Kutha Ngayogyakarta

Kutha Ngayogyakarta (Jawa: ꦏꦸꦛꦔꦪꦺꦴꦒꦾꦏꦂꦠ, Pegon: كوڟا ڠايَوڮياكارتا) utawa cekaké Kutha Yogya iku kutha krajan Daerah Istimewa Yogyakarta. Kutha iki naté dadi kutha krajan Indonésia ing jaman révolusi. Kajaba iku kutha iki minangka kutha krajan Daerah Istimewa Yogyakarta, kang dipanggedhèni déning Sri Sultan Hamengkubuwana X lan Sri Paduka Paku Alam X. Ngayogyakarta kaloka minangka kutha pelajar, amarga amèh 20% kang ndunungi produktifé wujud pelajar lan ana 137 pawiyatan luhur. Pawiyatan luhur kang diduwèni pamaréntah antarané Universitas Gadjah Mada, Universitas Negeri Yogyakarta, Institut Seni Indonésia Yogyakarta lan Universitas Islam Negeri Sunan Kalijaga.
Pérangan saka Kutha Ngayogyakarta, ya iku Kuthagedhé, tau dadi punjer Kasultanan Mataram antara 1575-1640. Kraton (Pura) Sultan kang isih duwé fungsi sajeroning makna kang sakbeneré ya iku kraton Kasultanan Ngayogyakarta, kang dadi pecahan saka Mataram.
Madegé Kutha Ngayogyakarta diwiwiti kanthi anané Prajanjèn Giyanti ing tanggal 13 Fèbruari 1755 kang ditandatangani Kompeni Walanda ya iku déning Gubernur Nicholas Hartingh makili Gubernur Jendral Jacob Mossel. Isi Prajanjian Gianti iku mau: Nagara Mataram dipérang dadi loro: Setengah isih dadi Hak Krajan Surakarta, setengah liyané dadi Hak Pangéran Mangkubumi. Sajeroning prejanjèn mau uga Pengèran Mangkubumi diakoni dadi Raja ing setengah laladan Pedalaman krajan Jawa kanthi Gelar Sultan Hamengkubuwana Sénapati Ing Ngalaga Ngabdul Rakman Sayidin Panatagama Khalifatullah.
Déné laladan-laladan kang dadi kakuwasané ya iku Mataram (Ngayogyakarta), Pojong, Sukawati, Bagelen, Kedhu, Bumigedhé lan ditambah laladan mancanagara ya iku; Madiun, Magetan, Cirebon, saparo Pacitan, Kartasura, Kalangbret, Tulungagung, Majakerta, Bojanegara, Ngawèn, Sela, Kuwu, Wanasari, Grobogan.
Sawisé rampung Prajanjian Pembagéyan Laladan iku, Pengéran Mangkubumi kang kawastanan Sultan Hamengkubuwana I sigra ngukuhaké yèn laladan Mataram kang ana ing sajeroning kakuwasané iku dijenengi Ngayogyakarta Hadiningrat lan kutha krajané ing Ngayogyakarta. Katetepan iki diumumaké ing tanggal 13 Maret 1755.
Panggonan kang dipilih dadi kutha krajan lan punjer papréntahan iki ya iku alas kang ingaran Beringin, kang wis ana désa ciliké ya iku Pachetokan, lan ana sawijining pasanggrahan kang jenengé Garjitawati, kang diyasa déning Susuhunan Pakubuwana II lan jenengé banjur diowahi dadi Ayodya. Sawisé panetepan mau diwedharaké, Sultan Hamengkubuwana sigra mrintahaké marang rakyat supaya mbabad alas mau kanggo diadegaké sawijining karaton.
Sadurungé karaton iku dadi, Sultan Hamengkubuwana I ngersakaké manggon ing pasanggrahan Ambarketawang laladan Gamping, kang pinuju digawé uga. Manggon kanthi resmi ing papan mau ya iku tanggal 9 Oktober 1755. Saka papan iki panjenengané tansah ngawasi lan ngatur pangyasa kraton kang pinuju digarap.
Setaun sabanjuré Sultan Hamengkubuwana I ngersakaké lumebu Pura ayar kanggo ngresmèkaké. Kanthi mangkono wis madeg Kutha Ngayogyakarta utawa kanthi jeneng wutuh ya iku Nagari Ngayogyakarta Hadiningrat. Pasanggrahan Ambarketawang ditinggal déning Sultan Hamengkubuwana lan pindhah menyang karaton kang anyar. Pahargyan jumenenging kutha digelar ing tanggal 7 Oktober 1756
Kutha Ngayogyakarta dumunung ing tengahing Provinsi DIY, kanthi wates wewengkon:
Wewengkon Kutha Ngayogyakarta gumêlar ing antarané 110° 24′ 19″ nganti 110° 28′ 53″ Bujur Wétan lan 7° 15′ 24″ nganti 7° 49′ 26″ Lintang Kidul kanthi dhuwuring èlevasi rata-rata 114 m sadhuwuré lumahing sagara. Luas wilayah Kota Yogyakarta iku 32,5 km².
Kutha Ngayogyakarta katata sajeroning cacah 14 Kemantren. Kemantren-kemantren ing Kutha Ngayogyakarta kasebut ya iku:
Daerah Istimewa Yogyakarta