ශ්‍රී ලාංකේය ඉංග්‍රීසි

ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහලයෝ භාවිතාකරන්නාවූ ඉංග්‍රීසි උප භාෂාව කටවහරේ සිංගිරිසි හෝ සිංග්ලිශ් ලෙසද ලිඛිතව ශ්‍රී ලාංකේය ඉංග්‍රීසි ලෙසද හැඳින්වේ.
ලක්දිවට ක්‍රි.ව. 1796 දී පැමිණි බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයන් 1815 දී උඩරට රාජධානියද ඇතුළුව දිවයිනම රටම තම පාලනය යටතට ගත්හ. එතැන් සිට 1948 පෙබරවාරි 04 වැනි දින නිදහස ලබන තුරු ලංකාව සම්පූර්ණයෙන්ම ඔවුන්ගේ ආධිපත්‍යයට යටත්ව පැවතියේය. එය අවුරුදු 130 ටත් අධික කාල පරාසයකි. මේ වකවානුවේදී රටේ පරිපාලන භාෂාව (language of administration) ලෙස ඉංග්‍රීසිය භාවිතා කිරීමට පටන් ගැනිනි. කලින් සිටම මුහුදුබඩ ප්‍රදේශ පෘතුගීසි හා ලන්දේසි පාලනයට නතු වීම නිසා යම් දුරකට මෙහි ඇති වී තිබූ බටහිර ආභාෂය මේ කාලයේදී වඩාත් තීව්‍ර විය. සමාජීය, ආර්ථික, ආධ්‍යාත්මික සියළු තල හරහා මෙම වෙනස්කම් පැතිරී ගියේය.
1948 ලැබූ නිදහසෙන් පසුව මේ ‍යටත් විජිත මානසිකත්වයට (colonial mentality) විරුද්ධව රැල්ලක් මතු වීමට පටන් ගත්තේය. 1956 දී උච්චත්වයට පත්වූ එම දේශීයත්ව ව්‍යාපාරයේ (nationalist movement) එක් අංගයක් වූයේ සුද්දාගේ බස ලෙස සැලකුණ ඉංග්‍රීසියද පිටු දැකීමය. දේශීය භාෂාවලින් තම අවශ්‍යතා පිරිමසා ගැනීමට රටේ ජනතාවට අවස්ථාව ලබා දීම ඉතා වැදගත් සත් කාර්යයක් විය. යටත් විජිත යුගයෙන් (colonial period) කර පින්නාගත් රටට නොගැලපෙන දේවලින් මිදීමද වැදගත් වුවද, ඉංග්‍රීසි බස ජාත්‍යන්තරය තුල එවකටත් ලබා තිබූ වැදගත් ස්ථානය හා එහි අනාගත වර්ධනය නොසලකා එය කුස්සිය මුල්ලට තල්ලු කිරීම ශ්‍රී ලාංකිකයන් අතින් සිදුවූ වැරැද්දක් බවද මතයකි.
එය අද ලොව වැදගත්ම සම්බන්ධීකරණ භාෂාව (link language) බවට අවිවාදයෙන්ම පත් වී ඇත. රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතාවලදී (diplomatic relations) ප්‍රංශ බසට කලින් හිමි වූ තැන මෙන්ම, විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයන්හී ජර්මන් බසට තිබූ තැනද අද ඉංග්‍රීසිය විසින් ආක්‍රමණය කර හමාරය.
මීට හේතු කීපයක් ඇත. ඉන් එකක් නම් එවකට ලෝක‍ය පුරා පැතිරුණ බ්‍රීතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය (British Empire) තුළින් එය ලොව පුරා ව්‍යාප්ත වීමයි. එමෙන්ම නිදහස ලැබූ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත (British colonies, crown colonies) නිදහසෙන් පසු ප්‍රංශ යටත් විජිත මෙන් පසුගාමී නොවී, ලොව වැදගත් භූමිකාවලට අවතීර්ණ වීමද වැදගත් සාධකයක් විය (උදා: ඉන්දියාව, මලයාසියාව,සිංගප්පූරුව). තවත් කැපී පෙනෙන සාධකයක් නම් විසිවෙනි සියවසේ ඇති වූ ඇමරිකානු ආර්ථික වර්ධනය හා ඒ මඟින් ඒ වන විට ‍ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේද ප්‍රධාන භාෂාව ලෙසට තෝරා ගෙන තිබූ ඉංග්‍රීසිය ලද පිටුබලයය.
අද ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංග්‍රීසියේ වටිනාකම හොඳින්ම දැනේ. ශ්‍රී ලංකාව කුඩා රටකි. මෙහි වැඩි දෙනෙක් කතා කරණ සිංහල භාෂාව මෙහි පමණක් භාවිතා වන්නක් නිසා එමඟින් ලොව අන්‍යයන් සමඟ සම්බන්ධ වීම ඉතා අපහසු දෙයකි. සුළුතරයක් භාවිතා කරන දෙමළ බසටද ඇත්තේ ප්‍රාදේශීය වැදගත්කමක් පමණි. එම නිසා වත්මන් තොරතුරු යුගයේ (Information Age) ලොව ව්‍යාප්ත වන දැනුම් සම්භාරයෙන් ප්‍රයෝජන ගැනීමට නම් ජාත්‍යන්තර භාෂාව අද කාහටත් අත්‍යවශ්‍ය උපාංගයක් බවට පත් වී ඇත.
මෙවන් පසුබිමක් මත, ඉංග්‍රීසිය තව දුරටත් සුද්දාගේ භාෂාව ලෙස නොසලකා, ලෝක භාෂාව (global language, world language) ලෙස එය හොඳින් ප්‍රගුණ කිරීම ශ්‍රී ලාංකිකයනට වැඩදායක වනු ඇත.
ශ්‍රී ලංකාව බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිතයක් බවට පත් වූ අවධියේ ඉංග්‍රීසි බසේ කේන්ද්‍රස්ථානය වූ එංගලන්තයේ භාෂා ප්‍රමිතිය (අදාල වකවානුවේ එහි රජ කළේ රජෙක්ද රැජිණක්ද යන්න මත පදනම්ව) King’s English හෝ Queen’s English නමින් හැඳින්විනි. තමන්ගෙ රජු හෝ රැජිණගේ බස් වහර ඉතා නිවැරදි විය යුතු බවත්, එය බස නිසි ලෙස හසුරුවනු රිසි සියල්ලන් අනුගමනය කළ යුත්තක් ලෙසත් එකල ඉංග්‍රීසි ජාතිකයෝ සැලකූහ.
නමුත් ඉංග්‍රීසි භාෂාව යම් ආකාරයකින් පැලපදියම් වූ අනිත් හැම රටකම වැසියෝ ඒ භාෂාව තම තමන්ගෙ වැඩ කටයුතුවලට පාවිච්චි කිරීමේදී තම දේශීය ව්‍යවහාරවල (local vernaculars) අංග හා තම සංස්කෘතිකාංග (cultural elements) ඊට ඈඳා ගත්හ. මේ ආකාරයෙන් අද ලෝකයේ එක් එක් රටවල ඉංග්‍රීසිය භාවිතා වෙන්නෙ තම තමන්ට ආවේණික වූ යම් යම් වෙනස්කම් සහිතවය. ඒ අතරින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඉංග්‍රීසි බස් වහර (American English) අද බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසියද (British English) පරදවා ප්‍රමුඛතාවය ලබා ගෙන ඇතැයි කීවොත් එය නිවැරදිය. අනෙකුත් රටවල මෙසේ ඇති වූ ව්‍යවහාරයන් හැඳින්වීමට Australian English, Canadian English, Indian English, South African English වැනි යෙදුම් භාවිතා වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ තත්වයද එසේමය. මෙහිද ඉංග්‍රීසියට රටට ආවේණික වෙනස්කම් එකතු වී ඇත. ඉන්දියානු භාෂා සමග සිංහල බසේ ඇති නෑදෑ කමත්, දෙරට අතර සංස්කෘතික සමීපත්වයත් නිසා මෙයින් සමහරක් ඉන්දියාවටත් පොදු වූ ඒවා වෙයි. ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරය Sri Lankan English නමින් හැඳින්වෙයි. (ඇතැම් උගතුන් මෙම වර්ගීකරණයට එකඟ නොවෙති. ඔවුන් පවසන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංග්‍රීසි භාවිතයේ එය වෙනම බස් වහරක් ලෙස සැලකිය හැකි ලක්ෂණ නොමැති බවය.)
