danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Keltisk mál
Keltisk mál, felagsheiti fyri bæði livandi og útdeyð mál, ið einaferð rukku frá Miðeystri til Vesturevropa.

Keltisku málini ið framvegis verða tosað í teim "keltisku tjóðunum" í dag, eru: Tey Goidelisku tvs. Skotskt gæliskt, Írskt og Manskt; og tey Brythonisku tvs. Walisiskt, Corniskt og Bretonskt.

Søguliga var Proto-Keltiskt helst býtt uppí í 4 undir-ættir:


 * Gauliskt og Lepontiskt, Noriskt og Galatiskt. Hesi mál vórðu einaferð tosaði í økinum frá Fraklandi til Turkalands og frá Belgia til norður Italia.


 * Keltiberiskt, í forðum tosað á Iberisku hálvoynni, serliga í núverandi Portugal, Galicia, Asturias, Cantabria, Aragón og León.


 * Goideliskt, tvs. Írskt, Skotskt gæliskt, og Manskt. Teir fyrstu íbúgvarnir í Føroyum vóru sambært Dicuil írskir munkar, og talaðu hesir tí óiva goideliskt.


 * Brythoniskt (eisini kallað Brittoniskt, Bretskt), tvs. Walisiskt, Bretonskt, Corniskt, Cumbriskt, tað hypotetiska Iverniskt, og møguliga eisini Piktiskt.
Brythonisk mál
Brythonisku málini, er felagsheitið fyri Walisiskt, Corniskt og Bretonskt. Hetta eru tey sokallaðu P-keltisku málini.

Hoyra saman við Goidelisku málunum, tey sokallaðu Q-keltisku málunum, til Keltisku málættina.

Grein um brytoniskt finst á enskum; vel English vinstrumegin
Andrew W. Sloan
Andrew William Sloan (føddur 1896), sonur William Gibson Sloan, gjørdist eins og pápin, trúboðari fyri Brøðrasamkomuna í Føroyum.
Kirkjuliga Heimamissiónin í Føroyum
Hin Kirkjuliga Heimamissiónin, (fyrr Indre Mission) er tann størsta vekingarrørslan innanfyri fólkakirkjuna við missiónshúsum í flestu størru bygdum.

Heimamissiónin er eisini, við síðuna av Brøðrasamkomuni, tann størsta kristna leikmannarørslan í Føroyum.

Í 1904 kom fyrsti trúboðari frá donsku Indre Mission til Føroya. Í 1921 varð eitt ráðgevandi samfelagsráð sett á stovn fyri Heimamissiónina í Føroyum og í 1990 gjørdist Heimamissiónin sjálvstøðug.


 * Heimamissión
 * Sjómansmissión
 * Útimissión
Krossmerki
Norðurlendsk krossfløgg, norðurlendska krossmerkið, skandinaviski krossurin er flaggsnið, sum vanliga verður samborðið við fløgg norðurlanda, haðani upprunin eisini stavar. Norðurlond flest hava flagg av slíkum sniði, tó undantikin eru Grønland og Sámaland. Krossurin umboðar kristindóm, og er hann avmyndaður á grikskan hátt. Fyrsta flagg við hesum sniði er hitt danska, Danabrók; síðani, Svitjóð, Noreg, Finnland, Ísland, og síðani Føroyar og Áland. Noregs flagg var hitt fyrsta trílitta norðurlendska krossmerkið. Hóast øll nevndu fløggini bera sama upprunasnið, hava tey øll serstaka søgu og serstakt myndamál.

Nøkur av fløggunum í hesum lista hava ikki vunnið almenna viðurkenning. Leggið eisini til merkis, at lutføll, snið og støddir vísa frábrigdi, eisini hóast flaggið er hitt sama bert til annað endamál.

Fløgg við kristnum súmbolum, s.s. krossinum, kunna enda við at vera forbjóða. Avleiðingin av, at Evropeiski Mannarættardómstólurin í 2009 forbjóðaði kristnum súmbolum í skúlastovum, kann vera, at norðurlendsku fløggini enda fyri Mannarættardómstólinum.

Hetta halda 37 ymiskir professarar í løgfrøði, sum hava skrivað álit til kærurættin í Haag. Teir halda, at forboðið móti kristnu súmbolunum kann raka norðurlendsku tjóðarfløggini. Tí ein avleiðing av dóminum um at forbjóða religiøsum súmbolum í skúlastovum má vera, at øll religiøs súmbol í almenna rúminum skulu útruddast.

Hetta kann raka 17 ymisk evropeisk fløgg, harundir tey norðurlendsku krossfløggini.





Nøkur av fløggunum eru søgulig ella hava ikki vunnið almenna viðurkenning, sostatt er talan um avmarkaða nýtslu.











Norðurlendsk fløgg í Týsklandi vóru søguliga nýtt fyri at vísa til norðurlendskan uppruna. Norðurlendsku fløggsniðini hjá Týsklandi vóru lík teimum hjá Danmark, Svøríki, og Noregi. Tjóðarfløgg vóru í uppskoti til Týsklands tjóðarflagg bæði í 1919 og 1948, eftir fyrra og seinna heimsbardaga. Í dag er norðurlendski krossurin á summum býar og økisfløggum.








 * Kelda
Oskar Hermannsson
Oskar Hermannsson (føddur í 1920 í Vestmanna, deyður í 1995) var føroyskur rithøvundur og yrkjari.

Oskar Hermannsson búði í Tórshavn, har hann starvaðist sum prentari og var ritstjóri á jólablaðnum Følv 1940-1979 og ritstjóri á Glugganum 1957-1959.

Hann yrkti m.a. Beinta til lag eftir C. Wahl, og hesin barnasangurin er at finna á plátuni Annika og Jógvan við Anniku Hoydal og Jógvani Telling. Eisini hevur hann yrkt sangtekstin "Skiparin lítli".

Hann skrivaði og myndprýddi eisini í Míni jólabók.

Føroyski barnabókarithøvundur, teknari og listamaður Bárður Oskarsson er abbasonur Oskar Hermannsson.


 * 1955 - Tussarnir á tussatindum í Míni jólabók
 * 1956 - Ein summarseiður í Míni jólabók
 * 1961 - Skinnflugan í Míni jólabók
 * 1982 - Dalatussar í Míni jólabók
 * 1983 - Ímillum hest og manna í Míni jólabók
 * 1984 - Skinnflugan Grindalokkurin Eiturkoppurin í Míni jólabók
 * 1992 - Undir tussafjøllum


 * 1993 - Virðisløn M. A. Jacobsen fyri mentanarlig avrik.


 * Oskar Hermannsson, bokaklubbin.fo
Einar Waag
Einar Waag er navnið á tveimum monnum handan Føroya Bjór.

Einar Waag eldri (føddur 29. juni 1894) tók fyritøkuna eftir faðir sín, Símun í Vági. Nú eigur sonur hansara, Einar Waag yngri, fyritøkuna, eftir at bróðurin Heini Waag hevur valt at selja Einari sína helvt (ár 2008).


 * Í føðingardegi hjá Einari. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 5, 1984




 * Í føðingardegi hjá Einari. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 5, 1984
Hests kirkja
Hests kirkja er ein kirkja í bygdini Hestur á Hestoy. Hon varð vígd 2. hvítusunnudag 5. juni 1911 av Fríðriki Petersen, prósti.

Á fundi í kirkjuráðnum fyri Kirkjubøar sókn í 1908, viðmælir ráðið einum ynski frá bygdarfólkinum í Hesti um at fáa nýggja kirkju. Hetta fæst at vita úr fundarbókini, og helst er farið í holt við arbeiðið beinanvegin, tí longu tvey ár seinni, í 1910 er kirkjan liðug. Hestmenn valdu Rasmus Lemvig til formann fyri grótarbeiðinum. Hann varð løntur av kirkjugrunninum, men avgjørt varð millum hann og bygdarmennirnar, at lønin skuldi falla til kirkjuna. Fyri henda pening varð ljósakrúna keypt. Annars var alt annað arbeiði sjálvboðið.

Magnus Jacobsen arkitektur í Havn, vanliga nevndur Magnus á Kamarinum, teknaði kirkjuna. Kirkjan, sum er bygd dygst við bakkatrom, norðan fyri Kvíggjará, er laðað av gróti uttan og klødd við timbri at innan og er, máld uttan, 12x24 alin.

Tað sigst, at kirkjan er laðað av 7777 steinum. Laðingin sæst tó ikki, tí kirkjan er pussað uttan. Uttan er kirkjan hvíttmálað við svartari grund og hevur reytt asbesttak. Tornið er hvítt og reytt og er bygt í píll.


 * Hestur (oyggj)


 * J. P. Gregoriussen, Yngru Hválvirkjurnar
 * Nybo, Poul: Hests kirkja 75 ár. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 1, 1986
SMS (sølumiðstøð)
Sølumiðstøðin SMS varð latin upp 2. november 1977 og er broytt og vaksin støðugt síðani. Har eru handlar av ymiskum slag, matvøruhandil, klædnahandlar, tónleikahandil, bókahandil, brilluhandil, tógvhandil, ítróttarhandil osfr. Har eru eisini matstovur, nevnast kunnu t.d. Burger King, Baresso og Sunset Boulevard.

Parkering fyri bilar er á økinum rundanum SMS og í einum parkeringskjallara undir parkeringsplássinum. Bilar kunnu parkera har í 2 tímar.

Í 1986 byrjaði SMS at hava barnaparkering, har nakrar kvinnur frá pensiónistafelagnum í Havn átóku sær at ansa børnum hjá kundunum í SMS. Henda tænasta er ikki til longur.

Síðani SMS læt upp á heysti 1977, hevur húsið verið undir støðugari menning, og fleiri byggistig eru tikin síðani SMS kom upp at standa. Tann 26. oktober 2006 læt SMS upp aftur eftir umbygging við fleiri handlum og tilboðum. Endaliga umbyggingin við nýggjum millumbygnini millum Apotekið og Sølumiðstøðina var liðug á sumri í 2007.


 * Barnaparkeringin í S.M.S. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 4, 1985.


 * SMS.fo.


 * Barnaparkeringin í S.M.S. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 4, 1985.
Innbúgv
Innbúgv er eitt felagsheiti fyri ting, ið eru gjørd til at stuðla menniskjakroppin, t.d. innbúgv til at sita í ella sengur til at sova í og hvíla seg í. Innbúgv kann eisini hava til endamál at goyma ting ella mat í. Innbúgv kann t.d. vera: borð, stólur, lenistólur, sofa, song, skáp, kommoda, reól osfr.

Hóast tað kann vera ringt at ímynda sær í dag, hava møblar verið framleiddir í Føroyum. Nógvir av møblunum frá 1940-árunum, sum framvegis standa í føroyskum heimum, eru framleiddir av føroyskum møblasnikkarum.

Seinni hevur eisini meira skipað møblaframleiðsla verið í Føroyum. Miðskeiðis í 1970-árunum fekk Annfinnur Zachariassen, sum átti Nýggja Bókhandil, á egnum føroyskum virki skapað og framleitt Modul OK-møblarnar. Tað vóru borð, stólar, sofur, hillar og annað, sum keyparin sjálvur setti saman og síðani kundi mála.




 * Meistarligt føroyskt framleiðslutiltak. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 2, 1976.
A/S Thorshavns Mælkeforsyning & Margarinefabrik
Thorshavns Mælkeforsyning & Margarinefabrik framleiddi fleiri vørur, sum ikki verða framleiddar í Føroyum longur. Kendast er helst Vita-margarin, men eisini framleiddi fabrikkin m.a. Quargo, sum var mjólkaúrdráttur við smakki til at smyrja á breyð.

Hølini hjá fabrikkini hýsa í dag ungdómshúsinum Margarinfabrikkin og Tjóðpalli Føroya.


 * Lýsingar í Myndablaðnum NÚ í 1970-árunum
Ejvind Vilhelm
Ejvind Vilhelm varð føddur tann 26. apríl í 1923. Hann var prestur í Tórshavnar eystara prestagjaldi til hann gjørdist varabispur í 1973 og sat í embætinum til 1990. Árini frá 1973 til 1978 var hann bæði varabiskupur og prestur í Tórshavnar eystara prestagjaldi.


 * 1989 - Er barnadópur evangeliskur? Heimamissiónsfelagið.
Bulgaria
Bulgaria er eitt lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Bulgaria mark við Rumenia, í suðri við Turkaland og Grikkaland, og í vestri við Lýðveldið Makedónia og Serbia. Landaøki, ið nú er Bulgaria, hevur mestsum alla tíð sína staðið í skugganum av sterku grannum sínum. Bæði grikkar, rómverjar og turkar hava rátt her, og frá 1944 til 1989 var Bulgaria partur í kommunistiska Eysturevropa.

Bulgaria var í gomlum døgum máttmikið ríki, men seinni løgdu býsantiskar og síðan osmanniskar herdeildir landið undir seg. Í 1870-árunum fóru bulgarar at krevja frælsi. Turkar fóru ógvuliga harðliga fram ímóti sjálvstýrisrørsluni, og tað elvdi til vreði í Evropa, helst í Russlandi. Í 1877 leyp Russland á Turkaland. Bretar stuðlaðu turkum, og í 1878 varð vápnahvíld fingin í lag ímillum londini við San Stefano-avtalini. Eftir avtaluni gjørdist Bulgaria væl størri, men ikki leið long tíð, so var syðri partur í landinum aftur undir turkiskum yvirræði. Í 1887 sameindu bulgarar við Stefani Stambulov á odda (1854-1895) norðara og syðra part og valdu Ferdinand av Coburg, skyldmann Victoriu drotning, til valdsharra. Men í sjey ár var Stambulov veruligi valdsharrin í Bulgaria, sum nú gjørdist sterkasta Balkanlandið og hildið at vera sterkasta bulverkið fyri russiskari landtøku á Balkan. Stambulov legði alla orku í at fáa semju í lag við Turkaland, gamla fígginda Russlands, tað hóvaði ikki Ferdnandi, sum setti hann frá í 1894. Stambulov varð myrdur í 1895, kanska vóru Ferdinand og russar vorðnir samdir um at beina fyri honum.

Mesta fólkið er bulgarar; lítil partur turkar og makedónar.



Fólkið hevur altíð lagt dent á at goyma gamlar bulgarskar siðir. Tí hava mangir býir sínar sermerktu stevnur við tónleiki og skrúðgongu. Siður er mangastaðni, at stevnufólkini lata seg í skreytbúna og gekkaskort, ið tey sjálvi hava gjørt.


 * Anna-Maria Ravnopolska-Dean
 * Nikolai Giaurov
 * Boris Hristov
 * Valia Balkanska

Síðan 1989 hevur ein liður fram ímóti fólkaræði og at umskipa búskapin verið at skifta ríkisriknu stórgarðarnar sundur í smáar garðar. Nógv hevur eisini verið gjørt at fáa útlendsk ferðafólk at koma til gomlu býirnar og til strendurnar við Svartahav. Jarnmálmurin og kolið í Bulgaria eru ikki so góð, sum krevst at gera jarn, ið kann nýtast í tungídnaðinum. Fyrr keypti Bulgaria jarn, kol og olju bíliga úr Sovjetsamveldinum, men nú má hetta verða keypt á fría marknaðinum. Seinastu árini hevur Vesturevropa lænt Bulgaria nógvan pening at umskipa og menna ídnaðin, til dømis telduídnaðin. Klædnaídnaður og matvøruídnaður eru tyðandi vinnuvegir.

Fleiri enn ein millión fólk býr í høvuðsstaðnum Sofia. Býurin er týðandi ídnaðarmiðdepil, og bæði á láglendinum og í hálendinum uttan um býin hava bøndurnir nógv dýrahald. Mangir gamlir og vakrir bygningar eru í býnum, til dømis Alexander Nevsky-kirkjan, bygd teimum russisku hermonnum til minnis, ið róku turkar úr Sofia í 1878. Vegakervið í Bulgaria er gott. Í Sofia koyrir meginparturin av fólkinum í tráðbussum.


 * Sofia
 * Plovdiv
 * Varna
 * Burgas
 * Ruse
 * Stara Zagora
 * Pleven
 * Sliven
Lettland
Lettland er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Lettland mark við Estland, í eystri við Russland, og í suðri við Hvítarussland og Litava.







Síðan landið gjørdist frælst ríki í 1991, hevur verið roynt at menna landbúnað, skógarvinnu og fiskivinnu, vinnuvegir, sum tungídnaðarætlanir sovjetstýrisins høvdu trokað burtur.

Lettland er mitt ímillum hini bæði Baltalondini. Landið hevur langa strond, har eru tríggir stórir havnabýir, sum síðan í miðøld hava verið týdningarmiklir handilsbýir. Veðurlagið er kaldligt og slavið, og tí leggja bøndurnir mest dent á at halda mjólkneyt og sláturneyt. Høvuðsstaðurin í Lettlandi, Riga, hevur verið týðandi handilsbýur síðan í miðøld. Hann er helst lívligasti høvuðsstaður í Baltalondum og er virkin mentanarmiðdepil.


 * Riga (605 802)
 * Daugavpils (79 120)
 * Liepāja (67 360)
 * Jelgava (54 694)
 * Jūrmala (50 561)
 * Ventspils (32 955)
 * Rēzekne (26 481)
 * Ogre (22 872)
 * Valmiera (22 757)
 * Jēkabpils (21 418)
Kekkia
Kekkia er lýðveldi í Miðevropa. Í ein landnyrðing hevur Kekkia mark við Pólland, í ein landsynning við Slovakia, í suðri við Eysturríki og í vestri við Týskland. Høvuðsstaðurin er Prag, landið hevur umleið 10,5 mió. íbúgvar og høvuðsmálið er kekkiskt. Kekkia gjørdist limur í ES 1. mai 2004.

Ídnaðurin í Kekkia er tann framkomnasti í teimum fýra londunum í hjartanum í Miðevropa. Búskapurin er nútímansgjørdur og lívskorini rættiliga góð. Frá 1918 til 1993 vóru Kekkia og Slovakia eitt samveldisríki, nevnt Kekkoslovakia. Í 1950-árunum kom landið undir sovjetiskt eftirlit. Tá ið kommunistastyrið í samveldisríkinum fall, gjørdi fólkið av, at ríkið varð býtt í tvey - Kekkia og Slovakia. Stórur partur av landinum er háslætti, girdur av rættiliga høgum fjøllum. Kekkar eru tjóðskaparsinnað fólk.

Ikki langt frá søguliga býarkjarnanum í Prag, sum er ein av vakrastu høvuðusstøðum í Evropa, hevur blómandi handilslív tikið seg upp. Mong koma til Prag, bæði at síggja vakra býin og í handilsørindum. Men sum so nógvastaðni í Miðevropa er luftdálking álvarsligur trupulleiki. Dálkingin stendst mest av verksmiðjunum í stóru ídnaðarøkjunum í býunum uttan um hann.

Øl er ein tann gitnasta vøran úr hesum fram komna ídnaðarlandinum. Kekkar hava bryggjað í øldir, og kendasta ølið er Pilsner, bryggjað í Plzen síðan 1925, og Budweiser, bryggjað í Budvar. Ídnaður hevur eisini mong ár á baki. Longu í 13. øld tók námsvinna seg upp í fjøllunum, og enn arbeiða mong í námsvinnuni. Týdningarmestu ídnaðarvørurnar eru akfør, spreingievni, plast og klæði.

Jarðarviðurskiftini í Kekkia eru nógv øðrvísi enn í Póllandi. Jørðin er løgd saman í stórgarðar, ið eru landsjørð, ella í felagsgarðar, ið eru óðal. Men sum í Póllandi hevur skiftið frá miðstyrdum kommunistabúskapi til marknaðarbúskap verið trupul tíð hjá bóndunum, tí at teir hava ikki verið vanir við opnan marknaðarbúskap. Úrtøkan er stór á kekkisku gørðunum, og teir fáa mest korn burturúr í øllum Miðevropa. Sum í grannalondunum verður mesta kornið brúkt til fóður, tí at bøndurnir hava lagt seg mest eftir at halda sláturneyt og mjólkneyt.

Sjónleikarlistin er hátt í metum í hesum londum og hevur røtur eini 800 ár aftur í tíðina; tí var tað ikki annað enn sambærligt, at fyrsti forsetin í Kekkia, Vaclav Havel, er gitin sjónleikahøvundi. Kekkia hevur eisini átt mong mæt listafólk í øðrum listagreinum, serliga tónleiki, bókmentum og filmi.

Í øldir hevur góði sandurin, ið er í Böhmen í Suðurkekkia, verið nýttur sum ráevni í glasgerð. Í miðøld varð glashandverk úr Böhmen hámett fyri sínar framúr vøkru glasmálningar. Böhmiskt glas er gitið fyri dygd og vakurleika og verður framvegis gjørt nú á døgum.

Frá 1918 til 1993 vóru Kekkia og Slovakia eitt samveldisríki, nevnt Kekkoslovakia. Í 1950-árunum kom landið undir sovjetiskt eftirlit. Tá ið kommunistastýrið í samveldisríkinum fall, gjørdi fólkið av, at ríkið varð býtt í tvey - Kekkia og Slovakia.




 * Prag
 * Brno
 * Ostrava
 * Plzeň
 * Olomouc
 * Liberec
 * České Budějovice
 * Hradec Králové


 * Prag
 * Brno
 * Ostrava
 * Kekkiskt
Rumenia
Rumenia er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Rumenia mark við Ukraina, í eystri við Moldova og Ukraina, í suðri við Bulgaria, og í vestri við Serbia og Ungarn.

Nicolae Ceauşescu í Rumenia var, til hann varð koyrdur frá í 1989, seinasti kommunistiski einræðisharrin í Evropa.

Landið tók loysing frá Osmanska ríkinum í 1878, men kríggj hava havt við sær, at landamørkini fleiri ferðir eru flutt síðan tá.

Frá 1965, til hann varð rendur frá og avrættaður í 1989, stýrdi kommuninstaovastin Nicolae Ceauşescu (26. januar 1918 – 25. desember 1989) Rumenia. Hann var eirindaleysur einaræðisharri. Eitt av málum hansara var, at meiri fólk skuldi vera í landinum, og tí eggjaði hann konum at eiga mong børn, men mong vórðu so niðurundirkomin, at tey kundu ikki hava børnini og sendu tey á barnaheim. Summi børn vórðu ættleidd burtur, men enn eru mong børn á barnaheimi.

Í Rumenia eru mong ymisk fólkasløg; fjølmentastir eru rumenar, men har eru eisini ungarar, týskarar og sigoynarar, og við strondina við Svartahav, har ið nú eru mangir frítíðarstaðir, hava turkar og ukreinar búsett seg. Fyrr búði mesta fólkið á bygd og livdi av landbúnaði, men so hvørt ídnaðurin hevur ment seg, eru alt fleiri og fleiri fólk flutt til býirnar at búgva.

Nú á døgum búgva um 250 000 sigoynarar í Rumenia. Fyrr vóru sigoynarar flakkfólk, ið fóru víða um, men nú búgva teir flestu í útryðjunum í býunum og liva til dømis av at selja ross og gamalt jarn. Sigoynarar hava lívliga mentan, og teimum dámar væl dans og tónleik.

Rumenia er av størstu londum í Evropa. Karpatafjøll eru sum ein ovurstórur bugur suður og eystur ígjøgnum landslutin Transsylvania. Norðan fyri og vestan fyri fjøllini er landsluturin Transsylvania. Lendið sunnan fyri og eystan fyri fjøllini er avbera fruktagott.


