Bram Stoker

Abraham "Bram" Stoker (Cluain Tarbh, Dulenn, 8 a viz Du 1847 - Londrez, 21 a viz Ebrel 1912) a oa ur skrivagner iwerzhonat. Meur a romant hag a zanevell zo bet skrivet gantañ, ha brudet e teuas da vezañ a-drugarez d'e romant anvet Dracula (1897).
Trede mab diwar seizh bugel Abraham Stoker (1799-1876) hag ar wregelourez Charlotte Mathilda Blake Thornely (1818-1901) e oa. Klañvidik e voe betek ma vefe seizh vloaz, ha kas a rae e amzer diglañvadur o selaou mojennoù Iwerzhon kontet gant e vamm. A-hed e vuhez e talc'has soñj anezho.
E 1863 ec'h eas da Drinity College, ma voe diplomet e 1870. Dizale e krogas da skrivañ istorioù ; e 1872 e voe embannet The Crystal Cup gant The London Society, ha goude-se The Chain of Destiny (peder lodenn) e-barzh The Shamrock.
E-kerzh e amzer-studi e voe troet gant ar arz ar c'hoariva, betek mont da vuruteller pezhioù-c'hoari er gazetenn Dublin Evening Mail p'edo o labourat evel kargad e Dulenn ; kenberc'henn ar gazetenn e oa ar skrivagner istorioù spont gotek J. S. Le Fanu (1814-1873). E [miz Kerzu [1876]] e skrivas A. Stoker ur pennad diwar-benn perzh an aktour Henry Irving (1838-1905) e Hamlet William Shakespeare en Theatre Royal e Dulenn. Irving a lennas ar pennad hag a bedas Stoker da goan e Shelbourne Hotel m'edo o chom, ha mignoned a zeujont da vezañ.
D'an hevelep mare e skrivas Stoker al levr nann-faltazi The Duties of Clerks of Petty Sessions in Ireland ("Deverioù ar c'hrefierien el lezoù-barn lec'hel"), a voe embannet e 1879 hag a droas da oberenn glasel.
E 1878 e timezas Stoker gant Florence Balcombe, ur vaouez hag a oa bet karedig Oscar Wilde. Dilojañ a rejont da Londrez; d'an 31 a viz Kerzu 1879 e voe ganet o bugel nemetañ, Irving Noel Thornley Stoker e anv.
E Londrez e labouras Stoker el Lyceum Theatre, ur c'hoariva ma oa H. Irving ar merer arzel ; e-pad 20 vloaz e voe Stoker merer an aferioù eno. A-bouez bras e voe ar c'henlabour etre Stoker hag Irving, rak a-drugarez da hemañ diwezhañ e voe degemeret Stoker e renkoù uhel Londrez hag e kejas ouzh kalz tud vrudet evel al livour stadunanat James Abbott McNeill Whistler (1834-1903) hag ar skrivagner Arthur Conan Doyle.
Dre labourat gant Irving, hag a oa aktour brudetañ ar mare-se, ha dre ober war-dro unan eus salioù c'hoariva brudetañ Londrez e voe brudet Stoker. E Londrez e kejas ivez gant ar skrivagner ha buruteller Hall Caine (1853-1931) hag a zeuas da vezañ unan eus e vignoned tostañ ; dezhañ e voe dediet Dracula.
Dre heuliañ troioù Irving e veajas Stoker er bed a-bezh war-bouez Europa ar Reter. En SUA dreist-holl e lije dezhañ beajiñ ha div wech e voe pedet en Ti Gwenn, ma kejas ouzh ar prezidanted William McKinley ha Theodore Roosevelt. Ken entanet e voe Stoker gant ar vro ken e tiazezas daou levr diwarni. Eno e kejas ivez gant unan eus ar skrivagnerien a blije ar muiañ dezhañ, Walt Whitman.
Ouzhpenn labourat e skrivas Stoker romantoù, an hini brudetañ anezho o vezañ Dracula, bet embannet e 1897. A-raok stagañ gant ar skrivañ e kasas meur a vloavezh o klask ditouroù diwar-benn folklor Europa hag istorioù sunerien-wad. Ur romant lizheriek eo Dracula : diazezet eo war un dastumad pennadoù deizlevrioù, pellskridoù ha lizheroù savet gant tudennoù an istor hag ivez tammoù pennadoù (ijinet) tennet eus kazetennoù Whitby (Yorkshire) ha Londrez. Gant gweladennoù e New Slains Castle e Cruden Bay (Aberdeenshire) ez eo bet levezonet ivez, ha gant kev-iliz St. Michan's Church e Dulenn.
Meur a wech e voe taget e empenn a-raok ma varvfe e 1912 ; hervez kont e vije marv abalamour d'an naplez Devet e voe e gorf, hag al ludu a voe lakaet e Golders Green Crematorium e Londrez.
Er brotestantiezh e voe desavet Abraham Stoker. Daoust ma soñje dezhañ e ranke ar brotestanted hag ar gatoliked kenvevañ (evel ma lenner e The Snake's Pass, 1890) e savas a-du gant ar strollad politikel [[[frankizouriezh|frankizour]] Liberal Party, pa grede dezhañ e vefe degaset peoc'h en Iwerzhon gant al luskad Irish Home Rule hag a stourme evit ma vefe Iwerzhon emren er Rouantelezh-Unanet. Unpennelour e voe ivez avat, ha soñjal a rae dezhañ e ranke Iwerzhon chom stag ouzh an Impalaeriezh Vreizhveuriat, ha lakae da "nerzh evit ar mad". A-du e savas gant ar pennmaodiern William EwartGladstone (1809-1898), mignoned e oant, ha Stoker a savas a-du gant e vennozhioù a-zivout Iwerzhon.
Dedennet e oa Bram Stoker gant ar skiantoù dre vras, gant ar vezegiezh dreist-holl, ha krediñ a rae en araokaat, evel ma lenner e The Lady of the Shroud (1909). Evel ar braz eus tud er mare-se e krede ivez er ouennelouriezh skiantel hag er frenologiezh. Tuet war ar skiantoù kuzh evel vesmeregezh ar mezeg alamagn Franz-Anton Messmer (1734-1815). Dedennet e oa ivez gant an damkanadennoù kentañ war an torfedoù, lenn a reas oberennoù an torfedoniour italian Cesare Lombroso] (1835-1909) hag ec'h implijas elfennoù tennet eus al lennadennoù-se evit skrivañ Dracula. Diforc'hioù a wele ivez etre paotred ha merc'hed, hag e lod brasañ e romantoù e kaver dodenn an dañjer skeudennet gant merc'hed hervez patromar femme fatale.
Gant ar gevrinouriezh e oa dedennet, dreist-holl gant an teogiñ loened. Daoust da se en doa disfiz rak ar flod war an dachenn-se, ha soñjal a rae dezhañ e ranke ar mennozhioù skiantel bezañ trec'h war an treuzkredennoù. Ur c'heneil dezhañ, J. W. Brodie-Innis a oa ezel eus ar gevredigezh kuzh Hermetic Order of the Golden Dawn e-kreiz ar bloavezhioù 1890, met n'eus bet kavet prouenn ebet eus perzhouriezh Stoker er strollad-se.
Tremen 170 film zo bet awenet gant Dracula, an daou vrudetañ o vezañ bet graet e1922 hag e 1979.