davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
क्षिप्रा नदी

क्षिप्रा,मध्यप्रदेशमें बहने वाली एक प्रसिद्ध और ऐतिहासिकनदीहै। यहभारतकी पवित्र नदियों में एक है। उज्जैन में कुम्भ का मेला इसी नदी के किनारे लगता है। द्वादश ज्योतिर्लिंगों में से एक ज्योतिर्लिंग महाकालेश्वर भी यहां ही है।
इसे मालवा की गंगा के रूप में भी जाना जाता है। पुराणों में ऐसा उल्लेख है की क्षिप्रा नदी का स्मरण करने मात्र से मनुष्य के सारे संचित पाप नष्ट हो जाते है और उसे मोक्ष की प्राप्ति होती है।  यह इंदौर के उज्जैनी मुंडला गांव की ककड़ी बड़ली नामक  स्थान से निकलती है।196KM बहने के बाद मंदसौर में चंबल मे मिल जाती है।
खान नदी और गम्भीर इसकी सहायक नदियां है|
सिंहस्थ २०१६ में क्षिप्रा अविरल बहती रहे इसलिए इसमें नर्मदा का जल,नर्मदा-क्षिप्रा लिंक प्रोजेक्ट के माध्यम से उज्जैनी में छोड़ा जा रहा है।
पंच केदार

पंचकेदारयापञ्चकेदार(पाँच केदार)  हिन्दुओं के पाँचशिव मंदिरोंका सामूहिक नाम है। ये मन्दिर भारत के उत्तराखण्ड राज्य के गढ़वाल क्षेत्र में स्थित हैं। इन मन्दिरों से जुड़ी कुछ किंवदन्तियाँ हैं जिनके अनुसार इन मन्दिरों का निर्माणपाण्डवोंने किया था।
उत्तराखंडकुमाउँ-गढ्वाल औरनेपालका डोटी भाग में असीम प्राकृतिक सौंदर्य को अपने गर्भ में छिपाए,हिमालयकी पर्वत शृंखलाओं के मध्य, सनातनहिन्दूसंस्कृतिका शाश्वत संदेश देने वाले, अडिग विश्वास के प्रतीककेदारनाथऔर अन्य चार पीठों सहित, नव केदार के नाम से जाने जाते हैं। श्रद्धालुतीर्थयात्री, सदियों से इन पावन स्थलों के दर्शन कर, कृतकृत्य और सफल मनोरथ होते रहे हैं।
केदारनाथ मंदिर समुद्र तल से ३५८३ मीटर की ऊँचाई पर है। द्वादश ज्योतिर्लिंगों में से एक प्रमुख ज्योतिर्लिंग है, इसे जीवित ज्योतिर्लिंग भी कहा जाता है। मंदिर के लिए पैदल मार्ग का आरंभ गौरीकुंड से होता है, जिसकी दूरी लगभग वर्तमान में 18 किलोमीटर है। गंगोत्री यात्रा के बाद केदारनाथ यात्रा का विधान है जो गंगोत्री से लगभग 343 किलोमीटर दूरी पर जनपद रुद्रप्रयाग में स्थित है। यह मंदिर भगवान शिव को समर्पित है।
तुंगनाथ मंदिर विश्व का सर्वाधिक ऊंचा शिव मंदिर है, यह समुद्र तल से 3680 मीटर की ऊँचाई पर है। उखीमठ तथा गोपेश्वर दोनों से ही लगभग 40 किलोमीटर की दूरी पर स्थित चोपता (मिनी स्विट्जरलैंड) से मंदिर के लिए लगभग 3.5 किलोमीटर का पैदल मार्ग आरंभ होता है। तुंगनाथ में भगवान शिवजी की भुजाओं की पूजा होती है।
रुद्रनाथ मंदिर समुद्र तल से २२८६ मीटर की ऊंचाई पर है। यहां के लिए सागर नामक स्थान से मंदिर तक लगभग 18 किलोमीटर का पैदल मार्ग है।
मध्यमहेश्वर मंदिर समुद्र तल से 3850  मीटर की ऊँचाई पर है। उखीमठ से रांसी तक सड़क मार्ग है लेकिन वहां से आगे लगभग 18 किलोमीटर पैदल मार्ग है।
कल्पेश्वर मंदिर समुद्र तल से २२०० मीटर की ऊँचाई पर है। हेलांग नामक स्थान से लगभग 15 किलोमीटर की दूरी पर है, जिसमें लगभग 3 किलोमीटर का पैदल मार्ग है।
भारत में धार्मिक पर्यटन

भारत में धार्मिक पर्यटनसे तात्पर्य भारत में स्थित विभिन्न धर्मस्थलों से है। भारत एक विविधताओं से भरा देश है और यहाँ कई धर्मों के लोग एक साथ रहते हैं। विभिन्न धर्मों से संबंधित विभिन्न स्थान, शहर या इमारतें भारत भर में विद्यमान हैं, जो कि मात्र धार्मिक आस्था वाले लोगों ही नहीं अपितु पर्यटकों के लिए दर्शनीय हैं। विभिन्न धर्मों के अनुसार वर्गीकृत एसे स्थानों की सूची नीचे दी गई है:
शिप्रा

शिप्रानदीमध्यप्रदेशकी प्रमुख नदियों में एक है। इसके तट पर पुरातन नगरीउज्जैनस्थित है। इस नदी के तट पर प्रत्येक बारह वर्षों मेंकुंभ महापर्व, जो सिंहस्थ महापर्व के नाम से सुप्रसिद्ध है, का आयोजन होता है। इस नदी का उल्लेख अनेकपुराणोंऔर प्राचीन साहित्य में मिलता है। महाकविकालिदासने अपनी काव्यकृतिमेघदूतमें इसका मनोहारी वर्णन किया है। द्वादश ज्योतिर्लिंगों में एक श्री महाकालेश्वर मंदिर और इक्यावन शक्तिपीठों में एक शक्तिपीठ इसी नदी के तट पर उज्जैन में स्थित हैं। शिप्रा उत्तरवाहिनी नदी है, जिसकाचम्बल नदीसे संगम आलोट के समीप शिपावरा नामक स्थान पर होता है।
यहइंदौरएवंदेवासके मध्य शिप्रा या क्षिप्रा नामक स्थान से निकलती है। 196 कि० मी० की यात्रा करने के बाद चंबल मे मिल जाती है।
उज्जैन का महाकालेश्वर मंदिर

महाकालेश्वर मंदिरभारतकेबारह ज्योतिर्लिंगोंमें से एक है।यहमध्यप्रदेशराज्य केउज्जैननगर में स्थित,महाकालेश्वरभगवान का प्रमुख मंदिर है।पुराणों,महाभारतऔरकालिदासजैसे महाकवियों की रचनाओं में इस मंदिर का मनोहर वर्णन मिलता है।स्वयंभू, भव्य और दक्षिणमुखी होने के कारण महाकालेश्वर महादेव की अत्यन्त पुण्यदायी महत्ता है। इसके दर्शन मात्र से ही मोक्ष की प्राप्ति हो जाती है, ऐसी मान्यता है। महाकविकालिदासनेमेघदूतमेंउज्जयिनीकी चर्चा करते हुए इस मंदिर की प्रशंसा की है।१२३५ई. मेंइल्तुत्मिशके द्वारा इस प्राचीन मंदिर का विध्वंस किए जाने के बाद से यहां जो भी शासक रहे, उन्होंने इस मंदिर के जीर्णोद्धार और सौन्दर्यीकरण की ओर विशेष ध्यान दिया, इसीलिए मंदिर अपने वर्तमान स्वरूप को प्राप्त कर सका है। प्रतिवर्ष औरसिंहस्थके पूर्व इस मंदिर को सुसज्जित किया जाता है।
इतिहास से पता चलता है किउज्जैनमें सन्११०७से१७२८ई. तक यवनों का शासन था। इनके शासनकाल में अवंति की लगभग ४५०० वर्षों में स्थापित हिन्दुओं की प्राचीन धार्मिक परंपराएं प्राय: नष्ट हो चुकी थी। लेकिन१६९०ई. में मराठों ने मालवा क्षेत्र में आक्रमण कर दिया और२९ नवंबर१७२८को मराठा शासकों ने मालवा क्षेत्र में अपना अधिपत्य स्थापित कर लिया। इसके बाद उज्जैन का खोया हुआ गौरव पुनः लौटा और सन१७३१से१८०९तक यह नगरी मालवा की राजधानी बनी रही। मराठों के शासनकाल में यहाँ दो महत्त्वपूर्ण घटनाएँ घटीं - पहला, महाकालेश्वर मंदिर का पुनिर्नर्माण और ज्योतिर्लिंग की पुनर्प्रतिष्ठा तथा सिंहस्थ पर्व स्नान की स्थापना, जो एक बहुत बड़ी उपलब्धि थी। आगे चलकरराजा भोजने इस मंदिर का विस्तार कराया।
मंदिर एक परकोटे के भीतर स्थित है। गर्भगृह तक पहुँचने के लिए एक सीढ़ीदार रास्ता है। इसके ठीक ऊपर एक दूसरा कक्ष है जिसमें ओंकारेश्वर शिवलिंग स्थापित है। मंदिर का क्षेत्रफल १०.७७ x १०.७७ वर्गमीटर और ऊंचाई २८.७१ मीटर है। महाशिवरात्रि एवंश्रावणमास में हरसोमवारको इस मंदिर में अपार भीड़ होती है। मंदिर से लगा एक छोटा-सा जलस्रोत है जिसेकोटितीर्थकहा जाता है। ऐसी मान्यता है किइल्तुत्मिशने जब मंदिर को तुड़वाया तो शिवलिंग को इसी कोटितीर्थ में फिकवा दिया था। बाद में इसकी पुनर्प्रतिष्ठा करायी गयी। सन१९६८के सिंहस्थ महापर्व के पूर्व मुख्य द्वार का विस्तार कर सुसज्जित कर लिया गया था। इसके अलावा निकासी के लिए एक अन्य द्वार का निर्माण भी कराया गया था। लेकिन दर्शनार्थियों की अपार भीड़ को दृष्टिगत रखते हुए बिड़ला उद्योग समूह के द्वारा१९८०के सिंहस्थ के पूर्व एक विशाल सभा मंडप का निर्माण कराया। महाकालेश्वर मंदिर की व्यवस्था के लिए एक प्रशासनिक समिति का गठन किया गया है जिसके निर्देशन में यहाँ की व्यवस्था सुचारु रूप से चल रही है। हाल ही में इसके ११८ शिखरों पर १६ किलोस्वर्णकी परत चढ़ाई गई है।अब मंदिर में दान के लिएइंटरनेटसुविधा भी चालू की गई है।
-कालिदास
Jyotirlinga

