danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Metal
Metal er eitt felgsheiti fyri metallisku frumevnini og sambræðingar av hesum.

Millum mest nýttu metallini kunnu nevnast jarn, kopar, sink, aluminium, tin og blýggj. Millum mest nýttu sambræðingar kunnu nevnast stál, messing og bronsa.

Virðismiklastu metallini kallast góðmetal, t.d. platin, silvur og gull.

Metal hava tríggjar felags eginleikar. Tey leiða streym, eru góðir hitaleiðari og hava metalglans. Hesir eginleikar hava metallini grundað á, hvussu atomini í metallunum eru bundin saman. Hendan samanbinding verður kallað metalbinding.

Metal hava lyndi til at avgeva elektronir, sum ger at metallið verður til eina positiva jon. Fríu elektronirnar, sum eru avgivnar, skapa eitt rundanumliggjandi elektronskýggj. Hetta skýggið heldur metaljonirnar saman i einari metalgrind. Grindin ger, at metallið glansar, meðan tær fríu elektronirnar gera streym- og hitaleiðingina gjørliga.

Fyrsta metal, framleitt úr evnafrøðiligum sambræðingum, var helst kopar. Grikkarnir framleiddu kopar á tann hátt, at teir skerdu kopar(II)jonir við trækoli. Hesin teknikkur hevur eisini verið brúktur til at framleiða onnur metal. Umleið ár 2000 f.Kr. var møguligt at framleiða kopar (Cu), antimon (Sb), tin (Sn) og blýggj (Pb).

Tá tað varð uppdagað, at kopar og tin saman skapa eina harða metalblanding, nevniliga bronsu, fekk bronsan ein sera týdningarmiklan leiklut. Herðan í bronsuni gjørdi hana væl egnaða til amboð og vápn í tíðini, sum vit í dag kalla bronsuøldin.

Fyri at kunna framleiða jarn, skal hitin vera nógv hægri, enn tá framleitt verður kopar. Funnir lutir benda á, at fólk í miðjararhavslondunum, umleið 1500 f.Kr., hava framleitt jarn. Teknikkurin hevur síðani spreitt seg spakuliga upp ígjøgnum Europa. Elstu størri ovnar til jarnframleiðslu eru funnir umleið 1200 f.Kr. í Týsklandi.
Sýra
Ein sýra er eitt mýl ella ein jon, sum kann avgeva eina hydron (H+). Innan fyri sýru/lút-evnafrøði samsvara bæði protonir og hydrogenjonir við H+. Ein sýra hevur eitt pH virði sum er minni enn 7.

Um ein tilvildarlig sýra, S, verður blanda saman við vatn, vil fylgjandi líkavekt innstilla seg:



Sýran S og lúturin B kallast korresponderandi sýru/lútupar. Um vit seta líkavekstlógina upp fyri reaktiónina, fáa vit:



Konstanturin KS kallast styrkiskonstanturin fyri sýruna. Tá KS hevur eitt høgt virði, hevur teljarin á brøkinum eisini eitt høgt virði, sum merkir at sýran fegin vil afgeva sína proton. Tá KS hevur eitt lágt virði, hevur nevnarin á brøkinum eitt høgt virði, sum merkir at sýran ikki vil afgeva sína proton. Sterkar sýrur hava tískil høgt KS-virði, og veikar sýrur hava lágt KS-virði.

Umframt styrkiskonstanin hjá sýrum, verður eisini tosa um ein styrkiseksponent. Styrkiseksponenturin hjá sýrum, pKS, verður defineraður sum minus logaritmuna til styrkiskonstantin hjá sýruni.

pKS = -logKS

Ein sterk sýra hevur eitt lágt pKS-virði, og ein veik sýra hevur eitt høgt pKS-virði. Styrkiskonstanurin og styrkisekponenturin fyri lútum definera vit KB og pKB.


 * Aminosýra
 * Carboxylsýra
 * Ribonukleinsýra
 * Deoksyribonukleinsýra
Atopiskt eksem
Atopiskt eksem (eisini nevnt barnaeksem, atopisk dermatitis og prurigo besnier) er ein ikki smittandi sjúka, sum hevur við sær sviða, turra húð og útslett (eksem), sum kann koma og fara. Tá tað eru smábørn ið fáa eksem, verður tað nevnt barnaeksem, men vaksin kunnu eisini fáa atopiskt eksem.

Børn við barnaeksem mangla tey natúrligu fitievnini í húðini, sum knýta húðkyknurnar saman. Av hesari orsøk dampar fukturin lættliga frá húðini, sum tí verður turr og rúðrut.

Orsøkin til atopiskt eksem er ókend, men man hevur illgruna um ymiskar faktorar ið kunnu spæla ein týðandi leiklut. Bæði arvur og umhvørvi eru møguligir faktorar, ið kunnu vera orsøk til at summi børn og vaksin fáa barnaeksem/atopiskt dermatitis. Flestu børn við barnaeksem hava foreldur ella systkin við hoyfepur, astma ella barnaeksem. Tó hava kanningar víst, at børn ið eru vaksin upp í heimi sum hevur havt hund, hava minni vanda fyri at fáa atopiskt eksem.

Um ein av foreldrunum hevur ella hevur havt astma, hoyfepur ella barnaeksem, er vandin fyri at barnið fær barnaeksem 26 %.

Um bæði foreldrini hava ella hava havt astma, hoyfepur ella barnaeksem, er vandin fyri at barnið fær barnaeksem 40 %.

Uml. 20 % av børnum, fødd í Danmark, fáa barnaeksem. Í 1960 var talið 3 %. So statt er mongdin av tilburðum í stórum vøkstri. Av tí at tær arvaligu orsøkirnar ikki eru munandi broyttar síðstu árini, halda granskarir, at umhvørvið má vera ein týðandi orsøk til mongu tilburðarnar. Enn vita granskarar tó ikki hvat tað er, sum er orsøk til barnaeksem, men síggja at vøksturin av tilburðum er størstur í londum við vesturlendskum lívstíli.
Jerry Springer
Gerald Norman "Jerry" Springer (føddur 13. februar 1944 í London í Stóra Bretlandi, deyður 27. apríl 2023 í Evanston, Illinois) var amerikanskur sjónvarpsvertur og politikari fyri Demokratiska flokkin. Hann var útbúgvin bachelor í stjórnmálafrøði.

Í 27 ár, frá 1991 til 2018, hevur hann verið vertur í undirhaldssendingini "The Jerry Springer Show" á NBC. Seinast var hann dømari í sendingini "Judge Jerry" (2019-2022).

Springer bleiv føddur í London, men vaks upp í Queens í New York. Hann var giftur við Micki Velton frá 1973 til 1993.


 * Heimasíða: jerryspringer.com
 * Jerry Springer, imdb.com (á enskum)
Nowy Dwór Królewski
Nowy Dwór Królewski (á týskum: Königlich Neudorf) er ein bygd í Póllandi, sum liggur í fyrisitingarligu regiónini Gmina Papowo Biskupie, sum liggur í landslutinum Chełmno. Nowy Dwór Królewski hevur 190 íbúgvar (1996). Bygdin verður fyrstu ferð nevnd í søguligum skjølum í 1398. Tað árið varð tað skrivað, at Nowy Dwór Królewski hevði 32 hestar, 20 neyt, 215 seyðir og 90 svín. Bygdin hevur verið nevnd á týskum í skjølum og søgum sum Nuwenhof, Nuwenhuf, Nuwemhoff og Koenigliche Neuhof. Í 1505 átti Biskupurin Chełmno bygdina.
Afrikas Renaissance
Afrikas Renaissance varð avdúka á 50 ára degnum síðan Senegal í Afrika fekk sjálvstýrið - 4. apríl í 2010. Standmyndin vísir ein vælbygdan mann, eina kvinnu og eitt barn, ið skoða út yvir Atlantshavið. Hon skal vera eitt tekin um framgongd og samanhald, sigur forsetin í Senegal, Abdoulaye Wade.

Standmyndin, ið hevur fingið navnið Afrikas Renaissance, hevur kosta 113 milliónir krónur at byggja og er størri enn Frælsisgudinnan í New York City. Sambært kritikarum vísir standmyndin onki annað enn persónlig mál og stórheits øði hjá forsetanum.
Samuel Jacob Sesanus Olsen
Samuel Jacob Sesanus Olsen, róptur Jacob Olsen (1. oktober 1904 í Sandavági - 13. oktober 1994) var skúlalærari, rithøvundur og týðari. Foreldur hansara vóru Joen Peter Pauli Olsen, fiskimaður, úr Sandavági og Lisbeth Olsen, fødd Magnussen, úr Leynum.

Áðrenn Jákup fór á Læraraskúlan, var hann í fimm fjórðingár krambasveinur í Sandavági, og eitt ár var hann til skips. Í 1923 fór hann á Læraraskúlan í Tórshavn og tók prógv haðani í 1926.

1. septembur 1926 varð hann settur sum lærari við Tvøroyrar skúla. 1. febr. 1961 gjørdist hann varaskúlastjóri við sama skúla og var í hesum starvi, til hann 67 ára gamal legði frá sær 31. oktobur 1971.

1928-1931 var hann saman við Sámal Johansen blaðstjóri á Barnablaðnum. Úr hesum blað er tilfarið tikið til bókina Nú Breddar, sum Føroya Lærarafelag gav út, tá ið Jacob Olsen fylti 60 ár.

1932-33 var hann á Statens Lærerhøjskole og lærdi dýra- og plantulæru eins og enskt og roknimátar. Aftaná læs hann fjarlestur í enskum í 4 ár.

1957-58 tók hann ársskeið á Danmarks Lærerhøjskole í enskum, landalæru og skúlabókasavnsarbeiði.

Hann hevur sitið sum limur í og formaður av Froðbiar sóknar heilsunevnd og eitt skifti limur í líkningarnevndini, eins og hann hevur verið urguleikari við Tvøroyrar kirkju á Tvøroyri í nærum 25 ár.

Í nøkur ár var hann settur próvdómari í skrivligum føroyskum hjá realflokki, 9. og 10. flokki. Ofta hevur ein og annar, ið følir seg ótryggan í tí skrivaða málinum, søkt og fingið vegleiðing frá honum.

Úr norskum hevur hann føroyskað bókina Kubbin.

Jacob Olsen giftist 1. okt. 1933 við Olgu Mariu f. Hansen, dóttir Sigvald og Hansinu Hansen av Tvøroyri. Pápin er ættaður úr Stokke í Noregi. Olga Olsen er fødd 16. oktober 1903 á Tvøroyri.


 * 1951 Regin í Míni jólabók
 * 1953 Símun og flúgvimaskinan í Míni jólabók
 * 1964 Nú breddar
 * 1971 Høgni og Gunnar í "Sig mær eina søgu 1"
Støð í Harry Potter
Man hoyrir fyri fyrstu fer um Grimmauld nr. 12 í fimtu Harry Potter bók (Harry Potter og Føniksfylgingin). Eigari av Grimmauld nr. 12 eru Black familjan, sum hava reint-blóð; og tað er eitt tað mest týdningarmesta hjá teimum. Í húsinum búðu mamma Sirius (Sirius, sum er gubbi Harry), Walburga Black og beiggi Sirius, Regulug A. Black (R.A.B., sum hevur tiki horcrux'in hjá Voldemort í Harry Potter og Hávlblóðsprinsurin - medaljongin.), Sirius Black og húsálvurin Kreaher.

Grimmauld nr. 12, er ósjónligt. Tá ið húsi liggur mitt í býnum London og Føniksfylgingin brúkar hetta hús fyri at møtast, má húsi vera ósjónligt. Onkuntíð hava mugglara-grannarnir mistonkt hetta við, at húsnummrini eita 11 og so 13, tí tey ikki síggja húsini nr. 12. Øll Black-fólkini eru deyð eftir tíðini. Regulus Black var deyðsátari hjá Voldemort, men vildi heldur vera ímóti, og doyði við at finna medaljong-horcrux'in, Sirius Black, sum er gubbi Harry Potter, doyði tá ið deyðsátarnir og føniksfylgingin bardust ímóti á Deildini fyri tað Dulda, á Gandamálaráði. Sirius var góður við Harry, og Harry arvaði so Grimmauld nr. 12, og við húsinum fylgdi húsálvurin Kreacher við, sum hatar ikki-reint-blóð fólk; betri kent sum mórublóð.

הארי פוטר - מונחים
Harry Potter og eldbikarið
Harry Potter og eldbikarið er ein bók hjá J.K. Rowling.

Harry Potter (Daniel Radcliffe) byrjar uppá 4. ári á Hogwarts skúla og Harry er 14 ár. Hetta verður eitt serligt ár, tí at trígandakappingin skal vera. Tað koma næmingar úr Beautox og Durmstrang skúla. Tá ið næmingarnir vera valdir til trígandakappingina (sum bara 3 kunnu vera vald, frá 17 ár og upp), kemur ein fjóri seðil framm. Hetta er sera merkiligt. Tann fjórði persónurin er Harry Potter! Hann verður hataður av øllum í skúlanum, tí at hann ikki er gamal nokk til at vera við í kappingini - sjálvt besti vinurin Ron er súrur inná Harry, fyri ikki at fáa vita áðrenn at hann meldaði seg til kappingina. Men Harry veit ikki hvat hetta er, hann hevur ikki melda seg til kappingina - men har er ongin vegur út aftur, hann skal og má kappast.

Tær tvær fyrstu kappinginar ganga fínt, men so kemur tann triðja og síðsta. Tey skulu ganga gjøgnum eina gigantiska laborint. Harry sær so vinningarsteypi framman fyri sær, men har kemur eisini Cedric Diggory (Robert Pattinson, sum eisini spælir í Skýming) - teir báðir renna yvir og taka ísenn í steypi. Knappliga koma teir framm til ein kirkjugarð - men teir eiga orduligt at koma framm til Hogwarts skúla. Men hetta er sera mystiskt. So veit Harry hvør hattar er sum stendur fyri framman, Lord Voldemort! Voldemort drepur Cedric, men Harry sleppur við lívinum. Hann sigur so øllum frá hesum. Men ongin trýr honum - jú sjálvandi Dumbledore, Ron og Hermione. Men Gandamálaráðharrin vil ikki trúgva hesum.


 * Harry Potter
 * J.K. Rowling
Skýming
Skýming (upprunaheiti Twilight) er ein bók hjá Stephenie Meyer (f. 24. desember 1973 í Hartford, Connecticut).Bókin kom út á føroyskum í 2009. Leyvoy Joensen týddi.

Bella Swan er flutt aftur til pápan til kalda váta Forks, Washington frá Phoenix í Arizona. Hon byrjar á skúlanum, og har møtir hon gátufulla Edward Cullen. Hon er stokk-forelskað í honum og umvent. Hon finnur útav, at Edward er vampýrur. Men hann og Cullen familjan drekka bara djóra blóð. Tey eru saman við restina av Cullen-familjuni og spæla baseball ein dagin.

Men so koma teir óndu vampýrarnir og lukta, at eitt menniskja er ímillum teirra. Tann óstýriligi James klárar ikki at halda sær frá blóðluktinum hjá Bellu og byrjar at jagstra hana. Men tey sleppa undan, og tey mugu beinavegin flýggja úr landinum.

Bella Swan spælist av Kristen Stewart í Twilight. Edward Cullen spælist av Robert Pattinson í Twilight. Robert Pattinson hevur eisini havt leiklut í Harry Potter og Eldbikarið.
Verkamannafylkingin
Verkamannafylkingin (VMF) var ein vinstrasinnaður politiskur flokkur í Føroyum. Hann var stovnaður av misnøgdum javnaðarveljarum úr fakfelagsrørsluni. Verkamannafylkingin var umboðað á løgtingi frá 1994 til 1998. Ingeborg Vinther frá Verkamannafylkingini var fyrsta kvinnuliga løgtingsumboð valt í Suðuroy.

Verkamannafylkingin fekk meiri enn 2 400 atkvøður í 1994, og tað rakk til at fáa 3 umboð á Ting. Verkamannafylkingin gjørdist soleiðis 5. størsti flokkur og fór fram um Sjálvstýrisflokkin. Verkamannafylkingin fór í samgongu við Sambandsflokkin, Javnaðarflokkin og Sjálvstýrisflokkin við Edmundi Joensen (B) sum løgmanni. Óli Jacobsen, formaður í Føroya Fiskimannafelag, gjørdist landsstýrismaður fyri Verkamannafylkingina í ídnaðar- og arbeiðsmarknaðarmálum. Axel H. Nolsøe tók við sessinum eftir Óla frá desember 1995. Tá landsstýrið í juni 1996 varð umskipað, helt Edmund fram sum Løgmaður, og Axel H. Nolsøe gjørdist landsstýrismaður fyri Verkamannafylkingina í arbeiðsmarknaðar, almanna- og heilsumálum. Í oktober 1996 loysti Kristian Magnussen Axel av, og í mars 1998 loysti Óli Jacobsen aftur Kristian Magnussen av til nýggj samgonga varð skipað í mei eftir valið 30. apríl 1998.


 * Óli Jacobsen, 1994–1995 og 1998
 * Axel H. Nolsøe, 1995–1996
 * Kristian Magnussen, 1996–1998

Árini 1994 til 1998.


 * Óli Jacobsen, Eysturoy
 * Karl Robert Johansen, Eysturoy (vara fyri Óla Jacobsen)
 * Kristian Magnussen, Suðurstreymoy
 * Ingeborg Vinther, Suðuroy
Rissi Palmer
Rissi Palmer (f. 19. august 1981 í Pittsburgh, Pennsylvania) er amerikanskur countrysangari og tónleikari. Palmer hevur verið virkin í amerikanska tónleikalívinum síðan hon var heilt ung. Hennara fyrsta fløga saman við plátufelagnum 1720 Entertainment nevnist "Rissi Palmer" og kom út í 2007. Eitt tað kendasta lagið er ivaleyst "Country Girl".

Hon er fødd 19. august 1981 og býr nú í Eureka í St. Louis, Missouri. Hon vaks upp í Sewickley í Pittsburgh, Pennsylvania.

Í oktober 2007 útgav Rissi Palmer sína fyrstu fløgu:

Sangirnir á fløguni eru (við spælitíð):


 * 1) "Hold on to Me" - 4:04
 * 2) "Country Girl" - 3:46
 * 3) "Anybody out There" - 3:18
 * 4) "Hurt Don't Know When to Quit" - 3:00
 * 5) "Mr. Ooh La La" - 3:10
 * 6) "All This Woman Needs" - 3:36
 * 7) "Flowers on My Window Ledge" - 3:49
 * 8) "Leavin' on Your Mind" - 2:42
 * 9) "Butterflies" 4:16
 * 10) "Sweet Contradictions" - 3:31
 * 11) "Love You Like a Woman" - 4:23
 * 12) "I'm Not of the World" - 3:41




 * Almenn heimasíða.
 * Rissi Palmer á MySpace.
Jógvan Hansen
Jógvan Hansen (føddur 28. desember 1978 í Klaksvík) er føroyskur sangari og guitarleikari, sum býr í Íslandi. Jógvan er útbúgvin hárskeri.



Í 2007 luttók Jógvan í fyrstu X-Factor sendingini hjá íslendingum. Jógvan vann kappingina við 70 % av atkvøðunum.

Jógvan hevur fleiri ferðir luttikið í íslendsku tónleikakappingini Söngvakeppni Sjónvarpsins, sum er innleiðandi kappingin til evropeisku tónleikakappingina Eurovision, vinnarin av Söngvakeppni Sjónvarpsins sleppur at umboða Ísland í Evrovision. Í 2009 luttók Jóvan við sanginum "I Think The World of You", sangurin kom í finaluna og endaði á einum fjórðaplássi. Í 2010 luttók Jógvan við sanginum "One More Day". Sangurin gjørdist nummar tvey. Nummar eitt slapp víðari til Eurovision Song Contest í Noregi. Í 2011 luttók hann aftur í íslendsku tónleikakappingini Söngvakeppni Sjónvarpsins, hesaferð við sanginum Ég lofa. Hann kom í finaluna, men vann ikki kappingina. Í januar 2013 luttekur Jógvan fyri fjóru ferð í Söngvakeppni Sjónvarpsins í Íslandi. Hesaferð fer hann at syngja duet saman við 20-ára gomlu Stefanía Svavarsdóttir, tey fara at syngja sangin Til þín. Jógvan og Stefanía sungu seg í finaluna leygarkvøldið 26. januar 2013. Finalan verður 2. februar 2013 í Hörpuni í Reykjavík.


 * 2009 - “I Think The World Of You”, endaði á fjórðaplássi
 * 2010 “One More Day”, sangurin endaði næstfremstur
 * 2011 “Ég lofa”, sangurin kom í finaluna
 * 2013 “Til þín” - saman við Stefaníu Svavarsdóttir




 * 1998: After These Messages við Aria
 * 2001: Kular Røtur
 * 2009: VINALÖG, eftir Friðrik Ómar og Jógvan Hansen


 * 2007: Jógvan

Jógvan var forsangari í føroyska tónleikabólkinum Aria í 1990'unum. Bólkurin gav út fløgu í 1998 við heitinum After These Messages. Í 2001 var Jógvan limur í tónleikabólkinum Kular Røtur, sum gav út tríggjar fløgur og tveir videofilmar.


 * Eurovisionary.com.
 * Esctoday.com, Söngvakeppni Sjónvarpsins 2010 - Iceland: Jógvan Hansen speaks to esctoday.com.


 * Jógvan Hansen á YouTube.
 * Jógvan Hansen page on ael.fo.
 * Sangtekstir.com
Eugène Terre'Blanche
Eugène Ney Terre'Blanche (f. 31. januar 1941 í Ventersdorp - 3. apríl 2010) var leiðari av víðgongda felagsskapinum Afrikaner Weerstands Beweging (Afrikaner Resistance Movement), vanliga kendur sum AWB, ið varð stovnaður sum ein politiskur flokkur tann 7. juli í 1973. Felagsskapurin arbeiðir millum annað fyri einum hvítum stýri í Suðurafrika, og var stuðul hjá hvíta stýrinum, ið sat øll árini undir apartheid í Suðurafrika.

Limirnir í AWB savnast saman um eitt hagekross (eitt slag av flaggi, ið minnir nógv um flaggið, Adolf Hitler og menn hansara nýttu). Í 1994 royndi felagsskapurin at steðga fyrsta demokratiska valinum í Suðurafrika við at fremja fleiri bumbuálop. Felagsskapurin sigur seg í dag hava 70.000 limir. Leygardagin 3. apríl varð Terre'Blanche funnin myrdur í heimi sínum í Ventersdorp í norðara partinum av Suðurafrika.
Michael Steele
Michael Stephen Steele (føddur 19. oktober 1958, Maryland) er fyrrverandi formaður fyri Republikanska flokkin í USA.
Selen
Selen er frumevnið nummar 34 í skeiðbundnu skipanini. Selen fæst eisini sum kostískoyti og er ein týdningarmikil antioksidantur, ið verjir kyknirnar ímóti umhvørvisdálking og leysum negativum radikalum. Leys radikal verða frígivin av luftdálking, ultraviolettum ljósi og tubaksroyki. Nógvar kanningar benda á, at hesi fríu radikalini í longdini kunnu vera krabbameinselvandi. Selen hevur alstóran týdning fyri fleiri sálarligar- og kropsligar virkningar. Selen stimbrar immunverjuna og er partur av fleri enzymprocessum. Í Norðanlondum er sera lítið av selen í jørðini í mun til aðrastaðni í heiminum.
Visit Faroe Islands
Almenna ferðaráðið hevur í seinastuni verið undir støðugum umleggingum, og er á fíggjarlógini sera lágt raðfest. Fyrst var tað Ferðaráðið, síðani SamVit og nú ein deild undir Uttanríkisráðnum kallað Visit Faroe Islands. Visit Faroe Islands hevur sum er bert 8 mió. kr. at reka deildina við. Harav skulu gjaldast lønir, stuðul til kunningarstovurnar o.a. Eftir eru bert 1,8 mió.kr. til marknaðarføring. Av hesum 1,8 mió. kr. skulu eisini faldarar og annað gerast. Visit Faroe Islands hevur eisini sum uppgávu at vegleiða og kunna vinnuna um marknaðarføring. Á fíggjarlógini fyri 2010 fekk ferðadeildin lovað 9 mió. kr. afturat til marknaðarføring av Føroyum. Hetta talið bleiv so minkað niður í 4 mió. kr. vegna sparingar. Hesin óstabilitetur seinkar arbeiðinum hjá stovninum, og lítla peningaupphæddin røkkur sera stutt í altjóða høpi.
Lech Kaczyński
Lech Aleksander Kaczyński (f. 18. juni 1949 – 10. apríl 2010) var ein umstrýddur persónur í polskum politikki. Hann arbeiddi fyri høgravendum katólskum politikki, sum eitt nú snúði seg um, at vera ímóti at umbyggja frælsa marknaðin ov skjótt aftaná og undir kreppuni, eins og hann vildi varðveita vælferarskipanina í Póllandi. Polski forsetin, Lech Kaczynski, kona hansara og fleiri leiðandi politikarar í stjórn hansara, doyðu um sjey tíðina 10. apríl í eini flogvanlukku. 87 fólk vóru umborð á flogfarinum, sum rendi inn í toppin á nøkrum trøum, datt niður og brotnaði.

Umframt forsetan, vóru eitt nú pólski herovastin, miðbankastjórin, varauttanríkisráðharrin, fleiri tinglimir og leiðandi søgufrøðingar við í flogfarinum. Forsetin og fylgi hansara vóru ávegis til Russland, fyri at minnast hópmorðið, ið sovjettiski herurin framdi uttanfyri pólska býin Katyn. Russsiskir myndugleikar vilja vera við, at tað var flogskiparin, sum var orsøkin til vanlukkuna. Hann hevði fingið boð um, at lenda í Minsk, men avgjørdi kortini av fara til Smolensk. Íalt hava 132 fólk latið lív í flogvanlukkuni. Vanlukkan hendi tá flogfari skuldi seta seg á flogvøllinum í Smolensk, sum liggur í vestara partinum av Russlandi.
Patsy Cline
Patsy Cline (8. september 1932 – 5. mars 1963), upprunaliga Virginia Patterson Hensley, var ein amerikanskur country- og gospelsangari úr Winchester, Virginia. Patsy Cline var aktiv frá fyrst í 1950-unum til hon doyði í 1963. Sangir sum "Walkin' After Midnight", "I Fall to Pieces", "She's Got You", "Sweet Dreams" og "Crazy" hava verið stór hitt.


 * 1957: Patsy Cline
 * 1961: Patsy Cline Showcase
 * 1962: Sentimentally Yours
 * 1964: A Portrait of Patsy Cline
 * 1964: That's How a Heartache Begins
 * 1980: Always


 * Country Music Hall of Fame
NFL
NFL (stytting fyri National Football League) er tann amerikanska deildin innanfyri amerikanskan fótbólt. NFL er tað hægsta støði innanfyri amerikanskum fótbóltið. NFL varð stóvna í 1920 sum American Professional Football Association.

Amerikanskur fótbóltur er sera populert í øllum USA, til finaluna í NFL (Super Bowl) kunnu upp til 110 mill. amerikanarir fylgja við. Tað er næstan ein 1/3 av øllum fólkinum í USA. NFL er tann íttrottardeildin í heiminum sum hevur hægst miðal-áskoðaratal í heiminum við 67,509 áskoðarir pr. dyst. M.a frammanfyri Barclays Premier League í Onglandi.

Har eru 32 lið við í NFL. Øll liðini eru deild upp í tvær konferransir AFC og NFC. Og síðani deild upp í 4 bólkar (North, East, South og West) í tær báðar konferransirnar. t.v.s at tað eru 4 lið í hvørjum av teimum 8 bólkinum. Hvørt lið spælur 17 dystur uppá eitt kappingarárð. Síðani koma 14 lið víðari til endaspælið (Play-offs) 7 úr hvørja konferransi, og minst eitt úr hvørjum bólkið.
Monzón
Monzón er ein býur í Spania í landslutinum Aragon, og hevur umleið 17 115 íbúgvar (2010).


 * Ignacio de Luzán (1702-1754)
 * Joaquín Costa (1846-1911)
 * Javier Moracho (1957)
 * Conchita Martínez (1972)
 * Eliseo Martín (1973)


 * Barcelona, Spania
 * Muret, Frakland
Heimsatlas
Heimsatlas (lagt til rættis: Føroya Skúlabókagrunnur) er eitt alment atlas, men tað lýkur eisini tey krøv, sum fyriskrivað eru til skúlabrúks. Í 1993 kom fyrsta og higartil einasta føroyska heimsatlas, "Heimsatlas". Í 2012 gevur Skúlabókagrunnurin nýtt føroyskt heimsatlas út. Í hesum sambandi hevur nógv verið kjakast um, hvussu nøvn á londum og høvuðsstøðum skulu verða stavað. Í heimsatlasinum, ið kom út í 1993, eru nógv lond og høvuðsstaðir stavað eftir føroyskum málreglum. Um tað eigur at verða hildið fast við hetta ella um lond og høvuðsstaðir skulu verða stavað, soleiðis sum tey verða stavað í uppruna landinum, er stór ósemja um.

Føroyar eru ein týðandi táttur í atlasinum. Heimsatlasið byrjar í Føroyum, fyrst við yvirlitskorti og síðan oyggj fyri oyggj, so út á grunnar og havleiðir okkara, og síðan til okkara næstu grannar. Um Evropa verður farið til hinar heimspartarnar og heilt út í sólskipan okkara. Aftast eru navnaskráir, onnur fyri Føroyar og hin fyri umheimin, og síðan er yvirlit yvir heimsins fløgg. Landanøvn eru føroyskað, men bara heilt fá býarnøvn. Týtt hevur Svenning Tausen.
Gunnar Nielsen
Gunnar Nielsen (føddur 7. oktober 1986) er føroyskur fótbóltsleikari, ið síðan 2016 hevur spælt við íslendska felagnum FH. Gunnar gjørdist serliga kendur, tá hann sum fyrsti føroyingur nakrantíð, spældi við bestu ensku fótbóltsdeildini, tað var við Manchester City í ensku Premier League í 2010. Gunnar spælir eisini sum landsliðsmálmaður fyri Føroyar.

