Patatas

Angpatatasay isangmagawgawnahalamang-ugat na gulayna katutubongKaamerikahanna kinukonsumo bilangpangunahing pagkainsa maraming bahagi ng mundo. Isanglamang-ugatang patatas ng halaman naSolanum tuberosum, isang uri ng santaunan sa  pamilyangSolanaceae.
Matatagpuan ang mga ligaw na halamangespesyeng patatas sa katimugangEstados Unidoshanggang katimugangTsile. Ipinakikita ng mga pag-aaral sa henetiko na may iisang pinagmulan ang patatas, sa lugar ng kasalukuyang katimugangPeruat pinakahilagang-kanluran ngBolibiya. Nadomestikado ang mga patatas noong mga 7,000–10,000 taon na nakalilipas mula sa isang espesye sa kompleks naS. brevicaule. Maraming uri ng patatas ang nililinang sa rehiyon ngAndesngTimog Amerika, kung saan katutubo ang mga espesye.
Ipinakilala ng mga Espanyol ang patatas sa Europanoong ikalawang kalahati ng ika-16 na dantaon mula sa Amerika.Pangunahing pagkainang mga ito sa maraming bahagi ng mundo at mahalagang bahagi ng karamihan sa panustos ngpagkainsa mundo. Kasunod ng sanlibong taon ngpaglalahing selektibo, mayroon na ngayong mahigit 5,000 iba't ibang uri ng patatas. Nananatili ang patatas na mahalagang pananim saEuropa, lalo na sa Hilaga atSilangang Europa, kung saan pinakamataas pa rin ang bawat kapita ng produksyon sa mundo, habang ang pinakamabilis na paglawak ng produksyon noong ika-21 dantaon ay satimogatsilangang Asya, kung saan nangunguna angTsinaatIndyasa produksyon sa mundo ayon noong 2021.
Tulad ngkamatis, ang patatas ay isang yerba mora sa henerongSolanum, at ang tumutubo sa hangin na bahagi ng patatas ay naglalaman ng lason na solanina. Ang mga normal na lamang-ugat ng patatas na lumaki at nakaimbak nang maayos ay nakakagawa ng glikoalkaloyde sa napakaliit na halaga, subalit, kung nalantad sa liwanag ang mga usbong at balat ng patatas, maaaring maging nakakalason ang lamang-ugat.
Nagmula ang salitang "patatas" mula saEspanyolnapatata. Sinasabi ng Akademyang Real na Espanyol na magkahalo ang salita ng Espanyol at ng Taíno nabatata(kamote) at ang Quechua napapa(patatas).Orihinal na tinutukoy ang pangalan sakamotebagaman hindi magkalapit sabiyolohiyaang dalawang halaman na nauugnay, sa kabila ng kanilang katulad na hitsura. Tinukoy ng ika-16 na dantaong Ingles na herbalista na si John Gerard ang kamote bilang "karaniwang patatas", at ginamit ang mga katawagang "bastardong patatas" at "mga patatas ngVirginia" para sa espesye na kilala ngayon bilang patatas.Sa marami sa mga salaysay na nagdedetalye ngagrikulturaat mgahalamanay walang ginawang pagkakaiba sa pagitan ng dalawa.Paminsan-minsang tinutukoy ang mga patatas bilang "patatas naIrlandes" o "puting patatas" sa Estados Unidos upang mapagkaiba ito mula sa kamote.
Ang mga halamang patatas ay mala-damo na mga santaunan na lumalaki hanggang mga 1 metro (3.3 tal) ang taas. Mabalahibo ang mga tangkay. May humigit-kumulang apat na pares ng mga sibol ang mga dahon. Ang mgabulaklakay may mga kulay mula puti orosashanggang sabughawolila;dilawsa gitna, at polinisado ng mgakulisap.
Lumalago ang halaman na may mgalamang-ugat, ang mga patatas na tinitinda, upang mag-imbak ng mga nutrisyon. Hindi ito mga ugat kundi mga tangkay na nabuo mula sa mga pinakapal na risoma sa mga tuktok ng mahabang manipis na suwi.Sa ibabaw ng mga lamang-ugat, may mga "mata", na kumikilos bilang mga lubog upang protektahan ang mga begatibong usbong mula sa kung saan nagmula ang mga tangkay. Nakaayos ang mga "mata" sa anyong helikal. Karagdagan dito, may maliliit na butas ang mga lamang-ugat na nagpapahintulot sa paghinga, na tinatawag mga lentiselada. Bilugan ang mga lentiselada at nag-iiba ang kanilang bilang depende sa laki ng lamang-ugat at sa mga kondisyon sa kapaligiran. Nabuo ang mga lamang-ugat bilang tugon sa pagbaba ng haba ng araw, bagaman pinababawasan ang tendensiyang ito sa mga uring pang-komersyo.
Pagkatapos ng pamumulaklak, ang mga halaman ng patatas ay nakakalikha ng maliliit na berdeng prutas na kahawig ng berdeng kamatis na saresa, naglalaman ang bawat isa ng humigit-kumulang 300 napakaliit nabuto.