Монголын Газрын тос боловсруулах үйлдвэр

Монгол Улсын Засгийн газар 2016-2020 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөртөө газрын тос боловсруулах үйлдвэр байгуулах зорилт дэвшүүлж, Засгийн газрын 2017 оны 59 дүгээр тогтоолоор Бүгд Найрамдах Энэтхэг Улсын Засгийн газрын хөнгөлөлттэй зээлээр Дорноговь аймгийн Алтанширээ сумын нутагт жилд 1.5 сая тонн газрын тос боловсруулах хүчин чадал бүхий “Газрын тос боловсруулах үйлдвэр (ГТБҮ) барих” төслийг хэрэгжүүлэхээр шийдвэрлэсэн. Уг төслийг хэрэгжүүлэх үүрэг бүхий “Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК нь 2017 оны 4 дүгээр сард Засгийн газрын 2017 оны 92 дугаар тогтоол, Төрийн өмчийн бодлого, зохицуулалтын газрын 2017 оны 108 дугаар тогтоолоор байгуулагдсан. Засгийн газрын 2018 оны 323 дугаар тогтоолоор “Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК-ийн төрийн өмчийн хувьцаа эзэмшигчдийн эрхийг хэрэгжүүлэгчээр УУХҮЯ-ыг тогтоож байсан бөгөөд Засгийн газрын 2023 оны 82 дугаар тогтоолоор компанийн хувьцаа эзэмшигчийн эрхийг хэрэгжүүлэгчээр “Эрдэнэс Монгол” ХХК-ийг тогтоосон. Компанийн эрх барих дээд байгууллага нь Төлөөлөн удирдах зөвлөл юм.
Улс орны хөгжлийн хөдөлгөгч хүч, эдийн засгийн үндсэн тулгуурын нэг болох нефть-химийн аж үйлдвэрийг хөгжүүлнэ.
Эх орныхоо газрын тосыг боловсруулж, эдийн засгаа түлш шатахууны хараат байдлаас гарган орчин үеийн газрын тос боловсруулах үйлдвэр байгуулах иж бүрэн төслийг амжилттай хэрэгжүүлнэ.
Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн нарийвчилсан ТЭЗҮ-ийг УУХҮЯ-ны Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөл хүлээн авсан.
“Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК-ийн дүрэмд Төлөөлөн удирдах зөвлөлийг төрийн төлөөллийг хэрэгжүүлэгч гишүүн, хараат бус 4 гишүүн, нийт 9 гишүүнтэй байхаар тусгасан.
Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн алба хороод:
“Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК нь Газрын тос боловсруулах үйлдвэр, Түүхий тос дамжуулах хоолой, үйлдвэрийн гаднах дэд бүтцийн байгууламжууд, “Газрын тосны үйлдвэрийн хотхон” байгуулах төслүүдийг хэрэгжүүлж байна. Түүнээс гадна газрын тосны дээш урсгал болох хайгуул, ашиглалтын чиглэлээр үйл ажиллагаа эхлүүлэхээр ажиллаж байна. “Газрын тос боловсруулах үйлдвэр байгуулах төсөл”-ийг үе шаттайгаар хэрэгжүүлж, төлөвлөлт, инженерчлэлээс бүтээн байгуулалтын үе шатанд 2021 онд шилжүүлж, эхний багц ажлыг 100 хувь дуусган 2024 онд Улсын комисст бүрэн хүлээлгэж өгөөд байна.
“Газрын тос боловсруулах үйлдвэр байгуулах төсөл”-ийн бүтээн байгуулалтыг дэд бүтцийн дараалал, барилга байгууламж тус бүрийн төвөгшил болон инженерчлэлийн ажилд зарцуулагдах хугацааг тооцсоны үндсэн дээр дараах 4 хэсэгт хуваан гүйцэтгэж байна.
(EPC - Инженерчлэл, худалдан авалт, барилга угсралт)
ГТБҮ-ийн бүтээн байгуулалтын Төслийн Менежментийн зөвлөх (ТМЗ)-өөр БНЭУ-ын төрийн өмчит “Engineers India Limited” компани, EPC 01 багц ажлын ерөнхий гүйцэтгэгчээр БНЭУ-ын “Kalpataru Projects International Limited” (JMC) компани, EPC 02, 03 ба 04 багц ажлуудын ерөнхий гүйцэтгэгчээр БНЭУ-ын “Megha Engineering & Infrastructure Limited” компани, Газрын тос дамжуулах хоолойн ерөнхий гүйцэтгэгчээр БНХАУ-ын “Norinco International Limited” компани тус тус ажиллаж байгаа ба Инженерийн нарийвчилсан зураг төсөл боловсруулах ажлуудыг Испани улсын “Intecsa Industrial” S.A., Италийн “STF Termotechnica”, Их Британийн “Foster Wheeler”, БНЭУ-ын “Megha Engineering & Infrastructure Limited”, Канад улсын “Worley Parsons” зэрэг компаниуд гүйцэтгэж байна. Олон салбар дамнасан, цогц үйл ажиллагааг хамрах энэхүү томоохон төслийн инженерчлэлийн ажилд Энэтхэг, Итали, Франц, Герман, Их Британи, АНУ, Канад, Нидерланд, Испани, БНХАУ зэрэг 10 гаруй улс орны хэдэн зуу, мянган инженер, мэргэжилтнүүд оролцож байна.
Түүхий тос болон газрын тосны бүтээгдэхүүнийг хамгийн хямд зардлаар, найдвартай тээвэрлэх хэрэгсэл нь Дамжуулах хоолой бөгөөд дэлхийн олон улс оронд хэрэглээнд нэвтрүүлээд 100 гаруй жил болж байна. Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн түүхий эдийг дамжуулах хоолойгоор тээвэрлэхийг Монгол Улсын Засгийн газрын 2020 оны 01-р сарын 06-ны хуралдаанаар шийдвэрлэсэн. Улмаар ерөнхий гүйцэтгэгч компанийг сонгон шалгаруулах олон улсын тендерийг УУХҮЯ-наас зарлан БНХАУ-ын “Norinco International Cooperation” шалгарснаар 2022 оны 4-р сард гэрээ байгуулагдан барилга угсралтын ажлыг гүйцэтгэж байна. Дорнод аймгийн Матад сум дахь газрын тосны олборлолтын талбайгаас Дорноговь аймгийн Алтанширээ сум дахь Газрын тос боловсруулах үйлдвэр хүртэл 530 км газар доорх шугам хоолой, халаах өргөх насос станцуудын барилга угсралтын ажил 2025 оны 1-р улирлын байдлаар 80 хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Хоолойн нарийвчилсан зураг төсөл, инженерчлэлийн ажлыг Канад улсын Worley Parsons компани гүйцэтгэж, Италийн Prometheus компани хяналт тавьсан. Өдөр тутмын хяналтыг төсөл хэрэгжүүлэгч “МГТБҮ” ТӨХХК, Зохиогчийн хяналтын ажлыг Хятадын Sinopec компани гүйцэтгэж байна.
Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн барилга угсралтын ажилд шаардлагатай дэд бүтцийг барьж байгуулах үүргийг Монгол улсын Засгийн газар хүлээсэн бөгөөд төмөр зам, авто зам, ЦДАШ-ыг барьж гүйцэтгэн 2019 онд ашиглалтад оруулсан. Өнөөдрийн байдлаар үйлдвэрийн авто зам, салбар төмөр зам, “Хонгорын овоо” өртөө болон тэдгээр замуудын баталгаат хугацааны арчлалт хамгаалалт, засвар үйлчилгээ, Бор хөөвөрийн говийн усан хангамжийн барилга угсралт, дамжуулах хоолойн цахилгаан хангамж, өөрийн хэрэгцээний гүний худаг, үйлдвэрийн бараа материалын тээвэрлэлт, татан авалтыг зохион байгуулах ажлуудыг хийж гүйцэтгэж байна.
Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн барилга-угсралтын ажлын үед дотоод, гадаадын инженер, мэргэжилтнүүд, ажиллагсдыг байрлуулах ачааллын дийлэнх хувийг авч, орон нутагт ажиллаж амьдрах таатай орчин нөхцөлөөр хангах, ирээдүйд үйлдвэрт ажиллах инженер, техникийн ажилчдыг орон сууцаар хангаж, нийгмийн асуудлыг давхар шийдвэрлэх зорилгоор “Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК Дорноговь аймгийн Сайншанд хотын төвд 550 айлын орон сууцны хотхон байгуулах төслийг хэрэгжүүлж байна.
2017 оны 9 сар: Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн Нарийвчилсан ТЭЗҮ-ийг боловсруулах ажил эхэлсэн. 2018 оны 11 сар: Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн нарийвчилсан ТЭЗҮ-ийг УУХҮЯ-ны Эрдэс баялгийн мэргэжлийн зөвлөл хүлээн авсан. 2019 оны 6 сар: Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн инженерчлэлийн ажлыг эхлүүлсэн. 2019 оны 7 сар: Үйлдвэрийн цахилгаан хангамжийн 110 кВ-ын цахилгаан дамжуулах агаарын шугам, Сайншандын дэд станцын өргөтгөл, үйлдвэрийн дэд станцын барилга, угсралтын ажлыг дуусгаж 2019.07.04-ны өдөр Улсын комисст хүлээлгэн өгсөн. 2019 оны 10 сар: Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн дэд бүтэц болох 27 км төмөр зам, 18 км авто зам, 18,6 км ЦДАШ-ыг ашиглалтад хүлээн авсан. 2020 оны 10 сар: “Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК Үйлдвэрийн Технологийн бус байгууламж (EPC 01 багц ажил)-ийн Ерөнхий гүйцэтгэгчээр шалгарсан БНЭУ-ын “Жэй Эм Си Прожектс Индиа” компанитай Инженерчлэл, худалдан авалт, барилга угсралтын гэрээ байгуулсан. 2021 оны 1 сар: УИХ “Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийг дэмжих тухай” хуулийг баталсан. 2022 оны 1 сар: ГТБҮ-ийн Гүн боловсруулалтын патенттай технологийн 7 байгууламжийн лиценз эзэмшигчдийг сонгон шалгаруулах тендер эцэслэгдэж, “Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК шалгарсан компаниудтай гэрээ байгуулж дууссан. Үүнд:
2022 оны 4 сар: “Монгол улсад газрын тос дамжуулах хоолойн төслийг санхүүжүүлж, барих гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулах” олон улсын тендерт шалгарсан БНХАУ-ын “Норинко интернэйшнл Кооперейшн” компанитай гэрээ байгуулсан.
2022 оны 10 сар: “Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК БНЭУ-ын “Megha Engineering and Infrastructures Limited” компанитай EPC 02, 03 багц ажлын “Инженерчлэл, худалдан авалт, барилга угсралтын гэрээ“ байгуулсан.
2023 оны 4 сар: EPC 02, EPC 03, Газрын тос дамжуулах хоолойн барилга угсралтын ажил эхэлсэн.
2023 оны 7 сар.07: БНЭУ-ын Парламентын доод танхим Лок сабха-гийн тэргүүн Ом Бирла манай улсад айлчилж, төслийн үйл ажиллагаатай танилцав.
2023.09 сар: УУХҮЯ-ны Эрдэс Баялгийн Мэргэжлийн Зөвлөл ГТБҮ-ийн НТЭЗҮ-ийн тодотголыг хэлэлцэж, хүлээн авсан.
2024.11 сар: Үйлдвэрийн EPC 01 багц ажлын бүх барилга байгууламжуудыг улсын комисс хүлээлгэн өгч, ашиглалтад хүлээн авсан.
2025.01 сар: УИХ-аас Монгол Улсын Засгийн газар болон БНЭУ-ын Экспорт-Импорт банк хоорондын Нэмэлт зээлийн хэлэлцээрийг соёрхон баталсан.
“Монгол газрын тос боловсруулах үйлдвэр” ТӨХХК, БНЭУ-ын “Megha Engineering and Infrastructure Limited” компани хооронд “Газрын тос боловсруулах үйлдвэр” байгуулах төслийн Лицензтэй технологийн байгууламжууд (EPC 04 багц ажил)-ын Инженерчлэл, худалдан авалт, барилга угсралтын ажлын гэрээг байгуулсан.