davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Matamis sa bao

Ang matamis sa bao, sa bao o kalamay-hati ay isang matamis na pagkaing Pilipino na gawa mula sa gatas ng bunga ng punong buko at asukal. Hinahaluan din ito ng pulot o inuyat. Tinatawag din itong santan.
Bukod sa matamis sa bao, tinatawag din itong matamis na bao o minatamis na bao. Naiiba ito sa mga ibang bersiyon sa Timog-silangang Asya dahil gumagamit ito ng kakanggata (ang una at ikalawang piga ng kinayod na niyog) at ekstrakto ng asukal sa tubo o pulot. Hindi rin ito gumagamit ng itlog, kaya malasirup ito sa halip na malakastard. Kadalasan, ginagawa itong palaman para sa tinapay o pandesal o ginagamit bilang palaman para sa pan de coco. Kapag hinalo ito sa galapong, ito ay nagiging kalamay, isang sikat na panghimagas.
May mas malabnaw na bersiyon na gawa sa gata na kilala bilang latik, at ginagamit sa halip ng sirup sa iilang katutubong panghimagas sa Pilipinas.
Sa wikang Malayo, kaya ang salita para sa matamis na bao, na nangangahulugang mayaman, na tumutukoy sa tekstura ng pagkain. Tinatawag din itong srikaya. Sa Malasya, Indonesya at Singapura, makrema ang tekstura ng kayacode: msa promoted to code: ms . Gawa ito mula sa kakanggata (kilala roon bilang 'santan') at mga itlog ng pato o manok, na pinalasa ng mga dahon ng pandan at pinatamis ng asukal. Nakadepende ang kulay ng kaya sa kulay ng mga apyak ng itlog, dami ng pandan, at kung gaano kakaramelisado ang asukal. Bilang isang sikat na palamang lokal, karaniwang ipinapalaman sa tinapay ang kayacode: msa promoted to code: ms para makabuo ng kaya toast at kinakain sa umaga, ngunit kinakain din sa maghapon. Matatagpuan ang kayacode: msa promoted to code: ms sa karamihan ng kopitiam at merkado sa gabi.
Kabilang sa mga baryante nito ang nyonya kaya, na may mas mapusyaw na berdeng kulay, at Haynanes na kaya, na may mas maitim na kayumanggi na kulay at gumagamit ng karamelisadong asukal, at kadalasang pinapatamis pa lalo ng hani.
Sa rehiyong ito, nilalahok din ang kayacode: msa promoted to code: ms sa ilang panghimagas kabilang dito ang pulut taitaicode: msa promoted to code: ms o pulut tekancode: msa promoted to code: ms , isang panghimagas na gawa sa matamis na malagkit na kinulayang asul ng mga bulaklak ng pukingan (bunga telangcode: msa promoted to code: ms ), at pulut seri mukacode: msa promoted to code: ms , isang kahawig na panghimas ngunit kinulayang berde dahil sa pagdagdag ng mga dahon ng pandan. Ginagamit din ito kasama ng malagkit upang magawa ng kuih seri kaya.
Bungo

Ang bungo ay isang pangkat ng mga buto na bumubuo sa ulo ng isang bertebrado at nagpapanatili sa kinalalagyan ng lahat ng mga bahagi ng katawang nasa ulo. Dahil sa matitigas nitong mga buto, napapanatiling ligtas at nakasanggalang ang utak. Nasa loob ng bungo ang mga bulsa ng hangin tinatawag na mga sinus (hiwa o uka), na naglilingkod bilang mga sapin o kutson para sa utak. Kapag mayroong pananakit o hapdi ng ulo, karaniwang napupuno ito ng pluwido dahil sa mga alerhiya. Kung minsan tumutukoy rin ang bungo sa ulo ng kalansay. Itinuturing din ito bilang "luklukan ng talino".
Sa tao, karaniwang binubuo ang bungo ng nasa gulang na tao ng 28 mga buto. Sa pangkalahatan, tinatawag na mga kranyato o kranyata ang mga hayop na mayroong bungo.
Ginagamit ding sagisag ang bungo ng lason o kamatayan kapag ginamit na kasama ng pinagtiyap o pinagkrus na mahahabang mga buto.
Nahahati sa dalawang pangunahing bahagi ang bungo: ang bao ng ulo o kranyo at ang pang-ibabang panga. Kapag walang panga, tinatawag lamang ang bungo bilang bao ng ulo o kranyo.
Ang lathalaing ito na tungkol sa Anatomiya ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Ngo Bao Chau

Si Ngo Bao Chau (8 Hulyo 1972) ay ang isang anak na lalaki ni Élie Cartan. Kagaya ng kanyang ama, siya ay isang kinikilala at maimpluwensiya (influential) na matematikong Pranses.
Ang lathalaing ito na tungkol sa Talambuhay ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Maglalatik

The Maglalatik (also known as Manlalatik or Magbabao) is a folk dance from the Philippines performed by male dancers. Coconut shell halves are secured onto the dancers' hands and on vests upon which are hung four or six more coconut shell halves. The dancers are shirtless and wear only red pants. The dancers dance by hitting one coconut shell with the other; sometimes the ones on the hands, the ones on the body, or the shells worn by another performer, all in time to a fast drumbeat.
Maglalatik can be seen as a mock battle between the dancing boys. The dance is intended to impress the viewers with the great skill of the dancers. In some "Filipino Martial Arts" (FMA) circles, it is noted that the Maglalatik "consists of a trapping and boxing method hidden in a dance."
The name of the dance means "latik-maker", from latik, a coconut product that is used in Filipino cooking. The dance is also a war dance, depicting a fight between Moros and Christians over the latik.
Ballet Philippines

