Reog

Reog (bahasa Jawa: ꦫꦺꦪꦺꦴꦒ꧀, translit. Réyog) ialah tarian tradisional Jawa yang berasal daripada Ponorogo, Jawa Timur, Indonesia. Reog menggambarkan kisah Kerajaan Bantarangin dan rajanya yang bernama Klono Sewandono. Para penari Reog meliputi tokoh-tokoh seperti Warok, Jathil (Kuda Kepang), Bujangga Anom (Pujangga Anom), Klono Sewandono, dan Singo Barong (Dadak Merak). Reog dicirikan oleh Dadak Merak, topeng besar menyerupai kepala harimau dengan burung merak di atasnya. Tarian ini diiringi alat-alat muzik seperti saron, kendang, kenong, bonang, gong, slompret, dan angklung. Reog bermula sejak lebih dari dua abad, terbukti dari teks sejarah seperti manuskrip Serat Centhini. Tarian Reog dipersembahkan dalam pelbagai majlis seperti upacara mengelak bencana, acara pembersihan kampung, perkahwinan, hari kebesaran Islam dan kebangsaan, berkhatan, upacara kesyukuran, perayaan awam dan menyambut tetamu.
Tarian Reog Ponorogo telah diiktiraf sebagai Warisan Budaya Tidak Ketara Kebangsaan Indonesia pada tahun 2013. Pada tanggal 3 Disember 2024, seni persembahan Reog Ponorogo telah diiktiraf sebagai Warisan Budaya Tidak Ketara (Intangible Cultural Heritage) UNESCO yang memerlukan perlindungan segera (Need of Urgent Safeguarding). Seni persembahan Reog Ponorogo ini menjadi salah satu daripada 16 warisan budaya tidak ketara Indonesia yang telah diiktiraf oleh UNESCO selain daripada Wayang, Keris, Batik, Angklung, Tarian Saman, Noken, Tarian Bali, Pinisi, Pencak Silat, Pantun, Gamelan, Jamu, Kebaya, dan Kolintang.
Reog merupakan tarian tradisional Jawa di arena terbuka yang berfungsi sebagai hiburan rakyat dan mengandungi unsur magis. Penari utamanya ialah seorang yang berkepala singa dihiasi dengan bulu burung merak (Dadak Merak atau Singo Barong), ditambah beberapa penari bertopeng (Bujang Ganong atau Bujangga Anom) dan penunggang kuda kepang (Jathil). Terdapat dua jenis Reog Ponorogo yang kini dikenali, iaitu Reog Obyog dan Reog Festival. Reog Obyog selalunya membuat persembahan di halaman rumah atau di jalanan tanpa mengikut piawaian tertentu. Kebiasaannya ia berlaku pada majlis keraian, pembersihan kampung, dan juga persembahan hanya untuk berhibur. Manakala Reog Festival telah mengalami pengubahsuaian dan dipamerkan mengikut piawaian dalam Festival Reog tahunan yang diadakan oleh daerah Ponorogo sejak tahun 1997 lagi.
Seni Reog Ponorogo terdiri daripada beberapa siri 2 hingga 3 tarian pembukaan. Tarian pertama biasanya dilakukan oleh 6-8 lelaki berani berpakaian serba hitam, dengan muka dicat merah. Penari-penari ini menggambarkan sosok singa yang berani. Seterusnya ialah tarian yang dipersembahkan oleh 6–8 gadis menunggang kuda. Dalam reog tradisional, penari ini biasanya dimainkan oleh gemblak, seorang penari lelaki berpakaian perempuan. Tarian ini dinamakan tarian jaran kepang atau jathilan.
Selepas tarian pembukaan selesai, adegan utama dipaparkan, kandungannya bergantung pada keadaan di mana seni Reog dipaparkan. Jika berkait dengan perkahwinan maka yang dipertontonkan ialah babak percintaan. Untuk majlis berkhatan atau berkhatan, biasanya cerita pendekar. Adegan dalam seni Reog biasanya tidak mengikut senario yang tersusun rapi. Di sini sentiasa ada interaksi antara penghibur dan dalang (biasanya ketua rombongan) dan kadangkala dengan penonton. Kadangkala pemain yang sedang beraksi boleh digantikan dengan pemain lain jika pemain itu keletihan. Apa yang lebih penting dalam sesebuah persembahan seni Reog ialah memberikan kepuasan kepada penonton.
