ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2024

2024 වසරෙහි ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය (ඉංග්‍රීසි: 2024 Sri Lankan parliamentary election) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ 17 වැනි පාර්ලිමේන්තුව (ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ 10 වැනි පාර්ලිමේන්තුව) සඳහා මන්ත්‍රීවරුන් 225ක් තෝරා ගැනීමේ ඡන්ද විමසීමකි. මෙම ඡන්ද විමසීම සඳහා, 2024 ඔක්තෝබර් 4 සිට 11 දක්වා නාමයෝජනා භාර ගන්නා අතර එය 2024 නොවැම්බර් 14 වැනි දින පැවැත්වුුුනි.
1977 මැතිවරණයෙන් පසු තනි පක්ෂයක් සුපිරි බහුතර බලයක් ලබා ගැනීමට සමත් වූ පළමු අවස්ථාව වන අතර, 1977 මැතිවරණයෙන් පසු පළමු වතාවට සහ නොඑන මැතිවරණයක් ලබා ගැනීමට සමත් වූ ප්‍රථම අවස්ථාව වන මෙම මැතිවරණය ජාතික ජන බලවේගය ලැබූ විශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් ලෙසත්, ශ්‍රී ලංකා දේශපාලන ක්ෂේත්‍රයේ ඓතිහාසික වෙනසක් ලෙසත් විස්තර කරන ලදී. දෙමළ දේශපාලන පක්ෂය යාපනය දිස්ත්‍රික්කය ජයග්‍රහණය කළේ ය.
මැතිවරණයෙන් පසුව, අලුතින් තේරී පත් වූ ශ්‍රී ලංකාවේ 17 වැනි පාර්ලිමේන්තුව 2024 නොවැම්බර් 21 දින රැස්වීමට බලාපොරොත්තු වේ.
2020 අගෝස්තු 5 වන දින පැවති 2020 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් මහින්ද රාජපක්ෂගේ නායකත්වයෙන් යුත් ශ්‍රී ලංකා මහජන නිදහස් සන්ධානය (SLPFA) විශාල බහුතරයක් දිනා ගන්නා ලදී. ඔවුන්ගේ පාලන කාලය තුළ, ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ සහ අගමැති මහින්ද රාජපක්ෂ යටතේ රජය, COVID-19 වසංගතය, ආර්ථික අර්බුදය, පුළුල් විරෝධතා සහ 2022 ශ්‍රී ලංකා දේශපාලන අර්බුදය ඇතුළු බහුවිධ අර්බුදවලට මුහුණ දුන්නේ ය.
මෙම සිදුවීම් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ රටින් පලා ගොස් ජනාධිපති ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වීමට හේතු වූ අතර මහින්ද රාජපක්ෂ ද අගමැති ධුරයෙන් ඉවත් විය. රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා ප්‍රථමයෙන් අග්‍රාමාත්‍ය ධූරයට පත් වූ අතර පසුව ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතාගේ ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු වැඩබලන ජනාධිපතිවරයා බවට පත් විය. 2024 ජූලි 20 වැනි දින පාර්ලිමේන්තු ඡන්ද විමසීමකදී, රාජපක්ෂගේ ඉතිරි ධූර කාලය සම්පූර්ණ කිරීමේ වගකීම පැවරුණු වික්‍රමසිංහ ශ්‍රී ලංකාවේ 9 වැනි ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් විය.
2024 සැප්තැම්බර් 21 වන දින පැවති 2024 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේදී අනුර කුමාර දිසානායක ඔහුගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදීන් වූ විපක්ෂ නායක සජිත් ප්‍රේමදාස සහ වත්මන් ජනාධිපති රනිල් වික්‍රමසිංහ පරාජය කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ නව ජනාධිපතිවරයා බවට පත්විය.
1981 අංක 1 දරන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණ පනතට අනුව ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ නිල කාලය වසර පහක් වුවද, එහි පළමු රැස්වීමෙන් වසර දෙකයි මාස හයකට පසුව හෝ පාර්ලිමේන්තුවෙන් යෝජනාවක් ලැබුණු පසු ජනාධිපතිවරයාට එය විසුරුවා හැරිය හැකිය. 2025 අගෝස්තු මාසයේ අවසන් තිබියදීත්, ජනාධිපති දිසානායක, ඔහුගේ ව්‍යවස්ථාපිත බලතල සහ මැතිවරණ පොරොන්දුවක් ඉටු කරමින්, 2024 සැප්තැම්බර් 21 දින පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හරින ලදි.
වසර පහක කාලයක් සඳහා පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරුන් සංඛ්‍යාව 225 කි. බහු ආසන 22කින් සභිකයින් 196ක් තේරී පත්වන්නේ 5% මැතිවරණ සීමාවක් සහිත විවෘත ලැයිස්තු සමානුපාතික නියෝජනයක් හරහාය. ඡන්දදායකයින්ට තමන් ඡන්දය දෙන පක්ෂ ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයින් තිදෙනෙකු දක්වා ශ්‍රේණිගත කළ හැකිය. අනෙකුත් ආසන 29 ජාතික ලැයිස්තුවකින් තේරී පත් වන අතර, පක්ෂ ලේකම්වරුන් විසින් පත් කරන ලද ලැයිස්තු සභිකයන් සහ පක්ෂය ලබා ගන්නා දීප ව්‍යාප්ත සමානුපාතික ඡන්දය අනුව ආසන වෙන් කරනු ලැබේ.
පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීමේ සෑම ප්‍රකාශයක්ම ශ්‍රී ලංකා ගැසට් පත්‍රයේ ප්‍රකාශයට පත් කළ යුතු අතර නාමයෝජනා කාලය සහ මැතිවරණය පැවැත්වෙන දිනය සඳහන් කළ යුතුය. නව පාර්ලිමේන්තුවේ පළමු රැස්වීම පැවති පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැර මාස තුනක් ඇතුළත සිදුවිය යුතුය.
2024 සැප්තැම්බර් 25 වැනි දින මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව ඉදිරි පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී එක් එක් මැතිවරණ කොට්ඨාසයෙන් තේරී පත්වන සභික සංඛ්‍යාව, නාමයෝජනා පත්‍රයේ ලැයිස්තුගත කළ යුතු අපේක්ෂකයින් සංඛ්‍යාව සහ ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් අවශ්‍ය තැන්පතු මුදල පිළිබඳ තොරතුරු නිකුත් කළේය. පිළිගත් දේශපාලන පක්ෂ ඇප මුදල් තැන්පත් කිරීමෙන් නිදහස් කර ඇත.
2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනත යටතේ සියලුම මැතිවරණ අපේක්ෂකයින් මැතිවරණය ප්‍රකාශයට පත් කරන දිනය දක්වා වත්කම් බැරකම් ආවරණය වන පරිදි වත්කම් බැරකම් ප්‍රකාශයක් තම නාමයෝජනා පත්‍ර සමඟ මැතිවරණ කොමසාරිස්වරයා වෙත ඉදිරිපත් කළ යුතුය. ජාතික ලැයිස්තු නාමයෝජනා අපේක්ෂා කරන අපේක්ෂකයින් ද තම ප්‍රකාශන ඉදිරිපත් කළ යුතුය.
2024 ඔක්තෝබර් 17 වන දින මැතිවරණ කොමිසම 2024 මහ මැතිවරණයේ අපේක්ෂකයින් සඳහා උපරිම ප්‍රචාරක වියදම් සීමාව නියම කරමින් චක්‍රලේඛයක් නිකුත් කළේය. මෙම සීමාව අපේක්ෂකයින්, දේශපාලන පක්ෂ, ස්වාධීන කණ්ඩායම් සහ ජාතික ලැයිස්තු අපේක්ෂකයින් සඳහා අදාළ වන අතර දිස්ත්‍රික්ක අනුව තීරණය වේ.
2023 අංක 3 දරන මැතිවරණ වියදම් නියාමනය කිරීමේ පනත යටතේ මෙම රෙගුලාසි බලාත්මක කර ඇත. මැතිවරණ ප්‍රතිඵල ප්‍රකාශ කිරීමෙන් දින 21ක් ඇතුළත පක්ෂ විසින් මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව වෙත වියදම් වාර්තා ඉදිරිපත් කළ යුතුය.
මැතිවරණ ප්‍රචාරක කටයුතු 2024 නොවැම්බර් 11 වන දින SLST 24:00 ට අවසන් කරන ලදී. 2024 නොවැම්බර් 14 වන දින මැතිවරණ දිනය දක්වා නිහඬ කාලසීමාවක් බලාත්මක කෙරෙන අතර එම කාලය තුළ සියලුම ප්‍රචාරක කටයුතු තහනම් වේ.
