Tsokolate

Ang tsokolate o sikulate ay isang pagkain na gawa sa mga binhi ng kakaw na binusa't giniling. Lagap ito sa mga iba't ibang anyo: likido, solido o masa, sa ganang sarili o bilang pampalasa sa mga ibang pagkain. Matagal nang nakonsumo ang kakaw sa iba't ibang anyo mula noong sibilisasyong Olmeka (ika-19–ika-11 siglo BK), at nakagawa ang karamihan ng mga taong Mesoamerikano, kabilang ang mga Maya at Asteka, ng mga inuming tsokolate. Tinatawag na sikulatihan ang kasangkapan o aparatong ginagamit sa paggawa ng tsokolate.
Napakapait ang mga binhing kakaw at kailangang iburo upang gumanda ang lasa. Matapos iburo, pinapatuyo, nililinis, at binubusa ang mga binhi. Tinatanggal ang bunot ng kakaw para makagawa ng kukot ng kakaw, na ginigiling para maging masang kakaw, purong tsokolate sa krudong anyo. Kapag natunaw na ang masa sa pag-iinit nito, tinatawag itong tsokolateng likor. Maaari ring palamigin ang likor at iproseso upang mahiwalay ang dalawang sangkap: solidong kakaw at mantikilyang kakaw. Ang tsokolateng panluto, tinatawag ding tsokolateng mapait, ay binubuo ng mga solidong kakaw at mantikilyang kakaw sa iba't ibang sukat at hindi nilalagyan ng asukal. Maaaring iproseso ang pinulbos na panlutong kakaw kasama ng alkali upang makabuo ng kakaw Olandes. Tsokolateng matamis ang karamihan ng kinokonsumong tsokolate ngayon, isang kombinasyon solidong kakaw, mantikilyang kakaw, o mga langis ng gulay at asukal. Ang tsokolateng de-gatas ay tsokolateng matamis na may pulbos-gatas o kondensada. Ang tsokolateng puti ay may mantikilyang kakaw, asukal, at gatas, ngunit walang solidong kakaw.
Ito ang karaniwang sangkap sa maraming mga matatamis na pagkain, sorbetes, mga tinapay, keyk, empanada at mga pang-himagas. Ito ang isa sa mga sikat na lasa (flavor) sa daigdig. Karaniwan itong nasa anyong buo, ngunit karaniwan din sa Pilipinas ang pagiging isang inumin ito (cocoa).
Pinepetsahan sa 1000 BK o mas maaga pa ang salitang tsokolate, na binigkas ng mga Olmeka bilang kakawa, Pumasok ang salita sa wikang Tagalog mula sa salitang chocolate sa Kastila na nanggaling naman mula sa salitang chocolātl sa Nahuatl, ang wika ng mga Asteka. Hindi malinaw ang pinagmulan ng salita sa Nahuatl, dahil hindi ito mahahanap sa anumang sangguniang Nahuatl, kung saan ang salita para sa inuming tsokolate ay cacahuatl "tubig-kakaw". Posible na inilikha ng mga Kastila ang salita (siguro para maiwasan ang caca, isang bulgar na salita para sa "tae") sa pagsama ng salitang chocol ("mainit" sa Maya Yukateko), at salitang atl ("tubig" sa Nahuatl). Sinisipi nang marami na nanggaling ang salita mula sa xocolatl ("pait na inumin"), ngunit wala itong basehan. Walang paliwanag para sa pagbabago mula x- pa-ch-, pati na rin ang -l-. Iminungkahi rin na nagmula ito sa salitang chicolatl, na may kahulugang "binating inumin", na maaari namang nagmula sa chicoli ("batirol"). Tinatanggihan ng mga ibang iskolar ang lahat ng mga mungkahing ito. Kinokonsidera nilang lingid ang unang bahagi ng pangalan.
Maaaring mag-uri ng ilang klase ng tsokolate. Binubuo ang purong, di-pinatamis na tsokolate, kadalasang tinatawag na "tsokolateng panluto", ng solidong kakaw at mantikilyang kakaw sa iba't ibang proporsiyon. Karamihan ng tsokolate na kinakain ngayon ay nasa anyo ng tsokolateng matamis, na halo ng tsokolate at asukal.
Ang mga tradisyonal na uri ng tsokolate ay maitim, ginatasan, at puti. Nilalaman ang lahat nito ng mantikilyang kakaw, na ang sangkap na nagpapakahulugan sa mga pisikal na katangian ng tsokolate (konsistensiya at temperaturang pantunaw). Ang payak (o maitim) na tsokolate, gaya ng ipinahihiwatig ng pangalan nito, ay anyo ng tsokolate na kahawig sa purong likor ng kakaw, ngunit karaniwang nilalagyan ito ng kaunti pang mantikilyang kakaw kumpara sa likor. Sa ibang salita, tinutukoy ito ayon sa porsiyento ng kakaw nito. Sa ginatasang tsokolate, pinalitan ang bahagya o karamihan ng di-tabang solidong kakaw ng solidong gatas. Sa puting tsokolate, napalitan ang lahat ng solidong gatas, kaya kakulay nito ang garing.
May mga iba pang uri ng tsokolateng kinakain, kabilang dito ang tsokolateng hilaw (gawa sa di-binusang binhi) at tsokolateng rubi. Isa pang sikat na uri ng kinakaing tsokolate ang gianduja, na ginagawa sa paghahalo ng masang nuwes (karaniwan, abelyana) sa masang tsokolate.
Ginagamit ang mga ibang klase ng tsokolate sa paghuhurno at sa mga kumpites. Kabilang dito ang tsokolateng panluto, tsokolateng kobertura (pampahid), tsokolateng tambalan (mas murang alternatibo) at tsokolateng pangmodelo. Ang pangmodelong tsokolate ay masang tsokolate na gawa sa pagtutunaw ng tsokolate at paghahalo nito sa sirup de-mais, sirup de-glukosa, o gintong sirup.