davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Kijal

Kijal ialah sebuah mukim dan bandar di daerah Kemaman, di bahagian selatan Terengganu, Malaysia. Menurut sejarah lisan orang tua-tua, nama Kijal berasal daripada sepohon pokok yang dipanggil Pokok Kijal yang tumbuh di atas Bukit Kijal. Walau bagaimanapun, pokok tersebut telah pupus kini.kijal mengikut kajian dijumpai oleh adib gengster
Bandar Baru Kijal merupakan sebuah projek yang dibina di pedalaman oleh Dato Seri Ahmad Bin Said yang memimpin Terengganu sebelum ini (sebelum Ahmad Razif mengambil alih). Pembinaan Bandar Baru Kijal termasuklah pembinaan pasaraya Giant yang menjadi tarikan utama penduduk Kijal yang sebelum ini sukar untuk membeli barang keperluan. Selain pasaraya Giant, pembinaan beberapa kedai lain juga turut dilakuka.
Kampung Penunjuk Kijal atau Kg. Penunjuk merupakan sebuah kampung yang terletak di tengah-tengah diantara Kampung Darat, Kampung Tengah dan Kampung Ibai. Kampung ini mempunyai sebuah Tangki simpanan air yang tertinggi di antara kampung-kampung terdapat di pendalaman Kijal. Jumlah penduduk kampung ini dianggarkan berjumlah 277 orang.
Persatuan Industri Tekstil China (PITC) bersetuju melabur RM500 juta bagi membina kompleks tekstil di Bandar Baru Kijal, Terengganu. PITC akan mengeksport barangan tekstil terus dari China ke kompleks itu melalui Pelabuhan Teluk Kalong. Perjanjian persefahaman (MoU) antara PITC dan Majlis perbandaran Kemaman (MPK) bagi pelaksanaan projek itu dimeterai di Chukai, Terengganu. PITC berminat melabur di Bandar Baru Kijal berikutan pelbagai kemudahan asas yang disediakan di kawasan itu oleh kerajaan negeri bagi kemudahan pelabur. Pelaburan kerajaan negeri dengan kerjasama PITC dijangka mampu mendatangkan keuntungan untuk jangka panjang dalam industri tekstil.
Dengan adanya kompleks tekstil ini, ia akan memberi kemudahan kepada peniaga dan penduduk di Pantai Timur khususnya mendapatkan pelbagai bahan berasaskan tekstil yang bermutu. Ini adalah projek jangka panjang yang akan memberi keuntungan kepada peniaga tekstil. Kompleks tekstil yang akan dibina itu nanti bakal menjadi hab tekstil yang pertama seumpamanya di Pantai Timur. Penduduk Pantai Timur dan peniaga tekstil tidak perlu lagi pergi ke Nilai, Negeri Sembilan bagi mendapatkan barangan berasaskan tekstil serta kain yang bermutu kerana semuanya a
Kumpulan Genting telah membina sebuah tempat peranginan yang sangat besar dan mewah iaitu Awana Kijal Golf dan Beach Resort berhampiran kawasan bandar Kijal. Hotel Awana Kijal terletak diatas tanah yang berkeluasan 800 ekar dan berada hampir dengan pantai. Awana Kijal telah menyediakan sebuah spa yang menghadap ke pantai dengan bertemakan Jawa tradisional. Selain itu, hotel ini mempunyai sebuah padang golf yang sangat besar dan mempunyai 18 buah lubang untuk menjadi salah satu cabaran kepada pelancong yang datang menginap disini. Dalam pada itu, kemudahan yang ada sangat memuaskan seperti bilik yang luas dan selesa disamping pemandangan yang cantik. Kijal terkenal dengan pantainya yang indah iaitu Pantai Penunjuk Kijal.
Satu tempat di Kemaman yang tidak perlu diperkenalkan adalah Gerai Lemang Kemaman atau Gerai Lemang Kijal.
Bazar Saqqez

Bazar Saqqez merupakan kompleks bersejarah dan tempat perdagangan pelbagai barangan antara pedagang di rantau ini dan di seluruh Iran, yang terletak di tengah-tengah Saqqez dan memainkan peranan utama dalam perdagangan. pelbagai barangan antara Iran, Iraq dan Turki.
Bazar ini adalah salah satu tempat bersejarah Rojhalat, yang menurut baki bangunan caravanserai dan bazar seperti Tajvanchi Caravanserai dan Bazar Yahudi, bermula sejak zaman Zandieh, yang berkembang dan dipulihkan pada zaman Safawiyah dan Qajar. Penghidupan semula pusat bazar bersejarah seperti Haj Saleh Hammam, Masjid Domenareh dan karavanserais serta pembinaan muzium bersejarah sedang dikaji dan dijalankan.
Bazar ini terdiri daripada dua bahagian utama antara bazar Istana dan bazar Sarpacheh, yang dipisahkan oleh sungai tertutup Vali Khan (kini Jalan Fakhr Razi). Saqqez Bazzar terdiri daripada beberapa Bazar yang lebih kecil yang dibahagikan mengikut barangan yang ditawarkan dan penjual. Pasar ini termasuk "Bazzar of Bala", yang menjual barangan mewah, dan "Bazzar of Paein", yang menjual barangan tradisional seperti tekstil, aksesori perkahwinan dan barangan pertanian. Terdapat pasaran lain, seperti pasar Yahudi, yang kini menjadi rumah kepada tukang jahit dan pengeluar pakaian, dan pasar Kazakhkhaneh, yang kini banyak dikunjungi oleh pengembara.
Bazar Saqez dikenali sebagai hab fabrik Iran kerana bilangan kedai dan peniaga yang banyak tekstil dan pakaian, dan pasar ini merupakan salah satu pusat utama pengedaran tekstil dan pakaian di rantau ini dan Iran, dengan lebih daripada 500 kedai utama dan pasar tekstil dan pakaian. Jualan fabrik pakaian wanita terutamanya Kurdish aktif di kompleks kedai dan pasar bazar Sutera, di belakang Bazar Harian (Kazakhkhaneh), Bazar Ardalan, Bala Bazaar dan Jalan Bawah Azadi.
Templat:Wilayah Kurdistan
Les Escaldes

Les Escaldes atau secara ringkas Escaldes adalah kawasan bandar di Escaldes-Engordany, [[]]Andorra. Ia terletak berhampiran ibu negara, Andorra la Vella.
Nama Les Escaldes datang dari kehadiran mata air panas disini yang menghasilkan air bernitrogen pada suhu antara 22 ° C dan 66 ° C. Mata air panas itu diketahui oleh orang-orang Rom yang digunakan mereka untuk tujuan perubatan.
Terdapat industri tekstil dari Zaman Pertengahan, menghasilkan kain tenunan dan payung dalam beberapa persatuan. Kawasan ini juga terkenal dengan tarian tradisional Santa Anna.
Souk Rempah Dubai

Souq Rempah Dubai (Arab: سوق التوابل) atau Souq Lama adalah sebuah pasar tradisional (atau souq) di Dubai, Emiriah Arab Bersatu (EAB). Souq Rempah terletak di timur Dubai, di Deira dan bersebelahan dengan Souk Emas Dubai. Souq Rempah terletak di Jalan Sikkat Al Khail, berada di kawasan Al Ras. Souq ini terdiri dari beberapa lorong sempit yang dibarisi dengan gedung-gedung terbuka dan beratap.
Gedung-gedung di Souq Rempah menjual pelbagai wangi-wangian dan rempah-ratus dari kemenyan dan shisha sehingga ke pelbagai herba yang digunakan dalam makanan Arab dan Asia Selatan. Selain itu, tekstil, dupa, ambal dan artifak juga dijual di Souq Rempah. Kebanyakan dari perdagangan wujud melalui tawar-menawar. Bilangan perdagangan dan gedung rempah di Souq Rempah telah berkurang dengan banyaknya sejak beberapa tahun kebelakangan ini disebabkan pertambahan bilangan gedung besar dan pasar raya.
Taipei

Bandar raya Taipei (Cina Tradisional: 臺北市, Cina Ringkas: 台北市, pinyin: Táiběi Shì; bahasa Taiwan: Tâi-pak-chhī) merupakan ibu negara sementara dan bandar terbesar di Republik China Taiwan. Ia merupakan pusat politik, komersil, media massa, pendidikan dan juga "bandar dunia" Republik China Taiwan.
Bandar raya Taipei, Daerah Taipei yang mengelilinginya, dan bandar Keelung yang berhampiran membentuk kawasan metropolitan Taipei tetapi ditadbir oleh badan kerajaan tempatan yang berlainan. Bandar Taipei merupakan kawasan perbandaran khas yang ditadbir langsung oleh kerajaan ROC, manakala Daerah Taipei dan bandar Keelung ditadbir sebagai sebahagian Wilayah Taiwan. Jadi, walaupun Taipei digunakan untuk merujuk kepada keseluruhan kawasan metropolitan, Bandar Taipei cuma merujuk kepada bandar raya tersebut sahaja.
Mengikut maklumat banci pada Julai 2006, jumlah penduduk di bandar Taipei sahaja ialah 2,625,757. industri utama di sini termasuklah alat elektrik dan elektronik, tekstil, logam, pembinaan kapal dan motosikal.
Taipei menjadi pusat kerajaan Republik China selepas kalah di tanah besar China.
Pada awal 2011, Badminton Masters Final-Antarabangsa adalah berpindah diadakan di Taipei bagi tahun 2010 dari Malaysia sebelum ke China dan Dubai.
Tapei dijadikan tempat Badminton Asia Championships dianjurkan.
Inspirasi: Pendekatan Komtemporari Reka Corak Tekstil

Buku Inspirasi: Pendekatan Komtemporari Reka Corak Tekstil ialah sebuah buku yang diterbitkan di Malaysia pada 1995 dengan harga 200 (1995). Ia diterbitkan oleh Penerbit Universiti Putra Malaysia dalam Bahasa Melayu dengan nombor ISBN 9839996703.
Muzium Etnologi Dunia Melayu

Muzium Etnologi Dunia Melayu mempamerkan koleksi dan penyelidikan mengenai dunia Melayu. Pameran koleksi meliputi pelbagai jenis seperti tekstil, senjata, ukiran, alat logam dan teknologi, perhiasan diri, alat muzik dan sebagainya. Koleksi-koleksi ini termasuk dari beberapa buah negara seperti Malaysia, Indonesia, Thailand, Filipina, Kemboja, Vietnam, Afrika Selatan, Madagaskar dan lain-lain negara seluruh dunia termasuk rumpun Melayu Polenesia.
Penenunan

Penenunan adalah kaedah pengeluaran tekstil di mana sepasang dua jenis benang memanjang dan merenjang (yakni lungsin dan pakan) dikait silang bersama atau ditenun dalam alat tenun membentuk suatu helaian kain. Helaian kain tenunan boleh berwarna tunggal secara biasa atau boleh ditenun dengan pelbagai hiasan atau reka bentuk corak.
Kegiatan penenunan berkait rapat dengan hubungan dan pertukaran budaya dilakukan antara masyarakat-masyarakat Asia Tenggara di mana kawasan rantau ketika itu merupakan daratan besar tidak terpisah pada zaman Paleolitik. Alat tenunan terawal dibawa ke lingkungan masyarakat Melayu melalui kebudayaan Đông Sơn sejak 700 hingga 300 SM.
Kain Cindai

Kain Cindai atau kain Limar merujuk kepada kain tenunan sutera halus yang bermutu tinggi dengan bilangan benang tinggi setiap inci dan dikatakan mempunyai keistimewaannya yang tersendiri. Jumlah tenunan ikat berkembar yang tinggi ini menjadikan kain Cindai amat kukuh dan menjadi rebutan kerana dianggap mampu menahan tikaman senjata. Ini boleh dianggap sebanding dengan pengunaan baju sutera oleh pahlawan Mongol yang menyebabkan panah yang menembusi tubuh mereka tidak mampu menembusi alas baju sutera mereka, dengan itu membolehkan mata panah ditarik keluar.
Pembuatan kain Cindai juga memerlukan kepakaran menenun yang tinggi, menyebabkan jumlah yang dihasilkan terhad dan dengan itu mendapat permintaan yang tinggi. Ini menyebabkan harganya tinggi dan menjadi simbol status sebagai bangsawan dan hartawan. Terengganu terkenal sebagai penghasil kain cindai atau limar pada abad ke 19.
Kain cindai juga digunakan sebagai senjata kerana kekukuhannya dan digunakan secara menyebat. Ia juga digunakan secara mencekik, menyambar anggota badan lawan dan mengunci atau mengikat pergerakan lawan. Kebiasaannya untuk pertarungan, satu hujung kain ini akan diikat dalam simpulan tertentu untuk berfungsi sebagai pemberat bagi memudahkan ia disebat. Pakar cindai boleh menyebat simpulan ini dengan tepat dan dikatakan mereka dapat memecahkan busut dengan ketepatan dan kekuatan sebatan itu. Kebiasaannya pesilat wanita menggunakannya sebagai senjata pertahanan diri kerana kain cindai digunakan sebagai tudung atau selubung, selendang atau ikat pinggang dalam pemakaian tradisional pakaian wanita Melayu.
Dalam kesusasteraan Melayu, kain Cindai telah digunakan oleh Hang Jebat bagi membebat /membalut luka sebelum dia turun mengamuk. Hang Jebat dikatakan hanya mati selepas bebatan kain Cindai itu dibuka oleh Hang Tuah.
Kain kasa

Kain kasa adalah sejenis kain nipis dan lutcahaya dihasilkan secara tenunan berbenang terbuka yang longgar. Dari segi teknikanya, "kasa" adalah struktur tenunan di mana benang pakan disusun secara berpasangan dan disilangkan sebelum dan sesudah setiap benang melengkung menjaga pakan itu tetap di tempatnya. Struktur tenunan ini digunakan untuk menambahkan kestabilan pada kain, yang penting ketika menggunakan benang halus yang jaraknya longgar. Walau bagaimanapun, struktur tenunan ini dapat digunakan dengan sebilangan benang yang berat, dan dapat dilihat pada beberapa tekstil desa yang dibuat dari benang serat tanaman kasar yang dipintal tangan.
Kain ini dikenali khususnya digunakan untuk tujuan tertentu seperti dalam tujuan perubatan dan perawatan.
Kasa ditenun secara tradisional di Palestin. Perkataan Inggeris dikatakan berasal dari nama tempat untuk Gaza (Arab: غزة ghazza), a center of weaving in the region. (Bahasa Arab: غزة ghazza), pusat tenunan di wilayah tersebut. Walaupun terdapat larangan perdagangan dengan orang bukan Kristian dari pihak berkuasa agama di Eropah abad pertengahan, sejenis sutera halus yang dikenali sebagai gazzatum telah diimport dari Gaza seawal abad ke-13. Walaupun anggota-anggota perintah agama di Eropah dilarang memakainya, kain itu memenangkan tempat untuk dirinya sendiri dan muncul dalam kehidupan moden sebagai kain kasa
Kabupaten Tanah Datar

