Pierre Laval

Príomh-aire na Fraince ba ea Pierre Laval (28 Meitheamh 1883 – 15 Deireadh Fómhair 1945). a tharraing conspóid lena bheo agus lena mharbh. Bhí sé ina Phríomh-aire trí uair, 1931–1932 agus 1935–1936 (an Tríú Phoblacht), agus 1942–1944 (Vichy). Sóisialaí sna 1920idí-tús 1930idí, sna 1940idí, bhí Laval i bhfeighil polasaí rialtas Rialtas Vichy na Fraince 80,000 Giúdach a sheoladh chuig campaí géibhinn ar fud na hEorpa.
De réir an tsosa comhraic a aontaíodh idir an Ghearmáin agus an Fhrainc i 1940, roinneadh an Fhrainc ina dhá cuid. Bheadh limistéar amháin faoi smacht na nGearmánach agus go teoiriciúil bheadh an zón eile, an zón Vichy, saor agus i seilbh na bhFrancach. An lá tar éis an tsosa comhraic, chuaigh Laval i mbun rialtais mar phríomhaire aon uair amháin eile. Glactar leis gurb é a bhí mar phríomhailtire ar réimeas Vichy, réimeas a bhí ag feidhmiú lámh ar lámh leis na Naitsithe.
Chuir Laval ina luí ar an Chomhthionól Náisiúnta ar an 10 Iúil, 1940 gur cheart an t-údarás a thabhairt don Mharascal Philippe Pétain bunreacht nua a chur chun cinn agus Rialtas Vichy a bhunú. Mheas Laval nach gclisfí ar na Naitsithe ins an Dara Cogadh Mór agus gur cheart don Fhrainc comhoibriú le Hitler.
Tháinig Laval ar ais mar Phríomh-Aire sa bhliain 1942 agus chinn sé oibrithe ón Fhrainc a chur ar fáil le dul ag obair i dtionscail na Gearmáine mar chomhartha dea-mhéine.
Thug Laval óráid mhíchlúiteach i Meitheamh na bliana 1942 inar impigh sé ar dhaoine dul ag obair do na Gearmánaigh mar gur mhian leis go mbuafaidís an cogadh. Bhí an ghráin aige ar Ghiúdaigh agus bhaist sé déchets (bruscair) orthu. Faoina stiúir siúd, a rinneadh an cinneadh comhoibriú leis na Naitsithe chun 80,000 Giúdach a dhíbirt ón Fhrainc chuig campaí cinedhíothaithe ar fud na hEorpa.
Thacaigh formhór phobal na Fraince le rialtas Laval ar dtús. Ba thuairim choitianta é i measc na bhFrancach le linn 1940-tús 1944 go raibh an Marascal Pétain, Pierre Laval agus an Ginearál de Gaulle ar an taobh chéanna go bunúsach, cé go raibh modhanna oibre difriúla acu. Go deimhin, glacadh le leagan den teoiric ag an leibhéal is airde in Vichy. Seo mar a labhair Laval, le duine de na hairí rialtais a shíl go raibh sé ag dul thar fóir leis an collaboration:
‘La théorie du glaive et du bouclier’ a tugadh ar an tuairim seo: samhlaíodh gur sciath é réimeas Vichy chun an pobal a chosaint ón arm forghabhála, agus gur chlaíomh é la France Libre chun an tír a shaoradh. Níor léir don mhóramh gur ghá dóibh rogha a dhéanamh idir an sciath agus an claíomh, idir an marascal agus an ginearál. Mar sin, ní raibh a fhios ag Laval, is cosúil, go raibh sé i gcontúirt bháis nuair a ghabhadh é in 1945.
Ins na laethanta beaga sular ghlac arm na gComhghuaillithe seilbh in athuair ar an tír, d’éirigh le Laval teitheadh ón Fhrainc ar eitleán de chuid an Luftwaffe. Dhiúltaigh an Eilvéis cead isteach dó agus chuaigh sé chun cónaithe i nDún Montjuic i mBarcelona na Spáinne.
Bhí na Comhghuaillithe ag iarraidh go dtabharfaí ar ais chun na Fraince é agus go gcuirfí ar a thriail é as tréas a dhéanamh ar an tír. Cúis náire ab ea Laval do Rialtas Franco na Spáinne agus go raibh fonn air é a dhíbirt. Ní raibh aon chonradh eiseachadta idir an Fhrainc agus an Spáinn, áfach,
In 1945 rinne Rialtas na hÉireann, faoi stiúir Éamon De Valera, tairiscint tearmann a thabhairt do Pierre Laval. Ní fios go baileach cad tuige ar deineadh an tairiscint seo nó an raibh lámh ag an Vatacáin ins an idirbheartaíocht. Mar a tharlaíonn sé, dhiúltaigh Laval glacadh le tairiscint an Taoisigh siocair nár mhian leis go mbogfaí thart é mar a bheadh ‘pacáiste smálaithe’ ann. Ina áit sin, bogadh Laval go limistéar na Meiriceánach san Ostair. Thuirling sé in Innsbruck ar an 1 Lúnasa 1945 agus tugadh ar ais chun na Fraince é an lá dár gcionn.
I bPáras, cuireadh Laval ar a thriail é as tréas.Baisteadh ‘Ard-Draoi Vichy’ air le linn na héisteachta. Rinne sé iarracht lámh a chur ina bhás fhéin trí nimh a ghlacadh. Cuireadh chun báis é ar an 15 Deireadh Fómhair, 1945.