davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Mahalaza-Fanimana

Mahalaza Fanimana is a village in Madagascar located in Sofia Region. It is situated 31 km from Befandriana-Avaratra on the 32 National Road towards Mandritsara which crosses Sofia Region linking the city of Antsohihy to Mandritsara.
In the vicinity are Ambodimotso, Fanimana, Antsiambalahy, Befandriana-Avaratra. Geographic coordinates: -15.393347,48.585262
Sofia
Befandriana-Avaratra
Mandritsara
Localisation sur Google map [1]
15°33′S 48°57′E﻿ / ﻿15.550°S 48.950°E﻿ / -15.550; 48.950
Дархан цоржийн хийд

Дархан цоржийн хийд, Цоржийн хийд (Ойрад аялгаар хал. Дархн цорҗин киид, Казах: Зоржинкет) нь Зүүнгарын хаант улсын үеийн Буддын хийд юм. Эрчис мөрний хойд эрэгт байрлана. Монголын Зүүнгарын хаант улсын хошууд түмний гол нутаг юм. Энэ хийд хэзээ баригдсаныг тодруулах шаардлагатай бөгөөд 1616 онд Цагаан хаант Орос улсын хайгуулын цэрэг, судлаачид ирэхэд 7 чулуун байшингийн эвдэрсэн суурь байсан байна. Хошуудын нутаг нь Зайсан нуураас хойш Эрчис мөрний дагуу, одоогийн Казахстан улсын Зүүн Казахстан муж, Улаан муж, Павлодар муж, Семей мужийн нутгийг хамардаг.
Дархан цоржийн хийдийн буурин дээр Цагаан хаант Оросын хайгуулын цэргүүд бэхлэлт суурийн байгуулж долоон чулуун сүмийн үлдэгдэл байсан тул "Долоон хийд" буюу "Семь-палат" цайз гэж нэрлэж байгаад хожим Семипалатинкс хот гэж нэрлэжээ. ЗХУ-ын үед энэ бүс нутаг Казахстаны БНУ-ын засаг захиргаанд шилжин ирээд, ЗХУ задрахад Казахстан улсын бүрэлдэхүүнд үлдсэн байна. Хүн ам нь орос голдуу байсан боловч казах иргэд ихээр шилжин сууршиж, сүүлд казах хэлэнд дөхүүлэн Семипалатинкс хэмээх орос нэрийг нь 2007 онд Семей болгож сольжээ. Казах хэлэнд семей гэж үг огт байдаггүй байна.
Эрчис мөрний сав нутаг нь эртнээс Монголын төрт улсуудын эзэмшил нутаг байлаа. 17-р зуунд Монголын Зүүнгарын хаант улсын Хошууд түмэний гол нутаг байв. Манж гүрэн Монголын Зүүнгарын улсыг хэрцгийгээр даран сөнөөсний дараа энэ нутагт байсан үлдэгдэл хошууд, урианхай, цагаан ойрад овгуудаас газар нутгийг нь Цагаан хаант Орос гүрэн цэрэг зэвсгийн хүчээр булаан эзэлж цайз шивээ байгуулж эхэлсэн. 17-р зууны 2-р хагас Цагаан хаант Орос гүрэн бүрэн эзэмшилдээ оруулж Алтайн уулын тойрог (Алтайский горный округ) гэсэн засаг захиргааны нэгж байгуулан Томскийн губерн-д харъяалуулсан. 1920 онд энэ бүс нутагт зөвлөлт засаг тогтох үед Омскийн губерн гэсэн засаг захиргааны нэгж Томскийн губернээс салж байгуулагдсан. 1921 онд Омскийн губернээс ихээхэн газар нутаг Хиргисийн Өөртөө засах БНУ (Киргизской АССР)-н бүрэлдэхүүнд шилжсэн. 1925 онд Казахын Өөртөө засах БНУ (Казакская АССР)-н бүрэлдэхүүнд багтаж 1936 онд Казахын БНУ (Казахская ССР)-н нутаг болсон. Улмаар 1991 онд БН Казах улс(Казахстан) тусгаар тогтноход Казах улсын нутаг дэвсгэр болсон байна.
Энэ орчим тод бичиг болон, төвөд үсгээр бичсэн хадны бичиг дурсгалууд түгээмэл буй.
Аблайн хийд

Аблайн хийд (Ойрад аялгаар хал. Аблаин кит, Казах: Аблайкет) нь Зүүнгарын хаант улсын үеийн Буддын сүм, бэхлэлт цайз юм. 1654 онд Хошуудын тайш Аблай барьж байгуулжээ. Аблай тайш (? — 1674) нь Галдан бошигт хааны хадам Очирт цэцэн ханы эх өөртэй ах нь юм. Түүний эзэмшил нутаг нь Зайсан нуураас хойш Эрчис мөрний дагуу, одоогийн Казах улсын Зүүн Казах муж, Улаан муж, Павлодар муж, Семей мужийн нутгийг хамардаг. Аблайн хийд-цайзын туурь Эрчис мөрний хойд эрэгт хадтай уулын өвөрт, одоогийн Өскемен хотын урд байрлана.
Аблайн хийдийн буурин дээр Цагаан хаант Оросын хайгуулын цэргүүд бэхлэлт суурийн байгуулж хожим Усть-Каменогорск гэж нэрлэжээ. ЗХУ-ын үед энэ бүс нутаг Казахстаны БНУ-ын засаг захиргаанд шилжин ирээд, ЗХУ задрахад Казах улсын бүрэлдэхүүнд үлдсэн байна. Хүн ам нь орос голдуу байсан боловч казах иргэд ихээр шилжин сууршиж, сүүлд казах хэлэнд дөхүүлэн Усть-Каменогорск хэмээх орос нэрийг нь Өскемен болгож сольжээ.
Эрчис мөрний сав нутаг нь эртнээс Монголын төрт улсуудын эзэмшил нутаг байлаа. 17-р зуунд Монголын Зүүнгарын хаант улсын Хошууд түмэний гол нутаг байв. Манж гүрэн Монголын Зүүнгарын улсыг хэрцгийгээр даран сөнөөсний дараа энэ нутагт байсан үлдэгдэл хошууд, урианхай, цагаан ойрад овгуудаас газар нутгийг нь Цагаан хаант Орос гүрэн цэрэг зэвсгийн хүчээр булаан эзэлж цайз шивээ байгуулж эхэлсэн. 17-р зууны 2-р хагас Цагаан хаант Орос гүрэн бүрэн эзэмшилдээ оруулж Алтайн уулын тойрог (Алтайский горный округ) гэсэн засаг захиргааны нэгж байгуулан Томскийн губерн-д харъяалуулсан. 1920 онд энэ бүс нутагт зөвлөлт засаг тогтох үед Омскийн губерн гэсэн засаг захиргааны нэгж Томскийн губернээс салж байгуулагдсан. 1921 онд Омскийн губернээс ихээхэн газар нутаг Хиргисийн Өөртөө засах БНУ (Киргизской АССР)-н бүрэлдэхүүнд шилжсэн. 1925 онд Казахын Өөртөө засах БНУ(Казакская АССР)-н бүрэлдэхүүнд багтаж 1936 онд Казахын БНУ(Казахская ССР)-н нутаг болсон. Улмаар 1991 онд БН Казах улс(Казахстан) тусгаар тогтноход Казах улсын нутаг дэвсгэр болсон байна.
Энэ орчим тод бичиг болон, төвөд үсгээр бичсэн хадны бичиг дурсгалууд түгээмэл буй.
Ховд сум (Ховд)

