davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Philip Effiong

Philip Efiong Audio (help·info) (nke a na-akpọkwa Effiong, listeni 18 Nọvemba 1925 - 6 Nọvember 2003) bụ osote onye isi ala mbụ na onye isi ala nke abụọ nke Republic of Biafra n'oge Agha Obodo Naịjirịa nke 1967 ruo 1970.
A mụrụ ya na Ibiono Ibom na Akwa Ibom State, Nigeria, na 18 Nọvemba 1925, Philip Effiong sonyeere ndị agha Naijiria na 28 Julaị 1945. Ọ rịgooro n'ọkwa ngwa ngwa ruo mgbe na 11 Jenụwarị 1956 ọ natara Kọmitii Eze Nwanyị na-eso ọzụzụ cadet ya na Eaton Hall na Chester. UK mechara nye ya ọrụ na Rhine, West Germany. E zigara ya na ndị agha Naịjirịa Ordnance Corps; mgbe ahụ gaa England maka ọzụzụ ọzọ mgbe ọ gachara udo na Republic of Congo na 1961. Ọ bụ onye nduzi mbụ nke Ordnance na Naijiria. Nwa ya nwoke bụ aha ya.
Efiong ghọrọ Chief of General Staff nke Biafra n'okpuru Head of State, Odumegwu Ojukwu n'oge agha Nigeria-Biafra.
Atụmatụ nke ndị agha Naijiria n'oge agha ahụ gụnyere mgbochi akụ na ụba na ịkpachara anya bibie ala ugbo. Ọbụna tupu agha ahụ, mpaghara ahụ bụ onye na-ebubata nri, dabere na ego a na-enweta site na mmanụ ya iji nye ndị bi na ya nri.
Site na mgbochi ahụ na-ebelata ego mmanụ na mbibi ọrụ ugbo na-ebepụ mmepụta nri, ihe si na ya pụta bụ nnukwu mgbagwoju anya na agụụ nke ndị mmadụ. A na-eche na nde mmadụ abụọ ruo atọ nwụrụ na esemokwu ahụ, karịsịa site na agụụ na ọrịa.
Mgbe mmegide ndị agha Biafra dara, Ojukwu gbagara Côte d'Ivoire.
Efiong ghọrọ onye ndu n'ọnọdụ a nke ọgba aghara, agụụ, na ọdịda. Ọ ghọrọ onye isi ala nke Biafra na 8 Jenụwarị 1970 ma na 12 Jenụwarụ mara ọkwa inyefe onwe ya.
Na 15 Jenụwarị 1970 na Dodan Barracks na Lagos, n'ihu General Yakubu Gowon, Effiong kwupụtara njedebe nke esemokwu Biafran.
"M, Major-General Phillip Efiong, onye na-achịkwa Gọọmentị nke Republic of Biafra, ugbu a chọrọ ime nkwupụta na-esonụ: Na anyị na-anabata usoro nchịkwa na ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị ugbu a nke Federation of Nigeria. Na ndị nnọchi anya ndị Naịjirịa ga-arụ ọrụ na usoro iwu ọ bụla n'ọdịnihu. Na Republic of Biafra si otú a kwụsị ịdị. "
N'oge inyefe onwe ya, Effiong kwenyere na ọnọdụ ahụ enweghị olileanya nakwa na ịgbatị esemokwu ahụ ga-eduga naanị na mbibi na agụụ nke ndị Biafra. N'oge ahụ Effiong kwuru, "Ekwenyesiri m ike ugbu a na a ga-akwụsị ịwụfu ọbara nke na-aga n'ihu n'ihi agha ahụ. Ekwenyesiri m ike na a ga-akwụsị nhụjuanya nke ndị anyị ozugbo. "
Nnaemeka L. Aneke dere, "Nchịkwa nke General Efiong banyere inyefe Biafra bụ otu n'ime usoro kachasị mma na nke raara onwe ya nye nke a hụtụrụla na Naijiria. Ndị na-enweghị ekele maka omimi ya nwere ike ọ gaghị enwe ekele maka ihe dị n'ihe ize ndụ ka Biafra capitulated. " Ọtụtụ ndị na-ekiri ihe na-emenụ atụwo anya ịbọ ọbọ n'ozuzu na njedebe agha.
N'ajụjụ ọnụ a gbara ya n'afọ 1996, Effiong tụgharịrị uche n'ihe omume ndị ahụ:
Efiong nwụrụ na 6 Nọvemba 2003, mgbe ọ dị afọ 77 na-erughị izu abụọ tupu afọ 78 ya.
Templeeti:Biafra topics
Ụbọchị Ncheta Ndị Agha

A na-eme emume ncheta ụbọchị ndị agha agha (AFRDC) na 15 Jenụwarị . Ọ na-eje ozi ịsọpụrụ ndị agha ụwa nke mbụ na nke abụọ na agha obodo Naijiria yana icheta ndị ọrụ nke ndị agha Naijiria. N'ịbụ onye bụbu obodo Britain, a na-emebu ụbọchị ncheta na 11 November dị ka ụbọchị Poppy iji sọpụrụ njedebe nke Agha Ụwa Mbụ. Mgbe ọchịchị meriri, megide ndị agha Biafra na 15 Jenụwarị 1970, "ụbọchị ahụ, Philip Effiong nke ndị agha Biafra nyefere ngwá ọrụ nke inyefe [1] n'aka Olusegun Obasanjo", n'ihi ya, e wepụrụ ezumike ahụ na kalenda nke Commonwealth of Nations ma gbanwee ya na 15 January na ncheta nke njedebe nke agha obodo Naijiria nke chọrọ ịdọkasị ịdị n'otu nke Nigeria.
Ememe ncheta ụbọchị ndị agha bụ mmemme a na-ahazi kwa afọ iji kwanyere ndị agha Naịjirịa na ndị ọlụ agha ya ugwu. A na-eme mmemme na gọọmenti etiti, steeti na mpaghara. N'ime ọnwa abụọ tupu 15 Jenụwarị, Ministri na-ahụ maka nchekwa na-ewepụta kọmitii atụmatụ mba dị mmadụ iri abụọ na ise maka nkwadebe mmemme AFRDC. Ntugharị ndị agha na-agụnyekarị nsonye nke ndị nche nsọpụrụ sitere n'aka ndị agha Naịjirịa, ndị agha mmiri Naịjirịa na ndị agha ikuku Naịjirịa. Ọnụ kacha elu mmemme niile emere bụ emume ịwụ okpueze nke onyeisiala Naijiria mere na National Cenotaph dị n'Abuja Eagle Square. Cenotaphs gọọmenti etiti 36 bụkwa ebe a na-eme emume AFRD pụrụ iche.[1] A na-enyekwa ndị otu ndị agha ndị agha ndị agha na-achị Naịjirịa bụ ndị na-ahazi ọtụtụ mmemme ụbọchị taa n'akụkụ gọọmentị..
Ememe Iwa Akwa

