Hezbollah

Is grúpa míleatach agus páirtí polaitiúil Ioslamaíoch de chuid na Liobáine é Hezbollah (Araibis: حزب الله; rómhánaithe: Ḥizbu 'llāh, ‘Páirtí Allah’ nó ‘Páirtí Dé’) Ó 1992, tá sé faoi stiúir a Ard-Rúnaí Hassan Nasrallah. Tugtar an Chomhairle Jiohád ar an eite pharaimíleata agus is é Dílseacht don Fhrithbheartaíocht an eite pholaitiúil i bParlaimint na Liobáine. Tá dlúthcheangal idir an Iaráin agus Hezbollah anois.
Bhunaigh cléirigh Liobánacha an grúpa go príomha chun troid i gcoinne ionradh Iosrael ar an Liobáin in 1982. Ghlac sé leis an fhís a leag an tAyatollah Khomeini amach tar éis Réabhlóid na hIaráine in 1979, agus thug bunaitheoirí an pháirtí “Hezbollah” air toisc gurbh é sin an t-ainm a roghnaigh Khomeini.
Cruthaíodh an eagraíocht le tacaíocht ó 1,500 oiliúnóir de chuid Chór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí, agus thug sí grúpaí éagsúla Siacha sa Liobáin le chéile in eagraíocht aontaithe amháin chun an fód a sheasamh in aghaidh ghabháil Iosrael ar Dheisceart na Liobáine. Sa bhliain 1985, le linn Chogadh Cathartha na Liobáine, d'fhoilsigh Hezbollah forógra a shonraigh a phríomhaidhm mar “na Meiriceánaigh, na Francaigh agus comhghuaillithe dá gcuid a dhíbirt e as an Liobáin chun deireadh a chur leo ar ár dtalamh”.
Ó 1985 go 2000, ghlac Hezbollah páirt i gCoimhlint Dheisceart na Liobáine in aghaidh Arm Dheisceart na Liobáine (SLA) agus Arm Iosrael (IDF), agus throid sé arís in aghaidh an IDF i gCogadh na Liobáine in 2006. Le linn na 1990idí, d’eagraigh Hezbollah óglaigh chun troid ar son Arm Phoblacht na Boisnia agus na Heirseagaivéine le linn Chogadh na Boisnia.
Ó 1990 i leith, tá Hezbollah ag glacadh páirte i bpolaitíocht na Liobáine, i bpróiseas a dtugtar “Liobáiniú Hezbollah” air. Ghlac sé páirt ina dhiaidh sin i rialtas na Liobáine agus chuaigh sé isteach i gcomhghuaillíochtaí polaitiúla.
Tar éis agóidí na Liobáine in 2006–2008, cruthaíodh rialtas aontachtach náisiúnta in 2008, agus bhuaigh Hezbollah agus a chomhghuaillithe sa fhreasúra 11 as 30 suíochán comh-aireachta, rud a thug cumhacht crosta dóibh. I mí Lúnasa 2008, ghlac comh-aireacht nua na Liobáine d'aon toil le dréachtráiteas polasaí a d'aithin go bhfuil Hezbollah ann mar eagraíocht armtha agus a chosain a cheart chun “tailte faoi fhorghabháil a shaoradh nó a aisghabháil” (Feirmeacha Shebaa mar shampla). Tá Hezbollah ina chuid de Chomhghuaillíocht 8 Márta a sheasann i gcoinne Chomhghuaillíocht 14 Márta.
Ó 2012 i leith, throid Hezbollah i gcogadh cathartha na Siria i gcomhar le rialtas na Siria in aghaidh an fhreasúra, gluaiseacht a ndearna Hezbollah cur síos uirthi mar phlota Síónach chun a chomhghuaillíocht le Bashar al-Assad in aghaidh Iosrael a scriosadh. Idir 2013 agus 2015, sheol an eagraíocht saighdiúirí go dtí an tSiria agus an Iaráic chun mílístí áitiúla a thraenáil ina dtroid i gcoinne an Stáit Ioslamaigh. In olltoghchán na Liobáine 2018, bhuaigh Hezbollah 12 shuíochán agus bhuaigh a chomhghuaillíocht an toghchán ina iomláine trí 70 as 128 suíochán a bhaint amach.
Thosaigh coimhlint nua sa bhliain 2023/2024.
Ní dhearna Hezbollah dí-armáil tar éis d'Iosrael tarraingt siar ó Dheisceart na Liobáine, rud a sháraigh rún 1701 ó Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe. Ó 2006, d'fhás neart míleata an ghrúpa go suntasach, sa mhéid is go raibh a eite pharaimíleatach níos láidre ná Arm na Liobáine. Déantar cur síos ar Hezbollah mar “stát laistigh de stát”, agus sa lá atá inniu ann, tá suíocháin aige i rialtas na Liobáine, tá stáisiún raidió agus stáisiún teilifíse satailíte aige, agus seolann sé go leor saighdiúirí chun páirt a ghlacadh i gcoinbhleachtaí taobh amuigh den Liobáin.
Faoi láthair, faigheann Hezbollah oiliúint mhíleata, airm, agus airgead ón Iaráin, agus tacaíocht pholaitiúil ón tSiria, cé go ndearna nádúr seicteach an chogaidh sa tSiria dochar do dhlisteanacht Hezbollah i measc na Sunnaíoch. Faigheann Hezbollah tacaíocht láidir ó Mhoslamaigh Shiacha na Liobáine, ach ní aontaíonn go leor Moslamach Sunnaíoch lena spriocanna. Tá tacaíocht ag Hezbollah i roinnt ceantar Críostaí sa Liobáin freisin.
Tá an Hezbollah, nó an eite mhíleata amháin, ainmnithe mar eagraíocht sceimhlitheoireachta ag roinnt tíortha, an tAontas Eorpach san áireamh, agus, ó 2017, ag formhór na mballstát de Léig na nArabach freisin, seachas an Liobáin féin, áit a bhfuil Hezbollah ar cheann de na páirtithe polaitíochta is láidre sa tír, agus an Iaráic.
Is é UNIFIL Fórsa Eatramhach na Náisiún Aontaithe sa Liobáin (Araibis: يونيفيل‎, Eabhrais: יוניפי״ל‎) nó United Nations Interim Force in Lebanon (Araibis: قوة الأمم المتحدة المؤقتة في لبنان‎, Eabhrais: כוח האו"ם הזמני בלבנון‎). Is réimse é ina bhfuil obair uasal déanta le fada ag comhaltaí d'Óglaigh na hÉireann.
De réir na tuairisce san Irish Examiner in 2018, sna 1980idí, bhíodh nós ag na saighdiúirí as Éirinn iompú ar an nGaeilge chun an dallamullóg a chur ar Hezbollah agus ar a chéilí comhraic, Fórsaí Cosanta Iosrael, a bhíodh ag iarraidh cúléisteacht leis na teachtaireachtaí ina seolaidís eolas íogair rúnda.