Khalil Gibran

Gibran Khalil Gibran (arabeg : جُبْرَان خَلِيل جُبْرَان Jibrān Khalīl Jibrān, [ʒɪˈbraːn xaˈliːl ʒɪˈbraːn], bet ganet d'ar 6 a viz Genver 1883 e Bcharri, Gouarnelezh Menez Liban, Impalaeriezh otoman, ha marvet d'an 10 a viz Ebrel 1931 e New York, Stadoù-Unanet Amerika, a oa ur skrivagner, ur barzh hag un arzour ar gweled libanat-ha-stadunanat.
Brud a c'hounezas dre e bennoberenn The Prophet, bet skrivet war-eeun e saozneg hag embannet e New York e 1923. Buan e troas al levr d'ur best-seller er bed a-bezh, troet ma 'z eo bet e tremen 100 yezh ha rannyezh.
Ur skrivagner hollvrudet en daou du eus ar Meurvor Atlantel e oa Khalil Gibran da vare e dremenvan, d'an oad a 48 vloaz, peogwir e oa bet troet The Prophet en alamaneg hag e galleg dija.
Hervez e vuhezkriverien Suheil Bushrui ha Joe Jenkins, alies e voe gennet buhez Khalil Gibran etre emsavadenn Friedrich Nietzsche, hollzoueouriezh William Blake ha kevrinegezh ar soufiegezh. Gant meur a zodenn e pledas ar skrivagner en e skridoù liestumm.
Setu anv arabek klok ar skrivagner en e stumm hengounel, eleze gant e ziagentiezh : جبران بن خليل بن ميخائيل بن سعد جبران Jubrān bin Khalīl bin Mīkhā'īl bin Sādi Jubrān, ma talvez بن bin kement ha "mab".
An treuzlizherennadur saoznek diwar an arabeg eo "Gibran Khalil Gibran" ; unan all eo Jibrān Xalīl Jibrān, hervez ar reolad izelvroek EALL (Encyclopedia of Arabic Language and Linguistic). Un trede treuzlizherennadur eo "Ǧibrān Ḫalīl Ǧibrān", hervez ar reolad alamanek DIN 31635. A-fet distagadur e kaver [ʒʊˈbraːn xaˈliːl ʒʊˈbraːn] ivez.
A-c'houde ur fazi reizhskrivadur graet gant ar Josiah Quincy School e Boston en e anv-bihan e voe marilhet evel Kahlil Gibran.
Gant an anv-bihan-se e reas hiviziken evit sinañ an oberennoù a skrive e saozneg. Meur a deul a ra gant ar reizhskivadur-se, hogen gant Khalil e rae ar skrivagner en e oberennoù arabek.
D'ar 6 a viz Genver 1883 e voe ganet Khalil Gibran e kêriadenn Bcharri, ur 60 km bennak war-nij er biz da Veirout e Gouarnelezh Menez Liban, a oa en Impalaeriezh otoman d'ar mare-se. Un tailhanter e oa e dad Khalil ; e vamm, Kamileh Rahmeh, he devoa bet ur mab dre un dimez kent, ha div c'hoar goude an danvez skrivagner.
Kristenien varonit e oa e familh, a voe evit ar bugel ur skouer a gendoujañs dre nac'hañ kenderc'hel ar rakvarnioù relijiel hag ar bigoderezh en o buhez pemdez.
D'e 5 bloaz, e 1888, e voe kaset da skol vihan Bcharri, a oa dalc'het gant ur beleg ; eno e krogas da zeskiñ arabeg, sirieg hag an niveroniezh.
Implijet en ur stal apotikerezh e oa tad Khalil Gibran, hogen ur c'hoarier daonet e oa ; kement a zle a sammas ma voe skarzhet ha man eas da dailhanter. Heñvel a c'hoarvezas gantañ arre e 1891, ha dre m'en devoa c'hwibet tud evit paeañ e zle e voe bac'het ; e di hag e holl vadoù a voe kenkizet gant ar pennadurezhioù. Divac'het e voe e 1894, hogen e 1895, pa oa Khalil 12 vloaz, e tivizas ar vamm divroañ da Stadoù-Unanet Amerika da heul he breur, gant he fevar a vugale, evit klask gwelloc'h buhez ; e Liban e chomas an tad.