Tanah Datar adalah sebuah kabupaten di provinsi Sumatera Barat, Indonesia. Kabupaten ini mempunyai sejumlah penduduk 334,000. Ibu negeri kabupaten ini adalah Batusangkar. Bandar Padang Panjang juga terletak di kabupaten ini tetapi melambangkan sebuah majlis perbandaran (kota otonom) tersendirinya.
Tanah Datar mempunyai beberapa tarikan pelancong seperti muzium di Istana Pagaruyung (Istano Pagaruyuang), megaliths dengan inskripsi berhampiran Batusangkar dan kampung Pandai Sikat (Pandai Sikek), di mana kain songket (kain balapak) tradisional masih disulam. Bahagian utara Tasik Singkarak juga terletak di Tanah Datar.
Banyak masyarakat Minangkabau di Malaysia berasal dari Tanah Datar, utamanya dari nagari sekitar Batusangkar, Pagaruyung, dan Lintau Buo. Mereka telah meneroka Semenanjung Malaysia sejak abad ke-14.
Tanah Datar dibahagikan ke 14 subdaerah (kecamatan):
Templat:WSumatra-geo-stub
National Textile Museum

The National Textile Museum (Malay: Muzium Tekstil Negara) is a museum in Kuala Lumpur, Malaysia. The museum is open daily from 9 am to 6 pm, with admission fees ranging from RM2 to RM5.
It is adjacent to the Sultan Abdul Samad Building.
Designed by Arthur Benison Hubback in an Indo-Saracenic Revival architecture, the building was originally completed in 1905 to house the headquarters for the Federated Malay States Railways (FMSR, now KTM). After the FMSR moved to the Railway Administration Building in 1917, the building was handed to the Selangor Public Works department, and has subsequently housed various government and commercial occupants, including the Selangor Water Department, the Malaysian Central Bank, Agricultural Bank of Malaysia, Malaysian Craft and the High Court, before being converted for use as the National Textile Museum and opened to the public on 9 January 2010.
The building is officially designated as JKR Building 26. It was gazetted as a historical building in 1983.
The museum building is a 2.5-floor building, occupying an area of 3,145.3 m. The building was designed with Moorish architectural style.
The museum is accessible within walking distance south west of SP7 KJ13 Masjid Jamek LRT Station of RapidKL.
Pua Kumbu

Pua Kumbu is a traditional patterned multicolored ceremonial cotton cloth used by the Iban people in Sarawak, Malaysia. In 2012, Pua Kumbu was declared as a Malaysian Fine Art National Heritage by the National Heritage Department of Malaysia.
There are many legends about the origin of Pua Kumbu rare, all revolving around the characters of Menggin and Dara Tinchin. The story starts with Menggin, an Iban hunter who shot a beautiful bird with his blowpipe. As he ran to retrieve his game, what he found was a woven skirt instead of a bird. He kept the woven skirt as he had never seen one before. However, he did not know that it belonged to Dara Tinchin Temaga, eldest daughter of a petara known as Singalang Burong. She was looking for her kain everywhere. When she met Menggin, he returned the skirt. In return, Dara married Menggin, although she was already married. She brought him to her home, the other world, the land of the Gods. They also had a son, Sera Gunting. After a year, Dara’s first husband returned home. She asked Menggin and Sera to return to the Iban world and for their journey to wear a jacket known as baju burong and her kain that she had woven. From that day onwards, the jacket and kain have been passed down to many Iban women so they can weave the same designs and remain close to the Gods. And that is how the weaving of pua kumbu began.
The process starts with preparing the yarn for the weaving, which consists of the following:
In order to prepare for the weaving process, the yarns are unfolded and carefully arranged on a wooden frame. Before the actual weaving begins, the side sections of the unfolded yarn known as anak or ara are carefully arranged. Nenun or weaving is done using a backstrap loom placed in a convenient spot within the longhouse. The final stage involves finishing of the top and bottom edges with a crowfeet pattern.
All of the raw materials for the natural dyes are harvested from the rainforest. The Iban have traditionally made use of a large number of plants to produce a range of rich beautiful dyes. The rengat plant produces an ‘indigo’ colour in many different tones. The akar penawar landak is used to obtain yellow color dye. For the Engkudu dye, if kapok or quicklime is added the colour will turn brown. The yarn is dipped into the combination, turned until it is well saturated and left to soak before it is dried under the sun. After the dye process yarns are further prepared by tying sections to build up the design.
Filem Negara Malaysia produced a 16-minute documentary about Pua Kumbu in 1993 and has been aired on Radio Televisyen Malaysia (RTM) and TV Pendidikan.
Bubua katan itam

Bubua keatan itam (disabuik juo jo bubua puluik itam atau bubua injit) marupoan hidangan penutuik, nan rasonyo manih, nan terbuek dari bareh katan nan diabuih jo aia nan agak banyak sampai inyo lunak, dan biasonyo dihidangan jo santan. Bubua katan itam merupoan namo nan dipakai di Indonesia, terutamo di Pulau Jawa. Kalau di daerah nan kanai pengaruah budayo Malayu nan kuek, bubua ko dinamoan "bubua puluik itam". Semintarao di Bali jo di Nusa Tenggara Timur, namo dari makanan iko iolah "bubua injit". Makanan iko dapek disajian katiko dingin ataupun angek.
Bahan utamo untuak membuek bubura keatan itam ko iolah bareh katan itam, gulo merah, daun pandan, jo santan karambie. Gulo pasia dapak digunoan untuak menggantian gulo mera.
Banyak batuak lain dari panyajian bubua katan itam ko. babarapo panulih rahasio bahan makanan manambahan bareh katan putiah sabagai bahan campuan dari bareh katan itam. Labiah jauah lai, babagai palangkok dapek ditambahan sasuai selero. Bahan palangkok nan dapek ditambahan kadalam bubua katan itam antaro lain adolah biji jaguang, kastanya, roti tawar, jo ubi jala.
Tapuang bareh katan basifek malengkek bilo diabuih. Panambahan santan nan baulang-ulang dapek mangurangi sifek lengkek dari makanan nan tu. Bubua katan itam punyo warna nan itam legam, dan cito raso nan lamak bana.
Bubua katan itam dibuek jo marandam berah katan (salamo kurang labiah sajam). Bareh tu kudian diabuih jo daun pandan nan dirandam, hinggo mendidiah. salanjuiknyo, jo angek api nan saketek dikurangi, bareh diabuih hinggo nyo masak dan lunak. Katiko alah lunak, gulo sirah dapek ditambahan. Makanan iko biasonyo disajian jo santan. Bubua dapek disajian dalam keandaan angek ataupun dingin.
Katan itam ko mampu Mencagah Diabetes, Katan itam mempunyoi sifek anti-inflamasi jo akya antioksidan, jiko dimakan acok acok dalam jangko lamo akan barmnafaek untuak menangka Alzheimer jo diabetes. Dapek juo mambantu manjago kesehatan kuli sacaro alami. Pakeknya katan itam mampu manggantian sel kulik mati jo sel kulik baru nan labiah haluih jo lembut, sarato manganduang pelembab alami apolai dapek mandinginan kulik.
Batang Hari

