Lunes

Ang Lunes ay unang araw ng linggo sa pagitan ng Linggo at Martes. Ito ay pangalawa sa tradisyonal na linggo at una sa linggong pangnegosyo. Galing sa wikang Kastila ang salitang ito na galing naman sa salitang Lunae dies o "araw ng buwan". Ang salin ng Lunes sa wikang Inggles ay "Monday" na galing naman sa Mona, ang diyos ng buwan ng mga Saxones.
Sa kasaysayan ng Roma, ang mga pangalan ng araw ng linggo ay nabuo sa wikang Griyego at Latin. Halimbawa, ang pangalan ng Lunes ay ἡμέρᾱ Σελήνης sa Griyego at diēs Lūnae sa Latin, na parehong nangangahulugang "araw ng buwan". Maraming wika ang gumagamit ng mga salitang direktang nagmula sa mga pangalan na ito o mga salitang hiniram na batay sa kanila.
Ang salitang Ingles na Monday ay nagmula sa monedæi bago pa man ang taong 1200, na nagmula naman sa mga lumang salitang Ingles na mōnandæg at mōndæg (nangangahulugang "araw ng buwan"), na may katumbas na mga salita sa ibang mga wikang Germaniko tulad ng Old Frisian na mōnadeig, Middle Low German at Middle Dutch na mānendag, mānendach (modernong Dutch na Maandag), Old High German na mānetag (modernong German na Montag), at Old Norse na mánadagr (Swedish at Norwegian nynorsk na måndag, Icelandic na mánudagur, Danish at Norwegian bokmål na mandag). Ang salitang Germaniko ay interpretasyon ng salitang Latin na lunae dies ("araw ng buwan").
Sa mga Indo-Aryan na mga wika, ang salita para sa Lunes ay Somavāra o Chandravāra, na mga pahiram na salita sa Sanskrit para sa "Lunes". Sa ibang mga kaso, ginagamit ang "ekslesiastikal" na mga pangalan, isang tradisyon ng pagbilang ng mga araw ng linggo upang maiwasan ang "pagan" na kahulugan ng mga pangalan ng planeta, at upang manatiling sa pangalan na binigay ng Bibliya, kung saan ang Lunes ang "ikalawang araw" (Hebrew יום שני, Griyego Δευτέρα ἡμέρα (Deutéra hēméra), Latin feria secunda, Arabic الأثنين).
Sa maraming mga wikang Slavic, ang pangalan ng Lunes ay naglalarawan ng "pagkatapos ng Linggo/pista". Sa Russian, ang pangalan nito ay понедельник (ponyedyelnik), na may kahulugang "sa tabi ng linggo", na galing sa mga salitang "sa tabi ng" (по) at "linggo" (недельник). Sa Croatian at Bosnian naman ay ponedjeljak, sa Serbian ay понедељак (ponedeljak), sa Ukrainian ay понеділок (ponedilok), sa Bulgarian ay понеделник (ponedelnik), sa Polish ay poniedziałek, sa Czech ay pondělí, sa Slovak ay pondelok, at sa Slovenian ay ponedeljek. Sa Turkish naman ito ay tinatawag na pazartesi, na nagkakahulugang "pagkatapos ng Linggo" rin.
Sa kasaysayan, ang linggo ng mga Griyego at Romano ay nagsisimula sa Linggo (dies solis), at ang Lunes (dies lunae) ay ang ikalawang araw ng linggo.[kailangan ng sanggunian] Sa kalendaryo ng Simbahang Katolika, karaniwan pa rin na tawaging feria secunda ang Lunes. Ang mga Quaker ay tradisyonal na nagtatawag din ng Lunes bilang "Second Day".[5] Ang Portuges at mga Griyego (Eastern Orthodox Church) ay nagpapanatili rin ng tradisyong pangsimbahang ito (Portuguese segunda-feira, Greek Δευτέρα "deutéra" "second"). Gayundin, ang Modernong Hebreo na pangalan ng Lunes ay yom-sheni (יום שני).
Habang sa Hilagang Amerika, ang Linggo ang unang araw ng linggo, ang Geneva-based International Organization for Standardization ay nagtatalaga ng Lunes bilang unang araw ng linggo sa kanilang pamantayan na ISO 8601. Sa Chinese, ang Lunes ay tinatawag na xīngqīyī (星期一), na nangangahulugang "unang araw ng linggo".
