Cumann Sacair na hÉireann

Is é Cumann Sacair na hÉireann (CSÉ) (Béarla: Irish Football Association, Ultais: Norlin Airlan' Fitbaw Associe), inniu an comhlacht rialaithe faoi choinne sacair i dTuaisceart na hÉireann. D’eagraigh an Cumann foireann sacair náisiúnta na hÉireann ó 1880 go 1950, a tiontaíodh i bhfoireann sacair Thuaisceart na hÉireann tar éis 1954.
Sa 19ú haois imríodh peil go príomha i dtuaisceart na hÉireann. Bhunaigh clubanna i mBéal Feirste Cumann Sacair na hÉireann sa bhliain 1880.
Bunaíodh an CSÉ ar 18 Samhain 1880 mar chomhlacht uile-oileáin don shacar nuair a tháinig seacht gclub peile le chéile, clubanna lonnaithe sa cheantar Bhéal Feirste den chuid is mó. Dá réir, is an ceathrú cumann náisiúnta peile is sine ar domhan é an CSÉ (i ndiaidh Shasana, Albain agus na Breataine Bige). Ba iad na baill bunaithe: Alexander, Avoniel, Mullach Imeanna, Drioglann Lios na gCearrbhac, Cnoc, Páirc Mhagh nÉola agus an tSeanpháirc. Ba é an chéad chinneadh a rinne an CSÉ ná comórtas coirn dhúshláin a chur ar bun, a reáchtálfaí ar bhonn bliantúil, cosúil le comórtais Chorn an FA agus Chorn na hAlban, ar a tugadh Corn na hÉireann.
Dhá bhliain ina dhiaidh sin, d’imir Éire a céad cluiche idirnáisiúnta in aghaidh Shasana, inar chaill sí 13–0 (rud atá fós ina thaifead don dá fhoireann; an bua is mó riamh do Shasana, agus an chailliúint is measa d’Éirinn.
Go gairid i ndiaidh chríochdheighilt na hÉireann, i 1921, bunaíodh Cumann Peile na hÉireann (CPÉ), a rialódh an cluiche sa Saorstát nua.
D'éirigh an scoilt go príomha as conspóid faoi dtaobh den shuíomh ina d'athimreofaí Corn na hÉireann 1921 idir Glenavon agus Síol Bhroin as Baile Átha Cliath. Nuair a chríochnaigh an chéad chluiche i mBéal Feirste ar chomhschór, loic an CSÉ ar ghealltanas go n-imreofaí an t-athimirt i mBaile Átha Cliath, mar gheall ar chogadh neamhspleáchais na hÉireann a bhí ar siúl, agus sceidealaíodh cluiche eile i mBéal Feirste. Dhiúltaigh Síol Bhroin géilleadh agus d'éirigh siad as an gCorn.
Bhí an oiread sin feirge faoin easaontas gur bhris Cumann Peile Laighean ón CSÉ chun a gcumann náisiúnta féin a bhunú. Chreid siad gur chóir an pheil á rialú ó phríomhchathair Shaorstáit na hÉireann, Baile Átha Cliath; agus chuir siad neamhaird a thabhairt do fhorbhairt an chluiche sa Deisceart i leith an CSÉ. D’áitigh lucht tacaíochta an CSÉ gur cheart go lonnófaí an foras san áit a n-imrítear an cluiche go príomha – Cúige Uladh, agus a phríomhchathair Béal Feirste.
Mhaígh an dá chumann ionadaíocht a dhéanamh don oileán ar fad, an dís ag iomaíocht go hidirnáisiúnta faoin ainm “Ireland” agus ag roghnú imreoirí as an dá shraith náisiúnta, a bhí scoilte chomh maith faoin am seo. Thug idirghabháil FIFA cearta eagraithe de jure don CPÉ thar 26 contae na Poblachta, agus an CSÉ teoranta do Thuaisceart na hÉireann.
Ó na caogaidí i leith, níor mhaígh an CSÉ a thuilleadh go raibh iontu an cumann d’Éirinn ar fad. I 1960, bhog an cumann go hAscaill Windsor i ndeisceart Bhéal Feirste, i bhfoirgneamh a raibh Thomas Andrews ina chónaí tráth. Bhog an CSÉ arís in 2016 go dtí a shuíomh reatha ag an Staidiam Peile Náisiúnta i bPáirc Windsor, Béal Feirste.
Dá bharr sin,
In éineacht le cumainn na Náisiún Baile eile (Cumann Sacair Shasana, Cumann Peile na hAlban, agus Cumann Peile na Breataine Bige), suíonn an CSÉ ar Bhord an Chumainn Peile Idirnáisiúnta, atá freagrach as dlíthe an chluiche. Leanann an CSÉ foireann náisiúnta Thuaisceart na hÉireann a reáchtáil fosta.
Is é Cumann Sacair Ban Thuaisceart na hÉireann (CSBTÉ) craobh sacair na mban den CSÉ. Reáchtálann sé Corn na mBan, Sraith na mBan, raon de champaí sacair faoi aois agus foireann sacair ban náisiúnta Thuaisceart na hÉireann. I mí Aibreáin 2014, bhagair Aire Cultúir, Ealaíon agus Fóillíochta Thuaisceart na hÉireann Carál Ní Chuilín go laghdófaí maoiniú an CSÉ mura stopfadh sé ag caitheamh le sacar na mban mar “athsmaoineamh”.