Iverni

Cine ársa na hÉireann lonnaithe in iardheisceart na tíre ab ea na hIverni (Ἰούερνοι, Iouernoi), luaite don chéad uair riamh sa Geografaíocht (Γεωγραφικη) le Tolamaes sa 2a haois. Deir sé go raibh cathair darbh ainm Ivernis (Ἰουερνίς, Iouernis) laistigh dá gcríocha, agus tugann faoi ndeara gurbh ionann ainm na lonnaíochta seo agus ainm an oileáin go léir, Ivernia (Ἰουερνία, Iouernia).
Tá an t-ainm Iverni fréamhaithe ón bPrót-Ind-Eorpais *PiHwerjoHn, "an tír thorthúil". Is dócha gur dtugtaí tráth an t-ainm úd do gach cine na hÉireann, ach faoi ré Tholamaes, bhíodh ciall níos caoile air, ag lua muintir an iardheiscirt . Samhlaítear na hIverni ó thaobh teangan de leis na hÉrainn (Éraind, Érnai, Érna), dream léirithe i Ríocht na Mumhan agus in áiteanna eile sa luath-mheánaois. Luaitear scaití ríteaghlaigh ríoga réamhstairiúil na nÉrann mar na Dáirine.
Is léir sna dréachta ginealaigh luath-Ghaelacha gur dream ar leith iad na hÉarainn, i dteannta leis na Laigin agus na Cruithne. I measc dreamanna na Mumhan a cheaptar gurbh Érainn iad, faightear:
Meastar fosta gurbh Éarainn iad an Dál Riada agus Dál Fiatach (nó Ulaid) i gCúige Uladh.
Is amhlaidh gur dhream cumhachtach iad na hÉarainn le linn na ré réamhstairiúla, ach ina dhiaidh sin fágadh iad ar an imeall, seachas go suntasach na hOsraí diamhra. Bhí meas éigin fós ag Corc Laidhe, sliocht is tábhachtaí Érainn na Mumhan, fiú tar éis éirí aníos na hEoghanachta sa 7ú nó 8ú haois. Is dócha é gur sliocht na nÉrann/Dáirine ó thús ab ea an chlann scaití-cumhachtach Uí Liatháin agus a ngaolta fola an chlann Uí Fidgenti, agus airíodh iad míosa déanaí mar Eoghanachta ar cúiseanna polaitiúla.
Creidtear gur luathdhream suntasach eile Éarainn na Munster ab ea na Mairtine, a bhí imithe as radharc ag tús na ré luatstairiúla, cé gur shinsir Déisi Tuaiscirt agus Dál gCais iad b'fhéidir. D'fhéadfadh é gur shinsir na nDéisi Muman iad na hÉarainn, ach níltear ar aon ghuth maidir le seo le tamall fada.
Is an-dócha é go raibh gaol ann idir na hIverni agus na Darini as oirthear Cúige Uladh. Tugann an t-ainm "Darini" gaol le Dáire, (*Darios), mar a maígh roinnt dreamanna stairiúla aitheanta mar Érainn, san áireamh na Dál Riata agus Dál Fiatach in oirthear cúige Uladh chomh maith le bÉrainn na Mumhan.
Dún Droma Dáirine ab ea bunainm ar Dhún Droma, Contae an Dúin; agus Dáirine an t-ainm a glaodh ar na Corcu Loígde, rudaí sa bhreis a chuireann gaol in iúl idir na Darini agus na hIverni.
Rianaíonn ginealaigh na nGael fuil na nÉarann as beirt shinsear éagsúil, Ailill Éarann agus Íar mac Dedad — leagan eile is ea Iar den fhréamh atá sna hainmneacha Iverni agus Érainn. I measc mhuintir seanscéalach Ailealla, tá Cland Dedad (Deda mac Sin), dream na Mumhan sa Rúraíocht faoi cheannas Chú Raoi mhic Dháire mhic Dedad, agus Ard-Rí seanscéalach na hÉireann, Conaire Mór, garmhac Iair agus sinsear Síl Conairi. Is amhlaidh go bhfuil an chlann stairiúil Uí Mhic Iair agus na MAQI IARI le feiceáil ar na hinscríbhinní Oghaim.
Ar deireadh, tugtar sna ginealaigh an t-ainm Íth mar bhunshinsear Chorcu Loígde (Dáirine), agus cuireann sin mearbhall ar a sinsearacht agus a ngaol leis na hIverni. I ndáiríre, caomhnaítear ann an fhréamh Ind-Eorpais chéanna, *peiH- ("bheith ramhar, borradh"), agus leis sin bunscéal iomlán na nIverni/Érainn agus a muintire.
Is teanga hipitéiseach í Ibheirnis a mhol T. F. O'Rahilly, gur theanga P-Ceiltis (is dócha Briotainic) neamhfhianaithe í a labhraítí in Éirinn roimh an nGaeilge. Mhol sé gur labhair na hIverni an teanga seo (agus dá bharr a hainm), agus gur lonnaigh siad in Éirinn ón Bhreatain. D'aithin O'Rahilly dhá fhocal i Sanas Cormaic fréamhaithe ón Ibheirnis: ond, "cloch"; agus fern, "aon rud maith".
Bréagnaíodh an teoiric seo agus dá bharr ní ghlactar í go forleathan i measc scoláirí. Lena chois sin, is léir go raibh Gaeilis á labhairt ag na hIverni, óir go bhfuil inscríbhinní Oghaim as Gaeilge Chianach is flúirsí i gContaetha Corcaí agus Ciarraí.