2024 නොවැම්බර් 12 වන දින මැතිවරණ කොමිසම නිවේදනය කළේ ඉදිරි මැතිවරණය නිරීක්ෂණය සඳහා විදේශීය මැතිවරණ නිරීක්ෂකයින් සහභාගී වන බවයි. මෙයට දකුණු ආසියාතික රටවල්, රුසියාව, තායිලන්තය සහ නිදහස් මැතිවරණ සඳහා වූ ආසියානු ජාලයේ (ANFREL) සාමාජිකයින් ඇතුළත් වේ.
YouTuber අශේන් සේනාරත්න ස්වාධීන කණ්ඩායමක කොටසක් ලෙස කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය නියෝජනය කිරීමට උත්සාහ කරමින් ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට සිය අපේක්ෂකත්වය නිවේදනය කළේය. 2024 ඔක්තෝබර් 11 දින, මැතිවරණ කොමිසම ඔහුගේ නාමයෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළේ, එය අනවසර පුද්ගලයෙකු විසින් ඉදිරිපත් කළ බව පවසමින්, එය නුසුදුස්සකු වීමට හේතු විය. වෙනත් අපේක්ෂකයෙකු නාමයෝජනා භාර දෙන විට එළිමහනේ රැඳී සිටින ලෙස තමාට දැනුම් දුන් බව පවසමින් සේනාරත්න නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට සැලසුම් කරයි.
රංගන ශිල්පිනී දමිතා අබේරත්න සමගි ජන බලවේගය යටතේ රත්නපුර මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කයෙන් මහ මැතිවරණයට තරග කිරීමට බලාපොරොත්තු විය. කෙසේ වෙතත්, SJB විසින් දිස්ත්‍රික් ලේකම් කාර්යාලයට ඉදිරිපත් කරන ලද අපේක්ෂක ලැයිස්තුවේ ඇයගේ නම සඳහන් නොවීය. රත්නපුරයේ SJB නායිකා හේෂා විතානගේ ප්‍රකාශ කළේ ඇයගේ නම ඉවත් කිරීමට තීරණය කළේ දිස්ත්‍රික් සාමාජිකයින් විසින් බවයි.
2024 ඔක්තෝම්බර් 12 වන දින හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී අජිත් මාන්නප්පෙරුම මහතා ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කයට නාමයෝජනා භාර දී දිනකට පසු පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් ඉවත් වූ අතර සමගි ජන බලවේගයෙන් (SJB) ඉල්ලා අස්විය. ඔහු ගම්පහ ආසනයේ SJB ප්‍රධාන සංවිධායක ධුරයෙන් ඉවත් කිරීම ගැන සඳහන් කළේය. ඔහු පක්‍ෂ නායක සජිත් ප්‍රේමදාස සහ ඔහුගේ නායකත්වය ගැන කලකිරීමක්ද ප්‍රකාශ කළේය.
ස්වාධීන පර්යේෂණ ආයතනයක් වන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්ති ආයතනය (IHP) විසින් පහතින් දැකිය හැකි සමීක්ෂණ සිදු කර ඇත.
මැතිවරණ කොමිසම මුලින් 2024 ඔක්තෝබර් 1-8 දක්වා තැපැල් ඡන්ද අයදුම්පත් භාර ගත් අතර පසුව 2024 ඔක්තෝබර් 10 වැනි දින 24:00 SLST දක්වා කාලය දීර්ඝ කරන ලදී. තැපැල් ඡන්ද පහසුකම මැතිවරණ රාජකාරිවල නියැලී සිටින පූර්ව අනුමත නිලධාරීන්ට පමණක් ලබා ගත හැකිය.
අනුමත පුද්ගලයන් 2024 ඔක්තෝබර් 30 දින ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම ආරම්භ කළේය. තැපැල් ඡන්ද ක්‍රියාවලිය මැතිවරණ කොමිසමේ කාලසටහනට අනුකූලව, ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම නොවැම්බර් 1, 4, සහ 7 යන දිනවලදී අඛණ්ඩව පවත්වා 2024 නොවැම්බර් 8 දිනෙන් අවසන් විය.
2024 නොවැම්බර් 14 වැනි දින දිවයින පුරා පිහිටි ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන 13,314 ක දී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම ආරම්භ විය. 07:00 සහ 16:00 SLST අතර ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට ඡන්දදායකයින් සුදුසුකම් ලබයි.