Gertrudis Gómez de Avellaneda

Gertrudis Gómez de Avellaneda (Camagüey, Kuba; 23 a viz Meurzh 1814 - Madrid; 1 a viz C'hwevrer 1873), anavezet evel la Avellaneda, ha lesanvet «Tula», a oa ur skrivagnerez ha barzhez romantel spagnolek, genidik eus Kuba. Diaraogerez ar wregelouriezh e Spagn e oa, hag unan eus ar meurañ barzhezed spagnolek, gouez da Marcelino Menéndez y Pelayo. Gwelet eo ivez evel unan eus krouerien ar romant hispanoamerikan, war un dro gant Juana Manso, Mercedes Marín, Rosario Orrego, Julia López de Almeida, Clorinda Matto de Turner, Manuela Gorriti ha Mercedes Cabello de Carboneda, a-douez meur a hini all
Ganet e oa e Santa María de Puerto Príncipe, trevadenn spagnol, hiziv Camagüey , e Cuba e miz Meurzh 1814. Eus Inizi Kanariez e oa he zud. Met he zad, Manuel Gomez de Avellaneda, a ziskenne eus rouaned kozh Navarra ha noblañsed Bizkaia, en Euskal Herria. Ofiser uhel e oa, hag ober a rae war-dro listri Spagn er rannvro e-kreiz Kuba. He mamm, Francisca de Arteaga y Betancourt, a oa eus un tiegezh spagnol pinvidik, a oa bet o chom e Puerto Príncipe. Tiegezh he mamm, a-hervez, an hini a zo deskrivet en he romant kentañ, Sab. Pa oa 9 bloaz e varvas he zad, hag he mamm ac'h addimezas 10 miz goude da don Isidoro de Escalada, ofiser spagnol e Cuba ivez. He yaouankiz a dremenas en he c'hêr c'henidik, ha chom a reas en Cuba betek he 22 vloaz, e 1836. Er bloaz-se ez eas da-heul he zud da Spagn. E-kerzh ar veaj-se e savas unan eus he fezhioù brudetañ, «Al partir». A-raok erruout e Spagn e veajas dre Kreisteiz Bro-C'hall, ha bevañ a rejont ur pennadig e kêr Bourdel. A-benn ar fin e rejont o annez e kêr A Coruña, e Galiza. Pa erruas eno he devoa dija un tamm brud evel skrivagnerez. Kreskiñ a reas he brud c'hoazh e Spagn dre ma skrive. P'edo o sevel ar romant Sab, e voe paeet an embann gant rakprenerien, ha buan e kreskas he brud dre an holl vroioù spagnolek. Eus A Coruña ez eas Gertrudis gant he breur da Cádiz da gentañ, da Sevilla goude, ma embannas gwerzennoù e meur a gelc'hgelaouenn gant an anv-pluenn La Peregrina (ar Birc'hirinez) ha brud a dapas evel-se. Eno eo, e 1839, ma reas anaoudegezh gant karantez vras he buhez, Ignacio de Cepeda y Alcalde, studier yaouank war ar Gwir. Gantañ e vevas ur pennad, hogen chabous a veze etreze. Evitañ e skrivas un emvuhezskrid, ouzhpenn ur bern lizhiri hag a voe embannet goude marv ar paotr, ha ma weler enne santimantoù donañ ar skrivagnerez. En 1840 ez eas da Vadrid da chom. Eno e reas anaoudegezh gant skrivagnerien arall. Eno, bloaz goude, ec'h embannas un dastumad barzhonegoù hag a reas berzh, anvet Poesías, hag ennañ ar sonedenn «Al partir» hag ur varzhoneg arall, «A la poesía». En 1844 e reas anaoudegezh gant ar barzh Gabriel García Tassara. Un darempred diazezet war ar garantez hogen ivez lorc'h ha gwarizi, hag aon. Tassara a garje gonit he c'halon evit bezañ muioc'h eget an holl wazed a veze oc'h ober al lez dezhi, met dimeziñ dezhi ne felle ket dezhañ. Droug a veze ennañ o welout he lorc'hentez ha doareoù stipenn Tula, ha skrivañ a reas gwerzennoù ma tamalle dezhi bout emgar, skañvbenn, diwar-c'horre. Hag Avellaneda da blegañ d'e c'hoant. Ha setu Tula dougerez ha dizimez en Madrid e-kreiz un XIXvet kantved kriz ouzh ar vesterd hag o mammoù, hag en he digenvezded ha c'hervoni e skriv un «Adiós a la lira», ur c'himiad diouzh ar varzhoniezh. Echu dezhi skrivañ, a gav dezhi, hogen n'eo ket evel-se e troio an traoù. En 1845 he devoe daou briz kentañ ar genstrivadeg barzhonegañ aozet gant al Liceo Artístico y Literario e Madrid. Adal neuze e voe kontet Gertrudis e-touez skrivagnerien brudet ar mare. En Ebrel, er bloaz-se, e c'hanas he merc'h María, a veze graet Brenhilde anezhi ganti. Klañv e oa ar bugel ha mervel a reas da 7 miz. Er mare-se a c'hlac'har e skrivas da Cepeda. En 1846 e timezas da don Pedro Sabater, he c'hentañ pried, met kleñvel a reas-eñ dindan nebeud, ma'z eas da Bariz da glask louzaouiñ, nemet mervel a reas war an hent, e Bourdel, d'ar 1añ a viz Eost. Gertrudis a gavas repu neuze en ur gouent e Bourdel. Eno e skrivas ar Manual del cristiano (Dornlevr ar C'hristen), deroù un doug d'ar relijion a greñvao bep a damm en hec'h oberenn. Goude marv he fried kentañ e savas div varzhoneg ( elegías) a zo daou bezh eus ar gwellañ en hec'h oberenn. Addimeziñ a reas en 1856 d'ur politikour uhel, don Domingo Verdugo. Keñveriet eo bet he barzhoniezh ouzh hini Louise-Victorine Ackermann pe hini Elizabeth Barrett Browning abalamour d'he dielfennerezh santadoù e-kreiz ar stad a garantez. Berzh a reas er c'hoariva, dreist-holl gant daou bezh biblek: Saúl (1849) ha Baltasar (1858). A-douez he c'homediennoù eo ret menegiñ La hija de las flores (1852), leun a fent hag a varzhoni.