Dhaka

AngDhaka(Bengali:ঢাকা,romanisado:Ḍhākā,/ˈdɑːkə/DAH-kəo/ˈdækə/DAK-ə,IPA:[ˈɖʱaka]), datingDacca) ay angkabiseraatpinakamalaking lungsodngbansangBangladesh.Ito ang ikasiyam na pinakamalaki at ikapito sa pinaka siksik na lungsod sa buong mundo. Ang Dhaka ay isangmegalungsod, na may isang populasyon ng 10.2 milyong residente noong 2022, at isang populasyon ng mahigit 22.4 milyong residente nasaMalawakang Dhaka(Bengali:বৃহত্তর ঢাকা). Ito ay malawak na itinuturing na ang pinaka siksik na binuo napook na urbanosa mundo. Ang Dhaka ay ang pinakamahalagang kultural, pang ekonomiya, at pang agham na hub ngSilangang Timog Asya, pati na rin ang isang pangunahing lungsod na may mayoryang Muslim. Ang Dhaka ay nasa ikatlong puwesto sa Timog Asya at ika 39 sa buong mundo sa mga tuntunin ngKDP. NasaDelta ng Ganges, ito ay nakatali sa pamamagitan ng mgailog Buriganga,Turag,DhaleshwariatShitalakshya. Ang Dhaka ay din ang pinakamalaking lungsod na nagsasalita ngBengalisa buong mundo.
Ang lugar ng Dhaka ay naninirahan mula noong unang milenyo. Ang isangmaagang modernonglungsod ay umunlad mula sa ika-17 na siglo bilang isang kabisera ng lalawigan at sentro ng komersyo ngImperyong Mughal. Ang Dhaka ay ang kabisera ng isangproto-industriyalisadongMughal na Bengalsa loob ng 75 taon (1608–39 at 1660–1704). Ito ay sentro ngkalakalan ng muslin sa Bengalat isa sa mga pinakamaunlad na lungsod sa mundo. Ang Mughal na lungsod ay tinawag Jahangirnagar (Tagalog:Ang Lungsod ng Jahangir) sa karangalan ng dating naghaharing emperadorJahangir. Ang kaluwalhatian ng pre-kolonyal na lungsod ay pinakamataas noong ika-17 at ika-18 na siglo nang ito ay tahanan ng mgamangangalakalmula sa buongEurasya. AngPantalan ng Dhakaay isang pangunahing sentro ng kalakalan, pareho sa ilog at sa dagat. Nagpalamuti angmga Mughalng lungsod ng maayos na inilatag na mgahardin,puntod,moske,palasyo, atkuta. Ang lungsod ay dating tinawag naVenecia ng Silangan. Sa ilalim ngBritanikong Raj, nakita ng lungsod ang pagpapakilala ngkuryente, mgariles,sinehan,unibersidadatkolehiyonaKanluraningestilo, at isang modernongsuplay ng tubig. Ito ay naging isang mahalagang sentro ng pangangasiwa at edukasyon sa Britanikong Raj, bilang kabisera ng lalawigan ngSilangang Bengal at Assampagkatapos ng 1905. Noong 1947, pagkatapos ng wakas ng Britanikong paghahari, ang lungsod ay naging administratibong kabisera ngSilangang Pakistan. Idineklara itong lehislatibong kabisera ngPakistannoong 1962. Noong 1971, pagkatapos ngDigmaang Pagpapalaya(Bengali:মুক্তিযুদ্ধ), ito ay naging kabisera ng malayangBangladesh. Noong 2008, ipinagdiwang ng Dhaka ang 400 taon bilang isang munisipal na lungsod.
Isang beta-lungsod pandaigdig, ang Dhaka ay sentro ng pampulitika, pang-ekonomiya at pangkulturang buhay sa Bangladesh. Ito ang upuan ngPamahalaan ng Bangladesh, maramingmga kumpanya ng Bangladesh, at nangungunang mga organisasyong pang-edukasyon, pang-agham, pampananaliksik, at pangkultura ng Bangladesh. Mula nang kaniyang itatag bilang isang modernong kabisera ng lungsod, ang populasyon, lugar at pagkakaiba-iba ng lipunan at ekonomiya ng Dhaka ay lumago nang husto. Ang lungsod ay ngayon isa sa pinakasiksik na industriyalisadong mga rehiyon sa bansa. Ibinibigay ng lungsod ang 35% ngekonomiya ng Bangladesh. Ang Dhaka ay nagho-host ng higit sa 50misyong diplomatikopati na rin ng punong tanggapan ngBIMSTEC,CIRDAP, atInternational Jute Study Group. Ang Dhaka ay may napakasikat napamanang panluto. Ang kultura ng lungsod ay kilala sa kaniyang mgarickshaw,biryani,pistang pansining, at pagkakaiba-iba ng relihiyon. Anglumang lungsoday tahanan sa mga 2000 gusali mula sa mga panahong Mughal at Britaniko. Mula noong 1947, nakita ng lungsod ang makabuluhang paglago sa industriya ngpaglalathalanito, kabilang ang paglitaw ng isang maunlad namidyang pangmasa. Sapanitikang Bengali, ang pamana ni Dhaka ay nasalamin sa mga akda ninaHumayun Ahmed,Salimullah Khan,Farhad Mazhar,Akhteruzzaman Eliasat iba pang mga manunulat na Bangladeshi.
Di-tiyak ang pinagmulan ng pangalang Dhaka. Puwede hango sapunongdhak(Butea monosperma,Bengali:পলাশ), dating karaniwan sa purok, o puwede hango saDhakeshwari, ang patron na diyosa ng rehiyon. Ang ibang bantog na teorya ay sumasabi na tinutukoy ngDhakaang isangmembranopononginstrumento, kilala rin bilangdhak(Bengali:ঢাক) na nilalaro sa pamamagitan ng pagkakasunud sunod ngSubahdarIslam Khan Isa panahon ng inagurasyon ng kabiserang Bengali noong 1610.
Sumasabi din ang ilang mga sanggunian na hango sa isangdiyalektongPrakritna tinawag na Dhaka Bhasa, o Dhakka, na ginamit saRajataranginipara tukuyin ang isangbantayan, o baka katulad ng Davaka, na binanggit sa inskripsiyon ng haligi ngAllahabadngSamudraguptabilang isang silangang hangganang kaharian. Ayon saRajatarangini, na sinulat ng isang Kashmiri Brahman,Kalhana, ang rehiyon ay orihinal na kilala bilangDhakka. Ang salitangDhakkaay nangangahulugan ngbantayan. AngBikrampuratSonargaon(dating matitibay na kuta ng mga pinunong Bengali) ay malalapit lang.
Ang kasaysayan ng mga urbanong pamayanan sa lugar ng modernong araw na Dhaka ay umaabot sa unang milenyo. Ang rehiyon ay bahagi ng sinaunang distrito ngBikrampur, na pinamunuan ngdinastiyang Sena. Sa ilalim ng paghaharing Islamiko, naging ito bahagi ng makasaysayang distrito ngSonargaon, ang rehiyonal na administratibong sentro ng mgasultanato ng DelhiatBengal. Sa rehiyon dumaan saDakilang Gitnang Daan, na nagkabit ng Dhaka saHilagang Indiya,Gitnang Asya, at timog-silangang pantalang lungsod ngChittagong. Bago Dhaka, ang kabisera ng Bengal ayGauḍa(Bengali:গৌড়). Ang kahit mas maaagang kabisera ayPandua, Bikrampur at Sonargaon. Ang huli ay din luklukan ninaIsa Khanat kaniyang anak na lalakingMusa Khan, kung sinu-sino naghari ng isangkumpederasyonng labindalawangpunong bayan, na nanlaban ng pagpapalaking Mughal sa silanganing Bengal habang huling bahagi ng ika-16 na siglo. Dahil sa pagbabago ng landas ngilog Ganges, nawala ang estratehikong kahalagahan ng Gauḍa. Nakita ang Dhaka bilang isang lungsod na may estratehikong kahalagan dahil sa kailangang Mughal para magsama ang kaniyang kontrol sa silanganing Bengal. Nagplano rin ang mga Mughal na palawigin ang kanilang imperyo nang lampas saAssamatArakan. Ang Dhaka at Chittagong ay naging mga silanganing prontera ngImperyong Mughal.
Ang Dhaka ay naging kabisera ng lalawigang Mughal ng Bengal, Bihar, at Orissa noong 1610 na may hurisdiksyon na sumaklaw ng modernong araw na Bangladesh atsilangang Indiya, kabilang sa mga modernong araw namga estadong IndiyanongKanlurang Bengal,Bihar, atOdisha. Ang itong lalawigan ay kilala bilangBengaling Subah. Ang Dhaka ay naging isa sa pinakamayaman at pinakadakilang lungsod sa mundo sa panahon ng maagang panahon ng Bengaling Subah (1610–1717). Ang kasaganaan ng Dhaka ay umabot sa rurok nito sa panahon ng pangangasiwa ng gobernadorShaista Khan(1644–1677 at 1680–1688). Angbigasay ibinenta sa walongmaundkadarupi. Si Thomas Bowrey, isang Ingles na tindero at marino na bumisita sa lungsod sa pagitan ng 1669 at 1670, ay sumulat nasirkumperensiyang lungsod ay 40 milya. Tinaya niya na mas maraming tao ang lungsod kaysa saLondres, na may 990,000 tao.
