ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි බලය

ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි බල ජනනය ප්‍රාථමික වශයෙන් භාවිතා කරන්නේ ජල විදුලි බලය සහ තාපජ උණුසුම හා සමග, ප්‍රවර්ධනයෙහි මුල් අවදියෙහි පවතින ප්‍රකාශවෝල්ටීය බලය සහ සුලං බලය වැනි අනෙකුත් ප්‍රභව වෙති. මෙය වන විට ඒවා සඳහා සම්භාව්‍ය අඩවි පිළිබඳ අධ්‍යයනය කරමින් පැවතුනත්, භූතාප, වායු, න්‍යෂ්ටික, පීට්, සූර්ය තාප සහ තරංග බලය වැනි අනෙකුත් බල ප්‍රභව වෙතින් ජාතික ජාලකය සඳහා වර්තමානයේදී විදුලි බල ජනනය සිදු නොකෙරෙයි.
වර්තමානයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි බල උත්පාදනය සඳහා ප්‍රාථමික ප්‍රභව තුනක් භාවිතා වෙති; තාප විදුලි බල (ජෛවස්කන්ධය, ගල්අඟුරු, සහ අනෙකුත් සියළු ඉන්ධන-තෙල් ප්‍රභව වලින් ගැනෙන ශක්තිය අඩංගු වෙයි), ජල විදුලි බලය (කුඩා ජල විදුලි), සහ අනෙකුත් සාම්ප්‍රදායික-නොවන පුනර්ජන්‍ය බලශක්තිය ප්‍රභව (සූර්ය බලශක්තිය සහ සුලං බලශක්තිය) අඩංගු වෙයි:
ජල විදුලි බලය යනු ශ්‍රී ලංතාවේ පැරණිතම සහ වඩාත් ආයත්ත විදුලි බල උත්පාදන ප්‍රභවය වන අතර, 2010 දෙසැම්බර් වන විට මුළු උපයෝජ්‍ය ජාලක ධාරිතාවෙන් 45% පමණ කොටසකට හිමි කම කීය. . ජාතික ජාලකය හඳුන්වා දීමෙන් අනතුරුව, ජල විදුලි බල උත්පාදන පහසුකම් නිරන්තරයෙන් ප්‍රවර්ධනය කෙරුණු මුත්, වර්තමානයේදී එම ප්‍රවර්ධනය පිරිහෙමින් පවතින්නේ ප්‍රභවය නිරවශේෂණය වීම නිසාය. වර්තමානයේදී, විශාල ජල විදුලි බල බලාගාර දහයක් ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතින අතර, ඒ සියල්ල 38 සිට 210 මෙවො දක්වා ධාරිතාවක් ගනිමින්, වික්ටෝරියා වේල්ල ව්‍යාපෘතිය විශාලතම තනි ජල විදුලි බල ප්‍රභවය ලෙසින් පවතියි.
රටෙහි ජල විදුලි බල ප්‍රභවයන්ගෙන් විශාල කොටසක් ක්ෂය වී පැවතුනද, එක් ව්‍යාපෘතියක් සඳහා ස්ථාපිත ධාරිතාව 10 මෙවො දක්වා ව්‍යාපෘති සඳහා, පෞද්ගලික අංශය වෙත කුඩා ජල විදුලි ප්‍රවර්ධන අවසර පත් නිකුත් කිරීම රජය විසින් සිදු කර යයි.
ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම විදුලි බල ප්‍රභවය තාපජ බලාගාර වන අතර, 2010 දෙසැම්බර් වන විට, මුළු උපයෝජ්‍ය ජාලක ධාරිතාවෙන් 54% පමණ කොටසකට හිමි කම කීය. ශ්‍රී ලංකාවේ තාපජ බලාගාර ක්‍රියාත්මක වන්නේ, එක්කෝ ඩීසල්, වායු හෝ අනෙකුත් ඉන්ධන තෙල් භාවිතා කරමිනි. රටෙහි එකම ගල් අඟුරු බලාගාරය වන නොරොච්චලෙයි ගල් අඟුරු බලාගාරය, 2011 අගභාගයේදී අධිකාරිය ලද අතර, ජාලකය වෙත තවදුරටත් මෙගාවොට් 300 විදුලි බල ධාරිතාවක් සපයයි. ඊළඟ අඩ දශකය ඇතුලත, තවදුරටත් අතිරේඛ මෙවො 600 ක ධාරිතාවක් නොරොච්චලෙයි වෙතට එක් කිරීමට වර්තමානයෙහිදී සැලසුම් කර ඇත. දෙවන සහ අවසන් ගල් අඟුරු බලාගාරය වන, සාම්පූර් ගල් අඟුරු බලාගාරය, දැනට ත්‍රිකුණාමලයෙහි ඉදිවෙමින් පවතියි.
