Канола

Канолаг 1970-аад оны эхээр Кит Дауни, Бальдур Р.Стефанссон нар (Канад, Манитобагийн Их Сургууль) рапсаас энгийн селекцийн аргаар гарган авсан бөгөөд, канола нь тэжээллэг чанар өөртэй, эрукийн хүчлийг маш бага агуулдаг онцлогтой бүтээл болсон. Олон улсад канолаг, рапс 00 эсвэл давхар тэгтэй рапс гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь бага глюкозинолат ба бага эрукийн хүчлийг агуулсан гэдгийг нь тодотгож байгаа юм. Үүнээс гадна энгийн B. rapa ба B. napus-ийн сортуудаар B. juncea-г эрлийзжүүлэн, бага эрукийн хүчил ба бага глюкозинолат агуулсан, зах зээлийн шаардлагыг хангасан, LEAR-д (Low Erucic Acid Rapeseed - Эрукийн Хүчил Багатай Рапс) нийцсэн канолаг гарган авсан. Энэ бүтээлийг Канадын Канолагийн Зөвлөл хүний биед хоргүй хүнсний тосны эх үүсвэр гэж хүлээн зөвшөөрсөн. Зарим тохиолдолд канолаг, канолагийн тос гэж эцсийн бүтээгдэхүүнээр нь нэрлэдэг.
1970 оны үед Канадын Рапсын Холбооноос "canola" гэдэг нэрийг бий болгосон ба, үүний "Can" гэдэг нь тухайн улсын нэрний хэсэг, Canada, "ola" гэдэг нь oil буюу тос гэдэг утгыг илэрхийлдэг.
Эхний арван том үйлдвэрлэгч орнууд (2013-2014 оны тариалангийн улирал):
Канолаг (рапсыг) тариаланчид хөрсийг засах, түүний чанарыг нэмэгдүүлэх зорилгоор сэлгээний ургамал болгон тариалдаг.
Канолаг бага зэрэг халааж шахан тосыг гарган авдаг. Дараа нь гексаныг ашиглан нэрж цэвэршүүлнэ. Эцэст нь ус ба хүчлийг тунгаагаад, шавар шүүлтүүрээр тунгалагжуулаад, уурын нэрлэгээр цэвэршүүлнэ. Канолагийн үрийн 43 орчим хувийг тос эзэлдэг ба үлдэгдэл шахдас нь малын тэжээл болдог. Ойролцоогоор 23 kg (51 lb) үрээс 10 L (2.64 US gal) тос гарна. Канолагийн тос нь олон хүнсний бүтээгдэхүүнүүдийн чухал бүрдүүлэгч бөгөөд түүний эрүүл мэндэд ач тустай тал нь түүний дэлхийн зах зээл дэх өндөр эрэлтийг тодорхойлж байдаг. Рапсын тос гурав дахь өргөн тархсан хүнсний тос юм.
Канолагийн тос шар буурцагийн тостой нэгэн адил олон төрлийн хүнсний бус хэрэглээтэй. Нөхөн сэргээгдэхгүй эх үүсвэрээс гаралтай тосны хамт техникийн тос, биотүлш, лаа, уруулын ба сонингийн будаг зэргийг үйлдвэрлэхэд ашиглагдана.
Канолагийн тосны дундаж нягт нь 0.92 гр/мл.
Канолагийн тос нь ханасан өөх тос бага агуулдаг бөгөөд, омега-6 тосны хүчил ба омега-3 тосны хүчийг 2:1 харьцаатайгаар агуулдаг. Хүнсэнд хэрэглэсэн тохиолдолд бага нягттай липопротеин ба нийт холестеринийг багасгаж, зүрх судасны гаралтай өвчлөлийг (үхлийн тоог) бууруулдаг хүчин зүйл болох омега-3 тосны хүчлийн чухал эх үүсвэр болдог. АНУ-ын хүнс ба эм бэлдмэлийг зохицуулах газраас канолагийн тосыг холестерин буруулдаг өөх тосны өндөр агууламжтай гэдгээр нь эрүүл мэндэд ач тустай бүтээгдэхүүний тоонд багтаасан.
Ургамалд азот (N), фосфор (P), кали (K), кальци (Ca), хүхэр (S), магни (Mg) зэрэг макроэлементүүд (агаар ба уснаас авдаг O, H, C гурвыг эс тооцвол) шаардлагатай.
Канола нь буудайн төрлийн ургамлуудтай харьцуулахад хүхрийн дутагдалд мэдрэмтгий байдаг. Иймд, N, P ба хүхэрт илүү анхаарал тавигдах ёстой. Хөрсний шинжилгээнээс үл хамааран ямарч төрлийн хөрсийг, хүхрээр, 11кг/га тунгаар жил бүр бордох ба шаардлагатай тохиолдолд тунг нэмэгдүүлнэ.
Ургамал нь ургаж буй орчноосоо төмөр (Fe), бор (B), хлор (Cl), манган (Mn), цайр (Zn), зэс (Cu), молибден (Mo), никель (Ni) зэрэг микротэжээлийг авч байх ёстой.
Гербицидэд тэсвэртэй болгож генийг нь өөрчилсөн канолаг (Roundup Ready canola), Канадад, анх 1995 онд танилцуулсан. 2009 он гэхэд Канадын нийт үрийн 90 хувийг гербецидэд тэсвэртэй үр эзэлж байсан. 2005 онд АНУ-ын рапсын тариалангийн 87 хувийг генийн өөрчлөлттэй үр эзэлж байсан.
Гербицидэд тэсвэртэй болгох (жишээ нь, глифосат ба глюфосинат) эсвэл өөр шинж чанартай тосыг гарган авах зэрэг хэд хэдэн зорилгоор генийн өөрчлөлтийг хийсэн. Үүнтэй холбоотойгоор улс орнууд өөр өөр зохицуулалтыг хийдэг. Австрали, Канад, Хятад, Япон, Солонгос, Мексик, Филиппин ба АНУ-д глифосатад тэсвэртэй канолаг зөвшөөрсөн байдаг бол, Лаурикал буюу өөр бүрдэлтэй тосыг агуулдагыг зөвхөн АНУ ба Канадад тариалахийг зөвшөөрсөн байдаг.
2003 онд Австралийн генийн технологийн зохицуулах байгууллага, аммонийн глюфосинат гербицидэд тэсвэртэй канолагийн генийн өөрчлөлттэй хувилбарыг гаргахыг зөвшөөрсөн. Генийн өөрчлөлттэй үрийг Австралид нэвтрүүлсэн нь маш олон маргааныг дагуулсан. Канола нь Австралид хэмжээгээрээ гуравт ордог таримал ургамал бөгөөд улаан буудай тариалагчид түүнийг хөрсний чанарыг сайжруулах зорилгоор сэлгээний ургамал болгон ашигладаг.
Рапс Генийн өөрчлөлттэй канола