Iji osisi eme ihe na Naịjirịa

Iji osisi mmanụ eme ihe na Naijiria (n'aka ọzọ, iji nkụ eme ihe na Nigeria) bụ isi iyi ike sitere na ịcha na ọkụ ihe osisi dịka osisi na alaka; ọ dịla anya n'etiti ndị ime obodo na mgbe ụfọdụ ndị bi n'obodo mepere emepe. Na Naijiria, dị ka ọ dị n'ọtụtụ mba ndị ọzọ na-emepe emepe, akụkụ dị ukwuu nke ndị mmadụ enweghị ohere ọzọ maka ike ọkụ ọgbara ọhụrụ. N'ihi ya, ha na-adabere kpamkpam na mmanụ ọkụ biomass ọdịnala dị ka mkpofu ihe ọkụkụ na osisi iji mezuo ihe ndị bụ isi ike ha chọrọ, karịsịa maka ebumnuche isi nri ụlọ na azụmahịa. Ndabere a n'osisi mmanụ ụgbọala nwere ihe ọ pụtara maka igbutu osisi, ebe ọ bụ na a na-egbutu osisi na-adịghị adịgide adịgide maka mmanụ ọkụ na-enye aka na mbibi nke ọhịa na mfu nke ụdị ndụ dị iche iche. Ọchịchọ oke mmanụ ọkụ na etinye nnukwu nrụgide n'ihe ndị dị n'oké ọhịa, na eduga n'ibelata oke ọhịa na imebi usoro gburugburu ebe obibi siri ike. Ọzọkwa, igbukpọsị osisi na eme ka mgbanwe ihu igwe ka njọ site n'ịhapụ carbon dioxide, gas na ekpo ọkụ, n'ime ikuku.
A na enwetakarị osisi mmanụ ọkụ n'ụdị dị iche iche. A na erekarị osisi gbara gburugburu maka ebumnuche ụlọ, gụnyere n'ụlọ ahịa na ọkụ mepere emepe. N'aka nke ọzọ, a na ejikarị osisi ndị gbawara agbawa maka mkpa azụmahịa na ụlọ ọrụ mmepụta ihe. N'ime ime obodo, a naghị ere obere alaka na ihe ndị dị mkpa mana a na ejikarị eme mmanụ, ma ọ bụ ọnụ ala ma ọ bụ nweta n'efu. Ịmepụta osisi mmanụ ụgbọala na-achọkarị itinye ego ego ole na ole, yana ngwá ọrụ ndị dị ka anyụike ma ọ bụ mma bụ isi ihe a chọrọ. N'ọnọdụ ebe ọ dị mkpa iweta osisi buru ibu, enwere ike iji ụzọ dị ka mgbanaka mgbanaka ma ọ bụ ịgba ọkụ n'okpuru ala igbu osisi, na-ekwe ka ha kpoo tupu ejiri ya. Ọtụtụ ndị ọrụ ugbo na-ele osisi mmanụ ọkụ anya dị ka akụ dị ngwa ngwa nke na-adịghị achọ azụmahịa ego ọ bụla, na adaberekarị na ngwá ọrụ ugbo ha dị ugbu a maka nchịkọta ya.
A na eji osisi eme ihe na Naịjirịa maka ebumnuche dị iche iche n'ihi nnweta ya na ọnụ ahịa ya. Ndị a bụ ụfọdụ ojiji a na ejikarị osisi eme ihe na Naịjirịa:
Ojiji a na-eji osisi eme ihe na Naijiria nwere mmetụta dị ukwuu na gburugburu ebe obibi, nke gụnyere mgbukpọ ọhịa na ọnwụ nke usoro okike ọhịa, mmetọ ikuku, Mfu nke ụdị dị iche iche, mbuze ala na mmebi ala, mmebi nke ihe onwunwe mmiri, Mgbagwoju anya nke usoro okpomọkụ na nchegbu ahụike metụtara ya, yana inye aka na mgbanwe ihu igwe site na ikuku carbon.
Ojiji a na-eji osisi na-agbanye ọkụ eme ihe n'ọtụtụ ebe na Naịjirịa emeela ka e gbuo ọhịa na mfu nke usoro okike ọhịa bara uru. Ka obodo na-adabere n'ụzọ dị ukwuu na nkụ maka isi nri, okpomọkụ, na mkpa ike ndị ọzọ, a na-ewepụ nnukwu ọhịa iji gboo mkpa na-arịwanye elu. Mgbukpọ a abụghị naanị na ọ na-emebi ebe obibi nke ọtụtụ ụdị osisi na anụmanụ kamakwa ọ na-ebelata ụdị dị iche iche nke mpaghara ahụ. Mfu nke oké ọhịa na-enyekwa aka na mbuze ala, mbelata mmiri, na mmụba nke ọdachi ndị sitere n'okike dịka idei mmiri.
Ọkụ ọkụ nke osisi maka ike na-ewepụta mmetọ dị iche iche n'ime ikuku, na-eduga na mmetọ ikuku na nchegbu ahụike metụtara ya. Ụzọ isi nri ọdịnala, dị ka ọkụ na-emeghe na stovu na-adịghị arụ ọrụ nke ọma, na-emepụta anwụrụ ọkụ dị elu na ihe ndị na-adịghị mma, nke nwere ike inwe mmetụta na-adịghị njọ na ahụike iku ume. Ogologo oge na-emetọ ikuku n'ime ụlọ site na ọkụ ọkụ osisi ejikọtara ya na ọrịa iku ume, gụnyere bronchitis na-adịghị ala ala, ụkwara ume ọkụ, na ọbụna ọrịa kansa akpa ume. Tụkwasị na nke a, ntọhapụ nke mmetọ na-enye aka na mmetọ ikuku n'èzí, na-emetụta ahụike na ọdịmma nke obodo.
Nchịkọta osisi na-agụnyekarị iwepụ alaka na obere osisi n'oké ọhịa. Nke a nwere ike iduga na mfu nke ebe obibi maka ụdị osisi na anụmanụ dị iche iche na-adabere na osisi ndị a maka ebe obibi, akwukwo, na isi nri. Mbelata nke ụdị dị iche iche nwere ike imebi usoro okike ma nwee mmetụta ọjọọ na-adịte aka.
Mfu nke ụdị dị iche iche na-ezo aka na mbelata nke ụdị dịgasị iche iche nke osisi, anụmanụ, na microorganisms na otu ebe obibi ma ọ bụ gafee mbara ala dum. Ọ bụ ihe dị mkpa gbasara gburugburu ebe obibi zuru ụwa ọnụ nke nwere mmetụta dị ukwuu maka usoro okike, ọdịmma mmadụ, na nkwado nke mbara ala.
Biodiversity na-agụnye ngụkọta nke ọdịiche dị iche iche n'ụwa, gụnyere ọdịiche dị n'etiti mkpụrụ ndụ ihe nketa, ọdịiche dị na ụdị, na ọdịiche dị gburugburu ebe obibi. Ọ bụ ihe atụ nke akụ na ụba na mgbagwoju anya nke ndụ n'otu mpaghara. Mfu nke ụdị dị iche iche na-eme mgbe ụdị dị iche na-apụ n'anya ma ọ bụ mgbe ọnụ ọgụgụ ha na-agbadata na ọkwa dị ala.
E nwere ọtụtụ ihe na-akpata ọnwụ nke ụdị dị iche iche, ọtụtụ n'ime ha bụ nsonaazụ nke ọrụ mmadụ:
Mfu nke ụdị dị iche iche nwere mmetụta dị ukwuu maka gburugburu ebe obibi na ọdịmma mmadụ:
Iwepụ ahịhịa, ọkachasị osisi, n'ebe nwere ike ibute mmụba nke mbuze ala. Osisi na-arụ ọrụ dị mkpa n'ime ka ala kwụsie ike, belata mmetụta nke mmiri ozuzo n'ala, na igbochi mbuze. Iwepụ osisi maka osisi ọkụ nwere ike ime ka ọdịdị ala dị ala, belata uto, na mmụba nke erosion.
Mmepụta ihe nke ọrụ ugbo, nkwụsi ike nke gburugburu ebe obibi, na mmepe na-adịgide adịgide niile na-emetụta mbuze ala na mmebi ala. Ike okike dị ka ifufe, mmiri, ma ọ bụ ọrụ mmadụ nwere ike ime ka a wepụ ụmụ irighiri ala, buru ha, ma tinye ha n'ebe ọzọ. Echiche nke mmebi ala na-ezo aka n'ọtụtụ mmebi na ogo na mmepụta nke ala.
Ojiji a na eji osisi eme ihe na-enye aka na mgbanwe ihu igwe site na ntọhapụ nke carbon na ikuku. Mgbe a na ere osisi ọkụ, a na ewepụta carbon dioxide (CO2), gas na ekpo ọkụ. Usoro ọkụ ahụ na ezughị ezu ma ghara ịrụ ọrụ nke ọma, na eduga na mmepụta nke gas ndị ọzọ na ekpo ọkụ dị ka methane (CH4) na nitrous oxide (N2O) Mgbasa ozi ndị a na enye aka na mmetụta na ekwo ọkụ, na ejide okpomọkụ na ikuku ma na akpata okpomọkụ ụwa. Mmụba nke gas na ekpo ọkụ na ikuku na enye aka na mgbanwe ihu igwe, na akpata mmetụta ọjọọ dị ka ịrị elu okpomọkụ, mgbanwe ihu igwe na ịrị elu nke oke osimiri.
Iwepụ osisi na esi n'oké ọhịa apụta nwere ike imebi usoro okike dị n'ógbè ahụ, gụnyere cycling nke ihe na edozi ahụ, pollination, na mgbasa nke mkpụrụ. Osisi na arụ ọrụ dị mkpa n'ịnọgide na enwe nguzozi gburugburu ebe obibi na ịkwado ndụ nke ọtụtụ ụdị. Iwepụ osisi na enweghị omume na adịgide adịgide nwere ike ịkpaghasị usoro gburugburu ebe obibi ndị a.
Nchịkọta osisi na-agụnyekarị nchịkọta osisi nwụrụ anwụ, nke nwere ike ịgụnye alaka na osisi dara ada a hụrụ n'akụkụ mmiri. Iwepụ ihe ndị a n'ógbè ndị dị n'akụkụ osimiri nwere ike imebi mmiri na asọba, na emetụta usoro okike mmiri ma na-ebelata mmiri maka obodo ndị dị n"ógbè ahụ.
Gọọmentị Naijiria etinyela iwu na atụmatụ dị iche iche iji belata ojiji osisi, na edozi nsogbu gburugburu ebe obibi na mmekọrịta mmadụ na ibe ya metụtara ojiji ya. Mgbalị ndị a na achọ ichekwa ọhịa, melite arụmọrụ ike, na mgbanwe gaa na isi mmalite ike ọzọ.
Iji dozie mgbukpọ ọhịa na mfu nke gburugburu ebe obibi nke ọhịa kpatara site na iji osisi eme ihe, gọọmentị Naijiria etinyela usoro nchekwa na njikwa ọhịa, dị ka National Forest Policy. E webatara Iwu Ọhịa Mba maka iji ihe ndị dị n'oké ọhịa Naịjirịa mee ihe n'oge ememe ncheta nke Ụbọchị Ọhịa nke Mba Nile na 2022. A malitere iwu ahụ na Abuja, isi obodo Naịjirịa. Atụmatụ ndị ọzọ gụnyere ịmepụta ebe echedoro, ogige ntụrụndụ mba, na ebe nchekwa ọhịa iji chekwaa ihe onwunwe ọhịa bara uru. Gọọmentị na arụkọ ọrụ na obodo ndị dị n'ógbè ahụ, Òtù Ndị Na abụghị nke Gọọmentụ (NGOs), na ndị ọzọ nwere mmasị iji mepụta atụmatụ nchịkwa ọhịa na adịgide adịgide, na akwalite omume owuwe ihe ubi dị mma na atụmatụ iweghachi osisi. Site n'ịmanye iwu na ịkwalite mmata banyere mkpa nchekwa ọhịa dị, gọọmentị na agba mbọ ichebe iguzosi ike n'ezi ihe na ụdị dị iche iche nke ọhịa Naịjirịa.
Nkwalite nke teknụzụ isi nri dị irè bụ akụkụ dị mkpa nke mbọ gọọmentị na agba iji dozie nchegbu gburugburu ebe obibi na ahụike metụtara iji osisi eme ihe. Ụzọ isi nri ọdịnala, dị ka ọkụ na emeghe na stovu, adịghị arụ ọrụ nke ọma ma na enye aka na nnukwu anwụrụ ọkụ na mmetọ ikuku n'ime ụlọ. Gọọmentị na-akwalite nnabata na nkesa nke teknụzụ nri ndị a dị irè site na mkpọsa mmata, enyemaka, na mmekorita ya na NGO na ụlọ ọrụ ndị nwe onwe ha. N'October 5, 2021, Gọọmentị etiti nke Naijiria sonyeere ndị agha na ndị isi na etinye aka iji hụ na mmejuputa nke ọma nke National Determined Contributions (NDCs) iji kwalite nnabata nke teknụzụ nri dị ọcha na nke dị irè na mba ahụ dum.
N'ịghọta mkpa ọ dị ịhapụ osisi na-agbanye ọkụ dị ka isi iyi nke ike, gọọmentị Naijiria na-akwalite ojiji nke isi iyi ike ọzọ. Nke a na agụnye ịkwalite nkwenye nke teknụzụ ike dị ọcha na nke a na eme ka ọ dị ọhụrụ dịka ike anyanwụ, ike ifufe, na gas. N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2022, Naịjirịa wepụtara atụmatụ mgbanwe ike ya dị ka ihe akaebe maka nraranye ya iji nweta nnọpụiche carbon, kpochapụ ịda ogbenye ike, na ịkwalite mmepe akụ na ụba. Atụmatụ ahụ gụnyere ngalaba ndị dị mkpa dị ka ike, isi nri, mmanụ na gas, njem, na ụlọ ọrụ. Onye isi ala Yemi Osinbajo, ya na ndị ọzọ na etinye aka na ngalaba ike, kpughere atụmatụ ahụ, nke na akọwa ụzọ Naịjirịa na aga n'ihu iji nweta ikuku efu site na 2060. Site n'ịgbasa ngwakọta ike na ibelata ịdabere na osisi mmanụ, gọọmentị na ezube ibelata mgbukpọ ọhịa, imeziwanye ikuku, ma nye aka na mbọ iji belata mgbanwe ihu igwe.
Atụmanya ọdịnihu maka omume ike na Naijiria na eji nwayọọ nwayọọ na agbanwe gaa na ụzọ ndị ọzọ na adịgide adịgide, na ezube idozi nsogbu gburugburu ebe obibi, mmekọrịta mmadụ na ibe ya, na akụ na ụba metụtara iji osisi eme ihe. A na eme mgbalị iji kwalite isi mmalite ike dị ọcha, melite arụmọrụ ike, na ịkwalite omume na adịgide adịgide na mba ahụ.
Iji hụ na ọdịnihu na adịgide adịgide, ọ dịkwa mkpa ibute ụzọ na nlekọta ọhịa na adịru adịgide na mbọ nchekwa. Nke a na agụnye itinye n'ọrụ iwu na ụkpụrụ siri ike iji gbochie igbu osisi n'ụzọ iwu na-akwadoghị, mgbukpọ ọhịa, na mmebi nke usoro okike ọhịa. Site n'ịkwalite omume ọhịa dị mma na nke na adịgide adịgide, nke gụnyere ma ọ bụghị nanị, omume owuwe ihe ubi dị mma, atụmatụ ime ka osisi dịghachi mma, Naịjirịa nwere ike ichebe ihe onwunwe ọhịa ya bara uru, chekwaa ụdị dị iche iche, ma belata mmetụta ọjọọ nke iji osisi eme ihe.
Mmekọrịta obodo, agụmakwụkwọ, na mmemme mmata dị oke mkpa maka ịkwalite ọdịbendị nke nchekwa ọhịa na ojiji na adịgide adịgide. Green Vision for Community Development Initiative (GVCDI), otu Non-Governmental Organization (NGO), nyere ọzụzụ nye ndị otu obodo na Cross Rivers steeti na usoro nchedo ọhịa iji lụso mgbukpọ ọhịa ọgụ. N'afọ 1981, obodo Ekuri dị na Naijiria, n'onwe ha chepụtara atụmatụ nchịkwa ọhịa obodo. Ebumnuche ha bụ iji hụ na echekwara ihe nketa ha, na-akwado ihe oriri, na akwalite mmepe obodo, na ebelata ịda ogbenye, ma na egbochi nsonaazụ ọjọọ nke obodo ndị ọzọ tụfuru ọhịa ha. A mụrụ atụmatụ a site na mkpali dị n'ime obodo na nlele anya, na enweghị mmetụta ọ bụla dị n'èzí.
Otu n'ime ebe ndị dị mkpa maka mgbanwe ike na adịgide adịgide na Naịjirịa bụ ịkwalite isi mmalite ike na agbanwe agbanwe. Gọọmentị, na mmekorita ya na ụlọ ọrụ ndị nwe onwe ha na ndị mmekọ mba ụwa, na-etinye ego na akụrụngwa ike na agbanwe agbanwe. Isi iyi ndị a na enye ohere dị ukwuu iji mee ka ngwakọta ike dị iche iche, belata gas na ekpo ọkụ, ma nye ohere ịnweta ike dị ọcha na nke dị ọnụ ala, ọkachasị n'ime ime obodo.
N'otu oge na mgbanwe gaa na ike naagbanwe agbanwe, ịkwalite arụmọrụ ike bụ akụkụ ọzọ dị mkpa nke omume ike na-adịgide adịgide. Imeziwanye arụmọrụ ike na ngalaba ndị dị ka ebe obibi, azụmahịa, ọrụ ugbo, na ụlọ ọrụ mmepụta ihe nwere ike inye aka belata mkpa ike na imeziwanye ojiji nke ihe onwunwe. Nke a na agụnye ịkwalite ngwa ndị na arụ ọrụ nke ọma, imewe ụlọ na ụkpụrụ mkpuchi, na mmejuputa usoro njikwa ike. Site n'ịnakwere teknụzụ na omume ndị na arụ ọrụ nke ọma, Naịjirịa nwere ike belata ihe mkpofu ike, belata ọnụahịa ike, ma belata mmetụta gburugburu ebe obibi metụtara iji ike eme ihe.
Templeeti:DeforestationTempleeti:FirelightingTempleeti:Wood products