danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Sakramenti
Eitt sakramenti merkir ein heilag handling. Føroyska orðið "sakramenti" kemur av kirkjulatínska orðinum sacrāmentum, sum er avleitt latínska orðinum sacrō ("heilagt").

Rómversk katólska kirkjan hevur sjey sakramenti (dóp, ferming, altarborð, skriftarmálið, prestavígsla, hjúnaðarvígsla og sjúkrasalving)

Ortodoksa kirkjan hevur ikki eina læru, sum fastsetur hvussu nógv sakramenti (mysteriir) eru. Men vanliga hugsa teir eisini um somu sjey sum katolikkarnir.

Lutherska kirkjan hevur tvey sakramenti, dóp og altarborð (onkuntíð verður skriftamálið eisini tikið við). Tey luthersku siga, at eitt sakramenti er ein handling, sum er samansett av trimum lutum: 1) Tað er innsett av Jesusi, 2) tað veitir syndanna fyrigeving (t.v.s. er eitt náðimiðil) og 3) tað er knýtt at einum tekini.

"...vi kalder de ritualer sakramenter, der er befalet af Gud og som har tilføjet et løfte om nåde..." Úr verjunarritinum fyri Augsburgsku trúarjáttanini.

Brøðrasamkoman, hvítusunnusamkomurnar, adventistasamkoman o.s.fr. hava ongi sakramenti.
Náðimiðil
Náðimiðil er eitt orð, ið verður nýtt í kristnu trúarlæruni. Eitt náðimiðil er, sum orðið sigur, eitt miðil, sum veitir náði.

Í luthersku guðfrøðini verður tosað um fýra náðimiðlar: dópin, altarborðið, skriftarmálið og prædikuna (onkuntíð verður Bíblian eisini rokna við sum eitt serskilt náðimiðil). Í lutherdóminum nýtir mann í hesum føri eina smala týðing av náði, nevnliga náði skilt sum syndanna fyrigeving.

''"Vit hoyra okkara himmalsks Faðirs rødd í dópinum, altarborðinum, absolutiónini og prædikuni." Martin Luther (umsett úr donskum)''

Katolikkar tosa eisini um náðimiðlar, men oftari í breiða skilnaðinum av náði - t.v.s. náði skilt sum góðska, umsorgan, miskunn o.líkn..
Pávin
Katolikkar trúgva, at høvur kirkjunnar, pávin, er umboðsmaður Guds á jørð. Í trúarmálum er hann hægsti myndugleiki. Ein útsøgn frá pávanum, tá ið hann úttalar seg ex cathedra (latín: "úr læristólinum") um trúgv og siðalæru, er lýtaleys. Pávin býr í Vatikanríkinum, sum er elalítið sjálvstøðugt ríki í Róm.

Katolikkarnir síggja pávan sum eftirfylgara Pætus apostul. Jesus segði við Pætur: "Men eg sigi tær eisini: Tú ert Pætur (tað merkir: ein klettur), og á hesum kletti vil eg grunda kirkju mína, og helheims portur skulu ikki fáa vald á henni." (Matt 16,18). Hetta nýta katolikkarnir sum próvførðslu fyri sínum sýni. Líkasum Pætur var kletturin, soleiðis er eftirfylgari Pæturs nú kletturin.

Sjálv pávalæran sær út til at hava verið mennað upp ígjøgnum fornkirkjutíðina. Mann roknar við Pæturi sum fyrsti biskuppi í Róm. Síðani koma hinir bisparnir.
Maria Moy
Maria Moy er ómetaliga týdningarmikil í kristnu trúarlæruni. Í katólsku kirkjuni er hon týdningarmesta halgimenni, og er sum einasta menniskja saman við Jesusi, fødd uttan synd. Í ortodoksu kirkjuni hevur hon eisini fyrstaplássið av halgimenninum, men er ikki ósmitta av syndini.

Maria Moy er einasta menniskja saman við Pontius Pilatusi, sum verður nevnd í gomlu játtunarritunum Apostólsku trúarjáttanini og Nikenukonstantinopolitansku trúarjáttanini. Orsøkin er hennara samband við Jesusi. Hon er móðir hansara. Og júst hetta er tað, sum gjørdi mariulæruna so týdningarmikla í fornkirkjuni. Jesus var ikki bert ein andi ella líknandi, so sum ymiskar gnostiskar rørslur vildu vita av; nei, hann var eisini eitt satt, likamligt menniskja - føddur av eini kvinnu. Tó var hann ikki bert eitt menniskja, hann var eisini heilt og fult Guð. Tí kallaðist Maria Moy Guðs móðir ella theotokos (hon, sum berur Guð).

Fleiri dagar hava verið hildnir til minnis um ymiskar hendingar í lívinum hjá Mariu Moy, í Føroyum m.a. mariumessa um várið (25. mars) til minnis um at henni varð boðað, at hon skuldi bera Jesus í heim, mariumessa (15. august) til minnis um himmalferð hennara, og mariumessa um heystið (8. september) hildin sum føðingardagur hennara.
Ron DeSantis
Ronald Dion DeSantis (føddur 14. september 1978 í Jacksonville, Florida) er amerikanskur løgfrøðingur og politikari. DeSantis er sitandi guvernørur í Florida sum tók við embætinum í januar mánaði í 2019. Hann er limur í Republikanska flokkinum.

ì 2001 tók hann bachelor prógv í søgufrøði við Yale University í New Haven í Connecticut og hann gjørdist doktari í løgfrøði á Harvard Law School í Cambridge, Massachusetts í 2005.

Ron DeSantis er íðin viðhaldsmaður hjá fyrrverandi amerikanska forsetanum Donald Trump. Serliga kendur gjørdist DeSantis seinastu tíðina sum guvernørur í Florida, tá hann var sera atfinningarsamur ímóti pørtum av koronutiltøkunum í USA.


 * Almenna heimasíðan: Ron DeSantis, rondesantis.com (á enskum)
 * GovRonDeSantis, twitter.com
 * Heimasíðan hjá stjórnini í Florida: Governor Ron DeSantis, flgov (á enskum)
 * Ævisøga, desantis.house.gov (á enskum)
Hinvegin (tíðindasíða)
Hinvegin er ein føroysk tíðindasíða, sum varð stovnað í 2022. Endamálið er sambært stovnararanum at fáa fleiri og víðari sjónarhorn fram.

Síðan hevur talufrælsi, samvitskufrælsi og trúarfrælsi sum grundarlag. Og dentur verður lagdur á, at einans í fríum samskifti ber til at fáa ymisk sjónarhorn fram, soleiðis at okkara fatan kann gerast meira víðfevnd og álítandi.

Stovnari er Jón Tyril.


 * Heimasíða: hinvegin.fo
Vennesla kommuna
Vennesla er ein kommuna í Agder fylki í Noregi. Vennesla er eisini navnið á býnum í kommununi, har fyrisitingin hjá kommununi er staðsett.

Kommunan hevur mark við Kristiansand móti suðri, við Lindesnes móti vestri, við Evje og Hornnes móti norðri, og við Iveland og Birkenes móti eystri.

Størstu búsetingar í kommununi eru Vennesla og Skarpengland.

Gjøgnum kommununa rennur ein á, sum kallast Otra.


 * Almenna heimasíðan: vennesla.kommune.no
 * Vennesla, snl.no
Bruno Lage
Bruno Miguel Silva do Nascimento, betur kendur undir navninum Bruno Lage (føddur 12. mai 1976 í Setúbal) er portugisiskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Frá 2019 til 2020 var hann høvuðsvenjari hjá portugisiska liðinum Benfica í Lissabon. Síðan juni 2021 er hann høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum Wolverhampton Wanderers.


 * Bruno Lage, transfermarkt.com
Britta Schall Holberg
Britta Caroc Schall Holberg (fødd 25. juli 1941 í Glumsø, deyð 23. februar 2022) var ein danskur politikari, sum var limur í mið-høgrasinnaða flokkinum Venstre.

