danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Borðoy
Borðoy liggur mitt í Norðoyggjum. Hon er nógv innskorin og hevur tí nógvar endar, barð, og oyggin hevur fingið navn eftir hesum barðum. Nógv tað størsta plássið er býurin Klaksvík, sum við sínum 4 600 fólkum hevur 80 % av fólkatalinum í Norðuroyggjum. Hon er eisini størsta fiskivinnuhavnin í landinum.

Borðoy er tann størsta av teimum seks Norðoyggjunum og hevur 8 bygdir. Frá suðuri: Norðoyri, Klaksvík, Ánirnar, Árnafjørður, Norðtoftir, Depil, Norðdepil og norðast er tann nú manntóma bygdin Múli. Borðoy er kend fyri sína fjølbroyttu náttúru við stórbærum fjøllum, djúpum dølum og vøkrum firðum.

Í 1837 bygdi Kongaliga einahandilin úthandil í Klaksvík. Tá ið einahandilin helt uppat, vórðu handilshúsini seld. Í dag eru tey karmur um fornminnissavnið í býnum. Í 1963 fekk Klaksvíkin nýggja stásiliga kirkju, sum hóskar sera væl til príðiligu fjøllini uttanum býin.

Ánirnar, Árnafjørður, Depil, Klaksvík, Múli, Norðdepil, Norðoyri, Norðtoftir, Skálatoftir, Strond
Eysturoy
Eysturoy, ið er 286 km² stór, er næststørsta oyggj í Føroyum. Her búgva umleið 10.000 fólk. Við sínum góðu busssambondum bæði í oynni og til hinar partarnar av landinum, kann við røttum sigast, at oyggin er ein miðdepil í Føroyum. Oyggin bjóðar teimum vitjandi eina ørgrynnu av upplivingum, sum røkka frá undurvøkrum landslagi, hugnaligum bygdum, søguligum støðum til framkomnar, nýmótans bygdir og býir. Syðst á oynni er landslagið eftir føroyskum viðurskiftum reiðiliga slætt og lætt at ferðast í til gongu. Norðantil er Eysturoyggin brattari við høgum fjøllum; trý av teimum eru yvir 800 metrar høg, tey eru Slættaratindur, sum er 882 metrar høgt og sostatt hægsta fjall í Føroyum, Gráfelli og Svartbakstindur.

Gisting er møgulig í flest øllum bygdum í Eysturoy. Gistingartilboðini røkka frá hotellum til skótadeplar, tjalding og ból og bita. Tjaldingarpláss og pláss til búvognar eru eisini í oynni, og harafturat finnast matstøð og kaffistovur um alla oynna. Í flestu bygdunum eru nýggj upplýsingarskeltir sett upp.

Eiði, Elduvík, Fuglafjørður, Funningsfjørður, Funningur, Gjógv, Glyvrar, Gøtugjógv, Hellurnar, Innan Glyvur, Kolbanargjógv, Lambareiði, Lambi, Leirvík, Ljósá, Morskranes, Nes, Norðragøta, Norðskáli, Oyndarfjørður, Oyrarbakki, Oyri, Rituvík, Runavík, Saltangará, Saltnes, Selatrað, Skálafjørður, Skáli, Skipanes, Strendur, Svínáir, Syðrugøta, Søldarfjørður, Toftir, Undir Gøtueiði, Æðuvík.
Fugloy
Fugloy, sum hevur fingið navn av tí nógva fugli, ið har búleikast, er tann minsta av Norðoyum, 11.1 km², og hon liggur eisini longst burtur frá hinum. Fugloyggin er ein kommuna við tveimum bygdum. Tær eru Kirkja og Hattarvík. Kirkja og skúli eru í báðum bygdunum. Tær báðar bygdirnar í oynni eru brimpláss, og hetta saman við hennara fjarleiki hevur gjørt, at fólkatalið er nógv minkað; í 40'unum búðu omanfyri 200 fólk í Fugloy. Í 1950 vóru skrásett 195 fólk. Fólkatalið var 38 við ársbyrjan 2014. Í prosentum upplivdi Fugloyar kommuna nógv tann størsta fólkavøksturin í 2014-2015. Í tíðarskeiðinum 1. mars 2013 ti 1. mars 2014 øktist fólkatalið í Fugloy við trimum úr 38 upp í 41 fólk, og tað svarar til ein vøkstur upp á heili 7,9 prosent.

Fugloyggin er eitt náttúruvakurt stað. Mótsatt teimum sunnaru oyggjunum í Føroyum er Fugloyggin sermerkt, við at tað, sum er omanfyri sjóvarmálan, bert eru tær ovastu basaltfláðirnar, tí er oyggin brøtt við steyrrøttum homrum runt alla oynna, omaná er grønt og gróðrargott og fleiri sjáldsamar plantur eru at finna. Fuglalívið er fjølbroytt, og eins og í Mykinesi er atkomuligt lundaland í haganum. Í bjørgunum runt oynna er stórt fuglameingi. Fugloyggin hevur havt elligamlar skipanir við røkt og veiðu í fuglabjørgunum. Men gongdin við tí stóra fallinum í fólkatalinum og at tað eru flest gomul fólk á oynni, ger tað torført hjá teimum yngru á staðnum at søkja bjørgini. Tað er eitt vandamál, at tey ungu ikki vera lærd upp í hesum yrki.

Í Hattarvík eru fleiri elligamlar toftir og niðurdottin gróthús og úthús eins og nógva aðrastaðnis í Føroyum. Fyri nøkrum árum síðani var farið undir at laga nøkur av hesum uppaftur og seta tey í upprunaligan stand. Onkur av hesum úthúsum vera nevnd í eitt nú søgnini um floksmenninar. Hetta arbeiði er ikki bara til prýðis fyri bygdina, men er eisini av søguligum og mentanarligum týdningi. Arbeitt verður við ymiskum verkætlanum. Ein er "Fugloy í søgu og søgn". Málið er at byggja upp eina væl skipaða og burðardygga ferðavinnu í oynni, sum kann styrkja búsetingina. Verkætlanin er eitt tiltak, ið Útoyggjafelagið og bygdarfólki hevur tikið stig til. Umframt hetta verður í løtuni roynt virksemi við mati úr lokalari rávøru.

Hægsta fjall í Fugloy - Klubbin - er 621 m.

Fugloyggin var av fyrstu tíð flotoyggj. Menn róðu at henni at kasta stál á hana og festa hana í botn, men einki batti, tí fult stóð av trøllum fram við bakkanum, og tey loftaðu øllum, ið blakað varð í land, og tveittu tað aftur á sjógv. So vóru allir prestarnir heintaðir saman fyri at fáa oynna til at standa. Teir vóru fluttir út til hennara og bíndu ikki av henni alla tíðina, meðan róð varð, at hon skuldi ikki fara burtur úr eygsjón. Ein av prestunum stóð fremstur í bátinum og kastaði Bíbliuna upp á land, meðan allir hinir stardu fast upp á oynna. Tá hjálpti, teir vóru mentir yvir trøllunum og vendu tey um til túgvur. Túgvurnar hava staðið tjúkt eftir bakkanum við Kirkju fyrr, men nú eru tær burturfarnar, sum tað er matað niðan undir av brimi.




 * Jakob Jakobsen: Færøske Folkesagn og Æventyr. Keypmannahavn 1898 – 1901


 * Kirkja
 * Hattarvík
 * Foula


 * Myndir og meir (danskt)
 * Luftmyndir
Løgmenn í Føroyum
Hetta er ein listi av Løgmonnum í Føroyum.






 * Løgmansembætið, Løgmansskrivstovan, lms.fo
 * Føroya løgmenn, Løgmansskrivstovan, lms.fo
 * Løgtingssøgan:
 * Løgtingið 150 – Hátíðarrit, bind 1 (2002), s. 3. (PDF )
 * Løgtingið 150 – Hátíðarrit, bind 2 (2002), s. 3. (PDF )
 * Løgtingið 150 – Hátíðarrit, bind 1, Løgtingið, Tórshavn 2002. (PDF s. 3.) Heintað 27. sept. 2006.
 * Løgtingið 150 – Hátíðarrit, bind 2, Løgtingið, Tórshavn 2002. (PDF s. 3.) Heintað 27. sept. 2006.
GNU Free Documentation License
GNU Free Documentation License (GFDL ella GNU FDL) er eitt copyleft loyvi til frælst innihald, skapað av Free Software Foundation (FSF) til GNU-verkætlanina.