ක්‍රිපූ 500 දී පවා, රටෙහි සුලං බලය භාවිතා කිරීම පැවති බව පෙනෙයි. පුරාතන සිංහලයන් විසින් ක්‍රිපූ 300 තරම් ඈත අතීතයෙහි පවා යකඩ නිෂ්පාදන උෂ්මක බල ගැන්වීමට මෝසම් සුලං භාවිතා කල බව පෙනෙන අතර, සුලං බලය භාවිතා කල ලොව පළමු රටවල් අතුරින් එකක් බවට ශ්‍රී ලංකාව පත්ව තිබුණි. මෙය සඳහා සාක්ෂ්‍ය අනුරාධපුරයෙන් සහ අනෙකුත් නගර වලින් හමුව තිබේ. නවීන සුලං ගොවිපොළ ප්‍රවර්ධනය කෙරුම පිළිබඳ බොහෝ ස්වදේශීය සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රවර්ධකයන් විසින් බොහෝ වසර ගණනක් තිස්සේ සැලකිල්ල භාජනය කොට තිබුණි. එහෙත්, එවන් ප්‍රවර්ධන බොහෝ ලෙසින් පසුබෑමකට ලක්ව තිබුණේ ආර්ථික සහ යටි තල පහසුකම් බාධකයන් නිසාය. පළමු වාණිජ ජාලක-සම්බන්ධිත සුලං ගොවිපොළ වූයේ හම්බන්තොට නගරයට වයඹ දෙසින් පිහිටි හා මෙවො 3 ක් උත්පාදනය කරන හම්බන්තොට සුලං ගොවිපොළ වෙයි.
වෙනත් විදුලි බල ප්‍රභව මෙන් නොව, මෙම ප්‍රභවයෙන් විදුලි බල ප්‍රවර්ධනය, එහි ප්‍රවර්ධන කාලානුරූපය තුලදී බොහෝ අභියෝගයන්ට මුහුණ දෙයි.සම්භාව්‍ය අඩවි වෙතට ප්‍රවේශ්‍ය වීමේ අපහසුතාවය, සුලං ගොවිපොළක් ප්‍රවර්ධනය කෙරුමෙහිදී මුහුණදෙන පළමු අවහිරතාවය වෙයි. රට වටා පිහිටි බොහෝ ප්‍රධාන ප්‍රවාහන මාර්ග වල පටු බව සහ තියුණු වංගු ආදී සීමා නිසා, 600 කිවො ට වඩා විශාල ටර්බයින ප්‍රවාහණයෙහි නොහැකියාවන් මතු වෙයි. වර්තමානයේ භාවිතා වන වාණිජ තලයේ මෙගාවොට්-පංතියේ ටර්බයින වලට වඩා කුඩා ටර්බයින භාවිතා කරමින් සුලං ගොවිපොළ තැනීම ආර්ථික අතින් වාසි දායක නොවන්නේ ප්‍රවර්ධනයේදී දැරීමට සිදු වන අධික වැය නිසාය.
ජාලක-සම්බන්ධිත සූර්ය බලය හඳුන්වාදුන්නේ බොහෝ මෑතකදීය. දැනට ක්‍රියාත්මක වන වාණිජ-මට්ටමේ එකම සූර්ය-බල පහසුකම වන්නේ, ශ්‍රී ලංකාවේ සුනිත්‍ය බලශක්ති අධිකාරිය (SLSEA) විසින් ක්‍රියාත්මක කරවන 1.2 මෙවො ධාරිතාවක බුරුතකන්ද සූර්ය උද්‍යානය වෙයි.
භූතාපජ බලය පිළිබඳ වර්තමානයේදී පර්යේෂණ පවත්වන නමුත්, මෙම වර්ගයේ බලාගාර කිසිවක් දැනට ක්‍රියාත්මක නොවෙයි.
රජය විසින් වර්තමානයේදී න්‍යෂ්ටික බලය පිළිබඳ අවධානය යොමු කර ඇති අතර, 2025-2030 වන විට ක්‍රියාත්මක කිරීමෙහි අරමුණක් පවතියි.
මෙම අතුරු සබැඳියට අදාල වන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ රාමේශ්වරම් සහ වයඹ දිග ශ්‍රී ලංකාවේ තලෙයිමන්නාරමඔස්සේ, ඉන්දියාවේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ජාලක සම්බන්ධ කිරීමයි. මෙම ව්‍යාපෘතියෙහිදී සිදුවන්නේ, දකුණු ඉන්දියාවේ මදුරායි සහ උතුරු මැද ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුරය අතර, පෝක් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා, උවෝසධා (HVDC) සම්බන්ධතාවයක් ඉදිකිරීමයි. සබ්මැරින් කේබලයන්හී දිග 50 කිලෝමීටර (31 සැත) ද ඇතුළුව, මෙම සබැඳියෙහි සම්පූර්ණ දිග දළ වශයෙන් 285 කිලෝමීටර (177 සැත) වන අතර, ඉදිකිරීම සඳහා වසර තුනකට වඩා වැඩි කාලයක් ගතවෙයි. එය ක්‍රියාත්මක කරනුයේ සීමා සහිත පවර් ග්‍රිඩ් කෝපරේෂන් ඔෆ් ඉන්ඩියා සමාගම සහ ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය විසිනි.
20 අප්‍රේල් 2013 සිට බලපවත්වන වත්මන් අන්ත-පාරිභෝගික විදුලි බල ගාස්තු පහත දැක්වෙයි:
ශ්‍රී ලංකා විදුලි බල පණත අංක 20. 2009 හී ඡේදය 21-2 ප්‍රකාර, ශ්‍රී ලංකාවේ මහජන උපයෝගිතා කොමිසම විසින් පහත ආයතනයන් වෙත විදුලි බල භාවිතා ගාස්තු වලින් නිදහස් කිරීම් සපයා ඇත: