wujud perkarane. Kedadeyan iki wis tau dumadi nalika salah siji Kepala Desa kang ora percaya lan nganggep yen nindakake tradhisi iki kalebu wong musyrik, dheweke pikantuk bencana, lan pacubane dhewe.
Asal mula tradhisi iki bukane kawiwitan saka carita, ananging anane sawijine penggembara lan bendarane cacahe lima nemokake bayi ing palagan peperangan. Bocah cilik kasebut digawa lumayu saka peperangan. Playune tumeka ana ingalasgung liwang liwung. Mandhege ana ing papan saiki dadi Tlaga Buret. Satekane papan kunu, bayi sing digawa nangis terus-terus. Bayi nangis kasebut disebabake amarga luwe uga ngelak. Welase pawongan sing ana ing kana ndadekake kabeh bingung. Ora ana sumber banyu ing papan kana. Pancen papan kasebut wujud alas gung liwang-liwung. Kabeh ngupaya nggolekne banyu, nalika ora ana banyu, Jigang Jaya nyenyuwun marang Ingkang Maha Kwaos. Carane nyuwun utawa yen saiki sinebut dedonga kanthi cara semedi. Pangeran JigangJaya ing jaman mbiyen kalebu wong sekti uga nduwecekelan utawa pusaka arupa tongkat sing sekti. Sabubaresemedi tongkat kasebut digawa banjur diencepne analemah. Nalika tongkat kasebut nancep, ana pinggire metu sumber banyu kasebut. Bayi sing maune nangis diwenehi banyu saka sumber langsung meneng. Pangeran Jigang Jaya lan pengikute mutusne yen dheweke singgah ana papan alas gung liwang liwung.
Tata laku tradhisi ulur-ulur ing Tlaga Buret lumaku amarga pancen dirancang kanthi tumata. Lumakune tradhisi iki nduwe urut-urutan sing wis wiwit jaman mbiyen ana, saben sadurunge acara ana rapat kanggo persiyapan dening pemangku adat, pengurus saka Tlaga Buret, lan masarakat sing nyengkuyung tradhisi. Saben-saben perangan bakal dibeber maneh kanthi perangan-perangan luwih jeru maneh. Pamerange tata laku gegayutan karo maksud lan tujuan sing kinandhut sajrone adicara tartamtu.
Wawanrembug ditindakake kanggo nemtokake dina-dina kanggo nyiapake samubarang kang dibutuhake kanggo adicara ulur-ulur. Dudu adicarane ulur-ulur lan papan panggonane, amarga dina adicara ulur-ulur mesthi ditindakake ing dina Jumuah Legi, wulanJawa“Sela”, iki bisa dideleng ing tanggalan Jawa. Papan panggonan ora perlu ditemtokake amarga uwis mesthi ana ing Tlaga Buret.
Biyasane ubarampe kasebut disiyapake dening piyantu wadon. Kabeh sesarengan nyengkuyung tradhisi kasebut. Ubarampe kang perlu disiyapake ana rong werna, ya iku sing kudu digawa dening saben-saben omah, lan ubarampe kanggo ritualan. Ubarampe kang kudu disiyapake dening saben omah ya iku sakabehe asil panen utawa tetanduran sing diasilake. Dene ubarampe sing kudu disiyapake kanggo ritualan biyasane disiyapake dening pawongan sing pancen gaweyane saben taun nyiapake.
Tata gelare tradhisi ulur-ulur ing Tlaga Buret, Desa Sawo, Kecamatan Campurdharat, Kabupaten Tulungagung wajib ditindakake ing dina Jumuah Legi, wulan Jawa Sela. Adicara iki dileksanani wiwit esuk nganti awan sadurungebedhug.
