Bertrand d'Argentré

Bertrand d'Argentré, bet ganet d'an 19 a viz Mae 1519 e Gwitreg hag aet da Anaon d'an 13 a viz C'hwevrer 1590 e Torigneg (en Il-ha-Gwilen a-vremañ), e kastell Tizé, a oa ur gwiraour breizhat, brudet ivez evel istorour. E-barzh Vie de Bertrand d'Argentré, jurisconsulte et historien breton en devoa skrivet Daniel-Louis Miorcec de Kerdanet (doktor war ar Gwir hag alvokad dirak al Lez) e 1820 :“La Bretagne avait déjà produit de grands jurisconsul-tes : le patron des avocats, le bienheureux Saint-Yves;Henri Bohic ; Eguiner Baron, et François Duaren.Après eux parut BERTRAND D'ARGENTRÉ, lieutenant-général, ou grand senéchal de Rennes.”
Mab e oa da bPierre d'Argentré (anvet da senesal Roazhon gant ar roue gall Frañsez Iañ e 1525) ha da Jeanne Hagommatz, hag eñ bet ganet d'ar memes deiziad evel an hini ma oa aet da Anaon e 1303 ur gwiraour mil vrudet all, Erwan Helouri e anv. A-gevret gant e gendiskibl Noël du Fail ez eas war e studi da skol-veur Bourjez, brudet da vezañ an hini wellañ en Europa a-bezh d'ar mare-se. Kerkent ha distroet en e familh da-heul e amzer studi en devoa kroget da studiañ al Lizhiri hag an Istor, en ur bleustriñ war ar Varzhoniezh ivez, a-hervez. D'an 1 a viz Du 1542, hag eñ oadet a dri bloaz warn-ugent, en devoa peurechuet an droidigezh latin eus Compillation des cronicques et ystoires des Bretons, bet savet e 1480 gant Pierre Le Baud, e c'houreontr. Diwar neuze e tonaas e ouiziegezhioù war ar wiraouriezh betek dont da vezañ unan eus barrekañ gwiraourien e gantved. E 1546 pe 1547 e treuzkasas e dad e garg a senesal dezhañ, a-raok mont da Anaon e Roazhon d'an 19 a viz C'hwevrer 1548.
E 1549 e timezas da Jacquemine de Litré, bet ganet c'hwec'h bugel dezhe :
Pa oa bet bodet Stadoù Breizh e Ploermael d'ar 15 a viz Here 1580 e oa bet dibabet da gas Kustum Breizh nevez da benn, a-gevret gant pevar c'homiser all : Nicolas Alixant, Pierre Brullon, René de Bourgneuf ha Bertrand Glé.
Adalek 1566 betek 1584 ec'h embannas un toullad mat a oberennoù diwar-benn Gustum Breizh, Aitiologie titl an hini diwezhañ bet embannet war ar Gwir kozh eus Breizh gantañ en e vev. Da c'houde, diwar goulenn Stadoù Breizh, ez eas ouzh ar stern da skrivañ Istor ar broviñs o kemer skouer digant an tamm labour bet kaset da benn gant Pierre Le Baud kent. En ur ober tri bloavezh e oa bet peurechuet an oberenn-mañ, moullet e Roazhon ha kinniget d'an teir urzh bodet e Gwened e miz Kerzu 1582. Padal, dre ma ne oa ket d'Argentré gwall laouen gant e labour, reizhañ a reas anezhañ hag advoulañ e Pariz e 1588. Kerkent ha deuet e-maez e rankas gouzañv prezegennoù-tamall taer Jacques de la Guesle (pennprokulor Parlamant Pariz) a gave dezhañ en devoa d'Argentré silet fedoù a-enep bri hor roueed, ar rouantelezh hag an anv gallek en e skridoù. Seziz a voe lakaet war al levr en abeg ma oa her, gwallus hag a-enep da beoc'h ar rouantelezh. E gwirionez e oa rebechet d'e oberour mont a-du gant Philippe-Emmanuel de Lorraine, dug Mercoeur hag unan eus pennoù-bras ar C'hevre Katolik. Dilezel a reas e garg ha, forbannet eus Roazhon, ez eas da glask repu da gastell e vignon Mathurin Bouan e-lec'h ma varvas gant ar glac'har. Douaret e oa bet er chapel en traoñ da iliz ar Gordennerien e Roazhon d'ar 17 a viz C'hwevrer 1590.