Iwa Akwa ma ọ bụ Ememme Aju nke a mmetụta ị dị ka Uwe Uwe bụ emume ọdịnala nke Ndị Igbo na-eme iji gosi na nwata nwoke nwoke.[1][2] Ememe Iwa Akwa bụ emume a na-eme ugboro atọ na Obowo, Ihitte / Uboma, Ehime Mbano, Ahiazu Mbaise mpaghara otu nke Steeti Imo na Naịjirị.
Ememme Iwa Akwa bụ akụkụ nke akụkọ ihe mere eme oge ochie nke Igbo. Onye ọ bụla nwụrụ n'emeghị ememe ahụ ga-ewere ya dị ka nwatakịrị ma lie ya n'otu ụbọchị dịka nwatakịrị.
Ndị obodo ahụ ga- ụmụ nwoke ga-ekere òkè na manzon ahụ. A ga-akpa nke ụmụ nwoke, nne ụmụ nwoke na nna ụmụ nwoke. [1] Ụmụ nwoke ahụ kwesịrị agbata afọ 21 na 26, nne ahụ ga-alụ di ma bụrụ onye obodo maara na nna ahụ, usoro ahụ..
Mgbe emechara nyocha ahụ, ezinụlọ ndị sonyere na-aga ahịa ịzụta uwe dị mma nke a ga-eji mee ihe maka mmalite ahụ ma hụkwa na ebe oriri ahụ dị njikere maka ndị ọbịa.
Ndị ngwaọrụ ga-agba ọsọ nke ọma ihe ndị agadi nwoke usoro ahụ gwara ha. A na-atụ anya na isiokwu ndị ahụ ga-agbasa wrapper n'ihu ụlọ ha iji ikike nke onye ndú ime echiche nke na-agagharị n'okporo ụzọ ámá.
A na-ewere nwoke ndị ikom dị ka ụmụ nwoke ma ha nwere ike iwere ọdịiche ma ọ bụ aha omenala ọ lara ọzọ na obodo ahụ.
Osu caste system

Usoro nke Osu bụ omenala ochie n'ala Igbo nke na-akụda mmekọrịta mmadụ na ibe ya na alụmdi na nwunye nke a na-akpọ Osu ( Igbo : outcast). Osu bu ndi nyefere onwe ha n'aka arusi( Alusi ) n'ala Igbo; a na-ewere ha dị ka ndị dị ala ma na-ekewakarị ha na Nwadiala ma ọ bụ diala ( Igbo : ezigbo amuru).
Enwere ike ị nweta mmalite nke usoro osu site n'oge e ji iwu obodo na-achị ala Igbo, nke a na-akpọ Odinani. Chi ahụ a na-akpọ Ala nyere iwu nke ndị mmadụ ga-erube ya isi ka e wee gọzie mba ahụ ka ha were na-aga n’ihu n’ókèala Chukwu, Chukwu Kasị Elu nyere ha. Achụpụrụ ndị omekome ndị ahụrụ na ha mere nnukwu ihe arụ iji gbanarị iwe nke chi ala na igbochi mgbasa ihe arụ n'etiti ụmụ amaala steeti ahụ. Ndị a chụpụrụ ka a mara dịka Osu. A na-eresị ha ndị ikom ndị ọzọ ohu ma ọ bụ nyefee ha ka ha bụrụ ohu nke ụfọdụ chi e kweere na ha na-arịọ ka e chụọrọ mmadụ àjà n’oge ememme iji mee ka ala ahụ dị ọcha pụọ n’ihe arụ, si otú ahụ mee ka ndị mmadụ zụta ohu. Echiche ọzọ banyere akụkọ ihe mere eme nke usoro nke osu hiwere isi na ịchụpụ mmadụ site n'obodo ya. Nke a na-eme mgbe a napụrụ onye ma ọ bụ otu ndị jụrụ iwu eze ma ọ bụ mkpebi obodo n’ime obodo, nke mere na a na-akpọ onye ahụ na ụmụ ya osu.
A na-ewere ndị osu dị ka ndị dị ala na otu ndị diala . A na-eme ndị osu ka ha biri n'ụlọ arụsị ma ọ bụ n'ahịa ma na-emegide ha mgbe ha na-achọ mmekọrịta ịhụnanya, alụmdi na nwunye na mgbe mgbe n'èzí nke nkedo ha. N'akwukwo Chinua Achebe ọ kpọrọ No Longer At Ease, o kwuru na a na-enye ndị osu oche dị iche n'ụlọ ụka. Ndị osu, bụ ndị a na-ahụkwa dị ka ndị na-adịghị ọcha, anaghị ekwe ka ha gọọ ọji ma ọ bụ kpee ekpere n'aha ndị na-abụghị ndị òtù ha n'ihi na e kwenyere na ha ga-ebute ọdachi na obodo. Ụdị mmeso ọjọọ na ntaramahụhụ a emeela ka ndị osu
gbaga mba ọzọ maka ndụ ha.
Kamgbe ewebatara usoro ọgbara ọhụrụ n'ala Igbo, ndị na-eche na ọ megidere ikike mmadụ inwere onwe ya na ịkpa oke akatọọla usoro osu. Dịka ụfọdụ ndị otu na-ahụ maka ihe ruuru mmadụ bụ ndị na-akpọ ka a kagbuo ya siri kwuo, ụfọdụ ntaramahụhụ a na-ata ndị osu n'ala Igbo gụnyere: ndị nne na nna na-enye ụmụ ha nsi, enweghị ihe nketa, ịkpa oke, ịgọnarị otu n'otu ọgbakọ ọha, imebi ihe ike n'ememe alụmdi na nwunye. ịgọnarị utu eze, ịnapụ ihe onwunwe na ịchụpụ nwunye.
Na Maachị 20, 1956, ndị omebe iwu Igbo n'ụlọomeiwu Ọwụwa Anyanwụ, Enugwu kagburu omume a na-ejikarị akpọ ndị mmadụ osu. Ntara a tụrụ emebiela ọha mmadụ nke okwu osu .
Àlà

Àlà (ọdịmara: ) bu uwa ba anyi gbụrụ-gbúrụ. O bu na ala n'eligwe. Uwa di ukwu, Ala (nke a makwaara dị ka Ani, Ana, Ale, na Ali n'asụsụ Igbo dị iche iche) bụ nwanyị Alusi (chi) nke ụwa, omume ọma, ọmụmụ, na ihe okike n'Odinani. Na Odinani, Ala na-achị ụwa ma na-ejide ndị nna nna nwụrụ anwụ n'afọ ya. Aha ya pụtara n'ụzọ nkịtị ka ọ bụrụ "Land" n'asụsụ Igbo, na-egosi ike o nwere n'ụwa na ọnọdụ ya dị ka ala n'onwe ya. A na-ewere Ala dịka Alusi kachasị elu na éké (pantheon) . Di Ala bu Amadioha, chi igwe.
Dị ka chi ezi omume, Ala na-etinye aka n’ikpe omume mmadụ ma na-ahụ maka iwu na omenala Igbo nke a maara dị ka omenala. Mpụ na mpụ dị n'etiti obodo Igbo nke megidere ụkpụrụ Ala ka a na-akpọ nsasị Ala, ala niile ka a na-ewere dịka ala dị nsọ dịka Ala n'onwe ya. Site na ọmụmụ mmadụ, Ala na-akwụ ụgwọ maka mmepụta nke ala. Onye ozi Ala na onye dị ndụ n'ụwa bụ python (Igbo: éké), bụ nke a na-asọpụrụ karịsịa n'ọtụtụ obodo Igbo. Na nka, Ala na-anọchi anya ya dị ka onye na-achị eze nọ ọdụ n'ocheeze, ndị ezinụlọ ya gbara ya gburugburu. N'oge gara aga, ọnụ ọgụgụ ndị dị otú ahụ na-ewere ụdị ihe oyiyi apịtị dị ka ndụ n'ụlọ arụsị pụrụ iche nke a raara nye chi na nke a maara dị ka mbari.
A na-ekwu na ọ bụrụ na mmadụ emee ihe ọjọọ n'obodo, na ha emerụla ma ọ bụ kparị Ala dịka ihe arụ (a na-akpọ ajọ njọ ma ọ bụ Aru Ala, Alu Ani) mere n'ụwa ya.Ala na-ahụ maka ọtụtụ akụkụ. Ọha Igbo na nlekọta ụmụ nwanyị na ụmụaka n'ozuzu.A na-egosikarị ya ka o ji nwatakịrị n'aka na akara ya bụ ọnwa na-agbapụta. ịsọpụrụ Ala dịka onye ọ bụla bi n'elu ala, ụwa. Mgbe ụfọdụ, a na-eche na Ala nwere ike ilo mmadụ n'ime ala.A ka na-efe Ala nke ndị Igbo nke Nigeria na-asọpụrụ kwa afọ n'oge ememe ji.
1967 in Nigeria

