danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Drogheda
Drogheda [:drå'hida:] (írskt Droichead Átha, "brúgvin um vaðið") er ein býur ið liggur við ánna Boyne í Co. Louth á eysturstrond Írlands, 45 km norðan fyri Dublin. Áin Boyne er mark til Co. Meath, og sostatt liggur sunnasti parturin av Drogheda, sunnan fyri ánna í Co. Meath.

Fótbóltsliðið í býnum, Drogheda United gjørdist írskur meistari í (Premier Division) fótbólti í 2007.
Jantulógin
Jantulógin (Danskt og Norskt: janteloven; Svenskt: jantelagen; Finskt: Janten laki) er eitt mynstur í skandinaviskum londum, ið lýsir atburðin frá bólkum mótvegis einstaklingum, tá samfelagið fordømir eydnustremban og úrslit sum virðisleyst og ódámligt.

Danski-norski rithøvundin Aksel Sandemose lýsti í skaldsøguni En flyktning krysser sitt spor, 1933, Jantulógina sum eitt reglusett. Skaldsøgan er ein lýsing av lítla danska býnum Jante (sum minnir um Nykøbing Mors, har Sandemose sjálvur vaks upp), har øll kenna øll.

Í norðurlondum er vanligt at vísa á Jantulógina í samfelagsfrøðiligum høpi, sum eitt hugtak, ið lýsir ringan hugburð mótvegis bæði einstaklingagerð og stremban eftir eydnu. Hugtakið vísur á eina snævurskygda og øvundsjúka mentan, sum noktar at viðurkenna einstaklingin og sum hevur samfelagið í brennideplinum, meðan øll tey, sum arbeiða fyri seg sjálvi, verða revsaði.

Hugtakið verður í summum førum brúkt av einstaklingum, sum føla, at teir ikki fáa æruna fyri teirra brøgd, ella fyri at vísa á, at ein annar persónur er ov kritiskur.

Tað eru tíggju ymiskar reglur í lógini, sum er skrivað av Sandemose. Tær byggja allar uppá sama tema og verða tí eisini ofta viðgjørdar sum ein einstøk lóg: Tú skalt ikki halda, at tú ert nakað serligt ella at tú ert betri enn vit.

Tíggju lógirnar siga:


 * 1) Tú skalt ikki halda, at tú ert nakað
 * 2) Tú skalt ikki halda, at tú ert eins nógv og vit.
 * 3) Tú skalt ikki halda, at tú ert klókari enn vit.
 * 4) Tú skalt ikki halda, at tú ert betri enn vit.
 * 5) Tú skalt ikki halda, at tú veitst meira enn vit.
 * 6) Tú skalt ikki halda, at tú ert meira enn vit.
 * 7) Tú skalt ikki halda, at tú gert nakra nyttu.
 * 8) Tú skalt ikki flenna eftir okkum.
 * 9) Tú skalt ikki halda, at nakar leggur í teg.
 * 10) Tú skalt ikki halda, at tú kanst læra okkum nakað.

Ein ellinda lóg er eisini nevnd í skaldsøguni:

11. Tú skalt ikki halda, at tað er okkurt, vit ikki vita um teg.

Í bókini verða jantarnir, ið ikki liva eftir hesi óskrivaðu 'lóg', illtonktir við fíggindaeygum, tí at tað gongur ímóti felags áhugamálunum í býnum, sum eru at varðveita sosialu javnvágina og ituhjsiðalæruna.

Hans Thomsen hevur týtt bókina hjá Aksel Sandemose til føroyskt. Hon hevur heitið, Aftur á slóðina. Lógin, ið her er endurgivin á føroyskum, er ikki samsvarandi týðing hansara.


 * Føroysk mentan
 * Donsk mentan
 * Finsk mentan
 * Norsk mentan
 * Svensk mentan
 * Sosial mentan
Gary Tyler
Gary Tyler (f. juli í 1958) hevur verið fongslaður í Louisiana, síðani hann var 17-ára gamal. Rættarmál hansara var órættvíst og merkt av rasistiskum fordómum. Í 1975 varð hann dømdur til deyða fyri drápið á Timothy Weber, ein 13-ára gamal hvítan skúladrong, sum varð skotin uttan fyri skúla sín í sambandi við rasuófrið. Gary Tyler var í einum bussi saman við øðrum afroamerikansum lesandi, tá tey vórðu álopin av einum bólki av hvítum, sum tveittu grót og fløskur. Tað varð sagt, at skotið kom frá bussinum. Ein genta greiddi frá, at hon hevði sitið við síðuna av Gary Tyler í bussinum, og at hon hevði sæð hann skjóta við eini byrsu inn millum fólkini. Eftir hetta fann løgreglan skammbyrsuna goymda í einum skurði í setrinum. Hetta setrið og restin av bussinum vóru framman undan blivin gjølliga kannað, uttan at nakað varð funnið. Tá hetta hendi, var nógvur spenningur millum ymisku ættarbólkarnar. Tey hvítu á staðnum royndu at seta seg ímóti, at m.a. afroamerikanarar vórðu integreraðir. Tað eru týðilig tekin um, at Gary Tyler varð illa bukaður undir avhoyringini á løgreglustøðini. Hann varð settur fyri ein dómstól, har allir nevningarnir vóru hvítir, og har øll tey svørtu, sum búðu á økinum, við vilja vórðu útilokað. Hann var sera illa umboðaður av einum hvítum sakførara. Aftaná rættarmálið eru prógv komin fram, sum vísa á, at Gary Tyler ikki skeyt offrið. Vitni, sum áður hava vitnað ímóti honum – herímillum gentan, sum sat við síðuna av honum – hava sagt, at løgreglan noyddi tey at geva frágreiðing. Upprunaliga deyðarevsingin móti honum varð sett til síðis í 1977. Hægstirættur í Amerika segði, at deyðarevsingin var ímóti amerikansku grundlógini, og dómurin varð broyttur til lívlangt fongsul. Um hetta ikki var hent, hevði Gary Tyler mest sannlíkt verið avrættaður.


 * http://www.themilitant.com/2007/7111/711157.
Guantánamo
Guantánamo er fangalegur á Kuba. Guantánamoflógvin hevur serligan leiklut og verður stýrdur av amerikonsku verjuni. Í 2009 lovaði amerikanski forsetin Barack Obama at lata Guantánamo-fangaleguna aftur. Í 2011 boðaði forsetin frá, at hann nú tvørturímóti ætlar at fáa sett í gildi eina skipan, sum ger tað møguligt at hava fangar sitandi í Guantánamo í óavmarkaða tíð. Samstundis hevur amerikanka stjórnin boðað frá, at hon fer at seta fleiri hernðardómstólar - eisini á Guantánamo. Amerikanska fólkið er ósamt í spurninginum, hvørt Guantánamo-fangalegan eigur at latast aftur. Meðan summi finnast at viðurskiftunum, eru onnur, ið stúra fyri, hvar fangarnir so skulu sita.

Talan er um fangar, ið verða roknaðir sum hóttan ímóti USA og altjóða trygd, men sum ikki kunnu dømast orsakað av vantandi próvgrundum ella av ófullfíggjaðum avhoyringum. Tað var aftaná terrorálopið í New York 11. september 2001, at táverandi forsetin George W. Bush gav loyvi til, at Guantanamo Bay varð brúktur til millum annað at avhoyra fólk, ið vóru undir illgruna fyri at vera partur av al-Qaeda, og at varðhaldsfongsla tey. Tá Barack Obama tók yvir fyri Bush var talið av fangum í Guantanamo Bay uml. 220.
Sámal Johansen
Sámal Johansen (føddur í Haldórsvík 31. oktober 1899, deyður 11. mars 1991) var ein føroyskur lærari og rithøvundur. Dóttir hansara, Marita Petersen, gjørdist Føroya fyrsti kvinnuligi løgmaður.

Komin til mans var hann verkamaður, róði út og var til lands í Íslandi. Í 1920 fór hann niður á Askov háskúla og var á skúlanum tveir vetrar, hann kom so heim aftur, fór á Føroya læraraskúla í 1922 og tók prógv í 1926. Sama ár varð hann settur í starv við Vágs skúla, og hetta starvið røkti hann, til hann í 1967 fór frá vegna aldur og við eftirløn. Hann var limur í sóknarstýrinum í Vági 1935-50 og aftur 1963-66, fleiri ár sum sóknarstýrisformaður. Í 1972 flutti hann til Havnar og bleiv búgvandi har við familjuni.

Longu í læraraskúlatíðini skrivaði hann søgur og yrkingar í Snarljósi, blaði læraranæminga, og nýklaktur lærari stjórnaði hann saman við floksfelaganum Samuel Jacob Sesanus Olsen, róptur Jacob Olsen, Barnablaðnum 1929. Tá Sámal hevði lagt lærarastarvið frá sær, fekk hann stundir at greiða til prentingar skrivligt tilfar, hann hevði havt liggjandi, og sigast má at hann hevur ríkað føroyskar yrkisbókmentir stórliga við teimum báðum bókunum "Á bygd fyrst í 20. øld", 1970, sum uttan at siga tað er ein Haldórsvíkar søga, og "Til lands", 1980, sum er um útróðurin, føroyingar tóku upp í Íslandi seinast í farnu øld.

Umframt hesar nevndu bøkur hevur hann umframt týðaraverk greitt úr hondum »Føroya landalæru« til skúlabrúks 1963, søgusavnið »Heimbygdin og aðrar søgur«, 1972, og skaðasøguna hjá teimum trimum bygdunum Tjørnuvík, Haldórsvík og Langasandi 1818-1978.


 * 1950 Hylurin í Mín jólabók
 * 1957 Jólaaftanskvøld í Mín jólabók
 * 1961 Tvey systkin í Mín jólabók
 * 1970 Á bygd fyrst í 20. øld
 * 1972 Heimbygdin og aðrar søgur
 * 1980 Til lands í Mín jólabók
Maud Heinesen
Maud Heinesen fødd Brimheim, fødd 15. januar 1936 í Klaksvík, deyð 7. september 2005, var føroyskur rithøvundur. Hon vaks upp í Klaksvík, har hon gekk í barnaskúla og tók realprógv í 1952, fór so til Havnar og tók studentsprógv 1954. Í 1957 tók hon prógv sum 3-málsligur korrespondentur við Handilsháskúlan í Keypmannahavn, og í 1964 prógv til handilsfaklærara. Árini 1954-1955 arbeiddi hon sum læraravikarur í Klaksvík, seinni hevur hon undirvíst drúgt áramál á Føroya Handilsskúla og annars eisini arbeitt sum skrivstovukvinna í fleiri ár. Hon starvaðist í Føroya Landsstýri 1957-60, hjá Levi Lutzen 1962-63, hjá Landslæknanum 1963-74. Frá 1965 á Fróðskaparsetri Føroya, frá 1974 sum setursskrivari.

Maud var gift við rithøvundanum Jens Paula Heinesen, sum var ein av virknastu rithøvundum í Føroyum. Maud gav út fyrstu bókina í 1974, tað var barnabókin "Marjun og tey", sum er týdd til íslendskt. Áðrenn tað hevði hon tó skrivað útvarpsleikin "Kvøldarleikur/ ella Hví var myrkt hjá Olevinu?", sum var lisin upp í útvarpinum í 1969.

Harumframt komu fleiri søgur, sum Maud hevði skrivað, í Gluggan og Mín Jólabók.
 * 1969 "Kvøldarleikur/ ella Hví var myrkt hjá Olevinu?" (Útvarpsleikur, sendur í Útvarpi Føroya, men ikki útgivin á prenti)
 * 1974 Marjun og tey, barnabók
 * 1993 Abbi og eg, barnabók
 * 2000 Í vøggustovu við Helenu, barnabók
 * 2004 Eg skal hava ein hund
 * 2004 Likkulina og Likkudemus

Í 2001 fekk Maud Heinesen Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs fyri barnaskaldskap sín við grundgevingini: "Maud Heinesen hevur á løttum livandi máli skrivað søgur til stór og smá børn. Søgurnar eru viðkomandi og mynda tíðina, tær eru skrivaðar í."
Sjúrður Joensen
Sjúrður Joensen er føddur við Gjógv 6. november 1913. Tá hann var liðugur við barnaskúlan, fór hann til skips og var fiskimaður í níggju ár, til hann fór á Læraraskúlan í Havn, har hann í 1942 tók prógv. Hann var fyrstu árini vikarur ymsastaðni í Norðuroyggjum, Eysturoynni og Streymoynni, settur lærari í Elduvík og Funningsfirði 1946-1963 og frá 1963 við Glyvra skúla.

Hann hevur so av og á latið bløðum og jólabókum eina søgu. Í 1980 komu nakrar teirra í savninum "Mangt er", sum Bókadeild Føroya Lærarafelags gav út.
Martin Holm
Martin Holm varð føddur í Hvalba 18. desember 1909. Hann tók læraraprógv á Vordingborg Seminarium í 1933; hann sat í lærarastarvi ymsa staðni í Danmark, til hann í 1945 flutti heim aftur til Føroya, har hann fekk starv við Føroya millum- og realskúla í Havn. Í 1962 varð hann settur sum adjunktur við Føroya Læraraskúla og sum rektari við sama skúla frá 1. august 1965.

Holm tók sum umboð fyri Fólkaflokkin lut í føroyskum politikki og var tingmaður tvey valskeið 1946-1954. Hann var formaður fyri Ítróttarsamband Føroya 1946-1962 og blaðstjóri á "Ítróttartíðindum" 1947-1961. Martin Holm doyði 26. september 1970 í flogvanlukkuni í Mykinesi.


 * Navnalæra í fimleiki, 1969, bók til skúlabrúks.
Tórður Jóansson
Tórður Jóansson, áður Tórður Debes Joensen, er føddur í Keypmannahavn 1. mai 1941. Hann gjørdist doktari í málfrøði á University of Aberdeen í 1997. Í 2012 gjørdist hann doktari í gudfrøði á University of Glasgow; ritgerð Brethren in the Faroes. Fimm ára gamal flutti hann við foreldrunum til Føroya og gekk í barnaskúla og framhaldsskúla í Havn. Tilkomin fór hann á Emdrupborg-læraraskúlan í Keypmannahavn, har hann tók prógv í 1964. Lærari á Tvøroyri 1964-1968 og á Venjingarskúlanum í Tórshavn frá 1968. Skúlaárið 1968-1969 var hann á ársskeiði í føroyskum á Fróðskaparsetri Føroya, var 1970-1971 eitt lestraár í Moskva, og árini 1978-1981 las hann við lærda háskúlan í Glasgow í Skotlandi og tók prógv sum Master of Arts.

Í læraraskúlatíð síni í Keypmannahavn var hann við til at endurstovna ungmannafelagið Oyggjaframa og at geva út vinstrahalla tíðarritið "Framan", har hann eitt skifti var blaðstjóri. Hann var eisini eitt skifti blaðstjóri á "Tíðini", og av og á hevur hann arbeitt sum blaðmaður á "14. September".

Føroyska arbeiðararørslan hevur havt hansara stóra áhuga, og í 1975 legði hann til rættis fimti ára minningarrit Føroya Arbeiðarafelags "Saman tí standið". Hann hevur eisini skrivað bóklingin "Lenin 100 ár", 1970, og í 1979 kom frá hansara hond greinasavnið "Okkurt um ymiskt", sum er eitt lítið úrval av tí, hann hevur skrivað til føroysk bløð tíðarskeiðið 1963-1978.

Tórður Jóansson bleiv í maj 2019 dømdur fyri at royna at lokka ungar dreingir til kynsliga samlegu. https://www.glasgowtimes.co.uk/news/17651816.former-university-lecturer-tordur-joansson-facing-jail-trying-sex-boy/


 * 1970 Lenin 100 ár
 * 1970 Saman tí standið (Minningarrit Føroya Arbeiðarafelag)
 * 1979 Okkurt um ymiskt
 * 1983 Virki og menning (Minnisrit Fuglafjarðar Arbeiðsmannafelags)
 * 1997 English loanwords in Faroese (doktararitgerð)
 * 2012 Brethren in the Faroes (doktararitgerð)
Hervør Jákupsson
Hervør Jákupsson er fødd við Gjógv 14. desember 1944. Aftan á loknan barnaskúla fór hon á studentaskúla í Hoydølum, har hon tók prógv í 1965. Veturin 1965-1966 var hon á Askov háskúla, arbeiddi so fyrifallandi arbeiði, til hon fór á læraraskúla í Hjørring, har hon tók prógv í 1971. Fyrsta árið starvaðist hon í Danmark, flutti so heim til Føroya og fekk starv við Tórshavnar kommunuskúla 1972, frá 1976 hevur hon arbeitt við Hoyvíkar skúla.

Hon hevur evnað til skrivitilfar til tríggjar teir fyrstu flokkar fólkaskúlans - "Sóljan", 1978, "Smæran", 1978. "Summardáin", 1972 og "Blákollan", 1976.
Ludvig Petersen
Ludvig Petersen er føddur 20. februar 1918 í Sandavági. Komin til mans var hann trý ár fiskimaður, fór so á Føroya læraraskúla og tók prógv í 1942. Hann var vikarur á Viðareiði 1942-1943, lærari á Selatrað og Morskranesi 1944-1945 og í Bø og Gásadali 1945-1949. Árini 1946-1947 og 1947-1948 var hann ársskeið á Danmarks Lærerhøjskole. Lærari á Tvøroyri 1949-1951 og við Millum- og Realskúlan í Tórshavn, seinni Tórshavnar Kommunuskúla, 1951-1965, harav varaskúlastjóri seinasta skúlaárið. Frá 1. oktober í 1965 settur í starv sum landsskúlaráðgevi og frá 1. august 1979 landsskúlastjóri. Hesi síðstnevndu størv hava havt við sær, at hann hevur sitið sum limur, ofta nevndarformaður, í óteljandi nevndum, ið lagt hava til rættis broytingar innan føroyska skúlaverkið.

Nevndarlimur hevur hann verið í Føroya Lærarafelag 1956-1966, harav formaður eina setu, og hann var blaðstjóri á Skúlablaðnum 1956-1967. Í 1963 gav hann út bygdarsøguna "Sandavágs søga", og hann var við í tí arbeiðsbólki, ið legði til rættis roknibókarøðina til 1-7. skúlaár 1965-1975.
Danilo Türk
Danilo Türk (føddur 19. februar 1952 í Slovenia) var forseti í Slovenia frá desember 2007 og desember 2012. Hann er útbúgvin løgfrøðingur og hevur starvast sum diplomatur. Í 2014 starvaðist hann sum gesta professari í lóg á Columbia University í New York City. Hann var føddur í Maribor, pápin doyði tá hann var smádrongur. Í 1971 fór hann at lesa løgfrøði í Lærda Háskúlanum í Ljubljana. Hann skrivaði høvuðsuppgávuna um rættindi hjá minnilutum, hann tók prógv frá Lærda Háskúlanum í Beograd. Hann var ein av rithøvundunum handan kapitlið um mannarættindi í grundlógini hjá Slovenia í 1991. Frá 1992 to 2000 var hann umboð Slovenias í Sameindum Tjóðum. Frá 1998 til 99 var hann formaður fyri Trygdarráð ST. Í 2007 varð hann valdur til forseta í Slovenia og gjørdist hann triði forsetin í landinum.
Frida Zachariassen
Frida Zachariassen (fødd í Klaksvík 24. september 1912, deyð 1992) var ein føroysk listakvinna og rithøvundur. Ellivu ára gomul fór hon til Havnar at ganga í skúla og tók millumskúlaprógv har. Hon fór so niður til Danmarkar, var í húsplássi í seks ár, tók handilsskúlaprógv og gekk eisini á skeið í málningalist. Í sjey mánaðir var hon í Newcastle og lærdi seg enskt mál, var so í eitt ár í húsplássi í London, kom heim aftur stutt undan krígnum og fór so at arbeiða á skrivstovu í Klaksvík. Hon hevur gjørt vart við seg sum listakvinna bæði innan myndlist og bókmentir. Í 2011 gav Posta út føroysk frímerki við málningum hjá Fridu sum motivi. Frida málaði nógv, hon hevði sín egna stíl. Hon málaði mest í 1950'unum og 1960'unum.

Í 1978 læt hon úr hondum barnabókina "Tá ið Jón vaks upp 20-30 árini", í samband við altjóða barnaárið 1979 gav hon út "Barnaár 1979", sama ár kom "Brún og brá", og í sambandi við Norðurlendska málárið 1980-1981 gav hon undir heitinum "Strev í málrøkt" út greinasavn við viðmerkingum til føroyskt mál, mállæru og málrøkt.
Chuck Berry
Charles Edward Anderson "Chuck" Berry (føddur 18. oktober 1926 í St. Louis, Missouri, deyður 18. mars 2017) var ein amerikanskur rock & roll tónleikari, sangari og gittarleikari. Gjøgnumbrotið kom í 1955 við "Maybellene", og seinni komu fleiri rock & roll løg, ið eru farin beinleiðis í rocksøguna, og sum eru millum fyrstu spírarnar innan hetta tónleikaslag.Millum hansara kendastu sangir eru "Maybellene" (1955), "Roll Over Beethoven" (1956), "Rock and Roll Music" (1957) og "Johnny B. Goode" (1958). Johnny B. Goode er m.a. kent frá amerikanska science fiction-filminum Back to the Future. Berry er føddur tann 18. oktober 1926 í Missouri og var millum fyrstu tónleikararnar í Rock and Roll Hall of Fame. Hann var við at byrja rock'n'roll-tónleikin. Í 1950-árunum og 60-árunum rindaði hann stórar kausjónir fyri at sleppa undan fongsulsrevsing fyri millum annað stuldur, at hava marihuana og eitt umfatandi mál, har hann var ákærdur fyri at hava filmað ves-vitjanir hjá fleiri hundrað kvinnum. Frá 1959 til 1962 sat hann í fongsli fyri at hava havt kynsligt samband við eina ómyndiga gentu.

Hann stuðlaði Barack Obama (D) í 2008. Berry hevur sagt alment, at tað er stórt, at ein kann velja ein littan mann uttan nakran ampa. Hetta er ein "góð løta, ið allir íbúgvarnir í hesum landi skulu vera ernir av - ikki bara tey svørtu, men allir amerikanarar," segði hann við The Independent.
Norsk-Færøysk Lag
Norsk-Færøysk Lag er eitt felag úr Oslo sum varð stovnað í apríl 1931. Turið Mørkøre er forkvinna í Norsk-Færøysk Lag. Næstformaður eitur Kára Lamhauge Tangen. Per Hovda (f. 17. oktober 1908, d. 1997) var fyrrverandi formaður.


 * http://www.foroyar.no/
Jóhannes Enni
Jóhannes Enni er føddur á Tvøroyri 3. oktober 1927, gekk í barnaskúla har og tók preliminerprógv í 1944. Í tvey ár arbeiddi hann sum krambúðarsveinur, fór so á Jonstrup læraraskúlan í Danmark og leyk prógv har í 1950. Nýlærdur fekk hann starv við Tvøroyrar skúla og hevur verið lærari har síðani. Hann hevur umframt drúgt áramál verið fyristøðumaður fyri Tvøroyrar tekniska skúla og handilsskúla, hevur eisini staðið fyri Tvøroyrar kvøldskúla og verið lærari í føroyskum á Suðuroyar HF-skeiði. Eitt skifti var hann nevndarlimur í Føroya Lærarafelag og 1968-1975 í blaðstjórn Skúlablaðsins.

Jóhannes hevur evnað til undirvísingartilfar til serundirvísing og byrjanarundirvísing, hann hevur týtt fleiri barnabøkur, skrivað barnabókina "Piltarnir", 1972, sum eisini er komin á donskum, og hann hevur verið ein av oddamonnunum í føroyskum bókaútgávustarvi seinastu 10-15 árini sum nevndarlimur í Føroya skúlabókagrunni frá 1966 og sum formaður í Bókadeild Føroya Lærarafelags frá 1973.
Elin Bjørg Højgaard
Elin Bjørg Højgaard var føroyskur rithøvundur og frítíðarheimslærari, hon skrivaði barnabøkur. Elin Bjørg varð borin í heim á Toftum 31. oktober í 1945, men flutti sjey ára gomul til Havnar við foreldrunum, tá pápin gjørdist lærari við Tórshavnar Kommunuskúla. Aftan á lokna skúlagongd og fyrifallandi arbeiði eitt skifti fór hon í 1970 til Keypmannahavnar at læra til frítíðarheimslærara. Eftir lokið prógv í 1973 arbeiddi hon á dagstovnum í Albertslund og Glostrup til hon 27. mai 1977 andaðist bert 31 ára gomul.

Elin Bjørg skrivaði tvær barnabøkur og myndaskrýddi tær hegnisliga. Hin fyrra "Stina, Tina og Tummas" kom í 1970. Eftir deyða hennara, í 1978, kom seinna bókin "Trøllalív", skrivað í ævintýrasniði, men við høvuðsevni, ið uppi er í tíðini: Arbeiðsbýtið kynjanna millum.
Elsa Jacobsen
Elsa Jacobsen er fødd í Norðragøtu 15. februar í 1928. Aftan á lokna skúlagongd í heimbygdini arbeiddi hon fyrifallandi arbeiði, til hon í 1948 fór til Havnar at læra til sjúkrasystur. Í 1951 var hon liðug við útbúgving sína, arbeiddi so sum sjúkrasystir, til hon í 1959 fór til Skotlands at læra til jarðarmóður. Á sumri í 1960 fór hon suður til Etiopia sum trúboðari send av Kirkjuliga Missiónsfelagnum. Í 1966 gav felagið út bók hennara "Etiopia kallar".
Poul Andreasen
Poul Andreasen er føddur í Vági 5. juni 1947. Gekk í skúla í heimbygdini og tók realprógv í 1964. Hann var til skips eitt skifti, arbeiddi í Íslandi eina tíð, fór so til Havnar á studentaskúla og tók prógv í 1968. Aftan á lokið studentsprógv fór hann til Danmarkar at lesa løgfrøði, tók 1. part í 1970, gavst so við lesnaðinum og fór heim aftur til Føroya. Var til skips í nøkur ár, fór so í 1978 á Niels Brockhandilsskúlan og tók prógv har í 1979. Heimafturkomin hevur hann verið vikarur í Hesti og í Koltri. Poul hevur stóran áhuga fyri søguligum evnum. Poul hevur verið ritstjóri Varðans síðani 1987.

Poul hevur áhuga fyri siðsøgu og persón- og lokalsøgu. Hann hevur skrivað bøkurnar:
 * „Úr Vágs søgu“ í 1977.
 * „Garðahandilin 125 ár“ í 1985.
 * „Johanna TG 326“ í 1988.
 * „Suðuroyar Sparikassi 50 ára minnisrit“ í 1993.
 * „Elektrisitetverkið í Botni, elektrisitet í 75 ár“ í 1996.
 * „Vágs kommuna 1873-1929“ í 2000.
 * „Vágs kommuna 1930-1972“ í 2003.

Hann hevur ritstjórnað (sjálvur og saman við øðrum) bløðum við lokalsøguligum innihaldi:
 * „Blaðið hjá Vágs sóknar fornminnissavni“ í 1994.
 * „Tórshavn – meir enn ein høvuðsstaður“ í 1995.
 * „Aldamót – blaðið hjá Nýggjársnevndini í Vági“ í 1999.


 * „Suðuroyar kirkjubók 1745-1816“. Bókin kom út í 1998.

Í 1989 skrivaði og ritstjórnaði hann saman við øðrum bøkurnar:
 * „Føroya Fólkaháskúli 1899-1989“.
 * „Ítróttasamband Føroya 50 ár“.
Andrea Árting
Andrea Árting (fødd 23. desember 1891 í Tórshavn, deyð 30. mai 1988 í Tórshavn) var føroysk fakfelagsforkvinna í Havnar Arbeiðskvinnufelag í 40 ár frá 1937 til 1977. Hon var ein av fyrstu føroysku kvinnum, ið stillaði upp til løgtingsval, tað var í 1940, tá ið hon var valevni hjá Loysingarflokkinum, hon varð tó ikki vald. Tá ið Tjóðveldisflokkurin varð stovnaður í 1948 var hon ein av trúføstu stuðlunum hjá flokkinum.

Andrea Árting varð fødd uttanfyri hjúnarlag í Havn í 1891, foreldur hennara vóru Súsanna Rasmussen (fødd 1873, deyð 1940) og blaðstjórin Jacob Johansen (1860-1900). Hon vaks upp hjá mostrini Trinu, sum var gift við Eliasi Johansen í Rættará, til hon var 11 ára gomul. Elias í Rættará var bátasmiður og var aktivur politiskt og mentanarliga. Andrea arbeiddi í fiski tvey summar. Tá ið hon var liðug við skúlan arbeiddi hon á fiskabollavirkinum hjá Valdemar Lützen, hon stóð í krambúð og lærdi bókhald. Hon fekk tuberklar 17 ára gomul og noyddist at búgva á sanatoriunum í eini tvey ár. Síðan fór hon til Danmarkar, har hon var tænastukona í seks ár í Keypmannahavn, har hon kom at kenna Mariu Mikkelsen, sum hon seinni hevði brævaskifti við. Í 1922 giftist hon við fiskimanninum Johannes Frederik Árting, og gjørdist heimagangdi í nøkur ár, meðan børnini vóru smá, tey fingu fýra børn: Trygvi (1923), Sólrun (1926), Rhoda (1928), Ásvør (1930).

Í 1937 varð Andrea Árting vald til forkvinnu í Havnar Arbeiðskvinnufelag, ið varð stovnað árið fyri. Tær flestu av limunum arbeiddu í fiskiídnaðinum, og tær høvdu trupult við at fáa nakra av hesum til at átaka sær starvið sum forkvinna, eftirsum tað var vandi fyri, at koma á svartalista hjá arbeiðsgevarunum. Sum heimagangandi var Andrea meira sjálvstøðug, og hon hevði eisini víst, at hon ikki var bangin fyri at siga sína meining alment. Hon var sitandi sum fakfelagsforkvinna til 1977, og var eisini nevndarlimur í Føroya Arbeiðarafelag størstapartin av tíðini, har hon var nevndarlimur frá 1940 til 1958. Samráðingarnar um somu konufólka- og mannfólkaløn vóru tær seinastu í forkonutíð hennara. Andrea var heiðurslimur og fekk løn svarandi til formanslønina restina av lívinum, til hon andaðist í 1988 96 ára gomul.

Andrea Árting var ein av teimum fyrstu føroysku kvinnunum, ið gjørdist valevni til Føroya Løgting. Hon stillaði upp til Løgtingsvalið 1940 fyri Loysingarflokkin, men bleiv ikki vald. Á fólkaatkvøðuni í 1946 talaði hon fyri loysing frá Danmark. Fólkaatkvøðan førdi til at Føroyar fingu Heimastýrislógina í 1948. Misnøgdin við at Føroyar ikki fingu fullveldi frá Danmark førdi til at Tjóðveldisflokkurin varð stovnaður í 1948, og Árting gjørdist ein teimum mest trúføstu stuðlunum.

