danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Harry Belafonte
Harry Belafonte (føddur sum Harold George Bellanfanti jr. hin 1. mars 1927 í Harlem, New York City, deyður 25. apríl 2023 í Manhattan, New York City) var ein jamaikansk-amerikanskur sangari, sjónleikari og stríðsmaður fyri borgararættindum.

Hann er sum tónleikari serliga kendur fyri sangin "Day-O" um bananbátin (The Banana Boat Song) frá 1956. Útgávan hjá honum, "Calypso" verður hildið at vera tann fyrsta hjá einum støkum listafólki til at verða seld í meira enn í einari milliónum eintøkum. Tilsamans gav hann 30 plátur og fløgur úr, umframt átta konsertupptøkur.

Í 1960 fekk hann eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.


 * Stuttar ævisøgur:
 * Harry Belafonte, imdb.com (á enskum)
 * Harry Belafonte, walkoffame.com (á enskum)
Hervør Pálsdóttir
Hervør Pálsdóttir (fødd 26. november 1995), føroyskur politikari, vald í løgtingið fyri Tjóðveldi í 2019. Hon varð afturvald á løgtingsvalinum í 2022. Flokkurin fór í samgongu, og tí gjørdist hon næstforkvinna í flokkinum, meðan Sirið Stenberg røkir landsstýrissessin. Hervør er forkvinna í rættarnevndini.

Hon hevur verið limur í Unga tjóðveldinum og røkt sessin, sum forkvinna í felagnum. Somuleiðis hevur hon verið forkvinna í meginfelagsskapinum Sosialistiskum Ungdómi í Norðurlondum. Hon hevur eisini verið virkin í veðurlagsmálum og fosturtøkumálinum.

Hon búði síni fyrstu ár á Kambsdali og flutti tvey ára gomul til Havnar at búgva. Hon flutti til Gøtu eftir 10. flokk og gekk í studentaskúla á Kambsdali. Síðan flutti hon aftur til Havnar og las stjórnmálafrøði á Fróðskaparsetri Føroya.

Abbi hennara í móðurætt var Jóhan Hendrik Winther Poulsen, professari í norðurlendskum málum, og langabbin, Niels Winther Poulsen, var løgtings- og landsstýrismaður. Omma hennara Birna Patursson var abbadóttir Jóannes Patursson. Erlendur Patursson, sum var ein teirra, sum stovnaði tjóðveldisflokkin, var langabbabeiggi hennara.


 * Hervør Pálsdóttir, logting.fo
Tom Jones
Tom Jones (føddur sum Thomas John Woodward hin 7. juni 1940 í Pontypridd, Wales) er bretskur sangari sum er serliga kendur fyri sina sterku rødd.

Í 1989 fekk hann eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.


 * Heimasíðan: tomjones.com
 * Tom Jones, imdb.com (á enskum)
 * Stutt ævisøga: Tom Jones, walkoffame.com
Vesoul
Vesoul er ein býur í Fraklandi og landslutahøvuðsstaður í Franche-Comté. Vesoul liggur í vestur Franche-Comté og hevur umleið 15.000 íbúgvar.

Vesoul er staðsett í austurhluta Frakklands, um hundrað kílómetra frá Sviss og Þýskalandi, á milli Jura-fjallanna og Vosges-fjallanna. Borgin er staðsett í miðju Haute-Saône deildarinnar, í norðurhluta Bourgogne-Franche-Comté svæðinu. Borgin er 45 kílómetra frá Besançon og 314 kílómetra frá austurhluta Parísar og staðsett á París-Muhlouse járnbrautarlínunni. Yfirráðasvæði borgarinnar er 9,07 km² að flatarmáli.

Fyrstu textarnir sem vitað er um sýna Vesoul stuttu fyrir árið eitt þúsund, með nafni kastalans sem byggður var á La Motte-hæðinni, "Castrum Vesulium". Á 13. öld varð borgin mikilvæg verslunarborg. Höfuðborg bailiwick of Amont á 14. öld, undir spænsku yfirvaldi á milli 16. og 17. aldar, varð það hérað Haute-Saône 12. mars 1800

Fólkatalsfrøði (Vesoul)




