Pool Baakister

Dr Pool Baakister (Ingiliffa: Paul Baxter; A.L.A Amajjii 30, 1925 - Gurraandhala 2, 2014) antiroppooloojistii hawaasa lammii Ingilaandi kan Oromoorratti qorannoo gochuun beekkamudha. Baakister barruu qorannoo adda addaa fi kitaaba waa'ee Oromoorratti maxxansiiseera. Baakister gabrummaa ummanni Oromoo keessa jiraatu nama biyyota dhihaatti akka beekkamu godhedha.
Baakister bara 1925 biyya Ingilaanditti Liimingiten Ispaa bakka jedhamutti dhalate. Abbaansaa barsiisaa sadarkaa toffaa fi hoggana mana barumsaa ture. Baakisteris mana barumsaa Waarwiik jedhamu galee barachaa ture. Boodarra garuu yeroo Waraana Addunyaa II, barnoota addaan kutee bara 1943 komaandoo seene. Yeroo kana biyya Neezerlaandi keessatti biyyasaa tajaajiluun Jarmanii qabate. Bara 1944 kaadhimasaa Paat kana mana wal beekan fuudhe. Erga WWII xumuramee booda Yuunivarsiitii Kaambiriij seenee digirii BA barnoota Ingiliffaan fudhate. Erga eebbifamee booda, Baakister bakka itti antiroppooloojjin guddachaa jiru gara Oksifoordi deeme. Itti fufee Yuunivarsiitii Oksifoordi seenudhaan antiroppooloojii hawaasaa barate.
Yeroo kana, haala qindoomina hawaasa Oromoo qorachuuf fedhii guddaa gohate. Bara 1952, gara Oromiyaa deemee Sirna Gadaa qorachuuf yaadus sirni Hayilasillaasee kan aadaa fi Afaan Oromoo balleessee Amaaraa gochuuf halkanii guyyaa hojjachaa ture, Baakister eeyyama dhowwate. kanaan abdii kan hinkutatin Baakister, karaa Keeniyaa dhufuudhan, qorannoo fiildii Oromoo Booraanaa kan Kaaba Keeniyaa jiraatanirratti gochuuf haadha manaasaa Paati fi ilmasaa Timootii fudhatee garas deeme. Qorannoo kanaafis waggaa lama 1952-1953 achi ture. Baakister qorannoo PhD isaa bara 1954tti kanaratti barreessee PhD fudhate; mata-duree qorannoo kanaa The Social Organization of the Oromo of Northern Kenya jedha ture. Qorannoon kunis qorannoowwan kan biraa inni Oromorratti sana booda godhee fi barattoota waa'ee Oromoo barataniif bu'uura ta'eefi. Sana malee, maqaa balleessi warri nafxanyootaa kan Oromoon ummata qaroomina, aadaa fi seena hinqane jedhu soba ta'uu mirkaneesse. Baakister, hojii qorannoo fiildii ittuma fufee ummata Kiigaa kan Yuugaandaa keessa jiraatu qorateera.
Sana booda, gara Gaanaa deemun Yuunivarsiitii Koollejjii Gaanatti hojii jalqabe. Maatinsaa Gaanaa waan jaalataniif, yeroo inni achitti hojjachaa ture yeroo gammachuu ta'eef. Boodarra, bara 1960 gara Ingilaanditti deebi'e Yuunivarsiitii Maachister keessatti wagga tokkoof barsiisaa ta'ee hojjate. Gidduutti waggaa lamaaf Yuunivarsiitii Koollejjii Siwaansee keessatti erga barsiisee booda yeroo dhumaatif gara Maanchisteritti deebi'e. Sana booda waggaa 26 guutuu Oromoo qorachuu fi antiroppooloojirratti dabarse. Baakister qorannoo Oromoof Arsii dhufee ji'a 12f bara 1968/69tti ummata Arsii keessa Kofalee jiraateera. Ummanni Arsii naannoo Kofalee jaalala gudda isaaf qabanirraan kan ka'e ilmasaa Aadama jedhanii moggasan, Baakisteriinis abbaa Aadama jedhanii waamu ture.
Baakister waa'ee Oromorratti barruu qorannoo fi kitaabota hedduu kan maxxansiise yoo ta'u barruu qorannoo Oromoo kan namoota biraa hedduu gulaaleera. Kora Waldaa Qorannoo Oromoo hedduurratis hirmaateera. Barruu qorannoo "Ethiopia’s Unacknowledged Problem: The Oromo" jedhu kan 1978 maxxanserratti, hacuuccaa ummanni Oromoo keessa jiraatu baayyee hamaa akka ta'ee fi gara-jabummaa impaayera Itoophiyaa keessa jiru agarsiise.
Baakister sababuma Oromoorratti qorannoo geggeesseef, gara Itoophiyaa deebi'ee akka hinseenne dhorkameera. Yeroo adda addaatti gara itoophiyaa dhufee qorannoosaa hayyootaaf dhiyeesuuf akkasumas qorannoo dabalataa geggeessuf yaadullee, mootummaan Dargii akka biyya keessa hinseenne dhorkeera.