davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
अंतराळयात्री

अंतराळयात्री वा अंतराळवीर (इंग्रजी- astronaut, cosmonaut) हा अंतराळयान चालवणारा किंवा त्यामधून अवकाशप्रवास करणारा मनुष्य आहे.अंतराळवीर किंवा कॉसमोनॉट ही एक मनुष्य अंतराळयंत्र प्रोग्रामद्वारे प्रशिक्षित केलेली व्यक्ती आहे ज्याला अंतराळ यानाचे कमांड, पायलट किंवा क्रू मेंबर म्हणून काम करण्यासाठी प्रशिक्षित केले जाते. जरी सामान्यत: व्यावसायिक अंतराळ प्रवाश्यांसाठी राखीव असले तरी या अटी शास्त्रज्ञ, राजकारणी, पत्रकार आणि पर्यटकांसह अंतराळात प्रवास करणारा कोणालाही लागू होतात.२००२ पर्यंत, अंतराळवीरांना सैन्याने किंवा नागरी अवकाश एजन्सीद्वारे पूर्णपणे सरकार पुरस्कृत आणि प्रशिक्षण दिले. २००४ मध्ये खासगी अर्थसहाय्यित स्पेसशिपऑनच्या सबोर्बिटल फ्लाइटसह, अंतराळवीरांची एक नवीन श्रेणी तयार केली गेली: व्यावसायिक अंतराळवीर.
राकेश शर्मा हे भारतातले पहिले अंतराळवीर होत. वायुसेनेत अनेक वर्षे सेवा केल्यावर त्यांना ही संधी मिळाली. जगातील पहिला अंतराळवीर होण्याचा मान रशियाकडे जातो. रशियाने सर्वप्रथम 'स्पुटनिक १' हा उपग्रह अंतराळात सोडून अंतराळयुगाची सुरुवात केली. त्यानंतर 'लायका' ही कुत्री अंतरिक्षात धाडून मानवाच्या अंतराळप्रवासाची खात्री करून घेतली. मग युरी गागारिन यांना रशियाने अंतराळात धाडून सुखरुपपणे पृथ्वीवर परत आणले.
कल्पना चावला ही अमेरिकन अंतराळवीर, अभियंता आणि अंतराळात जाणाऱ्या भारतीय वंशाची पहिली महिला होती.
सुनीता विल्यम्स मुलाखत ही भारतीय वंशाची अमेरिकन नौसेनेतील अधिकारी व नासा अंतराळयात्री आहेत
घराबाहेर

घराबाहेर हा संजय सूरकर दिग्दर्शित मराठी भाषेतील भारतीय चित्रपट आहे. हा चित्रपट रतन मदान निर्मित असून २७ ऑक्टोबर १९९९ रोजी प्रदर्शित झाला.
आमदार आपल्या मुलीला आपला राजकीय वारसा पुढे चालू ठेवतात परंतु केवळ त्याच्या आदेशाचे पालन करण्यासाठी तिला वळवितात. तथापि, ती समाजात स्वतःची वेगळी ओळख बनविण्याचा आणि तिच्या अत्याचारी कुटूंबाकडे उभे राहण्याचा प्रयत्न करते.
घरबहेर आयएमडीबीवर
खादी

खादी हा कापडाचा एक प्रकार आहे. महात्मा गांधी यांनी स्वदेशी कपड्यांचा पुरस्कार केल्यानंतर भारतात खादी हे कापड अधिक लोकप्रिय झाले.आधुनिक काळात खादी पोशाख नव्या रंगसंगती आणि सजावट यांचा वापर करून अधिक आकर्षक केले जातात.
खददर या शब्दापासून खादी हा शब्द तयार झाला आहे.खादी कापड तयार करण्याचे इतिहासातील संदर्भ इसवी सन १५०० पासून आढलून येतात असे मानले जाते.झाडावरून कापूस वेचणी, त्याची स्वच्छता करणे, त्यापासून कापड तयार करणे या कामामध्ये भारतीय कारागीर कौशल्यपूर्ण होते. महात्मा गांधी यांनी १९१८ साली भारतीय स्वातंत्र्यलढा यशस्वी करण्यासाठी स्वदेशी चळवळ सुरू केली त्या काळात खादी कापड तयार करण्याचा उपक्रम सुरू केला.१९१७-१८ साली साबरमती आश्रम येथे प्रथम या कापडाची निर्मिती करण्याचा प्रयोग केला.कापडाचे हे सूत चरख्यावर विणले जात असे सुती धाग्यांपासून खादीचे कापड तयार केले जाते. यामध्ये रेशीम अथवा लोकरीचा धागाही मिसळला जातो ज्याची निर्मिती चरखा या यंत्राचा वापर करून केली जाते. अखिल भारतीय काँग्रेस समितीने परदेशी कपड्याला पर्याय म्हणून भारतात वस्त्र उद्योगाला चालना देण्याचे ठरविले.त्यावेळी सुमारे २० लाख चरखे देशात उपलब्ध करून देण्यात आले. भारतात अधिकाधिक लोकांनी खादी कापड वाप्रावे यासाठी प्रसार करण्यात आला. हे कापड तयार करण्याच्या कामातून रोजगार निर्मिती व्हावी आणि उत्पादन चांगले व्हावे यासाठी अखिल भारतीय खादी मंडळाची स्थापना झाली.
केवळ कारागीर लोकांनी नाही तर सर्वसामान्य माणसांनाही चरखा वापरून सूत तयार करता यावे यासाठी सूत कताई प्रशिक्षण देण्याला सुरुवात झाली. अंबर चरखा या संकल्पनेचा उदय झाला आणि खादी वस्त्रोद्योग या उपक्रमाला सुरुवात झाली. या कल्पनेचां प्रसार होवून भारतात खादी कापड वापरण्याची स्वीकारशीलता वाढली. १९४७ साली भारताला स्वातंत्र्य मिळाले. त्यानंतरही भारतात खादीचे कापड वापरणे सुरू राहिले. १९५७ साळी खादी आणि ग्रामोद्योग मंडळाचे रूपांतर आयोग या रचनेत करण्यात आले.
भारतीय स्वातंत्र्यलढा यशस्वी करण्यासाठी खादी कापडाचा पुरस्कार भारतीय जनतेने केला. त्यानंतर आधुनिक काळात खादी हे केवळ ग्रामीण जनतेच्या वस्त्रासाठी वापरले जाणारे कापड अशी याची मर्यादित ओळख नाही. नवनवीन आणि आधुनिक वस्त्र प्रावरणे तयार करीत असलेल्या आधुनिक कालाकार मंडळी खादीचा वापर करून नावीन्यपूर्ण वस्त्रे तयार करतात. त्याच्या प्रसारासाठी प्रदर्शने भरविली जातात. महिला आणि पुरुष तसेच लहान मुले यांचे विविध पोशाख, घरात वापरायच्या विविध वस्तू, शोभेच्या वस्तू यामधूनही खादीचां वापर मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. परदेशातही खादी कापडाचे वापरकर्ते असल्याचे दिसते.
चरखा
महात्मा गांधी
वा.बा. केळकर

वासुदेव बाळकृष्ण केळकर (१८६०-१८९५) हे पुण्याच्या फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये इंग्रजी विषयचे लोकप्रिय अध्यापक होते. त्यांचे इंग्रजी-मराठी भाषांवर प्रभुत्व होते. इंग्रजी नाटकातील परकीय वातावरणाला आपल्या इकडचा रंग कसा चढवावा, याबाबतीत ते सिद्धहस्त होते.
रामचंद्र भिकाजी गुंजीकर यांनी सुरू केलेल्या विविधज्ञानविस्तार (१८६७ – १९३७) या मासिकात वा.बा. केळकर यांचे लेख प्रकाशित होत असत. शेक्सपियरच्या टेमिंग ऑफ द श्रू या नाटकाचा त्यांनी केलेला ‘चौदावे रत्‍न अर्थात संगीत त्राटिका’ हा मराठी अनुवाद खूप लोकप्रिय झाला होता. बलवंत संगीत मंडळी या नाटकाचे प्रयोग करीत असे. १९२५ साली मे महिन्यात अमरावतीच्या मुक्कामात हे नाटक रंगभूमीवर आले. संगीत त्राटिकातील भूमिका आणि ती करणारे कलावंत असे होते :- तान्या-गणपतराव मोहिते व इंदूरकर, त्राटिका-मा.दीनानाथ मंगेशकर, धनाजीराव-मराठे, पिल्या-परशुराम सामंत, प्रतापराव-चिंतामणराव कोल्हटकर, येसाजी-पुरुषॊत्तम बोरकर, रणधीरराव-दामुअण्णा मालवणकर, रंभाजीराव-कृष्णराव मिरजकर, राणोजीराव-दिनकर ढेरे, वगैरे. या नाटकातली पदे अ.ब. कोल्हटकर यांनी लिहिली होती.
‘त्राटिका’ नाटकातले धनाजीराव हे हैदराबाद संस्थाचे रहिवासी असून त्यांचा पोशाख निजामी पद्धतीचा असल्याचे दाखवले आहे. त्यांच्या मुली त्राटिका आणि कमळा यांची वेषभूषा कर्नाटक-तेलंगणातील स्त्रियांसारखी असे. प्रतापराव कोल्हापूर-साताऱ्याकडचे व रणधीरराव हे ग्वाल्हेरकडचे, त्यांचा पोषाख शिंदेशाही; राणोजीराव होळकर हे इंदूरचे आणि संभाजी-येसाजी हे बडोद्याचे म्हणून गायकवाडी थाटाचा पोषाख घालीत. या नाटकाच्या निमित्ताने प्रेक्षकांना बृहन्महाराष्ट्राच्या संस्कृतीची अनुभूती येत असे. ‘पतिव्रता ललना’ या दीनानाथांच्या गझल अंगाच्या पदामुळे आणि तान्या-पिल्यांच्या लावण्यांमुळे या नाटकाचे सांगीतिकरण बलवंतला लाभदायक ठरले.
कॅप्टन अमेरिका

कॅप्टन अमेरिका हा जो सायमन आणि जॅक किर्बी यांनी तयार केलेला एक सुपरहिरो आहे जो मार्वल कॉमिक्सने प्रकाशित केलेल्या अमेरिकन कॉमिक पुस्तकांमध्ये दिसतो. हे पात्र प्रथम कॅप्टन अमेरिका कॉमिक्स #१ मध्ये दिसले, जे २० डिसेंबर १९४० रोजी मार्वलचा पूर्ववर्ती टाइमली कॉमिक्सने प्रकाशित केले होते.
कॅप्टन अमेरिकाची नागरी ओळख म्हणजे स्टीव्ह रॉजर्स. स्टीव्ह हा दुसऱ्या महायुद्धात आपल्या देशाला मदत करण्यासाठी युनायटेड स्टेट्स सैन्यात सामील झाल्यानंतर प्रायोगिक " सुपर-सोल्जर सीरम" द्वारे मानवी शारीरिक परिपूर्णतेच्या शिखरावर वाढवलेला एक दुर्बल माणूस असतो. अमेरिकन ध्वजापासून प्रेरित पोशाख घातलेला आणि अक्षरशः अविनाशी ढालसह सुसज्ज असलेला कॅप्टन अमेरिका आणि त्याचा जोडीदार बकी बार्न्स हे दोघे खलनायकी लाल कवटी आणि अक्ष शक्तींच्या इतर सदस्यांशी वारंवार संघर्ष करत होते. युद्धाच्या शेवटच्या दिवसांमध्ये, एका अपघाताने कॅप्टन अमेरिकाला आधुनिक काळात पुनरुज्जीवित होईपर्यंत निलंबित स्थितीत गोठवले. तो एक वेशभूषा केलेला नायक म्हणून त्याची कामे पुन्हा सुरू करतो आणि अ‍ॅव्हेंजर्स सुपरहिरो संघचा नेता बनतो. परंतु नवीन युगाशी जुळवून घेण्यासाठी त्याला "कालबाह्य माणूस" म्हणून अनेकदा संघर्ष करावा लागतो.
हे पात्र त्याच्या मूळ प्रकाशनानंतर टाइमलीचे सर्वात लोकप्रिय आणि व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी म्हणून उदयास आले. पुढे युद्धोत्तर काळात सुपरहिरोची लोकप्रियता कमी झाली आणि कॅप्टन अमेरिका कॉमिक्स १९५० मध्ये बंद झाले. १९६४ मध्ये कॉमिक्सवर परतण्यापूर्वी या पात्राने १९५३ मध्ये अल्पकालीन पुनरुज्जीवन पाहिले आणि तेव्हापासून ते सतत प्रकाशनात राहिले. स्पष्टपणे नाझीविरोधी व्यक्तिमत्व म्हणून कॅप्टन अमेरिकेची निर्मिती हा मुद्दाम राजकीय उपक्रम होता : सायमन आणि किर्बी हे नाझी जर्मनीच्या कृतींना आणि दुसऱ्या महायुद्धात अमेरिकेच्या हस्तक्षेपाच्या समर्थकांना तीव्र विरोध करत होते‌. सायमनने या व्यक्तिरेखेची कल्पना विशेषतः अमेरिकेला प्रतिसाद म्हणून केली होती. राजकीय संदेश देणे हे कॅप्टन अमेरिका कथांचे एक निश्चित वैशिष्ट्य राहिले आहे. लेखक नियमितपणे अमेरिकन समाज आणि सरकारच्या स्थितीवर भाष्य करण्यासाठी हे पात्र वापरतात.
पाच हजारांहून अधिक मीडिया फॉरमॅटमध्ये आणि दहा हजारांहून अधिक कथांमध्ये दिसू लागलेले कॅप्टन अमेरिका हे पात्र मार्वल कॉमिक्समधील सर्वात लोकप्रिय आणि मान्यताप्राप्त पात्रांपैकी एक आहे. हे पात्र अमेरिकन लोकप्रिय संस्कृतीचे प्रतीक मानले जाते. जरी कॅप्टन अमेरिका हा पहिला युनायटेड स्टेट्स-थीम असलेला सुपरहिरो नसला तरी तो दुसऱ्या महायुद्धात निर्माण झालेल्या अनेक देशभक्त अमेरिकन सुपरहिरोपैकी सर्वात लोकप्रिय आणि चिरस्थायी ठरला. कॅप्टन अमेरिका हे पात्र कॉमिकच्या बाहेरील माध्यमात दिसणारे पहिले मार्वल पात्र होते- १९४४ च्या कॅप्टन अमेरिका सिरियल चित्रपटात हे पात्र होते; त्यानंतर हे पात्र मार्वल सिनेमॅटिक युनिव्हर्ससह विविध चित्रपट आणि इतर माध्यमांमध्ये दिसत आले आहे. तेथे अभिनेता ख्रिस इव्हान्स हा कॅप्टनच्या भूमिकेत दिसतो.
वूल्व्हरीन

वूल्व्हरीन हे मार्वल कॉमिक्सने प्रकाशित केलेल्या अमेरिकन कॉमिक पुस्तकांमध्ये दिसणारे पात्र आहे. लोगन आणि वेपन एक्स या नावांनी तो ओळखला जातो. हे पात्र एक उत्परिवर्ती असून त्याच्याकडे उत्साही संवेदना, वर्धित शारीरिक क्षमता, बरे करण्याचे घटक म्हणून ओळखली जाणारी एक शक्तिशाली पुनरुत्पादक क्षमता आणि प्रत्येक हातात तीन मागे घेता येण्याजोगे नखे आहेत. वूल्व्हरिनला एक्स-मेन, एक्स-फोर्स, अल्फा फ्लाइट, द फॅन्टॅस्टिक फोर आणि ॲव्हेंजर्सचा सदस्य म्हणून चित्रित करण्यात आले आहे.
हे पात्र प्रथम द इनक्रेडिबल हल्क #१८० च्या शेवटच्या पॅनेलमध्ये दिसले. मार्वलचे मुख्य संपादक रॉय थॉमस, लेखक लेन वेन, आणि मार्वल कला दिग्दर्शक जॉन रोमिता सीनियर यांनी ते तयार केले होते. रोमिता यांनी पात्राचा पोशाख डिझाइन केला होता, परंतु हे पात्र प्रथम हर्ब ट्रिम्पे यांनी प्रकाशनासाठी रेखाटले होते. त्यानंतर वॉल्व्हरिन सुपरहिरो टीम एक्स-मेनच्या सुधारित आवृत्तीमध्ये सामील झाला, जिथे शेवटी लेखक ख्रिस क्लेरेमॉन्ट, कलाकार डेव्ह कॉकरम आणि कलाकार-लेखक जॉन बायर्न यांनी या पात्राच्या विकासात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. कलाकार फ्रँक मिलरने क्लेरेमॉन्टसोबत सहयोग करत सप्टेंबर ते डिसेंबर १९८२ या चार भागांच्या मर्यादित मालिकेसह पात्र सुधारण्यास मदत केली, ज्याने वॉल्व्हरिनच्या कॅचफ्रेजची सुरुवात केली, "मी जे करतो त्यात मी सर्वोत्कृष्ट आहे, परंतु मी जे करतो ते सर्वोत्तम आहे" खूप छान नाही."
व्हिएतनाम युद्धानंतर अमेरिकन लोकप्रिय संस्कृतीत उदयास आलेल्या अनेक कठीण अँटीहिरोपैकी व्हॉल्व्हरिन हे एक आहे; प्राणघातक शक्ती वापरण्याची त्याची इच्छा आणि त्याचा एकटेपणाचा स्वभाव १९८० च्या अखेरीस कॉमिक बुक अँटीहिरोसाठी महत्त्वाचा बनला. परिणामी, हे पात्र लोकप्रिय होत चाललेल्या एक्स-मेन फ्रँचायझीच्या चाहत्यांचे आवडते बनले, आणि १९८८ पासून त्याची स्वतःची वॉल्व्हरिन कॉमिक बुक मालिका तयार करण्यात आली.
हे पात्र अ‍ॅनिमेटेड दूरचित्रवाणी मालिका, व्हिडिओ गेम्स आणि चित्रपटासह बहुतेक एक्स-मेन रुपांतरांमध्ये दिसला आहे. लाइव्ह अॅक्शनमध्ये, ह्यू जॅकमनने ट्वेंटीएथ सेंच्युरी फॉक्सद्वारे २००० ते २०१८ दरम्यान निर्मित एक्स-मेन चित्रपट मालिकेच्या दहा हप्त्यांमध्ये व्यक्तिरेखा साकारली आणि मार्व्हल सिनेमॅटिक युनिव्हर्स (MCU) चित्रपट डेडपूल ३ (२०२४) मधील भूमिकेची पुनरावृत्ती होईल. ट्रॉय सिवनने २००९ च्या X-Men Origins: Wolverine या चित्रपटात लोगनची तरुण आवृत्ती साकारली होती. या पात्राला अनेकदा एक्स-मेनच्या सर्वात लोकप्रिय पात्रांपैकी एक, तसेच मार्वलच्या सर्वात लोकप्रिय सुपरहिरोपैकी एक म्हणून स्थान देण्यात आले आहे. वूल्व्हरिन LGBT चाहत्यांमध्ये देखील लोकप्रिय ठरला आहे, त्याचे वर्णन समलिंगी चिन्ह म्हणून केले जात आहे; सायक्लॉप्स आणि नाईटक्रॉलर सारख्या पुरुष पात्रांशी त्याचे संबंध हायलाइट केले जात आहेत.
कुचिपुडी

कुचिपुडी ही आंध्र प्रदेश मधील नृत्यशैली आहे. हिला 'अट्ट भागवतम' असेही म्हणले जाते.
आंध्र प्रदेशातील या नृत्यशैलीचा विकास कृष्णदेव आर्य यांच्या काळात इ.स. १५१० ते १५३० या काळात झाला. इ.स.पूर्व दुसऱ्या शतकापूर्वी या कलेचा उगम झाला असून आंध्र प्रदेशातील भागवतार ब्राह्मणांकडून हे नृत्य सांभाळले गेले. वैष्णव भक्तीने ओतप्रोत भरलेला हा नृत्यप्रकार आहे. सहाव्या शतकातील भक्तिसंप्रदायाची चळवळ पुढे नेण्यात या कलाप्रकाराचे विशेष योगदान आहे. कुचिपुडी या गावात रामायणातील कथा या गीत,नृत्य आणि अभिनयाच्या माध्यमातून सादर करणारे नट समूह आहेत. त्यांना 'कुशीलव' असे म्हणतात. यामध्ये अधिकतर पुरूष पात्रांचा सहभाग असतो. भरतनाट्यम आणि ओडिसी नृत्यशैलीचा समन्वयही या नृत्यप्रकारात साधला गेलेला दिसतो. सतराव्या शतकात सिद्धेन्द्र योगी यांनी कुचिपुडी गावातील युवकांना बरोबर घेऊन हा कलाप्रकार जगासमोर आणला.
हिंदू धर्म आणि त्यातील पौराणिक कथा यांची परंपरा जतन करून ठेवण्याचे महत्त्वाचे कार्य या नृत्यशैलीने केले आहे. विशेषतः वैष्णव संप्रदायाशी संबंधित अनेक कथा आणि आख्यायिका या शैलीने सादर केल्या जातात. मंदिरे, राजदरबार यांच्या जोडीनेच सार्वजनिक उत्सवांमधेही हा नृत्यप्रकार सादर होताना दिसतो. हे नृत्य एकल पद्धतीनेही केले जाते.
"शब्दम्" या प्रकाराची प्रधानता यामधे असते, भरतनाट्यम प्रमाणेच यात तिल्लाना हा प्रकारही सादर होतो. पदलालित्य हे या शैलीचे महत्त्वाचे अंग मानले जाते. नृत्याच्या शेवटी कलाकार थाळीमध्ये नर्तन करतो. हे नृत्य स्वतंत्र आणि लचकदार पद्धतीने केले जाते. लास्य आणि तांडव या दोन्हीचे मिश्रण यात असते. या पद्धतीला रंगमंच सादरीकरणासाठी आणण्याचे श्रेय सीतेद्र योगी यांना दिले जाते. या नृत्यात प्रारंभी चार वेदातील निवडक मंत्र म्हणले जातात. त्यानंतर गणेश स्तुती म्हटली जाते. सूत्रधार हे पात्र रंगमंचावर येऊन या नृत्यनाट्याची रूपरेषा सांगते. प्रत्येक नर्तक हा तालाच्या साथीने नृत्य करीत रंगमंचावर प्रवेश करतो. संस्कृत कवी जयदेव यांच्या गीतगोविंद या काव्याचा प्रभाव या नृत्यावर विशेष आहे. या काव्यायातील राधा आणि कृष्ण यांच्या प्रेमाची काव्ये या नृत्यात सादर केली जातात.
विजयनगर साम्राज्याचा राजा कृष्णदेवराय तिसरा हा साहित्य आणि काव्याचा जाणकार होता. त्याने या नृत्याला प्रोत्साहन दिले. इसवी सन १६७८ मध्ये गोवळकोंडा येथील नवाब अब्दुल हुसेन तनहिशा याचा कुचिपुडी गावात तळ होता. त्या दरम्यान त्याने तरुण नर्तक सिद्धेन्द्र योगी याचे नृत्य पाहिले आणि आनंदाने त्याला गौरव म्हणून ताम्रपट दिला ज्यामध्ये हे गाव भागवत नृत्य कलाकारांना इनाम दिले गेले.
या नृत्यासाठी नर्तक वापरीत असलेला पोशाख हा भरतनाट्यम नृत्यशैलीच्या पोशाखासारखाच असतो.
वेम्पतिचिन्ना सत्यम्, सी.रामाचारियोलु हे या शैलीचे प्रमुख अध्वर्यु मानले जातात. वेदान्तम सत्यनारायण, यामिनी कृष्णमूर्ती, शोभा नायडू, वैजयन्तीमाला, मल्लिका साराभाई, सुधा नायर हे या नृत्यशैलीचे प्रसिद्ध कलाकार आहेत. वेदान्त लक्ष्मी नारायण शास्त्री यांनी या नृत्याचा एकल सादरीकरण प्रकार प्रचारात आणला.
नृत्य आंध्र प्रदेश
एम. हिरियण्णा

एम. हिरियण्णा उर्फ म्हैसूर हिरियण्णा (७ मे, इ.स. १८७१, बर्गेपल्ली, कर्नाटक - १९ सप्टेंबर, इ.स. १९५० म्हैसूर, कर्नाटक) हे स्वातंत्र्यपूर्व काळातील संस्कृतचे प्राध्यापक, भारतीय तत्त्वज्ञानाचे गाढे अभ्यासक आणि लेखक होते. ते दृढ अद्वैती मताचे होते. सुसंस्कृत स्वभाववाद कल्पनेचा विकास करणारे ते पहिले तत्त्ववेत्ते होते.) 'वर्तमानकाल' या भारतीय परिकल्पनेचा विशेषत्वाने अभ्यास करून पाश्चात्य तत्त्ववेत्ते आल्फ्रेड नॉर्थ व्हाईटहेड यांच्या 'वर्तमानकाल' या कल्पनेशी त्यांनी तुलना केली. भारतीय तत्त्वज्ञानातील सुखवाद सिद्धांताचाही असाच विशेष अभ्यास करून त्यात भर टाकणारे ते एकमेव अभ्यासक असावेत.)
आऊटलाईन्स ऑफ इंडियन फिलॉसॉफी आणि एसेन्शिअल्स ऑफ इंडियन फिलॉसॉफी हे त्यांचे दोन प्रमुख ग्रंथ आहेत. इंडियन फिलॉसॉफी ऑफ व्हॅल्यूज हा ग्रंथाचे प्रकाशन त्यांच्या आकस्मिक निधनामुळे होउ शकले नाही. या ग्रंथातील काही भाग त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी आर्ट एक्सपीरियन्स, द क्वेस्ट आफ्टर परफेक्शन, इंडियन फिलॉसॉफीकल स्टडीज: भाग १ व भाग २ आणि आणि स्टडीज इन संस्कृत या शीर्षकांखाली प्रसिद्ध केले आहेत.
भारतीय तत्त्वज्ञानाचे इतिहास लेखक असणारे डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन, डॉ. सुरेंद्रनाथ दासगुप्ता यांचे खंड प्रकाशित झाल्यानंतर प्रोफेसर हिरियण्णा यांची पुस्तके प्रकाशित झाली. त्यांच्या पुस्तकांनी स्वतःचे असे वैशिष्ट्यपूर्ण स्थान कायम ठेवले आहे. या ग्रंथातून भारतीय दर्शनांवरील ग्रंथांचा अधिक मौलिक परिचय व मूलगामी दृष्टिही दिसून येतात, हीच त्यांच्या थोरवीची पुरेशी ग्वाही आहे. असे मत त्यांच्या ग्रंथांचे अभ्यासक जी. हनुमंत राव व्यक्त करतात.)
आरती राव या प्रोफेसर एम. हिरियण्णा यांच्या नात असून त्यांनी हिरियण्णा यांच्याविषयी एके ठिकाणी लेखन केले आहे. हे लेखन त्यांनी ०४ जुलै २०११ रोजी केले आहे. त्यात हिरियण्णा यांचे शब्दचित्र त्या रेखाटतात :
हिरियण्णा यांचे सहकारी प्राध्यापक एन. शिवराम शास्त्री यांनी सांगितलेली आठवण आरती राव नमूद करतात. त्या पुढे लिहितात, -
हिरियण्णा यांच्या सर्व पुस्तकांपैकी 'आऊटलाईन्स ऑफ इंडियन फिलॉसॉफी' या ग्रंथाचे मराठी भाषांतर तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक प्रा. भा.ग. केतकर यांनी "भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा" या नावाने केले आहे. पुणे विद्यापीठाने हा ग्रंथ जानेवारी १९७३ मध्ये प्रसिद्ध केला. या भाषांतरामुळे भारतीय तत्त्वज्ञानाबाद्द्लचा एक वेगळा दृष्टीकोन मराठीत आला आणि या ग्रंथामुळे मराठी सारस्वतात भर पडली आहे. पहिल्या आवृत्तीनंतर या पुस्तकाचे मुद्रण न झाल्याने हे पुस्तक आता दुर्मिळ झाले आहे.
بیانی بازار ذیلی ضلع

بیانی بازار ذیلی ضلع (انگریزی: Beanibazar Upazila) بنگلہ دیش کا ایک بنگلہ دیش کے ذیلی اضلاع جو سلہٹ ضلع میں واقع ہے۔
بیانی بازار ذیلی ضلع کا رقبہ 253.22 مربع کیلومیٹر ہے اور اس کی مجموعی آبادی 181,547 افراد پر مشتمل ہے۔
نیلوفر بیانی

نیلوفر بیانی ( فارسی: نیلوفر بیانی‎ ) ایرانی جنگلی حیات کی سرگرم کارکن اور محقق ہیں۔ انھیں 2019 میں ایرانی حکام نے جاسوسی کے الزام میں ایران میں بند دروازے کے مقدمے میں سزا سنائی گئی تھی ، اس مقدمے کی سزا کے نتیجے میں انھیں 10 سال قید کی سزا سنائی گئی تھی۔
نیلوفر نے کینیڈا کی میک گل یونیورسٹی سے 2009 میں بیالوجی میں بی ایس سی کی ڈگری حاصل کی اور کولمبیا یونیورسٹی سے کنزرویشن بیالوجی میں ایم اے کی ڈگری حاصل کی۔
اس کے بعد انھوں نے اقوام متحدہ کے ماحولیاتی پروگرام (UNEP) کے مبصر اور منصوبے کی مشیر کی حیثیت سے 2012 سے لے کر 2017 کے درمیان کام کیا۔
نیلوفر کو جاسوسی کے الزام میں ایرانی حکام نے جنوری 2018 میں گرفتار کیا۔
بی بی سی کی ایک رپورٹ کے مطابق ، نیلوفر کو آٹھ ماہ تک علیحدگی اور غیر حتمی طور پر نظر بندی میں رکھا گیا، ان کے تفتیش کاروں نے انھیں جنسی تشدد کا نشانہ بنایا اور ڈرایا۔
انھیں 2020 میں بغیر وکیل اور معصومیت کے دعوؤں کے باوجود سزا سنائی گئی۔
14 مارچ ، 2019 کو یورپی پارلیمنٹ نے ایک قرارداد منظور کی جس میں اس نے انسانی حقوق ، اظہار رائے کی آزادی ، منصفانہ آزمائش ، آزادی صحافت ، آزادی فکر اور مذہب کی آزادی سے متعلق ایرانی خلاف ورزیوں کی مذمت کی۔
خاص طور پر ، دستاویز میں ڈاکٹر نیلوفر بیانی اور دوسرے ماحولیاتی ماہرین کے معاملے کا حوالہ نکتہ نمبر 14 میں دیا گیا۔ دستاویز میں ایرانی حکام پر زور دیا گیا کہ وہ ایسے تمام افراد کو رہا کیا جائے جو غیر منصفانہ طور پر الزامات کے تحت جیلوں میں قید ہیں۔
خفیہ ایجنسی کے تفتیش کاروں کا نیلوفر بانی کے ساتھ کیے جانے والے سلوک کا انکشاف سوشل میڈیا پر بڑے پیمانے پر ہوا۔ ایرانی اصلاح پسند سیاسی کارکن مصطفی تاجزادہ نے ٹویٹر پر ایک بیان میں لکھا کہ نیلوفر کے معاملے پر سچائی سامنے لائی جائے اور تشدد کے مرتکب افراد کو سزا دینے کا مطالبہ کیا۔
لفاظی

لفاظی یا طوالت بیانی/پسندی (انگریزی: Verbosity) کسی تقریر یا تحریر میں ایسا طرز عمل ہے جس میں ضرورت سے کہیں زائد الفاظ کا استعمال کیا جاتا ہے۔ مثلاً جہاں غصہ جیسا ایک لفظ اپنا مکمل مفہوم ادا کر رہا ہوتا ہے، وہاں غیظ و غضب کا استعمال ہے۔ لفاظی کی الٹ سادہ زبان ہے۔ کچھ اساتذہ، جن میں ایلی منٹس آف اسٹائل کے مصنف بھی شامل ہیں، یہ آگاہ کر چکے ہیں کہ مصنفین کو لفاظی نہیں کرنا چاہیے۔ ارنسٹ ہیمنگوے اور مارک ٹوین جیسے مصنفین لفاظی سے بچنے کے لیے شہرت رکھتے ہیں۔
کسی بھی ملک کے سیاست دان انتخابات کے دوران لمبے چوڑے دعوے کرتے ہیں، مگر بر سر اقتدار آنے کے بعد اپنے الفاظ کر عشر عشیر بھی پورا نہیں کر پاتے۔ 2018ء میں پاکستان میں عمران خان کی حکومت بر سر اقتدار ہوائی۔ تاہم حزب مخالف کے کچھ قائدین کے مطابق اس حکومت نے وعدوں اور نعروں کے سوا کچھ بھی نہیں دیا۔
ادب

ادب (literature) عربی زبان کا لفظ ہے اور مختلف النوع مفہوم کا حامل ہے۔ ظہور اسلام سے قبل عربی زبان میں ضیافت اور مہمانی کے معنوں میں استعمال ہوتا تھا۔ بعد میں ایک اور مفہوم بھی شامل ہوا جسے ہم مجموعی لحاظ سے شائستگی کہہ سکتے ہیں۔ عربوں کے نزدیک مہان نوازی لازمہ شرافت سمجھی جاتی ہے، چنانچہ شائستگی، سلیقہ اور حسن سلوک بھی ادب کے معنوں میں داخل ہوئے۔ جو مہمان داری میں شائستہ ہوگا وہ عام زندگی میں بھی شائستہ ہوگا اس سے ادب کے لفظ میں شائستگی بھی آگئی۔ اس میں خوش بیانی بھی شامل ہے۔ اسلام سے قبل خوش بیانی کو اعلٰی ادب کہا جاتا تھا۔ گھلاوٹ، گداز، نرمی اور شائستگی یہ سب چیزیں ادب کا جزو بن گئیں۔ بنو امیہ کے زمانے میں بصرے اور کوفے میں زبان کے سرمایہ تحریر کو مزید فروغ حاصل ہوا۔ اسی زمانے میں گرامر اور صرف ونحو کی کتب اِرقام کی گئیں تاکہ ادب میں صحت اندازبیان قائم رہے۔ جدید دور میں ادب کے معنی مخصوص قرار دیے گئے۔ ادب کے لیے ضروری ہے کہ اس میں تخیل اور جذبات ہوں ورنہ ہر تحریری کارنامہ ادب کہلا سکتا ہے۔
خواہش تخلیق انسان کی فطرت ہے۔ اسی جبلی خواہش سے آرٹ پیدا ہوتا ہے۔ آرٹ اور دوسرے علوم میں یہی فرق ہے کہ اس میں کوئی مادی نفع مقصد نہیں ہوتا۔ یہ بے غرض مسرت ہے۔ ادب آرٹ کی ایک شاخ ہے جسے "فن لطیف" بھی کہہ سکتے ہیں۔ میتھو آرنلڈ کے نزدیک وہ تمام علم جو کتب کے ذریعے ہم تک پہنچا ہے، ادب کہلاتا ہے۔ کارڈ ڈینل نیومین کہتا ہے "انسانی افکار، خیالات اور احساسات کا اظہار زبان اور الفاظ کے ذریعے ادب کہلاتا ہے "۔ نارمن جودک کہتا ہے کہ "ادب مراد ہے اس تمام سرمایہ خیالات و احساسات سے جو تحریر میں آچکا ہے اور جسے اس طرح ترتیب دیا گیا ہے کہ پڑھنے والے کو مسرت حاصل ہوتی ہے۔ "
لسانی ثنویت

لسانی ثنویت (Diglossia) ایک ایسی کیفیت کا نام ہے کہ جب کسی معاشرے میں اس کی زبان یا بولی دو (یا ایک سے زیادہ) رتبات یا درجات میں تقسیم ہو چکی ہو یا یوں بھی کہ سکتے ہیں کہ اس معاشرے کے افراد میں اپنی زبان کے سلسلے میں تفریق پائی جاتی ہے، اس تفریق کو علم لسانیات میں لسانی ثنویت اور یا پھر انشقاق اللسان (Diglossia) بھی کہا جاتا ہے۔ اسی مفہوم کو آسان الفاظ میں یوں بھی کہا جا سکتا ہے کہ اگر کسی معاشرے میں عوام اور خواص کی گفتار الگ الگ استعمال ہو تو اس معاشرے (کی متعلقہ زبان) کے بارے میں کہا جا سکتا ہے کہ وہ ثنائی اللسان کی کیفیت سے دوچار ہے۔ عام طور پر کسی زبان میں اس قسم کی ثنائی اللسانی یا دوزبانی کی وجہ سے اس میں اعلیٰ اور ادنیٰ کی تفریق نمایاں ہونے لگتی ہے اور یہ عمل صدیوں پر محیط ہو سکتا ہے؛ اعلیٰ اور ادنیٰ کی اس تفریق کے پس منظر میں ایک اہم کردار، امرا اور غربا کے درمیان فاصلے بھی ہوتا ہے جو عمومی طور پر تعلیمیافتہ اور غیرتعلیمیافتہ طبقات سے منسلک ہوتا ہے۔ اس دوزبانی کو طوالت بخشنے والی ایک وجہ اس صورت حال سے مستقل صرف نظر کرتے رہنے یا اس کو نظر انداز کرتے رہنے کی آتی ہے؛ نظراندازی کا یہ سلسلہ دانستہ یا نادانستہ چلتا رہتا ہے کیونکہ اس کا براہ راست تعلق اس معاشرے میں موجود شرح خواندگی سے ہوتا ہے؛ دنیا کا کوئی بھی معاشرہ ایسا نہیں جس کی زبان میں لسانی ثنویت نا پائی جاتی ہو کیونکہ عام طور پر گھریلو زبان بے تکلفانہ ہونے کی وجہ سے ہی لسانی ثنویت کا آغاز ہوجاتا ہے۔ وہ معاشرے کہ جن میں شرح خواندگی زیادہ ہوجاتی ہے ان میں لسانی ثنویت کی کیفیت موجود ہوتے ہوئے بھی کسی بڑے انشقاق یا تفریق کا باعث نہیں بنتی؛ اس کی بہترین مثال میں انگریزی اور جاپانی وغیرہ آجاتی ہیں۔
معاشرتی لسانیات (Sociolinguistics) میں لسانی ثنویت ایک اہم تصور ہے جس کی مدد سے معاشرے کے افراد میں ہونے والے تبادلۂ معلومات یا خیالات (جس کو رموز کہا جاتا ہے) اور ان کے مابین روابط کی معاشرتی ساخت کے مطالعے میں مدد ملتی ہے۔
جیسا کہ ابتدا میں مذکور ہوا کہ بنیادی طور پر لسانی ثنویت دنیا کی ہر زبان میں پا ئی جاتی ہے کیونکہ اس کی اصل ابتدا گھریلو (مادری) زبان کی بے تکلفی اور آزاد بیانی میں ہوتی ہے اور معاشرے میں اقتصادی اور تعلیمی لحاظ سے پائے جانے والے مختلف طبقات اس لسانی ثنویت میں اضافے اور اس کو نمایاں کرنے کا سبب بنا کرتے ہیں۔ آج کل بولی جانے والی عربی زبان میں بھی یہ صورت حال دیکھنے میں آتی ہے؛ وہ عربی جو روایتی کہلائی جا سکتی ہے وہ رسمی مقاصد جیسے لکھائی پڑھائی اور دفاتر وغیرہ میں استعمال کی جاتی ہے جبکہ عام عربی بول چال وہ ہے جو گھر و گلی محلے میں استعمال کی جاتی ہے۔ یہاں ایک قابل غور بات یہ ہے کہ اس اعلٰی یا روایتی عربی کو قرآن کی عربی سے الگ سمجھا جانا چاہیے کیونکہ آج کل کی رسمی عربی بھی قرآن کی عربی سے خاصی مختلف ہے۔ عربی میں اس لسانی ثنویت کے بارے میں متعدد نظریات پیش کیے گئے ہیں اور اسی طرح اس کی ابتدا کے زمانے کے بارے میں؛ ان میں سب سے اہم اور منطقی نظریے کے مطابق عربی میں آج وہ لہجے جن کو لسانی ثنویت میں شمار کیا جاتا ہے فی الحقیقت الگ الگ متعدد زبانیں تھیں جو اسلام کی جغرافیائی حدود پھیلنے کے وقت اس میں سما گئیں اور قرآن و مسلمان ہوجانے والوں کی عبادات کی زبان ہونے کے ناطے ان کی زبان عربی میں بدل گئی۔ ان میں متعدد دور دراز کے علاقے جو مرکز اسلام سے دور تھے وہ اپنے اپنے اجداد کے تاریخی لہجے اور زبانیں بولا کرتے تھے جن کو بعد میں گو کہ عربی کی یکسانی میں شامل کر لیا گیا لیکن بہرحال لسانی ثنویت کی کیفیت وجود میں آئی۔
کائلی اینتھونی کی موت

کائلی انتھونی مقدمہ امریکی قانونی تاریخ کا ایک مشہور مقدمہ ہے۔ یہ مقدمہ اس نام کی دو سالہ بچی کے قتل کا تھا۔ کائلی 15 جولائی 2008ءکو لاپتہ بتائی گئی تھی۔
آرلینڈو، فلوریڈا کی پولیس نے کائلی کی ماں ’کیسی انتھونی‘ کو 16 جولائی کو بچی کے قتل کے الزام میں گرفتار کیا۔ اس دوران بچی کی باقیات 11 دسمبر 2008ء کو ملیں۔ کیسی پر مقدمہ اکتوبر 2008ءمیں شروع ہوا اور 5 جولائی 2011 ءکو جیوری اس نتیجے پر پہنچی کہ ملزمہ پر قتل کا الزم ثابت نہیں ہوتا۔
کائلی سے بد سلوکی اور پولیس کے آگے غلط بیانی کے جرائم میں کیسی انتھونی سزا سنائی گئی۔ مگر تین سال زیر حراست رہنے کے عرصے کو اس کی سزا شمار کر کے اسے رہا کر دیا گیا۔
رحمۃ للعالمین (کتاب)

رحمۃ للعالمین مشہور سیرت نگار قاضی محمد سلیمان منصور پوری کی اردو زبان میں سیرت کی بہترین، مقبول ترین اور منفرد خصوصیات کی حامل کتاب ہے، جو 3 جلدوں پر مشتمل ہے۔ مؤلف کی مؤرخانہ بصیرت، اسلوب بیان کی ندرت، مثبت انداز بیان، داعیانہ شیریں بیانی، جاندار اور پر حکمت اسلوب، شستہ انداز تحریر کی بدولت اپنی نوعیت کی ایک بہت ہی منفرد تصنیف ہے۔
ذیل میں اس کتاب کی بعض خصوصیات درج ہیں:
لاہور کے ایک مشہور اخبار وطن کے ایڈیٹر مولوی ان شاء اللہ خان نے یہ خیال ظاہر کیا کہ:
اس سے پتہ چلتا ہے کہ لوگ رحمۃ للعالمین کتاب کو کس قدر جامع تسلیم کرتے تھے۔
اس کا انگریزی ترجمہ بھی ہو چکا ہے۔
اقرع بن حابس

فراس نام، اقرع لقب، نسب نامہ یہ ہے،اقرع بن حابس بن عبقان محمد بن سفیان ، ابن محاشع بن دارم بن مالک بن حنظلہ بن مالک بن زید مناۃ بن تمیم تمیمی، زمانہ جاہلیت میں شرفائے بنی تمیم میں تھے، اسلام کے بعد بھی یہ اعزاز قائم رہا۔
اقرع باضابطہ اسلام قبول کرنے کے بہت پہلے اسلام سے متاثر تھے؛چنانچہ فتح مکہ حنین اورطائف میں کفر کی حالت میں آنحضرتﷺ کے ساتھ تھے۔
فتحِ مکہ کے بعد جب روسائے تمیم مدینہ آئے تو اقرع بھی تھے،روسائے عرب کی طرح بنی تمیم کے عمائد میں بھی عالی نسبی کا بڑا غرور اور دولت کا بڑا نشہ تھا، فخر وتعلی کی مجلسیں ہوتی تھیں، جنہیں روساء عمائد اپنے اپنے فخریہ سناتے تھے،مدینہ آئے تو یہ تمام لوازم ساتھ تھے،کاشانۂ نبوی ﷺ پر پہنچ کر ارکانِ وفد نے آواز دی، محمد ﷺ باہر نکلو، آپ کو ناگوار ہوا تا ہم حجرۂ اقدس سے باہر تشریف لائے ،روسائے تمیم نے کہا ہم لوگ فخاری کے لیے آئے ہیں، اجازت دو کہ ہمارے شعرا بلغاء اپنی سحر بیانی کے جوہر دکھائیں، ابن ہشام کی روایت ہے کہ آپ نے ان کی درخواست قبول کرلی ،لیکن صاحب اسد الغابہ لکھتے ہیں کہ آپ نے فرمایا میں شعر بازی اور فخاری کے لیے نہیں مبعوث ہوا ہوں،لیکن اگر تم اسی کے لیے آئے ہو تو ہم بھی اس سے باہر نہیں ہیں، اجازت ملنے کے بعد عطار دبن حاجب کھڑے ہوئے اورنہایت فخرومباہات کے ساتھ بنی تمیم کے تمول ،ثروت ،اثرواقتدار، عالی نسبی،شجاعت وبہادری اور مہمان نوازی کی جاہلانہ داستان سنائی ان کی تقریر ختم ہونے کے بعد مسلمانوں کی جانب سے جواب کے لیے حضرت ثابت بن قیسؓ کھڑے ہوئے، لیکن یہ جواب کیا تھا؛بلکہ آنحضرت ﷺ کی بعثت ،قرآن کا نزول، اسلام کی تبلیغ، انصار کی حمایت اوراعلائے کلمۃ اللہ کی تاریخ اوراسلام کی دعوت تھی، ثابت کے بعد بنی تمیم کے معزز رکن زیر قان بن بدر اٹھے، اوراسی جاہلیت کی غرور آمیز داستان کو اشعار میں دہرایا،ان کے مقابلہ میں دربارِ رسالت کے ملک الشعراء اورطوطیِ اسلام حضرت حسان بن ثابتؓ کو جواب کا حکم ہوا، انھوں نے جواب دیا۔
روسائے بنی تمیم کی فخاری اورمسلمانوں کے تبلیغی جواب کا یہ اثر ہوا کہ بنی تمیم کے معزز رکن اقرع بن حابسؓ نے اٹھ کر اپنے ارکان سے کہا،"محمدﷺ کے خطیب ہمارے خطیبوں اوران کے شعرا ہمارے شعرا سے بہتر ہیں، ان کی آوازیں، ہماری آوازوں سے زیادہ شیریں اوردلآویز ہیں(سیرۃ ابن ہشام ،جلد2،ذکر قدوم وفدتمیم ونزول سورۂ حجرات میں یہ واقعات نہایت مفصل ہیں،ہم نے صرف ان کا خلاصہ نقل کیا ہے)میں شہادت دیتا ہوں کہ خدا کے علاوہ کوئی معبود نہیں، آپ خدا کے رسول ہیں، اس کے قبل جو کچھ ہو چکا وہ آپ کو کوئی نقصان نہیں پہنچا سکتا، قبول اسلام کے بعد انھیں کسی غزوہ میں شرکت کا حصہ نہیں ملا، مگر آنحضرتﷺ نے بعض سرایا کے مال غنیمت میں ان کا حصہ بھی لگایا؛چنانچہ حجۃ الوداع کے قبل جو سریہ بھیجا تھا، اس کے مال غنیمت میں سے تھوڑا سا سونا انھیں عطا فرمایا۔
عہد نبویﷺ میں اقرع غزوات میں نہ شریک ہو سکے تھے خلفاء کے زمانہ میں اس کی تلافی کی کوشش کی عہد صدیقی میں یمامہ کی مشہور جنگ میں حضرت خالد بن ولیدؓ کے ساتھ تھے پھر عراق کی فوج کشی میں بھی ان کے ساتھ نکلے اورابنار کی فتوحات میں شریک ہوئے، دو مۃ الجندل کے معرکہ میں شرجیلؓ بن حسنہ کے ساتھ تھے، حضرت عثمانؓ کے زمانہ میں بعض معرکہ کے قرع کی امارت میں سر ہوئے،عبد اللہ بن عامرؓ والی خراسان نے انھیں خراسان کے ایک حصہ پر مامور کیا تھا؛چنانچہ جوزجان انھی کی قیادت میں فتح ہوا۔
حافظ ابن حجر کے بیان کے مطابق اسی غزوہ میں شہید ہوئے۔
چودھری افضل حق

چودھری افضل حق (1891 - 1941) سیاسی رہنما۔ ادیب تھے۔ تحصیل گڑھ شنکر کے ایک راجپوت گھرانے میں پیداہوئے۔ میٹرک کا امتحان امرتسر سے پاس کیا پھر اسلامیہ کالج لاہور میں داخلہ لے لیا لیکن 1920ء میں تعلیم مکمل کرنے سے بیشتر ہی پولیس میں سب انسپکٹر بھرتی ہو گئے۔ یہ وہ زمانہ تھا جب برصغیر میں تحریک خلافت اپنے شباب پر تھی۔ سید عطا اللہ شاہ بخاری کے ایک جلسے کی رپورٹنگ کرتے وقت شاہ جی کی تقریر کا اتنا اثر ہوا کہ نوکری چھوڑ کر تحریک خلافت میں شریک ہو گئے اور شہر شہر اپنی آتش بیانی سے تحریک کو ایک نئی زندگی بخشی۔ اس پر انھیں اایک سال کی سزا ہوئی۔ رہائی کے بعد پنجاب صوبائی اسمبلی کے رکن منتخب ہوئے۔ اسمبلی میں انھوں نے بڑی جرات مندانہ تقریریں کیں۔
تحریک خلافت کی ناکامی اور نہرو رپورٹ کے بعد بہت سے مسلمان لیڈر آل انڈیا کانگریس سے الگ ہو گئے۔ چودھری افضل حق اور سیدعطا اللہ شاہ بخاری نے 1929ء میں مجلس احرار کی بنیاد رکھی۔ چودھری افضل حق احرار کا دماغ سمجھے جاتے۔ کشمیر تحریک میں تحریک کے روح رواں تھے۔ بہت اچھے ادیب تھ۔ے ان کی تصانیف زندگی اور میرا افسانہ اردو ادب میں بلند مقام رکھتی ہے۔
شیخ رشید احمد

شیخ رشید احمد پاکستانی سیاست دان جو وزیر ثقافت اور وزیر اطلاعات و نشریات رہ چکے ہیں۔ اور اس وقت عمران خان کی کابینہ میں وزیر ریلوے رہے پھر وزیر داخلہ بنا دیے گئے
1950ء میں راولپنڈی میں ایک متوسط گھرانے میں پیدا ہوئے۔ سیاست کے میدان میں طالب علمی کے زمانے ہی میں قدم رکھ دیا تھا۔ ساٹھ کی دہائی میں جب صدر ایوب کے خلاف عوامی تحریک شروع ہوئی تو اس میں بڑھ چڑھ کر حصہ لیا۔ پھر جب گورنمنٹ گورڈن کالج میں داخلہ لیا تو کالج کی طلبہ یونین کے صدر منتخب ہوئے۔ 1992ء مں ایم اے سیاسیات کرنے کے بعد تحریک استقلال میں شمولیت اختیار کی۔ لیکن جلد ہی ان سے علاحدہ ہو گئے۔ 1984ء میں بلدیاتی کونسل کے رکن منتخب ہوئے۔ 1985ء کے غیر جماعتی انتخابات میں قومی اسمبلی کے رکن منتخب ہوئے۔ محمد خان جونیجو کے عہد میں آزاد پارلیمانی گروپ کے سب سے فعال رکن تھے جس کے سربراہ فخر امام تھے۔ 1988ء کے عام انتخابات میں اپنی شعلہ بیانی اور پر زور عوامی خطابات کے بل پرپیپلز پارٹی کے امیدوار جنرل ٹکا خان کو شکست دے کر قومی اسمبلی کے رکن منتخب ہوئے۔ 1990ء سے 1993ء اور پھر 1997ء کے انتخابات میں کامیابی حاصل کی۔ محمد نواز شریف کے پہلے دور میں شیخ رشید صاحب کو پہلے مشیر اطلاعات و نشریات، پھر وزیر صنعت و حرفت مع اضافی چارج سیاحت و ثقافت مقرر ہوئے۔ محترمہ بے نظیر بھٹو نے اسمبلی اور اسمبلی سے باہر ان کی بلند بانگ تنقید کو روکنے کے لیے ان کی لال حویلی میں ایک عدد کلاشنکوف رکھنے کے جرم میں جیل بھیج دیا۔ چند ماہ کی قانونی کارروائی کے بعد رہائی پائی۔ 1997ء کے الیکشن میں کامیاب ہو کر میاں نواز شریف کی کابینہ میں بطور وزیر شامل رہے۔ 2002ء میں پرویز مشرف کی چھتری تلے ہونے والے انتخابات میں آزاد حیثیت سے کامیاب ہوئے بعد میں مسلم لیگ ق میں شمولیت کا اعلان کیا۔ پہلے وزیر اطلاعات اور پھر وزیر ریلوے بنے۔ پرویز مشرف کے مداحوں میں ان کا شمار ہوتا تھا۔ سنہ 2008ء کے انتخابات میں جناب مخدوم جاوید ہاشمی کے ہاتھوں شرمناک شکست کھائی۔ جس کے بعدمسلم لیگ ق سے علاحدہ ہو کر عوامی مسلم لیگ نام کی ایک نئی جماعت کی بنیاد ڈالی۔ 2010ء میں سیاست میں ایک دفعہ پھر سرگرم ہوئے اور ایک بار پھر سے پنڈی کے حلقے سے ضمنی انتخابات میں حصہ لیا مگر 24 فروری کو ہونے والے ان انتخابات میں ایک بار پھر ان مسلم لیگ ن کے شکیل اعوان کے ہاتھوں شکست کا سامنا کرنا پڑا۔ ان کی وجہ شہرت ان کا عوامی انداز، سکینڈلز، لال حویلی اور سیاسی پیشن گوئیاں ہیں۔
2008ء میں انتخابی شکشت کے بعد شیخ نے نجی بعید نما رودباروں پر کثرت سے آ کر حکومتی بدعنوانی کی نشان دہی کرنا شروع کی اور مشہوریا کا درجہ حاصل کر لیا۔ 2013ء کے انتخابات میں تحریک انصاف کی حمایت سے اپنی جماعت عوامی مسلم لیگ سے لڑا اور قلم دوات کے نشان پر حلقہ این اے۔55 نششت پر کامیابی حاصل کی۔ اور 2018 کے انتخابات میں بھی پاکستان تحریک انصاف کی حمایت پر وزیر اعظم پاکستان عمران خان کی جانب سے ان کو وزیر ریلوے کا عہدہ سونپا گیا ہے-
11 نومبر 2020ء کو وزیر ریلوے سے ہٹا کر وزیر داخلہ کا قلم دان سونپ دیا گیا،
احمد اسلم علی

علی احمد اسلم گلاسگو میں رہنے والے پاکستانی سکاٹش ہیں جنھیں چکن تکہ مصالحہ کا موجد کہا جاتا ہے۔
مسٹر علی‘ کے نام سے پہچان رکھنے والے علی احمد اسلم پاکستان کے صوبہ پنجاب میں 1945ء کو پیدا ہوئے تھے،
اپنے نوجوانی کے دنوں میں 1958ء کو اپنے خاندان کے ہمراہ سکاٹ لینڈ چلے گئے تھے، جہاں انھوں گلاسگو کے مغربی کنارے پر 1964ء میں ’شیش محل‘ کے نام سے ریسٹورنٹ کھولا
علی احمد اسلم کے بارے میں کہا جاتا ہے کہ انھوں نے چکن تکہ ڈش 1970ء کی دہائی میں تیار کی تھی جب انھیں ایک گاہک نے کہا تھا کہ کیا کوئی ایسا کوئی طریقہ ہو سکتا ہے جس سے ان کا چکن تکہ کم خشک ہو۔
انھوں نے اس کا حل ٹماٹر ساس کی مدد سے نکالا۔ انھوں نے ٹماٹر سوپ کے کین کی مدد سے بھی یہ ڈش مختلف انداز میں تیار کی، جسے بہت پسند کیا گیا۔
چکن تکہ مصالحہ کی ڈش اُن کے ریستوران میں ایجاد ہوئی تھی۔
ان کے مطابق ہم نے یہ سوچا کہ ہم چکن ساس کے ساتھ بہتر تیار کر سکتے ہیں۔ یہاں سے ہی پھر ہم نے چکن تکہ ساس کے ساتھ بنانا شروع کر دیا جس میں دہی، کریم اور مصالحے موجود تھے۔ عموماً گاہک ’ہاٹ کری‘ کو ترجیح نہیں دیتے لہٰذا ہم نے اس ڈش کو دہی اور کریم کے ساتھ تیار کرنا شروع کیا۔
ان کی متعارف چکن تکہ مصالحہ ڈش کے سابق وزیرخارجہ رابن کک بھی دلدادہ تھے۔علی احمد اسلم سکاٹ لینڈ میں سُپر علی کے نام سے مشہور تھے
19 دسمبر2022ء بروز سوموار کو گلاسگو (سکاٹ لینڈ) میں 77 سال کی عمر میں وفات پائی،
ان کی موت کے سوگ میں شیش محل ہوٹل کو 48 گھنٹوں کے لیے بند کرنے کا بھی اعلان کیا گیا ہے۔
پکھالا

