Ateismo

Ang ateismo, sa pinakamalawak na diwa, ay ang kawalan ng paniniwala sa pag-iral ng mga diyos. Sa di-gaanong kalawakan, ang ateismo ay isang pagtanggi sa paniniwalang mayroong anumang diyos. Sa isang mas istriktong diwa, ang ateismo ay isang partikular na posisyon na walang mga diyos. Ang ateismo ay kabaliktaran ng teismo na sa pangkalahatang anyo nito ay isang paniniwalang mayroong kahit isang diyos.
Sa kasaysayan, ang katibayan ng mga ateistiko na pananaw ay maaaring matanawan pabalik sa klasikal na sinaunang panahon at unang bahagi ng pilosopiyang Indyano. Sa Kanluraning mundo, ang ateismo ay humina nang ang Kristiyanismo ay naging prominente. Ang ika-16 na siglo at ang Panahon ng Kalinawagan ay minarkahan ang muling pagkabuhay ng ateistiko na kaisipan sa Europe. Nakamit ng ateismo ang isang mahalagang posisyon noong ika-20 siglo nang may batas na nagpoprotekta sa kalayaan ng pag-iisip. Ayon sa mga pagtatantya noong 2003, mayroong hindi bababa sa 500 milyong mga ateista sa mundo.
Ipinagtanggol ng mga organisasyong ateista ang awtonomiya ng agham, sekular na etika at sekularismo. Ang mga argumento para sa ateismo ay mula sa pilosopikal hanggang sa panlipunan at pangkasaysayang tugon. Ang mga katuwiran sa di-paniniwala sa mga diyos ay kinabibilangan ng— kakulangan ng ebidensya, problema ng kasamaan, argumento mula sa di-magkatugmang mga paghahayag, pagtanggi sa mga konsepto na hindi maaaring maipalsipikado, at argumento mula sa di-paniniwala. Iginigiit ng mga hindi naniniwala na ang ateismo ay isang mas parsimonyang posisyon kaysa sa teismo— at ang lahat ay ipinanganak na walang paniniwala sa mga diyos; samakatuwid, pinaninindigan nila na ang pasanin ng patunay o burden of proof ay wala sa pasanin ng ateista upang pabulaanan ang pagkakaroon ng mga diyos — ngunit nasa teista upang magbigay katuwiran para sa teismo.
Hindi nagsasang-ayon ang mga manunulat sa kung paano pinakaakmang tukuyin at uriin ang ateismo—pinagtatalunan kung anong mga supernatural na nilalang ang ituturing na mga diyos, kung ang ateismo ay isang pilosopikal na posisyon sa sarili nitong karapatan o kawalan lamang ng isa, at kung ito ay nangangailangan ng may malay, tahasang pagtanggi. Gayunpaman ang pamantayan ay bigyang-kahulugan ang ateismo sa mga tuntunin ng isang tahasang paninindigang salungat sa teismo.
Ang ateismo ay itinuring na katugma sa agnostisismo, ngunit may pinagkaiba rin dito.
Ang ilan sa mga kalabuan at kontrobersya na kaugnay sa pagtukoy sa ateismo ay nagmumula sa suliranin sa pag-abot ng pinag-isang kahulugan ng mga salita tulad ng diyos at banal na entidad. Ang sari-saring magkakaibang mga konsepto sa mga diyos ay humantong sa magkakaibang mga ideya kung kaugnay sa ateismo. Inakusahan ng mga sinaunang Romano ang mga Kristiyano bilang mga ateista dahil sa hindi pagsamba sa mga paganong diyos. Unti-unti, ang pananaw na ito ay naglaon sa hindi pagsang-ayon habang ang teismo ay naunawaan bilang sumasaklaw sa paniniwala sa anumang pagka-diyos.
Kaugnay ng saklaw ng mga phenomena na tinatanggihan, ang ateismo ay maaaring sumalungat sa anumang bagay mula sa pagkakaroon ng diyos, hanggang sa pagkakaroon ng anumang espirituwal, supernatural, o transendental na mga konsepto, tulad ng sa Budismo, Hinduismo, Jainismo, at Taoismo.
Nag-iiba ang mga kahulugan ng ateismo batay sa antas ng konsiderasyon na dapat ilagay ng isang tao ukol sa kamalayan sa ideya ng mga diyos para maituring na isang ateista. Ang ateismo ay karaniwang tinutukoy bilang simpleng kawalan ng paniniwala sa pag-iral ng anumang mga diyos. Kasama sa malawak na kahulugang ito, ang mga bagong silang at ibang tao na hindi pa nalalantad sa mga ideyang teistiko. Noong 1772, sinabi ni Baron d'Holbach na "Lahat ng mga bata ay isinilang na mga Ateista; wala silang ideya tungkol sa Diyos." Katulad nito, iminungkahi ni George H. Smith na: "Ang taong hindi pamilyar sa teismo ay isang ateista dahil hindi siya naniniwala sa isang diyos. Isasama rin sa kategoryang ito ang bata na may konseptwal na kapasidad na maunawaan ang mga isyung kasangkot, ngunit walang muwang sa mga isyung iyon. Sa katotohanan na ang batang ito ay hindi naniniwala sa diyos ay nagkwakwalipakado na ituring na isang ateista. Ang "implicit atheism" ay ang kawalan ng teistikong paniniwala nang walang sinasadyang pagtanggi dito" at ang "explicit atheism" ay ang mulat o tahasang pagtanggi sa paniniwala. Para sa mga layunin ng kanyang akda sa "pilosopikal na ateismo", tinutulan ni Ernest Nagel ang kawalan lamang ng paniniwalang teistiko bilang isang uri ng ateismo. Inuri ni Graham Oppy bilang mga "inosente" ang mga hindi kailanman kinokonsidera ang mga tanong dahil wala silang anumang pag-unawa sa kung ano ang isang diyos. Ayon kay Oppy, ang mga ito ay maaaring isang buwang gulang na mga sanggol, mga taong may matinding traumatikong pinsala sa utak, o mga pasyenteng may advanced na dementia.
Ang mga pilosopo tulad nina Antony Flew at Michael Martin ay pinaghambing ang positibong (malakas/matigas) ateismo sa negatibong (mahina/malambot) na ateismo. Ang positibong ateismo ay ang tahasang paninindigan na walang mga diyos. Kasama sa negatibong ateismo ang lahat ng iba pang anyo ng di-teismo. Ayon sa kategoryang ito, ang sinumang hindi teista ay alinman sa negatibo o positibong ateista. Ang mga terminong mahina at malakas ay relatibong bago, habang ang mga terminong negatibo at positibong ateismo ay mas matandang pinagmulan, na ginamit (sa bahagyang magkaibang paraan) sa pilosopikal na panitikan at sa Katolikong apologetika.
Habang si Martin, halimbawa, ay iginiit na ang agnostisismo ay nauugnay sa negatibong ateismo, nakikita ng maraming agnostiko na ang kanilang pananaw ay naiiba sa ateismo, na maaaring ituring nilang hindi higit na makatwiran kaysa sa teismo o na kinakailangan ng pantay na konbiksyon. Ang assertion ng di-nakakamit ng kaalaman para o laban sa pagkakaroon ng mga diyos ay minsan ay nakikita bilang isang indikasyon na ang ateismo ay nangangailangan ng isang lukso ng pananalig. Ang karaniwang mga tugon ng ateista sa argumentong ito ay kinabibilangan ng mga di-napatutunayang relihiyosong panukala na nararapat na hindi paniniwalaan gaya ng lahat ng iba pang di-napatunayang mga panukala, at ang di-mapapatunayang pag-iral ng isang diyos ay hindi nagpapahiwatig ng pantay na probabilidad ng alinmang posibilidad. Ang pilosopong Australian na si J.J.C. Smart ay pinapangatuwiran na "kung minsan ang isang tao na isa talagang ateista ay maaaring ilarawan ang kanyang sarili, kahit na apasyonado, bilang isang agnostiko dahil sa di-makatwirang heneralisadong pilosopikal na esketisismo na nagpipinid sa atin na sabihin na alam natin ang anumang bagay, maliban marahil sa mga katotohanan ng matematika at pormal na lohika. ." Dahil dito, ginusto ng ilang mga may-akdang ateista, gaya ni Richard Dawkins, na kilalanin ang mga posisyong teista, agnostiko, at ateista kabuklod ang spectrum ng teistikong probabilidad—ang posibilidad na itinalaga ng bawat isa sa pahayag na "umiiral ang Diyos".
Bago ang ika-18 siglo, ang pagkakaroon ng Diyos ay tinanggap nang husto sa Kanluraning daigdig na kahit ang posibilidad ng tunay na ateismo ay kinuwestiyon. Ito ay tinatawag na theistic innatism—ang paniwala na ang lahat ng tao ay naniniwala sa Diyos mula sa pagsilang; sa loob ng pananaw na ito ay ang konotasyon na ang mga ateista ay nasa pagtanggi. Mayroon ding isang posisyon na naggigiit na ang mga ateista ay mabilis na naniniwala sa Diyos sa panahon ng krisis, na ang mga ateista ay gumagawa ng mga deathbed conversions, o na "walang mga ateista sa mga foxhole". Gayunpaman, mayroong mga halimbawang salungat dito, kasama ng mga ito ang mga halimbawa ng literal na "mga ateista sa mga foxhole". Ang ilang mga ateista ay may hamon sa pangangailangan ng katagang "atheism". Sa kanyang aklat na Letter to a Christian Nation, isinulat ni Sam Harris:
Sa unang bahagi ng sinaunang Griyego, ang pang-uri na átheos (ἄθεος, mula sa pribadong ἀ- + θεός"diyos") ay nangangahulugang "walang diyos". Ito ay unang ginamit bilang isang terminong mapanira na halos na nangangahulugang "hindi makadiyos" o "pusong sa diyos". Noong ika-5 siglo BCE, ang salita ay nagsimulang magpahiwatig ng higit na tikis at aktibong kawalang-diyos sa diwa ng "pagputol ng relasyon sa mga diyos" o "pagtanggi sa mga diyos". Ang terminong ἀσεβής (asebēs) noon ay inilapat laban sa mga tinuturing na di-makadiyos na tumatanggi o di-gumagalang sa mga lokal na diyos, kahit na naniniwala sila sa ibang mga diyos. Ang mga modernong pagsasalin ng mga klasikal na teksto ay minsan ay nagsasalin ng átheos bilang "atheistic". Bilang isang abstract na pangngalan, mayroon ding ἀθεότης (atheotēs), "atheism". Isinalin ni Cicero ang salitang Griyego sa Latin na átheos. Ang termino ay natagpuang madalas gamitin sa debate sa pagitan ng mga sinaunang Kristiyano at Helenista, kung saan ang bawat panig ay iniuugnay ito, sa mapangwasak na kahulugan, sa isa pa.
Ang terminong atheist (mula sa Pranses na athée), sa kahulugan ng "isa na ... tinatanggihan ang pagkakaroon ng Diyos o mga diyos", ay nauna pa sa ateismo sa Ingles, na unang natagpuan noong 1566, at muli noong 1571. Ang ateista bilang isang tatak ng praktikal na kawalang-diyos ay ginamit nang hindi bababa sa taong 1577.
Ang terminong atheism ay nagmula sa Pranses na athéisme at lumilitaw sa Ingles noong mga 1587. Ang isang mas naunang gawain, mga mula noong mga 1534, ay gumamit ng terminong atheonism. Isinulat ni Karen Armstrong na "Noong ika-16 at ika-17 siglo, ang salitang 'atheist' ay nakalaan pa rin ng eksklusibo para sa polemic ... Ang terminong 'atheist' ay isang insulto. Walang sinuman ang nangangarap na tawagin ang kanyang sarili na isang ateista."
Ang ateismo ay unang ginamit upang ilarawan ang isang self-avowed na paniniwala sa huling bahagi ng ika-18 siglong Europa, partikular na tumutukoy sa di-paniniwala sa monoteistikong Abrahamic na diyos. Noong ika-20 siglo, ang globalisasyon ay nag-ambag sa pagpapalawak ng terminong tumutukoy sa di-paniniwala sa lahat ng diyos, bagaman nananatiling karaniwan sa lipunang Kanluranin na ilarawan ang ateismo bilang "di-paniniwala sa Diyos".