Ritualan diperang kanthi pirang-pirang tahap ya iku aturan juru kuncen, siram jamas sesuci, tabur kembang,hajatan, lan pungkasane anadonga. Jlentrehan ngenani perangan saka ritualan bisa dideleng ana ngisor iki:
Makna ubarampe sajrone tradhisi ulur-iulur ing Tlaga Buret saben-saben ubarampe nduweni makna tartamtu kanthi simbol sing dadi kapercayan wigati ing masarakat. Makna ateges samubarang sing nduweni teges. Jlentrehan makna bisa dideleng ing ngisor iki:
Owah-owahan kang ana sajrone tradhisi dianggep samubarang sing wis lumrah kedaden. Wujud owah-owahan bisa ana ing ubarampe, lan saperangan kegiyatan sing ditumindakake. Ubarampe kang ana sajrone tradhisi ya iku tumpeng utawa ambeng, ubarampe iki arupa sega dibentuk kayagununglancip lan diubengi karo lawuh-lawuh lan sabubare adicara banjur dibuntelgodhongjati Ian digawa mulih, amarga masarakat jaman biyen nduweni kapercayan yen tumpeng kasebut kudu digawe saka encek. Encek ya iku wadhah sing digawe sakawitgedhang lanpring. Kuwi nduwe makna dhewe. Hananging saiki luwih modern, digunakake barang-barang saka wadhah sing digawe saka pabrik. mula ora ribet nggawe wadhah-wadhahan maneh.
Babagan ubarampe ngenani maesagung, Ubarampe liyane, kaya dene jajanan pasar kang digawe nalika adicara tradhisi, ing jaman biyen ubarampe jajan iki akehakehe nggawe dhewe kaya dene,nagasari,lemet,cucurlan sapitumte. Lumahe jajan jaman biyen isih dibuntel nganggo godhong gedhang. Beda karo jaman saiki jajan wis dibuntel nganggoplastikamarga luwih praktis lan ora ribet, uga jajan saiki wis akeh didol ana ing pasar, saengga para warga Desa Dahor ora angel-angel golek lan gawe jajan. Ubarampe iki ora tau ditinggalake nalika adicara Tradhisi ulur-ulur dilaksanakake ya iku pala pendhem. Jaman biyen pala pendhem isih akeh amarga ing Desa Sawo akeh-akeh para kadang tani, dadi para tani isih nandur pala pendhem dhewe. Banjur jaman kang wis saya maju iki pala pendhem wis arang dipethuki, saengga nalika adicara ditindakake akeh para pawongan kang tuku ana ing pasar, nanging uga ana wong kang ora nggawa pala pendhem. Babagan ubarampe ngenani maesagung, ubarampe liyane ngenani burat wangi lan dupa. Kaloro ubarampe kasebut jaman biyen nganti jaman saiki isih ana, hananging sing mbedakake jaman biyen burat wangi saliyane tuku ana ing pasar uga ditambahi methik dhewe ana ing ngomah, nanging saiki burat wangi masarakat Desa Sawo padha tuku ana ing pasar. banjur ngenani dupa iki jaman biyen lan saiki isih tetep padha nanging biyen akeh panggonan kang diwenehi dupa, saiki Panggonan tartamtu kang diwenenehi dupa amarga ana pangaribawa saka masarakate kang dominan agamaIslam.
Tata laku sing ngalami owah-owahan ya iku salah sijine nalika persiyapan. Jaman mbiyen nggunakake panggonan saanane. Ana papan sing wis cumawis, lumakune tradhisi disiyapake kanthi rinci, ana terop lanpapan parkir. Mbiyen ora ana arak-arakan, supaya bisa dadi rejane adicara ditambah arak-arakan. Arak-arakan kasebut disengkuyung dening akeh pihak kalebu pamarentah, uga para seniman-seniman sing ana ing Tulungagung kanthi busana sing luwih megah. Lumakune tradhisi sing mbiyen mung dilakoni sedina esuk nganti sore. Dene saiki, adicara kasebut lumaku kanthi suwe, tradhisi bisa dawane nganti telung dina. Babagan kasebut dijalari amarga rasa pengeni masarakat nyengkuyung, lumantar cara dhewe-dhewe. Tradhisi iki bisa suwe amarga akeh kesenian-kesenian sing ngrembaka ing Tulungagung coba ditepangake marang masarakat, mula malih dadi suwene tradhisi.