In 1967, a Civil war broke out in Nigeria, the war was between the Nigerian troops and Biafran troops. The head of state as at that time was Gen Yakubu Gowon and the Biafran troop were led by Col Chukuemeka Ojukwu. The war lasted for three years, from 6 Jul 1967 to 15 Jan 1970. Gowon had just been chosen as the Head of State after a coup d'état on 15 January 1966, which left the first Military Head of State Major General Johnson Ironsi assassinated.
There was widespread chaos and tumult, lots of people from Eastern Region of Nigeria predominantly of Igbo descent were targeted and attacked in Northern Nigeria so they fled. Ojukwu reassures the people and encouraged them to go back to their business in other parts of the country.
To mitigate all these occurrences and keep the peace, the federal military government chose delegates to meet with those of the eastern region met at Aburi, a Ghanaian town, where the popular Aburi Accord was signed.
The Decree No. 8, which was passed which was mainly an embodiment of the accord but shortly after that to what seemed like a contradiction, General Gowon announced the creation of 12 states on 27 May 1967, breaking the Eastern State.
This was the major reason for the secession by Ojukwu subsequently a declaration of independence.
A new legal tender was introduced and the old one withdrawn, new Nigerian pound.
General Yakubu Gowon created twelve states out of the four regions that existed at that time appointing a governor to head them. This move was seen by Col Chukwuemeka Ojukwu as a ploy to weaken the Eastern Region and a breach of the Aburi Accord.
The following were the governors:
The Nigerian Defence Academy graduated their first set which included graduating cadets of the NDA Regular 1 Course in March 1967.
NAF (Kurubo) Ejoor (COS Army), Wey (COS SHQ), GOWON, Kam Saleem (IG), Soroh (Navy), Rotimi (West), GbamiboyeCW/Kwara), Asika (EC).
Biafran Armed Forces

The Biafran Armed Forces (BAF) were the military of the Republic of Biafra, which existed from 1967 until 1970.
At the beginning of the Nigerian Civil War, Biafra had 3,000 soldiers. This number grew as the war progressed, ultimately reaching 30,000. No official support for the Biafran Army came from any other nation, although arms were clandestinely acquired.
Some Europeans served the Biafran cause: German-born Rolf Steiner was a lieutenant colonel assigned to the 4th Commando Brigade, and Welshman Taffy Williams served as a major throughout the conflict. A special guerrilla unit, the Biafran Organization of Freedom Fighters, was established: designed to emulate the Viet Cong, they targeted Nigerian supply lines, forcing them to shift resources to internal security efforts.
In course of the insurgency in Southeastern Nigeria of 2021, a separatist group known as "Biafran National Guard" (BNG) organized the "Biafran Supreme Military Council of Administration". The latter posed as high command of the restored Biafran Armed Forces, including the "Biafran Army, Biafran Navy, Biafran Air-Force and Biafran Detective Force".
At the peak of Biafran military power, the Biafran Army was made of 5 divisions; numbered 11th, 12th, 13th (later renumbered 15th), 14th and 101st. It also had 2 separate brigades, the S Brigade, a Pretorian guard for General Ojukwu, and the 4th Commando Brigade (trained and commanded by mercenaries). It was commanded by Brigadier Hillary Njoku and later Major General Alexander Madiebo.
The Biafrans set up a small, yet effective air force. Biafran Air Force commanders were Chude Sokey and later Godwin Ezeilo Ezeilo, who had trained with the Royal Canadian Air Force. Its early inventory included two B-25 Mitchells, two B-26 Invaders, (one piloted by Polish World War II ace Jan Zumbach, known also as John Brown), a converted DC-3 and one Dove. In 1968, Swedish pilot Carl Gustaf von Rosen suggested the MiniCOIN project to General Ojukwu.
By early 1969, Biafra had assembled five MFI-9Bs in Gabon, calling them "Biafra Babies". They were coloured green, were able to carry six 68 mm anti-armour rockets under each wing using simple sights. The five planes were flown by three Swedish pilots and three Biafran pilots. In September 1969, Biafra acquired four ex-Armee de l'Air North American T-6Gs, which were flown to Biafra the following month, with another T-6 lost on the ferry flight. These aircraft flew missions until January 1970 manned by Portuguese ex-military pilots.
During the war, Biafra tried to acquire jets. Two Fouga Magisters and several Gloster Meteors were bought but never arrived in Biafra, being abandoned on foreign African airbases.
Biafra had a small improvised navy, but it never gained the success of the air force. It was headquartered in Kidney Island, Port Harcourt, and was commanded by Winifred Anuku. The Biafran Navy was made up of captured craft, converted tugs, and armored civilian vessels armed with machine guns, or captured 6-pounder guns. It mainly operated in the Niger Delta and along the Niger River.
ሸክላ

ሸክላ፣ የአፈር ውጤት ነው። የሸክላ ውጤቶች ፥የቤት ቁሳቁሶችን፣ እንደ ድስት፣ ገንቦ፣ ማሰሮ፣ ሰሀን፣ ኩባያ ወዘተ እንዲሁም ለግንባታ ፥ቤት፣ ግቢ አጥር የመሬት ምንጣፍ ወለሎችን ወዘተ ፤የተለያዩ ጌጣጌጦችን ቅርፃቅርፆችን ወዘተ የሚሰራበትና የሰው ልጅ ሥልጣኔ ከጀመረበት ጀምሮ እስከአሁን ያልተለየው የዕደጥበብ መሠረት ነው።
Kemper Breizh Izel

Kemper Breizh Izel (Quimper Bretagne occidentale e galleg) a zo anezhi ur gumuniezh tolpad-kêrioù savet d'ar 1añ a viz Genver 2017 etre kumunioù eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Krouet e voe ar gumuniezh diwar bodañ Kumuniezh kumunioù Bro-C'hlazik ha Kemper Kumuniezh gant kumun Kemeneven.
D'ar 1añ a viz Genver 2017 ez ae 14 kumun d'ober ar gumuniezh tolpad-kêrioù:
Porzh ar Forest

