Post Ríoga

Is comhlacht seachadta poist agus cúiréireachta sa Ríocht Aontaithe é an Post Ríoga (Gaeilge na hAlban: am Post Rìoghail; Breatnais: Post Brenhinol; Béarla: Royal Mail). Is le Seirbhísí Dáileacháin Idirnáisiúnta Go hoifigiúil tugtar Royal Mail Group Limited ar an gcuideachta agus is le Seirbhísí Dáileacháin Idirnáisiúnta é. Faoi scáth na cuideachta feidhmítear dhá bhranga, mar atá an Post Ríoga (litreacha agus beartáin) agus Parcelforce Worldwide (dáileachtaí). Bunaíodh é in 2001, bhain an chuideachta úsáid as an ainm Consignia ar feadh tréimhse ghairid ach d'athraigh sé go luath ina dhiaidh sin. Roimhe sin, bhí an Post Ríoga agus Parcelforce (mar aon le Post Office Counters Ltd) mar chuid d’Oifig an Phoist, gnóthas faoi úinéireacht stáit sa RA. I bhfad sularbh ainm cuideachta é, bhí an branda ‘Post Ríoga’ in úsáid ag Ard-Oifig an Phoist sa Ríocht Aontaithe chun a líonra dáileacháin a shainaithint (lenar áiríodh cóistí poist a tharraingíodh capaill, cairteacha capall agus cairteacha láimhe, longa, traenacha, veaineanna, gluaisrothar agus aerárthaí ar feadh na gcéadta bliain).
Tríd an guideachta soláthraítear seirbhísí bailithe agus seachadta poist ar fud na Ríochta Aaontaithe. Cuirtear litreacha agus beartáin i dtaisce i mboscaí poist nó nó i mbocsaí beartán, nó bailítear iad ar an mórchóir ó ghnóthais agus iompraítear iad chuig oifigí sórtála de chuid an Phoist Ríoga. Is an Phost Ríoga boscaí colún dearga a bhfuil cáil mhór orthu i gcéin agus i gcóngar, a tugadh isteach den chéad uair sa bhliain 1852 (12 bhliain tar éis an chéad stampa postais, ar a dtugtar an Penny Black), agus boscaí poist eile, ar a léirítear léaráid ríoga an mhonarc a bhí i réim lá a dhéanta. Déantar seachadtaí ar a laghad uair amháin gach lá seachas an Domhnach agus laethanta saoire bainc ar chostais aonfhoirmeacha do gach seoladh poist sa Ríocht Aontaithe. Is iondúil go mbíonn sé mar aidhm ag an bPost Ríoga litreacha agus beartáin don lá dár gcionn a sheachadadh an chéad lá gnó eile ar fud na tíre.
Go dtí le déanaí, ba sheirbhís phoiblí é an Post Ríoga, a feidhmíodh mar roinn rialtais nó corparáid phoiblí. Tar éis an Achta um Sheirbhísí Poist 2011, rinneadh fochuideachta de Royal Mail Group Limited faoi lánúinéireacht cuideachta sealbhaíochta nua, darb ainm Royal Mail plc; cuireadh tromlach na scaireanna sa Royal Mail plc ar Stocmhalartán Londan in 2013. Naoi mbliana ina dhiaidh sin athainmníodh Royal Mail plc: tugtar Seirbhísí Dáileacháin Idirnáisiúnta anois air (a bhfuil Royal Mail Group Limited fós ina fhochuideachta faoi lánúinéireacht).
Cuireadh tús le scéal an Phoist Ríoga sa bhliain 1516, nuair a bhunaigh Anraí VIII "Máistir na bPost", post a athainmníodh mar "Ardmhaistir Poist" in 1710.
Nuair a tháinig sé ar ríchathaoir Shasana agus Éireann tar éis Aontas na gCorónach in 1603, bhog Séamas VI a theaghlach ríoga ó Dhún Éidean go Londain. I measc na gcéad chinntí a rinne sé ná an tseirbhís poist ríoga a bhunú idir Londain agus Dún Éideann, agus é de rún aige smacht a choinneáil ar Ríchomhairle na hAlban .
Ba é Séarlas I a chuir seirbhís an Phoist Ríoga ar fáil don mórphobal den chéad uair ar 31 Iúil 1635, agus ba é an faighteoir d’íoc as an bpostas. Fágadh an mhonaplacht faoi Thomas Witherings .
