danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Larry Hagman
Larry Hagman (f. 21. september 1931 - d. 23. november 2012) var ein amerikanskur sjónleikari. Hann var best kendur fyri sín leiklut sum J.R. Ewing í sjónvarpsrøðini Dallas (1978-91).
Thor Heyerdahl
Thor Heyerdahl (føddur 6. oktober 1914 í Larvik, Noreg - deyður 18. apríl 2002 í Colla Micheri, Italia) var ein norskur royndarfornfrøðingur, rithøvundur og ævintýrari.

Thor Heyerdahl er best kendur fyri at prógva, at mannasøgnin um eina ferð á flaka tvørtur um Kyrrahavið hjá einum manni, sum æt Kon Tiki, kundi vera sonn. Søgnin sigur, at Kon-Tiki og hansara fólk sigldu á flakum úr Suðuramerika tvørtur um Kyrrahavið, fleiri túsund kilometrar móti vestri til Polynesia, har tey búsettast á nøkrum oyggjum.

Fyri at prógva, at slík vandamikil ferð yvir Kyrrahavið veruliga kundi gerast við einum flaka, gjørdi hann sær flaka av balsaviði, líkan teimum flakum, sum upprunafólkið í Perú nýtti. Flakan kallaði hann Kon-Tiki. Tann 28. apríl í 1947 legði hann út av Perú og setti kósina vestur í hav. Tann 7. august sama ár var hann komin 8000 kilometrar vestur úr Suðuramerika. Tá strandaði hann á Raroia-rivinum og slapp upp á Taumotuoyggjar. Soleiðis hevði hann prógvað, at tað ber til at koma á flakum úr Suðuramerika í Kyrrahavsoyggjarnar.


 * Thor Heyerdahl, kon-tiki.no (norskt)
 * Thor Heyerdahl, imdb.com (enskt)
University of Manchester
University of Manchester er ein lærdur háskúli í Manchester í Stóra Bretlandi.

Universitetið varð sett á stovn í 2004 við einari samanlegging av Victoria University of Manchester (stovnað í 1851) og University of Manchester Institute of Science and Technology (ofta stytt til UMIST, stovnað í 1824).

Lærdi háskúlin hevði umleið 40.000 lesandi í 2018.


 * Heimasíða: manchester.ac.uk
McGill University
McGill University er ein enskttalandi lærdur háskúli í Montreal, í landslutinum Quebec í Kanada. Háskúlin, ið varð settur á stovn í 1821, hevði umleið 40.000 lesandi Í 2018.


 * Burt Bacharach
 * William Shatner
 * Leonard Cohen
 * Arnold Ludvig
 * Justin Trudeau


 * Heimasíða: mcgill.ca
 * Háskúlin á kortinum: osm
Michelle Pfeiffer
Michelle Marie Pfeiffer (fødd 29. apríl 1958 í Santa Ana, Kalifornia) er ein amerikonsk sjónleikarinna og framleiðari.


 * Michelle Pfeiffer, imdb
 * Michelle Pfeiffer, Sensuous to Sensible, nytimes.com, 6. august 1995
Uma Thurman
Uma Karuna Thurman (fødd 29. apríl 1970 í Boston, Massachusetts) er ein amerikonsk sjónleikarinna.


 * Uma Thurman, imdb
Ginger Rogers
Virginia Katherine McMath, betur kend sum Ginger Rogers (fødd 16. juli 1911, deyð 25. apríl 1995) var ein amerikonsk sjónleikarinna, dansarinna og sangarinna.


 * Ginger Rogers, imdb
Kirsten Dunst
Kirsten Dunst (fødd 30. apríl 1982 í Point Pleasant, New Jersey) er ein amerikonsk sjónleikarinna.


 * Kirsten Dunst, imdb
Carl Friedrich Gauss
Johann Carl Friedrich Gauss (týskt: Gauß, føddur 30. apríl 1777 í Braunschweig, deyður 23. februar 1855 í Göttingen), var týskur støddfrøðingur og alisfrøðingur.


 * Ævisøga: Carl Friedrich Gauss (1777-1855), corrosion-doctors.org (enskt)
Thimphu
Thimphu er høvuðsstaðurin í ásiatiska kongsríki Butan.

Býurin liggur í vestara parti av landinum, í eini hædd millum 2247 og 2648 metrar yvir havinum. Fólkatalið er umleið 115.000 og so er Thimphu eisini tann størsti býur í landinum.

Ríkisstjórnin hevur sæti í Tashichödzong-kleystri, sum liggur í norðara parti av býnum.




 * Thimphu, bhutan.travel (enskt)
 * Thimphu á kortinum: osm
Judy Collins
Judy Marjorie Collins (fødd 1. mai 1939 í Seattle, Washington) er ein amerikonsk songkvinna, sangskrivari og tónleikari.

Hon byrjaði at syngja alment sum 20 ára gomul í 1959. Millum hennara kendastu sangir eru "Both Sides, Now" frá 1967, sum Joni Mitchell hevur skrivað, og so "Send In the Clowns" frá 1975, sum Stephen Sondheim hevur skrivað.

Judy Collins hevur verið í uppskoti til Grammy-virðisløn seks ferðir og hevur vunnið eina Grammy-virðisløn í 1969 fyri sangin "Both Sides, Now".


 * Heimasíða: judycollins.com (enskt)
 * Ævisøga: Judy Collins (enskt)
Oliver Bierhoff
Oliver Bierhoff (føddur 1. mai 1968 í Karlsruhe) er ein fyrrverandi týskur fótbóltsleikari og landsliðsleikari.

Hann spældi sum álopsleikari fyri fleiri feløg, millum annað Hamburger SV, Borussia Mönchengladbach, SV Austria Salzburg, Inter Milan, AC Milan og AS Monaco. Sum landsliðsleikari í tíðarskeiðnum 1996-2002 hevur hann spælt 70 A-landsdystir og skorað 37 mál fyri Týsklandi.


 * Oliver Bierhoff, history-of-soccer.org (enskt)
Pete Seeger
Pete Seeger (føddur 3. mai 1919 í Manhattan, deyður 27. januar 2014 í New York) var ein amerikanskur tónleikari, sangskrivari og sangari.

Hann var ein av undangongumonnunum í tónleikasjangruni folk. Ein av kendastu sangum, sum hann hevur sungið, er "We Shall Overcome". Eisini hevur hann skrivað fleiri kendar sangir, so sum "Where Have All the Flowers Gone?", "If I Had a Hammer" og "Turn! Turn! Turn!".


 * Ævisøga: Pete Seeger, imdb (enskt)
James Brown
James Joe Brown jr. (føddur 3. mai 1933 í Barnwell, South Carolina, deyður 25. desember 2006 í Atlanta, Georgia) var ein amerikanskur dansari, tónleikari, sangskrivari og sangari.

Hann var ein av undangongumonnunum innan amerikanskan tónleik í 20. øld í fleiri tónleikasjangrum, serliga í rhythm & blues, soul og funk.


 * Ævisøga: James Brown, imdb (enskt)
Matti Nykänen
Matti Ensio Nykänen (føddur 17. juli 1963 í Jyväskylä, Finland, deyður 4. februar 2019 i Joutseno, var ein finskur skíðleypari, ið vann fýra gull-heiðursmerkir og eitt OL-silvur á Vetrar-OL í Sarajevo í 1984 og í Calgary í 1988. Skíðleyparin var valdur til ársins ítróttanavn í Finnlandi tvær ferðir, í 1985 og 1988.
Persepolis F.C.
Persepolis Futbol Club, eisini kent sum Persepolis og sum Perspolis er eitt iranskt fótbóltsfelag úr Tehran, Iran. Eftir at felagið varð stovnað í 1963 av einum bólki av sveisiskum. Persepolis FC spælir sínar heimadystir á Azadi vøllinum, sum hevur pláss til nærum 80.000 áskoðarum.


 * Heimasíða: fc-perspolis.com
Johnny Nash
Johnny Lester Nash jr. (føddur 19. august 1940 í Houston, Texas; deyður 6. oktober 2020 í Houston, Texas) var ein amerikanskur sangari og sangskrivari.

Líkasum Bob Marley var Johnny Nash ein av undangongumonnunum í reggae sjangruni. Kendastu sangir eru "Hold Me Tight" (1968), "I Can See Clearly Now" (1972), "Stir It Up" (1972) og "Tears on My Pillow" frá 1975.


 * Ævisøga: Johnny Nash, classicbands.com (enskt)
 * Johnny Nash, imdb (enskt)
Ludwig Erhard
Ludwig Wilhelm Erhard (føddur 4. februar 1897 í Fürth, deyður 5. mai 1977 í Bonn) var ein týskur búskaparfrøðingur og politikari frá borgarliga flokkinum CDU.

Hann hevur verið vinnumálaráðharri frá 1949 til 1963, varasamveldiskanslari frá 1957 til 1963, samveldiskanslari frá 1963 til 1966 og formaður í CDU frá 1966 til 1967.


 * Ævisøga: Ludwig Erhard, munzinger.de (týskt)
 * Ludwig Erhard, imdb.com (enskt)
Tammy Wynette
Virginia Wynette Pugh, betur kend sum Tammy Wynette (fødd 5. mai 1942 í Tremont, Mississippi, deyð 6. apríl 1998 í Nashville, Tennessee) var ein amerikonsk songkvinna, sangskrivari og tónleikari.

Tammy Wynette telist millum kendastu nøvn innan country-tónleikaheimin. Hon byrjaði sína lívsleið sum sangarinna í 1966. Millum hennara kendastu sangir eru "Apartment No. 9" frá 1966, "Your Good Girl's Gonna Go Bad" (1967), "My Elusive Dreams" (1967), "I Don't Wanna Play House" (1967), "Take Me to Your World" (1968), "D-I-V-O-R-C-E" (1968), "Stand by Your Man" (1968), "We're Gonna Hold On" (1973, saman við George Jones) og so "Til I Can Make It on My Own" frá 1976. Tammy Wynette hevur verið gift fleiri ferðir, millum annað við country-sangaranum George Jones frá 1969 til 1975.

Hon hevur verið í uppskoti til Grammy-virðisløn fleiri ferðir og hevur vunnið 2 Grammy-virðislønir í 1967 og 1969 fyri sangirnar "I Don't Wanna Play House" og "Stand by Your Man".


 * tammywynette.com (enskt)
 * Ævisøga:
 * Tammy Wynette, imdb.com (enskt)
 * Tammy Wynette, countrymusichalloffame.com (enskt)
Giulio Andreotti
Giulio Andreotti (føddur 14. januar 1919 í Róm, deyður 6. mai 2013 í Róm) var ein italskur politikari (Democrazia Cristiana, DC).

Hann var forsætisráðharri í Italia frá 1972 til 1973 og frá 1976 til 1979, uttanríkisráðharri frá 1983 til 1989, og aftur forsætisráðharri frá 1989 til 1992.


 * Giulio Andreotti, degasperi.net (italskt)
 * Giulio Andreotti: Ex-Italian prime minister dies, bbc.com, 6. mai 2013 (enskt)
 * Nekrolog Ministerpræsidenten der blev mistænkt for at kindkysse med mafiaboss, politiken.dk (danskt)
Niklas Simonsen
Niklas Simonsen (føddur 4. juli 1996) er ein føroyskur hondbóltsleikari, ið spælir við danska felagnum TM Tønder og fyri føroyska hondbóltslandsliðið.


 * Відбір на Євро-2020: хто гратиме за Фарери у матчі проти збірної України // Федерація гандболу України. (ukr.)
Gary Cooper
Frank James Cooper, betur kendur sum Gary Cooper (føddur 7. mai 1901 í Helena, Montana, deyður 13. mai 1961 í Beverly Hills, Los Angeles, California) var amerikanskur sjónleikari.

Hann er best kendur fyri nógvar stórar leiklutir í filmum úr Hollywood, t.d. High Noon frá 1952. Hann hevur verið tilnevndur til Oskar-virðislønina fimm ferðir og vunnið tvær Oskar. Harafturat fekk hann Oskar-heiðursvirðisløn fyri langa filmsvirksemi sítt í apríl 1961.


 * Ævisøga: Gary Cooper, imdb.com (enskt)
Rókur Akralíð
Rókur Akralíð (føddur 6. februar 1987) er ein føroyskur hondbóltsleikari, ið spælir við danska felagnum HEI Hånbold og fyri føroyska hondbóltslandsliðið.


 * Відбір на Євро-2020: хто гратиме за Фарери у матчі проти збірної України // Федерація гандболу України. (ukr.)
Harry S. Truman
Harry S. Truman (føddur 8. mai 1884, deyður 26. desember 1972) var amerikanskur bóndi, vinnulívsmaður, politikari og statsleiðari.

Truman var limur í Demokratiska flokkinum og gjørdist amerikanski varaforsetin í januar 1945. Táverandi forsetin Franklin D. Roosevelt var álvarsliga sjúkur um hetta mundið. Hann doyði bara 3 mánaðir seinni. 12. apríl 1945 varð Harry S. Truman svorin í eið sum 33. forsetin í USA.

Hin 12. mars 1947 helt Harry S. Truman røðu í kongressini í USA. Vanliga verður sagt, at Kalda kríggið byrjar við hesi røðu. Henda røða saman við Marshallætlanini um búskaparligu endurreisnina av Evropa gjørdist m.a. grundarlagið undir hernaðarsamgonguni NATO, ið varð stovnað í 1949.

Truman virkaði sum forseti frá 1945 til 1953. Eftirmaður varð Dwight D. Eisenhower.




 * Ævisøga: Harry S. Truman, nps.gov (enskt)
 * Harry S. Truman Presidential Library & Museum, trumanlibrary.org (enskt)
Candice Bergen
Candice Patricia Bergen (fødd 9. mai 1946 í Beverly Hills, Kalifornia) er ein amerikonsk sjónleikarinna.


 * Ævisøga: Candice Bergen, imdb (enskt)
Tara Buckman
Tara Buckman (fødd 1. oktober 1956) er amerikanskur sjónleikari.




 * Tara Buckman á Internet Movie Database
Joan Crawford
Lucille Fay LeSueur, betur kend sum Joan Crawford (fødd 23. mars 1904, deyð 10. mai 1977) var ein amerikonsk sjónleikarinna og dansarinna.


 * Joan Crawford, imdb
Fred Astaire
Frederick Austerlitz, betur kendur sum Fred Astaire (føddur 10. mai 1899 í Omaha, Nebraska, deyður 22. juni 1987 í Los Angeles, Kalifornia) var amerikanskur dansari, sangari og sjónleikari.

Hann er best kendur fyri nógvar leiklutir sum dansari í filmum úr Hollywood, m.a. saman við Ginger Rogers.


 * Ævisøga: Fred Astaire, imdb.com (enskt)
 * Fred Astaire, ibdb.com (enskt)
Richard Feynman
Richard Phillips Feynman (føddur 11. mai 1918 í New York, deyður 15. februar 1988 í Los Angeles, Kalifornia), var amerikanskur alisfrøðingur.

Hann fekk Nobelvirðislønina í alisfrøði í 1965, saman við Julian Schwinger og Sin-Itiro Tomonaga.


