davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Tsuluts

Tsuluts (bahasa Arab: ثُلُث, Tsuluts atau bahasa Arab: خَطُّ الثُّلُثِ, Ḵhaṭṭ-uṯ-Tsuluts; bahasa Persia: ثلث, Sols; Bahasa Turki: Sülüs, dari tsuluts "sepertiga") adalah variasi aksara Arab dari kaligrafi Islam. Bentuk sudut lurus Kufi diganti dalam skrip baru dengan garis melengkung dan oblique. Dalam Tsuluts, sepertiga dari setiap huruf miring, yang menjadi asal muasal nama tersebut (yang berarti "sepertiga" dalam bahasa Arab). Teori alternatif mengenai pengertian tersebut adalah lebar terkecil suatu huruf adalah sepertiga bagian terlebarnya. Ini adalah tulisan kursif yang elegan, digunakan di abad pertengahan pada dekorasi masjid. Berbagai gaya kaligrafi berevolusi dari Tsuluts melalui sedikit perubahan bentuk.
Kontribusi terbesar terhadap evolusi aksara Tsuluts terjadi di Kesultanan Utsmaniyah dalam tiga langkah berturut-turut yang oleh sejarawan seni Utsmaniyah disebut sebagai "revolusi kaligrafi":
Seniman paling terkenal yang menulis aksara Tsuluts pada puncaknya dikatakan adalah Mustafa Râkım Efendi (1757–1826), seorang pelukis yang menetapkan standar dalam kaligrafi Utsmaniyah yang diyakini banyak orang belum terlampaui hingga saat ini.
Tsuluts digunakan untuk menulis judul surah, surah Qur'an. Beberapa salinan Al-Qur'an tertua ditulis dalam khat Tsuluts. Salinan selanjutnya ditulis dalam kombinasi Tsuluts dan Naskh atau Muhaqqaq. Setelah abad ke-15 Naskh mulai digunakan secara eksklusif.
Khat ini digunakan di Bendera Arab Saudi.
Aspek penting dari khat Tsuluts adalah penggunaan harakat ("hareke" dalam bahasa Turki) untuk mewakili bunyi vokal dan tanda gaya tertentu lainnya untuk memperindah naskah. Aturan yang mengatur aksara Arab serupa dengan aturan untuk aksara Arab lainnya. Tanda gaya memiliki aturannya sendiri mengenai penempatan dan pengelompokan yang memungkinkan kreativitas tinggi dalam bentuk dan orientasi. Misalnya salah satu teknik pengelompokan adalah dengan memisahkan tanda yang tertulis di bawah huruf dengan yang tertulis di atasnya.
Sejak penciptaannya, Tsuluts telah memunculkan berbagai macam skrip yang digunakan dalam kaligrafi dan seiring berjalannya waktu telah memungkinkan banyak modifikasi. Jeli Tsuluts dikembangkan untuk digunakan pada media berukuran besar, seperti pada batu nisan. Aksara Muhaqqaq dikembangkan dengan memperlebar bagian horizontal huruf-huruf dalam Tsuluts. Khat Naskh memperkenalkan sejumlah modifikasi yang menghasilkan ukuran lebih kecil dan keindahan lebih besar. Tawqi adalah versi yang lebih kecil dari Tsuluts.
Riq'ah mungkin berasal dari gaya Tsuluts dan Naskh, yang terakhir itu sendiri berasal dari Tsuluts.
IPad 3

iPad 3 (The New iPad (iPad 3)) adalah sebuah produk komputer tablet besutan Apple Inc. (AI) yang merupakan kelanjutan dari iPad 2 yang sudah dipasarkan tahun 2011. The New iPad memiliki bentuk tampilan yang hampir serupa dengan iPod Touch dan iPhone, hanya saja ukurannya lebih besar dibandingkan kedua produk tersebut.
Terdapat banyak fitur termaktub didalamnya seperti untuk audio visual media seperti ebook (buku elektronik), film, musik, game, aplikasi dan konten web. Bentuk dan beratnya lebih kompak daripada notebook dan netbook, dengan kemampuan hampir setara dengan sebuah notebook dan netbook. iPad bekerja dengan sistem operasi iOS 5, sama seperti yang digunakan pada iPod Touch generasi 4 dan iPhone generasi 5 (iPhone 4S). Apple menyediakan App Store yang lebih dari 600.000 aplikasi yang mendukung penggunakan perangkat Apple iOS seperti iPod, iPhone, dan iPad dengan lebih efektif, efisien dan dan berguna untuk melaksanakan operasional lifestyle, pendidikan, bisnis dan ekgiatan-kegiatan lainnya.
Seperti halnya iPhone dan iPod Touch, iPad menggunakan multitouch display yang cukup responsif dan mudah untuk menggunakannya seperti virtual onscreen keyboard serupa dengan halnya keyboard secara fisik.
iPad dijual dalam paket hanya Wi-Fi atai Wi-Fi + model seluler (3G, 4G dsb).
Mengapa iPad begitu popular ?
Ipad adalah produk gadget keluaran Apple yang saat ini selalu ditunggu-tunggu keluaran versi terbarunya. Sebenarnya ada 3 hal utama Ipad bisa jauh di depan di banding produk gadget lain terutama tablet sehingga menjadi popular.
Berdasarkan konsep perencanaan iPad sebelumnya, bahwa ada keunggulan 3 hal ini yang bisa diperoleh dari produk iPad yaitu :
iPad generasi ke 3 dipasarkan pertama kali di Amerika Serikat, pada tanggal 17 Maret 2012. Dengan kisaran harga pada penjualan pertama mulai dari 499 Dolar Amerika Serikat (USD) hingga 829 USD.
WIFI BOLT IS RECOMMENDED (Indonesia only)
Berikut beberapa hal yang baru dari iPad 3 :
Tabarruj

