లిబియా లోబో సర్దేశాయ్

లిబియా లోబో సర్దేశాయ్‌ (ఆంగ్లం: Libia Lobo Sardesai; జననం 1924 మే 25) గోవాలో జన్మించిన భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమకారిణి, న్యాయవాది. ఆమె వామన్ సర్దేశాయ్ తో కలిసి వాయిస్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ అనే అండర్ గ్రౌండ్ రేడియో స్టేషన్ను నడిపింది, ఇది 1955 నుండి 1961 వరకు పోర్చుగీస్ గోవా అంతటా ప్రసారం చేయబడింది, గోవా స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి కారణాన్ని సూచించింది. గోవా విముక్తి తరువాత, ఆమె గోవా, డామన్ డయ్యూ పర్యాటకానికి మొదటి డైరెక్టర్ గా వ్యవహరించింది. జనవరి 2025లో ఆమెకు పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది.
లోబో జీవిత కథ అగ్వాడా కోట పునరుద్ధరించిన మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడుతుంది.
2024లో ఆమె 100వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా, ఎఫ్. ఎన్. సౌజా మనవడు సోలమన్ సౌజా, పనాజీ లోబో ఇంటికి ఎదురుగా ఉన్న భవనం గోడపై కుడ్యచిత్రాన్ని చిత్రించాడు.
ఆమె పోర్చుగీస్ గోవా బార్డెజ్ తాలూకాలోని పోర్వోరింలో 1924 మే 25న ఒక కాథలిక్ కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె బాల్యంలో వారి కుటుంబం కొంతకాలం బొంబాయి వలస వచ్చింది. ఆమె చిన్నతనంలో చిత్రకారుడు ఎఫ్. ఎన్. సౌజాతో స్నేహం చేసింది. వారిద్దరూ క్రాఫోర్డ్ మార్కెట్ సమీపంలో పెరిగారు. విద్యార్థిగా, ఆమె టి. బి. కున్హా గోవా యూత్ లీగ్లో భాగంగా ఉండేది. ఆమె 1948 నుండి 1950 వరకు దాని కార్యదర్శిగా ఉన్నది.
రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ఇటాలియన్ యుద్ధ ఖైదీలు రాసిన రహస్య లేఖలను అర్థం చేసుకోవడంలో పనిచేస్తూ, ఆమె అనువాదకురాలిగా, "సెన్సార్" గా తన వృత్తిని ప్రారంభించింది. ఆమె బి. ఆర్. అంబేద్కర్ స్థాపించిన సిద్ధార్థ్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, సైన్స్ అండ్ కామర్స్ నుండి డిగ్రీని పూర్తి చేసింది. ఆమె ప్రవేశ ప్రక్రియలో అంబేద్కర్ స్వయంగా తన ఆనందాన్ని వ్యక్తం చేసాడు. ఆమె కళాశాల రోజుల్లోనే గోవా విముక్తి ఉద్యమానికి తోడ్పడటం ప్రారంభించింది. నిస్సిమ్ ఎజెకియెల్, ఆమె ఇతర ఆచార్యులు ఆమెకు పరిచయం చేసిన ఎమ్. ఎన్. రాయ్ ఆమెపై చాలా ప్రభావం చూపాడు. ఆ తరువాత లోబో ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR) బొంబాయిలో స్టెనోగ్రాఫర్ కమ్ లైబ్రేరియన్ గా నియమించబడింది. ఆమె ఆకాశవాణిలో ఉద్యోగం చేస్తున్నప్పుడు న్యాయశాస్త్రంలో డిగ్రీని అభ్యసించింది.
