Laksa

Ang laksa ay maanghang na pansit na sikat sa Timog-silangang Asya. Binubuo ang laksa ng iba't ibang uri ng pansit; parang pansit Malabon ang pinakakaraniwan. Sinasahugan ito ng manok, hipon o isda. Ibinababad ang halos lahat ng uri ng laksa sa malinamnam at maanghang na gata na tinitimplahan ng maasim na asam (sampalok o gelugur).
Nagmula ito sa lutuing Peranakan, at kaniwang inihahain ang ganitong pagkain sa Indonesya, Malaysia, at Singapura.
Ang laksa ay isa sa mga pinakasikat na pagkain mula sa mga Peranakan, na may samu't saring mga sahog at paraan ng paghanda na nag-iiba ayon sa rehiyon. Dahil dito, mahirap matiyak kung saan nanggaling ang ganitong pagkain. Gayunpaman, maraming resipi ng laksa ang nabuo sa mga dagat-kipot ng Timog-silangang Asya—kung saan ang mga daungan ng Penang, Medan, Malacca, Singapura, Palembang, at Batavia (Jakarta sa kasalukuyan) ay naging mga pangunahing hintuhan sa makasaysayang ruta ng espesya. Ang mga masinsinang ugnayan ng kalakalan sa mga daungang lungsod na ito ay nagbigay-daan sa pagpapalitan ng mga idea, at kasama ang pagbabahagi ng mga resipi.
Mayroong maraming teorya ukol sa pinagmulan ng laksa. Ipinapalagay ng isang teorya na nanggaling ang salitang laksa mula sa salita sa sinaunang Persa para sa "pansit". Ayon kay Denys Lombard sa librong Le carrefour Javanais. Essai d'histoire globale II (Ang Habanes na Sangang-daan: Patungo sa Global na Kasaysayan, 2005), nasumpungan ang isa sa mga pinakaunang rekord ng salitang laksa para ilarawan ang pansit sa inskripsiyong Biluluk ng mga Habanes mula 1391 ng panahong Majapahit. Nabanggit ang salitang hanglaksa, na may kahulugang "vermicelli maker" sa wikang Kawi. Sa wikang Sanskrito, ang kahulugan ng laksa ay "isang daang libo", na tumutukoy sa mga hibla ng pansit. Pinaniniwalaan na nanggaling ang salitang laksa o lakhshah mula sa Persa o Hindi na tumutukoy sa isang uri ng misua.
Matutunton ang isa pang teorya tungkol sa pinagmulan ng ulam sa ika-15 siglo, noong mga ekspedisyon sa dagat ng Ming Tsina na pinamumunuan ni Zheng He. Naglayag ang kanyang armada sa Maritimong Timog-Silangang Asya. Nanirahan ang mga migranteng Tsino sa mga iba't ibang bahagi ng Maritimong Timog-silangang Asya matagal pa bago ang ekspedisyon ni Zheng He. Gayunpaman, dumami ang mga Tsinong migrante at mangangalakal pagkatapos nito. Nakipag-asawa ang mga kalalakihang Tsino sa mga lokal na populasyon, at nakabuo sila ng mga mga komunidad ng haluang lahi na tinatawag na Peranakan. Sa Malaysia, pinaniniwalaan na ang pinakaunang laksa ay ipinakilala ng mga Tsinong Peranakan sa Malacca.
Sa Singapura, ipinapalagay na nalikha ang ulam matapos makipag-ugnayan ng mga Peranakan at mga lokal na Singgapurenseng Malay.
Sa Indonesya, ipinapalagay na nabuo ang ulam sa paghahalo ng mga kultura at gawain sa pagluluto ng mga katutubo at mga Tsinong imigrante. Pinaniniwalaan ng mga mananalaysay na nalikha ang laksa dahil sa pag-aasawa ng magkaibang lahi. Sa may mga baybayin ng pecinan (tirahan ng mga Tsino) sa maritimong Timog-silangang Asya, ang mga kalalakihang Tsino lang ang naglayag mula sa Tsina papunta sa ibang bansa para mangalakal. Noong tumitira sa bagong bayan, ang mga Tsinong mangangalakal at marino ay naghanap ng lokal na asawa, at ang mga kababaihang ito ay nagsimulang maglagay ng lokal na espesya at gata sa Tsinong sinabawang pansit na ipinakain sa kanilang mga asawa. Ito ang naglikha sa hibridong kultura na Tsino-lokal (Malay o Habanes) na tinatawag na kulturang Peranakan. Dahil hinalo ng mga komunidad ng Tsinong Peranakan ang kultura ng kanilang ninuno sa lokal na kultura, nagpapakita ngayon ang mga komunidad ng Peranakan ng dibsersidad ayon sa lokal na lasa.
May maraming uri ng laksa sa Timog-silang Asya, at nag-iiba ito ayon sa rehiyon at sa nagtitinda. Maaaring ikategorya ang laksa ayon sa dalawang pangunahing sangkap nito: pansit at sabaw. Kadalasan, sinasahugan ang laksa ng mga yerba. Dalawa sa pinakaginagamit na yerba ang menta at kulantrong Biyetnames, na tinatawag na daun kesum sa wikang Malay o daun laksa ("dahon ng laksa"). Ang isa pang sikat na sahog sa mga resipi ng laksa ang usbong ng Philippine wax flower, na hiniwa o hinibla.
"Pansit laksa", isang makapal na pansit na gawa sa bigas, ang pinakaginagamit para sa pagkaing ito ngunit karaniwan din ang paggamit ng bihon (米粉). Gumagamit naman ang ilang klase ng laksa ng pansit bigas na gawang-kamay. Ang mga iba pang uri ng pansit. Halimbawa, gumagamit ang laksa Johor ng ispageti na gawa sa trigo, habang inihahain ang laksam ng Kelantan kasabay ng malalapad na rice noodle roll na may kahwig na texture sa shahe fen.
Ikinaklasipika ang uri ng laksa ayon sa sabaw na ginagamit sa resipi nito; malinamnam na gata, sariwa at maasim na asam (sampalok, asam gelugur), o kombinasyon nitong dalawa.
Sa Malaysia at Singapura, Laksa Lemak o Laksa Nyonya ang tawag sa laksa na may malinamnam na sarsang gata na pinaanghang nang todo. Sa lutuing Malay, tumutukoy ang salitang lemak sa pagkakaroon ng gata na nagdaragdag ng kakaibang linamnam sa isang ulam, habang ipinapahiwatig ng Nyonya ang pinagmulan nito sa mga Peranakan at ang papel ng mga kababaihan sa lutuing Peranakan. Alternatibong pangalan din ang "laksa" para sa curry mee, isang kahawig na pansit na sinabawan ng gata na sikat sa rehiyon. Kilala rin ito bilang curry laksa. Kabilang sa mga pinakakaraniwang sahog para sa mga samu't saring uri ng laksang sinabawan ng gata ang itlog, pinritong tokwa, toge, at yerba. Sinasabayan ito ng kutsara ng sambal (sarsang sili) bilang kondimento.
Tumutukoy ang salitang asam sa wikang Malay sa anumang sangkap na nagpapaasim sa pagkain (hal. sampalok (Malay: Asam Jawa) o tamarind slice (Malay: Asam Gelugor)). Kabilang sa mga pangunahing sangkap para sa sinampalukang laksa ang hinimay na isda, malimit alumahan (ikan kembung), at mga sumusunod na gulay na hiniwa nang manipis: pipino, sibuyas, sili, pinya, dahon ng menta, dahon ng laksa, at hiniblang Philippine wax flower. Nakakabuo ang paghahanda ng sinampalukang laksa ng masigid, maanghang, at maasim na lasa. Inihahain ang ganitong uri ng laksa kasama ng makapal na pansit ("laksa") o manipis na pansit ("mee hoon") at sinasahugan ng otak udang o hae ko (蝦膏), isang makapal at matamis na bagoong.
Sa Indonesa, ginagata ang karamihan sa mga uri ng laksa. Kabilang sa mga karaniwang uri ng espesya ang luyang-dilaw, unsoy, lumbang, tanglad, bawang, lasona, at paminta na ginagata. Karaniwang ginagamit ang daun kemangi (dahon ng sangig) na madaling makukuha kaysa sa daun kesum na ginagamit sa Malaysia at Singapura. Pinakakaraniwang ginagamit ang manipis na bihon sa halip ng makapal na pansit ("laksa"). Sa ilang resipi, dinaragdagan nga ito ng mga hiniwang ketupat o kakanin na lontong.