Endra edo ar vamm o labourat evel kemenerez e voe enskrivet he mab en ur skol e Boston evit an enbroidi da zeskiñ saozneg, ma voe merzet dizale e zonezonoù gant ur c'helenner e lakaas da gemer kentelioù en ur skol-arzoù-kaer. Eno, ar gelennerien a lakaas an deskard da gejañ ouzh al luc'hskeudenner hag embanner Fred Holland Day (1864-1933), a galonekaas an arzour yaouank. E 1898, pa oa 15 vloaz, embannerien e Boston a gemeras tresadennoù graet gantañ evit skeudenniñ goloioù levrioù ; en hevelep bloaz avat, e familh a adkasas Khalil Gibran da Liban evit studiañ al lennegezh arabek er skolaj katolik Collège de la Sagesse e Beirout e-pad tri bloaz, evit ma stagfe ouzh e sevenadur kentoc'h eget ouzh hini ar C'hornôg ; galleg a zeskas eno ivez. En e vloavezh diwezhañ er skolaj e krouas Khalil Gibran ha studierien all ur gazetenn da embann barzhonegoù, ha d'e 18 vloaz e voe diplomet gant ar meneg uhelañ. Goude-se ec'h eas da Bariz da studiañ al livouriezh ; tremen dre C'hres, Italia ha Spagn a eure war e hent da Vro-C'hall.
Pa varvas e c'hoar yaouankañ da 14 vloaz e miz Ebrel 1902 e tistroas Khalil da Voston, ma varvas e hantervreur hag e vamm d'o zro e 1903. Dav e voe d'ar paotr 20 vloaz kavout bod ha boued e ti e c'hoar all, a oa kemenerez evel he mamm.
E miz Genver 1904 e voe lakaet tresadennoù Khalil Gibran war ziskouez e studio F. H. Day e Boston. Eno e kejas ouzh an desaverez ha renerez-skol Mary Haskell (1873-1964), a voe he madoberourez a-hed e vuhez. Er bloaz-se ivez e kejas ouzh rener ar gazetenn Al-Mohajer (المهاجر "An divroad"), ma krogas da embann pennadoù. E 1905 e voe embannet e skrid arabek kentañ, "Ur brastres eus arz ar sonerezh" (نبذة في فن الموسيقى), gant skourr Al-Mohajere New York. E 1906 e voe embannet "Nimfezed an draoñienn" (عرائس المروج) en hevelep doare. E deroù 1908, Mary Haskell a lakaas an arzour da gejañ ouzh div vignonez dezhi, ar skrivagnerez Charlotte Teller hag ar gelennerez war ar galleg Émilie "Micheline" Michel ; an div a asantas kemer an dalc'h evit an arzour yaouank. Nebeut goude e voe embannet romant arabek kentañ Khalil Gibran, "Speredoù disuj" (الأرواح المتمردة), ma save enep pep aotrouniezh, ha bedel pe speredel e vefe — devet e voe al levr e marc'hallac'h Beirout gant ar pennadurezhioù otoman.
Adalek miz Gouere 1908 betek 1910 e voe Khalil Gibran e Pariz a-nevez, e studi war an arzoù-kaer en Académie Julian o vout arc'hantet gant Mary Haskell. Eno e kejas ouzh izili ur strollad politikel eus Siria hag a oa o stourm a-enep beli an Impalaeriezh otoman a-c'houde Dispac'h an Durked Yaouank (Jön Türk Devrimi e turkeg) e 1908 ; lod eus o mennozhioù politikel hag enepkloer a levezonas ar skrivagner yaouank, ha diwezhatoc'h e voe berzet e skridoù gant pennadurezhioù an Impalaeriezh. E-kerzh e studi, e 1909, e labouras e-pad un nebeud sizhunvezhioù e studio al livour gall Pierre Marcel-Béronneau (1869-1937), un digarez evit kuitaat an Académie ; e miz Kerzu e voulc'has un heuliad poltredoù gant ar c'hreion du, a anvas The Temple of Arts ("Azeuldi an Arz") diwezhatoc'h, anezho tud brudet e amzer hag en tremened evel Claude Debussy, Carl Jung ha William Butler Yeats.
E miz Mezheven 1910 e voe Khalil Gibran e London, hag e miz Here e lestras e Boulogne-sur-Mer war-du New York ; e miz Du e voe distro da Voston.
E miz C'hwevrer 1911, pa oa 28 vloaz, ec'h emezelas e Boston ouzh ar Golden Links Society ("Kevredigezh al Liammoù Aour"), un aozadur sirian etrebroadel ma tistagas prezegennoù a-du gant pep dizalc'hiezh diouzh an Impalaeriezh otoman. En hevelep bloavezh en em stalias e New York, ma voe embannet e levr saoznek kentañ, The Madman ("Ar Sod"), e 1918 ; div oberenn saoznek all a oa war e stern e-keit-se, The Prophet ha The Earth Gods ("Doueed an Douar").