1954-55 లో, పోర్చుగీసు వారు గోవాలో వలస పాలనను అంతం చేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ గోవా సరిహద్దుల్లోకి శాంతియుతంగా ప్రవేశించిన అనేక మంది సత్యాగ్రహులపై దాడి చేసి చంపారు. దీని తరువాత, భారతదేశం గోవాతో తన సరిహద్దులను మూసివేసి, ఆర్థిక దిగ్బంధనాన్ని విధించింది, తద్వారా స్వేచ్ఛాయుతమైన కదలికలు, వాణిజ్యాన్ని తగ్గించింది. బొంబాయిలో దాక్కున్న గోవా స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త అయిన లోబో, వామన్ సర్దేశాయ్, నికోలౌ మెనెజెస్ కలిసి ఒక బృందాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. పోర్చుగీసులను స్వాధీనం చేసుకున్న రెండు వైర్లెస్ రేడియో సెట్లను ఉపయోగించి రేడియో ట్రాన్స్మిటర్గా మార్చారు. ఇది వాయిస్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ రేడియో స్టేషన్ గా మారింది, దీని ద్వారా లోబో, సర్దేశాయ్, మెనెజెస్ గోవా ప్రజలకు వార్తలు, ముఖ్యమైన సమాచారాన్ని ప్రసారం చేసారు.
వారు మొదట్లో అంబోలి ఘాట్ అడవులలో నివాసం ఏర్పరచుకున్నారు. 100 కిలోమీటర్లు (62 మి) గోవా నుండి, ఒక గంట నిడివి గల కార్యక్రమాన్ని ప్రసారం చేయడం. మెనెజెస్, అతని భార్య వెళ్లిన తరువాత, లోబో, సర్దేశాయ్‌ కాజిల్ రాక్, కర్ణాటక (గోవా నుండి). పోర్చుగీసు వారి నుండి దాచడానికి లోబో "విమల్ నాడ్కర్ణి" అనే మారుపేరుతో చలామణి అయింది.
ఆపరేషన్ విజయ్ కి ముందు రోజుల్లో, లోబో, సర్దేశాయ్ ను భారత రక్షణ దళాలు సంప్రదించాయి. 1961 డిసెంబరు 17న, పోర్చుగీస్ గవర్నర్ జనరల్ ను లొంగిపోవాలని అభ్యర్థిస్తూ అప్పటి భారత రక్షణ మంత్రి వి. కె. కృష్ణ మీనన్ నుండి ఈ స్టేషన్ ప్రత్యక్ష సందేశాన్ని ప్రసారం చేసింది. ఆపరేషన్ విజయ్ విజయం, 1961 డిసెంబరు 19న గోవా విముక్తి తరువాత, లోబో, సర్దేశాయ్ ఒక రేడియో, లౌడ్ స్పీకరులను జతచేసి, గోవా మీదుగా ఎగురుతూ, కరపత్రాలను జారవిడిచి, గోవా స్వేచ్ఛను ప్రకటిస్తూ, భారత వైమానిక దళ విమానంలో ఎక్కారు.
గోవా విముక్తి తరువాత, స్వాధీనం చేసుకున్న పోర్చుగీస్ దళాలను స్వదేశానికి రప్పించే ప్రయత్నాలలో సహాయపడటానికి లోబో విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖలో చేరింది.
లోబో, సర్దేశాయ్ 1964 డిసెంబరు 19న గోవా విముక్తి మూడవ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా వివాహం చేసుకున్నారు.
గోవా విముక్తి తరువాత గోవా, డామన్ డయ్యూ పర్యాటక శాఖకు మొదటి డైరెక్టర్ గా లోబో ఉన్నది. గోవాలో ప్రాక్టీస్ చేస్తున్న మొదటి మహిళా న్యాయవాదిగా ఆమె పరిగణించబడుతున్నది. ఆమె 2024 నాటికి పూర్తిగా మహిళలచే నిర్వహించబడుతున్న మహిళా సహకార బ్యాంకు వ్యవస్థాపకురాలు, ప్రమోటర్ గానూ ఉంది. ఆమె గోవా కాలేజ్ ఆఫ్ హోమ్ సైన్సెస్ వ్యవస్థాపకురాలు, అధ్యక్షురాలు కూడా. 1994లో, తన భర్త మరణం తరువాత, ఆమె వేదాంత ఇన్స్టిట్యూట్ స్థాపించింది, దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం "ప్రజలు తమకు తాము మెరుగైన సంస్కర్తలుగా మారడానికి సహాయపడటం".
లోబో ప్రస్తుతం గోవా పనాజీ నగరంలో నివసిస్తున్నది.