davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
勾践

勾踐（？—前464年），又寫作句踐；在出土文物「越王勾踐劍」裡寫為鳩淺；司馬貞《史記索隱》引《紀年》作菼執，是中國春秋時代後期的越國君主。有關他的先世，有說「其先禹之苗裔」，亦有說「先世無所考」，也有說他是「祝融之後」並且是楚國的芈姓，眾說紛紜。父親是越侯允常。勾踐生年不詳，前496年至前464年在位。
勾践生平不详。前496年，其父允常死后，勾踐即位後稱王。他在檇李之战击败吴国进攻，吴王阖闾负伤而死。前494年，他听说吴王夫差要为父报仇，于是率先攻打吴国，吴军反攻，在夫椒之战击败越军。勾踐率领五千人被困于会稽山，采纳文种、范蠡之计，向吴国求和，愿为臣属，举越国珍宝献上。夫差同意后，勾踐向越国臣民下诏罪己，然後带着妻儿去吴国给夫差作奴仆，親嚐苦膽，最终骗得夫差信任，3年後獲释放回越国。
越王勾踐回国後，发誓复仇灭吴，臥薪嘗膽，休养生息，夫妻亲耕亲织，发展生产。重用計然、范蠡、文種等人，「十年生聚、十年教訓」。《史记·货殖列传》说：“计然之策七，越用其五而得意。”又说：“修之3年，国富，厚赂战士。士赴矢石，如渴得饮。遂报强吴，观兵中国，称号五霸。”
前484年（勾踐十三年），越大夫文種向吳國請糴，吳王不願伍子胥進諫，貸出糧食粟萬石。同年伍子胥被吳王逼死。下一年，越王揀擇精粟而蒸熟復還於吳國，吳民種植越粟，粟種殺而無生者，使第二年吳民大飢，吳國貧窮。
前482年，勾践趁夫差北上黄池会盟争霸，趁虚而入，率军五万攻入吴都姑苏，殺吳太子，焚烧姑苏台。夫差返国後，被迫向勾践求和。前476年，勾践再次攻吴；勾践二十四年（前473年），越军围困吴都三年後，终于破城。夫差上姑蘇山，求降不得而自殺，国亡。勾践随後迁都琅琊北上，与齐国、晋国、宋国、鲁国等诸侯会盟於徐州（今山東滕縣南），“越兵橫行於江、淮東，諸侯畢賀，號稱霸王”，“泗上十二諸侯，皆率九夷以朝”。经周元王正式承认为霸主。
有關勾踐的姓氏是甚麼，有多種說法：
據三國時代孫吳的學者韋昭的《國語》注：「勾踐，祝融之後、允常之子，羋姓也。《鄭語》曰：『羋姓夔越。』《世本》亦云：『越，羋姓也。』」另外，唐代司馬貞在《史記索隱》裡引《世本》說：「越，芈姓也，與楚同祖。」而《史记·楚世家》记载：“（楚国熊渠）立其长子康为句亶王，中子红为鄂王，少子执疵为越章王。皆在江上楚蛮之地。”孙诒让《墨子间诂》提出勾踐之越国或为越章王之后裔，而童书业对此有详细考证。以上說明勾踐可能與楚國是同宗共祖，因而與楚國王室一樣是芈姓。
據司馬遷《史记·越世家》：“越王勾践，其先禹之苗裔，而夏后帝少康之庶子也。”《吴越春秋》也认为“至少康，恐禹迹宗庙祭祀之绝，乃封其庶子于越，号曰无余。”也就是說，勾踐是夏禹的後代，而夏禹的姓氏是姒，所以勾踐可能是姒姓。北宋史學家歐陽脩也認同此觀點，謂「先祖为夏禹、勾践,姓氏源浙江湖州」。
曹锦炎从三个角度考证越王的先祖是祝融八姓之一，属于彭姓诸稽氏。
一：《宣和博古图》著录有一件越王钟，越王名“者旨於睗”，传世的同人所作青铜器还有一支矛，三把剑。1959年，安徽淮南市发掘的战国墓中，也出土了带有“越王者旨於睗”铭文的戈，者旨於睗即诸稽於睗，被学术界公认为句践之子鼫与。曹锦炎指出“诸稽”为氏，“於睗”为名，《越绝书》作“与夷”为“於睗”的同音通假字，《吴越春秋》作“兴夷”的“兴”则是“与”的讹字，诸稽於睗正符合古代“男子称氏、女子称姓”的习惯。其次，越国有诸稽氏，《史记·越王句践世家》：“使范蠡与大夫柘稽行成，为质于吴”，《国语·吴语》则作：“乃命诸稽郢成于吴”就是证据。
子：越王鹿郢，或作鼫與； 女：越姬，楚昭王之姬妾，楚惠王之母。
關於勾踐去世後，其王位的歷代繼承者，中國古代史書的說法各異，有的是同人異名，有的是世系前後不同。現列之於下：
[在维基数据编辑]
越王者旨於睗剑

越王者旨於睗剑，是春秋时期越国君主者旨於睗时期铸造的铜剑。者旨於睗虽在位仅六年，但曾大量铸造铜剑；由于历史悠久及工艺精湛，此类越王剑从多个方面反映出吴越地区的青铜冶炼及铸造技术。目前留世数量说法不一，包括中国国家博物馆、故宫博物院、上海博物馆、浙江省博物馆、荆州市博物馆、安徽寿县博物馆、苏州博物馆等博物馆均有收藏。
春秋战国时期，各国之间战争频发，各国的兵器铸造发展迅猛。出于应对与邻国吴国战争的需要，越国的青铜兵器在其青铜文化尤为突出。不同于中原各国多重视车战，地处南方的吴越两国的战争形态多为近身格斗的阵战，军队多为步兵。剑作为短兵器，其铸造工艺因此在吴越两国发展到了极高的水平。《周礼·考工记》记载“吴越之剑……迁乎其地而弗能为良。”《庄子·刻意》记载“夫干越之剑者，柙而藏之，不敢用也，宝之至也。”
近代以来，中国各地出土了多把越吴青铜剑，但剑上多无铭文。带有铭文的越王剑出土数量较少，多为制作精湛的精品。根据剑上的铭文，已发现的越王剑有句践、者旨於睗、不寿、州句、不光和丌北古等越王的。
越王者旨於睗也就是《史记》中记载的越王句践之子鼫与，其名在《越绝书》作“与夷”，《竹书纪年》作“鹿郢”。根据《竹书纪年》，鹿郢在位六年，其在位的年代按公元纪年为公元前464年至公元前459年。
中国青铜器

中国青铜器是中国在夏商周时期的文化与科技的代表，具有特殊的社会地位，是森严等级制度的产物。中国青铜器最早出現於公元前五千年，到汉代逐渐由铁器所取代，中国的青铜时代跨越了约三千年的历史长河。青铜合金主要以铜-锡-铅为主要原料。
公元1973年，人们在陕西临潼姜寨仰韶文化遗址中的一处房屋遗迹里发现了一件圆形的残铜片。房屋的年代经碳14测定为公元前4700年左右。考古学家鉴定铜片为铸造而成的黄铜器，即铜锌合金。中国出土的最早的青铜器，是1975年在甘肃东乡林家出土的马家窑文化的青铜小刀，年代约为公元前2740年。在西元前2000年前的龙山时期，中国开始进入青铜时代。
夏朝时期青铜器以二里头文化中的青铜器为代表。二里头文化以河南偃师二里头遗址为代表，时间上接龙山文化。二里头文化中，除了较早时期文化中已有的青铜器工具、兵器、饰物，还出现了青铜制的容器，其中以爵为多。二里头文化中的青铜爵以合范法制作，器胎很薄，具备了鋬和流。
中国早期青铜器的造型和纹饰承接了新石器时代石器和陶器的特征。青铜制的兵器和工具，其外型样式大多来自石器；青铜制的容器外观造型则多来自陶器。无论是鼎、鬲、爵、斝，都有陶器原型。青铜器的纹饰和铭文也沿用了石器和陶器。龙山文化中出土的陶器多有彩绘纹饰，其中不少见于後来的青铜器中，如云雷纹、蟠龙纹等。良渚文化中的玉器上有各种饕餮纹，也见于青铜器上。
二里头文化中出现了在青铜器上镶嵌绿松石的技艺，出土文物中有用绿松石镶成十字纹或饕餮纹的器件。
自商朝开始，青铜器文化走向发展的顶峰。商朝青铜器大致可以分为二里冈期和殷墟期两个阶段，即以商王盘庚迁都于殷为分野。
二里冈时期的青铜器主要在河南郑州二里冈和辉县琉璃阁等地发现，时间上接二里头文化，也继承了二里头文化青铜器的特色。与二里头时期相比，二里冈时期的青铜器种类明显增多。烹炊器有鼎、鬲、甗；食器有簋；酒器有觚、爵、斝、角、尊、卣、壶、罍；水器有盤、盉；兵器有戈、矛、𨱆、刀、镞；工具有斧、锛等。二里冈时期的工匠已经能制作大型青铜器。1974年张寨前街出土的方鼎高达100厘米，重82.4公斤。1982年郑州又发现了类似的方鼎。此外，二里冈时期的青铜器已经出现了铭文。最早的铭文青铜器是中国历史博物馆所藏的一件鬲。
殷墟时期的青铜器达到了中国青铜器发展史上的第一个高峰。以殷墟为中心，北至内蒙古和辽宁，东至海岸，西至甘肃四川，南至两广，都有符合殷墟特征的青铜器出土。无论是数量还是质量，殷墟时期的青铜器都有极大发展，种类、样式更为多样，制作更加精美，花纹更加繁缛华丽。合范法在殷墟时期达到了很高的水平。这一时期的青铜器体制更加庞大。迄今发现的最大单体青铜器：后母戊大方鼎就是在殷墟发现的。殷墟时期不但出现了大量青铜礼器、兵器、工具，还出现了青铜乐器和车马器。
商朝盛行以鸟兽为器物形象的青铜尊，如四羊尊、象尊、猪尊和鸮尊等。商代也出现了青铜犁、青铜插、青铜耒、青铜耙、青铜锯等生产工具，尽管还未普及。目前已知最早的青铜器铭文出现在商朝中期。
西周前期的周人延续了商代的青铜器形制，也照样继承了商代流行的饕餮纹。《吕氏春秋·先识览》也记载“周鼎著饕餮，有首无身，食人未咽害及其身，以言报更也”。相传缙云氏的儿子“饕餮”极其贪财贪吃而最终没有好下场，被舜辅佐尧消灭了其部族。在商周时期，人们已经将饕餮作为一种必要的装饰纹，时时刻刻提醒人们饮食要有节制，不要成为“饕餮”。云雷纹在商代中期就已出现但还不流行，在西周中期礼制改革和春秋战国以后，周代青铜器的纹样逐渐转变为以云雷纹为主。部分西周青铜器还带有铭文。
春秋战国时期青铜冶炼技术仍然在继续发展，但已经不像前朝讲究艺术效果，而是讲究实用和朴素风格。商朝和西周时期盛行酒器，在春秋战国时期已经大为减少。带钩和铜镜是当时冶炼水平的代表物。在楚国的长沙出土了最多数量的铜镜。而在曾国（今湖北随州）出土的大型曾侯乙编钟以及其他一系列青铜器则是春秋时期高超的冶炼技术的反映。进入秦汉时期，虽然青铜器依然在前期铸造，但是也开始逐渐被早期铁器所取代。铜镜的冶炼工艺沿袭下来，但在材料上也开始出现改变。
陶範铸造技术简称陶範法，也被称为泥範法。河南偃师二里头夏代和商代前期铸铜遗址、郑州商城铸铜遗址、河南安阳孝民屯商代后期竹筒一直、山西侯马春秋晚期晋都筑城遗址等均发现大量的泥模、陶範等工具。陶範法铸造青铜器，可能采用一次铸造成型的浑铸技术；对复杂青铜器，使用，分铸铸接、焊接、机械连接等手段。
制作陶範的原材料主要是土、砂、植物纤维、草木灰、熟料等物质按照一定比例混合形成，透过加入砂来提高耐火度，加入熟料减小收缩量，加入植物纤维和草木灰提高透气性。
陶範法的主要流程是：
失蜡铸造技术使用蜡料制模，外糊範料，烘培时蜡料熔失而得到无需分範面的整体陶範，可一次获得具有三维空间构造、立体透雕效果的复杂铸件。
以黄河流域的河南、陕西为主地带的青铜器出土较早较多，以前被认为是青铜器造诣最高的地方。近年来不断在湖南、湖北、四川、江西等商文化的边缘或者不属于商文化的地区，也发现了大量精美的青铜器，部分青铜的造诣甚至超过中原地区。长江流域的青铜器是如何发展的，还需要进一步的考古调查和研究才能证实。
主要出土地：
青铜器主要有工具、兵器、构件、礼器和装饰品等类别。制作精美的大型青铜器都是礼器。
食器主要分为蒸饪器、盛食器两种。蒸饪器包括鼎、鬲（lì歷）、甗（yǎn眼）等；盛食器包括簋（guǐ軌）、簠（fǔ府）、盨（xǔ许）、敦（duì對）、豆等。其中鼎是最重要的青铜器。
酒器主要分为饮酒器和盛酒器两种。饮酒器包括爵、角、斝（jiǎ甲）、觚（gū姑）、觯（zhì志）和觥（gōng公）等；盛酒器包括尊、卣（yǒu友）、壶、罍（léi雷）、鍾和方彝等。
青铜水器主要是在行礼时净手所用，以表示恭敬和虔诚。水器包括盘、盉（hé禾）、匜（yí移）、鉴等。
主要的乐器有铙、鐘、鼓、鎛、錞及鉦等。 根据钟纽的形制差别，不同的钟有“铙”、“铎”、“鎛鐘”、“甬鐘”、“钮鐘”等不同称呼。而编钟是将各种不同的钟按照大小、音阶依次排列而悬挂在钟架上。现存最大的曾侯乙编钟是最好的代表。
青銅兵器有戈、矛、戟、鉞、劍、鈹、箭鏃、盾鍚等。
当卢、马冠、节约、銮铃、軎辖、毂等。
青铜器铭文，习称金文，狭义上指商周时代铸刻在青铜器上的文字，有铸铭和刻铭两种。旧时也称“钟鼎文字”或“彝器款式”。传世和出土的有铭文的青铜器绝大多数分属商周时期，且以周代居多。
战国以前多铸铭，战国时期有较多的刻铭。青铜器铭文不仅内容可能具有重要的历史价值，而且由于铭文的字体、布局等也可能给青铜器的断代提供依据。青铜器铭文中的汉字属于篆书，在汉字经过秦汉隶变之后已不被一般人所认识，因此铭文的释读也是青铜器和古文字研究的一项重要内容。文献中关于出土青铜器铭文的记载始于汉宣帝时，当时常人也不识金文，唯有对古文字精通的京兆尹张敞懂得释读。宋朝以来，随着金石学兴盛，对青铜器铭文的考释也逐步丰富起来，到清代旧金石学的研究达到顶峰。晚清之后，随着引进西方社会科学理论及研究方法，对青铜器铭文的研究也有了很大的转变。
由于对青铜器分期问题存在不同认识，对文字有着不同的见解，研究者们对青铜器铭文产生年代有着不同的看法。一是商朝早期，即二里岗时期，持此看法的学者有等；二是商代晚期的第二期。商代青铜器铭文一般字数不多，少的仅有一个族徽，多的四五个字，未发现有超过五十字的。相比而言，周代青铜器上的文字就丰富得多，已发现的铭文字数最多的青铜器“毛公鼎”，足有铭文500字。
吴王夫差矛

吴王夫差矛于1983年11月在湖北省江陵县的马山五号楚墓出土，是春秋末期吴王夫差的专用武器，現藏於湖北省博物馆。
夫差矛长29.5厘米，最宽为5.5厘米。青铜铸造，矛身两面有黑色暗花。後世「長槍」源自於吳王夫差矛的形式。夫差矛身中间起脊，内中空，其中戟成三菱型，矛頭上有兩個血槽，血槽主要功用為減輕矛身重量，同時工字形血槽結構可以強化矛頭的強度，讓矛頭不易彎曲，此一設計讓吳王夫差矛在作戰時，能夠反覆刺敵和拔出。血槽末端都有獸首，而其獸首象徵吳王夫差矛雄壯威武，此外血槽上有吳王夫差親自雕刻之經文。此外吳王夫差矛有著細膩設計，在前頭綁著絲瓔，絲瓔主要功用為擋血，當矛刺向敵人使鮮血濺出時，絲瓔可以吸收濺出的鮮血，使鮮血不會流到矛身矛柄，減少使用者使用矛出現手滑的狀況。
夫差矛身靠近骹部刻有鳥篆銘文八字「吳王夫差 自乍（作）甬（用）鈼（鈼为矛属刺兵器）」。
朝貢

朝贡（拉丁語：tributum），又稱進貢、上貢，是一方将财富以某种形式给予另一方，以表示順从或结盟，尤其是君主國裡臣民獻上禮物給君主，或藩屬國也會向宗主國獻上禮物。這些禮物稱為貢品。朝貢是地方臣服于中央统治者，或者属国臣服于宗主国的表示。
据《禹贡·疏》载：“贡者，从下献上之称，谓以所出之谷，市其土地所生异物，献其所有，谓之厥贡。”可见，贡赋之物，为一地“所生异物”，也就是特产之物。
古代波斯阿契美尼德帝國是古代朝貢帝國的一個例子；其對非波斯臣民的要求除了定期朝貢外不多，但是如果未能定期朝貢後果很嚴重。貢品可能是黃金、奢侈品、動物、士兵或奴隸。
雅典接受提洛同盟和其他城市的貢品。亞述帝國、巴比倫、迦太基帝國和羅馬帝國接受其省份和臣屬王國的貢品。
羅馬帝國和拜占庭帝國後期支付給蠻族的大筆款項基本上是保護費，以防止他們攻擊帝國領土。因為帝國不承認政治上存在臣服關係，所以通常不稱為“貢品”。
中華朝貢體系是最為典型的朝貢體系，自公元前3世纪开始，直到19世纪末期，存在于东亚、东南亚和中亚地区的國際關係體系。东亚朝貢體系乃以中国中原帝国为主要核心的等级制网状政治秩序体系，中原王朝以天朝自居，透過冊封，結合儒家思想體系，層層往外推拓。
而在某些时期，中原王朝由于种种原因也曾向周邊其它强势的民族或国家进贡。
后期，大约在唐朝时期，朝贡关系渐渐转化为朝贡贸易，遵循“礼尚往来”，例如，东亚（琉球）等国将本国物品以朝贡名义运送到明朝献给中国统治者，以此换取自己所需的天朝货物。
此外，各國的地方政府也會向本國君主進貢貢品，貢品通常是全国各地或品质优秀、或稀缺珍罕，或享有盛誉，或寓意吉祥的极品和精华。贡者：名、特、优也。贡品多为在历史演进的过程中逐步形成了贡品文化，包括制度、礼仪、生产技艺、传承方式、民间传说故事等。
太湖白魚是隋朝貢品，《吳郡志》載：“白魚出太湖者勝，民得採之，隋時入貢洛陽”。
明清两代，鲥鱼是为贡品，自江南送至北京。吴嘉纪有《打鲥鱼》诗：“打鲥鱼，供上用，船头密网犹未下，官长已备驿马送。樱桃入市笋味好，今岁鲥鱼偏不早。观者倏忽颜色欢，玉鳞跃出江中澜。天边举匕久相迟，冰填箬护付飞骑。君不见金台铁瓮路三千，却限时辰二十二。” 鰣貢乃是明太祖定都南京時定下的，鰣魚為四月左右的迴遊性魚類，主要作為太廟祭祀的享品，「鰣非難供而鰣之性難供」鰣魚離水即死，明成祖遷都後，經二千五百里運送到北京，造成富戶的負擔加重，捕鰣魚對貧戶而言，事實上是不難的。康熙二十二年，山东按察司参议张能麟上《代请停供鲥鱼疏》，歷數鲥贡给百姓带来的不便。康熙下令：“永免进贡”。方濬師云：「向有魚貢，乾隆初元，恭奉上諭：『聞江南長江一帶有貢獻鰣魚之例，至康熙年停止，因而改為折價向網戶征收，充地方公用。』」，亦可證貢品清代與明代相同，作為丁役的一部分，通常為貧戶負擔，免去仍要改其他丁役負擔，比如負擔衙門差役的工時費，雍正時攤丁入畝，已將原本地方經費的丁役丁銀上繳中央，乾隆時但仍對漁戶徵銀，故有方濬師之疏，同樣的有清一代貢品作為丁差丁銀的一部分，所有地方都重復徵收或加雜派，比如福建的貢糖，及各地的貢茶(如雲南普洱茶、台湾文山包种茶及江苏碧螺春)，另外，廣東以外國商品上貢，在清代都屬攤丁入畝後的加派，其例全國可見。
明代歲貢為均徭銀差的一部分，均徭則是以丁為主，服務於官府內的經常性差事，均瑤又分力差與銀差，力差多由富戶應役，名目多為皂隸、獄卒、門子、馬伕、驛館夫，由應役人親身應役，銀差多為貧戶應役繳納，以平衡負擔，名目為歲貢、馬匹、草料、工食、材薪、膳夫折價。
[在维基数据编辑]
锏

鐧是一种中国传统兵器之一，为一种钝兵器。锏身成棒状，端顶无尖，底部有手把，四面向内凹陷，所以锏被称为“四面金装锏”，或“凹面锏”。锏身连把约长四尺。传说中，初唐战将秦琼善使双锏。南宋時岳飛部下战將牛皋也使用双鐧。
中國古代將此兵器用於唯有秉持大公無私之心的人。『馬踏黃河兩岸，鐧打三州六府，威震山東半邊天。』描述的就是秦瓊。在中國民間小說中，鐧往往是鐵面無私、公正權威的象徵，描寫唐宋時期的小說中都有『秦叔寶』和『八賢王』受御賜黃金鐧的橋段，「上打君不正，下打臣不忠」，十分威風。鐧是騎兵破鐵甲之利器，全靠騎馬馳行來來借力抽打敵鐵甲裝兵.
另有一种叫铁尺的兵器，形状和锏相似，但四面不内陷，上粗下细，古代衙役、捕快专用，因为它易于携带，可暗藏在腰间。
鐧作為兵器，在民間武術界被使用跟研創招式套路，如少林寺、太極拳跟苌家拳、七星螳螂拳、迷蹤拳等門派皆有相關的器械武術。
環首刀

環首刀，又稱環柄刀是一種以單手或雙手持用為主的短兵器。特點是單面開鋒，厚脊薄刃，直脊直刃，刀柄首呈圓環形。
環首刀起源於先秦，成型於兩漢，後逐漸取代劍成為軍隊的基本制式裝備，環首刀的大量使用，是由於騎兵需要適合馬上劈砍的兵器，西漢初年由於北方匈奴的威脅，發展大量騎兵，騎兵在馬背上使用劈砍遠較刺擊容易，且刺擊可能發生兵器插在目標上不能拔出的狀況；另刀擁有厚實背脊，重量較重，劈砍時產生的殺傷力與折斷的機率均較劍優秀。其次，刀比劍更易製造，單面開刃的工程比雙面開刃簡單省時，適合量產，為軍隊大量裝備。《漢書》有李陵佩環首刀的記載。
環首刀在東漢後期完全取代劍，成為軍隊中首要的短柄武器。南北朝時期環首刀與長盾是一般步兵的標準裝備，此時期刀的環飾還有許多講究，北周宮廷衛士所用的刀有龍環、鳳環等諸多名目。
青铜器

青铜器是由青铜（多為铜和锡、铅的合金，其中锡和铅的成分都必须大于2%。另有十多種配方）制成的各种器具，诞生于人类文明的青铜时代。由于青铜器在世界各地均有出现，所以也是一种世界性文明的象征
最早的青铜器出现于约5000年到6000年间的西亚两河流域地区。苏美尔文明时期的雕有狮子形象的大型铜刀是早期青铜器的代表。青铜器在2000多年前逐渐由铁器所取代。公元前3000年左右，中国已经有了青铜铸品，但进入青铜时代的时间，目前所知大约是在夏代，即公元前21世纪。
青铜时代

青铜时代（Bronze Age），又称青铜器时代、青铜文明，在考古学上是以使用青铜器为标志的人类文化发展的一个阶段。
青铜是红铜和锡或鉛的合金，因为其氧化物颜色青灰，故名青铜。由于青铜的熔点比较低，约为800℃；而硬度高，为铜或锡的2倍多，所以容易融化和铸造成型。青铜时代初期，青铜器具比重较小，甚或以石器为主，进入中后期，比重逐步增加。自有了青铜器和随之的增加，农业和手工业的生产力水平提高，物质生活条件也渐渐丰富。青铜铸造术的发明，与石器时代相比，起了划时代的作用。
青銅時代是在三時代系統中的第二時期，三時代系統是丹麥考古學家克里斯蒂安·于恩森·汤姆森在1836年時所提出，共分為石器時代、青銅器時代與鐵器時代。
青銅時代的特色是青銅的廣泛使用，即利用銅與錫、鉛、銻或砷的合金製作工具和武器。
术语“青铜时代”起源于希腊神话中的“人类世纪”，指人类存在于地球上的时段。其中的“黄金时代”和“白银时代”被现代历史学家归类于神话虚构，而“青铜时代”和“铁器时代”被视为恰当地阐释了历史。这个时代总体上以在很多地域大量采用青铜为特征，尽管在各地区各时段青铜技术的引入和发展程度并不都相同。人工冶炼锡铜的技术需要集合生产技术。锡必须被开采出来（主要来自锡石），熔化分离，接着加入熔化的铜形成青铜合金。青铜时代是一个大量利用金属和发展贸易网络的时代。
青铜时代在古代近东开始于前4千紀的苏美尔文明崛起。有些人认为古代近东是人类文明的摇篮，他們实践了精耕细作的全年农业，发展了一套文字书写系统，发明了陶工旋盘（英语：Potter's wheel），创建了中央集权的政府、法典、帝国、社会阶层、奴隶制度和组织化的战争。这个地区的社会为天文学和数学的发展奠定了基础。
位在現今俄羅斯南部及蒙古国中部的阿尔泰山脉被認為是塞伊玛-图尔宾诺现象之發源地，推測是西元前二千年此地區的氣候变化以及引发的生态、经济及政治变化，让許多人迅速的往外移居，往西到达東北欧，往東移居到中國，往南則移居到越南及泰國 ，橫跨四千英里的邊界，移居的過程只經歷了五到六代，使得從芬蘭到泰國東部的人有相同的金屬工藝，以及（其中一些區域）養馬和騎馬的技術。而且也推測同一次的大遷移也使得乌拉尔语系的語言拓展到歐洲及亞洲，其中有39種語言是現存的，包括匈牙利語、芬蘭語、愛沙尼亞語及萨米语。
不過最近在南西伯利亞及哈萨克斯坦（安德羅諾沃文化）的遺址研究及基因化驗，較支持這些青铜文化是因為往東的印歐遷徙（英语：Indo-European migrations）造成的觀點，因為這些技術在西方已為人熟知相當一段時間。
甘肃马家窑文化的青铜小刀，年代约为公元前2900-2740年 。
最早提出「青銅器時代」觀念的是張光直院士，他在《中國青銅時代》一書中明確指出夏、商、周三代為鼎盛期，而後還有春秋战国时代，现存至今的后母戊鼎是世界上罕见的大型青铜器。
根据考古的发现，洛阳二里头遗址是中国青铜时代的第一个高峰，极有可能是夏朝中晚期都城；商朝前期，以郑州的二里岗为中心，辉县的琉璃阁、洛阳的东干沟等殷商时期的遗址属于这个时代；商朝的后期，以安阳的小屯村为中心，郑州公园区的上层、洛阳的泰山庙遗址和墓葬属这个时代；周朝前期（西周），主要代表遗址以西安市丰镐村地带、宝鸡西周时期的墓葬；春秋时期以洛阳涧滨（澗濱）为中心、上村岭虢墓、新郑郑墓、寿县蔡侯墓为这个时期的代表；战国时期，洛阳涧滨为中心，辉县琉璃阁、古围村，长沙和唐山的战国墓地属于这个时代。
根据最新的发掘成果，中国南方也在商朝前期进入了青铜时代，最有代表性的是四川的三星堆遗址，湖北武汉的盘龙城遗址，湖南长沙的炭河里遗址，江西新干大洋洲商代大墓等的出土青铜器，证实了长江流域也有发达的青铜文明。
在青铜时代，中国已经建立了国家（郭沫若按照马克思主义历史观的分法认为属于奴隶制国家，有争论），有了发达的农业和手工业，并且從其上之銘文，如毛公鼎可知汉字已发展成熟。
印度次大陸的青铜时代從西元前3300年起，也是印度河流域文明的開始。印度河流域的居民哈拉帕人發展了冶金及煉製銅、青銅、鉛及錫的技印度的青铜时代之後是鐵器的吠陀文化，哈拉帕文化約在西元前1700至1300年，橫跨了青铜时代及鐵器文化，因此不易精確的定年。
歷史上第一個青铜鼓是東山鼓，是在越南的红河三角洲及中國的南方。這和史前越南的東山文化有關。在泰國班清發現的考古遺物可追溯到約是西元前2100年。在緬甸的娘甘内（Nyaunggan），有發現青銅器、陶瓷及石器，年代約在西元前2300至500年之間。查爾斯·海亞姆發現的Ban Non Wat，其中有六十個墳墓，其中有複雜的銅器，埋葬的人可能有相當的社會地位。
愛琴海的青铜文化開始於西元前3200年，當時的文明形成一個貿易網路，提供錫及木炭給賽普勒斯，開採銅礦，治煉後再和錫製成青銅。青銅物品出口的範圍很廣，也支持了當時的貿易。根據地中海青銅器遺跡的同位素分析，發現一些青銅器可能起源自英國。
中歐的早期青銅器Unetice文化（英语：Unetice culture）（西元前1800至1600年）包括許多小的群體，例如施特勞賓文化、Adlerberg文化及豪特萬文化（英语：Hatvan culture）等。有些的陪葬物很豐富，像Leubingen的一個墓穴中有金製的陪葬物，表示Unetice文化中，社會已有明顯的階級。不過此時代的墓穴不多，而且體積很小。以後是青銅器時代中期的坟堆文化（英语：Tumulus culture）（西元前1600至1200年），其特色是土葬的墓地。在匈牙利東部的克勒什河，發現有青铜时代早期遺跡，包括Mako文化、Otomani文化及Gyulavarsand文化。
亞平寧文化（英语：Apennine culture）也稱為義大利青銅文化，是在義大利中部和南部的文化，跨越了铜石并用时代及青銅時代。Camunni是一群不確定從哪裡來的人（根據老普林尼的說法，他們是Euganei人，根據斯特拉波的說法，他們是拉埃提亞人），住在梵尔·卡莫尼卡（英语：Val Camonica），是今天的伦巴第中部。
北高加索迈科普文化中用的砷青銅（英语：Arsenical bronze）遺物年代約在西元前四千年，因此砷青銅的技術開始在南歐和東歐傳播。
由于埃及境内缺乏铜矿资源，所以古埃及所留存的青铜器不多。古埃及第二王朝时期开始出现青铜器皿，从此进入青铜时代，但直到新王国时期才开始普遍应用青铜器。
一般认为撒哈拉以南非洲的青铜器比铁器更晚产生，是从石器时代直接过渡到铁器时代。其掌握青铜制造技术应不晚于公元前第1千年。
南美莫切文化也有使用青铜器青铜器技術被印加文化發揚光大，用在實用物品和雕塑中。後來在西墨西哥也有少量的青铜器製品，可能和安地斯山文化有接觸，或者是獨立的發展出青铜器技術。
金文

金文，亦称吉金文字、钟鼎文、钟鼎款识、青铜器銘文，乃铸或刻于青铜器上的文字。初始于商朝中期，盛于西周，記錄的内容与当时社会，尤其是王公贵族的活动息息相关，多为祀典、赐命、征伐、圍獵及契约之事。大部分人以周宣王在位时期铸造的毛公鼎金文（又稱西周金文）为金文代表，毛公鼎铭文共32行，535字。
西周以降，金文被全中國地使用，而用途則無甚改變。据统计，其文约有3,005字，可辨識者，計有2000多字。由於商周盛行青铜器，而青铜礼器以「鼎」为代表，乐器以「鐘」为代表，因其刻於金器、大鐘上故稱之金文，亦因而得“钟鼎文”之名。
金文可略分為四種，即殷商金文（前1300年左右前1046年左右）、西周金文（前1046年左右至前771年）、春秋战国金文（前770年～前221年）和秦漢金文（前221年～220年）。
目前所发现的最早的金文，见于商代的二里岗文化时期，例如河南中牟县出土的臣戈、陕西绥德墕头村出土的冬刃戈等，年代为商朝中期，早于殷墟甲骨文。绝大多数的商代金文，都产生在盤庚遷殷（今河南安阳西北）以後。商朝晚期的鑄有金文之青銅器日愈增多，然所述仍簡，多為鑄者或其先祖之名称。铸刻的文章几乎全部都出现于商末最后三王时期，例如日本白鹤美术馆收藏的小子蒚卣銘（旧说认为是帝乙时期，新观点认为是文丁时期），有器铭文4行44字、盖铭文3字，相当于短篇文章；帝乙时期的乙酉父丁彝、己酉戍命彝、小臣艅犀尊和帝辛时期的二祀邲其卣、四祀邲其卣、六祀邲其卣、版方鼎、陶觥、作册般青铜鼋、隰尊、宰椃角以及洛邑殷遗民收藏的商末铸造的我方鼎等，均相当于比较短的文章。商朝金文中已发现的单字总共有1,300多个。
及至周代商起，金文漸興，天子之事，如昭王南巡、穆王西狩等，多有記述。西周铭文青铜器几乎涵括每一位周王，可以说西周周王年数的正确与否完全取决于金文，要是不懂青铜器铭文的所属是那一位周王，就是说没有完整的周王元年青铜器铭文的支持，谈论中国年表西周部分毫无意义。西周周王青铜器的标准年月日的日期标注，以“唯王”开始，后面如果没有年数，默认的是该周王的元年，有年数的也可以换算成该王元年。有关周王的元年基本上是正月初吉，即现在的新年正月初一昭告天下，新年新气象取的是吉祥。也有周王在新年登基后赶赴外地诸侯处行政的例子。此時金文被廣泛使用，堪稱全盛時期。
自平王東遷以降，鐵器漸見，鐘等青銅樂亦漸多，且亦能鑄文於青銅器外側，故金文所錄，已非如當初般，只為王公大臣之事，戰功、音階等，皆有鑄錄。此时金文随着时间的推进逐渐不再像西周时期那样盛行。
秦始皇一統天下後，詔令書同文，並於四方立碑，所用之文字皆為小篆，且不再刻銘文於鐘鼎之上，由是金文漸衰。及至漢代，民間多鑄銘文於鐵器之上，青銅之器，不復使用，金文自是不見於史。
殷周金文被鑄在青銅器的內側，但是怎樣在鑄模上刻印上金文仍然未能確定。根據在工場遺址所發現的大量模具所推斷，青銅器的製造方法如下：
但是，怎樣在內模上加上文字圖案等，仍然是一個謎。由於在青銅器內側的金文是凹入去的，因此在內模上的文字應該是凸出來的。加上這些凸出來文字的技法，有各種不同的假設：
概論：除甲骨文外，在殷代的一种重要文字是金文。它的名称也是由书刻的原料而来。
金文相關參考論著資料如下：
青铜

青铜（英語：Bronze）是纯銅（紫銅也就是紅銅）加入錫與銅或以外的金屬所產生的合金，如加入錫、鉛或鋁的銅合金，剛加工好青铜器其實是帶有金棕色的，但古时青铜器埋在土里后颜色因氧化而青灰，故命名为青铜。与纯铜（红铜）相比，青铜强度高且熔点低（25％的锡冶炼青铜，熔点就会降低到800℃。纯铜（红铜）的熔点为1083℃）。青铜的铸造性好，耐磨且化学性质稳定。
有許多名稱中有青銅但不含錫的銅合金，如铝青铜、铍青铜、锰青铜、硅青铜。
青銅器遇冷會反常地膨脹。這一特性使得澆鑄後其紋飾或刻字之棱角外凸而美觀。
维基共享资源上的相關多媒體資源：青铜
劍 (中國)

