Pemetaan Geologi

Pemetaan geologi merujuk kepada aktiviti memetakan jenis, komposisi, struktur dan taburan satu-satu batuan melalui cerapan lapangan oleh ahli kajibumi.
Tujuan pemetaan geologi dijalankan ialah untuk mendapatkan maklumat am geologi batuan, paleontologi, maklumat geologi struktur dan sumber mineral di satu-satu kawasan dan dipersembahkan dalam bentuk peta geologi.
Aktiviti pemetaan geologi di Tanah Melayu, Sabah dan Sarawak yang terawal dilaksanakan oleh Jabatan Penyiasatan Kajibumi Malaysia bagi pihak kolonial Inggeris.
Tugas pemetaan geologi turut dilaksanakan oleh penyelidik dan pelajar dari universiti tempatan dan luar negara.
Aktiviti pemetaan geologi di Tanah Melayu (kini Semenanjung Malaysia) bermula apabila Pejabat Kajibumi mula ditubuhkan oleh pentadbiran British di Tanah Melayu.
Pada mulanya, pemetaan geologi Tanah Melayu difokuskan kepada kawasan-kawasan yang mempunyai sejarah perlombongan atau ciri-ciri pemineralan bijih atau mineral berharga.
Pemetaan geologi secara sistematik dimulakan pada tahun 1927 melalui pemecahan kawasan-kawasan kecil berskala 1:63,360 atau 1 inci : 1 batu bersiri lama. Hasil pemetaan geologi ini diterbitkan sebagai siri laporan memoir daerah.
Setiap lembar dinombor, dinamakan dan ditugaskan kepada sepasukan kakitangan jabatan yang diketuai oleh sekurang-kurangnya seorang ahli atau pegawai kajibumi untuk menjalankan aktiviti pemetaan geologi.
Bermula tahun 1963, hasil pemetaan geologi diterbitkan sebagai siri laporan peta di mana skala dan siri lama peta masih dijadikan rujukan.
Seterusnya pada tahun 1999, siri baru peta topografi berskala 1:63,360 mula digunapakai sebagai panduan baru kawasan pemetaan geologi.
Disebabkan penggunaan siri baru peta topografi dalam melaksanakan pemetaan geologi, wujud kawasan tertentu yang dipetakan yang bertindih atau tidak dipetakan langsung.
Aktiviti pemetaan geologi disambung oleh Jabatan Mineral Dan Geosains Malaysia (JMG) sama ada secara rantau atau secara terperinci.
Kajian penjelajahan geologi khusus bagi mengenal pasti jenis tanah, potensi bijih dan mineral telah direkodkan berlaku seawal 1881 di Borneo Utara seperti Peltzer (1881), Witti (1881-1882) dan Hatton (1882) tetapi tiada rekod yang sempurna dihasilkan.
Contohnya catatan oleh Pletzer (1881) semasa mencari-cari kawasan yang sesuai bagi penanaman kopi yang berbunyi:
Penghasilan peta lakaran geologi pertama seluruh Borneo dihasilkan oleh Theodor Posewitz pada tahun 1892. Posewitz asalnya ialah doktor perubatan tentera tetapi belajar geologi semasa ditugaskan di Borneo Selatan.
Sebenarnya, peta lakaran geologi yang dihasilkan hanyalah berdasarkan catatan oleh penjelajah-penjelajah terdahulu.
Antara tahun 1908 hingga 1915, SBBU, British Borneo Petroleum Sydicate Ltd dan Nederlandsche Petroleum Koloniale Maatschappij (NPKM) memulakan kajian penjelajahan geologi bagi menentukan potensi petroleum di timur laut.
Pada tahun 1909 hingga 1911, SBBU melantik Richard Pilz, seorang jurutera perlombongan berbangsa Jerman untuk melaksanakan kajian bersistematik berkaitan potensi mineral dan arang batu di kawasan Borneo Utara.
Pilz turut memperbetulkan lakaran oleh Posewitz dan menambah baik maklumat geologi Borneo Utara. Peta geologi oleh Pilz diterbitkan pada tahun 1913.
NPKM melantik Dr. Kurt Stamm untuk menjalankan kajian geologi di kawasan Darvel Bay – Sungai Segama bermula tahun 1913, namun kajiannya terhenti kerana terbunuh dalam Perang Dunia Pertama di tanah airnya. Kerja Stamm disambung oleh J. Wenner dan diterbitkan pada tahun 1921.
Pada tahun 1934 hingga 1938, syarikat Anglo-Saxon Petroleum Co. Ltd. mendapat pajakan daripada SBUB bagi menjalankan penjelajahan geologi, geofizik dan kajian foto udara bagi meninjau potensi petroleum.
Sepanjang kajian dilaksanakan, tiada petunjuk potensi petroleum ditemui. Namun, maklumat geologi am yang lain seperti igneus dan metamorfisme batuan direkod dan disampel dengan banyak.
Profesor Max Reinhard, Pengarah Institut Mineralogi dan Petrografi di Universiti Basel bersama-sama Dr Hotz dari NPKM dari dijemput bagi mengkaji sampel-sampel yang telah dikutip.
Terdahulu, Reinhard juga pernah menjalankan kajian lapangan geologi di timur Borneo Utara antara tahun 1913 hingga 1914 melalui kontrak dengan NPKM.
Jabatan Penyiasatan Kajibumi Jajahan British di Borneo ditubuhkan sekitar tahun 1951, seterusnya hasil kajian oleh Reinhard termasuk rekod-rekod kajian terdahulu diterbitkan pada tahun tersebut.