Ang Bengal ang naging makinang pang-ekonomiya ng Imperyong Mughal. Ang Dhaka ay tumupad ng isang klabeng papel saproto-industriyalisasyonng Bengal. Ito ay sentro ngkalakalan ng muslin sa Bengal, kaya ang muslin ay tinawag na "daka" sa malalayongtiyanggekasing layo ngGitnang Asya. Umasa ang Indiyang Mughal sa mga produktong Bengali tulad ngbigas,sutlaattelangkoton. Ang mga EuropeanongEast India Companymula saGran Britanya,Olanda,Pransiya, atDinamarkaay umasa din sa mga produktong Bengali. Ang Bengal ay bumuo ng 40% ng mga angkat naOlandesmula saAsya. Ang mararaming produkto ay ibinenta sa mga Olandes na barko nasa mga Bengaling puwerto, pagkatapos hinakot saBatavianasaSilangang Indiyas ng Olanda. Ang Bengal ay bumuo ng 50% ng mga tela at 80% ng mga sutla sa mga angkat na Olandes mula sa Asya. Ang sutla ay iniluwas din sa premodernongHapon. Ang rehiyon ay nagkaroon ng isang malakingindustriya ng paggawa ng barkona nagsuplay ngHukbong Dagat ng Imperyong Mughal. Gumawa ang Bengal ng 223,250toneladakada taon habang ika-16 at ika-17 na siglo, kumpara sa 23,061 toneladang ginawa ngHilagang Amerikahabang 1769–1771. Nagpalamuti ng mga Mughal ang lungsod ng mga hardin na maayos na inilatag. Kabilang sa mgakarabanserayayBara KatraatChhota Katra. Angarkitektong palasyal na Bara Katra ay Abul Qashim Al Hussaini Attabatayi Assemani. Ayon sa mga inskripsiyon saPambansang Museo ng Bangladesh, ang pamahalaan ng Bara Katra ay ipinagkatiwala sa isang Islamikongwaqf. Ang Bara Katra ay nagsilbi din bilang tahanan para sa mga Mughal na gobernador, kabilang sa PrinsipeShah Shuja(anak na lalaki ng Mughal na EmperadorShah Jahan). Ang Dhaka ay tahanan para sa napakaraming Mughal na burokrata at opisyal na pangmilitar, pati na rin ang mga miyembro ng pamilyang imperyal. Binantayan ang lungsod ngMughal na artilyeriyatulad ngkanyong Bibi Maryam(Kanyong Ginang Maria,Bengali:বিবি মরিয়ম কামান).
SiIslam Khan Iay unang Mughal na gobernador na tumira sa lungsod. Tinatawag ito ni Khan na "Jahangir Nagar" (Lungsod ng Jahangir) sa karangalan ngEmperadorJahangir. Agad na nalaglag ang pangalan matapos nasakop ng mga Britaniko ang lungsod. Ang pangunahing pagpapalawak ng lungsod ay naganap sa ilalim ni GobernadorShaista Khan. Noong panahong ang lungsod ay may lawak na 19 x 13 kilometro, na may populasyon na halos isang milyon. Si Dhaka ay naging tahanan ng isa sa pinakamayamangelitesa Mughal na Indiya. Ang konstruksiyon ngKutang Lalbaghay nagsimula noong 1678 ng PrinsipeAzam Shah, kung sino ay gobernador ng Bengali, isang anak na lalaki, at isang hinaharap naMughal na emperadormismo. Ang layon ng Kutang Lalbagh ay isang bise maharlikang tahanan para sa mga gobernador ng Mughal sa silanganing Indiya. Bago nakabuo ang konstruksiyon ng kuta, ang prinsipe ay pinabalik ng Emperador Aurangzeb. Tinigilan ni Shaista Khan ang konstruksiyon ng kuta pagkatapos ng pagkamatay ng niyang anak na babae,Pari Bibi, kung sino ibinaon sa isangpuntodnasa sentro ng kutang hindi pa tapos. Ang Pari Bibi, kung kaninong pangalan ay nangangahulugan ngGinangDiwata, ay maalamat dahil sa kaniyangkagandahan, pagpapakasal sa Prinsipe Azam Shah, at isang potensyal na hinaharap na Mughal na emperatris, bago kaniyang biglang pagkamatay. Pinigilan ng panloob na alitan sa korteng Mughal ang paglago ng Dhaka bilang isang imperyal na lungsod. Ang tunggalian sa pagitan nina Prinsipe Azam Shah atMurshid Quli Khanay nagdulot ng pagkawala ng katayuan ng Dhaka bilang kabisera ng lalawigan. Noong 1717, inilipat ang kabisera saMurshidabadkung saan ipinahayag ni Murshid Quli Khan ang kanyang sarili bilangNawab ng Bengal.
Sa ilalim ng mga Nawab ng Bengal, angNaib Nazim ng Dhakaay namahala ng lungsod. Bilang pangunahing maniningil ngbuwis, ang taunang kita ng Naib Nazim ay 1 milyong rupi, isang napakataas na dami sa panahong iyon. Ang Naib Nazim ay diputado-gobernador ng Bengal. Inatupag din niya ang pagpapanatili ngHukbong Dagat ng Imperyong Mughal. Ang Naib Nazim ay namahala ng Dibisyong Dhaka, na sumaklaw ng Dhaka,Cumilla(Bengali:কুমিল্লা,romanisado:Kumillā), at Chittagong. Ang Dibisyong Dhaka ay isa sa apat na dibisyon sa ilalim ng mga Nawab ng Bengal. Pinayagan ng mga Nawab ng Bengal ang mga kumpanya ng kalakalan sa Europa na magtatag ng mga pabrika sa buong Bengal. Ang rehiyon pagkatapos ay naging isang inkubador para sa Europeong timpalak. Noong 1757, pinatalsik ng mga Britaniko ang huling malayang Nawab ng Bengal, na nakipag-alyansa sa mga Pranses. Dahil sa pagtalikod ng hepe ng hukbo ng Nawab na siMir Jafarsa panig ng Britanya, natalo ang huling Nawab saLabanan ng Plassey.
Pagkatapos ngLabanan ng Buxarnoong 1765, angTratado ng Allahabaday nagpahintulot saBritish East India Companyna maging maniningil ng buwis sa Bengal sa ngalan ng Mughal na Emperador sa Delhi. Patuloy na gumana ang Naib Nazim hanggang noong 1793 kapag ang lahat ng niyang mga kapangyarihan ay nilipatan sa East India Company. Ang kontrol ng lungsod ay pormal na nilipatan sa East India Company noong 1793. Nasira ng mga pagsalakay ng Britanya ang malaking bahagi ngimprastrakturang lungsod. Bumuti ang mga galas ng Dhaka sa pamamagitan ng mga koneksiyon sa mga pangnegosyong network ngImperyong Britaniko. Sa simula ngRebolusyong IndustriyalsaReyno Unido, ang Dhaka ay naging isang nangungunang sentro ngkalakalan ng jute, kasi ang Dhaka ay bumuo ng pinakamalaking bahagi ng produksyon ngjutesa buong mundo. Pero pinabayaan ng mga Britaniko ang pag-unlad ng industriya at lungsod ng Dhaka hanggang sa huling bahagi ng ika-19 na siglo. Natuyo ang kita ng industriya ng tela, isang relikya mula sa isang panahong pre-kolonyal, proto-industriyalisado. Nabigo ang mga negosyo ng paghabi ng Bengal dahil sa isang buwis ng 75% sa pagluluwas ng koton mula sa Bengal, pati na rin ng pagdagsa ng mga angkat ng mga telang mura, ginawa sa Britanya, pagkatapos ng pagdating ngumiikot na mula(Ingles:spinning mule) atlakas na pinasisingawan. Ang mararaming manghahabi ng lungsod ay namatay sa gutom habang panahon ng mga malaking taggutom ni Bengal sa ilalim ng pamamahala ng Britanya. Ang mabilis na paglaki ng kolonyal na kabiserang Calcutta ay nag-ambag sa pagbagsak ng populasyon at ekonomiya ng Dhaka noong unang bahagi ng dekada 1800. Noong 1824, inilarawan ng isangobispongAnglikanoang Dhaka bilang isang "lungsod ng mga kahanga-hangangguho" (Ingles:city of magnificent ruins).
Nag-host ang Dhaka ng mgapaktoryangEnglish East India Company,Dutch East India Company, atFrench East India Company. Ang ari-ariangAhsan Manzilay noong una binili ng mga Pranses para sa kanilang pabrika at kalaunang ibinebenta sa pamilyang Nawab ng Dhaka. Sinasabi na angkesoay ipinakilala ngmga Portuges. Nakita ng Dhaka ang isang dagsa ng mga migrante habang Imperyong Mughal. Ang isangArmenyong komunidadmula saImperyong Safaviday tumira sa Dhaka at kinasangkutan ang kalakalang pantela, sa isang buwis ng 3.5%. Napakaaktibo angmga Armenyosa buhay panlipunan ng lungsod, halimbawa itinayo nila angPaaralang Pogose. Angmga Marwariay komunidad ng pangkalakalan ngHindu. Tumira din sa Dhaka ang mgaHudyoatmga Griyego. Ang lungsod ay mayGriyegong memoryal. Ang mararaming pamilya ngeliteng Dhaka ay nag-Urduat sumaklaw ng iba't ibangmakatangnag-Urdu. Tumira din sa lungsod angmga Persapara magsilbi bilang mga tagapangasiwa, at kumander na pangmilitar, ng pamahalaang Mughal sa Bengal. Ang pamana ng mga komunidad na pangkalakalan at kosmopolitano ay nabubuhay sa mga pangalan ng mga kapitbahayan sa Lumang Dhaka, kabilang angFarashganj(Pranses na Basar),Armanitola(Armenyong Sangkapat) atPostogola(Portuges na Sangkapat).
Ayon sa mga nakatira ng makasaysayang lungsod, "Ang Dhaka ay isang magalang, makisig na bayan – ang kahuli-hulihang pamulaklak, sa kanilang salaysay, ng etiketa at sensibilidad ng mga Mughal. Ngayong nabubuhay pa ang itong kasaysayan sa rangyang kumupas ng lumang lungsod, na ngayong lumugso dahil sa mga dekada ng pagpapabaya. Ang mga kalye at eskinita, na may kanilang mga matataas na pader, ang lumang mga bahay, na may kanilang matataas na kisame at kanilang mga beranda at balkonaya, ang lumang mga barangay, ang mga sementeryo at hardin, ang mga moske, ang mga grandeng lumang mansyon – ang lahat ng mga ito ay umiiral pa kung hinahanap ninyo."Ang mga istasyon ng riles, mga departamento ng koreo, mga post ng serbisyong sibil at mga istasyon ng daungan ng ilog ay madalas na tinauhan ngmga Anglo-Indiyano.
Sa labas ng lungsod lumago isang suplay ngbigas,jute, sako ngburlap,luyang-dilaw,luya,katad,sutla,alpombra,salitre,asin,asukal,indigo,koton, atbakal. Pagdating saopyo, ang polisiyang Britaniko ay nag-ambag sa mgaDigmaang OpyosaTsina. Mula sa Bengal kinolekta ng mga Amerikanong mangangalakal ang mgalikhang sining,sining ng mga gawaing-kamay,terakota,iskultura,relihiyosongatpampanitikangteksto,manuskrito, atarmas na pangmilitar. Ang ilang mga bagay mula sa rehiyon ay ngayong ipinapakita saMuseong Peabody Essex. Ang pagtaas ng kalakalang pandaigdig ay nagdulot ng mga kita para sa mararaming pamilya sa lungsod, at kaya nakabili nila ng mga luhong inangkat.
HabangRebelyong Indiyano ng 1857, nasaksihan ng lungsod ang mga himagsik ngHukbong Katihan ng Bengal. Itinayo angdirektang pamamahala sa ilalim ng korona ng Britanyapagkatapos ng matagumpay na pagdurog sa rebelyon. Ibinigay ang mga pribilehiyo sa pamilyang Dhaka Nawab, na dinomina ang politikal at sosyal na elite ng lungsod. Itinayo angAkantonamiyentong Dhakabilang base para saHukbong Katihan ng Indiyang Britaniko. Nabuo ng mga Britaniko ang modernong lungsod sa paligid ngRamna Thana, HardingShahbag, atParkeng Victoria(ngayon Parkeng Bahadur Shah). Nakakuha ang Dhaka ng sariling bersyon nghansom cabbilangtransportasyong pampublikonoong 1856. Ang dami ng mga karwahe ay tumaas mula sa 60 noong 1867 hanggang 600 noong 1889.
Ipinakilala ang isangsistemang modernong sibikong pantubignoong 1874. Noong 1885, ibinukas ang Riles ng Estado ng Dhaka na may isang koneksiyon sa pagitan ngMymensinghatPuwerto ng NarayanganjviaDhaka. Mamayang ang lungsod ay naging isang hub  ngRiles ng Silangang Bengal. Ang unangpelikulangipinakita sa Dhaka ay iniskrin sa Crown Theatre (Tagalog:Teatro ng Korona) nasa ilog noong Abril 17, 1898. Ang pag-iiskrin ng pelikula ay inorganisa ng Bedford Bioscope Company. Nagsimula ang suplay ngelektrisidadnoong 1901.
Inilalarawan ang itong panahon bilang "ang Dhaka ng panahong kolonyal, na nabuo ng mga Britaniko habang ang unang bahagi ng ika-20 na siglo. Katulad ng ibang mga sityong kolonyal sa buong Subkontinente, ang itong pag-unlad ay inihalimbawa ng mga gusaling pampamahalaan, maluwang na mga abenida na may linya ng puno, at matitibay na bungalow na hinugasan ng puti na inilagay nasa mga harding laging nakakalatan (hindi kailanman tuluyang naamuin ng mga Britaniko ang tanawin). Noong unang panahon, ito ay bagong lungsod, at maski ngayon ito ay bahagya pinaka-upscale na bahagi ng bayan, mas malawak pa rin ang mga kalye dito at mas masagana ang mga puno at mas makikita ang mga luntiang halaman kaysa sa anumang ibang bahagi."
Ang ilang mga institusyong pang-edukasyong itinayo habang Britanikong Raj ay Dhaka College, Dhaka Medical School, Eden College, St. Gregory's School, Mohsinia Madrasa, Jagannath College, at Ahsanullah School of Engineering. Angkarera ng kabayoay paboritong libangan para sa mga residenteng elite sa Ramna Race Course ng lungsod, sa tabi ngDhaka Club. AngViceroy ng Indiaay madalas na naghapunan, at pinulong niya mga aristokratang Bengali sa lungsod. Nagsimula ang mgasasakyanmagpakita pagkatapos ngpagliko ng siglo. Pinanatili ang isangSunbeam-Talbot Tenng 1937 sa Liberation War Museum. Ang mga Nawab ng Dhaka ay magmay-ari ng mgaRolls-Royce. ginamitang mga sasakyangAustin. AngBeauty Boardingay isang popular naotelatrestoran.
