Nyu-York

Nyu-York(ing.New York; New York City) qısa adı iləNYC—Nyu-York ştatındayerləşənAmerika Birləşmiş Ştatlarınınəhalisinin sayına görə ən böyük şəhəri. Şəhərin ərazisi 778,2 km², əhalisi isə 2020-ci ilin siyahıyaalması ilə 8.804.190 nəfərdir. Nyu-York ştatının cənubunda yerləşən şəhərNyu-York aqlomerasiya regionununmərkəzidir, həmçinin ərazisinə görə dünyanın ən böyükaqlomerasiya regionudur.2020-ci ilin statistikasına əsasən şəhər 20 milyondan çox əhali ilə həm də dünyanın ən sıx məskunlaşılan meqapolislərindən biridir. Nyu-York dünyanın mədəni, maliyyə və media mərkəzi kimi təsvir edilmişdir və ticarət, əyləncə, tədqiqat, texnologiya, təhsil, siyasət, turizm, yemək, incəsənət, dəb və idman sahələrində yer alır. Dünyanın ən çox fotoşəkil çəkilən şəhəridir.Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Qərərgahınınyerləşdiyi Nyu-York beynəlxalq diplomatiya mərkəzlərindən birivə qlobal investorlar üçün etibarlı sığınacaqdır.Nyu-York bəzən dünyanın paytaxtı kimi təsvir edilir.
Dünyanın ən böyük limanlarından birində yerləşən və sahəsinin 36,4%-i su ilə əhatələnmiş Nyu-York şəhəri beşborodanibarətdir. Bu beş boro —Bruklin(Kinqs dairəsi),Kuins(Kuins dairəsi),Manhetten(Nyu-York qraflığı),Bronks(Bronks dairəsi) vəStaten-Aylend(Riçmond dairəsi) 1898-ci ildə vahid bir şəhərə birləşdirilmişdir.Şəhər ABŞ-yə immiqrantlar üçün giriş qapısıdır. Nyu-Yorkda 800-ə qədər müxtəlif dildə danışılır ki, bu da onu dünyanın linqvistlik cəhətdən ən müxtəlif şəhəri edir.Nyu-Yorkda ABŞ-dən kənarda doğulmuş 3,2 milyondan çox sakin yaşayır. Buna əsasən 2016-cı ildə şəhər dünayda ən çox əcnəbi yaşayan şəhər qəbul edilmişdir.2018-ci ilə qədər Nyu-York aqlomerasiya regionunun təxminən 1,8 trilyonABŞ dollarlıqümumi aqlomerasiya məhsulu (GMP) istehsal etidyi təxmin edilir və bu, ABŞ-də birinci yerdədir. Nyu-York aqlomerasiya regionusuveren dövlətolsaydı, dünyanın səkkizinci ən böyük iqtisadiyyatına sahib olardı. Şəhər dünyada ən çox milyarderin yaşadığı yerdir.
Nyu-Yorkun izləri 1624-cü ildəYeddi Birləşmiş Əyalət Respublikasındanolan kolonistlər tərəfindənAşağı Manhettendəqurulan ticarət məntəqəsinə qədər gedib çıxır. Məntəqə 1626-cı ildəYeni Amsterdam(nid.Nieuw Amsterdam) olaraq adlandırılmış və 1653-cü ildə şəhər statusu almışdır. Şəhər 1664-cü ildə ingilislərin nəzarətinə keçdi və İngiltərə kralıII Karlburanı qardaşıYork hersoquII Ceymsəverdikdən sonra Nyu-York adlandırıldı.Nyu-York 1673-cü ildə hollandlar tərəfindən geri alındı və bir il üç ay müddətində Nyu-Orenc adlandırıldı; 1674-cü ilin noyabrından bəri Nyu-York olaraq adlandırılır. Şəhər 1785-ci ildən 1790-cı ilə qədər ABŞ-nin paytaxtı olub,1790-cı ildən bəri isə ABŞ-nin ən böyük şəhəri statusunu qoruyur. XXI əsrdə Nyu-York qlobal yaradıcılıq, sahibkarlıqvə ekoloji davamlılıq qovşağıvə azadlıq və mədəni müxtəlifliyin simvoludur.Nyu-York 2019-cu ildə dünyanın 48 şəhərindən olan 30.000-dən çox insan arasında aparılan sorğu nəticəsi ilə dünyanın ən böyük şəhəri seçildi.
Nyu-Yorku 2019-cu ildə rekord sayda — 66,6 milyon turist ziyarət etmişdi.Tayms-skverdünya əyləncə sənayesinin əsas mərkəzidir.Şəhərin bir çox görməli yerləri, göydələnləri və parkları bütün dünyada tanınır.Empayr Steyt Bildinqhündürlüyünə görə digər tikililərdən fərqlənir.Manhettenin daşınmaz əmlak bazarı dünyanın ən bahalı bazarlarından biridir.Davamlı — 7/24 xidmət göstərənNyu-York metropoliteni472dəmiryol stansiyasıilə dünyanın ən böyük metropolitenidir. Şəhərdə 120-dən çox kollec və universitet, o cümlədənKolumbiya Universiteti,Nyu-York UniversitetivəNyu-York Şəhər Universitetiyerləşir. Aşağı Manhettendə "maliyyə bölgəsi" adlananUoll-Stritvə dünyanın iki ən böyük birjası —Nyu-York Fond BirjasıvəNASDAQyerləşir.
Şəhər 1664-cü ildə gələcəkdəYork hersoquolacaq İngiltərə kralıII Ceymsinşərəfinə adlandırılıb.
Müstəmləkəçilikdən əvvəlki dövrdəindiki Nyu-York şəhərinin ərazisindəlenapelərdə daxil olmaqlaalqonkinyerli amerikalılar məskunlaşmışdılar.Lenapehokinqkimi tanınan vətənlərinəStaten-Aylend,Manhetten,Bronks,Lonq-Aylendinqərb hissəsi (sonradanBruklinvəKuinsborolarınaçevriləcək ərazilər daxil olmaqla) vəHudzon vadisidaxil idi.
Bir avropalınınNyu-York limanınailk sənədləşdirilmiş səfəri 1524-cü ildəFransa krallığındaxidmətdə olanflorensiyalıtədqiqatçıitalyanCovanni da Verrazzanoolmuşdur.O, ərazininin Fransaya aid olduğunu iddia etdi və onu "Nouvelle Angoulême" (Yeni Anqoleme) adlandırdı.İmperatorV Karlıngöstərişi ilə səfərə çıxmış Portuqaliya kapitanıEstevao Qomesinbaşçılıq etdiyiİspaniyaekspedisiyası 1525-ci ilin yanvarında Nyu-York limanına gəldi və "Rio de San Antonio" ("Müqəddəs Antoni çayı") adlandırdığıHudzon çayınınmənsəbinin xəritəsini tərtib etdi.
1609-cu ildə ingilis kəşfiyyatçısıHenri HudzonNiderland Ost-Hind şirkətiüçünŞimal-Qərb keçidiniaxtararkən Nyu-York limanını yenidən kəşf etdi.O, ərazini on gün gəzdi və bölgəninin Niderland Ost-Hind şirkətinə aid olduğunu iddia etdi.1614-cü ildəKeyp KodvəDelaver körfəziarasındakı ərazi Niderland tərəfindən iddia edildi və "Nieuw-Nederland" ("Yeni Niderland") adlandırıldı.
Nəhayət yerli olmayan ilk rəsmi vətəndaş olanYuan RodrigezSanto-Dominqodanşəhərə gəldi.Portuqaləsilli Rodrigez Santo-Dominqoda anadan olub, 1613–14-cü ilin qışında Manhettenə gəlib və niderlandların nümayəndəsi kimi yerli əhali ilə ticarət edib.Yuxarı ManhettendəBrodveyin159-cu küçədən 218-ci küçəyə qədərki hissəsi onun şərəfinə "Yuan Rodrigez Vey" adlandırılıb.
1625-ci ildə indikiManhetteninərazisində sonradan "Nieuw Amsterdam" (Yeni Amsterdam) adlandırılan daxili qalanın vəFort Amsterdamıntikintisinə başlandı.Yeni Amsterdam koloniyası sonradanAşağı Manhettenkimi tanınan ərazidə yerləşirdi. Koloniya Manhettenin cənub ucundan müasirUoll-Stritəqədər uzanırdı, burada 1653-cü ildə yerli Amerikan və Britaniya basqınlarından qorunmaq üçün 12 futluq taxta şarampole tikilmişdi.1626-cı ildə holland generalPeter MinuitManhetten adasını kiçik Lenape qrupu olan "Cenarsie"dən "60quldenə" satın aldı (2018-ci ildə təxminən 900 ABŞ dolları edir).Təkzib edilmiş bir əfsanədə Manhettenin 24 dollar dəyərində şüşə muncuqlara alındığını iddia edilir.
Satın alındıqdan sonra Yeni Amsterdam yavaş-yavaş böyüdü.Köçkünləri cəlb etmək üçün Hollandiya 1628-ci ildə himayədarlıq sistemini təsis etdi, bu sistemlə Yeni Hollandiyaya 50 kolonist gətirən varlı hollandlara yerli siyasi muxtariyyət və gəlirli xəz ticarətində iştirak etmək hüququ ilə birlikdə torpaq sahələri veriləcəkdi. Bu proqram çox uğurlu olmadı.
1621-ci ildən Niderland Ost-Hind ŞirkətiHollandiya Məclisitərəfindən verilən səlahiyyət əsasında Yeni Niderlanddainhisarçıkimi fəaliyyət göstərirdi. 1639–1640-cı illərdə iqtisadi artımı gücləndirmək üçün Niderland Ost-Hind Şirkəti xəz ticarəti üzərindəki inhisarından əl çəkdi, bu da ərzaq, taxta, tütün və qulların artımına və ticarətinin artmasına səbəb oldu.
1647-ci ildəPiter StuyvesantYeni Niderlandın son Baş direktoru kimi fəaliyyət göstərdi. Onun fəaliyyəti dövründə Yeni Niderlandın əhalisi 2000-dən 8000-ə qədər artdı.O, içki satışı ilə bağlı qadağalar qoydu,Hollandiya Reformasiya Kilsəsiüzərində nəzarəti ələ keçirməyə cəhd etdi və digər dini qrupların (kvakerlər,yəhudilərvəlüteranlarda daxil olmaqla) ibadət evləri yaratmasına mane oldu.Niderland Ost-Hind Şirkəti nəyahət Stuyvesant və Yeni Amsterdam əhalisi arasındakı gərginliyi azaltmağa başladı.
1664-cü ildə heç bir əhəmiyyətli müqavimət göstərə bilməyən Stuyvesant Yeni Amsterdamı qan tökmədən polkovnikRiçard Nikolsunbaşçılıq etdiyi ingilis qoşunlarına təslim etdi.Təslim olma şərtləri ilə Hollandiya sakinlərinə müstəmləkədə qalmağa və dini azadlıqlara icazə verildi.1667-ci ildə,İkinci ingilis-holland müharibəsindənsonraBreda müqaviləsinəaparan danışıqlar zamanı hollandlar ingilislərdən əldə etdikləri indikiSurinamın(Cənubi Amerikanınşimal sahilində) yeni yaranmış plantasiya koloniyasını saxlamaq qərarına gəldilər və bunun müqabilində ingilislərYeni Amsterdamıöz əllərində saxladılar. Bu qəsəbə York hersoquII Ceymsinşərəfinə "Nyu-York" adlandırıldı.Hudzon çayının240 km şimalında yerləşənFort-OrencCeymsin Şotlandiya titulundan sonraAlbaniadlandırıldı.Köçürmə 1667-ci ildəII ingilis-holland müharibəsinibaşa çatdıranBreda müqaviləsiilə təsdiqləndi.
24 avqust 1673-cü ildəÜçüncü ingilis-holland müharibəsizamanı holland kapitanAntoni Kolv,Kornelis Evertseningöstərişi ilə Nyu-York koloniyasını ingilislərdən ələ keçirdi və Orenc şahzadəsiIII Vilhelmdənsonra onu "Nyu-Orenc" adlandırdı.
Yerli amerikalılar arasında bir neçə qəbilələrarası müharibə və avropalılarla təmas nəticəsində yaranan bəziepidemiyalar1660–1670-ci illər arasında Lenape üçün əhəmiyyətli əhali itkisinə səbəb oldu.1700-cü ilə qədər Lenape əhalisi 200 nəfərə qədər azaldı.Nyu-York XVIII əsrdə bir neçəsarı qızdırmaepidemiyası yaşamış və təkcə 1702-ci ildə bu xəstəliyə görə əhalisinin 10%-ni itirmişdi.
Nyu-York 1700-cü illərin əvvəllərində Nyu-York koloniyasının bir hissəsi olaraqticarət limanıkimi əhəmiyyətini artırdı.O həm dəquldarlıqmərkəzinə çevrildi, 1730-cu ilə qədər ev təsərrüfatlarının 42%-i qul saxlayırdı, bu, indikiCənubi KarolinaştatınınÇarlstonşəhəri xaricində ən yüksək faizdir.Quldarlıq Nyu-York iqtisadiyyatının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. 1990-cı illərdəFoli meydanıyaxınlığında yeni federal məhkəmə binasının tikintisi zamanı "African Burying Ground"un kəşfi müstəmləkə dövründə on minlərlə afrikalının ərazidə basdırıldığını göstərdi.
1754-cü ildəKolumbiya UniversitetiAşağı Manhettendə Krall Kolleci kimi kralII Georqungöstərişi ilə tikildi.
Möhür Aktı Konqresi1765-ci ilin oktyabrında Nyu-Yorkda keçirildi, çünki şəhərdə təşkil edilən "Azadlıq oğulları" növbəti on il ərzində orada yerləşən ingilis qoşunları ilə savaşacaqdılar.ABŞ İstiqlal müharibəsininən böyük döyüşü olanLonq-Aylend döyüşü1776-cı ilin avqust ayında müasir Bruklinin ərazisində baş verdi.Amerikalıların məğlub olduğu bu döyüşdən sonra ingilislər şəhəri Şimali Amerikadakı hərbi və siyasi əməliyyat bazasına çevirdilər. Şəhər ingilis qoşunlarına qatılan sadiq qaçqınlar və qaçmış qullar üçün sığınacaq idi. İngilis işğalı zamanı 10.000-ə yaxın qaçan qul şəhərə sığındı. İngilis qüvvələri 1783-cü ildə, müharibənin sonunda təxliyə edildikdə 3.000 azad edilmiş quluYeni Şotlandiyayaköçürmək üçün İngiltərə vəKarib hövzəsindəməskunlaşdırdılar.Müharibənin sülh yolu ilə həlli üçün yeganə cəhd 11 sentyabr 1776-cı ildəBencamin Franklində daxil olmaqla amerikalı nümayəndələr və ingilis generalıRiçard Hauarasında Staten-Aylenddə yerləşənKonfrans Evindəbaş tutdu. İngilis işğalı başlayandan qısa müddət sonra Nyu-Yorkda, Aşağı Manhettenin qərb tərəfində Böyük yanğın baş verdi, yanğınTriniti Kilsəsidə daxil olmaqla şəhərdəki binaların təxminən dörddə birini məhv etdi.
1785-ci ildəKonfederasiya Konqresininqərarı ilə müharibədən qısa müddət sonra Nyu-York şəhəri milli paytaxt elan edildi. Nyu-YorkKonfederasiya Maddələrinəəsasən ABŞ-nin sonuncu,Birləşmiş Ştatların Konstitusiyasınaəsasən isə ilk paytaxtı oldu. 1789-cu ildə ABŞ-nin paytaxtı Nyu-York milli miqyasda bir neçə tədbirə ev sahibliyi etdi — ABŞ-nin ilk PrezidentiCorc Vaşinqtonunvəzifəsinə başlaması; birinciABŞ KonqresivəABŞ Ali Məhkəməsininhər birinin ilk dəfə toplanması və "Hüquqlar haqqında Bill"in Uoll-Stritdə yerləşənFederal Holldahazırlanması.1790-cı ilə qədər Nyu-YorkFiladelfiyanıötüb ABŞ-nin ən böyük şəhəri oldu, lakin həmin ilin sonundaYaşayış yeri aktınaəsasən milli paytaxt Filadelfiyaya köçürüldü.
XIX əsrdə Nyu-York şəhərinin əhalisi 60.000-dən 3,43 milyona qədər artdı.Nyu-York ştatının 1799-cu il ləğvetmə aktına əsasən, kölə anaların uşaqları azad edilməli, lakin iyirmi yaşlarının ortalarına qədər qulluqda saxlanılmalı idi.İstiqlal müharibəsindən sonra sahibləri tərəfindən azad edilən və qaçan qullarla birlikdə Manhettendə əhəmiyyətli bir azad qaradərili əhali tədricən artdı.Aleksander HamiltonvəCon Ceykimi ABŞ-nin nüfuzlu qurucularının başçılığı iləNyu-York Manumission Cəmiyyətiköləliyi ləğv etmək üçün çalışdı və qaradərili uşaqların təhsili üçünAfrika Azad Məktəbiquruldu.1827-ci ildə ştatda köləlik tamamilə ləğv edildi və azad qaradərililər bundan sonra ayrı-seçkiliklə mübarizə apardılar. Nyu-Yorkda irqlərarasıabolisionistfəallıq davam etdi; liderləri arasında Afrika Azad Məktəbinin məzunları da var idi. Nyu-York şəhərinin əhalisi 1820-ci ildəki 123.706 nəfərdən 1840-cı ildə 312.710 nəfərə yüksəldi, onlardan 16.000-i qaradərili idi.
1830 və 1840-cı illərdə Nyu-YorkdaVilyam Kallen Brayant,Vaşinqton İrvinq,Herman Melvill,Rufus Vilmot Qrizvold,Con Kis,Nataniel Parker VillisvəEdqar Allan Poda daxil olmaqla bir neçə ABŞədəbiyyat xadimiyaşayıb. Müasir biznes elitasının ictimai fikirli üzvləri 1857-ci ildə ABŞ şəhərində ilk mənzərəli parka çevrilənMərkəzi parkınqurulması üçünlobbiçilikediblər.Böyük İrlandiya aclığıirland mühacirlərin kütləvi axınına səbəb oldu; 1860-cı ildə Nyu-Yorkda 200.000-dən çox irland yaşayırdı, bu şəhər əhalisinin dörddə birindən çox idi.Almaniyadan da geniş miqrasiya var idi; 1860-cı ildə şəhər əhalisinin 25%-ni almanlar təşkil edirdi.
İrland immiqrantlarla qaradərililər arasında iş üçün on il davam edən şiddətli rəqabətdən sonra qaradərili Nyu-York sakinlərinə və onların əmlaklarına hücumlar edildi. Üsyançılar Rəngli Yetim Sığınacağını yandırdı və 200-dən çox uşaq çox hissəsi irland mühacirlərdən təşkil olunmuşNyu-York Polis Departamentitərəfindən xilas edildi. Bu hadisədə ən azı 120 nəfər öldü.Beş gün ərzində 11 qaradərili kişi linç edildi və qaradərililərVilyamsburqvəNyu-Cersiyəqaçdılar. Manhettendə qaradərili əhalinin sayı sonuncu dəfə 1820-ci ildə olduğu kimi 1865-ci ildə 10.000-dən aşağı düşdü. Ağdərili fəhlə sinfi üstünlük təşkil etdi.Liman işçilərinin qaradərili kişilərə qarşı zorakılığı doklar bölgəsində xüsusilə şiddətli idi.Bu, ABŞ tarixində vətəndaş iğtişaşlarının ən pis hadisələrindən biri idi.
1898-ci ildə müasir Nyu-York şəhəri Bruklinin (o vaxta qədər ayrı bir şəhər idi), Nyu-York dairəsinin, Riçmond dairəsinin və Kuins dairəsinin birləşməsi ilə formalaşdı.1904-cü ildə metronun açılışı yeni şəhərin ərazilərini bir-birinə bağlamağa kömək etdi.XX əsrin birinci yarısında şəhər dünyanın sənaye, ticarət və rabitə mərkəzinə çevrildi.
1904-cü ildə "General Slocum" paroxoduİst-Riverdəalov aldı və göyərtəsində olan 1021 nəfər həlak oldu.1911-ci ildə şəhərin tarixindəki ən dəhşətli sənaye fəlakəti olan"Triangle" köynək fabrikində baş verən yanğın146 işçinin ölümü ilə nəticələndi vəBeynəlxalq Qadın Geyim İşçiləri İttifaqınıninkişafına və fabrikin təhlükəsizlik standartlarında əsaslı təkmilləşdirməsinə təkan verdi.
Nyu-Yorkun ağdərili olmayan əhalisi 1890-cı ildə 36.620 nəfər idi.Nyu-York şəhəri XX əsrin əvvəllərində Amerikanın cənubundan Böyük köç zamanı afro-amerikalılar üçün əsas yer idi və 1916-cı ildə Nyu-York Şimali AmerikadaAfrika diasporasınınən böyük məskəninə çevrilmişdi.Ədəbi və mədəni həyatHarlem intibahınınqadağalardövründə çiçəkləndi.Daha böyük iqtisadi bum hündürgöydələnlərintikintisinə səbəb oldu.
Nyu-York 1920-ci illərin əvvəllərindəLondonukeçərək dünyanın ən sıxurbanizasiyalaşmış ərazisinəçevrildi. Aqlomerasiya regionu 1930-cu illərin əvvəllərində 10 milyonluq sərhədi keçərək bəşər tarixində ilkmeqa şəhəroldu.Böyük böhranınçətin illərində islahatçıForello La Quardiyamer seçildi və səksən illik siyasi hökmranlıqdan sonraTammany Hallsüqut etdi.
İkinci Dünya müharibəsiveteranlarının geri qayıtması ilə yaranmış müharibədən sonrakıiqtisadi bumKuins vəNassaudairəsində, eləcə də Nyu-Cersidəki oxşar şəhərətrafı ərazilərdə böyük yaşayış sahələrinin inkişafına səbəb oldu. Nyu-York müharibədən zərər görmədən dünyanın aparıcı şəhəri kimi çıxdı,Uoll-Stritdünyanın dominant iqtisadi gücü oldu.Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Qərargahınıntikintisi 1952-ci ildə tamamlanaraq Nyu-Yorkun qlobalgeosiyasitəsirini gücləndirdi və şəhərdəabstrakt ekspressionizminyüksəlişi Nyu-Yorkun incəsənət dünyasının mərkəzi olanParisinyerini almasını sürətləndirdi.
Stonewall üsyanları28 iyun 1969-cu il səhər erkən saatlarda Aşağı ManhetteninQrinviç-VillicməhəlləsindəkiStonewall Inn-də baş vermiş, polis basqınına qarşıgey icmasınınüzvləri tərəfindən bir sıra kortəbii və şiddətli nümayişlər idi.Onlarıngey azadlığıhərəkatınavəLGBT hüquqlarıüçün müasir mübarizəyə yol açan yeganə ən mühüm hadisə olduğu geniş şəkildə qəbul edilir.Homoseksuallıq EnsiklopediyasınınmüəllifiWayne R. Dynesyazırdı ki,drag-queenlər1969-cu ilin iyun Stounvoll üsyanları zamanı ətrafdakı yeganə "transgender insanlar" idi. Nyu-Yorkdakıtransgendericması Stounvoll üsyanları zamanı və ondan sonraLGBT bərabərliyiuğrunda mübarizədə mühüm rol oynamışdır.
1970-ci illərdəsənayenin yenidən qurulmasısəbəbindən yaranmış işsizləşmə Nyu-York şəhərində iqtisadi problemlərin və cinayət nisbətlərindən artmasına səbəb oldu.1980-ci illərdə maliyyə sənayesindəki canlanma şəhərin iqtisadi sağlamlığını xeyli yaxşılaşdırsa da, Nyu-Yorkun cinayət nisbəti həmin onillikdə və 1990-cı illərin əvvəllərində artmağa davam etdi.1990-cı illərin ortalarında cinayət nisbətləri yenidən hazırlanmış polis strategiyaları, iqtisadi imkanların yaxşılaşdırılması,gentrifikasiyavəAsiyavəLatın Amerikasındangələn yeni immiqrantlar səbəbindən kəskin şəkildə azalmağa başladı.Nyu-Yorkun əhalisi 2000-ci il siyahıyaalmasında və ardınca 2010-cu il siyahıyaalmasında tarixinin ən yüksək səviyyəsinə çatdı.
Nyu-York şəhəri11 sentyabr 2001-ci il hücumlarındaən böyük iqtisadi ziyana və ən böyük insan itkisinə məruz qaldı.Həmin gün qaçırılan dörd təyyarədən ikisi Dünya Ticarət Mərkəzinin əkiz qüllələrinə çırpıldı, qüllələri dağıtdı və 2.192 mülki şəxs, 343 yanğınsöndürən və 71 hüquq-mühafizə orqanı əməkdaşının ölümünə səbəb oldu. Şimal qülləsi (ing.North Tower) məhv edilmiş ən hündür bina oldu.
Ərazidə yeniDünya Ticarət Mərkəzi 1,11 sentyabr milli momerial və muzeyivə digər yeni binalar və infrastrukturlar tikildi.19 iyul 1909-cu ildə Hudson terminalı olaraq açılanDünya Ticarət Mərkəzinin PATH stansiyasıda terror aktları nəticəsində məhv edildi. 2003-cü il noyabrın 23-də müvəqqəti stansiya tikilib istifadəyə verildi. Şəhərin üçüncü ən böyük mərkəzi olanDünya Ticarət Mərkəzinin PATH stansiyasınınSantyaqo Kalatravatərəfindən layihələndirilən 74.000 m-lik daimi dəmir yolu stansiyası 2016-cı ildə tamamlandı.Yeni Dünya Ticarət Mərkəzi 1 Qərb yarımkürəsindəki ən hündür göydələndirvəABŞ-nin müstəqillikili ilə əlaqədar simvolik olaraq 1.766 futluq (541,3 m)şpilhündürlüyü ilədünyanın altıncı ən hündür binasıdır
Aşağı ManhetteninMaliyyə dairəsindəyerləşənZukkotti parkdabaş verənUoll-Striti işğal etetirazları 17 sentyabr 2011-ci ildə başladı, qlobal diqqəti cəlb etdi və bütün dünyada sosial və iqtisadi bərabərsizliyə qarşıİşğal hərəkatını(ing.Occupy movement) populyarlaşdırdı.
2020-ci ilin mart ayında Manhettendə Nyu-York şəhərindəki ilkCOVID-19hadisəsi təsdiqləndi.İnfeksiya bütün dünyada geniş yayılmazdan əvvəl şəhər sürətlə ÇininUhanşəhərini ötüb keçdi və erkən mərhələdəpandemiyanınqlobal mərkəzinə çevrildi. 2021-ci ilin mart ayına olan məlumata görə, Nyu-York şəhərində COVID-19 ilə əlaqəli 30.000-dən çox ölüm qeydə alınmışdır.
Nyu-York şəhərinin ərazisi 75.000–11.000 il əvvəlViskonsik buzlaşması dövründə610 metr dərinliyində böyükbuzlaq örtüyününkənarında yerləşirdi.Buzun irəli hərəkət etməsi indikiLonq-AylendvəStaten-Aylendərazilərinin ayrılmasına şərait yaratdı. Bu hərəkət eyni zamanda Manhetten göydələnlərinin çoxu üçün möhkəm zəmin yaratdı.
Nyu-York şəhəri ABŞ-nin şimal-şərqində, Nyu-York ştatının cənub-şərqində yerləşir. ŞəhərinHudzon çayınınmənsəbində yerləşməsi ticarət limanı kimi əhəmiyyətini artırmağına kömək etmişdir. Nyu-York şəhərinin çox hissəsi Lonq-Aylend, Manhetten və Staten-Aylend adlı üç adada qurulub.
Hudzon çayı Hudzon vadisindən keçərək Nyu-York körfəzinə tökülür. Huzdon çayı şəhəriNyu-Cersidənayırır. Bronks və Vestçester dairəsindən axanBronks çayışəhərdə tamamilə içməli sulu yeganə çaydır.
Şəhərin ümumi sahəsi 1.213.37 km²-dir. Bunun 783.84 km² hissəsi quru, 429.53 km² hissəsi isə sudur.Şəhərin ən yüksək nöqtəsidəniz səviyyəsindən124,9 metr yüksəkliklə Staten Aylenddə yerləşənTodt-Hilldir,Menisə cənubdakı şərq sahilinin ən yüksək nöqtəsidir.
Nyu-York şəhəri bəzən kollektiv şəkildə "Beş boro" adlanır.
Əgər boroların hər biri ayrı şəhər olsaydı, dörd boro — Bruklin, Kuins, Manhetten və Bronks ABŞ-nin ən sıx məskunlaşılan on şəhəri arasında olardı (Staten-Aylend 2020-ci ilin statistikasına əsasən, 37-ci yerdə olardı). Bu borolar ABŞ-nin ən sıx məskunlaşılan dörd dairəsi ilə həmsərhəddir: Nyu-York (Manhetten), Kinqs (Bruklin), Bronks və Kuins.
Manhetten(Nyu-York dairəsi) coğrafi baxımdan ən kiçik və əhalinin ən sıx məskunlaşdığı borodur. Mərkəzi park və şəhərin əksər göydələnləri burada yerləşir və bəzən yerli ifadədə "The City" adlanır.Manhetten 2017-ci ildə hər kvadrat km-ə 27.812 nəfərlə ABŞ şəhərləri arasında əhali sıxlığına görə yuxarı qiymətləndirildi.
Manhetten Nyu-York şəhərinin mədəni, inzibati və maliyyə mərkəzidir və bir çoxtransmilli şirkətlərə,BMT Baş Qərərgahına,Uoll-Stritəvə bir sıra mühüm universitetlərə ev sahibliyi edir. Manhetten həmçinin çox vaxt dünyanın maliyyə və mədəniyyət mərkəzi kimi təsvir edilir.
Rayonun çox hissəsi Manhetten adasında, Hudzon çayının mənsəbində yerləşir. Bir neçə kiçik adalar da Manhetteni təşkil edir, o cümlədən şərqdəRandalls adası,Vards adasıvəRuzvelt adası, cənubdaQovernors adasıvəLiberti adası.
Manhetten adası üç hissəyə bölünür:Aşağı,MidtaunvəYuxarı Manhetten.
Manhetten rayonuna həmçininMarbl Hilladlı kiçik məhəllə də daxildir. Nyu-York şəhərinin qalan dörd borosu ümumi olaraq "Xarici borolar" adlanır.
Bruklin(Kinqs dairəsi)Lonq-Aylendinqərbində yerləşən şəhərin ən sıx məskunlaşılmış bölgəsidir. Bruklin mədəni, sosial və etnik müxtəlifliyi, azad incəsənəti, fərqli məhəllələri və fərqli memarlıq irsi ilə tanınır. Aşağı Bruklin "Xarici borolar"ın ən böyük mərkəzi məhəlləsidir. Rayonun 1870-ci illərdə ABŞ-də ən erkən əyləncə məkanlarından biri kimi qurulmuşKoni-Aylenddə daxil olmaqla uzun sahil sahili var.Marin parkvəProspekt parkBruklindəki ən böyük iki parkdır.2010-cu ildən Bruklin sahibkarlıq və yüksək texnologiyalıstartapfirmalarınınvə postmodern incəsənət və dizaynın inkişaf edən mərkəzinə çevrilmişdir.
Bruklinin şimal-şərqində, Lonq-Aylenddə yerləşən Kuins (Kuins dairəsi) coğrafi baxımdan ABŞ-nin ən böyük borosuvə etnik müxtəliflik baxımından dünyanın ən etnik müxtəlifliyə sahib şəhər ərazisidir.Tarixən hollandlar tərəfindən qurulan kiçik şəhər və kəndlərdən ibarət rayon o vaxtdan bəri həm ticarət, həm də yaşayış məskəni kimi tanınıb. ABŞ-nin ən işlək üç hava limanından ikisi,Con Kennedi adına Beynəlxalq Hava LimanıvəLa-Quardiya Hava LimanıKuinsdə yerləşir. Üçüncü hava limanıNyu-CersiştatınınNyuarkşəhərində yerləşənNyuark Liberti Beynəlxalq Hava Limanıdır.
Bronks (Bronks dairəsi) Nyu-Yorkun ən şimal bölgəsidir. BronksYanki StadionunavəCo-op City-ə ev sahibliyi edir.Həmçinin burada 1.07 km² ərazini əhatə edən və 6.000-dən çox heyvanın yaşadığı dünyanın ən böyük metropoliten zooparkıBronks Zooparkıyerləşir.Bronkship hopmusiqisinin yarandığı yerdir.Pelem-Bey parkı1,122 hektar ərazi ilə Nyu-Yorkdakı ən böyük parkdır.
Staten-Aylend(Riçmond dairəsi) beş boro arasında ən şəhərətrafı bölgədir. Staten-Aylendin mərkəzində 45 km gəzinti yolları və meşələrlə birlikdə 10 km² ərazini əhatə edənStaten-Aylend Qrinbeltyerləşir.1984-cü ildə adanın təbii torpaqlarını qorumaq üçün yaradılmış Qrinbelt yeddi şəhər parkından ibarətdir.
Nyu-Yorkda 1656-cı ilə aidUikoff Evindəntutmuş müasirDünya Ticarət Mərkəzi 1-ə qədər memarlıq baxımından diqqətəlayiq binalar var.
Manhetten hündür göydələnləri ilə tanınır, şəhər dünyanın bir neçə ən hündür binasına ev sahibliyi edib. 2019-cu ildə Nyu-Yorkda 6.455 çoxmərtəbəli bina var idi ki, bu daHonqkonqvəSeuldansonra dünyada üçüncü sıradır.2011-ci ilə qədər 550 tamamlanmamış binanın hündürlüyü ən azı 100 metr idi, 200 metrdən daha yüksək olan 50-dən çox tamamlanmış göydələn var. Bunlara neoqotika memarlığının erkən nümunəsiVulvort Bildinqdaxildir; tikintisi 1913-cü ildə tamamlandı, 17 il ərzində dünyanın ən hündür binası oldu.
Kraysler binası(1930) vəEmpayr Steyt binası(1931)art-dekoüslubundadır.ABŞ-də beynəlxalq üslubun yüksək təsirli nümunəsi fəsadına görə digərlərindən fərqlənənSiqrem binasıdır(1957).Konde Nast binası(2000) Amerika göydələnlərindəki yaşıl dizaynın nümunəsidirvə dizaynına görəAmerika Memarlar İnstituvə AIA Nyu-York Ştatından mükafat almışdır.
Nyu-Yorkdakı yaşayış məhəllələrində əsasən sıx məskunlaşma müşahidə olunur.Lakin daha az sakinli məhəllələr də var.Riverdeyl(Bronksda),Ditmas Park(Bruklində) vəDuqlaston(Kuinsdə) kimi məhəllələrdəviktoriankimi stillərdə böyük subay ailə evləri geniş yayılmışdır.
1835-ci ildə baş vermiş Böyük yanğından sonra taxta evlərin tikintisi məhdudlaşdırıldı və beləcə, daş və kərpic şəhər evlərinin tikinti materiallarına çevrildi.Bağ evləri 1920-ci illərdəCekson-Haytskimi ucqar ərazilərdə məşhurlaşdı.
ABŞ Geoloji Tədqiqatının2014-cü ildə verdiyi məlumatda Nyu-Yorkda "hündür binalar üçün təhlükənin əvvələr qiymətləndiriləndən bir qədər aşağı olduğu" qeyd edilmişdir.
Köppen iqlim təsnifatınaəsasən, 0 °Cizotermindənistifadə edərək, Nyu-York şəhərirütubətli subtropik iqlimə(Cfa) malikdir və beləliklə, bu kateqoriyaya malik Şimali Amerika qitəsində ən şimalda yerləşən böyük şəhərdir. Şimal və qərbə yaxın ərazilərrütubətli subtropikvərütubətli kontinental iqlim(DFA) arasında keçid zonasında yerləşir.Trewartha təsnifatınagörə, şəhərokeanik iqliməmalik olaraq təyin olunur.
Qışda hava soyuq və rütubətli olur. Şəhərin ən soyuq ayı olan yanvarda gündəlik orta temperatur 0,9 °C-dir.Temperatur adətən qışda −12 °C-ə düşür,hətta ən soyuq qış ayında bir neçə gün ərzində −16 °C-ə qədər düşür. Yaz və payız ayları dəyişkəndir, sərindən istiyə qədər dəyişir, baxmayaraq ki, temperatur adətən aşağı rütubətlə mülayimdir. Yay ayları adətən isti və rütubətlidir, iyulda gündəlik orta temperatur 25,3 °C təşkil edir.
Şəhərin gecə temperaturuşəhər isti adasıtəsiri ilə tez-tez artır. Havanın günorta temperaturu hər yayda orta hesabla 17 gün ərzində 32 °C, bəzi illərdə isə 38 °C-i keçir, baxmayaraq ki, bu, son dəfə 18 iyul 2012-ci ildə baş verən nadir haldır.Eynilə, −18 °C göstəricisi də son dərəcə nadirdir, sonuncu dəfə 14 fevral 2016-cı ildə müşahidə edilib.Yüksək temperaturlar 9 fevral 1934-cü ildə qeydə alınmış −26 °C və 9 iyul 1936-cı ildə qeydə alınmış 41 °C-dir.Rekord gündəlik maksimum soyuq 30 dekabr 1917-ci ildə −17 °C və əksi, rekord gündəlik minimum isti 2 iyul 1903-cü ildə 31 °C olmuşdur.YaxınlıqdakıAtlantik okeanınorta su temperaturu fevralda 4,3 °C ilə avqustda 23,4 °C arasında dəyişir.
Şəhərə hər il 1.260 mm yağıntı yağır ki, bu da il ərzində nisbətən bərabər şəkildə yayılır. 1991 və 2020-ci illər arasında qışda qarın orta hündürlüyü 76 sm olmuşdur; bu göstərici illər arasında mühüm dərəcədə dəyişir. Nyu-York bölgəsindəqasırğalaravətropik tufanlaranadir rast gəlinir.Sendi qasırğası29 oktyabr 2012-ci il axşamı Nyu-Yorka dağıdıcı fırtına gətirdi, Aşağı Manhettendə və şəhərin digər ərazilərində çoxsaylı küçələri, tunelləri və metro xətlərini su basdı və şəhər və şəhərətrafı ərazilərdə bir çox yerlərin elektrik enerjisini kəsildi.Fırtına və onun dərin təsirləri gələcəkdə baş verə biləcək belə bir başqa hadisənin dağıdıcı nəticələrinin riskini minimuma endirmək üçün şəhərin və aqlomerasiya regionunun sahilləri ətrafında dəniz səddlərinin və digər sahil maneələrinin tikintisinin müzakirəsinə səbəb oldu.
Qeyd edilən ən soyuq ay 1857-ci ilin yanvarıdır, orta temperatur −6,9 °C, ən isti aylar isə 1825-ci ilin iyulu və 1999-cu ilin iyuludur, hər ikisinin orta temperaturu 27,4 °C təşkil edir.Qeyd edilən ən isti illər 2012 və 2020-ci illərdir, hər ikisinin orta temperaturu 13,9 °C-dir.Qeyd edilən ən quraq ay 0,51 mm yağıntı ilə 1949-cu ilin iyunudur. Ən yağışlı ay isə 481 mm yağıntı ilə 2011-ci ilin avqustu olub. Qeydlərdəki ən quraq il 663 mm yağıntı ilə 1965-ci ildir. Ən yağışlı il isə 2.046 mm yağıntı ilə 1983-cü il olmuşdur.Qeyd edilən ən qarlı ay 94 sm ilə 2010-cu ilin fevralıdır. Ən qarlı mövsüm 192 sm qarla 1995 – 1996-cı illərin iyul-iyun aylarıdır. Ən az qarlı mövsüm isə 5.8 sm qarla 1972 – 1973-cü illər olmuşdur.Ən erkən mövsümi qar yağışı oktyabrın 10-da, həm 1979, həm də 1925-ci ildə baş verib. Ən son mövsümi qar yağışı isə mayın 9-da həm 2020, həm də 1977-ci ildə baş vermişdir.
Aşağıda şəhərin iqliminin orta və minimum temperaturu 1991 – 2020-ci illər arası məlumatlar əsasında,maksimum temperaturu isə 1869-cu ildən bəri aparılan müşahidələr əsasında hazırlanmışdır.</ref>
Nyu-York şəhəriABŞ Milli Park Xidməti,NYS OPRHPvəNyu York Şəhər Parkları və İstirahət Departamentitərəfindən idarə olunan kompleks park sisteminə malikdir. 2018-ci ildə "ParkScore" reytinqinə əsasən Nyu-Yorkdakı park sisteminin ABŞ şəhərləri arasında 9-cu sırada olduğu bildirildi.
Geytvey Milli İstirahət Bölgəsiümumilikdə 110 km-dən çox ərazini əhatə edir, onun əksəriyyəti Nyu-York şəhəri ilə əhatə olunub.Bruklin və KuinsdəYamayka körfəzininəksəriyyəti də daxil olmaqla 36 km-dən çox bataqlıq ərazi, adalar və su sahəsi var.
Azadlıq heykəli abidəsiMilli Park Xidməti tərəfindən qorunur. Manhetten adasındakı federal idarə nəzarətində olan tarixi yerlərəCastle Clinton National Monument;Federal Hall National Memorial;Theodore Roosevelt Birthplace National Historic Site;General Grant National Memorial("Grant's Tomb");African Burial Ground National MonumentvəHamilton Grange National Memorialdaxildir. Yüzlərlə özəl mülklərMilli Tarixi Abidəolaraq siyahıya alınmışdır.
Nyu York şəhərində yeddi dövlət parkı var. Onlardan bəziləri aşağıdakılardır:
Nyu-Yorkda 110 km-dən çox ərazini əhatə edənşəhər parkıvə 23 km-lik ictimai çimərlik var.Şəhərdəki ən böyük şəhər parkı 1.122 hektarlıq ərazini əhatə edən Bronksda yerləşən "Pelham Bay" parkıdır.Şəhər parklarının bəziləri aşağıdakılardır:
BruklinSahil Mühafizəsiəməliyyatlarından başqaABŞ Silahlı QüvvələrininNyu-Yorkdakı tək aktiv əməliyyat bazası olanFort Hamilton-a ev sahibliyi edir.Burada həm də 1179-cu Nəqliyyat briqadası, 722-ci Aviasiya Tibb eskadrilyası və hərbi giriş emal stansiyası yerləşir.
Nyu-York şəhəri 8.804.190 nəfər əhali (2020) ilə ABŞ-nin ən sıx məskulaşılmış şəhəridir.ABŞ-nin ən çox əhalisi olan ikinci şəhəri və daha kiçik ərazisi olanLos-Ancelesləmüqayisədə Nyu-Yorkda iki dəfə daha çox insan yaşayır.Nyu-York 2010–2020-ci illər aralığında ABŞ-nin istənilən şəhərinin onillik əhali artımından və digər ən böyük dörd şəhər —Los-Anceles,Çikaqo,HyustonvəFiniksinümumi əhali artımından daha çox əhali artımı yaşayıb.Nyu-York şəhərinin əhalisiNyu-York ştatınınəhalisinin təxminən 44%-ni,Nyu-York aqlomerasiya regionununəhalisinin təxminən 39%-ni təşkil edir.2020-ci ildə Nyu-Yorkun sakinlərinin əksəriyyəti — 5.141.538 nəfəri və ya 58,4%-i Lonq-Aylend, Bruklin və ya Kuinsdə yaşayırdı.
2017-ci ildə şəhərin təxmini əhali sıxlığı hər kvadrat kilometrə 11.000 nəfər təşkil edirdi.Manhettenin 2017-ci ildəki əhali sıxlığı hər kvadrat km.-ə 28.154 nəfər idi ki, bu da ABŞ şəhərlərinin sıxlığına görə ən yüksəyidir.ABŞ-də ikinci, üçüncü və dördüncü yerləri tutan üç ən sıx yer də Nyu-Yorka aiddir: müvafiq olaraq Bruklin, Bronks və Kuins.
2020-ci ildə şəhərin əhalisinin 30,9%-i ağdərili, 28,7%-i hispanik, 20,2%-i afroamerikalı, 15,6%-i asiyalı və 0,2%-i yerli amerikalı idi.Əhalinin 3,4%-i birdən çox irqə mənsubdur. Nyu-York tarix boyu ABŞ-yə mühacirlər üçün giriş qapısı olmuşdur. 1892-ci ildən 1924-cü ilə qədərEllis adasına12 milyondan çox avropalı immiqrant gəlmişdi."Ərimə qazanı" termini ilk dəfəAşağı İst-Saydtərəfdəki sıx məskunlaşmış immiqrant məhəllələrini təsvir etmək üçün istifafə edilmişdir. 1900-cü ilə qədəralmanlarən böyük mühacir qrupu idilər, ardıncairlandlar,yəhudilərvəitalyanlargəlirdi.1940-cı ilə qədər ağdərililər şəhər əhalisinin 92%-ni təşkil edirdi.
Şəhər əhalisinin təqribən 37%-i əcnəbilərdir və 2013-cü ilə qədər şəhərdəki bütün uşaqların yarısından çoxu yerli olmayan analar tərəfindən doğulub.Nyu-Yorkda heç bir ölkə və ya mənşə bölgəsi üstünlük təşkil etmir.2011-ci ilə qədər şəhərdə xarici əsilli sakinlərin on ən böyük mənbəyiDominikan Respublikası,Çin,Meksika,Qayana,Yamayka,Ekvador,Haiti,Hindistan,RusiyavəTrinidad və Tobaqoidi.Banqladeşəsilli mühacirlər isə 2011-ci ilə qədər 74.000-dən çox olmamaqla şəhərdə ən sürətlə böyüyənlərdən birinə çevrilmişdir.
2010-cu ilin siyahıyaalmasına görə Nyu-Yorkdakıasiyalı amerikalılarınsayı bir milyondan çoxdur ki, bu da San-Fransisko və Los-Ancelesdəkilərin ümumi sayından daha çoxdur.Nyu-York ABŞ-nin şəhərləri arasında ən çox asiyalı yaşayan şəhərdir.Nyu-Yorkun Kuins bölgəsi ştatın ən böyük Asiya əsilli amerikalının və Birləşmiş Ştatlardakı ən böyükAndəhalisinin (kolumbiyalı, ekvadorlu, perulu və boliviyalı) məskunlaşdığı yerdir və eyni zamanda dünyanın ən etnik cəhətdən müxtəlif şəhər ərazisidir.Çin əhalisi Nyu-York ştatında ən sürətlə böyüyən millətdir;FlaşinqvəÇayna-taunçinlilər üçün ənənəvi yerlərdir.Həmçinin Nyu-York meqapolis bölgəsində və Nyu-York ştatında çinli immiqrantlar daha çoxdur.Çin əsilli immiqrantlar şəhər və şəhərətrafı ərazilərdə məskunlaşmağa davam edir.
2012-ci ildə Nyu-York şəhərinin 6,3%-içinliidi, təxminən dörddə üçü Lonq-Aylend, Kuins ya da Bruklində yaşayırdı.Koreyalılarşəhər əhalisinin 1,2%-ni,yaponlarisə 0,3%-ni təşkil edirdi.Filippinlilər0,8% ilə ən böyükCənub-Şərqi Asiyaetnik qrupu idi. Əhalinin 0,2%-ni təşkil edənvyetnamlılarikinci yerdədir.HindlilərCənubi Asiyalıən böyük etnik qrupdur, belə ki şəhər əhalisinin 2,4%-ni təşkil edirlər.Baqladeşlilərvəpakistanlılarmüvafiq olaraq 0,7% və 0,5% təşkil edirlər. Kuins Asiya hindliləri, koreyalılar, filippinlilər, malayziyalılar və digər Cənub-Şərqi asiyalıların üstünlük verdiyi məskunlaşma məntəqəsidir.Bruklin isə çoxlu sayda Qərbi Hindistan və Asiya hindli immiqrantları qəbul edir.
Nyu-York şəhəri ABŞ şəhərləri arasında ən çox avropalı və hispanik olmayan ağdərili əhaliyə malikdir. 2017-ci ildə hispanik olmayan ağdərili əhalisi 2,7 milyon olan Nyu-York Los-Anceles (1,1 milyon), Çikaqo (865.000) və Hyustonunkunun (550.000) cəmindən daha çoxdur.Hispanik olmayan ağ əhali 1940-cı ildə 6,6 milyon nəfər idi.Bu say daha çox 2010-cu ildə artmağa başladı.
Şəhərdə yaşayan Avropa diasporu çox müxtəlifdir. 2012-ci ilin statistikasına əsasən, təxminən 560.000italyan, 385.000irland, 253.00alman, 223.00rus, 201.000polyakvə 137.000ingilisvar idi. Bundan əlavə,yunanlarvəfransızlarınhər birinin 65.000,macarlarınisə 60.000 nəfər olduğu təxmin edilir.Ukraynalılarvəşotlandlarınsayı müvafiq olaraq 55.000 və 35.000 nəfər olub. 2010-cu ilin statistikasına əsasən,ispanlarisə 30.838 nəfər olmuşdur.
Norveçvəisveçəsillilərin hər ikisi təxminən 20.000,çex,litva,portuqal,şotland-irlandvəuelslilərinhamısının sayı isə 12.000 ilə 14.000 arasında olmuşdur.Ərəblərinsayı isə 16.000-dən çoxdur,ən sıx məskunlaşdıqları ərazi isə Bruklindir. Mərkəzi asiyalılar, ilk növbədəözbəklərşəhərin sürətlə böyüyən seqmentidir, onların sayı 30.000-dən çoxdur.Mərkəzi Asiyaimmiqrantlarının əksəriyyəti Kuins və yaxud Bruklində məskunlaşır.Albanlarisə daha çox Bronksda məskunlaşıb.
2012-ci ildə şəhərdəyəhudilərinsayı 1,5 milyondan çox idi. Bu daİsraildənkənarda olan ən çox yəhudinin yaşadığı yerdir.
Ekvador, Kolumbiya, Qayana, Peru və Braziliya 2013-cü ildə Cənubi Amerikadan Nyu-Yorka qanuni immiqrantlar üçün əsas mənbə ölkələri olub.Karib hövzəsindənDominikan Respublikası,Yamayka,HaitivəTrinidad və Tobaqo;AfrikadanMisir,QanavəNigeriya;Mərkəzi AmerikadanisəSalvador,HondurasvəQvatemalaimmiqrantların mənbə ölkələridir.Puerto-Rikodangələn immiqrantların sayı isə 2013-cü ildə təxminən 1,3 milyon idi.
2010-cu ildənAvstraliyadangələnlərin sayı da sürətlə çoxalmağa davam edir.2011-ci ildə Nyu-Yorkda təxminən 20.000avstraliyalıvar idi, bu da 2005-ci ildəki 5.537 nəfərdən dörd dəfə çoxdur.Bu fərqli etnik mənsubiyyətə sahib əhalinin öz məhəllələri də var. Misal olaraq Şri-Lanka, Seneqal, Qayana, Pəncab, Polşa, Rusiya, Koreya, Çin və s. məhəllələrini göstərmək olar.
Nyu-York aqlomerasiya regionunda570.000-dən çoxhomoseksualvəbiseksualinsan yaşayır, bu, ABŞ-də və dünyada ən çoxlardan biridir.Nyu-Yorkdaeynicinsli evlilik24 iyun 2011-ci ildə qanuniləşdirilib və 23 iyul 2011-ci ildən qüvvəyə minib.
Hər il keçiriləngey praydıBeşinci prospektdən başlayır və Qriviç-Villicdə bitir.Bu, hər il iyun ayında baş tutur və prayda on minlərlə iştirakçı və milyonlarla küçə tamaşaçıları qatılır.
Stonewall 50 – WorldPride NYC 2019indiyə qədərki ən böyük LGBT paradı idi, belə ki, paradın 150.000-dən çox iştirakçısı və 5 milyondan çox tamaşaçısı var idi.Nyu-York şəhəri həm də Manhetten və Kuinsdə cəmləşmiş 50.000-dən çoxtransgenderəev sahibliyi edir və bu da dünyanın ən çoxudur.LGBTQ tarixində ən böyük transgender paradı 14 iyun 2020-ci ildə Nyu-Yorkda baş tutmuş və təqribən 15.000–20.000 arası iştirakçını cəlb etmişdir.
Əsasən Qərbi Avropa missioner fəaliyyətinin və müstəmləkəçiliyinin nəticəsi iləXristianlıqNyu-Yorkda da böyük dindir.Roma katolikliyiən böyük Xristian məzhəbidir (33%), ardıncaprotestantlıq(23%) və digər xristianlar gəlir (3%). Roma Katolik əhalisinə ilk növbədə Nyu York Roma Katolik Baş Yeparxiyası və Bruklin Yeparxiyası xidmət edir.Evangelist protestantizmşəhərdəki protestantlığın ən böyük qoludur (9%), ardınca əsas protestentizm gəlir (8%).Evangelizmdəbaptistlərən böyük qrupdur; Əsas protestantizmdə islah edilmiş protestantlar ən böyük alt dəstəni təşkil edir. Əhalinin təqribən 1%-imormondur. Amerika Ortodoks Katolik kilsəsi 1927-ci ildə Nyu-Yorkda yaradılmışdır.
Təxminən 1,1 milyonyəhudininyarısından çoxu Bruklində yaşayır, şəhərdəki ikinci ən böyük dindir və İsrailinTəl-Əvivşəhərindən kənarda yaşayan ən çoxyəhudiyəsahib şəhər Nyu-Yorkdur.Yəhudilərin şəhər əhalisinin 18,4%-ni, dini demoqrafik tərkibin isə 8%-ni təşkil edir.Qeydə alınmış ilk yəhudi köçkün 1654-cü ilin avqust ayında Hollandiyadan passportla gələnYakob Barsimsondur.Rusiya çarıII Aleksandrınölümündən sonra 1881-ci ildən başlayan 36 illik ABŞ-yə yəhudi köçünün ən böyük dalğası yaşandı.2012-ci ildə ən böyük yəhudi məzhəbləriortodoks,haredivəmühafizəkar yəhudilikidi.Reform yəhudiicmaları ərazidə üstünlük təşkil edir.
İslamNyu-York şəhərində Xristianlıq və İudaizmdən sonra üçüncü ən böyük din olaraq yer alır. Hesablamalara görə, şəhərin dövlət məktəblərində oxuyan şagirdlərin 10%-i də daxil olmaqla şəhərdə 600.000–1.000.000 arasımüsəlmanəhali var.ABŞ müsəlmanlarının təqribən 22,3%-i Nyu-York şəhərində yaşayır.Bruklindəki Powers Street məscidi ABŞ-də davamlı olaraq fəaliyyət göstərən ən qədim məscidlərdən biridir və Nyu-York şəhəri və ştatında ilk İslam təşkilatıdır.
Nyu-Yorkdakı bu üç böyük dini qrupdan sonraHinduizm,Buddizm,Siqhizm,Zərdüştilikvə bir sıra digər dinlər, eləcə dəateizmgəlir. 2014-cü ildə Nyu-York əhalisinin 24%-inin heç bir dinə mənsub olmadıqları müəyyən edildi; əhalinin 3%-dən bir qədər çoxu isə ateist idi.
Nyu-York şəhəri digər böyük şəhərlər kimiCini indeksinəəsasən 0,55-lik gəlir fərqinə malikdir.2014-cü ilin birinci rübündə Nyu-York dairəsində (Manhetten) orta həftəlik əmək haqqı 2.749 dollar təşkil edib ki, bu da ABŞ-nin böyük ştatları arasında ən yüksək məbləği təmsil edir.2017-ci il etibarıyla Nyu-York şəhərin keçmiş meriMişel Blumberqdə daxil olmaqla 103 milyarder ilə dünyanın bütün şəhərləri arasında ən çoxmilyarderinyaşadığı yer idi.Həmçinin 2014-cü ildə ABŞ-nin ən böyük şəhərləri arasında sakinlərin 4,6%-i ilə milyonçuların sayına görə birinci yerdə olub.Nyu-York sakinlərindəngəlir vergisi(təxminən 3%) alan ABŞ-nin nisbətən az şəhərlərindən biridir.2018-ci ildə Nyu-Yorkda 78.676evsizvar idi.
Nyu-York şəhəri qlobal biznes, ticarət mərkəzləri və qlobal investorlar üçün etibarlı sığınacaqdır.Şəhər bəzən dünyanın paytaxtı kimi təsvir edilir. Nyu-York dünya miqyasında bank və maliyyə, pərakəndə satış, dünya ticarəti, nəqliyyat, turizm, daşınmaz əmlak, sosial media, ənənəvi media, reklam, hüquq xidmətləri, mühasibatlıq, sığorta, teatr, dəb və ABŞ-də incəsənət mərkəzidir.Nyu-York və Nyu-Cersi limanıhəm də 2017-ci ildə 6,7 milyon TEU-dan çox rekord həcmdə yük daşıyan əsas iqtisadi alətdir.
Bir çox "Fortune 500" vətrasnmilli şirkətlərinbaş ofisləri Nyu-Yorkda yerləşir.Şəhərdə özəl sektorun hər on iş yerindən biri xarici şirkətdir.Nyu-York şəhəri kapital, biznes və turist sayına görə dünya şəhərləri arasında birinci yerdədir.Şəhərdəkireklam sənayesiəsasənMedison Avenyudaqabarıqdır.Şəhərindəb sənayesitəxminən 180.000 işçini illik 11 milyard dollar maaşla təmin edir.
Digər mühüm sektorlara tibbi tədqiqat və texnologiya, qeyri-kommersiya institutları və universitetlər daxildir. Şəhərdə istehsal bir qədər zəifdir. Geyim, tekstil, aksesuar sənayesində 1950-ci illərdə 323.000-dən çox işçi işləyirdi. Bu say baxmayaraq ki, artırılmağa səy göstərilsə də, 2015-ci ildə 23.000 olmuşdur.Qida emalı 19.000-dən çox işçisi ilə 5 milyard dollarlıq sənayedir.
Şokolad hər il 234 milyon dollara qədər ixracla Nyu-Yorkun aparıcı xüsusi qida ixracatıdır.Sahibkarlar 2014-cü ildə Bruklində "Şokolad rayonu" təşkil ediblər.Həmçinin dünyanın ən böyük şokolad istehsalçılarından biri olan "Godiva"nın baş ofisi Manhettendədir.
ABŞ-ninmaliyyə sənayesininbaş qərərgahıUoll-StritNyu-York şəhərində yerləşir. Şəhərin qiymətli kağızlar sənayesi şəhərin maliyyə sektorunun ən böyük seqmentini formalaşdırmağa davam edir. Bir çox böyük maliyyə şirkətlərinin baş ofisi Nyu-Yorkda yerləşir və şəhər həm də artan sayda maliyyəstartapşirkətlərinə ev sahibliyi edir.
Həm ümumi orta gündəlik ticarət həcmi, həm də ümumi bazar kapitallaşması baxımından müvafiq olaraq, dünyanın ən böyükfond birjaları—Nyu-York Fond Birjası,Uoll-Strit 11vəNASDAQAşağı Manhettendə yerləşir.2012-ci ildə Uoll-Stritdə investisiya bankçılığının dəyəri təxminən 40 milyard dollar idi.
Nyu-York şəhəriABŞ iqtisadiyyatınınqlobal mərkəzi olaraq qalır.Baş ofisi Manhettendə yerləşən bir neçə investisiya bankı və investisiya menecerləri digər qlobal maliyyə mərkəzlərinin mühüm iştirakçılarıdır.Nyu-York həm də ABŞ-nin əsaskommersiya bankmərkəzidir.
Dünyanın ən böyükmedia konqlomeratlarınınçoxu da bu şəhərdə yerləşir. Manhettendə 2018-ci ildə 46,5 milyon m-dən çox ərazini əhatə edən ofis sahəsi vardı.Bu da onu ABŞ-nin ən böyük ofis bazarı edir.Midtaun Manhettenisə 37,2 milyon m-lik ofis ərazisi ilə dünyanın ən böyük mərkəzi biznes rayonudur.
Mərkəzi Nyu-Yorkda yerləşən "Silicon Alley"internet,sosial media,maliyyə,kriptovalyuta,telekommunikasiya,biotexnologiyavə digər mövzuları əhatə edən sferaya çevrilmişdir.
Nyu-Yorkda və regionda yüksək texnologiyalıstartapşirkətlərinin sayı və məşğulluq artmağa davam edir.Texnologiyasektoru 2010-cu ildən şəhərin iqtisadiyyatında daha çox paya sahibdir.Tech:NYCşirkəti 2016-cı ildə təsis edilmişdir. Şirkət qeyri-kommersiya təşkilatı olub, əsas məqsədi Nyu-Yorkda texnologiya şirkətlərinin artmasını və şəhərin inkişafını təmin etməkdir.Nyu-Yorkdabiotexnologiyasektoru da şəhərin akademik elmi tədqiqatları və maliyyə dəstəyi ilə davamlı inkişaf edir.
Daşınmaz əmlakşəhər iqtisadiyyatında əsas gücdür. Belə ki 2017-ci ildə Nyu-York şəhərinin daşınmaz əmlakının ümumi dəyəri 1,072 trilyon ABŞ dolları dəyərində qiymətləndirilib ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 10,6% artım deməkdir.Deutsche Bank Center2006-cı ildə 1,1 milyard ABŞ dolları ilə şəhərdə siyahıya alınmış ən yüksək bazar dəyəri olan əmlakdır.Nyu-York şəhəri ölkənin və dünyanın ən qiymətli daşınmaz əmlakına ev sahibliyi edir.Park-Avenyu450 2 iyul 2007-ci ildə 510 milyon dollara, hər kvadrat metr üçün təxminən 17.104 dollara satıldı.
Midtaun Manhettendə yerləşənFifth Avenue2017-ci ildə hər kvadrat metrinə 32.000 dollar olmaqla dünyanın ən yüksək pərakəndə satış qiyməti adını aldı.2019-cu ildə ABŞ-də indiyə qədər ən bahalı ev satışı Manhettendə 238 milyon dollar satış qiyməti ilə, üzüSentral parkabaxan 2.200 m-likpenthaus mənzililə baş tutdu.
Turizm2017-ci ildə 62,8 milyon ziyarətçi qəbul edən Nyu-York şəhəri üçün mühüm sənayedir.Bu sənaye 2014-cü ildə şəhərə 61,3 milyard dollarla əvvəlki illərinkindən daha yüksək iqtisadi töhfə verib.Nyu-Yorka təqribən 12 milyon ziyarətçi ABŞ-dən kənardan gəlmişdir, əsas ölkələr Birləşmiş Krallıq, Kanada, Braziliya və Çindir.
"I Love New York" (I❤NY) həm loqo, həm də mahnı olub reklam kampaniyasının əsasını təşkil edir və 1977-ci ildən Nyu-Yorkda turizmi təşviq etmək və Nyu-York ştatını tanıtmaq üçün istifadə edilir.New York State Empire State Developmentşirkətinə məxsus bu loqoya şəhər və ştat boyu mağazalarda və müxtəlif yerlərdə rast gəlinir, bunların bəziləri lisenziyalı olsa da, bir çoxu lisenziyalı deyil.
Manhettendə əsas turistik yerlərəTayms-skver;Broadway theater;Empayr Steyt Bildinq;Azadlıq heykəli;Ellis adası;BMT-nin Baş Qərərgahı;Dünya Ticarət Mərkəzi(11 sentyabr milli muzeyivəDünya Ticarət Mərkəzi 1daxil olmaqla);Metropoliten muzeyikimi muzeylər;Sentral parkvəVaşinqton-skver parkıkimi yaşıllıqlar;Stonewall Inn;Rokfeller Mərkəzi; etnik məhəllələr, o cümlədən,Manhattan Chinatown,Koreatown,Curry Hill,Harlem,Spanish Harlem,Little ItalyvəLittle Australia;FifthvəMadisonprospektləri boyunca lüks alış-veriş mərkəzləri;QrinvillicdəkeçirilənHellouinkimi tədbirlər;Bruklin körpüsü;Macy's Thanksgiving Day Parade;Rockefeller Center Christmas Tree;Müqəddəs Patrik Günü; qış aylarında Sentral parkda konkisürmə kimi mövsümi fəaliyyətlər;Tribeca kinofestivalıvə Sentral parkda keçirilən pulsuz şoular daxildir.
Manhettendən kənardakı görməli yerlərə isə etnik məhəllələr;Flushing Meadows-Corona Parkvə KuinsdəkiUnisphere;Bronks zooparkı; BruklindəkiConey Islandvə Bronksda yerləşənNyu-York Nəbatat bağıdaxildir. Manhettendə 2013-cü ilə nisbətən 10% artımla 2014-cü ildə təxminən 90.000 otel otağı var idi.2014-cü ilin oktyabrında Çin şirkətiAnbangNyu-Yorkda yerləşənWaldorf Astoriahotelini 1,95 milyard ABŞ dollarına satın aldı və bu, dünyada indiyə qədər satılan ən bahalı otel deməkdir.
Nyu-York şəhəri dünyanın media paytaxtı kimi təsvir edilir.Şəhər ABŞəyləncə sənayesiüçün mühüm yerdir, orada bir çox filmlər, teleseriallar, kitablar və digər media işləri nümayiş edilir.2012-ci ildən Nyu-York ABŞ-də kino və televiziya istehsalı üzrə ikinci ən böyük mərkəzdir; ildə 200-ə yaxın bəddi film istehsal edilir və bu sektorda 130.000 nəfər işləyir. Film sənayesi Nyu-Yorkda böyüməyə davam edir, 2015-ci ildə şəhərin iqtisadiyyatına 9 milyard ABŞ dolları töhfə verib.Nyu-York həcminə görəmüstəqil filmistehsalında dünya lideridir; bütün ABŞ müstəqil filmlərinin üçdə biri orada istehsal edilir.Müstəqil Kommersiya İstehsalçıları Assosiasiyası da Nyu-Yorkda yerləşir.Təkcə 2014-cü ilin ilk beş ayında Nyu-Yorkda televiziya çəkilişləri rekord səviyyəni keçdi.Nyu-York hətta 2014-cü ildəLos-Ancelesigeridə qoydu.
Nyu York həm də reklam, musiqi, qəzet, rəqəmsal media və nəşriyyat sənayesi üçün mərkəzdir və eyni zamanda Şimali Amerikanın ən böyük media bazarıdır.Şəhərdəki bəzi mediakonqlomeratlarınaTime Warner,Thomson Reuters Corporation,Associated Press,Bloomberg L.P.,News Corporation,The New York Times Company,NBCUniversal,Hearst Corporation,AOLvəViacomdaxildir. Dünyanın ən böyük səkkiz qlobal reklam agentliyi şəbəkəsindən yeddisinin baş ofisi Nyu Yorkda yerləşir.Ən böyük üçsəsyazma şirkətininbaş ofisi də Nyu Yorkdadır:Sony Music EntertainmentvəWarner Music Group. HəmçininUniversal Music Group-un da Nyu-Yorkda ofisləri var.Sosial mediamüəssisələri şəhərin media sferasına daha mühüm təsir göstərir.
Şəhərdə 200-dən çox qəzet və 350 jurnalın ofisi var.Nəşriyyat sənayesində təxminən 25.000 işçi çalışır.ABŞ-də ən çoxtirajlaçıxan üç milli gündəlik qəzetdən ikisi Nyu-Yorkda nəşr olunur: "The Wall Street Journal" vəjurnalistikaüzrə ən çox"Pulitser" mükafatıqazanan və ABŞ mediasının "rekord qəzeti" hesab edilən "The New York Times".Şəhərdəkitabloidqəzetlərə 1919-cu ildəCozef Medill Pitersontərəfindən əsası qoyukmuş "New York Daily News"və 1801-ci ildəAleksander Hamiltonunyaratdığı "The New York Post" aiddir.Şəhərdə həm də 40-dan çox dildə 270 qəzet və jurnal nəşr olunan geniş etnik mətbuat var."El Diario La Prensa" şəhərdəki ən böyük və ölkədəki ən qədimispan dilligündəlik nəşrdir.Harlemdə nəşr olunan "The New York Amsterdam News" məşhur afroamerikalı qəzetidir. Tarixən ABŞ-nin ən böyük alternativ qəzeti olan "The Village Voice" 2017-ci ildə çap nəşri dayandıracağını və tam rəqəmsal müəssisəyə keçəcəyini bildirdi.Televiziya və raido sənayesi də Nyu-Yorkda inkişaf edir və şəhər iqtisadiyyatına əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verir. Üç əsas ABŞ yayım şəbəkəsinin üçü də Nyu-Yorkda yerləşir:ABC,CBSvəNBC.CNN,MSNBC,MTV,Fox News,HBO,Showtime,Bravo,Food Network,AMCvəComedy Centralda daxil olmaqla bir çox telekanallar da Nyu-Yorkda yerləşir. Nyu-Yorkda bir neçə"Emmi" mükafatınalayiq görülmüş şoular hazırlayan ictimai yayım xidmətiNYC Mediafəaliyyət göstərir.WBAIxəbərlər və informasiya proqramları ilə ABŞ-də fəaliyyət göstərən bir neçəsosialistradiostansiyasından biridir. Nyu-York həm də qeyri-kommersiya təhsil mediası üçün əsas mərkəzdir. ABŞ-də ən qədim ictmai televiziya kanalı 1971-ci ildə təsis edilmişManhattan Neighborhood Network-dur.
Nyu-York Şəhər Təhsil Departamentitərəfindən idarə olunan Nyu-York Şəhər Dövlət məktəbləri sistemi ABŞ-də ən böyük dövlət məktəbi sistemidir və 1700-dən çox ayrı-ayrı ibtidai və orta məktəbdə təxminən 1,1 milyon şagirdə xidmət göstərir.Şəhərin dövlət məktəb sisteminə akademik və bədii cəhətdən istedadlı tələbələrə xidmət göstərmək üçün doqquz ixtisaslaşdırılmış lisey daxildir. Şəhər hökumətiPelham Dövlət məktəblərinəBronksun çox kiçik, ayrı bir hissəsinin təhsili üçün pul ödəyir.
"The New York City Charter School Center" yeni tipli məktəblərin qurulmasına kömək edir.Şəhərdə təxminən 900 əlavə özəl dünyəvi və dini məktəb var.
Nyu-Yorkdakı 120-dən çox ali təhsil müəssisəsində 600.000-dən çox tələbə təhsil alır və 2020-ci ildəNyu-York Şəhər Universiteti(CUNY) sistemində yarım milyondan çox tələbə qeydiyyatda idi ki, bu da dünya şəhərləri arasında ən yüksək saydır.Dünya universitetlərinin akademik reytinqinəəsasən, Nyu-York şəhəri orta hesabla istənilən qlobal şəhərin ən yaxşı ali təhsil müəssisələrinə sahibdir.
İctimai CUNY sistemi bütün beş rayonda 25 institutu özündə birləşdirən ölkənin ən böyük universitetlərindən biridir: yüksəksəviyyəli kolleclər, icma kolleclər və digər məzun/peşə məktəbləriNyu-York Ştat Universitetinə(SUNY) Nyu-Yorkdakı kampuslar daxildir:Tibb Elmləri Universiteti,Dəb Texnologiya İnstitutu,Dənizçilik KollecivəOptomeriya Kolleci.
Nyu-York şəhəriBarnard Kolleci,Kolumbiya Universiteti,Cooper Union,Fordham Universiteti,Nyu-York Universiteti,Nyu-York Texnologiya İnstitutu,Rokfeller UniversitetivəYeshiva Universitetikimi məşhur özəl universitetlərə ev sahibliyi edir; bunların bir neçəsi dünyanın ən yaxşı universitetləri arasında yer alır.
Şəhər həmçinin digər kiçik özəl kollec və universitetlərə, o cümlədən bir çox dini və xüsusi təyinatlı qurumlara ev sahibliyi edir, məsələn:Pace University,St. John's University,The Juilliard School,Manhattan College,Adelphi University,Mercy College,The College of Mount Saint Vincent,Parsons School of Design,The New School,Pratt Institute,New York Film Academy,The School of Visual Arts,The King's College,Marymount Manhattan CollegevəWagner College.
Şəhərdə aparılanelmi araşdırmalarınçoxu tibb vətəbiət elmlərisahəsində aparılır. Nyu-York aqlomerasiya regionu 2019-cu ildə təbiət elmləri üzrə dərc olunmuş məqalələrin sayına görə birinci yeri tutdu.
Əsas biotibbi tədqiqat institutlarınaMemorial Sloan–Kettering Cancer Center, Rokfeller Universiteti,SUNY Downstate Medical Center,Albert Einstein College of Medicine,Mount Sinai School of Medicine,Weill Cornell Medical College,Cornell UniversityvəTechnion-Israel Institute of Technologydaxildir. Bronksdakı SUNY Dənizçilik Kollecinin məzunları ABŞ-dəki bütün universitet məzunları arasında ən yüksək orta illik əməkhaqqı qazandılar: 2017-ci ildə 144.000 ABŞ dolları.
"New York City Health and Hospitals Corporation" (HHC) Nyu-York şəhərində dövlət xəstəxanalarını və klinikalarını idarə edir. İllik gəliri 6,7 milyard dollar olan HHC ABŞ-də 1,4 milyon xəstəyə, o cümlədən 475.000 sığortasız şəhər sakininə xidmət göstərən ən böyük şəhər səhiyyə sistemidir.HHC 1969-cu ildə Nyu-York Qanunverici Orqanı tərəfindən ictimai fayda şirkəti olaraq təsis edilmişdir.HHC-də 11 tibbi xəstəxana, 5 qocalar evi, 6 diaqnostika və müalicə mərkəzi və 70-dən çox ilkin tibbi yardım məntəqəsi fəaliyyət göstərir, onlar ilk növbədə yoxsul və işçi sinfinə xidmət edir.
HHC sistemində ən məşhur xəstəxana ABŞ-nin ən qədim dövlət xəstəxanası olanBelluvue xəstəxanasıdır. BellevueABŞ Prezidentivə digər dünya liderləri Nyu-Yorkda olarkən xəstələndikdə və ya yaralandıqda onların müalicəsi üçün təyin olunmuş xəstəxanadır.2017-ci ili avqustunda şəhərin sabiq meriBill de Blasio2018-ci ildən başlayaraq apteklərdə siqaret satışını qadağan edən qanun imzaladı.
Nyu-York Polis Departamenti(NYPD) 35.000-dən çox and içmiş polisi ilə ABŞ-də əhəmiyyətli fərqlə ən böyük polis qüvvəsidir.NYDP polisləri siyasətçilər, media və öz polis avtomobilləri tərəfindən tez-tez "New York's Finest" ləqəbi ilə tanıdılır.
Nyu-York şəhəri 2014-cü ildə ABŞ-nin ən iri şəhərləri arasında üçüncü ən aşağı cinayət sayına sahib idi.Bu, 1970–1990-cı illərdəki cinayətlərin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığını göstərir.Nyu-Yorkda zorakılıq cinayətləri 1993-cü ildən 2005-ci ilə qədər 75%-dən çox azalıb, bu da bütövlükdə ölkədə artım yaşandığı dövrə azalma deməkdir.Nyu-York 2002-ci ildə əhali 100.000-dən çox olan 216 ABŞ şəhəri arasında cinayət statististikasına görə 197-ci yerdə idi.1992-ci ildə şəhərdə 2245 qətl hadisəsi qeydə alınmışdır.2005-ci ildəqətlsayı 1966-cı ildən bəri ən aşağı səviyyədə idivə 2009-cu ildə ilk dəfə 461-dən az qətl hadisəsi qeydə alınmışdı.2017-ci ildə zorakılıq cinayətlərində şübhəli bilinənlərin 60,1%-i afroamerikalı, 29,6%-i hispanik, 6,5%-i ağdərili, 3,6%-i asiyalı və 0,2%-i yerli amerikalı olmuşdur.Nyu-York şəhərində 2017-ci ildə 292 adamöldürmə hadisəsi baş vermişdir.
Sosioloqlarvə cinayət araşdırmaçıları şəhərdə cinayət nisbətinin kəskin şəkildə azalmasının izahı ilə bağlıkonsensusəldə edə bilməyiblər. Bəziləri fenomeni NYPD-nin istifadə etdiyi yeni taktikalarla,o cümlədənCompStat-dan istifadə vəsındırılmış pəncərələr nəzəriyyəsiilə əlaqələndirirlər.Digərləri isə bunu immiqrasiya, epidemiya və demoqrafik dəyişikliklərə əlaqələndirirlər.Başqa bir nəzriyyə isə ABŞ-dəki benzinlərin içindəki qurğuşunun insanlara təsir etməsidir. 1970-ci illərdə Amerika benzinindən qurğuşun çıxarıldıqdan sonra Nyu Yorkda və digər böyük şəhərlərdə zorakılıq cinayətlərinin nisbətinin aşağı düşməyə başladığı müşahidə edildi.Nyu-Yorkda adamöldürmə qətllərinin azalmasını izah etmək üçün istinad edilən başqa bir nəzəriyyə isə şəhərdə getdikcə daha rütubətli iqlimin olmasıdır.
1820-ci ildən Nyu-Yorkda ortaya çıxan mafiya dəstələri XX əsrdə daha da artmışdır.Mafiya dəstələrinin XXI əsrdə azaldığı müşahidə edilir.
Nyu-York Yanğından Mühafizə Departamenti(FDNY) yanğından mühafizə, texniki xilasetmə, bioloji, kimyəvi və radioaktiv təhlükələrə qarşı ilkin cavab tədbirləri və Nyu York şəhərinin beş rayonu üçün təcili tibbi yardım xidmətləri göstərir. FDNY ABŞ-də ən böyük vəTokio Yanğından Mühafizə İdarəsindənsonra dünyada ikinci ən böyük şəhər yanğından mühafizə idarəsidir FDNY-də təxminən 11.080 uniformalı yanğınsöndürən və 3.300-dən çox uniformalı ilkin tibbi yardım və tibb işçisi çalışır. FDNY-nin şüarı "Nyu-Yorkun cəsuru"dur. FDNY-nin baş qərərgahı Aşağı Bruklində yerləşir.
Yanğından mühafizə idarəsi Nyu-Yorka xas olan bir çox müxtəlif problemlərlə üzləşir. Taxta çərçivəli subay ailə evlərindən tutmuş çoxmərtəbəli binalara qədər hər cür bina növləri ilə yanaşı,Nyu-York metropolitenindədə baş verən yanğınlarla qarşılaşmışdır.Tərkedilmiş körpülər və tunellər, eləcə də yanğınlara səbəb ola biləcək böyük parklar və meşəlik ərazilər də qarşılaşılan məkanlanlardandır.
ABŞ-də ən böyük ictimai kitabxana olanNyu-York ictimai kitabxanası(NYPL) Manhetten, Bronks və Staten-Aylenddə xidmət göstərir.Ölkənin ikinci ən böyük ictimai kitabxana sistemiKuins ictimai kitabxanası(QPL) Kuinsdə,Bruklin ictimai kitabxanası(BPL) isə Bruklində xidmət göstərir.
2013-cü ildə Nyu-York ictimai kitabxanası və Bruklin ictimai kitabxanasının texniki xidmət şöbələrinin BookOps adlı yeni departamentdə birləşəcəyi bildirildi. Bu təklif edilən birləşmə Bruklin ictimai kitabxanası üçün 2 milyon dollar və Nyu-York ictimai kitabxanası üçün 1,5 milyon dollar qənaət etməyi nəzərdə tuturdu. Həmin birləşmə baş tutmasa da, Kuins ictimai kitabxanasının nəhayət bəzi resurslarını digər şəhər kitabxanaları ilə paylaşacağı gözlənilir.
Nyu-York şəhəri Manhettendə yerləşənBaruch Kollecitərəfindən dünyanın mədəniyyət paytaxtı kimi təsvir edilmişdir."Nyu-York: Dünyanın mədəniyyət paytaxtı–1940–1965" kitabıAvstraliya Milli Kitabxanasıtərəfindən nəşr edilmişdir.
ABŞ-dəkiHarlem intibahıkimi çoxsaylı mühüm Amerika mədəni hərəkatları Nyu-Yorkda başlamışdır.Şəhər XX əsrin əvvəllərindəstendapkomediyasının, 1940-cı illərdəcazın,1950-ci illərdəabstrakt ekspressionizmin, 1970-ci illərdə isəhip hopunvətəninə çevrildi.Şəhərin pankvə hardkorsəhnələri 1970–1980-ci illərdə təsiredici idi.
Şəhər ədəbiyyat və təsviri sənətdə Harlem intibahı da daxil olmaqla bir çox mədəni hərəkatın yarandığı yerdir; rəssamlıqdaabstrakt ekspressionizm(Nyu-York məktəbikimi də tanınır); musiqidəhip hop,pank,salsa,fristil,Tin Pan Alley,cazınmüxtəlif formaları vədisko. Nyu-York dünyanın rəqs paytaxtı da hesab olunub.Şəhər həm də romanlar, filmlər (bax:Nyu-Yorkda çəkilmiş filmlərin siyahısı) və teleproqramlar üçün əsas məkandır.Nyu-York dəb həftəsidünyanın ən böyük dəb mərasimlərindən biridir və media tərəfindən geniş işıqlandırılır.Nyu-York həmçininGlobal Language Monitortərəfindən tərtib edilən illik siyahıda çox vaxt dünyanın ən yaxşıdəb paytaxtıseçilir.
Nyu-Yorka xas olan əsas xüsusiyyətlərdən biri onun sürətli tempidir ki, bu da "Nyu-York dəqiqəsi"ifadəsini təsdiqləyir.JurnalistVolt VitmenNyu-Yorkun küçələrini "izdihamlı, sürətli, elektrikli" olaraq xarakterizə etmişdir.
Nyu-Yorkda 2000-dən çox incəsənət və mədəniyyət təşkilatı və 500-dən çoxincəsənət qalereyasıvar.Şəhər hökuməti incəsnətiABŞ Milli İncəsənət Fondundandaha böyük illik büdcə ilə maliyyələşdirir.XIX əsrdə varlı biznes maqnatları beynəlxalq miqyasda şöhrət qazanmışKarneqi HollvəMetropolitan muzeyikimi böyük mədəniyyət müəssisələri şəbəkəsi qurdular. Elektrikli işıqlandırmanın yaranması teatr tamaşalarının yaranmasına səbəb oldu və 1880-ci illərdəBrodvey teatrıvə 42-ci küçə boyunca Nyu-York şəhər teatrları fəaliyyətə başladı. Nyu-York bir çox tamaşaların və muziklların əsas mövzusu ya da maliyyələşdiricisidir.
Brodvey tatrıbəzən "Böyük ağ yol" adlandırılan dünyadakı ingilisdilli teatrın əsas mərkəzlərindən biridir.Midtaun ManhetteninTeatr rayonundahər biri ən azı 500 yerlik olan 41 məkan Bordvey teatrına məxsusdur. Brodvey tamaşaları 2013–2014 mövsümündə təxminən 1,27 milyard dollar dəyərində bilet satıb ki, bu da 2012–2013 mövsümündəki 1,139 milyard dollardan 11,4% artım deməkdir.Müxtəlif tamaşalar ifa edənlər Manhetten küçələrinin hamısında var.
ManhetteninLinkoln meydanındayerləşənLinkoln mərkəziçoxsaylı nüfuzlu incəsənət təşkilatlarına, o cümlədən,Metropoliten-opera,Nyu-York siti opera,Nyu-York filarmoniya orkestrı,Nyu-York siti balet, həmçininVivian Beaumont teatrı,Culyard musiqi məktəbi,Jazz at Lincoln mərkəzivəAlice Tully Hall-a ev sahibliyi edir.
Nyu-York şəhəri yüzlərlə mədəniyyət müəssisəsi və tarixi yerlərə ev sahibliyi edir.Dünyanın ən böyük muzeylərindən biri,dünyada ən çox ziyarət olunan dördüncümuzeyMetropoliten muzeyidə Nyu-Yorkda yerləşir. Dünyanın ən böyük incəsnətauksionlarınınbir çoxu Nyu-Yorkda keçirilir.
Nyu-York mətbəxinə şəhərin immiqrant tarixindən təsirlənən bir sıra beynəlxalq mətbəxlər daxildir.MərkəzivəŞərqi Avropadangəən mühacirlər, xüsusilə, həmin bölgələrdən gələnyəhudiimmiqrantlar şəhərəbagel,çizkeyk,hot-doq,knişvədelikatessen(və ya delis) gətiriblər. İtalyan immiqrantlar şəhərNyu-York stilli pizzavəİtaliya mətbəxi, yəhudi vəirlandimmiqrantlar isə müvafiq olaraqpastramivəqarğıdalılı mal ətigətiriblər. Çin və digər Asiya restoranları, sendviç yerləri,trattoriyalar,dinerlərvəqəhvəxanalarşəhərin hər yerində var. Şəhərdəki lisenziyası olan 4000-ə yaxın səyyar restoranlarda verilənfalafel,kababkimiOrta Şərqyeməkləri müasir Nyu-Yorkküçə yeməklərinitəşkil edir.Michelin-in verdiyi məlumata əsasən, şəhər "dünyanın minə yaxın ən yaxşı və ən müxtəlif restoranlarına ev sahibliyi edir".Şəhərdə 2017-ci ildə 24.865, 2019-cu ildə isə 27.043 restoran mövcud idi.Flushing Meadows–Corona parkındakı"Kuins gecə bazarı" 85-dən çox ölkənin yeməkləri ilə hər gecə on mindən çox insanı cəlb edir.
Nyu-York şəhəri bayramlar, millətlər, insan hüquqları və idman komandalarının qələbələri də daxil olmaqla geniş mövzularda keçirilən küçə paradları ilə məşhurdur. Hər il keçirilən paradların əsas istiqməti adətən, şimaldan cənuba doğru, əsas prospektlər boyuncadır. Macy's Şükran Günü paradı dünyadakı keçirilən ən böyük paraddır,Sentral parkdan başlayaraq cənuba doğru gedir;parad bütün dünyada yayımlanır və milyonlarla tamaşaçı qatılır.Nyu-Yorkda hər ilin mart ayında keçirilənMüqəddəs Patrik Günü paradı, iyundaLGBT Qürur marşı, oktyabrdaHallouen paradıvə bir çox xalqların müstəqillik gününün şərəfinə keçirlən paradlar da daxil olmaqla müxtəlif izdihamlı paradlar keçirilir. İdman komandalarının qələbələrinin və müxtəlif qəhrəmanlıq nailiyyətlərinin şərəfinə keçirilən paradlar Brodveydən Aşağı Manhettenə qədər davam edir.
Nyu-York şəhərindəMilli Futbol Liqasının,Beyzbol Böyük Liqasının,Milli Basketbol Assosiasiyasının,Milli Hokkey LiqasınınvəMLS-in baş qərərgahı yerləşir.Nyu-York aqlomerasiya regionu 11 peşəkar idman komandası ilə Şimali Amerikada ən çox idman komandasına ev sahibliyi edir. Şəhər 1882-ci ildən bəri davamlı olaraq peşəkar idman yarışlarına ev sahibliyi edir.
Şəhər 5 idman növündə 40-dan çox komandaya ev sahibliyi etmişdir . Dünyada indiyə qədər tikilmiş ən bahalı on stadiondan dördü (Metlayf Stadionu,Yanki Stadionu,Medison-skver-qardenvəSiti-fild) Nyu-Yorkda yerləşir.Medison-skver-qardenvəEbbets FildABŞ poçt markalarında yer almışdır. Nyu-York 1970-ci ildə dörd əsas liqanın hamısında (MLB, NHL, NFL və NBA) titul qazanan səkkiz ABŞ şəhəri arasında birinci olmuşdur. 1972-ci ildə KosmosNASL finalınıqazanaraq beş idman növündə titul qazanan ilk şəhər oldu.
Nyu York "Beysbolunpaytaxtı" kimi təsvir edilmişdir.Şəhərin iki Beysbol Böyük Liqa komandası Kuinsdəki Siti-filddə oynayanNyu-York Metsvə Bronksdakı Yanki Stadionunda oynayanNyu-York Yankisdir. Yankis komandası rekord sayda 27 çempionluq qazanıb,Mets isə iki dəfə Dünya seriyasında qalib gəlib.Şəhərdə həm də Dünya seriyasında bir dəfə qalib olmuşBruklin Dodgers(indikiLos-Anceles Dodgers) və Dünya seriyasında beş dəfə qalib gəlmişNyu-York Giants(indikiSan-Fransisko Giants) komandaları olmuşdur.Hər iki komanda 1958-ci ildə Kaliforniyaya köçdü.
Şəhər Milli Futbol LiqasındaNyu-York GiantsvəNyu-York Jetsilə təmsil olunur.
Aqlomerasiya regionu üçMilli Hokkey Liqasıkomandasına ev sahibliyi edir. Şəhərin ənənəvi təmsilçisiNyu-York RangersManhettendəkiMedion-skver-qardendəoynayır.
ŞəhərinMilli Basketbol AssosiasiyasınınkomandalarıBruklin NetsvəNyu-York Niksdir.Nyu-York Libertiisə şəhərinMilli Qadın Basketbol Assosiasiyasınınkomandasıdır.
Nyu-York şəhərinifutboldaev sahibi olduğu oyunları Yani Stadionunda keçirən Nyu-York Siti FKvə ev sahibi olduğu oyunlarıNyu-CersininHarrisonşəhərindəkiRed Bull ArenadakeçirənNyu-York Red Bullztəmsil edir.Tarixən şəhərPeleninoynadığı keçmiş peşəkar futbol komandasıNyu-York Kosmosilə tanınır.Nyu-York Kosmosunyeni versiyası 2010-cu ildə yaradıldı və ən son 2021-ci ilin yanvarında fasiləyə getməzdən əvvəlMilli Müstəqil Futbol Assosiasiyasında(NISA) oynadı. Nyu-York2026 FİFA Dünya Kubokunaev sahibliyi edəcək ABŞ-nin on bir şəhərindən biri olacaq.
Hər il keçirilənABŞ Açıq Tennis Çempionatıdünyanın ən böyüktennisturnirlərindən biridir vəFlaşinq-Meadous – Korona parkdayerləşənMilli Tennis Mərkəzindəkeçirilir.Ümumilikdə Nyu-York şəhərini əhatə edənNyu-York marafonu2016-cı ildə 51.394 nəfərlə,2017-ci ildə isə 98.247 nəfərlə dünyanın ən böyük qaçış marafonu olmuşdur.Boksda şəhərin mühüm idman sahəsidir, hər il Medison-skver-qardendə "Həvəskar Boks Qızıl Əlcəklər" kimi tədbirlər keçirilir.Şəhər həmçinin iyun ayının birinci ya da ikinci bazar günüBelmont parkdakeçirilənat yarışıBelmont Stakes-ə ev sahibliyi edir. Nyu-York bunlardan başqaqolfsahəsində 1932ABŞ Açıq Qolf Çempionatıvə 1930 və 1939PGA Çempionatınaev sahibliyi edib.
Nyu-Yorkdakı ekoloji problemlərə şəhərin böyüklüyü, sıxlığı, ictimai nəqliyyatın çoxluğu vəHudzon çayınınmənsəbində yerləşməsi təsir edir. Şəhər həm ölkənin ən böyük çirklənmə mənbələrindən biridir, həm də adambaşına ən aşağı istixana qazı emmisiyalarına və elektrik enerjisinə malikdir.
Nyu-York şəhərinin içməli suyuKatskill dağlarınınçay hövzəsindəngəlir.Su hövzəsinin bütövlüyü və pozulmamış təbiisu filtrasiyasisteminin nəticəsində Nyu-York Birləşmiş Ştatların yalnız dörd böyük şəhərindən biridir ki, onların əksəriyyətindəki içməli suyun təmizləyici qurğular vasitəsilətəmizlənməyəehtiyac yoxdur.Şəhərin su sistemi gündə bir milyard qallondan çox su keçdiyi ABŞ-nin ən böyük su sistemidir;Delaver su kəmərində kiçik bir sızma bir gündə 20 milyon qallonun itirilməsinə gətirib çıxarır.Şəhərin şimalındakı Kroton çay hövzəsində Nyu-York şəhərinin su təchizatını gündə təxminən 290 milyon qallon artırmaq üçün 3, 2 milyard ABŞ dolları dəyərində su təmizləyici qurduğunun tikintisi davam edir, bu da şəhərin mövcud su mənbəyinə 20% əlavə artım deməkdir.Nyu-Yorkun su təchizatı sisteminin ayrılmaz hissəsi olan 3 saylı Nyu-York su tunelinin davam edən genişləndirilməsi şəhərin tarixində ən böyük əsaslı tikinti layihəsidir,Manhetten və Bronksda xidmət edəcək seqmentlər tamamlandı və Bruklin və Kuinsdə xidmət edəcək seqmentlərin də 2020-ci ildə tamamlanması planlaşdırılır.2018-ci ildə Nyu-York şəhəri su sisteminin bütövlüyünü qorumaq və filtrdən keçməmiş su təchizatının təmizliyini qorumaq üçün 1 milyard dollar investisiya etdiyini açıqladı.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının2016-cı il Qlobal Şəhər Havasının Çirklənməsi Məlumat Bazasına əsasən,Nyu-York şəhərinin havasında 2,5 mikrometr və ya daha az (PM2.5) ölçüdə olan hissəciklərin illik orta konsentrasiyası hər kubmetr üçün 7,0 mikroqram olmuşdur.Nyu York Şəhər Sağlamlıq və Psixi Gigiyena Departamenti (NYC Health) Kuins Kolleci ilə əməkdaşlıq edərək, təxminən 150 yerdə çirkləndiriciləri ölçmək üçün "Nyu-York İcma Hava Tədqiqatı"nı (ing.New York Community Air Survey) keçirir.
Nyu-York şəhəri 1898-ci ildə konsolidasiya edildiyi vaxtdan bərimer-məclis hökümətiformasına malik böyük şəhər bələdiyyəsi olmuşdur.Nyu-Yorkda şəhər hökuməti ictimai təhsil, islah müəssisələri, ictimai təhlükəsizlik, istirahət obyektləri, kanalizasiya, su təchizatı və sosial xidmətlərdən cavabdehdir.
Bələdiyyə sədri və şura üzvləri dörd il müddətinə seçilir.Şəhər Şurası51 şura üzvündən ibarətbir palatalıorqandır.Bələdiyyə sədri və şura üzvləri dörd ildən bir yenidən seçilirvə ardıcıl iki dəfə seçilə bilərlər.
Nyu-York Ali Məhkəməsiböyük məhkəmə prosesləri və apellyasiya şikayətlərini keçirir vəVahid Məhkəmə Sisteminintabeliyindədir. Manhetten Ali Məhkəmənin Birinci Departamenti və Apellyasiya Şöbəsinə, Bruklin isə İkinci Departamentə ev sahibliyi edir. Şəhərdə Vahid Məhkəmə Sisteminin bir hissəsi olmayan bir neçə inzibati məhkəmələr də mövcuddur.
Şəhərin hazırkı (2022) meriErik Adamsdır. O, 2021-ci ildə 67% səslə seçilib və 2022-ci ilin yanvarın 1-dən vəzifəsinin icrasına başlayıb.
Dövlət vəzifələrinin əsəriyyətindəDemokrat Partiyasınınüzvləridir. 2016-cı ilin aprel ayındakı məlumata əsasən, şəhərdə aparılmış seçkidə iştirak edən seçicilərin 69%-i Demokratlar, 10%-i isəRespublikaçılarolmuşdur.PrezidentKalvin Kulic1924-cü ildəbeş rayonda qalib gəldikdən bəri Nyu-York şəhəri şəhər miqyaslı və ya prezident seçkilərində Respublikaçıları seçməmişdir.2012-ci ildədemokratBarak ObamaNyu-Yorkda ümumi səslərin 80%-dən çoxunu toplayan hər hansı partiyanın prezidentliyə ilk namizədi oldu. Şəhərdə əlverişli mənzil, təhsil, iqtisadi inkişaf və əmək siyasəti ilə bağlıpartiya proqramlarımühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Nyu-York Birləşmiş Ştatlardakampaniya maliyyəsiüçün ən mühüm mənbələrdən biridir. Siyasi töhfələr üçün ölkədəki ən yaxşı beş poçt indeksindən ən azı dördü 2004, 2006 və 2008-ci il seçkiləri üçün Manhettendə idi. 2004-cü ildəCorc Volker BuşvəCon Kerrininprezidentlik kampaniyaları üçün ən çox pulu 10021 nömrəli poçt indeksi qazandı.
Nyu-York şəhərinin nəqliyyat sistemi həm mürəkkəb, həm də genişdir.
ABŞ-dəki ictimai nəqiyyatın hər üç istifadəçisindən biri əksəriyyəti gündə 24 saat xidmət göstərən Nyu-Yorkdakı ictimai nəqliyyatdan istifadə edir və ölkənin dəmir yolu sürücülərinin üçdə ikisiNyu-York aqlomerasiya regionundayaşayır.
Nyu-York metropoliteni472 stansiyası və marşrutların uzunluğu ilə ölçüldükdə dünyanın ən böyük sürətli nəqliyyat sistemidir.Honkonq,London,Paris,SeulvəTokiodaxil olmaqla əksər şəhərlərdəki metropolitenlərə xas olan gecə bağlanmasından fərqli olaraq Nyu-York metropoliteni gündə 24 saat xidmət göstərir. Nyu-York metrosu həm də 2015-ci ildə 1,76 milyard sərnişinləQərb yarımkürəsininən işlək metrosu olmuşdur."Böyük Mərkəzi Stansiya" olaraq da adlandırılanGrand Central terminalıqatar platformalarının sayına görə dünyanın ən böyükdəmiryolu stansiyasıdır.
Nyu-Yorkda ictimai nəqliyyat vacibdir. 2005-ci ildə Nyu-York sakinlərinin 54,6%-i ictimai nəqliyyatdan istifadə edərək işə getmişdir.Bu, ABŞ-nin qalan hissəsindən fərqlidir, orada sakinlərin 91%-i iş yerlərinə avtomobillə gedirlər.Nyu-York Nəzarətçisinəgörə, Nyu-York şəhəri ərazisində işçilər hər həftə işə getmək üçün orta hesabla 6 saat 18 dəqiqə vaxt sərf edirlər ki, bu da böyük şəhərlər arasında ölkədəki ən uzun gediş-gəliş vaxtıdır.Nyu-York ABŞ-nin yeganə şəhəridir ki, burada ailələrin əksəriyyətinin (52%) avtomobili yoxdur; Manhettenlilərin yalnız 22%-nin avtomobili var.İctimai nəqliyyatdan çox istifadə etdiklərinə görə Nyu-York sakinləri ailə gəlirləri ölkə üzrə orta göstəricidən daha az xərcləyirlər və digər ABŞ şəhərlərinin sakinləri ilə müqayisədə hər il nəqliyyata 19 milyard dollar qənaət edirlər.
Nyu-Yorkunbanliyö dəmiryoluşəbəkəsi Şimali Amerikada ən böyükdür.Nyu-Yorku şəhərətrafı ərazilərlə birləşdirən dəmiryolu şəbəkəsiLong Island Rail Road,Metro-North RailroadvəNew Jersey Transit-dən ibarətdir.Şəhərlərarası dəmir yolu üçün Nyu-YorkdaAmtrakxidmət göstərir, onun ən işlək stansiyası Manhettenin qərb tərəfindəki Pensilvaniya stansiyasıdır, AmtrakBoston,FiladelfiyavəVaşinqtonlaəlaqə yaradır.
Staten-Aylend dəmir yolusürətli nəqliyyat sistemi gündə 24 saat işləyərək yalnız Staten-Aylenddə xidmət edir.PATHsistemi Midtaun və Aşağı ManhetteniNyu-Cersininşimal-şərqi ilə, ilk növbədəHoboken,Cersi-SitivəNyuarklabirləşdirir. Nyu-York metrosu kimi PATH da 24 saat xidmət göstərir; bu da o deməkdir ki, dünyadakı 24 saatlıq cədvəl üzrə işləyən 6 sürətli nəqliyyat sistemindən üçü tamamilə və ya qismən Nyu-Yorkdadır (digərləriÇikaqo metropolitenininbir hissəsi, Filadelfiyada xidmət göstərənPATCO SpeedlinevəKopenhagen metropolitenidir).
Nyu-Yorkda tikilməkdə olan nəqliyyat layihələri arasındaSecond Avenue SubwayvəEast Side Accessvar.
Nyu York şəhərinin ictimai avtovağzalı 7/24 işləyir və Şimali Amerikadakı ən böyük avtovağzaldır.Şəhərin əsas şəhərlərarası avtobus terminalı olanPort Authority avtovağzalıgündə 7.000 avtobusa və 200.000 sərnişinə xidmət göstərir ki, bu da onu dünyanın ən işlək avtovağzalına çevirir.
Nyu-York aviasiyası ABŞ-də ən işlək aviasiyadır və dünyanın ən işlək hava nəqliyyat dəhlizlərindən biridir. Nyu-York aqlomerasiya regionundakı ən işlək üç hava limanıCon Kennedi adına Beynəlxalq Hava Limanı,Nyuark Liberti Beynəlxalq Hava LimanıvəLa-Quardiya Hava Limanıdır; 2016-cı ildə bu üç hava limanından 130,5 milyon səyahətçi istifadə edib.2012-ci ildən eibarən Con Kennedi adına Hava Limanı Şimali Amerikada beynəlxalq sərnişinlər üçün ən işlək hava limanıdır.Nyu-York və Nyu-Cersi Liman İdarəsitərəfindənNyuberqdəyerləşən dördüncü hava limanı olanStüart Beynəlxalq Hava Limanındasərnişinlərin həcmini artırmaq üçün planlar irəli sürülüb.2015-ci ilin iyul ayında La-Quardiya Hava Limanının köhnəlmiş əşyalarını yeniləmək üçün çox milyardlıq bir layihədə hava limanının tamamilə yenidən qurulması planları açıqlandı.Nyu-York aqlomerasiya regionundakı və ya ona xidmət edən digər kommersiya hava limanlarınaLong Island MacArthur Airport,Trenton–Mercer AirportvəWestchester County Airportdaxildir. Əraziyə xidmət göstərən əsas ümumi aviasiya hava limanıTeterboro Hava Limanıdır.
Staten-Aylend Ferri2015-ci ilin iyulundan 2016-cı ilin iyununa qədər Staten-Aylend və Aşağı Manhetten arasında 8,4 km marşurutda 23 milyondan çox sərnişin daşıyaraq və gündə 24 saat işləyərək dünyanın ən işləkbərəsiolmuşdur.Digər bərə sistemləri Manhetten və şəhər və aqlomerasiya regionu daxilindəki digər ərazilər arasında sərnişinlərə xidmət göstərir.
Beş boronun hamısını əhatə edən marşuruta sahibNYC Ferry2017-ci ildə hazırlanmağa başlandı.Eyni zamandaSeaStreak2017-ci ildə xidmətə başlayanJersey Shorevə Manhetten arasında sərnişinləri daşımaq üçün 2016-cı ilin sentyabrında 600 sərnişin tutumlu yüksəksürətli lüks bərənin tikintisinə başlanıldığını elan etdi.
Şəhərin nəqliyyat infrastrukturuna 13.587 sarıtaksi;icarə şirkətlərinin icarəyə verdikləri nəqliyyat vasitələri;vəRuzvelt adasıilə Manhetten adası arasında sərnişinləri daşıyankanat yoluRuzvelt tramvayıda daxildir.
Nyu-Yorkdakı küçələr sıxlığı ilə seçilir.1811-ci il Komissionerlər planışəhərin inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərdi.Brodvey,Uoll-Strit,Medison prospektivəYeddinci prospektmilli sənayelər üçünmentonimlərkimi istifadə edilir: müvafiq olaraq teatr, maliyyə, reklam və dəb.
Nyu-Yorkda həmçinin müxtəlif körpülər və tunellər vasitəsilə şəhərin rayonlarını bir-birinə vəŞimali Cersi,Vestçester dairəsi,Lonq-AylendvəKonnektikutuncənub-qərbinə birləşdirən genişmagistralvəpark yollarıvar. Bu magistrallar Manhettenə gedən milyonlarla şəhər və şəhərətrafı sakinlərə xidmət göstərdiyindən, sürücülərin, xüsusən də pik saatlarda gündəlik baş verən tıxaclarda saatlarla hərəkətsiz qalması adi haldır.Nyu-Yorkda tıxac qiymətlərinin2022-ci ildə qüvvəyə minməsi planlaşdırılır.
Nyu-York həm də qırmızı işıqda dönmə qaydaları ilə tanınır. Amerika Birləşmiş Ştatlarının digər bölgələrindən fərqli olaraq, Nyu-York ştatı bir milyondan çox əhalisi olan şəhərlərdə yol-nəqliyyat qəzalarını azaltmaq və piyadaların təhlükəsizliyini artırmaq üçün qırmızı işıqda sağa və ya sola dönməyi qadağan edir. Bu səbəbdən də Nyu-York şəhərində qırmızı işıqda olan bütün dönmələr bu cür manevrlərə icazə verən bir işarə olmadıqda qeyri-qanunidir.
Nyu-York şəhəri dünyanın ən böyük təbii limanlarından birində yerləşirvə Manhetten və Staten-Aylend rayonları eyniadlı adalarla həmsərhəddir, Kuins və Bruklin isə daha böyük ada olan Lonq-Aylendin qərb ucunda yerləşir və Bronks Nyu-York ştatının əsas hissəsində yerləşir. Su ilə ayrılmış rayonların bu vəziyyəti geniş körpü və tunel infrastrukturunun inkişafına səbəb olub.
Corc Vaşinqton körpüsüManhetteniBerqen dairəsiilə birləşdirən dünanın ən işlək avtomobil körpüsüdür.Verrazano-Narrows körpüsüAmerika qitəsindəki ən uzunasma körpüdürvə dünyanın ən uzun körpülərindən biridir.Bruklin körpüsüşəhərin simvoludur. Bruklin körpüsünün qüllələriəhəngdaşı,qranitvə "Rosendale" sementindən tikilib və memarlıq üslubuneoqotikadır. Bu körpü həm də açılışından 1903-cü ilə qədər dünyanın ən uzun asma körpüsü olub və ilk polad məftilli asma körpüdür.Queensboro körpüsücantilevermemarlığının mühüm parçasıdır. 1909-cu ildə açılmışManhetten körpüsümüasir asma körpülərin qabaqcıllarından hesab olunur və onun dizaynı bütün dünyada uzun müddətli asma körpülərin bir çoxu üçün model rolunu oynayıb; Manhetten,Throgs Neck,Triborovə Verrazano-Narrows körpüləri yüksək texnologiya üslubunun nümunələridir.
Manhetten adası Nyu-York şəhərinin xarici rayonları və Nyu-Cersi ilə də bir neçə tunellə bağlıdır.Nyu-CersivəMidtaun Manhettenibirləşdirən və Hudzon çayının altından yerləşən gündə 120.000 avtomobilin hərəkət etdiyiLinkoln tunelidünyanın ən işlək avtomobil tunelidir.Tunel Nyu-York limanından keçən və Hudzon çayı ilə Manhetten estakadalarına üzən böyük sərnişin və yük gəmilərinin maneəsiz keçməsini təmin etmək üçün tikilib.Aşağı ManhetteniləCersi-SitinibirləşdirənHolland tuneli1927-ci ildə istifadəyə verildiyi zaman dünyanın ilk mexaniki havalandırılan avtomobil tuneli idi.Manhetteni Kuins və Bruklin ilə birləşdirən körpülərdə tıxacları aradan qaldırmaq üçün tikilmişKuins M idtaun tuneli1940-cı ildə tamamlandığı zaman ən böyük qeyri-federal layihə idi.Ovaxtkı PrezidentFranklin D. Ruzvelttuneldən keçən ilk şəxs olmuşdur.Bruklin – Betteri tuneli(rəsmi olaraq Hugh L. Carey tuneli kimi tanınır)Betteri parkınaltından keçir və Manhettenin cənub ucundakıMaliyyə dairəsiniBruklindəkiRed Hookilə birləşdirir.
Nyu-York şəhərində velosiped sürmək şəhər sıxlığı, nisbətən düz ərazi və "dayan-get" prinsipinə əsaslanan tıxaclı yollar ilə əlaqələndirilir.Velosiped sürmək Nyu-Yorkda getdikcə populyarlaşır; 2005-ci ildə günlük velosiped səfəri 170.000 olan rəqəm on iki il sonra — 2017-ci ildə təxminən 450.000-ə qalxmışdır.Nyu-Yorkda 2006-cı ildəki 826 kilometr (513 mil) ilə müqayisədə 2017-ci ildə 2145 kilometrlik (1333 mil) velosiped zolağı var idi.2019-cu ildə şəhər boyu 203 kilometrlik (126 mil) ayrılmış və ya "mühafizə olunan" velosiped zolaqları var idi.
2006-cı ildə Nyu-York şəhərininqardaş şəhərlərproqramı yeniləndi və "New York City Global Partners" adlandırıldı.Nyu-Yorkun "tarixi" tərəfdaş şəhərləri tərəfdaşlıq şəbəkəsinə qoşulduqları illə aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir.
Nyu-York
Nyu-York – Bruklin
Nyu-York – Manhetten