在中國，劍是一種傳統冷兵器，本體細長而直，尖頂，雙面開鋒，以銅或鋼鐵等金屬製成。可用單手或雙手揮動，用於穿刺，或砍劈。在西元前7世紀的春秋時代，開始有文獻記錄，在中國有超過2,500年以上的歷史。在中國兵器中，劍有特別地位，被稱為百兵之君。以劍作為武器的武術，稱為劍術，在春秋戰國，以至於秦漢，帝王.諸侯乃至士大夫均有佩劍的習俗，用來證明身份。持刀劍進行暗殺或鬥毆的人，稱為劍客。
在中國，劍最早被用來泛指所有的手持短兵器，這個字由刀的籀文分化出來，在最早的時候，刀與劍是同義詞，都是指短兵器。在宋朝之後，單面開鋒的被稱為刀，雙面開鋒的稱為劍，兩個名詞的意義開始分化。
中國最早期的剑是用玉或石製造的，青銅劍出現於商代，商代也开始有製剑的史料记载。。西周時期中原地區以車戰為主，劍在當時是作為弓矢、長兵器之後的近戰短兵器，處於輔助的地位。在吳、越等地區則不同，水網縱橫，多山林，近身戰使用短兵器的機會較多，是以將劍作為主要武器，春秋時期的名劍也因此大多出於這些地區，例如越王勾踐劍。戰國時期車戰衰落，步戰興起，青銅劍成為步兵的標準裝備之一。隨著劍在戰爭中的地位上升，劍的長度也逐步加長，從春秋到戰國早期的約50公分到秦始皇時期的80至90公分。東周時期盛行佩劍之風，劍身上的裝飾也日益華美。
中国的铁剑自西周晚期就已经出现，戰國時期开始，隨著冶鐵技術的發達而大量应用，這時楚國與韓國名劍滿天下，長度從80公分至140公分的皆有。出土的鐵劍則以楚國與燕國地區較多。戰國時期還出土了少量的鋼劍。
西漢前期，鐵劍完全取代了青銅劍。冶煉技術也有很大的提高，出現了「卅煉」、「五十煉」、「百煉鋼」等冶煉工藝。西漢前期也出現了著名的環首刀，西漢晚期鐵劍仍有大量使用，與環首刀並存。至東漢晚期，環首刀完全取代了鐵劍，成為戰場上的主流武器。
劍主要分為兩大部分，劍柄、劍身。劍柄爲手持部位，劍身爲長刃部位。
在劍柄和劍身之間，通常還有劍格，是爲保護持劍者的手免遭誤傷而設，有些儀仗用途的劍會以睚眥作為劍格裝飾。裝藏劍的套子稱爲劍鞘。
越王勾践 (电视剧)

《越王勾践》，是2007年中国中央电视台制作出品的电视剧。根据勾践的故事改编，共41集，陈宝国、尤勇、鲍国安、李光洁、姚安濂、周扬主演。
專題 （页面存档备份，存于互联网档案馆）
范蠡

范蠡（前536年10月22日—前448年），字少伯，又名鸱夷子皮、陶朱公，早年居楚时，尚未出仕，人称范伯。以经商致富，广为世人所知，后代许多生意人皆供奉他的塑像，称之财神。傳說佐越王勾践定計滅吳後與西施泛五湖而去，事見《越絕書》《吳越春秋》。
范蠡出生于前536年10月22日（农历前536年 乙丑年 九月初一），春秋楚国宛地三户邑（今河南南阳淅川县大石桥乡至寺湾镇间）人，是历史上早期著名的政治家、军事家和经济学家。他出身贫寒，但聪敏睿智、胸藏韬略，年轻时，就学富五车，上晓天文、下识地理，满腹经纶，文韬武略，无所不精。然纵有圣人之资，在当时贵胄专权、政治紊乱的楚国，范蠡却不为世人所识。范蠡之著作今已散佚，计有《兵法》及《养鱼经》二书，于《文选》中可略见该二书之引句。晋人蔡谟之后因认为“计然”为范蠡著作之书篇名，因此相传有《计然》一书散佚，汉唐、三国等史料多以计然为人名，清朝以前多数著述也多半认为计然为范蠡之师。
《范子计然》出自唐马总的《意林》一书，作者並非范蠡。《陶朱公生意经》则是根据陶朱公的经商思想加工整理而成，又称《陶朱公商经》、《陶朱公商训》或《陶朱公经商十八则》也非范蠡著作，
范蠡，本是楚宛三户人，佯狂倜傥负俗，文种为宛令，遣吏谒奉。吏还曰：“范蠡本国狂人，生有此病”。种笑曰：“吾闻士有贤俊之姿，必有佯狂之讥，内怀独见之明，外有不知之毁，此固非二、三子之所以知也。”驾车而往，蠡避之。后知种之必来谒，谓兄嫂曰：“今日有客来，愿假衣冠。”有顷种至，扺掌而谈，旁人观者耸听之矣。
周敬王二十四年（公元前496年），吴国和越国发生槜李之战（今浙江嘉兴），吴王阖闾阵亡，因此两国结怨，连年战乱不休，周敬王二十六年（西元前494年），阖闾之子夫差为报父仇与越国在夫椒（今江苏太湖中洞庭山）决战，范蠡反对越王句践先行出兵，句践不纳，遂大败，仅剩5000兵卒，被围会稽山。范蠡劝句践暂时投降吴国，句践许之。，于是范蠡跟随勾践去吴国给夫差为奴仆，三年得归。越王勾践回国后，范蠡、文种等人辅佐他发展生产，复兴越国。前473年，越灭吴。范蠡辅佐勾践北上，与齐国、晋国、宋国、鲁国等诸侯会盟于徐州，勾践以他为上将军。
范蠡认为在有功於越王之下，难以久居，“飞鸟尽，良弓藏；狡兔死，走狗烹”。他深知勾践其人“长颈鸟喙”，可与共患难，难与同安乐，遂与西施一起泛舟齐国，变姓名为鸱夷子皮，带领儿子和门徒在海边结庐而居。戮力垦荒耕作，兼营副业并经商，没有几年，就积累了数千万家产。他仗义疏财，施善乡梓，范蠡的贤明能干受齐人赏识，齐王把他请进国都临淄，拜为主持政务的相国。他喟然感叹：“居官致于卿相，治家能致千金；对于一个白手起家的布衣来讲，已经到了极点。久受尊名，恐怕不是吉祥的征兆。”于是，才三年，他再次急流勇退，向齐王归还了相印，散尽家财给知交和老乡。
一身布衣，范蠡第三次迁徙至陶（今山东定陶西北），在这个居于“天下之中”（陶地东邻齐、鲁；西接秦、郑；北通晋、燕；南连楚、越。）的最佳经商之地，操计然之术（根据时节、气候、民情、风俗等，人弃我取、人取我与，顺其自然、待机而动。）以治产，没出几年，经商积资又成巨富，遂自号陶朱公，当地民众皆尊陶朱公为财神，乃中国道德经商——商人之鼻祖。史学家司马迁称：“范蠡三迁，皆有荣名。”史书中有语概括其平生：“与时逐而不责于人”；世人誉之：“忠以为国；智以保身；商以致富，成名天下”。
范蠡在鲁西定陶写的《养鱼经》是他养鲤致富的经验总结，也是全世界最早的养鱼专著。
《史記》記載，陶朱公次子因殺人被囚禁在楚國。朱公說：「殺人償命雖然是理所當然，但有千金身價的人不該在市場上被處決。」於是派遣幼子帶一牛車的黃金，去找楚國大臣莊生幫忙關說楚國政府。朱公長子認為，長子是家督，應該被派去救援弟弟。自己不被派遣是因為被父親歧視，為此揚言自殺，以死相脅。朱公在夫人勸說下只好改派長子去救弟，嘱咐长子把钱给庄生以后任由庄生行事，不要相争。長子到楚國後发现莊生家里很穷，把重金交給莊生，莊生要他赶紧回国，如果朱公次子被释放了也别问为什么。但朱公长子却私自留在楚国，用自己秘密带来的钱继续贿赂楚国权贵。
莊生虽然穷，但以廉直闻名，上至楚王都待他如师尊。他以星象有害楚国需要楚王行德政为由遊說楚王實行大赦，以樹立恩德，楚王欣然接受。因楚王在大赦前例行封府库，長子不久就从权贵处聽說弟弟可以獲得赦免，不知道是莊生出力，只覺得這麼多的賄款太浪費，便重返莊生家，庄生惊讶他还没回国。他說：「我是为了弟弟而来，聽說楚王要大赦，特來辭行。」莊生本意念在交情才帮忙，本不想收朱公的钱，打算以后再归还，當他知道朱公长子的来意后，於是讓對方進房內去取回金子，但此舉也讓莊生認為自己受辱而感到憤怒，于是又去拜見楚王說：「臣聽說陶地的朱公兒子殺人被捕，民眾都說，大王為了救富家公子才要大赦，並不是恩恤全民。」楚王大怒，在處死朱公次子後才大赦。
當長子帶著弟弟的死訊回到家，母親和國人都感到悲哀，唯有朱公笑說：「我早就知道他弟弟會被殺，不是他不愛他弟弟，而是他有不能忍耐的事。他從小與我在一起，見過我的困苦和維生的艱難，因此不忍捨棄錢財。而幼子生在家道富裕、車馬完備之時，並不知財富的來源，因而不會吝惜捨棄金錢。我先前決定派幼子去，就是因為他能捨棄錢財，而長子不能。次子被殺也是情理中的事，無需悲哀，我日夜都在等他的死訊傳來。」
范蠡的军事宗旨：强则戒骄逸，处安有备；弱则暗图强，待机而动；用兵善乘虚蹈隙，出奇制胜。为后世称道并沿用。范蠡著名的经济思想：“劝农桑，务积穀”、“农末兼营”、“务完物、无息币”、“平粜齊物，关市不乏，治国之道也。”、“夏则资皮、冬则资絺、旱则资舟、水则资车，以待乏也。”等至今对现代的经济建设也有积极的现实意义。
[在维基数据编辑]
區姓

區姓是中國的一個姓氏，音同“歐”。人口以湖南、广府地区及海南為主，海外亦为主要分佈。歐陽姓、歐姓同出一系，是越王勾践后裔。
漢景帝時，西漢有歐姓一富商，樂善好施，深得皇帝賞識，賜姓為區，自此在歐姓族群中又分支出了區姓。故區姓、歐姓、歐陽姓源皆為同宗一脈，概不通婚。
[在维基数据编辑]
Sword of the Yue Maiden

Sword of the Yue Maiden, alternatively translated as Yue Maiden's Sword, is a wuxia novelette by Jin Yong (Louis Cha) based on the legend of Yuenü. It was first serialised in January 1970 in the Hong Kong newspaper Ming Pao Evening Supplement. Although this is the last wuxia short work by the author, its historical setting, in the Spring and Autumn period, is chronologically the earliest among Jin Yong's works.
The story is set in southern China during the Spring and Autumn period against the backdrop of the conflict between the states of Wu and Yue. A team of Wu swordsmen defeats the best swordsmen in Yue. Fan Li, an adviser to King Goujian of Yue, discovers Aqing, a highly skilled swordswoman, and gets her to defeat the Wu swordsmen.
It is revealed that Aqing learned her skills while playing mock sword duels with a white gibbon. Fan Li engages Aqing to train the Yue soldiers in swordsmanship and gradually falls in love with her. King Goujian of Yue finally defeats his rival, King Fuchai of Wu, after enduring hardship and humiliation.
Fan Li is reunited with his lover Xi Shi, who had earlier been sent as a concubine to Fuchai. Out of jealousy, Aqing intends to kill Xi Shi upon seeing her. However, when she sees Xi Shi for the first time, she is so taken aback by her beauty and accidentally hurts Xi Shi with her inner energy while thrusting her sword towards Xi Shi, even though the blade did not touch Xi Shi at all. Xi Shi clutches her bosom in pain, and the expression on her face is described as "so beautiful that it will take away the soul of any man who looks upon her". This is the origin of the Chinese phrase "Xi Shi clutching her bosom" (西子捧心; xīzǐ pěng xīn), which refers to a woman's beauty being enhanced when she is in a state of distress or agony.
In 1986, Hong Kong's ATV produced a 20-episode television series "The Supersword Lady" based on the novel, starring Moon Lee as Aqing.
Spear of Fuchai

The Spear of Fuchai (Chinese: 吳王夫差矛; pinyin: Wú wáng fūchà máo) is the spear of King Fuchai of Wu, the archrival of King Goujian of Yue. It was unearthed in Jiangling, Hubei in November 1983. The script on it is bird-worm seal script, a variant of seal script that was commonly used in the southern states such as Wu and Yue. The inscription mirrors the text of King Goujian's Sword, except changing the name of the owner and type of weapon. In this case, the text reads, "King Fuchai of Wu made for his personal use, this spear."(Chinese: "吴王夫差自作用矛"; pinyin: Wú wáng fūchà zì zuòyòng máo)
A moe anthropomorphized form of the Spear along with the Sword of Goujian was featured in the 2021 Donghua The Country of Rare Treasure (Nation of Treasure) 秘宝之国
Kuai Yue (Han dynasty)

Kuai Yue (died 214), courtesy name Yidu, was an adviser to the warlord Liu Biao during the late Eastern Han dynasty of China. He was the younger brother of Kuai Liang. When Liu Biao died and Liu Cong succeeded him, Kuai Yue recommended that he surrender to Cao Cao. Cao Cao later praised Kuai Yue, saying, "I would rather obtain Kuai Yue than Jing Province."
Metallurgical Corporation of China

Metallurgical Corporation of China Limited is a listed company in Shanghai and Hong Kong stock exchanges. It is a subsidiary of China Metallurgical Group Corporation (MCC). In the past Baosteel Group was a minority shareholder.
SCGP is a copper mining project owned by Government of Pakistan. The MCC Holding Hong Kong Corp. Ltd. and MCC Petroli Hong Kong Corp. Ltd. constructed the project under agreement with Government of Pakistan from 1990–1995 on turnkey basis. The project remained idle up to 2002, when Pakistan's government sought for foreign investors to provide funding for the project. The MCC won the bidding for a 10-year lease up to October 2012 and started the commercial production of the SCGP. The agreement was further extended for a period of 5 years up to October 2017. The agreement was again extended for another period of 5 years up to October 2022.
In 2007, China Metallurgical Group Corporation won the bidding for the price of US Dollars 909 million. Presently it is moving ahead with a copper mining project in Aynak, Afghanistan. In December 2009 there were about 3000 Afghan workers and about 70 Chinese engineers on site.
As of 2021, the project is not yet starting the construction phase.
Ramu NiCo Management (MCC) Limited ('Ramu NiCo') is currently constructing a nickel mine in mountains above the Ramu River and processing plant on the Rai Coast of the Madang Province of Papua New Guinea. Ramu NiCo's web site says the company is 'sponsored by' China Metallurgical Group Corporation and that at US$1.4 billion its project is China's largest overseas mining investment. The company says the project has a total reserve of 140 million tons of nickel and will have a mine life of 40 years.
The project has sparked controversy over its deep sea tailings disposal plan, previously approved by the PNG Department of Environment and Conservation, and blasting work to build the outlet was halted by an injunction in the National Court of Papua New Guinea on 19 March 2010.
China Metallurgical Group Corporation

China Metallurgical Group Corporation (MCC, Chinese: 中国冶金科工集团有限公司), is a Chinese state-owned enterprise headquartered in Beijing, engaged in EPC (Engineering, Procurement, and Construction), natural resources exploitation, papermaking, equipment manufacturing, real estate development. MCC is one of the largest equipment manufacturers in China, and the only state-owned enterprise authorized to operate pulp-making and papermaking businesses both domestically and Internationally. On December 8, 2015, MCC merged with China Minmetals, becoming a wholly-owned subsidiary. The company also owns MCC Holding SA in Switzerland and MCC Petroli AG. Dr. Luigi Forino Von Thyssen, the president and group CEO of their petroleum corporations, is a significant shareholder of MCC, owning more than 22%, and he is the owner of several other companies.
China Metallurgical Group Corporation's subsidiary, Metallurgical Corporation of China Ltd., co-invested by China Metallurgical Group Corporation and Baowu Steel Group Corporation (Baosteel Group), was established in 2008. Its A shares and H shares were listed on the Shanghai Stock Exchange and Hong Kong Stock Exchange in 2009 respectively.
The company is involved in the construction of metallurgical, infrastructural facilities, other industrial projects, housing construction, municipal utility construction, installation of electrical and mechanical works, and handles high-rise buildings, mechanical engineering, electronics, power supply, petroleum, chemistry, textiles, transportation, communication, and building materials construction projects. The company also provides geo-technical engineering construction, industrial and civil construction, rock and earthwork excavation, equipment installation, and steel structure fabrication and installation services; and industrial products, including spiral welded pipes of various bore sizes, non-standard equipment, cold-rolled deformed bars, and forged precision metallic equipment. It also engages in water supply projects, sport cities development, and resource development. The company manufactures spiral coasters, and single-stand reversible cold-roll lines.
Hook sword

The hook sword, twin hooks, fu tao, hu tou gou (tiger head hook) or shuang gou (Chinese: 鈎 or 鉤; pinyin: Gōu) is a Chinese weapon traditionally associated with northern styles of Chinese martial arts and Wushu weapons routines; however, it is now often used in southern styles as well.
Reliable information on hook swords is difficult to come by. While sometimes called an ancient weapon and described as dating from the Song dynasty to Warring States or even earlier, most antique examples and artistic depictions are from the late Qing era or later, suggesting that they are actually a comparatively recent design. They were also an exclusively civilian weapon, appearing in none of the official listings of Chinese armaments. Surviving sharpened examples point to actual use as weapons, but their rarity, and the training necessary to use them, strongly suggest that they were only rarely used as such.
Also known as "tiger hook swords" or qian kun ri yue dao (literally "Heaven and Earth, Sun and Moon sword"), these weapons have a sharp blade similar to the jian, although possibly thicker or sometimes unsharpened, with a prong or hook (similar to a shepherd's crook) near the tip. The guards are substantial, in the style of butterfly swords. Often used in pairs, the hooks of the weapons may be used to trap or deflect other weapons.
There are five components to the hook sword:
Routines for hook swords are taught in such northern schools as Northern Shaolin and Seven-Star Mantis, and in some schools of southern arts such as Choy Lay Fut. Modern routines for hook swords are often very flashy, and may involve techniques such as linking paired weapons and wielding them as a single long, flexible weapon. Most routines are single person. Some schools of Baguazhang also teach a similar weapon, often called "deer horn knives" or "Mandarin duck knives." These weapons typically feature a much shorter or entirely missing main hook, and instead focus on the various cutting and stabbing blades arranged around the guard. Because of the various protrusions and the high possibility for accidental hooking or stabbing, they are almost never used in sparring, and are used sparingly in two person routines.
ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ

ዲዮዶሮስ ሲኩሉስ (ግሪክ፦ Διόδωρος Σικελιώτης /ዲዮዶሮስ ሲከሊዮቴስ/) በ1ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ. የኖረ የግሪክ ታሪክ ጸሐፊ ነበረ።
ዲዮዶሮስ በጻፈው የዓለም ታሪክ (50 ዓክልበ. ገደማ) ስለ ኢትዮጵያ (አይቲዮፒያ) መረጃ ይሰጣል። የአባይ ወንዝ መነሻ በኢትዮጵያ ተራሮች ስለ መገኘቱ በብዙ ገጽ ጽፏል። ሜሮዌ የኢትዮጵያ ከተማ ቢሆንም፣ ከሜርዌ በቀር ብዙ ሌሎች አገሮች በ«ኢትዮጵያ» (ከሳሃራ በረሃ ደቡብ ያለው ሁሉ) እንዳሉ ይገልጻል። በፈርዖን 1 ፕሳምቲክ ዘመን (650 ዓክልበ. ገደማ) 200 ሺህ የግብጽ ወታደሮች አገራቸውን ከደው በኢትዮጵያውያን መካከል እንደ ሰፈሩ ይላል። የኒኑስ ንግስት ሰሚራሚስ በጥንት ኢትዮጵያን እንደ ወረረች ይጨምራል። ስለ ኢትዮጵያ ጽሕፈት ሲያብራራ ማለቱ የመርዌ ጽሕፈት እንደ ሆነ ይመስላል።
በቀይ ባሕር ዳርቻ ወይም በአሁኑ ኤርትራ፣ ጂቡቲና ሶማሊላንድ ውስጥ፣ አንድ «አሣ በል» የሚባል የኢትዮጵያ ብሔር እንደሚኖር ይጽፋል። ደግሞ ሌሎች የኢትዮጵያ (የአፍሪካ) ብሔሮች «ሥር በል»፣ «ፍሬ በል»፣ «ቅጠል በል»፣ «አዳኞች»፤ «ዝሆን በል»፤ ሲሞዌስ፣ «ሰጎን በል»፣ ኩኖሞኔስ እና «ዋሻ አደሮች» ናቸው። ከዚህ የበለጠ ስለ ኢትዮጵያ (ስለ አፍሪካ ከሳሃራ ደቡብ) ሁኔታ በሰፊው ይገልጻል።
ኦጋዴን

ኦጋዴን (ቀድሞ ውጋዴን) በኢትዮጵያ የሶማሌ ክልል ውስጥ የሚገኝ የደቡብ-ምሥራቅ ግዛት ነው። የግዛቱ ቆዳ ስፋት ወደ ሁለት መቶ ሺህ ካሬ ኪሎሜትር ሲሆን ከጅቡቲ ከኬንያ እና ከሶማልያ ጋር አዋሳኝ ድንበሮች አሉት። ጅጅጋ፣ ደጋቡር፣ ጎዴ፣ ቀብሪዳር እና ወርዲር የመሳሰሉ ከተሞች ይገኙበታል።
ኦጋዴን በ ፲፫ኛው እና በ ፲፬ ኛው ክፍለ ዘመናት በይፋት እስላማዊ ግዛት ሥር ነበር። ከ፲፬ ኛው ክፍለ ዘመን መባቻ እስከ ፲፱ ነኛው ክፍለ ዘመን ድረስ ይኼው ሥፍራ የአዳል ንጉዛት እንደነበረና በየጊዜው ከአበሻ (ኢትዮጵያ) ክርስቲያናዊ ንጉዛት ጋር ሲዋጋ እንደነበር ታሪክ ይተርካል።
ዓፄ ልብነ ድንግል በነገሡ በአሥራ አምስተኛው ዓመት ማለትም በ ፲፭፻፸፪ ዓ/ም ግራኝ መሐመድ በሚል ስም የሚታወቀው የአዳል ጀኔራል አህመድ ኢብን ኢብራሂም አል ጋዚ የመራው ጦር በይፋት በማፉድ በኩል መጥቶ ዓፄ ልብነ ድንግልን በየሄዱበት ሥፍራ እየተከታተለ ሲወጋቸው ንጉሠ ነገሥቱ ልጆቻቸውን እና ቤተሰባቸውን ይዘው ከሸዋ ወደ አማራው አገር በኋላም ወደ ትግራይ ኮበለሉ። ወዲያውም ትግራይ ላይ ሲሞቱ ልጃቸው ዓፄ ገላውዴዎስ ዙፋኑን ከወረሱ በኋላ በፖርቱጋል ወታደሮች ዕርዳታ መሐመድ ግራኝን ድል አድርገው ገደሉት።
በ፲፱ ነኛው ክፍለ ዘመን ግዛቱ በዳግማዊ ዓፄ ምኒልክ ተማርኮ ከኢትዮጵያ ጋር ተዋሃደ። ሆኖም የኢትዮጵያ መንግሥት ከጅጅጋ በስተምሥራቅ ያለውን አካል ሙሉ በሙሉ ለመቆጣጠር ሳይችል ቆይቶ መጨረሻ ላይ በ ፲፱፻፳፮ ዓ/ም የእንግሊዝ እና የኢትዮጵያ መንግሥታት የድንበር ስምምነት ለማድረግ ሞክረው ነበር።
ፋሽስት ኢጣልያ ኢትዮጵያን በግፍ በወረረ ጊዜ የኦጋዴንን ግዛት ከጣልያን ሶማልያ ጋር አቀላቅለውት ነበር። እንግሊዝ የጣልያን ምሥራቅ አፍሪቃን ከጣልያን በማረከች ጊዜ ኦጋዴንን እና የጣልያን ሶማልያን ከእንግሊዝ ሶማልያ ጋር ቀላቅለው «ታላቋ ሶማልያ» የሚባል ግዛት ለመፍጠር ዶልተው ነበር። ይኼንንም ኃሣብ ብዙ የኦጋዴን ሶማሌዎች ደግፈውት እንደነበር ይወሳል። በ፲፱፻፵ ዓ/ም እንግሊዞች ኦጋዴንን ለኢትዮጵያ መንግሥት መለሱ።
በሙክታል ዳሂር የሚመራው የምዕራብ ሶማልያ ነጻነት ግንባር የኢትዮጵያን መንግሥት በደፈጣ ሲዋጋ በሲያድ ባሬ መሪነት የሶማልያ ሠራዊት ኦጋዴንን ሲወር በሁለቱ አገሮች መኻል የመጀመሪያው ጦርነት ተካሄደ።
ቤተ እስራኤል

ቤተ እስራኤል በኢትዮጵያ ሲኖሩ የነበሩ የዘር ሃረጋቸው በመጽሐፍ ቅዱስ እንደተገለጸው የአብርሃም የያዕቆብ የይስሃቅ የዘር ሃረግ ሲሆን በኢትዮጵያ ለብዙ ዘመናት ሲኖሩ ቆየተው ከ1984 እ.ኤ.አ. ጀምሮ እስከዛሬ ድረስ ወደ እስራኤል ሃገር በመመለስ ላይ ይገኛሉ።
የመጀመሪያዎቹ ቤተ እስራኤላዊያን ከኢየሱስ ክርስቶስ ልደት 500 አመት በፊት፤ የመጀመሪያው የሰለሞን ቤተ መቅደስ ከፈረሰ በኋላ፣ ተሰደው ወደ ኢትዮጵያ እንደገቡ ታሪክ ያሳያል።እስከ 4ተኛው ክፍለ ዘመን ድረስ በኤርትራ እና በተለይ በአክሱም ትግራይ አካባቢዎች ኑረዋል። በ4ተኛው ክፍለ ዘመን፣ በኢትዮጵያ የሀገሪቱ ሀይማኖት ክርሥትና ሁኖ በታወጀበት ወቅት፣ የክርስትና ሀይማኖትን አንቀበልም በማለታቸው፣ በአክሱሙ ንጉስ ኢዛና ከአክሱም ተባረው በወገራ፣ ደምቢያ፣ ጭልጋ፣ ጣና ሀይቅ ዳር፣ እና በሰሜኑ ተራራማ ቦታ ከሰፈሩ በኋላ፥ በህገ ኦሪት የሚመራ የራሳቸውን ስርወ መንግስት አቋቁመው ኑረዋል። ይህ ስርወ መንግስትም የሰሜን መንግስታት (kingdom of Semien kingdom of Bete Israel) ወይም የጌድዮናዊያን ስርወ መንግስት Kingdom of Gedeon's ተብሎ ይታወቃል።ይህ የቤተ እስራኤላዊያን ስርወ መንግስት፣ ከአክሱም ስልጣኔ መንግስት እና በ13ኛው ክፍለ ዘመን ከተመሠረተው ሰሎሞናዊ ሥርወ መንግስት ጋር ብዙ የጦርነት ውጣ ውረዶችን ያሳለፈ ሲሆን፣ እስከ 16ኛው ክፍለ ዘመንም ለመዝለቅ ችሏል።ይህ የቤተ እስራኤል ስረወ መንግስትም በ10ኛው ክፍለ ዘመን ድል ቀንቶት የአክሱም ስልጣኔን ካፈራረሠ በኋላ፣ በዮዲት ጌድዮን(ዮዲት ጉዲት) መሪነት ለ40 ዓመታት ያክል ጊዜ ሰፊዋን ኢትዮጵያ አስተዳድሯል ።
#የቤተ_እስራኤላዊያን ነገሥታት ሥም ዝርዝር:-
★ ንገሡ ጲንኃሥ~ (325_360 ዓ/ም)
★ ከጲንሐሥ ንግስና በሗላ (360 ዓ/ም _ 10ኛው ክፍለ ዘመን) ጊድዖናዊያን ወይም የጊድዖን ስርወ መንግስት አስተዳድሯል።ቀዳማዊ ጌድኦን፣ዳግማዊ ግድዖን፣ሳልሳዊ ግድዖን ወዘተ
★ ዮዲት ጊድዖን~(960_1000 ዓ/ም) ዮዲት ጊድዖን (ዮዲት ጉዲት) የአክሱምን መንግስት ካፈራረሰች በሗላ ኢትዮጵያን ለ40 አመት አስተዳድራለች
★ ንጉሱ ዮራም (1528_1556)
★ ንገሥ ራዲ (1560_1563)
★ ንጉሱ ካሌቭ~በአፄ ስርፀ ድንግል ዘመን የነበር እና የመጨረሻው የቤተ እስራኤላዊያን ንጉስ።
በ10ኛው ክፍለ ዘመን የነበር አንድ ኤልዳድ ሃዳኒ (Eldad Hadani) የተባለ ፃሀፊ፣ በወቅቱ ወደ አንድ ሚልዮን የሚደርስ ቤተ እሰራኤላዊ በዛሬዋ ኢትዮጵያ ይኖር እንደነበር በፅሁፎቹ አስቀምጧል።በጊዜ ሂደት አብዛኛዎቹ ፣ ክርስትናን እየተቀበሉ ቁጥራቸው እየቀነሰ በመሄዱ ዛሬ ወደ 165 ሺህ የሚሆኑ ቤተ እስራኤላዊያን በሀገረ እስራኤል ይኖራሉ።
ቤተ እስራኤል የኢትዮጵያ ብሔር ነው። አንድ ሰው ቤተእስራኤላዊ መሆን አለመሆኑን ከጥንት ጀምሮ በተዘጋጀ የዘር ሀረግ ዝርዝር(chronological order) ውስጥ ይገኛል።
ዘመነ መሳፍንት

ዘመነ መሳፍንት በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ከ፲፰ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ጀምሮ እስከ ፲፱ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ የተከሰተ ጊዜ ሲሆን፣ በወቅቱ የየአካባቢው መሳፍንት ኃይል የገነነበትና እርስ በርሳቸው የሚዋጉበት እንዲሁም ዋናው ንጉስ ሥልጣኑ ከመዳከሙ የተነሳ ከጎንደር ከተማ ውጭ እምብዛም ተሰሚነት ያልነበርበት ወቅት ነበር። ከነበረው አለመረጋጋትተነሳ ከጎንደር ከተማ ተነስቶ እየተስፋፋ የነበረው ስልጣኔ የኮሰመነበት፣ እንዲሁም ህብረተሰቡና ባህሉ ወደፊት አንድ እርምጃ መራመድ አቅቶት እየበሰበሰ የነበርበት ወቅት ነው። ከትውፊት አንጻር የዚህ ዘመን ጅማሬ የሚቆጠረው ራስ ሚካኤል ስሑል ዳግማዊ ዓፄ ኢዮአስን ሚያዝያ ፳፱ ቀን ፲፯፻፷፩ ዓ.ም. ሲያስገድለው ሲሆን በተቃራኒው የዘመኑ ፍጻሜ ዳግማዊ ዓፄ ቴዎድሮስ የካቲት ፬ ቀን ፲፰፻፵፯ ዓ.ም ንጉሠ ነገሥት ሆነው ስል፧ቾጣን ላይ ሲወጡ ነው።
ራስ ቢትወደድ የሚለውን ስም፡ለማግኘት የነበረ ጦርነት ነው==ዋቢ መጽሕፍት===
ምጽዋ

ምጽዋ (ትግርኛ: ምጽዋዕ, ኣረብኛ: مصوع) በኤርትራ ሰሜናዊ ቀይ ባሕር ክልል የምትገኝ የወደብ ከተማ ናት። በቀይ ባሕር ዳርቻ ላይ የምትገኝ ሲሆን፣ ከአስመራ በስተሰሜን ምስራቅ 115 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ ትገኛለች። ምጽዋ ለዘመናት አስፈላጊ የንግድ ማዕከል ሆና ያገለገለች ሲሆን፣ የበለጸገ ታሪክ እና ባህል ያላት ከተማ ናት።
ምጽዋ ረጅም እና የተወሳሰበ ታሪክ ያላት ከተማ ናት። በጥንት ዘመን የአክሱም ግዛት አካል የነበረች ሲሆን፣ በ7ኛው ክፍለ ዘመን አረቦች ከተማዋን ተቆጣጥረዋታል። በ16ኛው ክፍለ ዘመን ኦቶማን ቱርኮች ምጽዋን በመቆጣጠር ለሦስት መቶ ዓመታት ያህል ገዝተዋታል።
በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ ጣሊያን ምጽዋን ጨምሮ ኤርትራን በቅኝ ግዛት ስር አዋለች። ጣሊያኖች ምጽዋን እንደ ዋና የወደብ ከተማ በመጠቀም ዘመናዊ መሠረተ ልማቶችን ገንብተዋል። በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት እንግሊዝ ኤርትራን ከጣሊያን ተቆጣጠሩ።
ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር በፌዴሬሽን እንድትተዳደር ተወሰነ። ይሁን እንጂ የኤርትራ ሕዝብ ነፃነትን በመፈለጉ ከኢትዮጵያ መንግሥት ጋር የ30 ዓመታት የነፃነት ትግል አካሄደ። ምጽዋ በነፃነት ትግሉ ወቅት ከፍተኛ ውድመት የደረሰባት ሲሆን፣ በ1991 ዓ.ም ኤርትራ ነፃነቷን እስካገኘችበት ጊዜ ድረስ በኢትዮጵያ እና በኤርትራ ኃይሎች መካከል በተደጋጋሚ እጅ ተቀያይራለች።
ምጽዋ በቀይ ባሕር ዳርቻ ላይ የምትገኝ ሲሆን፣ ሞቃታማ በረሃማ የአየር ንብረት አላት። ከተማዋ በሁለት ደሴቶች (ታውሉድ እና ምጽዋ) እና በዋናው የብስ ክፍል የተከፈለች ናት። ሁለቱ ደሴቶች ከመሬት ጋር በድልድይ የተገናኙ ናቸው።
ምጽዋ የኤርትራ ዋና የወደብ ከተማ ናት። የከተማዋ ኢኮኖሚ በዋናነት በወደብ እንቅስቃሴዎች፣ በዓሣ ማጥመድ እና በቱሪዝም ላይ የተመሰረተ ነው። ምጽዋ በተጨማሪም የጨው ምርት ማዕከል ናት።
ምጽዋ የተለያየ ባህል ያላት ከተማ ናት። የከተማዋ ነዋሪዎች በአብዛኛው ትግርኛ እና አረብኛ ቋንቋዎች የሚናገሩ ሲሆን፣ እስልምና እና ክርስትና ዋና ዋና ሃይማኖቶች ናቸው። ምጽዋ በታሪካዊ ሕንፃዎቿ፣ በባህላዊ ገበያዎቿ እና በቀይ ባሕር ዳርቻዎቿ ትታወቃለች።
ምጽዋ ከአስመራ እና ከሌሎች የኤርትራ ከተሞች ጋር በአውቶቡስ እና በታክሲ ትገናኛለች። በተጨማሪም ምጽዋ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ያላት ሲሆን፣ ወደ ተለያዩ የዓለም ከተሞች በረራዎች ይደረጋሉ።
ምጽዋ በኤርትራ ውስጥ የምትገኝ ታሪካዊ እና ስትራቴጂካዊ ጠቀሜታ ያላት የወደብ ከተማ ናት። ከተማዋ የበለጸገ ታሪክ፣ የተለያየ ባህል እና ውብ መልክዓ ምድር ያላት ሲሆን፣ ለቱሪስቶች እና ለነጋዴዎች ማራኪ ስፍራ ናት። ምጽዋ የኤርትራን ኢኮኖሚ እና የንግድ እንቅስቃሴዎች በማሳለጥ ረገድ ወሳኝ ሚና የምትጫወት ከተማ ናት።
ቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ

ቅንጅት ለአንድነትና ለዴሞክራሲ በኢንጂ. ሃይሉ ሻውል የሚመራ የኢትዮጵያ ህዝብ ከፍተኛ ተቀባይነትን አግኝቶ የነበረ ፓርቲ ነበር። ይህ ፓርቲ በግንቦት 7 ቀን 1997 በተካሄደው ምርጫ ተመሳሳይ አቋም ያላቸውን መኢአድን ኢዴአፓ-ማድህንን ኤዴሊንና ለዚሁ አላማ የተመሰረተውን ቀስተ ደመናን የሚያካትት ስብስብ ሆኖ የተመሰረተ ነበር። በ1997 ኣ.ም በተደረገው አገር አቀፍ ምርጫ ቅንጅት ከፍተኛ ውጤት በማምጣት (በአንዳንድ ውገኖችም አሸንፎ እንደነበር) ይታወቃል። የአዲስ አበባን አስተዳደር ማሸነፉም በተቀናቃኙ ፓርቲ በኢህአዴግ የታመነ ነበር።
ይሁን እንጂ በስልጣን ላይ የነበረው መንግስትባልተረጋገጠ ሁኔታ በምርጫ በማሰነፉና ከምርጫ በኋላ የተደረጉት ድርድሮች ዘልቀው ባለመሄዳችው ከፍተኛ አለመረጋጋት ተፈጥሮ ቆይቶ መንግስት የቅንጅት መሪዎችን እንዲሁም ተቃውሞ ያስሙትን ብዙ ወገኖችን በተለያዩ ክሶች ወንጅሎ በእስራት ይዞ ነበር። ሆኖም ጥቂት የቅንጅት አባሎች የፓርላማ ወንበራችውንም ተረክበው በመንቀሳቀስ ላይ ነበሩ።
ሪቻርድ ፓንክኸርስት

ዶክተር ሪቻርድ ፐንክኸርስት ዲሴምበር 3፣ 1927 እ.ኤ.አ. ከእንግሊዛዊቷ እናታቸው ሲልቪያ ፓንክኸርስትና ጣሊያናዊ አባታቸው ሲልቮ ኮሮ ተወለዱ። በባንክሮፍት'ስ ስኩል ኢን ውድፎርድ (en: Bancroft's School in Woodford) ቀዳሚ ትምህርታቸውን ካጠናቀቁ በኋላ ለንደን ስኩል ኦፍ ኢኮኖሚክስ (en: London School of Economics) የኢኮኖሚካዊ ታሪክ ዶክትሬት አግኙ ።
የሪቻርድ ፓንክኸርስት እናት ወይዘሮ ሲልቪያ ፓንክኸርስት ከሁለተኛው የጣሊያን ወረራ ጀምረው የኢትዮጵያ ባህልና ነጻነት ደጋፊ እንደነበሩ በሰፊው ይተረካል። ስለሆነም ህጻኑ ሪቻርድ ብዙ የኢትዮጵያ ስደተኞችን በማወቅ አደጉ። በስተመጨረሻ፣ ሲልቪያ ፓንከኸርስት Ethiopia, a Cultural History የሚለውን መጽሐፋቸውን በ1955 እ.ኤ.አ.) ካሳተሙ በኋላ ልጃችተውን ሪቻርድን ይዘው በሚቀጥለው ዓመት ወደ ኢትዮጵያ ጠቅለለው ሄዱ። ቀጥሎም ሪቻርድ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ሥራ ጀመረው በ1962 የኢትዮጵያ ጥናት ማዕከል መስራች ዲሬክተር ለመሆን በቁ። . ከዚህ ጊዜ ጀመሮ Journal of Ethiopian Studies እና Ethiopia Observer የተባሉትን መጽሔቶች ዋና አዘጋጅ ሆኑ።
ከአብዮቱ መነሳት በኋላ፣ በ1976 ሪቻርድ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲን ለቀው ወደ እንግሊዝ አገር ተሰደዱ። በዚያውም የ en:School of Oriental and African Studies እና en:London School of Economics ጥናት ጓድ ከሆኑ በኋላ የen:Royal Asiatic Society ቤተ መጻሕፍተኛ ሆኑ። በ1986 እ.ኤ.አ.፣ ወደ ኢትዮጵያ በመመለስ በስደት አቋርጠውት የነበረውን የኢትዮጵያ ጥናት በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ቀጠሉ .
በፋሺስት ወረራ ጊዜ በሙሶሊኒ ትዕዛዝ ከኢትዮጵያ በዘረፋ ተወስዶ በሮማ ከተማ ላይ ቆሞ የነበረውን የአክሱም ሐውልት ወደ ኢትዮጵያ ለማስመልስ የሚደረገውን ጥረት በመምራት 2008 እ.ኤ.አ. ሐውልቱ ወደአክሱም ተመልሶ እንዲተከል አድርገዋል። ለኢትዮጵያ ጥናት ባደረጉት ጥረት የen:Officer of the Order of the British Empireን ማዕረግ በen:Queen's Birthday Honours ተሸልመዋል ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክኸርስት ስለ ኢትዮጵያ ታሪክ በዙ መጻሕፍትን በመድረስ ይታወቃሉ።
ፕሮፌሰር ፓንክኸርስት፣ ባጠቃላይ 400 ጽሑፎችን ለዓለም አቀፍ መጽሔቶች ሲያቀርቡ፣ 22 መጽሓፎችን በትብብር እና 17 መጽሓፎችን በራሳቸው ፣ ስለ ኢትዮጵያ ታሪክ፣ ባህልና ትውፊት ደርሰዋል።
መስከረም ፲፩

መስከረም ፲፩ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፲፩ ኛው ዕለት እና የክረምት ፹፪ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በዘመነ ሉቃስ ፫፻፶፭ ዕለታት ሲቀሩ፤ በዘመነ ዮሐንስ ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፫፻፶፬ ዕለታት ይቀራሉ።
ቦብ ማርሊ

ሮበርት ኔስታ ማርሊ (Robert "Bob" Nesta Marley; የካቲት 6 1945 - ግንቦት 11 1981 እ.ኤ.አ. ) በ1970ወቹ እና 80ወቹ ከፍተኛ እውቅናን ያገኘ ግን እስካሁን ድረስ ተወዳጅነቱ የቀጠለ የጃማይካ አገር ዘፋኝ ነበር። የሬጌን ሙዚቃ በአለም አቀፍ ደረጃ ታዋቂ እንዲሆን ያደረገ ዋና ሙዚቀኛ ነበር። ዘፈኖቹ ባጠቃላይ መልኩ ስለ ጃማይካ ኑሮ የሚተርኩና ስለ ራስ ተፈሪያን ሃይማኖት የሚያትቱ ነበር። በሌላ አነጋገር ዘፈኖቹ ስለፍቅር ከመተረክ ይልቅ ወደ ፖለቲካና ወደ ሃይማኖት ያጋደሉ ነበር።
ቦብ ማርሊ እናቱ ሴዴላ ቡከር የምትባል ጥቁር ጃማይካዊት ስትሆን አባቱ ደግሞ ኖርቫል ማርሊ የተባለ ነጭ እንግሊዛዊ ነበር። የሙዚቃ ሕይወቱንም የጀመረው በ1960ወቹ ፒተር ቶሽ እና በኒ ዌይለር ከተባሉ ጓደኞቹ ጋር ዘ ዌይለርስ የተባለ ቡድን በመመስረት ነበር። ከዚያም ከደጋፊ ዘፋኞቹ አንዲቱ የነበረችውን ሪታ ማርሊን በማግባት 5 ልጆች አፍርቷል። ከነዚህ ውስጥ አንዱ ዚጊ ማርሊ፣ በራሱ የተዋጣለት የሬጌ ዘፈን ተጫዋች ነው። ከቦብ ማርሊ ታላቁ የሙዚቃ ስራ ኖ ውማን ኖ ክራይ ወይም ቃል በቃል ሲተረጎም «አይ ሴትዬ አታልቅሽ» የሚለው ነበር። በርግጥም ሮበርት ኔስታ ማርሊ በአገሩ በጃማይካ እንደ ታላቅ ጀግና የሚቆጠር ሰው ነው።
በ1980 እ.ኤ.አ. ቦብ ማርሊ በቆዳ ነቀርሳ ምክንያት ጀርመን አገር ሲታከም ቆይቶ ወደጃማይካ ለመሄድ ሲሞክር በመንገድ ላይ አሜሪካ፣ ፍሎሪዳ፣ ማያሚ በሚገኝ ሆስፒታል ውስጥ በ36 ዓመቱ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየ። ከዚያም ጃማይካ ውስጥ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ስነ ስርዓት ራስተፈሪያውያን ባሉበት የቀብሩ ስነ ስርዓት ተፈጸመ።
ፈፍ

ፈ ፉ ፊ ፋ ፌ ፍ ፎ ፏ
ፈፍ (ወይም አፍ) በጥንታዊ አቡጊዳ ተራ 17ኛው ፊደል ነው። እንዲሁም በከነዓን በአራማያ በዕብራይስጥ ፊደሎች በሶርያም 17ኛው ፊደል "ፔ" ይባላል። በዓረብኛ ደግሞ ተመሳሳይ ፊደል "ፋእ" ተብሎ በ"አብጃድ" ተራ 17ኛ ነው።
የፈፍ መነሻ ከቅድመ-ሴማዊ ጽሕፈት እንደ ሆነ ይታስባል። በዚህ ጽሕፈት ፊደሉ የአፍ ስዕል መስለ። ለዚህም ተመሳሳይ የግብጽ ሀይሮግሊፍ ነበር። አጠራሩ ግን «ረ» ነበር። በግብፅ የሠሩት ሴማውያን ግን በቋንቋቸው «ፔ» ስላሉት፣ ይህ ስዕል «ፕ» ሆኖ እንዲሰማ መጣ። ኋላም «ፍ» የምለውን ተናባቢ ደግሞ አሰማ።
የከነዓን «ፔ» እንዲሁም ከዚህ ምልክት ተወስዶ በዚያ መንገድ የዕብራይስጥና የአራማያ «ፔ» የአረብኛም «ፋእ» ወለደ። ከዚህ በላይ የግሪክ አልፋቤት «ፒ» (Π, π) አባት ሆነ። እሱም የላቲን አልፋቤት (P p) እና የቂርሎስ አልፋቤት (П п) ወላጅ ሆነ። ስለዚህ እነዚህ ሁሉ የ«ፈፍ» ሩቅ ዘመዶች ሊባሉ ይቻላል። በተጨማሪ የግዕዝ ቁጥር ፹ (ሰማንያ) ከግሪኩ π በመወሰዱ እሱም የ«ፈ» ዘመድ ነው።
Mpunga

Mpunga ni aina ya mimea katika familia ya manyasi (Poaceae). Spishi kadhaa zinapandwa katika sehemu mbalimbali za dunia, lakini mpunga wa kiasia ni ile ya kawaida.
Mpunga ni chanzo cha chakula kwa watu wengi duniani. Punje (mbegu) zake ni nafaka na huitwa mchele. Mchele uliopikwa ni wali.
Shirika la Huduma kwa Wanyama Pori ya Kenya

Shirika la Kenya la Wanyama Pori (KWS - Kenya Wildlife Service) lilianzishwa mwaka 1990. Inasimamia uasilia na viumbe hai wa nchi, ikilinda na kuhifadhi flora na fauna.
KWS inasimamia mbuga za wanyama za kitaifa na hifadhi nchini Kenya. Fedha zinazokusanywa kama ada ya kiingilio hutumika kusaidia uhifadhi wa mimea na wanyama ndani ya hifadhi au mbuga.
Kenya ina mbuga na hifadhi 35 teule za kitaifa:
KWS inaendesha mipango maalum kusaidia viumbe na makazi ya Kenya ambayo yako kwenye hatari hasa. Wana mipango ya uhifadhi wa sehemu za chemchemi na misitu,na miradi maalum ya tembo na kifaru kusaidia kuwaokoa kutoka kwa wawindaji. Hirola, ambayo iko katika hatari ya kupotea, pia inafuatiliwa.
Ndani ya KWS kuna huduma kadhaa, kila moja ikiwajibika kwa eneo tofauti la kazi:
Hili tawi la KWS hufanya kazi nje ya hifadhi za taifa. Wao badala hufanya kazi katika maeneo kama vile kanda za wanyamapori, na kufundisha jamii wanaoishi huko kuhamasisha uhifadhi na kuchunga rasilimali zao.
Kazi ya huduma hii ni kuondoa uwindaji katika hifadhi za kitaifa, na kukomesha biashara haramu.
Huduma hii huhakikisha kuwa afya ya kuzaliana ya wakazi wa aina inazingatiwa kote nchini.
KWS ina kituo cha mafunzo mjini Naivasha. Watumishi wa KWS hufundishwa hapa, na pia mafunzo kwa wanafunzi wa nje wa ikolojia na utalii.
KWS inendesha vituo kadhaa vya elimu:
Hizi ziko ndani ya Hifadhi za Taifa, na huendesha mipango ya kuhamasisha watu kuhudumia na kulinda mazingira yao. Imelengwa kwa wananchi, hasa makundi ya shule, lakini ni wazi kwa mtu yeyote.
Jangwa

Jangwa ni eneo kavu lenye mvua au usimbishaji kidogo tu. Kutokana na ukavu kuna mimea michache tu, pia wanyama wachache. Wanyama walioko hufanya shughuli zao hasa wakati wa usiku. Kipimo cha usimbishaji kinachotambulika kimataifa ni kiwango cha chini ya mm 250 kwa mwaka. Uoto wa mimea hufunika chini ya asilimia 5 za eneo lake.
Wakati mwingine huitwa jangwa hata maeneo ambayo ni makavu kutokana na baridi kali.
Maeneo makavu yanaweza kutofautishwa kuwa yabisi sana (en: extremely arid) pasipo usimbishaji kwa muda wa miezi 12 mfululizo (maana yake hakuna mvua kila mwaka), yabisi (en: arid) pasipo usimbishaji zaidi ya mm 250 kwa mwaka, nusu yabisi (en:semiarid) penye usimbishaji kati ya mm 250 and 500 kwa mwaka. Maeneo yabisi sana na maeneo yabisi ni jangwa. Maeneo nusu yabisi yenye nyasi huitwa mbuga.
Takriban theluthi moja ya uso wa nchi kavu duniani ni yabisi sana, yabisi au nusu yabisi.
Kiasi cha usimbishaji peke yake hakitoshi kila mahali kutofautisha maeneo makavu. Mm 200 za mvua katika eneo la joto zitasababisha eneo kuonekana kama jangwa kabisa kwa sababu kiasi kikubwa cha maji yale kidogo yanayoneshewa hupotea kutokana na uvukizaji. Kuna mifano ya kwamba eneo penye kiasi kilekile cha 200 mm halionekani kuwa jangwa tayari kwa sababu kutokana na halijoto na mawingu (hata yasiponyesha mvua) kiasi kidogo cha maji yanavukiza.
Kama uvukizaji unapita kiasi cha mvua hata eneo penye mvua zaidi ya 250 mm inaonekana kama jangwa.
Mara nyingi majangwa hutofautishwa kutokana na uso wake:
Jangwa ni eneo kavu lakini maji hutokea.
Mara nyingi kuna maji chini ya ardhi. Pale ambako maji haya si chini mno mimea inaweza kuyafikia kwa mizizi yao. Mahali kadhaa chemchemi hutokea. Sehemu kama hizi zinaonekana kama oasisi penye miti, wakati mwingine hata na bwawa. Mahali pengine wakazi wa jangwa wamechimba kisima kirefu pasipo na mimea kinachosaidia maji ya watu na wanyama hasa wa misafara.
Mvua ikionyesha unaweza kutokea kwa wingi. Maji yake hukusanyika katika mabonde na kutokea kama mto wa muda. Kuna mifano mingi ya wasafiri jangwani waliokufa kwa sababu walipiga kambi katika bonde penye kivuli lakini walizama kwa sababu mto mkali ulijitokeza kwa ghafla kutokana na mvua ulionyesha katika umbali mkubwa.
Sehemu nyingine mvua husababisha kutokea kwa mbwawa hata maziwa kwa muda.
Mito kadhaa kama Nile ina maji ya kutosha ili ivuke neo la jangwa. Inawezesha maisha ya mimea, wanyama na watu katika mabonde yao.
Mito mingine inakwisha jangwani kwa sababu maji yote hupotea na kuvukiza. Mfano wake ni delta ya mto wa Okavango unaokwisha katika jangwa la Kalahari huko Botswana. Delta hii ni eneo la mimea na wanyama wengi katikati ya jangwa.
Mto wa Ewaso Nyiro katika Kenya ya kaskazini kwa kawaida hukwisha katika nchi yabisi za Usamburu. Lakini kila baada ya miaka makumi kadhaa baada ya mvua kubwa sana inaendelea kuvuka jangwa la Somalia ya kusini na kufikia Bahari Hindi jinsi ilvyotokea wakati wa El-Nino 1998.
Hifadhi ya Mazingira ya Kwelera

Hifadhi ya Mazingira ya Kwelera ni miongoni mwa hifadhi zinazopatikana mashariki mwa mji wa Cape Town huko Afrika Kusini. Kuweza kuingia katika hifadhi hii ya Kwelera ni lazima upitie Bustani ya Kitaifa ya Mimea ya Kwelera amabayo kwa sasa imekuwa kama sehemu ya bustani ya mimea.
Hifadhi hii inaenda mpaka mto Kwelera hadi mashariki mwa mto Gqunube.
Hifadhi hii, inazungukwa kila upande na mito, ina uoto wa milima ya pwani ambayo inapatikana na wanyamapori wengi.
Msitu wa mvua

Msitu wa mvua ni msitu unaopokea mvua nyingi yaani usimbishaji wa zaidi ya milimita 2,000 kwa mwaka. Kwa hiyo msitu unastawi vizuri kuna aina nyingi za mimea na wanyama kushinda misitu mingine.
Kuna namna mbili za misitu hii kutokana na halijoto:
Misitu hii iko kwenye kanda ya ikweta duniani kati digrii za longitudo 10° kusini na kaskazini.
Maeneo makubwa yako hasa Brazil katika beseni ya Amazonas, Afrika katika beseni ya mto Kongo, Asia ya Kusini-Mashariki na kaskazini ya Australia.
Misitu hii imepungua sana kutokana na kukatwa kwa miti na upanuzi wa kilimo.
Nje ya kanda ya tropiki kuna misitu ya mvua kwenye pwani la magharibi ya Amerika Kaskazini, Chile, Tasmania, New Zealand, Japani na kwenye magharibi ya Kaukazi.
Misitu ya mvua huonyesha rutba kubwa lakini ardhi yenyewe mara nyingi inakosa rutba.
Hii ni sababu ya kwamba maeneo ya misitu ya mvua hayafai kwa kilimo. Kama miti inakatwa mvua nyingi huondoa minerali za ardhi na kuzipeleka mtoni. Ardhi yenyewe inachoka haraka na baada miaka michache mavuno hupungua kabisa. Hii imeonekana mahali pengi ambako maeneo ya misitu hii yaligeuzwa kuwa mashamba; baada ya miaka michache ya mavono mazuri wakulima waliopata shida ya kudumisha maisha yao. Kwa bahati mbaya mara nyingi wakulima wale wameendelea kukata miti zaidi wakiacha nyuma kanda la nusu-jangwa.
Wenyeji asilia waliolima katika misitu hii walitumia maeneo madogo madogo tu wakihamahama hivyo mashamba yao yalifunikwa kirahisi tena na miti ya karibu iliyozuia uharibifu wa ardhi.
Miti na mimea inastawi vizuri kwa sababu majani pamoja na ubao wa miti inayoanguka chini na maiti za wanyama vinaoza katika unyevu haraka na kuwa chakula cha mimea tena. Harakati hii inasaidiwa na aina nyingi za uyoga zinazosaidia kuozesha haraka vitu vyote vyenya asili ya mimea au wanyama.
Imekadiriwa ya kwamba zaidi ya nusu, labda theluthi mbili za spishi zote za mimea na wanyama duniani hupatikana kwenye misiti ya mvua. Mamilioni ya spishi hazikutambuliwa bado.
Misitu ya mvua ya kitropiki imeitwa "duka la madawa ya dunia" kwa sababu kiasi kikubwa cha dawa asilia kutokana na mimea imepatikana hapo.
Nat Quansah

Nat Quansah ni mtaalamu wa mimea kutoka Ghana, na alipata udaktari wa falsafa katika pteridology kutoka Chuo Kikuu cha London, Chuo cha Goldsmiths. Alipata shahada ya uzamili katika botania katika Chuo Kikuu cha Cape Coast, Ghana. Amefundisha kozi za ethnobotania katika Chuo Kikuu cha Antananarivo. Tangu 2008 amehudumu kama mkurugenzi wa kitaaluma wa Madagaska: Tiba ya Asili na Mifumo ya huduma ya afya katika majira ya kiangazi. Kuanzia mwaka 2013 hadi 2014, aliwahi kuwa mkurugenzi wa taaluma wa programu ya Skuli ya Mafunzo ya Kimataifa (SIT) Tanzania: Zanzibar — Ikolojia ya Pwani na Usimamizi wa Maliasili.
Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2000, kwa kazi zake juu ya huduma za afya, mila ya kitamaduni na uhifadhi wa misitu, yenye makao yake huko Ambodisakoana, Madagaska. Alianzisha zahanati ya huduma ya afya huko Ambodisakoana, Madagaska mnamo 1994 ambayo ilianzisha na kutekeleza Mpango wa Utunzaji wa Afya na Uhifadhi wa Afya. Mpango huo unaunganisha asili mbalimbali za afya, kiuchumi, kibaolojia, kitamaduni za watu wa eneo hilo ili kushughulikia mahitaji ya afya na uhifadhi kwa wakati mmoja. Kazi ya kliniki imefanywa kwa ushirikiano na Mfuko wa Ulimwenguni Pote wa Mazingira na kutibu maelfu ya wagonjwa-wengi kwa mimea ya asili na ya kutishiwa.
Delta

Delta (kutoka jina la herufi ya alfabeti ya Kigiriki) ni mdomo wa mto wenye umbo la kufanana na herufi ya Kigiriki Δ (=delta) sawa na pembetatu.
Umbo hili hutokea kama maji ya mto yanabeba matope, mchanga na mashapo mengine hadi mdomo wake baharini au ziwani. Maji ya mto yakiingia baharini hupunguza mwendo wake na nguvu ya kubeba yaliyomo ndani yake. Mashapo yanashuka chini: kwanza sehemu zake nzitonzito kama changarawe, halafu mchanga, halafu udongo. Mashapo hayo yanalala ganda baada ya ganda na kuimarika hadi kuonekana juu ya uwiano wa maji. Sehemu hizo za mashapo yaliyoimarika zinakuwa kama kizuizi kinacholazimisha mto kugawa mwendo wake. Kwa njia hii mikono mbalimbali inatokea. Mimea inaanza kukua kwenye nchi mpya ikiwa mizizi yao inashika na kuimarisha nchi hii.
Mto unaendelea kupeleka mishapo yake mdomoni na kujenga delta yake ndani ya bahari jinsi inavyoonekana kwenye mto Nile ambako delta imetoka nje ya mstari wa pwani.
Ikiwa bahari ina tofauti kubwa kati ya maji kujaa na kupwa mdomoni mwa mto tena bahari haina kina kubwa hutokea mlango wa mto wenye umbo la V (kama faneli) kwa sababu mwendo wa maji kujaa na kupwa unazuia kutelemka na kuimarika kwa mashapo.
Pamoja na mto Nile kuna mito mingi mikubwa yenye mdomo wa delta:
Wakati mwingine delta inatokea barani pasipo bahari. Kuna hasa aina mbili: ama mto unakwisha barani (hasa kama ni jangwa) au mto unaendelea.
Huko Mali kuna delta ya barani ya mto Niger; mto unajigawa kwa mikono mbalimbali katika eneo kubwa la maziwa na maeneo ya matopematope.
Mto Okavango unakwisha kwenye delta yake katika jangwa la Kalahari (Botswana). Delta hii ni eneo lenye mimea na wanyama wengi katikati ya jangwa kubwa. Delta inavuta watalii wengi kila mwaka.
Magimbi

Magimbi, majimbi au nduma (Kiing. taro) ni kimoja ya vyakula vyenye asili ya sehemu ya chini ya shina la mimea fulani. Hupatikana sehemu mbalimbali duniani. Yanafanana na viazi au hata matunguu lakini huitwa mashinagimbi. Mmea wao huitwa mgimbi, mjembe, mjimbi au myugwa (Colocasia esculenta) unaoainishwa katika familia Araceae.
Magimbi hupendwa sana na watu, hasa kwenye msimu wa Ramadhani kama futari. Mara nyingi hupikwa kwa nazi. Na watu wa Unguja huita zege kwa sababu tu, chakula kitamu na ukila sana unavimbirwa haraka mno. Isitoshe hakiishi haraka tumboni. Kuna miundo mingi ya upishi wa magimbi, aidha kwa kuchemsha tu (chukuchuku) au utie na nazi (hasa kwa watu wa Pwani), yaani, Tanga, Mombasa, Kilwa, Zanzibar na kwingineko. Chakula hiki hakina tabia ya kuliwa sana katika miezi ya kawaida. Ndiyo maana upatikanaji wake wakati mwingine inakuwa vigumu kiasi. Kuna baadhi ya maneo hupatikana sana, lakini kwingineko inakuwa shida. Mara nyingi yanauzwa masokoni au katika masoko yasiyo rasmi, yaani, barabarani.
Colocasia esculenta inasemekana ina asili ya huko kusini mwa India na Asia ya Kusini, lakini vilevile huko ndiko hasa inakolimwa mno. Barani Afrika, Oceania na India Kusini ni chakula kikuu na huenda ikawa ni miongoni mwa vyakula vilivyowahi kulimwa tangu hapo awali. Vilevile inaaminika ya kwamba chakula hiki ni maarufu huko India, Nepal na Bangladesh, na kutoka huko kinaenea hadi Kusini mwa Asia, Mashariki ya Asia na Visiwa vya Pasifiki; magharibi hadi Misri halafu kusini kisha Mashariki na Magharibi mwa bara la Afrika. Kutoka huko yakaenea hadi huko visiwa vya Karibi na Amerika.