Adalek 1912 e kenskrivas gant ar skrivagnerez ha barzhez libanat-ha-palestinat May Ziyada (1886-1941), hag embannet e voe e romant barzhoniel arabek "Eskell torr" (الأجنحة المتكسرة) gant ar gazetenn Meraat-ul-Gharb (مرآة الغرب "Melezour ar C'hornôg") ; ar skrivagner a brofas ur skouerenn da Vay Ziyada, a oa o chom en Egipt, evit ma vefe burutellet an oberenn ganti. Ar skrivagnerez palestinat a respontas ne oa ket a-du penn-da-benn gant soñjoù ar barzh a-zivout ar garantez, ha re gornôgel e oa lod eus e vennozhioù, hervezi. Mignoniezh a chomas etrezo evelato petra bennak ma ne gejjont biskoazh an eil ouzh egile, ha May Ziyada a azgwelas holl levrioù Kh. Gibran.
E 1913 e krogas Khalil Gibran da zegas pennadoù d'ar gazetenn nevez Al-Founoun (الفنون "An Arzoù") ; enni e voe embannet "Un daerenn hag ur minc'hoarzh" (دمعة وابتسامة) e 1914. E miz Kerzu ar bloaz-se e voe diskouezet 25 livadur ha 19 tresadenn an arzour er Montross Gallery e New York. Plijet-bras ganto e voe al livour stadunanat Albert Pinkham Ryder (1847-1917) ; miz goude e kasas Kh. Gibran ur varzhoneg e komz-plaen d'al livour, a voe meneget gant an arzvarnour Henry McBride (1862-1962) ha pelloc'h gant kazetennoù en SUA a-bezh — ar wech kentañ ma voe meneget anv Khalil Gibran en Amerika. E deroù 1915 e oa bet lennet div varzhoneg all gant ar gevredigezh Poetry Society of America — "danvez diaoulek ha distrujus" e oant, da lavar Corinne Roosevelt Robinson, c'hoar yaouank Theodore Roosevelt, ar pezh na viras ket outi a zegemer ar barzh en he zi meur a wezh adalek 1918.
En arabeg e oa bet an darn vrasañ eus oberennoù embannet Khalil Gibran betek neuze ; e saozneg avat e voe ar pep muiañ eus e labour adalek 1918, ar bloaz ma teuas The Madman a-zindan gwaskoù an ti-embann Alfred A. Knopf e New York. Bloaz goude e voe embannet "Lidambrougoù" (المواكب) gant Meraat-ul-Gharb ha Twenty Drawings gant Alfred A. Knopf.
E 1920, Kh. Gibran ha barzhed all a adsavas ar Pen League (الرابطة القلمية al-rābiṭah al-qalamīyah "Kevre ar Pluennoù"), a oa bet krouet e 1916 gant daou varzh sirian : Abd a-Masih Hadda (1880-1963) ha Nasib Arida (1887-1946) kent mont da get er bloaz-se end-eeun.
En ul lizher a gasas e 1921 d'ar skrivagner libanat Mikhail Naimy (1889-1988), Khalil Gibran a skrivas e oa bet lavaret dezhañ gant mezeien e oa ret dezhañ paouez gant pep labour ha pep striv e-pad c'hwec'h miz, hag ober netra nemet debriñ, evañ ha diskuizhañ . Bloaz war-lerc'h e voe erbedet dezhañ chom pell diouzh ar c'hêrioù hag ar vuhez eno , neuze e feurmas un ti war ribl ar mor e-pad tri miz ; en ti-se, e Scituate (Massachusetts), e skrivas lod eus ar gwellañ barzhonegoù arabek en devoa skrivet biskoazh, emezañ. Oadet a 38 vloaz e oa ar skrivagner.
Daou levr gant Khalil Gibran a zeuas er gouloù e 1923 : "Nevezentioù hag ardigelloù" (البدائع والطرائف) e Kaero ha The Prophet e New York, a voe gwerzhet mat daoust d'an degemer klouar digant ar skridvarnourien. Da-geñver un abadenn lenn The Prophet e Manhattan e kejas an aozer ouzh ar varzhez Barbara Young (1878-1961), a droas da sekretourez a-youl-vat ar skrivagner adalek 1925 betek e dremenvan.
Sand and Foam ("Traezh ha spoum") a voe embannet e 1926, heuliet gant Jesus, the Son of Man ("Jezuz, Mab Mab-Den") e 1928.
E deroù 1929 e voe kavet e oa koeñvet betek re avu ar skrivagner. Ar vezeien a urzhias dezhañ paouez da labourat e-pad ur bloavezh a-bezh, ar pezh a oa poaniusoc'h eget ar c'hleñved , a skrivas ar barzh. D'ar 14 a viz Meurzh 1931 e voe embannet The Earth Gods gant Alfred A. Knopf, ha d'an 10 a viz Ebrel 1931 e varvas Khalil Gibran d'an oad a 48 vloaz, diwar kirroz an avu ha deroù an dorzhellegezh en unan eus e skevent — hogen an alkool hepken e oa abeg marv ar skrivagner, hervez Robin Waterfield.
