davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
محمد اکبر خان بگٹی

اکبر بگٹی پاکستان کے مشہور بلوچ قوم پرست سیاسی رہنما، جمہوری وطن پارٹی کے سربراہ اور سابق گورنر و سابق وزیر اعلیٰٰ بلوچستان تھے۔
نواب محراب خاں کے ہاں ڈیرہ بگٹی 1926میں پیدا ہوئے۔ لاہور کے ایچی سن کالج میں تعلیم حاصل کی۔ اورپھر اس کے بعد آکسفورڈ سے اعلیٰ تعلیم حاصل کی۔ وہ 1946ء میں اپنے قبیلہ کے 19ویں سردار بنے۔ 1946ء میں انھوں نے حکومت کی خصوصی اجازت سے پاکستان سول سروس اکیڈمی سے پی اے ایس (اب سی ایس ایس) کا امتحان دیے بغیر تربیت حاصل کی۔
بعد میں وہ سندھ اور بلوچستان کے شاہی جرگہ کے رکن نامزد ہوئے۔ 1951ء میں بلوچستان کے گورنر جنرل کے مشیر مقرر ہوئے۔ وہ 1958ء میں وزیر مملکت کے طور پر وفاقی کابینہ میں شامل رہے۔ 1960ء کی دہائی میں وہ چھوٹی قومیتوں کے حقوق کی علمبردار جماعت [نیشنل عوامی پارٹی] (نیپ) میں شامل ہو گئے۔ فیلڈ مارشل ایوب خان کے دور میں وہ کچھ عرصہ جیل میں قید بھی رہے۔ جب عطا اللہ مینگل بلوچستان کے وزیر اعلیٰٰ بنے تو نواب بگٹی کے نیپ کی قیادت سے اختلافات ہو گئے۔ 1973ء میں جب ذوالفقار علی بھٹو نے نیپ کی حکومت کو برخاست کیا تو اکبر بگٹی کو صوبہ کا گورنر مقرر کیا گیا۔ وہ 10 ماہ گورنر رہے لیکن بعد میں ذو الفقار علی بھٹو سے اختلافات کی بنا پر مستعفی ہو گئے۔ 1977ء میں انھوں نے ائیر مارشل اصغر خان کی سربراہی میں قائم تحریک استقلال میں شمولیت اختیار کی۔
1988ء میں اکبر بگٹی بلوچستان کی صوبائی اسمبلی کے رکن منتخب ہوئے۔ فروری انیس سو نواسی سے اگست انیس سو نوے تک وہ بلوچستان کے منتخب وزیر اعلیٰٰ رہے۔ بے نظیر بھٹو نے بلوچستان کی اسمبلی کو تحلیل کر دیا۔ انیس سو ترانوے کے عام انتخابات میں وہ ڈیرہ بگتی سے اپنی نئی جماعت جمہوری وطن پارٹی کے رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے۔ انھوں نے قومی اسمبلی میں اردو زبان کا بائیکاٹ کیا۔ تاہم انھوں نے 1997ء اور 2002ء کے انتخابات میں حصہ نہیں لیا۔
نواب اکبر بگتی کی کوہلو کے مری قبیلہ سے رشتہ داری تھی۔ سال 2003ء سے 2006ء تک اکبر بگٹی مری سرداروں کے ساتھ مل کر حکومت کے خلاف صوبے کے حقوق کے لیے قوم پرستوں کی قیادت کرتے رہے۔ کوہلو کے پہاڑوں میں کئی مہینوں سے روپوش رہے۔ انھوں نے کوہلو میں پہاڑ میں پناہ لی تھی، 26 اگست 2006ء کو کچھ فوجی اہلکار بھی اس غار میں داخل ہوئے اور اچانک بارود کا دھماکا ہوا جس میں اکبر بگٹی ،ان کے 37 ساتھی اور پاکستان فوج کے 21 اہلکار شہید ہوئے۔
اکبر بگٹی کے قتل کا الزام اکبر بگٹی کے اقاریب نے پرویز مشرف پر لگایا مشرف نے قتل سے لاتعلقی کا اعلان کیا۔ اس قتل کو لے کر پورے بلوچستان میں حالات کشیدہ ہو گئے ،مشتعل مظاہرین نے سرکاری عمارتوں اور دیگر اشیاء کو نقصان پہنچانے کی کوشش کی،کوئٹہ سمیت بلوچستان کے شہروں میں احتجاج شروع ہوا، مظاہرین کا کہنا تھا کہ اکبر بگٹی کی ہلاکت میں پرویز مشرف کا ہاتھ ہے۔ مشتعل مظاہرین نے زیارت میں موجود قائداعظم ریزیڈنسی کو منہدم کیا۔11 جولائی 2012ء کو انسداد دہشت گردی عدالت نے اکبر بگٹی قتل کیس میں سابق فوجی پرویز مشرف سمیت بڑے بڑے وزراء اور سیاسی لوگوں کی گرفتاری وارنٹ جاری کیے کیونکہ اس کیس کی ایف آئی آر میں ان کے نام درج تھے۔13 جون 2013ء کو مشرف کو گرفتار کیا گیا پھر کچھ عرصے بعد ضمانت ہو گئی،لیکن یہ کیس اب بھی عدالتوں میں چل رہا ہے۔
اکبر پولینڈ صوبہ

اکبر پولینڈ صوبہ (انگریزی: Greater Poland Voivodeship) پولینڈ کا ایک پولینڈ کے صوبے ہے۔
اکبر پولینڈ صوبہ کا رقبہ 29,826 مربع کیلومیٹر ہے اور اس کی مجموعی آبادی 3,467,016 افراد پر مشتمل ہے۔
مغلیہ سلطنت کے مناصب کی فہرست

ہندوستان کی تاریخ میں مغلیہ سلطنت ایک عظیم الشان حکومت رہی ہے جس کے دور حکمرانی میں برصغیر کے بیشتر علاقے متحدہ ہندوستان میں شامل تھے۔ سنہ 1526ء میں سلطنت قائم ہوئی اور 1857ء تک برقرار رہی۔ اس دوران میں ہندوستان نے مختلف میدانوں میں خوب ترقی کی، ہندوستان کی اس ترقی میں سلطنت مغلیہ کا انتظامی ڈھانچہ انتہائی اہمیت کا حامل ہے۔ ذیل میں اسی انتظامی ڈھانچے کے محکموں، مناصب اور عہدوں کی فہرست درج ہے۔
فہرست ملکہ و بیگمات مغلیہ سلطنت

یہ فہرست مغلیہ سلطنت کے حکمرانوں کی ملکہ و بیگمات کی ہے۔ مغل شہنشاہ کثِيرُالاَزواجی کے حامل تھے۔ ان کی بیویوں کے علاوہ، کئی لونڈیاں اور رکھیلیں بھی تھیں جنھوں نے حکمرانوں کی اولادوں کو بھی پیدا کیا اور ان کی پرورش کی۔ اسی وجہ سے نہ مکمل طور سے ان بیگمات کی شناخت کی جا سکتی ہے اور نہ ایک مناسب اولادوں کی فہرست تیار کی جا سکتی ہے۔ جن خواتین کو اوّل درجہ یا سب بیگمات میں بلند درجہ دیا جاتا انھیں ملکۂ عظمہ کہا جاتا۔
اکبر شاہ ثانی

اکبر شاہ ثانی (پیدائش: 22 اپریل 1760ء– وفات: 28 ستمبر 1837ء) سلطنت مغلیہ کا اٹھارہواں شہنشاہ اور شاہ عالم ثانی کا فرزند تھا۔
شہنشاہ شاہ عالم ثانی کی وفات کے بعد اس کا بیٹا اکبر شاہ تخت ہند پر متمکن ہوا۔ وہ اپنے باپ کی طرح بے اختیار اور برائے نام حکمران تھا اصل اختیارات انگریزوں کے پاس تھے بادشاہ کے پا س لال قلعہ دہلی کے اندر تک محدود تھے۔ بادشاہ کو شاعری ،شطرنج اور موسیقی سے شغف تھا۔ 1835ء میں شہنشاہ نے اپنے سفیر رام موہن رائے کو برطانیہ بھیجا تاکہ وہ حکومت برطانیہ سے شاہی وظیفہ میں اضافہ کا معاملہ طے کرے کیونکہ شہنشاہ کے لیے انگریزوں کی طرف سے فدوی خاص کے الفاظ بھی حذف کرلئے گئے۔ رام موہن رائے نے سینٹ جیمز کی عدالت میں اپنی درخواست پیش کی اور شہنشاہ کے حق میں دلائل دیے مگر اس کا کوئی نتیجہ نہ نکلا۔ اس دوران شہنشاہ کی وفات ہو گئی۔ انگریزوں نے نظام حیدرآباد اور نواب اودھ کو اکسایا کہ وہ اپنے لیے بادشاہ کا لقب اختیارکریں۔ نواب اودھ نے بادشاہ کا خطاب قبول کر لیا اور بادشاہ کا لقب اختیار کیا مگر نظام نے انکار کر دیا صرف یہی نہیں سندھ کے تالپور اور کلہوڑوں نے شہنشاہ کا ادب واحترام برقرا رکھا ۔
اکبر شاہ ثانی نے 28 ستمبر 1837ء کو وفات پائی۔ بادشاہ اپنی زندگی کے آخری ایام میں معدے کی بیماریوں کا شکار ہو گیاجسمانی کمزوری کے باعث صاحب فراش رہا۔ مرحوم بادشاہ کودرگاہ خواجہ قطب الدین بختیار کاکی کے ساتھ مہراؤلی (دہلی )میں دفن کیا گیا مزار سنگ مرمر کا بنا ہواہے جہاں مغل بادشاہ بہادر شاہ اول اور شاہ عالم ثانی بھی مدفون ہیں۔
صوبہ (مغلیہ سلطنت)

صُوبَہ جنوب ایشیائی زبانوں میں کسی ملک کے اُس حصّے کو کہتے ہیں جو کئی ضلعوں پر مشتمل ہوتا ہے، بھارت میں صوبہ کے لیے لفظ ریاست (state) بولا جاتا ہے اور عالمِ عرب میں عموماً صوبہ کے لیے لفظ محافظہ (governorate) استعمال کیا جاتا ہے۔ "صوبہ" کو اصلاً مغل سلطنت نے اپنی علاقائی ذیلی تقسیموں اور ریاستوں کے لیے متعارف کیا تھا؛ اور بعد ازاں اسے برصغیر پاک و ہند کی دیگر حکومتوں نے بھی اپنا لیا۔ یہ لفظ عربی اور فارسی سے ماخوذ ہے۔ صوبہ کے والی / حاکم کو صُوبَہ دار کہا جاتا تھا، بعد میں ہندوستانی اور پاکستانی فوجوں کے ایک افسر کے لیے بھی صوبیدار کہا جانے لگا۔ صوبوں کو پادشاہ (شہنشاہ) اکبر نے اپنی 1572ء-1580ء کی انتظامی اصلاحات کے دوران قائم کیا تھا۔ ابتدائی طور پر صوبوں کی تعداد 12 تھی، لیکن فتوحات کے بعد اکبر کے عہدِ حکومت کے اختتام تک صوبوں کی تعداد بڑھ کر 15 ہو گئی۔ صوبوں کو سرکاروں یا اضلاع میں تقسیم کیا جاتا تھا۔ اور سرکاروں کو مزید پرگنوں یا محلوں میں تقسیم کیا جاتا تھا۔ اکبر کے بعد آنے والے بادشاہوں، خاص طور پر اورنگ زیب نے اپنی فتوحات کے ذریعے صوبوں کی تعداد کو مزید بڑھایا۔ جیسے ہی سلطنت اٹھارہویں صدی کے اوائل میں تحلیل ہونا شروع ہوئی، بہت سے صوبے خود مختار ہو گئے یا مرہٹوں یا ایسٹ انڈیا کمپنی کے زیرِ تسلط آ گئے۔
موجودہ دور میں صوبہ پاکستان کی ریاستوں کے لیے بولا جاتا ہے، خاص کر پنجابی، بلوچی اور اردو زبان میں۔
ابتداً اکبر کی انتظامی اصلاحات کے بعد مغلیہ سلطنت کو 12 صوبوں میں تقسیم کیا گیا: کابل، لاہور، ملتان، دہلی، آگرہ، اودھ، الہ آباد، بہار، بنگال، مالوا، اجمیر اور گجرات۔ دکن کی فتح کے بعد انھوں نے وہاں مزید تین صوبے کی بنیاد رکھی: برار، خاندیش (ابتداً سنہ 1601ء میں اس کا نام تبدیل کر کے داندیش رکھا گیا) اور احمد نگر (سنہ 1636ء میں اس کا نام تبدیل کر کے دولت آباد اور پھر بعد میں اورنگ آباد رکھا گیا)۔
جہانگیر نے سنہ 1607ء میں اپنے دور حکومت میں اڑیسہ کو بنگال سے نکال کر صوبوں کی تعداد بڑھا کر 17 کردی۔ شاہ جہاں کے دور میں صوبوں کی تعداد 22 ہو گئی۔ عہد حکومت کے 8ویں سال میں شہشناہ شاہ جہاں نے سرکارِ تلنگانہ کو صوبہ برار سے الگ کر کے اسے ایک نیا صوبہ بنا دیا۔ پھر سنہ 1657ء میں اسے صوبہ ظفر آباد (بیدر) میں ضم کر دیا گیا۔ سنہ 1629ء میں آگرہ کا نام اکبر آباد رکھا گیا اور سنہ 1648ء میں دہلی کا نام شاہجہان آباد کر دیا گیا۔ کشمیر کو کابل سے، ٹھٹہ (سندھ) کو ملتان سے اور بیدر کو احمد نگر سے الگ کر دیا گیا۔ کچھ عرصہ تک قندھار مغلیہ سلطنت کے تحت ایک الگ صوبہ تھا لیکن سنہ 1648ء میں یہ صفوی سلطنت کے ہاتھوں میں چلا گیا۔
اورنگ زیب نے سنہ 1686ء میں بیجاپور کو، سنہ 1687ء میں سِرا کو اور سنہ 1687ء میں گولکنڈہ کو نئے صوبوں کے طور پر شامل کیا۔ ان کے دور حکومت میں 22 صوبے تھے۔ ان صوبوں کے نام کابل، کشمیر، لاہور، ملتان، دہلی، آگرہ، اودھ، الہ آباد، بہار، بنگالہ، اڑیسہ، مالوا، اجمیر، گجرات، برار، خاندیش، اورنگ آباد، بیدر، ٹھٹہ، بیجاپور، سِرا اور حیدرآباد (گولکنڈہ) تھے۔ اورنگ زیب نے سنہ 1692ء میں آرکاٹ کو مغل صوبہ بنایا۔
مغلیہ سلطنت کے عہد میں پنجاب کا خطہ تین صوبوں پر مشتمل تھا: صوبہ لاہور، صوبہ ملتان اور صوبہ دہلی کے کچھ حصے۔ سکھ سلطنت (1799ء–1849ء) جس نے پنجاب کے خطہ پر حکومت کی، نے اپنے زیر انتظام علاقوں کے لیے بھی صوبہ کی اصطلاح استعمال کی، جن کی تعداد پانچ تھی۔
اکبر (مغل شہنشاہ) کی انتظامی اصلاحات کے نتیجے میں تشکیل دیے گئے بارہ صوبہ جات:
بعد میں جن صوبہ جات کا اضافہ کیے گئے وہ یہ تھے (تاریخ بلحاظ قیام):
Moti Masjid (Agra Fort)

The Moti Masjid (lit. 'Pearl Mosque') is a Sunni Friday mosque, situated in the Agra Fort, a UNESCO World Heritage Site, located in Agra, in the state of Uttar Pradesh, India. Built in the 17th-century by Mughal Emperor Shah Jahan, the mosque is made entirely of white marble.
The mosque is a Monument of National Importance, administered by the Archaeological Survey of India.
The Agra Fort's modern appearance is largely owed to Shah Jahan, who dismantled several structures within the Agra Fort to add his own in marble. The Moti Masjid was one such structure. The mosque was constructed in the period 1646-1653, which was notably later than all of his other Agra Fort contributions (these were commenced in 1627, his first regnal year, and completed in 1638). The mosque's completion in 1653 was five years after the Mughal residence had shifted to Shahjahanabad. When Shah Jahan visited the mosque upon its completion, he was so impressed with the structure that he returned two years later to show two of his sons.
The mosque complex, built on a high plinth, is a walled enclosure situated to the north of the fort's courtyard. It lies on an east-west axis, and faces the Yamuna river. The outside of the walls is clad in red sandstone, while the inside bears marble. A high entryway is situated in the centre of each wall; the eastern one serves as the main entrance.
Inside the enclosure walls is a nearly-square courtyard, lined by arcades on the north, south, and eastern edges. An ablution pool lies in the centre of the courtyard.
On the western edge lies the main prayer hall itself, a multi-bayed aisle structure supported by twelve-sided piers. The façade of the hall bears seven entryways, while the roof features three domes and several chhatri. The front of the hall is shaded by a deep chhajja (eave), under which are Persian inscriptions in black marble. The inscriptions employ complex imagery to glorify Shah Jahan and the Moti Masjid. The interior of the prayer hall does not bear much decoration; Asher notes that the use of undecorated marble is typical of Shah Jahan's private religious architecture.
The Moti Masjid displays much influence from an earlier marble congregational mosque, constructed by Shah Jahan at the Ajmer Sharif Dargah.
Capture of Agra

The Capture of Agra Fort ended a month-long siege by Maharaja Suraj Mal on 12 June 1761. After a one-month siege of Agra the Mughal army, led by Mirza Fazilka Khan, surrendered to the Jat army. The Jat possessed himself of all the wealth of the Mughal Empire and thus became one of the richest man on the planet. The Jats seized the old capital of Mughal Empire. It remained in possession of Bharatpur State rulers until 1774.
Jats began to expand the boundaries of their kingdom. They expanded their territory to eastern Rajasthan, western Uttar Pradesh, southern Haryana, and Delhi. The Jat ruler of Bharatpur Suraj Mal controlled over the Braj region. Agra had to be merged with his territory to dominate.
Surajmal's army (four thousand Jat soldiers) advanced towards Agra. After a month's siege, on 12 June 1761, Surajmal offered peace terms and promised the Qiledar, Fazilka Khan, one lakh money with five villages and Agra Fort came under the control of Surajmal. They also melted the two silver doors of the famous Mughal monument Taj Mahal. It remained under the control of Bharatpur rulers until 1774. After the Jats captured the fort of Agra, the Jats had stuffed straw in the Taj Mahal of Agra.
After capturing Agra Fort, Suraj Mal became more powerful and dominant. He now became the ruler of the area of Yamuna. For the Jats, the capture of Agra was an emotional moment. About 90 years ago, just a short distance away from the gate of this fort, Gokula was cut and thrown. Surajmal thus avenged himself. Jats ruled Agra for 13 years from 1761 to 1774. On 18 February 1774, the Mughal Commander Mirza Najaf Khan re-captured Agra.
27°10′46″N 78°01′16″E﻿ / ﻿27.1795°N 78.0211°E﻿ / 27.1795; 78.0211
Diwan-i-Am (Red Fort)

28°39′21″N 77°14′32″E﻿ / ﻿28.655713°N 77.242283°E﻿ / 28.655713; 77.242283
The Diwan-i-Am, or Hall of Audience, is a building in the Red Fort of Delhi where the Mughal emperor Shah Jahan (1592–1666) and his successors received members of the general public and heard their grievances.
The inner main court to which the Nakkarkhana led was 540 feet broad, 420 feet deep, and surrounded by arcade galleries, where chieftains (umaras) on duty were posted. On the further side of it is the Diwan-i-Am.
The Diwan-i-Am consists of a front hall, open on three sides and backed by a set of rooms faced in red sandstone. The hall is 100 ft x 60 ft and divided into 27 square bays on a system of columns which support the arches. The roof is spanned by sandstone beams.
The proportions of this hall, of its columns, and of the engraved arches show high aesthetics and fine craftsmanship. With an impressive façade of nine engraved arch openings, the hall was ornamented with gilded and white shell lime chunam plaster work. Its ceiling and columns were painted with gold.
In the centre of the eastern wall stands a marble canopy (jharokha) covered by a "Bengal" roof. A marble dais below the throne, inlaid with semi-precious stones, was used by the prime minister (wazir) to receive petitions. The emperor was separated from the courtiers by a gold-plated railing, while a silver railing ran around the remaining three sides of the hall. The audience ceremony is known as Jharokha Darshan.
Behind the canopy, the wall is decorated with panels inlaid with multi-coloured pietra dura stones. They represent flowers and birds and are reputedly carved by Austin de Bordeaux, a Florentine jeweler. The hall was restored by Lord Curzon, while the inlay work of the throne recess and the plaques of the arch to the west side of the throne were restored by the Florentine artist, Mennegatti. Bernier gives a full account of the splendid appearance of the hall during the rule of Aurangzeb, as well as the 17th century merchant Jean-Baptiste Tavernier.
Media related to Diwan-i-Am (Red Fort) at Wikimedia Commons
Delhi Gate, Red Fort

28°39′07″N 77°14′24″E﻿ / ﻿28.651985°N 77.240105°E﻿ / 28.651985; 77.240105
The Delhi Gate is an entrance to the Red Fort in Delhi and is on the Fort's southern wall. The gate received its name from the Fort's city. The primary gate is the Lahori Gate, which is very similar in appearance.
The gate was constructed under Shah Jahan. It was provided with a 10.5 high metre barbican by Aurangzeb, facing west.
The gateway consists of three stories and is decorated with square, rectangular, and cusped arched panels. These panels are flanked by semi-octagonal towers crowned by two open octagonal pavilions. Red sandstone adorns the gate while the pavilion roofs are in white stone. Between the two pavilions is a screen of miniature chhatris with seven miniature marble domes. Flame-shaped battlements encompass the wall.
Near it on the right the last emperor was imprisoned after September 1857. Between the inner and outer gates stand two large stone elephants without riders. They were replaced here by the gift of Lord Curzon. Beyond the southern glacis of the fort, on which a cross marks the site of the old cemetery, are the gardens and cantonment of Darya-ganj. The latter is bounded on the west by the Faiz Bazar leading to the Delhi Gate.
Media related to Delhi Gate (Red Fort) at Wikimedia Commons
Agra Metro

The Agra Metro is a rapid transit system in Agra, Uttar Pradesh, India. The metro is owned and operated by the Uttar Pradesh Metro Rail Corporation (UPMRC). It is set to consist of two metro lines, with a total length of 29.65 kilometres (18.42 mi) and 27 stations. The Agra Metro is one of five rapid transit system in Uttar Pradesh, the others being the Lucknow Metro, Meerut Metro, Kanpur Metro, and Noida Metro.
As of July 2016, DPR has been prepared by RITES and submitted to the state government.
On 28 February 2019, Union Cabinet approved the metro project in Agra worth ₹ 8379.62 crore.
6 March 2024: Prime Minister Narendra Modi inaugurated the first stretch of Agra Metro Project.
The cost of construction is estimated at ₹350 crore per km. The cost will be evaluated based on the June 2015 price index.
Agra Metro Rail Project will have two corridors that will pass through the heart of the city and will connect prominent tourist places including Taj Mahal, Agra Fort, and Sikandra as well as ISBT, Raja Ki Mandi railway station, Medical College, Agra Cantonment railway station, Collectorate, Sanjay Place, and surrounding densely populated residential areas.
Highlights of these corridors include:
About 20 lakh population of the city is expected to be benefited by Agra Metro Rail Project directly and indirectly at the time of commencement of commercial operations.
The proposed corridors will be having multimodal integration with railway stations and BRTS stations and will have a feeder network of bus, intermediate public transport (IPT), and non-motorized transport (NMT). The project will have non-fare box revenue from rental and advertisement as well as value capture financing (VCF) through the mechanism of transit-oriented development (TOD) and transfer of development rights (TDR).
The Agra Metro became operational on 6 March 2024.
In Phase 1, 14 metro stations will be built on the Yellow Line (Line 1) from Sikandra to Taj East Gate and 15 metro stations will be built on the Blue Line (Line 2) from Agra Cantt to Kalindi Vihar.
In 2020, Bombardier Transportation won the contract to supply the rolling stock and the signalling system, and the project received conditional clearance from the Supreme Court. However the contract was cancelled and Alstom was chosen to supply the rolling stock for the Yellow line. The rolling stock belongs to the Alstom Movia family, and resembles those that run on the Kanpur Metro. On 6 March 2023, the first set of coaches arrived at the Taj Station of the Yellow line from Alstom's manufacturing facility at Savli in Gujarat.
The Agra Metro project faced initial setbacks, with its Detailed Project Report (DPR) rejected in 2017 but later approved in 2019, leading to the foundation stone being laid in March 2019. Construction progressed through multiple phases, culminating in a trial run in July 2023 and the inauguration of the priority corridor by Prime Minister Narendra Modi on 6 March 2024.
27°10′48.000″N 78°1′12.000″E﻿ / ﻿27.18000000°N 78.02000000°E﻿ / 27.18000000; 78.02000000
16th century in literature

This article presents lists of literary events and publications in the 16th century.
1501
1502
1507
1508
1509
1510
1510–1511
1512
1513
1514
1515
1516
1519
1521
1522
1522–24
1524
1526
1530
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1550
1551
1552
1554
1565
1567
1571
1572
1575
1576
1586
1590
1596
1597
1598
1599
1500
1501
1502
1503
1505
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514–15
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1552
1553
1554
1559
1560
1562
1563
1564
1565
1567
1569
1571
1572
1560–1575
1576
1577
1578
1579
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1588
1590
1592
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1502
1504
1508
1509
1513
1517
1522
1523
1524
1525
1531
1536
1538
1541
1551
1553
1562
1566
1567
1568
1573
1582
1584
1588
1589
1590
1591
1592
1594
1595
1597
1598
1599
1505
1514
1516
1527
1528
1530
By 1534
1550
1557
1562
1563
1567
1572
1573
1575
1576
1577
1579
1581
1586
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
වට්ටක්කා

වට්ටක්කා (ඉංග්‍රීසි: Pumpkin) එළවලුවක් ලෙස මිනිසුන් භාවිතා කරයි. කුකර්බිටේසි කුලයට අයත් ශාකයකි. Curcubita pepo සහ කියුකබ්ටා මැක්සිමා (ඉංග්‍රීසි: Cucurbita maxima) ලෙස විද්‍යාත්මක හඳුන්වනු ලබයි.
තරමක් සිනිඳු මතුපිටකින් යුක්තවන වට්ටක්කා තද කහ පැහැයේ සිට තැඹිලි පැහැය දක්වා වර්ණයක් ගනී.
හැලෝවීන් උත්සවයේ සැරසීමක් ලෙස වට්ටක්කා යොදා ගනියි.
ප්‍රාථමික වර්ණ විභේදනය

සිතුවම් ඇඳිම සහ අනෙකුත් ද්‍රෘෂ්‍ය කලාවන්හිදී ආරම්භකයන්ට වර්ණයන් අතර වත්නා අනිවාර්ය සම්බන්ධතාවය ඉගැන්වීම පිණිස ද්විමාන වර්ණ චක්ව‍රයන් හෝ ති්ණ‍රමාණ ඝනයන් යොදාගනු ලැබේ. කිසියම් වර්ණ ආකෘතියක වර්ණ සංවිධානය රඳාපවතින්නේ එකී ආකෘතියේ අරමුණ මතය. සමහර ආකෘතීන් මිනිස් වර්ණ සංජානනය නිරූපනය කිරීම කරමුණු කරගනී. තවත් සමහරක් කිසියම් මාධ්‍යක වර්ණ මිශ්ස‍රණය නිරූපනය කිරීම අරමුණු කරගනී.
අවාසනාවකට මෙන් භාවිතයේදී සයන්, මැජෙන්ටා කහ යන ප්‍රාථමික වර්ණයන් දීප්තිමත්බව අඩු, සාපේක්‍ෂව අසංතෘප්ත වර්ණ සංයෝගයන් ප්ය‍රතිඵල කරයි. 18 වන සියවසේදී ප්‍රාථමික වර්ණයන්ගේ න්‍යායාත්මක වැදගත්කම ආරක්‍ෂාකිරීම සඳහා මෙම ගැටලූව සම්බන්ධයෙන් විශේෂිත ක්‍රියාමාර්ගයක් අනුගමනය කරන ලදී. මෙහිදී ප්‍රාථමික වර්ණයන් තුන උෂ්ණ හා ශීත ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදන ලදී. මෙහිදී ප්‍රාථමික කහ වර්ණය උෂ්ණ කහ (තැඹිලි පැහැයට හුරු) සහ ශීත කහ (කොළ පැහැයට හුරු) ලෙසත්, රතු උෂ්ණ රතු (කහරතු) සහ ශීත රතු (තදරතු) ලෙසත්, නිල් උෂ්ණ නිල් (අල්ට්්‍රාමෙරීන් -අතිනිල්) සහ ශීත නිල් (අහස් නිල) ලෙසත් විභේදනය කරන ලදී. අනතුරුව සංතෘප්ත වර්ණය නිර්මාණය කිරීම සඳහා යාබද විභේදනයන් දෙකක් එක් කරනු ලැබිණ. සංතෘප්ත තැඹිලි පැහැය නිර්මාණය කිරීම සඳහා උෂ්ණ කහ සහ රතු (තැඹිලි කහ සහ කහරතු) එක්කරුනු ලැබිණි. අඳුරු මිශ් ‍රණයන් සැකසීම සඳහා ප්භ‍රතිවිරුද්ධ විභේදනයක් එනම් අඳුරු තැඹිලි වර්ණය සඳහා ශීත කහ සහ ශීත රතු (කොළ පැහැයට හුරු කහ සහ තද රතු) මිශ්ු‍රකෙරුනි.
වර්තමාන සිත්තරුන් අතරද මෙම ක්‍රමය ජනප්‍රියව පවතී. මෙය නිව්ටන්ගේ පැහැයන්ගේ චක්ත‍රයේ වර්ණයන් වඩාත් උද්දීප්ත මිශ් ‍රණයන් නිපදවන බවට වන ජ්‍යාමිතික න්‍යායේ සරළකරණයකි. කෙසේවෙතත් පවතින අනුපූරක වර්ණයන්ගේ පරාසය හේතුවෙන් ප්ළ‍රායෝගික කරුණු කෙසේ වුවද බොහොමයක් සිත්තරු සිය වර්ණ ඵලකය මතට වැඩි වර්ණ ගණනාවක් එක්කරගනිති.
ප‍්‍රාථමික වර්ණ විභේදනය

සිතුවම් ඇඳිම සහ අනෙකුත් ද්‍රෘෂ්‍ය කලාවන්හිදී ආරම්භකයන්ට වර්ණයන් අතර පවත්නා අනිවාර්ය සම්බන්ධතාවය ඉගැන්වීම පිණිස ද්විමාන වර්ණ චක‍්‍රයන් හෝ ති‍්‍රමාණ ඝනයන් යොදාගනු ලැබේ. කිසියම් වර්ණ ආකෘතියක වර්ණ සංවිධානය රඳාපවතින්නේ එකී ආකෘතියේ අරමුණ මතය. සමහර ආකෘතීන් මිනිස් වර්ණ සංජානනය නිරූපනය කිරීම අරමුණු කරගනී. තවත් සමහරක් කිසියම් මාධ්‍යක වර්ණ මිශ‍්‍රණය නිරූපනය කිරීම අරමුණු කරගනී.
අවාසනාවකට මෙන් භාවිතයේදී සයන්, මැජෙන්ටා කහ යන ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් දීප්තිමත්බව අඩු, සාපේක්‍ෂව අසංතෘප්ත වර්ණ සංයෝගයන් ප‍්‍රතිඵල කරයි. 18 වන සියවසේදී ප‍්‍රාථමික වර්ණයන්ගේ න්‍යායාත්මක වැදගත්කම ආරක්‍ෂාකිරීම සඳහා මෙම ගැටලූව සම්බන්ධයෙන් විශේෂිත කි‍්‍රයාමාර්ගයක් අනුගමනය කරන ලදී. මෙහිදී ප‍්‍රාථමික වර්ණයන් තුන උෂ්ණ හා ශීත ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදන ලදී. මෙහිදී ප‍්‍රාථමික කහ වර්ණය උෂ්ණ කහ (තැඹිලි පැහැයට හුරු) සහ ශීත කහ (කොළ පැහැයට හුරු) ලෙසත්, රතු උෂ්ණ රතු (කහරතු) සහ ශීත රතු (තදරතු) ලෙසත්, නිල් උෂ්ණ නිල් (අල්ට‍්‍රාමෙරීන් -අතිනිල්) සහ ශීත නිල් (අහස් නිල) ලෙසත් විභේදනය කරන ලදී. අනතුරුව සංතෘප්ත වර්ණය නිර්මාණය කිරීම සඳහා යාබද විභේදනයන් දෙකක් එක් කරනු ලැබිණ. සංතෘප්ත තැඹිලි පැහැය නිර්මාණය කිරීම සඳහා උෂ්ණ කහ සහ රතු (තැඹිලි කහ සහ කහරතු) එක්කරුනු ලැබිණි. අඳුරු මිශ‍්‍රණයන් සැකසීම සඳහා ප‍්‍රතිවිරුද්ධ විභේදනයක් එනම් අඳුරු තැඹිලි වර්ණය සඳහා ශීත කහ සහ ශීත රතු (කොළ පැහැයට හුරු කහ සහ තද රතු) මිශ‍්‍රකෙරුනි.
වර්තමාන සිත්තරුන් අතරද මෙම ක‍්‍රමය ජනපි‍්‍රයව පවතී. මෙය නිව්ටන්ගේ පැහැයන්ගේ චක‍්‍රයේ වර්ණයන් වඩාත් උද්දීප්ත මිශ‍්‍රණයන් නිපදවන බවට වන ජ්‍යාමිතික න්‍යායේ සරළකරණයකි. කෙසේවෙතත් පවතින අනුපූරක වර්ණයන්ගේ පරාසය හේතුවෙන් ප‍්‍රායෝගික කරුණු කෙසේ වුවද බොහොමයක් සිත්තරු සිය වර්ණ ඵලකය මතට වැඩි වර්ණ ගණනාවක් එක්කරගනිති.
වර්ණවල ඵෙතිහාසික පසුබිම

