الدوله المملوكيه البرجيه

الدوله المملوكيه البرجيه ، او الدوله المملوكيه الشركسيه ( او الجركسيه) ، هى الفرع التانى للدوله المملوكيه فى مصر ، ابتدت بعد الدوله المملوكيه البحريه بعد سلطنة الظاهر برقوق اول سلاطين الدوله البرجيه فى مصر اللى استمرت من سنه 1381 لغاية غزو الاتراك العثمانيه و احتلالهم لمصر سنه 1517. اتسببت تمردات الشام و كترة غارات العربان و اعتداءتهم على القرى المصريه و بالتالى تدمير البنيه الزراعيه فى مصر و النزاعات بين الامرا فى اضعاف الدوله. اخر السلاطين البرجيه كان السلطان الملحمى الأشرف طومان باى.
اتسمت بالدوله البرجيه لإن مماليكها كانو بيسكنوا ابراج قلعة الجبل لكن فيه رأى تانى بيقول ان ابراج القلعه كانت للحراسه مش للسكن و انهم كانو بيتنسبوا لقبيلة " برج " الشركسيه اللى بيتقال إن السلطان المنصور قلاوون اللى كان من المماليك البحريه كان فى الاصل منها. و بتتسمى شركسيه او جركسيه لإن مماليكها كانو من الشركس سكان المرتفعات الجنوبيه فى بلاد القبجاق ، و دى منطقه ما بين البحر الاسود و بحر قزوين. وقت الغارات و الحروب كانت بتتإسر منهم أعداد و اشترى السلطان قلاوون اعداد كبيره منهم و سكنهم فى قلعة الجبل عشان يبعدهم عن المماليك التركيين ( تركيين بمعنى سنه مش اتراك تركيا )، و ادى مناصب لعدد منهم زى " السلحداريه " ( ماسك السلاح ) و " الجقمقداريه " ( المسئول عن هدوم السلطان )، " الجاشنكيريه " ( دواق أكل السلطان ) و " الأوشاقيه " ( مسئول ركوب السلطان للحصنه للمتعه و الرياضه). استخدام " البرجيه " اصح من " الشركسيه " لإن من جهه لفظ شركسيه بيشير لجنس مش لنظام سياسى و من جهه تانيه فيه سلاطين من اصول شركسيه حكموا فى فترة دولة المماليك البحريه.
حكم الدوله البرجيه خمسه و عشرين سلطان ، اتضمنوا الخليفه العباسى القاهرى " المستعين بالله العباس " و " قانصوه خمسمئه " اللى حكم تلت تيام بس.
اتميز عصر الدوله المملوكيه البرجيه بتولى عدد كبير من الاطفال للسلطنه و كان اصغرهم " شهاب الدين ابو السعادات " اللى كان عمره اقل من سنتين. الفتره اللى قعد فيها الاطفال على العرش بتتسمى " فترة حكم الأوصياء " ، و اتميز كمان بحصول تمردات كتيره فى الشام اللى بقت عاله على مصر و الدوله المملوكيه و كانت حصيلتها استنزاف مصر و اضعاف الدوله المملوكيه و توصيلها لنهايتها بعد ما استولى العثمانليه بالخيانات و المؤامرات على الشام سنه 1516 و على مصر نفسها بعد سنه.
سلاطين الدوله البرجيه بوجه سنه ما كنش ليهم نفوذ مطلق فكانوا بيتعرضوا للخلع و كان المماليك بيتمردوا عليهم من وقت للتانى و يحاصروا القلعه و يهددوا السلطان لغاية ماساعات كان بيضطر يهرب زى ما حصل للسلطان " احمد بن اينال " و السلطان " قانصوه خمسمئه ". معظم السلاطين المعزولين كانو اطفال كان ابهاتهم السلاطين قبل وفاتهم بيوصوا انهم يتسلطنوا ، فكان الاطفال السلاطين دول بيبقوا مجرد لعب فى ايدين الأوصياء. الوصى فى العاده كان الأتابك و كان بيقوى مركزه و ياخد الامرا فى صفه و يستولى ع السلطه الفعليه و يفضل يرتب و ينظم اوضاعه لغاية مايتمكن و يخلع السلطان الطفل زى ما حصل مع السلطان " يوسف بن برسباى ".
زى العاده كل سلطان جديد كان بيقوى مركزه و يثبت نفسه ع العرش عن طريق الإغداق على رجال الدوله و بالذات انصاره بالمنح و الهدايا و الإقطاعات و " نفقة البيعه " اللى كانت فلوس بتتصرف على رجالة الجيش كل واحد حسب رتبته.
الخليفه العباسى فى القاهره كان ضرورى اكمنه كان بيدى الموافقه للسلطان و بالتالى شرعية الحكم ، لكن رغم كده الخليفه كان مجرد شكل بيتحكم فيه السلطان و يقدر يخليه او يعزله وقت ما يعوز. السلطان الظاهر برقوق عزل الخليفه " المتوكل على الله " و عين بداله " الواثق بالله " و السلطان اينال عزل الخليفه و سجنه كمان.
الدوله المملوكيه البرجيه كان ليها انجازات ثقافيه و عمرانيه فليها بينتمى المؤرخين ابن تغرى و ابن إياس ، و بيعتبر جامع المؤيد اللى بناه السلطان المؤيد شيخ من أجمل أثارات القاهره اللى بترجع لعصر الدوله البرجيه.
التحديات العسكريه اللى واجهت دولة المماليك البحريه كانت أضخم بكتير من التحديات اللى واجهتها دولة المماليك البرجيه. البحريه حاربوا بنجاح الصليبيين و المغول فى نفس الوقت و ظهر منهم قواد كبار زى الظاهر بيبرس و قطز و قلاوون و الأشرف خليل و الناصر محمد بن قلاوون. بداية حكم البرجيين شافت تهديدات من المغول بقيادة تيمورلنك لكن الدوله كانت لسه عفيه و قدر الظاهر برقوق انه يواجه الموقف و يخلى تيمورلنك يخاف من مواجهة مصر.
خرج من الخمسه و عشرين سلطان برجى تسع سلاطين امتازوا بالقوه حكموا 130 سنه و هما :
الستاشر سلطان التانيين حكموا حوالى تسع سنين بس و هما : الخليفه المستعين بالله العباس و شهاب الدين ابو السعادات و الظاهر ططر و الصالح محمد و العزيز يوسف و المنصور عثمان و المؤيد احمد و الظاهر بلباى و الظاهر تمربغا و ابو السعادات محمد و الظاهر قانصوه و العادل طومان باى و الأشرف طومان باى.
السلطان الأشرف برسباى كان من السلاطين البرجيه الاقويه و غزا قبرص و دمر مدنها كإنتقام لوقعة اسكندريه اللى عملها ملك قبرص بيير دو لوزينان Pierre de Lusignan سنه 1365 ، لكن مع تفشى تمردات و مؤامرات الشام و تنافس الامرا و غارات العربان على القرى المصريه ضعفت الدوله البرجيه و بتتعرف الفتره دى اللى بتبدأ بالسلطان الناصر ابو السعادات محمد من سنه 1496 بفترة سلاطين الضعف و الفوضى.
الامبراطوريه المملوكيه بعد ما اتوسعت و بقت قوه تهاب فى الشرق و الغرب ابتدت تتدهور. فترة حكم الناصر ابو السعادات اتسمت بالضعف و الاضطراب و فترة حكم قانصوه خمسمئه اللى خلفه زادت التمردات و النزاعات بين الامرا اللى وصلت لدرجة ان الظاهر قانصوه اتأمر مع الامرا على قتل ابن أخته " الناصر ابو السعادات " و حكم بعده و بعدين اتأمر عليه الامرا لغاية ما عزلوه هوه كمان و نصبوا الأتابكى جان بلاط و بعدين العادل طومان باى و قانصوه الغورى ، و ده كان فى وقت بروز العثمانليه فى اسيا الصغرى فهاجموا الشام اللى كانت تابعه لمصر و قدروا يستولوا عليها بسبب قدراتهم العسكريه من جهه و الخيانات و المؤامرات اللى حصلت هناك من جهه تانيه. الشام فى فترة الدوله البرجيه بقت بتمثل عاله على مصر بسبب مشاكلها و تمرداتها و مؤامراتها و ضعفها فى مواجهة القوى الخارجيه.
غزا العثمانليه الشام و كالعاده خرج الجيش المصرى لحماية الشام زى ما كان بيحميها من المغول و الصليبيين على مر العصور الوسطى لكن المره دى فشل قانصوه الغورى فى منع استيلاء قوه خارجيه على الشام و استنزف الجيش المصرى فى معركة مرج دابق عشان يدافع عن الشام و مات من الصدمه وقت المعركه و مسك الأشرف طومان باى الحكم و عمل كل اللى قدر عليه عشان يحمى مصر اللى جيشها كان اتبدد فى الشام و جمع اللى قدر يجمعه من بقايا الجيش و حارب ببطوله اسطوريه بجيش صغير جداً عشان يمنع دخول الجيوش العثمانليه مصر ، لكن هوه نفسه اتعرض فى الاخر للخيانه بعد ما غدر بيه شيخ من العربان دل العثمانليه على مكانه فقبضوا عليه و اعدموه و بكده انتهت الدوله البرجيه و الدوله المملوكيه بصفه سنهه.
سقوط الدوله المملوكيه كان بكل المعايير كارثه كبيره فى تاريخ مصر ، احتل الاتراك العثمانليه مصر و نهبوها و قضوا على كل ما اتبقى من النهضه الحضاريه اللى اتميزت بيها مصر فى العصر المملوكى.
دون ابن إياس قصيده شعريه جميله و مؤثره عن سقوط الدوله المملوكيه بعد غزو العثمانليه لمصر ، بيقول مطلعها :
1382 - 1389 الظاهر سيف الدين برقوق ( فترة حكم اولى )
1389 - 1398 الظاهر سيف الدين برقوق ( فترة حكم تانيه )
1398 - 1405 الناصر فرج بن برقوق ( فترة حكم اولى )
1405 - 1406 المنصور عز الدين عبد العزيز
1406 - 1412 الناصر فرج بن برقوق ( فترة حكم تانيه )
1412 المستعين بالله العباس
1412 - 1421 المؤيد ابو نصر شيخ
1421 المظفر شهاب الدين ابو السعادات احمد
1421 الظاهر سيف الدين ططر
1421 - 1422 الصالح ناصر الدين محمد
1422 - 1438 الأشرف سيف الدين برسباى
1438 العزيز جمال الدين ابو المحاسن يوسف
1438 - 1453 الظاهر ابو سعيد جقمق
1453 المنصور فخر الدين ابو السعادات عثمان
1453 - 1461 الأشرف ابو النصر اينال
1461 المؤيد ابو الفتح احمد
1461 - 1467 الظاهر ابو سعيد خشقدم
1467 الظاهر ابو نصر بلباى
1467 - 1468 الظاهر ابو سعيد تمربغا
1468 - 1469 الأشرف ابو النصر قايتباى
1496 - 1497 الناصر ابو السعادات محمد ( فترة حكم أولى )
1497 الأشرف ابو النصر قانصوه خمسمئه
1497 - 1498 الناصر ابو السعادات محمد ( فترة حكم تانيه )
1498 - 1500 الظاهر ابو سعيد قانصوه
1500 - 1501 الأشرف ابو النصر جان بلاط
1501 العادل سيف الدين ابو النصر طومان باى
1501 - 1516 الأشرف ابو النصر قانصوه الغورى
1516 - 1517 الأشرف ابو النصر طومان باى