Bulbula

Keemistirii keessatti, Bulbulli makaa gostokkee wantoota lamaa fi isaa ol irraa ijaarameedha. makaa akkasii keessatti, bulbulamaan(solute) wanta wanta biraa keessatti bulbulame yoo ta'u, wantii kessatti bulbulamuubulbulaa jedhamuun beekama. Fakkeenyonni bulbultii beekamoo ta’an bulbula sukkaara bishaan fi bulbula soogiddaa fi bishaanii, bishaan soodaa fi kkf. bulbula keessatti qaamoleen hundi akka faalkaa tokkootti mul’atu. suddoowwan isaanii kan walfakkaatanii walqixxi raabsamani dha. Kanaafis qaruuraa dhugaatii lallaafaa guutummaan guututti dhandhamaa wal fakkaatu kan qabu.
Bubulli dhangala’aan kan akka bulbula sukkaara fi bishaan gosa baay’ee beekamaa ta’us, bulbulli gaazii ykn jajjaboos ni jiru. faalkaa wantanni kamiyyuu (jajjaboo, dhangala’aa ykn gaazii) yeroo bulbula uumamu akka bulbulamaa fi bulbulaatti ta'u danda’a. Kanaafuu, faalkaan nafooyyee(physical state) bulbulamaa fi bulbulaa irratti hundaa’uun bulbula gosa adda addaa sagalitti ramaduu dandeenya. Kana malees, bulbulli kun maqaa bulbuulaarra moggaafama
Jajjabaan guuttiiqaa(ayoonii) bishaanitti yeroo dabalamu bulbulamee bulbula uumuu danda’a. Adeemsi bulbulamuu hidhoo ayoonii(guuttiiqaa) jajjaboo keessa jiru cabsuu fi ayoonota dhuunfaa molakiyuulota bishaaniitiin bishaan-qabeessummaa(hydration) gochuu of keessatti qabata. Bulbulamummaan jajjaboo ayoonii bishaan keessatti madaallii anniisaa hidhoo ayoonii cabsuuf barbaachisu (anniisaa xaxeentaa(lattice)) fi anniisaa yeroo ayoononni bishaan-qabeessa ykn bishaan qabaatu gadi lakkifamu (annisa bishaan-qabeessummaa) gidduu jiru irratti hundaa’a.Anniisaan bishaan-qabeessummaa ayoonotaa anniisaa xaxeentaa jajjaboo caalaa yoo ta’e, jajjabichi bishaan keessatti bulbulamee bulbula ni uuma. Kun akkaataa adda addaatiin mirroowwan ayoonota xixiqqoo, chaarjii guddaa qabaniifi/ykn ayoonota sadarkaa haayidireeshinii olaanaa qabaniif ni uuma. Fakkeenyonni kompaawundoota ayoonii baay’ee bulbulaman soodiyeem kilooraayidii (NaCl), pootaasiyeem naayitreetii (KNO3), fi ammooniyeem salfeet ((NH4)2SO4) ni argamu.
Seerotni bulbulamuu jajjaboo guttiiiqaa bulbulamuu mirroowwan ayoonii waliigalaa bishaan keessatti tilmaamuuf qajeelfama waliigalaa kenna. Seerotni kun cimina sadhataawaa humnoota molakiyuulota gidduu kompaawundoota keessa jiranii fi walnyaatinsa ayoonotaa fi maddarroowwan bishaanii gidduu jiru irratti hundaa’a. Seerotni bulbulamuu jajjaboo ayoonii kaannen armaan gadiiti:
Dhangala’oonni lama yeroo walitti makaman dandeettiin bulbula gostokkee uumuu amaloota ummamaa dhangala’oo fi walnyaatinsa molakiyuulaa gidduu isaanii irratti hundaa’a. Bulbulamummaan dhangala’aa tokkoo kan biraa keessattii sababoota akka waaguummaa(polarity) molakiyuulaa, humnoota molakiyuulaa gidduu fi teempireecharatiin murtaa’a.
Dhangala’oo Walfudhataa(miscible liquid): Dhangala’oonni lama yoo walfudhatan kan jennuu, qixxaantaa hundaan guutummaatti wal keessatti yoo bulbulamedha. Kunis kan uumamu humnoonni molakiyuulota gidduu molakiyuulota dhangala’oo lamaan gidduu jiran walfakkaata ykn walsimsiisan yoo ta’an. Fakkeenyaaf, etaanoolii fi bishaan lamaan isaanii molakiyuulota waaggee hidhoo haayidiroojiinii uumuu danda’an waan qabaniif walitti makamuu danda’u.
Dhangala’oo walhin fudhannee: Dhangala’oonni lama kan wal hin fadhannee yoo ta’an, walitti hin bulbulamanii fi yeroo makaman baqqaana adda addaa uumu. Kun akkaataa adda addaatiin kan uumamu humnoonni molakiyuulota gidduu molakiyuulota dhangala’oo lamaan gidduu jiran garaagarummaa guddaa yeroo qabaatanidha. Fakkeenyi isaa zayitaa fi bishaan yoo ta’u, zayitiin miti waagge(nonpolar )fi bishaan ammoo waaggee(polar) dha. Garaagarummaan humnoota waaggee fi gidduu maddarroo/molookiyuuli akka hin makamne isaan dhorka.
Uumamuun bulbultii adeemsa bulbulaamaa bulbulaa keessatti itti bulbulaman agarsiisa. Bulbulli makaa gostokkee wantoota lamaa fi isaa ol irraa ijaarame yoo ta’u, suddoowwan bulbulamaa guutummaan guutuutti bulbulaa keessatti haala walfaakkatuu raabsamudha. Bulbulamaan wanta bulbulamu yoo ta’u, bulbulaan immoo wanta bulbulaman itti bulbulamudha.
Adeemsi uumamuu bulbultii akkaataa adda addaatiin tarkaanfiiwwan armaan gadii of keessaa qaba:
Jajjabaan guuttiiqaa(ayoonii) bishaanitti yeroo dabalamu bulbulamee bulbula uumuu danda’a. Adeemsi bulbulamuu hidhoo ayoonii(guuttiiqaa) jajjaboo keessa jiru cabsuu fi ayoonota dhuunfaa molakiyuulota bishaaniitiin bishaan-qabeessummaa(hydration) gochuu of keessatti qabata. Bulbulamummaan jajjaboo ayoonii bishaan keessatti madaallii anniisaa hidhoo ayoonii cabsuuf barbaachisu (anniisaa xaxeentaa(lattice)) fi anniisaa yeroo ayoononni bishaan-qabeessa ykn bishaan qabaatu gadi lakkifamu (annisa bishaan-qabeessummaa) gidduu jiru irratti hundaa’a.Anniisaan bishaan-qabeessummaa ayoonotaa anniisaa xaxeentaa jajjaboo caalaa yoo ta’e, jajjabichi bishaan keessatti bulbulamee bulbula ni uuma. Kun akkaataa adda addaatiin mirroowwan ayoonota xixiqqoo, chaarjii guddaa qabaniifi/ykn ayoonota sadarkaa haayidireeshinii olaanaa qabaniif ni uuma. Fakkeenyonni kompaawundoota ayoonii baay’ee bulbulaman soodiyeem kilooraayidii (NaCl), pootaasiyeem naayitreetii (KNO3), fi ammooniyeem salfeet ((NH4)2SO4) ni argamu.
Seerotni bulbulamuu jajjaboo guttiiiqaa bulbulamuu mirroowwan ayoonii waliigalaa bishaan keessatti tilmaamuuf qajeelfama waliigalaa kenna. Seerotni kun cimina sadhataawaa humnoota molakiyuulota gidduu kompaawundoota keessa jiranii fi walnyaatinsa ayoonotaa fi maddarroowwan bishaanii gidduu jiru irratti hundaa’a. Seerotni bulbulamuu jajjaboo ayoonii kaannen armaan gadiiti:
Dhangala’oonni lama yeroo walitti makaman dandeettiin bulbula gostokkee uumuu amaloota ummamaa dhangala’oo fi walnyaatinsa molakiyuulaa gidduu isaanii irratti hundaa’a. Bulbulamummaan dhangala’aa tokkoo kan biraa keessattii sababoota akka waaguummaa(polarity) molakiyuulaa, humnoota molakiyuulaa gidduu fi teempireecharatiin murtaa’a.
Dhangala’oo Walfudhataa(miscible liquid): Dhangala’oonni lama yoo walfudhatan kan jennuu, qixxaantaa hundaan guutummaatti wal keessatti yoo bulbulamedha. Kunis kan uumamu humnoonni molakiyuulota gidduu molakiyuulota dhangala’oo lamaan gidduu jiran walfakkaata ykn walsimsiisan yoo ta’an. Fakkeenyaaf, etaanoolii fi bishaan lamaan isaanii molakiyuulota waaggee hidhoo haayidiroojiinii uumuu danda’an waan qabaniif walitti makamuu danda’u.
Dhangala’oo walhin fudhannee: Dhangala’oonni lama kan wal hin fadhannee yoo ta’an, walitti hin bulbulamanii fi yeroo makaman baqqaana adda addaa uumu. Kun akkaataa adda addaatiin kan uumamu humnoonni molakiyuulota gidduu molakiyuulota dhangala’oo lamaan gidduu jiran garaagarummaa guddaa yeroo qabaatanidha. Fakkeenyi isaa zayitaa fi bishaan yoo ta’u, zayitiin miti waagge(nonpolar )fi bishaan ammoo waaggee(polar) dha. Garaagarummaan humnoota waaggee fi gidduu maddarroo/molookiyuuli akka hin makamne isaan dhorka.
Gartokkoon walfudhachuu: dhangala’oon cimdii tokko tokko wal keessatti bulbulamuu daangeffame kan qaban yoo ta’u, kunis marsaa adda addaa lamaa fi isaa ol akka uumamu taasisa. Kunis kan uumamuu danda’u humnoonni molakiyuulota gidduu molakiyuulota dhangala’oo lamaan gidduu jiran walfakkaataa ta’an garuu garaagarummaa isaanii guutummaatti mo’uuf cimaa ta’uu dhabuudha. Fakkeenyi isaa bishaanii fi daayitii iiteerii yoo ta’u, yeroo makaman baqqaana lama kan wal hin fudhannee uumuu danda’u.
Saffisni bulbulamuu hammam dafee bulbulamaan tokko bulbulaa keessatti bulbulamee bulbula uumuu agarsiisa. Wantoota adda addaatiin dhiibbaan irran kan geehu yoo ta’u, isaanis:
Bulbuli bulbulamurratti hundaa'uun bakka saditti qoodama