Casino Español de Manila

Ang Casino Español de Manila ay isang panglibangang kapisanan na itinatag noong 1888 ng mga Kastila na naninirahan sa Pilipinas bilang kanilang eksklusibong pinangyayarihan para sa kanilang mga libangan at panlipunang aktibidad. Nang maglaon, binuksan ng Casino ang mga pinto nito sa pagsapi ng mga Pilipino upang pasiglahin ang ugnayang Espanyol-Pilipino sa bansa. Ito ay matatagpuan sa No. 855 Teodoro M. Kalaw Ext., Ermita, Maynila.
Ang Casino Español de Manila ay ang unang kapisanan ng Espanyol sa bansa, nabibilang ang nasa Lungsod ng Cebu (itinayo noong 1920 at tumatakbo pa rin) at ang nasa Lungsod ng Iloilo (itinayo noong 1926 at lubusang nasira sa kinalabasan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig at naiwan nang ganoon).
Ang mga sinaunang talaan ay nag-uulat na ang Gobernador Heneral Narciso Clavería y Zaldúa ay ginawang pormal ang gusaling ito noong ika-31 ng October 1844, na ipinagdiriwang ng Casino bilang araw ng pagkakatatag nito.
Ang unang gusali ng Casino Español de Manila ay itinayo noong 1913 ngunit pormal na binuksan noong 1917. Dinisenyo ito ng arkitekto na si Juan Arellano, na pinagsama-sama ang mga impluwensyang makaluma.
Noong 1945, ang istraktura ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong Pagpapalaya ng Maynila. Pansamantalang inilipat ang club sa isang dalawang palapag na bahay sa kahabaan ng lansangang Apacible (dating Calle Oregon) at lansangang Perez sa Paco, Maynila.
Noong 1951, muling itinayo ang gusaling ito sa orihinal nitong kinatatayuan. Ibinenta ang ilang bahagi na kintatayuang lupa nito at itinayo ang bagong istraktura sa Kalye San Luis (kasalukuyang Kalye T.M. Kalaw). Ang bagong bahay-tagpuan ay dinisenyo ng arkitekto na si José María Zaragoza gamit ang laganap na estilong Espanyol-Amerikano. Ang istraktura ay may mga naka-arko na veranda na nakapalibot sa isang panloob na liwasan.
Ang bahay-tagpuan ay nagdaraos ng mga kasiyahan sa panloobang plaza nito, kung saan ipinagdiriwang ang mga taunang kaganapan, katulad ng Kapistahan ng Tatlong Hari, at ang "Araw ng Santiago" na ginugunita ang kapistahan ni Santo Jaime ang Apostol, ang patron ng Espanya.
Noong 1993, ang Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas (National Historical Commission of the Philippines) ay naglagay ng palatandaan sa entrada ng Casino, na nagpapahayag sa pook na ito bilang aLevel-II na istraktura ng pamana (cultural heritage).
Ang istraktura ay sumakop ng buong lawak mula sa Abenida Taft hanggang Kalye San Marcelino at nagbahay sa mga tanggapan ng Kamara Komersiyo ng Espanya at ang Konsulado Heneral ng Espanya. Bilang opisyal na tagpuang panglipunan ng pamayanang Espanyol, ang pangsalubong ng gusali at mga bulwagan nito ay pinagdadausan ng mga kasiyahan, mga pagdiriwang at sayawan. Kabilang sa mga nabanggit na kaganapan sa Casino noong dekada-1930 ay ang maluhong kasiyahan na ginanap upang ipagdiwang ang kaarawan ng Hari ng Espanya.
Habang ang Casino Español ay tradisyonal na naglilingkod sa mga kasapi nito, ang mga panauhin ay tinatanggap nito. Pinalamutian ang hapag-kainan, ang 50-katao na Komedor Cervantes ng malalaking antigong plato sa mataas nitong pader, na nagtataglay ng mga sagisag ng bawat distrito ng lalawigan ng Espanya; na hain ang mga lutuing Espanyol, Pilipino at internasyonal na malawakang kinikilala.
Ang bagong bahay-tagpuan ay pinasinayaan noong ika-3 ng Nobyembre 1951, kasama ang Pangulo Elpidio Quirino and Pangalawang Pangulo Fernando López na mga nagsidalo. Noong 1962, naging host ito sa Prinsipe Infante Juan Carlos ng Espanya (na lumaon ay Haring Juan Carlos I) at Prinsesa Sofía ng Gresya at Denmark (na lumaon ay Reyna Sofía). Dumalaw muli si Reyna Sofia sa gusali noong taon-2000 para sa isang opisyal na pagbisita sa Pilipinas.