සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු 1300ක්, වර්ගීකරණයක්, සහ වාග්සම්ප්‍රදායන්ගෙන් වෙන් කර හඳුනා ගැනීම

මෙම එකතුව කරන්න එක හේතුවක් වුනේ ඉංග්‍රීසි proverbs (ප්‍රස්තාපිරුළු) සහ idioms (වාග්සම්ප්‍රදායන්) අතර ඇති වෙනස වගේ සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු සහ වාග්සම්ප්‍රදායන් අතරත් වෙනසක් ඇත්ද? ඒ නිර්ණායක හඳුනා ගන්නේ කෙසේ ද? කියන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු සෙවීමටත් සිංහල ප්‍රස්තාවපිරුළු වලට යම්තාක් සමාන අරුත් දෙන ඉංග්‍රීසි ප්‍රස්තාපිරුළු හෝ වාග්සම්ප්‍රදායන් හඳුන ගන්නත්. එහෙම නිර්වචනයක් හදා ගන්න නම් ප්‍රස්තාපිරුළු අර්ථවත් විදියකට වර්ග කරන්න පුළුවන් ද? කියලා විමසීමත් මෙම එකතුවේ තවත් අරමුණක් වුනා.
විදේශගතව සිටින මට නවනැලියේ විජේතුංග වැනි ජනශ්‍රැති (folklore) විශේෂඥයින් සහ සුචරිත ගම්ලත්, ජේ බී දිසානායක වැනි භාෂා විශාරදයින් ප්‍රස්තාපිරුළු නිර්වචනය කරන්නේ කොහොමද ඒ උදවිය සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු සහ වාග්සම්ප්‍රදාය අතර සීමා මායිම් නිර්ණය කරන්නේ කොහොම ද කියන එක සොයා බැලීමට ඔවුන් මේ මාතෘකාව ඔස්සේ ලියූ පොත පත තිබුනේ නැති නිසා මෙම එකතුව මුද්‍රිත පොත් කිහිපයකටත් අන්තරජාල මූලාශ්‍ර කිහිපයකටත් සීමා කරන්න සිද්ද වුනා. මේ එකතුවෙන් උකහා ගන්නට උත්සහ කළ ප්‍රස්තාපිරුළු නිර්වචනය සහ වර්ගීකරණය, හුදෙක් බස් වඩුවකු නොවූ මා විසින් මගේ වටහා ගැනීම සඳහා කරන ලද දෙයක් හැටියට සළකන්න.ඒ නිසා ඉහත කී විද්වතුන් සහ විශ්වවිද්‍යාලඥයින් (Academics) කරන ලද නිර්වචන සිංහල නූගත් මා විසින් කරන ලද නිර්වචනය අතික්‍රමණය (supersede) කරන බව කියන්න ඕනේ.
මෙම එකතුවේ ප්‍රස්තාපිරුළු 1292ක්, වාග්ව්‍යවහාර 157ක්, ආප්තෝපදේශ 35ක්, කියමන් 16ක් සහ මා භාවිතා කරන උපමා කතාවලට අදාළ පුද්ගලික ප්‍රස්තාපිරුළු 11ක් ලෙස, සමස්තය පිරුළු 1511ක් ඇතුළත් කර තියෙනවා. මෙම එකතුවේ ඇතුළත් වන බහුතර ප්‍රස්තාපිරුළු සහ අර්ථකතන යොමු අංක වලින් යොමු කරන ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ හෝ වෙබ් අඩවි ලේඛකයන්ගේ බව සළකන්න. හැබැයි එවන් ප්‍රස්තාපිරුළු අර්ථකතන ගැන මට සෑහීමට පත් වීමට බැරි වූ අවස්ථාවල මම ඒවාට අර්ථකතන ලිව්වා. මම ලියපු අර්ථකතන යොමු අංකයක් නැතිව මුලින් යොදා අනික් අයගේ අර්ථකතන ඊට පස්සේ යෙදීමට පුළුවන් හැම අවස්ථාවේ දී ම වගබලා ගත්තා. ඒ වගේම අවිනිශ්චිත අරුතක් හෝ වර්ගීකරණයක් ඇති තැන වරහන් ඇතුළේ (?) ප්‍රශ්නාර්ථයක් දමා තියෙනවා. නමුත් මෙය ශෝධුපත් නොකිය වූ ලිපියක් බැවින් යතුරු ලියන දෝෂ ආදිය තිබීම ගැන කණාගාටුව ප්‍රකාශ කරනවා.
මෙම එකතුවේ බහුතර ප්‍රස්තාවපිරුළු ඇලෙක්සැන්ඩර් මෙන්ඩිස් සේනානායක ආරච්චි 1880 දී ලියූ "අතීත වාක්‍ය දීපනී හෙවත් පුරාණ සිට ව්‍යවහාර වූ සිංහල උපමා කියමන්" නමැති ග්‍රන්ථයෙන් ලබා ගත්තේ මෙම පොත පී ඩී එෆ් එකක් හැටියට අන්තරජාලයෙන් බාගත කරන්න පුළුවන් (https://archive.org/details/athethawakyadeep00mend) මේ එකතුවේ දෙවන මූලාශ්‍රය වෙන්නේ ජෝන් සෙනෙවිරත්න 1936 දී ලියූ Dictionary of the Proverbs of Sinhalese කියන පොත. මේ පොතත් අන්තරජාලයෙන් බාගත කරන්න පුළුවන් (https://ia801505.us.archive.org/35/items/dictionaryofprov00john/dictionaryofprov00john.pdf). ජෝන් සෙනෙවිරත්න මෙන්ඩිස් සේනානායකගේ සියලුම ප්‍රස්තාපිරුළු සහ අර්ථකතන එලෙසින්ම හෝ සුළු වචන වෙනස් කමකින් එහෙම පිටින්ම කොපි කර තිබුනත් ඔහු මේ පොතට මුල් පොතේ නොතිබුනු අලුත් පිරුළු සහ වඩා හොඳ සහ දීර්ඝ අර්ථකතන සපයා තියෙන නිසා ඒ පොතත් ප්‍රයෝජනවත්. විශේෂයෙන්ම ප්‍රස්තාපිරුළට අදාළ කතාව සිංහලෙන් කියවන්න මේ මුල් පොත් දෙක බලන්න පුළුවන්. මීට අමතරව වාග්සම්ප්‍රදායන්ට මුල් තැන දෙමින් රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් 1970 සහ 1994 කරපු "සිංහල වාක් සම්ප්‍රදාය" සහ "Idioms වාක්සම්ප්‍රදාය" කියන පොත් සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළට සමාන අරුත් දෙන ඉංග්‍රීසි පිරුළු හෝ වාක්සම්ප්‍රදායන් සොයා ගැනීමට උපකාරී වුනා. ජේ. බී. දිසානායක ගේ "සිංහල ජනවහර" පොතෙනුත් සෑහෙන ප්‍රමාණයක් ප්‍රස්තාපිරුලු සහ අර්ථකතන උපුටා ගත්තා. ප්‍රස්තාපිරුළු වල පසුබිම් කතාවලට යොමු (reference) ලබා දීමට මූලිකව උදව් වුනු පොත් කීපය තමයි පැල්ලැපිටියේ බණ්ඩාර බමුණුසිංහ ගේ "අපේ ජනකතා 50ක්" පොතත්, නවනැලියේ විජේතුංගගේ "ජන විඥානයෙන් බිඳක් හෙවත් ජනකතා" පොතත්. සිංහල වචනාර්ථ සඳහා හරිෂ්චන්ද්‍ර විජේතුංගගේ "ගුණසේන මහා සිංහල ශබ්දකෝෂය," මළලසේකර ශබ්දකෝෂය, චාල්ස් කාටර්, මධුර, ක්ලවුග්, වෙබ්ස්ටර්, සිංහල explanatory වැනි online ශබ්ද කෝෂත් යොදා ගත්තා. සිංහල අර්ථකතන ලබා ගත් online මූලාශ්‍ර අතර ගයාන් මධුශාන්ත, නිලක්ෂි, ලලිත් කරුණාරත්න, විකිවෝන්ඩ්, කේ. ඩි. සී. ගුණසේකර, වසන්තා කල්‍යාණි හේමරත්න, කැළුම් ප්‍රියදර්ශන, ආනන්ද විජයවීර, චරිත් විජේමාන්න, තිලිණි යන අයගේ ලිපි ප්‍රමුඛස්ථානයක් ගත්තා. ප්‍රස්තාපිරුළු වර්ගීකරණයේ දී සහ ප්‍රස්තාපිරුළු සහ වාග්සම්ප්‍රදායන් අතර වෙනස නිර්ණය කිරීමේ දී, හඳගනාවේ චන්ද්‍රජෝති හිමියන්ගේ සහ Jane Mairs (Merriam Webster Dictionary editor) ගේ ලිපියත් Pediaa.Com ලිපියත්, Oxford ශබ්දකෝශයත් දායක කර ගත්තා. ඉංග්‍රීසි ප්‍රස්තාපිරුළු සහ වාග්සම්ප්‍රදායන් අර්ථකතනය සහ උදාහරණවලට යොමු සඳහන් කර නොතිබුනත් ඒවා මූලික වශයෙන්ම උපුටා ගත්තේ Cambridge, Free Dictionary, Wikipedia යන වෙබ් අඩවි වලින්. ලංකාවේ ශාඛවල විද්‍යාත්මක නම් ලබා ගැනීමට ඉහත වෙබ්අඩවි වලට අමතරව රුහුණු විශ්වවිද්‍යාලය සහ Barberyn Ayurvedic Resort පවත්වාගෙන යන "Ayurvedic Medicinal Plants of Sri Lanka" වෙබ් අඩවියත් දායක කර ගත්තා.