Porzh ar Forest zo ur porzh eus ar Forest-Fouenant, e Kerne-Izel, e bae ar Forest, a-drek ar C'hab Kozh. An eil brasañ porzh bigi-plijadur eo e departamant Penn-ar-Bed.
Betek 1956 ne oa nemet un aod naturel, abaoe ez eus bet savet tier ha stalioù, e-kichen ar chanterioù bigi. Tier nevez a vo savet c'hoazh, diwar-goust kleuzioù ha gwez, gant Bouygues.
Black Uhuru

Black Uhuru a zo ur strollad reggae eus mare ar "Roots Rock Reggae". «Uhuru» a dalv «frankiz» e Swahili, ur yezh eus Afrika ar reter.
Savet eo bet ar strollad e 1974 gant Euvin "Don Carlos" Spencer, Rudolph "Garth" Dennis ha Derrick "Duckie" Simpson.
Black Uhuru a zo bet ar strollad kentañ bet enrollet ganto ur bladenn gant al label Taxi Records bet krouet gant Sly & Robbie.
Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson , Michael Rose , Errol «Tarzan » Nelson
Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson , Michael Rose , Sandra « Puma » Jones
Er strollad : Derrick Simpson , Delroy «Junior» Reid , Sandra « Puma » Jones
Formation : Derrick «Duckie» Simpson , Garth Dennis et Don Carlos
Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson , Jenifah Nyah , Andrew Bees
Pladennoù Dubs ha war'l'leur :
Stirling Moss

Stirling Moss (bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1929 e Londrez) a zo un ez-blenier kirri a rede e Formulenn 1 etre 1951 ha 1962. Gwelet eo evel unan eus ar re gentañ en e sport daoust ma n'en deus gounezet titl ebet, o vezañ lesanvet "ar c'hampion digurunenn" gant e 16 trec'h. Redet en deus ivez e kevezadeg bed ar kirri Sport, o c'hounit un trec'h eus ar c'haerañ e-pad ar Mille Miglia 1955. Redet en deus ivez e ralli.
Kate Moss

Katherine Ann Moss zo ganet d'ar 16 a viz Genver 1974 en Addiscombe, ur c'harter eus Londrez. Kregiñ a reas gant he micher diskouezerez-giz da bevarzek vloaz e 1988. Kregiñ a reas da zibunañ evit John Galliano. Gant he daoulagad gell, he blev melen, he 1,64m eo deuet da vezañ un arouez rock eus ar c'hiz. Lesanvet eo «ar vriñsenn». Dimezet e voe d'ar 1añ a viz Gouere 2011 gant Jamie Hince. A-raok he doa bet un istor gant Johnny Depp, Pete Doherty. Ur verc'h he deus, anvet Lila Grace.
Ar Re C'hlas (Bro-C'hall)

Ur strollad politikel eo Ar Re C'hlas (pe Les Verts hervez o anv ofisiel nemetañ), bet krouet er bloavezhioù 1980 e Frañs ha paouezet e 2010. Un ideologiezh ekologel a oa ganto. Ur gazetenn drimiziek a veze embannet gant ar strollad e Breizh, Lichen e anv. Ur 450 ezel bennak a oa gant ar strollad e Breizh.
Un nebeud izili pennañ eus ar strollad-se e Breizh :
Deiziadur republikan gall

An Deiziadur republikan gall a oa un deiziadur a voe krouet hag implijet da vare an Dispac'h gall, goude staliadur ar republik e Bro-C'hall. Implijet e voe e-pad 12 vloaz, adalek dibenn 1793 betek 1805, hag e-pad 18 devezh gant Kumun Pariz e 1871.
Ijinet e oa bet evit diverkañ ar roud eus ar gouelioù relijiel diouzh an deiziadur hag evit lakaat da dalvezout ar sistem dre zek, a oa bet lakaet da dalvezout evit ar muzulioù (metr, litr, lur gall...).
Gant an Deiziadur republikan gall e voe kemmet anv ar mizioù hag an devezhioù. Rannet e oa ar bloavezh etre daouzek miz, tregont devezh e pep hini, gant pemp pe c'hwec'h devezh ouzhpenn, anvet Sans-culottides, e dibenn ar bloavezh. Pep miz oa rannet etre tregont devezh (teir gwezh dek). Anvet e oa an devezhioù-se gant anvioù savet diwar elfennoù latin : primidi, duodi, tridi, quartidi, quintidi, sextidi, septidi, octidi, nonidi, décadi. An dekvet devezh-se a oa lakaet evit derc'hel lec'h ar Sul. D'an devezh-se e ranke an holl diskuizhañ ha kemer perzh er c'hoarioù gourc'hemennet gant ar gouarnamant. Paouezet e voe d'ober gant an anvioù-se e 1802 (bloavezh X).
Kregiñ a rae ar bloavezh da gedez Gwengolo. Deiz kentañ ar bloaz e oa deiz kentañ miz "Mendem". Lakaet e voe niverennoù d'ar bloavezhioù, gant sifroù roman. An 22 a viz Gwengolo 1792 e voe deiz kentañ ar bloavezh I. Paouezet e voe d'ober gant an deiziadur republikan-se d'ar 1añ a viz Genver 1806, da lavaret eo d'an deiz goude an 10 Nivôse An XIV.
Gant ar barzh ha politikour gall Fabre d'Églantine (1750-1793) e voe ijinet anvioù nevez mizioù ar bloaz. Setu o anvioù republikan, gant un displegadenn e brezhoneg (EK, war-lerc'h an anvioù a gaver er romant Emgann Kergidu).
Ne voe ket trawalc'h da Fabre d'Églantine avat ; evit pellaat muioc'h c'hoazh diouzh an Iliz ez ijinas erlerc'hiañ termenoù a denn d'ar gounezerezh ha d'ar maezioù ouzh anvioù ar sent a oa bet gouestlet pep devezh ar bloavezh dezho. Calendrier rural, "deiziadur kouerel", a voe graet eus an deiziadur-se neuze. Pep quintidi, da lavaret eo 5vet, 15vet ha 25vet devezh pep mizvezh, a oa gouestlet d'ul loen ; pep décadi, da lavaret eo 10vet, 20vet ha 30vet devezh pep mizvezh, a oa gouestlet d'ur benveg. Anvioù danvezioù a dalvez evit al labour-douar hag ar sevel-tiez a voe dibabet evit Nivôse, kentañ mizvezh ar goañv.
Setu amañ skouer degad kentañ miz Vendémiaire, da lavaret eo degad kentañ ar bloavezh republikan :
Setu amañ, renket dre rannamzerioù, Calendrier rural ar Republik, a grog dre ar 1añ a viz Vendémiaire (diwar al latin vendemia, "mendem"), devezh ar rezin – an 22 a viz Gwengolo – hag a echu gant an 30 a viz Fructidor, da lavaret eo ar 16 a viz Gwengolo, devezh ar baner.
Spesad en arvar

