Karne norte

Ang karne norte (Ingles: corned beef) ay inasinang pitso ng baka. Nagmula ang katawagang ito mula sa wikang Kastila, at "hilagang karne" ang ibig sabihin nito. Ang katawagan naman sa Ingles ay nagmumula sa malalaking asin na ginagamit sa pag-iimbak ng karne, na tinatawag na corn. Minsan, hinahaluan ito ng asukal at espesya. Itinatampok ang karne norte bilang sahog sa maraming mga lutuin.
Mayroong nitrato sa karamihan mga ng resipi nito, na nag-coconvert sa likas na myoglobin sa baka na maging nitrosomyoglobin, na nagpapakulay-rosas sa karne. Ang mga nitrato at nitrite ay nakakabawas sa panganib ng delikadong botulismo habang inaasin sa pagpipigil ng pagdami ng Clostridium botulinum, ngunit naiugnay rin ito sa tumataas na panganib ng kanser sa mga daga. Kulay-abo ang bakang inasin na walang nitrato o nitrite, at tinatawag minsan na New England corned beef.
Naging sikat na pagkain ang karne norte sa mga digmaan, kabilang dito ang Ika-1 at Ika-2 Digmaang Pandaigdig, kung kailan nirasyon ang sariwang karne. Sikat pa rin ito sa buong mundo bilang sahog sa mga pagkain sa mga iba't ibang rehiyon at karaniwang bahagi sa modernong rasyon ng mga iba't ibang sandatahang lakas sa mundo.
Kahit hindi alam ang eksaktong pinagmulan ng karne norte, malamang na sumipot ito noong nagsimulang mag-imbak ang mga tao ng karne sa pag-aasin. May ebidensya nito sa iba't ibang kultura, kabilang dito ang sinaunang Europa at Gitnang Silangan. Ang salitang corn (sa katawagan nito sa wikang Ingles) ay nanggaling sa Lumang Ingles at ginagamit ito para ilarawan ang anumang maliit at matigas na butil. Sa kaso ng karne norte, maaaring tumukoy ang salita sa magaspang, at butil-butil na asin na ginagamit sa pag-iimbak ng baka. Maaari ring tumutukoy ang salitang corned sa mga "corns" ng salitre na dating ginamit sa pagpepreserba ng karne.
Kahit matagpuan ang kasanayan ng pagpepreserba ng baka sa maraming kultura, nagsimula ang industriyal na produksyon ng karne norte noong Rebolusyong Industriyal ng mga Briton. Ang karne norte mula sa Irlanda ay ginamit at kinalakal nang husto mula ika-17 siglo hanggang gitna ng ika-19 siglo para sa pagkonsumo ng mga sibilyang Briton at para sa probisyon ng mga armada ng Briton at mga hukbo ng Hilagang Amerika dahil matagal bago ito mabulok. Ikinalakal din ang produkto sa mga taga-Pransiya, na ipinangkain ng mga kolonista at inalipin na manggagawa sa kanilang mga kolonya sa Karibe. Ang ika-17 siglong prosesong pang-industriya ng mga Briton para sa karne norte ay hindi nagtangi sa mga iba't ibang hiwa ng baka maliban lang sa mga makunat at di-kanais-nais na bahagi tulad ng leeg at binti ng baka. Sa halip nito, ang pagmamarka ay ginawa ayon sa timbang ng baka sa mga sumusunod: "small beef", "cargo beef", at "best mess beef", pinakapangit ang una at pinakamaganda ang huli. Karamihan ng di-kanais-nais na bahagi at mas mababang marka ay ikinalakal sa mga Pranses, habang ang mga mas maayos na bahagi ay itinabi para sa pagkokonsumo sa Britanya o sa kanyang mga kolonya.
Nagprodus ang Irlanda ng malaking bahagi ng karne norte sa kalakalan sa Atlantiko mula sa lokal na baka at asin na inangkat mula sa Tangway ng Iberia at timog-kanlurang Pransiya. Naglikha ang mga baybaying lungsod, tulad ng Dublin, Belfast at Cork, ng napakalaking industriya sa pag-aasin at pag-iimpake ng baka. Ang Cork mismo ay nakapagprodus ng kalahati ng taunang luwas sa baka ng Irlanda noong 1668. Kahit malaki ang pinagkitaan ng mga bansa ng Europa sa produksyon at kalakalan ng karne norte, sa mga kolonya naging mababa ang tingin sa produkto dahil kinakain ito ng mga mahihirap at mga alipin.
Dahil tinaas ang produksyon ng karne norte upang matugunan ang dumaraming tao na lumilipat sa mga lungsod mula sa kabukiran noong Rebolusyong Industriyal, lumala ang epekto ng Taggutom sa Irlanda sa 1740-41 at Daking Taggutom sa Irlanda:
Nawalan ng importansiya ang karne norte bilang kalakal noong ika-19 siglo sa mundo ng Atlantiko, sa isang bahagi, dahil sa abolisyon ng pag-aalipin, Ang produksyon ng karne norte at pagdede-lata nito ay nanatiling mahalagang pagkain noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Nagmula ang karamihan ng de-latang karne norte sa Fray Bentos sa Uruguay. Higit sa 16 milyong de-lata ang iniluwas nila noong 1943. Ngayon, may makabuluhang halaga ng suplay ng de-latang karne norte sa mundo na nanggagaling sa Timog Amerika. Halos 80% ng suplay ng de-latang karne norte sa mundo ay galing sa Brazil.
Pinepetsahan ang paglitaw ng karne norte sa lutuing Irlandes noong ika-12 siglo sa tulang Aislinge Meic Con Glinne (Ang Pangitain ni MacConglinne). Sa teksto, inilarawan ito bilang espesyal na pagkain na ginagamit ng hari para purgahin ang kanyang sarili mula sa "demonyo ng katakawan". Pinahalagahan ang mga baka bilang pambaligya, kaya kinain lang ito kapag hindi na magagatasan o makakapagtrabaho. Inilarawan ang karne norte sa tekstong ito bilang pagkain na napakahalaga, dahil sa kahalagahan at katayuan ng mga baka sa kanilang kultura, pati na rin ang pagiging mahal ng asin, at walang kinalaman sa karne norte na kinakain ngayon.
Katulad ng mga ibang de-latang karne, sikat na pang-almusal sa Pilipinas ang karne norte sa de-lata. Ang katawagan nito sa wikang Tagalog ay may salin na "hilagang karne" sa wikang Kastila. Tumutukoy ito sa mga Amerikano, na dating tinawag na norteamericano ng mga Pilipino, kagaya ng mga ibang kolonya ng Espanya, kung saan may pag-iba-iba kung ano ang norteamericano o taga-Hilagang Amerika (taga-Canada, taga-Amerika, taga-Mehiko), centroamericano o taga-Gitnang Amerika (taga-Nicaragua, taga-Costa Rica, atbp.) at sudamericano o taga-Timog Amerika (taga-Colombia, taga-Ecuador, taga-Paraguay, atbp.). Ang pananaw kolonyal sa kung ano ang norteamericano noon ay mga bansa pahilaga ng Daan ng Birey | Camino de Virreyes, ang ruta na ginamit para maghatid ng paninda mula sa babaan ng Galeon ng Maynila sa daungan ng Acapulco papunta sa Havana sa pamamagitan ng daungan ng Veracruz (at hindi ang ilog Rio Grande sa Texas ngayon), kaya tumutukoy ang centroamericano sa mga ibang pag-aarian ng mga Kastila patimog ng Lungsod Mehiko.
Unang sumikat ang karne norte, lalo ng ang tatak ng Libby's, noong panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas (1901–1941), kung kailan ang napakayaman ay may kakayahang bumili ng mga ganoong de-lata; inadvertise ang mga ito sa paghahain ng karne norte nang malamig at galing agad mula de-lata patungo sa ibabaw ng kanin, o bilang palaman ng tinapay. Noong Ika-2 Digmaang Pandaigdig (1942–1945), nagdala ang mga Amerikanong sundalo ng karne norte, at in-airdrop nila ito mula langit; kinasasalalayan ito ng buhay o kamatayan dahil kinontrol ng Hukbong Imperyal ng Hapon ang lahat ng pagkain upang pabagsakin ang anumang pagtutol laban sa kanila.
Pagkatapos ng digmaan (1946-ngayon), sumikat pa lalo ang karne norte. Nananatili itong staple sa mga balikbayan box at sa mga lamesa ng mga Pilipino pag-almusal. Makakayang bilhin ng mga ordinaryong Pilpino ang mga ito, at maraming sumipot na mga tatak, katulad ng mga gawa ng Century Pacific Food, CDO Foodsphere at San Miguel Food and Beverage, na ganap na minamay-ari ng mga Pilipino, at lokal na minamanupaktura.
Ang karne norte sa Pilipinas ay karaniwang gawa mula sa ginayat na baka o buffalo, at halos palaging ibinebenta na nakade-lata. Ito ay pinakukulo, ginagayat, dinede-lata, at ibinebenta sa mga supermarket at grocery para mabili ng taumbayan. Kadalasan, inihahain ito bilang pang-almusal na tinatawag na "corned beef silog", kung saan gisado ang pagkaluto nito (pinrito, inihahalo sa sibuyas, bawang, at madalas, mga kinubong patatas, karot, kamatis, at/o repolyo), na may kasabay na sinangag at pinritong itlog. Isa pang karaniwang paraan para kainin ang karne norte ay tortang carne norte, kung saan inihahalo ang karne norte sa itlog at piniprito. Ginagamit din ang karne norte bilang murang karne sa mga pagkain tulad ng sopas at sinigang.