Í tíðarskeidinum frá 1982 til 1987 var hon Innanríkismálaráðharri (1982-86) og landbúnaðarmálaráðharri (1986-87) í stjórnini Poul Schlüter I og hon umboðaði flokkin á Fólkatinginum frá 1984 til 1988 og frá 2005 til 2011.


 * Godsejer og tidligere minister Britta Schall Holberg er død, 80 år gammel: Hun var engageret lige til det sidste, fyens.dk, 24. februar 2022
 * Britta Schall Holberg (V), ft.dk
 * Britta Schall Holberg, kvinfo.dk
Kríggið í Ukraina
Tíðliga um morgunin tann 24. februar 2022 gjørdi Russland innrás í Ukraina. Í flest øllum londum verður russiska innrásin í eystara parti av Ukraina fordømd. Kríggið í Ukraina hevur við sær, at fólk í milliónatalið flýggja til Evropa. Russland krevur váttan fyri, at londini, sum fyrr vóru partar av Sovjetsamveldinum, ongantíð gerast limir í NATO. Eisini krevur Russland at NATO-herdeildir verða tiknar út londunum í Eysturevropa, sum hava mark við Russland. Eitt annað russiskt krav er, at Vesturheimurin gevst at dubba ukrainska herin við vápnum.

Í 2014 var eisini kríggj millum Russland og Ukraina. Russland tók valdið á ukrainsku hálvoynni Krim eftir ein russiskt stuðlaðan uppreistur. Eisini fingu russiskt vinarligar uppreistrardeildir tamarhald á støðuni í ukrainsku landspørtunum Luhansk og Donetsk. Síðan hevur støðan millum Russland og Ukraina verið sera spent. Kreppan tók seg upp aftur i novembur 2021, tá ið Russland flutti umleið 100.000 herfólk til ukrainska markið, og óttin fyri russiskari innrás í Ukraina vaks munandi.

Verandi kreppa millum Ukraina og Russland tók seg spakuliga upp á vári 2021. Um mánaðarskiftið mars-apríl 2021 hevði Russland stórar herdeildir við markið til Ukraina. NATO og londini vestanfyri, sum stuðla Ukraina, mótmæltu harðliga atferðini hjá Russlandi.

Stutt eftir russisku inrásini søktu bæði Finnland og Svøríki um NATO limaskap.
William Hurt
William McChord Hurt (føddur 20. mars 1950 í Washington, deyður 13. mars 2022 í Portland, Oregon) var ein amerikanskur sjónleikari. Í 1985 vann hann eina Oscar-virðisløn fyri besta mannliga sjónleikara í einum høvuðsleikluti ("Kiss of the Spider Woman").






 * William Hurt, imdb (á enskum)
Giovanni Boccaccio
Giovanni Boccaccio (føddur 16. juni 1313 í Certaldo ella í Florens, deyður 21. desember 1375 í Certaldo) var ein italskur rithøvundur og skald, best kendur fyri at hava skrivað gitna verkið Dekameron (Decamerone á Italskum). Millum annað skrivaði Boccaccio eisini eina livandi og hugtakandi ævisøgu um Dante Alighieri.

Verkið Dekameron er sett saman av hundrað frásagnum, ið eru knýttar saman av einari rammusøgu. Frásøgurnar eru knýttar soleiðis saman: Tíggju ungir florentinar, sjey kvinnur og triggir menn, eru &dash; meðan svartideyði herjar í Florens 1348 &dash; flýdd út á bygd, og til at stýtta sær um stundir og fyri ikki at missa mótið, gera tey av tíggju kvøld á rað at siga tíggju søgur hvør. Hvønn dag kjósa tey sær sínámillum háborin fólk, sum gera av dagsins frásøguevni.
Cremona
Cremona er ein býur í Norðuritalia, sum er høvuðsbýurin í Cremona landslutinum í Lombardia. Býurin liggur 60 kilometrar í ein landsynning av Milano og har búgva fleiri enn 71 túsund fólk.


 * Claudio Monteverdi, tónasmiður, strúkari, sangari og prestur (1567-1643)
 * Antonio Stradivari, ljóðførissmiður (1644-1737)


 * Heimasíða: comune.cremona.it
 * Cremona, wikivoyage.org (á enskum)
Brownsville
Brownsville er ein býur í amerikanska deilstatinum Texas. Býurin liggur í sunnara parti av Texas og er sunnasti býur í lutstatinum. Í 2019 búðu fleiri enn 182 túsund fólk í býnum.

Brownsville er í Rio Grande dalinum, norðarumegin Rio Grande ánna, á markinum til Meksiko. Sunnarumegin ánna er meksikanska býurin Matamoros.

Býurin varð grundlagdur í 1848. Nú á døgum er meginparturin av fólkinum í býnum av meksikanskum uppruna og tí eru nógv fólk har sum tosa spanskt sínámillum.


 * Kris Kristofferson, sangari, sangskrivari og sjónleikari (* 1936)


 * Heimasíða: brownsvilletx.gov
 * Brownsville (Texas), wikivoyage.org (á enskum)
Toy Story
Toy Story er ein amerikanskur teknifilmur frá 1995. Hann er fyrsti animeraði teldugjørdur langfilmur gjørdur í Amerika, og fyrsti filmur framleiddur av Pixar Animation Studios.


 * Tom Hanks sum Woody
 * Tim Allen sum Buzz Lightyear
 * Don Rickles sum Mr. Potato Head
 * Jim Varney sum Slinky Dog
 * Wallace Shawn sum Rex
 * John Ratzenberger sum Hamm
 * Annie Potts sum Bo Peep
 * John Morris sum Andy Davis
 * Erik von Detten sum Sid Phillips
 * Laurie Metcalf sum Mrs. Davis
 * R. Lee Ermey sum Sergeant
 * Sarah Freeman sum Hannah Phillips
Carl Gustaf Mannerheim
Carl Gustaf Emil Mannerheim (føddur 4. juni 1867 á Villnäs slottinum í Askainen (Villnäs) í stórfúrstadømi Finnlandi, deyður 27. januar 1951 í Lausanne í Sveis) var finskur heryvirmaður, rannsóknarfari og politikari, sum seinni gjørdist hermarskálkur, ríkisstjóri og forseti. Hann var ríkisstjóri Finnlands í sjey mánaðir í 1919 og sjeyndi forsetin í Finnlandi frá 1944 til 1946.


 * Mannerheim, Gustaf, uppslagsverket.fi (á svenskum)
 * Carl Gustaf Emil Mannerheim, britannica.com (á enskum)
 * Marskalken av Finland, uppslagsverket.fi (á svenskum)
Lausanne
Lausanne (italskt og retoromanskt: Losanna) er ein býur í Sveis ið liggur í vestara parti av landinum.

Lausanne liggur fram við Genevevatni og var í 2015 tann 5. størsti býur í Sveis. Í 2020 búðu har 140 202 fólk. Býurin er høvuðsstaður í fylkinum Vaud.


 * Almenn heimasíða: lausanne.ch (á fronskum)
 * Søga: Lausanne (Gemeinde), hls-dhs-dss.ch (á týskum)
Frederik Willem de Klerk
Frederik Willem de Klerk ella F. W. de Klerk (føddur 18. mars 1936 í Johannesburg, Suðurafrika, deyður 11. november 2021 í Høvdastaði) var sjeyndi forseti í Suðurafrika og tann seinasti forsetin í apartheid-tíðini. Hann var forseti frá september 1989 til mai 1994, tá Nelson Mandela tók við sum forseti.

Í 1993 fekk F. W. de Klerk, saman við Nelson Mandela, friðarheiðursløn Nobels fyri, sum tað verður sagt, friðarliga av hava endað apartheid-stýrið, og fyri at hava lagt grundarlagið fyri einum nýggjum fólkaræðiligum Suðurafrika.


 * Frederik Willem de Klerk, Nobelprize.org
 * The Nobel Peace Prize 1993, Nobelprize.org
Pietermaritzburg
Pietermaritzburg er býur í Suðurafrika. Eisini nevndur Maritzburg ella PMB, er býurin bæði høvuðsstaður og næststørsti býur í landslutinum KwaZulu-Natal.

Pietermaritzburg varð grundlagdur í 1838. Í dag búgva har fleiri enn 600 túsund fólk.


 * Suðurafrika


 * Heimasíða; msunduzi.gov.za
Bloemfontein
Bloemfontein er býur í Suðurafrika. Á sesotho eitur hann Mangaung.

Býurin er bæði høvuðsstaður í landslutinum Free State og ein av teimum trimum høvuðsbýnum í landinum. Í Suðurafrika eru tríggir høvuðsstaðir: Ríkisfyrisitingin er í Pretoria, tingið í Høvdastaði og dómstólarnir í Bloemfontein.

Bloemfontein varð grundlagdur í 1846. Í 2018 búðu har fleiri enn 550 túsund fólk.


 * J. R. R. Tolkien, enskur rithøvundur (1892-1973).


 * Suðurafrika


 * Heimasíða; bloemfontein.co.za
Pretoria
Pretoria er ein býur í Suðurafrika. Síðan desember 2000 er hann partur av Tshwane stórbýarøkinum (City of Tshwane Metropolitan Municipality). Býurin liggur í landslutinum Gauteng, uml. 55 kilometrar norðan fyri Johannesburg.

Pretoria er ein av teimum trimum høvuðsbýnum í landinum. Í Suðurafrika eru tríggir høvuðsstaðir: Ríkisfyrisitingin er í Pretoria, tingið í Høvdastaði og dómstólarnir í Bloemfontein.

Pretoria varð grundlagdur í 1855. Í 2011 búðu har fleiri enn 741 túsund fólk.


 * Paul Kruger, politikari (1825-1904)
 * Elon Musk, vinnulívsmaður (*1971)


 * Suðurafrika


 * Heimasíða; www.tshwane.gov.za
 * Pretoria, wikivoyage.org (á enskum)
North West
North West (setswana: Bokone Bophirima, afrikaans: Noord-wes, sesotho: Leboa-Bodikela) er ein landslutur í Suðurafrika.

Í vestri hevur North West mark við Northern Cape, í norðri við Botsvana, í ein landnyrðing við Limpopo, í eystri við Gauteng og í suðri mark við Free State.

Mahikeng er høvuðsstaður í landslutinum og størstu býir eru Klerksdorp, Rustenburg og Mahikeng. 70.4% av fólkunum tosa tswana, 9.0% afrikaans og 5.8% sesotho.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Partar av táverandi landslutunum Cape og Transvaal vórðu samanlagdir til tann nýggja landslutin North West.


 * Almenna heimasíðan: www.nwpg.gov.za
 * Ferðavinna: tourismnorthwest.co.za
 * North West Province, wikivoyage.org (á enskum)
Free State
Free State (sesotho: freistata, afrikaans: Vrystaat, xhosa: iFreyistata, setswana: Foreistata, zulu: iFuleyisitata) er ein landslutur í Suðurafrika.

Í norðri hevur Free State mark við North West og Gauteng, í ein landnyrðing við Mpumalanga, í eystri við KwaZulu-Natal, í ein landsynning við Lesotho, í suðri við Eastern Cape og í vestri við Northern Cape.

Bloemfontein er høvuðsstaður í landslutinum og størstu býir eru Bloemfontein, Welkom og Kroonstad. 64,2 % av fólkunum tosa sesotho, 12,7 % afrikaans, 7,5% xhosa, 5,2 % tswana, 4,4 % zulu og 2,9 % enskt.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Táverandi landsluturin Orange Free State, heimlandið QwaQwa og partar av heimlandinum Boputhatswana vórðu samanlagdir til tann núverandi landslutin sum í juni 1995 fekk tað navnið Free State.


 * Almenna heimasíðan: www.freestateonline.fs.gov.za (á enskum)
 * Ferðavinna: www.freestatetourism.org (á enskum)
 * Free State, snl.no (á norskum)
 * Free State, wikivoyage.org (á enskum)
Netflix
Netflix er ein amerikonsk fyritøka við høvuðssæti í Los Gatos í Kalifornia.

Fyritøkan ið var stovnað av Reed Hastings og Marc Randolph tann 29. august 1997, selur talgildar tænastur á netinum. Netflix bjóðar kundum sínum eina tænastu har brúkarar kunnu stroyma sjónvarp ella filmar.

Netflix er ein stroymingartænasta, sum eisini hevur kundar í Føroyum.
Jomo Kenyatta
Jomo Kenyatta (upprunaliga Kamau Ngengi, seinni Johnstone Kamau) (føddur 20. oktober í 1890-árunum‎, deyður 22. august 1978) var kenjanskur frælsisstríðsmaður og politikari.

Kenyatta var fyrsti forsætisráðharri (1963-1964) og fyrsti forseti (1964-1978) í Kenja, eftir at hann leiddi landið til sjálvstýri frá Stórabretlandi í 1963.


 * Alistair Boddy-Evans: The Legacy of Jomo Kenyatta, the First President of Kenya, thoughtco.com (á enskum)
Eastern Cape
Eastern Cape (xhosa: iMpuma-Koloni, afrikaans: Oos-Kaap) er ein landslutur í Suðurafrika.

Eastern Cape hevur mark við Northern Cape í ein útnyrðing, mark í norðri við Free State og Lesotho, í ein landnyrðing við KwaZulu-Natal, í ein landsynning og í suðri við Kyrrahav og í vestri við Western Cape.

Bhisho er høvuðsstaður í landslutinum og størsti býurin er Port Elizabeth (í 2021 bleiv almenna heitið á býnum tó broytt til Gqeberha). Aðrir stórir býir eru East London og Mthatha.

78,8 % av fólkunum tosa xhosa, 10,6 % afrikaans, 5,6 % enskt og 2,5% sesotho.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Eystari parturin av táverandi landslutinum Cape Province og heimlondini Transkei og Ciskei vórðu samanløgd til tann núverandi landslutin sum fekk navnið Eastern Cape.


 * Almenna heimasíðan: www.ecprov.gov.za (á enskum)
 * Eastern Cape, snl.no (á norskum)
 * Eastern Cape, wikivoyage.org (á enskum)
Bor (frumevni)
Bor er eitt frumevni, ið er nummar 5 í skeiðbundnu skipaninini.
Ian McShane
Ian David McShane (* 29. september, 1942 í Blackburn, Lancashire, Onglandi) er ein bretskur sjónleikari.
Mapucheskt mál
Mapucheskt ella mapudungun, Mapucheskt er tað málið, ið flest fólk tosa í Kili.
Mapuchefólkið
Mapuchefólkið vóru fyrstu fólk í Amerika, sum gjørdu eina framkomna myndskrift.
Jens Hendrik Djurhuus
Jens Hendrik Djurhuus (føddur 18. mars 1799 í Kollafirði, deyður 12. februar 1892) var føroyskur yrkjari, bóndi og politikari. Hann var sonur Jens Christian Djurhuus (1773–1853) og Jóhonnu Mariu Jensdóttir úr Kollafirði.

Jens Hendrik Djurhuus var giftur við Onnu Elisabeth Friderikku Olesdatter. Tey búðu við Sjógv í Kollafirði. Eins og faðirin yrkti hann kvæði burtur úr gomlum søgum. Sum politikari varð hann valdur í Løgtingið fyri Norðurstreymoy frá 1852 til 1855.


 * Gudbrands kvæði
 * Gøtuskeggjar


 * Jens Hendrik Djurhuus (1799-1892), snar.fo
 * Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, Ævisøgur, s. 273 (PDF-Download)
Pierce Brosnan
Pierce Brendan Brosnan (føddur 16. mai 1953 í Drogheda í Leinster) er írsk/amerikanskur sjónleikari og filmsframleiðari.

Hann er best kendur fyri sín leiklut sum tann bretski agenturin James Bond. Pierce Brosnan hevur verið við í fýra Bond filmum: GoldenEye (1995), Tomorrow Never Dies (1997), The World Is Not Enough (1999) og Die Another Day (2002).

Í 2003 bleiv hann upptikin í Order of the British Empire og afturat hesum fekk hann eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame


 * Roger Moore
 * Sean Connery


 * Heimasíða: piercebrosnan.com
 * Pierce Brosnan, imdb.com
KwaZulu-Natal
KwaZulu-Natal (zulu: iKwaZulu-Natali, xhosa: KwaZulu-Natala, afrikaans: KwaZoeloe-Natal) er ein landslutur í Suðurafrika.

KwaZulu-Natal hevur mark í norðri við Mpumalanga, Eswatini (fyrrverandi Svasiland) og Mosambik, við Kyrrahav í eystri og í ein landsynning, við Eastern Cape í ein útsynning og mark við Lesotho og Free State í vestri.

Pietermaritzburg er høvuðsstaður í landslutinum og størsti býurin er Durban sum í 1999 gjørdist partur av stórbýarøkinum Ethekwini Metropolitan Municipality. Aðrir býir eru Newcastle, Ladysmith, Richards Bay, KwaDukuza (Stanger), Kokstad, Port Shepstone og Vryheid.

77,8 % av fólkunum tosa zulu, 13,2 % enskt 3,4% xhosa, og 1,6 % afrikaans.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Táverandi landsluturin Natal Province og heimlandið KwaZulu vórðu samanløgd til tann núverandi landslutin sum fekk navnið KwaZulu-Natal.


 * Almenna heimasíðan: www.kznonline.gov.za (á enskum)
 * KwaZulu-Natal, snl.no (á norskum)
 * KwaZulu-Natal, wikivoyage.org (á enskum)
Gauteng
Gauteng (zulu: eGoli, enskt: Gauteng, afrikaans: Gauteng, sesotho: Gauteng, setswana: Gauteng, xhosa: iRhawuti) er ein landslutur í Suðurafrika.

Í norðri hevur Gauteng mark við Limpopo, í eystri við Mpumalanga, í suðri við Free State og í vestri við North West.

Johannesburg er høvuðsstaður og størsti býurin í landslutinum. Aðrir kendir býir eru Pretoria, Boksburg, Benoni, Springs, Krugersdorp, Vanderbijlpark og Vereeniging.

19,8 % av fólkunum tosa zulu, 13,3 % enskt, 12,4 % afrikaans, 11,6 % suðursotho, 10,6 % norðursotho, 9,1 % tswana, 6,6% xhosa, og 6,6% tsonga.

Landsluturin varð stovnaður í 1994. Ein partur av táverandi landslutinum Transvaal og smáir partar av heimlandinum Boputhatswana vórðu samanlagdir til landslutin Pretoria-Witwatersrand-Vereeniging (PWV) sum í 1995 fekk tað navnið Gauteng. Gauteng er tann minsta av teimum níggju landslutinum í Suðurafrika. Hóast tað býr ein fjórðingur av øllum fólkinum í Suðurafrika í hesum landslutinum.


 * Almenna heimasíðan: www.gauteng.gov.za (á enskum)
 * Ferðavinna: gauteng.net (á enskum)
 * Gauteng, snl.no (á norskum)
 * Gauteng, wikivoyage.org (á enskum)
Radiohead
Radiohead er ein enskur tónleikabólkur úr Abingdon, Oxfordshire. Bólkurin var stovnaður í 1985 av Thom Yorke (sang, gittar, og klaver), Jonny Greenwood (gittar, og klaver), Colin Greenwood (bass), Ed O'Brien (gittar, backrunds sangari) og Phil Selway (trummur), ið allir enn eru við í bólkinum. Teir hava givið nýggju studiealbum út.


 * Thom Yorke — sang, gittar, klaver
 * Jonny Greenwood — gittar, klaver
 * Colin Greenwood — bass
 * Ed O'Brien — gittar, backrunds sangari
 * Phil Selway — trummur




 * Pablo Honey (1993)
 * The Bends (1995)
 * OK Computer (1997)
 * Kid A (2000)
 * Amnesiac (2001)
 * Hail to the Thief (2003)
 * In Rainbows (2007)
 * The King of Limbs (2011)
 * A Moon Shaped Pool (2016)
OK Computer
OK Computer er tann triða fløgan hjá enska tónleikabólkinum Radiohead, ið kom út í 1997.

Thom Yorke, Jonny Greenwood, Colin Greenwood, Ed O'Brien, og Phil Selway hava skriva allir sangirnir.


 * 1) "Airbag" – 4:44
 * 2) "Paranoid Android" – 6:26
 * 3) "Subterranean Homesick Alien" – 4:28
 * 4) "Exit Music (For a Film)" – 4:28
 * 5) "Let Down" – 4:59
 * 6) "Karma Police" – 4:25
 * 7) "Fitter Happier" – 1:58
 * 8) "Electioneering" – 3:50
 * 9) "Climbing Up the Walls" – 4:44
 * 10) "No Surprises" – 3:51
 * 11) "Lucky" – 4:21
 * 12) "The Tourist" – 5:27
Kid A
Kid A er tann fjóra fløgan hjá enska tónleikabólkinum Radiohead, ið kom út í 2000.

Thom Yorke, Jonny Greenwood, Colin Greenwood, Ed O'Brien, og Phil Selway hava skriva allir sangirnir. Paul Lansky og Arthur Kreiger hava hjálpt við "Idioteque".


 * 1) "Everything in Its Right Place" – 4:11
 * 2) "Kid A" – 4:44
 * 3) "The National Anthem" – 5:51
 * 4) "How to Disappear Completely" – 5:56
 * 5) "Treefingers" – 3:42
 * 6) "Optimistic" – 5:15
 * 7) "In Limbo" – 3:31
 * 8) "Idioteque;– 5:09
 * 9) "Morning Bell" – 4:35
 * 10) "Motion Picture Soundtrack" – 7:01
Mikkjal Hansen
Mikkjal Hansen (8. februar 1982 – 29. septembur 2021) var ein føroyskur rokksangari og tónleikari. Hann var forsangari í tungmálms bólkunum Krit, SIC, Massdistraction, AMOKK, og Iron Lungs.

Hansen andaðist tann 29. september 2021.




 * Pandemonium (2007)
 * Fighters They Bleed (2010)


 * Follow the Rats (2012)


 * All Outta Fucks! (2017)


 * In Torment Triumphant (2022)
Iron Lungs
Iron Lungs er ein føroyskur tungmámlsbólkur, ið var stovnaður í 2013.




 * Heini Djurhuus — bass (2013–nú)
 * Benjamin Joensen – gittar (2013—nú)
 * Martin Neslíð – gittar (2013–nú)
 * Jógvan Johannessen – trummur (2013–nú)


 * Fríði Djurhuus – sang (2013–2019)
 * Mikkjal Hansen – sang (2019–2021)




 * In Torment Triumphant (2022)


 * Andromedan (2017)
 * I Have No Mouth and I Must Scream (2019)
Suni F. Jacobsen
Suni Frederik Jacobsen (føddur 15. august 1930 í Norðragøtu) er ein føroyskur yrkjari og listamaður.


 * Um átta minuttir fer Másin avstað - Forlagið Stiðin, 2018 ISBN: 978-99918-42-82-0


 * Suni F. Jacobsen, composers.fo (á enskum)
Opeth
Opeth er ein svenskur tungmálms bólkur úr Stokkhólm. Bólkurin bleiv stovnaður í 1990 av David Isberg og Mikael Åkerfeldt.




 * Orchid (1995)
 * Morningrise (1996)
 * My Arms, Your Hearse (1998)
 * Still Life (1999)
 * Blackwater Park (2001)
 * Deliverance (2002)
 * Damnation (2003)
 * Ghost Reveries (2005)
 * Watershed (2008)
 * Heritage (2011)
 * Pale Communion (2014)
 * Sorceress (2016)
 * In Cauda Venenum (2019)
 * The Last Will and Testament (2024)
Vangelis
Evánghelos Odysséas Papathanassíou (grikskt: Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου; føddur 29. mars 1943 í Volos í Grikkalandi, deyður 17. mai 2022 í París ), best kendur undir listafólkanavninum Vangelis (grikskt: Βαγγέλης), var grikskur tónleikari og tónasmiður. Saman við Demis Roussos og Loukas Sideras stovnaði hann í 1968 tónleikabólkin Aphrodite's Child.

Í 1970-árunum var Vangelis ein av undangongumonnunum innan elektroniskan tónleik, Aðrir slóðbrótarar í hesum tónleikasjangruni vóru m.a. Jean Michel Jarre og Mike Oldfield.

Eisini hevur Vangelis skrivað filmstónleik, har "Chariots of Fire" (upprunaliga "Titles") og "Conquest of Paradise" gjørdust eyðkennisløg hansara. Hann fekk eina Oscar-virðisløn fyri besta tónleik fyri tónleikin til filmin "Chariots of Fire" og hann skrivaði tónleik til kendar filmar so sum "Blade Runner" og "1492: Conquest of Paradise".


 * Vangelis, imdb.com
 * vangeliscollector.com (á enskum)
Frederik Olsen
Frederik Siverd Amaliel Sofus Olsen (føddur 22. juli 1917 í Rituvík, deyður 17. juni 2001) var føroyskur skipari, reiðari og politikari (Sj.).

Hann var kommunustýrislimur í Runavík í átta ár og borgarstjóri í sjey ár. Hann stillaði fyrstu ferð upp til løgtingsvalið í 1970, sum valevni fyri Sjálvstýrisflokkin í Eysturoy. Hann varð valdur á Løgting í 1980–1984. Frederik Olsen var upp á tal sum landstýrismaður í fiskivinnumálum eftir løgtingsvalið í 1984, men tann sessin fekk Lasse Klein. Orsøkin til at Frederik ikki fekk sessin var at hann hevði skuld til tað almenna. Hann valdi tá at fara úr Sjálvstýrisflokkinum, men til løgtingsvalið í 1988 var hann aftur uppstillaður fyri flokkin.

Frederik var sonur Elias Frederik Olsen úr Rituvík og Elkin Davidsen av Nesi og vóru tey tíggju systkin. Hann búði meginpartin av lívinum í Rituvík. Hann var giftur tríggjar ferðir og fekk tvey børn. Saman við triðju konuni flutti hann til Vágs.


 * Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 329 (PDF-Download)
Litla hafmeyjan
Litla hafmeyjan er bygt á klassiska ævintýri hjá H.C. Andersen.
CentraleSupélec
CentraleSupélec er ein lærdur háskúli í Paris, Frakland, sum varð settur á stovn í 2015.


 * Gustave Eiffel
Gotiskt mál
Gotiskt (*gutisko razda, *𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺𐍉𐍂𐌰𐌶𐌳𐌰) er eitt útdeytt mál, sum hoyrir til eysturgermansku greinina av germansku málunum.

Í fólkaflytingatíðini varð málið talað av gotiskum ættflokkum í ymsum pørtum í Evropa. Gotiska málið varð talað á Krim-hálvoynni fram til seinnapartin av 18. øld.

Málið varð skrivað við gotiska stavraðnum, ment av biskupinum Ulfilas til týðing hansara av Bíbliuni í 4. øld. Stavraðið er bygt á forngrikska stavraði.




 * Gothic Online, utexas.edu (á enskum)
Meshuggah
Meshuggah er ein svenskur tungmálmsbólkur, ið var stovnaður í Umeå í 1987. Bólkurin hevur fimm limir, Jens Kidman (sang), Fredrik Thordendal (gittar), Tomas Haake (trummur), ið kom í bólkin í 1989, Mårten Hagström (gittar), ið kom í bólkin í 1993, og Dick Lövgren (bass), ið kom í bólkin í 2004.

Manning
 * Jens Kidman – sang (síðan 1987), gittar (1987–1993)
 * Fredrik Thordendal – gittar (síðan 1987)
 * Tomas Haake – trummur (síðan 1989)
 * Mårten Hagström – gittar (síðan 1993), bass (2001–2004)
 * Dick Lövgren – bass (síðan 2004)

Fyrrverandi Manning
 * Niklas Lundgren – trummur (1987–1989)
 * Peter Nordin – bass (1987–1995)
 * Gustaf Hielm – bass (1995–2001)


 * 1991 – Contradictions Collapse
 * 1995 – Destroy Erase Improve
 * 1998 – Chaosphere
 * 2002 – Nothing
 * 2005 – Catch Thirtythree
 * 2008 – obZen
 * 2012 – Koloss
 * 2016 – The Violent Sleep of Reason
 * 2022 – Immutable
Uffe Ellemann-Jensen
Uffe Ellemann-Jensen (føddur 1. november 1941 í Haarby á Fyn, deyður 18. juni 2022 ) var ein danskur politikari, ið var limur í mið-høgrasinnaða flokkinum Venstre. Hann sat i fólkatinginum frá 1977 til 2001.

Hann var formaður fyri Vinstra árini 1984–1998 og í tíðarskeidinum frá 1982 til 1993 var hann uttanríkisráðharri í stjórnunum hjá Poul Schlüter (I, II, III og IV).


 * Uffe Ellemann-Jensen (V), ft.dk
 * Uffe Ellemann-Jensen, biografiskleksikon.lex.dk
 * Ein statsmaður er deyður, vp.fo, 19. juni 2022
 * Fyrrverandi danskur uttanríkismálaráðharri deyður, portal.fo, 19. juni 2022
Amy Coney Barrett
Amy Vivian Coney Barrett (fødd Amy Vivian Coney 28. januar 1972 í New Orleans í Louisiana) er amerikanskur kvinnuligur løgfrøðingur sum síðan 27. oktober 2020 hevur verið dómari í amerikanska hægstarættinum. Hon varð útnevnd av Donaldi Trump forseta.


 * Amy Coney Barrett, fjc.gov (á enskum)
Gerhard Schröder
Gerhard Fritz Kurt Schröder (føddur 7. apríl 1944 í Mossenberg í frístatinum og fyrrverandi fúrstadøminum Lippe; nú í Nordrhein-Westfalen) er týskur løgfrøðingur og politikari. Hann hevur verið týskur kanslari frá 1998 til 2005.


 * Heimasíða: gerhard-schroeder.de
 * Stutt ævisøga: Gerhard Schröder, bundestag.de (á týskum)
Daniel Gabriel Fahrenheit
Daniel Gabriel Fahrenheit (føddur 24. mai 1686 í Danzig, deyður 16. september 1736 í Haag ) var alisfrøðingur, glasblásari og tólsmiður av týskari ætt. Hann búði meginpartin av lívi sínum í Niðurlondum. Fahrenheit gjørdi ein stiga fyrst í 1700-talinum. Eftir hesum stiganum frystir vatn við 32 stig og kókar við 212 stig. Fahrenheitstigin verður enn brúktur í nøkrum fáum londum.

Í 1714 legði hann fram fyrsta hitamátara við stiga, sum gjørdi tað nógv lættari at bera hita saman. Fyri at vísa stig, brúkti hann kyksilvur.


 * Stutt ævisøga: Evolution of the Thermometer, 1592-1743: Daniel Gabriel Fahrenheit, archive.org (á enskum)
Sofie Carsten Nielsen
Sofie Carsten Nielsen (føddur 24. mai 1975 í Birkerød) er ein danskur politikari (RV). Frá februar 2014 til 28. juni 2015 hevur hon verið Danmarks ráðharri fyri gransking og hægri útbúgving. Í oktober mánaði 2020 gjørdist hon politiskur leiðari av Radikala vinstraflokkinum.


 * Heimasíða: www.sofiecarstennielsen.dk
 * Sofie Carsten Nielsen, kvinfo.dk(á donskum)
Burt Lancaster
Burton Stephen Lancaster (føddur 2. november 1913 í New York City, deyður 20. oktober 1994 í Century City (Los Angeles) í Kalifornia) var ein amerikanskur sjónleikari og filmsframleiðari.

Fýra ferðir varð hann tilnevndur ein Oscar fyri besta mannliga høvuðsleiklutin: "From Here to Eternity," í 1954, "Elmer Gantry," í 1961, "The Birdman of Alcatraz" í 1964 og "Atlantic City" í 1982. Hann móttók ein Oscar fyri sín leiklut í "Elmer Gantry".

Longu í 1958 fekk hann eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.


 * Burt Lancaster, imdb.com (á enskum)
 * Stutt ævisøga: Burt Lancaster, walkoffame.com
James K. Polk
James Knox Polk  (føddur 2. november 1795 í Pineville í North Carolina, deyður 15. juni 1849 í Nashville í Tennessee) var amerikanskur løgfrøðingur, politikari og statsleiðari.

Polk var limur í Demokratiska flokkinum. Hann var guvernørur í Tennessee í árunum 1839-1841 og ellivti forsetin í USA frá 4. mars 1845 til 4. mars 1849.


 * Stutt ævisøga: James K. Polk, congress.gov (á enskum)
Froukje Veenstra
Froukje Veenstra (fødd 4. september 2001 í Nieuwkoop) er ein niðurlendsk songkvinna.


 * 2021 - Licht en donker (EP)
 * 2022 - Uitzinnig (EP)
Thue Christiansen
Thue Christiansen  (føddur 25. februar 1940 í Maarmorilik í Uummannaq, deyður 26. juni 2022 í Hals) var ein grønlendskur lærari, listamaður og politikari (Siumut).

Christiansen var limur í fyrsta landsstýrinum fyri Siumut, eftir at Grønland fekk heimastýrið 1979. Hann var fyrsti mentamálaráðharrin og kenslumálaráðharrin.

Serliga kendur er hann fyri at sniðgeva grønlendska flaggið ("Erfalasorput").


 * Gamla heimasíðan: greenlandarts.dk
 * Det grønlandske flags far er død, knr.gl, 26. juni 2022 (á donskum)
 * Grønlands flag, norden.org (á donskum)
James Buchanan
James Buchanan (føddur 23. apríl 1791 í Cove Gap nærhendis Mercersburg í Pennsylvania í USA, deyður 1. juni 1868 í Lancaster í Pennsylvania) var amerikanskur løgfrøðingur, politikari og statsleiðari.

Sum politikari gjørdist Buchanan í 1828 limur í Demokratiska flokkinum. Hann var senatorur fyri Pennsylvania árini 1834-1845 og amerikanski uttanríkisráðharrin árini 1845-1849. Hann var fimtandi forsetin í USA frá 4. mars 1857 til 4. mars 1861.

James Buchanan er tann einasti amerikanski forsetin ið var ógiftur alt lívið.


 * Ævisøga: James Buchanan, congress.gov (á enskum)
Vestland fylki
Vestland er eitt fylki í Norra. Fylkið hevur umleið 641.292 íbúgvar. Vestland varð stovnað hin 1. januar 2020, tá tey gomlu fylkini Sogn og Fjordane og Hordaland løgdu saman. Vestland fylki hevur mark við Møre og Romsdal í norðri, Innlandet, Viken og Vestfold og Telemark í eystri og Rogaland í suðri.

Tað eru 43 kommunur í Vestland fylki:


 * 1) Alver
 * 2) Askvoll
 * 3) Askøy
 * 4) Aurland
 * 5) Austevoll
 * 6) Austrheim
 * 7) Bergen
 * 8) Bjørnafjorden
 * 9) Bremanger
 * 10) Bømlo
 * 11) Eidfjord
 * 12) Etne
 * 13) Fedje
 * 14) Fitjar
 * 15) Fjaler
 * 16) Gloppen
 * 17) Gulen
 * 18) Hyllestad
 * 19) Høyanger
 * 20) Kinn
 * 21) Kvam
 * 22) Kvinnherad
 * 23) Luster
 * 24) Lærdal
 * 25) Masfjorden
 * 26) Modalen
 * 27) Osterøy
 * 28) Samnanger
 * 29) Sogndal
 * 30) Solund
 * 31) Stad
 * 32) Stord
 * 33) Stryn
 * 34) Sunnfjord
 * 35) Sveio
 * 36) Tysnes
 * 37) Ullensvang
 * 38) Ulvik
 * 39) Vaksdal
 * 40) Vik
 * 41) Voss herad
 * 42) Øygarden
 * 43) Årdal
Poltava
Poltava (ukrainskt og russiskt: Полтава) er býur í Ukraina, sum er við ánna Vorskla. Býurin liggur einar 300 kilometrar í ein landsynning úr ukrainska høvuðsstaðnum Kyiv. Poltava er høvuðsbýur í Poltava oblast. Í 2011 búðu um leið 292 túsund fólk har í býnum.


 * Nikolaj Gogol, russiskur rithøvundur (1809-1852)


 * Almenna heimasíðan: www.rada-poltava.gov.ua
Shinzo Abe
Shinzō Abe (japanskt: 安倍 晋三, Abe Shinzō; føddur 21. september 1954 í Shinjuku í Tokyo, deyður 8. juli 2022 í Nara í Japan) var japanskur politikari. Hann var limur í Liberala demokratiska flokkkinum (LDP).

Abe var forsætisráðharri í Japan frá 2006 til 2007 og frá 2012 til 2020. Hann var longst sitandi forsætisráðharri í japansku søguni. Báðu ferðirnar legði hann frá sær sum forsætisráðharri av heilsutrupulleikum.

Tann 8. juli 2022 varð fyrrverandi japanski forsætisráðharrin skotin meðan hann helt røðu undir einum politiskum tiltaki í Nara-økinum har vesturi í Japan. Shinzo Abe varð raktur av tveimum skotum, meðan hann á opnari gøtu stóð og helt røðu. Hann doyði av løstum. Maðurin ið er tikin fyri at hava dripið Shinzo Abe, verður lýstur sum fyrrverandi limur í japonsku sjóverjuni. Sambært miðlum hevur hann játtað seg sekan og sagt, at hann var ónøgdur við fyrrverandi forsætisráðharran og vildi tí drepa hann.


 * Um Shinzo Abe: Hevur lisið enskt og politikk, in.fo, 8. juli 2022
 * Shinzo Abe: Mannen som endret Japan, nrk.no (stutt ævisøga á norskum)
Luanda
Luanda er høvuðsstaður Angolas og samstundis størsti býur í landinum. Luanda hevði í 2015 uml. 5,5 mió. íbúgvar. Angolski høvuðsstaðurin liggur í útnýrðingspartinum av landinum, á afrikonsku vesturstrondini við Suðuratlantshavið.

Býurin varð grundlagdur 25. januar 1576 av portugisiska rannsóknarfaranum Paulo Dias de Novais undir navninum São Paulo de Loanda.


 * Afrika
 * Angola


 * Luanda, wikivoyage (á enskum)
 * Luanda, 1911 Encyclopædia Britannica, wikisource.org (á enskum)
Hostajavni
Áttraðaður hostajavni (frøðiheiti Huperzia selago) er eitt slag av hostajavna, sum er slekt í javnaætt (Lycopodiaceae).


 * Plantulívið í Føroyum
Fjallalitingarjavni
Fjallalitingarjavni (frøðiheiti Diphasiastrum alpinum) er eitt slag av litingarjavna, sum er slekt í javnaætt (Lycopodiaceae).


 * Plantulívið í Føroyum
Lítil mosajavni
Lítil mosajavni (frøðiheiti Selaginella selaginoides) er planta, sum er vanlig á turrlendi. Henda planta er eitt slag av mosajavna, sum er einasta slekt í mosajavnaætt (Selaginellaceae).


 * Plantulívið í Føroyum
Vatnaoknagras
Vatnaoknagras (frøðiheiti Isoëtes lacustris) er vatnplanta; eitt slag av oknagrasi, sum er slekt í oknagrasætt.


 * Plantulívið í Føroyum

Stivt brasmegras
Fidel V. Ramos
Fidel "Eddie" Valdez Ramos (føddur 18. mars 1928 i Lingayen, deyður 31. juli 2022 i Makati) var ein filipinskur heryvirmaður og politikari. Hann var 12. forseti í Filipsoyggjum.

Ramos virkaði sum verjumálaráðharri undir Corazon Aquino frá 1988 til 1991. Í 1992 vann hann forsetavalið og tók við í forsetaembætinum í juni 1992. Ramos sat sum forseti til juni 1998, tá ið hann bleiv avloystur av Joseph Estrada.
Beinbrotskattarklógv
Beinbrotskattarklógv (frøðiheiti Narthecium ossifragum) er eitt slag av kattarklógv (Narthecium), sum er slekt í liljuætt (Liliaceae).


 * Plantulívið í Føroyum
Bergeirissýra
Bergeirissýra (frøðiheiti Oxyria digyna) er eitt slag av eirissýru, sum er slekt í sýruætt (Polygonaceae).


 * Plantulívið í Føroyum
Skriðsólja
Skriðsólja (frøðiheiti Ranunculus repens) er eitt slag av sólju, sum er slekt í sóljuætt (Ranunculaceae).


 * Plantulívið í Føroyum
Rósuhjálpirót
Rósuhjálpirót (frøðiheiti Rhodiola rosea) er eitt slag av hjálpirót, sum er slekt í hjálpirótarætt (Crassulaceae).


 * Plantulívið í Føroyum
Niels
Niels er mannfólkanavn.

Kendir menn sum eita Niels:
 * Niels Pauli Danielsen, føroyskur prestur og politikari.
 * Niels Ryberg Finsen, føroysk-danskur lækni.
 * Niels Christopher Winther, føroyskur politikari.
Robert
Robert er mannfólkanavn.

Kendir menn sum eita Robert:
 * Robert F. Kennedy, amerikanskur politikari.
 * Robert Lewandowski, pólskur professionellur fótbóltsleikari.
 * Robert McBirnie, føroyskur tónleikari og sangari.
Makin
Makin er ein atoll í Kiribati. Atollin hevur 1 990 íbúgvar (2015).
Premier League 2022-23
Premier League 2022-23 var tann 31. sesongin í Premier League, ið er hægsta fótbóltsdeildin í enskum fótbólti, síðan deildin varð stovnað í 1992. Sesongin byrjaði 5. august 2022 og endaði hin 28. mai 2023. Manchester City var forsvarandi meistari, meðan Fulham, Bournemouth og Nottingham Forest vóru nýggj lið í deildini, eftir at liðini fluttu upp úr Football League Championship 2021-22.

Manchester City fekk 89 stig hesa sesongina, fimm stig frammanfyri Arsenal á øðrum plássi og harvið vann liðið úr Manchester sín átta Premier League tittul og sín 9. enska meistaraheitið.

Niðurflytarar gjørdust hesa ferð Leicester, Leeds United og Southampton.

Tilsamans luttóku 20 lið í deildini, av teimum spældu 17 lið við í undanfarnu kapping 2021–22 og trý lið fluttu upp úr næstbestu deildini Football League Championship 2021–22.



(seinasta dagføring: 28. mai 2023)














 * Heimasíðan hjá Premier League: premierleague.com
Nottingham Forest F.C.
Nottingham Forest Football Club er eitt fótbóltsfelag heimahoyrandi í enska býnum Nottingham. Besta liðið spælir í ovastu ensku fótbóltsdeildini, Premier League.

Felagið varð sett á stovn í 1865 og varð valt inn í The Football League í 1892. Besta liðið, við kelinavninum "The Reds", spælir sínar heimadystir á City Ground í West Bridgford, Nottinghamshire. Høvuðsvenjari er Steve Cooper.

Býurin Nottingham liggur í East Midlands økinum, í ein landnyrðing úr enska býnum Birmingham og sunnan fyri Sheffield.


 * Almenna heimasíðan: nottinghamforest.co.uk
Kúlubøka
Kúlubøka (frøðiheiti - Megaptera novaeangliae) er hvalur sum hoyrir til foyruhvalaættina (Balaenopteridae). Ættin er partur av hvalaundirhópinum sum kallast barduhvalir. Kúlubøkan kann blíva uppí 19 metrar long og viga uppí 40 tons.
Mikhail Gorbatjov
Mikhail Sergejevitj Gorbatjov (russiskt:Михаи́л Серге́евич Горбачёв), føddur 2. mars 1931 í Privolnoje, Severo-Kavkasskij kraj, í Suðurrusslandi, deyður 30. august 2022 í Moskva ) var sovjettiskur politikari og seinasti leiðarin í Sovjetsamveldinum, frá 1985 til 1991, herav Fyrsti floksskrivarin í Kommunistaflokki Sovjetsamveldsins frá 10. mars 1985 til 24. august 1991 og forseti í Sovjetsamveldinum frá 15. mars 1990 til 25. desember 1991.

Gorbatjov varð borin í heim í Stavropol økinum í norðurpartinum av fjallarøðini Kavkasus. Hann las løgfrøði í Moskva, har hann í 1956 giftist við Raisa Maksimovna Titorenko (1932-1999).

Gorbatjov tók við valdinum í Sovjetsamveldinum í 1985, har hann læt samveldið upp fyri vesturheiminum, og stóð fyri fleiri grundleggjandi broytingum í sovjettiska samfelagnum, undir heitunum: “glasnost” og “perestrojka”. Eisini stóð hann saman við Ronaldi Reagan fyri avdubbing av kjarnorkuvápnum seinast í 1980-unum. Gorbatjov var við sínum reformum viðvirkandi til, at jarntjaldið fall og eystantjaldslondini upploystu. Harafturat játtaði hann at sameina Týskland.

Í 1990 fekk Gorbatjov eina Nobel-friðarheiðursløn fyri at virka fyri friði og avdubbing.


 * Mikhail Gorbatjov er deyður 91 ára gamal, kvf.fo, 31.08.2022
 * Gorbatjov endaði kalda kríggið millum eystur og vestur, kvf.fo, 31.08.2022
Charles III kongur
Charles III (Charles Philip Arthur George; føddur 14. november 1948 á Buckingham slottinum í London) er kongur í bretska kongsríkinum síðan 8. september 2022, tá hann tók við krúnuni eftir deyða móður sínar. Hann er tann trónarvingurin, sum hevur bíðað longst eftir at gerast kongur í Stórabretlandi. Charles er elsti sonur Elisabeth drotning og Philip prins.

Charles var giftur við Dianu prinsessu frá 1981 til 1996. Saman fingu tey tveir synir, William prins (f. 1982) og Harry prins (f. 1984). Síðan 2005 er Charles giftur við Camillu Parker Bowles.

Charles hin triði er kongur av tí Sameinda Kongsríkinum og 14 øðrum londum (Commonwealth Realms), herundir Kanada, Avstralia og Nýsæland.


 * Charles verður tikin í eið sum kongur í morgin, kvf.fo, 9. september 2022
 * Charles III er nú kongur: Vit eru í djúpari sorg, in.fo, 8. september 2022
 * Charles krúnprinsur fyllir 70, portal.fo, 14. november 2018
Tsai Ing-wen
Tsai Ing-wen (Kinesiskt: 蔡英文; Pinayuanan: Tjuku; Føddur 31. august 1956) er 14. og 15. forseti í Taivan (Lýðveldið Kina). Hon umboðar flokkin Democratic Progressive Party, ið hon gjørdist leiðari fyri í 2008, eftir at hon hevði verið limur í fýra ár.

Tsai Ing-wen vann forsetavalið í Taivan vandt 16. januar 2016 við umleið 60 % av atkvøðunum. Tá hon tók við sum forseti hin 20. mai 2016, gjørdist hon fyrsti kvinnuligi forseti í Taivan.
Louise Fletcher
Estelle Louise Fletcher (fødd 22. juli 1934 í Birmingham, Alabama, deyð 23. september 2022 í Montdurausse í Fraklandi) var ein amerikonsk sjónleikarinna.

Hon gjørdist av álvara kend, tá hon hevði leiklutin sum Nurse Mildred Ratched í filminum Geykareiðrið. Fyri henda leiklutin fekk hon Oscar heiðursløn fyri besta kvinnuliga høvuðsleiklutin.


 * 1974 - Thieves Like Us
 * 1975 - Geykareiðrið (One Flew Over The Cuckoo’s Nest.)
 * 1983 - Brainstorm
 * 1989 - Best of the Best
 * 1996 - Mulholland Falls
 * 2005 - Aurora Borealis


 * Geykareiðrið: Oscarvinnandi sjónleikakvinna deyð, in.fo, 24.09.2022
 * Louise Fletcher á Internet Movie Database
Ódnin Noru (2022)
Typhoon Noru, eisini kent sum Typhoon Karding, Super Typhoon Noru var ein tropisk super ódn, sum gjørdi stóran skaða, serliga á landbúnaðin, í fleiri londum í Asia, m.a. í Tailandi, Vjetnam og Filipsoyggjum. Ódnin mentist frá 21. september 2022 og vardi til 30. september 2022. Ódnin byrjaði sum eitt sera lágt lágtrýst í Filipinska havinum og ferðaðist síðan eystureftir. Ódnin var harðast, stutt áðrenn hon rakti land, tá hon hevði eina vindmegi á 110 m/s. Super-ódnin rakti Polillo-oyggjarnar hin 26. september 2022 kl. 15:30 lokala tíð. Fimm tímar seinni rakti hon tað størri oynna Luzon, og var tá minka nakað í vindmegi. Tá ódnin ferðaðist yvir Suður-kinesiska havið mentist hon aftur og fekk vindmegi á 100 m/s tá hon rakti Da Nang í Vjetnam.

Í minsta lagi 38 fólk doyðu av ódnini og fimm fólk vóru ikki funnin aftur.
Danielle Smith
Marlaina Danielle Smith (fødd 1. apríl 1971 í Calgary í Alberta) er ein kanadiskur politikari og miðlafólk.

Síðan 6. oktober 2022 er hon forkvinna í kanadiska flokkinum UCP (United Conservative Party of Alberta). Tann 20. oktober 2022 gjørdist hon 19. forsætisráðharrin í kanadiska landslutinum Alberta.


 * Danielle Smith sworn in as Alberta's 19th premier, edmontonjournal.com, 11. oktober 2022
Stephen Harper
Stephen Joseph Harper (føddur 30. apríl 1959 í Leaside í Ontario) er kanadiskur politikari.

Frá 2004 til 2015 var hann formaður í kanadiska flokkinum CPC (Conservative Party of Canada).

Hann var 22. forsætisráðharrin í Kanada frá februar 2006 til november 2015.


 * Heimasíða: stephenharper.com
Ulf Kristersson
Ulf Hjalmar Ed Kristersson (føddur 29. desember 1963 í Lund) er svenskur siviløkonomur og politikari.

Kristersson er limur í borgarliga flokkinum Moderaterna. Tann 1. oktober 2017 gjørdist hann floksformaður og fimm ár seinni, 17. oktober 2022, varð hann valdur til 35. forsætisráðharra í Svøríki. Í svenska ríkisdegnum atkvøddu 176 fyri, og 173 atkvøddu ímóti. Flokkarnir í nýggju svensku stjórnini eru Moderaterna, Kristdemokraterna og Liberalerna, meðan Svørkisdemokratarnir, næststørsti flokkur á valinum, verður stuðulsflokkur hjá nýggju stjórnini.

Kristersson er avloysari hjá Magdalenu Andersson. Hann verður fyrsti borgarligi forsætisráðharrin í Svøríki í átta ár.


 * Ulf Kristersson, riksdagen.se
 * Ulf Kristersson, twitter.com
 * Nú er Ulf Kristersson valdur til forsætisráðharra, portal.fo, 17.10.2022
 * Ulf Kristersson valdur til forsætisráðharra í Svøríki, in.fo, 17.10.2022
Jerry Lee Lewis
Jerry Lee Lewis, eisini kendur undir navninum "The Killer" (føddur 29. september 1935 í Ferriday, Louisiana, deyður 28. oktober 2022 í DeSoto County, Mississippi) var ein væl umtóktur amerikanskur sangari, sangskrivari og klaverleikari. Hann verður roknaður sum ein av undangongumonnunum, tá ið talan er um rock and roll tónleik og rockabilly tónleik, men hann var eisini at hoyra við sangum í øðrum sjangrum, so sum country, gospel og honky-tonk tónleiki.


 * Heimasíða: jerryleelewis.com
 * Jerry Lee Lewis, imdb.com (á enskum)
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre (føddur 24. mars 1954, Kolumbia, deyður 11. juni 1992, Barranquilla, Kolumbia) var ein kolumbianskur sangarinna. Varð borin í heim í Becerril í Kolumbia.




 * Adelante (1975)
 * Con Emoción (1975)
 * Binomio de oro (1977)
 * Por lo alto (1977)
 * Enamorado como siempre (1978)
 * Los Elegidos (1978)
 * Súper vallenato (1979)
 * Clase aparte (1980)
 * De caché (1980)
 * 5 años de oro (1981)
 * Festival vallenato (1982)
 * Fuera de serie (1982)
 * Mucha calidad (1983)
 * Somos vallenato (1984)
 * Superior (1985)
 * Binomio de oro 1986 (1986)
 * En concierto (1987)
 * Internacional (1988)
 * De Exportación (1989)
 * De fiesta con binomio de oro (1990)
 * De américa (1991)
 * Por siempre (1992)


 * Discogs
 * MusicBrainz
 * Allmusic
Wall Street
Wallstreet er ein gøta í New York sum er brúkt sum ein altjóða fíggar depil. Størsta børsin í heiminum New York Stock Exchange heldur til á Wall Street saman við nøkrun teimum størstu bankunum, íløgu feløgum og tryggingar feløgum í heiminum.

Upprunin til Wall Street er at tað bar brúkt til sølu av trælum í 17. øld.


 * Manhattan
Nasisma
Nasisma er ein ideologi sum er bygd uppá trúgvina at onkrar rasur eru fundamentalt betri enn aðrar, mest vanligt sær man at nasista bólkar nýta militaristiska strategiðir til at spreiða teirra politisku hugsjón.

Eisini er vanligt at teir føra harðskap ímóti vanligum fólki, dómarun og politikkarum fyri at vinna sær vald yvir einum landið ella øki, hettar hevur við sær at tað sjálvdan er serliga stabilt og ikki megnar at vara leingi.

Kendasta dømi uppá nasismu er Týskland undir Adolf Hitler, har hann førdi manndráp uppá 11 milliónir fólk ið hann dømdi at vera lægri enn hann sjálvur.

Nasistar hava ymisk symbolir teir taka til sín, oftani koma tey úr norrønum symbolikki, eisini er kenda merki hjá Hitler hakakrossurin sum hevur uppruna í buddismu, hinduismu og jainismu (annars hava fleiri støð í heiminum eisini líknandi symbolir)