Erotegezh el lennegezh vrezhonek

Gloev an erotegezh el lennegezh vrezhonek. Ker kreñv e oa pouez an Iliz katolik e Breizh ma oa dic'hallus embann komzoù ha skridoù ha ne vefent ket doujus d'he fennaennoù e-keñver ar vuhezegezh kristen betek goude ar bloavezhioù 1950. Berzet e veze gant ar veleien an eztaoladur erotek e forzh peseurt yezh, nemet e chomas hiroc'h an amzer berzañ el lennegezh vrezhonek, pa oa bet an Iliz o pourvez darn anezhi adalek ar XVI kantved betek an XX kantved.
Bez' ez eus deskrivadurioù leun a "erotegezh" e-kerzh un abadenn etre daou zen hep gread revel. A-hend-all n’eo ket anat diforc'hañ an erotegezh diouzh an orged, ker karget gant rakvarnioù ar vuhezegezh voutin e seblant bezañ homañ ziwezhañ.
War-dro 1350 ec'h eilskrivas ar c'hloareg Ivonet Omnes un hir a levr war barch, ar Speculum historiale ("Melezour an Istor", ur gronikenn istorel bet skrivet gant ar manac'h dominikan gall Vincent de Beauvais (1184/1194-1264. Pa gave enoeüs e labour e teuas d’e spered skeudenn e vuiañ-karet ha sklaer eo e soñjoù.
Evitañ da vezañ piket e galon gant ur vaouez he lagad glas e vije plijus ma rofe-hi dezhañ an aotre da chom en he c’hostez en noz kentañ. Ha pelloc’h e skriv div werzenn a seblant bezañ tennet eus ur ganaouenn. Pa 'z eus anv an delioù (deil) enni e lakaer dodenn ar gwez o pourveziñ o bolzioù d’an oriaded.
|} Pascal de Kerenveier (1729-1794), a voe kelennet en ur skolaj jezuist, a ouias kejañ e varregezh war ar brezhoneg gant e zeskadurezh war lennegezh ar C’hlasoù. Sevel epigrammoù (barzhonegoùigoù flemmus) ha sonedennoù a reas, darn anezho o plediñ gant traoù ar rev. Studiet eo bet ar sonedennoù gant Ronan Calvez. Kras-tre ha didroidell int, met ken berr m’eo an oberennoù ma n’eus ket tu da gavout un aergelc’h erotek enno, gant aon rak stroñsañ e lennerien, marteze.
Martial Ménard a ensellas pizh ar skridoù brezhonek "erotek" :
En ur zastum gerioù ar rev evit sevel Geriahudur ar Brezhoneg e verkas Martial Ménard ivez :
O vezañ ma oa difennet gwezhall ober gant gerioù "lous" e veze implijet gerioù boutin ul ledanvad a-zindan dezho, a veze komprenet gant hogos an holl dud deuet. Damveneget e veze ar mennozh gwir dre implijout gerioù boutin evel alc’hwez, ibil ha c’hwiban (an holl dri evit kalc’h), gwaremm (kourzh ha kaezour asambles), sac’had bleud (bronn), hag all.
N’eo ket ret implijout gerioù arbennik evit eztaoliñ an erotegezh : un abadenn erotek rik a zibun war meur a bajenn Youenn Drezen en e romant berr An dour en-dro d’an inizi (1932), ma weler daou zen yaouank o weladenniñ « krugell Gavr-Inis » :
Goude ur prantad gerioù karadek ha pokoù e seblant ar c’houblad bout prest evit ur gread strishoc’h :
Kerse bras a zo gant an daneveller pa oa chomet mut, met « Graet he doa Anna Bodri eus he zu kement a zo aotreet d’ur plac’h yaouank e Breizh. » (p. 59). « Che, emezi, ni zo droch hon daou! » (p. 59).
Pa zeskrivas Gwilherm Berthou-Kerverzhiou un darempred revel etre ur plac’h hag ur paotr e reas gant gerioù ken boutin all :
Gant Naig Rozmor, ha hi ur varzhez gatolik, e teu un doare kuñv evit eztaoliñ al levenez sachet diwar gejadenn korfoù ar priedoù :
Dindan pluenn Lan Tangi e teu gerioù "lous" gant nebeutoc’h a droidelloù c’hoazh, hag emañ ar vaouez ouzh ar varrenn-stur, prennet an nor ganti :
Hag e-doug un eil abadenn e kompren ar gwaz emaén ar vaouez o pennfolliñ :
Enklaskoù zo bet graet gant Emil Ernod ha Martial Menard. Savet eo bet ar Glossaire cryptologique du breton (gerioueg kuzh ar brezhoneg) gant ar c’hentañ war-dro 1910. An eil a lakaas embann ur pikol levr e stumm ur geriadur, Alc’hwez bras ar baradoz vihan e ditl, e 1995, gant an ti-embann An Here ma voe rener anezhañ.