Mumi (Sjónvarpsrøð frá 1990)
Mumi er ein teknað barna-sjónvarpsrøð, sum er grundað á Mumi -skaldsøgurnar og teknirøðirnar hjá svensk-talandi finsku listakvinnuni og rithøvundanum Tove Jansson og beiggja hennara Lars Jansson. Sjónvarpsrøðin frá 1990 er tann fyrsta Mumi-røðin ið fekk útbreiðslu í fleiri londum runt allan heimin. Røðin hevur 79 partar og 26 framhaldspartar ið komu seinni. Fram um røðina kom eisini ein filmur út, í 1992.

Røðin Mumi varð fyri fyrstu ferð sýnd á sjónvarpsrásini TV Tokyo frá 12. apríl 1990 til 3. oktober 1991.

Mumi er triðja teknifilms-tillagingin, sum er grundað á skaldsøgurnar og teknirøðirnar um Mumi. Áðrenn framleiðsluna var rithøvundurin Tove Jansson sera ónøgd við fyrru japansku Mumi teknifilms-tillagingunum frá 1969-1972, orsaka av hvussu ótrúgvar tær vóru móti søgunum og persónunum úr hennara upprunaliga tilfari. Vegna hetta ónøgdsemi vórðu báðar hesar fyrru Mumi røðinar frá 1969 og 1972 ongantíð sendar út í sjónvørp uttan fyri Japan.

Síðani 1981 fór finski teknifilms- og handilsframleiðarin Dennis Livson at biðja um rættindi frá Tove og Lars Jansson at gera enn eina nýggja teknifilms-tillaging um Mumi. Hóast tey vóru ivasom megnaði Livson til endans at fáa bæði tvey at játta honum rættindini til Mumi, eftir at tey sóu hansara framleiddu teknirøð Alfred J Kwak. Eitt ár seinni í Tokyo vísti Livson eina lítla undansýning av teknifilms-røðini fyri bæði Tove og Lars Jansson. Tá Tove sá teknifilmin um síni mumitrøll, viðmerkti hon sambært Livson "Dom lever ju" ("Tey liva").

Ólíka teimum tveimum undanfarnu teknifilms-tillagingum var hendan nýggja Mumi røðin ein samframleiðsla av niðurlendsku fyritøkuni Telecable Benelux BV, japanska TV Tokyo, finska Yle, fronsku Marina Productions, og spanska Televisión Española. Røðin varð teknað á japansku teknifilmsstovunum Telescreen Japan Inc og Visual 80. Hiroshi Saitō og Masayuki Kojima vóru høvuðs-leikstjórarnir, meðan Akira Miyazaki gjørdi filmshandriti fyri 12 teir fyrstu partanar og fleiri av teimum seinnu pørtunum. Tove og Lars Jansson vóru eisini uppi í og við til at gera ávísar broytingar í handritunum.

Mumi-røðin bleiv kendasta sjónvarps tillagingin av søgunum um Mumi kring heimin. Hon fekk nógv rós av bæði Tove og Lars Jansson, fyri at halda fast við tað sanna glaða huglagið í Mumidali, og fanga tað heilt rætta milda og fitta lyndið hjá fólkunum sum búgva har. Tove hevði sjálv eftirlit við framleiðsluni, fyri at tryggja sær at røðin bleiv við við at verða trúføst til hennara upprunaligu verk.

Tann sera kvika og góða móttøkan av teimum fyrstu 78 pørtunum góvu framleiðarunum grønt ljós at halda fram at gera 26 nýggir partar til eina framhaldsrøð, ið er kallað á enskum “Delightful Moomin Family: Adventure Diary” týtt “Deiliga Mumi familjan: Ævintýrs-dagbók”.

Ólíkt fyrstu røðini um Mumi var framhaldsrøðin ikki laga eftir upprunaligu skaldsøgunum hjá Tove. Ístaðin vóru søgugongdinar uppfunnar av tekni-toyminum ella leysliga tiknar út frá Mumi- teknirøðunum.

Vegna at framhaldið reik so langt frá teimum nærlagdu, handfarnu, bókmentaligu frásøgunum hjá Tove, fanst Dennis Livson ógvusliga at tí nýggju røðini. Hugsast kann, at Tove Jansson ikki sjálv var før fyri at blanda seg uppí, tí hon var blivin sjúk av bæði bróst og lungakrabba um hetta mundi. Meðan beiggi hennara Lars Jansson gav framleiðsluni loyvi at tekna frá teknirøðunum, hann og systir hansara høvdu teknað, var víst at bæði tvey dámdu best tillagingarnar ið høvdu inniligar røtur úr lívsáskoðanini og bókunum hjá Tove Jansson.