Tabarruj (bahasa Arab: تبرج tabarruj / tabarruj) adalah istilah dalam Islam yang merujuk pada seorang Muslim yang memperlihatkan kecantikannya dengan cara yang dianggap tidak sesuai dengan standar Islam. Istilah ini sering digunakan untuk merujuk kepada seseorang yang tidak mematuhi hijab, pakaian yang sopan dalam ukuran dan panjangnya serta menjaga pandangan, namun juga mencakup sikap umum dalam interaksi sosial. Mereka yang melakukan tabarruj disebut muttabarijat (bahasa Arab: متبرجات mutabarrijat).
Kata "Tabarruj" berasal dari kata benda burj (Arab: بُرْج), yang secara harfiah merujuk pada bangunan menonjol seperti menara atau kastil. Tabarruj dengan demikian merujuk pada tindakan menampilkan kecantikan dalam posisi yang menonjol atau sangat terlihat.
Beberapa definisi mengenai istilah ini ditemukan dalam literatur Islam klasik:
Ada dua ayat dalam Al-Qur'an yang mengandung variasi kata tabarruj.
Kata tabarruj juga muncul dalam beberapa hadis.
Ayat-ayat mengenai tabarruj telah dijelaskan panjang lebar oleh para mufasir terkemuka, termasuk ath-Thabari, Ibnu Katsir, dan al-Qurtubi. Al-Qurtubi menekankan bahwa makna ayat tersebut mencakup wanita yang keluar dari rumah tanpa keperluan.
Ayat ini juga diinterpretasikan oleh Sayyid Qutb, yang menekankan pentingnya konsep jahiliyyah dalam tulisannya. Bagi Qutb, tabarruj menjadi bagian dari kritiknya terhadap apa yang ia pandang sebagai sistem jahiliyyah modern, yang ia anggap merendahkan manusia ke tingkat yang sangat rendah dan hedonistik. Ia menggunakan prinsip ini untuk mengkritik praktik modern, seperti partisipasi perempuan dalam angkatan kerja formal, dengan argumen bahwa hal ini akan membawa pada ketidaksopanan, ketidaksucian, dan hubungan seksual yang dianggap tidak bermoral menurut nilai-nilai tradisional Islam.
Konsep tabarruj telah menyebar luas di budaya Muslim sebagai sarana untuk mendorong wanita menghindari pakaian yang menarik perhatian atau terbuka, terutama melalui penggunaan meme.
Meme-meme ini seringkali menampilkan gambar pakaian yang dianggap tidak pantas menurut standar Islam, disertai dengan teks Al-Qur'an tentang tabarruj. Meme juga bisa berisi gambar riasan wajah, sebagai cara visual untuk menyampaikan gagasan bahwa tabarruj tidak hanya mengacu pada pakaian terbuka, tetapi juga perhiasan dan riasan. Sepatu hak tinggi juga kerap dianggap sebagai bentuk tabarruj, karena cenderung menonjolkan fitur tubuh feminin.
Sjafrie Sjamsoeddin

Lieutenant General (Ret.) Sjafrie Sjamsoeddin (born 30 October 1952) is an Indonesian army officer and politician serving as the 27th minister of defense since 2024. From 2010 to 2014, he served as deputy minister of defense. He once was Suharto's bodyguard and one of his most loyal confidant until his downfall and also an old friend of Indonesia's current president Prabowo Subianto, who was his classmate at a military academy.
Sjafrie Sjamsoeddin served in the Indonesian military and was a member of the Kopassus unit. He was accused of human rights abuses throughout his military career. He participated in the Indonesian invasion of East Timor and was later reported to be present at the Santa Cruz massacre in 1991, and the 1999 East Timorese crisis. He was also accused of involvement over the 1997–98 activists kidnappings in Indonesia and the May 1998 riots in Jakarta, where he was the city's military commander at the time. He was cleared by Indonesian authorities over the riots and was not formally charged in East Timor or the kidnappings, although he was dismissed from the military over the latter issue. In 2009, he was denied a visa by the United States when he was an adviser to then-president Susilo Bambang Yudhoyono.
As an Indonesian Army officer and Minister of Defence, Sjafrie Sjamsoeddin received the following awards and decorations:
Gaul Indonesian Language

Gaul Indonesian or Colloquial Indonesian is the informal register of the Indonesian language that emerged in the 1980s and continues to evolve to this day. According to the Great Dictionary of the Indonesian Language (KBBI), colloquial language is defined as 'a non-formal dialect of Indonesian used by certain communities for socialization'. The vocabulary of this language comes from various sources, such as the Jakarta Indonesian dialect, prokem language, regional languages, and foreign languages. In addition, colloquial language also creates new vocabulary formed through certain rules. The basis of this Colloquial Indonesian is the Betawi language. Initially, this language was used in the Jakarta area, but over time, it spread throughout Indonesia through mass media, especially television and the internet. Colloquial language replaced the use of prokem language which was previously popular in the 1970s. In addition to maintaining the influence of a number of vocabulary from prokem language, the Colloquial Indonesian also receives influences from Binan language and regional languages in Indonesia.
Indonesian language currently also has significant influence on many regional languages in Indonesia. Almost every region in Indonesia has its own distinctive colloquial Indonesian variation.
This language is formed through the process of mixing Indonesian language with regional languages, which then produces a new language used in everyday conversation. This process also facilitates the absorption of terms from regional languages into Indonesian language.
Meitreo Bhaile Átha Cliath

Is é a bheidh sa MetroLink ná tionscadal Metrolink atá beartaithe i mBaile Átha Cliath. Tá sé beartaithe gur ollchóras idirthurais mear, minic, nua-aimseartha agus sár-inrochtana a cheanglóidh Sord agus an ceantar máguaird i dTuaisceart Bhaile Átha Cliath le Lár Chathair Bhaile Átha Cliath.
Tionscadail iompair é atá sa Phlean Forbartha Náisiúnta 2021-2030 (PFN) agus i Straitéis Iompair do Mhórcheantar Bhaile Átha Cliath, 2016-2035 de chuid an Údaráis Náisiúnta Iompair (ÚNI).
Gabhfaidh MetroLink trí thollán faoi Aerfort Bhaile Átha Cliath agus ón taobh ó thuaidh de Bhaile Munna go dtí Lár na Cathrach.
Moladh gur theastaigh córas Meitreo do Bhaile Átha Cliath den chéad uair sa straitéis Clár Oibre le haghaidh Athrú a foilsíodh sa bhliain 2000 agus a bhí le bheith i bhfeidhm faoi 2010. Tugadh cead pleanála do líne an Mheitreo Thuaidh i 2011 ach chuir an Rialtas a bhí ann an uair sin ar fionraí é mar gheall ar an gcaoi a ndeachaigh cúrsaí geilleagracha chun donais.
D’fhógair an tÚdarás Náisiúnta Iompair (ÚNI) tionscadal nua an Mheitreo Thuaidh i mí Mheán Fómhair 2015, agus bhí sé beartaithe tús a chur leis na seirbhísí in 2026. Metrolink a tháinig in áit an tionscadail sin agus de réir comhfhreagras ón Roinn i mí Aibreáin 2023, táthar ag tuar anois go gcuirfear tús le seirbhísí Metrolink i 2034. De réir na hamlíne sin, cuirfear Metrolink ar fáil 23 bliana tar éis gur tugadh cead pleanála don bhuntionscadal Meitreo Thuaidh agus 34 bliana tar éis gur moladh den chéad uair é sa Chlár Oibre le haghaidh Athrú.”
Caitheadh thart ar €300 milliún ar Metrolink, agus ar thionscadail an Mheitreo Thuaidh agus an Mheitreo Thiar, suas go dtí deireadh mhí an Mhárta 2023. In ainneoin na hinfheistíochta suntasaí seo, níor tosaíodh fós ar an tógáil fhisiciúil ar chóras meitreo do Mhórcheantar Bhaile Átha Cliath.
Chomh maith leis na buntáistí d’úsáideoirí iompair phoiblí, d’úsáideoirí bóthair, don gheilleagar agus don chomhshaol, meastar gurb é 1.4 an cóimheas costais agus tairbhe is dóchúla atá ag Metrolink, agus gurb é 1.1 go 2 an raon féideartha.
Mheas an Roinn, in Aibreán 2023, gurb é €9.5 billiún an costas ba dhóchúla a bheadh ar thógáil an chórais Metrolink, agus chuimsigh an réimse costas caipitil inchreidte costais a bhí idir €7.16 billiún agus €12.25 billiún, cé go bhfágfadh roinnt meastachán ar an tionscadal an costas chomh hard le €21.5 billiún.
Belfield

