Anne Dieu-le-Veult

Anne Dieu-le-Veult a oa ur plac’h a-youl vat o tapout bepred ar pezh a felle dezhi pep tra evel Doue, kavet e voe buan e lesanv dezhi ! Kaset war Enez-Vontroulez da-heul ur yaouankiz dilabour, pe kaset da « merc’h du Roy » gant un den intañvez div wech diskaret he doa lazhadenn he gwaz diwezhañ gant ur c’horser. Ur c'hourser brudet e oa anezañ ha krediñ a reas e oa ken dreistordinal ma timezas gantañ! Kustum e oa er prantad mañ da sonj bezañ ur vaouez e barzh ur bigi a oa gwelet fall. Er c’hontrol e oa he ur maskotezenn war lestr he gwaz. Ganti he doa flemmet morioù ar Caraïbes gant e dilihadou merc’hed ha ket en ur gwiskamant evel morlaerezhed brudet all. En em gavout e bourzh al lestr a dalveze evel un ergerzhadenn berzh-kaer! Seveniñ a rae an holl labourioù a oa d’un ezel akipaj ha degemer a rae e lod evel ar re all. Mont a raent betek al listri pe argadiñ a raent kêrioù war an notennoù sonerezh c’hoariet gant al laz-seniñ a oa ganto! En ur glask tizhout ul lestr he gwaz a varvas kaset gant ur vouled kanol. kemeret e flas ganti evel komandant bourzh. Daoust d'e galonegezh ha d'e skipailh rebechet gant an niver a dud, tapet e oant bet ha kaset da Veracruz evit bezañ barnet.
Se a zo un istor kontet met setu un istor à c’halfe bezhañ taostoc’h eus ar gwirionezh.
Diaes-kenañ eo da disteurel mojenn eus ar wirionez istorel. Da gentañ-penn, evit kompren gwelloc’h buhez hon harozez, e ranker kaout ur bajennig istor. Enez ar baotred en d’eus lakaet kalz ac’hanomp da hunvreal gant hec’h istorioù a morlaeron, a gourserien, a flibusterien. Dizoloet gant Christophe Colomb, un enezenn goadek e oa eus ar C’haribed, tost da Sant-Doming ha d’an hentoù bageal etre Europa ha Amerika. Gant kalz a varc’helloù gwaskedet er c’hornôg, a servije da aesaet ar c’hlebiañ al listri hag e goudor ar gorventennoù dreistkorvoet e voe pinvidigezhioù gant ar Spagnoled a zilezas anezhi e deroù an XVIIvet kantved. En ur mare ma o d’oa c’hoant ar Saozon, d’an Izelvroadiz ha d’ar Frañsizien tapout ul lodenn eus ar gounidoù a zeue eus an Antilhez hag eus Kreizamer. An diskoulm gwellañ a voe ar flibust evit gallout pilañ ar c'henwerzh spagnolek ha disteraat e vreuriezh. Ar flibuster a oa etre ar morlaeron hag ar c’hourser a glaske, a-wechoù, kaout ur bodad eus pennadurezhioù ar roue. Abalamour d'an tagadennoù berr war al listri spagnolek distro da Europa, pinvidikaat a raent aes evit gallout bevañ evel roueed betek ma ranke adkregiñ. Ar flibusterien a rae tagadennoù e kêrioù evit lakaat pinvidigezioù e-kerz o sac’h ha kas prizonidi e-giz ostajidi eskemmet ouzh rankoù evit bevañ e raent ivez diwar chaseal an ejened pe ar moc'h gouez kaset gant ar Spagnoled kentañ hag azasaet mat-tre ouzh. ganto e vutune ar c’hig a c’halle kenwerzhañ goude-se gant ar flibusterien. Pa vez ar Spagnoled gant ar spi e vo nebeutoc’h-nebeutañ a tagadennoù warno, o deus skarzhet ar flibusterien eus Enez ar baotred. En em repuet e oant war-zu Hispaniola (evit gouzout hiroc’h, tost an hanter eus an enezenn a zeuas da vezañ Sant-Doming ha goude-se da Haiti). Ar re all a chomas gant ar Spagnoled betek krouidigezh Republik Dominikan). Liammet-strizh eo istor ar bokaned hag ar flibusterien, engouestlet e oant , martoloded, trevadennerien gozh, prizonidi tagadennoù deuet da vezañ sklaved o doa adprenet o frankiz.
Ur flibuster a c’halle bezañ ur c’houlz bouc’hili ha memestra eus an tu all. Un aozadur e oant hag a veze anvet breudeur an Aod anezho. Gant ur c'hod peuzheñvel etrezo hag ur c'hempouezañ en arc'hant pe en sklaved hervez ar c'hloazadennoù bet en emgann. Ar sklaved a oa prizonidi gwenn alies en deroù, a c’halle prenañ o frankiz gant meur a vloavezh labour. Ar XVIIvet kantved e oa o eurvezhioù brasañ met cheñch a rae o berzh hervez ar brezelioù a c'halle cheñch an emglevioù. Ar bloavezhioù 1680 a oa o bloavezhioù aour o tennañ o chañs eus brezel nav Bloaz pe eus hêrezh Spagn. Anavezet e oant bet gant Bro-C'hall e 1665 rak Loeiz XIV en doa anvet Beltram Ojeron da gouarnour « Enez ar baotred ha kostez Sant Domingue ». Deroù trevadennadur Sant-Domingue e oa bet pa veze kaset kantadoù a embregerien hag a ranke labourat tri bloaz evit Frañs en eskemm d’ar veaj. Tamm-ha-tamm dizarmet e voe ar flibusterien hag ar bouc'hinerien gant ar gouarnourien evit diorren ar plantadoù sukr, evel-se e teuas an enezenn da vezañ pinvidik adalek penn kentañ an XVIIIvet kantved. An enezenn, gant labourerien sklaved du degaset eus Afrika, a zeuas da vezañ ar c’hentañ produer sukr er bed. Gant feur-emglev Ryswick e 1697, a lakaas fin da vrezel hêrezh Spagn troc'het e voe an enezenn e daou da vat Spagnoled o lezel da Frañs Sant-Domingue. Koulskoude degas a reomp da soñj e oa aet kalz a donioù dibar eus ar C’haribed diwar goust henvroidi lazhet, ha lod eus an dastumadoù pobloù keodedel Sklaved diframmet en Afrika.
Neuze evit distreiñ d'hon harozez Anna pe Anna Maria Dieu-le-veult, ganet e oa bet e Gourin e Breizh d’an 28 a viz Eost 1661 dindan an anv-bihan Marie. Merc'h Guillaume aotrou brav Beauvais ha Reunée ar Botoñs ha merc'h-vihan René ar Botoñs a laboure evit Aotrou Stangier. He zud o doa ivez ur « Maris Anna » Dieuleveult, anvet d'an 2 a viz Gouere 1654 e Karaez-Plougêr. Lod eus al lignezourien a sell outañ evel ar flibusterez gwir. Dimeziñ a reas e-tro 1684, gant Pierre Le Long. An eured a voe lidet e Breizh er mare ma oa o tistreiñ da vro Pierre deuet a-benn da gounezh arc’hant ha klasket en deus ober euredoù kaer.
Evit distro da Pierre Le long, ur flibuster e oa eus Enez ar baotred, en deus kuitaet e 1670 gant daouzek bouc'haner ha flibuster dindan e urzhioù, evit krouiñ karter ar C'hab e Sant Domingue. En em binvidikaat a reas ha dont a reas da vezañ unan eus ar berc’henned vrasañ en Anse vihan war ribl dehou stêr ar C’hab-Uhel en ur labourat ar c’hotoñs hag ar manioc’h. Gant urzh ar roue e teuas da vezañ komandant kentañ ar c'harter-se. Graet e vezent « klañvour, dalc'hus ha nerzhus » ha « donezonet e-keñver an dud vunut ». Perc’henn e oa war tri di pa oa euredet gant Anne Dieuleveult. Evel ma oa bet skrivet a-raok ur partien brav-kenañ e oa. E miz C'hwevrer 1688, e Montroulez e Breizh, e voe ganet ur verc'h gant Anna. Meneget eo Pierre Le Long écuyer : « oc'h en em gav bremañ en inizi Amerika ». Mervel a reas Pierre Le long da-geñver ur stourm, war a seblant, d’ar 15 a viz Gouere 1690 e Sant-Doming. Ar bloaz war-lerc’h e timezas Anne Dieuleveult da Joseph Cherel, ur bokaner, hag ur mab anvet Jean-François a oa bet ganet gantañ e 1692. Mervel a reas Joseph e miz Mezheven 1693, war a seblant ur wech c'hoazh en ur stourm.
Ha diwar amañ eo oa chomet intañvezed div wech gant daou vugel izel oad. Gejañ a reas goude se gant ar flibuster brudet Laurens de Graff, ken ma veze notennet « itron Graff a oa ur c'hallez (...) hec'h anv a oa Anne Dieu-le-veut hag unan eus an harozed-se e oa em boa lavaret e veze produet kalz a draoù er penn kentañ gant trevadenn Sant Domingue. Un deiz he doa embannet he un nebeud gwallzarvoudoù digant « Sieur du Graff » mont a reas ar bistolenn he dorn evit tennañ skiant warnañ. Ken brav e seblante bezañ an ober-mañ ha e wreg a reas anezhañ. ».
Lavaret a ra an istorourien ivez e oa deuet da vezañ gouarnour Enez-Vach, un enezennig taost eus Haiti. En ul lizher skrivet gant Charles d’Auger, gouarnour Sant-Doming e 1704 lavaret a reer « Marv eo ar Sieur De Graff » ha kalet e voe e hêrezh dija un aotrou eus La Grange hag a stourm ouzh gwirionded ganedigezh e verc’h. Hervez ur renabl war-lerc'h marv. Perc'henn e oa evit 190 000 lur madoù, en o zouez, ur sukrerezh er c'harter Morin gant pemp kaoterez ha ouzhpenn 120 sklaved o doa kavet.
Un nebeut a deulioù a ra anv eus Anna evel ur flibusterez. Lavaret a reer e oa dimezet er C’hab d’an 23 a viz Meurzh 1693 gant ar flibuster Laurent Baldran de Graff. Hag en em staliañ a ra gantañ e enezh ar baotred. Ha neuze e 1695 da vare aloubadeg ar Saozon hag ar Spagnoled, goude ur rezistañs rust hervez ar vojenn, tapet e voe asambles gant he bugale ha chomet e oa toullbac'het e-pad tri bloaz e kêr Sant-Domingue. Hervez danevelloù ar c’houlz-se e vije bet diaes an traoù gantañ. Ret e vo ober meur a dra gant Bro c’hall, gant Ducasse dreist-holl d'ar 26 a viz Du 1699 ha gant an aotrou d’Harcourt d’ar 16 a viz Gwengolo 1698 o doa darbet ouzh ar Spagnoled ar peoc'h da vat war-lerc'h e vefe dieubet gant e briñselezh. Goût a reer e oa marvet De Graff d'ar 24 a viz Mae 1704 he hag he bugale a zeuas da vezañ perc'henn war an hêrezh d'an 9 a viz Kerzu 1705. Evit lakaat e wirioù da dalvezout Goulenn a reas ma vefe lakaet un diferad da dalvezout evit ar mare-mañ e dalc’h he madoù d’an 19 a viz Mae 1706. Unan eus he merc'hed a oa bet diaes marc'hata arc'hant ganti etre 1706 ha 1707,goulenn a rae 400 barilhoù sukr. Ar wech diwezhañ ma oa bet klevet komz diwar he fenn e oa bet e 1708 da-geñver un tabut er straedoù e Sant-Domingue ma taget marc’heg Gallifet hag ar diwar « ruz » (enezenn lec’hel a ra anv eus annezidi gentañ an enezenn). Respont a ra a-daol-trumm, ha lavaret a reer ne chom ket resis ar c'haozeadenn. E 1697 Joseph Donon de Galliffet a gemeras plas Graff evel komandant ar C'hab. Marie-Anne Dieuleveult a varvas d'an 12 a viz Genver 1710 e Sant-Domingue.