Loyvt er at skapa til ritbúnaðar skjalprógv. Loyvi ber við sær, at øll avrit av tilfari, hóast tað er broytt, hava sama loyvi sum upprunatilfarið. Hesi avrit kunnu seljast, men um tey verða hópframleidd, skulu tey vera í einum sniði, sum gjørligt er at gera fleiri broytingar í. Wikipedia er størsta tilvísingarverkætlanin, sum brúkar loyvi í løtuni.

Fyri at eitt skjal kann vera umfatað av GFDL, skal ein viðmerking skoytast uppí um upphavsrætt undir GFDL.

Øll Wikipedia-skjøl eru útgivin til almenningin undir GNU Free Documentation License.
Opið innihald
Opið innihald (úr enskum: open content) lýsir alt skapandi arbeiði (til dømis greinir, myndir, ljóð, sjónbond o.s.fr.) sum er útgivið undir einum ógvuliga fríum loyvi, ið beinleiðis loyvir endurritan av upplýsingum. (Eitt dømi um tað er GNU Free Documentation License, sum verður nýtt av Wikipedia.).

Eisini verður "opið innihald" stundum lýst sum innihald, har øll kunnu ritstjórna.
Wikipedia
Wikipedia er ein alfrøði við opnum innihaldi, skrivað í samarbeiði millum sínar brúkarar. Wikipedia verður stýrd av Wikimedia, ein non-profit grunnur stovnaður til endamálið. Her í July 2026 fevnir hon um eitt stórt evnisøki og hevur greinar í føroysku útgávuni. Í januar 2004 vóru umleið 400 000 greinar á ymiskum málum í Wikipedia. Meginparturin, ella umleið 200 000, vóru á enskum.

Wikipedia byrjaði við ensku útgávuni tann 15. januar 2001. Tann føroyska útgávan byrjaði tann 20. juni 2004.

Tey trý eyðkennini við Wikipedia eru:
 * 1) Hon er, ella roynir at vera, í fyrsta lagi ein alfrøði.
 * 2) Hon er ein wiki, tað merkir, at øllum ber til at broyta hana.
 * 3) Hon er við opnum innihaldi undir GNU Free Documentation License.

Wikipedia verður stuðlað av Richard M. Stallman og Free Software Foundation.

Ein av avbjóðingunum hjá Wikipedia er "vandalisma" - skilt sum tápuligur ella uppøsandi broytingar í greinum.

Sarah Lane, vertur fyri "Sarah's Blog Report", sum er ein partur av sjónvarpssendingini Screen Savers, "vandaliseraði" í eini sending Wikipedia-síðuna um monkeypox í ensku Wikipedia-útgávuni. Hon skrivaði "Sarah Lane is totally cool and does not have monkeypox". Seinni skrivaði hon: "Although this excites me in its ease and simplicity, it's a little frightening. I mean, what if I had instead written 'My boss is a big fat **** and his phone number is ****'? Sure, somebody would delete it, but this calls for some seriously dedicated moderators." 

"Av tí at Wikipedia er ein fullkomiliga frí open source-verkætlan, dregur tað eisini ein riðil av anarkistiskum fólkum at sær," sigur Larry Sanger, ein teirra, ið stovnaði Wikipedia, við Wired News: "Tíbetur eru teir flestu brúkararnir fyrireikaðir til at virka ímóti vandalismu ... og fáa beint fyri slíkum beinleiðis, eftir at tað er byrjað".
Alfrøði
Alfrøði er ikki ein ávís vísindagrein, sum so nógvar aðrar. Orðið alfrøði merkir "frøði'' um alt". Vanliga inniheldur ein alfrøði ikki serliga nógva vitan um nakað serstakt, men eitt sindur um næstan alt. Ein alfrøði er ofta ein endurspeglan av teirri vitan, sum er til; eitt savn av stuttum upplýsandi greinum um mestsum alt, so fólk lætt kunnu leita sær fram upplýsingar. Franski heimspekingurin Diderot tók stig til fyrstu alfrøðina, har hann fekk fremstu heimspekingar, rithøvundar og granskarar í tíðini at skriva greinar um øll hugsandi evni. Henda fyrsta alfrøðin taldi heili 37 tjúkk bind. Tað eru túsundatals greinar um ymisk evni í Alfrøðini. Í hvørji grein eru tilvísingar til myndir, og í hvørjari mynd eru talmerktir smálutir. Greinin um skurðviðgerðaramboð hevur ikki færri enn tólv slíkar smálutir.

Einhvør alfrøði er skipað sum eitt uppslagsverk, t.e. eitt verk, ið lætt er at sláa upp og finna upplýsingar í um eitthvørt.

Sum Encyclopædia Brittanica, ein stór og kend enskmælt alfrøði, tekur til; "As knowledge grows, so do we"; ella á føroyskum; "So hvørt sum vitanin veksur, vaksa vit við".
2004
2004 (MMIV) var eitt skotár, sambært gregorianska kalendaranum var fyrsti dagurin ein hósdagur.


 * 20. januar - Løgtingsval er. Valúrslitini vísa, at hóast tjóðveldisflokkurin einans hevur næstmest atkvøður, fær hann bestu umboðan á tingi við 8 tinglimum. Í prosentum er Sambandsflokkurin størsti flokkur á tingi, men hevur einans 7 tinglimir.
 * 21. januar - Norska krúnprinsaparið, Hákun krúnprinsur og Metta-Marit, krúnprinsessa, fáa fyrsta barnið, eina gentu, ið sum verður trúnarvingur kann gerast fyrsti kvinnuligi regentur í Noreg í 600 ár.
 * 3. februar - Samgonga verður skipað ímillum fólkaflokkin, sambandsflokkin og javnaðarflokkin. Jóannes Eidesgaard verður valdur til løgmann
 * 11. mars - Ein bumba brestur á einum jarnbreytartoki í spanska høvuðstaðnum Madrid. 192 fólk missa lívið. Hóast baskiski yvirgangsfelagsskapurin ETA fær skyldina at byrja við, tekur Al-Kaida ábyrgdina av spreingingini.
 * 1. mai - Tíggju nýggj lond (Kekkia, Kýpros, Estland, Lettland, Litava, Malta, Pólland, Slovakia, Slovenia og Ungarn) blíva alment limir av ES
 * 14. mai - Fríðrikur krónprinsur giftir seg við tasmansku Mary Elizabeth Donaldson.
 * 2. november - Theo van Gogh verður myrdur á gøtuni í Amsterdam.




 * 21. februar - Føroyar-Pólland 0-6 (0-4) í San Fernando, Spania - Vinardystur
 * 24. februar - Føroyar-Luksemborg 4-2 (0-1) í San Fernando, Spania - Vinardystur (John Petersen, 47. og 53.; Súni Olsen, 75.; Julian Johnson, 90.)
 * 1. juni - Háland-Føroyar 3-0 (1-0) í Lausanne, Sveis - Vinardystur
 * 18. august - Føroyar-Malta 3-2 (2-0) á Svangaskaði, Toftir - Vinardystur (Jákup á Borg, 31.; Rógvi Jacobsen, 42.; Fróði Benjaminsen, 81.)
 * 4. september - Sveis-Føroyar 6-0 (4-0) í Basel - HM undandystur
 * 8. september - Føroyar-Frakland 0-2 (0-1) á Tórsvølli, Tórshavn - HM-undandystur
 * 9. oktober - Kýpros-Føroyar 2-2 (1-2) í Nikosia - HM-undandystur (Claus Beck Jørgensen, 21.; Rógvi Jacobsen, 44.) Myndir hjá 12. manni
 * 13. oktober - Írland-Føroyar 2-0 (2-0) í Dublin - HM-undandystur


 * 21. januar - Ingrid Alexandra av Noregi, norski trónarvingin


 * 25. januar - Miklós Fehér, ungarskur fótbóltsleikari (f. 1979).
 * 13. februar - Zelimkhan Jandarbijev, forseti í Kekenia (f. 1951)
 * 26. februar - Boris Trajkovski, (Борис Трајковски á kyrilliskum) forseti í Makedónia (f. 1956)
 * 28. mars - Peter Ustinov, bretskur sjónleikari (f. 1912).
 * 5. juni - Ronald Reagan, fyrrverandi amerikanskur forseti (f. 1911).
 * 10. juni - Ray Charles, amerikanskur pianistur og sangari (f. 1930).
 * 1. juli - Marlon Brando, amerikanskur sjónleikari (f. 1924).
 * 14. september - Ove Sprogøe, danskur sjónleikari (f. 1919).
 * 10. oktober - Christopher Reeve, amerikanskur sjónleikar (f. 1952).
 * 11. november - Jasser Arafat, palestinskur forseti (f. 1929).
 * 28. desember - Jerry Orbach, amerikanskur sjónleikari (f. 1935).
20. juni
20. juni er dagur 171 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 172 um skotár). Tað eru 194 dagar eftur av árinum.


