ග්‍රෙනඩාවේ භූගෝලය

ග්‍රෙනඩා දූපත ඇන්ටිලස් දූපත් සමූහයේ දකුණු දෙසින් පිහිටි දූපත වන අතර එය නැගෙනහිර කැරිබියානු මුහුදට සහ බටහිර අත්ලාන්තික් සාගරයට මායිම්ව පිහිටා ඇති අතර වෙනිසියුලාව සහ ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ යන දෙකටම උතුරින් කිලෝමීටර් 140 (සැතපුම් 90) ක් පමණ වේ. එහි සහෝදර දූපත් ග්‍රෙනාඩින්ස් හි දකුණු කොටස සෑදී ඇති අතර ඒවාට කැරියාකෝ, පෙටයිට් මාටිනික්, රොන්ඩේ දූපත, කේල් දූපත, දියමන්ති දූපත, විශාල දූපත, සේලයින් දූපත සහ ෆ්‍රිගේට් දූපත ඇතුළත් වේ; උතුරට ඉතිරි දූපත් ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස් වලට අයත් වේ. ජනගහනයෙන් වැඩි දෙනෙක් ග්‍රෙනඩාවේ ජීවත් වන අතර එහි ප්‍රධාන නගර අගනුවර වන ශාන්ත ජෝර්ජ්, ග්‍රෙන්විල් සහ ගුයාවේ ඇතුළත් වේ. සහෝදර දූපත් වල විශාලතම ජනාවාස වන්නේ කැරියාකෝ හි හිල්ස්බරෝ ය.
ග්‍රෙනඩා ගිනිකඳු සම්භවයක් ඇති බව, එහි පස, කඳුකර අභ්‍යන්තරය සහ ඇන්ටොයින් විල, ග්‍රෑන්ඩ් එටැං විල සහ ලෙවෙරා පොකුණ ඇතුළු පිපිරුම් ආවාට කිහිපයකින් පැහැදිලි වේ. ග්‍රෙනඩාවේ උසම ස්ථානය ශාන්ත කැතරින් කන්ද වන අතර එය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 840 (අඩි 2,760) දක්වා ඉහළ යයි. අනෙකුත් ප්‍රධාන කඳු අතරට ග්‍රැන්බි කන්ද සහ අග්නිදිග කන්ද ඇතුළත් වේ. දිය ඇලි සහිත කුඩා ගංගා කිහිපයක් මෙම කඳු වලින් මුහුදට ගලා යයි. වෙරළ තීරයේ බොක්ක කිහිපයක් අඩංගු වේ, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළ තීරයේ, බොහෝ තුනී අර්ධද්වීපවලට බෙදී ඇත.
ග්‍රෙනඩා පරිසර කලාප හතරකට නිවහන වේ: වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් තෙතමනය සහිත වනාන්තර, ලීවර්ඩ් දූපත් වියළි වනාන්තර, වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් වියළි වනාන්තර සහ වින්ඩ්වර්ඩ් දූපත් සෙරික් පඳුරු. එයට 2018 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ සාමාන්‍ය ලකුණු 4.22/10 ක් තිබූ අතර එය රටවල් 172 න් ගෝලීය වශයෙන් 131 වන ස්ථානයට පත්විය.
දේශගුණය නිවර්තන කලාපීය ය: වියළි කාලයේදී උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත වන අතර වැසි සමයේදී මධ්‍යස්ථ වර්ෂාපතනයෙන් සිසිල් වේ. උෂ්ණත්වය 22–32 °C (72–90 °F) දක්වා පරාසයක පවතින අතර කලාතුරකින් 18 °C (64 °F) ට වඩා අඩු වේ.
නිවර්තන සුළි කුණාටු ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ග්‍රෙනඩා ප්‍රධාන සංවර්ධන කලාපයේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටා ඇත, නමුත් පසුගිය දශක කිහිපය තුළ දිවයිනට ගොඩබිම් සුළි කුණාටු හතරක් පමණක් අත්විඳ ඇත. ජැනට් සුළි කුණාටුව 1955 සැප්තැම්බර් 23 වන දින ග්‍රෙනඩා හරහා ගමන් කළ අතර, පැයට කිලෝමීටර 185 (පැයට සැතපුම් 115) ක සුළං සහිතව දැඩි හානියක් සිදු විය. ග්‍රෙනඩාවට පහර දුන් මෑත කාලීන කුණාටුව වූයේ 2024 ජූලි 1 වන දින බෙරිල් සුළි කුණාටුවයි, එය වාර්තාගත ඉතිහාසයේ මුල්ම 5 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුව සඳහා වාර්තාව තැබූ ප්‍රබල 4 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුවකි සහ ජූලි මාසයට පෙර අත්ලාන්තික් සාගරයේ ප්‍රධාන සංවර්ධන කලාපය (MDR) තුළ වර්ධනය වූ ශක්තිමත්ම සුළි කුණාටුවයි. ජනාවාස වූ ග්‍රෙනේඩියානු දූපත් තුනම බලපෑමට ලක් වූ අතර, එය කැරියාකෝ දූපත හරහා කෙලින්ම ගමන් කළ අතර ටයිරල් බොක්කෙහි සහ කැරියාකෝ කඩොලානවල (ජලයේ සහ වෙරළේ) බොහෝ යාත්‍රා වලට සම්පූර්ණ විනාශයක් සහ හානි හා විනාශයක් ඇති කළේය. පෙටිට් මාටිනික් ද සැලකිය යුතු හානියක් සිදු කළ අතර ප්‍රධාන වශයෙන් සුළං දිශාවට සහ දිවයිනේ උතුරු කොටස්වල ග්‍රෙනඩා ප්‍රධාන දූපතේ බොහෝ සීමිත හානියක් සිදුවිය. 2004 සැප්තැම්බර් 7 වන දින ඉවාන් සුළි කුණාටුවෙන් ද ග්‍රෙනඩාවට බලපෑම් එල්ල වූ අතර, එය දැඩි හානියක් සහ තිස් නව දෙනෙකුට මරණ සිදු කළ අතර, 2005 ජූලි 14 වන දින එමිලි සුළි කුණාටුව මහා කැරිබියානු කලාපය හරහා 5 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුවක් ලෙස ඉහළ ගියේය. එමිලි සුළි කුණාටුව කැරියාකෝ සහ ග්‍රෙනඩාවේ උතුරේ බරපතල හානියක් සිදු කළ අතර, එය සාපේක්ෂව සුළු වශයෙන් අයිවන් සුළි කුණාටුවෙන් බලපෑමට ලක් විය; එතැන් සිට ග්‍රෙනඩාව කිහිප වතාවක් නිවර්තන කුණාටු නිරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානයට ඇතුළත් කිරීමට සිදු විය.
අයිවන්ගෙන් නිල වශයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වීමට වසර පහකට වැඩි කාලයක් ගත වූ නමුත්, දශක ගණනාවක් තිස්සේ යථා තත්ත්වයට පත්වීම දිගටම පැවතුනද (උදා: ශාන්ත ජෝර්ජ් ඇන්ග්ලිකන් පල්ලිය සහ ශාන්ත ඇන්ඩෘ ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය (ස්කොට්ලන්ත කර්ක්) 2021 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී).
2024 ජූලි 1 වන දින, බෙරිල් සුළි කුණාටුව ග්‍රෙනඩාවට කඩා වැදුණු අතර, එය රට පුරා හානි සිදු කළේය, විශේෂයෙන් කැරියාකෝ සහ පෙටයිට් මාටිනික්හි, කුණාටුවේ ඇස පසු වූ ස්ථානයයි. පැය 48 ක කාලයක් තුළ නිවර්තන කුණාටුවක සිට 4 වන කාණ්ඩයේ සුළි කුණාටුව දක්වා එහි වේගවත් තීව්‍රතාවය හේතුවෙන් බෙරිල් ජාත්‍යන්තර අවධානය දිනා ගත්තේය.
කැරිබියන් දූපත් බොහොමයක් මෙන්, ග්‍රෙනඩා ද විශාල සතුන්ගෙන් තොරය. කෙසේ වෙතත්, ස්වදේශික ඔපොසම්, ආමඩිලෝ සහ හඳුන්වා දුන් මොනා වඳුරන් සහ මැංගුස් බහුලව දක්නට ලැබේ. 2024 ජුනි වන විට, ග්‍රෙනඩාවේ ගුවන් යානා සමූහයට ලෝකයේ කුරුළු පිරික්සුම් ලැයිස්තු වලට අනුව විශේෂ 199 ක් ඇතුළත් විය. මෙයින් එකක් ආවේණික (ග්‍රෙනඩා පරෙවියා), එකක් මිනිසුන් විසින් හඳුන්වා දී ඇත (පාෂාණ පරෙවියා), සහ 130 ක් දුර්ලභ හෝ අහම්බෙන් ඇති වේ.
ආසන්න වශයෙන් වසර මිලියන 2 කට පෙර, ප්ලියෝසීන් යුගයේදී, වර්තමානයේ ග්‍රෙනඩා ලෙස හඳුන්වන ප්‍රදේශය නොගැඹුරු මුහුදකින් සබ්මැරීන් ගිනි කන්දක් ලෙස මතු විය. මෑත කාලයේ දී, ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් නොපවතින අතර, එහි උණු දිය උල්පත් සහ දිය යට ගිනි කන්දක් වන කික් එම් ජෙනී හැර. ග්‍රෙනඩාවේ බොහෝ භූමි ප්‍රදේශය වසර මිලියන 1-2 කට පෙර සිදු වූ ගිනිකඳු ක්‍රියාකාරකම් වලින් සමන්විත වේ. ග්‍රෙනඩාවේ අගනුවර වන ශාන්ත ජෝර්ජ් හි අශ්වාරෝහක හැඩැති වරායක් සහිත කර්නේජ් ඇතුළුව ග්‍රෙනඩා ගොඩනැගීමට වගකිව යුතු නොදන්නා ගිනි කඳු රාශියක් තිබෙන්නට ඇත. දැන් ආවාට විල් වන වඳ වී ගිය ගිනි කඳු දෙකක් වන ග්‍රෑන්ඩ් එටැං විල සහ ඇන්ටොයින් විල ද ග්‍රෙනඩා ගොඩනැගීමට දායක වන්නට ඇත.