Pad thai

Ang Pad thai, phat thai, o phad thai ( /ˌpɑːd ˈtaɪ/ o /ˌpæd ˈtaɪ/; Thai: ผัดไทย, RTGS : phat thai, ISO: p̄hạd thịy, binibigkas [pʰàt tʰāj] ( pakinggan), 'Taylandes na stir fry'), ay isang putaheng stir-fried rice noodle na karaniwang nagsisilbing pagkaing kalye sa Taylandiya bilang bahagi ng lutuin ng bansa. Karaniwan itong ginagawa gamit ang rice noodles, hipon, mani, piniritong itlog, at toge, bukod sa iba pang mga gulay. Ang mga sangkap ay pinirito sa isang kawali.
Ang pad thai ay ginawa gamit ang muling binasang tuyong rice noodles na may ilang trigong tapioca na hinaluan, na pinirito na may mga itlog at tinadtad na firm na tofu, pinalasahan ng katas ng sampalok, patis, tuyong hipon, bawang o shallots, pulang sili at palm sugar, at hinahain kasama ng hati ng lime at madalas na tinadtad na inihaw na mani. Maaaring naglalaman ito ng iba pang mga gulay tulad ng toge, chives ng bawang, adobong labanos, o singkamas, at hilaw na bulaklak ng saging. Maaari rin itong maglaman ng sariwang hipon, alimango, pusit, manok, o iba pang isda o karne.
Marami sa mga sangkap ang ibinibigay sa gilid bilang mga pampalasa, tulad ng pulang sili, lime wedges, inihaw na mani, toge, spring onion at iba pang sari-saring sariwang gulay. Maaaring palitan ng mga vegetarian na bersiyon ang toyo para sa patis at ganap na alisin ang hipon.
Bagama't ipinakilala ang stir fried rice noodles sa Taylandiya mula sa China ilang siglo na ang nakalilipas, naimbento ang putaheng pad thai noong kalagitnaan ng ika-20 siglo.
Naninindigan ang may-akda na si Mark Padoongpatt na ang pad thai ay "...hindi itong tradisyonal, tunay, daang-daang taong putahe. Ito ay aktuwal na nilikha noong dekada 1930 sa Taylandiya. Nalikha ang ulam dahil nakatuon ang Taylandiya sa pagbuo ng bansa. Kaya ang ulam na ito ay ginawa gamit ang Tsinong noodles at tinawag itong pad Thai bilang isang paraan upang pasiglahin ang nasyonalismo."
Ang isa pang paliwanag ng pinagmulan ng pad thai ay pinaniniwalaan na, noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang Taylandes ay dumanas ng kakulangan sa bigas dahil sa digmaan at baha. Upang bawasan ang pagkonsumo ng bigas sa tahanan, ang gobyerno ng Taylandiya sa ilalim ng Punong Ministro na si Plaek Phibunsongkhram ay nagsulong sa halip ng pagkonsumo ng noodles. Itinaguyod ng kaniyang pamahalaan ang rice noodles at tumulong sa pagtatatag ng pagkakakilanlan ng Thailand. Bilang resulta, isang bagong pansit na tinatawag na sen chan (pinangalanan pagkatapos ng Lalawigan ng Chanthaburi) ay nilikha. Ang pad thai ay naging isa sa mga pambansang pagkain ng Taylandiya. Ngayon, may ilang nagtitinda ng pagkain na nagdaragdag ng baboy o manok (bagaman ang orihinal na recipe ay hindi naglalaman ng baboy dahil sa pananaw ng gobyerno na ang baboy ay isang karne ng Tsino). Ginagamit pa rin ng ilang nagtitinda ng pagkain ang orihinal na recipe.
Ang Taylandes-Amerikanang manunulat ng pagkain na si Kasma Loha-unchit ay tinutunggaling ang pag-aangkin ng isang katutubong Taylandes na pinagmulan at nagmumungkahi na ang pad thai ay talagang inimbento ng mga Tsino na imigrante mismo, dahil "para sa isang ulam na mapangalanan sa sarili nitong bansa ay malinaw na nagmumungkahi ng isang pinagmulan na hindi hindi Taylandes". Ang pansit na lutuin sa karamihan ng mga bansa sa Timog-silangang Asya ay ipinakilala ng daluyong ng mga imigrante mula sa katimugang Tsina na nanirahan sa rehiyon noong nakaraang siglo. Sinabi ni Loha-unchit na alam ng mga etnikong Tsino ng Thailand na "Ang mga taga-Gitnang Taylandiya ay mahilig sa kumbinasyon ng mainit, maasim, matamis, at maalat na lasa, idinagdag nila ito sa kanilang piniritong pansit na pagkain at binigyan ito ng halo-halong pangalan, katulad ng mga Kanluraning chef ngayon na pinangalanan ang kanilang mga pagkaing Taylandes sa kanilang Silanganing-Kanuraning menu."