Babak terakhir ialah Singo Barong, di mana pelakunya memakai topeng berbentuk kepala singa atau harimau dengan mahkota yang diperbuat daripada bulu burung merak. Berat topeng ini boleh mencapai 50–60 kg. Topeng berat ini dibawa oleh penari dengan giginya. Keupayaan membawa topeng ini bukan sahaja diperolehi melalui latihan yang berat, tetapi juga dipercayai diperoleh melalui amalan kebatinan seperti puasa dan tapa.
Tarian semacam Reog Ponorogo yang ditarikan di Malaysia dinamakan Tari Barongan. Tarian ini juga menggunakan topeng Dadak Merak, iaitu topeng kepala harimau yang di atasnya terdapat bulu merak. Tarian yang berasal daripada Ponorogo, Jawa Timur, Indonesia ini kini juga telah bertapak dalam masyarakat keturunan Jawa di Semenanjung Malaysia, khususnya di Johor. Awal abad ke-19 hingga abad ke-20 merupakan gelombang penghijrahan orang Jawa ke Semenanjung Tanah Melayu, khususnya ke Johor, bersama-sama kumpulan etnik lain dari Kepulauan Indonesia seperti Bugis, Boyan, Rawa, Mandailing, dan Aceh. Dalam kalangan pendatang Jawa yang tiba di Johor, ramai yang berasal dari Ponorogo dan menetap di kawasan seperti Kampung Parit Warijo, Parit Bingan, dan Parit Nipah Barat di kawasan Batu Pahat. Sebahagian daripada mereka membawa adat dan tradisi mereka seperti Reog Barongan. Pada tahun 1900, Barongan Reog mula diperkenalkan di Johor oleh Saikon Kertos yang tinggal di Kampung Perpat. Dalam usaha memperkukuh jati diri dan budaya Jawa di Johor, beberapa masyarakat membentuk kumpulan seni Reog Barongan. Pada tahun 1935, Bingan Abu Kahar, pengasas Parit Bingan telah menubuhkan kumpulan Reog Barongan dengan nama Setia Budi. Pada tahun 1970 Mohamad Haji Marji dari Parit Bingan mengasaskan Sri Wahyuni.
Pada 2007, rakyat Indonesia berang apabila kerajaan Malaysia menampilkan Barongan sebagai salah satu produk pelancongannya tanpa mengakui asal usul tarian Ponorogo. Di Jakarta, ribuan orang berkumpul di hadapan Kedutaan Besar Malaysia untuk membantah dengan sepanduk yang mempersendakan Malaysia sebagai “Malingsia” atau pencuri. Persoalan itu timbul kerana pada topeng burung merak di laman web rasmi terdapat tulisan "Malaysia" dan dipandang sebagai tarian tradisional Melayu. Selain itu, kisah Reog atau Barongan turut dipalsukan oleh Kerajaan Malaysia, yang mengatakan bahwa tarian ini ianya menceritakan kisah Nabi Sulaiman, padahal tidak. Ini mencetuskan bantahan daripada pelbagai pihak di Indonesia, termasuk seniman Reog asal Ponorogo yang menyatakan hak cipta seni Reog telah didaftarkan dengan nomor 026377 tertanggal 11 Februari 2004, dan dengan demikian diketahui oleh Menteri Hukum dan HAM Republik Indonesia. Maklumat juga didapati burung merak mengejut yang dilihat di laman web rasmi itu dibuat oleh tukang Ponorogo.
Di penghujung November 2007, Duta Besar Malaysia untuk Indonesia Datuk Zainal Abidin Muhammad Zain menyatakan bahawa Kerajaan Malaysia tidak akan berani mendakwa Reog Ponorogo sebagai budaya asli negara. Reog yang disebut "Barongan" di Malaysia dapat dijumpai di Johor dan Selangor, kerana dibawa oleh masyarakat Jawa yang berhijrah ke Semenanjung Tanah Melayu.