Kristiyanismo Sa Silangan Ortodokso Simbahan, ang mga Lunes ay mga araw kung saan ginugunita ang mga anghel. Naglalaman ang Octoechos ng mga himno tungkol sa paksa na ito, na nakaayos sa isang walong-linggong cycle, na binibigkas tuwing Lunes sa buong taon. Sa katapusan ng mga Serbisyong Banal sa Lunes, nagsisimula ang pagpapakawala sa mga salitang: "Nawa'y si Kristo ang Aming Totoong Diyos, sa pamamagitan ng mga panalangin ng kanyang pinakadalisay na Ina, ng mga karangalang walang katawan na mga Puwersa (ibig sabihin, ang mga anghel) ng Langit…". Sa maraming Silangan mongasteryo, ang mga Lunes ay pinagmamasdan bilang mga araw ng pag-aayuno; dahil ang mga Lunes ay inialay sa mga anghel, at nagpupursige ang mga monghe na mabuhay ng parang mga anghel. Sa mga mongasteryong ito, ang mga monghe ay hindi kumakain ng karne, manok, mga produktong gawa sa gatas, isda, alak at langis (kung may araw ng kapistahan sa Lunes, pinapayagan ang isda, alak at langis, depende sa partikular na kapistahan).
Ang Simbahang ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw ay naglalaan ng isang gabi kada linggo na tinatawag na Family Home Evening (FHE) o Family Night na karaniwang ginagamit ang Lunes, na pinapayuhan ang mga pamilya na maglaan ng oras sa pag-aaral, panalangin at iba pang mga aktibidad ng pamilya. Maraming negosyo na pag-aari ng mga Banal sa mga Huling Araw ay naglalabas nang maaga tuwing Lunes upang sila at ang kanilang mga customer ay magkaroon ng mas maraming oras kasama ang kanilang mga pamilya.
Islam Sa Islam, ang mga Lunes ay isa sa mga araw sa isang linggo kung saan pinapayuhan ang mga Muslim na mag-ayuno sa kusa, at ang isa pang araw ay ang Huwebes. Mayroong ilang Hadith na naglalahad na si Muhammad ay nag-aayuno sa mga araw na ito.
Ayon sa parehong Hadith, si Muhammad ay ipinanganak sa Lunes. Nakasaad rin na siya ay nakatanggap ng kanyang unang paghahayag (na magiging Qur'an) sa Lunes.
Judaismo Sa Judaismo, ang mga Lunes ay itinuturing na magandang araw para sa pag-aayuno. Nagbabala ang Didache sa mga unang Kristiyano na huwag mag-ayuno tuwing Lunes upang maiwasan ang Judaizing, at nagmumungkahi ng mga Miyerkules sa halip nito.
Sa Judaismo, binabasa sa publiko ang isang maliit na bahagi ng lingguhang Parashah sa Torah tuwing Lunes
Maraming mga sikat na kanta sa Kanluraning kultura ang may paksa tungkol sa Lunes, kadalasan bilang araw ng kalungkutan, pagkabalisa, kawalan ng gana, pagkabaliw, o kalungkutan (dahil sa kaugnayan nito sa unang araw ng linggo ng trabaho). Halimbawa, "Monday, Monday" (1966) ng Mamas & the Papas, "Rainy Days and Mondays" (1971) ng Carpenters, "I Don't Like Mondays" (1979) ng Boomtown Rats, Monday, Monday, Monday (2002) ng Tegan and Sara, at "Manic Monday" (1986) ng Bangles (na isinulat ni Prince).
Mayroong isang banda na tinatawag na Happy Mondays at isang Amerikanong pop-punk na banda na Hey Monday.
Ang popular na karakter ng comic strip na si Garfield ni Jim Davis ay kilala sa kanyang pagkadismaya sa mga Lunes.
Sa United Kingdom, mas maraming tao ang nagpapakamatay sa England at Wales tuwing Lunes kaysa sa ibang araw ng linggo; mas maraming tao sa bansa ang nagpapakabog; at mas maraming tao sa buong mundo ang nagseserbisyo sa web.
Noong Hulyo 2002, ipinahayag ng konsulting na kumpanya na PricewaterhouseCoopers na ipapangalan nito ang kanilang konsultasyon na "Lunes," at gagastos ng $110 milyon sa susunod na taon upang magtatag ng brand. Nang binili ng IBM ang konsultasyon tatlong buwan mamaya, hindi nito pinili na ituloy ang bagong pangalan.
Noong Oktubre 17, 2022, inanunsyo ng Guinness World Records sa Twitter na ang Lunes ay ang 'Pinakamasamang Araw ng Linggo,' na ikinalulungkot ng ilang mga tao.
Ilang mga kaganapan sa Kanluraning bansa, ang isinunod sa Ingles na salin ng Lunes. Ang ilan sa mga ito ay hindi bahagi ng kulturang Pilipino.
Ang mga sumusunod ay mga kaganapan na inoobserbahan sa Pilipinas.