Ballet Philippines (BP) is a ballet company in the Philippines founded in 1969 by Alice Reyes with the support of Eddie Elejar and the Cultural Center of the Philippines. Proficient in both ballet and modern dance, the company synthesizes diverse dance and movement forms into distinctively Filipino contemporary expressions. These include classical ballet, avant-garde choreography, traditional and modern dance, martial arts, and aerial movements.
As the resident dance company of the Cultural Center of the Philippines, Ballet Philippines is the country's flagship company in ballet and contemporary dance. The company has been praised for its strong dance foundation and for the flexibility of style and exciting sense of theater.
Each year, outreach and educational programs introduce audiences to dance, music, and visual art. BP's official school is the CCP Dance School.
With over 400 works, Ballet Philippines' repertory is unparalleled in Asia, from full-length classical ballets and internationally recognized masterworks to indigenous works of Filipino folklore and social issues.
American colonization paved the way for the introduction of ballet in the Philippines. In 1915, distinguished ballet dancer Paul Nijinsky performed classical ballet at the Manila Hotel Roof Garden (Dimalanta, 2006).
In 1927, Luva Adameit came to the Philippines and started a ballet school. She trained the first few ballet dancers in the country. Her dancers, sur les pointes, were inspired by local dances like the Planting Rice, Carinosa, and the Maria Clara that eventually influenced Leonor Orosa Goquingco.
From then on, ballet has thrived in the country and invited a number of foreign teachers and performers as well. It paved the way to "a receptive outlook towards the artistic values of the art form" (Alejandro, 1983). The institution that eventually became Ballet Philippines was first conceived in 1969, with the opening of the Cultural Center of the Philippines (CCP). It was initially conceived by dancer-choreographers Alice Reyes (now a National Artist of the Philippines for dance), Eddie Elejar, and Tony Fabella as the CCP Summer Dance Workshop. This later evolved into CCP Dance Company, which eventually became Ballet Philippines.
In February 1970, the Alice Reyes Modern Dance Company premiered its debut performance at the Cultural Center of the Philippines. Its original members included dancers from the Bayanihan Dance Company, U.E. Dance Troupe and Dance Theater Philippines. In April of that year, recognizing the available time and space at the CCP as well as the need to train more dancers, the company introduced the first CCP Summer Dance Workshop which would eventually be held annually, training two to four hundred students each year in classical and modern dance. That same year, the CCP Dance Workshop and Company was launched with Alice Reyes and Eddie Elejar as artistic directors.
List of Filipino inventions and discoveries

This article discusses Filipino inventions and discoveries and details the indigenous arts and techniques, cultural inventions, scientific discoveries and contributions of the people of Philippine islands — both ancient and modern state of the Philippines.
Since ancient times, the people of the Philippine archipelago (Filipino or Pinoy) have accumulated knowledge and developed technology stemming from necessities: from naval navigation knowledge, traditional shipbuilding technology, textile techniques and food processing to Architecture, indigenous arts and techniques, cultural inventions and scientific discoveries.
The Eskrima, Arnis, and Kali are umbrella terms for the traditional martial arts of the Philippines ("Filipino Martial Arts," or FMA) that emphasize weapon-based fighting with sticks, knives and other bladed weapons, and various improvised weapons. It is also known as Estoque (Spanish for rapier), Estocada (Spanish for thrust or stab) and Garrote (Spanish for club). In Luzon they may go by the name of Arnis de Mano, Pananandata (use of weapons), Sinawali (Pampanga, "to weave"), Sitbatan (Pangasinan), Didya and Kabaroan (Ilocos region). In the Visayas and Mindanao, these martial arts have been referred to as Eskrima, Kali, Kaliradman, Pagaradman and Kalirongan. Kuntaw and Silat are separate martial arts that have been practiced in the islands. It also includes hand-to-hand combat, joint locks, grappling, and weapon disarming techniques. Although in general, emphasis is put on weapons for these arts, some systems put empty hands as the primary focus and some old school systems do not teach weapons at all.
For all intents and purposes, Eskrima, Arnis and Kali all refer to the same family of Filipino weapon-based martial arts and fighting systemsn fons.
There are urban legends in the Philippines purporting supposed inventions by Filipinos. These assertions are presented as facts in some academic textbooks in history and science used by Filipino students, as well as social media, to promote Filipino exceptionalism.
Coconut shell cup

In Fijian traditions and ceremonies, a Coconut shell cup, also called a bilo, is used to serve kava and yaqona. The Samoan name for this cup is tauau or generally, ipu tau ʻava ('ava cup).
The coconut shell cup used for distributing the 'ava in a ʻAva ceremony is made from the half shell of a ripe coconut that has been cleaned and polished. It is sometimes ornamented with different designs, and after early European contact, it was sometimes decorated with inlaid silver.
Departamento de Villarrica

El departamento de Villarrica es una antigua división territorial de Chile, que pertenecía a la antigua provincia de Valdivia. Su cabecera fue Pitrufquén. Fue formado de la segregación de territorios del departamento de Valdivia. Con el DFL 8582, pasa a formar parte de la provincia de Cautín. De acuerdo al DFL 8582, el departamento de Villarrica tendrá por límites:
La cabecera del departamento de Villarrica será la ciudad de Loncoche;
A partir de este departamento se crea el Departamento de Pitrufquén. Finalmente, el Departamento de Villarrica fue suprimido en la década de 1970, con la implementación de la Nueva División Político Administrativa.
El Departamento de Villarrica limitaba:
Con la creación del Departamento de Pitrufquén:
La administración estaba en Pitrufquén. En donde se encontraba la Gobernación Departamental de Villarrica, y la Municipalidad de Pitrufquén, dependiente de la Provincia de Valdivia. Con el DFL 8582, la cabecera del Departamento se cambia a la ciudad de Loncoche, dependiente de la Provincia de Cautín. Forma parte de la Vigésima Segunda Agrupación Departamental: Valdivia, La Unión, Villarrica y Río Bueno. Desde 1930, forma parte de la Vigésima Primera Agrupación Departamental: Temuco, Lautaro, Imperial y Villarrica, a la que se suma el Pitrufquén posteriormente.
De acuerdo al DFL 8583, el departamento estaba compuesto por las comunas y subdelegaciones con el siguiente territorio:
Posteriormente se segregan las comunas-subdelegaciones de Pitrufquén, Gorbea y Toltén, que forman el Departamento de Pitrufquén.
http://www.leychile.cl/Navegar?idNorma=23272&buscar=Pitrufquen
http://www.leychile.cl/Navegar?idNorma=5656&buscar=8582
Volcán Quetrupillán

El volcán Quetrupillán es una caldera volcánica ubicada en el límite entre las regiones de la Araucanía y de Los Ríos, ambas situadas en el sur de Chile. Es casi colineal con los volcanes vecinos Villarrica y Lanín, todos los cuales forman parte de la cordillera de los Andes, y el Quetrupillán es el que se ubica al centro de esa línea.
El volcán Quetrupillán está actualmente inactivo y no existen antecedentes detallados de su historia eruptiva.​ Es de tipo caldera, es decir ha colapsado su cámara de magma. El cráter del volcán está obstruido por un glaciar. También es mocho, ya que ha perdido su cono volcánico producto de una erupción violenta.
El Servicio Nacional de Geología y Minería de Chile señala:
Actualmente el Volcán Quetrupillán cuenta con dos accesos por el sector de Palguín y uno como variante extensiva del circuito Villarica Traverse. Los del sector Palguín son por el Fundo Porvenir y desde Chinay. ​
El acceso por el Fundo Porvenir comprende un intinerario de un día si es que se accede desde Pucón. Actualmente no existe un consenso sobre la formalidad y el cobro de este acceso, dependiendo en gran medida del caso a caso; este tipo de situaciones ha abierto el debate en torno sobre el libre acceso a la montaña, ya que al traspasar por terrenos privados para poder entrar a este sector del Parque Nacional Villarica se realizan cobros por el derecho a paso,​ estos casos han documentados en diferentes sitios especializados como Andeshandbook y Wikiexplora.
En el acceso por Chinay existe un punto de Conaf donde se puede encontrar mayor información sobre el acceso, además de poder extender la ruta hacia el Glaciar Pichillancahue. Esta ruta comprende un itinerario de dos días, con campamento base a la salida del bosque en la bifurcación del sendero hacia Laguna Azul.
Como parte del circuito Villarica Traverse se puede desviar de la ruta original, tomando un día extra para el ascenso y con la ventaja de que no requiere llevar todo el equipo, ya que se vuelve a retomar la ruta normal al día siguiente.
Parque nacional Villarrica

El parque nacional Villarrica es un parque nacional ubicado en Chile en la provincia de Cautín (región de la Araucanía) y la provincia de Valdivia (región de Los Ríos), a 12 km al suroeste de Pucón, en una zona de grandes volcanes y montañas que alcanzan los 3.776 m s. n. m. Su superficie es de 63.000 ha. Forma parte de la Reserva de la Biósfera Bosques Templados Lluviosos de los Andes Australes.​
El parque cuenta con un centro de esquí y una zona para acampar en verano. Otras actividades incluyen la visita de cráteres y cuevas. Dentro del parque se encuentran los volcanes Villarrica (2.847 m s. n. m.), Quetrupillán (2.360 m s. n. m.) y el Lanín (3.776 m s. n. m.). También se encuentran dentro del parque la laguna Quillelhue y las lagunas: Blanca, Azul, Huinfiuca, Verde, Avutardas y Los Patos.
La vegetación incluye especies de montaña como araucaria araucana y lenga así como raulí, mañío de hoja larga y coigüe en zonas más bajas. La fauna incluye especies de marsupiales como el monito del monte y otros mamíferos como pumas y zorros. Aves acuáticas como la huala, la tagua común, el pato real y el rinconero habitan también el parque. Entre los rapaces más frecuentes están el aguilucho, el águila, el peuco y el halcón peregrino.
El parque nacional Villarrica forma parte de una iniciativa binacional para crear un Corredor para cuidar el medio ambiente entre Chile y Perú.
Este parque recibe una gran cantidad de visitantes chilenos y extranjeros cada año.
Reserva nacional Hualalafquén

Reserva nacional Hualalafquén, también conocida como reserva nacional Villarrica​ o reserva nacional Villarrica–Hualalafquén,​ es un área de preservación natural ubicada en la provincia de Cautín, en la región de la Araucanía, Chile.
Fue creada como Reserva Forestal de Villarrica bajo el Decreto Supremo N° 1722 del Ministerio de Industrias y Obras Públicas, el 18 de octubre de 1912. Tenía 165 000 hectáreas, donde el roble era la especie más abundante, aunque en ciertas partes dominaba el coigüe, encontrándose también algunos raulis, lingues, muermos y lleuque.​
Posteriormente se desafectaron terrenos de la Reserva para la creación del Parque Nacional Villarrica (28 de noviembre de 1940) y del Parque Nacional Huerquehue. La cabida actual de la Reserva nacional Hualalafquén es de 61 462 ha, la que, producto de las desafectaciones, quedó disgregada en 11 distintos sectores. Los 5 sectores principales de la reserva se ubican en: Hualalafquén, Quekhue, Quilembre, Pangui 1 y Llafa.
La Reserva destaca por la protección de las especies de flora y fauna de la zona, que es una de las finalidades de la reserva, el proteger y conservar los distintos recursos biológicos, promoviendo su evolución y la nula intervención a sus ecosistemas.
Algunas de las especies son:
Dista a 112 km de Temuco a Pucón, por camino Internacional al paso Maluil-Malal. Existen varias vías para acceder a la Unidad; la primera es de Pucón a Rucapillán, la segunda de Pucón a Quetrupillán y la tercera desde Pucón por camino internacional (ruta 199) a Puesco.
Consta de 7 km de distancia, que son aproximadamente 4 h caminando. La entrada es por terrenos particulares que se encuentran dentro de la Reserva. Además, parte del circuito es realizado orillando el río Chufquén. Hacia el norte de la unidad se encuentra una área montañosa llamada Los Nevados de Sollipulli. Durante el circuito, los visitantes pueden disfrutar de bosques vírgenes de araucarias y lagunas. Otro de sus atractivos es un glaciar de 12 km² aproximadamente, el cual se puede visualizar llegando a los Nevados de Sollipulli.​
El Parque Nacional Villarrica o Hualalafquén cuenta con canchas de esquí, senderos, áreas de pícnic, mirador, camping y arriendo de caballos.
La reserva cuenta con varios senderos de trekking, los cuales pueden ser realizados con los guardabosques de la reserva.
Algunos de los senderos que se pueden realizar son:
Otros senderos disponibles son:
Dentro de esta zona se puede encontrar el asentamiento de comunidades indígenas que se mantienen viviendo en estas áreas a pesar de los años y que contribuyen en el cuidado de la flora y fauna de la zona. Algunas son:
Áreas protegidas de Malasia

Según la IUCN, en 2025, en Malasia hay 528 áreas protegidas que cubren un total de 43.770 km², el 13,32% del territorio de 328.595 km, y 25.061 km² de áreas marinas, el 4,84% de los 517.606 km² que pertenecen al país. En este conjunto, 50 son parques nacionales, 352 son reservas forestales, 42 son parques marinos, 1 es un área marina protegida, 2 son parque naturales, 7 son reservas naturales, 1 es un ára de protección del pepino de mar, 15 son paques estatales, 7 son santuarios de tortugas y 35 son reservas de vida salvaje. Además, hay 7 sitios Ramsar, 1 es una reserva de la biosfera de la Unesco y 2 son sitios patrimonio de la humanidad.​
BirdLife International reconoce en Malasia 55 IBAs (Áreas de importancia para las aves) que cubren un total de 51.356 km² y de las que 3 están en peligro: Belum-Temenggor, que agrupa tres reservas forestales (Belum, Grik y Temengor); la costa centro-norte de Selangor, cerca de Kuala Lumpur, y la costa de Teluk Air Tawar-Kuala Muda, todas en Malasia peninsular. En total hay 715 especies de aves, de las que 580 son permanentes, 240 son migratorias, 32 son aves marinas, 124 son aves acuáticas y 8 son las siguientes especies endémicas:​
Hay otras tres especies que sin ser endémicas solo se encuentran en Malasia: espolonero mayayo o faisán de espolones malayo, espolonero montañés y camachuelo malayo, los tres en la península malaya.​
Una lista de especies que solo se encuentran en Malasia obtenida de la página especializada Living National Tresaures​ incluye, además de las 10 especies de aves, 34 especies de mamíferos, 129 de reptiles, 80 de anfibios, 113 de peces de agua dulce, 8 de peces marinos, 13 géneros de vertebrados, 2 especies de mariposas, 34 de plantas vasculares y 2 familias de 1 especie de arácnidos (Hystrichonyssus y Audyanidae).​
James Cruze