රතු, කහ සහ නිල් යන ‘මූලික’ නොඑසේනම් ‘ප්‍රාථමික’ වර්ණ පදනම් කරගෙන වර්ණ න්‍යාය මුලින්ම ගොඩනංවන ලදී. ඊට හේතුවූයේ මෙම වර්ණයන් මිශ්‍ර කිරීමෙන් වෙනත් ඕනෑම වර්ණයක් සාදාගත හැකි යැයි විශ්වාස කිරීමය. මෙම වර්ණ මිශ්‍රණය සිදු කිරීමට මුද්‍රණකරුවන්, සායම් පොවන්නන් සහ සිත්තරුන් විසින් දැනසිටි නමුත් වෙළෙන්දන් වඩා වැඩි ප්‍රියතාවයක් දැක්වූයේ අමිශ්‍ර වර්ණකයන්ටය. එයට හේතුව මිශ්‍ර වර්ණ එතරම් දීප්තිමත් නොවීමයි.
18 වැනි සියවසේ වර්ණ න්‍යායන්හි පදනම වූයේ මෙම රතු , කහ, නිල් ප්‍රාථමික වර්ණයන්ය. 18 වැනි සියවසේ සිදුකළ මනෝවිද්‍යාත්මක වර්ණයන්ගේ බලපෑම පිළිබඳ පර්යේෂණයන්වලින් මෙම න්‍යායයන් තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙනයනු ලැබිණි. මෙම වර්ණ නිරීක්‍ෂණ පිළිබඳ අදහස් සංක්‍ෂිප්ත කරමින් ලියැවුණු ලේඛනයන් දෙකක් වර්ණ න්‍යායේ පදනම ලෙස සැලකෙයි. එනම් ජර්මානු කවියකුවූ ජොහෑන් වුල්ෆ්ගැංග් වොන් ගොයතේ විසින් රචිත Theory of Colors (1810) සහ ප්‍රංශ කාර්මික රසායනඥයකු වූ මයිකල් ඉයුජීන් චැවියල් විසින් රචිත The Law of Simultaneous Color Contrast (1839) ය.
මීට සමාන්තරව 19 වැනි සියවසේදී බිහිවූ ජර්මානු සහ ඉංග්‍රීසි විද්‍යාඥයන් කියාසිටියේ වෙනස් ප්‍රාථමික වර්ණයන් තුනක් මඟින් වර්ණ සංජානනය වඩාත් හොඳින් පැහැදිලි කළහැකි බවය. එනම් රතු, කොළ සහ නිල්, දම් වර්ණයන්ය. පර්යේෂණයන් මඟින් මෙම වර්ණයන් ආලෝකයට එකිනෙකට වෙනස් ආකාර තුනකින් ප්‍රතිචාර දක්වමින් දෘෂ්ටි විතානය මත වර්ණ ග්‍රහණයන් ඇති කරන බව පෙන්වා දෙනු ලැබිණ. මෙම කරුණ මත පදනම් වෙමින් 20 වැනි සියවසේදී වර්ණ මිශ්‍රණය හෝ වර්ණමිතිය පිළිබඳ ප්‍රමාණාත්මක විස්තරයක් ගොඩනංවනු ලැබිණි. වර්ධනය වෙමින් පවත්නා විචිත්‍රවත් වර්ණ අවකාශය සහ වර්ණ සංජානනය පිළිබඳ ආදර්ශයන් මාලාවකට මෙය ආරම්භය සැපයීය.
මෙම කාල වකවානුවේදීම කාර්මික රසායන විද්‍යාවද විප්ලවීය වෙනසකට භාජනය වූ අතර කෘත්‍රිම වර්ණකයින්ගේ වර්ණ පරාසය ශිඝ්‍රලෙස පුළුල් වූණි. වර්ණ මිශ්‍රණයෙන් බිහිවූ ඩයි වර්ග, තීන්ත සහ සායම් වර්ග අතිමහත් සංඛ්‍යාවක් නිර්මාණය විය. වර්ණ ඡයාරූප ශිල්පය සඳහා අවශ්‍ය වූ ඩයි වර්ග සහ රසායනික ක්‍රියාවලියද නිර්මාණය විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මහා පරිමාණයෙන් මුද්‍රණය කෙරෙන මාධ්‍යයන්හි වර්ණ මුද්‍රණය සෞන්දර්යාත්මකව සහ ආර්ථිකමය වශයෙන් කළහැක්කක් බවට පත්විය. තීන්ත හා ඡායාරූපකරණයේදී යොදාගන්නා ඩයි වර්ගයන්ට වඩාත් ඵලදායී වූ වර්ණයන්ගෙන් වර්ණ න්‍යාය ආදේශ විය. එනම් සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ යන වර්ණයන්ය. මෙම සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ යන ප්‍රාථමික වර්ණයන් රතු, කොළ, නිල් යන ප්‍රාථමික වර්ණයන් සමග එක්වීමෙන් ව්‍යාකලන වර්ණ සංයෝජනයක් බිහිවිය. සයන්, මැජෙන්ටා සහ කහ යන ප්‍රාථමික වර්ණයන් රතු, කොළ, නිල් යන ප්‍රාථමික වර්ණයන්ගෙන් එක් වර්ණය බැගින් එනම් සයන් රතු වර්ණයද, මැජෙන්ටා කොළ වර්ණයද, කහ, නිල් දම් වර්ණයද පමණක් අවශෝෂණය කරගන්නා බවට අර්ථකථනය කෙරිණ. මෙමඟින් විවිධාකාර වර්ණයන් සහිත වර්ණ මුද්‍රණයන් අතිවිශාල ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය කිරීමට සමත්වූ නමුත් සමහර වර්ණයන් (තැඹිලි පැහැය සහ දම් පැහැයන්) නිපදවීම එතරම් සාර්ථක නොවුනි.
|-
| Color_theory Historical_background |}
සර්පයෝ

සර්පයින් වසර මිලියන සියයකටත් පෙර සිට මිහිතලයේ වෙසෙන ජීවී විශේෂයකි.ලොව පුරා විවිධ වර්ගයේ සර්ප විශේෂ රැසකට අයත් සාමාජිකයෝ විශාල ප්‍රමාණයක් ජීවත් වෙති.ශ්‍රී ලංකාවේ වෙසෙන සර්ප විශේෂ ගණන අනෙකුත් ආසියානු රටවලට වඩා විශාලය.සර්පයින්ගේ ශරීරය හිස් කබල, කොඳු ඇට පෙළ හා ඉල ඇට වලින් නිර්මාණය වී ඇති අතර වියළි ‍කොරපොතු වලින් වැසී පවතී.බාහිරව ශ්‍රවණේන්ද්‍රියක් පිහිටා නොමැති නිසා වාතය හරහා එන ශබ්ද තරංග ග්‍රහණය කර ගැනීම දුර්වලය.නමුත් ගමන් කරන පෘෂ්ඨය හරහා එන ශබ්ද ග්‍රහණය කර ගැනීමට සමත්ය.මොවුන්ගේ දිව ඉතා සංවේදී අවයවයකි.අවට වාතයේ ස්වභාවය අවබෝධ කර ගන්නේ උඩු ඇන්දේ නාස් පුඩු හා ඇස් අතර පිහිටි සිදුරක් සහිත ඉන්ද්‍රියක් ආධාරයෙනි.ඇසි පිය වෙනුවට විනිවිද පෙනෙන කොරපොත්තක් පිහිටා තිබේ.චලතාපී සත්ව වි‍ශේෂයකි.
සර්පයින්ගේ දත් මුඛය තුළට වක්‍ර වී පිහිටයි.ගොදුරු රඳවා ගැනීමටත්, ගොදුර ටිකෙන් ටික ගිලීමටත් උඩ හා යටි හනුවේ පිහිටි දත් උපයෝගී වේ.සර්පයින්ගේ විෂ අනුව ඔවුන්ට පිහිටන විෂ දළ ද වෙනස් වේ.
මාපිලුන්, ඇහැටුල්ලන් වැනි සුළු විෂ සහිත සර්පයන්ට මෙම දළ පිහිටයි.මුඛයේ මඳක් කෙළවරට වන්නට මෙම දළ පිහිටීමත්, දළයන්හි වූ පීල්ලෙහි ගැඹුර අඩු නිසාත් කාර්යක්‍ෂම ලෙස මොවුන්ට විෂ ඇතුළු කළ නොහැක.
උග්‍ර විෂැති කරවලුන්ට සහ නාගයන්ට මෙම දළ පිහිටයි.මුඛයේ ඉදිරි කෙළවරට වන්නට පිහිටා ඇති මෙම දළ තුළ ඇති පීල්ල ගැඹුරුය.ඒ නිසා දෂ්ඨනයේදී සාර්ථක ලෙස විෂ ශරීරගත වේ.
තිත් පොළඟා, වැලි පොළඟා වැනි සර්පයන්ට මෙම සිහින් නාලයක් වැනි විෂ දළ පිහිටයි.විෂ ග්‍රන්ථියේ සිට දිවෙන මෙම නාලය දළය කෙළවරින් විවෘතව දක්වයි.ඒ නිසා මෙය ඉතා කාර්යක්‍ෂමව විෂ ඇතුළු කරන දියුණුම දළ වර්ගයකි.
සර්පයන් විසින් ගොදුරු අල්ලා ගැනීමට හා ගොදුරු කරගත් ආහාරය දිරවීමට මෙන්ම ආරක්‍ෂාවට ද විෂ උපයෝගී කර ගනී.සර්ප විෂ බහුලව ප්‍රෝටීන් අඩංගු ජලීය මිශ්‍රණයකි.කහ හෝ දුඹුරු වර්ණයන්ගෙන් යුක්ත වේ.ජලයට වඩා ඝනකමින් වැඩිය.ඛේට ග්‍රන්ථීන් විශේෂණය වීමෙන් විෂ ග්‍රන්ථි නිර්මාණය වී ඇත.සර්ප විෂෙහි අඩංගු එන්සයිම ප්‍රභේද 30ක් පමණ වේ.මේ අතර ප්‍රධාන වන එන්සයිම තුනක් වේ.
ගොනුව:Giving first aid.JPG
විෂ නැති සර්පයෙකු සර්පයෙකු දෂ්ට කළ විට ජීවිත අවදානමක් නොමැති වුවද වේදනාව සහ ආසාදන තත්වයන් ඇති විය හැකිය. මේ නිසා,
මිරිස්

මිරිස් (ඉංග්‍රීසි: chili pepper, chile, chile pepper, chilli pepper, chilli) යනු කුළුබඩු වර්ගයකි.
මිරිස් වර්ග කිහිපයක් වේ. එය රසකාරකයක් වශයෙන් ද භාවිතා කරනු ලබයි. මිරිස් නෙලා ගැනීමෙන් පසු වේලා ඉතා සුරක්ෂිතව ගබඩා කර අලෙවි කරයි. මිරිස් කුඩු, මිරිස් කෑලි ලෙස වෙළද පොළේ අලෙවි කරනු දැකිය හැක.
බත්

බත් යන සිංහල යෙදුමෙන් තැම්බූ සහල් සහ ව්‍යංජන (Rice & Curry) අදහස් කෙරේ. මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන ආභාරය වේ. එය ඉන්දියාවේ සමහර ප්‍රදේශවල ද ජනප්‍රිය ආභාරයක් වේ.බත් නොයෙක් ව්‍යංජන සමඟ යෙදීමෙන් විව්ධ රසයන් ජනනය කර ගැනීමේ හැකියාවක් ඇත.
ශ්‍රි ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර වේලක අඬංගු වන දේවල් පහත සඳහන් වේ.
සාමාන්‍යයයෙන් බත් භාජනයට සාපේක්ෂව ව්‍යංජන භාජන තරමක් කුඩා වේ. එනම් එක් පුද්ගලයෙකු ආහාර බෙදා ගන්නා විට ව්‍යංජන වලට වඩා වැඩි බත් ප්‍රමාණයක් ආහාර වේලට එකතු කර ගන්තා නිසාය. ශ්‍රි ලංකාව සාම්ප්‍රදායික ආසියානු රටක් වන නිසා ආභාර අවසන් භාජන හිස් වූ සැනින් නැවත පිරව්ම සිදු කරනු ලබයි. ශ්‍රි ලංකාවේ මෙම ආහාර වේල ඉන්දියාවේ ඹෟෂධ සහ කුළුඛඩු යොදා ගෙන සාදා ගන්නා ආහාර වේලට සමාන වේ. එයට හේතුව වන්නේ ශ්‍රි ලංකාවේ ආහාර වේලට යොදා ගන්තා මිරිස්,කරඳමුංගු, සේර, උළුහාල් සහ අනිකුත් කුළුබඬු වර්ගයි. එමෙන්ම උම්බලකඩ ද එයට හේතුවක් වේ.ශ්‍රි ලංකාවේ ආහාර වේල ඉන්දියාවේ ඹෂධ සහ කුළුඛඩු යොදා ගෙන සාදා ගන්නා ආහාර වේලට වඩා සැරෙන් වැඩිය. එයට මූලිකම හේතුව වන්නේ මිරිස් භාවිතයයි. ශ්‍රි ලංකාවේ ආහාර වේල සඳහා වැඩි වශයෙන් කුළුඛඩු යොදා ගන්නා නිසා විදේශිකයන් එම ආහාර වලට වැඩි කැමැත්තක් නොදක්වයි. එම නිසා බොහෝ ශ්‍රි ලාංකේය හෝටල් වල විදේශිකයන්ට ඉතා අඩු මුදලකට දේශීය ආහාර අලෙව් කරන අතර තවත් සමහර හෝටල් වල විදේශිකයන්ට වෙන්වූ ආහාර වට්ටෝරු පවතී.
Rice and curry

Rice and curry is a popular dish in Sri Lanka, as well as in other parts of the Indian subcontinent.
Rice and curry dinner comprises the following:
Each bowl contains small portions, but as is traditional in most countries in tropical Asia, if a bowl is emptied, it is immediately refilled.
The curry uses chili peppers, cardamom, cumin, coriander and other spices. It has a distinctive taste. The Southern cuisines use ingredients like dried fish which are local to the area. The spicier preparations are believed to be among the world's hottest in terms of chili content (second only to Sylheti).
While natives are born into this cuisine and develop a tolerance to spicy food, many visitors and tourists to the country often find the spiciness excessive. As a result, many local restaurants in developed and tourist areas offer special low-spice versions of local foods to cater to foreign palates or have an alternative "Western" menu for visitors and tourists.
Thuna paha

Thuna paha (Sinhala: තුන පහ, Tamil: மூன்று ஐந்து) is a Sri Lankan curry powder. It is a Sinhalese unroasted curry powder used to spice the curry dishes, especially vegetarian dishes. The name Thuna Paha roughly translates as "three or five" as traditionally it is made from three to five ingredients.
The main ingredients are cumin seeds, fennel seeds, coriander seeds; additional ingredients can include: curry leaves; cinnamon bark; cardamon seeds; black pepper (which is used to give this curry powder its heat); cloves; and pandanus leaves. As with many traditional Sri Lankan dishes there is no fixed recipe for Thuna paha, with regions/families using varying recipes containing different ratios of spices. The cardamom used is green or true cardamom (Sinhala: එනසාල් or 'enasaal'), and the cinnamon used is Ceylon cinnamon (Sinhala: කුරුඳු or 'kurundu').
The traditional method for preparing Thuna paha is where the spices are left to dry in the sun and then ground on a rectangular block of granite with a granite rolling-pin, known as a miris gala (Sinhala: මිරිස් ගල). The modern approach is to slowly dry roast the spices in a hot pan to remove any moisture and release their fragrances, then use a mechanical blender to blend the spices into a powder. Traditionalists maintain that manual grinding retains the aroma, flavour and nutritional benefits of the spices whereas when pulsed in a mechanical blender, some of the aroma, flavour and nutrients are lost.
The ground powder should be sealed in an airtight container and stored in a cool dark space until ready for use. Typically Thuna paha should last in this manner for 2–4 months.
Roasted Sinhalese curry powder, Badapu or Bathapu thuna paha (Sinhala: බැදපු තුන පහ), has more intense flavours than the unroasted or raw version, and is typically used in fish, meat, poultry and blackened vegetable dishes. It is also often sprinkled at the end of cooking to add a fragrant finish. The primary difference is that the spices are dry roasted until golden brown in colour, before being ground into a powder.
Jaffna crab curry

Jaffna crab curry (Sinhala: යාපනය කකුළු ව්‍යංජනය, Tamil: யாழ்ப்பாண நண்டு கறி), also known as Sri Lankan crab curry or Kakuluwo curry, is a traditional spicy crab curry. The dish originated in the northern regions of Sri Lanka but is popular around the country, mostly in the seaboard areas where fish and other seafood are staple foods. The dish is served with rice, pittu or bread.
The dish typically uses either blue swimmer or mud crabs, broken into smaller portions and simmered in a claypot with coconut milk, curry leaves, seasonings and the seed pods of the drumstick tree.
Jaffna crab curry is normally eaten with pol sambol and rice.
Scotch bonnet

Scotch bonnet (also known as Bonney peppers, or Caribbean red peppers) is a variety of chili pepper named for its supposed resemblance to a Scottish tam o' shanter bonnet. It is native to the Americas—a cultivar of Capsicum chinense, which originated in the Amazon Basin, Central and South America.
The indigenous Amerindians of the Antilles, the Tainos and later the Caribs, transported scotch bonnet peppers and other staples like cassava and sweet potato on huge canoes. Both of these Arawakan subgroups originated in the Orinoco River Valley (present-day Venezuela). The Tainos from the Yucatán Peninsula and Belize were pioneers in traveling to the Greater Antilles, and they took a variety of chilies with them. They have since become a staple of Caribbean cuisine, especially Jamaican cuisine.
In the 15th and 16th centuries, Spanish and Portuguese colonizers introduced scotch bonnets to other regions. Through the Columbian exchange, the five domesticated species of Capsicum were introduced to Europe, Africa and Asia, where more varieties developed across the globe. They became so popular in Asia and Africa, that many consumers there are unaware of the chili peppers' Mesoamerican origins.
Like the closely related habanero, scotch bonnets have a heat rating of 100,000–350,000 Scoville units. For comparison, most jalapeño peppers have a heat rating of 2,500 to 8,000. A completely sweet variety of scotch bonnet, cachucha, is grown on some Caribbean islands.
Scotch bonnets are used in many cuisines worldwide for hot sauces and condiments. They are compared to habaneros, since both are cultivars of the same species, with the same level of heat and pungency. However, scotch bonnets have a sweeter flavour profile and stouter shape.
Scotch bonnets are mostly used in Caribbean, West African, Sri Lankan, and Maldivian cuisines and pepper sauces. In Jamaica, scotch bonnets are key ingredients in various Jamaican dishes, such as jerk, which is also of Taino origin and indigenous to the island.
In Latin American cuisine, it may be used as a substitute for similar peppers, like habaneros. Scotch bonnets are used in coastal Nicaragua, Costa Rica, Honduras, Panama and San Andrés for Caribbean-styled recipes adopted from Jamaica, such as rice and peas, rondón, and beef patties— as well as, other dishes like sous and ceviche.
José Giribone

José Giribone, generalmente conocido como "Pipo" Giribone (Savona, Italia, 1824 – Tuyú Cué, Paraguay, febrero de 1868) fue un militar argentino de origen italiano que participó en las guerras civiles argentinas y en la Guerra del Paraguay, en la que encontró la muerte.
Se educó en una escuela de música, pero su familia abandonó Italia alrededor de 1843, por lo que su carrera de músico quedó truncada.
Llegó a Montevideo al principio del sitio de Oribe sobre la plaza; se unió a la Legión Italiana y participó en la defensa de la ciudad durante ocho años, destacándose como director de la banda de la Legión y dedicándose tanto a la ejecución de marchas militares, como a la de música tradicional italiana.
Cuando se produjo la rendición del general Oribe frente a Urquiza se incorporó al Ejército Grande y participó en la Batalla de Caseros. Amigo del después general Emilio Mitre, se estableció en Buenos Aires, como director de la banda del regimiento que éste mandaba. Participó en la defensa contra el sitio de Buenos Aires en 1853, y a continuación en la lucha contra las invasiones de los jefes federales al Estado de Buenos Aires. Tras la victoria en la batalla de El Tala contra el general Gerónimo Costa compuso la marcha militar "El Tala", generalmente considerada una de las más bellas que hayan ejecutado las bandas militares argentinas.
Prestó servicio en la guerra contra los indígenas y participó en la derrota en la Batalla de Sierra Chica y en otros combates, como los de Tapalqué, Los Huesos y Chapaleufú. Se hizo muy popular por su participación en las paradas militares en la ciudad de Buenos Aires, y se lo conocía más como "Don Pipo", o "Comandante Pipo", que por su nombre.
Luchó en la batallas de Cepeda y Pavón como jefe de uno de los batallones de la Legión Italiana. Durante algunos años prestó servicios en la guarnición de la ciudad de Rosario. Desde esa ciudad, él y sus soldados remitían fondos para la campaña de Giuseppe Garibaldi en Italia. Más tarde fue jefe de la Legión Voluntarios, de guarnición en Azul, cerca de la frontera con los indígenas.
Luchó en la Guerra del Paraguay al frente de la Legión Voluntarios, una de los cuerpos que, en conjunto, eran conocidos como Legión Italiana. Fue ascendido al grado de teniente coronel y participó en las batallas de Yatay, Estero Bellaco, Tuyutí, Yataytí Corá y Curupaytí; en esta última batalla fue seriamente herido.
Murió en la Batalla de Tuyú Cué, en febrero de 1868. Fue el fundador de una familia terrateniente de la Provincia de Buenos Aires.
Avenida Los Granaderos

La Avenida Los Granaderos (comúnmente llamada bulevar Los Granaderos, aunque desde el aspecto urbano no cumple esa función) es una avenida del sector norte de la ciudad de Córdoba (Argentina). Corre de este a oeste y se encuentra totalmente asfaltada. La misma tiene un recorrido de aproximadamente 3.4 km y se extiende desde la intersección del paso a nivel de Isabel La Católica y Bulevar Los Andes hasta la intersección conocida como las 5 esquinas de la Avenida Rodríguez del Busto. Uno de sus cruces más importantes es con la avenida Monseñor Pablo Cabrera.
Sobre esta arteria circulan las líneas 600 y 601 del corredor .
Nomenclador Cartográfico 2013. Edición 28°. Córdoba Capital. Argentina.
9 de Julio (subte de Buenos Aires)

La estación 9 de Julio forma parte de la línea D de la red de subterráneos de la Ciudad de Buenos Aires. Se encuentra localizada en el barrio de San Nicolás, debajo de la avenida Roque Sáenz Peña (Diagonal Norte) entre las calles Suipacha y Carlos Pellegrini, a metros de la avenida 9 de Julio. La estación fue construida por la compañía española CHADOPyF e inaugurada el 3 de junio de 1937.
Posee una tipología subterránea con dos andenes laterales y dos vías. Posee un vestíbulo al nivel de las plataformas con los accesos en la calle mediante escaleras y escaleras mecánicas y servicio de wifi público y locales comerciales. Ubicada a escasos metros del Obelisco y por consiguiente del Microcentro, 9 de Julio es una de las estaciones que más movimiento tiene ya que combina también con las estaciones Carlos Pellegrini de la línea B y Diagonal Norte de la línea C. Además, el andén sur se conecta directamente con la Galería Obelisco Sur, un pasaje subterráneo comercial.
Inicialmente se llamó Carlos Pellegrini y durante los primeros gobiernos de Juan Domingo Perón se denominó Eva Perón, tal como consta en mapas de la red de 1955.
En 1997 esta estación fue declarada monumento histórico nacional.​
Continuando el ciclo que compara la Argentina de la década de 1830 con la de 1930, y que recorre la sección inicial de esta línea; la estación 9 de Julio posee dos murales de 15,5 x 1,8 metros de superficie basados en bocetos de Alfredo Guido de 1936, y realizados por Cattaneo y Compañía en Buenos Aires, a diferencia de los murales de la anterior línea C, también construida por la CHADOPyF, cuya temática y origen eran españoles.
El primero de ellos está ubicado en el andén a Congreso de Tucumán y muestra a los pueblos de San José de Flores (hoy barrio de Flores) y Luján en el año 1835: la quinta y el rancho como sus íconos. En contraste, el mural del andén a Catedral refleja la pampa húmeda dedicada de lleno a la actividad agroexportadora que le valió el apodo de «granero del mundo» en las primeras décadas del siglo XX: Luján y el Río de la Plata ahora dominados por la ganadería, los frigoríficos y los cereales acumulados en silos.​
Se encuentran en las cercanías de esta:
Obelisco

Un obelisco u óbelo (del idioma griego ὀβελίσκος - obeliskos, diminutivo irónico de ὀβελός - obelos: espeto, aguja) es un monumento pétreo con forma de pilar, de sección cuadrada, con cuatro caras trapezoidales iguales, ligeramente convergentes, rematado superiormente en una pequeña pirámide denominada piramidión. Generalmente se erigían sobre una base de piedra prismática. Los antiguos obeliscos se tallaron de un solo bloque de piedra (monolitos). El primero del que se tiene noticia se data en la época de Userkaf, faraón de la dinastía V de Egipto (c. 2500 a. C.). Se desconoce cómo eran erigidos estos monumentos, pues no hay ninguna documentación egipcia describiendo el método empleado.
Los obeliscos se utilizaron de manera prominente en el Antiguo Egipto. Tallados en un solo bloque de piedra, generalmente se colocaban por pares a la entrada de los templos, junto a los pilonos. Durante la breve reforma religiosa de Akenatón se consideraban como rayos petrificados de Atón, el disco solar.
La mayoría de los obeliscos procedían de las canteras de granito de Asuán. Actualmente se conocen más de treinta obeliscos egipcios terminados y uno inacabado (hallado en dicha cantera).
Muchos obeliscos egipcios fueron llevados a Roma, la capital del imperio dominante. Posteriormente, otros imperios de occidente también se llevaron obeliscos egipcios para erigirlos en sus capitales, como es el caso del erigido en la Plaza de la Concordia en París.
Estas son las ubicaciones de los obeliscos más conocidos del Antiguo Egipto:
La forma de obelisco fue utilizada por la civilización asiria desde sus inicios. Ejemplo de ello es el obelisco negro de Salmanasar III, del siglo IX a. C., esculpido en una pieza de basalto de 1,98 metros de altura, donde se representan escenas de entrega de tributos. Fue descubierto en Nimrud y actualmente está expuesto en el Museo Británico.
El reino Axumita de Etiopía y Eritrea erigió varios obeliscos. El más notable es el obelisco de Aksum de 24 m de altura esculpido hacia el siglo IV a. C.. Este obelisco fue tomado por Italia al terminar la segunda guerra ítalo-etíope, llevado a Roma en 1937 y erigido en la Piazza di Porta Capena. En 2003, el gobierno italiano aceptó devolver este obelisco, que fue transportado por avión de vuelta a Axum, dividido en tres partes. El monumento fue erigido en su lugar original el 4 de septiembre de 2008.
Los romanos también esculpieron sus propios obeliscos al estilo antiguo , de los cuales se conocen:
En los últimos siglos se han erigido obeliscos por lo general de carácter conmemorativo. Están elaborados a imitación de los que se utilizaron en el Antiguo Egipto, en diversos tamaños y con variados materiales, pétreos normalmente, aunque los mayores no son monolíticos. Estos son algunos de ellos:
Obelisco de Nectanebo II
Desfile militar

Un desfile militar o parada militar es un acto o evento en el que los soldados de una o más unidades del ejército de una nación u organización militar marchan ordenadamente en formaciones a través de las calles de una ciudad ante una autoridad y el público asistente, con el propósito ceremonial de rendir honores o conmemorar algún hecho histórico (mostrar la capacidad armamentística y de fuerzas de la nación que lo realiza). Durante el mismo llevan sus uniformes, distintivos, enseñas y parte de sus armas y vehículos. Suelen estar acompañados de música o marchas militares.
Los desfiles acostumbran enseñar la capacidad de los distintos ejércitos de que se compone la milicia —ejército, armada y fuerza aérea— y en algunos casos, también de las fuerzas policiales. Generalmente son presididos, en los actos nacionales, por el jefe de Estado o de gobierno.
Banda Militar del Ejército Popular de Liberación de China

Banda Militar del Ejército Popular de Liberación de China (chino tradicional: 中国人民解放军军乐团) es una unidad de militar hecha para ceremonias llevada a cabo por el Ejército Popular de Liberación. Los miembros de la banda interpretan música ceremonial para los jefes de Estado y de gobierno visitantes.​
La banda militar del EPL presentó su primera presentación pública el 1 de octubre de 1949, en la ceremonia de fundación de la República Popular, que fue fundada por Mao Zedong ese mismo día. Un año más tarde, se convirtió en la Banda de la Sede de la Guarnición de la Capital de Beijing y se convirtió en la Banda Militar de la Región Militar de Beijing dos años después de eso.
Desde 2012, la banda militar ha actuado en 14 desfiles militares (incluido el Desfile del Día de la Victoria en China 2015), los Juegos Asiáticos de 1990, los Juegos Olímpicos de Pekín 2008, el Congreso Nacional del Pueblo, la Exposición Universal de Shanghái y el Festival de Bandas Militares de OCS.​
En enero de 2016, la banda se convirtió en una unidad de informes del Departamento de Trabajo Político de la Comisión Militar Central. En el verano de 2018, la banda militar llevó a cabo reformas militares en el protocolo para las visitas de estado por primera vez, que incluyó la ejecución de una marcha militar o una canción popular del país visitante y la expansión de la banda nacional de marcha del EPL (un conjunto de la banda central) a 61 miembros, de 43 anteriormente.​
Plaza de Mayo (subte de Buenos Aires)

Plaza de Mayo es la terminal este de la línea A del Subte de Buenos Aires. Se encuentra ubicada debajo de la plaza del mismo nombre, en el eje cívico y financiero de la ciudad.
Esta estación formó parte del primer tramo de la línea inaugurado el 1° de diciembre de 1913, entre la misma y la estación Plaza Miserere.
Desde esta estación se realiza el enlace con la Cochera Catedral de la línea D.
Está ubicada de forma transversal a la plaza, en la esquina sudeste, cercana a la intersección de las calles Hipólito Yrigoyen y Balcarce, extendiéndose hasta Defensa, en el barrio porteño de Monserrat.
Es una estación concurrida al ser la cabecera de la línea y estar plantada en el centro histórico de Buenos Aires.
La lista es parcial:
La Plaza era, en la época colonial, la Plaza Mayor en torno a la que se formó la ciudad, siendo siempre centro de reclamo popular.
El 15 de abril de 1953 la estación fue seriamente dañada por el estallido de una bomba colocada en uno de sus accesos. En la plaza se llevaba a cabo un acto de la CGT en el cual el presidente Juan Domingo Perón estaba dando un discurso.
En los revestimientos de granito de la fachada del Ministerio de Economía, muy cerca de la salida del subte, se encuentran los únicos signos del bombardeo de la Plaza de Mayo del 16 de junio de 1955, que dejó más de 300 muertos.
En 1997 esta estación fue declarada monumento histórico nacional.​
La Plaza fue asimismo uno de los epicentros de los cacerolazos ocurridos en diciembre de 2001.