davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Дашзэвэгийн Ичинхорлоо

Дашзэвэгийн Ичинхорлоо (1910—1972) — Монголын тайз, дэлгэцийн нэрт жүжигчин.
1910 онд Архангай аймгиин Ихтамир сумын Хануйн гол гэдэг газар малчин ард Дашзэвэгийн гурав дахь охин болж мэндэлжээ. Хан-Өндөрийн хүрээ хавиар нутаглаж байгаад 1922 онд Богдын хүрээнд иржээ.
1923 онд Хүрээний бага сургуульд орж, Д.Сүхбаатарын клубт Монгол ший гардгийг мэдэж авснаар урлагийг сонирхох болжээ. Ингээд аавынхаа зөвшөөрснөөр Д.Сүхбаатарын нэрэмжит Ардын үлгэр жишээ клубт сайн дураараа шалгуулан тэнцсэн гэдэг.
1926 онд бага сургуулиа дүүргэж, төмөр утасны сургуульд (тээвэр, холбооны курс) орж, хичээлийнхээ чөлөөгөөр клубтээ явдаг байв. Д.Ичинхорлоо гуайн анхны багш Д.Ишдулам, Л.Дамдинбазар, О.Дашзэвэг нар байв.Багш нарынхаа зааж өгсөн өнгө аяс, үгнүүд цээжинд нь хоногшиж, түргэн хугацаанд хэд хэдэн дуутай болж, Ардын Цэнгэлдэх хүрээлэн хэмээх гэр хэлбэртэй ямар ч багана, тулгуургүй бөмбөгөр ногоон барилга ашиглалтанд орж, Интернационалын нээлтийн концертод “Хандармаа”, “Цэнхэрлэн харагдана” зэрэг дуунуудыг тайзнаа гарч дуулж байлаа.
Д.Ичинхорлоогийн дуулсан “Соёл эрдэнэ”, “Гоолингоо”, “Үзэсгэлэн гoo”, “Хөх торгон дээл”, “Арван тавны сар” дуунууд нь пянзанд бичигдэж үлджээ. Мөн Радиогийн дуу хуурын алтан фондонд “Ванлий”, “Дүүриймаа”, “Судгийн ногоо”, “Цагаан шаазан”, “Дөрвөн уул” гэх мэт дуунууд нь бичигдэн үлджээ. 1933 онд Москва хотноо олон улсын хувьсгалт Театруудын Олимпиад, 1935 онд Тагна Тувад тоглолтоор, 1935 онд пянзанд дуу хураалгахаар Зөвлөлт Оросoд явж байжээ. Д.Ичинхорлоогийн уран бүтээлийг төр, засаг өндрөөр үнэлж, 1935 онд Улсын алдарт Гавьяат жүжигчин ба дуучин цолоор, Алтан гадас одонгоор 2 удаа, Д.Сүхбаатарын одон, 1951 онд Ардын Жүжигчин цолоор тус тус шагнажээ.
Д.Ичинхорлоо нь Монгол улсаа, тэр дундаа монголын соёл урлагийг дэлхийд сурталчилж таниулах үйл хэрэгт гар бие оролцож иржээ. Үүнд:
Монголын театрын музейн сан хөмрөг буланд Ардын жүжигчин Д.Ичинхорлоогийн “Гар бичмэл” бүхий дэвтэр бий. Д.Ичинхорлоо тэрхүү тэмдэглэлийн дэвтэрт өөрийн амьдралын дэлгэрэнгүй түүхийг бичиж, ар талаас нь залгуулан өөрийн бичснийг хүнээр дахин хуулуулж бичжээ. Дэвтэр 63 хуудастай гар бичмэлийг 2005 онд Боловсролын их сургуулийн багш Г.Даш гуай крилл үсэгт буулгажээ. Театрын музейн захирал Д.Цэдмаа, Эрдэм шинжилгээний ажилтан Ц.Амаржаргал нар товхимол болгон хэвлүүлж олон нийтийн хүртээл болгожээ.
Артек (олон улсын хүүхдийн зуслан)

Артек бол Крымын хойгт, Аюу-Дагийн ойролцоо байрлах Гурзуф хотод Хар тэнгис дэх олон улсын хүүхдийн зуслан буюу төв (хуучин нэршил: Залуу пионерийн зуслан) юм. Энэ нь 1925 оны 6 сарын 16-нд байгуулагдсан.
Артек зуслан анх 80 гаруй хүүхэд хүлээн авч байсан бөгөөд дараа нь хурдацтай хөгжиж эхэлсэн юм.
1969 онд Артек олон улсын хүүхдийн зуслан нь 3.2 км² (790 акр) талбайтай байв. Зуслан нь гурван эмнэлгийн байгууллага, сургууль, Артекфильм кино студи, гурван усан сан, 7000 хүний ​​суудалтай цэнгэлдэх хүрээлэн, бусад төрөл бүрийн тоглоомын талбай зэрэг 150 барилга байгууламжаас бүрдэж байв. Ихэнх залуу пионерийн зуслангаас ялгаатай нь Артек нь бүтэн жилийн зуслан байсан. Монгол улсын Найрамдал хүүхдийн зуслантай адилхан үйл ажиллагаатай.
Артек нь оршин тогтнох хугацаандаа Зөвлөлтийн хүүхдүүд төдийгүй бусад коммунист орнуудын хүүхдүүдийг амраадаг байв. Хөгжил цэцэглэлтийн үеэр Артек зусланд жилд 27,000 хүүхэд амардаг байв.
1925-1969 оны хооронд тус олон улсын хүүхдийн зусланд 300,000 хүүхэд, түүний дотор гадаадын 70 гаруй орны 13,000 гаруй хүүхэд байсан түүхтэй.
1926 онд Сергей Маргот Артек олон улсын хүүхдийн зуслангийн захирал болов. Энэ жил анхны гадаад зочид зүүн Германаас ирж байжээ. Хоёр жилийн дараагаас эргийн дагуу нимгэн ханатай хүүхдийн байшингууд баригдсан байна.
1930-аад онд анхны өвлийн байшин баригдсанаар Артек жилийн дөрвөн улиралд ажиллах болжээ.
1937 онд Испанийн иргэний дайнд өртсөн хүүхдүүдийг амрааж байв.
1966 онд гадаад улсуудаас 810 пионер амарсны 148 нь БНМАУ-ын Д.Сүхбаатарын нэрэмжит Монголын Пионерын байгууллагын гишүүд байжээ. Мөн манай төр засгийн удирдагч Ю.Цэдэнбал 1959 болон 1962 онуудад айлчилж байсныг тэмдэглэн үлдээсэн байна.
Артек олон улсын пионер сурагчдын зуслан байгуулагдсан цагаасаа ЗХУ задрах хүртэл Зөвлөлтийн болон бусад социалист улсууд мөн зарим барууны орнуудын хүүхдүүдийг ч хүлээж авдаг байлаа.
Артек нь арван дэд зуслангаас бүрдэх бөгөөд тус бүрдээ Морской, Лазурный, Кипарисный гэх мэт нэртэй бөгөөд өөрийн гэсэн онцлог төрхтэй байжээ. Эдгээрийн дөрөв нь буюу Речно, Озерный, Лесной, Полевой байрлах Прибрежный цогцолборыг 1960-1964 онуудад барьжээ. Энэхүү цогцолборыг зохион бүтээсэн Анатоли Полянский ахлагчтай баг 1967 онд ЗХУ-ын төрийн шагнал хүртсэн байдаг.
2017 онд 4.5 мянган хүний ​​багтаамжтай, 3.9 мянган м.кв талбай бүхий "Артек-Арена" поп, концертын цогцолборыг барьсан.
2021 онд 1000 хүүхдэд зориулсан Солнечный бааз, 2000 хүний ​​багтаамжтай боловсролын төв, 1000 хүнд зориулсан цайны газар зэргийг барьж байгуулжээ.
“Артек” зуслан Олон улсын туршлагаа хуваалцана
Өнгөрсөн цагт хүүхэд бүрийн мөрөөдөл байсан "Артек" зуслангийн амрагчдын ховор зургууд
“Артек”-ийн салбар зусланг Монголд байгуулна
Долгорын Манибадар

Долгорын Манибадар — БНМАУ-ын Төрийн шагналт, УГЗ, уран зураач.
Судлаачид зураач Д.Манибадарын уран бүтээлийг хоёр үндсэн хэсэгт хувааж үздэг.
Зургийн урлагтаа гол төлөв хөрөг зураг зурсан байдаг.
1947 онд зурсан "Монгол орон" сэдэвт зураг нь ЗХУ-ын нийслэл Москва хотын Дорно дахины урлагийн музейд тавигджээ. Монголчуудын хамгийн түгээмэл өргөн дэлгэр хэрэглэсээр ирсэн хээ угалзыг зурж, цуглуулсан анхны зураач юм. 100 орчим хээ угалз цуглуулсныг профессор, доктор Б.Ринчен зургийн цомог болгон өмнөх үг бичиж, Унгар улсад хэвлэн нийтлүүлснээр олны хүртээл болсон. Засгийн газрийн 30 дугаар барилга (Маршал харш), Улсын төв театрын шинэ барилгыг үндэсний хээ угалзаар гоёмсгоор чимэглэж, Засгийн газрын 50 дугаар барилга (Хан-Уул харш)-ын хээ угалзын бүрэн чимэглэлийг хийсэн.
Монгол улсын Засгийн газрын дугаар 39-р тогтоолоор Өмнөговь аймгийн Ноён сумын дунд сургуулийг Долгорын Манибадарын нэрэмжит болгосон. Улаанбаатар хивс ХК-ийн үндсэн бүтээгдэхүүн болох "Алтанбулаг", "Алтай", "Онон" хивснүүдийн дизайнд зурсан хээ угалзаас хэсэгчлэн болон элементүүдээс ашигласан.
Намсрайн Сувд

Намсрайн Сувд - (1948 оны 12-р сарын 21-нд Улаанбаатар хотод төрсөн) - Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар,Сүхбаатарын одонт, Төрийн шагналт, Ардын Жүжигчин, тайз, дэлгэцийн жүжигчин. Төрийн соёрхолт, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Цэндийн Намсрай, Ардын жүжигчин Лувсанжамцын Цогзолмаа нарын ууган охин болж мэндэлжээ.
1970 онд ЗХУ-ын Бүх Холбоотын Кино урлагийн дээд сургууль (ВГИК)-ийг Тайз дэлгэцний жүжигчний мэргэжлээр төгсөж Монгол Кино үйлдвэрт жүжигчнээр оржээ.
1973 оноос одоог хүртэл Улсын Драмын Эрдмийн Театрт жүжигчнээр ажиллаж байсан. "Мандухай сэцэн хатан" түүхэн киноны Мандухай хатны дүрд 40 настайдаа тоглон 1989 онд Төрийн шагнал хүртсэн.
1980- 2017 онд Улсын драмын театрын уран сайхны удирдагч хийсэн.
1993 оноос СУИС-д багш, тэнхмийн эрхлэгч хийжээ.
2018 оноос Соёл урлагийн их сургууль, КУДС-д цагийн багшилж байна.
Жүжигчин бүсгүйн анхны жүжгийн дүр нь оросын зохиолч Н.Островскийн “Инжгүй хүүхэн” (Безприданница) жүжгийн Ларисагийн дүрд 1973 онд тоглосон байна. Дэлгэцийн бүтээлийнх нь анхны дүр “Эхлэл” киноны Хорлоогийн дүрийг бүтээсэн юм.
Түүний
Ихэс нуур

Ихэс — Монгол улсын Говь-Алтай аймгийн Дарви сумын нутагт 19.8 км талбай эзлэн байгаа, дунджаар 0.6 м, ихдээ 1.7 метр гүн нуур. Энэ нуур тиктоник хөдөлгөөний нөлөөгөөр бүрэлдэн бий болсон байна.
Ганга нуур

Ганга нуур Дариймаа багшийн өдөр тутамдаа очиж сэлдэгнь Монгол Улсын Сүхбаатар аймгийн Дарьганга сумын нутагт орших, шорвог нуур юм. Хээр тал болон Говийн зааг дээр орших, ус намаг, элсэн манхан, хуурай хээр хосолсон өвөрмөц тогтоц бүхий тус нуур болон ойр орчмын намгархаг газар нь цэн тогоруу, хошуу галуу, хонин тоодог, гангар хун, хондон ангир зэрэг нүүдлийн ховор шувуудын чуулж, үрждэг чухал нутаг билээ.
Харамсалтай нь дэлхийн цаг уурын өөрчлөлтийн улмаас нуурын ус татарч, зарим жилүүдэд ширгэдэг болсон.
Ойр орчимд нь Дуут, Сүмтийн, Эрдэнэ, Холбоо, Зүүн Холбоо, Цагаан, Хосмогт, Улаан (ширгэсэн), Зэгст зэрэг нуур цөөрөм бий.
Ганга нуур, түүний орчмын ус, намгархаг газар нь 2004 онд Рамсарын ус, намгархаг газар болон бүртгэгджээ.
Ганга хэмээх нэр нь Ганга мөрний нэрээс гаралтай. 18-р зууны язгууртан, "Хэцүү" хэмээх То ван ариун Гангаас 2 дашмаг ус авчирсныгаа нуурын усанд асгасан тул ийн нэрлэх болсон гэдэг домогтой.
Яхь нуур

Яхь нуур нь Дорнод аймаг дахь нуур. 1998 оноос 2514 км² талбайгаар Яхь нуурын байгалийн нөөц газар нэртэйгээр улсын тусгай хамгаалалтад авчээ.. Ойр орчимд нь Төхөмийн нуур, Их дэлгэрийн нуур, Бага дэлгэрийн нуур, Баян Эрхтийн нуур, Тэмээтийн нуур, Дунгай цагаан нуур зэрэг 17 давстай нуурууд байдаг бөгөөд энэ нөөц газарт Яхь нуур хамгийн том нь юм..
Тус нуур руу Галын гол цутгах бөгөөд нуурийн түвшин нь урсацаас хамаарч өөрчлөгдөнө. Намар болоход тус гол ширгэж нуур нь ч бас шаварлаг хөрс болж хувирах нь элбэг.
Нуурын зүүн, хойд болон баруун хойд талаар намхан уулс толгодтой бөгөөд өмнө талаараа модгүй, тэгш талархаг нутаг юм. Хадархаг нүцгэн бэсрэг уулс, уулс хоорондын хөндий тэгш тал, нуурын хоолой, шавар намгархаг газрууд хосолсон байдаг. Огцом өргөгдсөн жижиг уул мэр сэр байдгийн нэг нь Дун уул (920 м өндөр) бөгөөд ойр орчимдоо зэгс бүхий жижиг бүрдтэй уул болно.
Тус нуур нь Цагаан зээрийн тархацын хойд зах нутаг. Цагаан зээр нь хоол тэжээлийн хомсдолтой үед Галын шил, Тосон Хулстай, Салбарын талын зээрийн сүрэг энэ нутаг руу нүүдэллэн ирдэг байна.
Увс нуурын ай сав