James Cruze (27 de marzo de 1884 - 3 de agosto de 1942) fue un actor y director cinematográfico estadounidense de la época del cine mudo.
Nacido cerca de Ogden (Utah), su verdadero nombre era Jens Vera Cruz Bosen. Se educó en la fe de la la Iglesia de Jesucristo de los Santos de los Últimos Días, aunque no practicó la religión a partir de la adolescencia. De todos modos, se conoce poco sobre su infancia y adolescencia ya que en cada entrevista que concedía contaba diferentes historias.
Cruze trabajó como actor, director o productor en más de 100 filmes, la mayor parte en los años del cine mudo. Su primer trabajo conocido como intérprete tuvo lugar para la Lubin Manufacturing Company en 1910. En 1912 empezó a trabajar para Thanhouser Company, empresa en la que desarrolló la mayor parte de su carrera, buena parte de ella como primer actor. Cruze se casó con la actriz Marguerite Snow en 1913, teniendo la pareja una hija en 1914 y divorciándose en 1922.
Tras dejar Thanhouser en 1916, Cruze trabajó para otras varias compañías como director y productor, principalmente Paramount Pictures entre 1918 y 1938. En 1924 se casó con la actriz Betty Compson, divorciándose ambos en 1930. Más adelante, el 30 de junio de 1941 se casó con Alberta McCoy.
James Cruze falleció en Hollywood, California, en 1942. Fue enterrado en el Cementerio Hollywood Forever, en Hollywood.
Como director (lista parcial)
Como actor
Piolet

Un piolet​ es una herramienta polivalente de senderismo y escalada utilizada por los montañistas tanto en el ascenso como en el descenso de rutas que impliquen nieve, hielo o condiciones heladas.​​
Un piolet consta de siete componentes:
El rango de los piolets va de 40 a 90 cm de longitud. Los piolets de 40-60 cm son mejores para la escalada con hielo, mientras que los de más longitud son mejores para montañismo en general. Es común que para la escalada en hielo se utilicen dos piolets de manera simultánea, uno en cada mano, para tener un punto de apoyo adicional y mejorar el equilibrio. Actualmente, este tipo de piolets tienen una forma curva que ayuda a que las manos no golpeen el hielo de manera directa y permiten que la pica penetre en el hielo en un ángulo que es más eficiente para sostener el peso del escalador.
El piolet no solo es usado como ayuda a la escalada, sino también como herramienta de salvamento para parar un deslizamiento incontrolado, ya sea propio o asegurando a un compañero en una cordada.
Algunas mochilas, diseñadas teniendo en mente las labores de montañismo, incluyen asideras o cinchas para asegurar el piolet cuando no se necesita.
El uso más célebre de un piolet como arma fue en el asesinato del opositor al estalinismo León Trotski. El agente secreto Ramón Mercader lo mató clavándole un piolet en la cabeza.
Desde entonces el piolet como arma también se utiliza en el habla en sentido figurado, como metáfora de las disputas y las enemistades dentro de un mismo partido o pensamiento político. ​
Mallorca Live Festival

El Mallorca Live Festival es un festival de música de espíritu ecléctico que se celebra entre mayo y junio en el municipio español de Calviá, Islas Baleares. Después de una primera edición en el recinto Son Fusteret de Palma, el festival se mudó a su actual ubicación en el antiguo Aquapark de Calviá.​ La última edición del festival se celebró del 24 al 26 de junio de 2022 y contó con las actuaciones de Muse, Christina Aguilera, Jeff Mills, C.Tangana, Franz Ferdinand, The Blessed Madonna, Editors, Rigoberta Bandini, entre otros,​ y contó con más de 72.000 asistentes en la que se considera su edición "más internacional".​
La anterior edición del Mallorca Live Festival se celebró los días 10 y 11 de mayo de 2019 y contó con Jamiroquai como cabeza de cartel en su única actuación en España en 2019,​ Two Door Cinema Club, The Vaccines, Laurent Garnier, Vetusta Morla y Amaia entre otros​ con un impacto económico de 5 millones.​ En 2020 el festival se iba a celebrar los días 14, 15 y 16 de mayo de 2020​ pero debido a la pandemia del COVID-19 se aplazó a los días 8, 9 y 10 de octubre de 2020​ para, finalmente, transformarse en un ciclo de conciertos durante los meses de agosto y septiembre, que se repitió en 2021 del 18 de junio al 1 de agosto de 2021.​
El Mallorca Live Festival es conocido por tener una gran actividad al margen de sus días de conciertos:
Admir Mehmedi

Admir Mehmedi (Gostivar, RFS Yugoslavia, 16 de marzo de 1991) es un exfutbolista suizo que jugaba de centrocampista.
El 13 de mayo de 2014 el entrenador de la selección de Suiza, Ottmar Hitzfeld, lo incluyó en la lista oficial de 23 jugadores convocados para afrontar la Copa Mundial de Fútbol de 2014.​​​
Aloys Nong

Aloys Bertrand Nong (Douala, Camerún, 16 de octubre de 1983), más conocido como Aloys Nong, es un exfutbolista camerunés que jugaba de delantero.
Tras casi dos años sin equipo, en abril de 2020 hizo oficial su retirada.​
Fue internacional una única vez con la selección de fútbol de Camerún.
Ouwo Moussa Maazou

Ouwo Moussa Maâzou (Niamey, Níger, 25 de agosto de 1988), o Moussa Maâzou, es un futbolista nigerino que juega como delantero en el F. C. The Belval Belvaux.
Ha sido internacional con la selección de Níger en 52 ocasiones anotando 12 goles.
The Truth About Killer Dinosaurs

The Truth About Killer Dinosaurs (en castellano La verdad sobre los dinosaurios asesinos) es un documental sobre dinosaurios en dos partes producido por la BBC y presentado por Bill Oddie. En él un grupo de científicos prueban la fuerza de las armas naturales de algunas especies de dinosaurios usando diversos métodos de medición biomecánica. La primera parte se ocupa de investigar sobre qué especie, si Tyrannosaurus o Triceratops, sería vencedora en caso de enfrentarse la una a la otra. La segunda parte compara la fuerza de las especies Ankylosaurus, Tarbosaurus, Protoceratops y Velociraptor. En el caso del último los productores del programa crearon una pata artificial de Velociraptor con la garra en forma de hoz y usaron un vientre de cerdo para simular una presa del dinosaurio. Aunque la garra penetró la pared abdominal, fue incapaz de cortarla y abrirla, indicando que la garra no se usaba para desentrañar a la presa.​
Los programas fueron emitidos inicialmente en BBC One en agosto y septiembre de 2005, respectivamente.
Cagayán de Oro

Cagayán de Oro (abreviado como CdO) es una de las ciudades más importantes de Mindanao. Es la cabecera de la provincia filipina de Misamis Oriental y es el foco de la región de Mindanao del Norte (X Región). Según el censo de 2000, tiene 461 877 habitantes en 200 000 casas.
La ciudad tiene muchos apodos, como la Gateway to Northern Mindanao, la City of Whitewater Rafting and River Trekking y sobre todo la City of Golden Friendship.
Cagayán de Oro es la sede del muchas compañías internacionales como Del Monte Philippines (anteriormente la Philippine Packing Corporation), que ha estado operando en la ciudad desde los 1930s. Se transportan piñas de la provincia cercana de Bukidnon a la planta de tratamiento en Baranggay Bugo y después se envían al resto de Filipinas, Asia y el Pacífico.
Un gran parte de los habitantes de Cagayán de Oro hablan cebuano aunque la mayoría entiende tagalo. La mayoría de los empleados del gobierno y comerciantes hablan inglés bastante bien.
Se ha notado un incremento del uso del chabacano debido a la inmigración interna desde Zamboanga, el uso del español está muy restringido y solo espontáneo entre las personas más ancianas a pesar de haber sido considerado tradicionalmente uno de los núcleos hispanohablantes más destacados.
Cagayán de Oro es el foco educativo del Mindanao del Norte. La ciudad es la sede de grandes instituciones educativas del estado. Algunos de los establecimientos educativos son los siguientes:
La ciudad está situada a 8°29′N 124°39′E﻿ / ﻿8.483, 124.650 en Mindanao. Limita con Bukidnon al este y al sur, Manticao, Misamis Oriental al oeste y la bahía de Macajalar en el mar de Bohol. El río Cagayán divide la ciudad en el centro y se atraviesa por cuatro puentes. La ciudad está fuera del typhoon belt, pero está afectada por la zona de convergencia intertropical.
List of volcanoes in Chile

The Smithsonian Institution's Global Volcanism Program lists 105 volcanoes in Chile that have been active during the Holocene. The country's National Geology and Mining Service lists 90 active volcanoes.
The volcanoes of the Andes originate from the subduction of the Nazca Plate under the South American Plate, while the volcanoes of Chile's Pacific islands formed from magma coming from three distinct hotspots, Easter, Juan Fernández and San Felix hotspots. The westernmost part of the ridges formed by these hotspots contain the most recently active volcanoes. Some volcanoes or groups of volcanoes are under surveillance of the Southern Andean Volcano Observatory (Spanish: Observatorio Volcanológico de los Andes del Sur; OVDAS) because of their critical activity or proximity to big cities.
This list does not include Chilean claims in the Antarctic.
Pillan

The Pillan (of Mapudungun origin; Spanish: pillán, plural pillanes) are powerful and respected male spirits in Mapuche mythology.
According to legend, the Pillan are good spirits, but they can also cause disasters, since they also punish (or they allow the wekufe to punish) with drought or flood, earthquakes, or diseases. The Antü is the most powerful Pillan, who governs the others. In the Mapuche tradition, a man that follows the laws of the admapu can also become a Pillan after death. The Mapuche perform a ngillatun ceremony for the Pillan, for the latter to grant benefits to the people, and to thank them for their gifts.
The Pillan have been described as spirits that live in the Wenumapu (a spiritual world of good), and those that inhabit the Earth generally live inside the volcanoes. (Example: Osorno and Quetrupillán Volcano). The accompanying female spirits of the Pillan are the Wangulen spirits.
The name Pillan was used by Chilean ENAER to name their 2-seat trainer aircraft, the T-35 Pillan.
Active volcano

An active volcano is a volcano that has erupted during the Holocene (the current geologic epoch that began approximately 11,700 years ago), is currently erupting, or has the potential to erupt in the future. A volcano that is not currently erupting but could erupt in the future is known as a dormant volcano. Volcanoes that will not erupt again are known as extinct volcanoes.
There are 1,350 potentially active volcanoes around the world, 500 of which have erupted in historical time. Many active volcanoes are located along the Pacific Rim, also known as the Pacific Ring of Fire. An estimated 500 million people live near active volcanoes.
Historical time (or recorded history) is another timeframe for active. The span of recorded history differs from region to region. In China and the Mediterranean, it reaches back nearly 3,000 years, but in the Pacific Northwest of the United States and Canada, it reaches back less than 300 years, and in Hawaii and New Zealand it is only around 200 years. The incomplete Catalogue of the Active Volcanoes of the World, published in parts between 1951 and 1975 by the International Association of Volcanology, uses this definition, by which there are more than 500 active volcanoes. As of March 2021, the Smithsonian Institution's Global Volcanism Program recognizes 560 volcanoes with confirmed historical eruptions.
Countries with the most Holocene volcanoes, according to the Smithsonian Institution's Global Volcanism Program (as of 2023):
Countries with the most volcanoes active since 1960 (as of 2023):
As of 2013, the following are considered Earth's most active volcanoes:
As of 2010, the longest ongoing (but not necessarily continuous) volcanic eruptive phases are:
Other highly active volcanoes include:
Holocene volcanoes with large populations within 5 km (3.1 mi):
Michoacan-Guanajuato volcano in Mexico and Tatun Volcanic Group in Taiwan both have more than 5 million people living within 5 kilometers (3.1 mi) of the volcano. Campi Flegrei in Italy and Ilopango in El Salvador both have populations of over 2 million people living within 5 kilometers (3.1 mi) of the volcanoes. Hainan Volcanic Field in China, San Pablo Volcanic Field in the Philippines, Ghegham Volcanic Ridge in Armenia, Dieng Volcanic Complex, in Indonesia, and Auckland Volcanic Field in New Zealand all have over 1 million people living within 5 kilometers (3.1 mi) of each volcano.
Source:
Source:
Source:
See list of volcanoes in Japan for more information
Source:
Source:
Source:
Osorno (volcano)

Osorno Volcano is a 2,652-metre-tall (8,701 ft) conical stratovolcano lying between Osorno Province and Llanquihue Province in the Los Lagos Region of southern Chile. It stands on the southeastern shore of Llanquihue Lake, and also towers over Todos los Santos Lake. Osorno is considered a symbol of the local landscape and, as such, tends to be the referential element of the area in regards to tourism. By some definitions, it marks the northern boundary of Chilean Patagonia.
The volcano's current name comes from the nearby city of Osorno, from which it was visible to Spanish settlers. Native populations gave it different names, such as Purailla, Purarhue, Prarauque, Peripillan, Choshueco, Hueñauca, and Guanauca. The latter two were the most commonly used names in the mid-18th century.
The volcano has a height of 2,652 meters (8,701 feet) and an imposing conical shape which looms over Lago Llanquihue. It is situated across the lake from the cities of Frutillar, Puerto Varas, and Llanquehue. It dominates the region's landscape, and its height means that it can be seen from the entire province of Osorno, even in some places on the island of Chiloé. Volcán Osorno is located almost 45 kilometers (28 miles) northeast of Puerto Varas. Though in geological terms it is still considered an active volcano, there has been no volcanic activity in over one hundred years, it having last erupted in 1869. In recent years the volcano has become a popular tourist attraction. Skiing and hiking have become common recreational activities on the mountain.
The volcano is accessible from the towns of Puerto Klocker, Ensenada, and Petrohué, and at its base is the town of Las Cascadas.
Volcán Osorno is one of the most active volcanoes of the southern Chilean Andes, with eleven eruptions recorded between 1575 and 1869. It sits on top of a 250,000-year-old eroded stratovolcano, La Picada, with a 6-km-wide caldera.
On January 19, 1835, during the second voyage of the Beagle, Charles Darwin was near Ancud and witnessed an eruption of the volcano, which he recorded in his journal and which made him suspect the existence of a relationship between the simultaneous activity of geographically distant volcanoes. However, the data on which this idea was based were, at least in part, wrong, since they reported an eruption of Aconcagua, which is very unlikely given that even in Darwin's time, Aconcagua was already a long-extinct paleovolcano.
The basalt and andesite lava flows generated during these eruptions reached both Lago Llanquihue and Lago Todos Los Santos. All of the upper slopes of Osorno were, until recently, almost entirely covered in glacial ice. However, large areas of glacial retreat have now occurred on the N and W slopes of the volcano. The glaciers were extensive despite its very modest altitude and latitude, sustained by the substantial annual snowfall in the very moist maritime climate of the region. Osorno has also historically produced pyroclastic flow, since it is a composite volcano. The volcano has been noted for its similar appearance to Mount Fuji in Japan.
Portmeirion

Portmeirion zo ur gêriadenn e kontelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre, e-kichen Penrhyndeudraeth, hag a zo bet savet etre 1925 ha 1976 gant a savour saoz Sir Cloud William-Ellis.
Un hollad savadurioù ha palezioù eo. C’hoant en doa Cloud William-Ellis da diskouez penaos e c’hell un takad bezañ kaer-meurbet dre natur. Kalz liorzhoù bras, letioù ha ostalerioù zo. Brudet eo Portmeirion dre ma'z eo eno e voe filmet ar stirad The Prisoner evit ar skinwel saoznek.
Savet eo bet, a lavarer, diwar skouer kêriadenn Portofino en Italia, gant Clough Williams-Ellis, etre 1925 ha 1975, goude ma veze dinac'het kement-se gantañ pa lavare klask adkrouiñ un endro kreizdouarel ha netra ken. Koulskoude en deus anzavet bezañ karet ar gêriadenn italian : How should I not have fallen for Portofino? Indeed its image remained with me as an almost perfect example of the man-made adornment and use of an exquisite site..., zisklêrias.
C’hoant en doa Cloud William-Ellis da sevel ur gêriadenn gant tier-kolo romantel (cottages e saozneg). Chomet eo bet e-pad 20 vloaz gant ar mennozh-se, hag un deiz bennak en deus kavet ur gêriadenn anvet Aber Iâ a oa da brenañ, e-kichen e di. Ar gêriadenn-se a oa tost pe dost al lec’h en doa c’hoant evit sevel e gêriadenn. Prenañ Aber Iâ a reas neuze, en eskemm ouzh 5 000 £. Ne blije ket dezhañ an anv "Aber lâ", setu ez ijinas un anv all, Portmeirion : « port » peogwir emañ war an aod, ha « meirion » peogwir ez eo « Merioneth » anv al lec'h. Daou brantad a voe e savidigezh Portmeirion : eus 1925 betek 1939 hag eus 1954 betek 1976. Unan eus al lec’hioù ar muiañ gweladennet eo e Kembre, gant war-dro 225 000 a douristed bep bloaz. Kalz a savadurioù trell-lagad a zo eno, pa'z eo bihanoc'h o ment eget ar savadurioù boas : evel ur ramz o vale dre gêr en em santer eno.
Kazeg

Ar gazeg eo parez ar marc'h, ha mamm an eal, pe an ebeul.
Peurvuiañ e komzer eus kazeg adal an oad a dri bloaz, eus ebeulez pa vez yaouankoc'h.
E bed ar sevel kezeg-red avat e komzer eus kazeg adal pevar bloaz.
Ma komzer eus kezeg el liester evit komz eus pared kenkoulz hag eus parezed eo peogwir e oa boutinoc'h ar parezed a vije implijet da labourat en atantoù kentoc'h eget ar par.
Pa vez leun ar gazeg e vez laret eo keneb. Ealiñ pe ebeuliñ a ra a-benn unnek miz. Magañ hec'h ebeul a ra betek pevar pe c'hwec'h miz, a-wechoù muioc'h, hervez imor ar vamm, pe hini ar mestr.
Unnek miz e vez ar gazeg o tougen hec'h eal. Kontet e vez etre 320-370 deiz. Mareadoù tommder a vez bep 19-22 deiz adalek deroù an nevezamzer betek kreiz an diskar-amzer. Koulz an tommder evit ar c'hezekenned zo diazezet war hirder an deiz, ha kregiñ a ra pa grog an deizioù da hiraat. Se zo kaoz eo ehanet e-pad ar goañv. Ma vije brazezet e-pad ar goañv e vije oc'h ebeuliañ e-pad ar goañv ivez, da lavarout eo d'ar c'houlz yenañ ha gwashañ d'an ebeul.
Ur gazeg yac'h a c'hallfe ebeuliañ bep bloaz, met ne garfe ket ar vistri sevel ur gazeg bep bloaz. An hini a fell dezhañ mont war e gazeg en deus ezhomm unan ha n'eo ket kenep ha ne vag ket hec'h ebeul, rak ankeniet e vez ar c'hezekenned pa vezont dispartiet diouzh o ebeulien, ha ne vez ket aes o dibrañ.
Ar gazeg a vez graet eus un tamm koad
Ur gazeg a vez laret eus ur plac'h vras, en un doare dizereat.
Erminig

