davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Karylle

Si Ana Karylle Padilla Tatlonghari-Yuzon ay mas kilala bilang Karylle, at pinanganak noong Marso 22, 1981 Filipino singer, song writer, actress, TV host, model, theater performer, writer, blogger at entrepreneur.
Pinanganak si Karylle noong 22 Marso 1981 sa Maynila ang kanyang ina ay si Zsa Zsa Padilla isang mangaawit at aktres at ang kanyang ama naman ay isang dentista na si Dr. Modesto Tatlonghari. Nakapagtapos siya ng pagaaral ng elementarya sa O.B Montessori Center, kung saan siya ang naging class valedictorian, at ng high school sa Saint Pedro Poveda College. Kumuha naman siya ng kurso na B.S. Management major in Communications Technology Management at nag aral sa Ateneo de Manila University. Isa rin siyang negosyante, may-ari sa ng isang Family KTV and Restobar na kung tawagin ay CenterStage sa Tomas Morato sa Quezon City, Jupiter sa Makati City, at sa Mall of Asia Arena (MOA) sa Pasay City, kasosyo rin siya ng isang restawrant na Mey-Lin
Pumasok si Karylle sa karera ng musika ng naipalabas ang kanyang unang album na may pamagat na Time to Shine na umani ng iba't ibang mga parangal.
Ang kanyang pangalawang album na You Make Me Sing ay nagpakita ng kagalingan niya sa pagsulat ng mga kanta, sinulat niya ang mga kanta na "Coz, I love you" at "Hiling". Kasama rin sa album na iyon ang theme song ng kanyang palabas na Encantadia na "Mahiwagang Puso".
Tatlong taon makalipas ay naglabas ulit siya ng album na pinamagatang Time for Letting Go sa ilalim ng pamamahala ng Polyeast Record. Dito ipinakita ang kagalingan niya ng pagkanta ng solo lalo na sa "I'll Never Get Over You Getting Over Me". Sa album na ito pinagsama-sama ang kantang tungkol sa pagmomove-on. Dito rin ay may kanta siya na kasama ang kanyang ina ang I Live for you Love at ang tatlong isinulat ni Karylle na kanta ang "Minamahal Kita", "Hulog ng Langit” at “Wala Na Bang Lahat".
Ang ikatlong album niya ay ipinalabas noong 2011 sa pamagat na Roadtrip. Dito ipinakita niya ang kanyang pagtahak sa iba't-ibang klaseng journey sa kanyang buhay.
Ang pangapat na album ay may pamagat na K kung saan galing sa kanyang pangalan. Dito ipinakita ang iba't ibang genre ng kanta.
Kinilala rin si Karylle sa pag arte sa mga teatro, unang niyang ginampanan ang karakter si Princess Sapphire sa isang musical na Little Mermaid, sumunod naman bilang Cat in the Hat sa Seussical. Mas lalo siyang sumikat sa pagarte sa teatro ng nakuha siya bilang bida sa sikat na musical broadway act na West Side Story na si Maria. Dahil dito nakukuha siya ng nomination bilang pinakamagaling na actress.
Maria Odulio de Guzman

Si Maria Odulio de Guzman ay isang guro, edukadora, punong-guro, manunulat, at may-akda. Siya ang unang babaeng prinsipal ng isang mataas o sekundaryang paaralan sa Pilipinas. Naging guro siya sa Mataas na Paaralan ng Nueva Ecija sa Pilipinas mula 1918 hanggang 1928. Nakapag-aral siya mula sa Dalubhasaan ng Guro ng Estado ng Radford sa Virgina, Estados Unidos. Dati rin siyang isang propesora sa Dalubhasaang Normal ng Pilipinas. Sumulat din siya ng mga talahuluganan ng magkakatambal na mga wikang Tagalog, Pilipino, Filipino, Ingles, at Kastila. Isa rin siyang tagapagsalinwika ng Noli me Tangere ni Jose Rizal, at kasamang tagapagsalinwika rin ng El filibusterismo, isa pang nobela ni Rizal.
Kabilang sa mga inakdang disyunaryo ni M.O. de Guzman ang mga sumusunod:
N.V.M. Gonzalez

Si Néstor Vicente Madali González (8 Setyembre 1915 - 28 Nobyembre 1999) ay isang manunulat na Pilipino.
Pinanganak siya noong 8 Setyembre 1915 sa Romblon, Philippines, ngunit pinalaki sa Mansalay, isang probinsiya sa timog ng Oriental Mindoro. Anak siya ng isang guro at superbisor ng paaralan. Bilang binatilyo, tinulungan niya ang ama niya sa pamamagitan ng paghahatid ng karne sa mga karatig-bayan. Isa rin siyang musikero; tumugtog siya ng byolin at nagmay-ari ng apat na gitara. Nakuha niya ang una niyang suweldo sa pamamagitan ng pagtugtog ng byolin sa libing ng isang Tsino saRomblon. Pumasok si Gonzales sa Mindoro High School (ngayon ay Jose J. Leido Jr. Memorial National High School) mula 1927 hanggang 1930. Nag-aral siya ng kolehiyo sa National University (Manila) ngunit hindi niya natapos ang kanyang undergraduate degree. Habang nasa Manila, nagsulat si Gonzales para sa Philippine Graphic at naging patnugot para sa Evening News Magazine at Manila Chronicle. Nalathala ang una niyang sanaysay sa Philippine Graphic at ang una niyang tula sa Poetry noong 1934. Naging kilala ang pangalan niya sa mga manunulat ng Pilipinas bilang isang miyembro ng Board of Advisers ng Likhaan: the University of the Philippines Creative Writing Center, patnugot ng The Diliman Review at unang presidente ng Philippine Writers' Association. Nag-aral ng malikhaing pagsulat si Gonzales kay Wallace Stegner at Katherine Anne Porter sa Stanford University. Noong 1950, bumalik si Gonzales sa Philippinas at nagturo sa University of Santo Tomas, sa Philippine Women's University at sa University of the Philippines (U.P.). Sa U.P., si Gonzales ang isa sa dalawang propesor na natanggap upang magturo sa unibersidad bagamat wala siyang hawak na degree. Dahil sa kanyang panitikan at mga parangal, nagturo si Gonzales sa University of California, Santa Barbara, California State University, Hayward, sa University of Washington, sa University of California, Los Angeles, at sa University of California, Berkeley.
Noong 14 Abril 1987, ibinigay ngUniversity of the Philippines kay N.V.M. González ang degree na Doctor of Humane Letters, honoris causa, at sinabi na ito ay "For his creative genius in shaping the Philippine short story and novel, and making a new clearing within the English idiom and tradition on which he established an authentic vocabulary, ...for his insightful criticism by which he advanced the literary tradition of the Filipino and enriched the vocation for all writers of the present generation...for his visions and auguries by which he gave the Filipino sense and sensibility a profound and unmistakable script read and reread throughout the international community of letters..."
Iprinoklama na National Artist of the Philippines si N.V.M Gonzales noong 1997. Namatay siya noong 28 Nobyembre 1999 sa Quezon City, Philippines sa edad na 84. Bilang National Artist, pinarangalan si Gonzales at inilibing sa Libingan ng mga Bayani.
Ang mga gawa ni Gonzalez ay nalathala sa Filipino, English, Chinese, German, Russian and Indonesian.
Genoveva Edroza Matute

