Odessa

Odessa (kwa Kiukraine: Оде́са) ni jiji na bandari muhimu kusini magharibi mwa Ukraini. Ni makao makuu ya Mkoa wa Odessa. Jiji hilo liko kwenye mwambao wa Bahari Nyeusi.
Idadi ya wakazi ilihesabiwa kuwa 1,016,000 mwaka 2021.
Wagiriki wa Kale waliwahi kujenga hapa mji uliogunduliwa na wanaakiolojia.
Hakuna habari za uhakika zaidi hadi karne za kati, wakati mwambao wa kaskazini wa Bahari Nyeusi ulitawaliwa na Watartari, wasemaji wa lugha za Kiturki. Mtawala wao wa Krim alijenga hapa ngome na mji mnamo 1440 kwa jina la Hacibey. Tangu mwaka 1529 ngome na bandari hiyo ilikuwa sehemu ya Milki ya Osmani kwa jina la Khadjibey.
Katika vita ya Urusi dhidi ya Waosmani ya miaka 1787–1792 ilivamiwa na Warusi na kuwa sehemu ya Milki ya Urusi .
Mwaka 1794 malkia Katharina II wa Urusi aliamuru mji wa kisasa kujengwa penye ngome ya kale na kuufanya kitovu cha "Urusi Mpya", mkoa ulioanzishwa katika maeneo yaliyotwaliwa kutoka kwa Waosmani. Mji huo ulipangwa na kupanua kufuatana na ramani iliyoandaliwa na mhandisi Mholanzi Frans de Vollan.
Mwaka 1795 jina la Kiturki lilibadilishwa kuwa Odessa kwa kumbukumbu ya koloni la Wagiriki wa Kale katika eneo hili. Malkia Katharina alimteua mkabaila Mfaransa Duc de Richelieu, aliyewahi kukimbia mapinduzi ya Ufaransa, kuwa gavana wa Odessa. Huyu alisimamia ujenzi wa mji mpya na kuurembesha. Majengo mengi ya kipindi kile hufanana na usanifu wa nyumbaUfaransa na Italia.
Odessa ilikua haraka kwa sababu mwaka 1817 ilikuwa "bandari huru" ambako wafanyabiashara waliruhusiwa kuingiza bidhaa kutoka nje bila kulipa kodi ya forodha. Ilikuwa bandari muhimu ya Urusi kwenye bahari isiyo na baridi - tofauti na bandari za kaskazini ya Urusi- na kufaa kwa biashara ya kuuza nje nafaka zilizozalishwa kwa wingi kusini mwa Urusi.
Mwaka 1866 mji uliunganishwa na njia ya reli kwenda Kiev.
Katika karne ya 19 Odessa ilikuwa mji wa nne kwa ukubwa katika Milki ya Urusi, baada ya Moscow, Sankt Peterburg na Warsaw.
Katika karne ya 19 Wayahudi wengi kutoka sehemu za Poland walihamia Odessa. Mnamo mwaka 1900 theluthi moja ya wakazi walikuwa Wayahudi. Sehemu ya Wakristo Waorthodoksi waliwachukia na kulikuwa mara kadhaa na mashambulio dhidi ya Wayahudi zilizoitwa pogromu.
Mnamo mwaka 1905 Odessa iliona ghasia ya wanamaji wa manowari Potemkin dhidi ya serikali ya kifalme; ghasia hii ilifuatwa na pogromu kubwa dhidi ya Wayahudi wa mji. Sehemu ya Wayahudi hao walianza kuhama Odessa na wachache walitafuta makazi mapya huko Palestina .
Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, Odessa ilikuwa sehemu ya jamhuri mpya ya Ukraini katika Umoja wa Kisovyeti.
Kwenye Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Odessa ilivamiwa na majeshi ya Ujerumani na Romania kwenye mwaka 1941. Katika miezi 6 ya utawala wa Wajerumani na Waromania, asilimia 80 ya Wayahudi wa Odessa waliuawa. Maadui walifukuzwa mjini katika Aprili 1944. Majengo mengi yaliharibika lakini serikali iliongoza matengenezo ya mji kufuatana na mfano wa awali katika miongo baada ya vita.
Mnamo 1991, baada ya kuporomoka kwa ukomunisti na Umoja wa Kisovyeti, Odessa ilikuwa mji wa Ukraini mpya iliyojitegemea.
Leo Odessa ni jiji la karibu watu milioni 1.1. Viwanda vya jiji ni pamoja na ujenzi wa meli, kusafisha mafuta, kemikali, utengenezaji wa madini na usindikaji wa chakula. Odessa pia ni msingi wa Jeshi la majini la Ukraini na bandari ya uvuvi. Inajulikana pia kwa soko lake kubwa la nje, Soko la Saba-Kilomita.
Uchumi wa Odessa unatokana na nafasi yake kuwa bandari muhimu. Mawasiliano ya meli hayasumbuliwi na barafu. Iko karibu na midomo ya mito mikubwa kama Dnepr, the Bug, Dnestr na Danubi inayowezesha usafirishaji wa bidhaa kwenda nchi za bara.
Wakati wa Umoja wa Kisovyeti, Odessa ilikuwa bandari iliyoshughulika mizigo mingi ya nchi. Bandari huwa na vitengo vya kupokea na kupakua mafuta na gesi, mizigo mikavu na abiria. Mwaka 2007 bandari ya Odessa ilishughulika tani 31,368,000 za mizigo.
Bandari hii ni pia nyumbani kwa wanamaji wa Ukraini.
Mawasiliano ya reli ni muhimu kwa usafirishaji kutoka au kwenda bandarini.
Takriban asilimia 5 za uzalishaji wote wa tasnia ya Ukraini unatokea hapa.
Lugha ya kwanza inayozungumzwa ni Kirusi pamoja na Kiukraini ambacho ni lugha rasmi nchini. Jiji ni mchanganyiko wa mataifa na makabila mengi, pamoja na Waukraini, Warusi, Wayahudi, Wagiriki, Wamoldova, Wabulgaria, Waarmenia na Waturuki.