Ховд аймгийн Ховд сум нь 1946 онд Баян-Өлгий аймагт харьяалагдан байгуулагдсан, 1955 онд Ховд аймагт харьяалагдсан газар нутгийн хэмжээгээр 13-д ордог /аймгийн төвийг оролцуулалгүйгээр/ Аймгийн төвөөс 30 км зайд байрладаг. Баруун талаараа Баян-Өлгий аймаг, хойт талаараа Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн, өмнө талаараа Буянт, зүүн талаараа Мянгад хиллэдэг.Улаанбаатар хотоос 1508 км, аймгийн төвөөс 30 км зайтай, газар нутгийн 1200 га-г тариалан, 273 мянган га-г бэлчээр, 260 га-г ой, 415 га-г ус эзэлдэг.
Тус сумын Баянбулаг, Цагаанбургас, Дунд ус, Баруунсалаа, Улаанбураа 5 багийн 739 өрхөд 3290 хүн амьдардаг. 2021 оны байдлаар Нийт хүн амын 49.7 хувийг эрэгтэйчүүд, 50.3 хувийг эмэгтэйчүүд эзэлдэг.0-17 насны хүүхэд 1437 буюу 43.9 хувь, 18-35 насны залуучууд 1021 буюу 31 хувийг тус тус эзэлдэг. Хүн амын тоогоор Ховд аймгийн 17 сумаас эхнээсээ 8-д ордог Ховд сум нь Казах үндэстэн хүн амын ихэнхийг нь эзэлдэг Ховд аймгийн цорын ганц сум бөгөөд 96% нь Казах болно. Үлдсэн нь чантуу (уйгар), мянгад, торгууд, халхууд юм. Сумын хүн ам 1991 он хүртэл тасралтгүй өсч байсан боловч Казахстан улс руу Казах иргэд олноор шилжин суурьшсанаар 1992, 1993 оны үед эрс цөөрчээ. Тэр үед 1650 орчим хүн буюу сумын нийт иргэдийн 33% нь Казахстан улс руу нүүсэн гэсэн тооцоо бий. Түүнээс хойш зарим Казах иргэд буцаж ирсэн, байгалийн өсөлт зэргийн улмаас сумын хүн ам өсч байсан боловч сүүлийн жилүүдэд төв суурин газар уруу шилжин суурьшигсдын тоо нэмэгдэж байгаа тул сумын хүн ам буурах хандлагатай байгаа.
Австралийн Нийслэлийн Нутаг Дэвсгэр

Австралийн Нийслэлийн Нутаг Дэвсгэр (АННД) нь Австралийн Хамтын Нөхөрлөлийн нийслэлийн нутаг дэвсгэр бөгөөд өөртөө захирах эрх бүхий нутаг дэвсгэрүүд дундаа хамгийн жижиг нь юм. Шинэ Өмнөд Вэльс муж улсын дотор, ойт хээрд оршдог засаг захиргааны нэгж болно.
XIX зууны сүүлээр Австралийн Холбооны хуралдаанууд хийгдэж байх үеэр АННД-ийг шинэ үндэсний нийслэлийн саармаг байршил байна гэж тогтжээ. Австралийн Үндсэн хуулийн 125-р хэсэгт 1901 онд Холбоо байгуулагдсаны дараа тус газар нутгийг шинэ тулгар Холбооны засгийн газарт үнэ төлбөргүй шилжүүлж өгөхөөр заасан. 1911 онд Шинэ Өмнөд Вэльс тус нутаг дэвсгэрийг Хамтын Нөхөрлөлд шилжүүлснээр, 1913 онд нийслэл хот Канберрагийн бүтээн байгуулалтын ажил эхэлжээ.
Австралийн бэлэг тэмдэг ургамал нь Хаан хонхон цэцэг бол амьтан нь Австралийн саарал тоть юм.
Хамгаалагдсан газар

Тусгай хамгаалалттай газар нутаг буюу хамгаалалтын бүс гэдэг нь байгаль, экологи, соёлын үнэт зүйлсийн, ач холбогдлоороо хүлээн зөвшөөрөгдөж хамгаалалтад авсан газар нутаг юм. Тусгай хамгаалалттай газар нутаг нь хүн болон байгалийн нөөцийг ашиглах (түлээ, ойн дагалдах бүтээгдэхүүн, ус, ...гэх мэт) ажилгааг хязгаарласан газар юм.
"Тусгай хамгаалалттай газар нутаг" гэсэн нэр томьёо нь далайн тусгай хамгаалалттай газар нутаг, олон хил дамнасан хил дамнасан хамгаалалттай газар нутгийг мөн багтаадаг. 2016 онд дэлхийн хуурай газрын 17 орчим хувийг эзлэх (Антарктидыг тооцохгүйгээр) 161,000 гаруй тусгай хамгаалалттай газар нутаг бүртгэгджээ.
Хуурай газар дээрх уснаас гадна улсын харьяанд байгаа 14,688 Далайн тусгай хамгаалалттай газар нутаг (ТХНБ) байдаг бөгөөд эдгээр нь далайн эргийн болон далайн бүс нутгийн ойролцоогоор 10.2%, дэлхийн далайн бүс нутгийн 4.12% -ийг хамардаг. Үүний эсрэгээр, аливаа улсад хамааралгүй, дэлхийн далай тэнгисийн ердөө 0.25% нь ТХНБ-д хамрагддаг.
Тусгай хамгаалалттай газар нутаг нь цаг уурын өөрчлөлтийн нөлөөг янз бүрийн аргаар багасгадаг.
Баруун-Урт

Баруун-Урт — Монгол Улсын хорин нэгдүгээр олон хүн амтай хот, Сүхбаатар аймгийн төв. Мөн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн хувьд адил нэртэй сум гэгдэнэ.
Улаанбаатараас 556 км, Сайншандаас 350 км, Өндөрхаанаас 230 км, Чойбалсангаас 190 км зайд байрладаг. Аймагт арилжааны 3 банк, ШУТИС-ийн салбар сургууль зэрэг 260 орчим аж ахуйн нэгж, албан байгууллага ажиллаж байна.
Баруун-Урт сумын газар нутаг нь 59 км², нягтшил нь 265 хүн/км²(2008). Сүхбаатар сумаар хүрээлэгддэг.
Хотоос хойд зүгт 13 км-ын зайд Төмөртийн Овоогийн Цайрын уурхай байдаг
1943 онд аймгийн төв Баруун-Урт хэмээх бяцхан голын хөвөөнд шилжин суурьшсанаас эхлэн тэр голын нэрээр нэрлэгдэх болжээ. АИХ-ын тэргүүлэгчдийн 1957 оны 7 дугаар сарын 23-ны өдрийн 115 дугаар зарлигаар аймгийн төвд 4 хоринтой хороо захиргааны нэгжийг байгуулж бие даасан үйл ажиллагааны эхлэлийг тавьсан бөгөөд улмаар 1965 онд Баруун-Урт хот гэж нэрлэн хотын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргаа болгон эрх үүргийг нь өргөтгөсөн байна. 1992 онд Баруун-Урт хотын АДХ-ын гүйцэтгэх захиргаа нь сумын зохион байгуулалтад шилжиж сумын засаг дарга, тамгын газар, 9 багтайгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна. УИХ-аас 1994 онд баталсан Монгол улсын хот тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн дагуу Баруун-Урт нь аймгийн зэрэглэлтэй хотын статустай болж сумын засаг дарга хотын захирагчаар давхар томилогдож, тамгын газрын дэргэд хотын захирагчийн алба байгуулагдан хот тохижилт, дэд бүтэц, хот төлөвлөлтийн асуудал хариуцан ажиллаж байна. 2018 оны жилийн эцсийн хүн амын тоогоор 21000 гаруй оршин суугчидтай байжээ. Мөн хөдөөгийн 8 дугаар баг нь малын тоо толгойгоор Улсын хэмжээнд 1 дүгээрт байдаг байна.
Баруун-Урт сум Дорнодын Чойбалсан хотоос эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэрт 2000 онд холбогдсон бөгөөд үйлдвэр, аж ахуй, соёл, боловсрол, эрүүл мэндийн 130 гаруй байгууллага, аж ахуйн нэгж төвлөрөн ажиллаж байна.
Бугат сум (Булган)

Бугат нь Булган аймгийн сум юм. Бугат сум нь 3 багтай:
Бугат сум нь түүх соёл, байгалийн үзэсгэлэнт газар нутагт байдаг. Нийт 1873 хүн амтай. Ханжаргалант багийн нутагт орших Ханжаргалант уул нь Улсын тусгай хамгаалалтад Нөөц газрын статусаар 1996 онд орсон. Мөн Ерөнхий сайд агсан А.Амар тус сумын нутаг, Уулын голд Маалийн ам хэмээх газар мэндэлсэн. Чин ван Ханддорж мөн энэ нутагт төрсөн ажээ. Дээрхи түүхэн хүмүүсээс гадна "Зууны манлай дуурийн дуучин Н.Уртнасан, МУ-ын Гавъяат багш,математикийн ш/у-ны доктор професор Дамбын Шагдар, МУГЖ найруулагч Эрдэнэбулган, ард олноо "Хөх чоно хэмээн алдаршсан жүжигчин Дамдин, яруу найрагч Д.Урианхай гавъяат жүжигчин дуучин Дорждэрэм, Цэцгээ,түүхийн ухааны доктор академич ж.Болдбаатар, улсан начин н.Лундаа, улсын начин Дэлгэрбат,Д.Ганхуяг, самбо бөхийн дэлхийн аварга Д.Дэлгэрбаяр, 1998 оны Япон улсад болсон Нагонагын өвлийн олимпод Монгол улсыг төлөөлөн оролцсон цанын спортын мастер Д.Очирсүх,Г.Лхагвадорж гэх мэт энэ нутгаас төрөн гарсан алдартнууд олон байдаг. Тус сумын төв нь Булган хотоос 30 кмт оршдог бөгөөд ой мод элбэгтэй. Хүн амын дийлэнх хувь нь мал аж ахуй эрхэлдэг.
Зүүн Өмнөд Ази

Зүүн Өмнөд Ази гэдэг нь газар зүйн байрлал болон соёлын харилцааг харгалзан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын тодорхойлсон Ази тивийн нэг бүс юм. Газар нутгийн байршлаар энэ бүс нутгыг Эх газрын (Энэтхэг-Хятадын хойг дахь Вьетнам, Камбож, Лаос, баруун Малайз, Мьянмар, Тайланд улсууд, Энэтхэгийн Андаманы арлууд), тэнгисийн (Малайн олтриг дахь Бруней, Зүүн Тимор, Индонез.
Зүүн өмнөд Азийн 10 орнууд улс төр, эдийн засаг, соёлын "АСЕАН" (ASEAN) гэж олон улсын байгууллагыг Бангкокт 1967 онд үүсгэн байгуулж 1976 онд баталгаажуулсан байна.
Зүүн өмнөд Азийн бүс нутгийг үндсэн хоёр дэд бүс нутагт хуваан авч үздэг.
ЗӨА нь үндсэндээ Еврази эх газрыг Австрали тивтэй холбож буй мэт цуварсан хэлбэртэй байдаг бөгөөд Номхон болон Энэтхэгийн далайн зааг болдог онцлогтой. Далайн гол зам дээрх газар зүйн таатай байрлал, байгалийн баялагийн их нөөцтэй болон байгаль цаг агаарын нэн таатай орчин зэрэг нь анхнаасаа том улс гүрнүүдийн сонирхлыг татаж ирсэн. Иймээс ч Тайландаас (Английн Энэтхэг, Францын Энэтхэг-хятадын бүс нутгийн албан бус хилийн зааг бүс нутаг болж байсан) бусад бүс нутгийн бүх орнууд гаднын түрэмгийлэлд автаж колоничлогдож байсан түүхтэй.
Зүүн Өмнөд Азийн бүс нутгийн өнөөгийн газар зүйн байрлалын онцлогууд:
2017 оны мэдээллээр энэ бүс нутагт 600 сая орчим хүн амьдарч байна. Тус бүс нутгийн хамгийн олон хүн амтай орон бол 255 орчим сая оршин суугчтай Индонез улс, харин тухайн бүс нутгийн хамгийн цөөн хүн амтай орон бол 402 мянган хүн амтай Бруней юм. Бүс нутагт 500 гаруй үндэстэн ястан аж төрдөг бөгөөд ихэнх нь хятад, малай, тай үндэстэн байдаг. Бүс нутгийн хүн амын өсөлт дунджаар 2,2 % байдагч энэ үзүүлэлт харилцан адилгүй байдаг тул зарим газар 30 % хүрдэг байна.
Бүс нутгийн саятан хотууд: Жакарта (10,2 сая), Манила (9,6 сая), Бангкок (8,2 сая), Янгон (Рангун-5,2 сая), Хошимин (хуучин Сайгон, 6,3 сая), Сингапур (5.6 сая), Ханой (3,7 сая), Сурабая (3,2 сая), Бандунг (2,8 сая), Куала Лумпур (1,6 сая), Пномпень (1,5 сая).
ЗӨА-ийн орнуудад хөдөлмөр эрхэлдэг 220 сая хүний 53 % хөдөө аж ахуй, 16 % аж үйлдвэрт үлдсэн 31 % үйлчилгээний салбарт ажилдаг байна. Бүс нутгийн нийт хүн амын 60 % орчим нь хөдөө орон нутагт амьдардаг бөгөөд сүүлийн жилүүдэд томоохон хот суурин газрууд бий болж буйгаас хотын оршин суугчдын тоо жилээс жилд нэмэгдэх хандлагатай байна.
Эдгээр онуудын иргэд Лалын буюу Исламын, Бурханы шашин, Загалмайтны буюу христийн, индуизм зэрэг шашин шүтдэг.
Төр, шашин хоорондын харилцаа ЗӨА-ийн орнуудад харилцан адилгүй өөр өөрийн онцлогтой байдаг. Мьянмар, Индонез зэрэг орнуудад төрийн үйл хэрэгт шашны оролцоог хязгаарлахгүй бодлого баримталдаг байхад нэг намын ситемтэй Вьетнамд эсрэгээрээ шашны оролцоо, нөлөөг шууд хязгаарлаж байх жишээтэй. Лаос, Камбож, Тайланд зэрэг орнуудад төр засаг нь шашныг дэмжиж дэлгэрүүлэхэд саад хийдэгүй, харин ч бодлогоор зарим талаар ашиглах хандлагатай байдаг ч төрийн үйл хэрэгт шууд оролцохыг далдуур хязгаарлаж байгаа байдал ажиглагддаг. Төрөл бүрийн шашин нэг дор байдаг уг бүс нутгийн орнуудын төрийн удирдлага шашны зөрчилдөөнтэй асуудлаас тогтворгүй байдал үүсэхээс ихэд эмээн болгоомжилдог болсон.
Эксклав

Экскла́в (Франц: exclavé «түгжигдсэн», Эртний Грек: ἐξ- «-ээс, аас-» + Латин: clavis «түлхүүр»: , анклав-латин. inclavatus «хаалттай, цоожтой») - нэг улсын үндсэн газар нутгаас тусдаа өөр нэг буюу хоёр улсын газар нутаг дотор байрлаж буй газар нутаг юм. Энэхүү газар нутаг нь байрлаж байгаа биш харьяаладаж буй орны хувьд эксклав, харин тойрон хүрээлүүлж байгаа орны хувьд анклав гэнэ.
Далайд гарцтай эксклав газар нутгийг хагас экслав гэнэ. Олон улсын далайн дүрмийн дагуу бусад орны усан эрэг хагас экслав руу орох далайн гарцыг хаахыг хориглодог. Ярианы хэлэнд хагас эксклав болон хагас анклав гэхийг зүгээр л эксклав ба анклав гэдэг.
Газар дээрх ургамал

Газар дээрх ургамал
Газар дээрх ургамал гэдэг нь газарт ургадаг, эсвэл газраас ургаж гардаг ургамлыг хэлнэ. Бусад төрлийн ургамалд усны ургамал (усанд эсвэл усан орчинд амьдардаг), эпифит ургамал (бусад ургамал дээр амьдардаг), литофит ургамал (чулууны гадаргуу эсвэл дотор амьдардаг) орно.
Усны болон газар дээрх ургамлын ялгаа тодорхойгүй байх нь түгээмэл, учир нь олон газар дээрх ургамал тодорхой хугацаанд усанд автсан нөхцөлийг тэсвэрлэх чадвартай байдаг бол зарим усны ургамал усанд живсэн болон хөвсөн хэлбэрээр амьдардаг. Усанд бүрэн дасан зохицсон ургамал харьцангуй цөөн бөгөөд жишээ нь Hydrocharitaceae, Cabombaceae, Ceratophyllum, Aldrovanda зэрэг ургамал болон Chara, Nitella зэрэг макро замаг багтдаг.
Ихэнх усны ургамал хөвсөн хэлбэрээр ургах эсвэл тийм орчинд цэцэглэхийг илүүд үздэг. Харин олон газар дээрх ургамал удаан хугацааны үерт автсан нөхцөлийг тэсвэрлэх чадвартай байдаг бөгөөд энэ нь ихэвчлэн тухайн ургамлын үертэй бүс нутагт дасан зохицсон байгалийн амьдрах орчин юм. Ийм ургамлыг "гелофит" гэж нэрлэх ба эдгээр нь үндэс орчмын усанд автсан болон бүрэн живсэн нөхцөлд тэсвэртэй байдаг. Гэсэн хэдий ч гелофит ургамлын ургалт усанд бүрэн живсэн үед эрс удааширч, хэрэв усны түвшин буурахгүй бол ургамал эцэстээ үхэж хорогддог.
Khalkhgol

Khalkhgol (Mongolian: Халхгол, meaning Khalkha river) is a sum (district) of Dornod Province in eastern Mongolia. There are 3,203 people in the sum, including 1,756 in the sum center. The area of the sum is 28,093 km², with a population density of 0.11 people/km².
In 2018, the district received an €8 million donation from Russia to redevelop the district center. In 2019, the redevelopment project was completed, which consists of the governor's office, cultural center, hospital, secondary school and its students dormitory, kindergarten and a sport hall.
Khalkhgol is the largest district in Mongolia by land area. It is the easternmost district in both Dornod Province, and Mongolia as a whole.
Khalkhgol has a continental climate (Köppen climate classification Dwb) with warm summers and severely cold winters. Most precipitation falls in the summer as rain, with some snow in autumn and spring. Winters are quite dry, with occasional light snow.
The district is divided into three bags, which are:
Seal carving

Seal carving, also seal cutting, or zhuanke in Chinese (篆刻), is a traditional form of art that originated in China and later spread across East Asia. It refers to cutting a design into the bottom face of the seal (the active surface used for stamping, rather than the sides or top). Also known as seal engraving.
During the Shang dynasty seals started being used in the government offices, where they represented authority and power. During the Shang and Zhou dynasties the materials for seal making were mainly animal bone, copper (bronze), and pottery. There were specially trained, sophisticated artisans or craftsmen, including potters who specialized in this work, making seals. Because seals in this period were mainly used in governments and mainly by nobles and officials, the style of seals was very formal and beautiful. In the Shang dynasty, the oracle bone script (甲骨文) was used. During the Zhou period various scripts were used (because Chinese characters were still not unified), but mainly the dazhuan (大篆) or jinwen (金文) scripts were used.
During the Qin dynasty the more regular and formal seal script called xiaozhuan (小篆) was formalized by Chancellor Li Si and prescribed by the Emperor Qinshihuang, thus the written script of Chinese characters was unified for the first time. Due to the development of Chinese architecture, seals of this period were also widely used in building materials, e.g. after finishing a tile or a brick the maker normally stamped his seal on the surface. This can be seen on antiques of this period. Such seals, beside indicating the producers' names, time, or place, already have various styles, reflecting the personal characteristics of the manufacturers.
During the Song dynasty scholar-artists flourished and seal making became popular. Since that era, soft stone has been widely used in seal cutting. Stones from Qingtian, currently in Zhejiang Province, are called Qingtian stone (青田印石) while those called Shoushan stone (壽山印石) from Fujian Province were also widely used. Some artisans became experts, creating numerous carving styles. Also during this period seals started being used as authentification on paintings and works of calligraphy.
During the Yuan dynasty seal cutting was already a very developed art. The Ming and Qing dynasties were two golden periods for the art of seal cutting. In the Qing dynasty stones from Mongolia called Balin stone (巴林印石) began to be used. In modern times, a work of Chinese painting or calligraphy normally has one or more seals.
Khovd (city)

48°00′15″N 91°38′26″E﻿ / ﻿48.00417°N 91.64056°E﻿ / 48.00417; 91.64056
Khovd (Mongolian: Ховд [χɔ́ɸt]), formerly spelt Kobdo, is the capital of the Khovd Province in western Mongolia. It is the administrative seat of the Jargalant District.
Khovd is situated at the foot of the Altay Mountains, and is bisected by the Buyant River. The Khar-Us Lake is located approximately 25 km (15.5 mi) east of Khovd and is the site of a Strictly Protected Area (Mongolian Government designation), called the Mankhan Nature Preserve.
In 1992, as the result of the Mongolian government passing a series of administrative and land reforms, Khovd was integrated as part of the Jargalant sum created in the area. The total city area is 80 km (30.8 mi.)
According to the Köppen climate classification, Khovd has a cold desert climate, marked with long, dry, frigid winters and short warm summers. Precipitation is minimal and very heavily concentrated in summer.
The city was established by Galdan Boshogtu Khan of Dzungaria in the 17th century on the bank of the river Khovd in what is now Erdenebüren sum. Horticulture was developed around city Khovd using the land cultivating experience from Taranchi and Central Asian captives. The city was 'moved' by the Qing administration after destruction of the Dzungar Khanate after 1757 on to the bank of the river Buyant. On 7 August 1912, the Mongol troops under leadership of Manlai Baatur Damdinsuren, Khatanbaatar Magsarjav and Ja Lama Dambiijantsan captured the city of Khovd, destroyed all the Manchu-Chinese garrisons and abolished the governance of the Qing-appointed amban.
The city had a population of 26,023 in 2000 (2000 census), 30,479 in 2003 (est.) and 28,601 in 2007. The 2010 population was recorded at 29,046.
In 2005, Jargalant sum (the centre of Khovd Aimag) had 32,351 inhabitants (6,675 households), belonging to more than ten ethnic groups and nationalities such as Uuld, Khalkh, Zakhchin, Torguud, Uriankhai, Myangad, Dörbet, Bayads, Kazak, Chantuu and Üzemchin.
Museum of Khovd Province

The Museum of Khovd Province (Mongolian: Ховд Aймгийн Музей) is a museum in Khovd City, Khovd Province, Mongolia.
The museum was originally established in 1950 as Local Propagation Cabinet with 300 exhibits. In 1967, it was upgraded into Museum of Khovd Province of Local History and it was finally upgraded to Museum of Khovd Province in 1991.
The museum is divided into nine exhibition halls, which are ancient history, pride, fine arts, ethnicity, president, religion, fame, nature and geography. It houses around 3,100 exhibits.
Khovd, Khovd

Khovd (Mongolian: Ховд) is a sum (district) of Khovd Province in Western Mongolia.
In 2005, 4,644 inhabitants and 866 households lived in Khovd sum. It is the only sum in the Khovd aimag with a majority of Kazakh. 96% of the population belongs to Kazakh nationality and the remaining belong to other ethnic and national groups, like Chantuu (Uyghur, Uzbek), Myangad, Torguud or Khalkh. The total population increased until 1991 and declined sharply in 1992 and 1993. This decline was caused by the outmigration of Kazakhs to Kazakhstan (approx. 1,650 or 33% of total population). In the following years, some migrants returned and the population increased also due to comparably high birth rates. In recent years, the population decreased again, caused by net outmigration. In recent article published in Xinjiang Uyghur Autonomous Region of China, there are still some Uyghur people living in Khovd.
The district is divided into five bags, which are:
48°07′27″N 91°22′30″E﻿ / ﻿48.12417°N 91.37500°E﻿ / 48.12417; 91.37500
Akbou

Akbou (Arabic: أقبو, Kabyle: Aqvu) is a town in the Kabylie region in northern Algeria in Béjaïa Province. It is a growing city with a population of 52,300 in 2008.
The modern town of Akbou was established by the French in 1874. However, the area was occupied in ancient times by the Romans and contains a Roman mausoleum in the middle of the Soummam valley.
Bou Baghli had earlier organized the uprising in Kabylie against the French conquest in 1851. The French recognized the strategic importance of the area on the Soummam river and set up a stronghold. The area was again subject to an uprising in 1871, but the French troops led a ruthless suppression. The fertile land in the Soummam valley was destined for settlement and shortly afterwards was established in 1874.
Akbou is located in the upper Soummam River valley on the eastern flank of the Djurdjura. It is bounded to the north by Ouzellaguen, east by the Soummam River, which separates it from the commune of Amalou, south-east by the Sahel River, locally called "assif abbas", which separates it from the communes of Ait R'Zine, to the south by Tazmalt, to the west by the municipality of Ighram and north-west by the town of Chellata. It is located at an average altitude of 280 m, and the commune covers an area of 52.18 square kilometers, comprising two distinct areas: the urban area and peripheries on the plain such as the villages Lazib and Colonel Amirouche (ex. Riquet).
Akbou plays an important economic role in the region because of its industrial base. The valley has attracted much investment and large state enterprises as Alcovel, Mac and Soum Sonaric, Soummam, General Emballage and Ramdy.
There are two large markets. The first is a wholesale market for fruits and vegetables ranked third nationally. The second is a market for vehicles and displays an average of 5,000 vehicles every Friday.
Akbou will benefit from the contribution of the large Tichy Haf Dam located not far from the city. Three large reservoirs created are scheduled to meet both the needs of people from industry and agriculture.
With a municipal budget of almost 700 million dinars, Akbou is a wealthy city that is growing rapidly.
The Ausium Mausoleum, situated on the peak of Akbou, is over 2,000 years old. It is assumed it was built by the Romans.
Note the existence of the historical castle of Petra, located at a place called Mlakou, 8 km north-east of Akbou. It was destroyed by Theodosius in the war against Firmus.
Fornebu

Fornebu (eller Fornebo) er et område mellom Lysaker og Snarøya i Bærum kommune, mest kjent for at den tidligere hovedflyplassen Oslo lufthavn, Fornebu lå her i perioden 1939–1998. Navnet stammer fra Fornebu hovedgård. Første ledd i navnet er enten mannsnavnet Forni eller adjektivet forn, gammel; siste ledd er enten norrønt bú, bosted, eller búð, primitivt hus, oppholdsrom. Fornebulandet ligger mellom Lysakerfjorden og Holtekilen. Der er villabebyggelse i nord, nærmere Lysaker, og i sør på halvøya Snarøya.
En stor del av området er «statlig sikret friluftslivsområde», særlig på Storøya mellom Koksabukta naturreservat og Storøykilen naturreservat.
Helt siden tidlig på 1990-tallet var Bærum kommune og Oslo kommune og staten uenige om hvordan flyplassområdet skulle bebygges etter flyttingen. I 1994 vedtok Bærum kommune en plan som innebar maksimalt 2300 boliger på området, etter et vedtak i Bærum Høyre om maksimalt to boliger per mål. Bærumspolitikerne ville ha bygdemessig bebyggelse og ingen høyhus eller bymessig preg på området. Samtidig ville Oslo kommune som eide store deler av tomtene fra flyplasstiden heller bygge en drabantby med rundt 15.000 innbyggere som kunne ta av mye av presset på boligmarkedet i Oslo. Uenigheten førte til endringer i planene: Under trusler om statlig regulering vedtok Bærum kommune senere at 6300 boliger skulle bygges, men også å tillate store næringsbygg (se under). Det er i dag dermed blitt en blandingsbebyggelse på Fornebu hvor boliger og hovedkontorer ligger ved siden av hverandre.
I 2013 ble det besluttet å bygge ut et større kjøpesenter på Fornebu.
Det er to skoler på Fornebu, nemlig Hundsund ungdomsskole på Snarøya i sør, og Storøya skole i vest, begge med grendehus. De sto ferdig i henholdsvis 2007 og 2010. Sistnevnte skole tok i mai 2010 imot elevene ved Lysaker skole etter at denne brant under rehabilitering.
Boligbyggingen har kommet noe senere i gang, spesielt grunnet uenigheter rundt reguleringsplanene. Uoverensstemmelser mellom Bærum kommune og Akershus fylkeskommune om den planlagte Fornebubanen er sterkt medvirkende til dette. I tillegg har finanskrisen og uenighet mellom utbygger og kjøpere vedrørende boligenes størrelse, bidratt til en del støy.
I flytårnet ved inngangen til Nansenparken (innviet 2008) er det servering fra Café Odonata, mens Sjøflyhavna ved sjøkanten i øst også har restaurant.
Magnus Cort

Magnus Cort Nielsen (født 1993) er en dansk syklist som siden 2024 sykler for Uno-X Mobility. Cort ble i 2015 profesjonell for Orica-GreenEDGE.
Cort er én av i overkant 100 ryttere gjennom historien som har minst én etappeseier i hver av sykkelsportens tre Grand Tours.
Tyr (artist)

Tyr Markus Røe (født 2001), kjent under artistnavnet Tyr, tidligere Wonder The Boy, er en norsk sanger, rapper og låtskriver.
I 2016 ga han ut sin første EP, Wonderland. Samme år ble han «Ukas Urørt» på P3 med låten «Doing Fine».
I 2022 byttet han artistnavn til Tyr og gikk fra å synge på engelsk til norsk. Debutmixtapen TyrTape høstet gode kritikker og ble beskrevet som årets beste rapalbum av Aftenposten. For TyrTape ble han også nominert til Spellemannprisen 2022 i kategorien hiphop.
I 2024 slapp han debutalbumet Bedøvelse Gjør Mester og EP-en 4 the summer. Han ble nominert til P3 Gull 2024 i kategorien årets artist og Spellemannprisen 2024 i klassen hiphop for albumet.
Krediteringer er hentet fra iTunes.
Studioalbum:
EP-er:
Singler:
Kristoffer Randall

Kristoffer Randall (født 2007) er en norsk-amerikansk friidrettsutøver fra Drøbak, som hovedsakelig konkurrerer i kappgang for SK Vidar (tidligere Drøbak-Frogn IL).
Randall ble tatt ut på Junior Landslaget (U20) til Norsk friidrett for kappgang. På Ungdomsmesterskap innendørs i Ulsteinvik i januar fikk han gull i G-18/19 klassen med tiden 6:36,90 i 1500m kappgang.
Randall deltok i NM innendørs i Steinkjer i februar og fikk gull med tiden 24:56,65 i 5000m kappgang. På Ungdomsmesterskap innendørs i Sandnes i mars fikk han gull i G-17 klassen med tiden 7:04,93 i 1500m kappgang. I mai deltok han på NM Halvmaraton og fikk bronse i U23-klassen. I begynnelsen av juni reiste han til Nederland og tok EM (U18) kravet med tiden 23:25 i 5km kappgang. På NM i Sandnes i juni fikk han gull med tiden 22:56,68 i 5000m kappgang, som også var under EM (U18) kravet. Randall ble da tatt ut til det norske laget for EM (U18) for 5000m kappgang i Banská Bystrica, Slovakia og fikk 13.plass i finalen med tiden 23:28,29. Han tok gull på Junior-NM i Bodø i august og fikk mesterskapsrekord med tiden 13:32,06 i 3000m kappgang i U20-klassen. Han tok gull på Nordic championships (U20) i 5000m kappgang i København som ga 9 poeng til det norske laget. På Ungdomsmesterskapet på Bislett Stadion fikk han gull på 2000m kappgang i G-17 klassen med tiden 9:10,03 etter han debuterte i 2000m hinder samme dag.
I februar 2023 deltok han i NM innendørs i Bærum, og fikk sølv med tiden 24:48,46 i 5000 meter kappgang, som var under kravet til NM utendørs. Randall deltok i G-16 klassen ved Ungdomsmesterskap innendørs 2023 i Ulsteinvik, og fikk gull og mesterskapsrekord for denne klassen i 1500m kappgang med tiden 6:41,73. Han tok gull på 5000 meter kappgang under NM på Jessheim med tiden 25:47,32. Han tok gull på Nordic match (U20) i 5000m kappgang på Bislett stadion som ga 9 poeng til det norske laget. Han deltok på Junior-NM i Sandnes i august og fikk gull med tiden 14:14,78 i 3000m kappgang i U20-klassen. På Ungdomsmesterskapet på Fana Stadion i Bergen i september, fikk han gull på 2000m kappgang i G-16 klassen med tiden 9:41,64.
Randall deltok i G15-klassen ved Ungdomsmesterskapet innendørs 2022 i Steinkjer, og fikk der gull på 1500 meter kappgang med tiden 7:25,67. Han reiste til USA sommeren 2022 og fikk gull i 3000 meter kappgang i U17-klassen på USATF National Youth Outdoor Championships 2022 i New York. Under Ungdomsmesterskap i Trondheim fikk han gull på 2000 meter kappgang med tiden 9:45,47, og bronse i stavsprang i klassen G-15. Han deltok i U20-klassen ved Junior-NM i Bærum, og fikk der sølv på 3000 meter kappgang med tiden 15:27,29.
Gressholmen

Gressholmen is an islet located in the Oslofjord, just south of central Oslo. Administratively it belongs to the borough of Gamle Oslo.
Gressholmen airport was for the years 1927 through 1939 the location of the main airport for Oslo, until the construction of Fornebu airport. The airport was only for seaplanes. The ramp with rail tracks and the hangar are reused for boat storage and maintenance. There is railway point with the big track gauge.
The island is easily accessible from Oslo with the local ferries. The access point is on the North side.
A big part of the island is a nature reserve.
59°53′04″N 10°43′13″E﻿ / ﻿59.88444°N 10.72028°E﻿ / 59.88444; 10.72028
The first element is gress ('grass') - the last element is the finite form of holme ('islet'). The island is today connected with the two former islands of Rambergøya ('Raven rock island') and Heggholmen ('hagberry islet').
नोबल शांति पुरस्कार

नोबेल शांति पुरस्कार (स्वीडिश भाषा, नॉर्वेजियाई भाषा- Nobels fredspris) नोबेल फाउंडेशन द्वारा यह पुरस्कार विश्व स्तर पर शांति के लिए किए गए प्रयासों के लिए दिया जाता है। यह स्वीडन के उद्योगपति, आविष्कारक, और आयुध निर्माता अल्फ्रेड नोबेल की इच्छा से स्थापित पांच नोबेल पुरस्कारों में से एक है। इसके साथ ही रसायन विज्ञान, भौतिकी, शरीर क्रिया विज्ञान या चिकित्सा और साहित्य में भी सालाना रूप से नोबेल पुरस्कार प्रदान किए जाते हैं। आख़िरी बार यह पुरस्कार 2023 में "ईरान में महिलाओं के उत्पीडन के खिलाफ लड़ाई और सभी के लिए मानवाधिकारों और स्वतंत्रता को बढ़ावा देने की लड़ाई के लिए" नरगिस मोहम्मदी को नोबेल शांति पुरस्कार से सम्मानित किया गया।
अपने राजनीतिक स्वभाव के कारण, नोबेल शांति पुरस्कार, कई विवादों का विषय रहा है ।
नॉर्वे की संसद नॉर्वेजियन नोबेल समिति का चयन करती है। यह समिति तय करती है कि पुरस्कार किसे मिलेगा। [[चित्र:Norske_nobelinstiutt_1.jpg|कड़ी=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0:Norske_nobelinstiutt_1.jpg%7Cदाएँ%7Cअंगूठाकार%7C[[ओस्लो|नॉर्वे के ओस्लो]] में नॉर्वेजियन नोबेल संस्थान]]
नोबेल पुरस्कार

नोबेल पुरस्कार पांच भिन्न पुरस्कार हैं, जो आल्फ़्रेद नोबेल की 1895 की वसीयत के अनुसार, "उन लोगों को दिए जाते हैं, जिन्होंने पिछले वर्ष के दौरान, मानव जाति को सबसे बड़ा लाभ प्रदान किया है।" आल्फ़्रेद नोबेल की 1896 में उनकी मृत्यु हो गई। अपनी वसीयत में, उन्होंने अपनी "शेष वसूली योग्य संपत्ति" को पांच पुरस्कारों को स्थापित करने के लिए उपयुक्त किया, जिसे "नोबेल पुरस्कार" के रूप में जाना जाने लगा। नोबेल पुरस्कार पहली बार 1901 में दिए गए थे।
नोबेल पुरस्कार भौतिकी, रसायन विज्ञान, शरीरक्रिया विज्ञान या चिकित्सा, साहित्य और शान्ति के क्षेत्र में दिए जाते हैं (नोबेल ने शांति पुरस्कार को "उस व्यक्ति के रूप में वर्णित किया है जिसने राष्ट्रों के बीच साहचर्य को अग्रसराने के लिए सर्वाधिक या श्रेष्ठ किया है, सेना खड़े होने का उन्मूलन या कमी, और शान्ति सम्मेलन की स्थापना और प्रचार")। 1968 में, स्वीडिश केन्द्रीय बैंक ने आल्फ़्रेद नोबेल की स्मृति में अर्थशास्त्र में पुरस्कार की स्थापना को वित्त पोषित किया, जिसे नोबेल संस्थान द्वारा भी प्रशासित किया जाता है। नोबेल पुरस्कार व्यापक रूप से अपने सम्बन्धित क्षेत्रों में उपलब्ध सबसे सम्मानजनक पुरस्कारों के रूप में माने जाते हैं।
पुरस्कार समारोह प्रतिवर्ष होते हैं। प्रत्येक प्राप्तकर्ता (पुरस्कार विजेता) को एक स्वर्ण पदक, एक डिप्लोमा और एक मौद्रिक पुरस्कार प्राप्त होता है। 2021 में, मौद्रिक पुरस्कार 1,00,00,000 SEK है। एक पुरस्कार तीन से अधिक व्यक्तियों के बीच साझा नहीं किया जा सकता है, यद्यपि नोबेल शान्ति पुरस्कार तीन से अधिक लोगों के संगठनों को प्रदान किया जा सकता है। यद्यपि नोबेल पुरस्कार मरणोपरान्त नहीं दिए जाते हैं, यदि किसी व्यक्ति को पुरस्कार दिया जाता है और प्राप्त करने से पहले उसकी मृत्यु हो जाती है, तो पुरस्कार प्रदान किया जाता है।
अल्फ्रेड नोबेल का जन्म 21 अक्टूबर 1833 को स्टॉकहोल्म के स्वीडन में हुआ था। इनका ताल्लुक एक अभियंता परिवार से था जो बहुत ही समृद्ध था। आप एक रसायनज्ञ,अभियंता व् अविष्कारक है। 1894 में आपने बेफोर्स आयरन और स्टील मील ख़रीदा जिसे आपने एक महत्वपूर्ण हथियार निर्माता का केंद्र बनाया तथा आपने बैल्लेस्टिक मिसाइलो का भी सफल परीक्षण किया।
नोबेल फाउंडेशन का प्रारम्भ २९ जून १९०० में हुआ। इसका उद्देश्य नोबेल पुरस्कारों का आर्थिक रूप से संचालन करना है। नोबेल के वसीहतनामे के अनुसार उनकी ९४% से ज्यादा वसीहत के मलिक वो लोग है जिन्होने मानव जाति के लिए विभिन्न क्षेत्रों में उत्तम कार्य किया है। इसलिए प्रत्येक वर्ष उस वसीहत की ब्याज की राशि उन लोगो को ईनाम के रूप में दी जाती है। नोबेल फाउंडेशन में ५ लोगों की टीम है जिसका मुखिया स्वीडन की किंग ऑफ काउन्सिल द्वारा तय किया जाता है अन्य चार सदस्य पुरस्कार वितरक संस्थान के न्यासी (ट्रस्टियों) द्वारा तय किए जाते हैं। स्टॉकहोम में नोबेल पुरस्कार सम्मान समारोह का मुख्य आकर्षण यह होता है कि सम्मानप्राप्त व्यक्ति स्वीडन के राजा के हाथों पुरस्कार प्राप्त करते है।
साहित्य का नोबेल पाने वाले आज तक के सबसे कम उम्र के साहित्यिक रूडयार्ड किपलिंग रहे हैं। वर्ष 1907 में जब उन्हें ‘जंगल बुक’ के लिए नोबेल सम्मान मिला तब वह केवल 42 वर्ष के थे।
-
https://www.ratannews.live/2022/10/blog-post_7.html
नोबेल पुरस्कार विजेताओं की सूची

नोबेल पुरस्कार हर वर्ष रॉयल स्वीडिश एकेडमी ऑफ साइंसेस, द स्वीडिश एकेडमी, द कारोलिंस्का इंस्टीट्यूट, एवं द नॉर्वेजियन नोबेल कमिटी द्वारा उन लोगों और संस्थाओं को प्रदान की जाती है जिन्होंने रसायनशास्त्र, भौतिकीशास्त्र, साहित्य, शांति, एवं औषधीविज्ञान के क्षेत्र में अद्वितीय योगदान दिया हो। नोबेल पुरस्कारों की स्थापना अल्फ्रेड नोबेल के वसीयतनामे के अनुसार १८९५ में हुई। वसीयतनामे के मुताबकि नोबेल पुरस्कारों का प्रशासकीय कार्य नोबेल फाउंडेशन देखेगा। अर्थशास्त्र के क्षेत्र में नोबेल पुरस्कारों की शुरुआत १९६८ में स्वीडन की केंद्रीय बैंक स्वेरिंज रिक्सबैंक द्वारा हुई। यह पुरस्कार अर्थशास्त्र के क्षेत्र में अद्वितीय कार्य करने वाले लोगों और संस्थाओं को हर वर्ष दिया जाता है। प्रत्येक पुरस्कार एक अलग समिति द्वारा प्रदान किया जाता है। द रॉयल स्वीडिश एकेडमी ऑफ साइंसेस भौतिकी, अर्थशास्त्र और रसायनशास्त्र में, कारोलिंस्का इंस्टीट्यूट औषधी के क्षेत्र में, नॉर्वेजियन नोबेल समिति शांति के क्षेत्र में पुरस्कार प्रदान करती है। प्रत्येक पुरस्कार विजेता को एक मेडल, एक डिप्लोमा, एक मोनेटरी एवार्ड प्रदान की जाती है।
वर्ष १९०१ में, पहले नोबेल पुरस्कार विजेता को पुरस्कार के रूप में १५०,७८२ स्वीडिश क्रोना दिए गए, जो 2007 के मुताबिक 7,731,004 स्वीडिश क्रोना के बराबर है। वर्ष 2008 में, विजेताओं को पुरस्कार में १०,०००,००० स्वीडिश क्रोना की राशि पुरस्कार में दी गई पुरस्कार स्टॉकहोम में 10 दिसम्बर को आयोजित एक समारोह में प्रदान किया जाता है। 10 दिसम्बर को ही अल्फ्रेड नोबेल का निधन हुआ था। वर्ष 2008 तक 789 लोगों और 20 संस्थाओं को नोबेल पुरस्कार प्रदान किया जा चुका है, इसमें 62 अर्थशास्त्र में पुरस्कार पाने वाले भी शामिल हैं। चार नोबेल पुरस्कार विजेताओं को उनके सरकारों द्वारा पुरस्कार स्वीकार करने की अनुमति नहीं मिली। एडोल्फ हिटलर ने तीन जर्मनों, रिचर्ड कुह्न (रसायनशास्त्र, 1938), एडॉल्फ ब्यूटेनंड्ट (रसायनशास्त्र, 1939), एवं गेरहार्ड डोमाग (औषधी, 1939) और सोवियत संघ की सरकार ने बोरिस पास्टेरनक (साहित्य, 1958) को पुरस्कार नहीं लेने के लिए दबाव डाला। दो नोबेल पुरस्कार विजेताओं ज्यां-पाल सार्त्र (साहित्य, 1964) और ली डक थो (शांति, 1973) ने पुरस्कार लेने से इनकार कर दिया। सार्त्र ने किसी भी आधिकारिक सम्मान को लेने से इनकार किया तो ली डक थो ने वियतनाम में खराब स्थिति के कारण पुरस्कार से इनकार कर दिया। छह विजेताओं ने एक से अधिक बार नोबेल पुरस्कार जीता। इनमें, द रेड क्रॉस की अंतर्राष्ट्रीय समिति ने तीन बार नोबेल शांति पुरस्कार जीता, जो किसी अन्य से ज्यादा है। 809 नोबेल विजताओं में 35 महिलाएं शामिल हैं। पहली महिला नोबेल पुरस्कार विजेता मेरी क्यूरी थी, जिन्होंने 1903 में भौतिकी के लिए नोबेल पुरस्कार प्रदान किया गया।. वर्ष 1940 और 1942 में द्वितीय विश्वयुद्ध के कारण पुरस्कार नहीं दिए गए।
जुआन मैनुअल सैंटोस

जुआन मैनुअल सैंटोस (जन्म १० अगस्त १९५१) कोलंबिया के राष्ट्रपती है जो २०१० से पदग्राही है। इन्हें २०१६ में नोबेल शांति पुरस्कार से सम्मानित किया है। १९६० के दशक से चल रहे कोलंबियाई संघर्ष को खतम करने के उनके प्रयास हेतू ये पुरस्कार उन्हे प्रादान किया है।
जुआन मैनुअल सैंटोस का जन्म १० अगस्त १९५१ को बोगोटा, कोलंबिया में हुआ। नौसेना में कुछ वर्षों के बाद उन्होंने कैनस विश्वविद्यालय, लंदन स्कूल ऑफ इकोनॉमिक्स और हार्वर्ड यूनिवर्सिटी में अर्थशास्त्र का अध्ययन किया। उन्होंने एक पत्रकार और संपादक के रूप में भी काम किया है।
राजनीति में उन्होंने विदेश व्यापार मंत्री, वित्त और सार्वजनिक ऋण मंत्री, और राष्ट्रीय रक्षा मंत्री जैसे मुख्य कार्यालय संभाले है। २०१० में वे कोलंबिया के ३२वें राष्ट्रपती चुने गए। सन् २०१२ से उन्होंने सरकार और रेवोल्युशनरी आर्म्ड फोर्सेज ऑफ़ कोलंबिया के बीच वार्ता के लिए पहल की और जून २०१६ में, एक समझौते पर युद्धविराम किया गया था।
लू श्याबाओ

लू श्याबाओ (२८ दिसम्बर १९५५ - १३ जुलाई २०१७) चीनी नीतियों के विरुद्ध आवाज़ बुलंद करने वाले मानवाधिकारवादी विद्रोही नेता हैं जिन्हे २०१० का नोबेल शांति पुरस्कार का विजेता घोषित किया गया है।
चीन के साहित्यिक समालोचक, लेखक, प्रोफेसर और मानवाधिकार कार्यकर्ता हैं। जियाओबो ने चीन में लोकतांत्रिक सुधारों और एक दलीय कम्युनिष्ट शासन के अंत की मांग की थी। इस समय वो चीन में राजनीतिक कैदी हैं।
जियाओबो ने २००३ से पेन के अध्यक्ष के रूप में कार्य किया है। ८ दिसम्बर २००८ में चार्टर ८ में भाग लेने के अपराध में उन्हें गिरफ्तार कर लिया गया। लेकिन औपचारिक रूप से २३ जून २००९ में उन्हें सत्ता पलटने की कोशिश के जुर्म में गिरफ्तार किया गया। इसी अपराध में २३ दिसम्बर २००९ को उनपर मुकदमा चलाया गया और उन्हें ग्यारह साल की सजा हो गई। इसके अलावा २५ दिसम्बर २००९ से उन्हें राजनीतिक अधिकारों से दो साल के लिए वंचित कर दिया गया।
उनके चौथी जेल अवधि के दौरान उन्हें नोबेल शांति पुरस्कार २०१० से सम्मानित किया गया। यह सम्मान उन्हें मौलिक मानवाधिकारों के लिए अहिंसक तरीके से संघर्ष करने के लिए दिया गया। वो चीन की जेल में रहते हुए नोबेल सम्मान पाने वाले पहले चीनी नागरिक हैं। जेल में रहते हुए नोबेल पुरस्कार पाने वाले वो चौथे नोबेल विजेता है। लिउ नोबेल पाने वाले दूसरे ऐसे व्यक्ति हैं जिन्हें या उनके प्रतिनिधि को नोबेल पुरस्कार समारोह में जाने का अधिकार नहीं दिया गया।
भारत के नोबेल पुरस्कार विजेता

नोबेल पुरस्कार नोबेल फैडरेशन के द्वारा स्वीडन के वैज्ञानिक अल्फ्रेड नोबेल की याद में दिया जाता है। जो शांति, साहित्य, भौतिकी, चिकित्सा विज्ञान, अर्थशास्त्र, रसायन के क्षेत्र में दिया जाता है।
निम्नलिखित नोबेल पुरस्कार विजेता हैं जो उस समय ब्रिटिश भारत के नागरिक थे जब उन्हें नोबेल पुरस्कार से सम्मानित किया गया था।
निम्नलिखित नोबेल पुरस्कार विजेता हैं जो उस समय भारत गणराज्य के नागरिक थे जब उन्हें नोबेल से सम्मानित किया गया था।
निम्नलिखित भारतीय मूल के नोबेल पुरस्कार विजेता हैं जो भारत में पैदा हुए थे लेकिन बाद में भारत के गैर-नागरिक थे। हालाँकि, वे अभी भी अक्सर भारतीय नोबेल पुरस्कार विजेताओं की सूची में शामिल होते हैं।
निम्नलिखित विदेशी मूल के नोबेल पुरस्कार विजेता हैं जो या तो भारत में पैदा हुए थे या भारत में निवासी थे जब वे नोबेल पुरस्कार प्राप्त करने वाले थे लेकिन भारतीय नागरिक नहीं थे।
सन्दर्भ त्रुटि: "upper-alpha" नामक सन्दर्भ-समूह के लिए <ref> टैग मौजूद हैं, परन्तु समूह के लिए कोई <references group="upper-alpha"/> टैग नहीं मिला। यह भी संभव है कि कोई समाप्ति </ref> टैग गायब है।
छात्र शांति पुरस्कार

स्टूडेंट पीस प्राइज (छात्र शांति पुरस्कार) प्रत्येक दो वर्ष में एक छात्र या छात्र संगठन को दिया जाता है जिसने शांति बनाने और मानव अधिकारों को बढ़ावा देने में महत्वपूर्ण योगदान दिया है। स्टूडेंट पीस प्राइज (एस पी पी) की स्थापना 1999 में ट्रॉंडहेम में इंटरनेशनल स्टूडेंट फेस्टिवल (आई एस एफ आई टी ) के स्वयंसेवकों द्वारा की गई थी। यह पुरस्कार सभी नॉर्वेजियन छात्रों की ओर से दिया जाता है और इसे ट्रॉंडहेम में स्टूडेंट पीस प्राइज सचिवालय द्वारा संचालित किया जाता है, जो एक राष्ट्रीय नामांकन समिति नियुक्त करता है जिसमें नॉर्वे के विश्वविद्यालयों और कॉलेजों के प्रतिनिधि होते हैं, साथ ही एक स्वतंत्र शांति पुरस्कार समिति होती है जो पुरस्कार का चयन करती है। पुरस्कार समारोह इंटरनेशनल स्टूडेंट फेस्टिवल (आई एस एफ आई टी ) के दौरान आयोजित किया जाता है।
मार्टिन स्टोल्डल गेर्वान छात्र शांति पुरस्कार के मौजूदा अध्यक्ष हैं।
2010 के अनुसार, शांति पुरस्कार समिति में नौ सदस्य हैं, जिसमें नॉर्वे के राष्ट्रीय छात्र संघ (एन. एस. ओ.) के चार प्रतिनिधि, छात्रों और अकादमिकों की अंतरराष्ट्रीय सहायता कोष (एस. ए. आई. एच.) का एक प्रतिनिधि, और चार गैर-छात्र विशेषज्ञ सदस्य शामिल हैं।
2011 की समिति के सदस्य थे: ओले डैनबोल्ट म्योस, नोबेल शांति पुरस्कार समिति के पूर्व अध्यक्ष; बर्जे ब्रेंड, पूर्व व्यापार और उद्योग मंत्री और वर्तमान में रेड क्रॉस नॉर्वे के महासचिव; नॉर्वेजियन ब्रॉडकास्टिंग कॉरपोरेशन (ऐन आर के) की जिला और समाचार संपादक, ग्रो होल्म; नॉर्वेजियन यूनेस्को आयोग की प्रमुख, विगदिस लियन; नॉर्वे के राष्ट्रीय छात्र संघ (एन. एस. ओ.) की अध्यक्ष, एन करिन नाइमोएन; और छात्रों और अकादमिकों की अंतरराष्ट्रीय सहायता कोष (एस. ए. आई. एच.)के अध्यक्ष, रनार म्यरनेस बाल्टो।
2019 की समिति में अन्य सदस्यों के बीच रेड पार्टी के राजनेता ब्योर्नर मोक्सनेस, अंतरराष्ट्रीय शांति अनुसंधान संस्थान (पी आर आई औ ) से तोरुन्न ट्राईग्गेस्टाड, फोकस (महिलाओं और विकास के लिए फोरम) से ग्रो लिंडस्टाड, और नॉर्वेजियन रेड क्रॉस के पूर्व मानद अध्यक्ष स्वेन मोल्लेक्लेव शामिल थे।
पूर्व समिति के सदस्यों में पूर्व प्रधानमंत्री और ओस्लो सेंटर फॉर पीस एंड ह्यूमन राइट्स के निदेशक क्जेल मैग्ने बॉन्डेविक, एनयूपीआई के निदेशक जन एगेलैंड, अंतरराष्ट्रीय शांति अनुसंधान संस्थान (पी आर आई औ) के पूर्व निदेशक स्टेन टोनसेन, और विदेश मंत्री और रेड क्रॉस नॉर्वे के पूर्व अध्यक्ष थॉर्वाल्ड स्टोल्टेनबर्ग शामिल हैं।
नामांकनों की समिति सभी इच्छुक पक्षों से नामांकन स्वीकार करती है। नामांकित व्यक्ति को या तो एक छात्र होना चाहिए या एक छात्र संगठन। नामांकनों की समिति विभिन्न नॉर्वेजियन विश्वविद्यालयों और कॉलेजों के छात्रों से बनी होती है।
समिति शांति समिति नामांकनों को इकट्ठा करके अतिरिक्त जानकारी के साथ शांति समिति को सौंपती है।
२००९ के अनुसार, पुरस्कार विजेता को १,००,००० नोक (लगभग €१०,०००) प्राप्त होते हैं और उन्हें ट्रोंडहेम (आई एस एफ आई टी) में अंतरराष्ट्रीय छात्र महोत्सव के दौरान पुरस्कार समारोह में आमंत्रित किया जाता है। पुरस्कार प्राप्तकर्ता या उनके द्वारा चुने गए प्रतिनिधि फिर नॉर्वे के शहरों का दौरा करते हैं, जिससे उन्हें मानवतावादी संगठनों और प्रमुख राजनेताओं से मिलने का अवसर मिलता है। पुरस्कार राशि एक स्वतंत्र फंड से दी जाती है, जिसे ट्रोंडहेम में स्टिफ्टेलसन आई एस एफ आई टी द्वारा संचालित किया जाता है।
ग्रेज़िया डेलेडा

ग्रेज़िया डेलेडा (Grazia Deledda; हिंदी में अन्य उच्चारण- ग्राजिया देलेदा) [1875-1936] इटली की कथाकार, नाटककार एवं कवयित्री थी। 1926 ई० में साहित्य में नोबेल पुरस्कार विजेता।
ग्रेज़िया डेलेडा का जन्म 27 सितंबर, 1875 को नूरो में हुआ था। ग्रेजिया के पिता ने कानून का अध्ययन किया था, किंतु उनकी कृषि और व्यापार की ओर ही रुचि थी। वे तीन बार नूरो शहर के मेयर बने थे। कभी-कभी वह भी स्वांतःसुखाय काव्यरचना किया करते थे। उनके घर अच्छे-अच्छे किसानों, पुरोहितों, कलाकारों और धर्माचार्यों का जमघट लगा रहता था और उनके पास एक सुंदर पुस्तकालय भी था। मेयर होने के कारण उनके पास बहुत से दुःखी लोग अपनी गाथाएँ सुनाया करते थे। बचपन से ही ग्रेजिया पर इन सबका प्रभाव पड़ते रहा और इन सारे तत्वों का उनके लेखन में प्रभूत योगदान रहा है। जब तक ग्रेजिया ने विवाह नहीं किया था तब तक वह सार्डीनिया छोड़ कर और कहीं नहीं गयी। बाद में जब लोंबार्डी-निवासी मदेसानी महोदय के साथ उनका विवाह हो गया तो उन्हें अपने पति के साथ रोम जाना पड़ा, क्योंकि वहां मदेसानी महोदय को सेना विभाग में सरकारी नौकरी मिल गयी थी रोम में उनका मकान शहर से बाहर देहात में था। ग्रेजिया को अपनी मातृभूमि सार्डीनिया से काफी लगाव था। सार्डीनिया (इटली) की यह उपन्यास लेखिका इटली के तानाशाह मुसोलिनी की समकालीन थी और मुसोलिनी इनका सम्मान भी करता था।
बचपन से प्राप्त विविध अनुभवों का ग्रेजिया की रचनाओं में सर्जनात्मक उपयोग हुआ है। इन्होंने अपनी सभी रचनाओं में अपनी जन्मभूमि सार्डीनिया का किसी न किसी रूप में चित्रण अवश्य किया है। अपने देश के लोगों, वहाँ के रीति-रिवाजों तथा कथाओं का चित्रण इन्होंने मार्मिक और सजीव ढंग से किया है। इन्होंने जो कुछ लिखा है वह अपने मन की शांति और सुख के लिए ही मुख्यतः लिखा है। उनका मानना था कि मन की शांति पहली चीज है, पाठक और सफलता तो बाद में आती है।
पुरस्कार देते हुए स्वीडिश अकादमी के द्वारा इनके बारे में कहा गया था: आदर्शवाद द्वारा प्रेरित उनकी रचनाओं के लिए, जो अमूर्त को मूर्त में ढाल सकने वाली सफाई के साथ इनके अपने द्वीप के जीवन को चित्रित करती हैं तथा गहराई और सहानुभूति के साथ सारी मानव जाति की समस्याओं का विवेचन विश्लेषण करती हैं, इन्हें यह पुरस्कार दिया जा रहा है।