Áit í Belfield ar thaobh deiscirt Bhaile Átha Cliath, in Éirinn. Fuair sé an t-ainm "Belfield" ó theach Belfield agus Demense, ceann de na hocht airí a bhí ceannaithe nuair a bunaíodh an príomhchampas ag Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath.
Moladh Belfield sular beartaíodh go mbeadh aerfort Bhaile Átha Cliath lonnaithe i mBaile Choilín. Faoi láthair tá Belfield comhchiallach leis an gColáiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath toisc go bhfuil sé an suíomh ina bhfuil príomhchampas na Ollscoile sin (106 acra) suite.
Sa tsuíomh sin atá páirc oifige Belfield, áit ina bhfuil Hewlett-Packard, agus Páirc Belfield, áit ina imríonn foireann sacair an Choláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath.
Vitoria-Gasteiz

Is príomhchathair comhphobal féinrialaitheach Tír na mBascach í Vitoria-Gasteiz. Tá 235,661 ina gcónaí ann agus í mar phríomhchathathair an chúige Araba i dtuaisceart na Spáinne. Is í Gasteiz an t-ainm Bascais, agus Vitoria as Spáinnis. Tá an bardas ar an mbardas is mó i dtír na mBascach le achar 276.81 cm agus daonra 242,082.
Cuirtear an chathair seo go minic i liosta de 5 chathair is fearr sa Spáinn le bheith ina chónaí ann. Tá an sean-bhaile caomhnaithe go maith le sráideanna meánaoiseacha agus cearnóga deasa. Tá dhá ardeaglais aici agus bíonn go leor féile ann.
Tiomnaigh Beethoven a Opus 91, "Cath Vitoria" nó "Bua Wellington" don chath cáiliúil óna cogaidh Napoléon. I rith cath Vitoria, bhris airm Spáinneach, Portaingéalach agus Sasanach agus an Ginearál Marquess Wellington na Francaigh. Uair na cinniúna ab ea é an cath i gCogadh Saoirse na Spáinne.
Sa bhliain 581 bhunaigh rí Viseagotach Liuvigild cathair Victoriacum. Sa bhliain 1813, le linn Chogadh na Leithinse, bhí bua ag Diúc Wellington i gcoinne na bhFrancach i gCath Victoria. Tá séadchomhartha lonnaithe i bpríomhchearnóg na cathrach, Monumento a la Independencia, mar chomóradh ar an gcath.
Ar 20 Bealtaine, 1980, thiontaigh Parlaimint na mBascach ar Vitoria mar phríomhchathair réigiún féinrialaitheach Thír na mBascach.
Tá eacnamaíocht ilghnéitheach i Vitoria-Gasteiz, agus tá go leor comhlachtaí déantúsaíochta le oibríochtaí ann, ina measc Mercedes-Benz, Michelin, Gamesa agus Heraclio Fournier, an ceann deireanach lena cheanncheathrú sa chathair. Sa bhliain 2009 rangaíodh an chathair sa dara háit ó thaobh chaighdeán maireachtála de i measc chathracha na Spáinne, agus sa chéad áit maidir le ceantair glasa agus áiteanna cultúracha in aghaidh an duine.
Tá seirbhís aerfoirt lonnaithe gar don chathair in Aerfort Vitoria. Faoi láthair níl ach aon aerlíne amháin ann le seirbhísí rialta, Iberia, á riaradh ag Air Nostrum le eitiltí go Maidrid agus Barcelona.
Cuireadh deireadh le seirbhís Ryanair go Stansted, Londain agus Baile Átha Cliath i nDeireadh Fómhair 2007.
Tá seirbhísí ag an aerlíne feidhmiúcháin NordJet ó Vitoria-Gasteiz.
Aerfort Londain-Heathrow

Is aerfort ollmhór i Londain é Aerfort Londain-Heathrow. Tá cúig chríochfort ag an aerfort, agus is é Heathrow an tríú aerfort is mó ar domhan (tar éis Atlanta-Hartsfield agus Chicago-O'Hare), le cúig chríochfort ann faoi láthair. Tá sé mar an bpríomh-bhunáit do British Airways.
Tá mórán conspóide ag baint leis an aerfort faoi láthair mar gheall ar thógáil an tríú rúidbhealaigh, mar beidh orthu sráidbhaile a leagadh chun é a thógáil.
Aerfort Frankfurt

Is aerfort ollmhór i Frankfurt na Gearmáine é Aerfort Frankfurt. Tá cúig chríochfort ag an aerfort, agus is é Frankfurt an tríú aerfort is mó san Eoraip (tar éis Páras agus Londain), le cúig chríochfort ann faoi láthair. Tá sé mar an bpríomh-bhunáit do Lufthansa.
Milan Bergamo Airport

Orio al Serio International Airport, also branded as Milan Bergamo Airport for commercial purposes, (IATA: BGY, ICAO: LIME) is the third-busiest international airport in Italy. The airport is also officially called Il Caravaggio International Airport after the Baroque painter Michelangelo Merisi da Caravaggio, who originally hailed from the nearby town of Caravaggio.
The airport served almost 17,4 million passengers in 2024 and is one of Ryanair's three largest operating bases, along with Dublin Airport and London Stansted Airport.
The airport is located in Orio al Serio, 3.7 km (2.3 mi) southeast of Bergamo and 45 km (28 mi) northeast of Milan. Together with Milan Malpensa Airport and Milan Linate Airport, it forms the Milan airport system serving the Milan metropolitan area, that with 56.9 million passengers in 2024 constitutes the largest airport system in Italy by number of passengers.
The airport is managed by SACBO, a company partially owned by SEA – Aeroporti di Milano, the operator of Linate and Malpensa airports. SEA, the company that runs the latter two airports, also holds a 31% stake in SACBO. The airport has one passenger terminal and two jet-bridge gates.
The terminal is split into two zones, A (Gates A1-A15) and B (Gates B1-B5). Gates A13 and B5 are equipped with boarding bridges; the remaining gates are remote gates.
In March 2021, DHL Aviation announced plans to relocate their hub from Bergamo to Milan Malpensa Airport where DHL opened new logistics facilities. In early 2022, DHL confirmed the end of all operations at Bergamo.
The following airlines operate scheduled and charter services in Bergamo:
The A4 is one of the main road networks that links the airport.
There are several public transportation links to and from downtown Milan, including express coaches. There are further connections to/from Bergamo city center, Arezzo, Bologna, Brescia, Monza, Turin, Malpensa Airport, and Milan Trade Exhibition Center, Parma, Torino, and Verona.
While a railway station is currently being built at Bergamo airport, scheduled to open in 2026, the current nearest railway station is Bergamo railway station, 3.5 miles (5.6 km) away. There is no official shuttle between the airport and the railway station. A bus service operated by ATB connects to the airport, about 10 minutes from the train station.
Media related to Orio al Serio International Airport at Wikimedia Commons
EasyJet Europe