Í 1992 kom harumframt ein filmur út av somu framleiðslu sum eitt framhald til sjónvarpsrøðinar, ið varð kallaður "Halastjørna í Mumilandi" ella "Comet in Moominland" á enskum, sum lagaður er eftir mumi-bókini "Halastjørnan kemur". Hendan filmin dámdi Dennis Livson sera væl, tí hann nemliga sam-skrivaði, framleiddi og skipaði fyri at gera filmin til verðuleika. Hann tók í stórsta álvara at varða upprunaligu søgunar og sjónina hjá Tove Larsson. Hugburðurin og virðingin fyri verkinum hjá Tove, gav Dennis rós frá sjálvari Tove, sum fortaldi at hennara samstarv við Dennis var framúrskarandi, tí at hann skilti hennara hugskot við Mumidalinum. Dennis Livson elskaði heimin um Mumi so nógv, at aftaná tí góðu móttøkuna av røðunum og filminum, bygdi hann "Moomin World theme Park" í Naantali, Finnlandi, ið lat dyrnar upp fyrstu ferð í 1993.

Sjónvarpsrøðin Mumi kom út á føroyskum máli á Sjónvarp Føroya (SvF) í Januar 1998, og hevur síðan verið send út við ávísum millumbilum á somu rás, sum nú er nevnd Kringvarp Føroya (KvF).

Tað sigst, at føroyska útgávan av sjónvarpsrøðini Mumi er eitt tað mest týdningarmiklasta sum er hent fyri føroyska samfelagið síðstu øld og føroyska søgu sum heild. Summi sigað at einastandandi týðingin, og dugnaligu sjónleikarinir ið góvu tær framúrskarandi røddirnar til Mumi, er ólíkt nøkrum øðrum ið hevur ella fer at koma til Føroya, og kann kallast ein mentanarligur arvur ólíkum nøkrum øðrum í landinum.

Týtt til føroyskt hava Guðrið Rubeksen, Erla Zachariasen og Malan Háberg Andersen.

Grafikari var Sven Bergur Jensen.

Tikið upp ljóðupptøkur og sett saman hava Bjarnheðin í Hoyvík, Alexander G. Joensen, Mikkjal H. Øster, Jógvan Páll Johannesen og Hallur Thomsen.

Finnur Hansen, Stamen Stantchev og Malan Thomsen stóðu fyri tónleikinum.

Fyri stuttum bleiv føroyska Mumi bøtt um, við m.a betri góðsku og hvør partur fekk eisini eitt heiti. Kringvarp Føroya keypti nýggj rættindi so tey sluppu at vísa Mumi fram aftur, og røðin verður í dag send í barnaløtuni á KvF hvørja viku, og liggur tøk á netinum á kvf.fo/vit/sending/sv/mumi

Føroyska útgávan hevur bert 47 partar av teimum 79 pørtunum í upprunaliga Mumi sjónvarpsrøðini - og ongir av teimum 26 framhaldspørtunum ella filminum ið komu árini seinni.

Tí mangla tilsamans 57 partar og ein filmur at verða umsettir til føroyskt. Kanska einaferð í framtíðini kundu hetta tilfari eisini verið týtt, til gagn fyri øll Føroya børn og vaksin.

Røðin inniheldur søgugongdir, sum eru tiknar úr Mumibókunum "Gandakalshatturin" (8 partar), "Trøllavetur" (3 partar), "Vandamikið hásummar" (3 partar), "Endurminningar hjá Mumipápa" (3 partar), "Pápin og havið" (2 partar) og fleiri stuttsøgur frá stuttsøgusavninum "Tað ósjónliga barnið: og aðrar stuttsøgur" (5 partar). Umleið 20 partar í fyrstu Mumi røðini og fleiri í framhaldsrøðini eru grundaðir á søgur, sum eru tiknar úr teknisøgu-myndarøðunum um Mumi, hjá Tove og Lars Jansson. Nýggjar søgugongdir og nakrir nýggir persónar eru eisini lagdir afturat, serliga í seinna enda av røðini. Filmurin er bygdur á bókina "Halastjørnan kemur".

Nakrir merkisverdir munir millum filmsliga og skrivliga Mumi


 * Undranarsamt er, hví í føroysku, ensku, fronsku, pólsku og latínamerikonsku útgávunum av sjónvarpsrøðini er Tutikki eitt kallkyn, og kallast Tutikki "hann". Hetta er ein feilur, tí Tutikki er heilt víst staðfest kvennkyn, og er skrivað við Tuulikki Pietilä í hugað - unnustuni hjá Tove Jansson.
 * Lítla Mý kemur fram í røðini frá byrjan av sum ein av høvuðs vinunum hjá Mumitrøllinum, meðan hon bert er við í seinni bindum í bókunum.
 * Ísdrotningin sær øðrvísi út í røðini enn hon verður lýst í bókunum. Gg: flestu persónar í bókunum teknaði Tove, men Ísdrotningin var ongantíð tekna. Hetta var við vilja, so hon tyktist enn og meira gátufør, vøkur og ræðandi.
 * Í føroyskt týddu bókunum verða lítlu vinkonurnar við tí stóra kuffertinum kallaðar Tofslan og Vifslan. Men tá tær heilsa uppá Mumimammuna í sjónvarpsrøðini, kallað tær seg sjálvar Toplan og Vaflan.
 * Í bókunum skifta Mumitrøllini kongarubinin um við hattin hjá gandakallinum, og gandakallurin kemur seinni, at heinta kongarubinin, við einum nýggjum hatti. Í røðini fær gandakallurin hattin beinavegin aftur í seinna parti, og í sjeynda parti skifta Toplan og Vaflan tann verðuliga kongarubinin um við ein nýggjan gandaðan kongarubin.
 * Ynskini sum tey fáa frá gandakallinum eru eisini øðrvísi. Í røðini ynskir Hemilin sær ein nýggjan spaka. Síðani ynskir Snorkadiddan tey somu eyguni sum vakra viðadrotningin og Mumi ynskir tey vanligu eyguni hjá Snorkadidduni aftur. Við seinasta ynskinum ynskja Toplan og Vaflan ein rubin júst sum tann hjá gandakallinum. Í bókini ynskir Mumimamma at Mumi ikki saknar Mumirikk tá hann er burtur og ferðast, og Mumi ynskir, at nakað av matinum úr veitsluni hjá teimum skal fara til Mumirikk.
 * Snorkadiddan og Snoddi sum hvørva av og á í bókarøðini hava størri leiklutir í sjónvarpsrøðini.
 * Mumirikkur er vinarligari og roykir ikki pípu í røðini.
 * Snorkil er ofta við í røðini sum eitt vísindafólk og uppfinnari, meðan hann í bókunum spælir ein minni leiklut. Trásetingin hjá Snorkili um at vilja flúgva er ikki við í bókunum.
 * Alissa og omma hennara Heksin vóru funnar uppá bert til røðina, tær vóru ikki við í bókunum ella teknirøðunum.

Føroysku røddirnar hjá Mumi og vinum hansara eru spældar inn av dugnaligu sjónleikarunum Katarinu Nolsøe, Riu Tórgarð, Høgna Johansen, Ega Dam, Kristinu Hansen og Súsannu Tórgarð.

Sungið byrjanar og enda lag hevur Malan Thomsen.

Tey flestu í Mumidali tosa havnarmál, men Snorkadiddan, Snoddi, Hemilin, Mymlan, Harmur og Heksin tosa eysturoyarmál, og tann átufreki hemilin tosar klaksvíksmál. Sirkusprinsessan og Emeraldo tosa við donskum tónalagi.

Listin er enn óvissur og ikki rættaður enn: Ymsir aðrir minni ónavngivnir leiklutar eru við, ið allir sjónleikarinir við hvørt geva rødd til.

Tónleikurin í røðini er komponeraður av tónaskaldinum Sumio Shiratori og upprunaliga japanska byrjanarlagið harumframt hini løgini har ein rødd hoyrist, er sungið av konu hansara Emiko Shiratori. Uttanfyri Japan eru byrjanar og endaløgini øll annarleiðis, ann uppá mál. Á føroyskum syngur Malan Thomsen tey bæði løgini.

Í Finnlandi er filmstónleikurin hjá Sumio Shiratori høgt virðismettur. Ung sum gomul elska tónleikin og tilrættisleggja hann og spæla hann eisini nú í finska Symfoniorkestrinum. Tónaskaldið hevur viðmerkt at hann er rørdur og ovfarin av hesum. Tann 25.inda Novembur, 2025 var fyrsta konsertin hjá orkestrinum hildin í Helsinki í Finnlandi, við Sumio og Emiko sum heiðurgestir í tiltakinum. Emiko var sjálv uppi í konsertini, har hon sang teir upprunaligu japansku sanginir.

Listi av nøkrum av løgum sum verða brúktir í føroyska Mumi: