Wikang Tagalog

Ang wikang Tagalog (Baybayin:ᜏᜒᜃᜅ᜔ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜔), o ang Tagalog, ay isa sa mga pinakaginagamit na wika ng Pilipinas. Ito ang nangingibabaw na katutubong wika sa mga lalawigan ng Cavite, Laguna, Batangas, Rizal, Quezon o ang CALABARZON, sa lalawigan ng Marinduque at sa pulo ng Mindoro, sa Bulacan, sa Nueva Ecija, sa Paracale sa lalawigan ng Camarines Norte, at sa Kalakhang Maynila.
Ginagamit din ang Tagalog sa Hilagang Kapuluang Mariana kung saan ang mga Pilipino ang may pinakamaraming bilang ayon sa lahi at wika. Ito ang batayan na "ayon sa totoong kagawian", at hindi "ayon sa batas" ng pambansang wika ng Pilipinas na Filipino (tinawag na "Pilipino" mula taóng 1961 hanggang 1987).
Madalas na ginagamit ang Tagalog bilang pantalastasang wika sa buong bansa at sa mga samahan ng mga Pilipino sa labas ng Pilipinas. Gayon pa man, kung magamit man nang madalas ang Tagalog sa talastasan ng kaalaman, lalo na sa labas ng mga kinikilalang paaralan, ay lalong ginagamit ang Inglés sa pagsulat ng batas, sa talastasan ng pamahalaan, at sa kalakalan pang-ibang bansa man o sa loob ng Pilipinas. Minsan ay tinatawag na mananagalog o mananalita ang mga mahusay managalog.
Ang wikang Tagalog ay may pagkakatulad sa ibang mga wika sa Pilipinas katulad ng mga wika sa Bikol, Ilokano, mga wika sa Kabisayaan, at Kapampangan. May mga pagkakatulad din ito sa ibang mga mga wikang Austronesyo katulad ng Wikang Indones, wika ng Hawaii at Malgatse.
Ang Tagalog ay isang wika sa Gitnang Pilipinas na kabilang sa pamilyang Austronesyo. Bilang bahagi ng mga Malayo-Polinesyo na wika, ito ay kaugnay ng iba pang mga Austronesyo na wika tulad ng Malagasy, Havbnes, Indones, Malay, Tetum (ng Timor), at Yami (ng Taiwan). Malapit din itong nauugnay sa mga wikang sinasalita sa rehiyon ng Bicol at mga isla ng Visayas, tulad ng Bikol at mga wikang Visayan, kabilang ang Waray, Hiligaynon, at Cebuano.
Pagkakaiba sa Pagpoproseso ng Malumanay na patinig: Ang Tagalog ay naiiba sa iba pang mga wika sa Gitnang Pilipinas sa paraan ng pagpoproseso nito sa Proto-Pilipinas schwa vowel *ə. Sa karamihan ng mga wikang Bikol at Visayan, ang tunog na ito ay pinagsama sa /u/ at [o]. Sa Tagalog, ito ay pinagsama sa /i/. Halimbawa, ang Proto-Pilipinas *dəkət (dumikit) ay naging Tagalog dikít at Visayan & Bikol dukót.
Pagpoproseso ng Tunog ng Proto-Pilipinas: Ang *r, *j, at *z ng Proto-Pilipinas ay pinagsama sa /d/ ngunit nagiging /l/ sa pagitan ng mga patinig. Ang Proto-Pilipinas *ŋajan (pangalan) at *hajək (halik) ay naging Tagalog ngalan at halík. Ngunit kapag nasa tabi ng isang panlapi, ito ay nagiging /r/: bayád (bayad) → bayaran (magbayad).
Ang *R ng Proto-Pilipinas ay pinagsama sa /ɡ/. Ang *tubiR (tubig) at *zuRuʔ (dugo) ay naging Tagalog tubig at dugô.
Ang salitang "Tagalog" ay posibleng nagmula sa endonim na taga-ilog ("mga tao ng ilog"), na binubuo ng tagá- ("katutubo ng" o "mula sa") at ilog, o kaya naman, taga-alog na nagmula sa alog ("baha ng tubig sa mababang lupa"; "palayan o gulayan").
Tinatawag ding wikang-tao/wikantawo, ang wika ng mga katutubong Tagalog bago pa man dumating ang mga Espanyol.
