Troiad Monaco

Troiad Monaco zo un droiad kirri-tan amzeriat a dremen dre straedoù kêr Monaco e karterioù ar Condamine ha Monte-Carlo. Bep bloaz e vez degemeret Priz Meur Monako ha bep daou vloaz Priz Meur Monako Istorel.
Ar redadeg otoioù kentañ a oa bet dalc'het eno e 1929 hag e 1950 e oa deuet da vezañ an eil troiad eus an istor a oa bet implijet evit an dalc'h kentañ eus kampionad bedel ar Formule 1, war-lerc'h Silverstone. He roudenn dibad, 3,34 km he hed, staliet e-kreizig-kreiz kêr Monaco evit un nebeud devezhioù ma pad ar Priz Bras, eo an hini c'horrekañ eus roudennoù kampionad ar bed Formulenn 1. An hentoù strizh, kammigellek ha riblet gant reilhoù-houarn, a c'houlenn gant ar vleinerien bezañ en aket. Pouezus-bras eo an titloù, rak diaes eo mont hebiou ar c'hirri all er redadeg.
D’ar 26 a viz Eost 1890 e oa bet savet ar Sport Velocipédique Monégasque (SVM) a oa aet buan war-raok, gant e brezidant a enor Albert Iañ. E 1907 e teuas ar c'hlub da vezañ "Sport kirri ha marc'hoù-houarn Monaco" (SAVM). Alexandre Noghès, Teñzorer-meur an Arc'hant er Briñselezh, a voe anvet da brezidant e 1909. Evel ar strolladoù marc'hoù-houarn bras, mennozh un arnodenn girri a lakaio kevezerien deuet eus pep lec’h en Europa da vont war-zu Monako a oa bet embannet gant e vab Antony a aozas daou vloaz diwezhatoc'h ar c'hentañ Ralli Monte Carlo, gounezet gant Henri Rougier e-barzh ur c'harr « Turcat-Méry ».
D'ar 25 a viz Meurzh 1925, e-pad ur vodadeg veur dreistordial ma oa 55 ezel eus SAVM, e lavaras ar prezidant Alexandre Noghès e oa ret cheñch anv ar C'hlub, abalamour da vrudañ gwelloc'h ar gevredigezh. Kinnig a ra reiñ d'ar gevredigezh an anv "Automobile Club de Monaco". Ar c'hinnig a oa bet graet ha degemeret, ha gant-se ez eo bet krouet an Automobile Club de Monaco (ACM). Hiziv c'hoazh emañ an anv-se gantañ.
Ret eo ouzhpenn lakaaet degemer an ACM e-barzh an "Association Internationale des Automobile Club Reconnus" (AIACR), hemañ a zo perzh kentañ ar FIA hag a dalv an aotre sportivel a-berzh ar levezon. Da se ez eo dedennet Alexandre Noghès hag e vab. E 1928 e vez karget e vab da gemer perzh e pleustrer ar candidatur 'Automobile Club de Monaco er stall AIACR e Paris. Gant ar revioù a zo bet krouet gant ar c'hlub e-kerzh ar c'hearzhioù dindan ar frankiz monégasque, e vez difennet gant refus tud spered fedel. Enez 'metonet-gouest, e aozañ peur atav e-se kreñved prolo
Evit kaout ur mennozh da c’havout, e ranke Antony Noghès ober ur vras daet e-tal Quai des États-Unis hag e-tal Quai Albert Patrom : 1er, hag ur c’horn da zont en tu all d’ar gazomèterioù, gant ar pavadoù ha raillioù ar tram etre Condamine ha Casino. Antony Noghès a ziorna war e heskinadegoù, d'inspirañ gant ar c'hoarioù urban a zo e-kenver ar Stadoù-Unanet, evel e Santa Monica pe Corona e California. Antony Noghès a ya da gontañ e raktres bold un tamm d’ar pilot levezonet Louis Chiron, a zo sur d’en em lakaat un traoù gwir, evurus d’ar mennozh. Er memes evezh, ar pilot a glever en un tamm uhel. Ar raktres a ginnig ivez an aluzh d’an Itron Louis II, ha lodenn eus talvoudoù an aozañ.
Echuiñ a ra ar c’hentañ bloaz goude, ar Patrom:Date-, ar Priñs Pierre a zo o klask terminout ur c'hirriad dre ar c’hirriadennoù d'an Torpedo Voisin gant Charles Faroux o kelc'hiñ ar c'hampion, hag ar pezh Louis Chiron, o devout war Indianapolis 500 miles, a zo distreiñ. Asambles, seizh pilot a zizober startijenn d'ar C'hentañ Grand Prix Monaco etrék ceircuit splacez.
Hemeret eo bet al lec'h kempenn goude ar brezel (enaouet etre 1938 ha 1947), ha distreiñ a ra en 1948, met ne c'hoarvezo ket e 1949 abalamour da varvioù Prins Louis II. D'ar 21 a viz Mae 1950, e kinnig ar c'hirieg ar wech eil deizenn gouel ar c'hentañ championnat bedel an dregerien, savet gant Alfa Romeo Juan Manuel Fangio. E 1952, e kempenn al lec'h e c'hall stumm ur c'honkour yezh-gwisket. Gant biskoazh evemtaz un oboibro de-dol-formulant patteur du ver importait.
Adalek 1950, en doa lenduzi ar c'hirri Patrom:Unité. Er c'hontrol, en deus ar c'hirri Monaco tremenet un nebeud o vervelioù bihan :
Beajiñ war ar c'hircuit-mañ zo un taol a vestroni uhel, rak strizh eo an hent ha gwarezet-mat gant barrierennoù surentez. Nebeut a ziskarioù zo, ha kalz troioù hep gwel a laka ar vlenierien da vezañ war evezh. Un nebeud linennioù eeun berr a ro ur steudenn resis d’ar c'hircuit, o lakaat ar vlenierien da cheñch a-hed an dro (war-dro 4 150 gwech e-pad 78 tro e 2008). Abalamour da-se, eo diazez ar c'hentañ plas er redadeg : abalamour ma'z eo diaes tre tremen e-kreiz ar redadeg, an hini a grog er penn kentañ en deus chañsoù bras da c'hounit, ma ne gav ket kudennoù mekanikel.
Goude al linenn loc'hañ, ez a ar blenierien a-hed boulouard Albert Iañ ha stankañ a reont en tro kentañ a-zehou e "Sainte Dévote", ul lec’h ma c’hoarvez alies taolioù-troad er c’hentañ tro. Diwar-se, e pignont betek "Beau-Rivage", un tennad uhel-tre, betek an daou-dro strizh a-gleiz hag a-zehou e "Casino".
A-benn neuze, e tiskennent betek an dro a-zehou e "Mirabeau", goude-se e tegouezhont ouzh an dro-stank a-gleiz e-tal an ostaleri "Fairmont" (bet "Loews"), tro ar reolad ar gaouetañ er genstrivadeg. Emañ ar rann "Portier" o tegas ar blenierien d'ar mor, hag ez a an otoioù dre an hent-tro en ur red dreist-don war-zu ar chikanenn nepell diouzh ar porzh.
Er-maez eus an hent-tro, al lodenn vudañ eus ar redva, e tosta ar monoplasaou ouzh ar 300 km/e. Goude ur reizhenn verr war ar c’hai "États-Unis", e teu an dro a-gleiz e "Bureau de Tabac", ar rann gant un dro a-gleiz hag un dro a-zehou e "Piscine", ha goude-se un dro diaes-tre a-zehou e "La Rascasse". Da echuiñ, ez a ar blenierien dre an tro "Anthony Noghès" a-raok tizhout ar linenn o tont war-zu ar stalioù hag ar moned erfin.
D’an 18 a viz Gwengolo 2014, eo bet embannet e pado kenstrivadeg Formul E FIA e Monao e 2015, war un doare berroc'h eus ar strollad klasel implijet evit Grand Prix Monao. Ar strollad-mañ, hir a 1,765 km hepken, a ya e-biou d’ar menez, plasenn ar Casino, an dro-gouzoug hag an tounell.
Ar ePrix Monaco n’eo ket war ar c’halendar evit eil bloavezh ar Formule E, abalamour d’ar Grand Prix Istorikel a vez dalc’het bep daou vloaz. E 2016, e vez erlec’hiet gant an ePrix Paris, ha distroet e vez e 2017. An droidigezh da-heul a c'hoarvez e 2019, bepred war ar gourfenn berr.
D'an 16 a viz Ebrel 2021, an ACM a embann e vo dalc'het an ePrix 2021 war un dachenn tostañ d'an hini implijet gant ar F1. Goude-se, e-pad ar sezon war-lerc'h, e vez implijet memes hentad hag ar redadegoù Formulenn 1.
Pevarroù-kêr zo bet anvet evel meneg a raont ouzh rouedad Monaco, evel rouedad-kêr Long Beach e Stadoù-Unanet, anvet « Monaco ar C'hornôg » Pezh-all, perzh ar c'hirri-penn Pau-Ville, anvet « Monaco bihan ».