EasyJet Europe Airline GmbH (trading as easyJet) is a European low-cost airline founded in 2017 and based in Vienna, Austria. It operates scheduled flights across Europe and is a subsidiary of EasyJet plc.
The airline was established on 18 July 2017 and started operations on 20 July 2017, with the first flight being an Airbus A320 (re-registered as OE-IVA, previously G-EZPA) flying from London Luton Airport to Vienna International Airport. The airline was established following the UK referendum vote to leave the European Union and the airline's decision to obtain an Air Operator's Certificate (AOC) in another EU member state in order to continue operating flights across and within European countries after the UK leaves the EU.
Many aircraft currently registered to EasyJet UK will be reregistered to EasyJet Europe, and those staff employed by EasyJet UK but based elsewhere in the European Union will be transferred to EasyJet Europe. EasyJet has announced that it is planning to re-register 110 aircraft to fly under the new AOC of EasyJet Europe by March 2019.
EasyJet is thus a pan-European airline group with three airlines based in the UK, Austria and Switzerland (EasyJet UK, EasyJet Europe, and EasyJet Switzerland), all owned or part-owned by EasyJet plc, based in the UK and listed on the London Stock Exchange.
On 30 March 2019, flights became operated by EasyJet Europe under their own flight numbers and callsign.
EasyJet Europe operates in conjunction with the other EasyJet-branded airlines.
As of July 2024, EasyJet Europe operates the following aircraft:
Media related to EasyJet Europe at Wikimedia Commons
List of fatal bear attacks in North America

This is a list of human deaths caused by bear attacks in North America by decade in reverse chronological order. These fatalities have been documented through news media, reports, cause-of-death statistics, scientific papers, or other sources. For general information on the topic, see bear attack.
Fatal bear attacks in North America have occurred in a variety of settings. There have been several in wilderness habitats of bears involving workers, hikers, hunters, and campers. Brown bear (including the subspecies grizzly bear) incidents have occurred in its native range spanning Alaska, Northern Canada, and Western Canada, and portions of the Rocky Mountains in the United States. The locations of black bear wilderness fatal attacks reflect its wider range.
Bears held captive by animal trainers, in zoos or carnivals, or kept as pets, have been responsible for several attacks. There have also been unusual cases in which a person entered a bear's cage and was then mauled.
Bear attacks are rare in North America. Attacks are for predatory, territorial, or protective reasons. Most wilderness attacks have occurred when there were only one or two people in the vicinity.
In this list, three species of bears are recognized: the black bear (Ursus americanus), the brown bear (Ursus arctos), and the polar bear (Ursus maritimus).
Ursus maritimus tyrannus

Ursus maritimus tyrannus (lit. 'tyrant maritime bear') is a controversial extinct subspecies of polar bear.
The subspecies of polar bear was named by the Finnish paleontologist Björn Kurtén in 1964, based on a single fragmentary ulna found in the gravels of the Thames at Kew Bridge, London. The fossil was also discovered alongside steppe bison (Bison priscus), reindeer (Rangifer tarandus) and wolves (Canis lupus).
The specimen is interpreted to represent a relatively large subadult individual. The ulna is estimated to have been 48.5 cm (19 in) long when complete- for comparison, modern subadult polar bear ulnae are 36–43 cm (14–17 in) long. The ulna was dated to the early Weichselian of the Late Pleistocene (~70kya). Of the 16 specimens identified as Pleistocene polar bears, this is the only fossil ascribed to this subspecies.
In 2008 Charles Harington stated that the identification of a polar bear is plausible based on sea level changes and ice conditions in the North Sea of the time period. However he also noted that Andy Currant of the Natural History Museum, London believes that fossil represents a huge brown bear rather than a polar bear, as fauna assemblages from other contemporary British sites, also dominated by steppe bison, reindeer and wolves, preserve gigantic brown bears like the Kew Bridge bear.
Andy Currant's opinion that the Kew Bridge fossil belongs to a brown bear, although referred to in a 2007 BBC interview and in studies from 2009 and 2022, awaits scientific verification.
Et cætera

Et cætera (skrivet et cetera e saozneg, etc. e galleg) zo ur bomm latin, hag a dalv hag ar re all. Lavarout a reer ivez eo berraet diwar ar bomm et cetera desunt, hag a dalv neuze hag ar re all a vank. Implijet e vez en ur bern yezhoù da ober anv eus un aridennad pe heuliad traoù ha n'int ket meneget holl.
Berraet e vez a-wechoù gant an arouezig & implijet evel-hen: &/c., &c., pe &ca. ; dilezet eo bet ar re-ziwezhañ-se.
Skrivet e vez et caetera hag et cætera ivez. Met et cœtera a zo direizh: dont a rafe eus ur c'hemmesk etre æ e lizherennoù stouet hag œ.
Tud zo a skriv etc. hag a zistag hag all. Darn a blij dezho skrivañ div wech ( etc. etc.) ha lavarout div wech, a zo diezhomm-kaer. Skrivet e vez ivez gant an trifik : (...), ha da neuze ne dlejent ket bezañ implijet en ur gichen. Pa vezer o tibunañ ur rollad anvioù e ranker lakaat ur virgulenn dirak etc., evel: Breizh, Kembre, etc.
An Et cetera oath zo ul le en Iliz Bro-Saoz, er XVII kantved, hag a zeu eus ar frazenn :
Sened-Iliz

Ar Senedoù-Iliz a zo emvodoù meur en Ilizoù kristen evit resisaat poentoù eus an dogm hag aozadur an Iliz. Seizh a zo anavezet gant an teir familh Ilizoù kristen pennañ : ortodoksiezh, katoligiezh ha protestantiezh.
Sañset e vez pedet holl eskibien ar bed kristen (da lavaret eo an oikumènè e gresianeg, diwar-se e teu an anv gallek concile oecuménique) evit tabutal war ar poentoù-se ha resisaat kelenn an Iliz. Dalc'het he deus an Iliz katolik ar boaz d'ober Senedoù-meur met ne gontont ket e-touez ar Senedoù-Iliz.
Hervez kelenn an Iliz eo difazi dre ret ar Senedoù-Iliz kar un diviz eo bet dalc'het gant ur vodadeg awenet gant ar Spered Santel. An Iliz a-bezh a rank doujañ ouzh divizoù ar Senedoù-Iliz pa vezont diwar-benn ar Feiz pe ar moral. Dalc'het eo an divizoù e kanonoù hag alies e vez lakaet un anathem ouzhpenn a-enep ar re ne zegemerjent ket an divizoù. Ne lavar ket avat eo difazi kement poent ur Sened-Iliz.
Un diforc'h selloù zo memestra etre ar familhoù kristen. Ar Reizhkredourien a lavar eo difazi ar Senedoù-Iliz en o unan, peogwir int bodadegoù an eskibien awenet gant ar Spered Santel. Ar Gatoliked a lavar ouzhpenn e rank bezañ degemeret an diviz gant ar Pab padal e kred ar Brotestanted eo ar Senedoù-Iliz un emvod Mibien-den ha neuze e c'hell faziañ kar natur Mab-den eo.
Kaset eo ar Senedoù-Iliz-se diwar goulenn an Impalaer evit renkañ kelenn an Iliz war ar C'hrist pe poentoù all. N'int ket anavezet gant an holl Ilizoù er Reter.
N'eus nemet ar seizh Sened kinniget a-us a zo gwelet evel Senedoù-Iliz kar goulennet e oa bet gant an holl eskibien dont, daoust ma oa deuet muioc'h eus ar reter eget eus ar C'hornôg hag int anavezet gant teir familh pennañ ar Gristened.
Goude an troc'h etre Iliz Kêrgustentin hag Iliz Roma etre 800 ha 1054 ez eus bet dalc'het Senedoù-meur gant Roma anvet Senedoù-Iliz ganto met pas gant Kristened ar Reter a zalc'hed ivez emvodoù-meur hep reiñ an anv Sened-Iliz peogwir ne oa ket pedet an holl eskibien hag e oa torret unvaniezh ar bed kristen hervezo. Se zo kaoz e vez lesanvet an Iliz reizhkredour Iliz ar Seizh Sened-Iliz a-wezhioù abalamour ma vez anavezet 21 "Sened-Iliz" gant a gatoliked.
Ar Brotestantiz a zegemer ivez disoc'hoù ar seizh Sened-Iliz.
Gant un darn eus Kristened ar Reter ne vez ket anavezet disoc'hoù Senedoù-Iliz zo. Ilizoù hengoun Siria eo (nestorianezh) hag re hengoun ar reter (Kopted en o zouez) a zo monofizisted.
Charlez X (Bro-C'hall)

Charlez X, ganet d'an 9 a viz Here 1757 e kastell Versailhez (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 6 a viz Du 1836 e Gorizia (Impalaeriezh Aostria), a oa roue Bro-C'hall ha Navarra etre 1824 betek 1830 goude marv e vreur Loeiz XVIII.
War e lerc'h e voe lakaet Louis-Philippe Iañ da roue.
Dimezet e oa en 1773 da Marie-Thérèse de Savoie, ha daou vab ha div verc'h o doe.
Michel Aoun

Michel Aoun, bet ganet d’an 18 a viz C'hwevrer 1935 e Haret Hreik, zo ur milour ha politikour libanat, bet prezidant ar vro etre ar 31 a viz Here 2016 hag ar 31 a viz Here 2022.
E 2016 e oa bet dilennet Aoun gant ar Parlamant goude daou vloaz hep prezidant. Aet e oa kuit e 2022 hep na vefe dilennet prezidant all ebet.
Saint-Barthélemy (Antilhez)

Saint-Barthélemy, pe Enez Sant-Berteleme, pe Sant-Bartele pe Sant-Bertelami, pe Sant-Bartalami pe Ouanalao (anv karibek an enez), zo unan eus inizi an Antilhez Bihanañ hag eus an Antilhez gall, er Mor Karib. Gustavia eo ar pennlec'h. Saint-Barth' a vez lavaret dre vras gant tud ar vro.
Ur strollegezh tramor eo abaoe 2007. A-raok e oa ur gumun c'hall eus departamant tramor Gwadaloup.
E 1784 e voe roet an enezenn da Sveden en eskemm ouzh ar gwir da verniañ marc'hadourezh e porzh Göteborg. Dont a ra anv kêrig Gustavia eus anv Gustav III, roue Sveden. E 1878 e voe gwerzhet an enezenn gant Sveden d'ar C'hallaoued.
Donibane Garazi

Donibane Garazi (Sent Joan Pè de Pòrt en okitaneg; Saint-Jean-Pied-de-Port e galleg hag ent-ofisiel) zo anv ur gumun eus Euskal Herria, ha pennlec'h kanton Donibane Garazi. Gwechall e oa kêr-benn Navarra Izel.
Div stêr a dremen drezi:
Un hent-houarn zo da vont da Vaiona.
Kleub breton

Graet e veze Kleub breton eus ur strollad kannaded eus Breizh. Evel ar gannaded c'hall all e oant bet galvet gant ar roue Loeiz XVI da gemer perzh e Breujoù Bro-C'hall a-benn ar 1añ a viz Mae 1789.
Kenkent hag erru e Versailhez e dibenn miz Ebrel 1789 e kustumjont en em vodañ e tavarn Nicolas Amaury, evit « breutaat en araok war an danvezioù a ranke bezañ graet war o zro er Breujoù » pa vijent liammet ouzh Breizh pe ouzh danvezioù all. Krouet e oa bet d'an 30 a viz Ebrel 1789 gant an alvokaded roazhonat Isaac Le Chapelier (1754-1794), Jean-Denis Lanjuinais (1753-1827) ha Jacques-Marie Glezen (1737-1801) peurgetket. Estroc'h evit an daou c'hant Breton a voe buan a-walc'h ha degemeret e voe dileuridi o tont eus Franche-Comté hag Anjev ivez. Dav eo klask e orin, pell kent emvod ar Breujoù e 1789, en emsav ar Fronde a oa bet gwall radikal e Breujoù Breizh gant pennoù-bras evel Loeiz ar Chalotez (1701-1785) da skouer.
Da-heul darvoudoù ar 5 ha 6 a viz Here 1789 ha dilojadenn ar Vodadenn vonreizhañ vroadel da Bariz e teuas da vezañ "Kevredigezh mignoned ar Vonreizh", oc'h ober annez e Kouent ar Jakobined (straed Saint-Honoré), a-raok mont da Gleub ar Jakobined da vat.
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise

Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise a yae 42 kumun d'ober anezhañ.
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise a ya bremañ 88 kumun d'ober anezhañ:
33 349 annezed a chom er c'hanton e 2017.
Pornaleg-Leskonil

Pornaleg-Leskonil a zo ur gumun er Vro Vigoudenn, e kanton Pont-'n-Abad, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
D'ar 1añ a viz C'hwevrer 2001 e teu "Pornaleg" da vezañ "Pornaleg-Leskonil".
Niver a annezidi
D'ar 1añ a viz Kerzu 2016 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Priz Femina