Ang Tagalog ay bahagi ng pamilya ng mga wikang Austronesyo na sinasabing nagmula sa Taiwan. Ayon sa teorya ang mga nagsasalita ng mga Proto-Austronesyo na wika ay lumipat patungong Pilipinas mga 4,000 taon na ang nakararaan, na nagbigay-daan sa pag-usbong ng Tagalog at iba pang mga wikang Pilipino. Ayon sa haka (ipotesis) nina David Zorc at Robert Blust, maaaring ang Tagalog ay unang umusbong bilang isang hiwalay na wika mahigit isang libong taon na ang nakaraan mula sa mga grupo sa Gitnang Pilipinas na maaaring nagmula sa Hilagang-Silangang Mindanao o Silangang Visayas, kaya't nagkaroon ng natatanging katangian ang wikang Tagalog.
Bago pa man dumating ang mga Kastila, ang wikang Tagalog ay sinasalita na ng mga katutubo sa gitna at timog Luzon. Ginagamit ito sa mga panulaan, awit, at pagkukuwento. Ang mga katutubo ay gumagamit ng sinaunang sulat na tinatawag na Baybayin upang isulat ang kanilang wika. Ang Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna mula sa ika-10 siglo, na karamihan ay naisulat sa Lumang Malay, ay nagpapakita ng mga posibleng salita ng Lumang Tagalog.
Bukod dito, bago pa dumating ang mga Europeo, ang Pilipinas ay mayroon nang matatag na ugnayan ng kalakalan sa mga ibang bansa, tiyak na ang Maritimong Timog-Silangang Asya. Maraming Malay na salita ang pumasok sa bokabularyo ng Tagalog noong panahong pre-kolonyal, lalo na't ang Lumang Malay ang naging lingua franca ng rehiyon para sa kalakalan at pakikipag-ugnayan. Halimbawa ng mga salitang Tagalog na mula sa Malay ay "dalubhasa" at "binibini."
Mayroon ding humigit-kumulang 280 salitang Tagalog na nagmula sa Sanskrit, na karamihan ay naipasok sa pamamagitan ng Malay o Javanese. Ilan sa mga salitang ito ay "agham" at "buddhi." Ang mga salitang Tamil na pumasok sa Tagalog sa pamamagitan ng mga kalakalang ugnayan ay nagdala rin ng mga salitang gaya ng "baril" at "gulay." Ang mga impluwensyang ito ay nagpayaman at nagbigay ng malalim na kahulugan at kasaysayan sa wikang Tagalog.
Sa panahon ng kolonyalismo ng mga Espanyol noong ika-16 na siglo, ang mga misyonaryo ay natutunan ang Tagalog upang magpropaganda ng Kristiyanismo. Gumawa rin sila ng mga diksyunaryo at aklat-panggramatika upang mapadali ang pagkatuto ng Tagalog at iba pang lokal na wika.
Ang unang kilalang aklat na naisulat sa Tagalog ay ang Doctrina Christiana (Kristiyanong Doktrina) noong 1593, na may dalwang palabaybayang nilalaman: isa sa sinaunang Baybayin at isa sa sulat-Latin. Ang mga halimbawa ng diksyunaryo at aklat-panggramatika ay ang Vocabulario de la lengua tagala ni Pedro de San Buenaventura (1613), Vocabulario de la lengua tagala (1835), at Arte de la lengua tagala y manual tagalog para la administración de los Santos Sacramentos (1850).
Si Francisco Balagtas (1788–1862) ay itinuturing na pinakamahusay na katutubong manunulat na Tagalog, at ang kanyang akda na Florante at Laura ay ang pinakabantog na naisulat noong ika-19 na siglo.
Tumagal ng mahigit tatlong siglo ang kolonisasyon ng Espanya, na nagdulot ng malaking impluwensya sa kultura, wika, at lipunan ng Pilipinas. Sa panahong ito, ang Espanyol ang naging wika ng pamahalaan, edukasyon, at kalakalan. Dahil dito, maraming salitang Espanyol ang napasok sa Tagalog, lalo na sa mga larangan ng relihiyon, administrasyon, at pang-araw-araw na buhay. Sa panahon ding ito, dumami ang mga dayuhang mula Tsina na nakipanirahan sa Pilipinas. Nakaimpluwensya ito sa pagdami ng mga bagong salitang Tagalog mula sa Hokkien.
Sa Panahon ng Pagbabagong-isip, ang Wikang Tagalog ay nagkaroon ng mahalagang papel sa pagpapaigting ng nasyonalismo at pagpapalaganap ng ideya ng kalayaan. Madami ring sulating nakasulat sa Espanyol ang isinalin sa Tagalog noong panahong ito.
Tumutukoy ito sa panahon noong ika-19 na siglo sa Pilipinas na kung saan nagsimula ang kilusang propaganda na pinangunahan nina Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, Graciano López Jaena, Antonio Luna at iba pang mga paham (intelektwal).
Madami sa mga propagandista ang gumamit ng Tagalog upang magpakalat ng mga artikulo at sanaysay na tumutuligsa sa mga Kastila at nagtuturo sa mga katutubo tungkol sa kanilang mga karapatan. Ang kanilang mga sinulat ay nagbigay ng kamalayan sa masa at nagpataas ng diwang makabayan.
Ang mga Pilipino ay humingi ng mga pagbabago o reporma mula sa pamahalaan at simbahan, ngunit hindi ito ibinigay. Dahil dito, lalo pang sumiklab ang damdaming makabayan ng mga Pilipino.
Ilan sa mga kilalang manunulat sa panahon ng Himagsikan ay sina Andres Bonifacio, Emilio Jacinto, Apolinario Mabini, Jose Palma, at Julian Felipe. Si Andres Bonifacio, na kilala bilang "Ama ng Katipunan," ay sumulat ng mga akdang tulad ng "Katungkulang Gagawin ng mga Anak ng Bayan," "Pag-ibig sa Tinubuang Lupa," "Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog," at "Katapusang Hibik ng Pilipinas." Si Emilio Jacinto, na kilala bilang "Utak ng Katipunan," ay sumulat ng "Kartilya ng Katipunan" at "Liwanag at Dilim." Si Apolinario Mabini, na tinaguriang "Utak ng Himagsikan," ay sumulat ng mga akdang tulad ng "Ang Himagsikan ng mga Pilipino" at "El Verdadero Decalogo."
Nang dumating ang mga Amerikano, ginamit nila ang wika bilang instrumento ng pananakop sa ilalim ng programang "Mapagkandiling Asimilasyon." Layon ng programang ito na isama ang mga katutubo sa kulturang Amerikano sa pamamagitan ng pagpapagamit ng wikang Ingles bilang pangunahing wika ng edukasyon at komunikasyon. Pinagbabawal naman ng Batas Sedisyon ang paggamit ng wikang Tagalog sa pagsusulat dahil ito'y maaaring magpalakas ng damdaming makabayan laban sa mga Amerikano.
Ayon sa survey ng Monroe Komisyon noong 1925, hindi epektibo ang paggamit ng Ingles bilang midyum ng pagtuturo sa antas primarya. Kaya noong 1931, iminungkahi ni Bise Gobernador Heneral Brutee na gamitin ang wikang bernakular bilang midyum ng pagtuturo sa primarya.
Tinalakay sa Kumbensyong Konstitusyonal ang mga isyung pangwika noong 1934. Maraming delegado ang sumang-ayon na isang Wikang Katutubo ang dapat maging Wikang Pambansa, ngunit sinalungat ito ng mga nagtaguyod ng Ingles.
Noong 1936, sa ilalim ng Batas Komonwelt Bilang 184, nalikha ang Surian ng Wikang Pambansa upang magsaliksik ng mga wikang katutubo ng bansa. Napili ng Surian ng Wikang Pambansa ang Tagalog bilang batayan ng pambansang wika ng Pilipinas sa ilalim ng pamamahala ni Pangulong Manuel L. Quezon.
Sa panahon ng pananakop ng Hapon mula 1941 hanggang 1945, ang Pilipinas ay nakaranas ng hirap at paniniil. Tinawag itong 'Panahon ng Kadiliman' dahil sa mga abuso. Sa kabila ng mga pagsubok, tinagurian naman itong 'Gintong Panahon ng Panitikang Filipino' dahil sa pag-usbong ng panitikang Pilipino sa panahon na ito. Ipinagbawal ng mga Hapon ang paggamit ng Ingles at itinaguyod ang paggamit ng Tagalog at iba pang katutubong wika upang mapalaganap ang kanilang impluwensya.
Noong 1942, itinatag ang Ordinansa Militar Blg. 13 na nag-utos na gawing opisyal na wika ang Tagalog at Nihonggo. Mahigpit na pinagbawal ang paggamit ng Ingles sa anumang aspeto ng pamumuhay ng mga Pilipino, pati na rin ang paggamit ng mga aklat at peryodikal na nauukol sa Amerika. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang matiyak na hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nilikha.