Ar spesadoù en arvar zo seurtoù loened pe blant zo en arvar da vont da get. Kement-se a c'hallfe c'hoarvezout abalamour ma cheñch o endro bevañ, abalamour ma vezont lazhet a-vras gant an dud pe gant preizherien all, pe ma chom re nebeud anezho evit ma c'hallfent gouennañ... Gant an Unaniezh Etrebroadel evit Gwareziñ an Natur (International Union for the Conservation of Nature, IUCN) ez eus bet savet ur roll eus ar spesadoù en arvar, a yafe d'ober 40% eus an holl spesadoù bev.
Feurioù-emglev etrebroadel ha lezennoù, e kalz broioù, zo bet embannet evit difenn spesadoù en arvar. Gant an testennoù-se e c'haller saveteiñ ar spesadoù loened pe blant zo en arvar war-bouez berzañ ar chase pe grouiñ parkoù natur pe mirvaoù evit mirout digemm o endro bevañ. N'eo nemet ul lodenn eus ar spesadoù zo en arvar, avat, a vez gwarezet gant an testennoù-se.
E-touez ar spesadoù loened zo en arvar emañ ar re-mañ :
Eulemur cinereiceps

Eulemur cinereiceps a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.
Labourioù skiantel nevez a seblantfe diskouez e vije Eulemur albocollaris an hevelep taxon hag Eulemur cinereiceps.
Disklêriet eo bet al loen bezañ en arvar gant an International Union for Conservation of Nature (IUCN) ("Unaniezh Etrebroadel evit Mirerezh an Natur, UEMN").
Brosezat eo e gevred Madagaskar, e-barzh un takad klozet etre ar stêrioù Manampatrana ha Mananara.
Michel-Hervé Julien

Michel-Hervé Julien (1927-1966) a oa unan eus krouerien an SEPNB ha difennour an endro e Breizh. Deuet eo da zifenn an natur dre ma oa dedennet-tre gant al laboused. E 1953 e krouas Rouedadoù an douaronourien hag an naturalourien eus Penn-ar-Bed gant Marcel Gautier hag Albert Lucas, hag a vo orin an SEPNB (Société pour l'Etude et la Protection de la Nature en Bretagne).
Uibhist a Tuath

Uibhist a Tuath (distaget [ˈɯ.ɪʃtʲ ə t̪ʰuə] e gouezeleg, anvet North Uist e saozneg, a vefe Uibhist an hanternoz e brezhoneg) zo unan eus an Inizi Gall e kornôg Bro-Skos.
Tanguy De La Forest

Tanguy de la Forest, ganet e Roazhon d'an 21 a viz Ebrel 1978, zo un tenner para-sport breton ispisializet war an amprouennoù karabinenn. Bet eo kampion ar bed meur a wech, ha kemeret en deus perzh en holl C'hoarioù Paralimpek abaoe 2004. Ur vedalenn arc'hant hag ur vedalenn aour en deus tapet er C'hoarioù Paralimpek Hañv 2024 e Châteauroux (Bro-C'hall).
Eil-henañ ur familh tri bugel eo Tanguy de la Forest. D'an oad a dri bloaz e voe diagnostiket ur c'hleñved tost d'ar viopatiezh dezhañ. Pa oa seizh vloaz e voe plijet gant un abadenn dennañ en ur c'hermes hag e krogas gant ar sportoù tennañ. Paouezet eo da vale etre nav ha dek vloaz. Bet eo e skipailh Frañs e 1997. Dibaoe en deus kemeret perzh e meur a gampionad-bed pe er C'hoarioù Olimpek. E ditl kentañ a bouez a voe ur vedalenn arem e kampionad ar bed e 2014 (amprouenn 10 metr karabinenn war-sav). E 2022 ha 2023 en em gavas kentañ e kampionadoù ar bed e meur a amprouenn karabinenn.
Er-maez eus ar sport e labour er c'habined en deus savet evit sikour ar re nammet da gavout labour.
Kanton Villeneuve-d'Ascq

Kanton Villeneuve-d'Ascq a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred ar 4 a viz C'hwevrer 1982. Dispartiet e oa e 1994 etre kantonioù Villeneuve-d'Ascq-Norzh ha Villeneuve-d'Ascq-Kreisteiz. Adkrouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kanton Villeneuve-d'Ascq a yae kumun Villeneuve-d'Ascq d'ober anezhañ.
Kanton Villeneuve-d'Ascq a ya 5 kumun d'ober anezhañ:
Mitanni

Mitanni a oa ur Stad er Reter-Nesañ en Henamzer diwar-dro 1550 kent J.-K. betek e-tro 1260 kent J.-K.. Anvet e oa Ḫabigalbat abretoc'h en testennoù e babilonieg kozh, war-dro 1600 kent J.-K. hag Hanigalbat pe Hani-Rabbat e testennoù Asiria pe Naharina en testennoù henegiptek. Edo e norzh Siria hag e gevred Anatolia (Turkia hiziv) e lec'h ma veze komzet hourriteg gant levezonoù indezarianek war ar yezh hag ar politikerezh. Dre ma n'eus bet kavet c'hoazh skrid istor ebet, na bloazdanevelloù roueel na kronikenn ebet er furchadegoù ez eo dister hon anaoudegezh diwar-benn Mitanni e-keñver ar pezh a ouzomp diwar-benn ar galloudoù all er c'hornad, ha dav eo dimp en em harpañ war ar pezh a skrive o amezeien da c'houzout hiroc'h diwar o fenn. N'ouzer ket c'hoazh d'ar just e pelec'h e oa o c'hêrioù-penn, Washshukanni ha Taidu.
Edo an Hourrited o chom er c'hornad-se abaoe diwezh an trede milved kent J.-K.. Kavet e voe ur roue eus Urkesh dezhañ un anv hourritek, Tupkish, meneget war siell un dablezenn bri eus war-dro 2300 kent J.-K. e Tell Mozan. Ar c'hoshañ testenn en o yezh dizoloet ganeomp a oa bet savet da vare Tish-atal, roue Urkesh (war-dro an XXIvet kantved kent J.-K.). Diwezhatoc'h ez eas an Hourrited d'ober an darn vrasañ eus poblañs Mitanni, anavezet da gentañ evel Ḫabigalbat, e Babilonia, e div destennn eus diwezh ar prantad babilonian kozh, dindan ren Ammi-Saduqa, (war-dro 1638–1618 kent J.-K.).
Impalaeriezh Mitanni a oa ur galloud lec'hel kreñv gant an Hitited en norzh, Henegiptiz er c'hornôg, ar Gassited er su, ha diwezhatoc'h gant an Asirianed er reter. Pa oa en he brasañ e tape Impalaeriezh Mitanni ken pell er c'hornôg ha Kizzuwatna e-kichen ar menezioù Taorus, Tunip er su, Arraphe er reter, hag en norzh da Lenn Van. Gwelout a reer betek pelec'h ez ae o levezon a-drugarez d'an anvioù-lec'h, d'an anvioù-tud hag a-drugarez d'ur seurt priaj a gaver e Siria : priaj Nuzi. Kevezañ a reas e-pad ur prantad gant brasañ galloudoù ar Reter-nesañ er mare-se, Egiptiz hag Hitited, a-raok bezañ diskaret abalamour d'ar brezelioù a-enep ar re-mañ-diwezhañ hag a-enep an Asirianed.
Kentañ testeni eus anv ar Stad-se eo Maitanni a gaver e testennoù egiptek adalek an XVIIIvet tierniezh. Savet eo marteze diwar ur lost-ger Hourritek (-nni) staget da-heul ar wrizienn indezarianek maita, a dalvez "unaniñ" hag a c'haller keñveriañ gant ar verb sañskritek mith (मिथ् ; unaniñ, pair, kouplad, degouezhout (gant unan bennak)). Talvezout a rafe eta an anv Maitanni kement ha "rouantelezh unanet" moarvat. Hervez un displegadenn all e teufe eus un anv den.
Clun (Bro-Saoz)

