Кока-Кола

Кока-Кола (Англи: Coca-Cola) нь Куба, Умард Солонгосоос бусад дэлхийн бараг бүх орнуудын дэлгүүр, рестoран болон үйлчилгээний бусад газруудад тархан зарагддаг («The Coca-Cola Company» -ний бүтээгдэхүүн) хийжүүлсэн алькагольгүй ундаа юм. Үүнийг АНУ-ын Жоржиа мужийн Атланта хотын Кока-Кола компанид анх үйлдвэрлэж эхэлсэн байна. 1886 оны 5-р сарын 8-нд эм зүйч "Жон Пембертoн" үүнийг анх эмийн зорилготой шинээр бүтээсэн байна. Шинэ ундааны нэрийг Пембертоны нягтлан бодогч -Фрэнк Робинсон зохиосон байна. 1892 онд Coca-Cola-гийн эрхийг эзэмшдэг бизнесмэн Эйза Григгс Кандлер /Алтланта хотын дарга байсан/ The Coca-Cola компанийг үүсгэн байгуулж, өнөөг хүртэл уг ундааг үйлдвэрлэж байна. 1894 оноос хойш Coca-Cola-г лонхонд хийж зарж эхэлсэн байна.
Кока-Кола компани нь бүтээгдэхүүнээ баяжуулж найруулан, дараагаар нь савлагчдын гараас худалдаанд гардаг. Хойд Америк болон Еврoпт хамгийн олон гэрээт савлагчтай юм.
Кока-Кола компани нь Coke брендийн дор өөрсдийн олон төрлийн бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэсэн. Хамгийн алдартай нь “Diet Coke”(1982), ба өөр бусад Coca Cola Zero, лемoнтой болон кофетэй гээд олон төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэсэн. 2011 онд Кока-Кола нь дэлхийн хамгийн үнэ цэнэтэй брэндээр шалгарсан.
Хамгийн анхны Кока-Колагийн найрлагыг Колумбус дахь Eagle эмийн сан болон Химийн үйлдвэрт анх Жон Пембертoн зохиожээ. Анхандаа Пембертoны Франц дарс гэж нэрлэгдэж байсан. Түүнд Еврoпын Вин Марианы дарс нь маш их урам зориг өгсөн байж болох талтай.
1886 онд Атланта болон Фултон гүнгийн харьяат газарт хууль ёсны хорио цээр тавигдахад, Пембертoн хариу үйлдэл хийн Кока-Колаг гол нь Франц дарсны согтууруулах бодисгүй төрөл болгон худалдаанд гаргасан ба анх 1886 оны 5-р сарын 8-нд Атланта дахь "Якоб"-ийн эмийн санд 5 центийн үнэтэй худалдаж эхлэв. Тэр үед Америкт хүмүүс хийжүүлсэн ундаа эрүүл мэндэд сайн гэсэн ойлголттой байсний улмаас ихээр худалдаалагдсан байжээ. Пембертон Кока-Колаг олон төрлийн өвчнийг эдгээх эмийн зорилгоор ашиглахын тулд байдаг бүхнээ зориулсан. Найрлагадаа морфин оруулснаар энэ нь толгойн өвчин болон бусад төрлийн өвчнийг эдгээн тэрээр зорилгодоо хүрч байсан. 1886 оны 5-р сарын 29-нд Пембертон анхны зар сурталчилгааг Атланта мужийн нийтлэлд тарааж байсан.
Кока-Кола ундааны жорыг анхлан бүтээгч Жон Стит Пембертон нь АНУ-ын цэргийн офицер бөгөөд эм зүйч хүн байсан юм.
Тэрээр 1831 онд 7-р сарын 8-ны өдөр Жеймс Клиффорд Пембертон болон Марта Л.Воршам нарын хүү болон мэндэлжээ. Жеймс Марта нар нь 1828 оны 7 сарын 20-нд Жоржиагийн Кравфорд нутагт гэрлэжээ. Пембертоныхон гэр бүлээрээ Жоржиагийн Ром хотноо нүүсэн бөгөөд тэр үед Жон Мэсоны алдарт анагаах ухааны сургуульд элсэн орж, 19 насандаа эрдмийн зэрэг цол хүртжээ. Үүний дараагаар Пембертон цэргийн анагаахад элсэн орсон бөгөөд тэрээр цус алдалтыг тогтоох арга зам олохыг хичээж байлаа. Нэлээд хугацаа өнгөрсний дараа Пембертон Самуэл Томпсоны үндэсний сургуульд ургамлын эм зүйчээр суралцжээ. Тэрээр 1853 онд Вейслайн коллежийн оюутан Анн Элиза Клиффорд Ливайзтай гэрлэсэн бөгөөд Жоржиагийн Колумбус хот руу нүүжээ. 1854 онд тэдний анхны хүү болох Чарли Пембертон мэндэлсэн байна.
Пембертон АНУ-ын Үндэсний армид алба хааж байхдаа маш хүнд бэртэл авч шархаджээ. Тэрээр энэ үедээ морфины төрлийн өвчин анагаах онцгой эмийг гаргаж авсан гэдэг. Пембертон Колумбуст эм зүйчээр ажиллаж байсан бөгөөд тэндээ лаборатори байгуулж эмийн худалдаа эрхэлж, химийн олон төрлийн фото зураг болон гоо сайхны бүтээгдэхүүн, Sweet Southern Bouquet нэртэй алдарт үнэртэн хүртэл гаргаж авсан байна. Тэрээр 1870 онд гэр бүлийн хамт Атланта руу нүүсэн бөгөөд тухайн оны 3-р сард түүний "Ургамлын найрлагыг ашиглан анагаах ухааныг сайжруулах нь" хэмээх үйл ажиллагаанд Нэгдсэн Улсын 100439 хэмээх зохиогчийн эрх олгосон байна. Пембертон орчин үеийн жишигт нийцсэн химийн лабораторыг ашиглалтад оруулж, тэндээ газар шороо болон ургацад химийн туршилт хийх боломжтой багаж тоног төхөөрөмжийг нэврүүлж мужийнхаа анхны эмийн лицензийг авчээ. Тэрээр Жоржиа мужийн тариаланчдад их хэмжээний ургац хураахад нь туслах химийн хуурамч бодис борлуулж байсан (тэдний нэрлэж байснаар “Могойн тос борлуулагчид”)-ыг илрүүлэн шүүхэд өгч гавьяа байгуулсан байна. Ингээд тэрээр Жоржиагийн Морин цэргийн 3-р ротод ахлах дэслэгчийн цол хүртэж тушаал дэвшсэн байна.
Пембертон Колумбуст химич болон эм зүйчээр ажиллаж байхдаа кока болон кола самрын ундаа гаргах ажлаа эхэлсэн гэдэг. Энэхүү ундаа нь тухайн үедээ толгойн өвчин болон сэтгэл санааны тавгүй байдлыг л зогсоодог үйлчилгээтэй байсан учраас Пембертон өөр бусад олон шарх, бэртлийг эмчлэх тийм л ундаа гаргаж авахын тулд хичээн ажиллаж байсан юм. Тэрээр энэ үйл ажиллагаагаа өөрийн Колумбын лабораторидаа эхэлсэн боловч удалгүй дайн гарч, Атланта рүү нүүсэн юм.
Алдарт домог болсон кола ундааны жорыг Пембертон 1886 оны 5 сарын 8-нд өөрийн арын хашаандаа гуулин данханд хамгийн анх гаргаж авсан гэдэг. Тэрээр эмийн сан руу явж байхад жор хийгдэж амжилтад хүрсэн байна. Тэрээр өөрийн туслах Venable-даа мөстэй ус болон халуун ногоог холих заавар өгчээ. Тэд үүнийгээ ууж үзэхэд маш их таалагджээ. Гэтэл Venable санамсаргүй түүнийгээ хийжүүлсэн устай хольж орхижээ. Ийнхүү тэд шар айрагнаас ялгаатай ундаагаа худалдаалахаар шийдэв.
Анхны борлуулалтаа Пембертон Жоржиа мужийн Атланта хотын Жакобын эмийн санд 1886 оны 5 дугаар сарын 8-нд хийжээ. Эхэн үедээ гуурстай хийжүүлсэн усыг 1 шилийг нь 5 центээр худалддаг байсан бөгөөд тухайн үед хийжүүлсэн ус нь хүний эрүүл мэндэд маш сайн гэдгийг итгүүлж чадсан учир АНУ-д маш их алдарт хүрч дэлгэрсэн юм. Пембертон олон төрлийн өвчин эмгэгийг анагаах морфин агуулсан Кока-Колаг гаргаж авахыг хичээн зүтгэж байлаа. Пембертон ундааныхаа анхны сурталчилгааг тэр жилийнхээ 5 дугаар сарын 29-нд "Атланта" сэтгүүлд гаргажээ. Гэвч эхний 8 сард өдөрт ердөө 9 ширхэг л ундаа борлуулагдсан гэдэг. Пембертон 1888 оны 8-р сарын 16-ны өдөр нас эцэс болжээ. Кока-Кола ундааны жор болон брендийг Аса Кандлер хэмээх эр 1889 онд худалдан авсан бөгөөд 1892 онд Кока-Кола компанийг үүсгэн байгуулсан байна.
355мл-ийн нэг лааз саванд 39гр нүүрс ус, 50гр сод, 140гр калори найрлагатай байдаг.
Кока колагийн байгулийн амтлагчдын жор нь үйлдвэрлэгчдийн нууц хэвээр байгаа. Анхны жорын хувилбар нь Suntrust банканд 86 жилийн турш хадгалагдсан бөгөөд 2011 оны 12-р сарын 8-нд Атланта дахь дэлхийн Кока кола музейд олны хүртээл болсон.
2001 онд "М-Си-Эс" Групп Кока-Кола компанийн бүтээгдэхүүнийг Монголд үйлдвэрлэх, борлуулах албан ёсны онцгой эрхийг авав.
2002 оны 6 дугаар сарын 24-нд Кока-Кола, Спрайт, Фанта брэндийн ундаануудыг 250 мл-ийн хэмжээ бүхий шилэн лонхонд савлах, өндөр хүчин чадалтай үйлдвэрийг ашиглалтанд оруулж, дэлхийн 200 гаруй орныг эгнээндээ нэгтгэсэн Кока-Кола компанийн гэр бүлийн албан ёсны гишүүн нь болов.
2009 оны 7 дугаар сарны 1-нд М-Си-Эс Кока-Кола ХХК нь ундаа, ус, жүүс, цайг үйлдвэрлэж, савлах шугам бүхий 11400 кв.м талбайтай шинэ үйлдвэрийн байрыг ашиглалтад оруулж, нээлтээ хийв.