උදාහරණයක් වශයෙන්, ඇතැම් ප්‍රශ්න ඇසීමේදී ‘no?’ යන්න භාවිතය ශ්‍රී ලාංකික ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරයේ එක් මූලික අංගයක් වී ඇත. ‘ඔයා ඒ අයට කිව්ව නේද?’ , ‘එයා (ඔහු) ඒක දන්න‍වා නේද?’, ‘ එයා (ඇය) හෙට එනව නේද?’ වැනි ‘‍නේද‍?’ අඩංගු ප්‍රශ්නයන්හිදී, ඉංග්‍රීසි කතා කරන ශ්‍රී ලාංකිකයන් බොහෝ දෙනෙක් ‘You told them, no?’ , ‘He knows it, no?’ , ‘She is coming tomorrow, no?’ රටාව යොදා ගනිති. නමුත් ජාත්‍යන්තර සම්මතය (Standard International English) අනුව නම් මේවා කියවෙන්නෙ ‘You told them, didn’t you?’ , ‘He knows it, doesn’t he?’ , ‘She is coming tomorrow, isn’t she?’ ආදී වශයෙන් question tags භාවිතයෙනි.
ලිඛිත භාෂාවේ (written language) හැරුණු විට, ජාත්‍යන්තර සම්මතය බොහෝ ලාංකිකයන් විසින් අනුගමනය කෙරෙන්නේ විදේශිකයෙකු හා කතා කිරීමේදී හෝ වැදගත් සභාවක් ඉදිරියේ - එසේ නැතිනම් රූපවාහිණියේ - කතා කිරීම වැනි විධිමත් අවස්ථාවකදී (formal situation) පමණි. එම නිසා no හි මෙම භාවිතය ශ්‍රී ලාංකික භාෂිත ඉංග්‍රීසියේ පිළිගත් අංගයක් (accepted form in Sri Lankan colloquial English) ලෙස සැලකිය හැකිය.
යම් භාෂාවක් භාවිතා වෙන ඕනැම රටක ඒ රටේ සිරිත් විරිත්, ඇදහිලි විශ්වාස, කෑම බීම, කතා කරන අනිත් භාෂා ආදී දේවල ආභාෂය අනිවාර්යෙන්ම ඒ භාෂාවෙ භාවිතයට බලපාන බව දක්නට ලැබේ. ඇත්තෙන්ම එය රටවල් කීපයක භාවිතා වෙන අනිත් භාෂාවලත් ස්වරූපයයි. ස්පාඤ්ඤ (Spanish), ප්‍රංශ (French), ජර්මන් (German), දෙමළ (Tamil) වැනි භාෂාවලද මෙවැනි ලක්ෂණ අඩු වැඩි වශයෙන් දකින්න ලැබේ. ඒක ජීවමාන භාෂාවක ලක්ෂණයක් වන අතර එසේ නොවන්නේ ලතින්, පාලි වැනි වර්තමානයේ එදිනෙදා භාවිතයේ නැති භාෂාවල පමණි.
කලින් සඳයන් කළ පරිදි, ඉංග්‍රීසිය අද ලෝකයේ රටවල් ගණනාවක භාවිතා කෙරේ. ඒ හැම රටකම ඉංග්‍රීසි භාවිතයේ තමන්ට ආවේණික වෙනස්කම් පවතී. ශ්‍රී ලාංකික ඉංග්‍රීසියේද එවැනි අනන්‍යතා තිබේ. නමුත් මෙහිදී සැලකිල්ලට ගත යුතු දෙයක් වන්නේ, ‍මෙහි යොදා ගැනෙන මේ ආවේණික ගති ලක්ෂණ අතර රට තුළ යම් පිළිගැනීමකට පාත්‍ර වුණ අංග මෙන්ම එසේ පිළි නොගැනෙන අංගද තිබෙන බවය. මෙය ඇත්තෙන්ම ඉංග්‍රීසි මව් බස ලෙස කතා කෙරෙන රටවලද යම් තරමකට ඇති තත්වයකි. උදාහරණයක් වශයෙන්, අතීතයේදී නිවැරදි යයි පිළිගැනුන ‘It’s I. - මේ මම’ වෙනුවට වර්තමානයේ ‘It’s me.’ යන්නද පිළිගැනෙන්නේ ඒ රටවල උගතුන්ද බොහෝ විට එය පාවිච්චි කරන නිසාවෙනි. නමුත් ඇතැම් අය ‘My wife and I went there. - මමයි, මගෙ බිරිඳයි එහෙ ගියා.’ වෙනුවට ‘Me and my wife went there.’ කියාද කීවද, එය සැලකෙන්නේ පිළිනොගත් - එනම් non-standard - රටාවක් ලෙසිනි.
