davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
భరతనాట్యం

భరతనాట్యం దక్షిణ భారతదేశంలో నాట్య శాస్త్రం రచించిన భరతముని పేరుతో పుట్టి, ప్రసిద్ధి గాంచిన ఒక శాస్త్రీయ నృత్య విధానం. దక్షిణ భారతదేశం లోని పురాతన దేవాలయాలలో శిల్పాలు భరతనాట్య భంగిమలలో అప్సరసలు నాట్యం చేస్తున్నట్లుగా తీర్చిదిద్దబడి ఉంటాయి. పూర్వకాలంలో దేవదాసీలు దేవాలయాలలో భరతనాట్యాన్ని ప్రదర్శించేవారు. ముఖ్యంగా తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని తంజావూరులో నట్టువన్నులు, దేవదాసీలు ఈ కళకు పోషకులు. భావం, రాగం, తాళం - ఈ మూడు ప్రాథమిక నృత్య కళాంశాలనూ భరతనాట్యం చక్కగా మేళవిస్తుంది. ఇందులో పలు నృత్య భంగిమలతో పాటు 64 ముఖ, హస్త, పాద కదలికలు ఉన్నాయి.
నాట్య శాస్త్రంలో ఇలా చెప్పబడింది (అ.44), "..నీలకంఠుడు (శివుడు) కైశికీ పద్ధతిలో నృత్యం చేస్తుండగా నేను చూచాను. ఆ నృత్యంలో విస్తృతమైవ భంగిమలు (మృదు అంగహారాలు, చేతులు, కాళ్ల కదలికలు), (రసములు), (భావములు) ఉన్నాయి. ఆ నృత్యం యొక్క ఆత్మ (క్రియలు). ధరించే వస్త్రాలు అత్యంత మనోహరంగా ఉండాలి.
భారతీయ నాట్య విధానాలన్నింటిలోనూ భరతనాట్యం ఎక్కువ ప్రాధాన్యతనూ ప్రాముఖ్యతనూ సంతరించుకుంది. దానికి ప్రధాన కారణం దాని మూలాలు మత ప్రాధాన్యతను కలిగి ఉండటమే. అంతే కాక తమిళుల చొరవ, ఆ శాస్త్రాన్ని తమ సొంతంగా వారు భావించటం కూడా భరతనాట్య ప్రాభవానికి కారణాలు. పుట్టుక విషయానికి వస్తే, భరతనాట్యాన్ని రచించింది భరతముని కాగా, ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న భరతనాట్యశాస్త్రాన్ని ఒక తాటి పైకి తెచ్చి, అమలు పరచిన వారు తంజావూర్ కి చెందిన చిన్నయ్య, పొన్నయ్య, శివానందం, వడివేలు అనబడే నలుగురు అన్నదమ్ములయిన నట్టువన్నులు. వీరు పద్దెనిమిదవ శతాబ్దానికి చెందినవారు. విద్వాన్ శ్రీ మీనాక్షి సుందరం పిళ్ళై వీరి వారసులే. ఈ కళను దేవాలయం బయటికి తెచ్చి, ఒక వినోదంగా కాకుండా, ఒక శాస్త్రంగా గుర్తింపు, గౌరవం తెచ్చి, సామాన్యులందరికీ అందుబాటులోకి తెచ్చిన వారు రుక్మిణీదేవి అరండేల్. ఈమె మద్రాసు దగ్గరి తిరువన్మయూర్ లో కళాక్షేత్ర అనబడే గురుకుల స్థాయి పాఠశాల స్థాపించారు.
భరతనాట్యం (2024 సినిమా)

భరతనాట్యం 2024లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. పీఆర్‌ ఫిల్మ్స్‌ బ్యానర్‌పై పాయల్‌ సరాఫ్‌ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు కేవీఆర్‌ మహేంద్ర దర్శకత్వం వహించాడు. సూర్యతేజ ఏలే, మీనాక్షి గోస్వామి ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ వెబ్ సిరీస్ టీజర్‌ను 2023 అక్టోబర్ 7న, ట్రైలర్‌ను 16న విడుదల చేసి ఏప్రిల్ 5న సినిమా విడుదలైంది.
పందనల్లూర్ సుబ్బరాయ పిళ్ళై

పందనల్లూర్ సుబ్బరాయ పిళ్ళై భరతనాట్య విద్వాంసుడు, నాట్యాచార్యుడు.
ఇతడు 1914, డిసెంబర్ 7వ తేదీన పి.చొక్కలింగం పిళ్ళై, సెంగమ్మాళ్ దంపతులకు తమిళనాడు రాష్ట్రం, తంజావూర్ జిల్లా, పందనల్లూర్ గ్రామంలో జన్మించాడు. ఇతడు, ఇతని తండ్రి పి.చొక్కలింగం పిళ్ళై, తాత మీనాక్షి సుందరం పిళ్ళై కలిసి భరతనాట్యంలో పందనల్లూర్ బాణీని ప్రవేశపెట్టారు.
ఇతడు తన తాత మీనాక్షి సుందరం పిళ్ళై వద్ద భరతనాట్యం అభ్యసించాడు. తరువాత తండ్రితో కలిసి మద్రాసులో భరతనాట్యం గురువుగా అనేక మంది శిష్యులను కళాకారులుగా తయారు చేశాడు. ఇతని తండ్రి మరణించిన తర్వాత కూడా ఇతడు గురువుగా తన వృత్తిని కొనసాగించాడు.
ఇతనికి భార్య రుక్మిణీ అమ్మాళ్ ముగ్గురు కుమారులు, ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. ఇతడు తన ఇద్దరు మనుమరాళ్ళు జి.వసుమతి, జి.వనితలకు శిక్షణనిచ్చి నృత్య కళాకారిణులుగా తయారు చేశాడు. ఇతని శిష్యురాళ్ళలో అలర్మేల్ వల్లి, మీనాక్షి చిత్తరంజన్ మొదలైనవారున్నారు.
ఇతడు అనేక పురస్కారాలను అందుకున్నాడు. వాటిలో కొన్ని:
ఇతడు తన 94వ యేట 2008 మే 12వ తేదీన మరణించాడు.
వి.ఎస్.ముత్తుస్వామి పిళ్ళై

వైదీశ్వరన్‌కోయిల్ సేతురామన్ ముత్తుస్వామి పిళ్ళై (1921 – 1992) ఒక భరతనాట్య గురువు.
ఇతడు 1921, అక్టోబరు 24వ తేదీన ఒక సంగీతకారుల, నృత్యకళాకారుల కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని 5వ సంవత్సరంలో తల్లి సేతురాము మరణించింది. దానితో ఇతడిని నట్టువనార్ వైదీశ్వరకోయిల్ మీనాక్షిసుందరం దత్తత తీసుకున్నాడు. బాల్యంలో ఇతడు వైదీశ్వరకోయిల్ మీనాక్షిసుందరం విద్యార్థులకు భరతనాట్యం నేర్పించడం నిశితంగా గమనించి నాట్యం పట్ల మక్కువ పెంచుకున్నాడు. అలాగే కర్ణాటక సంగీతం కూడా నేర్చుకున్నాడు. తన పెంపుడు తండ్రితో పాటు దేవస్థానంలో పాటలు పాడటం, శ్లోకాల వల్లించడం, తాళం వేయడం వంటివి చేసేవాడు. కొన్నిసార్లు దేవదాసీ నృత్యాలకు నట్టువాంగం చేసేవాడు.
ఇతడు తన 15వ యేట తన పెంపుడు తల్లిదండ్రులతో మద్రాసుకు మకాం మార్చాడు. అయితే తన చెల్లెలు ముత్తులక్ష్మి మరణానంతరం ఇతడు మాయవరంలో స్థిరపడి కట్టుమన్నార్ కోయిల్ ముత్తుకుమారపిళ్ళై వద్ద గురుకుల పద్ధతిలో భరతనాట్యం అభ్యసించాడు.
ఇతడు వలంబాళ్‌ను వివాహం చేసుకున్న తరువాత మద్రాసులో సినిమా దర్శకుడు కె.సుబ్రహ్మణ్యం నడుపుతున్న నాట్యకళాశాల నృత్యోదయలో నాట్యాచార్యునిగా చేరాడు. "నాట్య కళాసేవ" అనే సంస్థ ద్వారా నాట్యప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. అక్కడ ఇతనికి వివిధ శాస్త్రీయ నృత్యాలతో పరిచయం కలిగి వాటిని నృత్యనాటికలలో ప్రయోగాలు చేశాడు.
వళువూర్ బి. రామయ్య పిళ్ళై, వైదీశ్వరకోయిల్ మీనాక్షిసుందరం పిళ్ళై వంటి నట్టువనార్ల వలె ఇతడు కూడా సినిమా రంగంలో స్థిరపడ్డాడు. 1938 నుండి 1964 వరకు ఇతడు తమిళ, తెలుగు, మలయాళ, హిందీ సినిమాలలో నృత్యదర్శకుడిగా పనిచేశాడు. ఇతడు 30కిపైగా సినిమాలకు నృత్యదర్శకుడిగా పనిచేశాడు.
సినిమా రంగంలో భరతనాట్య కొరియోగ్రాఫర్ల అవకాశాలు సన్నగిల్లాక ఇతడు ఆ రంగం నుండి విరమించాల్సి వచ్చింది. కుటుంబాన్ని ఒక గ్రామంలో ఉంచి ఇతడు మైలాపూర్‌లో ఒక చిన్న ఇంట్లో ఉంటూ తన కళపట్ల దృష్టిని నిలిపాడు. ఇతడు 1970, 80లలో ఐరోపా నుండి భరతనాట్యం నేర్చుకోవడానికి వచ్చిన విదేశీ విద్యార్థులకు ముఖ్యంగా ఫ్రెంచి వారికి నాట్యాన్ని నేర్పించాడు. వారిలో చాలామంది ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఫర్ కల్చరల్ రిలేషన్స్ నుండి, ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం నుండి ఉపకారవేతనం పొందినవారు. వీరిలో చాలామందికి మేనక, శకుంతల, మైత్రేయి, పద్మావతి, కుంతి, కల్పన వంటి భారతీయ పేర్లు పెట్టబడి వారు తమ దేశానికి వెళ్ళిన తర్వాత కూడా అదే పేర్లతో కొనసాగుతున్నారు. కొంతమంది టిజినియా లూసీ, ఎలిజబెత్ పెటిట్, అర్మెల్లె చోక్వార్డ్, డామినిక్ డెలోర్ం వంటి తమ అసలైన పేర్లతోనే చెలామణి అయ్యారు.
విదేశీ శిష్యులే కాక ఇతని వద్ద అనేక మంది భారతీయులు కూడా భరతనాట్యం నేర్చుకున్నారు. వారిలో సాయి - సుబ్బులక్ష్మి, ప్రతిభా ప్రహ్లాద్, జయలలిత మొదలైన వారున్నారు.
మైలాపూర్ గౌరి అమ్మ

మైలాపూర్ గౌరి అమ్మ (1892-1971) ఒక భరతనాట్య కళాకారిణి, గురువు.
ఈమె 1892వ సంవత్సరంలో మద్రాసు నగరంలో ఒక దేవదాసి కుటుంబంలో జన్మించింది. ఈమె తన తల్లి దొరైకన్నామ్మాళ్ వద్ద, నల్లూర్ మునిస్వామి పిళ్ళై వద్ద తంజావూరు శైలిలో భరతనాట్యాన్ని, చిన్నయ్య నాయుడు వద్ద అభినయాన్ని, అరియకుడి రామానుజ అయ్యంగార్ వద్ద సంగీతాన్ని అభ్యసించింది. ఈమె మైలాపూర్‌లోని కపాలీశ్వర దేవస్థానంలో చివరి దేవదాసిగా సేవించింది. ఈమె భరతనాట్యాన్ని అభినయించేటప్పుడు స్వయంగా పాడేది.
ఈమె తరువాత "కళాక్షేత్ర"లో చేరి నృత్యం, అభినయం నేర్పిస్తూ అనేక మంది శిష్యులను భరతనాట్య కళాకారులుగా తీర్చిదిద్దింది. ఈమె వద్ద నాట్యం నేర్చినవారిలో రుక్మిణీదేవి అరండేల్, టి.బాలసర్వతి,స్వర్ణ సరస్వతి, ఎస్.రాజం, సుధారాణి రఘుపతి, హేమా మాలిని, కళానిధి నారాయణన్, వి.పి.ధనంజయన్, పద్మా సుబ్రహ్మణ్యం, యామినీ కృష్ణమూర్తి మొదలైన వారున్నారు.
ఈమె 1932లో మద్రాసు సంగీత అకాడమీలో నాట్యప్రదర్శనను కావించింది. ఈమెకు గుర్తింపు చాలా ఆలస్యంగా లభించింది. 1956లో మద్రాసు సంగీత అకాడమీ ఈమెను సన్మానించింది. 1958లో ఈమె భరతనాట్యం అకాడమీకి ఉపాధ్యక్షురాలిగా ఎన్నుకోబడింది. "నృత్యకళానిధి" బిరుదు 1958లో లభించింది. 1959లో కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ ఈమెకు భరతనాట్యం విభాగంలో అవార్డును ప్రకటించింది.
ఈమెకు చివరి దశలో కంటిచూపు లోపించింది. ఐనా ఆమె తన 65వ యేట కూడా అభినయం నేర్పించేది. చివరి దశలో ఈమె దారిద్య్రంలో జీవితం గడిపి 1971, జనవరి 21వ తేదీన మరణించింది.
భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం

భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం, భరతముని యొక్క నాట్యశాస్త్రము ప్రకారం గల భారతీయ నాట్య రీతులు.
భారత్ కు చెందిన సంగీత నాటక అకాడమీ చే గుర్తింపబడిన భారతీయ శాస్త్రీయ నాట్యరీతులు గూడానూ.
జానపద నృత్యం

జానపద నృత్యం (ఆంగ్లం: Folk dance) అనేది ఒక నిర్దిష్ట దేశం లేదా ప్రాంతంలోని ప్రజల జీవితాన్ని ప్రతిబింబించే నృత్యం. అన్ని జాతి నృత్యాలు జానపద నృత్యాలు కావు. ఉదాహరణకు, ఆచార నృత్యాలు, ఆచార మూలం నృత్యాలు జానపద నృత్యాలుగా పరిగణించబడవు. ఎందుకంటే వాటి ఉద్దేశ్యం మతపరమైన ఆచారవ్యవహారాలకు ముడిపడి ఉంటుంది. నృత్యం సాంస్కృతిక మూలాలను ప్రస్తావించాలంటే జాతి, సాంప్రదాయ పదాలను ఉపయోగించాల్సిఉంటుంది. ఈ కోణంలో, దాదాపుగా అన్ని జానపద నృత్యాలు జాతిపరమైనవి.
జానపద నృత్యం సాంప్రదాయానికి కట్టుబడి ఉండే నృత్యాలకు ప్రత్యేకించబడింది. ఇవి సాధారణంగా సామాజిక కార్యక్రమాలలో వృత్తిపరమైన శిక్షణ లేని వ్యక్తులచే సాంప్రదాయ సంగీతంతో నిర్వహించబడతాయి, అంతేకాని పబ్లిక్ పెర్ఫార్మెన్స్, స్టేజ్ కోసం రూపొందించబడవు. జానపద సంప్రదాయాలు కాలక్రమేణా మారుతుంటాయి. అంతర్జాతీయ సంస్కృతుల నుండి వారసత్వంగా వస్తుంది. కొత్త నృత్యకారులు ఇతరులను గమనించడం ద్వారా లేదా ఇతరుల సహాయం పొందడం ద్వారా మాత్రమే పుట్టుకొస్తారు.
మహమ్మద్ అలీ బేగ్

మహమ్మద్ అలీ బేగ్ భారతీయ రంగస్థల కళాకారుడు, ప్రకటనా చిత్ర నిర్మాత. ఆయన హైదరాబాదులో జరిగే ఖాదిర్ అలీ బేగ్ థియేటర్ ఫెస్టివల్ యొక్క స్థాపకుడు.
ఆయన ప్రముఖ రంగస్థల కళాకారుడైన హైదరాబాదుకు చెందిన ఖాదిర్ అలీ బేగ్కు జన్మించాడు.
Mohammad Ali Baig has directed plays for the festival he annually organizes, namely the Qadir Ali Baig Festival, in the name of his late father.
యంత్ర్ (కళాకారుడు)

యంత్ర్ (ఆంగ్లం: Yantr) భారతదేశంలోని ఢిల్లీకి చెందిన గ్రాఫిటీ కళాకారుడు. యంత్ర్ అనేది సంస్కృత పదం, దీని అర్థం "యంత్రం".
ఆయన అస్సాంలో పెరిగాడు. అతను సమకాలీన కుడ్య కళ (mural art)ను భారతదేశంలో వీధి కళగా ప్రవేశపెట్టిన భారతీయ కళాకారుడు, డిజైనర్. ఆయన బరోడా మహారాజా సయాజీరావ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి లలిత కళల విభాగం పూర్వ విద్యార్థి. వీధి కళల ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించడానికి ముందు, అతను దాదాపు 10 సంవత్సరాలు ప్రకటనలలో ఆర్ట్ డైరెక్టర్గా పనిచేశాడు, అక్కడ అతను భారతీయ బ్రాండ్లతో పాటు పలు అంతర్జాతీయ బ్రాండ్లకు పనిచేశాడు. అతను భారతదేశంలోని ముంబై, కొచ్చి, సిమ్లా, పూణే వంటి నగరాలలో కుడ్య కళ ఉద్యమాన్ని విస్తరించాడు.
యంత్ర్ 2006లో వీధి కళ (street art)కు ఆకర్శితుడై 2008-09లో పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. ఢిల్లీ, గౌహతి, పూణే, ముంబైలతో సహా వివిధ నగరాల్లో కుడ్యచిత్రాలను చిత్రించడానికి ఆయన భారతదేశం అంతటా పర్యటించాడు. నల్లధనానికి వ్యతిరేకంగా 2011లో రాత్రంతా ఢిల్లీలో వివిధ ప్రదేశాలలో నోట్లతో ఒక వ్యక్తిని స్టెన్సిల్ చేశాడు. పర్యావరణ సమస్యలపై అవగాహన కల్పించడానికి ఆయన యాంత్రిక ముసుగు ధరించిన బుద్ధుడు. అతను 2014 వీధి కళా ఉత్సవంలో హౌజ్ ఖాస్ సె కార్డేరోకు ఆర్ట్ హార్ట్ ఎక్స్ఛేంజ్ ను కూడా సృష్టించాడు. అతను అస్సాం జంతుప్రదర్శనశాల సమీపంలో రక్తస్రావం అవుతున్న ఖడ్గమృగాన్ని చిత్రించాడు, దాని కొమ్ముల కోసం ఖడ్గమృగాల అక్రమ వేటను హైలైట్ చేశాడు. ఆయన సెయింట్ + ఆర్ట్ ముంబైలో పాల్గొన్నాడు. కొచ్చి ముజిరిస్ బినాలేలో, అతను ఒక పెద్ద తిమింగలం చిత్రించాడు. అతను ఢిల్లీలోని గ్రామానికి సమీపంలో భూమిపై పశుగ్రాసం ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా భారీ పక్షిని కూడా సృష్టించాడు. 2014లో వీధి కళా ఉత్సవాల సందర్భంగా, ఢిల్లీలోని షాపూర్ జాట్ ప్రాంతంలో ఐదు అంతస్తుల భవనం వైపు ఒక కన్ను ఉన్న పెద్ద డ్రోన్ కుడ్యచిత్రాన్ని రూపొందించాడు. వీధి కళ ద్వారా సంక్లిష్టమైన విషయాలను సాధారణ ప్రజలకు తీసుకురావాలని ఆయన లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. అతను సెయింట్ + ఆర్ట్ ఢిల్లీ 2014, భారతదేశంలో మొదటి స్ట్రీట్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్-"దిస్ ఈజ్ నాట్ స్ట్రీట్ ఆర్ల్" లో కూడా పాల్గొన్నాడు. అతను అక్టోబరు 2014లో 18 డిగ్రీల ఉత్సవంలో పాల్గొని షిల్లాంగ్ కుడ్యచిత్రాలను చిత్రించాడు. ముంబైలో జరిగిన వీధి కళా ఉత్సవం సందర్భంగా, రంజిత్ దహియా, ఆయన కలిసి భారతీయ సినిమా పితామహుడు దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే చిత్రీకరించే భారతదేశపు అతిపెద్ద కుడ్యచిత్రాన్ని చిత్రించడానికి భాగస్వామ్యం చేసుకున్నారు. అతను ఒక సాధారణ గోడను ఒక కిటికీతో ఒక కలల సన్నివేశంలో చిత్రించాడు, ఇది తరువాత హోమ్ అండ్ డిజైన్ ట్రెండ్ల పత్రికలో కనిపించింది. 2015లో, ఆయన ఢిల్లీలో క్యాడ్బరీ ఓరియో బిస్కెట్ల కోసం ప్రచార గోడ కళలను రూపొందించాడు. 2016లో, అతను భారతదేశపు ఎత్తైన కుడ్యచిత్రం, 115 అడుగుల ఎత్తైన నీటి ట్యాంక్ను చిత్రించాడు, ఇది జాతీయ రాజధాని ప్రాంతం గుర్గావ్ లో మిషన్ చిరుత అనే వన్యప్రాణుల సంరక్షణను వర్ణిస్తుంది. సెప్టెంబరు 2016లో, అతను పూణేలో భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఫైర్ స్టేషన్ చిత్రించాడు, ఇది అగ్నిమాపక సిబ్బంది ధైర్యాన్ని, స్ఫూర్తిని వర్ణిస్తుంది.
ఆయన శైలి తన తండ్రి గ్యారేజీలో తన చిన్ననాటి అనుభవాలు, కళల రంగంలో పని ద్వారా ప్రభావితమైంది. పరిశీలనాత్మక ఇతివృత్తాలతో కూడిన అతని కళల సమ్మేళనాలకు బయో-మెకానికల్స్ అని పేరు.
భజ్జు శ్యామ్

భజ్జు శ్యాం భారతీయ కళాకారుడు. అతను మధ్య భారతదేశంలోని పటాన్ గఢ్ లో 1971లో జన్మించాడు. అతని పూర్తి పేరుఃభజ్జు సింగ్ శ్యాం. అతను మధ్యప్రదేళ్ లోని గోండ్-పర్ధాన్ వర్గానికి చెందిన భారతీయ కళాకారుడు. అతనికి 2018లో భారతదేశపు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం పద్మశ్రీ లభించింది.
అతను ప్రముఖ పర్దాన్ కళాకారుడు జంగర్ సింగ్ శ్యామ్ సమకాలీనుడు. భోపాల్భా లోని భారత్ర భవన్ నుండి తన కళాత్మక వృత్తిని ప్రారంభించాడు. అతను తన పుస్తకం ది లండన్ జంగిల్ బుక్ (2004లో తారా బుక్స్ ప్రచురించింది) కు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందాడు, దీనితో అతను ప్రపంచవ్యాప్తంగా పార్థాన్ జానపద కళకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
కళా-చరిత్రకారుడు, రచయిత జ్యోతింద్ర జైన్ ప్రకారం, జంగర్ సింగ్ శ్యామ్ నేతృత్వంలోని 'గోండ్-పర్ధాన్ పెయింటింగ్' సంప్రదాయం యొక్క విస్ఫోటనం నుండి ఉద్భవించిన అత్యంత ముఖ్యమైన, వినూత్న కళాకారులలో భజ్జు శ్యామ్ ఒకరు.
అతను రాసిన ది నైట్ లైఫ్ ఆఫ్ ట్రీస్ (2006) పుస్తకానికి 2008 బోలోగ్నా చిల్డ్రన్స్ బుక్ ఫెయిర్ అవార్డు లభించింది. భజ్జు శ్యామ్ భారతదేశంలోని భోపాల్ నివసిస్తున్నారు.
బడలూర్ కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి

బడలూర్ కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి (1894–1978) ఒక భారతీయ గోటువాద్య కళాకారుడు.
ఇతడు 1894లో తమిళనాడు రాష్ట్రం, తంజావూరు జిల్లా, కుంభకోణం సమీపంలోని అందనల్లూర్ గ్రామంలో సంగీతకారుల కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి సేతురామశాస్త్రి ఒక హరికథా కళాకారుడు. కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి మొదట కర్ణాటక సంగీతాన్ని తన తండ్రి వద్ద నేర్చుకున్నాడు. తరువాత ఇతడు కోనేటిరాజపురం వైద్యనాథ అయ్యర్, హరికేశనల్లూరు ముత్తయ్య భాగవతార్‌ల వద్ద సంగీతశిక్షణ కొనసాగించాడు. ముత్తయ్య భాగవతార్ కొన్నిసార్లు తంబురను గోటువాద్యంలా ఉపయోగించేవాడు. అది ఇతనికి ప్రేరణను కలిగించి గోటువాద్యం పట్ల ఆకర్షితుడైనాడు.
శాఖ రామారావు, గోటువాద్యం నారాయణ అయ్యంగార్‌ల వద్ద ఇతడు గోటువాద్యం నేర్చుకోవడం ఇతని జీవితంలో పెద్ద మలుపు. ఇతడు గోటువాయిద్యానికి ప్రజాదరణను తీసుకువచ్చాడు. ఇతడు వరుసగా 38 సంవత్సరాలు గోటువాద్య కచేరీలు నిర్వహించాడు. ప్రాచీనమైన ఈ వాయిద్యంపై ప్రయోగాలు జరిపి తనదంటూ ఒక అసమానమైన శైలిని అభివృద్ధి చేసి సంగీత విద్వాంసులను, రసికులను ఆకట్టుకున్నాడు. ఇతడు మద్రాసులోని కేంద్ర కర్ణాటక సంగీత కళాశాలలో, అడయార్‌లోని కళాక్షేత్రలో అధ్యాపకునిగా పనిచేశాడు. కళాక్షేత్రకు ప్రిన్సిపాల్‌గా కూడా పనిచేశాడు.
ఇతడు చిత్రవీణ నరసింహన్, గాయత్రి కస్సెంబం, ఎన్.రవికిరణ్ మొదలైన గోటువాద్య కళాకారులకు ప్రేరణ కలిగించాడు. ఇతని శిష్యులలో డి.పశుపతి, ఎస్.ఆర్.జానకీరామన్, మణి కృష్ణస్వామి మొదలైన వారున్నారు.
ఇతనికి కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ 1958లో కర్ణాటక సంగీత వాద్యపరికరాల విభాగంలో అవార్డును ప్రకటించింది.
ఇతడు తన 84వ యేట 1978లో మరణించాడు.
నాటకరంగం

నాటకరంగం అనేది ఒక ప్రదర్శన కళారూపం. ఒక నిర్దిష్ట ప్రదేశంలోనూ, ఒక వేదికపై ప్రత్యక్ష ప్రేక్షకుల ముందు నిజమైన లేదా ఊహించిన సంఘటనల అనుభవాన్ని ప్రదర్శించడాన్ని నాటక ప్రదర్శన అంటారు. ప్రదర్శకులు సంజ్ఞ, ప్రసంగం, పాట, సంగీతం, నృత్యం కలయికల ద్వారా ప్రేక్షకులకు ఈ అనుభవాన్ని తెలియజేయవచ్చు.
ఆధునిక పాశ్చాత్య నాటకరంగం అనేది పురాతన గ్రీకు నాటకరంగం నుండి వచ్చింది. దాని నుండి సాంకేతిక పరిభాష, కళా ప్రక్రియలుగా వర్గీకరణ, దాని అనేక ఇతివృత్తాలు, స్టాక్ క్యారెక్టర్లు, ప్లాట్ ఎలిమెంట్‌లను అరువు తెచ్చుకుంది. నటుడు ప్యాట్రిస్ పావిస్ నాటకీయత, నాటక భాష, నాటక రచన, నాటకరంగ విశిష్టతను పర్యాయపద వ్యక్తీకరణలుగా నిర్వచించాడు. ఇవి సాధారణంగా ఇతర ప్రదర్శన కళలు, సాహిత్యం, కళల నుండి నాటకరంగాన్ని వేరు చేస్తాయి.
నాటకాలను తయారుచేసి ప్రదర్శనలు చేసే సంస్థలను నాటక సంస్థ అంటారు. నాటక బృందం (లేదా నటనా సంస్థ) నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇది నాటక ప్రదర్శనకారుల సమూహం.
ఆధునిక నాటకరంగంలో నాటకాలు, సంగీత నాటకాల ప్రదర్శనలు ఉంటాయి. బ్యాలెట్, ఒపెరా కళారూపాలు కూడా నాటకం, నటన, దుస్తులు, ప్రదర్శన వంటి అనేక సంప్రదాయాలను ఉపయోగిస్తాయి.
నాటకరంగాన్ని ఆంగ్లంలో థియేటర్ అని అంటారు. తెలుగు వారి ప్రకారం థియేటర్ అనే పదాన్ని రంగస్థలానికి, సినిమా హాల్ కి రెండింటికి ఉపయోగించినా, 'రంగస్థలం' అంటే నాటకాలు వేసే స్థలం అని, సినిమా హాల్ అంటే సినిమాలు ప్రదర్శించబడే ప్రదేశం అని అర్థం.
ఈ పదం వాస్తవానికి గ్రీకు థియేట్రాన్ నుండి వచ్చింది, థియేట్రాన్ అనగా 'వీక్షించే ఒక ప్రదేశం' అని అర్థం. అమెరికన్ ఇంగ్లీషులో, 'థియేటర్' అనే పదానికి చలనచిత్రాలు ప్రదర్శించబడే ప్రదేశం లేదా ప్రత్యక్ష వేదిక నాటకాలు ప్రదర్శించబడే ప్రదేశం అని అర్ధం. బ్రిటిష్ ఇంగ్లీషులో, 'థియేటర్' అంటే ప్రత్యక్ష నాటకాలు ప్రదర్శించే ప్రదేశం. కొంతమంది ఇంగ్లీష, అమెరికన్ల ప్రకారం 'theatre' స్పెల్లింగ్ 'థియేటర్'ని ప్రత్యక్ష నాటకాలు ప్రదర్శించే ప్రదేశం అని, 'theater' స్పెల్లింగ్ 'థియేటర్' అంటే చలనచిత్రాలు ప్రదర్శించబడే ప్రదేశం అని అర్థం.
నాటక బృందం అనగా నాటక ప్రదర్శనలను ఇచ్చేందుకు కలిసి పని చేసే నాటక ప్రదర్శనకారుల సమూహం.
భారతీయ నాటకరంగం మొదటి రూపం సంస్కృత నాటకరంగం ఉండేది. గ్రీక్, రోమన్ నాటకరంగం అభివృద్ధి తర్వాత, ఆసియాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో నాటకరంగ అభివృద్ధికి ముందు ప్రారంభమైంది.1వ శతాబ్దం, 10వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో అభివృద్ధి చెందింది. భారతదేశ చరిత్రలో సాపేక్ష శాంతి కాలం, ఈ సమయంలో వందలాది నాటకాలు వ్రాయబడ్డాయి.
అమీనా ఖయ్యాం

అమీనా ఖయ్యామ్ బంగ్లాదేశ్‌లో జన్మించిన బ్రిటిష్ నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, నృత్య ఉపాధ్యాయురాలు . కథక్ నృత్యంలోని అభినయ యొక్క సంక్లిష్టమైన, వివరణాత్మక నాటక కదలికలలో ఆమె చేసిన ప్రగతిశీల కృషికి ఆమె ప్రశంసలు అందుకుంది.
ఖయ్యామ్ బంగ్లాదేశ్‌లోని సిల్హెట్ డివిజన్‌లో జన్మించారు, నృత్యం ఇష్టపడని ముస్లిం నేపథ్యం నుండి వచ్చారు. ఆమె సర్రేలోని ఆక్స్టెడ్‌లోని గ్రామంలో పెరిగింది , అక్కడ ఆమె దివంగత తండ్రికి ఒక వ్యాపారం ఉంది , ఖయ్యామ్ ఆక్స్టెడ్ స్కూల్‌లో చదివారు.
ఆమె మొదట లండన్‌లో అల్పనా సేన్‌గుప్తా వద్ద శిక్షణ పొందింది, తర్వాత 1996లో కథక్ స్పెషలిస్ట్, నర్తకి, కొరియోగ్రాఫర్, టీచర్ సుష్మితా ఘోష్ దర్శకత్వంలో స్థానిక నృత్య తరగతులకు హాజరైంది , దీనిలో భాగంగా ఆమె లండన్‌లోని భారతీయ విద్యా భవన్ ఎడ్యుకేషనల్ ట్రస్ట్‌లో మూడు సంవత్సరాలు శిక్షణ పొందింది .
2001లో, ఖయ్యామ్ సౌత్‌బ్యాంక్ సెంటర్‌లోని పర్సెల్ రూమ్‌లో తన వృత్తిపరమైన అరంగేట్రం చేసింది . ఆమె నటన క్లాసికల్ కథక్ నుండి, ఆమె అభినయకు అధిక ప్రశంసలు అందుకుంది , 2003 లో అకాడమీ/ సౌత్ బ్యాంక్ యొక్క బహిరంగ ప్రదర్శన ఎస్కేపేడ్‌లో ప్రధాన ప్రదర్శనకారిగా మల్టీ-మీడియా ప్రదర్శనల వరకు ఉంది , ఇంటర్నేషనల్ ఆర్ట్స్', ఫోరం ఫర్ లాబొరేటరీ థియేటర్స్ ఆఫ్ మణిపురి ప్రొడక్షన్ మాక్‌బెత్ -స్టేజ్ ఆఫ్ బ్లడ్ ఆన్ ది రివర్ థేమ్స్ . 2007లో, ఆమె తన సొంత సంస్థ అమీనా ఖయ్యామ్ డ్యాన్స్ కంపెనీని స్థాపించింది. ఖయ్యామ్ అమీనా ఖయ్యామ్ డ్యాన్స్ కంపెనీ వ్యవస్థాపకురాలు, కళాత్మక దర్శకురాలు, ఇది ఖతక్‌ను ప్రధాన కథనంగా ఉపయోగిస్తుంది.
ఆమె తన సొంత రచనలతో పాటు సోనియా సబ్రి వంటి ఇతర కంపెనీలకు కుముదిని లఖియా , నహిద్ సిద్ధిఖీ, ఫిలిప్ వాన్ హఫెల్, దర్శన్ సింగ్ భుల్లెర్, జోనాథన్ లున్ వంటి నృత్యకారులు/కొరియోగ్రాఫర్లతో కలిసి పనిచేసింది. ఖయ్యామ్ తన రచనలకు కథక్‌ను ప్రధానంగా ఉపయోగించుకుంది; లాల్ షారిలో , కథక్ ఉద్యమంతో ప్రత్యక్ష కళా ప్రక్రియను కలిపింది, ఆమె మాక్లో ప్రదర్శించింది, ఇది ROH2 ఫస్ట్స్‌కు ఎంపికైంది . ఆమె సోనియా సబ్రి యొక్క రెడ్, జీరోకల్చర్ నిర్మాణంలో ఫైండ్ మీ అమాంగ్స్ట్ ది బ్లాక్‌లో Macలో కూడా కనిపించింది.
అమీనా ఖయ్యమ్ క్రోయిడాన్ లో అల్పనా సేన్ గుప్తాతో తన కథక్ నృత్య శిక్షణను ప్రారంభించింది, సుస్మితా ఘోష్ తో కలిసి భవన్ (లండన్) లో ప్రొఫెషనల్ స్థాయికి చేరుకుంది, ఆమె మార్గదర్శకత్వంలో ఆమె సౌత్ బ్యాంక్ లోని పర్సెల్ రూమ్ లో వృత్తిపరమైన అరంగేట్రం చేసింది. అల్పానా అమీనాను నటనకు పరిచయం చేసింది, దానిని వృత్తిగా కొనసాగించాలనే లోతైన అభిరుచిని ఆమెలో నింపింది. నృత్యకారిణిగా అమీనా అల్పనా సేన్ గుప్తా (ఝనక్), సుస్మితా ఘోష్ (జపరీ), కుముదిని లఖియా (ఎకత్రా), దర్శన్ సింగ్ భుల్లార్ (ఫైండ్ మి అమైన్ ది బ్లాక్), సోనియా సబ్రి (రెడ్), ఫిలిప్ వాన్ హఫెల్ (ఎకట్రా), డాన్ ఓ నీల్ (ఎస్కేపాడ్) వంటి అనేక మంది కొరియోగ్రాఫర్లకు ప్రొఫెషనల్ గా పనిచేసింది.
2014లో, ఖయ్యామ్ ఫెడెరికో గార్సియా లోర్కా నాటకం యెర్మాను ఆధునిక, నగర అంతర్భాగ బ్రిటిష్ సమాజంలో నియో-క్లాసికల్ కథక్ నృత్యానికి అనుగుణంగా మార్చారు, తబలా, సెల్లో, గాత్రాలతో ప్రత్యక్ష సంగీతాన్ని ప్రదర్శించారు. ఖయ్యామ్ స్వయంగా టైటిల్ రోల్ నృత్యం చేసింది. అదే సంవత్సరంలో, ఆమె ఎ థౌజండ్ ఫేసెస్ యొక్క పూర్తి నిర్మాణాన్ని చేసింది . ఆమె మధ్య తరహా నిర్మాణం అమద్‌ను కూడా చేసింది .
ఖయ్యాం సర్రే విశ్వవిద్యాలయంలో బిఎ ఆనర్స్ డాన్స్ అండ్ కల్చర్ డిగ్రీని కూడా బోధిస్తుంది.
ఖయ్యామ్కు ఒక బిడ్డ ఉంది (2009లో జన్మించారు).
వెరియర్ ఎల్విన్

