సముద్ర గుప్తుడు

సముద్రగుప్తుడు, భారతదేశాన్ని పాలించిన గుప్త వంశపు చక్రవర్తి. ఇతని పాలనా కాలం సుమారు సా.శ. 335 – 380 మధ్య కావచ్చును. భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత సమర్ధులైన యుద్ధనాయుకులలో ఇతనొకడని చరిత్రకారుడు వి.ఎ.స్మిత్ భావించాడు ఇతనిని "భారత దేశపు నెపోలియన్" అని పాశ్చాత్య చరిత్రకారులు వర్ణించారు.
సముద్రగుప్తుని విజయయాత్రల వివరాలు అలహాబాదు ప్రశస్తి అనబడే శాసనంలో ఉన్నాయి. ఇది సముద్రగుప్తుని గురించి, అప్పటి ఇతర రాజ్యాల గురించి తెలిపే ఒక ముఖ్య చారిత్రికాధారం. సముద్రగుప్తుని ఆస్థానంలో కవి అయిన హరిసేనుడు వ్రాసిన ఈ శాసనం 4వ శతాబ్దంలో వివిధ ప్రాంతాలలో రాజుల గురించి ప్రస్తావిస్తున్నది.
రాజ్యాధికారం చేపట్టగానే సముద్రగుప్తుడు పొరుగురాజులైన అచ్యుత (అహిచ్చాత్ర రాజు), నాగసేనులను జయించాడు. తరువాత దక్షిణదేశ దండయాత్రలకు వెళ్ళాడు. ఇప్పటి మధ్య ప్రదేశ్, ఒడిషా, తీరాంధ్రం (కళింగ, వేంగి, వెల్లూరు రాజ్యాలు) జయించి కాంచీపురం వరకు జయించి అక్కడి రాజులను సామంతులుగా చేసుకొన్నాడు. వారి రాజ్యాలను హస్తగతం చేసుకొనలేదు. పశ్చిమ దేశాంతరాలలోని శక, కుషాణు రాజులు కూడా అతని సార్వభౌమత్వాన్ని అంగీకరించారు. సముద్రగుప్తునికి పెద్ద బలమైన సైన్యం, నౌకాదళం కూడా ఉండేవని తెలుస్తున్నది.
సముద్ర గుప్తుడు విడుదల చేసిన నాణేల వలన కొన్ని చారిత్రిక విషయాలు తెలుస్తున్నాయి. మొత్తం 8 రకాల పూర్తి బంగారు నాణేలు విడుదల చేశాడు.అతని కాలంలో హిందూమతం తిరిగి వైభవాన్ని సంతరించుకోసాగింది కాని అతడు అన్యమతస్తులను బాధించిన దాఖలాలు లేవు. సిలోన్ రాజుకు బోధిగయలో బౌద్ధారామం కట్టుకోవడానికి అనుమతి ఇచ్చాడు. సముద్ర గుప్తుని ఆస్తానంలో ఎందరో కవులు, పండితులు ఉండేవారు. సముద్రగుప్తుడు కళా, సాహిత్య పోషకుడు కూడాను. అతను వీణను వాయిస్తున్నట్లుగా కొన్ని నాణేలలో ఉంది.
సముద్రగుప్తుడు సా.శ. 380లో మరణించి ఉండవచ్చును. ఋతని తరువాత కొడుకులు రామగుప్తుడు, 2వ చంద్రగుప్తుడు రాజ్యం చేశారు.
ఆధునిక చరిత్రకారులు సముద్రాగుప్తా పాలన ప్రారంభాన్ని వైవిధ్యంగా నిర్ణయించారు. సా.శ. 319 నుండి c.సా.శ. 350.
గుప్తయుగంలో గుప్తరాజుల శాసనాలు ఉన్నాయి. ఈ యుగం సాధారణంగా సి. సా.శ. 319 ప్రారంభం అయిందని భావించబడింది. అయినప్పటికీ యుగం స్థాపకుడి గుర్తింపు చర్చనీయాంశంగా ఉంది. చరిత్రకారులు దాని స్థాపనను మొదటి చంద్రగుప్తుడు లేదా సముద్రాగుప్తుడుగా వివిధ కారణాలను పేర్కొన్నారు. మొదటి చంద్రగుప్తుడు బహుశా సుదీర్ఘ పాలనను కలిగి ఉన్నాడు. అలహాబాదు స్తంభం శాసనం ఆధారంగా ఆయన తన కొడుకును తన వారసుడిగా నియమించాడని (బహుశా వృద్ధాప్యానికి చేరుకున్న తరువాత) అయినప్పటికీ ఆయన పాలన కచ్చితమైన కాలం అనిశ్చితం. ఈ కారణాల వలన సముద్రగుప్తుడి పాలన ప్రారంభం కూడా అనిశ్చితంగా ఉంది.
సముద్రాగుప్తుడిని గుప్తశకం స్థాపకుడిగా భావిస్తే ఆయన ఆరోహణను సా.శ. 319-320. మరోవైపు ఆయన తండ్రి మొదటి చంద్రగుప్తుడు గుప్తశకం స్థాపకుడిగా పరిగణించబడితే సముద్రగుప్తుడి అధిరోహణ తరువాత తేదీకి చెందినదై ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. సముద్రగుప్తుడు అనురాధపుర రాజ్యానికి చెందిన మేఘవర్ణుడు రాజుకు సమకాలీనుడు. కాని ఈ రాజు రాజ్యపాలనా కాలం కూడా అనిశ్చితంగా ఉంది. బుద్ధుని మరణానికి శ్రీలంకలో అనుసరించిన సాంప్రదాయ లెక్కల ప్రకారం ఆయన సా.శ. 304-332లో పాలించాడు; విల్హెల్ము గీగరు వంటి ఆధునిక చరిత్రకారులు సవరించిన కాలక్రమం ఆయన పాలనను సా.శ. 352-379 వరకు ఉందని యమిస్తుంది. మునుపటి తేదీని అంగీకరించడం వల్ల సముద్రగుప్త అధిరోహణ c. సా.శ. 320; తరువాతి తేదీని అంగీకరించడం సి. సా.శ. 350 గా భావించబడుతుంది.
సముద్రగుప్త పాలన ముగింపు కూడా అనిశ్చితంగా ఉంది. సముద్రగుప్తుడి మనవరాలు ప్రభావతిగుప్త సముద్రగుప్తుడి కుమారుడు రెండవ చంద్రగుప్తుడు పాలనలో వివాహం చేసుకున్నట్లు తెలిసింది. సా.శ. 380 (సా.శ. 319 గుప్త శకం యుగంగా భావించబడింది). అందువలన సముద్రగుప్తుడి పాలన ముగింపు ఈ సంవత్సరానికి ముందు ఉంచవచ్చు.
సముద్రగుప్తుడి పాలనా కాలం వివిధ అంచనాలు:
సముద్రాగుప్తుడు గుప్తరాజు మొదటి చంద్రగుప్తుడు రాణి కుమారదేవి కుమారుడు. వీరు లిచ్చావి కుటుంబం నుండి వచ్చారు. ఆయన "భక్తి, ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తన, శౌర్యం" కారణంగా ఆయన తండ్రి ఆయనను వారసుడిగా ఎన్నుకున్నారని ఆయన విచ్ఛిన్నమైన ఎరాన్ రాతి శాసనం పేర్కొంది. ఆయన అలహాబాదు స్తంభం శాసనం అదేవిధంగా చంద్రగుప్తుడు తనను సభికుల ముందు ఒక గొప్ప వ్యక్తి అని పేర్కొని "భూమిని రక్షించడానికి" ఎలా నియమించాడో వివరిస్తుంది. ఈ వర్ణనలు చంద్రగుప్తుడు తన వృద్ధాప్యంలో సింహాసనాన్ని త్యజించి తన కొడుకును తదుపరి రాజుగా నియమించాయని సూచిస్తున్నాయి.
అలహాబాదు స్థభం శాసనం ఆధారంగా చంద్రగుప్తుడు ఆయనను తదుపరి పాలకుడిగా నియమించిన సమయంలో "సమాన జన్మ" ఇతర వ్యక్తుల ముఖాలు "విచారకరమైన రూపాన్ని" కలిగి ఉన్నాయి. ఈ ఇతర వ్యక్తులు పొరుగున ఉన్న రాజులు అని ఒక వివరణ సూచిస్తుంది. సముదగుప్తుడి సింహాసనం అధిరోహణ అనియంత్రితంగా ఉంది. మరొక సిద్ధాంతం ఏమిటంటే ఈ ఇతర వ్యక్తులు సింహాసనం మీద ప్రత్యర్థి దావా వేసిన గుప్త రాకుమారులు అయి ఉండవచ్చని భావిస్తున్నారు.మొదటి చంద్రగుప్తుడుకి నిజంగా చాలా మంది కుమారులు ఉంటే లిచ్చావి యువరాణి కొడుకుగా ఉన్న సముద్రగుప్త నేపథ్యం ఆయనకు అనుకూలంగా పనిచేసింది. కాచా అనే గుప్తపాలకుడి నాణేలు. దీని గుర్తింపు ఆధునిక చరిత్రకారులతో చర్చించబడింది, ఆయనను "అన్ని రాజుల నిర్మూలకుడి"గా అభివర్ణిస్తారు. ఈ నాణేలు సముద్రగుప్తుడు జారీ చేసిన నాణేలను దగ్గరగా ఉంటాయి. ఒక సిద్ధాంతం ప్రకారం కాచా సముద్రాగుప్తుడి పూర్వపు పేరు: రాజు తన భూభాగాన్ని సముద్రం వరకు విస్తరించిన తరువాత సముద్ర ("మహాసముద్రం") అనే పాలనా బిరుదును స్వీకరించాడు. ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతం ఏమిటంటే కాచా ఒక ప్రత్యేకమైన రాజు (బహుశా సింహాసనం ప్రత్యర్థి హక్కుదారుడు ) సముద్రగుప్తునికి ముందు లేదా తరువాత అభివృద్ధి చెందాడు.
సముద్రాగుప్తుడు గొప్ప సైనిక ప్రవృత్తిని కలిగి ఉన్నారని గుప్తశాసనాలు సూచిస్తున్నాయి. సముద్రగుప్తుడి ఎరాన్ రాతి శాసనం ఆయన "రాజుల తెగను మొత్తం " తన అధీనంలోకి తీసుకుని వచ్చాడని, ఆయన శత్రువుల కలలో ఆయన కనిపించినా శత్రువులు భయపడ్డారని శాసనంలో పేర్కొంది. ఈ శాసనం ఓడిపోయిన రాజులను ఎవరినీ పేర్కొనలేదు (బహుశా ఈ ఆలయంలో విష్ణు విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేయడమే దాని ప్రధాన లక్ష్యం), అయితే ఈ సమయంలో సముద్రగుప్త అనేక మంది రాజులను లొంగదీసుకున్నట్లు సూచిస్తుంది. సమురాగుప్తుడు మంత్రి, సైన్యాధ్యక్షుడు హరిషేనుడు రాసిన పనేజిరికు తరువాత అలహాబాదు స్తంభం శాసనం ఆయనకు విస్తృతమైన విజయాలను ఘనత పేర్కొనబడింది. ఇది సముద్రగుప్తుడి సైనిక విజయాల గురించి చాలా వివరంగా తెలియజేస్తుంది. వాటిని ప్రధానంగా భౌగోళికంగా (పాక్షికంగా కాలక్రమానుసారం) జాబితా చేస్తుంది. సముద్రగుప్త 100 యుద్ధాలు చేసి, తన కీర్తికి గుర్తులుగా కనిపించే 100 గాయాలను సంపాదించి, ప్రక్రమ (వీరుడైన) అనే బిరుదును సంపాదించాడని ఇది పేర్కొంది. రెండవ చంద్రగుప్తుడు మధుర రాతి శాసనం సముద్రాగుప్తను " రాజులందరి నిర్మూలకుడి" గా, ఆయనకు సమానమైన శక్తివంతమైన శత్రువు లేని వ్యక్తిగా, "నాలుగు మహాసముద్రాల నీటితో కీర్తిని రుచి చూసిన వ్యక్తి"గా అభివర్ణించింది.
ఆధునిక చరిత్రకారులు సముద్రగుప్తుడి విస్తృతమైన సైనిక పోరాటాల వెనుక ప్రేరణల గురించి వైవిధ్యమైన అభిప్రాయాలను అందిస్తున్నారు. అలహాబాదు స్తంభం శాసనం సముద్రాగుప్తుడి లక్ష్యం భూమి ఏకీకరణ (ధరణి-బంధ) అని సూచిస్తుంది. ఇది అతను చక్రవర్తి (సార్వత్రిక పాలకుడు) కావాలని కోరుకున్నట్లు సూచిస్తుంది. ఆయనచేతిలో ఓడిపోయిన నాగుల అశ్వమేధ యాగాలు కూడా ఆయనను ప్రభావితం చేసి ఉండవచ్చు. భారతదేశం, ఆగ్నేయ ఆసియా మధ్య వాణిజ్యాన్ని నియంత్రించే ఆర్థిక పరిశీలనలు ఆయన దక్షిణదేశ దండయాత్ర ప్రేరేపించబడి ఉండవచ్చు.
అలహాబాదు స్తంభ శాసనం ప్రారంభ భాగంలో సముద్రాగుప్తుడు అచ్యుత, నాగసేన, పేరు కోల్పోయిన ఒక పాలకుడిని "నిర్మూలించాడు" అని పేర్కొనబడింది. మూడవ పేరు "-గా" ​​తో ముగుస్తుంది. దీనిని సాధారణంగా గణపతి-నాగగా భావిస్తారా. ఎందుకంటే అచ్యుత-నంది (బహుశా అచ్యుత మాదిరిగానే), నాగసేన, గణపతి-నాగాలను శాసనం తరువాతి భాగంలో మరోసారి ప్రస్తావించారు. ఆర్యవర్త (ఉత్తర భారతదేశం) రాజులను సముద్రగుప్తుడు ఓడించాడు. ఈ రాజులను ప్రస్తుత పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్ పాలకులుగా గుర్తించారు (క్రింద చూడండి). శాసనం ఆధారంగా ఈ పాలకులు క్షమాపణ కోరిన తరువాత సముద్రగుప్తుడు తిరిగి వారిని వారి భూభాలలో సామతరాజుగా నియమించబడ్డాడు.
ఈ ముగ్గురు రాజుల పేర్లు తరువాత శాసనంలో ఎందుకు పునరావృతమయ్యాయో స్పష్టంగా తెలియదు. ఒక సిద్ధాంతం ఆధారంగా ఈ ముగ్గురు రాజులు తన తండ్రి మరణం తరువాత సముద్రగుప్తుడికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసిన పాలకులు. సముద్రగుప్తుడు తిరుగుబాటును అణిచివేసాడు. తరువాత వారు ఆయనను క్షమాపణ కోరిన తరువాత వారిని తిరిగి సామంతరాజులుగా నియమించాడు. తరువాత ఈ పాలకులు మరోసారి తిరుగుబాటు చేశారు. సముద్రగుప్తుడు వారిని మరోసారి ఓడించాడు. మరొక అవకాశం ఏమిటంటే ఈ రాజులు ఆ ప్రాంతానికి చెందినవారు కనుక సముద్రగుప్తుడు తరువాత ఆర్యవర్తలో సాధించిన విజయాలను వివరించేటప్పుడు ఈ పేర్లను పునరావృతం చేయాల్సిన అవసరం ఉందని శాసనం రచయిత భావించారు.
సముత్రాగుప్తుడు కోటా కుటుంబం వారసుడిని పట్టుకోవటానికి ఒక సైన్యాన్ని పంపించాడు. ఆయన గుర్తింపు అనిశ్చితం. కోటాలు ప్రస్తుత పంజాబు పాలకులై ఉండవచ్చు. ఇక్కడ "కోటా" శివుడి నందివాహన చిహ్నాలను (పురాణరూపాలు) కలిగి ఉన్న నాణేలు కనుగొనబడ్డాయి.
గుప్తుల సైన్యం కోటా పాలకుడిని స్వాధీనం చేసుకున్నట్లు శిలాశాసనం పేర్కొంది. అయితే సముద్రగుప్తుడు స్వయంగా పుష్పా అనే నగరంలో "వినోదించాడు". (పుష్ప-పురా అనే పేరు సముద్రాగుప్తుడి సమయంలో పాటలీపుత్రను సూచిస్తుంది. అయినప్పటికీ ఈ పేరును ఉపయోగించారు తరువాతి కాలంలో కన్యాకుబ్జా కోసం). ఆధునిక చరిత్రకారులు "వినోదించిన" పదాన్ని వివిధ రూపాలలో అన్వయించారు: ఒక సిద్ధాంతం ఆధారంగా ఈ భాగం ఒక యువరాజుగా సముద్రగుప్తుడు సాధించిన విజయాలను వివరిస్తుంది. ప్రత్యామ్నాయ వ్యాఖ్యానంలో సముద్రగుప్తుడు తన రాజధానిలో ఉంటూ సైన్యాన్ని మాత్రమే ఈ పోరాటాలకు పంపించాడు. ఈ పోరాటాలు చిన్న వ్యవహారాలు అని తెలియజేయడానికి కవి ఉద్దేశించాడు. యుద్ధరంగంలో రాజు ప్రత్యక్ష ప్రమేయం అవసరం లేదు.
అలహాబాదు స్తంభం శాసనం ఆధారంగా సముద్రగుప్తుడు దక్షిణ ప్రాంతంలో దక్షిణాపథంలో రాజులను బంధించిన (తరువాత విడుదల చేశారు) రాజుల పేర్లు పేర్కొనబడింది:
ఈ రాజుల ఉనికి గురించి ఆధునిక చరిత్రకారుల మధ్య చర్చనీయాంశంగా ఉంది. కానీ ఈ రాజులు భారతదేశం తూర్పు తీరంలో ఉన్న ప్రాంతాలను పరిపాలించారని స్పష్టమైంది. సముద్రగుప్తుడు చాలావరకు మధ్య భారతదేశంలోని అటవీప్రాంతం మీదుగా ప్రస్తుత ఒరిస్సాలోని తూర్పు తీరానికి చేరుకున్నారు. తరువాత బంగాళాఖాత తీరం వెంబడి దక్షిణప్రాంతాలకు దండయాత్ర కొనసాగించింది.
సముద్రగుప్త తరువాత ఈ రాజులను విడుదల చేసి వారికి అనుగ్రహం (అనుగ్రహా) ఇచ్చినట్లు శాసనం పేర్కొంది. సముద్రగుప్తుడు ఈ పాలకులను తన సామంతులుగా తిరిగి నియమించారని చాలా మంది ఆధునిక చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడ్డారు. ఎం. జి. ఎస్. నారాయణ అనుగ్రహ అనే పదాన్ని అర్థశాస్త్రంలో సూచించినదానికి భిన్నంగా అర్థం చేసుకుంటాడు; సముద్రాగుప్తుడు ఈ రాజ్యాలతో పొత్తులను పొందటానికి "రక్షణ, సహాయం" ఇచ్చాడని ఆయన సిద్ధాంతీకరించాడు.
జె. డుబ్రూయిలు, బి. వి. కృష్ణారావు వంటి కొంతమంది చరిత్రకారులు సముద్రగుప్తుడు కృష్ణ నది వరకు మాత్రమే విజయయాత్ర సాగించాడు. దక్షిణ రాజులు ఆయనను వ్యతిరేకించటానికి బలమైన సమాఖ్యను ఏర్పరుచుకున్న కారణంగా యుద్ధం చేయకుండా వెనుకకు మరలారని సిద్ధాంతీకరించారు. ఈ చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ఆధారంగా చక్రవర్తి సముద్రగుప్తుడు వైఫల్యాన్ని కప్పిపుచ్చడానికి సముద్రాగుప్తుడి సభికులు ప్రయత్నిస్తూ ఈ రాజులను సంద్రగుప్తుడు విడుదల చేశాడని శాసనాలలో పేర్కొన్నారని భావిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ దక్షిణాది రాజులు సముద్రగుప్తానికి వ్యతిరేకంగా సమాఖ్య ఏర్పాటు చేసినట్లు ఆధారాలు లేవు. స్వాధీనం చేసుకున్న రాజును విడిపించి సామంతరాజులను చేసుకోవడం ప్రాచీన భారతీయ రాజకీయ ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా ఉందని చరిత్రకారుడు అశ్విని అగర్వాలు పేర్కొన్నాడు. ఉదాహరణకు కౌటిల్యుడు మూడు రకాల విజేతలను నిర్వచిస్తాడు: నీతిమంతుడైన విజేత (ధర్మ-విజయ), ధర్మ విజయ ఓడిపోయిన రాజును సామంతరాజుగా చేసుకుని ఓడిపోయిన రాజును తన రాజ్యానికి రాజుగా కొనసాగడానికి అంగీకరిస్తాడు; ఓడిపోయిన రాజు ఆస్తులను తీసుకుని ఓడిపోయిన రాజును ప్రాణాలతో విడిచిపెట్టిన దురాక్రమణదారుడు (లోభా-విజయ) ; ఓడిపోయిన రాజు భూభాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని చంపే దెయ్యాల విజేత (అసుర-విజయ). గుప్తుల కాలంలో కూడా ఇటువంటి రాజనీతి ఉంది. "నీతిమంతులైన విజయవంతమైన చక్రవర్తి (రఘు) పట్టుబడి విడుదల చేయబడిన మహేంద్ర ప్రభువు రాజ కీర్తిని మాత్రమే తీసివేసాడు, కానీ అతని రాజ్యం కాదు" అని రఘువంశలో కాళిదాసు చేసిన ప్రకటన నుండి స్పష్టమైంది. అందువలన సముద్రగుప్తుడు ధర్మబద్ధమైన విజేతలా వ్యవహరించాడు. ఓడిపోయిన రాజులను సామంతరాజులుగా చేసుకుని వారి రాజ్యాలకు వారిని రాజుగా నియమించాడు.
మరొక సిద్ధాంతం ఆధారంగా మహాకాంతర మహావనా వలె ఉంటుంది. ఇది ప్రస్తుత ఒరిస్సాలోని జైపూరు చుట్టూ అటవీ ప్రాంతానికి పర్యాయపదంగా ఉపయోగించబడుతుంది.
జి. రామదాసు ఈ పద్యానికి స్వామిదత్త పిష్టపుర పాలకుడు, "మహేంద్రగిరి దగ్గర కౌట్టురా" అని అర్ధం చేసుకోగా, భావు డాజీ దీనిని "పిష్టాపుర, మహేంద్రగిరి, కౌట్టురా స్వామిదత్త" అని అనువదించారు. అయితే ఈ అనువాదాలు కూడా తప్పు. రాజు పేరు గురించి అయోమయం చెల్లదు: అనేక చారిత్రక రికార్డులలో గిరి లేదా దాని పర్యాయపదమైన అద్రి అనే పదంతో ముగిసే పేర్లు ఉన్నాయి.
అలహాబాదు స్తంభం శాసనం "అబితన చింతామణి"లో సముద్రగుప్తుడు బలవంతంగా పతనం చేసిన ఆర్యావర్తంలోని రాజుల జాబితాలోని 9 మంది రాజుల వివరాలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:
ఈ రాజులు పరిపాలించిన భూభాగాలను ప్రస్తావించబడలేదు. ఇది వారి రాజ్యాలు గుప్తసామ్రాజ్యంతో విలీనం చేయబడడాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ శిలాశాసనం సముద్రాగుప్తుడు మరికొందరు రాజులను ఓడించినట్లు పేర్కొంది. కాని వారి పేర్లను ప్రస్తావించలేదు. బహుశా కవి వారిని అప్రధానంగా చూశాడు.
ఈ నాణేలు "అచ్యు" అనే పురాణనామాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఇవి నాగ పాలకులు జారీ చేసిన నాణేల మాదిరిగానే ఉంటాయి. సముగ్రాగుప్తుడి చేతిలో ఓడిపోయిన అచ్యుతా-నందిననుడు అహిచత్రను ప్రధాన కార్యాలయం చేసుకుని నాగ శాఖా పాలకుడు అని సూచించబడింది.
సముద్రగుప్త అటవీ ప్రాంతంలోని అన్ని రాజులను (అటవిక) ఆటవీప్రాంతానికి పరిమితం చేసాడు. ఈ అటవీ ప్రాంతం మధ్య భారతదేశంలోనే ఉండవచ్చు: ఈ ప్రాంతంలో పాలించిన పరివ్రాజక రాజవంశం శాసనాలు వారి పూర్వీకుల రాజ్యం 18 అటవీ రాజ్యాలలోనే ఉందని పేర్కొంది.
అలహాబాదు స్తంభం శాసనం అనేక సరిహద్దు రాజ్యాల రాజులు, గిరిజన సామ్రాజ్యాల పాలకులు సముద్రాగుప్తుడికి కప్పం అర్పించారని, ఆయన ఆదేశాలను పాటించారని, ఆయన ముందు నమస్కారించారని పేర్కొన్నారు. శాసనం ఐదు రాజ్యాలను సరిహద్దు భూభాగాలుగా స్పష్టంగా వివరిస్తుంది: గిరిజనులచే నియంత్రించబడే ప్రాంతాలు బహుశా సముద్రగుప్తుని రాజ్యసరిహద్దులో ఉన్నాయి.
గుప్తచక్రవర్తితో ఈ సరిహద్దు పాలకుల సంబంధానికి "భూస్వామ్య సంబంధించిన కొన్ని అంశాలు" ఉన్నాయని చరిత్రకారుడు ఉపీందరు సింగు సిద్ధాంతీకరించారు.చరిత్రకారుడు ఆర్. సి. మజుందారు అభిప్రాయం ఆధారంగా ఆర్యవర్తం, దక్షిణాపథంలో సముద్రగుప్తుడు సాధించిన విజయాలు ఆయన ఖ్యాతిని ఎంతవరకు పెంచాయో, సరిహద్దు పాలకులు, తెగలు ఆయనను ఎదుర్కొనకుండా ఆయనకు సామంతులై కప్పం సమర్పించారు.
అనేక మంది రాజులు ఆయనను వ్యక్తిగతంగా హాజరుపర్చడం ద్వారా ఆయనను సంతోషపెట్టడానికి ప్రయత్నించారు; ఆయనకు వారు తమ కుమార్తెలను వివాహం చేసుకోవడం (లేదా, మరొక వ్యాఖ్యానం అభిప్రాయం ఆధారంగా ఆయనకు కన్యలను బహుమతిగా ఇవ్వడం ) ; వారి స్వంత భూభాగాలను నిర్వహించడానికి గుప్తుల గరుడ-ముద్రను ఉపయోగించాలని కోరారు. ఈ రాజులలో "దైవపుత్ర-షాహి-షాహనుషాహి, షాకా-మురుందాలు, సింహాళీయుల వంటి ద్వీప దేశాల పాలకులు" ఉన్నారు.
పురాణాలు 13 మురుండా రాజుల పాలన గురించి ప్రస్తావించాయని హేమచంద్ర అభిధన-చింతామణి మురుండను లంపక (ప్రస్తుత ఆఫ్ఘనిస్తానులో) ప్రజలుగా అభివర్ణించారు. ఏదేమైనా ఈ మూలాలు తరువాత కాలానికి చెందినవని అగ్ర్వాలు అభిప్రాయపడ్డాడు. షాకాల ఒక శాఖను "మురుండాలు" అని పిలిచే అవకాశం ఉంది.సముద్రగుప్త శాసనంలో పేర్కొన్న షకాల కచ్చితమైన స్థానం కచ్చితంగా తెలియదు. వి. ఎ. స్మితు పశ్చిమ మాల్వా, సౌరాష్ట్ర ప్రాంతాలను నియంత్రించిన పశ్చిమ క్షత్రపాలుగా వారిని గుర్తించారు. డి. ఆర్. భండార్కరు ప్రత్యామ్నాయంగా షాకా-మురుండా పాలకుడైన శ్రీధర-వర్మను షాకా పాలకుడుగా గుర్తించారు. దీని శాసనాలు సాంచి (కనకెర్హా శాసనం), ఎరాన్ వద్ద కనుగొనబడ్డాయి. ఇది తన ఎరాన్ శాసనం ధ్రువీకరించినట్లుగా సముద్రగుప్తుడి ప్రత్యక్ష నియంత్రణలోకి వచ్చింది.
Charan ismart minimum untadhi mari Noodles misbah