davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Pagkawala ng mga sabungero sa Pilipinas

Mula noong Mayo 2021, hindi bababa sa 31 mga sabungero ang nawawala nang walang bakas sa iba't ibang lugar sa Luzon, Pilipinas, matapos umanong pumunta sila sa arena ng sabong.
Ang unang naiulat na pagkawala ng isang sabungero ay naitala noong Mayo 10, 2021 sa Santa Cruz, Laguna. Noong Pebrero 24, 2022, may kabuuang 31 na manlalaro ng sabong ang nawawala.
Noong Agosto 30, 2021, isang CCTV footage na nagpapakita ng mga armadong lalaki ang sumalakay sa bahay ng 48-anyos na si Ricardo Lasco sa San Pablo, Laguna. Makalipas ang ilang minuto, ipinakitang inilabas ng mga armadong lalaki si Lasco sa bahay at ang kahon na sinasabing naglalaman ng mga alahas, relo, at pera, bago sila tumakas. Mula noon ay hindi na natagpuan ang Lasco. Ayon sa kanyang mga kamag-anak, si Lasco ay isang breeder ng manok at isang "master agent" ng online sabong.
Noong Enero 5, 2022, dalawang residente na nagngangalang Jeffrey at Nomer Depano mula sa Hagonoy, Bulacan, ang hindi nakauwi matapos silang magtungo sa Lipa, Batangas. Ang magkapatid na Depano ay isinakay sa isang hiwalay na van, na kalaunan ay natagpuang inabandona makalipas ang dalawang araw malapit sa isang tulay. Natagpuan pa ng mga pulis ang mga damit sa loob ng van. Sinabi ng kanilang ina na walang kaalaman si Jeffrey tungkol sa sabong. Noong Enero 6, sa Hagonoy din, ang iba pang tatlong residente ay naiulat na nawawala matapos nilang sabihin sa kani-kanilang pamilya na sila ay pupunta sa Lipa upang dumalo diumano sa isang online na sabong. Noong Enero 7, nawala rin ang isang lalaki at ang kanyang buntis na kasintahan matapos silang pumunta sa lugar ng sabong. Noong Enero 13, 2022, apat na manlalaro ng sabong ang nawawala sa Manila Arena. Sinundan ito ng anim pang manlalaro sa parehong lugar. Isang January 13 CCTV footage na nagpapakita ng convoy ng mga sasakyan na papaalis sa Manila Arena sa Santa Ana, Manila; isa na rito ang Toyota Tamaraw FX na sinakyan ng mga kapitbahay ng isang manlalaro ng sabong na nawawala sa Rizal. Ang FX ay ipinakitang huminto sa Osmeña Highway kung saan makikita ang isang lalaki na bumaba sa kotse at lumipat sa kasunod na kotse . Ang lalaki na iyon ang hindi kilala ng mga kamag-anak ng mga nawawalang sabungero sa Rizal.
Noong Pebrero 8, 2022, sinabi ng Philippine National Police na natukoy nila ang mga persons of interest na may kaugnayan sa mga nawawalang sabungero. Sinabi ng pulisya na ang mga imbestigador ay naiulat na nakipag-usap sa mga tagapamahala ng arena ng sabong at mga security guard bago naganap ang pagkawala. Itinuon ng mga imbestigador ang "game fixing" at isang tinatawag na "double-cross" sa mga laban bilang dahilan ng pagkawala. Noong Pebrero 12, 2022, si Senador Leila de Lima ay nagpahayag ng pagkabahala sa mga nawawalang manlalaro ng sabong, at nalungkot din sa "tila mabagal na takbo ng imbestigasyon".
Asupre

Ang asupre, sangyawa o sulpura (Espanyol: azufre, Ingles: sulfur) ay isang kemikal na elementong gumagamit sa bilang atomikong 16. Ito ay karaniwang ginagamitan ng simbolong S. Ito ay isang karaniwang multibalente na hindi metal. Asupre, sa katutubong uri, ay matamlay na dilaw na crystal line solid. Sa kalikasan, karaniwan ito matatagpuang purong elemento at mga mineral na asuprido at asuprata. Isa itong esensyal na elemento para sa buhay at matatagpuan ito sa mga asidong amino: cysteine at methionine. Ginagamit itong pataba, pero karaniwan din ito sa pulbura, posporo, insecticide at fungicide. Ang elementong asupre na kristal ay kadalasang hinahanap ng mga nangongolekta ng mga mineral dahil sa matingkad nitong mga sukat na polihedron. Ito rin ay kilala sa pantanggal ng mga libag sa mga sabong may kahalong sulfur. Tinatawag din itong brimstone sa Inggles.
Lux (sabon)

Ang LUX ay isang tatak ng sabong pampaganda, shower gel, bath additives, mga shampoo, at conditioner na pagmamayari ng Unilever. Ito ay unang ipinakilala noong 1925 sa pamamagitan ng mga endorso sa mga babaeng celebrity endorsements.
Ang lathalaing ito na tungkol sa Tatak ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Surf (tatak)

Ang Surf ay isang tatak ng sabong panlaba na pagmamayari ng Unilever at ibinili ito sa Pilipinas, India, Ireland, Timog Aprika at sa maraming bansa. Sa Estados Unidos, ang produktong Surf ay pagmamayari ng Sun Products. Ang tatak na Omo ay ginagamit habang ito ay ipinakilala sa Australia at New Zealand. Ito ay unang ipinakilala noong 1959.
Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Palaro ng Timog Silangang Asya 2015

Ang ika-28 Palaro ng Timog Silangang Asya (Malay: Sukan Asia Tenggara 2015; Chinese: 2015年东南亚运动会) ay ang palarong panrehiyong ginanap sa Singapore mula 5 hanggang 16 Hunyo 2015, bagaman ang ilang preliminary round futbol ay magsisimula ilang araw bago ang opisyal na pagbubukas ng palaro. May tinatayang 7,000 atleta mula sa 11 kalahok na bansa ang maglalaban-laban sa palaro.
Aisha Ayensu

Si Aisha Ayensu ay isang Ghanaian award-winning na fashion designer. Kilala siya sa pagdisenyo ng mga damit at kasutang pangtanghal ni Beyonce, Genevieve Nnaji, Jackie Appiah and Sandra "Alexandrina" Don-Arthur Siya ang nagtatag at ang kasalukuyang Creative Director ng Christie Brown, isang Ghanaian fashion house. Siya ay nakapanayam na ni Folu Storms para sa programa sa radyo ng BBC World Service. Kasama din si Ayensu sa Forbes' Most Promising Entrepreneurs noong 2016.
Si Ayensu ay mayroong kaalaman sa sikolohiya at moda. Nagkaroon siya ng pagsasanay sa moda mula sa Joyce Ababio College of Creative Design.
Inspirasyon nya ang kanyang lola ng itatag niya ang fashion house na Christie Brown noong Marso 2008 sa Ghana na ngayon ay kinikilala na sa buong mundo. Siya ang nagtatag at ang kasalukuyang Creative Director ng Christie Brown, isang Ghanaian fashion house. Siya ay nakapanayam ni Afua Hirsch para sa kanilang programang "In the Studio" para sa programa sa radyo ng BBC World Service noong 2016, apat na buwan bago ang paglabas ng kanyang taunang koleksyon ng damit kung saan naharap siya sa "hamon na gawing katanggap-tanggap sa buong mundo ang kanyang kultura". Kasabay nitong ipinagdiwang ang kanyang ikasampung taon ng pagiging taga-disenyo.
Nanalo siya ng ilang mga parangal na kinabibilangan ng:
One UI

Ang One UI ay isang user interface (UI) na binuo ng Samsung Electronics para sa mga smart device nito kasama na ang mga device na pinatatakbo ng Android 9 at higit pa. Pinalitan nito ang Samsung Experiencem at dinisenyo ito para mapadali ang paggamit ng mas malalaking smartphone at maging mas maganda sa paningin. Inanunsyo ito sa Samsung Developer Conference noong 2018, at ipinakita sa Galaxy Unpacked, isang event ng Samsung, noong February 2019 kasabay ng seryeng Galaxy S10, Galaxy Buds, at Galaxy Fold.
Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.
Pilipinas sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1991

Ang Pilipinas ay lumahok at naging bansang punong-abala sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1991 na ginanap sa iba't ibang lugar sa Kalakhang Maynila mula Nobyembre 24, 1991 hanggang Disyembre 3, 1991. Ito ay ikalawang sunod na bansa ay hosting ng biennial regional sporting event. Ito ay opisyal nang binuksan ni Pangulong Corazon Aquino sa Rizal Memorial track and football field sa Maynila as Pamamagitan ng makulay na seremonya ng pagbubukas.
Eve Goldberg

Si Eve Goldberg (ipinanganak 1967) ay isang katutubong musikero, mang-aawit, at manunulat ng kanta na nakabase sa Toronto, Ontario, Canada. Sa musika, gumuhit siya mula sa maraming iba't ibang tradisyon at impluwensya tulad ng blues, country, bluegrass, jazz, swing, at kontemporaneo at tradisyonal na katutubong musika.
Ipinanganak sa pook ng Boston, karamihan ay nanirahan si Goldberg sa Bagong Inglatera bago lumipat sa Toronto noong 1981 kasama ang kaniyang ina, si Susan Goldberg. Sa pamamagitan ng kaniyang ina, isang masugid na tagahanga ng katutubong musika, nasangkot si Eve sa eksena ng musikang katutubong Toronto, at nakilala ang maraming lokal na musikero kabilang sina Grit Laskin, Ian Robb, Ken at Chris Whiteley, Paul Mills, Bill Garrett, at iba pa.
Nagsimulang magtanghal ang Goldberg sa publiko noong 1990, at mula noon ay gumanap na sa maraming club, serye ng konsiyerto, at kapistahan sa buong Canada at hilagang-silangang Estados Unidos, kabilang ang Mariposa Folk Festival, ang Kennedy Center, ang Ottawa Folk Festival, ang Stan Rogers Folk Festival.
Ang kanyang unang album, Ever Brightening Day, ay inilabas sa kaniyang sariling Sweet Patootie Music label. Ang kaniyang mga susunod na album na Crossing the Water, at A Kinder Season ay parehong inilabas ng Borealis Records. Ang kaniyang instrumental na komposisyon na "Watermelon Sorbet" ay temang kanta sa Richardson's Roundup program ng CBC Radio. Itinatampok din ang "Watermelon Sorbet" sa isang koleksiyon ng musikong akustikong gitara na tinatawag na Six Strings North of the Border.
Bilang karagdagan sa pagganap, si Goldberg ay kalahok sa maraming iba pang mga proyekto sa musika. Noong 1996, naging tagapamahalang pangtanggapan siya para sa The Borealis Recording Company, isang independiyenteng Canadian folk music record label. Noong 1999, tumulong siyang mahanap ang Common Thread: Community Chorus of Toronto, isang pitompung-boses hindi-audition na korong bayan na kumakanta ng musika mula sa buong mundo.
Si Goldberg ay isa sa mga pangunahing tagapag-ayos ng The Woods Music and Dance Camp na isinasagawa taon-taon sa rehiyong Muskoka ng Ontario.
Nagbibigay din ang Goldberg ng mga aralin sa ukulele at namumuno sa isang pangkat ng ukulele sa Toronto. Gumaganap siya kasama ang kapwa musikero na si Jane Lewis bilang duo na Gathering Sparks; kumakanta ang pares sa mga pistang pambayan at regular din sa Tranzac Club sa Toronto. Naglabas sila ng album, All That's Real, sa Borealis noong 2019.
Ang mga pagsisikap ni Goldberg na linangin ang komunidad ng kantang-bayan sa Ontario ay humantong sa kaniyang pagtanggap ng Estelle Klein Award mula sa Folk Music Ontario noong 2021.
Bidyograpiya ni Whitney Houston

Ang videograpiya ng American pop / R&B recording artist na si Whitney Houston ay binubuo ng limampu't limang mga video ng musika, apat na music video compilations, isang concert tour video at tatlong music video singles . Noong 1983, nilagdaan ng Houston ang isang kontrata sa pagrekord sa Arista Records at makalipas ang dalawang taon ay naglabas ng kanyang eponymous na debut album . Ang unang music video ng Houston ay para sa nag-iisang " You Give Good Love ", na napili upang maitaguyod muna siya sa itim na pamilihan. Pagkatapos ay pinakawalan ng Houston ang video ng kanyang hit sa buong mundo na " Saving All My Love for You ". Ang sumusunod na video, para sa awiting " Paano Ko Malalaman ", nakatulong na ipakilala ang mang-aawit sa isang mas malawak na madla nang ito ay naging isa sa mga unang video ng isang itim na babaeng mang-aawit na kumita ng mabibigat na pag-ikot sa MTV, at nanalo ito sa MTV Video Music Award para sa Pinakamagandang Babae Video sa ika-3 seremonya nito ng 1986 . Ang " Pinakamahusay na Pag-ibig ng Lahat ", ang pangwakas na solong inilabas mula sa debut album ng Houston, ay nakatulong sa semento ng MO para sa klasikong Whitney video. Noong Hunyo 1986, pinakawalan ng Houston ang kanyang unang video na compilation na The No. 1 Video Hits, na naglalaman ng kanyang apat na mga music video sa album ng Whitney Houston . Nakarating ito sa numero ng isa sa tsart ng Billboard Top Music Videocassettes at nanatili roon sa loob ng 22 linggo, na nananatiling all-time record para sa isang koleksyon ng video ng isang babaeng artista, sertipikado rin ang Platinum para sa pagpapadala ng 100,000 mga yunit ng Recording Industry Association ng America (RIAA) noong Hulyo 15, 1986. Noong 1987, inilabas ng Houston ang video ng musika para sa " I Wanna Dance with Somebody (Who Loves Me) ", ang unang solong mula sa kanyang pangalawang album na Whitney (1987), na naglalarawan sa Houston sa isa sa kanyang mga iconic na hitsura, ang clip na "tuwalya na kulot na kulot, makulay na nakalawit na mga hikaw at isang serye ng pagpunta sa mga club outfits. Noong 1988, ang music video para sa awiting " Isang Sandali sa Oras ", ang pamagat ng track off ang 1988 Summer Olympics Album: Isang Sandali sa Oras, ay pinakawalan.
Cockfighting in India

Cockfighting (Seval Sandai in Tamil, Kodi Pandem in Telugu) in India primarily takes place in January, coinciding with Pongal. The practice is widespread in coastal districts of Andhra Pradesh, including Krishna, Guntur, East Godavari and West Godavari districts, despite being illegal in India.
Fights between birds such as junglefowls and roosters are said to have been arranged in ancient India as a mode of entertainment. It is recorded that the outcome of the Battle of Palnadu (1178–1182) was decided by a rooster fight, following which cockfighting gained foothold in Andhra Pradesh.
In the present day, cockfighting takes place in Andhra Pradesh and other parts of India such as Telangana, Karnataka, and Odisha.
Roosters are specially bred for cockfights, with knives and blades tied to their legs. The fight typically results in the death of one of the birds. Roosters are trained for fights year-round and are worth as much as ₹50,000 (US$580). Events which can last as long as three days are organized during Sankranti, with each event drawing thousands of people. In a 2019 investigation, The Washington Post called the practice the "Super Bowl of cockfighting".
Cockfighting is an ancient spectator sport. There is evidence that cockfighting was a pastime in the Indus Valley civilization. The Encyclopædia Britannica (2008) holds:
Based on his analysis of a Mohenjo-daro seal, Iravatham Mahadevan speculates that the city's ancient name could have been Kukkutarma ("the city [-rma] of the cockerel [kukkuta]"). However, according to a recent study, "it is not known whether these birds made much contribution to the modern domestic fowl. Chickens from the Harappan culture of the Indus Valley (2500–2100 BC) may have been the main source of diffusion throughout the world." "Within the Indus Valley, indications are that chickens were used for sport and not for food" (Zeuner 1963) and that by 1000 BC they had assumed "religious significance".
Kukkuta Satra (transl. Cock Science) is a shastra dealing with cockfighting. There is no information about the author or when the book is written.
Kukkuta Sastra recognises 50 types of cocks suitable for cockfighting. It prescribes the diet for the cocks raised for cockfighting, including but not limited to almond, cashew, pistachio, and meat. Kukkuta Sastra is diligently followed when cocks are raised for cockfighting in India.
Cockfighting has been illegal in India since the enactment of Prevention of Cruelty to Animals Act in 1960. Subsequent judgements by the Supreme Court of India in 2015, and the Hyderabad High Court in 2016, upheld the ban. In January 2018, the Supreme Court allowed the sport to be held in a traditional way, without the use of knives and blades and without gambling or betting.
Despite the ban, cockfighting is still popular in Andhra Pradesh, with an estimated amount over ₹900 crore (US$110 million) being wagered in the state during a three-day period in 2019. More than 200,000 roosters have been used in cockfights in the state.
Media related to Cockfighting in India at Wikimedia Commons
Dhanush filmography

Dhanush is an Indian actor, film producer, screenwriter and film director known for his work in Tamil cinema. He has also appeared in some Hindi, English and Telugu films. He made his acting debut in 2002 with the coming of age drama, Thulluvadho Ilamai, directed by his father Kasthuri Raja. His role as a mentally-disturbed man in Kaadhal Kondein (2003)—directed by his brother Selvaraghavan—won him critical acclaim. The following year, he starred in Subramaniam Siva's Thiruda Thirudi, a commercial success. This was followed by a series of commercial failures—Pudhukottaiyilirundhu Saravanan (2004), Sullan (2004) and Dreams (2004). He had two releases in 2005—Devathaiyai Kanden and Adhu Oru Kana Kaalam.
In 2006, Dhanush starred in the gangster film Pudhupettai, which was critically acclaimed and moderately successful at the box-office. He next collaborated with debutant director Vetrimaaran in Polladhavan (2007). It was critically acclaimed and commercially successful. His subsequent releases—Yaaradi Nee Mohini (2008) and Padikkadavan—were box-office successes. He collaborated with Vetrimaaran for the second time in Aadukalam (2011). His role as a rooster fight jockey in the film won him that year's National Film Award for Best Actor and the Best Tamil Actor Award at the 60th Filmfare Awards South. In 2012, he received international attention with the song "Why This Kolaveri Di", which was recorded for Aishwarya R. Dhanush's directorial debut 3. His role as a man who is suffering from bipolar disorder in the film won him his second Filmfare Award.
Dhanush made his Bollywood debut with Aanand L. Rai's Raanjhanaa (2013). His performance as an obsessive one-sided lover in the film won him the Best Male Debut Award and earned a Best Actor nomination at the 59th Filmfare Awards. The same year he was seen in the survival film Maryan, which won him Best Actor Award (Critics) at the 61st Filmfare Awards South. In 2014, he produced and starred in cinematographer R. Velraj's directorial debut, Velaiilla Pattadhari, which was critically acclaimed as well as a box-office success. His performance as an unemployed graduate won a third Filmfare Award in the Best Tamil Actor category.
In 2015, Dhanush co-starred with Amitabh Bachchan in R. Balki's Shamitabh, where he played a mute superstar. The following year Dhanush played three roles in K. V. Anand's romantic thriller Anegan (2015) and a gangster in Balaji Mohan's Maari (2015), both becoming moderately success at the box office. He collaborated with Velraj's Thanga Magan (2015), which did not perform well at the box office when compared to his previous film. Dhanush had two releases in 2016—Prabhu Solomon's Thodari, a critical and commercial failure; and the political drama Kodi, where he played dual roles. The latter earned him a Best Tamil Actor nomination at the 64th Filmfare Awards South. The following year, he made his directorial debut with Pa Paandi. In 2018, Dhanush made his first international film appearance with the English-language French film The Extraordinary Journey of the Fakir. For his performance in Asuran (2019), he won his second National Film Award for Best Actor.
List of Call the Midwife episodes

Call the Midwife is a British period drama television series based on the best-selling memoirs of former nurse Jennifer Worth, who died shortly before the first episode was broadcast. It is set in the 1950s and 1960s and for the first three series centred primarily on Jenny Lee (Jessica Raine), based on the real Worth. In the first episode, set in 1957, she begins a new job as a midwife at a nursing convent in the deprived Poplar district of east London. The programme's ensemble cast has also included Jenny Agutter, Pam Ferris, Judy Parfitt, Laura Main, Miranda Hart, Helen George, Bryony Hannah, Charlotte Ritchie, Linda Bassett and Emerald Fennell. Vanessa Redgrave delivers framing voiceovers in the role of "mature Jenny", and continues to do so even after the younger version of the character was written out of the series.
The idea of adapting Worth's books for television was initially dismissed by the BBC, but revived after Danny Cohen took over the post of Controller of BBC One. A full series was commissioned in 2011 and writer Heidi Thomas adapted Worth's books for the screen. The first episode was broadcast on 15 January 2012 and the initial series of six episodes drew positive reviews and large viewing figures, said by the BBC to be the highest audiences achieved by a new drama series on BBC One since the corporation's current method of measuring audiences began in 2001. Following the second episode, the BBC announced that a second series, expanded from six to eight episodes, had been commissioned. In September 2012 the programme won the Best New Drama award and Hart was named Best Actress at the TV Choice Awards.
The second series began on 20 January 2013, and during the run BBC Controller for Drama Ben Stephenson announced that he had commissioned a third series to be broadcast in 2014, despite the fact that all the original source material had been exhausted by the end of the second series. The series has also achieved success outside the UK. In the United States, the first series' transmission on PBS in the autumn of 2012 drew an average audience of three million viewers. This figure was 50% higher than the network's overall primetime average audience for the 2011–12 television season.
As of 2 March 2025, 123 episodes of Call the Midwife have aired, concluding the fourteenth series. In February 2023, the BBC renewed the series through to a fifteenth series, keeping the show on the air until at least 2026.
Cockfighter

Cockfighter (also known as Born to Kill, Gamblin' Man and Wild Drifter) is a 1974 drama film by director Monte Hellman, starring Warren Oates, Harry Dean Stanton and featuring Laurie Bird and Ed Begley, Jr. The screenplay is based on the 1962 novel of the same title by Charles Willeford.
A mute Frank Mansfield is locked inside a trailer preparing his best cock for an upcoming fight. He slices the chicken's beak slightly so that it looks cracked in order to obtain higher betting odds in the upcoming fight. He bets his trailer, his girlfriend, and the remainder of his money with fellow cocker Jack. Mansfield loses the fight because of the cracked beak.
Frank visits his home town, his family farm, and his long-time fiancée, Mary Elizabeth. Mary Elizabeth has long grown tired of Mansfield's cockfighter ways and asks him to settle down with her. Frank decides in favor of cockfighting, leaves Mary Elizabeth, sells the family farm for money to reinvest in chickens, and starts a partnership with Omar Baradinsky. The partnership takes them all the way to the cockfighting championships.
Willeford adapted the novel to the screen himself and made several major plot changes among many smaller changes in detail. The author indicated that Cockfighter is based loosely on the structure of the Odyssey. so it is most significant that the author removed the entire subplot with the beautiful widow Berenice, perhaps the Calypso character. Removing this character also excluded the protagonist's short-lived music career from the plot, although the movie does show Mansfield plucking a guitar at one point. Two other significant characters in the novel are also missing from the movie: Doc Riordan (a pharmacist/inventor who supplies Mansfield with conditioning medicines for his chickens) and the judge who sells the Mansfield farm. The final scene of the movie also presents a dramatic shift from the end of the book: Mansfield claims that Mary Elizabeth loves him as she walks off, whereas in the book he realizes that the relationship is over and he is free.
There are many subtle details changed in the movie, most of which are insignificant to the plot. For example, it is emphasized in the book that Icky is a rare blue chicken, whereas in the movie he is a white chicken called "White Lightning". The Mansfield farm is in Ocala, Florida in the book, in Decatur, Georgia in the movie. Possibly for some comic relief in the movie, Baradinsky goes back to the motel tournament, rather than driving on to a separate tournament as in the novel. He hides his cash under the dead chickens in the bathtub and does not lose money like everyone else in the holdup. By the time of the Milledgeville, Georgia tournament, Middleton's wife had died in the book, but in the movie Middleton (played by Willeford himself) refers to his wife as living. And finally, in the movie, Mansfield does not "regain" his voice until after Mary Elizabeth leaves.
The film struggled to find an audience; Roger Corman said that it was the only movie that he backed in the 1970s that lost money. He had it re-cut and re-released under the title Born to Kill, but it still did not succeed.
Дамбадаржайлин хийд

Дамбадаржайлин хийд нь Монгол улсын Улаанбаатар хотод орших Бурханы шашны хийд юм. Энэ хийд нь 1765 онд Хоёрдугаар Богд Жавзандамба хутагтын дурсгалд зориулан үүсгэн байгуулагдсан юм.
Буханы шашныг бадруулагч хэмээх Дамбадаржаа хийдийг анх Манжийн хааны зарлигаар 1761 онд Түшээт хан аймгийн Дархан чин вангийн хошуу Сэлбэ голын зүүн салаа Цэлхийн голын цутгал Зонхов хайрханы энгэрт байгуулахаар тогтож, 1765 онд байгуулан аравнайлжээ. Барилгын ажлыг хариуцагч түшмэл Зоригт ван Санзайдорж хаанд айлтгаснаар Дамбадаржайлин буюу Шажныг бадруулагч хийд хэмээх номын нэрийг олгож Туул гол хүртэлх Сэлбийн голын хөндий буюу одоогийн Улаанбаатар хотын төв хэсгийг хийдийн газар нутагт харьяалуулсан байна.
Уг хийдийг II Богд Жибзундамба хутагтын дурсгалд зориулж байгуулсан хэмээдэг бөгөөд түүний шарилын суврагыг 1774 онд уг хийдийн хэрмийн баруун хойд өнцөгт босгож, тахих болсон ажгуу. Мөн 1778 онд энэ хийдэд III Богдын шарилыг шилжүүлэн авчирчээ. Иймээс Дамбадаржаа хийдэд үе үеийн Богд Жибзундамба хутагтуудын жанч халсны хойтын буянд зориулан ном унших тусгай өдөртэй болжээ. Тухайлбал, VI Богд болон VII Богдын дурсгалын өдөр жил бүрийн арван нэгдүгээр сарын хорин хоёрны өдөр гэж бичсэн баримт буй.
Хийдийн зохион байгуулалт нь Цогчин дуган, 12 аймгийн дуган, дөрвөн дацан бүгд 25 дугантай, 1500 лам ном хурдаг томоохон хийд байжээ.
1937-1938 оны үед хийдийг хааж, бурхан тахил, ном судруудыг устгаж, модон барилгуудыг буулган зөөж, ямпай хана, хэрмэн хашаанд орох хаалган байшин, Махаранзийн сүм, хашааны гадна дотно байсан дөрвөн суваргыг нурааж, хөх тоосгон хэрмэн хашааны заримыг буулгажээ. Тус хийдийн 107 ламд цаазлан хороох ял оноож, 103 ламын эд хөрөнгө, нас, албан тушаал, нутаг ус, нийгмийн байдал зэргийг тэмдэглэн тухайн үеийн Дотоод яамны архивт хадгалжээ. Харин цогчин дуганы барилгыг сувиллын ба эмчилгээний өрөө тасалгаа бүхий амралт сувилал болгон өөрчилсөнтэй холбогдуулж уурын зуух, бохир усны цооног, хойт энгэрт нь усан сан, хүнсний зоорь барьсан байна. 1938-1939 онд Аж үйлдвэрийн комбинатын ажилчдын амралт сувиллын газар, 1947 онд Япон цэргийн олзлогсдын хэрэг эрхлэх газрын эмнэлэг, 1950 онд сүрьеэ өвчний эмнэлэг, 1980 оноос өндөр настныг сувилах эмнэлгийн зориулалтаар ашиглаж байжээ.
1990 оны цагаан морин жил Дашрэнчин тэргүүтэй өтгөс хуврагууд Богдын Лаврин сүмд сан тавьж, анхны цогчин хурал хурж байнгын үйл ажиллагааг нь сэргээсэн бөгөөд өдгөө нийт 50 гаруй лам хуврагтайгаар өдөр тутмын уншлага, цагийн их хурлуудыг ёс жаягийн дагуу хурж байна. Тус хийд байгуулагдсаны 240 жилийн ойг 2005 онд төр засгийн хүрээнд өргөнөөр тэмдэглэн өнгөрүүлжээ.
Гандантэгчэнлин хийд

Гандантэгчинлэн хийд, хураангуйлснаар Гандан нь Улаанбаатар хотод байх Монгол улс дахь Монголын Буддын шашны төв хийд юм.
Гандантэгчэнлин гэдэг нь "Төгс баясгалант их хөлгөний орон" гэсэн утгатай. Мөн Баруун хүрээ хэмээн нэрлэгддэг.Энэхүү нэрийн Занабазар ѳѳрѳѳ нэрлэсэн болно.
Их хүрээ нь 1809 онд Далхын дэнж гэх газарт Шар сүм нэртэйгээр анх суурь тавигдаж, 1838 онд Тавдугаар Богд Жавзандамба хутагтын зарлигаар. Их хот мандалын сүм байгуулагдсан нь өнөөгийн Гандантэгчэнлин хийд юм. Богд хаан буюу Наймдугаар Богд Жэвзүндамба хутагтын санаачилгаар 1911 онд 80 тохой өндөртэй алтан Мэгжид Жанрайсиг бурханыг бүтээж залсан байна.
Их хэлмэгдүүлэлтийн үеэр 1938 онд хийдийг хааж, ЗХУ руу бурханыг авч одсон юм. 1944 онд хийд Мөргөлийн дуган нэртэйгээр дахин сэргээж, социализмын жилүүдэд Засгийн газрын хяналт дор Монгол дахь буддын шашны ганц төв болж байв.
Ардчилалд шилжсэний дараа ард түмний хандиваар 1996 онд Мэгжид Жанрайсиг бурханыг дахин бүтээж залсан. Одоогийн тэргүүн хамба лам нь Дэмбэрэлийн Чойжамц.
Тус хийд нь одоо гүн ухааны (цанидын) Дашчоймпэл, Гунгаачойлин, Идгаачойзинлин хэмээх 3 дацан, Буддын шашны их сургууль, Буддын шашны урлахуйн ухааны дээд сургууль, Буддын шашны дyнд сургууль, Эмч, Зурхай, Жүд, Дэчэнгалав, Жанрайсиг, Бадам Ёго зэрэг Монголын Буддын шашны сургууль, дацангуудтай.
Гандан Тэгчинлин хийд (англи, монгол хэлээр)
Үнстийн хийд

Үнстийн хийд нь Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумын нутагт байсан хийд.
Үнстийн хийд нь Түшээт хан аймгийн Говь Түшээт вангийн хошуу одоогийн Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай сумын төвөөс урагш 40 км, Цагаан овоо багийн төвөөс 5 км зайтай оршино. Хийдийг 1800 оны сүүл 1910-аад оны үед барьж байгуулжээ. Нутгийн ард олны аман домгоор тус хийдийг барих газар дээр үед галд шатсан барилгын ор байсан учраас Үнстийн хийд гэж нэрлэжээ.
Тус хийдэд Дүйнхор дацан, Цогчин, Ламрин, Майдарын сүм, Дарь эхийн сүм, Маналын сүм, Чойрын сүм, Дордовын сүм бүхий 320 ламтай байжээ. Үнэстийн хийд нь Монголын өмнө зүгийн тал нутгийн хийдийн зохион байгуулалттай. Төв сүмүүдийг зүүн, баруун тийш эгнүүлэн хаалгыг чанх өмнө зүг хандуулан барьж, араар нь лам нар сууцаа барьсан байна. Сүмүүдийн гол дунд Цогчин сүмийг байрлуулсан байсан бөгөөд түүнээс урагш ямар нэг барилга байсангүй ба ямба ёслолын хаалга хашаа хэрэмгүй бие даасан сүмүүд байжээ.
Хийдийн сүм дуганууд болон гэр сууцнууд нь тус тусын онцлогтой, лам нарын зиндаанд тохирсон хийц, хэлбэртэй байв. Энэ хийд нь монголын хамгийн сүүлийн үеийн шүтээний барилгын тоонд хамаарах бөгөөд сүм хийд барьж байгуулах ажил олон зуун жилээр үргэлжилсэн байна. Үнстийн хийд нь монгол үндэсний сүмийн барилгын төрх төлөвийг хадгалж үлдсэнээр үнэ цэнэтэйгээс гадна монголын суурин, орон сууцны төлөвлөлтийг хадгалж чадсанаараа хөдөө орон нутаг дахь бусад хийдүүдээс онцлог юм.
Хийд

Хийд — Буддын шашны лам хуврагын хурж, сууж, шашны үйл эрхлэх газар.
Хийд гэдэг үгийн өөрийн утга нь хийд буйд газар гэсэн утгатай бөгөөд хүний хөл үймээнээс хол буйд газар байгуулагддаг байсан учраас хийд гэж нэрлэх болсон гэдэг.
Аливаа нэгэн хийд нь гол цогчин дуган буюу хурлын танхим болон бусад мөргөлийн сүм дуганууд, лам нарын амьдрах байр гэрүүдээс бүрдэх бөгөөд хийд бүрт Бурхан багшийн тааллын шүтээн болсон суврага нэг буюу хэд хэдээр бүтээгдсэн байдаг. Хийдийн оршин байгаа газрын хил хязгаарыг горлом гэх бөгөөд хуучин цагт горломыг даган эргэл мөргөл хийх гороо зам байдаг байсан байна.
Түүнчлэн хийдийн сахиус бурхан гэж байх бөгөөд тухайн хийд бүрийн онцлогоос хамаарч янз бүрийн сахиустай байж болно. Шарын шашны хийдүүд ихэвчлэн Махагала, Сэндэм, Жигжид сахиустай байдаг бол Улааны ёсны хийдүүдийн сахиус нь Доржпүрэв, Дамдин гэх мэт байдаг байна. Ямарваа орон хийдийн газар байлаа гэхэд заавал нэг томоохон хутагт хувилгаан, эрдэмтэн мэргэдээр зохиолгосон тухайн хийдийн жаяг гэж байдаг. Энэ нь тэр хийдийн өдөр тутам болон ерийн нөхцөл байдалд явуулах хурал номын үйл ажиллагаа, лам хуврагуудын дэг журмын тухай бичсэн мөрийн хөтөлбөр бичиг юм.
Хийд бүр өөрийн гэсэн онцлог хурал номын үйл ажилгаа явуулах хуваарьтайгаас гадна шавь лам нарын үзэж судлах номын хувьд ч ялгаатай байдаг. Тухайн хийдийн гүн ухааны судалгааны үндсэн чиглэлийг нь игчаа гэх бөгөөд. Монголын сүм хийдүүд үндсэндээ Гүнчин игчаа, Сэрийн игчаа, Банчин игчаа гэсэн гурван гүн ухааны сургалтыг явуулдаг. Заяын хийдийг Сэрийн игчаатай гэдэг бөгөөд энэ нь уг хийдийг үүсгэн байгуулсан Зая Бандида Лувсанпэрэнлэй гүн ухааны сургуулиа байгуулахдаа Төвдийн Сэра хийдийн гүн ухааны сургалтыг авсан учраас Сэрийн игчаатай гэдэг. Гандангийн Дашчоймбол дацан Гүнчин игчаатай. Гүнчин игчаа гэдэг нь Төвдийн эрдэмтэн Гүнчин Жамьяншадвийдорж гэдэг хүний боловсруулсан гүн ухааны сургалтыг хэлдэг байна. Нөгөө Банчин игчаа гэдэг нь Монголд тийм ч түгээмэл дэлгэрээгүй бөгөөд 3-р Банчин Богд Содномдагвын боловсруулан гаргаж Төвөдийн Бэрээвэнгийн Лосалин хийдэд сургалтандаа хэрэглэдэг систем юм. Монголын ихэнх сүм хийдүүд Гүнчин игчааг баримтласан байдаг.
Орчин цагийн Монголын хамгийн том хийд нь Гандантэгчэнлин хийд бөгөөд Заяын гэгээний хийд, Ламын гэгээний хийд, Эрдэнэ-Зуу хийд гэх мэт бусад томоохон хийдүүд бий. 1938 оноос өмнө Монгол оронд 760 шахам сүм хийд байсан гэсэн мэдээ байдаг. Одоо албан бус мэдээгээр 200 гаруй сүм хийд байгаа мэдээ байна.
Соёны нуруу

f
Соёны буюу Саяны нуруу нь Монгол улсын баруун хойд хэсэг болон өвөр Сибирьт байдаг уулархаг бүс нутаг юм. Зүүн Саяан ба Баруун Саяан гэсэн хоёр хэсгээс бүрдэнэ. Баруун Саяан нь зонхилон Бүгд Найрамдах Тува Улсад, зүүн Саяан нь зонхилон Хөвсгөл аймагт оршино. Хамгийн өндөр цэг нь Хөвсгөл аймагт байх Мөнх сарьдаг уул бөгөөд 3491 м өндөртэй.
Нэр нь монгол хэлний цагаан гэсэн үгнээс үүсэлтэй байж болох бөгөөд мөн саян, саяд буюу тува гэсэн нэрнээс үүссэн гэсэн өөр хувилбар бий.
Саяны нуруу нь бүхэлдээ эртнээс Монголын нутаг дэвсгэр байсан юм. Оросууд Тагна Тувагийн БНУ гэж байгуулаад хожим нь өөртөө нэгтгэсэн. Урвагч удирдагчийг нь Лениний одонгоор 6 удаа шагнасан байдаг. Ингэж оросууд Монголын хамгийн үзэсгэлэнтэй нутгийг булааж авсан. Энэ ч утгаараа Д.Нацагдорж гуай Миний нутаг шүлгийнхээ эхний бадагт:
хэмээн шүлэглэсэн байдаг.
Монгол Алтайн нуруу

f
Монгол Алтайн нуруу нь монгол орны баруун хагаст, монгол-хятадын хил дагуу баруун хойноос зүүн урагш чиглэн 800 гаруй км урт сунаж тогтсон уулс бөгөөд Алтайн нурууны зүүн урд хэсгийг бүрдүүлнэ.
Монгол Алтайн нуруу нь Говь Алтайн нуруу болон үргэлжлэх ба баруун талдаа Их Нууруудын хотгор, өмнө талдаа Баруун хуурайн хотгортой тус тус хиллэнэ. Монгол Алтайн нурууны ноён оргил нь 4362 м өндөртэй Мөнххайрхан уул юм. Хүйтэн уулаас 3375 м өндөр Гичгэний нуруу хүртэл 100 километр орчим урт цувралдан зэрэгцсэн уулсыг Алтайн нуруу гэнэ. Энэхүү нурууны 3500-4000 метр өндөрт нь мөсөн голууд оршдог. Хамгийн том нь Цагаан голын эхэнд 20 гаруй километр урт үргэлжлэх Потанины мөсөн гол юм. Алтайн нурууны таван их оргилыг нэрлэвэл, Хүйтэн оргил 4374 м, Найрамдал оргил 4082 м, Малчин оргил 4037 м, Бүргэд уул 4068 м, Өлгий оргил 4050 м юм. Хүйтэн оргилд анх 1956 онд Монголын уулчид мөрөө гаргаснаас хойш эдүгээ хүртэл нийт 650 гаруй уулчид гарчээ. Тус мужийн нутаг нь Баян-Өлгий аймгийн нутгийг бүхлээр нь, Ховд аймгийн ихэнх, Увс, Говь-Алтай аймгийн баруун хэсгийг тус тус хамарна. Уулын орой, хяр, голдуу хавтгай, хажуунууд нь нэлээд эгц буюу өөрөөр хэлбэл ерөнхийдөө эртний тэгшрэлийн гадарга геологийн хожуу үед өргөгдсөн байдалтай ажээ. Энд мөстлөгийн хунх маш ихтэй, уулын ихэнх хажууг чулуун нуранги, асга эзэлсэн, энэ нь ялангуяа өвөр хажууд нь бүр ч их. Физик өгөршил, тэр дундаа хүйтний өгөршилд их өртсөн, ар хажууд нь тагийн дэнж үүссэн байдаг. Олон жилийн болон алаг цоог цэвдэг тархсан ба улирлын хөлдөлтийн гүн нь 2,9-4,5м хүрнэ. Дөрөвдөгчийн мөстлөгийн ул мөр их, ялангуяа хамгийн өндөр баруун хагаст бүр ч элбэг юм.
Монгол Алтайн мужид ой мод бараг байхгүй. Зөвхөн Хархираа, Түргэний уулсын зүүн хажуу, Ховд голын эх орчмоор тайга орчмын шинэсэн ой тодорхой ареалд тархжээ. Сагсай голын эх, Булган голын дагуу сибирийн шинэснээс бүрдэх хэсэг төгөл ойтой.
Хангайн нуруу

f
Хангайн нуруу нь Монголын баруун болон төв хэсгээр оршдог уулархаг бүс нутаг юм. Улаанбаатараас 400 км орчим зайд оршдог. Энд монголчууд эртнээс амьдарч байжээ. Хангайн нуруу нь Архангай, Өвөрхангай, Баянхонгор, Завхан аймгуудын нутаг дэвсгэрийг дамжин 700 км үргэлжилнэ. Хамгийн өндөр цэг нь Отгонтэнгэр уул бөгөөд далайн түвшнээс дээш 4031 м өндөртэй. Орхон, Сэлэнгэ, Идэр, Завхан, Тэс, Байдраг, Түй, Онги, Таац, Тамир, Тэрх, Хануй, Хүнүй, Чулуут зэрэг гол мөрнүүд Хангайн нуруунаас эх авдаг. Хангай нь чийглэг уур амьсгалтай учир хангайн нуруудад олон рашаан оршдог.
Зүүн Соёны нуруу

ff
Зүүн Соёны нуруу (мөн Их Соёны нуруу; Орос: Восто́чный Сая́н) нь өмнөд Сибирьт (монголоор Шивэр гэнэ) орших нуруу юм.
Зүүн Соёны нуруу ба түүний баруун урд орших Баруун Соёны нурууг нэгтгэн Соёны нуруу хэмээн хэрэглэх нь бий. Энэ нуруу баруунаас Красноярскийн хязгаараас эхлэн Эрхүү мужаар дамнан, Бүгд Найрамдах Тува Улсын зүүн хойд хэсгээр үргэлжлэн, Бүгд Найрамдах Буриад Улсын өмнө талаар үргэлжилсээр зүүн зүгт Байгал нуурын урд эрэг хүрэх бөгөөд урагшаа Монголын төв-хойд хэсэг буюу Хөвсгөл аймгийн Ханх сумын нутаг хүрдэг.
Их Хянган

Их Хянганы нуруу (хялбаршуулсан Хятад: 大兴安岭; уламжлалт Хятад: 大興安嶺 пиньинь: Dà Xīng'ānlǐng; Манж: Amba Hinggan), бол БНХАУ-ын Өвөр Монголын Өөртөө Засах Орны зүүн талаар зонхилон байх галт уулын тогтоцтой уулын нуруу юм. Монгол улсын Дорнод, Сүхбаатар аймгийн нутгуудад мөн салбар уулс нь бий. Их Хянганы нуруу уртаараа 1,200 км газар сунан өргөнөөрөө 400 км тогтсон Манжуурын тал, Монголын тал газарыг хооронд нь заагласан зүүн хойноос баруун урагшаа сунагласан байна.
Бага Хянганы нуруу Их Хянганаас зүүн хойш байна.
Дунджаар 1,200-1,300 метрийн өндөртэй, хамгийн өндөр оргил Хуанганшань -2,034 метрийн өндөртэй. Их Хянганы нуруу нь урд хэсгээсээ (97 км) илүү хойд хэсэгтээ (306 км) өргөн байдаг.
Их Хянганы умард хэсэг олон жилийн цэвдэгээс улбаалж намаг ихтэй болсон байна. Их Хянганы баруун хэсэг Төв азиас салхиар нүүсэн элсэрхэг болжээ.
1945 оны 8-9 дүгээр сард "ЗХУ-Японы дайн" буюу "Чөлөөлөх дайн"-ы талбар болсон түүхтэй юм.
Ширээт зуу

Ширээт зуу нь Өвөр Монголын Хөх хотод байрлах бурханы шашны сүм юм. Энэ хийд нь 1585 онд 3-р Далай ламыг ирэхэд Алтан ханы хүү Сэнгэдүүрэнгийн байгуулсан сүм юм.
Цэрэндашийн Дамиран

Цэрэндашийн Дамиран (1942 оны 9 сарын 15 - 2010 оны 5 сарын 1) нь Монголын төрийн зүтгэлтэн байв. 2000 - 2008 онд УИХ-ын гишүүнээр, мөн 1992 - 1994 онд Барилга, хот байгуулалтын сайдаар ажиллаж байжээ. Гавьяат барилгачин цолтой.
Тэрээр Ховд аймгийн Чандмань суманд төржээ.
1956 онд Ховд хотын дунд сургууль, 1966 онд МУИС, 1977 онд Марксизм-Ленинизмийн оройн их сургууль, 1982 онд Эрхүүгийн Политехникийн дээд сургууль, 1989 онд Москвагийн Барилга инженерийн дээд сургууль, 1998 онд Ирландад удирдлагын академийг дүүргэсэн, инженер, эдийн засагч мэргэжилтэй.
Монголын урчуудын эвлэл

Монголын урчуудын эвлэл (Union of Mongolian Artists) нь 1942 оноос эхтэй. Монголын урчуудын эвлэлийн нэрийг товчилж МУЭ гэнэ. Өдгөө 700 гаруй уран бүтээлчдийг нэгтгэсэн төрийн бус байгууллага юм.
Монголын урчуудын эвлэл нь 1942 онд байгуулагдсан.
Монголын дүрслэх урлагт оруулсан хувь нэмрийг үнэлж, зураач, урчууд, уран бүтээлчдэд Монголын урчуудын эвлэлийн нэрэмжит шагнал олгож иржээ.
Монголын урчуудын эвлэл нь зураач, уран барималч зэрэг дүрслэх урлагийн төрлөөр уран бүтээл туурвидаг хүмүүсийн дунд хүндтэй байр суурь эзэлнэ. Энэ нь:
уран бүтээлчдийн нэр хүндийн илэрхийлэл болж байдаг.
Оросын эзэнт гүрэн

Оросын Хаант Улс (Орос: Российская Империя) мөн Оросын Эзэнт Гүрэн гэж түүхийн шинжлэх ухаанд 1721-1917 оны хооронд хэрэглэгдэж байсан Оросын Эзэнт Улсын нэр юм. Оросын Царьт Улсын I Пётр хаан 1721 онд улсаа хаант улс (эзэнт гүрэн) болсныг тунхагласан бөгөөд 1905 онд хэмжээт эрхт хаант засагтай болж, 1917 онд хаант засаг бүр мөсөн халагдаж Бүгд Найрамдах Орос Улс байгуулагджээ.
Оросын Хаант Улс 1916 оны мэдээгээр 181 сая хүнтэй, газар нутгийн хэмжээгээр түүхэн дэх 3-р том улс (Дэлхийн Эзэнт Гүрнүүд болох Монголын Эзэнт Гүрэн ба Британийн Эзэнт Гүрний дараа) байв.
1721 онд Оросын Царьт Улсын I Пётр (1682-1725) хаан Умардын дайнаар Балтын тэнгис хавийг байлдан дагуулж төр улсаа хэмжээгүй эрх хаант засагт шилжүүлж Оросын эзэнт гүрэн хэмээсэн алдаршуулсан бөгөөд Санкт-Петербург хотыг шинээр босгон нийслэл болгон суужээ.
Пётрээс хойш хэд хэдэн хаан ойрхон солигдож төрийн эргэлтээр 1741 онд Елизавета (1741-1761) хатан хаан болов.
15-18-р зууны үед Турк-Османы Эзэнт Гүрний түрэмгийллээс зайлсхийхийн тулд Армени, Гүржүүд дагаар орсон ба 18-р зуунд Халимаг, Казахууд Оросын бүрэлдэхүүнд оржээ. 18-р зууны сүүлч 19-р зууны эхээр I Александр хаан цэрэг зэвсгийн хүчээр колони эзэмшин эзэнт гүрнээ тэлж Англи, Францын (Наполеон) хаадтай тохиролцон Европ тивийг хуваан авч байлаа. Оросын Эзэнт Гүрний хүрээгээ тэлэх санаархалд шинээр хүчирхэгжиж байсан Прусс (германы эзэнт улс), Япон улсууд саад болж байв. Ийнхүү Орос улс хүчээр болон хүчинд автагдан нэгтгэсэн христ, лал, еврей, будда, бөө мөргөлийн шашинтай олон үндэстэн ястнаас бүрдсэн Их эзэнт гүрэн боллоо. 1914 онд Орос улс үндэсний нийт бүтээгдэхүүнээрээ дэлхийд 5-р байранд орж байв. 1861-1913 онуудад үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүн 12 дахин өссөн байна. Гэвч 1917 оны хувьсгал, иргэний дайн, гадаадын интервенцийн нөлөөгөөр газар нутгаасаа 90 мянган ам км нутаг, 49 сая хүн амаа алджээ. Дайн, өлсгөлөн, тахлаас болон олон сая хүнээ (185,2 саяас 136,9 сая) алдав. 1917 оны Хоёрдугаар сарын хөрөнгөтний хувьсгалын дараа II Николай Эзэн хааны суудлаа өгсөн, 1917 оны Октябрийн хувьсгалын дараа Оросын Эзэн хаан хоёрдугаар Николайг гэр бүлийн хамт хороож эзэнт гүрний түүх төгссөн ч түүнийг залгамжлан Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс (ЗСБНХУ) 1924 онд үүсэн тогтсон юм.
Дархан аварга

Дархан аварга нь даян аварга цолтой бөх улсын наадмын бөхийн барилдаанд түрүүлэхэд олгох монгол үндэсний бөхийн хамгийн дээд цол юм.
Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнэ улсын байр наадамд нийт 11, мөн Монголын Нууц Товчооны 750 жилийн ойн даншигт түрүүлсэн амжилтаар Монгол бөхийн рекорд амжилтыг тогтоогоод байна. Дархан аваргууд болох Хорлоогийн Баянмөнх 10 түрүү, Бадамдоригийн Түвдэндорж 7 түрүү, Жигжидийн Мөнхбат 6 түрүү, Дарийн Дамдин 5 түрүү авсан амжилтуудыг үзүүлжээ.
Эдгээр Дархан аваргуудын хоёр нь Улсын баяр наадамдаа 10-аас дээш түрүүлсэн юм.
Тугухунь

Тугухунь (Тогоон) — 284-684 онд Хөхнуурт оршин тогтнож байсан өвөг монгол сяньби улс байв.
Сяньби улс бутарсаны дараа Муюн Тугухунь ардаа дагуулан Хөхнуурт одож улс байгуулжээ. Тугухань Түрүү Яний Муюн Хуйн ах, Муюн Шэгүйн хүү байсан ба Ляодунгийн хойгоос Хатан голыг гатлан нүүсээр Хөхнуур, Чилянь нуруунд ирж суужээ.
Тугухунь 317 онд нас барахад хөвүүд нь Түрүү Цинь, Ся улсыг цохин эзлэн мөхөөжээ. Мөн тэдэнд Хөхнуур, туфа, Чифу, Хаоляний сяньби нар дагаар орсон. Улсын нийслэл нь Хөх нуураас баруун зүгт 6 км зайнд байв.
Өрнө зүг аян дайн хийж Хотан, Кашмир хүрч, харьяа нутаг зүүнээс баруунш 1500 км, хойноос өмнөш 1000 км болсон.
Дотор газрын хятадыг Тан улс нэгтгэн хүчирхэгжиж Тугухуньтай худалдааны зам булаацалдах болов.
Соронзонгомбоор удирдуулсан төвөдүүд хүчирхэгжин Тугухунийг довтлон ялж байжээ.
Хүчирхэгжсэн хоёр хөршийн нөлөөгөөр Тугухуний дотоод байдал тогтворгүй болсон.
672 онд Төвөдийн эзэнт гүрэн Тугухунийг бүрэн байлдан дагуулжээ.
Тугухунь улс мөхсөний дараа ард түмэн нь хуваагджээ. Муюн Нохэбо хэсэг ард дагуулан Чилянь уулын зүүн зүгт нүүдэллэв. Бусад нь Төвөдийн эзэнт гүрний харьяанд үлджээ. Тугухунийг монгор ястны өвөг байжээ гэж зарим судлаачид үзсэн.
Цогт тайж (кино)

«Цогт тайж» — 1945 онд бүтсэн, Монголын 2 ангитай уран сайхны кино.
Уг кино дэлгэцэнд гарсан нь Монголын кино урлагт мэргэжлийн уран бүтээлчид төрөн гарч, бие даан бүтээл туурвих өргөн боломж нээгдсэнийг зарлан тунхагласан сайхан зүйл байлаа. Монгол кино үйлдвэрийн бүх салбар, тасгийн ажилчид оролцсон, мөн мэргэжлийн техникчид, хамт олон бүрэлдэн тогтжээ. Энэ киноны нэг онцлог нь эдүгээ "Алтан үеийнхэн" хэмээн нэрлэгдэх болсон Монголын мэргэжлийн уран бүтээлчид өөрсдийнхөө ур чадварыг сорьж, анхны гараагаа амжилттай эхэлсэнд оршино.
Монголын театр, киноны нэрт жүжигчид өөрсдийн залуу насаа мөнхлөн үлдээсэн гайхамшигт бүтээл болсноороо үзэгчид судлаачдын сонирхлыг зүй ёсоор татдаг билээ. 1999 онд "Зууны мэдээ" сонины явуулсан санал асуулгаар ХХ зууны Монголын кино урлагийн манлай бүтээлээр шалгарсан, 2000 онд "Өнөөдөр" сониноос нэрлэсэн ХХ зуунд бүтээгдсэн Монголын 10 шилдэг киноны нэгээр шалгарчээ.
17-р зууны үед амьдарч байсан, эх оронч соён гэгээрүүлэгч Цогт хунтайжийн намтарт түшиглэн Манжийн түрэмгий бодлогын эсрэг тэмцэн боссон Монголчуудын тусгаар тогтнолын хөдөлгөөнийг уран сайхны аргаар чадварлаг боловсруулан тусгасан юм.
Монголын театрын нэвтэрхий толь

Монголын театрын нэвтэрхий толь (2007) Монгол улсад театрын урлаг үүсч, хөгжсөн цаг үеэс эхлэн төрөн гарсан урлагийн нэртэй зүтгэлтэн, жүжигчин, найруулагч, жүжгийн зохиолч, зураач, нүүр хувиргагч, хөгжмийн зохиолч, гэрэлтүүлэгч, тайз засалч зэрэг бүхий л төрлийн мэргэжлээр ажиллаж, уран бүтээлээ туурвиж байсан үе үеийн шилдгүүдийн намтар, уран бүтээлийг цогц байдлаар багтаан бичигдсэн анхны ном юм. Энэ номыг Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, урлаг судлалын ухааны доктор, профессор, жүжиг, киноны зохиолч найруулагч Найдангийн Ганхуяг бичжээ.
2007 онд анх удаа хэвлэгдсэн уг ном мөн ондоо дахин хэвлэгдсэн бөгөөд театр судлаачид, мэргэжилтнүүдийн төдийгүй номыг шимтэн уншигч хэн бүхний сонирхолд нийцүүлэн бичигдсэн театрын анхны нэвтэрхий толь юм. Уг номонд 2000 гаруй уран бүтээлчид, 500 гаруй мэргэжлийн нэр томьёо, зураг, дүрслэл орсон байна.
Монголын Үндэсний Геологийн Алба

Монголын Үндэсний Геологийн Алба- Монгол орны нийт нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд гүйцэтгэх геологийн төрөл бүрийн судалгааны ажлыг төлөвлөх, гүйцэтгэх, хэрэгжүүлэх, түүнд хяналт тавих, судалгааны үр дүнг хүлээн авах, тэдгээр мэдээллийг нэгтгэн сан бүрдүүлэх, санг баяжуулах, сангийн геологийн мэдээллээр үйлчилгээ үзүүлэх зэрэг асуудлыг хариуцсан Төрийн мэргэжлийн байгууллага юм. Үндэсний геологийн албыг үүсгэн байгуулагдсан өдрийг жил бүрийн 10 дугаар сарын 3 дахь долоо хоногийн ням гарагт тэмдэглэн өнгөрүүлдэг заншилтай. БНМАУ-ын Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн 1939 оны 10 дугаар сарын 6-ны өдрийн 38 хуралдаанаар "Аж Үйлдвэр ба Барилгын яам"-ны дэргэд “Уул уурхай ба ашигт малтмалын трест"-ийг байгуулахаар шийдвэрлэж, түүнд "Төрөл бүрийн үйлдвэрийн ашигт малтмалын түүхий эд хийгээд алт болон бусад ашигт малтмалыг тэмтрэн шинжилж олох" ажлыг хариуцуулсан бөгөөд тус трест ЗХУ-аас тусгай экспедицийг ажиллуулах замаар барилгын материал, өнгөт металл, нефть зэрэг байгалийн баялгийг хайн шинжлэх, нээн олборлох ажлыг гүйцэтгэж, 1942 онд Налайхын, 1943 онд Дорнодын Зүүн булагийн нүүрсний шинэ уурхайг нээн ашиглаж эхэлжээ.
Erdene Zuu Monastery

The Erdene Zuu Monastery (Mongolian: Эрдэнэ Зуу хийд, romanized: Erdene Zuu khiid) is probably the earliest surviving Buddhist monastery in Mongolia. Located in Kharkhorin, Övörkhangai Province, it is part of the Orkhon Valley Cultural Landscape World Heritage Site. The monastery is affiliated with the Gelug sect of Tibetan Buddhism.
Abtai Sain Khan, ruler of the Khalkha Mongols and grandfather of Zanabazar, the first Jebtsundamba Khutuktu, ordered construction of the Erdene Zuu monastery in 1585 after his meeting with the 3rd Dalai Lama and the declaration of Tibetan Buddhism as the state religion of Mongolia. Stones from the nearby ruins of the ancient Mongol capital of Karakorum were used in its construction. Planners attempted to create a surrounding wall that resembled a Tibetan Buddhist rosary featuring 108 stupas (108 being a sacred number in Buddhism), but this objective was probably never achieved. The monastery's temple walls were painted, and the Chinese-style roof covered with green tiles.
The monastery was damaged in 1688 during one of the many wars between Dzungars and Khalkha Mongols. Locals dismantled the wooden fortifications of the abandoned monastery. It was According to tradition, in 1745, a local Buddhist disciple named Bunia made several unsuccessful attempts to fly with a device he invented which was similar to a parachute.
In 1939, the communist leader Khorloogiin Choibalsan ordered the monastery destroyed, as part of a purge that obliterated hundreds of monasteries in Mongolia and killed over ten thousand monks. Three small temples and the external wall with the stupas survived the initial onslaught. By 1944, Joseph Stalin pressured Choibalsan to maintain the monastery (along with Gandantegchinlen Monastery in Ulaanbaatar) as a showpiece for international visitors, such as U.S. Vice President Henry Wallace, to prove that the communist regime allowed freedom of religion. In 1947, the temples were converted into museums and for the four decades that followed Gandantegchinlen Khiid Monastery became Mongolia's only functioning monastery.
After the fall of communism in Mongolia in 1990, the monastery was turned over to the lamas and Erdene Zuu again became a place of worship. Today, Erdene Zuu remains an active Buddhist monastery as well as a museum that is open to tourists.
On a hill outside the monastery sits a stone phallus called Kharkhorin Rock. The phallus is said to restrain the sexual impulses of the monks and ensure their good behavior.