Shelisheli

Shelisheli pia Ushelisheli, kwa jina rasmi Jamhuri ya Shelisheli (kwa Kifaransa: République des Seychelles; kwa Krioli Repiblik Sesel), ni nchi ya funguvisiwa katika Bahari Hindi, mashariki kwa mwambao wa Afrika Mashariki na kaskazini kwa Madagaska. Nchi hiyo ya visiwa inajumuisha visiwa 155 (kulingana na Katiba). Mji mkuu wake na mji mkubwa zaidi, Victoria (Shelisheli), uko kilomita 1,500 (milia za baharini 800) mashariki ya bara la Afrika. Nchi za visiwa na maeneo ya jirani ni Komoro, Madagaska, Morisi, na idara za ng'ambo za Ufaransa za Mayotte na Réunion kusini; na funguvisiwa la Chagos upande wa mashariki. Shelisheli ni nchi iliyo ndogo zaidi barani Afrika pamoja na kuwa nchi ya Kiafrika iliyo na idadi ndogo zaidi ya watu, ikiwa na wakazi wanaokadiriwa kuwa 100,600 mwaka 2022
Shelisheli ina visiwa 115; 32 kati ya hivyo ni visiwa vikubwa kidogo vyenye milima, vingine ni vidogo na huitwa "Visiwa vya nje".
Kisiwa kikubwa zaidi ni Mahé na mji mkuu Victoria uko huko. Wakazi wengi huishi Mahe pamoja na visiwa vya karibu, hasa Praslin na La Digue.
Visiwa hivyo vina milima inayofikia hadi mita 900 juu ya UB. Mkubwa ni Morne Seychellois wenye mita 905 juu ya UB.
Hali ya hewa ni ya kitropiki ikiwa halijoto iko kati ya 24 °C na 30 °C. Kiasi cha mvua ni kati ya mm 2.880 huko Victoria na mm 3.550 mlimani.
Hakuna hakika kuhusu wakazi wa kwanza. Inaaminika ya kwamba ndio mabaharia na wafanyabiashara Waarabu.
Taarifa ya kwanza imepatikana kutoka kwa Wareno waliozunguka hapa kuanzia mwaka 1505.
Kwa karne moja na nusu meli au jahazi zilipitia Shelisheli tu kwa kusudi la kuchota maji ya kunywa au kukusanya matunda bila ya kuanzisha makao ya kudumu. Majambazi wa baharini walipenda kujificha Shelisheli.
Ndio Ufaransa uliojenga vituo vya kwanza vya kudumu mwaka 1756. Wafaransa waliita visiva "Seychelles" kwa heshima ya waziri wao wa siku zile Jean Moreau de Sechelles.
Walowezi wao walianzisha mashamba makubwa ya mazao ya biashara wakitumia watumwa kutoka Madagaska na Afrika bara kwa ajili ya kazi yenyewe.
Tangu mwaka 1814 visiwa vilikuwa chini ya Uingereza. Waingereza walivumilia walowezi na utamaduni wa Kifaransa visiwani.
Kwanza Shelisheli zilikuwa zikitawaliwa pamoja na Mauritius, lakini mwaka 1903 visiwa vilipewa cheo cha koloni mbali na Mauritius.
Mwaka 1970 Shelisheli walipata uhuru. Katiba ya kwanza ilifuata mfano wa Uingerezeza lakini mwaka 1979 katiba mpya ilileta mfumo wa chama kimoja.
Tangu 1993 katiba ilisahihishwa tena ikiruhusu vyama vingi vya kisiasa.
Chama kilichopata kura nyingi ndicho SPPF (Seychelles People's Progressive Front).
Wakazi kwa jumla (93.2%) ni machotara wenye mchanganyiko wa damu ya Afrika bara, Ulaya na Asia. Licha ya hao kuna vikundi vidogo vya Wahindi (6%), Wazungu (5%) na Wachina (0.5%) halisi.
Lugha rasmi ni tatu: Kiingereza (5.1%), Kifaransa (0.7%) na Kiseselwa, aina ya Krioli ambayo imetokana na Kifaransa na ndiyo lugha ya kawaida (91%).
Upande wa dini, wakazi wengi ni Wakristo, hasa Wakatoliki (76.2%), halafu Waprotestanti (13.0%), wengine wachache ni Wahindu (2.4%), Waislamu (1.6%) n.k.
Uchumi wa Shelisheli unategemea zaidi utalii, uvuvi, na huduma za kifedha. Ikiwa na Pato la Taifa (GDP) la $2.08 bilioni (2022) na Pato la Taifa kwa kila mtu la $20,880, Shelisheli imeorodheshwa kama nchi yenye kipato cha juu na Benki ya Dunia na ndiyo nchi tajiri zaidi barani Afrika. Licha ya mafanikio yake ya kiuchumi, nchi inakabiliwa na changamoto kama ukosefu wa usawa wa mapato, utegemezi wa uagizaji bidhaa, na hatari za kiuchumi kutoka nje.
Utalii ndio sekta kubwa zaidi ya uchumi wa Shelisheli, ikichangia takriban 25% ya Pato la Taifa na kutoa ajira kwa zaidi ya 30% ya wafanyakazi moja kwa moja au kupitia sekta zinazohusiana. Kabla ya janga la COVID-19, Shelisheli ilipokea watalii 428,000 mwaka 2019, wengi wakitoka Ulaya. Sekta hii ilirejea kwa nguvu mwaka 2022, na zaidi ya watalii 330,000 waliwasili, wakileta mapato ya karibu $1 bilioni.
Shelisheli ina Eneo la Kiuchumi la Kipekee (EEZ) la kilomita za mraba milioni 1.3, jambo linalofanya uvuvi kuwa sekta muhimu. Uvuvi unachangia karibu 20% ya Pato la Taifa na hutoa ajira kwa zaidi ya watu 5,000. Uuzaji wa samaki nje ya nchi, hasa samaki wa jodari (tuna), unachangia zaidi ya 95% ya mapato ya mauzo ya nje, huku Umoja wa Ulaya ukiwa soko kuu.
Shelisheli ina sekta imara ya kifedha ya nje ya nchi (offshore finance), ikiwa na zaidi ya makampuni 200,000 ya biashara ya kimataifa yaliyosajiliwa. Sekta hii inachangia 10-15% ya Pato la Taifa na ni chanzo kikubwa cha mapato ya fedha za kigeni. Hata hivyo, Shelisheli imekuwa chini ya uangalizi wa kimataifa kuhusu uwazi wa kifedha na sheria za kupambana na utakatishaji fedha.
Kilimo kinachangia chini ya 2% ya Pato la Taifa, kwani Shelisheli inategemea sana uagizaji wa chakula kutokana na ardhi ndogo inayofaa kwa kilimo. Mazao makuu ni nazi, vanilla, na mdalasini. Sekta ya viwanda, haswa usindikaji wa chakula (hususan makopo ya samaki), inachangia 5-8% ya Pato la Taifa.
Shelisheli inategemea sana uagizaji wa bidhaa, ambapo zaidi ya 70% ya Pato la Taifa linatokana na bidhaa zinazoagizwa kutoka nje. Bidhaa kuu zinazoagizwa ni chakula, mashine, na bidhaa za mafuta, huku mauzo ya nje yakitawaliwa na samaki waliyochakatwa na huduma za utalii. Washirika wakuu wa biashara ni Umoja wa Ulaya, Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE), na India.
Washirika Wakuu wa Biashara: Umoja wa Ulaya, UAE, India
Shelisheli inakabiliwa na changamoto kadhaa za kiuchumi:
Shelisheli travel guide kutoka Wikisafiri