Negeri dan Wilayah Persekutuan di Malaysia

Malaysia ialah sebuah negara berdaulat yang terletak di rantau Asia Tenggara. Dengan komponen 11 buah negeri dan 2 buah wilayah (Sarawak dan Sabah) dan 3 buah wilayah persekutuan, mewakili keseluruhan Persekutuan Malaysia.
11 buah ibu negeri, 2 buah ibu wilayah dan 3 Wilayah Persekutuan terletak di Malaysia, dengan sebagai berikut:
Johor Bahru (Johor), Ipoh (Negeri Perak) Bandaraya Melaka (Negeri Melaka), Seremban (Negeri Sembilan), Georgetown (Pulau Pinang), Kota Kinabalu (Sabah), Alor Setar (Kedah), Shah Alam (Selangor), Kangar (Perlis), Kuching (Sarawak), Kuantan (Pahang), Kuala Terengganu (Terengganu), Kota Bharu (Kelantan), Kuala Lumpur, Bandar Victoria (Labuan) dan Putrajaya.
Negeri-negeri di Semenanjung, Wilayah-wilayah di Borneo dan Wilayah Persekutuan adalah bahagian pentadbiran utama di Malaysia & Malaysia ialah negara persekutuan yang memiliki 11 Negeri Semenanjung, 2 Wilayah Borneo dan 3 Wilayah Persekutuan dengan sebagai berikut: Johor, Kelantan, Sabah, Perak, Kedah, Melaka, Putrajaya, Pahang, Perlis, Labuan, Negeri Sembilan, Sarawak, Pulau Pinang, Selangor, Terengganu & Kuala Lumpur.
11 negeri dan 2 wilayah persekutuan terletak di Semenanjung Tanah Melayu, secara kolektif disebut Semenanjung Malaysia atau Malaysia Barat. 2 wilayah dan 1 wilayah persekutuan terletak di Pulau Borneo, secara kolektif disebut Malaysia Borneo atau Malaysia Timur.
Pada 11 negeri, 2 wilayah dan 3 wilayah persekutuan di Malaysia, sebanyak 9 negeri adalah monarki dengan kesemua 7 negeri dipimpin oleh "Sultan", sementara itu Perlis dipimpin oleh "Raja" dan Negeri Sembilan dipimpin oleh "Yang di-Pertuan Besar", lalu 2 negeri & 2 wilayah iaitu Pulau Pinang, Melaka, Sabah & Sarawak dipimpin oleh "Yang di-Pertua Negeri" dan 3 wilayah persekutuan dipimpin oleh "Datuk Bandar".
Persekutuan Malaysia ditubuhkan pada 16 September 1963 di bawah Perjanjian Malaysia
Rujukan yang relevan:
Bersempena dengan perayaan Hari Malaysia pada tahun 2018 di bawah pemerintahan Pakatan Harapan (PH) yang baharu, Perdana Menteri Mahathir Mohamad telah berjanji untuk memulihkan status Sabah dan Sarawak di Persekutuan Malaysia yang sesuai dengan Perjanjian Malaysia, dengan mengubah "status mereka dari hanya sebuah negeri menjadi rakan setara negeri-negeri Tanah Melayu". Walaupun status kedua-dua entiti tersebut ditentukan dengan jelas dalam Artikel I, Perjanjian Malaysia 1963 sebagai 'negeri' yang akan disatukan dengan negeri-negeri yang ada di Persekutuan Tanah Melayu. Namun, melalui proses pindaan, rang undang-undang tersebut gagal disahkan berikutan kegagalan untuk mendapatkan sokongan majoriti dua pertiga (148 undi) di Parlimen dengan hanya 138 yang setuju dengan langkah tersebut sementara 59 menolak dari pengundian. Walaupun begitu, kerajaan persekutuan Malaysia bersetuju untuk mengkaji semula perjanjian tahun 1963 untuk memperbaiki pelanggaran perjanjian dengan "Jawatankuasa Kabinet Khas Untuk Mengkaji Perjanjian Malaysia" dan mengarahkan Pasukan Petugas Khas (Taskforce MA63) untuk menyiapkan laporan akhir mengenai perjanjian 1963 sebelum Tarikh 31 Ogos 2019.
Majlis Khas Mengenai Perjanjian Malaysia 1963 (MKMA63) telah bersetuju dengan cadangan pindaan membabitkan Perkara 1(2) serta Perkara 160(2) Perlembagaan Persekutuan yang akan mengembalikan status Sabah dan Sarawak sebagai rakan sekutu Semenanjung.
Premier Sarawak Tan Sri Abang Johari Tun Openg dan Perdana Menteri Malaysia Datuk Seri Anwar Ibrahim, telah bekerja sama dalam menyelesaikan sebahagian besar perkara yang ada dalam Perjanjian Malaysia 1963, seperti pada memberikan tempat untuk Sarawak dan juga Sabah dalam Lembaga Hasil Dalam Negeri dan beliau juga Berkata
, dan Ketua Menteri Sabah Datuk Seri Hajiji Noor, juga bekerja sama dengan Anwar Ibrahim, dalam menyelesaikan sebahagian besar perkara yang ada dalam Perjanjian Malaysia 1963, seperti pada Dewan undangan negeri meluluskan dua rang undang-undang - Rang Undang-undang Negeri untuk bekalan gas, dan Suruhanjaya Tenaga Sabah, yang dimana beliau ada berkata
, Sarawak dan juga Sabah, juga percaya, bahawa Kerajaan Persekutuan, memiliki kemahuan dan hasrat, untuk menyelesaikan perkara perkara yang ada di dalam MA63 , dan juga adanya peningkatan Gerak Khas Tahunan kepada Sarawak dan Sabah .
kerajaan Wilayah Sabah tetap kekal menuntut hasil Sabah, untuk dikembalikan sebanyak 40 peratus, walaupun sudah menerima pemberian khas sebesar RM125.6 juta, pada tahun 2023 lepas, dengan disuarakan menerusi rundingan tuntutan hak Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) .
dalam perundingan jawatankuasa teknikal MA63, antara Kerajaan Persekutuan dengan Wilayah Sabah, kedua-dua belah pihak telah bersetuju untuk mengembalikan hasil Sabah kepada Wilayah Sabah, dengan dimuktamadkan pelaksanaan formula 40 peratus yang akan berkuatkuasa pada Julai 2024 .
surat rasmi dalam tuntutan 40 peratus telahpun diserahkan kepada kerajaan persekutuan, sejak 10 Jun 2022 (yang terkandung dalam MA63), dari surat tersebut adanya usaha untuk mendapatkan data dan statistik daripada Kerajaan Persekutuan agar pihak penuntut, iaitu Sabah dapat menentukan jumlah 40 peratus yang sepatutnya diterima, dengan itu Kerajaan Wilayah Sabah akan mengira jumlah yang dituntut .
selain itu pada Mei 2024 (mendekati Julai 2024), Kerajaan Wilayah Sabah telahpun mengambil tindakan selanjutnya dengan mengemukakan tuntutan secara rasmi kepada Persekutuan bagi pengembalian 40 peratus hasil bersih (berdasarkan MA63), dengan timbalan Ketua Menteri I Dr Jeffery Kitingan berkata
,
dengan adanya kesimpulan sementara dari Pihak Kerajaan Sabah, bahawa Kerajaan Persekutuan tidak mengindahkan permintaan Kerajaan Sabah untuk mendapatkan data , dan Julai lalu (Julai 2023) mesyuarat Jawatankuasa Teknikal MA63 dipengerusikan timbalan Perdana Menteri II Fadillah Yusof memutuskan bahawa penyelesaian tuntutan 40 peratus hasil bersih atau geran khas Sabah dijangka dicapai dalam tempoh setahun .
Langkah tersebut diikutkan dengan pengiraan pengembalian hasil bersih 40 peratus oleh Kerajaan Wilayah Sabah secara langsung, kerana respon yang lambat dari pihak Kerajaan Persekutuan .
menjawap tuduhan tersebut, kerajaan Persekutuan melalui Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim, berkata
, dengan mengkuatkan jawapan iaitu Kerajaan Madani, telahpun melakukan banyak perkara untuk menyelesaikan banyak isu tertunggak mengenai Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) dalam tempoh satu setengah tahun yang lalu, sejak memegang jawatan sebagai Perdana Menteri berbanding kerajaan sebelumnya (PN 2020-2021 dan UMNO 2021-2022) . dengan lebih lanjut iaitu, berbanding peruntukan yang hanya 12.9 Bilion pada tahun 2022, di tahun 2024 ditingkatkan menjadi 16 Bilion, walaupun adanya penambahan peruntukan tersebut, isu 40 peratus tetap akan diatasi melalui muafakat semua pihak di Sabah dengan Kerajaan Persekutuan. lalu beliau berkata
. dari itu beliau juga memastikan bahawa Perjanjian Malaysia 1963 dilaksanakan dalam memulihkan hak Sabah (dan juga Sarawak), perlu dilakukan secara berperingkat dan kerja sedang berjalan, lalu beliau berkata
dan beliau juga berkata
.
Untuk menjamin Pemulihan Hak sabah (dan Sarawak), Kerajaan Persekutuan bersama Kerajaan Wilayah Sabah (dan Wilayah Sarawak) telahpun secara aktif melibatkan diri Melalui Majlis Tindakan MA63, yang dihadiri toko penting iaitu Menteri Pembangunan Usahawan dan Koperasi, Datuk Ewon Benedick dan Menteri Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup, Datuk Armizan Mohd Ali, termasuk Tan Sri Pairin (Kitingan), dalam membuat tuntutan dan perbincangan .
namun malangnya ahli undang-undang yang menganggap jawapan kerajaan Persekutuan tersebut adalah suatu hinaan kepada Rakyat Sabah , lalu beberapa ahli politik termasuk Timbalan Ketua Menteri I Dr Jeffery Kitingan, malah mempertikaikan penjelasan pihak kerajaan persekutuan, dengan menyatakan bahawa Datuk Seri Anwar Ibrahim, keliru dalam jumlah peruntukan Wilayah Sabah yang sebenarnya untuk tahun 2024 hanyalah RM 6.2 Bilion, bukannya 16 Bilion seperti yang dijawap oleh Perdana Menteri tersebut, dengan bersangka jikalau jumlah peruntukan tersebut dibawah 40 peratus, maka kerajaan persekutan tetap mesti membayar balik sebanyak 40 peratus .
dengan pihak bekas speaker Dewan Rakyat Tan Sri Pandikar Amin Mulia, menggesa kerajaan Persekutuan untuk menjelaskan dari mana asal peruntukan Persekutuan untuk Sabah sebanyak 16 Bilion itu , lalu diikuti pula oleh Timbalan Ketua Menteri I Dr Jeffery Kitingan, yang menekankan bahawa peruntukan sebanyak 16 Bilion dari Kerajaan Persekutuan yang diterima oleh Kerajaan Sabah, tidak ada kena mengena dengan tuntutan 40 peratus , juga ahli undang-undang terkemuka Wilayah Sabah, Datuk Roger Chin menekankan bahawa peruntukan sebanyak 16 Bilion kepada Wilayah Sabah, ialah tidak sama kepada perihal 40 Peratus mengikut MA63 .
untuk meredahkan isu 40 peratus, bekas ketua menteri Sabah Salleh Said Keruak, menggesa kerajaan Persekutuan untuk duduk dan buat mekanisme pengiraan jumlah geran khas yang perlu dibayar kepada Sabah, dan beliau berkata
dan beliau juga berkata
, seterusnya pihak bekas presiden Sabah Law Society (SLS) Roger Chin, menggesa yang Kerajaan Persekutuan mesti hormati komitment kepada Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), untuk memastikan Wilayah Sabah dapat kembali hasil bersih sebagai peruntukan istimewa sebanyak 40 peratus . juga pihak Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Usukan, Datuk Seri Panglima Salleh Said Keruak mengkekalkan pendirian untuk mempertahankan tuntutan pengembalian hasil bersih Wilayah Sabah, kepada Kerajaan Persekutuan, sebanyak 40 peratus, dengan berhujah bahawa tuntutan tersebut sudahpun termaktub dalam perlembagaan persekutuan , dan beliau menekankan bahawa peratusan khusus hak perlembagaan itu bukanlah perkara utama yang perlu dijadikan isu, dan beliau berkata
.
Sementara itu Ketua Menteri Wilayah Sabah, Datuk Seri Panglima Hajiji Haji Noor menegaskan bahawa Kerajaan Sabah tidak pernah merubah pendirian sedikitpun dalam menuntut hak Sabah, termasuk pengembalian 40 peratus, semasa menjawap dakwaan pihak pembangkang (Parti WARISAN), yang konon pihak kerajaan Sabah tidak serius dalam menuntut hak Sabah .
Tindakan Kerajaan wilayah Sabah dalam menuntut pengembalian hasil bersih sebanyak 40 peratus, juga disokong oleh Kelab Penyokong Kerajaan (BBC) Gabungan Rakyat Sabah (GRS)-Pakatan Harapan (PH) Sabah, dalam mempertahankan hak asasi Wilayah Sabah .
hingga kini Rakyat Sabah masih menuntut kepada Kerajaan Persekutuan, untuk segera menunaikan janji pengambalian 40 peratus, seperti apa yang ditermaktub dalam Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), kepada Wilayah Sabah .
tarikh yang ditetapan iaitu 18 Julai 2024 telahpun lewat, dan Timbalan Ketua Menteri Sabah, mendakwa bahawa pihak kerajaan persekutuan tidak menepati janji dalam pengembalian 40% kepada Sabah, walaupun pihak Sabah telahpun mengumpulkan cadangan rasmi mengenai hak hasil 40 peratus Sabah, kepada pihak Persekutuan, lalu mengulas pihak Timbalan Ketua Menteri tersebut, pihak Presiden Pertubuhan Kinabalu Progresif Bersatu (Upko) Datuk Ewon Benedik, mempersoal kearah Timbalan Ketua Menteri Sabah Datuk Seri Dr Jeffrey Kitingan, mengenai mengapa boleh sampai terlewat untuk mengumpulkan cadangan rasmi tersebut, yang baru dikumpulkan pada Jun, walhal pertemuan pada Jawatankuasa Teknikal Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) (Datuk Ewon Benedik juga merupakan ahli dalam Jawatankuasa Teknikal tersebut), sudahpun dijalankan pada 28 Mei 2024 .
dan beliau juga berkata
.
dan beliau juga tidak pasti bila mesyuarat Jawatankuasa Teknikal akan diadakan untuk membincangkan isu itu memandangkan pengerusinya ialah Timbalan Perdana Menteri II Datuk Seri Fadillah Yusof, tetapi beliau berharap perkara itu masih dapat diselesaikan, lebih-lebih lagi memandangkan tarikh akhir telah berlalu .
sebelum itu pihak Ketua Bahagian Warisan Pensiangan Mudi Dubing berkata
.
Lalu pihak penguam Wilayah Sabah Datuk Brenndon Keith Soh menafikan dakwaan Datuk Ewon Benedick konon Kerajaan Wilayah Sabah terlewat mengumpulkan cadangan secara rasmi, dengan mendedahkan bahawa tuntutan telah dihantar kepada Kementerian Kewangan Persekutuan pada 18 Jun 2024, diikuti dengan surat lanjut pada 11 Julai 2024, dan tiada sebarang tindak balas tertulis dari pihak persekutuan . Dengan penegasan beliau iaitu Kerajaan Sabah sentiasa bersikap profesional dan berdedikasi dalam usaha mencapai 40 peratus geran khas hasil bersih di bawah Perkara 112C dan 112D Perlembagaan Persekutuan serta rekod rasmi telah menunjukkan bahawa sebenarnya terdapat tuntutan awal secara bertulis pada 10 Jun 2022 yang dipanjangkan kepada Kementerian Kewangan Persekutuan mengikut formula perlembagaan yang ditetapkan dalam Bahagian IV Jadual Kesepuluh Perlembagaan Persekutuan .
dari itu Kerajaan Wilayah Sabah bersetuju untuk melakukan rundingan lebih lanjut dengan Kerajaan Persekutuan, yang selaras dengan Perkara 112C dan 112D Perlembagaan Persekutuan .
lalu pihak UPKO juga menggesa kepada kedua-dua pihak Kerajaan Wilayah Sabah dan Persekutuan, untuk terus melakukan rundingan dalam mendapatkan kadar pemberian khas untuk memuktamadkan pembayaran hasil 40 % kepada Sabah, dengan selaras apa yang ada di dalam perlembangaan persekutuan , lalu pihak parti tersebut (UPKO) juga menyokong usaha kerajaan Wilayah Sabah untuk mendapatkan hasil 40 peratus tersebut, lalu pihak president UPKO Datuk Ewon Benedik juga berkata
dan pihak penguam Sabah Datuk Brenndon Keith Soh juga menekankan bahawa Kerajaan Sabah telah menjalankan tugasnya secara profesional dan dedikasi dalam mendapatkan 40 peratus geran khas itu , dan pihak UPKO menerima pernyataan Penguam tersebut secara terbuka mengenai perkembangan tuntutan dengan Kerajaan Persekutuan, komitmen Kerajaan Perpaduan, dan kesediaan Kerajaan Negeri untuk meneruskan rundingan mengenai perkara ini .
dan pihak Pakatan Harapan Sabah (PH Sabah) juga berkomitmen untuk meneruskan perlibatan dengan pihak persekutuan, dalam proses yang masih berjalan pada hasil 40 peratus yang semestinya dikembalikan kepada Sabah .
Memberi tindak balas terhadap pernyataan Perdana Menteri Datok Seri Anwar Ibrahim, Ketua Menteri Panglima Hajiji Noor, menekankan bahawa tuntutan 40 peratus ialah tiada kena mengena pada peruntukan sebanyak RM 16 Bilion , hal tersebut juga ditegaskan oleh pihak bekas Presiden Persatuan Undang-undang Sabah (SLS), Datuk Roger Chin, bahawa peruntukan sebanyak RM 16 Milion ialah penting dan memerlukan sokongan dari pihak Sabah secara berterusan, namun ia tidak sepatutnya membayangi hak pemberian khas 40% , dan ia juga ditekankan oleh timbalan Parti Bersatu (cawangan Sabah), Datuk Seri Dr Ronald Kiandee , sebelumnya beliau ada menggunakan isu pengembalian 40% hasil Sabah untuk menuduh yang Perdana Menteri Datok Seri Anwar Ibrahim tidak menjalankan tuntutan hak Sabah, walaupun ia ada terkandung dalam perlembagaan persekutuan .
Lalu beliau (Ketua Menteri) juga menekankan bahawa tuntutan 40 peratus ada memiliki keterkaitan dalam Perlembangaan Persekutuan .
Perkara pengembalian hasil sebanyak 40% ke Sabah, telahpun dibincangkan dalam Mesyuarat MTPMA63 di Sabah baru-baru ini (12 September 2024), yang dilaksanakan di Pusat Konvensyen Antarabangsa Sabah serta dihadiri oleh Perdana Menteri Malaysia Datuk Seri Anwar Ibrahim sebagai pengerusi mesyuarat tersebut dan ia termasuk Ketua Menteri Sabah dan Premier Sarawak , dengan pihak kerajaan Sabah juga mengharap hal tersebut dapat dilaksanakan dengan segera .
Rujukan lainnya yang relevan:
Kuota pengembalian kerusi perlimen (berkaitan dengan perihal dewan rakyat), kepada Sabah & Sarawak digesa demi memulihkan prinsip pengkosian sama rata antara Sabah, Sarawak & Semenanjung .
pihak Penasihat Inisiatif Sarawak (TSI) Prof Dr James Chin, menegaskan bahawa dalam 222 kerusi parlimen Malaysia, sebanyak 35 peratus mesti didapatkan semula oleh Sabah dan Sarawak .
lalu dalam simposium yang berkaitan dengan 35 peratus tersebut, ada beberapa perkara sebagai resolusi yang diguna pakai, dengan sebagai berikut:
Lalu pihak premier Sarawak, juga menegaskan untuk safeguard Suruhanjaya Cobbold serta MA63, perlu dilakukan dengan cara menggesa kerajaan persekutuan untuk pulangkan balik sebanyak 35% dari 222 kerusi dalam perlimen Malaysia, sebab kini Sarawak (31 kerusi) dan Sabah (25 kerusi) hanya memiliki 56 kerusi parlimen sahaja, dari itu hanya 25% dari keseluruhan 222 kerusi tersebut, justeru Sarawak dan Sabah masih lagi perlukan 22 kerusi untuk menjadi 74 kerusi secara keseluruhan untuk boleh menjadi 35% .
Lalu dari pihak penganalisis politik Universiti Tasmania James Chin, dan Pengasas Saya Anak Sarawak Peter Jhon Jaban menekankan bahawa ia tidak perlu pelan B, memandangkan tuntutan pulangkan balik 35% kerusi dari 222 ialah tidak boleh dirunding dan James Chin juga memberi pernyataan dengan sebagai berikut
Selain dari pihak Premier Sarawak, juga ada dari pihak Ketua Menteri Sabah, yang berusaha menuntut kepada kerajaan persekutuan untuk mendapatkan semula kuota 1/3 ataupun 35% kerusi didewan rakyat .
Sementara itu bekas ahli perlimen Putatan Datuk Dr Marcus Mojigoh pula mempersoalkan kenapa kedua-dua Sabah & Sarawak hanya mendapat 1/3 kerusi parlimen sahaja, sementara itu Semenanjung mendapat majoriti 2/3 kerusi tersebut, dengan maksud beliau iaitu dalam jumlah keseluruhan 222 kerusi perlimen lebih elok dibagi sama rata dengan 1/3 (sebanyak 74 kerusi) untuk masing-masing Sabah, Sarawak & Semenanjung dengan itu, bermakna tiada dari ketiga-tiga wilayah tersebut memiliki lebihan/kurangan jumlah kerusi parlimen di dewan rakyat .
Lalu dari pihak Menteri Pelancongan, Industri Kreatif dan Seni Persembahan Abdul Karim Rahman Hamzah menekankan iaitu, Peruntukan satu pertiga daripada kerusi parlimen kepada Sarawak dan Sabah adalah penting untuk menjaga hak mereka di dalam Malaysia, juga Menteri Pelancongan, Industri Kreatif dan Seni Persembahan tersebut menegaskan bahawa prinsip penubuhan negara, yang ditetapkan semasa pembentukan Malaysia pada 1963, adalah jelas tentang memastikan perwakilan yang adil bagi negeri-negeri Borneo .
dengan pernyataan beliau dengan sebagai berikut:
Dan dilengkapi dengan pernyataan sebagai berikut:
Lalu dari pihak Timbalan Menteri di Jabatan Perdana Sarawak (Undang-undang, MA63, dan Perhubungan Negeri-Persekutuan), Datuk Sharifah Hasidah Sayeed Aman Ghazali ada berkata
dengan pernyataan beliau dengan sebagai berikut
Dan tuntutan 35% ataupun 1/3 kerusi parlimen tersebut memerlukan pindaan perlembagaan persekutuan .
Sementara itu dari pihak Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim, juga mengingatkan kepada rakyat untuk kekal yakin kepada sistem kerajaan Persekutuan yang menurutnya terbukti sebagai alat berkesan menguruskan hubungan antara Pusat dengan negeri sejak enam dekad lalu perlu diambil serius dan yakin, dengan pernyataan beliau dengan sebagai berikut
, dengan pernyataan lainnya dari beliau iaitu:
Sehubungan itu, Perdana Menteri turut menyenaraikan kumpulan mengemukakan tuntutan itu. Menurut beliau, antaranya (golongan) profesional Islam, kumpulan gereja, golongan Tamil dan Hindu. Lalu ada tambahan dari Sabah dan Sarawak pula, dengan tuntutan baharu tersendiri .
Pada mesyuarat majlis tindakan pelaksaan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), di tahun 2024, yang diadakan di Pusat Konvensyen Antarabangsa Sabah, Kota Kinabalu, ia dihadiri Perdana Menteri Malaysia Datuk Seri Anwar Ibrahim pada 2:30 Petang (UTC+8, Waktu Piawai Malaysia) serta dihadiri oleh premier Sarawak Tan Sri Abang Johari Tun Openg, ketua menteri Sabah Datuk Seri Hajiji Noor dan pihak berkaitan , terdiri dari Timbalan Ketua Menteri Sabah iaitu Datuk Seri Dr Jeffrey Kitingan, Datuk Seri Dr Joachim Gunsalam dan Datuk Shahelmey Yahya; ketiga-tiga Timbalan Premier Sarawak iaitu Datuk Amar Awang Tengah Ali Hasan, Datuk Amar Dr Sim Kui Hian, dan Datuk Amar Douglas Uggah Embas, serta beberapa barisan Kabinet Kerajaan Sabah dan Kerajaan Sarawak, dan ahli majlis yang lain .
lalu dalam beberapa perkara dalam MA63, sebanyak 11 perkara telah berjaya diselesaikan oleh 3 Perdana Menteri Malaysia , dengan sebanyak 1 oleh Tan Sri Muhyiddin Yassin, 3 oleh Datuk Seri Ismail Sabri Yaakob dan 7 oleh Datuk Seri Anwar Ibrahim , dengan perincian sebagai berikut :
PM ke-8: Tan Sri Muhyiddin Hassin
PM ke-9: Datuk Seri Ismail Sabri Yakoob
PM ke-10: Datuk Seri Anwar Ibrahim
Selepas mesyuarat tersebut, masih ada berbaki 4 perkara dalam MA63 yang belum disetujui oleh Sabah dan Sarawak , iaitu 1. sempadan laut, 2. royalti minyak, 3. duti setem dan 4. tuntutan satu pertiga kerusi Parlimen mewakili Sabah dan Sarawak, lalu pihak timbalan Perdana Menteri Datuk Seri Fadillah Yusof berkata
Lalu beliau juga menekankan bahawa beliu percaya dengan kebijaksanaan semua pemimpin, ia akan menemukan penyelesaian .
Di mesyuwarat tersebut satu diantara perkara dibentangkan ialah pertambahan bilangan ahli dewan dari Sabah dan Sarawak .
dan ia juga termasuk peningkatan pada pemberian khas interim kepada Sabah dan Sarawak menjadi RM 600 juta bermula tahun 2025 , berbanding RM 300 pada tahun 2024 , yang diumumkan oleh Perdana Menteri, lalu pihak perdana menteri memuji ketertiban mesyuarat tersebut, walaupun wujudnya perpebezaan pandangan dan adanya intervensi .
Peningkatan tersebut juga menadakan bahawa Kerajaan Sabah "GRS-PH" yang mentadbir Sabah sejak pertengahan-akhir tahun 2020 serta Kerajaan pusat "Kerajaan perpaduan" yang mentadbir Malaysia sejak tengah-penghujung tahun 2022 lebih berjaya dan tidak gagal, berbanding kerajaan sebelumnya .
memberi tindak balas pada peningkatan pemberian khas tersebut, pihak Kerajaan Sabah sambut baik tindakan tersebut , dengan pernyataan Ketua Menteri Sabah dengan sebagai berikut:
dan dilengkapi dengan pernyataan sebagai berikut:
Lalu pihak Premier Sarawak Datuk Patinggi Tan Sri Abang Johari Tun Openg memberi pernyataan yang peruntukan interim istimewa sebesar RM 600 juta kepada Sabah dan Sarawak ialah belum muktamad sebab ia masih dalam perbincangan serta belum lagi mengikuti formula tetap, walaupun itu beliau menzahirkan ucapan terima kasih kepada Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim yang memutuskan untuk meningkatkan sebanyak 100 peratus dari RM 300 juta menjadi RM 600 juta, dengan pernyataan beliau dengan sebagai berikut:
Dan dilengkapi dengan pernyataan sebagai berikut:
Lalu beliau juga menegaskan dengan pernyataan sebagai berikut:
Dan dilengkapi dengan pernyataan sebagai berikut:
Dimasa yang sama Sarawak kekal memperjuangkan semangat persekutuan dalam perbincangan MA63 .
Majlis tersebut yang sudahpun dijalankan pada 12 September 2024, ialah menandakan pengulangan komitmen untuk menangani dan menyelesaikan tuntutan berkaitan MA63 bagi kepentingan Sabah dan Sarawak, dan dari pihak kerajaan Sabah ada berharap Kerajaan Persekutuan untuk terus mengambil langkah dan pendekatan proaktif dalam merealisasikan tuntutan terkandung dalam MA63 bagi kepentingan Sabah dan Sarawak .
Setakat tahun 2025, sebanyak 9 perkara dalam Perjanjian Malaysia 1963, telahpun diselesaikan oleh Kerajaan perpaduan (dengan keseluruhan 13 dari 21 perkara MA63, sejak 2021 dari PM ke8) .
serupa dengan 40 peratus bagi Wilayah Sabah, pihak negeri Pulau Pinang, juga minta kepada kerajaan persekutuan untuk membalikan hasil cukai yang dikutip dari Pulau Pinang, sebanyak 20 peratus, dengan ketua menteri Pulau Pinang Chow Kon Yeow berkata
, beliau juga berkata
.
serupa dengan 40 peratus kepada Wilayah Sabah dan 20 peratus kepada Negeri Pulau Pinang, Pihak Negeri Johor juga menuntut hasil cukai sebanyak 30 % dari Putrajaya, hal iu disuarakan oleh Menteri Besar Johor Datuk Onn Hafiz Ghazi selepas disuarakan oleh Tun Mahkota Johor (TMJ) , lalu beliau (Datuk Onn Hafiz Ghazi) juga berkata
.
sebelumnya Tun Mahkota Johor ada berkata bahawa, sebahagian 20 hingga 30 peratus daripada hasil cukai Negeri Johor yang berjumlah RM 48-49 Bilion setahun, perlu dikembalikan kepada Negeri Johor , lalu Menteri Besar Johor juga berkata bahawa Permintaan itu dibuat semasa pertemuan dengan Pemangku Raja , yang turut dihadiri Ketua Setiausaha Perbendaharaan Datuk Johan Mahmood Merican, Ketua Setiausaha Kementerian Ekonomi Datuk Nor Azmie Diron dan Pengarah Pejabat Belanjawan Negara Kementerian Kewangan Datuk Shahrol Anuwar Sarman .
dan maklum balas oleh Menteri Besar Johor juga disuarakan melalui Aplikasi Facebook, dengan kata-kata sebagai berikut
.
Sembilan negeri Melayu diketuai oleh seorang Raja turun-temurun selaku ketua negeri diiringi seorang Menteri Besar eksekutif sebagai ketua kerajaan yang bertanggungjawab politik. Raja-raja Johor, Kedah, Kelantan, Pahang, Perak, Selangor dan Terengganu bergelar Sultan. Ketua negeri terpilih Negeri Sembilan memegang satu-satunya gelaran Melayu Yang di-Pertuan Besar, manakala Raja Perlis sekadar bergelar Raja. Yang di-Pertuan Agong selaku ketua negara persekutuan dipilih (sebenarnya dikitarkan) di kalangan sembilan raja untuk sepenggal lima tahun. Bekas penempatan dan jajahan mahkota British iaitu Pulau Pinang, Melaka, Sabah dan Sarawak, setiap satunya diketuai seorang Gabenor pada nama lantikan persekutuan, iaitu Yang di-Pertua Negeri, diiringi Ketua Menteri sebagai ketua kerajaan eksekutif.
Setiap negeri bersistem perundangan ekadewan iaitu Dewan Undangan Negeri (DUN). Ahli-ahli DUN diundi dari kawasan pengundian satu ahli yang ditetapkan berasaskan kependudukan. Ketua Menteri lantikan Ketua Negeri biasanya merupakan pemimpin parti majoriti peringkat negeri. Satu penggal di DUN adalah lima tahun, melainkan perhimpunan dibubarkan awal oleh ketua negeri atas nasihat Ketua Menteri. Biasanya, DUN di Semenanjung Malaysia dibubarkan sempena pembubaran parlimen persekutuan, agar pilihan raya negeri diadakan serentak dengan pilihan raya parlimen. Namun demikian, ketua negeri memegang kuasa budi bicara bagi membubarkan DUN.
Setiap negeri menghantar dua wakil ke Dewan Negara, iaitu dewan pertuanan parlimen persekutuan.
Sebagai sebuah negara persekutuan, kerja tadbir urus Malaysia diagih-agihkan antara kerajaan persekutuan dan negeri. Tanggungjawab tertentu kerajaan-kerajaan persekutuan dan negeri disenaraikan dalam Jadual Kesembilan Perlembagaan Malaysia. Secara teori, mana-mana perihal yang tidak ditentukan dalam Jadual Kesembilan boleh digubal undang-undang di peringkat negeri. Namun, pakar undang-undang mengibaratkan hal sebegini sebagai (pauper's bequest) skop perihal yang begitu luas dalam Jadual Kesembilan. Mahkamah secara amnya mengutamakan tafsiran luas mengenai isi kandungan Jadual Kesembilan, maka mengurangkan bilangan hal-hal yang mungkin belum diliputi. Jadual Kesembilan jelas menyenaraikan hal-hal berikut yang boleh digubal oleh undang-undang negeri: pegangan tanah, agama Islam dan kerajaan tempatan. Sabah dan Sarawak mempunyai kuasa tambahan sebagai sebahagian terma-terma penyertaan Malaysia, seperti kawalan imigrasi.
Parlimen Malaysia dibenarkan menggubal undang-undang tanah, agama Islam dan kerajaan tempatan untuk memastikan keseragaman undang-undang antara semua negeri, ataupun atas permintaan DUN berkenaan. Undang-undang yang dipersoalkan juga mesti diluluskan oleh DUN, kecuali bagi perihal berkenaan undang-undang tanah tertentu. Perihal bukan Islam yang berada dalam skop negeri boleh juga digubal undang-undang di peringkat persektuan untuk tujuan mematuhi kewajipan perjanjian Malaysia.
Pemerintahan negeri dibahagikan antara kerajaan pusat dan kerajaan negeri, sementara wilayah persekutuan secara langsung ditadbir oleh kerajaan persekutuan. Tanggungjawab khusus kerajaan pusat dan negeri disenaraikan dalam Jadual Kesembilan Perlembagaan Malaysia. Secara teorinya, setiap perkara yang tidak dinyatakan dalam Jadual Kesembilan dapat diundangkan oleh masing-masing negara. Walau bagaimanapun, para sarjana undang-undang pada awamnya menganggap ini sebagai "pewarisan orang miskin" kerana ruang lingkup besar pada perkara yang disenaraikan dalam Jadual Kesembilan. mahkamah sendiri secara amnya memilih penafsiran yang luas mengenai bahasa Jadual Kesembilan, sehingga menghadkan jumlah kemungkinan subjek yang tidak dilindungi. Jadual Kesembilan secara khusus menyenaraikan perkara-perkara berikut sebagai perkara yang hanya dapat diundangkan oleh negara: penguasaan tanah, agama Islam, dan pemerintah daerah.
Sembilan negeri semenanjung, berdasarkan sejarah kerajaan Melayu, dikenali sebagai negeri-negeri Melayu. Setiap negeri Melayu mempunyai pemerintah turun-temurun sebagai ketua negara dan seorang eksekutif Ketua Menteri atau "Menteri Besar" sebagai ketua kerajaan yang bertanggungjawab secara politik. Raja-raja di negeri Johor, Kedah, Kelantan, Pahang, Negeri Perak, Selangor dan Terengganu diberi gelaran dan digayakan sebagai Sultan. penguasa elektif di Negeri Sembilan memegang gelaran Yang di-Pertuan Besar, sedangkan penguasa di Perlis diberi gelaran Raja. Ketua negara persekutuan, Yang di-Pertuan Agong (biasanya disebut sebagai King dalam bahasa Inggeris) terpilih (de facto diputar) antara sembilan pemerintah untuk menjalani penggal 5 tahun. Bekas penempatan dan jajahan mahkota British di negeri Pulau Pinang dan negeri Melaka (kedua-dua semenanjung) serta wilayah Sabah dan wilayah Sarawak (kedua-duanya di Borneo) masing-masing mempunyai Gabenor bergelar yang (digayakan sebagai Yang di-Pertua Negeri) yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong dan Ketua Menteri eksekutif atau Ketua Menteri.
Sabah dan Sarawak mempunyai kuasa tambahan terhadap kawalan imigresen mereka sebagai sebahagian daripada Perjanjian 20 Perkara Sabah dan Perjanjian 18 Perkara Sarawak yang disusun oleh masing-masing negeri, ketika mereka, bersama-sama dengan Persekutuan Tanah Melayu dan Singapura, membentuk persekutuan Malaysia. Mereka mempunyai polisi dan kawalan imigresen yang berasingan dan status tempat tinggal yang unik. Pasport diperlukan walaupun bagi warga Semenanjung untuk perjalanan antara wilayah di Malaysia Borneo dan negeri di Semenanjung Malaysia, atau antara kedua-dua wilayah dalam Malaysia Borneo, namun mereka yang melakukan lawatan sosial / perniagaan sehingga tiga bulan dibenarkan untuk menunjukkan MyKad atau sijil kelahiran dan dapatkan borang cetakan khas sebagai ganti pasport.
Setiap negeri memiliki badan perundangan unicameral yang disebut Dewan Undangan Negeri (DUN). Anggota DUN dipilih dari kawasan pilihan raya tunggal berdasarkan jumlah penduduk. Pemimpin negeri dengan parti majoriti di DUN biasanya dilantik sebagai Ketua Menteri oleh Raja atau Gabenor. Jangka masa anggota DUN ialah lima tahun kecuali jika dewan dibubarkan lebih awal oleh Raja atau Gabenor atas nasihat Ketua Menteri. Biasanya, DUN negeri-negeri di Semenanjung Malaysia dibubarkan bersamaan dengan pembubaran parlimen persekutuan, agar pilihan raya negeri berjalan serentak dengan pilihan raya parlimen. Walau bagaimanapun, Raja dan Gabenor mempunyai kuasa budi bicara dalam menolak persetujuan untuk membubarkan DUN. Setiap negeri menghantar dua senator yang dipilih oleh DUN ke Dewan Negara (Senat), majelis tinggi parlimen persekutuan.
Parlimen Malaysia dibenarkan untuk membuat perundangan mengenai masalah tanah, agama Islam dan pemerintah daerah untuk menetapkan undang-undang yang seragam antara negeri-negeri yang berlainan, atau atas permintaan dewan undangan negeri yang bersangkutan. Undang-undang yang dimaksud juga harus disahkan oleh DUN juga, kecuali dalam hal-hal yang berkaitan dengan undang-undang tanah tertentu. Isu-isu bukan Islam yang berada di bawah bidang kuasa negeri juga boleh diundangkan di peringkat persekutuan untuk tujuan mematuhi kewajiban perjanjian Malaysia. Setiap negeri kemudian dibahagikan kepada Daerah, yang kemudian dibahagikan kepada Mukim. Di daerah Sabah dan Sarawak dikelompokkan ke dalam "Bahagian".
3 wilayah persekutuan dibentuk untuk tujuan yang berbeza: Kuala Lumpur ialah ibu negara, Putrajaya ialah pusat pentadbiran kerajaan persekutuan, dan Labuan berfungsi sebagai pusat kewangan luar pesisir. Kuala Lumpur dan Putrajaya diserahkan dari Negeri Selangor, sementara Labuan diserahkan dari Negeri (sekarang Wilayah) Sabah. Wilayah-wilayah persekutuan tersebut berada di bawah bidang kuasa Kementerian Wilayah Persekutuan, dan Parlimen Malaysia membuat perundangan mengenai semua perkara yang berkaitan dengan wilayah persekutuan tersebut. Setiap wilayah persekutuan memilih perwakilan dari konstituensi anggota tunggal yang diambil berdasarkan populasi ke Dewan Rakyat (Dewan Perwakilan) di Parlimen. Yang di-Pertuan Agong melantik senator untuk mewakili wilayah-wilayah persekutuan di Dewan Negara; Kuala Lumpur mempunyai dua senator, sementara Putrajaya dan Labuan masing-masing mempunyai satu senator.
Kerajaan tempatan untuk wilayah persekutuan tersebut berbeza-beza: Kuala Lumpur ditadbir oleh Dewan Bandaraya Kuala Lumpur (Dewan Bandaraya Kuala Lumpur; DBKL), diketuai oleh seorang datuk bandar yang dilantik, sementara itu Putrajaya ditadbir oleh Perbadanan Putrajaya (Perbadanan Putrajaya) dan Labuan ditadbir oleh Perbadanan Labuan (Perbadanan Labuan); setiap syarikat diketuai oleh seorang ketua.
Wilayah-wilayah (sebelum ini Negeri-negeri) Sabah dan Sarawak bergabung dengan negeri-negeri yang ada pada Persekutuan Tanah Melayu dan Singapura, mengikut Perjanjian Malaysia pada tahun 1963 untuk membentuk sebuah negara yang merdeka iaitu Malaysia. Perwakilan dari Sabah dan Sarawak menuntut tahap autonomi yang lebih tinggi sebagai sebahagian daripada tawar-menawar yang termasuk dalam Perjanjian 20 Perkara Sabah dan Perjanjian 18 Perkara Sarawak masing-masing. Telah juga dinyatakan bahawa Sabah dan Sarawak mempunyai status yang sama dengan Tanah Melayu secara keseluruhan, namun Perlembagaan Malaysia telah menyenaraikan kedua-dua entiti ini sebagai hanya 2 dari 13 negeri Malaysia, mencadangkan status yang setara dengan negeri-negeri di Tanah Melayu. walau bagaimanapun Sabah dan Sarawak masih mempunyai tahap autonomi yang lebih tinggi berbanding dengan negeri-negeri di semenanjung pada kawasan, seperti imigresen, beberapa kawalan terhadap hasil negeri dan kuasa perundangan terhadap tanah dan pemerintah tempatan.
Singapura adalah sebuah negara dalam Malaysia dari pembentukan Malaysia pada Tarikh 16 September 1963 sehingga Dikeluarkan dari Persekutuan pada Tarikh 9 Ogos 1965. Semasa Singapura di Malaysia, Singapura memiliki otonomi di bidang pendidikan dan buruh dan merupakan negeri terkecil di Malaysia berdasarkan saiz keluasan daratan.
Brunei dijemput untuk bergabung dengan Persekutuan tetapi memutuskan untuk tidak bergabung pada akhirnya kerana beberapa isu, seperti status Sultan Brunei di Malaysia, pembahagian minyak Brunei (Royalti) , dan tekanan dari kumpulan pembangkang yang membuat Pemberontakan Brunei.