Batang Hari (kadang ditulih juo Batanghari) adolah sabuah batang aia nan maalia malalui duo provinsi, iyolah Sumatera Barat dan Jambi, di bagian tangah pulau Sumatera, Indonesia. Batang aia ko adolah nan tapanjang di pulau Sumatera, iyolah mancapai 800 km sajak dari ulu inggo ka muaronyo, sarato lebanyo mancapai 500 km.
Mato aianyo baasa dari Gunuang Rasan (2585 m), dan ulunyo adolah dari Danau Diateh, Solok. Dari Solok, Batang Hari baturuik-turuik malewati kabupaten-kabupaten Solok Selatan, Dharmasraya, Bungo, Tebo, Batang Hari, Kota Jambi, Muaro Jambi, dan Tanjung Jabung Timur, inggo tibo di lauik lapek dakek Muara Sabak.
Tadapek babarapo batang aia lainnyo nan maalia ka Batang Hari, antaro lain Batang Sangir, Batang Tembesi (jo cabangnyo Batang Merangin), Batang Tabir, Batang Tebo (jo cabangnyo Batang Pelepat), dan Batang Jujuhan. Sadonyo batang aia ko marupoan sarana transportasi utamo, di mano pado tapiannyo sajak daulu banyak tabantuak karajaan lamo jo pamukiman panduduak. Daerah Aliaran Sungai (DAS) Batang Hari marupoan DAS tagadang kaduo di Indonesia, mancakuik laweh areal tangkapan (catchment area) ± 4.9 juta Ha. Sakita 76% DAS Batang Hari barado di provinsi Jambi, sisanyo di provinsi Sumatera Barat.
Sailiaran Batang Hari banyak baparan dalam catatan sijarah, tarutamo nan bakaitan jo paradaban Malayu. Pado aliaran Batang Hari ikolah sajak abaik ka-7, mulai dari ilia inggo ka ulu, panah muncua Karajaan Malayu, Karajaan Sriwijaya, dan Karajaan Dharmasraya nan tamusaua dan disagani, nan marupoan pusek budayo dan padagangan, sarato pangaruahnyo indak sajo di pulau Sumatera tapi sampai juo ka Samananjuang Malayu jo daerah lainnyo di kapulauan nusantara bagian baraik.
Bubur ketan hitam

Bubur ketan hitam, bubur pulut hitam or bubur injun (English: Black sticky rice porridge) is an Indonesian sweet dessert made from black glutinous rice porridge with coconut milk and palm sugar or cane sugar. The black glutinous rice are boiled until soft, and sugar and coconut milk are added. It is often described as "black glutinous rice pudding" and is very similar to black rice tong sui made from black rice. It is often served as dessert or snack, for supper, for tea time, any time of the day; however, it is a popular choice for breakfast for those who prefer sweet treats instead of its savory counterpart bubur ayam.
It is sometimes referred to simply as ketan hitam or pulut hitam, meaning "black glutinous rice", while bubur means porridge in Indonesian and Malay. In most parts of Indonesia, glutinous rice is called ketan, while in Malaysia and also Sumatra in Indonesia, it is called pulut. Slightly different names may be used in various regions of Indonesia, such as ketan item or ketan ireng in Javanese areas, and bubuh injin or bubuh injun in Bali. Other than porridge, black glutinous rice is also can be made into fermented delicacies called tapai.
Bubur Ketan Hitam or Black sticky rice porridge is a traditional Indonesian dish with deep historical roots, dating back to the Majapahit era (13th to 16th centuries). During the Majapahit era, dishes made from black sticky rice were commonly served in traditional ceremonies and religious rituals, as black sticky rice was considered a special ingredient and symbol of prosperity.
In ancient Javanese tradition, Bubur ketan hitam was often included as part of offerings to ancestors and gods. This dish also has philosophical meanings, symbolizing fertility and gratitude to nature. Over time, black sticky rice porridge has evolved into a popular everyday dish due to its sweet and rich taste. The tradition of enjoying this dish continues to be preserved to this day.
The most basic variant of bubur ketan hitam only consists of black glutinous rice porridge sweetened with palm sugar. While coconut milk, pandan leaves and a pinch of salt might be added to give aroma. However, in most parts of Indonesia, bubur ketan hitam is always served with kacang hijau (mung beans), and accompanied with bread. This black glutinous rice and mung beans combo is often simply called bubur kacang hijau. Sometimes, a more fancy restaurant's variant is served with additional toppings, such as slices of baked or fried banana, or cinnamon powder.
Bubur kacang hijau

Bubur kacang hijau, abbreviated burjo, is a Southeast Asian sweet porridge (bubur) made from mung beans (kacang hijau), coconut milk, and palm sugar or cane sugar. The beans are boiled till soft, and sugar and coconut milk are added.
Slightly different names may be used in different regions of Indonesia, such as kacang ijo in Javanese areas. It is often served as dessert or snack, but is also a popular choice for breakfast or late night supper. In Indonesia, warungs specializing in selling bubur kacang hijau are commonly found. They usually also offer grilled bread (roti bakar).
The most basic variant of bubur kacang hijau only consists of mung bean porridge, coconut milk and palm sugar. Bubur kacang hijau may also be served with black glutinous rice (ketan hitam) and bread. Black glutinous rice can also be made into bubur ketan hitam.
Sometimes bubur kacang hijau is mixed with durian. It is served as is or together with bread.
Bubur kacang hijau is usually eaten warm, but can be served cold as es kacang hijau in Indonesia or ais kacang hijau in Malaysia. Es and ais mean "ice".
Towing sock

A towing sock or wire rope puller or wire pulling grip is a device that connects to the end of a cable, such as a power cable, in order to pull it through a tube or tunnel. It works by tightening around the cable when pulled, in the same manner as a Chinese finger trap. The towing sock is tubular and made of braided cable, open at one end and closed at the other where it connects to a tow line using an eye splice.
Similar devices include a traction device used to treat a Bennett's fracture, a type of finger or thumb injury.
Also similar is the strain-relief grip which uses woven wire around the end of electrical wiring just before the terminal. It is placed there to prevent the wire from breaking. They are common in "drop" installations where electrical cables are attached to conduit on the ceiling and drop through space down to a machine or receptacle. Generally, the cable is attached to the electrical wiring near the ceiling in a normal manner, but a short distance away from the electrical connection there is a strain relief grip attached to an anchor point on the ceiling to hold the weight of the wire, though if the wire is not particularly heavy, the strain-relief grip may be attached directly to the rigid conduit.
Ажигана ХХК

“Ажигана” ХХК нь 2012 оны 9 сард Үндэсний хөрөнгө оруулалтаар махны чиглэлийн тахианы аж ахуйг байгуулж, 2013 оны 9 сард анхлан “Оргио” нэрийн зургаан төрлийн бүтээгдэхүүнийг зах зээлд гаргаж байсан бөгөөд одоо нийт зах зээлд 10 төрлийн бүтээгдэхүүн нийлүүлж байна.
Эх орны хөрсөнд ургасан химийн найрлагагүй үр тариаг боловсруулан “Оргио”-ийн тэжээлийн үйлдвэрт тахианы тэжээлээ бэлтгэж эрүүл, мах үйлдвэрлэн хэрэглэгчдэд нийлүүлж байна. “Хүнсний аюулгүй байдлын тухай хууль”, “Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн тухай хууль”, Олон Улсын ISO, HACCP стандартыг ханган үйлдвэрлэл, тээвэрлэлтийг хийж зах зээлд нэвтрүүлсэн.
Ажиган ХХК нь дэлхийд цөөн байх, Монголдоо анхны, хангамжийн бүрэн нэгдсэн бүтэцтэй тахианы махны цогцолбор аж ахуйг бий болгон ажиллаж байна. Энэхүү бүтцийн давуу тал нь тахианы махны үндсэн түүхий эд болох үр тариа, махны чиглэлийн өндөгнөөс мах бэлтгэх хүртэлх бүх үе шатыг цогцолбор аж ахуйнхаа хүрээнд бий болгодог нь түүхий эдийн чанарт хяналт тавьж, хэрэглэгчдийг эрүүл, итгэлтэй хүнсээр хангах боломжийг олгодог юм.
Ариун цэврийн шаардлагыг хангах тал дээр Израиль, Холбооны Бүгд Найрамдах Герман, Америкийн нэгдсэн улсуудад ашиглагдаж байгаа хамгийн сүүлийн үеийн, А зэрэглэлийн технологи болох “Know-how’’-ыг 2012 онд худалдан авсан.
2012 онд ISO стандарт 2013 онд HALAL технологийн сертификат, 2013 оны 5 сараас эхлэн ШУА-ын “Химийн хүрээлэн”-тэй хамтран тэжээлийн чанарыг дэлхийд байхгүй органик, маш өндөр чанартайгаар үйлдвэрлэхээр ажиллаж байна. 2014 оны 11 сард Монголдоо анх удаа махны чиглэлийн тахианы эх сүргийг оруулж ирэн, цаашид Монгол тахианы үүлдэр гаргах анхны алхмаа хийлээ.
Мэндбаярын Наваанчимэд