Увс нуур (Тува хэл: Успа-Холь, Англи хэл: Lake Uvs) нь далайн түвшнээс дээш 753 метр өндөр орших, 3350 ам дөрвөлжин километр нутаг дэвсгэр бүхий Монгол Улсын хамгийн том нуур юм. Нуурын зүүн хойд хэсэг нь ОХУ-ын Бүгд Найрамдах Тува Улсад хамаарагддаг. Тус сав газрын хамгийн том хот нь Улаангом юм. Увс нуур нь олон сая жилийн өмнөх аварга том тэнгисийн үлдэгдэл бөгөөд ихээхэн давсархаг, гүехэн устай байдаг.
Дэлхийн өвийн IX, X шалгууруудыг хангасан тул 27-р чуулганаар 769 дэх байршлаар бүртгэн, Европ, Умард Америкийн бүс нутгийн байгалийн цогцолбор өвд оруулсан байна.
Увс нуур нь Евразийн тал нутгийн байгалийн унаган төрхийг хамгийн сайн хадгалан үлдээсэн 700'000 хавтгай дөрвөлжин километр нутгийг хамрах Увс нуурын сав газрын төв нь билээ. Энд дэлхийн хамгийн хойд захын цөл, хамгийн өмнөд захын тундр оршдог. Увс нуурын савд олон жижиг нуурууд багтдаг ба тэдгээрийн нэг болох Үүрэг нуур нь далайн түвшнээс дээш 1450 метр өндөрт оршдог. Энэ нуурууд нь Төв Азийн гадагшаа урсгалгүй нуурууд бөгөөд усны шувуудын нүүдлийн маш чухал нутаг болдог байна.
Увс нуур нь Их нууруудын хойд хагаст, Увс аймгийн зүүн хойд хэсэгт орших бөгөөд талбайн хэмжээгээрээ Монголд хамгийн том нь буюу 84 км урт, 79 км өргөн, 3350 ам.дөр.км хэмжээтэй. Увс нуур нь гадагш урсгалгүй тогтмол, далайн давснаас даруй 5 дахин их давстай нуур юм. Увс нууранд Тэс, Нарийн, Хархираа, Түргэн, Сагиль, Боршоо, Хөндлөн, Торхилог зэрэг том жижиг 38 гол горхи цутгадаг. Нуурын хөвөөнд хужир, давс элбэгтэй, зэгс, дэрс, бут, сөөг, өлөн, шагшуурга, бургас, улиас зэрэг ургамалтай. Увс нууранд хун, цаст дэглий, халбаган хошуут, ногтруу, галуу, шар алаг нугас зэрэг 362 төрлийн нүүдлийн шувуу, 72 төрлийн хөхтөн амьтан амьдардаг. Хан хөхийн нуруу нь Их нууруудын хотгор уруу түрэн орж, Увс болон Хяргас нууруудын хотгорыг зааглана. Хяргас нуур нь хойд хэсэгтээ зөөлөн элсэрхэг, өмнө хэсэгтээ чулуурхаг, чулуун аралтай. Нууранд Алтайн загас, монгол хадран, осман, нохой сугас, давжаа сугас, шар загас зэрэг олон төрлийн загас, жараахай амьдардаг.
Тус сав газар нь Сибирь болон Төв Азийн гео уур амьсгалыг хооронд нь зааглах хил хязгаар болдог бөгөөд зундаа агаарын температур 47 хэм хүрдэг бол өвөлдөө -58 хэм хүрдэг байна. Ийм хатуу ширүүн уур амьсгалтай ч 400 орчим зүйл шувуу, дэлхий дахинаа маш ховордсон цасны ирвэс, аргаль, янгир тэргүүтэй 100 орчим зүйл хөхтөн амьтны амьдрах орчин болдог.
Увс нуурын савд хүн амын нягтшил бага, аж үйлдвэрийн салбар хөгжөөгүй, оршин суугчид нь эртний уламжлалт нүүдлийн ахуйгаа өнөөг хүртэл орхиогүй байгаа нь тус бүсийн экосистем онгон төрхөө хадгалан үлдэхэд чухал нөлөө үзүүлсэн байна. 2003 онд ЮНЕСКО-оос Увс нуурын сав газрын Дэлхийн өвд бүртгэн авсан байна. Энэ сав газрын талаар цохон тэмдэглэхдээ “…Төв Азийн хамгийн том хөндөгдөөгүй усны хагалбар, дэлхийн түүхэнд тод ул мөр үлдээсэн нүүдэлчид Хүннү, Түрэг, Скифүүдийн уугуул нутаг болох Увс нуурын сав нь байгалийн үзэмж төгсөөс гадна 40000 гаруй археологийн дурсгалуудыг агуулдаг билээ…” гэсэн байна.
Тариалан сум (Хөвсгөл)

Тариалан сум нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. Нийт 3,431 км² газар нутгийн 1,582 км² нь бэлчээр, 167 км² нь тариалангийн талбай (Хөвсгөл аймгийн нийт тариалангийн талбайн 74%) болно. Сумын хүн ам 2011 онд 5,975, 2012 онд 5965, 2014 онд 5,748,2017 онд 6096 байгаа нь Хөвсгөл аймагтаа аймгийн төв Мөрөнг эс тооцвол хамгийн том сум болж байна. Сумын төв Бадрах нь 2017 оны байдлаар 3149 оршин суугчтай. Сумын төв нь Мөрөнгөөс зүүн зүгт 160 км, нийслэл Улаанбаатараас 521 км зайд оршино. Мөрөн болон УБ хоттой хатуу хучилттай замаар холбогдсон
1921 оны 8 сард одоогийн Тариалан сум болон Булган аймгийн Тэшиг сумын нутгийн заагт Барон Унгерн баривчлагдаж байсан түүхтэй.
1931 онд Хөвсгөл аймаг байгуулагдахад Тариалан сум бий болжээ. 1933 оны байдлаар 908 өрхийн 3,000 орчим оршин суугч, 50,000 орчим толгой малтай байв. 1937 онд хадуурын бригад бий болж, 1938 оноос газар тариаландаа трактор ашиглах болжээ. 1943 онд сангийн аж ахуй үүссэн байна. 1992 оноос сангийн аж ахуй хувьчилагдаж, хувийн хэвшлийн аж ахуйн нэгжүүд үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж байна.
Газар тариалан нь тус сумын эдийн засгийн үндсэн салбар тул хүн амын ихэнх нь сумын төвдөө амьдарна.Жилд дунджаар 10000 га -д үр тариа тариалдаг. 2017 оны байдлаар 229122 толгой мал тоологдсоны 92295 нь ямаа, 101916 нь хонь, 22921 нь үхэр, сарлаг, 11990 нь адуу, 0 нь тэмээ байв. 11739 га-д үр тариа тариалж 19716 тн ургац хураан авсан.Хувийн хэвшлийн 80 гаруй аж ахуйн нэгжүүд үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж жилдээ 17,0 тэр бум төгрөгийн дотоодын нийт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байна. Хөвсгөл аймгийн гурилын хэрэгцээг бүрэн хангах хүчин чадалтай гурилын үйлдвэрүүд ажиллаж байна.
Тариалан сумын дунд сургууль 1939 онд байгуулагдсан. Одоо 12 жилийн сургуульд 1172 хүүхэд сургалцаж, 60 багш ажиллаж байна.
М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.129
Mongolian People's Revolutionary Party (2010)

The Mongolian People's Revolutionary Party (Mongolian: Монгол Ардын Хувьсгалт Нам, romanized: Mongol Ardyn Khuvsgalt Nam) was a political party in Mongolia which was founded in 2010 by Nambaryn Enkhbayar and remained in existence for a little over a decade. The party received approval to use the Mongolian People's Party's old name by the Supreme Court of Mongolia. Enkhbayar, former chairman of the original MPRP and a former President of Mongolia, was the party's leader. It merged with the Mongolian People's Party in 2021.
The party's stated mission was to:
The MPRP believed that with the implementation of these integrated policies—aimed at creating human-centered social welfare, economic development and citizen-oriented governance—Mongolia and its people would achieve prosperity and progress.
The MPRP, along with the Democratic Party, advocated for restrictions on the number of years a foreign firm can operate in Mongolia, and called for new industrial projects to be fully Mongolian-controlled. Some observers labelled the party "populist" on account of this position.
The MPRP claimed to have 80,000 members in 2012.
In May 2012, the MPRP formed the Justice Coalition with the Mongolian National Democratic Party to run for upcoming elections. The Coalition won 11 seats in State Great Khural and became a part of a coalition government with the Democratic Party.
In March 2020, the MPRP and Civil Will–Green Party, Mongolian Traditional United Party formed the Our Coalition to run 2020 parliament election.
On 29 April 2021, the MPRP and the Mongolian People's Party signed an agreement to merge the two parties. The MPRP was deregistered by the Supreme Court on 28 May 2021.
Sükhbaataryn Yanjmaa

Sükhbaataryn Yanjmaa (15 February 1893 – 1 May 1962) was a Mongolian politician. As Chairwoman of the Presidium of the State Great Khural, she became the second woman in history to be a non-hereditary head of state after Khertek Anchimaa-Toka of Tannu Tuva, and the first in a sovereign country. She was the widow of Mongolian revolutionary leader Damdin Sükhbaatar.
Yanjmaa was born on February 15, 1893, into a poor herding family near present-day Ulaanbaatar. She worked for Sükhbaatar's revolutionary group as a messenger in 1919 and when her husband travelled to the Soviet Union in 1920 to establish contact with Bolshevik revolutionaries, Yanjmaa stayed behind in Ulaanbaatar with their son, evading capture from Chinese officials hunting down subversives. In 1921 Khorloogiin Choibalsan helped her and her son flee to Kyakhta to be reunited with Sükhbaatar.
After her husband led Mongolian partisans to victory in the Outer Mongolian Revolution of 1921, Yanjmaa became a member of the Mongolian Revolutionary Youth League (MYRL). When Sükhbaatar died in 1923, she adopted "Sükhbaataryn" in place of her patronymic Nemedeyen and joined the Mongolian People's Revolutionary Party (MPRP) a year later in 1924. As a member of the party Central Committee and of the Presidium of the Central Committee, she represented the MPRP at the Third International Conference of Communist Women (where she met Clara Zetkin and Nadezhda Krupskaya) and the Fifth World Congress of the Comintern in Moscow, both in 1924. She was involved in the creation of Mongolia's first trade union in 1925. From 1927 to 1930 she studied at the Communist University of the Toilers of the East in Moscow. In 1933 Yanjmaa headed the newly created women's section of the MPRP Central Committee where she focused on developing women's education.
From 1940 until 1954, Yanjmaa served on the MPRP politburo and was Secretary of the party's Central Committee from 1941 until 1947. She was a member of the Presidium of the Little Khural (the executive committee of the State Great Khural, or Parliament) from 1940 to 1950. During World War II Yanjmaa helped raise funds to support the Soviet Union for which she was awarded the Soviet Order of the Red Banner of Labour in 1946. In 1945 she was elected a member of the Women's International Democratic Federation (WIDF).
Yanjmaa was a member of the People's Great Khural from 1950 to 1962. Following the death of Gonchigiin Bumtsend, she became acting President of Mongolia for the transitional period, lasting from 23 September 1953 until 8 July 1954. This made her the second woman in the role of formal head of state of a republic, after Khertek Anchimaa-Toka in the Tuvan People's Republic.
Khövsgöl, Dornogovi

Khövsgöl (Mongolian: Хөвсгөл) is a sum (district) of Dornogovi Province in south-eastern Mongolia. In 2009, its population was 1,531.
The district is divided into four bags, which are:
43°36′30″N 109°38′33″E﻿ / ﻿43.60833°N 109.64250°E﻿ / 43.60833; 109.64250
Khovd Province

Khovd (/ˈkɒvd/; Mongolian: Ховд [ˈχɔɸt]), alternatively romanized as Khobhd, is one of the 21 aimags (provinces) of Mongolia, located in the west of the country. Its capital is also named Khovd. Khovd province is approximately 1,580 km from Ulaanbaatar, Mongolia's capital. It takes its name from the Khovd River, which is located in this province.
Islam is a significant religion practiced by around 10–15% of the population, namely the Kazakhs and a small minority of Uyghurs.
Khovd is distinguished by its multi-cultural population. It is home to more than 17 nationalities and ethnicities. Each of these groups has its own distinct traditional dwelling and settlement pattern, dress and other cultural distinctions, literary, artistic, and musical traditions.
The Khovd aimag population growth stopped in 1991, then migration out of the aimag (approx. 20,000 in 1992-2004) compensated the natural increase and confined aimag’s population within the limits of 87 thousand to 92 thousand since.
Khovd is notorious for its harsh weather, for temperatures regularly reach as high as 40 °C or 104 °F during summer and as low as −30 °C or −22 °F during winter. The climate is dry, as it receives approximately the same average annual precipitation as Phoenix, Arizona.
The major rivers are:
The Khovd Airport (HVD/ZMKD) has two runways, one of which is paved, and gets served by regular flights from and to Ulaanbaatar, Mörön, and Bulgan. And flights are planned to Ürümqi city of Xinjiang.
The region around the Khovd city is famous in Mongolia for its watermelon crop. There is a sizable hydroelectric dam-building project underway that will theoretically generate enough electricity to power the three most western aimags (Uvs, Bayan-Ölgii, and Khovd). The city of Khovd is connected to the Russian power grid and subject to blackouts if it falls behind in its payments. Domestic and international tourism and sports hunting are a sizable industry of Khovd province. The natural environment, fresh and salt water lakes, mountains, valleys, caves, ancient rock paintings and fortresses are other sightseeing attractions.
Animal herding is the main economy of this province.
In 2018, the province contributed to 1.21% of the total national GDP of Mongolia.
The aimag capital Khovd is geographically located in the Buyant sum, but is administered as independent Jargalant sum. The administrative center of the Khovd Sum is also called Khovd, which is a common source of confusion. The other administrative centers carry the name of the respective Sum as well.
- The aimag capital Khovd
2023 Asian Women's Club Volleyball Championship squads