వెరియర్ ఎల్విన్ (29 ఆగస్టు 1902 – 22 ఫిబ్రవరి 1964) రాజనీతి పండితుడు, భారతీయ గిరజన జాతుల సమర్థకుడు. ఆంగ్లేయునిగా జన్మించిన వెరియర్ కాలక్రమేణా భారతదేశాన్ని తన కార్యక్షేత్రంగా స్వీకరించి, భారత పౌరుడయ్యారు.
1902లో ఆంగ్ల క్రైస్తవ బిషప్ కుమారునిగా వెరియర్ ఎల్విన్ జన్మించారు. మత ఛాందసవాదాన్ని తీవ్రంగా పాటిస్తూండే కుటుంబ స్థితిగతులు తట్టుకోలేకపోయేవారు. ఇంగ్లీషులో థియాలజీలో ఫస్టుక్లాస్ డిగ్రీ సంపాదించుకున్నారు.
1927లో తన కుటుంబ ఛాందసత్వం, కట్టుబాట్లు తట్టుకోలేక దీక్షపొందిన మతబోధకునిగా భారతదేశం వచ్చారు. భారతదేశంలో క్రైస్తవాన్ని నెలకొల్పి, విస్తరించడానికి ఏర్పడ్డ క్రీస్తు సేవాసంఘం (సిఎస్ఎస్)లో చేరారు. సిఎస్ఎస్ కార్యకలాపాల్లో భాగంగానే ఆయన భారత దేశాగమనం జరిగింది. పూనా నగరం సిఎస్ఎస్ కార్యకలాపాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది. వెరియర్ ఎల్విన్ మొదట అక్కడే ఉండి పనిచేసేవారు.
వెరియర్ ఎల్విన్ పూణెలో ఉన్న కాలంలోనే కమలాదేవి ఛటోపాధ్యాయ కూడా అదే నగరంలో జీవించేవారు. ఆమెతో వెరియర్ స్నేహం చేసి ఆమె భావాల పట్ల అవగాహన కల్పించుకున్నారు. అంతేకాక అహ్మదాబాద్లోని తన ఆశ్రమం నుంచి తరచు పుణె వచ్చివెళ్ళే మహాత్మా గాంధీతో మరింత గాఢమైన, పరివర్తనా పూర్వకమైన సంబంధం ఏర్పడింది. మహాత్మా గాంధీ ఆయనను ఎంతగానో ఆకర్షించారు. ఏసుక్రీస్తు సువార్తకు మహాత్ముడు ఆధునిక వ్యాఖ్యానకారుడన్నది వెరియర్ కు కలిగిన అభిప్రాయం. ఈ ప్రసిద్ధ చింతనాశీలురు, కార్యకుశలురు అయిన భారతీయుల పరిచయం ఆయనను భారతదేశంలో తన కార్యక్షేత్రాన్ని విస్తరించుకోవడం వైపు ఆలోచించనిచ్చింది. 1931లో సిఎస్ఎస్ కార్యకలాపాలు వదిలిపెట్టి భారతీయ జీవనంతో మరింత ప్రత్యక్ష సంబంధం కల్పించుకునేందుకు ప్రయత్నాలు సాగించారు. మొదట బొంబాయి నగరంలోని దళితుల ప్రాంతంలో నివాసం ఏర్పరుచుకునే ప్రయత్నం చేశారు. అయితే మధ్య ప్రదేశ్, ఛత్తీస్ గఢ్ ప్రాంతాల్లోని ఆదివాసులతో కలిసి సామాజిక, సేవా రంగాల్లో పనిచేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు.
తన మిత్రుడు షామ్ రావ్ హివాలేతో కలిసి మొదట నర్మదాలోయలోని ఎగువప్రాంతపు గోండు గ్రామానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ గోండు జాతుల వారికి ఆధునిక విద్య, వైద్యం, ఆరోగ్య పరిరక్షణ అందించేందుకు కృషిచేశారు. నిజానికి భారతదేశంలో క్రైస్తవాన్ని విస్తరించడానికి వచ్చిన ఎల్విన్ గోండుల సంస్కృతిలోని సంగీతం, నృత్యం, లైంగిక సంబంధాల్లో విముక్తమైన వారి ప్రకృతి వంటి అనేకాంశాలు పరిశీలించినాకా తానే వారి మతంలోకి మారిపోయారు.
సంగీత వాయిద్యం

సంగీత వాయిద్యం, (Musical Instrument) భారతీయ సంగీతంలో గాయకునికి సహాయకారిగా ఉపయోగించే పరికరం.
వాయిద్యాలు ముఖ్యముగా నాలుగు రకాలు
రామ్ గోపాల్ విజయవర్గీయ

రామ్ గోపాల్ విజయవర్గియా (1905–2003) భారతీయ చిత్రకారుడు. ఆయన కవి, రచయిత కూడా.
ఆయన 1905లో రాజస్థాన్ రాష్ట్రంలోని బాలేర్ సవాయి మాధోపూర్ జిల్లాలో జన్మించారు. అతను జైపూర్ లోని మహారాజా స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ లో చిత్రలేఖనం నేర్చుకున్నాడు, అక్కడ కళాకారుడు అసిత్ కుమార్ హల్దార్ ప్రిన్సిపాల్ గా ఉన్నారు. తరువాత అతను కోల్ కతాకు వెళ్లి అక్కడ బెంగాల్ స్కూల్ నుండి మరింత ప్రభావాలను గ్రహించాడు, ముఖ్యంగా కళాకారుడు శైలేంద్ర నాథ్ డే, అతను తన గురువుగా భావించాడు
ఆయన మొదటి ప్రదర్శన 1928లో కలకత్తాలోని ఫైన్ ఆర్ట్స్ & క్రాఫ్ట్స్ సొసైటీలో జరిగింది, ఆ తరువాత భారతదేశంలోని ఇతర ప్రధాన నగరాల్లో జరిగింది. ఆయన చిత్రాలు భారతీయ ఇతిహాసాలు, సాహిత్య రచనల నుండి ప్రేరణ పొందాయి. అవి తరచుగా ఆ కాలంలోని సాహిత్య పత్రికలైన మోడరన్ రివ్యూ, విశాల్ భారత్, తరువాత ధర్మయుగంలో పత్రికలుగా కనిపించాయి.
ఆయన 1945 నుండి 1966 వరకు రాజస్థాన్ కళా మందిర్, రాజస్థాన్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్ కు ప్రిన్సిపాల్ గా పనిచేశారు. ఆయన రాజస్థాన్ లలిత కళా అకాడమీకి ఉపాధ్యక్షుడు గా 1958-60 కాలంలో పనిచేసాడు.
విజయవర్గియాపై ప్రచురణలుః 'విజయవర్గియ పిక్చర్ ఆల్బమ్', 1934 'మేఘదూత్ చిత్రావళి' 1945 'బిహారీ చిత్రావళి', 1945 'రాజస్థానీ పెయింటింగ్స్', 1952 'లలిత కళా అకాడమీ ప్రచురించిన మోనోగ్రాఫ్, 1988' రూపంకర్ ' (జీవితచరిత్ర 1991,వాల్యూమ్ II' పెయింటింగ్సు '1995).
కలలలో
విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. 1953. రాజస్థానీ చిత్రకళ. జైపూర్ః విజయవర్గియా కళా మండల్.
కల్పన
విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. 1969. మెహందీ లగే హాత్ ఔర్ కాజల్ భారి అంఖేన్
విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. 1998. వసంతి. జైపూర్ః సాహిత్యగర్.
విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. 1998. మధ్యం మార్గ్. జైపూర్ః సాహిత్యగర్.
కవిత్వం
విజయవర్గీయ, రామ్గోపాల్. నిసర్గ మంజరి. జైపూర్ః పద్మశ్రీ రామగోపాల్ విజయవర్గియా మెమోరియల్ త్రష్ట్, 2005
దాండియా రాస్

రాస్ లేదా దాండియా రాస్ అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన గుజరాత్ నుండి ఉద్భవించి నవరాత్రి పండుగలో ప్రాచుర్యం పొందిన సామాజిక-మత జానపద నృత్యం. రాజస్థాన్ లోని మార్వార్ ప్రాంతంలో కూడా ఈ నృత్యాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. దాండియా-రాస్ వ్యుత్పత్తి సంస్కృతంలో ఉంది. . దాండియా-రాస్ కళాశాల పోటీ రూపంతో సహా వివిధ రూపాల్లో ఉనికిలో ఉంది. ఈ నృత్య శైలి ఇప్పుడు పోటీ ఫార్మాట్, సాంప్రదాయ ఫార్మాట్ లో ఉంది.
"రాస్" అనే పదం "రస" అనే సంస్కృత పదం నుండి వచ్చింది, ఇది భావోద్వేగాలు, భావాలకు సంబంధించిన సౌందర్య భారతీయ భావన. కపిల వాత్స్యాయనుడు రసం సౌందర్య సిద్ధాంతం భారతీయ కళలకు అంతర్లీన ఐక్యతను ఇస్తుందని వాదించారు.
దాండియా రాస్, గోపుంతన్ సోలంగా రాస్ , మేర్ దాండియా రాస్ రాస్ ప్రసిద్ధ రూపాలు. సౌరాష్ట్రలో రాస్ ను పురుషులు, మహిళలు చేసే నృత్యాన్ని రాస్డా అంటారు. రాస్ లో డాన్స్ ఎలిమెంట్ ఎక్కువగా, రాస్డాలో సంగీతానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉంటుంది.
గర్బా-రాస్, సాధారణంగా రాస్ అని పిలుస్తారు, ఇది ప్రధానంగా దాండియా-రాస్ , కొన్ని గార్బాలతో కూడిన కలయిక నృత్య శైలి. ఫెడరేషన్ ఆఫ్ గుజరాతీ అసోసియేషన్స్ ఆఫ్ నార్త్ అమెరికా (ఎఫ్ఓజీఎన్ఏ) కృషి ఫలితంగా గార్బా-రాస్ ఒక పోటీ నృత్య శైలిగా ఆవిర్భవించింది. గార్బా-రాస్ పోటీ నృత్య శైలిని 2000 ల ప్రారంభంలో మొదటి తరం భారతీయ-అమెరికన్ కళాశాల విద్యార్థులు మరింత అభివృద్ధి చేశారు. అంతేకాక, 2009 లో రాస్ ఆల్-స్టార్స్ (ఆర్ఎఎస్) అని పిలువబడే గార్బా-రాస్ కోసం ఒక సంఘటిత జాతీయ సంస్థను స్థాపించారు. 2023 నాటికి, ఈ సంస్థ దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 50 క్రియాశీలంగా పోటీపడుతున్న కాలేజియేట్ గార్బా-రాస్ జట్లను కలిగి ఉంది, మొత్తం నమోదు చేయబడిన 66 జట్లలో.
పురుష, మహిళా విద్యార్థులు సాధారణంగా ఒకేసారి 12-16 మంది నృత్యకారులతో పోటీ గార్బా-రాలను వేదికపై ప్రదర్శిస్తారు , వీలైతే ఎల్లప్పుడూ సమాన సంఖ్యలో ప్రదర్శిస్తారు, అయినప్పటికీ దినచర్య పూర్తిగా భాగస్వామి పరస్పర చర్యలపై ఆధారపడి ఉండదు. డ్యాన్సర్లు సుమారు ఆరు నిమిషాల నృత్య భాగం అంతటా వివిధ రకాల నిర్మాణాలు, కదలికలతో మొత్తం ఆడిటోరియం వేదికను తీసుకుంటారు. వ్యాసం అంతటా, నృత్యకారులు గర్బా-రాస్ సాంప్రదాయ మూలాలను సూచిస్తూ ప్రేక్షకులకు ఎదురుగా కొరియోగ్రఫీ చేస్తారు లేదా వేదికపై ఇతర భాగస్వాములతో కొద్దిసేపు సంభాషిస్తారు. సాంప్రదాయ దాండియా-రాస్ లేదా గార్బా వలె కాకుండా, కాలేజియేట్ గర్బా-రాస్ కు ఒక నిర్దిష్ట కేంద్ర బిందువు లేదు
గిద్దా

గిద్దా (పంజాబీ: ਗਿੱਧਾ, giddhā) భారతదేశంలోని పంజాబ్ ప్రాంతంలో, పాకిస్తాన్ లోనూ ప్రసిద్ధి పొందిన జానపద నృత్యం. ఇది ప్రాచీన నృత్యమైన రింగ్ డ్యాన్స్ నుండి ఈ నృత్యం ఆవిర్భవించింది. ఈ నృత్యం బాంగ్రా (నృత్యం) కంటే కొంచెం శక్తివంతమైనది. ఈ నృత్యం రంగులతో కూడిన నృత్యం. ఈ నృత్యం భారతదేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలలోనూ, కేంద్రప్రాలిత ప్రాంతాలలోనూ విస్తరించింది. ముఖ్యమైన పండగలు, కార్యక్రమాలలో మహిళలు ఎక్కువగా ఈ నృత్యం నిర్వహిస్తారు. ఈ నృత్యం లయబద్దంగా చప్పట్లు, జానపద గీతాలను స్త్రీలు ఆలపిస్తారు. ఈ నృత్యం ఇతర రకాల సాంప్రదాయ పంజాబీ నృత్యాల వలె కాకుండా మారుతూ ఉంటుంది, దీనికి రెండు తలల బారెల్ డోల్ డ్రమ్ ప్రదర్శించాల్సిన అవసరం లేదు. దీనికి బదులుగా, మహిళలు వృత్తాకారంలో ఏర్పడి చప్పట్లు కొడతారు. ఒక ప్రధాన మహిళ బోలీ (సాహిత్యం) ను పల్లవితో పాడుతుంది. అప్పుడు మొత్తం వృత్తం పునరావృతమవుతుంది. వివాహం, లైంగికత, గృహ జీవితం, గృహనిర్మాణంతో సహా మహిళల జీవిత కథలను గిద్దా వివరిస్తుంది.
పాత రోజుల్లో పంజాబ్‌లో ప్రాబల్యం ఉన్న పురాతన రింగ్ డ్యాన్స్ నుండి గిద్దా ఉద్భవించిందని చెబుతారు. భంగ్రా చేసేటప్పుడు పురుషులు చూపించే శక్తిని ఈ నృత్యంలో మహిళలు చూపిస్తారు. దుస్తులు, కొరియోగ్రఫీ, భాష ద్వారా కనిపించే విధంగా గిద్దా సాంప్రదాయ పంజాబీ స్త్రీలింగత్వాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. 1947 లో భారతదేశ విభజన, పంజాబ్‌ను పశ్చిమ పంజాబ్ (పాకిస్తాన్), తూర్పు పంజాబ్ (భారతదేశం) గా విభజించినప్పటి నుండి, సరిహద్దు యొక్క భారత వైపున పంజాబ్ యొక్క జానపద నృత్యాలు ఏకీకృతం చేయబడ్డాయి, ప్రదర్శించబడ్డాయి. పంజాబీ సంస్కృతికి గొప్ప వ్యక్తీకరణలుగా ప్రచారం చేయబడ్డాయి .
1960 లలో పంజాబీ నృత్య రూపాలు క్రోడీకరించబడినందున, భంగ్రా, గిద్దా పోటీలు పంజాబ్, పంజాబీ డయాస్పోరా అంతటా ప్రాచుర్యం పొందాయి. పంజాబీ నృత్య రూపాలు 1960 ల నుండి పంజాబ్‌లోని కాలేజీ స్థాయి నృత్య బృందాల ద్వారా, 1990 ల నుండి యుఎస్, యుకె, కెనడాలోని దక్షిణాసియా విద్యార్థి సమూహాలలో కూడా వ్యాపించాయి.
శ్రీలక్ష్మి గోవర్ధనన్

శ్రీలక్ష్మి గోవర్ధనన్ (జననం 1980 జూన్ 1) భారతదేశానికి చెందిన కూచిపూడి కళాకారిణి.
కేరళకు చెందిన ఆమె కూచిపూడి గ్రామానికి వెళ్లి ఆంధ్రుల శాస్త్రీయ కళారూపాన్ని నేర్చుకుని, చాలా కృషి, అంకితభావం, పట్టుదలతో అందులో ప్రావీణ్యం సంపాదించింది.
ఆమె ఫుట్‌వర్క్, అభినయంకి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె కూచిపూడిలో పసుమర్తి రత్తయ్య శర్మ, వైజయంతి కాశీ, మంజు బార్గ్గవీ వంటి ప్రముఖ గురువుల వద్ద శిక్షణ పొందింది. కూచిపూడి యక్షగానానికి చెందిన అత్యంత ప్రామాణికమైన కళాకారుడు పసుమర్తి రత్తయ్య శర్మ అరుదైన శిష్యులలో ఆమె ఒకరు.
శ్రీలక్ష్మి గోవర్ధనన్ కూచిపూడి అందాన్ని సజీవంగా తీసుకురావడానికని ఆమె సామర్థ్యానికి విస్తృతంగా ప్రశంసలు అందుకుంది. ఆమె కేరళ సంగీత నాటక అకాడమీ నుండి 'కళాశ్రీ'- రాష్ట్ర అవార్డు, నారద గానసభ చెన్నై నుండి బిన్‌ఫీల్డ్ ఎండోమెంట్, భారతం యువ కళాకార్, కళా రత్న, సింగర్ మణి, నాట్య రత్న, నలనాద నృత్య నిపుణ వంటి అనేక బిరుదులు, గౌరవాలను అందుకుంది. ఆమె ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఫర్ కల్చరల్ రిలేషన్స్లో కళాకారిణి, అలాగే దూరదర్శన్ ఆర్టిస్ట్ కూడా.
వివిధ భారతీయ నృత్య ఉత్సవాల్లో ప్రదర్శన ఇవ్వడమే కాకుండా, ఆమె నెదర్లాండ్స్, ఆస్ట్రేలియా, ఇటలీ, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, స్విట్జర్లాండ్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్, కొలంబియా, జోర్డాన్, గల్ఫ్ దేశాలలో వివిధ అంతర్జాతీయ వేదికలపై ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. జర్మనీలోని హన్నోర్ మెస్సే, 2015లో జరిగిన మేక్ ఇన్ ఇండియా(Make in India) కార్యక్రమంలో కూచిపూడి బృందం నాయకురాలిగా, భారత ప్రధాని సమక్షంలో ఆమె ప్రదర్శన ఇచ్చింది. 34 సంవత్సరాల తర్వాత భారత ప్రధాని యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌ను సందర్శించిన 'దుబాయ్‌లో మర్హబా నమో' ప్రారంభ కార్యక్రమానికి భారతీయ నృత్య సంగమం కొరియోగ్రాఫ్ చేయడానికి కూడా ఆమెను ఆహ్వానించారు. ఆమె అనేక నృత్య సంబంధిత వర్క్‌షాప్‌లు, ఈవెంట్‌లను కూడా రూపొందించింది. కేరళ సంగీత నాటక అకాడమీ వరుసగా మూడు సంవత్సరాలు నిర్వహించే వార్షిక నృత్య వర్క్‌షాప్, నేషనల్ డ్యాన్స్ ఫెస్టివల్ 'రసవికల్పం'కు సమన్వయకర్తగా ఉంది.
ఆమె అవంతిక స్పేస్ ఫర్ డ్యాన్స్ వ్యవస్థాపకురాలు, డైరెక్టర్ కూడా. ఇది కూచిపూడి నేర్చుకోవడంతో పాటు పరిశోధనకు అంకితమైన వేదిక. ఆమె మలయాళ చలనచిత్రాలు కన్యకా టాకీస్, ప్రియమానసం ల కోసం నృత్య కొరియోగ్రఫీ చేసింది.
ఆమె శిక్షణ పొందిన ప్రొఫెషనల్ సైకాలజిస్ట్, ఆమె నృత్యం, సైకలాజికల్ కౌన్సెలింగ్‌లో తన నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించుకుని తన కళ ద్వారా యువతీయువకులకు బోధిస్తుంది.
గౌడీయ నృత్య

గౌడీయ నృత్య ( బాంగ్లా: গৌড়ীয় নৃত্য, అ.సం.లి.వ.: G aur̤īẏa Nṛtya ) లేదా Gôur̤īyo Nrityô, బెంగాలీ నృత్య సంప్రదాయం. ఇది బెంగాల్‌లోని గౌర్ అని కూడా పిలువబడే గౌడ నుండి ఉద్భవించింది.
దీనిని మహుఆ ముఖోపాధ్యాయ్ పునర్నిర్మించారు. ఇది సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖచే భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యంగా గుర్తించబడింది, సంగీత నాటక అకాడమీచే గుర్తించబడలేదు, అయితే దీని అధ్యయనం భారతదేశ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ నుండి స్కాలర్‌షిప్‌లకు అర్హమైనది. పునర్నిర్మాణం యొక్క పండిత స్వీకరణ జాగ్రత్త నుండి సంశయవాదం వరకు ఉంటుంది.
సునీల్ కొఠారి

సునీల్ కొఠారి ( 1933 డిసెంబర్ 20- 2020 డిసెంబర్ 27) ప్రముఖ భారతీయ నృత్య చరిత్రకారుడు, పండితుడు విమర్శకుడు. కలకత్తాలోని రవీంద్ర భారతి విశ్వవిద్యాలయం లో ప్రొఫెసర్ గా పని చేశాడు.
సునీల్ కొఠారి 1964లో ఎం. ఎ. పూర్తి చేశాడు.సునీల్ కొఠారి 1977లో పీహెచ్ డి పట్టా అందుకున్నాడు. సునీల్ కొఠారి చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్ గా పనిచేశారు. టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా పత్రికలో పనిచేయడం ద్వారా సునీల్ కొఠారి తన పాత్రికేయ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. ఆయన సిడెన్హామ్ కాలేజ్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఎకనామిక్స్ కూడా బోధించారు. సునీల్ కొఠారి రచయితగా పలు రచనలు కూడా రచించాడు. సునీల్ కొఠారి ఢిల్లీలోని ఆసియా గేమ్స్ విలేజ్ లో నివసించారు.
కోవిడ్-19 సమస్యల కారణంగా గుండెపోటుతో 2020 డిసెంబర్ 27న సునీల్ కొఠారి మరణించారు.
2001లో సునీల్ కొఠారి పద్మశ్రీ అవార్డు అందుకున్నారు. భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యానికి చేసిన సమగ్ర కృషికి గాను 1995లో సునీల్ కొఠారి సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు కూడా అందుకున్నారు. 1961లో సునీల్ కొఠారి కుమార్ చంద్రక్, 2012లో రంజిత్రామ్ సువర్ణ చంద్రక్ అవార్డులను అందుకున్నారు.
భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యం అనుబంధ కళారూపాల వివిధ రూపాలపై సునీల్ కొఠారి 12 పుస్తకాలు రాశారు.
నృత్యరూపకల్పన

నృత్యరూపకల్పనను ఆంగ్లంలో కోరియోగ్రఫీ అంటారు. కోరియోగ్రఫీ అనేది సన్నివేశాలకు సంబంధించిన కదలికలను రూపకల్పన చేసే ఒక కళ. ఇది చలనం, రూపం లేదా రెండింటికి సంబంధించిన కళగా పేర్కొనవచ్చు. కోరియోగ్రఫీ స్వయంగా నృత్యాన్ని రూపకల్పన చేసుకోవడాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. ఈ కొరియోగ్రఫీ అనే పదం వృత్తాకార నృత్యం, రచన అనే అర్ధాలనిచ్చే గ్రీకు పదాల నుండి ఉద్భవించింది, సాహిత్యపరంగా దీని అర్థం నృత్య రచన. నృత్య రూపకర్త నృత్యరూపకల్పన యొక్క కళను సాధన చేయుట ద్వారా నృత్యరూపకాలను సృష్టిస్తాడు. ఈ కొరియోగ్రఫీ అనే పదం మొదటిసారి 1950 లో అమెరికన్ ఇంగ్లీష్ నిఘంటువులో కనిపించింది, కొరియోగ్రాఫర్ అనే పదం మొదటిసారి 1936 లో On Your Toes అనే బహిరంగ ప్రదర్శన ఇచ్చిన George Balanchine ని వరించింది. దీనికి ముందు వేదిక, చిత్రాలలో నృత్యరూపకల్పనను సూచించేందుకు పదబంధాలుగా బృంద ప్రదర్శన by, నృత్య ప్రదర్శన by, లేదా సాధారణంగా నృత్యాలు by వంటి పదాలతో కొరియోగ్రాఫర్‍ను సూచించేవారు.
కొరియోగ్రాఫర్
సమకాలీకరించబడిన ఈత
మురుగశంకరి లియో

మురుగశంకరి లియో, ప్రముఖ భరతనాట్య కళాకారిణి, నాటక కళాకారిణి, పరిశోధక విద్యార్థి. ఆమె భరతనాట్య గురువు కూడా. భారతదేశంలోనూ, ఇతర దేశాల్లోనూ ఆమె ఎన్నో భరతనాట్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. మురుగశంకరి చెన్నైలో కలై కూడం పేర భరతనాట్య పాఠశాల నడుపుతోంది. ఆమె కర్ణాటక సంగీతం, నట్టువంగం కూడా నేర్చుకుంది.
పాట పాడుతూ, నట్టువంగం చేస్తూ, నృత్యం నేర్పించే అతి తక్కువ నాట్య గురువుల్లో మురుగుశంకరి ఒకరు. మధురైలోని మీనాక్షీ ఆశ్రంలో శివానంద సంప్రదాయానికి చెందిన యోగా నేర్పిస్తుంటుంది ఆమె. ఆమె నాట్యాన్ని ఎందరో భరతనాట్య ప్రముఖులు, పత్రికలు ప్రసంసించాయి.
మురుగశంకరిది తండ్రి లియో ప్రభు ప్రముఖ రంగస్థల నటుడు, టీవీ పర్సనాలిటీ, తమిళ సినిమాల్లో నిన్నటి తరం నటుడు కూడా. రెండుం రెండుం అంజు, నాన్ మహాన్ అల్లా, అన్నే అన్నే వంటి సినిమాల్లో నటించాడు ప్రభు. ప్రభుకు కలైమామణి పురస్కారం కూడా లభించింది.
చెన్నైలోని ఆదర్ష్ విద్యాలయ మెట్రిక్యులేషన్ హైయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ లో ప్రాథమిక విద్యనభ్యసించింది మురుగశంకరి. శ్రీ వెంకటేశ్వర ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలో కెమికల్ ఇంజినీరింగ్ చదువుకుంది ఆమె.
ఆమె 5వ ఏట నాట్య గురువు కె.జె.సరస వద్ద నృత్యం నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది మురుగశంకరి. ఘంటశాల పార్వతి రవి నేతృత్వంలో అరంగేట్రం చేసింది ఆమె. కెమికల్ ఇంజినీరింగ్ లో డిగ్రీ చేసిన ఆమె, భరతనాట్యంలో భరతిదశన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి మాస్టర్స్ డిగ్రీ పూర్తి చేసింది. ప్రస్తుతం ఆమె భరతనాట్యంలో పరిశోధన చేస్తోంద్.
మలేషియా, సింగపూర్, శ్రీలంక వంటి దేశాల్లో ప్రతిష్ఠాత్మకమైన సభల్లో ఆమె నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.
కస్తూరి పట్నాయక్

కస్తూరి పట్నాయక్, ప్రముఖ ఒడిస్సీ నాట్య కళాకారిణి. ఆమె భువనేశ్వర్ కు చెందిన ఒడిస్సీ రీసెర్చి సెంటర్ లో గురువుగా పని చేస్తోంది కస్తూరి. ఈ సెంటర్ లో 20 ఏళ్ళ నుంచీ ఆమె విద్యార్ధులకు ఒడిస్సీ నృత్యంలో శిక్షణ ఇవ్వడమే కాక, నృత్య దర్శకత్వం కూడా చేస్తోంది. ఈ రీసెర్చీ సెంటర్ నుంచీ శిక్షణ పొందిన మొదటి బ్యాచ్ విద్యార్ధిని ఆమె.
కస్తూరీ ఒడిస్సీ నృత్య కళాకారిణి, నృత్య దర్శకురాలు, గురువు. ఒడిస్సీ నృత్య రీతిలో ఎక్కువ ఏళ్ళు కెరీర్ ఉన్న కళాకారిణిగా ఈమె దేశంలో ప్రఖ్యాతి చెందింది. ఎక్కువగా ఒడిస్సీ నృత్య నాటకాలను సింగిల్ గానూ, గ్రూప్ తోనూ ప్రదర్శిస్తూంటుంది కస్తూరి. సంప్రదాయ, జానపద రీతుల్ని మేళవించి ఈ నృత్య నాటకాలను తీర్చిదిద్దుతుంది ఆమె. ఎక్కువగా భారతీయ పురాణాలు, చారిత్రక ఘటనలు, సామాజిక సమస్యలపై ఈ నాటకలు ఉంటాయి.
ఆమె తన చిన్నతనం నుంచే ఒడిస్సీ, కథక్ నృత్య రీతుల్ని నేర్చుకుంది. భువనేశ్వర్ లోని ఒడిస్సీ రీసెర్చి సెంటర్ లోనే ఆమె నాట్యం నేర్చుకుంది. ఒడిస్సీ గురువుల్లో ప్రముఖులైన గురు రఘునాథ్ దత్తా, పద్మవిభూషణ్ గ్రహీత గురు కెలుచేరన్ మోహపత్ర, పద్మశ్రీ గ్రహీత కుంకుం మొహంతీ, పద్మశ్రీ గ్రహీత గంగాధర్ ప్రధాన్, గురు రమణి రంజన్ జేన, గురు దయానిధి దాస్ వంటి వారి దగ్గర నేర్చుకుంది కస్తూరి.
ఆసియా ఖండం మొత్తం తిరిగి ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది ఆమె. హాంగ్ కాంగ్, రష్యా, ఇండోనేషియా, థాయ్ ల్యాండ్, సింగపూర్, ఉత్తర కొరియా వంటి దేశాల్లో ప్రదర్శనలు ఇవ్వడమే కాక, అక్కడి వారికి ఒడిస్సీలో శిక్షణ కూడా ఇచ్చింది కస్తూరి.
ఆమె మన దేశంలోనూ, విదేశాల్లోనూ ఎంతోమంది శిష్యులకు ఒడిస్సీ నేర్పించింది. వారిలో చాలామంది గురువులు అయ్యారు కూడా.
సంజుక్తా పాణిగ్రాహి

