Hindi soyqırımları

Hindi soyqırımları(ing.Indian Genocide, Amerindian genocide, American Indian Genocide, Native American Genocide, Genocide of Native Americans, American Indian Holocaust, American Holocaust;isp.genocidio de la población indígena americana, genocidio de la población indígena de las Américas, holocausto indígena;port.genocídio dos índios, genocídio indígena) —Xristofor Kolumbun1492-ci ildəAmerikanıkəşf etməsindən keçən beş əsr boyunca gəlmə avropalılar və amerikalılar tərəfindən qitənin yerli sakinləri olanhindilərəqarşı həyata keçirilənsoyqırımlardır.
Birbaşa hindi soyqırımları, torpaqlarından zorla qovulan hindilərin rezervasiyalara yerləşdirilməsi, hindilərinimmun sistemilərinəyad olansu çiçəyixəstəlikləri kimiQədim dünyaxəstəliklərinin qəsdən yoluxdurulması,axtalamavə hindi uşaqlarının xristianmissionerlərtərəfindən uzun müddət ailələrindən uzaqda saxlanılaraq ABŞ hindi məktəbləri və Kanada hindi məktəbləri kimi yerlərdə ana dillərində danışmalarının qadağan edilməsi (mədəni soyqırım)kimi müxtəlif soyqırım növləri həyata keçirilmişdir. Bundan başqa iqtisadi resursları nəzarət altına almağı hədəfləyən  utilitar soyqırımlar da həyata keçirilmişdir. Utilitar soyqırımlaraBraziliyavəParaqvayhindilərinə qarşı həyata keçirilən soyqırımları misal göstərmək olar.
8 sentyabr2000-ci ildəABŞ-də Hindi İşləri Bürosunun sədri gəlmələrin yerlilərə qarşı həyata keçirdiyi soyqırımlar üçünhindilərdənrəsmi şəkildə üzr istəmişdir.
Hindilərəqarşı həyata keçirilən soyqırım siyasətini hindilərə qarşı düşmən olan General Filip Şeridana aid edilən sitat özündə əks etdirir:
Tədqiqatçıların çoxuhindilərinsayının kəskin azalmasının əsas səbəbi kimi, onlarınimmun sisteminəyad olansu çiçəyixəstəliyi kimiKöhnə dünyanınyoluxucu xəstəliklərini göstərirlər.Avropalılarla ilk təmasdan sonra hindilərin 90-95%-i yoluxucu xəstəliklər nəticəsində ölmüşdür.XVI əsrinəvvəllərindən1754-1767-ci illərdəki Fransa-hindi müharibələrinin sonlarına qədər, 200 ildən uzun müddət ərzində bütün yerlilər su çiçəyi xəstəliyindən təsirlənmişdir.
TexasdakıHindi Soyqırımı Muzeyindəqorunan sənədə görə su çiçəyi infeksiyasının bulaşdığı yorğanlar Lenape hindilərinə Texas-Hindi müharibələri ərəfəsində texaslı əsgərlər tərəfindən verilmişdir.
Vest-Hindbölgəsindəki Haiti adasında ilksu çiçəyiyoluxması1518-1519-cu illərdə meydana çıxmışdı.Bu yoluxma nəticəsində bölgədə yaşayanhindilərinsayı ciddi şəkildə azaldı.
İspanəsgər və səyyahı olanErnan Kortes1519-cu ilinfevralayındaAstek İmperiyasınahücum etmişdir.1520-ci ildə başqa ispan qrupu Haiti adasından Meksikaya gəlmiş və burada iki il davam edəcək su çiçəyi yoluxmasının baş verməsinə səbəb olmuşdular. Digər qrupdan xəbər tutan Kortes hücum edərək onları məğlub edir, ancaq adamlarından biri də su çiçəyinə yoluxur.21 may1520-ci ildə Tenoktitlanda olan Templo Mayor məbədindəasteklərinispanlar tərəfindən öldürülməsi Toxkalt qırğını olaraq tanınır. Kortes1521-ci ilinavqustayına qədər paytaxta qayıtmadı. Bu müddət ərzində asteklərin çoxu əsgər olmaqla 25%-i su çiçəyi yoluxmasından ölmüşdü.Fransiskan təriqətindən olan ispanmissioneriToribio de BenaventeMotolinia asteklərin su çiçəyinə yoluxmasını belə təsvir etmişdir:
Geri dönənErnan Korteshələ də ölməyən astek əsgərlərinin olduqca zəifləmiş olduğunu görür və13 avqust1521-ci ildəAstek İmperiyasısüqut edir.
