Cúcabarra

Is cruidíní crainn talún iad na cúcabarraí ar baill den fhine Alcedinidae agus den ghéineas Dacelo iad. Tá an cruidín seo de bhunadh na hAstráile agus na Nua-Ghuine agus bíonn siad idir 28 agus 47 cm (11 agus 19 orlach) i bhfad le meáchan thart faoi 300 g (11 unsa). Is focal iasachta é ainm an éin seo ón Wiradjuri guuguubarra ar onamataipé dá ghlao í. Úsáidtear glao gáiriteach an éin seo atá ard agus sainiúil go forleathan mar mhaisíocht fuaime stoc i gcás a mbíonn díthreabh na hAstráile nó dufair thrópaiceach á cur i láthair agus is forleithne atá sí i seanscannán amhail The Lost World: Jurassic Park agus The Wizard of Oz.
Aimsítear an cruidín seo i ngnáthóga amhail foraoisí taise agus sabhána tur chomh maith le háiteanna uirbeacha le crainnte arda nó in aice le huisce reatha. Cé gur baill den fhine níos forleithne "cruidíní" iad, ní bhaineann na cúcabarraí go dlúth le huisce.
Thug an zó-eolaí Sasanach William Elford Leach an géineas Dacelo isteach sa bhliain 1815. Is é an cúcabarra gáiriteach eiseamlár an speicis seo. Is anagram é ainm an ghéinis Dacelo de alcedo arb é an focal Laidine ar an chruidín. Fuair staidéar móilíneach a foilsíodh sa bhliain 2017 amach go raibh an géineas Dacelo, mar a leagadh amach, paraifiliginiteach. Rinneadh an cúcabarra sluasaid-ghobach a rangú sa ghéineas monaichineálach Clytoceyx sula rinneadh é a athrangú sa ghéineas Dacelo mar gheall ar fhianaise paraifíliginiteach.
Féadfar cúig speiceas cúcabarra a aimsiú san Astráil, sa Nua-Ghuine agus sna hOileáin Arúacha:
Is iomaitheoirí díreacha iad na speicis gháiriteacha agus ghormeiteacha sna háiteanna a fhorluíonn a raonta gnáthaithe, rud nach bhfuil coitianta i measc speicis gharghaolta. Tugann sé seo le fios gur in iargúltacht a d'éabhlóidigh an dá speicis seo, b'fhéidir le linn tréimhse a raibh an Astráil agus an Nua-Ghuine níos faide amach óna chéile.
Glaonn muintir na Kamilaroi/Gamilaraay agus na Wiradjuri ”guuguubarra” ar an chúcabarra gháiriteach. Is de bhunadh mórthír na hAstráile Thoir é .
Tá cúcabarraí démhorfach ó thaobh a ngnéasanna de. Is furasta é seo a fheiceáil sna speicis ghormeiteacha agus tarr-ruadhonna toisc eireabaill ghorma a bheith ar fhireannaigh agus eireabaill ruadhonna a bheith ar bhaineannigh.
Ainmhithe feoiliteacha iad na cúcabarraí go príomha a itheann lucha, nathracha, feithidí, reiptílí beaga agus óga éan eile. Murab ionann is cruidíní eile, ní minic a itheann cúcabarraí éisc, cé go dtógfaidh siad éisc órga ó locháin ghairdín má bhíonn an deis acu. Beathaítear le bia atá oiriúnach d'éin chreiche i ngairdíní ainmhithe iad.
Cé go nglacfadh formhór éan le dáileacháin bia ó láimh agus go dtógfaidís feoil ó fhulachtaí, ní mholtar iad a bheathú le mairteoil mhionaithe nó le bia peata toisc nach bhfuil a ndóthain cailciam ná gairbhseach iontu.
Is minic a fheictear cúcabarraí ar feitheamh dá gcreacha ar línte tarchuir leictreachais agus ar ghéaga ísle crainnte. Tumamn siad síos nuair a fheiceann siad a gcuid creiche agus beireann siad greim air lena ngoba láidre. Má tá an chreach beag go leor íosfar ina iomlán í, ach mura bhfuil, buaileann an cúcabarra í in aghaidh crann nó na talún chun í a bhogadh ar mhaithe le hithe níos éasca.
Tá siad cosantach faoina bhfearann, seachas an cúcabarra tarr-ruadhonn a bhíonn cónaí orthu lena n-óga ón aimsir díreach caite. Marcálann siad a bhfearann go minic trí chasadh a gceiliúir.
Cuimsíonn réim bia na gcúcabarraí laghairteanna, nathracha nimhe, froganna, creimirí, ciaróga, péisteanna, feithidí agus mamaigh bheaga eile.
Tá cónaí orthu i gcoillte scléirifillí agus i bhforaoisí oscailte, i ngach mór aon áit le crainnte atá mór go leor chun neadacha a thógáil agus áiteanna creiche oscailte. Tá líon na gcúcabarraí g dul in éag de dheasca creachadóirí, easpa creiche agus na timpeallachta.
Liostaítear chuile speicis cúcabarra mar speicis is lú imní. Cosnaíonn dlí na hAstráile éin dhúchasacha na hAstráile, na cúcabarraí ina measc.
Tá fuaim shainiúil an chúcabarra gháiritigh an-chosúil le gáire an duine daonna agus baintear úsáid fhorleathan aisti in léiriúcháin scannánaíochta agus teilifíse agus in marcaíochtaí áirithe i bpáirc shiamsaíochta théama Disney, beag beann ar shuíomhanna na ndufairí san Afraic, san Áise nó i Meiriceá Theas. Tá cúcabarraí le feiceáil in roinnt cluichí ríomhaire amhail Lineage II, Battletoads agus World of Warcraft. Tá carachtar Astrálach le feiceáil sa tsraith theilifíse Splatalot! darb ainm "Kookaburra" a bhfuil feisteas le sciatháin mhaisiúla amhail clúmh an éin agus gáire ardairde sainiúil air. Ceann den trí shonóg a roghnaíodh do Chluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2000 in Sydney ab ea 'Olly an Cúcabarra'. Ba iad 'Millie an tEicidneach' agus 'Syd an Platapas' an dá shonóg eile. Baineadh úsáid as ceiliúr an chúabarra darb leasainm "Jacko" mar théama oscailte stáisiúin Raidió ABC agus craoltaí thar lear Raidió na hAstráile.
Brooke Nicholls; Dorothy Wall (illus.) (1933). Jacko, the Broadcasting Kookaburra — His Life and Adventures. Sydney: Angus & Robertson.