යොමු අංකය, කතෘ, ප්‍රකාශන වර්ෂය, පොතේ නම, ප්‍රකාශකයා, ප්‍රකාශන නගරය, යොමු සංඛ්‍යාව
22 සේනානායක, ඇලෙක්සැන්ඩර් මෙන්ඩිස් (1880) අතීත වාක්‍ය දීපනී හෙවත් පුරාණ සිට ව්‍යවහාර වූ සිංහල උපමා කියමන්, Catholic Press, Colombo 622
21, සෙනෙවිරත්න, ජෝන් (1936) Dictionary of the Proverbs of Sinhalese, Asian Educational Services, Colombo 747
15 රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව (1994) Idioms වාක්සම්ප්‍රදාය. රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව, කොළඹ 07, 100
14 රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව (1970) සිංහල වාක් සම්ප්‍රදාය - Sinhalese Idioms, රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව, කොළඹ 07, 147ක්
9 දිසානායක ජේ. බී. (1986) සිංහල ජනවහර, ගොඩගේ, කොළඹ 10, 75
36 බමුණුසිංහ, පැල්ලැපිටියේ බණ්ඩාර (2014) අපේ ජනකතා 50ක්, RG Graphics and Bookshop, බොරලැස්ගමුව, 47
39 විජේතුංග, නවනැලියේ (2013) ජන විඥානයෙන් බිඳක් හෙවත් ජනකතා, දැනුම වැඩුම ප්‍රකාශකයෝ, මුල්ලේරියාව 37
යොමු අංකය කතෘ වර්ෂය යොමු සංඛ්‍යාව
41 ගයාන් මධුශාන්ත 2015 121
39 නිලක්ෂි 2018 80
32 ලලිත් කරුණාරත්න 2016 77
45 විකිවෝන්ඩ් ND 52
33 කේ. ඩි. සී. ගුණසේකර 2017 48
52 වසන්තා කල්‍යාණි හේමරත්න 2016 47
40 කැළුම් ප්‍රියදර්ශන 2016 38
48 ආනන්ද විජයවීර 2010 32
49 චරිත් විජේමාන්න 2010 30 ත්‍රාසය කිරීමට හැකි හැකි අදහසක් නොමැති දෙයක් 37 තිලිණි 2015 21
සිංහල “ප්‍රස්තාපිරුළු” හෝ “ප්‍රස්තාවපිරුළු” යන වචන හැදිලා තියෙන්නේ, අවස්ථාව හෝ මොහොත කියන අරුත ඇති "ප්‍රස්තා" කියන වචනයත්, "උපමා වශයෙන් කියන කියමන, උපහැරණය, පිළිතුර, ප්‍රකාශය" කියන තේරුම් තියෙන "පිරුළ" කියන වචනයත් එකතු වෙලා. මේ අනුව බැලුවහම "ප්‍රස්තාපිරුළු" කියන්නේ යම් තැනකට, යම් මොහොතකට, වඩා පැහැදිලිව කිව්වොත් යම් සිද්ධියකට අදාළව කියන උපමාවක් හෝ ප්‍රකාශයක්.
ඒ වගේම වාග්සම්ප්‍රදාය කියන වචනේ හැදිලා තියෙන්නේ, "වචන, කථාව, කියමන, වචනය හෝ කථාව පිළිබඳ, වචනයෙන් කරන" කියන අර්ථ ඇතුළත් සංස්කෘත තත්සම වචනයක් වෙන "වාග්/වාක්" යන්නට "පරම්පරාගතව එන උපදේශය, චාරිත්‍රය, පෙර පටන් පැවත එන ක්‍රමය, පරම්පරාගත අත්දැකීමෙන් ඉදිරියට ගෙන යන කොටස" කියන අරුත් සහිත සංස්කෘත තත්සම වචනයක් වෙන "සම්ප්‍රදාය" කියන පද දෙක එකතු වෙලා. වාක් සම්ප්‍රදාය කියන්නේ "භාෂා ව්‍යවහාරයේ විශේෂ අර්ථයක් ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා යොදන කථා හෝ වචන ව්‍යවහාරයක්." එහෙමත් නැති නම් වාග් සම්ප්‍රදාය කියන්නේ "පෙර පටන් ස්ථාපනය වී පැවත එන විශේෂ අරුත් දෙන වචන".
ප්‍රස්තාපිරුළක සහ වාග්සම්ප්‍රදායක තියෙන එක සමාන කමක් තමයි, ඒ දෙකේම වචන වලින් කියවෙන මුඛ්‍යාර්ථය හෙවත් වචනාර්ථයට (denotation - the literal or primary meaning of a word) ඔබ්බෙන් පවතින ගම්‍යාර්ථයක් (connotation - an idea or feeling which a word invokes for a person in addition to its literal or primary meaning) තියෙන එක. ඒ කියන්නේ මේ භාෂා උපක්‍රම දෙකම වචනවලට ඔබ්බෙන් පවතින කතාවක්, අර්ථයක්, හෝ පසුබිමක් කෙටියෙන් කීමට සමාජ ව්‍යවහාරයේ භාවිතයෙන් ඇති වුනු භාෂා අලංකාරයන් (expresses some commonplace truth or useful thought effectively, efficiently and concisely). ප්‍රස්තාපිරුළක් හෝ වාග්සම්ප්‍රදායක් වෙන්න නම් මෙවැනි උපමා වාක්‍යයක් පුළුල්ව ජනසම්ප්‍රදායේ පොදු අවභෝධයකින් යුතුව පැවත එන ප්‍රචලිත එකක් වෙන්නත් ඕන. ප්‍රස්තාපිරුළක් කාලාන්තරයක් තිස්සේ කටින් කටට පැතිරුණු එකක් හෝ මෑතක දී සමාජ ගත වුනු එකක් වෙන්න පුළුවන්. සමහර ප්‍රස්තාපිරුළු වලට ඍජුව සමාන ප්‍රස්තාපිරුලු වෙනත් භාෂාවක හෝ භාෂා කීපයක හම්බු වෙනවා (උදා: අලුත් ඉලපතෙන් හොඳට පිහිදැමෙනවා ලු / Jamaican: New broom sweeps clean, but de ole broom know de earner” / English: A new broom sweeps clean / Latin: Bastions expectat dum defluat amnis). ඒවගේම වෙනත් බසකින් ඍජුව පරිවර්තනය වෙලා සමාජ ගත වුනු ප්‍රස්තාපිරුළුත් තියෙනවා (උදා: "To close the stable door after the horse has bolted" කියන ඉංග්‍රීසි ප්‍රස්තාපිරුළ "අශ්වයා පැන ගියාට පස්සේ ඉස්තාලේ වහනවා වගේ" කියලා සිංහලට ආවා වගේ).
මේ අනුව බලන කොට ඉංග්‍රීසි බසේ වගේම සිංහල බසෙත් "ප්‍රස්තාපිරුළු" හෙවත් proverbs සහ " වාග්සම්ප්‍රදා" හෙවත් idioms කියන්නේ:
1. අවවාදයක්, සදාචාරාත්මක පණිවුඩයක් හෝ සමාජ විශ්වාසයක් (පොදු සත්‍යයක්) ඇතුළත් නොවුනු;
2. අදාළ වාක්‍ය කොටසේ ඇති වචනවලින් දෙන අරුතට ඔබ්බෙන් පවතින අරුතක්, පසුබිමක් හෝ පණිවුඩයක්, භාවිතය නිසා ආරෝපණය වූ, (නැතහොත් ආරූඩ වූ හෝ එයට පැවරුණු);
3. එම අරුත සහිතව සමාජයේ සැළකිය යුතු පිරිසක් අතර පැතිර ඇති සහ ඔවුන් විසින් ලිඛිත සහ වාචික සන්නිවේදනයේ දී දළ වශයෙන් පොදු අරුතකින් භාවිතා කෙරෙන;
4. එම අරුත වචන දෙකක් හෝ ඊට වැඩි වාක්‍ය කොටසකින් ප්‍රකාශ වෙන;
භාෂා අලංකාරයක් හැටියට භාවිතා කරන දෙයක් බව කියන්න පුළුවන්.
ඊළඟට මතුවෙන ප්‍රශ්නයක් තමයි සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු සහ වාග් සම්ප්‍රදාය වෙන් කොට හඳුනා ගන්න ලක්ෂණ මොනවා ද, කියන එක. සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු සහ වාග්සම්ප්‍රදාය වෙන් කර හඳුනා ගැනීමේ නිර්ණායක සෙවීමට උදව් වෙන්නේ යැයි සිතිය හැකි ඉංග්‍රීසි බසේ ප්‍රස්තාපිරුළු හෙවත් proverbs සහ වාග්සම්ප්‍රදාය හෙවත් idioms අතර වෙනස මොනවා ද කියන එක මුලින්ම හොයලා බලමු.
Oxford ශබ්දකෝෂය අනුව වාග්සම්ප්‍රදායක් කියන්නේ එම වචන කිහිපයේ තනි වචන විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් නොලැබෙන වචනාර්ථයට ඔබ්බෙන් වූ අර්ථයක්, භාවිතය නිසා ස්ථාපනය වුනු, වචන දෙකක් හෝ වැඩි ගණනකින් යුතු, අසම්පූර්ණ වාක්‍යඛණ්ඩයක් (idiom is a group of words established by usage as having a meaning not deducible from those of the individual words). වාග්සම්ප්‍රදායක් මීට පෙර අසා තේරුම ඉගෙන නැති කෙනෙක්ට වටහා ගන්න අමාරුයි.
උදාහරණයක් හැටියට ඉංග්‍රීසි වාග්සම්ප්‍රදායක් වෙන “raining cats and dogs” කියන එක ගත්තම ඒකෙ වචනාර්ථයෙන් ගම්‍ය වෙන විදියට “බල්ලෝ පූසෝ වර්ෂාවක් වහිනවා” කියන එක වෙනුවට “තද වැස්සක්” යන අර්ථය භාවිතය තුළින් එම වාක්‍ය කොටසට ලැබිලා තියෙනවා. තවත් උදාහරණයක් විදියට කවුරු හරි "put foot in mouth" කියන වාග්සම්ප්‍රදාය යොදා ගෙන "Jane put her foot in her mouth when she called him by her first husband's name" කිව්වොත් ඒ කියන්නේ “ජේන් කකුළ කටේ දාගත්තා” කියන එක නෙවෙයි, “ඇය අපහසුතාවයට, ලැජ්ජාවට පත් වුනා” කියන එක බව එකවරම තේරුම් යන්නේ ඒ වාග්සම්ප්‍රදායේ අර්ථය මීට පෙර දැනගෙන හිටපු කෙනෙකුට. ඉංග්‍රීසි වාග්සම්ප්‍රදායක් වන "to rub someone the wrong way" කියන්නේ “යම් කෙනෙක්ගේ වැරදි පැත්තෙන් ඇතිල්ලීමක්” ගැන නොවෙයි, ඒ කෙනාව අවුස්සන කෝප ගන්වන එක. “By the skin of your teeth” කියන වාග්සම්ප්‍රදාය යොදලා “She passed the test by the skin of her teeth” කිව්වොත් ඒ කියන්නේ "ඇය හමේ දත් වලින් විභාගේ පාස් වුනා කියන එක නෙවෙයි, ෆේල් වෙන්න ඔන්න මෙන්න තියලා නූලෙන් පාස් වුනා කියන එක. මේ වගේ වාග්සම්ප්‍රදායක් තේරුම් ගන්න නම් එය ඊට පෙර අසා එහි තේරුම ඉගෙන ගෙන තියෙන්න ඕන. මෙවැනි තවත් උදාහරණ කීපයක් තමයි "ඇය පනිට්ටුවට පයින් ගැහුවා (Kick the bucket)" "පූසා මල්ලෙන් එළියට දැම්මා (To let the cat out of the bag)" "කිලිටි රෙදි ප්‍රසිද්ධියේ සෝදනවා (Wash dirty linen in public), “උරහිසේ ලී පතුරක් තියෙනවා" (You have a chip on your shoulder) වගේ වචනාර්ථ එන වාග්සම්ප්‍රදා.
මේ අනුව සාරාංශයක් හැටියට - ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ වාග්සම්ප්‍රදා/වාග්සම්ප්‍රදායක් idiom කියන්නේ:
1. එහි අර්ථය මීට පෙර නොදන්නා අයෙකුට, එහි වචන විශ්ලේෂණයෙන් හෝ යොදන සන්දර්භය අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත නොහැකි විදියට සැකසී ඇති, වචනාර්ථයෙන් ඔබ්බෙන් පහිටි, ඊටම ආවේණික වූ අර්ථයක් සහිත (has a meaning of its own that cannot be understood from the meanings of its individual words);
2. අවවාදයක්, සදාචාරාත්මක පණිවුඩයක් හෝ සමාජ විශ්වාසයක් (පොදු සත්‍යයක්) ඇතුළත් නොවුනු;
3. සමාජයේ සැළකිය යුතු පිරිසක්, එම ආරෝපිත අර්ථය ඇතිව වාචික සහ/හෝ ලිඛිත සන්නිවේදනයේ දී යොදා ගන්නා එසේම තේරුම් ගන්නා;
4. වචන දෙකකින් හෝ වැඩි ගණනකින් හැදුනු අසම්පූර්ණ වාක්‍ය කොටසකට.
proverb කියන වචනේ ඉංග්‍රීසියෙන් අරුත් ගන්වලා තියෙන්නේ කොහොමද කියලා බැලුවොත් Oxford ශබ්දකෝෂය කියන්නේ "A short, well-known pithy saying, stating a general truth or piece of advice" කියලා. මේ අනුව ඉංග්‍රීසි proverb කියන එකේ අරුත "පොදු ජන විඥානයේ පැතිර ඇති සාමන්‍යයෙන් පිළිගත් සත්‍යයක් / විශ්වාසයක් (commonplace truth / general truth or principle), අත්දැකීමක් (common experience), හෝ අවවාදයක් (advice) ලබා දෙන, පසුබිම් කතාවක් සහ පණිවුඩයක් තනි වාක්‍යයක් තුළ එකට කැටි කරන, ප්‍රසිද්ධ ජන වහරේ පවතින (හෝ අතීත කාලයේ පැවති) කෙටි වාක්‍යක් කියලා කියන්න පුළුවන්. ඉංග්‍රීසි බසේ ප්‍රස්තාපිරුළක් මීට පෙර අසා නොතිබුනත් එය යෙදුව පසුබිම අනුව හිතලා එහි අර්ථය තේරුම් ගන්න පුළුවන්.
උදාහරණ ලෙස ඉංග්‍රීසි ප්‍රස්තාපිරුළක් වෙන "A rolling stone gathers no moss" හෙවත් "පෙරළෙන ගලේ පාසි නොබැඳේ" යන්න යොදන අරුත අනුව මේ කියන්නේ ගලක් ගැන නොව “එකතැනක නොරැඳී තැනින් තැනට යන කෙනෙකුට දැනුම, වස්තුව, ආදිය එකතු වෙන්නේ නැහැ” කියන එක කියලා මෙම ප්‍රස්තාපිරුළු මීට පෙර අසා නැති කෙනෙකුට වුනත් අනුමාන කරන්න පුළුවන්. සමහර විට මේ වගේ ප්‍රස්තා පිරුළු දෙන්නෙක් සුළු වශයෙන් වෙනස්ව අරුත් ගන්න ගන්නත් ඉඩ තියෙනවා. උදාහරණයක් විදියට පාසි හෝ සෙවෙල් කියන්නේ දැනුම වගේ හොඳ දෙයක් නෙවෙයි නරක දෙයක් කියලා හිතන කෙනෙකුට, මේ කියන්නේ “එක තැන හිටියොත් පල් වෙනවා නැත්නම් පුස් කනවා ඒ නිසා ඉදිරියටම යන්න ඕනේ” කියන අර්ථය හිතට එන්නත් ඉඩ තියෙනවා. තවත් උදාහරණයක් බැලුවොත් "All that glitters is not gold" හෙවත් "දිළිසෙන සියල්ල රන් නොවේ" කිව්වහම මේ කියන්නේ “බාහිර පෙනුම අනුව කෙනෙක් ගේ වටිනාකම කියන්න බැහැ” කියන එක කියලා අති බහුතරයකට අනුමාන කරන්න පුළුවන්. "A bird in the hand is worth two in the bush” හෙවත් “අතේ ඉන්න කුරුල්ලා පඳුරේ ඉන්න කුරුල්ලො දෙන්නට වඩා හොඳයි” කියන එක ගම්‍යාර්ථය බැලූ බැල්මටම තේරුම් ගන්න පුළුවන්. “Don’t cry over spilt milk" හෙවත් “ඉහිරුණු කිරට නාඬන්නේ” කියන එක වචනාර්ථයෙන් නොව එය කියන පසුබිම හෝ එය සම්බන්ධ කරන සිද්ධිය අනුව මේ කියන්නේ ඇත්තටම කිරි ඉහිරීමක් ගැන නෙවෙයි, “පසු වුනු යමක් ගැන පසුතැවිලි වීමෙන් පලක් නැහැ, එය අමතක කර ඉදිරියට යන්න” කියන එක බව මේ ප්‍රස්තාපිරුළ මීට පෙර අසා නැති කෙනෙක්ට වුනත් තේරුම් ගන්න පුළුවන්.
මේ අනුව සාරාංශයක් හැටියට - ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ ප්‍රස්තාපිරුළක් කියන්නේ:
1. එහි සැබෑ අර්ථය වචනාර්ථයෙන් ඔබ්ටබෙන් පිහිටා තිබුනත්, එම අර්ථය මීට පෙර නොදන්නා අයෙකුට වුනත් යොදන පසුබිම, සන්දර්භය අනුව හෝ සමහර විට එසේ නැතිව වුනත් තේරුම් ගත හැකි අර්ථයක් සහිත;
2. පොදුවේ පිළිගත්තු සමාජ සත්‍යයක්, විශ්වාසයක්, උපදේශයක් හෝ සදාචාරාත්මක පණිවුඩයක් ඇතුළත්;
3. සමාජයේ සැළකිය යුතු පිරිසක්, එම ආරෝපිත අර්ථය ඇතිව වාචික සහ/හෝ ලිඛිත සන්නිවේදනයේ දී යොදා ගන්නා එසේම තේරුම් ගන්නා;
4. සම්පූර්ණ වාක්‍යකට හෝ දෙකකට.
ඉංග්‍රීසි වාග්සම්ප්‍රදායක් idiom කියන්නේ: ඉංග්‍රීසි ප්‍රස්තාපිරුළක් proverb කියන්නේ:
1 අවවාදයක්, සදාචාරාත්මක පණිවුඩයක් හෝ සමාජ විශ්වාසයක් (පොදු සත්‍යයක්) ඇතුළත් නොවුනු; පොදුවේ පිළිගත්තු සමාජ සත්‍යයක්, විශ්වාසයක්, උපදේශයක් හෝ සදාචාරාත්මක පණිවුඩයක් ඇතුළත් වුනු;
2 එහි අර්ථය මීට පෙර නොදන්නා අයෙකුට, එහි වචන විශ්ලේෂණයෙන් හෝ යොදන සන්දර්භය අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත නොහැකි විදියට වචනාර්ථයෙන් ඔබ්බෙන් පහිටි, ඊටම ආවේණික වූ අර්ථයක් සහිත; එහි සැබෑ අර්ථය වචනාර්ථයෙන් ඔබ්ටබෙන් පිහිටා තිබුනත්, එම අර්ථය මීට පෙර නොදන්නා අයෙකුට වුනත් යොදන පසුබිම, සන්දර්භය අනුව හෝ සමහර විට එසේ නැතිව වුනත් තේරුම් ගත හැකි අර්ථයක් සහිත;
3 වචන දෙකකින් හෝ වැඩි ගණනකින් හැදුනු අසම්පූර්ණ වාක්‍ය කොටසකට. සම්පූර්ණ වාක්‍යකට හෝ දෙකකට.
සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු වර්ගීකරණයක් හදා ගන්න අපි ප්‍රස්තාපිරුළු එකතු කරලා ඒවායේ ලක්ෂණ විමසලා බලමු. මුලින්ම කියන්න ඕන මේ එකතුවේ ප්‍රස්තාපිරුළු වලට අමතරව ඍජුව ප්‍රස්තාපිරුළු කියලා නොසළකන වර්ග කිහිපයකිත් ඇතුළත් කරලා තියෙන වග.
ආප්තෝපදේශ කියන වචනේ හැදිලා තියෙන්නෙත් "ආප්ත" සහ "උපදේශ" කියන වචන දෙක එකතු වෙලා. "ආප්ත" කියන්නේ සංස්කෘත බසින් සිංහලයට ආ තත්සම වචනයක්. ආප්ත කියන එකේ මුල් අරුත "ප්‍රාප්ත" යන්නට සමානව "පැමිණි", එහෙමත් නැත්නම් "පමුණුවා ගන්නා ලද", "ලබන ලද" කියන එක. උදාහරණ විදියට:
• ප්‍රාප්ත = ප්‍ර-emp+ආප්ත-attained-acquired=ප්‍රාප්ත, attained, arrived at, obtained, gained, ලබාගත්, complete, සම්පූර්‍ණ; අන්+ආප්ත=අනාප‍්‍ත-unattained, unobtained, ප්‍රාප්ත නැති, නොලැබූ;
• අපර්‍ය්‍යාප්ත = අ+පරි+ආප්ත=අපර්‍ය්‍යාප්ත-unattained, unobtained, ප්‍රාප්ත නූණ, ලබා නොගත්, incomplete, අසම්පූර්‍ණ;
• ආප්තෝක්තිය = ආප්ත-obtained+උක්තිය-saying=ආපතෝක්තිය - proof, argument or syllogism, තර්‍කය, ගෙනහැර දක්වන කාරණාව, acknowledged saying, ඒත්තුගන්නාලද කියමන;
• පර්‍ය්‍යාප්ත = පරි-emp+ආප්ත gained=පර්‍ය්‍යාප්ත, obtained, attained;
වචන ගන්න පුළුවන්. වත්මන් සිංහල භාෂාවේ "ආප්ත" කියන වචනය භාවිතා වන තවත් අරුතක් තමයි, දැනුම ලබා ගත්, දැනුමේ පරතෙරට පැමිණි කියන අරුතින් “වියතා, පණ්ඩිතයා හෝ පණ්ඩිත වාක්‍යය, වියත්, දැනගත මනා, හරවත් අදහස් සහිත, දැනුමැති”, වගේ තේරුම් ඇති වචනයක් විදියට යෙදීම. "උපදේශ" එහෙමත් නැතිනම් "උපදෙස්" කියන්නේ අවවාද, අනුශාසනා එහෙමත් නැත්නම් යමක් කළ යුතුද, නොකළ යුතුද, කළ යුතු නම් කළ යුතු පිළිවෙළ තේරුම් කර දීමට යොදන වචනයක්. ඒ අනුව ආප්තෝපදේශ කියන්නේ සමාජයේ පොදු ජන විඥානයට එහෙමත් නැතිනම් පොදු පිළිගැනීම් අනුව හැසිරිය යුතු සහ නොයුතු ආකාරය ගැන බුද්ධිමත් අවවාද ඇතුළත් වාක්‍ය. ප්‍රස්තාපිරුළු වලට ඉංග්‍රීසියෙන් යෙදෙන වචනය proverbs. බයිබලයේ ඇති proverbs කියන පරිච්චේදය සිංහලෙන් හඳුන්වන්නේ "හිතෝපදේශ" කියලා. ඒ වගේම මෙවැනි ආදර්ශ ලබා දෙන සංස්කෘත ග්‍රන්ථයක නමත් හිතෝපදේශය. හිතෝපදේශයන්ගෙනුත් අදහස් වෙන්නේ හිතවත්කමින් හෝ හිත සුව පිණිස අවවාදයක් දීම යන්නමයි. මේ නිසා සමහරු ආප්තෝපදේශවලට හිතෝපදේශ කියලත් කියනවා. මේ එකතුවේ වර්ගීකරණය තුළ දී ඍජුව වචනාර්ථයෙන්ම අවවාදයක් දෙන හෝ සදාචාරාත්මක පණිවුඩයක් දෙන වාක්‍ය ප්‍රස්තාපිරුළු ලෙස නම් නොකර ආප්තෝපදේශ හැටියට නම් කළා. මෙවන් අවාවාදයක් වෙනත් උපමාවක්, ප්‍රපංචයක් වැනි ආදේශකයක් මඟින් දෙන වාක්‍ය ප්‍රස්තාපිරුළු කියලා නම් කළා.
සිංහල වාග් ව්‍යවහාර ප්‍රස්තාපිරුළු වලින් වෙන් කොට හඳුනා ගැනීම අපහසු වෙන්නේ සමහර වාග්සම්ප්‍රදායන්ට "ලු" හෝ "වගේ" වැනි දෙයක් අගට එකතු කිරීමෙන් ඉබේටම ඒවා ප්‍රස්තාපිරුළුවල ස්වභාවයක් ගන්නා නිසා. සමහර වාග්සම්ප්‍රදා "වගේ" වැනි උපමාවාචී නිපාතයක් හෝ "ලු" වැනි වාර්තාවාචී නිපාතයක් දැම්මම එකම යෙදුම අවස්තාව සහ යොදන විදිය අනුව වාග් ව්‍යවහාරයක් හෝ ප්‍රස්තාපිරුළක් වෙනවා. උදාහරණයක් විදියට "එක වල්ලේ පොල්" කියන්නේ වාග්සම්ප්‍රදායක් හෙවත් idiom එකක් වුනත් "එක වල්ලේ පොල් වගේ" කිව්වොත් උපමාවාචී ප්‍රස්තාපිරුළක් හැටියට ගන්න පුළුවන්. ප්‍රස්තාපිරුළක් වීමට හැකියාවක් ඇති වාග් ව්‍යවහාර කීපයකුත් මේ එකතුවේ ඇතුළත් කිරීමට හේතු වුනේ සමහරුන් විසින් ඒවා ප්‍රස්තාපිරුලු විදියට සැළකීම. වාග්සම්ප්‍රදා යක් සම්පූර්ණ වාක්‍යක් නොවනවා වගේම වාක්‍යයක් තුළ විවිධ අයුරින් යොදන්න පුළුවන්. මේවා ඍජුව නැතිව වක්‍රව කියන දෙයක් "බැලූ බැල්මටම කියන්න ඇහැකි" නොකියා "එක ඇහෙන් කියන්න ඇහැකි" කීම වගේ දේවල් මේ එකතුවේ වාග්සම්ප්‍රදායන ලෙස වර්ග කළා. යම් වාක්‍යයක හෝ ප්‍රකාශයක යෙදෙන වචනයක් හෝ වචන කීපයක සංකල්පයක් ඊට සමාන නැති වෙනත් වචන කීපයකින් නියෝජනය කරන කොට ඒවා වාග්සම්ප්‍රදා කියලා නම් කළා. උදාහරණ ලෙස "ආරොන් සීයා මැරුණා (Grandfather Aron died)" යන වැකියේ "මැරුණා" යන්න වෙනුවට වචනාර්ථයෙන් එයට සමාන නොවන වාග්සම්ප්‍රදායක් වෙන "වළ කජ්ජ ගැහුවා (kicked the bucket)" කියා යොදා ආරොන් සීයා වළ කජ්ජ ගැහුවා" කියලා යොදන්න පුළුවන් නම් "වළ කජ්ජ ගැහුවා" වැනි යෙදුම් idiom එකක් හෙවත් වාග්සම්ප්‍රදායක්, හැටියට නම් කෙරුවා.
බල්ල පිදුරු කන්නෙත් නැහැ, කන ගොනාට දෙන්නෙත් නැහැ (2-23) [විශ්වාස][ප්‍රපංච][නිශේධ] / පිදුරු ගොඩේ බල්ලා වගේ [විශ්වාස][ප්‍රපංච][උපමා] පිදුරු ගොඩේ බල්ලා [වාග්ව්‍යවහාර] - දේ ආසාවෙන් බදා ගෙන ඉන්න විටවගේ එකම අදහසේ විවිධ ස්වරූප වර්ගීකරණ කීපයකට අයත් වෙන්න පුලුවන්. ඒ වගේම සමහර පිරුළු වර්ග කීපයකට අයත් වුනත් ගණන් කිරීමේ පහසුව සඳහා වැඩි ප්‍රමුඛතාවයක් ගන්නා වර්ගයට විතරක් ඇතුළත් කරලා තියෙනවා.
ඒ වගේම යම් පිරිසක් අතර ඔවුන් පමණක් දන්නා කතා හෝ උපමා භාවිතා වෙන්නත් පුළුවන්. ඒ වගේම තනි පුද්ගලයෙක් යම් යම් අවස්ථාවලට ගළපා යොදන ප්‍රස්තාපිරුළු තියෙන්නත් පුළුවන්. මෙවන් මා පාවිච්චි කළ ප්‍රස්තාපිරුළු කීපයක් තමයි 'අභිධර්ම මුදලාලිගේ හෝටලේ වගේ", "ඔය සපත්තුවත් දාපන්කෝ ඉක්මනට නිදා ගන්න" සහ "ගඟෙන් එතෙර වූ අශ්ව පැටියා අනුන්ගෙන් ගඟේ ගැඹුර ඇහුව වගේ (රුසියානු ළමා කතාවක් මත පදනම් වූ)" කියන ප්‍රස්තාපිරුළු. මේවායේ ගැටළුව තියෙන්නේ යම් කෙනෙක් මෙවැන්නක් ප්‍රකාශ කරහම අසන්නාට එහි පොදුවේ බෙදා ගන්නා අරුතක් නැති නිසා "ඒ කොහොමද?" කියලා ඇහුවාම කියන්නාට මුළු කතාවම මුල ඉඳන් කියන්න වෙන නිසා. මේ නිසා ප්‍රස්තාපිරුළක මූලික අරමුණක් වෙන දිගු පසුබිමක් පොදු අවභෝධයක් ඇති වාක්‍යයක් හරහා කෙටියෙන් පැවසීම කියන දේ සුන්වෙලා යනවා. ප්‍රස්තාපිරුළක් වීමේ මූලික සුදුසුකමක් වෙන්නේ සමාජයේ වැඩි දෙනෙක් අතර හෝ සැළකිය යුතු පිරිසක් අතර භාවිතා වෙන යෙදුම් වීම නිසා පෞද්ගලික ස්වරූපයක් ගන්නා මෙවැනි පිරුළුත් සුළු ප්‍රමාණයක් උදාහරණ විදියට විතරක් මේ එකතුවේ කළා.
ඕනෑම කතාවක් අවස්ථාවකට හෝ සිද්ධියකට ගලපලා කියන්න පුළුවන් නිසා සමහර අසභ්‍ය හෙවත් ලිංගික ක්‍රියා හෝ ලිංගික අවයව ගැන සඳහන් කතන්දර මත හෝ සංකල්ප මතත් ප්‍රස්තා පිරුළු බිහිවෙනවා. මේවා බොහෝ විට පාවිච්චි කෙරෙන්නේ නව යොවුන් හෝ වැඩිහිටි සමවයස් අවිධිමත් කණ්ඩායම් අතර (Argot කල්ලියක අපභාෂාව, අසභ්‍ය භාෂාව The jargon or slang of a particular group or class. E.g. ‘teenage argot’). මෙවැනි උදාහරණ කීපයක් හැටියට සංකල්පයක් මත පදනම් වූ "මනුස්ස කමට සරම ඉස්සුවහම _ _ අරින්න එනවා", "_ _ _ තියා ගෙන _ _ දෙකෙන් _ _ _ _ හදනවා වගේ - සමාන: ලොට තන තබා අඟ ගෙන කිරි දොවිනා සේ" ප්‍රස්තාපිරුළුත් "එක කකුළක් ඉස්සුවහම සිංදු කිව්ව ගිරවා, කකුල් දෙකම ඉස්සුවොත් වෙන දේ කිව්වා වගෙයි", "මාලා අක්කගේ _ _ _ වගේ - සමාන: තම්බිගේ තොප්පිය වගේ" කතන්දර මත පදනම් වූ ප්‍රස්තාපිරුළුත් පෙන්වන්න පුළුවන්. නමුත් මේවා මෙම එකතුවට ඇතුළත් කළේ නැහැ.
දැන් අපි සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු වඩා පැහැදිලිව තේරුම් ගැනීමට සහ නිර්වචනය කිරීමේ අරමුණ ඇතිව, ඉහතින් සඳහන් කළ වර්ග අතුරින් සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු කියන වර්ගය විතරක් අරගෙන ඒවා යම් අර්ථවත් වර්ගීකරණයකට අනුව බෙදන්න බලමු.
මේ කොටසට අයිති වෙන්නේ උපදේශයක්, ආප්තෝපදේශක් ඇතුළත් ප්‍රස්තාපිරුළු. හැම ප්‍රස්තාපිරුළක්ම ආප්තෝපදේශයක් නොවුනත්, ඒ වගේම හැම ආප්තෝපදේශයක්ම (විශේෂයෙන්ම අවවාදයක් වචනාර්ථයෙන්ම ඍජුව පවසන) ප්‍රස්තාපිරුළක් නොවුනත්, සමහර ප්‍රස්තාපිරුළු "ආප්තෝපදේශ" කියලත් හඳුන්වන්න පුළුවන් (අඬුව තියෙද්දි අත පුච්චගන්න එපා).
උදාහරණ විදියට, "අ‍‍ඟේ ඉඳං කන කන‍වා වගේ", "බුරන බල්ලා හපා නොකයි" වගේ ප්‍රස්තාපිරුළු මේ වර්ගයට ඇතුළත් කරන්න පුළුවන්. මේවා බොහෝමයක ඍජුව පවසන ආදර්ශයක් නැතත් සමාජය පිළිගත් පොදු (general) සමාජ සත්‍යයක් එහෙමත් නැත්නම් සමාජ විශ්වාසයක් ඇතුළත් වෙනවා. පොදු සමාජ විශ්වාසයක් හෝ සාමාන්‍ය සමාජ සත්‍යයක් ඇතුළත් මෙම වර්ගයේ පිරුළු සමහරු "සත්‍යධර්ම පිරුළු" කියලත් වර්ග කරනවා (34).
කතාවක් පදනම් කර ගෙන බිහි වූ ප්‍රස්තාපිරුළු වල කැපී පෙනෙන ලක්ෂනයක් තමයි වචන බොහෝ ගණනක් යොදලා කියන්න ඕනේ කතාවකින් දෙන්න ඕන පණිවුඩේ වාක්‍යයකින් හෝ දෙකකින් සංක්ෂිප්ත ලෙස දෙන්න පුළුවන් වීම. ඉංග්‍රීසි බසේ සමහර වාග්සම්ප්‍රදායන්ටත් (idioms) සිංහල බසේ සමහර ප්‍රස්තාපිරුළු වලටත් පොදු ලක්ෂණයක් තමයි මේවා පිටුපස මේවා හැදුනු ආකාරය ගැන යම් රසවත් පසුබිම් කතන්දරයක් තිබීම. මේ කතාන්දර උපදේශාත්මක හෝ විශ්වාසයක්/සමාජ සත්‍යයක් කැටි කර ගත් ඒවා වෙන්න පුළුවන්. පැරණි මූලාශ්‍ර සමහරකින් පවත් එන ප්‍රස්තාපිරුළු වල මූලාශ්‍රය සමහර විට කාලයේ වැලි තලාවෙන් වැසී ගිහින් පිරුළ පමණක් ඉතිරිවෙන අවස්තාවලුත් තියෙනවා (උදා: මුචී කැවුම් කෑවා වගේ). මෙවැනි සමහර මූලාශ්‍ර මිත්‍යා කතා පදනම් වුනු ඒවා වෙන්නත් (උදා: ඊශ්වර භෂ්මාසුරයාට අග්නි සැරය දුන්නා වගේ). ඒවගේම සමහර ඒවා අභාවයට පත් වුනු චාරිත්‍ර මත බිහි වුනා වෙන්නත් පුළුවන් (මෙහෙම ගෙදරකට කුළු තුනක්වත් ඕනෑය කී විත්තිය වගේ). මේ වගේ සමහර කතා කාලයත් සමග පොදු ජන මතකයෙන් ඈත්වී ගියත් එම කතා නිසා බිහි වූ වාග්සම්ප්‍රදාය හෝ ප්‍රස්තාපිරුළ නොනැසී භාවිතයේ පවතිනවා. ඉංග්‍රීසි වාග්සම්ප්‍රදායක් වෙන ‘poor as a church mouse’ හෙවත් "පල්ල්යේ මීයෙක් වගේ දිළිඳුයි" යන්න 17 වන සියවසේ යුරෝපයේ පල්ලිවල ආහාර ගබඩා කිරීමේ සිරිතක් නොතිබුණු නිසා පල්ලියේ මීයන්ට ආහාර හිඟ වීම මත බිහි වුනු එකක්. මේ වගේ "අන්දරේ සීනි කෑවා වගේ" වැනි කතාවක් මත පදනම් වෙන ප්‍රස්තාපිරුළක් තේරුම් ගන්න ඒ පිටිපස්සේ සැඟවිලා තියෙන කතාව ගැන පෙර දැනුමක් තිබීම අත්‍යාවශ්‍ය වෙනවා. සමහරු යම් සිද්ධියක් හෝ කතාවක් මුල්කොට ඇති මෙම වර්ගය "වෘත්තාන්ත පිරුළු" කියලත් නම් කරනවා (34).
මේවා බොහෝ විට සොබාදහමේ ප්‍රපංචයක් (උදා: පහත් තැනින් යයි ගලා ජලේ); පරිසරයට සම්බන්ධ මිත්‍යා විශ්වාසයක (උදා: දිඹුල් මල් පතා දිය අදින්නා වගේ / හංස ගීතිය / හංසයා දියෙන් කිරි උරා බොන්නා වගේ); මිනිසාගේ එදිනෙදා පරිසරයේ ප්‍රපංචයක් (කබලෙන් ලිපට වැටුනා වගේ); දේව විශ්වාස වැනි මිත්‍යා සාහිත්‍යයේ පුවතක් (උදා: ඊශ්වරයා භෂ්මාසුරයාට අග්නි සැරය දුන්නා වගේ); ඕනෑම දෙයක් මුල් කරගෙන බිහිවුණු ප්‍රස්තාපිරුළු වෙන්න පුළුවන්.
යම් උගතකු හෝ බුද්ධිමතකු ලිඛිත සාහිත්‍යයේ ඇතුළත් කර තිබීම හේතුවෙන් සමාජගත වුනු ප්‍රස්තාපිරුළු මේ වර්ගයට අයත් වෙනවා (උදා: ථේරවාද ත්‍රිපිටකයේ ධම්ම පද පාලිය - අන්තෝ ජටා බහි ජටා / සුභාෂිතය - "එක පුන් සඳින් දුරු වෙයි ලොව ගන අඳුරු - නෙක තරු රැසින් එ ලෙසට නොමවේය දුරු). ලිඛිත සාහිත්‍යයේ එන ඇතැම් ප්‍රස්තාපිරුළු එකල ජන සමාජයේ පැවති ප්‍රස්තාපිරුළක් ගත් කරුවා/කාරිය විසින් උපුටා ගත්තා ද එසේත් නැති නම් සාහිත්‍ය කෘතියේ ඔරිජිනල් ලෙස යෙදූවක්, ප්‍රස්තා පිරුළක් හැටියට පසුව සමාජ ගත වුනා ද කියලා හරියටම කියන්න අපහසුයි. එවන් ප්‍රස්තා පිරුළු අද සමාජයේ භාවිතා වෙන්නේ සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථය අනුව යමින් නම් ඒවා “සාහිත්‍ය” යටතට වර්ග කළා. උදාහරණයක් හැටියට සුභාෂිතයේ එන "නව රුවනින් පිරි මහ සමුදුර ගැඹුරු - තණ සුළකින් උණු කළ හැකි වෙති කවුරු" කියන ප්‍රස්තාපිරුළ සුභාෂිත කතෘ මුල්වරට හඳුන්වා දුන්නක්ද නැත්නම් ජන වහරේ තිබුන "මහා සාගරේ තණ හුලකින් උණු කරන්න හදනවා වගේ" ප්‍රස්තාපිරුළක් කතෘ විසින් උපුටා ගත්තා ද, කියලා හරියටම සෙවීම අපහසු නම් එය [සාහිත්‍ය] යටතේ වර්ග කළා.
වාචක, සැසඳීමේ නිපාතයකින් අවසන් වන උපමා අර්ථයේ/ තුල්‍යාර්ථයේ නිපාතයකින් (උදා: “සේ”, “වාගේ/ වගේ / වගෙයි / වාගෙයි”, සහ “මෙනි / මෙන්”) අවසන් වී - යම් අවස්ථාවකට හෝ කෙනෙකුට උපමාවක් ලෙස යෙදෙන ප්‍රස්තාපිරුළු මේ වර්ගයට අයිතියි. වර්තමාන සිද්ධියට අතීත සිද්ධියක් හෝ පරිසරයේ ප්‍රපංචයක් සමාන කරලා පෙන්වන මේ වර්ගයේ පිරුළු "සහධර්ම පිරුළු" කියලත් සමහරුවර්ග කරනවා (34). [උපමා]
වාචක නිපාතයකින් අවසන් වන ("ද”) ප්‍රශ්නයක ස්වරූපය ගන්නා ප්‍රස්තාපිරුළු - [ප්‍රශ්න]
අසා ඇති දෙයක් කීමේ දී, ප්‍රකාශ කිරීමේ දී, හෝ වාර්තා කිරීමේ දී යෙදෙන, "එවන් මේ සුතං" හෙවත් මා විසින් මෙසේ අසන ලදී ලෙස යමක් “එහෙම ලු” කියන අර්ථය දෙන, ශ්‍රැති සූචනාර්ථ නිපාතයකින් ("ලු"/ “යි”) අවසන් වෙන ප්‍රස්තාපිරුළු - [වාර්තා]
යකින් අවසන් වන (“නෑ”, "නැහැ") ප්‍රස්තාපිරුළු - [නිශේධ]
"කරන්න", "බලන්න" වැනි අණ දීමේ සවරූපයක් ගන්නා ප්‍රස්තාපිරුළු [විධාන]
මෙම නිර්ණායක තුනම එක් කරහම ප්‍රස්තාපිරුළු වර්ග 30 කට පහත පෙන්වන ආකාරයට බෙදන්න පුළුවන්.
මෙම වර්ග තිහට සහ ඊට අමතරව මෙම එකතුවේ ඇතුළත් භාෂා තාක්ෂණවලට යොදන කෙටි යෙදුම් පහත පරිදියි.
ප්‍රස්තාපිරුළු ප්‍රවර්ගය මෙම එකතුවේ ඇතුළත් සංඛ්‍යාව
[උපදේශ][කතා][උපමා] 22
[උපදේශ][කතා][ප්‍රශ්න] 0
[උපදේශ][කතා][වාර්තා] 1
[උපදේශ][කතා][නිශේධ] 0
[උපදේශ][කතා][විධාන] 1
[උපදේශ][ප්‍රපංච][උපමා] 8
[උපදේශ][ප්‍රපංච][ප්‍රශ්න] 0
[උපදේශ][ප්‍රපංච][වාර්තා] 24
[උපදේශ][ප්‍රපංච][නිශේධ] 1
[උපදේශ][ප්‍රපංච][විධාන] 11
[උපදේශ][සාහිත්‍ය][උපමා] 4
[උපදේශ][සාහිත්‍ය][ප්‍රශ්න] 0
[උපදේශ][සාහිත්‍ය][වාර්තා] 0
[උපදේශ][සාහිත්‍ය][නිශේධ] 1
[උපදේශ][සාහිත්‍ය][විධාන] 0
[විශ්වාස][කතා][උපමා] 144
[විශ්වාස][කතා][ප්‍රශ්න] 1
[විශ්වාස][කතා][වාර්තා] 32
[විශ්වාස][කතා][නිශේධ] 4
[විශ්වාස][කතා][විධාන] 0
[විශ්වාස][ප්‍රපංච][උපමා] 355
[විශ්වාස][ප්‍රපංච][ප්‍රශ්න] 108
[විශ්වාස][ප්‍රපංච][වාර්තා] 436
[විශ්වාස][ප්‍රපංච][නිශේධ] 51
[විශ්වාස][ප්‍රපංච][විධාන] 8
[විශ්වාස][සාහිත්‍ය][උපමා] 43
[විශ්වාස][සාහිත්‍ය][ප්‍රශ්න] 6
[විශ්වාස][සාහිත්‍ය][වාර්තා] 29
[විශ්වාස][සාහිත්‍ය][නිශේධ] 5
[විශ්වාස][සාහිත්‍ය][විධාන] 0
සමස්ත ප්‍රස්තාපිරුළු සංඛ්‍යාව 1295
[වාග්ව්‍යවහාර] 157
[ආප්තෝපදේශ] 35
[පුද්ගලික] 11
[කියමන්] 16
සමස්තය 1511
"නැහැ" වැනි නිශේධනාර්ථයකින් අවසන් වෙන ප්‍රස්තාපිරුළු "ලු" වැනි වාර්ථාවාචී පදයකින් අවසන් කළ හැකි අවස්ථා:
“නැහැ” යන පදය අගට යෙදෙන ප්‍රස්තා පිරුළු සියල්ලක්ම වගේ වාර්තාර්ථ කියලා සළකන්න පුළුවන් වෙන්නේ, “නැහැ” කියන වචනෙට පස්සේ “ලු” කියලා යෙදිලා නැතත් එසේ ගම්‍ය වෙන නිසා. උදාහරණ හැටියට “නටපු නැටුමකුත්, නැහැ, බෙරේ පලුවකුත් නැහැ” කියන ප්‍රස්තාපිරුළ අගට "ලු" නොයෙදුවත් එය “නටපු නැටුමකුත්, නැහැ, බෙරේ පලුවකුත් නැහැ ලු” විදියට ඉබේටම ගම්‍ය වෙනවා. මේ නිසා හඳුනාගැනීමේ පහසුව තකා නිශේධනාර්ථ කියලා නම් කළත් මේවා "ලු" ලෙස ඉවර වෙන වාර්තාර්ථ ප්‍රස්තාපිරුළු කියලා සළකන්නත් පුළුවන්.
“ලු” ලෙස වාර්තාවාචී ලෙස අවසන්වන ප්‍රස්තාපිරුළු, "වාගේ" ලෙස උපමාවාචිකව; "ද?" ලෙස ප්‍රශ්නාර්තවාචීව; සහ "නැහැ" ලෙස නිශේධනාර්ථ ඇතිව; වෙනස් කළ හැකි අවස්ථා:
සාමාන්‍යයෙන් වාර්තාර්ථ ප්‍රස්තාපිරුළු "ලු" ලෙස අවසන් වුනත් මේවා හුදෙක් යමක් වාර්තා කරන සාමාන්‍ය වාක්‍යක් විදියට “යි” යෙදිලා හෝ වෙනත් අකුරක් අගට යෙදිලා අවසන් වෙන වෙලාවලුත් තියෙනවා (උදා: අටුවේ තිබ්බත් එකයි කොටුවේ තිබ්බත් එකයි" - "අනින ගොනා වැඩට හොඳයි”). සමහර ප්‍රස්තාපිරුළු ඉහත ආකාර කීපයෙන්ම කියන එකෙනුත් මේ බව තවත් තහවුරු වෙනවා. උදාහරණයක් හැටියට "අම්බලම කැඩුනත් ගව්ව කුඩා නොවේ ලු" කියන එකම "අම්බලම කැඩුනාට ගව්ව කොට වේ ද?" කියලා ප්‍රශ්නාර්ථයක් විදියටත්, "අම්බලම කැඩුනත් ගව්ව කොට වෙන්නේ නැහැ" කියලා ප්‍රකාශනාර්ථයක් විදියටත්, "අම්බලම කැඩුනට ගව්ව කොට වෙන්නේ නැහැ වගේ" කියලා උපමාර්ථ විදියටත් ගන්න පුළුවන්.
විධානාර්ථයකින් අවසන් වන ප්‍රස්තාපිරුළු, "ලු" යොදා වාර්තාර්ථයෙන් හෝ “වගෙයි”, “වැනි” උපමා වාචක නිපාතයක් ලෙස වෙනස් කළ හැකි අවස්ථා:
“එපා” යන්නෙන් අවසන් වෙන ප්‍රස්තාපිරුළු විධානාර්ථ විදියට වර්ග කළත් මේවායින් සමහරක් පහසුවෙන්ම "ලු" යොදා වාර්තාර්ථයෙන් ප්‍රකාශනයක් විදියට ගන්න පුළුවන් (උදා: "ලොට තන තියා ගෙන අඟින් කිරි දොවන්න එපා" වෙනුවට ""ලොට තන තියා ගෙන අඟින් කිරි දොවන්න එපා කියලා කියනවා ලු"). “ලු” ලෙස වාර්තා නිපාතයකින් අවසන් වෙන ප්‍රස්තාපිරුළු බොහොමයක් “වගෙයි”, “වැනි” උපමා වාචක නිපාතයක් අගට දමාත් පාවිචිචි වෙනවා. උදාහරණ විදියට "මම ඒ දෙතුන් දෙනාටම බත් උයා දෙනවා කියා ස්ත්‍රියක් කීවා ලු" යන්න "මම ඒ දෙතුන් දෙනාටම බත් උයා දෙනවා කියා ස්ත්‍රියක් කීවා වගේ" කියලත් යෙදීම පෙන්වන්න පුළුවන්.
"ද?" ප්‍රශ්නාර්ථවාචී ප්‍රස්තාපිරුළක් "වගේ" හෝ "ලු" ලෙස වෙනස් කළ හැකි අවස්ථා:
ප්‍රශ්නාර්ථ ප්‍රස්තාපිරුළු පවා නිරර්ථක වෙන්නේ "කරවල වෙළඳාමේ ඇවිත් සුදු සඳුන් වල ගණන් කුමට ද?" වැන්නක් "කරවල වෙළඳාමේ ඇවිත් සුදු සඳුන් වල ගණන් ඇහුවා වගේ" නැත්නම් "කරවල වෙළඳාමේ ඇවිත් සුදු සඳුන් වල ගණන් ඇහුවා ලු" කියලා පහසුවෙන්ම උපමාර්ථ හෝ වාර්තාර්ථ කරන්න පුළුවන් වීමත් එහෙම කළත් ඉන් ප්‍රස්තාපිරුළේ අර්ථයට හානියක් නොවීමත් නිසා.
හැම ප්‍රස්තාපිරුළක්ම අර්ථයට හෝ අර්ථවත්බවට හානියක් නොකර එසේ හැරවීමට නොහැකි බව
හැබැයි මෙවැනි හැම එකක්ම එසේ හැරවෙන්නෙත් නැහැ. උදාහරණ විදියට "මරක්කලයත් කාක්කත් නැති තැනක් නැහැ ලු" කියන චී ප්‍රස්තාපිරුළ "මරක්කලයත් කාක්කත් නැති තැනක් නැහැ වගේ" කියලා යෙදෙන්නේ නැතුවා වගේම එසේ යෙදීමේ විශේෂ අර්ථයක් නැහැ.
උඩින් පෙන්නුවා වගේ අවසන් වන ආකාරය හෝ නිපාතය මත කරන මේ වර්ගීකරණයේ ලොකු අර්ථවත් බවක් පේන්නේ නැහැ. ඇත්තටම බැලුවොත් ප්‍රශ්නාර්ථ, වාර්තාර්ථ, නිශේධනාර්ථ ආදියත් ඒ අවස්ථාවට අදාළ ව කියන නිසා ප්‍රශ්න හෝ නිශේධනාර්ථ වෙන්නේ නැහැ. ඒ නිසා මේ කොයි ප්‍රස්තාපිරුළත් අදාළ අවස්ථාවට දෙන ඍජු හා වක්‍ර උපමා කියලා ගන්න පුළුවන්. මේ මොන විදියට අවසන් වුනත් ඒවායින් කෙරෙන්නේ යම් පෙර ප්‍රපංචයක් හෝ කතාවක් වත්මන් අදාළ සිද්ධියට උපමා කිරීම හෝ එසේ හඟවමින් ප්‍රකාශ කිරීම කියන නිගමනයට එන්න පුළුවන්. වෙනත් වචන වලින් කිව්වොත් වර්තමාන සිදු වීමක් දැනටමත් සමාජයේ භාවිතයේ පැතිර පවතින භාෂා ව්‍යවහාරයකට උපමා කර පෙන්වීම හෝ වත්මන් සිද්දියට අදාළ වන යම් ප්‍රකාශයක් කිරීම ප්‍රස්තාපිරුළකින් කෙරෙනවා. නමුත් මේ ක්‍රමේට කරන වර්ගීකරණයකින් ප්‍රස්තා පිරුළු විශ්ලේෂණය කිරීම පහසු වෙනවා. උදාහරණයක් විදියට විමසා බැලීමේ දී පේන්නේ ප්‍රස්තාපිරුළු අති බහුතරය වාර්තා සහ උපමා ගණ වලට අයිති වෙන බව.
අකුරටම, අච්චාරුවක්, අටුවා ටීකා කියනවා, අත මිට මොලවනවා, අත යට, අත සොදාගන්නවා,, අතකොලුවක්, අතුරු සිදුරු නැතිව, අත් වැල් බැඳ ගෙන, අනෝරා වැහි, අන්තිම තුරුම්පුව, අන්ද කයිප්පු කැවිලා, අන්දුන් කුන්දුන්, අබ ඇටයක් තරම්, අබ මල් රේණුවක, අඹ යාලුවා (Bosom friend), ආන් බාන් කරනවා, ඇඟිලි ගහනවා, ඇඟේ මාලු නටනවා, ඇස් වලට වැලි ගහනවා, ඇහැ කන පාටේ (ගෙදර වරෙල්ලා), ඉණ ඉහ අතගානවා, ඉර හඳ පවතින තුරු, උරගා බලනවා, එන පොට හොඳ නැහැ, කජ්ජක්, කටු අත්ත, කප්පරක්, කඹ අදිනවා, කහටක්, කැකිරි පළනවා, කැඳ හැලියක්, කැස පට ගහනවා, කිඹුල් කඳුළු, කුකුල් කේන්තිය, කුකුල් නින්ද, කුකුළෙක්, කුණු කොල්ලෙට, කුසු කුසු කුට්ටම් (හැංගි හොරා hole-and-corner - attempting to avoid public notice; secret. "a hole-and-corner wedding"), කුළුඳුල්, කූරියා ගහනවා, කොස්සක් (fly in the ointment - a minor irritation that spoils the success or enjoyment of something), කොළේ වහනවා, කොළොම්බු දේශකයා (අගුවක් බෑනේ දේශන පවත්වන්නා stump-orator. A politician who will speak from any available soapbox about any issue that comes up), කෝකටත් තෛලෙ, කෝපි කාලෙ, ගිනි කනවා, ගොඩයට මැජික්, තක්කු මුක්කු, තටු කපා දානවා (clip the wings - බලය සීමා කරනවා), තාර බර ඇරලා, තොරෝට්ටුව වැටිලා (in for it), තෝන් ලණුව දා ගන්නවා, දවල් තරු, දිරච්ච ලණුව, දෙබරෙට ගල් ගහනවා, දෙහි කපනවා (Haul over the coal බනිනවා), නට්ටම් වෙනවා, නා කපන වැහි, නියං කොබෙයියා (Bird of passage - ස්ථිර තැනක් නැතිව ඒහෙ මෙහෙ යන), නූලට, නේන ගං යනවා, පටි රෝල් වෙනවා, පතුරු ගහනවා, පන්දම් අල්ලනවා, පලිප්පු දානවා (අතිශයෝක්තියෙන් කියනවා), පැලපදියම් වෙනවා, පුස් වෙඩිල්ලක්, පොට වැරදිලා, පොතේ ගුරා, පොත් ගුල්ලා, පොම්මේ ගහනවා, පොර කුකුළා, පොල් කටුව අතින් අරන් (බැගෑපත්ව), පොළවේ පස් කනවා, බැඳ ගත්ත බෙරේ ගහන්න ඕනේ, බින්න බහිනවා, බුලත් දුන්නේ නැහැ, මයිල් කෙළින් වුනා, මල්ල පුරවා ගන්නවා, මාටියා ගහනවා (යටි මඩි), මුක වාඩම් බඳිනවා, මුදුන් මල් කඩ, මූණ ඇඹුල් වෙනවා, මූණේ අබ පුපුරනවා, මූණේ දැලි ගානවා, මොර සූරන වැහි, යකා නටනවා, යකා වැහෙනවා, යක්කු ගස් නගින යාමේ (Ungodly hour), රජා මරනවා (ඉංග්‍රීසි වරද්දනවා), රුකුල් දෙනවා, ලනු දෙනවා, ලෙයට ලේ ඇදෙනවා (Proverb - blood is thicker than water -family relationships and loyalties are the strongest and most important ones), වතුරෙ ගියා, වලකජ්ජ ගහනවා, වහ කදුරු, වැලිගම් පිටි යනවා, වැල්වටාරම්, වෙට්ට පිත්තල, වෙනින් පදයක් ගහනවා, සක් සුදක් සේ, සාරි පොටේ එල්ලිලා, සිකුරටම, සෙප්පඩ විජ්ජා (hocus-pocus - meaningless talk or activity typically designed to trick someone or conceal the truth of a situation. "some people still view psychology as a lot of hocus-pocus" - a form of words used by a person performing conjuring tricks), හණ මිටි අදහස්, හතර වරං ගහනවා, හඳට බුරනවා, හැටට හැටේ (ඩබල් එකේ), හිතක් පපුවක් නෑ, හූනා කිව්වා වගේ, හෙනහුරා.
ඉහත වර්ගීකරණය අනුව විමසා බැලුවහම පේන්නේ සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළු සහ වාග්සම්ප්‍රදායන් අතර වෙනස බොහෝ දුරට ඉංග්‍රීසි බසේ proverbs සහ idioms අතර තියෙන වෙනස් කම් වලට සමාන වුනත් ඊට වඩා සුලු වෙනසක් සහිත බව පේනවා. මේ වෙනස් කම් කොල පාටින් හයිලයිට් කරලා තියෙනවා.
සිංහල වාග්සම්ප්‍රදායක් idiom කියන්නේ: සිංහල ප්‍රස්තාපිරුළක් proverb කියන්නේ:
1 අවවාදයක්, සදාචාරාත්මක පණිවුඩයක්, සමාජ විශ්වාසයක් හෝ පොදු සමාජ සත්‍යයක් ඇතුළත් නොවුනු; පොදුවේ පිළිගත්තු සමාජ සත්‍යයක්, විශ්වාසයක්, උපදේශයක් හෝ සදාචාරාත්මක පණිවුඩයක් ඇතුළත්;
2 එහි අර්ථය මීට පෙර නොදන්නා අයෙකුට, එහි වචන විශ්ලේෂණයෙන් හෝ යොදන සන්දර්භය අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත නොහැකි විදියට වචනාර්ථයෙන් ඔබ්බෙන් පහිටි, ඊටම ආවේණික වූ අර්ථයක් භාවිතය නිසා ආරෝපණය වී ඇති; එහි සැබෑ අර්ථය වචනාර්ථයෙන් ඔබ්ටබෙන් පිහිටා තිබුනත්ගි, එම අර්ථය මීට පෙර නොදන්නා අයෙකුට වුනත් යොදන පසුබිම, සන්දර්භය අනුව හෝ සමහර විට එසේ නැතිව වුනත් තේරුම් ගත හැකි අර්ථයක් සහිත; නමුත් කතාවක් පසුබිම්ව හෝ අද අභාවයට ගොස් ඇති අයිතිහාසික තොරතුරක් මත පදනම් වූ හෝ අභාවයට ගොස් ඇති වචන යෙදූ ප්‍රස්තාපිළු කලින් ඒ ගැන හදාරා නැති අයෙකුට වටහා ගත නොහැකි;
3 සම්පූර්ණ අර්ථයක් රහිත වාක්‍යක යෙදූ විට පමණක් අර්ථ දෙන සැඟවුණු අර්ථයට අමතරව වාක්‍යයක් හෝ වාක්‍ය කොටසක් ලෙස සම්පූර්ණ අර්ථයක් (stand-alone / ස්වයං අර්ථයක්) සහිත
4 සමාජයේ සැළකිය යුතු පිරිසක් පොදු අරුතක් සහිතව ලිඛිත සහ වාචික සන්නිවේදනයේ දී භාවිතා කරන සහ පොදු අරුතින් තේරුම් ගන්නා; සමාජයේ සැළකිය යුතු පිරිසක් පොදු අරුතක් සහිතව ලිඛිත සහ වාචික සන්නිවේදනයේ දී භාවිතා කරන සහ පොදු අරුතින් තේරුම් ගන්නා;
5 වචන දෙකකින් හෝ වැඩි ගණනකින් හැදුනු අසම්පූර්ණ වාක්‍ය කොටසකට. සම්පූර්ණ වාක්‍යකට හෝ දෙකකට.
යම් භාෂා ප්‍රයෝගයක් හෝ භාෂා අලංකාරයක් (language technique) ප්‍රස්තාපිරුළක් ද නැත්ද කියලා තේරුම් ගන්න පහත ආකාරයට තීරණ ගහක් (decision tree) හදා ගන්න පුළුවන්.
ප්‍රස්තාපිරුළු proverbs වලට සමාන සුළු වශයෙන් වෙනස් තේරුම් ඇති ඉංග්‍රීසි වචන රැසක් තිබීමත් ඒවායේ ඉංග්‍රීසි අරුත් වගේම සිංහල පරිවර්ථන එකිනෙක සමග උපරි පථනය වීමත් (overlap - එක පිට එක වැටීම) මෙම අර්ථකතනය අපහසු කරනවා. මෙවැනි වචන කීපයක් සමූහ ලෙස වර්ග කර විමසා බලමු.
A. උපදේශ වචන කාණ්ඩය:
1. Maxim 1. ආප්තෝපදේශය, උපදේශ වාක්‍යය සදුපදේශය සාධූපදේශ 2. ආප්තය, ආප්තවාක්‍ය, පොදු සත්‍යයක් අඩංගු කියමන - A short, pithy statement expressing a general truth or rule of conduct, especially an aphoristic or sententious one.
2. Adage, ආප්තෝපදේශය, ආප්තවාක්‍යය, පැරණියන්ගේ කියමන A proverb or short statement expressing a general truth.
3. Saw ආප්තෝපදේශය, පැරණි කියමන A proverb or maxim.
4. Apophthegm, ආප්තෝපදේශය ආප්ත වචනය
5. Byword ආදර්ශ ලෙස කියන සුලභ කියමනක් - A word or expression summarizing a thing's characteristics or a person's principles. ‘‘Small is beautiful’ may be the byword for most couturiers’
6. Epigram ආප්තෝපදේශ වාක්‍යය / උපහැරණය / ලුහු මුඛරි පිළිවදන A pithy saying or remark expressing an idea in a clever and amusing way.
උපදේශ කතා වචන කාණ්ඩය:
1. Allegory උපදේශකථාව, උපමා කථාව - A story, poem, or picture that can be interpreted to reveal a hidden meaning, typically a moral or political one.
2. Parable උපදේශ කථාව උපමා කථාව දෘෂ්ටාන්ත කථාව දෘෂ්ටාන්තාලාපය A simple story used to illustrate a moral or spiritual lesson, ‘the parable of the blind men and the elephant’
සතුන් යොදා ගෙන කරන උපදේශ කතා වචන කාණ්ඩය:
1. Fable උපමා කථාව, උපමාකථාව සත්ව චරිත ඇතුළත් උපමා ප්‍රබන්ධය - A short story, typically with animals as characters, conveying a moral (e.g. Aesop's fables, Panchatantra)
2. Apologue සත්ව චරිත ඇතුළත් උපමා කථාව, දෘෂ්ටාන්ත කථාව
3. Bestiary පුරාණ කථා සංග්‍රහය, මධ්‍යකාලීන යුගයේ සතුන් යොදා ලියැවුණු සදාචාරාත්මක කතා ඇතුළත් ප්‍රබන්ධයක් A descriptive or anecdotal treatise on various kinds of animal, especially a medieval work with a moralizing tone.
පොදු සත්‍ය ප්‍රකාශ කරන වචන කාණ්ඩය:
1. Proverb 1. ප්‍රස්තාව පිරුළ, ප්‍රස්තා පිරුළු 2. ආප්තෝපදේශය, උපදේශ වාක්‍යය, හිතෝපදේශ - A short, well-known pithy saying, stating a general truth or piece of advice.
2. Aphorism ආප්ත පදය, ආප්ත වචනය - A pithy observation which contains a general truth. ‘the old aphorism ‘the child is father to the man’’
උපදේශ හෝ පොදු සත්‍ය නැති වචන කාණ්ඩය:
1. Idiom වාක් සම්ප්‍රදාය, වාග් ව්‍යවහාරය, වාග් සම්ප්‍රදාය, වාග්ව්‍යවහාරය වාග්ච්‍යාපාරය - A group of words established by usage as having a meaning not deducible from those of the individual words
ඊ
ලා
එකතුව සහ සංස්කරණය: චිරාන් වින්ඩ්සර්
1. අයගමගේ, නෝබට් (2016) කාල නදිය ගලා බසී, ෆාස්ට් පබ්ලිෂින්, කොළඹ 10
2. අලගියවන්න-මුඛවෙටි / ආතර්, ඇම්. ඩබ්ලිව්. (1955) සුභාෂිතය, ගාලු යන්ත්‍රාලය, ගාල්ල
3. ගුණතිලක, එච්. (nd) සිනා සුමුග, ඇම්. ඩී. ගුණසේන සහ සමාගම, කොළඹ
4. ගුණරත්න, ඒ. පී. (2010 A) රන් කැකිරේ කතාව සහ තවත් කතා, ප්‍රදීප් ප්‍රකාශකයෝ, කොළඹ 10
5. ගුණරත්න, ඒ. පී. (2010 B) රන්මුතු දූව සහ තවත් කතා, ප්‍රදීප් ප්‍රකාශකයෝ කොළඹ 10
6. ගුණවර්ධන, දයානන්ද (1976) ගජමන් පුවත, චරක ප්‍රකාශකයෝ, කොළඹ
7. ගුණවර්ධන, දයානන්ද (1984) මධුර ජවනිකා හෙවත් හිංගල වංසය, විද්‍යානන්ද ප්‍රකාශකයෝ, කොළඹ 12
8. ද සිල්වා, ටී. ජී. ඩබ්ලිව්. (1960) තහනම් කවිය, ඇම් ඩී ගුණසේන සහ සමාගම, කොළඹ
9. දිසානායක, ජේ. බී. (1996) සිංහල ජනවහර, ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ, කොළඹ 10
10. ධර්මදාස, කේ. එන්. ඕ. තුන්දෙනිය, එච්. එම්. එස්. (1994) සිංහල දේව පුරාණය, රජයේ මුද්‍රණ නීතිගත සංස්ථාව, කොළඹ
11. බමුණුසිංහ, පැල්ලැපිටියේ බණ්ඩාර (2014) අපේ ජනකතා 50ක්, RG Graphics and Bookshop, බොරලැස්ගමුව
12. මෛත්‍රී හිමි, වීදාගම / විමලධර්ම, පලන්නොරුවේ (1948) ලෝ වැඩ සඟරාව, කොළඹ තරුණ බෞද්ධ සංගමය, කොළඹ හුණුපිටිය
13. රණස්ගල්ලේ හිමි, වාණිජ කුල / අභයගුණවර්ධන, වෙ. වි. (1990) ලෝකෝපකාරය, ජාතික අධ්‍යාපන ආයතනය, මහරගම
14. රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව (1970) සිංහල වාක් සම්ප්‍රදාය - Sinhalese Idioms, රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව, කොළඹ 07
15. රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව (1994) Idioms වාක්සම්ප්‍රදාය - දෙවන මුද්‍රණය, රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තමේන්තුව, කොළඹ 07
16. වික්‍රමසිංහ, මාටින් (2017) පව්කාරයාට ගල් ගැසීම, මාටින් වික්‍රමසිංහ භාරකාර අරමුදල, දෙහිවල
17. විජේතුංග, නවනැලියේ (2013) ජන විඥානයෙන් බිඳක් හෙවත් ජනකතා, දැනුම වැඩුම ප්‍රකාශකයෝ, මුල්ලේරියාව
18. විජේතුංග, හර්ශ්චන්ද්‍ර (2017) ගුණසේන මහා සිංහල ශබ්ද කෝෂය, ඇම්. ඩී. ගුණසේන සහ සමාගම, කොළඹ 11
19. සිල්වා, බබ්ලිව්. ඒ. (2015) සුනේත්‍රා නොහොත් අවිචාර සමය, ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ, කොළඹ 10
20. සිල්වා, බබ්ලිව්. ඒ. (2016) විජයබා කොල්ලය, ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ, කොළඹ 10
21. සෙනෙවිරත්න, ජෝන් (1936) Dictionary of the Proverbs of Sinhalese - Asian Educational Services. p. 168. ISBN 9788120619791 - Free PDF Available online https://ia801505.us.archive.org/35/items/dictionaryofprov00john/dictionaryofprov00john.pdf
22. සේනානායක, ඇලෙක්සැන්ඩර් මෙන්ඩිස් (1880) අතීත වාක්‍ය දීපනී හෙවත් පුරාණ සිට ව්‍යවහාර වූ සිංහල උපමා කියමන් - මොරටුවේ පදිංචි ආරච්චි / Senanayake, Alexander Mendis (1880) Athetha Vakya Deepanya or A Collection of Sinhalese Proverbs, Maxims, Fables - Catholic Press - Colombo. p. 104.– Free PDF available Online: https://archive.org/details/athethawakyadeep00mend
53. ජයසේන, හෙන්රි (1991) හුණු වටයේ කතාව, කතෘ ප්‍රකාශන, කොළඹ 10
54. සිල්වා, ඩබ්ලියු. ඒ. (1979) හිඟන කොල්ලා, ලේක්හවුස්, කොළඹ 2
23. Anil (nd) Lemon Grad - 150 Common English Proverbs with Meanings and Examples
24. Ayurvedic Medicinal Plants of Sri Lanka – Barberyn Ayurvedic Resort and Ruhunu University
25. Cambridge dictionary
26. Free Dictionary
27. Mairs, Jane (2017) What's the difference between idioms and proverbs? Merriam Webster - Ask the editor
28. Pediaa.Com (2015) Difference Between Idiom and Proverb
29. Wikipedia
30. අත්තම්මාගේ අත් බෙහෙත් 35: ඈ බොල තොට අමු කැවිලද?
31. අලවත්තගේ, ප්‍රේමදාස ශ්‍රී (2014) “භාෂාවෙන් ජීවත්වන අය ම ඒක කාලා විනාශ කරනවා සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2022-10-14 at the Wayback Machine” දිනමිණ පුවත්පත, සම්මුඛ සාකච්ඡාව සහ ලිපිය සැකසීම by ඉරෝෂිණී දීපිකා
32. කරුණාරත්න, ලලිත් (2016) ප්‍රස්ථා පිරුළු
33. ගුණසේකර ක්. ඩි. සී. බෝවල, ශ්‍රී ලංකා තිලක. (2017) සාම්ප‍්‍රදායික යෙදුම් හා ප‍්‍රස්තාව පිරුළු 02, සොඳුරු සිංහලය Facebook Page, Posted on 6 August 2017
34. චන්ද්‍රජෝති, හඳගනාවේ (හිමි) පිරුළු
35. චින්තක ටිකිරි බණ්ඩාර (2013) වරෙව් එක පෙළට යොන් මරමු
36. ජයතිස්‌ස‍ ගුණපාල (2010) මහා පදරංග ජාතකය ලියූ කවියා සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2017-04-22 at the Wayback Machine - කිරිමැටියාවේ මැති, දිවයින පුවත්පත
37. තිලිණි (2015) ප්‍රස්තාව පිරුළු myschool.lk, ලියු දිනය: Mon 20 Apr 2015
38. දිසානායක, ධම්ම (2009) මී පුප් ලදින් දරු නොලදින්, රංකැටියා කෝ කෝ සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2018-05-07 at the Wayback Machine, දිවයින පුවත්පත
39. නිලක්ෂි (2018) ප්‍රස්තාව පිරුළු, Prasthawa Pirulu Blog
40. ප්‍රියදර්ශන, කැළුම් (2016) ප්‍රස්ථා පිරුළු 50 සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2020-04-17 at the Wayback Machine, My School.LK, ලියු දිනය: Fri 02 Dec 2016
41. මධුශාන්ත, ගයාන් (2015) ප්‍රස්තාව පිරුළු 01 to ප්‍රස්තාව පිරුළු 11, myschool.lk, ලියු දිනය: Sun 03 May 2015 ප්‍රස්තාව පිරුළු 01 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 02 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 03 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 04 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 05 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 06 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 07 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 08 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 09 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 10 - ප්‍රස්තාව පිරුළු 11
42. රංජිත් ඇල්. අබේවික්‍රම (2016) සකු සාහිත රස රාව කථා සරිත් සාගරය සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2017-06-27 at the Wayback Machine
43. ලංකා ස්කූල් - Lanka schools සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2019-12-28 at the Wayback Machine (Reported as a Risky Website)
44. විකිපීඩියා නිදහස් විශ්වකෝෂය (2017) ප්‍රස්තාව පිරුළු, updated on 7 ජනවාරි 2018
45. විකිවෝන්ඩ් Wikiwand (nd) ප්‍රස්ථා පිරුළු
46. වික්‍රමගේ නදීප (2010) නදීපගේ සිතුවිලි - මරණ තුනක් ඇති මිනිසෙක් පැණි කෑය (Story adopted and translated from Rev. Ajahn Brahma’s Opening the door of your heart” (32)
47. වික්‍රමසිංහ ද සිල්වා, ප්‍රදීපා (2019)
48. විජයවීර, ආනන්ද (2010) දේශපාලනයට ප්‍රස්‌තාව පිරුළු, දිවයින පුවත් පත, 2010-05-10
49. විජේමාන්න, චරිත් (2010) Edu-Lanka සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2018-07-02 at the Wayback Machine, 13 December 2010
50. සිංහල 123 (2017) sinhala123.blogspot.com, November 18, 2017
51. හෙට්ටිආරච්චි, අපරාජිත් මනුප්‍රිය (2019), ගොරකා කාපු රිළවා වගේ - ගසෙන් උපන් ප්‍රස්තාව පිරුළු - - Posted on May 4, 2019 By: Gayantha Aruna
52. හේමරත්න, වසන්තා කල්‍යාණි (2016) ප්‍රස්තාව පිරුළු සංරක්ෂණය කළ පිටපත 2019-09-06 at the Wayback Machine - e-thaksalawa, Education Department of Sri Lanka - තොරතුරු- - සමාජ විද්‍යාව ගුරු උපදේශික - කොට්ඨාස අධ්‍යාපන කාර්යාලය-පානදුර
53. de Zoysa, Louis “ (1871) Specimens of Sinhalese Proverbs”, In Journal of the Royal Asiatic Society Colombo Branch, 1870-1871, Ceylon Times Printers, Colombo
54. රොබට් නොක්ස්ගේ 1679 වාග් කෝෂයෙන් JRAS CB Volume 14 / XIV