Limau

Limau (Jawi: ‏لیماو‎‎) atau jeruk (Jawi: ‏جروق‎‎) merupakan istilah am bagi serumpun tumbuhan berbunga dalam genus Citrus keluarga Rutaceae. Genus Citrus diyakini berasal dari kawasan benua Asia meliputi Asia Timur, Asia Tenggara dan Asia Selatan; hingga ke rantau Oceania, terutamanya Australia, New Caledonia dan New Guinea.. Tempat-tempat berikut inilah dipercayai sebagai tanah leluhur beberapa jenis limau komersial seperti oren, mandarin dan lemon. Pertanian buah limau diperluas sejak zaman purbakala; antara contoh terbaik ialah oren, lemon, limau gedang dan limau nipis.
Perkataan limau dalam bahasa Melayu berasal daripada akar Melayu-Polinesia Barat *limaw yang sama maksudnya, malah seasal dengan limo yang terdapat dalam bahasa-bahasa Jawa, Bali dan Sasak dan juga lebih kurang sama maksudnya. Boleh jadi bahawa perkataan "limau" berkongsi asal-usul dengan nimbū dalam bahasa Sanskrit yang bermaksud limau; limau dan nimbū juga dihujahkan sebagai diserap ke dalam bahasa Parsi (dalam bentuk لیمو līmū), bahasa Arab (ليمون laymūn), bahasa Portugis (lima, limão) dan bahasa Inggeris (lemon, lime).
Perkataan jeruk dipinjamkan daripada kata bahasa Jawa: ꦗꦼꦫꦸꦏ꧀, translit. jeruk.
Nama genus Citrus berasal daripada bahasa Latin yang dipakai kepada spesies tumbuhan yang digelar limau mata kerbau (C. medica) atau sejenis pokok konifer (Thuja). Nampaknya ia ada pertalian dengan perkataan Yunani Kuno iaitu κέδρος (kédros) yang bermaksud pokok araz. Ini mungkin berpunca daripada keseirasan bau daun dan buah limau dengan araz.
Taksonomi dan sistematik genus limau adalah rumit. Jumlah sebenar spesies semula jadinya tidak jelas kerana banyak spesies yang diberi nama ialah kacukan yang dibiakkan secara klon melalui benih (secara apomiksis), malah terdapat bukti genetik bahawa sesetengah spesies biak baka tulen yang liar adalah berketurunan kacukan.
Limau tani mungkin terbit daripada tiga hingga empat spesies leluhur. Kajian terbaru mendapati bahawa hanya tiga jenis buah limau asli yang wujud iaitu limau mata kerbau, limau bali dan limau mandarin, sementara semua jenis limau yang lain tercipta melalui pengacukan semula jadi mahupun buatan. Antara jenis kacukan semula jadi mahupun tanaman ialah buah-buahan yang bernilai komersial tinggi seperti oren, gedang, lemon, nipis, kesturi dan sesetengah tangerin.
Pokok limau terdapat dalam bentuk pokok renek besar ke pohon bersaiz kecil ke sederhana yang mencapai ketinggian 5–15 meter, dengan pucuk berduri dan daun-daun malar hijau bertepi sekata yang tersusun berselang-selang.
Bunganya tumbuh secara sekuntum-sekuntum ataupun berbulir-bulir kecil. Setiap kuntum bunganya berdiameter 2–4 sentimeter, berkelopak putih lima (jarang sekali empat) dengan banyak stamen. Bunga limau biasanya berbau kuat.
Buah limau merupakan hesperidium, iaitu suatu beri khusus yang berbentuk globos (bola) atau memanjang (bujur), dengan kulit liat yang dipanggil perikarpa. Ukuran buah panjangnya 4–30 sm dengan garis pusat 4–20 sm. Lapisan perikarpa yang paling luar ialah "eksokarpa" yang dipanggil flavedo ataupun umum dikenali sebagai zest. Lapisan tengah perikarpa ialah mesokarpa yang terdiri daripada "albedo" yang putih dan mampung. Lapisan yang paling dalamnya ialah endokarpa. Isi buah limau terdiri daripada beberapa ulas, ruang setiap ulas mempunyai lokul yang berisi vesikel jus atau "pulpa". Di celah-celah ulas adalah "rerambut" seakan tali yang menjangkau dari endokarpa ke lokul untuk menyalurkan zat kepada buah.
Buah limau terkenal dengan bau harumannya yang berpunca antara lainnya daripada bahan flavonoid dan limonoid (jenis-jenis terpena) yang terkandung dalam kulit, malah kebanyakannya berisi jus. Jus limau mengandungi banyak asid sitrik yang merupakan punca rasa pedarnya yang tersendiri. Genus Citrus tinggi nilai ekonominya kerana banyak spesiesnya yang ditanam untuk buahnya yang boleh dimakan bulat-bulat, diperah jusnya ataupun diawet dalam marmalad atau jeruk.
Limau ialah sumber vitamin C dan flavonoid yang bagus. Flavonoidnya ialah pelbagai jenis flavanon and flavon.
Genus Citrus berasal dari Asia Tenggara, Asia Timur, Asia Selatan dan Oceania. Sebelum dipertanikan oleh manusia, hanya terdapat beberapa spesiesnya, iaitu:
Disusun mengikut keturunan. Setiap kacukan ialah hasil daripada (sekurang-kurangnya) dua spesies induk, maka ia tersenarai banyak kali.