Si Genoveva Edroza-Matute (3 Enero 1915 – 21 Marso 2009) ay isang bantog na kuwentistang Pilipino. Isa rin siyang guro at may-akda ng aklat sa Balarilang Tagalog, na nagturo ng mga asignaturang Filipino at mga asignaturang pang-edukasyon.
Nagturo siya ng apatnapu’t anim na taon sa elementarya, sekundarya at kolehiyo, at nagretiro bilang Dekana ng Pagtuturo sa Dalubhasaang Normal ng Pilipinas (ngayon ay Pamantasang Normal ng Pilipinas) noong 1980. Pinarangalan siya ng Sentrong Pangkultura ng Pilipinas ng Gawad CCP Para sa Sining (Panitikan) noong Pebrero 1992
Maraming ulit siyang nagkamit ng Gawad Palanca, tulad ng kilalang Kuwento ni Mabuti, na nanalo ng kauna-unahang Gawad Palanca para sa Maikling Kuwento sa Filipino. Kasama rin sa mga kuwentong nanalo ng Gawad Palanca ay ang Paglalayag sa Puso ng Isang Bata noong 1955, at ang Parusa noong 1961.
Ilan sa mga naging aklat niya ay ang Mga Piling Maiikling Kuwento ng Ateneo University Press; ang Tinig ng Damdamin, katipunan ng kanyang mga piling sanaysay, ng De La Salle University Press; at ang Sa Anino ng EDSA, maiikling kuwentong sinulat niya bilang National Fellow for Fiction, 1991–1992, ng U.P. Press.
Namatay siya noong 21 Marso 2009 sa edad na 94.
Paz Márquez-Benítez

Si Paz Marquez-Benitez (Marso 3, 1894 - Nobyembre 10, 1983) ay isang Pilipinang manunulat na lumikha ng unang Pilipinong modernong maikling kwento na nasusulat sa wikang Inggles.
Ipinanganak si Paz Marquez noong Marso 3, 1894 sa Tayabas, Quezon sa kanyang mga magulang na sina Gregorio Marquez at Maria Jurado. Ikinasal siya kay Francisco Benítez at nagkaroon sila ng apat na mga anak.
Kabilang si Paz Marquez sa unang klase ng mga freshmen sa Unibersidad ng Pilipinas kung saan ay nakapagtapos siya noong 1912 ng Batsilyer sa Sining.
Mula 1916 hanggang 1951 ay nagturo si Paz Marquez-Benitez ng pagsulat ng maikling kwento sa Departamento ng Inggles sa Unibersidad ng Pilipinas at naging mga estudyante niya sina Loreto Paras Sulit, Paz Latorena, Bienvenido Santos, Manuel Arguilla, S.P. Lopez at Francisco Arcellana.
Naisulat ni Paz Marquez-Benitez ang “Dead Stars”, ang unang modernong maikling kwento na nilikha ng isang Pilipino gamit ang wikang Inggles. Ito ay nailathala sa Philippine Herald noong Setyembre 20, 1925. Bagama't ito ay tungkol sa kwento ng pag-ibig nina Alfredo Salazar, Esperanza at Julia Salas, ito rin ay isang alegorya na pumupuna sa epekto ng imperyalismo ng Amerika sa Pilipinas. Bukod dito ay nalikha din niya ang isa pang maikling kwento na pinamagatang "A Night In The Hills".
Itinatag ni Paz Marquez-Benitez ang Woman's Home Journal noong 1919 na unang magasin sa Pilipinas na nauukol sa mga kababaihan.
Kasama sina Clara Aragón, Concepción Aragón, Francisca Tirona Benítez, Carolina Ocampo Palma, Mercedes Rivera, at Socorro Márquez Zaballero, itinatag nila ang Philippine Women's College noong 1919 na naging Philippine Women's University kalaunan.
Ang Philippine Journal of Education ay magkasamang binuo nina Paz Marquez-Benitez at ng kanyang asawa na si Francisco Benitez. Ito ay isang magasin na ukol sa mga pampublikong guro.
Yumao si Paz Marquez-Benitez noong Nobyembre 10, 1983.
Alin Mang Lahi

Alin Mang Lahi (English Translation: Whate'er the Race) is a Filipino kundiman (song of love) written by the Philippines' national hero, Dr. Jose Rizal.
Jose Rizal wrote the kundiman to express his love for his motherland.
"Alin mang lahi, insinasanggalangSa lupit ang kanyang lupang tinubuanTuloy pinaghahanduganNg buhay at dugo kung kailangan.
Ang kamatayan man, kung saka-sakali'tIgiginhawa ng mga kalahiTatanggapin na may ngitiKaaliwa't tuwang di mumunti"
Gideon (hukom)

Si Gideon o Gedeon ay isang Israelitang hukom na matatagpuan sa Aklat ng mga Hukom sa Lumang Tipan ng Bibliya. Bumuo at namuno siya ng isang hukbo upang mailigtas ang mga Israelita sa pamamagitan ng paglupig sa mga Madianita (o mga Madian). Inalok siyang maging hari ng kanyang mga mamamayan subalit tinanggihan niya ang tungkuling ito.
Isang bayani si Gideon na dumanas ng takot bilang isang pinuno sapagkat isa siyang pangkaraniwan at hindi perpektong tao. Subalit, sa kabila ng mga kakulangan niyang ito, binayaan niyang gamitin siya ng Diyos dahil may awa at pasensiya ang Diyos. Mula sa ganitong uri ng ugnayan sa pagitan ng Diyos at ng isang pangkaraniwan at may kakulangang tagapaglingkod nagaganap ang mga dakilang bagay. Naging isang kapuna-punang pinuno at pambansang bayani ng mga Israelita si Gideon dahil sa dalawang pangunahing kadahilanan: una, pinili siya ng Diyos; at ikalawa, nais ni Gideon maging kasangkapan siya ng Diyos. Tumugon lamang si Gideon nang mapili siya ng Diyos. Ang pagpayag ni Gideon ay isang pagpapatunay na pangkaraniwang tao lamang ang mga bayaning may kagustuhang lumantad mula sa madla o pangkat ng mga tao upang tumugon sa pagtawag ng Diyos.
Strong Bad Sings (and Other Type Hits)

Ang Strong Bad Sings (and Other Type Hits) ay isang compilation album na nagtatampok ng mga kanta ni Strong Bad at iba pang mga character mula sa serye ng cartoon ng Homestar Runner. Ang Strong Bad Sings ay ang unang CD spinoff mula sa online cartoon world ng homestarrunner.com. Ang mga kanta ay kumakatawan sa iba't ibang mga pastiches ng tanyag na musika, tulad ng glam metal, folk, hip hop, techno at indie rock.
Ang mga kanta na "Trogdor" at "Because It's Midnite" ay lumilitaw sa Guitar Hero II at Guitar Hero Encore: Rocks the 80s, ayon sa pagkakabanggit. Mayroon ding isang "Secret Song" na nagtatampok ng Homestar Runner huli na sa huling track. Naglalaman din ang disc ng isang music video para sa "These Peoples Try to Fade Me", inigned na ma-animate ng The cheat, sa istilo ng Powered By The Cheat.
Herbert Bautista

Si Herbert Constantine Maclang Bautista (ipinanganak 12 Mayo 1968) ay isang politiko at artistang Pilipino. Gumanap siya sa mga teleseryeng tulad ng Flor de Luna ng RPN 9.
Siya ang nakatatandang kapatid ni Hero Bautista at Harlene Bautista at anak ng direktor na si Herminio Bautista.
Ang lathalaing ito na tungkol sa Pilipinas, Politika at Talambuhay ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
George Smith

Si George Smith (Chelsea, London Marso 26, 1840 – Agosto 19, 1876) ay isang tagapagbunsod na Ingles na Asiryologo na nakatuklas at nagsalin sa wikang Ingles ng Epiko ni Gilgamesh na pinakamatandang alam na isinulat na akda ng panitikan sa kasaysayan.
Si Smith ay sumulat ng mga 8 mahahalagang akda kabilang ang mga pag-aaral na linggwistiko, mga akdang pangkasaysayan, at mga pagsasalin sa Ingles ng mga pangunahing panitikang Mesopotamiano kabilang ang:
Benjamin Constant

Si Henri-Benjamin Constant de Rebecque (Pranses: [kɔ̃stɑ̃]; o Benjamin Constant (25 Oktubre 1767 - 8 Disyembre 1830)) ay isang Suwekong-Pranses na politiko, aktibista at manunulat sa politika at relihiyon. Siya ang maykatha ng nobelang Adolphe.
Paharita

Ang paharita (Ingles: bowtie, bow tie) ay isang uri ng itinatali o binibigkis na kurbatang "laso", na inilalagay sa paligid ng kuwelyo ng polong pangternong damit ng isang lalaki. Tanyag na isinusuot itong kasama ng kasuotang pormal, katulad ng trahe o terno at tsaketang panghapunan. Binubuo ito ng isang laso ng telang nakatali sa kuwelyo sa paraang pantay upang ang magkabilang dulo ay makabuo ng mga likaw o silo. Mayroong makukuha o mabibiling nakatali o nakabuhol nang mga paharita, kung saan nakatahi na ang natatanging anyong "buhol" ng kurbata, na ikinakawit na lamang sa kuwelyo.
Maaaring gawa sa anumang uri ng tela ang mga paharita, ngunit karamihan ang yari sa seda, polyester, bulak, o kahaluan ng mga tela. Mas hindi pangkaraniwan ang mga yari sa lana at iba pang mga uri ng tela.
Donald Duck

Si Donald Duck ay isang cartoon character na nilikha noong 1934 sa Walt Disney Productions. Si Donald ay isang puti na pato na may isang kulay-dilaw na kahel bill, binti, at paa. Karaniwan siyang nagsuot ng isang marino shirt at sombrero na may bow tie. Si Donald ay pinaka-tanyag sa kanyang masalimuot na pananalita at ang kanyang malasakit at mapagpasyang personalidad.
Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Katalogong Caldwell

Ang Katalogong Caldwell o Caldwell Catalogue ay isang katalogong pang-astronomiya na may 109 na kumpol ng mga bituin, mga nebula, at mga galaksiya para sa pagmamasid o obserbasyon ng mga baguhang astronomer. Pinagsama ang talaang ito ni Patrick Moore bilang pandagdag sa Katalogong Messier.
Habang ginagamit ng mga baguhang astronomer ang katalogong Messier bilang talaan ng mga deep-sky object na ginagamit para sa pagmamasid, napansin ni Moore na hindi nasunod ng talaang Messier ang layuning maipagsama sa talaan ang mga nasabing bagay at hindi naisama ang marami sa mga maliliwanag na deep-sky object sa kalangitan, tulad na lamang ng Hyades, ang double cluster (NGC 869 at NGC 884), at ang Galaksiyang Sculptor (NGC 253).
Bukas na kumpol Pabilog na kumpol Madilim na nebula Kalat na nebula Planetaryong nebula Labi ng supernova Galaksiya
Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Ricardo Lee