Lojyotirlingaojyotirlingamè una rappresentazione devozionale del dioShiva.Jyotisignifica 'luce' elingaè il simbolo fallico legato a Shiva. Nella tradizioneindùesistono dodici templi jyotirlinga inIndia, santuari in cui si venera Shiva rappresentato come colonna di luce.
LoŚiva Mahāpurāṇanarra che un tempoBrahmāeVisnùlitigarono per chi dei due avesse la supremazia sul creato.
Per risolvere la disputa, decisero di affidarsi al giudizio di Shiva. Quest'ultimo trafisse i tre mondi con un'enorme colonna di luce, lojyotirlingaappunto, e sancì che il primo dei due che fosse arrivato alla fine della colonna di luce avrebbe avuto la supremazia sul creato. Visnù e Brahmā si lanciarono rispettivamente verso il basso e verso l'alto per ottemperare alla richiesta. Nonostante i loro sforzi però non riuscirono mai ad arrivare alla fine della colonna di luce. Alla fine Brahmā decise di mentire, sostenendo di aver raggiunto la fine, mentre Visnù ammise la sconfitta. La menzogna di Brahmā fece andare su tutte le furie Shiva che apparve come una seconda colonna di fuoco e maledisse Brahmā affinché non fosse mai adorato da alcun essere umano.
Lo jyotirlinga, oggetto della prova, è il supremo Shiva stesso, realtà senza parti.
Ognuno dei dodici templi prende il nome da una manifestazione di Shiva. In tutti i templi la rappresentazione principale è quella della colonna ("stambha") senza inizio né fine, a simboleggiare la natura infinita di Shiva.
I dodici Jyotirlinga sono citati nello Shiva Purana.
Somnath

Iltempio di Somnath(ingujarati: સોમનાથ મંદિર; insanscrito: सोमनाथ मन्दिर) è uno dei dodici santuariJyotirlingadedicati aShiva. Il tempio si trova nel villaggio omonimo, lungo la costa delmar Arabico; amministrativamente il villaggio è parte della cittàindianadiVeraval, neldistretto di Junagadh, stato delGujarat. Il significato del nomeSomnathè ilprotettore del dio-lunaSoma.
Le leggendarie ricchezze del tempio ne fecero il bersaglio di numerosi saccheggi e distruzioni, tanto che il tempio è detto ilSantuario eterno, perché è stato devastato per sei volte e ricostruito altrettante, l'ultima delle quali a partire dal novembre1947, poco dopo l'indipendenza dell'India.
La prima volta il tempio fu saccheggiato nel1026daMahmud di Ghaznaed il suo esercito, che depredarono grandi quantità d'oro e di pietre preziose e lasciarono l'edificio in rovina.
Deoghar

Deogharè una suddivisione dell'India, classificata comemunicipality, di 98.372 abitanti, capoluogo deldistretto di Deoghar, nellostato federatodelJharkhand. In base al numero di abitanti la città rientra nella classe II (da 50.000 a 99.999 persone).
La città è situata a 24° 28' 60 N e 86° 42' 0 E e ha un'altitudine di 253ms.l.m..
Al censimento del2001la popolazione di Deoghar assommava a 98.372 persone, delle quali 53.760 maschi e 44.612 femmine. I bambini di età inferiore o uguale ai sei anni assommavano a 11.824, dei quali 6.258 maschi e 5.566 femmine. Infine, coloro che erano in grado di saper almeno leggere e scrivere erano 74.654, dei quali 43.890 maschi e 30.764 femmine.
Il tempio diBaidyanath Dham(talvolta scritto ancheVaidyanath Dham)è uno dei dodici santuariJyotirlingadedicati aShiva.
Secondo la leggenda, il dio Shiva, accecato dal dolore per la morte della sua sposaSati(una delle incarnazioni della deaParvati), si caricò il corpo sulle spalle ed iniziò una terribile danza di morte, distruggendo tutto al suo passaggio. Per fermare questa sventura, il dioVisnùlanciò il suo magico disco contro Sati, il cui corpo si smembrò e le varie parti caddero in punti diversi della terra. Si dice che qui cadde il suo cuore.
Veraval

Veravalè una suddivisione dell'India, classificata comemunicipality, di 141.207 abitanti, situata neldistretto di Gir Somnath, nellostato federatodelGujarat. In base al numero di abitanti la città rientra nella classe I (da 100.000 persone in su).
La città è situata a 20° 53' 60 N e 70° 22' 0 E allivello del mare.
Al censimento del2001la popolazione di Veraval assommava a 141.207 persone, delle quali 72.074 maschi e 69.133 femmine. I bambini di età inferiore o uguale ai sei anni assommavano a 19.571, dei quali 10.218 maschi e 9.353 femmine. Infine, coloro che erano in grado di saper almeno leggere e scrivere erano 87.571, dei quali 50.896 maschi e 36.675 femmine.
Il tempio di Somnath è uno dei dodici santuariJyotirlingadedicati a Shiva. Il significato del nome Somnath è il protettore del dio-lunaSoma.
ज्योतिर्लिंग

भारतातशंकराचीएकूण १२ महत्त्वाची मंदिरे आहेत. त्यांना १२ (द्वादश)ज्योतिर्लिंगेम्हणतात. धर्मशास्त्राने या ज्योतिर्लिंगांच्या यात्रेचा क्रम सांगितला आहे, तो असा :
सौराष्ट्रे सोमनाथंच श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्। उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम् ॥१॥
परल्यां वैद्यनाथंच डाकिन्यां भीमशंकरम्। सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने ॥२॥
वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे। हिमालये तु केदारं घृष्णेशंच शिवालये ॥३॥
एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः। सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति ॥४॥
हिंदू धर्मानुसार अस म्‍हणल जात की जी व्‍यक्ति "वरील बारा ज्‍योर्तिलिंगाचे नावानुरूप मंत्र" जर दररोज पहाटे व सायंकाळी जपन केला तर सात जन्‍मातील झालेला पाप ज्‍योर्तिलिंगाच्‍या स्‍मरणामुळे / जप केल्‍यामुळे सर्व पापांचा विनाश होतो.
भारतातील प्रमुख १२ जोतिर्लिंग थोडक्यात परिचय
ज्योतिर्लिंग स्तोत्र

ज्योतिर्लिंग स्तोत्र हे हिंदू धर्मातील एक स्तोत्र आहे. या स्तोत्रामध्ये बाराज्योतिर्लिंगांचीनावे, त्यांची स्थाने, आणि स्तोत्र पठण करण्याचे फळ सांगितले आहे.
ज्योतिर्लिंग स्तोत्र हे पुढील प्रमाणे आहे-
सौराष्ट्रे सोमनाथंच श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्। उज्जयिन्यां महाकालमोङ्कारममलेश्वरम् ॥१॥
परल्यां वैद्यनाथंच डाकिन्यां भीमशंकरम्। सेतुबन्धे तु रामेशं नागेशं दारुकावने ॥२॥
वाराणस्यां तु विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे। हिमालये तु केदारं घृष्णेशंच शिवालये ॥३॥
एतानि ज्योतिर्लिङ्गानि सायं प्रातः पठेन्नरः। सप्तजन्मकृतं पापं स्मरणेन विनश्यति ॥४॥
या स्तोत्रानुसार ज्योतिर्लिंगांची नावे आणि स्थळे -
हे स्तोत्र सायंकाळी व प्रातःकाळी पठण केल्यास सर्व पापांचा विनाश होतो, असे सांगितले आहे.
वैजनाथ

परळी वैजनाथ  हे बाराज्योतिर्लिंगमंदिरांपैकी एक आहे. हेज्योतिर्लिंगभारतातील महाराष्ट्रातीलबीड जिल्ह्यातअसून परळी वैजनाथ हे दक्षिण मध्य रेल्वेवरील एक स्थानक आहे. परळी वैजनाथ हे परळी वैद्यनाथ म्हणूनही ओळखले जाते.महाशिवरात्रीच्यादिवशी वैद्यनाथ जयंती असते.तसेच ते परळी वैजनाथ तालुक्याचे मुख्य ठिकाण/मुख्यालय आहे.
परळीयेथील वैद्यनाथ मंदिर प्रसिद्ध असून भारतातील १२ ज्योतिर्लिंगांत परळीच्या वैद्यनाथ ज्योतिर्लिंगाचे स्थान जागृत समजले जाते. हे मंदिर देवगिरीच्या यादवांच्या काळात त्यांचा प्रधानश्रीकरणाधिप हेमाद्रीयाने बांधले आहे, असे म्हणतात. पुण्यश्लोक राणी अहिल्याबाई होळकरांनी या मंदिराचा जीर्णोद्धार केला. हे मंदिर चिरेबंदी असून भव्य स्वरूपाचे आहे. मंदिराच्या परिसरात लांबलचक असलेल्या पायऱ्या व भव्य प्रवेशद्वार ही लक्ष वेधून घेण्यासारखी ठिकाणे आहेत. मंदिराचा गाभारा व सभामंडप हे एकाच पातळीवर असल्यामुळे सभामंडपातून ज्योतिर्लिंगाचे दर्शन होऊ शकते. इतरत्र कोठेही नाही, पण फक्त वैद्यनाथ इथे देवाला स्पर्श करून दर्शन घेता येते. मंदिराच्या परिसरात तीन मोठी कुंडे आहेत.  मंदिरापासून जवळच तीन किलोमीटर अंतरावर ब्रह्मनदीच्या किनारी ३०० फूट उंचावरील जिरेवाडी येथे सोमेश्वर मंदिर आहे.
जवळच्याअंबेजोगाईपासूनपरळी वैजनाथ २५ कि. मी. अंतरावर आहे. तर परभणीपासून ६० कि.मी. अंतरावर आहे. या ठिकाणांपासून वैजनाथला जाण्यासाठी वाहनाची सतत सोय आहे. परळी येथे एक औष्णिक विद्युतकेंद्र आहे. येथे औद्योगिक वसाहत आहे.
भारताच्याझारखंडराज्यातल्या संथाल परगण्यामधील देवघर गावात आणखी एक वैजनाथ मंदिर आहे. यालाही (बाबा बैजनाथ) किंवा वैद्यनाथ म्हणले जाते. हेही बारा ज्योतिर्लिंगांतले एक आहे, अशी मान्यता आहे. रावण लंकेजवळ जाताना दिशेप्रमाने प्रवास-क्रमवारीनुसार महाराष्ट्रतील परळी हेच मुख्य व खरे १२ ज्योतिर्लिंगांतले एक आहे, हे सिद्ध होते.
महांकाळेश्वर

महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंग हे हिंदू मंदिर असून ते भगवान शिव यांना अर्पण केलेले आहे. बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे, तीर्थक्षेत्रांमध्ये भगवान शिवचे सर्वात पवित्र निवासस्थान असे म्हणले जाते. हेमध्य प्रदेशराज्यातउज्जैनयेथे आहे. रुद्र सागर तलावच्या बाजूला हे मंदिर आहे. शिवलिंगाचे देवदेव, भगवान शिव हे स्वयंभू आहेत असे समजले जाते, इतर प्रतिमा आणि विधीपूर्वक स्थापित आणि मंत्रशक्तीसह गुंतविले जातात त्याप्रमाणेच स्वतःच्याच शक्ती (शक्ती) च्यामधून शक्तीचा प्रवाह आणला जातो.
श्रीशैलम्

