Taguig

Ang Taguig (Tagíg, binibigkas [taˈɡiɡ]) ay isang lungsod na sakop ng Kalakhang Maynila sa Pilipinas. Dating komunidad ng palaisdaan sa pampang ng Laguna de Bay ngunit ngayon, isa na itong mahalagang pamahayan (residential) at industriyal na arabal ng Maynila. Lalong umunlad ang lungsod pagkatapos ng pagtatayo ng lansangang C-5 at pagkuha ng Bonifacio Global City.
Matatagpuan ang Taguig sa kanlurang pampang ng Laguna de Bay at pinapaligiran ng Muntinlupa sa timog, Parañaque sa timog-kanluran, Pasay sa kanluran, hilaga-silangang naman ang Taytay, Rizal, at sa hilaga naman ang Makati, Pateros at Pasig.
Ayon sa senso ng 2020, ito ay may populasyon na 886,722 sa may 246,873 na kabahayan.
Ang Taguig ay nangaling na salitang taga-giik na ang ibig sabihin ay rice thresher. Ang "Tagi-ig" ay kalaunay naging Taguig.
Bago dumating ang mga Espanyol, Ang Taguig ay isang bahagi ng Kaharian ng Tondo na pinamumunuan ni Rajah Soliman. Mayroong din mga ebidensiya na ang mga Intsik ay namalagi sa lugar na yaon na nasiwalat kamakailan-lamang sa pagkakahukay sa mga iba't-ibang mga artifacts tulad ng baso, tasa, mga plato at iba pang mga kagamitan, na mayroong mga karakter na Intsik. Ito ay pinaniniwalaang nagmula sa dinastiyang Ming sa Tsina.
Ang Taguig ang isa sa mga pinakaunang kilalang teritoryo kung saan lumaganap ang kristiyanismo nang masupil nang mga Espanyol ang isla ng Luzon sa pamamagitan ng paglalayag ni Legazpi noong 1571. Sa pagitan ng mga taon ng 1582 at 1583, ang Taguig ay isang encomienda ng Tondo na pinamamahalaan ng isang Alcalde Mayor, Captain Vergara. Taong 1587 nang ang Taguig ay itinatag bilang isang hiwalay na "pueblo" (bayan) ng dating lalawigan ng Maynila. Si Juan Basi ang Kapitan mula 1587 hanggang 1588. Ayon sa mga tala, ang Taguig ay dating may siyam (9) na mga baryo; Bagumbayan, Bambang, Hagonoy, Palingon, Sta. Ana, Tipas, Tuktukan, Ususan, at Wawa. Nakita sa tala na ang Tipas ay naghain na nang pagnanais na maging isang independyenteng bayan ngunit ay tinanggihan ng pamahalaang Espanyol.
Noong panahong iyon, ang Taguig ay mapupuntahan sa pamamagitan ng Ilog Pasig, na kung saan ay konektado sa dalawang malalaking katawan ng tubig, ang Manila Bay at Lawa ng Laguna. Ang populasyon noon ay tinatayang 800 na tributes. Ang bayan ay napagkukunan ng sapat na bigas para sa kanilang pagkonsumo subalit may kakaunting mga tubo para dalhin sa kiskisan. Ang mga tao ay nabubuhay sa pamamagitan ng pangingisda habang ang mga kababaihan ay naghahabi ng telang koton at "sawali" mula sa mga piraso ng kawayan.
Ang mga tao ng Taguig ay kilala sa paglaban sa parehong pamamahalang kolonyal ng mga Espanyol at Amerikano. Noong mga unang bahagi ng pananakop ng mga Espanyol, sinubukan ni Don Juan Basi, "Kapitan" ng Taguig noong 1587 hanggang 1588, na pabagsakin ang pamahalaang Espanyol subalit siya'y nabigo, at ipinatapon nang dalawang taon bilang kaparusahan. Nang bago pa lang ang Katipunan maraming mula sa Taguig ang naging mga tagasunod at di-naglaon ay sumali sa pag-aalsa. Ang mga tao ng Taguig ay sumali rin rebolusyonaryong pamahalaan ni Heneral Emilio Aguinaldo noong 6 Agosto 1898.
Sa panahon ng pananakop ng mga Amerikano, sila ay nakibaka laban sa pwersa ni Heneral Wheaton sa ilalim ng pamumuno ni Heneral Pio del Pilar. Nasa tala rin na noong 6 Pebrero 1889, ang mga pwersa ng Pilipino kasama ang mga "revolutionarios" ang nagpalayas sa isang kampo ng mga Amerikano sa burol ng Taguig, na ngayon ay bahagi ng Pateros at Fort Bonifacio. Subalit natalo sila sa mga Amerikano sa higit nitong kahusayan sa pagsasanay at magagandang kagamitan. Tuluyang napasailalim ang Taguig sa First Washington Volunteer Infantry na pinamumunuan ni Col. Wholly.
Ang pagkatalo ng mga Pilipino matapos ang dalawang taon ng pakikibaka laban sa mga pwersang Amerikano ang nagpasailalim sa Pilipinas sa ibang sistema ng pamamahala. Noong 14 Agosto 1898, inukopa ng Estados Unidos ang isla at nagtatag ng pamahalaang militar kung saan si Heneral Wesley Meritt ang itinalagang Unang Gobernador-Militar. Ginampanan niya ang kapangyarihan lehislatibong hanggang 1 Setyembre 1900.
Sa simula ng rehimeng Amerikano, ang Taguig ay hinirang bilang isang independyenteng bayan sa pagpapatupad ng General Order blg. 4 noong 29 Marso 1900. Ang bayan ay isinama sa kagagawang lalawigan ng Rizal nang ipinatupad ng Komisyon ng Pilipinas ang Act. Blg. 137 sa 11 Hunyo 1901. Noong 12 Oktubre 1903, Ang Taguig, Muntinlupa at Pateros ay ipinagsama sa bisa ng Act. blg. 942 kung saan ang Pateros naghost ng pamahalaang-bayan. Ang pagsama-sama ay hindi tumagal ng dahil makalipas ang isang buwan ang Muntinlupa ay inihiwalay at ginawang bahagi ng Biñan nang ang Act. blg. 1008 ay ipinatupad noong 25 Nobyembre 1903. Gayunpaman, ito ay ibinalik sa Taguig noong 22 Marso 1905 sa pagpapatupad ng Act. blg. 1308. Noong 29 Pebrero 1908, ang Taguig ay ipinahayag muli bilang isang malayang munisipalidad sa bisa Executive Order Blg. 20. Kalaunan, ang Pateros ay nahiwalay mula sa Taguig at parehong naging malayang bayan ng lalawigan ng Rizal noong 1 Enero 1918.
Sa panahon din ng Kolonya ng Amerika nabili ng pamahalaan ng Estados Unidos ang 25.78 kilometro-kwadradong ari-arian ng Taguig para sa layuning militar. Ang malaking piraso ng lupa na may TCT petsang 1902, ay ginawang isang kampo at pagkatapos ay pinangalanang Fort McKinley (pinangalanan alinsunod sa ika-25 na pangulo ng Estados Unidos William McKinley). Nang inukopa ng mga Hapones ang Pilipinas noong 1942, sinakop ng Hukbong Imperyal ng Hapon ang Fort McKinley. Inukopa nila ang kampo ng militar hanggang sa katapusan ng digmaan noong 1945.
Pagkatapos maging malaya nang Pilipinas mula sa Estados Unidos noong 4 Hulyo 1946, ibiniigay ng Estados Unidos sa Republika ng Pilipinas ang lahat ng karapatan ng pagmamay-ari, kapangyarihan, pangangasiwa at kontrol sa teritoryo ng Pilipinas maliban sa paggamit ng mga base militar. Noong 14 Mayo 1949, ang Fort McKinley ay inilipat sa Pamahalaan ng Pilipinas sa bisa ng US embassy Note Blg. 0570.
Ang Fort McKinley ay ginawang permanenteng punong-himpilan ng Hukbong Katihan ng Pilipinas noong 1957 at di kalauna'y pinalitan ng pangalan patungong Fort Bonifacio alinsunod sa ng Ama ng Himagsikang Pilipino laban sa Espanya, si Andres Bonifacio.
Ang pampolitikang pagkakahati ng bayan ay pinalitan nang barangay alinsunod sa pagpapatupad ng Integrated Reorganization Plan (IRP) sa bansa noong 1970 nang ang bansa ay nasa ilalim ng Batas Militar. Dahil sa IRP nadagdagan ang pagkakahati nito sa 18 mga barangay; Bagong Tanyag, Bagumbayan, Bambang, Calzada, Hagonoy, Ibayo-Tipas, Ligid-Tipas, Lower Bicutan, Maharlika, Napindan, Palingon, Signal Village, Sta. Ana, Tuktukan, Upper Bicutan, Ususan, Wawa, at Western Bicutan. Di kalauna'y naidagdag sa kanyang nasasakupan ang Barangay Fort Bonifacio. Noong 7 Nobyembre 1975, ang Taguig ay kinuha mula sa lalawigan ng Rizal sa para mabuo ang Kalakhang Maynila sa pamamagitan ng Presidential decree blg. 824. Sa ngayon ang Taguig ay isa pa rin sa labingpitong (17) mga lungsod at bayan na bumubuo sa Kalakhang Maynila.
Taong 1998, isang batas ang ipinasa Kongreso na nagsusulong sa pagiging lungsod ng Taguig. Ang resulta nang plebisito noong Abril ay nagpakita na ang mga mamamayan ay ayaw sa pagiging lungsod nit. Isang petisyon ang inihain sa Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas na muling bilangin ang naganap na plebisito at noong 19 Pebrero 2004 inatasan ng Kataas-taasang Hukuman sa Komisyon sa Halalan na magbilang ulit. Ayon sa muling pagbibilang marami sa mga mamamayan ang may gusto na maging isang lungsod ang Taguig(21,105 ang 'oo' at 19,460 'hindi'). Noong 8 Disyembre 2004 ang Taguig ay ganap nang naging lungsod.
Ang Taguig ay mayroong ilang prestihiyosong paaralang internasyonal tulad nang British School Manila, International School Manila, at Manila Japanese School na lahat ay matatagpuan sa University Parkway nang Bonifacio Global City. Ang Chinese International School Manila, Enderun Colleges, at Korean International School Philippines ay matatagpuan naman sa kalapit na lugar nang McKinley Hill.
Ang iba pang mga paaralan sa Fort Bonifacio ay ang STI College Global City, Global City Innovative College, Everest Academy Manila (isang paaralang internasyunal na pinamamahalaan ng Simbahang Katoliko sa Pilipinas), Victory Leadership Institute, at MGC-New Life Christian Academy.
Dalawa sa mga pangunahing Pamantasan din ang nasa Lungsod ng Taguig—ang Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas, at ang Teknolohikal na Unibersidad ng Pilipinas. Parehong matatagpuan sa Bicutan.
Ang Pangasiwaan sa Edukasyong Teknikal at Pagpapaunlad ng Kasanayan (TESDA) ay naitatag sa pagpapatupad ng "Batas ng Pangasiwaan sa Edukasyong Teknikal at Pagpapaunlad ng Kasanayan nang 1994", na nilagdaan bilang batas ni dating Pangulong Fidel V. Ramos. Nilalayon ng batas na ito ang buong pakikiisa at gamitin ang industriya, paggawa, lokal na pamahalaan, at institusyong teknikal-bokasyonal sa paglinang nang kasanayan nang mga yamang-tao ng bansa. Ang TESDA complex at mga pasilidad ay matatagpuan sa East Service Road nang South Luzon Expressway sa Taguig.
Ang Dalubhasaan ng Pampublikong Kaligtasan ng Pilipinas Naka-arkibo 2011-04-26 sa Wayback Machine. sa Fort Bonifacio ay isang institusyong nag-aalok nang programang undergraduate at graduate para sa pagsasanay, pagpapaunlad ng yamang-tao, at patuloy na pag-aaral ng mga pulis, bumbero, at tauhan ng bilangguan.
Ang Taguig ay may dalawang Islamikong institusyon ng edukasyon na matatagpuan sa Maharlika Village—ang Maharlika Bandara-Inged Integrated School at ang Maharlika Village Islamic Madrasa.
Ilan pang paaralan sa Taguig ay ang pinamamahalaan ng lungsod na Taguig Science High School sa Hagonoy, ang pag-aari ng Simbahang Katoliko na Colegio de Sta. Ana (dating Sta. Ana Parochial School), The Fisher Valley College, isang Kristiyanong paaralan sa Hagonoy, at Saint Francis of Assisi College System, paaralang katoliko sa Bagumbayan.
Ang Pamantasan ng Lungsod ng Taguig Naka-arkibo 2009-12-31 sa Wayback Machine. (University of Taguig City) ay nagbukas noong Nobyembre 2006 na mayroong panggabing klase sa dalawang Mataas na Paaralan sa lungsod. Ang konstruksiyon ng isang bagong gusaling pampaaralan ay pasisinayaan sa loteng malapit sa Hall of Justice ng Taguig sa Lower Bicutan. Ang isang ganap na kampus ay target sa 2009.
Kamakailan lamang ay may tunggalian ang mga lungsod ng Taguig at Makati sa hurisdiksiyon ng Fort Bonifacio. Ang base militar na ito ng Pilipinas, na ang malaking bahagi ay ginawang isang modernong pangkalakalan (commercial) na tirahan at lugar nang pag-unlad, ay matatagpuan sa isang hindi siguradong lugar. Ang isang bahagi ng mga base, kasama na ang Libingan ng mga Bayani at ang Manila American Cemetery and Memorial ay matatagpuan sa Taguig, habang ang hilagang bahagi kung saan ang sentro ng pag-unlad ay matatagpuan, ay dating bahagi umano nang Makati. Noong 2003, isang desisyon nang isang hukom sa Pasig Regional Trial Court ang nagbigay ng hurisdiksiyon ng buong Fort Bonifacio sa Taguig, kasama na ang Fort Bonifacio Global City.
Binasura nang Kataas-taasang Hukuman noong 27 Hunyo 2008 per Leonardo Quisumbing, ang apela nang Makati, na nagnanais na na pawalang-bisa ang espesyal na mga patente 3595 at 3596 na nilagdaan ni Fidel Ramos na nagbunsod sa Base Conversion at Development Authority nang pampublikong lupain sa Fort Bonifacio, Taguig. Dahil sa isang sibil na kaso na isinampa ng pamahalaan ng Taguig na humihiling sa hukuman na tukuyin ang mga hangganan ng teritoryo nit, hindi maaaring hadlangan ng Makati ang pangongolekta ng buwis ng Taguig sa mga lupa na matatagpuan sa Fort Bonifacio.
Pampolitikang nahahati ang Lungsod ng Taguig sa 28 mga barangay. Noong Disyembre 2008, sampung bagong barangay ang ginawa sa lungsod matapos ang isang tagumpay na plebisito sa bisa ng Ordinansa ng Lungsod blg. 24–27, 57–61, 67–69, at 78, Serye ng 2008. Sa karagdagan nito, mayroong mga pitong barangay na inaasahang madaragdagan bilang bahagi ng pinakahuling pangako ng Korte Suprema na mapasakamay ng Taguig ang mga barangay ng Embo ng Makati; yaon ay ang mga barangay Pembo, Comembo, Cembo, South Cembo, West Rembo, East Rembo, at Pitogo, na nakabinbin sa transisyon at pagsasakamay sa mga ito sa Lungsod ng Taguig.