davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
List of hospitals in Kenya

This is a list of hospitals in Kenya by former provinces and county. There are 57 public hospitals, including seven national referral hospitals, 47 county referral hospitals, and two sub-county hospitals. There are 103 private hospitals, 58 mission hospitals, and 12 NGO hospitals in Kenya. Hospitals are classified into three levels: Level 6 hospitals are national referral hospitals and large private teaching/mission (faith-based) hospitals; Level 5 hospitals are county referral hospitals and large private/mission (faith-based) hospitals; and Level 4 hospitals are sub-county hospitals and medium-sized private/mission (faith-based) hospitals The oldest hospital in Kenya is the Mombasa Hospital, which was opened for Europeans in 1891. In 1898, the British opened the Native Civil Hospital in Makadara for non-European Patients. In 1944, the government decided to dedicate the Mombasa hospital to the African community and let European and Asian patients go elsewhere.
The levels of medical services in Kenya are assessed by the Ministry of Medical Services and the Ministry of Public Health and Sanitation. The same evaluation system is used for all public, private, mission, and NGO type health facilities.
The largest number of hospitals are in Nairobi County with 62 hospitals. Notable hospitals are listed below.
Since 2013, the former Central Province consists of the following counties: Nyandarua County, Nyeri County, Kirinyaga County, Murang'a County, and Kiambu County.
Dobrada (alimento)

A dobrada ou dobradinha é o nome dado, em culinária, ao bucho de animais, em especial do boi, cozido em pequenos pedaços com grande variedade de condimentos e acompanhamentos.
É prato tradicional da cozinha do norte de Portugal e de diversas regiões do Brasil, tendo sido tema de célebre poema de Fernando Pessoa, Dobrada à moda do Porto.[1] Acredita-se que o prato chegou ao Brasil pelos portugueses, sendo incorporado na culinária de diversas localidades brasileiras. Há variações que levam toucinho de porco e linguiças.
Na cidade do Porto e na região circundante, a dobrada é conhecida como tripas, sendo o prato mais conhecido designado por tripas à moda do Porto. O gentílico tripeiro, que designa um habitante da cidade do Porto, é derivado precisamente deste prato ancestral.
Faisão

O faisão é uma ave galiforme de corpo robusto e de pernas e asas curtas. O grupo inclui diversos gêneros e espécies, muitas delas cinegéticas.
"Faisão" é oriundo do grego phasianós, pelo latim phasianu e pelo provençal antigo faisan. Que significa Ave colorida de penas curtas.
Todas as espécies de faisão apresentam forte dimorfismo sexual, sendo o macho maior e mais colorido que a fêmea. Os machos têm também longas penas posteriores, que se assemelham a uma cauda. As fêmeas incubam os ovos e tratam das crias sozinhas.
Um faisão pode viver até vinte anos. Na natureza ele se alimenta de frutas, raízes, insetos, folhas e verduras. O faisão torna-se maduro sexualmente aos um ou dois anos, dependendo da espécie. Nas condições climáticas brasileiras, ele se reproduz de setembro a dezembro, atingindo o pico máximo em outubro. Em cada postura o número de ovos varia de 15 a 30. O período de incubação é de 22 a 27 dias, variando a espécie.
Os ovos e outros pratos de faisão são muito apreciados, mas de alto valor, rondando os 40€ por pessoa.
Periquito-arco-íris

O periquito-arco-íris, também lóris-arco-íris (nome científico: Trichoglossus haematodus) é uma espécie de ave da família Psittacidae, que é encontrada na Austrália, Indonésia, Ilhas Salomão, Nova Caledônia, Vanuatu e Papua Nova Guiné. A espécie possui um padrão de cor completamente diferente de outras espécies, tendo as penas das cores do arco-íris, o que dá origem ao seu nome. São aves bastante ativas, podendo ser encontradas em bosques, florestas tropicais e áreas urbanas arborizadas. Se alimentam de frutas, sementes, insetos e néctar, e para isso possuem uma língua especializada que é revestida por pelos. Costumam fazer um enorme barulho durante o voo, e durante a época reprodutiva, as fêmeas depositam e chocam seus ovos em buracos em madeira em decomposição. Após o nascimento da ninhada, os machos ficam responsáveis pela alimentação.
Lion tamarin

The four species of lion tamarins or maned marmosets make up the genus Leontopithecus. They are small New World monkeys named for the mane surrounding their face, similar to the mane of a lion.
Living in the eastern rainforests of Brazil, like all other callitrichids they are arboreal. Lion tamarins weigh up to 900 grams (32 oz) and are about 30 cm (12 in) long, with tails about 45 cm (18 in) long. They jump through trees using their fingers to hold on to branches; they use their claws to dig under the bark to search for insects to eat. They also eat some snakes, small lizards, and small fruits. All are endangered or critically endangered, in part because their habitat has been severely disrupted by human development and climate change.
Lion tamarins tend to live in family groups, with both parents sharing different tasks of rearing the yearly twins born to them. The mother nurses her young every two to three hours, and the father carries the babies on his back.
Diurnal tree-dwellers, they sleep in tree cavities at night. They also seek shelter during the hottest part of the day.
The different species of lion tamarins are easily discernible from each other, based upon the coloration of their fur:
Climate change has been affecting the lion tamarins in that cocoa production has taken over their habitat. Mass produced cocoa has been found to thin out surrounding canopy trees in the area. These trees are where lion tamarins mostly reside throughout the day.
Lanius

Lanius, the typical shrikes, are a genus of passerine birds in the shrike family Laniidae. The majority of the family's species are placed in this genus. The genus name, Lanius, is derived from the Latin word for "butcher", and some shrikes are also known as "butcher birds" because of their feeding habits. The common English name "shrike" is from Old English scríc, "shriek", referring to the shrill call.
Some African species are known as fiscals. That name comes from the Afrikaans word fiskaal ("public official", especially a hangman), because they hang their prey on thorns for storage.
Most Lanius species occur in Eurasia and Africa, but the Northern shrike is found in eastern Asia and North America, while the loggerhead shrike is confined to North America. There are no members of this genus or the shrike family in South America or Australia.
Lanius shrikes are birds of open habitats typically seen perched upright on a prominent perch like a treetop or a telephone pole. They sally out for prey, taken in flight or the ground. These species primarily take large insects, but will also take small birds, reptiles and mammals. For large northern species such as the great grey, the majority of the prey will be vertebrates, especially in winter.
Despite their diet, these are not true birds of prey, and lack the strong talons of the raptors. Though they use their feet to hold smaller insects, larger prey items are impaled upon a sharp point, such as a thorn or the barbs of barbed wire. Thus secured they can be ripped open with the hooked bill.
Most Lanius shrikes are solitary, except when breeding and are highly territorial. Northern or temperate species such as the great grey and red-backed shrikes are migratory and winter well south of the breeding range.
The sexes of most species are distinguishable, the male invariably being the brighter bird where there is a difference.
There are some natural groupings within the genus, such as the seven African fiscals, the large grey species (ludovicianus, excubitor, meridionalis and sphenocercus) and the Eurasian brown-backed species (tigrinus, bucephalus, collurio, isabellinus, cristatus and gubernator). In the last group in particular, it has been difficult to define species’ boundaries, and in the past several of these shrikes have been lumped as conspecific.
The prehistoric shrike Lanius miocaenus has been described from Early Miocene fossils found at Langy, France.
The genus Lanius was introduced by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae. The type species was designated as the great grey shrike by the English naturalist William Swainson in 1824. The genus name is a Latin word meaning "butcher".
The genus contains the following 32 species:
Formerly, some authorities also considered the following species (or subspecies) as species within the genus Lanius:
Koel

The true koels, Eudynamys, are a genus of cuckoos from Asia, Australia and the Pacific. They are large sexually dimorphic cuckoos that eat fruits and insects and have loud distinctive calls. They are brood parasites, laying their eggs in the nests of other species.
The genus Eudynamys was introduced in 1827 by the English naturalists Nicholas Vigors and Thomas Horsfield. The name combines the Ancient Greek eu meaning "fine" with dunamis meaning "power" or "strength". The type species was designated as the Pacific koel by George Robert Gray in 1840.
A molecular genetic study by Sorenson and Payne (2005) found that the closest relative of Eudynamys is the dwarf koel (Microdynamis parva), and beyond that the thick-billed cuckoo (Pachycoccyx audeberti). They found that the long-tailed cuckoo (Urodynamis taitensis) of New Zealand and the Pacific, which had earlier been placed in Eudynamys as E. taitensis and sometimes called the long-tailed koel, was more distantly related, along with other members of the tribe Cuculini, including the white-crowned cuckoo (Cacomantis leucolophus), also known as the white-crowned koel. However, not all the evidence for the relationships was very strong and further research was required.
The taxonomy of the common koel complex is difficult and remains a matter of dispute. Some recognize only a single species (common koel, Eudynamys scolopaceus, with melanorhynchus and orientalis as subspecies); some recognize two species (common koel, Eudynamys scolopaceus, with orientalis as a subspecies, and black-billed koel, Eudynamys melanorhynchus); and others recignize three species. Common koel may therefore refer to:
The female koel's plumage is banded and speckled in shades of brown. The evolutionary function is to camouflage her approach to her host's nest and enable her brood parasitism to go undetected. Noisy miner and wattle birds have been observed feeding their fledglings. The male's sexually dimorphic plumage is black, like a raven. They are of a similar size to ravens and are known to have territories that overlap with ravens. They have also been observed being mobbed by noisy miners and wattle birds in the same way as ravens (egg predators) are. The male koel may be a raven mimic enabling the female to approach the host's nest, either deliberately or opportunistically, while the host flock is engaged in (distracted) mobbing the male.
Driftwood catfish

The driftwood catfishes are catfishes of the family Auchenipteridae. The two genera of the former family Ageneiosidae have been placed here, resulting in a grouping of about 125 species in about 22 genera.
These fish are found in rivers from Panama to Argentina, commonly in river flood plains.
All but one species have three pairs of barbels, with the nasal barbels absent. Most species have very small adipose fins. While Ageneiosus inermis, also known as the fidalgo, is known to reach 59 cm (23 in) in length, most are small, with some species not known at any longer than 3 cm (1.2 in). The eggs are fertilised internally.
Driftwood catfishes are nocturnal. Some of the smaller species are known to hide in logs and crevices during the day, and come out to feed at night. Some larger species can consume fruits and insects, and are probably omnivorous. Fish of this family seem to feed primarily on insects, but also eat fish, shrimp, fruit, and even filamentous algae and other plant material, at least occasionally.
শিমুল আলু