ලංකාවේ ගතහොත්, ඉහත සඳහන් කළ පරිදි question tags වෙනුවට “no?” මෙහි ඉංග්‍රීසි කතා බහේදි (ලිවීමේදී නොවේ) සියල්ලන්ම පාහේ යොදාගන්නා නිසා, එය ශ්‍රී ලාංකික භාෂිත ඉංග්‍රීසියේ සම්මත අංගයක් (a standard feature of Sri Lankan colloquial English) ලෙස පිළිගත හැකිය. නමුත් වචනයක මුලට ‘s-’ යෙදෙන විට එය ‘ඉස්-’ යනුවෙන් උච්චාරණය කිරීම එසේ නොපිළිගැනෙන්නේ භාෂා ප්‍රවීණයන් එසේ නොකරන නිසාය. එවැනිම ගැටළුවක් ඉංග්‍රීසි ‘o’ ශබ්ද උච්චාරණයෙද පවතී. ‘note’, ‘boat’ වැනි වචනවල ඇති ශබ්දය සිංහල ‘ඕ /oː/’ ලෙස කීම මෙහි පිළිගැනීමට ලක්වී ඇතත්, ‘shop, office’ වචනවල ශබ්දය ‘ඔ /o/’ ලෙස හෝ ‘call, law’ වචනවල ශබ්දය ‘ඕ /oː/’ ලෙස කීම එසේ පීළිගැනීමට ලක් වී නැත.
කෙසේ වෙතත් ශ්‍රී ලාංකිකයන් ‍තේරුම් ගත යුතු තවත් කරුණක් වන්නේ, තම රට තුළ - සහ බොහෝ විට දකුණු ආසියාව තුළ - යම් පිළිගැනීමක් ඇති භාෂා රටා හා වදන් තම සහෝදර රට වැසියන් අතරදී භාවිතයට ගැනීමේ වරදක් නොමැති වුවද, වෙනත් රටවල අය සමග කතාබහේදී නම් ඔවුන්ට තෙරුම් නොයන ඇතැම් යෙදුම් තමන් අතර නිතර යෙදෙන බවය.
සැ.යු.- මෙහි ඇතැම් තැන්වල දක්වා ඇති 'ජාත්‍යන්තර' යන්නෙන් අදහස් කර ඇත්තේ අද බොහෝ දුරට ලොව ඉංග්‍රීසි බස අතින් ප්‍රමුඛත්වය ලබා ඇති බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඇමරිකානු ව්‍යවහාරයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරයද, බ්‍රිතාන්‍ය සහ ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරයද අතර යම් යම් වෙනස්කම් පවතී. නමුත් රටට ආවේණික ඉංග්‍රීසි යෙදුම් වැරදිය යන්න මෙයින් අදහස් නොවේ. යම් භාෂාවක් පාවිච්චි වෙන ඕනැම රටක ඒ රටේ පමණක් යොදා ගැනෙන වචන සහ රටා පවතී. නමුත් ඉංග්‍රීසි‍ය අද ජාත්‍යන්තර භාෂාව බවට පත් වී ඇති නිසාද, ඉංග්‍රීසි ඉගෙන ගැනීමේදී බොහෝ දෙනාගේ මූලික අරමුණ ජාත්‍යන්තරය සමග සම්බන්ධවීම නිසාද, ජාත්‍යන්තර ව්‍යවහාරය ගැන දැන සිටීම වැදගත් වේ.
ශ්‍රී ලංකාව තුළද, හිතා මතා හෝ පුරුද්දෙන්ම, ජාත්‍යන්තර සම්ප්‍රදායන් වඩාත් සමීපව අනුගමනය කරන අය සිටින බව මෙහිදී සැලකිය යුතුය. එමෙන්ම, අවස්ථාව අනුව උච්චාරණය හා අනෙකුත් භාෂා රීති ශ්‍රී ලාංකික හා ජාත්‍යන්තර සම්මතයන් අතර මාරු කළ හැකි අයද සිටිති.