davidanugraha/M4-RAG huggingface dataset:
Vile Parle

Vile Parle (IPA: [ʋile paːɾle], also known as Parla), is a suburb and also the name of the railway station in the Western suburb of Mumbai. Vile Parle has a significantly strong base of Marathi population. It serves as the location of the first Parle factory
A village named Padale/Padle near Santacruz and Irle near Andheri and the station named Vidlai Padlai led to the name Vile Parle. In this village, there was a huge colony of Christians called Padale. The current southern village region has Bhandar Wada as an independent colony. The old road near Bhandar Wada and Padale joins the Sahar village via bullock carts. Hence there is a railway crossing at Padale.
The Wadias purchased Juhu and Parle. They signed a contractual bond up to 1843. The purpose of selling these 2 villages to Wadia was to increase the population and to increase the amount in the treasury. Wadia had to improve the living conditions in these villages by digging wells, and arranging for food, clothing and shelter in order to attract crowds and sustain a decent population. Wadia used to collect taxes from the villagers and pay them to the government. After him, Shri Barve and Shri Agashe were the chief managers of Wadia Trust.
Vile Parle has now become a second major education centre after Churchgate to Charni Road area. The establishment and growth of a huge educational complex are financed by the Shri Vile Parle Kelavani Mandal and Parle Tilak Vidyalaya Association. Thus, a constant flow of students in and out of Vile Parle can be seen throughout the day.
One of the leading Indian confectionery and biscuit manufacturers, Parle Products was started in Vile Parle. There is still a factory in Vile Parle East and it is commonly known as Parle Biscuit Factory.
List of vaping bans in the United States

Laws regulating the use of electronic cigarettes, also known as "vaping", vary across the United States. Some states and municipalities prohibit vaping in every location where smoking is prohibited, while others contain more permissive laws (or no laws at all) regarding vaping.
In August 2016, a World Health Organization (WHO) report recommended that e-cigarettes be banned in indoor areas or where smoking is prohibited. This is because of their potential for non-users to be exposed to chemicals and e-cigarette aerosol in indoor areas. Many local and state jurisdictions have recently begun enacting laws that prohibit e-cigarette usage everywhere that smoking is banned, although some state laws with comprehensive smoke-free laws will still allow for vaping to be permitted in bars and restaurants while prohibiting e-cigarettes in other indoor places. The only states that do not regulate indoor vaping at all, be it by state territory or on a local level, are in the states of Nebraska, Nevada, and Tennessee.
Statewide vaping ban. Localities may regulate vaping more stringently than the state.
Montana governor Steve Bullock announced a statewide ban on the sale of flavored vaping products. This ban will take effect on October 22, 2019, and will affect both retail in shops and online. The restriction will last for 4 months.
Localities may regulate vaping indoors, but not in bars and restaurants.
Marie biscuit

A Marie biscuit is a type of biscuit similar to a rich tea biscuit. It is also known (in various languages) as María, Mariebon and Marietta, amongst other names.
The biscuit is round and usually has the name embossed upon its top surface, the edges of which are also embossed with an intricate design. It is made with wheat flour, sugar, palm oil or sunflower seed oil and, unlike the rich tea biscuit, is typically vanilla-flavoured.
The Marie biscuit was created by the London bakery Peek Freans in 1874 to commemorate the marriage of the Grand Duchess Maria Alexandrovna of Russia to the Duke of Edinburgh. It became popular throughout Europe, particularly in Portugal and Spain where, following the Civil War, the biscuit became a symbol of the country's economic recovery after bakeries produced mass quantities to consume a surplus of wheat. Marie biscuits became popular in South Africa after going into production by Bakers Biscuits in 1898.
Many consider that the plain flavour of Maries makes them, like rich tea biscuits, particularly suitable for dunking in tea. Other popular methods of consuming the biscuit include using two to make a sandwich with butter and Marmite or condensed milk spread in between; covering it with golden syrup; or crumbling it up in custard and jelly (gelatin dessert). Marie biscuits are also a common ingredient in home-baking recipes.
In Spain, natillas custard is typically served with a Maria biscuit on top.
In Uruguay, they are served filled with dulce de leche and sprinkled with shredded coconut. In Brazil, they are soaked in milk and then stacked in layers of chocolate and vanilla-flavoured custard cream, with whipped cream and crushed cashew nuts on top to make pavê, a popular Brazilian dessert. In Ireland, the biscuits are known as Marietta and manufactured by Jacob's. In Malaysia, people use them mainly for making batik cake. In India, they are commonly eaten plain with tea or sold in bakeries after coating with chocolate and wrapped in foil.
The major international manufacturers (initially sorted by country name):
Ladyfingers (biscuits)

Ladyfingers or Naples biscuits, in British English sponge fingers, also known by the Italian name savoiardi (Italian: [savoˈjardi]) or by the French name boudoirs (French: [budwaʁ]), are low-density, dry, egg-based, sweet sponge cake biscuits roughly shaped like large fingers. They are a principal ingredient in many dessert recipes, such as trifles and charlottes, and are also used as fruit or chocolate gateau linings, and for the sponge element of tiramisu. They are typically soaked in a sugar syrup or liqueur, or in espresso for tiramisu.
Ladyfingers are said to have originated in the 14th century at the court of the County of Savoy, and were created to mark the occasion of a visit by the King of France. They were particularly appreciated by the younger members of the court and offered to visitors as an example of the local cuisine.
Like other sponge cakes, ladyfingers traditionally contain no chemical leavening agent, and rely on air incorporated into the eggs for their "sponge" texture. Some brands, however, contain ammonium bicarbonate. The egg whites and egg yolks mixed with sugar are typically beaten separately and folded together with flour. They contain more flour than the typical sponge cake. The mixture is piped through a pastry bag in short lines onto sheets, giving the biscuits their notable shape.
Before baking, powdered sugar is usually sifted over the top to give a soft crust. The finished ladyfingers are usually layered into a dessert such as tiramisu or trifle.
Media related to Ladyfingers (biscuits) at Wikimedia Commons Lady Finger Cookies (Savoiardi) at the Wikibooks Cookbook subproject
ስልጤኛ

ስልጢኛ በኢትዮጵያ የሚነገር ቋንቋ ሲሆን የሴማዊ ቋንቋዎች አባል ነው። የቋንቋው መጠሪያ ስልጢኛ በመባል ሲጠራ ስያሜውን ያገኘውም ከብሄረሰቡ ስም “ስልጤ” ከሚለው ነው።”ስልጤ” በዞኑ በሚገኙ በዋነኛነት አምስት ማኅበረሰቦች ማለትም ስልጢ:መልጋ:ሁልባረግ:አዘርነት በርበሬና አልቾውሪሮ የጋራ መጠሪያ ነው። በማኅበረሰቦቹ በታሪክ: በማኅበራዊ ኑሮ :በባህል: በቋንቋና በሀይማኖት እንዲሁ ተመሳሳይ ናቸው የስያሜውን መነሻ በተመለከተ የተለያዩ መረጃዎች ያሉ ሲሆን ስያሜውን ያገኘው ከሀጂ አሊዬ 5ተኛ ልጅ ከሆኑት ገን- ስልጤ አልያም ሱልጣኔት ከሚለው አረብ ኢስላማዊ መንግስት ጥንታዊነት እንዲሁም ነባር ኢስላማዊ መንግስታትና ማኅበረሰቦች የታሪክ ወራሽነትንበማሰብ ነው የሚለው በስፋት ይገለፃል::☞ስልጢኛ ቋንቋ ከሴማዊያን ቤተሰቦች ይመደባል .. ቋንቋው በስፋት ከሀረሪኛና የዛይ ቋንቋ ጋር በጣም ሲመሳሰል በበርካታ የቃላት ትርጉዋሜ ደረጃ ከአረብኛ: አማርኛ ትግርኛ አርጎቢኛና ኦሮምኛ ጋርም ይገናኛል:: ሌላው ስልጤ የምትጠራባቸው ተጨማሪ ስም “እስላም“ ተብሎሲጠራ ፡ ቋንቋውም”እስላምኛ” በመባል በደቡብ ክፍል እስከ ዛሬ ይታወቃል ።በሰሜኑ የሀገራችን ህብረተሰብ ዘንድ ስልጤ ‘ ጉራጌ` ተብሎ የሚታወቅ ቢሆንም ስልጤ የራሱን ዞን ከመሰረተ ጀምሮ ይህ መጠሪያ ስሙ ላይመለስ ቀርቶዎል።ስልጢኛ ከ6ዐ ዓመት በፊት የአረብኛ ፊደልን በመጠቀም ለጽሑፍ የዋለ ቋንቋ ቢሆንም ከ1967 ዓ/ም ጀምሮ ልዩ ልዩ አዋጆች እና የመሰረተ ትምህርት ማስተማሪያ መጽሐፍት የሳባ ፊደልን በመጠቀም በቋንቋው ተተርጉመዋል፡፡ ከ1987 ዓ/ም ጀምሮ የ1ኛ ደረጃ የመጀመሪያ ሣይክል የመማሪያ መጽሐፍት በቋንቋው ተዘጋጅተዋል፡፡ በአሁኑ ሰዓት የትምህርት ቋንቋ ሆኖ በማገልገል ላይ ይገኛል፡፡ እንደዚሁም የሣባ ፊደልን በመጠቀም የመማሪያ መጽሐፍት፣ የስልጢኛ መዝገበ ቃላት፣ የስልጤ ሕዝብ ታሪክ እና ሌሎች መጽሀፍቶች በቋንቋው ተጽፈው አገልግሎት እየሠጡ መሆናቸው ቋንቋው በማደግ ላይ ያለ ስለመሆኑ የሚገልፁ እውነታዎች ናቸው፡፡
ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ

መቶ አለቃ ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ ከመስከረም ፳፰ ቀን ፲፱፻፺፬ ዓ/ ም ጀምሮ ለሁለት ዙር እስከ መስከረም ፳፯ ቀን ፳፻፮ ዓ/ም የኢትዮጵያ ፕሬዚዳንት ሆነው ያገለገሉ አዛውንትና ከዘውድ ስርዓት ጀምሮ በደርግ እና በኢሕአዴግ መንግሥት የሠሩ የቀድሞ ወታደር ናቸው። መቶ አለቃ ግርማ ኦሮሚኛ፣ አማርኛ፣ አፋርኛ፣ እንግሊዘኛ፣ ጣሊያንኛ እና ፈረንሳይኛ አቀላጥፈው ይናገራሉ።
በ1917 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ ተወለዱ፤ በልጅነታቸውም የቤተክህነት ትምህርት ከተማሩ በኋላ፣ በ1926 ዓ.ም. በተፈሪ መኮንን ትምሕርት ቤት ገብተው እስከ ጣልያን ወረራ ድረስ ዘመናዊ ትምህርት ተከታትለዋል፡፡
በ1930-33 ዓ.ም. ባሉት ጊዜያትም በአዲስ አበባ “ዘ ስኮላ ፕሪንሲፔ ፒዮሞንቴ” በተባለው የጣሊያኖች ትምሕርትቤት ገብተው ጣልያንኛ ቋንቋ አጥንዋል፡፡
በ1942 እና 1944 ዓ.ም. መካከለል ባሉት ጊዜያት ደግሞ በዓለም ዓቀፍ የሲቪል ማኅበር ድጋፍ በሚሰው የማሠልጠኛ መርኃግብር ፣ ከሆላንድ አገር በአስተዳደር ሙያ፣ ከስውዲን አገር በአየር ትራፊክ አስተዳደር፣ እንዲሁም ከካናዳ አገር በአየር ትራፊክ መቆጣጠር የተለያዩ የምሥክር ወረቀቶችን አግኝተዋል፡፡
መንግሥታዊ፣ አስተዳደር ተሞክሮዎቻቸው
- በ1933 ዓ.ም. በኢትዮጵያ ጦር ኃይሎች የሬዲዮ መገናኛ ክፍል ባልደረባ፣
- በ1936 ዓ.ም. ከገነት ውትድርና ማሠልጠኛ ት/ቤት የምክትል ሌፍተናንት ምሩቅ፣
- በ1938 ዓ.ም. የኢትዮጵያን አየር ኃይል በመቀላቀል ልዩ ልዩ አስተዳደራዊ ኮርሶችን ተከታትለዋል፤
- በ1940 ዓ.ም. በ አየር መቃወሚያና በረራ መቆጣጠሪያ ማዕከል ረዳት መምህር፣
- በ1947 የኤርትራ ፌዴራላዊ መንግስት የሲቪል አቪዬሽን የበላይ አዛዥ፣
- በ1951 ዓ.ም. የንግድና ኢንዱስትሪ ሚኒስቴር ጠቅላይ ዳይሬክተር፣
- በ1953 ዓ.ም. የፓርላማ አባል፣
- ለሦስት ተከታታይ አመታት የፓርላማ ፕሬዝደንት፣
- በዓለም አቀፍ የፓርላማ ማኅበርም አገራቸው ኢትዮጵያ የፓርላማ መቀመጫ ታገኝ ዘንድ ከመስራታቸውም በላይ በስዊዘርላንድ፣ ዴንማርክና የቀድሞዋ ዩጎዝላቪያ ኮንፈረንስ ተካፋይ ትሆን ዘንድ ትልቅ አስተዋጽኦ ሲያበረክቱ፣ በ52ኛው ዓለማአቀፍ የፓርላማ ስብሰባ ላይ ተቀዳሚ ፕሬዝደንት፣
- በ1967 ዓ.ም. የንግዱን ማኅበረሰብ በሲቪል ኮንሰልቲቭ ኮሚሽን እስከፈረሰበት ድረስ የውክልና አገልግሎት፣
- በ አይ ኤም ፒ ኢ ኤክስ አስመጪና ላኪ፣
- በ1969 ዓ.ም. በጊዜያዊ ወታደራዊ መንግሥት የኤርትራን ችግር በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት በተቋቋመው የሰላም ኮሚሽነር ፕሮግራም ተቀዳሚ ኮሚሽነር፣
- በ1992 ዓ.ም. በተደረገው 2ኛ ዙር ምርጫ፣ በምዕራብ ሸዋ ዞን፣ በቾ ወረዳ፣ በግል በመወዳደር የኢ. ፌ. ዲ. ሪ. የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አባል፣
ከመንግሥት አስተዳደር ውጪ የሆኑ ተሞክሮዎቻቸው
- የኢትዮጵያ ንግድ ምክር ቤት የቦርድ አባል፣
- በኢትዮጵያ የአውስትራሊያ ንግድ ልዑክ ወኪል፣
- የጊቤ እርሻ ልማት ማኅበር መስራችና ዳይሬክተር፣
- የከፋ ቲምበር ፕሮሰሲንግ ኢንዱስትሪ መስራችና ዳይሬክተር፣
- ከ1982 ዓ.ም. በፊት ደግሞ በኤርትራ አገር የኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማኅበር ኤርትራ ቅርንጫፍ ፕሬዝዳንት፣
- የቼሻየር ሆም የቦርድ ፕሬዝዳንት፣
- የሊፕረዚ መቆጣጠሪያ ድርጅት ማኔጂንግ ዳይሬክተር፣
- በ1982 ዓ.ም. ከኤርትራ ሲመለሱም በኢትዮጵያ ቀይ መስቀል ማኅበር የቦርድ ዳይሬክተርና በዚሁ መስሪያ ቤት በዓለምአቀፍ ሎጅስቲክስ ዲፓርትመንት የበላይ ጠባቂ፣
- በ1983 ዓ.ም. ለም ኢትዮጵያ በተሰኘውና በአካባቢ ጥበቃ ላይ በሚሰራው ማኅበር የቦርድ ፕሬዝዳንት ሆነው ሲያገለግሉ፣
- ፕሬዝዳንቱ የኦሮሚኛ፣ አማርኛ፣ ትግሪኛ፣ ጣልያንኛ፣ እንግሊዘኛና ፈረንሳይኛ፣ በድምሩ የስድስት ቋንቋ ባለቤት ናቸው፡፡
- ፕሬዝዳንት ግርማ ባለትዳርና የአምስት ልጆች አባት ናቸው፡፡
(ማስታወሻ፣ ሁሉም የዘመን አቆጣጠር እንደ ኢትዮጵያዊያን የዘመን አቆጣጠር ነው፡፡)
- ምንጭ፣ www.ethioembassy.org.uk
መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ

ብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ በሸዋ ጠቅላይ ግዛት ጅሩ ቆላ ውስጥ እምባጮ መግደላዊት በሚባል ሥፍራ መጋቢት ፲፯ ቀን በ፲፰፻፺፩ ዓ/ም ተወለዱ።
በቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያ ትምህርታቸውን እስከ ዳዊት ድረስ ካጠናቀቁ በኋላ የዜማ ትምህርት ተከታትለው ጾመ ድጓ እና ድጓን ዘልቀዋል። ቀጥሎም የቅኔ ትምህርታችውን አጠናቀው በ ፲፱፻፭ ዓ/ም በአሥራ አራት ዓመት ዕድሜያቸው በወንበር ፀሐፊነት የመጀመሪያ ሥራቸውን ጀመሩ።
የመጻሕፍተ ሐዲሳትን ትርጓሜ፤ የዮሐንስ አፈወርቅን ትርጓሜ፤ እንዲሁም የመቅድመ ወንጌልን ትርጓሜ ትምህርት ያጠናቀቁት እኝህ ታላቅ ሰው ብርሃንና ሰላም (ጋዜጣ) የተሰኘው ጋዜጣ ሲመሠረት የጋዜጣው ዋና አዘጋጅ በመሆን፣ ቀጥለውም በተፈሪ መኮንን ትምህርት ቤት የግዕዝና የአማርኛ አስተማሪ በመሆን አገልግለዋል። ከፋሺስት ወረራ በኋላ ከ፲፱፻፴፫ ዓ/ም እስከ ፲፱፻፷፫ ዓ/ም ድረስ በተለያዩ የመንግሥት መሥሪያ ቤቶች በኃላፊነት ሲያገለግሉ ቆይተዋል።
ሥነ ጽሑፍንና ታሪክን በተመለከተ፣ አሥራ ሦስት መጻሕፍትን የደረሱ ሲሆን፣ ሰባት መጻሕፍት ደግሞ ተርጉመው አቅርበዋል። እንዲሁም የተለያዩ ጽሑፎችን አሰባስበው ከማዘጋጀታቸው ባሻገር፣ የቅዱሳት መጻሕፍት ሥራዎችም ከሊቃውንተ ቤተ ክርስቲያን ጋር በትብብር አዘጋጅተዋል። ብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ አንዱ የአማርኛ ቋንቋ አባት ተብለው ቢወደሱ ማጋነን አይሆንም። ይህም የተባለበት ምክንያት የአማርኛ ሰዋሰውን አስመልክቶ ባደረጉት ጥልቅ ምርምሮች እና በተቀናጀ መልክ የተዘጋጁ የአማርኛ ሰዋሰው መማርያ መጸሐፍትን በመጻፋቸው ነው። በተርጓሚነት፣ በአዘጋጓጅነት እና በደራሲነት ባገለገሉበት ጊዜ ከ፴፭ በላይ የሚሆኑ መጽሐፍትን ለህትመት እንዲበቁ አድርገዋል። በእዚህም መሰረት የአማርኛን ቋንቋ ከዘመናዊ እና ከኪነታዊ አነጋገር በማስማማት ላደረጉት የላቀ አገልግሎት ድርጅቱ በ፲፱፻፷፬ ዓ.ም. የአማርኛ ሥነ-ጽሑፍ ሽልማትን ሰጥቷቸዋል። ከእዚህም በተጨማሪ እንደ መምህር፣ ርዕሰ-መምህር ከማገልገላቸውም ባሻገር በብሪታንያ-ሶማሌላንድ እና በፈረንሳይ-ሶማሌንድ መካከል የተፈጠረውን የድንበር ግጭት ለመፍታት ለሦስት ዓመታት (ከ፲፱፻፳፬ እስከ ፲፱፻፳፯ ዓ/ም) ያገለገለው ኮሚሽን አባል እና ዋና ፀሐፊ በመሆን አገልግለዋል። የከፍተኛ ፍርድ ቤት ዳኛ፤ የሕግ መወሰኛ ምክር ቤት ምክትል ፕሬዘዳንት እና አማካሪ በመሆንም ለሀገራቸው ሠርተዋል። ከለይ ከተጠቀሱትም ባሻገር የኢትዮጵያን ታሪክ በማጥናትና መጽሐፍ ቅዱስን ወደ አማርኛ በመተርጎም ሥራ ላይ ያላሰለሰ አስተዋጽኦ አድርገዋል። ለዛም ነው ብዙዎቹ ለሃቅና ለእውነት የቆሙ ዘርፈ-ብዙ ፈርቀዳጅ ምሁር የሚሏቸው።
ከሌሎቹ ፦
ይጠቀሳሉ።
ዳኛቸው ወርቁ

ዳኛቸው ወርቁ በዛብህ «አደፍርስ» (፲፱፻፷፪ ዓ.ም.) በተሰኘ ልብ ወለድ ድርሰቱ ባነሳቸው ጭብጦች እና የተራቀቀ የአጻጻፍ ስልቱ የአማርኛን ዘመናዊ ልብ ወለድ ወደ ድንቅ ከፍ ካለ እርከን ያወጣ፥ «እምቧ በሉ ሰዎች» በሚለው የግጥም መድብሉ (፲፱፻፷፯ ዓ.ም.) ውስጥ በተካተቱ ግጥሞቹ ስለሀገሩ ልማትና ዕድገት ተቆርቋሪነቱን የገለጠ ዕውቅ የሥነ ጽሑፍ ምሁር፥ ሐያሲና ተርጓሚ የነበረ ሲሆን በልሳነ እንግልጣር (እንግሊዝኛ) በመጻፍም «The Thirteenth Sun» የኢትዮጵያን ሥነ ጽሑፍ በዓለም አቀፉ መድረክ ካስተዋወቁ በጣት ከሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ጸሓፍት አንዱ ነበር።
'የ ፊውዳል ኢትዮጵያን ሶሲዮሎጂና የታሪክ ጥራዞች ከማንበብ፥ «አደፍርስ» ድርሰቱን ማንበብ ይቀላል’ የተባለለት ዳኛቸው ወርቁ የካቲት ፲፮ ቀን ፲፱፻፳፰ ዓ.ም. በሰሜን ሸዋ በይፋትና ጥሙጋ በደብረ ሲና ከተማ አቅራቢያ ከአቶ ወርቁ በዛብህና ከወይዘሮ አሰገደች ሀብተወልድ ተወለደ። ከቤተ ሰቡ አምሥት ልጆች ዳኛቸው በኩር ነበር።
ዳኛቸው ከ፲፱፻፴፮ ዓ.ም. እስከ ፲፱፻፵፪ ዓ.ም. ድረስ በተወለደበት አካባቢ በደብረ ሲናው አብዬ ትምሕርት ቤት የአንደኛ ደረጃ ትምሕርቱን ተከታተለ። እዚያ ሳለ ገና በ አሥራ ሦስት ዓመቱ፥ «ያላቻ ጋብቻ ትርፉ ሐዘን ብቻ» የተሰኘች ተውኔት ደርሶ በመተወን ታዋቂነት ያተረፈ ወጣት ነበር።
በ፲፱፻፵፫ ዓ.ም. አዲስ አበባ መጥቶ መጀመሪያ ሊሴ ገብረማርያም ኋላ ግን በኮተቤ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የሁለተኛ ደረጃ ትም?ህርቱን የተከታተለ ሲሆን በኮከበ ጽባሕ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ትምሕርት ቤት ይሰጥ የነበረውን የመምሕርነት ኮርስ ለአንድ ዓመት ተከታትሎ በመምሕርነት ተመርቋል። ከምረቃ በኋላ በሐረር መድኃኔዓለም ለሁለት ዓመታት፥ በአዲስ አበባ ተግባረ ዕድ ለሁለት ዓመታት ግዕዝና አማርኛ ያስተማረ ሲሆን፣ «ሰቀቀንሽ እሳት» የተሰኘ ተውኔቱን በመድረስ ተሰጥዖውን የገለጸ፥ «ሰው አለ ብዬ» የተውኔት ድርሰቱን በማሳተም ያበረከተ የፈጠራ ሰው ነበር።
ዳኛቸው በ፲፱፻፶፫ ዓ.ም. በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ በኢትዮጵያ ቋንቋዎችና ሥነ ጽሑፍ ትምሕርቱን እየተከታተለ የአራተኛ ዓመት ተማሪ ሳለ በረዳት መምሕርነት ጭምር በዩኒቨርሲቲው ያገለገለ ሲሆን ተመርቆ እስከወጣበት ጊዜም ድረስ በወቅቱ የተማሪው የለውጥ እንቅስቃሴ ውስጥ በመሳተፍ ከዘመነኞቹ የኮሌጅ ገጣሚዎች ከነታምሩ ፈይሳ፥ ዮሐንስ አድማሱ፥ አበበ ወርቄ፥ ይልማ ከበደ፥ ኢብሳ ጉተማ፥ ኃይሉ ገብረዮሐንስ፥ መስፍን ሀብተማርያም፥ ወዘተ ጋር እነ «ወጣቱ ፈላስማ» በመሳሰሉ ግጥሞቹ የለውጥ ሐሳቡን ሲያስተጋባ የነበረ ገጣሚም ነበር።
በ፲፱፻፶፮ ዓ.ም ተመርቆ፣ ከ፲፱፻፶፯ ዓ.ም. እስከ ፲፱፻፷፩ ዓ.ም. ድረስ እዚያው ዩኒቨርሲቲው በመምሕርነት ያገለገለ ሲሆን «ትበልጭ» የተሰኘ ተውኔቱን በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ቴአትር ለመድረክ ያበቃ «ጸሐፌ-ተውኔት» ነበር። በ፲፱፻፷፪ ዓ.ም. በአሜሪካ ኦሃዮ ዩኒቨርሲቲ የፈጠራ ሥነ ጽሑፍ አጥንቶ በመመረቅ ‘የመጀመሪያው ኢትዮጵያዊ’ የሚል ማዕረግ ያገኘ፥ የመጀመሪያዎቹንም አጫጭር ልብ ወለዶች ደርሶ የታተሙለት ብርቅ ሰው ነበር።
ወደሀገሩ ተመልሶ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ዩኒቨርሲቲ በቋንቋ መምሕርነት እስከ ፲፱፻፷፭ ዓ.ም. ያገለገለው ዳኛቸው የ”ኢትዮጵያ ቋንቋዎችና ሥነ ጽሑፍ ክፍል”ን ከነ ጌታቸው ኃይሌ፥ ከነአብርሃም ደሞዝ፥ ዮሐንስ አድማሱ፥ ኃይሉ ፉላስ.. ወዘተ ጋር ያደራጀ፣ ወጣት የሥነ ጽሑፍ ባለሙያዎችን በማደራጀት አስተዋጽዖ ያደረገ ምሁር ሲሆን፥ ባነሳቸው በሳል የለውጥ ሐሳቦችና የተራቀቀ ሥነ ጽሑፋዊ የአቀራረብ ስልቱ የተደነቀውን የኢትዮጵያን የዘመናዊ ልብ ወለድ ሥነ ጽሑፍ ልዩ ልዩ በእድገት ምዕራፍ ያሸጋገረውን «አደፍርስ» ልብ ወለዱን በ፲፱፻፷፪ ዓ.ም. በማሳተም ታላቅ ጠቢብነቱን ማስመስከሩ ብቻ ሳይሆን፤ በወቅቱ ይታተሙ በነበሩ የዛሬይቱ ኢትዮጵያ፥ የኢትዮጵያ ድምጽ እና አዲስ ዘመን ጋዜጦችም የኢትዮጵያን ሥነ ጽሑፍ የተመለከቱና የወጣት ደራሲያንን ሥራዎችን በመሔስ ለሀገሪቱ ሥነ ጽሑፍ ዕድገት ምሁራዊ ተልዕኮውን የተወጣበት ወቅት ነበር።
«አደፍርስ» ልብ ወለዱ ከዩኒቨርሲቲው አካዴሚ ጋር ግንኙነቱን ያደፈረሰበት ዳኛቸው - በዚሁም ሳቢያ ዩኒቨርሲቲውን ለቆ መጀመሪያ በጥቁር አንበሳ ሁለተኛ ደረጃ ትምሕርት ቤት ኋላ ደግሞ በፈረንሳይ ኮሌጅ እስከ ፲፱፻፷፮ ዓ.ም. የአማርኛ ቋንቋና ሥነ ጽሑፍ አስተማረ። ኋላም «በኢትዮጵያ ደረጃዎች መዳቢ ድርጅት» በትርጉም አዋቂነት፥ በሕዝብ ግንኙነት ኃላፊነትና በኢንዱስትሪ ፕሮጀክት አገልግሎት ሹምነት ለአሥራ አምሥት ዓመታት አገልግሎ፣ በ፲፱፻፹፫ ዓ.ም. ጡረታ ወጣ።
የዛሬዎቹን ወጣት ኢትዮጵያውያን በጥበቡ ዘርፍ የሚታደጉ የሥነ ጽሑፍ ጥበብ መመሪያ፣ የአማርኛ ፈሊጦች መጽሐፍት ያሳተመ ምሁር ሲሆን አንድም ለሀገሪቱ ቋንቋ ዕድገት ከፍተኛ አስተዋጽዖ ያላቸውን «የማርክሲዝም ሌኒንዝም መዝገበ ቃላት» እና «የሳይንስና ቴክኖሎጂ መዝገበ ቃላት» የመሳሰሉ ጥልቅ እና ምጡቅ ሥራዎች ዝግጅት ላይ በመሳተፍ ምሁራዊ ግዴታውን የተወጣ ኢትዮጵያዊ ነበር።
የሀገሩን እምነትና ባህል ጠንቅቆ የሚያውቅ፥ ለሥራ ነገን የማያውቅ፥ ለውጥ ፈላጊ፥ አገር ወዳድ፥ ስለሀገር ኋላ ቀርነት ሁሌ የሚቆረቆር ፥ ማጎብደድና ማቆሻበድ የማይወድ፥ ፊት ለፊት ተናጋሪ ባጠቃላይ በ«አደፍርስ» ልብ ወለድ ድርሰቱ ጠጣርና ምጡቅ ሐሳቦች በድንቅና ውብ የአጻጻፍ ስልት፥ ልዩ በሆነ የቋንቋ ኃይል የአማርኛ ሥነ ጽሑፍ ልዕልና ያሳየ - ዳኛቸው ወርቁ - በዚሁ ድርሰቱ የፈጠራ መጽሐፍ የሚነበብ ብቻ ሳይሆን ተደጋግሞ የሚነበብና የሚያወያይ መሆኑን - አዲስ ባህል የተከለ ብርቅ የጥበብ ሰው ነበር።
ዳኛቸው ወርቁ ኅዳር ፳፪ ቀን ፲፱፻፹፯ ዓ.ም. በድንገት ታሞ አርፎ በተወለደበት ደብረ ሲና ከተማ ቀብሩ ተፈጸመ። በሥራዎቹ ዛሬም ከእኛው ጋር ነው።
ሳህለወርቅ ዘውዴ

አምባሳደር ሳህለወርቅ ዘውዴ የኢትዮጵያ የመጀመርያው ሴት ፕሬዚዳንት ናቸው።
አምባሳደር ሳህለወርቅ ዘውዴ በወርሃ የካቲት ፲፱፻፵፪ በአዲስ አበባ ከተማ ነው የተወለዱት። አምባሳደር ሳህለወርቅ ዘውዴ የመጀመርያ እና የሁለተኛ ደረጃ ትምርታቸውን ያጠናቀቁት በሊሴ ገብረማርያም ትምርት ቤት ነው። አምባሳደር ሳህለወርቅ የፈረንሳዩ ሞንተፔለ ዩኒቨርሲቲ የተፈጥሮ ሳይንስ ምሩቅ ናቸው። አማርኛ፣ ፈረንሳይኛ፣ እና እንግሊዘኛ አቀላጥፈው ይናገራሉ አባታቸዉ ዘዉዴ ሰሜን ሽዋ ደራ ጉ/መስቀል ሲሆን ትዉልዳቸዉ እናታቸዉ ከጎጃም ማንኩሳ ምንም የዘርብሄር ድብልቅ ሳይሆኑ ፅድት ያሉ አማራዊት ናቸዉ ኢትዮጵያም ያማራ ነች .....
አምባሳደር ሳህለወርቅ ዘውዴ ለኢትዮጵያ እንደ ውጪ አገር አገልግሎት ሰራተኛ ብዙ አመታት አገልግለዋል። እኤአ ከ1989-1993 ተቀማጭነታቸውን ሴነጋል በማድረግ የማሊ፣ የኬፕ ቨርድ፣ የጊኒ ቢሳዎ፣ የጋምቢያና የጊኒ አምባሳደር በመሆን አገልግለዋል። እኤአ ከ1993-2002 ደግሞ በጅቡቲ አምባሳደር ሆነው የሰሩ ሲሆን በወቅቱ የምሥራቅ አፍሪካ የልማት በየነ መንግሥታት ድርጅት (ኢጋድ) ቋሚ ተወካይም ነበሩ።
ከዚያም በመቀጠል እኤአ ከ2002-2006 በፈረንሳይ አምባሳደር እንዲሁም የተባበሩት መንግሥታት የትምህርት የሳይንስና የባህል ተቋም ተወካይ ሆነው ሰርተዋል።
በተባበሩት መንግሥታት ልዩ መልዕክተኛ ውስጥ የተቀናጀው የሰላም አስከባሪ ሃይል ተወካይ በመሆን በሴንትራል አፍሪካ(BINUCA) ኃላፊ በመሆን አገልግለዋል።
በአፍሪካ ሕብረት ውስጥና በተባበሩት መንግሥታት የኢኮኖሚ ኮሚሽን ውስጥም የኢትዮጵያ ቋሚ ተወካይ ሆነው ያገለገሉት አምባሳደር ሳህለወርቅ በውጪ ጉዳይ ሚኒስቴር ውስጥም የአፍሪካ ጉዳዮች ዳይሬክተር ጄነራል ሆነው ሰርተዋል።
እኤአ በ2011 የተባበሩት መንግሥታት ዋና ፀሃፊ የነበሩት ባን ኪሙንም በኬኒያ የተባበሩት መንግሥታት ዳይሬክተር ጄነራል አድርገው ሾመዋቸው አገልግለዋል።
በተባበሩት መንግሥታት ዋና ፀሃፊ አንቶኒዮ ጉቴሬስ በአፍሪካ ሕብረት ልዩ ተወካይ እንዲሁም በአፍሪካ ሕብረት የተባበሩት መንግሥታት ቢሮ ኃላፊ ሆነው ተሾመዋል።
አምባሳደር ሳህለወርቅ ጥቅምት ፩፭ ቀን ፳፻፲፩ ዓ.ም. የኢትዮጵያ ፕሬዝዳንት ሆነው ተመርጡ። በፕሬዝዳንትነት ሚና ለማገልገል የመጀመርያዋ ሴት ሲሆኑ በ ኢፌዴሪ ዘመን አምስተኛ ፕሬዝዳንት ናቸው። በአሁኑ ጊዜ በአፍሪካ ውስጥ አምባሳደር ሳህለወርቅ ብቻ ናቸው ሴት የአገር መሪ። ከሳቸው በፊት አንድ ሌላ ሴት መሪ ኖርዋት ያውቃል፤ እሳቸውም ንግሥት ዘውዲቱ ናቸው።
ሐረር

ሐረር ከአዲስ አበባ ደቡብ ምስራቅ በአምስት መቶ ኪሎሜትር ርቀት ላይ የምትገኝ የምስራቅ ኢትዮጵያ ከተማ ናት። በዘመኑ የአስተዳደር መዋቅር የሃረሪ ክልል ዋና ከተማ ናት። በ1,885 ሜትር ከፍታ ላይ፣ የወይና ደጋ የአይር ጠባይ በተላበሰ ቦታ ላይ አርፋለች። በምድር መጋጠሚያ ውቅር 9°19′ ሰሜን ኬክሮስ እና 42°07′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ናት። በ1987 ዓመተ ምህረቱ የህዝብ ቆጠራ መሰረት ሐረር 76,378 ሕዝብ ይኖርባታል።
ሐረር ለዘመናት ከፍተኛ የንግድ ማዕከል ሆና ስትኖር ከመሃል አገር፣ ከአፍሪካ ቀንድ እና ከአረብ አገራት ጋር በንግድ መንገዶች ስትገናኝ ከቀሪው አለም ጋር ደግሞ በቀይ ባህር ወደቦች አማካኝነት ትገናኝ ነበር።
የሐረር ጀጎል ግንብ ከ1998 ጀምሮ በዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ዝርዝር ውስጥ ይገኛል። በእስልምና ሃይማኖት "4ኛዋ የተቀደሰች ቦታ" ተብላም ስትታወቅ 82 መስጊዶች፤ አንዳንዶቹ ከ10ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የነበሩ፤ እንዲሁም 102 የቀብር ቦታዎች አሉዋት።
. ዋግነር፣ ዘ ዲክሽነሪ ኦፍ ኢትዮጵያን ባዮግራፊ፣ ገጽ 1፣ ቮልዩም 1፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የኢትዮጵያ ጥናት ኢንስቲትዩት፣ አዲስ አበባ፣ ኢትዮጵያ።
27 መድሃኒያለምና ሙስሊሟ ሀረር እኛ እርስበእርስ ስንናከስ ወይናደጋማዋ ሐረር እርስ በእርሱ ከሚበላላው ጅብ ጋር ሳይቀር ተግባብቶ የሚኖርባት ከተማ ናት፡፡
ሐረር ለዘመናት ከፍተኛ የንግድ ማዕከል ሆና ስትኖር ከመሃል አገር፣ ከአፍሪካ ቀንድ እና ከአረብ አገራት ጋር በንግድ መንገዶች ስትገናኝ ከቀሪው አለም ጋር ደግሞ በቀይ ባህር ወደቦች አማካኝነት ትገናኝ ነበር። የሐረር ጀጎል ግንብ ከ1998 ጀምሮ በዩኔስኮ የዓለም ቅርስ ዝርዝር ውስጥ ይገኛል። በእስልምና ሃይማኖት "4ኛዋ የተቀደሰች ቦታ" ተብላም ስትታወቅ 82 መስጊዶች፤ አንዳንዶቹ ከ10ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ የነበሩ፤ እንዲሁም 102 የቀብር ቦታዎች አሉዋት
ሀረር ከፍተኛ የስልጣኔ እድገት ደረጃ ላይ በደረሰችበት በ16ኛው ክፍለ ዘመንም በምስራቅ አፍሪካ የእስልምና ሀይማኖት ትምህርት እና የንግድ ማዕከል ሆናም አገልግላለች፡፡ ይህም የበርካታ ታሪካዊ እና ባህላዊ ቅርሶች ባለቤት እንድትሆን አድርጓታል፡፡ የጀጎል ግንብ የሀረሪ ህዝብ የኪነ ህንፃ ችሎታውን የሚያስመሰክር የታሪክ እና የጥበብ መዘክር ነው፡፡ ይህ ግንብ በ16ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ በአሚር ኑርአማካኝነት እንደተገነባም ይነገራል፡፡ሐረር እንኳን ዛሬ ቀን ዘምኖ ትናንትናም ቢሆን ስንቱ ባህር አቋርጦ የከተመባት፤ ስንቱ ቅጥሯ ገብቶ ለትውልድ የተረፈ ትዝታ ያስቀመጠባት የውበትና የጥበብ መዲና ናት፡፡ የኢትዮጵያ ኢስላማዊ ኪነ ህንጻና ባህል ማንምም ሳይመስል፤ ሃይማኖታዊ መሰረቱን ሳይጥል የነገሰባት መዲና፤ ያው ጀጉልን መዞር ነው፡፡ በየቦታው መቆም፡፡ በየቦታው ማየት….በየቦታው መደምም…ጀጉልን ገብተው ይኖሯታል እንጂ አይጽፏትም፡፡
ሀረር ከቅርስነት ባሻገር እ.ኤ.አ በ2003/4 በሰላም ፣ በመቻቻል ፣ በመፈቃቀር እና በልማት ከተማነት አለም አቀፍ ሽልማት እና እውቅናን አግኝታለች፡፡ ይህም የተለያየ እምነት ፣ ባህል እና ቋንቋ ያላቸው ህዝቦች ለዘመናት በሰላም እና በፍቅር የኖሩባት እና ዛሬም የሚኖሩባት ከተማ በመሆኗ የተቀዳጀችው ክብር እና እውቅና ነው፡፡ ሀረር ዩኔስኮ ዕውቅናን የቸራት በዓለም ቅርስ ብቻ አይደለም፡፡ ከኪነ ህንጻዎቿ ልቀት ባለፈ ህያው ሆኖ ዛሬም እየኖረ ባለው ሰዋዊ እሴት ምርጥ ነሽ ብሏታል፡፡ ፈረስ መጋላ ይሉታል ሀረሮች ከፊት ለፊቱ የአሚር አብዱላሂ አደራሽ አለ፡፡ ሀረር መድኃኒዓለም በር ላይ፡፡ ጀጉል በሀገራችን በርካታ መስጂዶች የሚገኙባት ከተማ ናት፡፡ በግንብ የተከበበው ቅጥሯ ውስጥ የሚገኘው የመድኃኒዓለም ቤተ ክርስቲያን ከተማዋ ዩኔስኮ የተባለውን ዓለም አቀፋዊ ትኩረት ስባ የመቻቻልና የሰላም ተምሳሌት የተባለ እውቅና እንድትቀበል አድርጓታል፡፡ በረዣዥም የመስጂድ ሚናራዎች የታጀበው የሀረር መድኃኒዓለም ቤተ ክርስቲያን በ27 በድምቀት ይነግሳል፡፡ የጀጉል መንገዶች ከጁምአ ዕለት ድምቀት በተጨማሪ በተለየ 27 ነጠላ ለባሾች ከየአሉበት ወደ ቅጥሯ የሚገቡበት ሌላ ትዕይንት ያስተናግዳሉ፡፡ ምዕተ ዓመት የተሻገረው ይህ ቤተ ክርስቲያን ንጉሰ ነገስቱ አጼ ምኒሊክ ኢትዮጵያን በሚመሩበት ራስ መኮንን የሀረርጌ ገዢ በነበሩበት ዘመን የታነጸ ነው፡፡ ያሰሩት ራስ መኮንን ናቸው፡፡ ክቧ ቤተክርስቲያን ውብ ናት፡፡ ዛፎቿ ጥቂት ናቸው ነገር ግን ከግቢዋ ስፋት አኳያ ጥሩ አድርገው አጅበዋታል፡፡ ዛሬ ከሁሉም አቅጣጫ ሰው ወደ ጀጉል እያመራ ነው፡፡ ሐረር ወይም ዱክ በር ከሚባለው በሗላ በተሽከርካሪ ማለፍ አይቻልም፡፡ ይሄ አጋጣሚ ሌላ ትዕይንት ፈጥሯል፡፡ ነጠላ ያጣፉ ጧፍ የያዙናና ሂጃብ የለበሱ መንገደኞች በጋራ እየተሳሳቁ መንገዱን ሞልተውታል፡፡ እጣንና ጧፍ የዘረጉ ነዋየ ቅድሳት የሚሸጡ መንገዱን ዳርና ዳር ይዘውታል፡፡ የኔ ቢጤዎች ስለ መድሐኒያለም እያሉ ይለምናሉ፡፡ መላው የሐረር ህዝብ አቦ እንወድሃለን! ሀገርን ለማጥፋት ለመበታተን ቀን ከሌት የሚተጋ መንግስት መሳይ ጊዜ አንግሶት እየገዛን ቢሆንም አንተም እንደኛው በቁምም በስጋም እየሞትክ ቢሆንም አብሽሩ እኛ አንድ ሆነን ሽ የሆንን ኢትዮጵያውያንነን! የመጣብንን ሰይጣናዊ የጥፋት ውሃ ከአምላክ ጋር አንድ ከሆን እናከሽፈዋለን!!! "ኢትዮጵያ" ማለት መንፈስ ነው፣ እሱም "አንድነት" ማለት ነው፡፡ ኢትዮጵያ የፍቅር ሀገር የመቻቻል ምድር ለዘላለም ትንሩልን!!!!
የሺጥላ ኮከብ

ኢትዮጵያዊው ደራሲ፤ ጋዜጠኛ አና መምሀር የሺጥላ ኮከብ መስከረም 21 ቀን 1958 በሃረርጌ ክፍለ ሃገር ተወልዶ የአንደኛ አና መለስተኛ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን በባቢሌ፤ ወተር አና ሃረር እንዲሁም የከፍተኛ 2ኛ ደረጃ ትምህርቱን ደግሞ በሆሳእና ልጅ አበበ ወ/ ሰማያት ት/ቤት ተከታትሏ። ቀጥሎም በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ በባዮሎጂ በቢ ኤስ ሲ ዲግሪ ተመርቆ በኢሉባቦር ክፍለሃገር ሞቻ አዉራጃ እና መቱ ፤ እንዲሁም በአዲስ አበባ የከፍተኛ 12 እና በቀድሞው ተፈሪ መኮንን (እንጦጦ አጠቃላይ ) በመምሀረነት አገልገሏል። የሺጥላ ኮከብ ዶሰኛው እና ወገግታ የተሰኙ ከፍተኛ ተነባቢነት ያላቸዉ ልቦለዶቹን ገና በወጣትነት እድሜው ያበረከተ ሲሆን በጋዜጠኛነት ህይወቱም በየካቲት መጽሄት ዋና አዘጋጅነት፤ በአዲስ ዘመን እና የ ኢትዮጵያ ሄራልድ አዘጋጅነት አገልግሏ። በተለይ ለየት ያሉ የመጣጥፍ (ኤሴይ) አቀራረቦቹ ተንኳሽ (ፕሮቮካቲቭ) እና አነጋጋሪ በመሆናቸው ይታወቃሉ። በአሁኑ ጊዜ ነዋሪነቱ በጀርመን ሃገር ነው።
የጁ ስርወ መንግስት

የየጁ ሥርወ መንግሥት ከ18ኛው ክፍለዘመን መጨረሻ እስከ 19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ድረስ ተጠናክረው ኢትዮጵያን በእንደራሴነት ሲያገለግሉ የነበሩ ራሶችን የሚገልጽ ነው። በዚህ ዘመን የጎንደር ነገስታት ሃይል እጅግ ከማሽቆልቆሉ የተነሳ እኒ እንደራሴወች የፈለጉትን ከስልጣን የማንሳትና የፈለጉትን የመሾም ሃይሉ ነበራቸው። ስለዚህም የአገሪቱ መሪ ነበሩ ቢባል ማጋነን አይሆንም። ከየጁ ስርወ መንግስት እንደራሴወች፡ ራስ ዓሊ ትልቁ ራስ ዓሊጋዝ ራስ ጉግሣ ራስ ይማም ራስ ማርዬ ራስ ዶሪ ራስ ዓሊ ትንሹ
የየጁ መሪወች አብዛኛውን ጊዜ የየጁ ኦሮሞ ተብለው ቢታወቁም አነሳስቸው በበለጠ እጅግ የተወሳሰበ ነው። የጁወች በድሮ ዘመን ደቡብ ሴማዊ ቋንቋ የሚናገሩ ህዝቦች ነበሩ። የሚኖሩበትም አገር ቀወት ይባል ነበር፤ ይህም በይፋት፣ ሸዋ ነበር። የግራኝ አህመድ ሰራዊት እኒህን ህዝቦች በቀወት ለመጀመሪያ ጊዜ እንዳገኛቸው ሺሃብ አድ-ዲን የተሰኘው ዜና መዋዕል ጸሃፊው ዘግቧል። ከዚህ በኋል በ16ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ የጁወች ብዙ ኦሮሞወችን ተቀብለዋል። ስለዚህም በቀጣዩ ዘመናት የየጁ ኦሮሞወች ተባሉ።
ዶናልድ ክርሚ የተባለ የታሪክ ጸሃፊ ሲዘግብ
ሽብ አድ ዲን የተሰኘው የግራኝ አህመድ ዜና መዋዕል ጸሃፊ በቀወት የአህመድና የየጁ ሰወችን ቃለ ምልልስ እንዲህ ሲል መዝግቧል፦
ከላይ ቀወት የሚለው ቃል ለቦታና ለነዋሪው ህዝብ አንድ ላይ ለመግለጽ ጸሃፊው ተጠቅሞታል። የየጁ ክፍልና የዚሁ አገር ይመስላል። የጁ እንግዲህ ከሙስሊሞቹ የተለየና እንደ አርጎባ፣ ይፋት፣ አማርኛ፣ ሃራሪ ከደቡብ ወሎ እስከ ሃረር ድረስ የደቡብ ሴም ቋንቋ ኮሪደር የፈጠረ ነበር። የጁወች ግማሽ እስላም ግማሽ ክርስቲያን መሆናቸው በርግጥም ከላይ ለቀረበው ጽሁፍ የበለጠ ድጋፍ ይሰጣል፡ ይሄውም ከ16ኛው ክፍለ ዘመን በፊት እኒህ ነገዶች በአብዛኛው ክርስቲያን ነበሩ።
ታሪክ አጥኝው ዶናልድ ክርሚ እንዲህ ይላል፦
ከበደ ሚካኤል

ከበደ ሚካኤል (1909-1991) በደብረ ብርሃን ከተማ ኣካባቢ፣ ገርም ገብርኤል አጥቢያ ጥቅምት ፳፫ ቀን ፲፱፻፱ ዓ.ም.ተወለዱ። ወደ አዲስ አበባ እንደ መጡ መጀመሪያ በአሊአንስ ኢቲዮ-ፍራንሴዝ በኋላም በላዛሪስት ሚሲዮን ትምህርታቸውን ተከታተሉ። የሼክስፒርን ሮሜዎና ዡልየትን ማክቤዝን በመተርጎም እውቅናን ለማትረፍ ችለዋል።
ሌሎች ታዋቂ የትርጉም ሰራዎች መሃል፦
ከበደ ሚካኤል 30 ገደማ መፃሕፍትን ፅፈዋል። ከበደ ሚካእል ካበረከቷቸው የቴአትር ስራዎች
ይገኙባቸዋል።
ከበደ ሚካኤል በርካታ የስነ ጽሁፍ ስራዎች ባለቤት በመሆናቸው በተለይም ለልጆች ትምህርት አዘል ጽሁፎችን የግጥም የፈጠራ ስራዎችን ቅኔዎችን በስፋት በማበርክታቸው በኢትዮጵያ የስነጽሁፍ መድረክ ገናና ከሆኑት ደራሲዎች አንዱ ናቸው። ከነዚህም መሃል፦
ሊጠቀሱ ይችላሉ።
የሰዎች ስነ ምግባር ላይ የማተኮርና ምክር አዘል መልእክቶችን የማስተላለፍ ዝንባሌአቸው በአብዛኛው ስራቸው ላይ ይንጸባረቃል።
ዘመናዊት ኢትዮጵያን ለማደርጀት በተደረገው ትግል በግንባር ቀደምትነት የተሳተፉ እኒህ ፈላስማ፥ ባለቅኔ፥ ጸሐፌ-ተውኔት፥ ደራሲና አንጋፋ ጋዜጠኛ ፥ 'የቀለም ሰው' በሀገራችን የመጀመሪያ የነበረውን የቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሽልማት ድርጅት በቀዳሚነት የተቀበሉ ሲሆን፣ አዲስ ትውልድ ላፈራ ስብእናቸው የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ጥቅምት ፳፮ ቀን ፲፱፻፺ ዓ.ም. በሥነ ጽሑፍ የክብር ዶክቶሬት ዲግሪ ሸልሟቸዋል። በተረፈም ከፈረንሳይ፣ ጀርመን፣ ሶቭየት ህብረትና ሜክሲኮ ሽልማትን ተቀብለዋል።
በተረፈ የትምህርት ሚኒስትር ዳይረክተር፣ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ተከታይ ዳይሬክተር (፲፱፵፪)፣ የብሄራዊ መጻህፍት ቤት ዳይረክተር (፲፱፵፬)ና የካቢኔ ሚንስትር ሆነው አገልግለዋል።
ክቡር ዶክቶር ከበደ ሚካኤል፥ ኢትዮጵያዊ 'የቀለም ሰው' ኅዳር ፫ ቀን ፲፱፻፺፩ ዓ.ም. በሰማንያ ሁለት ዓመታቸው አረፉ።
[1]
ያደላል

ያደላል በ2013 እ.ኤ.አ. የወጣ የሐመልማል አባተ አልበም ነው። ለአልበሙ ሥራ የወጣው ከ፭፻ ሺህ ብር በላይ ነው። የአልበሙ አሳታሚ አመል ፕሮዳክሽንስ ሲሆን አከፋፋይ ደግሞ ሮማርዮ ሬከርድስ ነው።
Negus

Negus is the word for "king" in the Ethiopian Semitic languages and a title which was usually bestowed upon a regional ruler by the Negusa Nagast, or "king of kings," in pre-1974 Ethiopia.
Negus is a noun derived from the Ge'ez Semitic root ngś, meaning "to reign". The title Negus literally translated to Basileus (Greek: βασιλεύς) in Ancient Greek, which was seen many times on Aksumite currency. The title has subsequently been used to translate the word "king" or "emperor" in Biblical and other literature. In more recent times, it was used as an honorific title bestowed on governors of the most important provinces (kingdoms): Gojjam, Begemder, Wello, Tigray and the seaward kingdom, (where the variation Bahri Negasi (Sea King), was the title of the ruler of present-day central Eritrea). The military title "Meridazmatch" was initially used by the rulers of Shewa until the reign of Sahle Selassie, when he and his successors adopted the royal title as well.
Sometime during the development of the Ethio-Semitic language family "m-l-k," the original triconsonantal root for king, was elevated to the generic word for "god" in the form of the broken plural "ʾämlak/ʔamlāk." During this time period the semitic term for a ruler or lord, n-g-s, began to mean "king." In an ancient Aramaic inscription mentioning the god ʿAṯtar his name is followed by the title 𐡍𐡂𐡔 (ngš), corresponding to Ancient North Arabian 𐪌𐪔𐪆 (ngś), meaning "the ruler."
Harar Brewery

Harar Brewery is a brewery in Harar, Ethiopia, owned by Heineken N.V. The brewery produces "Harar Beer", a 5% ABV pale lager and "Hakim Stout", a 5.5% ABV stout. The brewery also makes "Harar Sofi", a non-alcoholic beverage that it markets toward the Muslim population.
The brewery is capable of producing 500,000 hectolitres per year. The brewery uses water from the Genela spring, which is situated on its premises, supplementing with water that it pumps from Finkile, located 33 km from the facility.
In 2011, the state-owned Harar Brewery became a subsidiary of Heineken International through a US$78 million buyout.
9°18′6.13″N 42°7′32.4″E﻿ / ﻿9.3017028°N 42.125667°E﻿ / 9.3017028; 42.125667
Spotted hyenas in Harar

Written records indicate that spotted hyenas have been present in the walled Ethiopian city of Harar for at least 500 years, where they sanitise the city by feeding on its organic refuse.
The practice of regularly feeding them did not begin until the 1960s. The first to put it into practice was a farmer who began feeding the hyenas in order to stop them from attacking his livestock, with his descendants having continued the practice.
Some of the hyena men give each hyena a name they respond to, and call to them using a "hyena dialect", a mixture of English and Oromo. The hyena men feed the hyenas by mouth, using pieces of raw meat provided by spectators. Tourists usually organise to watch the spectacle through a guide for a negotiable rate. As of 2002, the practice was on the decline, with only two practicing hyena men left in Harar.
According to local folklore, the feeding of hyenas in Harar originated during a 19th-century famine, during which the starving hyenas began to attack livestock and humans. In one version of the story, a pure-hearted man dreamed of how the Hararis could placate the hyenas by feeding them porridge, and successfully put it into practice, while another credits the revelation to the town's Muslim saints convening on a mountain top. The anniversary of this pact is celebrated every year on the Day of Ashura, when the hyenas are provided with porridge prepared with pure butter. It is believed that during this occasion, the hyenas' clan leaders taste the porridge before the others. Should the porridge not be to the lead hyenas' liking, the other hyenas will not eat it, and those in charge of feeding them make the requested improvements. The manner in which the hyenas eat the porridge on this occasion are believed to have oracular significance; if the hyena eats more than half the porridge, then it is seen as portending a prosperous new year. Should the hyena refuse to eat the porridge or eat all of it, then the people will gather in shrines to pray, in order to avert famine or pestilence.
The hyena men are featured in the last episode Cities of the documentary series Planet Earth II by David Attenborough.
Ethio-Semitic languages

Ethio-Semitic (also Ethiopian Semitic, Ethiosemitic, Ethiopic or Abyssinian) is a family of languages spoken in Ethiopia, Eritrea, and Sudan. They form the western branch of the South Semitic languages, itself a sub-branch of Semitic, part of the Afroasiatic language family.
With 57,500,000 total speakers as of 2019, including around 25,100,000 second language speakers, Amharic is the most widely spoken of the group, the most widely spoken language of Ethiopia and second-most widely spoken Semitic language in the world after Arabic. Tigrinya has 7 million speakers and is the most widely spoken language in Eritrea. There is a small population of Tigre speakers in Sudan, and it is the second-most spoken language in Eritrea. The Geʽez language has a literary history in its own Geʽez script going back to the first century AD. It is no longer spoken but remains the liturgical language of the Ethiopian and Eritrean Orthodox Tewahedo Churches, as well as their respective Eastern Catholic counterparts.
The linguistic homeland of the South Semitic languages was widely debated, with some sources, such as A. Murtonen (1967) and Lionel Bender (1997), suggesting an origin in Ethiopia, and others suggesting the southern portion of the Arabian Peninsula.
More recently (2009), a study based on a Bayesian model suggested a South Arabian origin, with Semitic languages being introduced from southern Arabia some 2,800 years ago. This statistical analysis could not estimate when or where the ancestor of all Semitic languages diverged from Afroasiatic, but it suggested that the divergence of East, Central, and South Semitic branches most likely occurred in the Levant. According to other scholars, Semitic originated from an offshoot of a still earlier language in North Africa, perhaps in the southeastern Sahara, and desertification forced its inhabitants to migrate in the fourth millennium BCE – some southeast into what is now Ethiopia, others northeast out of Africa into Canaan, Syria and the Mesopotamian valley.
The division of Ethiopic into northern and southern branches was proposed by Cohen (1931) and Hetzron (1972) and garnered broad acceptance, but has been challenged by Rainer Voigt, who concludes that the northern and southern languages are closely related.
Hudson (2013) recognises five primary branches of Ethiosemitic. His final classification is below.
List of statues in Thiruvananthapuram

Thiruvananthapuram, the capital of Kerala, is known as the "City of Statues". There are over 50 statues in the city, depicting a wide range of people, from historical figures to cultural icons. The statues are found in all parts of the city, from public parks to busy streets.
The oldest statue in Thiruvananthapuram is the statue of T Madhava Rao, which was erected in 1894. The statue is located in the heart of the city, near the Secretariat. Other notable statues in the city include the statue of Mahatma Gandhi, the statue of Jawaharlal Nehru, and the statue of Sree Narayana Guru.
አፋር (ክልል)

አፋር ክልል (ክልል 2) በኢትዮጵያ ውስጥ ከሚገኙት ዘጠኝ ክልሎች አንዱ ነው። በአሁኑ ጊዜ ዋና ከተማው ሰመራ ሲሆን የቀድሞዋ ከተማ ግን አሳይታ ነበረች። 96,707 ካሬ ኪ.ሜ. ሲሸፍን በ1999 እ.ኤ.አ. የሕዝብ ብዛቱ 1,188,000 ነው።
የድንቅ ነሽ ወይም ሉሲ አጽም በአፋር ክልል ውስጥ በኅዳር 15 ቀን, 1967 (Nov. 24, 1974 እ.ኤ.አ.) ነው የተገኘው። በማርች 5, 2005 ደግሞ ሌላ 3.8 ሚሊዮን ዓመት የሚገመት አጽምም በዚሁ ክልል ተገኝቷል።
የአፋር ክልል በኢትዮጵያ ዉስጥ ከሚገኙ ዘጠኝ ክልሎች ዉስጥ አንዱ ሲሆን ክልሉ 6 የአስተዳደር ዞኖች 41 ወረደዎችና በ445 የቀበሌ ማዋቅሮች የተከፋፈላ የዞኖች ስም
1. ዞን 1 (አዉሲ ረሱ) ዋና ከተማ አይሰኢታ 2. ዞን 2 (ክልበቲ ረሱ) ዋና ከተማ አብኣላ 3. ዞን 3 (ገቢ ረሱ) ዋና ከተማ አንዶልታሊ (በረታ) 4. ዞን 4 (ፈንቲ ረሱ) ዋና ከተማ ከሉዋን 5. ዞን 5 (ሀሪ ረሱ) ዋና ከተማ ዳሌፋጌ 6. ዞን 6 (ማሂ ረሱ) ዋና ከተማ ያንጉዲ በመባል ይታወቃል ። ..... ይቀጥላል
አፋር (ብሔር)

አፋር (ብሔር) የኢትዮጵያ ኩሽ ህዝብ ብሔር ነው።
በአሁኑ ወቅት አፋር የሚባል ራሱን የቻለ ክልል ያለ ሲኾን በቀድሞው ዘመን ግን የሚተዳደረው በወሎ ጠቅላይ ግዛት ወይም ክፍለ ሀገር ነበር።
በዚህም ከ ፲፪ቱ የወሎ አውራጃዎች ፩ዱ የነበረው አውሳ አውራጃ በአሁኑ ጊዜ አፋር ክልል እየተባለ ይጠራል።
የአውሳ አውራጃ ዋና ከተማም አሳይታ ነበር።
በአሁኑ ወቅት ግን የአፋር ክልል ዋና ከተማ ሰመራ ነው።
ፕሮሶፒስ

ፕሮሶፒስ (Prosopis) የዛፍ ወገን ሲሆን ለመካከለኛ አሜሪካና ለደቡብ አሜሪካ የተፈጥሮ ኗሪዎች ናቸው። በአለም ዙሪያ ግን በብዙ አገራት ወራሪ አረሞች ሆነዋል።
የፕሮሶፒስ ዛፎች ማለፊያ እንጨት ይሰጣሉ፤ ከዛፉም አተር ወይም ዝምቡጥ እንደ ስንዴ የሚጠቀም የመስኪት ዱቄት ሊሠራ ይቻላል።
ሆኖም ተክሉ በፍጥነት ስለሚስፋፋ፣ ሌሎችን ዝርዮች ስለሚከለክል፣ እጅግ በጣም ጥልቅና ትልቅ የሆኑት ሥሮች ስላሉት፣ ቢምቢ እና አራዊት ስለሚኖሩበት፣ ብዙ የፕሮሶፒስ ዝርዮች በተለይም P. juniflora (ተራ መስኪት) እና P. glandulosa (የማር መስኪት) አስቸጋሪ ናቸው። በተለይ በኢትዮጵያ አፋር ክልል ወራሪዎች ሲሆኑ እንዲሁም በአውስትራሊያ፣ ሃዋኢ፣ ስሪ ላንካ፣ ጃማይካ፣ ኬንያ፣ ሕንድ፣ ናይጄሪያ፣ ሱዳን፣ ሶማሊያ፣ ሴኔጋል፣ ደቡብ አፍሪካ የፕሮሶፒስ ችግር አለ።
«መስኪት» የሚለው ስያሜ (እንግሊዝኛ፦ mesquite) የደረሰው ከእስፓንኛ /መዝኪቴ/፣ ከናዋትል /ሚዝኪትል/ ነበር። ዛፎቹም በአለም ዙሪያ በብዙ ሌሎች ስሞች ይባላሉ።
ሥሮቹ እስከ 20 ወይም 30 ሳንቲ ሜትር ጥልቀት ድረስ ካልተሰበሩ ተክሉ ይመልሳል፣ ስለዚህ ማጥፋቱ ቀላል አይደለም።
ወልደያ

ወልደያ ወይንም ወልዲያ ከደሴ ሰሜን 120 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኝ ከላሊበላ ደግሞ በደቡብ ምስራቅ ያለ በኢትዮጵያ የአማራ ክልል ከተማ ሲሆን በሰሜን ወሎና በወልዲያ ወረዳ ይገኛል። ከኢኮኖሚ አንጻር ለሕንጻ ስራ የሚያገለግል የኖራ ምርት በአካባቢው በትንሹ መካሄዱ በታሪክ ይጠቀሳል።
ወልድያ ከተማ በ1770ዎቹ በታላቁ ራስ ዓሊ የንግሥና ዘመን የተመሰረተች፤ 4 ዋና ዋና የአውራ ጎዳና መንገዶች የሚገናኙባት ለአብዛሃኛው የሰሜን ምስራቅ ኢትዮጵያ ክፍሎች መገናኛ ከተማ ነች፡፡
ወልድያ
ወልድያ ከተማ በ1770ዎቹ በታላቁ ራስ ዓሊ የንግሥና ዘመን የተመሰረተች፤ 4 ዋና ዋና የአውራ ጎዳና መንገዶች የሚገናኙባት ለአብዛሃኛው የሰሜን ምስራቅ ኢትዮጵያ ክፍሎች መገናኛ ከተማ ነች፡፡ መገኛነቷን ስንቃኝም ከአዲስ አበባ 520 ኪ.ሜ፣ ከባህር ዳር 360 ኪ.ሜ፣ ከላልይበላ 168 ኪ.ሜ፣ ከመቀሌ 260 ኪ.ሜ፣ ከጅቡቲ ወደብ (በአፋር በኩል) 553 ኪ.ሜ እርቀት የተነሱ ሁሉ የሚገናኙባት ናት፡፡ በተጨማሪም በአሁኑ ወቅት የራስ ወሌ ብጡል ቤተ-መንግሥት በነበረበት በመርጦ አቅጣጫ እዜት በርን አቋርጦ በመገንባት ላይ ያለው የደላንታ መንገድም ከተማዋን በማማከል 5ኛ ሀገር አቋራጭ መንገድ መሃል ከተማዋን ያቋርጣል፡፡
ከተማው በታሪካዊ ቦታወች የተከበበ ሲሆን በ1834ዓ.ም. ወልደያን ጎብኝቶ የነበረው ሚስዮኑ ጆዓን ሉዊግ ክራፍ ደጅአዝማች ፋሪስ አሊጋዝ እና ወንድሙ እና ካሊድ ብሩ አሊጋዝ መምሪያቸውን በዚሁ ቦታ አድርገው እንደነበር ዘግቦት ይግኛል። ሁለቱ ወንድማማቾች በዚያን ወቅት ወረ ይመኑን ለመውጋት ተንቀሳቅሰው እንደነበር ይገልጻል፡፡።
በ1880ዎቹ ወልደያ ለዝሆን አደን ተስማሚ ስለነበር በታሪክ ተጠቃሽነት አለው። ከ1880ዎቹ እስከ 1950ዎቹ ወልደያ የየጁ አውራጃ ማዕከል ነበር። በዚህ ወቅት፣ የወልደያ ሆስፒታል በ1929 ዓ.ም በኮንተራክተሩ M.C.M. Pollera ተገነባ። ሆስፒታሉ ሰፊ ቦታ የያዘና ለሰራተኞች ዘመናዊ መኖሪያ ቤት ያለውም ነው፡፡ በአሁኑ ጊዜ ሆሰፒታሉ ለከተማው ነዋሪና ለተጎራባች ከተሞች (ላሊበላ፣ አላማጣ፡አፋር፣ ጎንደር) ከፍተኛ አገልግሎት በመስጠት ላይ ይገኛል፡፡ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ከተማዋ ከፍተኛ የመሰረተ ልማት ግንባታ የሚታይባት ስትሆን በሶስት አቅጣጫ የሚነሱት አውራ መንገዶቹዋም በአስፓልት ኮንክሪት የተሰሩ ናቸው፡፡ የ ፪፬ ሰዓት የ ሀይድሮ ኤሌክትሪክ ፓዎር የምታገኝ ሲሆን በቅርቡ ደግሞ አንድ ዘመናዊ ስታዲዮም ለመስራት የመሰረት ድንጋይ ተቀምጧል፡፡ በከተማዋ ውስጥ ባጃጅ ታክሲዎች በአሁኑ ጊዜ ዋነኞቹ የህዝብ ትራንስፖርት መንገዶች ናቸው፡፡
መልክዓ-ምድር እና የሥነ-ህዝብ ምጣኔ
የከተማዋ መልክዓ-ምድር አቀማመጥ ወጣ ገባና በተፈጥሮ በተራራ የተከበበች፣ ጥቁር ውሃ እና አላውሃ በዙሪያዋ የሚፈሱባት ስትሆን አጠቃላይ የቆዳ ስፋቷ ምጣኔም12,213.56 ሄክታር ሲሆን ከዚህ ውስጥ 6,445 በአሁኑ ማስተር ፕላን የፕላን ምድብ የተካተተ ነው፡፡ ከምድረ ወገብ በ11,050 ሰሜን ኬክሮስና ከ39,046 ምስራቅ ኬንትሮስ መካከል ስትገኝ ከባህር ጠለል በላይ 2,112 ሜትር ከፍታ አላት፡፡ የዓየር ንብረቷም 1% ደጋማ፣ 5% ቆላማ፣ 94% ወይና ደጋ ነው::
በ ከመሬት መቀማት ጋር በተነሳ የቀዳማዊ ወያኒ አመጽ ተብሎ በሚታወቀው የ1940 አመጽ ከተማው ላይ በየጁወች ጥቃት ሲደረስ፣ እስር ቤቱ ተከፍቶ እሰረኞች ተለቀቁ። ሆኖም አመጹ የተሳካ አልነበረም አለም አቀፍ ሃብታም በመሆኑ የሚታወቀው መሀመድ አላሙዲ በ1950ወቹ ለ10 አመት በወልደያ እንዳደገ ይጠቀሳል። ጥቅምት 8-9፣ 1980 ከተማዋ በደርግ አውሮፕላን ብትደበደብም የሞተ ሰው ግን አልተዘገበም።
ከዚህ በተረፈ ወልደያ ላይ የሚገኙት አኖማ ማርያም (በዛፎች ተሸሽጎ ዋሻ ውስጥ የተደበቀ ቤ/ክርስቲያን) እና ወልደያ ገብርኤል ለአካባቢው ታዋቂነትን ይሰጣሉ። ገነተ ማርያምም ከወልደያ ብዙ ሳይርቅ ይገኛል።
በ 2007 በተደረገው አጠቃላይ የህዝብ ቆጠራ፣ የከተማዋ የህዝብ ብዛት 46,139 ሲሆን ከነዚህም ውስጥ 23,000 ወንዶችና 23,139 ሴቶች ናቸው።
የንግዳ አይን አፋር ባለቤቱን ይጋብዛል

የንግዳ አይን አፋር ባለቤቱን ይጋብዛል የአማርኛ ምሳሌ ነው። የንግዳ አይን አፋር ባለቤቱን ይጋብዛል የአማርኛ ምሳሌ ነው።
የሴት መጠጥ ደፋር የወንድ አይን አፋር

የሴት መጠጥ ደፋር የወንድ አይን አፋር የአማርኛ ምሳሌ ነው። የሴት መጠጥ ደፋር የወንድ አይን አፋር የአማርኛ ምሳሌ ነው።
Afar language

Afar (Afar: Qafaraf; also known as ’Afar af, Afaraf, Qafar af) is an Afroasiatic language belonging to the Cushitic branch. It is spoken by the Afar people inhabiting Djibouti, Eritrea and Ethiopia.
Afar is classified within the Cushitic branch of the Afroasiatic family. It is further categorized in the Lowland East Cushitic sub-group, along with Saho and Somali. Its closest relative is the Saho language.
The Afar language is spoken as a mother tongue by the Afar people in Djibouti, Eritrea, and the Afar Region of Ethiopia.
According to Ethnologue, there are 2,600,000 total Afar speakers. Of these, 1,280,000 were recorded in the 2007 Ethiopian census, with 906,000 monolinguals registered in the 1994 census.
In Djibouti, Afar is a recognized national language. It is also one of the broadcasting languages of the Radio Television of Djibouti public network.
In Eritrea, Afar is recognized as one of nine national languages which formally enjoy equal status although Tigrinya and Arabic are by far of greatest significance in official usage. There are daily broadcasts on the national radio and a translated version of the Eritrean constitution. In education, however, Afar speakers prefer Arabic – which many of them speak as a second language – as the language of instruction.
In the Afar Region of Ethiopia, Afar is also recognized as an official working language. Since 2020, Afar is one of the five official working languages of Ethiopia.
The consonants of the Afar language in the standard orthography are listed below in angle brackets (preceded by the IPA notation):
Voiceless stop consonants which close syllables are released, e.g., [ʌkʰˈme].
Sentence final vowels of affirmative verbs are aspirated (and stressed), e.g.
Sentence final vowels of negative verbs are not aspirated (nor stressed), e.g.
Sentence final vowels of interrogative verbs are lengthened (and stressed), e.g.
Otherwise, stress in word-final.
Possible syllable shapes are V, VV, VC, VVC, CV, CVV and CVVC.
As in most other Cushitic languages, the basic word order in Afar is subject–object–verb.
In Ethiopia, Afar used to be written with the Ge'ez script (Ethiopic script). Since around 1849, the Latin script has been used in other areas to transcribe the language. Additionally, Afar is also transcribed using the Arabic script.
In the early 1970s, two Afar intellectuals and nationalists, Dimis and Redo, formalized the Afar alphabet. Known as Qafar Feera, the orthography is based on the Latin script.
Officials from the Institut des Langues de Djibouti, the Eritrean Ministry of Education, and the Ethiopian Afar Language Studies and Enrichment Center have since worked with Afar linguists, authors and community representatives to select a standard orthography for Afar from among the various existing writing systems used to transcribe the language.
Second Afar insurgency

The Second Afar insurgency was an insurgency in the Afar Region of Ethiopia and the Southern Red Sea Region of Eritrea (also known as Dankalia), waged by various Afar rebel groups. Both Ethiopia and Eritrea supported different rebel groups in the region in a proxy war, and occasionally engaged in border skirmishes with each other, as well as with opposing rebel groups.
The Afar Revolutionary Democratic Unity Front (ARDUF) was founded in 1993, through the merging of three Afar rebel groups, the Afar Revolutionary Democratic Unity Union, the Afar Ummatah Demokrasiyyoh Focca (AUDF), and the Afar Revolutionary Forces (ARF). The three groups were united under the goal of creating an independent state in the Afar Region. The group operates within Ethiopia, allegedly receiving Eritrean support. In 1995, ARDUF perpetrated its first attack, kidnapping an Italian tourist. The victim was later released unharmed.
The Red Sea Afar Democratic Organisation (RSADO) was founded in 1999. Along with the Eritrean National Salvation Front (ENSF), the group operates from bases located in Ethiopia, launching attacks into Eritrean territory. Both groups are allegedly supported by Ethiopia.
Valerie Browning

Valerie Browning AM (born 1950) is an Australian nurse who is known for her work with Afar people in Ethiopia. She founded the Afar Pastoral Development Association and the Barbara May Hospital.
Browning was born in southern England but raised in an Anglican family in Armidale, New South Wales where her father, a former British Army officer, was a horticulturalist and her mother a nurse with 8 children. In the 1960s she was sent by her parents to nursing school in Sydney at the age of 16 or 17, because her large family struggled financially. She was later enlisted on graduation from Royal Alexandra Hospital and midwifery training by a fellow nurse Rowene Brooker, on a scheme for medical personnel to support victims of the 1973 Ethiopian famine. The two knew nothing of Ethiopia or African life, and left Australian ten days later and travelled straight from Addis Ababa to the East African Rift and down into the Danakil Desert, nomadic Afar country, caring for malnourished and sick people.
Outraged by the suffering she witnessed, she continued working in and fundraising for the region, notably in Ethiopia, Somalia, Djibouti and Eritrea, and she has also worked in Sudanese refugee camps. In those years, she financed her trips by working part-time in Sydney, at the Royal Women's Hospital in Melbourne, and in Saudi Arabia. At various times she was declared persona non-grata in Ethiopia and Djibouti for reporting on human rights abuses.
She settled full-time in northern Ethiopia with Afar people following her marriage in 1989, and after more than 35 years in the region and the town of Logia is still helping Afar with basic needs of life such as safe child birth and healthcare based from the Barbara May Hospital, which receives international funding. Her Association has aided access to education and healthcare, including childhood vaccination programs, even in very most remote areas. Her work has carried on despite the Ethiopian Civil War and the more recent Tigray War, and various other conflicts affecting Tigray, Amhara, and the surrounding region which have negatively affected local people.
In 1999, she was appointed a Member of the Order of Australia for service to international humanitarian aid.
She won Rotary International's The One Award in 2012.
Browning married an elder of an Afar clan, Ismael Ali Gardo, in 1989, having first met in 1986. Their daughter Aisha was born in 1991, and works as a nurse in Sydney. She has two adopted sons, Rammid (2002) and Nabil (2014), both of whom live in Ethiopia. She is a practicing Christian, but is opposed to much Christian missionary activity in Africa.
Her nephew is Dr Andrew Browning AM, obstetrician and gynaecologist, who conducts obstetric fistula operations and is based in Amhara, Ethiopia.
Her book, Maalika, My life among the Afar nomads of Africa was published in 2009, becoming a bestseller in Australia.
Pastoral society

A pastoral society is a social group of pastoralists, whose way of life is based on pastoralism, and is typically nomadic. Daily life is centered upon the tending of herds or flocks.
There is not an explicit form of the social organization associated with pastoralism. Pastoral societies are often organized in tribes, with the ‘household,' often incorporating the extended family, as a basic unit for organization of labor and expenses. Lineages are often the root for property rights. Mobility allows groups of pastoralists to leave and regroup as resources permit, or as sought after with changes in social relations.
Sometimes pastoralists move their herds across international borders in search of new grazing or for trade. This cross-border activity can occasionally lead to tensions with national governments as this activity is often informal and beyond their control and regulation. In East Africa, for example, over 95% of cross-border trade is through unofficial channels and the unofficial trade of live cattle, camels, sheep and goats from Ethiopia sold to Somalia, Kenya and Djibouti generates an estimated total value of between US$250 and US$300 million annually (100 times more than the official figure). This trade helps lower food prices, increase food security, relieve border tensions and promote regional integration. However, there are also risks as the unregulated and undocumented nature of this trade runs risks, such as allow disease to spread more easily across national borders. Furthermore, governments are unhappy with lost tax revenue and foreign exchange revenues.
There have been initiatives seeking to promote cross-border trade and also document it, in order to both stimulate regional growth and food security, but also allow the effective vaccination of livestock. Initiatives include Regional Resilience Enhancement Against Drought (RREAD), the Enhanced Livelihoods in Mandera Triangle/Enhanced Livelihoods in Southern Ethiopia (ELMT/ELSE) as part of the Regional Enhanced Livelihoods in Pastoral Areas (RELPA) programme in East Africa, and the Regional Livelihoods Advocacy Project (REGLAP) funded by the European Commission Humanitarian Aid Office (ECHAO).
One of the consequences of the break-up of the Soviet Union and the subsequent political independence and economic collapse of its Central Asian republics is the resurgence of pastoral nomadism. Taking the Kyrgyz people as a representative example, nomadism was the centre of their economy prior to Russian colonization at the turn of the C19/C20, when they were settled into agricultural villages. The population became increasingly urbanized after World War II, but some people continued to take their herds of horses and cows to the high pasture (jailoo) every summer. Since the 1990s, as the cash economy shrank, unemployed relatives were absorbed back on the family farm, and the importance of this form of nomadism has increased. The symbols of nomadism, specifically the crown of the grey felt tent known as the yurt, appears on the national flag, emphasizing the centrality of their nomadic history and past in the creation of the modern nation of Kyrgyzstan.
Afar cattle

The Afar cattle are mainly found on the western margins of the Danakil Depression in Ethiopia. The Afar cattle have thick and long horns and a cervicothoracic hump; they are essentially reared for milk production.
Ethiopia has been at a crossroads for cattle immigration to Africa due to
Furthermore, the diverse agro-ecology led to diverse farming systems which, in turn, made Ethiopia a centre of secondary diversification for livestock :
The lowlands of Ethiopia are good for cattle breeding: there is abundant feed in the rangelands, and pastoral communities have a good knowledge and practice of selective and controlled breeding. The reproduction is better in case of the Afar pastoral breed as compared to the generalist Arado cattle breed of the Highlands. All pastoralists in Afar region use traditional methods of intrabreed selection, controlled breeding and culling unwanted calves based on information on their pedigree. The Afar breeders have a sense of collective breed ownership. They strongly protect their genetic resource from cross-breeding with adjacent breeds.
Semera

Samara (Afar: Samara; Amharic: ሰመራ) is the capital of Afar Region, Ethiopia. It is a town on the Awash–Assab highway in north-east Ethiopia, having been planned and built to replace Asaita. Located in Administrative Zone 1, Samara has a latitude and longitude of 11°47′32″N 41°0′31″E﻿ / ﻿11.79222°N 41.00861°E﻿ / 11.79222; 41.00861. One of the completed buildings is Samara University, which began holding classes in 2007.
The 2006 Lonely Planet guide to Ethiopia had this description of Samara:
The 2009 Lonely Planet guide omitted the final phrase following the dash. The 2002 edition of Ethiopia: the Bradt travel guide described Semera as consisting of "one active filling station (complete with fridge) and a cluster of modern offices and tall apartment blocks in various states of construction – all in mad isolation from any existing settlement!"
The area is served by Semera Airport, which has scheduled service to Addis Ababa.
Radio Ethiopia reported that the inaugural meeting of the Afar Regional Council was held in Semera on 20 July 1995. Six days later, the Council decided to make Semera its capital city and Amharic its temporary working language. The three top officials would be President Alimirah Hanfare, Vice-president Osman Ainet and Secretary Mohammed Seid; the Regional president at the time, Habib Alimirah, was not present.
The Eighth meeting of the Afar Regional Council was held in Semera 4–5 March 2009, and items scheduled to be discussed included a bill to eliminate female genital mutilation in the Region.
The town had a population of 2,625 in 2007. It is one of five towns in Dubti woreda.
Semera has a hot desert climate (BWh) in the Köppen-Geiger system.
2007 African floods

The 2007 floods of Africa was reported by the UN to be one of the worst flooding events in recorded history. The flooding started with rains on September 14, 2007 local time. Over 14 countries had been affected in the continent of Africa, 250 people were reported to have been killed and 1.5 million were otherwise impacted. The UN had issued warnings of water borne diseases and locust infestations.
As many as 400,000 were homeless with at least 20 people dead. Crops and livestock were washed away, with some communities completely destroyed.
Sixty-four people were reported killed.
Seventeen people were reported dead. In the Afar Region, the Awash River flooded caused a dam to collapse. Around 4,500 people were stranded, surrounded by water.
As many as 150,000 people were displaced and 21 reported dead. There were 170 schools under water.
Eighteen people were reported dead and 500 residences were washed away by floods.
Five bridges had collapsed and 250 residences were washed away.
Thirty-three people were reported dead.
Twelve people were reported dead.
Twenty people were reported dead.
Shashlik

Shashlik, utawa shashlyk, punika sajian saka skewered persagi lan garang saka daging, padha utawa sinonim karo kebab kebab . Dikenal kanthi tradhisional, kanthi maneka jeneng liyane ing Kaukasus lan Asia Tengah, lan wiwit abad kaping 19 dadi kawentar minangka shashlik ing saindenging Kekaisaran Ruslan .
Salad mechouia

Mechouia salad ( Arab: سلطة مشوية‎, salin aksara salata mashwiya‎ , "Panggang salad") yaiku salad Tunisia . Panganan pertama sing misuwur banget saka Tunisia, sawijining negara ing Afrika Lor sing ngurmati spiciness, utamane dikonsumsi nalika musim panas, lan minangka sayuran panggang, tomat, mrico, bawang lan salad bawang putih, sing uga ngemot terong. Dheweke dipanggang ing oven utawa ing kompor banjur digiling, dibumboni, banjur ditambah tuna lan minyak zaitun, lan kadang endhog sing digodhog dipasang kanggo dekorasi.
Slata Mechouia minangka sumber diet utama lycopene antioksidan sing wis ana gandhengane karo akeh mupangat kesehatan, kalebu nyuda resiko penyakit jantung lan kanker. Dheweke uga sumber vitamin C, kalium, folat lan vitamin K. Kandhungan serat, vitamin E lan C. Afrika Lor nggunakake kanggo nyuda infeksi.