Roma

AngRoma(pagbigkas[ˈroːma])ay ang punong-lungsod ng bansangItalyaat isang espesyal nakomunang bansa (pinangalanangComune di Roma Capitale,"Ang Komuna ng Punong Lungsod ng Roma"). Nagsisilbi rin itong punong-lungsod ngrehiyonngLazio. Tatlong milenyo nang tinitirahan ito ng mga tao, simula noong unang itinatag ito, ayon sa tradisyon, noong 753BK.
Matatagpuan ito sa mga ilogTiberatAniene, malapit saDagat Mediteraneo. Makikita sa loob nito angLungsod ng Vaticano, isang malayang bansang kinikilala pandaigdig, at nagsisilbing punong-tanggapan ngSimbahang Katolikaat ang tirahan ngSanto Papa.
Ang Roma ay ang pinakamalaking lungsod sa Italya at isa rin sa mga pinakamalalaki saEuropa, na may lawak na 1,285 kilometro kuwadrado (496.1 mi kuw). Ito ang sentro ngKalakhang Lungsod ng Roma, na may populasyon ng 4,355,725 (2020) naninirahan, at may katayuan bilang ang pinakamataongkalakhang lungsodsa Italya.
MayKGKito ng €75 bilyon—higit na mataas pa saBagong Zeelandat katumbas ngSingapore—noong taong 2001. Ibinubunga ng bayan ng Roma ang 6.5% ng pangkalahatang KGK ng Italya, ang pinakamalaking halaga sa lahat ng lungsod ng bansa.
Umaabot ang kasaysayan ng lungsod nang 2,800 taon, kung kailan ito ay naging sentro ngsinaunang Roma(Kahariang Romano,Republikang Romano, atImperyong Romano), at sunod ngEstadong Papal,Kaharian ng Italya, at ngayon ngRepublikang Italyano.
Ayon samitolohiya ng pagkakatatagng lungsod mula mismo sa mga Sinaunang Romano,ang matagal nang tradisyon ng pinagmulan ng pangalangRomaay pinaniniwalaang nagmula sa tagapagtatag at unangrex(hari) ng lungsod na siRomulo.
Gayumpaman, may posibilidad na ang pangalang Romulo ay nagmula sa Roma mismo.Kahit noong ika-4 na siglo, mayroong mga alternatibong teoryang iminungkahi sa pinagmulan ng pangalangRoma. Maraming pagpapalagay ang inihapag na tumututok sa mga ugat lingguwistiko na kung saan gayunpaman ang usapan ay nananatiling nagpapatuloy:
Habang may mga natuklasan nang arkeolohikal na katibayan ng pananahan sa lugar ng Roma mula sa humigit-kumulang na 14,000 taon na ang nakalilipas, ang siksik na layer ng mga mas maagang labi ang bumabaon sa mga lugarPalaeolitikoatNeolitiko.Ang ebidensiya ng mga kagamitang bato, palayok, at sandatang bato ay nagpapatunay sa halos 10,000 taong pananahan ng tao. Sinusuportahan ng maraming paghuhukay ang pananaw na ang Roma ay lumago mula sa mga paninirahangpastoralsaBurol Palatinona itinayo sa itaas ng lugar na magigingForo ng Roma. Sa pagitan ng pagtatapos ngPanahon ng Tansong Pulaat pagsisimula ngPanahon ng Bakal, ang bawat burol sa pagitan ng dagat at ng Capitolino ay pinangunahan ng isang nayon (sa Burol Capitolino, isang nayon ang napatunayan nang naroon mula noong pagtapos ang ika-14 na siglo BK).Gayunpaman, wala sa kanila ang maihahalintulad sa isang lungsod.Mayroong malawak na pinagkasunduan ngayon na ang lungsod ay unti-unting nabuo sa pamamagitan ng pagsasama-sama ("sinoesismo") ng maraming nayon sa paligid ng pinakamalaki, ang nasa tuktok ng Palatino.Ang pagsasama-sama na ito ay napadali ng pagdaragdag ng pagiging produktibo ng agrikultura na umangat mula saantas ng pamumuhay, na pinapayagan din ang pagtatag ng mgasekundaryoattersiyaryong gawain. Ang mga ito naman ay nagpalakas ng pag-unlad ng kalakal sa mga kolonya ng Gresya sakatimugang Italya(pangunahin saIschiaatCumae).Ang mga pagpapaunlad na ito, na ayon sa ebidensiyang arkeolohikal ng mga pangyayari noong kalagitnaan ng ikawalong siglo BK, ay maaaring isaalang-alang bilang "kapanganakan" ng lungsod.Sa kabila ng mga kamakailang paghuhukay sa burol Palatino, ang pananaw na ang Roma ay sadyang itinatag noong kalagitnaan ng ikawalong siglo BK, tulad ng iminungkahi ng alamat ng Romulo, ay nananatiling isang teoryang nasa laylayan.
Ang mga tradisyonal na kuwentong pinagpasahan ng mga mismongsinaunang Romanoang nagpapaliwanag ng pinakamaagangkasaysayan ng kanilang lungsodna makikita sa mgaalamatatmito. Ang pinakapamilyar sa mga alamat na ito, at marahil ang pinakatanyag sa lahat ngmitolohiyang Romano, ay ang kuwento ninaRomulo at Remo, ang kambal na pinasuso ng isangbabaeng lobo.Nagpasya silang magtayo ng isang lungsod, ngunit pagkatapos ng pagtatalo, pinatay niRomuloang kaniyang kapatid at tinawag ang lungsod mula sa kaniyang pangalan. Ayon sa mga Romanonganalista, nangyari ito noong Abril 21, 753 BK.Ang alamat na ito ay kinailangang ipagkasundo sa isang dalawahang tradisyon, na itinakda nang mas maagang panahon, nangtumakasangTroyangsiAineiaspapunta sa Italya at itinatag ang linya ng mga Romano sa pamamagitan ng kaniyang anak na siIulus, kung kanino ipinangalanan angdinastiyang Julio-Claudio.Ito ay nagawa ng makatang Romano na siVirgilnoong unang siglo BC. Dagdag, binabanggit niEstrabonang isang mas matandang kuwento, na ang lungsod ay isang kolonya ngArcadiana itinatag niEvandro. Isinulat din ni Estrabon na siLucius Coelius Antipateray naniniwalagngang ang Roma ay itinatag ng mga Griyego.
Matapos ang maalamat na pagkakatatag ni Romulo,ang Roma ay pinasiyahan sa loob ng 244 na taon ng isang sistemang monarkiya, nagmula sa mga soberanong nagmula sa mgaLatinatSabino, na kalaunan ay mga haringEtrusko. Ang tradisyon ay naglatag ng pitong hari:Romulo,Numa Pompilius,Tullus Hostilius,Ancus Marcius,Tarquinius Priscus,Servius Tullius, atTarquinius Superbus.
Noong 509 BC, pinabaksak ng mga Romano ang huling hari mula sa kanilang lungsod at nagtatag ng isangoligarkongrepublika. Sa gayon ay nagsimula na ng Roma sa isang panahong naisasalarawan bilang alitan sa pagitan ng mgapatricio(aristokrata) at mgaplebo(maliit na may-ari ng lupa), at sa pamamagitan ng patuloy na pakikidigma laban sa mga populasyon ng gitnang Italya: mga Etrusko, Latin,Volsco,Ecuo, atMarsoMatapos maging pinuno ngLatium, pinangunahan ng Roma ang maraming digmaan (laban sa mgaGalo,Osco-Samnitaat kolonyang Griyego ngTarento, kaalyado niPiro, hari ngEpiro) na humantong sa pananakop satangway ng Italya, mula sa gitna hanggang saMagna Graecia.
Ang ikatlo at ikalawang siglo BK ay kakikitaan ang pagtatatag ng Romanong ehemoniya sa buongMediteraneoat sa mgaBalkan, bunga ng tatlongDigmaang Puniko(264–146 BC) na dumigma sa lungsod ngKartago, at ng tatlong DigmaangMacedoniko(212–168 BK) laban saMacedonia.Ang mga unanglalawigang Romanoay itinatag sa panahong ito:Sicilia,Sardinia at Corsica,Hispania,Macedonia,Achaea, atAfrica.
Mula sa pagsisimula ng ika-2 siglo BK, naglabanan ng kapangyarihan ang dalawang pangkat ng aristokrata: angoptimates, na kumakatawan sa konserbatibong bahagi ngSenado, at ang mgapopulares, na umaasa sa suporta ng mgaplebo(urbanong mababang uri) upang makakuha ng kapangyarihan. Sa parehong panahon, ang pagkalugi ng maliliit na magsasaka at ang pagtatatag ng malalaking lupain pang-alipin ay naging sanhi ng malakihang paglipat sa lungsod. Ang tuloy-tuloy na digmaan ay humantong sa paglalatatag ng isang propesyonal na hukbo, na naging mas tapat sa mga heneral nito kaysa republika. Dahil dito, sa ikalawang kalahati ng ikalawang siglo at noong unang siglo BK, mayroong mga salungatan kapuwa laban sa ibang bansa at sa loob nito. Matapos ang nabigong pagtatangka ng repormang panlipunan ng populares na sinaTiberiusatGaius Gracchus,at giyera laban kayJugurta,nagkaroon ngunang digmaang sibilsa pagitan ninaGaius MariusatSulla.Isangpangunahing pag-aalsa ng mga alipinsa ilalim niSpartacusang sumunod,at pagkatapos ay ang pagkakatatag ngunang Triunviratokasama sinaCesar,Pompey, atCrassus.
Ang pananakop sa mgaGaloang nagpakalakas at nagpasikat kay Cesar, na humantong sapangalawang digmaang sibillaban sa Senado at kay Pompey. Matapos ang kaniyang tagumpay, itinatag ni Cesar ang kaniyang sarili bilangpanghabangbuhay na diktador.Ang pagpaslang sa kaniya ay humantong sa isangikalawang Triunviratosa pagitan ninaOctavio(apo at tagapagmana ni Cesar),Marco Antonio, atLepido, at saisa pang digmaang sibilsa pagitan nina Octavio at Antonio.
Noong 27 BK, si Octavio ang nagingprinceps civitatisat kinuha ang titulongAugustus, na itinatag angprinsipado, isangdiarkiyasa pagitan ng mgaprincepsat ng senado.Sa panahon ng paghahari niNero, napakalaking bahagi ng lungsod ang nasira pagkatapos ngDakilang Sunog ng Roma, at sinimulan angpang-uusig sa mga Kristiyano.Ang Roma ay itinatag bilang isangde factona imperyo, na umabot sa pinakadakilang paglawak nito noong ikalawang siglo sa ilalim ng EmperadoTrajano. Ang Roma ay itinuring bilangcaput Mundi, ibig sabihin, ang kabesera ng kilalang mundo, isang kataga na ginagamit pa kahit noong panahon ng Republika. Sa unang dalawang dantaon nito, ang imperyo ay pinamunuan ng mga emperador mula sa mga dinastiyangJulio-Claudio,Flavio(na nagtayo rin ng isang kapangalang ampiteatro, na kilala bilangKoliseo),atAntonina.Ang panahong ito ay nailalarawan din dahil sa pagkalat ng relihiyong Kristiyano, na ipinangaral niHesucristosaJudeanoong unang kalahati ng unang siglo (sa ilalim ngTiberio) at ikinalat ng kaniyang mgaapostolsa loob at labas ng imperyo.Ang panahong Antonina ay itinuturing na rurok ng Imperyo, na ang teritoryo ay mula saDagat Atlantikohanggang saEufratesat mula saBritanyahanggangEhipto.
Matapos ng Dinastiyang Severo noong 235, ang Imperyo ay pumasok sa isang 50 taong panahon na kilala bilangKrisis ng Ikatlong Siglokung saan maraming lupon ng heneral ang naghahangad na protektahan ang rehiyon ng imperyo na ipinagkatiwala sa kanila buhat ng kahinaan ng sentral na awtoridad sa Roma. Nariyan ang tinaguriang Imperyong Galo mula 260 hanggang 274 at ang pag-aalsa ni Zenobia at ng kaniyang ama mula sa kalagitnaan ng 260s na naghahangad na hadlangan ang mga pagsalakay ng Persia. Ang ilang rehiyon–Britanya, Espanya, at Hilagang Africa–ay halos hindi naapektuhan. Ang kawalang-tatag ay naging sanhi ng pagkasira ng ekonomiya, at nagkaroon ng mabilis na pagtaas ng implasyon habang naging lalong magastos ang pamamahala upang matugunan ang mga gastos. Ang mgatribong Alemansa may Rin at sa hilaga ng Balkan ay nagsagawa ng malulubha, ngunit hindi koordinadong pagsalakay mula 250 hanggang 280 na itinuring bilang malalaking pagsalakay sa mga grupo kaysa mga pagtatangkang manirahan. AngImperyong Persiaay sumalakay mula sa silangan nang maraming beses sa panahon ng 230s hanggang 260s ngunit kalaunan ay tinalo.Isinagawa ni EmperadoDiocleciano(284) ang pagpapanumbalik ng Estado. Tinapos niya ang Principado at ipinakilala angTetrarkiyana naghahangad na dagdagan ang kapangyarihan ng estado. Ang pinakatampok na salik nito ay ang walang-habas na interbensiyon ng Estado hanggang sa antas-lungsod. Kung dati, ang Estado ay nagsumite ng isang panukalang pagbubuwis sa isang lungsod at hinayaan ng lungsod na magpasya sa ibabayad, mula sa kaniyang paghahari ay ginawa ito ng Estado hanggang sa antas ng nayon. Sa isang walang kabuluhang pagtatangka upang makontrol ang implasyon, nagpataw siya ng mgakontrol sa presyona hindi tumagal. Siya o si Constantino ang nagrehiyonalisa ng pangangasiwa ng imperyo na pangunahing nagbago sa paraan ng pamamahala nito sa pamamagitan ng paglikha ng mga rehiyonal na diyosesis. Ang pagkakaroon ng mga panrehiyong yunit ng pananalapi mula 286 ay nagsilbing modelo para sa walang-habas na pagbabagong ito. Pinabilis ng emperador ang proseso ng pag-alis ng utos-militar mula sa mga gobernador. Mula noon, ang administrasyong sibilyan at ang utos-militar ay magkahiwalay. Binigyan niya ang mga gobernador ng higit na tungkulin sa pananalapi at inatasan sila na pangasiwaan ang sistema ng suporta sa lohistika ng hukbo bilang pagtatangka na kontrolin ito sa pamamagitan ng pag-aalis ng sistema ng suporta mula sa kontrol nito. Pinamunuan ni Diocleciano ang silangang kalahati at  tumira saNicomedia, habang iniangat niya siMaximianosa antasAugustong kanlurang kalahati, kung saan pinamumunuan niya ang karamihan mula saMediolanumkapag hindi nag-iikot.Noong 292, lumikha siya ng dalawang 'nakababatang' emperador, ang mga Cesar, isa para sa bawat Augusto. Ang mga ito ay sina Constantius para sa Britanya, Galia, at Espanya na ang luklukan ng kapangyarihan ay nasaTrierat si Licinius saSirmiumsa Balkan. Hindi bago ang pagtatalaga ng isang Cesar: Sinubukan ni Diocleciano ang isang sistemang 'di-dinastikong pagkakasunud-sunod. Sa pagbaba sa puwesto noong 305, umangat ang mga Cesar at sila naman ay humirang ng dalawang kasamahan para sa kanilang sarili.
Matapos ang pagbaba sa puwesto nina Diocleciano at Maximiano noong 305 at isang serye ng mga digmaang sibil sa pagitan ng mga karibal na nag-aangkin sa kapangyarihan ng imperyo, sa mga taon ng 306-313, ang Tetrarkiya ay inabandona. Nagsagawa si Constantinong Dakila ng isang pangunahing reporma ng burukrasya, hindi sa pamamagitan ng pagbabago ng estruktura ngunit sa pamamagitan ng rasyonalisasyon ng mga kakayahan ng maraming ministro sa mga taong 325-330, matapos niyang talunin siLicinius, ang emperador sa Silangan, sa pagtatapos ng 324. Ang tinatawag naKautusan ng Milanong 313, sa katunayan ay isang piraso ng liham mula kay Licinius sa mga gobernador ng mga silangang lalawigan, ay pagbibigay ng kalayaan sa pagsamba ninuman, kasama na sa mga Kristiyano, at inatasan ang pagpapanumbalik ng mga nakumpiskang pag-aari ng simbahan sa petisyon sa mga bagong nilikha na vicario ng mga diyosesis. Pinondohan niya ang pagtatayo ng maraming simbahan at pinayagan ang kleriko na kumilos bilang mga tagapamagitan sa mga alitang sibil (isang batas na winakasan bago matapos ang pamumuno niya, ngunit ibinalik din). Binago niya ang bayan ngByzantiumbilang kaniyang bagong luklukan, kung saan, gayunpaman, ay hindi opisyal na anupaman kaysa isang tirahan ng imperyo tulad ng Milano o Trier o Nicomedia hanggang sa bigyan ng isang prepekto ng lungsod noong Mayo 359 ni Constantius II, at nagingConstantinopla.
Ang Kristiyanismo sa anyo ng Kredong Niceno ang naging opisyal na relihiyon ng imperyo noong 380, sa pamamagitan ngKautusan ng Tesalonicana inilabas sa ngalan ng tatlong emperador–Gratian, Valentiniano II, atTheodosius I–na malinaw na si Theodosius ang nagtutulak dito. Siya ang huling emperador ng pinag-isang imperyo. Pagkamatay niya noong 395, hinati ng kaniyang mga anak na sinaArcadiusatHonoriusang imperyo saisang kanluranatisang silangangbahagi. Ang luklukan ng pamahalaan sa Kanlurang Imperyong Romano ay inilipat saRavennapagkatapos ngPagkubkob ng Milanonoong 402. Noong ika-5 siglo, ang karamihan sa mga emperador mula 430 ay nanirahan sa kabeserang lungsod, Roma.
Ang Roma, na nawala ang pangunahing papel nito sa pamamahala ng imperyo, aydinambong noong 410ng mgaVisigodongpinamunuan niAlarico I,ngunit napakaliit na pinsalang pisikal ang nagawa, na ang karamihan ay inayos din. Ang hindi madaling mapalitan ay ang mga natangay na bagay tulad ng likhang sining na pinalamutian at mga bagay sa tahanan na ninakaw. Pinaganda ng mga papa ang lungsod ng mga naglalakihang basilika, tulad ngSanta Maria Maggiore(sa pakikipagtulungan ng mga emperador). Ang populasyon ng lungsod ay bumagsak mula 800,000 hanggang 450-500,000 sa panahong ang lungsod ay dinambong noong 455 niGenserico, hari ng mgaBandalo.Hindi napigilian ng mahihinang emperador ng ikalimang siglo ang pagkabulok, na humantong sa pagtitiwalag kayRomulo Augustulonoong 22 Agosto 476, na minarkahan ang pagtatapos ng Kanlurang Imperyong Romano at, para sa maraming istoryador, ang simula ngGitnang Kapanahunan.Ang pagbagsak ng populasyon ng lungsod ay sanhi ng pagkawala ng pang-angkat ng trigo mula sa Hilagang Africa, mula 440 pataas, at ang pagkaayaw ng mga senador na panatilihin ang mga donasyon upang suportahan ang isang populasyon na masyadong malaki para sa limitadong rekurso. Gayumpaman, pinagsumikapang panatilihin ang monumental na sentro, ang Palatino, at ang mga pinakamalaking paliguan, na patuloy na pinagana hanggang sa pagkubkob ng mga Gotiko noong 537. Ang malalaking paliguang Constantino sa Quirinal ay iniayos pa noong 443, at ang lawak ng pinsala ay ginawang eksaherasyon.Gayumpaman, ang hitsura ng lungsod ay ang pangkalahatang pagkabalaho at pagkaagnas dahil sa malalawak na lugar na inabandona at sa pagbaba ng populasyon. Ang populasyon ay bumaba mula sa 500,000 ng 452 patungo sa 100,000 ng 500 AD (marahil ay mas malaki, kahit na walang tiyak na bilang ang maaaring malaman). Matapos ang pagkubkob ng mga Gotiko noong 537, ang populasyon ay bumaba pa sa 30,000 ngunit tumaas sa 90,000 sa ilalim ng pagka-papa niGregorio ang Dakila.Ang pagbaba ng populasyon ay sumabay sa pangkalahatang pagbagsak ng urbanong pamumuhay sa Kanluran noong ikalima at ikaanim na siglo, na may kaunting mga natatangi. Ang pamamahagi ng trigo ng estado na umaakay sa mas mahirap na mga kasapi ng lipunan ay nagpatuloy hanggang sa ikaanim na siglo at marahil ay pinigilan ang lalong pagbagsak ng populasyon.Ang mga numero ng 450,000-500,000 ay batay sa dami ng baboy, 3,629,000 lbs. ipinamahagi sa mas mahihirap na Romano sa loob ng limang buwan ng taglamig sa tantos ng limang Romanong lbs bawat tao bawat buwan, sapat para sa 145,000 katao o 1/4 o 1/3 ng kabuuang populasyon.Ang pamamahagi ng butil sa 80,000 may hawak ng boleto nang sabay-sabay ay nagmumungkahi ng 400,000 (itinakda ni Augusto ang bilang sa 200,000 o ikalimang bahagi ng populasyon).
Ang Obispo ng Roma, na tinawag naSanto Papa, ay mahalaga mula pa noong mga unang araw ng Kristiyanismo dahil sa pagkamartir doon ng parehong apostol na sinaPedroatPablo. Ang mga Obispo ng Roma ay nakita rin (at nakikita pa rin ng mga Katoliko) bilang kahalili ni Pedro, na itinuturing na unang Obispo ng Roma. Sa gayon ang lungsod ay nagkaroon ng mas nakaangat na halaga bilang sentro ngSimbahang Katolika. Matapos angpagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romanonoong 476 AD, ang Roma ay unang nasa ilalim ng kontrol niOdoacerat pagkatapos ay naging bahagi ngKahariang Ostrogodobago bumalik sa kontrol ngSilangang Romanopagkatapos ngDigmaang Gotiko, na sumalanta sa lungsod546at550. Ang populasyon nito ay bumulusok mula sa higit sa isang milyon noong 210 AD hanggang 500,000 noong 273hanggang 35,000 pagkatapos ng Digmaang Gotiko (535-554).Nabawasan ang dating malawak na lungsod at naging mga pangkat ng mga tinitirahang gusali na magkakalayo at pinapalibutan ng malalaking pook ng mga labi, masusukal na lugar, anihan ng vino, at mga palengkeng halamanan.Pangkalahatang itinuturing na ang populasyon ng lungsod hanggang 300 AD ay 1 milyon (tinatayang mula 2 milyon hanggang 750,000) na bumababa sa 750–800,000 noong 400 AD, 450-500,000 noong 450 AD, at bumaba sa 80-100,000 noong 500 AD (bagaman maaaring dalawang beses ito).
Matapos angpagsalakay ng mga Lombardo sa Italya, ang lungsod ay nanatiling Bisantino sa pangalan, ngunit sa totoo, ang mga papa ay sumunod sa isang patakaran ng balanse sa pagitan ng mgaBisantino,Franco, atLombardo.Noong 729, ibinigay ng Lombardong hari na siLiutprandang hilagang bayan ng Latium ngSutrisa Simbahan, ang simula ng temporal na kapangyarihan nito.Noong 756, matapos talunin niPepin ang Maikliang Lombardo, ay ibininigay sa Papa ang temoral na kapangyarihan sa Dukadong Romano at saExarkado ng Ravenna, sa gayon nalikha angEstado ng Simbahan.Mula sa panahong ito, sinubukan ng tatlong kapangyarihan na mamuno sa lungsod: ang papa, ang maharlika (kasama ang mga pinuno ng mga milisya, ang mga hukom, ang Senado at ang populasyon), at ang haring Franco, bilang hari ng mga Lombardo, patricius, at Emperador.Ang tatlong partidong ito (teokratiko, republikano, at imperyal) ay isang katangian ng buhay Romano sa buong Gitnang Kapanahunan.Noong gabi ng Pasko ng 800, siCarlomagnoay kinoronahan sa Roma bilang emperador ngBanal na Imperyong RomanoniPapa Leo III. Sa pagkakataong iyon, ang lungsod ay naglatag sa kauna-unahang pagkakataon ng dalawang kapangyarihan na ang pakikibaka para sa kontrol ay magiging madalas sa Gitnang Kapanahunan.
Noong 846, ang mga Arabong Muslim ay nagkaroon nghindi matagumpay na pagsugod sa mga pader ng lungsod, ngunit nagawang mandambong sa basilika niSan Pedroat San Pablo, parehong nasa labas ng pader ng lungsod.Matapos ang pag-agnas ngkapangyarihang Carolingio, ang Roma ay nabiktima ng kaguluhang piyudal: maraming marangal na pamilya ang nagtunggalian sa pagkapapa, sa pagka-emperador, at sa bawat isa. Ito ang mga panahon ninaTeodoraat kaniyang anak na siMarozia, mga kerida at ina ng ilang papa, at niCrescentius, isang makapangyarihang piyudal na panginoon, na nilabanan ang sina EmperadorOtto IIatOtto III.Ang mga eskandalo sa panahong ito ang nagtulak upang ireporma ng papado ang sarili nito. Ang halalan ng papa ay inilaan na lamang sa mga kardinal, at sinubukan ang reporma ng klero. Ang puwersa sa likod ng pagpapanibago na ito ay ang mongheng siIldebrando da Soana, na dating nahalal ng papa sa ilalim ng pangalangGregoryo VIIat naging kasangkot saKontrobersiyang Investiduraslaban kay EmperadorHenry IV.Kasunod nito, ang Roma aydimambong at sinunogng mgaNormandosa ilalim niRobert Guiscardna pumasok sa lungsod nang may suporta sa Papa, at matapos ay kinubkob angCastel Sant'Angelo.
Sa panahong ito, ang lungsod ay nagsasariling pinamunuan ng isangsenatoreopatrizio. Noong ika-12 siglo, ang pamamahala na ito, tulad ng ibang mga lungsod sa Europa, ay umunlad at nagingkomuna, isang bagong anyo ng organisasyong panlipunan na kinokontrol ng mga bagong mayamang uri.Nakipaglaban si PapaLucio IIlaban sa komunang Romano, at ang pakikibaka ay ipinagpatuloy ng kaniyang kahalili na siPapa Eugenio III: sa yugtong ito, ang komuna, kaalyado ng aristokrasya, ay suportado niArnaldo da Brescia, isang monghe na isang relihiyoso at repormistang panlipunan.Pagkamatay ng papa, si Arnaldo ay dinala ng ibinilanggo niAdriano IV, at minarkahan ang pagtatapos ng awtonomiya ng komuna.Sa ilalim niPapa Inocencio III, na ang pamamahala ay minarkahan ang rurok ng papado, nilusaw ng komuna ang senado, at pinalitan ito ng isangSenatore, na napapailalim sa papa.
Sa panahong ito, ang pagkapapa ay gumampan ng isang sekular na halaga saKanlurang Europa, na madalas na kumikilos bilang mga tagapamagitan sa pagitan ng mga Kristiyanongmonarkoat gumagamit ng mga karagdagang kapangyarihang pampolitika.
Noong 1266, siCarlos ng Anjou, na patungo sa timog upang labanan angHohenstaufensa ngalan ng papa, ay hinirang na Senador. Itinatag ni Carlos angSapienza, ang unibersidad ng Roma.Sa panahong iyon namatay ang papa, at ang mga kardinal, na ipinatawag saViterbo, ay hindi mapagsang-ayon sa kaniyang kahalili. Nagalit ang mga tao sa lungsod, at tinapyasan ng bubong ang gusali kung saan sila nagtipon hanggang sila ay magnomina ng bagong papa. Minarkahan nito ang pagsilang ngkongklabe.Sa panahong ito ang lungsod ay nasira rin ng tuloy-tuloy na labanan sa pagitan ng mga maharlikang pamilya:Annibaldi,Caetani,Colonna,Orsini,Conti, nakapugad sa kanilang mgakutana itinayo sa itaas ng mga sinaunang gusaling Romano, at nilabanan ang bawat isa upang makontrol ang papado.
SiPapa Bonifacio VIII, ipinanganak na Caetani, ay ang huling papa na lumaban para saunibersal na pamumunong simbahan; ipinahayag niya ang isang krusada laban sapamilya Colonnaat, noong 1300, tumawag para sa unangHubileo ng Kristiyanismo, na nagdala ng milyon-milyongperegrinosa Roma.Gayunpaman, ang kaniyang pag-asa ay dinurog ng haring Pransiya na siFelipe ang Patas, na kinulong siya at pinatay saAnagni.Pagkatapos, isang bagong papa na matapat sa Pranses ang hinalal, at ang papado ay pansamantalanginilipatsaAvignon(1309–1377).Sa panahong ito ay napabayaan ang Roma, hanggang sa isang plebong siCola di Rienzo, ang iniluklok.Isang idealista at mahilig sa sinaunang Roma, ipinangarap ni Cola ang muling pagsilang ng Imperyong Romano. Matapos angkinin ang kapangyarihang may titulongTribuno, ang kaniyang mga reporma ay tinanggihan ng mamamayan.Sapilitang pinalayas, si Cola ay bumalik bilang bahagi ng kasamahan ni KardinalAlbornoz, kung kanino pinaubaya ang pagpapanumbalik ng kapangyarihan ng Simbahan sa Italya.Bumalik sa kapangyarihan para sa isang maikling panahon, sa lalong madaling panahon, si Cola ay tinugis ng mamamayan, at sinakop ni Albornoz ang lungsod. Noong 1377, ang Roma ay naging luklukan muli ng papado sa ilalim niGregorio XI.Ang pagbabalik ng papa sa Roma sa taong iyon ay nagpakawala ngPaghahating Kanluranin(1377–1418), at sa susunod na apatnapung taon, ang lungsod ay naapektuhan ng mga pagkakahati-hating umuga sa Simbahan.
Noong 1418, inayos ngKonseho ng ConstanciaangPaghahating Kanluranin, at isang Romanong papa, siMartin V, ang hinalal.Dinala nito sa Roma ang isang siglo ng panloob na kapayapaan, na minarkahan ang pagsisimula ngRenasimiyento.Ang naghaharing papa hanggang sa unang kalahati ng ika-16 na siglo, mula kayNicolas V, tagapagtatag ngAklatang Vaticano, hanggang kayPío II, humanista at palabasa, mula kaySixto IV, isang mandirigmang papa, hanggang kayAlejandro VI, imoral atnepotista, mula kayJulio II, sundalo at tagapagtaguyod, hanggang kayLeo X, na nagbigay ng kaniyang pangalan sa panahong ito ("ang siglo ni Leo X"), lahat ay nagbuhos ng kanilang lakas para sa kadakilaan at kagandahan ng Walang-hanggang Lungsod at sa pagtangkilik ng mga sining.
Sa mga taong iyon, ang sentro ngRenasimiyentong Italyanoay lumipat mula sa Florencia tungo sa Roma. Ang mga kamangha-manghang obra, tulad ng bagongBasilika ni San Pedro, angKapilya Sistina, atPonte Sisto(ang unang tulay na itinayo sa buongTibermula pa noong unang panahon, bagaman ay nakatayo sa mga Romanong pundasyon) ay itinayo. Upang magawa iyon, ang Papa ay nakipagsalamuha sa mga pinakamahusay na artista ng panahong iyon, kasama sinaMichelangelo,Perugino,Raphael,Ghirlandaio,Luca Signorelli,Botticelli, atCosimo Rosselli.
Ang panahon ay kasumpa-sumpa rin dahil sa katiwalian ng mga papa, na may maraming ama na kamag-anak, na kasangkot sanepotismoatsimoniya. Humantong ito saRepormasyonat, sa kabilang banda, angKontra-Repormaay bunga na rin ng katiwalian ng mga Santo Papa at ang malaking gastos para sa kanilang mga proyekto. Sa ilalim ng kalabisan at kayamanan ng mga papa, ang Roma ay nabago bilang isang sentro ng sining, tula, musika, panitikan, edukasyon, at kultura. Nagawang makipagkumpitensiya ng Roma sa iba pang pangunahing lungsod ng Europa ng panahong iyon sa mga salik ng kayamanan, kadakilaan, mga sining, pag-aaral, at arkitektura.
Lubos na binago ng Renasimiyento ang hitsura ng Roma, na may mga obra tulad ngPietàni Michelangelo at mga fresco sa mgaApartamentong Borgia. Narating ng Roma ang rurok na karangalan sa ilalim niPapa Julio II(1503–1513) at ng mga kahalili na sinaLeo XatClemente VII, kapuwa mga miyembro ngpamilya Medici.
Sa dalawampung taong panahong ito, ang Roma ay naging isa sa pinakadakilang sentro ng sining sa buong mundo. Ang lumang Basilika ng San Pedro na itinayo ni Emperador DakilangConstantino(na noon ay nasa isang sira-sira nang kalagayan) ay giniba at muling itinayo. Ang lungsod ay naging tahanan ng mga artista tulad ngGhirlandaio,Perugino,Botticelli, atBramante, na nagtayo ng templo ngSan Pietro in Montorioat nagplano ng isang mahusay na proyekto upang ayusin ang Vaticano. Si Rafael, na sa Roma ay naging isa sa mga pinakatanyag na pintor ng Italya, ay lumikha ng mga fresco saVilla Farnesina, ang mgaKuwarto ni Rafael, at maraming pang ibang tanyag na pinta. Sinimulan ni Michelangelo ang dekorasyon ng kisame ng Kapilya Sistina at inukit ang sikat na estatwa ngMoisespara sa nitso ng Julio II.
Naging mayabong ang ekonomiya nito, dahil na rin sa pagkakaroon ng maraming mananalaping Tuscano, kasama na siAgostino Chigi, na kaibigan ni Rafael at isang tagapagtaguyod ng sining. Bago ang kaniyang maagang pagkamatay, isinulong din ni Rafael sa kauna-unahang pagkakataon ang pangangalaga sa mga sinaunang labi. AngDigmaan ng Liga ng Cognacay naging sanhi ng unang pandarambong ng lungsod sa higit sa limang daang taon mula noongnakaraang insidente; noong 1527,dinambongng mgaLandsknechtni EmperadorCarlos Vang lungsod, na nagdulot ng biglaang pagtatapos sa ginintuang panahon ng Renasimiyento sa Roma.
Simula saKonsilyo ng Trentonoong 1545, sinimulan ng Simbahan ang Kontra-Reporma bilang tugon sa Repormasyon. Ito ay isang malakihang alitan hinggil sa awtoridad ng Simbahan sa mga bagay na espiritwal at mga ugnayan sa gobyerno. Ang pagkawala ng kumpiyansang ito ay humantong sa pangunahing pagbabago ng kapangyarihang palayo sa Simbahan.Sa ilalim ng mga papa mula kayPio IVhanggang saSixto V, ang Roma ay naging sentro ng repormang Katolisismo at nakita ang pagbuo ng mga bagong monumento na ipinagdiriwang ang papado.Ang mga papa at kardinal ng ika-17 at unang bahagi ng ika-18 siglo ay nagpatuloy sa kilusan sa pamamagitan ng pagpapayaman sa tanawin ng lungsod ng mga gusaling baroko.
Ito ay isa pang panahon ng nepotismo. Ang mga bagong maharlikang pamilya (Barberini,Pamphili,Chigi,Rospigliosi,Altieri,Odescalchi) ay protektado ng kani-kanilang papa, na nagtayo ng malalaking gusaling baroko para sa kanilang mga kamag-anak.SaPanahon ng Pagkamulat, ang mga bagong idea ay umabot sa Walang-Hanggang Lungsod, kung saan suportado ng papado ang mga arkeolohikong pag-aaral at pinahusay ang kapakanan ng mga tao.Ngunit hindi lahat ay naging maayos para sa Simbahan sa panahon ng Kontra-Reporma. Mayroong mga kakulangan sa mga pagtatangka na igiit ang kapangyarihan ng Simbahan, isang kapansin-pansin na halimbawa noong 1773 nang pilitin ng mga puwersang sekular si Papa Clemento XIV nausigin ang ordeng Heswita.
Ang pamamahala ng mga Papa ay nagambala ng panandaliangRepublikang Romano(1798-1800), na itinaiag sa ilalim ng impluwensiya ngHimagsikang Pranses. Ang mgaEstadong ng Simbahanay naibalik noong Hunyo 1800, ngunit sa panahon ng paghahari niNapoleon, ang Roma ay isinama bilang isangDépartementngImperyo ng Pransiya: una bilangDépartement du Tibre(1808-1810) at pagkatapos ay bilangDépartement Rome(1810–1814). Matapos ang pagbagsak ni Napoleon, ang mga Estadong ng Simbahan ay muling itinatag ng isang desisyon ngKongreso ng Viennanoong 1814.
Noong 1849, isangpangalawang Republikang Romanoang ipinahayag sa loob ng isang taon ng mgarebolusyon noong 1848. Ang dalawa sa mga pinakamaimpluwensiyang pigura ngpag-iisa ng Italya, na sinaGiuseppe MazziniatGiuseppe Garibaldi, ay lumaban para sa pansamantalang republika.
Naging pokus ang Roma buhat ng pag-asang mapag-isa ang Italya matapos mapag-isa ang mga natitirang bahagi ng Italya bilangKaharian ng Italyanoong 1861 nang may pansamantalang kapital saFlorencia. Sa taong iyon idineklara ang Roma na kabesera ng Italya kahit na nasa ilalim pa rin ito ng kontrol ng Papa. Noong 1860s, ang huling mga bahid ng mga Estadong Papa ay nasa ilalim ng proteksiyon ng Pransiya buhat ngpatakarang panlabasniNapoleon III. Ang mga hukbo ng Pransiya ay nakadestino sa rehiyon sa ilalim ng kontrol ng Papa. Noong 1870 ang hukbong Pranses ay umatras dahil sa pagsiklab ngDigmaang Prangko-Pruso. Nakuha ng mga hukbong Italyano angRomana pumapasok sa lungsod sa pamamagitan ng isang butas malapit saPorta Pia. Ipinahayag niPapa Pio IXna siya ay isangbilanggo sa Vaticano. Noong 1871 ang kabesera ng Italya ay inilipat mula sa Florencia patungong Roma.Noong 1870 ang populasyon ng lungsod ay 212,000, marami na ring nakatira lampas sa mga hangganan ng sinaunang lungsod. Noong 1920, ang populasyon ay 660,000. Ang isang makabuluhang bahagi ay nanirahan sa labas ng mga pader sa hilaga at sa pagtawid ng Tiber sa lugar ng Vaticano.
