Ihe ọkụkụ ọhịa

Onye ikwu ọhịa ihe ọkụkụ (CWR) bụ ahịhịa ọhịa nke nwere njikọ chiri anya na osisi a na-azụ anụ. O nwere ike ịbụ nna ochie nke ahịhịa a kụrụ n'ụlọ ma ọ bụ taxon ọzọ nwere njikọ chiri anya.
Ndị ikwu ọhịa nke ihe ọkụkụ na-aghọ ihe dị mkpa na-arịwanye elu maka imezi mmepụta ihe ọkụkụ na maka ịnọgide na-enwe usoro ihe ọkụkụ na-adịgide adịgide. Nhọrọ okike ha n'ime ohia na-akwakọba ọtụtụ njirimara bara uru nke enwere ike ibubata n'ime ihe ọkụkụ site na ịgafe. Site na ọbịbịa nke mgbanwe ihu igwe nke anthropogenic na enweghị ntụkwasị obi dị ukwuu nke gburugburu ebe obibi CWR nwere ike gosipụta akụ dị oke mkpa n'ịhụ nchekwa nri maka narị afọ ọhụrụ. Ọ bụ Nikolai Vavilov, onye Russia bụ onye na-ahụ maka ihe ọkụkụ bụ onye mbụ ghọtara mkpa ọ dị n'etiti ndị ikwu anụ ọhịa na mmalite narị afọ nke 20. Ụmụ mmadụ ejirila mkpụrụ ndụ ihe nketa sitere na CWR ruo ọtụtụ puku afọ iji kwalite ogo na mkpụrụ nke ihe ọkụkụ. Ndị ọrụ ugbo ejirila usoro ọmụmụ ọdịnala kemgbe ọtụtụ puku afọ, a na-akụ ọka ọhịa (Zea mexicana) n'akụkụ ọka iji kwalite ngafe eke na imezi ihe ọkụkụ. N'oge na-adịbeghị anya, ndị na-azụ ihe ọkụkụ ejirila mkpụrụ ndụ ihe nketa CWR kwalite ụdị ihe ọkụkụ dị iche iche dị ka osikapa (Oryza sativa), tomato (Solanum lycopersicum) na mkpo ọka ọka.
CWRs enyela ọtụtụ mkpụrụ ndụ ihe nketa bara uru na osisi ndị a na-akụ akụ, na ụdị nke oge a nke ọtụtụ ihe ọkụkụ ndị dị mkpa ugbu a nwere mkpụrụ ndụ ihe ndụ ihe nkesa sitere n'aka ndị ikwu ha. Ya mere, CWRs bụ osisi ọhịa ndị metụtara ụdị dị mkpa na mmekọrịta mmadụ na ibe ya gụnyere nri, nri na ihe ọkụkụ, osisi ọgwụ, ihe na-esi ísì ụtọ, ihe ịchọ mma, na ụdị ọhịa, yana osisi eji eme ihe maka ebumnuche ụlọ ọrụ, dị ka mmanụ na eriri, na nke ha nwere ike inye aka na àgwà bara uru. Enwere ike ịkọwa CWR dị ka "... a wild plant taxon nke nwere a indirect use sitere na ya nso nso mkpụrụ ndụ ihe nketa mmekọrịta na a ihe ọkụkụ.”
CWRs bụ ihe dị mkpa nke okike na ọrụ ugbo gburugburu ebe obibi ma ya mere ha dị mkpa maka idebe ahụike gburugburu ebe obibi. Nchekwa ha na ojiji ha na-adịgide adịgide dị ezigbo mkpa maka imeziwanye mmepụta ugbo, ịbawanye nchekwa nri, na idebe gburugburu ebe obibi dị mma.
Ọnụ ọgụgụ sitere n'okike nke ọtụtụ CWRs na-arịwanye elu n'ihe ize ndụ. Ha na-eyi egwu site na mbibi ebe obibi site na mbipụta na mmebi nke gburugburu ebe obibi ma ọ bụ ntụgharị ha maka ojiji ndị ọzọ. Mgbukpọsị oké ọhịa na-eduga na ọnwụ nke ọtụtụ ndị ikwu ọhịa dị mkpa nke mkpụrụ osisi, nut, na ihe ọkụkụ ụlọ ọrụ. Ọnụ ọgụgụ nke ndị ikwu ọhịa nke ihe ọkụkụ ọka ndị na-eme n'ala kpọrọ nkụ ma ọ bụ ala kpọrọ nkụ na-ebelata nke ukwuu site na ịta nri na ịghọ ọzara. Mmepụta ihe na-arịwanye elu nke ọrụ ugbo na-ebelata nke ukwuu ihe CWRs na-eme n'ime usoro agro-ecosystems ọdịnala. Nchebe amamihe na ojiji nke CWRs bụ ihe dị mkpa maka ịbawanye nchekwa nri, iwepụ ịda ogbenye, na idebe gburugburu ebe obibi.
Atụmatụ nchekwa maka CWRs na-atụle ma nchekwa n'ebe ma n'ebe. Ndị a bụ ụzọ na-akwado nchekwa CWR, ebe ọ bụ na nke ọ bụla nwere uru na ọghọm nke ya. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụ ezie na nchedo ex situ na-echebe CWR (ma ọ bụ karịa nke ọma, mkpụrụ ndụ ihe nketa ha) site na egwu n'ọhịa, ọ nwere ike igbochi evolushọn na ime mgbanwe na ihe ịma aka ọhụrụ gburugburu ebe obibi.
N'afọ 2016, 29% nke ụdị osisi ndị ikwu ọhịa efuola kpamkpam na genebanks nke ụwa, na 24% ọzọ na-anọchite anya ihe na-erughị 10 samples. Ihe karịrị 70% nke ụdị ihe ọkụkụ niile dị n'ọhịa n'ụwa niile nọ na mkpa ngwa ngwa ịnakọta iji melite nnọchiteanya ha na genebanks, ihe karịrị 95% enweghị nnọchiteanya zuru oke n'ihe gbasara ọdịiche zuru oke nke ala na gburugburu ebe obibi na nkesa ala ha. Ọ bụ ezie na a chọtara ihe ndị kachasị mkpa maka ịnakọta ihe na Mediterenian na Near East, Western na Southern Europe, Southeast na East Asia, na South America, a na-ekesa ndị ikwu ọhịa na-enweghị onye nnọchiteanya zuru oke na genebanks n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mba niile n'ụwa.
Rịba ama: Ọtụtụ akwụkwọ nri dị iche iche nwere otu nna nna, ọkachasị na ụdị osisi Brassica (akwụkwọ nri cruciferous). Ọtụtụ akwụkwọ nri bụkwa ngwakọta nke ụdị dị iche iche, ọzọ nke a bụ eziokwu karịsịa na Brassicas (lee ihe atụ triangle nke U).