Andrea var í 1918 stigtakari til at kvinnur fóru at rógva kapp í skipaðum kappróðri, ið annars var ein ítróttagrein, ið bert mannfólk luttóku í áður. Hon var áhuga í tónleiki, gekk til undirvísing og lærdi at spæla á fleiri ljóðføri. Hon gjørdi eisini løg og yrkti sangir. Yrkingar hennara vísa hennara politisku sjónarmið. Hon yrkti eitt nú kampsangir, ið kravdu betri kor fyri tað arbeiðandi fólki.
Kirsten Brix
Kirsten Brix (f. 15. november 1947 í Give, Danmark) er føroyskur/danskur rithøvundur, týðari og lektari í týskum, donskum og føroyskum. Hevur verið í føstum starvi á Føroya Studentaskúla og HF-skeiði í Tórshavn síðani 1975. Vardi í 2002 á Fróðskaparsetri Føroya Ph.D.-ritgerðina Dialog i Babelstårnet um prosuskaldskapin eftir Regin í Líð. Gift við Hanusi Kamban, tey eiga tveir synir.


 * Drongurin, ið tikin varð av sjótrødlakonginum (ævintýrgreining). Varðin, bd. 59, 1992.
 * Um føroyskar bókmentir í Avsändare Norden. Den nya prosan. 1996.
 * Moders mål og faders tale. Sprog i Norden, 1998.
 * Regin í Líð og nýbrotið. Bragi, nr. 2, 2000.
 * Hans Andrias Djurhuus: Álvaleikur. Analyse af udvalgte emner med henblik på litteraturhistorisk bestemmelse. Fróðskaparrit, bd. 58, 2001.
 * Eyðun og selvmordet: Punktanalyse af den færøske forfatter Regin í Líðs dagbogsnovelle Eyðun. On the Threshold: New Studies in Nordic Literature. Edited by Janet Garton and Michael Robinson. Narvik Press 2002.
 * Dialog i Babelstårnet. Analyse af Regin í Líðs fiktive prosaforfatterskab. Annales societatis scientiarum Færoensis. Supplementum XXXIV. Tórshavn 2002.
 * Upplýsingarhugtakið og Regin í Líð. Frøði, 1/2003.
 * Paul Celan: Todesfuge. Ein stutt lýsing. (Bókmentaljós. Heiðursrit til Turið Sigurðardóttur. Fróðskaparfelagið 2006)
 * Les Ástøði. Føroya Skúlabókagrunnur 2009.
 * "Á slóðini eftir Darwin í verkum hjá Regini í Líð", Frøði, 1/2009
 * "Menningarástøði og hugmyndafrøði. Brotmynd í 4 pørtum um vald og kyn við støði í bókmentaligari viðgerð". Fróðskaparrit, 57/2009

Kirsten Brix hevur týtt hesar bøkur úr føroyskum til danskt:


 * Guldpigen eftir Hanus Kamban
 * At danse med virkeligheden eftir Sólrún Michelsen
 * Pilgrimme eftir Hanus Kamban
 * Blid er den færøske sommernat eftir Jógvan Isaksen
 * Rejsen om den blå planet eftir Duritu Holm
 * J.H.O. Djurhuus 1881-1922 eftir Hanus Kamban
 * Café Europa, yrkingar, eftir Hanus Kamban (er ikki útgivin enn)

Kirsten Brix fekk á ársaðalfundi hjá Yrkisfelagnum 25. januar 2013 handað árligu útbúgvingvarvirðislønina, sum er á 5000 krónur. Yrkisfelagið (YF) er fakfelagið fyri m.a. studentaskúlalærarar og handilsskúlalærarar. Í grundgevingini fyri virðislønina verður m.a. víst til, at Kirsten Brix hevur verið virkin at gera tilfar og skipa fyri skeiðum, ið aðrir lærarar hava fingið nógv burturúr. Eisini hevur hon saman við øðrum skipað og útgivið bøkur til undirvísing í føroyskum á miðnámskúlastigi.
Sonne Smith
Sonne Smith, (føddur í Vági ólavsøkudag í 1946, deyður á Tvøroyri 30. mars 2025) var føroyskur tíðindamaður, rithøvundur og týðari.

Hann tók hægri handilsprógv í Odense í 1968 og journalistiskt prógv á Danmarks Journalisthøjskole í 1977. Høvuðsgrein hansara á journalistháskúlanum var heimspolitikkur. Hetta var seinni støðið undir teimum mongu sendingunum, sum hann gjørdi seinni saman við Hans Holm, tí søgufróða, geografiska snillinginum. Hann hevur drúgva journalistiska yrkisleið í útvarpi og á bløðum, var arbeiðsmaður, fiskimaður, krambakallur og skrivstovumaður í sínum ungu døgum, umframt at hann hevur spælt við í fleiri sjónleikum sum áhugaleikari. Longu í 1968 legði hann lunnar undir tær væl umtóktu poppsendingarnar í Útvarpi Føroya.

Sonne Smith var giftur við Káru Gunnu Óladóttir. Hann varð einkjumaður í 1997. Fyrra kona hansara æt Anna, fødd Poulsen, úr Klaksvík. Hon var lærari. Tey bæði fingu dóttrina Mariu Kristinu í 1985.

Sonne Smith skrivaði sína fyrstu bók í 1999. Tað var tann bílagda bókin um frítíðarfelagið Kaggan, ið Sonne var við til at seta á stovn í 1969. Annars hevur hann gjørt onkra sketjs, eitt nú fyri Postverk Føroya, tá ið tað hevði sítt 25-ára hald í Listaskálanum í 2001, og hann hevur skrivað fleiri ferðafrásagnir, bæði til útvarp og bløð. Hann hevur ferðast víða.

Seinasta avrikið er ein søga í "Mínari Jólabók 2004" um ein reypara, sum hann rópar Sámal Skrøgg. Sonne hevur eisini týtt onnur mál til føroyskt. Hann týddi tað fyrsta heftið hjá Harold R. Foster um Valiant Prins úr enskum í 1987 eftir áheitan frá Føroya Lærarafelag.

Sonne er sonur listamannin William Smith og bróðirsonur listakvinnuna Ruth Smith úr Vági. Bróðir Sonna, Thomas Michael Smith, var listamaður og rithøvundur.




 * 1999 - Kaggin 1969-99
 * 2010 - Søgan um jødarnar
 * 2011 - Søgan um indianararnar


 * 2010 - Eitt hjarta úr steini - Mannajagstrarin 1, eftir Jan Kjær, Sonne Smith týddi til føroyskt
 * 2011 - Ongar reglur - Mannajagstrarin 2, eftir Jan Kjær, Sonne Smith týddi til føroyskt
 * 2011 - Fongurin hjá kannibalinum - Mannajagstrarin 3, eftir Jan Kjær, Sonne Smith týddi til føroyskt
Jonhard Mikkelsen
Jonhard Mikkelsen (f. 1953) vestm enningur. Stjóri á forlagnum Sprotin. Útbúgvin cand. mag. í enskum og føroyskum á Århus Universiteti og Fróðskaparsetri Føroya í 1980. Starvaðist sum adjunktur á Føroya studentaskúla frá 1981 til 1995. Hann var lærugreinaráðgevi í føroyskum fyri studentaskúlar og hf-deildir frá 1988 til 1995, tá ið hann fór í starv sum lektari á Føroya læraraskúla og starvaðist har til 2010. Jonhard Mikkelsen starvaðist sum námslektari á Námsvísindadeild Fróðskaparsetursins frá 2010 - 2017. Limur í føroyska málráðnum frá 2012 - 2017.