پکھالا ( (اڈیا: ପଖାଳ)‏ ) ایک اوڈیا اصطلاح ہے جو ایسے ہندوستانیپکوان کے لیے استعمال ہوتی ہے جو دھلے ہوئے پکائے گئے چاول ہوتے ہیں یا چاول کو پانی سے ہلکا بھگو لیا جاتا ہے۔ مائع حصہ تورانی کے طور پر جانا جاتا ہے۔ یہ اڈیشا ، مغربی بنگال ، جھارکھنڈ ، آسام ، چھتیس گڑھ اور تمل ناڈو میں مشہور ہے ۔
تمل ناڈو میں اسے پازھیا سدم کہا جاتا ہے۔ اس ڈش کا بنگالی نام پنٹا بھٹ ہے ، چھتیس گڑھ میں اسے بور بھٹ کہا جاتا ہے ، جھارکھنڈ میں لسانی جماعتیں پانی بھٹ ، پکھالا یا پاکھلا جیسے نام استعمال کرتی ہیں اور آسام میں اس کو پوئٹا بھٹ کہتے ہیں۔
روایتی اوڈیا ڈش ، چاول ، دہی ،کھیرا ، زیرہ ، تلے ہوئی پیاز اور پودینہ کے پتے کے ساتھ تیار کیا جاتا ہے۔ اسے خشک بھری ہوئی سبزیاں جیسے آلو ، بینگن ، بڑی اور ساگابھجا یا تلی ہوئی مچھلی کے ساتھ پیش کیا جاتا ہے۔
یہ نامعلوم ہے کہ کب پکھالا کو مشرقی ہندوستان کی روزمرہ خوراک میں شامل کیا گیا تھا ، لیکن اسے بھگوان جگن ناتھ کے پوری مندر کی ترکیب میں شامل کیا گیا تھا۔ پخالا کو برصغیر پاک و ہند کے مشرقی حصے (بشمول نیپال اور میانمار کے کچھ حصوں) میں کھایا جاتا ہے۔
گرمی کو شکست دینے کے لیے، اس ڈش کو صاف پانی سے بھری ہوئی کٹوری میں پکایا جاتا ہے اور ٹھنڈا کیا جاتا ہے۔ اوڈیشا ، مغربی بنگال ، آسام اور چھتیس گڑھ کے کھانوں میں بھی یہ ڈش موجود ہے۔ اس کھانے کو فروغ دینے کے لیے ، 20 مارچ کو پکھالا دیباس یا دن کے طور پر منایا جاتا ہے۔
20 مارچ کو پکھالا دباس(عالمی پکھالا دن) کے طور پر دنیا بھر میں اڈیاس کی طرف سے منایا جاتا ہے.
لوگ پکھالا کھاتے ہیں اور اس پکوان کو فروغ دیتے ہیں۔
Flamenquín

The flamenquín is a traditional dish from Cordoba (Andalusia) made with slices of jamón serrano wrapped in pieces of pork loin, coated breadcrumb batter, and deep-fried. It is often garnished with French fries and mayonnaise. A common variation replaces the loin with boiled ham. It can also be made with other fillings, such as fish, cheese, or poultry.
The size of the finished roll ranges from a small ball up to pieces 40 centimetres (16 in) long, and can be served sliced or whole.
The dish is also popular among Gitanos.
This dish derives its name from an intriguing tale that intertwines with the very king of Spain. Flamenquín, in literal terms, translates to "Little Flemish". The crispy, golden crust of flamenquín bore a striking resemblance to the fair-haired Flemish aides who accompanied King Carlos I during the 16th century.
திரிசூலம்

திரிசூலம் (சமக்கிருதம்: त्रिशूल triśūla) என்பது இந்து மற்றும் புத்த தொன்மவியலில் இறையின் ஆயுதமாக கருதப்படுகிறது. இவ்வாயுதம் தெற்காசிய நாடுகள் மற்றும் தென் கிழக்கு ஆசிய நாடுகளில் காணப்படுகிறது.
இந்து சமயத்தில் வழிபடப்படும் கடவுளர்களான சிவன், காளி, துர்கை முதலான தெய்வங்கள் வைத்திருக்கும் ஆயுதமாகத் திரிசூலம் காணப்படுகின்றது. இது ஆணவம், கன்மம், மாயை எனும் மும்மலங்களை அழிக்கும் திருவருட்சக்தியின் அடையாளமாக காட்டப்படுகின்றது. தீய சக்திகளை அழிப்பது என்பது இதன் கோட்பாடாகும்.
திரிசூலம் (சென்னை)

திரிசூலம் (ஆங்கிலம்:Tirusulam) இந்தியாவின் தமிழ்நாடு மாநிலத்தில் அமைந்துள்ள காஞ்சிபுரம் மாவட்டத்தில் இருக்கும் ஒரு கணக்கெடுப்பில் உள்ள ஊர் ஆகும்.
இந்திய 2001 மக்கள் தொகை கணக்கெடுப்பின்படி 5997 மக்கள் இங்கு வசிக்கின்றார்கள். இவர்களில் 52% ஆண்கள், 48% பெண்கள் ஆவார்கள். திரிசூலம் மக்களின் சராசரி கல்வியறிவு 60% ஆகும், இதில் ஆண்களின் கல்வியறிவு 68%, பெண்களின் கல்வியறிவு 51% ஆகும். இது இந்திய தேசிய சராசரி கல்வியறிவான 59.5% விட கூடியதே. திரிசூலம் மக்கள் தொகையில் 14% ஆறு வயதுக்குட்பட்டோர் ஆவார்கள்.
3 நவம்பர் 2021 அன்று திரிசூலம் ஊராட்சியை தாம்பரம் மாநகராட்சியுடன் இணைக்கப்பட்டது.
﻿
திரிசூலம் ஊராட்சி

திரிசூலம் ஊராட்சி (Thirusulam Gram Panchayat), தமிழ்நாட்டின் செங்கல்பட்டு மாவட்டத்தில் உள்ள தாமஸ் மலை ஊராட்சி ஒன்றியத்தில் வட்டாரத்தில் அமைந்துள்ளது. இந்த ஊராட்சி, பல்லாவரம் சட்டமன்றத் தொகுதிக்கும் ஸ்ரீபெரும்புதூர் மக்களவைத் தொகுதிக்கும் உட்பட்டதாகும். இந்த ஊராட்சி, மொத்தம் 7 ஊராட்சி மன்றத் தொகுதிகளைக் கொண்டுள்ளது. இவற்றில் இருந்து 7 ஊராட்சி மன்ற உறுப்பினர்களைத் தேர்ந்தெடுக்கின்றனர். 2011ஆம் ஆண்டு இந்திய மக்கள் தொகை கணக்கெடுப்பின்படி, மொத்த மக்கள் தொகை 5973 ஆகும். இவர்களில் பெண்கள் 2896 பேரும் ஆண்கள் 3077 பேரும் உள்ளனர். இதன் தலைமையிடம் திரிசூலம் ஆகும்.
3 நவம்பர் 2021 அன்று இந்த ஊராட்சியை தாம்பரம் மாநகராட்சியுடன் இணைக்கப்பட்டது.
தமிழ்நாடு ஊரக வளர்ச்சி மற்றும் ஊராட்சித் துறையின் 2015ஆம் ஆண்டுத் தரவின்படி கீழ்க்கண்ட தகவல் தொகுக்கப்பட்டுள்ளது.
இந்த ஊராட்சியில் அமைந்துள்ள சிற்றூர்களின் பட்டியல்:
திரிசூலம் (திரைப்படம்)

திரிசூலம் (Thirisoolam) 1979 ஆம் ஆண்டு வெளிவந்த தமிழ்த் திரைப்படமாகும். கே. விஜயன் இயக்கத்தில் வெளிவந்த இத்திரைப்படத்தில் சிவாஜி கணேசன், கே. ஆர். விஜயா மற்றும் பலர் நடித்திருந்தனர். இப்படம் 1973-ல் வெளியான உலகம் சுற்றும் வாலிபன் பட வசூலை முறியடித்து சாதனை படைத்தது. இது சிவாஜியின் நடிப்பில் வெளிவந்த 200-வது திரைப்படம்.
ம. சு. விசுவநாதன் இசையமைத்த இத்திரைப்படத்தில் இடம்பெற்ற பாடல்களை கவிஞர் கண்ணதாசன் எழுதியிருந்தார்.
கானாவில் இந்து சமயம்

கானாவில் இந்து சமயம் (Hinduism in Ghanawas), 1947ல் இந்தியப் பிரிவினைக்குப் பின்னர் பாகிஸ்தான் நாட்டில் இந்து சமயத்தைப் பின்பற்றும் சிந்தி மக்களால் மேற்கு ஆப்பிரிக்காவில் உள்ள கானா நாட்டில் இந்து சமயம் அறிமுகமானது.கானாவின் தலைநகரான அக்ராவில் கருப்பினத்தவரான சுவாமி ஞானாநந்தா சரஸ்வதி நிறுவிய இந்து மடாலயத்தால் இந்து சமயம் பரவக் காரணமாயிற்று. இஸ்கான் நிறுவனம் கானாவின் அக்ரா நகரத்தில் இராதா கிருஷ்ணன் கோயில் நிறுவி, கானா மக்களில் பலரை கிருஷ்ண பக்தர்களாக மாற்றியுள்ளது. இந்து சமயம், கானாவில் வளர்ந்து வரும் சமயமாக உள்ளது.
2021ஆம் ஆண்டின் கானா மக்கள் தொகை கணக்கெடுப்பின்படி, இந்து சமயத்தைப் பின்பற்றும் சிந்தி மக்கள் உட்பட, 30,000 இந்து சமயத்தவர்கள் வாழ்கின்றனர். ஆப்பிரிக்க இந்து மடாலயத்தை பின்பற்றுபவர்கள் சைவர்களாகவும்; இஸ்கானை பின்பற்றுபவர்கள் வைணவர்களாகவும் உள்ளனர்.
ஔவையார் வழிபாடு