Gunnar Nielsen spældi mest við HB í barna og ungdómsárum. Í 2005-07 spældi hann við danska liðnum Frem og í 2007 gekk leiðin til Onglands, har hann fyrst hevði kontrakt við Blackburn Rovers í 2007-09, tó varð hann útleigaður til skotska fótbóltsfelagið Motherwell í 2008. Í 2009 kom Gunnar Nielsen í hópin hjá Manchester City, tó varð hann lántur út til walisiska felagið Wrexham. Í 2010 er Gunnar Nielsen aftur partur av hópinum hjá Manchester City. Gunnar sat fleiri ferðir á bonkinum, men 24. apríl 2010 varð hann skiftur inn og gjørdist harvið fyrsti føroyingur nakrantíð, sum hevur leikt dyst í Premier League. Í apríl 2013 undirskrivaði Gunnar sáttmála við danska superliga felagið Silkeborg IF, sáttmálin var galdandi fyri 6 vikur, ið var tann tíðin ið restaði í restina av kappingarárinum 2012/13. Í 2015 leikti hann fyri íslendska felagið Stjarnan, og í 2016 spælir hann fyri íslendska felagið FH.

Gunnar Nielsen hevur spælt fleiri dystir fyri Føroyar á U-21 landsliðnum. Hann hevur eisini fleiri ferðir verið úttikin til A-landsliðshópin hjá Føroyum og hevur verið málmaður ella eyka málmaður á føroyska A-landsliðnum. Fyrsti dysturin, sum Gunnar Nielsen leikti á føroyska A-landsliðnum, var, tá Føroyar vunnu 2-1 móti Íslandi 22. mars 2009.


 * Transfermarkt.dk
 * Soccerandequipment.com, March 31, 2009: March Round-Up.


 * BKFrem.dk, Detaljeret spillerinfo, Gunnar Nielsen.
 * Soccerbase.com
 * Soccernet.espn.go.com
 * mcfc.co.uk, Gunnar be tough on Mum!
Nathalia Dill
Nathalia Goyannes Dill Orrico (fødd 24. mars 1986 í Rio de Janeiro) er sjónleikari úr Brasil. Hon hevur spælt við í fleiri telenovelas og hevur eitt nú spælt høvuðsleiklutin í spælifilminum Paraísos Artificiais.
Jón Krosslá Poulsen
Jón Krosslá Poulsen (føddur 17. februar 1988 í Vági) er føroyskur fótbóltsleikari sum spælir við TB/FC Suðuroy/Royn pr. apríl 2017. Hann hevur áður spælt við FC Suðuroy, VB/Sumba VB, HB og Víkingi. Jón skoraði fyrst málið hjá nýggja samanlagda suðuroyarliðnum, tað gjørdi hann í dystinum móti ÍF, sum suðuroyingarnir vunnu 2-1.

Jón Krosslá Poulsen er mest skorandi leikari yvirhøvur hjá FC Suðuroy (íroknað VB og VB/Sumba). Í mars 2010 skoraði hann sítt mál nummar 50, tað var í dystinum móti HB, sum endaði 4-4. 22. august 2010 skoraði hann sítt mál nummar 56 mál fyri felagið, og kom harvið framum Egill Steintórsson. Málið skoraði hann í dystinum móti B36 á heimavølli, sum FC Suðuroy vann 2-1. Harumframt var Jón toppskorari fyri FC Suðuroy í 2010, hann skoraði 10 mál í Vodafonedeildini og 2 mál í dystum um Løgmanssteypið. Jón var eisini millum toppskorarnir í Vodafonedeildini í 2010, við 10 málum var hann nummar 6 til 8 saman við Pól Jóhannus Justinussen og Sølvi Vatnhamar, toppskorarir gjørdist Arnbjørn T. Hansen og Christian Høgni Jacobsen við 22 málum hvør.

Jón Krosslá Poulsen hevur fleiri ferðir verið við í hópinum hjá føroysku unglingalandsliðunum. Í 2003 var hann eyka á U-17 landsliðnum hjá Føroyum. Hann var við til EM undankappingina í Slovakia í oktober 2003. Hann spældi ein part av dystunum móti Slovakia og Grikkalandi. Føroyar tapti báðir dystirnir. . Í 2006 var Jón Krosslá Poulsen við í U-19 landsliðshópinum hjá Føroyum, tá leikti hann 4 dystir og skoraði eitt mál fyri Føroyar. Í 2007 var hann við í U21 landsliðshópinum og spældi ein dyst móti Albania.

31. juli 2006 spældi Føroyar U19 dyst móti Noregi og Føroyar vann 1-0. Tað var Jón Krosslá Poulsen sum skeyt málið.




 * FCSuduroy.com.
 * Sportal.fo, sjónvarpsstubbi, samrøða við Jón Krosslá Poulsen eftir dystin í Runavík móti NSÍ 12. juni 2010. Jón skoraði eitt mál fyri FC Suðuroy, men NSÍ vann dystin 2-1. FC Suðuroy lá niðast í Vodafonedeildini, tá Portal.fo gjørdi samrøðuna.
Kaj Ennigarð
Kaj Ennigarð (føddur 6. mars 1984) er føroyskur fótbóltspælari, verjuleikari, ið leikar fyri ÍF. Hann hevur áður leikað við GÍ, KÍ og Víkingi. Í 2010 vakti tað ans, tá hann filmaði í einum dysti ímóti B68. Eitt brot úr føroysku ítróttarsendingini 3-2 liggur á YouTube og til nú (sep. 2011) hava nærum hálv millión hugt eftir filminum.


 * 1999-2006 GÍ
 * 2007 KÍ
 * 2008-2009 Víkingur
 * 2009-2011 ÍF.




 * FaroeSoccer.com, Kaj Ennigarð
Teenstreet
TeenStreet er ein lega fyri allir tannáringunum í Evropa í millum 13-18 ár og OM (Operation Mobilisation) skipar fyri hesari leguni. Legan er í eina heila viku, og er ein kristin-lega. Tað koma umleið 4.000 tannáringar á Teenstreet hvørt ár, og millum har eru 200 føroyingar. TeenStreet er í Týsklandi eina fer um ári (summari). Hvørt ár hevur TeenStreet eitt heiti - sum í 2008: Blindsight, ella 2009: iMPOSSIBLE. - "Høvuðsleiðarnir" á TeenStreet Týskland eru Debs og Josh Walker.

Men TeenStreet er ikki bara í Evropa. Tað er eisini í Uruguei, Brasil, India, Suðurafrika, Maleisia og Avstralia.

1993: Offenburg - You Can Change Your World 1994: Friedrichshafen - Living in an Upside Down World 1995: Wolfsburg - Another Day in Paradise 1996: Mosbach - Original Copy 1997: Offenburg - Theatre of Life 1998: Wolfsburg - Dare To Dream 1999: Offenburg - Inside Out Revolution 2000: Mosbach - The Image 2001: Offenburg - Kingdom Come 2002: Oldenburg - Secrets Revealed 2003: Offenburg - re:Discovering Jesus 2004: Oldenburg - Driving At The Speed Of Life 2005: Münster - Time Machine: Remember The Future 2006: Offenburg - Metamorphosis: The Heart of Change 2007: Oldenburg - Contagious: Infect Your Sphere 2008: Oldenburg - Blindsight 2009: Offenburg - Impossible


 * Teenstreet.fo
 * TeenStreet.de
 * TiM (Teens in Mission)
 * Operation Mobilisation
 * Young-Hope.net
Fjørukúvingur
Fjørukúvingur (frøðiheiti: Littorina littorea) er vanligur fram við fjøruni.

Fjørukúvingurin kann vera 5-10 mm høgur, gulligur, reydligur ella morgráur. Kvennkúvingurin er størri og bøllutari enn kallkúvingurin. Hann rívur smátara av klettinum. Á tunguni eru smáar tenn. Tungan er hvøss og verður nevnd rívitunga.

Fjørukúvingur situr á kletti og steinum í flóðarmálanum, har hann etur tað fína ábreiði av smátara, ið legst har. Eisini sæst hann á tara, har grunt er. Fjørukúvingur er lívseigur og tolir at sita uppi á turrum næstan ein mánað, og hann livir eisini leingi, hóast hann fær einki at eta. Hann er funnin 30-40 m uppi í bergi, har sjórok bara viðhvørt stendur á.

Fjørukúvingur gýtir livandi ungar. Inni í honum er ein byrða – eitt klekirúm. Kvennkúvingurin ber eggini í byrðuni. Veruliga ber kvennkúvingurin 3 støddir í byrðuni: ung egg, ungar við ørtunnari skel og stórar, búnar, reyðmorreyðar ungar, sum líkjast vaksna kúvinginum, tá ið teir verða gýttir.
Agngágga
Agngágga (frøðiheiti - Buccinum undatum) er okkara næststørsti sjósnigil og ógvuliga vanlig í øllum sundum og firðum eins væl og útiá.

Agngágga liggur í ruflutari, vundnari gágguskel. Uttan um innvølin er poki, sum er vaksin eftir gágguskelini. Fullvaksin verður gágguskelin uml. 11-14 cm til hæddar. Beint oman fyri høvdið er skeljarondin vaksin út í tút. Long andingarpípa liggur út gjøgnum tútin. Muðurin er langur rani við raspitungu.

Agngágga er vanlig á sandbotni og hellubotni, har dýpið er um 10 metrar. Agngáttan er rovdýr. Hon skríður eftir botninum eftir dýrum, sum sita still. Hon tekur heldur lívveik ella deyð dýr. Tá ið hon skal eta, toyggir hon sevilin út. Sevilin er ein partur av munninum. Inni í sevlinum liggur rívitungan, og á henni eru smáar, hvassar tenn. Agngágga rívur hol á fongin. Tá ið holið er nóg stórt, stingur hon sevilin inn og fer at ríva burtur úr dýrinum. Er vandi á ferð, dregur hon seg inn í skelina og letur aftur við kitinloki, sum hon hevur aftarlaga á bakinum.

Agngágga gýtir eggini í smá hylki, hon sjálv hevur gjørt. 1000 egg eru í hvørjum hylki. Øll hylkini eru kleimd saman í klunkar, sum eita lættisoppar. Bara 30 ungar verða klaktir í hvørjum hylki. Teir eta øll hini eggini. Síðan eta teir sterku ungarnir teir veiku. Tá ið av tornar, koma bara 10 smáar gággur úr hvørjum hylki. Lættisoppar eru vanligir at síggja í fjøruni.


 * FaroeNature.
Kræklingur
Kræklingur (frøðiheiti - Mytilus edulis) er vanligur fram við strondini, har hann sæst sitandi fastur á steinum í flóðarmálanum.

Kræklingur er myrkabláur, mjáur framman og verður tjúkkari, sum aftur kemur. Skeljarnar eru tunnar og bygdar úr trimum jaðurum. Ytsta jaðurið er morreytt og líkist horni. Tað verjir skelina. Miðjaðurið er úr smáum, fínum krystallum, ið liggja tætt saman. Innasta jaðurið eitur perlumóðir og skyggir í vøkrum litum. Í perlumóðurini eru viðhvørt perlur, men ikki virðismiklar. Perla verður til, við tað at eitt sandskorn kemur millum kroppin og skelina. Kræklingurin fær tá ilt. At sleppa undan pínuni leggur hann perlumóður uttan um sandskornið og festir tað at skelini.

Kræklingur situr fastur í rivum og skørrum í flóðarmálanum. Hann er eisini vanligur inni á firðum á mórubotni, í áarósum, á steinum, tonglum og førum, sum liggja fyri teymi.

Kræklingur livir av æti sum hann sýgur og filtrerar úr sjónum, ígjøgnum andingarleiðina, sum hann stingur út ímillum skeljarnar.

Kræklingur tekur lættliga eitur og bakteriur í livrina, og tá er hann vandamikil at eta. Kræklingur verður aldur til matna. Hann er eisini gott agn.

Kræklingur gýtir um summarið. Miðalstórt kvenndýr gýtir 5-12 milliónir egg út í sjógvin. Longu 1-2 samdøgur eftir er klakt. Ungin hevur tvær skeljar, stóran sundvong at svimja við og bara eitt svart eyga. Ungarnir taka sær føði, sum er smákykt. Tá ið 3-4 vikur eru farnar, eru ungarnir nógv vaksnir og fara niður á botn.


 * FaroeNature.
Øða
Øða (frøðiheiti - Modiolus modiolus) er vanlig fram við strondini, allastaðni.

Øðuskeljarnar eru tjúkkar, langvaksnar, dimmabrúnar ella næstan svartar. Vanliga eru tær 12-14 cm langar, men kunnu gerast 20 cm langar. Torført kann vera at skilja ímillum smáar øður og kræklingar. Eitt gott eyðkenni er, at bøbburin á øðuni situr eitt sindur aftan fyri sjálvan trantin á skelini – ikki úti á sjálvum trantinum sum á kræklinginum. Kalløða kennist frá kvennøðu. Kápan og kynsgøgnini í kalløðu eru gul, men reyð í kvennøðu.

Øða er fram við allari strondini og langt inn á firðirnar. Hon tolir ikki at liggja turr, og tí er hon ikki í sjálvari fjøruni. Hon sæst tó í klettarivum á meginfjøru.

Øða livir av æti úr sjónum.

Øða er besta agn, og hon er eisini góð til matna.
George Alan Rekers
George Alan Rekers (f. 11. juli 1948) er ein amerikanskur sálarfrøðingur og er ein av stovnararunum av kristna felagskapinum Familiy Research Council. Hann situr í nevndini fyri National Association for Research and Therapy of Homosexuality. Eitt av kjarnuviksemi hansara er sostatt at broyta kynsliga samleikan hja samkyndum, og hevur hann eitt nú skrivað bókina "Growing Up Straight: What Families Should Know about Homosexuality".

Georg Rekers er tó komin í andróður, eftir at hann er blivin avmyndaður á flogvøllinum í Miami í 2010 eftir eina 10 daga langa ferð í Evropa saman við einum ungum manni, sum hann hevði hitt á heimasíðuni Rentboy.com. Georg Rekers verjir seg við, at ungi maðurin var einans við á ferðini at hjálpa honum við viðførinum. At maðurin var ein skjøkja, visti hann ikki, fyrr enn ferðin var byrjað, sigur Georg Rekers.
Jordan
Jordan (arabiskt الأردن al-ʾUrdunn), alment Hashemitiska Kongsríkið Jordan er eitt kongsríki í Miðeystri ið hevur mark til Sýria, Irak, Saudiarábia, Ísrael og Vestara Áarbakka. Eldri heiti fyri hetta økið er Trans-Jordania. Í eldri døgum (m.a. av summum krossfarum), vóru heitini Cis-Jordania (heiman Jordaná) og Trans-Jordania (handan Jordaná) nýtt um núverandi Ísrael/Palestina og Jordan. Málið er arábiskt, og tað búgva uml. seks mió í landinum. Meginparturin av Jordan er oyðimørk.

Jordan er ytst í útnyðringspartinum á arabisku hálvoynni. Jordan hevur ógvuliga lítið strandarøki, og einasti havnabýur er Al'Aqabah innast í Akabafirði. Akabafjørður er langur fjørður norðast í Reyðahavi ímillum Saudiarabia og Sinai. Hann er 160 km langur og 27 km breiður, har hann er breiðastur. Innast í firðinum er einasti havnabýur í Jordan, Al'Aqabah; og har er einasta strandaøki, Jordan eigur. Al'Aqabah er væl umtóktur ferðamannastaður.

Stórt vatntrot er í Miðeystri. Eftirlitið við Jordaná, ið er mark ímillum Jordan og Ísrael, er vorðið týðandi mál í friðarsamráðingunum ímillum tey bæði londini. Jordan, sum er rættiliga fátækt land, má fáa nógv vatn úr ánni, so at teir kunnu veita meiri vatn á búnaðarlendi og sostatt útvega sær meiri mat.

Í eystara parti í landinum er mest oyðimørk.

Flestu jordanar eru muslimar og tala arabiskt.

Stórur fólkavøkstur er í Jordan, har tað eru næstan líka mong palestinsk flóttafólk sum jordanar. Eitt av mest átrokandi málunum hjá stjórnini er tí at útvega hús og arbeiði og at menna skúlaverkið og heilsuverkið, tí at fólkið fjølgast so ógvuliga skjótt.

Jordan er ikki gamalt ríki - varð stovnað í 1946; men nakrir av fyrstu býum í heiminum vórðu bygdir her. Jordan, við Hussein kongi (1935–1999) á odda, átt týðandi leiklut í friðarsamráðingunum ímillum Ísrael og PLO og arabisku grannalond Ísraels.

Tá ið Ísrael varð sett á stovn í 1948, vórðu tíggjutúsundtals palestinar noyddir at flyta úr landi sínum og gjørdust flóttafólk í Jordan og øðrum arabiskum londum. Nú, gott og væl 60 ár seinni, eru teir har enn. Bara í Jordan eru 1,8 milliónir palestinsk flóttafólk. Mangir palestinar eru føddir og vaksnir upp í flóttalegum, eitt nú tætt við høvuðsstað Jordans – Amman.

Petra er kendasti fornaldarbýur í Jordan. Nabatar høgdu í 4. øld f. Kr. henda stórsligna, tigulsteinsreyða býin inn í oyðimarkarklettin. Ímillum hesar ótrúligu byggingarnar eru kongliga klettagrøvin og Khazneh (skattkamarið). Fyri at sleppa inn í býin, mást tú ríða ígjøgnum eina tronga gjógv, ið er 500 metrar long.
Vestari Áarbakki
Vestari Áarbakki (, aḍ-Ḍiffä l-Ġarbīyä,, Yehuda VeShomron) er arabiski parturin av fyrrverandi Palestina/Cis-Jordania (Vestur-Jordania) ið varð lutaður av ST til jødar og arábar í 1948. Síðan 6-daga kríggið í 1967 hevur Vestari Áarbakki verið hersettur av Ísrael. Vestari Áarbakki er landaøkini, sum í bíbliuni verða nevnd Judea og Samária.

Í eldri døgum (m.a. av summum krossfarum) vórðu heitini, Cis-Jordania (heiman Jordaná) og Trans-Jordania (handan Jordaná), nýtt um núverandi Ísrael/Palestina og Jordan.
Samária
Samária, (hebraiskt: שומרון, Shomeron; grikst: Σαμάρεια Samáreia; arabiskt: سامريّون‎, Sāmariyyūn ella السامرة, as-Samarah – eisini nevnt جبال نابلس', Jibal Nablus) er heiti á fjallalendinum norðanvert Judea ið svarar nøkurlunda til norðara partin av Vestara Áarbakka.
Judea
Judea, (hebraiskt: יהודה, Yəhudah; grikst: Ιουδαία, Ioudaía; er heiti á fjallalendinum kring Jerúsalem sunnanvert Samária í gamla Ísraelslandi ארץ ישראל Eretz Yisrael, økið er nú lutað sundur ímillum statin Ísrael og Vestara Áarbakka.
Samáriabúgvar
Samáriabúgvar, eisini samaritanar, rættari lógartrúgvir/tey lógartrúgvu*, (hebraiskt: שומרונים shomronim, arabiskt: السامريون as-Sāmariyyūn) eru ein ethnoreligiøsur bólkur í Miðeystri. Átrúnarliga fylgja tey samárisku trúarlæruni, sum er ein ábrahamsk trúgv nær skyld við jødadóm. Trúgvin er grundað á samárisku Torahina (samárisku útgávuna av teim 5 Mósebókunum), og samáriabúgvar pástanda, at teirra trúarlæra er tann rætta frumtrúgvin hjá upprunaligu ísraelitunum áðrenn útlegdina í Bábylon, varðveitt av teimum ið vóru eftir í Ísraelslandi ארץ ישראל Eretz Yisrael, mótsatt jødadómi, ið tey meta vera eina nærskylda, men broytta og umskrivaða trúgv, førd heimaftur við teim útlagnu jødununum.

Samáriabúgvar siga seg sjálvar stava frá ættunum Efraim, Manasse og Levi úr gamla Ísrael, ið hava livað í Samária síðani ísraelitar fóru í útlegd í Babylon og upp til okkara dagar. *Samáriabúgvar hava tó ikki fingið navn sítt eftir økinum Samária, men heldur frá hebraiska heitinum שַמֶרִים, Shamerim "Tey ið halda (Móse-)lógina/Tey lógartrúgvu".

Samárisk trúgv byggir á fýra høvuðslærusetningar:


 * Ein Gud, YHWH sami Gud ið er staðfestur av hebraisku profetunum.
 * Ein profetur, Móses (Moshe ben Amram).
 * Ein heilag skrift, Torah (Móselóg), ið varð givin Mósesi av Gudi. Hetta eru tær 5 Mósebøkurnar; restin av Gamla testamenti og jødiska Talmud verða avnoktaði.
 * Ein halgistaður, Gerizim-fjall (Har Gerizim), í Samária, er heilaga fjall Ísraels Guds; ikki tempulfjallið í Jerúsalem. Sambært teimum, var tað eisini á Gerizim-fjalli at Ábraham skuldi ofra Ísak.


 * Nógvir samáriabúgvar trúgva eisini, at á endadøgunum verða tey deyðu risin upp av Taheb, einum frelsara (kanska er hesin ein messias ella profetur, summi halda hetta er Móses).
 * Samáriabúgar trúgva uppá Paradís (himmalin).
 * Samáriabúgvar hava ikki rabbinarar eins og jødar, prestarnir útleggja skriftina og varðveita traditiónirnar; skriftlærdir koma í aðru røð eftir prestarnar.
 * Tey tíggju boðini hjá samáriabúgvum bróta rættiliga frá teim tíggju boðunum hjá jødum, t.d. snýr teirra 10'da boð seg um heilagleikan hjá Gerizim-fjallinum.

Viðurskifti við høvuðsjødadómin

Samáriabúgvar hava eins og jødar eina Mezuzah festa omanfyri úthurðina, samáriabúgvar kalla seg sjálvar Bene Yisrael ("Børn Ísraels"), hetta heitið verður brúkt av øllum jødiskum trúarrætningum, fyri jødiska fólkið sum heild. Hinvegin kalla samáriabúgvar seg ikki fyri Yehudim (judear), sum er standard hebraiska heitið fyri jødar.

Jødiska Talmud sigur í Kutim-traktatini, at samáriabúgvar skulu metast sum jødar har ið teirra trúarlæra samsvarar við jødadóm, men sum ikki-jødar har ið trúarlæran brýtur frá jødadómi. Síðan 19'du øld hava jødar mett samáriabúgvar sum eina jødiska sekt og heitið 'Samáriskir jødar' hevur verið brúkt.

Sí eisini: Jødar


 * The Samaritan Update - An Internet Newsletter Regarding the Samaritan-Israelites - Heimasíða
Saddukearar
Saddukearnir (hebraiskt: צדוקים; Tzedukim) var ein jødiskur bólkur ið vóru mótstøðumenn av Farisearunum (nútíðar rabbinsku jødarnir). Hesin bólkur hvarv eftir at templið (Heródesar tempul) í Jerúsalem varð lagt í oyði, í ár 70 e.Kr.

Hebraiska navnið 'Tsdoki' bendir á at teir fylgdu læruni hjá Høvuðsprestinum Tsádok, í føroysku bíbliuni stavað Zádok, ið krýndi Sálomon til kong í byrjanini av fyrra tempultíðarskeiðnum.

Í Ápostlasøguni fáa vit at vita, at Saddukearnir trúgu hvørki uppá uppreisn (lív eftir deyða), einglar ella anda. Ápostl. 23:8: ''Tí at Saddukeararnir siga, at eingin uppreisn er til, og heldur ikki eingil ella andi. Men Fariseararnir halda tey bæði.''
Ábrahamsk trúgv
Ábrahamsk trúgv er felagsheiti ið verður nýtt um tær monoteistisku trúargreininar ið stava frá Ábrahami patriarkinum. Hesar er søguliga sæð Jødadómur, Kristindómur, Islam og Rastafari, men fleiri halda, at nýggjari trúargreinar sum Sikhisma, Nóahidisma og Bahá'i eisini áttu at komið undir hetta heitið.
Seyed Ali Khamenei
Ayatollah Sayyed Ali Khamenei (persiskt: سید علی خامنه ای, aserbadjanskt Seyyid Əli Xameneyi; 1939–2026) var ein iranskur politikari og átrúnaðarligur leiðari. Hann var forseti í Iran frá 1981 til 1989 og hevur verið andaligur leiðari í Iran síðan juni 1989.

Faðirin var av Azeri (aserbadjanskari) ætt. Hetta er ein av mongum etniskum minnilutabólkum í Iran. Eins og undangongumaðurin Ayatollah Khomeini ber Khamenei eina svarta turban ið vísir at hann er ein eftirkomari hjá Muhammed profeti.

Khamenei er kendur fyri sín áhuga fyri (islamiskum) bókmentum. Hann tosar flótandi persiskt og arábiskt, men er minni stinnur í aserbadjanska móðurmálinum í faðirætt; hann skilur eisini toluliga enskt. Hann hevur umsett fleiri bøkur frá arábiskum til persiskt.

Hin 27. juni 1987 royndi bólkurin Fólksins Mujahedin í Iran at beina fyri Khamenei á einum tíðindafundi; ein bumba ið var goymd í einum bandupptakara brast, Khamenei yvirlivdi, men misti førleikan í høgra armi fyri lívið. Hendan hending hevur fingið frómar shia-muslimar at meta hann sum ein 'livandi martýr'.

Khamenei'sa rættur til heitið 'Hægstráðandi leiðari í Iran' (enskt: Supreme Leader) hevur ikki havt undirtøku hjá øllum muslimskum leiðarum í landinum. Khamenei var ikki eingongd ein sokallaður Marja (Stór-Ayatollah) tá hann bleiv útnevndur sum Khomeini'sa eftirfylgjari. Orsøkin til at Khamenei bleiv valdur, var at Stór-Ayatollah Hossein Ali Montazeri ið ætlandi skuldi eftirfylgja Khomeini, sat í húsavarðhaldi um hetta mundið, vegna sínar atfinningar ímóti viðferðini ið Khomeini'sa mótstøðufólk fingu í iranskum fongslum, harímillum avrættingar.

Eins og undangongumaðurin, er Khamenei fíggindaliga sinnaður mótvegis USA og Ísrael, og situr illa um sátt við Vesturheimin sum heild; og hann páheldur rættin hjá Iran at útvega sær kjarnorku til friðalig endamál. Hann hevur tó eisini sent út eina Fatwa ið sigur at framleiðsla, goymsla og nýtsla av kjarnorkuvápnum er forboðin sambært Islam. Khamenei hevur eisini stundum tikið frástøðu frá margháttligum úttalilsum ið núverandi forsetin Mahmoud Ahmadinejad er komin við.


 * The e-office of the Supreme Leader of Iran - Heimasíða.
Vágs Kappróðrarfelag
Vágs Kappróðrarfelag varð stovnað í juli 1943 og hevur heimstað í Vági. Felagið bygdi neyst yviri í Líðini í 1955.

Fyrsti kappróðrarbátur hjá felagnum var áttamannafarið Toftaregin, sum varð smíðaður í 1934. Toftaregin varð høvuðsumvældur í 2004. Felagið eigur bátar í øllum støddunum, sum verða nýttar til kappróður. Bátarnir eru hesir:

10-mannafar


 * Vágbingur, smíðaður í 1968, Niclas í Koltri smíðaði
 * Vágbingur, smíðaður í 2000, Kaj Hammer smíðaði
 * Vágbingur, fyrrverandi Kjølur úr Kollafirði, keyptur til Vágs í 2005. Smíðaður í 1997. Hetta var fyrsti báturin, sum Sámal Hansen smíðaði.

8-mannafar


 * Toftaregin, smíðaður í 1934
 * Toftaregin, Smíðaður 2003, Sámali Hansen smíðaði

6-mannafar


 * Smyril, smíðaður í 2003, Sámal Hansen smíðaði. Hesin er nú seldur til Danmarkar.
 * Smyril, smíðaður í 1979, Niclas í Koltri smíðaði
 * Smyril, smíðaður í 2003, Sámal Hansen smíðaði
 * Smyril, smíðaður í 2015, Sámal Hansen smíðaði

5-mannafar


 * Falkurin, smíðaður 1962, Símun Hammer smíðaði
 * Fiskurin, smíðaður 1964, Gunleif Vestergaard smíðaði
 * Royndin Fríða, smíðað 1967, Niclas í Koltri smíðaði
 * Royndin Fríða, smíðað 1974, Niclas í Koltri smíðaði
 * Royndin Fríða, smíðað 1998, Kaj Hammer smíðaði
 * Royndin Fríða, smíðað 2004, Sámal Hansen smíðaði; nú Svalan
 * Royndin Fríða, smíðað 2011, Asbjørn Múller smíðaði
 * Royndin Fríða, smíðað 2017, Sámal Hansen smíðaði
 * Fiskurin (Svanur), smíðaur 2009, Sámal Hansen smíðaði

Síðan 1973, tá skipaður FM róður byrjaði, hevur Vágs Kappróðrarfelag vunnið 5 FM heiti:


 * 1980 Vágbingur, 10-mannafør menn.
 * 1982 Smyril, 6-mannafør kvinnur.
 * 1994 Royndin Fríða, 5-mannafør dreigir.
 * 2002 Smyril, 6-mannafør menn.
 * 2003 Smyril, 6-mannafør menn.
 * 2016 Smyril, 6-mannafør menn.
 * 2017 Tofta Regin, 8-mannafør.


 * Rógvi Kærbech, Formaður
 * Uni Hammer Egilsnes, Næstformaður
 * Karin Strøm, Peningarøkil
 * Jónleyð Eyðunsson, Skrivari
 * Hans Pauli Dahl, Nevndarlimur
 * Helgi "Hegga" Augustinussen, Eykalimur
 * Judith Jacobsen, Eykalimur



6. september 2011 varð nýtt róðarfelag, sum nevnist Suðuroyar Kappróðrarfelag, stovnað í Suðuroynni. Talan er um eitt felag sum er fyri alla oynna. Tað eru fólk úr Vágs Kappróðrarfelag og Froðbiar Sóknar Róðrarfelag sum hava tikið stig til at stovna hetta nýggja felagið. Ein av orsøkunum til at nýggja felagið bleiv stovnað er tann, at tvøráfólk og vágbingar ikki hava fingið mannað nakað 10-mannafar seinastu árini. Fyrsta árið er meiningin at samstarva um eitt 10-mannafar fyri alla oynna. Nýggja felagið hevði, longu áðrenn tað formliga varð stovnað, bílagt eitt nýtt 10-mannafar frá Sámali Hansen, bátasmiði. Nýggja 10-mannafarið, sum eitur Suðuroyingur luttakur í FM kappróðrinum 2012.


 * Vágs Kappróðrarfelag á Facebook.


 * Vágs Kappróðrarfelag á Facebook.