 * 1992 ensk - føroysk orðabók  saman við Annfinni í Skála


 * 1998 donsk - føroysk orðabók saman við Annfinni í Skála og Hanne Jacobsen
 * 2004 føroysk - ensk orðabók saman við Annfinni í Skála


 * Ein ferð inn í føroyskt saman við Kára Davidsen (mállæra til miðnám og Námsvísindadeildina)
 * Hugin og minnið saman við Anker Eli Mortensen (skeið í norrønum til miðnám)
 * Eitt sindur um - hugburð, samskifti, myndir, lýsingar, stuttsøgur (grundbók í tekstalestri)
 * Sprotar - eitt sindur um tekstir í bløðum og tíðarritum (um at greina fjølmiðlatekst)
 * Brotmyndir - amboð til skald- og stuttsøgugreiningar
 * Grundskeið í Føroyskum (stutt skeið í rættskriving)


 * Petur M. Rasmussen: Mangt er í brøgdum vunnið (føroyskt málsøga)
 * Svenning Tausen: Orð og orðað (um føroyskt orðalag)
 * Svørt verða sólskin (norðurlendsk ritstjórn)
 * Nýbrotið í norðurlendskum skaldskapi (norðurlendsk ritstjórn)
 * Norðurlond í kring (norðurlendsk ritstjórn)
 * Sagnaslóðir fram við strendur (norðurlendsk ritstjórn)
 * Robert Joensen: Seyðabókin
 * Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin
 * Eyðun Johannesen: Míni leikapetti
 * Rasmus Rasmussen: Sær er siður á landi
 * Reidar Djupedal: Jens Christian Svabo - brot úr lívssøgu
 * Harald Bjørgvin: Havsins aldingarður
 * Frits Johannesen: FRITS


 * William Heinesen: Laterna magica
 * Daniel Wedel: Ó-søgur um djevulskap
 * B. Christensen, C. B. Poulsen: KOKS
 * Tim Ecott og Claes B. Poulsen: Føroyasmakkur



Jonhard Mikkelsen stovnaði saman við øðrum vikuskiftisblaðið FREGNIR í 2001 og var blaðstjóri, til blaðið gavst í 2004.

Jonhard stovnaði forlagið SPROTAN í 1993 og hevur rikið tað síðan. Forlagið gevur út lærubøkur til føroyskt, søgubøkur, listabøkur, nýskrivaðar og týddar skaldsøgur, yrkingar o.a. Útgávurnar síggjast á heimasíðuni hjá Sprotanum www.sprotin.fo

Á sprotin.fo eru allar tær føroysku orðabøkurnar hjá ymsum forløgum og einstaklingum savnaðar. Forlagið kunnar um bøkur, høvundar, tiltøk o.a. í Sprotatíðindum.


 * 1991 Heiðursgávu úr grunni Kristians á Brekkumørk
 * 2010 Heiðursgávu Landsins 2010.
 * 2020 Fyrstu virðisløn Vígdis Finnbogadóttir
 * 2020 Heiðurskross Vitans
Pól á Kletti
Pól Nybo á Kletti (føddur 12. juli 1959, deyður 7. juli 2021) var føroyskur blaðmaður, ritstjóri og rithøvundur.

Pól var ættaður úr Hesti. Hann búði í Hósvík í 3 ár, 1974-1977. Síðan 1977 í Tórshavn og stutt skifti á Argjum.

Hann hevur verið blaðmaður á Dimmalætting síðan 1978, fastur tingfrásøgumaður 1981-1995. Hann ritstjórnaði leygardagsískoytisbløðunum Viðskeranum og Skáanum 1996-2007.

Pól á Kletti var við til at leggja til rættis útgávuna av bókini »Búskapur og politikkur« (1990), sum Ólavur Christiansen, búskapar- og samfelagsfrøðingur skrivaði, og sum forlagið Føroyaklettur gav út. Samrøður í 75 ára minningarritinum hjá Kongshavnar Havn, »Samstarv« (1991), sum Kongshavnar Havnastýri gav út. Skrivað, savnað og lagt til rættis 90 ára minningarritið hjá Sambandsflokkinum, »Upphav og virki« (1996). Samrøður í 60 ára minningarritinum hjá B36, »Rennið dreingir« (1997). Grein um Hests kirkju í bókarøðini »Kirkjurnar í Føroyum« (1998), sum J. P. Gregoriussen, arkitektur, ritstjórnaði og partvís skrivaði, og sum forlagið í Støplum gav út. Limur í ritstjórnini, sum skipaði fyri útgávuni av 150 ára minningarritinum hjá Føroya Løgtingi, »Løgtingið 150«, trý bind (2002-03). Var í ritstjórnini, sum fyrireikaði 100 ára minningarritið hjá Sambandsflokkinum, »Sambandsflokkurin í 100 ár« (kom út í 2006).

Foreldur: Dánjal Nybo (1914-1995), fiskimaður og bóndi í Hesti, og Kristina, f. Mortensen (1919-1980), ættað úr Froðba. Foreldur pápans vóru Poul Nybo, ættaður av Kletti á Hvítanesi, og Anna Kathrina, f. Danielsen, úr Andrasstovu í Hesti. Tey vóru eftir giftarmálið búsitandi á Hvítanesi í 7 ár. Fluttu í 1915 út í Hest, har tey bygdu við Gróthúsá. Poul, ið var skiparalærdur og førdi skip, festi kongsgarðin í Andrasstovu eftir verfaðirin, Dánjal Danielsen. Foreldur mammuna vóru Dánjal Mohr Mortensen, bóndi í Kelduni í Froðba, og Amalia, f. Joensen, ættað úr Miklagarði á Eiði.

Pól á Kletti var giftur við Elsy Joensen av Bakka í Vági, dóttir Christoffur Joensen, ættaður uttan Ánna í Sandvík, og Sannu, f. Tausen, á Bakka í Vági. Elsy og Pól eiga tríggjar synir: Signar (f. 1982), Eirikur (f. 1990) og Torkil (f. 1991).
Jante
Jante er fiktivur býur úr skaldsøguni "En flyktning krysser sitt spor" (1933) eftir Aksel Sandemose.


 * Jantulógin
Norska Løva
Norska Løva (føroyskt navn; annars Nordische Löwe, Nordishe Löwe ella Norske Løve) var ein danskur yystindiafarari. Skipið sakk í Lambavík nýggjársaftan 1707. Umleið 100 menn komu livandi frá vanlukkuni. Á hesum túri fór Norska Løva úr Keypmannahavn hin 4. desember 1707. Ódnarveður brast á, og 18. desember slóð toran niður í skipið. Dagin eftir avgjørdi Roluf Meincke, at teir noyddust at kappa høvuðsmastrina niður.

Skipið er nevnt bæði í sangi, kvæði og søgn. Jógvan Isaksen brúkti navnið Norska Løva sum heitið í eini krimiskaldsøgu, sum kom út í 2010.

Norska Løva førdi trælir í 1682. Eitt model av Norsku Løvu hongur í Dómkirkjuni í Havn, tað er eitt av trimum skipsmodellum, sum hanga har. Eitt annað modell hongur í Eiðis kirkju.

Klokkan í Dómkirkjuni í Havn sigst vera komin í kirkjuna í 1708 og er komin av skipinum Norsku Løvu. Klokkan er prýdd við palmettum, og á einum stað er henda innskriftin: 'Danscke Ostindische Compagnies Scheb Nordische Lowe 1704'. Hæddin er 30 cm, tvørmát á slagringi uttan er 41,5 cm.
Bók (træ)
Bók (frøðiheiti - Fagus) veksur víða í Europa, Asia og Norðuramerika. Bókin er eitt leyvfellandi træ við trýkantaðum nøtum í einum píkaklæddum hylki.

Lýst sløg:


 * Vanlig Bók (Fagus sylvatica)
 * Orientalsk Bók (Fagus sylvatica subsp. orientalis)
 * Amerikonsk Bók (Fagus grandifolia)
 * Japonsk Bók (Fagus crenata)

Suðurbók
Suðurbók
Suðurbók, eisini eldlandsbók (frøðiheiti - Nothofagus) er ein plantuætt við 12 sløgum, sum leingi varð roknað fyri at hoyra til bóka-familjuna, men genetisk gransking hevur víst, at skyldskapurin ikki er so tættur, sum fyrst hildið.

Lýst sløg:


 * Nire-suðurbók (Nothofagus antarctica)
 * Coigue-Suðurbók (Nothofagus dombeyi)
 * Coihue-suðurbók (Nothofagus betuloides)
 * Lenga-Suðurbók (Nothofagus pumilio)

Sí eisini: Bók (træ)
Nire-suðurbók
Nire-suðurbók (frøðiheiti - Nothofagus antarctica) (spanskt Ñire ella Ñirre), er eitt leyvfellandi træ ella runnur, ið er upprunavøkstur í Suður Kili (Chile) og Argentina frá uml. 36°S og heilt suður á Eldlandið (Tierra del Fuego) (56° S). Tann syðsti gróðrarstaðurin er á oynni Hoste Island, sostatt er Nire-suðurbók tað træið ið veksur syðst á jarðarklótini. Tað trívist best í tí, nú minkandi, tempereraða regnskóginum.

Nire-suðurbók er gróðursett á vesturstrondini av Norðuramerika, í Stóra Bretlandi og í Føroyum her hon trívist sera væl.
Coihue-suðurbók
Coihue-suðurbók (frøðiheiti - Nothofagus betuloides) (spanskt Guindo ella Coihue de Magallanes), er eitt veturgrønt træ, ið er upprunavøkstur í Suður Patagonia.

Í 1769 tók Sir Joseph Banks eitt træ av Eldlandinum (Tierra del Fuego) á fyrstu ferðini hjá James Cook, og hevði tað við sær heimaftur.

Coihue-suðurbók veksur frá Suður Kili (Chile) og Argentina 40°S og suður á Eldlandið (56° S), træið tolir frost niður í 20°C, og veksur frá sjóvarstrond upp í 500 metra hædd. Træið er veturgrønt og kann gerast upp í 25 metur til hæddar, steyrrætt, og tolir bæði vetrarkulda og væntandi summarhita.

Coihue-suðurbók er gróðursett í serliga Skotlandi og Føroyum her hon vísir seg at vera fullkomiliga harðfør.

Viðurin hevur vøkur eyðkenni, er reydligur á liti, harður, hálvtungur og verður brúktur í møbla-ídnaðinum.
Aputræ
Aputræ (frøðiheiti - Araucaria araucana) (á donskum/norskum stundum Abernes skræk, enskum stundum The Monkey-puzzle Tree) er eitt veturgrønt nálatræ ið kann gerast 40 metur høgt og 2 metur í diametur. Træið er upprunavøkstur í Suður-Mið Kili (Chile) og Vestur-Mið Argentina.

Aputræ Araucaria araucana er tað harðførasta slagið í nálatrø ættini Araucaria. Av tí at slagið hoyrir til frumtrøini (eitt av heimsins elstu núlivandi), verður tað stundum lýst sum ein "livandi steinrenning" (fossil).

Aputræið er tjóðartræ í Kili (Chile).

Aputrø eru gróðursett i Føroyum í urtagørðum og viðarlundum, og eru harðfør her.
Dún-Eik
Dún-Eik (frøðiheiti - Quercus pubescens) er eitt miðalstórt, leyvtræ ella stórur runnur, kúput á vøkstri. Trø ið vaksa í skógarumhvørvi fáa nógvar upprættar greinar, meðan trø ið standa einsamøll fáa fleiri bular við útrættum, óregluligum greinum. Rótskipanin er sterk við eini djúptgangandi høvuðsrót og nógvum, víttgangandi síðurótum.

Støddin á fullvaksnum trøum er uml. 20 x 15 m (25 x 20 cm/ár). Trøini kunnu gerast eini 500 ára gomul, og kann bulurin gerast uml. 1,5 m. í diametur.

Upprunaøki: Høvuðsøkið røkkur frá Mið- og Suðureystur Evropa til Lítlaásia, Kaukasus og Krim.

Nýtsla: Viðurin er harður og haldbarur; hann verður brúktur sum timbur í byggi- og møblaídnaðinum. Umframt tað verður hann nýttur sum brenni og til framleiðslu av trækoli. Nøturnar verða brúktar til svínafóður.
Loðpílur
Loðpílur (Salix lanata) er ein lágvaksin, leyvfellandi runnur av pílafamiljuni. Hann er eyðkendur við sínum hvílodnu bløðum á báðum síðum. Loðpílur blómar tíðliga, fyri leyvskot á vári. Hann er einkyndur, hann- og honplantur hvør sær. Blómurnar eru langir, ljósagulir reklar. Loðpílur er stundum krúpandi, stundum upprættur har hann fær frið, upp til 1,5 - 2 m hædd.

Upprunaøki: Loðpílur finst í Norðureuropa og Norðurasia, frá Íslandi heilt eystur til Siberia, men vegna seyðabit er hann nú sjáldsamur í Føroyum og Skotlandi. Eitt undirslag, Salix lanata richardsonii finst í Norðuramerika, men hvørki hesin ella Salix lanata finst í Grønlandi.

Loðpílur í Føroyum: Nú er loðpílur bert funnin í fáum støðum i Føroyum, í t.d. Streymoy Kalsoy og Borðoy, men talið av plantum í hesum støðum, óatkomuligt fyri seyði, ber boð um, at hann hevur verið vanligur vøkstur, áðrenn seyður kom til landið. Føroyski loðpílurin er ein krúpandi runnur, hvørs greinar liggja 1 til 2 m fram eftir jørð, fyri síðani at benda teir síðstu 20-30 cm upp í loft; og bløðini her gerast ikki so loðin sum aðrastaðni, t.d. í Noregi.


 * Pílur
 * Plantulívið í Føroyum
Urtapílur
Urtapílur (Salix herbacea) er ein lágvaksin runnur av pílafamiljuni, sum sjáldan gerst hægri enn 5 cm. Greinarnar eru langar, krúpandi og veksa fyri tað mesta undir jørð. Einans greinarendarnir eru yvir jørð. Hann blómar í juni-juli og blómurnar hava gulgrøn lívdarbløð. Blómurnar eru evarska lítlar og eru á blómuskipan, sum kallast rekil, kallreklarnir eru gullittir, meðan kvennreklarnir eru reyðir.

Útbreiðsla: Urtapílur er ein fjallaplanta, lagað til harðført veðurlag og veksur víða um í fjøllum og subarktiskum økjum báðumegin Atlantshavið, í Útnyrðingsasia, Norðurevropa, Grønlandi og Eysturkanada, og longur suðuri á háfjøllum, suður til Pyreneurnar, Alpurnar og Rila í Europa og norðaru Appalachiafjøll í USA. Hann veksur á tundra og mýrulendi, vanliga omanfyri 1.500 m hædd sunnafyri, men niður til sjóvarmálan í arktiskum øki.

Urtapílur í Føroyum: Urtapílur er sera vanligur í Føroyum og veksur víða í haga og á fjallalendi, oftast í mosa.


 * Pílur
 * Plantulívið í Føroyum
Appalachiafjøll
Appalachiafjøll (enskt Appalachian Mountains) eru ein fjallarøð í eystara parti av Norðuramerika.

Appalakkufjøll røkka frá Alabama í USA til Nýfundland og Labrador í Kanada. Fjallarøðin fer ígjøgnum North Carolina, Virginia, West Virginia, Pennsylvania, New York og Nýongland. Hægsta fjallið er Mt. Mitchell í Norðurcarolina, 2.040 metrar høgt.

Hesi fjøllini eru fyri tað mesta skógvaksin, og har vaksa mong ymisk træsløg, harímillum ahorn og eik. Um heystarnar, áðrenn leyvtrøini, sum vaksa í sunnari parti av fjøllunum, missa bløðini, er frálíka vakurt har, tá skyggir leyvið í brúnum og reyðum litum, tá er eisini eitt skifti við heilt góðum veðri, og hesa tíðina á árinum nevna teir "Indian summer".

Hesi fjøllini eru eldri, og tindarnir eru ikki líka høgir sum teir í Klettafjøllunum (Rocky mountains). Tann syðri parturin varð til fyri 250 milliónum árum síðan, tá Afrika rendi saman við Norðuramerika, so øll meginlond vóru í einum, kallað Pangaea.

í statunum North Carolina, Virginia og West Virginia, har Appalakkufjøll fara ígjøgnum, var í mong ár nógv kol høgt og nýtt til brenni í stálvirkjunum. Nú eru mong nám og stálvirki latin aftur, og mong arbeiðspláss farin fyri skeytið. Hóast nógv hevur verið gjørt til tess at menna ferðamannavinnuna har, er økið við Appalakkufjøll eitt hitt fátækasta í USA.




