Consuelo Paz

Si Consuelo Paz (Marso 13, 1933 – Setyembre 15, 2022) ay isang kilalang lingguwista at etnologo mula sa Pilipinas at nagretiro bilang propesor sa Unibersidad ng Pilipinas Diliman. Kilala siya sa pamamagitan ng kanyang palayaw na Connie, at itinuturing na kauna-unahang babaeng lingguwistang diakroniko mula sa Pilipinas. Kinikilala si Paz bilang isa sa mga haligi ng modernong lingguwistika sa bansa at mahalagang personalidad sa pagpapalawak ng paggamit ng Filipino bilang pambansang wika ng Pilipinas.
Kilala si Dr. Paz bilang "Grand Dame of Philippine Linguistics" (Gran Dama ng Lingguwistikang Pilipino) dahil sa kanyang mga pambihirang obra tungkol sa kasaysayan at paghahambing ng mga wika, sosyolinggwistika, at etnolinguwistika. Nagsilbi siyang dekana sa Kolehiyo mga Agham Panlipunan at Pilosopiya sa Unibersidad ng Pilipinas Diliman at nakatulong sa pagpapalakas ng ugnayan ng pag-aaral ng wika sa iba pang disiplina sa agham panlipunan. Nag-umpisa rin siya ng Programa sa Pag-aaral ng mga Etnolinggwistikong Grupo na naglalayong mangalap ng mga wika at etnograpikong datos sa buong Pilipinas na nagdulot ng malawakang pagsasaliksik sa mga wika at kultura ng Pilipinas.
Isa siyang Pilipinong lingguwista at etnolohista, at isang retiradong propesor sa Unibersidad ng Pilipinas Diliman. Ipinapakita na siya ang unang babaeng lingguwistang diakroniko mula sa Pilipinas at kinikilala siya bilang haligi ng modernong lingguwistika sa Pilipinas at mahalagang personalidad sa pagtatatag at pagpapalawak ng Filipino bilang pambansang wika ng bansa.
Natapos niya lahat ng kanyang akademikong antas sa Unibersidad ng Pilipinas Diliman: Batsilyer ng Sining sa Ingles, Maestro ng Sinings sa Linggwistika, at PhD sa Pilipinong Linggwistika, at naglingkod sa iba't ibang posisyon sa liderato sa administrasyon at pananaliksik sa UP Diliman. Siya ay naging Dekana ng Kolehiyo ng Agham Panlipunan at Pilosopiya ng UP Diliman sa dalawang termino mula 1992 hanggang 1998. Sa parehong unibersidad, siya rin ang nakatulong sa pagtatag ng dalawang sentro ng pananaliksik: Programa sa Pag-aaral ng Etnolinggwistikong Grupo at "Sentro para sa Pandaigdigang Pag-aaral". Ang pagtatatag ng mga institusyong ito ay nagbigay daan sa kanyang makapag-ambag sa mga pag-aaral sa wika at kultura.
Sa pag-alaala ni Sara Raymundo sa nasirang si Consuelo Paz, tinawag niya itong tagapagbigay buhay sa Feminismo sa Akademiya. Ito ang salin ng kaniyang mga binitawang salita:
Sa panulat ni Ramon Farola, kasama ni Dr. Ernesto Constantino si Consuelo Paz sa pagbuo at pagpapaunlad ng Filipino bilang pambansang wika. Ang kanyang mga pag-aaral sa sosyolinggwistika ay nakatulong sa pagtatag ng malapit na ugnayan ng wika na ginagamit ng komunidad at ang pagkakakilanlan at pagkakabahagi ng bawat indibidwal --- ito ay dalawang konseptiong napaimportante sa pag-aaral ng peminismo.
Si Consuelo Paz ay kasapi ng UP Writers Club at isa ring tagapagtatag ng Iligan National Writers Workshop at Iligan Workshop Foundation. Siya ay nagwagi rin ng mga parangal tulad ng Gawad CCP Para sa Panitikan, Palanca Memorial Award, at Gawad Balagtas.
Opisyal na nakapagtala ang Kagawaran ng Linggwistika ng UP ng limang libro na isinulat ni Conzuelo J. Paz, na lahat ay nakalimbag sa wikang Tagalog. Ang mga nasabing libro ay nagsisilbing mahalagang kontribusyon sa pag-unlad ng wika at panitikan sa bansa.
Ang unang libro ni Paz ay ang A Reconstruction of Philippine Phonemes and Morphemes na inilimbag noong 1988. Ito ay isang pag-aaral tungkol sa mga tunog at bahagi ng salita sa wika ng Pilipinas. Sa kanyang pananaliksik, inilarawan niya ang mga kahalagahan ng pagtukoy sa mga tunog at bahagi ng salita upang mas mapag-aralan ang wika ng Pilipinas.
Ang pangalawang libro ni Paz ay Ang Wikang Filipino, Atin Ito na inilimbag noong 1995 sa Sentro ng Wikang Filipino. Sa aklat na ito, naglalayon siyang magbigay ng kahulugan sa wikang Filipino bilang wikang ginagamit ng lahat ng Pilipino. Nilinaw din niya kung paano ito magiging instrumento sa pagpapaunlad ng bansa at pagpapalakas ng identidad ng bawat mamamayan.
Noong 2003, kasama sina V. Hernandez at I. Peneyra, inilimbag ni Paz ang Ang Pag-aaral ng Wika. Sa libro na ito, sinuri niya ang mga paraan ng pag-aaral ng wika at ang kahalagahan ng pagkakaroon ng sapat na kaalaman tungkol dito.
Ang ika-apat na aklat ni Paz ay Gabay sa Fildwurk na inilimbag noong 2005. Ito ay isang gabay sa pagsulat at paglalahad ng mga ideya sa Filipino. Binigyan niya ng halaga ang kahalagahan ng paggamit ng wikang Filipino sa pagsusulat ng mga papel at pagpapahayag ng mga kaisipan.
Ang pinakahuling libro ni Paz ay Ginhawa, Kapalaran, Dalamhati: Essays on Well-being, Opportunity/Destiny and Anguish, na inilimbag noong 2008 sa UP Press Diliman. Sa libro na ito, nagbigay siya ng mga sanaysay tungkol sa mga konsepto ng kasiyahan, kapalaran, at kalungkutan. Nilinaw niya kung paano ito nakakaapekto sa buhay ng tao at kung paano ito maaring maiwasan o maibsan.
Sa kabuuan, makikita natin ang mga mahahalagang kontribusyon ni Conzuelo J Paz sa pagpapaunlad ng wika at panitikan sa Pilipinas. Ang kanyang mga libro ay hindi lamang naglalayon na mapalawak ang kaalaman ng mga tao sa kahalagahan ng wika at kultura ng Pilipinas, ngunit nagbibigay rin ng mga kaisipan at konsepto upang mas maiunawaan ang buhay ng tao sa lipunan.
Ayon sa Kagawaran ng Linggwistika ng UP, ito ang ilan sa mga manuskripto ni Consuelo Paz. Nakalimbag at naipresenta ang mga ito sa Ingles o Filipino.