Alan Stivell

Alan Stivell (Alain Cochevelou e anv en ti-kêr) a zo ur soner breizhat hag ur c'haner brezhonek, ganet d'ar 6 a viz Genver 1944 e Riom en Aovergn, e Bro-C'hall.
Mab e oa da Jord Cochevelou, kargad gall, a oa e familh a orin eus Gourin, hag a zilojas goude da Bariz, ma voe maget ha skoliet Alan.
A-vihanik e oa troet gant Breizh hag ar geltiegezh ha dreist-holl gant ar sonerezhioù liesseurt a gaver e Breizh-Izel, Iwerzhon ha Bro-Skos.
N'eus mar ebet eo ar soner ha kaner brudetañ er bed en deus kanet e brezhoneg. Bez' ez eo unan eus an arzourien gentañ hag o deus bet mesket binvioù sonerezh tredan ha binvioù sonerezh akoustik.
Brudet eo evel telennour hag eñ an hini a zegasas brud d’an delenn geltiek e Breizh hag e meur a vro all, a-raok bout unan eus luskerien brudet ar folk-rock hag ar world music adalek fin ar bloavezhioù 1960, an hini kentañ e Breizh, hag unan eus ar re vrudetañ er bed a-bezh.
Roet en deus lañs d'ar sonerezh hengounel e Breizh, d'ur mare ma oa ken disprizet, hag e meur a lec'h all. Gant e ganaouennoù ivez en deus labouret da ziskar ar vezh a oa en-dro d'ar brezhoneg ha sachet kalz tud d'ar brezhoneg. Anvet e oa bet da brezidant a enor Kuzul Sevenadurel Breizh 2009.
Ganet oa d’ar 6 a viz Genver 1944 e Riom (Aovergn), en ur familh a orin eus Gourin ha Pondivi. Tremen a reas e yaouankiz e Pariz.
E dad, Georges Cochevelou (Jord a skrive ivez), hag a blije ar sonerezh hag an ebenouriezh dezhañ, a beurechuas un delenn gant kerdin nilon e penn kentañ ar bloazioù 1950. Alain hag a oa krog da zeskiñ ar piano a grogas da gemer kentelioù telenn gant ar delennourez klasel brudet Denise Mégevand. Hag e miz Du er bloaz-se end-eeun e sonas Alain evit ar wezh kentañ er "Maison de la Bretagne" e Pariz.
Klevet e voe goude-se gant e delenn e meur a lec'h: Unesco, Iliz-Veur Gwened, etc. E 1957 e tigoras abadenn Line Renaud en Olympia Pariz.
Er bloazioù-se eo e krogas Alain da zeskiñ brezhoneg ha da seniñ binvioù all neuze (bombard, pib-veur, tin-whistle, etc.). Emezelañ a reas ouzh bagad Bleimor e dibenn ar bloazioù 1950 ivez ma teuas pennsoner e deroù ar bloazioù 1960.
E 1959 e voe enrollet e bladennig kentañ "Musique Gaélique" hag e 1963, e bladenn vras kentañ "Harpe celtique".
Dilezet gantañ e delenn he c'herdin nylon e krog Alain Cochevelou da c'hoari gant un delenn he c'herdin metal. Gwelet e vez alies o kanañ hag o seniñ war leurennoù liesseurt (American Center e Pariz, Queen Elisabeth Hall e Londrez, etc). Brudetoc'h-brudetañ e teu da vezañ war ar gwagennou radio ivez. Er mare-se e choazas Alain Cochevelou ober gant an anv "Alan Stivell", ar c'haner Alan Stivell : gwelloc'h e veze gantañ miret e wir anv pa ne rae ken nemet telenniñ.
E 1968 e sone hag e kane e kastell Felger, dirak tud ar C'hendalc'h Keltiek. Koulskoude eo e 1970 e teuas anv Alan Stivell da vezañ brudet gant ur bladenn vihan ma veze klevet ar ganaouenn Brocéliande en un tu, hanter e galleg ha hanter e brezhoneg (digomprenus a-walc'h), ha Son ar chistr en tu all.
Goude e teuas e bladenn vras kentañ "Reflets", a zeuas er-maez e 1970. Ur bladenn a-bouez a gaver warni meur a zoare sonerezh : Tonioù telenn a Vreizh hag a Iwerzhon, kanaouennoù brezhoneg hengounel, kanaouennoù e galleg awenet gant ar "geltiegezh", ur ganaouenn folk e saozneg. Binvioù tredan mesket gant binvioù hengounel. An holl draoù a roio e vrud da Alan Stivell er bloazioù war-lerc'h.
Ur bladenn vihan all a vo, "Pop-plinn": adkemeret en doa, en un doare "pop" diouzh ar c'hiz, an ton a veze sonet gant Etienne Rivoallan ha Jorj Kadoudal e festoù-noz kanton Boulvriag ma ne rede ket dezho ar yaouankizoù c'hoazh.
Setu lañset gantañ un doare sonerezh nevez (e Breizh hag er bed a-bezh a lavaro darn) a vo anvet ar "world music" un nebeud bloazioù war-lerc'h : un doare sonerezh awenet gant an hengoun pobl ha digor da levezon ar rock ha ar folk.
A-raok mont pelloc'h war an hent-se, e enroll e 1971 ur bladenn sonerezh gouestlet d'an delenn folk keltiek anvet "Renaissance de la Harpe Celtique" (dindan an anv Alan Stivell-Cochevelou). Ur bladenn holl-vrudet ha mil enoret hag a roas c'hoant da gantoù a dud da zeskiñ c'hoari gant an delenn er bed a-bezh. Ul lodenn vat eus ar bladenn ("Gaeltacht") zo gouestlet da sonerezh Iwerzhon ha Bro-Skos. Gouestlet eo ar bladenn da Denise Megevant ha da Georges Cochevelou. Unan eus ar c'haerañ pladennoù bet enrollet gant Alan Stivell-Cochevelou hervez meur a gritik.
Etre 1972 ha 1975 e voe embannet peder fladenn hag a zigasas un dispac'h sevenadurel bihan e Breizh.
Teir fladenn folk-rock : "A l'Olympia" da gentañ, enrollet war al leurenn e ti brudet an Olympia e Pariz e miz C'hwevrer 1972. Deuet da vezañ ur best-seller e meur a vro. "Chemins de terre", enrollet e 1973. Heñvel a-walc'h ouzh pladenn an Olympia evit a sell ar stil, met enrollet en ur studio en dro-mañ. Ur bladenn hag a reas berzh bras ivez. Ha neuze "e Dulenn" enrollet e 1974 hag embannet e 1975. Ur bladenn rockoc'h un tamm-mat (liv an hard-rock a glever war un ton pe zaou). Ur bladenn enrollet war ar leurenn e Dulenn (Iwerzhon). Evit ar wezh kentañ e kinnig Alan Stivell kanaouennoù blaz "Yann an emsaver" warno ha dreist-holl ur seurt kanaouenn souezhus, "Delivrance", ur seurt barzhoneg e galleg lavaret war don kantik Rostrenn, hag a zisplijo ar pozioù eeunik anezhi da lod dud.
Roet e voe ar sonerezh folk-rock nevez-se da glevet da vilionoù a dud er bed a-bezh. Ha roet c'hoant da galz anezho e Breizh hag en tu all da Vreizh da zezrevell Alan Stivell hag e strollad (Tri Yann, Gwendal, Sonerien Du, etc.).
E-pad ar pevar bloaz pouezus-se e oa Alan Stivell ouzhpenn ur c'haner harpet gant sonerien all. Ur strollad e oa, ennañ meur a soner barrek-mat : Alan evel-just (kan, telenn, bombard, pib-veur...) met ivez Gabriel Yacoub (kan, gitar, dulsimer, banjo) hep ankouaat René Werneer (violoñs), Dan Ar Braz (gitar), Pascal Stive (klavieroù) ha Michel Santangeli (taboulinoù).
Ouzhpennañ a ranker "e Langoned" (e 1974). Ur bladenn peurakoustik. Liv an hengoun war ar pep brasañ eus an tonioù. Ur bladenn ma klever "kan ha diskan" ha binioù-kozh evit ar wezh kentañ. Homañ a awenas a dra sur an dud a faote dezho chom tostoc'h d'ar sonerezh hengounel ha folk (Kornog, h.a.).
Pa guitaas Gabriel Yacoub, René Werneer ha Michel Santangeli ar strollad, e cheñchas un tamm-mat ar pezh a oa gant Alan Stivell da reiñ da selaou d'an dud.
Peder fladenn disheñvel-mat an eil re diouzh ar re all a voe embannet er mare-se. Ne'n doa ket Alan Stivell aon da gemer riskloù. Hag a-dra-sur ne glaskas ket plijout d'an holl dre reiñ sonerezh pop-folk "aes da selaou" bep tro.
E 1976 e voe embannet "Trema'n Inis". Ur bladenn "intimist" ken ha ken gouestlet d'ar varzhoniezh vrezhonek. Etre kanañ ha dibunañ a ra Alan war ar bladenn-mañ. Evit a sell ar sonerezh, n'eus nemet telenn (war bouez un ton ma klever gitar Dan ar Bras). Gouestlet eo ar bladenn d'e dad nevez marvet.
E 1977 e voe embannet "Raok dilestra". Ur bladenn gouestlet d'ar welidigezh en deus Alan Stivell eus Istor Breizh ha da stourmoù an emsav breizhek. Ur bladenn binvidik ha dedennus kenañ evit a sell ar sonerezh, met ur bladenn a vo kavet dipitus gant meur a hini abalamour d'ar pozioù savet gant an arzour. Dizoleiñ a reer sell eeunik an arzour war Istor Breizh, ha pozioù skrivet en ur brezhoneg kamm da vat.
E 1978 e voe embannet "Un dewezh 'ba 'gêr". Ur bladenn siouloc'h da vat hag a denn un tamm da "e Langoned". Ur bladenn blaz ar jazz un disterañ warni, ma vez roet plas d'ar "sonerezh hervez an imor" (primaozadennoù). Evit ar wezh kentañ e tizoloer un ton a Vreizh-Uhel hag ur ganaouenn kanet e Kerneveureg.
E 1979 e voe embannet "International tour – Tro ar Bed". Ur bladenn enrollet "live". Homañ zo gwall-zisheñvel diouzh an div bladenn "live" all bet enrollet gant Alan Stivell. Kontrol d'an div bladenn-se e kaver war homañ tonioù ha kanaouennoù a gaver war ar pladennoù studio kent ("Raok dilestra" dreist-holl). Kalite an enrolladenn n'eo ket eus ar re wellañ-holl siwazh. Unan eus pladennoù nebeutañ gwerzhet hag anavezet Alan Stivell.
E 1979 e enrollas Alan Stivell e "Symphonie Celtique – Tír na nÓg". Ur bladenn doubl ma voe bet pedet un niver bras a sonerien, dezho orinoù disheñvel. Savet an holl donioù ha kanaouennoù gant Alan e-unan, ha troet e yezhoù liesseurt (iwerzhoneg, brezhoneg, saozneg, tibeteg, berbereg, etc). Paotr ar "world music" hag ar sonerezh "cross-over" (jazz-rock, klasel, rock, pop) a gaver amañ.
D'an 3 a viz Eost 1980, e c'hoarias e "Symphonie celtique" gant kantadoù a sonerien dirak 10 000 a dud en Oriant da geñver Gouel etrekeltiek an Oriant. Siwazh ne voe ket peurechuet ar sonadeg abalamour d'ar glav.
Ur mare nevez a grogas adalek ar bloazioù 80 evit Alan Stivell, ur mare siouloc'h, evel ma tigouezhas da galz a ganerien bet en o bog er bloazioù 70 (daoust d'ar sonedagoù stank pe stankoc'h e Frañs hag en estrenvro). Aet ar sonerezh folk-rik e-maez ar c'hiz e ergerzhas Alan Stivell ar sonerezhioù nevez a ziwanas er bloazioù 80, 90 ha 2000. "Variété" – "Variété française" a-wezhiou (Bed an dud vew, 1 douar, Back to Breizh), New Age (Harpe du nouvel age, The Mist of Avalon, Au-delà des mots, Mojenn), Rock keltiek (Bed an dud vew, Brian Boru), Tekno (Brian Boru), Elektro ha hip-hop (Explore, 1 Douar), Folk ar bloazioù 1990 (Brian Boru). Meur a hini a baouezas da heuliañ Alan Stivell adalek ar mare-se. Re zisheñvel, a lavaro lod, diouzh Alan Stivell ar bloazioù 70.
Ur gompilasion bennak a voe embannet er mare-se ivez, hag en o zouez e ranker menegiñ an doare kompilasion "Again" a voe enrollet e 1993. Berzh a reas ar bladenn, a drugarez da labour brudañ ti embann Alan Stivell (Keltia III) ha Dreyfus ha d'ar bruderezh graet gant TF1 neuze. Degouezhout a reas kement-se er mare end-eeun ma oa adtommet kalon ar publik bras ouzh ar sonerezh folk hag ar sonerezhioù a Vreizh hag a Iwerzhon. Kentoc'h eget ur gompilasion e oa Again un adenrolladenn eus tonioù brutetañ Alan Stivell ar bloazioù 70. Pedet e voe sonerien e-leizh da gemer perzh er bladenn-mañ, en o zouez Dan Ar Braz, Shane MacGowan, Laurent Voulzy, Gilles Servat, Robert Le Gall, Davy Spillane, etc.
Merket eo deroù ar 21añ kantved gant an albom gant binvioù hepken,En tu-hont d’ar c’homzoù – Au-delà des mots, al levr Telenn, la harpe bretonne, kenskrivet gant Jean-Noël Verdier, hag an Dvd Parcours (Fox-Pathé), deuet da vezañ Dvd aour buan-tre.
E 2009 e tegas soñj Emerald (Emrodez) eus ar bloavezhioù kentañ folk-rock, met doare ar bloavezhioù 2000.
E 2012 e lider 40vet deiz-ha-bloaz e sonadeg istorel en Olympia e Pariz. Universal a embann ar Best of Ar Pep Gwellañ. War Frañs tri eo skignet un teulfilm, Au-delà des frontières, diwar e fenn. En deroù hañv 2013, e c’hall an dud dizoleiñ ar sonadeg-se end-eeun, gant ur Cd-Dvd, 40th Anniversary Olympia 2012 (Universal). War-lerc’h e teu ul levr nevez kenskrivet gant Alan Stivell, Sur la route des plus belles légendes celtes, embannet gant Arthaud-Flammarion.
E 24e albom, AMzer a zeuio er-maez e Gwengolo 2015.
N'eo ket war ar sonerezh hepken e santer efed berzh Alan Stivell ar bloavezhioù 1971–1974 e Breizh. War ar brezhoneg ivez. Daoust ma n'eo ket ar brezhoneg ur yezh mestroniet re vat gant an arzour e-unan (pouez-mouezh galleg, gallekadurioù ha fazioù stank) en deus sikouret ha brudet ar brezhoneg muioc'h eget den all ebet er bed en e raok, dre reiñ anezhañ da glevet er bed-holl ha dre-se dedennañ milieroù a dud d'ar brezhoneg. Bras eo an niver a vrezhonegerien nevez hag a bennoù brezhoneg hag a lavar bezañ kroget da studiañ ar yezh war-lerc'h bezañ bet boemet gant e sonerezh.
Rebech a ra sonerien hag arbennigourien zo da Alan Stivell komz eus "sonerezh keltiek" pa zlefed komz eus sonerezhioù liesseurt ha disheñvel o orin a gaver er broioù keltiek.
E 1994 e voe roet Kolier an Erminig dezhañ en abeg d'e labour evit Breizh hag ar brezhoneg.