Su çiçəyiyoluxmasınınİnk İmperiyasınatəsiriAstek İmperiyasındandaha dağıdıcı olmuşdur.İspanlarınhücumundan əvvəl su çiçəyi yoluxmaları indikiKolumbiyaərazisindən başlayaraq yayılmışdı. Xəstəliyin belə sürətlə yayılmasına İnk İmperiyasının işlək yol sisteminin səbəb olduğu düşünülür. İnk hökmdarı Huayna Capac, onun varisi və digər ink liderlərinin çoxu xəstəlik nəticəsində ölmüşdü. Sağ qalan iki oğlu liderlik uğrunda mübarizə apardı və qalib gələn Ataualpa yeni hökmdar oldu. Paytaxt Kuskoya qayıdan Ataualpa və onun ən yaxşı komandanını ispan əsgər və səyyahıFransisko Pizarrohiylə yolu ilə ələ keçirir və bu yollaİnk İmperiyasıələ keçirilir. Bir neçə il ərzindəinklərin60-90%-i başda su çiçəyi olmaqla Avropadan gəlmiş xəstəliklər nəticəsində ölmüşdü.Bəzi tarixçilər bartonella cinsindən olan bakteriyaların səbəb olduğu bartonelloz xəstəliyinin də səbəblər arasında olduğunu iddia edirlər, ancaq bu yanaşmanı qəbul edənlər azlıq təşkil edir.Qədim Perudakı Moçe mədəniyyətinə aid olan keramikalarda bartonellanın təsirləri təsvir olunmuşdur.
Yeni dünyadakıiki böyük imperiyanın dağılmasına səbəb olansu çiçəyixəstəliyi sürətlə yayılmağa davam edir.1561-ci ildə yeni ispan valisi Fransisko de Villaqranı daşıyan gəmininLa Serenayayaxınlaşması nəticəsində su çiçəyiÇiliyədə çatdı.PerudanAtakamasəhrası vəAnd dağlarıvasitəsilə ayrılan Çili hindiləri1561-1562-ci illərdə su çiçəyi xəstəliyi nəticəsində qırıldılar. Tarixçilər ölü sayı ilə bağlı dəqiq rəqəm verməsələr də, son təxminlərə görə su çiçəyi Çilidəki hindilərin 20-25%-nin ölümünə səbəb olmuşdur. İspan tarixçi  Alonso de Qonqora Marmolejonun yazdığına görə qızıl mədənlərində işləyən hindilərin hamısı ölmüş vəİspaniyaqızıl mədənlərini bağlamağa məcbur olmuşdur.Araukanlarvəispanlararasında baş verənAraukan döyüşündəhindiləri məğlub etməyin mümkün olmadığını görən Fransisko de Villaqra su çiçəyi yoluxmasınısehrli vasitəkimi qəbul etmişdir.
1633-cü ildə indikiABŞ-nin şimal-şərqində yerləşən Plimautdasu çiçəyiyoluxması başlamış və digər yerlərdə olduğu kimi yerlilərin böyük hissəsi yox olmuşdur.1634-cü ildəmohavklaraçatan su çiçəyi xəstəliyi1636-cı ildəOntario gölüvə1679-cu ildəirokezlərintorpaqlarına çatmışdır.1770-ci illərdə indikiABŞ-nin qərb sahillərində yaşayan hindilərin 30%-i su çiçəyi yoluxmaları nəticəsində ölmüşdür.1780-1782-ci illərdə su çiçəyi ovalıq hindilərini qırmış və saylarında ciddi azalma baş vermişdir.Su çiçəyinə bölgədəki bütün qəbilələr yoluxmuş, çox az hindi sağ qalmışdır. E.Riç olanları belə təsvir etmişdir:
Pol Hekitanişinabelərinüçdə birinin qırıldığını yazmışdır. Bataqlıq kriləri də oxşar şəkildə 75% itki vermişdilər.1785-ci ildə Böyük düzənlikdəkisiularda yoluxmadan təsirlənmişdir.
Bostondada bir sıra su çiçəyi yoluxması baş vermişdir.1636-1698-ci illərdə Bostonda altı yoluxma hadisəsi qeydə alınmışdır.1721-ci ildəki yoluxma isə ən ən ağırı olmuşdur. Bu yoluxma zamanı şəhərdəki bütün əhali qaçmış və xəstəliyiOn üç koloniyanınyoluxulmamış hissələrinə yaymışdır.
ABŞ İstiqlal müharibəsiərzində,1770-ci illərin sonunda su çiçəyi yoluxması yenidən başlamış və 125000 insan ölmüşdür.Pir Kalm Şimali Amerika səyahəti (ing.Travels in North America) adlı əsərində hindi kəndlərinin cəsədlərlə dolu olduğunu və bu cəsədlərlə hələ sağ olan zəifləmiş hindilər üçüncanavarlarınbayram etdiyini yazmışdır.
1832-ci ildəABŞfederal hökumətihindilərüçün su çiçəyi peyvəndi proqramı başlatmışdır.
1702-1703-cü illərdə indikiKanadaərazisində yerləşənKvebekşəhərinin əhalisinin dörddə biri su çiçəyi yoluxmasından ölmüşdür.
Vest-Hindadalarıispanlartərəfindən Amerikada kəşf edilən ilk yer olduğu üçün hindi soyqırımları da ilk dəfə burada başlamışdır. Vest-Hind adalarının sülhsevər sakinləri olanaravaklaraqarşı edilən soyqırımlarXristofor Kolumbungöndərdiyi məktub və jurnallarəsasında xronoloji ardıcıllıqla onun pərəstişkarı olan tarixçiBartolomey de las Kasastərəfindən qeydə alınmışdır.