 * (fr) www.vesoul.fr
 * (fr) www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-70550
Müller
Kend fólk sum eita Müller:
 * Tainá Müller (f. 1982), brasilskir sjónleikari
 * Lars Müller (f. 1973), føroyskur fótbóltsdómari
 * Hans Christopher Müller (1818–1897), føroyskur politikari
 * Søren Emil Müller (1856–1922), føroyskur politikari
 * Gerd Müller (1945–2021), týskur fótbóltsleikari
Schmidt
Kend fólk sum eita Schmidt:
 * Helle Thorning-Schmidt (fødd 1966), danskur politikari
 * Mads Würtz Schmidt (fødd 1994), danskur súkklari
Smith
Kend fólk sum eita Smith:
 * Elin Josefina Smith, føroyskur málari og teknari
 * Paul L. Smith (1936–2012), amerikanskur skemtari, sjónleikari og sangari
 * Sonne Smith (fødd 1946), føroyskur týðari
 * Eli Smith (fødd 1955), føroyskur tilfari
 * Danielle Smith (fødd 1971), kanadiskur politikari
 * Willow Smith (fødd 2000), amerikanskur sangari, sjónleikari og dansari
 * Adrian Smith (fødd 1957), enskur sangskrivari, guitaristur og tónleikari
 * Dean Smith (fødd 1971), enskur fótbóltsvenjari
 * Adam Smith (1723–1790), skoskur moralheimsspekinguri
 * Will Smith (fødd 1968), amerikanskur sjónleikari, producari og rappari
 * Ruth Smith (fødd 1958), føroyskur málari og teknari
Taylor
Kend fólk sum eita Taylor:
 * Elizabeth Taylor (1932–2011), bretsk-amerikonsk sjónleikarinna
 * Taylor Lautner (fødd 1992), amerikanskur filmsleikari
Ralph
Kend fólk sum eita Ralph:
 * Ralph Garman (fødd 1964), amerikanskur sjónleikari, skemtari og radiovertur
 * Ralph Hasenhüttl (fødd 1967), eysturríkiskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.
Martin
Kend fólk sum eita Martin:
 * Dánjal Martin Hofgaard (fødd 1989), føroyskur rógvari og svimjari
 * Dan Martin (fødd 1986), írskur professionellur súkklari
 * Martin Joensen (1953) (fødd 1953), føroyskur tónleikari, sangari, sangskrivari og listamálari
 * Martin Luther (1483–1546), týskur kristin munkur, gudfrøðingur og reformatorur
 * Martin Luther King (1929–1968), amerikanskur prestur og gjørdist
 * Tony Martin (fødd 1985), týskur súkklari
 * Micheál Martin (fødd 1960), írskur politikari
 * Martin Tausen (fødd 1990), føroyskur fótbóltsspælari
 * Martin Næs (fødd 1953), fyrrverandi landsbókavørður, tónleikari og rithøvundur
 * Martin Joensen (rithøvundur) (1902–1966), føroyskur rithøvundur
 * Karl Martin Samuelsen (fødd 1957), føroyskur tónleikari, sangari og tónasmiður
 * Jens Martin Knudsen (fødd 1967), føroyskur fótbóltsspælari
 * Martin Holm (1909–1970), føroyskur politikari
 * Martin Møller (fødd 1980), danskur/grønlendskur ítróttamaður, skíðari
 * Jógvan Martin Olsen (fødd 1961), føroyskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari
 * Martin Christian Restorff (1816–1897), føroyskur vinnulívsmaður
 * Martin Landau (1928–2017), amerikanskur film- og sjónvarps sjónleikari
 * Petur Martin Rasmussen (fødd 1931), føroyskur rithøvundur
 * Martin Heidegger (1889–1976), týskur heimspekingur
Nicole
Kend fólk sum eita Nicole:
 * Nicole Sabouné (fødd 1991), svensk songkvinna og sangskrivari
 * Nicole Sullivan (fødd 1970), amerikanskur sjónleikari, leikari, sum leggur røddir til teknifilmar og skemtari
Helena
Kend fólk sum eita Helena:
 * Helena Dam á Neystabø (fødd 1955), føroyskur politikari
 * Helena Heðinsdóttir, føroysk sjónleikarinna
 * Súsanna Helena Patursson (1864–1916), føroyskur rithøvundur
Søren
Kend fólk sum eita Søren:
 * Søren Christensen (fødd 1940), danskur ríkisumboðsmaður
 * Søren Emil Müller (1856–1922), føroyskur sýslumaður
 * Søren Henrik Theodor Sørensen (1849–1967), føroyskur prestur og próstur
 * Søren Kierkegaard (1813–1855), danskur heimspekingur
 * Søren Kragh Andersen (fødd 1994), danskur súkklari
 * Søren Pilmark (fødd 1955), danskur sjónleikari og filmsleikstjóri
Peter
Kend fólk sum eita Peter:
 * Peter Gade (fødd 1976), danskur fyrrverandi professionellur badmintonleikari
 * Peter Alberg Holm (1823–1892), føroysk føddur prestur og rithøvundur í Danmark
 * Peter Asmussen (1957–2016), danskur rithøvundur, leikskald og filmsrithøvundur
 * Peter Christen Asbjørnsen (1812–1885), norskur rithøvundur, náttúrufrøðingur, fólkaminnissavnari og útgevari
 * Peter Schmeichel (fødd 1963), fyrrverandi danskur fótbóltsleikari
 * Peter Fonda (1940–2019), amerikanskur sjónleikari og leikstjóri
 * Peter Høeg (fødd 1957), danskur rithøvundur
 * Peter Holten (1816–1897), danskur amtmaður
 * Peter Schreier (1935–2019), týskur tenorsangari og dirigentur
 * Peter Mohr Dam (1898–1968), føroyskur politikari
 * Peter Sagan (fødd 1990), slovakiskur professionellur kappsúkklari
 * Peter F. Christiansen (1923–2012), føroyskur blaðstjóri og politikari
Frank
Kend fólk sum eita Frank:
 * Anne Frank (1929–1945), jødiskari ætt
 * Frank Lampard (fødd 1978), enskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari
 * Frank Oz (fødd 1944), enskur sjónleikari, raddarleikari, leikstjóri og dukkuførari
 * Frank Davidsen (fødd 1941), fyrrverandi føroyskur tollari og politikari
 * Frank Lloyd Wright (1867–1959), amerikanskur arkitektur, indrætningsekspertur og útbúgvin námsfrøðingur
 * Frank Gorshin (1933–2005), amerikanskur sjónleikari og skemtari
 * Frank Carlton Serafino Feranna (fødd 1958), amerikanskur bass spælari, rithøvundur, fotografur, og høvuðs sangskrivari
Thomas
Kend fólk sum eita Thomas:
 * Thomas Kingo (1634–1703), danskur guðfrøðingur
 * Thomas De Gendt (fødd 1986), belgiskur súkklari
 * Geraint Thomas (fødd 1986), walisiskur professionellur súkklari
 * Thomas Mann (1875–1955), týskur rithøvundur.
 * Thomas Edison (1847–1931), amerikanskur uppfinnari
 * Thomas Jefferson (1743–1826), 3. forseti í Sambandsríki Amerika
 * Thomas Johan Midjord (1870–1940), skómakari og politikari fyri Sjálvstýrisflokkin
 * Thomas Tuchel (fødd 1973), týskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikar
 * Thomas Aquinas (1225–1274), italskur gudfrøðingur og heimspekingur
 * Thomas Voeckler (fødd 1979), franskur professionellur súkklari
 * Thomas Arabo (fødd 1940), føroyskur sivilverkfrøðingur
 * Thomas Blachman (fødd 1963), danskur tónleikari og kendur
 * Thomas Holm (fødd 1978), danskur sangari og sangskrivari
 * Thomas Hylland Eriksen (fødd 1962), norskur antropologur
Adolf
Kend fólk sum eita Adolf:
 * Adolf Hitler (1889–1945), týskur politikari
 * Gustav II Adolf av Svøríki (1594–1632), kongur Svøríkis frá 1611 til 1632
Caroline
Kend fólk sum eita Caroline:
 * Caroline Sunshine (fødd 1995), sjónleikari, dansari og songkvinna úr USA
 * Caroline Wozniacki (fødd 1990), danskur tennisleikari
Alexis Tsipras
Alexis Tsipras (grikskt: Αλέξης Τσίπρας, føddur 28. juli 1974 í Aten) er grikskur politikari, sum hevur verið forsætisráðharri í Grikkalandi frá 2015 til 2019.

Tsipras er útbúgvin byggiverkfrøðingur frá Tekniska Universitetinum í Aten. Hann hevur verið leiðari fyri sosialistiska flokkin Syriza síðan 2012 og hevur verið forsætisráðharri í Grikkalandi frá 26. januar 2015 til 8. juli 2019. Síðan 2019 er hann leiðari hjá andstøðuni í grikska tjóðartinginum.

Eftirmaður hjá Alexis Tsipras sum forsætisráðharri í Grikkalandi gjørdist Kyriakos Mitsotakis.


 * Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands


 * Alexis Tsipras, syriza.gr (á enskum)
 * Alexis Tsipras, syn.gr (stutt ævisøga á enskum)
Kyriakos Mitsotakis
Kyriakos Mitsotakis (grikskt: Κυριάκος Μητσοτάκης, føddur 4. mars 1968 í Aten) er grikskur politikari, sum hevur verið forsætisráðharri í Grikkalandi síðan 2019.

Mitsotakis hevur eina leiðsluútbúgving á master-stigi (MBA) frá Harvard Universitetinum (Harvard Business School) í 1995. Í 2004 varð hann á fyrsta sinni valdur í grikska tjóðartingið. Hann hevur verið leiðari fyri konservativa flokkin Nýtt demokrati síðan 2016. Síðan 8. juli 2019 er hann forsætisráðharri í Grikkalandi.

Undanmaður hjá Kyriakos Mitsotakis sum forsætisráðharri var Alexis Tsipras.

Kyriakos Mitsotakis er sonur Konstantinos Mitsotakis, sum var forsætisráðharri Grikkalands frá 1990 til 1993.


 * Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands


 * Kyriakos Mitsotakis, hellenicparliament.gr (á enskum)
 * Kyriakos Mitsotakis, twitter.com
Robert Golob
Robert Golob (føddur 23. januar 1967 í Šempeter pri Gorici) er slovenskur politikari, sum hevur verið forsætisráðharri í Slovenia síðan 2022.

Golob er útbúgvin elverkfrøðingur frá universitetinum í Ljubljana í 1994. Hann hevur verið leiðari fyri sosialliberala flokkin Gibanje Svoboda síðan januar 2022. Í mai mánaði 2022 varð hann valdur til nýggjan forsætisráðharra í Slovenia.
Chris Hipkins
Chris Hipkins (føddur 5. september 1978) er nýsælendskur politikari. Hann er formaður í nýsælendska stjórnarflokkinum (New Zealand Labour Party) og sitandi forsætisráðharri í Nýsælandi síðan januar 2023.

Hipkins varð fyrstu ferð valdur í nýsælendska tingið fyri Labour í 2008. Seinasta árini hevur hann verið ráðharri í stjórnini hjá Jacinda Ardern. Í januar mánaði í 2023 var hann einasti persónurin, sum bjóðaði seg fram at gerast nýggjur formaður í Labour og harvið eisini forsætisráðharri. Hann varð tikin í eið sum forsætisráðharri í Nýsælandi hin 24. januar 2023.