Makalipas ang ilang sandali matapos angUnang Digmaang Pandaigdig, sa huling bahagi ng 1922, nasaksihan ng Roma ang paglakas ngPasismong Italyanopinangunahan niBenito Mussolini, na namuno sa isangmartsa sa lungsod. Inalis niya ang demokrasya noong 1926, at kalaunan ay nagdeklara ng isang bagongImperyo ng Italyaat nakikipag-alyansa ito saAlemanyang Nazinoong 1938. Giniba ni Mussolini ang  malalaking bahagi ng sentro ng lungsod upang makapagtayo ng malalawak na mga daan at mga plaza upang ipagdiwang ang pasistang rehimen, muling pagkabuhay, at pagluwalhati ng klasikong Roma.Ang panahon sa pagitan ng mga digmaan ay kakikitaan ng isang mabilis na paglaki ng populasyon ng lungsod na lumampas sa isang milyong naninirahan makalipas ang 1930. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, dahil sa mga iniingatan at pinahahalagahang yamang-sining at sa pag-iral ng Vaticano, higit na nakatakas ang Roma sa kalunus-lunos na sinapit ng iba pang lungsod sa Europa. Gayunpaman, noong ika-19 ng Hulyo 1943, angdistrito ng San Lorenzoaybinomba ng mga puwersang Anglo-Amerikano, na nagresulta sa halos 3,000 agarang pagkamatay at 11,000 sugatan kung saan 1,500 pa ang namatay. Si Mussolini ay inaresto noong Hulyo 25. Sa petsa ngItalyanong Armistisyo, 8 Setyembre 1943, ang lungsod ay sinakop ng mga Aleman. Idineklara ng Papa na ang Roma ay isangbukas na lungsod. Ito ay napalaya noong 4 Hunyo 1944.
Ang Roma ay lubos na umunlad pagkatapos ng digmaan bilang bahagi ng "ekonomikong himala ng Italya" buhat ng rekonstruksiyon at modernisasyon noong 1950s at unang bahagi ng 1960. Sa panahong ito, sa mga taon ngla dolce vita("ang matamis na buhay"), ang Roma ay naging isang kaakit-akit na lungsod, na may mga tanyag na klasikong pelikula tulad ngBen Hur,Quo Vadis,Roman Holiday,atLa Dolce Vita,na kinunan sa tanyag naEstudyong Cinecittàng lungsod. Ang paglago ng populasyon ay nagpatuloy hanggang sa kalagitnaan ng 1980s nang angkomunaay mayroong higit sa 2.8 milyong mga residente. Pagkatapos nito, ang populasyon ay mabagal na bumaba nang nagsilipat ang mga tao sa mga kalapit na mga suburb.
Ang EUR (inisyal na itinalagang E 42) ay pook pantirahan at pangnegosyo sa timog-kanluran ng sentro ng lungsod. Ang rehiyon ay orihinal na pinili noong 1930s bilang pook ng 1942 World Fair, na planong buksan niBenito Mussoliniupang ipagdiwang ang 20 taon ngpasismo. Ang mga titik na EUR ay nangangahulugangEsposizione Universale Roma. Ang EUR ay idinisenyo rin upang idirekta ang pagpapalawak ng lungsod sa timog-kanluran at dagat at upang maging isang bagong sentro ng lungsod sa Roma. Ang huling disenyo ay ipinakita noong 1939 ngunit dahil saIkalawang Digmaang Pandaigdigang eksibisyon ay hindi kailanman nangyari at ang konstruksiyon ay itinigil noong 1942. Matapos ang giyera, ang hindi natapos na mga pasilidad ng EUR ay malubhang napinsala. Gayumpaman, nagpasya ang mga awtoridad ng Roma na ang EUR ay maaaring maging simula ng isang sentro ng negosyo sa lunsod, at ang mga hindi natapos na mga gusali mula sa panahong pasista ay nakumpleto noong 1950s at 1960s. Ang mga mas bagong gusali ay itinayo rin para sa paggamit ng mga tanggapan at serbisyo ng gobyerno, sa gitna ng malalaking hardin at parke. Ang EUR ay halos buong nakumpleto para sa mgaPalarong Olimpiko noong 1960.
Ang Roma ay bumubuo ng isang komunangspeciale, na pinangalanang"Roma Capitale",at ang pinakamalaki kapuwa sa lawak at sa populasyon sa 8,101comuning Italya. Ito ay pinamamahalaan ng isang alkalde at isang konseho ng lungsod. Ang luklukan ng komuna ay angPalazzo SenatoriosaBurol Capitolino, ang makasaysayang luklukan ng pamahalaang lungsod. Ang lokal na administrasyon sa Roma ay karaniwang tinutukoy bilang"Campidoglio", ang Italyanong pangalan ng burol.
Mula pa noong 1972, ang lungsod ay hinati sa mga lugar pang-administratibo, na tinatawag namunicipi(isahanMunicipio) (hanggang 2001 na pinangalanangcircoscrizioni).Sa mga kadahilanang pang-administratibo, nilikha ang mga ito upang mapalawig angdesentralisasyonsa lungsod. Ang bawatmunicipioay pinamamahalaan ng isang pangulo at isang konseho ng dalawampu't limang miyembro na inihahalal ng mga residente nito bawat limang taon. Angmunicipi aymadalas na tumatawid sa mga hangganang tradisyonal, di-pang-administratibong mga dibisyon ng lungsod. Ang municipi ay orihinal na 20, pagkatapos ay ginawang 19,at noong 2013, ang kanilang bilang ay binawasan at naging 15.
Ang Roma ay nahahati rin sa magkakaibang uri ng mga di-administratibong yunit. Ang makasaysayang sentro ay nahahati sa 22rioni, na ang lahat ay matatagpuan sa loob ngmga Pader Aurelianomaliban saPratiatBorgo. Nagmula ang mga ito mula sa14 na rehiyon ng Augustong Roma, na binago noong Gitnang Kapanahunan hanggang magingmedyebal na rioni.SaRenasiiyento, sa ilalim ng PapaSixto V, umabot ulit sa labing-apat, at ang kanilang mga hangganan sa wakas ay itinakda sa ilalim niPapa Benedicto XIVnoong 1743.
Naging pansamantala ang isang bagong pagkakahati ng lungsod sa ilalim niNapoleon, at walang seryosong pagbabago sa pag-oorganisa ng lungsod hanggang noong 1870 nang ang Roma ay naging ikatlong kabesera ng Italya. Ang mga pangangailangan ng bagong kabesera ay humantong sa isang matinding paglaki kapuwa sa urbanisasyon at sa populasyon sa loob at labas ng mgapader Aureliano. Noong 1874, isang labinlimang rione, angEsquilino, ay nilikha sa bagong urbanisadong sona ngMonti. Sa simula ng ika-20 siglo, ang iba pang rioni ay nilikha (ang huli ay si Prati–ang nag-iisa sa labas ng mga Pader niPapa Urbano VIII–noong 1921). Pagkatapos, para sa mga bagong pagkakahating pang-administratibo ng lungsod, ginamit na ang terminong "quartiere". Ngayon ang lahat ng rioni ay bahagi ng unang Municipio, na samakatuwid ay ganap na nag-tutugma samakasaysayang lungsod(Centro Storico).
Ang Roma ay ang pangunahing bayan ngKalakhang Lungsod ng Roma Capital, na sinimulang pairalin noong Enero 1, 2015. Pinalitan ng Kalakhang Lungsod ang datingprovincia di Roma, na kinabibilangan ng lugar ng kalakhang kinasasakupan ng lungsod at umaabot pa sa hilaga hanggang saCivitavecchia. Ang Kalakhang Lungsod ng Roma ang may pinakamalaking lupaing sakop sa Italya. Sa 5,352 square kilometre (2,066 mi kuw), ang mga sukat nito ay maihahambing sa rehiyon ngLiguria. Bukod dito, ang lungsod ay ang kabesera rin ng rehiyon ngLazio.
Ang Roma ang pambansang kabesera ng Italya at ang luklukan ngPamahalaang Italyano. Ang mga opisyal na tirahan ngPangulo ng Republikang Italyanoat ngPunong Ministro ng Italya, ang mga luklukan ng parehong tanggapan ngParlamentong Italyanoat ngKonstitusyonal na Korte ng Italyaay matatagpuan sa sentrong pangkasaysayan. Ang mga ministro ng estado ay nakakalat sa lungsod; kasama rito ang Ministro ng Ugnayang Panlabas, na matatagpuan saPalazzo della Farnesinamalapit sa estadio Olimpiko.
Ang Roma ay nasa rehiyon ngLazionggitnang ItalyasaIlog Tiber(Italyano:Tevere). Ang orihinal na kapitbahayan ay umunlad sa mga burol na nakaharap sa isang tawiran ng ilog sa tabi ngPulo ng Tiber, ang tanging natural na tawiran ng ilog sa lugar na ito. Ang Roma ng mga Hari ay itinayo sa pitong burol: angBurol Aventino,Burol Celio,Burol Capitolino,Burol Esquilino,Burol Palatino,Burol Quirinal, atBurol Viminal. Ang modernong Roma ay sumasakop din ng isa pang ilog, angAniene, na dumadaloy papuntang Tiber sa hilaga ng sentrong pangkasaysayan.
Kahit na ang sentro ng lungsod ay nasa 24 kilometro (15 mi) papaloob mula saDaga Tireno, ang teritoryo ng lungsod ay sakop hanggang sa baybayin na kung saan naroon ang timog-kanlurang distrito ngOstia. Ang altitudo ng sentrong bahagi ng Roma ay mula 13 metro (43 talampakan)taas mulasa nibel ng dagat(sa kinatatayuan ngPanteon) hanggang 139 metro (456 talampakan)taas mulasa nibel ng dagat(sa tuktok ngMonte Mario).Ang Komuna ng Roma ay sumasakop sa kabuuang lawak ng 1,285 kilometro kuwadrado (496 me kuw), kasama ang maraming parke at mapupunong lugar.
Sa buong kasaysayan ng Roma, ang mga hangganan ng lungsod ay itinuturing na lugar sa loob ng mga pader ng lungsod. Orihinal, ang mga ito ay binubuo ngPader Serviano, na itinayo labindalawang taon pagkatapos ng pandarambong ng mgaGalosa lungsod noong 390 BK. Naglalaman ito ng karamihan sa mga burol ng Esquilino at Celio, pati na rin sa kabuuan ng natitirang lima. Lumaki ng Roma labas ng Pader Serviano, ngunit wala nang pader ang itinayo hanggang sa halos 700 taong lumipas, nang, noong 270 AD, sinimulan ng EmperorAurelianoang pagtatayo ngmga Pader Aureliano. Ito ay halos 19 kilometro (12 mi) haba, at naging pader pa rin na kinailangang butasin ng mga hukbo ngKaharian ng Italyanoong 1870. Ang urbanong kinasasakupan ng lungsod ay hinahati sa dalawa sa pamamagitan ng daang singsing nito, angGrande Raccordo Anulare("GRA"), na natapos noong 1962, kung saan binilog ang sentro ng lungsod sa distanisya na mga 10 kilometro (6 mi). Bagaman nang nakumpleto ang singsing ang karamihan sa mga bahagi ng lugar na tinitirhan ay napapaloob nito (bukod sa dating nayon ngOstia, na nasa baybayin ng Tireno), may mga baryo na ng lungsod na itinayo hanggang sa 20 kilometro (12 mi) lagpas nito.
Sakop ngkomunaang isang lugar na halos tatlong beses sa kabuuang lugar sa loob ngRaccordoat maihahalintulad sa lugar sa buong kalakhang lungsod ngMilanoatNapoles, at sa isang lugar na anim na beses na laki ng teritoryo ng mga lungsod na ito. Kasama rin dito ang malalaking lugar ng inabandunang latiang hindi angkop para sa agrikultura o para sa kaunlarang urbano.
Bilang kahihinatnan, ang densidad ngkomunaay hindi ganoon kataas, ang teritoryo nito ay nahahati sa pagitan ng mga matataong lugar at mga lugar na itinalaga bilang mga parke, mgareserbang pangkalikasan, at pang-agrikultura.
