Elizabeth O'Farrell

B'altra, poblachtach agus ball de Chumann na mBan Éireannach í Elizabeth O Farrell (5 Samhain 1884 – 25 Meitheamh 1957).
Rugadh Elizabeth O'Farrell ar 5 Samhain 1884 i mBaile Átha Cliath, iníon Christopher O'Farrell, a bhí ag obair i gclódóirí Armstrong agus Margaret Kenneah, a bhí ina coimeádaí tí. Bhí sí oilte ag Siúracha na Trócaire. Fuair a hathair bás nuair a bhí sí óg agus cuireadh ag obair í. Ghlac sí post i siopa Armstrong - clódóirí a bhí suite ar Sráid Amiens. Bhí siopa beag ag a máthair ar Ché Cathrach Átha Cliath.
Bhí sí ina ball den gCroí ró-Naofa agus cuallachtaí Staonadh Iomlán (Total Abistinence sodalities i mBéarla). I ndiaidh a hoideachas bhí sí ina cnáimhseach agus thosaigh sí ag obair san Ospidéal Náisiúnta Máithreachais ar shráid Holles tar éis a bheith páirteach in Éirí Amach na Cásca 1916. Bhí sí ina ball d'Inghinidhe na hÉireann agus d'éirigh léi a bheith líofa sa Ghaeilge. Sa bhliain 1906 glac sí páirt i gCumann na mBan in éineacht le seanchara di Julia Grenan. Ansin ghlac sí ballraíocht le Chumann na mBan - craobh ban d'Óglaidh na hÉireann - nuair a bunaíodh é i 1914.
D'oibrigh O'Farrell mar riarthóir teachtaireachta roimh agus le linn Éirí Amach na Cásca 1916. Cuireadh go dtí Baile Átha an Rí í chun teachtaireacht a sheoladh ar Luan na Cásca. Nuair ar fhill sí, chuaigh sí agus a seanchara agus comh-altra, Julia Grenan, go dtí Ard-Oifig an Phoist. Cuireadh ar fud sráideanna dáinséaracha Átha Cliath iad i rith na seachtaine le teachtaireachtaí, bia agus lón lámhaigh i bhfolach ina gcuid sciortaí fada go dtí stáisiúin airm ag Boland's Mill, Powers' Distillery, Jacobs' Factory, Faiche Stiabhna agus na Ceithre Cúirteanna. Le Grenan, thug sí aire do na daoine a gortaíodh, James Connolly san áireamh. Bogadh mná agus an lucht gortaithe ó Ard-Oifig an Phoist ar Aoine na Cásca, ach d'fhan O'Farrell, Grenan agus Winifred Carney leis an chuid eile de na saighdiúirí, a bhfuair sólás i dteach béal dorais ar Shráid an Mhúraigh.
Ar an Sathairn, roghnaigh Pádraig Mac Piarais Elizabeth O'Farrell chun téarmaí géillte a fháil ón mBriogáidire-Ghinearál Lowe. Ag 12.45 i.n. tugadh suaitheantais Croise Dearg agus brat bán di agus iarradh uirthi an géilleadh a thabhait do mhíleata na Breataine. Chuaigh sí go dtí Sráid an Mhúraigh le linn lámhach trom, rud a laghdú nuair a aithnigh siad an brat bán. Tógadh chun an Briogáidire-Ghinearál William Lowe í agus sheol sé ar ais go dtí Mac Piarais í ag uimhir 16 Sráid an Mhúraigh leis an éileamh le haghaidh géilleadh neamhchoinníollach a thabhairt. Ghlac Mac Piarais leis, agus chuaigh sé in éineacht le O' Farrell, chun an géilleadh a thabhairt do Ghinearál Lowe. Tá cáil ar ghrianghraf a léiríonn Mac Piarais os comhair General Lowe ag barr Shráid an Mhúraigh. Díreach sular tógadh an grianghraf, thóg O'Farrell coiscéim ar ais. Tá a cuid cosa le feiceáil in aice le Mac Piarais sa bhunghrianghraf. Foilsíodh an grianghraf 10 lá ina dhiaidh sin sa nuachtán Daily Sketch. I bhfoilseacháin eile rinneadh aerscuabadh ar an grianghraf ionas nach bhfuil a cuid cosa le feiceáil. Mar thoradh, deir roinnt tráchtairí nua-aimseartha "go ndearnadh aerscuabadh ó stair di". Go deimhin, rinneadh cur síos cruinn ar an ról a bhí ag O'Farrell san géilleadh i leabhair a fhoilsíodh i rith an 20ú haois, mar shampla The Irish Republic (1937) le Dorothy Macardle, The Easter Rebellion (1963) le Max Caulfield agus The Easter Rising (1999) le Foy agus Barton.
I gcomhlacht sagart agus trí saighdiúirí, thóg O'Farrell an t-ordú géillte, sínithe ag Mac Piarais, go dtí aonaid na oibrithe deonacha agus arm cathartha ag na Ceithre Cúirteanna, Coláiste na Máinlianna, Boland's Mill agus Jacob's factory. Thug Lowe geall di nach mbeadh sí mar phríosúnach tar éis na horduithe sin a sheoladh.
Chaith O'Farrell an chuid eile dá saol ag obair mar bhean chabhartha agus altra san Ospidéal Náisiúnta Máithreachais i mBaile Átha Cliath. Fuair Elizabeth bás ar 25 Meitheamh 1957 fad is a bhí sí ar saoire i dteach Fatima i mBré, Co. Chill Mhantáin agus tá sí curtha i Reilig Ghlas Naíon in aice le Julia Grenan sa phlota poblachtach.
I ndiaidh a bás, bunaíodh an Nurse Elizabeth O'Farrell Foundation sa bhliain 1967 chun tacaíocht a thabhairt do mhic léinn iarchéime altranais. Nochtadh plaic cuimhneacháin in ómós di in Ospidéal Sráid Holles chomh maith, áit a bhfuair sí oiliúint mar bhean chabhartha ó 1920 go 1921. Gach bliain, bronann an t-ospidéal an gradaim comórtha 'Elizabeth O 'Farrell' ar mac léinn a rinne sárobair acadúla ina gcuid scrúduithe deireanacha le haghaidh cáilíocht mar cnáimhseach.