শিমুল আলু (ইংরেজিতে Cassava /kəˈsɑːvə/; বৈজ্ঞানিক নামঃ Manihot esculenta), ব্রাজিলীয় অ্যারারুট, মানিয়ক, অথবা ট্যাপিওকা, হল গাছের শিকড়জাত একধরনের আলু, জন্মে মাটির নীচে। বাংলায় ইংরেজি হতে আগত নাম কাসাভাও ব্যবহৃত হয়। এটি (spurge) পরিবারের অরণ্যময় গুল্ম, যা দক্ষিণ আমেরিকার গুল্ম, ব্যাপকভাবে ক্রান্তীয় এবং প্রায় ক্রান্তীয় অঞ্চলে বার্ষিক ফসল হিসাবে চাষ করা হয় তার ভোজ্য অনমনীয় স্ফীতকন্দ মূলের জন্য, এবং শর্করার একটি প্রধান উৎস।
শিমুল আলু চাল ও ভুট্টার পর ক্রান্তীয় অঞ্চলে, খাদ্য শর্করার তৃতীয় বৃহত্তম উৎস। শিমুল আলু, উন্নয়নশীল বিশ্বের একটি প্রধান খাদ্য, যা পঞ্চাশ লক্ষ মানুষের মৌলিক খাদ্য। এটা সবচেয়ে খরা সহনশীল ফসল, যা প্রান্তিক মাটিতে জন্মাতে সক্ষম। নাইজেরিয়া বিশ্বে শিমুল আলুর বৃহত্তম উৎপাদনকারী এবং থাইল্যান্ড শুষ্ক শিমুল আলু বৃহত্তম রপ্তানিকারক দেশ।
শিমুল আলু মিষ্টি বা তিক্ত হিসাবে শ্রেণীবদ্ধ করা হয়। কীট, প্রাণী, এবং চোর নিরস্ত করার জন্য কৃষক প্রায়ই তিক্ত বৈচিত্র্যের পছন্দ করে। অন্যান্য শিকড় এবং কন্দের মত, উভয় তিক্ত এবং মিষ্টি শিমুল আলু পুষ্টিহীন উপাদান এবং বিষ থাকে। ব্যবহার আগে সঠিকভাবে প্রস্তুত করা আবশ্যক। ভ্রান্ত প্রস্তুতিতে শিমুল আলুর অবশিষ্ট সায়ানাইড থেকে যাবে, তীব্র সায়ানাইড নেশা এবং গলগণ্ড, এবং এমনকি অপসংগতি বা আংশিক পক্ষাঘাতের কারণ হতে পারে।
মুন্সীগঞ্জ সদর উপজেলা

মুন্সীগঞ্জ শহর বাংলাদেশের মুন্সীগঞ্জ জেলার অন্তর্গত একটি ছোট শহর ও ও মুন্সীগঞ্জ জেলার প্রধান উপজেলা।
এই উপজেলার উত্তরে নারায়ণগঞ্জ জেলার নারায়ণগঞ্জ সদর উপজেলা, বন্দর উপজেলা, ও সোনারগাঁও উপজেলা, দক্ষিণে পদ্মা নদী ও শরীয়তপুর জেলার ভেদরগঞ্জ উপজেলা ও নড়িয়া উপজেলা, পূর্বে মেঘনা নদী, গজারিয়া উপজেলা ও চাঁদপুর জেলার মতলব উত্তর উপজেলা, পশ্চিমে টংগিবাড়ী উপজেলা ও শরীয়তপুর জেলার নড়িয়া উপজেলা।
মুন্সীগঞ্জ সদর উপজেলায় মোট ইউনিয়নের সংখ্যা ০৯ টি।
আধারা চর, কেওয়ার, পঞ্চসার, বজ্রযোগিনী, বাংলা বাজার, মহাখালী, মোল্লাকান্দি, রামপাল, শিলই।
বাংলাপিডিয়ায় মুন্সীগঞ্জ সদর উপজেলা
২৬ জুন

২৬ জুন গ্রেগরীয় বর্ষপঞ্জী অনুসারে বছরের ১৭৭তম (অধিবর্ষে ১৭৮তম) দিন। বছর শেষ হতে আরো ১৮৮ দিন বাকি রয়েছে।
চটপটি

চটপটি বাংলাদেশে জনপ্রিয় একটি নাস্তা জাতীয় খাদ্য। তরুন প্রজন্মের কাছে খুবই পছন্দের খাবার। বিশেষ করে শহরাঞ্চলে এর ব্যাপক প্রচলন দেখা যায়। এটি গৃহে প্রস্তুতির পরিবর্তে দোকান থেকেই সাধারণত কিনে খাওয়া হয়। অধিকাংশ ক্ষেত্রে রাস্তার পাশে, পার্কে-উদ্যানে, কলেজ-বিশ্ববিদ্যালয়ের প্রবেশদ্বারে, বা অনুরূপ জনসমাগম স্থলে অস্থায়ী দোকানে এটি তৈরি ও বিক্রয় করা হয়। তবে আজকাল কোন কোন রেস্তরাঁতে চটপটি পরিবেশন করতে দেখা যায়। ফুচকা বা চটপটি আজকাল বিবাহ বা অন্য কোন সামাজিক অনুষ্ঠানের অনবদ্য অঙ্গ।
এটি তৈরি করার জন্য প্রথমে কাবুলি মটর ডাল এর এবং আলু সিদ্ধ করে বেশ পাতলা মিশ্রণ তৈরি করা হয়। এরপর কাঁচা পেঁয়াজ, মরিচ, ডিম সিদ্ধ কুচি, জিরা এবং ধনিয়া গুরা, ধনিয়া পাতা কুচি এবং গোল মরিচ, লবণ মেশানো হয়। সব শেষে ফুচকা গুঁড়ো করে বা ভেঙ্গে ছড়িয়ে দেয়া হয়। চটপটি সাধারণত বিভিন্ন মশলা এবং চিনি বা গুড় মেশানো তেঁতুলগোলা পানির সাথে পরিবেশিত হয়।
চটপটি সাধারণ প্লেট বা বাটিতে ছোট চামচ দিয়ে পরিবেশিত হয়।
ফ্রুটি

ফ্রুটি একটি আমের স্বাদযুক্ত পানীয়, যা ভারতে বিক্রি হয়। এটি প্রাকৃতিক স্বাদ এবং আমের পাল্প দিয়ে তৈরি করা হয়। এটি পার্লে এগ্রো দ্বারা তৈরি ফ্ল্যাগশিপ পণ্য এবং সবচেয়ে সফল পানীয় পণ্য। ফ্রুটি ১৯৮৫ সালে টেট্রা প্যাক প্যাকেজিং-এ চালু হয়েছিল, বর্তমানে প্লাস্টিকের বোতল এবং আয়তাকৃতি টেট্রা প্যাকেও বিক্রি হয়। ফ্রুটি মার্কিন যুক্তরাষ্ট্র, কানাডা, যুক্তরাজ্য, সংযুক্ত আরব আমিরাত, সৌদি আরব, মালয়েশিয়া, মালদ্বীপ, সিঙ্গাপুর, থাইল্যান্ড, নিউজিল্যান্ড, অস্ট্রেলিয়া, মোজাম্বিক, ঘানা, মালাউই, জাম্বিয়া, নাইজেরিয়া, তানজানিয়া, জাপান এবং আয়ারল্যান্ড সহ বিভিন্ন দেশে রপ্তানি করা হয়।
ফ্রুটি একটি আয়তাকৃতির সবুজ টেট্রা প্যাকে রেডি-টু-সার্ভ আমের পানীয় হিসাবে চালু করা হয়েছিল। ভারতীয় বাজারে ফ্রুটিই প্রথম আমের পানীয় না হলেও, খুব দ্রুতই বাজারের বড় একটি অংশ দখল করে নেয় এটি।
পানীয়টির বিজ্ঞাপনে অল্লু অর্জুন, আলিয়া ভাট এবং শাহরুখ খানকে দেখা গেছে। ব্র্যান্ডটি ২০১৩ সালে এটির বিপণনে ৪০%-এর অধিক ব্যয় করেছিল।
পানীয়টিতে আমের স্বাদযুক্ত রাসায়নিক, পানি, চিনি, সাইট্রিক অ্যাসিড, অ্যাসকরবিক অ্যাসিড, লবণ, খাদ্য উপযোগী রং এবং ফ্লেভার রয়েছে। ফ্রুটিতে প্রতি ২৫০ মিলিলিটারে ৩৩.৭ গ্রাম চিনি থাকে।
ফ্রুটি তাদের পানীয় বিভিন্ন আকারের টেট্রা প্যাকে পরিবেশন করে থাকে: ১ লিটার, ২৫০ মি.লি., ২০০ মি.লি. এবং ১৬০ মি.লি.। এছাড়াও পার্লে এগ্রো প্লাস্টিকের বোতলেও ফ্রুটি বিক্রয় করে থাকে। ভারতীয় বাজারে ২০০ মি.লি., ২৫০ মি.লি., ৫০০ মি.লি., ৬০০ মি.লি., ১.২ লিটার এবং ২ লিটার আকারের প্লাস্টিকের বোতলে ফ্রুটি পাওয়া যায়।
সেমাই

সেমাই বাঙালি রন্ধনশৈলিতে একটি মিষ্টি জাতীয় খাদ্য। অতি চিকন করে বানানো আটার ফালিকে দুধ, চিনি, গরম মশলা ও কিসমিস সহকারে সেমাই রান্না করা হয়। ক্ষেত্রবিশেষে আটার পরিবর্তে চালের গুড়ো ব্যবহার করা হয়। বাংলাদেশে এটি খুবই জনপ্রিয় খাবার, বিশেষ করে বাঙালিদের ঈদুল ফিতর উৎসবের এটি একটি অবিচ্ছেদ্য অঙ্গ এবং বাংলাদেশের গ্রামাঞ্চলে কোথাও কোথাও এই উৎসব সেমাই ঈদ নামেও পরিচিত।
বাংলা অভিধানে সেমাই শব্দটাকে কোথাও বলা হয়েছে দেশি, কোথাও বলা হয়েছে হিন্দি। ভাষাতাত্ত্বিক পণ্ডিত সুনীতিকুমার চট্টোপাধ্যায় এর মতে, গ্রিক শব্দ সেমিদালিস থেকে সেমাই শব্দের উৎপত্তি। যদিও এটি সরাসরি ঘটেনি। সেমিদালিস শব্দের মূল অর্থ হলো ময়দা। ময়দা অবশ্য ফারসি শব্দ। এই সেমিদালিস শব্দ সংস্কৃত ভাষায় প্রবেশ করে সমিদা রূপ ধারণ করে। সমিদা থেকেই সেমাই, সেমিয়া ইত্যাদি শব্দ তৈরি হয়।
সেমাই দুই প্রকার। যথা হাতে তৈরী সেমাই ও মেশিনে তৈরী সেমাই। সেমাই আটার মণ্ডকে সরু ও দীর্ঘ ফালিতে ভাগ করে প্রস্তুত করা হয়। বর্তমানে সেমাই মূলত যান্ত্রিক পদ্ধতিতে মেশিনে তৈরি করা হয়, যা বাজারে প্যাকেটজাত করে বিক্রয় করা হয়। তবে পূর্বে ঘরে সেমাই তৈরির চল ছিল, যা মূলতঃ বাড়ির মেয়েরা হাতে কেটে তৈরি করতেন এবং এটি বেশ সময়সাপেক্ষ একটি প্রক্রিয়া।
মূলতঃ দুই প্রকার: সেমাই বা খিল সেমাই ও লাচ্ছা বা লাচ্চা সেমাই।
সেমাই প্রথমে তেল ছাড়া বা তেল (বা ঘি) দিয়ে বাদামী বর্ণ ধারণ করা পর্যন্ত ভেজে নিতে হয়। এরপর দুধ আগুনে জ্বাল দিয়ে ঘন করা হয়। এ পর্যায়ে দুধে পরিমাণ মতো এলাচ, দারুচিনি ইত্যাদি গরম মশলা মেশানো হয়। এর পর তাতে রুচি মাফিক চিনি মেশানো হয়। অতঃপর মশলা ও চিনি মেশানো ঘন দুধে ভাজা সেমাই মিশিয়ে কিছুক্ষণ নেড়ে রান্না করা হয়। অতঃপর কিসমিস দেয়া হয় এবং আরো কিছুক্ষণ আগুনে রাখা হয়।
সেমাই পরিবেশন করা হয় ছোট বাটিতে। কখনও কখনও পেস্তা বাদাম ছিটিয়ে পরিবেশন করা হয়।
ইমদাদুল ফাতাওয়া

ইমদাদুল ফাতাওয়া (উর্দু: امداد الفتاوى‎‎), ফতোয়ায়ে আশরাফিয়া নামেও পরিচিত, এটি হানাফি ফিকহের ফতোয়াগুলির একটি সংগ্রহ যা ভারতীয় পণ্ডিত আশরাফ আলী থানভীর দ্বারা সংকলিত হয়েছে, যিনি ইসলামে উদ্ভুত নতুন সমস্যা এবং চ্যালেঞ্জগুলি মোকাবেলা করেছিলেন। বইটি তার উত্তরসূরি ও শিষ্য শফি উসমানি দ্বারা পরিমার্জিত ও সাজানো হয়েছে এবং এতে পবিত্রতা ও প্রার্থনা থেকে শুরু করে কুরআন, হাদিস, সুফিবাদ এবং ধর্মতত্ত্বের ব্যাখ্যা সম্পর্কিত বিষয় রয়েছে। ছয় খণ্ডের বইটিতে বিবাহ, বিবাহবিচ্ছেদ, উত্তরাধিকার, নিষিদ্ধ এবং অনুমোদিত কার্যকলাপ এবং আরও বিভিন্ন বিষয় রয়েছে।
প্রথমদিকে বইটি চারটি খণ্ডের ছিল, তবে পরে বইটির অংশগুলি সাজিয়ে এবং প্রকাশের মাধ্যমে আরও খণ্ড যুক্ত করা হয়।
বইটির খণ্ড ১ এর মধ্যে রয়েছে বিশুদ্ধকরণের বই, প্রার্থনার বই, পাঠ ও পাঠের বই এবং দাফনে প্রার্থনার বই৷ খণ্ড ২ অন্তর্ভুক্ত জাকাত এবং দাতব্য বই, রোজা এবং নির্জনতার বই, ইহরামের বই এবং হজের আচার, বিবাহের বই, নিষেধাজ্ঞার বই, বন্ধু এবং অভিভাবকদের বই, বিবাহবিচ্ছেদের বই, শাস্তি এবং প্রতিশোধের বই, বিশ্বাসের বই, দাতব্য বই, প্রতিজ্ঞা বই, আইন বই, এবং মসজিদ। খণ্ড ৩ বিক্রয় বই, সুদ বই, অভিভাবকত্ব বই, আল্লাহর বই, লজ্জা বই, ভাড়া বই, মামলা বই, রায় বই, মধ্যস্থতা বই, রহমত বই, সালিসি বই, অংশীদারিত্ব বই এবং বিভাগ, কৃষি বই, অপরাধ বই, উইলস বই, উত্তরাধিকার বই, পুনর্মিলন বই, এবং ক্ষতি বই। খণ্ড ৪ নিষিদ্ধ এবং অনুমতিগুলির বইটি কভার করে, যা অনুমতিযোগ্য, অগ্রহণযোগ্য, নিন্দনীয় এবং পছন্দসই, পাশাপাশি শিক্ষণ এবং শেখার, অমেধ্য এবং বিশুদ্ধকরণ, হালাল এবং হারাম খাদ্য ও পানীয়, উপহার এবং আমন্ত্রণ সম্পর্কিত নিয়ম, পোশাক, সোনা, রৌপ্য, তামা, এবং লোহা, এবং বিবাহ এবং ব্যভিচার সম্পর্কিত বিষয়গুলি। খণ্ড ৫ এর কুরআন, হাদিস, সুলুক (সুফিবাদ), রুয়া, বিদাত, বিশ্বাস, এবং ধর্মতত্ত্বের ব্যাখ্যা কভার করে। অবশেষে, খণ্ড ৬ এ বিভিন্ন বিষয় যেমন ব্যাকরণ এবং সন্দেহ, মিথ্যা সম্প্রদায়গুলির সাথে বিতর্ক, নতুন দর্শন, কারামাত, সহায়ক বিষয় এবং আরও অনেক কিছু কভার করে৷
গলমাছি

গলমাছি বা নলিমাছিকে ধান ফসলের সাধারণ ও গুরুত্বপূর্ণ ক্ষতিকর পোকা হিসেবে বিবেচনা করা হয়। এ পোকার আক্রামণের ফলে ধান গাছের মাঝখানের পাতাটা পিঁয়াজ পাতার মত নলাকার হয়ে যায়। এ জন্য এ পোকার ক্ষতির নমুনাকে ‘পিঁয়াজ পাতা গল’ বা ‘নল’ বলা হয়ে থাকে। এ গলের বা নলের প্রথমাবস্থায় রং হালকা উজ্জ্বল সাদা বলে একে ‘সিলভার শুট’ বা ‘রূপালি পাতা’ বলা হয়।
পেঁয়াজ পাতা গল বড় বা ছোট হতে পারে। ছোট হলে শনাক্ত করতে অনেক সময় অসুবিধা হয়। গল হলে সে গাছে আর শীষ বের হয় না। তবে গাছে কাইচ থোড় এসে গেলে গলমাছি আর গল সৃষ্টি করতে পারেনা। পূর্ণ বয়স্ক গলমাছি দেখতে একটা মশার মত। স্ত্রী গলমাছির পেটটা উজ্জল লাল রঙের হয়। এরা লম্বায় ২-৩ মি.মি. তবে বেশিরভাগই ১ মি.মি. এর চেয়ে বেশি লম্বা হয় না।
এরা রাতে আলোতে আসে, কিন্তু দিনের বেলায় বের হয় না।
স্ত্রী গলমাছি সাধারণতঃ পাতার নিচের পাশে ডিম পাড়ে, তবে মাঝে মধ্যে পাতার খোলের উপরও ডিম পাড়ে। গলমাছির বাৎসরিক বংশবৃদ্ধি মৌসুমী আবহাওয়ার ওপর নির্ভর করে। শুষ্ক মৌসুমে গলমাছি নির্জীব থাকে এবং ঝরা ধান বা ঘাসের মধ্যে পুত্তলী অবস্থায় বেঁচে থাকে। বর্ষা মৌসুম শুরু হলেই পূর্ণ বয়স্ক গলমাছি তৎপর হয়ে ওঠে এবং ঘাস জাতীয় বিকল্প গাছের খাদ্য খেয়ে এক বা একাধিক বংশ অতিক্রম করে। ঘাস জাতীয় গাছে গলমাছির এক একটি জীবনচক্র সম্পূর্ণ হতে ৯-১৪ দিন এবং ধানের ওপর ৯-২৪ দিন সময় লাগে।
ধানের চারা অবস্থা থেকে যদি আক্রমণ শুরু হয় তাহলে কাইচ থোড় অবস্থা আসা পর্যন্ত সময়ে এ পোকা কয়েকবার জীবনচক্র সম্পূর্ণ করতে পারে। যে সমস্ত অঞ্চলে শুধু শুষ্ক ও বর্ষা মৌসুম বিদ্যমান, সে সব অঞ্চলে বর্ষা মৌসুমের আগাম ধান ক্ষতি এড়িয়ে যেতে পারে। বর্ষা মৌসুমের শেষের দিকে রোপণ করলে সমূহ ক্ষতির সম্ভাবনা থাকে। বর্ষা মৌসুমে বেশি আক্রান্ত হয়ে থাকলে শুষ্ক মৌসুমে সেচের আওতাভুক্ত ধানক্ষেত আক্রান্ত হতে পারে।
আলোক ফাঁদের সাহায্যে পূর্ণবয়স্ক গলমাছি ধরে ধ্বংস করা যেতে পারে। শতকরা ৫ ভাগ পিঁয়াজ পাতার মতো হয়ে গেলে অনুমোদিত কীটনাশক ব্যবহার করে গলমাছি দমন করা হয়।
শিরিষ

শিরিষ(বৈজ্ঞানিক নাম Albizia lebbeck, স্থানীয় নাম কড়ই, সৃষ্টিকড়ই, এন্ডিকড়ই) হচ্ছে Albizia গণের একটি প্রজাতি। এটি মূলত ইন্দোমালয় এবং নিউ গিনি ও উত্তর অস্ট্রেলিয়া অঞ্চলের উদ্ভিদ। তবে ক্রান্তীয় এবং উপক্রান্তীয় অঞ্চলে এই উদ্ভিদ চাষ হয় অথবা স্বাভাবিক ভাবে জন্মায়। এর ইংরেজি নাম হচ্ছে Lebbeck, Lebbek Tree, Flea Tree, Frywood, Koko এবং Woman's tongues Tree। Albizia গণের সকল প্রজাতির সাধারণ নাম শিরিষ হলেও গণের একটি ব্যাপক বিস্তৃত সদস্য হওয়ায় এই গাছের নাম ও শিরিষ হয়েছে।
শিরীষ গাছ ছায়াতরু হিসাবে পথের ধারে লাগানো হয়ে থাকে। গাছটি ১৮-৩০ মিটার পর্যন্ত লম্বা হতে পারে। পাতাগুলো ৭.৫-১৫ সেমি. হয়। ফুলগুলো সাদা। পুংকেশর ২.৫-৩.৮ সেমি. হয়। গাছের ফল ৮-১০ সেমি লম্বা এবং ৪-৬ সেমি চওড়া সাদা চ্যপ্টা শুকনো ফল গাছে ঝুলতে থাকে, ফলের মাঝখানে বোতামের মতো গোল গোল বীজের দাগ থাকে।
পরিবেশ ব্যবস্থাপনা, পশু খাদ্য, ওষুধ এবং কাঠের জন্য এর চাষ করা হয়। উত্তর এবং দক্ষিণ আমেরিকায় ছায়া দানকারী উদ্ভিদ হিসেবে এর চাষ করা হয়। ভারত এবং পাকিস্তানে এই উদ্ভিদের কাঠ ব্যবহার করা হয়। শিরিষ গাছের কাঠের ঘনত্ব ০.৫৫-০.৬৬ গ্রাম/সেমি. অথবা তারও বেশি।
শিরিষের শ্রেণিবিন্যাসের ইতিহাস খুব জটিল। কার্ল লিনিয়াস প্রজাতিটিকে Mimosa lebbeck হিসেবে বর্ণনা করেন। George Bentham প্রজাতিটিকে বর্তমান গণে স্থাপন করেন। অনেক সময় lebbeck ভুল করে lebbek বানান করা হয়। এর প্রতিশব্দগুলো হচ্ছেঃ
Aam papad

