danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Bjarni Johansen
Bjarni Johansen, føddur 26. mai 1971 í Danmark, er formaður í fótbóltsfelagnum FC Suðuroy. FC Suðuroy varð stovnað 2010, og var tað felagsliðið VB/Sumba, sum tók stig til at broyta navnið. Vónin var, at øll fótbóltsfeløgini í Suðuroynni fóru at leggja saman við felagsliðnum. Bjarni Johansen er sonur Eyðun og Solveig Johansen úr Vági. Bjarni arbeiðir sum montørur hjá Føroya Tele.

Bjarni Johansen gjørdist formaður í VB/Sumba á aðalfundinum 26. februar 2007 og hevur verið tað síðan. VB/Sumba skifti navn til FC Suðuroy 1. januar 2010.

Í 2007 var Bjarni Johansen tann spælarin, sum hevði spælt flestar dystir á rað í føroysku landskappingini og kanska eisini í føroyskum fótbólti yvirhøvur.. Bjarni Johansen hevur spælt sum málmaður fyri VB síðan hann var heilt ungur og seinni fyri VB/Sumba, tá VB og Sumba løgdu saman. Bjarni gavst sum málmaður fyri VB/Sumba eftir fótbólsárið 2008 var farið.

Bjarni Johansen hevur spælt nakrar vinadystir á føroyska landsliðnum í fótbólti sum málmaður. Í 2004 var Bjarni Johansen við í hópinum á A-landsliðnum.. Bjarni Johansen hevur spælt tveir FIFA skásettir landsdystir fyri Føroyar.

Bjarni Johansen spældi sín fyrsta UEFA dyst 20. juni 1998 fyri VB. Dysturin var ímóti Brno og úrslitið var 3-0 til Brno. . Í 2009 var Bjarni Johansen eyka málmaður tveir dystir í UEFA Champions League fyri EB/Streymur. Talan var um tveir dystir móti Apoel FC úr Kýpros. EB/Streymur heitti á Bjarna um at vera eyka málmaður hjá teimum tí annar av teirra málmonnum var skaddur.. Bjarni Johansen hevur UEFA B venjaralisens.fsf.fo


 * Sportal.fo Bjarni er nýggjur VB-formaður.
 * uefa.com Bjarni Johansen.
 * sportal.fo. Bjarni Johansen til EB/Streym.
 * Sudurras.com. Bjarni fer aftur í handskarnar.
 * fsf.fo A-landsliðið 01-10-2004 Hópurin.
 * fsf.fo A-landsliðið - Leikarar 1988-2005.
 * Kringvarp.fo


 * Heimasíðan hjá FC Suðuroy
 * FC Suðuroy á Facebook
Bóghvítuhvalur
Bóghvítuhvalur (eisini nevndur rovhvalur, mastrarhvalur, mastrarfiskur, æðuhvalur og steyrhvalur) (frøðiheiti - Orcinus orca) er lættur at kenna á tí stóra horninum og teimum hvítu merkjunum aftanvert við hornið. Hornið á kallhvalinum er stórt (1,8 m) og tríhyrnt, men hornið á kvennhvalinum er minni (0,9 m) og meira árundað aftantil. Bóghvítuhvalur hevur 10-13 tenn hvørjumegin í kjaftinum. Tær eru eitt sindur bogaðar og 6-8 cm langar. Bóghvítuhvalur er alheimsslag, sum reikar víða um í Norðurhøvum, bæði við strendurnar og pelagiskt og úr heitum sjógvi niður í arktiskan sjógv. Serliga er nógvur bóghvítuhvalur úti fyri Lofot, millum Føroya og Íslands, eisini undir Íslandi.

40 ára gamla djóravenjarinnan Dawn Brancheau varð 25. februar 2010 dripin av einum 30 ára gomlum bóghvítuhvali. Tilburðurin var í kendu undirhaldsparkini Sea World í Orlando, Florida. Kvinnan var júst í holtur við at greiða fólki frá undirhaldinum, tá hon var áhaldsin og datt út í hylin. Bóghvítuhvalurin kom eftir henni og dró hana til botns. Hesin bóghvítuhvalurin er umleið 30 ára gomul hon og vigar umleið 6 tons. Hon eitur Tilikum, ið merkir vinur, og hon hevur verið í Sea World seinastu átjan árini. 40 ára gamla Dawn Brancheau var ein av mest royndu starvsfólkunum og von at vera um hesar hvalir. Sea World í Florida er sera kent fyri framførslur sínar við bóghvítuhvalum, delfinum og kópum, men tað er eftir øllum at døma ikki av ongum, at bóghvítuhvalur á enskum verður nevndur killer whale.
Indiska Havið
Indiska Havið, Indiahavið ella Indiahav er tað minsta av teimum trimum heimshøvunum. Tað er 74,9 milliónir km² í vídd, og har eru einar 5000 oyggjar, harav eru fleiri teirra korallriv. Indiahav líkist frá hinum báðum heimshøvunum, Atlantshavið og Kyrrahavið, tað gongur ikki so langt norður sum tey. Indiahavið hevur mark móti norði til Suðurasia, móti vestri er mark til Arabisku Hálvoynna og Afrika, móti eystri er mark til Avstralia, og móti suðri er mark til Suðuríshavið og Antarktis. Í Indiahavi er saltasti sjógvur í heiminum, nevniliga Reyðahavið, og eisini heitasti sjógvur í heiminum, Persaflógvin.

Indiahavið er í vanda fyri at verða dálkað, helst av tangaskipum úr Persaflógvanum. Norðast í Indiahavi kunnu tropuódnir og grovt monsunregn elva til ógvisligan uppgang og vatnflóð. Í Indiahavi eru nógvar koralloyggjar og óteljandi nógvar korallpollum, sum til dømis Maldivoyggjar og Seyskelloyggjar, ið eru ógvuliga væl umtókt ferðamannalond. Stóra ferðavinnan gevur væl av sær, men skaðar náttúruna. Aðrir vansar eru, at havið matar burtur av korallrivunum, og oyggjarnar liggja tí opnari fyri flóð og brimi.
Bøsdalafossur
Bøsdalafossur rennur úr Sørvágsvatni/Leitisvatni og er vatnríkasti fossur í Føroyum. Hann er um 30 metrar høgur og fellur í sjógv.
Francesco Totti
Francesco Totti (f. 27. september 1976 í Róm) er italskur fótbóltsleikari, sum spælir við Roma og italska fótbóltslandsliðnum. Hann vann Golden Foot heiðurslønina í 2010. Hann var toppskorari í italsku Serie A fótbóltsárið 2006-07, tað árið vann hann eisini evropeiska gylta skógvin.




 * Francesco Totti.
Nýggja Testamenti
Nýggja Testamenti (grikskt: Καινὴ Διαθήκη ella Kainē Diathēkē. Latín: Novum Testamentum) er partur av Bíbliuni hjá teimum kristnu. Nýggja Testamenti er skrivað á grikskum máli.

Tað er í Nýggja Testamenti, vit lesa um Jesus. Tær týdningarmestu frásagnirnar um Jesus í Nýggja Testamenti eita Evangeliini. Í Nýggja Testamenti eru 4 evangeliir. Í Nýggja Testamenti er Jesus tann Messias, sum profetarnir í Gamla Testamenti spáddu fór at koma og loysa fólkið úr trældómskorum og endurreisa Ísrael. Í Nýggja Testamenti verður Messias nevndur Kristus.

Nýggja Testamenti er tilsamans 27 bøkur.
Negro Spirituals
Í fleiri suðurríkjum í USA var lóg, at trælir skuldu ikki læra at lesa og skriva. Kortini skapaðu teir sína egnu mentan: sangur, negro spirituals, myndaði gerandisdag teirra.

Hesin sangur man vera hin kendasti.


 * 1. When Israel was in Egypt’s land: Let my people go,
 * Oppress’d so hard they could not stand, Let my People go.


 * (Niðurlag)
 * Go down, Moses,
 * Way down in Egypt land,
 * Tell old Pharaoh,
 * Let my people go.


 * 2. Thus saith the Lord old Moses said: Let my people go,
 * If not I’ll smite your firstborn dead. Let my People go.


 * (Niðurlag)
 * Go down, Moses,…


 * 3. No more shall they in bondage toil. Let my people go,
 * Let them come out with Egypt’s spoil! Let my People go.


 * (Niðurlag)
 * Go down, Moses,…


 * 4. O let us all from bondage flee. Let my people go,
 * And let us all in Christ be free. Let my People go.


 * (Niðurlag)
 * Go down, Moses,…
Star Wars Episode IV: Ein nýggj vón
Star Wars Episode IV: Ein nýggj vón (upprunaheiti: Star Wars Episode IV: A New Hope ella bara Star Wars (føroyskt Stjørnukríggj), amerikanskur filmur av George Lucas, upprunaliga frumsýndur 25. mai 1977, av felagnum 20th Century Fox. A New Hope var tann fyrsti Star Wars-filmurin ið varð gjørdur, men er tann fjórði parturin í Star Wars-søguni.
Star Wars Episode V: Imperiið svarar aftur
Star Wars Episode V: Imperiið svarar aftur (upprunaheiti: Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back) er ein amerikanskur filmur, instrueraður av Irvin Kershner. Hann var tann næsti Star Wars-filmurin ið varð upptikin, hóast hann í veruleikanum er fimti parturin í Star Wars-søguni. Filmurin varð frumsýndur 21. mai 1980.
Star Wars Episode VI: Afturkoma Jediriddarans
Star Wars Episode VI: Afturkoma Jediriddarans (Upprunatittul: Star Wars Episode VI: Return of the Jedi) er ein amerikanskur filmur, instrueraður av Richard Marquand. Hann var tann triði Star Wars-filmurin ið varð gjørdur, men er tann sætti parturin í Star Wars-søguni. Filmurin varð frumsýndur 25 mai 1983 og var tann síðsti filmurin í tí upprunaligu trilogiini.
Rutarbók
Rutarbók (hebráiskt מגילת רות) ber navn eftir høvuðskonuni - móabitanum Rut. Í hebráisku Bíbliuni er bókin sett ímillum hátíðarrullurnar. Vanligt var at lesa hana um hvítusunnuhaldið. Í Septuaginta er hon sett beint eftir Dómarabókina og undan Sámuelsbókunum, av tí at hon bindur tær saman (Rutarbók 1,1 og 4,22). Hon er skrivað stutt eftir dómaratíðina. Rutarbók kemur ikki rættiliga upp í tað søguliga verkið, sum er Jósvabók, Dómarabókin, Sámuelsbøkurnar og Kongabøkurnar, men av tí at tilburðirnir í bókini eru, meðan dómararnar ráddu, hoyra hon og Dómarabókin saman. Týdningurin av bíbilska navninum er ókendur, kanska merkir tað vinkona ella trúgv.
Etta Cameron
Etta Cameron (21. november 1939 Bahamaoyggjar – 4. mars 2010 í Århus) varð borin í heim í Nassau á Bahamaoyggjunum í 1939. Hon búsettist í Danmark í 1972, og gjørdist sum árini liðu kend og elskað í Danmark serliga fyri inniliga gospeltónleik sín. Hon hevði ikki nakað lætt lív, men gudstrúgv hennara bar ígjøgnum harðskap, neyðtøku og enntá fimm ára avbyrging handan jarntjaldið, tá hon noyddist at vera búgvandi í Berlin, orsakað av at hon misti passið burtur. Dóttir hennara, Debbie Cameron, er eisini songkvinna.


 * Come together with Etta (1975)
 * I'm a Woman (1976)
 * Mayday (1980)
 * Easy (1981)
 * My Gospel (1987)
 * A Gospel Concert with Etta Cameron (1995)
 * Lovesongs (1995)
 * Etta Cameron mit NDR Big Band (1996)
 * Certainly Lord (1996)
 * My Christmas (1996)
 * 'Etta Cameron Ole Kock Hansen and Tuxedo Big Band (1998)
 * A Gospel Concert with Etta Cameron vol. 2 (1996)
 * I Have a Dream (2000)
 * Lady Be Good (2003)
 * Her il Ties, Her Vil Bies (2005)
 * Spirituals (2008)
 * Etta (2009)

Í 2007 kom ævisøga hennara út í bók undir heitinum "Hun gav smerten vinger".
Filemonsbrævið
Filemonsbrævið er ætlað Filemoni og er einasta einstaklingabræv av Paulusar hond, sum er varðveitt. Tað vendir sær ikki til eitt kirkjulið ella ein kirkjuliðsfyristøðumann, men til ein háttvirdan kristnan mann, Filemon at navni. Hann hoyrdi til kirkjuliðið í Kolessa. Helst man hann hava verið múgvandi maður, átt stór og rúmsátt hús, av tí at kirkjulið var í húsi hansara. Hann var góðgerðin, lívgaði hjørtu teirra heilagu. Stutta einstaklingsbrævið er skrivað og sent samstundis sum Kolossabrævið. Í brævinum eru heilsanir frá somu fólkum - og Onesimus, sum brævið er um - verður eisini nevndur í Kolossabrævinum. Filemonsbrævið hoyrir tí til teirra, sum skrivað eru í fangahúsi fyrst í 60-árunum.

Tá ið Paulus sendir hetta brævið við, er tað:


 * at siga frá og vátta tað, hent er Onesimusi
 * at leggja Filemoni ríkan við at taka ímóti honum sum elskaðan bróður og tessvegna
 * verða honum til hjálpar, nú ið hart leikaði á
Whitney Houston
Whitney Elizabeth Houston (f. 9. august 1963 í Newark, New Jersey - d. 11. februar 2012 í Kalifornia ) var songkvinna og sjónleikari í USA. Hon var ein av teimum songkvinnum, ið hevur selt flest fløgur í heiminum, fleiri enn 220 milliónir eintøk. Eisini var hon ein tann kvinnan, ið hevur vunnið flestar heiðurslønir nakrantíð. Houston hevur fingið 30 Billboard-heiðursbrøv, 22 American Music Awards og tvær Emmy Awards. Innan filmsheimin gjørdist Whitney Houston eisini serliga kend í 1992 við filminum "The Bodyguard", har hon spældi saman við Kevin Costner. Leygardagin 11. februar í 2011 doyði kvinnan við tí stóru røddini; kenda songkvinnan, sjónleikarakvinnan, framleiðslustjórin og modellin, Whitney Houston í einum hotelrúmi í Beverly Hilton Hotel í Los Angeles, Kalifornia. Enn er ikki víst, hví hon doyði. Tað verður tó hildið, at tað sum gjørdi av við hana, var rúsdrekka ella rúsevni, sum Whitney leingi hevði havt trupulleikar við. Whitney var einans 48 ára gomul.

Hon varð fødd í Newark í New Jersey, inn í eina miðal inntøku familju, sum longu hevði tvey børn áðrenn hana. Pápi hennara var hermaður og mamma hennara var gospel-sangarinna, nakað sum kom at hava stóran týdning fyri Whitney. Hon hevði nevniliga arvað ta stóru, vøkru røddina frá mammu síni, og sum 11 ára gomul byrjaði hon sum solistur at syngja við gospel-kórinum í New Hope Baptist Kirkjuni í Newark. Hon fór ofta við mammu síni, tá ið hon framførdi í náttklubbum, og onkuntíð fór hon eisini sjálv upp á pallin at syngja við mammuni. Tað var her at fleiri fløguframleiðarir fingu áhuga fyri henni, men mamman vildi ikki lata hana geva nakra fløgu út, fyrr enn hon var liðug í studentaskúlanum. Tá ið hon var liðug í skúlanum, skrivaði hon sáttmála við fløgufelagið Artista. "Ein av teimum mest spennandi røddunum í áravís", skrivaði viðurkenda blaðið The Rolling Stone aftaná at hava hoyrt hennara debutalbum, sum varð útgivið í 1985. Fyrsta pláta hennara seldi 25 miliónir eintøk.




 * 1985: Whitney Houston
 * 1987: Whitney
 * 1990: I'm Your Baby Tonight
 * 1998: My Love Is Your Love
 * 2002: Just Whitney
 * 2003: One Wish: The Holiday Album
 * 2009: I Look to You


 * 1992: The Bodyguard
 * 1995: Waiting to Exhale
 * 1996: The Preacher's Wife


 * 2000: Whitney: The Greatest Hits
 * 2001: Love, Whitney
 * 2004: Artist Collection: Whitney Houston
 * 2007: The Ultimate Collection


 * 1991: Welcome Home Heroes with Whitney Houston
 * 1997: Classic Whitney Concert
 * 1999: VH1 Divas Live '99
 * 2000: The Greatest Hits
 * 2000: Fine
 * 2002: Whatchulookinat Video/Whatchulookinat Behind-the-Scenes Footage/Love to Infinity Megamix Video
 * 2004: Artist Collection: Whitney Houston

Sum sjónleikarakvinna bleiv Whitney eisini kend víða um við fyrsta filmi hennara, The Bodyguard, har hon spælir ein songkvinna, sum hevur fingið sær ein lívverja til at verja seg ímóti einum ørum fjeppara. USA Today metti filmin at vera ímillum 25 tær mest minniríku filmsløturnar í 25 ár.
Orðtøk Sálomons
Orðtøkini eru uppbygd av fleiri smáum orðtøksøvnum. Nær, tey eru sett saman, veit eingin við vissu. Nógvir halda á døgum Ezekia (7. øld f.Kr.), tá ið talað verður um menn Ezekia í 25. og 29. kap. Aðrir halda, at Orðtøkini eru vorðin sett saman eftir útlegdina. Bókin eitur á hebraiskum Misle, ið er Misle Salomo, stytt "Orðtøk Sálomons". Í Septuaginta verður hon stutt og greitt nevnd Paroimiai, ið merkir "Orðtøkini". Bókin er skrivað av Sálomon.

Orðtøkini eru meginpartin um lívsvísdóm, vunnin úr lívsroyndum. Vanligt var í Eysturlondum, og annars í nógvum øðrum mentanum, at mynda ein tílíkan lívsvísdóm við fáum, fyndigum orðum, sum seinni vórðu savnað og fingu heitið vísdómsbókmentir. Á mangan hátt eru tey ógvuliga allmennilig. Tey royna ikki at loysa tilverunnar gátur, men veita ráð, lívsreglur og áminningar til dagliga lívið.
Bjørk Herup Olsen
Bjørk Herup Olsen (fødd 2. oktober 1991) er ein av bestu langteina rennari í Føroyum millum føroyskar kvinnur. Bjørk er limur í rennifelagnum Bragdið í Havn og Helsingør IF í Danmark. Bjørk hevur runnið síðan hon var 13 ára gomul og hevur vunnið fleiri heiðursmerki og hevur sett føroysk met.


 * 800 metrar: 2:20.01 Gøteborg, Svøríki 4. juli 2010 (føroyskt met)
 * 1500 metrar: 4:37.83 Gøteborg, Svøríki 3. juli 2010 (føroyskt met)
 * 3000 metrar: 9:59.91 Pennsylvania, USA 28. januar 2012 (føroyskt met) Bjørk er fyrsta føroyska kvinnan sum hevur runnið 3000 metrar undir 10 minuttir.
 * 5000 metrar: 17:12,75 í Ohio (føroyskt met)
 * 5 km: 17:56 Klaksvík 5. juni 2010
 * 10 km: 36:16 Runavík 22. juni 2010
 * 1500 metrar - innandura: 4:38,04 Reykjavík International Games, Ísland 17. januar 2010
 * 1 míl - innandura: 5:19,35 Reykjavík 20. januar 2008
 * 3000 metrar - innandura: 10:02,47 Skive 6. mars 2010 (føroyskt innandura met)
 * 3000 metrar forðarenning: 11:28,38 Tórsbreyt 8. august 2010 (føroyskt met)

Bjørk Herup Olsen var við í danska U20 landsliðnum. Bjørk varð úttikin, tí hon var tann gentan í aldursbólkinum 15-19 ár, sum rann skjótast á 3000 metra teininum.


 * Foroya.fo, Bjørk Herup Olsen ger aftur um seg.
 * Sportal.fo, Gull til Bjørk og Rúna.
 * Kringvarp.fo, Bjørk vann gull í Íslandi.
 * Statletik.dk Bjørk Herup Olsen - 91 - KIF
 * Portal.fo, Bjørk setti nýtt met
 * afrek.fri.is
 * Kif-atletik.dk
 * esbjerg-am.dk
 * Athletics.fo, Altjóða dámur á Tórsbreyt seinasta leygardag.
 * Trackandfield.se
 * Sportal.fo, Met og bronsa til Bjørk.


 * Bragdid.fo
Tummas Gudmundsen
Tummas Gudmundsen er DJ, Tónleikari og Útvarpsvertur. Tummas Gudmundsen er nokk best kendur sum DJ TummiX og vertur í útvarpssendingini 15 tær bestu frá 2004 til 2007.


 * Myspace.com, Sjálvgjørdur tónleikur frá DJ TummiX.
DJ
DJ er stitting fyri "disco jockey" ið seirrni er blivi til "disc jockey".
Anna Kirstin Thomsen
Anna Kirstin Thomsen (fødd 11. februar 1946) er av Tvøroyri og býr har saman við manni sínum Knud Steinø, sum er lækni. Anna Kirstin er saman við beiggja sínum Thomas Frederik Thomsen, stjóri í fyritøkuni p/f Seglloftið. Anna Kirstin Thomsen er útbúgvin korrespondent í enskum og týskum.

Í 2008 fekk Anna Kirstin Thomsen handa Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri mentanaravrik 2008. Virðislønina fekk hon fyri virksemi hennara í bygningunum hjá Kongaliga einahandilinum á Tvøroyri. Grundgevingingin hjá dómsnevndini var soljóðandi:

"Anna Kirstin er eldsálin, sum lívgar og ríkar, har hon virkar. Tað veri innan tónleik, undirhald, ella tá ið hon lærir fólk kring landið at dansa.

Við áhaldni og hugflogi, skynsemi og stórsinni hevur Anna Kirstin tikið stig til at umvæla, varðveita og lata upp dyrnar til ein týðandi part av mentanararvi okkara: bygningarnar hjá Kongaliga einahandlinum á Tvøroyri.

Um hesar karmar er sprottin ein søguligur og nútímans mentanarpallur og eitt livandi ungdómshús.

Her stíga føtur, ið undan fóru, inn aftur í ringin, og saman trína vit dansin inn í framtíðina."

Anna Kirstin fekk "Ársins herðaklapp 2008" frá Portal.fo. Hetta er ein serstøk Planet virðisløn, sum verður latin á hvørjum ári.


 * Tfthomsen.com Heimasíðan hjá Seglloftinum á Tvøroyri.
 * Myndir av Seglloftinum og Gamla Kongaliga Einahandlinum á Flickr.com.
 * Seglloftið á Facebook
Beinisvørð
Beinisvørð er 469 metrar høgt forberg í Suðuroynni, millum bygdirnar Sumba og Lopra. Beinisvørð er sermerkt og sæst nógvastaðnis frá. Beinisvørð er tað næsthægsta forbergið í Føroyum, bara Enniberg er hægri. Nógvir flytifuglar byggja reiður hvørt ár í Beinisvørði. Sumbingar plagdu fyrr í tíðini at síga niður í bergi eftir fugli og eggum. Enn fara sumbingar í stakkin við Beinisvørð eftir lunda.

Kenda skaldið Poul F. Joensen (1898-1970), úr Sumba yrkti ofta um Beinisvørð. Janus Djurhuus (1881-1948), sum ikki er minni kendur enn Pól F. yrkti eisini um Beinisvørð.

Í 1975 rapaði ein partur av Beinisvørði, og nógvar lomvigarøkur vóru oyðilagdar og fleiri staðarnøvn eru nú horvin.

Gamli vegurin millum Lopra og Sumba førir niðan á Hestin, hagani er stutt til Beinisvørð. Vegurin er tætt við eggina, eitt nú kunnu bilar ella bussar støðga við stóru antennuna uppi á Hestinum og síðan kunnu fólk ganga umleið 50 metrar út til eggina og eygleiða fuglabergið Beinisvørð. Støðgast kann eisini eitt sindur longri niðri mitt í einum breiðum svingi, har eru bert umleið 20-30 metrar til eggina. Har liggur ein træbrúgv, sum varð løgd har einaferð kongalig vitjan var í Suðuroynni. Eitt skelti er sett upp har, sum ávarar fólk, so tey ikki ganga seg útav eggini.

Sumbiartunnilin var í ger í fleiri ár, hann varð tikin í brúk í 1997. Tunnilin fer ígjøgnum bergið Beinisvørð og er 3.240 metrar langur.




 * Visitsuduroy.fo
 * Sumba.fo - Heimasíðan hjá Sumbiar kommunu- Myndasavn, myndir av Beinisvørð
 * Myndir á Flickr.com av Beinisvørð
Gjógvaráfjall
Gjógvaráfjall er 345 metrar høgt fjall í Suðuroynni. Vestasti býlingurin í Vági er á Gjógvaráfjalli. Sunnanfyri Gjógvaráfjall er Vágseiði, Múlin og Múlatangi. Norðanfyri Gjógvaráfjall er Fámara.

Vágssangurin "Vágsbygd mín heimbygd", sum Napoleon Mortensen hevur yrkt, nevnir Gjógvaráfjall longu í fyrsta ørindi:


 * ''"Vágsbygd, mín heimbygd, so prúð her liggur tú
 * Gjógvaráfjallið, stint her stendur tú
 * Stóráir renna her, fjørðurin vakur er
 * Vágseiðið okkum heiður ber"


 * Us.fo.
 * Wedding.fo.


 * Vágs kommuna
 * Visitsuduroy.fo
Carl Barks
Carl Barks (føddur 27. mars 1901 í Merrill, Oregon, deyður 25. august 2000 í Grants Pass, Oregon) var ein kendur teknirøðsrithøvundur og -teknari. Hann er serliga kendur fyri at skriva um og tekna figurarnar hjá The Walt Disney Company. Barks tók Dunnald, sum í teknifilmunum bert var eitt fjaðurklætt illsinnisvætti, og gjørdi hann so við og við fjøltáttaðan og menniskjansligan. Tá tað ikki var nóg mikið, skapaði hann ein skara av persónligheitum runt um Dunnald og gav teimum sín egna bý at búleikast í, Dunnuvík. Lívssterkir eykapersónar blivu eitt av hansara vørumerkjum.

Frá 1935 til 1942 gjørdi Carl Barks teknifilmar hjá Walt Disney Productions (nú The Walt Disney Company), og hevur hann verið við til at gjørt 40 stuttfilmar og 3 langfilmar, langfilmarnir eru Snóhvíta og teir sjey dvørgarnir, Fantasia og Bambi. Frá 1942 til 1966 arbeiddi Carl Barks fulla tíð fyri forlagið Western Publishing, og var tað har hann gjørdist kendur fyri søgurnar um Dunnald Dunnu, Gírik Gvagg og øll hini. Men hann gjørdi eisini nakrar fáar søgur við stuttligum djórum, sum Disney ikki átti rættindini til.

Í 1966 skuldi Barks pensionerast, men forlagið fekk yvirtalað hann til at arbeiða parttíð. Frá 1966 til 1972 gjørdi hann einar 25 søgur við skótaliðinum hjá piltunum.

Eftir 1972 varð Barks yvirtalaður tvær ferðir til at skriva eina søgu afturat. Ta fyrru teknaði William Van Horn. Tann seinna finst í tveimumútgávum, aðra hevur Patrick Block teknað, hina hevur hollendarin Daan Jippes teknað.

Í alt skrivaði og teknaði Barks umleið 750 søgur og 7000 síður. 90 av teimum bestu søgunum hjá honum eru givnar út á føroyskum í Carl Barks savninum.


 * Carl Barks savnið
 * Carl Barks' samlede verk
 * The Complete Carl Barks Disney Library


 * Carl Barks á ComicWiki (danskt)
 * Carl Barks á INDUCKS (vel mál)
 * Carl Barks savnið á Minetegneserier (norskt)
 * Carl Barks á Internet Movie Database (enskt)
Tokuma Japan Communications
Tokuma Japan Communications er tónleikadeildin hjá japanska útgávufelagnum, sum alment kallast Tokuma Shoten Publishing Co., Ltd. Á japanskum 株式会社徳間書店 Kabushigaisha Tokuma Shoten. Síðani 1954 hevur felagið givið bæði spælifilmar, teknifilmar (anime) og teknirøðir (manga) út. Tónleikadeildin hevur ímillum annað givið út plátur hjá kenda bólkinum Perfume.


 * Tokuma Shoten Publishing Co. Ltd. (TSPCL)
 * Tokuma Japan Communications Tónleikadeildin hjá Tokuma
Copenhagen Records
Copenhagen Records er eitt danskt plátufelag, við nøkrum av teimun størstu donsku kunstnarunum, m.a. Nephew, Alphabeat, Niarn, svensku Agnes og føroysku Eivør
Kana
Kana bókstavir vóru mentir í Japan millum ár 700 e.Kr.f. og ár 900 e.Kr.f. Teir eru partir av japanska skriftmálinum og eru fonetiskir, tað vil siga, at hvør bókstavur gevur sítt egna ljóð, men merkir einki einsamalt. Tað eru tvey sløg av Kana; Hiragana og Katakana. Katakana bókstavir vera nýttir til at eftirlíkna ljóðini í lániorðum. Lániorð eru orð, sum eru lánt frá øðrum tungumálum, sum til dømis, "resutoran", ið er matstova á enskum. Hiragana verur nýtt, tá øll japansk orð skulu skrivast, tó uttan lániorð.

Ytri tenglar:
 * Japanska Kana Copybook (PDF)

Japanische Schrift
Georg Hansen
Georg Hansen. Fulla navn hansara var Casper Georg Hansen. Vanliga nevndur Bakar Hansen. Hann er føddur í Nexø, Bornholm 3. september í 1844 og deyður 15. februar 1924.
Ayaka Nishiwaki
Ayaka Nishiwaki (japanskt: 西脇 綾香, Nishiwaki Ayaka), verur rópt A-chan (あ～ちゃん). Er sangari í japanska elektropop tónleikabólkinum Perfume.

Nishiwaki var borin í heim og vaks upp í Hiroshima, har hon gekk á sjónleikara skúla við sínum vinum og núverandi limunum í Perfume, Yuka Kashino and Ayano Ōmoto.

Hon stovnaði bólkin Perfume í 2001 saman við Kashino og fyrrverandi liminum Yūka Kawashima, sum stutt eftir fór úr bólkinum fyri at brúka meiri tíð uppá lestur. Eftir langt prát við móður sína, sum helt at ein trio hevði meiri uppá seg á einum palli, spurdi Nishiwaki Ōmoto um hon vildi komí bólkin.

Yngra systurin Sayaka er limur í bólkinum "9nine".


 * Amuse Heimasíðan hjá bólkinum Perfume
Aasmund Olavsson Vinje
Aasmund Olavsson Vinje (føddur 6. apríl 1818 í Telemark fylki, Noreg, deyður 30. juli 1870 í Hadeland) var ein norskur rithøvundur og blaðmaður. Kendar yrkingar eftir Vinje eru «Våren», «Ved Rundarne», «Den dag kjem aldri» og «Blåmann». Hann vaks upp í Vinjestoga í Telemark fylki. Hóast familjan var fátøk var áhugin fyri bókmentum stórur, og Vinje fekk skjótt alsk til bókina.

Han gekk á Heltbergs studentfabrikk og las seinni til jurist. Han var politiskt aktivur og varð koyrdur úr starvinum sum statsgóðkendur juristur tá hann fanst at uttanríkispolitikkinum hjá stjórnini. Vinje verður roknaður sum ein undangongumaður í norskum journalistikki við vikublaðnum Dølen frá 1858. Áðrenn hann skrivaði Dølen var han blaðmaður, í gjøgnum 8 ár skrivaði hann heilar 700 greinar í Drammens Tidende. Sum rithøvundur skrivaði hann yrkingar og ferðafrásøgnir. Skrivistílurin hjá honum var eyðkendur av hansara evnum at síggja eina sak frá fleiri síðum, og sýndi ofta eitt tvísýni, millum annað tá tað galt norskan nasjónalromantikk. Vinje var ein av teim fyrstu ið aktivt nýtti landsmálið hjá Ivar Aasen.

Vinje doyði á Hadeland, Oppland fylki og varð jarðaður við Søsterkirkene á Gran.
CTD
CTD, Carnitine transporter deficiency, er ein arvalig ílegusjúka, sum forðar kroppinum at brúka feitt sum orku, serstakliga í tíðarskeiðum uttan mat. Carnitinið í kroppinum stavar frá føði og verður eisini framleitt í kroppinum. Fólk við CTD hava ein protein feil í proteininum kalla carnitin transporter, sum føra carnitin inn í kyknurnar og forða fyri, at tað fer úr kroppinum.

Vanliga koma fyrstu tekinini og sjúkaeyðkennini av CTD hjá nýføddum og tíðliga í barnaárunum. Tekin kunnu verða óvanligur heilavirkni, sjúkt hjarta, ørviti, spýggj, vøddaveikleiki og lágt blóðsukur.

Ein kan kannast fyri CTD á tríggjar hættir: 1. Máta carnitininnihaldið í blóðinum. 2. Ílegukanningar. 3. Máta virkni av carnitinflytarum á dyrkaðum húðkyknum.

Viðgerðin fyri CTD er at tilføra carnitin í so stórum mongdum, at innihaldið av carnitini í blóðinum verður regulskipað.

Helvtin av Føroya fólki hevur latið seg kanna fyri CTD, 120 eru funnin við ílegusjúkuni, og tað eru fleiri, enn læknarnir høvdu væntað. Áðrenn kanningarnar byrjaðu, varð hildið, at ein av hvørjum 1.300 í Føroyum mundi hava sjúkuna, nú vísir tað seg, at ein av hvørjum 400 hevur CTD. Aðrastaðni, til dømis í USA, Danmark, Avstralia og Japan, er talið ein av hvørjum 40 000. Kanningarnar seinasta árið vísa, at sjúkan kann raka øll og ikki bert børn og ung. Tilkomnir menn eru funnir, har aldur og æðrakálking kundi verið ørsøkin til teirra hjartatrupulleikar, men nú vísir tað seg at vera CTD.






 * Kunning um CTD frá Heilsumálaráðinum
 * Færinger i Danmark får tilbud om test for CTD
Villdunna
Villdunna (frøðiheiti - Anas platyrhynchos) er tann vanligasta villdunnan í Føroyum og forfaðirin til spøku dunnuna, ið verður hildin sum húsdjór. Føroyska navnið dunna stavar sambært málfrøðinginum Christian Matras frá Skotsk-gæliskum tunnag úttalað :dunna:;.

Villdunna er vanligasti antarfuglur, sum eigur í Føroyum. Hon sæst á nógvum vøtnum og áum. Tær flestu villdunnurnar eru her alt árið. Tó koma nakrar fremmandar villdunnur eisini henda vegin um veturin. Í mai-juni verpur bøgan 8-10 egg, sum eru líka stór sum høsnaregg. Dunnan matar ikki ungarnar, men fer við teimum, har føði er.


 * Fuglar í Føroyum
Mölnlycke
Mölnlycke ein býur í Svøríki, sum liggur eystan fyri Göteborg. Hann hevur umleið 15 289 íbúgvar og en vídd við 7,97 km&sup2;. Mölnlycke er eisini høvuðsstaður í Härryda kommunu.
Dagur Málsins
Dagur Málsins ella Móðurmálsdagurin er 25. mars og hevur sum endamál at seta móðurmálið í miðdepilin og skapa tilvit um nýtslu og menning av málinum. Dagurin var útnevndur av landsstýriskvinnuni í mentamálum, Helena Dam á Neystabø í 2010, samstundis við stovnanina av eini málrøktarvirðisløn at lata einstaklingi, stovni ella felagi, ið hevur verið við til at røkja og ríka føroyska málið. Málrøktarvirðislønin, ið er kr. 40.000 og verður handað sama dag.

Dagurin er føðingardagur V.U. Hammershaimbs, faðirin at skriftmáli føroyinga.


 * 2010 - Jóhan Hendrik Winther Poulsen


 * Móðurmálsdagur, snar.fo
 * Móðurmálsdagur, snar.fo
Ivar Aasen
Ivar Andreas Aasen (* 5. august 1813 í Møre og Romsdal fylki, Noreg; – † 23. september 1896) var ein norskur málfrøðingur og yrkjari. Ígjøgnum sítt innsavningsarbeiði og mállæruskipan legði hann grundarlag undir víðari vísindaligum kanningararbeiði av norskum tungumáli. Ivar Aasen er mest kendur fyri at vera upphavsmaður til nýnorskt.

Ivar Aasen var yngstur av átta systkjum og misti tíðliga bæði foreldrini. Hann mátti tí longu tíðliga luttaka í strævnum bóndagarðsarbeiði fyri at lívbjarga sær. Heimstaðurin lá fjarskotin, og tí hevði Ivar fáar vinir. Hann stytti sær stundir við at lesa í bíbliuni, og longu meðan hann var lítil, løgdu bæði prestur og lensmaður í bygdini til merkis, hvussu gløggur hesin pilturin var.

Aasen fekk barnalærdóm sín hjá próstinum Hans Conrad Thoresen. I 1831 gjørdist hann ferðalærari og við tíðini gjørdist hann heimalærari hjá kaptein Daae í Skodje. Hann økti alla tíðina um vitan sína, millum annað við at læra seg fleiri tungumál av egnum ávum, og við at savna plantur úr nærumhvørvinum í eitt stórt plantusavn. Aasen byrjaði eisini at granska málføri/dialektir, og náttúrliga bleiv tað hansara egna heimliga sunnmørsdialektin ið stóð fyrst fyri tørni. Hetta gjørdist eitt strævið arbeiði, tí hann royndi at finna fram málførið/dialektina sum hon var, undan danska árininum, men við tíðini bleiv hann liðugur við 'Søndmørsk Grammatik', sum varð útgivin í 1841.

Aasen fór til Bergens fyri at fáa arbeiðið hjá sær mett av biskoppinum har, Jacob Neumann. Biskoppurin var ovfarin og fekk partar av arbeiðnum prentaðar í tveimum útgávum av Bergens Tidstidende. Neumann syrgdi eisini fyri at seta unga málfrøðingin í samband við 'Vitenskapsselskapet' í Tróndheimi, sum gav honum starvsløn so hann kundi ferðast runt í landinum og kanna aðrar dialektir. Aasen var tá 29 ára gamal.

Í 1848 gav Aasen út Det norske Folkesprogs Grammatik. Tvey ár seinni kom Ordbog over det norske Folkesprog. Hendan orðabók innihelt yvir 25 000 orð og bleiv lýst sum eitt tjóðskaparligt megnaravrik av P.A. Munch. Í 1849 legði Aasen tann fyrsta tekstin á nýggja skrivtmálinum fram, og fýra ár seinni kom hann við uppskotinum um tað nýggja norska landsmálið: Prøver af Landsmaalet i Norge.
Norske Folkeviser
Norske Folkeviser er eitt kvæðasavn, ið Magnus Brostrup Landstad gav út í 1852. Skriftmálið hann nýtti var landsmál, ið er grundað á etymologi/upprunafrøði, eins og føroyska skriftmálið hjá Hammershaimb.

Innihald


 * Ásmund Fregdegævar
 * Kappen Illhugin


 * Norske Folkeviser
Magnus Brostrup Landstad
Magnus Brostrup Landstad (* 7. oktober 1802 í Måsøy, Noreg – † 8. oktober 1880 í Kristiania) var ein norskur prestur, sálmayrkjari og savnari av fólkalívsminnum. Hann var systkinabarn Hans Peter Schnitler Krag. Landstad er serliga kendur fyri sínar sálmayrkingar og savnan av fólkalívsminnum. Í Seljord liggur 'Landstad-instituttet', uppkallað eftir honum. Sálmabókin hjá Landstad var autoriserað til gudstænastubrúk í norsku kirkjuni í 1869, og so við og við gjørdist hon tað tjóðskaparliga sálmaverkið ið Landstad hevði ynskt. Ludvig Mathias Lindeman gjørdi løg til nógvar av sálmunum. Í 1852 gav Landstad út kvæðasavnið Norske Folkeviser skrivað á tí nýgjørda landsmálinum.
Tjóðardagur USA
Amerikanskur tjóðardagur (á enskum "Independence day" ella "the Fourth of July") er 4. juli, sum er til minnis um loysingina frá Stóra Bretlandi. 4. juli í 1776 tóku amerikumenn loysing frá bretum. 4. juli er minningardagurin um viðurkenningina av óheftislýsingini, "Declaration of Independence" í 1776. Men veruliga undirskrivingin fór ikki fram fyrr enn slakan mánað eftir, nevniliga 2. august 1776. John Hancock átti fyrstu undirskriftina á skjalinum. Ein undirskrift verður ofta kallað "at skriva sítt John Hancock". Fleiri undirskriftir komu á skjalið seinni.

4. juli 2009 hátíðarhildu amerikanar 233 ára frælsisdagin.

Tann amerikonska sjálvstýristilgongdin skal síggjast í ljósinum av, at bretar mettu, at tað var neyðugt at skatta koloniirnar fyri at kunna fíggja umsitingina av teimum. Bretska krúnan legði eina røð av skattum á koloniirnar, men mótstøðan var hørð og umfatandi. "The East India Company" fekk einarætt frá bretsku stjórnini at flyta te úr Kina beinleiðis til síni umboð í USA, og hetta førdi við sær, at niðursetuhandilsmenninir ikki fingu lut í hesum lønandi handli. Tann 16. desember í 1773 skipaðu nøkur niðursetufólk fyri sokallaðu "Boston Tea Party" sum eitt mótmæli ímóti bretsku atferðini. Hetta gjørdist byrjanin til harða stríðið millum niðursetufólkið og bretsku ta stjórnina. Bretar kravdu frið og landaskil, men amerikumenn kravdu frælsi.

Í september í 1774 varð stevna hildin í Philadelphia, sum nevndist "First Continental Congress". Allar koloniirnar uttan Georgia sendu umboð til stevnuna. Endamálið við stevnuni var at bøta um sambandið við ta ensku stjórnina, men hetta eydnaðist ikki, og í apríl mánaði í 1775 vóru niðursetufólk í Massachusetts í bardaga við bretar við Concord og Lexington. Kollveltingin var byrjað. Stríðið spjaddist og uppreistur var veruleiki, og krav um fullveldi varð endaliga orðað 4. juli í 1776 í tiltiknu Frælsisyvirlýsingini (á enskum "Declaration of Independence"), ið staðfesti natúrrættindi hjá mannaættini og fullveldið hjá teimum amerikonsku statunum. Thomas Jefferson orðaði yvirlýsingina, sum í stóran mun er grundað á tey politisku ástøðini hjá enska heimspekinginum John Locke.

Frælsiskríggið vardi longri enn væntað. Tað byrjaði 19. apríl í 1775 og endaði 19. oktober 1781, tá ið Lord Cornwall við heri sínum gav seg yvir í Yorktown, Virginia. Bretar, sum eisini vóru í kríggi við fleiri evropisk lond, máttu lúta fyri frælsishugaðu niðursetufólkunum. Í 1783 viðurkendi Stóra Bretland fullveldið hjá teimum 13 koloniunum.
Rasismugreinin
§ 266 b í revsilógini, eisini kalla rasismugreinin eller mannamungreinin, er partur av kapittul 27 í revsilógini um Freds- og ærekrænkelser:


 * § 266 b. Den, der offentligt eller med forsæt til udbredelse i en videre kreds fremsætter udtalelse eller anden meddelelse, ved hvilken en gruppe af personer trues, forhånes eller nedværdiges på grund af sin race, hudfarve, nationale eller etniske oprindelse, tro eller seksuelle orientering, straffes med bøde eller fængsel indtil 2 år.
 * Stk. 2. Ved straffens udmåling skal det betragtes som en særligt skærpende omstændighed, at forholdet har karakter af propagandavirksomhed.

Grein 266b í revsilógini kom í gildi 15. desember 2006 við 17 stemmun fyri og 15 ímóti, hon staðfestir at samkynd skuldu verða vard ímóti niðurgerð. Miðflokkurin hevur fleiri ferð tosa ímóti at grein 266b skuldi koma í gildi í Føroyum. Tað eru tó ikki bara tingfólk úr Miðflokkinum, ið hava verið ímóti at samtykkja grein 266b, tingfólk úr mestsum øllum flokkum hava verið ímóti. Dømi eru eisini um, at politikarar hava skift flokk, eftir at okkurt mál sum gongur ímóti teirra etisku virðum ella ímóti teirra sannføring, hevur verið fyri, og flokkurin hevur verið fyri. T.d. skifti Karsten Hansen flokk orsakað av hesum málinum. Hann varð valdur á ting fyri Tjóðveldi, men seinni skifti hann flokk og gjørdist limur í Miðflokkinum.

Atkvøðubýti fyri § 266 b. í løgtinginum var :

Tølini í talvuni niðanfyri eru ikki heilt røtt!
Føroyar sum eitt valdømi
Lóg um at skipa Føroyar sum eitt valdømi kom í gildi 25. oktobur 2007. 19 tinglimir atkvøddu fyri at gera Føroyar til eitt valdømi og 13 vóru ímóti.