Si Ricardo Arreola Lee, kilala bilang Ricky Lee ay isang manunulat mula sa Pilipinas. Higit siyang popular bilang isa sa itinuturing na pinakamahusay na scriptwriter ng bansa sa larangan ng pelikula at telebisyon, bagamat kilala rin siya sa kanyang masining na kontribusyon sa larangan ng maikling kuwento, nobela, dula at pamamahayag.
Nakapagsulat na siya nang mahigit sa 150 naisapelikulang iskrip mula pa noong 1973. Nakapagtamo na siya nang mahigit 50 tropeo mula sa iba't ibang samahang pampelikula; kabilang na dito ang isang Natatanging Gawad Urian. Marami sa kanyang mga pelikula ay naipalabas na sa Cannes, Toronto, Berlin at iba pang mga internasyunal na film festivals. Kabilang dito ang Himala, Moral, Brutal, Relasyon, Karnal, Bulaklak ng Maynila, Gumapang Ka sa Lusak, Jaguar, Salome, The Flor Contemplacion Story, Dolzura Cortes, Muru-Ami, Bagong Buwan, Rizal, Nasaan Ka Man, Madrasta, Anak at Dubai.
Bilang fiksiyunista, mandudula at mamamahayag, si Lee ay nakapagkamit din ng maraming pagkilala sa pagsusulat ng fiksiyon mula sa Pilipino Free Press, Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature at Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas. Noong 2000, hinirang din siya bilang isa sa 100 Artista na pinarangalan ng Cultural Center of the Philippines ng Centennial Honors for the Arts award.
Si Lee ang naglathala ng unang libro ng mga iskrip sa Pilipinas, ang Brutal/Salome. Naglabas din siya noong 1988 ng isang manwal sa pagsusulat ng iskrip, ang Trip to Quiapo, na naging isang bestseller at isang rekisitong teksto sa mga kursong pangkomunikasyon sa bansa. Ang iba pa niyang publikasyon ay ang mga sumusunod: Si Tatang at mga Himala ng Ating Panahon, isang antolohiya ng kanyang mga sanaysay, lathalain at ang iskrip ng Himala, na nagkamit ng CNN Award for Best Asia-Pacific Film of All Time noong 2009); Moral (iskrip), at; Pitik-Bulag sa Buwan ng Pebrero (dula). Nagwagi din ng Philippine National Book Award ang dalawang libro niya ng iskrip: Brutal/Salome (1981) at, kasama sina Jun Lana at Peter Ong Lim, Screenplay ng "Jose Rizal" (1999). Noong 2009, naglathala din siya ng ispesyal na edisyon ng mga librong Si Tatang... at Trip to Quiapo.
Noong Nobyembre 2008, inilabas niya ang kanyang unang nobelang Para Kay B (o kung paano dinevastate ng pag-ibig ang 4 out of 5 sa atin) na mainit na tinanggap ng mga mambabasa. Ang kanyang pangalawang nobela, Si Amapola sa 65 na Kabanata, ay matagumpay ring inilunsad noong Nobyembre 2011.
Mula pa noong 1982, nagbibigay din si Lee ng libreng scriptwriting workshop sa kanyang tahanan para sa mga nagsisimulang manunulat. Daan-daang scriptwriters na ang dumaan sa kanyang workshop at lumilikha na ng kanilang marka sa industriya ng telebisyon at pelikula. Noong 2000, kasama ng kanyang mga workshoppers, itinatag at pinamunuan ni Lee ang Writers Studio (ngayo'y Philippine Writers Studio Foundation) bilang daluyan ng pagkakaisa at pagtutulungan ng mga manunulat.
Sa kasalukuyan, nagtatrabaho si Lee sa ABS-CBN bilang Creative Manager at abala sa pagsusulat ng pangatlo niyang nobela.
Isinilang siya noong 19 Marso 1948 sa Daet, Camarines Norte.
Pinatutula Ako

Ang Me Piden Versos o Pinatutula Ako ay isang tula na sinulat ni Jose Rizal. Sinasaad ng tulang ito ang pagkasabik ni Rizal para sa kanyang tinubuang lupa, ang Pilipinas at gaano kapait ang paglisan niya mula dito. Noong 1882, sinulat at binasa niya ang tulang ito sa Circulo Hispano-Filipino noong bisperas ng Bagong Taon sa Madrid. Sinulat niya ito dahil hiniling siya na tumula.
They Ask Me For Verses Sinalin ni Nick Joaquin
Pinatutula Ako
Bantayog ni Rizal

Ang Monumento ni José Rizal o Monumento ni Rizal (orihinal na pamagat: Motto Stella, Latin para sa "gumagabay na bituin") ay isang bantayog sa Liwasang Rizal sa Maynila, Pilipinas na itinayo upang alalahanin ang makabayang Pilipino na si José Rizal. Binubuo ang monumento ng isang tansong lilok ni Rizal, na may obelisko, na nakapatong sa isang patungan na kung saan nakalagak ang mga labi ng bayani.
Ang paikot ng monumento ay patuloy na binabantayan ng Seguridad Pangmarino at Samahang Konsorte ng Hukbong Kawal Pandagat ng Pilipinas, at ang pagpapalit ng guwardiya ay isang pang-araw-araw na ritwal. Mga 100m (330 talampakan) sa hilagang-kanluran ng monumento ay ang mismong kinaroroonan kung saan pinapatay si Rizal, na may mga diorama na sumasalaysay sa kaniyang mga huling sandali.
Isang eksaktong replika ng Monumento ni Rizal ay matatagpuan sa Madrid, Espanya sa kanto ng Avenida de Las Islas Filipinas at Calle Santander.
Walang opisyal na pagpapaliwanag ng mga detalye ng monumento. Inilalarawan ng monumento si Rizal na naka-Amerikana na nakahawak ng libro, kumakatawan sa kaniyang mga nobelang Noli Me Tángere at El filibusterismo. Madalas tinitingnan ang obelisko bilang pagtingin sa masonikong pinagmulan ni Rizal habang ang tatlong bituin ay sinasabing tumatayo para sa Luzon, Visayas, at Mindanao. Ang mga ukit sa likod, gaya ng mga dahon at banga, ay sinasabing sumisimbolo sa mga likas na yaman ng bansa. Pinagkakasunduan na ang mga ukit sa tabi ni Rizal—isang inang nag-aaruga sa kaniyang anak at dalawang lalaking nagbabasa—ay nagpapahiwatig ng pamilya at edukasyon.
Giuseppe Flajani

Si Giuseppe Flajani (1741-Agosto 1, 1808) ay isang Italyanong siruhano, optalmologo, litotomista at anatomista. Kaugnay siya ng tinatawag na Karamdamang Flajani, na kilala sa kasalukuyan bilang eksoptalmikong buklaw.
Ipinanganak si Flajani malapit Ascoli ng Italya. Nag-aral siya sa Ascoli at sa Roma. Sa Roma niya natanggap ang kanyang degri sa panggagamot at pilosopiya. Nagsimula siyang maghanapbuhay bilang duktor ng medisina sa Ospital ng San Spirito sa Roma. Siya ang tagapagtatag at director ng isang gabineteng pang-anatomiya sa Sassia, malapit sa Roma. Noong 1772, naging punong maninistis siya ng Ospital ng San Spirito. Noong 1775, naging pansariling manggagamot siya ni Papa Pio VI. Noong 1802, inilathala niya ang isang paglalarawang kaugnay ng isang karamdaman kilala ngayon bilang eksoptalmong buklaw. Bilang siruhanong optalmologo, nagsagawa siya ng mga operasyon sa pupilahe at supot ng luha (sakong lakrimal) ng mata.
Nagkaroon siya ng dalawang mga anak na lalaking naging mga manggagamot din.
Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Ina ng Salambaw

Ang Mahal na Birhen ng Salambao o Ina ng Salambaw ay isa sa mga pintakasing banal ng Obando, Bulacan, pook na malapit sa Maynila, Pilipinas. Siya rin ang santong pinagdarasalan ng mga mangingisda upang magkaroon ng mayamang huli. Hinango ang pangalan niya mula sa imahen ng Ina ng Imakulada Concepcion (Ina ng Malinis na Paglilihi) na nahuli ng mga mangingisdang sina Diego, Julian, at Juan dela Cruz sa pamamagitan ng kanilang salambaw, isang malaking lambat na nasa dulo ng pinagkrus na mga bahaging kawayan na nakalagay sa isang balsa. Ipinagdiriwang ang kaniyang kapistahan tuwing Kalagitnaan ng buwan ng Mayo kasunod ng araw ng pagdiriwang para sa dalawa pang mga banal na pinipintakasi sa Obando, Bulacan: ang ika 17 ng Mayo para kay San Pascual Baylon, Siya ang Pintaksi ng mga Humihiling ng mga anak na lalaki mga gawaing may Kinalaman sa Pagpapari at buhay relihiyoso Siya rin ang Pintakasi ng Kapulungang Pang Eukarstiya, ika 18 ng Mayo naman para kay Santa Clara ng Assisi, Pintakasi ng Mga Humihiling ng mga anak na babae, pagpapa aliwalas ng panahon Telebisyon mass media at ng mga optalmologo, at ang ika 19 naman ng Mayo ay para naman sa Mahal na Birhen ng Salambao. Ipinagdiriwang ito kasama ang pagsasayaw ng Pandanggo sa Simbahan ng Obando o mas kilala sa Pangalang Parokya ni San Pascual Baylon, Pambansang Dambana ng Mahal Na Birhen Ng Salambao na nasa Barangay ng Pag-asa sa Bayan ng Obando. Kilala rin ang Ina ng Salambaw sa katawagang hango sa wikang Kastila na Nuestra Señora Dela Inmaculada Concepcion De Salambao. Nakuha ang imaheng ito noong ika 19 ng Hunyo 1763 at ito rin ang pintakasing banal ng mga magsasaka mga Ina na nangangalaga at kumakalinga sa kanilang mga anak; Ang tubig na pinagkunan sa imahen ng Mahal na Ina ay sagisag ng buhay.
Ang lathalaing ito na tungkol sa Pananampalataya ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Pamamaga ng mata

Ang pamamaga ng mga mata o pamamaga ng mga mata dahil sa birus (Ingles: sore eyes, viral conjunctivitis, conjunctivitis, pink eye, madras eye) ay ang pamamaga ng mga mata dahil sa impeksiyon dulot ng birus. Bagaman karaniwang sanhi ng birus, ang pamamaga ng mga mata ay maaari ring dahil sa bakterya, na tinatawag bilang konhuktibitis na bakteryal o pamamaga ng mga mata dahil sa bakterya (Ingles: bacterial conjunctivitis). Kabilang sa iba pang mga uri ng pamamaga ng mga mata na dahil sa impeksiyon ang konhunktibitis na alerhiko, konhuktibitis na kimikal, at konhuktibitis na neonatal (konhunktibis ng bagong panganak na sanggol).
Ang sakit na pamamaga ng mga mata dahil sa impeksiyon ng birus ay kinakakakitaan ng hyperemia o pamumula ng mata na mayroong pagtutubig, pagluluha (tinatawag na epiphora), pangangati, hapdi (pruritis). Maaari ring magkaroon ang taong may ganitong pamamaga ng mata ng kasamang pamamaga ng mga kulani (mga lymph node) na nasa lugar ng mga tainga. Maaaring magsimula muna sa isang mata ang pamamaga ng mata na hahawa naman sa isa pang mata. Sa ganitong uri ng pamamaga, walang paglabo ng paningin, walang pagdirilim ng paningin, at wala ring ibang anumang pagbabago sa paningin ng may sakit. Kailangang kaagad na ikonsulta sa manggagamot na katulad ng optalmologo o espesyalista sa mata kapag nagkaroon ng nana ang mga mata, kapag lumalabo ang paningin, at kapag hindi nawala ang mga sintomas ng pamamaga ng mga mata sa loob ng mahigit sa isang linggong katagalan, sapagkat ito ay maaaring pamamaga at impeksiyon ng mga mata na sanhi na ng bakterya.
Bukod sa paglabo, pagdirilim, at mga pagbabago sa paningin, ang pamamaga at impeksiyon ng mga mata dahil sa bakterya ay kinasasangkutan ng pagnanana ng mga mata at pagkakaroon ng lagnat.
Ang ganitong uri pamamaga at impeksiyon ng mga mata ay nakakahawa kapag ang mga kamay ng isang tao ay nadikit sa mga mata ng isang taong mayroong impeksiyon at ginamit nilang pangkamot ng mata ang mga kamay na ito.
Ang pagtiyak na ang pasyente ay mayroong pamamaga ng mga mata dahil sa birus o dahil sa bakterya ay karaniwang ibinabatay ng manggagamot mula sa obserbasyon at pakikipag-usap sa pasyente, karaniwang batay sa paglalahad ng pasyente.
Walang gamot para sa uri ng pamamaga ng mga mata na sanhi ng birus dahil sa nawawala ito ng kusa sa pagdaka. Subalit matutulungan ang pasyente na maibsan o mabawasan ang pangangati at pagkirot ng mga mata sa pamamagitan ng paglalagay ng cold compress o mga malalamig na mga pandami sa mga mata, katulad ng bimpong mamasa-masa at malamig. Kailangang magpatingin sa duktor kapag nakaranas na ng mga sintomas na kinasasangkutan ng paglabo, pagdirilim, at mga pagbabago sa paningin, lalo na ang pagnanana ng mga mata at pagkakaroon ng lagnat, dahil maaaring ang pamamaga ng mga mata ay maaaring hindi na dahil sa birus, bagkus ay dahil sa bakterya.
Kabilang sa pag-iwas na maihawa ang impeksiyon sa mga mata ang hindi paghawak at hindi pagkamot ng mga mata, ang palagiang paghuhugas ng mga kamay na gumagamit ng tubig at sabon.
L. L. Zamenhof

Si Ludwik Lejzer Zamenhof (1859-12-15/1917-04-14) o si Leyzer Leyvi Zamengov, o mas kilalá bílang L. L. Zamenhof (Polako: Ludwik Łazarz Zamenhof), ay isang Polonyang optalmologo, imbentor, at manunulat. Higit na kilalá siya sa paglikha ng Esperanto, ang pinakamatagumpay na wikang artipisiyal sa mundo. Lumaki siyang bilib sa idea ng isang mundo na walang digmaan at naniwala siya na makakamit ito sa tulong ng isang bagong international auxiliary language, na una niyang binuo noong 1873 habang nasa paaralan.
Si Zamenhof ay isinilang noong 15 Disyembre (3 Disyembre OS) 1859 sa bayan ng Białystok sa Imperyong Ruso. Ang mga magulang niya ay mga Polish-Lithuanian na Jewish descent na nanirahan sa gitnang bahagi ng dáting Komonwelt ng Polish-Lithuania. Naging taal siya sa Yiddish at Russian (ipinagbawal ang wikang Polanyo ng awtoridad), na marahil ay "diyalektong" Belorussian ng kaniyang bayan, ngunit maaari ding tatay niya lang ang kumakausap sa kaniya ng wikang Ruso sa tahanan nila.
Bílang mag-aaral sa sekondarya sa Warsaw, sinubukan ni Zamenhof na lumikha ng isang wikang internasyonal na may gramatikang masalimuot, at gayundin masikot.Nang mapag-aralan niya ang wikang Ingles, napagtanto niya na ang wikang internasyonal ay dapat magtaglay ng mas madalíng gramatika. Maliban sa mga taal na wika ng mga magulang niya na wikang Ruso at Yiddish at ang kinupkop niyang wikang Polanyo, ang mga tangkang lingguwistiko niya at natulungan din ng pagsasanay niya sa wikang Aleman, pagkatuto sa wikang Latin, wikang Ebreo, at wikang Pranses, at saligang kaalaman sa wikang Griyego, wikang Ingles, at wikang Italyano.
Noong 1905, natanggap ni Zamenhof ang Légion d'honneur dahil sa paglikha ng Esperanto. Noong 1910, si Zamenhof ay na-nominate para sa Nobel Peace Prize, ng apat na Britong kasapi ng Parliyamento (kabílang sina James O'Grady, Philip Snowden) at ni Propesor Stanley Lane Poole (ngunit ang Prize ay ginawad sa International Peace Bureau).
Sa kaniyang kaarawan, 15 Disyembre, ipinagdiriwang taon-taon ang Zamenhof Day ng mga Esperantista. Noong 15 Disyembre 2009, iwinagayway ang may-bituin at kulay berdeng watawat ng Esperanto sa Google search web page, sa isang Google Doodle para sa ika-150 na kaarawan ni Zamenhof.
Stephanie Watson (ophthalmologist)

Stephanie Louise Watson OAM FRANZCO is an ophthalmic surgeon. She was awarded a Medal of the Order of Australia in 2022.
Watson earned a Bachelor of Medicine / Bachelor of Surgery degree in at the University of Sydney, Australia in 1994.
Her scholarships at Kikuyu Eye clinic in Kenya and Oxford University with Newsom-Davis highlighted the impact that research had on medicine. This led her to choose a career as a clinician scientist working in the field of cornea and external disease.
She completed sub-specialty training in the UK at Moorfields Eye Hospital in London and Manchester Royal Eye Hospital.
Watson has appointments at the Save Sight Institute, University of Sydney, Sydney Surgical Centre, Sydney Children's Hospital, Prince of Wales Hospital and is the Head of the Corneal Unit at the Sydney Eye Hospital.
In 2021, she made the Power List of the Top 100 Women in Ophthalmology as one of the world’s top 100 female ophthalmologists.
Watson has published numerous articles and holds international patents.
Long nineteenth century

The long nineteenth century is a term for the 125-year period beginning with the onset of the French Revolution in 1789, and ending with the outbreak of World War I in 1914. It was coined by Soviet writer Ilya Ehrenburg and later popularized by British historian Eric Hobsbawm.
The concept is an adaption of Fernand Braudel's 1949 notion of le long seizième siècle ("the long 16th century" 1450–1640) and "a recognized category of literary history", although a period often broadly and diversely defined by different scholars. Numerous authors, before and after Hobsbawm's 1995 publication, have applied similar forms of book titles or descriptions to indicate a selective time frame for their works, such as: S. Kettering's French Society: 1589–1715 – the long seventeenth century, E. Anthony Wrigley's British population during the 'long' eighteenth century, 1680–1840, or D. Blackbourn's The long nineteenth century: A history of Germany, 1780–1918. However, the term has been used in support of historical publications to "connect with broader audiences" and is regularly cited in studies and discussions across academic disciplines, such as history, linguistics and the arts.
Hobsbawm lays out his analysis in The Age of Revolution: Europe 1789–1848 (1962), The Age of Capital: 1848–1875 (1975), and The Age of Empire: 1875–1914 (1987). Hobsbawm starts his long 19th century with the French Revolution, which sought to establish universal and egalitarian citizenship in France, and ends it with the outbreak of World War I, upon the conclusion of which in 1918 the long-enduring European power balance of the 19th century proper (1801–1900) was eliminated.
In a sequel to the above-mentioned trilogy, The Age of Extremes: The Short Twentieth Century, 1914–1991 (1994), Hobsbawm details the short 20th century (a concept originally proposed by Iván T. Berend), beginning with World War I and ending with the fall of the Soviet Union, between 1914–1991.
A more generalized version of the long 19th century, lasting from 1750 to 1914, is often used by Peter N. Stearns in the context of the world history school.
In religious contexts, specifically those concerning the history of the Catholic Church, the long 19th century was a period of centralization of papal power over the Catholic Church. This centralization was in opposition to the increasingly centralized nation states and contemporary revolutionary movements and used many of the same organizational and communication techniques as its rivals. The church's long 19th century extended from the French Revolution (1789) until the death of Pope Pius XII (1958). This covers the period between the decline of traditional Catholic power and the emergence of secular ideas within states, and the emergence of new thinking within the church after the election of Pope John XXIII.
School of Dr. Jose P. Rizal Site and Museum

The School of Dr. Jose P. Rizal Site and Museum is a museum located in Binan, Laguna, Philippines. It is also the site where Jose Rizal, the national hero of the Philippines, received his first formal education.
The School of Dr. Jose P. Rizal Site and Museum showcases the early life of Rizal as a student. It was opened in 2016 and renovated in 2021.
The museum also hosts a historical marker that the Philippines Historical Committee, now the National Historical Commission of the Philippines, was installed on the site in 1948. The marker denotes the location where Rizal received his formal education under Justiniano Cruz, who was also the teacher of his brother Paciano. The school was a small hut, which also served as Cruz's house.
For a year and a half, Rizal learned Spanish, Latin, painting, and other classes. After attending school in 1871, Rizal continued his secondary education at the Ateneo de Manila University.
Heidelberg University Eye Clinic

The Heidelberg University Eye Hospital (Augenklinik in German) is one of twelve hospitals or clinics that make up the Heidelberg University Hospital. It is one of the most renowned and oldest Eye Hospitals in the Federal Republic of Germany with a lineage of ophthalmic surgeons of international standing. Located in the Kopfklinik on the Im Neuenheimerfeld Campus of the University of Heidelberg, it was prior to that in the city's Bergheim district. 2018 represents 150 years since the appointment of the first professorial chair in ophthalmology and the first building of the University Hospital Eye Clinic. One of the most famous alumni of the Heidelberg Eye Hospital was Dr José Rizal, (1861–1896), the Filipino martyr and national hero.
The tradition of the practice of ophthalmic surgery and training in the specialty in Heidelberg can be traced back to at least 1818 when Maximillian Joseph von Chelius was nominated for the first professorial chair for surgery and ophthalmic surgery. At that time ophthalmology was part of the department of surgery. But Chelius specialized in ophthalmic surgery and he is regarded as the father of ophthalmology in Heidelberg. In the 1860s Prof. Hermann Knapp made architectural plans for the first Eye Clinic building. Prof. Otto Becker took the first official chair in Ophthalmology in the University Hospital Eye Clinic, in 1868.
Notable dates and list of eye surgeons and medical directors of the Heidelberg University Eye Clinic:
The Heidelberg University Eye Hospital is celebrating in 2018 its 150th anniversary.
One of the most famous alumni of the Heidelberg Eye Hospital was Dr José Rizal, (1861–1896), the Filipino martyr and national hero from the time of the closing period of Spanish colonial rule of the Philippines. Rizal was an ophthalmologist who had trained in Europe, in Madrid, Paris, Berlin and Heidelberg.
In 1886 he came from Paris to Heidelberg to study under Prof. Dr. Otto Becker. It was in Heidelberg that he learned to use the newly invented ophthalmoscope (invented by the Heidelberg University Professor of Physiology from 1858 to 1871 Hermann von Helmholtz) to later operate on his own mother's eye. He lived in a Karlstraße boarding house then moved to Ludwigsplatz (now called Grabengasse). While in Heidelberg, Rizal wrote his parents: "I spend half of the day in the study of German and the other half, in the diseases of the eye. Twice a week, I go to the bierbrauerie, or beerhall, to speak German with my student friends."
In 1887, the 25-year-old Rizal completed his ophthalmic specialisation .
A plaque dedicated to his memory is placed on the front wall of the Old Building of the Eye Hospital at Bergheimer Straße 20.
List of artwork by Jose Rizal

This article lists the visual artwork done by José Rizal, Filipino polymath and a national hero of the Philippines.
Jose Rizal, among many other things, was also a trained artist. He was trained at the Academia de Dibujo y Pintura in Manila and the training shop of Romualdo de Jesus in Santa Cruz, Manila. He entered medical school at the University of Santo Tomas, where his sketching and drawing was refined by his anatomy classes.
In Spain, he studied medicine and, literature and philosophy at the Universidad Central de Madrid and sculpture, drawing and art in San Carlos University.
He was among the illustrados, Filipino intelligentsia of the Spanish colonial period, where he would collaborate with other elite Filipino artisans Juan Luna, Felix Resurreccion Hidalgo and Félix Pardo de Tavera. They influenced each other's creative output, with him sometimes posing as character references for paintings.
His work, celebrated by his countrymen are displayed in private collections and national institutions like the National Museum of Fine Arts in Manila and the Rizal Shrine in Intramuros, however many are destroyed during the Liberation of Manila.
Rizal is known to have created 56 sculptural works, 18 of which are still in existence, which range from different mediums such as wood, clay and plaster-of-paris.
This section lists notable works of 2-dimensional art by Rizal. As an artist, he created numerous sketches and doodles scattered throughout papers and sketchpads which he carried around in his travels. He was also an accomplished painter which used oil paints, lacquer and watercolors.
José Rizal's Global Fellowship

The Philippine national hero, Jose Rizal, has his own views and concepts about Global Fellowship which is synonymous to "Internationalism", "Worldwide Brotherhood", "International Alliance", and "Global Fellowship of Humankind". The following concepts are taken from Rizal's own words, speeches, literature, and careful analysis of his personal history and works.
Among the factors that shaped Jose Rizal as a person:
These are Rizal's ideas about the subject of having a fellowship or brotherhood of humankind:
These are the basis of the above ideas, which were then taken from Rizal's opinions found in his own writings and speeches which intend to establish unity, harmony, alliance and bonding among nations: The fundamental cause or reason for having the absence of human rights is eradicated through the establishment of unity.
One of Rizal's wishes is the presence of equal rights, justice, dignity, and peace. The basis for the unity of mankind is religion and the "Lord of Creations"; because a mutual alliance that yearns to provide a large scope of respect in human faith is needed, despite our differences in race, education, and age.
The presence of a worldwide alliance intends to eradicate any form of discrimination based on race, status in life, or religion. This is also one of Rizal's concerns related to the "mutual understanding" expected not only from Spain but also from other countries. In a letter to a friend written from Germany, Rizal expressed his feelings against the public presentation (the use as exhibits) of live Igorots in the Madrid exposition of 1887.
However, Rizal also knew that there are hindrances in achieving such a worldwide fellowship: Change and harmony can be achieved through the presence of unity among fellowmen (which is) the belief in one's rights, dignity, human worth, and in the equality of rights between genders and among nations.
Some of the hindrances hinted by Rizal against an aspired unity of humankind were:
Rizal promoted global fellowship through the following:
Paciano Rizal

Paciano Rizal Mercado y Alonso Realonda (March 9, 1851 – April 13, 1930) was a Filipino general and revolutionary, and the older brother of José Rizal, the national hero of the Philippines.
Paciano Rizal was born to Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro (1818–1897) and Teodora Alonso y Quintos (1827–1911; whose family later changed their surname to "Realonda"), as the second of eleven children born to a wealthy family in the town of Calamba, La Laguna (present-day Laguna).
In 1870, he accompanied his younger brother, Jose, to Biñan, Laguna in order to assist him in enrolling in the school of Sr. Justiniano Aquino Cruz. He also accompanied him, two years later, in Manila since Jose would already start his secondary education at Ateneo Municipal de Manila.
He grew up witnessing the abuses of the clergy and the Spanish colonial government. As a young student, together with Felipe Buencamino and Gregorio Sancianco, Paciano was a founding member of La Juventud Liberal, a reformist student organization that worked under the direction of the Comite de Reformadores, among whose leaders was Padre José Burgos. Among their tasks was to secretly distribute copies of the reformist paper, El Eco Filipino, while pretending to be purveyors of horse fodder (zacateros).
Burgos, who was Paciano's friend and teacher, was later implicated in the Cavite mutiny of 1872 and summarily executed at Bagumbayan, Manila.
Paciano joined and actively supported Propaganda Movement for social reforms, and supported the Movement's newspaper, Diariong Tagalog. A supporter of the movement, he did tasks such as collecting funds to finance the said organization and solicited money for the nationalist paper.
In January 1897, after his younger brother's execution, Paciano joined General Emilio Aguinaldo in Cavite. He was appointed brigadier general of the revolutionary forces, and was elected Secretary of Finance in the Departmental Government of Central Luzon.
During the Philippine–American War (1899–1913), he commanded the Filipino forces in Laguna. U.S. troops captured him in Laguna on 1900. He was released soon after, and he settled in the town of Los Baños, Laguna.
He lived a quiet life as a gentleman farmer, and died on April 13, 1930, at the age of 79 of tuberculosis.
Choctaw Academy

The Choctaw Academy was a historic Indian boarding school at Blue Spring in Scott County, Kentucky, for Choctaw students. It existed from 1818 to 1842.
Baptists started an academy for the Choctaw in 1818 near Georgetown, Kentucky, but it quickly failed due to lack of funding. The school was reopened around 1821 after the United States acquired Choctaw lands in Mississippi through a treaty with the tribe. Chief Peter Pitchlynn and other leaders of the Choctaw had worked with U.S. Representative Richard Mentor Johnson (D-Kentucky) to request that part of the treaty money be used on schools.
The original Baptist school was located on Johnson's land near his house. He contacted his brother-in-law William Ward, an Indian agent to make arrangements for the school. The academy was restarted in 1825 as a federally funded school; a three-story stone building was constructed. Johnson had a common-law marriage with an enslaved woman of mixed race; their two daughters and other family members attended the school, in addition to Native American children from the Choctaw and other tribes. The 1833 Treaty of Chicago of the Chippewa, Ottawa, and Potawatamie tribes had $5,000 allocated to Johnson for their children to attend Choctaw Academy. That $5,000.00 is equal to $187,895.24 in 2024.
Under the Indian Removal Act of 1830, most Choctaw were forced by the US to move to Indian Territory (now Oklahoma) west of the Mississippi River. The Choctaw ceased funding the school in 1842 when various reservation schools were founded at their new location, including Spencer Academy.
Long abandoned, by 2017 the stone Choctaw Academy building was dilapidated, and the roof was caving in. Private fundraising was started in Kentucky to save the 1825 building, and the Choctaw Nation of Oklahoma's Chahta Foundation made a grant for preservation.
ክስታኔ

ክስታኔ ("ክርስቲያን" ቀደም ሲል በምዕራባውያን ምንጮች ውስጥ Aymälläl በመባል ይታወቅ የነበረ ሲሆን፣ አይመለል የመጀመሪያዎቹ ክስታኔዎች የሰፈሩበት አገር እንደሆነ ይነገራል ) በደቡብ ምሥራቅ ኢትዮጵያ በቀድሞው አጠራር በሸዋ ክፍለ ሃገር በአሁኑ በጉራጌ ዞን በሶዶ ወረዳ የሚገኝ ማህበረሰብ ነው። ክስታኔ፣ ጉራጌ በመባል በወል ከሚጠሩት የቤተ ጉራጌ ማህበረሰቦች ውስጥ አንዱ ሲሆን ሶዶ ጉራጌ እየተባለም ይጠራል። የክስታኔ ህዝብ ቋንቋ ክስታኒኛ ይባላል። ክስታኒኛ የደቡባዊ ኢትዮጵያ ሴማዊ ቋንቋዎች አካል ሲሆን የሶዶ የክስታኔ ተወላጆች መነጋገርያ (መግባቢያ) ቋንቋ ነው። የክስታኔ ተወላጆች በብዛት በጉራጌ ዞን በሶዶ ወረዳ የሚገኙ ሲሆን እንዲሁም በተለያዩ የኢትዮጵያ ክፍላተ ሃገራት ይኖራሉ።
ሙኸርና አክሊል

ሙኸርና አክሊል የደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልልና የጉራጌ ዞን ወረዳ ነው። ስሙ የመጣውም ከሚኖሩበት ሰባትቤት ጉራጌ ብሔሮች የአንዱ ነው፤ እነሱም ሙኸርኛ (ጉራግኛ) ተናጋሪዎች ናቸው።
ከ1999 ዓም በፊት የቀድሞው እዣና ወለኔ ወረዳ ክፍል ነበረ።
ሶዶ (ወረዳ)

ሶዶ የደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልልና የጉራጌ ዞን ወረዳ ነው። ስሙ የመጣውም ከሚኖሩበት ጉራጌ ሶዶ ወይም ክስታኔ ብሔር ነው፤ እነሱም የሶዶኛ (ጉራግኛ) ተናጋሪዎች ናቸው።
በሶዶ ውስጥ ያለው ዋና ከተማ ቡዌ ነው። የአቡነ ገብረ መንፈስ ቅዱስ መቃብር በመድረከብድ አቦ ገዳም ይገኛል፤ የጢያ ድንጋይ ሐውልቶችም በወረዳው አሉ።
እዣ

እዣ የደቡብ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች ክልልና የጉራጌ ዞን ወረዳ ነው። ስሙ የመጣውም ከሚኖሩበት ሰባትቤት ጉራጌ ብሔሮች የአንዱ ነው፤ እነሱም እዣኛ (ጉራግኛ) ተናጋሪዎች ናቸው።
ከ1999 ዓም በፊት የቀድሞው እዣና ወለኔ ወረዳ ክፍል ነበረ። በእዣ ውስጥ ያለው ዋና ከተማ አገና ነው። ከአገነና በተጨማሪ ሻመነ ቦዠባር አምበለሊ ፍንትየ የመሳሰሉ ገበያዎች አሉ
Eskista

Eskista (Amharic: እስክስታ) is a traditional Amhara cultural dance originated by the Amhara ethnic group in Ethiopia. Due to the widespread influence of the Amhara people, the dance is performed in almost every corner of the country and has gone viral internationally, becoming a global trend celebrated by diverse audiences. It is enjoyed by men, women, and children. The dance is characterized by its rapid, rhythmic movements of the upper body, particularly the shoulders, but also the chest, head, and neck. Eskista is typically performed to traditional Amhara music, but it is possible to incorporate the style of dance into modern forms of music such as the music played in modern Ethiopian music videos. The complex nature of eskista dancing is what makes it arguably one of the most technical forms of African traditional dance.
There are various rhythmic, regional, and stylistic varieties of the eskista dance, all of which have their own historical and unique origins, although most are based on the hard life of the average farmer in the Amhara highlands of Ethiopia.
Eskista is a common sight at weddings, celebrations, and gatherings, serving as a vibrant expression of joy and communal bonding. Like many traditional African dances, Eskista is often accompanied by the practice of awarding money, known as shilimat (Amharic: ሽለማት), to the best dancer. Spectators typically stick the money onto the dancer's forehead as a sign of admiration and encouragement, adding a festive and interactive element to the performance. This tradition highlights the cultural significance of eskista as both an art form and a means of fostering social connection and celebration.