Ar stêr Clun zo ur stêr eus Bro-Saoz, e Shropshire, hag a dremen dre gêriadennoù Clun (Shropshire), Newcastle-on-Clun ha re all. Aberiñ a ra er stêr Teme e Leintwardine, e Herefordshire.
Eieniñ a ra etre kêriadennig Anchor ha Bettws Hill Wood, tost da Gembre. Kaer eo saonenn ar stêr dre vaezioù Shropshire Hills AONB (Area of Outstanding Natural Beauty).
Ar stêr Unk zo adstêr dezhi e Clun (Shropshire), e-kichen kastell Clun.
Kavout a reer an anv Clun e meur a lec'h: kêriadennoù Clun (Shropshire), Newcastle-on-Clun, Aston on Clun, hag ar c'hoad anvet Clun Forest.
Ledenez Llŷn

Ul ledenez e gwalarn Kembre eo Llŷn (skrivet Lleyn e saozneg gwechall), pe Ledenez Llŷn (Penrhyn Llŷn e kembraeg), e beg kornôk kontelezh Gwynedd hag er mervent da Enez Von. En em astenn a ra e Mor Iwerzhon war-zu ar c'hornôg a-hed 48 km. War a greder e teu hec'h anv eus an iwerzhoneg hag an hevelep orin ha Laighin he defe.
Gwechall e veze treuzet gant ar birc'hirined a yae da Enez Enlli met hiziv eo ul hañvlec'h d'ar Saozon dreist-holl.
E Ledenez Llŷn ez eus un niver bras a lec'hioù miret evel ar mirlec'h Cors Geirch, rannaodoù gwarezet gant an National Heritage, ur c'helc'hiad europat morel ispisial a virerezh hag un ugent bennak a lechioù gant un interest skiantel. Un darn vras eus an aodoù hag eus an tuchennoù tanveneziek a zo perc'hennet gant ar Llŷn Area of Outstanding Natural Beauty (AONB).
Ledenez Llŷn a zo unan eus ar c'hornadoù enno ar brasañ kenfeur a gembraegerien. War-dro 94% eus ar vugale a ouie kembraeg er rannvro hervez un niveradeg graet e 2003.
D'ar 19 a viz Here 1984 e oa bet ur c'hren-douar dindan al ledenez. Muzuliañ a rae 5.4 war skeul Richter. Santout a rejod anezhañ en Iwerzhon hag e kornôg Breizh-Veur.
Enez Mon

Enez Mon (pe Enez-Von hervez boazioù ar brezhoneg) pe Ynys Môn e kembraeg (Anglesey d'ar saoznegerien, Mona er skridoù latin), a zo un enezenn en hanternoz Kembre. Ur gontelezh eo Enez Von ivez, anvet eo Sir Fôn e kembraeg.
Talvoudegezh : enezenn evel ur menez.
Enezenn Mona, a oa un enezenn sakr, kontet da vezañ ur greizenn eus an drouizelezh en henamzer. Aloubet e voe e 60 goude J.-K. gant Suetonius Paulinus, ha lazhet e oa an holl zrouized a oa eno.
Liammet eo ouzh douar-bras Kembre gant daou bont: Pont ar Menai, an hini koshañ, ha Pont Britannia.
Brudet eo kêriadenn Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch.
Diwar an anv Môn eo savet an anv Arfon, a gaver e Caernarfon. Komz a reer eus Môn ac Arfon. Un anv-badez eo Arfon ivez.
An Uhelgoad

An Uhelgoad a zo ur gumun eus Bro-Gerne, e Menez Are, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
Un tamm-mat a reier iskis ha brudet a gaver en dro d'an Uhelgoad. En o zouez...
Ar Roc'h 'gren, ur pezh karreg bras-divent, chomet eus ar mare ma veze korvoet greunit er vro, un esperadenn a vaen er c'hoad, zo 137 tonenn a bouez enni! Bras-eston eo he ment: 7 metr hirder, 3 m uhelder ha 2,80m ledander. Diazezet eo war ur c'her moan 90 cm hed a ro an tu dezhi da brañsellat un tamm pa bouezer gant e gein.
War lein ar roc'h e c'haller gwellet toulloù. Klotan a reont gant al lec'hioù ma veze lakaet gennoù houarn; d'ar mare ma veze korvoet ar greunit en Uhelgoat o doa klasket mengleuzierien faoutañ anezhi.
Dont a ra an anv-gwañ "ruz" eus ar ger galianek "roudos". Soñjal a reer e oa bet savet ar pont-se da vare an Osismied, ur bobl c'halian eus strollad Kelted Arvorig. Vorgium (Karaez) e oa o c'hêr-benn.
Artuz zo un adstumm eus Arzhur, un aotrou breton, difenner ar pobloù kelt eus Breizh hag eus inizi Breizh-Veur e deroù ar VIvet kantvet. Hervez ar vojenn e kouske Artuz en toull-se gant un nebeud eus e geneiled varc'heien feal. Gwa d'an neb a zihune anezhañ hep abeg, hennezh ne chome ket bev. Rak ne ranked direnkañ ar Roue mojennel-se nemet pa veze e vro en arvar. A-benn ar fin e adstagas gant ar stourm asambles gant e varc'heien evit adsevel Rouantelezh Breizh lakaet en arvar gant ar Saozon.
Erruout a ra ar stêr Arc'hant en Toull Don; en em deuler a ra-hi meur a vetr dindan hon treid. Ruziañ a ra an dour a-wechoù abalamour da liv ar c'hlegerioù.
Ul lec'h boemus eo.
Menaj ar Werc'hez zo bet krouet gant ur berniad reier bras. Ar mein, krignet gant ar dour-ruilh, o deus kemeret stummoù iskis. Gant un tamm ijin e c'haller gwelet armoù-kegin eus menaj ar Werc'hez: ur pofer, ul loa-gog, ur ribod, ur vegin.
Chañ-Mai Skragn

Yann-Vari Skragn (Jean-Marie Le Scraigne en ti-kêr), graet Jañ-Mari Skragn ha Chañ-Maï Skrañgn anezhañ ivez), bet ganet d'an 2 a viz Mezheven 1920 er Fao, e parrez An Uhelgoad ha marvet eno d'an 11 a viz Kerzu 2016, a voe ur c'honter hag ur skrivagner brezhonek ha gallek.
Ganet e voe e ti mererien e Kervinaoued an Traoñ (Kervinaouet Izelañ bremañ). Tost da drizek vloaz e oa pa voe ret dezhañ kuitaat ar skol daoust dezhañ bout ur skoliad eus ar re wellañ, evit mont da sikour gant e dud en atant. E 1947, d'an oad a 27 vloaz, e timezas gant Louise Kras hag eñ ha distreiñ d'ar Fao. Eno e voe o chom e-pad trizek vloaz tre betek 1960 da vare « ar cheñch mod », mekanikoù nevez hag all, an dud o verniañ dle hag o labourat noz-deiz evit lakaat dle. Betek neuze e oa bet merer, met d'an oad a 40 vloaz, e 1960 end-eeun, e rankas dilezel ar vicher abalamour ma oa re start dezhañ gant seizh bugel da vagañ. Dre-se eo aet da biker-vein, da labourat er mengleuzioù dalc'het gant e vreur a oa bet yaouank-tre da zeskiñ ar vicher kalet-se. Hennezh en devoa daou bark pe dri, lakaet deñved enno, el lec'h m'edo ar vengleuz. E-pad ugent vloaz, betek e rakleve e 1980, e voe Yann-Vari Skragn ur piker-mein. Adalek e 60 vloaz e reas war-dro deñved e vreur.
E 1986 e voe savet ur c'henstrivadeg kontadennoù e brezhoneg gant ar CMB : an ao. Skragn a lakaas e anv hag a dapas ar priz kentañ, ur veaj da Yougoslavia. Tamm-ha-tamm, diwar goulennoù an dud, ez eas da gonter, met gwall alies e veze ret dezhañ lakaat ar chontadennoù e galleg evit bezañ komprenet gant al lod brasañ eus an dud, touristed anezho dreist-holl, tud hag a zeue da Vreizh Izel da bourmen, ha c'hoant ganto da c'houzout a-zivout ar vuhez a-wechall ha penaos e veze diduet an dud da noz.
List of forests in France

