Ndepụta Ihe Nketa Ọdịbendị UNESCO

UNESCO hibere Ndepụta nke ihe nketa ọdịnala ya na ebumnuche nke ịhụ na nchekwa dị mma nke ihe nketa ọdịbendị dị mkpa na-enweghị atụ n'ụwa niile na ịmara mkpa ha dị.[1] Ndị kọmitii na-ahụ maka ọchịchị na-ahụ maka nchekwa nke ihe nketa a na-apụghị ịgbagha agbagha bụ nke a na-ebipụta ndepụta a, bụ nke ndị otu steeti na-ahọpụta ndị otu ya na Nzukọ Ezumezu.[2] Site na nchịkọta nke akụ dị iche iche nke ọnụ na ihe a na-apụghị ịhụ anya nke ihe a kpọrọ mmadụ n'ụwa nile, mmemme a chọrọ ịdọrọ uche gaa na mkpa ọ dị ichebe ihe nketa a na-apụghị ịhụ anya, bụ nke UNESCO achọpụtala dị ka ihe dị mkpa na dịka ebe nchekwa dị iche iche omenala na nke mmepụta ihe.[3] [4]
E guzobere ndepụta ahụ na 2008 mgbe Nkwekọrịta 2003 maka Nchebe nke Ihe Nketa Ọdịbendị Na-apụghị Ịhụnanya malitere.
Dị ka nke 2010[update], mmemme na-achịkọta ndepụta atọ. Ndekọ nnọchite anya ogologo oge nke ihe nketa ọdịnala na-adịghị ahụkebe nke mmadụ nwere "omume na okwu [nke] na-enyere aka igosipụta ụdị ihe nketa a na ịkwalite mmata banyere mkpa ọ dị." Ndepụta nke dị mkpụmkpụ nke ihe nketa ọdịnala a na-apụghị ịhụ anya dị mkpa nke nchekwa ngwa ngwa bụ nke omenala ndị ahụ metụtara obodo na mba na-eche na ọ ga-achọ ihe ngwa ngwa iji mee ka ha dị ndụ.[5][6] Ndepụta nke atọ bụ Ndebanye aha nke Ezi Omume Nchekwa.
N'afọ N'afọ 2013, e debanyere ihe anọ n'ime ndepụta nke ihe nketa a na-apụghị ịhụ anya na mkpa nchekwa nchekwa ngwa ngwa, nke na-enyere ndị otu steeti aka ịchịkọta nkwado na enyemaka mba ụwa iji hụ na mgbasa nke ihe nketa a na nsonye nke obodo ndị metụtara ya. Ndepụta Nchekwa ngwa ngwa ugbu a nwere ihe iri atọ na ise. Kọmiti dị n'etiti gọọmentị dekwara ihe iri abụọ na ise n'ime ndepụta nnọchite anya nke ihe nketa a na-apụghị ịhụ anya nke mmadụ, bụ nke na-eme ka a mata ihe nketa a na-apụghị ịhụ anya na inye nkwado n'ọdịnala obodo na ịma ụzọ nke na-egosipụta ụdị omenala ha. Ndepụta ahụ anaghị akọwapụta ma ọ bụ mata ọkọlọtọ ọ bụla nke kacha mma ma ọ bụ mwepu. Ndepụta niile jikọtara mkpokọta 676, dabara na mba 140 dịka nke Eprel 2023[mmelite].[7]
A na-ewere ihe ndị e dere na ndepụta ndị ahụ dị ka ngosipụta dị mkpa nke ihe nketa a na-apụghị ịhụ anya nke mmadụ, nsọpụrụ kachasị elu maka ihe nketa na-apụtaghị ìhè na ọkwa ụwa.
Ndepụta nnochite anya nke ihe nketa ọdịnala na-adịghị ahụkebe nke mmadụ nwere ihe nketa ọdịnala na-adịghị ahụ anya nke "na-enyere aka igosipụta ụdị ihe nketa omenala dị iche iche na ịkwalite mmata banyere mkpa ọ dị"[8].
Ndebanye aha maka Omume Nchebe Dị Mma na-enye ohere ka ndị otu steeti, obodo na ndị ọzọ nwere mmasị "ịkekọrịta ahụmịhe nchekwa na ihe atụ nke otu ha si merie ihe ịma aka ha chere ihu na nnyefe nke ihe nketa ha dị ndụ, omume ya na ihe ọmụma ya nye ọgbọ n'ọdịnihu".
E guzobere Ndepụta nke Ihe Nketa Ọdịbendị Na-apụghị Ịhụnanya na 2008, mgbe Nkwekọrịta maka Nchebe nke Ihe Nkume Ọdịbendụ Na-apụtaghị Mmetụta malitere. Tupu nke a, otu ọrụ a maara dị ka Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity anọwo na-arụsi ọrụ ike n'ịmata uru nke ihe ndị a na-apụghị ịhụ anya dị ka ọdịnala, omenala, na oghere ọdịnala na ndị na-eme ihe nkiri na-akwado ụdị ngosipụta ọdịbendị ndị a site na Nkwupụta. Ịmata ihe ndị magburu onwe ha na-agụnyekwa mkpebi nke steeti iji kwalite ma chebe akụ ndị a, ebe UNESCO na-akwado atụmatụ maka nchekwa ha. Malite na 2001 ma mee ya ugboro abụọ ruo n'afọ 2005, ngụkọta nke nkwupụta atọ mere, na-agụnye ụdị ihe nketa a na-apụghị ịhụ anya 90 gburugburu ụwa.
A na-etinye ihe omuma 90 a kpọsara na mbụ n'ime Ndepụta Nnọchiteanya nke Ihe Nketa Ọdịbendị nke Ụmụ Mmadụ dị ka ntinye mbụ ya, nke a ga-akpọsa dị ka ihe. A ga-agbakwunye ihe ndị ọzọ na-esote nyocha nke nhọpụta ndị gọọmentị mba nyere na-abanye na Nkwekọrịta UNESCO, nke a na-akpọ mba ndị otu, nke ọ bụla nwere ike itinye otu faịlụ, na mgbakwunye na ọtụtụ mba. Otu kọmitii nke ndị ọkachamara na ihe nketa a na-apụghị ịhụ anya na otu a họpụtara ahọpụta, nke a maara dị ka Kọmitii Intergovernmental maka Nchebe nke Ihe Nketa Ọdịbendị a na-adịghị ahụ anya, nyochaa nke ọ bụla n'ime nhọpụta tupu ha edebanye aha ndị ahụ dị ka ihe na Ndepụta ahụ.