Ar priz Femina zo ur priz lennegel gall a voe krouet e Pariz e 1904 gant 22 genlabourez eus ar gelaouenn La Vie heureuse ha skoazellet gant ar gelaouenn Femina evit loreañ un oberenn c'hall (romant pe barzhoniezh) bep bloaz. Ar varzhez c'hall Anna de Noailles a oa e penn. Savet e voe evit keveziñ ouzh ar priz Goncourt hag a roe ar priz da baotred an aliesañ.
Er juri ez eus merc'hed hepken, ha roet e vez d'ar merc'her kentañ e miz Du en hôtel de Crillon, Pariz.
Da gentañ e oa bet anvet Prix Vie heureuse, abalamour ma oa aozet gant ar gelaouenn evit ar merc'hed La Vie heureuse, embannet gant Hachette, roet e voe ar wech kentañ d'ar 4 a viz Kerzu 1904, gant ur juri a 20 maouez (div wech muioc'h eget paotred juri ar Priz Goncourt). Ouzhpenn Anna de Noailles, e oa anvet Myriam Harry, Caroline de Broutelles (renerezh ar gazetenn), Itron Alphonse Daudet, Jeanne Nette dimezet gant Catulle Mendès, Itron Lucie Faure dimezet gant Georges Goyau, Séverine, Juliette Adam... Er bloavezhioù 1920 e cheñchas anv hag e koazhas ar juri da 12 ezel.
Izili ar juri a zo (hiziv an deiz) :
Ken bras ma oa ar gevaezerezh etre juri ar Priz Femina ha juri ar priz Goncourt, evit gouzout piv a ginnigfe da gentañ an hini a gouneze, ez eus bet ur c'hen-emglev etrezo. A bep eil e vez kinniget al levr en deus gounezet.
Priz ebet e 1914, 1915 ha 1916
Priz ebet e 1940, 1941, 1942 ha 1943.
Timothy Radcliffe

Timothy Radcliffe a zo un dominikan saoz. Bet eo bet Mestr an Urzh Dominikan eus 1992 betek 2001. Ezel kentañ Proviñs Bro-Saoz o seveniñ ar garg-se abaoe krouidigezh an Urzh e 1216. Ganet eo bet e Londrez e 1945.
Aet eo en Urzh an Dominikaned e 1965. Beleget eo bet e 1971.
Kelennet en deus ar Skriturioù Santel e Skol-veur Oxford e Blackfriars. Dilennet eo bet Mestr Proviñs Bro-Saoz e 1988.
Pa oa Mestr an Urzh e oa ivez "ex officio" Kañseller Meur Skol-veur Sant Tomaz Akwino, Angelicum, e Roma.
Goude bezañ bet nav vloaz Mestr an Urzh e kemeras ur bloavezh sabatek. Dont a reas da vezañ en-dro un ezel evel ar re all eus kumuniezh Dominikaned Oxford. Klask e vez war e lerc'h evit kelenn pe prezeg e meur a vro.
Rener Las Casas Institute Blackfriars Oxford eo. Plediñ a ra an ensavadur-se gant kas war-raok ar reizhder sokial ha gwirioù mab-den.
Bleinañ a ra ur wech an amzer an oferenn evit an heñvelrevidi e Warwick gwelet gant ar C'hardinal Murphy O'Connor, arc'heskob Westminster evel darn eus karg avielañ an arc'heskopti davet an heñvelrevidi.
Ne blij ket e obererezh d'an holl evel-just. E skridoù, sklaer, eeun ha don war un dro, gant fent alies, hag e sell brokus ha pleustrek war gudennoù ar bed a-vremañ, a ra berzh.
E 2003 e voe graet "honorary Doctor of Divinity" eus Skol-veur Oxford. Brasañ titl a enor ar skol-veur.
Gounezet en deus e 2007 "The Michael Ramsey Prize for theological writing" evit e levr What Is the Point of Being A Christian?
Paeron an International Young Leaders Network eo. Sikouret en deus da reiñ lañs da Las Casas Institute a bled gant kudennoù buhezegezh, renerezh ha reizhder sokial.
Pêr Iañ (Rusia)

Pyotr Alekseyevitch Romanov (e ruseg : Пётр I Алексеевич Романов Pyotr I Alekseyevitch Romanov), anvet ivez Pêr Gentañ pe Pêr ar C’hentañ, ha muioc'h c'hoazh Pêr ar Meur (Пётр Великий Pyotr Velikiy) a voe tsar e Rusia e dibenn ar XVII kantved ha deroù an XVIII. Ren a reas adalek 1682 betek e varv, ha betek 1696 war un dro gant e vreur klañvidik, Ivan V.
Treiñ a reas ar vro war-du ar C'huzh-Heol, aloubiñ a reas broioù war-du ar c'hreisteiz, hag eus ur rouantelezh e reas un impalaeriezh, hag ur galloud a-bouez en Europa.
Mab e oa d'an tsar Aleksey Mic'hailovich (Aleksey Iañ) hag e eil gwreg, Nataliya Kyrillovna Narychkina, ha ganet e oa bet e Moskov. E wreg kentañ Maria Miloslavskaya he devoa roet pemp mab hag eizh merc'h, met ne oa nemet daou vab (Feodor hag Ivan) a oa bev c'hoazh pa voe ganet Pêr. Mervel a eure Aleksey I e 1676 hag e vab henañ Feodor a gemeras ar galloud war e lerc'h.
C'hwec'h vloaz e renas Feodor III, ha mervel a reas divugel. Bec'h a savas neuze etre an tiegezhioù Narychkin ha Miloslavskiy. Ivan a oa da vezañ tsar, met klañv e veze dalc'hmat, ha diwezhat e spered. Se zo kaoz eo Pêr, ur bugel a 10 vloaz, a voe dibabet da impalaer gant an Douma (Boyar Douma), kuzul an noblañsed, hag e vamm da rejantez. Met Sofia Alekseyevna, ur verc'h da Alexey eus e bried kentañ, a gemeras penn un emsavadeg Streltsy (begenn rejimantoù Rusia).
Bill Clinton

Bill Clinton (ganet William Jefferson Blythe III d'an 19 a viz Eost 1946) zo anezhañ eil ha daou-ugent prezidant Stadoù-Unanet Amerika. Dilennet e voe evit daou respet pevar bloaz eus 1993 da 2001.
E 1993 e oa bet trec'h war George H. W. Bush gant e vesprezidant Al Gore. Deuet mat-tre e oa gant an dud met stourm a renkas ober ouzh ur C'hongres el lec'h ma oa ar muiañ-niver gant ar Strollad Republikan.
E wreg Hillary a brientas un danvez lezenn diwar-benn ar surentez sokial hag an asurañs kleñved. Met skoilh en devoe gant ar C'hongres. Abalamour d'an dra-se e kemmas ar muiañ-niver er C'hongres goude dilennadegoù savet evit un darn eus ar gannaded.
Ur boulouard zo bet lakaet en e anv e Pristina.
Deiktelezh

Implijet e vez an termen yezhoniel deiktelezh (saoz. : deixis, diwar ar gresianeg : δειξις "diskwel, ober dave") evit komz eus un doare ezoforiezh pa ra dave elfennoù yezh zo en ur skrid d'ur gwirvoud er-maez eus ar skrid, da lâret eo e ranker kompren da biv pe da betra e ra dave un elfenn bennak a-drugarez d'ar c'henarroud, anvet an origo, da skouer :
Pa vez Yannig o kaozeal, pa implij ar raganv gour "me" emañ oc'h ober dave dezhañ e-unan ("me" = "Yannig") o vezañ Yannig an origo en degouezh-mañ, met pa implij Katellig an hevelep termen eo evit ober dave dezhi hec'h-unan ("me" = "Katell"), Katell eo an origo ar wezh-mañ neuze.
Seurt gerioù ma rankont bezañ komprenet petra eo o origo (da biv pe da betra e rant dave e degouezh pe degouezh) dre dielfennañ ar c'henarroud kentoc'h evit elfennoù all er skrid e-unan a vez graet "gerioù deiktel" pe "elfennoù deiktel" oute.
Peurliesañ e vez rummataet ar pro-stummoù e-touez an elfennoù deiktel, en o zouez ar gourioù personel ("me", "te", "eñ", "hi"...) pe c'hoazh elfennoù all hag a dalvez d'ober dave da lec'hioù ("amañ", "ac'halese", "avamañ"...) pe amzerioù ("war-lerc'h", "bremañ"...) hag ivez ar rannigoùigoù diskwel ("-mañ", "-se", "-hont", "-hen").
Meur a zoare deiktelezh zo, rummataet evel-hen :
Yann Diarc'hen

Sant Yann Diarc'hen (pe sant Yann Divoutoù pe ar Santig Du) a oa ur manac'h frañsezad bet ganet e-tro 1279 e Sant-Nouga (Bro-Leon, Penn-ar-Bed) ha marvet e Kemper (Kerne, Penn-ar-Bed) e 1349. Biskoazh evit gwir n'eo bet lakaet da sant gant an Iliz katolik, pa n'eus bet den o c'houlenn ma vije, met chomet eo e vrud e koun Kemperiz.
Dre ma oa paour e dud ha dre ma oa chomet emzivad ez-yaouank e teskas bezañ mañsoner ha kalvez e ti un eontr pe ur c'henderv dezhañ. Goude e labour e plije dezhañ sevel kroazioù er c'hroashentoù ha pontoùigoù war ar gwazhioù ivez. Evit mont da veleg ez eas d'ober e studi da gloerdi Roazhon hag e 1303 e voe beleget. Anvet e voe da berson Sant-Gregor en norzh da Roazhon. Eno e vevas gant nebeut a dra pa glaske reiñ hogos e holl beadra d'ar beorien. Goude 13 vloaz e kavas dezhañ e oa re zous e vuhez e Sant-Gregor hag e c'houlennas bezañ kaset da unan eus kouentoù nevez ar Frañsezidi. E-pad 33 bloaz e chomas e kouent ar Gordennerien (lesanv ar Frañsezidi) e Kemper. Yuniñ a rae alies ha ne grede ket gwiskañ botoù, ken e voe lesanvet an Divoutoù pe an Diarc'hen e brezhoneg, discalceatus e latin.
E servij ar beorien e veze ha skoazellañ an dud a reas pa voe sezizet Kemper gant lu Charlez Bleaz e 1344 ha 1345. Pa zeuas an naonegezh vras e 1346 e reas war-dro dastum an aluzenoù e Kerne a-bezh.
E diwezh ar bloaz 1349 e varvas gant ar vosenn dre m'en doa klasket pareañ an dud ha graet war-dro sebeliañ ar re varv. Beziet e voe e kouent ar Gordennerien hag ul lec'h pirc'hirinañ e oa a-raok ma voe serret da vare an Dispac'h gall. Lesanvet eo bet Santig Du ha chomet eo bev e azeulerezh. En iliz-veur Kemper, tost d'ur releg dezhañ, e vez lakaet bara war ur plankenn gant lod tud da vezañ roet d'an dud paour. Un delwenn hag ur werenn-livet nevez zo ivez. Ur Straed Santig Du zo e Kemper.
D'ar 15 a viz Kerzu e vez lidet Santig Du hervez an deiziadurioù brezhon.
Du (lec'hanvadurezh)

Du zo ur ger hag a gaver e lec'hanvadurezh Breizh, [[Lec'hanvadurezh Kembre|e hiniKembre]] hag e kalz broioù all. Talvezout a ra evit al liv Du er yezhoù keltiek.
¨Santig Du, delwenn e park an delwennoù, Karnoed
Du kemmet da Zu (kembraek Ddu)
Traoñienn ar Sent

Traoñienn ar Sent (Vallée des Saints e galleg) a zo ur gevredigezh hag a gas ur raktres delwennoù ramzel savet e Breizh. Pal ar raktres-se a zo sevel un enez Pask breizhat eus an trede milved, ul lec'h pouezus a spered hag a enorfe memor a-stroll ar Vreizhiz, en ur zegemer delwennoù bras e greunvaen (gant un uhelder e-tro 3 m) eus 1 000 Sant Breizh (skeudennaouet gant un dremm hag o arouezioù).
E Karnoed eo bet dibabet al lec'h, e-kichenik Tosenn Gweltaz.
E Kuzul-merañ argevredigezh anvet "Conseil de surveillance et d'éthique" e kaver izili dre wir ha 16 ezel dilennet. E-touez an izili dre wir ez eus unan (Olivier Lévêque) e anv ar gizellerien.
E-touez ar gizellereien e kaver Jacques Dumas, Inês Ferreira, Goulven Jaouen, Kito, Norbert Le Gall, Patrice Le Guen, Fabrice Lentz, Philippe Leost, Olivier Lévêque, Bruno Panas, David Puech, Seenu Shanmugan, Xavier Tanguy, hag all
Saint-Barthélemy French

Saint-Barthélemy French or St. Barts patois (French: patois Saint-Barth, pronounced [patwa sɛ̃ baʁt]) is the dialect of French spoken on the French-controlled Caribbean island of Saint-Barthélemy and by a small emigrant community on Saint Thomas in the US Virgin Islands.
The dialect co-exists on St. Barts alongside Antillean Creole and Standard French. Despite this linguistic diversity on so small an island, fluency across the varieties of French is generally uncommon. Presently the language is spoken by 500–700 people (mostly old people).
A small population of St. Barth's fishermen settled in St. Thomas (over 200 km away) in the 19th century. The enclave of fewer than 1000 people has maintained its language despite great pressure from the surrounding community. However, in recent years, emigration to the United States has increased the rate of attrition to English.
List of Catholic saints