 * Bukarest (1 928 000)
 * Iaşi (318 000)
 * Constanţa (307 000)
 * Timişoara (307 000)
 * Galaţi (299 000)

Í kollvelting í 1989 varð fyrilitsleysa kommunistsstýrið, ið hevði vanrøkt landið, felt. Síðan kollveltingina eru viðurskiftini batnað, men enn er Rumenia fátækt land, vinnuloysið er stórt og matur ógvuliga dýrur.
Kroatia
Kroatia er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Kroatia mark við Slovenia og Ungarn, í eystri við Serbia, og í suðri við Bosnia-Herzegovina og Montenegro. Høvuðsstaður er Zagreb og aðrir stórir býir eru Split, Rijeka og Osijek. Landið hevur umleið 5 mió íbúgvar. 1. juli 2013 gjørdist Kroatia limur í ES.

Í mong hundrað ár var Kroatia partur í keisaraveldinum Eysturríki-Ungarn, til tað fór upp í Jugoslavia í 1918. Tá ið Jugoslavia fór sundur í 1991, var Kroatia fyrsta land, ið lýsti seg sjálvstøðugt ríki. Næstan beinanvegin tóku serbiskar herderdeildir seg inn í landið, og aldargamla hátrið ímillum kroatar og serbar elvditil kríggj og ófrið, sum tók seg upp í øllum londunum í gamla Jugoslavia. Í Kroatia er nógv olja, kol og bauxit.

Fólkatalið var á 4,190,700 í januar 2016. 90.4 % kroatar, 4.5 % serbar, 5.1 % onnur (italiumenn, slovenar, ungverjar, albanar, kekkar, montegrinar, makedónar, sigoynarar, ruthenar).


 * Átrúnaður: Rómversk-katólskur (86.2 %), ortodoksur (4.4 %), muslimskur (1.4 %), jødar (0.01 %).


 * Valsøga: Fyrsta fólkaræðiliga val í 1990, eitt ár áðrenn loysingina frá Jugoslavia.
 * Tingsessir: 140, sum skulu mannast úr 10 valdømum. Útisetarnir telja sum eitt 11. valdømi, og umboðanin av teirra atkvøðum verður roknað út eftir valluttøkuni uttanlands. Fimm sessir eru eisini til minnilutar.
 * Skrásettir flokkar: 67. Av hesum stilla 55 upp til valið.
 * Veljarar: 3,7 mió.
 * Valbæri: Fyri at stilla upp mást tú vera eldri enn 18 ár. Óheft valevni mugu savna 500 undirskriftir fyri at fáa loyvi at stilla upp.
 * Fígging av valstríði: Ongar avmarkingar av, hvussu nógv verður brúkt. Flokkarnir fíggja síni valstríð í høvuðsheitum úr egnum kassa.




 * Zagreb (779 000)
 * Split (206 000)
 * Rijeka (144 000)
 * Osijek (115 000)
 * Zadar (73 000)
 * Slavonski Brod (65 000)
 * Velika Gorica (64 000)
 * Karlovac (59 000)
Lýðveldið Norðurmakedónia
Lýðveldið Norðurmakedónia (makedónskt: Република Северна Македонија (Republika Severna Makedonija) enskt: Republic of North Macedonia), er land í Eysturevropa.

Makedónia lýsti seg frælst ríki í 1991, hóast Serbia noktaði at viðurkenna granna sín sum sjálvstøðugt land. Sama gjørdi Grikkaland, ið sigur seg hava hevdsrætt at nýta navnið Makedónia um Norðurgrikkaland - hetta hevði við sær, at tá landið fekk ST limaskap var tað undir enska heitinum "The former Yugoslav Republic of Macedonia". Avleiðingarnar av ósemjuni eru, at bæði Serbia og Grikkaland hava stongt markið til Makedónia.

Lýggja miðjarðarhavsveðurlagið ger, at fruktgrøðin er tíðliga staðin, og bummull, tubbak og rís vaksa eisini væl. Mongu vatnorkuverkini veita klædna-, evnfrøði- og stálídnaðinum ravmagnsorku.

Í hálendinum í útsynningspartinum í Makedónia eru av vakrastu vøtnum í Evropa. Fyri kríggið, tá ið ferðavinnan blómaði í gamla Jugoslavia, komu mong ferðafólk til Ohridvatn og Prespavatn, ið er heldur minni, at njóta yndisligu náttúruna og síggja gomlu smábýirnar fram við vøtnunum. Nógvur fiskur er í báðum vøtnunum, vanligastu sløgini eru karpa, eyðrriði og álur. Á Prespavatni er stórt fuglameingi, m.a. pelikanur og skarvur.

Høvuðsstaðurin Skopje er bygdur beint har, ið fleiri jarðfrøðiligar umskaringar ganga saman, og tí er vandin fyri jarðskjálvta stórur. Fýra ferðir er býurin illa farin av jarðskjálvta. Seinast var í 1963, tá varð býurin mest sum oyðilagdur i í einum skjálvta, ið varð máldur til 6,8 á Richter-talvuni. Gamli turkiski býarparturin - elstu húsini eru frá 1392 - fekk tíbetur ongan skaða.


 * Skopje (507 000)
 * Kumanovo (105 000)
 * Bitola (95 000)
 * Tetovo (87 000)
 * Gostivar (81 000)
 * Prilep (77 000)
 * Ohrid (56 000)
 * Veles (55 000)
Serbia
Serbia er lýðveldi í Evropa. Í norðri hevur Serbia mark við Ungarn, í eystri við Rumenia og Bulgaria, í suðri við Makedónia, Albania og Kosovo, og í vestri við Montenegro og Bosnia-Hersegovina.

Tá Jugoslavia syndraðist í 1991, løgdu lýðveldini Serbia og Montenegro saman og stovnaðu nýtt samveldisríki, sum at Jugoslavia. Nýggja samveldisríkið hjálpti serbiska fólkinum í Kroatia og Bosnia at kríggjast: tað elvdi til, at mong lond settu revsitiltøk í verk ímóti Jugoslavia og steðgaðu øllum samhandli við nýggja samveldisríkið. Í 2003 skifti samveldisríkið navn frá Jugoslavia til Serbia og Montenegro, og eftir at fólkaatkvøða varð hildin í Montenegro í 2006 og úrslitið var, at Montenegro vildi loysa frá Serbia vórðu londini bæði sundurlisin.

Tað at landið hvørki hevur megnað at samstarva fult við ST-krígsdómsdómstólin ella at virða mannarættindi og pressufrælsi hevur hildið tað uttanfyri tey fyrstu eysturevropeisku londini, sum fingu bjóðað ES-limaskap.



Serbar gera smakkgóðan og fjølbroyttan mat. Raznjici, spritusteikt lambskjøt við piparfrukt, verður ofta etið aftur við einari skál av jogurti. Kjøtbollar við leyki og róma, nevnt cevapcici, og kálrullur fyltar við kjøti, leyki, ertrum og hvítleyki eru væl dámdir rættir.

Høvuðsstaðurin í Serbia, Beograd, er við Donau, sum rennur ígjøgnum fruktagóða akurlendið norðast í landinum.


 * Beograd (1 114 000)
 * Novi Sad (196 000)
 * hjdóedy (174 000)
 * geudiub (165 000)
 * Kragujevac (150 000)
 * Subotica (100 000)
 * Uroševac (98 000)
Beograd
Beograd (Kyrilliskt Београд) er høvuðsstaður í Serbia og var høvuðsstaður í Jugoslavia frá 1918 til februar 2003. Býurin hevur umleið 1 166 763 íbúgvar (2011).

Býurin liggur við fram við áunum Sava og Donau Har ið tær møtast undir Kalemegdan.

Beograd hevur verið høvuðsstaður í Serbia síðan ár 1403 og er ein av elstu býunum í Evropa, við søgu ið er 7000 ára gomul. Navnið merkir "Fagri hvíti býur", og tær týdningarmiklastu gøturnar eru Revolutionsboulevarden og Kñez Mihailova.

Tvey fótbóltsfeløg hava heimstað í býnum, tey eru Reyða Stjørna Beograd (FK Crvena Zvezda) og Partizan (FK Partizan).




 * Almenna heimasíða, beograd.rs
Suðuroyar
Suðuroyggjar ella Hebridur eru tveir oyggjabólkar vestan fyri Skotland. Í Suðuroyum er størsti býurin Stornoway. Oyggjarnar vóru einaferð undir norskum valdi, og enn finnast spor frá teirri tíðini.

Hetland, Orknoyggjar og Hebridur ella Suðuroyar, sum norðbúgvar kallaðu tær, vóru í gomlum døgum í tí norska ríkinum eins og Føroyar, Grønland og Ísland. Landið kom undir Skotlands kong, tá ið Kristian 1. var kongur í Danmark-Noregi. Hann setti oyggjarnar í veð til kongin av Skotlandi fyri heimanfylgju, sum dóttir hansara, sum var gift skotska konginum, skuldi hava. Veðið var ongantíð loyst. Seinni kom Hetland, saman við Skotlandi, undir kongin av Onglandi.

Íslendsku miðalaldarsøgurnar vita at siga frá fleiri víkingahøvdingum har tíðliga í 9. øld. Mætastur av høvdingunum í 9. øld var norðmaðurin Ketil Flatnev. Tað mesta av ættfólki hansara flutti til Íslands og onkur til Føroya. Landnámabók sigur, at Ketil legði allar Suðuroyar undir seg og gjørdi seg til høvdinga yvir teimum. Sum heild var trýstið móti Suðuroyum stórt alla tíðina - frá Mann, Dublin, Skotlandi og orknoyajøllunum. Um ár 1100 komu tær undir Noregs kong, og í 1266 lótu norðmenn skotska konginum fyrisitingina av oyggjunum.


 * Innaru Suðuroyggjar eru nærri landi. Tær eru fleiri størri og smærri oyggjar spjaddar suður við skotsku vesturstrondini suður móti Írlandi. Tær fevna um Skye, Mull, Islay, Jura, Staff og fleiri smáar oyggjar.


 * Ytru Suðuroyggjar eru longri úr landi. Tær eru fleiri oyggjar, ið mest liggja enda í enda suður og norð á 7 stigum vestur (tað er beint áraka Føroyar, bara einar 500 km. sunnari. Tær fevna um norðan ífrá: Lewis og Harris, sum í grundini eru ein oyggj. Sunnan fyri eitt sund eru síðani Berneray, North Uist, Benbecula, South Uist og Eriskay, ið allar eru sambundar við byrgingum. Sunnan fyri Barrasund er oyggin Barra, og einar 40 fjórðingar vestur úr North Uist er St. Kilda.



Gæliskt er móðurmál hjá stórum parti av fólkinum á ytru Hebridum, og gæliskt er lærugrein í skúlanum. Undirvísingin fer tó mest fram á enskum. Fólkið, sum fyrr talaði norrønt mál, talar nú enskt.

Norðari helmingur av Hebridum er fyri tað mesta protestantiskur, syðri helmingur fyri tað mesta katólskur. Norðurendin á South Uist og Benbecula er blandingsøki, har summi eru protestantar, onnur katolikkar.
Zagreb
Zagreb er høvuðsstaður Kroatiu. Býurin hevur umleið 790.017 íbúgvar (2011).
Ljubljana
Ljubljana (Týskt: Laibach) er høvuðsstaður Sloveniu. Í 2007 var fólkatalið 278.638. Býurin liggur millum Alpurnar og Adriatarhavið. Býurin hevur eitt universitet frá 1595.

Býurin varð fyrstu ferð nevndur í skjølum í 1144 (við týska navninum Laibach) og í 1146 (við navninum Luwigana). Býurin hevur fleiri ferðir verið raktur av jarðskjálvta.


 * Almenn heimasíða, ljubljana.si
Tallinn
Tallinn er høvuðsstaður í Estland, og hevur umleið 429.899 íbúgvar. Um triðingur av estlendska fólkinum býr í høvuðsstaðnum Tallinn ella tætt við hann. Mong ferðafólk, helst úr Finnlandi, koma til býin, og serliga eru tað gomlu miðaldarbýlingarnir, ið draga fólk til sín.


 * Helsinki
Paris
Paris, ið er báðumegin Seineá, er høvuðsstaður Fraklands og mentanarligur og politiskur miðdepil í landinum. Hann er ein tann býurin í heiminum, har flest ferðafólk koma, til dømis at síggja Louvre-savnið, Eiffeltornið og Notre Dame-kirkjuna. Har eru eisini mong onnur kend søvn og stórir handlar og fínar matstovur. Á hvørjum vári sýna gitnastu mótaskaparar í heiminum fram nýggjastu klæði síni.

Síðan fornøld hevur fólk búð á áarbakkunum fram við ánni Seineá, har høvuðsstaðurin París nú er. Í Fraklandi búgva 65 mió. fólk, og fimtingurin býr í og uttan um París. Tað er ein av fremstu stórbýum í Evropa við breiðum gøtum og nógvum viðgitnum minnisvarðum og forngripasøvnum. Stórir partar í gamla býarpartinum vórðu umbygdir og nútimansgjørdir í farnu øld.

At ferðast til og frá París liggur væl fyri, tí nógvar jarnbreytir møtast í býnum, og uttanfyri hann er stór flogstøð, har flogfør úr øllum Evropa setast. Tað er siglandi líka niðan til París eftir Seine, men tó ikki við stórum skipum.



12 fólk vórðu myrd 7. januar 2015, tá tveir yvirgangsmenn tóku seg inn í hølini hjá franska satirublaðnum, Charlie Hebdo. Stór mannajagstran var í Fraklandi eftir tveimum brøðrum, ið vóru undir illgruna fyri at hava framt álopið. Teir vórðu seinni skotnir av løgregluni. 129 fólk lótu fólk lív undir einari yvirgangsatsókn móti fleiri støðum í París 13. november 2015. Millum annað tóku yvirgangsmennirnir seg inn á spælistaðið Bataclan, brustu sjálvmorðsbumbur og skutu frá hond undir einari konsert, og drupu 80 fólk. Samstundis varð lopið á fimm matstovur har fólk vórðu dripin og særd.

Mitt í býnum stendur tann so nevndi Fagnaðarbogin, sum Napoleon keisari bygdi; frá hesum plássi ganga breiðir vegir í ymsar ættir. Gitnasta kirkjan er Notre Dame. Í Louvre eru verøldargitin søvn av forngripum og listarlutum av øllum slagum; upp í Eiffeltornið fer nøgd av fólki at njóta tað góða útsýnið haðani. Annars eru ógvuliga nógvir prýðiligir bygningar at síggja í býnum, bæði sjónleikarhús, myndahøllir og handlar.
Minsk
Minsk (Мінск) er høvuðsstaður Hvítarusslands. Fólkatalið í sjálvum býnum er umleið 1,9 milliónir, í øllum stórbýnum Minsk er fólkatalið umleið 2,1 milliónir. Býurin Minsk varð stovnaður í 1047.

* Census
Róm
Róm (italskt Roma), eisini kallaður "tann ævigi býurin" er høvuðsstaðurin í Italia. Navnið "tann ævigi" ber hann av sonnum. Longu 700 ár fyri Kr. føðing var hann bygdur; um tað mundið, ta ið okkara tíðarrokning byrjar, var hann høvuðsbýurin í heiminum, og rómarsku keisararnir ráddu fyri tí mesta av tí, sum tá var kent av verðini. Frá hesi søguríku tíð síggjast enn bæði nógvar og stórar toftir. Í Colosseum, tí størsta leikhúsinum, kundu rúmast 50 000 fólk. Romaraveldið víknaði, men Róm kom kortini at verða høvuðsbýurin í Evropa, tí har búðu pávarnir. Um veldi teirra siga tær mongu stóru og stásiligu kirkjurnar frá. Enn ræður pávin fyri einum lítlum parti av býnum, Vatikanríkinum: hetta rikið hevur sína egnu radiostøð, flagg og frímerkir og er i allar mátar at rokna sum eitt egið land, men víddin er lítil. Í Pávaborgini, Vatikaninum, eru fleiri túsund stovur. Stórt tal av fremmandum ferðafólki kemur á hvørjum ári til Róm at síggja tey mongu minnini bæði frá fornari tíð og frá miðøldini, tá ið tær sjáldsama vøkru kirkjurnar vóru bygdar. Summar av hesum kirkjum, har ímillum Pæturskirkjan, størsta kirkja l heiminum, eru prýddar við myndum av bestu málarum og myndahøggarum, ið Iivað hava. Á okkara døgum er Róm stórur ídnaðarbýur og veksur í heilum.