श्रीशैल्यम्‌ मल्लिकार्जुनहे बाराज्योतिर्लिंगमंदिरांपैकी एक मंदिर आहे.हैद्राबादपासूनसुमारे २१० कि.मी. अंतरावर हे ठिकाण आहे. पूर्व दिशेला नल्लमलाई डोंगर रांगात वसलेले हे (शिव) तीर्थक्षेत्र आहे. याची समुद्र सपाटीपासूनची उंची ४७६ मीटर आहे. येथील जंगल सदाहरित प्रकारचे आहे. तसेच येथेकृष्णा नदीच्या(पाताळगंगेच्या) काठावर जाण्यासाठी रज्जूमार्ग आहे. येथे श्रीशैलम् धरण असून भव्य जलविद्युत निर्मिमीती केंद्र आहे.
येथे पूर्वी असलेल्या महाकाली मंदिरातनंदीतपस्या करत होता. या तपस्येत असलेल्या नंदीवर प्रसन्न होउन मल्लिकार्जुन आणि ब्रम्हरंभा रूपात शिव-पार्वती इथे प्रगट झाले.
श्रीशैलमचा इतिहास सातवाहन काळापर्यंत सापडतो. चौदाव्या शतकातीलप्रोलया वेमा रेड्डीया राजाचा कार्यकाळ हा श्रीशैलमचा सुवर्णकाळ मानला जातो. राजा प्रोलयाने पाताळगंगा (कृष्णा नदी) ते श्रीशैलम असा मार्ग बांधला. या नंतर अतिशय ताकदवान अशाविजयनगर साम्राज्यातमुख्य मंदिराचे आणि दक्षिण टोकाकडील गोपुरांचे दगडी बांधकाम करण्यात आले. पुढे पंधराव्या शतकात विजयनगर साम्राज्य नावारूपास आणणारे राजाकृष्णदेवराययांनी राजगोपुर आणि सलुमंतापस व इतर भागाचे निर्माण कार्य केले. इ.स १६६७ मधेछत्रपती शिवाजीमहाराजांनी दक्षिण दिग्विजय मोहिमेच्या वेळी मंदिराच्या उत्तरेकडील गोपुराचे बांधकाम केले.
चोंडी रेल्वे स्थानक

चोंडी रेल्वे स्थानकहेहिंगोलीजिल्ह्यातीलरेल्वे स्थानकआहे. हे स्थानकदक्षिण मध्य रेल्वेच्याअकोला-पूर्णामार्गावरील एक स्थानक असून येथून औंढा नागनाथ हे आठवे ज्योतिर्लिंग महामार्गाने जोडलेले आहे.
औंढा नागनाथ तालुका

औंढा नागनाथ तालुकाहाभारताच्यामहाराष्ट्रराज्यातीलहिंगोली जिल्ह्यातीलएक तालुका आहे. येथे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकीऔंढा-नागनाथहे ज्योतिर्लिंग आहे. याचे प्राचीन नाव आमर्दक. ही एक शिवाची उपाधी असून, या नावाचा एक शैवपंथही अस्तित्वात होता. यातूनच या स्थलनामाची उत्पत्ती झाली. 'आमर्दक सन्तान' या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या शैव अनुयायांचे हे मुख्य पीठ असून, त्याचा प्रसार सातव्या ते अकराव्या शतकातगुजरात,राजस्थानआणिमध्य प्रदेशया भागांतही झाला होता.
भारतातील पवित्र बारा ज्योतिर्लिंगापैकी आद्य ज्योतिर्लिंग मानल्या जाणाऱ्या नागनाथ (नागेश्वर) मंदिरासाठी औंढा हे गाव प्रसिद्ध आहे. या गावात एकेकाळी आमर्दक सरोवर होते. हे मंदिर एका विस्तीर्ण २९०X१९० फुटी आवारात असून त्याभोवती एक मोठा परकोट आहे. परकोटाला चार प्रवेशद्वारे असून त्यातील उत्तरेकडील प्रवेशद्वारावर नगारखाना आहे. तेच मुख्य प्रवेशद्वार होय. आवारातच एक पायविहीर असून तिचा नागतीर्थ असा उल्लेख केला जातो. सासू-सुनेची बारव असेही तिला म्हणतात. मुख्य मंदिराची लांबी १२६ फूट, रुंदी ११८ फूट आणि उंची ९६ फूट आहे. मंदिराच्या पश्चिमेस नामदेव महाराजांचे मंदिर व सभामंडप आहे. औंढा हे संत नामदेवाचे गुरूविसोबा खेचरयांचेही गाव आहे. त्यांची समाधी या परिसरातच आहे.
येथे नागनाथ या नावाने महाविद्यालय आहे.
औंढा नागनाथ तालुक्यातील काहीं गांवे
अंजनवाडा
अंजनवाडी
अनखळी
असोंदा
असोला
असोला
आजरसोंडा
आमदरी
उंडेगाव
उखळी
उमरा
औंढा नागनाथ
कंजारा
काकडदाभा
काठोडा तांडा
कुंडकर पिंपरी
केळी
कोंडशी बुद्रुक
गढाळा
गांगलवाडी
गोजेगाव
गोळेगाव
चिंचोली
चिमेगाव
चोंडी शहापूर
जडगाव
जलालदाभा
जलालपूर
जवळा
जामगव्हाण
जोडपिंपरी
टाकळगाव
ढेगज
तपोवन
दुघाळा
तामटी तांडा
दरेगाव
दुरचुना
देवाळा
देवाळा
दौडगाव
धार
नांदखेडा
नांदगाव
नागझरी
नागेशवाडी
नालेगाव
निशाणा
पांगरा
पार्डी सावळी
पिंपळदरी
पिंपळा
पुरजळ
पूर
पोटा
पोटा खुर्द
फुलदाभा
बेरुळा
बोरजा
ब्राह्मणवाडा
भोसी
माथा
मार्डी
मूर्तीजापूर सावंगी
मेथा
येडूत
येळी
येहळेगाव
रांजाळा
राजदरी
राजापूर
रामेश्वररूपूर
लक्ष्मणनाईक तांडा
लांडाळा
लाख
लोहरा खुर्द
लोहरा बुद्रुक
वगरवाडी
वगरवाडी तांडा
वडचुना
वडद
वसई
वाळकी
शिरड शहापूर
शिरला
संमगानाईक तांडा
सारंगवाडी
साळणा
सावरखेडा
सावळी खुर्द
सावळी बुद्रुक
सिद्धेश्‍वर
सुकापूर
सुरेगाव
सूरवाडी
सेंदूरसना
सोनवाडी
हिवरखेडा
हिवराजाटू
........ई.
चुका उधृत करा: "रामेश्वर" नावाच्या गटाकरिता<ref>खूणपताका उपलब्ध आहेत, पण संबंधीत<references group="रामेश्वर"/>खूण मिळाली नाही.
ज्योतिबाचा डोंगर

ज्योतिबाचा डोंगरहेमहाराष्ट्रातीलकोल्हापूर जिल्ह्यातअसलेलेहिंदूतीर्थक्षेत्र आहे. डोंगरावर ज्योतिबाचे मंदिर आहे. ज्योतिबास ज्योतिर्लिंग, केदारलिंग, रवळनाथ, सौदागर अशा विविध नावांनीही उल्लेखतात.श्री ज्योतिबा अथवा केदारेश्वर हे बद्रिकेदारचेचे रूप आहे. ब्रह्मा, विष्णू, महेश आणि जमदग्नी या सर्वाचा मिळून एक तेजःपुंज अवतार म्हणजेच ज्योतिबा किंवा केदारनाथ
Джьотирлингам

Джьотирлингам, илиджьотирлинга, илиджьотирлинг— это святыня, гдеШиве,индуистскомубогу, поклоняются в форме джьотирлингама («Лингамиз света»). ВИндиинаходятся двенадцать традиционных святынь джьотирлинга. Считается, что Шива впервые проявил себя как джьотирлинга в ночьнакшатрыАрдры(Бетельгейзе), отсюда особенное почитание этих святынь. Внешне джьотирлингамы ничем не отличаются от обычных лингамов. Однако, согласно верованиям индуистов, человек, достигший духовного совершенства, может увидеть эти лингамы как колонны огня, пронзающие небо и землю.
Имена и местоположения 12 джьотирлингамов упомянуты вШива-пуране(Śatarudra Saṁhitā, гл. 42, 2-4). Эти святыни следующие:
Храм Каши Вишванатх

Храм Каши ВишванатхилиКаши Вишванатх мандир— один из наиболее известныхиндуистскиххрамов, посвящённыйШивеи находящийся в священном городеВаранаси,Индия. Храм стоит на западном берегу священной для индусов рекиГанг, и здесь находится один из 12джьотирлингамов. Главное божество известно как Вишванатх или Вишвешвара, что значит «Владыка сущего». Храмовый город также известен как Каши, отсюда название храма —Каши Вишванатх. За свой 15,5-метровый золотой шпиль храм иногда называютЗолотым храмом.
Храм занимает значительную нишу вшиваистскомкульте и философии. Он разрушался и перестраивался много раз. Первое упоминание о шиваистском храме на этом месте содержится в «Сканда-пуране». Современная планировка, как считается, была создана в1780 годукоролевой АхильябаиХолкаройизИндаура. Шпиль и само здание храма покрыты тонной золота, которую даровалРанджит Сингх,махараджаПенджаба. Начиная с1983 годахрамом заведует администрация штатаУттар-Прадеш.
Сам храмовый комплекс состоит из серий более мелких храмов, расположенных возле реки в маленьком проходе, известном как Вишванатха Галли. Главный же объект почитания, джьотирлингам, размещается на серебряном алтаре и составляет в высоту 60 см и 90 см по окружности. В комплексе есть мелкие храмы для Дхандапани, Авимуктешвары, Винаяки, Вирупакши и других божеств. В храме есть также маленький источник, называемыйДжняна-вапи(«Источник знания»), и по поверьям сам джьотирлингам когда-то спрятали в этом источнике, чтобы защитить его во время вторжений.
Этот храм широко известен как одно из самых важных мест для индуистского культа, и многие индуистские святые, в том числеШанкараиСвами Вивекананда, посетили это место. Визит в этот храм и купание в Ганге считаются одними из путей достижениямокши. Поэтому люди со всей Индии стараются посетить это место хотя бы раз в жизни.
Омкарешвар

Омкаре́швар(хиндиओंकारेश्वर,англ.Omkareshwar, «властелин слога „Ом“») —индуистскоешиваитскоесвященное место паломничества, расположенное на острове Мандхата на рекеНармада, вокруге Кхандва, штатМадхья-Прадеш,Индия. Это одна из 12 основных шиваитских святыньджьотирлингам. Считается что остров по своей форме напоминает слогОм. На острове находятся два храма Шивы: Омкарешвар и Амарешвар.
Согласно «Шива-пуране», однаждыБрахмаиВишнупоспорили о том, кто был верховным божеством во вселенной. Желая проверить их могущество, Шива принял облик джьотирлингама — огромного столпа света, пронзившего все три мира. Вишну и Брахма отправились на поиски концов лингама. Брахма солгал, заявив, что обнаружил один из концов. Когда Вишну признал своё поражение, Шива явился в образе ещё одного гигантского столпа света и проклял Брахму на то, что ему более никто не будет поклоняться. Вишну же наоборот получил от Шивы благословение, согласно которому он впредь должен был стать для всех объектом поклонения. Согласно верованиям индуистов, двенадцать джьотирлингамов расположены в местах, в которых Шива являл себя в этом образе. Изначально существовало 64джьотирлингам, 12 из которых, известные на сегодняшний день, считаются наиболее священными. Каждое из мест названо по имени находящегося в нём лингама. В каждом из этих мест паломничества основным объектом поклонения выступает лингам.
Непосредственно с Омкарешваром связано несколько легенд. Согласно наиболее известной из них, гораВиндхьязахотела стать больше горыМеруи с этой целью начала поклоняться Шиве. В течение шести месяцев гора практиковала суровые аскезы и поклонялась Шиве в образе Омкарешвары. Удовлетворённый Шива даровал горе благословение, согласно которому она могла бесконечно увеличиваться в размерах. Шива поставил только одно условие: Виндхья никогда не должна причинять беспокойство егопреданным. По просьбе девов и мудрецов, Шива проявил себя в лингаме, состоявшем из двух частей. Одна часть лингама получила название Омкарешвар, а другая — Амарешвар. Виндхья начала расти, но не сдержала своего обещания. Когда она закрыла собой солнце и луну, девы обратились за помощью к ришиАгастье. Вместе со своей женой Агастья убедил Виндхью перестать расти до тех пор, пока они снова не прийдут к ней. Они остались вШришайлами так и никогда не вернулись, из-за чего гора перестала расти.
В другом предании рассказывается об аскезе царя Мандхаты и его сына. Мандхата принадлежал к клану Икшваку (предков Рамы). Он долгое время поклонялся Шиве, который в конце концов предстал перед своим преданным в виде джьотирлингама.
В другом индуистском предании говорится о великой битве между девами и данавами, в которой данавы одержали победу. Девы начали молиться Шиве, который принял облик джьотирлингама и разгромил данавов.
Бхимашанкар

Бхимашанкар— одна из 12 основных шиваитских святынь-джьотирлингамов, расположенная в 50 км к северо-западу отРаджгурунагара, околоПуны, в Индии. Бхимашанкар также является истоком рекиБхима, которая протекает на юго-восток и соединяется с рекойКришна.
Тримбакешвар

Тримбаке́швар(санскр.त्र्यम्बकेश्वर,IAST:Tryambakeśvara) илиТрамбакешвар— древнийиндуистский храмШивы, один из 12джьотирлингамов. Расположен у истоков священной рекиГодаварив 28 км от городаНасика, в селеТримбак,округ Насик,Махараштра,Индия. Здесь также расположена священнаякундаКусаварта, в которой индуисты принимают ритуальное омовение.
Согласно «Шива-пуране», однаждыБрахмаиВишнупоспорили о том, кто был верховным божеством во вселенной. Желая проверить их могущество, Шива принял облик джьотирлингама — огромного столпа света, пронзившего все три мира. Вишну и Брахма отправились на поиски концов лингама. Брахма солгал, заявив, что обнаружил один из концов. Когда Вишну признал своё поражение, Шива явился в образе ещё одного гигантского столпа света и проклял Брахму на то, что ему более никто не будет поклоняться. Вишну же наоборот получил от Шивы благословение, согласно которому он впредь должен был стать для всех объектом поклонения. Согласно верованиям индуистов, двенадцать джьотирлингамов расположены в местах, в которых Шива являл себя в этом образе. Изначально существовало 64джьотирлингам, 12 из которых, известные на сегодняшний день, считаются наиболее священными. Каждое из мест названо по имени находящегося в нём лингама. В каждом из этих мест паломничества основным объектом поклонения выступает лингам.
Лингам в Тримбакешвар замечателен тем, что имеет три лика, представляющихБрахму,Вишнуи Шиву. Из-за обильного омывания водой, лингам постепенно разрушается, что, по мнению верующих, олицетворяет деградациюКали-юги. Лингам покрыт изображающейТримуртизолотой маской, на которой установлена инкрустированнаябриллиантами,изумрудамии другими драгоценными камнямикорона, которую индуисты датируют временамиПандавов(конецIV тысячелетия до н. э.). Корону выставляют на обозрение верующих только по понедельникам с 16 до 17 часов.
Нагешвара

Нагешвар— один из двенадцатиджьотирлингамов, упоминаемых вШива-пуране. Нагешвар считается первым джьотирлингамом, появившимся на земле.
В Шива-пуране говорится, что Нагешвара находится в лесуДарук(один из лесов упоминаемых в древнеиднийских текстах, таких как Камья, Двайта, Данда и т. д.)
ชโยติรลึงค์

ชโยติรลึงค์(Jyotirlinga) หรือชโยติรลิงคัม(Jyotirlingam) ปางปรากฏของพระศิวะที่ได้รับการเคารพบูชาสูงสุด คำว่าชโยติ(Jyoti) แปลว่า รัศมี/เปล่งแสง ('radiance') และลึงค์หมายถึงรูปแทนพระศิวะ รวมกันจึงหมายความว่า รูปองค์พระศิวะที่เปล่งประกาย ชโยติรลึงค์ตามธรรมเนียมนั้นประกอบด้วยโบสถ์พราหมณ์(มนเทียร) 12 แห่งในประเทศอินเดีย
ศิวปุราณะระบุว่าครั้นหนึ่งพระพรหม(ผู้สร้าง) และพระวิษณุ(ผู้รักษา) ได้มีการถกเถียงกันถึงอำนาจสูงสุดของการสร้าง (supremacy of creation)เพื่อให้ได้ข้อตกลงกันพระศิวะจึงได้เจาะ (pierced) โลกทั้งสามปรากฏเป็นเสาแห่งแสงสว่างที่มีขนาดมหึมาเป็นอนันต์ ที่เรียกว่าชโยติรลึงค์หลังเสานี้เย็นลงได้บังเกิดเป็นเขาอันนมาไล(Annamalai Hills) ซึ่งในปัจจุบันคือที่ตั้งของอนุราจเลศวรมนเทียรตั้งอยู่ พระวิษณุและพระพรหมจึงทรงแบ่งกันค้นหาจุดจบของเสาแสงนี้ไปทางด้านบนและด้านล่าง พระพรหมทรงโกหกว่าได้ทรงพบจุดจบของเสา พระวิษณุจึงทรงยอมแพ้ในที่สุด การโกหกนี้ทำให้พระศิวะทรงโกรธมากและได้สาปพระพรหมให้แม้แต่พระองค์จะเป็นผู้สร้างจักรวาล พระองค์จะไม่ได้รับการสักการชโยติรลึงค์จึงเป็นพระศิวะซึ่งเป็นอนันต์ มนเทียรแห่งชโยติรลึงค์ทั้งหมดเป็นที่ซึ่งพระศิวะทรงประทับในรูปของเสาแสงติดไฟนั้น
ดั้งเดิมแล้วเชื่อกันว่ามีชโยติรลึงค์ทั้งหมด 64 แห่ง แต่มีเพียง 12 แห่งที่ได้รับการสักการะว่าศักดิ์สิทธิ์และยิ่งใหญ่เป็นอย่างมากชื่อของทั้ง 12 แห่งนั้นตั้งตามพระนามของเทพเจ้าองค์ประธาน ที่ซึ่งแต่ละแห่งเป็นรูปสำแดง (manifestation) ของพระศิวะในทุกมนเทียรของชโยติรลึงค์จะมีรูปเคารพหลักของมนเทียรที่เป็นองค์ประธานคือศิวลึงค์ที่ซึ่งแสดงถึงสตมภ์(Stambha) เสาอันไม่มีที่สิ้นสุดและไม่มีจุดเริ่มต้น เป็นสัญลักษณ์แทนธรรมชาติของพระศิวะเช่นกันไม่มีจุดเริ่มต้น และไม่มีจุดสิ้นสุด
รายชื่อชโยติรลึงค์ทั้ง 12 แห่งประกอบด้วย:
แพทยนาถมนเทียร

ไพทยนาถชโยติรลึงค์มนเทียรหรือแพทยนาถมนเทียร(Baidyanatha Jyotirlinga temple) หรือ ไวทยนาถมนเทียร, เวทยนาถมนเทียร (Vaidyanath Temple) เป็นหนึ่งในสิบสองชโยติรลึงค์หรือศาสนสถานสูงสุดของพระศิวะแพทยนาถมนเทียรตั้งอยู่ในเทวฆัรมณฑลสันตัล ปรคนัสในรัฐฌารขัณฑ์ประเทศอินเดียภายในหมู่มนเทียรประกอบด้วยมนเทียรหลักขององค์บาบาแพทยนาถ (Baba Baidyanath) ที่ประดิษฐานองค์ชโยติรลึงค์ และรอบ ๆ มีมนเทียรอื่นอีก 21 แห่ง
ตามความเชื่อฮินดูราวาณะจ้าวแห่งอสูร ได้บูชาพระศิวะที่จุดที่เป็นมนเทียรนี้ในปัจจุบัน ราวณะได้ถวายศีรษะของตนหนึ่งศีรษะจากสิบเพื่อเป็นการบูชาพระศิวะ พระศิวะทราบดังกล่าวจึงเสด็จลงมาเพื่อรักษาแผลจากการตัดศีรษะของราวาณะ การที่พระศิวะเสด็จลงมารักษาความเจ็บป่วยนั้นจึงเรียกว่าพระองค์ทรงเป็นแพทยะ(หรือ ไพทยะ, ไวทยะ, เวทยะ; Vaidhya แปลว่า "หมอ") ซึ่งเป็นที่มาของชื่อมนเทียร
กานวรยาตรา(อักษรเทวนาครี: कांवड़ यात्रा) เป็นการจาริกแสวงบุญ (ยาตรา) ประจำปีของผู้นับถือพระศิวะ เรียกว่าชาวกานวริยะ (Kānvarias; कावड़िया) หรือ "โภเล" (Bhole; भोले) ไปยังสุลตานคังชะ (Sultanganj) ในรัฐพิหารเพื่อรับน้ำศักดิ์สิทธิ์จากแม่น้ำคงคาแล้วจึงนำน้ำนั้นมาถวายยังแพทยนาถมนเทียรในรัฐฌารขัณฑ์เป็นการถวายบูชา
กาศีวิศวนาถมนเทียร

กาศีวิศวนาถมนเทียร(อังกฤษ:Kashi Vishwanath Temple) เป็นโบสถ์พราหมณ์บูชาพระศิวะตั้งอยู่ที่วิศวนาถคาลี ใกล้กับนครพาราณสีรัฐอุตตรประเทศประเทศอินเดียมนเทียรนี้เป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางการจาริกแสวงบุญที่มีความศักดิ์สิทธิ์มากที่สุดสำหรับศาสนิกชนของลัทธิไศวะและถือเป็นหนึ่งในชโยติรลึงค์ทั้งสิบสอง ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นวิมานที่ประทับที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สุดของพระศิวะ มนเทียรตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำคงคาและมีเทพองค์ประธานคือพระวิศวเนศวร ซึ่งแปลว่า "เจ้าแห่งจักรวาล" ส่วนชื่อ "กาศี" เป็นชื่อเดิมของนครพาราณสี
มนเทียรเคยถูกบุกเข้าทำลายหลายครั้ง ครั้งล่าสุดโดยจักรพรรดิโมกุลเอารังเซบผู้สร้างมัสยิดญาณวาปีขึ้นทับแทนที่มนเทียรหลังปัจจุบันนั้นสร้างขึ้นใหม่อยู่ตรงข้ามกันโดยผู้นำของมราฐาอาหิลยาบาอี โหลกัรแห่งอินเทาร์ในปี 1780คณะกรรมการทรัสต์ของมนเทียรอยู่ภายใต้การจัดตั้งของรัฐบาลรัฐอุตตรประเทศ นับตั้งแต่ปี 1983 มา
ตามตำนานในศิวปุราณะพระพรหมกับพระวิษณุเคยถกเถียงกันถึงว่าผู้ใดมีความยิ่งใหญ่กว่ากันพระศิวะจึงเจาะรูขนาดใหญ่ทะลุโลกและตั้งเสาแสงที่มีความยาวเป็นอนันต์ เพื่อทดสอบกำลังของทั้งสอง เสาแสงนี้เรียกว่าชโยติรลึงค์ในตอนแรก พระวิษณุอวตารเป็นหมูป่า (วราหะ) เพื่อขุดดินลงไปหาฐานของเสา ส่วนพระพรหมอวตารเป็นหงส์ขึ้นไปบนฟ้าเพื่อหายอดของเสา พระพรหมอ้างว่าตนพบยอดของเสาแล้ว แม้จะไม่เป็นความจริง ในขณะที่พระวิษณุยอมรับความพ่ายแพ้ที่ตนไม่สามารถหาฐานของเสาได้ พระศิวะจึงลงโทษพระพรหมโดยการตัดเศียรที่ห้าออกและสาปแช่งให้ไม่มีใครเคารพบูชาพระพรหมอีก เนื่องจากพระวิษณุเป็นผู้ที่ซื่อสัตย์ จึงได้รับการเคารพบูชาอย่างมากเทียบเท่ากับพระศิวะ มนเทียรที่มีเทพองค์ประธานเป็นพระศิวะและพระวิษณุจึงสามารถพบเห็นได้ทั่วไปมนเทียรที่เป็นชโยติรลึงค์จึงบูชาพระศิวะในรูปของเสาแสงอนันต์นี้ตามตำนานดังที่ปรากฏบูชาในรูปของลึงค์ซึ่งแทนเสา (สตมภ์) ที่ไม่มีจุดเริ่มต้นและไม่มีที่สิ้นสุด อันเป็นสัญลักษณ์แทนความเป็นอนันต์ของพระศิวะกาศีวิศวนาถ เป็นหนึ่งใน 12 ชโยติรลึงค์นี้
เกทารนาถมนเทียร

เกทารนาถมนเทียร(อังกฤษ:Kedarnath Temple) เป็นมนเทียรบูชาพระศิวะแห่งหนึ่งบนเทือกเขาหิมาลัยใกล้กับแม่น้ำมันทกินีในเมืองเกทารนาถรัฐอุตตราขัณฑ์ประเทศอินเดียโดยทั่วไปแล้วมนเทียรจะเปิดในระหว่างเดือนเมษายน (อักษัยตรีติยะ) และพฤษภาคม (กรฏิกปุรนิมา) เนื่องด้วยเหตุผลด้านสภาพอากาศอันรุนแรงของภูมิภาคหิมาลัย ในช่วงฤดูหนาว วิครห์ (เทวรูป) ของเกทารนาถมนเทียรจะถูกอัญเชิญไปประดิษฐานที่อูขิมัฐที่ซึ่งจะเปิดให้บูชาเป็นเวลาอีกหกเดือนที่เหลือ เกทารนาถเชื่อว่าทรงเป็นเทพองค์เดียวกับพระศิวะ
มนเทียรนี้ไม่สามารถเข้าถึงได้ด้วยทางถนน โดยต้องอาศัยการเดินเท้าเป็นระยะทาง 22 กิโลเมตร (14 ไมล์) ขึ้นเขาจากคาวรีกุนท์ม้าแคระและบริการมันจันนั้นมีให้บริการเพื่อช่วยไปถึงมนเทียร ตำนานฮินดูเชื่อว่ามนเทียรนี้สร้างขึ้นโดยปาณฑพและเป็นหนึ่งในสิบสองชโยติรลึงค์แห่งพระศิวะและเป็นหนึ่งใน 275ปาทัลเปตนสถลัมซึ่งมีเขียนไว้ในเตวารัมเชื่อกันว่าตระกูลปาณฑพได้รับพรจากพระศิวะจากการสร้างมนเทียรที่เกรทารนาถนี้นอกจากนี้มนเทียรยังเป็นหนึ่งในสี่โจตจารธามสี่แห่งของหิมาลัยเหนือ และเป็นมนเทียรที่ตั้งอยู่สูงที่สุดในบรรดาสิบสองชโยติรลึงค์เกทารนาถเคยถูกน้ำท่วมหนักมากระหว่างอุทกภัยใหญ่อินเดียเหนือปี 2013ถึงแม้เมืองเกทารนาถและพื้นที่โดยรอบของมนเทียรจะเสียหายอย่างหนัก ตลาดด้านข้างราบเป็นหน้ากลอง แต่มนเทียรเองนั้นมีเพียงรอยแตกเล็ก ๆ ในผนังหนึ่งเท่านั้น
ฆฤษเณศวรมนเทียร

ฆฤษเณศวรชโยติรลึงคมนเทียร(อังกฤษ:Grishneshwar Jyotirlinga Temple) หรือมักเรียกว่าฆฤษเณศวร(Ghrneshwar) หรือธุศเมศวรมนเทียร(Dhushmeshwar Temple) เป็นหนึ่งในโบสถ์พราหมณ์ที่บูชาพระศิวะที่มีระบุไว้ในศิวปุราณะคำว่าฆฤษเณศวรแปลว่าจ้าวเเห่งความเห็นอกเห็นใจ ("lord of compassion")มนเทียรนี้เป็นสถานที่แสวงบุญสำคัญของศาสนิกชนฮินดูผู้นับถือลัทธิไศวะที่ซึ่งเชื่อว่ามนเทียรนี้เป็นมนเทียรสุดท้ายในสิบสองมนเทียรพระศิวะ “ชโยติรลึงค์” (Jyotirlinga; ลึงค์แห่งแสงสว่าง)ที่ตั้งอยู่ไม่ไกลจากถ้ำเอลโลราแหล่งมรดกโลกของยูเนสโกซึ่งตั้งอยู่ห่างออกไปไม่ถึงหนึ่งกิโลเมตร มนเทียรนี้ตั้งอยู่ 30 กิโลเมตร (19 ไมล์) ทางตะวันตกเฉียงเหนือของเมืองออรังคาบาดหรือประมาณ 300 กิโลเมตร (190 ไมล์) ทางจะวันออกของมุมไบ
สิ่งก่อสร้างของมนเทียรนี้ถูกทำลายโดยรัฐสุลต่านเดลีในช่วงศตวรรษที่ 13 และ 14 ก่อนที่จะมีการปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่ และถูกทำลายอีกหลายครั้ง โดยเฉพาะในสมัยความขัดแย้งระหว่างจักรวรรดิโมกุลกับมราฐาโครงสร้างปัจจุบันนี้เป็นการบูรณะปฏิสังขรณ์ในศตวรรษที่ 18 ภายใต้การสนับสนุนของมหาราณีAhilyabai Holkarแห่งอินโดร์ ภายหลังการล่มสลายของจักรวรรดิโมกุลในปัจจุบันที่นี่ยังคงเป็นศาสนสถานสำคัญของชาวฮินดู มีศาสนิกชนเข้ามาสักการะอย่างไม่ขาดสาย ผู้เยี่ยมชมสามารถเข้าไปภายในโถงต่าง ๆ รวมถึงครรภคฤห์ด้วย โดยมีเพียงข้อแม้เดียวคือเมื่อผู้ชายเข้าไปภายในโถงด้านในสุด (ครรภคฤห์; garbha-ghrya) จะต้องเปลือยอกเข้าไปตามธรรมเนียม
ศรีไศลัม

ศรีไศลัม(อักษรโรมัน: Srisailam) เป็นเมืองตามสำมะโนตั้งอยู่ในอำเภอนันทยัลรัฐอานธรประเทศและศูนย์กลางของศรีไศลัมมณฑลในพื้นที่งบประมาณอาตมกูรศรีไศลัมตั้งอยู่ห่างไป 160 กิโลเมตร (99 ไมล์) จากศูนย์กลางการปกครองของอำเภอนันทยัลศรีไศลัมเป็นที่รู้จักจากมัลลิการชุนชโยติรลิงคเทวาลัยหนึ่งในศาสนสถานสำคัญสำหรับศาสนิกชนฮินดูลัทธิไศวะและลัทธิศักติโดยถือเป็นทั้งชโยติรลึงค์และศากติปีฐ
ประชากรตามสำมะโนปี 2001อยู่ที่ 23,257 คน ประกอบด้วยชาย  54% และมีอัตราการรู้หนังสือที่ 75.62% สูงกว่าค่าเฉลี่ยรัฐที่ 67.02%. ประชากร 13% มีอายุน้อยกว่า 6 ปี
สถานที่ท่องเที่ยวสำคัญของศรีไศลัม เช่นเขื่อนศรีไศลัมสร้างขึ้นบนแม่น้ำกฤษณา,แหล่งอนุรักษ์พันธุ์เสือนาคารชุญสาคร-ศรีไศลัมซึ่งใหญ่ที่สุดในประเทศ ด้วยพื้นที่ 3500 ตารางกิโลเมตร มีกิจกรรมการเดินป่าและไต่เขาที่นักท่องเที่ยวมักเลือกเมืองศรีไศลัมเป็นฐาน,มัลลิการชุนชโยติรลึงค์ซึ่งเป็นโบสถ์พราหมณ์ศักดิ์สิทธิ์ที่สำคัญ สร้างขึ้นด้วยสถาปัตยกรรมแบบทราวิฑผสมผสานแบบวิชัยนครและสักศีคณปตีเทวาลัย (Sakshi Ganapathi temple)
ตริอัมพเกศวรมนเทียร

