Hamhung

Ang Hamhŭng (Hamhŭng-si; Pagbabaybay sa Koreano: [ham.ɦɯŋ]) ay ang pangalawang pinakamalaking lungsod ng Hilagang Korea, at ang kabisera ng lalawigan ng Timog Hamgyŏng. Noong huling bahagi ng taong 2005, ang kalapit na lungsod ng Hŭngnam ay ginawang isang ward (kuyŏk, kahalintulad ng isang distrito sa Timog Korea at ibang bansa) sa loob ng Hamhŭng. Mayroon itong populasyon na 768,551 magmula noong 2008.
Si Yi Sung-ke na nagtatag ng Dinastiyang Yi ay namahinga sa lungsod pagkaraan ng matagumpay na kudeta ng kanyang anak na si Yi Bang-won sa palasyo noong 1400. Bagaman nagpadala ang kanyang anak ng mga sugo upang mapagkasundo, pinapagpapatay niya ang mga ito. Isang makabagong Koreanong ekspresyon, "King's envoy to Hamhŭng" ([Hamheungchasa] Error: {{Lang}}: Latn text/non-Latn script subtag mismatch (help)), ay tumutukoy sa taong pumunta sa isang paglalakbay at hindi na muling nabalitaan. Kilala ang lungsod bilang Kankō noong pamumuno ng Hapon sa Korea sa pagitan ng 1910 at 1945. Pinalaya ito ng Hukbong Pula noong 22 Agosto 1945.
Lubhang nasira ang lungsod (80–90 porsyento) noong Digmaang Koreano at nasakop ng mga Timog Koreanong kawal sa pagitan ng 17 Oktubre 1950 at 17 Disyembre 1950. Mula 1955 hanggang 1962, sentro ang Hamhŭng ng isang malakihang patakaran ng muling pagtatayo at pagpapaunlad sa tulong ng Silangang Alemanya kabilang na ang pagtatayo ng mga industriyang ukol sa pagtatayo at mga matinding sukatan sa pagsasanay para sa mga Koreanong manggagawa sa pagtatayo, inhinyero, tagaplano ng lungsod at arkitekto. Nagwakas ang proyekto dalawang taong mas-maaga sa inaasahan at kalakip na mababang propayl dahil sa alitang Tsino-Sobyet at mga magkasalungat na pananaw ng Hilagang Korea at Silangang Alemanya ukol sa nasabing usapin.
Mula 1960 hanggang 1967 pinamamahalaan ang Hamhŭng na hiwalay mula Timog Hamgyŏng bilang isang Direktang Pinamumunuang Lungsod (Chikhalsi). Bago ang taong 1960 at mula 1967, isa nang bahagi ng lalawigan ang lungsod.
Nasaksihan ng lungsod noong 1995 ang isa sa mga tanging dokumentadong (hanggang ngayon) pagsubok sa pamahalaan ng Hilagang Korea nang nagsimula ang mga sundalong tinamaan ng matinding kagutuman ng isang martsa patungong Pyongyang. Sinugpo ang pag-aalsa at binuwag ang sangkot na pangkat ng mga sundalo.
Lumitaw na may di-pagkakabagay na bunga sa mga taga-Hamhŭng ang taggutom sa Hilagang Korea ng dekada-1990. Inilarawan ni Andrew Natsios, dating aid worker, tagapangasiwa sa USAID, at may-akda ng The Great North Korean Famine, ang Hamhŭng bilang "ang lungsod na pinakanapuruhan ng taggutom." Inilalarawan ng mga bagong nilathalang ulat mula sa The Washington Post at Reuters ang napakaraming mga bagong puntod sa mga nakapaligid na dalisdis ng bundok at iniulat na karamihan sa mga bata ng Hamhŭng ay nabansot dahil sa mahinang kondisyon ng katawan dulot ng hindi wastong pagkain. Isinalaysay ng isang naligtas na higit sa 10% ng populasyon ng lungsod ang namatay, habang tumakas ang isa pang 10% ng populasyon upang makahanap ng pagkain.
Bagaman sarado dati sa mga dayuhan, maari nang bumiyahe ang mga banyagang mamamayan sa Hamhung sa pamamagitan ng mga iilang may-pahintulot na mga Hilagang Koreanong tour operator.
Matatagpuan ang Hamhŭng sa kaliwang sangay ng Ilog Sŏngch'ŏn, sa silangang bahagi ng Kapatagan ng Hamhŭng (함흥평야), sa lalawigan ng Timog Hamgyŏng, hilaga-silangang Hilagang Korea. Ang Tonghŭngsan ay may taas na 319 metro.
Isang mahalagang sentro ng industriyang kimikal sa bansa ang lungsod ng Hamhŭng. Isa itong industriyal na lungsod na nagsisilbi bilang pangunahing pantalan para sa panlabas na kalakalan ng Hilagang Korea. Kabilang sa mga produkto nito ang mga tela (lalo na ang vinalon), kasangkapang metal, makinarya, repinadong langis at elaboradong pagkain (processed food).
May ispekulasyon na ang Hamhung ay ang sentro ng paggawa ng methamphetamine o shabu sa Hilagang Korea, dahil sa mataas na proporsyon nito ng mga kimiko at kinatatayuan ng isang hugnayang pangkimika at pang-industriya na itinayo pa ng mga Hapones noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.
Matatagpuan sa Hamhŭng ang Hamhŭng Grand Theatre, ang pinakamalaking tanghalan ng Hilagang Korea. Matatagpuan din sa lungsod ang isang pambansang museo.
Ang Hamhŭng ay tahanan ng Hamhŭng University of Education, Hamhŭng University of Pharmacy, Hamhŭng University of Chemistry at Hamhŭng University of Medicine. Kabilang sa mga propesyonal na kolehiyo sa Hamhǔng ang Hamhǔng College of Quality Control, ang Hamhŭng Hydrographic and Power College, at ang Hamhǔng College of Electronics and Automation. Mayroon ding isang sangay ng akademiya ng agham.
Nakakambal ang Hamhŭng sa:
Ang Hŭngnam ay isa sa pitong mga ward (kuyŏk, katumbas ng distrito) ng Hamhŭng. Isa itong pantalan sa silangang baybayin ng Dagat ng Hapon, walong milya mula sa pusod ng Hamhŭng. May lawak itong 250 kilometro kuwadrado. Dating pangatlong pinakamalaking lungsod sa Hilagang Korea ang Hŭngnam bago naging distrito ng Hamhŭng noong 2005.
Tinatayang nasa 200,000 hanggang 400,000 ang population ng distrito. Ang opisyal na bilang ng populasyon ng distrito ay 700,000 ngunit ito ay pinagtatalunan.
Nahahati ang distrito sa 43 tong (mga purok), 1 rodongjagu (distrito ng mga manggagawa) at 5 ri (nayon).
Tahanan ang Hŭngnam sa Hugnayang Pataba ng Hŭngnam (Hŭngnam Fertilizer Complex), na sinasabi ring ginagamit upang makagawa ng mga kimikal na armas. Nasa Hŭngnam din ang February 8 Vinylon Factory Complex. Tahanan din ito ng Hungnam Chemical Engineering College.
Ang Estasyong Hungnam ay nasa daambakal ng Linyang Pyongra.
Ang pantalan sa Hŭngnam ay kinaroroonan ng paglikas sa Hŭngnam, isang mahalagang paglikas ng kapuwa hukbo ng Mga Nagkakaisang Bansa (UN) at Hilagang Koreanong sibilyan noong Digmaang Koreano sa huling bahagi ng Disyembre 1950. Tinatayang nasa 100,000 kawal at kagamitan at 100,000 sibilyan ang inilulan sa sari-saring mga barkong pangalakal at transportasyong panghukbo sa kabuuang 193 karga ng barko (shiploads) sa mga linggo hanggang sa Kapaskuhan ng 1950, at inilulan sa kaligtasan sa Busan at iba pang mga paroroonan sa Timog Korea. Kinabibilangan ng mga naglikas ang 14,000 takas (refugees) na inilulan sa isang barko, ang SS Meredith Victory na pinakamalaking paglikas mula lupa gamit ang iisang barko. Naging posible ito dahil sa pagpahayag ni Pangulong Truman ng pambansang kagipitan na inilabas noong 16 Disyembre 1950 dahil sa Pampanguluhang Proklamasyon Blg. 2914, 3 C.F.R. 99 (1953). Ang operasyon na ito ay kasukdulan ng Labanan sa Imbakang Chosin, kung saang naglaban ang mga kawal ng UN upang makaalis ng Tsinong patibong.
Noong kahulihan ng 2005, binaba ang antas ng Hŭngnam sa distrito (Hŭngnam-kuyok) mula sa pagiging lungsod (Hŭngnam-si).
Gabay panlakbay sa Hamhung mula sa Wikivoyage