 * Heimasíða: chrishipkins.org.nz (á enskum)
 * Eftirmaðurin hjá Jacinda Ardern eitur Chris Hipkins, dagur.fo, 21. Jan. 2023
 * - Einaferð verður Nýsæland eitt lýðveldi, dagur.fo, 1. mai. 2023
Mary Quant
Mary Quant (fødd 11. februar 1930 í Blackheath í Onglandi, deyð 13. apríl 2023 í Farley Green í Onglandi) var bretskur klædnasniðgevi.


 * Mary Quant, imdb.com (á enskum)
 * Dame Mary Quant: Fashion designer dies aged 93, bbc.com, 13. april 2023 (á enskum)
 * Mary Quant: The miniskirt pioneer who defined 60s fashion, bbc.com, 13. april 2023 (á enskum)
Jógvan í Lon Jacobsen
Jógvan í Lon Jacobsen (føddur 14. desember 1957) er føroyskur málfrøðingur.

Hann er útbúgvin í norrønari málfrøði frá Fróðskaparsetrinum og universitetinum í Keypmannahavn. Hann starvast sum professari í málfrøði á Fróðskaparsetrinum.

Í 2021 fekk hann Bókmentavirðisløn M. A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir.


 * Avrik Jógvan í Lon Jacobsen, sprotin.fo
 * Málmaðurin í útvarpinum 2 - Jógvan í Lon Jacobsen, sprotin.fo
 * Málmaðurin 3, sprotin.fo, 2013
 * Jógvan í Lon Jacobsen: Føroysk Purisma, bokhandil.fo
Jimmy Carter
James Earl "Jimmy" Carter, Jr. (føddur 1. oktober 1924 í Plains í Georgia í USA, deyður 29. desember 2024 sama stað) var amerikanskur politikari, og limur í Demokratiska flokkinum. Hann var amerikanskur guvernørur í deilstatinum Georgia frá 1971 til 1975 og 39. forseti í USA frá 1977 til 1981. Í 2002 fekk hann friðarheiðursløn Nobels.

Í 1974 tók hann avgerð um at stilla upp til forsetavalið í 1976. Eftir Watergategøluna hjá Richard Nixon troyttaðust fólk av politikarum, og boðskapurin frá religiøsa Carter um ongantíð at lúgva fyri amerikanska fólkinum, varð væl mótikin. Carter var ikki afturvaldur á forsetavalinum í 1980, tá hann mátti lúta fyri republikanska Ronald Reagan, sum vann stórsigur. Ein stórmál undir forsetavalinum var gíslatøkan í Iran, har yvirgangsfólk høvdu tikið 52 gíslar á amerikonsku sendistovuni. Dagin eftir at Reagan varð innsettur sum forseti, 21. januar í 1981, vórðu gíslarnir lætnir leysir eftir 444 dagar sum gíslar.

Carter er tann amerikanski forsetin, sum hevur livað longst. Tað metið hevur hann havt, síðan George H. W. Bush andaðist í 2018, 94 ára gamal.


 * jimmycarterlibrary.gov (á enskum)
 * cartercenter.org (á enskum)
 * Past Presidents - Jimmy Carter, whitehouse.gov (archive.org) (á enskum)
 * Jimmy Carter, imdb.com (á enskum)
Bárður á Lakjuni
Bárður á Lakjuni (føddur 10. oktober 1978) er føroyskur tónasmiður, lærari og politikari, sum vaks upp í Fuglafirði. Í dag er hann búsitandi í Leirvík saman við konuni og børnunum.

Bárður á Lakjuni er útbúgvin fólkaskúlalærari frá Føroya læraraskúla í 2006 og lærari í Fuglafjarðar skúla.

Á løgtingsvalinum í 2022 varð hann valdur í løgtingið fyri Fólkaflokkin. Hann er limur í Mentanarnevndini og limur í Útnorðurráðnum. Hann varð afturvaldur á løgtingsvalinum í 2026 og gjørdist landsstýrismaður í mentamálum.


 * 2012 - Gakk tú tryggur - Saman við pápanum Jógvan á Lakjuni.
 * 2020 - Lívsins dansur.
 * 2022 - Sólin skínur gjøgnum gluggan.


 * Frits Johannesen: Bárður á Lakjuni – Lívsins dansur, nordlysid.fo, 24.03.2020
 * Bárður á Lakjuni, logting.fo
 * Bárður á Lakjuni, tutlrecords.com
George Orwell
Eric Arthur Blair, best kendur undir rithøvundanavninum George Orwell (føddur 25. juni 1903 í India, deyður 21. januar 1950 í London) var bretskur rithøvundur.

Hann gjørdist víðagitin fyri sinar politiskar skaldsøgur. Millum kendastu verkini hansara munnu vera allegoriska skaldsøgan Animal Farm frá 1945 og dystopiska skaldsøgan 1984, sum hann skrivaði í 1948.


 * Stutt ævisøga: Blair, Eric Arthur pseud. George Orwell, oxforddnb.com (á enskum)
Henry David Thoreau
Henry David Thoreau (12. juli 1817 – 6. mai 1862) var ein viðurkendur rithøvundur, yrkjari og heimspekingur. Hann var úr Massachusetts og hevur lisið á Harvard College. Skaldsøgan hjá Henry David Thoreau "Walden; or Life in the Woods" eru hugleiðingar um lívið og samfelagið. Tær byggja á royndir, hann gjørdi í 1845, tá hann einsamallur flutti í eina smáttu, hann bygdi sær við eitt stórt vatn, Walden Pond í Concord, Massachussetts. Hann kvetti við gerandisdagin, ið eftir hansara tykki var ov avmarkandi fyri mannalívið og mannafrælsið. Thoreau fann sannleika í friðinum í oyðini. Í bókini Walden greiðir hann frá at bert við at gera seg leysan av mannaskapta heiminum ber veruliga til at fáa sovandi sjálvið í sær at vakna. Thoreau var sannførdur um, at tú hevur ikki veruliga verið til, fyrr enn tú lagar teg til ein tílíkan livihátt sum tann, hann skapti sær í Walden. Henda einfalda men avgjørda sannføring – saman við sivilum ólýdni – hevur givið nógvum íblástur til at taka undir við hansara heimspeki um individualismu og kærleika til náttúruna.

Thoreau noktaði eisini at betala skatt, tí hann ikki vildi stuðla kríggi. Hann helt tað ikki vera rætt av politikarum at tvinga fólk at stuðla onkrum, sum tey hildu vera skeivt. Tað skuldi vera ein avgerð, sum fólk tóku við sínari egnu samvitsku.
Erling Haaland
Erling Braut Haaland  (føddur Håland; 21. juli 2000 í Leeds í Onglandi) er norskur fótbóltsleikari (álopsleikari), ið spælir fyri enska fótbóltsfelagið Manchester City síðan 2022 og á norska landsliðnum síðan 2019. Hann hevur áður spælt við fótbóltsfelagnum í Noregi, Eysturríki og Týsklandi.

Hann spældi frá 2017 til 2018 fyri norska felagið Molde, 2018–2019 spældi hann fyri eysturríkska felagið Red Bull Salzburg og 2020–2022 fyri týska felagið Borussia Dortmund.

Síðan 1. juli 2022 spælir hann við enska Premier League liðnum Manchester City.

Í 2022-23 sesongini av Premier League vann Erling Haaland heiðurin Ársins leikari og harafturat gjørdist hann toppskjútti við flestum málum.


 * Erling Braut Haaland, nifs.no (á norskum)
 * Erling Braut Haaland, fotball.no (á norskum)
 * Erling Haaland, uefa.com (á enskum)
 * Erling Haaland, transfermarkt.com
Marcus Rashford
Marcus Rashford (føddur 31. oktober 1997 í Manchester í Onglandi) er enskur fótbóltsleikari, ið spælir sum álopsleikari síðan 2016 fyri Manchester United og á enska landsliðnum.


 * Marcus Rashford, uefa.com (á enskum)
 * Marcus Rashford, soccerbase.com (á enskum)
 * Marcus Rashford, eu-football.info (á enskum)
Martin Ødegaard
Martin Ødegaard (føddur 17. desember 1998 í Drammen í Buskerud) er norskur fótbóltsleikari, ið spælir sum miðvallaleikari fyri enska Premier League felagið Arsenal síðan 2021 og á norska landsliðnum síðan 2014.

Hann hevur áður spælt við fótbóltsfelagnum í Noregi, í Niðurlondum og í Spania.

Frá 2015 til 2021 spældi hann fyri Real Madrid og síðan august mánaði 2021 er miðvallarin fastur fúsur á enska liðnum Arsenal.

Í mars mánaði 2021 varð hann valdur til liðskipara á norska landsliðnum og í sumri 2022 gjørdist hann liðskipari á besta liðnum hjá Arsenal.


 * Martin Ødegaard, nifs.no (á norskum)
 * Martin Ødegaard, fotball.no (á norskum)
 * Martin Ødegaard, uefa.com (á enskum)
 * Martin Ødegaard, transfermarkt.com
Tina Turner
Tina Turner (fødd sum Anna Mae Bullock; 26. november 1939 í Brownsville, Tennessee, deyð 24. mai 2023 í Küsnacht nærhendis Zürich í Sveis), eisini kend sum 'the Queen of Rock 'n' Roll', var amerikonsk-sveisisk songkvinna, dansari, sangskrivari, sjónleikari og rithøvundur, ið hevur verið virkin í næstan sjey tíggjuáraskeið.

Hon byrjaði sína yrkisleið í 1957. Í 1960 byrjaði hon at upptraðka sum Tina Turner, saman við tónleikaranum Ike Turner. Tey giftust í 1962 og gjørdust víðakend í 1960-árunum undir heitinum Ike & Tina Turner Revue. Í mai mánaði í 1966 kom staklagið "River Deep – Mountain High" út. Á heysti í 1969 traðkaði hon upp saman við The Rolling Stones. Sangurin 'Proud Mary' frá 1971, sum er upprunaliga skrivaður av bólkinum Creedence Clearwater Revival, gjørdist størsta hittið hjá duoini Ike & Tina Turner. Tey fingu eina Grammy-virðisløn fyri sangin. (Best R&B Performance by a Duo or Group.). Ein annar kendur sangur frá 1970-árini er 'Nutbush City Limits', sum gjørdist í 1973 í Evropa eitt stórt hitt hjá Ike og Tina Turner. Tey skiltust tó í 1976 og Tina vildi halda fram sum solosangari. Í 1984 kom plátan 'Private Dancer' út, sum gjørdist størsta sukse í yrkisleið hennara sum sangari. Hon hevur selt meira enn 10 milliónir eintøk av plátuni um allan heimin. Sangurin 'What's Love Got to Do with It' frá plátuni kom á fyrsta plássið á Hot 100-listanum hjá Billboard. Hetta var fyrsta og einasta ferð, at hon megnaði tað. Í 1985 fekk hon tilsamans tríggjar Grammy-virðislønir fyri sangin 'What's Love Got to Do with It' og fyri plátuna 'Private Dancer'. Í 1986 fekk hon eisini eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.

Síðan 1994 hevur hon búð í einum slotti nærhendis Zürich í Sveis, saman við unnusta hennara, týskaranum Erwin Bach. Hon fekk sveisiskan ríkisborgaraskap í 2013. Sama árið giftist hon umsíðir við Erwin. Tey møttust í 1986 og høvdu verið par í eini 27 ár.

Seinastu árini mátti hon tó stríðast móti kropsligum sjúkum av ymsum slagi. Hon andaðist í heimi sínum í Küsnacht í Sveis mikudagin 24. mai 2023, 83 ára gomul.


 * Heimasíða: tinaturnerofficial.com
 * Tina Turner, imdb.com (á enskum)
 * Stutt ævisøga: Tina Turner, walkoffame.com
Raquel Welch
Raquel Welch (fødd sum Jo Raquel Tejada tann 5. september 1940 í Chicago, Illinois, deyð 15. februar 2023 í Los Angeles, Kalifornia) var amerikonsk sjónleikarinna og modell.

Hon byrjaði yrkisleiðina sum sjónleikari í 1960-árunum.

Ein av kendastu leiklutum hennara var í filminum “One Million Years B.C.” frá 1966. Plakatin við Welch í bikini úr djórafeldi gjørdist heimskend.

Í 1974 vann hon eina Golden Globe virðisløn fyri leiklut sín í filminum “The Three Musketeers”.

Í 1996 fekk hon eina stjørnu á Hollywood Walk of Fame.


 * Filmsjónleikarin Raquel Welch er deyð, in.fo, 16. februar 2023
 * Raquel Welch, imdb.com (á enskum)
 * Stutt ævisøga: Raquel Welch, walkoffame.com
Yitzhak Rabin
Yitzhak Rabin (føddur 1. mars 1922 í Jerusalem, deyður 4. november 1995 í Tel Aviv) var israelskur politikari og generalur. Hann var forsætisráðharri í Ísrael frá 1974 til 1977 og frá 1992 til 1995.

Í 1994 fekk hann Nobel-friðarheiðurslønina fyri Oslo-avtaluna, saman við Yasser Arafat og Shimon Peres. Árið eftir varð hann myrdur av einum víðgongdum og sera høgrasinnaðum yvirgangsmanni, við navninum Yigal Amir.


 * yitzchakrabin.com (á enskum)
 * Stutt ævisøga: Yitzhak Rabin - Biographical, nobelprize.org (á enskum)
 * Yitzhak Rabin, imdb.com (á enskum)
Arnþór Garðarsson
Arnþór Garðarsson (føddur 6. juli 1938 í Reykjavík, deyður 1. januar 2022) var íslendskur fuglafrøðingur.

Hann gjørdist í 1974 professari í dýrafrøði við Háskúla Íslands. Serliga granskaði hann fuglalív við Mývatn.


 * Arnþór Garðarsson prófessor er látinn – Rannsakaði fugla alla ævi, dv.is, 5.01.2022 (á íslendskum)
 * Arnþór Garðarsson fuglafræðingur látinn, ni.is, 7.01.2022 (á íslendskum)
Gordon Lightfoot
Gordon Meredith Lightfoot jr. (føddur 17. november 1938 í Orillia í Ontario, deyður 1. mai 2023 í Toronto í Ontario) var kanadiskur tónleikari, sangskrivari og sangari. Í 1960-árunum gjørdist hann kendur innan tónleikaheimin og síðan tá hann hevur verið virkin í ymiskum tónleikasjangrum, so sum folk, country, rock og folkrock.

Hann hevur gjøgnum tíðirnar skrivað eina røð av kendum sangum, harundir "Early Morning Rain" og "Ribbon of Darkness" frá 1966, "Did She Mention My Name?" frá 1968, "If You Could Read My Mind" frá 1971, "Sundown" frá 1974 og "The Wreck of The Edmund Fitzgerald" frá 1976.


 * 1986 - varð hann upptikin í Canadian Music Hall of Fame
 * 1998 - fekk hann eina stjørnu á Canada's Walk of Fame
 * 2001 - varð hann upptikin í Canadian Country Music Hall of Fame
 * 2001 - gjørdist hann limur í Canadian Broadcast Hall of Fame.


 * Stutt ævisøga: Gordon Lightfoot, thecanadianencyclopedia.ca (á enskum)
 * Orillia: The birthplace of Canadian legend Gordon Lightfoot, cbc.ca (á enskum)
 * Gordon Lightfoot, imdb.com (á enskum)
Guglielmo Marconi
Guglielmo Marconi (føddur 25. apríl 1874 í Bologna, deyður 20. juli 1937 í Róm) var italskur alisfrøðingur og verkfrøðingur.

Marconi var ein av undangongumonnunum innan tráðleysa fjarskiftið og fartøknið. Hann verður roknaður at hava uppfunnið (saman við øðrum) tráðleysa fjarritaran og útvarpstólið.

Í 1909 fekk hann, saman við Karl Ferdinand Braun Nobelvirðislønina í alisfrøði.


 * Stutt ævisøga: Guglielmo Marconi, biography.com (á enskum)
Reiley
Reiley (f. 24. november 1997) er ein føroyskur tónleikari. Hann hevur seinnu árini fingið risastóran fjepparaskara kring allan heimin, og luttøka hansara í heimsins størstu sangkapping, Eurovision Song Contest, hevur givið honum umrøðu og umtalu, sum eingin føroyskur tónleikari áður hevur fingið. Hann hevur 11,1 milliónir fylgjarar á TikTok og er 2,7 milliónir ferðir spældur á Spotify. Reiley hevur sáttmála við kenda amerikanska plátufelagið Atlantic Records, sum eisini hýsir heimsstjørnum sum Ed Sheeran, Bruno Mars og Kelly Clarkson.

Reiley hevur gingið til fimleik, síðani hann var lítil og fór av álvara at dansa, tá ið hann var við sum dansari í sangleikinum Grease í 2014. Hann var við í X Factor í Bretlandi í 2016 og kom allan vegin víðari til Boot Camp. Tað er, tá tey, sum eru komin víðari í kappingini, fara á venjingarlegu. "Superman" er fyrsti sangurin, sum Reiley sjálvur hevur skrivað. Í dag býr Reiley í Onglandi og hevur plátusáttmála við eitt plátufelag í Los Angeles.

Í desember 2019 skrivaði hann undir sáttmála við stóra amerikanska plátufelagið Atlantic Records.
Bønhús
Eitt bønhús er ein kristin samkomubygningur, sum kann nýtast sum kirkja, hóast ikki bygdur til endamálið. Dømi um bønhús eru bønhúsið í Ørðavík, sum er tað fyrsta í Føroyum í nýggjari tíð, vígt 27. november 1966 (1. sunnudag í advent). Eftir tað eru fleiri hús í Føroyum vígd sum bønhús, m.a. gamli skúlin á Hellunum og missiónshúsið í Søldarfirði (1986).

Frá katólskari tíð vita vit um fleiri bønhús í Føroyum - m.a. gjøgnum staðarnøvn sum Bønhústoft, eitt nú í Leirvík.
TikTok
TikTok er eitt kinverskt felag, og hevur í dag fleiri enn eina milliard brúkarar. TikTok er ment av Zhang Yiming, sum er 37 ár og úr Kina. Hann hevur forvunnið 12 trilliónir dollarar av appini TikTok. Tað er felagið ByteDance, sum eigur TikTok. Í stuttum virkar appin á tann hátt, at brúkarar leggja video út av sær sjálvum, har teir gera ymiskt. Ofta er tað dansur ella ymsar avbjóðingar, sum brúkarar royna seg við. Filmsbrotini kunnu varða upp í 1 minutt. Appin er nógv brúkt ímillum ung í Føroyum.

TikTok er fyrsta kinesiska sosiala app, sum hevur vunnið sær nevniverda undirtøku uttan fyri Kina. TikTok er átt av kinesarum, og appin er fleiri ferðir lagd undir at flýggja út data um amerikanskar brúkarar til kinesisku stjórnina. Í tí sambandi valdi Joe Biden, forseti, at undirskriva eina lóg, sum forbjóðar embætismonnum at hava kinesisku appina. 14. august 2022 skrivaði Donald Trump undir eina aðra løgskipan, sum gav ByteDance, sum er kinesiski eigarin av TikTok, 90 dagar at lata frá sær alt amerikanska virksemið umframt allar upplýsingarnar, fyritøkan hevði savnað í landinum.

TikTok hevur áður sagt, at amerikanski óttin er grundaður á miskunning. Fleiri stjórnarskrivstovur – teirra millum Hvítu Húsini, Verjumálaráðið og Homeland Security, sum tekur sær av landsins innanhýsis trygd – longu hava bannað nýtslu av TikTok. Danska dátueftirlitið er farið undir at kanna TikTok, samstundis sum onnur lond hava bannað ella umhugsa at banna appini.


 * Sosialir miðlar


 * Heimasíða hjá fyritøkuni: tiktok.com
 * Karl Wig: Alle på Stortinget må slette Tiktok «så raskt som mulig», dn.no, 23.03.23
Norska flaggið
Norska flaggið er mest reytt. Tað hevur ein hvítan og ein bláan kross. Tað hevur verið alment flagg í Noregi síðani 1821.


 * Listi av fløggum
Tjóðfuglar
Ein tjóðfuglur er ein fuglur, sum eitt land hevur valt sær sum sín serstaka fugl. Øll lond hava ikki ein tjóðfugl. Tjóðfuglur í Danmark er knópsvanurin. Hann er at finna allastaðni í Danmark. Í Føroyum er tjaldrið tjóðfuglur. Hann er av størstu vaðfuglunum í Føroyum.


 * Fuglar í Føroyum
Búmerki
Eitt búmerki er eyðkennismerki hjá fyritøkum, stovnum, felagsskapum, kommunum o.s.fr. Búmerkið avmyndar grafiska samleikan og er úrtøkiliga andlitið.




 * Skjaldarmerki
 * Skjaldarmerki Føroyar


 * Búmerkið hjá Sjóvar kommunu, sjovar.fo
 * Robert Joensen og búmerkini, nordlysid.fo
Skjaldarmerki
Eitt skjaldarmerki er eitt eyðkenni fyri eitt land ella eitt øki. Skjaldarmerki Føroya ímyndar ein gullvápnaður silvurveðrur á einum bláum skjøldri.


 * Skjaldarmerki Føroyar
 * Búmerki


 * Skjaldarmerkið, lms.fo
Sosialir miðlar
Sosialir miðlar er heildarhugtak fyri heimasíður á alnótini, støð og netverk, har fólk “hittast”, siga frá tí, tey takast við, kjakast, deila upplýsningar, vitan og áhugamál.


 * Skype varð givið út fyrstu ferð í 2003. Forretið verður brúkt til at samskifta við, fyrst og fremst umvegis IP-telefontøkni. Forretið varð ment av svianum Niklasi Zennstrøm og dananum Janusi Friis.
 * Facebook er ein sosialur miðil ella sosial netverkstænasta, sum Mark Zuckerberg setti á stovn í 2004 og sum verður tikin av Meta.
 * YouTube er ein heimasíða við sjónbandaupptøkum, sum brúkarnir sjálvir senda upp. YouTube varð sett á stovn í USA í 2005.
 * Twitter byrjaði í 2006. Twitter er ein mikro-bloggur, har tú skrivar boð, sokallað tweets. Nógvir einstaklingar, virki, listafólk og felagsskapir brúka Twitter.
 * Messenger byrjaði sum Facebook-kjatt í 2008. Tað er ein kjatt-app og forrit, har tú bæði kanst skriva og tosa við onnur. Messenger varð givið út í 2011.
 * WhatsApp byrjaði í 2009. Tað er ein fartelefon-app til snildtelefonir. Hon verður brúkt til at senda boð, ringja, senda myndir umframt sjónbandasamrøður. Tað er Facebook, sum eigur WhatsApp.
 * Instagram er ein ókeypis fartelefon-app til mynda- og sjónbandadeiling og eitt sosialt netverk, sum varð givið út í 2010. Tað er Facebook, sum hevur ment appina.
 * Kik Messenger ella Kik er ein fartelefon-app, mest roknað til kjatt. Kik varð ment í Kanada í 2010.
 * Snapchat tók seg upp í 2011. Snapchat er ein app til myndadeiling og margmiðlar. Tað serliga við Snapchat er, at móttakarin bara sær myndirnar í stutta tíð.
 * TikTok, sum fyrr æt Musical.ly, er ein app, sum børn og ung í ymsum aldrum brúka. Tað er ein app, har tú kanst gera sjónbandaupptøkur, senda boð og senda live-upptøkur. TikTok tók seg upp í 2016 í Kina undir navninum "Douyin".
Flatey
Flatey er ein oyggj í Íslandi. Flatey liggur í Breiðafirði, ið er á Vesturlandinum. Tað ber bara til at sigla út til oynna. Sagt verður, at hin fyrsti, ið búsettist í oynni var Thrandur mjóbein. Fyrr í tíðini var oyggin ein stórur handilsdepil fyri oyggjarnar rundan um. Nógv ferðafólk vitja oynna hvørt ár. Fyri at koma út til oynna verður siglt úr Stykkishólmi við ferjuni Baldur. Á Flatey er ein handil, har ferðafólk kunnu keypa tað, teimum tørvar. Til ber eisini at gista á oynni.

Flatey er komin av einum eldgosi fyri 11-12 milliónum árum síðani. Oyggin er á leið 2 km. long, á leið 400 metrar breið, har hon er breiðast, og 20 metrar breið, har hon er smalast. Flatey er hin størsta av teimum 40 oyggjum og hólmum, ið hon er partur av. Eingir bilar eru á oynni. Tí verður traktorur brúktur til at flyta fólk og farm. Fuglalívið er ríkt á oynni, tí ongar kettur, mýs og rottur eru har. Fuglurin trívist væl, og har eru rita, lundi og grælingur. Áleið 150 plantur eru funnar á Flatey.

Flatey er gamalt búpláss. Og tað hevur eina langa skipasøgu. Teir vóru teir fyrstu í Íslandi, sum høvdu dekksfør. Teir høvdu skip heilt afturi í 1830 og hjá teimum vardi skipaøldin heilt fram til eftir Fyrra veraldarbardaga. Havn høvdu teir ikki, so vetrarlegu høvdu teir í eini vík í lítlu grannaoynni Hafnarey. Ímillum báðar oyggjarnar er eitt smalt sund. Fyrr var Flatey ein fiskivinnumiðdepil í Íslandi. Har var mest nýmótans flakavirkið bygt í Íslandi seinast í fýratiárinum. Tá ið Flatey var í vælmaktini, vóru um 200 fólk í arbeiði í oynni. Nú eru bara tveir bøndur eftir. Men annars er Flatey lítið broytt og tað mesta bygdarlagið stendur enn, sum tað stóð í gomlum døgum.

Nógv listafólk hava fingið íblástur á oynni, t.d. Matthías Jochumsson, sum skrivaði íslendska tjóðsangin. Oyggin er eisini væl dámd til filmsupptøkur.


 * Surtsey
Nordland fylki
Nordland er eitt fylki í Norra. Fylkið varð stovnað hin 1. januar 1919 og hevur ídag um leið 241 túsund íbúgvar. Síðan 1995 hoyrir lítla gosoyggin Jan Mayen fyrisitingarliga til Nordland fylki.

Fylkið er býtt upp í fimm øki. Helgeland, Salten, Ofoten, Lofoten og Vesterålen. Høvuðssæti og umsitingin hjá fylkinum er staðsett í Bodø, sum eisini er størsti býurin í fylkinum.

Nordland hevur í norðri mark við Troms og Finnmark, móti eystri mark við Norrbottens län og Västerbottens län í Svøríki og móti suðri mark við Trøndelag. Vesturstrondin í Nordland fylkinum liggur fram við Norskahavinum og Atlantshavinum.

Tað finnast 41 kommunur í Nordland fylke.


 * Almenna heimasíðan: nfk.no
 * Statsforvalteren i Nordland
Jordan Henderson
Jordan Brian Henderson (føddur 17. juni 1990 í Sunderland í Onglandi) er enskur fótbóltsleikari, ið spælir sum miðvallarleikari síðan 2011 fyri Liverpool og á enska landsliðnum síðan 2010.

Hann gjørdist í 2015 liðskipari hjá Liverpool.


 * Jordan Henderson, premierleague.com (á enskum)
 * Jordan Henderson, uefa.com (á enskum)
 * Jordan Henderson, soccerbase.com (á enskum)
 * Jordan Henderson, eu-football.info (á enskum)
Son Heung-min
Son Heung-min (føddur 8. juli 1992 í Chuncheon í Suðurkorea) er koreanskur fótbóltsleikari, ið síðan 2015/16 spælir sum álopsleikari fyri Tottenham Hotspur og á suðurkoreanska landsliðnum síðan 2011.


 * Son Heung-min, uefa.com (á enskum)
 * Son Heung-min, worldfootball.net (á enskum)
Liam Cooper
Liam David Ian Cooper (føddur 30. august 1991 í Kingston upon Hull í Onglandi) er skotskur fótbóltsleikari, ið spælir síðan 2014 sum miðverji fyri Leeds United og síðan 2019 á skotska landsliðnum. Hann er liðskipari hjá Leeds United.


 * Liam Cooper, soccerbase.com (á enskum)
 * Liam Cooper, eu-football.info (á enskum)
 * Liam Cooper, uefa.com (á enskum)
Pontus Jansson
Pontus Sven Gustav Jansson (føddur 13. februar 1991 í Arlöv í Svøríki) er svenskur fótbóltsleikari, ið síðan 2016 spælir sum miðverji fyri Brentford og á svenska landsliðnum síðan 2012.


 * Pontus Jansson, worldfootball.net (á enskum)
 * Pontus Jansson, soccerway.com (á enskum)
 * Pontus Jansson, eu-football.info (á enskum)
Ian Fleming
Ian Lancaster Fleming (føddur 28. mai 1908 í Mayfair í London, deyður 12. august 1964 í Canterbury í Onglandi) var bretskur rithøvundur. Hann var ættaður úr Skotlandi, men vaks upp og gekk í skúla í Onglandi.

Ian Fleming er best kendur fyri krimiskaldsøgurnar ella njósnaraskaldsøgurnar um bretska loyniagentin James Bond, sum hann í fimmti- og sekstiárunum skrivaði. Fleming skrivaði tilsamans fjúrtan skaldsøgur og nýggju stuttsøgur um agent 007. Tá hann doyði í 1964, hevði hann longu selt fleiri enn 30 milliónir eintøk.

James Bond
 * 1953 - Casino Royale
 * 1954 - Live and Let Die
 * 1955 - Moonraker
 * 1956 - Diamonds are forever
 * 1957 - From Russia With Love
 * 1958 - Dr. No
 * 1959 - Goldfinger
 * 1960 - For Your Eyes Only
 * 1961 - Thunderball
 * 1962 - The Spy Who Loved Me
 * 1963 - On Her Majesty's Secret Service
 * 1964 - You Only Live Twice
 * 1965 - The Man With The Golden Gun
 * 1966 - Octopussy and The Living Daylights

Aðrar bókmentir
 * 1957 - The Diamond Smugglers
 * 1963 - Thrilling Cities
 * 1964 - Chitty-Chitty-Bang-Bang


 * Almenna heimasíðan: ianfleming.com (á enskum)
 * Ævisøga: Fleming, Ian Lancaster, oxforddnb.com (á enskum)
 * The Name is Still Bond, in.fo, 24.11.2006 (á føroyskum)
 * Minnismerki um James Bond í Færeyjum, ruv.is, 23. mars 2022 (á íslenskum)
Norska grundlógin
Norska grundlógin er elsta framhaldandi stjórnarskipan í heiminum næst at teirri hjá USA. Tó at hon upprunaliga var skrivað í skundi, var hon sera nýmótans og víðsýnt við ásetingum um valdsbýti og valdsavmarkingar, mannarættindi og óheftar stovnar. Norska grunlógin varð einmælt samtykt av "Riksforsamlingen" á Eidsvoll 16. mai 1814. Dagin eftir, 17. mai, varð grundlógin daterað og undirskrivað av formansskapinum. Tí er tjóðdagur Noregs ásettur at vera hendan dagin. Fyrimyndir vóru franska grundlógin frá 1791 og tann amerikanska frá 1787.

Í 1814 noyddist Danmark at sleppa Noregi eftir 434 ára felagsskap. Fullveldið vardi tó bert í fáar mánaðir, og eftir eitt stutt kríggj, mátti Noreg gera samveldi við Svøríki, sum helt fram til 1905. Í hesum tíðarskeiðinum royndi svenski kongurin fleiri ferðir at máa undan norsku grundlógini, men norðmenn vardu sína nýggju stjórnarlóg. Norðmenn broyttu stjórnarskipanina 4. november 1814, so hon viðurkendi, at Noregi var "forenet med Sverige under een Konge", men annars varðveitti Noreg egna stjórnarskipan, nú nevnda "Grundlov", egið ting og egna lóggávu, egnan hægstarætti og rættarskipan, umframt egið embætisverk og egna hermegi, tó at ovasta stjórnin sat hjá kongi í Stokkhólmi, sum eisini umsat uttanríkisvaldið.
Spitsbergen
Spitsbergen er størsta og fólkaríkasta oyggj í Svalbarði. Oyggin er eisini landsins størsta oyggj, og har búgva eitt sindur meira enn ein 2,000 fólk. Spitsbergen er 37,673 ferkilometrar ella umleið 27 ferðir so stórur sum Føroyar. Úr suðurendanum, Sørnesi, og norður í Verlegenhuken eru 400 km, og har, sum hon er breiðast, er hon 220 km. Hægstu fjøllini á Spitsbergen eru Newtontoppen (1.713 m.) og Perriertoppen (1.712 m.). Nógv tað størsta plássið er býurin Longyearbyen, sum við sínum 2,060 fólkum hevur 71% av fólkatalinum í Svalbarði. Longyearbyen er eisini fyrisitingardepil fyri oyggjabólkin. Býurin telist millum norðastu búsetingar í heiminum.

58% av landslagnum á Spitsbergen er skriðjøklar. Inni í jøklunum eru helli. Til ber at fara inn í tey at hyggja eftir grót- og ísskapum, sum náttúran sjálv hevur evnað til. Á Spitsbergen ber eisini til at sleppa á kavaskutarasafari.

Hvørt ár tíðna jøklarnir á Spitsbergen og gerast minni í vavi. Hetta hendir, tí veðurlagið er vorðið mildari seinastu 100 árini. Tað kann fáa álvarsligar fylgjur fyri ísbjarnirnar, at ísurin á Spitsbergen tiðnar. Tær veiða á ísinum, og tá ísurin tiðnar, verður trupult hjá teimum at vinna sær nóg mikið av føði. Íshavið ávirkast eisini nógv av mannaelvdum veðurlagsbroytingum.

Meðan hann leitaði eftir farleiðini til Ásiu, fann Willem Barents Bjarnoynna og Spitsbergen, sum hann gav hesi nøvnini.

Á Spitsbergen eru tvey sjúkrahús, eitt í Longyearbýnum og eitt í Barentsburg.
Listi yvir forsetar í Kroatia
Listi yvir forsetar í Kroatia er ein listi yvir forsetar í Kroatia (kroatiskt mál: Predsjednik Republike Hrvatske) síðan 1990.
Katalin Novák
Katalin Éva Novák (fødd 6. september 1977 í Szeged) er ungarskur politikari. Hon er limur í stjórnarflokkinum Fidesz og hevur verið forseti Ungarns síðan mai 2022.

Hon gjørdist fyrsti kvinnuligi forsetin í Ungarn. Áður hevur hon verið ráðharri í stjórnini hjá Viktor Orbán frá 2021 til 2022. Á forsetavalinum í ungarska tjóðartinginum tann 10. mars 2022 varð hon vald til forseta við 137 atkvøðum av 188. Hon tók við forsetaembætinum í Ungarn 10. mai 2022. Undanmaður hennara í embætinum var János Áder.


 * Almenna heimasíðan:
 * sandorpalota.hu (á ungarskum)
 * sandorpalota.hu/en (á enskum)
 * Stutt ævisøga: Novák Katalin - Curriculum Vitae, sandorpalota.hu (á enskum)
Andøya
Andøya (sámiskt: Ánddásoulu) er ein norsk oyggj í Vesterålen. Andøya liggur beint norðan fyri Lofoten. Longu í 1962 varð Andøya Rakettskytefelt bygt á oynni. Støðin hevur verið brúkt til at skjóta upp smærri rakettir til granskingarendamál og eisini ballónir. Andøya, ið er 489,7 km² stór, er 10. størsta oyggj í Noregi. Her búgva umleið 4500 fólk. Hægsta fjall í Andøya - Kvasstinden - er 705 m. Andøya er ein long og smøl oyggj. Í Andøya er bert ein kommuna, sum er Andøy kommunu.
Breitt sævarkorn
Breitt sævarkorn (frøðiheiti: Leymus arenarius) er stórvaksið, grovligt, blágrønt aksagras við breiðum, stinnum og spískum bløðum. Bløðini 1 cm breið, snøgg, fløt við innrullaðum rondum. Bindur við sínum langa og fjølgreinda jarðleggi roksandin. Oftast eru 3 smáøks við hvønn akslegglið. Samansetta aksið er stórt, 15-20 cm langt. Fræið er kjarngott og hevur í Íslandi verið nýtt til matna (melur). Veksur í sandi niðri við sjógv. Blómar í juli.


 * Plantulívið í Føroyum
Jóan Pauli Joensen
Jóan Pauli Joensen (doyptur Joen Pauli Joensen, føddur 30. apríl 1945 í Sørvági) er føroyskur mentanargranskari, fólkalívsfrøðingur, søgumaður og professari í siðsøgu.

Hann vaks upp á Kelduni í Sørvági og gekk barnaárini í Sørvágs skúla, seinni á framhaldsskúla í Vágum. Gekk 8. og 9. skúlaár í Sørvági og seinasta árið á skúlanum á Giljanesi, har hann fekk preliminerprógv í 1962. Í august í 1963 kom hann sum læraravikarur til Gásadals, har hann varð verandi til 1964.

Frá 1966 hevur hann verið innskrivaður sum lesandi við Aarhus Universitet, og frá 1970 var hann eisini innskrivaður við Lunds Universitet. Hann hevur lokið fulla akademiska útbúgving við bæði universitetini í etnografi, etnologi og søgu. Í 1975 varð hann filosofie doktor við Lunds universitet og varð docentur sama stað í 1980. Í 1987 varð hann dr. phil. við Aarhus Universitet. Síðani 1989 var hann føstum starvi sum professari í fólkalívsfrøði og siðsøgu á Fróðskaparsetri Føroya. Hann stóð sum rektari fyri leiðsluni á Fróðskaparsetri Føroya frá 1991 til 1998 og frá 2004 til 2011.


 * 1982 - Fiskafólk. Tórshavn
 * 1987 - Fólk og mentan. Tórshavn
 * 2003 - I ærlige brudefolk. Bryllup på Færøerne, 372 s., Museum Tusculanums Forlag, København. ISBN 87-7289-808-9
 * 2008 - Føroyar og bankarnir í 100 ár. Ljóðbók, Tórshavn. ISBN 978-99918-67-12-0
 * 2015 - Bót og biti. Matarhald í Føroyum. 1 og 2. 285 og 269 s., Fróðskapur SP/F, Tórshavn. ISBN 978-99918-65-70-6
 * 2017 - Føroysk søga 1, 138 s., NÁM, Tórshavn. ISBN 978-99918-2-617-2
 * 2018 - Maðkur, mykja, trimpil, betong og madrassa. 136 s., Sprotin. ISBN 978-99972-1-284-9
 * 2020 - Í stovuni sofu, í køki komfýr. 424 og 344 s., Sprotin. ISBN 978-99972-1-374-7 / 978-99972-1-375-4
 * 2020 - Ketilostur, maðurin umborð og putursukurveðrar. 212 s., Sprotin. ISBN 978-99972-1-404-1


 * 2015 - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsen fyri yrkisbókmentir (fyri "Bót og biti")
 * 2026 - Jóan Pauli Joensen kosin fagnaðardoktari við universitetið í Lund.


 * Stutt ævisøga: Jóan Pauli Joensen Úr Rithøvundabókini, ritstjórað: 30.11.2000, bokasolan.fo
 * Matmentan í Føroyum, gransking.fo
 * Jóan Pauli Joensen, farlit.fo (á enskum)
 * Søtur er sjálvgivin biti, kvf.fo, 7. juli 2015
 * Føroyar og bankarnir í 100 ár., Føroya Banki ISBN 99918-3-205-X
Bernhard Brim
Bernhard Brim er dulnevni fyri Jákup Bernhard Joensen, ið borin varð í heim við Gjógv í 1915. Hann doyði í 1969.

Manndómsár síni búði hann í Klaksvík, har hann drúgt tíðarskeið rak kykmyndahøllina »Atlantis Bio«.

Alt frá ungum árum festi hann yrkingar á blað, og eftir hann eru trý søvn:
 * Fyrsta savnið »Bardagaskaldið«, 1956, er vígt starvsbrøðrum hansara undir seinna heimsbardaga, siglingarmonnunum, og flestu yrkingarnar taka evni úr tíðarskeiðinum 1939-45.
 * Annað savnið »Vinir mínir« kom í 1959, og sum navnið sigur, er dastið av yrkingunum í hesum savni heilsur og minnisyrkingar til menn, ið gjørdust vinmenn skaldsins á lívsleiðini, men her finst eisini »Kvøðan til Klaksvíkar«, sum klaksvíkingar tykjast hava valt sær til eyðkennisong.
 * Í 1967 kom triðja og seinasta savnið »Tað var í mai«, og sum navnið bendir á, rúmar tað vár- og ástaryrkingum; ein hin hepnasta er henda:
Pär Lagerkvist
Pär Fabian Lagerkvist (føddur 23. mai 1891 í Växjö, deyður 11. juli 1974 í Lidingö) var svenskur rithøvundur og yrkjari.

Eitt afturvendandi evni í verkum hansara eru viðurskifti millum Gud og menniskja. Millum týdningarmestu verkini hjá svenska rithøvundinum eru yrkingasavnið Ångest frá 1916 og skaldsøgan Dvärgen frá 1944.

Hann var limur í Svenska Akademinum síðan 1940 og fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1951.




 * Stutt ævisøga á svenskum: Pär F Lagerkvist, riksarkivet.se
 * Stutt ævisøga á enskum: Pär Lagerkvist, nobelprize.org
Astrud Gilberto
Astrud Gilberto (fødd Astrud Evangelina Weinert hin 30. mars 1940 í Salvador da Bahía í Brasil, deyð 5. juni 2023 í Philadelphia í USA), var brasilsk-amerikonsk songkvinna.

Hon fekk kelinavnið "The Queen of Bossa-Nova", eftir at hon, miðskeiðis í seksti-árunum, gjørdist heimskend við bossanova-sanginum "The Girl from Ipanema". Í 1965 vann hon, saman við Stan Getz eina Grammy-virðisløn fyri plátuna við hesum lagi.

Gjøgnum árini hevur hon spælt saman við nógvum øðrum dugnaligum tónleikarum, eitt nú João Gilberto, ið hon hevur verið gift við eitt ávíst tíðarskeið, Quincy Jones og George Michael.


 * 1964 – Stan Getz meets João & Astrud Gilberto
 * 1965 – The Astrud Gilberto Album (Verve)
 * 1965 – The Shadow of Your Smile (Verve)
 * 1966 – Look to the Rainbow (Verve)
 * 1966 – Beach Samba (Verve)
 * 1967 – A Certain Smile, a Certain Sadness med Walter Wanderley (Verve)
 * 1968 – Windy (Verve)
 * 1969 – September 17, 1969 (Verve)
 * 1970 – I Haven't Got Anything Better to Do (Verve)
 * 1971 – Gilberto with Turrentine med Stanley Turrentine (CTI Records)
 * 1972 – Now (Perception)
 * 1977 – That Girl from Ipanema (Audio Fidelity)
 * 1987 – Astrud Gilberto Plus James Last Orchestra (Polygram)
 * 1996 – Live in New York (Pony Canyon)
 * 1997 – Temperance (Pony Canyon)
 * 2002 – Jungle (Magya Productions)


 * Almenn heimasíða: astrudgilberto.com (á enskum)
 * Stutt ævisøga: Astrud Gilberto, astrudgilberto.com (á enskum)
 * Astrud Gilberto, snl.no (á norskum)
 * Astrud Gilberto, dr.dk
 * Astrud Gilberto, discogs.com
John Quincy Adams
John Quincy Adams (11. juli 1767 – 23. februar 1848), forseti í USA 1825–1829, var maðurin aftan fyri Monroe-doktrinina. Í 1828 varð sonur John Adams, táverandi forsetin, John Quincy Adams – kendur frá søguni um trælaskipið Amistad – partur av einum skitnum valstríði. Demokraturin, Andrew Jackson nevndi Adams ein antireligiøsan, bretsktsinnaðan og kongatrúgvan forseta, sum bara hevði korrupt fólk í sínum starvsliði. Republikanarnir og Adams góvu eina heila bók út, um hvussu ótrúgvur Jackson hevði verið tey 37 árini hann hevði verið giftur. Bókin nevndi eitt ótal av frillum, sum teir søgdu Jackson hevði havt. Haraftrat nevndu republikanarnir Andrew Jackson ein slagsbróðir, ein fordruknan hasardspælara, ein lygnara og trælahandlara. Kona Jackson, Rachel hevði verið gift áður. Mótstøðumennirnir kallaðu hana eina skitna skøkju. Jackson vann tað skitnu orrustuna, tá saman um kom. Men kona hansara var hjartaknúst av øllum leysasøgunum, republikkanarnir høvdu sett í gongd, og stutt aftaná valorrustuna doyði Rachel Jackson.
Glenda Jackson
Glenda Jackson (fødd 9. mai 1936 í Birkenhead í Cheshire, deyð 15. juni 2023 í Blackheath) var bretsk sjónleikarinna og politikari. Hon móttók tvær Oscar-virðislønir.

Glenda Jackson byrjaði sína yrkisleið sum 21 ára gomul í 1957. Hon spældi nógvir leiklutir, bæði á palli, í filmum og í sjónvarpsrøðum, eitt nú "Sunday Bloody Sunday" frá 1971, og sama árið sum Elizabeth I drotning í filminum "Mary, Queen of Scots", saman við Vanessa Redgrave ið spældi leiklutin sum Mary Stuart.

Hetta árið fekk hon eisini eina Oscar-virðisløn fyri Besta kvinnuliga sjónleikara fyri sín høvuðsleiklut í filminum "Women in Love" frá 1969. Eina aðru ferð varð hon heiðrað við Oscar-virðislønini í 1974 fyri sín høvuðsleiklut í filminum "A Touch of Class".

Sum politikari var hon limur í bretska javnaðarflokkinum (Labour Party). Sum valevni fyri flokkin í Hampstead og Highgate varð hon vald í bretska tingið fyri fyrstu ferð í 1992. Hon varð afturvald í 1997, 2001, 2005 og 2010. Sum politikari hevur hon eisini verið sera atfinningarsom mótvegis innrásinum í Irak og politikki hjá Tony Blair.


 * Stutt ævisøga: Biography, glenda-jackson.co.uk (á enskum)
 * Glenda Jackson, imdb.com (á enskum)
Birkenhead
Birkenhead er ein býur nærhendis Liverpool í Onglandi. Í Birkenhead búðu í 2021 fleiri enn 109 túsund fólk. Býurin liggur í býarøkinum Metropolitan Borough of Wirral, sum er partur av Merseyside greivadøminum. Áin Mersey rennur fram við býnum.

Viðarlundin Birkenhead Park. ið opnaði í 1847, var fyrsta viðarlundin í heiminum, har fíggingin kom frá tað almenna og Birkenhead Park gjørdist fyrimynd fyri Central Park í New York.


 * Glenda Jackson (1936–2023), bretsk sjónleikarinna og politikari.


 * Birkenhead, wikivoyage.org