Ang Roma ay mayroongklimang Mediteraneo(kategoryang Köppen sa klima:Csa),may mainit, tuyong tag-init, at banayad, mabanas na taglamig.
Ang pangkaraniwang taunang temperatura ay higit sa 21 °C (70 °F) sa araw at 9 °C (48 °F) sa gabi. Sa pinakamalamig na buwan, Enero, ang pangkaraniwang temperatura ay 12.6 °C (54.7 °F) sa araw at 2.1 °C (35.8 °F) sa gabi. Sa pinakamainit na buwan, Agosto, ang pangkaraniwan temperatura ay 31.7 °C (89.1 °F) sa araw at 17.3 °C (63.1 °F) sa gabi.
Disyembre, Enero, at Pebrero ang mga pinakamalamig na buwan, na may pang-araw-araw na temperatura na tinatayang 8 °C (46 °F). Ang mga temperatura sa mga buwang ito sa pangkalahatan ay nag-iiba sa pagitan ng 10 at 15 °C (50 at 59 °F) sa araw at sa pagitan ng 3 at 5 °C (37 at 41 °F) sa gabi, na may mas malamig o mas maiinit na rurok na madalas na nangyayari. Ang pag-ulan ng niyebe ay bihira, na may mahihinang pag-ulan o bugso na nangyayari sa ilang taglamig. Sa pangkalahatan nang walang akumulasyon, at ang mga malakas na pag-ulan ng niyebe ay bihira (ang mga pinakahuling nangyari ay noong 2018, 2012, at 1986).
Ang pangkaraniwangrelatibong kahalumigmiganay 75%, nag-iiba mula 72% sa Hulyo hanggang 77% sa Nobyembre. Ang temperatura ng dagat ay nag-iiba mula sa isang mababang 13.9 °C (57.0 °F) sa Pebrero sa isang mataas na 25.0 °C (77.0 °F) sa Agosto.
Noong 550 BK, ang Roma ang pangalawang pinakamalaking lungsod sa Italya, kung saan angTarentumang pinakamalaki.  Mayroon itong lugar na humigit-kumulang na 285 ektarya (700 akre) at tinatayang populasyon na 35,000. Ang iba pang nagmumukhahi ay naglalatag ng populasyon na nasa ilalim lamang ng 100,000 mula 600 hanggang 500 BK.Nang maitatag ang Republika noong 509 BK ang senso ay nagtala ng populasyon na 130,000. Kasama sa republika ang mismong lungsod at ang agarang nakapalibot. Ang iba pang sanggunian ay nagmumungkahi ng isang populasyon ng 150,000 noong 500 BK. Lumagpas ito sa 300,000 noong 150 BK.
Ang laki populasyon ng lungsod sa panahon ng EmperadorAugustoay pagtatantiya, na mayroong mga batay sa pamamahagi ng palay, pag-angkat ng palay, kapasidad ng akwedukto, hangganan ng lungsod, kapal ng populasyon, mga ulat sa senso, at mga pagpapalagay tungkol sa bilang ng mga hindi naiulat na kababaihan, bata, at mga alipin na nagbibigay ng isang napakalawak na saklaw. Tinantiya ni Glenn Storey ang 450,000 katao, tinatantiya ng Whitney Oates ang 1.2 milyon. Nagbibigay si Neville Morely ng isang malabong pagtatantiya ng 800,000 at ibinukod ang naunang mga mungkahi ng 2 milyon.Paiba-iba ang mga tantiya ng populasyon ng lungsod. Tinantiya ni A.H.M. Jones ang populasyon sa 650,000 sa kalagitnaan ng ikalimang siglo. Ang pinsalang dulot ng mga pandarambong ay maaaring pagmamalabis. Ang populasyon ay nagsimula nang lumiit mula sa huling bahagi ng ika-apat na siglo pataas, bagaman sa kalagitnaan ng ikalimang siglo, tila ang Roma ay nananatiling pinakapopular na lungsod ng dalawang bahagi ng Imperyo.Ayon kay Krautheimer malapit pa rin ito sa 800,000 noong 400 AD; at bumaba sa 500,000 noong 452, at marahil bumababa pa sa 100,000 noong 500 AD. Matapos ang mga Digmaang Gotiko, 535–552, ang populasyon ay maaaring bumulusok pansamantala sa 30,000. Sa panahon ng papado niPapa Gregorio I(590-604), maaaring umabot ito sa 90,000, na dinagdagan ng mga takas.Tinantiya ni Lancon na 500,000 ang populasyon batay sa bilang ng 'incisi' na nakatala bilang karapat-dapat makatanggap ng mga rasyon ng tinapay, langis, at vino; ang bilang ay bumagsak sa 120,000 sareporma ng 419.Si Neil Christie, na sumasangguni sa libreng rasyon para sa pinakamahirap, ay nagtantiya ng 500,000 sa kalagitnaan ng ikalimang siglo at isang sangkapat pa rin ng isang milyon sa pagtatapos ng siglo.Ang Nobela 36 ni EmperadorValentiniano IIIay nagtala ng 3.629 milyong libra ng baboy na ibabahagi sa mga nangangailangan sa 5 libra bawat buwan para sa limang buwan ng taglamig, sapat para sa 145,000 na tatanggap. Ginamit ito upang magmungkahi ng populasyon na mas mababa sa 500,000 lamang. Ang mga daloy ng butil ay nanatiling matatag hanggang sa pag-agaw ng mga natitirang lalawigan ng Hilagang Africa noong 439 ng mgaBandalo, at maaaring bahagyang nagpatuloy nang ganito. Ang populasyon ng lungsod ay bumulusok pa sa mas mababa sa 50,000 katao noongMaagang Gitnang Kapanahunanmula 700 AD pataas. Nagpatuloy ito sa pagtimik o pag-urong hanggang saRenasimiyento.
Nang salakayin ngKaharian ng Italyaang Roma noong 1870, ang lungsod ay may populasyon na humigit-kumulang 225,000. Mas mababa sa kalahati ng lungsod sa loob ng mga pader ang naitayo noong 1881 nang ang populasyon na naitala ay 275,000. Ito ay tumaas sa 600,000 sa bisperas ng Unang Digmaang Pandaigdig. Sinubukan ngpasistangrehimen ng Mussolini na pigilan ang labis na pagtaas ng demograpiko ng lungsod ngunit nabigong pigilan ito nang maabot ang isang milyong katao noong unang bahagi ng 1930.Nagpatuloy ang paglaki ng populasyon pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, sa pamamagitan ng paglakas ng ekonomiya pagkatapos ng giyera. Ang pagdami ng konstruksiyon ay lumikha din ng maraming suburb noong 1950s at 1960s.
Noong kalagitnaan ng 2010, mayroong 2,754,440 residente sa mismong lungsod, habang ilang 4.2 milyong katao pa ang nanirahan sa mas malawak na lugar ng Roma (na maaaring ituring bilang bahagi ng administratibong kalakhang lungsod, na may densidad ng populasyon na halos 800 mga naninirahan/kmna saklaw ang 5,000 km(1,900 mi kuw)). Ang mga menor de edad (batang may edad 18 at mas bata) ay umabot sa 17.00% ng populasyon kumpara sa mga pensiyonado na may bilang na 20.76%. Kumpara ito sa pangkaraniwan sa Italya na 18.06% (menor de edad) at 19.94% (pensiyonado). Ang pangkaraniwang edad ng isang residenteng Romano ay 43 kumpara sa pangkaraniwan sa Italya na 42. Sa limang taon sa pagitan ng 2002 at 2007, ang populasyon ng Roma ay lumago nang 6.54%, habang ang Italya sa kabuuan ay lumago ng 3.56%.Ang kasalukuyang tantos ng kapanganakan ng Roma ay 9.10 ipinapanganak sa bawat 1,000 naninirahan kumpara sa pangkaraniwan sa Italya na 9.45 ang ipinapanganak.
Ang urbanong sakop ng Roma ay lumalagpas sa mga administratibong hangganan lungsod na may populasyon na halos 3.9 milyon.Sa pagitan ng 3.2 at 4.2 milyong tao ang naninirahan sametropolitanong sakop ng Roma.
Ayon sa pinakabagong estadistikang isinasagawa ng ISTAT, humigit-kumulang na 9.5% ng populasyon ay binubuo ng mga hindi Italyano. Halos kalahati ng populasyong migrante ay binubuo ng iba`t ibang pinagmulan sa Europa (higit sa lahat Rumano, Polako, Ukranyo, at Albanes) na bilang ng pinagsamang kabuuang 131,118 o 4.7% ng populasyon. Ang natitirang 4.8% ay may di-Europeong pinagmulan, higit sa lahat ang mga Pilipino (26,933), Bangladesi (12,154), at Tsino (10,283).
AngEsquilinorione, sa labas ngHimpilan ng Tren ng Termini, ay umunlad sa isang malakihang kapitbahayan ng mga migrante. Ito ay tinutukoy bilang Chinatown ng Roma. Ang mga migrante mula sa higit sa isang daang iba't ibang bansa ay naninirahan doon. Isang komersiyal na distrito, naglalaman ang Esquilino ng mga restawran na nagtatampok ng maraming uri ng lutuing pandaigdigan. May mga tindahan ng pakyawan sa damit. Sa 1,300 o higit pang komersiyal na establisimiyento sa distrito, 800 ay pag-aari ng mga Tsino; bandang 300 ay pinamamahalaan ng mga migrante mula sa ibang bansa sa buong mundo; 200 ang pagmamay-ari ng mga Italyano.
Tulad ng natitirang bahagi ng Italya, ang Roma ay higit sa lahat ayKristiyano, at ang lungsod ay naging isang mahalagang sentro ng relihiyon atperegrinasyonsa loob ng maraming siglo. Narito ang batayan ng sinaunang relihiyon ng Roma na maypontifex maximusat kalaunan, ito ang naging luklukan ngVaticanoat ng papa. Bago dumating ang mga Kristiyano sa Roma, angReligio Romana(literal, ang "Relihiyong Romano") ay ang pangunahing relihiyon ng lungsod sa klasikong sinaunang panahon. Ang mga unang diyos na itinatalaga ng mga Romano ay siHupiter, ang Kataas-taasan, at siMarte, ang diyos ng giyera, at ama ng mga kambal nagtatag ng Roma, sinaRomulus at Remus, ayon sa tradisyon. Ang ibang mga diyos tulad ninaVestaatMinervaay pinarangalan. Kumalat din sa Roma ang maraming misteryong kulto, tulad ngMitraismo. Sa kalaunan, matapos maging martir sa lungsod sinaSan PedroatSan Pablo, at ang unang mga Kristiyano ay nagsimulang dumating, ang Roma ay naging Kristiyano, at angLumang Basilika ni San Pedroay itinayo noong 313 AD. Sa kabila ng ilang pagkakagambala (tulad ngpapado sa Avignon), ang Roma ay ilang daang siglo nang tahanan ngSimbahang Katolika Romanaat ngObispo ng Roma, na kilala bilang Papa.
Sa kabila ng katotohanang ang Roma ay tahanan ngLungsod ng Vaticanoat Basilica ni San Pedro, ang katedral ng Roma ay angArsobasilika ni San Juan de Letran, sa timog-silangan ng sentro ng lungsod. Mayroong halos 900 mga simbahan sa Roma sa kabuuan. Bukod sa mismong katedral, kasama sa ilang iba pang kilala ay angBasilica di Santa Maria Maggiore, angBasilika ni San Pablo Extramuros, angBasilica di San Clemente,San Carlo Al Quattro Fontane, at angSimbahan ng Gesù. Mayroon ding mga sinaunangCatacumba ng Romasa ilalim ng lungsod. Maraming institusyong pang-edukasyong pang-relihiyoso din ang nasa Roma, tulad ngPontipikal na Lateranong Unibersidad,Pontipikal na Suriang Biblikal,Pontipikal na Gregoriong Unibersidad, atPontipikal na Suriang Oriental.
Sa mga nagdaang taon, nagkaroon ng paglago sa pamayanangMuslimng Roma, higit sa lahat dahil sa imigrasyon mula sa Hilagang Africa at Gitnang Silangan papunta sa lungsod.Bilang resulta ng pagtaas ng mga lokal na tagapagsanay ng pananampalatayangIslam, isinulong ngkomunaang pagtatayo ngMosque ng Roma, na kung saan ito ang pinakamalaking mosque saKanlurang Europa, na dinisenyo ng arkitektong siPaolo Portoghesiat pinasinayaan noong Hunyo 21, 1995. Mula nang natapos angRepublikang Romano, ang Roma ay sentro rin ng isang mahalagang pamayanan ng mgaHudyo,na dating nakabase saTrastevere, at kalaunan saGhetto ng Roma. Nariyan din ang pangunahing sinagoga sa Roma, angTempio Maggiore.
Ang teritoryo ng Lungsod ng Vaticano ay bahagi ngMons Vaticanus(Burol Vaticano), at ng katabing dating Parang ng Vaticano, kung saan angBasilika ni San Pedro, angApostolikong Palasyo, angKapilya Sistina, at mga museo ay itinayo, kasama ang iba`t ibang gusali. Ang lugar ay bahagi ng RomanongrionengBorgohanggang 1929. Bilang hiwalay mula sa lungsod sa kanlurang pampang ngTiber, ang lugar ay isang suburb na protektado dahil pinaloob sa mga pader niLeo IV, na kalaunan ay pinalawak ang hanggang sa kasalukuyang kutang pader ninaPablo III,Pio IV, atUrbano VIII.
Nang iniaayos angTratadong Letranna lumikha estado ng Vaticano noong 1929, ang mga hangganan ng iminungkahing teritoryo ay naiimpluwensiyahan buhat ng kalakhan nito ay napapaloob sa pabilog na ito. Walang pader sa ilang hangganan, ngunit ang linya ng ilang gusali ang ginagamit na bahagi ng hangganan, at mayroon ding maliit na bahagi ng bagong pader na itinayo.
Kasama sa teritoryo angPiazza San Pietro, na hiwlay mula sa teritoryo ng Italya sa pamamagitan lamang ng isang puting linya sa hangganan ng plaza, kung saan ang hangganan ay sa Piazza Pio XII. Ang Piazza San Pietro ay naabot sa pamamagitan ngVia della Conciliazione, na mula sa Tiber hanggang sa Basilika ni San Pedro. Ang engrandeng tunguhin na ito ay dinisenyo ng mga arkitektong sinaPiacentiniat Spaccarelli, sa mga tagubilin niBenito Mussoliniat alinsunod sa simbahan, matapos ngTratadong Letran. Ayon sa Kasunduan, ang ilangmga pag-aari ng Banal na Luklukanna matatagpuan sa teritoryo ng Italya, higit sa lahat angPapal na Palasyo ng Castel Gandolfoat mgabasilika mayor, ay nagtatamasa ng katayuang ekstrateritoryal na katulad ng mga banyagangembahada.
Ang Roma ay naging pangunahing pook ngperegrinasyong Kristiyanomula pa noongGitnang Kapanahunan. Ang mga tao mula sa buongKakristiyanuhanay bumibisita sa Lungsod ng Vaticano, sa loob ng lungsod ng Roma, ang luklukan ng papado. Ang lungsod ay naging isang pangunahing lugar ngperegrinasyonsa panahon ng Gitnang Kapanahunan. Liban sa maikling panahon bilang isang malayang lungsod sa panahon ngGitnang Panahon, pinanatili ng Roma ang katayuan nito bilang Papal na kabesera at banal na lungsod sa loob ng maraming siglo, kahit na noongsandaling lumipatang Papado saAvignon(1309–1377). Naniniwala ang mga Katoliko na ang Vaticano ay ang huling hantungan ni San Pedro.
Ang mga peregrinasyon sa Roma ay maaaring may kasamang mga pagbisita sa maraming pook, kapuwa sa loob ng Lungsod ng Vaticano at sa teritoryo ng Italya. Ang isang tanyag na pinupuntahan ay anghagdanan ni Pilato. Ayon sa tradisyong Kristiyano ito ay ang mga hakbang na humantong sapraetoriumngPoncio PilatosaHerusalem, na kung saan tumayo siHesukristosa kaniyangPasyonhapapunta sa kaniyang hatol.Ang mga hagdan ay sinasabing dinala sa Roma niElena ng Constantinoplanoong ika-apat na siglo. Sa loob ng daang siglo, angScala Santaay umakit ng mga Kristiyanong peregrino na nagnanais na parangalan ang Pasyon ni Hesus. Kasama sa iba pang lugar na pinupuntahan ng mga peregrino ay ang catacumba na itinayo noong panahong imperyal, kung saan nagdarasal ang mga Kristiyano, inilibing ang kanilang mga patay, at nagsagawa ng pagsamba sa mga panahon ng pag-uusig, at iba't ibangpambansang simbahan(kasama ng mga ito angSan Luigi dei francesiatSanta Maria dell'Anima), o mga simbahang nauugnay na may indibidwal na mga ordeng panrelihiyon, tulad ng sa mgaHeswitaSimbahan ng GesùatSant'Ignazio.
Ayon sa tradisyon, ang mga peregrino sa Roma (pati na rin ang mga debotong Romano) ay bumibisita sapitong simbahang pamperegrino(Italyano:Le sette chiese) sa loob ng 24 na oras. Ang pasadyang ito, ipinag-uutos para sa bawat manlalakbay noong Gitnang Kapanahunan, ay isinakodigo noong ika-16 na siglo ni SanFelipe Neri. Ang pitong simbahan ay ang apat na basilika mayor (San Pedro sa Vaticano,St Pablo Extramuros,San Juan de LetranatSanta Maria Maggiore), habang ang tatlo pa ay angSan Lorenzo fuori le mura(isangMaagang Kristiyanongbasilika),Santa Croce in Gerusalemme(isang simbahang itinatag niElena, ang ina ni Constantino, na naglalaman ng mga labi ng kahoy na sinasabing mula sa banal na krus) atSan Sebastiano fuori le mura(na nasaDaang Apiaat itinayo sa itaas ngmga Catacumba ni San Sebastian).
Ang arkitektura ng Roma sa mga nagdaang siglo ay lubos na umunlad, lalo na mula sa mga estilong Klasiko at Imperyal Romano hanggang sa modernongarkitekturang pasista. Ang Roma ay isa noong sentro ngarkitekturang klasiko, na bumuo ng mga bagong anyo tulad ngarko,simboryo, atboveda.Ang estilongRomanikonoong ika-11, ika-12, at ika-13 siglo ay malawakang ginamit din sa arkitekturang Romano, at kalaunan ang lungsod ay naging isa sa pangunahing sentro ng arkitekturangRenasimiyento,Baroko, atNeoklasiko.
Ang isa sa mga simbolo ng Roma ay angKoliseo(70-80 AD), ang pinakamalakingampiteatrona itinayo sa Imperyong Romano. Orihinal na may kakayahang magpaupo ng 60,000 manonood, ginamit ito para sa labananggladyador. Kabilang sa mga mahahalagang monumento at lugar ng sinaunang Roma angForo ng Roma, angDomus Aurea, angPanteon,Haligi ni Trajano,Palengke ni Trajano, ang mgaCatacumba, angSirko Maximo, ang mgaPaliguan ni Caracalla,Castel Sant'Angelo, angMausoleo ni Augusto, angAra Pacis, angArko ni Constantino, angPyramide ni Cestius, at angBocca della Verità.
Ang mga tanyag na kuwarto ng lungsod ng medieval, na matatagpuan higit sa lahat sa paligid ng Capitolino, ay lubos na giniba sa pagitan ng pagtatapos ng ika-19 na siglo at ng panahong pasista, ngunit maraming kapansin-pansin na mga gusali ang nananatili. Ang mga Basilika na nagmula pa sasinaunang Kristiyanismoay gaya ngSanta Maria la MayoratSan Pablo Extramuros(ang huli ay muling itinayo noong ika-19 na siglo), kapuwa naglalaman ng mga mosaic ng ika-apat na siglo AD. Kapansin-pansin sa kalaunan ang mga  medyebal na mosaic at fresco na matatagpuan din sa mga simbahan ngSanta Maria in Trastevere,Santi Quattro Coronati, atSanta Prassede. Kasama sa mga sekular na gusali ang mga tore, ang pinakamalaki ay angTorre delle MilizieatTorre dei Conti, kapuwa katabi ng Forum ng Roma, at ang malaking panlabas na hagdanan patungo sa basilika ngSanta Maria in Aracoeli.
Marami sa mga sikat na plaza ng lungsod–marami ay malalaki, marilag, at madalas na pinalamutian ng mgaobelisko, ilan ay maliliit at kaakit-akit–ay hinubog noong panahon ng Renasimiyento at Baroko. Ang mga pangunahin ayPiazza Navona,mga Hagdang Espanyol,Campo de' Fiori,Piazza Venezia,Piazza Farnese,Piazza della Rotonda, atPiazza della Minerva. Ang isa sa mga pinakasagisag na halimbawa ng sining Baroko ay angBukal TreviniNicola Salvi. Ang iba pang kilalang mgapalasyong barokong ika-17 siglo ay angPalazzo Madama, ngayon ang luklukan ngItalyanong Senado, at angPalazzo Montecitorio, na ngayon ay ang luklukan ngKamara ng mga Deputado ng Italya.
Noong 1870, ang Roma ang naging kabeserang lungsod ng bagongKaharian ng Italya. Sa panahong ito, angneoklasisismo, isang estilo ng arkitektura na naiimpluwensiyahan buhat ng arkitektura ngunang panahon, ang naging pangunahing impluwensiya sa arkitekturang Romano. Sa panahong ito, maraming dakilang palasyo sa neoklasikong estilo ang itinayo upang maging luklukan ng mga ministeryo, embahada, at iba pang mga ahensiya ng gobyerno. Ang isa sa mga kilalang simbolo ng Romanong neoklasisismo ay angMonumento ni Vittorio Emanuele IIo "Altar ng Ama ng Bayan", kung saan matatagpuan angLibingan ng Di-kilalang Sundalo, na kumakatawan sa 650,000 Italyanong sundalo na namatay sa Unang Digmaang Pandaigdig.
Bilang kabesera ng Italya, ang Roma ay tahanan ng lahat ng punong institusyon ng bansa, kabilang ang Pagkapangulo ng Republika, ang gobyerno (at ang solongMinisteri), ang Parlamento, ang pangunahing korteng panghukuman, at ang mga kinatawang diplomatiko ng lahat ng mga bansa para sa estado ng Italya at sa Lungsod ng Vaticano. Maraming pandaigdigang institusyon ang matatagpuan sa Roma. Kapansin-pansin ang mga pangkultura at pang-agham, tulad ng Suriang Amerikano, Paaralang Briton, Akademyang Pranses, mga Suriang Escandinava, at Suriang Arkeolohikong Aleman. Mayroon ding mga dalubhasang ahensiya ng mga Nagkakaisang Bansa, tulad ngOrganisasyon ng Pagkain at Agrikultura(Food and Agriculture Organizationo FAO). Nasa Roma rin mga pangunahing pandaigdigang organisasyong pampolitika at pangkultura, tulad ngPandaigdigang Pondo para sa Kaunlarang Agrikultural(International Fund for Agricultural Developmento IFAD),Pandaigdigang Program sa Pagkain(World Food Programmeo WFP), angKolehiyong Pangdepensa ng NATO(NATO Defense College) at angPandaigdigang Sentro para sa Pag-aaral ng Pagpapanatili at Pagpapanumbalik ng Pagmamay-aring Pangkultura(International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Propertyo ICCROM).
Ang Roma ay isang pangunahing pambansa at pandaigdigang sentro para sa mas mataas na edukasyon, at naglalaman ng maraming akademya, kolehiyo, at unibersidad. Ipinagmamalaki nito ang sari-saring akademya at kolehiyo, at itinuturing ito bilang isang pangunahing sentrong intelektuwal at pang-edukasyon sa buong mundo, lalo noong panahon ngSinaunang Romaat ngRenasimiyento, kasama ang Florencia.Ayon sa City Brands Index, ang Roma ay itinuturing na pangalawa sa pinakamakasaysayan, pinakaaral, at pinakakultural na kabigha-bighani at magandang lungsod.
Maraming unibersidad at kolehiyo sa Roma Ang unang unibersidad nito, angLa Sapienza(itinatag noong 1303), ay isa sa pinakamalaki sa buong mundo, na may higit sa 140,000 dumadalong mag-aaral; noong 2005, inihanay ito bilang ang ika-33 pinakamahusay na unibersidad sa Europaat noong 2013 ang Pamantasang Sapienza ng Roma ay ang ika-62 sa buong mundo at nangunguna sa Italya saWorld University Rankingsat may katayuan bilang isa sa pangunahing 50 sa Europa at pangunahing 150 pinakamahusay na kolehiyo sa buong mundo.Upang mabawasan ang kasikipan sa La Sapienza, dalawang bagong pamantasang pampubliko ang itinatag noong mga huling dekada:Tor Vergatanoong 1982, atRoma Trenoong 1992. Nasa Roma rin ng LUISS School of Government,pinakamahalagang gradwadong unibersidad ng Italya sa mga larangan ng mga ugnayang panlabas at araling Europeo pati na rin angLUISS Business School, ang pinakamahalagang paaralan ng negosyo sa Italya. Ang RomeISIAay itinatag noong 1973 niGiulio Carlo Arganat ang pinakalumang institusyon ng Italya sa larangan ngdisenyong pang-industriya.
