කොට්ටා පොරයේදි සිදුවන අාබාද

කොට්ටා පොර..
"ඉතින් ගිය අවුරුද්දෙත් දිනුවේ ඔයානේ... මේ අවුරුද්දේ කොහොමටවත් බැරිවෙන එකක් නෑ. "
"අනේ පුංචි.. ඒත් මේ අවුරුද්දේ නම් මං කොට්ට පොරයට යන්නේ නෑ..."
"ඒ මොකද ඒ ?? යාලුවෝ කියයි ඔයාට පණ නෑ කියලා කොල්ලෙක් උනහම පොඩ්ඩක් fight කරලා ඉන්න එපාය, චිහ් මට නම් ලැජ්ජයි"
කොල්ලා බෑම කියනවා.. "කමක් නෑ අද අනිත් අය ගහගන්නවා බලමුකෝ අපි..."
ඔය ඉතින් අවුරුදු උත්සවයක් මැද්දේ මට ඇහුන සංවාදයක්. මම හිතන්නේ පුංචි අම්මට වැඩිය දරුවා බුද්ධිමත් කියලා.. දැන් කාලේ සමහර අම්මල තාත්තලාට ඕනේ තමන්ගෙ දුවව, පුතාව ගහගෙන හරි පළවෙනියා කරන්න.
අවුරුදු උත්සවයක තියන ක්‍රීඩා අතරින් මම නම් බයම ක්‍රීඩාව කොට්ටා පොරය... පොඩි කාලේ ඉඳලම එක්කෙනෙකුට ගහනවා දකින්න අමාරු වීමේ මානුෂීය භාවය මෙම අනගි අපේමවු ක්‍රීඩාව ප්‍රතික්ෂේප කරවන්නට මා පොළඹවන්නට ඇතැයි සිතනවා. නමුත් පසුකාලීනව වෛද්‍ය ශිෂ්‍යාවක ලෙස, හිස හා බෙල්ල පිළිබඳව අධ්‍යයනය කරන කාලයේ පුලුන් හෝ රෙදි කැබලි පිරවු කොට්ටයකින් පහරදෙන විනොදජනක කොට්ට පොරයට වඩා බොහෝ භයානක ක්‍රිඩා රටේ ලෝකයේ ඇතිබව දැනගත්දා සිටම ශරීරයට හිසට පහරදෙන බොක්සිං, වුෂු, මුයිතායි, සවාටේ කික් බොක්සිං, කරාතේ, යුනිෆයිට්, තයිකොන්ඩෝ, රෙස්ලින්, ජුඩෝ, ජිට් කුන්ඩෝ ( තව බොහෝ ඇත) වැනි සියලු සටන් ක්‍රිඩාහී ඇති සෞඛ්‍ය තර්ජන පිළිබඳව නිසි අවබෝධයෙන් යුක්තව මෙම සටන් ක්‍රීඩාහීදි ආරක්ෂාකාරීවී⁣මේ වැදගත්කම පිලිබදව අන් අය දැනුවත් කිරීමට මම බොහෝ උත්සාහ ගතිමි. ඕනෑම ක්‍රිඩාවක් සදහා ව්‍යායාමයන්, තාක්ෂණික ශිල්පීය දැනුම, පෙර පුහුණුව සහ ශාරීරික යෝග්‍යතාව අත්‍යවශ්‍යවේ. අනෙකුත් සටන් ක්‍රිඩා මෙන්ම කොට්ට පොරය සදහාද මෙය එකසේ බලපායි. එමගින් ක්‍රිඩාවේදි සිදුවිය හැකි අනතුරු වලකාලීම, දක්ෂ ක්‍රිඩකයකු බිහිකිරිමත් ක්‍රිඩාවේ ගුණාත්මක භාවයත් රැකදෙයි. එබැවින් පෙර සුදානම කොයිකටත් තෛලයයි.
ශරීරයේ ඉතා වැදගත් ම අවයවය වන මොළය ලොව නිපදවා ඇති ඉතා සූක්ෂම පරිගණකයටත් වඩා අවස්ථානුකුල ගුණාත්මක ක්‍රියාන්විතයක නිරතවෙයි. ඉතා ආරක්ෂිතව හිස් කබල තුල තැන්පත් වී ඇති මෙතරම් වටිනා අවයවය, තමා වටේ රැස් වී අත්පොලසන් නගන ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් පිනවීමේ තරඟ නිසා අවදානමකට ලක් කර ගන්නේ ඇයි??
මොළය වටා ආරක්ෂා කරන මෙනින්ජි පටල තිබේ. මොළයට රුධිරය සැපයීම පිණිස මොළය තුලින් හා මොළය වටයට විහිදෙන රුධිර කේශ නාලිකා මෙන්ම ධමනි පද්ධතියක් ද තිබේ. මේවා ඉතා සියුම් ලෙස සකස් වී තිබෙන අතර කුඩා දරුවන්ගේ නම් තවමත් වර්ධනය වෙමින් පවතින වාහිනී ඉතා ඉක්මණින් බිඳී යා හැක.
හිස තදින් ආපස්සට හා ඉදිරියට ගැස්සීම නිසා කශේරුකාවට, සුෂුම්නාවට හා මොළයට විවිධ හානි සිදු විය හැක.
රුධිර වාහිනී කැඩී බිදී යාම නිසා භයානක තත්ත්වයන් ඇතිවිය හැක. මෙහිදී කැඩී බිඳී යන රුධිර නාල වල රුධිරය පිටතට වෑහී මොළය තුළ ලේ ගැලීමක් සිදුවේ. මේ නිසා මොළයේ ඒ අදාල කොටස තෙරපීමකට ලක් වෙයි. එමෙන්ම මෙලෙස පිටතට පැමිණි රුධිරය කැටි ගැසීමක් ද සිදුවිය හැක. පසුව එම කොටසේ සෛල ටිකෙන් ටික මියයෑම සිදුවේ.
එමෙන්ම හිස්කබල තුළ ලිහිල් අවකාශයක මොළය පිහිටා ඇති හෙයින් එක පැත්තකින් ගැස්සුණහොත් අනිත් පැත්තට මොළය තල්ලු වීම නිසා මොළයේ ප්‍රතිවිරුද්ධ පැත්තේ තැලුමක් (Concussion) ඇතිවිය හැක. මෙය නම් බොහෝ විට තාවකාලික වේ.
නමුත් ඕනෑම අයකුගේ හිස පැද්දීමකට හෝ ගැස්සීමකට ලක් වුවහොත් යම් යම් රෝග ලක්ෂණ පිළිබඳව ඉදිරි පැය 24 හා දින කිහිපය තුළ අවධානය යොමු කිරීම ඉතා වැදගත් වේ.
කලන්තය, කැරකිල්ල මෙන්ම වමනයද මේ නිසා ඇතිවිය හැක. හිසරදය විටින් විට මතු විය හැක. නාසයෙන් ලේ ගැලීමද සිදු විය හැක. සමහරුන්ට සිහිමද ගතිය මෙන්ම ඇස් නිලංකාර වීම ද සිදු වෙයි. මෙම තත්ත්වයන් නොසලකා හැරියහොත් සිහි නැතිවී වැටීමට හෝ කෝමා තත්වයට පත් විය හැක.
එමෙන්ම මෙම රුධිර ගලනය නොනැවතී සිදු වී මොළය එක පැත්තකට තෙරපී යාම නිසා අත පය පණ නැතිව කට පැත්තකට ඇඳීම කටහඬ වෙනස් වීම් ඇතුළු මොළයේ ඒ ඒ කොටස් විසින් පාලනය කරන, ශරීරයේ විවිධ ස්ථානවල සංවේදන කටයුතු හා ක්‍රියාන්විත අඩපණ විය හැක. දීර්ඝකාලීනව මතකය අහිමිවීම පවා ඇතිවිය හැක.
හිස්කබල අපගේ කොඳු ඇට පේළිය තුළ සෘජුව සිටිමින් කැරකෙමින් චලනය වනුයේ ඇට්ලස් (Atlas) නම්වූ බෙල්ලේ පළමු කොඳු ඇටය මතය. මෙම ඇටය පැතලි වලල්ලක් සේ වන අතර මෙහි මැදින් ශුෂුම්නාව ගමන් කොට මොළය හා සම්බන්ධ වේ. බෙල්ලේ පවතින දෙවන කොඳු ඇටයේ (Axis) ඇඟිල්ලක් වන්වූ ප්‍රසරයක් (Odontoid) මගින් ඇක්සල් එකක් මෙන් ඉතිරි කොඳුඇට හිස්කබළ හා යාකරයි. (ඔබට රූපය බැලිය හැක ) එම නෙරා ආ ප්‍රසරය ශුෂුම්නාවට ස්පර්ශ වෙමින් පවතින අතර ලිගමෙන්ටුවක් ( Transverse ligament ) මගින් පමණක් වෙන්වී ඇත. මෙවන් හිසට සිදුවන හදිසි ගැස්සීමකදී මෙම ප්‍රසරය ශුෂුම්නාව තෙරපමින් ඉදිරියට තල්ලුවී ස්නා‍යු රජ්ජුව තැලී හෝ කැඩී යා හැක. එවිට ශරීරයේ පහළ කොටස අඩපණ වන අතර ක්ෂණික මරණය පවා සිදුවිය හැක. හදිසි අනතුරකදී වාහන පටි(සීට් බෙල්ට්) පැළැඳ නොසිටියානම් බෙල්ලේ ගැස්සීමෙන් මරණය ලඟා විය හැක්කේද මේ අයුරින්මය. මෙය කසයක් ගහන්නා සේ හිස කොඳුනාරටිය මත ක්ෂණික ගැස්සීමකට ලක් වීමකට උපමා කරයි ( Whiplash injury) මෙම සටන් ක්‍රිඩාහී ඉතා දරුණු අවස්ථාවක දී මෙවන් ප්‍රතිඵළ වුවද ගෙන ආ හැක.