Atkvøðubýti fyri uppskotið í løgtinginum var:


 * Uppskot til samtyktar um Føroyar sum eitt valdømi
 * Nú eru Føroyar eitt valdømi: Løgtingsformaðurin er stoltur
The Coca Cola Company
The Coca Cola Company er ein amerikonsk fyritøka, ið var stovnað í 1886. Fyritøkan eitur eftir leskidrykkinum Coca-Cola, sum gjørdist eitt hitt kendasta merki í heiminum. Coca-Cola varð fyrstu ferð bryggjað í Georgia, USA í 1886. Uppfinnarin gjørdi eitt eyðkent vørumerki, sum fall væl í eyguni við snøggum, reyðum stavum, sum taka í hvør annan, og frá fyrsta degi varð lýst allastaðni við hesum nýggja drykki. 10 ár seinni drukku tey Coca-Cola í øllum Amerika. Nú er Coca-Cola so grógvið inn í hugaheim okkara, at vit kenna merkið aftur, hvussu navnið so er skrivað.
Morsnigil
Morsnigil (eisini kendur sum dreparasnigil) (frøðiheiti Arion vulgaris) var fyrstu ferð funnin í Føroyum í 1996. Morsnigil verður 5-15 cm langur og er skínandi og javnt morreyður, men hann kann vera ymiskur á liti frá morreyðum til ljósagult, og teir ungu morsniglarnir eru meira gjøgnumskygdir á liti. Fótrondin er tvørríput. Morsnigil eitur á latíni Arion vulgaris. Morsnigil stavar frá Spania, men hevur síðan spjatt seg norðureftir við fólki og vørum, hann var fyrstu ferð sæddur í Svøríki í 1975, í Noregi í 1988, í Danmørk í 1991, í Føroyum í 1996 og í Íslandi í 2003.

Sum aðrir sniglar í Arionslektini er morsnigil tvíkyndur og nørist skjótt, og ger hann stóran skaða í m.a. urtagørðum og eplaveltum.


 * Sniglar, jenskjeld.info
 * FaroeNature
Svarti snigil
Svarti snigil (frøðiheiti - Arion ater) er best kendi landsnigil her á landi. Svarti snigil verður 100-120 mm langur. Hann er svartur um kroppin, og húðin er rukkut og hál av slími. Kroppurin er avlangur og tjúkkastur um miðjuna. Á høvdinum eru 4 liðilig horn. Tey tvey longstu hornini bera eyga á endanum. Snigilin tevjar við hinum báðum hornunum.

Svarti snigil sæst bæði við hús, í bø og haga; men svørtu sniglarnir við hús eru morlittir ella reydligir. Svarti snigil er vanligur á graslendi í bø og haga, har skuggi er.

Svarti snigil etur bleytar plantulutir og eisini soppar. Hann tolir eisini eitursoppar. Á tunguni eru smáar, hvassar tenn, so hon er góð at ríva matin sundur við. Við hesi hvøssu rívitungu skaðar snigilin plantur; men hann er tó ikki mettur at vera skaðadjór.

Svarti snigil verpur ljós egg, og hann verpur tey í eina holu í moldini ella í vátligt leyv. Áðrenn veturin kemur, doyggja teir gomlu sniglarnir. Eggini og ungarnir liggja í jørðini og liva veturin av.


 * Sniglar, jenskjeld.info
 * FaroeNature.
Norðaru Marianaoyggjar
Samveldið Norðaru Marianaoyggjar (enskt: Commonwealth of the Northern Mariana Islands, chamorro: Sankattan Siha Na Islas Mariånas) er ein oyggjabólkur í Kyrrahavinum. Norðaru Marianaoyggjar er annar av teimum tveimum oyggjabólkunum, sum mynda Marianoyggjar í Mikronesia. Norðaru Marianaoyggjar eru ein oyggjabólkur við fimtan oyggjum av vulkanskum- og korall uppruna. Oyggjarnar eru tilsamans støddar sum Streymoy og Sandoy, ella eitt sindur meiri enn triðingin Føroyar. Capitol Hill er høvuðsstaðurin í oyggjunum og liggur á oynni Saipan, sum er tann størsta oyggin. Í Samveldið Norðaru Marianaoyggjar búgva umleið 51.483 fólk í 2014. Almennu málini eru trý í tali: enskt, chamorro og karolinskt.

Triðingurin av útflutninginum er landbúnaðarvørur. Tað mesta, ið dyrkað verður, er sukurrør og ananas. Økið dregur ferðafólk úr øllum heiminum at sær. Hetta gevur nógvum fólki arbeiði. Ferðafólkavinnan er størsta inntøkan á nógvum oyggjum har. Stóra ferðavinnan gevur væl av sær, men skaðar eisini náttúruna. 8,0 prosent av fólkinum er arbeiðsleys og miðallívsævin í landinum er 76.7. Undir 3 prosent av fólkinum eru ikki lesifør. BTÚ fyri hvønn íbúgva í landinum er 13.600 $ (81 400 DDK). Meginparturin av fólkinum er katolikkar.

Sum tann fyrsti býurin í søguni varð Hiroshima í Japan raktur av fyrstu kjarnorkubumbuni nakrantíð, tá USA hin 6. august 1945, undir Seinna heimsbardaga, slepti einari kjarnorkubumbu yvir býin. Tað var bumbuflogfarið Enola Gay úr Norðurmarianoyggjum, ið kastaði kjarnorkubumbuna.

Norðaru Marianaoyggjar liggja í oyggjabólkinum, sum verður nevndur Marianoyggjar, í Mikronesia. Oyggjabólkurin hevur fleiri befólkaðar og óbefólkaðar oyggjar; tær størstu av Norðaru Marianaoyggjunum eru Saipan (120 km2), Tinian (102 km2, inkl. Aguijan), Rota (85 km2), Pagan (48 km2), Anatahan (32 km2), og Agrihan (30 km2). Av teimum er oyggin Saipan størsti parturin og har tað búgva flest fólk. 90 prosent av fólkatalinum í 2014 búgva á Saipan. Tað er lýtt tropiskt veðurlag alt árið. Tað regnar av og á og skiftir ofta millum regn og brennandi sól. Heitt er veðurlagið, og ofta regnar, so væl fæst burtur úr jørðini. Á oyggjunum eru fleiri høg eldfjøll, men nú er bara eitt, sum ger um seg.

Norðaru Marianaoyggjar eru eitt sjálvstýrandi land í politiskum felagsskapi við USA og undir tess fullveldi. USA hevur fult ræði á málsøkjum viðvíkjandi uttanríkispolitikki og verju. Íbúgvarnir í Norðurmarianaoyggjum eru amerikanskir ríkisborgarar, og ávísar amerikanskar lógir og ásetingar í amerikansku stjórnarskipanini eru í gildi í oyggjunum. Meginásetingarnar í sáttmálanum, sum er stjórnarrættarliga støðið undir oyggjalandinum, kunnu bert broytast, um báðir partar samtykkja tað.




 * Sameindu Statirnir Í Amerika
Leopardsnigil
Leopardsnigil (frøðiheiti - Limax maximus) varð fyrstu ferð skrásettur í Føroyum í 2003. Hann varð funnin á Toftum og hildið var at hann bara fanst har, men ein 'eftirlýsing' í Dimmalætting vísti at hann fanst yvir stórar partar av Eysturoy og Suðurstreymoy uttan at fólk høvdu givið sær far um tað.

Leoparsnigil stavar frá Vesturevropa.

Leopardsnigil er nú størsti snigil í Føroyum, áður var tað svarti snigil. Leopardsnigil kann gerast upp til 200 mm langur. Hesin snigil er sera litfagur og fleiri litbrigdi síggjast. Vanligast er hann grábrúnur við strípum, men stundum hevur hann blettir ístaðin fyri strípur, og stundum er hann einlittur og hevur hvørki strípur ella blettir. Eitt ið eyðkennir hetta slagið, er kjølurin eftir rygginum og tað at andingaropið er aftanfyri kápuna, mótsatt Arionslektini har andingaropið er frammanfyri kápuna.

Har Leopardsnigil finst í Føroyum, sæst hann allastaðni í bygdum øki, í urtagørðum, í bønum og á gongubreytum. Ikki er greitt um hann trívist uttangarðs.

Mótsatt morsniglinum tykist leopardsnigilin vera púra óskaðiligur.


 * Sniglar, jenskjeld.info
 * FaroeNature.
 * Jens-Kjeld.
Kjarrsnigil
Kjarrsnigil (danskt: kratsnegl - frøðiheiti: Arianta arbustorum) var fyrstu ferð skrásettur í Føroyum í 1880'unum, men var so ikki sæddur aftur fyrr enn í 1990'unum.

Kjarrsnigilin er størsti snigil við húsa ið verpir í Føroyum*. Hæddin á húsanum er 12-23 mm, breiddin er 15-24 mm og hevur hann 5-6 snúningar. Húsin er litfagur, brúnur við ljósum tvørstrípum og eini døkkari rípu ið fylgir snúningunum. Ein eyðkendur snigil.

Kroppurin er døkkur, stundum svartur, stundum gráligur við ljósari flekkum.

* Seinastu árini eru einstakir lundarsniglar, urtagarðssniglar og burgundarsniglar sæddir her, helst innsløddir við plantum, men tað er ikki staðfest at teir verpa her.

Kjarrsnigil finst bara í fáum støðum í Føroyum, har hann sæst í urtagørðum, rabarbugørðum og fram við veitum í bygdum øki. Kjarrsnigilin er plantuetari burturav, men ger ongan skaða í urtagørðum.


 * Fróðskaparrit 61. bók 2014.
 * FaroeNature.
Hebe Camargo
Hebe Maria Camargo (fødd 8. mars 1929 í Taubaté, Brasil, deyð 29. september 2012) var ein songkvinna, sjónvarpsvertur og sjónleikari úr Brasil.

Sum songkvinna hevur hon framført í skemtifilmum eftir Mazzaropi og spældi saman við Agnaldo Rayol í einum av teimum. Í 1950-árunum byrjaði hon at starvast sum sjónvarpsvertur í eini røð á rásini TV Paulista. Í 1955 var hon við í tí fyrstu brasilsku sjónvarpssendingini fyri kvinnur, O Mundo é das Mulheres (Heimurin hoyrir kvinnunum til), í sjónvarpi í Rio de Janeiro, ið varð sent fimm ferðir um vikuna.
Grái snigil
Grái snigil (frøðiheiti - Arion subfuscus, stundum Arion fuscus, stundum verða hesi roknað sum tvey ymisk sløg) er sera vanligur landsnigil her á landi.

Grái snigil sæst í bønum og urtagørðum. Tá ið summarið er vátligt, eru heilt nógvir, og teir gera nógv um seg serliga í urtagørðum, tí teir eta planturnar, serliga jarðber. Grái snigil verður 30-40 mm langur.


 * FaroeNature.
Flogfar
Flogfar er heitið á øllum flúgvarum, sum eru tyngri enn luftin - tyrlur, sveimflogfør, drekaflogfør og flogfør við føstum veingjum og motori. Flest øll stór ferðamannaflogfør og stríðsflogfør hava jetmotorar, sum gera, at tey kunnu flúgva skjótt og høgt. Tey smáu flogførini hava oftast skrúvur. Tey eru stuttleikaflogfør ella einstaklingsflogfør. Tað eru ikki 100 ár síðan, at tey skjótastu skipini sigldu í meira enn 1 viku tvørtur um Atlantshav. Nú flúgva tey skjótastu ferðamannaflogførini teir 4&#8239;800 km í minni enn sjey tímar. Teir stóru motorarnir í stríðsflogførum gera, at tey kunnu flúgva meira enn 3&#8239;200 km/h, ella tríggjar ferðir skjótari enn ljóðið.


 * Bumbuflogfar
 * Ferðafólkaflogfar
 * Hernaðarflogfør
 * Leiguflogfar
 * Tyrla


 * North Carolina - Flogfør
Listi yvir heimins lond eftir BTÚ fyri hvørt fólk
Ríkastu lond í heiminum eftir BTÚ fyri hvørt fólk. BTÚ upp á fólkið verður ofta nýtt til at samanbera búskaparligu menningina millum lond. Mesta ríkidømið í heiminum er í Norðuramerika, Japan, Avstralia, Sameindu Emirríkjunum og í pørtum í Vesturevropa. USA er heimsins ríkasta land. Ovurstórur munur er á ríkastu og fátækastu londunum í heiminum. Miðalinntøkan hjá hvørjum fólki í t.d. Simbabvi er sekshundrað ferðir minni enn miðalinntøkan hjá hvørjum fólki í USA. Fátækastu eru lond í Afrika og Landsynningsásia.
Willi (kópur)
Willi er ein týskur kópur (frøðiheiti - Halichoerus grypus) og býr í havnarbýnum Hörnumi í Sylt í Schleswig-Holsteini í Norðurtýsklandi.


 * www.travelistic.com Willi (týsk)
Nordic Nutrition Recommendations 2004
Nordic Nutrition Recommendations 2004 eru leiðreglur fyri, hvussu kosturin skal vera samansettur fyri, at skapa grundarlag fyri góða heilsu.
Andrea í Norðradali
Andrea Reinert (1894 - 1941), men vanliga rópt Andrea í Norðradali, var seymikona og yrkjari. Hon fór til Keypmannahavnar eina ferð í 1920'árunum, har hon lærdi til sjúkrarøktarfrøðing. Andrea í Norðradali seymaði fyri handilshúsið Crome & Goldschmidt og hevði seinni fína seymistovu sjálv. Í útisetablaðnum Búgvanum eru fleiri greinir eftir hana. Meðan hon livdi, vórðu tríggjar yrkingar prentaðar í Varðanum, og ein av teimum sigur frá sterkum upplivingarhugi og lívstrá. Hon var ung tá hon fekk tuberklar, sum hon at enda doyði av. Eftir deyða hennara vórðu tvær yrkingar prentaðar í Búgvanum, eins og søgan "Dreymurin" eisini varð prentað posthumt í Søgubókini (ritstjóri var Sigrið av Skarði). Mitt í 1930-árunum skrivar hon eina skaldsøgu, ið tó ongantíð varð liðug.


 * „Fráfaring" (yrk.), Varðin 1932, bls. 64.
 * „Sorg" (yrk.), Varðin 1934, bls. 43-44.
 * „Blómurnar í glugganum" (yrk.), Varðin, 1939, bls. 111.
 * „Duldur eldur í barmi inni" (yrk.), Búgvin, nr. 24, 1941.
 * „So fagurt er land mítt", sami Búgvi.
 * „Dreymurin" (sø.) 1936, í Søgubókini, ritstj. Sigrið av Skarði Joensen, Tórsh. 1949, bls. 32-68.


 * Minningarorð í Búgvanum nr. 17, 1941
 * Fyri fyrst; Malan Simonsen


 * Snar.fo http://www.snar.fo/alfroei/alfroei/rithoevundar/reinert_andrea/
 * Malan Simonsen; Fyri fyrst
Q10
Q10 er eitt hjálparevni ella koenzym, sum hevur ein avgerandi leiklut fyri orkuframleiðsluna í kroppinum.

Í kroppinum umgera kyknur orkuna frá matinum vit eta, soleiðis at kroppurin annaðhvørt kann varðveita ella brúka hana. Hetta kallast forbrenning. Við hjálp frá ensymum kunnu kyknurnar varðveita orkuna í molekylum, kallaði ATP. Kyknurnar innihalda nøkur sonevnd mitrokondriur, har ensymir og hjálparevnir tryggja orkuframleiðsluna. Eitt av hesum hjálparevnunum er Q10.

Ofta verður hoyrt, at Q10 kann fyribyrgja sjúkum, betra um konditiónina og geva betri ítróttaravrik. Hetta er tó ikki prógvað.