Metropolitan France contains a total of 16,900,000 hectares (65,000 sq mi) of tree coverage, with 13,800,000 hectares (53,000 sq mi) considered to be forestry by the National Forest Inventory (IFN). Of those 13,800,000 hectares (53,000 sq mi), 8,700,000 hectares (34,000 sq mi) consist of leafy forests while the remaining 5,100,000 hectares (20,000 sq mi) consist of evergreen forests.
The majority of forestry in French overseas departments is found in French Guiana, which contains 7,500,000 hectares (29,000 sq mi) of forests.
3,700,000 hectares (14,000 sq mi) of forests in France are publicly owned, with the remaining 10,100,000 hectares (39,000 sq mi) being privately owned. Two-thirds of privately owned forests are larger than 10 hectares (25 acres), and 48% are larger than 25 hectares (62 acres).
The largest forests in France by region are as follows:
2512 km
Victor Segalen

Victor Segalen (14 January 1878 – 21 May 1919) was a French naval doctor, ethnographer, archeologist, writer, poet, explorer, art-theorist, linguist and literary critic.
He was born in Brest. He studied medicine and graduated at the Navy School of medicine ('Santé Navale') in Bordeaux. He traveled and lived in Polynesia (1903–1905) and China (1909–1914 and 1917). He died by accident in a forest in Huelgoat, Northern Brittany, France ("under mysterious circumstances") and reputedly with an open copy of Hamlet by his side.
In 1934, the French state inscribed his name on the walls of the Panthéon because of his sacrifice for his country during World War I.
He gave his name to the Victor Segalen Bordeaux 2 University of medicine, literature and social sciences in Bordeaux under the Academy of Bordeaux, and to the Faculty of Arts and Social Sciences of Brest where he was born, and the French International School of Hong Kong.
Some western scholars of Chinese art, starting with Victor Segalen, use the word "chimera" generically to refer to winged leonine or mixed species quadrupeds, such as bixie, tianlu, and even qilin.
Victor Segalen married on June 2, 1905 in Brest Yvonne Hébert (1884-1963), with whom he had three children: Yvon (1906), Annie (1912) and Ronan (1913).
Mushroom Rock State Park

Mushroom Rock State Park is noted for its mushroom rock formations. It is located in the Smoky Hills region of north-central Kansas in Ellsworth County, Kansas, United States.
These rocks are the remains of beach sands and sediments of the Cretaceous Period, the interval of geologic time from about 144 to 66 million years ago. Sandstone and sedimentary rock are held together by natural cement. The concretions that make up mushroom rocks are cemented calcium carbonate. The largest rock measures 27 feet in diameter. Two mushrooms and a giant shoe rock, as well as numerous other rock formations, are in the 5-acre (2.0 ha) park.
Mushroom Rock is Kansas's smallest state park, as well as being "one of the eight wonders of Kansas geography." Mushroom Rock State Park is managed by Kanopolis State Park, under regulation of Kansas Department of Wildlife, Parks and Tourism. The rock once served as a meeting place for pioneers and Native Americans.
Other rock formations in Kansas:
Jug Rock

Jug Rock is a natural geological formation located outside of Shoals, Indiana, in the valley of the East Fork of the White River. It is composed of sandstone, and is the largest free-standing table rock formation (also called a "mushroom rock") in the United States east of the Mississippi River. It is part of the Mansfield formation, laid down in the Pennsylvanian geological epoch, roughly 325 to 286 million years ago. Erosion along fracture lines separated it from a nearby cliff. A companion feature, House Rock, stands opposite Jug Rock.
In the Second Report of the Geological Survey of Indiana, published in 1871, State Geologist E. T. Cox wrote: One of the most interesting spots to visit, for obtaining a view of this character of scenery, is near the town of Shoals, on the road to the Indian Sulphur Springs. A high ridge of millstone grit, here, terminates within a few yards of the East Fork of the White River, from the top of which, there is a projecting mass of conglomerate sandstone, called the "Pinnacle," which stands one hundred and seventy feet above the level of the stream. Cyclopean blocks, that have broken off, lie around the foot of the ridge, in every conceivable position. On the north side of this ridge, the conglomerate has been cut through by disintegrating forces, which left, at some distance from the main ledge, a tall mass of rock, which has received the name of "Jug Rock," from the fancied resemblance which it bears to a jug. It is forty-two feet high and supports, on its top, a flat projecting layer, which is called the "stopper." Just above the bulge of the jug are irregular lines of stratification, known as false bedding. The lower part is thickly set with quartz pebbles. The frontispiece to this volume presents a view of the "Jug Rock" which was copied from a photograph taken by D. Allbright. For this faithful representative of a highly interesting geological scene, I am indebted to B. F. Devol, and D. Allbright, of Shoals.
Jug Rock is currently part of a nature preserve owned by the Indiana Department of Natural Resources.
This unusual rock feature gives its name to the team of nearby Shoals High School, "Shoals Jug Rox." The Jug Rock- named "Roxer Boxer," is the school's mascot.
38°41′N 86°48′W﻿ / ﻿38.683°N 86.800°W﻿ / 38.683; -86.800
Telgruc-sur-Mer

Telgruc-sur-Mer (French pronunciation: [tɛlɡʁyk syʁ mɛʁ], literally Telgruc on Sea; Breton: Terrug) is a commune in the Finistère department of Brittany in north-western France.
On 3 September 1944, during World War II, the village was subjected to heavy bombing by American B17s even though the occupying German soldiers had moved out on 30 August and the village was in the hands of American troops. 108 deaths were recorded spread between French civilians, resistance fighters and the US Army 17th Cavalry Reconnaissance Squadron. The 16th century St. Magloire Church was partly destroyed; however the bell tower remained standing. The church has been remodelled and rebuilt and was consecrated in 1951.
Inhabitants of Telgruc-sur-Mer are called in French Telgruciens.
Telgruc-sur-Mer is located off the D887 road 21 km (13 mi) west of Châteaulin on the Crozon Peninsula. Historically, it belongs to Cornouaille. On the coastline at Pointe de Beg ar Gwin is an exposure of geological unconformity between the Paleozoic, Cap de la Chèvre formation and the shales and sandstones of the Proterozoic, Briovérien. Quartzite and quartz sandstone is mined at Menéz Luz quarry.
Moulin de Luzeoc, a restored stone tower windmill stands not far from the coast, near Penquer - Le Caon. The height of the windmill to the top of its conical roof is 8.4 metres (28 ft). The roof was originally thatched but has been remade with Chestnut shingles. The sails have a span of 13.15 metres (43 ft). The original mill was built circa 1835 and milling took place until about 1915. Abandoned, its condition deteriorated but a replica has been constructed, which first opened to visitors in 2016.
A project to document and restore the commune's outdoor fountains and wash houses has been ongoing since 2021.
Temperate forest