 * 2004 Føroysk Wikipedia varð stovnað.
 * 2005 Margretha drotning legði grundarsteinin til Hoyvíkar kirkju.




 * 1971 Føroyar-Orknoyggjar 1-1 (0-0) í Tórshavn


 * 1710 - Gøta, 30.
 * 1840 - Klaksvík, 55.
 * 1843 - Miðvágur, 333.
 * 1843 - Hvalvík, 288.
 * 1857 - Vestmanna, 100.
 * 1867 - Sørvágur, 2.
 * 1956 - Norðskála, 129.


 * 1389 - Johan av Lancaster, 1. hertugi av Bedford, regentur av Frankaríki (d. 1435)
 * 1819 - Jacques Offenbach, týskt-franskt tónaskald (d. 1880)
 * 1909 - Errol Flynn, amerikanskur sjónleikari (d. 1959).
 * 1924 - Chet Atkins, amerikanskur tónleikari (d. 2001)
 * 1924 - Erling Poulsen, lærari og rithøvundur (d. 2006)
 * 1928 - Jean-Marie Le Pen, franskur politikari.
 * 1928 - Martin Landau, amerikanskur sjónleikari.
 * 1931 - Olympia Dukakis, amerikonsk sjónleikarinna.
 * 1934 - Jóhan Hendrik Winther Poulsen, føroyskur málfrøðingur (d. 2022).
 * 1942 - Brian Wilson, amerkianskur tónleikari (Beach Boys).
 * 1944 - Vibeke Larsen í Tønder, ríkisumboðsmaður 1995-2001.
 * 1947 - Henrik Old, fiskimaður, skipari, løgtingsmaður, landsstýrismaður.
 * 1949 - Lionel Richie, amerikanskur tónleikari.
 * 1952 - John Goodman, amerikanskur sjónleikari.
 * 1967 - Nicole Kidman, avstralsk-amerikonsk sjónleikarinna.
 * 1978 - Frank Lampard, enskur fótbóltsleikari.


 * 840 - Ludvík I, nevndur "Ludvík tann frómi", kongur í frankiska ríkinum og keisari (f. 778)
 * 1597 - Willem Barents, niðurlendskur sjófari (f. uml. 1550)
 * 1837 - Vilhelm 4., bretskur kongur (f. 1765)
 * 1933 - Clara Zetkin, týskur politikari og stríðskvinna fyri kvinnurættindum (f. 1857)
WikiWiki
Heitið WikiWiki ("wiki wiki" merkir skjótt á hawaiiskum; og hevur framburðin "vi ki vi ki"). Heitið kann brúkast til at eyðmerkja annaðhvørt eitt slag av hypertekstdokumenti ella ritbúnaði, sum er brúktur til at skriva tað.

Tú ert nú staddur á Wikipedia, eitt wiki sum er ein roynd at skriva eina alfrøði.
Wiki
Hugtakið Wiki vísir til eitt slag av ritbúnaði, sum gevur brúkarum møguleika at samstarva um at savna og skifta um vitan og kunning um ávís evni. Ward Cunningham hevur ment forritið. Hann og Bo Leuf hava saman skrivað bókina "The Wiki Way" (2001), sum tøkniliga er avoldað, men sum kortini greiðir væl frá wikihugburðinum. Orðið, Wiki, stavar frá hawviiska WikiWiki.

Í einum Wiki kunnu brúkarar frítt skriva og almannakunngera tilfar, serliga skrivað tilfar, men í nýggjari forritum ber eisini til at goyma eitt nú myndir og fílur av ymsum sløgum. Brúkarar kunnu frítt broyta tilfar hjá hvørjum øðrum, teir kunnu kjakast um ávís evni og eru í vissan mun við til at tilevna skipanina av eini Wiki.

Grundskipanin í eini Wiki er ovurtekstaskipanin (hypertekstaskipanin), sum er høvuðsskipanin á internetinum. Ein Wiki er forritað t.d. í PHP, og dátur (síður) verða goymdar í einum dátugrunni, ofta MySQL. Síður verða heintaðar ella stovnaðar við at brúka HTTP-protokollina og boðini, GET og POST. Lesing fer fram á vanligari vevsíðu, meðan skriving og rætting fer fram í formpartinum á eini vevsíðu.


 * Bo Leuf & Ward Cunningham: The Wiki way. Quick collaboration on the Web. Addison-Wesley, 2001.
 * Dan Woods & Peter Thoeny: Wikis for Dummies. John Wiley & Sons, 2007.
 * Mark S. Choate: Professional Wikis. Collaboration on the Web. John Wiley & Sons, 2008.
 * Mizanur Rahman: MediaWiki Administrators' Tutorial Guide. Packt Publishing Limited, 2007.


 * Um Wiki í ensku útgávuni av Wikipedia.
 * Heimasíðan hjá MediaWiki.
21. juni
21. juni er dagur 172 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 173 um skotár er). 193 dagar eru eftir av árinum.

Tjóðardagur Grønlands.


 * 1767 - Enski sjófarin Samuel Wallis uppdagar Tahiti og vitjar í oynni. Hann nevnir oynna "King George the Third island".
 * 1898 - Amerikanarar hertaka Guam.
 * 1900 - Boksarauppreistur: Kina lýsir við kríggi ímóti USA, Stóra Bretlandi, Týsklandi, Fraklandi, og Japan.
 * 1921 - Kongshjúnini og prinsarnir vitja í Tórshavn.
 * 2009 - Grønland fær økt sjálvstýri.
 * 2015 - Føroyski sjónleikarin Olaf Johannessen vinnur Reumert-prísin fyri besta mannliga høvuðsleiklutin í Danmark.




 * 1983 – Føroyar–Danmark 1–1 (danska U21-landsliðið) í Tórshavn.


 * 2015 - Føroyska manslandsliðið í hondbólti vinnur metsigur móti Armenia, Føroyar vunnu heili 61-9


 * 1715 – Hvalvík, 140.
 * 1960 – Trongisvágur, 271.
 * 1982 – Hvalvík, 52.


 * 1882 - Lluís Companys i Jover, katalanskur politikari (d. 1940)
 * 1892 - Reinhold Niebuhr, amerikanskur gudfrøðingur (d. 1971)
 * 1903 - Al Hirschfeld amerikanskur teknari (d. 2003)
 * 1905 - Jean-Paul Sartre, franskur heimspekingur og rithøvundur (d. 1980)
 * 1921 - Jane Russell, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2011)
 * 1953 - Benazir Bhutto, pakistanskur politikari (d. 2007)
 * 1955 - Michel Platini, franskur fótbóltsleikari.
 * 1961 - Joko Widodo, indonesiskur forseti.
 * 1979 - Chris Pratt, amerikanskur sjónleikari.
 * 1981 - Brandon Flowers, amerikanskur sangari.
 * 1982 - Vilhelm prinsur Bretlands.
 * 1985 - Lana Del Rey, amerikonsk songkvinna og sangskrivari.