Sna 1640idí, bhain an Pharlaimint an mhonaplacht as Witherings. Le linn an Chogaidh Chathartha agus an Chéad Chomhlathais reáchtáil Edmund Prideaux (parlaiminteach mór le rá agus dlíodóir a ndearnadh ard-aighne de) an tseirbhís poist pharlaiminteach agus shaothraigh sé brabús mór dó féin as. Chun a mhonaplacht a choinneáil leis féin i dtréimhse sin na hanacra chuir Prideaux feabhas ar éifeachtúlacht na seirbhíse agus d'úsáid sé bacainní dlíthiúla agus modhanna mídhleathacha araon chuige sin.
I mí na Nollag 1839, cuireadh tús leis an gcéad mhórchóiriú nuair a rinneadh athbhreithniú ar Phost Aonfhoirmeach ar chostas cheithre phingin nár mhair ar feadh i bhfad.
Cuireadh díomá ar Rowland Hill, a bhí ina mhúinteoir Sasanach, ina aireagóir agus ina leasaitheoir sóisialta, mar gheall ar an tseirbhís seachadta poist, agus scríobh sé litir inar mhol sé leasuithe le go n-athrófaí cur chuige an Phoist Ríoga agus a ndearnadh aithris orthu i seirbhísí seachadta poist ar fud an domhain dá éis sin. Diúltaíodh dá mholtaí an chéad lá riamh, ach sháraigh sé na constaicí polaitiúla, agus ceapadh é chun a chuid smaointe a chur i bhfeidhm agus a fhorbairt. Thuig sé go maoineofaí an eagraíocht a bhuí do chostas líon mór ceannachán beag agus chuir sé é sin i bhfeidhm le córas trínar gearradh costas ar an seoltóir seachas ar an nglacadóir. Baineadh úsáid as seo mar mhúnla do sheirbhísí poist eile ar fud an domhain, agus ar a bharr sin tá sé in úsáid anois mar bhunchloch choincheap an tsluamhaoinithe.
Tugadh isteach athruithe móra eile amhail an Post Aonfhoirmeach Pingine an 10 Eanáir 1840. Leis sin réamhíoc an seoltóir ráta amháin seachadta le haghaidh áit ar bith sa Bhreatain Mhór agus in Éirinn. Cúpla mí ina dhiaidh sin, chun a dheimhniú gur íocadh postas na litreach, ghreamaigh an seoltóir stampa postais ar an litir, mar a bhí an Penny Black, arb é an chéad stampa postais riamh, a úsáideadh ó 6 Bealtaine 1840. I measc na nuálaíochtaí eile tugadh isteach bileoga agus clúdaigh litreacha réamhíoctha, a dhear an péintéir Muimhneach, Liam Ó Maolbhríde.
Toisc gurbh í an Ríocht Aontaithe an chéad tír a d'eisigh stampaí poist réamhíoctha, is iad na stampaí Briotanacha an t-aon stampaí nach bhfeictear ainm na tíre eisiúna scríofa orthu .
Faoi dheireadh an 19ú haois, bhí idir sé cinn agus dhá cheann déag de sheachadtaí poist in aghaidh an lae i gcathair Londan. Leis sin, tugadh deis do chomhfhreagraithe litreacha a mhalartú laistigh de lá amháin.
Tógadh an chéad bhosca colúin de chuid Oifig an Phoist in 1852 i nGeirsí sna hoileáin Mhuir nIocht. Tugadh isteach boscaí colúin ar mhórthír na Breataine an bhliain dár gcionn. Is gnách go léirítear ceannlitreacha Laidine an mhonarc a bhí i réim ag suiteála an bhosca ar bhoscaí colún an Phoist Ríoga, mar shampla: VR eadhon Victoria Regina nó GR eadhon Georgius Rex . Níor úsáideadh an bhrandáil áirithe sin in Albain ar feadh na coda ba mhó de réimeas na Banríona Eilís II (nach maireann), mar gheall ar aighneas faoi theideal an mhonarc féin. D'áitigh roinnt náisiúnaithe Albanacha gur chóir go léireofarí Banríon Eilís gan uimhir ar bith, as siocair nach raibh aon Bhanríon Eilís ar Albain (ná ar an Ríocht Aontaithe) riamh roimhe sin. (Ní raibh in Eilís I ach Banríon ar Ríocht na hÉireann agus ar Ríocht Shasana roimh Achtanna an Aontais 1707). Mar chuid den aighneas bhí loitiméireacht agus ionsaithe ar bhoscaí poist a tugadh isteach in Albain ar a léiríodh EIIR. Chun an fhadhb a sheachaint, rinneadh 'Oifig an Phoist' a mharcáil ar bhoscaí colúin in Albain nó baineadh úsáid as Coróin na nAlbanach.
