శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్

శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు (హిందీ: शताब्दी एक्सप्रेस) విహారయాత్ర, తీర్థయాత్రలు లేదా వ్యాపార యాత్ర కోసం ముఖ్యమైన ఇతర నగరాలతో మెట్రో నగరాలను అనుసంధానించడానికి భారతీయ రైల్వేస్‌చే నిర్వహించబడుతున్న కొన్ని వేగంగా ప్రయాణించే ప్రయాణీకుల రైళ్లు. శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు ఉదయంపూట ప్రయాణించే రైళ్లు, అవి బయలుదేరిన స్టేషను, అదే రోజు తిరిగి చేరుకుంటాయి.
శతాబ్ది రైళ్లు భారతదేశంలోని వేగంగా ప్రయాణించే రైళ్ల జాబితాలో ఉన్నాయి, వాటిని భారతీయ రైల్వే గర్వంగా భావిస్తుంది. శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు స్వల్ప నుండి మధ్యస్థ దూరాల వరకు ప్రయాణిస్తాయి, అయితే రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించే రైళ్లు, ఇవి దేశం యొక్క రాజధాని న్యూఢిల్లీని రాష్ట్ర రాజధానులతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. రెండు రైళ్లు సిరీస్ ఒక సాధారణ వేగం 100–130 కి.మీ./గంటతో ప్రయాణిస్తాయి. అయితే 2001 భోపాల్ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ గరిష్ఠ వేగం 150 కి.మీ./గంటతో ప్రయాణిస్తుంది, ఈ కారణంగా ఇది భారతదేశంలో అత్యంత వేగంగా ప్రయాణించే రైలుగా పేరు గాంచింది.
"శతాబ్ది" పదానికి అర్థం సంస్కృతం, హిందీ, పలు భారతీయ భాషల్లో శతవార్షికం. మొట్టమొదటి శతాబ్ది రైలును 1988లో పండిట్ జవహర్ లాల్ నెహ్రూ (మొట్టమొదటి భారతదేశపు ప్రధాన మంత్రి) యొక్క శతవార్షిక జయంతి జ్ఞాపకార్థంగా రైల్వే మంత్రి మాధవ్ రావ్ సింధియా ప్రారంభించారు. ఇది న్యూ ఢిల్లీ నుండి గ్వాలియర్‌కు ప్రయాణం చేసింది, తర్వాత ఝాన్సీ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను వరకు, తర్వాత చివరిగా భోఫాల్ జంక్షన్‌కు పొడగించబడింది. దీనిని భోపాల్ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ అని పిలుస్తారు.
భోపాల్ శతాబ్ది భారతదేశంలోని అత్యంత వేగంగా ప్రయాణించే రైలు. ఇది ప్రారంభ స్థానం నుండి గమ్య స్థానానికి మధ్య సగటున సుమారు 110 కి.మీ./గంట వేగంతో ప్రయాణం చేస్తుంది. అయితే ఆగ్రా. న్యూ ఢిల్లీ స్టేషను‌ల మధ్య కొన్ని అధిక దూరాల్లో 150 కి.మీ./గంట వేగంతో ప్రయాణం చేస్తుంది. ఈ రైళ్లు ప్రస్తుతం వీటిలో ప్రయాణం మరింత సౌకర్యవంతంగా ఉండేలా చేయటానికి ఆధునిక ఎల్.హెచ్.బి. అరలను ఉపయోగిస్తుంది.
నిర్దిష్ట సందర్భాల్లో శతాబ్ది ప్రాధాన్యత విషయంలో ఇతర రైళ్లు కంటే మరింత సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది, ఇది ఆగే స్టేషను‌ల్లో ఉత్తమ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల్లో (సాధారణంగా అధిక స్టేషను‌ల్లో ప్లాట్‌ఫారమ్ సంఖ్య 1) ఒక దానిలో ఉంచబడుతుంది.
లక్నో - ఢిల్లీ శతాబ్ది 144 కి.మీ./గంట వేగంతో ప్రయాణం చేసిన రికార్డ్‌ను కలిగి ఉంది. అయితే ఇది అధిక దూరం సుమారు 130 కి.మీ./గంట వేగంతో ప్రయాణిస్తుంది.
శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ యొక్క ఒక వైవిధ్యం స్వర్ణ శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్, దీనిని భారతీయ రైల్వే మరింత భోగ్యమైన రైలుగా భావిస్తుంది. తర్వాత భారతీయ రైల్వేస్ ఒక స్వల్ప-ధర రైళ్లు జన శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్‌లను ప్రారంభించింది, వీటిలో దాదాపు అన్ని బోగీల్లో శీతోష్ణనియంత్రణ, ఎక్కువ సౌకర్యాలు ఉండవు. రైల్వే మంత్రి లాలూ ప్రసాద్ యాదవ్ గరీభ్ రథ్ (పేదలకు రథం) కూడా ప్రారంభించారు. ఇవి వేగంగా ప్రయాణించే రైళ్లు (రాజధాని, శతాబ్ది వలె), ఇవి పూర్తిగా శీతోష్ణనియంత్రణ కలిగినవి. ఇవి తక్కువ ధరను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ రైళ్లు బాగా ప్రజాదరణ పొందాయి, కొంచెం దూరం గల మార్గాల్లో తక్కువ ధర విమానాలకు పోటీగా నిలిచాయి.
శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు తక్కువ స్టాప్‌లతో మాత్రమే వేగవంతమైన ప్రయాణాన్ని అందిస్తాయి. ఇవి పూర్తిగా శీతోష్ణనియంత్రణ కలిగినవి, అధిక భారతీయ రైళ్లు కంటే ఉన్నత ప్రమాణాలను కలిగి ఉన్నాయి. శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ ప్రయాణీకులకు ఉపాహారం, ఉదయకాల ఉపాహారం, భోజనాలు, కాఫీ లేదా టీ, ఒక లీటరు నీరు సీసా, క్యాన్‌లో ఉండే జ్యూస్ ఒక గ్లాసు అందిస్తారు.
శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్, రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌ల్లో బెర్తులు, సీట్లను ఎక్కడానికి ముందే రిజర్వ్ చేసుకోవాలి. వీటిలో భారతదేశంలోని ఇతర రైళ్లల్లో ఉన్నట్లు, రిజర్వ్ చేయనివారికి వసతి లేదు. కొన్ని శతాబ్ది రైళ్లకు కరెంట్ బుకింగ్ సిస్టమ్ అందుబాటులో ఉంది, అంటే ఈ రైళ్లు బయలుదేరడానికి కొన్ని గంటల ముందు బుక్ చేసుకోవచ్చు. అయితే భారతదేశంలోని ఇతర రైళ్లలకు సాధారణ కరెంట్ బుకింగ్ సిస్టమ్‌లో సీట్/కోచ్ నంబర్‌ను సూచించరు, కాని వీటిలో సీట్ నంబర్లను కూడా అందిస్తారు. శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు పగలు మాత్రమే ప్రయాణించే రైళ్లు, అదే రోజు ప్రారంభ స్టేషను‌కు తిరిగి చేరుకుంటాయి కనుక, రైళ్లల్లో ఎక్కువ బోగీలు శీతోష్ణనియంత్రణ సీట్లను (ఎసి చైర్ కార్ లేదా సిసి అని పిలుస్తారు) మాత్రమే కలిగి ఉంటాయి, బెర్తులు ఉండవు. అయితే అన్ని శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లల్లో మొదటి తరగతి శీతోష్ణనియంత్రణ సీట్లు ఉండే ఒక బోగీ ఉంటుంది. ఈ బోగీల్లో కాళ్లు పెట్టుకోవడానికి ఎక్కువ స్థలం ఉంటుంది, సాధారణ శీతోష్ణనియంత్రణ సీట్లు గల బోగీ (సిసి) కంటే మంచి ఆహారం లభిస్తుంది.
ఈ రైళ్లల్లో కొన్నింటిలో బోగీల్లో నూతన వినోదకార్యక్రమ వ్యవస్థలను కూడా ఏర్పాటు చేశారు, వీటి ద్వారా ప్రయాణీకులు నేరుగా ఉపగ్రహం ద్వారా చలన చిత్రాలు, ధారావాహికాలను వీక్షించవచ్చు. ఈ వ్యవస్థలను మొట్టమొదటిగా ఏర్పాటు చేసిన వాటిలో అహ్మాదాబాద్-ముంబై శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ ఒకటి.
భారతీయ రైల్వేస్ 1 జూలై 2010నాటికి 13 జంట శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్‌లను నిర్వహిస్తుంది. ఈ రైళ్లు క్రింద జాబితా చేయబడ్డాయి.
గమనిక : పైన పేర్కొన్న సౌలభ్యాలు పైన పేర్కొన్న శతాబ్ది రైళ్ల పట్టిక ఆధారంగా ఇవ్వబడింది.
కొందరు భారతీయ రైల్వేస్‌లో పోటీ లేని కారణంగా, సేవలు అభివృద్ధికి కొద్దిస్థాయిలో మాత్రమే ఉద్ఘాటన సూచించబడిందని పేర్కొన్నారు.
ఇంకా, భారతీయ విమానయాన విభాగం గట్టి పోటీని ఎదుర్కొంటున్నట్లు తెలుస్తుంది, పలు విమానాలు దేశీయ మార్గాల కోసం స్వల్ప ధర విఫణిలోకి ప్రవేశిస్తున్నాయి, దీనితో ఎగువ స్థాయి రైలు ప్రయాణీకులు విమానంలో ప్రయాణించడానికి ఆసక్తి కనబరుస్తున్నారు. దీనితోపాటు ఉత్తమ సేవను నిర్వహించడంలో అసమర్థత కారణంగా శతాబ్ది, రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు వాటి వినియోగదారులను ఆకర్షించడం క్లిష్టంగా మారింది.