Yann-Vadezour Lagadeg

Yann-Vadezour Lagadeg, Jean-Baptiste Lagadec e galleg, a zo ganet d'an 3 a viz Ebrel 1932 e Plouneour-Traezh e Bro-Leon ha marvet ar 22 a viz kerzu 2022 e Gwipavaz. Ur skrivagner hag un dastumer danevelloù, kontadennoù, ha kanaouennoù eo e brezhoneg. Poliser eo bet e Pariz.
Ganet eo en ur feurm, mab labourerien-douar ha bezhiner. Desket en deus brezhoneg gant e vamm pa oa bihan hag e yezh pemdeziek eo bet betek an devezh m'en deus kuitaet ar vro. Kuitaet en deus ar vro peogwir ne oa ket a blas evit div familh en atant. Aet eo da Bariz war ali un amezeg evit dont da vezañ poliser. Chomet eo dek vloaz e Paris gant keuz ha hiraezh d'e vro. Meur a wech en deus soñjet distreiñ d’ar vro, met, ur familh en devoa, ha neuze ne oa ket posupl dezhañ ober forzh petra. E 1968, ez eo distroet Yann-Vadezour Lagadeg d'ar vro evit labourat e komiserdi Brest. Ur strollad tud deuet er Vro-Bagan a oa o tastum dañsoù, kanaouennoù, kontadennoù ha danevelloù evit sevel pezhioù-c’hoari. En em lakaet eo neuze da lenn ha da furchal evit ar strollad. Seul vui e tizoloe traoù, muioc'h a se en deveze c’hoant da vont pelloc’h. Kontañ a rae kontadennoù ha kanaouennoù e Kan ar Bobl, ha roet ez eus bet dezhañ priz Paotr Treoure evit ur gontadenn. Graet en deus Brezel an Aljeri ha fromet eo bet gant se.
C'hoari-pezh en deus graet gant Strollad ar Vro Bagan e-barzh pezhioù evel Ar Mestr ha kalzik a reoù all.
Krouet en deus, e Gwipavaz ar gevredigezh sevenadurel War roudoù ar Gelted. Sikouret en deus reiñ kentelioù noz brezhoneg e-pad meur a vloaz ha c'hoazh ha kentelioù kanañ.goude-se.
Skrivet en deus Yann-Vadezour Lagadeg e falc'huneg hag embannet eo bet e skridoù gant Brud Nevez. "Va skridoù a zo poblek, tost d'ar brezhoneg komzet, an hini am eus desket a-vihanik, n'on ket aet da glask pemp troad d'ar maout. ... arabat ober fae kennebeut war brezhoneg ar bobl, yezh an dud vunut o deus degaset ar brezhoneg betek ennomp, hepto ne vefe ket bet a vrezhoneg."
Diwar-benn e harlu e Pariz e lavar evel-hen : "Meur a wech em eus soñjet distreiñ d'ar vro, met pa vezer e-karg eus ur familh ne c'heller ket ober forzh petra, "el lec'h ma vezer staget e ranker peuriñ", hervez ar c'hrennlavar. Hirio pa soñjan er mare-se, e lavaran n'eo ket bet didalvez va harlu. E Pariz eo ez eus deuet emskiant din eus va fersonelezh-Vreizh. An estren eo o deus digoret din va daoulagad ; ur Belj 'C'hwi', emezañ, 'a zo Kelted, tostoc'h oc'h da Gembreiz eget d'ar C'hallaoued'. Souezhet-mik e oan bet, ne anavezen seurt a-zivoud istor ha sevenadur va bro. Mezhek e oan o vezañ ken dizesk."
Glac'har Frealz Esperañs D'hor merc'h Madalenn Rannañ 'ra hor c'halon Pa sellomp ouzh da boltred O soñjal ne welimp mui, er bed-mañ, Da vousc'hoarzh ken dous Na da selloù karantezus o parañ warnomp. Biken mui ne glevimp da vouezh entanet O komz diouzh ar justiz hag ar frankiz. Betek hon tremenvan e chomo garanet don en hor spered Da gomzoù diwezhañ da vare ar c'himiad P'edos o vont d'an "El Salvador", An daeloù en da zaoulagad ez poa lavaret : _"Me a vezo eürus du-hont, Ne vern pegen kalet eo va buhez, Ma ouezfen e kemerfec'h mat An disparti ho pezo da c'houzañv." Frealzidigezh a gavomp O soñjal pegen pinvidik eo bet da vuhez. Berr eo bet met leuniet penn-da-benn, Hep an disterañ tachad goullo. Breizhadez oas penn-kil-ha-troad, Karout a rejout da vro, Stourm a rejout eviti pa oa reuz e Plogoñ. Met klevet 'c'h eus ur galv all O tont eus a bell-vro. Pobloù gwasket hag hualet O c'houlenn sikour. A-greiz kalon out aet daveto. Klañvdiourez a vicher ec'h en em santes prest Da glask o disammañ. N'ez poa ket choazet an hent aesañ ! Gouzañvet 'c'h eus skuizhder, naon hag aon Hep, peurliesañ, ti ebet da lojañ. Met an esperañs hag ar garantez A zalc'he ac'hanout en da sav. En dervezh ma 'c'h eus roet da vuhez E peus roet da holl beadra. Eürus e oas, e skrives war da lizhiri. Kement-se a zo a-walc'h evit hor frealziñ. Kuitaet 'c'h eus ar bed-mañ, Koulskoude emaout ganeomp atav. Merzhout a reomp da skeud 'Vel ur goumoulenn wenn O splannañ warnomp Hag o kantreal eus aochoù Breizh da venezioù an El Salvador E lec'h ma oa da galon. Pec'hed e vefe deomp tevel amañ Da genelied boureviet ha muntret eveldout, Koulz hag ar milieroù all a dud Marvet hep an disterañ brud, Lazhet abalamour m'o deus kredet Diskleriañ fraezh ar wirionez. Na pebezh torfed ! Met kaer o devezo an diktatourien Diskar gwez karget a vleunioù Ne c'hellint morse miret Ouzh heol an nevez-amzer Da skuilhañ e vannoù. Klevet a reomp ur vouezh O tont eus Betleem o lavarout : "Peoc'h war an douar, d'an dud a volontez vat". Mab Doue o tont er bed En deus lakaet e anv da gentañ Da zifenn gwirioù an den. Anna ha Yann-Vadezour Lagadeg Nedeleg 1989
[1] Son ar Vastardez kanet gant Yann-Vadezour Lagadeg, diwar www.kaouenn.net