సంజుక్తా పాణిగ్రాహి (24 ఆగస్టు 1944 – 24 జూన్ 1997) ప్రముఖ భారతీయ ఒడిస్సీ నృత్య కళాకారిణి. అతి చిన్న వయసులో సంప్రదాయ నృత్యం నేర్చుకుని, ఆ నృత్యంలో ప్రఖ్యాతం పొందిన అతి కొద్దిమందిలో సంజుక్తా ఒకరు కావడం విశేషం.
భారతీయ సంప్రదాయ నృత్యంలో ఆమె చేసిన కృషికి ఫలితంగా 1975లో భారత అత్యంత పౌర పురస్కారమైన పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని పొందింది. 1976లో సంగీత నాటక అకాడమీ పురస్కారం కూడా అందుకొంది ఆమె.
ఒడిస్సీ నృత్య ప్రదర్శనలు ఇవ్వడంతో పాటు, ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక ప్రతినిధిగా వివిధ దేశాలు సందర్శించింది ఆమె. అమెరికా, ఫిలిప్పైన్స్, లండన్, ఇజ్రాయిల్, గ్రీస్ లో జరిగిన దెల్పీ అంతర్జాతీయ సాంస్కృతిక ఉత్సవంలో పాల్గొంది. ఫ్రాన్స్ లోని పారిస్ లో జరిగిన అంతర్జాతీయ సంగీత ఉత్సవంలో దాదాపు 11 వారాల పాటు ప్రదర్శనలు చేసింది.
ఒడిషా రాష్ట్రంలోని గంజాం జిల్లాలో బరంపురంలోని బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో అబ్రహం మిశ్రా, శకుంతల మిశ్రాలకు 24 ఆగస్టు 1944లో జన్మించింది సంజుక్తా. ఆమె బాల్యంలో కూరగాలలు తరుగుతున్నప్పుడు లేదా కట్టెలు కొడుతున్నప్పుడు ఒక విధమైన లయతో వచ్చే శబ్దానికి అనుగుణంగా అకారణంగా నాట్యం చేయడం ప్రారంభించింది. ఆమె తల్లి జానపద కళలను అభిమానించే కుటుంబ నేపధ్యం కలిగినది. ఆమె తన కుమార్తెలో ప్రతిభను గుర్తించి, సంజుక్త తండ్రి అయిన అభీరం మిశ్రా నుండి కొన్ని ప్రారంభ ప్రతిఘటన ఉన్నప్పటికీ ఆమెను ప్రోత్సహించింది. ఈ నృత్య నిరోధానికి కారణం ఆ రోజుల్లో ఈ నృత్యం సాధారణంగా ఆలయాలలో "మహారీలు" అనబడే అమ్మాయిలు చేత నిర్వహించబడడం సాంప్రదాయంగా ఉండేది. ఈ అమ్మాయిలను "దేవదాసీలు" అని దక్షిణ భారతదేశంలో పిలిచేవారు.
ఆమె తల్లి ప్రోత్సాహంతో ఆమె తన 4వ యేట "కెలుచరణ మహాపాత్ర" అనే నృత్య గురువు వద్ద శిక్షణ ప్రారంభించింది. 1950-53 మధ్య కాలంలో మూడు సంవత్సరాలపాటు బిస్యుబా మిలన్ యొక్క ఉత్తమ బాల నటిగా ఆమె గుర్తింపు పొందింది. తన ఆరేళ్ల వయస్సులో ఒక ప్రదర్శనలో తన ప్రదర్శన కాలం అయిపోయినా సరే నృత్య వేదికను వదలకుండా శక్తివంతంగా నాట్యాన్ని కొనసాగించింది. ఆమె తల్లి కేకలు వేసి, నృత్యాన్ని బలవంతంగా ఆపేటట్లు చేసింది. తన తొమ్మిదవ యేట కలకత్తాలోని చిల్డ్రన్స్ లిటిల్ థియేటర్ లో వార్షిక పండగలలో ఆమె తన ప్రదర్శననిచ్చింది.
ఆమె 1952లో అంతర్జాతీయ చిల్డ్రన్ ఫిలిం పెస్టివల్ లో ప్రథమ స్థానం పొందింది. ఆమె విజయాలను పోత్సహించిన ఆమె తల్లిదండ్రులు చెన్నై లోని కళాక్షేత్రంలో చేర్చి ఉత్తమ శిక్షణను అందించాలని నిశ్చయించారు. అక్కడ రుక్మిణీదేవి అరండేల్ మార్గదర్శకత్వంలో శిక్షణ కొనసాగించింది. తరువాతి ఆరు సంవత్సరాలు అక్కడే ఉండి నృత్యప్రవీణ డిప్లొమా ను కథాకళి రెండవ విషయంగా భరతనాట్యంలో పట్టాను పొందారు. తరువాత ఆమె "కళాక్షేత్ర బాలెట్ ట్రూపు" సభురాలిగా భారతదేశం, యితర దేశాలలో ప్రదర్శనలిచ్చారు.
తన 14వ యేట ఆమె ఒడిషా తిరిగి వచ్చారు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆమెను ముంబై లోని భారతీయ విద్యా భవన్ లోని గురు హజారీలాల్ వద్ద కథక్ నృత్యం నేర్చుకొనుటకు ఉపకార వేతనాన్ని యిచ్చింది. కానీ ఆమె ఆ కోర్సును వదలి ఒడిస్సీ నృత్యంలో దృష్టి పెట్టడానికి తిరిగి ఒడిశా వచ్చారు.
ఆమె మరణం తరువాత ఆమె భర్త రఘునాథ్ పాణిగ్రాహి ఆమె పేరుతో "సంజుక్తా పాణిగ్రాహి మెమోరియల్ ట్రస్టు" ను 2009 లో నెలకొల్పారు. ఈ ట్రస్టును ఒడిస్సీ నాట్యకళను అభివృద్ధి చేయుటకు స్థాపించారు. 2001 నుండి ప్రతి సంవత్సరం ఆమె జయంతి సందర్భంగా నృత్యకళాకారులను ఉపకార వేతనాలు యివ్వడం, ఒడిస్సీ నృత్య కళలో ప్రముఖులకు పురస్కారాలను అందజేయడం జరుగుతుంది.
దర్శన ఝవేరి

దర్శన ఝవేరి (జననం 1940), నలుగురు ఝవేరి సోదరీమణులలో చిన్నది, భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య రూపమైన మణిపురి నృత్యంలో ప్రముఖ భారతీయ నృత్యకారిణి. ఆమె గురు బిపిన్ సింగ్ శిష్యురాలు. 1958లో తన సోదరీమణులతో కలిసి వేదికపై ప్రదర్శన ఇవ్వడం ఆమె ప్రారంభించింది. ఆమె 1972లో మణిపురి నర్తనాలయ స్థాపకులలో ఒకరు, ఇది భారతదేశంలో మణిపురి నృత్యాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది. ప్రస్తుతం ఆమె ముంబై, కోల్‌కతా, ఇంఫాల్‌లలో కేంద్రాలను కలిగి ఉంది.
దర్శన ఝవేరి 50 సంవత్సరాలకు పైగా మణిపురి నర్తకిగా ఉంది, సాంప్రదాయ నృత్య రూపంలోని తాండవ్, లాస్య రెండింటిలో ఆమె ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. దేశంలోనే కాక, విదేశాలలోనూ ఆమె వివిధ ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. ఆమెను భారత ప్రభుత్వం 2000వ సంవత్సరంలో పద్మశ్రీ పురస్కారంతో సత్కరించింది.
1960లో గురు బిపిన్ సింగ్‌తో కలసి ఆమె పరిశోధనా పని మొదలుపెట్టింది. అప్పటి నుంచి వారిద్దరూ మణిపురి నృత్య సంప్రదాయాన్ని అభ్యసించడంతో పాటు, మౌఖికంగా రికార్డ్ చేసారు. వారు మణిపూర్ సంప్రదాయాలు, బోధనా కోర్సులను రూపొందించారు, వారు వివిధ పత్రికలకు వ్యాసాలు వ్రాసారు. అలాగే, వివిధ సెమినార్లు, సమావేశాలలో అసంఖ్యాక ఇంటర్వ్యూలు, ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.
ప్రాచీన భారతీయ సంస్కృతిలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీలో, ఆమె బోధిస్తోంది. అలాగే, ఆమె 40 ఏళ్లుగా రీసెర్చ్ స్కాలర్‌గా ఉంది. ఆమె ముంబై, కోల్‌కతా, మణిపూర్‌లలో మణిపురి నర్తనాలయ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు, ఇప్పుడు డైరెక్టర్‌గా కూడా వ్యవహరిస్తోంది. ఆమె ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రెసిడెంట్‌గా ఉన్న ముంబైలోని మణిపురి నృత్యకేంద్రంలో బోధన, సృజనాత్మక ఉత్పత్తి, ప్రదర్శనలు, పరిశోధనలు, ప్రచురణలు, ప్రజా సంబంధాలు, నిధుల సేకరణ వంటి బాధ్యతలతో సంస్థలో చురుకుగా వ్యవహరిస్తోంది. అదనంగా, ఆమె మణిపురి నృత్యంపై వివిధ పుస్తకాలు రాసింది. మరికొన్ని ప్రచురణలకు ఆమె సహ రచయితగా కూడా ఉంది.
గుజరాతీ కుటుంబాలు భరతనాట్యంకంటే ముందే మణిపురికేసి అడుగులు వేసాయి. గురుదేవ్ రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ తన నృత్య నాటకాలలో స్త్రీ పాత్రల కోసం మణిపురి రూపాన్ని ఉపయోగించాడు. 1956లో, ఇంఫాల్ రాజభవనంలోని గోవింద్‌జీ ఆలయంలో మణిపురి నృత్యాలను ప్రదర్శించి, మొదటి మణిపురియేతర సోదరీమణులుగా ఝవేరి సిస్టర్స్ పేరు తెచ్చుకున్నారు.
దర్శన ఝవేరి ముంబైలో గుజరాతీ కుటుంబంలో పుట్టి పెరిగింది. ఆరేళ్ల వయసులో, ఆమె తన అక్కలు నయన, రంజనలు గురు బిపిన్ సింగ్ వద్ద మణిపురి నృత్యం నేర్చుకోవడం చూసింది. వెంటనే, ఆమె కూడా తన సోదరి సువర్ణతో కలిసి నృత్య రూపకాన్ని నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది. తరువాత, ఆమె సూత్రధారి క్షేత్రితోంబి దేవి నుండి సాంప్రదాయ రాస్లీలా నృత్యాలను, గురు మైతేయ్ తోంబా సింగ్ నుండి నాట పంగ్, కుమార్ మైబి నుండి సాంప్రదాయ మైబి జాగోయ్ నేర్చుకుంది.
1950ల నాటికి, ఝవేరి సోదరీమణులు - నయన, రంజనా, సువర్ణ, దర్శన - భారతదేశం, విదేశాలలో కలిసి వేదికపై ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ప్రారంభించారు. ఝవేరి సోదరీమణులు తమ గురువు కళావతి దేవితో కలిసి 1972లో ముంబై, కోల్‌కతా, ఇంఫాల్ లలో మణిపురి నర్తనాలయాన్ని స్థాపించారు. కాలక్రమేణా వారి పేరు మణిపురి నృత్యానికి పర్యాయపదంగా మారింది. దర్శన నాట్యంపై అనేక పుస్తకాలు, కథనాలను ప్రచురించింది.
ప్రముఖ నృత్య విమర్శకుడు సునీల్ కొఠారి 2008 కథనం ప్రకారం, "మణిపురి నృత్యం ఆలయ సంప్రదాయాన్ని నగరాలకు తీసుకురావడానికి వారు ఎంతో కృషి చేసారు".
సాయి–సుబ్బులక్ష్మి

సాయీ-సుబ్బులక్ష్మిగా ప్రసిద్ధి చెందిన సాయీ, సుబ్బులక్ష్మి ఇద్దరు భారతీయ మహిళా భరతనాట్య నృత్యకారులు, వీరు దక్షిణ భారత, హిందీ చిత్రాలలో రంగస్థలంపై ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. జంట నృత్య ద్వయం అయిన వీరు 1950, 60 లలో ప్రాచుర్యం పొందారు. వీరు తమ సింక్రనైజేషన్ నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందారు. వీరు కొన్ని ప్రాంతీయ భాషా చిత్రాలు, హిందీ చిత్రాలలో కథక్, జానపద శైలి నృత్యాలను కూడా ప్రదర్శించారు.
సాయీ-సుబ్బులక్ష్మిగా ప్రసిద్ధి చెందిన సాయీ, సుబ్బులక్ష్మి ఇద్దరు భారతీయ మహిళా భరతనాట్య నృత్యకారులు, వీరు దక్షిణ భారత, హిందీ చిత్రాలలో రంగస్థలంపై ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. జంట నృత్య ద్వయం అయిన వీరు 1950, 60 లలో ప్రాచుర్యం పొందారు. వీరు తమ సింక్రనైజేషన్ నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందారు. వీరు కొన్ని ప్రాంతీయ భాషా చిత్రాలు, హిందీ చిత్రాలలో కథక్, జానపద శైలి నృత్యాలను కూడా ప్రదర్శించారు.
రంగస్థల ప్రదర్శనలు కూడా నిర్వహించారు. శివాజీ గణేశన్ చెన్నైలోని త్యాగరాయ నగర్ లో అన్నై ఇల్లం అనే కొత్త ఇంటిని నిర్మించినప్పుడు, రిసెప్షన్ సమయంలో సాయీ, సుబ్బులక్ష్మి చేసిన భరతనాట్యం ప్రదర్శన ప్రధాన అంశంగా నిలిచింది.
లక్స్ బ్యూటీ ఆర్.పద్మ పెద్ద కుమారుడు వి.ఎస్.శాంతారాంను సాయీ వివాహం చేసుకున్నారు. వీరికి ఒక కుమారుడు ఉన్నాడు. రొమ్ము క్యాన్సర్ తో బాధపడుతున్న సయీ 2010 జనవరి 26న మరణించింది.
1960వ దశకం తర్వాత భారతీయ సినిమాల ట్రెండ్ సమూలంగా మారిపోయింది.ఈ జంట ప్రదర్శించే నృత్యాల రకం ఎవరికీ తెలియకుండా పోయింది. సుబ్బులక్ష్మి విద్యార్థులకు భరతనాట్యం నేర్పించారు. ఉపాధ్యాయురాలిగా ఆమె చేసిన సేవలకు గాను 2000 సంవత్సరంలో కలైమామణి అవార్డుతో సత్కరించారు.
చంద్రభాగ దేవి

చంద్రభాగ దేవిభరతనాట్య కళాకారిణి, నాట్యగురువు. ఈమె తన భర్త యు.ఎస్.కృష్ణారావుతో కలిసి అనేక ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.
ఈమె దక్షిణ కన్నడ జిల్లా పుత్తూరులో రామానందరాయ్ పడుకోనె, సీతాదేవి పడుకోనె దంపతులకు 1921, ఆగష్టు 11వ తేదీన జన్మించింది. ఈమె రసాయనశాస్త్రంలో బి.ఎస్.సి. డిగ్రీ చదివింది. శివరామ కారంత్ వద్ద ఫ్రీస్టైల్ నృత్యం అభ్యసించింది. 1943లో తన భర్త యు.ఎస్.కృష్ణారావుతో కలిసి తంజావూరులో పందనల్లూర్ మీనాక్షి సుందరం పిళ్ళై వద్ద భరతనాట్యంలో శిక్షణ పొందింది. ఆ కాలంలో ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు కాని, యువతి కాని భరతనాట్యం నేర్చుకోవడం నిజంగా ఒక సాహసోపేతమైన చర్య. అనేక ప్రతికూల పరిస్థితులను ఎదుర్కొని ఈ దంపతులు భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యంలో ఒక ఉత్కృష్టమైన జంటగా నిలదొక్కుకున్నారు. ఈ జంట మద్రాసులోని మ్యూజియమ్‌ థియేటర్లో 1944లో తొలి ప్రదర్శన గావించారు. తరువాత వీరు దేశవిదేశాలలో 1500కు పైగా జంటగా ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.
రతీ మన్మథ, రాధాకృష్ణ, ది టెంప్టేషన్ ఆఫ్ బుద్ధ, రాణి శాంతల, గీతాగోవిందం, కామదహనం వంటి సంగీత నృత్యరూపకాలను ఈ జంట ప్రదర్శించింది.
ఈ జంట భరతనాట్యానికి ప్రాచుర్యాన్ని కల్పించింది. న్యూయార్క్, లండన్, హాంగ్ కాంగ్, హవాయ్, సింగపూర్ వంటి ప్రదేశాలలో ఉపన్యాసాలు, ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. 1942లో వీరు బెంగళూరులో మహామాయ అనే నృత్య పాఠశాలను స్థాపించారు. వీరి వద్ద నాట్యం నేర్చుకున్న కళాకారులు ప్రపంచం నలుమూలలా విస్తరించి ఉన్నారు. వీరి వద్ద శిక్షణ పొందిన వారిలో ఇంద్రాణి రెహమాన్, సోనాల్ మాన్ సింగ్, సుధారాణి, ప్రతిభా ప్రహ్లాద్, రేవతి సత్యు, ఆశాగోపాల్, శారదారుద్ర, దీప్తి దివాకర్ మొదలైన వారున్నారు. ఈమె 1973 నుండి 1977 వరకు భారతీయ విద్యాభవన్‌లో నాట్యంలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేసింది. కర్ణాటక సంగీత నృత్య అకాడమీ అధ్యక్షురాలిగా కొంతకాలం పనిచేసింది.
ఈమె 1997, ఏప్రిల్ 14వ తేదీన బెంగళూరులో తన 75వ యేట మరణించింది.
యు.ఎస్.కృష్ణారావు

ఉభయకర్ శివరామ కృష్ణారావు నాట్య కళాకారుడు, నాట్యాచార్యుడు, నృత్యదర్శకుడు, రచయిత.
ఇతడు కర్ణాటక రాష్ట్రం, ఉత్తర కెనరా జిల్లా, మల్లాపురలో 1912, డిసెంబరు 31న జన్మించాడు. ఇతడు బెంగుళూరులో పెరిగి పెద్దయ్యాడు. ఇతడు మైసూర్ విశ్వవిద్యాలయంలో రసాయనశాస్త్రంలో ఎం.ఎస్.సి.చదివాడు. అనేక సంవత్సరాలు లెక్చరర్‌గా పనిచేశాడు. బెంగళూరు యునైటెడ్ క్రికెట్ క్లబ్‌కు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించాడు. ఇతడు కోలార్ పుట్టప్ప వద్ద 1939-40లలో భారతనాట్యాన్ని, 1941-42లలో కుంజు కురుప్ వద్ద కథాకళి నృత్యాన్ని అభ్యసించాడు. 1943లో తన భార్య చంద్రభాగ దేవితో కలిసి తంజావూరులో పందనల్లూర్ మీనాక్షి సుందరం పిళ్ళై వద్ద భరతనాట్యంలో విస్తారమైన శిక్షణ తీసుకున్నాడు. ఆ కాలంలో ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు కాని, యువతి కాని భరతనాట్యం నేర్చుకోవడం నిజంగా ఒక సాహసోపేతమైన చర్య. అనేక ప్రతికూల పరిస్థితులను ఎదుర్కొని ఈ దంపతులు భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్యంలో ఒక ఉత్కృష్టమైన జంటగా నిలదొక్కుకున్నారు. ఈ జంట మద్రాసులోని మ్యూజియమ్‌ థియేటర్లో 1944లో తొలి ప్రదర్శన గావించారు. తరువాత వీరు దేశవిదేశాలలో 1500కు పైగా జంటగా ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.
ఈ జంట భరతనాట్యానికి ప్రాచుర్యాన్ని కల్పించారు. 1942లో వీరు బెంగళూరులో మహామాయ అనే నృత్య పాఠశాలను స్థాపించారు. వీరి వద్ద నాట్యం నేర్చుకున్న కళాకారులు ప్రపంచం నలుమూలలా విస్తరించి ఉన్నారు. వీరు నాట్యానికి సంబంధించి ప్రదర్శనాపూర్వక ప్రసంగాలను అనేకం చేశారు. వీరి ఈ ప్రసంగాలకు విద్యార్థినీ విద్యార్థులు నాట్యంపట్ల ఆకర్షితులయ్యారు. కృష్ణారావు బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయంలో నాట్యశాస్త్రానికి గౌరవ ప్రొఫెసర్‌గా 1973 నుండి 1977 వరకు సేవలందించాడు. ఇతని భార్య చంద్రభాగ దేవి 1973 నుండి 1977 వరకు భారతీయ విద్యాభవన్‌లో నాట్యంలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేసింది.
ఇతడు అనేక సంగీత నృత్య నాటకాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. వాటిలో బుద్ధ, రాణీ శాంతల, గీతాగోవింద, కామదహన వంటివి ఉన్నాయి. ఇతడు తన భార్యతో కలిసి దేశంలోని అన్నిప్రాంతాలలో, విదేశాలలో అనేక చోట్ల అనేక నృత్య ప్రదర్శనలు ఇచ్చి వచ్చిన ఆదాయాన్ని పలు సహాయ కార్యక్రమాలకు వెచ్చించాడు. ఇతడు మంచి నాట్యకళాకారుడే కాక అనేక మంది సంగీతవిద్వాంసులకు వాద్య సహకారం అందించాడు. ఇతడు హార్మొనియం, వేణువు మొదలైన అనేక వాద్యపరికరాలను ఉపయోగించగలడు. ఇతడు సంగీత కారులకు, వాద్యకళాకారులకు నాట్యాన్ని నేర్పించాడు.
ఇతడు కన్నడభాషలో "ఆధునిక భారతదల్లిల్ నృత్యకళె" అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. 1980లో చంద్రభాగ దేవితో కలిసి "నృత్యకళె" అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. ఈ రెండు గ్రంథాలు నర్తకులకు, నాట్యాచార్యులకు రెఫరెన్స్ గ్రంథాలుగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. 1980లో ఇంగ్లీషులో " ఎ డిక్షనరీ ఆఫ్ భరత నాట్య", 1993లో "ఎ పనోరమా ఆఫ్ ఇండియన్ డాన్సస్" అనే గ్రంథాలను ప్రచురించాడు. 1994లో కన్నడలో "భరతనాట్య నిఘంటు"ను ప్రకటించాడు. కన్నడ విజ్ఞానసర్వస్వంలో కళలు, కళాకారులకు సంబంధించి వ్యాసాలు వ్రాశాడు. ఇవేకాక అనేక పత్రికలలో నాట్యసంబంధమైన ఎన్నో వ్యాసాలు ప్రచురించాడు.
ఇతడు రాజ్యోత్సవ ప్రశస్థి, శాంతల అవార్డు, కర్ణాటక నృత్యకళాపరిషత్ అవార్డు, సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు, శృతి ఫౌండేషన్ నుండి ఇ.కృష్ణ అయ్యర్ పతకం వంటి ఎన్నో పురస్కారాలను పొందాడు.
ఇతడు 2005, మార్చి 6వ తేదీన తన 92వ యేట బెంగళూరులో మరణించాడు.
Sushila Koirala

Sushila Koirala (Nepali: सुशीला कोइराला; 1923 – 13 July 2007) was a Nepalese classical dancer and theater director. She was the spouse of B. P. Koirala, the first democratically elected prime minister of Nepal. She was known for her contribution towards Nepali art, theatre, and girls’ empowerment; and for backstopping in democratic activities during the critical and raw era of social change and politics in Nepal.
Sushila Koirala was born in 1923 in Kapilvastu in Lumbini, Nepal. She married B. P. Koirala in 1936 and went to Biratnagar. She attended and completed school level education there in Biratngar. Later she studied at Banaras Hindu University in Banaras in India. She also studied Bharatnatyam and Kathak, two major forms of Indian classical dance in India. Sushila Koirala was also trained in Manipuri dance. Her husband B. P. Koirala has described her as "young and slim" in his autobiography entitled Atmabrittanta, and has added that she survived kala-azar.
Sushila Koirala died on 13 July 2007 in Kathmandu, Nepal.
Sushila Koirala always believed art, dance and music to be universal languages that unite everything and everyone around. In 1959, her husband had become the Prime Minister but she was never comfortable with the trappings of power around her. Rather, she decided to open a dance institute in Biratnagar and established a dance centre at her home there, which was possibly the first classical dance centre in Nepal. She would visit her husband in Kathmandu casually only during the necessity of her presence as the first lady of the country. It is said that once the then royal couple of Nepal asked her why she was not in Kathmandu acting as the hostess to her Prime Minister husband, and she responded that she had to give time to her dance center in Biratnagar.
When Sushila Koirala was in Patna in India during the 1950s, she actively worked to establish a performing art institution there too. She and her friends like Hari Uppal collected donation fund by door to door campaign to establish Bhartiya Nritya Kala Mandir there in Patna. They laid the foundation stone for the building of the institution in 1950. The institution was later got fully established and opened in 1963 when Koirala was facing the consequences of political crisis in Nepal.
Sushila Koirala made use of her dancing skills to earn money for the family during difficult times of her husband's imprisonment after 15 December 1960.
Sushila Koirala was passionate about dancing and she always wanted to open an art academy in Nepal. Koirala's granddaughter-in-law Yulia, opened Sushila Arts Academy named after her in Kathmandu.
Theatre group Aarohan Gurukul has named one of its theatre halls in Biratnagar as Sushila Koirala Theater on her honour. She was the first ever theatre director from the city. She had directed the play Ma by Balkrishna Sama in the year 1951.
In 2007, Sushila Koirala was honoured with the Gangadevi Chaudhari Memorial Honor for "her contribution in women empowerment and awareness".
Sandhya Purecha

Sandhya Purecha (b. 29 December 1965) is a senior Bharatanatyam exponent, Author and renowned practitioner of Indian classical dance. She is the first person to bring on stage the performance in Bharatnatyam style of the entire Abhinaya Darpan dance treatise as defined by Nandikeshwara in Abhinaya Darpan and as choreographed by her Guru Parvati Kumar. Purecha has researched on Kalasa Karana and published it in 2010.
She was bestowed with Sangeet Natak Akademi Award for 2017 for Overall Contribution to Performing Arts.
Purecha is the Chairman of Sangeet Natak Akademi and Chairperson of W20 Engagement Group of G20 India 2023.
Sandhya Purecha is the member of Board of Trustees of Indira Gandhi National Centre for the Arts.
She represents Government Teachers’ Training Programme at Natyashala on “Rasa” theory since 1994. She was member of prestigious indian padam awards committee 2023.[1]
Purecha has a PHD (doctorate) in Natya Shastra. Her topic was Natyashastra Theory and Practice of Angikabhinaya in Bharatanatyam.