davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Breizh-Izel

Breizh-Izel (anvet Goueled-Breizh, Izelvreizh pe Traoñ-Breizh a-wezhioù) eo an anv roet da guzh-heol Breizh, al lodenn e-lec'h ma vez komzet brezhoneg ar muiañ. Enebet e vez ouzh Breizh-Uhel.
Aroueziet eo Breizh-Izel e banniel Breizh gant ar peder bandenn wenn hag a daolenn Bro-Leon, Bro-Dreger, Bro-Gernev ha Bro-Gwened.
En tu kleiz d'ar c'hartennoù e veze lakaet an Norzh gwechall, neuze ar Reter el laez ("uhel") hag ar Gornaoueg en traoñ ("izel").
Ur ster yezhel a roer d'an anv alies: bez eo ar vro ma vez komzet brezhoneg, e-skoaz Breizh-Uhel, a zo ur vro e-lec'h ma vez komzet galleg pe ar gallaoueg, eur parlant a zo heñvel-tre deusoutañ. Da neuze e c'haller teurel evezh
Ouzhpenn-se
Kan broadel Aostria

Land der Berge, Land am Strome (Douar menezioù, Douar a-hed ar stêr) eo kan broadel Aostria. Skrivet eo bet gant Paula von Preradović en ur azasaat ton KV 623 "Eine kleine Freimaurer-Kantata" (kantatenn vihan frañmasonek) sonaozet gant ar maestro Wolfgang Amadeus Mozart d'ar 17 a viz Du 1791. Lakaet eo bet da gan broadel ent ofisiel e 1947.
Gant slovenegerien Karintia e vez kanet an droidigezh da heul, hag a zo kenofisiel:
Hrabro v novi čas stopimo, prosto, verno, glej, hodimo; upa polni, delavni. Bratski zbor prisega hkrati, domovini zvestobo dati. Ljubljena nam Avstrija, ljubljena nam Avstrija.
Amhrán na bhFiann

Amhrán na bhFiann (distagadur iwerzhonek: [ˈəuɾˠaːn̪ˠ n̪ˠə ˈvʲiːən̪ˠ]) eo kan broadel Iwerzhon.
Daoust ma vez kanet en iwerzhoneg peurliesañ, e oa bet savet ar c’han-se, da gentañ, e saozneg. Skrivet e oa bet ar pozioù saoznek e 1907 gant an titl A Soldier's Song (Kan ur Soudard). Anavezet eo ivez gant an titl Amhrán Náisiúnta na hÉireann ("Kan broadel Iwerzhon").
Skrivet e oa bet ar pozioù saoznek gant Peadar Kearney ha savet e oa bet ar sonerezh gant Patrick Heeney e 1907. Embannet e oa bet er gazetenn republikan Irish Freedom e 1912. Lakaet e oa bet en iwerzhoneg gant Liam Ó Rinn.
Buan e oa deuet da vezañ ur c’han-bale gant an Irish Volunteers (ur strollad brogarourien armet). Kanet e oa bet gant emsaverien Emsavadeg Pask e 1916, gant ar vroadelourien a oa bet bac’het e kamp-bac’h Frongoch, e Kembre, goude an Emsavadeg, ha gant emouestlidi an Irish Republican Army (IRA) e Brezel Dieubidigezh Iwerzhon (1919–1921).
En deroù ne oa kan broadel ebet gant Stad Dieub Iwerzhon, ha n’eo nemet e 1926 e oa bet lakaet Amhrán na bhFiann da gan broadel ofisiel. Adalek ar mare-se e veze klevet bep noz, e dibenn an abadennoù skignet gant Radio Éireann.
Unanourien Hanternoz Iwerzhon a sell ouzh Amhrán na bhFiann evel kan broadel Republik Iwerzhon hepken, ha n’eo ket unan evit an enez a-bezh. Er c’hrogadoù rugbi, pa vez ur skipailh eus Iwerzhon a-bezh o c’hoari a-enep skipailhoù eus broioù all, e reer gant ur ganaouenn savet a-ratozh, anvet Ireland's Call.
Ne ganer peurliesañ nemet an diskan. Setu amañ ar pozioù anezhañ :
Enez ar C'hab Breton

Enez ar C'hab Breton (Cape Breton Island e saozneg ; île du Cap-Breton e galleg, Île-Royale gwechall ; Eilean Cheap Bhreatainn e gouezeleg ; Únamakika e mikmakeg), pe Kab Breton hepken (Cape Breton e saozneg, Cap Breton e galleg, Ceap Breatainn e gouezeleg), a zo un enezenn er Meurvor Atlantel, er-maez da aod reter Kanada, e Norzhamerika, anezhi un darn eus proviñs Skos Nevez. 10 311 km² eo he gorread, ha 135 974 a dud a oa o vevañ enni e 2011. Un darn eus an enezourien a oar gouezeleg (hini Skos pe Iwerzhon) ha yezhoù amerindian.
Rannet eo an enezenn e municipalities (e saozneg), pe "kuzulioù" : Kuzul rannvro Kab Breton, Kuzul kontelezh Inverness, Kuzul kontelezh Richmond, Kuzul kontelezh Victoria, ha kêr Port Hawkesbury. Ouzhpenn da se ez eus pemp mirva indian : Eskasoni (an hini brasañ), Membertou, Wagmatcook, Waycobah ha Potlotek.
Lucien Petit-Breton

Lucien Mazan a oa gwir anv Petit-Breton, bet ganet e Plesei, e Bro-Naoned d'an 18 a viz Here 1882, hag aet da Anaon d'an 20 a viz Kerzu 1917 e Troyes war an talbenn-brezel. Ur marc'hhouarner brudet e oa en e amzer, dreist-holl abalamour ma c'hounezas Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn dre ziv wech, e 1907 ha 1908.
E dad, deuet da horolajer da Redon, en devoa ivez un tamm douar eno. Deuet e oa c'hoant dezhañ da vont da welout ar bed avat, hag e 1888 ez eas e-unan da Arc'hantina. Bloaz goude e tegouezhas e dri mab e Buenos Aires ivez : Anselme, Paul, ha Lucien ar yaouankañ. Ret dezho labourat o-zri, ha sede Lucien o tiwall toull-dor ar "jockey-club". D'e c'hwezek vloaz e tichañsas dezhañ gounit ur marc'h-houarn en ul lotiri. Nepell diouzh an ti e oa marc'hhouarnva Palermo. Ha tri bloaz goude, d'e naontek vloaz, e oa Lucien Mazan kampion Arc'hantina. An tad avat ne oa ket troet gant seurt c'hoarioù, sede dibabet ul lesanv gant Lucien. Peogwir e veze graet El Breton anezhañ e tibabas bezañ Lucien Breton, ha ne oa ket kreñvoc'h egetañ war gelc'h ar marc'houarnvaoù en Arc'hantina : trec'h e veze betek war an Europiz a deue da redek da gêr Buenos Aires.
E 1902 e teuas ur Gall, Contenet e anv, d'e gaout da aliañ anezhañ da vont da redek da vBro-C'hall, rak eno, emezañ, e veze gounezet muioc'h. Ret dezhañ espern ar veaj da gentañ. Pa erruas en Europa e voe ret dezhañ deskiñ galleg en-dro. Peogwir e oa ur reder all anvet Breton e kemeras an anv Petit-Breton.
Evel en Arc'hantina e krogas da redek e marc'houarnvaoù. E Pariz e redas, hag e Chicago hag New York ivez e redadegoù "c'hwec'h devezh". Biskoazh ne c'hounezas, rak er redadegoù-se a veze redet dre skipailhoù, e veze emglev etre ar rederien ha gwerzhet an trec'h etreze, en desped dezhañ a-hervez. Nag evit-se ! Gounit brud a reas bepred ma ne c'hounezas ket arc'hant e-leizh, ha plijout kenañ a rae d'an dimezelled a zerede d'e welout.
Kregiñ a reas da redek war an hentoù, ha gounit a reas ar "Bol d'Or" e 1904. E 1905 e klaskas diskar rekord an eur a oa dalc'het gant ar stadunanat Willie Hamilton, gant 40,781 km abaoe 1898 : kaset e voe gantañ da 41,110 km, er marc'houarnva Buffalo e Pariz. Gounit a reas Pariz-Teurgn e 1906, hag ar redadeg kentañ Milan-Sanremo e 1907.
Dre ziv wech diouzh renk e voe trec'h e Tro Bro-C'hall, e 1907 hag e 1908, goude bezañ gounezet gantañ daou dennad er bloaz kentañ, ha pemp en eil. Ar c'hentañ reder e voe o c'hounit an dro div wech.
Redek a reas betek 1914, ma reas e Dro Bro-C'hall diwezhañ, ret dezhañ dilezel goude nav zennad er bloavezh-se.
Mervel a eure war an talbenn e 1917 en ur gwallzarvoud. Beziet e voe e bered Pennestin.
Redek a reas ivez e zaou vreur henañ, Anselme ha Paul. Kemend-all a reas ivez e vab Yves, a voe rener ur skipailh diwezhatoc'h.
Grand dictionnaire français-breton

Grand dictionnaire français-breton, lesanvet Geriadur Vallée dre verrdro, zo ur geriadur galleg-brezhoneg savet gant Frañsez Vallée hag embannet e 1931.
Pennadoù gallek zo e deroù ar geriadur:
Ar Supplément au Grand Dictionnaire français-breton, a oa bet embannet e 1948, zo bet adembannet, a-gevret gant ar Grand dictionnaire en e eil embannadur, e 1980.
Evit ar ger culture e kinnig sevenadurez ha diouezerez; evit civilisation e kinnig sevenadur, sevenadurez, ha diouezadur, diouezidigez.
Geriadur Hemon-Huon

Geriadur Hemon-Huon, pe Dictionnaire breton-français français-breton Roparz Hemon - Ronan Huon, evel a zo skrivet dik war golo an embannadur diwezhañ e 2005, eo an anv roet d'ur geriadur divyezhek, embannet gant Al Liamm e 1997 hag adembannet e 2005, ha savet diwar labourioù Roparz Hemon (marvet e 1978) ha Ronan Huon (marvet e 2003). Un doare modernaet eus an Dictionnaire breton-français français-breton Roparz Hemon eo a-benn ar fin, hag a veze embannet a-raok 1997, pe e div lodenn da gentañ, pe en ul levr hepken.
Ar c'hemmoù diwezhañ, ha dreist-holl goude marv Roparz Hemon, hag el lodenn galleg-brezhoneg, a zo bet graet gant tri den : Ronan Huon, Reun an Hir ha Divi Kervella.
Arabat droukveskañ ar geriadur-se gant an Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton, ur geriadur all a zo bet embannet gant Al Liamm e miz Kerzu 2014, hep anv oberour war ar golo.
Gant Gwalarn e veze embannet daou c'heriadur divyezhek, unan brezhonek-gallek hag unan all gallek-brezhonek, savet gant Roparz Hemon penn-da-benn. Adembannet e voent goude an eil brezel-bed gant Al Liamm ha kresket a-nebeudoù. D'ur mare e oa tri levr: an hini brezhonek-gallek hag an hini gallek-brezhonek, hag unan all a vode an div levrenn.
Abaoe 1997 n'eus nemet ul levr ken.
Setu amañ bloavezhioù darn eus an embannadurioù evel ma'z int skrivet war ar geriadurioù. Mat eo gouzout e oa marvet R. Hemon e 1978.
Ur geriadur all zo bet embannet e 2014, hep anv oberour ebet war ar golo, hag anvet Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton, Al Liamm, 2014 - ISBN 978-2-7368-0100-7 ; tremen 62 000 pennger ennañ.
Lod eus ar gerioù zo bet kemmet o skritur, eus an eil embannadur d'egile, ha n'eo ket dalc'hmat gant Roparz Hemon eo bet graet ar c'hemmoù, na gant Ronan Huon, goude e varv, anat d'an holl.
Just a Song Before I Go

Just a Song Before I Go a zo ur ganaouenn saoznek savet, ton ha son, gant ar c'haner-sonaozer saoz Graham Nash (1942-).
Krouet e oa bet tra m'edo Nash e Maui (Hawaii), e ti ur mignon dezhañ, a-gevret gant Leslie Morris. Bez' e oant o c'hortoz e tavje ar glav a-raok mont d'an aerborzh ha loc'hañ da gemer perzh en un droiad sonadegoù gant ar strollad sonerien rock stadunanat Crosby, Stills & Nash. Lakaet e voe klaoustre ne vije ket gouest Nash da sevel ur ganaouenn a-raok mont kuit eus an ti, ar pezh a voe graet en ur ober ugent munutenn avat. E-pad an abadenn skinwel stadunanat The Late Show with Stephen Colbert e tisplegas ar soner saoz en devoa gounezet pemp kant dollar a-drugarez d'ar bariadenn-se. Ned eas ket gwall bell da glask awen dre ma kont Just a Song Before I Go nag ur ranngalon e vez d'un den mont kuit ha lezel ar re garet war e lerc'h...
Kregiñ a reas ar sonenrolladennoù er Studioioù Criteria e Miami (Florida (SUA)) adalek miz Genver 1977 gant ar sonerien :
Dont a reas e-maez d'ar 17 a viz Mezheven 1977, a-gevret gant an unnek kanaouenn all a yeas d'ober CSN, eil albom studio Crosby, Stills & Nash. Produet e voe ar bladenn gant an tri arzour ha The Albert Brothers (Ron ha Howard Albert). Ur bladennig daou ditl — Just a Song Before I Go ha Dark Star enni — a voe embannet war un dro.
Lady Gaga

Stefani Joanne Angelina Germanotta (ganet d'an 28 a viz Meurzh 1986), brudet dre he anv micher Lady Gaga, zo ur ganerez, skrivagnerez pozioù hag aktourez stadunanat. Brud bras a zo tro-dro dezhi dre he zoare gwiskañ hag he labourioù feukus.
Hi a lavar eo bet levezonet kalz gant tud veur ar sonerezh pop evel David Bowie ha Madonna. Brudet eo Lady Gaga evit ur seurt follentez a vez gwelet e-barzh he c'hlipoù video. An arzourez gentañ eo a oa deuet a-benn da dizhout ur miliard a sellerien war YouTube gant tri c'hlip (Bad romance, Poker Face ha Just Dance).
Abaoe he yaouankiz primañ he deus klasket Lady Gaga ober he red-micher hini un arzourez met ne ouie ket ma he doa c'hoant da vezañ un dañsourez, ur ganerez pe ur c'hoarierez.Hi a zo ar personelezh brudetañ eus ar rouedad "Twitter". Lady Gaga zo englouestlet e-barzh kalz a aozadurioù madobererezh. Goude ar c'hren-douar a oa c'hoarvezet e Haiti e 2010, he doa roet Lady Gaga ur sonadeg bras hag an holl c'hounidoù a oa bet profet evit adsevel Haiti. Ar sonadeg a oa bet graet d'ar 24 a viz Genver.
Savet he deus tri albom.
E miz Du 2010, Lady Gaga he doa gwerzhet 70 milion a bladennoù e-barzh ar bed, en o zouez 17 million a albomoù ha 53 million a single.
Little Boxes (kanaouenn)