This article shows the rosters of all participating teams at the 2023 Asian Women's Club Volleyball Championship in Vĩnh Phúc, Vietnam.
The following is the roster of the Japanese club Hisamitsu Springs in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Shingo Sakai
The following is the roster of the Taiwanese club King Whale Taipei in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Teng Yen-min
The following is the roster of the Iranian club Paykan Tehran in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Fatemeh Rashidi
The following is the roster of the Vietnamese national team (under the alias Sport Center 1) in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Nguyễn Tuấn Kiệt
The following is the roster of the Kazakhstani club Altay in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Yury Panchenko
The following is the roster of the Thai club Diamond Food–Fine Chef in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Kittikun Sriutthawong
The following is the roster of the Hong Kong club Hip Hing in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Wong Suk Yee
The following is the roster of the Mongolian club Khuvsgul Erchim in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Kherlen Batdorj
The following is the roster of the Chinese club Liaoning Donghua in the 2023 Asian Club Championship.
Head coach: Toshiaki Yoshida
Listenn Swadesh

Listenn Swadesh a zo anezhi ur roll gerioù (ennañ 100 ger er penn kentañ hag astennet betek 215 ger war-lerc'h) bet krouet gant Morris Swadesh evit gallout lakaat keñver ouzh keñver an eil yezh gant eben.
Gant sevel ur rol gerioù a seurt-se e fellas da Swadesh krouiñ ul listennad unvan a-benn keñveriañ ar c'heriaoueg a yezh da yezh oc'h implijout termennoù sañset da vezañ diazezoù boutin e pep sevenadur hag evel-se e klaskas skarzhañ termennoù a c'hellfe bezañ bet amprestet etre an eil yezh hag eben.
Talvezout a ra listenn Swadesh peurliesañ da venveg evit klask liammañ ha istor ar yezhoù kenetreze dre geñveriañ gerioù sañset d'ober dave da vennozhioù boutin.
Hervez damkanoù ar glotokronologiezh e vefe eeun taos ar c'hemmoù da gavout e n'eus forzh peseurt yezh a-hed ar wech, bet jedet an taos-se da vezañ 14% eus ar gerioù kollet pep mil bloaz. Diskwelet eo bet eo direizh seurt damkanoù ha n'eus abeg ebet a gasfe da grediñ e ranfe ar yezh'-ma'r-yezh kemm en un doare eeun hag unvan a-hed an amzer.
Setu penaos e vez jedet pegen heñvel eo div yezh an eil ouzh eben hervez ar glotokronologiezh:
t = (log c) / (2 log r)
O vezañ:
t = an amzer ma'z eo bet dirannet an div yezh
c = live heñvelded kentreze o-div (oc'h implijout listennoù Swadesh)
r = taos ar c'hemm (d.l.e 14%)
(Gant al listenn orin e saozneg)
Mar fell deoc'h gwelet ul listenn ma keñverier ar saozneg, ar brezhoneg, ar c'hembraeg, ar c'herneveureg, an iwerzhoneg, gouezeleg Skos hag ar manaveg, klikit war al liamm-mañ : Swadesh lists
Robert D. Borsley

Robert Borsley, ganet e 1949 e Coventry e Bro-Saoz, a zo ur yezhoniour. Kelennet en deus e meur a skol-veur, e Bro-Saoz, Kembre, Iwerzhon ha Pologn. Skrivet en deus pennadoù a-zivout ar brezhoneg, ar c'hembraeg, ar saozneg hag ar poloneg.
Syntaxe du breton moderne

Syntaxe du breton moderne — 1710-1972 zo ul levr diwar-benn yezhadur ar brezhoneg gant René Le Gléau. Embannet e voe e 1973 gant Éditions La Baule er Baol-Skoubleg, a voulle ar gelaouenn Al Liamm ivez. Peurwerzhet e oa e dibenn ar bloavezhioù 1990, neuze e tivizas an oberour e adwelout hag e greskiñ ; adembannet e voe adalek 1999 dindan an anv Études syntaxiques bretonnes.
Dister a-walc'h e oa lodenn an ereadurezh el levrioù yezhadur e 1973. Ne veze kavet gwir zisplegadurioù nemet e Yezhadur Bras ar Brezhoneg, met ret e oa bezañ brezhoneger evit gallout e lenn. Grammaire bretonne Roparz Hemon (1941) a oa un tamm skort war an danvez.
Setu amañ taolenn al levr. Gallek eo Syntaxe du breton moderne ; doujet ez eus bet da ziviz an oberour.
N'eus ket a gemmadurioù, hervezañ,
Pa vez kemmadurioù a-wechoù (er skouerioù roet gantañ) e lavar a-wechoù eo gwell tremen hep ober,
Kreñvlec'h roman Slack

Kreñvlec'h roman Slack a oa ur c'hreñvlec'h roman er gornaoueg da Huddersfield, e West Yorkshire, e hanternoz Bro-Saoz.
Ne chom ket aspadennoù anezhañ ken war an hent roman a gase eus Deva Victrix (Chester) da Eboracum (York). Marteze e oa ar c'hreñvlec'h anvet Cambodunum, meneget en Itinerarium Antonini. Marteze ivez e oa unan all anvet Camulodunum (arabat kammgemer gant Colchester).
Kavout a reer meneg eus ar c'hreñvlec'h roman-se e skridoù :
Talvoudegezh hervez Rivet & Smith : gwelout Camulodum (Colchester).
{{Daveoù
Uragh Stone Circle

The Uragh Stone Circle is an axial five-stone circle located near Gleninchaquin Park, County Kerry, Ireland. The Bronze Age site includes a multiple stone circle and some boulder burials.
The Uragh Stone Circle is a small Bronze Age axial stone circle. It is located on the Beara Peninsula, near Gleninchaquin Park, County Kerry, Ireland. Situated between Lough Inchiquin and Lough Cloonee Upper, the site consists of four low megaliths situated next to a large standing stone. Altogether, there are two portal stones, two side stones and the axial (recumbent) stone. The largest standing stone is ten feet (3.0 m) high and the circle is eight feet (2.4 m) in diameter. The centre of the circle has been dug out by treasure seekers. There are a number of other monuments nearby, including a multiple stone circle and some boulder burials.
Stone circles are circular arrangements of standing stones, dating from the late Neolithic era through the Early Bronze Age. Monuments were constructed from 3300 to 900 BCE. They are commonly found throughout Britain, Ireland and Brittany. In Ireland, the monuments are distributed primarily in County Cork, County Kerry and in central Ulster. In Ulster, the typical stone circle is constructed of a large number of small stones, usually 0.3 m high, and are often found at higher elevations. There are more than 1300 surviving stone circles in Britain, Ireland, and Brittany today. The original purpose for stone circles in unknown, but many archaeologists believe that they were used for multiple purposes, including burials, religious or ceremonial purposes, and community gatherings. It has also been suggested that the stones were situated in relation to meaningful solar and lunar alignments.
In County Cork and County Kerry (Cork-Kerry), there are 79 surviving stone circles. The typical Cork-Kerry stone circle contains a ring of large standing stones, symmetrically arranged in generally a northeast–southwest direction. The axial stone is usually positioned directly opposite the stones marking the entrance to the circle. The entrance stones are generally the tallest stones of the circle and the other orthostats decrease in height as they get closer to the axial stone. The axial stone is generally the shortest stone of the circle. The stone circle monuments may also have other stone alignments, cairns or enclosures nearby. All of the 5-stone circles in Cork-Kerry are D-shaped with the axial stone forming the line of the D.
51°48′42.23″N 9°41′37.74″W﻿ / ﻿51.8117306°N 9.6938167°W﻿ / 51.8117306; -9.6938167
Yellowmead stone circle

Yellowmead stone circle near Sheepstor in Devon, England, is a Bronze Age concentric stone circle consisting of four rings of stones set within one another. The largest is 20 metres wide and the smallest, 6 metres. It is located on Yellowmead Down.
The circles once encircled a burial cairn although this is now barely visible. To the south west, several possible stone rows lead away, crossed by a post-medieval leat that once served a nearby tinworks.
The site was excavated and restored by Rev. H Breton in 1921. In 2008 geophysical surveys and a small excavation were carried out to determine whether the restoration of 1921 had been performed accurately (it had), and to discover whether additional features remain buried in the peat. Fallen stones were found in line with some of the stone rows, suggesting that further features may lie downslope below the leat.
The Lay of Aotrou and Itroun

The Lay of Aotrou and Itroun is a poem of 508 lines, written by J. R. R. Tolkien in 1930 and published in Welsh Review in December 1945.
Aotrou and Itroun are Breton words for "lord" and "lady". The poem is modelled on the genre of the "Breton lay" popular in Middle English literature of the 12th century, and it explores the conflict of heroic or chivalric values and Christianity, and their relation to the institution of marriage.
A major source for the poem has been identified from Breton literature as An Aotrou Nann hag ar Gorigann ("Lord Nann and the Korrigan"), which Tolkien probably knew through Wimberly's Folklore in the English and Scottish Ballads (1928). Tolkien adds to his source a stern moral – repudiation of all traffic with the supernatural and the occult.
In the poem, Aotrou and Itroun are a couple of Breton nobility. They are childless, and Aotrou seeks the help of a witch. When Itroun is with child, the witch reappears, revealing herself as the Corrigan, and asks for Aotrou's love as payment. Aotrou sacrifices his knightly honour to Christian values, and breaks his word.
Cursed by the Corrigan to die in three days, Aotrou takes the consequences and places his trust in Providence:
Aotrou died after three days, followed by his wife with a broken heart. They are buried together, and they do not live to see their offspring grow up – something that has been interpreted as a judgement on Aotrou for excessive family pride.
The lay was originally published in The Welsh Review in 1945 but had been unavailable for decades. A book form, edited by the Tolkien scholar Verlyn Flieger, was published in 2016.
Calan Gaeaf

Calan Gaeaf is the name of the first day of winter in Wales, observed on 1 November. The night before is Nos Galan Gaeaf or Noson Galan Gaeaf, an Ysbrydnos ("spirit night") when spirits are abroad. Traditionally, people avoid churchyards, stiles, and crossroads, since spirits are thought to gather there. The term is first recorded in literature as "Kalan Gayaf" in the laws of Hywel Dda.
The same term, Kalan Gwav, is found in the Cornish language, and Kalan Goañv in Breton.
On Nos Calan Gaeaf, women and children would dance around a bonfire and everyone would write their names on, or otherwise mark, rocks and place them in and around said fire. When the fire started to die out, they would all run home, believing if they stayed, Yr Hwch Ddu Gwta (a bad omen that took the form of a tailless black sow with a headless woman) or Y Ladi Wen ("the white lady", a ghostly apparition often said to be headless) would chase them or devour their souls.
One particular rhyme shows how the last child out on Nos Calan Gaeaf was at risk of being eaten by the fearsome beast:
The following morning, all the stones containing villagers' names would be checked, and finding one's stone burned clean was believed to be good luck. If, however, a stone was missing, the person who wrote their name on the absent stone would be believed to die within one year.
Calan Gaeaf is a harvest festival and many games would be played involving the harvest. When the last corn stalk was harvested, workers would leave a few stalks uncut and then play a game with the uncut stalks to see who could reap them. Once the final corn stalks were cut, the stalks were twisted into something called a "harvest mare." The winner would stuff the harvest mare inside his clothing and try to sneak it into the house while the women worked on the feast. If the reaper successfully got the harvest mare into the house, he was rewarded. If he was unsuccessful, he was mocked.
After the harvest was gathered and the livestock was slaughtered, a large feast would be held that was cooked by all the women in the village.
Marry You (TV series)

Marry You (Korean: 결혼해YOU) is a 2024 South Korean television series starring Lee Yi-kyung, Jo Soo-min, Koo Jun-hoe and Ji Yi-soo. It aired on Channel A from November 16 to December 15, 2024, every Saturday and Sunday at 19:50 (KST).
Marry You tells the story about an island bachelor Bong Cheol-hee whose life goal is marriage and Jung Ha-na, a 7th-grade civil servant who absolutely does not want to get married.
Sorry If I Want to Marry You

Sorry If I Want to Marry You (Italian: Scusa ma ti voglio sposare) is a 2010 Italian romantic comedy film directed by Federico Moccia.
It is the sequel to the film Sorry but I call you love and is portrayed by Raoul Bova and Michela Quattrociocche with the original music by Emanuele Bossi and the Zero Assoluto.
Marry Me, Marry You

Marry Me, Marry You is a Philippine television drama romantic comedy series broadcast by Kapamilya Channel. Directed by Dwein Baltazar and Jojo Saguin, it stars Paulo Avelino and Janine Gutierrez. It premiered on the network's Primetime Bida line up on September 13, 2021. The series concluded on January 21, 2022, with a total of 2 seasons and 95 episodes.
The story is about a couple who navigates the traditional expectations attached to marriage that extends beyond one's partner including their family and friends.
Filming for the drama started in May 2021 with a lock-in taping set-up.
The show originally aired weeknights at 9:30 PM PST. However, on November 15, 2021, after Huwag Kang Mangamba ended along with the premiere of Season 2, the show's timeslot was changed to 8:45 PM, with Viral Scandal taking over the show's previous timeslot.
This was the first television show starred by former GMA's actors Sunshine Dizon and Janine Gutierrez. The series also received low ratings according to AGB Nielsen Philippines.
I Want to Marry Ryan Banks

I Want to Marry Ryan Banks (also known as Reality of Love) is a 2004 American television film starring Jason Priestley, Bradley Cooper and Emma Caulfield. The film premiered on ABC Family on January 18, 2004.
Ryan Banks is a struggling movie star. His best friend and agent, Todd Doherty, creates a TV show called I Want to Marry Ryan Banks in hopes of saving Banks's faltering career. The show works much like the Bachelor TV show, with fifteen beautiful women competing for Banks's love and affection.
Charlie Norton becomes a contestant when her sister and brother-in-law submit an audition tape for her. Like all the other girls, Norton is picked in order to help boost Banks's image. She is then contacted at her sister's Boston bar by Banks himself and decides to participate on the show.
Once in the house, Norton becomes fast friends with her roommate Lauren, an aspiring actress who is only using the show to get exposure. She also discovers how "reality" TV shows work, with multiple takes and editing.
As Norton thinks she is falling for Banks, Doherty is feeding him lines. When Norton discovers that the man she loves is really Doherty, she tries to quit the show, only to find out that it would breach her contract. As "America's choice", Norton and Lauren become the two finalists, despite Norton trying to sabotage her own chances by changing her sweet and easy-going behavior while on a trip with Banks.
With Banks's help, Doherty manages to get Norton back, and they are married a year later.
The movie was released on DVD in 2012 under the title Reality of Love.
Lizherenneg fonetek etrebroadel

Al Lizherenneg fonetek etrebroadel (LFE, e saozneg : IPA) zo ul lizherenneg 118 lizherenn diazez enni hag a dalvez da dreuzskrivañ ar sonioù kavet an aliesañ e yezhoù ar bed. Lizherennoù latin pe c'hresianek treuzfeurmet pe get eo an darn vrasañ anezho, evel ɾ, ɽ, ɺ, ɹ diwar r ha ɘ, ǝ diwar e.
Arouezennoù arbennik all a c'hell bezañ implijet a-gevret gant al lizherennoù diazez evit sonioù all ha na vezont ket kavet gwall alies e yezhoù ar bed pe c'hoazh evit diskwel diforc'hioù fonetek bihan. Bez' ez eus 76 sin a seurt-se, evel β̞ e lec'h [β]. Arouezennoù all zo ivez evit diskwel an tonennoù ha lec'h an taol-mouezh ( ' ) pe ur gensonenn silabennek ( ̩ ).
Kromelloù a implijer en treuzskrivadennoù fonetek evit o diforc'hañ diouzh an treuzskrivadennoù fonologel.
Gant kelennerion war ar saozneg ha war ar galleg e voe boulc'het, dindan ren Paul Passy (1859-1940) a laboure e framm ar Gevredigezh fonetek etrebroadel bet krouet e Pariz e 1886 gant an anv Dhi Fonètik Tîcerz' Asóciécon. E 1888 e voe embannet an LFE gentañ awenet gant al lizherenneg romek ijinet gant Henry Sweet (1845-1912), diorroet war he zro diwar diazezoù al lizherenneg fonotipikel krouet gant Isaac Pitman (1813-1897) hag Alexander John Ellis (1814-1890).
Meur a wezh e voe adwelet an LFE : e 1900, e 1932, e 1947, e 1951 e 1989, 1993, 1996 hag e 2005.
Lizherennoù zo el LFE evit ar vogalennoù pennañ distaget dre ar genoù (da lavarout eo hep friadur). Renket e vez ar vogalennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :
Diskwelet e vez ez eo hir ur vogalenn gant un arouezenn arbennik anvet kronenn ( ː ). Peurliesañ avat e vez implijet an daou bik en e blas, da skouer [a:] e-lec'h [aː].
Renket e vez ar c'hensonennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :
Diskwelet e vez ar c'hensonennoù hir er memes mod hag ar vogalennoù : treuzskrivet e vefe ar magyareg mit mondott? ('petra ac'h eus lâret?') [mɪt̪ mo̟n̪d̪o̟t̪ː] pe ez-fonologel /mit mondotː/.
Implijet e vez ur varrennig uhel ( ˈ ) a-raok ur silabenn evit diskwel lec'h an taol-mouezh pennañ. Evit an taol-mouezhioù a eil renk e vez implijet ur varrennig izel ( ˌ ). Talvezout a ra ar pik ( .).
Da skouer, setu penaos e vez treuzskrivet ar ger alamanek Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz [ˌʁɪnd̥.flaɪʃ.ʔe.tɪ.ke.ˌtiː.ʁʊŋs.ʔyˑ.bɐ.va.χʊŋs.ʔaʊf.ˌgɑː.bn̩.ʔyˑ.bɐ.ˌtʁ̥ɑː.gʊŋs.gə.ˈzɛt͡s].
L'Adultera

L'Adultera zo ur romant alamanek gant Theodor Fontane, bet skrivet e 1879 ha deuet war wel e-giz levr e 1882.
Embannet eo bet e brezhoneg gant an An Alarc'h embannadurioù e 2012, ha troet gant Gérard Cornillet.
Souezhus e vez ar yezh a-wechoù:
Strollad

Ur strollad a zo un hollad traoù pe bevien.
Niver ar pezhioù a zo bodet a c'hell bezañ dister koulz ha diniver hag a c'hell bezañ gwelet en un taol pe get. Ur ster hollek zo gant "strollad" e meur a zegouezh zo, met sterioù arbennik a zo ivez da geñver ar re a ra war dro an arzoù, ar sonerezh peurvuiañ ha da geñver an dud a glask kinnig leviañ ar strollegezhioù dre ar politikerezh.
Evit kinnig n'eus forzh petra seurt oberennoù arzel en em vodont arzourien zo, met implijet e vez ar ger strollad e-unan evit menegiñ ar sonerien bodet ar strolladoù sonerezh (a c'hellont degemerout kanerien ivez).
Gant ar ger strollad e reer dave d'an dud emezelet ennañ gant un toullad all evit kas ul lusk politikel enframmet er vuhez sokial. Ar strolladoù politikel ez eo. Diazez an demokratelezh e vezont pa 'z eus ezhomm d'ar sujedoù politikel, hiniennoù hag aozadurioù, kaout kinnigoù diwar-benn levierezh ar gevredigezh.
Am embregerezhioù a c'hell bezañ strollet evit bezañ prest da ginnig servijoù ha labourioù asambles pe implij ar memes frammoù obererezh. Ar strolladoù embregerezhioù ez eo.
Río Limarí

Ar Río Limarí zo ur stêr er Rannvro Coquimbo e Chile hag a ya d'aberiñ er Meurvor Habask.
Emañ dourva al Limarí entre dourvaoù an Elqui en norzh, ha hini ar Choapa er su, entre 30°15’ ha 31°20’ a ledred su, en ur gorread a 11,800 km2.
C'hoarvezout a ra ar stêr eus kember ar stêrioù Río Grande ha Hurtado. Brasoc'h eo dourva ar río Grande, war lez su al Limarí, div wech brasoc'h eget at río Hurtado, ha div wech muioc'h a zour ennañ, petra bennak ma vezont karget mat o-div gant erc'hegi an Andoù . En uheldirioù ez eus kernioù uheloc'h eget 4 500 m, ha stank eo an erc'h.
Ar Río Grande ea eo anv lodenn uhelañ ar Río Limarí.
Maionez

Maionez zo un hilienn yen graet gant melen-vi livrizhet, eoul, gwinêgr, holen ha pebr. Evit blazañ anezhañ e c'hall chug sitroñs kemer lec'h ar gwinêgr, ha sezv a c'hall bezañ lakaet ivez. E broioù zo e vez ouzhpennet sukr un tamm ivez.
Evit sevel ur maionez e tleer basañ ar melen-vi en ur tinaouiñ eoul a-nebeudoù. Distreset eo ar maionez pa eo c'hwitet al livrizhenn. Chom a ra an eoul war-neuñv neuze.
N'eo ket anavezet orin an hilienn-se en un doare sur, nag he gerdarzh. Ne reer anv eus ar ger mayonnaise el levrioù keginañ gallek nemet er XIX kantved. Klasket eo bet e orin e Provañs hag e Baiona, ha Mezven zoken, met hervez ur martezead e teufe eus Menorka en inizi Balearez. Llibre de Sent Soví, ul levr keginañ katalanek eus 1324, a ro rekipe un hilienn yen graet gant melen-vi livrizhet, eoul ha louzeier.
Hiziv e vez implijet er bed a-bezh. Ambroug a ra meuzioù yen peurliesañ, da skouer e sevenadur ar C'hornôg ur vi poazh-kalet, krizaj, boued-mor, saladennoù kemmesket zo evel saladenn giz Rusia, pe c'hoazh sandwichoù zo. Lod a zebr o fritez gantañ. Keginerezhioù zo a ra gantañ e meuzioù tomm ivez. Servijout a ra da fardañ hiliennoù all : hilienn giz Andalousia, hilienn koktel, chaous tartar hag all.
Er Stadoù-Unanet eo deuet Just Mayo e 2013 ha rebechet eo bet dezhañ gant e gevezer Unilever, perc'henn Amora, ne vefe ket vi e-barzh. Emañ an afer dirak lez-veur Jerzenez-Nevez.
En Unaniezh Europa e voe reoladet adal 1991 aozennoù ar maionez gwerzhet er stalioù : 70% eus danvezenn druz a dle bezañ da nebeutañ, ha 5% eus melen-vi. Resisaet eo ivez ar c'hementad a aozenn ret (ar gwinêgr) pe diret (holen, sukr, sezv...). Belgia en deus bihanaet kementad an danvezenn druz hag ar melen-vi e 2016 evit ober diouzh ar reolad europeat.
Livrizhenner ha danvez-tevaat a vez er maionez greantel.
Hot dog

Hot dog (ki tomm e brezhoneg) a zo anv saoznek ur sandwich, ijinet e SUA, ennañ ur silzigenn, poazh pe griz. Warni e vez lakaet lipig a bep seurt, evel sezv, ketchup, relish, maionez, pe ognon. Ur silzigenn a lakaer e-barzh, pe graet gant kig bevin, pe kig moc'h, kig yar, kig yar-Indez pe legumaj zoken.
E spagnoleg e vez lâret perro caliente, ki tomm, eus an dra-se. E Chili ez eus ur sandwich tomm brudet hag a zo evel un hot-dog bihan, ennañ tomatez drailhet, yod avoukez ha maionez, ha « completo » a vez graet anezhañ.
Hilienn

Un hilienn, soubilh, soubinell, pe c'hoazh chaous (brezhoneg komzet), zo un aozadenn geginañ yen, klouar pe domm, fetis pe danav, da vezañ servijet gant ur meuz sall pe sukret. Ret eo meskañ aozennoù gant ul liñvenn bennak evit he fardañ. Implijet e vez an hiliennoù e keginerezhioù ar bed a-bezh.
Un niver bras a hiliennoù disheñvel zo :
Pa vez graet ar chaous gant chug ar c'hig e komzer eus larjez pe lipig.
An hilienn giz Holland, ar winêgrenn hag ar maionez zo skoueroù hiliennoù livrizet pe livrizhadoù.
Fritez

Fritez zo bazhigoù avaloù-douar fritet en eoul, en un ardivink anvet friterez. Tomm e vezont debret, blot pe vrusk, moan pe dev. Unan eus an dek meuz muiañ debret er bed eo deuet da vezañ, e-kichen ar pizza hag an toazennoù. Debret e vezont gant un tamm kig pe besked alies. Lakaet e vez holen warno peurliesañ, a-wechoù maionez, ketchup, sezv hag all.
11 milion a donioù fritez a vez debret er bed bep bloaz. Belgia eo ar vro hag a ezporzh anezho ar muiañ er bed, hag ar Velgiz eo ar re a zebr ar muiañ anezho dre annezad er bed. Dizemglev zo etre Bro-Velgia ha Bro-C'hall evit bezañ anavezet evel ar vro he doa ijinet ar fritez.
Al lodenn vrasañ eus ar fritez debret er bed zo boued greantel gourskornet. Abaoe 2010 a vez gwerzhet fritez gourskornet a c'hall bezañ poazhet er forn pe er skinforn. Meuzioù broioù zo zo fritez enno, evel ar fish and chips saoz, ar meskl-ha-fritez belgiat pe ar poutine kebekat.
Glukidoù en deus ar fritez, e rezh ampez dreist-holl, proteinoù hag a zeu eus ar patatez, ha druzoni abalamour d'ar fritadur. Natriom a zeu eus an holen lakaet warno alies. Da skouer, ur c'hornedad fritez bras, 154 gram e bouez, servijet en ur Mac Donald's er Stadoù-Unanet zo ennañ 510 kalori hag a zeu eus 66 g eus glukidoù, 24 g eus druzoni, 7 g eus proteinoù ha 350 mg eus natriom
N'eo ket mat ar fritez evit ar yec'hed hervez ar vezeien : n'o deus netra da welout gant ar patatez evit a sell ouzh ar galite mezhurel abalamour d'ar fritadur, d'an holen ha peogwir eo tennet pel an avaloù-douar e lec'h e kaver al lodenn vrasañ eus ar maguzennoù hag ar gwiennoù. Ha pa vez ouzhpennet sukr ar c'hetchup pe druzoni ar maionez eo gwashoc'h c'hoazh.
Unan eus ar meuzioù gant ar muiañ a akrilamid enno eo. Kreskiñ a raje ar riskloù da dapout krignoù-bev zo.
Sushi

Sushi (japaneg :寿司) a reer eus ur meuz a Japan. Unan eus ar meuzioù japanat brudetañ e diavaez ar vro eo. Ne ouezer ket pevare e voe krouet. Marteze a-walc'h e-tro ar V kantved, pa grogas Japaniz da c'hounit riz.
Sushi a farder diwar riz, ha n'eo ket diwar besked. Riz a galite a ranker kaout. Gant gwinegr e vez mesket, d'e veskañ gant a bep seurt aozennoù all. E Japan e veze implijet ar riz da virout ar boued.
Meur a seurt sushi a zo, en o zouez :
Ment ar maki :
Doareoù all :
Ach

An ach (Apium graveolens anv skiantel ar spesad) a zo plant geotennek daouvloaziek eus ar c'herentiad Apiaceae. Gounezet e vezont evit o delioù, o greun hag o gwriziennoù. Kreskiñ a ra ar plant-gouez el lec'hioù gleb.
Legumaj ha spis eo an ach.
Shrimp Louie

Shrimp Louie is a traditional salad from California made with shrimp, lettuce, egg and tomato. The dressing is similar to Thousand Island dressing and is made with mayonnaise, ketchup, chili sauce, Worcestershire sauce, onion, salt, and pepper. Shrimp Louie originated in San Francisco in the early 1900s. A variation on the salad includes avocado. A version made with crab is known as Crab Louie.