danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Skúgvoy
Skúvoy er ein útoyggj vestan fyri Sandoynna. Skúvoyggin er sera kyrruvont pláss, men frá seinnu helvt av 1960'unum og til dagin í dag, er rættiliga nógv gjørt fyri at bøta um lendingarviðurskiftini. Skúvoy liggur ímillum Stóru Dímun og Sandoy. Tað er ein grøn vøkur oyggj við einari fjølbroyttari og stórslignari náttúru. Fuglameingið er stórt, og bjørgini bera nógvan fugl. Tey seinnu árini hevur tó verið afturgongd, serliga í lomvigastovninum. Skúvingar hava, sum kent er, tikið bæði egg og fugl, hetta hevur verið eitt gott ískoyti til húsarhaldið. Landbúnaður er eins og á hinum útoyggjunum tað, sum tey flestu takast við. Av øðrum virksemi eru tænastur fyri strandferðsluna, avgreiðsla av tyrluni, skúlaverkið og innan heilsurøktina.

Sildberin røkir farleiðina eftir sjónum til Skúvoyar, allir túrar undantikið ein hvønn yrkadag eru við tilkalling. Tyrlan røkir loftvegis sambandið, mikudag, fríggjadag og sunnudag. Ritan siglir við farmi av Havnini eina ferð um vikuna.

Hóast smæðin í stødd, bert 10 km2 ella 60 merkur, er Skúvoyggin ofta nevnd í fornu søguni. Tað kemst av, at oyggin frá søguligari tíð gjørdist høvdingasetur. Her búsettust brøðurnir Brestir og Beinir. Miklir menn í mæti og ikki minni virdir og kendir sum hirðmenn Hákun Jals í Noregi. Sigmundur og Tórur vóru systkinabørn, synir ávikavist Brestir og Beinir, og vuksu upp í Skúvoy. Sigmundur er grivin í Ólansgarði í Skúvoy, og har stendur gravsteinur sum minni um hann. Sigmundur var hann, ið læt fyrstu kirkjuna byggja úti í Skúvoy. Eisini er nýliga reistur minnisvarði um Sigmund: Ein standmynd av Sigmundi sum smádrongur.
Streymoy
Streymoy er størsta og fólkaríkasta oyggj í Føroyum. Úr suðurendanum, Kirkjubønesi, og norður í Tjørnuvíksstakk eru 48 km, og har, sum hon er breiðast, er hon 14 km. Kopsenni (789 m) er hægsta fjall á Streymoynni. Streymoyggin er ein sýsla, sum tann einasta sýslan í Føroyum er hon býtt sundur í tvey valdømi. Tveir tingmenn verða valdir í Norðstreymoyar valdømi, meðan átta tingmenn verða valdir í Suðurstreymoyar valdømi. Streymoyggin liggur millum Vágar og Eysturoynna.

Fjøllini eru nógv, og helst norðuri á oynni eru tey høg, um ikki so høg sum í Eysturoynni ella Norðoyggjum. Nøkur av teimum hægstu eru Skælingsfjall 768 m, Sneis 745 m, Ørisfelli 748 m, Koppenni 790 m og Melin 764 m, tey eru øll í Norðstreymoy. Tveir djúpir firðir skera seg inn í oynna - Kollafjørður og Kaldbaksfjørður. Aðrar víkir eru Vestmanna, Sjeyndir, Hvalvík, Saksun og Tjørnuvík. Stórir dalar eru til dømis Saksunardalur, Havnardalur og Kollfjarðardalur. Í Kollfjarðardali er Leynavatn, og í Saksunardali er Saksunarvatn. Stórar áir eru Klúftá og Fossá við Haldarsvík, Stórá við Hvalvík, Heljareyga og Fossá við Vestmanna, Sandá við Tórshavn og Leynará við Leynar.

Norðast á Streymoynni er víkin Sjeyndir. Eystan fyri Sjeyndir er Tjørnuvíksstakkur, hann er norðasti steinur á Streymoynni. Vestan fyri Sjeyndir er hitt prúða forbergið Mýlingur 564 m. Vestan fyri Mýling stendur ein høgur drangur, sum nevnist Stapin, og norðanfyri er ein høgur langur steinur, sum eitur Skeiðið. Úr Mýlingi suður á Múlan, sum er vestasti oddi á Streymoynni, eru óføra prúð fuglabjørg - Vestmannabjørgini, Saksunarbjørgini og Tjørnuvíksbjørgini.

Argir, Haldarsvík, Hoyvík, Hósvík, Hvalvík, Hvítanes, Kaldbak, Kaldbaksbotnur, Kirkjubøur, Kollafjørður, Kvívík, Langasandur, Leynar, Norðradalur, Saksun, Signabøur, Skælingur, Stykkið, Streymnes, Sund, Syðradalur, Tjørnuvík, Tórshavn, Velbastaður, Vestmanna, Við Áir.
Suðuroy
Suðuroy er syðsta oyggj í Føroyum (uttan um Flesjarnar). Landslagið í Suðuroy er sermerkt av djúpum firðum. Umframt framúrskarandi landslagið kann oyggin bjóða eitt breitt úrval av áhugaverdum tilboðum, frá søguríku Sandvík í norði til náttúruvøkru Sumba í sunnan. Størstu býirnir, Tvøroyri og Vágur, liggja við firðir umgirdir av fjøllum. Vegir eru millum allar bygdir og býir, og ganga hesir gjøgnum bergtakandi náttúrufyribrigdir. Norðastu bygdirnar, Hvalba og Sandvík, hava samband við hvørja aðra gjøgnum eitt av landsins elstu bergholum. Úr hesum bygdum er vakurt útsýni til Føroya einastu mannleysu oyggj, Lítla Dímun.

Hvalba er einasta pláss, har enn verður arbeitt á kolinum. Hov telist millum elstu bygdir í Suðuroy. Og var Hov høvuðssæti hjá Havgrímur í víkingatíðini, sum eisini er grivin í Hovi. Porkeri er kend fyri sína sermerktu og vøkru trækirkju frá 1847. Sunnast á oynni liggur Sumba, ið fostrað hevur eitt av Føroya mætastu skaldum, Poul F. Joensen. Á veg til og úr Sumba eftir gamla fjallavegnum er Beinisvørð, 470 m høgt, Føroya næsthægsta fuglaberg, sum alkent er fyri sín vakurleika.

Suðuroyggin er tann oyggin í Føroyum, sum liggur longst burturi frá meginøkinum. Ferðasamband er sjóvegis við Smyril og luftvegis við tyrluni. Smyril siglir 2-3 ferðir um dagin av Krambatanga og tyrlan flýgur 2-3 ferðir um vikuna úr Froðba. Frástøðan til meginøkið er ein av orsøkunum til, at fólkatalið í Suðuroynni er minkað rættiliga nógv seinastu árini. Fólkatalið í Suðuroy er minkað 16 prosent í árunum frá 1985 til 2007. Í sama tíðarskeiði er talið á fólki undir 20 ár minkað 31,5 prosent, og aldursbólkurin 20 til 39 ár minkaður 24,8 prosent.

Suðuroyarmál er einki sjálvstøðugt tungumál, men eitt føroyskt málføri eins og havnarmál, norðuroyamál, vágamál, o.s.fr.









Ímeðan fólkatalið í miðstaðarøkinum í Føroyum alsamt økist, so er støðan verri fyri Suðuroynna. Hesi seinastu 30 árini 1985 til 2015 er fólkatalið í til dømis Streymoyarøkinum vaksið við 22 prosentum. Tilsamans eru 4.189 fólk fleiri í Streymoyarøkinum, har fólkatalið er farið úr 18.852 fólkum í 1985 upp í 23.041 fólk við árslok 2014. Fólkatalið í Suðuroy er fallið við 1.233 fólkum. Í 1985 var fólkatalið í Suðuroy 5.882, í 2015 er tað fallið niður á 4.649. Eitt fall í fólkatalinum uppá heili 21 prosent. Tað vil siga at Suðuroyggin hevur mist fimta hvønn íbúgva hesi seinastu 30 árini.

Sandvík, Hvalba, Trongisvágur, Tvøroyri, Froðba, Øravík, Fámjin, Hov, Porkeri, Vágur, Nes, Akrar, Lopra, Víkarbyrgi, Sumba.


