Kabupatén Kuningan

Kabupatén Kuningan (aksara Sunda: ᮊᮘᮥᮕᮒᮦᮔ᮪ ᮊᮥᮔᮤᮀᮃᮔ᮪) nyaéta hiji kabupatén di Propinsi Jawa Kulon, Indonésia. Ibukotana téh nyaéta Kacamatan Kuningan. Kabupatén Kuningan aya di antara 108°23 - 108° 47 Bujur Wétan jeung 6°45 - 7°13 Lintang Kidul. Kabupatén Kuningan aya di tungtung wétan Jawa Kulon, wawatesan jeung Kabupatén Cirebon di beulah kalér, Kabupatén Brebes, Jawa Tengah di beulah wétan, Kabupatén Ciamis di beulah kidul, sarta Kabupatén Majalengka di beulah kuloneunana.
Kabupatén Kuningan kawengku ku 32 kacamatan, nu kabagi deui kana 361 désa jeung 15 kalurahan. Puseur pamaréntahanna aya di Kacamatan Kuningan.
Beulah wétan wilayah kabupatén ieu mangrupa daratan handap, sedengkeun di beulah Kulonna mangrupa pagunungan, kalayan ponclotna Gunung Ciremay (3.076 m) kalayan wawatesan jeung Kabupatén Majaléngka. Gunung Ciremay mangrupa gunung pangluhurna di Jawa Kulon.
Kabupatén Kuningan aya dina titik koordinat 108Â° 23′ – 108Â° 47′ Bujur Timur jeung 6Â° 47′ – 7Â° 12′ Lintang Selatan. Sedengkeun puseur dayeuhna aya dina titik koordinat 6Â° 45′ – 7Â° 50′ Lintang Selatan dan 105Â° 20′ – 108Â° 40′ Bujur Timur.
Ditilik tina posisi géografisna, aya di belah Wétaneun Jawa Barat, kalayan aya dina lintasan jalan régional anu nyambungkeun kota Cirebon jeung wewengkon Priangan Timur jeung salaku jalan alternatip jalur tengah anu nyambungkeun Bandung-Majaléngka jeung Jawa Tengah. Sacara administratip, ieu di handap wates-wates Kabupatén Kuningan.
Beulah Kalér : Kabupatén Cirebon
Beulah Wétan : Kabupatén Brebes (Jawa Tengah)
Beulah Kidul : Kabupatén Ciamis dan Kabupaten Cilacap (Jawa Tengah)
Beuelah Kulon : Kabupatén Majaléngka
Kabupatén Kuningan diwengku ku 32 Kecamatan, 15 Kelurahan jeung 361 Désa.
Perisai bentukna lambang Nagara Kasatuan Républik Indonésia anu hartina tenang, penegak kaamanan Pancasila jeung UUD 1945, sarta lambang kaayaan anu teu weléh aman, tengtrem jeung raharja.
Ngalambangkeun sipat masarakat Kuningan anu dinamis, konstruktif, kréatif, sportif, sumanget dina nanjeurkeun kaadilan jeung ngaleungitkeun kagoréngan. Dina sajarah luluhur Kuningan jeung mangsa gerilya di Kabupatén Kuningan, kuda digunakeun pikeun sarana kandaraan jeung digunakeun alat perjangan. Leutik-leutik kuda Kuningan.
Nuduhkeun Kuningan aya di suku gunung Cireméi, gunung anu pangjangkungna di Jawa Barat. Taneuhna subur hawana tiis.
Cai walungan ngagambarkeun yén Kuningan miboga lima walungan gedé nyaéta Cisanggarung, Cijolang, Cisadané, Cijangkélok, jeung CItaal.
Ngalambangkeun kasuburan dina widang pangan.
Ngalambangkeun kasuburan dina widang sandang.
Ngalambangkeun kamamuran, sejuk, tenang jeung pinuh harepan.
Ajeg, kuat, bebeneran, ampuh jeung teguh.
Kasatiaan, kataatan, patuh, gedé haté, lega wawasan, soméah.
Kasejahtraan, kaagamaan, kaagungan jeung kaluhungan.
Ceuk carita kira-kira dina taun 3500 SM, di daérah nu ayeuna ngaranna Kuningan, aya tanda nu méré nyaho geus aya pamukiman masarakat manusa. Paninggalan-paninggalan kapanggih di suku jeung lamping Wétan Gunung Ciremai sarta hampir di unggal kacamatan. Paninggalan éta mangrupa tanda-tanda kabudayaan nu ngagambarkeun kahirupan masarakat manusa dina jaman purbakala anu geus nepi ka tingkat kabudayaan anu relatip luhur. salah sahiji conto urut tempat cicing masarakat manusa dina jaman purbakala éta aya di Kampung Taman Purbakala, Kalurahan Cigugur nu ayeuna geus diwangun Taman Purbakala minangka salah sahiji wangun rékonstruksi kayaan pamukiman masarakat manusa nu boga kabudayaan dina jaman purbakala.
Kabudayaan masarakat manusa Kuningan éta tuluy meunang pangaruh jeung nyerep kabudayaaan Hindu, anu titinggalna aya di Bukit Sangiang, Désa Sagarahérang Kacamatan Kadugedé. Dina mangsa éta, di dinya geus aya hiji kakuatan politik dina wangun nagara nu ngarana Kuningan anu lahir dina kira-kira awal abad ka-8 M. Tepatna dina tanggal 11 April 732 Masehi. Nagara/karajaan Kuningan ngadeg dina tangan pingpinan Seuweukarma, anu boga gelar Rahiang Tangkuku, ogé disebut Sangkuku jeung cicing di Arile ogéSaunggalah. Saméméhna Seuweukarma téh raja Galuh, tuluy ku Dangiang Guru diistrénan jadi raja Kuningan. Seuweukarma asalna ti katurunan Galuh. Keur leutik kénéh mah ngarana téh Demuwarman. Anjeunna ngagem Agama Sangiang (agama Hindu) jeung boga ajian Dangiang Kuning, sarta bisa ngamalkeun kalawan hadé. Ku pangaruh ajian éta pamaréntahan Kuningan jadi ngawengku wilayah Malayu. Ajian Dangiang Kuning éta eusina ngeunaan ajaran Kaparamartaan nyaéta bebeneran pangluhurna anu dihontal dina widang karohanian atawa kabatinan ngeunaan silih asih jeung papada manusa. Seuweukarma kasohor salaku raja anu jadi sumber cacaang pikeun jalma réa. Di bawah pamaréntahanana rahayat ngarasa aman jeung bagja. Salian ajian Dangiang Kuning, anjeunna ogé nyekel pageuh kana ajaran Sanghiang Siksa jeung Sanghiang Darma (Ajaran Kitab-kitab Suci). Sanghiang Siksa méré 10 (sapuluh) papagon hirup nyaéta:
Seuweukarma jadi raja nepi ka umur nu pangluhurna. Tuluy timbul persaingan Seuweukarma jeung Sanjaya nu nyekel kakuasaan di daérah karajaan Galuh beulah wétan. Saenggeus Sanjaya maréntah ngawasa Kuningan salila 9 taun, anjeunna digantikeun ku anakna nu ngarana Rahiang Tamperan. Rahiang Tamperan boga dua anak, nyaéta Sang Manarah jeung Rahiang Banga. Dua anak raja ieu sanggeus dewasa saling merebutkeun kakuasaan kolotna. Ahirna karajaan di bagi dua, Sang Manarah jadi raja di beulah wetan, sedengkeun Rahiang Banga ngawasa Kuningan baheula nu di kawasa k Rahiang Tangkuku. Saengges Rahiang Banga, Kuningan dina tanggal 22 Juli 175 Masehi jadi puseur pamaréntahan karajaan Sunda di bawah kakuasaan Rakean Darma Siksa, anak kaduawelas ti Rahiang Banga. Saengges bertahta salila 12 taun di Sanggalah Kuningan, karaton dipindahkeun ku Rakéan Darma Siksa ka Pakuan Pajajaran. Anjeunna nyekel tahta salila 110 taun. Saterusna Kuningan kaasup kana bagian Karajaan Pajajaran nu ngaranna diganti jadi Kajéné nu aya di bawah kakawasaan Aria Kamuning. Kajéné hartina konéng atawa emas. Ngaran Kuningan dicokot tina ngaran ajian Dangiang Kuning. Ditilik tina makna salaku lambang, ngaran Kuningan hartina ,’koneng anu agung’ nu dipikahormat jeung dimulyakeun. Ngaran Kuningan geus dipaké ti tanggal 11 April 732 M nepi ka pamaréntahan Kuningan di bawah Aria Kamuning anu gelarna Pangeran Aria Kamuning. Ngaran Kuningan salaku ngaran daérah saenyana geus digunakeun dina mangsa mimiti sumebarna agama Islam di daerah Kuningan.
Jumlah sakola SMK anu aya di Kabupatén Kuningan cukup loba. Ieu di handap ditataan ngaran-ngaran sakola SMK di Kabupatén Kuningan.
Talaga Remis téh ayana di Désa Kaduéla, Kacamatan Mandirancan, Kabupatén Kuningan. Talaga nu éndah, nyuguhan katenangan kalayan kaayaan nu masih kénéh alami. Talaga Remis jad tempat wisata anu panglobana didatangan dina taun 1980-1990-an. Legana ieu talaga téh kurang leuwih 3,32 héktar. Harga tikétna 10.000-15.000 rupiah, sarta bisa ogé ngéndong di sabudeureun talaga, harga pangéndonganna kurang leuwih 250.000 rupiah.
Gedong Perudingan Linggarjati téh ayana di Dusun Cipaku, Kalurahan Linggajati, Kacamatan Cilimus. Gedong Linggarjati nyaéta hiji imah anu kungsi jadi tempat lumangsungna perundingan anu ngahasilkeun Perjanjian Linggarjati antara Indonésia jeung Walanda (11-12 Novémber 1946). Bangunan ieu jadi saksi sajarah hiji perundingan nu nangtukeun nasib bangsa indonésia. Kiwari wangunan ieu jadi Museum Lingarjati. Jam bukana ti jam 08.00-17.00 WIK, ti poé Senén nepi ka poé Minggu.
Linggarjati Indah nyaéta salah sahiji tempat ulin di Désa Linggarjati, Kacamatan Cilimus, Kabupatén Kuningan. Legana kurang leuwih 11, 5 héktar. Di tempat wisata ieu kacida kumplitina, di antarana aya kolam renang barudak jeung déwasa anu geus standar nasional. Aya tempat nguseup, villa, autbond, jeung wahana kaulinan barudak. Sajaba ti éta, cocok ogé pikeun kagiatan kémping. Jadi Linggarjati Indah ieu kaasup tempat wisata alam anu kumplit. Nu wisata bisa nyaksian rupa-rupa flora jeung fauna oé di sabudeureunna.( ) Jam oprasionalna ti jam 08.00 isuk-isuk nepi ka jam 17.00 burit, ti poé Senén nepi ka poé Minggu. () Harga tikétna 9.000 rupiah pikeun barudak sarta 10.000 rupiah pikeun déwasa.()
1. Adipati Éwangga – Kuningan
2. Aria Kamuning – Kuningan
3. Éyang Weri – Kuningan
4. Cangkuang – Kuningan
5. Hasan Éyang Maolani – Kuningan
6. Taman Purbakala – Cipari
7. Pasanggrahan Dipati Éwangga – Cigugur
8. Gedung Paséban Tri Panca Tunggal – Cigugur
9. Komplék Arca – Palutungan
10. Batu Tilu – Cigugur
11. Gedung Perundingan Linggarjati – Cilimus
12. Lingga Sagarahiyang – Darma
13. Untap-Untap Sanghiyang Pantén – Darma
14. Darmaloka – Darma
15. Balong Kagungan – Ragawacana Karamatmulya
16. Monumén Tentara Pelajar – Bababakanmulya Jalaksana
17. Patilasan Prabu Siliwangi – Cibulan Jalaksana
18. Batu Yoni – Ciawigebang
19. Guha Indrakila – Karangkancana
20. Gunung Gentong – Legokhérang Subang.
Seni budaya Sapton dipagelarkeun dina unggal milangkana Kabupatén Kuningan, dilaksanakeun sabada upacara milangkala. Para pajabat jeung tamu uleman dihaturanan pikeun nongton sacara langsung ieu kagiatan. Demi kagiatan ieu téh nyaéta kaulinan kaparigelan naék kuda anu pamilonna para demang atawa kapala désa, atawa kuwu.
Sérén taun mangrupa upacara adat panén di masarakat Sunda, hususna di Cigugur Kabupatén Kuningan, anu biasa silakukeun unggal taun. Kagitan téh dimimitian ku upacara ngajarak (mapag) dina tanggal 18 Rayagung, satuluyna diteruskeun dinatanggal 22 Rayagung bulan pamungkas dina sistem pananggalan Sunda. Sakumaha biasa kagiatan dipuseurkeun di Pandopo Paséban Tri Panca Tunggal, tempat cicingna Pangéran Djatikusumah, anu diadegkeun dinataun 1840. Sakumaha mistina sesembahan usum panén, ornamén paré sarta hasl bumi jadi hal anu diutamakeun dina runtuyan ieu kagiatan, kalayan upacara nutu paré jadi kagiatan puncak acara, sarta dibarengan ku rupa-rupa kasenian tradisional masarakat agraris Sunda dina jaman baheula.
Sintrén nyaéta salah sahiji kasenian tradisional anu nuduhkeun ayana aktipitas ibingan nu dipirig ku alat musik. Alat musikna di antarana aya kendang, jeung kendi, sarta biasana aya sindén anu ngahaleuangkeun lagu-lagu Sulasih Sulandana jeung lagu Turun Sintrén. Ieu tatabeuhan jeung lalaguan téh marengan anu ngibing tadi. Kasenian sintrén digunakeun salaku hiburan di masarakat, biasana di antara kagiatan sarta dilaksanakeun wanci burit. Sajaba ti éta ieu kasenian téh biasana dijadikeun ritual pikeun ménta hujan, jeung kaberkahan.
Kawin cai téh kaasup kana salah sahiji seni budaya anu aya di désa Babakan Mulya jeung Maniskidul, Kacamatan Jalaksana. Kawin cai digelar sanggeus panén paré di masarakat satempat, salaku wujud atawa tanda sukuran kana hasilna tatanén jeung ngolah lahan tani, sarta ayana cai subur. eu tradisi dilaksanakeun biasana dina poé Juma'ah Kaliwon.
Pésta Dadung téh asalna ti Désa Cilebak, Kacamatan Cilebak, kabupatén Kunungan. Seni ieu mangrupa wujud tanda sukur para patani ka nu aha Kawasa, sabab geus dibéré kalancaran salila tatanén sarta hasilna anu nyugemakeun.
Cingcowong nyaéta seni Budaya ti wewengkon beulah wétaneun Luragung -Kuningan. Kasenian ieu dipagelarkeun dina usum halodo panjang atawa dina mangsa kagaringan, sabab tujuan tina ieu kasenian téh nyaéta pikeun ménta hujan, sarta ieu kagiatan téh biasana ngandung unsur magis. Di jaman baheula, cingcowong dikomandoan ku salah sahiji awéwé anu ngaranna Rantasih. Inyana ngajak warga sabudeureun pikeun usaha ngungkulan kaayaan halodo panjang. Cingcowong mangrupa ngaran bonéka sawah (bebegig). Ari bentuk bonéka cingcowong téh mirupakeun awéwé anu geulis.
Tradisi atau upacara Babarit di Kabupatén Kuningan téh jadi agénda taunan anu dilakukeun pikeun ngaramékeun kagiatan milangkalana Kabupatén Kuningan sarta jadi kagiatan ngadoa. Tradisi Babarit sacara filosofis hartina wujud rasa sukur, ngajaga alam, babagi jeung ngadoakeun para luluhur. Biasana dipirig ku gamelan jeung ibingan, sarta ayana ciri kadaharan khas nyaéta tumpeng. Upacara Babarit dilaksanakeun ku sakabéh masarakat Desa Sagarahiang.
Tari Buyung téh tarian nu dilakukeun ku wanoja, ngagunakeun pakéan tradisional khas Kacamatan Cigugur. Bari ngibing téh, para penari némbongkeun kamonésanna utamana kamonésan dina sirahna anu mawa buyung. Tari Buyung biasana jadi penglengkep dina kagiatan tradisi sérén taun. Buyung nyaéta alat ngala cai tradisional nu dijieun tina tambaga. Ieu tarian ogé saolah-olah ngagambarkeun kahirupan para wanoja pilemburan anu keur ngala cai ka wahangan. Tari Buyung jadi simbul tina ni'mat nu dipaparinkeun ku Gusti ngenaan alam semesta anu éndah tur subur, utamana mangrupa cai.
Goong Rénténg nyaéta kasenian tradisiona anu muncul nalika acara-acara nu tangtu, biasana pikeun ngaramékeun acara tradisi. Goong rénténg disebut-sebut geus umu 200 taun, nyaéta milik Abah Raksajaya ti Kalurahan Sukamulya, Kacamatan Kuningan. Ari anu disebut Goong Rénténg téh nyaéta sajumlah gamelan anu dijieun tina perunggu, anu ngawengku bonang, salukat, gangsa (gambang), goong gedé jeung dua goong leutik. Goong Rénténg baheulana mangrupa média pieun siar Islam anu dilakukeun ku Sunan Gunung Djati.
Gembyung mangrupa salah sahiji seni musik tradisional anu nepi ka kiwari masaih hirup di Jawa Barat, hususna di Kabupatén Kuningan. Kasenian gembyung biasana dipintonkeun dina upacara-upacara kagiatan agama Islam, upamana muludan, rajaban, suroan jeung sajabana.
Tayub biasana dilaksanakeun dina kagiatan-kagiatan hajatan, acara sérémoni jeung sajabana. Tayub muncul ti jaman Sunan Kalijaga nepi ka mangsa penjajahan Belanda.
Di antara parade seni budaya anu dipiboga ku masarakat Kuningan, kuda lumping mangrupa budaya anu masih kénéh hirup, salah sahijina di wewengkon belah Wétan kota Kuningan, nyata Désa Panyosogan, Kacamatan Luaragung. Kuda lumping pikeun masarakat awam kasohor salaku atraksi hiburan anu ngadahar beling, dilakukeun ku pamaénna, padahal aya carita jeung niléy pilosopis di jerona. Biasana kuda lumping nyuguhkeun adegan tarian prajurit berkuda, atraksi kekebalan, kasurupan jeung unsur-undur magis upamana dipecut jeung ngadaghar beling.
Seni burok mangrupa salah sahiji seni arak-arakan anu hirup di daérah Cirebon, sarta paling sering digunakeun pikeun sarana upacara sunatan. Kasenian burok lahir di Cirebon téh kira-kira taun 1920, di Désa Kalimaro, Kacamatan Babakan. Burok satuluyna sumebar ka Majaléngka jeung Kuningan. Malah nepi ogé ka Jawa Tengah. Conto grup seni burok anu aya di Kacamatan Cibingbin Kuningan nyaéta grup Cahaya Nada pingpinan Pa Eman Sudarman.
Panjang jimat rutin dilaksanakeun unggal taun di Kabupatén Kuningan. Acara ieu biasana dilaksanakeun di masjid, utamana di Masjid Désa Pamulihan anu dilaksanakeun nalika muludan. Panjang jimat miboga ma'na pikeun ngahormat para luluhur di Désa Pamulihan. Tadisi anu dimaksud nyaéta ritual meresihan barang pusaka.
1. Peyeum ketan
2. Gemblong / Ketempling
3. Keupeut / Koecang
4. Kripik Gadung
5. Beuleum Opak
6. Kripik Sampeu
7. Cuhcur
8. Angling
9. Papais Monyong
10. Wajit Subang
11. Emping Kiripik Tangkil
12. Ranginang
13. Kupat tahu (Hucap)
14. Gémét (Dagé Semét)
15. Sop Tutut
16. Rujak Kangkung
1. Jeruk Nipis
2. Wédang Jahé
3. Wédang Konéng
4. Cuwing
5. Sirop Limus
1. Peti Antik
2. Céngcéléngan
3. Batu Cingcin
4. Kerang Lukis
5. Timah Putih
6. Pernak-pernik
7. Anyaman Awi
8. Karajinan kai