Nac'h e reizhoù diwezhañ a eure Khalil Gibran war e wele en ospital. Kent mervel en devoa lavaret e felle dezhañ bout beziet e Liban. E bered Mount Benedict e Boston e voe miret e gorf kent e gas da Brovidence d'an 23 a viz Gouere hag alese da Liban war ar mordreizher gall Sinaia SS. E miz Eost ec'h erruas ar c'horf e Beirout, ma voe lezet en un iliz nepell diouzh ar porzh e-keit-m'edo ur c'henderv d'ar barzh o prenañ manati Mar Sarkis e Bcharri, a voe troet d'ar Gibran Museum m'emañ Khalil Gibran oc'h ehanañ.
Dre destamant e profas Kh. Gibran d'e gêr c'henidik holl c'hounidoù da zont e oberennoù en SUA, da vezañ dispignet evit "gwellaennoù keodedel" ; da Vary Haskell e lezas kement tra a oa en e studio. E 1950, ar skrivagnerez a brofas d'an Telfair Museum of Art e Savannah (Georgia) he dastumad oberennoù gant Khalil Gibran, eleze tost da gant oberenn, pemp taolenn en eoul war lienn en o zouez.
Meur a stumm a roas Khalil Gibran d'e skridoù : barzhonegoù, parabolennoù, tammoù kaozeadennoù, istorioù berr, fablennoù, arnodskridoù politikel, lizhiri ha pennlavaroù. Daou bezh-c'hoari saoznek ha pemp pezh arabek a voe embannet goude e dremenvan, etre 1973 ha 1993 ; tri fezh saoznek all zo chomet diechu ha diembann : The Banshee, The Last Unction ("An oleviñ diwezhañ") ha The Hunchback or the Man Unseen ("An tort pe ar gwaz diwelus").
Ar relijionoù, ar justis, er frankdiviz, ar skiantoù, ar garantez, an eurvad, an ene, ar c'horf hag ar marv eo an dodennoù pennañ en oberennoù ar skrivagner.
E-pad pell e voe dismegañset Khalil Gibran gant ar skridvarnourien hag ar ouezeien gornogel, daoust d'an darn vuiañ eus e oberennoù bout bet skrivet e saozneg, met nepred n'o deus degaset arguzennoù solius en e enep, moarvat abalamour ma 'z int bet dic'houest d'e renkañ e rummad pe rummad en hengoun al lennegezh kornogel dre ma n'o deus ket komprenet nag en ijin ar skrivagner nag en e zoare da blediñ gant an natur : re bell e oa sevenadur ar bed arabek diouzh hini ar bed angl-ha-saoz.
Tremen 700 tresadenn ha taolenn a voe graet gant Khalil Gibran.
Daoust da zegemer klouar ar skridvarnourien e 1923, The Prophet a reas berzh goude 1930, ha mui-ouzh-mui er bloavezhioù 1960 a-drugarez da luskad an "enepkultur" en SUA ha d'al luskadoù New Age er bloavezhioù 1970. Dizehan ez eo bet adembannet abaoe 1923, ha lennet e vez er bed a-bezh hiziv c'hoazh.
Aceheg • Afrikaneg • Alamaneg • Albaneg • Amhareg • Arabeg • Armenieg • Asameg • Azeri • Banglaeg • Bikoleg • Bokmål • Braille saoznek • Brezhoneg • Bulgareg • Daneg • Elzaseg • Esperanteg • Estoneg • Euskareg • Faeroeg • Filipineg • Finneg • Galleg • Goudjarateg • Gresianeg • Hebraeg • Hindeg • HungaregIndonezeg • Islandeg • Italianeg • Izelvroeg • Japaneg • Kabileg • Kannadeg • Katalaneg • Kernoweg • Koreaneg • Kotavaeg • Kroateg • Kurdeg • Latveg • Lituaneg • Lombardeg • Makedoneg • Malayalameg • Malayeg • Malteg • Marateg • Nepaleg • Norvegeg • Nynorsk • Okitaneg • Ouigoureg • Ourdoueg • Pachtoueg • Pandjabeg • Papiamento • Perseg • Poloneg • Portugaleg • Romeg • Roumaneg • Rusianeg • Serbeg • Sinhaleg • Slovakeg • Sloveneg • Sothoeg an Norzh • Sothoeg • Sougbouaneg • Spagnoleg • Svedeg • Swahileg • Sirieg • Tagalogeg • Taieg • Tamazigteg • Tamileg • Tchekeg • Telougoueg • Tigrigneg • Tsongeg • Tswaneg • Turkeg • Ukraineg • Vietnameg • Xhosaeg • Yideg • Zouloueg
Ouzhpenn d'ar Gibran Museum e Bcharri, meur a lec'h hag a vonumant zo bet dediet da Ghalil Gibran dre ar bed.