Binuksan muli ang mga paaralang bayan at itinuro ang wika ng mga Hapon, ngunit mas pinagtuunan ng pansin ang paggamit ng wikang Tagalog. Ang mga mag-aaral na nagsipagtapos ay nakatatanggap ng tatlong uri ng katibayan: Junior, Intermediate, at Senior.
Noong 1959, muli ang pambansang wika ay pinangalanang Pilipino ni Jose Romero, ang Kalihim ng Edukasyon noon, upang mabigyan ang Tagalog ng isa pambansang tatak at diwa, sa halip na pangpangkat-etniko lámang. Subalit hindi nagresulta ang pagpapalit ng pangalan ng Tagalog sa pagtanggap, sa diwang nakadarama, ng mga hindi Tagalog, partikular na ang mga Sebwano, na hindi sumang-ayon sa pagkakapili ng Tagalog bílang wikang pambansa.
Noong 1971, muling binalikan ang paksang pangwikang ito, at may isang kinalabasang kasunduan — isang gawing "unibersalista" sa pagkakaroon ng wikang pambansa, na tatawaging Filipino, sa halip na Pilipino. Nang ibalangkasa ang bagong konstitusyon ng 1987, tinawag na Filipino ang wikang pambansa. Nilahad ng konstitusyon na habang umuunlad at nagbabago ang wikang Filipino, lalo pa itong pauunlarin at pagyayamanin batay sa búhay na mga wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika.
Sumasakop ang "tahanang lupain" ng wikang Tagalog, o ang Katagalugan, lumabis-kumulang sa kalawakan ng gitna magpahanggang katimugang bahagi ng pulo ng Luzon - tinutukoy ang sa Aurora, Bataan, Batangas, Bulacan, Camarines Norte, Cavite, Laguna, Kalakhang Maynila, Nueva Ecija, Quezon, at Rizal. Winiwika rin ang Tagalog ng mga naninirahan sa mga kapuluan ng Lubang, Marinduque, at sa hilaga at silangang bahagi ng Mindoro at sa buong Palawan. Tinatayang sinasalita ito ng may 64.3 milyong mga Pilipino, mga 96.4% ng bilang ng tao ng populasyong pangkabahayan. 21.5 milyon, o 28.15% ng kabuoan ng populasyon ng Pilipinas, kung saan isa itong katutubong wika.
Matatagpuan ang mga nagsasalita ng Tagalog sa iba pang mga bahagi ng Pilipinas, maging sa lahat ng mga bahagi ng mundo, bagaman nakalaan lamang ang paggamit nito sa pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga pangkat etnikong Pilipino. Ito ang ikaanim na pinakawiniwikang wika sa Estados Unidos na may higit sa isang milyong mga tagapagsalita. Sa Canada, winiwika ito ng 235,615 mga katao.
Itinalaga ang Tagalog bilang wikang opisyal sa unang saligang batas ng Pilipinas, ang Konstitusyon ng Biak-na-Bato (Artikulo VIII: Opisyal na Wika) ng 1897. Noong 1935, itinalaga ng saligang batas ng Pilipinas ang Ingles at Kastila bilang mga opisyal na wika, subalit iniatas ang pagpapaunlad at pagaangkin ng isang karaniwang wikang pambansang batay sa isa sa mga buhay na mga katutubong wika. Pagkaraan ng pag-aaral at talakayan, pinili ng Surian ng Wikang Pambansa (isang komiteng binubuo ng pitong mga kasaping kumakatawan sa iba't ibang mga rehiyon ng Pilipinas) ang Tagalog bilang batayan ng pagpapaunlad at pagaangkin ng isang wikang pambansa ng Pilipinas. Noong 30 Disyembre 1937, inihayag ni Pangulong Manuel L. Quezon ang pagkakapili ng wikang Tagalog bilang gagamiting batayan ng pagpapaunlad at pagaangkin ng isang Wikang Pambansa ng Pilipinas. Noong 1939, lumaong tinawag na Pilipino ang minumungkahing wikang pambansa.
Itinalaga ng saligang batas ng 1973 ng Pilipinas ang mga Pilipinong nakabatay sa Tagalog, kasama ng Ingles, bílang isang wikang opisyal at nag-atas ng pagpapaunlad at pormal na paggamit ng isang karaniwang wikang pambansang tatawaging Filipino. Itinakda ng konstitusyon ng 1987 ng Pilipinas ang Filipino bílang wikang Pambansa, na nag-aatas na sa pagsulong nito, higit pa itong pauunlarin at pagyayamanin batay sa mga búhay na wika sa Pilipinas at iba pang mga wika.
Bilang Filipino, itinuro ang Tagalog sa mga paaralan sa kabuuan ng Pilipinas. Sinsabing ito lamang ang isa mula sa 170 mga wikang Pilipinong opisyal na ginagamit sa mga paaralan at mga negosyo, bagaman isinasaad sa Artikulo XIV, Seksiyon 7 ng pang-1987 na Saligang Batas ng Pilipinas, sa isang bahagi, na:
Nakaimpluwensiya rin ang iba pang mga wika sa Pilipinas, pangunahin na ang sa pamamagitan ng mga paglakbay-lipat ng mga mamamayan ng mga mananalita ng ganitong ibang mga wika mula sa mga lalawigan patungong Kalakhang Maynila.
Ang Tagalog ay isang wika na may iba't ibang diyalekto at anyo, tulad ng Batangenyo, Bulakenyo, Tayabasin at Sox-Tagalog. Ang Filipino ay isang anyo nito na isinapamantayan na ginagamit sa pambansang konteksto. Ang mga Lalawiganing Tagalog ay may partikular na bokabularyo, gramatika, at pagbigkas na mas taal at kinagisnan kumpara sa batayang Tagalog.
Ang wikang Filipino ay isang anyo ng Tagalog na isinapamantayan bilang pambansang wika ng Pilipinas. Ang Filipino ay nagsisilbing pamantayang anyo ng Tagalog na ginagamit sa mga opisyal na mga dokumento, edukasyon, at media. Kabilang dito ang mga modernong salita at istilo na dulot ng impluwensya ng iba pang wika. Ang Tagalog na sinasalita sa Kalakhang Maynila ay madalas itinuturing na batayan ng Filipino. Bagaman mayroong iba’t ibang rehiyonal na diyalekto ng Tagalog, ang Filipino ay mas malawak ang saklaw at mas madaling maunawaan ng mga tao mula sa iba’t ibang rehiyon ng bansa. Sa ganitong paraan, nagiging mas epektibo itong gamit sa komunikasyon sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas.
Ang anyo ng Tagalog na sinasalita at sinusulat sa Kalakhang Maynila, ang Pambansang Punong Rehiyon, ang ginamit bilang batayan para sa wikang Filipino. Masasabing ito ay mga karaniwan o batayang mga salitaan na nagagamit ng nakakaraming mananalita at nauunawaan ng bansa. Ang Kamaynilaan, na sentro ng bansa, ay tagpuan ng mga taong nagsasalita ng iba't ibang wika sa Pilipinas. Dahil sa impluwensya ng media, edukasyon, at pamahalaan, ang Tagalog ng Maynila ay itinuturing na pamantayan. Ang kolokyal na Maynilang Tagalog, na impormal na anyo ng Tagalog, ay may halong Ingles (Taglish), pinaikli na mga salita, at madalas gumagamit ng islang. Ito ay nagpapakita ng impluwensya ng iba pang wika tulad ng Espanyol at Ingles dahil sa kasaysayan.
Ang Tagalog ng Bataan at Zambales ay maitutulad sa Tagalog ng Maynila, bagama't madalas na nahahaluan ng Kapampangan at Pangasinan, pati na rin ang Ilokano, sa gawing kalapit ng Zambales sa Pampanga, Tarlac at Pangasinan. Maitutulad din ang Tagalog ng Bataan at Zambales sa Tagalog ng Cavite, dahil sa galing Cavite ang mga Tagalog na lumipat at tumira sa Bataan at Zambales.
Saklaw: Bataan (maliban na ang hangganang hilagang-silangan malapit sa Pampanga), timugang bahagi ng Zambales at Lungsod ng Olongapo.
Ang Bulakenyo Tagalog ay isa sa baul ng kayamanan ng Wikang Tagalog sapagkat tinataglay pa nito ang ilang mga lumang salitang nilipasan na ng panahon sa Kalakhang Maynila gaya na lamang ng mga salitang kampit (kutsilyo), iwi (kalinga), pisaw (maliit na palakol), anluwage (karpintero), balisungsong (embudo), supil (hairband), matamis (asukal) at iba pa.
Talaan ng mga piling mga wika o salita sa Tagalog ng Bulacan:
Ang punto o accent naman ng Bulakenyo Tagalog ay kilala sa pagiging mahimig at melodiko nito. Bukod pa rito, mabilis ngunit klaro kung magsalita ang mga Bulakenyo dahil sa kahusayan nila sa pangungusap na may kaugnayan sa pamamaraan nila sa pananalumpati at pagtula. Sinasabing malaki ang naging impluwensiya ng Wikang Kapampangan sa Bulakenyo Tagalog.
Ang ilang pangunahing pagkakaiba ng bokabularyo at pagtatag nito sa Tagalog ng Kalakhang Maynila ay ang mga sumusunod:
1. Paggamit ng salitang eka, ito ay pinaikling salin ng "wika" , ang pangunahing kahulugan nito sa Kalakhang Maynila ay "sabi" ngunit kalaunan ay naging ganap nang ekspresyon sa pang-araw-araw na pangungusap.
2. Paggamit ng unlaping ka-, ginagamit upang bigyan ang isang salita ng kahulugang pang-uri, ito ay maihahambing sa empasis na "ang-" ng Kalakhang Maynila; ginagamit ang ganoong diskarte ng pananalita sa Southern Tagalog. Halimbawa, kaganda, sa halip na "ang ganda" ; o kasarap, sa halip na "ang sarap".
3. Kahalintulad sa Batangas Tagalog ginagamit din ang mga salitang ire/ere sa halip na "ito" at dine sa halip na "dito". Bukod dito ay ginagamit rin ang salitang kata, ito ay maihahambing sa salitang "tayo" ngunit ito ay limitado lamang sa dalawang nag-uusap.
Talaan ng mga piling mga wika o salita sa Tagalog ng Bulacan:
Ang Tagalog ng Batangas ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang malakas na tuldik at isang bokabularyo at balarila na malapit na nauugnay sa makalumang Tagalog. Maykabilisan ang pagbigkas nito dalá ng punto sa mga pangungusap nito na nagiging dahilan ng kaibahan ng himig nito sa wikain sa Maynila. Ang ilang pangunahin at kilalang pagkakaiba nito sa wikain ng Maynila ay ang paggamit ng salitang ire sa halip na ito, dine sa halip na dito at ga sa halip na ba. Gayon din ang mga salitang "parine", "parito", dumito at iba pa.
Talaan ng mga piling mga wika o salita sa Tagalog ng Tanay-Paete:
Talaan ng mga piling mga wika sa Tagalog ng Laguna:
Ang Tagalog ng Tanay-Paete ay pagbigkas na nahubog mula sa pinagsamang salita ng Tagalog at katutubong agta ng nasabing rehiyon. Ang punto o tono nito ay alon alon na sinusundan ng mga katagang "hane" at kapag tumutukoy ng pagiging kilala o tanyag ng isang tao o pangyayari ay may unlapi na "bang" sa unahan ng salita.May kaluwagan ang pananalita ng tanay-paete kung ihahambing sa may diin na pangungusap ng mga katagalugan sa timog. Hanggang sa kasalukuyan ang pananalitang ito ay bahagyang mapupuna pa rin sa bahagi sa Pasig hanggang sa palibot na mga bayan ng Binangonan, Taytay, Angono at karugtong pang mga bayan nito na nasa lalawigan ng Rizal.
Wikang Marinduque (Marinduque Tagalog)
Naiiba ang Tagalog ng Lalawigang Marinduque (na tinatawag ding Marindukenyo) sa iba pang Tagalog dahil sa pagkakabukod ng isla ng Marinduque sa Luzon. Mapapansin sa wikang sinasalita sa silangang bahagi nito ang impluwensiya ng mga nanahan na Bisaya at Bikolano sa lugar
Ang Marindukenyo ay inilalarawan bilang "ugat na pinagmulan ng makabagong porma ng wika." (Cecilio Lopez, 1923), na sinasabing kakikitahan ng mga sinaunang katangian ng wikang Tagalog. Sa kasalukuyan, sinasalita ng mga taga-Marinduque ang Tagalog sa paraan nang pagsasalita ng mga matatandang Tagalog.
Talaan ng mga piling mga wika sa Tagalog ng Lubang/Mindoro:
Isang anyo ng Tagalog ng Batangas na dinala ng mga nagsidayong mga taong Batangas sa nasabing pulo.
Tinatawag na wikang Tayabas-Tagalog (Tayabas Tagalog) ang mga salitaang ginagamit para sa buong Lalawigan ng Quezon. Ang Tayabas ay tumutukoy sa lumang pangalan ng lalawigan. Ang naturang wikain ay may ilang naiibang katangiang halaw sa wikang Bikolano. Ilan ding mga salita ang hindi nauunawaan ng ibang mga nagsasalita ng Tagalog. Batay sa mga naunang pagsusuring lingguwistika ni Dr. E. Arsenio Manuel sa lalawigan, mayroong 3,336 na saligang salita at katagang ginamit sa Tayabas Tagalog na hindi nakatala sa monumental na gawain ni Pedro Serrano Laktaw; Diccionario Tagalog-Hispano (1914) na partikular sa Tagalog ng Bulakan-Manila. Karamihan sa mga salitang Tayabasin na ito ay makikita sa Vocabulario De Lengua Tagala, ang unang Espanyol-Tagalog na diksyunaryo na isinulat ni Padre Pedro de San Buenaventura noong 1613. Nangangahulugan ito na ang mga salitang napanatili sa Tagalog ng Tayabas ay ginagamit na bago pa man nasakop ng mga Kastila ang Pilipinas.
Talaan ng mga piling mga wika sa Tagalog ng Tayabas (Quezon):
Isa sa namumukod tanging katangian ng Tayabasin ay ang likas na di-pagdaragdag ng panlaping -eño/-enyo sa pagtukoy sa likas na kinagisnang bayan, linang o lokalidad ng isang tao. Pangkaraniwang ginagamit sa wikain ang panlaping -in o -hin upang tukuyin ang katutubong lokalidad ng isang tao tulad ng Lukbanin, Pagbilawin, Tagkawayanin, Maynilain atbp.
Ang Tagalog ng Tayabas ay kinakikitaan din ng naiibang pagbigkas o punto lalo na sa mga pandiwa gaya ng abyadi (abyad), saraduhi (isara), buksi (buksan), halui (haluin), palipari (paliparin), bantayi (bantayan) at iba pa.
Sa gitnang baybay-tabi ng lalawigan na malapit sa Batangas ay may kahambingan ng Batangas Tagalog at sa baybay-timog na bahagi nito ay may hawa ng Bikol (malapit sa Camarines Norte) at may Bisaya rin naman sa gawing katimugang baybay-bahagi ng tangway nito na tinawag na "Bondok Peninsula". Tila nahahati rin ang Tagalog ng Tayabas sa dalawang anyo: ang anyong kanluran na mas nalalapit sa Batangenyo at ang anyong silangan na mas nalalapit sa Marindukenyo.
Ang pagiging malápit ng Cavite sa Kamaynilaan at Batangas ang naging dahilan ng lahukang Tagalog nito na tunog Batangas, Maynila, at Bulakan. Maraming salita at mga ekspresyon o dagliang pangungusap ang nagbigay kaibahan sa Tagalog ng Cavite kapag ihinambing sa Tagalog ng Kamaynilaan. Bagama't may pagkakaiba ang mga ito, ang pang-unawa sa pakikipagtalastasan ay sumusunod pa rin sa patakaran ng salita ng wikang Tagalog.
Talaan ng mga piling mga wika sa Tagalog ng Kabite:
Isa sa mga pinakamatandang lalawigan sa Pilipinas ang Cavite, at dáting kilalá sa katawagang lalawigan ng Tangway, isang pangalang ginamit simula sa panahon ng mga Kastila hanggang sa palibot ng taóng 1950. Nagmula ang pangalang Cavite sa pangalan ng matandang bayan nito na kilalang Kawit. Naging Cavite ito sa baybay sa Kastila at ang pagdugsong ng puntong eh sa cavit, kaya naging Cavite sa kalaunan.
Narito ang ilang mga pangungusap na di karaniwan sa Kamaynilaan:
Ang Soccsksargen Tagalog o Sox-Tagalog ay isang diyalekto ng Tagalog na ginagamit sa rehiyon ng Soccsksargen sa Mindanao, na nagresulta mula sa pagsasanib ng iba't ibang wika tulad ng Tagalog, Binisaya/Sinugboanon, Ilocano, Hiligaynon, at Ingles. Ang Sox-Tagalog ay umusbong mula sa language interference at code-switching, kung saan ang mga katutubong nagsasalita ng iba't ibang wika ay hinahalo ang mga katangian ng kanilang mga wika sa Tagalog (Cadorna, Indoyon, & Evangelio, 2022). Ayon sa pag-aaral, ang Sox-Tagalog ay may iba't ibang varayti tulad ng Tacurong-Tagalog, Davao/Gensan-Tagalog, Kabacan-Tagalog, at Cotabato City/Maguindanaon-Tagalog. Lumalaganap din ang paggamit nito sa mga panitikan ng rehiyon, na nagbibigay-daan sa mas malawak na pagpapahayag ng kultura at wika ng mga tao sa Soccsksargen.
Pangunahing Katangian ng Sox-Tagalog :
May 21 ponema ang Tagalog: 16 katinig at limang patinig. Payak ang balangkas ng isang pantig, na nilalaman ng hindi bababa sa isang katinig, at isang patinig, maliban sa mga hiniram na salita tulad ng "trak" o "tsokolate".
Bago dumating ang mga Espanyol, mayroong tatlong ponemang patinig ang Tagalog: /a/, /i/, and /u/. Ipinalawig ito sa limang patinig nang isinama ang mga patinig ng Espanyol. Ito ang:
May apat na pangunahing diptonggo sa Tagalog: ang /aɪ/, /oɪ/, /aʊ/ at /iʊ/.
Nasa baba ang isang talaan ng mga katinig sa Tagalog. Walang hangin ang lahat ng mga katinig na pasara (stop consonant). Makikita naman sa lahat ng posisyon ang panlalamunang pailong (velar nasal), kasama ang unang bahagi ng isang salita.
Ponemiko ang diin sa Tagalog. Nagkakaroon ng pangunahing diin sa huling pantig o penultimong pantig (pangalawa sa huli) ng isang salita. Kasama ng pangunahin o pangalawang diin ang pagpapahaba ng bigkas sa mga patning maliban na kung nasa dulo ng salita ang diin nito. Mahalaga ang papel ng diin sa Tagalog: pinalilinaw nito ang mga salitang magkapareho ang baybay, ngunit magkaiba ang bigkas, tulad ng "tayo" (ako at ibang tao na magkakasama) at "tayô" (tumindig), na karaniwang sinusulat nang walang kudlit.
Ang wikang Tagalog ay isang mahalagang kasangkapan sa panitikan ng Pilipinas. Sa pamamagitan nito, naisusulat ang mga tula, maikling kuwento, nobela, dula, at sanaysay na naglalarawan ng kultura, kasaysayan, at karanasan ng mga Pilipino. Ang mga tula ay puno ng talinghaga at metapora, habang ang mga maikling kuwento at nobela ay naglalahad ng mga kumplikadong karakter at sitwasyon. Ang mga dula ay nagpapakita ng mga isyung panlipunan at personal na karanasan, habang ang mga sanaysay ay nagbibigay ng malalim na pagninilay sa iba't ibang paksa.
Isa sa mga masiglang tagapag-ambag sa panitikang Tagalog ang panitikang pampananampalataya. Noong 1970, isinalin ng Philippine Bible Society ang Bibliya sa Tagalog, ang unang pagsasalin sa anumang wika sa Pilipinas. Sa kasalukuyan, may tatlong pangunahing salinwikang Tagalog ng Bibliya: ang Magandang Balita Biblia, Ang Biblia, at ang Bagong Sanlibutang Salin. Ang Catholic Bishops' Conference of the Philippines ang isa sa mga unang nagsalin ng Romanong Misal patungong Tagalog noong 1982. Naglilimbag din ang mga Saksi ni Jehova ng panitikang Tagalog mula pa noong 1941 at may mga lathalain tulad ng Ang Bantayan (The Watchtower). Ang Tagalog ay isang matatag na wika na may kaunting pagbabago sa mga Katolikong salinwikang Bibliya, habang ang Protestantismo sa Pilipinas ay mas ekumenikal ang gawi sa mga panalanging liturhikal.
Nasa baba ang isang tsart ng Tagalog at dalawampung iba pang wikang Austronesyanno na naghahambing sa labintatlong mga salita.
(Salitang Malalim na Tagalog at nahaluuan ng "Ilokano, Rehiyon ng Ilocos", at (Kapampangan).
(Salitang Mababaw na Tagalog (Filipino), na mayroong halong Taglish).
(Salitang mayroong ka-luma, Malalalim at Puntong Tagalog, sinamahan nang wikang "Batangenyo", "Calambeño" at "Caviteño").
(Salita na mayroong Punto-ng Tagalog, mga wikang Palawenyo, Mangyan (Mindoro), Marinduqueño, Romblomanin at Batangenyo").
(Salitang mayroong Tagalog na Nasasakupan nang Wikang Bikolano).