Ang Roma ay isang mahalagang sentro para sa musika, at mayroon itong matinding eksenang musikal, kabilang ang maraming prestihiyosong konserbatoryong pangmusika at sinehan. Kabilang dito nagAccademia Nazionale di Santa Cecilia(itinatag noong 1585), kung saan ang mga bagong bulwagang konsiyerto nito ay itinayo sa bagongParco della Musica, isa sa pinakamalaking pinagdadausan ng musika sa buong mundo. Ang Roma ay mayroon ding isang opera house, angTeatro dell'Opera di Roma, pati na rin ang ilang mga maliliit na institusyong musikal. Isinagawa rin dito ang saPaligsahang Pang-awitin ng Eurovisionnoong 1991 at angMTV Europe Music Awardsnoong 2004.
Nagkaroon din ng kapansing-pansing epekto ang Roma sa kasaysayan ng musika. AngPaaralang Romanoay isang pangkat ng mga kompositor ng primaryang sagradong muskika, na aktibo sa lungsod noong ika-16 at ika-17 siglo, samakatuwid ay sumasaklaw sa huling bahagi ngRenasimiyentoat maagang panahon ngBaroko. Ang termino ay tumutukoy din sa musikang kanilang ginawa. Marami sa mga kompositor ay may direktang koneksiyon saVaticanoat sakapilya ng papa, kahit na nagtatrabaho sila sa maraming simbahan. Sila ay madalas na naiiba sa mga kompositor ngPaaralang Veneciano, isang kasabay na kilusan na mas naging progresibo. Sa ngayon ang pinakatanyag na kompositor ng Paaralang Romano ay siGiovanni Pierluigi da Palestrina, na ang pangalan ay naiugnay sa loob ng apat na raang taong may makinis, malinaw, perpekto, atpolyfoniangperpeksiyon. Gayunpaman, may iba pang kompositor na nagtatrabaho sa Roma, at sa iba't ibang estilo at anyo.
Ang Roma ngayon ay isa sa pinakamahalagang tunguhin ng mga turista sa mundo, dahil sa di-mabilang na mga arkeolohikal at artistikong kayamanan nito, pati na rin para sa kagandahan ng mga natatanging tradisyon nito, kagandahan ng mga malalawak na tanawin, at karangyaan ng kamangha-mangha nitong mga "villa" (mga parke). Kabilang sa mga pinakamahalaga rito ay ang maraming museo–Musei Capitolini, ang mga Museo ng Vaticano, at ang Galleria Borghese at iba pa na nakatuon sa moderno at kapanahon na sining–mgaakwedukto,balong,simbahan,palasyo, makasaysayang, mgamonumentoat mga labi ngForum ng Roma, at angCatacumba. Ang Roma ang pangatlong pinakabinibisitang lungsod sa EU, pagkatapos ng Londres at Paris, at tumatanggap ng tinatayang na 7-10 milyong turista sa isang taon, na kung minsan ay dumodoble sa mga banal na taon. Ang Koliseo (4 milyong turista) at angMuseong Vaticano(4.2 milyong turista) ang ika-39 at ika-37 (ayon sa pagkakasunud-sunod) na pinakapinapasyal na mga lugar sa mundo, ayon sa isang kamakailang pag-aaral.
Ang Roma ay isang pangunahing sentrong arkeolohiko, at isa sa pangunahing sentro ngpagsasaliksik sa arkeolohiyasa buong mundo. Maraming mga surian ng kultura at pananaliksik ang matatagpuan sa lungsod, tulad ngSuriang Amerikano sa Roma,at ang Suriang Suwesa sa Roma.Naglalaman ang Roma ng maramingsinaunang pook, kabilang angForum Romanum,Palengke ni Trajano,Foro ni Trajano,angKoliseo, angPanteon, at napakarami pang iba. AngKoliseo, masasabing isa sa pinakatanyag na mga arkeolohikal na pook ng Roma, ay itinuturing na isangkahanga-hangang pook ng mundo.
Naglalaman ang Roma ng isang malawak at kamangha-manghang koleksiyon ng sining, eskultura,balong,mosaic,fresco, at mga pinta, mula sa lahat ng iba't ibang panahon. Ang Roma ay unang naging isang pangunahing masining na sentro sa panahon ng sinaunang Roma, na may mga porma ng mahalagangRomanong siningtulad ng saarkitektura, pagpipinta, eskultura, at gawaingmosaic. Anggawaing metal,pagpapanday ng barya, at pag-ukit ng hiyas, mga larawanggaring, salaming pigurin,palayok, at mga guhit sa libro ay itinuturing na iba pang likha sa Roma.Nang maglaon ang Roma ay naging isang pangunahing sentro ng sining ngRenasimiyento, dahil ang mga papa ay gumastos ng malaking halaga para sa mga konstruksiyon ng matatayog nabasilika,palasyo,piazza, at mga pampublikong gusali sa pangkalahatan. Ang Roma ay naging isa sa mga pangunahing sentro ng likhang sining ng Renasimiyento sa Europa, pangalawa lamang saFlorencia, at maihahalintulad sa iba pang pangunahing lungsod at sentro ng kultura, tulad ng Paris atVenezia. Ang lungsod ay malubhang naapektuhan ngbaroko, at ang Roma ay naging tahanan ng maraming artista at arkitekto, tulad ninaBernini,Caravaggio,Carracci,Borromini, atCortona.Noong huling bahagi ng ika-18 siglo at simula ng ika-19 na siglo, ang lungsod ay isa sa mga sentro ngDakilang Pasyal,na kung saan ang nakababata at mayayamang Ingles at iba pang mga aristokrata sa Europa ay bumisita sa lungsod upang alamin angsinaunang kultura, sining, pilosopiya, at arkitektura ng Roma. Naging tahanan din ang Roma ng maraming neoklasiko at rococo na artista, tulad ninaPanniniatBernardo Bellotto. Ngayon, ang lungsod ay isang pangunahing sentro ng sining, na may maraming suriang pansiningat mga museo.
Ang Roma ay may lumalagong kaban ng kontemporaneo at modernong sining at arkitektura. Ang Pambansang Galeriya ng Modernong Sining ay may mga obra nina Balla, Morandi, Pirandello, Carrà, De Chirico, De Pisis, Guttuso, Fontana, Burri, Mastroianni, Turcato, Kandisky, at Cézanne sa permanenteng eksibisyon. Sa 2010 binuksan ang pinakabagong pundasyon ng sining ng Roma, isang napapanahong sining at arkitektura ng galeriya na idinisenyo ng kinikilalang Iraqi na arkitektong si Zaha Hadid. Kilala bilangMAXXI - Pambansang Museo ng Sining ng Ika-21 SIglobinabalik nito ang isang sira na lugar na may kapansin-pansin na modernong arkitektura. Nagtatampok ang Maxxing campus na nakatuon sa kultura, mga pang-eksperimentong mga laboratoryo sa pananaliksik, palitan sa internasyonal at pag-aaral at pagsasaliksik. Ito ay isa sa pinakaambisyosong modernong proyekto sa arkitektura kasabay ng Auditorium Parco della Musica niRenzo Pianoat Rome Convention Center, Centro Congressi Italia EUR, sa distrito ng EUR,Massimiliano Fuksasna magbubukas sa 2016.Tampok sa convention center ang isang malaking translucent na lalagyan sa loob kung saan nasuspinde ang isang estrukturang bakal at teflon na kahawig ng ulap at naglalaman ng mga silid pagpupulong at isang awditoryum na may dalawang piazza na nagbubukas sa kapitbahayan sa magkabilang panig.
Ang Roma ay malawak ding kinikilala bilang isangkabesera ng moda. Bagaman hindi ganoong kasinghalaga ng Milano, ang Roma ang pang-apat na pinakamahalagang sentro para sa moda sa buong mundo, ayon sa 2009Global Language Monitorpagkatapos ngMilano, Bagong York, at Paris, na hinigitan pa ang Londres.Ang mga pangunahing marangyang brand ng moda at alahas, tulad ngValentino,Bulgari,Fendi,Laura Biagiotti,Brioni, atRenato Balestra, ay may punong tanggapan o tinatag sa lungsod. Ang iba pang pangunahing label, tulad ngGucci,Chanel,Prada,Dolce & Gabbana,Armani, atVersaceay may boutique sa Roma, pangunahin kasama ang prestihiyoso at marangyangVia dei Condotti.
Ang lutuin ng Roma ay umunlad sa daang siglo at panahon ng mga pagbabago sa lipunan, kultura, at politika. Ang Roma ay naging pangunahing sentrong gastronomo sasinaunang Panahon. Angsinaunang lutuing Romanoay lubos na naimpluwensiyahan ng kultura ng Sinaunang Griyego, at pagkatapos, ang lubos na pagpapalawak ng imperyo ay nagbukas sa mga Romano sa maraming bago, pamprobinsiyang gawi at paraan ng pagluluto. Nang maglaon, sa panahon ngRenasimiyento, ang Roma ay naging kilala bilang isang sentro ng altang lutuin, dahil ang ilan sa pinakamahusay na chef ng panahong iyon ay nagtatrabaho para sa mga papa. Ang isang halimbawa nito ay siBartolomeo Scappi, na isang chef na nagtatrabaho para kayPio IVsa kusina ng Vaticano. Natamo niya ng katanyagan noong 1570 nang mailathala ang kaniyang librong lutuingOperadell'arte del cucinare. Nagtala siya sa aklat ng humigit-kumulang na 1000 recipe nglutuingRenasimiyento at inilarawan ang mga deskarte at kagamitan sa pagluluto, na nagbibigay ng unang kilalang larawan ng isangtinidor.
Sa modernong panahon, ang lungsod ay bumuo ng sarili nitong kakaibang lutuin, batay sa mga produkto ng kalapit naCampagna, tulad ng tupa at gulay (madalas gamitin ang mgaalkatsopas).Sa kahanay, ang mga Romanong Hudyo - naninirahan na sa lungsod mula pa noong ika-1 siglo BK–ay nagpaunlad ng kanilang sariling lutuin, angcucina giudaico-romanesca. Kasama sa mga halimbawa ng Romanong lutuin ang "Saltimboccaalla Romana"–isang hati ng karne ng baka, estilong Romano; tinapunan ng hilaw na hamon at sambong at nilagyan ng puting alak at mantikilya; "Carciofi alla romana"–alkatsopas sa estilong Romano; tinanggal ang mga panlabas na dahon, pinalamanan ng menta, bawang, mga tirang tinapay; "Carciofi alla giudia"–mga alkatsopas na pinirito sa langis ng oliba, tipikal ng pagluluto ng Romanong Hudyo; tinanggal ang mga panlabas na dahon, pinalamanan ng menta, bawang, mga tirang tinapay; "Spaghetti alla carbonara"–spaghettina maybacon,itlog, atpecorino, at "Gnocchidi semolino alla romana"–semolinadumpling, estilong Romano, at marami pang iba.
Tahanan ang Roma ngmga Estudyo ng Cinecittà,ang pinakamalaking pasilidad sa paggawa ng pelikula at telebisyon sa kontinental na Europa at ang sentro ngsinehang Italyano, kung saan marami sa mga pinakamalaking hit sa box office ngayon ang kinukunan. Ang 99 akre (40 ha) na complex ng estudio na 9.0 kilometro (5.6 mi) mula sa gitna ng Roma ay bahagi ng isa sa pinakamalaking pamayanan ng produksiyon sa mundo, pangalawa lamang saHollywood, na may higit sa 5,000 propesyonal–mula sa mga tagagawa ng kasuotan ng sinaunang panahon hanggang sa mga espesyalista sa visual effects. Mahigit sa 3,000 produksiyon ang ginawa na rito, mula sa mga kamakailang tampok tulad ngThe Passion of the Christ,Gangs of New York,HBO'sRome,The Life AquaticatDecameronniDino De Laurentiis, hanggang sa mga klasiko sa sinehan tulad ngBen-Hur,Cleopatra, at ang mga pelikula niFederico Fellini.
Itinatag noong 1937 niBenito Mussolini, ang mga estudio ay binobomba ng mgaAlyadong Kanluraninnoong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong 1950s, ang Cinecittà ang lokasyon ng paggawa ng pelikula para sa maraming malalaking produksyon ng pelikula sa Amerika, at pagkatapos ay naging estudyong pinakanauugnay kayFederico Fellini. Ngayon, ang Cinecittà ay ang nag-iisang studio sa buong mundo na may paunang paggawa, produksiyon, at buong pasilidad ng post-production sa iisang lote, na pinapayagan ang mga direktor at prodyuser na maglakad kasama ang kanilang manuskrito at "mag-walkout" nang may isang nakumpletong pelikula.
