Índíà

Índíà, tàbíOrílẹ̀-èdèOlómìnira ilẹ̀ Índíà(ní èdèHíńdì: भारत गणराज्यBhāratGaṇarājya;), jẹ́ orílẹ̀-èdè kan ní Gúúsù Éṣíà. Ohun ni orílẹ̀-èdèkejè títóbi júlọ̀gẹ́gẹ́ bí ìtóbí jẹ́ọ́gráfì, orílẹ̀-èdèkìn-ín-ni tó ní ìye àwọn ènìyànjúlọpẹ̀lú bíi 1.43 bílíọ̀nù ènìyàn,àti ìjọba-oníbò tó ni ìye àwọn ènìyàn júlọ̀ lágbàyé. Ó ja mọÒkun Índíàní gúúsù,Òkun Lárúbáwáni ìwọ̀ oòrùn, àtiEbado Benganí ìlà oòrùn, India ní etíkun tó jẹ́ 7,516.6 kilometres (4,700 mi). Ó ni ààlà láàrinPakistanní ìwọ̀ oòrùn;Ṣáínà,Nepal, atiBhutansi àríwà; atiBangladẹ́shìatiBurmaní ìlà oòrùn. Índíà wà nítosíSri Lanka, àtiMaldivestí wọ́n wà níÒkun Índíà.
Gẹ́gẹ́ bíi ilẹ̀ Ọ̀làjú Àfonífojì Indus jẹ́ ibí tó ní ìdàgbàsókè púpọ̀, abẹ́orílẹ̀ Índíà jẹ́ ibi àwọn ènìyàn mọ̀ fún ọlá àtiàṣàrẹ̀ káàkiri ayé.Esin nla merin,Hinduism,Buddhism,JainismatiSikhismni won bere latibe, nigbatiZoroastrianism,Esin Ju,Esin KristiatiImalede sibe ni egberundun akoko IO (CE) won si kopa ninu bi orisirisiasaagbegbe na seri. Diedie o je fifamora latowoBritish East India Companylati ibere orundun ikejidinlogun, o si di ile amusin Ile-oba Isodokan lati arin orundun ikandinlogun, India di orile-ede alominira ni 1947 leyinakitiyan fun isominirato se pataki funisatako alaise jagidijagankakiri.
India je orile-ede olominira kan to niipinle 28 ati awon agbegbe isokan mejepelusistemu onileasofin oseluaralu.Okowo Indianiokowo ikokanla titobijulogege bi olorujoGDPlagbaye atiikerin titobijulogege biibamu agbara iraja. Otun je omo egbeAjoni awon Orile-ede,G-20,BRIC,SAFTAatiAgbajo Owo Agbaye. India jeorile-ede toni ohun-ijagun bombu inuatomu, o si niile-ise ologun ikewa ton nawojulopeluile-ise ologun adigun keji titobijulolagbaye.Atunse okowo to bere lati 1991ti so India di ikan ninuawon okowo to n dagba kiakia julo lagbaye;sibesibe,ainisi tun ba ja,aimookomooka,iwa-ibaje,arun, atiaijeunkanu. Gege bi awujoesin olopolopo,eledepupoatieleya eniyan pupo, India tun je ibugbe fun opolopo awoneran-igbeni opolopoibi alaabo.
India(pípè/ˈɪndiə/) gege bi oruko wa latiIndus, to wa lati oroPersia AtijoHindu, latiSanskritसिन्धुSindhu, oruko ibile funOdo Indus.AwonGriikiayeijoun n pe awon ara India niIndoi(Ινδοί), awon eniyan Indus.Ilana Ibagbepo ile Indiaati lilo oro towopo ninu opo awon ede India bakanna tun seidamoBharat(pipe[ˈbʱɑːrʌt̪](ẹ tẹ́tí gbọ́)) gege bi oruko onibise iru kanna.Bharat gege bi oruko wa lati oruko oba olokikiBharataninu awon Itan-Awaso Hindu.Hindustan([hɪnd̪ʊˈstɑːn](ẹ tẹ́tí gbọ́)), ni berebere to je oroPersiafun “Ile Hindus” lati toka siapaariwa India, bakanna tun lilo gege bi oruko gbogbo India.
Awon ibugbe apata Igba Okuta pelu awon iyaworan niBhimbetka rock sheltersniMadhya Pradeshni eri igbe eniyan pipejulo ni India. Awon ibudo akoko ti a mo bere ni odun to ju 9,000 seyin lo, diedie o si dagba soke siIndus Valley Civilisation,ti ojo ori re to odun 3400BCEni apaiwoorun India. Eyi je titele peluVedic period, to se ipileseEsin Hinduati awon asa miran igba ibere awujo India, o si pari ni awon odun 500 BCE. Lati bi 550 BCE, opolopo awon ile-oba alominira ati orile-ede olominira ti a mo biMahajanapadasje didasile kakiri ibe.
Ni orundun keta KIO (BCE), opo gbogbo Guusu Asia je piparapo diIleobaluaye MauryalatowoChandragupta Mauryao si lokunkun ni asikoAshoka Olokiki.Lati igba orundun keta IO (CE),ijoba iran Guptasamojuto igba ti a mo bi ancient "Igba Oniwura Indiaayeijoun."Awon ileobaluaye niApaguusu Indiaje kikopomo gbogbo awon tiChalukya, tiCholasati tiVijayanagara Empire.Sayensi, teknoloji,ise-ero,ise-ona,ogbon,ede,litireso,mathematiiki,itorawo,esinatiimo-oyedi olokunkun labe itoju awon oba wonyi.
Leyin awoniborile lati Arin Asialarin orundun 10th ati 12th, opo Ariwa India ni won bo si abe ijobaDelhi Sultanateati leyin eyi sabeIleobaluaye Mughal. Labe isejobaAkbar the Great, India gbadun idagbasoke asa ati okowo pupo ati irepo esin.Awon obaluaye Mughal diedie fe ile won si pupo lati dori apa nla abeorile. Sibesibe, niAriwa-ApailaorunIndia, alagbara to joba ibe ni ileobaAhomtiAssam, gege bi ikan ninu awon ileoba ti won lodi si ijobalenilori Mughal. Ihalemo ninla akoko si agbara ijoba Mughal wa latodo obaHinduRajputkanMaha Rana PrataptiMewarni orundun 16th ati leyin eyi latodo orile-ede Hindu kan to n jeadapapo Maratha, to joba lori opo India ni arin orundun 18th.
Lati orundun 16th, awon alagbara ara Europe biPortugal,Hollandi,Fransi, atiIparapo Ileobase idasile ibudo owo (trading posts) be sini leyin eyi won lo anfani ti awon ija abele ibe fa wa lati sedasile awon ibiamusin nibe. Nigba to fi di 1856, opo India ti bo sabe idariBritish East India Company.Odun kan leyin eyi, igbogundi kakiri awon eyo ologun olodi ijoba ati awon ileoba, ti a mo biOgun Ilominira Akoko IndiatabiSepoy Mutiny, koju idari ile-ise yi gidigidi sugbon ko yori si rere. Nitori aidurorege, India bo si abe isejoba taaraOba Alade Britani.
Ni orundun 20th,akitiyan fun ilominirakakiri orile-ede bere latowoIndian National Congressati awon agbajo oloselu miran.Olori IndiaMahatma Gandhilewaju awon egbegberun eniyan ni opolopo igbese torile-ede funaigboran araaluaini-jagidijagan.
Ni ojo 15 osu kejo 1947, India gba ilominira kuro lowo isejoba Britani, sugbon nigba kanna awonagbegbe ogunlogo Musulum je pipinniyalati da orile-ede otootoPakistan.Ni ojo 26 osi kinni 1950, India di orile-ede olominira be siniilana ibagbepotuntun je gbigbe jade.
Lati igba ilominira, India ti ni awon isoro lati owojagidijagan esin,casteism,naxalism,isedaniloroati latowo awon igbogunti oludase agbegbe, agaga niJammu ati Kashmirati Ariwailaorun India. Lati igba awon odun 1990 awonidigbolu adaniloroti nipa lori opolopo awon ilu India. India ni ariyanjiyan ile pelu orile-edeOlominira awon Eniyan ile Saina, to di ni odun 1962Ogun Saina-India, ati peluPakistan, to fa awon ogun ni1947,1965,1971ati ni1999. India je omo egbe adasileIparapo awon Orile-ede(gege bi India Britani) atiNon-Aligned Movement. Ni odun 1974, India senuclear testnipamoatiidanwo marunni 1998, eyi so India diorile-ede to ni bombu inuatomu.Lati 1991,atundase okowo patakiti so India diikan ninu awon okowo to n dagba kiakia julolagbaye, eyi fun lagbara pupo laye.
Ilana-Ibagbepo ile India, to je ilana-ibagbepo togunjulo ati to kunrerejulo ti orile-ede alominira lagbaye, je gbigba bi ofin ni 26 January 1950.Akokosoilana-ibagbepoyi setumo India gege bi orile-edeolominiratoseluaralusovereign,sosialisti,ti araaye.India ni ileasofin oniyewumeji to n sise bi sistemu onileasofiniru Westminster. Iru ijoba re je jijuwe pe o je bi 'quasi-federal' pelu gbongan to lagbara ati awon ipinle ti won ko lagbara,sugbon o ti di apapo diedie lati opin awon odun 1990 nitori awon iyipada oloselu, olokowo ati alawujo.
Aare ile Indiani olori orile-edeto je didiboyan latowoigbimo onidiboyanfun igba odun marun kan.Alakoso Agbani olori ijoba, ohun lo si segbese opo agbara alase.Gege bi yiyan latowo Aare,Alakoso Agba je titileyin latowoegbe oloselutabi ifowosowopo oloselu to ni ogunlogo awon ijoko ni ile kekere Ileasofin.Apa ijoba apase ni Aare, Igbakeji Aare, atiIgbimo awon Alakoso(Kabinetni igbimo apase re) ti olori re je Alakoso Agba. Alakoso yiowu to ni ipo gbodo je ikan ninu awon omo ile ileasofin. Ninu sistemu onileasofin ti India, apase wa labe asofin, nibi ti Alakoso Agba ati Igbimo re wa labe ile kekere.
Asofin ile India niIleasofinoniyewumeji, to ni ile oke ti o n jeRajya Sabha(Igbimo awon Ipinle) ati ile kekere to n jeLok Sabha(Ile awon Eniyan).Rajya Sabha, agbarajo aiyese, ni 245 omo egbe ti won wa nibe fun odun marun.Opo won je didiboyan taara latowo awon asofinipinle ati agbegbegege bi iye awon eniyan won.
States:
Union Territories:
Coordinates:21°N78°E﻿ / ﻿21°N 78°E﻿ /21; 78