Gunung Sangay

Gunung Sangay (dipikawanoh ogé kalawan ngaran Macas, Sanagay, jeung Sangai) nyaéta hiji gunung seuneu aktip kalawan tipeu stratovolcano anu aya di Propinsi Morona Santiago, Ékuador. Gunung ieu aya di jajaran pagunungan Andés anu manjang naratay ti kalér nepi ka kidul buana Amérika Kidul. Gunung ieu dianggap salah sahiji anu pangbahayana di sakuliah dunya.
Dumasar laporan, érupsi anu paling diinget sajarah nyaéta pas di taun 1628, terus gunung tutuluyan baé bitu ti taun 1728 nepi ka taun 1916. Gunung ieu ngamudalkeun laharna di taun 1934 sarta teu eureun-eureun ti saprak harita nepi ka kiwari.
Gunung ieu dianggap mangrupa gunung anu panghéséna pikeun diaksés, utamana pikeun nepi ka puncakna, ku sabab batu anu ngalir sarta matérial vulkanik anu tutuluyan dikaluarkeun. Di bulan Pébruari 2013, dilaporkeun yén abu ti gunung naék ka tingkat kaluhuran 25.000 kaki.
Gunung Sangay nyaéta hiji ti tilu gunung seuneu anu dikurilingan ku Taman Nasional Sangay, anu geus jadi Loka Warisan Dunya UNESCO ti taun 1983.
Ku sabab dikurilingan ku taman nasional, di tutugan gunung ieu réa pisan rupa-rupa tutuwuhan jeung sasatoan. Saheunteuna aya tilu rébu spésiés tutuwuhan sarta aya kira-kira 107 spésiés mamalia, 430 spésiés avés, 33 spésiés ampibia, 14 spésiés réptilia, sarta 17 spésiés pisces.
Gunung Sangay mekar dina tilu tahap anu béda. Anu pangkolotna, kawangun antara 500.000 jeung 250.000 taun ka tukang, kalawan tingkat kaluhuran kira-kira 4.000 méter. Gunung Sangay anu kahiji ieu, ditandaan ku pasir sékundér, anu kira-kira diaméterna 15-16 kilométer, kalawan puncak anu aya dua nepi ka tilu kilométer beulah tenggara ti puncak anu ayeuna. Wangun anu ngalengkung tina sésa struktur anu munggaran ieu nuduhkeun yén ieu gunung kungsi runtuh. Tuluy, ruruntuhan ieu ngawangun blok anu kandelna 400 méter, anu ngawengku bréksi lapis anu naratay, aliran pirokastik, sarta endapan lahar. Tuluy aya ogé andésit asam jeung silikon aya kira-kira 60 persén.
Wangun gunung Sangay anu kadua mimiti kawangun deui saenggeus runtuhna wangun anu munggaran, kira-kira 100.000 jeung 50.000 taun ka tukang. Sésa-sésa struktur anu kadua aya di kiduleun jeung wétaneun ruruntuhan nu kahiji. Babaraha sésa gunung aya ogé di beulah kulon jeung kalér. Struktur anu kadua diyakinan miboga puncak anu naratay di wétan ka kulon, sarta saperti struktur puncak nu kahiji, struktur puncak nu kadua runtuh anu antukna nyiptakeun urug anu panjangna 20 km sarta lébarna 5 km. Puncak struktur nu kadua aya di deukeut Gunung Sangay kiwari.
Gunung Sangay anu kiwari kawangun ku hiji kaldéra anu bentukna tapel kuda atawa déprési vulkano. Gunung ieu kiwari mangrupa corong anu katutupan ku glétsér kalawan tingkat kaluhuran 5.286 méter, anu déngdékna 35 darajat. Di beulah wétan, aya Hutan Hujan Amazon, sarta di beulah kulon aya dataran abu vulkanik. Gunung sangay miboga tilu kawah anu aktip sarta hiji kubah lava. Gunung Sangay geus aktip dina wangunna nu kiwari ti 14.000 taun ka tukang.
Gunung Sangay bisa ditaékan sarta dipilampah. Anu munggaran naék ieu gunung nyaéta Robert T. Moore di taun 1926, dalapan taun saacan gunung ieu bitu ti taun 1934 nepi ka kiwari. Tapi biasana mangsa anu dipikaresep nyaéta ti bulan Nopémber nepi ka bulan Pébruari, ku sabab di waktu éta, gunung aya dina kaayaan anu "kurang lembab". Sedengkeun ti bulan Juli nepi ka Agustus dianggap lembab pisan. Tuluy, bagian gunung beulah wétan leuwih lembab ti batan bagian gunung beulah kulon.
Di jaman baheula, cara anu ilahar pikeun naék gunung nyaéta ngaliwatan désa Alao. Sedengkeun kiwari, aksés ti désa Guagalla anu paling merenah ku sabab waktu tempuhna anu leuwih sakeudeung.
Gunung