 * Richard Feynman, nobel-winners.com (enskt)
Burt Bacharach
Burt Freeman Bacharach (føddur 12. mai 1928 í Kansas City í Missouri; deyður 8. februar 2023 í Los Angeles í Kalifornia) var amerikanskur klaverleikari, sangari, sangskrivari og dirigentur.

Hann er kendur fyri "easy listening"-tónleik, serliga í 1960-árunum og 1970-árunum.


 * Burt Bacharach, bacharachonline.com
 * Ævisøga: Burt Bacharach, imdb.com (enskt)
Perry Como
Pierino Ronald Como, betur kendur sum Perry Como (føddur 18. mai 1912 í Canonsburg, Pennsylvania, deyður 12. mai 2001 í Jupiter Inlet Colony, Florida) var amerikanskur sangari og sjónleikari.


 * Ævisøga: Perry Como, imdb.com (enskt)
Max Frisch
Max Rudolf Frisch (føddur 15. mai 1911 í Zürich, deyður 4. apríl 1991 í Zürich) var ein sveisiskur arkitektur og rithøvundur.


 * Ævisøga:
 * Max Frisch, hls-dhs-dss.ch (týskt)
 * Max Frisch, imdb.com (enskt)
Stevie Wonder
Stevland Hardaway Morris, betur kendur sum Stevie Wonder (føddur 13. mai 1950 í Saginaw, Michigan) er amerikanskur sangari, sangskrivari og tónleikari.

Stevie Wonder er ein tann kendasti av amerikanskum tónleikarum frá seinnu helvt av 20. øld. Mest kendu sangir hjá honum eru "Superstition" (1972), "You Are the Sunshine of My Life" (1972), "Isn't She Lovely" (1976), "Happy Birthday" (1981), "Ebony and Ivory" frá 1982 (saman við Paul McCartney) og so "I Just Called to Say I Love You" frá 1984. Stevie Wonder hevur tilsamans vunnið 25 Grammy-virðislønir.


 * Heimasíða: Stevie Wonder, steviewonder.net
 * Ævisøga: Stevie Wonder, imdb (enskt)
Doris Day
Doris Day (fødd sum Doris Mary Ann Kappelhoff 3. apríl 1922 í Cincinnati, Ohio, deyð 13. mai 2019 í Carmel, Kalifornia) var ein amerikonsk sjónleikarinna og sangarinna.


 * 1948 Georgia Garrett í Romance on the High Seas
 * 1950 Jo Jordan í Young Man with a Horn
 * 1950 Nanette Carter í Tea for Two
 * 1951 Melinda Howard í Lullaby of Broadway
 * 1951 Marjorie 'Marjie' Winfield í On Moonlight Bay
 * 1951 Grace LeBoy Kahn í I'll See You in My Dreams
 * 1952 Ethel S. 'Dynamite' Jackson í April in Paris
 * 1953 Marjorie Winfield í By the Light of the Silvery Moon
 * 1953 Calamity Jane í Calamity Jane
 * 1954 Candy Williams í Lucky Me
 * 1955 Laurie Tuttle í Young at Heart (saman við Frank Sinatra)
 * 1955 Ruth Etting í Love Me or Leave Me
 * 1956 Josephine “Jo” McKenna í The Man Who Knew Too Much (saman við James Stewart)
 * 1957 Katherine 'Babe' Williams í The Pajama Game
 * 1958 Isolde Poole í The Tunnel of Love (saman við Richard Widmark)
 * 1959 Jane Osgood í It Happened to Jane (saman við Jack Lemmon)
 * 1959 Jan Morrow í Pillow Talk (saman við Rock Hudson)
 * 1960 Kate Robinson Mackay í Please Don't Eat the Daisies (saman við David Niven)
 * 1962 Kitty Wonder í Billy Rose's Jumbo
 * 1963 Ellen Wagstaff Arden í Move Over, Darling (saman við James Garner)
 * 1963 Beverly Boyer í The Thrill of It All (saman við James Garner)
 * 1964 Judy Kimball í Send Me No Flowers (saman við Rock Hudson)
 * 1965 Janet Harper í Do Not Disturb
 * 1966 Jennifer Nelson í The Glass Bottom Boat (saman við Rod Taylor)
 * 1968 Margaret Garrison í Where Were You When the Lights Went Out ?
 * 1968 Abby McClure í With Six You Get Eggroll




 * Doris Day, dorisday.com
 * Doris Day, imdb (enskt)
Cate Blanchett
Catherine Elise Blanchett, betur kend sum Cate Blanchett (fødd 14. mai 1969 í Ivanhoe, Melbourne) er ein avstralsk sjónleikarinna.


 * Ævisøga: Cate Blanchett, imdb (enskt)
Claudio Monteverdi
Claudio Giovanni Antonio Monteverdi (doyptur 15. mai 1567 í Cremona, deyður 29. november 1643 í Venesia) var italskur tónasmiður, strúkari, sangari og prestur. Hann var tann fyrsti, sum av álvara byrjaði at skriva operur.


 * L'Orfeo (1607)
 * L'Arianna (1608)
 * Il ritorno d'Ulisse in patria (1640)
 * L'incoronazione di Poppea (1642)


 * Ævisøga:
 * Claudio Monteverdi, britannica.com (enskt)
 * Monteverdi.mp3, sybervision.com (enskt)
Edward Jenner
Edward Jenner (føddur 17. mai 1749, deyður 26. januar 1823) var ein enskur lækni, sum livdi í Berkeley, Gloucestershire. Hann gjørdist víðagitin fyri uppdagingina av koppsetingini seint í 18. øld.


 * Dr Jenner’s House, jennermuseum.com (enskt)
 * Ævisøga: Jenner, Edward (1749 – 1823), rcpe.ac.uk (enskt)
Maria Stuart
Maria Stuart (á enskum Mary, Queen of Scots; fødd sum Mary Stewart tann 8. desember 1542 í Linlithgow Palace, deyð 8. februar 1587 í Fotheringhay Castle, Northamptonshire) var drotning í Skotlandi frá 14. desember 1542 til 24. juli 1567.

Hon var dóttir Jákup V av Skotlandi (1512-1542) og Mariu av Guise (1515-1560). Harafturat var hon langabbadóttir Henrik VII av Onglandi. Maria Stuart var uppald í katólskari trúgv. Tá faðirin knappliga doyði, gjørdist Maria skotadrotning bert nakrar fáar dagar eftir at hon varð fødd.



Maria var gift tríggjar ferðir. Fyrsti maður var franski trónarvingin sum æt Frans. Tey giftust tann 24. apríl 1558. Hesin trónarvingin gjørdist franskur kongur undir navninum Frans II tann 10. juli 1559; hann doyði tó árið eftir. Konan hevur sostatt verið drotning av Frankaríki frá 1559 til 1560.

Maria Stuart vendi aftur til Skotlands.

Í 1565 gifti hon seg í Holyroodhouse við Henry Stuart, betur kendur sum Lord Darnley. Árið eftir átti hon Jákup, fyrsta barnið hjá Darnley og henni, í juni 1566.

Í februar 1567 hendi ein ógvuslig spreinging í Kirk o’Field-kleystrinum, sum tá var fyribils bústaðurin hjá Darnley í Edinburgh. Darnley varð seinni funnin deyður. Hann lá í urtagarðinum, nakin og uttan nakrar sjónligar skaðar á kroppinum. James Hepburn, 4th Earl of Bothwell var mistonkt fyri at hava dripið Darnley, men hann varð fríkendur frá øllum ákærum tann 12. apríl.

Nakrar vikur seinni, tann 15. mai 1567, giftust Maria og Bothwell í Edinburgh.

Mong fólk í Skotlandi vóru tó illgrunasom og ónøgd. Umleið tveir mánaðir seinni, tann 24. juli 1567, varð Maria tvungin til at leggja frá sær sum drotning. Tíðliga í mai 1568 valdi hon at flýggja til Onglands, men Elisabet drotning var eisini illgrunasom, tí Maria noktaði at viðurkenna Edinburgh-sáttmálan. Tann 19. mai gav enska drotningin boð um at handtaka hana.

Í næstan 20 ár, frá 1568 til 1587, varð Maria Stuart sett í húsavarðhald í ymiskum støðum í Onglandi. Umsíðir varð hon dømd sek í svikagerð í sambandi við Babington-samansvørjingini. Hon varð tikin av døgum við hálshøgging tann 8. februar 1587.

Jákup Stuart, barnið hjá Darnley og henni, gjørdist tó seinni kongur í Skotlandi sum Jákup VI (1567-1625) og kongur í Onglandi og Írlandi sum Jákup I (1603-1625).


 * Ævisøga: History of the Monarchy - The Stewarts, royal.gov.uk (enskt)
 * Mary, Queen of Scots (1542-1587), Reigned 1542-67, npg.org.uk (enskt)
 * Mary 1. af Skotland, gravsted.dk (danskt)
Cincinnati
Cincinnati er amerikanskur stórbýur í stakríkinum Ohio. Býurin varð stovnaður í 1788. Í 2017 hevði Cincinnati næstan 300.000 íbúgvar og harvið er hann triðstørsti býur í Ohio, næst eftir Columbus og Cleveland.

Cincinnati liggur í útsynningshorninum av stakríkinum, framvið norðara áarbakka av Ohioánni. Hinumegin rennur Lickingá út í Ohioánna. Markið millum stakríkini Ohio í norðri og Kentucky í suðri gongur her eftir Ohioánni.




 * Heimasíða: cincinnati-oh.gov
 * Cincinnati, Ohio, wikivoyage (á enskum)
Donna Summer
LaDonna Adrian Gaines, betur kend sum Donna Summer (fødd 31. desember 1948 í Boston, Massachusetts, deyð 17. mai 2012 í Naples, Florida) var ein amerikonsk songkvinna, sangskrivari og sjónleikari.

Donna Summer byrjaði sína lívsleið sum sangarinna í 1967, men serliga virkin og kend í tónleikaheiminum var hon frá miðskeiðis í 1970-árunum fram til miðskeiðis í 1980-árunum. Millum kendastu sangirnar hjá Donnu Summer eru "Love to Love You Baby" frá 1975 og "I Feel Love" frá 1977. Hon hevur vunnið m.a. 5 Grammy-virðislønir.

Donna Summer hevur verið gift tvær ferðir, fyrst við eysturríkska sjónleikaranum Helmuth Sommer frá 1973 til 1976 og síðan við amerikanska sangaranum Bruce Sudano frá 1980 til hon doyði í 2012.


 * Donna Summer (enskt)
 * Donna Tribute (enskt)
 * Donna Summer (Ævisøga, enskt)
Birgit Nilsson
Martha Birgit Nilsson, betur kend sum Birgit Nilsson (fødd 17. mai 1918 í Västra Karup, Båstads k., deyð 25. desember 2005 á sama staði) var svensk sopransangarinna.

Yrkisleið hjá henni sum sangarinna byrjaði í 1946 og vardi til 1982. Hon var ein av hinum týdningarmestu Wagner-sangarinnum og sang í teimum stóru operuhúsunum kring heimin.


 * birgitnilsson.com (svenskt)
 * Birgit Nilsson, imdb.com (Ævisøga, enskt)
 * Birgit Nilsson, Soprano Legend Who Tamed Wagner, Dies at 87, nytimes.com, 12. januar 2006 (enskt)
Gunnar Gunnarsson
Gunnar Gunnarsson (føddur 18. mai 1889 á Valþjófsstað í Fljótsdali, deyður 21. november 1975 í Reykjavík) var islendskur rithøvundur, sum skrivaði í høvuðsheitum á donskum.

Hann flutti til Danmarkar í 1907, men vendi aftur til Íslands í 1939. har hann búsettist á Skriðuklaustri og bygdi hús. Í 1948 flutti hann til Reykjavík og byrjaði við at umseta ein stóran part av sínum bókum úr donskum til íslendskt.

Gunnar Gunnarsson verður mettur at vera ein av teimum týdningarmiklu rithøvundunum í Íslandi í 20. øld.


 * Gunnar Gunnarsson, snl.no (stutt ævisøga, norskt)
 * Gunnar Gunnarsson, skriduklaustur.is (stutt ævisøga, enskt)
 * skriduklaustur.is, Skriðuklaustur (íslendskt)
Bertrand Russell
Bertrand Arthur William Russell (føddur 18. mai 1872 í Ravenscroft, Trelleck, Monmouthshire, deyður 2. februar 1970 í Penrhyndeudraeth, Gwynedd), var walisiskur støddfrøðingur, heimspekingur og logikari.

Hann fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1950.


 * Bertrand Russell, nobelprize.org (stutt ævisøga, enskt)
 * (stutt ævisøga, enskt)
Gwynedd
Gwynedd (walisiskt: Gwynedd) er ein landslutur (county) í útnyrðingshorninum av Wales. Fyrisitingarliga økið varð stovnað í 1974. Navnið av økinum kemur frá tí søguliga landslutinum við sama navni. Høvuðssætið við skrivstovunum hjá Gwynedd Council er í Caernarfon.

Meginparturin av fólkinum í Gwynedd er av keltiskum uppruna, og tí tosa tey walisiskt, eitt keltiskt mál, ið er nær skylt við bretonskt. Í 2011 dugdu tveir triðingar av fólkinum í Gwynedd at tosa walisiskt.

Størstu býir í Gwynedd eru Bangor, Caernarfon, Llanddeiniolen, Ffestiniog, Bethesda, Porthmadog og Llanllyfni.

Hægsta fjallið í Wales liggur í Gwynedd. Tað eitur Snowdon (walisiskt: Yr Wyddfa) og er 1.085 metrar høgt. Fjallið liggur í tjóðargarðinum Snowdonia National Park (walisiskt: Parc Cenedlaethol Eryri).




 * Ynys Môn


 * Gwynedd Council, gwynedd.llyw.cymru
Mount St. Helens
Mount St. Helens er eitt serstakliga virkið gosfjall á útnyrðingsstrondini í Norðuramerika. Gosfjallið, ið er 2.549 metrar høgt, liggur í amerikanska lutstatinum Washington, miðskeiðis millum býirnar Seattle og Portland.

Tann 18. mai 1980 hendi eina ógvusliga spreinging og toppurin av fjallinum sprongdist í luftina. Spreingingin var serstakliga hørð og elvdi til nógvan skaða. 57 fólk lótu lív.


 * Mount St. Helens area, fs.usda.gov
 * Geology and History Summary for Mount St. Helens, volcanoes.usgs.gov
 * Gosfjallið á kortinum: osm
Clara Schumann
Clara Schumann (fødd sum Clara Josephine Wieck 13. september 1819 í Leipzig, deyð 20. mai 1896 í Frankfurt a.M.) var týsk tónleikakvinna, ið gjørdist víðagitin klaverleikari og tónaskald í romantiska tíðarskeiðnum.

Hon fekk klaverundirvísing frá faðir sínum, Friedrich Wieck, sum eisini var lærari hjá Robert Schumann. Clara Wieck giftist við Robert Schumann í 1840, hóast faðir hennara als ikki vildi geva loyvi til teirra brúdleyp.


 * Clara Schumann, kapralova.org (Ævisøga, á enskum)
 * Clara Schumann, imslp.org
 * Clara Schumann, chello.nl
Juvénal Habyarimana
Juvénal Habyarimana (føddur 8. mars 1937, deyður 6. apríl 1994) var heryvirmaður og forseti í Rwanda.

Forsetin var upprunaliga generalmajorur í herinum, men hann hevði gjørt kvett í 1973 og síðan stýrdi hann landinum sum einaræðisharri.

Habyarimana varð myrður tann 6. apríl í 1994. Flogfarið við táverandi forsetanum varð skotið niður av tveimum rakettum, júst sum tað skuldi seta seg á flogvøllinum í Kigali. Deyði forsetans var startskotið til fólkadrápið í Rwanda, ið byrjaði dagin eftir. Í umleið 100 dagar vórðu meira enn 800.000 fólk dripin.


 * Aircraft accident Dassault Falcon 50 9XR-NN Kigali, aviation-safety.net (enskt)
 * French probe exonerates Rwanda leader in genocide, reuters.com, 10. januar 2012 (enskt)
 * Rwanda Opposition Furious Over Habyarimana Plane report, rwandarwiza.unblog.fr, 11. januar 2012 (enskt)
Niki Lauda
Andreas Nikolaus Lauda, betur kendur sum Niki Lauda (føddur 22. februar 1949 í Wien, deyður 20. mai 2019 í Zürich) var eysturríkskur rasarakoyrari.

Lauda gjørdist heimsmeistari í F1 tríggjar ferðir, í 1975, 1977 og 1984.

Hann varð illa løstaður í einari vanlukku á Nürburgringinum í Týsklandi tann 1. august 1976, har hann fekk álvarslig brunasár yvir kropp og andlit.


 * Niki Lauda deyður, 70 ár, roysni.fo, 21. mai 2019
 * Emotionaler Abschied von Lauda, orf.at, 29. mai 2019
Zürich
Zürich (enskt: Zurich) er størsti býur í Sveis.

Býurin liggur í norðara parti av landinum, fram við ánni Limmat, á norðara enda av vatninum Zürichsee. Fólkatalið var umleið 415.000 í 2018. Zürich hoyrir til týskttalandi landslutin í Sveis og er universitetsbýur við tveimum universitetum, ETH Zürich og Universität Zürich.


 * Almenn heimasíða: stadt-zuerich.ch
Bonn
Bonn er stórbýur í vestara parti av Týsklandi.

Býurin, sum liggur við Rínánna, hevur yvir 325.000 íbúgvar. Bonn er tann 9. størsti býur í stakríkinum Nordrhein-Westfalen og tann 19. størsti býur í Týsklandi.

Býurin varð stovnaður undir navninum Bonna fyri 2000 árum síðan. Castra Bonnensis var latínska heitið á býnum við Rínánna í Rómverska rikinum.

Víkingar vitjaðu Bonn tvær ferðir. Býurin varð oyðilagdur í 882 og 883.

Í miðøldini gjørdist Bonn høvuðssætið hjá Kurfúrstadøminum Köln í tí Týsk-rómverska ríkinum. Hetta tíðarskeið endaði tó, tá ið fraklendingar hersettu býin í 1794. Eftir at franski keisarin, Napoleon, hevði lagt vápnini í 1815, gjørdist Bonn partur av Prusslandi. Stjórnin setti á stovn lærda háskúlan Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universität í 1818, sum er uppkallaður eftir táverandi proysiska konginum.

Eftir Seinna heimsbardaga varð Samveldislýðveldið Týskland stovnað í mai 1949 og Bonn gjørdist fyribils høvuðsstaður í Vesturtýsklandi tann 29. november 1949.

Tá Vesturtýskland og Eysturtýskland vórðu sameind tann 3. oktober 1990, gjørdist tó Berlin uppaftur týski høvuðsstaðurin. Í juni 1991 atkvøddi tingið, at sæti hjá týsku stjórnini eisini skuldi flytast til Berlin, og so fekk Bonn heitið "Bundesstadt".




 * Ludwig van Beethoven


 * Listi yvir størstu býir í Týsklandi
 * Vesturtýskland


 * bonn.de, Heimasíðan hjá býnum
Anneliese Rothenberger
Anneliese Rothenberger (fødd 19. juni 1924 í Mannheim, deyð 24. mai 2010 í Münsterlingen, Thurgau, Sveis) var týsk operasangarinna, ið var væl kend í altjóða operaheiminum fyri at syngja lýriskan sopran.


 * Anneliese Rothenberger, imdb.com (enskt)
 * Anneliese Rothenberger, German Opera Singer, Dies, nytimes.com, 27. mai 2010 (enskt)
 * Soprano Anneliese Rothenberger dies at eighty-five, operanews.com, august 2010
Duke Ellington
Edward Kennedy Ellington, betur kendur sum Duke Ellington (føddur 29. apríl 1899 í Washington, D.C., deyður 24. mai 1974 í New York City) var amerikanskur klaverleikari og tónasmiður, serliga kendur sum jazz- og swing-tónleikari.


 * Duke Ellington, dukeellington.com
 * Ævisøga: Duke Ellington, imdb (enskt)
Roger Moore
Sir Roger George Moore, betur kendur sum Roger Moore (føddur 14. oktober 1927 í London, deyður 23. mai 2017 í Crans-Montana, Sveis) var enskur sjónleikari.

Hann hevur havt ymiskar leiklutir í nógvum filmum, men serliga kendur er hann fyri at spæla leiklutin sum James Bond frá 1973 til 1985.


 * Sean Connery
 * Pierce Brosnan


 * roger-moore.com
 * Ævisøga: Roger Moore, imdb.com (enskt)
Lena Meyer-Landrut
Lena Meyer-Landrut (fødd 23. mai 1991 í Hannover) er týsk songkvinna.

Hon umboðaði Týskland við sanginum "Satellite" á Eurovision Song Contest 2010, har hon vann finaluna í Oslo og har við alla kappingina.


 * lena-meyer-landrut.com
 * Lena Meyer-Landrut, imdb.com (enskt)
Clint Eastwood
Clinton Eastwood Jr. (føddur 31. mai 1930 í San Francisco í Kalifornia) er amerikanskur sjónleikari, leikstjóri og framleiðari av tónleiki.

Eastwood byrjaði sína yrkisleið sum sjónleikari í 1955 og síðan hevur hann spælt við í tilsamans 91 filmum. Harafturat hevur hann verið filmsleikstjóri í 40 filmum, síðan hann leikstjórnaði fyrsta film sín í 1971.

Hann hevur vunnið eina ørgrynni av virðislønum, m.a. 5 Oscar.


 * Clint Eastwood, imdb.com (enskt)
 * Ummæli: Hóast 88 ár hevur Clint Eastwood enn tað sum skal til, portal.fo, 17. jan. 2019
Carl von Linné
Carl Linnæus (latínskt: Carolus Linnæus), síðan 1762 Carl von Linné (føddur 23. mai 1707 í Råshult, Småland, deyður 10. januar 1778 í Uppsala) var svenskur plantufrøðingur, lækni og djórafrøðingur.

Carl Nilsson Linnæus var sonur sóknarprestin Nils Ingemarsson Linnæus (1674-1748) og Christinu Brodersonia (1688-1733). Eftir at Carl Linnæus varð gjørdur aðalsmaður í 1761 og svenski ríkisdagurin hevði samtykt árið eftir, fekk hann tað nýggja navnið Carl von Linné.


 * Svenska Linnésällskapet, linnaeus.se (svenskt)
 * Linné, linnaeus.uu.se (svenskt)
 * The Linnean Society, linnean.org (enskt)
 * Carl von Linné, nrm.se (ævisøga, svenskt)
 * Carl Linnaeus, nrm.se (ævisøga, enskt)
Omaha
Omaha er ein amerikanskur býur, ið liggur í eystara parti av stakríkinum Nebraska, tætt við markið til Iowa. Omaha er størsti býur í Nebraska og býurin hevði í 2018 meiri enn 468.000 íbúgvar. Áin Missouri rennur tætt framvið býinum.


 * Fred Astaire (1899-1987), amerikanskur dansari, sangari og sjónleikari
 * Gerald Ford (1913-2006), amerikanskur forseti
 * Marlon Brando (1924-2004), amerikanskur sjónleikari
 * Warren Buffet (1930), amerikanskur ríkmaður
 * Nick Nolte (1941), amerikanskur sjónleikari


 * Heimasíða: cityofomaha.org
Pittsburgh
Pittsburgh er ein amerikanskur býur, ið liggur í útsynningshorni av stakríkinum Pennsylvania, nærhendis markinum við Ohio. Pittsburgh er næststørsti býur í Pennsylvania, og hevði í 2018 umleið 301.000 íbúgvar.

Býurin varð í 1758 uppkallaður eftir William Pitt, ið var bretskur forsætisráðharri.

Pittsburgh liggur við staðið har tvær stórar áir møtast, áin Allegheny og áin Monongahela. Hetta er byrjanin til Ohioánna.




 * Heimasíða, pittsburghpa.gov
 * Pittsburgh, wikivoyage.org
Anatoliy Solovianenko
Anatoliy Solovianenko (25. september 1932 - 29. juli 1999) var tenorsangari.
Jefferson City
Jefferson City (upprunaliga City of Jefferson, stytt: Jeff) er høvuðsstaður í amerikanska stakríkinum Missouri.

Býurin, sum liggur mitt í Missouri, var 15. størsti býur í stakríkinum í 2010 og hevði umleið 42.800 íbugvar í 2018. Áin Missouri rennur tætt framvið býinum.

Jefferson City er uppkallaður eftir Thomas Jefferson, sum var triði forsetin í USA.




 * Heimasíða: jeffersoncitymo.gov
Erievatn
Erievatn (enskt: Lake Erie) er eitt stórt vatn í eystara parti av Norðuramerika. Vatnið er fjórðstørsta av Stóruvøtnum (Great Lakes). Erievatn er uppkallað eftir upprunafólkinum erie, sum búði í 17. øld á sunnaru síðu av vatni.

Vatnið liggur á markinum ímillum Kanada (Ontario) og USA (Michigan, Ohio, Pennsylvania, New York). Vatnið er 25.667 ferkilometrar til víddar (388 km til longdar og 92 km til breiddar). Dýpið av vatninum er í miðal um 19 metrar, og har tað er djúpast, 64 metrar. Vestanfyri rennur Detroitá út í Erievatnið. Frárenslið er Niagaraá í landnyrðingsendanum á vatni, beint á markinum millum USA og Kanada. Niagaraá rennur út í Ontariovatnið. Í ánni, sum er bert 56 km til longdar, eru hinir viðgitnu Niagarafossar (Niagara Falls á enskum).


 * Port Colborne, Ontario
 * Buffalo, New York
 * Erie, Pennsylvania
 * Cleveland, Ohio
 * Toledo, Ohio




 * Stóruvøtn


 * Oyggjarnar í Erievatni:
 * Lake Erie Islands, wikivoyage.org
 * Explore the Lake Erie Islands, ohioseagrant.osu.edu (á enskum)
Grav
Tá fransmenn arbeiddu við at gera metrisku eindarskipanina umleið 1790, arbeiddu teir við ein vekteind, nevnd grav (grave), symbolið er gv, sum varð definerað sum massin (ella vektin, sum teir brúktu tá) av einum litri av reinum vatni. (Søguligu keldurnar á ensku og fronsku wikipedia eru ikki samdar um, hvønn temperatur vatnið skuldi hava).

Eindin grav varð definerað í 1793, men longu í 1795 varð nýggj eind definerað, nevniliga 1 g = 1⁄1000 gv. Og í 1799 varð 1 g umdefinerað sum massin av 1 ml av reinum vatni við 4&#8239;°C (tá vatnið hevur størstan densitet).

1 gv er altso tað sama sum 1 kg.


 * The name "kilogram": a historical quirk, bipm.org
Boulder
Boulder er ein býur í amerikanska stakríkinum Colorado. Hann hevði meiri enn 107.000 íbúgvar í 2018.

Býurin liggur við fótin av Klettafjøllum, umleið 40 kilometrar í ein útnyrðing av Denver, ið er høvuðsstaðurin í Colorado.

Boulder er universitetsbýur. Lærdi háskúlin University of Colorado Boulder varð stovnaður í 1876 og er í dag tað størsta universitetið í Colorado. Her eru umleið 17.000 lesandi.


 * Heimasíða: bouldercolorado.gov
 * Boulder,Colorado, wikivoyage (á enskum)
Colorado Springs
Colorado Springs er ein stórbýur í amerikanska stakríkinum Colorado.

Býurin varð settur á stovn í 1871 og hevði í 2018 meiri enn 472.000 íbúgvar. Harvið er hann næststørsti býur í stakríkinum, næst eftir Denver, ið er høvuðsstaðurin í Colorado.

Colorado Springs liggur næstan 100 kilometrar sunnanfyri Denver, millum Suðurklettafjøll í vestri og Stóru Grasfløturnar í eystri. Áin Fountain Creek rennur ígjøgnum býin. Væl kendi fjallatindur Pikes Peak, ið er 4.302 metrar høgur, tekur seg upp tætt við býin.




 * Heimasíða: coloradosprings.gov
 * Colorado Springs, wikivoyage (á enskum)
Bisjkek
Bisjkek (kirgisiskt: Бишкек; frá 1925 til 1991 Frunze) er høvuðsstaður í miðásiatiska landinum Kirgisia.

Býurin varð stovnaður í 19. øld og hevði umleið 1.012.500 íbúgvar í 2019.


 * Ásia


 * Heimasíða hjá býnum: meria.kg/ky
 * Býurin á kortinum: osm
Birmingham (Alabama)
Birmingham er stórbýur í amerikanska stakríkinum Alabama.

Birmingham liggur mitt í norðara parti av Alabama, um leið 150 kilometrar norðan fyri Montgomery, ið er høvuðsstaður í stakríkinum.

Býurin hevði í 2018 næstan 210.000 íbúgvar. Við forstøðum telur Birmingham tó meiri enn 1.150.000 íbúgvar og er hann í dag størsti býur í Alabama.

Birmingham varð grundlagdur í 1871.

Meðan Martin Luther King sat í fongsli í Birmingham í apríl 1963, skrivaði hann tað kenda opna brævið úr fongslinum (Letter from Birmingham Jail).


 * Angela Davis (f. 1944), amerikonsk stríðskvinna fyri borgararættindum og rithøvundur
 * Emmylou Harris (f. 1947), amerikonsk sangarinna
 * Condoleezza Rice (f. 1954), fyrrverandi amerikanskur uttanríkisráðharri
 * Carl Lewis (f. 1961), amerikanskur ítróttamaður




 * Heimasíða: birminghamal.gov
 * Birmingham, Alabama, wikivoyage (á enskum)
Montgomery
Montgomery er høvuðsstaður í amerikanska stakríkinum Alabama. Býurin liggur umleið 235 kilometrar í ein útsynning av Atlanta.

Montgomery varð grundlagdur í 1819. Í dag er býurin næststørsti býur í Alabama, næst eftir Birmingham. Montgomery hevði í 2018 meiri enn 198.000 íbúgvar og við forstøðum telur hann enntá umleið 374.000 fólk.

Alabama-áin rennur tætt framvið býnum.

Tann 1. desember 1955 varð Rosa Parks handtikin í Montgomery, tí hon hevði noktað at geva sítt sitipláss í bussinum til hvít ferðafólk. Hendingin førdi til boykott hjá afroamerikanarum móti bussunum í býnum. Hetta er samstundis ein týðandi hending í søguni hjá borgararættindarørsluni í USA.


 * Rosa Parks, amerikonsk stríðskvinna fyri borgararættindum (1913-2005)
 * Nat King Cole, amerikanskur jazzsangari og klaverleikari (1919-1965)
 * Hank Williams, amerikanskur countrysangari (1923-1953)
 * Martin Luther King, amerikanskur stríðsmaður fyri borgararættindum (1929-1968)


 * Heimasíða: montgomeryal.gov
 * Montgomery, Alabama, wikivoyage (á enskum)
Tenzing Norgay
Tenzing Norgay (føddur 29. mai 1914 í Kharta-Dalen, Nepal, deyður 9. mai 1986 í Darjeeling, India) var ein fjallaklintrari av sjerpa-fólkinum í Nepal.

Tann 29. mai 1953 gjørdist Tenzing Norgay saman við Edmund Hillary fyrstu fjallamenn at røkka toppin av Mount Everest.
Casper
Casper er ein býur í amerikanska stakríkinum Wyoming.

Býurin, ið varð stovnaður í 19. øld, hevði meiri enn 57.400 íbúgvar í 2018. Harvið er hann næststørsti býur í stakríkinum, næst eftir Cheyenne, ið er høvuðsstaðurin í Wyoming.

Casper liggur nærhendis fjallinum Casper Mountain, ið er 2.478 m høgt. Áin North Platte River rennur ígjøgnum býin.


 * Heimasíða: casperwy.gov
Bill de Blasio
Bill de Blasio (føddur sum Warren Wilhelm Jr. 8. mai 1961 í Manhattan) er amerikanskur politikari og fyrrverandi borgarstjóri í New York.

Bill de Blasio er limur í Demokratiska flokkinum. Tann 1. januar 2014 tók hann við sum 109. borgarstjóri í New York. Undanmaður var Michael Bloomberg.

Embætistíðin sum borgarstjóri endaði tann 31. desember 2021. Avloysarin er Eric Adams (D).


 * Heimasíða: billdeblasio.com
Walt Whitman
Walt Whitman (føddur 31. mai 1819 í West Hills, á oynni Long Island í stakríkinum New York, deyður 26. mars 1892 í Camden, New Jersey) var amerikanskur yrkjari, rithøvundur og blaðmaður.

Kendasta verkið hjá honum er "Leaves of Grass".


 * Walt Whitman, poets.org (ævisøga, enskt)
 * Walt Whitman, kalliope.org (danskt)
Elisabeth II drotning
Elisabeth II (fødd sum Elizabeth Alexandra Mary Windsor 21. apríl 1926 í Mayfair, London, deyð 8. september 2022 á Balmoral-slottinum í Skotlandi ) var drotning av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland og 14 øðrum londum (Commonwealth Realms), herundir Kanada, Avstralia og Nýsæland.

Í 1947 giftist hon við Philip Mountbatten, fyrrverandi prinsi av Danmark og Grikkalandi. Tá Philip andaðist í apríl í 2021, høvdu tey verið gift í 73 ár og fingið fýra børn: Charles, Anne, Andrew og Edward.

Elisabeth hevur sitið á trúnuni í 70 ár, frá 6. februar 1952, tann dagin, tá faðir hennara, bretski kongurin George VI, doyði, til 8. september 2022. Regeringstíð hjá henni var longri enn hjá nøkrum øðrum bretskum monarki, og harafturat er hon tann higartil longststýrandi kvinnuligi monarkurin í søguni.

Elsti sonur hennara, 73 ára gamli Charles, hevur nú heitið sum kongur av Sameinda Kongsríkinum og 14 øðrum Commonwealth-londum.


 * The Queen, royal.uk (enskt)
 * Queen Elizabeth II, imdb.com (enskt)
 * Kongaligt jarnbrúdleyp á Windsor-borgini, portal.fo, 20. nov. 2017
 * Enska drotningin sitið 65 ár á trónuni, r7.fo, 6. februar 2017
 * Elisabeth drotning er deyð, vp.fo, 8. september 2022
 * Elizabeth drotning deyð, portal.fo, 8. september 2022
 * Elizabeth drotning er deyð – 96 ára gomul, in.fo, 8. september 2022
 * Drotning Elizabeth er deyð, dimma.fo, 8. september 2022
 * Steinurin lagdur á seinasta hvíldarstað Elizabeth drotning, in.fo, 25. september 2022
Twentynine Palms
Twentynine Palms, stytt 29 Palms, er ein býur í Suðurkalifornia í USA. Býurin liggur í San Bernardino County í Mojave-oyðimørkini, nærhendis tjóðgarðinum Joshua-Tree-Nationalpark.

29 Palms varð grundlagdur í 1852. Í dag búgva her umleið 26.400 fólk.




 * San Bernardino


 * Heimasíða: ci.twentynine-palms.ca.us
 * Twentynine Palms á kortinum: osm
Meridian (Mississippi)
Meridian er sjeyndstørsti býur í amerikanska stakríkinum Mississippi. Í býnum búgva næstan 37 túsund fólk (2019).

Býurin varð grundlagdur í 1860 á einum stað har tvær jarnbreytir møttust.


 * Jimmie Rodgers, amerikanskur country-sangari (1897-1933)


 * Mississippi
 * Sambandsríki Amerika


 * Heimasíða: meridianms.org
 * Meridian, Mississippi, wikivoyage (á enskum)

Meridian, Mississippi Meridian (Mississippi) Meridian, Mississippi
Burlington
Burlington er størsti býur í amerikanska stakríkinum Vermont. Býurin, sum var grundlagdur í 1785, hevði í 2010 umleið 42.400 íbugvar. Burlington liggur við vatnið Lake Champlain og áin Winooski rennur eisini framvið býinum.

Býurin er høvuðssætið hjá University of Vermont.




 * Bernie Sanders, fyrrverandi borgarstjóri í Burlington (1981–1989) og senatorur fyri Vermont síðan 2007.


 * Vermont
 * Montpelier


 * Heimasíða: burlingtonvt.gov
Tulsa
Tulsa er ein býur í amerikanska stakríkinum Oklahoma. Tulsa hevði í 2018 umleið 400 túsund íbúgvar og harvið er hann næststørsti býur í stakríkinum, næst eftir høvuðsstaðinum Oklahoma City. Áin Arkansas rennur ígjøgnum býin.


 * Martin Gardner, rithøvundur (1914-2010)
 * Tony Randall, sjónleikari (1920-2004)
 * J. J. Cale, tónleikari (1938-2013)
 * Joe Diffie, countrysangari (1958-2020)
 * Garth Brooks, countrysangari (f. 1962)




 * Heimasíða: cityoftulsa.org
Robert F. Kennedy
Robert Francis "Bobby" Kennedy, stytt RFK (føddur 20. november 1925 í Boston, Massachusetts, deyður 6. juni 1968 í Los Angeles), var amerikanskur løgfrøðingur, politikari, løgmálaráðharri, senatorur og forsetavalevni.

Robert F. Kennedy var av gitnu írsku-amerikansku Kennedy-ættini. Eldri bróðir sín, John F. Kennedy, virkaði sum 35. forseti í USA frá 1961 til deyða sín í 1963.

Robert F. Kennedy var limur í Demokratiska flokkinum og gjørdist amerikanskt forsetavalevni í mars 1968. Hann varð skotin í Los Angeles tann 5. juni 1968 og hann andaðist 26 tímar seinni.


 * Ævisøga: KENNEDY, Robert Francis, (1925 - 1968), congress.gov (enskt)
Thomas Mann
Paul Thomas Mann (føddur 6. juni 1875 í Lübeck, deyður 12. august 1955 í Zürich) var týskur rithøvundur.

Eitt tað kendasta verkið hjá honum er skaldsøgan "Buddenbrooks" frá 1901.

Thomas Mann fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1929.


 * Thomas Mann, thomasmann.de (ævisøga, týskt)
 * Mann and history, cambridge.org (bókmentalig ævisøga, enskt)
 * Det Danske Thomas Mann Selskab, thomasmann.dk (bókmentalig ævisøga, danskt)
Fólkatingsvalið 2019
Fólkatingsvalið 2019 var hildið mikudagin 5. juni 2019, nærum 4 ár eftir fólkatingsvalið, ið varð hildið 18. juni 2015. Í alt skuldu 179 fólkatingslimir veljast, av teimum vórðu 175 valdir í Danmark, tvey umboð úr Føroyum og tvey umboð úr Grønlandi.

Sitandi stjórnin, blái vongur, misti meirilutan í Fólkatinginum. Reyði vongur fær 91 sessir, meðan blái vongur fær 79, tá sessirnir hjá Nye Borgerlig verða taldir við. Hetta er uttan fólkatingsumboðini úr Føroyum og Grønlandi. Av teimum eru trý reyð og eitt blátt.

Edmund Joensen úr Sambandsflokkinum og Sjúrður Skaale úr Javnaðarflokkinum vunnu føroysku sessirnar í Fólkatinginum.


 * Stjórnarskifti væntað í Danmark, kvf.fo
 * Mette Frederiksen helst nýggjur forsætisráðharri, kvf.fo
 * Se det endelige valgresultat: Her er valgets vindere og tabere, dr.dk
 * Her er endaliga úrslitið av fólkatingsvalinum, in.fo
Mette Frederiksen
Mette Frederiksen (fødd 19. november 1977 í Aalborg) er danskur politikari. Hon hevur verið limur í Fólkatinginum síðan november 2001. Í 2015 gjørdist hon forkvinna í danska Javnaðarflokkinum. Mette Frederiksen gjørdist forsætisráðharrin í Danmark í juni 2019.

Eftir Fólkatingsvalinum í juni 2015 hevði Helle Thorning-Schmidt, táverandi forkvinna í Javnaðarflokkinum, lagt frá sær. Mette gjørdist fyribils leiðari og hon varð vald til forkvinnu í Javnaðarflokkinum tann 28. juni 2015.

Tríggjar vikur eftir Fólkatingsvalið 2019 varð boðað frá, at Mette Frederiksen skuldi vera komandi forsætisráðharri. Sosialdemokratiið, SF, Eindarlistin og Radikali flokkurin vóru samd um at gera hon til forsætisráðharra.


 * Stjórnin hjá Mette Frederiksen


 * Heimasíða: mette-frederiksen.dk
 * Mette Frederiksen, socialdemokratiet.dk
 * Mette Frederiksen, ft.dk
 * Mette Frederiksen: Ov nógv skilir okkum, in.fo
Bad Cat
Bad Cat er ein turkiskir animatiónsfilmur frá 2016 framleiddur av Anima Istanbul og frumsýndur hin 5. februar 2016 í Turkaland. Hann er grundaður á teknirøðina hjá Bülent Üstün Kötü Kedi Şerafettin frá 1996.
Lexington (Kentucky)
Lexington (alment: Lexington-Fayette Urban County) er næststørsti býur í amerikanska stakríkinum Kentucky.

Býurin varð grundlagdur í 1775 og í 2019 búðu har umleið 323 túsund fólk.


 * Mary Lincoln (1818-1882), kona amerikanska forsetan Abraham Lincoln
 * Thomas Hunt Morgan (1866-1945), amerikanskur lívsfrøðingur
 * George Clooney (f. 1961), amerikanskur sjónleikari


 * lexingtonky.gov
 * Lexington (Kentucky), wikivoyage.org (enskt)
Frankfort (Kentucky)
Frankfort er høvuðsstaðurin í amerikanska stakríkinum Kentucky. Býurin, ið liggur í norðara parti av stakríkinum, hevði umleið 27.680 íbúgvar í 2018. Kentucky-áin rennur ígjøgnum býin.


 * frankfort.ky.gov
 * Frankfort (Kentucky), wikivoyage.org (á enskum)
Lexington (Massachusetts)
Lexington er ein amerikanskur býur, ið liggur í eystara parti av stakríkinum Massachusetts. Býurin liggur í Middlesex County, umleið 18 km í ein útnyrðing av Boston. Lexington hevði 33.339 íbúgvar í 2017.

Áin Vine Brook rennur ígjøgnum býin.

Tann 19. apríl 1775 byrjaði við orrustuni í Lexington kringsetingin av Boston og hervið Amerikanska Frælsiskríggið.




 * Heimasíða, lexingtonma.gov
 * Lexington (Massachusetts), wikivoyage.org (enskt)
Morten Østergaard
Morten Østergaard Kristensen (føddur 17. juni 1976 í Aarhus) er danskur politikari. Frá september 2014 til oktober 2020 hevur hann verið politiskur leiðari av Radikala Vinstraflokkinum.

Morten Østergaard varð fyrstu ferð valdur í Fólkatingið í 2005.

Eftir at Margrethe Vestager, táverandi forkvinnan í flokkinum, boðaði frá tann 31. august 2014, at hon fór at gerast limur í ES-kommissiónini í Brússel, tók hann við formanssessinum í flokkinum.

Hann hevur verið útbúgvingar- og granskingarráðharri (oktober 2011 - februar 2014), skattamálaráðharri (februar 2014 - september 2014), og vinnulívs- og innanríkismálaráðharri (september 2014 - juni 2015).


 * Morten Østergaard, radikale.dk
 * Morten Østergaard á Facebook
Janick gers
Janick Gers (føddur 27. januar 1957 í Hartlepool, Ongland) er ein enskur sangskrivari, guitaristur og tónleikari. Hann byrjaði sína sum guitari í White Spirit, frá 1975 til 1981. Hann er best kendur frá tíðini sum guitari í Iron Maiden frá 1990 til idag.
Eirikur Simonsen
Eirikur Simonsen (føddur 23. mai 1994) er ein føroyskur hondbóltsleikari, ið spælir við norska felagnum Frederikshavn og fyri føroyska hondbóltslandsliðið.


 * Відбір на Євро-2020: хто гратиме за Фарери у матчі проти збірної України // Федерація гандболу України. (ukr.)
Hartford
Hartford er høvuðsstaður í amerikanska stakríkinum Connecticut.

Høvuðsstaðurin liggur næstan mitt í stakríkinum og samstundis miðskeiðis millum býirnar New York (í ein útsynning) og Boston (í ein landnyðing). Hartford hevði í 2018 meiri enn 122.500 íbúgvar.

Býurin varð grundlagdur undir navninum Newtown í 1635-1636; men longu árið eftir, í 1637, fekk býurin nýtt navn og varð hann uppkallaður eftir Hertford í Hertfordshire í Onglandi.

Áin Connecticut River rennur tætt framvið býnum.




 * Harriet Beecher Stowe, rithøvundur (1811-1896)
 * Mark Twain, rithøvundur (1835-1910)
 * Katharine Hepburn, sjónleikarinna (1907-2003)
 * Gene Pitney, tónleikari og tónaskald (1940-2006)


 * Almenna heimasíða, hartford.gov
 * Hartford, wikivoyage.org (á enskum)
Adrian Smith
Adrian Smith (føddur 27. februar 1957 í Hackney, Ongland) er ein enskur sangskrivari, guitaristur og tónleikari. Hann byrjaði sína sum guitari í Urchin, frá 1973 til 1980. Hann er best kendur frá tíðini sum guitari í Iron Maiden frá 1980 til 1990, og frá 1999 til idag.