Aam papad is an Indian fruit leather made out of mango pulp mixed with concentrated sugar solution and sun dried. It is also known as aamba sadhaa (Odia), aamta (Assamese), amawat (Hindi), maanga thera (Malayalam), mamidi tandra (Telugu), aamsotto (Bengali) and amba vadi (Marathi).
Traditional aam papad is sweet, although it is available in different varieties. It can be preserved for months making it popular in the off season of mangoes.
Mango pulp is mixed with potassium metabisulfite and spread on trays to dry in the sun. After the first layer dries, another layer is spread over it and allowed to dry. The process is repeated until the desired thickness is reached. The thickness varies depending upon the quality of mango pulp used. When this thickness is reached the aam papad is cut into pieces and wrapped in oiled paper or into different packages.
Aam papad can be consumed in any season as it can be preserved for a long period of time.
Aam papad is manufactured in North India as well as South India. In the South Indian state of Andhra Pradesh, the Adavinekkalam village in East Godavari district is famous for its aam papad.
Aam papad is also exported abroad from India. In 2011, the Canadian Food Inspection Agency warned sulphites-sensitive people to avoid the "Indican" brand aam papad, as it contained sulphites but did not declare that on the label.
Langra

The 'Langra' mango, also known as Benarasi Langra, is a mango cultivar that was first cultivated in Banaras in present-day Uttar Pradesh, India 250 to 300 years ago. Apart from Uttar Pradesh, it is also grown in the states of Bihar and West Bengal, as well in the neighbouring country Bangladesh.
This cultivar retains a greenish tinge while ripening. It is normally harvested during mid-June to last half of July. Around 2006, it was known to be gaining popularity on the international market. It is considered suitable for slicing and canning.
In Eastern India there is a very sweet variation of the langra mango that is knows as Dudhiya Langra or Bhagalpuri Dudhiya Langra, this variant is green in colour and milk-like in smell, originally grown in Bhagalpur.This mango is not grown outside of Bihar and in other parts of East India but is easily available in markets.
In some part of northern India and in Bihar, there is another variation of the 'Langra' mango is also known as Malda Mango, this variation is orange in colour, less fiber and intense in smell compared to Dudhiya Langra, referring to the Malda village in Bihar and Digha, Patna region in Patna district. Malda mangoes is referred to as the 'king of the mangoes' in North India as well as Eastern India.
One unique quality of Malda mangoes is its rich pulp and small seed whereas Langda is more fibrous than Malda.
The leaf blades have an oval-lanceolate shape and are flat to slightly folded. The apexes are acuminate to sub-acuminate. The secondary veins are arranged as sub-opposite to alternate. They have been measured as follows:
බෞද්ධ පන්සල්

බෞද්ධයන් වන්දනාමාන කරනා සහ සංඝයා වැඩසිටිනා ආගමික ස්ථාන පන්සල් නම්වේ.
පන්සල විසින් මිනිසාගේ ජීවිතයේ උපතේ සිට මරණය දක්වා ම සිදුවන සියලුම විශේශ කටයුතුවල ප්‍රදානත්වය ගනියි. දරුවන්ට කුඩා කල සිටම නිවැරදි යහපත් ආකල්ප ලබාදෙමින් ඔවුන් යහමගට ගැනීමට පන්සල දරන උත්සාහය අප්‍රමාණ ය. දහම් පාසල් මගින් දහම් අධ්‍යාපනය ලබා දීමද පන්සලේ ප්‍රදාන කාර්‍යයකි. ගමේ සියලු ප්‍රශ්න වලට විසඳුම් ලබා ගැනීමට ගැමියා යන්නෙ පන්සලේ වෙසෙන ස්වාමීන් වහන්සේ වෙත ය.
්
කරගම්පිටිය විහාරය

කරගම්පිටිය විහාරය (හෝ සුබෝධාරාම විහාරය) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ දෙහිවල පිහිටි එෙතිහාසික බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් වේ. කොළඹ නගරයට දකුණු දිශාගතව කොළඹ-ගාල්ල ප්‍රධාන මාර්ගයෙහි සැතපුම් 9ක් පමණ දුරින් පිහිටි දෙහිවල මංසන්ධියට ආසන්නව විහාරය පිහිටා තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස වර්තමානයේදී විහාරය රජය විසින් නම් කොට තිබෙන අතර නාමකරණය 2007 වර්ෂයේ පෙබරවාරි 23වන දිනදී රජයේ ගැසට් අංක 1486 යටතේ සිදුකරන ලදී.
ගංගාරාමය

ගංගාරාමය ශ්‍රී ලංකාවේ, කොළඹ පිහිටි පන්සලකි.
විහාරයේ වාස්තු ලක්ෂණ සැලකීමේදී ප්‍රධාන වශයෙන් ශ්‍රී ලාංකික ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය කැපී පෙනුනද ඉන්දියානු, තායිලන්ත හා චීන යන රටවල වාස්තු ලක්ෂණද මෙහි දැක ගත හැකිය.
සෞම්‍ය හා රමණීය භූමියක පිහිටි මෙම විහාරයේ සමහර ඉදිකිරීම් බේරෙ වැව මතුපිටට වන්නටද ඉදිකොට තිබේ. විහාරස්ථිනයේ මූලිකාංග ලෙස චෙත්‍යය (දාගැබ), බෝධිය, විහාර මන්දිරය, සීමා මාලකය සහ ධාතු මන්දිරය දැක ගත හැකියි. තවද කෞතුකාගාරයක්, පුස්ථකාලයක්, තෙමහල් පිරිවෙනක්, අධ්‍යාපන ශාලාවක් සහ දාන ශාලාවක්ද විහාර භූමියේ ඉදි කොට පවතී.
විහාරයේ කැපී පෙනෙන වාස්තු ඉදි කිරීමක් වූ සීමා මාලකයේ නිර්මාණය මුස්ලිම් ආධාරකරුවෙකුගේ ආධාරයෙන් ගොඩගැසී නිර්මානය සිදු කර ඇත්තේ ජෙෆ්රි බාවා විසිනි.
ගංගාරාම විහාරය, විද්‍යාර්ථ පඬිවරුන් වූ රත්මලානේ ශ්‍රී ධර්මාරාම හිමි, වස්කඩුවේ ශ්‍රී සුභූති හිමි, වැලිගම ශ්‍රී සුමංගල හිමි, වැලිවිටියේ ධර්මරතන නාහිමි ඇතුළු ස්වාමීන් වහන්සේලා රැසකට සෙවණ සලසා තිබේ.
19 වන සියවසේ ප්‍රසිද්ධ නාවුක වෙලෙන්දෙකු වූ දොන් බැස්ටියන් (ද සිල්වා ජයසූරිය ගුණවර්ධන) මුදලි විසින් මාතර ශ්‍රී ධර්මාරාම නාහිමියන්ට විහාරස්ථානයක් ඉදිකිරීම සඳහා මෙම ඉඩම මිලට ගෙන විශාල වියදමක් දරා භූමිය සකස් කොට දාගැබ, මකර තොරණ සහ ප්‍රව්ශ්ඨ දොරටුවේ සඳකඩ පහන ඉදිකරණ ලදී. විහාරයේ රෝපිත, අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධියේ අංකුරයක් වූ බෝධීන් වහන්සේද රෝපනය කොට ඇත්තේද මෙම මුදලිතුමා විසිනි. මීට අමතරව තෙමහල් දම් සභයක් හා විහාරය වටා වැටක්ද ඔහු විසින් ඉදි කෙරිණි.
වර්ථමානයේ ගංගාරාම විහාරය වන්දනා කරණ ස්ථානයක් පමණක්ම නොව ධහම් අධ්‍යාපනය ලබා දෙන ස්ථානයක් හා බෞද්ධ සුබ සාධන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසද ක්‍රියා කරයි. විදෙස් රටවල් වෙතට ද බෞද්ධ ධර්මය ගෙන යාමේ අරමුණින් ඇමරිකාවේ නිව්යෝක්, නිව්යෝක් බෞද්ධ විහාරය, ස්ටැටන් අයිලන්ඩ් බෞද්ධ විහාරය, චිකාගො - චිකාගො බෞද්ධ විහාරය, ඇරිසෝනා - ඇරිසෝනා ජාතයන්තර බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය, මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ බමිංහැම් බෞද්ධ විහාරය සහ අප්‍රිකා මහාද්වීපයේ [ටැන්සානියාව] බෞද්ධ මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීමට ද මෙම විහාරය දායක වී තිබේ.ඒ හැරුණ විට, ඉන්දියාව, ස්වීඩනය, ඇමරිකාව, බ්‍රසීලය, මහා බ්‍රිතාන්‍ය ආදි රටවල පිහිටි බෞද්ධ දහම් මධ්‍යස්ථාන බොහොමයක සේවය කරනුයේ ගංගාරාමස්ථ ශ්‍රී ඥානේශ්වර පරිවේණස්ථානයෙහි ආදි ශිෂ්‍යයන් ය.
බලපිටිය ශ්‍රී පුෂ්පාරාම විහාරය

ශ්‍රී පුෂ්පාරාම විහාරය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ බලපිටිය පිහිටි එෙතිහාසික බෞද්ධ විහාරස්ථානයක් වේ. අමරපුර නිකායට අයත් චූලකන්ධි නිකායෙහි ප්‍රධාන මූලස්ථානය ලෙස කටයුතු කරන විහාරය, නායක පන්සල යනුවෙන්ද හැඳින්වේ. එය බලපිටිය නගරයේ සිට කිලෝමීටර 1.5ක් පමණ දුරින්, කොළඹ-ගාල්ල ප්‍රධාන මාර්ගයෙහි පිහිටා තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස වර්තමානයේදී විහාරය රජය විසින් නම් කොට තිබෙන අතර නාමකරණය 2008 වර්ෂයේ ජූනි 6වන දිනදී රජයේ ගැසට් අංක 1553 යටතේ සිදුකොට තිබේ.
පස් වැඩ (ඉංජිනේරු විද්‍යාව)

බිම් වැඩ යනු පස් හෝ පාෂාණ විශාල ප්‍රමාණ වලින් චලනය කිරීම හරහා නිර්මාණය වු ඉංජිනේරුමය කටයුත්තකි.
ඉංජිනේරුවරුන් චලිතයේ දුර අවම කර ගන්නා අතර කැපීම්වලින් ලබාගත් පාෂාණ පිරවුම්වලට ගැලපෙන බව සහතික කර ගැනීමට ජෛව තාක්ෂණික ඉංජිනේරු විද්‍යාව (පස් තරල භාවය හා ඝර්ෂණය වැනි) හා පරිමා තක්සේරුව සමග සම්බන්ධ වී වැඩ කටයුතු සිදු කළ යුතුය. අතීතයේදී එවැනි ගණනය කිරීම් සිදු කළේ සිම්සන්ගේ රූල වැනි ක්‍රම සමගින් රූටන රූලක් යොදා ගනිමිනි. වර්තමානයේදී ඒවා පරිගණකයක් හා ඒ සදහා විශේෂිත වු මෘදුකාංග මගින් සරලවම ඉටුකර ගත හැකිය.
චලනය කිරීමට ඇති ඉතා විශාල ද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය නිසා (විශාල වේලි වැනි කටයුතු වලදී කියුබික් අඩි මිලියන ගණනක් එහා මෙහා ගෙන යාමට සිදුවේ. එය ස්ක්‍රැපර් හා ලෝඩර්, නිෂ්පාදන ට්‍රක් රථ, ග්‍රේඩර, ඩෝසර, බැකෝ හා ඩ්‍රැග් ලයින් ස්කැවේටර් වැනි අනෙකුත් බිම් චලන යන්ත්‍ර වල දියුණුවත් සමග පරිණාමනයකට භාජනය විය.
සාමාන්‍ය බිම් වැඩ අතරට මහා මාර්ග, වේලි, ඇළ මාර්ග, බැමි හා ගැටි ඇතුළත් වෙයි.
යුධ ඉංජිනේරු විද්‍යාවේදී බිම් වැඩ යනු වඩාත් විශේෂිත ලෙස පස්වලින් සාදන ලද ආරක්ෂක බැමිය. පස් එතරම් ශක්තිමත් නොවුණත් විශාල ව්‍යුහ තැනීම සදහා අති විශාල ප්‍රමාණවලින් ලබා ගැනීමට තරම් ලාභ දායිව පවති. අතීත බිම් වැඩ ආරක්ෂිත ව්‍යුහ සදහා උදාහරණ අතරට අගල් පිඩැලි, තාප්ප, මාලිගා හා කදු බලකොටු අයත් වෙයි. නූතන උදාහරණ වලට අගල් හා පස් වැටි ඇතුළත් වේ.
එක්සත් ජනපදයෙහි කෘෂිකර්මය

කෘෂිකර්මය යනු එක්සත් ජනපදයෙහි ප්‍රධාන කර්මාන්තයක් වන අතර එම රට ආහාර පිළිබඳ ශුද්ධ නිර්යාතකරුවෙකු වෙයි. 2007 දී පැවැකි නෘෂිකර්මය පිළිබඳ අවසන් සංගණනය ප්‍රකාර, මධ්‍යයනයක් වශයෙන් එක් ගොවිපොලකට 418 acres (1.69 වර්ග කිලෝ මීටර) සරියක් සහිතව, 922 million acres (3,730,000 වර්ග කිලෝ මීටර) ක මුළු භූමි ප්‍රදේශයක් ආවරණය කරමින්, ගොවිපොල මිලියන 2.2 ක් පැවැති බව නිරාවරණය කර ගෙන ඇත.
ඉතාමත් උපද්‍රව සහිත කර්මාන්ත අතුරින් එකක් ලෙස කෘෂිකර්මය සැලකෙයි. > මාරක සහ මාරක-නොවන අනතුරු, වැඩ-ආශ්‍රිත පෙනහළු රෝග, ශබ්දය-ප්‍රේරිත ශ්‍රවණ හානිය, සමේ රෝග, රසායනික-ආශ්‍රිත අසනීප, සහ රසායනික භාවිත සහ හිරු එලියට එකදිගට නිරාවරණය හා සම්බන්ධ සමහරක් පිළිකා ආදිය වැලඳීමේ අධික අවදානමකට ගොවියෝ ලක්ව සිටිති. . සාමාන්‍ය වසරකදී, එ.ජ. හී කම්කරුවන් 516 ක් පමණ ගොවිපොල ආශ්‍රිත කාර්යයන්හිදී මිය යති (1992–2005). සෑම දිනකම, කෘෂිකාර්මික කම්කරුවන් 243 පමණ වැඩ බිමෙහි කටයුතු අත්හිටුවන තරමේ අනතුරුවලට ලක්වන අතර, මෙයින් 5% පමණ ස්ථීර අපහායනයන් ඇති කරයි. කෘෂිකර්ම-ආශ්‍රිත මාරක අනතුරු වලට ප්‍රමුඛතම හේතූන් වන්නේ ට්‍රැක්ටර පෙරලීම වන අතර වසරකට මරණ 90 සඳහා එය වග කියයි. වෘත්තිය ආරක්ෂණය සහ සෞඛ්‍යය සඳහා ජාතික ආයතනය නිර්දේශ කරනුයේ ට්‍රැක්ටරයන්හී පෙරලීමෙන් ආරක්ෂිත වන ව්‍යුහයන් භාවිතා කිරීමෙන් පෙරලීම-ආශ්‍රිත මාරක අනතුරු සඳහා ඇති අවදානම අවම කරගන්නා ලෙසයි.
2004 වසර තුලදී ඇස්තමේන්තුගත මිලියන 1.26 පමණ දරුවන් හා වයස 20 ට අඩු යෞවනයන් ගොවිපොල වල ජීවත්වූ අතර, මෙම තරුණයන්ගෙන් 699,000 පමණ ගොවිපොල වල රැකියාවෙහි යෙදුනහ. ගොවිපොල වල ජීවත්වූ තරුණයන්ට අමතරව, අතිරේක දරුවන් හා යෞවනයන් 337,000 ක්, 2004 වසරෙහිදී, එ.ජ. ගොවිපොල වල කටයුතු සඳහා කුළියට යොදවනු ලැබූහ. සාමාන්‍ය වශයෙන්, ගොවිපොල කටයුතු වලදී දරුවන් 103ක් වාර්ෂීකව මිය යති (1990–1996). මෙම මරණ වලින් දළවශයෙන් සියයට 40 ක ප්‍රතිශතයක් වැඩ-ආශ්‍රිත ඒවා වූහ. 2004දී, ඇස්තමේන්තුගත දරුවන් හා යෞවනයන් 27,600 ක් ගොවිපොල වලදී අනතුරුවලට ලක්වූහ; මෙම අනතුරුවලින් 8,100 ක් ගොවිපොල කටයුතු නිසා විය.කෘෂි කර්මාන්තය යනු තරුණයින්ට ඉතා අනතුරු ගෙන දෙන කර්මාන්තයකි. 1992 සහ 2000 අතර කාලය තුල වැඩ කිරිමේදි අනතුරට පත් තරුණයින්ගේ සංඛ්යානව 42% කි. අනිකුත් කර්මාන්ත මෙන් නොව කෘෂි කර්මාන්තයේදි මෙසේ අනතුරට පත් වන තරුණයින්ගෙන් භාගයක් දෙනා අවුරුදු 15 ට අඩු අය වෙති.
වයස 15 – 17 කාණ්ඩ වල තරුණයින්ගෙන් කෘෂි කර්මාන්තයේ නියැලෙන තරුණයින්ට ඇති වන මරණීය තුවාල වෙනත් ක්ෂේත්රුයන්ට වඩා සිව් ගුණයකින් වැඩිය. කෘෂි කර්මාන්තයේදි තරුණයින්ට යන්ත්රද සූත්ර් වැනි අනතුරු විය හැකි උපකරණ සමගද, සීමිත ප්‍රදේශවලද, උස් ස්ථාන වලද, සතුන් සමගද, වැඩ කිරීමට සිදු වේ. • 2004 වර්ෂයේදි අවුරුදු 20 ට අඩු ළමයින් සහ තරුණයින් මිලියන 1.26 ක් ගොවිබිම් වල ජීවත් වූ අතර එයින් 699,000 ක් ඒවායේ වැඩ කළහ. ගොවිපල වල ජීවත් වන තරුණයින්ට අමතරව තවත් අතිරේක 337,000 ක් ළමයි සහ තරුණයින් 2004 වර්ෂයේදි එක්සත් ජනපදය විසින් කුලියට ගෙන තිබුනි. • 1990 – 1996 කාලය තුල ගොවිපලවල් වල සිදු වූ ළමා මරණ සංඛ්යාුවේ සාමාන්යණය 103 කි. මෙයින් 40% ක ප්රිමාණයක් මිය ගොස් ඇත්තේ ගොවිපලේ වැඩ කරමින් සිටියදීය. • 2004 දී ළමයින් සහ තරුණයින් 27,600 ක් ගොවි බිම් වලදි තුවාල ලබා ඇත. මෙයින් 8,100 ක් දෙනා තුවාල ලබා ඇත්තේ වැඩ කරමින් සිටියදීය.
ශාන්ත ඉසිදෝරු දේවශ්ථානය තිබ්බොටුගොඩ

තිබ්බොටුගොඩ ශාන්ත ඉසිදෝරැ මුණිදුන්ගේ දේවස්ථානය පිහිටා ඇත්තේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ තිබ්බොටුගොඩ යන ගම් පියසේ ගාමිණි විදුහලට අසලින්ය.මෙම දේවශ්ඨානයට ඇත්තේ ගණේමුල්ල නගරයේ සිට කිලෝ මිටර් එකහමාරක් වැණි කෙට් දුරකින් 278 ජා ඇල බස් මාර්ගයේය
පවුල් හතරකට සිමා වු තිබ්බොටුගගාඩ දෙව් මැදුරතුල වුයේ කුරැසියක් සිටවන ලද පොල් අතු පැලකි.නැතිනම් පල්ලි මඩුවකි.කාලයක් ගත වෙත්ම තවත් පවුල් කිහිපයක් කිතු දහම වැලද ගැනීම නිසා දෙව් මැදුරක අවශශ්‍යතාවය මතු වුයෙන් තිබ්බොටුගොඩ සභාවේ පළමුවන මිසම් සේවක වශයෙන් ගරැ ස්ටුවර්ට් පියතුමන්ගේ මග පෙන්වීම යටතේ 1886 දී මැයි මස අති උතුම් බොන්ජන් අගරද ගුරැ හිමිපානන් අතින් දෙව් මැදුරේ වැඩ කටයුත් ආරම්භ කරන ලදි.දේවස්ථානයේ වැඩ කටයුතු නිම කරලිම සදහා ගරැ ස්ටුවර්ට් පියතුමන්ට අමතරව පියතුමන්ලා හත් නමකට මහත් වු පරිශ්රයමයක් දැරීමට සිදු වී ඇතිබව සදහන් වේ.
වසර 37 කට පසුව 1924 දී එවකට මීසම භාරව කටයුතු කරන ලද ගරැ සී එම් ප්‍රනාන්දු පියතුමන් ගේ පාලන කාල සීමාවේදී දේස්ථානයේ වැඩ කටයුතු නිමාවට පත්විය. ඉන් පසු මිසමේ වැඩ භාරගන්නා ලද අති දක්ෂ ඉන්ජිනේරැවෙකු වූ ඉතාලි ජාතික 99ගරැ ඔගස්ටින් ගල්ලෝ බල්මා පියතුමා]] එවකට තිබ්බොටුලෙඩ මිසම අයත්ව තිබූ මිදෙල්ලවිට මිසමට පැමිණ වැඩ භාර ගැනීම සිදු විමත් සමගින් මිසම් සභාවේ නව උදාවක් සිදු විය.ඒ අනුව පැරණි දෙව් මැදුර තවත් විශාල කරමින් නවීකරණය කිරිම 1962 මැයි මස ආරම්භ කරන ලදී .එම වැඩකටයුතු 1970 වර්ෂයේදී නිමකිරිමට තරම් පියතුමා දක්ෂ විය. ඒ සදහා ගම්වැසියන්ගේ නොමසුරැ දායකත්වයද පියතුමන්ගේ මව් රට වන ඉතාලියෙන්ද ආධාර උපකාරයන් ලබා ගැනිමට කටයුතු සැලැස්විම තුල නව දෙව් මැදුරේ වැඩ කටයුතු වසර අටක් වැනි කෙටි කාලයකින් නිම කිරිමට හැකි විය. 1987 වර්ෂයේ සිවන ජුබිලිය මෙන්ම 2012 වර්යේදී 125 වන ජුබිල් උත්සවයද උත්කර්ෂවත් ලෙස පවත් වන ලදී. 1971 වර්සයේ ජනවාරි මස 24 වෙනි දින දේව ආරක්ෂාවේ සොහොයුරියන් හතර දෙනකු ස්ථිර පදිංචියට තිබ්බොටුගොඩ දේවශ්ථානයට පැමිණි අතර දහම් පාසැල් කටයුතු මෙන්ම ප්‍රෙද්ශයේ දරැවන්ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු කෙරෙහි කරනු ලබන්නේ ඉතාමත් අගනා මෙහෙයක් බව කිතුනු ජනතාවගේ මෙන්ම බෞද්ධ ජනතාවද අදහස වී ඇති බව පෙන්නුම් කරනු ලබන්නේ තම දරැවන් මුල් අකුරැ ඉගෙනීම සදහා මෙම කන්‍යා සොහොයුරියන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන පාසැල වෙත ඇත්ලත් කිරිම සදහා වර්ථමානයේ වැඩි උත්සාහයක් දෙමව් පියන් තුල පවතින බැවිනි.
ලෝක රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්

පහතින් දැක්වෙන්නේ එක් එක් වර්ෂ වලදී ලෝක රූ රැජිණ කිරුළ හිමිකරගත් ජයග්‍රාහිකාවන්ගේ විස්තරයයි.
Note: මිය ගිය.Note: 1973 ලෝක රූ රැජිණ වූ Marjorie Wallace ට සිය ධූරයේ වැඩ කටයුතු නිසි ලෙස සිදු කර ගැනීමට නොහැකි වීම නිසා, තනතුරින් නෙරපන ලදී. ලෝක රූ රැජිණ පදවිය වෙනස් නොකොට, එම ධූරයේ වැඩ කටයුතු ඉදිරියට කරගෙන යාමේ අවස්ථාව, එම වසරේ දෙවන ස්ථානය ලත් Evangeline Pascual ට පැවරුවත් ඇයද එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. තරඟයේ තෙවන ස්ථානය ලත්, ජැමෙයිකාවේ Patsy Yuen එම තනතුර පිළි ගන්නා ලදී.
රම්බොඩ උමඟ

රම්බොඩ උමං මාර්ගය ශ්‍රී ලංකාවේ දිගම උමං මාර්ගයයි. ගම්පොළ - නුවර එළිය මහා මාර්ගයේ පිහිටා ඇති මෙය රම්බොඩ කපොල්ලට විකල්ප මාර්ගයක් වශයෙන් ඉදි කරන ලද්දකි. උමග මීටර 225 දිගකින් හා මීටර 7 පළලකින් හා ධාවන මං තීරු දෙකකින් සමන්විතය​. රම්බොඩ කපොල්ල හා රම්බොඩ ඇල්ල මේ උමං මාර්ගය ආසන්නයේ පිහිටා ඇත​.
මධ්‍යම පළාතේ ගම්පොළ - නුවරඑළිය(B 13)​, ගම්පොළ - නාවලපිටිය(A 5) මාර්ග සංවර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරිය විසින් ආරම්භ කරන ලද ව්‍යාපෘතියක ප්‍රථිඵලයක් වශයෙන්, මෙම උමං මාර්ගයේ වැඩ කටයුතු 2006 ජූනි අරඹන ලද අතර 2008 පෙබරවාරි වන විට එහි වැඩ කටයුතු නිම විය​.
2008 පෙබරවාරි මස 24 වැනිදා ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්‍ෂ මහතා විසින් මෙම උමං මාර්ගය විවෘත කරන ලදී. 2008 මාර්තු දෙවන දින මෙම උමං මාර්ගය මහ ජනතාව වෙනුවෙන් විවෘත විය​.​
මෙම මහා මාර්ග සංවර්ධන​ ව්‍යාපෘතියට, ජපන් ජාත්‍යන්තර සහයෝගිතා බැංකුව හරහා ජපන් රජය විසින් ජපන් යෙන් මිලියන 3,078 ක(ආසන්න වශයෙන් රුපියල් බිලියන 3.1 ක) අරමුදලක් සපයා ඇත​. උමං මාර්ගය සඳහා පමණක් වැය වූ මුදල රුපියල් මිලියන 200 කි.
රෙක්ස් කොඩිප්පිලි

රෙක්ස් කොඩිප්පිලි යනු සිංහල සිනමාවේ දුෂ්ටයාට නව පණක් දුන්න පුද්ගලයෙක් සහ රංගන ශිල්පියෙක් සේම නිෂ්පාදන කළමනාකරුවෙක්, චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයෙක් වන ඔහු නිෂ්පාදනය කළ චිත්‍රපට අතර අහස් මාළිගා, බයිසිකලේ චිත්‍රපට ඇතුලත්ය. රණදෙරණ, කදිරා චිත්‍රපටවල නිෂ්පාදන අධිකාරි ලෙසත් කටයුතු කර ඇත. ඔහු රඟපෑ සියලු චරිත අභියෝගාත්මකය. ඒ අතර ප්‍රභල ලෙස රක්තා, මුවන්පැලැස්ස 1, 2, 3, උතුමාණෙනි, කොටි වලිගය, අහිමි දඩමං, හුලවාලි, චන්දිරා, සංඛපාලි, මරුවා සමග වාසේ චිත්‍රපට හැඳින්විය හැකිය.
එදා මෙදාතුර ඔහු චිත්‍රපට දෙසීය ඉක්මවවා ඇත. ටෙලි නාට්‍ය ද විශාල සංඛ්‍යාවක් රඟ පා ඇත. මෙගා ටෙලි නාට්‍ය දහයක් ඒ අතර වෙයි. දාමිණී මෙගා ටෙලි නාට්‍යයෙන් මෙගා ටෙලිනාට්‍ය රඟපෑම පටන් ගත් අතර අවසන් නාට්‍ය ගිනි අවි සහ ගිනි කෙළි(2015) වේ.
කේ. ඒ. ඩබ්ලිව්. පෙරේරාගේ කතුරු මුවත් චිත්‍රපටයේ පොකට්කරුවෙක්ගේ සුළු චරිතයකට රෙක්ස් හට ආරාධනා කරන ලදි. එහිදී ඔහු ඉදිරිපත් කළ රංගනයට බොහෝ සතුටට පත් වූ, කේ. ඒ. ඩබ්ලිව් මහතා "රෙක්ස් ඒ සීන් එක අපි අයින් කරන්නම්. ඔයාට හොඳ ගාණකුත් දෙන්නම් චිත්‍රපටයේ මේන් විලන්ට ඔයා රඟපාන්න" කියා පැවසූ තැන් සිට ඔහු එම රංගනයම අවුරුදු හතලිස් පහක් පුරා ගෙන පැමිණියේය.
ඒ 1969 දී රෙක්ස් සලාකා ආයතනයේ රැකියාවෙහි නියැලෙමින් සිටියදී, කේ. ඒ. ඩබ්ලිව්. පෙරේරා, ඔස්වල්ඩ් ජයසිංහ සමඟ පැමිණ ඔහුට කතුරුමුවත් චිත්‍රපටයේ පොකට්කරුගේ චරිතය කිරීමට කැමතිදැයි කියා ඇසීය. දිගටම රඟපෑම කරන්න නොහිතූ ඔහු, ඉල්ලීමට රැකියාව කළ සේවා ස්ථානයෙන්ද සහයෝගය ලබා දුනි. එදින ෂූටින් තිබූයේ කොළඹ සෙලින්කෝ ගොඩනැඟිල්ල ආසන්නයෙහියි. සරොමක් හැඳ පොකට්කාරයා ලෙස සේනාධීර රූපසිංහ හා නීලා ලියනගෙදර සාප්පු සවාරි යමින් සිටියදී සේනාධීරගේ පොකට් එක සොරා ගන්නා ලදි.
ඔහුගේ කලා ජීවිතයට අවුරුදු හතලිස් පහකි.(2016) රන් කහවණු ටෙලි නාට්‍ය හරහා පුංචි තිරයට ආ ඔහු කතුරු මුවත් චිත්‍රපටය හරහා සිනමාවට සම්ප්‍රාප්ත වූ පුද්ගලයෙකි. සිනමා නළුවකු රෙක්ස් ගොඩ නඟා ගත්තේ සුවිසල් ප්‍රතිරූපයකි. සටන්කාමී මාරාන්තික රංගනයක යෙදෙමින් සිංහල සිනමාවට විශිෂ්ට සේවයක් කළ කලා ශිල්පියෙකි. එයට කදිම නිදසුන ලොකුම හිනාව චිත්‍රපටයයි. ඒ සේම ඔහුගේ බොහෝ චිත්‍රපටවල බිහිසුණු අත්දැකීම්වලට මට මුහුණ දීමට සිදුවිය. ඒ අතර මරුවා සමඟ වාසේ, යකඩයා, යළි ඉපදෙන්නයි චිත්‍රපට ද හැඳින්විය හැකිය.
ලොකුම හිනාව ෂූට් කිරීමේ දී උණබම්බු පටවපු ලොරියක් උඩින් මෝටර් සයිකලයක් පන්නා මෝටර් සයිකලයට යට වීමෙන් ඔහුගේ කකුල තුන් පලකින් කැඩී, මාස නවයක් කොළඹ මහ රෝහලෙහි ඥාණසේකර වෝඩ් එකේ නේවාසිකව ප්‍රතිකාර ලැබීය. ඒ ලොකුම හිනාව නිෂ්පාදක ඊ. ඒ. පී. එදිරිසිංහගේ අවශ්‍යතාවයට මාරක පිම්ම පැනීය. එම චිත්‍රපටය පැමිණීමට පෙර සෙටම හෝල් හි එහි ට්‍රෙලර් යෑමත් සමඟ මිනිසුන් තුළ චිත්‍රපටය නිකුත් වනතුරා ඉවසිල්ලක්ද නැතිවිය.
එහිම තිබු රෙක්ස් ගේට්ටුවක් කඩාගෙන පැමිණෙන අවස්ථාව රූ ගත කිරීමට ඔහු රෝහලෙන්ද පැන ගොස් රඟපා ඇත. එකල්හි ඔහුගේ පාදයට ප්ලාස්ටර් දමා සිටියද ඔහුට එළියට ගොස් චිත්‍රපට බැලීමට අවසර තිබූ සෙයින් ඔහු ඊ.ඒ.පී එදිරිසිංහ මහත්තාගේ කාරය එවා තිබු බැවින් පාදයේ ප්ලාස්ටරය කපා රූ ගත කිරිම් වලට ගොස් ඇත. ඒ බව
ලෙස ඔහු කීය
ඔහු ප්‍රේම ජවනිකාවන් කරනු ලැබූයේ ලස්සන දවසක් චිත්‍රපටයට හා දමයන්ති චිත්‍රපටයටයි. සිනමාවේ එදා මෙදා තුර දුෂ්ඨයන් විරල වූ බැවින් ඔහු දුෂ්ඨයාට පමණක් පන පෙවීය.
කුමාරතුංග මුනිදාස මාවත

කුමාරතුංග මුනිදාස මාවත (පෙර තර්ස්ටන් පාර) ශ්‍රී ලංකාවේ කොළඹ පිහිටා ඇති පාරකි. කුරුඳු වත්තේ පිහිටා ඇති මෙය ශුභ ආරංචිය පැතිරවීමේ සමාජය (Society for the Propagation of the Gospel)ට අයත් මිෂනාරිවරයෙකු වූ පූජ්‍ය J. තර්ස්ටන් නමින් නම් කර ඇත. 1970 ගණන් වල දී, එය ශ්‍රී ලාංකික කවියෙකු වූ කුමාරතුංග මුනිදාස නමින් නැවත නම් කර ඇත.
ඉන් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයේ විද්‍යායතනය (College House) විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රධාන පරිශ්‍රය හා ක්‍රීඩා පිටියෙන් වෙන් කරන අතර කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ සහ එහි කනිෂ්ඨ ක්‍රිකට් පිටියේ බටහිර මායිම ද වේ. මෙම මාවතේ පිහිටා ඇති රජයේ ප්‍රධාන පාසල මෙම මාවතේ නමින් තර්ස්ටන් විද්‍යාලය ලෙස නම් කර ඇත.
කුමාරතුංග මුනිදාස මාවතේ පිහිටි ස්ථාන අතර ඉන්දියා හවුස් නිල නිවස, සයිෆී විලාව, උපාලි විජේවර්ධනට අයත්ව තිබූ ජෙෆ්රි බාවා සැලසුම් කළ නිවස (කඩා දමා ඇති) සහ ෆ්ලවර් ඩ්‍රම් චීන අවන්හල වේ.
කුමාරතුංග මුනිදාස මාවත, මල් පාර හා රාජසේකර මාවත අතර සන්ධියේ තිබූ වටරවුම, 2006 දී කුමාරතුංග මුනිදාස මාවත එක්-පසෙකට මාවතක් කළ පසුව ඉවත් කරන ලදී. විදුලිබල හා පුණර්ජනනීය බලශක්ති අමාත්‍යාංශය මෙම සන්ධියේ පිහිටා ඇත. 1980 ගණන් වල පසු බාගයේ සිට මෙම ගොඩනැඟිල්ල සහ එහි භූමිය තුළ ශ්‍රී ලංකා සන්නද්ධ බලකා ඒකාබද්ධ මෙහෙයුම් මූලස්ථානය (JOC) පිහිටා ඇත. 1991 දී, LTTEය විසින් JOC ඉලක්ක කර ගනිමින් පුපුරන ද්‍රව්‍ය පුරවන ලද වෑන් රථයක් මඟින් මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරයක් එල්ල කරන ලදී.
චීන බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව

චීන බෞද්ධ ප්‍රතිමා කලාව යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ චීනයේ බෞද්ධාගමික චින්තනය අනුව නිර්මාණය වූ ප්‍රතිමා නිර්මාණයන් ය. මෙහි දී දක්නට ලැබෙන ප්‍රතිමා නිර්මාණ අතර ගෞතම බුදුන් වන්සේගේ රුව, බෝධිසත්ත්වයන්ගේ රූ, භික්ෂූන්ගේ රූ සහ විවිධ දේව ප්‍රතිමා දැකගත හැක. චීනය වෙත බුදු දහම හඳුන්වා දෙන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ දී චීනයේ හන් රාජවංශ සමයේ ය. ක්‍රි.ව. 2වන සියවස වන විට, එය වඩාත් හොඳින් ස්ථාපිත විය. ආදිතම නිරූපණයන් තුළ බුදුන් වහන්සේගේ රුව මානවරූපී ස්වරූපයෙන් ප්‍රතිමාකරණය සිදු නොවී ය. එහි දී වජ්‍රාසනය, සිරිපතුල හෝ බෝධි වෘක්ෂය වැනි විවිධාකාර සංකේත භාවිතා විය. ස්තූප සම්ප්‍රදායයන් චීනයේ පැගෝඩා නම් ගෘහනිර්මාණ අංග නිර්මාණය කෙරෙහි ආභාසය ලබා දිණි. ලෙන් විහාර ක්‍රමය ද වැඩිදියුණු වූ අතර, එහි දී බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් හා සම්බන්ධ දර්ශන නිරූපණය කරමින් ලෙන් විහාර සහ කුටි අලංකාර කෙරිණි. මෙම විහාර සහ ප්‍රතිමා නිර්මාණකරණය බුදු දහමේ ව්‍යාප්තියට හේතුවූ අතර, බැතුමතුන්හට වන්දනා කිරීමට සහ බවුන් වැඩීමට ආදේශකයක් හිමි විය.
ඉන්දියාව තුළ ඇරඹි බුද්ධ ප්‍රතිමා කලාව ක්‍රි.ව. 4වන සියවස වන විට චීනය වෙත සම්ප්‍රාප්ත විය. ඉන්දියානු ආභාසය ලබමින්, විවිධ ආසන ක්‍රමවලින් යුක්තව නිරූපණය කළ මෙම ප්‍රතිමා විවිධ මුහුණේ ඉරියව් ප්‍රකාශනය සහ චීන වස්ත්‍ර ශෛලීන් සමග මුසුවෙමින් උච්චස්ථානයට පත් විය. මෙසේ දෘශ්‍යමය සංකලනයක් දක්නට ලැබිණි. ඉන්දියානු ප්‍රභේදයන්හි දක්නට ලැබෙන උත්තුංග දේහධාරී ස්වභාවය සහ දුහුල් වස්ත්‍ර නිරූපණය වෙනුවට චීන ප්‍රතිමාවල සිහින් දේහ සහ ඝනකම් වස්ත්‍ර දක්නට ලැබේ. මෙම ප්‍රතිමා නිර්මාණකරණයේ දී වැලිගල්, හුනුගල්, සෙරමික්, රන් ආලේපිත ලෝකඩ මෙන්ම තඹ සහිත වෙනත් මිශ්‍ර ලෝහ ද භාවිතා විය. වරත්මානයේ ඒකාකාර අයුරින් දක්නට ලැබුණ ද, අතීතයේ මෙම ප්‍රතිමා දීප්තිමත්ව වර්ණ ගන්වා තිබිණි.
ආරම්භයේ දී, ප්‍රතිමාකරණයට භාවිතා වූ ප්‍රධාන තේමාව වූයේ බුදුන් වහන්සේගේ රුවයි. නමුත් පසුකාලීනව බුද්ධ රූපය පිරිවරා සිටිනු වෙනුවට, වෙන් වෙන්ව නිර්මාණය කරන ලද බෝධිසත්ත්ව රූ ද දැකගත හැකි විය. චීනය තුළ වන්දනාවට ලක්වූ වැදගත් බෝධිසත්ත්වවරුන් දෙදෙනකු ලෙස අව‍ලෝකිතේශ්වර (ගුවාන්යින්) සහ මංජුශ්‍රී (වෙන්ෂූ) සැලකේ. "ශුද්ධ භූමි" හෙවත් "සෙන්" බුද්ධාගම තුළ මෙම බෝධිසත්ත්වවරුන් ප්‍රඥාවේත් සද්ගුණයේත් ප්‍රතිමූර්තීන් ලෙස සැලකුණු අතර, බුද්ධත්වය ලැබීමට අවශය ගුණාංගවලින් ඔවුන් පිරිපුන් යැයි සැලකිණි. ක්‍රි.ව. 4වන සහ 6වන සියවස්වල චීනය යුධ කාලසීමාවක පැවති අතර, බෞද්ධාගමිකයන් විශ්වාස කළේ සිය සිල්වත්භාවය හේතුවෙන් තමන්ට නිසි මඟපෙන්වීමක් ලැබෙනු ඇති බවත්, සිය ප්‍රදේශ සහ පාලකයන්ට සුවතාවය සහ සමෘද්ධිමත්භාවයක් ලැබෙනු ඇතැයි කියා ය. බෞද්ධාගමික සම්ප්‍රදායයන් තුළ ආකර්ෂක දේවතාවන්ට ද ප්‍රධාන ස්ථානයක් හිමිවූ අතර, ඉදිරි සියවස් කිහිපය තුළ දී චීනයේ බුද්ධාගම වඩා සංකීර්ණ ස්වභාවයක් පෙන්නුම් කළේ ය.
නේපාලයේ ප්‍රතිමා කලාව

නේපාලයේ ප්‍රතිමා කලාව සතුව දීර්ඝ ඉතිහාසයක් ඇත. එහි දී වීදුරු, ලෝහ, පාෂාණ, දැව එසේ නොමැති නම් මැටි වැනි මාධ්‍ය යොදා ගනිමින් වෙනස් හැඩයෙන් සහ ප්‍රමාණයෙන් යුත් ප්‍රතිමා නිර්මාණය කිරීම සිදු විය. චිත්‍ර කලාව සේම මූර්ති ශිල්පය ද නේපාලයේ ආගමික සම්ප්‍රදායයන් සහ රීතීන් ඔස්සේ එකිනෙකට බැඳී පවතී. ලෝහයෙන් සහ පාෂාණ භාවිතයෙන් විවිධ දෙවිවරුන් උදෙසා ප්‍රතිමා නිර්මාණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් නේපාලයට දීර්ඝ සම්ප්‍රදායයක් ඇත. රාජ්‍ය ඉතිහාසය පුරා මූර්ති ශිල්පය සංවර්ධනය විය.
ලිච්ඡවී රජකු වූ මන් දේව් විසින් ඉදිකරවන ලද බාමන් ත්‍රීබික්‍රම් ප්‍රතිමාව නේපාලයෙන් හමුවන පැරණිතම ප්‍රතිමා ලෙස සලකනු ලැබේ. ලිච්ඡවී සමය තුළ නිර්මාණය වූ ප්‍රතිමා නිර්මාණ අතර පාලන්චෞක් භගවතී, බුධනිල්කාන්ථ වැනි ප්‍රතිමා වැදගත් වේ. ලිච්ඡවී රාජ්‍ය සමය තුළ ආරම්භ වී ගොඩනැගුණු ප්‍රතිමා කලාන මල්ල රාජ්‍ය සමයේ උච්චස්ථානයට පත්ව ඇත. සැබැවින්ම මල්ල යුගය නේපාලි ප්‍රතිමා කලා ඉතිහාසයේ ස්වර්ණමය යුගය වශයෙන් සැලකේ. චන්ගු නාරායන් දේවාලය තුළ සහ එය වටා දක්නට ලැබෙන ප්‍රතිමා, පාලන්චෞක් භගවතී, බුධනිල්කාන්ථ යනාදී මූර්ති ලිච්ඡවී සමය තුළ නේපාලයේ නිර්මාණය වූ මූර්තීන්වලට නිදසුන් කිහිපයකි.
නේපාලි ප්‍රතිමා ශිල්පීන් සිය ප්‍රතිමා නිර්මාණයේ දී පාෂාණ, දැව, සහ ටෙරාකොටා වැනි විවිධ මාධ්‍ය යොදාගෙන තිබේ. ඔවුන්ගේ ලෝහමය ප්‍රතිමා බොහෝ විට රන් ආලේප කොට ඇති අතර, එහි රන් වියෝජනය වී ඇති ස්ථානවල මඳක් රතු දුඹුරු පැහැ තඹ පෙද බැඳීම සිදු වේ. මෙයට හේතුවී ඇත්තේ ප්‍රතිමාවල අනර්තර්ගත වන ඉහළ තඹ ප්‍රමාණයයි. මේ අතුරින් බොහෝමයක්, විශේෂයෙන්ම පසුකාලීනව නිර්මාණය වූ ප්‍රතිමා තරමක් වටිනා පාෂාණවලින් අලංකාර කොට ඇත. දැවමය ප්‍රතිමා නිර්මාණ ද තිබූ අතර, ඒවා බොහෝවිට ගෘහනිර්මාණ අංග සඳහා භාවිතා විය. ටෙරාකොටා මාධ්‍යයෙන් තැනූ නිර්මාණ තරමක් දුර්ලභ ය.
ඉන්දියානු සම්ප්‍රදායේ ආභාසය ලබමින් බුද්ධාගමේ සහ හින්දු ආගමේ ආගමික ප්‍රතිමා ශිල්ප ක්‍රම අනුව යමින් නේපාලි ප්‍රතිමා කලාව එයටම අනන්‍ය ස්වභාවයක් ගොඩනගා ගත්තේ ය. මෙහි දී වඩාත් විසිතුරු, අතිශයෝක්තියෙන් යුත් ඉරියව් හුවා දැක්වෙන දිගටි මුහුණුවලින් යුත් ප්‍රතිමා නිර්මාණය විය.
ලිච්ඡවී නම් පාලන වංශයක් විසින් පාලනය ගෙනගිය ලිච්ඡවී රාජ්‍ය කාලය තුළ (ක්‍රි.ව 330-879) නේපාලයේ මූර්ති කලාව දියුණුවට පත් වූයේ ය. මෙම යුගය තුළ දී මූර්ති නිර්මාණය කිරීම සඳහා බහුල වශයෙන් භාවිතා කොට ඇත්තේ බැසෝල්ට් නම් පාෂාණ විශේෂය වන අතර මුලින්ම පාෂාණය කැපීමෙන් අනතුරුව ඔප දැමීම සහ යකඩ කුඩු භාවිතයෙන් වලිච්චි ගෑම සිදුකරන ලදි.
මල්ල යුගයේ පාලකයෝ බුදු දහම මෙන්ම හින්දු ආගම යන සම්ප්‍රදායයන් දෙකටම අනුග්‍රහ දැක්වූහ. මේ නිසා ‍බෞද්ධ මෙන්ම හින්දු යන ප්‍රතිමා කලාවන් දියුණුවට පත් විය. මුලින් කත්මණ්ඩු මිටියාවතේ පදිංචිව සිටි නෙවාර් ජනයා එම කලාපය ඔස්සේ ව්‍යාප්ත වූ අතර, හිමාලය තෙක් විහිදෙන හම කලාපයේ කලා සම්ප්‍රදායය කෙරෙහි ආධිපත්‍යය පැතිරවීමට ඔවුහු සමත් වූහ. මෙම යුගයේදී, ගනේෂ, ශිව, විෂ්ණු, සූර්ය, ලක්ෂ්මී, සරස්වතී, ගෞතම බුදුන් වහන්සේගේ වැනි පූජනීය ප්‍රතිමා නිර්මාණය විය. මේ යුගයේ දක්නට ලැබෙන වෙනත් ප්‍රතිමා අතර රජවරුන් සහ දෙවියන් ප්‍රතිමා ද දක්නට ලැබේ. තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමග අච්චු භාවිතය යන ක්‍රම භාවිතයෙන් වස්ත්‍ර සැරසිළි කැටයම් කිරීම සහ තන්ත්‍රික අදහස් සහ චාරිත්‍ර පදනම් කරගත් ක්‍රියාවලි අත්හදා බලන ලදි.
එළමල්දෙණිය රජමහා විහාරය

එළමල්දෙණිය රජ මහා විහාරය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි රජ මහා විහාරයක් වේ.
කොටපොළ (පිටබැද්දර) ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ය. අකුරැස්ස-සියඹලාගොඩ මාර්ගයේ සැතපුම් තුනක් ගියවිට හමුවන එළමල්දෙණිය මංසන්ධියෙන් දකුණට හැරී එළමල්දෙණිය පන්සල පාරේ තවත් සැතපුම් දෙකක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම විහාරය හමු වේ‍.
ජනප්‍රවාදයට අනුව සද්ධාතිස්ස රජු (කිු.පූ.137-119) මෙම විහාරය ඉදිකර ඇත. රජු මෙතැනින් ගමන් ගන්නා විට පුද පූජා පවත්වන්නට විහාරයක් සාදා රජු සමඟ පැමිණි පිරිසෙන් කොටසක් මෙහි නවත්වා ඇත. එම පිරිසෙන් ගම බිහි වී ඇත. වර්තමානයේ දී එළමල්දෙණිය කුඹුරු යායකි. අතීතයේ දී එය ලඳු කැළෑ සහිත දෙණියක් විය. ගමක් නොතිබුණත් පිටබැද්දර සිට මුලටියන ගමන් ගන්නා විටත් අකුරැස්ස, ඕපාගොඩ, ඌරුමුත්ත හරහා පනාකඩුව, දියදාව, සියඹලාගොඩ වැනි ප්‍රදේශ කරා යන විටත් මෙම ස්ථානය පසුකර යා යුතුය. මෙම දෙණියේ සුදු පැහැති මල් වර්ගයක් තිබිණි. සුදු මල් තිබූ නිසා එය එළමල්දෙණිය ලෙස හඳුන්වා ඇත.
‍‍චෛත්‍යය අසල ගල්තලාවේ ඇති ලිපිය විනාශ කිරීම සම්බන්ධව තොරතුරු ද ජනප්‍රවාදයේ පවතී. මෙම විහාරයේ භාරකාරත්වය රජු විසින් නවතා ගිය පිරිස විසින් දරන ලද අතර අවට ගම්වාසීන් මෙහි ඉඩම්වල වගා කර ඇත. අස්වැන්න රැගෙන යන විට විහාරයේ භාරකරුවන් එහි කොටස ඉල්ලා ඇත. එහි දී එය දීමට ප්‍රතික්ෂේප කළත් සෙල්ලිපිය පෙන්වූ විට විහාරයේ කොටස දීමට සිදුවී තිබේ. ඒ නිසා කෝප වූ ගම්වාසීන් මෙම සෙල්ලිපිය විනාශ කළ බව විශ්වාස කෙරේ.
ආවාස ගෙයි සිට සැතපුම් කාලක් පමණ කන්ද බැස අලංකාර දිය පහරක් පසුකර නැවත සැතපුම් කාලක් පමණ පඩි පෙළක් ඔස්සේ කන්ද තරණය කිරීමෙන් ලෙන් විහාරයට ළඟා වීමට පුළුවන. එතැන් සිට තවත් මීටර් 300 ක් පමණ දුරින් ‍චෛත්‍යය ඇති අතර එය අභිනවයෙන් ඉදි කරන ලද්දකි.‍ චෛත්‍යය පිටුපසින් කියවාගත නොහැකි ලෙස අකුරු මැකී ගිය සෙල්ලිපියක් වේ‍. ලෙන් විහාරයේ සැතපෙන පිළිමයක් හා හිටි පිළිම ද කතරගම හා විෂ්ණු දේව ප්‍රතිමා ද වේ‍. ලෙන් බිත්තිවල නුවර යුගයේ ලක්ෂණ සහිත සිතුවම් ඇතත් ඒවා එතරම් පැරණි නොවන බව පැහැදිලි වේ‍. මෙම ලෙනට පහළින් ඇති කුඩා ප්‍රමාණයේ ලෙන් දෙකක දේව ප්‍රතිමා තැන්පත් කර ඇත. ලෙන් විහාරයක් වන මෙහි 12 රියන් සැතපෙන බුදු පිළිමයක් හා හිටි පිළිම දෙකක් ඇත. මේවා මහනුවර සම්ප්‍රදායේ ප්‍රතිමා වේ‍.
මෙහි ඇති ලෙන් විහාරය මෙන් ම ආවාස ගෙය ද පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ස්මාරක වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.