Ikike inwe nri

Ikike iri nri, na ụdị ya dị iche iche, bụ human right ya bụ ịchekwa ikike mmadụ nwere ịnye onwe ya n'ụdị dignity, nke na-egosi na nri dị, na ndị nwere ike ịnweta nri ndị a ma nwee ihe ndị ahụ na-edozi ahụ. Ikike iri nri/nri nagidere mmadụ enweghị agụụ, ụkọ nri na nri na-anaghị edozi ahụ. Ikike iri nri apụtaghị na gọọmentị nwere ọrụ inye ndị niile chọrọ nri n'efu maọbụ ikike inye nri. Agbanyeghị, ọ bụrụ na anapụ ndị mmadụ nri maka ebumnuche karịrị ike ha, dịka ọmụmaatụ, maka na ha nọ na nga/agha/ihe merede ọ na abụghị aka mere ọ bụ ọdachi ndị a nyere mmadụ ikike ime ka Gọọmenti wepụta nri mmadụ ga-eri.
A na-enweta ikike ahụ site na International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights nke nwere otu pati na steeti dị otu narị na iri asaa n'ọnwa Eprel n'afọ 2020. Steeti ndị bịanyere aka na ọgbụgba ndụ ahụ ekwenyere n' ịme ihe iji nweta ihe kachasị enyere ha aka iji jiri nwayọọ nwayọọ mezuo ikike zuru oke nke nri zuru oke, ma nke mba ma nke ụwa. Na mkpokọta mba otu narị na isii enwere ikike iri nri ma ọ bụ site na nhazi nke usoro nke ụdị dị iche iche ma ọ bụ site na itinye aka na iwu nke nkwekọrịta mba ụwa dị iche iche nke echekwara ikike nri.
Na World Food Summit nke afọ1996, gọọmentị gosipụtara ikike nri ma kpebisie ike ịbelata ọnụ ọgụgụ ndị agụụ na-agụ na erighị nri na-edozi ahụ site na narị asatọ na iri anọ 840 ruo nde narị anọ na iri abụọ n'afọ 2015. Agbanyeghị, ọnụọgụ a abawanyela n'afọ ndị gara aga, ruo nke amaghị n'afọ 2009 nke ihe karịrị otu ijeri mmadụ na-anaghị eri nri nke ọma n'ụwa niile. Ọzọkwa, ọnụọgụ ndị agụụ na-agụ na - ezughi oke nke nwere ike ibute ahụ ezughị oke na ọgụgụ isi nke ụmụaka - ruru ihe karịrị ijeri mmadụ abụọ n'ụwa niile.
N'okpuru iwu mba ụwa, iwu a kwetere inyere nri ugwu ma chekwa ikike inye nri ka ha kwanyere, chebe ma mejupụta ikike nke nri, ihe isi ike ndị a na-enweta n'inweta ikike mmadụ a gosipụtara site na enweghị nchekwa nri zuru ụwa ọnụ, yana ịgba akwụkwọ na-aga n'ihu na mba dịka India. Na kọntinent ndị nwere nnukwu nsogbu metụtara nri - Africa, Asia na South America - ọ bụghị naanị na enwere ụkọ nri na enweghị akụrụngwa kamakwa na-ezighi ezi na enweghị ụzọ nri.
International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights maara "right to an adequate standard of living "gụnyere ikike ibi ndụ zuru oke, gụnyere nri zuru oke", yana "ikike bụ isi inwere onwe agụụ." Mmekọrịta dị n’etiti echiche abụọ ahụ edoghị anya. Ka ihe atụ, "nnwere onwe agụụ" (nke General Comment 12 na-apụta, dị ka ihe ndị na ịpị na ozugbo ) nwere ike na-tụrụ site na ọnụ ọgụgụ nke ndị mmadụ na-ata ahụhụ site na erighị na na na oké, na-anwụ anwụ nke agu . "Ikike inweta ezigbo nri" bụ ọkwa dị elu nke ukwuu, gụnyere ọ bụghị naanị na erighị ihe na-edozi ahụ, kama ọ bụ n'agwa zuru oke nke njiri mara nri, gụnyere nchekwa, ụdị dịgasị iche na ugwu, na nkenke, ihe ndị ahụ niile chọrọ iji mee ka onye nọ n'ọrụ yana ahụike ndụ.
Site na nkọwa enyere na mbụ Special Rapporteur on the Right to Food n'afọ 2002 akọwara ya dị ka ndị a:
Nkọwa a gụnyere ihe niile akọwara na nkwputa mmadụ niile nke iri na abụọ nke ICESCR, bụ nke kwuru:
Dị ka Food and Agriculture Organization of the United Nations, ikike nri egosighi na gọọmentị nwere ọrụ inyefe onye ọ bụla chọrọ nri n'efu. Nke a bụ echiche na-ezighi ezi.
Onye izizi kwuru maka ikike nri nke nri, bu Jean Ziegler, , kowara uzo ato na ikike nri.
Ọzọkwa, ịkpa oke ọ bụla na ịnweta nri,bụ nke gụmyere agbụrụ, ụcha, mmekọahụ, asụsụ, afọ, okpukpe, ndọrọndọrọ ọchịchị maọbụ echiche ndị ọzọ, mba ma ọ bụ mmekọrịta mmadụ na ibe ya, ihe onwunwe, ọmụmụ ma ọ bụ ọnọdụ ndị ọzọ bụ ihe ndi megidere ikike nri.
Banyere ikike nri, mba ụwa kwudosiri ike na ọtụtụ ụkpụrụ, dị ka na 1974 World Conference World, na 1974 International Undertaking on World Food Security, na 1977 Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners, the 1986 Declaration on the Ikike mmepe, ECOSOC Resolution 1987/90, Nkwupụta Rio nke 1992 gbasara gburugburu na mmepe, yana Nkwupụta afọ 1996 nke Istanbul gbasara Setmụ mmadụ .
E nwere ọdịiche ọdịnala dị n'etiti ụdị abụọ nke ikike mmadụ. N'otu aka, ikike na-adịghị mma ma ọ bụ nke nkịtị a na-akwanyere ùgwù site na itinyeghị aka. N'aka nke ọzọ, ikike dị mma ma ọ bụ nke doro anya nke chọrọ ihe onwunwe maka mmezu ya. Agbanyeghị, a na-ese okwu ugbu a ma ọ ga-ekwe omume ịkọwapụta nke ọma n'etiti ụdị ikike abụọ ndị a.
Enwere ike kewaa ikike iri nri n'ụzọ na-ezighi ezi ya bụ mmadụ iji aka ya nweta nri, yana ikike ziri ezi nke inye nri ma ọ bụrụ na mmadụ enweghị ike ịnweta ya. Ọghọm ikike nri bụ nke emebere n'obodo England n'afọ 1215 na Magna Carta bụ nke kwuru na,: "ọ dịghị onye 'a ga-ada nha' nke bụ na ha agaghị enwe ego ịle onwe ha anya/tụọ ndụ mmadụ."
Ngalaba a na-enye nkọwa nke mmepe mba ụwa dị mkpa maka nhazi na ntinye ikike nri site na etiti narị afọ n
Kpọpụta njehie: <ref> tags exist for a group named "note", but no corresponding <references group="note"/> tag was found