 * Gatlinburg


 * Appalachian Mountains, wikivoyage.org
Pyreneurnar
Pyreneurnar eru ein fjallarøð í Suðurvestur-Evropa sum skilur Iberisku hálvoynna frá meginlandinum og myndar náttúrligt landamark millum Spania og Frakland. Lítla landið Andorra liggur eisini innibyrgt ímillum hesi bæði lond í fjallarøðini, sum er 430 km long og røkkur frá Biscayaflógvanum til Miðjarðarhavið.
Biscayaflógvin
Biscayaflógvin (spanskt: Golfo de Vizcaya ella Mar Cantábrico; franskt: Golfe de Gascogne; baskiskt: Bizkaiako Golkoa) er ein stórur flógvi ímillum vesturstrond Fraklands og norðurstrond Spania. Miðal dýpi er 1,744 metrar og mesta dýpið er 2,789 metrar.
Pálmapílur
Pálmapílur (Salix phylicifolia) er ein runnur av pílafamiljuni, ið kann blíva uml. 4-5 metrar høgur. Greinarnar eru reydligar og uppbendar. Bløðini eru blonk og myrkagrøn á ovara borði, loðin og grágrøn í niðara borði. Pálmapílur er einkyndur, kall- og kvennplantur hvør sær, og eru bæði kall- og kvennreklar gráligir á liti. Pálmapílur blómar í mai ella juni, treytað av vakstrarstaði.

Útbreiðsla: Pálmapílur veksur í vátlendi í Norðurevropa til Vestursibiria og í Norðuramerika. Í Føroyum, Skotlandi og Írlandi er hann sjáldsamur nú, orsakað av seyðabiti.

Pálmapílur í Føroyum: Pálmapílur er størsti pílur, ið veksur í Føroyum, og kann hann gerast okkurt um 2 metrar høgur her. Á mongum upprunaligum vakstrarplássum er hann horvin, bara í Hvalvík veksur hann í stórum tali. Í katólskari tíð brúktu føroyingar greinar av hesum píli til páskagudstænastur, til minnis um pálmagreinarnar, ið lagdar vóru á vegin, tá ið Jesus reið inn í Jerúsalem; harav navnið 'Pálmapílur'.


 * Pílur
 * Plantulívið í Føroyum


 * R. Rasmussen: Er pílaslagið pálmi innflutt til Føroya í søguligari tíð?, jenskjeld.info
Łukasz Cieślewicz
Łukasz Cieślewicz (føddur 15. november 1987 í Gniezno í Póllandi) er ein fótbóltsleikari, áleypsleikari, sum síðan 2011 hevur spælt við B36 í Effodeildini. Hann hevur áður spælt við donsku fótbóltsfeløgunum Hvidovre (1. deild) og Brøndby, hann fekk tó ikki møguleikan at spæla við bestu donsku deildini, Superligaini. Sum barn búði Łukasz í Føroyum, í Vági, tí pápi hansara Robert Cieślewicz spældi við VB, pápin spældi eisini við VB, tá felagið vann sítt fyrsta og einasta føroyameistaraheiti í 2000. Łukasz spældi tey árini fótbólt við VB, og í 2002 vann hann meistaraheitið við dreingjaliðnum hjá VB.


 * 2011- B36 (føroyameistari 2011, 2014 og 2015 við B36)
 * 2008-2011 Hvidovre
 * 2006-2008 Brøndby

Łukasz varð valdur til ársins fótbóltspælara í bestu føroysku fótbóltsdeildini í Føroyum í 2011 (Vodafonedeildini) og 2015 (Effodeildini). Í 2011 var fyrsta árið, at hann spældi vaksnamannafótbólt í Føroyum. Hann spældi við B36, og teir vunnu føroyameistaraheitið (FM). Łukasz skoraði 17 mál fyri B36 í FM kappingini og gjørdist nummar trý á toppskoraralistanum. Finnur Justinussen úr Víkingi vann gylta skógvin við 21 málum og Klæmint Olsen var nummar tvey við 18 málum.


 * Effodeildin: 3
 * 2011, 2014, 2015,
 * Løgmanssteypið: 1
 * 2018.




 * Heimasíðan hjá 90minut.pl
 * Heimasíðan hjá transfermarkt.pl
Arktiskur pílur
Arktiskur pílur eisini nevndur Grápílur (Salix arctica) er ein jarðlagdur runnur av pílafamiljuni, 1 til 2 metur langur og heldur knortlutur. Bløðini eru grágrøn og klædd við longum hárum. Niðara borðið er nakað ljósari litt enn ovara. Blómingin er í juni-juli og kvennreklarnir eru hvítlodnir.

Útbreiðsla: Arktiskur pílur er lagaður til harðført arktiskt og subarktiskt veðurlag og veksur norðast í londunum kring arktiska havið.

Arktiskur pílur í Føroyum: Í Føroyum er arktiskur pílur sjáldsamur nú, og veksur bara í homrum har seyður ikki sleppur til, norðatil í landinum.


 * Pílur
 * Plantulívið í Føroyum
Mammutur
Ein Mammutur er eitthvørt slag av útdeyðu filafamiljuni Mammuthus ið livdu frá uml. 4,8 mió. árum síðani til fyri um 4.500 árum síðani; best kendur er ullamammutur ella loðfílur.
Loðin mammutur
Ein loðin mammutur ella loðfílur (frøðiheiti: Mammuthus primigenius) er eitt útdeytt, loðið fílaslag ið livdi í Norðurevropa, Asia og Norðuramerika fram til seinastu ístíð. Nógv fílabein og beinagrindir eru funnin í jørðini og eisini á havbotninum í Norðsjónum, og enntá eru einstakir heilir mammutar funnir í permafrystu jørðini í Siberia. Eitt lágvaksið undirslag livdi á sibirisku Wrangelloynni fram til uml. ár 1.700 f.kr.
Meksikoflógvin
Meksikoflógvin (enskt "Gulf of Mexico", spanskt "Golfo de México") er ein stórur flógvi ímillum eysturstrond Meksikos og suðurstrond USA.
Loðin nashyrningur
Loðin nashyrningur (loðnashyrningur?) (Coelodonta antiquitatis) er eitt útdett slag av nashyrningum sum helt til á norðaru grasslætunum og tundraøkjunum í Eurasia i pleistocænska tíðarskeiðinum. Loðin nashyrningur livdi seinastu ístíðina av, kanska fram til ár 8.000 f.Kr. í Siberia - hendan dagfesting er tó ivasom.

Útsjóndin á djórinum var upprunaliga bert kend frá holutekningum, men í 1929 var eitt heilt ræ við skinni funnið í eini asfaltsgoymslu í Starunia í táverandi (millumkrígstíðar) Póllandi, núverandi Ukraina; hetta ræ verður nú sýnt fram á náttúrusøguliga savninum í Kraków í Póllandi.
Demokratiski Flokkurin
Demokratiski Flokkurin (enskt: the Democratic Party) er ein liberalur flokkur, annar av báðum størstu flokkunum í USA (hin eitur Republikanski Flokkurin). Limirnir verða nevndir "demokratar". Demokratiski flokkurin er ein vinstrahallur, progressivur og liberalur flokkur. Demokratarnir arbeiða fyri tíðina fyri fríari heilsuskipan til øll, fyri størri eftirliti við skotvápnum, fyri at enda Stríðið móti yvirgangi, javnstøðu fyri samkynd, at lata Guantanamo aftur, teir arbeiða fyri at stuðla rættinum til fría fosturtøku og at so arbeiða tey við at seta meira inn fyri at forða fyri globalari upphiting. Demokratarnir eru fyri at hækka skattin, men teir vilja ikki skerja tær almennu útreiðslurnar líka nógv sum republikanararnir.

Kend nøvn hava verið forsetarnir Franklin D. Roosevelt, Harry Truman, John F. Kennedy, Jimmy Carter, Bill Clinton og Barack Obama.