Sastra padalangan

Sastra Padalangan mangrupi rekabasa sastra anu diangge para dalang dina pagelaran wayang. Jenis sastra padalangan biasa dibagi janten dalapan, nyaéta murwa, nyandra, suluk (kakawen), pocapan, antawacana, rumpaka, sora, sareng carita.
Murwa mangrupi suluk bubuka pagelaran anu dilagukeun ku ki dalang dina miwitan caritana. Murwa kasup salah sahiji jenis puisi padalangan. Jenis lainna sendon sareng gregetsaut. Di handap hiji conto murwa anu dicatet ti dalang Dédé Amung Sutarya dina lakon Jaya Renyuan:
Nyandra hartosna paparan carita anu mangrupi janturan sareng pocapan. Janturan basa prosa dalang pikeun caritakeun jejer atawi adegan hiji nagara, kaayan panggonan, watak wayang, sareng perkawis anu dirembag ngangge iringan gamelan. Pocapan mirip sareng janturan nanging teu ngangge iringan gamelan, saukur ngangge iringan dodogan cempala. Di handap conto nyandra adegan nagara Dwarawati anu dicatet tina nyandra dalang Dede Amung Sutarya:
Sarengsena nyandra biasana dilajengken kana kakawen anu disaluyukeun sareng nyandrana. Upami bade mungkas nyandra biasana dalang ngangge kakawen sapertos di handap:
Dilajengkeun kana suluk sapertos:
Teras dipungkas ku suluk:
Sarengsena suluk, dilajengkeun kana pocapan anu patali sareng antawacana. Pocapan ieu pikeun nganteur kana caturan wayang. Contona:
Antawacana, nyaéta caturan wayang dina adegan. Antawacana sami sareng dialog dina drama, bentena dialog drama diucapkeun ku lobaan, sedengkeun antawacana dicaturkeun ku sorangan. Dina antawacana dalang kedah tiasa ngolah wanda sorana sangkan benten dina caturan wayang-wayangna. Bentenna wanda sora ngan aya dina basa lesan; sedengkeun dina basa tulis dibentenkeun ku jeneng wayang sareng logat tulisanna.
Di handap conto antawacana anu dicatet ti dalang Dede Amung Sutarya.
Rumpaka mangrupi kakawihan anu biasa dihaleuangkeun ku juru kawih sareng ku alok. Nanging rumpaka aya ogé anu kalebet rumpaka dalang nyaéta, kakawihan anu dihaleuangkeun ku dalang atanapi sok diangge dina bodoran. Panakawan biasa sempal kapiguyon sareng kakawihan.
Kakawihan anu biasa diangge dina bodoran loba jenisna, ti kawit kakawihan klasik dugi kana lagu-lagu modérn. Conto rumpaka di handap, "Lagu Nu Nguseup" dikawihkeun ku Si Cepot dina lakon Jaya Renyuan garapan Dede Amung Sutarya:
Plung kecemplung plung kecemplung
Eupan teuleum kukumbul ambul-ambulan
Kenur manteng jeujeur jeceng
Leungeun lempeng panon mah naksir nu mandi
Eupan cangkilung wungkul dilangkung
Eupan papatong kalah dipelong
Ku eupan colek kalah ngadelek
Lekcom lekcom panon belek nyambel oncom
Atanapi kawih anu Bapa Dalang Asep Sunandar Sunarya anu biasana dihaleuankeun ku Si Cepot:
Boneka cantik
Dari Cibungur
Boleh dilirik
Ayeuna direbut batur
Salian ti murwa, nyandra, antawacana, sareng rumpaka, sastra padalangan ogé ngangge sora anu nyarengan sabetan dina adegan bandayuda ogol begalan pati. Sora bisa mangrupi aukan, aduhan, lalaran sareng onomatopia. Sora dina bandayuda pagelaran wayang jadi leuwih rame lantaran diiringan kugamelan anu saluyu sareng adeganna. Sedengkeun sora dina basa tulis tiasa ngangge téhnik tatatulis komik. Conto sora basa tulis di handap dicatet tina Lakonet garapan Ki Harsono Siswocarito:
Wanda sora dina antawacana aya sababaraha rupa: 1. Sora biasa (satria lungguh), 2. Bengék (satria ladak), 3. Gangsa (ponggawa lungguh/dangah), 4. Falséto (sora palsu nu diréka deui dipapantes jeung rupa tokoh buta nu awakna leutik).
Carita Sastra Padalangan ngawengku carita pakem, gubahan, sareng carangan. Carita pakem nyaéta carita anu saluyu sareng kitab-kitab pawayangan sapertos Mahabarata, Ramayana, Pustaka Rajapurwa, sareng lainna. Carita gubahan nyaéta carita anu parantos direkacipta luyu sareng jamanna. Sedengkeun carita carangan mangrupi carita gagrag anyar anu sanggitanna saluyu sareng sastra padalangan gagrag anyar.
Tangtos sastra padalangan leuwih maneka warna. Di Tatar Sunda aya padalangan gaya Bandung, gaya Bogor, gaya Subang, gaya Karawang sareng gaya Cirebon. Di DKI aya gaya Betawi. Di Jawa Tengah aya gaya Surakarta, gaya Yogyakarta, sareng gaya Banyumas. Di Jawa Timur aya gaya Jawi Wetanan. Di luar Jawa, aya gaya Bali, gaya Banjar di Kalimantan, gaya Sasak di Nusa Tenggara. Sadayana éta janten buktos kabinekaan sastra padalangan Indonésia.