Мэндбаярын Наваанчимэд нь Монголын Шинжлэх Ухааны Академийн жинхэнэ гишүүн, эрдэмтэн юм.
Тэрээр монгол болон бусад улс орны үхэр сүрэг үүлдэр угсааны талаар маш олон ном хэвлүүлэн уншигчид үхэр судлаач сонирхогчдын хүртээл болгожээ.
Кентакки

Кентаккийн Хамтын Нөхөрлөл (Англи: Commonwealth of Kentucky) нь Америкийн Нэгдсэн Улсын Төв Зүүн хэсэгт оршдог АНУ-ын муж улс. Кентаккийг Өмнөдийн бүрэлдхүүнд оруулдаг боловч, заримдаа газарзүй, соёлын хувьд Дундад Өрнөдөд оруулж тооцдог. Кентакки нь албан ёсоор хамтын нөхөрлөл гэгддэг дөрвөн муж улсын нэг юм. Анх Виржинийн бүрэлдхүүнд байсан тус муж улс нь 1792 онд Нэгдсэн Улсад нэгдсэн 15 дахь муж улс болжээ. Кентакки нутаг дэвсгэрээр 37-д, хүн амаар 26-д ордог.
Кентакки даяар нуга, бэлчээрт ургах хөх өвсний нэрээр тус муж улсыг "Хөх өвст муж улс" гэдэг. Байгаль орчны янз бүрийн бүстэй бөгөөд байгалийн баялаг элбэг. Дэлхийн хамгийн урт агуйн систем, доод 48 муж улсдаа хамгийн уртад тооцогдох усан замд ашиглаж болох гол мөрөн арвинтайгаас гадна Миссиссиппи голоос зүүн тийш хамгийн том хоёр хиймэл нууртай. Түүнчлэн АНУ-д хамгийн олон цагаан сүүлт буга, зэрлэг цацагт хяруултай бөгөөд улсдаа хамгийн их нүүрс гаргадаг орд газруудтай. Кентакки нь мөн цэвэр үүлдрийн адуу, морины уралдаан, бурбон виски нэрэх үйлдвэр, дуу хөгжим, автомашины үйлдвэрлэл, тамхи, коллежийн сагсан бөмбөгөөрөө алдартай билээ.
Төмөрбулаг сум

Төмөрбулаг сум нь Хөвсгөл аймгийн сум юм. Нийт 2,510 км² газар нутагтай, үүнээс 1,950 км² нь бэлчээр болно. Төмөрбулаг сумын хүн ам 2000 оны байдлаар 4,174, 2010 оны байдлаар 4,133 байв. Сумын төв Жаргалант нь Бүгсийн голын ойролцоо, аймгийн төв Мөрөнгөөс урагш 75 км, нийслэл Улаанбаатараас 714 км зайд байрлана. Баруун, баруун хойд талаараа өөрийн аймгийн Бүрэнтогтох сум, зүүн талаараа Тосонцэнгэл, Рашаант, Архангай аймгийн Цэцэрлэг, урд талаараа Галт, Шинэ-Идэр сумдтай хил залган оршдог.
1931 онд Хөвсгөл аймаг байгуулагдахад Төмөрбулаг сум үүсчээ. 1933 оны байдлаар 880 өрхийн 3,000 оршин суугчтай, 96,000 орчим толгой малтай байв. 1956 онд Бүрэнтогтох суманд нэгтгэсэн ч удалгүй 1959 онд өрх тусгаарлажээ. 1934 онд "Давшилт" нэгдэл байгуулагдаж, 1990 онд татан буугдсан.
Дунджаар далайн түвшнээс дээш 1790 метрийн өндөрт өргөгдсөн. Хамгийн өндөр цэг Дашдэрчин далайн түвшнээс дээш 2556 м, нам дор цэг Олон голын бэлчир далайн түвшнээс дээш 1148 метрийн өндөртэй.
Тус сум нь 2010 оны байдлаар 4133 хүн амтай байв. Үүнээс:
Тус сум нь 824 малчин өрхтэй. 2009 онд 32 мянгат малчинтай болж, аймагтаа тэргүүлж байсан. 2010 онд харин мянгат малчны тоо 12 болж буурчээ. Төмөрбулаг суманд "Эрчим" омгийн үүлдрийн хар ямааг 1989 онд бий болгож, одоог хүртэл өсгөн үржүүлж түүхий эд авч ашиглаж байна.Сүүлд эрчим омгийг үйлдэр болгон баталах төсөлийн үйл ажиллагаа явуулсан. Уг төслийн малчнаар тус сумын 2-р багийн Д.Цагаач Д.Даваадалай Дашдондог нар байв.
2004 оны байдлаар 133,000 орчим толгой мал тоологдсон. Үүнд 76,000 ямаа, 44,000 хонь, 6,700 үхэр, сарлаг, 6,200 адуу, 41 тэмээ байв. 2010 оны жилийн эцсийн мал тооллогоор тэмээ - 19, адуу - 4774, үхэр - 9848, хонь - 58982, ямаа - 100270, бүгд 173893 толгой малтай байв.
Эрчим хүчний төвийн нэгдсэн сүлжээнд хамрагдсан ба үүрэн телефоны Мобиком, Скайтел, Юнител, Жимобайль Монголын цахилгаан холбооны NJ корпорацийн 7038..... дугаартай утасны сүлжээнд тус тус холбогдсон. Айл өрх албан газрууд микомын өндөр хурдны интернетийн сүлжээнд холбогдогсон.
Эдийн засгийн тэргүүлэх чиглэл нь мал аж ахуй. Сумын нийт өрхийн 87.9 хувь буюу 824 өрх айл мал аж ахуй эрхлэн амьдардаг. Мал аж ахуйн үйлдвэрлэлээс жилд дунджаар ноос 58.7 тонн, ноолуур 35.2 тонн, арьс шир 14580 ширхгийг авч ашигладаг. Хүнсний ногооны чиглэлээр хураан авсан төмс 32 тонн, хүнсний бусад ногоо 9.6 тонн.
Сумын бэлчээр 192667.2 га талбайтай. Хонин толгойд шилжсэнээр 296623 толгой мал, сумын бэлчээрийн даац 86700 хонин толгой мал багтах боломжтой.
Тус сум нь жилд дунджаар түлшний хэрэгцээнд 8982 м³, хэрэглээний мод 600 м³ мод бэлтгэж хэрэглэдэг.
2010 оны байдлаар
Суманд 11 жилийн ахлах сургууль, хүн эмнэлэг, хүүхдийн цэцэрлэг, ЗДТГазар, Соёлын төв, ИТХурал, Багийн алба зэрэг төсөвт газрууд, ХААН банкны 49-р тооцооны төв, МШБ-ны 2004-р тооцооны төв, Холбооны салбар, ЭЭСан, Мал эмнэлгийн Торцмөрөн, Ганболор, Далай гүн ББН, Мэргэн гүн-Бүгдгэгээн ТББ, Шатахуун түгээх Баян-айраг хангай хоршоо, Хан эрчим ШТС, ХААНТөв, Ахмадын хороо, 3 гуанз, 19 дэлгүүр үйл ажиллагаа явуулж байна.
М.Нямаа, Хөвсгөл аймгийн лавлах толь, Улаанбаатар 2001, х.134
Адуу

Адуу нь битүү туурайт хөхтөн бөгөөд уналга, ачилга, хүнс зэрэгт ашиглагддаг эдийн засгийн ач холбогдол бүхий гэршүүлсэн амьтан. Хүн төрөлхтөн 10000 жилийн өмнөөс адууг гэршүүлсэн гэдэг. Монголын нүүдлийн соёл, амьдралын хэв маяг, уламжлалт цэргийн урлаг нь адуун дээр үндэслэсэн гэхэд хилсдэхгүй.
Адуу нь таван хошуу малын нэг бөгөөд бод мал юм. Адууг Монголчууд нас хүйсээр нь ялган нэрлэдэг.
Япон улсад бол морь унах буюу эзэмших нь нэр төрийн хэрэг байсан байна. Нэг ёсондоо эрх мэдэл, хүч чадалтайг нь илтгэж байсан гэсэн үг.
Харин эдийн засгийн байдал өөрчлөгдөж нүүдэлчин соёлынхтой харьцуулахад одоо мориний илэрхийлэх эдийн засгийн үнэ нь буурсан гэж судлаачид үздэг.
Саяхан хүртэл тахийг адууны шууд өвөг гэж үзэж байсан боловч, бусад эрдэмтэн нарын судалгаагаар тахь нь 66 хромсомтой, гэрийн адуу нь 64 хромсомтой болохыг сүүлийн үеийн цитогенетикийн судалгаагаар нотолж тахийг тусгай биеэ даасан салбар гэж үзэх болсон.
Амьтан судлалын ангиллаар гэрийн адуу болон түүний өвөг болох одоогийн зэрлэг адуу нь битүү туурайтны отряд, адуу төстний язгуур, адууны төрөлд хамаарагдана. адууны төрөл дотроо жинхэнэ адуу, илжиг, илжгэнцэр буюу хулан, зебр буюу эрээн тахь гэсэн дөрвөн дэд төрөлд хуваагдана.
Адууны эртний өвөг нь туулайрхуу биетэй, урд хоёр сарвуу нь дөрвөн салаа, хойд хоёр сарвуу нь гурван салаа сарвуутай хиракотериум хэмээх нэртэй шүүслэг ургамлаар хооллодог 28-56 см өндөртэй жижиг амьтан гэж үздэг. Хэтэрхий жижиг биетэйгээсээ болоод махчин амьтадын хялбар олж иддэг хоол нь болдог байсан байна. Энэ нь адууны хамгийн том байгалын шалгуур байсан учраас махчин амьтадаас зугтаах, хурдлах, сонор сэргэг байх зэрэг олон шаардлагын улмаас адууны өвөг хувьсаж эхэлсэн байна. Үүнтэй зэрэгцэн цаг уурын өөрчлөлт буюу дөрвөн удаагийн том мөстлөгийн үеэр адуу биеийн хэмжээгээрээ нэг томрон нэг жижгэрэх замаар өнөөгийн адууны төрхийг олсон байна. Энэ хувьслын дүнд адуу сарвуугаа өөрчлөн ганц хуруутай буюу битүү туурайтай болсон нь адууны хурдан давхиж араатнаас зугатах давуу талыг нөхцөлдүүлсэн байна. Сарвуутай байсны ул мөр болох эвэрлэг зүйл адууны хөлний дотор талд хадгалагдан үлдсэн байдаг. МОНГОЛ адууны өвөгийг тахь гэж үздэг байсан боловч хромсомын тоо адилгүй учир байх боломжгүй гэсэн дүгнэлтэд хүрсэн байдаг. Харин тарпан гэж адуутай адилхан зэрлэг адуу байсаныг судлаачид адууны өвөг байж болох талаар дурьдсан байдаг. Харамсалтай нь тарпан нь арван ес дүгээр зуунд бүрэн устсан тул тарпаны хромсомын тоог тодорхойлж чадаагүй. Иймээс энэ нь онолын сул тал болж байна.
Адууны үндсэн явдал
МӨН ҮЗЭХ
Тахь

Тахь (Пржевальскийн адуу) нь Монголын говь хээр, тал нутагт амьдардаг зэрлэг адуу юм. Тахь бол Адууны овогт хамаарах нэн ховор зүйл юм.
Нэгэн цагт гэршсэн байж байгаад эргэн зэрлэгшсэн Америкын Мустанг, Австралийн Брамбы нараас ялгаатай нь, тахь хэзээ ч хүний гарт гэршиж байгаагүй жинхэнэ онгон зэрлэг адуу юм.
Адуу буюу морины хромосом 64 байдаг бол Тахийн хромосом-66 байдаг байна.
Тахийн бие адуутай харьцуулахад намхан, богино хүзүүтэй, харьцангуй том толгойтой (мундааны өндөр: 125-147 см, биеийн жин: 240-300 кг). Дэл нь голдуу хул хонгор өнгөтэй, хамрын нүхний хэсэг нь цагаавтар. Олонхи бодгаль нь шилбэ, өвдөгний ар тал, борвиндоо хөндлөн хар судалтай. Босоо дэл, мундаанаас зоо нуруу дагуу сүүлний цацаг хялгас хүртэл хар бор тууш хүрэн судалтай (хар голтой) нь онцгой харагддаг. Сүүлний урт хар үс нь гэрийн адууных шиг сүүлний ёроолд биш зөвхөн боомтын ёроол руу ургаж эхэлдэг.Тахь нь мөн монголын байгаль орчинд нэмэр болж буй өвөрмөц хөөрхөн амьтан юм.
1966 оноос хойш байгальд зэрлэгээр тааралдахаа больж, уугуул нутагтаа устсанд тооцогдож байсныг Монгол оронд сэргээн нутагшуулах ажил 1992 онд эхэлсэн. Нидерланд, Герман зэрэг улсын амьтны хүрээлэнгүүдээс төсөл хэрэгжүүлж Монголд авчран Хустайн нуруу, Тахийн тал, Хомын талд дахин нутагшуулан, үржүүлж байгаа юм.
XIX зуунд Европд тарпан устсанаар зэрлэг адууны нэг ч зүйл дэлхийд үлдсэнгүй гэж барууныхан бат итгэж байлаа. Гэтэл 1878 онд Төв Ази судлаач Н. М. Пржевальский Монголын говь цөлөөс нэгэн зүйл зэрлэг адууны арьс, гавлын яс авчирсныг Санкт Петербургийн Зоологийн музейн эрдэм шинжилгээний ажилтан И. С. Поляков судалж, үнэхээр зэрлэг адууны шинэ зүйл мөн болохыг тодорхойлоод Пржевальскийн адуу (Equus przewalskii) хэмээн нэрлэж, дэлхий нийтэд зарлажээ.
Өдгөө буй бүх тахийг 1945 онд байсан 31 тахийн есийнх нь үр төл гэж үздэг. Тэдгээр есийн ихэнх нь 1900 онд баригдсан 15 тахийн үр төл юм. Лондоны амьтан судлалын хүрээлэн болон Монголын эрдэмтдийн тахийг амьтны хүрээлэнгээс хээр талд эргэн нутагшуулах аз сорьсон хамтын ажиллагаа амжилттай хэрэгжсэний үр дүнд 2011 оны байдлаар 300 гаруй тахь эх нутгийнхаа хээр талд эрх чөлөөтэй амьдарч байна. 1945 онд байсан 31 тахь 1990-ээд оны эхээр 1500 гаруй болсон байна.
Алтай хэлний язгуур

Алтай хэлний язгуур бол маргаантай санал болгож буй хэлний гэр бүл юм. Евразид өргөн тархсан Түрэг, Монгол, Манж-Тунгус гэх үндсэн 3 хэлний бүлэгт цааш хуваагдах хэлний язгуур. Мөн Солонгос хэл болон Япон хэлний бүлгийг зарим тодорхойлолтоор тус язгуурт багтаан ангилдаг.
Нийт 350 сая гаруй хүн тус язгуурт багтах аль нэг хэлээр ярилцаж байна. Хэлний гарал үүслээр нь Алтай гэсэн нэгдмэл нэг хэлнээс одоогийн уг хэлний язгуурт багтах хэлнүүд үүссэн гэх онолыг хэл шинжээч эрдэмтэн Рамстедт анх гаргажээ. Тэрээр Түрэг, Монгол, Манж зэрэг хэлнүүдэд үг зүй, өгүүлбэр зүй болон үг судлалын харьцуулсан судалгаа хийсний үр дүнд эдгээр нь Алтай хэлний язгуурын хэлнүүд бөгөөд Алтай уулаар нутаглагчид олон тийш нүүдэллэн явснаар нэгдмэл Алтай хэлнээс бие даасан хэлнүүд үүссэн гэдгийг баталсан байна. Түүний онолыг Оросын эрдэмтэн Владиморцов, Мажарын эрдэмтэн Немет, хэл шинжээч эрдэмтэн Аалто, Поппе зэрэг эрдэмтэд үргэлжлүүлэн судалж боловсронгуй болгосон юм.
Хэдий энэхүү онол дэлхийн хэл шинжлэлд томоохон байр сууриа алдаагүй боловч Клаусон, Доефер, Шейхэрбак зэрэг эрдэмтдийн үзсэнээр Алтай хэлнүүд гэж байхгүй харин олон хэлнүүд нь бие биедээ ойртсоноос хэлнүүд нь ижилсэж, ууссан гэж үзсэнээр Анти-Алтай гэх онолыг гарган Алтай хэлний язгуурын онолыг үгүйсгэсэн. Тэд харьцуулсан 200 үгийн судалгаа, "Түрэг хэлний эртний толь" зэрэг олон судрыг судалжээ. Гэвч энэ онол төдийлэн хүчтэй байр суурьгүй байна.
Зарим эрдэмтэд япон, солонгос хэлийг Алтайн хэлтэй төс багатай тул аль ч хэлний язгуурд хамаарахгүй салангид хэл гэж үздэг. Тэдний гарал үүсэл тодорхойгүй байдаг бөгөөд (Зүүн Азиас гаралтай) Японыг эх газартай хуурай газраар холбогдсон байхад зарим Алтайн хэлтэй хүмүүс зүүн тийш нүүсэн нь тэдний хэлэнд нөлөөлсөн бололтой.Солонгосын хувьд хувьд япон хэлнээс илүү их хятад үгтэй, хятад соёлд илүү их автагдсанаараа ялгардаг. Хэлний хувьд монгол, тунгусууд, соёл, зан заншил, угсаатны бүрэлдэхүүний хувьд монгол, түрэг 2 ойр гэж үздэг. Манж хэлний хувьд 25% нь монгол үг байдаг бөгөөд монгол хэлнээс морь гэсэн үг манж хэлэнд "мори", хятад хэлэнд "ма" гэсэн дуудлагатайгаар орсон байдаг.Хүннүгээс өмнө хятадууд морийг зөвхөн тэргэнд хөллөн хэрэглэдэг байсан ба тэд нүүдэлчдээс буюу хүннүчүүдээс морь унахыг сурчээ. В.Бушаковын судалсанаар монгол, түрэг, манж-тунгусын дунд олон тооны ижил төстэй нэртэй овог байдаг байна. 1218 онд киргизүүдтэй хамт бослого гаргасан түмэдүүд Чингисийн цэрэгт дарагдсаны дараа зарим хэсэг нь мэргидүүдтэй цуг Якут руу очсон нь якутын мэргид, тумат овог болжээ.Якут эрдэмтэд энэ нүүдлийг якутын ард түмэн бүрэлдэхэд нөлөөлсөн сүүлчийн үйл явдал гэж үздэг.Түрэгийн олон хэл дундаас якут хэлний 25% нь монгол үг байдагаараа ялгаатай байдаг.Якутын баруун нутгийн адуу нь монгол адуутай төстэй нь тогтоогджээ.Бусад түмэд хүмүүсийг урагш нүүлгэсэн нь одоогийн Өмнөд Монголын Түмэд болсон бололтой. Хожим Батмөнх хаан мөн адил бослого гаргасан урианхайчуудыг тарааж хуваажээ.
Шумер хэлний тэнгэр гэх мэт зарим үг монгол, түрэг үгтэй ижил байдаг.
Алтай хэлний язгуур нь дотроо дараах байдлаар хэлний бүлэг, дэд бүлэг хуваагддаг. Энэ нь:
Түрэг хэлний бүлэг
Монгол хэлний бүлэг
Манж-Тунгус хэлний бүлэг
Алс дорнодын хэлнүүд
Цагаандэлгэр сум

Цагаандэлгэр нь Дундговь аймгийн сум юм. Цагаандэлгэр сум Монголын Дорнод талын их мужийн ухаа гүзээт талын дэд мужид оршино.
Хойд, зүүн хойт талаараа Төв аймгийн Баянцагаан, Баян, зүүн урд талаараа Говь-Сүмбэр, баруун урд талаараа Дундговь аймгийн Баянжаргалан, Говь-Угтаал, Дэрэн сумдтай хиллэн аймгийнхаа зүүн хойд талд байрладаг. Сумын төв Хараат нь Улаанбаатар хотоос 200 км, Чойр хотоос 63 км аймгийн төвөөсөө 148 км зайтай оршдог. Тус сум нь 340.4 мян.га дэвсгэр нутгийг эзэлнэ. Байгалийн баялагаас ихээхэн тархсан нь хужир, шүү байх ба Шар шороотын шороон будгийн орд, Цагаан эргийн пералитын орд, шохойн чулуун төрөл бүрийн барилгын материал нарийн шавар янз бүрийн болор, цахиур, боржин, нүүрс, төмрийн хүдэр элбэгтэй.
Үнэг, хярс, тарвага, мануул, дорго зэрэг ан амьтадтай. Харин сүүлийн жилүүдэд хар сүүлт,ц агаан зээр орж ирэн нутагших төлөвтэй байгаа. Тогоруу, галуу, ангир, элээ, болжмор, бор шувуу, ятуу, ногтруу, хэрээ, харцага зэрэг жигүүртэн шувууд нүүдлээр байнга оршин амьдардаг. 1994 онд өндөр хүчдэлийн шугамд холбогдсон.
Засаг захиргааны нэгж 4 багтай. Тус сум нь 9 жилийн дунд сургууль, Хүн эмнэлгийн салбар, Мал эмнэлэг, соёлын төв, ХААН банк, Төрийн банк, шуудан холбоо болон 5 ААН ажил үйлчилгээ эрхлэн явуулж байна. Тус сум нь 2014 оны байдлаар 1261 хүн амтай, 64252 мян.толгой малтай. Үүнд: Тэмээ 453 Адуу 2951 Үхэр 968 Хонь 28900 Ямаа 30980 тоологдсон.
10 гаруй “Мянгат малчин”-тай
2007 онд “Их бүтээн байгуулалт, ажлын байр нэмэгдүүлэх жил”-ийн хүрээнд Д.Буджав захиралтай “Хайрхан хонгор” ХХК нь Баянтал, Говь-Сүмбэр, Гурвансайхан, Говь-Угтаал, Цагаандэлгэр гэсэн маршрутын дагуу авто засварын төвийг шинээр байгуулж 3.5 сая төгрөгийн төсөвт өртөгтэй 7.5 метр хэмжээтэй засварын барилга байгууламж байгуулан,мужааны цех авто сэлбэгийн дэлгүүр нээн ажиллуулж ард иргэдэд үйлчилж байгаа нь ард иргэдийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн үйлчилгээ болоод байна. 1995 оноо эхлэн үйл ажиллагаа явуулж байгаа Б.Пүрэвдорж захиралтай “Дулаан билэг” хоршоо нь эсгий, эсгий эдлэл үйлдвэрлэх үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжөө шинэчлэн 10 хүнийг ажлын байртай болгож үйлдвэрлэлийн хэмжээгээ нэмэгдүүлэн зэргэлдээ сумд боон Улаанбаатар хотод бүтээгдэхүүнээ борлуулан ажиллаж байна.
Тус суманд өрхийн үйлдвэрлэл явуулдаг иргэд нилээд бий болж ард иргэд өөрсдийн нөөц бололцоогоо ашиглан өрхийн орлогоо нэмэгдүүлэн үр дүнтэй ажиллаж ажлын байрын тоо нэмэгдэж байна. Жи-мобайл 6-р сард, Мобиком-ийн сүлжээнд 9-р сард холбогдсоноор мэдээ мэдээллийг шуурхай хүртэх боломжтой болсон. Бэлчээрийн менежмент, усны менежментийг сайжруулах үндэсний хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэхэд 2007 онд нийт 5 худгийг засварлан бэлчээр хаших таримал ургамал тарих эхлэл тавигдсан. Мөн халуун усыг хэвийн ажиллагаатай болгож, шуудан холбооны барилгыг шинээр ашиглалтад орууллаа. 2008 онд ХААН банкны барилга, интернэт төвтэй болохоор зорилго тавин ажиллаж байна.
Orkhon sheep

The Orkhon (Mongolian: орхон) is a Mongolian breed of sheep first developed in 1961. This medium, semi-fine wool breed is now reared primarily for wool.
In 1942, then-Council of Ministers (Cabinet) of Mongolia issued a resolution to develop domestic fine and semi-fine wool breeds to meet the increased national manufacturing demand. Selection and breeding works started in 1942 with successive cross-breeding of Soviet Tsigai and Altay rams.
The first certificate confirming the breed was issued on January 1, 1961, by then-Standards and Measurements Authority of People's Republic of Mongolia to the breed's developer, researcher and veterinarian T. Ayurzana (1910-1972).
Both sexes of Orkhon breed display white color, short tail (usually cut at early age), compact body with straight back. On average and at maturity, rams produce 5,6 kg and ewes produce 3,7 kg of semi-fine wool. Average wool length is 8 cm, the average diameter of the Orkhon fiber is 25-31 microns.
Approximately 1.15 lambs per litter. Age at first breeding is 18 months, average liveweight at birth is 4 kg for males and 3.6 kg for females.
This is hardy sheep adapted for Mongolian harsh climate, grazed on pastures all year round.
The current exact size of the Orkhon sheep population is unknown, but estimated at around 3500 heads as of 2018. The main stock of Orkhon breed is now kept in Selenge district of Bulgan Province of Mongolia.
List of pastoral visits of Pope Francis

This is a list of pastoral visits of Pope Francis. His visit to the Philippines in January 2015 included the largest papal event in history with around 6–7 million attendees in his final Mass at Manila, surpassing the then-largest papal event at World Youth Day 1995 in the same venue twenty years earlier.
Brazil (22–29 July)
In the course of his visit to Ecuador, Pope Francis met President Rafael Correa, visited with priests and seminarians, paid a private visit to a Jesuit priest friend, visited a home for the elderly in Quito and a shrine in the town of El Quinche. His last Mass in Ecuador drew about 1.5 million people.
Arriving in Bolivia on 8 July, Pope Francis was received by President Evo Morales at El Alto International Airport near La Paz. Francis spoke, in part: "Bolivia is making important steps towards including broad sectors in the country's economic, social and political life." Later, during their meeting, Morales awarded Pope Francis with the highest Bolivian decoration, the Grand Cross of the Order of the Condor of the Andes and State decoration of Luís Espinal Camps, named after a Jesuit priest and activist known for his commitment to the disadvantaged people of the country, who was murdered by paramilitary forces in March 1980. He also presented the pope with a crucifix in form of a hammer and sickle, which form the symbol of the Communist Party, which he explained had been a form created by Espinal; the gift immediately proved controversial. The Pope also prayed in the place near La Paz where the body of this murdered Jesuit priest was found, and he highlighted his preaching of the Gospel. Pope Francis visited also the Cathedral of La Paz, and after leaving, he traveled to Santa Cruz de la Sierra in the eastern part of Bolivia. On 9 July Pope Francis celebrated Mass in Santa Cruz de la Sierra connected with the opening of the Fifth National Eucharistic Congress. He also attended the World Meeting of Popular Movements, in Santa Cruz de la Sierra, where he addressed Bolivia's poor and indigenous communities, and apologized to the country's indigenous people for the "grave sins" the church committed towards them during Spanish colonial rule. This event brought together delegates from popular movements from around the world; Morales also attended. Francis expressed in his speech on this event his solidarity with gathered popular movements and their efforts.
Media related to Franciscus by location at Wikimedia Commons
2020 Mongolian parliamentary election

Parliamentary elections were held in Mongolia on 24 June 2020. The result was a victory for the ruling Mongolian People's Party, which won 62 of the 76 seats, a slight decrease from the 65 won in the 2016 elections.
The 76 members of the State Great Khural were elected by plurality-at-large voting in multi-member constituencies. The electoral system was not decided until a new electoral law was passed on 22 December 2019. The changes were expected to marginalise smaller parties, and also effectively removed the right of 150,000 Mongolian expatriates to vote, as they could not be registered in a specific constituency. The new electoral law also barred people found guilty of "corrupt practices" from standing in elections. The proposal to re-introduce mixed proportional system failed to garner enough support.
Women's right activists called for raising gender quota for nominations from 20% to 30% but they failed. Currently, female MPs make up 17% (13 seats) in the parliament, the highest number since the first democratic elections in 1990.
606 candidates are officially registered by the General Election Committee of Mongolia running for the election, of whom 121 are independents and 485 candidates from following 13 political parties and 4 coalitions:
Multiple candidates were arrested during the election campaign. Among them, two were running from the governing MPP, three were candidates of the opposition DP and one was a candidate of the Keep Order! Constitution 19 Coalition.
The Mongolian People's Party won with a supermajority of 62 seats, a slight drop from the 65 won in the prior elections. The centre-right Democratic Party won 11 seats. The candidate of Our Coalition, former State Great Khural member and vice chairperson of the Mongolian People's Revolutionary Party Sainkhüügiin Ganbaatar, won a seat, as did candidate of the Right Person Electorate Coalition and Chairperson of the National Labour Party Togmidyn Dorjkhand. Former Prime Minister of Mongolia Norovyn Altankhuyag won one seat as an Independent candidate.