A temperate forest is a forest found between the tropical and boreal regions, located in the temperate zone. It is the second largest terrestrial biome, covering 25% of the world's forest area, only behind the boreal forest, which covers about 33%. These forests cover both hemispheres at latitudes ranging from 25 to 50 degrees, wrapping the planet in a belt similar to that of the boreal forest. Due to its large size spanning several continents, there are several main types: deciduous, coniferous, mixed forest, and rainforest.
The climate of a temperate forest is highly variable depending on the location of the forest. For example, Los Angeles and Vancouver, Canada are both considered to be located in a temperate zone, however, Vancouver is located in a temperate rainforest, while Los Angeles is a relatively dry subtropical climate.
They are found in Europe, East Asia, North America, and in some parts of South America. Deciduous forests are composed mainly of broadleaf trees, such as maple and oak, that shed all their leaves during one season. They are typically found in three middle-latitude regions with temperate climates characterized by a winter season and year-round precipitation: eastern North America, western Eurasia and northeastern Asia.
Coniferous forests are composed of needle-leaved evergreen trees, such as pine or fir. Evergreen forests are typically found in regions with moderate climates. Boreal forests, however, are an exception as they are found in subarctic regions. Coniferous trees often have an advantage over broadleaf trees in harsher environments. Their leaves are typically hardier and longer lived but require more energy to grow.
As the name implies, conifers and broadleaf trees grow in the same area. The main trees found in these forests in North America and Eurasia include fir, oak, ash, maple, birch, beech, poplar, elm and pine. Other plant species may include magnolia, prunus, holly, and rhododendron. In South America, conifer and oak species predominate. In Australia, eucalypts are the predominant trees. Hardwood evergreen trees which are widely spaced and are found in the Mediterranean region are olive, cork, oak and stone pine.
Temperate rainforests are the wettest of all the types, and are found only in very wet coastal areas. Adding to its rarity is that most of the temperate rainforests outside protected areas have been cut down and no longer exist. Temperate rainforests can, however, still be found in some areas, including the Pacific Northwest, southern Chile, northern Turkey (along with some regions of Bulgaria and Georgia), most of Japan, and others.
Temperate forests are located in the middle latitudes where much of the planet's population is. Not only were these forests cut down to build cities (i.e. New York City, Seattle, London, Tokyo, Paris), they have also been "cut down long ago to make way for cultivation." This biome has been subject to mining, logging, hunting, pollution, deforestation and habitat loss.
Temperate broadleaf and mixed forests

Temperate broadleaf and mixed forest is a temperate climate terrestrial habitat type defined by the World Wide Fund for Nature, with broadleaf tree ecoregions, and with conifer and broadleaf tree mixed coniferous forest ecoregions.
These forests are richest and most distinctive in central China and eastern North America, with some other globally distinctive ecoregions in the Himalayas, Western and Central Europe, the southern coast of the Black Sea, Australasia, Southwestern South America and the Russian Far East.
The typical structure of these forests includes four layers.
In the Northern hemisphere, characteristic dominant broadleaf trees in this biome include oaks (Quercus spp.), beeches (Fagus spp.), maples (Acer spp.), or birches (Betula spp.). The term "mixed forest" comes from the inclusion of coniferous trees as a canopy component of some of these forests. Typical coniferous trees include pines (Pinus spp.), firs (Abies spp.), and spruces (Picea spp.). In some areas of this biome, the conifers may be a more important canopy species than the broadleaf species. In the Southern Hemisphere, endemic genera such as Nothofagus and Eucalyptus occupy this biome, and most coniferous trees (members of the Araucariaceae and Podocarpaceae) occur in mixtures with broadleaf species, and are classed as broadleaf and mixed forests.
Temperate broadleaf and mixed forests occur in areas with distinct warm and cool seasons, including climates such as humid continental, humid subtropical, and oceanic, that give them moderate annual average temperatures: 3 to 23 °C (37 to 73 °F). These forests occur in relatively warm and rainy climates, sometimes also with a distinct dry season. A dry season occurs in the winter in East Asia and in summer on the wet fringe of the Mediterranean climate zones. Other areas, such as central eastern North America, have a fairly even distribution of rainfall; annual rainfall is typically over 600 mm (24 in) and often over 1,500 mm (59 in), though it can go as low as 300 mm (12 in) in some parts of the Middle East and close to 6,000 mm (240 in) in the mountains of New Zealand and the Azores. Temperatures are typically moderate except in parts of Asia such as Ussuriland, or the Upper Midwest, where temperate forests can occur despite very harsh conditions with very cold winters.
The climates are typically humid for much of the year, usually appearing in the humid subtropical climate and in the humid continental climate zones to the south of tundra and the generally subarctic taiga. In the Köppen climate classification they are represented respectively by Cfa, Dfa/Dfb southern range and Cfb, and more rarely, Csb, BSk and Csa.
White-bellied blue flycatcher

The white-bellied blue flycatcher (Cyornis pallidipes) is a small passerine bird in the flycatcher family Muscicapidae. It is endemic to the Western Ghats (including the Nilgiris) of southwest India. Males are dark blue with a lighter shade of blue on the brow and have a greyish white belly. Females have a rufous breast, a white face and olive grey above.
This flycatcher is about 13 centimetres (5.1 in) long and has a longish beak. It forages in the undergrowth in the shade of dense forest canopy where it makes aerial forays to capture insects. The male is indigo blue with ultramarine blue supercilium and forehead. The lores and face are dark grey. The belly is white and bordered by smoky grey wash. The female is olive brown above with whitish lores. The rufous throat and breast fades to white towards the belly. The female has a chestnut tail and can be told apart from other flycatchers like by the lack of the black and white tail pattern. In poor lighting and within the Palni Hills it can be confusable with the white-bellied blue robin, which however has longer legs and is more likely to be seen on the ground.
The white-bellied blue flycatcher occurs in dense forest and sholas south from Mahabaleshwar through the Western Ghats, extending into the Nilgiris and the Biligirirangan Hills, down to southern Tamil Nadu and Kerala. It is found mainly in the hill forests from the foothills to about 1700 m in the Nilgiris.
The white-bellied blue flycatcher tends to be quiet and inactive, foraging mainly in the dark shade below the forest canopy. They have a very low song that can be heard only at close quarters. The song is a rambling series of rising and falling broken notes interspersed with clicks and squeaks. They are usually seen singly or in pairs and are often found to join mixed-species foraging flocks.
The breeding season is from February to September, mainly during the monsoon. The nest is a rough cup of moss neatly lined on the inside and placed low on a moss covered rock, hole in tree or mud-bank. The usual clutch is four eggs which are pale sea-green with brown spotting, denser on the broad end.