ஔவையார் வழிபாடு அல்லது செவ்வாய் பிள்ளையார் வழிபாடு என்பது, தமிழ்நாட்டிலுள்ள பெண்களால் மட்டுமே நடத்தப் பெறும் ஒரு இந்து சமய வழிபாடாகும். இந்த வழிபாட்டில் ஆண்கள் கலந்து கொள்ள கூடாது. அதனால் ஆண்களுக்கு இந்த வழிபாட்டினை காணவும், அதன் நோக்கம் மற்றும் வழிபாட்டு முறை பற்றி அறிந்து கொள்ளவும் தடையுள்ளது.
ஔவையார் வழிபாடு என்று அழைக்கப்படும் இந்த வழிபாடு முறை பல்வேறு பெயர்களில் அறியப்படுகிறன. செவ்வாய் பிள்ளையார் வழிபாடு என்றும், பாட்டி வழிபாடு என்றும் சில இடங்களில் அழைக்கப்படுகின்றன. அது போல இந்த வழிபாட்டிற்காக பெண்கள் கடைபிடிக்கும் விரதம் ஔவையார் விரதம், செவ்வாய் பிள்ளையார் விரதம் என்று வழங்கப்படுகிறது.
இந்த வழிபாட்டு முறை பொதுவாக ஆடி, தை, மாசி மாதங்களில், தொடர்ந்து ஏதேனும் மூன்று செவ்வாய்க்கிழமைகளில் நடத்தப்படுகிறது. இந்த வழிபாட்டிற்காக "அசந்தா ஆடியிலும் தப்புனா தையிலும் மறந்தா மாசியிலும்" என்ற சொல்லாடலுடன் வழங்கிவருகிறது.
வயதான சுமங்கலிப் பெண்ணின் தலைமையில், நள்ளிரவில் தேர்வு செய்யப்பட்ட ஒரு வீட்டில் இந்த வழிபாடு நடக்கும். அரிசி மாவை உப்பில்லாமல் பிசைந்துக் கொழுக்கட்டை செய்து, வேப்பிலை, புளிய இலை, புங்க இலைகளைப் பரப்பி அதில் கொழுக்கட்டையைப் படைத்து வழிபாடு செய்வர். இவ்வழிபாட்டுக்குத் தலைமையேற்ற வயதான சுமங்கலிப் பெண், ஒளவையாரின் பிள்ளையார் வழிபாட்டு கதையை அனைவருக்கும் எடுத்துச் சொல்வார்.
ஆடி மாதத்தின் செவ்வாய்க் கிழமைகளில் ஔவையார் வழிபாடு நடைபெறுகிறது. தை, மாசி மாதங்களின் செவ்வாய்க் கிழமைகளிலும் இந்த வழிபாடுகள் நடத்தப் பெறுவது உண்டு.
இவ்வழிபாடு மேற்கொள்ளும் கன்னியருக்கு அவர்களின் மனம் விரும்பிய மாப்பிள்ளை கிடைப்பார் என்பது நம்பிக்கை.
இந்த ஔவையார் வழிபாட்டில் பெண்கள் மட்டுமே கலந்து கொள்ள முடியும். ஆண்கள் கலந்து கொள்ள அனுமதி இல்லை. வழிபாட்டில் பயன்படுத்தப்படும் கொழுக்கட்டையை ஔவையார் கொழுக்கட்டை எனச் சொல்வார்கள். இந்தக் கொழுக்கட்டைப் பிரசாதம் ஆண்களுக்கு கொடுக்கப்படுவதில்லை. ஆண்கள் கண்ணில் பட்டால் அவர்களின் கண் கெட்டு விடும் என்று எச்சரிக்கையும் செய்யப்படுகின்றது. இதனால் பெண்கள் இதை மறைவாக வைத்துத்தான் சாப்பிடுவார்கள். சில வீடுகளில் சிறுவர்களின் தொல்லைகள் காரணமாக, ஆண் குழந்தைகளுக்கு, இந்தக் கொழுக்கட்டையை உண்ணத் தருவதுமுண்டு.
சிறுதெய்வ வழிபாடு

சிறுதெய்வ வழிபாடு என்பது நாட்டார் தெய்வங்களை வழிபடும் முறையாகும். இந்த சிறுதெய்வ வழிபாட்டில் வீட்டுத்தெய்வ வழிபாடு, குலதெய்வ வழிபாடு, இனதெய்வ வழிபாடு, ஊர்த்தெய்வ வழிபாடு மற்றும் வெகுசனத் தெய்வ வழிபாடு எனப் பல வகைகள் காணப்படுகின்றன. இந்த தெய்வ வழிபாட்டு முறையில் பொதுவான இலக்கணங்களோ, வரைமுறைகளோ வகுக்கப்படவில்லை. அவை காலம்காலமாக முன்னோர்களால் செய்யப்படுகின்றன சடங்குகளை அடிப்படையாக வைத்து பின்பற்றப்படுகின்றன. இந்த தெய்வங்களின் வழிபாடானது நாட்டார் மக்களின் நம்பிக்கை அடிப்படையிலும், அவர்கள் முன்னோர்கள் கற்றுத் தந்த முறைப்படியும் நடக்கிறது.
உலகின் தொன்மையான வழிபாடு இயற்கை வழிபாடாகவும், அதற்கு அடுத்தாக சிறுதெய்வ வழிபாடு இருப்பதாக முனைவர் து. தியாகராஜன் கூறுகிறார்.
சிறு தெய்வ வழிபாடு திட்டவட்டமான வரையறை இல்லாதது என்றும், நாட்டுப்புறத் தெய்வ வழிபாடெல்லாம் முன்னோர் வழிபட்ட வழியே நடைபெறுகின்றது என்றும் முனைவர் அ.ஜம்புலிங்கம் கூறுகிறார்.
இந்த சிறுதெய்வ வழிபாட்டில் வீட்டுத்தெய்வ வழிபாடு, குலதெய்வ வழிபாடு, இனத்தெய்வ வழிபாடு, ஊர்த்தெய்வ வழிபாடு மற்றும் வெகுசனத் தெய்வ வழிபாடு எனப் பல வகைகள் காணப்படுகின்றன.
நாட்டுப்புற மக்கள் தங்கள் வழிகாட்டியாக வாழ்ந்து மறைந்தவர்களையோ, இல்லை வீட்டில் இருந்த மூதாதையர்களையோ, விபத்தினால் இறந்த கன்னிப் பெண்களையோ வணங்கும் வழக்கத்தினைக் கொண்டிருக்கின்றார்கள். இவ்வாறு வணங்கும் முறை வீட்டுத்தெய்வ வழிபாட்டு முறையாகும்.
இல்லுறைத் தெய்வம் என சங்க இலக்கியத்தில் காணலாம்.
நடுகல் வழிபாடே காலப்போக்கில் குலதெய்வம் வழிபாடாக மாறியது எனலாம். 'குலம்’ என்பது ஒரு குறிப்பிட்ட மூதாதையரின் மரபில் தோன்றியதன் வாயிலாக ஒருவருக்கொருவர் உறவு கொண்டுள்ள குழுஅமைப்பு ஆகும். இரத்த உறவுடைய பங்காளிகள் ஒரே குலத்தைச் சேர்ந்தவர்களாக கருதப்படுவர். தன் குலத்தின் முன்னோர்களில் சிறந்து விளங்கியவர்களையும்,குல மக்களுக்காக உயிர் தியாகம் செய்தவர்களையும் தெய்வமாக பாவித்து வணங்கி வழிப்பட்டனர். இவ்வழிபாடு ஒவ்வொரு குலத்திற்கும் மாறுபடும்.
பல்வேறு குழுவினைச் சார்ந்தவர்கள் ஒர் இனமாக நின்று வணங்கும் முறைக்கு இனத்தெய்வ வழிபாடு என்று பெயர்.
ஊரில் உள்ள மக்களை காக்கும் தெய்வங்களை வணங்கும் வழக்கத்திற்கு ஊர்த்தெய்வ வழிபாடு என்று பெயர். பெரும்பாலும் காவல் தெய்வங்களே இந்த ஊர்த்தெய்வங்களாக வணங்கப்படுகிறார்கள்.
சாதி, மதம், இனம் என்ற வேறுபாடுகளைக் கடந்த தெய்வ வழிபாட்டிற்கு வெகுசனத்தெய்வ வழிபாடு என்று பெயராகும். மேல்மருவத்தூர் ஆதி பராசக்தி, சமயபுரம் மாரியம்மன், கோட்டை மாரியம்மன், வீரபாண்டி மாரியம்மன், இராஜ காளியம்மன், வெக்காளியம்மன், அய்யனார், சனீஸ்வரன் போன்ற தெய்வ வழிபாடுகள் முதலில் சிறுதெய்வ வழிபாடாக இருந்து வெகுசனத்தெய்வ வழிபாடாக மாற்றம் கொண்டவையாகும்.
பல்வேறு குலம், இனம், மொழி என்ற பாகுபாடுகள் இருப்பதால் எண்ணில் அடக்காத சடங்குகள் கொண்டதாக சிறுதெய்வ வழிபாடு காணப்படுகிறது. இந்த சிறுதெய்வ வழிபாட்டோடு இந்து சமய சடங்குகள் பல பின்பற்றப்படுகின்றன. குறிப்பாக பலியிடுதல், ஆணி செருப்பணிதல், சூரைக் கொடுத்தல், கோழிக் குத்துதல் போன்ற சடங்குகள் சிறுதெய்வ வழிபாட்டிற்கு உரியன. இந்த சடங்குகளை பெருதெய்வ வழிபாட்டில் மக்கள் பின்பற்றுவதில்லை.
நாகர்கள், புராணம்

நாகர்கள் (Nāga) (IAST: nāgá; சமஸ்கிருதம்: नाग) சமணம் மற்றும் இந்து சமய புராணங்களில் தெய்வீக சக்தியுள்ள தேவதைகளாக நாகப்பாம்புகள் கருதப்படுகின்றன. ஆண் பாம்புகள் நாகர்கள் என்றும் பெண் பாம்புகள் நாகினிகள் என்றும் அழைக்கப்படுகின்றன. தேவர்களின் அரசனான இந்திரன், நாகர்களின் நண்பர் ஆவார். பல்லாண்டுகளாக நாக வழிபாடு இந்து சமய வழக்கமாக உள்ளது. நாகங்களை சர்ப்பம் என்றும் அழைப்பர். தேவர்களும், அசுரர்களும் அமிர்தத்தைப் பெற திருப்பாற்கடலில், மந்தர மலையை நிறுவிக் கடைவதற்கு வாசுகியைக் கயிறாகப் பயன்படுத்தினர். நாகர்களின் இருப்பிடம் பாதாள லோகம் எனப்படுகிறது. இந்தியா, நேபாளம், இலங்கை போன்ற நாடுகளில் நாக பஞ்சமி அன்று நாக வழிபாடு சிறப்பாக நடைபெறுகிறது.
காசிபர் - கத்ரு இணையருக்கு பிறந்த ஆயிரத்திற்கும் மேற்பட்ட நாகங்களில் அதிக சக்தி உடையவர்களில் ஆதிசேஷன், வாசுகி, தட்சகன், மானசா, கார்க்கோடகன் மற்றும் குளிகன் ஆவர்.
காசிபர் முனிவருக்கும் - வினதாவுக்கும்பிறந்த கருடப் பறவைகள், நாகர்களின் பிறவிப் பகைவர்கள் ஆவார். ஒரு முறை நாகர்களின் தாயான கத்ருவிடம் அடிமைப்பட்ட கருடப் பறவைகளின் தாய் வினதையை பெரும் முயற்சியால் கருடன் விடுவித்தார்.
நாகங்கள் சிவனின் அணிகலன்களாகவும், விஷ்ணுவின் படுக்கையாகவும் காட்சியளிக்கிறது. நாகங்கள் தொடர்பான கதைகள் தெற்கு மற்றும் தென் கிழக்கு ஆசியாவில், குறிப்பாக இந்தியா மற்றும் நேபாள நாடுகளில் பிரபலமாக உள்ளது. இந்தியாவில் நாகங்கள் நல்ல மழை வளம், இனப்பெருக்கம், வெள்ளம், பஞ்சம் ஆகியவற்றுக்கு காரணமானவர்கள் என்றும், ஆறுகள், குளங்கள் போன்ற நீர்நிலைகளை காப்பவர்கள் என்ற நம்பிக்கையுள்ளது. இந்து நம்பிக்கைகளின் படி நாகங்களைக் கொன்றால் அல்லது காயப்படுத்தினால் அவைகளால் மனிதர்களுக்கு தீயது நடக்கும் என்ற நம்பிக்கை உள்ளதால், பெரும்பாலும் வீடுகளில் பாம்புகள் வந்தாலும், அதனைக் கொல்லாமல், பிடித்து காட்டிற்குள் விட்டு விடுவார்கள்.
ஜாதகத்தில் நாக தோசம் உள்ளவர்கள், அதனை நீக்க நாகத்தை பிரதிட்டை செய்து நாக வழிபாடு செய்வதால் மகப்பேறு, செல்வம் பெறுவதுடன் காரியத் தடைகளும் நீங்கப்படுகிறது என நம்புகிறார்கள்.
தென்னிந்தியாவில் குழந்தைப்பேறு கிடைக்க வேண்டி, அரசமரமும் வேப்ப மரமும் ஒருசேரக் கூடிய இடத்தில் பிள்ளையாரைச் சுற்றியுள்ள நாக தேவதைகளுக்கு பால், முட்டை போன்றவைகள் படையலிட்டு நாகங்களை வழிபடும் பழக்கம் பல்லாண்டுகளாக உள்ளது.
ஊடகங்களில் நாக தேவதைகள் தொடர்பான திரைப்படங்கள், தொலைக்காட்சித் தொடர்கள் வந்து கொண்டிருக்கிறது.
விசுவகர்மா பூஜை

விசுவகர்மா பூஜை (ஆங்கிலம்: Vishvakarma Puja; சமக்கிருதம்: विश्वकर्मापूजा), விசுவகர்மா ஜெயந்தி என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. இது கடவுள்களின் கட்டிடக் கலைஞரான விசுவகர்மாவுக்கு அர்ப்பணிக்கப்பட்ட ஓர் இந்துக்கள் கொண்டாடும் திருவிழா ஆகும்.
விசுவகர்மா பூஜை இந்து நாட்காட்டியின் கன்யா சங்கராந்தி தேதியில் வருகிறது. இந்து புரட்டாசி மாதத்தின் கடைசி சில நாட்களில், கிரெகொரியன் நாட்காட்டியின் படி, பொதுவாக ஒவ்வொரு ஆண்டும் செப்டம்பர் 16 முதல் 18 வரை கொண்டாடப்படுகிறது. நேபாளத்திலும் இவ்விழா கொண்டாடப்படுகிறது. விசுவகர்மா பூஜையும் தீபாவளிக்கு அடுத்த நாள், கோவர்தன் பூஜையுடன் அக்டோபர்-நவம்பரில் கொண்டாடப்படுகிறது.
விசுவகர்மா பிரபஞ்சத்தின் தெய்வீகக் கட்டிடக் கலைஞராகவும், இருக்கு வேதத்தில் தெய்வீகப் படைப்பாற்றலின் உருவகமாகவும் கருதப்படுகிறார். கிருட்டிணருக்காக துவாரகா நகரையும், பாண்டவர்களுக்கான இந்திரப்பிரசுதத்தின் அரண்மனையையும், விஷ்ணுவின் சுதர்சன சக்கரம், சிவனின் திரிசூலம், கார்த்திகேயனின் ஈட்டி போன்ற பல அற்புதமான ஆயுதங்களையும் அமைத்த பெருமை இவரைச் சாரும். இவர் வாஸ்து சாஸ்திரம், இயந்திரவியல் மற்றும் கட்டிடக்கலை பற்றிய அறிவியலை எழுதியவராகவும் கருதப்படுகிறார். இவர் அனைத்துக் கைவினைஞர்களின் புரவலர் தெய்வமாகக் கருதப்படுகிறார். விசுவகர்மா பூஜையின் போது இவருக்கு மரியாதை செலுத்தும் வகையில் வர்த்தகக் கருவிகள் போற்றப்படுகின்றன.
இந்தத் திருவிழா முதன்மையாகத் தொழிற்சாலைகள் மற்றும் தொழில்துறை பகுதிகளில், பெரும்பாலும் கடை தளத்தில் அனுசரிக்கப்படுகிறது. கைவினைஞர்கள், இயந்திரவியலாளர்கள், தங்க நகை உற்பத்தியாளர்கள், பொருத்துநர்கள், தொழிற்சாலை தொழிலாளர்கள், பொறியாளர்கள், கட்டிடக் கலைஞர்கள் மற்றும் பிற தொழிலாளர்களால் திருவிழா நாள் குறிக்கப்படுகிறது. சிறந்த எதிர்காலம், பாதுகாப்பான பணி நிலைமைகள் மற்றும் எல்லாவற்றிற்கும் மேலாக, அந்தந்த துறைகளில் வெற்றி பெற பிரார்த்தனை இத்தொழிலாளர்கள் செய்கிறார்கள். பல்வேறு இயந்திரங்கள் சீராக இயங்குவதற்குத் தொழிலாளர்கள் பிரார்த்தனை செய்கின்றனர். தொழிலாளர்கள் தங்கள் வேலையைச் சக்தி (சக்தி) என்ற கருத்துடன் தொடர்புப்படுத்துகிறார்கள். மேலும் சில சமயங்களில் தங்களை விசுவகர்மாவின் குழந்தைகளாகக் கருதுகிறார்கள். தெய்வத்திற்கான ஆலயங்கள் பணியிடத்தின் சில பகுதிகளில் வேலையுடன் தொடர்புடைய கருவிகள் மற்றும் இயந்திரங்களை வணங்குகின்றனர். தெய்வத்தின் அருளுக்காக வழிபாடு செய்த பிறகு, தொழிலாளர்களிடையே பிரசாதம் விநியோகிக்கப்படுகிறது.
இந்தியாவின் பல பகுதிகளில், இந்த நிகழ்விற்காகச் செப்டம்பர் 17 அன்று அரசு விடுமுறை அறிவிக்கப்பட்டுள்ளது. இது தேசிய விடுமுறையாக கருதப்படாமல் "சமயவிடுப்பாக விடுமுறை" என்று கருதப்படுகிறது. ஆனால் நேபாளத்தில் இந்த நாளில் முழு அரசு விடுமுறை அமலில் உள்ளது.
தலபுராணங்கள்

இந்து சமயக் கோவில்களின் பழம்பெருமையினையும் வரலாற்றுச் சிறப்பினையும் எடுத்துவிளக்கும் நூல்களே தலபுராணங்களாகும்.
புராணம் என்பது பழைமையானது, புராதனமானது எனப்படும். பழைமையான திருத்தலங்களின் பெருமையைப் பற்றிப் பிற்காலத்தவரும், நெடுந்தூரம் பயணம் செய்து வந்து தரிசிக்க முடியாதவரும் அறிந்து கொள்ளவும், அவாலயத்தின் புகழைப் பாடவும் முயன்ற புலவர்கள், தேவாரங்கள் மூலம் பாடல்பெற்ற தலங்களின் பெருமையைப் பாட்டினால் தாமும் பாடியதால் தோன்றியவையே தலபுராணங்களாகும். இவை, அத்தலங்களிலே எழுந்தருளியிருக்கும் இறைவன், அருட்செயல்கள், துன்பங்களையும் நோய்களையும் நீக்கவல்ல தீர்த்தங்கள் என்பவற்றின் சிறப்புக்களை எடுத்துரைக்கின்றன.
இவை குறிப்பாக கி.பி பன்னிரண்டாம் நூற்றாண்டு காலப்பகுதிலேயே தோற்றம் பெற்றனவாகக் கொள்ளப்படுகின்றன. தல புராணங்களில் முதலாவதாகத் தோன்றியது பெரும்பற்றப்புலியூர் நம்பி என்பவர் எழுதிய திருவிளையாடற்புராணம். ஆயினும் தொடர்ந்து வந்த காலப்பகுதியில் குறிப்பாக 14 முதல் 16 வரையான நூற்றாண்டுகளில் அந்நியரின் ஆதிக்கமும் சமூகக் குழகப்பங்களும் ஏற்பட தலபுராணங்களின் தோற்றமும் மங்கிப் போய்விட்டது. பின்னர் விஜயநகர நாயக்க மன்னர்களின் ஆட்சி தமிழகத்தில் நிலைபெற்றுவிட தலபுராணங்களும் மேலும் பெருக்கமாய்த் தோன்றத் தொடங்கின.
தல புராணங்களின் செய்திகள் மக்களுக்கு எழுச்சி தரும் இன்ப ஊற்றுக்களாகவும், அந்நியரது தாக்குதலினால் அல்லலடைந்து மனங்குன்றியிருந்த மக்களுக்கு புத்துயிர் தருவனவாகவும் அமைந்ததால், மக்கள் மத்தியில் பெருஞ்செல்வாக்கு மிக்கனவாகத் திகழ்ந்தன. இதனால், இவற்றைப் பாடிய புலவர்களை மக்கள் புகழத் தொடங்கினர். இதனால், வறுமையில் வாடிய புலவர்களும் திருக்கோவில்களைப் புகழ்ந்துபாடி உணவும், பெயரும் பெற்றனர். இந் நிலை 19ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதிவரையிலும் தொடர்ந்ததால் பல்வேறு தலபுராணங்கள் தோற்றம் பெற்றன.
பெரும்பாலான தலபுராணங்கள் இறைவனும் இறைவியும் எழுந்தருளி, தேவர்கள் - முனிவர்களுக்கு அருள்செய்த வகையை கூறுகின்றன. இதனால் இவை, தெய்வநம்பிக்கை, சமய நம்பிக்கை என்பவற்றை அடிப்படையாகக் கொண்டு கோயில் வழிபாடு, பூசை, விழாக்கள், விரதங்கள் என்பவற்றின் பயனையும், சரியை கிரியைத் தொண்டு என்பவற்றையும் தெளிவாக விளக்குகின்றன. இவை, மனிதர்களைப் பாடி பொருளை மாத்திரம் சேர்ப்பதைவிட, இறைவனைப் பாடி இம்மைக்கும் மறுமைக்குமாக அருளைப் பெறல் வேண்டும் என்பதை நோக்காகக் கொண்டு வலியுறுத்துவன.
தலப்புராணங்கள்,
எனப் பலவகையான தலங்களையும் பற்றிப் பேசுவன. இத்தகையவை தமிழ் மொழியில் 200 இற்கும் அதிகமாகக் காணப்படுகின்றன.
இவற்றுள் சில:
ஸ்ரீ சரசுவதி மகால் நூலகம் - ஆய்வு மையம் திருவாவடுதுறை ஆதீனம், திருவாவடுதுறை; உள்ள நூல்களின் பட்டியல்
இந்திய அளவிலான புராணக் கதைகளில் இடம் பெறும் ஏதேனுமோர் கதையை, அது நிகழ்ந்தது இந்த ஊரில்தான் என எழுதுவர். எனவே இந்திய அளவிலான புராணக்கதையானது பல கோயில்களின் தலபுராணங்களுடன் தொடர்புபடுத்தப்பட்டிருக்கும்.