Skridoù Breizh

Skridoù Breizh a oa un ti-embann bet savet e Brest e 1941, gant Florentin Goinard ha Suzanne Le Masurier, intañvez Derrien. Un ti-embann all, Skrid ha Skeudenn e anv, a oa bet krouet en a-raok, e 1932, gant Youenn Drezen ha Florentin Goinard evel merour, e Brest ivez. Daoust ma ne oa ket brezhoneger hag eñ bet desavet e Sant-Nazer, ne vije ket bet a embann modernaet ha levrioù arzel brezhonek ma ne vije ket degaset gantañ ha gant e zanvez-pried, Suzanne Derrien, o nerzh hag o barregezh. An darn-vuiañ eus al levrioù a oa e brezhoneg, reoù all evit deskiñ brezhoneg hag un nebeud re e galleg, levrioù arz anezho peurvuiañ.
A-raok an Eil Brezel-bed ne glaske ket Roparz Hemon sevel ur gwir di-embann hag a-wezhioù ec'h embannas ul levr e-barzh heuliadenn ar gelaouenn kinniget evel niverennoù doubl pe trizoubl pe e-giz ur voulladenn a-ziforc'h, Levraoueg Gwalarn he zalbenn. Hervez Youenn Drezen ne veze ket tuet da zegemer skeudennadurioù el levrioù.Er c'hontrol e oa sot Youenn Drezen gant ar skeudennadurioù eus an dibab a save e vignoned bodet en Unvaniezh ar Seiz Breur. Asambles gant Florentin Goinard en doa embannet tri levr kaer etre 1932 ha 1938. Florentin Goinard en doa kejet gantañ d'ar mare ma oa pennvouller an Imprimerie commerciale de la Dépêche, e Brest ha deuet e oa da vezañ merour an ti-embann kenwerzhel Skrid ha Skeudenn.
Krouet e voe Skridoù Breizh e 1941 ha staliet 35 rue Traverse, e Brest,er memes savadur hag al levrdi Derrien (56 straed Émile Zola) ; hennezh a oa un embanner-kêr, koulz hag un embanner levrioù, levrioù relijiel pe levrioù rannvroel, darn anezho e brezhoneg.Ti-embann bras Malassis a oa un ti-embann-ha-moullañ e Brest en XIX kantved. Prenet e voe an ti gant an daou vreur Lefournier a werzhas anezhañ da Désiré Derrien e 1895. E vab, André, a zeuas d'e benn e 1933, met mervel a reas yaouank e miz Meurzh 1937. E intañvez, Suzanne Derrien-Le Masurier, a gemeras ar stur, ken e klaskas eztaoliñ he spered Breizhadez en ur genlabourat gant pennmouller Moullerezh kenwerzhel an Dépêche, Florentin Goinard. Sevel a rejont, e 1941, ar gevredigezh Skridoù Breizh, 50 % eus ar c'hevrannoù gant pep hini. Ne oa ket nevez honnezh war dachenn an embann brezhonek ha Florentin Goinard a oa bet stummet en ur labourat e ti-embann Éditions de l'Abeille d'or-Ti-embann ar Wenanenn aour e Pariz, war-dro 1920, ha kemeret perzh e embann Danevellou a Vreiz, troet ha kinniget gant Adrien de Carné ha skeudennaouet gant Maurice de Becque..Gant skiant-prenet ar c'houblad embannerien hag entan arzourien bodet gant ar Seiz Breur ez eas en o zouez Florentin Goinard e 1941.
Pa n’eus ket da nac’hañ ampartiz ar c’houblad Goinard-Le Masurier e c’heller merzout e voe Skridoù Breizh kendalc’h « Levraoueg Gwalarn » gant muioc’h a varregezhioù teknikel hag arc’hant ivez. Gwir eo n'eo ket bet studiet kalz penaos e c’helle an ti-embann lakaat kement a levrioù brezhonek war ar marc’had. Evit Per Denez e voe savet Skridoù Breizh gant Roparz Hemon, ar pezh a zo diresis, met eo gant ma « teuas a-benn da voulañ war fin ar brezel, ul levr ar sizhun » (ret eo kompren "ul levr bep miz" ha ne voe tizhet ar c'hementad-se nemet e 1943), ha ne voent ket moullet gantañ e-unan.
Bet ez eus bet embannet gant an ti-embann nevez trizek levr savet gant Roparz Hemon, pevar savet gant Abeozen hag unan gant Youenn Drezen. Ar skrivagnerien ziwezhañ-mañ a pa anezhe e genlabourerien dostañ e Radio RoazhonGant Skridoù Breizh e voe embannet pevar dastumad tev evit rentañ kont eus labourioù Framm keltiek Breizh ha pa voe Roparz Hemon ar rener (= prezidant) anezhañ e weler pebezh pouez a vire marc'h-blein nevezadur an embann brezhonek. Ha pa voe dilec'hiet sez an ti-embann d'ar Baol-Skoubleg ha bet choazet gant Roparz Hemon mont da chom tramor ne deuas ket an harluad ken pell pa voe an hanter eus an eizh levr brezhonek savet gantañ. Met Abeozen, Youenn Drezen, Zavier Langleiz ha Gwilherm Berthou-Kerverzhiou a c'helle degas o anaoudegezhioù evit reizhañ ha prientiñ an dornskridoù.
E-touez ar produadur e weler traoù nevez en embann brezhonek e-giz ar romant polis hir kentañ (En ur rambreal) ha tri levr skiant na dennont ket d'an istor na d'ar yezhoù, met da skiantoù an Natur hag an Douar. Koulskoude, an Notennoù diwar-benn ar Gelted…, savet gant Meven Mordiern a lakae war wel e oa ar brezhoneg ur yezh azasaet d'ar skiant kement hag ar re all.Pa voe implijet ar reizhskrivadur peurunvanet nevez (emglev miz Gouere 1941) eo bet an darvoud lennegel a-bouez pa embannas Skridoù Breizh dornlevr Roperzh ar Mason savet evit skrivagnerien Bro-Wened a felle dezho heuliañ ar reolennoù nevez (Le Vannetais unifié. Prononciation, grammaire et vocabulaire).
Ma veze embannet e brezhoneg darnvuiañ al levrioù e weler un nebeud levrioù gallek. Estreget levrioù da zeskiñ brezhoneg e kaver daou levr gant ar Montroulezad Jean de Trigon hag unan gant Louis Delourmel, levraoueger-diellour e Kêr-Vrest, arbennigourien o-daou war an istor lec'hel hag an arzoù.
Harzet e voe Florentin Goinard hag e gevelerezh e miz Here 1944 e Landivizio, e lec'h ma oa bet dleet dezhe kavout repu goude kresk ar bombezadegoù war kreiz-kêr Brest. Endredet e voe Florentin Goinard beteg miz Genver ha lezet da vont hep bezañ barnet. Dielldi Departamant Penn ar Bed. Steudad 31 W 33 Doser 437. Dielloù prefeti Penn-ar-Bed. Kenderc'hel a reas ti-embann Skridoù Breizh da labourat daoust d'an trubuilhoù deuet goude ar brezel, pa ne oa ket berzet outi hag, Odile Derrien, merc'h henañ Suzanne Derrien a reas war-dro ar sekretouriezh. Mont a reas ar c'houblad embannerien da labourat da Bariz ha kendalc'het e voe gant al labour embann. Gant Ministrerezh ar Gounezerezh e voe kavet un akord evit daou levr teknikel hag ul levr kaer gant testennoù Jean de Trigon ha tresadennoù Félicie Herr a voe lakaet e gwerzh d'ar priz ken uhel ha 1650 lur gall. Suzanne Derrien a gavas tu da sevel ul levrdi e Norzh Pariz, ma rejont o annez.
E-doug ar bloavezh 1946 e adkavas Florentin Goinard ur post penmouller e Moullerezh ar Skrev, er Baol-Skoubleg. Prientiñ a reas embann Yezhadur bras ar brezhoneg, ur pikol levr savet gant Frañsez Kervella, astennet ar c'houst anezhañ gant an oberour e-unan. Hervez un notenn goude rakskrid an oberour savet e 1944, plomennoù al levr a voe bet saveteet diouzh distruj e dibenn ar brezel.
Er bloaz 1958 e prenas Ronan Huon, rener Al Liamm, stok levrioù brezhonek Skridoù Breizh, a-drugarez d'ur c'hest prevez, d'ar priz divizet e 1957, 14 000 lur, ha diwar neuze e voent lakaet e gwerzh gant Al Liamm.
N’eus ket kalz a roudoù er gwask Breizh eus labour teknikel ken heverk evit ma vo un embann brezhonek solutoc’h eget hini Gwalarn ha ne vije ket bet heptañ e embannadennoù na tev, na moullet hervez stad an arz. Koulskoude e c’heller spurmantiñ pegen pouezus e kave da Yann Fouere e oa bet an ti-embann :
Tennet eus ar mortuaj gallek embannet e-barzh L’Avenir de la Bretagne, miz Mae 1974, niv. 216.
Merket e veze « Skridoù Breizh » war al levrioù brezhonek hag « Éditions de Bretagne » war al levrioù gallek.
1942 :
(lec'h embann : Gwened)
(lec'hioù embann : Pariz hag ar Baol-Skoubleg)