Joséphine Pencalet

Joséphine Pencalet (pe Jozefin Penkaled hervez doare ar brezhoneg), ganet d'an 18 a viz Eost 1886 hag aet d'an Anaon d'an 13 a viz Gouere 1972 e Douarnenez, a oa ur vicherourez vreizhat. Kemer a reas perzh en emsavadeg ar pennoù-sardin e Douarnenez e 1924 ha dilennet e voe e kuzul-kêr Douarnenez war listenn ar Strollad Komunour e 1925.
Nullet e voe he dilennadur 6 miz a-c'houde, e miz Du 1925, gant Kuzul-stad Frañs dre ma ne c'halle ket ar merc'hed na votiñ na bezañ dilennet er Stad C'hall d'ar mare-se. Ar vaouez kentañ dilennet en ur c'huzul-kêr e Breizh hag e Frañs e voe Joséphine Pencalet.
Joséphine Pencalet a oa bet ganet en ur tiegezh pesketaerien. E Kemperle e oa bet skoliet pa oa bihan, en ur skol-lojañ gatolik, evel ma oa ar c'hiz evit merc'hedigoù Douarnenez d'ar mare-se. E 1908 e kuitaas Breizh evit eurediñ ha bevañ gant Léon Leray en Argenteuil, en desped d'he zud. Kostez Pariz e oa an dud nevez o labourat : matezh e oa Joséphine, ha paotr an hent-houarn e oa Léon. Eno ivez e voe flemmet he spered evit ar wech kentañ gant an ideoù komunour ha gant stourm ar vicherourien. E 1919 ez eas he gwaz da Anaon, aet gant terzhienn an tifoid. Joséphine a zivizas distreiñ da Zouarnenez gant he daou vugel, ganet e 1910 ha 1908, hag hi da vont da vicherourez e ti Chancerelle, ur fritur vras. Cheñchet ha kresket e oa kalz he c'hêr c'henidik gant ar sardineta hag ar friturioù : paotred Douarnenez a yae holl da besketa war vor, e-skoaz ar merc'hed bras ha bihan a yae da labourat d'ar friturioù. Ur vicher galet e oa hini ar micherourezed, ken start ha ma oa izel-izel o goproù. Abalamour da se e savas trouz hag en em savas labourerezed Douarnenez evit ma vefe kresket o goproù : emsavadeg ar pennoù-sardin e oa, etre miz Du 1924 ha miz Genver 1925. « Pemp real a vo ! » e oa ger-stur ar stourm a voe lod Joséphine Pencalet ennañ, hep ma vefe gouiet mat hiziv peseurt roll he deus kemeret en afer.
Un nebeud mizioù war-lerc'h ar manifestadegoù e oa aozet dilennadegoù-kêr, e Douarnenez evel e lec'h all e Frañs. Ar PCF, ar Strollad Komunour Gall, a glaskas enskrivañ merc'hed war e listennoù, daoust ma oa difennet outo mouezhiañ ha bezañ dilennet d'ar mare-se, abalamour da enebiezh ar Sened. Kement-mañ a oa bet goulennet groñs gant Sekretouriezh ar Merc'hed e Moskov, hag asantet erfin gant poellgor kreiz ar PCF p'en doa merzet ne oa netra a vire ouzh ar merc'hed da vont war ar renk : hervez al lezennoù gall e oa al listennoù da vezañ gwiriekaet goude an dilennadegoù, ha neket en o raok. Joséphine Pencalet a vefe bet ar vaouez nemeti en em ginnigas e Douarnenez, daoust ma ne oa ket ezel eus ar strollad (ezel eus Sindikad ar Metaloù e oa bet avat, stag ouzh ar CGTU). 38 vloaz e oa da neuze. Lakaet e voe da bevare war listenn Daniel Le Flanchec, hennezh o tont a vaer. D'an 3 a viz Mae e oa an dilennadegoù, hag ar muiañ niver a yeas en deiz-se e Douarnenez gant « bloc'h micherour-peizant » ar PCF : 25 den dilennet diwar 27, en o zouez Joséphine Pencalet o doa votet 1283 faotr eviti. Evel-se e teuas da vezañ ar vaouez kentañ bet dilennet en ur c'huzul-kêr e Breizh hag e Frañs. Seizh plac'h a voe dilennet e lec'h all er bloavezh-se.
E-pad c'hwec'h miz e c'hallas Joséphine Pencalet kemer perzh e emvodoù ar c'huzul-kêr hag e bodad an aferioù skol ha yec'hed. E miz Gouere 1925 e voe nullet he respet gant Kuzul-prefed Penn-ar-Bed abalamour ma oa ur vaouez, hag hini Charles Tillon abalamour ma ne oa-eñ ket o chom e Douarnenez. Ober engalv a reas Joséphine neuze, met kadarnaet e voe an traoù da vat gant ar C'huzul-stad e miz Du 1925 : Pencalet n'he doa ket droed da vezañ dilennadez, hag hi da vont da vicherourez ordin a-nevez.
M'en doa brudet ar PCF ar fed e oa merc'hed war e listennoù ne reas ket trouz evit souten e zilennadezed. Gant se, hervez he zud kar, ma viras Joséphine Pencalet « he c'hredennoù politikel ha sokial » e oa « leun a c'hwervoni e-keñver ar sistem en doa implijet anezhi erfin ». Gwech ebet n'he doa votet goude se, betek he marv e 1972, hag aliañ a rae da chom hep votiñ zoken. Evit an istorourez Fanny Bugnon ne felle ket dezhi bezañ lakaet da « den-arouez politik » hag anakronek e vefe « lakaat anezhi da feminist gant selloù kizidik a-vremañ ».
Pa voe studiet ha brudet istor sokial ar gumun e voe anavezet Joséphine Pencale erfin e Douarnenez, ha pelloc'h goude se. Ur vaouez arouezel eo deuet da vezañ tamm-ha-tamm, en desped dezhi marteze : ur Vretonez hag a rankas kuitaat he bro da vont d'ar gêr vras, ur vicherourez hag a vanifestas gant he c'henlabourerezed evit gounit o gwirioù, ur vaouez hag a stourmas war an dachenn bolitikel evit disentez ar merc'hed, pa n'o doa ket droed peuriñ warni, abalamour ma oa ar galloud gant paotred hepken.
Joséphine Pencalet zo bet roet hec'h anv da veur a straed e Breizh : e Douarnenez e 2006, met ivez e Kemper, Rieg, Pluguen, Karaez, Brest, Kraozon, Roazhon, Reuz, Egineg ha Naoned. Ur straed Joséphine Pencalet zo e departamant an Indre zoken, e le Poinçonnet, e-kichen Châteauroux.
Un añfiteatr a oa bet anvet diwarni gant skol-veur Roazhon 2 e 2019.
Ur vag-sardin a oa bet anvet Joséphine gant ar gevredigezh Treizour, eus Douarnenez, e 2022.
Un teulfilm e galleg zo bet savet diwar he fenn gant ar gazetennerez Anne Gouérou : « Joséphine Pencalet, une pionnière ».