 * Sumbiar kirkja
 * Vágs Kirkja
 * Porkeris Kirkja
 * Hovs Kirkja
 * Fámjins Kirkja
 * Tvøroyrar Kirkja
 * Hvalbiar Kirkja
 * Sandvíkar Kirkja
 * Harumframt er kirkjan á Leiti við Lopra, sum er bygt saman við skúlanum.










 * Bilaleiga www.gosouth.fo *


 * Suðuroy Myndasavn á Flickr hjá Erik Christensen, Porkeri.
 * Faroestamps.fo - Suðuroy.
 * MF Smyril.
 * Suðurrás, Suðuroyarportalurin.
 * Visitsuduroy.fo, Suðuroyar Kunningarstova.
Vágar
Vágar er oyggj í Føroyum millum Mykines og Streymoy. Vágar er við sínum umleið 178 km2 triðstørsta oyggj í Føroyum, og her búgva umleið 3 túsund fólk. Vágar hevur vegasamband við meginøkið gjøgnum Vágatunnilin, sum var fyrsti undirsjóartunnil í Føroyum. Sambandið út í heim er eisini úr Vágum, har einasti flogvøllurin í Føroyum liggur.

Vágar eru eyðkendar við stóru vøtnunum Sørvágsvatni/Leitisvatni og Fjallavatni umframt smærri vøtnum, har væl liggur fyri at fiska. Hetta er størsta óbygda øki í Vágum. Øll strondin norðanfyri, frá Gásadali í vestri til Sandavágs í eystri, liggur sum ein stór nátturupark og gevur ríkar møguleikar fyri upplivingum. Størsti hólmarnir í landinum liggja vestanfyri, Tindhólmur og Mykineshólmur. Gistingartilboð í oynni eru Hotel, Vallaraheim, camping, Ból og Biti og summarhús, møguleiki er at eta á matstovu og kaféteria. Serstakt fyri Vágar er einasti flogvøllur í landinum. Hóast oyggin ikki hevur nógv smá vøtn, so eru tey tvey størstu vøtnini, Sørvágsvatn og Fjallavatn her. Í 2003 fekk oyggin fast samband um undirsjóvartunnil til Streymoynna.

Norðasti landoddi er Slættanes, sunnasti Trælanípa. Móti landsynningi er Stakkurin og móti útnyrðingi Barðið. Uppi yvir Stakkinum stendur Trøllkonufingur. Vágar eru vøkur oyggj, her kunnu vit síggja stillar firðir, breiðar dalar, fuglaberg, høg fjøll, stór vøtn og stórar slættar. Langvegin gjøgnum oynna gongur ein breiður dalur, sum eitur Klovin, og í honum eru tvey størstu vøtn í Føroyum, Sørvágsvatn, studum kallað Leitisvatn, og Fjallavatn. Úr Sørvágsvatni fellur Bøsdalafossur. Fjøllini eru breið omaná og ikki brøtt uttan tey í útnyrðingshorninum. Tey hægstu eru Árnafjall (722 m), Eysturtindur (715 m) og Malinstindur (683 m). Brøtt berg eru um allar síður á oynni fram móti Vestmannasundi. Størstu áir eru Sjatlá og Repsá. Vestur úr sunnara armi á Sørvágslendinum eru hólmarnir Tindhólmur og Gáshólmur. Millum Vágalandið og Tindhólm standa tveir sjáldsama vakrir drangar. Gáshólmssund millum Tindhólm og Gáshólm og Stórasund millum Tindhólm og drangarnar eru ikki farbar uttanfyri kunnigar menn í góðum veðri. Innanfyri drangarnar er Drangasund.

33,6 % av fólkinum í Vágum búgva í Miðvági, 33,7 % búðu í Sørvági og 28,4 % búðu í Sandavági. 4,3 % búðu samanlagt í hinum trimum bygdunum. Fólkatalið í oynni vaks við 293 fólkum frá 1. jan. 2010 til 1. januar 2020.


 * Gásadalur fólkatalið 1. jan. 2021 var 14
 * Bøur fólkatalið 1. jan. 2021 var 74
 * Sørvágur, fólkatalið 1. jan. 2021 var 1.116
 * Vatnsoyrar fólkatalið 1. jan. 2021 var 43
 * Miðvágur fólkatalið 1. jan. 2021 var 1.125
 * Sandavágur fólkatalið 1. jan. 2021 var 973
 * Slættanes †
 * Víkar †



Walls
Viðoy
Viðoy er ein oyggj í Føroyum, sum liggur í oyggjabólkinum ið verður nevndur Norðoyggjar, hon er 40,4 m2 til víddar. Viðoy hevur navn eftir tí nógva rekaviði, sum kemur á land í Viðvík á eystursíðuni á oynni. Høvuðsbygdin er Viðareiði, sum er kend fyri sín náttúruvakurleika og hevur verið prestasæti frá fornari tíð. Viðareiði er norðasta bygd í Føroyum. Norðan fyri bygdina røkkur Villingadalsfjall upp í 844 m hædd, tað hægsta fjallið í Norðuroyggjum og nr. 3 í Føroyum. Norðurendin á Viðoynni er Enniberg, sum reisur seg sum ein 754 m høgur og steyrrættur múrur upp frá sjónum. Sagt verður at Enniberg er eitt tað brattasta forberg í verðini, og tað hægsta í Evropa, sum liggur við opið hav. Viðoy er norðasta oyggj í Føroyum.

Í august og september hoyrdust ógvuslig buldur á Viðoynni, á Viðareiði, og fólk føldu eisini ristingar við hvørt. Jarðfeingi var har norður og royndi at finna eina orsøk til buldrini og ristingarnar, men tey funnu onga orsøk. Buldrini hildu uppat aftur, eftir at hava vart í nakrar vikur.

Á Viðoy eru tvær bygdir – Viðareiði norðanfyri og Hvannasund longur suðuri.
 * Hvannasund
 * Viðareiði
Fjøll í Føroyum
Yvirlit yvir øll fjøll í Føroyum.

Í einstøkum førum kann vera torført at avgera, hvat er eitt fjall. Til dømis er Krákan 821m, men verður ofta mett at vera ein tindur heldur enn eitt fjall.

Fjøll í Føroyum flokkað eftir hædd:


 * US.Fo: "Fjøll í Føroyum flokkað eftir hædd"
Vistfrøði
Vistfrøði er læran um verur og samband teirra við tað sum er rundanum tær, av bæði livandi og deyðum. Av tí at hesin partur av lívfrøðini lærir okkum hvussu samanspælið er ímillum ymisk djóra-, plantu- og soppasløg o.s.fr. verður henda lærugrein nýtt sum grund undir ástøðinum fyri (m.a. mat og plantu) framleiðslu sum liggur so tætt uppat náttúrligari djóra- og plantuframleiðslu sum gjørligt. Tí hevur tílík framleiðsla, av órøttum, fingið heitið vistfrøðilig framleiðsla. Verri stendur tó til á enskum, har heiti "organic food" er at hoyra, t.e. lívrunnin matur. Vistfrøði eru nýggj vísindi, men tey eru týdningarmikil nú á døgum. Vistfrøði gevur okkum innlit í, hvussu alt lív í náttúruni er trytað hvørt av øðrum og av umstøðunum. Vistfrøði gevur eisini kunnleika um, hvussu vit fáa forðað fyri, at plantur og dýr verða týnd, og hvussu trupulleikar, ið standast av t.d. dálking, kunnu verða loystir. Plantur og dýr verða flokkað alt eftir, hvussu tey eru og starva í vistskipanini. Allur plantur fáa orku úr sólini og brúka hana at bera ávøkst. Tær verða tí nevndar framleiðarar. Allar plantur og øll dýr í sama øki eru eitt samfelag. Dýr og plantur í einum samfelag eru liðir í einari føðiketu. Ígjøgnum hesa føðiketu gongur orka um alt samfelagið.
Oyggjar í Føroyum
Oyggjarnar í Føroyum eru 1.399 km2 til víddar. 18 oyggjar eru í Føroyum. 17 eru bygdar og 1 óbygd, Lítla Dímun. Størst er Streymoyggin, 373 km2, og minst er Lítla Dímun, 0,82 km2.