Kolumb1492-ci ildəVest-Hindadalarına gəldiyi zaman bölgədə üç böyük yerli hindi qrupu yaşayırdı. Bunlara qərbiKubavəHaitidəyaşayan Siboney hindiləri,Böyük Antil adalarındayaşayan Tayno aravakları vəKiçik Antil adalarındayaşayan Karib hindiləri daxildir.
Tayno və ya Aravak soyqırımı Böyük Antil vəBaham adalarındayaşayan Aravak dillərində danışan tayno hindilərinə qarşıispanlartərəfindən həyata keçirilmişdir. O dövrdə beş böyük tayno kasiki yerləşən Haitidəki hindilərin sayı qeyri-müəyyəndir. Onların sayının bir neçə yüz minlə bir milyon arasında olduğu təxmin edilir.KolumbunAvropayaqayıdışından sonra daha çox ispan mühacir adaya gəlmiş və1504-cü ildə baş verən döyüş nəticəsində sonuncu tayno kasiki olan Higüey məğlub olmuşdur. Sonrakı on il ərzində taynoların yaşayış mühiti getdikcə azalmışdır. İspan koloniyaçıları tərəfindən adanın qızıl mədənləri istismar olunmuş və qalan taynolar kölələşdirilmişdir. Haitidə Kolombun gəlməsindən sonrakı 25 il ərzində taynoların sayı kölələşdirmə, qırğın və xəstəliklər səbəbindən azalmışdır.1514-cü ildə Haitidə sağ qalan taynoların sayı 32000 nəfərdir.1515-ci ildə təkcə Haitidə təqribi hesablamalara görə döyüşlər və köləlik səbəbindən taynoların 80%-i (təqribən 200000 nəfər) öldürülmüş və sonrakı illərdə onlar tamamilə yox olmuşdur.Hindi soyqırımları haqqındaHarvard Universitetinindənizçilik üzrə professoru Samuel Eliot Morison yazırdı ki, "Kolumb tərəfindən əsası qoyulan və xələfləri tərəfindən davam etdirilən zülm siyasəti soyqırımla nəticələnmişdir".Hal hazırda saf tayno yoxdur. Soyqırımdan xilas olan taynolarAvropavəAfrikadangələnlərlə qarışaraq, onların mədəniyyəti içində assimilyasiya oldular. Buna baxmayaraq bəziləri taynoların varisləri olduğunu iddia edirlər.Dominikanlıpedaqoq E.Antonio de Moyanın "Hindi soyqırımı tariximizin böyük yalanıdır. ... Dominikan taynoları avropalılarla qarşılaşdıqdan 500 il sonra da öz varlığını davam etdirir" deməsi də, bu mirasın varisləri olduğunu iddia etmək siyasəti ilə bağlıdır.
Kalinaqo və ya Karib soyqırımı Kiçik Antil adalarında yaşayan və Karib dillərində danışan kalinaqo hindilərinə qarşıingilisvəfransızlartərəfindən həyata keçirilmişdir. Kiçik Antil adalarına avropalıların axışması səbəbindən çoxlu kalinaqo hindisi1626-cı ildə Sent-Kits adasına toplanır. Bu toplaşma Barbe adlı qadın tərəfindən ingilislərə xəbər verilir. İngilis və fransız birlikləri Sent-Kits adasına qəfil gecə basqını təşkil edir. Hal hazırda adanın Qanlı nöqtə olaraq adlandırılan yerində Karib hindilərinin çoxu öldürülmüşdür.
1660-cı ildə fransızlar etnik təmizləmə çərçivəsindəMartinikaadasından yerli Karib hindilərini sürgün etmişdir.
Amerika qitəsindəBöyük Britaniyanınmüstəmləkəçilik fəaliyyətləri nəticəsindəBritaniya Amerikasındahindilərə qarşı soyqırımlar həyata keçirilmişdir. Bu dövrdəki hindi soyqırımlarında ingilislər tərəfindənbaş dərisinin üzülməsiadətinin geniş yayıldığı müşahidə olunmuşdur.
1637-1638-ci illərdə baş vermiş Piket soyqırımı və ya Piket döyüşü olaraq bilinən hadisə zamanıalqonkinhindiləri iləingilislərvə onların müttəfiqi olan Moheqan və Narraqanset hindiləri arasında baş verən döyüş zamanı alqonkinlərə qarşı soyqırım baş vermişdir. Piket döyüşünün gedişində,26 may1637-ci ildə Mistik qətliamı olaraq adlandırılan hadisədə Con Meysonun komandanlığındakı ingilislər və onların müttəfiqləri indikiKonnektikutdayerləşən Mistik çayı sahilindəki bir kəndə gecə hücum etmiş, təqribən 600-700 hindini evləri ilə birgə yandırmış və yanğından xilas olanları öldürmüşlər.Piket döyüşü nəticəsində yüzlərlə hindi öldürülmüş, yüzlərləsi əsir götürülmüş vəVest-Hindadalarına qul kimi satılmışlar.Xilas olanlarsa, ətrafa yayılmışdılar.