D’oscail Oifig an Phoist seirbhís náisiúnta teileafóin i 1912. I 1919, d'fhorbair Innealtóirí Ríoga (Rannóg an Phoist) agus an Aerfhórsa Ríoga an chéad seirbhís aerphoist idirnáisiúnta. Osclaíodh Iarnród Oifig an Phoist i Londain i 1927.
I 1941, tugadh isteach seirbhís aerghraf idir an Ríocht Aontaithe agus an Éigipt. Dá éis sin tugadh isteach an tseirbhís go Ceanada (1941), Oirthear na hAfraice (1941), Burma (1942), an India (1942), an Afraic Theas (1942), an Astráil (1943), an Nua-Shéalainn (1943), an tSiolóin (1944) agus an Iodáil ( 1944).
Cuireadh postchóid i bhfeidhm ar fud na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann idir 1959 agus 1974. Ba é Contae Fhear Manach an chuid dheireanach den Ríocht Aontaithe dá tugadh postchóid. Tugadh isteach dhá ghrád éagsúla (an chéad ghrád agus an dara grád) don chóras poist i 1968. D’oscail Oifig an Phoist an Banc Gíoró Náisiúnta an bhliain chéanna.
De réir an dlí ceanglaítear ar an bPost Ríoga an tseirbhís uilíoch a choinneáil ag imeacht, trínar féidir míreanna de mhéid sonrach a sheoladh chuig aon suíomh laistigh den Ríocht Aontaithe ar phraghas seasta, beag beann ar achar na seoltaí óna chéile. Ráthaíodh leis an Acht um Sheirbhísí Poist 2011 go leanfadh an Post Ríoga ag soláthar na seirbhíse uilíche go dtí 2021 ar a laghad.
Is seirbhís poist bhrostaithe é Seachadadh Speisialta an Phoist Ríoga lena ráthaítear seachadadh roimh 1in nó 9rn an lá dár gcionn le haghaidh costas méadaithe. Sa chás nach dtagann an mhír in am, tugtar aisíocaíocht don té a d'íoc as an bpostas. Tugann sé árachas d’earraí ar luach £50 ar 9rn nó £750 ar 1in Is féidir táille bhreise a íoc chun an clúdach árachais a shíneadh suas le £2,500 (do cheachtar seirbhís).
Is iad spriocanna an Phoist Ríoga ná 93% de phost den chéad ghrád a sheachadadh an chéad lá oibre eile, agus 98.5% de phost den dara gráda a sheachadadh faoi thrí lá oibre.
Ón Márta 2021, is iad seo a leanas na lárionaid poist atá in úsáid (arna rangnú de réir limistéir an Phoist Ríoga):
Feidhmítear Lárionaid Poist in Manainn, i nGeirsí agus i nGeansaí mar chuid de ghréasán inmheánach an Phoist Ríoga.
Ó 2020, tá seacht Lárionad Dáileacháin Réigiúnacha ar fud na tíre. Tá siad freagrach as seachadtaí móra réamhshórtáilte a láimhseáil ó chustaiméirí gnó.
Tá a gcórais neamhspleácha poist féin ag Críocha Thar Lear na Breataine agus ag Spleáchas na Corónach. Cé go bhfreastalaíonn oibreoirí neamhspleácha orthu, úsáideann na trí Spleáchas Chorónacha postchóid Bhriotanacha i gcomhar leis an Phost Ríoga; tá a limistéar poist féin ag gach spleáchas. Gearrtar na praghsanna céanna as seachadadh ar fud na gceithre cheantar limistéar, cé nach ionann amanna seachadta. Ní mór do litreacha agus beartais ón Ríocht Aontaithe dul trí chustaim Oileáin Mhuir nIocht (rud nach gá in Oileán Mhanann).