Pêr Denez

Per Denez, evel ma skrive eñ e-unan, pe Pêr Denez, Pierre Denis e anv ofisiel, a zo bet ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1921 e Roazhon, marvet d'an 30 a viz Gouere 2011 e Rovelieg, anavezet eo evit e labour kelenner skol-veur, skrivagner, geriadurouriezh hag emsaver dreist-holl. Skrivet endoe e-barzh Gwalarn gant Maopreden, e anv-pluenn.
P'eo marvet Pêr Denez e tisklerias Herri Gourmelen, mouezh aotreet an UDB: « Bet eo bet Per Denez, dreist-holl abaoe ar bloavezhioù dek ha tri-ugent, unan eus ar re o deus graet ar muiañ evit kadarnaat identelezh Breizh hag he nevezadur sevenadurel dre e labourioù, e gelenn, e emouestl a stourmer, dre al levezon en deus bet war ur rummad a-bezh a re yaouank a venne adpiaouañ o yezh hag o sevenadur ».
Savet eo bet gant e vamm hec'h-unan, kemenerez e Roazhon, ur gêr e-lec'h e vez komzet nebeut a vrezhoneg. Bet eo bet er skol e skolaj Saint-Martin e Roazhon. Tapet an dorzellegezh ganto e kollas e dad hag e div c'hoar.
Desket en deus brezhoneg e-unan adalek an oad a 13 vloaz gant Skol Ober ha goude e metoù an emsav e-kerzh e studioù er skol-veur e Roazhon e-pad ar brezel. D'ar c'houlz-se eo e krogas da skrivañ danevelloù er gelaouenn Arvor. Nebeud amzer goude an Dieubidigezh e krouas gant Paul Le Gourriérec ur gelaouennig brezhonek, Kened he anv. Eñ a ginnigas ma vije kendeuzet gant Tir-na nÓg ha goude gant Al Liamm evit sevel ar gelaouenn Al Liamm-Tir-na nÓg. Ur c'henlabour eus ar re fonnusañ a reas gant Ronan Huon, ar rener, hag e kemeras ur perzh a-barzh dibab ha prientiñ an embannadennoù. Pa oa kelenner e Douarnenez e reas anaoudegezh gant e wreg Frañseza Kervendal hag e timezjont e 1949. Tri bugel en deus bet ganti : Morwena, hec'h anv itron o vezañ Morwena Canny, Gwendal ha Herle. Addimezet eo e 2003 gant Monique Macé ha bet ur mab anvet Yann. Un dezenn a skrivas war brezhoneg pobl Douarnenez hag dre-se e c'hellas mont da genner skol-veur
Kelenner war ar saozneg eo bet da gentañ, e Kemper hag e Douarnenez. Eno e krouas ur bagad. Hervez Bernez an Nail e voe bet harluet e Périgueux e deroù e red-micher abalamour d'e vennozhioù a-du gant an emsav. Eno e teskas buan ar c'hatalaneg.
Kelennet en deus brezhoneg goude-se e skol-veur Breizh-Uhel (Roazhon 2), e-lec'h ma chomas e-pad 21 bloaz. E 1981, a-drugarez dezhañ, e oa krouet an aotreegezh war ar brezhoneg, diwar ziviz prezidant nevez ar Republik c'hall, François Mitterrand e-unan. Lukian Kergoat en doa kemeret e lec'h e penn Rann geltiek skol-veur Roazhon 2 e 1990. Emañ e vab Gwendal Denez o labourat er rann-se hiziv an deiz.
Desket en doa Pêr Denez an esperanteg ivez dre ma 'z eo ur yezh hollvedel, ha krouet kentelioù esperanteg e Skol-Veur Roazhon 2 d'ar c'houlz ma oa e penn ar rann geltiek. Kement-se a ziskoueze e oa digor d'an holl sevenadurioù. Ezhomm en doa bet eus an esperanteg evit komprenn testennoù lennegel polonek hag ouzbek na oant ket bet troet e galleg, met en esperanteg hepken. Embannet en deus e-barzh Hor Yezh meur a bennad diwar-benn an esperanteg. Da heul kentelioù esperanteg Merwen Runpaot ec'h embannas troidigezh "Brezhoneg buan hag aes" en esperanteg dindan an anv "La bretona lingvo ...rapide kaj facile".
Dre ma oa skoazeller war ar galleg e skol-veur Aberdeen, e voe meizet e plije kalz ar broioù keltiek dezhañ. Nebeut amzer war-lerc'h e teskas gouezeleg Iwerzhon ha kembraeg, ha war a seblant e oa helavar en div yezh buan a-walc'h daoust m'en devoa ur pouez-mouezh "charming".
Dre ma felle dezhañ stourm evit ar yezh an efedusañ ma c'helle en doe bet atebegezhioù en un toullad a aozadurioù :
ha war an dachenn bolitikel : e voe prezidant bodad skoazell listenn an UDB ivez, e dilennadegoù rannvro 1998.
E miz Meurzh 1999, e roas anvioù Yann-Kel Kernalegenn ha Kristian ar Bihan, emsaverien eus an FLB d'ar gelaouenn Armor Magazine a-benn dilenn ar Breton en deus graet ar muiañ evit Breizh e-doug an tregont vloaz tremenet.
Talvoudus eo bet e hentenn brezhoneg, Brezhoneg Buan hag Aes, (troet e saozneg, en alamaneg, e katalaneg, e kembraeg hag en esperanteg), deuet er-maez e 1972, d'ur mare ma ne oa nemet dornlevrioù kozh diamzeret da studiañ ar yezh, hag unan eus an hentennoù kentañ hag a rae gant enrolladurioù da vont da heul. Levrioù all a zo bet da vont a-gevret, evel Brezhoneg bemdez, ha Komzit ha skrivit brezhoneg. Un toullad mat a dud zo bet o teskiñ brezhoneg gant an hentenn-se.
Meur a gelaouenn zo bet savet gant Pêr Denez :
E 2000 e oa e wreg o vervel gant kleñved Alzheimer, hag ez ae bemdez d'he gwelout. Roet en deus e zielloù hag e levrioù da Levraoueg Vroadel Kembre dre ma n'en doa tamm fiziañs ebet e vefent miret mat e Breizh.
D'an 3 a viz Eost 2011, e teuas ouzhpenn evit 500 den da zougen bri dezhañ en iliz Itron Varia e Sant Melani. En o zouez e oa kalz a bolitikerien hag a emsaverien sevenadurel eus Breizh. Lavaret eo bet an oferenn e brezhoneg, Nolwenn Korbell he deus kanet, hag echuet eo al lid o kanañ "Bro Gozh ma Zadoù".
Niv. 52 p. 10; Niv. 54 p. 3; Niv. 55 p. 19; Niv. 56 p. 8; Niv. 57 p. 11; Niv. 62 p. 12; Niv. 64 p. 11; Niv. 67/68 p. 5; Niv. 75 p. 8)
' Mouezhiadegoù e Kembre (Niv. 49/50 p. 18)
in Al Liamm hag Al Liamm-Tir-na nÓg
(extrait de « Théorie des nations prolétaires », Ar Vro, niv. 19 ha war-lerc'h, 1963)
in Hor Yezh
phique du Mouvement breton* Tudual Huon, Per Denez hag ar gelaouenn Al Liamm-Tir na n-Óg. E-barzh Al Liamm-Tir na n-Óg, Genver-C'hwevrer 2012, niv. 390.