davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
নাকুরা

নাকুরা (আরবি: الناقورة, Enn Nâqoura, Naqoura, An Nāqūrah) লেবাননের দক্ষিণে অবস্থিত একটি ছোট শহর। ১৯৭৮ সালের ২৩ শে মার্চ থেকে জাতিসংঘের লেবানন অন্তর্বর্তী বাহিনী (UNIFIL)-এর সদর দপ্তর নাকুরায় স্থাপিত হয়েছে।
ই. এইচ. পামার (১৮৮১) এর মতানুসারে, এই নামের অর্থ হলো "শিং" বা "শিঙা"। ধারণা করা হয়, আরবিভাষী অধিবাসীদের একটি ভুল ধারণার কারণে এই নামের উৎপত্তি। আরবিতে "টায়ার" শব্দের অর্থ শিং বা শিঙা। সেই হিসেবে, "রাস সুর" (যার অর্থ "টায়ারের ভূ-খন্ড") কে তার আরবি সমার্থক শব্দ "নাকুরা" দিয়ে প্রকাশ করা হয়েছে। এই "নাকুরা" শব্দটি আবার "চোকানো" বা "ভেদ করা" অর্থের সাথেও সম্পর্কিত।
১৮৭৫ সালে উসমানীয় শাসনের শেষ দিকে ভিক্টর গুয়েরিন এটিকে এভাবে বর্ণনা করেছেন: "গ্রামটি একটি পাহাড়ের উপর দাঁড়িয়ে আছে, যার দক্ষিণে একটি গভীর পথ রয়েছে, যার মধ্য দিয়ে প্রবাহিত হয় 'আইন নাকুরা' নামের একটি ঝর্ণা, যেটি খেজুর গাছের সাথে মিশ্রিত ডুমুর আর জলপাই বাগানে জলসেচন করে। গ্রামটিতে ৪০০ জন মেতাওয়িলেহ বাস করে। বাড়িগুলি আধুনিক, তবে কিছু উপকরণ তাদের নিয়মিততা এবং মাত্রার দ্বারা প্রাচীন বলে মনে হয়। অতএব, এখানে একটি পুরনো গ্রাম থাকতে হত, যার নাম সম্ভবত একইরকম যদি অভিন্ন নাও হয়।" গুয়েরিনের মতে, এই স্থানটি ঐতিহাসিক 'ল্যাডার অফ দ্য টাইরিয়ানস' (স্কালা টাইরিওরাম) এর সাথে যুক্ত।
১৮৮১ সালে, PEF-এর ওয়েস্টার্ন প্যালেস্টাইন জরিপ (SWP) এটিকে এভাবে বর্ণনা করেছে: "একটি পাথর দিয়ে নির্মিত গ্রাম, যেখানে প্রায় ২৫০ জন মুসলিম রয়েছে, সমুদ্র উপকূলের নিচু পাহাড়ে অবস্থিত। জলপাই, খেজুর, ডালিম, ডুমুর এবং আবাদী জমির বাগান; পূর্বে জঙ্গল। প্রচুর পানি সরবরাহ সহ দুটি ঝর্ণা।"
১৯৭৮ সালে UNIFIL নাকুরার পাশে সাবেক টোল স্টেশনের আশেপাশে তার সদর দপ্তর স্থাপন করে। কিছু ভবন বৈরুত-হাইফা রেলওয়ের লেবাননের অংশের সীমান্ত চিহ্নিত করেছিল যা ১৯৪৮ সালে ইহুদি বাহিনী ফিলিস্তিনের সুরঙ্গ উড়িয়ে দেওয়ার পর থেকে বন্ধ ছিল।
১৯৮২ সালের আগ্রাসনের পর নাকুরা ইসরায়েলি নিরাপত্তা অঞ্চলের অংশ হয়ে ওঠে। ১৯৮৩ সালের নভেম্বরে ইসরায়েলি ও লেবাননের কর্মকর্তারা ইসরায়েলের সেনা প্রত্যাহার নিয়ে আলোচনা করার জন্য নাকুরায় জাতিসংঘের সদর দপ্তরে বৈঠকের একটি সিরিজ শুরু করেন।
১৯৮৬ সালের শরৎকালে লাহাদ দক্ষিণ লেবানন সেনাবাহিনী নাকুরায় একটি ছোট বন্দর নির্মাণ করে যেখান থেকে বৈরুতের উত্তরে জুনিয়েহ পর্যন্ত একটি ফেরি চালু ছিল। ১৯৯১ সালের ৩ সেপ্টেম্বর, UNIFIL-এ কর্মরত একজন সুইডিশ সৈন্য নাকুরায় ফিলিস্তিনি ও SLA বন্দুকধারীদের মধ্যে বন্দুকযুদ্ধে আটকা পড়ে নিহত হন। বারো দিন পরে, ১৫ সেপ্টেম্বর, আরও একজন সুইডিশ সৈন্য নিহত হন এবং পাঁচ সুইডিশ ও ফরাসি সৈন্য আহত হন যখন ফিলিস্তিনি বন্দুকধারীরা নৌকায় তাদের লক্ষ্যে ভ্রমণের সময় ইসরায়েলি শহর নাহারিয়াকে আক্রমণ করার উদ্দেশ্যে ভুল করে নাকুরায় নামেন এবং UNIFIL সৈন্যদের মুখোমুখি হন। এ ঘটনায় একজন বন্দুকধারীও নিহত এবং আরেকজন আহত হয়।
শিলিক নদী

শিলিক বা শেলেক নদী (কাজাখ: Шілік, অথবা Шелек; রুশ: Чилик, ইংরেজি:Chilik) কাজাখস্তানের আলমাটি অঞ্চলের এনবেখশিখাজাক জেলার মধ্য দিয়ে প্রবাহিত প্রধান নদী গুলির একটি। জাংগিরিক হিমবাহে উৎপন্ন এটি ইলি নদীর অন্যতম বৃহৎ উপনদী, কাজাখস্তানের দক্ষিণ-পশ্চিম অঞ্চলের প্রধান জলপথ। কুর- শিলিক ও উলহান-শিলিক এই নদীর দুই প্রধান শাখা নদী। বৃহৎ আলমাটি খালের উৎপত্তিস্থল বারতোগে জলাধার এই নদীর প্রবাহপথে তৈরী করা হয়েছে।
শিলিক নদীর উৎপত্তি কাজাখস্তান ও কিরিগিজিস্তান সীমান্তবর্তী উত্তর তিয়ানশাল পর্বতমালার ট্রান্স-ইলি আলটাও পর্বতসারির দক্ষিণ ঢালের জাংগিরিক হিমবাহেরএকটি প্রান্ত হতে উৎপত্তিস্থল হতে উলি নদীতে পতিত হওয়ার আগে, শিলিক নদীর দৈর্ঘ্য ২৪৫ কিলোমিটার (১৫২ মাইল), এবং প্রবাহপথে নদীটি ৪,৯৮০ বর্গকিলোমিটার (১,৯২০ বর্গমাইল) এলাকার জল নিষ্কাশন করে থাকে। জাংগিরিক হিমবাহ হতে নদীটি পূর্ব দিয়ে প্রবাহিত হয়ে উত্তর দিকে ঘুরে ইলি নদী অভিমখে ঘুরে যায়। এই যাত্রাপথে শিলিক নদী বিভাজিত হয়ে দুইটি শাখা- কুর-শিলিক ও উলহান-শিলিক নামধারণ করে। নদীটি কাপচাগে জলাধারের মধ্য দিয়ে প্রবাহিত হয়ে আরো প্রবাহের পর সর্বশেষ ইলি নদীর সাথে মিলিত হয়। ইলি নদীর মোহনায় শিলিখের নদী প্রতি সেকেন্ডে ৩২.২ ঘনমিটার পানি নিষ্কাশন করে।
আলমাটি অঞ্চলের শিলিক জেলার প্রশাসনিক কেন্দ্র শেলেক এই নদী উপত্যাকা অঞ্চলে অবস্থিত। শিলিক জেলা বর্তমানে এনবেখশিখাজাক জেলার সাথে একত্রিত করা হয়েছে। অর্থ্যাৎ শিলিক নদী এই জেলার মধ্য দিয়ে প্রবাহিত। এছাড়াও এই নদী উপত্যাকা অঞ্চলে মালিবাই, বিজানোভা, বায়সেইত,সারিবুলাক, মালিনাফান ও মাসাক গ্রাম রয়েছে।
শিলিক নদী কাজাখস্থানের আলমাটি অঞ্চলের জলসেচনের প্রধান উৎস। সম্প্রাতিক সময়ে নদীটি পর্যটন এবং রোমাঞ্চকর জলক্রীড়া- র‍্যাফটিং করার জন্য জনপ্রিয় হচ্ছে।
২০১৩ সালের মে মাসে তোলা শিলিক নদীর কতিপয় চিত্রঃ
Mahatma Gandhi Kalwakurthy lift irrigation scheme

Mahatma Gandhi Kalwakurthy Lift Irrigation Scheme (MGKLIS) is a lift irrigation project on River Krishna located in Mahbubnagar district in the Indian state of Telangana. The lift canal starts from the backwaters of Srisailam Dam near Kollapur. The gravity driven, 100 kilometer-long canal provides cultivation for nearly 137,000 hectares (340,000 acres)in 300 villages located in constituencies of Kollapur, Wanaparthy, Nagarkurnool, Kalwakurthy, Jadcherla, and Achampet.
The foundation stone was laid in 1984. In 2014 the work started with a budget of ₹2100 crores. It was completed in October 2017, three decades later.
The original design for the project was 20 TMC water capacity, later increased to 40 TMC. This project provides water to the most drought-prone areas in Mahbubnagar. The water is sourced from Krishna river, by lifting water 300 meters above river level and channeling it into the reservoir.
Achampet Branch Canal will be lengthened by 14 km, creating an additional ayacut of 15,000 acres (10,000 acres in Uppunuthala mandal and 5,000 acre) in Achampet mandal.
Around 51 balancing reservoirs with 20 TMC water capacity are proposed under MGKLIS, scheduled to be completed by June 2019.
The Buddaram Peddavagu Lake was proposed to be converted into a reservoir, and was completed in June 2019. With this reservoir, the lands under Wanaparthy district will get water for irrigation, ensuring continuous water flow.
This project has three lifts, in Yellur (Kollapur mandal), in Jonnalaboguda village, and in Gudipally village. Reservoirs were to be constructed to store the water lifted from the river. This project serves water through canals which fill the lakes in five constituencies of erstwhile Mahabubnagar district.
ABB partnered for industrial-strength water pumping technology with Andritz AG, to deploy five of its high-capacity 30-megawatt (MW), 11-kilovolt (kV) motors, each capable of pumping 23,000 litres per second. ABB also supplied substation equipment, transformers, and a digitally-enabled supervisory control and data acquisition (SCADA) monitoring system.
Ministry of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation

The Ministry of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation was the apex body for formulation and administration of rules and regulations relating to the development and regulation of the water resources in India. The Ministry was formed in January 1985 following the bifurcation of the then Ministry of Irrigation and Power, when the Department of Irrigation was re-constituted as the Ministry of Water Resources. In July 2014, the Ministry was renamed to “Ministry of Water Resources, River Development & Ganga Rejuvenation”, making it the National Ganga River Basin Authority for conservation, development, management, and abatement of pollution in the river Ganges and its tributaries. In May 2019, this ministry was merged with the Ministry of Drinking Water and Sanitation to form the Ministry of Jal Shakti.
Central Ground Water Board (CGWB), created in 1970 under the Ministry of Water Resources of India, for regulation of ground water development to ensure long-term sustainability. It is responsible for "providing scientific inputs for management, exploration, monitoring, assessment, augmentation and regulation of ground water resources of the country." It is a multi-disciplinary scientific entity comprising Hydrologists, Hydrometeorologists, Hydrogeologists, Geophysicists, Chemists, and Engineers. It is headquartered at NH-19 (old NH-4) in Faridabad in Haryana.
It has following 4 wings:
Note: MoS (I/C) – Minister of State (Independent Charge)
Muhammad Nasroen

Muhammad Nasroen iolah saurang birokrat dan cendekiawan Indonesia. Inyo pernah manjadi residen dan Gubernur Sumatera Tangah. Inyo lahia di Lubuk Sikaping pado taun 1907. Inyo pernah mambukak praktek pengacara pado zaman penjajahan belanda. Pado maso penjajahan Jepang, Mahammad Nasroen manjadi anggota kerukunan minangkabau nan indak dapek dipisahkan dari gubernur Kenzo Yano dan manjadi anggota Chou Sangi Kai.
Perantauannyo adolah di Bukittinggi, Padang, Surabaya tu di Leiden (memperoleh gelar sarjana 1938).
Terakhir Muhammad Noer diangkek manjadi pajabaik nan mengurus persoalan otonomi, di kemendagri wakatu itu beliau banyak manulih tantang persoalan otonomi.
Lokomotif Uap Silukah

Lokomotif Uap Silukah adolah lokomotif kereta api uap paninggalan maso pandudukan Japang di Jorong Silukah Kenagarian Durian Gadang, Kecamatan Sijunjung, Kabupaten Sijunjung, Provinsi Sumatera Barat.
Lokomotif Uap mampunyoi panjang 8,73 meter, leba 2,35 meter jo tinggi 2,94 meter. Lokomotif uap iko basobok dek masyarakaik Silukah pado tahun 1980. Kabaradoan objek iko bakaitan jo pambuatan jalan kareta api dari Muaro Sijunjuang ka Logas pado tahu 1943 nan sabagian gadang pakarajonyo adolah tahanan japang nan biaso disabuik jo Romusa. Pambuatan jalur kereta ko untuak mangangkuik batubaro dari Sawahluto ka Pantai Timur Sumatera.
Sijarah dari Lokolmotif Uap Silukah ko bakaitan arek jo pambuatan jalan kareta api dari Muaro Sijunjung ka Logas pado tahun 1943. Sabagian gadang pakarajonyo adolah tahanan japang nan biaso disabuik jo Romusa. Pambuatan jalur kareta api ko dilakukan pado maso panjajahan japang dari tahun 1942 sampai 1945. Pambangunan rel kereta api ko banyak mamakan korban bukan hanyo harato jo benda tapi juo tamasuak jiwa.
Penjebar Semangat

Penjebar Semangat marupoan media yang didrikan oleh Dr. Soetomo jo kawan-kawannyo. Namo Penjebar Semangat diambiak dari kato samangaik kebangsaan. Penjebar Semangat dibkrama inggiluek khusus untuak kalangan bangsa Kaum Kromo dengan memakai bahaso Jawa Ngoko di surek kabarnyo. Bahasa Jawa ko dipakai dek karena maso tu bahaso ko dipercayo milik semua kaum dan labiah mudah digunoan jo bahaso . Bahasa Jawa Ngoko jugo indak memberi kesan adonyo kelas antar kaum.
Media Ko partamo kali menabikan surek kabar pado tanggal 2 September 1933 di Surabaya dan dicetak N.V. H. Mij Druk Indonesia. Penerbitan perdana kala tu dipimpin dikelola oleh Imam Soepardi. Pada tampilan partamonyo, Penjebar Semangat babantuak koran dek maso tu biasonyo tabik 4 halaman. Barulah pado panabikan katigo, tanggal 7 September 1935, Penjebar Semangat manggunoan karateh warno hijau, tabik 16 halaman dengan ukuran tabloid (26x35 cm).
Panabikan partamo Penjebar Semangat mambuek 2.000 eksamplar. Maso tu dek karena surek kabar indak kaparluaan utamo, sahinggo hanyo biso menggaet 39 urang. Lapeh tigo bulan Penjebar Semangat manaikkan panabikan hinggo 6.000 eksemplar dan di tahun kalimo langganan yang takumupa sabanyak 10.000 eksemplar. Panabikan terus meningkat hinga tahun 1940 tercatat 12.000 eksemplar tiok harinyo.
Pado masa panjajahan Jepang, Penjebar Semangat beranti menabikan surek kabar untuak samantaro dek karena aturan larangan tabik surek kabar yang dibalakukan. Indak hanyo itu, Penjebar Semangat jugo kahilangan mesin-mesin Zet Intertype percetakannyo.
Pado Juli 1949, lapeh maso panjajahan Jepang, Penjebar Semangat kambali manyapo pembacanyo.
Pondok Pesantren Sumatera Thawalib Parabek

Pondok Pesantren Sumatera Thawalib Parabek adolah sabuah sakolah Islam nan manarapkan sistem pendidikan Sumatera Thawalib. Pesantren iko balokasi di Banuhampu, Kabupaten Agam, Sumatera Barat. Pado awalnyo pesantren iko adolah Madrasah Sumatera Thawalib Parabek nan didirian tahun 1910 oleh Syekh Ibrahim Musa. katiko iko, Madrasah Sumatera Thawalib bajalan jo sistem madrasah dalam pesantren mangaja keseimbangan antaro aspek pangaja nan manakanan pado proses transformasi ilmu pangatahuan jo aspek pendidikan nan manakanan pado mambantuak kader kader ulama.
Pondok Pesantren Sumatera Thawalib Parabek bamulo dari sabuah komunitas pengajian nan diasuah oleh Syekh Ibrahim Musa di Surau Parabek. Awalnyo, komunitas iko banamo Muzakaratul Ikhwan atau Jami'atul Ikhwan.
Dimulai dari halaqah pado tahun 1910, Syekh Ibrahim Musa atau labiah dikenal jo Inyiak Parabek, mamulai agama di Sumbar. Upaya moderasi beragama ini terus dijaga dan murid-murid beliau hingga hari ini.
Pado tanggal 15 Januari 1919, balangsuang patamuan antara murik Surau Jembatan Besi di Padang Panjang jo murik Surau Parabek. Patamuan iko manyatujui tabantuaknyo sabuah pasatuan antaro kaduo pelajar lembaga pendidikan, nan dinamoi Sumatera Thawalib, jo tujuan mampadalam ilmu jo mangambangkan agamo Islam. Lembaga iko dilatakkan di bawah kepemimpinan sabuah dewan pusaik jo cabang-cabang di daerah.
Sajak 1920, Sumatera Thawalib mamakai sistem kelas. Namun, pado masa penjajahan Jepang sampai awal kemerdekaan Indonesia, proses pambalajaran di lembaga iko indak bajalan lancar karano pengawasan ketat oleh Jepang.
Ketika pengakuan kedaulatan Indonesia oleh Belanda pada 1949, Sumatera Thawalib Parabek kembali normal. Saat itu, perguruan ini dipimpin oleh Sutan Batungkek Ameh, menantu dari Syekh Ibrahim Musa. Syekh Ibrahim Musa sendiri lebih banyak mengajar di kelas tinggi. Kelas dibagi sesuai dengan tingkatnya, yakni kelas I sampai kelas IV disebut Kelas Sumatera Thawalib, dan kelas V sampai kelas VII disebut sebagai Kelas Kulliyatuddiyanah.
Pado 1963, Syekh Ibrahim Musa meninggal dunia. Pangelolaan perguruan barikuiknyo dilakukan oleh Yayasan Syekh Ibrahim Musa, nan dipimpin oleh Abdul Munir Datuk Palindih. Pada 1 Juli 1979, Sumatera Thawalib malakukan panyesuaian kurikulum nan dikaluakan oleh Departemen Agama. Jenjang pendidikan dibagi ateh duo tingkatan madrasah, yakni tsanawiyah jo aliyah, jo masa studi masiang-masiang tigo tahun.
Djatikoesoemo

Jenderal TNI (Purn.) Goesti Pangeran Harjo Djatikoesoemo (lahia di Surakarta, Jawa Tengah, 1 Juli 1917 - maningga di Jakarta, Juli 1992 pado umua 75 taun) adolah Kepala Staf TNI Angkatan Darat patamo (1948-1949) jo Duta Besar RI untuak Singapura (1958-1960).
Djatikoesoemo adolah putra bangsa nan badarah keraton, talahia sabagai putra ka-23 dari Susuhunan Pakubuwono X. Jenazahnyo dimakaman di kompleks Makam Imogiri, Bantul, Yogyakarta.
GPH Jatikusumo mamulai karier militernyo katiko baliau ikuik pandidikan militer pado zaman Balando, yaitu di Corps Opleiding Reserve Officieren (CORO), tapi di Tanggal 3 Maret 1942, Jatikusumo nan katiko itu masih taruna CORO ditugasan ikuik baparang malawan tentara Jepang di Ciater, Subang, Jawa Barat sampai tanggal 8 Maret 1942, Di tanggal itu Pemerintah Kolonial Hindia Belanda manyarah tanpa syaraik ka Tentara Jepang di Pangkalan Udara Kalijati.
Sasudah Balando manyarah, Jatikusumo pun ikuik pandidikan militer nan banamo Jawa Boei Kanbu Giyugun Resentai nan diadoan dek Jepang di Bogor, Jawa Barat untuak melatih calon perwira Tentara Pembela Tanah Air (PETA). PETA batugas mamimpin Pasukan Sukarela untuak mampatahanan pulau Jawa dari ancaman invasi Sekutu. Sasudah lulus dari pandidikan teu, Jatikusumo pun manyandang pangkek Chudancho (Komandan Kompi) jo ditugasan di Daidan (Batalyon) I Tentara PETA Surakarta.
Pasca proklamasi kemerdekaan, Chudancho GPH Jatikusumo bagabung ka dalam Badan Keamanan Rakyat jo manjabaik sabagai Ketua BKR Surakarta inggo pado puncaknyo manjadi Perwira Tinggi diperbantukan Markas Besar Angkatan Darat di Tahun 1972.
Abikoesno Tjokrosoejoso

Abikoesno Tjokrosoejoso (dieja juo Abikusno Cokrosuyoso, lahia di Kota Karanganyar, Kebumen taun 1897 — maningga taun 1968) adolah salah satu Bapak Pandiri Kamerdekaan Indonesia jo panandatangan konstitusi. Inyo marupoan anggota Panitia Sambilan nan marancang pambukaan UUD 1945 (dikenal sabagai Piagam Jakarta). Satalah kamerdekaan, inyo manjabaik sabagai Mantari Pahubuangan dalam Kabinet Presidensial partamo Soekarno jo juo manjadi panasihat Biro Pakerjaan Umum.
Kakak Tjokrosoejoso adolah Oemar Said Tjokroaminoto, pamimpin pataml Sarekat Islam. Satalah kamatian saudaranyo padp 17 Desember 1934, Abikoesno mawarisi jabatan sabagai pmimpin Partai Sarekat Islam Indonesia (PSII). Basamo jo Mohammad Husni Thamrin, jo Amir Sjarifoeddin, Tjokrosoejoso mambantuak Gabungan Politik Indonesia, sabuah front pasatuan nan tadiri dari sadoalah partai politik, kalompok, jo organisasi sosial nan maanjurkan kamerdekaan nagara itu. Mereka manawaran dukuangan panuah kapado otoritas pamarintahan kolonial Balando dalam hal patahanan untuak malawan Japang jiko mereka diagiahan hak untuak mandirikan parlemen di bawah kakuasaan Ratu Balando. Balando manolak tawaran tasabuik.
Salamo maso pandudukan Jepang, Abikoesno Tjokrosoejoso adolah tokoh kunci dalam Masyumi.
Ibu kota Japang

Ibu kota Japang nan kini sacaro de facto barado di Tokyo. Di Jopang, istilah "ibu kota" (shuto) baru dikana urang katiko Parang Dunia II salosai. Sabalunnyo, Tokyo sojak taun 1868 marupokan ibu kota kakaisaran (teito). Istilah "ibu kota" baru dikana sacaro lowe katiko ado Undang-undang Pambangunan Ibu Kota (Shuto kensetsu-hō) taun 1950 nan indak balaku lai katiko kalua Undang-undang Konsolidasi Daerah Metropolitan (Shutoken seibi-hō) taun 1959.
Hingga kini, kadudukan Tokyo sabagai ibu kota Jopang indak punyo dasar hukum nan sah. Tapi pado praktiknyo, Tokyo diparlakukan sabagai ibu kota Jopang pado panulisan hukum dan undang-undang.
Tokyo diparlakukan sacaro de facto sabagai ibu kota basobok manuruik Konstitusi Japang, Kaisar Japang bilo "lambang nagara Jopang dan simbol pamarsatu rakyaik Jopang" dan istano kaisar barado di Tokyo. Salain tu, lembaga-lembaga pamarintah ajak Parlemen Japang, Kantua Pardano Mantari (Kantei) dan Mahkamah Agung Japang nan ditetapkan konstitusi sabagai "lembaga tartenggi nagara" barado di distrik Chiyoda, Tokyo.
ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රිකට්

ශ්‍රී ලංකාවෙහි ක්‍රිකට් වෘත්තීයමය මට්ටමෙන් ක්‍රීඩා කෙරේ. එය ශ්‍රී ලංකාවෙහි වඩාත් ජනප්‍රියම ක්‍රීඩාවද වේ. ශ්‍රී ලංකාව ලොව ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා කරන රටවල් දහය අතුරින් එකක් සහ ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයක් හිමිකරගත් රටවල් පහෙන් එකක් වේ. දිවයිනෙහි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව වෘත්තීයමය, අර්ධ-වෘත්තීයමය සහ විනෝදාංශ මට්ටමේ ක්‍රීඩාවක් ලෙස සිදුකෙරෙන අතරම ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසක් ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරග රුචිකත්වයෙන් යුතුව නරඹනු ලබයි.
එම්.කේ.ඇල්බට් සහ එල්.ඩී.එස්.ගුණසේකර,1916 කාලයේ සිටි සුප්‍රසිද්ධ පිත්කරුවන් දෙපලකි.යටත් විජිත සමයේ ශ්‍රී ලංකාවට දායාද වී ඇති ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව මේ වන විට ලොකු කුඩා කා අතරත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවක් බවට පත්ව ඇත.තවද ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ක්‍රීඩාව වොලිබෝල් වන අතර දෙවන නිල නොවන ජාතික ක්‍රීඩාව ක්‍රිකට් වේ.
ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව නිසා මේ වන විට අප රට ජාත්‍යන්තර පිලිගැනීමක් ලැබී ඇත.ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රිකට් ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සලයේ පිලිගැනීම ලබා ගැනීම සඳහා මූලිකත්වය ගෙන කටයුතු කලේ ගමිණි දිසානායක මහතා වේ.පලමු ටෙස්ට් තරගය පැවැත් වූයේ 1982 පෙබරවාරි මාසයේදිය.එතැන් පටන් ආරම්භ වූ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව 90 ගනන් වන විට ව්ශාල වර්ධනයක් පෙන්නුම් කෙරිණි.
අප රටේ පැරණිතම සහ මුල්ම ක්‍රිකට් සමාජය වන්නේ කොළඔ මැලේ ක්‍රිකට් සමාජය වේ.එය ආරම්භ වී ඇත්තේ 1832 සැප්තැම්බර් 5 වන දිනය.කොළඔ ඇකඩමියේ වර්තමාන නාමය කොළඔ රාජකීය විදුහලයි.1860 මුල් කාලයේදී කොළඔ සහ අප් කන්ට්‍රි කණ්ඩායම් සමඟ තරගයෙන් සහ 1875 තරගයන් නිසා ශ්‍රී ලංකාව තුල ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව ව්‍යාප්ත වීම ආරම්භ විය.
1879 දී කොළඔ රාජකීය සහ ගල්කිස්ස තෝමස් යන පාසල් දෙක අතර පැවති තරගාවලියෙන් පසු ක්‍රිකට් ක්‍රිඩාව පාසල් ක්‍රීඩකයන් අතරද ප්‍රචලිත විය.
1992 ලොක කුසලාන ක්‍රිකට් තරගාවලියේ තරග දෙකක් ජය ගෙන ඇත.1996 ලොක කුසලාන තරගාවලියේ අනිත් සියලු රටවල් පරදවා ලෝක කුසලානය දිනා ගැනීමට සමත් වී ඇත.එහිදී හ්‍රී ලංකාවට අවසන් තරගයට මුහුන දීමට සිදු වූයේ ලෝක සූරයන් වු ඕස්ට්‍රේලියාව සමඟ වේ.
එකල පැවත් ක්‍රීඩා සමාජ කිහිපයක්
පසු කාලීනව බිහි වූ ක්‍රීඩා සමාජ කිහිපයක්
ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ආයතනය, පාරණි නාමය ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් පාලක මණ්ඩලය (BCCSL), ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා පාලන ව්‍යුහය ලෙස ක්‍රියාත්මක වන ආයතනය වේ. ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම, ශ්‍රී ලංකා ඒ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම, ශ්‍රී ලංකා කාන්තා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම සහ පළමු-පෙළ ක්‍රිකට් එමගින් පාලනය කෙරේ. ශ්‍රී ලංකාව ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලයේ සහ ආසියානු ක්‍රිකට් කවුන්සිලයේ පූර්ණ සාමාජිකයෙකුද වේ. ශ්‍රී ලංකාව 1996 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයට සහ 2011 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයට සම සත්කාරකත්වය ලබාදෙන ලදී.
චතුරංග ක්‍රීඩාව

චතුරංග ක්‍රීඩාව (සංස්කෘත caturaṅga चतुरङ्ग) අතීතයේ ඉන්දියානු උපමහාද්‍වීපයහි පුවරු ක්‍රීඩාවකි. game which is presumed to be the common ancestor of the games of chess, shogi, and makruk, and related to xiangqi and janggi.
චතුරංග ක්‍රීඩාවේ මූලාරම්භය පිලිබඳව මත දෙකක් ඇත.
The exact rules of Chaturanga are not known. Chess historians suppose that the game had similar rules to those of its successor Shatranj. In particular, there is uncertainty as to the moves of the Gaja (elephant), the precursor of the Bishop in modern chess.
දේශ මාමකත්වය සහ ක්‍රීඩා.

දේශානුරාගය සහ ක්‍රීඩාව එකිනෙක වෙලී පවතී. එසේ පවතින්නේ ක්‍රීඩාව ජාතීන් අතර සංකේතාත්මක තරඟයක් සඳහා අවස්ථාවක් සපයන බැවිනි. ක්‍රීඩා තරඟ බොහෝ විට ජාතීන් අතර ගැටුම් අර්බුද පිළිබිඹු කරයි. එමෙන්ම රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා අතින්ද ක්‍රීඩාව කිසියම් මෙහෙයක් ඉටු කරයි. ක්‍රීඩාවට දේශපාලනය ඇතුලු වීම සමහරු දකින්නේ ක්‍රීඩාවේ මූලික ආචාර ධර්ම බිඳ දැමීමක් ලෙසිනි. එහෙත් මෙම තත්වය ක්‍රීඩා ඉතිහාසය පුරා සැබවින්ම පවතී.
ජාතික කණ්ඩායම් අතර පැවැත්වෙන බොහෝ ක්‍රීඩාවන් අභිමානය නැංවීමේ පරමාර්ථ දිරිමත් කරයි. ක්‍රීඩාව තුලින් ජාතික ඒකාග්‍රතාවය පිළිබඳ හැඟීමක් ඇති කිරිම පහත් ජාති මාමකත්වයේ ප්‍රාථමික අවස්ථාවන් වලින් එකකි.
ක්‍රීඩාවන් කීපයක් ජාතික අභිමානය සංකේතවත් කරන කාරණයක් වී තිබේ. ද ඈෂස් (The Ashes), එංගලන්තය සහ ඕස්ට්‍රේලියාව අතර දේශාභිමානය පිළිබඳ හේතුවක් වී තිබේ. ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේදීද ඉන්දියාව සහ පකිස්තානය අතර තරඟයක් පවතින කාලයට දෙරට අතර සන්සුන් තත්වයක් දක්නට ලැබෙන්නේ මෙම ජාති මමත්වය හේතුවෙනි.
ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා ජාති මමත්වය ප්‍රදර්ශනය කිරීමේ තරඟ සඳහා ප්‍රධාන වේදිකාවකි. 19 වෙනි ශත වර්ෂය අවසාන භාගයේ සිදු වූ එහි ආරම්භයේ සිට දේශපාලනික අර්බුද වල ස්වරූපය එහි ඉතිහාසයෙන් පිළිබිඹු වෙයි. එක්සත් ජනපදය සහ එහි දේශපාලනික සහචර රටවල් විසින් 1980 දී ගිම්හාන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා වර්ජනය කිරීමත්, සෝවියට් දේශය විසින් 1984 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙල වර්ජනය කිරීමත් සීතල යුද්ධයේ කොටසක් විය.
වර්ණභේදවාදය නිල ප්‍රතිපත්තියක් ලෙස දකුණු අප්‍රිකාවේ ක්‍රියාත්මක වන අවස්ථාවේ බොහෝ ක්‍රීඩකයින් හෘද සාක්ෂියට එකඟව ක්‍රියා කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරමින් එම රටේ පැවැත්වෙන ක්‍රීඩා තරඟ වලට සහභාගී නොවී සිටීමේ ක්‍රියා පිලිවෙලක් පවත්වා ගෙන ගියහ. මෙය පසු කලෙක එම රටේ ඇති වුනු වර්ණභේදවාදී ප්‍රතිපත්ති ඉවත් කිරීමට සාර්ථක දායක්වයක් සැපයීමක් වුනා යයි ඇතැමෙකු සිතූ අතර, තවත් අයට පෙනුනේ එය ඊට වඩා කල් පවතින අනර්ථකාරී ප්‍රතිඵල උදා කරන්නක් ලෙසිනි. බොහෝ අප්‍රිකානු රටවල් 1976 දී මොන්ට්‍රියල් ගිම්හාන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා වර්ජනය කිරීමට හේතු වූයේ එවකට නවසීලන්ත අගමැති සියලුම කලු ජාතකයින්ට දකුණු අපිකාවේ සංචාරය කිරීමට අවසර දීමයි. මෙම ප්‍රශ්නය 1981 ස්ප්‍රිංබොක් සංචාරය කාලයේ ප්‍රධාන මාතෘකාවක් බවට පත් විය.
අයර්ලන්ත ඉතිහාසය තුල ගේලික් (Gaelic) ක්‍රීඩා දිගටම කෙරී ගෙන ගියේ ජාති මාමක හැඟීම් පෙරදැරි කර ගෙනයි. උදාහරණයක් වශයෙන් කිසියම් පුද්ගලයෙකු විසින් බ්‍රිතාන්‍ය සම්භවයක් ඇති පාපන්දු, ක්‍රිකට්, රග්බි නැතහොත් වෙනත් ක්‍රීඩාවන් කරනු ලබන බව දුටුවහොත් ඔහුට ගේලික් ක්‍රීඩාවන් වන ගේලික් පාපන්දු, Hurling, නැතහොත් වෙනත් ක්‍රීඩාවන් කිරිම තහනම් කළ හැකිව තිබුනි.
ජාතිවාදී ඉතාලි ෆැසිස්ට් වාදීන් පාපන්දු සහ රග්බි ක්‍රීඩා වලට විකල්පයක් වශයෙන් වොලාටා (Volata) නම් ඔවුන්ගේම ක්‍රීඩාවක් නිර්මාණය කරන ලදි. මෙය ජනප්‍රිය බ්‍රිතාන්‍ය ක්‍රීඩාවන් සඳහා ආදේශකයක් විය. මේවා ඔවුන්ගේ පුරාණ ක්‍රීඩාවන් වන හර්පස්තම් සහ කැල්සියෝ ෆියරෙන්තිනෝ වැනි ක්‍රීඩාවල උරුමය සොයා යාමක් වැනිය. කෙසේ වුවද වොලාටා ක්‍රීඩාව වැඩිකල් පැවතුනේ නැත.
ඇත්ලටික් බිල්බැඕ නම් ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු කණ්ඩායමේ බැස්ක් ක්‍රීඩකයින් පමණක් තෝරා ගැනීමේ ප්‍රතිපත්තිය බැස්ක් ජාතිවාදය සමග තදින් සම්බන්ධ වී තිබුනි.
http://en.wikipedia.org/wiki/Nationalism_and_sport
රිටි පැනීම

රිටි පැනීමේ ඉසව්වේදී ක්‍රීඩකයෙකු දිග, නැමෙන සුලු රිටක් භාවිත කරනු ලැබේ. මෙම රිට ෆයිබර් ග්ලාස් හෝ කාබන් ෆයිබර් වලින් තනන ලද්දකි. මෙම ක්‍රීඩාව පුරාණ ග්රීසියේ භාවිත වී ඇත. මෙම ක්‍රීඩා ඉසව්ව 1896 සිට පිරිමි සඳහාද 2000 දී ගැහැණු සඳහාද ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා ඉසව්වක් විය.
පුරාණ කාලයේ උතුරු මුහුද ආශ්‍රිතව නෙදර්ලන්තයේ ෆ්‍රයිස්ලන්ඩ් වැනි පඳුරු වලින් ගහණ ගොහොරු බිම් සහ කේම්බ්රිජ්ෂයර්, හන්ටින්ඩන්ෂයර්, ලින්කන්ෂයර්, නෝෆෝක් ප්‍රදේශ වල වූ විශාල වගුරු බිම්ද තරණය කිරීම සඳහා රිටි භාවිතා කරන ලදි. මෙම වගුරු බිම් වල වතුර බැස යාම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද කෘතිම ක්‍රම නිසා ප්‍රදේශයේ ඇල මාර්ග ජාලයක් නිර්මාණය වූ අතර හැම එකක්ම වාගේ එකට එකක් සම්බන්ධ විය. මේවා තරණය කිරිම සඳහා රිටි යොදා ගත් අතර, එවැනි රිටි එකතුවක් සෑම නිවසකම ගොඩ ගසා තිබුනි. වැනිසියානු ඔරු පදින්නන් ද ඔරුවේ සිට ගොඩ බිමට පැනීම සඳහා මෙම රිටි යොදා ගත්හ. මෙම ක්‍රමය ජනතා ක්‍රියාකාරකමක් දක්වා වර්ධනයවූ අතර අවසානයේ වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන තරඟයක් බවට පත් විය. මෙම ක්‍රීඩාවේ මුල් ස්වරූපය හරහට පැනීම වූ නමුත් එම ක්‍රමය ක්‍රීඩා තරඟ වලට කිසි දිනෙක යොදා නොගැනුනේය. ඒ වෙනුවට ඉහළ පැනීම පමණක් ක්‍රීඩාවෙහි දක්නට ලැබේ.
ජෙහාන් සී.එෆ්.ගට්ස්මුත් සහ ෆෙඩ්රික් එල් ජාන් විසින් මෙය ජිම්නාස්ටික් අභ්‍යාස වලට හඳුන්වා දීමෙන් පසු 1850 දී පමණ ජර්මනිය තුල මෙහි නවීන තරඟ ඇරඹුනේය. දහනම වෙනි ශත වර්ෂය අවසානයේ එක්සත් ජනපදයේ නවීන රිටි පැනීමේ තාක්ෂණය වර්ධනය විය. බ්රිතාන්යයේ මෙය පළමු වරට භාවිතා වූයේ කැලිඩෝනියන් ක්‍රීඩා වලදී ය. ආරම්භයේදී රිට සඳහා උණ ලී හෝ අලුමිනියම් භාවිතා විය. රිටි පැනීමේ සාර්ථකත්වය මුලින්ම තීරණය කරන ලද්දේ උස අනුව නොව පනින ලද දිග ප්‍රමාණය මැනීමෙනි. පසු කාලයේදී ෆයිබර් ග්ලාස් සහ කාබන් ෆයිබර් කොටස් යොදා තැනුනු වඩාත් නම්යශීලී රිටි හේතුවෙන් ක්‍රීඩකයින්ට නව උස ප්‍රමාණයන් කරා ළඟා වීමට හැකි විය. රිටි පැනීම සඳහා ක්‍රීඩකයාගේ වේගය සහ ජවය අත්‍යාවශ්‍ය වන අතර තාක්ෂණික දක්ෂතාවන්ද ඒ හා සමානවම වැදගත් වේ. රිටි පැනීමේදී කෙළින් අතට සිටුවා ඇති කණු දෙකක් මත ඉහළ කොනේ රඳවා ඇති හරස් පොල්ලක් මතින් එම පොල්ලේ නොගෑවෙන ලෙස පැනීම කළ යුතුය.
පුරාවිද්‍යාව පිලිබද නිර්වචන

මහාචාර්‍ය ග්‍රෙහැම් ක්ලාර්ක් ( Graeme Clark -1935) :- අතීත තොරතුරු ප්‍රයෝජනයට ගෙන මානව අතීතය පිලිබදව සංවිදිතව අධ්‍යය කිරීම පුරවිද්‍යාවයි.
ස්ටුවට් පිගොට් (Stuart Ernest Piggott -1910) :- මානවයාගේ ආරම්භයේ සිට වර්තමානය තෙක් මානව සමාජයේ සියලු තොරතුරු අධ්‍යනය කිරිම පුරවිද්‍යාව ලෙස හදුන්වන අතර අතීතයේ සිට වර්තමානය දක්වා මානව සමාජයේ යටගියාව සොයා ගැනීමට සුදුසුම මාධ්‍ය ලෙස පුරාවිද්‍යාව අර්ත දැකිවිය හැකි බව පෙන්වා දී ඇත
කැත්ලින් කෙන්‍ යෝන් (Kathleen Mary Kenyon-1906)-මානවයා විසින් ලේඛන කලාව බභාවිතා කිරීමර පූර්වතර යුගය හෙවත් ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය පිලිබද තොරතුරු සපයන විෂය පුරාවිද්‍යාව වේ.
රෝබට් ජේ බ්‍රෙයිඩ්වුඩ් (Robert John Braidwood-1937) පුරාණ මිනිසාගේ ජීවන ගමනේ සෑම අංශයක්ම තේරුම් ගත හැකි පරිදි පැරණි මිනිසුන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද හා භාවිතා කරණ ලද දැනට ශේසව පවතින ද්‍රව්‍ය අධ්‍යනය කිරීම පුරාවිද්‍යාව නම් වේ
සර් විලියම් ෆ්ලින්ඩර් පෙට්‍රී (Sir William Flinders Petrie-1853) පුරාවිද්‍යාව වූ කලී නවීන විද්‍යාවන් හී බඩ්පිස්සාය. එය හුදෙක් ප්‍රීතිය උදෙසා අතීතය සාරා පාර බැලීම ලලිත කලාවක් කරගත්ත අයගේ දෘඪබන්ධනයෙන් මිදීමට බලවත් සටනක් කර ඇතුවා පමණකි.
ග්ලීන් ඩැනියෙල්a (Glyn Daniel-1914) :- භෞතික මුලාශ්‍ර ඇසුරින් මිනිසාගේ ඉතිහාසය සොයා යැම පුරාවිද්‍යාවයි.
ඩෙවිඩ් එල් ක්ලාක් (David L Clarke-1937) පුරවිද්‍යාව ඊට ආවේණික වු ශික්ෂණ ක්‍රමයකි. මානවයා පිලිබදව විධිමත් විද්‍යානූකුල අධ්‍යනය පුරවිද්‍යාවයි.
සර් මෝටිම විලර්(Sir Mortimer Wheeler-1890) නූතන පුරවිද්‍යාව වූ කලී පණ්ඩිතමානයන්ගෙ කල්පනා මාත්‍රයක් නොවේ.එය ජනතාව පිලිබද අතීතය දැනගැනීමට තිබෙන නියම කෝදුව වී ඇත්තේය. පුරා තත්ව පරික්ෂකයා හාරනු ලබන්නෙ පුරාවස්තු නොව මිනිසුන් ය.
ඩෙවිඩ් බ්‍රයන් (David Drain -1910) පුරාතනයට අයත් භෞතික සංස්කෘතිය අධ්‍යනය කිරීම පුරවිද්‍යාවයි.
ඇලෙක්සැන්ඩර් මොන්ගෙයිඩ් (Alexander ) පුරවිද්‍යාත්මක කටයුතු ක්‍රීඩාවක් නොවේ. එය දුෂ්කර වූද කාර්‍යශීලී වූද කොන්ද බිදෙන වැඩකි.
භාරතීය පුරාවිද්‍යාඥ කේ. රාජන්ට අනුව, අතීතයේ සිදු වූ සංස්කෘතික වෙනස්වීම හා මානව හැසිරීම ද්‍රව්‍යාත්මක අවශේෂ ඔස්සේ අධ්‍යයනය කිරීම පුරාවිද්‍යාව වෙයි.
ජූලියන් තෝමස් (Julian Stewart Thomas born 1959 ) පුරාවිද්‍යාව යනු ආවේගයක් වශයෙනි. අතීත මානවයා පිළිබඳ බුද්ධිමය කෞතුකත්වය හා එම කෞතුකත්වය, දැනුම වෙත හැරවීමේ ක‍්‍රමවේදය සොයා ගැනීම පුරාවිද්‍යාවයි.
නෝරා මෙලොනිට අනුව, පුරාවිද්‍යාව යනු අතීත මිනිසා පිළිබඳ: ඔවුන්ගේ පෙනුම කෙසේ ද? ඔවුන් ජීවත් වූයේ කොහේ ද? ඔවුන් අනුභව කළේ මොනවාද? ඔවුන් කළේ කුමක් ද? ඔවුන්ගේ විශ්වාසයන් මොනවා ද? සිරිත් විරිත් මොනවා ද? ආදිය අධ්‍යයනය කිරීමේ මාර්ගයකි
පර්යේෂණාත්මක පුරාවිද්‍යාව

පර්යේෂණාත්මක පුරාවිද්‍යාව ඉපැරණි ව්‍යුහ හෝ මානව කෘති වැනි පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රභව ද්‍රව්‍යමත පදනම් වු හල්පිත හෝ උපකල්පන නිර්මාණය කිරීමට හා‍පරීක්ෂා කිරීමට විවිධක්‍රම, තාක්ෂණ, විශ්ලේෂණ හා පිවිසුම් සේවයෙහි යොදවයි. මෙය, සාමාන්‍යයෙන් විනෝදාංශයක් හෝ විනෝදකාමි මාධ්‍යයක් ලෙස ගන්නා හෝ විශේෂිත ඓතිහාසික යුගයක ශුංගාරාත්මක වටපිටාව නිරූපණය කිරීමට යොදා ගන්නා කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ ඓතිහාසික සාක්ෂි, ජීවි ඉතිහාසය හෝ ඓතිහාසික නැවත පැනවීම සමග නොසලකන මූලික තාක්ෂණික ක්‍රමය සමග පටලවා නොගත යුතුය.
පර්යේෂණාත්මක පුරාණ විද්‍යාවේ එක් ප්‍රධාන ආකාරයක් වන්නේ ඓතිහාසිකව නිවැරදි තාක්ෂණික ක්‍රම පමණක් යොදා ගනිමින් ඓතිහාසික ව්‍යුහ වල පිටපත් තැනීමයි. මෙය සමහරක් විට ප්‍රතිසංස්කරණ පුරාවිද්‍යාව ලෙස හැදින්වෙයි. කෙ‍සේ නමුත් පරේෂණාත්මක පුරාවිද්‍යාවේ ප්‍රතිඵලය වන්නේ සාදන ලද දෙය නොව දත්තයි.
නූතන කාලයේදී පරේෂණාත්මක පුරෝවිද්‍යාව රූපවාහිණි නිෂ්පාදන ගණනක අඩංගු විය. ඒවා නම් BBC නාලිකාවේ “Building the impossible” හා ඩිස්කවරි නාලිකාවේ “Secrets of lost empires” වේ. රූපවාහිණි වැඩ සටහන් වලදී තාක්ෂණික ක්‍රමයේ බරපතල විද්‍යාත්මක වාසි කණ්ඩායම් මත තද කාලසීමා පැනවීම තුළින් යම්තාක් දුරකට අඩුවී ඇත.
ටොමොග්‍රෆි(ස්ථර ප්‍රස්තාරකරණය)

ටොමොග්‍රෆි යනු, පැතිර තිබෙන්නාවු තරංග මගින් ස්ථර වශයෙන් හෝ ස්ථර කිරිමෙන්, රූපයක් නිර්මාණය කර ගැනීම ය. මෙම ක්‍රම වේදය භාවිත වෙන අ(අං)ශ
පදනම් වන්නේ ටොමොග්‍රෆිො(ස්ථර ප්‍රස්තාරකරණය) ප්‍රතිනිර්මාණය යන ගණිත ක්‍රමය මතය.
ටොමොග්‍රෆි(ස්ථර ප්‍රස්තාරකරණය) යනු, පැතිර තිබෙන්නාවු තරංග මගින් කොටස් වශයෙන් හෝ කොටස් කිරිමෙන්, රූපයක් නිර්මාණය කර ගැනීමය. මෙම ක්‍රම වේදය භාවිත වෙන අශ නම් රේඩියෝ තරංග තාක්ෂණය, පුරාවිද්යාව, ජීව විද්යාව, තාරකා විද්යාව ඇතුලු විද්යා විශයන්හි ය.මෙම බොහෝ අවස්තාවන් වල එය පදනම් වන්නේ ටොමොග්‍රෆි(ස්ථර ප්‍රස්තාරකරණය) ප්‍රතිනිර්මාණය යන ගණිත ක්‍රමය මතය. ටොමොග්‍රෆි යන වචනය පුරාණ ග්‍රීක වදන් වන "τόμος" හෙවත් ටොමොස්(tomos), "ස්ථර,කොටස්" සහ γράφω ග්‍රාෆො(graphō), හෙවත් "ලිවීමට" වලින් සරිකරගන්නා ලද්දකි.(බලන්න Etymology).
1953 වසරේ දි "චෙස්ට්" නම් වෛද්ය සඟරාවක, ෆෝට් විලියම් සැනටෝරියම් රෝහලේ බී. පොලැක් විසින් ප්ලෙනොග්‍රෆි(planography),(ටොමොග්‍රෆි හදුන්වන තවත් නමකි) භාවිතය විස්තර කරන ලදී.
American Roentgen Ray Society ආයතනය මඟින් 1996 දී ප්‍රකාෂිත A History of the Radiological Sciences කෘතියේ පරිච්ඡේදයක ද සාම්ප්‍රදායික ටොමොග්‍රෆි ඉතිහාසයේ ආරම්භයේ සිට පරිඝනක මැදිකරගත් ස්ථර ප්‍රස්තාරකරණ ටොමොග්‍රෆි තාක්ෂණ ක්‍රම තෙක් වර්ධනය විස්තර කර ඇත.
සිරිමල් රණවැල්ල

මහාචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ල මහතා, පුරාවිද්‍යාව හා ඉතිහාසය පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ඨ විද්වතෙක් සහ පර්යේෂකයෙකි. ඔහු විශිෂ්ට ගුරුවරයෙක් ද විය. මහාචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ල මහතා පුරාණ සෙල්ලිපි පිළිබඳ ඔහුගේ විශේෂඥ දැනුම සහ විනය සඳහා කළ අමිල මෙහෙවර නිසා ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.
1921 ඔක්‌තෝබර් 16 වැනිදා ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ සුන්දර කොග්ගල ගම්මානයේ උපන් ඔහු හැදී වැඩුණේ ඥාති සොහොයුරියන් හත් දෙනකු සමඟ ඔහුගේ නැන්දා කෙනෙකු සමගිනි. ඔහු ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ලැබුවේ උණවටුන බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසලෙනි(වර්තමානයේ මෙම විද්‍යාලය උණවටුන මහා විද්‍යාලය ලෙසින් හඳුන්වයි). ඔහු පසුව 1944 – 1953 කාලයේ පොලිස් නිලධාරියකු ලෙස පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවට බැඳුණු අතර පාසල් අධ්‍යාපනය අවසන් වූ සැණින් උසස් අධ්‍යාපන කටයුතු කරගෙන යාමට නොහැකි වුවද ලොකු දේවල් ලබාගැනීමේ සිහින ඔහු කිසිදා අත් නොහළේය. ඔහු උසස් අධ්‍යාපනය හැදෑරීමට අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටියේය. 1944 තරුණ රණවැල්ල පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවට බැඳුණා. ඔහු කුරුඳුවත්ත පොලිස් සන්නිවේදන අංශයේ සිටි කාලයේ බගතෙල් පාරේ හාවඩ් විද්‍යාලයට ඇතුළු වීමත් සමඟම අලුත් ගමනක් ආරම්භ කළේය. එහිදී ඔහු ජ්‍යෙෂ්ඨ පාසල් සහතික පත්‍ර විභාගය ඉහළින්ම සමත් විය. දැඩි අධිෂ්ඨාන ශක්තියක් තිබූ මේ පැහැපත් තරුණයා 1953 වසරේදී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයට (පේරාදෙණිය) ඇතුළත් විය.ඔහුගේ වයස අවුරුදු 32 කි. කොග්ගල හා උණවටුනේ ළමා වියත් තරුණ කාලයත් ගත කළ මහාචාර්ය රණවැල්ල මහතාට චතුර ලෙස භාවිත කල හැකිව තිබුනේ සිංහල පමණක් විය. නමුත් ජීවිතයට උසස් දේ අත්කර ගැනීමට භාෂා බාධකය බිඳ දැමීම අත්‍යවශ්‍ය බව වටහා ගත් ඔහු ඉංග්‍රීසි ඉගෙන ගෙන ක්‍රමක්‍රමයෙන් භාෂා දෙකම චතුර ලෙස හැසිරවිය. ඔහුගේ භාෂා නිපුණත්වයට අමතරව, ඔහු ඉතිහාසඥයෙකුට අත්‍යවශ්‍ය පාලි සහ සංස්කෘත භාෂාවෙන් ද විශිෂ්ට විය. ඔහු උගතෙකු ලෙස ඔහුගේ නව ජීවිතය කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය. ඔහුට අවශ්‍ය දේ සහ ජීවිතයේ ඔහුට අවශ්‍ය තැන ඔහු දැන සිටියේය. නවක උපාධිධාරියෙකු වූ ඔහු මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලයට ගුරුවරයෙකු ලෙස සම්බන්ධ වී වසර දෙකක් එහි සේවය කළේය. 1959 වසරේ කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉතිහාස අංශයේ සහකාර කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස තරුණ රණවැල්ල මහතා පත් විය. ඔහු ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳී 1966 දී සිය ආචාර්ය උපාධිය (Ph.D.) සම්පූර්ණ කළේ මේ කාලයේදීය.ඔහුගේ A Political History of Ruhuna යන නිබන්ධනය කිසිවකට සමාන කළ නොහැකි විශිෂ්ට ශාස්ත්‍රීය කෘතියක් ලෙස සැලකේ.
1977 දී ඔහු රුහුණු විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳුණු අතර එහිදී ඉතිහාසඥයකු වශයෙන් දැක්වූ විශිෂ්ටත්වය වෙනුවෙන් ‘ඉතිහාසයේ සභාපති’ ලෙසින් ගෞරවයට පාත්‍ර විය. එහිදී ඔහු වසර අටක් දීර්ඝ කාලයක් ශාස්ත්‍ර පීඨයේ පීඨාධිපතිවරයා විය. 1980 ගණන්වල දේශපාලන නොසන්සුන්තා ඇති වූ කාලවලදී ඔහු රුහුණු විශ්වවිද්‍යාලයේ වැඩ බලන උපකුලපතිවරයා ද විය.
ඔහු පර්යේෂණ ලිපි 245 කට අධික ප්‍රමාණයක් සහ පොත් 15 ක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. එතුමාගේ ලොකුම දායකත්වය අභිලේඛන ක්ෂේත්‍රයටයි. ඔහු සෙල්ලිපි විශාල ප්‍රමාණයක් සංස්කරණය කර නැවත අර්ථකථනය කර ඇත. මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන සෙල්ලිපි විෂයෙහි තවත් ප්‍රාණවත් ප්‍රතිභාවක් ඇති කළ හිස්තැන පිරවූ පුද්ගලයා ලෙස මහාචාර්ය රණවැල්ල සැලකිය හැකිය.
ඔහුගේ ජයග්‍රහණ අගයමින් මහාචාර්ය රණවැල්ලට ගෞරව සම්මාන රාශියක් පිරිනමා ඇත:
ථූපාරාම පිළිම ගෙය

ථූපාරාම පිළිම ගෙය ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරයේ පිහිටි පුරාණ බෞද්ධ විහාර මන්දිරයක් වේ. ථූපාරාමය ලෙස ව්‍යවහාරයේ යෙදෙන මෙම පිළිම ගෙයි පැරණි නාමය හා නිර්මාණකරුවා කවුරුන්ද යන්න අවිනිශ්චිත වේ. කෙසේ නමුදු මෙම පිළිම ගෙය පරාක්‍රමබාහු රජුගේ ඇමතිවරයෙකු වූ මහින්ද අමාත්‍යවරයා හෝ පළමුවන විජයබාහු රජු විසින් ඉදිකරන්නට ඇතැයි මත පවතී. පොළොන්නරුව පැරණි නගරයේ පිහිටි ගොඩනැගිලි අතුරින් පියස්ස හොඳින්ම ආරක්ෂා වී ඇති ගොඩනැගිල්ල ලෙස මෙම පිළිම ගෙය සැලකේ.
ථූපාරාම පිළිම ගෙයහි පැති බිත්ති හා වහලය දැව නොයොදා ගඩොල් භාවිතයෙන් නිර්මාණය කොට ඇති හෙයින්, මෙය (ගෙඩිගේ) සම්ප්‍රදායට අයත් ගොඩනැගිල්ලක් සේ හඳුනාගැනේ. පිටත බිත්ති මත දැකගත හැකි ප්‍රථිමා සහ විමාන ආදිය දකුණු ඉන්දීය වාස්තු ලක්ෂණ නිරූපණය කරයි. ප්‍රථිමා ගෘහය තුල විශාල හිඳි බුද්ධ ප්‍රථිමාවක් තිබූ බවට සාධක තිබෙන අතර, වර්ථමානයේ දැකගත හැක්කේ එහි විශාල ආසනය පමණක් වේ.
මෙම බුදු පිළිමය පොලොන්නරුව යුගයේ ඇති පිළිම ගෙවල් තුළ තැන්පත් කර ඇති ගල් මාධ්‍යයෙන් තනන ලද විශිෂ්ඨතම ප්‍රතිමාවලින් එකකි. "අඩි 9යි අඟල් 9ක්" උස බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිවැරදි ප්‍රමානුපාත සහිතව පුෂ්ටිමත් අඟ පසඟ යොදා ඇත.මෙහි දකුණු අත කිහිල්ලට පහලින්ද,වමත වැලමිට අසළින්ද කැඩී ගොස් ඇත.පද්මාසනයක් මත ප්‍රතිමාව පිහි‍ටුවා ඇත.මුලදී ප්‍රතිමාවේ පාදය අසළින් කැඩී ගොස් තිබුණද වර්තමානයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.
මෙහි ශෛලීය ලක්ෂණ විමසීමේදී "නන්දදේව විජේසේකර"(පැරණි සිංහල ප්‍රතිමා ශිල්පය) මෙය අනුරාධපුර ලක්ෂණවලට සමාන බව දක්වයි."චාල්ස් ගොඩකුඹුර" ද මෙය පොලොන්නරු යුගයට පෙර යුගයක තනන්නට ඇතැයි අදහස් දක්වා සිටියි.
මෙම ප්‍රතිමාවේ මුහුණේ ප්‍රකාශන ගුණය ඉතා උසස් ය.ඇස්,කන්,නාස ආදී අවයව නිවැරදි හැඩයෙන් යුතුව නිවැරදි ස්ථානයන්හි පිහි‍ටුවා ඇත.කරුණාබරිත මන්දස්මිතියකින් යුත් මුහුණේ නිකට පමණක් මදක් අනවශ්‍යලෙස ඉදිරියට නෙරා ආ බවක් පෙනේ.සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවා ඇත.එහි එක් කොණක් වමතින් දරා සිටින අයුරක් පෙනේ.කැඩී ඇති දකුණතින් "අභය මුද්‍රාව" නිරූපිත බැව් පැහැදිලිය.සිවුර ශරීරයට ඇලී ඇති අයුරකින් තනා ඇත.යටිකයට අඳින ලද අඳනයෙන් ශරීරයේ මාංශපේෂී තද වී ඇති අයුරු ඉඟ පෙදෙසින් දක්වා ඇත.සිවුරේ ‍රැළි සමාන්තර රේඛා මඟින් දක්වා තිබුනද ඒවා ගල් විහාරයේ ‍රැළි වලට වඩා අජීවී බවක් ප්‍රකට වේ.චීවරය ඇඟට ඇලී ඇති නිසා ශාරීරික හැඩයද ඉන් මතුවී ඇත.
ප්‍රතිමාව ස්ථානගත කර ඇති ගෘහ නිර්මාණ ආකෘතිය ද එහි විශිෂ්ඨත්වය තව දුරටත් උද්දීපනය වන සේ තනා ඇත.බුදු පිළිමයේ දෙනෙත් වල කුහර 2ක් ඇති අතර මුල් කාලයේදී ඒවායේ මැණික් ඔබ්බවා තිබූ බව කියැවේ.පිළිමගෙයි පිළිමයේ මුහුණතට ඉදිරිපසින් ආලෝකය ගලා ඒමට කවුළුවක් තනා තිබෙන අතර එමඟින් ගලන ආලෝකය නිසා බුදු පිළිමයේ දෙනෙත් මත ඔබ්බවා ඇති මැණික් යුගළ දිලිසෙමින් ථූපාරාම ගෘහය අලෝකමත් කළ බව පැවසේ.මුල් කාලයේ මෙය වර්ණ ගන්වා ඇතිබව තිබූ බවට සාක්ෂි පවතී.අවසාන වශයෙන් නිවැරදි අඟ පසඟ වලින් යුත් විශිෂ්ඨ ප්‍රතිමාවක් ලෙස"ථූපාරාම බුද්ධ ප්‍රතිමාව"හැඳිවිය හැකිය.
වරාහ දේවාලය, ඛජුරාහෝ

ඛජුරාහෝවේ වරාහ දේවාලය (දේවනගරි: वराह मंदिर) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ විෂ්ණු දෙවියන්ගේ සූකර අවතාරයක් ලෙස සැලකෙන වරාහගේ දැවැන්ත ඒක ශිලා ප්‍රතිමාවක් මැදි කොට තැනූ හින්දු දේවාලයකි. මෙම දේවාලය තුළ වරාහ සම්පූර්ණයෙන්ම සත්ත්ව ස්වරූපයෙන් යුතුව දක්වා ඇත. මෙම දේවාලය පිහිටියේ ඛජුරාහෝ ස්මාරක සමූහයේ බටහිර දේවාල සංකීර්ණය තුළ ය. 1986දී යුනෙස්කෝව විසින් ඛජුරාහෝ දේවාල සංකීර්ණය ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස නම් කරන ලදී. ඛජුරාහෝ යනු ඉන්දියාවේ මධ්‍ය ප්‍රදේශ්හි ඡතර්පූර් දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි කුඩා ගම්මානයකි.
වරාහ (සංස්කෘත: वराह) යනු විෂ්ණු දෙවියන්ගේ තුන්වන අවතාරයයි. එය වරාහයකු (වල් ඌරකුගේ) ස්වරූපයෙන් යුක්ත ය.
විෂ්ණු දෙවියන්ගේ සූකර වේශයෙන් පෙනී සිටියේ හිරන්‍යාක්ෂ නැමැති රාක්ෂසයා පරාජය කීරීමටයි. හිරන්‍යාක්ෂ විසින් පෘථිවිය (පෘථිවි) නතු කරගෙන එය විශ්වීය සාගරයේ පත්ළ යනුවෙන් විස්තර වන ප්‍රදේශය කරා රැගෙන ගියේ ය. අනතුරුව වරාහ සහ හිරන්‍යාක්ෂ අතර යුද්ධයක් ඇති වූ අතර, එය වසර දහසක් පමණ පැවතියේ ය. එයින් ජය ගැනීමට වරාහ සමත් විය. විශ්වීය සාගරයෙන් පෘථිවිය සිය දළ දෙක අතර රඳවා ගෙන පැමිණි වරාහ එය විශ්වය තුළ පැවතිය යුතු ස්ථානයෙහි ස්ථාපනය කරවී ය. සිය අවතාරය තුළ විෂ්ණු පෘථිවි (භූදේවි) සමග විවාහ වේ.
වරාහ පුරාණ යනු වරාහ විසින් ගායනා කළේ යැයි පැවසෙන කථන විලාසයකින් යුත් පුරාණ ග්‍රන්ථයකි.
වරාහ නිරූපණය කොට ඇත්තේ සම්පූර්ණයෙන්ම සත්ත්ව වේශයෙන් හෝ මිනිස්-සත්ත්ව විලාසයෙනි. මිනිස්-සත්ත්ව විලාසයෙන් නිරූපණයේ දී සූකරයකුගේ හිසක් සහ මිනිස් සිරුරක් සහිතව නිරූපණය කිරීම සිදු විය. එම ස්වරූපයේ දී ඔහුට අත් සතරක් සහිත වූ අතර, ඉන් දෙකකින් චක්‍රයක් සහ සක් ගෙඩියක් දරා සිටියි. අනෙක් අත් යුගළෙන් සෙංකෝලයක්, අසිපතක් හෝ නෙළුම් මලක් හෝ ආශිර්වාද ස්වරූපයෙන් යුතු මුද්‍රාවක් නිරූපණය කිරීම සිදු විය. වරාහයාගේ හිසෙහි දළ දෙක අතර පෘථිවිය රඳවා තිබෙනු දැකගත හැක.
වරාහ දේවාල ගොඩනැගිල්ල ඉන්දියාවේ ලෝක උරුම අඩවියක් ලෙස සැලකෙන ඛජුරාහෝ ස්මාරක සමූහයේ ස්මාරක අතුරින් එකකි. මෙය ක්‍රි.ව. 900-925 අවට කාලයට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. දේවාල සංකීර්ණය ඇතුළත වරාහ දේවාලය පිහිටියේ ලක්ෂ්මී දේවාලයට යාබදව (දකුණින්) සහ ලක්ෂ්මණ දේවාලයට මුහුණලා ය.
උස් වූ වේදිකාවක් මත ඉදි කළ වරාහ දේවාලය සරල සහ චාම් ස්වභාවයක් ගනියි. මෙහි ඉහළට යත්ම ක්‍රමයෙන් කුඩා වන පේසාවලින් යුත් පිරමිඩාකාර පියස්සක් සහිත ආයත මන්ඩපයක් ද්කනට ලැබේ. මෙම පියස්ස චාම් කුළුණු දාහතරක් මත ගොඩනගා තිබේ. දේවාලය සම්පූර්ණයෙන්ම ගොඩනගා ඇත්තේ වැලිගල් පාෂාණයෙනි.
මෙහි ඇති වරාහගේ ප්‍රතිමා මීටර 2.6ක් දිගැති ය. එහි උස මීටර 1.7කි. මෙම දැවැන්ත ප්‍රතිමාව තනි වැලිගල් කුට්ටියකින් නෙළා තිබීම විශේෂත්වයකි. ප්‍රතිමාවේ සම්පූර්ණ සිරුර පුරාම විවිධ රූ දක්නට ලැබේ. (පහත පින්තූරය බලන්න) වරාහයාගේ නාසය සහ මුඛය අතර කැටයම් කොට ඇති රුව මගින් සිය දෑතෙහි වීණාවක් දරා සිටින දේවතාවියකගේ (සරස්වතී) රුවක් නිරූපණය වේ.
කුෂ්ඨරාජගල

කුෂ්ඨරාජගල යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ වැලිගම ආශ්‍රිත ස්වභාවික ගල් පර්වතයක උන්නතව නෙළා ඇති අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ප‍්‍රතිමාවක් වේ. එය ගාල්ල-මාතර මාර්ගයේ වැලිගම සිට මාතර දෙසට කිලෝ මීටර පහක් පමණ දුරින් පිහිටයි. ප්‍රථිමාව වැලිගම අග්‍රබෝධි විහාරයට අයත් වේ.
කුෂ්ඨරාජගල ප්‍රථිමාව පිහිටා ඇති වැලිගම ප්‍රදේශය අතීත අනුරාධපුර යුගයේ පටන් පැවැති පුරාණ නැව් තොටක් වීම හේතුවෙන්, මෙම ස්ථානය පිළිබඳව පැරණි සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල විවිධ තොරතුරු දැකගත හැකි වේ. සිංහල බෝධිවංශයට අනූව අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධියට අයත් දෙතිස් ඵල අංකුරයන්ගෙන් එකක්, වැලිගම අග්‍රබෝධි විහාර භූමියෙහි රෝපණය කොට තිබෙන අතර මේ හේතුවෙන් මෙහි ඉතිහාසය දේවානම්පියතිස්ස රජ (ක්‍රි.පූ. 307 - 267) සමය දක්වා දිවෙන බව විශ්වාස කෙරේ. කෙසේ නමුදු මෙම ප්‍රථිමාව එහි වූ නිර්මාණ ලක්ෂණවලට අනුව ක්‍රි.ව. 6 -7 සියවස්වලට අයත් වන පැවසෙයි.
පසුකාලීනව ගොඩනැගුණු බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත සමයේ, වැලිගම හරහා ඉදිකල දුම්රිය මාර්ගය හේතුවෙන් වැලිගම අග්‍රබෝධි විහාරය හා කුෂ්ඨරාජගල පිහිටි භූමිය දෙකඩ වීමට ලක්විය.
කුෂ්ඨරාජගල සම්බන්ධව ජනප්‍රවාදයන්ද පවතී. ඉන් එකකට අනූව මෙම ප්‍රථිමාව, කුෂ්ඨ රෝගයක් වැළඳුණු හතරවැනි අග්බෝ රජු දේව ආශීර්වාදය ලබා ගැනීමේ අරමුණින් දෙවුන්දර පිහිටි දේවාලයට පැමිණි අවස්ථාවේ නාථ දෙවියන්ගේ රූපයක් ඉදිකිරීමට සිදුකල බාරවීමකට අනූව ඉදිකරන ලද්දක් වේ. කුෂ්ඨ රෝගයෙන් සුවවීමෙන් අනතුරුව රජු විසින් බාරය ඔප්පු කිරීමක් වශයෙන් වැලිගම අවලෝකිතේශ්වර නාථ රූපය කරවූවේ යැයි ජනවහරෙහි දැක්වේ.
කුෂ්ඨරාජගල ප්‍රථිමාව මගින් මහායාන බුදුධහමට අයත් අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්වයන් නිරූපණය වන බැව් පිළිගැනීමට ලක්ව තිබේ. මහායාන බෝධිසත්ව ප්‍රථිමා හී ජටා මකුටයෙහි (ශීර්ෂාභරණයෙහි) සමාධි බුදු පිළිමයක් අන්තර්ගතවීමත්, මෙම ප්‍රථිමාවේ ජටා මකුටයෙහි සමාධි බුද්ධ ප්‍රතිමා සතරක්ම දැකගත හැකි වීමත් ඊට හේතුව වී තිබේ. මීට අමතරව මහායානිකයන් විසින් රෝග සමනය උදෙසා අවලෝකිතේශ්වර නාථ දෙවියන් පිදීම හා මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන මහතා විසින් දක්වනු ලැබූ නේපාල ලිපියක, නාථ දෙවියන් ගේ එකසිය අටක් වූ අවතාර අතරේ සිංහනාද අවලෝකිතේශ්වර රෝග සමනය කරන්නෙකු බවත් එනිසාම සිංහල ද්වීපයෙහි ආරෝග්‍යශාලා ලෝක නාථ නාමය ව්‍යවහාර කරන බව, සඳහන් කිරීම නිසා මෙම මතය ඇති වී තිබේ.
උසින් අඩි අටක් පමණ වන, පිහිටි ගලට අනුබද්ධවන ලෙස නිර්මාණය කොට ඇති මෙම ප්‍රථිමාවේ යටිකය දෝතියකින් සරසා තිබේ. එම පිළිමයේ උඩුකයේ උදර බන්ධනයකින් දැකගත හැකිවන අතර ගෙලෙහි මාල හා දෑතෙහි වළලු පවතී. දෙකන් ලම්බකර්ණව දක්වා ඇති අතර ඒවා කුණ්ඩලාභරණවලින් අලංකෘතය. දෙඅත් මගින් මුද්‍රාවන් දක්වයි. ඉන් දකුණු හස්තයෙන් විතර්ක මුද්‍රාව හා වම් හස්තයෙන් ආහ්වාන මුද්‍රාව දක්වන බව උල්රිච් වොන් ශ්‍රොඩර් මහතාගේ, බුඩිස්ට් ස්කල්පචර් ඉන් ශ්‍රී ලංකා (Buddhist Sculptures in Sri Lanka) නමැති ග්‍රන්ථයෙහි සඳහන් කර ඇත. එසේම ජටා මකුටයෙහි සමාධි බුදුපිළිම 4 ක්ම නෙළා ඇති මෙරට එකම අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව පිළිමය ලෙසද කුෂ්ඨරාජගල පිළිගැනේ.
ලංකාතිලක පිළිම ගෙය

ලංකාතිලක පිළිමගෙය ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරුව පිහිටි පුරාණ බෞද්ධ විහාර මන්දිරයක් වේ. චූලවංශයට අනූව එය පරාක්‍රමබාහු රජතුමා (ක්‍රි.ව. 1153-1186) විසින් ඉදිකරවන ලද්දක් සේ සැළකේ.
ලංකාතිලකය පරාක්‍රමභාහු රජු විසින් ඉදිකරනු ලැබූ විහාර අතර විශාලතම ප්‍රථිමා ගෘහය ලෙස හැඳින්වේ. ගඩොලින් නිමවා ඇති එහි වහළ වෘත්තාකාර ස්වරූපයක් ගන්නා බැවින් ගෙඩිගේ සම්ප්‍රදායට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරේ. ප්‍රථිමා ගෘහය ගර්භ ගෘහය, අන්තරාලය, හා මුඛ මණ්ඩපය ලෙස කොටස් තුනකින් සමන්විත වන අතර එහි වූ හිටි බුදු පිළිමය අඩි 42 ක් පමණ උසකින් යුක්ත වේ. බුද්ධ ප්‍රථිමාවෙහි අත් හා මුහුණ විනාශ වී තිබේ.
අඩි 40ක් උස හිටි බුදු පිළිමයක් වන ලංකාතිලක පිළිමගෙයි බුදුපිළිමය සමභංග ප්‍රතිමාවකි. ගඩොල් හා හුණු බදාම මාධ්‍යයෙන් ප්‍රචලිත වූ ප්‍රතිමා නිර්මාණය පිළිබඳව මනා උදාහරණයක් වන මෙම බුද්ධ ප්‍රතිමාව 1910දී "එච්.සී.පී බෙල්"ගේ වාර්තා වලට අනූව අඩි 41ක් උස විය. එකල මෙහි හිස කොටස කැඩී ගොස් නොතිබූ අතර නිර්මාණය සඳහා භාවිත කර ඇති ගඩොල් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා ඒවා වේ. ඒ මත ස්තර ගණනාවක් යෙදූ බදාම තට්‍ටු ඇත. බදාම තට්‍ටු 10ක් ප්‍රතිමාව සඳහා යොදාගෙන ඇත. ඇස්, කට, නාසා, සවන් යන කොටස් තැනීමේදී හුණු බදාම ස්ථර වශයෙන් භාවිත කිරීම අවශ්‍ය වේ. ගඩොල් ආකෘතිය ශරීරයේ බාහිර දළ ආකෘතිය පමණක් දරා සිටී. මෙහි දෙඅත් කැඩී ගොස් තිබෙන අතර එහි දකුණතින් අභය මුද්‍රාවද, වමතින් සිවුරු පොටද දරා සිටීම නිරූපණය වන අයුරින් තනා තිබෙන්නට ඇතැයි විශ්වාස කල හැකිය. බුද්ධ ප්‍රතිමාව අඩි 4ක් උස ගඩොල් පද්ම පීඨයක් මත වැඩ හිඳී. හුණු බදාමයෙන් කළ මෙය වර්ණ ගන්වා තිබී ඇත. මූර්ති ශිල්පියා බුදුන් වහන්සේගේ සිවුර අවසන් වන ස්ථානයට පහළින් කුඩා සිංහ රුවක් නිර්මාණය කර ඇත. සිවුරු පොටේ බර දරා සිටින අධාරකයක් ලෙස මෙය තනා ඇත. ප්‍රතිමාවේ කලාත්මක ලක්ෂණයන්ට හානියක් නොවන අන්දමට මෙය නිර්මාණය කර ඇති ආකරය විස්මය දනවන සුළුය. බුද්ධ ප්‍රතිමා හා ගෘහ නිර්මාණ ආකෘතිය ඉතා හොඳින් එකිනෙක හා සම්බන්ධවන ලෙස ගලපා තිබේ. එහි පිය ගැට පෙළ තවමත් දක්නට ලැබෙන අතර ඉහලට යන්නෙකුට යායුතුව ඇත්තේ පිලිමයට පි‍ටුනොපා ශරීරය හරස් අතට තබාගෙනය. එය මෙහි පවතින්නාවූ තවත් සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් ලෙස සඳහන් කල හැකිය.
P. G. Punchihewa

Dr. Pannadasa Gardiye Punchihewa, C.C.S (b. Mirissa, Sri Lanka, 1 November 1935) is a Sri Lankan author and an international civil servant.
Pannadasa Gardiye Punchihewa was born in 1935 in the southern village of Mirissa in Sri Lanka.
After being selected at the fifth standard scholarship examination he got admitted to the Central College, Telijjawila and passed his Senior School Certificate Examination in first division. He then joined Ananda College, Colombo and gained admission to the University of Ceylon in 1955. He passed out with a bachelor's degree with a second class (upper division), taught for a short while at Ananda College and the University. In 1960 he joined the Ceylon Civil Service. He also has a Diploma on Rural Social Development from the University of Reading UK and has obtained his Doctorate in Philosophy from the University of Sri Jayawardena pura, Sri Lanka.
Ceylon Civil Service He commenced his public service as a cadet at the Galle Kachcheri and his first appointment was as an Assistant Controller of General Treasury. His subsequent appointments were as Government Agent of Moneragala District, Puttlam District, Kalutara District, Additional Secretary of Ministry of Plantation Industries, and Secretary of Ministry of Coconut Industries. He also held the posts of Chairman Coconut Cultivation Board and Chairman Coconut Development Authority. International Civil Service In 1985 he was elected to the post of Executive Director, Asian and Pacific Coconut Community (A.P.C.C), an Intergovernmental Organization based in Jakarta. He was re-elected three times and continued in that position until 2000. After retiring from APCC and returning to Sri Lanka he served as a consultant to the UNDP (Colombo) and Government of Sri Lanka.
He has more than thirty publications to his credit published in English and Sinhalese which include research works, fiction, memoirs, translations and children’s books. Among the children’s books is his Mahi Pancha series consisting of six books about a little fly. He won the State Literary Award by the Government of Sri Lanka twice, for the best translation (2008) and the best children’s book (2002). Children’s Books:
Illustrations are by Sybil Wettasingha Translations:
Fiction:
Research:
Memoirs:
He is married to Anoma Punchihewa (née de Silva ) and they have two children.
Break the Pot

Break the Pot is the second studio album by the American rapper Rich Boy. The album was released on April 9, 2013, by E1 Music. The album features guest appearances from Mista Raja, Maino, Hemi, GQ Beats, Doe B, Playboi Lo, Smash, Maja, Kalenna Harper, Jue and Bobby V.
On January 14, 2013, the first single, "Break the Pot" featuring Hemi, was released to promote the album. On February 25, 2013, it was announced that the album would be released on April 9, 2013, and would feature guest appearances from Maino, Mista Raja, Bobby V, Doe B, Playboi Lo and Smash. On March 17, 2013, the music video for "Break the Pot" featuring Hemi was premiered on MTV Jams. On March 18, 2013, Rich Boy released the mixtape Back To Class to promote the album.
In March 2013, during an interview with HipHopDX, Rich Boy explained the meaning behind the album's title, saying: "I really just got that title from my partner. We were in New York and constantly recording and going back and forth to the studio. He used to joke that we’re about to go break the pot, so I just stuck with it ‘cause it really fit the situation of what I was trying to do musically."
南宁吴圩国际机场

南寧吳圩國際機場（IATA代码：NNG；ICAO代码：ZGNN），涉及军用时名为空军南宁场站。是一座位於中國廣西南寧的军民两用機場，机场飞行区等级为4E級，是广西最大的机场，重要的省会干线机场，并定位为面向东盟的门户枢纽机场。2019年，南宁吴圩国际机场旅客吞吐量1,576.23万人次，同比上年增长4.4%；货邮吞吐量12.22万吨，同比上年增长3.6%；起降架次11.46万架次，同比上年增长1.0%；分别位居中国第26、第27、第30位。
南宁吴圩国际机场位於广西壮族自治区首府南宁市西南32公里的吴圩镇，占地2.6平方公里（259.73公顷）。1958年由原南宁机场（原称邕宁机场）迁建，1962年投入使用，军民合用，可起降波音747同类及以下机型，候机楼18.9万平米，设有32个登机廊桥。
机场配有一、二次雷达、气象雷达、仪表着陆系统、VOR系统以及现代空管、气象、机务、运输服务、消防、应急救援等设施设备。旅客吞吐量自2002年突破100万人次后，2006年即突破200万，2009年达到452万人次，2013年已经突破800万人次，达到货邮吞吐量8万6千余吨，航班起降7万余架次。
南宁吴圩国际机场的管理机构前身为邕宁机场的管理机构，於1929年由新桂系军阀因军事目的修建。
1958年5月，南宁新机场开始选址。勘察组对以南宁市为中心，半径约50公里的狭长平原地带武鸣、苏卢、二塘至三塘间、先生岭、西乡塘、吴圩至苏圩间6个地段进行踏勘，其中前4处地理明显不符合要求而被否定，西乡塘在空域、城市发展等方面亦不够理想。而吴圩至苏圩间空域辽阔，虽处在喀斯特地形边缘，但经勘探后发现可避开喀斯特地表塌陷和主要发育区，能确保建场稳定性。1958年10月，新建机场场址被定于距南宁市中心31公里的吴圩地区。
1958年底南宁吴圩机场动工修建，1962年11月投入运营，机场管理机构由。机场初建时，跑道长2,400米，宽45米，以钢筋水泥结构为主。可起降安-2、C-46、C-47等以下类型的飞机。1989年，机场对跑道进行加盖处理。在原有的跑道、联络道、站坪的面积上加盖混凝土，并向南延长300米，完善了跑道助航灯光等一系列配套设施，提高了机场起降标准。至1990年，已可保障MD-82以下各型飞机的起降。
1995年7月，南宁吴圩机场开始兴建面积25,885平方米的新航站楼，并扩建站坪和新建联络道。1998年4月，新航站楼启用，可满足年旅客吞吐量250万人次。货运仓库面积2千平方米，设计年货邮吞吐量3万吨。
2003年，机场更名为“南宁吴圩国际机场”。
2006年，南宁吴圩国际机场将停机坪增加至12.4万平方米，并新增2个E类大型飞机停机位和一条315米长的联络道，从此满足了波音747等大型飞机的起降条件。
2008年12月，南宁吴圩国际机场启用含1条新建跑道在内的新飞行区。新跑道长3,200米，宽45米，两侧道各宽7.5米。同时旧跑道向北延长500米后改为滑行道。跑道与滑行道之间新增快速出口滑行道和条垂直联络道，站坪及停机位亦被扩充。机场的保障能力提升到了一个新台阶，满足了当年参加中国——东盟首脑峰会的各国领导人专机的安全起降。
2010年，南宁吴圩国际机场对现有航站区再次进行扩建，作为在新航站区尚未建成时对不断增长航空业务量的应急举措。内容包括将现有航站楼向北扩建6815平方米并改造现有航站楼，向北扩建停机坪，建设一条联络滑行道，并将机场货运站货运北站向北扩建2,928平方米。
2011年10月，南宁吴圩国际机场新航站区及配套设施建设工程开工建设，设计目标为2020年满足旅客吞吐量1,600万人次，其中国内旅客1,360万人次，国际旅客240万人次，高峰小时旅客人数6,027人，货邮吞吐量16.4万吨，飞机起降量13.76万架次。主要建设内容包括：在现有跑道东侧新建1条3,200米的平行滑行道，并在该滑行道两端东侧分别建设第二平行滑行道段，50个机位的停机坪，18.9万平方米的新航站楼，以及业务办公用房、消防、供电、供水、制冷、道路等辅助设施和配套公用设施，同时还包括空管工程、民航广西监管局工程、场内供油工程、场外供油工程和深航南宁分公司基地工程，工程总投资约68.8亿元。
2014年9月25日，南宁吴圩国际机场T2航站楼正式启用。
2023年1月，T3航站楼开工建设，设计年旅客吞吐量3400万人次。工程预计于2027年竣工。
1962年，吴圩机场建成后，其管理机构人员由前南宁机场人员为基础组建。吴圩机场自建成时即为军民两用机场，中国人民解放军空军称其为“空军南宁场站” (英語：PLA Air Force Station Nanning)。自1962年来，中国人民解放军空军第18师、26师、43师等多个部队都曾驻扎于此。于60年代曾多次拦截、击伤或击落美军军机。以下是由南宁场站起飞的飞机击落与击伤美军军机的战绩：
目前，驻扎于空军南宁场站的部队为中国人民解放军南部战区空军第125旅，装备歼-7E战斗机。
南宁吴圩国际机场共有两座航站楼，其中T1航站楼建筑面积33,470平米，设有6个登机廊桥，已于2014年9月25日随T2航站楼的启用停止使用。T2航站楼建筑面积18.9万平米，设有32个登机廊桥。
南宁机场T1航站楼启用于1998年4月，总面积为2.5885万平方米，设计年旅客吞吐量250万人次，高峰小时人数为1,000人次。到2014年南宁机场旅客吞吐量将达到设计容量的近4倍。已于2014年9月25日随T2航站楼的启用而停止使用。
T2航站楼于2014年9月25日启用，分为主楼、指廊候机厅两个部分，一期提供32个近机位和18个临近主体的远机位，合计建筑面积18.9万平方米。其设计灵感来源于广西合浦出土的汉代文物——凤灯，建筑造型如两只回首相望、比翼齐飞的凤凰，屋面设计采用羽毛概念，强化凤凰的外形特征，两组放射线在航站楼主题屋面交会，使屋面呈先不同菱形组合，菱状开口随屋面起伏呈不同角度开启，形成钻石花纹。在凤凰的颈部和尾部，羽毛逐渐变的更为修长，覆盖水平和垂直指廊，并在指廊内形成独特的天窗。该方案获得首都规划设计方案汇报展一等奖。
新航站楼南北总长约1,080米，东西总长约329.5米，两侧水平指廊宽21.5米，单侧机位布置，中间垂直指廊宽33.5米，端部局部放大至65米，双侧机位布置，采用“双凤还巢”造型。航站楼共有三层，三层为出发层，共有5个值机岛，32个安检通道，国内出发候机区包括两个垂直指廊和西水平指廊，国际出发候机区为东水平指廊，内有多个商业区域。二层为到达中转层，负担旅客到达和中转的功能。一层为行李提取层，含7条国内、3条国际行李转盘，还设有国际国内两个VIP和一个国内CIP休息区。国内和国际的远机位候机区也位于一层垂直指廊的位置。
航站楼从安检口到任意廊桥登机口的距离，都不超过500米，从行李提取厅到停车场车道边的距离仅为25米。
请参阅源Wikidata查询.
南宁吴圩国际机场可经由 南友高速公路和 322国道到达。南友高速公路向西南方向可抵达凭祥市。
南宁吴圩国际机场开设有多条大巴线路接送旅客往返于南宁市区和机场。机场大巴停靠点：
此外机场还有至玉林（东郊汽车站，往返直达），至防城、港口、东兴城市候机楼（往返）和至钦州城市候机楼（往返直达）的专线。