Alexandra David-Néel

Louise Eugénie Alexandrine Marie David, anavezetoc’h dindan an anv Alexandra David-Néel, bet ganet d'ar 24 a viz Here 1868 e Saint-Mandé ha marvet d'an 8 a viz Gwengolo 1969 e Digne-les-Bains, a oa ur reteroniourez, un dibetologourez, ur ganerez c'hoarigan, ur gazetennerez, ur skrivagnerez, un ergerzherez, ur stourmerez venelour hag un anaveliourez voudaat eus Bro-C'hall.
E 1924 e voe ar vaouez kentañ eus ar C'hornôg o tizhout Lhasa, kêr-benn Tibet. Bloaz war-lerc'h e voe kontet he zaol-kaer er c'hazetennoù, ar pezh a sikouras kalz d'he brudañ ouzhpenn he ferzhioù personel hag he gouiziegezh.
E-pad he bugaleaj hag he c'hrennoad e voe lakaet gant an douaroniour anveliour Élisée Reclus da anavezout ar mennozhioù anveliour (Max Stirner, Mic'hail Bakounin, hag all) ha benelour, a awenas anezhi evit embannadur Pour la vie e 1898. Dont a reas da vezañ ivez ur genlabourerez da La Fronde, ur gazetenn venelour krouet gant ar bolitikerez Marguerite Durand (1864-1936) ha meret evel ur gevelouri gant maouezed hepken. Perzh a gemeras ivez en emvodoù a bep seurt e Kuzul broadel ar maouezed gall pe en hini italian. Koulskoude e nac'has lod eus ar savboentoù a oa bet embannet en emvodoù-se, gwir ar merc'hed da votiñ da skouer, rak kavout a rae gwelloc'h stourm evit dishualerezh ar maouezed en armerzh ; pellaat a eure diouzh al « laboused karantezus-se o fluñv prizius », ar benelourezed-se deuet evit an darn vrasañ eus penn uhelañ ar gevredigezh, hag a zisoñje hervezi buhez poanius ar merc'hed paour.
Hervez he buhezskriver Jean Chalon ez eo er mirdi Guimet, ur mirdi arzoù eus Azia e Pariz, e voe ganet c'hoant Alexandra David-Néel da vezañ ur reteroniourez ha boudaat. Dedennet e oa bet gant ar mirdi-se abaoe e zigoradur d'an 20 a viz Du 1889 ; er bloaz-se end-eeun, hini he 21 bloaz, e kemeras hent ar voudaegezh. Notenniñ a reas an darvoud-se en he deizlevr.
E 1889 c'hoazh ec'h eas da Londrez evit mestroniañ ar saozneg, ar pezh a oa hollret evit he studi war ar reteroniezh. Eno e tarempredas levraoueg ar British Museum, hag e kejas ouzh un niver bras a izili ouzh Theosophic Society Helena Blavatsky ; dizale ec'h emezelas ivez.
D'ar 7 a viz Mezheven 1892 e voe diplomet war an deosofiezh..
Diwar atiz he zad e voe Alexandra David-Néel e skol sonerezh roueel Brusel, ma studias ar piano hag ar c'han. Priz kentañ ar c’han a voe deroet dezhi. Evit sikour he zud o doa diaesterioù arc'hant e labouras Alexandra dindan al lesanv Alexandra Myrial , awenet gant an anv Myriel (un dudenn eus Les Misérables gant Victor Hugo), evel pennganerez en opera Ha Noi (en Indez-Sina c'hall d'ar mare-se, kêr-benn Viêt Nam hiziv)) e-pad ar c'houlzoù-amzer 1895-1896 ha 1896-1897.
D'ar 4 a viz Eost 1904, nebeut kent he 36vet deiz-ha-bloaz, e timezas e Tuniz gant Philippe Néel, he c'hamarad abaoe ar 15 a viz Gwengolo 1900. O buhez voutin — arnevek a-wechoù — a baouezas d'an 9 a viz Eost 1911 pan eas Alexandra kuit he-unan evit he zrede beaj da Indez (1911-1925) ; e-kerzh un droiad kanañ e oa bet an eil. Tri ministrerezh a sikouras da arc'hantaouiñ ar veaj studi-se.
Prometiñ a reas d'he fried distreiñ d'ar gêr goude triwec’h miz, hogen 14 vloaz diwezhatoc'h e tistroas, e miz Mae 1925, ha gant un Tibetan yaouank, lama Aphur Yongden (1899-1955), a oa bet he ambrouger en he ergerzhadennoù ; un nebeud devezhioù goude ez eas Alexandra kuit adarre.
D'an 13 a viz Gouere 1916, hep goulenn aotre digant den ebet, Alexandra David-Néel a yeas kuit da Dibet asambles gant Yongden hag ur manac'h. E soñj e oa da weladenniñ div greizenn relijiel vras tost d'he feniti e Sikkim, ar manatioù Chorten Nyima ha Tashilhunpo e-kichen Xigazê, unan eus kêrioù brasañ Tibet ar Su. E manati Tashilhunpo ec'h erruas d'ar 16 a viz Gouere ; eno e voe lezet da lenn ar skridoù boudaat ha da weladenniñ temploù a bep seurt.
D'an 19 e kejas ouzh ar Panchen Lama, eleze an eil lama goude an Dalai Lama, he bennigas hag a reas un degemer hegarat dezhi; gantañ e voe kinniget Alexandra da uhelidi, d'e gelennerien ha d'e vamm (a skoulmas darempredoù a vignoniezh gant ar Gornôgadez, hag he alias da chom en ur gouent). Ar Panchen Lama a ginnigas dezhi chom e Xigazê ; nac'h a eure Alexandra avat, a-raok kuitaat kêr d'ar 26 a viz Gouere goude bezañ bet anvet da lama ha da zoktorez war ar voudaegezh tibetek.
Kenderc'hel a reas da redek bro e Tibet en ur weladenniñ moullerezh manati Narthang a-raok mont davet ur penitiour hag en doa he fedet e-kichen Lenn Mo-te-Tong. D'ar 15 a viz Eost e voe degemeret gant ul lama e Tranglung. Pa zistroas da Sikkim e voe skarzhet gant pennadurezhioù trevadennel Breizh-Veur, diwar atiz misionerien gristen a oa bet fuloret gant degemer ar Panchen Lama, petra bennak ma oa bet berzet ganto mont tre e Tibet.
Dre na c'helle ket Alexandra David-Néel hag al lama Aphur Yongden distreiñ da Europa en abeg d'ar Brezel-bed kentañ e kuitajont Sikkim evit mont da Indez, ha da Japan goude-se. Eno e reas Alexandra anaoudegezh gant ar manac'h boudaat ha prederour Ekai Kawaguchi (1866-1945), a oa deuet a-benn, un nebeud bloavezhioù abretoc'h, da chom e-pad 18 mizvezh e Lhasa dindan gwiskamant ur manac'h sinaat.
Goude-se ec'h eas Alexandra ha Yongden da Gorea ha da Veijing e Sina. Alese e tibabjont treuziñ Sina a reter da gornôg, asambles gant ul lama tibetan ruspin ha gae. Meur a vloaz e padas o beaj dre c'houelec'h Gobi ha Mongolia a-raok chom e-pad tri bloaz (1918-1921) e manati Kumbum e Tibet ; eno e troas Alexandra ar Prajñāpāramitā gant skoazell Yongden.
Alexandra David-Néel, 56 vloaz, dic'hizet evel ur birc'hirinez-klaskerez bara ha Yongden, ur sac'h-kein bihan ganto, a gemeras goude-se penn an hent etrezek ar gêr verzet. Ur bistolenn, un nadoz-vor hag ur yalc'had arc'hant a oa gant an ergerzherez. E 1924 ec'h errujont e Lhasa, e-mesk un engroezad pirc'hirined deuet da lidañ Gouel ar Bedenn Veur
Ne felle ket da Alexandra kaout bugale, gouzout a rae ne c'heller ket lakaat kargoù ur vamm da glotañ gant an ezhomm dizalc'hiezh ha blaz ar studi. E 1929 avat ec'h advabas al lama Aphur Yongden.