Bagaman naiugnay lamang ngayon sa Latin, ang sinaunang Roma ay sa katunayan multilingual. Sa pinakamataas na sinaunang panahon, kabahagi ng mga tribo ngSabinoang lugar ng Roma ngayon sa mga tribong Latin. Ang wikang Sabino ay isa saItalikongpangkat ng mga sinaunang wikang Italyano, kasama ang Etrusko, na kung saan ay magiging pangunahing wika ng huling tatlong haring namuno sa lungsod hanggang sa itatag ang Republika noong 509 BK. Si Urganilla, oPlautia Urgulanilla, asawa ni Emperador Claudio, ay sinasabing nagsasalita ng Etrusko maraming siglo pagkatapos ng petsang ito, ayon sa entrada ni Suetonius kay Claudio. Gayunpaman ang Latin, sa iba't ibang umuusbong na porma, ay ang pangunahing wikang klasiko na Roma, ngunit dahil ang lungsod ay may mga imigrante, alipin, residente, embahador mula sa maraming bahagi ng mundo, ito rin ay maraming wika. Maraming edukadong Romano ang nagsasalita rin ng Griyego, at mayroong isang malaking Griyego, Siriaco, at Hudyong populasyon sa mga bahagi ng Roma bago pa man ang Imperyo.
AngLatinay nagbago sa panahon ng Gitnang Kapanahunan tungo sa isang bagong wika, ang "volgare". Ang huli ay umusbong bilang pagtatagpo ng iba't ibang panrehiyong diyalekto, na dominado ngdiyalektong Toscano, ngunit ang populasyon ng Roma ay nakabuo din ng kanilang sarilingdiyalekto, angRomanesko. AngRomanesco nasinalita sa panahon ng Gitnang Kapanahunan ay katulad ng isang diyalekto ng katimugang Italya, napakalapit sawikang NapolitanongCampania. Ang impluwensiya ng kulturangFlorentinosa panahon ngrenasimiyento, at higit sa lahat, ang imigrasyon sa Roma ng dalawang magkasunod na Florentinong PapangMedici(Leo XatClemente VII) ang naging sanhi ng isang pangunahing pagbabago sa diyalekto, na nagsimulang maging mas kawangis ng mga diyalektong Toscano. Ito ay nanatiling higit na nakakubli sa Roma hanggang sa ika-19 na siglo, ngunit pagkatapos ay lumawak sa iba pang mga sona ngLazio(Civitavecchia,Latina, at iba pa), mula sa simula ng ika-20 siglo, bunga ng tumataas na populasyon ng Roma at sa pagpapabuti ng mga sistema ng transportasyon. Bilang kahihinatnan ng edukasyon at media tulad ng radyo at telebisyon, ang Romanesko ay naging mas katulad sa karaniwang Italyanong diyalekto. Ang panitikan ng diyalekto sa tradisyonal na anyo ng Romanesko ay kasama ang mga akda ng naturang mga manunulat gaya ninaGiuseppe Gioachino Belli(isa sa pinakamahalagang makatang Italyano sa buo),Trilussa, atCesare Pascarella. Ito ay nararapat tandaan kahit na ang Romanesko ay isang "lingua vernacola" (wikang bernakular), nangangahulugang sa daang siglo, wala itong nakasulat na anyo ngunit sinalita lamang ito sa populasyon.
Ang kontemporaneong Romanesco ay pangunahing kinakatawan ng mga tanyag na artista, tulad ninaAlberto Sordi,Aldo Fabrizi,Anna Magnani,Carlo Verdone,Enrico Montesano,Gigi Proietti, atNino Manfredi.
Futbolang pinakatanyag na sport sa Roma, tulad ng sa ibang bahagi ng bansa. Ang lungsod ay nagtanghal ng mga huling laro ng1934atPandaigdigang Kopa ng Futbol 1990. Ang huli ay isinagawa saStadio Olimpico, na tahanang estadio na hinihiram ng kapuwaSerie Aklub naSS Lazio, na itinatag noong 1900, at angAS Roma, na itinatag noong 1927, na ang ribalan saDerby della Capitaleay tanyag na sa kulturang pangkalakasang Romano.Ang mga manlalaro ng futbol na naglalaro para sa mga koponan na ito na ipinanganak din sa lungsod ay nagiging bantog, tulad ninaFrancesco TottiatDaniele De Rossi(kapuwa para sa AS Roma), atAlessandro Nesta(para sa SS Lazio).
Ang Roma ay nagtaghal ngPalarong Olimpiko sa Tag-init 1960, na lubhang nagtagumpay, gamit ang maraming sinaunang pook tulad ngVilla Borgheseat angmga Paliguan ni Caracallabilang mga pinagdausan. Para sa Palarong Olimpiko maraming mga bagong pasilidad ang itinayo, kapansin-pansin ang bagong malaking Olimpikong Estadio (na kung saan ay pinalaki at binago upang itanghal ang ilang kompetisyon at ang huli saPandaigdigang Kopa ng Futbol 1990), angStadio Flaminio, ang Villaggio Olimpico (Pamayanang Olimpiko, nilikha upang itanghal ang mga atleta at muling isinaayos pagkatapos ng mga laro bilang isang distritong pantirahan), ecc.Nagpaanyayaang Roma upang maging tahanan ngPalarong Olimpiko sa Tag-init 2020ngunit inatras ito bago ang deadline sa pagtatala ng mga aplikante.
Dagdag dito, itinanghal sa Roma ng1991 EuroBasketat tahanan ng kinikilalang internasyonal na koponan ng basketball naVirtus Roma. Angrugbyay nakakakuha ng mas maraming manlalaro. Hanggang sa 2011 angStadio Flaminioay ang tahanang estadyo para sapambansang koponan ng unyong rugby ng Italya, na naglalaro saSix Nations Championshipmula pa noong 2000. Ang koponan ay naglalaro ngayon ng mga laro sa bahay sa Stadio Olimpico sapagkat ang Stadio Flaminio ay nangangailangan ng mga gawaing pagsasaayos upang mapabuti ang kapasidad at kaligtasan nito. Ang Roma ay tahanan ng mga lokal na koponan ng unyong rugby tulad ngRugby Roma(itinatag noong 1930 at nagwagi ng limang kampeonatong Italyano, ang huli noong 1999–2000),Unione Rugby Capitolina, atSS Lazio 1927(sangay ng unyong rugby ng multisport club SS Lazio).
Tuwing Mayo, isinasagawa sa Roma ang torneong tennis ngATP Masters Seriessa mga luwad na korte ngForo Italico. Ang pagbibisikleta ay popular matapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ngunit ang katanyagan ay nawawala. Ang Roma ay nagtanghal ng huling bahagi ngGiro d'Italianang tatlong beses, noong 1911, 1950, at 2009. Ang Roma ay tahanan din ng iba pang mga koponan sa palakasan, kabilang ang volleyball (M. Roma Volley),handball, owaterpolo.
Ang Roma ay nasa gitna ng paikot na network ng mga kalsada na halos sumusunod sa mga linya ng mga sinaunang kalsadang Romano na nagsimula saBurol Capitolinona iniugnay ang Roma sa imperyo nito. Ngayon ang Roma ay binilog, sa layo na halos 10 kilometro (6 mi) mula sa Capitol, sa pamamagitan ng daang-singsing (angGrande Raccordo AnulareoGRA).
Dahil sa lokasyon nito sa gitna ng tangway ng Italya, ang Roma ang punong pusod ng riles para sa gitnang Italya. Ang pangunahing estasyon ng riles ng Roma, angTermini, ay isa sa pinakamalaking estasyon ng riles sa Europa at ang pinakaginagamit sa Italya, na may halos 400 libong manlalakbay na dumadaan araw-araw. Ang pangalawang pinakamalaking estasyon sa lungsod, angRoma Tiburtina, ay pinaunlad bilang isanghigh-speed railterminus.Gaya ng sa madalas na high-speed na tren sa lahat ng pangunahing Italyanong lungsod, ang Roma ay nauugnay gabi-gabi sa pamamagitan ng mga serbisyong 'boat train' sleeper papuntang Sicilia, at sa buong mundo sa pamamagitan ng serbisyong overnight sleeper papuntang Munich at Vienna buhat ng ÖBB Austrian railways.
Ang Roma ay pinaglilingkuran ng tatlong paliparan. Ang interkontinental naPandaigdigang Panliparang Leonardo da Vinci, ang punong paliparan ng Italya ay matatagpuan sa loob ng kalapit naFiumicino, timog-kanluran ng Roma. Ang mas matandangPaliparan ng Roma Ciampinoay sabayang paliparang sibilyan at militar. Ito ay karaniwang tinutukoy bilang "Paliparang Ciampino", dahil matatagpuan ito sa tabi ngCiampino, timog-silangan ng Roma. Ang pangatlong paliparan, ang PaliparangRoma-Urbe, ay isang maliit, mababang trapiko na paliparan na matatagpuan mga 6 kilometro (4 mi) hilaga ng sentro ng lungsod, na humahawak ng karamihan sa helikopter at mga pribadong lipad.
Bagaman ang lungsod ay may sariling baryo sa Dagat Mediteraneo (Lido di Ostia), mayroon lamang itong marina at isang maliit na daungan para sa mga bangka sa pangingisda. Ang pangunahing daungang naglilingkod sa Roma ay angDaungan ng Civitavecchia, na matatagpuan mga 62 kilometro (39 mi) hilagang-kanluran ng lungsod.
Kabilang sa mgapandaigdigang lungsod, ang Roma ay natatangi sa pagkakaroon ng dalawang umiiral na soberanong matatagpuan sa loob ng mga hangganan ng lungsod, ang Banal na Luklukan, na kinakatawan ng Estado ng Lungsod ng Vaticano, at ang mas maliit naSoberanong Militar ng Malta. Ang Vaticano ay isang engklabo ngkabeserang lungsodng Italya at isang may kapangyarihan sa pag-aari ngBanal na Luklukan, na siyang Diyosesis ng Roma at ang kataas-taasang pamahalaan ngSimbahang Katolika Romana. Samakatuwid, ang Roma ay tahanan ng mga banyagang embahada sa gobyerno ng Italya, sa Banal na Luklukan, saOrden ng Maltaat sa ilang organisasyong pangdaigdigan. Maraming mga pandaigdigangKolehiyong RomanoatPontipikal na Unibersidadang matatagpuan sa Roma.
Ang Santo Papa ay angObispo ng Romaat ang opisyal na lulukan nito ay angArsobasilika ni San Juan de Letran(kung saan angPangulo ng Republika ng Pransiyaayex officiona "una at nag-iisangonoraryong kanonigo", isang titulo na pinanghahawakan ng mga pinuno ng estado ng Pransiya mula pa kayHaring Henry IV ng Pransiya). Ang isa pang pangkat, angSoberanong Ordeng Militar ng Malta(SMOM), ay sumilong sa Roma noong 1834, dahil sa pananakop niNapoleonsa Malta noong 1798. Kung minsan ay napapabilang ito bilang isang soberanya, ngunit hindi umaangkin sa anumang teritoryo sa Roma o kahit saan man, samakatuwid ay humahantong sa pagtatalo sa aktuwal nitong katayuang soberano.
Ang Roma ay ang luklukan ng tinaguriangPolo Romanobinubuo ng tatlong pangunahing ahensyang internasyonal ngmga Nagkakaisang Bansa:Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura(Food and Agriculture Organizationo FAO),Pandaigdigang Program sa Pagkain(World Food Programmeo WFP), at ngPandaigdigang Pondo para sa Kaunlarang Agrikultural(International Fund for Agricultural Developmento IFAD).
Tradisyonal na kasangkot ang Roma sa proseso ng integrasyong pampolitika sa Europa. Ang mgaKasunduan ng EUay matatagpuan saPalazzo della Farnesina, ang luklukan ngMinistro ng Ugnayang Panlabas, sapagkat ang gobyerno ng Italya ang taguan ng mga kasunduang ito. Noong 1957 ang lungsod ay naging pook ng paglagda ngTratado ng Roma, na nagtatag ngPamayanang Pang-ekonomikong Europeo(na pinalitan ngUnyong Europeo), at naging pook din sa opisyal na paglagda ng panukalangKonstitusyong Europeonoong Hulyo 2004.
Ang Roma ay ang luklukan ngLupong Olimpikong Europeoat ngKolehiyong Pangdepensa ng NATO(NATO Defense College). Ang lungsod ay ang lugar kung saan nabuo angKautusan ng Pandaigdigang Korteng Kriminalat angEuropeong Kapulungan sa Karapatang Pantao.
Tahanan din ang lungsod ng iba pang mahahalagang pandaigdigang organisasyon tulad ngPandaigdigang Samahan sa Batas Pangkaunlaran(International Development Law Organizationo IDLO), angPandaigdigang Sentro para sa Pag-aaral ng Pagpapanatili at Pagpapanumbalik ng Pagmamay-aring Pangkultura(International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Propertyo ICCROM), at ang Pandaigdigang Surian para sa Pagkakaisa ng Pribadong Batas (Internatonal Institute for the Unification of Private Lawo UNIDROIT).
Ang Roma ay may isang tanging Kapatid na Lungsod at maraming ka-partner na lungsod: