Kabupatén Cianjur

Kabupatén Cianjur (aksara Sunda:ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮎᮤᮃᮔ᮪ᮏᮥᮁ) nyaéta salah sahiji kabupatén di Propinsi Jawa Kulon, Indonésia. Ibukotana nyaéta Cianjur. Kabupatén ieu wawatesan jeung Kabupatén Bogor jeung Kabupatén Purwakarta di lebah kalér, Kabupatén Bandung jeung Kabupatén Garut di beulah wetan, Samudra Hindia di lebah kidul, sarta Kabupatén Sukabumi di lebah kuloneunnana.
Visi Pamaréntah Kabupatén Cianjur nyaéta: "Cianjur Leuwih Maju jeung Religius”
Misi Pamaréntah Kabupatén Cianjur nyaéta:
Kabupatén Cianjur sacara géografis dina koordinat 106o 42'- 107 o 25 'Bujur Timur jeung 6 o 21'-7 o 25' Lintang Selatan, jeung aya dina ketinggian 7-2.962 mdpl jeung aya dina kemiringan 0-40%.
Batas wilayah Kabupaten Cianjur nyaéta :
wilayah Kabupatén Cianjur miboga 32 kacamatan kalawan legana kurang leuwh 361.434,98 ha jeung kacamatan anu mibanda wilayah panglegana nyaéta Kacamatan Cidaun kalawan luas 29,551,23 ha. Luas lahan di kabupaten Cianjur taun 2015 nyaéta 350.148 ha anu diwangun tina lahan sawah jeung lahan lain sawah. Luas lahan sawah nyaéta 65.782 ha jenug aya panurunan tina taun 2014 nyaéta 65.909 ha. Hal ieu disababkeun ku ayana penurunan luas lahan sawah di Kacamatan Gekbrong jeung Sukaluyu. Samentawis éta, luas lahan lain sawah nyaéta 284.336 ha aya kanaékan ti taun 2014 nyaéta 284.239 ha. Kanaékan éta kira-kira ku ayana kanaékan luas lahan lain sawah di kacamtan Campakamulya jeung Cikadu. Lahan sawah panggedéna aya di wilayah Kecamatan Kadupandak, Pagelaran, Agrabinta jeung Cibeber.
Kabupatén Cianjur ngawengku 32 kacamatan, nu dibagi deui kana 354 désa jeung 6 kalurahan. Pusat pamaréntahannana di Kacamatan Cianjur.
Wewengkon Cianjur umumna mangrupa pagunungan, iwal ti sabagian basisir kidul nu mangrupa dataran handap nu henteu lega. Walungan pangpanjangna nyaéta Walungan Cibuni anu ngamuara ka Samudra Hindia.
Lahan-lahan pertanian tutuwuhan pangan jeung hortikultura, peternakan, perikanan, perkebunan jeung kahutanan nyaéta sumber kahirupan pikeun masarakat Cianjur umumna. Éta kaayaan téh dirojong ku sakitu lobana walungan-walungan gedé jeung leutik anu bisa dimangpaatkeun minangka sumber daya pengairan lahan tatanén.
Tina lega wewengkon kabupatén Cianjur 350.148 Ha, di antarana dimangpaatkeun pikeun hutan produktif jeung konsérvasi 83.034 Ha(23,71%), lahan tatanén baseuh 58,101 Ha (16,59 %), lahan tatanén garing jeung tegalan 97.227 Ha (27,76 %), lahan perkebunan 57.735 Ha (16,49 %), lahan ngangon/pakarangan 3.500 Ha (0,10 %), tambak/balong 1.239 Ha (0,035 %), lahan imah-imah/pakarangan 25.261 Ha (7,20 %) jeung lahan pikeun nu lianna 22.483 Ha (6.42 %)
Dina naskah-naskah Sunda kuna teu kacaturkeun ayana wewengkon anu ngaranna Cianjur ngan sahenteuna aya sababaraha patempatan di wewengkon Cianjur harita anu kiwari masih bisa dipikawanoh, di antarana Gunung Agung (Gunung Gedé), Citarum, Cisokan, jeung Ciranjang
Iwal ti patempatan kasebut, ogé aya hiji ruruntuk wangunan buhun di wewengkon pakidulan Cianjur nyaéta di kacamatan Agrabinta anu dianggap minangka ruruntuk hiji karajaan buhun. Ngeunaan hal ieu, dina naskah Pangéran Wangsakerta disebutkeun hiji wewengkon di lebah kidul karajaan Salakanagara Tanjung Kidul anu dayeuhna di Agrabintapura. Éta wewengkon téh dipingpin ku salah sahiji adi Déwawarman, Raja Salakanagara, nyaéta Swita Liman Sakti. Agrabinta ogé disebutkeun dina naskah Wangsakerta minangka salah sahiji tina 44 wewengkon kakawasaan karajaan Tarumanagara nalika dipingpin ku Raja Wisnuwarman.
Dalah ceuk saurang ahli arkéologi jeung kasajarahan Sunda buhun mah di Cianjur téh aya hiji situs nu mangrupa pangreureuhan pamungkas tokoh Bujangga Manik dina hirupna, nyaéta di patempatan anu kiwari katelah situs Gunung Padang di wewengkon pakidulan Cianjur.
Sanajan kitu, ari situs Gunung Padang ceuk hasil panalungtikan sababaraha ahli arkéologi jeung géologi mah geus nyampak ti saméméh jaman Hindu-Budha, atawa kira-kira puluhan rébu taun ka tukang dina jaman mégalitikum. Ieu hal téh ngandung harti yén mangrébu-rébu taun ka tukang di wewengkon anu kiwari disebut Cianjur téh geus aya kahirupan manusa kalawan boga pangaweruh luhur anu geus bisa nyieun wangunan sakitu agréngna, nu numutkeun hasil ngabanding-banding jeung situs sarupa di Asia Tenggara mah, ieu situs téh mangrupa situs mégalitikum panggedéna.
Upama ditilik tina tapel wates wewengkon Cianjur kiwari lebah wétan nyaéta walungan Citarum, numutkeun katerangan nu kacatet dina Naskah Wangsakerta Cianjur kungsi aya dina kakawasaan sababaraha karajaan Sunda-Hindu, di antarana karajaan Salakanagara, karajaan Tarumanagara, karajaan Sunda jeung karajaan Pajajaran. Ieu hal téh diwuwuhan ku bukti ayana sababaraha situs anu aya arcaan atawa ciri lian anu nandakeun kapercayaan Hindu-Budha harita di sababaraha pasir nu sumebar di wewengkon Cianjur kayaning situs Pasir Gada, situs Pasir Pogor, situs Gunung Putri, situs Kampung Kuta jrrd..
Taun 1529 Talaga direbut ku Cirebon ti nagara Pajajaran, dina raraga nyebarkeun agama Islam. Ti harita rahayat Talaga loba nu ngagem agama Islam, tapi raja-rajana mah ngagem kénéh agama karuhunna, nyaéta agama Hindu. Anapon raja-rajana téh nyaéta:
Sunan Ciburang kagungan putra Aria Wangsa Goparana. Aria Wangsa Goparana téh nu ngamimitian lebet Islam di antara kulawargana. Ku sabab teu disatujuan ku nu jadi kolot, kapaksa Aria Wangsa Goparana ninggalkeun karaton Talaga tuluy angkat ka Sagarahérang. Di dieu Aria Wangsa Goparana ngadegkeun nagari (sansk = désa, Bld = negorij).
Ku sabab Talaga direbut ku Cirebon ti taun 1529, rahayat Talaga disebut ogé rahayat Cirebon. Ku kituna, daérah Sagarahérang rahayatna disebut rahayat Cirebon. Aria Wangsa Goparana tilar dunya dina tungtung abad ka ka-17, dimakamkeun di kampung Nangkabeurit, kacamatan Sagarahérang, kabupatén Purwakarta. Turunanana nyaéta:
Aria Wangsa Goparana satuluyna nurunkeun katurunan nu mibanda gelar Wira Tanu jeung Wira Tanu Datar sarta rundayanana. Anakna nu kahiji, Djayasasana, sanggeusna sawawa ninggalkeun Sagarahérang ka Cijagang. Taya katerangan nu leuwih écés perkara pindahna Djayasasana. Tapi aya sababaraha data nu bisa dipaké pikeun ngira-ngira waktu pindahna Djayasasana, di antarana:
Kamandang di handap dipairan ku de Haan kalawan alesan yén Cianjur harita mah can aya, aya dina sajarah sotéh taun 1678, nyaéta dina surat bupati Sumedang ka VOC (D.20 Januari 1678). Pamanggih de Haan kurang leuwih jiga kieu:
Satuluyna de Haan nétélakeun:
Atra di dieu yén pamanggih de Haan museur kana dipakéna ngaran Cianjur. Ceuk pamanggih de Haan mah dipakéna ngaran Cianjur téh gurunggusuh teuing harita mah. Cianjur can aya dina sajarah. Tapi sok sanajan ngaran Cianjur can dipaké, lain hartina yén dina kanyataan Cianjur téh acan ngadeg. Bisa waé cianjur téh geus aya, ngan nu kacatet data sajarah beunang Walanda mah dina D.20 Januari 1678.
Nu perlu diperhatikeun ogé, yén de Haan teu méré pairan ngeunaan sensus nu dilaksanakeun ku Puspawangsa. Kunaon ieu sénsus téh dianggap penting? Ku sabab ku ayana sénsus Puspawangsa ka masarakat nu dipingpin ku Djayasasana, ngabuktikeun yén rahayat Djayasasana geus aya jeung matuh di; sebut waé daérah “X”, nalika dilaksanakeun sénsus. Jeung ieu sénsus téh diayakeun kurang leuwih taun 1655 di daérah “X”. Sakumaha de Haan nétélakeun:
Dina katerangan di luhur, dé Haan ogé ngahaminan ayana kolonisasi rahayat Djayasasana, samalah numutkeun de Haan, meureun kolonisasi nu dimaksud téh lain ti Cirebon. Sunan Tegal Wangi nyepeng kakawasaan ti 1645-1677 jeung Wiradadaha I taun 1614 – 1674. Atuh saupama kitu mah sénsus Puspawangsa téh mémang lumangsung di daérah “X” dina taun + 1655.
Bisa dicindekkeun yén Djayasasana geus matuh di daérah “X” ti saméméh taun dilaksanakeunna sénsus taun 1655. hasil sénsus Puspawangsa nuduhkeun aya 1100 urang atawa + 300 umpi, mangrupa hiji kumpulan masarakat anu dina basa walanda disebutna volkgemeenschap kalawan Djayasasana minangka pingpinanana. Saréngséna diitung ku Puspawangsa, 200 rahayat Djayasasana diparéntah ku Mataram ngajagaan wates kulon. Senapatina Djayasasana. Ti harita Djayasasana disebut Wira Tanu, nu mibanda harti senapati. Rahayat (cacah)-na disebut ogé cacah Wira Tanu.
“Daérah “X” aya di antara Cisadané jeung Citarum, nu ku Jan Pieterszoon Coen mah asup yurisdiksi Batavia, sok sanajan anggapanna ngan sapihak. Ku kituna, daérah “X” jadi bagian pikeun nahan serangan ka Batavia. Daérah “X” téh asup kénéh kana wengkuan kakawasaan Mataram, ngan ku sabab tempatna pangjauhna ti Puseur Dayeuh Mataram, kakawasaan Mataram téh ngan karasa hawar-hawar. Katurug-turug nalika daérah “X” dina taun 1652 dipasrahkeun hak pakaina ka VOC, antukna kakawasaan Mataram beuki nyirorot baé. Préténsi Mataram ka daérah “X” nyirorot pisan nepika level 0 nalika taun 1677, ku sabab dumasar kana kontrak Mataram jeung VOC tanggal 25 Februari 1677.
Terus kumaha atuh jeung rahayat Wira Tanu anu tadi kasabit-sabit salila kurang leuwih 30 taun nyaéta antara taun 1655 - 1584? Ku lantaran kakawasaan Mataram nyirorot, Pasualan-pasualan sosial saperti bencana alam, wabah kasakit, jeung utamana perang téh teu karandapan nepika rahayat Wira Tanu bisa mekar. Jumlah rahayatna nambahan + jadi 2000 urang. Wira Tanu disebut ogé Dalem (wld = regent) dumasar kana jumlah masarakat nu dipingpinna. Éta hal ditétélakeun dina D. 24 Januari 1680, jadi saméméhna ogé Wira Tanu téh geus mingpin “regentschap” (satuan wilayah satingkat pedaleman atawa kabupatén).
Eusi D. 24 Januari 1680 nyaéta saperti kieu:
Aya sababaraha catetan penting tina katerangan di luhur:
Perlu ditandeskeun, yén mangsa harita kakawasaan wira Tanu diangkat sacara sosial ku masarakatna, jadi moal aya bungkeuleukan surat kaputusana, upamana ti pihak VOC atawa Mataram. Kakawasaan Wira Tanu harita ngawengku +14 Negorij nu biasa disebut umbul atawa cutak. Ku kituna, turunan Wira Tanu nu ka hiji (Wira Tanu II) satuluyna jadi ahli waris dalem anu kadua, tapi anu mimiti dina mangsa kakawasaan VOC sacara de facto jeung de jure Walanda taun 1691 – 1707.
Cianjur mibanda falsafah nu katelah ngaos, mamaos, jeung maénpo anu ngingetkeun balaréa kana 3 (tilu) aspék kaparipurnaan hirup.
Jumlah Pagawé Nagari Sipil (PNS) di Kabupatén Cianjur taun 2021 nyaéta 10.170, kalawan 5.054 pagawé lalaki jeung 5.116 pagawé awéwé. Ditempo tina tingkat péndidikanna, PNS di pamaréntah Kabupatén Cianjur lolobana lulusan sarjana/sadarajat lobana 7.803 urang (76,72%), lulusan diploma III aya 999 urang, lulusan diploma I/II 412 urang, lulusan SMA/sadarajat 837 urang, lulusan SMA/sadarajat 837 urang, sarta lulusan SMP 91 urang, jeung lulusan SD aya 28 urang. PNS pamaréntah Kabupatén Cianjur lolobana awéwé kalawa jumlahna 5.116 urang (50,30%) sarta pagawé lalaki jumlahna 5.054 urang (49,70%).
Jumlah anggota DPRD Kabupatén Cianjur lobana 50 urang, rincianna 41 urang lalaki (82%) jeung 9 urang awéwé (18%). Di handap ieu daptar anggota DPRD jeung partéina taun 2020:
Jumlah Satuan Perangkat Daerah di Pamarentah Kabupaten Cianjur nyaéta:
Jumlah pangeusi Kabupatén Cianjur taun 2019-2021 nyaéta:
Laju tumuwuhna pangeusi taun 2019-2010 gedéna 3,33% jeung tumuwuhna di taun 2020-2021 nyaéta 2,92%.
Gegekna jumlah pangeusi di Cianjur teu rata, nyaéta:
Pengeusi Kabupatén Cianjur lolobana budak ngora/d
asa dina umur produktip 15-64 taun anu lobana 1.716.902 urang atawa 43,09%. Kacamatan Cianjur miboga jumlah pangeusi panglobana (7,18%), sedengkeun Kacamatan Campaka miboga jumlah pangeusi pangsaeutikna (0,96). Kacamatan Cianjur ogé jadi kacamatan anu paling padet nyaéta 6.693 jalma/km2, ngaleuwihan rata-rata kapadetan pangeusi di Kabupatén Cianjur anu gedéna 674 jalma/km. Sedengkeun kapadetan paling handap aya di Kacamatan Naringgul anu jumlahna 160 jalma/km.
Pangeusi kabupatén Cianjur katelah minangka masarakat réligius anu mayoritas pangeusina ngagem agama Islam nu ngahontal angka 98 %, ana pon pangeusi non muslim ngahontal 2 %, anu wincikanna:
Angka Partisipasi Kasar SMTA ngahontal 11,98 %
Jumlah sakola di Kabupatén Cianjur taun 2021 aya 4.097 diwangun ku 1.396 sakola negeri jeung 2.701 sakola swasta. Di handap ieu jumlah sakola di Kabupatén Cianjur:
Di handap ieu sababaraha hiji paguron luhur anu aya di Kabupatén Cianjur:
Angka kasakitan masarakat Kabupatén Cianjur taun 2021 nyaéta 14,86%, anu hartina tina sataun éta aya 14,86% pangeusi anu gering. Aya 3.778 urang tanaga kaséhatan anu aya di Cianjur. Lolobana perawat anu lobana 1.691 urang jeung bidan anu lobana 1.367 urang.
Fasilitas kaséhatan taun 2021 di Kabupatén Cianjur dirojong ku 5 rumah sakit umum anu sumebar di opat kacamatan, 39 puskésmas, 218 doktér, 184 urang tanaga kafarmasian, 50 dokter huntu, jeung 122 tanaga gizi jeung ahli kaséhatan lingkungan.
Daptar rumah sakit jeung puskésmas di Kabupaten Cianjur:
Ibukota kabupatén Cianjur diliwatan ku jalan nasional (Jakarta-Bogor-Bandung), sarta jalur karéta api Jakarta-Bogor-Sukabumi-Cianjur. Pikeun ka Cianjur bisa ngaliwatan jalan darat, upama ti Jakarta bisa ngaliwatan jalur Puncak, jalur Sukabumi atawa jalan alternatif ngaliwatan Jonggol.
Objék wisata nu aya di Cianjur di antarana: