ත්‍රස්තවාදය

ත්‍රස්තවාදය, එහි පුළුල් අර්ථයෙන්, දේශපාලන හෝ මතවාදී අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා සටන් නොකරන අයට එරෙහිව ප්‍රචණ්ඩත්වය යොදා ගැනීම යි. මෙම යෙදුම මූලික වශයෙන් සාම කාලය තුළ හෝ සටන්කාමී නොවන අයට (බොහෝ විට සිවිල් වැසියන් සහ මධ්‍යස්ථ හමුදා නිලධාරීන්) එරෙහි යුද්ධයේ සන්දර්භය තුළ චේතනාන්විත ප්‍රචණ්ඩත්වය හැඳින්වීමට භාවිතා කරයි. ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ විවිධ නිර්වචන ඇත, ඒ පිළිබඳ විශ්වීය එකඟතාවයක් නොමැත. ත්‍රස්තවාදයේ විවිධ නිර්වචන මගින් එහි අහඹු බව, භීතිය ඇතිකිරීමේ අරමුණ සහ එහි ක්ෂනික වින්දිතයන්ගෙන් ඔබ්බට එහි පුළුල් බලපෑම අවධාරණය කරයි.
පූර්ව පුනරාවර්තනයන්ගෙන් විකාශනය වූ නවීන ත්‍රස්තවාදය, දේශපාලන අරමුණු හඹා යෑම සඳහා විවිධ උපක්‍රම භාවිතා කරයි, බොහෝ විට තීරණ ගන්නන්ට බලපෑම් කිරීමට උපායමාර්ගික මෙවලමක් ලෙස භීතිය උත්තේජනය කරයි. ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථාන, ගුවන් තොටුපළ, සාප්පු මධ්‍යස්ථාන, සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන සහ රාත්‍රී ජීවිත ස්ථාන වැනි ජනාකීර්ණ පොදු ප්‍රදේශ ඉලක්ක කර ගනිමින්, ත්‍රස්තවාදීන්ගේ ඉලක්කය වන්නේ පුලුල්ව පැතිරුණු අනාරක්ෂිත භාවය ඇති කිරීම, මනෝවිද්‍යාත්මක උපාමාරු මගින් ප්‍රතිපත්තිමය වෙනස්කම් ඇති කිරීම සහ ආරක්ෂක පියවරයන් කෙරෙහි ඇති විශ්වාසය බිඳ දැමීමයි.
"ත්‍රස්තවාදය" සහ "ත්‍රස්තවාදය" යන පද 18 වැනි සියවසේ අගභාගයේ ප්‍රංශ විප්ලවය අතරතුර ආරම්භ වූ නමුත් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් පුළුල් ලෙස භාවිතා වූ අතර 1970 ගණන්වල උතුරු අයර්ලන්තයේ කරදර, බාස්ක් ගැටුම සහ ඊශ්‍රායල-පලස්තීන ගැටුම අතරතුර ලොව පුරා අවධානයට ලක් විය. 1980 ගණන්වල සිට මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාර වැඩි වශයෙන් භාවිතා කිරීම 2001 සැප්තැම්බර් 11 එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රහාරයෙන් නිරූපණය විය. මේරිලන්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය, College Park විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන Global Terrorism Database, රාජ්‍ය නොවන ත්‍රස්තවාදයේ සිදුවීම් 61,000කට වඩා වාර්තා කර ඇති අතර, 2000 සහ 2014 අතර අවම වශයෙන් 140,000ක් මිය ගොස් ඇත.
විවිධ සංවිධාන තම අරමුණු ඉටුකර ගැනීම සඳහා ත්‍රස්තවාදය යොදාගෙන ඇත. මේවාට වාමාංශික සහ දක්ෂිණාංශික දේශපාලන සංවිධාන, ජාතිකවාදී කණ්ඩායම්, ආගමික කණ්ඩායම්, විප්ලවවාදීන් සහ පාලක ආණ්ඩු ඇතුළත් වේ. මෑත දශක කිහිපය තුළ, දෙමුහුන් ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන මතු වී ඇති අතර, මිලිටරි සහ දේශපාලන අවි දෙකම ඇතුළත් කර ඇත.
ප්‍රංශ විප්ලවයේ "ත්‍රස්තවාදයේ පාලන සමයේදී" ජැකොබින් සමාජයේ ක්‍රියා විස්තර කිරීමට "ත්‍රස්තවාදය" යන යෙදුමම මුලින් භාවිතා කරන ලදී. "ත්‍රස්තවාදය යනු යුක්තිය, කඩිනම්, දරුණු, අනම්‍යශීලී මිස අන් කිසිවක් නොවේ", ජැකොබින් නායක මැක්සිමිලියන් රොබෙස්පියර් පැවසීය. 1795 දී, එඩ්මන්ඩ් බර්ක් ප්‍රංශයේ "ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස හැඳින්වෙන එම නිරය දඩයම්කරුවන් දහස් ගණනකට... ජනතාව මත මුදා හැරීමට" ජැකොබින්වරුන් හෙළා දුටුවේ ය. 16 වැනි සියවසේ ජෝන් කැල්වින්ගේ ජිනීවා පාලනය ත්‍රස්තවාදී පාලනයක් ලෙසද විස්තර කර ඇත.
"ත්‍රස්තවාදය" සහ "ත්‍රස්තවාදියා" යන යෙදුම් 1970 ගණන් වලදී අලුත් මුදල් ලබා ගත්තේ පලස්තීන විමුක්ති සංවිධානය (PLO), අයර්ලන්ත රිපබ්ලිකන් හමුදාව (IRA), Basque බෙදුම්වාදී කණ්ඩායම, ETA, සහ රතු හමුදා කණ්ඩායම වැනි කණ්ඩායම්වල මෙහෙයුම්. ලයිලා කලීඩ් 1970 ලයිෆ් සඟරාවේ ත්‍රස්තවාදියෙකු ලෙස විස්තර කර ඇත. ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ පොත් ගණනාවක් 1970 ගණන්වල ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙම මාතෘකාව 1983 බීරුට් බැරැක්ක බෝම්බ ප්‍රහාරවලින් සහ 2001 සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරවලින් සහ 2002 බාලි බෝම්බ ප්‍රහාරවලින් පසුව තව දුරටත් ඉදිරියට පැමිණියේ ය.
ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ කිසිදු නිර්වචනයක් විශ්වීය එකඟතාවයකට පැමිණ නැත, අභියෝග මතුවන්නේ එම යෙදුමේ දේශපාලනික සහ චිත්තවේගීය ආරෝපිත ස්වභාවය, එය යෙදීමේදී භාවිතා කරන ද්විත්ව ප්‍රමිති, සහ ත්‍රස්තවාදයේ ස්වභාවය පිළිබඳ එකඟ නොවීම හේතුවෙනි. ස්වයං නිර්ණ අයිතියේ ක්‍රියා සහ සීමාවන්. හාවඩ් නීති මහාචාර්ය රිචඩ් බැක්ස්ටර්, යුද නීතිය පිළිබඳ ප්‍රමුඛ විශේෂඥයෙක්, සංශයවාදී විය: "'ත්‍රස්තවාදය' පිළිබඳ නෛතික සංකල්පයක් අප මත කවදා හෝ පටවා තිබීම ගැන අපට කනගාටු වීමට හේතුවක් ඇත. එම යෙදුම අපැහැදිලි ය; එය අපැහැදිලි ය; සහ ඉහත සියල්ල, එය ක්‍රියාකාරී නෛතික අරමුණක් ඉටු නොකරයි."
විවිධ නීති පද්ධති සහ රාජ්‍ය ආයතන ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ විවිධ නිර්වචන භාවිතා කරන අතර, විශ්වීය වශයෙන් පිළිගත්, නීත්‍යානුකූලව බැඳී පවතින නිර්වචනයක් ස්ථාපිත කිරීමට රජයන් මැලිකමක් දක්වයි. එක්සත් ජනපද සංග්‍රහයේ 18 වැනි මාතෘකාව ත්‍රස්තවාදය සිවිල් වැසියන් හෝ රජය බිය ගැන්වීමට හෝ බල කිරීමට අදහස් කරන ක්‍රියා ලෙස අර්ථ දක්වයි. මෙම අපරාධය පිළිබඳ විශ්වීය වශයෙන් එකඟ වූ, නීත්‍යානුකූලව බැඳී ඇති නිර්වචනයක් සැකසීමට ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව ප්‍රමාද වී ඇති අතර, ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ තනි, සියල්ල ඇතුළත්, නීත්‍යානුකූලව බැඳී, අපරාධ නීති නිර්වචනයක් ඇතුළත් ජාත්‍යන්තර ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ විස්තීරණ සම්මුතියක් අවසන් කිරීමට නොහැකි වී ඇත. මෙම දුෂ්කරතා පැන නගින්නේ "ත්‍රස්තවාදය" යන යෙදුම දේශපාලනිකව සහ චිත්තවේගීය වශයෙන් ආරෝපණය කර ඇති බැවිනි. ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව ඒ වෙනුවට විවිධ වර්ගයේ ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාකාරකම් නිර්වචනය කරන සහ අපරාධ කරන ආංශික සම්මුතීන් මාලාවක් සම්මත කර ඇත.
ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි විශ්ලේෂක බෲස් හොෆ්මන් සඳහන් කර ඇත්තේ ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ තනි නිර්වචනයකට එකඟ විය නොහැකි එකම රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය තුළ සිටින තනි පුද්ගල ආයතන පමණක් නොවන බවයි. ප්‍රවීණයන් සහ ක්ෂේත්‍රයේ දිගුකාලීනව ස්ථාපිත විද්වතුන් සම්මුතියකට පැමිණීමට සමානව අසමත් ය. 1992 දී ත්‍රස්තවාදී අධ්‍යයන විශාරද ඇලෙක්ස් පී. ෂ්මිඩ් එක්සත් ජාතීන්ගේ අපරාධ වැළැක්වීමේ සහ අපරාධ යුක්තිය පිළිබඳ කොමිසමට (CCPCJ) "යුධ අපරාධවලට සාම කාලීන සමානයන්" ලෙස සරල අර්ථ දැක්වීමක් යෝජනා කළ නමුත් එය පිළිගත්තේ නැත. 2006 දී, ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ විවිධ නිර්වචන 109 කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඇති බව ගණන් බලා ඇත.
ඊශ්‍රායල-පලස්තීන ගැටුමේ දී මෙම යෙදුම භාවිතා කිරීම ත්‍රස්තවාදීන් නිර්වචනය කර හඳුනා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ නොපැහැදිලි බව පිළිබඳ මතභේදවලට තුඩු දී තිබේ. 2023-4 ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධය සහ ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ගලවා ගැනීමේ මෙහෙයුමක සන්දර්භය තුළ, පලස්තීනුවන් 270 කට අධික සංඛ්‍යාවක් මරා දමා ප්‍රාණ ඇපකරුවන් 4 දෙනෙකු බේරා ගත් සන්දර්භය තුළ, මෙම යෙදුම පැහැදිලි කරන ලෙස ඉල්ලා සිටි විට, ඊශ්‍රායලයේ ඩ්‍රෝන් බලඇණියේ අණ දෙන නිලධාරියා පිළිතුරු දුන්නේ: "අපි පහර දුන්නා. සාමාන්‍ය වැසියන් පලවා හැරීමට වීදි දෙපස සිටි අතර, ඔහු නිරායුධව සිටියත් පලා නොගිය තැනැත්තා, අප සැලකූ පරිදි, අප විසින් මරා දැමූ සියල්ලන්ම ත්‍රස්තවාදියෙකු විය යුතුය."
ත්‍රස්තවාදය යනු මතභේදයට තුඩු දෙන වදනක් වන අතර ඒ සඳහා අන්තර්ජාතිකව පිළිගත් තනි අර්ථ දැක්වීමක් නොමැත. කෙසේ නමුත් ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුති කිහිපයක් තිබෙන අතර ඒවා යම්තාක් දුරකට වෙනස් අර්ථ දැක්වීම් දක්වයි. එක් නූතන ක්‍රමයකට අනුව එය භය ඇති කිරීම තුළින් දේශපාලනික හෝ මතවාදීය අභිමතාර්ථ ඉටු කර ගැනීම සඳහා මහජනයාට ‍එරෙහිව සිදු කරන ප්‍රචණ්ඩත්වය ලෙස හැඳින්විය හැකිය. ත්‍රස්තවාදයේ බොහෝමයක් බහුල අර්ථ දැක්වීම්වලට ඇතුළත් වන්නේ බිය ඇති කිරීමට, මතවාදී අභිමතාර්ථ ඉටු කර ගැනීමට හා යුද්ධයට සහභාගී නොවන අයගේ ආරක්ෂාව ගැන නොසිතා හෝ ඔවුන්ව සිතා මතා ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු කරන ක්‍රියාය. සමහරක් අර්ථ දැක්වීමවලට නීතියට පටහැනි ප්‍රචණ්ඩතා හා යුද්ධය ඇතුළත් වේ.
ත්‍රස්තවාදය සම්මුතිය බැහැරවන යුධ ගැටුම් හා මානසික යුධ ගැටුම් ආකාරයක් ද වේ. මෙම වදන දේශපාලනික හා චෛතසික වශයෙන් අධික ලෙස ආරෝපණය වී ඇති අතර එමනිසා නිරවද්‍ය අර්ථ දැක්වීමක් සැපයීම අපහසු වේ. US හමුදාව මඟින් 1988 දී කරන ලද අධ්‍යනයක් පෙන්වා දුන්නේ ත්‍රස්තවාදය යන වදන සඳහා අර්ථ දැක්වීම් 100කට වැඩි ප්‍රමාණයක් යොදා ගෙන තිබූ බවයි. ත්‍රස්තවාදය පුහුණු කරන පුද්ගලයා ත්‍රස්තවාදියා ලෙස හැඳින්වේ.
ත්‍රස්තවාදය බොහොමයක් දේශපාලනික සංවිධාන මඟින් ඔවුන්ගේ අභිමතාර්ථ ඉටු කර ගැනීම සඳහා විශාල වශයෙන් භාවිතා කර ඇත. ඒවා අතරට දක්ෂිණාංශික හා වාමාංශික දේශපාලන පක්ෂ, ජාතිවාදී හා ආගමික කණ්ඩායම්, විප්ලව වාදීන් හා ඒකාධිකාරී ආණ්ඩු අයත් වේ.
යුධ උපාය සම්බන්ධ පූර්වාදර්ශ කණ්ඩායම් මඟින් පවත්වන ලද ජාත්‍යන්තර සාමය නඟා සිටුවීමේ හා ත්‍රස්තවාදය බිඳ දැමීමේ සමුළුව නිර්දේශ කළේ ත්‍රස්තවාදය හා ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියා අතර වෙනසක් ඇති කළ යුතු බවයි. ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියා එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිල සම්මතය 1373 හා ලෝකයේ බොහෝමයක් රටවල දේශීය නීති පද්ධතියට අනුව සාපරාධී ක්‍රියා වන අතර ත්‍රස්වාදය යනුවෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ එම ක්‍රියා හා එම ක්‍රියා සිදු කරන පුද්ගලයන් හා ඔවු‍න්ගේ අරමුණු ඇතුළත් සංසිද්ධියයි. ත්‍රස්තවාදයේ අර්ථ දැක්වීම් පිළිබඳ අසම්මුතියක් ඇත. කෙසේ නමුත් ලෝකයම පිළිගත් සම්මතයක් වන‍්නේ කිසිදු හේතුවක් මත ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියා පිළිනොගත යුතුයි යන්නයි. මෙය එක්සත් ජාතීන්ගේ ත්‍රස්තවාදයට විරෝධී ක්‍රියා පිළිවෙල, ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ වූ මැඩ්රිඩ් සම්මන්ත්‍රණයේ තීරණ, යුරෝපීය පාර්ලිමේන්තුවේ යුධ උපාය සම්බන්ධ පූර්වාදර්ශ කණ්ඩායම හා ALDE හි සාකච්ඡා ඇතුළත්ව බොහෝමයක් වැදගත් සම්මේලනවලට බලපෑම් ඇති කළේය.
1975 වසන්තයේ දී එක්සත් ජනපදයේ නීතිය බලාත්මක කිරීමේ සහයෝගීතා අධිකාරිය අපරාධ නීති තත්වයන් හා අරමුණු සම්බන්ධ ජාතික උපදේශන කමිටුවක් ඇති කළේය. කමිටුවේ වෙළුම් 5 අතරින් 1ක් නම් කොට ඇත්තේ අක්‍රමිකතා හා ත්‍රස්තවාදය ලෙසය. එය එළි දැක්වූයේ අක්‍රමිකතා හා ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ HHA Cooper විසින් මෙහෙය වූ කාර්ය සාධක බලකාය මඟිනි. ඔවුන් ත්‍රස්තවාදය ආකාර 6කට වර්ග කළේය.