Sí eisini: Hólmar í Føroyum

Umframt tær 18 oyggjarnar eru eisini nógvir hólmar og sker í Føroyum. Tindhólmur er størsti hólmurin, hann er 65 hektarar. Í alt eru 779 oyggjar, holmar og sker í Føroyum. Suðuroyggin er tann oyggin í Føroyum, sum hevur flest holmar og sker, í alt 263 (oyggin sjálv íroknað).
Bókmentir
Bókmentir er felagsheitið fyri skriva tilfar av ymiskum slag. Vit skilja ímillum tvey høvuðssløg av bókmentum: Fagrar bókmentir og Yrkisbókmentir. Fagrar bókmentir er tað sum á donskum eitur Skønlitteratur, tað er fiktivur skaldskapur, tvs. at rithøvundurin kann sjálvur finna uppá eina søgu ella yrking, hann ella hon nýtist ikki at halds seg til veruleikan. Fagrar bókmentir kunnu býtust upp í:
 * Skaldsøga
 * Stuttsøga
 * Yrking
 * Sjónleikur

Yrkisbókmentir er bókmentir sum viðgerða veruligar hendingar, t.d. søgubøkur, siðsøguligar bøkur, lívsævisøgur, endurminningar, bygdasøgur osfr.

Man kann tosa um bókmentir sum eru útkomnar í bók, men sjálvt um t.d. yrking ella stuttsøga ikki er útkomin í bók men bara í til dømis einum tiðindablaði, so er talan álíkavæl um bókmentir. Í Føroyum eru bókmentir ikki so gamlar. Men føroysku kvæðini, sum ikki blivu skrivaði niður fyrr enn einaferð í 1800-árunum eru nógv eldri enn tað, og tað eru bókmentir, sjálvt um tað var munnlig siðvenja fyrstu tíðina. Tað sama er galdandi fyri sagnir og ævintýr bæði úr Føroyum og øðrum londum, at her var talan ofta fyrst um munnliga siðvenju, har fólk fortaldu hvør øðrum søgur ella sungu fyri hvørjum øðrum út frá minninum. Seinni eru hesi fest niður á pappír og givin út í bók. Annars eru skrivaðar bókmentir er gomul siðvenja í eitt nú Grikkalandi. Homer yrkti Ilionskvæði og Kvæði um Oddysseus, sum var Trojanska kríggið. Hildið verður, at kvæðini eru yrkt umleið 12. ella 11. øld fyri Kristi føðing.


 * Føroyskar bókmentir
 * Listi av føroyskum rithøvundum
 * Listi av útlendskum rithøvundum




 * Rithøvundafelag Føroya
 * Føroya landsbókasavn
Føroyskir rithøvundar
Listin niðanfyri er eitt yvirlit yvir føroyskar rithøvundar.

Ranvør Isholm, Isholm, Ranvør Joan Sørinardóttir, Sørinardóttir, Joan
 * Artúvertin, Agnar
 * Andreasen, Brynhild
 * Andreasen, Daniella
 * Askham, Elias
 * av Heiði, Høgni
 * í Beiti, Ólavur
 * Brú, Heðin
 * Bø, Líggjas í
 * Christensen, Ingun
 * Dahl, Marianna Debes
 * Dahl, Regin
 * Dalsgarð, Arnbjørn Ó.
 * Dam, Halldóra
 * Danielsen, Arnbjørn
 * Danielsen, D.P.
 * Didriksen, Lydia
 * Djurhuus, Hans Andreas
 * Djurhuus, J. H. O.
 * Djurhuus, Sverri
 * Effersøe, Rasmus Christoffer
 * Fossádal, Elsubeth M.
 * Fuglø, Edward
 * Glerfoss, Hans J.
 * Gaïni, Firouz
 * Gaïni, Sigri
 * Gaard, Guðrun
 * Hammershaimb, V. U.
 * Hanusardóttir Bergtóra
 * Heinesen, Maud
 * Heinesen, Jens Pauli
 * Heinesen, William
 * Helmsdal, Guðrið
 * Helmsdal, Rakel
 * Hentze, Ebba
 * Hestoy, Ingrid
 * Hestoy, Heine
 * Hoydal, Gunnar
 * Hoydal, Karsten
 * Isaksen, Jógvan
 * Jacobsen, Erhard
 * Jacobsen, Hans Jacob
 * Jacobsen, Hans Mikael
 * Jacobsen, Jørgen-Frantz
 * Jacobsen, Steinbjørn B.
 * Joensen, Martin
 * Joensen, Poul F.
 * Johansen, Oddvør
 * Johansen, Sámal
 * Kamban, Hanus
 * Kampmann, Sissal
 * Kjelnæs, Marjun S.
 * Klein, Heðin
 * Kristiansen, Alexandur
 * Kvívíks Jógvan
 * Long, Richard
 * Løgmansbø, Jónley á
 * Løgmansbø, Valdemar á
 * Matras, Christian
 * Michelsen, Sólrún
 * Mohr, Høgni
 * Niclasen, Sigrid
 * Nielsen, Jóanes
 * Olsen, Samuel Jacob Sesanus
 * Oskarsson, Bárður
 * Patursson, Jóannes
 * Patursson, Rói
 * Patursson, Súsanna Helena
 * Patursson, Sverre
 * Petersen, Fríðrikur
 * Poulsen, Tóroddur
 * Rasmussen, Oddfríður Marni
 * Reinert, Katrin
 * á Rógvi, Elin
 * Ryggi, Mikkjal á
 * Sandá, Selma
 * Simonsen, Kim
 * Skarði, Símun av
 * Soll, Sámal
 * Svabo, Jens Christian
 * Thomsen, Richard B.
 * Viderø, Kristian Osvald
 * Zachariasen, Louis
 * Zachariasen, Símun Mikal
Líggjas í Bø
Líggjas í Bø (18. juli 1938 í Klaksvík). Æt upprunaliga Eli Sørensen, men keypti sær seinni navnið Líggjas í Bø. Aftan á lokið realprógv var hann til skips í eitt ár, fór í 1956 niður á háskúla, fyrst á Købmandsvile, seinni á altjóða háskúlan í Helsingør. Hann fór so undir hægri handilslestur á Niels Brock-skúlanum og leyk prógv í 1959. Heimafturkomin arbeiddi hann í Samvinnufelagnum í Havn í um 3 ár, var so í nøkur ár vikarur á Trøllanesi - um sumrini til skips.

Í 1968 fór hann undir grannskoðaravirki í Klaksvík, og var hann við til at seta á stovn dátuvirkið Com-Data (saman við Símin Paula Konoy). So av og á hevði hann fyrst í sekstiárunum yrkingar og onkrar týðingar í "14. September" og "Framanum", og í 1964 gav Oyggjaframi út savnið "Til lívið". Innihaldið í savninum kann greidliga skiftast sundur í tríggjar bólkar, týðingar eftir eitt nú Gelsted og Pasternak, lyriskar náttúruyrkingar um summar og várligan vind, "Jørðin / á ferð / gjøgnum rúmdir / vælsignað / av sólum", og politiskt medvitnar yrkingar, sum gera Líggjas til nýskapara í føroyskum skaldskapi.


 * 1964 - Til lívíð (yrkingar).
Hans Jákup Glerfoss
Hans Jákup Glerfoss (19. november 1937) er føddur í Mikladali. Best kendur sum málari, men hevur eisini givið yrkingarsøvn út. Glerfoss er føddur í Mikladali í 1937, men vaks upp í Kunoy hjá ommu síni og abba sínum har. Aftan á loknan barnaskúla fór hann fjúrtan ára gamal inn til Klaksvíkar at arbeiða, var eitt skifti til skips, arbeiddi so aftur sum timburmaður í nøkur ár, til hann 27 ára gamal fór at fáast við myndalist og skaldskap burturav.

Í tíðarskeiðnum 1966-1969 greiddi hann til prentingar trý yrkingasøvn "Til B", "Fjallafossar" og "Kvirra í reyðum og bláum", allar frálíka yrkingabøkur.




 * 1966 - Til B (yrkingarsavn)
 * 1967 - Fjallafossar (yrkingarsavn)
 * 1969 - Kvirra í reyðum og bláum (yrkingarsavn)


 * "Eitt blað eg á kann skriva", Juni 2010, EP-fløga við løgum eftir Hanus G. Johansen og tekstum eftir Hans Jákup Glerfoss. Fløgan kom út tann dagin Hanus fylti 60 ár á hátíðarhaldi í Norðurlandahúsinum.


 * 1969 - M.A. Jacobsens Heiðursløn fyri yrkingasøvnini.
Alexandur Kristiansen
Alexandur Kristiansen (23. apríl 1949) er føddur í 1949 og býr í Fuglafirði. Hann er útbúgvin lærari og hevur verið virkin í Bókadeild Føroya Lærarafelags og verið ritstjóri á Míni jólabók í fleiri ár. Sum rithøvundur er hann serliga kendur sum yrkjari, og millum børn er hann kendur fyri teir skemtiligu sangirnar, hann hevur yrkt. Umframt at hava skrivað ein hóp í Mína jólabók hevur hann týtt ein hóp av barnabókum.


 * 1977 - Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagurbókmentir
 * 1983 - Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs
 * 2003 - Barnabókavirðisløn Tórshavnar Býráðs
 * 2015 - Sømdargáva Landsins


 * 1968 - Nón (yrkingar)
 * 1969 - Assa (yrkingar)
 * 1972 - Jomfrú við ongum bróstum (yrkingar)
 * 1972 - Við fjøll og bláan fjørð (yrkingar)
 * 1974 - Eg eri...
 * 1975 - Málið er mítt øki (yrkingar)
 * 1977 - Kannubjølluvísur
 * 1979 - Várt dagliga lív (yrkingar)
 * 1983 - Barnabros (barnarímur)
 * 1983 - Útskot (yrkingar)
 * 1984 - Kærleiki mín (fosturvatnsyrkingar og aðrar)
 * 1984 - Havnarlív (yrkingar)
 * 1989 - Mánadags Mortan (barnarímur)
 * 1990 - Staksteinar (yrkingar)
 * 1991 - Odysseus í hjartanum (yrkingar)
 * 1992 - Grísaflísapætur (skjaldur)
 * 1996 - Lógvalestur (yrkingar)
 * 1997 - Eplapetur (barnarímur)
 * 2001 - Rinkusteinar (barnasangir)
 * 2003 - Barnarímur (skjaldur og sangir)
 * 2003 - Ein halastjørna er komin (norðurlendskar yrkingar)
 * 2003 - Gud er danskari (yrkingar)
 * 2004 - Lokki Litaval (barnarímur)
 * 2005 - Báðumegin Blátt (yrkingar)
 * 2012 - Kokkulárapi (barnarímur)
 * 2015 - Og várið kom
 * 2019 - Sól skein sunnan (yrkingar)
 * 2019 - Fjøtrað á Flogi (yrkingar)


 * Eisini hevur hann verið ein rættiliga virkin týðari, skrivað útvarpsleikir og verið rættiliga virkin við "Mín jólabók" í fleiri árgangir.
Oddfríður Marni Rasmussen
Oddfríður Marni Rasmussen (føddur 22. februar 1969 í Tórshavn, uppvaksin á Sandi) er føroyskur rithøvundur, týðari, ummælari og ritstjóri. Fyrstu ferð yrkingar hansara komu út alment var í 1992 í tíðarritinum Brá. Í 2011 varð hann útbúgvin sum lærari. Hann var formaður í LISA í tíðarskeiðnum 2001-2012. Hann hevur verið til skips og arbeitt ymiskt fyrifallandi arbeiði. Tvey ár gekk hann í Rithøvundaskúlanum í Keypmannahavn. Oddfríður hevur skrivað yrkingar og stuttsøgur. Hann er ritstjóri á Vencili




 * 1994 - Aldur hugans
 * 1995 - Innantannaskríggj
 * 1998 - Skil (yrkingar)
 * 2000 - Rás
 * 2002 - Kvørkringar (yrkingar)
 * 2003 - Gráir týdningar (viðbrøgd)
 * 2005 - Yrkingar
 * 2013 - Eg eri næstur
 * 2019 - Ikki fyrr enn tá


 * Føðingin (yrking). Nr. 1/2006, s. 7-8.
 * Eg beri so nógv (stuttsøga). Nr. 3/2007, s. 96-100.
 * Helviti á jørð (yrking). Nr. 5/2008, s. 96-97.
 * Úr kistubotninum (yrking). Nr. 5/2008, s. 98.
 * Tríggjar yrkingar. Nr. 7/2009, s. 96-101.
 * Tríggjar yrkingar. Nr. 9/2010, s. 42-44.
 * Tvær yrkingar. Nr. 10/2011, s. 77-80.


 * Aldurdómurin viskar seg sjálvan burtur (stuttsøga). Nr. 1/2006, s. 103-108.
 * Skuggin (stuttsøga). Nr. 2/2007, s. 89-93.
 * Upplatingardagur (stuttsøga). Nr. 7/2009, s. 20-22.
 * Jarðarferðin (stuttsøga). Nr. 8/2010, s. 77-80.


 * Tvær yrkingar / Denise Duhamel. Nr. 2/2007, s. 35-36.
 * Blómandi Anna hevur hjól / Kurt Schwitters (yrking). Nr. 2/2007, s. 37-38.
 * Tvær prosayrkingar / Russel Edson. Nr. 2/2007, s. 75-77.
 * Sjúklingurin / Peter Seeberg (stuttsøga). Nr. 3/2007, s. 26-29.
 * Fimm yrkingar, tvær stutt-stuttsøgur / Ron Padgett. Nr. 3/2007, s. 57-70.
 * Tríggjar yrkingar / Michael Strunge. Nr. 4/2008, s. 28-32.
 * Tríggjar stutt-stuttsøgur / Peter Adolphsen. Nr. 4/2008, s. 33-35.
 * Tvær yrkingar / John Ashbery. Nr. 4/2008, s. 50-52.
 * Søgan handan søguna / Tove Ditlevsen (stuttsøga). Nr. 7/2009, s. 52-57.
 * Henda gentan / Jeppe Brixvold (drama). Nr. 7/2009, s. 65-70.
 * Seks tekstir úr “Eymir knøttar” / Gertrude Stein (stuttprosa). Nr. 7/2009, s. 71-76.
 * Hjól / Michael Palmer (yrking). Nr. 7/2009, s. 83.
 * Tvær yrkingar / Marianne Larsen. Nr. 8/2010, s. 74-75.
 * Guð er ein sveinsspilla / Gregory Corso (yrking). Nr. 8/2010, s. 91.
 * Kærleikssøga / Jim Carroll (yrking). Nr. 9/2010, s. 23.
 * Ein telefonsamrøða / Mark Twain (monologur). Nr. 9/2010, s. 45-47.
 * Seks yrkingar / Charles Simic. Nr. 9/2010, s. 86-91.
 * Tvær yrkingar / Harald Landt Momberg. Nr. 9/2010, s. 92-93.
 * Eini heimsøkt hús / Virginia Woolf (stuttsøga). Nr. 10/2011, s. 63-64.
 * Tú veitst ongantíð, yrkingasavn eftir Ron Padgett, Sprotin, 2013


 * 2000 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrarbókmentir.
 * 2009 Virðisløn M. A. Jacobsen fyri mentanarlig avrik
Rasmus Christoffer Effersøe
Rasmus Christoffer Effersøe (føddur í Trongisvági 30. mai 1857, deyður 23. mars 1916 í Tórshavn) var agronomur, politikari, yrkjari, og var við til at seta Jólafundin í 1888. Blaðstjóri á Føringatíðindum, Dúgvuni og Dimmalætting. Hann las búnaðarfrøði í bæði Danmark og Svøríki og starvaðist sum landbúnaðarráðgevi. Hann var ein av teimum níggju monnunum, ið kallaðu inn til Jólafundin í 1888, fundin, ið setti gongd á tjóðskaparrørsluna. Saman við Jóannesi Paturssyni verður hann roknaður sum drívmegin í hesum arbeiðnum. Hann var við til at stovna Føringafelag í januar 1889 og var fyrsti blaðstjóri á Føringatíðindum (1890-1906), ið var fyrsta blaðið skrivað á føroyskum og málgagn hjá tjóðskaparrørsluni. Frá 1897 til 1901 sat hann í Føroya Løgtingi. Hann var eisini blaðstjóri á Dúgvuni (1894-1928), ið var málgagn hjá fráhaldsrørsluni og skrivað á donskum máli. Eisini var hann eitt skifti blaðstjóri á Dimmalætting. Umframt blaðskriving skrivaði hann eisini sjónleikir (og leikti sjálvur) og yrkingar.

Á Ólavsøku í 1933 var standmyndin av Rasmusi Christofferi Effersøe avdúkað á vøllinum uttan fyri tinghúsið.
Venceslaus Ulricus Hammershaimb
Venceslaus Ulricus Hammershaimb (25. mars 1819 í Sandavági - 9. apríl 1909 í Keypmannahavn) var ein føroyskur prestur, politikari og málfrøðingur. Hann er kendur sum faðirin at skriftmáli føroyinga. Foreldur hansara vóru Jørgen Frantz Hammershaimb og Armgarð Maria Egholm. Hann gav í 1854 fyrstu føroysku mállæruna út og gjørdi ta nýggju rættskrivingina. Í 1855 varð hann innsettur sum prestur í Kvívík. Í 1862 gjørdist hann prestur á Nesi í Eysturoy, og próstur frá 1867. Her læt hann í 1863 nýggjan prestagarð byggja, sum konan hevði teknað. Hann sat á løgtingi trý skeið. Síðan flutti hann í 1878 við konuni til Danmarkar at búgva. Í Sandavági varð minnisvarði reistur í 1919, V.U. Hammershaimb til heiðurs.

Hammershaimb eigur stóra æru fyri, at føroyingar varðveittu skriftmálið. Tað var hann, sum gav føroyska málinum bókstavin Ð. Við íblástri frá vinmanni sínum, Jóni Sigurðssyni, professara og málfrøðingi úr Íslandi, kom hann við hugskotinum um etymologiska stavsetingarháttin, har vit fara aftur til frummálið, heldur enn at skriva málið soleiðis sum tað verður framborið.

Hammershaimbsættin er gomul í Føroyum. Fyrstur í Føroyum av hesi ætt var langabbi V.U. Hammershaimb, Jørgen Frants de Hammershaimb, sum varð føddur í Keypmannahavn 31. oktober í 1688. Hann starvaðist hjá Gablunum og kom soleiðis til Føroya at vera fúti í 1723. Hann giftist sama ár við danskari konu, tey fingu tvey børn.

Konan doyði tíðliga, og tá giftist Jørgen Frants de Hammershaimb uppaftur við Elisabeth Christine Samuelsdatter, dóttir Samuel Pedersen Lamhauge, løgmann, í Nýggjustovu í Havn. Tey fingu 13 børn – og eitt teirra var V. U. Hammershaimb, sum eisini var fúti. Hann fekk sonin Jørgen Frantz Hammershaimb, sum var Føroya síðsti løgmaður, áðrenn Løgtingið varð niðurlagt í 1816. Jørgen Frants giftist eisini í Nýggjustovu í Havn, eins og abbin, við Armgard Mariu Egholm, og fingu tey bæði sonin Venceslaus Ulricus Hammershaimb og dóttrina Marie Louise Hammershaimb, sum var ógift.

Føroyska tíðarritið Vencil, sum er komið út tvær ferðir um árið síðan 2006, er uppkallað eftir Vencil Ulricus Hammershaimb.


 * 1848 - Meddelelser fra en Rejse paa Færøerne 1847 — 48
 * 1848 - Óluvu kvæði med Melodi optegnet af H. Rung
 * 1848 - Færøiske kvæder henhørende til Hervarar Saga
 * 1850 - »Færøiske folkesagn» (16 í tali), »Færøske ordsprog« (527 í tali), »Færøske talemaader« (78 orðafelli) og »Færøske skikke og lege« (7 dømi).
 * 1850 - »Barneviser og Ramser« (15 í tali)
 * 1850 - »Færøske Gaader« (72 í tali)
 * 1850 - »Færøske Folkesagn« (6 í tali).
 * 1852 - Færøske Kvæder, København; 2. útgáva, Føroyar 1969
 * 1891 - Færøsk Anthologi I. Tekst samt historisk og grammatisk Indledning, København; 2. útgáva, Tórshavn 1969
Bygdir og býir í Føroyum
Yvirlit yvir allar búsetingar í Føroyum, t.e. bygdir og býir, eftir fólkatali. Tølini eru frá 1. july 2025.


 * Hagstova Føroya
 * FaroeIslands.dk
Jóannes Eidesgaard
Jóannes Dan Eidesgaard (føddur 19. apríl 1951 á Tvøroyri) er føroyskur politikari, fyrrverandi løgmaður og landstýrismaður. Hann varð valdur til løgmann 3. februar 2004 og sat sum løgmaður til september 2008, tá ið hann bleiv avloystur av Kaj Leo Johannesen. Sum løgmaður hevði Jóannes Eidesgaard ábyrgd av stýrisskipanarmálum og fyrisiting. Jóannes Eidesgaard tók læraraprógv í 1977, fekk starv á Tvøroyrar Skúla og var í starvinum, til hann í januar 1991 fór í landsstýrið.

Í 1990 varð hann á fyrsta sinni valdur inn á Løgting fyri Javnaðarflokkin í Suðuroyar valdømi og hevur verið afturvaldur síðan. Frá 1991 til 1993 var Jóannes Eidesgaard landsstýrismaður í almannamálum, heilsumálum og arbeiðsmarknaðarmálum, og eitt stutt skifti var hann eisini landsstýrismaður í mentanarmálum í samgonguni, ið var ímillum Fólkaflokkin og Javnaðarflokkin. Frá apríl 1993 til september 1994 var Jóannes aftur landsstýrismaður í almanna-, heilsu- og arbeiðsmarknaðarmálum, tá ið Javnaðarflokkurin var í samgongu saman við Sjálvstýrisflokkinum og Tjóðveldisflokkinum.

Í tíðarskeiðnum frá september 1994 til juni 1996 var Jóannes Eidesgaard landsstýrismaður í fíggjar- og búskaparmálum og norðurlandamálum. Hann var eisini varaløgmaður í hesari samgongu millum Sambandsflokkin, Javnaðarflokkin og Verkamannafylkingina. Jóannes Eidesgaard var formaður Javnaðarfloksins frá 1996 til 2011 og formaður í tingbólki Javnaðarfloksins. Jóannes hevur verið limur í uttanlandsnevndini og í Norðurlandaráðnum. Í tíðarskeiðnum 1996 til 1998 var hann fíggjarnevndarlimur.

Í tíðarskeiðnum frá 1998 til 2001 var Jóannes Eidesgaard fólkatingslimur.

Jóannes Eidesgaard varð valdur býráðslimur á Tvøroyri frá 1980 til 2000, men hevur verið í farloyvi, tá ið hann hevur sitið í landsstýrinum.


 * 1977 Læraraprógv á Føroya Læraraskúla.
 * 1977 - 1990 Lærari í Tvøroyrar skúla.
 * 1980 - 2000 Býráðslimur á Tvøroyri.
 * 1990 - 2004 Løgtingslimur.
 * 1991 - 1996 Landsstýrismaður.
 * 1998 - 2001 Fólkatingslimur.
 * 2004 - 2008 Løgmaður í Føroyum.
 * 2008 - 2011 Fíggjarmálaráðharri
 * 2011 (februar) - 2011 (oktober) Løgtingslimur.

Jóannes er sonur Jonu (1917 - 2006) og Erling Eidesgaard (1920 - 1987) á Tvøroyri og er giftur við Anitu, dóttir Johild og Bjarna W. Joensen úr Froðba. Tey eiga tvey børn, Erling og Ingun.




 * J.fo
 * Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 275 (PDF-Download )
Juli
Juli er 7. mánaður í árinum eftir tí gregorianska kalendaranum og ein av 7 mánaðum, sum hava 31 dagar.


 * 14. juli - Tjóðardagur Fraklands
 * 21. juli - Tjóðardagur í Belgia
 * 28. juli - Ólavsøkuaftan
 * 29. juli - Ólavsøkudagur
27. september
27. september er dagur 270 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 271 um skotár er). 95 dagar eru eftir av árinum.


 * 1981 - Í sambandi útbygging verður Glyvra kirkja endurvígd.


 * 1871 - Grazia Deledda, italskur rithovundur (d. 1936).
 * 1947 - Meat Loaf, amerikanskur sangari.
 * 1957 - Irvine Welsh, skotskur rithovundur.
 * 1972 - Gwyneth Paltrow, amerikonsk sjonleikarinna.
 * 1976 - Francesco Totti, italskur fótbóltsleikari.
 * 1984 - Avril Lavigne, kanadisk songkvinna.
 * 1995 - Lina Leandersson, svensk sjonleikarinna.


 * 1897 - Peter Holten, amtmaður í Føroyum (f. 1816).
28. september
28. september er dagur 271 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 272 um skotár er). 94 dagar eru eftir av árinum.


 * 1745 - Í einum leikhúsi í London verður bretski tjóðsangurin God Save The King á fyrsta sinni spældur alment.
 * 1865 - Elisabeth Garret Anderson verður fyrsta bretska konufólk sum gerst lækni.
 * 1931 - Hetta er seinasti dagur, danir kunnu býta pengar um við gull.
 * 1974 - Poul Schlüter verður valdur til formann í Konservativa Fólkaflokkurin eftir Erik Haunstrup Clemmensen.
 * 1991 - Mogens Glistrup verður á landsfundi koyrdur úr Framburðsflokkinum, sum hann sjálvur stovnaði.
 * 1994 - Ferjan Estonia søkkur í illveðri í Eystursjónum á veg til Stockholm: 852 fólk drukna, og bara 137 verða bjargað.
 * 2014 - Valborg Heinesen vann bronsu í DM maraton í Odense við tíðini 2.49.37, sum var nýtt føroyskt met. Gamla metið átti Joan Bláfoss.
 * 2014 - KÍ kvinnurnar settu heimsmet við at vinna FM 15. árið á rað.
 * 2014 - Føroyska fyritøkan JT electric á Kambsdali fekk eina íslendska virðisløn fyri sína menning av einum trolkamera.


 * 1934 - Brigitte Bardot, franskur sjónleikari
 * 1946 - Helen Shapiro, enskur sangari
 * 1958 - Peter Gantzler, danskur sjónleikari
 * 1987 - Hilary Duff, amerikanskur sjónleikari og sangari


 * 1675 - Lucas Jacobsøn Debes varð føddur 1623 í Stubbekøbing, Danmark.
 * 1970 - Egyptiski forsætisráðharrin Gamal Abd al-Nasser doyr av hjartatilburði, 52 ára gamal.
 * 1978 - Í Vatikaninum verður Jóannes Páll 1. funnin deyður, bara 33 dagar eftir at hann gjørdist pávi.
 * 2024 - Kris Kristofferson, amerikanskur tónleikari, sjónleikari og sangskrivari (f. 1936).
29. september
29. september er dagur 272 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 273 um skotár er). 93 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast eisini mikkjalsmessa, eins og heitið dilkadagur eisini er knýtt at degnum.


 * Mikkjalsmessa
 * 1789 - Tað var hendan dagin, at amerikanska kongressin hittist fyri fyrstu ferð.


 * 1547 - Miguel de Cervantes, spanskur rithøvundur (d. 1616)
 * 1758 - Horatio Nelson, enskur admiralur (d. 1805)
 * 1901 - Enrico Fermi, italskur alisfrøðingur (d. 1954)
 * 1931 - Anita Ekberg, svensk sjónleikarinna (d. 2015)
 * 1935 - Jerry Lee Lewis, amerikanskur sangari, sangskrivari og klaverleikari (d. 2022)
 * 1936 - Silvio Berlusconi, italskur politikari og fyrrverandi forsætisráðharri (d. 2023)
 * 1943 - Lech Walesa, pólskur politikari.
 * 1951 - Michelle Bachelet, forseti í Kili.
 * 1959 - Jon Fosse, norskur høvundur og leikskald
 * 1961 - Julia Gillard, avstralskur politikari.
 * 1989 - Sarah Mahfoud, professionellur nevaleikari av føroyskari og sýriskari ætt


 * 2010 - Tony Curtis, amerikanskur sjónleikari (f. 1925)
30. september
30. september er dagur 273 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 274 um skotár er). 92 dagar eru eftir av árinum.




 * 1921 - Deborah Kerr, skotsk sjónleikarinna (d. 2007)
 * 1924 - Truman Capote, amerikanskur rithøvundur (d. 1984)
 * 1937 - Steinbjørn B. Jacobsen, føroyskur rithøvundur (d. 2012)
 * 1945 - Ehud Olmert, ísraelskur politikari
 * 1946 - Dan O'Bannon, amerikanskur leikrithøvundur (Alien)
 * 1964 - Monica Bellucci, italsk sjónleikarinna
 * 1972 - Ari Behn, norskur rithøvundur
 * 1980 - Martina Hingis, sveisiskur tennisleikari


 * 1955 - James Dean, amerikanskur sjónleikari (f. 1931)
 * 1990 - Patrick White, avstralskur rithøvundur (f. 1912)
 * 2018 - Kim Larsen, danskur tónleikari (f. 1945)
1. oktober
1. oktober er dagur 274 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 275 um skotár er). 91 dagar eru eftir av árinum.


 * 2007 - Fyrrverandi amerikanski forsetin Bill Clinton vitjar í Føroyum.


 * 1207 - Henrik III, Kongur Englands (d. 1272).
 * 1903 - Vladimir Horowitz, ukrainsk-amerikanskur pianisti (d. 1989).
 * 1920 - Walter Matthau, amerikanskur sjonleikari (d. 2000).
 * 1924 - Jimmy Carter, amerikanskur forseti (1977-1981).
 * 1935 - Julie Andrews, ensk sjonleikarinna.
 * 1950 - Randy Quaid, amerikanskur sjónleikari.
 * 1956 - Theresa May, bretskur politikari.
 * 1959 - Youssou N'Dour, senegalskur tonleikari og politikari.
 * 1962 - Esai Morales, amerikanskur sjónleikari.
 * 1966 - George Weah, liberskur fotboltaleikari og politikari.


 * 1985 - E. B. White, amerikanskur rithovundur (f. 1899).
 * 1992 - Petra Kelly, tyskur politikari (f. 1947).
 * 1993 - Jóhan Hendrik Sigurð Joensen (f. 1911), rithøvundur, tjóðveldismaður.
 * 2018 - Charles Aznavour, armenskur-franskur sangari (føddur 1924).
Fríggjadagur
Fríggjadagur er ein vikudagur. Dagur Frigg. Tað hevur oftani verið misskilt av nógvum, at dagurin var givin heitið eftir Freju, men so hevði dagurin verið kallaður freyagadagur. Á norrønt : "Freyja" Tað norrøna heitið á fríggjadegið er : "frjádagr". Sostatt, hevði heitið Freja ikki rigga til. Frigg, sum var kona Óðin riggar harafturmóti væl til. Frigg hevði ikki so stóran týdning í norrøna gudalæru, men ímillum vesturgermananir hevði hon stóran týdning. Vesturgermananir høvdu ikki hoyrt um Freju, so teir dyrkaði "hana", sum fruktberðs gudindina og ikki Freju. Á gomlum týskum merkir Frigg : "Fría" og Fríggjadagur eitur "fríatag", nytýskum : "freitag" og á gomlum enskum "frígedæg" nyenkst "friday".

Á Latíni Veneris dies (Dagur Venus). Dagurin hevur ikki fingið heitið frá gudindini Venus, harafturímóti er tað gongustjørnan Venus, sum dagurin er uppkallaður eftir.
Leygardagur
Leygardagur er ein vikudagur. Latín Saturni dies (Dagur Saturns), enskt Saturday.

Heitið á vikudegnum kemur frá norrøna laug og dagr, samansett laugardagr, ið merkir "vaskidagur" ella "baðidagur".

Í Norðurlondum ber dagurin líknandi heiti við sínum málsligu frávikum (da. lørdag, sv. lördag, fi. lauantai, no. lørdag (nýnorskt: laurdag), ísl. laugardagur. Á til dømis enskum og hollendskum eitur dagurin eftir Saturn, meðan hann á øðrum evropeiskum málum er uppkallaður eftir sabbatinum, (t.d. týskt Samstag og franskt samedi).

Dagurin er vikuligur halgidagur hjá eitt nú jødum og adventistum, ið rokna hann sum 7. dagin í vikuni. Eftir ISO-standardi (ISO-8601), ið ásetur, hvussu dagfestingar eiga at verða gjørdar í telduforritum og í handilssamskifti, er leygardagurin tann 6. í vikuni.
Sunnudagur
Sunnudagur er ein vikudagur. Latín: "Solis dies" (føroyskt: "Dagur sólarinnar" enskt : "sunday". Í norrønt málið hevur dagurin eisini fingið heitið sítt frá sólini og er eitt avlop frá heidniskum - á norrønt : "sunnudagr" Ísl : "Sunnudagur" Da. : Søndag, í merkir "solens dag". Á føroyskum merkir tað "Dagur sólarinnar". Út frá hesum er tað lætt at staðfesta norrønt, sum eitt mál, ið er ættað úr latíni. Sunnudagur, sum nú á døgum er vikuligi kristni halgidagurin, hevur vanliga í krisindóminum verið roknaður sum fyrsti dagur í vikuni - eftir jødiskari hugsan, har leygardagur / sabbatur var 7. dagur í vikuni. Nú er vanligari at rokna vikuna at byrja við mánadegi (eftir ISO-standardi (ISO-8601), sum ásetir, hvussu dagfestingar eiga at vera gjørdar í telduforritum og handilssamskifti.

Sunnudagurin er hvíludagur og heilidagur í øllum kristnum londum. Tá verða fyriskipaðar gudstænastur í kirkjum og øðrum gudshúsum. Sunnumorgun ringja kirkjuklokkurnar, og tá ið ringt hevur triðja ferð, fara fólk í kirkju. Í gomlum døgum var tann siður, at konufólkini settu seg vinstrumegin (konufólkamegin) í kirkjuni, og mannfólkini høgrumegin (mannfólkamegin). Hetta varð seinni avlagt.
Søguligar hendingar
Hetta er ein listi yvir søguligar hendingar sum hendu ávísar dagar í árinum.

januar   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 februar  1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) ((30)) mars     1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 apríl    1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 mai      1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 juni     1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 juli     1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 august   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 september 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 oktober  1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 november 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 desember 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

Um tú heldur vilt síggja árið á ein minni kompaktan hátt:
Slovakia
Slovakia (slovakiskt: Slovensko ella Slovenská republika) er eitt lýðveldi í Miðevropa. Í útnyrðing hevur Slovakia mark við Kekkia, í norðri við Pólland, í eystri við Ukraina, í suðri við Ungarn og í útsynning við Eysturríki.

Slovakia liggur millum breiddarstigini 47° and 50° N, and longdarstigini 16° og 23° E. Tað slovakiska landslagið er serliga kent fyri tað fjallaríki náttúruna við Karpatafjøllunum, sum strekkja seg tvørtur um alt landið og fevnir um tað mesta av norðara partinum av Slovakia. Í hesum høgu fjøllum eru fjallatindarnir Fatra-Tatra (harímillum eru Tatrafjøllini, stóru Fatra-fjøll og lítlu Fatra-fjøll), slovakisku Ore-fjøllini, slovakisku míðfjøllini ella Beskids.

Hægstu fjøllini standa norðuri í landinum, í Karpatafjøllunum tætt við markið til Pólland. Teir hægstu tindarnir eru Gerlachovský štít (2.655 m) og Kriváň (2494m).

Tað lægsta láglendi er tað fruktagóða láglendi í útsynningshorninum av landinum, sum kallast Donau-slættin (slovakiskt: Podunajská rovina). Síðan kemur eystara slovakiska láglendi í ein landssynning.

Slovakia, sum vit kenna tað í dag, er í veruleikanum annað landið, ið hevur borið hetta navn. Fyrsta landið var Fyrsta slovakiska lýðveldið (Prvá slovenská republika), ið var til undir seinna heimsbardaga.

Folk siðvenja hevur sterkar røtur í Slovakia og sæst aftur í bókmentum, tónleiki, dansi og arkitekturi. Eitt dømi um hetta er tann slovakiski tjóðsangurin "Nad Tatrou sa blýska", sum hevur røtur í einum fólkatónleikalagi frá "Kopala studienku" mentanini.



Slovakia er eitt demokratiskt lýðveldi við parlamentariskari fleirflokkaskipan. Seinasta parlamentsvalið var í mars 2012, og seinasta forsetavalið var í apríl 2009.

Slovakia er býtt sundur í 8 regiónir (slovakiskt: kraj, fleirtal kraje). Hesar eru uppkallaðar eftir høvuðssætinum í regiónini. Regiónirnar hava síðan 2002 í ávísan mun havt sjálvstýri.


 * 1) Bratislava-regiónin (Bratislavský kraj), høvuðsstaður Bratislava
 * 2) Trnava-regiónin (Trnavský kraj), høvuðsbýur Trnava
 * 3) Trenčín-regiónin (Trenčiansky kraj), høvuðsbýur Trenčín
 * 4) Nitra-regiónin (Nitriansky kraj), høvuðsbýur Nitra
 * 5) Žilina-regiónin (Žilinský kraj), høvuðsbýur Žilina
 * 6) Banská Bystrica-regiónin (Banskobystrický kraj), høvuðsbýur Banská Bystrica
 * 7) Prešov-regiónin (Prešovský kraj), høvuðsbýur Prešov
 * 8) Košice-regiónin (Košický kraj), høvuðsbýur Košice

Regiónirnar eru býttar sundur í fleiri smærri distriktir og kommunur. Tað eru tilsamans 79 distriktir í Slovakia.




 * TA3 - Slovakisk tíðindarás
 * The Slovak Republic Government Office
Funningur
Funningur er ein bygd á norðaru helvt Eysturoyar. Síðani 2010 er Funningur norðasta bygd í Runavíkar kommunu, áðrenn hetta var Funningur høvuðsbygd í Funnings kommunu og Funnings sóknar kommunu. Funningur var nýggjársbygd. Hagar komu fólk úr grannabygdunum at vitja og dansa á nýggjárinum.

Jørðin í Funningi er 15 merkur, harav einans ein hálv mørk er kongs/almenn.

Hagapartarnir eru 5: Líðin, Botnar, Hús, Heimari partur í haga og Innari partur í haga

Funnings kirkja er ein av gomlu trækirkjunum.


 * Grímur Kamban, fyrsti víkingur at seta búgv í Føroyum sambært Føroyingasøgu, verður vanliga sagdur at hava sett búgv í Funningi
 * Vísi-Jóannes Johannes Poulsen (1776-1847)
 * Poul Petersen (1901-2001): Tingmaður, rithøvundur
 * Marius Johannesen (1905-1986): Tingmaður, rithøvundur
 * Elsa Funding (1942): Prestur
 * Rólant Højsted: Skipsførari, Havnastjóri




 * Funnings kirkja
Kommunur í Føroyum
Síðan 1. januar 2017 eru tað 29 kommunur í Føroyum:




 * 1. august 1948 fór Funnings sóknar kommuna sundur í Funnings kommunu og Gjáar kommunu
 * 1. januar 1997 legði Argja kommuna og Kaldbaks kommuna saman við Tórshavnar kommunu.
 * 1. januar 2005 legði Elduvíkar kommuna, Oyndarfjarðar kommuna og Skála kommuna saman við Runavíkar kommunu.
 * 1. januar 2005 legði Gjáar kommuna, Haldarsvíkar kommuna, Hósvíkar kommuna, Hvalvíkar kommuna og Saksunar kommuna saman við Sunda kommunu.
 * 1. januar 2005 legði Hests kommuna, Kirkjubøar kommuna og Nólsoyar kommuna saman við Tórshavnar kommunu.
 * 1. januar 2005 legði Mikladals kommuna saman við Klaksvíkar kommunu.
 * 1. januar 2005 legði Mykinesar kommuna saman við Sørvágs kommunu.
 * 1. januar 2009 legði Funnings kommuna saman við Runavíkar kommunu.
 * 1. januar 2009 legði Gøtu kommuna saman við Leirvíkar kommunu og varð til Eysturkommuna.
 * 1. januar 2009 legði Miðvágs kommuna saman við Sandavágs kommunu og varð til Vága kommuna.
 * 1. januar 2009 legði Svínoyar kommuna saman við Klaksvíkar kommunu.
 * 1. januar 2017 legði Húsa kommuna saman við Klaksvíkar kommunu.


 * https://kort.foroyakort.fo/kommunur/
Skeiðbundna skipanin
Skeiðbundna skipanin (á enskum: the periodic table) er ein skipan við øllum frumevnunum sett upp í bólkar og periodur, sett upp í teigar. Hvør av teigunum umboðar eitt frumevni, og hvør perioda umboðar tal av skølum. Frumevni í sama bólki hava somu elektronsamanseting í uttasta skali og hava tí ofta eins evnafrøðiligar eginleikar. Frumevnini eru sett upp í rað eftir atomnummari, t.v.s. hvussu nógvar protonir eru í kjarnanum á atominum. T.d. hevur jarn (Fe) atomnummar 26 og eru sostatt 26 protonir í kjarnanum.


 * Evnafrøði
 * Atom
 * Frumevni
 * Mýl


 * Visual Periodic Table
2. oktober
2. oktober er dagur 275 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 276 um skotár er). 90 dagar eru eftir av árinum.


 * 1972 - Við fólkaatkvøðuni er meiriluti fyri, at Danmark skal gerast limur í EF, seinni ES.


 * 1452 - Richard III, Kongur Englands (d. 1485)
 * 1847 - Paul von Hindenburg, týskur politikari (d. 1934)
 * 1869 - Mahatma Gandhi (d. 1948)
 * 1876 - A. P. Møller, ella Arnold Peter Møller, danskur reiðari.
 * 1904 - Graham Greene, enskur rithøvundur (d. 1991)
 * 1951 - Romina Power, amerikonsk songkvinna
 * 1951 - Sting, enskur sangari og tónleikari
 * 1973 - Norska Lene Nystrøm – kendur úr duoini Aqua.
 * 1979 - Maja Ivarsson, svensk songkvinna
 * 1991 - Bjørk Herup Olsen, føroyskur rennari


 * 311 f.Kr. - Aristoteles, greskur filosoffur og náttúruvísindamaður.
 * 1935 - Georg Jensen - danskur sniðgevi.
 * 1968 - Marcel Duchamp, franskur listamálari (f. 1887)
 * 1985 - Rock Hudson, amerikanskur sjónleikari (f. 1925)
3. oktober
3. oktober er dagur 276 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 277 um skotár er). 89 dagar eru eftir av árinum.


 * 1789 - George Washington boðar frá tí fyrsta Thanksgiving Day í USA.
 * 1884 - Christiansborg Slott brennur, og Ríkisdagurin má fram til endan av fyrsta heimsbardaga halda sínar fundir í øðrum hølum.
 * 1952 - Stóra Bretland spreingir sína fyrstu kjarnorkubumbu út fyri Vestur-Avstralia.
 * 1972 - Dagin eftir fólkaatkvøðuna um EF limaskap – og Danmark hevur sagt ja – tekur Jens Otto Krag, forsætisráðharri, øll á bóli tá hann boðar frá, at hann leggur frá sær sum forsætisráðharri, fer úr politikki, og letur forsætisráðharrasessin víðari til Anker Jørgensen.
 * 1990 - Vesturtýskland og Eysturtýskland sameinast í eitt land. Flagg nýggja Týsklands verður fyrrverandi flagg Vesturtýsklands.
 * 1995 - Svarta amerikanska ítróttarhetjan, O. J. Simpson, verður kendur "ósekur" í at hava myrt fyrrverandi konu sína og vin hennara.


 * 1858 - Eleonora Duse, italsk sjónleikarinna (d. 1924)
 * 1889 - Carl von Ossietzky (d. 1938)
 * 1925 - Gore Vidal, amerikanskur rithøvundur (d. 2012)
 * 1928 - Kåre Willoch, fyrrverandi norskur politikari og forsætisráðharri (d. 2021)
 * 1938 - Eddie Cochran, amerikanskur tónleikari (d. 1960)
 * 1941 - Chubby Checker, amerikanskur sangari
 * 1969 - Gwen Stefani, amerikonsk songkvinna
 * 1980 - Mørland, norskur sangari
 * 1981 - Zlatan Ibrahimovic, svenskur fótóltsleikari


 * 1929 - Gustav Stresemann, týskur politikari (f. 1878)
 * 2004 - Janet Leigh, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1927)
4. oktober
4. oktober er dagur 277 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 278 um skotár er). dagar eru eftir av árinum.


 * 1904 - Havnar Bóltfelag, t.e. HB, verður stovnað.


 * 1822 - Rutherford B. Hayes, amerikanskur forseti (d. 1893)
 * 1895 - Buster Keaton, amerikanskur sjónleikari (d. 1966)
 * 1942 - Jóhanna Sigurðardóttir, íslendskur politikari
 * 1946 - Susan Sarandon, amerikonsk sjónleikarinna


 * 1669 - Rembrandt, niðurlendskur listamaður (f. 1606)
 * 1947 - Max Planck, týskur alisfrøðingur (f. 1858)
 * 1970 - Janis Joplin, amerikonsk songkvinna (f. 1943)
 * 2022 - Loretta Lynn, amerikanskur kvinnuligur country-sangari og sangskrivari (f. 1932)
5. oktober
5. oktober er dagur 278 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 279 um skotár er). 87 dagar eru eftir av árinum. Dagurin eitur Placidus. Tá ið Bænadikt úr Nurcia bygdi kleystrið Monte Cassino, fekk hann jørð at byggja á frá ríkum rómverja, Tertullus at navni. Placidus var sonur henda rómverja og gekk Bænadikti til handa. Kom sjálvur upp í munkaskipanina og eftir boðum Bænadikts bygdi hann eitt kleystur á Sikiloy. Kleystrið varð rænt og lagt í oyði av sjórænarum og Placidus dripin.


 * 1880 - Alonzo Cross fær patent til heimsins fyrsta kúlupenn
 * 1908 - Ferdinand kongur í Bulgaria lýsir sjálvstøðu í landinum og seg sjálvan sum zar
 * 1930 - Eitt bretskt loftskip dettur niður yvir Fraklandi. 48 av teimum 54 ferðafólkunum lata lív, teirra millum enski loftmálaráðharrin Lord Thomson
 * 1962 - Fyrsta singulin hjá The Beatles, "Love Me Do", kemur út í Stóra Bretlandi
 * 1964 - 57 fólk flýggja gjøgnum ein tunnil, tey hava grivið undir Berlinmúrinum
 * 1966 - Margreta prinsessa verður alment trúlovað franska greivanum Henri Laborde de Monpazat
 * 1974 - IRA-bumbur bresta á tveimum ølstovum í enska býnum Guildford í Surrey: Fimm fólk doyggja, og 65 verða særd
 * 1985 - Fyrstu fólkini búsetast á Kambsdali, og soleiðis gerst yngsta niðursetubygd í Føroyum.
 * 1989 - Dalai Lama vinnur Nobel Friðarheiðurslønina
 * 1990 - Fyrsta livratransplantasjón í Danmørk verður gjørd á Ríkssjúkrahúsinum


 * 1829 - Chester A. Arthur, amerikanskur forseti (d. 1886)
 * 1936 - Václav Havel, kekkiskur rithøvundur og forseti 1993-2003 (d. 2011)
 * 1944 - Nils Malmros, danskur filmsleikstjóri
 * 1951 - Bob Geldof, írskur tónleikari
 * 1957 - Bernie Mac, amerikanskur sjónleikari (d. 2008)
 * 1975 - Kate Winslet, enskur sjónleikari


 * 1813 - Tecumseh, høvdingur hjá Shawnee-fólkinum (f. 1768)
 * 1880 - Jacques Offenbach (f. 1819)
 * 1962 - Rasmus Rasmussen (Regin í Lið) (f. 1871)
 * 2011 - Steve Jobs, maðurin handan Apple, ipod og ipad (f. 1955)
 * 2015 - Henning Mankell, svenskur rithøvundur (f. 1948)