This is an incomplete list of humans and angels whom the Catholic Church has canonized as saints. According to Catholic theology, all saints enjoy the beatific vision. Many of the saints listed here are to be found in the General Roman Calendar, while others may also be found in the Roman Martyrology; still others are particular to local places and their recognition does not extend to the larger worldwide church.
Candidates go through the following four steps on the way to being declared saints.
People also accepted as saints in the Eastern Orthodox Church and other churches are listed in Category:Christian saints by century and/or Category:Christian saints by nationality.
The Martyrs of Natal were a group of 30 Brazilian Catholics killed in northern Brazil by a group of Dutch Calvinists in 1645. They were canonized on 15 October 2017 by Pope Francis. Those that were killed on 16 July 1645 were:
Those that were killed on 3 October 1645 were:
The remaining unnamed twelve killed on 3 October 1645 were 7 lay companions of João Martins, the wife of Manuel Rodrigues de Moura, the daughter of Antônio Vilela, 2 daughters of Estêvão Machado de Miranda, and the daughter of Francisco Dias.
The Martyr Saints of China were a group of 87 Chinese Catholics and 33 Western missionaries martyred from 1648 to 1930 because of their faith. They were canonized on 1 October 2000 by Pope John Paul II. They are:
The Vietnamese Martyrs were a group of 117 martyrs that were killed from 1745 to 1862 in Vietnam for their Catholic faith. They were canonized on 19 June 1988 by Pope John Paul II. They are:
The Korean Martyrs were a group of 103 martyrs that were killed from 1839 to 1866 in Korea for their Catholic faith. They were canonized on 6 May 1984 by Pope John Paul II. They are:
Lista de municípios de Minas Gerais por população

Esta é uma lista de municípios de Minas Gerais por população com data de referência em 1º de agosto de 2022, com base no Censo 2022 publicado pelo IBGE no Diário Oficial da União em 28 de junho de 2023.
Segundo o censo demográfico de 2022, Minas Gerais é o segundo estado mais populoso do Brasil, e o segundo estado brasileiro com mais municípios na lista dos municípios brasileiros com mais de 100 000 habitantes, que somam trinta e quatro, e ficando atrás somente do estado de São Paulo. No entanto, é o estado brasileiro com maior número de municípios, somando 853 municípios no total.
Na segunda coluna está a estimativa do IBGE para 2024. Segundo essa estimativa, os municípios de Itaúna e Pará de Minas ultrapassaram a marca de 100 000 habitantes. Assim, o estado passa a contar com 36 municípios com ao menos 100 000 habitantes.
Lista de mesorregiões e microrregiões de Minas Gerais

Esta é a lista de mesorregiões e microrregiões de Minas Gerais, estado brasileiro da Região Sudeste do país. O estado de Minas Gerais foi divido geograficamente pelo IBGE em 12 mesorregiões, que por sua vez abrangem 66 microrregiões, segundo o quadro vigente a partir de 1989.
Em 2017, o IBGE criou um novo quadro regional brasileiro, com novas divisões geográficas denominadas, respectivamente, regiões geográficas intermediárias e imediatas.
A população dos municípios nesta lista é a que foi recenseada pelo IBGE no censo de 2010.
Sarzedo (Minas Gerais)

Sarzedo é um município brasileiro do estado de Minas Gerais. Sua população recenseada em 2022 era de 36 844 habitantes. Localiza-se a 20º02'07" de latitude sul e 44º08'41" de longitude oeste, a uma altitude de 796 metros, situado às margens da rodovia MG-40 e de uma ferrovia, a Linha do Paraopeba da antiga Estrada de Ferro Central do Brasil, entre os municípios de Ibirité e Mário Campos, tendo como limite ao norte o município de Betim, separados pelo Ribeirão Sarzedo, e ao sul o município de Brumadinho, separados pela Serra Três Irmãos, extensão da Serra do Curral. Pertence à Região Metropolitana de Belo Horizonte.
Possui uma área de 62,1974 km² e cerca de 46 bairros.
Matriz (ecologia)

Entende-se por matriz a paisagem adjacente a um fragmento florestal, adequado ou não para uma determinada espécie. É um conceito amplamente utilizado em ecologia de paisagem e nos estudos de metapopulações, funcionando como um mosaico de unidades com diferentes níveis de permeabilidade, com cada unidade oferecendo diferentes resistências a movimentação entre os fragmentos ou à ocorrência de diferentes espécies.
Pode ser definida como áreas que resguardam características naturais necessárias à manutenção dos ecossistemas, sendo compostas de grandes territórios apresentando boas representações dos biomas nos quais estão inseridas. Em geral contém uma cadeia ecológica completa com a biodiversidade capaz de manter a vida silvestre em todos os níveis da cadeia alimentar.
É o conjunto de ambientes que envolvem fragmentos de habitat em paisagens, sendo considerada pouco importante, inóspita e às vezes homogênea por alguns autores. Como exemplo de matriz ecológica modificada pode-se utilizar as matrizes da paisagem urbana (construções, bairros, etc.), plantações e pastagens.
A resposta de algumas espécies as variadas estruturas de matriz circundante pode variar de acordo com suas exigências ecológicas, por exemplo, em morcegos na floresta Amazônica, estudos revelam que estes não sofrem influência da matriz circundante, logo, para estes morcegos a matriz não funciona como barreira para sua dispersão. A matriz exerce papel fundamental na dinâmica populacional e a capacidade das espécies em ocupar ou se deslocar pela matriz é um atributo essencial para a manutenção destas em ambientes extremamente fragmentados como os de diversos biomas. Além disto, a matriz pode complementar e atuar de forma sinérgica com os corredores ecológicos na facilitação do deslocamento de espécies em paisagens fragmentadas.
Lista de bairros de Belo Horizonte

Esta é uma lista contendo os todos os bairros e territórios do município de Belo Horizonte, capital do estado de Minas Gerais. Conforme levantamento da Embrapa no "trabalho de identificação, mapeamento e quantificação das áreas urbanas do Brasil", em 2015 Belo Horizonte possuía area urbana de 314 km². Assim, considerando a área total do município, que é de 331 km², em relação a sua área urbana, o município tem 95% de seu território urbanizado.
Segundo informações da a prefeitura da cidade, em 2021 Belo Horizonte possui ao todo 487 bairros, onde estão distribuidos 15.992 logradouros, dentro os quais há exatamente 11.479 ruas. Os demais tipos de logradoruros incluem avenidas, estradas, túneis, becos, dentre outros, sendo que destes, os becos totalizam 2.635, número em constante constante alteração a medida em que novas ocupações vão sendo descobertas no município.
Em conformidade com a lei municipal 10.231.
Jan Antonín Baťa

Jan Antonín Baťa (Uherské Hradiště, 7 de março de 1898 — São Paulo, 23 de agosto de 1965) foi um empresário fabricante de calçados nascido na República Checa radicado no Brasil. Era irmão de Tomáš Baťa. Era conhecido como o rei dos calçados.
Emigrou para o Brasil, onde fundou várias localidades, incluindo: Bataiporã, Bataguassu, Batatuba, Anaurilândia e Mariápolis.