ตริอัมพเกศวรมนเทียร(Trimbakeshwar Mandir) เป็นโบสถ์พราหมณ์เก่าแก่ในเมืองตริมบัก(Trimbak) ห่างจากเมืองหลวงเขตคือนาศิกไป 28 กิโลเมตร ในเขตนาศิกประเทศอินเดียมนเทียรนี้สร้างขึ้นแด่พระศิวะและเป็นหนึ่งในสิบสองชโยติรลึงค์(Jyotirlinga) และตั้งอยู่ใกล้กับต้นน้ำของแม่น้ำโคทาวรี
มนเทียรนี้ตั้งอยู่ระหว่างเขาสามลูก คือ พรหมคีรี (Brahmagiri), นิลคีรี (Nilagiri) และ กาลคีรี (Kalagiri) ภายในมนเทียรประดิษฐานศิวลึงค์3 องค์ เป็นตัวแทนถึงพระศิวะ,พระวิษณุและพระพรหมสระน้ำของมนเทียรนี้มีชื่อว่า อมฤตวรรศินี (Amritavarshini) ในมนเทียรประดิษฐานมูรติของคงคาเทวี,ชเลศวร(Jaleswara),ราเมศวร(Rameswara),เคาตเมศวร(Gautameswara),เกทารนาถ(Kedarnatha),พระราม(Rama),พระกฤษณะ(Krishna),ปรศุราม(Parasurama) และลักษมีนารายณ์นอกจากนี้หมู่อาคารในมนเทียรยังประกอบด้วยอาศรมและสมาธิของสันตะองค์ต่าง ๆ
โสมนาถมนเทียร

โสมนาถมนเทียร(อังกฤษ:Somnath temple) เป็นโบสถ์พราหมณ์ที่ตั้งอยู่ในประภัสปตันใกล้กับเมืองชูนาคาธสวราษฏระบนชายฝั่งตะวันตกของรัฐคุชราตประเทศอินเดียซึ่งเป็นโบสถ์พระศิวะที่เชื่อกันว่าเป็นแห่งแรกในบรรดาชโยติรลึงค์(jyotirlinga) หรือโบสถ์พระศิวะที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สุด 12 แห่งโสมนาถมนเทียรเป็นสถานที่แสวงบุญสำคัญในรัฐคุชราต ตลอดประวัติศาสตร์ของมนเทียรได้มีการสร้างใหม่หลายครั้งหลังถูกทำลายต่อเนื่องจากการรุกรานของผู้ปกครองมุสลิมมนเทียรหลังปัจจุบันนั้นสร้างขึ้นใหม่โดยใช้สถาปัตยกรรมแบบเจาลุกยะและสร้างเสร็จในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1951 ภายใต้คำสั่งโดยรัฐมนตรีวัลลภภาอี ปเฏล
มนเทียรนี้เชื่อกันว่ามีความศักดิ์สิทธิ์มาก มีตำนานต่าง ๆ มากมายที่เชื่อมโยงกับมนเทียรนี้ คำว่า “โสมนาถ” แปลว่า "จ้าว (นาถ) แห่งโสมะ" หนึ่งในพระนามขานของพระศิวะ
โสมนาถมนเทียรเป็นที่รู้จักในชื่อ “วิหารนิรันดร์กาล” ("the Shrine Eternal") ตามในหนังสือของK. M. Munshiที่ใช้ชื่อเดียวกัน เขียนบรรยายเล่าเรื่องของมนเทียรนี้ที่ถูกทำลายและสร้างขึ้นใหม่ครั้งแล้วครั้งเล่า
รามนาตจุวามิโกยิล

รามนาตจุวามิโกยิล(ทมิฬ:இராமநாதசுவாமி கோயில்) เป็นโบสถ์พราหมณ์บูชาพระศิวะในเมืองราเมศวรัมบนเกาะปามปันในรัฐทมิฬนาฑูประเทศอินเดียและเป็นหนึ่งในสิบสองชโยติรลึงค์, 275ปาทัลเปตรสถลัมโกยิลมีการขยับขยายในศตวรรษที่ 12 โดยจักรวรรดิปัณฑยะและครรภคฤห์ประธานได้รับการทำนุบำรุงโดยชัยวีระ จินไกอริยันแห่งอาณาจักรชัฟนาโกยิลนี้มีระเบียงที่ยาวที่สุดในบรรดาโบสถ์พราหมณ์ในประเทศอินเดียเทพเจ้าองค์ประธานคือพระศิวะในรูปของลิงคัมของรามนาถสวามี เชื่อกันว่าประดิษฐานขึ้นโดยพระรามก่อนพระองค์จะข้ามสะพานไปยังลังกาทวีป ราชโคปุรัมของโกยิลสูล 53 เมตร
รามายณะระบุว่าพระรามอวตารปางที่เจ็ดของพระวิษณุภาวนาต่อพระศิวะเพื่อให้ยกโทษที่บาปที่สังหารพรหมิณขณะทำศึกกับราวณะในลังกาทวีปพระรามประสงค์จะมีศิวลึงค์องค์หนึ่งเพื่อบูชาพระศิวะ จึงได้รับสั่งให้หนุมานไปนำลึงค์นั้นมาจากหิมาลัย แต่หนุมานมาถึงช้า พระรามจึงเสกลึงค์ขนาดเล็กขึ้นจากทรายที่มีบนชายหาด ลึงค์นี้เชื่อกันว่าคือรามนาถสวามีลึงคัม องค์ประธานของโกยิลนี้ซึ่งแทนองค์รามนาถสวามี (พระศิวะ)ปัจจุบันในครรภคฤห์ประดิษฐานลึงค์คัมทั้งสององค์ องค์หนึ่งเสกขึ้นจากทรายโดยพระราม เป็นองค์ประธาน อีกองค์คือที่หนุมานนำมาจากเขาไกรลาศ เรียกวิศวลึงค์ หรือวิศวลึงค์คัม
自生者

自生者（梵語：स्वयम्भूIAST：Svayambhu） 是一个梵语词，意为“自我出现”, “自我存在”或“由自己创造”。自生者（Svayam-bhu）的词源是“Svayam”（स्वयम्），意思是“自己”或“独自”，而“bhu”（स्वयम्）意思是“出生”或“产生”。
通常，自生者这个词被用来指稱一个自我诞生的神靈，祂不是由任何其他生靈所造生的，而是自然出现的或自然出生的。根据《摩蹉往世书》、《罗摩衍那》和《摩诃婆罗多》，毗湿奴被称为自生者。每一部吠陀中，湿婆都被称为自生者。梵天在吠陀中也被称为“自生者”，自我诞生于毗湿奴臍上莲花，而非毗湿奴创造。《群主奥义书》将象头神描述为自生者且至高无上。
这个词同时适用于有形和无形的神或神迹，例如：究提林迦、蒂鲁马拉范卡德瓦拉庙的神等都被称为自生者。
《大乘庄严宝王经》别本记载，慈悲無上佛是諸天的源頭，亦是自生者。該經聲稱慈悲無上佛眼生日天和月天，眉生大自在天，肩生大梵天王，心生遍入天王，齒生辯才天女，口生風天，地天自祂的腿腳生出，靝天自祂的腹肚生出。
在40米高的阿马尔纳特石窟内，石笋由洞穴顶部落到地面的水滴结冰而形成，并从洞穴地面垂直生长，印度教徒认为这是自生的湿婆林迦。 每年5月到8月，随着洞穴上方喜马拉雅山的积雪融化，洞穴逐渐变暖，由此产生的水渗入形成洞穴的岩石中，随后逐渐消退。根据宗教信仰，林迦会随着月相的变化而增长或退缩，在夏季期间达到最高点。
凯达尔纳特寺

凯达尔纳特寺（Kedarnath Temple）是一个著名的印度教寺庙，供奉湿婆的十二座究提林迦之一。位于喜马拉雅山脉，靠近曼达基尼河,印度北阿坎德邦加瓦尔专区鲁德勒布勒亚格县凯达尔纳特. 由于极端天气条件，寺庙只在4月和11月之间向公众开放。在冬季的六个月，凯达尔纳特寺的神像被抬到乌奇马特。
寺庙不能直接通过公路到达，还必须爬坡22公里，可以骑马。这座寺庙是印度喜马拉雅山朝圣的四大圣地之一，也是十二座究提林迦中最高的一座。在2013年印度洪水期间，凯达尔纳特寺庙建筑群、周围地区和凯达尔纳特镇遭受了广泛的破坏，但寺庙建筑没有受到严重损坏，只有一面墙出现几道裂缝。一块大石头充当了屏障，保护寺庙免受洪水冲击，周围的房舍遭到严重破坏。
索姆纳特寺

索姆纳特寺（古吉拉特語：સોમનાથ મંદિર；英語：Somnath temple）是位于印度古吉拉特邦吉尔索姆纳特县韦拉沃尔的一座印度神庙，是印度教徒最神圣的朝圣地之一，也是湿婆十二个究提林迦之一。11世纪时遭加兹尼的马哈茂德洗劫。
米迦勒

米迦勒（希伯來語：מיכאל‎，Michaʼel或Mîkhāʼēl；拉丁語：Michael 或 Míchaël；阿拉伯语：ميخائيل ، مِيكَالَ ، ميكائيل‎，Mīkā'īl、Mīkāl或Mīkhā'īl；希臘語：Μιχαήλ，Mikhaḗl），天主教通译为總領天神彌額爾或聖彌格，基督新教译为天使長米迦勒，東正教譯為總天使彌哈伊爾。
米迦勒是《聖經》中提到唯一具有天使長头衔的天使，希伯來语意为“誰與神相似”。《圣经》中提及米迦勒次数不多，但每次提到他的时候，他都在积极行动。例如《但以理书》叙述他跟邪恶的天使争斗，《犹大书》叙述他跟撒旦争论，《启示录》叙述他跟魔鬼及其手下的邪灵争战。在與撒但的七日戰爭中，米迦勒奋力维护神的统治权，对抗仇敌，的确名实相符。
根据《但以理书》第10章第20-21节的描述，加百列向先知但以理显现，并告之但以理他将与希腊与波斯的魔王争战，而除了以色列人的守护天使米迦勒外，没有人可以帮助加百列抵挡他们。由此可见米迦勒的能力之大。《但以理書》的原文並沒有“魔君”的描述，屬翻譯錯誤。
《但以理书》第12章中，加百列亦告知但以理在末日以前，米迦勒身為保護以色列民的守护天使會出现。
在《犹大书》第1章第9节，犹大曾提及米迦勒与撒旦就摩西尸体争辩的事，米迦勒对撒旦说：“主责备你吧。”而没有用诽谤的话。
在《启示录》第12章第7-12节中，米迦勒率领天使与巨龙争战，并将其击败，摔在地上。
光明之子对抗黑暗之子的战争中，米迦勒被描述为光明的王子，率领上帝的大军对抗由巴力（英語：Baal，意思為「主人」）率领的邪恶的黑暗。
典外文献《以诺三书》第17章第1-3节描写了米迦勒天使长统领的天使数量和职位：「拉比以实玛利说：御前之子，天使米大隆是至高天的荣耀，他如此对我说：有七个大君负责掌管七重天，他们是伟大的、俊美的、奇妙的、尊贵的王。他们分别是米迦勒、加百列、撒基尔、撒哈基尔、巴拉狄兰、巴拉基尔和西得列。他们是天军之君，各有四十九万六千个天使作侍从。米迦勒是大君，负责掌管位于亚拉帕的第七重天，就是至高的天。」
各個世代的驅魔人、殉道者所見證那平安的道。
米卡伊勒（米迦勒，阿拉伯语：ميخائيل‎）是《古兰经》中记载的著名天使之一，又译“米卡里”、“米克来”、“米卡伊来”等，与吉卜利勒（加百列）、伊斯拉菲勒（拉斐尔）和阿兹拉伊勒（亚兹拉尔）并称为安拉的四大天使。其专职使命是奉安拉派遣，负责观察宇宙万物，并与吉卜利勒一同处理天庭的日常事务。相传他十分严肃，从无笑容，系因见到火狱初造之时大为震惊所致。当安拉命令众天使向人类始祖阿丹叩头时，他系第一批敬拜者之一。21年在，知穆罕默德自麦加夜行到耶路撒冷并登霄之前，他曾同吉卜利勒一起为其净化心灵。624年奉，他曾奉安拉之命，援助穆斯林军取得首次同麦加古莱仕多神教徒交锋的白德尔之战的重大胜利。
《古兰经》中只有一处（第2章第98节）提及其名：“凡仇视安拉、众天使、众使者以及吉卜利勒和米卡伊勒者，必然遭到安拉的仇视。”据经注学家援引圣门弟子多人的解释，上述经文系针对麦地那的犹太教徒而言。当先知穆罕默德回答他们的提问，说天经系由加百列天使所传降时，他们说加百列是他们的仇敌，因他曾降天灾于他们的祖先，而对天使米迦勒则表示敬重，说他曾降下甘霖使他们得以丰收。故有上述经文的颁降，以示对犹太教徒所言的斥责。伊斯兰教对米卡伊勒（米迦勒）的描繪是：「翡翠之翼、番紅色之髮、俱百萬張臉與口、舌操百萬種方言，為人尋求阿拉的赦免」。
根据耶和华见证人的观点，天使长米迦勒即耶稣基督，并且列出了以下理由：
根据以上经文，耶和华见证人认为天使长米迦勒即耶穌基督，然由于该理论否定了三位一体与耶稣基督的神性，且该理论是基于其教派自行翻译的《圣经新世界译本》，故不为多数基督教教派所接纳，被视为异端。
在占星學或神秘學中，米迦勒是心宿二的守護者，代表四大元素的火。
拉梅斯沃勒姆 (泰米尔纳德邦)

拉梅斯沃勒姆（法語：இராமேஸ்வரம்，泰米尔语发音：[ɾaːmeːsʋaɾam]）是印度泰米尔纳德邦拉默纳特布勒姆县的一个城镇，位于印度半岛南端曼納灣的班本島（拉梅斯沃勒姆岛），距离斯里兰卡的曼納島仅有40公里，与印度大陆由班本桥相连。拉梅斯沃勒姆是通往金奈和马杜赖铁路的终点站。它与瓦拉纳西同为印度教最神圣的圣地之一，也是印度教的四大查尔达姆朝圣地之一。
史诗《罗摩衍那》中写到罗摩在神猴哈奴曼的帮助下，从这里修了一座桥，跨过大海到兰卡，从绑架者罗波那那里救出他的妻子悉多。拉马纳塔斯瓦米寺供奉湿婆林迦，位于镇中心，為濕婆神十二座究提林迦寺廟之一，并与罗摩密切相关。寺庙和城镇被认为是濕婆教的朝圣地。
拉梅斯沃勒姆是印度距离斯里兰卡最近的地方，地质证据表明羅摩橋原本是连接印度和斯里兰卡的陆地。拉梅斯沃勒姆于1994年建市，面积53 km（20 sq mi）。截至2011年，该镇人口44，856人。拉梅斯沃勒姆的大部分劳动力从事旅游业和渔业。
拉马纳塔斯瓦米寺

拉马纳塔斯瓦米寺(Ramanathaswamy Temple；Irāmanātasvāmi Kōyil) 是一座印度教寺庙，供奉湿婆，位于印度泰米尔纳德邦东南部班本島的拉梅斯沃勒姆。它也是十二座究提林迦寺庙之一。这座寺庙在12世纪由潘地亚王朝扩建。该寺拥有所有印度教寺庙中最长的走廊。这座寺庙是濕婆教、毘濕奴派等共同的朝圣地。拉马纳塔斯瓦米（湿婆）的林伽，由羅摩在过桥到斯里兰卡之前建立。
该寺是印度教四大圣地（查尔达姆）之一，分别位于印度的四个角落：东方是普里的贾格纳寺，南方是泰米尔纳德邦拉梅斯沃勒姆的拉马纳塔斯瓦米寺（Ramanathaswamy Temple）, 西方是古吉拉特邦德瓦尔卡的德瓦卡迪什寺（Dwarkadheesh temple） 以及北方北阿坎德邦巴德里纳特普里的巴德里纳特寺（Badrinath Temple）。印度教徒认为穿越印度四角的旅程是神圣的，渴望在有生之年参观一次这些寺庙。传统上，行程从东端的普里开始，以顺时针方向进行。。。
East Linga

East Lingaest uneîleinhabitée duRoyaume-Unisituée enÉcosse, dans lesShetland, à l'est deWhalsay. Elle est entourée par le récif deRumbleau sud, l'île deGrif Skerryà l'est et les îles deIsbister Holm,MooaetNistaau nord-ouest. L'îlot deCalf of Lingaet le rocher deStack of Wirrgeose trouvent à proximité d'East Linga, respectivement au nord-est et à l'est. L'ile est baignée par lamer du Nord. De forme grossièrement circulaire, elle culmine à 27 mètres d'altitude et compte troiscriques: Wirr Geo au nord-est, Gun Geo au sud et Brae Geo à l'ouest.
リンガエン湾

リンガエン湾（リンガエンわん）はフィリピンのルソン島西部イロコス地方、パンガシナン州、ラ・ウニョン州にある湾。幅は約37km、奥行は約56km。湾の西岸に浮かぶサンチアゴ島（英語版）と東岸の都市サンフェルナンドを結んだ線より南の地域を指す。
湾口は北を向いており、南シナ海に接続している。湾はサンバレス山脈とコルディレラ・セントラルとの間にあり、南西にアグノ川（英語版）が注ぐ。湾内には多数の島があり、ハンドレッドアイランズ国立公園（英語版）が有名である。湾内は大型船の寄港に適した良港に恵まれている。
湾に面した都市はパンガシナン州の州都リンガエン（英語版）やダグパン（英語版）、サンフェルナンド、アラミノス（英語版）などがある。マニラとリンガエン湾岸地域を結ぶ鉄道、国道3号線が開通して以降、過去に栄えていたダグパン、スアル（英語版）などの港湾都市は衰退していった。
リンガエン湾での主要な産業は漁業と製塩である。
スペイン船の来航以前、リンガエン湾は中国商人の交易の場となっていた。1590年に建設されたダグパンはリンガエン湾一帯最大の都市に発展する。
米比戦争では、1899年11月11日のサン・ハシントの戦い（英語版）の舞台となる。
第二次世界大戦において、1941年12月22日に本間雅晴指揮する日本軍がルソン島侵攻の際にリンガエン湾に上陸した。1945年1月9日にはダグラス・マッカーサー指揮するアメリカ軍が、ルソン島侵攻の際にリンガエン湾に上陸した（リンガエン湾上陸（英語版）、1945年1月6日-1月9日）。
リンガーハット

株式会社リンガーハット（英:RINGER HUT CO.,LTD.）は、日本の企業。グループでちゃんぽん店「リンガーハット」、とんかつ専門店「濵かつ」等の外食チェーン店等を展開する外食産業の事業持株会社である。東京都品川区大崎に東京本社を、長崎県長崎市鍛冶屋町に本店を置く。
「リンガーハット」事業は、完全子会社のリンガーハットジャパン株式会社が運営。
創業地の長崎市鍛冶屋町にあった「とんかつ濵かつ本店」（1962年創業）は老朽化のため2023年（令和5年）7月30日に閉店し、本店は翌2024年（令和6年）にJR長崎駅ビル内アミュプラザ長崎本館に移転オープンした。
リンガーハットの1号店は1977年（昭和52年）8月13日に「長崎ちゃんめん」として長崎市宿町にオープンした（現リンガーハット長崎宿町店）。
社名は、長崎で幕末から明治初期の頃に活躍したイギリス人実業家のフレデリック・リンガーの姓から取っており、それに明るく・響きのいい小さな家（HUT）を絡ませて「リンガーハット」とした。
地域事情もあり、全てが直営店ではなく、一部はフランチャイズ展開となっている。
リーマン・ショックによる収益減の事態に対し、ロードサイド店舗を大量閉鎖する一方で、ショッピングセンターのフードコートに大量出店する戦略を採り、これが都心回帰傾向と重なって、業績を回復させるに至った。またリンガーハットでは、野菜を多く入れたメニューに力を入れている。2009年から野菜の全てを国産に切り替えており、中でもモヤシは自社工場にて生産している。
2018年6月時点で未出店のエリアは福井県のみだった。2021年に島根県内のリンガーハットの閉店に伴い、島根県のリンガーハットの店舗数もゼロとなった。
アメリカ合衆国のカリフォルニア州サンノゼに日本食レストランを出店している。又、ニューヨークには同族企業の「めんちゃんこ亭」（創業店は佐世保市の「鬼ヶ島うどん〈現 めんちゃんこ亭中里店〉」）ブランドでリンガーハットと同じメニューを提供していたが、2001年に閉店。
2010年4月16日、タイ・バンコク都の複合商業施設「K-Village」に「リンガーハット・バンコクK-Village店」をソフトオープン。4月30日にグランドオープンを迎える。ただし、タイ王国独自の外資規制により、直営店ではなくフランチャイズ契約であり、運営はタイ企業のCHAMPION FOODSが行う。その後、2012年5月までに、タイ国内での店舗は4店舗に増えている。
2012年3月28日には、3カ国目となる台湾・台北市の台北駅構内に出店した。
2012年7月には、ハワイ州・オアフ島のワイキキに、アメリカ国内2店舗目を出店。
2013年9月には香港に出店
現金の他に、ジェフグルメカードが利用可能。一部店舗は楽天Edy・iD・交通系電子マネー・クレジットカードが利用できる。イオングループのショッピングセンターに入居しているテナント店舗ではWAON・iD・交通系電子マネー・QUICPayが、アリオに入居しているテナント店舗ではnanaco・楽天Edy・交通系電子マネーが利用可能なところもある。
2019年6月18日からは一部店舗を除き、QRコード決済のLINE Payに対応した。
2019年10月23日から、楽天ペイ、Alipay、WeChat Payに対応した。
多言語

多言語（たげんご、英:multilingual）とは、複数の言語が並存すること。また、一個の人間、国家、社会、文書、コンピュータ、ウェブサイトやソフトウェアなどが、複数個の言語に直面したり対応したりすること。多重言語ともいう。
複数の言語を使用可能な人間を、多言語話者、マルチリンガル、ポリグロットと呼ぶ。人間は6言語以上の習得から難易度が高くなり、11言語以上の話者をハイパーポリグロット（Hyperpolyglot）と呼ぶ。
以下に、多言語の例を列挙する。
多言語話者（マルチリンガル（英:multilingual）、ポリグロット（英:polyglot））とは、二種類以上の言語（同じ言語の方言は含まない場合が多い）能力を持っている人のことである。そのうち、二言語話者をバイリンガル（英:bilingual）、三言語話者をトリリンガル（英:trilingual）、四言語以上の話者をマルチリンガル（英:multilingual）と呼ぶ。
しかし、言語をどの程度まで扱える場合に「多言語話者」と定義されるのか（生活に支障がないレベルで十分なのか、母語話者と丁々発止の議論を遣り合える程度なのか、母語習得期に複数の言語を浴びていたのか）は非常に曖昧である。かつ、何をもって一つの言語と数えるのかの議論も輻輳している。
マルチリンガルは、状況・話題・聞き手などに応じて言語を使い分けているのが普通である。もっとも、この現象は、複数方言の話者でも行われているので、多「言語」話者にのみ特徴的なこととは言えない。ポリグロット同士の一連の会話で複数の言語を織り交ぜる現象（コードスイッチング）が観察され、それに関する研究も盛んである。
言語は満8歳（7歳説、5歳説も）まででないと母語としての習得は難しいとされる（臨界期仮説）ため、「外国語の習得には若い方がよい」という主張もあるが、単純に過ぎ、有力な反論も多い。また、幼いうちに外国語を身に付けさせると母語の確立が遅れかねないというジレンマがある上、長じても母語の表現力が貧弱なままでとどまったり（「セミリンガル」）、外国語を習得した人材が相次いで国外流出してしまうといった深刻な社会問題に発展する可能性も高い。
自ら外国語を学習して多言語話者となる以外で多言語話者になる要因としては、個人的なものと社会的なものの2つがある。前者の例としては、日本のような圧倒的なモノリンガル社会にやってきた移民や出稼ぎ労働者が当てはまる。後者の事例としては、スイスやベルギーなど複数の言語共同体が共存している場合である。
しかし、こういった多言語状態を政府は嫌うのが常で、言語政策・言語計画の名の下に「標準語」の策定・普及を推し進め、方言・少数（移民）民族の言語を抑圧し排除されるケースが多々見られる。また、ドイツ語圏やアラビア語圏のように同言語の標準語（公共・教育など）と地方方言（日常生活など）に機能的優劣が付けられた社会も存在し、ダイグロシアと呼ばれる。
ちなみに、一言語のみ習得している者はモノリンガル（英:monolingual）、二言語の環境で育ち、その両言語において年齢に応じたレベルに達していない者はセミリンガルと呼ばれる。近年は、セミリンガルという言葉が否定的だという意見が増え、ダブル・リミテッド（ダブルリミテッド）という名称が広まりつつある。一方、市川力は、外国語で教育された者だけでなく母語だけで教育された者も「セミリンガル」になる可能性はある、母語だけで教育されれば無条件で「モノリンガル」になるという感覚はおかしい、という考えから敢えて「セミリンガル」という単語を使用している(2004年時点)。ダブル・リミテッドは、日本においては帰国子女や日本に住む外国人児童の間に散見されるため、特に教育関係者の懸案事項となっており、言語学や教育学の専門家による研究が広く行われている。
言語獲得は環境および年齢差・個人差が大きい上に、日常会話能力（BICS）はバイリンガルであっても、抽象思考や学習のための言語能力（CALP）がダブル・リミテッドの状態にあり教科学習に支障をきたす者もいる。何をもってバイリンガル、何をもってダブル・リミテッドと判断するのかは未だ曖昧である。
この中には、国民の一定数、あるいは相当数が非識字、つまり2つ以上の公用語を使いこなす以前に読み書き自体ができない層である国がいくつか存在することに留意すべきである。
アフリカでは、大多数の国々が2つ以上の公用語を有する。この他、公用語ではないが、多種多様な言語が用いられている国や地域がいくつもある。
多言語話者は単言語話者よりも作業記憶能力が高く、その相関は0.20であった。したがって、多言語話者は作業記憶能力の点で有利である可能性がある。
ウェブスリンガーズ:スパイダーマン・アドベンチャー

ウェブスリンガーズ:スパイダーマン・アドベンチャー(WEB SLINGERS: A Spider-Man Adventure) は世界のディズニーパークの「アベンジャーズ・キャンパス」内に位置する3Dライドタイプのアトラクションである。
2009年にウォルト・ディズニー・カンパニーがマーベル・エンターテインメントを買収した際にディズニーはディズニーパークにマーベル関連を登場させることを発表していた。そのため香港ディズニーランド（香港ディズニーランド・リゾート）には「アイアンマン・エクスペリエンス」をはじめとするアトラクションが次々と出来ていった。
マーベル・シネマティック・ユニバースの「スパイダーマン」をテーマにした3Dライドタイプのアトラクション。『スパイダーマン』をテーマにしたアトラクションは、アイランズ・オブ・アドベンチャーに存在する「アメイジング・アドベンチャー・オブ・スパイダーマン」に続き二つ目であるが、ユニバーサルパークのアトラクションはマーベル・コミックのスパイダーマンをもとにしているのに対し、このアトラクションはマーベル・シネマティック・ユニバースのスパイダーマンをテーマにしている。また、ユニバーサルパークのアトラクションと異なり、このアトラクションには身長制限がないものになる。映画でスパイダーマンを演じたトム・ホランドがこのアトラクションでもピーター・パーカー / スパイダーマンとして登場する。
トニー・スタークが設立した「ワールドワイド・エンジニアリング・ブリゲード（Worldwide Engineering Brigade）」、略して「WEB」と呼ばれる施設。そこに招待されたゲストはピーター・パーカー / スパイダーマンが発明したスパイダーボットの発表会を見学するも、スパイダーボットが操作不能になって増殖しながら暴走。そこで、スパイダーマンからウェブスリングのスキルを学び、アベンジャーズ・キャンパス内を増殖しながら暴走しているスパイダーボットをつかまえることに。最新の発明であるWEBスリンガービークルに乗り、3Dグラスを付け試乗を促されるのだったが…。
2021年6月4日オープンのアベンジャーズ・キャンパスの一部としてオープン。
2022年7月20日にオープンしたアベンジャーズ・キャンパスの一部としてオープン。ここではスパイダーマン・ウェブアドベンチャー（Spider-Man W.E.B. Adventure）の名称となっている。
ベーリンガーインゲルハイム

ベーリンガーインゲルハイム（Boehringer IngelheimGmbH）は、ドイツに本拠を置く製薬会社。株式を公開しない製薬会社としては世界最大である。
クリスティアン・フリードリヒ・ベーリンガーと2人の息子が1859年に、バーデン＝ヴュルテンベルク州・シュトゥットガルトでC.F.ベーリンガー・ウント・ゾーン社を設立した（これは後にマンハイムに本社を置いて試薬大手のベーリンガー・マンハイム社となり、1997年にエフ・ホフマン・ラ・ロシュ社に買収されてロシュ・ダイアグノスティックスとなった）。
このクリスティアン・フリードリヒ・ベーリンガーの次男であるアルベルト・ベーリンガーが1885年に、ラインラント＝プファルツ州・インゲルハイム・アム・ラインに化学工場を設立した。ベーリンガーインゲルハイムは、株式を公開しない企業形態を生かしながら、長期に着実な成長を目指し、1885年の設立以来、製薬企業として成功を収めてきた。
現在は、グローバル企業として積極的に事業展開をしており、世界トップ20の製薬企業のひとつに数えられ、バイオ医薬品分野では、革新と技術に優れた世界大手のバイオ医薬品企業として確立している。ベーリンガーインゲルハイムの事業領域は、医療用医薬品、一般用医薬品、動物薬にわたっており、その中核領域を医療用医薬品に置いて事業を展開している。
2011年9月7日バイオ医薬品部門が、フロスト&サリバンのアナリストにより、グローバルな受託製造事業で顧客やパートナー企業に卓越した最高のサービスを提供すると認められ、フロスト&サリバン ベストプラクティス賞を受賞。
この会社の標語は、"Value through Innovation"。
日本法人は「ベーリンガーインゲルハイムジャパングループ」として、日本での持株会社の傘下に、医療用医薬品事業と動物用医薬品事業の事業子会社を持っている。
なお、ベーリンガーインゲルハイム本社が2017年1月、フランスに本社を持つサノフィとの間でコンシューマーヘルスケア事業と動物薬事業の戦略的事業交換を実施したことに伴い、日本でもコンシューマーヘルスケア事業を担っていたエスエス製薬株式会社をサノフィへ移管し、替わって、サノフィ傘下だったメリアル・ジャパン株式会社をベーリンガーインゲルハイムジャパン株式会社の傘下へ移管した。
2017年12月にはメリアル・ジャパン株式会社がベーリンガーインゲルハイム アニマルヘルス ジャパン株式会社に社名変更され、2018年1月にベーリンガーインゲルハイム ベトメディカジャパン株式会社を吸収合併したことでグループ内における動物用医薬品事業を集約した。
Линга-пурана

«Ли́нга-пура́на» —священный текст индуизманасанскрите, одна из восемнадцати основныхПуран(называемых «махапуранами»). Сохранившийся до наших дней текст «Линга-пураны» разделён на две части. Первая часть, в свою очередь, состоит из 108 глав, а вторая — из 55. В «Линга-пуране» описываетсяиндуистская космология(в частности сотворениеВселенной), происхождениелингамаи появление из негоБрахмы,Вишнуи всехВед. В этой Пуране,Шиваговорит о важности поклонения лингаму и объясняет правила проведения ритуаловлинга-пуджи.
Линга-пурана последовательно разделяется на пять частей по содержащимся в ней темам:
Линг, Джулия

Джу́лия Линг(англ.Julia Ling, род.14 февраля1983,Темпл-Сити,Калифорния) — американская актриса. Имя при рождении —Шэл Вэй Линь(англ.Shel Wei Lin,кит.林小微,пиньиньLín Xiǎowēi,палл.Линь Сяовэй). Наиболее известна по роли Анны Ву в телесериале «Чак».
Родилась в городе Темпл-Сити, штатКалифорния.
В возрасте шести лет выиграла награду «Лучший рассказчик» от Chinese World News. Работа Линг была размещена на главной странице местной газеты Pasadena Star News, в различных журналах и на фестивалях. К девяти годам выступала с сольными танцами по всей Калифорнии, получая награды, а её танец с зонтиком был показан по национальному телевидению.
В средней школе Темпл-Сити была спортсменкой, занималась танцами, теннисом и плаваньем. В 1997 году конгрессмен Дэвид Драйер отметил Линг за её общественные работы в местной больнице. В возрасте шестнадцати лет, после девяти лет игры на пианино, окончила Королевский совет музыки.
ВКалифорнийском университете в Лос-Анджелесеспециализировалась в области биомедицинского и химического машиностроения. Она была казначеем биохимического сообщества и вице-президентом инженерного сообщества Калифорнийского университета, а также почётным членом сообщества женщин-инженеров.
Лингей

Лингей(англ.Lingeigh), илиЛингай(англ.Lingay) — остров в составеВнешних Гебридских островову северо-западного побережьяШотландии. Один из группыостровов Епископа. Находится в южной части архипелага, в пяти километрах к югу от островаВатерсей. На юго-восточной стороне острова есть пещера. Общая площадь Лингея составляет 27 га (0.27 км. Остров необитаем. Высшая точка — 83 м.