 * Giulio Andreotti, politikari (1919-2013)
 * Paolo Gentiloni, politikari (1954)
 * Gaia Zucchi, sjónleikarinna (1970)
 * Brigitta Boccoli, sjónleikarinna (1972)
Riga
Riga (lettiskt: Rīga) er høvuðsstaður í Lettlandi, og hevur umleið (2022) 605.802 íbúgvar. Hann er helst lívligasti høvuðsstaður í Baltalondum og er virkin mentanarmiðdepil. Lettland hevur sterk søgulig bond til Týsklands, hetta sæst týðiliga á hvørjum horni í Riga - í byggilistini, á mótanum, og her eru mong týsk ferðafólk. Riga hevur verið týðandi handilsbýur síðan í miðøld.
Oslo
Oslo er Noregs høvuðsstaður, og uml. 10 % av landsins fólki býr í býnum. Tað búgva 626 953 fólk í Oslo. Oslofjørðurin er tættast fólkaði fjørður í Noregi. Býurin, sum upprunaliga æt Christiania, er 1000 ára gamal. Norski høvuðsstaðurin verður eisini nevndur víkingahøvuðsstaðurin. Hetta er ein býur, sum er tætt við hav og strond, náttúrðuna og skíøkir. Í Oslo er Stórtingið, har eru stjórnarbygningarnir, kongsborgin og almennir stovnar, til dømis útvarpið (NRK), Ríkissjúkrahúsið og Landsbanki Noregs. Longu um ár 500 e.Kr. var Oslo handilsstaður. Spakuliga vaks staðurin og fekk keypstaðarheitið 1048, tá ið Haraldur kongur Harðræði læt gera keypstað har. Býurin hevur góða havn, og har er altíð fult av ferðamanna- og farmaskipum; meira enn helvtin av tí, sum verður flutt inn til Noregs, verður uppskipað í Oslo. Í Oslo býr kongurin, og har kemur stórtingið saman, har er lærdur háskúli og nógvir aðrir skúlar. Ráðhúsið í Oslo er bæði stórt og prýðiligt. Tað stendur niðri við havnina, og er bygt av reyðum múrsteini. Inni í teirri stóru høllini hanga myndir, sum lýsa høvuðsstaðarsøguna.

Oslo er heimsins dýrasti býur at búgva í, frammanfyri London og Keypmannahavn.

Kendi norski listamaðurin, Edvard Munch testamenteraði Oslo kommunu umleið 1100 málningar, 1550 grafisk bløð, 4700 tekningar og seks standmyndir. Hesi eru øll at finna í Munch savninum, sum læt upp fyri almenninginum í 1963, hundrað ár eftir, at listamaðurin varð føddur. Munch savnið í Oslo eigur í dag umleið helvtina av øllum málningum Munchs, og hetta hevur gjørt tað møguligt hjá savninum at hava serligar framsýningar bæði á sjálvum savninum og aðrastaðni í heiminum.

Gustav Vigeland er kendur fyri høggmyndirnar í Vigelandsparkini í Oslo. Har eru fleiri enn 200 høggmyndir. Tilfarið, ið høggmyndirnar eru evnaðar úr, er bronsa, granitt og smíðijarn. Við umleið 2 milliónum vitjandi hvørt ár er parkin tann mest vitjaða býarparkin í Skandinavia. Hóast Gustav Vigeland gjørdi nógv av arbeiðinum undir Øðrum veraldarbardaga, slapp hann at halda áfram uttan at verða steðgaður av nazistunum. Parkin varð í høvuðsheitum liðug millum 1939 og 1949.

Triðja hvørt barn í Oslo kemur frá ikki-norskari bakgrund. Norskir miðlar hava eina uppgerð yvir mest nýttu nøvn í 2008. Henda uppgerð vísir, at nógv mest nýtta navn í Oslo er Mohammed, meðan fremsta gentunavnið er Sara. Í Oslo komu 120 dreingir við navninum Mohammed til verðina í 2008, meðan nummar tvey á listanum er navnið Jakob, ið 76 smádreingir fingu. Mest nýttu gentunøvn í Oslo vóru í fjør Sara, Sofie, Nora og Selma.




 * Gøteborg, Svøríki
 * Schleswig-Holstein, Týskland
 * Shanghai, Kina
 * St. Pætursborg, Russland
 * Vilnius, Litava
 * Warszawa, Pólland


 * Noreg
Warszawa
Varsjava (Pólskt: Warszawa, Latín: Varsovia) er høvuðsstaður Póllands og eisini størsti býurin í landinum. Í 2014 hevði Varsjava umleið 1,7 mió. íbúgvar.


 * Bemowo
 * Białołęka
 * Bielany
 * Mokotów
 * Ochota
 * Praga Północ
 * Praga Południe
 * Rembertów
 * Śródmieście
 * Targówek
 * Ursus
 * Ursynów
 * Wawer
 * Wesoła
 * Wilanów
 * Włochy
 * Wola
 * Żoliborz


 * Varsjavasamgongan


 * warsawguide.com
 * Warszawa online guide
Bukarest
Bukarest (Rumenskt Bucureşti) er høvuðsstaður Rumeniu, og hevur umleið 1.628.426 íbúgvar. Býurin er størsti býur í Rumenia og sætt størsti býur í ES.
Madrid
Madrid er høvuðsstaður Spaniu, og hevur umleið 3,2 mió. íbúgvar (2005). Madrid er størsti býur í Spania, um upplandið verður talt við, kemur fólkatalið upp á 6 milliónir og gerst býurin harvið triðstørsti býur í ES, næst eftir London og Paris. Madrid gjørdist høvuðsstaður í Spania, tí Filipi kongi 2. dámdi so væl veðurlagið har, eisini helt hann býin liggja væl fyri, mitt í landinum. Nú búgva 3,2 milliónir fólk í býnum, og hann er fíggjarmiðdepil og stjórnarbýur landsins. Madrid er miðskeiðis í landinum á Kastilla-háslætta í 640 metra hædd. Í býnum eru stjórnarhúsini og kongsborgin, Escorial. Hann er nú mikil ídnaðar- og handilsbýur. Gamli og vakri miðbýurin verður nevndur Plaza del Sol.

Madrid, høvuðsstaðurin í Spaniu, stendur uppi á háslættanum sunnan fyri fjøllini. Býurin stendur á sera turrum lendi 600 m oman fyri sjóvarmálan. Tað hevur verið stríggið at fáa býnum vatn; men nú hava teir lagt vatnveitingar oman úr fjøllunum og soleiðis fingið vatn til nýtslu í húsarhaldinum og eisini til gosvøtnini og teir nógvu grasagarðarnar, sum eru í býnum. Sum allir suðurlendskir býur er Madrid oyðin við fólk, tá ið heitast er mitt um dagin, tí tá er alt fólkið innandura og hvílir. Men svalligari er á morgni og kvøldi. Hvørt kvøld yður av fólki á geilunum; summi spáka, summi sita og práta á gongubreytum og geilarhornum, meðan onnur spæla onkran streingjaleik.

Í Madrid er ein stórur leikvøllur ella arena, sum spaniumenn siga, ið tekur 14.000 fólk og eitur Plaza de Toros (føroyskt: Tarvagarðurin). Í Tarvagarðinum eru teir stóru tarva-bardagarnir, sum spaniumonnum dámar so væl at síggja.

Úr Madrid ganga jarnbreytir út um alt landið.

Madrid er heimbýur hjá Real Madrid, sum er ein av kendastu fótbóltsfeløgum í heiminum og sambært FIFA er felagið eisini heimsins mest vinnandi í 20. øld. Real Madrid spælir á Estadio Santiago Bernabéu. Atlético de Madrid hevur eisini sín heimstað í Madrid. Býurin var vertsbýur fyri finaluna í HM í fótbólti 1982.

Í býnum eru eisini tvey kurvbóltslið Asociación de Clubs de Baloncesto (ACB league) og Circuito Permanente del Jarama), ein motorsportvøllur, sum fyrr hevur veriðvertur fyri tað Spanska formel 1 Grand Prix'ið.

Súkklukappingin Spania Runt endar í Madrid á sama hátt sum Tour de France endar í París.

Tað er møguligt at íðka skí ítrótt í Sierra de Guadarrama fjøllunum, sum eru tætt við býin, har liggja skístøðini Valdesquí og Navacerrada.


 * Spania
London
London er høvuðsstaður Stóra Bretlands, og hevur umleið 8 308 000 íbúgvar. Rómverjar bygdu London í 43 e.Kr.f. Stívliga 7,5 milliónir fólk búgva í býnum, sum er ein av teimum størstu í Evropa. Høvuðsstaðurin er ein av fíggjarligu og mentanarligu miðdeplunum í heiminum og er væl umtóktur ferðamannabýur. Hvørt ár koma fleiri milliónir fólk til London og fara til dømis í sjónleikarhús, á søvn og at síggja søguligar bygningar.

Ikki í nøkrum stórbýi í heiminum er so stórur gjaldoyrahandil sum í London. Í City of London ella "Square Mile", sum miðbýurin eisini verður nevndur, eru fleiri enn 500 bankar, og London er ein av fíggjarmiðdeplum heimsins. Atvoldin er lutvíst tann, at Stóra Bretland áður var heimsveldi, men meiri er, at London liggur væl fyri - mitt ímillum New York City í USA og Tokyo í Japan, sum eru hinir stóru fíggjarmiðdeplarnir í heiminum. Eisini hava teir vunnið sær serkunnleika, ið er bygdur upp, sum árini eru liðin.

Nógv fólk úr øllum heiminum flyta til Bretska høvuðsstaðin í styttri ella longri tíðarskeið. Av tí at fólkatalið er so høgt, kann tað vera torført at fáa nakað at búgva í fyri ein hóskandi kostnað, og sum samstundis hevur góðar hentleikar og er væl hildið.

Mong máttmikil fleiritjóðafeløg hava høvuðsskrivstovu í London.


 * Ongland
 * Stóra Bretland
Nuuk
Nuuk (Danska navnið er Godthåb. Fyrr eisini skrivað: Nûk) er høvuðsstaður í Grønlandi og hevur umleið 16 túsund íbúgvar (í 2014). Tilsamans búgva 22.673 fólk í høvuðsstaðarkommununi Sermersooq. Eins og allir grønlendskir býir liggur Nuuk fram við sjónum. Nuuk er størsti býur í Grønlandi og høvuðsstaður landsins. Her eru landsstýrisskrivstovurnar og fyrisitingin, og her kemur Landstingið saman. Nuuk er nútíðarbýur í menning. Nógv fólk flytur av bygd til býin og vónar at fáa lut í vælferðini.

Norski presturin, Hans Egede, grundaði býin í 1728. Bert 50 ár seinni var íbúgvaratalið rokkið upp um 1000. Nuuk hevur bæði flogvøll og tyrlupall. Flogvøllurin liggur bert eitt sindur uttan fyri býin, á einum øki, har heimsins elstu fjøll standa. Hildið verður, at tey ery meira enn 3500 milliónir ára gomul. Tann gamli býarparturin er niðri við sjógvin. Her eru fleiri gomul, vøkur hús, og í einum teirra Forngripasavn Grønlands innivist. Á savninum fæst ein góð mynd av, hvussu tey baldust í forðum í hesum ísbarda landinum. Skamt frá teimum gomlu húsunum stendur standmynd av Hans Egede. Hann lítur oman yvir ta gomlu bygdina, har hann kendi hvørja steinpirru í túnunum. Hann varnast eisini alt tað nýggja, ið bygt verður millum dag og ár.

Her eru bankar, útvarp, skrivstovur, kirkjur, kykmyndahallir, grillbarrir, gistingarhús, steikarhús, sjúkrahús og handlar. Nógvastaðni í býnum síggjast stórir kranar, ið nýttir verða í stórhúsabyggingini. Nuuk er í støðugum vøkstri. Vøksturin er bráðari, enn nakar hevði gjøtlað um fyri einum 20 árum síðani. Tað er drúgført at ganga úr enda í enda á býnum. Ávegis gjøgnum býin síggjast mong sera vøkur sethús og fleiri stór raðhús. Í so mongum er Nuuk líkur einum lítlum stórbýi. Og hann hevur sum allir aðrir stórbýir sínar ringu og góðu síður.

Tey flestu, tú hittir ella sært í býnum, eru grønlendingar. Men har er hópur av dønum og øðrum, ið hagar er komin at leita sær arbeiði.


 * Cuxhaven, Týskland
 * Aalborg, Danmark
 * Vantaa, Finnland
 * Barrow, Alaska, USA
 * Askim, Noreg
 * Changchun, Kina
 * Huddinge, Svøríki
 * Illoqqortoormiut, Grønland
 * Lyngby-Tårbæk, Danmark
 * Pangnirtung, Kanada
 * Seyðisfjörður, Ísland
 * Amasya, Turkaland
Helgi Breiner
Helgi Breiner (f. 1971) er urguleikari í Frederikssund og er búsitandi í Keypmannahavn. Hann er diplomorganistur frá Kgl. Danska Musikkonservatoriinum í Keypmannahavn og hevur 2 børn. Helgi skrivar eisnini í donsku bløðunum um kirkju, átrúnað og politikk¹.


 * HelgiBreiner.dk
Sjúrður
Sjúrður hevur fleiri týdningar
 * Sjúrður er eitt mansnavn. Sí Sjúrður (navn)
 * Sjúrður er eitt forrit til føroyska talusyntesu. Sí Sjúrður (forrit)
Talusyntesa
Talusyntesa er eitt máltøkniligt forrit, sum umsetir skrivaðan tekst til ljóð. Føroyska forritið Sjúrður er eitt dømi um talusyntesuforrit.

Talusyntesa verður millum annað nýtt av blindum, sjónveikum og lesiveikum til at lesa tekstir. Til dømis kann talusyntesan lesa upp innihaldið á heimasíðum.
Sjúrður (forrit)
Sjúrður er eitt føroyskt ment talusyntesuforrit. Aftan fyri forritið stendur millum annað Sjúrður Gullbein.


 * Smith, Tórfinn: Øll eru glað fyri Sjúrð. Í: MBF blaðið nr. 1, 2006




 * Smith, Tórfinn: Øll eru glað fyri Sjúrð. Í: MBF blaðið nr. 1, 2006
Sada Abu Khader
Sada Khader (f. 1944) er mamma danska politikaran Naser Khader. Kona Naser Khaders Bente Dalsbæk hevur skrivað eina bók um vermammuna, bókin kallast Med underkop.




 * Dalsbæk, Bente: Med underkop. Livet med min muslimske svigermor. Ekstrabladet 2006.
Bente Dalsbæk
Bente Dalsbæk (f. 1966) er ein danskur løgfrøðingur, rithøvundur og blaðkvinna. Hin 5. apríl 2007 helt hon fyrilestur í Miðlahúsinum í Havn um lív sítt. Hon hevur skrivað eina bók um nú fyrrverandi vermammu sína Sadu Khader og eina bók um umskering av dreingjum. Hon hevur arbeitt hjá DSB og í Ferðslumálaráðnum (Trafikministeriet) og sum skrivari í Fólkatinginum (udvalgssekretær). Hon búði saman við Naser Khader til 2010.

Eftir Muhammed-kreppuna skrivaði hon bókina Med underkop - Livet med min muslimiske svigermor, har hon fortelur um tá hon møtti mammu Naser Khader og um lívið sum donsk-arabisk familja.

Dalsbæk arbeiðir í dag sum freelance blaðkvinna og fyrilestrahaldari.


 * 2006 - Med underkop - Livet med min muslimiske svigermor. Ekstra Bladets forlag, København. ISBN 87-7731-276-7
 * 2009 - Med eller uden skræl: en debatbog om drengeomskæring. ISBN 978-87-92336-11-8


 * Framløga hjá ARTE booking
 * Danmarks Radio (sending frá 20. november 2006)
Føroya Fólkaháskúli
Føroya Fólkaháskúli byrjaði sítt virksemi í leigaðum hølum á Stongunum í Klaksvík 5. november 1899. Árið eftir varð flutt í nýbygd hús í Føgrulíð vestanfyri Klakk - út móti Leirvíksfirði. Í 1909 vórðu bæði bygningurin og háskúlavirksemið flutt út í Hornabø í Havn, og har heldur Føroya Fólkaháskúli til enn.

Føroya Fólkaháskúli er ein grein av háskúlarørsluni, sum tók seg upp í Danmark um miðja 19. øld. Háskúlarørslan legði alstóran dent á "tað livandi orðið", ella um vit brúka eina nútíðarliga orðing: persónliga menning og almenna upplýsing. Stovnararnir, Rasmus Rasmussen úr Miðvági 1871 - 1962) og Símun av Skarði, ættaður av Skarði í Kunoy, (1872 - 1942), høvdu báðir verið á Askov Højskole skúlaárini 1896/1897 og 1897/1898. Símun var frammanundan útbúgvin lærari, og Rasmus var húsasmiður. Í 1898 fór Rasmus so á Danmarks Lærerhøjskole at fáa sær hægri útbúgving. Um summarið 1899 komu teir báðir heim til Føroya og fóru undir at fyrireika fyrsta háskúlaskeiðið, sum so byrjaði um heystið 1899 við 16 næmingum.


 * Hedvig Westerlund-Kapnas 2019-
 * Annfinnur Heinesen 2014-2019
 * Rói Patursson 1988-2014
 * Thorben Johannesen 1980-1988
 * Steinbjørn B. Jacobsen 1970–1980
 * Marius Johannesen 1953–1970
 * Jóhannes av Skarði 1942–1953
 * Símun av Skarði 1889–1942

Árni Dahl: Bókmentasøga II, s. 48ff


 * Føroya Fólkaháskúli
Moldova
Moldova er lýðveldi í Eysturevropa. Í norðri, eystri og suðri hevur Moldova mark við Ukraina, og í vestri við Rumenia. Landið er fruktagott, og væl fæst av fruktum, víni og grønmeti. Moldova er tó fátækasta landið í Evropa. Tað almenna málið er rumenskt, men tó eru tað mong, ið tosa russiskt. Høvuðsstaðurin eitur Chisinau.

Moldova er gamalt rumenskt fúrstadømi; hetta lítla lanbúnaðarlandið var partur av Rumenia, áðrenn tað varð tikið og lagt undir Sovjetsamveldið í 1940. Hóast tað var fjølbygdasta lýðveldið í gamla Sovjetsamveldinum, eru færri enn tveir triðingar av fólkinum moldavar. Ófriðarligt hevur verið í landinum, síðan tað fekk sjálvstýri í 1991. Ukreinar og russarar, ið eru hin triðingurin, vilja loysa frá Moldava, og víðgongdir moldaviskir tjóðskaparmenn vilja, at Moldava aftur gerst partur í Rumenia.





Moldova liggur millum Ukreina og Rumenia í Eysturevropa. Tað er ógvuliga stórur munur á hitanum um veturin og summarið í Rumenia.


 * Chişinău
 * Tiraspol
 * Bălţi
 * Tighina
 * Rîbniţa
 * Cahul
 * Ungheni
 * Soroca

Moldova er tað fátækasta landið í Evropa.
1. deild
1. deild er heitið á næstbestu deildini í føroyskum mansfótbólti.

Frá 1976 til 2004 varð besta deildin rópt 1. deild, men av tí at hendan í 2005 broytti navn til Formuladeildin og seinni til Vodafonedeildin, varð avgjørt at næstbesta deildin frá 2006 skuldi vera kallað 1. deild.
Stiðin
Stiðin er eitt bókaforlag við heimstaði í Hoyvík. Forlagið Stiðin hevur serliga givið út týðingar av klassiskum bókmentum, her uppií týðingar eftir Axel Tórgarð, og orðabøkur. Høvuðsmaðurin handan forlagið er Zakarias Wang, samfelagsfrøðingur.


 * www.stidin.fo
Fuglar í Føroyum
Yvirlit yvir Føroya fuglar.






































 * Fuglar í Føroyum
 * Fuglalistin 2005
 * GOOGLE BOOKS: Fuglar í Norðurhøvum, Søren Sørensen og Dorete Bloch, 1990
 * SU-listen for Færøerne, Opdateret pr. 1.1 2010
 * SU-listen for Færøerne maj 2003
 * Avibase

Färöer
Veðurmerki
Veðurmerki er tekin ella merki, ið kann eygleiðast í náttúruni, og sum var hildið at geva ábending um veðurlagið. Tað kundi vera at eygleiða, hvussu kríatúr bóru seg at, t.d. at seyður stoytir uppundir kulda, ella tað kundi vera at meta um komandi árstíð eftir hvussu veðrið roynist ein ávísan dag, t.d. at sum fyrsti hundadagur er, soleiðis fer summarið at vera.

Veðurmerki knýtt at døgum:
 * sum fyrsti hundadagur er, soleiðis fer summarið at vera.

Veðurmerki knýtt at djórum:
 * Tá seyður stoytir, er kuldi væntandi.
 * Tá ketta vaskar sær upp um oyruni, er regn væntandi
Julian Johnsson
Julian Schantz Johnsson (24. februar 1975) er fyrrverandi føroyskur fótbóltslandsliðsleikari. Leikari sum fyri tað mesta spældið mitt á miðjuni. Hann hevur spælt 62 landsdystir og skotið 4 mál fyri Føroyar (1995-2006). Hevur harumframt spælt fleiri U-landsdystir. Julian hevur eisini roynt seg sum fótbóltsvenjara, hann var venjari hjá B68 í 2005 (22 dystir, leikandi venjari) og 2006 (2 dystir, leikandi hjálparvenjari).


 * 1993-1995 : Føroyar HB
 * 1996-1997 : Føroyar B36
 * 1998-1999 : Noreg Kongsvinger IL
 * 1999-2001 : Noreg Sogndal IL
 * 2001-2002 : Ongland Hull City
 * 2002-2003 : Føroyar B36
 * 2003-2004 : Ísland ÍA Akranes
 * 2005 : Føroyar B68 (leikandi venjari)
 * 2006 : Føroyar B68 (leikandi hjálparvenjari)
 * 2006-2010 : Danmark Svendborg FB

Gav í 2006 út bókina "Føroyingurin úr Danmark", um lív sítt sum fótbóltsleikari.




 * Vangamynd á B68.fo
 * National Football Teams
 * FaroeSoccer.com, Julian S. Johnsson
Gráfelli
Gráfelli er næsthægsta fjall í Føroyum. Tað er norðast í Eysturoynni millum Eiði, Funning og Gjáar, beint norðanfyri Slættaratind, sum er Føroya hægsta fjall. Gráfelli er 857 m høgt. Vestur úr Gráfelli er ein lítil tindur, ið kallast Krákan. Skarðið millum Slættaratind og Gráfelli kallast Bláaberg og er í 640 metra hædd.