මීට අමතරව තවත් අවදානම් බොහොමයක් සියලු සටන් ක්‍රීඩා හා බැඳී පවතී. පාසල් ක්‍රිඩකයින් මියගිය අවස්ථා හා එම ක්‍රිඩා තහනම් කරන ලද අවස්ථා ඇත. මුහුණේ අස්ථීන් බිඳී ගිය අවස්ථාද එමටය. ඉදිරිපස දත් ගැලවී යාමද සිදුවිය හැක. මුහුණේ ස්නායු ( Facial ,TRG )තැලීම හා තෙරපීම නිසා සංවේදන අඩූවීම, හිරිවැටීම හා පේශීන් පණ නැති වීම් සිදුවේ. කනට නොයෙකුත් අනතුරු මෙන්ම ඇස් වලටද අනතුරු සිදුවී පසු කාලීනව අන්ධ භාවය පවා ඇතිවිය හැක. කනේ පිහිටා ඇති ශරීරයේ සමබරතාවය පාලනය කරනා අවයවයට (Balancing Organ) හානි සිදුවී හරි හැටි ඇවිදීම පවා සිදු කර ගත නොහැකි වීමටද හැක.ඉහත සටන් ක්‍රිඩාහී නියලි දැන් පුහුණුකරුවන්ව සිටින වයෝවෘධ පුද්ගලයන්ගෙ හැසිරීම් රටා නිරීක්ෂණය කිරීම මගින් ශරීරයටවී ඇති හානිය දැකගත හැක.
ඉතා ඉක්මණින් රෝහල් ගත කිරීම නොකළ හොත් මරණය පවා කැඳවන මෙම භයානක තත්වයන් පිළිබඳව තවමත් ජනතාවගේ අවධානය යොමු වී නැති හැඩකි.
සැ.‍යු: සමහරුන්ගේ උපතින්ම ඇතිවන මොළයේ රුධිර නාළවල බිත්ති වල ඇති අක්‍රමිකතා නිසා විශාල වී ඇති දුර්වල ස්ථාන පවතී. මෙවන් බැලූනයක් මෙන් නෙරාගිය ස්ථානයක් (Aneurysm) මොළයේ රුධිර නාළයක පිහිටා තිබිණි නම් ඉතා සුළු හිස ගැස්සීමකදී පවා එය බිඳී යා හැක. ක්ෂණික මරණයට පවා ලක් විය හැක.මෙය කලාතුරකින් ඇතිවන භයානක තත්වයකි. බොහෝවිට අවුරුදු 16 -21 අතර තරුණයන් මෙවන් තත්ත්වයන්ට මුහුණ දෙනු අපි දැක ඇත්තෙමු. ඕනෑම සටන් ක්‍රිඩා පුහුණුවක යෙදීම වැනි අවස්ථාවකට පසුව වුවද, උපතේ සිට තිබූ මෙවන් අසාමාන්‍යතාවයක් නිසා හදිසියේ මිය යාම සිදු විය හැක.
කොට්ට පොරයට බිම සිට අඩි හයක් පමණ උසකින් හරස් පොල්ලක් බැද තරගකරුවන් දෙදෙනෙක් මුහුණට මුහුණ බලා කකුල් පහලට දමා, අත දිගු කර පහර දිය හැකි තරම් සමීපව වාඩීවි, පහර දෙන්නේ පුළුන් හෝ රෙදි කැබලි පිරවූ කොට්ටයකිනි. තරගකරුවන් තමන්ට හුරු අත භාවිතා කරන අතර, අනෙක් අත පිටුපසට කර බැද ගතයුතු වෙයි. මුහුණට පුලුන් කොට්ටයෙන් පහරදෙයි. මුහුණට පහර දෙන විට සිරුරත් මනසත් සමබරව තබාගත හැකි නම් ජයග්‍රාහකයාට නොවැටි සිටිය හැකිය.අනෙක් සටන් ක්‍රිඩාවල මෙන් ලේ පෙරාගෙන සිහි මුර්ජාවී මෙහිදි වැටෙන්නෙ නැත. ප්‍රේක්ෂකයන් සිනා සාගරයක ගිල්වමින් පරාජිතයා බිම වැටේ. මෙවැනි සුන්දරත්වයක් අනෙකුත් සටන් ක්‍රිඩාහී නැත. හිස ශරීරය අත පා තලා පෙලා අප ආයාසයෙන් පුහුණුවන, තරඟ වදින අනෙක් විදේශීය සටන් ක්‍රිඩා පිලිබද මදකට සිතා බලන්න...
ඉතින් අපි අනෙකුත් සෑම සටන් ක්‍රිඩා තරඟයකදී ආරක්ෂාකාරීවුවා මෙන්ම, හරිම සතුටින් පුලුන් කොට්ටයකින් පහර දුන්නද, කොට්ටා පොර ක්‍රීඩාවේදීද, එන අවුරුදු උත්සවේදී විතරක් නෙවෙයි ගෙදරදීත් ආරක්ෂාකාරී වෙමු නේද?
විශේෂඥ වෛද්‍ය උත්පලා අමරසිංහ