Isip-alipin

Ang isip-alipin (Ingles: colonial mentality) ay ang isinapaloob na saloobin ng etniko o kultural na kababaan na nararamdaman ng mga tao bilang resulta ng kolonisasyon. Ito ay tumutugma sa paniniwala na ang mga halagang pangkultura ng kolonisador ay likas na nakahihigit sa sarili. Ang kataga ay ginamit ng mga postkolonyal na iskolar upang talakayin ang mga pang-transgenerasyon na epekto ng kolonyalismo na naroroon sa mga dating kolonya pagkatapos ng dekolonisasyon. Ito ay karaniwang ginagamit bilang isang gumaganang konsepto para sa pagbalangkas ng ideolohikal na pangingibabaw sa makasaysayang kolonyal na mga karanasan. Sa sikolohiya, ginamit ang isip-alipin upang ipaliwanag ang mga pagkakataon ng sama-samang depresyon, pagkabalisa, at iba pang malawakang isyu sa kalusugan ng isip sa mga populasyon na nakaranas ng kolonisasyon.
Ang mga kapansin-pansing impluwensya ng Marxismo sa postkolonyal na konsepto ng kolonyal na kaisipan ay kinabibilangan ng mga gawa ni Frantz Fanon tungkol sa pagkabali ng kolonyal na pag-iisip sa pamamagitan ng Kanluraning kultural na dominasyon, pati na rin ang konsepto ng kultural na hegemonya na binuo ng Tagapagtatag ng Partido Komunista ng Italya na si Antonio Gramsci .
Sa mga teritoryo sa ibayong dagat na pinangangasiwaan ng Imperyong Espanyol, ang paghahalo ng lahi sa pagitan ng mga Espanyol at mga katutubo ay nagresulta sa isang maunlad na paghahalo na tinawag na Mestizo. May mga limitasyon sa mga kategoryang panglahi na nakatuon lamang sa mga taong may lahing Aprikano, dahil sa kanilang pagiging mga inapo ng mga alipin. Hindi tulad ng Mestizos, ang mga castizo o mga katutubo ay pinoprotektahan ng mga Leyes de las Indias na nag-aatas na tratuhin sila bilang mga mamamayan ng Imperyong Espanyol. Ganap na ipinagbabawal na alipinin ang mga indigena sa ilalim ng parusang kamatayan.
Ang mga Mestizo at iba pang kumbinasyon ng magkakahalong lahi ay ikinategorya sa iba't ibang casta ng mga administrador ng viceroyalty. Ang sistemang ito ay inilapat sa mga teritoryong Espanyol sa Amerika at Pilipinas, kung saan ang malalaking populasyon ng mga magkakahalong lahi ay bumubuo sa lumalaking mayorya ng populasyon ng viceroyalty (hanggang sa kasalukuyan).
Ang mga kategoryang panglahi na ito ay nagdulot ng diskriminasyon sa mga may lahing Black African o Afro-Latin, na nakaranas ng iba't ibang anyo ng parusa at hindi pantay na pagtrato. Sa kabilang banda, ang mga may lahing Europeo ay binigyan ng pribilehiyo at mas mataas na katayuan sa lipunan kumpara sa iba pang mga lahi o halo ng lahi. Dahil dito, ang mga taong may lahing Aprikano ay nahirapang itago ang kanilang katutubong pamana at mga kaugalian upang magmukhang mas Espanyol o katutubo. Dahil sa mga panloob na pagkiling na ito, naapektuhan ang mga pagpili ng mga indibidwal sa pananamit, hanapbuhay, at mga anyo ng pagpapahayag ng relihiyon. Ang mga taong may halong lahi na nais makatanggap ng mga benepisyong institusyonal bilang mga Espanyol (tulad ng mas mataas na edukasyon at mga oportunidad sa karera) ay kailangang supilin ang kanilang sariling kultura at kumilos na parang mga Espanyol. Ang ganitong kaisipan ay humantong sa karaniwang pamemeke ng lahi sa Latin America, na sinasamahan ng paglelehitimo sa kuwento ng isang Espanyol na ninuno at paggamit ng apelyidong Espanyol. Karamihan sa mga taong may halong puti at puting lahi sa Latin America ay may mga apelyidong Espanyol na minana mula sa kanilang mga ninunong Espanyol, habang ang iba pang mga Latin American na may mga pangalang Espanyol at apelyido ay nakuha ang mga ito sa pamamagitan ng Kristiyanisasyon at Hispanisasyon ng mga katutubo at populasyon ng mga aliping Aprikano ng mga paring Espanyol.
Gayunpaman, karamihan sa mga unang pagtatangka nito ay bahagyang nagtagumpay lamang, dahil ang mga grupong Amerindian ay pinagsama ang Katolisismo sa kanilang tradisyonal na paniniwala. Ang pagsasanib ng mga katutubong paniniwala at Kristiyanismo ay nananatiling laganap sa mga komunidad ng Indian at Mestizo sa Latin America.
Bago dumating ang mga Espanyol noong 1565–1898, ang Kapuluan ng Sulu (na matatagpuan sa timog Pilipinas) ay isang kolonya ng Imperyong Majapahit (1293–1527) na nakabase sa Indonesia. Ang mga Amerikano ang huling bansa na sumakop sa Pilipinas (1898–1946) at sinasabi ng mga nasyonalista na patuloy itong kumikilos bilang isang neo-kolonya ng Estados Unidos sa kabila ng pormal na kalayaan nito noong 1946. Sa Pilipinas, ang kaisipang kolonyal o isip-alipin ay pinaka-kitang-kita sa pagkiling sa mga mestisong Pilipino (karamihan ang mga may halong katutubong Pilipino at puting lahi, ngunit pati na rin ang may pinaghalong katutubong Pilipino at Intsik, at iba pang etniko) sa industriya ng aliwan at mass media. Sila ay nakatanggap ng malawak na eksposisyon sa kabila ng pagiging maliit na bahagi lamang ng populasyon.
Mayroong kultural na pagkiling sa mga taong may medyo maputing balat sa loob ng Pilipinas. Ayon kina Kevin Nadal at David Okazaki, ang pagkiling sa maputing balat ay maaaring may pinagmulan bago pa dumating ang mga kolonyalista. Gayunpaman, iminungkahi rin nila na ang pagkiling na ito ay pinalakas ng kolonyalismo. Sa isang di-tukoy na petsang epikong Pilipino, tinakpan ng bayani ang kanyang mukha gamit ang kalasag upang hindi mabawasan ng araw ang kanyang kagwapuhan. Ang ilan ay itinuturing ito bilang patunay na ang pagnanais para sa maputing balat ay nauna pa sa mga impluwensyang mula sa ibang bansa. Anuman ang pinagmulan ng pagkiling, ang paggamit ng pampaputi ng balat ay nananatiling laganap sa mga kalalakihan at kababaihang Pilipino. Gayunpaman, mayroong lumalaking pagtanggap sa mas maitim na kutis ng mga kababaihan sa loob ng Pilipinas.