Little Boxes (Boestoùigoù) zo ur ganaouenn folk saoznek savet e 1962 gant Malvina Reynolds (1900-1978). Ur protest-song eo, enep diorroadur ar bannlevioù stadunanat hag eus emzalc'h kemplegour ar renkadoù etre. Goap a ra eus al lodennaouegoù ma saver tiez – "boestoùigoù" – heñvel-mik an eil re ouzh ar re all diwar dafar izelbriz bet anvet ticky tacky gant Malvina Reynolds.
Ne voe ket enrollet gant ar ganerez-sonaozerez stadunanat diouzhtu : gant he mignon bras Pete Seeger (1919-2014) an hini eo e reas berzh bras an oberenn pa voe embannet gantañ evit ar wech kentañ e 1963. Ret e voe gortoz 1967 kent na deuas e-maez an albom Malvina Reynolds Sings the Truth, trizek kanaouenn warnañ ha Little Boxes en o zouez.
Setu amañ da-heul un droidigezh vrezhonek anezhe.
98.6 (kanaouenn)

98.6 a zo ur ganaouenn saoznek savet e 1966 gant Tony Powers (evit ar gerioù) ha George Fischoff (evit an ton).
Enrollet e oa bet gant ar c'haner stadunanat Keith da gentañ-penn hag embannet gant Mercury Records e miz Kerzu 1966, a-gevret gant The Teeny Bopper Song war ur bladennig daou ditl.
Damvenegiñ a ra ar ganaouenn gwrezverk reol an den (98.6)... e derezioù Fahrenheit (°F).
Adkanet e oa bet gant un nebeud arzourien all : Lesley Gore, Enrique Guzmán, David McCallum ha The Bystanders. Dibab a reas ar filmaozer breizhveuriat Richard Curtis an doare kanet gant The Bystanders evit sonerezh orin e film The Boat That Rocked.
Petula Clark

Petula Clark a zo anv-micher ar ganerez Sally Olwen Clark, bet ganet d'ar 15 a viz Du 1932 en Epsom (Surrey), e Bo-Saoz. Kanet he deus e saozneg ha galleg dreist-holl, savet tonioù, ha bet eo aktourez un tamm ivez abaoe he 7 vloaz.
Klañvdiourien e oa tud Sally, hag o-daou, Doris (ganet Phillips) ha Leslie Norman Clark, e labourent en ospital Long Grove en Epsom. He mamm a oa Kembreadez. Ijinet e voe an anv Petula gant he zad, diwar anvioù div zousig dezhañ, Pet hag Ulla (un anv svedek), emezañ. Pa oa bihan e kane Sally e kor ar chapel choir ha troet e oa da zreveziñ kanerezed brudet ar mare, ar Saozez Vera Lynn, ar Vrazilianez Carmen Miranda, ha Sophie Tucker, dirak kerent ha mignoned.
Ar peder c'hanaouenn zo bet enrollet en 1964 en Spagn gant Hispavox en EP "Petula Clark canta en Español" (Cat.-No. HV 27–126).
Oliver Stone

William Oliver Stone, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1946 zo ur filmaozer stadunanat. Stone a zo brudet mat evel filmaozer, filmet en deus a-ziwar sujedoù lies evel Brezel Vietnam hag ar politikerezh stadunanat pe ar filmoù sonerezh, filmoù buhezskrid ha filmoù torfederezh. Enoret eo bet alies gant tri Academy Awards, ur BAFTA Award, ur Primetime Emmy Award, ha Golden Globe Awards e-touez anezho.
Listennad ar 500 pladenn wellañ bet embannet

Listennad ar 500 pladenn wellañ bet embannet (anv saoznek orin The 500 Greatest Albums of All Time) a oa danvez golo un niverenn ispisial eus ar gelaouenn stadunanat Rolling Stone bet embannet e miz Du 2003. Diazezet eo al listennad war mouezhiadeg 273 soner, buruteller ha tud a-bouez e bed ar sonerezh amplaet. 50 pladenn a voe kinniget gant pep hini anezho. Sonerezh rock, pop, blues, jazz, soul, funk, reggae, folk ha hip hop a gaver er roll.
Da heul embann al listennad e voe savet al levr Kill Your Idols: A New Generation of Rock Writers Reconsiders the Classics (ISBN 1-56980-276-9, 2004) gant ar buruteller sonerezh rock Jim DeRogatis, hag eñ bet ezel eus skipailh Rolling Stone. En e levr e roas ar gaoz da vurutellerien yaouank, da sevel a-enep sell re goshoc'h war pladennoù evel Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band. El listennad e kaver pladennoù savet e SUA pe er Rouantelezh-Unanet. Enni n'eus nemet div bladenn savet e broioù nann-saoznek : Trans-Europe Express gant Kraftwerk (renk 253) ha Buena Vista Social Club (renk 260). Lavaret e vez ivez ez oe diazezet ar roll war pladennoù ar bloavezhioù 1960 ha 1970 dreist-holl. Hervez lod ez eo dister renk ar sonerezh heavy metal ennañ, war-bouez pladennoù Black Sabbath (3 fladenn), Metallica (2 bladenn) ha Rage Against the Machine (2 bladenn).
Sex Pistols

Sex Pistols a zo ur strollad sonerien bunk bet savet e Londrez e 1975. Ganto eo e voe lañset al luskad punk er Rouantelezh Unanet, ha meur a strollad punk all a voe levezonet ganto. Gwelet int ivez evel unan eus ar strolladoù sonerezh tredan pouezusañ, daoust ma ne badas ar strollad nemet 2 vloaz hanter, ha ma ne lakjont embann nemet peder fladenn vihan (singles) hag un albom anvet Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols.
Er penn-kentañ e oa pevar ezel er strollad : Johnny Rotten, ar gitarour Steve Jones, an tabouliner Paul Cook hag ar soner gitar boud Glen Matlock. Sid Vicious a gemeras lec'h Matlock e penn-kentañ 1977. Malcolm McLaren eo an hini a reas war-dro ar strollad. Meur a wech e savas reuz er Rouantelezh Unanet abalamour dezho : meur a sonadeg a voe berzet, ha reuz a savas ivez p'en em ziskouezent. Gant o c'hanaouennoù e savas reuz ivez, evel ma c'hoarvezas gant ar bladenn single "God Save the Queen" e 1977.
E miz Genver 1978, goude un droiad rouestlek er Stadoù-Unanet, ec'h embannas Rotten e kuitae ar strolald hag e oa divodet neuze. Er mizioù da-heul e kendalc'has an tri ezel all da enrollañ tonioù evit at film The Great Rock 'n' Roll Swindle. Vicious a varvas abalamour d'an heroin e miz C'hwevrer 1979. E 1996 en em vodas en-dro Rotten, Jones, Cook ha Matlock, hag ec'h aozjont un droiad anvet Filthy Lucre Tour. Meur a sonadeg o deus graet abaoe 2002. D'ar 24 a viz C'hwevrer 2006 e voe kinniget ar Sex Pistols —ar pevar ezel orin ha Vicious— er Rock and Roll Hall of Fame, met nac'h a rejont kemer perzh el lid, o tisplegañ e oa ar mirdi-se un tarch staot ( saozneg : "a piss stain").
Arthur Conan Doyle

Sir Arthur Ignatius Conan Doyle (Dinedin 22 a viz Mae 1859 – 7 a viz Gouere 1930) a oa ur skrivagner skosat eus ur familh a orin iwerzhonat. Brudet-kaer eo gant e istorioù diwar-benn an enklasker Sherlock Holmes a vez sellet outo e-giz un nevezadenn a-bouez war dachenn an istorioù dre wall piv. Ur skrivagner puilh eo bet hag e-touez e oberoù e kaver istorioù skiant-faltazi, romantoù istorel, pezhioù-c'hoari hag istorioù karantez, barzhonegoù, ha skridoù nann-faltaziek.
Sir Arthur Conan Doyle a oa bet ganet d'an 22 a viz Mae 1859 e Dinedin e Bro-Skos. Un tiegezh niverus e oa tiegezh Doyle peogwir e voe ganet nav breur ha c'hoar da Arthur vihan. E dad a oa ur c'hargad bihan hag a oa deuet da vezañ mezvier pa varvas. E vamm a orin iwerzhonat a oa eus lignez ar Blantageneted.
Goude bezañ bet war ar studi kentañ hag eil derez e skolioù katolik e teuas da vezañ difeiz. Etre 1875 ha 1891 e studias ar medisinerezh e skol-veur Dinedin, ha goude se e voe medisin diouzh e vicher e-pad ur pennad amzer, hep ober berzh bras avat. Dre m'en doa nebeud a arvalien e c'hellas en em reiñ d'ar skrivañ. Embann a reas e skridoù kentañ (nann holmesian) e 1879, met e miz Du 1887 an hini eo e teuas Sherlock Holmes war wel evit ar wezh kentañ e-barzh A Studi in Scarlet embannet er Beeton's Christmas annuel. Abred e tilezas ar medisinerezh evit en em ouestlañ d'ar skrivañ nemetken.
Ober a reas war-dro politikerezh ha skrivañ a reas a bep seurt oberoù, en o zouez ur flemmskrid : The war in South Africa : Its Cause and Conduct (Ar brezel e Suafrika, ar pennabeg anezhañ hag e aozadur). E 1902 e voe lakaet da nobl ha setu e teuas da vezañ Sir Arthur Conan Doyle.
Adalek 1918 en em ouestlas d'ar speredouriezh dreist-holl, ha kregiñ a reas gant un droiad prezegennoù en ur skrivañ oberoù liesseurt, en o zouez The New Revelation (An diskuliadur nevez) (1918). Enno e fell dezhañ prouiñ e kendalc'her da vevañ goude ar marv, hag e c'heller mont e darempred gant ar bed all. Gant skeudennoù boudiged Cottingley savet gant div Saozez yaouank e voe tremenet lost al leue dre e c'henoù war-dro 1922.
Daoust ma anavezer Conan Doyle dreist-holl dre ma krouas tudenn Sherlock Holmes eo ret kaout soñj e oa anezhañ ur skrivagner ken puilh ha ma oa liesdanvez e skridoù : danevelloù istorel (e-giz The White Company (Ar gompagnunez Wenn)) ; oberoù skiant-faltazi (e-giz The Lost World (Ar Bed Kollet) hag avanturioù all eus ar C'helenner Challenger) ; romantoù met levrioù diwar-benn ar paranormal ivez a gaver e-touez e oberoù. Roet en deus deomp ouzhpenn hanter-kant levr hag un niver bras-meurbet a zanevelloù.
Mervel a reas Sir Arthur Conan Doyle d'ar 7 a viz Genver 1930, brudet ha pinvidik. Daoust ma roe ar brasañ pouez d'e oberenn istorel ez eo-hi peuzankounac'haet hiziv-an-deiz. Er c'hontrol ez eo brudet e dudenn Sherlock Holmes er bed a-bezh hiziv-an-deiz, o vougañ e grouer, daoust ma kave da hemañ ne oa nemet ul lennegezh d'en em vevañ.
Avanturioù Sherlock Holmes a zo enno pevar romant ha c'hwec'h danevell hag hanter-kant embannet etre 1887 ha 1927 :
We'll Meet Again (kanaouenn)

We'll Meet Again (Kejañ a raimp an eil ouzh egile en-dro e brezhoneg) zo ur ganaouenn saoznek savet an ton hag ar gerioù anezhi gant Hughie Charles ha Ross Parker.
Enrollet e voe gant ar ganerez saoz Vera Lynn e miz Gwengolo 1939. Unan eus brudetañ kanaouennoù mare an Eil brezel-bed e voe dre ma kase he fozioù ("We'll meet again, Don't know where/N'ouzon dare pelec'h, don't know when/n'ouzon dare pegoulz, But I know we'll meet again, some sunny day./Met goût a ouzon ec'h en em gavfomp adarre, d'un deiz heoliek bennak.") an tamm goanag o devoa ezhomm da gaout ar soudarded vreizhveuriat a oa o stourm hag o familhoù chomet er gêr.
Deuet e oa da vezañ titl ur gomedienn war gan — We'll Meet Again (1943) —, ma oa bet roet ar roll pennañ anezhi da Vera Lynn.
Ar sonenn-mañ eo a glever e dibenn ar film Dr. Strangelove, sevenet gant Stanley Kubrick e 1964, ha dic'hortoz a-walc'h eo dre ma echu an istor gant tarzhadenn ur vombezenn nukleel.
Gant meur a arzour all ec'h eo bet kanet We'll Meet Again : Peggy Lee, Julie Andrews, Johnny Cash, Sandy Coast, John Lee Hooker, The Byrds, The Chordettes, The Ink Spots, The Turtles, Frank Sinatra, ha re all.
Lakaet eo bet ar ganaouenn e brezhoneg ivez, hag anvet Ken e vi gwelet, el levrig Parkadoù Sivi Da Viken.
Sub Pop Records

Sub Pop Records (pe Sub Pop) a zo un ti-embann pladennoù a Seattle (Stadoù-Unanet) krouet e 1986 gant Bruce Pavitt ha Jonathan Poneman. An daou anezho a guitaas o labour evit ober war-dro Sub Pop e 1988. Dont a ra an anv eus ur fanzin bet krouet gant Pavitt pa oa er skol-veur en Olympia, hag anvet Subterranean Pop. 49% eus an embregerezh a zo bet gwerzhet da Warner Bros. Records e 1995. Brudet eo Sub Pop evit bezañ lakaet war wel strolladoù grunge Seattle evel Mudhoney, Soundgarden ha Nirvana (pladenn Bleach). Pavitt a guitaas an ti-embann e 1996, dre ma ne oa ket a-du gant an doare da gas anezhañ war-raok. E 2007 ez eus bet krouet un ti-embann stag ouzh Sub Pop, anvet eo Hardly Art. Gant Sub Pop ez eus bet un albom deuet da vezañ ur bladenn blatin : Bleach an hini eo. Div bladenn all : Give Up gant The Postal Service ha Wincing the Night Away gant The Shins a zo bet pladennoù aour.
Sarah Records

Sarah Records a oa un ti-embann pladennoù dizalc'h hag az eas en-dro etre 1987 ha 1995. Krouet e voe e miz Du 1987 gant Clare Wadd ha Matt Haynes. Brudet eo an ti-embann evit bezañ embannet pladennoù sonerezh twee ha sonerezh indie pop. Etre 1987 ha 1995 e voe embannet 30 pladenn glok ganto, 100 pladenn single, 30 pladenn maksi hag ivez fanzinoù ha dastumadegoù. Brudet eo ivez evit goloioù ar pladennoù, hag a oa moullet e daou liv peurliesañ, abalamour da abegoù arzel hag ekonomikel. There and Back Again Lane a oa ar bladenn ziwezhañ embannet gant Sarah Records, ouzhpenn ar bladenn e oa ul levrig ennañ istor an ti-embann. Kemennet e voe e oa echu gant an ti-embann er c'helaouennoù breizhveuriat NME ha Melody Maker dindan an titl : A Day For Destroying Things. Matt Haynes a grouas an ti-embann Shinkansen Records e 1996.
The Boat That Rocked

The Boat That Rocked zo ur film saoz gant Richard Curtis anavezet er broioù gallek evel Good Morning England. Deuet e oa er-maez d'ar 1 a viz Ebrel 2009 er Rouantelezh-Unanet, d'ar 16 a viz Ebrel en Alamagn, d'ar 6 a viz Mae e Bro-C'hall ha Belgia ha d'an 13 a viz Du e Norzhamerika, ma voe anvet Pirate Radio.
E 1966 ez a ur sonerezh nevez-flamm, ar rock 'n' roll, da aloubiñ holl vroioù ar bed, ar Rouantelezh-Unanet en o zouez. Koulskoude e vez skignet nebeutoc'h a bemp munutennvezh ha daou-ugent anezhañ gant BBC-Skingomz bemdez. E-maez lezennoù ar gouarnamant breizhveuriat e skign ar savlec'h radio Radio Rock e abadennoù e bourzh ur vag hag a verde e dourioù etrebroadel Mor an Hanternoz, da vaez da Vro-Saoz. Hogos ur Saoz diwar zaou a selaou ouzh e brogrammoù, lusket-mat gant reizh, dramm ha rock 'n' roll...
Deuet e oa er-maez div bladenn-arc'hant, warne c'hwec'h kanaouenn ha tregont a c'heller klevout a-hed ar film, daoust da lod 'zo bezañ kammamzeriet dre na oant ket bet embannet e...1966.
Green Green Grass Of Home

Green, Green Grass Of Home zo ur ganaouenn saoznek savet gant Claude "Curly" Putman, Jr ha sonenrollet gant Johnny Darrell, hogen brudet gant Porter Wagoner en 1965. Er bloaz-se end-eeun e voe kanet gant Bobby Bare, ha Jerry Lee Lewis, hag e 1966 gant ar C'hembread Tom Jones, a gasas anezhi betek an niverenn 1 en un toullad broioù.
The Rattlin' Bog

The Rattlin' Bog ("An daouarc'heg dispar") zo ur ganaouenn hengounel saoznek en Iwerzhon, ma 'z eo anavezet ivez dindan an anv The Bog Down In The Valley-O ("An daouarc'heg e strad an draoñienn-o"). Meneget eo er Roud Folk Song Index dindan an niverenn 129 hag an anvioù Down in the Lowlands ("En traoñ en izeldirioù") ha The Everlasting Circle ("Ar c'helc'h peurbadus"). Titloù all eo The Green Grass Grew All Around ("Ar geot glas a greske tro-war-dro") ha The Tree on the Hill ("Ar wezenn war ar run"). Bez' ez eus 180 doare eus ar ganaouenn-se e listennoù Steve Roud.
Un ton dre verrzastum eo, dre ma 'z eus e dibenn pep poz ul listenn hag a gresk a-hed ar ganaouenn evel er Rannoù ha Me am eus ur pradig e brezhoneg. Kanaouennoù damheñvel zo en alamaneg, e galleg hag en italianeg.
Evel an darn vuiañ eus ar c'hanaouennoù hengounel ez eo bet treuzkaset The Rattlin' Bog a veg da skouarn a rumm da rumm, a pezh a c'hanas un niver bras a gentelioù : aner eo neuze klask pozioù a vefe "ar re wirion". Koulskoude, un doare hep pozioù anvet March to the Battlefield ("Kerzhadeg war-du an dachenn-emgann"), The Rattlin' Bog ha The Bog Down In The Valley zo bet embannet gant Edward Riley (1769-1829) e 1826 evel un ton-bale evit ar war pipes, skosat hag iwerzhonat e zoare ; e meur a zastumad tonioù evit pib-veur Bro-Skos ez eo bet embannet ivez.
Peuliesañ e vez kanet The Rattlin' Bog buanoc'h-buanañ a boz da boz a-feur ma kresk al listenn, evit klask na faziañ en urzh an elfennoù anezhi.
A-wezhioù e vez ur c'haner pe ur ganerez o tibunañ div werzenn gentañ pep poz, ar ganerien all o kanañ a-gevret al listenn hag an diskan.
Nechama Tec

Nechama Tec (ganet Bawnik e 1931 e Lublin, Polonia) a zo ur gelennerez akuit war ar sokiologiezh e skol-veur Connecticut e Stamford er Stadoù-Unanet. Arbennigourez war ar Shoah eo. Ganti eo bet skrivet al levr Defiance, ma kont stourm ar vreudeur Bielski. Implijet e voe a romant da ziazez ar film Defiance (2008).
Eizh vloaz e oa pa voe aloubet Polonia gant arme an Trede Reich. Treuzvevañ a reas a-drugarez da seurezed katolik a guzhas anezhi. E fin ar brezel e tivroas da Israel ha goude-se d'ar Stadoù-Unanet.
The Trees They Grow High

The Trees They Grow High zo ur ganaouenn saoznek a Vro-Saoz eus ar Grennamzer hag a zo bet kanet ivez gant Alan Stivell. Anvioù all a vez roet a-wechoù : The Trees They Do Grow High, Daily Growing, Young But Daily Growing ha Bonny Boy is Young (But Growing). Lakaet eo bet en italianeg gant Angelo Branduardi.
Div werzenn zo bet kavet en un dastumad skosat savet gant David Herd er bloavezhioù 1770, ha diwarne e savas Robert Burns e varzhoneg Lady Mary Ann embannet e 1792.
Kaoz zo er ganaouenn eus ur plac'h 24 hag a zo bet dimezet d'ur paotr 14 vloaz hag a vo tad da 15 vloaz kent mervel da 16 vloaz war un dachenn-emgann — en ur gentel all eus ar ganaouenn e timez da 16 vloaz, ez eo tad da 17 vloaz hag e varv da 18 vloaz.
Kanet eo bet ar ganaouenn-mañ gant Alan Stivell, Joan Baez ha tud e-leizh c'hoazh
Troet eo bet en italianeg ha galleg.
On Fire

On Fire a zo ur bladenn bet savet gant Galaxie 500 hag embannet e 1989 gant Rough Trade. Enrollet eo bet e studio Noise NY e New York. Lakaet eo bet da 16 pladenn wellañ ar bloavezhioù 1980 gant Pitchfork Media.
Adembannet eo bet e 1997 gant Rykodisc, gant teir c'hanaouenn ouzhpenn. War ar CD e kaver ivez video "When Will You Come Home".
The Magnetic Fields

The Magnetic Fields a zo ur strollad savet àr-dro un den : An New-Yorkad Stephin Merritt, soner hag aozer-sonennoù anezhañ. An albomoù bet savet get Merritt dan añv ar strollad "The Magnetic Fields" a zo liv ar bleioù 80 àrnehe, sonerezh pop skañv ha fentus get pozioù a-ziwoud ar garantez. Susan Anway a veze é kaniñ e "The Wayward Bus" ha "Distant Plastic Trees" (diaes eo o c'havet, met un dastumadeg get an tonioù pouezusañ a oa daet er-maez); a-hend-arall eo Merritt eñ e-unan a gas ar c'han e-barzh an albomoù arall da gustum.
"69 Love Songs" eo an oberenn bouezusañ bet savet get Merritt ha prizet mat get ar vurutellourion sonerezh. Teir fladenn argant a ya d'ober an albom-mañ (teir fladenn gwerzhet distag er Stadoù-Unanet). Tud a bet seurt zo bet pedet a-benn kanañ e sonennoù zo.
Get an albom "i" (2004) e kendalc'has Merritt get e albomoù-meizad (amañ pep kanaouenn a zo "i" he lizherenn gentañ ha meur a wezh ar ragañv "I"). Setu tud hag a za ingal da skoazellañ Merritt er Magnetic Fields : Sam Davol (violoñsell), John Woo (banjo, eil gitar), Daniel Handler, Susan Anway ha Claudia Gonson (taboulinoù, piano).
Brittany

Brittany (a-wechoùigoù Britanny) — ur ger savet diwar ar ger latin Britannia — a c'hell bezañ meur a dra.
An anv saoznek roet da Vreizh eo, a gaver :
Un anv plac'h eo abaoe an XVIII kantved, met ret eo bet gortoz betek dibenn an XX a-raok e gavout stank. Skrivet e vez en un 20 doare disheñvel (83 hervez al lec'hienn-mañ).
An anv roet ar muiañ d'ar merc'hed er Stadoù Unanet e oa er bloavezhioù 1989 (53 059 bugel en holl) ha 1990. Abaoe eo aet war zigresk abalamour da vrud etrebroadel ar ganerez Britney Spears a seblant bezañ skuizhet tud ar vugale.
Anavout a reer :
Evel anv-arzourez e anavezer :
Alies ivez eo bet un anv-bihan kemeret gant aktourezed porno, pe evit merc'hed luc'hskeudennet gwisket skañv.
Evit ober anaoudegezh gant ar merc'hed brudet (er SUA) a zo bet lakaet Brittany n'eus ken 'met mont da welout ar pennad saoznek.
Brittany American Cemetery and Memorial

Ar Brittany American Cemetery and Memorial ("Bered ha Kounlec'h Amerikan Breizh" ; (fr) Cimetière militaire américain de Saint-James) zo ur vered eus armeoù ar Stadoù-Unanet lec'hiet e kumun Montjoie-Saint-Martin, e departamant ar Manche e Bro-C'hall, sko ouzh harzoù Breizh (2 gilometrad hent a zo evit mont eus Breizh d'ar vered, pa zeuer eus Sant-Jord-Restembaod).
Eno ez eus interet 4 410 soudard stadunanat bet lazhet e Breizh, hag e Normandi e kostezioù Avranches, Saint-Lô ha Mortain, e-kerzh an Eil Brezel-bed. Anvioù 498 soudard all a zo enskrivet ouzh ur voger ; ar re-mañ n’eo ket bet adkavet o c'horfoù. Ar vered-se zo 14 hektar enni.
Brittany Ferries

Brittany Ferries a zo ur gompagnunezh treuzdougen dre vor eus Breizh, savet e 1972 diwar atiz Alexis Gourvenneg hag arc'hantet er penn kentañ gant SICA Kastell-Paol ha Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Montroulez. Kas a ra kirri ha treizhidi etre Breizh, Bro-C'hall, Bro-Saoz, Bro-Vask, Bro-Spagn hag Iwerzhon.
Morgan Brittany

Morgan Brittany (ganet Suzanne Cupito d'ar 5 a viz Kerzu 1951 e Hollywood) zo un aktourez stadunanat er skinwel hag er sinema. Brudet eo evit bezañ c'hoariet Katherine Wentworth, hanter-c'hoar yaouankoc'h hag itriker Pamela Ewing ha Cliff Barnes, er soap opera Dallas.
Ganet e oa Suzanne Cupito e Los Angeles ha kregiñ a reas abred da c'hoari e filmoù skinwel ha sinema, pa oa bugel c'hoazh er bloavezhioù 1950 ha 1960. Ledc'hoari a reas evel skoliadez er film brudet The Birds (1963) gant Alfred Hitchcock. C'hoari a reas er film Yours, Mine and Ours (1968), Lucille Ball ha Henry Fonda o vezañ an aktourien bennañ.
E-barzh daou bennad eus Lassie e voe, "Lassie and the Swamp Girl" ha "Little Dog Lost" evel Mattie e-kreiz ar bloavezhioù 1960. Echuiñ a reas he red-micher evel ur bugel aktourez pa oa 15 vloaz hag en em ouestlañ a reas d'he studioù e lise Cleveland, e Kalifornia.
Pa voe 18 vloaz e cheñchas he anv da vMorgan Brittany ha c'hoari a reas e-kichen Gene Kelly en e arvest e Las Vegas, Gene Kelly's Wonderful World of Girls, evel dañsourez. Dilojañ a reas da New York ha treiñ a reas evit bruderezhioù. Dont a reas da vezañ awenerez ar merk gwezeladoù japanat Kanebo, ha mont a reas da Dokyo da vevañ etre 1974 ha 1976.
C'hoari a reas an aktourez Vivien Leigh e Gable and Lombard (1976), ur vuhezskrid eus Clark Gable ha Carole Lombard. Gwelet e voe ivez en un doare azasaet eus Gone with the Wind evit ar skinwel. An dra-se a sachas evezh produerien Dallas hag a oa o klask un aktourez evit c'hoari Katherine Wentworth, hanter-c'hoar itriker Pamela Ewing ha Cliff Barnes. Kregiñ a reas er c'houlzad 1981–82, ha kenderc'hel a reas betek ar bloaz 1987.
C'hoari a reas evit filmoù skinwel ha stiradoù skinwel dreist-holl er bloavezhioù 1980 ha 1990, evel Melrose Place, Married... with Children, Perry Mason, pe c'hoazh The Nanny. Er bloavezhioù 1990 e c'hoarias ivez e filmoù dizalc'h.
Brittany he deus kenskrivet levrioù, evel What Women Really Want e 2014. Displegañ a ra ivez ingal he mennozioù mirour war lec'hiennoù internet hag e abadennoù skinwel war FOX News ha CNBC da skouer.
Dimeziñ a reas gant ar faragoeller Jack Gill e 1981. Daou vugel o deus, an aktourez Katie Gill hag ar soner ha faragoeller Cody Gill.
Michael Haneke

Michael Haneke, ganet d’an 23 a viz Meurzh 1942 e München, zo ur filmaozer ha skriver scenario aostrian.
Anvet eo bet e dri film sinema kentañ teiroberenn ar Skornerezh. Er filmoù-mañ e kaver tudennoù a gav diaes mont e darempred ha komz, livioù yen, luskoù goustad.
Aozet eo bet e film sinema kentañ, Der siebente Kontinent (ar seizhvet kevandir, 1989), diwar un istor wir, hini ur familh a ziviz drailhañ pep tra en he buhez hag en em lazhañ.
Kontañ a ra e eil film, Bennys Video (Video Benny, 1992), istor ur c’hrennard a vev dre filmoù. Lazhañ a ra e gamaradez ha gwarezet eo gant e dud.
E drede film, 71 Fragmente einer Chronologie des Zufalls (71 darn ur gronologiezh ar chañs, 1994) a gont, e stumm perzhioù berr, istor un hold-up en ur bank.
Das Schloß (ar c’hastell, 1997) a zo azasaet diwar romant Franz Kafka gant ar memes titl.
E Funny Games (1997) e weler ur familh aet da vakañsiñ war word ul lenn, taget gant daou baotr yaouank a glask lazhañ anezho. C’hoari a ra tudennoù ar familh evel en ur drajedienn, hag an daou baotr evel en ur gomedienn.
E Code inconnu (Kod dianav, 2000) e weler tudennoù a glask kemenn hep kavout penaos ober.
La pianiste (Ar sonerez piano, 2001) a zo aozet diwar levr Die Klavierspielerin (1983), skrivet gant Elfriede Jelinek. Kontañ a ra istor ur gelennerez piano, diaezamantoù reizhel en he buhez.
Le Temps du loup (Amzer ar bleiz, 2003) a gont istor ur familh en ur bed post-apokalips.
E Caché (Kuzhet, 2005) e weler un den a resev kasetennoù video a zegas d’e soñj e vugaleaj.
Funny Games U.S. (C’hoarioù fentus SUA, 2007) zo un adaozañ (remake) eus ar film Funny Games evit arvesterien ar Stadoù-Unanet Amerika.
Kontañ a ra Das Weiße Band (Ar seizenn wenn, 2009) istor ur gêrig alaman goude ar brezel-bed kentañ.
Aet eo palm aour gouel Cannes gant ar film-mañ.
En Amour (Karantez, 2012) e rank un den kozh ober war-dro e wreg, klañv goude bezañ bet ur gwallzarvoud eus gwazhied an empenn.
Meur a enor en deus tapet ar film-mañ:
Kontañ a ra Happy End (2017) istor ur familh bourc'hizien o vevañ e Calais.
Michel Cieutat et Philippe Rouyer, Haneke par Haneke, Pariz, Stock, dastumad « Essais - Documents », 2017, ISBN (ISBN 978-2234064850).
A Portuguesa

A Portuguesa ("Ar Bortugalez") eo kan broadel ofisiel Portugal hag unan eus arouezioù broadel ar Stad.
Ur c'han brogarour e oa er penn-kentañ, aet da vrudet-kenañ da-heul un ultimatum bet embannet d'an 11 a viz Genver 1910 gant Breizh-Veur hag a c'hourc'hemenne da Bortugal dilezel an trevadennoù he devoa en Afrika, ar re a oa war ar "gartenn roz" etre Angola ha Mozambik. Gant Henrique Lopes de Mendonça (1856-1931) e voe skrivet an ton, hag Alfredo Keil (1850-1907) a aozas ar son. E 1911 e voe degemeret A Portuguesa da gan broadel ofisiel Portugal.
Liesdoare e voe an emsavadeg. Kerkent ha 1890 e voe aozet A Portuguesa ha kanet evel arouez brogarour ha republikan ; d'an 31 a viz Genver 1891 e voe kanet da-geñver an taol-Stad c'hwitet a glaskas staliañ Republik Portugal. D'ar 4 a viz Here 1910 e voe diskaret ar roue Manuel II, d'ar 5 e voe staliet ar Republik, ha d'an 19 a viz Mezheven 1911 e voe lakaet A Portuguesa d'he c'han broadel ofisiel e-lec'h an Hymno da Carta, bet aozet e 1826 ha degemeret da gan broadel Portugal adalek miz Mae 1834.
Disheñvelik eo kentel A Portuguesa hiziv diouzh an hini orin a-fed sonerezh. Lavaret e vez ez eo disheñvel ivez a-fed pozioù : hiziv e vez kanet contra os canhões ("enep ar c'hanolioù") en diskan, padal e vije bet contra os bretões gwezhall ("enep ar Vretoned", eleze Breizhveuriz). Hervez an istorour Rui Ramos (*1962) ez eo enep ar c'hanolioù e veze kanet pa oa bet skrivet an ton e 1890 ; goude ultimatum 1910 e oa bet kanet contra os bretões e lod manifestadegoù.
Ar bomm contra os canhões a lenner war ur skrid A Portugueza (sic) bet moullet e 1890 koulz hag e niverenn 405 ar gelaouenn O Occidente bet embannet e miz Meurzh 1890, da lavaret eo krak goude aozadur ar c'han
E 1956 avat e kaved hag e kleved meur a gentel eus kan broadel Portugal, gant an daou zoare. Ur poellgor a voe anvet gant ar gouarnamant evit termeniñ ar gentel ofisiel ; d'ar 16 a viz Gouhere 1957 e voe dalc'het d'ar gentel orin, contra os canhões neuze
Teir rann zo er c'han, pep hini anezho savet diwar daou boz peder gwerzenn enno, heuliet gant an diskan c'hwec'h gwerzenn ennañ.
Ar rann gentañ hepken zo bet lakaet da gan broadel ofisiel Portugal, a vez kanet da-geñver al lidoù ofisiel keodedel ha milourel ma vez enoret ar vro, ar banniel pe prezidant ar Republik. Sonet e vez ivez war diriad Portugal da-geñver gweladenn ofisiel ur penn-Stad estren, goude kan broadel ar Stad estren-se. Hogos dianav eo an div rann all e-mesk ar bobl.
Meneget eo A Portuguesa evel kan broadel ofisiel e Bonreizh Portugal 1976
James James

James James (also known by the bardic name Iago ap Ieuan) (1832–1902) was a Welsh harpist and musician from Hollybush, Blackwood, Wales. He composed the tune of the Welsh national anthem Hen Wlad fy Nhadau (also known as Land of my Fathers). Today, the same tune is also used for the Breton anthem, Bro Gozh ma Zadoù, and the Cornish anthem, Bro Goth agan Tasow.
James was born on 4 November 1832, at the 'Ancient Druid Inn', Hollybush, in the parish of Bedwellty, Monmouthshire. He was the son of Evan James (1809–1878) and Elizabeth Stradling of Caerphilly. His father, a Welsh poet who wrote under the pen-name of leuan ab lago, moved with his family to Pontypridd, where he carried on the business of weaver and wool merchant, in about 1844. His son James assisted him in the business.
James James composed the melody which was later to be known as Hen Wlad fy Nhadau in January 1856. Its initial title was Glan Rhondda (The banks of the Rhondda), giving rise to the tradition that the tune had come to James as he walked on the bank of the River Rhondda. His father, Evan James, wrote the lyrics that eventually became the words of the Welsh national anthem.
James James died in Aberdare in the Cynon Valley on 11 January 1902. He was buried in the local cemetery at Aberdare, in the same grave as his wife Cecilia and daughter Louisa.
A memorial to James James and his father, in the shape of two figures representing the muses of Poetry and Music, stands in Ynysangharad Park, Pontypridd.
Kenzie MacNeil

Kenzie MacNeil ONS (2 September 1952 – 24 July 2021) was a Canadian songwriter, performer, producer and director in television, film, radio and stage, and a former Conservative Party of Canada candidate. MacNeil completed a Bachelor of Arts degree from St. Francis Xavier University. He also studied at the University of Botswana in Lesotho and Swaziland while accompanying his parents on field work with CIDA in Africa for three years.
MacNeil was a major force behind The Rise and Follies of Cape Breton Island, a satirical sketch review that ran from 1978 to 1982. The revue included songs inspired by the coal and steel industry of Cape Breton and featured local musicians. He also served as Artistic Director/Producer of the Cape Breton Music and Theatre Company, and worked as Director of the UCCB Press.
Over the years he contributed to Peter Gzowski's This Country in the Morning and Morningside on CBC Radio, and on some of the most popular television shows of the time: Singalong Jubilee, Ceilidh, Tommy Hunter, Ryan’s Fancy, Ian Tyson, and many others. Kenzie MacNeil also had an active theatrical career performing in productions like Tom Gallant's Step/Dance and with Gordon Pinsent in John and the Missus, and was nominated for an ACTRA award for Best Supporting Actor for his work in Last Night in Town. He was involved in the production of the National Film Board's Empty Harbours, Empty Dreams, 12,000 Men, and Scoggie. As well, MacNeil worked as Chair of the Nova Scotia Film Development Corporation and helped with the creation of soundstages across the mainland and on the Island, and in particular, assisted with bringing the productions Pit Pony and New Waterford Girl to Cape Breton.
MacNeil is best known for his song “The Island,” an unofficial anthem of Cape Breton Island. The song is a tribute to coal industry workers in Nova Scotia. According to Men of the Deeps musical director, John O'Donnell, "the words offer a vivid demonstration that labour in Cape Breton has indeed had a deep cultural impact on the community." He also worked as a development officer with the Nova Scotia Department of Economic Development, and has been the editor and publisher of the Cape Bretoner magazine.
MacNeil ran as a Conservative Party of Canada in Cape Breton—Canso in the 2004 and 2006 federal elections, coming third and second respectively behind Liberal incumbent Rodger Cuzner. In the 2019 federal election, MacNeil ran as an independent candidate in Sydney—Victoria, but finished in sixth place.
MacNeil died on 24 July 2021. He was posthumously awarded the Order of Nova Scotia in 2022.
Bro Goth agan Tasow

"Bro Goth agan Tasow" (Cornish pronunciation: [bɹoː ɡoːθ ˈæːɡæn ˈtæːzɔʊ]; "Old Land of our Fathers") is a Cornish patriotic song. It is sung in the Cornish language, to the same tune as the Welsh national anthem, "Hen Wlad Fy Nhadau". The Breton anthem, "Bro Gozh ma Zadoù", also uses the same tune.
"The Song of the Western Men", more commonly known as "Trelawny", is often considered to be the Cornish anthem as well, and as in Scotland, opinion is divided on the matter, and there is no official position. The words to "Trelawny" are certainly more widely known amongst Cornish people.
Bro Gozh ma Zadoù

"Bro Gozh ma Zadoù" (Kerneveg Breton pronunciation: [bʀoː ɡoːz‿ma ˈzɑːdu]; French: Vieux pays de mes ancêtres; "Old Land of My Fathers") is the anthem of Brittany. It is sung to the same tune as that of the national anthem of Wales, "Hen Wlad Fy Nhadau", and has similar lyrics. The Cornish anthem, "Bro Goth Agan Tasow", is also sung to the same tune.
This anthem is played during major sporting events at the final of the Coupe de France between the Stade Rennais F.C. and the En Avant Guingamp, at the end of a day's broadcasting on the local radio station Bretagne 5, as well as cultural events.
The Breton lyrics are the creation of François Jaffrennou (Taldir) in 1897, and the music was that composed by James James, of Pontypridd, Wales, for "Hen Wlad Fy Nhadau". The new song was first published in 1898 and circulated as "Henvelidigez" ("Adaptation"). It was chosen as the national anthem (and a song to celebrate friendship between the Welsh and Bretons) in 1903, at a Congress of the Union Régionaliste Bretonne held in Lesneven, Brittany (France). Maurice Duhamel adapted it for piano, and it was first recorded by Pathé in 1910.
In November 2021, it became the official anthem of Brittany with a new arrangement by Frédérique Lory played by the Orchestre National de Bretagne (National Orchestra of Brittany) in partnership with Comité Bro Gozh ma Zadoù and Coop Breizh.
Trégorrois Breton dialect

Trégorrois Breton is the dialect of Breton spoken in Trégor (Bro-Dreger in Breton).
Trégorrois differs from other varieties of the language in a number of ways:
There are several other pronunciation details. For example, an heol is pronounced /ãn heul/ (compare to the /ar mur/ of Kemper). This is possible in Trégorrois because the very strong aspiration of /h/ avoids any confusion with the word 'oil' (eoul).
Finally, future endings are different. The future of Middle Breton was -homp, -het, -hont. Trégorrois moved from h to f (forms in -fomp, -fet, -font, etc.). (Compare with the forms -ahomp, -ahet, -ahont of Vannetais, due to the appearance of an -a- elision (pronounced /e/).
This article is based on the French-language Wikipedia's article: Breton trégorrois.
Montagnes Valdôtaines

"Montagnes Valdôtaines" is the official anthem of the Italian region of Aosta Valley. Music and lyrics were originally written by French composer Alfred Roland in 1832, and the original title of the song was "Tyrolienne des Pyrénées", or "Montagnes Pyrénées". Lyrics were later adapted for the Aosta Valley by poet and composer Flaminie Porté, while the music was adapted by Teresio Colombotto. It was officially recognized as the regional anthem in 2006.
Culture of Brittany

The culture of Brittany is the patterns of human activity and symbolism associated with the historical region of Brittany in northwestern France and the Breton people. Breton culture has been influenced by various local and nearby traditions over the centuries, including the Celtic culture of the Britons and Gauls and French culture to a lesser extent, particularly in Upper Brittany.
Modern day Brittany (Breton: Breizh, Gallo: Bertaeyn, French: Bretagne) is considered a historical region, which includes the Loire-Atlantique department. It was once independent as the Duchy of Brittany, with its capital in Nantes, and then it became duchy within the Kingdom of France before being ultimately integrated into France in 1491. Therefore, it is not meant to be confused with the administrative region of Brittany, which are the boundaries of Brittany as politically defined by France's historical Vichy regime since 1941. Brittany's strongest international connections tend to be in the United Kingdom, particularly in the Celtic Brythonic groups of Cornwall and Wales, and in Canada.
The languages traditionally spoken in Brittany are Breton, a Celtic language, and Gallo, a Romance language that forms part of the Langues d'oïl group. The region of Brittany used to be divided by an imaginary line into two subdivisions based on linguistic boundaries between Gallo and Breton. Upper Brittany is the area surrounding eastern Brittany, which is where the Gallo was predominant, and Lower Brittany is located in the west, where Breton was more widely spoken. It's worth noting the imaginary line has been constantly evolving due to Romance influence, but the line is considered to start in the commune Ploërmel. However, both languages have been on the decline in the region since the French Revolution, as the people who kept speaking them were seen as "counterrevolutionary" and the regional languages and dialects were heavily discouraged by the Government of France. Today, the main language of Brittany is French.
Breton is a Celtic language, part of the Brittonic branch.
Gallo is a Romance language.
French Wikipedia links