An erminig, pe kaerell-wenn, (Mustela erminea) a zo ur bronneg e kerentiad ar mustelideged.
Ur c'higdebrer bihan eo na ya ket da vrasoc'h eget 30 cm. Debriñ a ra konikled, krignerien, bronneged bihan, evned hag o vioù, pesked, raned hag amprevaned. Ampart eo evit pignat er gwez ha diskenn a ra diwarno e benn en a-raok evel ur gwiñver.
Barrek eo an erminig da lazhañ anevaled brasoc'h egetañ. Pa chom kig war e breizh e vir anezho en ul lec'h kuzh. Evel ar mustelideged all e lazh e breizhoù dre zantañ diaz o c'hlopenn, lec'h m'emañ rann an empenn a gontrol an anal.
E meur a rannvro e rann e annez gant ar gaerell hag he deus an hevelep doare bevañ.
Bevañ a ra an erminig e rannvroioù klouar ha yen Europa, Azia hag Amerika an norzh. Degaset e oa bet e Zeland-Nevez da stourm ouzh ar c'honikled met noazus eo deuet da vezañ peogwir e hemolc'h evned ar vro ha debriñ o vioù. Daoust ma vev e rannvroioù yen en deus ur c'horf hir na vir ket mat an tommder. E gorf hir a ro tro dezhañ da heuliañ e breizhoù en o douarenn.
Gell eo e vlevenn a ya da wenn e-pad ar goañv er rannvroioù ma vez erc'h. Penn e lost a chom du a-hed ar bloaz avat. E implijout a ra evel un touell ouzh e breizherien moarvat.
Difenn a ra e dachennad ouzh izili all e spesad, dreist-holl ar re eus an hevelep reizh. Meur a zouarenn en deus ar peurliesañ. Ne doull ket anezho, avat. Kemer a ra anezho digant e breizhoù. En diavaez eus koulz ar parañ e vev en e-unan. Gouennañ a ra ur wech ar bloaz ha d'ar c'houlz-se ec'h a ar barez gant meur a bar. Ar re-se ne gemeront tamm perzh ebet e desavadur ar re vihan. Hir-tre eo an dougen (11 mizvezh) peogwir e vez ampellaet stagadenn ar grouell er mammog.
Un aneval-noz eo an erminig met gallout a ra mont er-maez diouzh an deiz ivez. Ober a ra gant e c'hwesha evit kavout e breizhoù.
Er Grennamzer, a-raok ma vije deuet ar c'hizhier deus Bro-Ejipt, e veze doñvaet an erminigoù evit chaseal al logod hag ar razhed en tiez. Profet e oa ivez d'ar merc'hed.
Dibabet eo bet gant Anna Vreizh, hervez ar vojenn, evel arouez Breizh. Awenet he deus ger-ardamez Breizh "Kentoc'h mervel eget bezañ saotret".
He adkavout a reer er Gwenn-ha-du.
An erminig, Animal Diversity Web
Sarah

Sarah zo un anv-badez a orin hebreek (שָׂרָה ) hag a dalv kement ha priñsez, hag a gaver stank er broioù saoznek. Dre-se eo bet gwelet e-pad pell amzer evel un anv yuzev pe brotestant, ha ne veze ket kavet e-touez ar gatoliked.
Dont a ra eus anv Sarah, gwreg Abraham, e Levr ar C'heneliezh, ha mamm Izaag.
Sarah Bernhardt

Sarah Bernhardt, pe Henriette-Rosine Bernhardt hervez hec'h anv orin, ganet d'an 22 a viz Here 1844 e Pariz, ha marvet eno d'ar 26 a viz Meurzh 1923, a oa ur gomedianez c'hall. Izelvroadez e oa he mamm, Judith-Julie Bernardt (1821-1876). Dianav eo he zad, ha marteze ne oa ket gall kennebeut.
He mamm, c'hoant ganti da vezañ ur gourtizanez a-bouez eus an Eil Impalaeriezh c'hall, a gasas anezhi diwar he zro evit bezañ dieupoc'h. Kaset e voe neuze Sarah Bernhardt da Gemperle pa oa bugelig. Chom a reas pemp bloaz er vro hag ar brezhoneg e voe he yezh kentañ. E 1853, d'an oad a nav bloaz, e voe kaset d'ur gouent e Versailhez, ma teskas galleg.
E 1858, d'an oad a 14 vloaz, e voe en ur skol c'hoariva, hag e 1862 e krogas gant ar vicher ; a-drugarez da berzhioù e Phèdre ha da La Dame aux Camélias e teuas buan da vezañ brudet. Daoust ma ne rae nemet gant ar galleg e oa brudet en darn vrasañ eus Europa hag e Stadoù-Unanet Amerika. Abalamour d'he doare-bevañ gwallskouerius e voe kalz tabut avat.
E 1905 e c'hloazas he gar ha ret e voe he dic'hariñ. Daoust d'ar gwallzarvoud-se ne baouezas ket da c'hoari, met ret e veze da skoazellerien he dougen betek al leur-c'hoari peogwir ne c'helle ket bale ken. E 1922 e voe an dro diwezhañ d'he gwelet war ul leurenn. Marvet eo e 1923 e Pariz, diwar ur c'hleñved en he lounezhi.
Sarah Palin

Sarah Palin (ganet Sarah Louise Heath d'an 11 a viz C'hwevrer 1964 e Sandpoint) a zo ur bolitikourez stadunanat ezel eus ar Strollad republikan.
D'ar 4 a viz Kerzu 2006 e voe dilennet gouarnourez Alaska. Ar vaouez kentañ hag an dileuriadez yaouankañ dilennet eno e voe. D'an 29 a viz Eost 2008 e voe dibabet gant John McCain (danvez-prezidant SUA e 2008 en anv ar Strollad republikan da vont war ar renk gantañ evel danvez bezprezidantez. Sarah Palin a voe neuze an eil maouez (goude Geraldine Ferraro e 1984) a voe kinniget da vezprezidantez gant ur strollad politikel bras. D'ar 26 a viz Gouere 2009 e tilezas he c'harg a c'houarnourez.
Kemer perzh a ra e Strollad Tea Party hag er Mamas Grizzlies. Abaoe miz Genver 2010 e kinnig ur gronikenn politikerezh skignet gant ar chadenn skinwel Fox News Channel. Abaoe ar 14 a viz Du 2010 e kinnig Sarah Palin's Alaska, hag a zo ur stirad skinwel eizh rann anezhañ diwar-benn Alaska skignet gant The Learning Channel.
Sarah Kane

Sarah Kane (3 a viz C'hwevrer 1971 e Brentwood - 20 a viz C'hwevrer 1999 e Londrez) a oa ur c'hoarivaourez saoz. Ar garantez, ar c'hoant, ar boan, ar jahinerezh (hini ar c'horfoù hag hini ar speredoù) hag ar marv eo an dodennoù a gaver en hec'h oberennoù. Enno e kavez ivez galloud ar barzhoniañ, ur yezh eeun hag enklaskoù a-fet leurenniñ. Kalz feulster a zo en hec'h oberennoù kentañ. Kane hec'h-unan, hag ivez arbennigourien war hec'h oberenn evel Graham Saunders, a lavaras e oa levezonet gant ar c'hoariva eztaolour ha tragediennoù saoz an Azginivelezh. Hervez burutellerien' zo evel Aleks Sierz e voe hec'h oberennoù e-touez ar re a bellaas diouzh an naturouriezh a oa bet dodenn bennañ ar c'hoariva saoz en 20vet kantved. En holl e savas pemp pezh-c'hoari, ur film berr titlet Skin, ha daou bennad e-barzh The Guardian.
Ganet e voe e Brentwood en Essex. Avielourien e oa he zud, ha pa oa krennardez e oa ur gristenez deol. Diwezhatoc'h e nac'has ar gredenn-se. Goude bezañ bet e Shenfield High School e studias ar c'hoariva e Bristol University, ma tapas kaout un diplom e 1992. Goude-se e tapas kaout ur vestroniezh war ar c'hoariva e Birmingham University, ma heulias kentelioù gant David Edgar.
Diwaskadennoù a c'houzañvas Kane e-pad meur a vloaz ha div wech e c'houlennas bezañ degemeret e Maudsley Hospital in Londrez. Daoust da se e skrivas ingal a-hed he buhez den gour. E-pad bloaz e voe degemeret evel skrivagner-annezad gant Paines Plough, ur strollad c'hoariva a vroude an dud da stagañ gant doareoù skrivañ nevez. A-raok he doa labouret e-pad ur frapad evel skorerez lennegezh er Bush Theatre, e Londrez. E 1999 e varvas, daou zevezh goude bezañ lonket re a louzoù. En em grougañ a reas en ur sal-dour e London's King's College Hospital.
Kane a felle dezhi bezañ ur varzhez, met soñjal a rae dezhi ne zeufe ket a-benn da ezteurel he soñjoù hag he zrivliadoù dre ar barzhonegoù. Skrivañ a reas e oa dedennet gant ar c'hoariva peogwir "n'en deus ar c'hoariva tamm eñvor ebet. [...] Distreiñ a ran gant ar spi e vo unan bennak en ur sal deñval a ziskouezo din ur skeudenn a zevo hec'h-unan en spered."
Ne voe ket stank an arvesterien pa voe c'hoariet he fezhioù-c'hoari er Rouantelezh Unanet, hag er penn-kentañ e voe disprizet gant ar vurutellerien. Padal e voe c'hoariet kalz he fezhioù en Europa hag e Suamerika. E 2005 e skrivas ar rener c'hoariva Dominic Dromgoole e oa Sarah Kane "ar c'hoarivaourez nevez a veze c'hoariet ar muiañ hec'h oberennoù" Ar c'hoarivaour Mark Ravenhill a lavaras o doa he fezhioù-c'hoari "tizhet ur brud dibar.". E-pad ur mare en Alamagn e voe betek 17 lec'h disheñvel ma veze c'hoariet he fezhioù-c'hoari.
Rouan

Rouan (e galleg: Rouen, distaget (LFE) [ʁwɑ̃]) a zo ur gumun hag ur gêr eus Bro-C'hall, war lez ar stêr Saena. Pennlec'h departamant gall ar Seine-Maritime hag ar rannvro Normandi eo.
en gul, e oan-fask en argant, e benn ouzh kleiz rod-heoliek en aour, o zougen ur banniel en argant, karget gant ur groazigan en aour, ar fust ivez en aour; e gab gwriet en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour
Kêrbenn ar Veliokased e oa Rotomagus.
E-kerzh aozadur roman rannvroioù Galia e voe lakaet Rotomagus er rann-vro Lugdunensis, a oa [[Lugdunum] (Lyon) he c'hêrbenn.
E 287, e teuas Carausius eus Breizh-Veur da aloubiñ aodoù su Mor Breizh, adalek Rotomagus betek Gesoriacum (Boulogne). Embann a reas bout impalaer , ha lakaat moulañ moneiz gant e skeudenn e Rouan.
Rouan ha Boulogne a zo bet adkemeret er bloaz 293 gant ar c'hezar (eil-impalaer) Constantius Chlorus.
Goude darvoudoù Carausius, an impalaer Dioklesian e rannas ar rannvro Lugdunensis etre div rannvro ː Lugdunensis Prima, kêrbenn Lugdunum (Lyon), ha Lugdunensis Secunda, kêrbenn Rotomagus (Rouan).
D'ar rannvro nevez se e oa staget pobloù ː Caletes (Lillebonne), Veliocasses (Rouan), Lexovii (Lisieux), Viducasses (Vieux), Baiocasses (Bayeux), Unelli (Coutances), Aulerci Eburovices (Evreux), Abrincatui (Avranches), Curiosolitae (Kersaoud), Osismi (Karaez), Riedones (Roazhon), Veneti (Gwened), Namnetes (Naoned), Andes / Andecavi (Angers), Aulerci Cenomani (Le Mans), Turones (Tours), Diablintes (Jublains).
Ar stad se e badas betek Maximus (383-388)
Kêrbenn dugelezh Normandi e zegouezhas da vezhañ Rouan er bloaz 912.
M.-N. Bouillet ː Dictionnaire universel d'histoire et de géographie. Hachette & Cie. Paris. 1863
Karrigell

Ur garrigell, pe karr-bout, zo ur benveg rodek ha troadek, unrodek ha daoudroadek peurvuiañ bremañ, da zougen traoù re bonner d'un den da zougen gant e zivvrec'h.
Hervez ar skrivagner stadunanat Robert K. G. Temple (*1945) e vije bet ijinet e gevred Sina ur c'hantved a-raok JK gant ur vojenn a zen anvet Ko Yu. Savet en dije un dañvad koad ha kaset anezhañ gantañ dre ar menez.