Karahanan ng Cebu

Ang Karahanan ng Cebu o Cebu na tinatawagan din na Sugbo ay isang Indianizadong kaharian na pinamumunuan ng mga raja sa isla ng Cebu bago pa dumating sa Pilipinas ang mga Espanyol na mananakop. Makita ito sa mga talaan ng mga Chino bilang ang bayan ng Sokbu (束務) Ayon sa alamat ng mga Bisaya, ang kaharian ay itinatag ni Sri Lumay o Rajamuda Lumaya, isang kalahating-Tamil at kalahating-Malay galing Sumatra. Ang kabisera ng bayan at ang Singhapala (சிங்கப்பூர்) na sa linguaheng Tamil-Sankrito ay ibig sabahing "Leon na Ciudad", na parehong mga salitang-ugat sa modernong lungsod-estado ng Singapore.
Ayon sa alamat ng mg Bisaya, Sina Sri Lumay ay kalahating-Tamil at kalahating-Malay na galing sa isla ng Sumatra, na nagsimulang manirahan sa Visayas, at nagkaroon ng ilang anak. Ang isa sa kanyang mga anak ay si Sri Alho, na namuno sa isang lupain na kilala bilang Sialo na kinabibilangan ng mga kasalukuyang bayan ng Carcar at Santander sa katimugang rehiyon ng Cebu. Pinamunuan ni Sri Ukob ang isang politi na kilala bilang Nahalin sa hilaga, na kinabibilangan ng mga kasalukuyang bayan ng Consolacion, Liloan, Compostela, Danao, Carmen at Bantayan. Namatay siya sa labanan, nakipaglaban sa Muslim mga pirata ng Moro na kilala bilang magalos (literal na "tagasira ng kapayapaan") mula sa Mindanao. Ang mga isla na kanilang kinaroroonan ay pinagsama-samang kilala bilang Pulua Kang Dayang o Kangdaya (literal na "[pook] na pagmamay-ari ni Daya").
Nakilala si Sri Lumay sa kanyang mahigpit na mga patakaran sa pagtatanggol laban sa mga Moro Muslim na raiders at slavers mula sa Mindanao. Ang paggamit niya ng pinaso na lupa na mga taktika para itaboy ang mga mananakop ay nagbunga ng pangalang Kang Sri Lumayng Sugbu (literal na "ang malaking apoy ni Sri Lumay") sa bayan, na kalaunan ay pinaikli sa Sugbu ("pinaso lupa").
Si Sri Lumay ay hinalinhan ng bunso sa kanyang mga anak, si Sri Bantug, na namuno mula sa isang rehiyon na kilala bilang Singhapala, na ngayon ay Mabolo ng Cebu City. Namatay siya sa sakit. Si Sri Bantug ay may kapatid na tinatawag na Sri Parang na orihinal na nakatakdang humalili kay Sri Bantug. Ngunit siya ay isang baldado at hindi kayang pamahalaan ang kanyang pulitika dahil sa kanyang kahinaan. Ibinigay ni Parang ang kanyang trono sa anak ni Sri Bantug at sa kanyang pamangkin na si Sri Humabon (na binabaybay din na Sri Hamabar), na naging rajah ng Cebu bilang kahalili niya.
Sa panahon ng paghahari ni Rajah Humabon, naging mahalagang sentro ng kalakalan ang rehiyon kung saan ipinagpalit ang mga produktong agrikultural. Mula sa Japan, ang mga kagamitang pabango at salamin ay karaniwang ipinagbibili para sa mga katutubong kalakal. Ivory mga produkto, katad, mamahaling at semi-mahalagang mga bato at śarkarā (asukal) karamihan ay nagmula sa India at Burma na mga mangangalakal. Ang mga daungan ng Sugbu (ang modernong-panahong Parián na distrito ng Cebu) ay naging colloquially bilang sinibuayang perpekto ("ang lugar para sa kalakalan"), pinaikli sa sibu' ' o sibo ("magkalakal"), kung saan nagmula ang modernong Castilian na pangalang "Cebú". Sa panahon din ng paghahari ni Humabon dumating si Lapulapu mula sa Borneo, at ipinagkaloob ni Humabon ang rehiyon ng Mandawili (ngayon Mandaue), kasama ang isla na kilala bilang Opong o Opon (na kalaunan ay kilala bilang Mactan). Ang unang pakikipag-ugnayan sa mga Espanyol ay naganap din noong panahon ng paghahari ni Humabon, na nagresulta sa pagkamatay ni Ferdinand Magellan.
Ang pariralang Kota Raya Kita ay naidokumento ng mananalaysay na si Antonio Pigafetta, upang maging isang babala sa Old Malay na wika, mula sa isang mangangalakal hanggang sa rajah at binanggit na ang ibig sabihin ay:
In reality, this phrase is that of Kota Raya kita, an indigenous Malay phrase of merchants under the authority of Rajah Humabon, with a meaning in English of: "our capital city": Kota (fortress), Raya (great, hence Kotaraya (capital city)), kita (we).
Ang Rajahnate ng Cebu ay may diplomatikong pagkilala sa iba pang mga kaharian ng Timog Silangang Asya. Nang dumaong ang ekspedisyon ni Ferdinand Magellan sa daungan-kaharian ng Cebu; binanggit ng eskriba ng ekspedisyon na hindi nagtagal, isang embahada na dala ng isang barko mula sa Siam (Thailand) ang dumating sa Rajahnate ng Cebu at nagbigay pugay kay Rajah Humabon.
Si Antonio Pigafetta, ang escriba ng expidasyon, ay nag-enumerate ng mga bayan at sakup na mayroon ang Kaharanan ng Cebu.
Kapansin-pansin kung paano mali ang pagbigkas ng mga Espanyol sa Tamil na "Singhapala" (சிங்கப்பூர்) bilang "Cingapola".
Ang Labanan ng Mactan ay nakipaglaban noong 27 Abril 1521 sa pagitan ng mga puwersa ni Rajah Humabon na kinabibilangan ng Portuges na manggagalugad Ferdinand Magellan na inupahan ng imperyong Espanyol at Lapulapu, nagtapos ito sa pagkamatay ni Ferdinand Magellan.
Si Sri Parang, ang pilay, ay nagkaroon din ng isang batang anak, si Sri Tupas, na kilala rin bilang Rajah Tupas na humalili kay Rajah Humabon bilang hari ng Cebu. Mayroong linguistic na ebidensya na sinubukan ng Cebu na panatilihin ang mga ugat nito na Indian-Malay habang lumilipas ang panahon mula nang inilarawan ni Antonio Pigafetta ang eskriba ni Magellan ang ama ni Rajah Tupas, ang kapatid ni Rajah Humabon bilang isang "Bendara" na nangangahulugang "Teasurer" o "Vizier" sa Sanskritized Malay at ito ay isang pagpapaikli ng salitang "Bendahara" (भाण्डार) na ang ibig sabihin ay "bahay imbakan" sa Sanskrito. Ang pamahalaang Hindu ay natunaw noong panahon ng paghahari ni Rajah Tupas ng mga puwersa ng conquistador Miguel López de Legazpi sa labanan sa Cebu noong 1565.
Ang mga rajah ng Cebu ay kamag-anak ng mga rajah ng Butuan. Kaya ang mga Karahanan ng Cebu at Butuan ay nagkaroon ng ugnayan sa isa't isa, na pinatunayan ng katotohanan na si Rajah Colambu ng Butuan ay nagbigay ng patnubay sa ekspedisyon ni Magellan upang makarating sa Cebu. Ang mga rajah ng Butuan ay mga inapo ni Rajah Kiling, na ayon sa mananaliksik na si Eric Casino, ay hindi Bisaya ang pinanggalingan kundi, Indiyano, dahil ang Kiling ay tumutukoy sa mga tao ng India. Ang Sejarah Melayu (Malay Annals) ng kalapit na bansa ng Malaysia, ay tumutukoy sa katulad na salita na Keling bilang ang mga imigrante mula sa India hanggang Timog-silangang Asya.
Gayunpaman, hindi naging mapayapa ang Cebu sa lahat ng Karahanan. Ang Kaharian ng Maynila, na isang kolonya ng Sultanato ng Brunei at kalaunan ay magiging lungsod ng Maynila nagkaroon ng mapagmataas na saloobin laban sa mga Cebuano at Bisaya bilang rajah ng Maynila na may pangalang Islamiko, Rajah Sulayman, ay kinutya ang mga Bisaya na dumating at tumulong sa ekspedisyon ni Miguel de Legaspi (Na kinabibilangan din ng mga Cebuano) bilang isang taong madaling masakop.. Itinuro ni ernao Mendes Pinto, kabilang sa mga naunang kolonistang Portuges sa Timog Silangang Asya, na mayroong mga Muslim at hindi Muslim sa mga naninirahan sa Pilipinas na nag-away.
Ang Indianization, bagama't pinalitan ito ng Hispanisasyon, ay nag-iwan ng mga marka sa wika at kulturang Cebuano, tulad ng mga gawaing pangrelihiyon at karaniwang mga salita sa bokabularyo na ang pinagmulan ay mula sa Sanskrit.