Bumuti ang mga galas ng Dhaka sa unang bahagi ng ika-20 na siglo. Ang Britanikong pagpapabaya ng urbanong pag-unlad ng Dhaka ay itinaob ng unangpartisyon ng Bengalna isinauli ang katayuan ng Dhaka bilang isang rehiyonal na kabisera. Ang lungsod ay nagingluklukan ng pamahalaanpara saSilangang Bengal at Assam, na may hurisdiksyon na sumasaklaw ng karamihan ng modernong-araw na Bangladesh at ng lahat ngHilagang-Silangang India. Ang partisyon ay responsibilidad niLord Curzon, kung sino sa wakas isinagawa ang mga ideyang Britaniko para sa partisyon ng Bengal para mapabuti ang administrasyon, edukasyon, at negosyo. Ang Dhaka ay naging luklukan ngKonsehong Pambatasan ng Silangang Bengal at Assam. Bagaman ang Dhaka ay ang pangunahing kabisera sa buong taon, angShillongay pag-urong sa tag-init ng administrasyon. Kabilang ang mga Tenyente Gobernador ay SirBampfylde Fuller(1905–1906), SirLancelot Hare(1906–1911), at SirCharles Stuart Bayley(1911–1912). Ang kanilang pamana ay nabubuhay sa mga pangalan ng tatlong pangunahing lansangan sa modernong Dhaka. Nakita ng panahon ang pagtatayo ng mga maringal na gusali, kabilang ang Mataas na Hukuman at Curzon Hall. Ang lungsod ay tahanan ng iba't ibang grupo ng mga tao, kabilang angmga Armenyo,Hudyo,Anglo-Indiyano, atHindu. Ang mga Hindu ay kinabibilangan ng parehongmga MarwariatBengaling Hindu, at noong 1941 lumitaw ang isang pluralidad na nagtrabaho sa mga propesyon tulad ngpagtuturo,gamot,batas, atnegosyo.
Pagdating sa politika, dahil sa pagkakahati, nagawa ni Dhaka na maging tagapagdala ng pamantayan ng mga komunidad ng mga Muslim sa Britanikong India; kumpara sa mabigat na lungsod ng Calcutta na pinangungunahan ng mga Hindu. Noong 1908, itinayo angAll-India Muslim Leaguesa lungsod habang isangkumperensiyatungkol sa liberal na edukasyon na itinanghal ninaNawab ng DhakaatAga Khan III. Ang populasyong Muslim sa Dhaka at silangang Bengal ay karaniwang pinaboran ang paghahati sa pag-asa na makakuha ng mas mahusay na mga trabaho at mga pagkakataon sa edukasyon. (Ang isang katulad na paniniwala ay nagpasigla ngPartisyon ng Indianoong 1947.) Gayunman, maramingBengaliang tutol sa bipurkasyon ng rehiyong etnolinggwistiko. Ang paghahati ay pinawalang bisa sa pamamagitan ng isang anunsyo ng HariGeorge VhabangDurbar ng Delhinoong 1911. Nagpasya ang mga Britaniko na muling pagsamahin ang Bengal habang ang kabisera ng India ay inilipat saNew Delhimula saCalcutta.
Bilang isang "marilag na kompensasyon" (Ingles:splendid compensation) para sa pawawalang-bisa ng partisyon, ibinigay ng mga Britaniko sa lungsod ang isang bagong tatag na unibersidad noong dekada 1920. Noong una angUnibersidad ng Dhakaay minodelo sa estilong residensiyal ngUnibersidad ng Oxford, kaya kilala bilangOxford ng Silangandahil sa residensiyal na kalikasan. Bilang Oxford, ang mgamag-aaralsa Dhaka ay kaakibat ng kanilang mga bulwagan ng paninirahan sa halip na ang kanilang mga kagawarang akademiko (ang sistemang ito ay inialis pagkatapos ng 1947 at ang mga mag-aaral ay ngayon kaakibat ng mga kagawarang akademiko). Kabilang sa mga guro ng unibersidad ang siyentipikong siSatyendra Nath Bose(kung sino ay tukayo ngHiggs boson); linggwistang siMuhammad Shahidullah, SirA. F. Rahman(ang unang Bengaling bise kansilyer ng unibersidad); at historyador na siR. C. Majumdar. Itinayo ang unibersidad noong 1921 ngImperial Legislative Council. Sa simula may tatlong guro at labindalawang departamento, na sumasaklaw sa mga paksa ngSanskrit,Bengali,Ingles,liberal na sining,kasaysayan,Arabe,Araling Islamiko,Persa,Urdu,pilosopiya,ekonomika,politika,pisika,kimika,matematika, atbatas.
Gumawa ang East Bengal Cinematograph Company ng unang buong-haba na mgapelikulang tahimiksa Dhaka habang dekada 1920. Ang DEVCO, isang subsidiary ng Occtavian Steel Company, ay nagsimula ng malawak na distribusyon ngelektrikal na lakasnoong 1930. Niyari angPaligparang Tejgaon(ICAO:VGTJ,Bengali:তেজগাঁও বিমানবন্দর) habangIkalawang Digmaang Pandaigdigbilang isang base para sa mga puwersang Alyado. Itinayo angDhaka Medical Collegenoong 1946.
Sa panahon ngpartisyon ng India, lumipat ang mararaming mayayamang pamilyang Hindu saKanlurang Bengal. Ang kanilang mgaari-arianay dinampot ng Estado sa ilalim ng mga batas na tuluyang kilala bilangVested Property Act.
Nagsimula ang pag-unlad ng "totoong lungsod" pagkatapos ngpartisyon ng India, kung kailan ang Dhaka ay nakilala bilangpangalawang kabiserangPakistan. Ito ay napormalisa noong 1962 nang ideklara ni Ayub Khan ang lungsod bilang pambatasang kabisera sa ilalim ngkonstitusyon ng Pakistan ng 1962. Lumitaw ang mga bagong kapitbahayan sa dating mga lugar ng baog at agraryo, kabilang ang Dhanmondi (granaryo ng bigas), Katabon (tinik na gubat), Kathalbagan (kahuyan ng langka), Kalabagan (kahuyan ng saging), at Gulshan (hardin ng bulaklak). Mabilis na pinabuting ang mgaantas ng pamumuhaykumpara sa mga pre-partisyon. Nagsimulangmag-industriyalisaangekonomiya. Sa labas ng lungsod, niyari angpinakamalaking gilingan ng jute sa buong mundo. Ginawa ng gilingan ang mga paninda ng jute na kailangan habang Digmaang Koreano. Nagsimulang itayo ang mgabahayna duplex. Noong 1961, ang bumuting antas ng pamumuhay ay nasaksihan ninaElizabeth IIatPrinsipe Philip, Duke ng Edinburgh. Noong 1966 binuksan angotelnaInterContinental Dhaka, na idinisenyo niWilliam B. Tabler. Isinapi ang arkitektong Estonyo-AmerikanongLouis Kahnpara idisenyo angAsambleang Dhaka, na orihinal na inilaan upang maging pederal naparlamento ng Pakistanat kalaunang nagingparlamento ng Bangladeshna malaya. Iniugnay ngEast Pakistan Helicopter Service(isangsubsidaryongPakistan International Airlines) ang lungsod sa mga rehiyonal na bayan.
Binuksan angDhaka Stock Exchangenoong Abril 28, 1954. Ang unang lokal nakompanyang panghimpapawidnaOrient Airwaysay nagsimula ng mga lipad sa pagitan ng Dhaka atKarachinoong Hunyo 6, 1954. AngDhaka Improvement Trustay itinatag noong 1956 upang coordinate ang pag unlad ng lungsod. Ang unangmaster planpara sa lungsod ay nabuo sa 1959. AngSoutheast Asia Treaty Organizationay nagtatag ng isang sentro para samedikalnapananaliksik(na tinatawag ngayongICDDR,B) sa lungsod noong 1960.
Ang maagang panahon ng kaguluhan sa politika ay nakita sa pagitan ng 1947 at 1952, partikular na angKilusang Wikang Bengali. Mula sa kalagitnaan ng 1960s, ang anim na hinihingi ngAwami Leaguepara saawtonomiyaay nagsimulang magbunga ng mga adhikaing pro-kasarinlan sa buongSilangang Pakistan. Noong 1969, siSheikh Mujibur Rahmanay pinalaya mula sa bilangguan sa gitna ng isang kaguluhan sa masa na humantong sa pagbibitiw niAyub Khannoong 1970. Ang lungsod ay may maimpluwensyang pamamahayag na may mga kilalang pahayagan tulad ngPakistan Observer,Ittefaq,Forum, atWeekly Holiday. Habangkrisissa politika at konstitusyon noong 1971, angjunta ng militar, na pinamunuan niYahya Khan, tumangging ilipat ang kapangyarihan sa bagong halal na Pambansang Kapulungan, na nagdulot ng kaguluhan sa masa,sibil na pagsuway, at kilusan para sasariling pagpapasya. Noong Marso 7, 1961, kinausap ng lider ngAwami League, niSheikh Mujibur Rahman, ang isang napakalaking pampublikong pagtitipon saRamna Race Course Maidansa Dhaka, kung saan siya ay nagbabala ng isang pakikibaka para sa kalayaan. Kasunod nito, nakita ng Silangang Pakistan ang isangkilusang di-pakikipagtulungankontra estadong Pakistani. NoongAraw ng Republikang Pakistan (Marso 23, 1971), ipinakita na mgawatawat ng Bangladeshsa buong Dhaka bilang isang pagpapakita ng paglaban.
Noong Marso 25, 1971, angHukbong Katihan ng Pakistanay nagbunsod ng mga operasyong pangmilitar sa ilalim ngOperasyong Malaking Lente(Ingles:Operation Searchlight) kontra populasyon ng Silangang Pakistan. Nasaksihan ng Dhaka ang karamihan ng mga kasamaan ng hukbo, kabilang ang isanghenosidyoat ang isang kampanya ng malawakang panunupil, na may pag-aresto, pagpapahirap, at pagpatay ng mga sibilyan, estudyante,intelligentsia, aktibistang pampolitika at minoryang relihiyoso sa lungsod. Nakita ng hukbo ang mgahimagsikngmga Riple ng Silangang PakistanatpulisyangBengali. Ang malalaking bahagi ng lungsod ay sinunog at sinira, kabilang ang mga kapitbahayang Hindu. Ang malaking bahagi ng populasyon ay ginalaw o napilitang tumakas sa kanayunan. Ang Dhaka ay pinalo ng mararamingair raidngHukbong Himpapawid ng IndiasaDisyembre. Sumuko ang Silangang Komander ng Pakistan sa Ten. Hen.Jagjit Singh Aurorasa Ramna Race Course sa Dhaka noong Disyembre 16, 1971.
Pagkatapos ngkasarinlan, ang populasyon ng Dhaka ay lumaki mula sa ilang daang libo hanggang ilang milyon sa loob ng limang dekada. Idineklara ngAsambleang Konstituente ng Bangladeshang Dhaka bilang kabiserang pambansa noong 1972. Nasaksihan ng panahong post-kasarinlan ang mabilis na paglago kapag inakit ng Dhaka ang mga migranteng manggagawa mula sa buong pambukid na Bangladesh. Ang 60% ng paglago ng populasyon ay dahil samigrasyongpambukid. Kinaya ng lungsod ang kaguluhangsosyalistanoong maagang dekada 1970, tapos ang mga taon ngbatas militar. Isinauli angstock exchangeatmalayang pamilihannoong huling dekada 1970. Noong dekada 1980, nakita ng Dhaka ang inagurasyon ngPambansang Bahay ng Parlamento(na nanalo ngPremyo ni Aga Khanpara sa Arkitektura), ang isang bagonginternasyonal na paliparan, at angPambansang Museo ng Bangladesh. Ang Bangladesh ay nagpasimula ng pagbuo ngSouth Asian Association for Regional Cooperation(SAARC) at nag-host ng unang summit nito sa Dhaka noong 1985. Ang isang pag-aalsang masa noong 1990 ay nagdulot ng balik ngdemokrasyang parlamentaryo. Hinost ng Dhaka ang isang trilateral na summit sa pagitan ng India, Pakistan, at Bangladesh noong 1998, ang summit ngD-8 Organization for Economic Cooperationnoong 1999, at ang mgakumperensiyangCommonwealth of Nations, SAARC,OIC, at mga ahensiya ngKNBhabang iba't ibang taon.
Noong dekada 1990 at 2000, naranasan ni Dhaka ang pinabuting paglago ng ekonomiya at ang paglitaw ng mga mayamang distritong pangnegosyo at mga bayan ng satellite. Sa pagitan ng 1990 at 2005, dinoble ang populasyon ng lungsod mula sa 6 milyon hanggang 12 milyon. Nasa lungsod lumaki ang direktang pamumuhunan sa ibang bansa, lalo na sa mga sektor ngpananalapiattela. Sa pagitan ng 2008 at 2011, angpamahalaan ng Bangladeshay nag-organisa ng tatlong taon ng pagdiriwang para markahan ang 400 taon mula nang itatag ang Dhaka bilang isang maagang modernong lungsod. Ang madalas nahartalng mgapartidong pampolitikaay lubhang hinadlangan ang ekonomiya ng lungsod, ngunit nagbawas ang antas ng mga hartal mula nang 2014. Nitong mga nakaraang taon, nakaranas ngflash floodang lungsod habang mgabalaklaot.
Ang Dhaka ay isa sa pinakamabilis na lumalagongmegalungsodsa mundo. Hinuhulaan na ito ay magiging isa sa pinakamalaking metropolises sa mundo sa pamamagitan ng 2025, kasama angTokyo,Lungsod ng Mehiko,Shanghai,BeijingatLungsod ng Bagong York. Ang karamihan sa populasyon nito ay mga migrante mula sa mga kanayunan, kabilang ang mgatakas sa klima. Angsikip ng trapikoay isa sa mga pinakaprominenteng katangian ng modernong Dhaka. Noong 2014, iniulat na pinahiran ng mgakalsadaang lamang 7% ng lungsod. Ang unang yugto ngDhaka Metro Railmula saUttarahanggang saAgargaonay pinasinayaan ngPunong MinistroniSheikh Hasinanoong Disyembre 28, 2022.
Ang lathalaing ito na tungkol saBangladeshay isangusbong. Makatutulong ka saWikipediasapagpapalawignito.