Universitas Gadjah Mada

Koordhinat: 7°46′17″S 110°22′39″E﻿ / ﻿7.7713847°S 110.3774998°E﻿ / -7.7713847; 110.3774998
Universitas Gadjah Mada (Jawa: ꦥꦮꦶꦪꦠꦤ꧀ꦭꦸꦲꦸꦂꦓꦗꦃꦩꦢ) asring kacekak UGM iku universitas nagari ing Indonésia, dumunung ing Kutha Ngayogyakarta. Diadegaké tanggal 19 Dhésèmber 1949, Universitas Gadjah Mada minangka universitas pisanan sing madeg sawisé Indonésia mardika. Universitas Gadjah Mada dumunung ing Kampus Bulaksumur, Caturtunggal, Dhépok, Ngayogyakarta. Universitas Gadjah Mada punika salah satunggaling perguruan tinggi paling tua lan ageng ing nagari, lan sampun kaparingan predhikat minangka salah satunggaling universitas paling sae ing Indonesia. Ing Peringkat Universitas Dunia QS taun 2023, UGM kaunggulaken minangka nomer 1 ing Indonesia lan nomer 231 ing donya.
Nalika universitas punika dipunadegaken wonten ing warsa 1940-an ing ngandhap pamaréntahan Walanda, menika dados fakultas kedokteran ingkang kapisan ingkang mbukak kanthi bébas kanggé pribumi Indonesia, ing wekdal punika, nalika pendhidhikan pribumi asring dipunwatesi.
Sedasa tanggal 4 Januari 1946, Soekarno lan Hatta sampun ngéwahakaken kutha krajan Républik Indonésia dhateng Ngayogyakarta. Amargi wontenipun pepénginan antawisipun pejuang kamardikan lan pasukan Sakuthu sarta NICA ing Jakarta lan Bandung, mila Sekolah Tinggi Teknik (STT) Bandung ugi kapundhut pindhah dhateng Ngayogyakarta. Ing dinten 17 Fèbruari 1946, Sekolah Tinggi Teknik (STT) Bandung sampun dipun-uripaké malih wonten ing Ngayogyakarta kaliyan para dhéwékawan ingkang asma Prof. Ir. Rooseno lan Prof. Ir. Wreksodiningrat. Manawi dipun-tingali saking sajarahipun, Universitas Gadjah Mada punika gabunganipun sawetawis balé pawiyatan, pamulangan inggil, paguron inggil ingkang wonten ing Yogyakarta, Klathèn lan Surakarta.
Asma Gadjah Mada dipun-jupuk saking Balai Perguruan Tinggi Gadjah Mada ingkang kagungan fakultas hukum lan fakultas sastra. Panyiapanipun Balai Perguruan Tinggi punika dipun-umumaké ing Gedung KNI Malioboro wonten ing tanggal 3 Maret 1946 déning Mr. Boediarto, Ir. Marsito, Prof. Dr. Prijono, Mr. Soenarjo, Dr. Soleiman, Dr. Buntaran lan Dr. Soeharto.
Lembaga pendhidhikan ingkang sanes ingkang dipunadegaken ing wektu ingkang meh sami inggih punika Perguruan Tinggi Kedhokteran (dipunadegaken tanggal 5 Maret 1946), Sekolah Tinggi Kedhokteran Hewan (dipunadegaken tanggal 20 September 1946), Sekolah Tinggi Farmasi (dipunadegaken tanggal 27 September 1946), lan Perguruan Tinggi Pertanian (dipunadegaken tanggal 27 September 1946) ingkang sami wonten ing Klaten, kinten-kinten 20 kilometer saking Ngayogyakarta. Institut Pasteur ing Bandung wiwitanipun tanggal 1 September 1945, ugi dipunpindhahaken dhateng Klaten kaliyan laboratorium ing Rumah Sakit Tegalyoso. Salah satunggaling tiyang ingkang gadhah peran ing pemindahan menika inggih punika Prof. Dr. M. Sardjito ingkang sakmenika dados Rektor Universitas Gadjah Mada ingkang kapisan. Pagesangan kampus ing Klaten dados langkung rame kanthi dipunadegakenipun Fakultas Kedhokteran Gigi ing wiwitan 1948.
Ing wiwitan Mei 1948, Kementerian Pendidikan, Pengajaran lan Kebudayaan nindakaken pendirian Akademi Ilmu Pulitik ing Ngayogyakarta kanthi prakawis saking Kementerian Dalam Negeri supados ndhidhik calon-calon pegawai Departemen Dalam Negeri, Departemen Luar Negeri, lan Departemen Penerangan. Akademi punika wiwitanipun dipunpimpin déning Prof. Djokosoetono, S.H. Nanging, akademi punika boten dangu umuripun, amargi sawisé kajadian PKI Madiun ing wulan September 1948, akademi punika dipunbiyantu déning para mahasiswa ingkang sami tumut ngungsi pemberontakan saéngga akademi punika lajeng dipuntutup.
Salajenge ing 1 November 1948 dipundamel Balai Pendidikan Ahli Hukum wonten ing Surakarta, minangka woh saking kerjasama antawisipun Kementerian Pendidikan, Pengajaran lan Kebudayaan kaliyan Kementerian Kehakiman. Ingkang sarujuk kaliyan punika, Panitia Pendirian Perguruan Tinggi Swasta wonten ing Surakarta, ingkang dipunpimpin déning Drs. Notonagoro, S.H., Koesoemadi, S.H. lan Hardjono, S.H. wonten ing Surakarta ngrencanakaken ngadegaken Sekolah Tinggi Hukum Negeri. Kangge efisiensi, Panitia ngusulaken penggabungan Balai Pendidikan Ahli Hukum kaliyan Sekolah Tinggi Hukum Negeri ingkang pungkasipun dipunsarujuki lan dipunresmikaken déning Peraturan Pemerintah No. 73 taun 1948.
Serangan Walanda dhumateng kitha krajan Républik Indonésia wonten ing Ngayogyakarta ing Agresi Militer Walanda II nglumpuhaken sakathahing kagiyatan sinau ing Ngayogyakarta, Klaten lan Surakarta saha sakathahing perguruan tinggi kasebat terpaksa katutup lan para mahasiswa kagungan semangat badhé berjuang.
Sawise serangan Walandi, wilayah Républik Indonésia dados langkung semplik. Ing dinten kaping 20 Mei 1949, kadhawuhaken rapat Panitia Perguruan Tinggi, wonten ing Pendopo Kepatihan Yogyakarta ingkang dipunpimpin déning Prof. Dr. Soetopo, kaliyan anggota rapat antawisipun, Sri Sultan Hamengkubuwono IX, Prof. Dr. M. Sardjito, Prof. Dr. Prijono, Prof. Ir. Wreksodhiningrat, Prof. Ir. Harjono, Prof. Sugardo lan Slamet Soetikno, S.H. Salah satunggaling asil saking rapat punika inggih menika ngadegaken perguruan malih wonten ing wilayah républik ingkang dereng dipunrebut, yaiku Ngayogyakarta. Dipunsarujuki déning Prof. Ir. Wreksodhiningrat, Prof. Dr. Prijono, Prof. Ir. Harjono lan Prof. Dr. M. Sardjito badhé ngupados sarana kangge ngwujudaken rencana wau. Alangan utama wekdal menika inggih menika boten wontenipun ruangan kangge kuliah. Nanging, Sri Sultan Hamengkubuwono IX sarujuk nyilihaken ruangan dalem kraton lan sawetah gedhong ing sekitare.