davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Sucellos

Dia Ceilteach ó thús ba ea Sucellos (/suːˈkɛləs/), léirithe ag iompar caite mór agus olla (nó bairille). D'adhrtaí é ag na Gaill-Rómhánaigh, agus fosta sa Raetia agus sa Bhreatain. Tá sé gaolmhar le talamhaíocht agus fíon, go háirithe i gceantar na n- Aeduorum.
Léirítear Sucellos de ghnáth mar fhear féasógach ag caitheamh wolf-skin, le casúr fadchrannach, agus bairille beorach crochta ar cuaille. Feictear scaití a chéile Nantosuelta in éineacht leis. Agus iad le chéile, tá in aice leo siombail rathúnais agus teaghlachas.
Feictear an dís i rilíf mór le rá as Sarrebourg, gar do Metz, Tá Nantosuelta ina seasamh ar chlé, ag caitheamh gúna fhada. Ina láimh chlé aici, tá réad beag tí-cruthach le dhá pholl chiorclacha agus díon stuacach – colmlann b'fhéidir – ar ceann fada. Ina a láimh dheis aici, tá patera agus sí á doirteadh ar altóir sorcóireach. Tá Sucellos féasógach ina sheasamh ar dheis, ag caitheamh ionair le brat thar a ghualainn dheis. Ina láimh dheis aige, tá casúr agus ina láimh chlé tá olla. Ós cionn na bhfíoracha tá inscríbhinn thiomanta agus faoina mbun tá Rilíf íseal d'fhiach dubh . As foirm na litreacha, chuir Reinach, dáta ar an ndealbh idir deireadh na chéad aoise agus tús na dara.Teimpléad:Sfnp
Tá ar a laghad aon inscríbhinn déag do Sucellus atá ar ar eolas, go formhór as an nGaill. Tá ceann amháin acu (RIB II, 3/2422.21) as Eboracum (Eabhrac an lae inniu) sa Bhreatain.
Aithnítear Sucellus le Silvanus ar inscríbhinn as Augusta Rauricorum (Augst an lae inniu):
Feictear an sincréiteachas de Sucellus agus Silvanus i saothar ealaíne as Narbonensis.
Tá Sucellus gaolmhar le Silvanus na Rómhánach. Cosantóir na gcoillte agus na ngort ba ea é, i dteannta le silvani áitiúla, triúr le gach réadmhaoin: an teach, na goirt agus na teorannacha. Cosnaíonn Silvanus na tréada ar mhic tíre, agus feictear é agus craiceann mhac tire á chaitheamh aige.
Sa Ghaill, aithníodh Silvanus le Sucellus agus a casúr agus babhla aige. Tá sé míolta gur le haghaidh foirgníochta agus tógáil claíocha, ach ní léir seo. Molann Green gur dia chthonic é Sucellus, ag cisaint an teorainn idir na daoine beo agus na marbh.
D'fhéadfadh é go bhfuil brí ’buailteoir’ leis an bhfréamh Gaillise cellos, é féin fréamhaithe ón Próit-Ind-Eorpach *-kel-do-s, as a thagann fosta an Laidin per-cellere, an Ghréigis klao ('bris') agus an Liotuáinis kálti ('gaibhnigh').Teimpléad:Sfnp Tá brú 'maith' leis an réimír su-, a fheictear i n-ainmneacha pearsanta na nGallach.Teimpléad:Sfnp Aistrítear Sucellus go minic sa bharr mar 'an buailteoir maith.'
Moltar sanas eile ag Blanca María Prósper, as an bhfréamh derivative of the Próit-Ind-Eorpach *kel- ‘cosain’, .i. *su-kel-mó(n) "le dea-chosaint", nó an fhoirm ghníomhaíoch *su-kel-mṇ- (tharlódh ansin simpliú agus comhshamhlú carn sondach). Dar le Prósper, bheadh gaol ann idir é agus an t-ainm Indice Suśarman-.
Sóróstarachas

B'é an Sóróstarachas reiligiún oifigiúil na Peirse seanársaí. (Leaganacha Gaeilge eile iad an Soróastrachas, nó an Zoróstrachas. Úsáidtear an dara téarma sa leabhar úd Ciste Cúrsaí Reatha.) Creidtear gurb é an creideamh is sine sa domhan atá bunaithe ar phrionsabal an aondiachais. Fuair an creideamh a ainm óna fháidh Sorastar nó Zoróstar (Zarathushtra, nó Zoroaster as Gréigis). Creidtear gur mhair Sorastar am éigin idir na blianta 1500 agus 1250 roimh bhreith Chríost, agus gurbh eisean a scríobh na Gataí, arb iad an chuid is sine den Aivéasta, leabhar naofa an tSóróstarachas.
Is deacair a rá, an creideamh aondiachais é an Sóróstarachas mar a thuigimid féin an coincheap. Cuireann an reiligiún an-bhéim ar an déachas, is é sin, ar an ollchruinne mar mhachaire áir na Maithe is an Oilc, agus iad ar aon chumhacht le chéile. Adhraíonn na Sórástraithe Dia nó Ahura Mazda (Ormuzd i Nua-Pheirsis), ach, thairis sin, glacann siad leis go bhfuil an dea-chumhacht chruthaitheach nó Spenta Mainyu agus an droch-chumhacht dhíothaitheach nó Angra Mainyu ag síor-choraíocht le chéile.
Bhí an creideamh láidir sa Mheán-Oirthear sna Seanaoiseanna, sular ghéill an creideamh d'Ioslam agus don Chríostaíocht. Is é Ioslam príomhchreideamh na hIaráine inniu, agus chuir an creideamh Críostaí ruaigeadh iomlán ar an Sóróstarachas as an Airméin fadó, cé go raibh sé an-choitianta sa tír sin roimh theacht na Críostaíochta. Ceaptar nach bhfuil ach céad míle, nó dhá chéad míle, duine fágtha ar fud an domhain ar Sóróstaraithe iad.
Tá pobail Sóróstaracha ar fáil san India agus sa Phacastáin, chomh maith le seantír dhúchais an chreidimh, an Iaráin. Na Sóróstaraithe a bhfuil baint acu leis an India nó leis an bPacastáin, tugtar Parsi nó "Parsaigh" orthu go háitiúil, focal a thagraíonn don Pheirs, is é sin, don Iaráin. Is amhlaidh go ndeachaigh sinsir na bParsach ar imirce ón Iaráin, le teacht slán ón ngéarleanúint a bhí na Moslamaigh a dhéanamh orthu sa tír sin. Sa bhliain 2001, bhí seachtó míle Parsach, a bheag nó a mhór, ina gcónaí san India. An uair dheireanach ar comhaireadh Sóróstaraithe na hIaráine, go gairid roimh réabhlóid Ioslamach na bliana 1979, bhí fiche míle duine acu ann, de réir an daonáirimh. Is iomaí Sórástraí, ar ndóigh, a shocraigh síos sna tíortha Angla-Mheiriceánacha ina dhiaidh sin. Glactar leis go bhfuil fiche míle Sórástraí i Meiriceá Thuaidh inniu.
Meg Bateman

File, scoláire agus scríbhneoir gearrscéalta Albanach is ea Meg Bateman.
Rugadh Bateman i nDún Éideann. Rinne sí staidéar ar theangacha na gCeilteach ag Ollscoil Obar Dheathain agus chríochnaigh sí PhD i bhfilíocht reiligiúnach Ghaeilge na meánaoise. Chuaigh sí ar aghaidh ansin chun an Ghaeilge a theagasc in Ollscoileanna Dhún Éideann agus Obar Dheathain. Mhúin sí Gaeilge na hAlban freisin in Ollscoil Dhún Éideann agus ba Léachtóir Sinsearach Oinigh í in Ollscoil Chill Rìmhinn]].
Foilsíodh an chéad chnuasach de dhánta Bateman, Òrain Ghaoil, sa bhliain 1990 agus foilsíodh an dara ceann, Aotromachd agus dàin eile sa bhliain 1997. Díríonn a céad bhailiúchán agus a dara bailiúchán ar chaidreamh daonna agus ar leagan idéalaithe den ghrá.
Tá filíocht Ghaeilge aistrithe aici go Béarla sna leabhair a leanas: Anthology of Scottish Women Poets (1991), Creachadh na Clàrsaiche (1993), Duanaire na Sracaire / Songbook of the Pillagers: anthology of Scotland’s Gaelic verse to 1600 (2007), Bàird Ghleann Dail / The Glendale Bards (2014).
Foilsíodh an tríú bailiúchán aici, Soirbheas, sa bhliain 2007, agus an ceathrú ceann, Transparencies, sa bhliain 2013.
Sa bhliain 2011, tháinig an chéad ghearrscéal a d'fhoilsigh Bateman i nGaeilge na hAlban amach, dar teideal Chanadh gun d'chur i às dha, sa bhailiúchán gearrscéalta Saorsa a d'fhoilsigh CLÀR.
Tá sí ina léachtóir ag Sabhal Mòr Ostaig agus ina léachtóir sinsearach in Ollscoil Chill Rìmhinn.
Bhronn Oilthigh na Gàidhealtachd an teideal “ollamh” uirthi sa bhliain 2015.
in Tom Pow, 'A Year of Conversations' (https://www.ayearofconversation.com/) le teacht
Pamela O'Neill

Scoláire bisiúil Astrálach sa Léann Ceilteach is ea an Dochtúir Pamela O’Neill agus suim ar leith aici i stair agus i gcultúr na hÉireann sna meánaoiseanna luatha. Tá sí ina léachtóir i Scoil na nDaonnachtaí agus na dTeangacha in Ollscoil Sydney. Tá a lán buntaighde déanta aici agus mórán foilsithe aici.
Bhain sí amach Phd agus MA sa Léann Ceilteach in Ollscoil Sydney, in éineacht le Mjur, agus BA i Luath-Bhéarla agus i mBéarla Meánaoiseach in Ollscoil Macquarie. Tá sí ina ball dá lán cumann agus coistí sa bhaile agus thar lear. Orthu siúd tá Comunn Gàidhlig Astràilia, Comhairle Fhundúireacht Léinn Cheiltigh Ollscoil Sydney, Society of Antiquaries of Scotland, Australian and New Zealand Association for Medieval and Early Modern Studies, the Australian Early Medieval Association, Cumann Coirnise Victoria, Cumann Gaeilge na hAstráile, The International Association for the Study of Irish Literatures, The Irish Studies Association of Australia and New Zealand agus The Society for Medieval Archaeology.
Bhí sí ina eagarthóir ar an Australian Celtic Journal idir na blianta 1998 agus 2003. Is í Uachtarán an Australian Early Medieval Association í, cumann a bhunaigh sí agus a gcuireann sí a iris in eagar. Is í eagarthóir an Sydney Series in Celtic Studies í.
Déanann Pamela O’Neill taighde ar chúrsaí stíle, teicníce agus cuspóra sa luathchultúr meánaoiseach, go háirithe sna hInse. Baineann a cuid taighde leis an bhféiniúlacht mar a léirítear í i gcruthú agus in úsáid rudaí luathmheánaoiseacha, agus i sealbhú, i ndiúltú agus in athláithriú na rudaí úd ina dhiaidh sin. Is dóigh léi go dtugann déantúsáin léargas ar an tréimhse úd nach bhfuil le fáil i gcónaí i gcáipéisí scáinte athbhríocha.
Suíomh Ollscoil Sydney: Pamela O’Neill
Zoominfo: Eolas ar Pamela O’Neill
Thomas Charles-Edwards

Ollamh emeritus ag Ollscoil Oxford is ea Thomas Mowbray Charles-Edwards, FRHistS, FLSW, FBA (rugadh 11ú Samhain 1943) Bhí sé ina Jesus Professor of Celtic agus ceapadh ina chomhalta é ag an ollscoil úd.
Cuireadh oideachas air ag Ampleforth College sula ndeachaigh sé chun Stair a dhéanamh ag Corpus Christi College, Oxford, áit a bhain sé doctorate amach tar éis dó Diploma in Celtic Studies a dhéanamh faoi Sir Idris Foster. Rinne sé staidéir ag Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath ón mbliain 1967 go dtí 1969. Chuaigh sé ansin go Corpus Christi College mar Comhalta Taighde Sóisearach agus Comhalta Staire siar ceapadh é ina Ollúnacht Ceilteach.
Tá saineolas cuí aige i réimse staire agus teangacha na Breataine Bige agus na hÉireann le linn na Ré Dhorcha Gaelaí agus na Ré Dorcha féin, a tharla tar éis chliseadh na hImpireachta Rómhánaí san iarthair.
Tá sé ina Chomhalta an Royal Historical Society, Comhalta an British Academy Comhalta Bunaidh an Learned Society of Wales. Toghadh é mar bhall onórach d'Acadamh Ríoga na hÉireann sa bhliain 2007.
Thomas Charles Edwards, chéad Phríomhoide Aberystwyth University, ba ea a shin-seanathair.
Ríthe na Laighean

Seo a leanas liosta Ríthe na Laighean, a bhí i gceannas i gCúige Laighean (nó Laigin) go dtí an bhliain 1632 le bás Domhnaill Spáinnigh, an rí deireanach den rítheaghlach Mhic Murchadha Caomhánach go dlisteanach insealbhaithe.
Eile:
Teimpléad:Laigin
Uí Chinnsealaigh

Rítheaghlach na Laigean ba ea Uí Chinnsealaigh (Meán-Ghaeilge Uí Ceinnselaig), a rianaigh a sinsearacht ó Éanna Cinnsealach, ar chomhaois a dúradh le Níall Noígíallach. Dúradh fosta gur gharmhac Bhreasail Bhéalaigh é Éanda, agus i dteannta sin col ceathrar le Dúnlaing mac Éanna Niadha, sinsear eapainmneach Uí Dhúnlainge.
Faightear Uí Chinnsealaigh ar dtús sa cheantar thart timpeall Ráth Bhile, Contae Cheatharlach, agus uiscí uachtair na Sláine, ach le himeacht aimsire, brúdh ó dheas iad. Níos déanaí, faightear iad lonnaithe i bhFearna, suíomh mhainistir Naomh Máedóc (bás 626 nó 632).
I dtosach, roinntí ríogacht na Laigean idir Uí Chinnsealaigh agus Uí Dhúnlainge, ach le himeacht ama, tháinig Uí Dhúnlainge ina n-aonar i gceannas. Tar éis bhás Aodha mac Colgan (738), ní bheadh rí Uí Chinnsealaigh i réim go dtí Diarmaid mac Maol na mBó, trí chéad bliain níos deireanaí (féach Ríthe Uí Chinnsealaigh).
Bhí géag amháin den chlann, de shliocht Mhurchadha mhic Dhiarmada mhic Mhaoil na mBó, a ghlac an sloinne mac Murchada. Ón géag seo bhí Domhnall Caomhánach, bunaitheoir na gCaomhánach. Bhí géag eile ann, síolraithe ó Dhomhnall Ramhar mac Maoil na mBó, a thóg an sloinne Ó Domhnaill. Bhíodh an dá ghéag seo gcónaí san iomaíocht le chéile le haghaidh ríogacht Uí Chinnsealaigh.
I measc ríthe agus pearsana Uí Chinnsealaigh agus muintireacha gaolmhara tá a leanas:
Teimpléad:Laigin
John Carey

Scoláire i Léann Ceilteach is ea an Meiriceánach John Carey. Déanann sé speisialtóireacht i luathlitríocht, reiligiún agus miotaseolaíocht na Gaeilge agus na Breatnaise.
Fuair sé a chéim amach ó Harvard University, agus rinneadh ollamh comhlach de sa Department of Celtic Languages and Literature. Bronnadh comhaltachtaí air ag an Warburg Institute, an Institute of Irish Studies ag Ollscoil na Banríona, Béal Feirste agus ag an Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath. Chuaigh sé chun múineadh ansin go Roinn na Sean- agus na Meán-Ghaeilge ag Coláiste na hOllscoile, Corcaigh (UCC). Is comhalta é ag Temenos Academy agus ina eagarthóir ar an Temenos Academy Review.
Dáire Cearba

Ríoraí Gaelach ab ea Dáire Cearba (Sean-Ghaeilge Dáire Cerbba).
Cé nach fios go cruinn a bhunús, ainmnítear Dáire Cearba i mórán foinsí déanacha mar sheanathair Moingfhionn leathstairiúil agus Criomhthann mac Fiodaigh, agus luaitear é go minic mar shinsear na gclann stairiúil Uí Liatháin agus Uí Fidgenti. Tá síadsan uile gaolmhar le cúige Mumhan, ach de réir an luathlámhscríbhinn Rawlinson B 502, rugadh Dáire Cearba i Magh Breá, Contae na Mí, agus ba é as áit éigin ann a bhfuair sé a leasainm. Ní mínítear sin ar aon slí eile. D'fhéadfadh nó ní fhéadfadh sé bheith gaolta le Conall Corc, bunaitheoir clann na Eoghanacht.
Faightear é go minic i dteannta le Maine Múnchaoin, a raibh ina athair nó a leathchúpla, ag brath ar foinse, sin nó is ainm é seo a tugadh air agus is ionann an bheirt. Feictear an bheirt acu sna ginealaigh atá caomhnaithe mar mhic Ailealla Flainn Bhig, seanathair Chonaill Choirc, ach athraíonn an gaol ó fhoinse go foinse, scaití aitheanta mar chúpla.
I Leabhar na Mumhan, feictear ginealaigh na pearsana seo le roinnt glúinte anuas mar a leanas:
Bhí ceathrar mac ag Ailill Flann Beag:
Thóg Criomthann Mór (foghlaí mara míchlúiteach a rinne ruathair ar Albain sa bhliain 369 A.D.) dún Doire Da Broc óna nianna Brian, Fiachra, Ailill agus Fearghas, mic Eochaid Mugmedon. Máthair na mic úd ab ea deirfiúr Chriomhthainn, Moingfhionn.
I Leabhar Leasa Mhóir, glaoitear iníon Dháire (Chearba?) ar Mhoingfhionn, ní iníon Fhiodaigh, Findchad ar athair Dháire, agus ní luaitear Criomhthann Mór ar chor ar bith. Is amhlaidh dá bharr mar dheartháir agus deirfiúr ab ea iad.
De réir roinnt lámhscríbhinní, Dáire ab ea athair chlann Mhaine, óir go raibh sé siúd aimrid. De bharr sin, tá claonadh ann go ligtear thar Mhaine, agus de ghnáth tugtar Dáire mar shinsear Uí Fidgeinte; deirtear amhlaidh sa phríomhfhoinse, Rawlinson B 502.
I measc sliocht Dáire an lae inniu tá an chlann Uí Connaill — maígh Daniel Charles, Count O'Connell é seo go sonrach le teachtaire Louis XVI na Fraince. De shliocht Uí Choileáin Uí Chonaill Ghabra, an chlann is cumhachtaí tráth dá raibh Uí Fidgenti, ab ea Mícheál Ó Coileáin.
In alt ait sa seanscéal go suntasach aisteach na Mumhan Forbhais Droma Dámhgháire, deirtear gur rí Meáin Mhairtine ab ea Dáire Cearba, áit aitheanta mar phríomhchathair ársa na Mairtine, dream iar-mhór le rá na nÉarann. Déanta na fírinne, faightear san alt ainmneacha eile don áit:
Ní deirtear go sonrach ámh, gur de shliocht na Mairtine féin ab ea Dáire. Is suntasach é fosta go raibh na hEoghanachta ann sa ré stairiúil, agus go raibh ann a bpríomheaglais, mar atá Imleach (Tiobraid Árann), rud is léir go gcuireann údar FDD le fios.
Baineann na Mairtine féin ach le réamhstair agus seanscéal, ach d'fhéadfadh é gur chuid de shinsearacht na nDéise Tuiscirt agus Dál gCaisba bhí siad.
Naomh Adhamhnán

Ab mhainistir Í Cholm Cille, i réim 679 – 704, ba ea Adhamhnán (Sean-Ghaeilge Adomnán), naomhsheanchaí, státaire, dlí-eolaí canónta agus naomh. Údar na beathaisnéise is tábhachtaí ba ea é ar a chol ceathrar, Colm Cille, agus b'é a chuir Cáin Adhamhnáin, nó Lex Innocentium, chun cinn.
Rugadh Adhamhnán i gContae Dhún na nGall, timpeall na bliana 624, nó roimh 629.
Rinneadh manach de i mainistir Í Cholm Cille. Ceapadh ina ab ansiúd é sa bhliain 679, agus d'fhan sé ann go dtí lá a bháis i 704. Ba fhear fónta eagnaí é a bhí an-fhoghlamtha sa Scrioptúr Naofa. Bhí Adhamhnán ar feadh tamaill ina cheann ar na mainistreacha uilig a bhain le paruchia Cholm Cille. Lena chois sin, d’fhág sé ina dhiaidh scríbhinní tábhachtacha agus ina measc an saothar clúiteach Beatha Cholm Cille (Vita Columbae) – an cuntas iomlán is luaithe dá bhfuil fós againn ar shaol an naoimh.
Bhí Adhamhnán ina shaineolaí ar dhlí canónta (Cáin Adomnáin nó Lex Innocentium).
Fuair Adhamhnán bás in Í Cholm Cille.
Céad bliain tar éis bháis Cholm Cille i 597, ‘sea chuir Adhamhnán scéal Ollphéist Loch Nis ar pár ina ‘Vita Columb’ den chéad uair.
De réir traidisiúin, ba mhian le hAdhamhnán a theampall a thógáil dhá mhíle ar shiúl ag Lios na Scréachóg. Ach gach uair a tógadh na ballaí, thit siad. Ghuigh Adhamhnán faoin deacracht seo ach thit a chodladh air agus é i mbun urnaí. Mhúscail sé agus chonaic sé iolar ag eitilt ar shiúl lena leabhar urnaí. Lig an t-iolar don leabhar titim ar an suíomh seo agus, dá bhrí sin, ba anseo i nGleann an Iolair a thóg Adhamhnán a theampall.
I mbliain 1621 rinne Stephen White cóip in Dillingen de bheatha Cholm Cille le Naomh Adhamhnán. Bhí sin ar an lámhscríbhinn ba thábhachtaí le William Reeves agus é ag scríobh The life of St Columba, Founder of Hy.
Aifreann Laidineach

Is é is bun-bhrí leis an téarma Aifreann Laidineach ná "Aifreann i Laidin", ach úsáidtear é freisin le brí "Aifreann de réir deasghnáth Chomhairle Trent" (Missa Tridentina nó Aifreann Triontach).
I dtús na Críostaíochta is sa Ghréigis a ceiliúradh an tAifreann i gcathair na Róimhe, ach ón tríú aois ar aghaidh ceiliúradh é, ní amháin sa Róimh ach i ngach tír Iarthar Eorpa, i Laidin, teanga an léinn agus an chultúir sa limistéar sin go dtí an Athbheochan agus (i bhfoirm laghdaithe) do gtí an 19ú haois. Mar eisceacht, úsáidtí an tSean-Sláibh sa Bhalcáin le ceadú na bPápaí.[1] [2]
Is é riail láithreach na hEaglaise, tar éis Dara Comhairle na Vatacáine, nach bhfuil iallach ar an sagart an Laidin a úsáid ag ceiliúradh an Aifrinn dó, ach ceadaítear dó í a úsáid i gcónaí, ach amháin in Aifrinn ar chlár lena gceiliúradh i dteanga an phobail (Redemptionis sacramentum, 112).
Tá Cumann an Aifrinn Laidinigh ann chun an Aifreann a chaomhnú in Éirinn mar ba ghnách é a cheiliúradh roimh 1970. Ceadaítear do na grúpaí a bhfuil ceangail eadarthu agus an fhoirm sin den Aifreann feidhm a bhaint as an Leabhar Aifrinn a d'fhoilsigh an Pápa Eoin XXIII sa bhliain 1962, in ionad an eagráin chomhaimseartha. Leis an litir Summorum Pontificum shocraigh an Pápa Beinidict XVI na rialacha a bhaineann le húsáid an Leabhar Aifrinn sin. Sa bhliain 2021, chealaigh Pápa Proinsias Summorum Pontificum.
Meiriceá Laidineach

Tugtar Meiriceá Laidineach (Portaingéilis: América Latina; Spáinnis: Latinoamérica nó América Latina; Fraincis: Amérique latine) ar an réigiún sna Críocha Mheiriceá ina bhfuil na teangacha Rómánsúla á labhairt mar phríomhtheangacha.
Codex Vindobonensis 795

The Codex Vindobonensis 795 (Vienna Austrian National Library Codex) is a 9th-century manuscript, most likely compiled in 798 or shortly thereafter (after Arno of Salzburg returned from Rome to become archbishop). It contains letters and treatises by Alcuin, including a discussion of the Gothic alphabet. It also contains a description of the Old English runes.
The Codex Vindobonensis 795 is a collection of letters of Alcuin, as compiled by Arno of Salzburg; it also contains two texts about the topography of Rome, particularly its shrines: the Notitia ecclesiarium urbis Romae (Notice of the church of the city of Rome) and the De locis sanctis martyrum quae sunt foris civitatis Romae (The locations of the holy martyrs outside the city of Rome), neither of which were written by Alcuin. The manuscript seems to be an attempt to imagine the reconstruction of Rome, as it also contains correspondence between Arno and Alcuin about the rebuilding of the monastery of St. Stephen's at St. Paul's as well as commentary on the Epistle to the Romans.
Codex Vaticanus Latinus 3868

The Vatican Terence (Terentius Vaticanus), or Codex Vaticanus Latinus 3868, is a 9th-century illuminated manuscript of the Latin comedies of Publius Terentius Afer, housed in the Vatican Library. According to art-historical analysis the manuscript was copied from a model of the 3rd century. The manuscript is referred to in the apparatus criticus of modern editions as "C".
The manuscript was made at Corvey in about the year 825 by a scribe named Hrodgarius. The illustrations were made by three artists, one of them was named Adelricus. It contains illustrations of 141 scenes. Bischoff dated the manuscript between 820–830.
It is an example of Carolingian art, but the illustrations follow an antique model. The text of the manuscript in English translation was edited by George Colman in 1768. The Latin text was edited by Christoph Stiegemann and Matthias Wemhoff.
The Vatican has digitized the manuscript and added it to its online library, DigiVatLib, as a part of its project to provide free, online access to the Vatican Library's collections of manuscripts and incunabula.
Since the end of the 19th century many scholars tried to estimate the age of the model from which Vaticanus 3868 was copied. According to Weitzmann the latter is a most faithful copy of a late classical original manuscript. On the basis of the art-historical data the original manuscript was dated to the 5th century by Weitzmann, Koehler, and Mütherich. The artist was schooled in the Greco-Asiatic manner. This point of view dominated before World War II.
In the 1960s another more detailed art-historical analysis was made. The pictures of female masks were compared with three female masks dated between the years ca. 242 – ca. 267. The hairstyle of the Terence portrait is close to the one favoured by emperors between the years 238 and 249, suggesting that models from which the codex was copied were made in the 3rd century.
Mosfellsbær

Mosfellsbær (Icelandic pronunciation: [ˈmɔːsˌfɛlsˌpaiːr̥] , colloquially Mosó) is a town in south-west Iceland, 12 kilometres (7 miles) east of the country's capital, Reykjavík. The coat of arms of the municipality is a tightly-knotted triquetra, a symbol often used in Celtic knotwork and strongly associated with the Celtic nations (which featured prominently in Celtic spirituality as well as Ancient Celtic religion in the past and, to some extent, to this day). The coat of arms might denote the Gaelic heritage of Mosfellsbær as Icelanders are also descended from Gaelic-speaking settlers who voyaged or were brought by the Norsemen in Iceland during the country's settlement in the Viking Age.
Mosfellsbær is twinned with:
64°10′N 21°43′W﻿ / ﻿64.17°N 21.72°W﻿ / 64.17; -21.72
Brahmavidya

Brahmavidya (Sanskrit: ब्रह्मविद्या, romanized: Brahmavidyā, lit. 'knowledge of the Ultimate Reality') is a branch of Hindu scriptural knowledge derived primarily through a study of the Upanishads, the Brahma Sūtras, and the Bhagavad Gita.
In the Puranas, this is divided into two branches, the first one dealing with the Vedic mantras and is called para-vidya or 'former knowledge', and the latter dealing with the study of the Upanishads and is called the apara-vidya or 'latter knowledge'. Both para- and apara-vidya constitute brahma-vidya. The Mundaka Upanishad says that "Brahma-vidya sarva-vidya pratistha", which means "The Knowledge of Brahman is the foundation of all knowledge."
The term brahmavidya is a compound derived from the Sanskrit terms brahman and vidya.
Brahman is the Ultimate Reality in Hinduism.
The word vidyā means "knowledge," and is derived from the Sanskrit verbal root -vid- ("to know"), also seen in the word Veda. Its cognates in other Indo-European languages are the Greek εἶδον for ἐϝιδον ("I saw"), οἶδα for ϝοιδα ("I know"), Latin vidēre ("to see"), Slavic věděti, Gothic ("witan, wait"), Germanic wizzan, wissen ("to know"), and the English ("wisdom, wit").
The Shatapatha Brahmana features a legend in which the sage Atharvan was threatened decapitation by Indra if he restored the head of a sacrifical offering, since it would lead to the revelation of esoteric knowledge. The Ashvin twins, eager to acquire this wisdom, promised to replace the head of Atharvan with that of a horse while keeping the real one in safekeeping, after which the head could be restored. Atharvan agreed, restoring the head of the sacrifice, and the knowledge was revealed from the horse-head. When Indra duly carried out this decapitation after the revelation, the Ashvins promptly restored the real head of the sage. The knowledge revealed came to be known as the Brahmavidya.
In the Mundaka Upanishad, Brahma is stated to have revealed the Brahmavidya to his eldest son Atharvan, who passed it down to Angiras, who in turn passed it down to Bharadvaja.
Yama is described to have imparted the knowledge of Brahmavidya to Nachiketa.
In modern Hinduism, Brahmavidya is used to mean a spiritual study of Hindu scriptures with the aim of realising the Ultimate Reality. Different modern Hindu leaders have defined it in the context of their own systems of philosophy.
What It Takes: The Way to the White House

What It Takes: The Way to the White House is a nonfiction book about the 1988 United States presidential election written by Richard Ben Cramer and published in 1992. It follows the campaigns of Republicans George Herbert Walker Bush and Bob Dole and Democrats Joe Biden, Michael Dukakis, Dick Gephardt, and Gary Hart.
The bulk of the book covers the early lives and political careers of the candidates, their campaigns leading up to the New Hampshire primary and the primary itself. Cramer spent six years researching and writing What It Takes.
What it Takes was critically acclaimed and has been frequently cited by political aides and journalists as one of the most influential books ever written about politics. The Cleveland Plain Dealer called it "quite possibly the finest book on presidential politics ever written, combining meticulous reporting and compelling, at times soaringly lyrical, prose", while the San Francisco Chronicle called it "the ultimate insider's book on presidential politics...an unparalleled source book on the 1988 candidates."
LATIN

LATIN (always referenced in upper case) was a cooperation scheme among 13 newspapers in Latin America which was organized by Reuters and lasted from 1970 until 1981. It was not a news agency per se, but rather a permanent exchange mechanism. In 1975, The New York Times revealed that LATIN was used by the CIA to in covert operations of counterinformation and influencing public opinion in Latin America.
Today, similar schemes are carried through the Periódicos Asociados Latinoamericanos and Grupo de Diarios América.
Ibon

Ang mga ibon ay grupo ng mga hayop na tinatawag na vertebrates o mga hayop na mayroong buto sa likod. Nabibilang sila sa klase na kung tawagin ay Aves at karamihan sa kanila ay nakalilipad.
Ang mga ibon ay mga warm-blooded o may mainit na dugo, at sila ay nanging itlog. Sila ay binabalutan ng balahibo at mayroon silang pakpak. Ang mga ibon ay may dalawang paa na pangkaraniwang binabalutan ng kaliskis. Mayrooon silang matigas na tuka at wala silang mga ipin. At dahil ang mga ibon ay may mataas na temperatura at kumukunsumo ng napakaraming enerhiya, sila ay nangangailangang kumain ng maraming pagkain kumpara sa kanilang timbang. Mayroong mahigit sa 9,000 ibat-ibang uri ng ibon na kilala na.
Ang mga ibon ay matatagpuan sa bawat kontinente ng mundo. Ang ibat-ibang klase ng ibon ay nasanay na sa kanilang tinitirahang lugar kung kaya't may mga ibong nakatira sa malalamig na lugar o lugar na puro yelo at ang iba naman ay nakatira sa disyerto. Ang mga ibon ay maaaring nakatira sa gubat, sa mga damuhan, sa mga mabato-batuhing bangin, sa tabing-ilog, sa mga mabatong baybayin at sa mga bubungan ng mga bahay.
Ang mga ibon ay nasanay na ring kumain ng ibat-ibang uri ng pagkaing depende sa kanilang kapaligiran. Karamihan sa mga ibon ay nabubuhay sa pamamagitan ng pagkain ng mga butong-kahoy at prutas. Ang iba naman ay kumakain ng mga luntiang halaman at dahon. Ang iba naman ay nabubuhay sa pagkain ng nektar o pulot-pukyutan mula sa mga bulaklak. Ang iba ay kumakain ng mga insekto. Ang iba naman ay kumakain ng isda ng mga patay na hayop.
Batay sa mga ebidensiyang fossil at biyolohikal, ang mga ibon ay isang espesyalisadong subgrupo ng mga theropod dinosaurs. Sa mas spesipiko, sila ay mga kasapi ng Maniraptora na isang pangkat ng mga theropod na kinabibilangan ng mga dromaeosaur at mga oviraptorid. Ang kasunduan sa kontemporaryong paleontolohiya ay ang mga ibon o mga avialan ang mga pinakamalapit na kamag-anak ng mga deinonychosaur na kinabibilangan ng mga dromaeosaurid at mga troodontid. Ang mga ito ay bumubuo ng isang pangkat na tinatawag na mga Parave. Ang ilang mga pangkat basal ng pangkat na ito gaya ng Microraptor ay may mga katangiang nagbibigay sa kanila ng kakayahang dumausdos o lumipad. Ang pinakabasal na mga deinonychosaur ay napakaliit. Ang ebidensiyang ito ay nagtataas ng posibilidad na ang ninuno ng lahat ng mga paravian ay maaaring nakatira sa mga puno. Hindi tulad ng Archaeopteryx at mga may plumaheng dinosaur na pangunahing kumakain ng karne, ang mga pag-aaral ay nagmumungkahing ang mga unang ibon ay mga herbibora.
Ang Archaeopteryx ang isa sa mga unang fossil na transisyonal na natagpuan at nagbigay suporta sa teoriya ng ebolusyon noong huling ika-19 na siglo. ito ang unang fossil na nagpapakita ng parehong maliwanag na mga katangiang reptilian: mga ngipin, mga kuko, at isang mahabang tulad ng butiking buntot gayundin ang mga plumahe na katulad sa mga ibon. Ito ay hindi itinuturing na isang direktang ninuno ng mga ibon ngunit posibleng malapit na nauugnay sa tunay na ninuno ng mga ibon.
Kea

Ang Kea (Latin: Nestor notabilis) ay isang uri ng ibon sa pamilya Strigopidae ng ordo na Psittaciformes. Ito ay endemic sa New Zealand. Nakatira si kea sa kabundukan ng New Zealand sa alpine zone, at mukhang palkon na may napakakurba na tuka. Ang ibon na ito ay lumilipad nang maganda, haba ng katawan 50 cm, timbang 600 g — 1 kg. Ang kulay ng katawan ay olibo, ang tuka ay kulay abo na may dilaw na cere. Pinapakain nito ang larba at mga insekto at nektar ng bulaklak.
Nakatira si Kea sa kabundukan at mga subalps. Ito ay isang ibong residente, hindi gumagala at gumagalaw lamang sa mga lokal na bundok upang maghanap ng pagkain. Ito ang tanging loro na inangkop sa malamig na klima at hindi nangangailangan ng tropiko. Maaari siyang lumangoy sa malamig na puddles at bumagsak sa niyebe at hindi natatakot sa lamig. Gayundin, ang kea ay napakatalino at matatalinong ibon, at bilang resulta ng mga eksperimento, ang mga loro na ito ay matalino sa isang par sa mga chimpanzee at tao.
Ang kea ay itinuturing na isang nanganganib na hitsura mula noong 1970. Ang mga pastol ng New Zealand ay bumaril ng higit sa 150 libong indibidwal dahil ang mga ibong ito ay tumutusok sa karne ng mga tupa na nanginginain sa mga bundok. Walang opisyal na kaso ng pag-atake ng kea sa mga live na tupa. Kinain lamang nila ang bangkay at tupa na namatay sa natural na dahilan, ngunit nagkamali ang mga pastol na naniwala na ang tupa ay pinatay ng loro at binaril sila. Ngayon ang pagpatay sa mga loro ay ipinagbabawal. Noong 2017, tinatayang may humigit-kumulang 5 libong indibidwal na naninirahan sa ligaw.
Ang Batong Bulaklak

"Ang Batong Bulaklak" (Ruso: Каменный цветок, tr. Kamennyj tsvetok, IPA [ˈkamʲənʲɪj tsvʲɪˈtok]), kilala din bilang "Ang Bulaklak ng Bato", ay isang kuwentong bayan (kilala din bilang skaz) ng rehiyon ng Ural ng Rusya na kinolekta at muling ginawa ni Pavel Bazhov, at nilathala sa Literaturnaya Gazeta noong 10 Mayo 1938 sa Uralsky Sovremennik. Kalaunan itong nilabas bilang isang bahagi ng koleksyon ng kwento na Ang Kahong Malakita. Tinuturing "Ang Batong Bulaklak" bilang ang isa sa mga pinakamahusay na mga kuwento sa koleksyon. Sinalin ang istorya mula sa Ruso tungong Ingles ni Alan Moray Williams noong 1944, at maraming beses pagkatapos nito.
Ipinahiwatig ni Pavel Bazhov na lahat ng kanyang mga istorya ay maaring hatiin sa dalawang grupo batay sa tono: "nakatono sa bata" (e.g. "Silver Hoof") na may simpleng balangkas, ang mga bata bilang mga pangunahng mga tauhan, at isang masayang katapusan, at "nakatono sa adulto". Tinawag niya itong "Ang Batong Bulaklak" ang kuwentong "naka-tono sa adulto."
Kinukuwento ang istorya mula sa punto de bista ng haka-hakang si Lolo Slyshko (Ruso: Дед Слышко, tr. Ded Slyshko; literal: "Matandang Lalaking Listenhere").
Binasa ng kritiko mula sa Moscow na si Viktor Pertsov ang manuskripto ng "Ang Batong Bulaklak" noong tagsibol ng 1938, nang lumakbay siya sa ibayo ng mga Ural kasama ang kanyang panayam na pampanitikan. Napahanga siya dito at nilathala niya ang pinaikling istorya sa Literaturnaya Gazeta noong Mayo 10, 1938. Ang kanyang papuring pagsusuri ng The fairy tales of the Old Urals (Ruso: Сказки старого Урала, tr. Skazki starogo Urala) na sinamahan ng publikasyon.
Pagkatapos ng paglabas sa Literaturnaya Gazeta, nailathala ang istorya sa unang bolyum ng Uralsky Sovremennik noong 1938. Nilabas ito sa kalaunan bilang isang bahagi ng Ang Kahong Malakita na koleksyon noong Enero 28, 1939.
Noong 1944, sinalin ang istorya mula Ruso tungo sa Ingles ni Alan Moray Williams at nilathala ng Hutchinson bilang bahagi ng koleksyong The Malachite Casket: Tales from the Urals. Naisalin ang pamagat bilang "The Stone Flower". Noong dekada 1950, ginawa ni Even Manning ang pagsalin ng The Malachite Casket. Nilathala ang mga istorya bilang "The Flower of Stone".
Nailathala ang istorya sa isang koleksyon na Russian Magic Tales from Pushkin to Platonov, na nilathala ng Penguin Books noong 2012. Naisalin ang pamagat bilang "The Stone Flower" (Ang Batong Bulaklak).
Babae

Ang babae (ᜊᜊᜁ) o babayi (ᜊᜊᜌᜒ) ay salitang pangkasariang ginagamit para sa tao, mga hayop at halaman. Kabaligtaran ito ng salitang lalaki. Ang kasarian ng isang organismo ay itinuturing na babae (simbolo: ♀) kung ito ay gumagawa ng itlog o ovum (egg cell), ang uri ng binhi (sex cell) na nagsasama sa lalaking binhi (sperm cell) sa panahon ng sekswal na reproduksiyon. Sa Botaniya, tumutukoy ito sa mga halamang may pistil o bulaklak na para sa paggawa ng binhi.
Ang salitang "babae" sa kasarian ng tao ay karaniwang ginagamit upang tumukoy sa lahat ng gulang. Ang isang babaeng nasa hustong gulang ay tinatawag na binibini, o dalaga [kung wala pang asawa]. Kung ang babae naman ay bata pa o hindi pa nasa tamang gulang, siya ay tinatawag na batang babae (girl). Samantala, ang isang babaeng may katandaan na ay tinatawag na ginang o gining bilang paggalang. Tinatawag na kababaihan/kababayinan (Ingles: womankind) ang kapwa mga babae.
Kabilang sa ibang katawagan sa babae ang mga salitang balbal na bebot at egat. Tinatawag namang ali o ale ang babae kung may paggalang sa isang hindi nakikilalang babae, bagaman ginagamit ang aling sa pagtawag na may paggalang sa isang kilala nang tao sapagkat katumbas ito ng mis (Ingles:Miss) at misis (Ingles:Mrs.). Dalaga (mula sa Sanskrito: दारिका [dārikā]) naman ang tawag sa isang babaeng wala pang asawa ngunit nasa hustong gulang na.
Ang salitang Tagalog "babae" (ᜊᜊᜁ) na binibigkas din bilang "babai," ay may iba pang anyong diyalektal tulad ng "babayi"(ᜊᜊᜌᜒ) (karaniwang ginagamit sa Timog Katagalugan), at "babaye." Ang salitang ito ay sinasabing nag-ugat sa Proto-Malayo-Polinesyo "ba-bahi", na nag-ugat naman sa Proto-Austronesyo "ba-bahi".
Isa sa mga katangian ng wikang Tagalog ay ang kawalan ng gramatikal na kasarian. Hindi tulad ng ibang wika tulad ng Ingles o Espanyol na gumagamit ng mga markang gramatikal (tulad ng "he/she" o "el/la") upang ipahiwatig ang kasarian ng mga pangngalan at panghalip, ang Tagalog ay walang kasarian sa gramatikal na sistema nito. Ang mga pangngalan (tulad ng "aso," "kapatid," "asawa") at panghalip (tulad ng "siya," "kanya") ay neutral at hindi nagbabago batay sa kasarian ng tinutukoy. Sa halip, upang matukoy ang likas na kasarian ng isang tao o iba pang organismo, ginagamit ang mga deskriptibong salitang "lalaki" o "babae."
Ang lathalaing ito na tungkol sa Antropolohiya ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Sagay

Ang sagay, koral, korales, bulaklak na bato, o bulaklak ng bato, ay isang organismong pangdagat mula sa klaseng Anthozoa at umiiral bilang maliliit na mga bugkol na kahawig ng anemona ng dagat, na karaniwang mga kolonya ng maraming magkakakambal na mga indibiduwal. Kabilang sa pangkat na ito ang mahahalagang mga tagagawa ng mga bangkuta ng sagay na mga matatagpuan sa mga karagatang tropikal, na nagpapakatas o naglalabas ng karbonatong kalsyum upang makabuo ng isang matigas na kalansay.
Ang lathalaing ito na tungkol sa Hayop ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Bata, Bata...Pa'no Ka Ginawa? (pelikula)

Ang Bata, Bata...Pa'no Ka Ginawa? ay isang pelikulang Pilipino na hango sa nobelang sinulat ni Lualhati Bautista na may kaparehong pangalan. Pinagbibidahan ito nina Vilma Santos, Ariel Rivera, at Albert Martinez at dinirehe ni Chito S. Roño. Unang pinalabas ito sa sinehan noong 1998 sa produksyon ng Star Cinema. Kabilang din sa karagdagang bumida sa pelikula sina Carlo Aquino at Serena Dalrymple.
Sa pagganap ni Vilma Santos bilang Lea Bustamante sa pelikula, natamo niya ang parangal bilang Pinakamuhsay na Aktres sa Young Critics Circle, Gawad Urian, FAP Awards ng Film Academy of the Philippines, Star Awards for Movies, at Brussells International Film Festival ng Alemanya.
Isang nagsusulong ng mga karapatan ng kababaihan si Lea Bustamante (ginampanan ni Vilma Santos) na mayroon dalawang anak (ginampanan nina Carlo Aquino at Selena Dalrymple) na magkaiba ang ama.
Tugmaang pambata

Ang tugmaang pambata, rimang pambata, o tulang pambata ay mga tula, berso, kanta, o awiting kinawiwilihan ng mga bata dahil sa pagkakaroon ng mga ito ng nakasisiyang mga tugmaan ng tunog, tinig, at mga salita. Isang halimbawa nito ang Pen-pen de Sarapen. Sa Kanluraning Mundong nagsasalita ng Ingles, nalalaman ng mga bata ang tinatawag nilang mga rima ni Inang Gansa o Mother Goose.
Karamihan sa mga tugmaang pambata ang hindi naman talaga layuning maging para sa mga bata, sapagkat mayroon sa mga ito ang may pinagmulang mga balada o awiting kinakanta ng mga matatanda. Mayroon din namang may impluho ng mga bugtong. Mayroon din namang ukol sa mga kaganapang pampolitika sa ilang pook ngunit naging bahagi ng panitikang pambata. Nang awitin ang mga ito ng mga ina at narinig ng mga batang inaalagaan nila, natandaan ng mga bata ang mga nakaaakit sa pandinig na mga koro o parirala.
Kabilang sa mga tangi o talagang pambatang mga tugmaan o rima ang mga inaawit ng mga ina para sa mga bata tuwing oras na ng pagtulog, ang mga panghele o oyayi. Pati na ang mga tulang nagtuturo sa mga bata ng pagbilang at pagbigkas ng abakada o alpabeto. Kasama rin ang mga tugmaang ginagamit ng mga ina at mga anak sa tuwinang naglalaro sila habang magkakapiling.
May mga tugmaang pambata ang bawat bansa. Naglalaman ang mga ito ng kasaysayan at ng kaugalian ng mga mamamayan ng bansa.
May mga dahilan kung bakit nagugustuhan ng mga bata ang makinig at magsambit ng mga kataga ng mga tugmaang pambata. Naging bantog ang mga ito sa mga bata dahil sa mga katangian nito. Sari sari ang mga paksa ng mga panulaang pambata, katulad ng mahaharot na mga bata, mga taong may masasamang mga ugali o gawi, matatandang mga kababaihan, mga hari, mga reyna, at mga hayop. Naglalahad ang iba ng mga kuwentong pambata na kalimitang may sigla at nakasisiyang pakinggan. Mayroon namang labis ang pagiging nakakatawa, bagaman mayroon ding malulungkot. Siyempre, mayroon itong tiyak na tugmaan ng mga tunog at salita, kahit na walang saysay ang mga nilalaman o mensahe. May mga himig ang mga ito na naaangkop sa bawat damdaming nakakaantig sa mga isipan, pandinig, at puso ng mga bata.
Sa kasalukuyan, isa nang tugmaang pambata ang Pen-Pen di Sarapen, ngunit dati itong isang tila "walang saysay" na tugmaan na may nakapailalim na kahulugan. Sapagkat tinutuligsa nito ang mga Kastilang mananakop ng Pilipinas na gumagamit ng espada upang igiit ang Kristiyanismo sa mga sinaunang Pilipino.
Narito ang taludturan nito:
Binibigkas ang tugmaang pambatang Pongpong para sa mga sanggol na may limang buwang gulang at pataas na edad. Sinasambit ito habang may pag-iingat na hinahawakang magkakadikit ang mga kamay at mga paa ng sanggol, parang isang ehersisyo ng pag-uunat para sa mga bata:
Binabanggit ang Haba, haba sa mga sanggol na may apat na taong gulang at pataas. Nilalahad ito habang mahinahong hinihipo ang katawan ng sanggol magmula sa balikat papunta sa mga hita, na nagsisilbing masahe sa mga bata:
Mga mapagkukunan ng mga halimbawa ng mga tugmaang pambata: Mga payak na halimbawa, nababagay para sa mga sanggol:
Mas mahahabang mga halimbawa, mas angkop sa mas nakatatandang mga bata:
Citrus

Ang Citrus ay isang genus (sari) ng mga punong namumulaklak sa pamilyang Rutaceae. Nakagagawa ang mga miyembro ng saring ito ng mga sitrus, na kinabibilangan ng mga dalandan, limon, suha, at dayap.
Ayon sa napapanahong pananaliksik, ang pinagmulan ng Citrus ay ang mga lugar na Australia, New Caledonia at New Guinea. May ilan namang mga mananaliksik na naniniwalang ang mga ito ay nagmula sa Timog-silangang Asya malapit sa hilagang-silangan ng India, Burma, at ang probinsyang Yunnan sa Tsina, at sa rehiyong ito nagmula ang mga ilang mga komersyal na mga espesye.
Ang generic na pangalang Citrus ay nagmula mula sa Latin, na kung saa'y tumutukoy ito sa alinman sa ang mga halaman na kilala na ngayon bilang citron (C. medica) o sa isang klase ng puno ng pino (Thuja). Ito ay maaaring dahil sa pagkakahalintulad ng amoy ng mga dahon ng sitrus at ng cedar.
Nagmula ang sitrus sa mga sinaunang berry noong unang panahon. Ang mga ito ay lumayo (diverged) mula sa iisang ninuno mga 15 milyong taon na ang nakakaraan. Nahati pa ulit ang mga sitrus mga pitong milyong taon na ang nakakaraan sa dalawang pangkat. Ito ay nataya gamit ang genetic mapping ng mga chloroplast. Ang mga pangyayaring ito ay iniisip na naganap sa timog-silangang Asya o Australia.
Tatlong espesye ng sitrus (dalanghita, suha, at sitron) ang pinagmulan ng mga mas makabagong sitrus. Ang mga makabagong uri ng sitrus tulad ng kahel, limon, dayap, atbp) ay bunga ng paghahalo ng lahi (hybridization)ng tatlong espesyeng ito. Ang pangyayaring ito ay maihahalintulad sa nangyari sa mga sinaunang lahi ng sili.
Ang mga halamang ito ay maaaring kasinlaki ng mga palumpon o maliit hanggang sa katamtamang-laking mga puno, na umaabot sa 5-15 m. Maaari itong maging matinik. Ang mga bulaklak nito na kadalasan ay mahalimuyak ay kadalasang may limang puting talulot (petal).
Ang prutas ng sitrus ay isang berry na may isang matigas na balat (pericarp). Sa loob ay mayroong mga maliliit na bahaging tinatawag na locule na naglalaman ng juice vesicles.
Ang kilalang amoy ng mga prutas ng sitrus ay maaaring dulot ng mga flavonoid at limonoid na nakapaloob sa balat. Karamihan din ng mga prutas na ito ay makatas, at naglalaman ng citric acid na nagdudulot ng asim. Dahil sa maraming gamit ng mga sitrus ay malaki ang tungkulin ng mga ito sa komersyo.
Ayon sa datos ng UN (2007), ang mga bansang Brazil, China, Estados Unidos, Mexico, India, at Espanya ang may pinakamalaking produksyon ng sitrus. Ang mga pangunahing lugar ng pag-aani ay sa timog Tsina, mga bansang nakapalibot sa Mediteranyo, timog Estados Unidos, Mehiko, at mga lugar sa Timog Amerika.
Bukod sa pagkain, ginagamit din ang sitrus sa panggagamot.
Mga Pilipino

Ang mga Pilipino ay mga katutubo o mamamayan ng Pilipinas, mga o mga itinuring na katutubong inianak na mamamayan o kaya mga naging mamamayan ng Pilipinas ayon sa batas o naturalisado, o kaya naman ay mga taong naidentipika, naikonekta o naiugnay sa bansang Pilipinas.
Tinatayang higit sa 100 milyon ang mga Pilipinong naninirahan sa Pilipinas at may mga 10.2 milyon na naninirahan sa ibang bansa.
Karamihan sa kasalukuyang mga Pilipino ay itinituring na mula sa pangkat etnikong Awstronesyano, ngunit malaki-laki rin ang bilang ng mga etnikong Tsino. Kasalukuyang maliit din ang bilang ng mga Aeta (o Negrito), ang mga orihinal na nakatira sa lupain ng bansa.
Tinataguriang isang salad bowl ang Pilipinas at sa kadahilanang ito, ang kultura ng mga Pilipino ay halo-halo bagaman hindi iisang-tulad ng parang melting pot. Gayundin, habang lubos na tinatanggap ng mga Pilipino sa Pilipinas ang pagkabilang ng kanilang bansa sa kontinente ng Asya ayon sa heograpiya, nararapat punahin na hindi nila karaniwang kinikilala kanilang sarili bilang mga Asyano (lalo na sa gamit Ingles), at tinatanaw ng ilan, partikular na ng karamihang mga may walang lahing Intsik, Hapon, o Indiyano, ang pagbabansag sa kanila nang ganito bilang offensive at labag sa likas na pagkamultikultural at multientiko ng Pilipinas.
Humihigit-kumulang ng 110 milyon ang bilang ng mga Pilipino o may mga pinagmulang Pilipino sa buong daigdig.
Tumutukoy ang pangalang Pinoy (Pinay kung kababaihan) sa mga Pilipino, kabilang lalo ang mga naninirahan sa ibang bansa.
Noong panahon ng kolonisasyon ng Kastila, noong ikalabing-anim hanggang ikalabing-siyam na siglo, may sistema kasta (caste) sa Pilipinas na katulad ng ginagawa sa Hispanikong Amerika, ngunit may malaking pagkakaiba. Ang mga katutubong Pilipino ay tinutukoy bilang Indiyo o Negrito. Habang tinatawag na Filipino o Insulares ang mga purong Kastila na pinanganak sa Pilipinas. Ang purong Kastila na di pinanganak sa Pilipinas ay tinatawag na Peninsulares.
Ayon sa Senso ng taong 2015, 79.5% ng mga Pilipino ay Katoliko, 6.0% ay mga Muslim, 2.6% ay mga naniniwala sa Iglesia ni Kristo, 2.4% ay kabilang sa Philippine Council of Evangelical Churches at ang natitirang 9.4% na mga Pilipino ay kasapi ng iba pang relihiyon .
Long-tongued nectar bat

The long-tongued nectar bat (Macroglossus minimus), also known as the northern blossom bat, honey nectar bat, least blossom-bat, dagger-toothed long-nosed fruit bat, and lesser long-tongued fruit bat, is a species of megabat. M. minimus is one of the smallest species in the family Pteropodidae, with an average length of 60–85 mm. It has a reddish-brown colouring with relatively long hair compared to the other species. The hair on the abdomen is a lighter colour, and a dark brown stripe runs bilaterally down the top of the head and back.
Its wide geographical range includes Thailand, Peninsular Malaysia, southern Philippines, Java, Borneo, New Guinea, the Solomon Islands, and northern Australia. In Borneo, it had been recorded from Kota Kinabalu, Sepilok, Sukau, and Tawau in Sabah; Bandar Seri Begawan in Brunei; Bario, Niah and Bako in Sarawak; Gunung Kenepi, Kutai, and Sungai Tengah in Kalimantan.
M. minimus has not been recorded in colonies, which suggest they live in small groups or alone. It feeds on nectar and pollen, which it can obtain from mangroves and banana flowers in Malaysia. Ecologically, the long-tongued nectar bat plays a major role as pollinator of many trees, including the families Bignoniaceae, Bombacaceae, Leguminosae, Musaceae, Myrtaceae, and Sonneratiaceae in peninsular Malaysia. M. minimus has been recorded at elevations up to 1000 m near coastal mangroves, in dipterocarp forests, and in lower montane forests.
Of total captures, males constituted 53% and females 47%. About 77% were adults.
Sexually active males have enlarged testes, and polyestrous females have a breeding period of 140 to 160 days. Estimates for the gestation period for M. minimus is approximately 120 days (± 10 days), lactation occurs for 60 to 70 days. In Negros Island, Philippines, females studies produced two or three young per year. The species reproduces aseasonally (throughout the year) and synchronously in response to food abundance.
For young bats, the forearm grows at 0.24 millimetres (0.0094 in) per day and weight is gained at 0.07 grams (0.0025 oz) per day. A free-flying immature bat has a forearm length of 35 millimetres (1.4 in) and weighs around 9 grams (0.32 oz). The length of the head and body in adults is 60–85 millimetres (2.4–3.3 in), with the head being 26–28 millimetres (1.0–1.1 in) in length. The length of the forearm is 40–43 millimetres (1.6–1.7 in), and the weight is 12–18 grams (0.42–0.63 oz). It is shorter and lighter than Macroglossus sobrinus.