 * 1377 - Edvard 3., enskur kongur (f. 1312)
 * 1914 - Bertha von Suttner, eysturríksk friðarstríðskvinna (f. 1843)
 * 1970 - Sukarno, indonesiskur forseti (f. 1901)
 * 1985 - Tage Erlander, svenskur politikari (f. 1901)
 * 2018 - Alex Bærendsen, føroyskur sangari (f. 1962)
22. juni
22. juni er dagur 173 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 174 um skotár er). 192 dagar eru eftir av árinum.


 * 1722 - Hægstarættardómarin í Onglandi, William Murray, 1st Earl of Mansfield, fellur dómin, at trælahald í Onglandi er ólógiligt.
 * 1906 - Svenska flaggið verður tikið í nýtslu.
 * 1911 - George V og Mary of Teck verða krýnd í Westminster Abbey til kong og drotning av Stóra Bretlandi
 * 1986 - Diego Maradona skorar víðagitna "Hand of God" málið á HM í fótbólti 1986, ið verður hildið í Meksiko.
 * 1990 - Checkpoint Charlie í Berlin verður tikin niður.


 * 1837 - Klaksvík, 187.
 * 1838 - Miðvágur, 260.
 * 1854 - Vágur, 116.
 * 1948 - Klaksvík, 377.
 * 1953 - Klaksvík, 48.
 * 1954 - Hvalba, 200.
 * 1962 - Húsavík, 149.


 * 1510 - Alessandro de' Medici, hertugi av Firenze (d. 1537)
 * 1757 - George Vancouver, enskur rannsóknarfari (d. 1798)
 * 1767 - Wilhelm von Humboldt, týskur heimspekingur, frøðimaður og politikari (d. 1835)
 * 1898 - Erich Maria Remarque, týskur rithøvundur (d. 1970).
 * 1906 - Billy Wilder, eysturríkskur/amerikanskur leikstjóri (d. 2002)
 * 1910 - Konrad Zuse, týskur teldufrøðingur og verkfrøðiingur, uppfinnari av Z3 telduni (d. 1995)
 * 1932 - Soraya, persisk keisaradrotning (d. 2001)
 * 1936 - Kris Kristofferson, amerikanskur tónleikari, sjónleikari og sangskrivari (d. 2024).
 * 1949 - Meryl Streep, amerikonsk sjónleikarinna.
 * 1952 - Elis Poulsen, føroyskur útvarpsmaður (d. 2019)
 * 1953 - Cyndi Lauper, amerikonsk songkvinna.
 * 1964 - Dan Brown, amerikanskur rithøvundur.
 * 1974 - Jo Cox, bretskur politikari (d. 2016).


 * 1969 - Judy Garland, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1922).
 * 1987 - Fred Astaire, amerikanskur dansari og sjónleikari (f. 1899).
 * 1993 - Pat Nixon, amerikonsk forsetafrú (f. 1912).
 * 2008 - George Carlin, amerikanskur sjónleikari, kritikari og rithøvundur (f. 1937).
 * 2013 - Henning Larsen, danskur arkitektur (f. 1925)
23. juni
23. juni er dagur 174 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 175 um skotár er). 191 dagar eru eftir av árinum.


 * 1969 - Sundaferjan byrjar at sigla millum Oyri, Hvalvík, Hósvík og Selatrað.




 * 1975 - Ísland-Føroyar 6-0 í Reykjavík


 * 1850 - Miðvágur, 155.
 * 1852 - Vestmanna, 123.
 * 1855 - Klaksvík, 65.
 * 1873 - Klaksvík, 142.
 * 1935 - Hvalba, 328.
 * 1956 - Gøta, 83.
 * 1959 - Hvalvík, 120.
 * 1969 - Nólsoy, 36.


 * 1894 - Edvard 8., bretskur kongur (d. 1972)
 * 1912 - Alan Turing, bretskur støddfrøðingur og teldufrøðingur (d. 1954)
 * 1937 - Martti Ahtisaari, finskur forseti og diplomatur.
 * 1972 - Zinedine Zidane, franskur fótbóltsleikari.
 * 1975 - KT Tunstall, skotsk songkvinna.
 * 1976 - Patrick Vieira, franskur fótbóltsleikari.
 * 1980 - Francesca Schiavone, italsk tennisleikarinna.
 * 1984 - Duffy, valisisk songkvinna.


 * 79 - Vespasian, rómverskur keisari (f. 9)
 * 2011 - Peter Falk, amerikanskur sjónleikari (f. 1927)
Lívfrøði
Lívfrøði (biologi) er læran um lív. Grikska orðið, biologi, er samansett av orðunum bio, sum merkir liv og logos, som merkir vitan ella frøði. Lívfrøðin fevnir sera vítt, og fleiri øki verða ofta roknað sum sjálvstøðugar vísindagreinir.

Lívfrøðin kann førast aftur til gomlu grikkarnar. Serliga Aristoteles (384 f.Kr. - 322 f.Kr.) eygleiddi nógv dýr og plantur. Hann bólkaði og setti fram ástøðir. Í 1600-talinum var mikroskopið uppfunnið og framdi hetta eina kollvelting innan økið. Til bar nú at síggja kyknur, bakteriur og annað. Í 1859 gav Charles Darwin bókina On the Origin of Species út og legði harvið lunnar undir læruna um lívmenningina.

Í 20. øld varð funnið útav, at arvaeginleikarnir liggja goymdir í lítlunum kromosomunum, og nógv framstig vóru síðani gjørd innan arvalæruna, sum t.d. at kromosomini eru ein dupultspiralur, sum nú verður nevnt DNA.

Innan lívfrøðina eru nógvar lærugreinar savnaðar:


 * á atom- og mýlisstigi eru mýlsk lívfrøði, lívevnafrøði og í ávísan mun arvafrøði.
 * á kyknustigi er kyknulæra og smáverulívfrøði (mikrobiologi).
 * á fleirkyknustigi er lívsvirkisfrøði, kropsbygnaðarlæra (anatomi) og vevnaðarlæra.
 * tá talan er um menning (ontogeny) av verum eitur lærugreinin (developmental biology).
 * tá talan er um arvafluting millum foreldur og avkom eitur lærugreinin arvafrøði.
 * á tí stigi sum viðgerð atburðin hjá bólkum av verum er atferðarfrøði.
 * á tí stigi sum viðgerð búfjøld (population) er (population genetics).
 * (systematikk) og (taksonomi)
 * tá talan er um búfjøldir og teirra umhvørvið hava vit vistfrøði og lívmenning (evolutión).
 * og meira spekulativ vísindi eru xeno-lívfrøði, sum viðger lívið uttanfyri jørðina.


 * Charles Darwin
 * Gregor Mendel
 * Louis Pasteur


 * DNA
 * RNA
 * Alphabetical list of bio sites
24. juni
24. juni er dagur 175 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 176 um skotár er). 190 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini jóansøka eftir Jóhannesi Doyparanum í Bíbliuni.

Jóansøka í Suðuroy.


 * 1298 - Erlendur biskupur skrivar Seyðabrævið


 * 1485 - Elisabeth av Danmark, prinsessa (d. 1555)
 * 1911 - Juan Manuel Fangio (d. 1995)
 * 1911 - Ernesto Sabato, argentinskur rithøvundur (d. 2011)
 * 1930 - Claude Chabrol, franskur leikstjóri (d. 2010)
 * 1978 - Shunsuke Nakamura, japanskur fótbóltsleikari.
 * 1987 - Lionel Messi, argentinskur fótbóltsleikari.
 * 1992 - David Alaba, eysturíkskur fótbóltsleikari.


 * 1908 - Grover Cleveland, amerikanskur forseti (f. 1837)
 * 1987 - Jackie Gleason, amerikanskur sjónleikari (f. 1916)
 * 2013 - Emilio Colombo, italskur politikari (f. 1920)
25. juni
25. juni er dagur 176 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 177 um skotár er). 189 dagar eru eftir av árinum.


 * 1530 - Augsburgska trúarjáttanin verður lisin á týskum máli fyri týsk-rómverska keisaranum Karl V. Keisarin fær tvey eintøk av trúarjáttanini, annað á týskum máli og hitt á latíni.
 * 1991 - Slovenia og Kroatia fáa fullveldi frá Jugoslavia.




 * 1972 - Føroyar - Hetland 6-2 (4-1) í Tórshavn


 * 1852 - Antoni Gaudi, spanskur arkitektur (d. 1926).
 * 1888 - Christian Sofus Johan Helenius Danielsen, føroyskur løgtingslimur og postmeistari í Tórshavn, (d. 1953).
 * 1903 - George Orwell, enskur rithøvundur (d. 1950).
 * 1942 - Hanus Kamban, føroyskur rithøvundur.
 * 1956 - Anthony Bourdain, amerikanskur kokkur (d. 2018)
 * 1961 - Ricky Gervais, enskur sjónleikari og grinisti.
 * 1963 - George Michael, enskur sangari (d. 2016).
 * 1975 - Vladimir Kramnik, russiskur talvmeistari.
 * 1977 - Sámal Soll, føroyskur rithøvundi.


 * 1843 - Peter Mathiesen Hentze (f. 1753).
 * 1981 - Johannes Petersen, føroyskur løgtingslimur 1924-1932. (f. 1889)
 * 2009 - Farrah Fawcett, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1947).
 * 2009 - Michael Jackson, amerikanskur sangari (f. 1958).
26. juni
26. juni er dagur 177 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 178 um skotár er). 188 dagar eru eftir av árinum.


 * 1906 - Fyrsta bilkappkoyringin nakrantíð verður hildin.
 * 1960 - Madagaskar og Somalia gerast sjálvstøðug.
 * 1963 - John F. Kennedy flytur fram víðagitnu "Ich bin ein Berliner" røðuna í Berlin, Týsklandi.
 * 1960 - Madagaskar og Somalia gerast sjálvstøðug.
 * 2007 - Føroya Banki (seinni umdoyptur BankNordik) verður skrásettur á virðisbrævamarknaðinum.
 * 2015 - Føroyar vinna Emerging Nations hondbóltskappingina fyri menn í Kosovo, tá ið finalan verður vunnin 27-24 móti Lettlandi.


 * 1892 - Pearl S. Buck, amerikanskur rithøvundur (d. 1973).
 * 1908 - Salvador Allende, forseti í Kile (d. 1973).
 * 1968 - Paolo Maldini, italskur fótbóltsleikari.
 * 1975 - Kristina Háfoss, føroyskur politikari.
 * 1987 - Samir Nasri, franskur fótbóltsleikari.
 * 1993 - Ariana Grande, amerikonsk songkvinna og sjónleikarinna.


 * 1830 - Georg 4., bretskur kongur (f. 1762)
 * 1997 - Israel Kamakawiwo'ole, havaianskur sangari (f. 1959).
 * 2022 - Thue Christiansen, grønlendskur lærari ið gjørdi grønlendska flaggið (f. 1940)
27. juni
27. juni er dagur 178 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 179 um skotár er). 187 dagar eru eftir av árinum.


 * 1950 - Koreakríggið: USA avger at senda hermenn at berjast í krígnum.
 * 1977 - Djibuti verður sjálvstøðugt.
 * 2007 - Tony Blair fer frá, eftir 10 ár sum forsætisráðharri í Stóra Bretlandi


 * 1880 - Helen Keller, amerikanskur rithøvundur (d. 1968)
 * 1951 - Mary McAleese, írskur forseti.
 * 1955 - Isabelle Adjani, fronsk sjónleikarinna.
 * 1959 - Lorrie Morgan, amerikonsk sangarinna
 * 1966 - J. J. Abrams, amerikanskur leikstjóri.
 * 1985 - Svetlana Kuznetsova, russisk tennisleikarinna.
 * 1985 - Nico Rosberg, finsk-týskur rasarakoyrari


 * 1970 - Poul Frederik Joensen, føroyskt skald (f. 1898)
 * 2001 - Tove Jansson, finskur rithøvundur (f. 1914)
 * 2001 - Jack Lemmon, amerikanskur sjónleikari (f. 1925)
 * 2016 - Bud Spencer, italskur sjónleikari (f. 1929)
28. juni
28. juni er dagur 179 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 180 um skotár er). 186 dagar eru eftir av árinum.


 * 1298 - Seyðabrævið verður sett í gildi av Hákuni hertuga Magnussyni.
 * 1838 - Victoria av Stóra Bretlandi verður krýnd drotning.
 * 1992 - Estiska Grundlógin verður undirskrivað.
 * 1996 - Ukrainska Grundlógin verður undirskrivað.
 * 1997 - Mike Tyson verður kolldømdur í einum boksingdysti, fyri at bíta ein part av oyra mótstøðumannsins Evender Holyfield.


 * 1491 - Henrik VIII enskur kongur (d. 1547)
 * 1712 - Jean-Jacques Rousseau, sveisiskur-franskur heimspekingur (d. 1778)
 * 1867 - Luigi Pirandello, italskur rithøvundur (d. 1936)
 * 1908 - Salvador Allende, kilenskur politikari og forseti í Kili 1970-1973. (d. 1973)
 * 1926 - Mel Brooks, amerikanskur sjónleikari og leikstjóri.
 * 1928 - Hans Blix, svenskur politikari.
 * 1930 - Itamar Franco, brasilskur forseti (d. 2011)
 * 1948 - Kathy Bates, amerikonsk sjónleikarinna.
 * 1966 - John Cusack, amerikanskur sjónleikari.
 * 1971 - Fabien Barthez, franskur fótbóltsleikari.
 * 1991 - Kevin De Bruyne, belgiskur fótbóltsleikari.


 * 1836 - James Madison, amerikanskur forseti (f. 1751)
 * 1914 - Franz Ferdinand, eysturíkskur erkihertogi (f. 1863)
 * 2010 - Robert Byrd, amerikanskur politikari (f. 1917)
29. juni
29. juni er dagur 180 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 181 um skotár er). 185 dagar eru eftir av árinum.


 * 1975 - Steve Wozniak avprøvar fyrstu prototýpu av Apple I teldu síni.
 * 1976 - Seyskelloyggjar verða sjálvstøðugar.
 * 2007 - Apple útgevur fyrstu Iphonina.
 * 2014 - Brandur í Funningsstovu náddi upp á toppin á Denali, ella Mt. McKinley, sum tað eisini nevnist. Denali er 6194 metrar høgt og liggur júst norðanfyri pólsirkulin, í amerikanska statinum Alaska. Hetta fjallið sigst vera tað kaldasta fjall í heiminum. Brandur hevur sett sær fyri at náa upp á hægsta fjall í hvørjum heimsparti. Í fjør vóru Brandur H. í Funningsstovu og Sveinur Jákupson uppi á Elbrus, ið við sínum 5641 metrum er hægsta fjall í Evropa.


 * 1963 - Hetland-Føroyar 2-3 (0-2) í Lerwick.
 * 1983 - Grønland-Føroyar 0-0 í Nuuk.


 * 1577 - Peter Paul Rubens, flamsk-týskur malari (d. 1640).
 * 1894 - Einar Fróvin Waag í Klaksvík, bryggjari og løgtingslimur (d. 1989).
 * 1900 - Antoine de Saint-Exupery, franskur rithøvundur og flogskipari (d. 1944).
 * 1906 - Jákup Frederik Øregaard í Leirvík, keypmaður og løgtingsformaður (d. 1980).
 * 1925 - Giorgio Napolitano, italskur politikari og fyrrverandi forseti (d. 2023).
 * 1928 - Ian Bannen, skotskur sjonleikari (d. 1999).
 * 1944 - Gary Busey, amerikanskur sjonleikari.
 * 1962 - Sharon Lawrence, amerikonsk sjonleikarinna.
 * 1978 - Nicole Scherzinger, amerikonsk songkvinna.


 * 1252 - Kongur Ábal av Danmark.
 * 1861 - Elizabeth Barrett Browning, enskt skald (f. 1806).
 * 1940 - Paul Klee, sveisisk-tyskur malari (f. 1879).
 * 2002 - Rosemary Clooney, amerikonsk sjonleikarinna of songkvinna (f. 1928).
 * 2003 - Katharine Hepburn, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1907).
 * 2019 - Jesper Langberg, danskur sjónleikari (f. 1940).
 * 2020 - Carl Reiner, amerikanskur filmsleikstjóri og sjónleikari (f. 1922)
30. juni
30. juni er dagur 181 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 182 um skotár er). 184 dagar eru eftir av árinum.


 * 1937 - Stóra Bretland tekur heimsin fyrsta neyðartelefonnummar (999) í nýtslu.
 * 1954 - Full sólarmyrking í Føroyum.
 * 1960 - Kongo verður sjálvstøðugt.


 * 1641 - Meinhard von Schomberg, fyrsti hertogi av Leinster, týsk-fransk-bretskur herovasti (d. 1719)
 * 1893 - Walter Ulbricht, týskur politikari (d. 1973)
 * 1917 - Lena Horne, amerikonsk songkvinna og sjónleikarinna (d. 2010)
 * 1941 - Otto Sander, týskur sjonleikari (d. 2013)
 * 1960 - Jack McConnell, skotskur politikari.
 * 1964 - Alexandra, greivinna av Frederiksborg.
 * 1966 - Mike Tyson, amerikanskur boxari.
 * 1985 - Michael Phelps, amerikanskur sundkappi.


 * 1520 - Moctezuma II, astekiskur keisari og valdsmaður í Tenochtitlan (f. 1466)
 * 1919 - John William Strutt, 3rd Baron Rayleigh, enskur alisfrøðingur (f. 1842)
 * 1934 - Kurt von Schleicher, týskur politikari (f. 1882)
 * 1954 - Andrass Samuelsen, føroyskur løgmaður 1948-1950 (f. 1873)
 * 1977 - Roberto Rossellini, italskur filmsleikstjóri (f. 1906).
 * 2001 - Chet Atkins, amerikanskur gittarleikari (f. 1924).
 * 2009 - Pina Bausch, týsk dansarinna og leikstjóri (f. 1940)
 * 2012 - Yitzhak Shamir, ísraelskur politikari (f. 1915)
 * 2017 - Simone Veil, franskur politikari (f. 1927)
Tú alfagra land mítt
"Tú alfagra land mítt" er tjóðarsangur hjá Føroyum. Sangurin er yrktur á háskúlanum í Føgrulíð 1. februar 1906. "Mítt alfagra land" var yvirskriftin hjá Símuni av Skarði (1872-1942), tá ið hann 1. februar 1906 hevði gjørt yrkingina, sum seinni gjørdist tjóðsangur okkara. Fyrstu ferð ”Tú alfagra land mítt” kom á prent, var í Tingakrossi 8. januar 1908. Uppi yvir tekstinum er tilskilað, at lag er eftir Petur Alberg, og niðriundir er í fótnotu sagt frá, at sangurin hevði verið sungin á konsert í Havn annan jóladag.

"Tú alfagra land mítt" líkist ikki hinum føroysku fosturlandssangunum heilt. Hugsa vit um teir elstu av hesum sangunum frá 1870-árunum og 1880-árunum, so byrja teir ofta við at siga, hvar Føroyar eru, nevniliga langt burtur - yrkjararnir vóru staddir í Keypmannahavn og sóu landið haðani - og úti á miðjum havi, tað verður nevnt, at landið er lítið, at tað eitur Føroyar, at tað er føðiland okkara og tí mugu vit æra tað; landið er fátækt, men yrkjaranum leingist eftir tí, hann elskar tað og ynskir tí góða framtíð í Guds navni. ”Tú alfagra land mítt” lýsir hvørki landslagið, vinnuvegirnar, søguna, legu landsins ella stødd og aldur tess, sum var so vanligt í teimum eldru føðilandssangunum; tann kunnleikin er her ein givin fyritreyt.

Síðan Føroyar fóru at taka lut í altjóða fótbólti, er tjóðsongur okkar borin fram víða um lond. Henda yrkingin, sum fyri 100 árum síðani varð yrkt í Føgrulíð, har sum søgan í dag teskar úr hvørjum steini, hoyrist nú langt út um Føroya strendur, men fyrst og fremst hevur hon vunnið sær pláss í føroyinga sál.

Tú alfagra land mítt, mín dýrasta ogn! á vetri so randhvítt, á sumri við logn, tú tekur meg at tær so tætt í tín favn. Tit oyggjar so mætar, Gud signi tað navn, sum menn tykkum góvu, tá teir tykkum sóu. Ja, Gud signi Føroyar, mítt land!

Hin roðin, sum skínur á sumri í líð, hin ódnin sum tínir mangt lív vetrartíð, og myrkrið, sum fjalir mær bjartasta mál, og ljósið, sum spælir mær sigur í sál: alt streingir, ið tóna, sum vága og vóna, at eg verji Føroyar, mítt land.

Eg nígi tí niður í bøn til tín, Gud: Hin heilagi friður mær falli í lut! Lat sál mína tváa sær í tíni dýrd! So torir hon vága - av Gudi væl skírd - at bera tað merkið, sum eyðkennir verkið, ið varðveitir Føroyar, mítt land!


 * Turið Sigurðardóttir: Tú alfagra land mítt - tjóðsangurin og søga hansara.
 * Føroya Skúlabókagrunnur 2006; (teldutøkur bóklingur á heimasíðu skúlabókagrunsins []).
Teldur
Ein telda er ein (vanliga elektronisk) maskina, sum handfer dátu og upplýsingar, hon fær frá brúkarum ella forritum ella báðum. Hetta merkir fyri ein vanligan brúkara, at teldan hevur eina stýriskipan og so nøkur forrit omaná, sum hon nýtir til at loysa ymsar uppgávur við. Í fyrstuni var teldan mest nýtt sum hjálpartól til talfrøðiligar uppgávur, men í dag er hon vorðin ein partur av okkara lívsstíli og er at finna í teimum flestu umhvørvunum, til dømis í fartelefonum, bilum, ídnaðarmaskinum og øðrum.

Fyrstu teldurnar vórðu bygdar í USA, Bretlandi og Týsklandi millum 1940 og 1950. Tær vóru sera stórar, men tey seinastu árini hevur menningin gingið sera skjótt. Í dag eru teldur eisini rættiliga bíligar í mun til, hvat tær kostaðu til dømis fyri bert fáum árum síðani.


 * Ertelda
 * Fartelda
 * Kvanttelda
 * Ovurtelda
 * PC (en: Personal Computer)
 * Pulstelda
 * Samgildistelda
 * Snildfon
 * Stórtelda
 * Teldil




 * Windows
Hestoy
Hestur liggur millum Streymoynna og Sandoynna og er bert 6 km² til víddar, men har hevur fólk búð líka frá landnámstíð ella eldru miðøld. Hestur er útoyggj, 18 merkur stór, harav 7 merkur kongs. Oyggin er rættiliga høg (421 m), og í erva er hon ein stórur slætti við fleiri smáum og vøkrum vøtnum. Hægstu støðini á oynni eru Eggjarók og Múlin. Vestursíðan í Hesti er brættlendi, har einaferð var nógvur lomvigi í berginum. Oyggin er vøkur og har er nógvur heiðafuglur. Í bygdini hoyrist songurin frá heiðafuglinum sjáldsama væl. Uppi á oynni, omanfyri bygdina liggur m.a. Fagradalsvatn, eitt stað, ið nógv ferðafólk vilja uppliva. Hestbjørgini hava leingið verið eitt væl vitjað ferðamál, og nú eru røddir frammi um, at útbyggja hesar útferðir til gongutúrar runt alla oynna.

Elsta búplássið man hava verið á syðsta enda á oynni, úti á Hæli, tí har finnast leivdir eftir fornari búseting, og har er besti sólagangur, so korn hevur búnast væl. Men av tí at eingir møguleikar eru at søkja sjógvin haðani, eru hestmenn fluttir hagar, bygdin nú er. Í sambandi við, at nýggj ferjuhavn, Gamlarætt, varð gjørd á vestursíðuni á Streymoynni, og nógv grót mátti spreingjast burtur, varð ein partur av hesum gróti førdur yvir um Hestsfjørð og nýttur til nýggja havn í Hesti, sum hevur givið sjóvinnuni og samferðsluni við oynna stórar fyrimunir. Hóast bygdin er lítil, undir 50 fólk, hevur hon svimjihøll. Hestmenn liva av fiskivinnu og landbúnaði, men eins og í Skúgvi er vestursíðan á Hesti bratt berg, og fuglaveiðan hevði rættiliga stóran búskaparliga týdning fyrr, serliga lundafleyggj. Í fuglabjørgunum eigur alskyns bjargafuglur, m. a. er nógvur lomvigi. Teir gomlu søktu bjørgini, og hetta lá væl fyri, tí gongt var um stóran partin av teimum. Men bakkin er leysur - fyri einum 200 árum síðani tóku bjørgini at leypa víða hvar undir oynni.

Í Hestbygd er vinnuvegurin seyðahald og útróður. Umframt hetta eru nøkur almenn parttíðarstørv. Samferðslan ger, at tað ikki gjørligt hjá familjum at búgva í oynni og røkja starv o.a. í Havn, tí eru tað fá sum ferðast í millum til arbeiðis. Hestur liggur bert eitt hanagleiv frá Streymoynni og øllum teimum vælferðarmøguleikunum sum eru har. Hendan stutta fjarstøða til meginlandið kann á ymiskan hátt gagna Hestbygd, m.a. kunnu góðir flutningsmøguleikar skapa grundarlag fyri ymiskum vinnugreinum. Bátahylurin og havnarlagið er fyrsta stigið á leiðini. Útróður var einaferð høvuðsvirksemi á oynni og kann við tillaging til broyttu krøvini aftur gerast ein partur av bygdarlívinum, men ferðavinna er helst tann vinnugvegur, sum í dag er mest sannlýkur.

Oyggin er long og smøl, hægstu støð eru Eggjarók og Múlin, bæði 421 metrar. Oyggin er sløtt omaná - sunnarlaga eru smá vøtn, t.d. Fagradalsvatn og Hálsvatn. Norðari partur av Hesti er høgur og brattur, meðan lendið lækkar longur suður ein kemur. Øll vestursíðan er høgur bakki. Har eru fýra stakkar, m. a. Álvastakkur við Álvagjógv. Hestur er vøkur 421 metrar høg oyggj. Oyggin er rættliga høg, og í erva er hon ein stórur slætti við fleiri stórum og smáum vøtnum.

Sí høvuðsgrein: Hests kirkja.




 * Farostamps.fo - Hestur.
Koltur
Koltur liggur í ein útnyrðing stutt frá Hesti, sum er minsta bygda oyggj í Føroyum, 2,3 km² til víddar. 1 fólk býr fast alt árið í Koltri og hevur gjørt tað síðani 1997. Alt ferða- og flutningssamband við Koltur er við tyrluni hjá Atlantsflog. Hon flýgur mikudag, fríggjadag og sunnudag. Hesar dagar ber til at koma til Havnar og aftur sama dag. Til ber at sigla til Kolturs, men av tí at atløguviðurskiftini eru sera vánalig, er tað ikki gjørligt at koma við báti higar uttan í góðum líkindum, tá tað er kyrt. Onki alment ferðasamband er sjóvegis. Koltur er eitt serliga náttúruvakurt stað, umhvørvið alt lýsir føroyska søgu og siðir fleiri árhundrað aftur í tíðina. Møguleikarnir fyri náttúruupplivingum eru stórir, bæði við útferðum í bjørg og haga, men eisini á slættlendinum við gomlu bygningarnar og í fjøruni við tí hvíta sandinum.

Har býr bert ein familja, sum hevur oynna í festi frá tí almenna. Umleið helvtin av Føroya jørð er almenn jørð, sum er býtt sundur í bóndagarðar, sum verða festir til ávísar bøndur. Ein av hesum gørðum er oyggin Koltur. Stórur partur av oynni er eitt høgt fjall, ið hevur givið henni navn, og navnið er av fornnorrønum uppruna, kemur av gamla orðinum koltr, ið merkir fjallaknúkur. Koltur eins og Hestur er bygd longu í landnámstíð ella stutt eftir. Upprunaliga hevur oyggin verið ein garður, men hann er býttur í tveir garðar tíðliga í tíðini, og soleiðis eru komnir tveir býlingar. Tann upprunaligi eitur Heimi í Húsi, og hin yngri Norðuri í Gerðum. Seinri fóru hesir garðar aftur sundur, soleiðis at tað vórðu 4 garðar. Fólkatalið vaks og var um 50, tá ið tað var uppá tað mesta. Bóndahjúnini, sum nú eru, búgva Norðuri í Gerðum, og við hjálp av peningaligum stuðli frá almennum og privatum peningastovnum og grunnum er sett í verk eitt arbeiði at seta tann eldra býlingin, Heimi í Húsi, í upprunaligan stand við sethúsum og úthúsum. Ætlanin við hesum er at varðveita ein gamlan føroyskan býling.




 * myndafrásøgn í Magn, nr. 5, mai 1979


 * koltur.com - forsíða
Kunoy
Kunoy er tann í miðal hægsta oyggin í Føroyum, har 6 av fjøllunum røkka upp um 800 m. Kunoy er sum eitt høgt fjall, øll sum hon er, men norðan fyri bygdina Kunoy gongur ein trong, djúp gjógv, Skarðsgjógv, tvørtur um oynna. Suðurendin á Kunoy eitur Brattanes, og norðurendin Kunoyarnakkur, hann er hægsta forberg í Føroyum - 820 m. Oyggin hevur tvær bygdir, Haraldssund og Kunoy bygd, sum við byrging og tunnli hava fingið vegasamband við Klaksvíkina. Navnið hevur hon av einum drangi við norðurendan, sum eitur Konan.

Hægstu fjøll á Kunoynni eru Kúvingafjall 831 m, Havnartindur 820 m og Urðafjall 817 m. Kúvingafjall er hægsta fjall á Kunoynni. Millum Borðoy og Kunoy er Haraldssund og Pollurin. Pollurin er millum Kunoyagalv, suðursíðuna á Kunoynni, og Borðoynna, og frá Pollinum norðureftir, millum Borðoynna og Kunoynna er Haraldssund. Í Haraldssuni frá bygdini Ánunum á Borðoy og norður um bygdina Haraldssund á Kunoynni rekur nakað hart, norðari í sundinum er lítið og einki rák.

Eystanvert við Kunoyarnakk er ein drangur, sum eitur Konan, eftir honum eitur oyggin Kunoy.

Við seks fjøllum yvir 800 metrar er Kunoy í miðal Føroya hægsta oyggj. Norðast á Kunoy er Kunoyarnakkur, sum rísur steyrrættur 819 metrar upp úr Norðuratlantshavinum. Á Kunoyarnakka er ríkt fuglalív – lundi, rita, lomvigi og onnur fuglasløg búleikast har. Nú eru tvær bygdir í Kunoy – vestanfyri er Kunoy, uppkallað eftir oynni, og eystanfyri er Haraldssund, uppkallað eftir sundinum millum Kunoy og Borðoy. Tað slepst í oynna tvørtur um eina byrging millum oyggjarnar. Tú sleppur vesturum oynna ígjøgnum tunnil, sum gongur tvørtur gjøgnum oynna. Tann triðja bygdin, Skarð, sum var norðan fyri Haraldsund, var avtoftað á vetri 1919.

Á Kunoynni eru tvær bygdir - Haraldssund á eystursíðuni og Kunoy bygd á vestursíðini. Fyrr var ein bygd aftrat á eystursíðuni, sum æt Skarð, men har býr eingin nú.


 * Haraldssund
 * Kunoyar bygd
 * Skarð




 * Kunoy.fo.
 * Filmur: Gluggin.com "Ein løta í viðarlundini" (6 MB, ein stuttur nattúrufilmur upptikin í viðarlundini í Kunoy hjá Høgni Thomsen).
Lítla Dímun
Lítla Dímun er minsta oyggj í Føroyum, bert 0,82 km² til víddar, men hon er 414 m høg. Har hevur ongantíð búð fólk, tí oyggin er so brøtt og ring at koma til, bert uppi á kollinum er ein lítil slætti. Men oyggin ber um 270 áseyð, og fuglur, serliga lundi, er nógvur. Lítla Dímun kann eisini vera vandamikil at sleppa uppá við sínum brøttu 414 metrum. Tey, sum eiga Lítlu Dímun, íbúgvarnir í Hvalba og Sandvík, tóku í 2008 stig til eina ferðafólkaverkætlan, sum skal veita pening til viðlíkahald av oynni og til bygdirnar báðar.

Lítla Dímun var eisini kongsjørð, men av tí at ringt var at fáa nakran at festa oynna, vildi kongur selja hana. Tað vóru suðuroyingar og fyrst og fremst hvalbingar, ið høvdu leigað og brúkt oynna, og í 1850 varð uppboðssøla hildin í Hvalba. Faktorin við kongaliga úthandilin á Tvøroyri bjóðaði móti hvalbingum og sandvíkingum, ið høvdu tikið seg saman í felag, og tí mundi prísurin koma so høgt upp. Hvalbingar og sandvíkingar áttu hægsta boð, næstan 5000 rbd (10.000 kr.)

Oyggin hevði eitt serligt seyðaslag, sum ikki er til longur. Seyðurin líktist geitum, hevði svarta og snøgga ull og var smærri enn seyðurin í dag. Hetta var styggur seyður og tí ringur at fáa í rætt. Nøkur ár eftir at kongur hevði selt oynna, varð hetta seyðaslag tikið av. Tað, sum ikki fekst í rætt, varð skotið niður. Tríggir útstappaðir seyðir av slagnum finnast í dag á Føroya Fornminnissavni.


 * litladimun.com
 * Faroestamps.fo (kelda)
Nólsoy
Nólsoy er ein av smáu oyggjunum í Føroyum, 10 km² til víddar, og liggur stutt eystan fyri høvuðsstaðin Tórshavn. Hóast Nólsoy er 371 metrar høg, so er hon tann lægsta av øllum 18 oyggjunum í Føroyum. Í 2004 kom Nólsoyggin uppí Tórshavnar kommunu eftir at hava verið sjálvstøðug kommuna. Tó at eingin býráðslimur er nólsoyingur er ein fólkavald staðbundin nevnd mannað við nólsoyingum, sum ráðgevur býráðnum í málum, sum viðkoma nólsoyingum og Nólsoynni. Fólkatalið í oynni, tá ið tað var størst (1970), var um 350, men sum í øllum teimum smáu oyggjunum er tað minkað, og í 2014 búgva umleið 220 fólk í Nólsoy.

Í sanginum hjá Hans Andreasi Djurhuus Lítið yvir Føroyaland tekur hann soleiðis til: Nólsoy ryggin úr sær spennir, stendur stinn - so long og mjá, verjir fyri Havnarvág. So einfalda og sigandi lýsing kann bert eitt skald gera. Vit fáa at vita, hvussu oyggin sær út, og hvønn týdning hon hevur fyri høvuðsstaðin Tórshavn. Um oyggin ikki var, so var Tórshavn ikki høvuðsstaður Føroya.

Um ár 1400 er navnið á oynni skrivað Nors-oy, og málfrøðingar halda navnið hava fornnorrønan uppruna í týdninginum tann smala ella mjáa oyggin. Serliga mjá og lág er hon, har bygdin liggur. Ja, tá ódnarveður er eystaneftir, hendir tað seg, at tað brýtur tvørtur um tað lægsta. Mitt í bygdini, har oyggin er smalast, var inntil 1984 Holið. Hol kom í oynna umleið 1900, tá lendið byrjaði at máast undan av veðri og sjógvi. Fyrrapartin mánadagin 4. oktober 1984 var so nógv máað undan, at holið datt saman. Í dag er fótbóltsvøllur, har Holið var.

Í 1893 bygdi danska Farvandsvæsenet vita syðst á Nólsoy, og hann er tann størsti í kongaríki Danmarkar. Vitin á Borðuni varð bygdur í 1893.


 * 1) E.P. Sonne, 1893 - 1895
 * 2) Eduard Vilhelm Ferdinand Schønfeldt, 1895 - 1903
 * 3) L.C. Larsen, 1903 - 1909
 * 4) Christoffer Larsen, 1909 - 1917
 * 5) Dánial Olsen, 1917 - 1940
 * 6) Anders Hansen, 1940 -1945
 * 7) Jens Pauli Hansen, 1945 - 1948
 * 8) Johan Djurhuus, 1948 - 1954
 * 9) Jákup Nielsen, 1954 - 1970
 * 10) Elias Lið, 1970 - 1979
 * 11) Leon Heinesen, 1979 1982, tá starvið var niðurlagt.

Drunnhvítastovnurin í Nólsoy er eitt náttúruvirði í heimsflokki, tí talan er um heimsins størsta drunnhvítabøli. Í juli og august 2012 vórðu drunnhvítar taldir í Urðini í Nólsoy. Økið var 106 000 m2. Hetta er fyrstu ferð, ein tílík teljing verður gjørd í Føroyum. Drunnhvíti býr í holum og undir steinum og kann tí ikki teljast beinleiðis. Náttúrugripasavnið, sum hevur gjørt teljingar av drunnhvíta í Nólsoy, hevur mett, at umleið 50 túsund pør av drunnhvíta eiga í Nólsoy. Harumframt eru umleið 30 túsund pør av lunda.

Nólsoy hevur eisini fyrsta staðfesta villstovnin av vanligum froski í Føroyum.




 * Ove Joensen




 * Fyrrverandi heimasíðan hjá Kunningarstovuni í Nólsoy:
Sandoy
Sandoy er oyggj sunnan fyri Streymoynna. Í sýsluni, ið telur Sandoy, Skúvoy og Stóru Dímun, búleikast um 1500 fólk í 7 bygdum. Her sum aðrastaðni er fiskivinnan álitið, men eisini er góð landbúnaðarjørð her og fleiri stórir garðar. Økið er sera áhugavert, bæði søguliga og fornfrøðiliga. Í Húsavík eru toftirnar eftir mætu Húsfrúnni, heima á Sandi vita fornfrøðiligar rannsóknir at siga frá, at bygdin man vera ein av elstu bygdum í Føroyum. Úti í Skúgvi búði Sigmundur Brestisson og í Dímun kenna vit søgnina um Anniku, sum mátti lata lív fyri kærleikans skuld. Lætt er at ferðast, bæði til og í Sandoynni. Gott ferðasamband er av Gomlurætt, og bussar koyra til allar bygdir. Av Sandi ber til at sleppa til Skúvoyar við Sildberanum og her ber til at síggja Sigmundarstein og Rannvátoftir.

Í Sandoyar Sýslu er meginvinnan fiskivinna. Eitt flakavirki er á Sandi og eitt er í Skopun. Sandoy Seafood eigur og rekur bæði virkini. Har starvast nógv fólk, og skip og bátar í Sandoynni landa til flakavirkini bæði. Handilslív er eisini í Sandoynni: Nevnast kann m.a. Klædnahandlar, Matvøruhandlar, Føroya Banki, Føroya Sparikassi, Postverk Føroya, Sandoyar Kunningarstova, Sandoyar Sjúkrakassi, Rúsdrekkasøla Landsins, Kommunuskrivstovur í hvørjari bygd, Sjúkraflutningstænasta, Læknaviðtala, Bókhaldsvirki, Skúlar, Bakarí, Grótvirki, Lívfiskastøð, Festibóndar, Barnaverndartænasta, Tilhaldið Hugnin, Timburhandil, smiðir, Multi-tænasta, Barnagarðar, Spælistova, Ítróttarfelag og Landsverk.

Náttúran á Sandi er sera stórbær, serliga fuglabjørgini á vestursíðuni á oynni. Til ber at síggja hesi bjørg við ferðaleiðara um summarið. Tá siglur báturin Hvíthamar við ferðafólki runt oynna. Við til Sandoyar Sýslu hoyra Sandoy, Skúvoy og Stóra Dímun. Í Sandoyar Sýslu búgva tilsamans 1.212 fólk (1. juni 2006).


 * Dalur
 * Húsavík
 * Sandur
 * Skarvanes
 * Skálavík
 * Skopun