danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
D.P. Danielsen
Dánjal Pauli Danielsen, vanliga nevndur D.P. Danielsen. Føddur 3. mars 1913 í Miðvági. Deyður 28. mars 1991. Útbúgving í løgfrøði í 1945. Sakførari og rithøvundur. Blaðstjóri á 14. september (tíðindablað) 1947-1949. Sat á løgtingi fyri Tjóðveldi í fimtiárunum, frá 1950 til 1958. Stillaði upp fyri Sosialistiska Loysingarflokkinum í 1990, uttan tó at blíva valdur.


 * Tjóðfundarleiðin, 1945


 * Hvat fæst frá tí almenna, 1. útgáva 1971, 2 útgava 1983


 * Í Íslandi: Summarið 1972, 1978


 * Roðin, tíðarrit, 1971 - 1982


 * Tølini tala: talmyndir úr føroyska samfelagnum, 1974


 * Búskapur, søguliga lýstur, 1989


 * Hvørt við sínar náðir, 1990 (Skaldsøga um fyrstu niðursetufólkini á Hvítanesi).


 * 1990 Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens, fyri skaldsøguna "Hvørt við sínar náðir".


 * Løgtingið 150 – Hátíðarrit, bind 2 (2002), s. 267-268 (PDF )
Føroyingahavnin
Føroyingahavnin (danskt: Færingehavn. grønlendskt: Kangerluarsoruseq), í Grønlandi hevur fingið navn eftir føroyingum, sum vóru teir fyrstu, ið koma at nýta hana í 1925.


 * Lamhauge, Poul: Føroyingahavnin. Í: Gluggin, oktober 1957.




 * Lamhauge, Poul: Føroyingahavnin. Í: Gluggin, oktober 1957.
Sacramento
Sacramento er høvuðsstaður í Kalifornia. Í Sacramento og økinum rundanum búgva 2,1 mió. fólk.

Fíggjarkreppan í Kalifornia hevur rakt húsaprísirnar hart. Millum býirnar sum eru harðast raktir, eru Sacramento og Los Angeles. Húsamarknaðurin í Kalifornia er í løtuni tann ringasti í 25 ár. Tað sæst eisini aftur í húsakeypum í Sacramento. Sølan í 2008 er tað lægsta í 13 ár.

California State University, Sacramento (eisini nevndur "Sacramento State University") varð sett á stovn í 1947. Á skúlanum ganga samanlagt um 29 241 næmingar (2009).
Breinigerberg
Breinigerberg er ein bygd í Týsklandi. Bygdin er ein av 17 smærri býum og bygdum, ið eru partar av býnum Stolberg, ið er ein av teimum størstu býunum í Aachen. Í 2005 var fólkatalið í Breinigerberg 971.


 * Breinig + Breinigerberg
 * Breinigerberg
Faroe Pride 2005
Faroe Pride 2005, fyrsta skrúðgongan 27. august 2005.

22-27. august 2005 var fyrsta ráðstevnan hjá ANSO, Canaries in the Coal Mines, hildin í Tórshavn. Henda norðurlendska LGBT ráðstevnan var fyriskipað av ANSO, Friðarboganum og felagnum Bogin. Ráðstevnan endaði við fyrstu skrúðgonguni fyri STT (sam-, tví- og transkynd) í Føroyum. Røðarar til ráðstevnuna vóru millum annað: Judith Halberstam (US) , Jens Rydström (SE) , David Megathlin (US) , Arthur Thiry (SE) , Britta Swenson (SE) og Don Kulic (SE).


 * Friðarbogin, felag fyri sam- og tvíkyndar føroyingar
Faroe Pride
Faroe Pride er skrúðgonga, ið er fyriskipað av LGBT Føroyar, tey fyrstu árini var skrúgongan fyriskipað av Friðarboganum. Faroe Pride skrúðgongan er til frama fyri samkyndum og tvíkyndum. Nógv hinskynd luttaka eisini í skrúðgonguni fyri at vísa sín stuðul. Fleiri av luttakarunum bera fløgg, ballónir, skelti og annað líknandi, sum oftast eru røður og tónleikaframførslur á skránni.

Kári Jacobsen hevur gjørt ein Faroe Pride sang við heitinum "Ymisk". Kári eigur bæði orð og lag. Tey ið syngja eru: Kári Jacobsen, Eyð Berghamar Jacobsen, Jens Marni Hansen, Arnfríð Lützen og Niels Arge Galán.


 * 2005 27. august - Fyrsta Føroya Pride skrúðgonga.
 * 2007 18. august - Onnur Føroya Pride skrúðgonga.
 * 2008 19. juli - Triðja Føroya Pride skrúðgonga.
 * 2012 27. juli - Faroe Pride skrúðgonga.
 * 2013 27. juli - Faroe Pride skrúðgonga.
 * 2014 27. juli - Faroe Pride skrúðgonga.
 * 2015 27. juli - Faroe Pride skrúðgonga.




 * LGBT Føroyar - almenn heimasíða
Ingunn Aamodt
Ingunn Aamodt er fødd í norska býnum Honningsvåg í Finnmark, 1965. Hon er útbúgvin lærari í list og handverki, men hevur síðan 1998 starvast sum barnabókarithøvundur burturav. Síðan frambrotið hevur hon skrivað nógvar barnabøkur og onkra yrkisbók.


 * 1998: Pulverheksa får besøk
 * 1999: Pulverheksa på fisketur
 * 2000: Pulverheksa redder tyven
 * 2000: Klart du er en kunstner
 * 2001: Kaniner til salgs
 * 2001: Kaptein X og Fabedullas Magiske Tryllebok
 * 2002: Pulverheksa lager bursdag
 * 2002: Når sola går ned i Limanaki
 * 2002: Når latterbjørner gråter
 * 2003: Jakten på spansk dronning
 * 2003: Pulverheksa på Frossenfjell
 * 2003: Ine og Morti Kofisi
 * 2004: Metall-Mats. Kan man stole på en svensk superhelt?
 * 2005: En søster i skapet
 * 2006: Pulverheksa og Plageånden
 * 2006: Tutankhamon. Livet – kjærligheten – døden
 * 2007: Pulverheksa og Skattesnusk
 * 2007: Kannibalen
 * 2007: Marg & Bein: Grusom Spådom (føroyskt: Merg & Bein: Ræðuligur Spádómur)
 * 2007: Romeo og Javeria
 * 2008: Vampyrnatten
 * 2008: Siste Bane
 * 2009: Marlena Evensen
 * 2009: Hokus og Pokus, sier Pulverheksa
 * 2009: Bøddelen
 * 2010: Dukken
 * 2012: Kjøtt og blod


 * Heimasíða
Somalia
Somalia (Somaliskt: Soomaaliya) er eitt land í Eysturafrika. Høvuðsstaður er Mogadishu, londinum hevur umleið 9 mió. íbúgvar og høvuðsmálið er somaliskt. Sjórænarar herja á havinum uttanfyri Somalia, og teir vinna milliónir av krónum uppá hetta brotsmannavirksemið.

Oyðimarkarlendið í Somalia er nógv vaksið seinastu árini. Fátækir bøndur brendu skógin at fáa dyrkilendi ella beitilendi. Teir gróðursettu ikki trø aftur, og tí gjørdu teir landið til oyðimørk og beindu fyri lívsgrundarlagið sínum.

Somalia vann sær sjálvræði frá Italia í 1960, men illa gekst at fáa frið í lag í hesum margbroytta landi, sum hevur so ríka søgu at líta aftur á.

Í 1969 tók Siad Barre forseti valdið og setti hernaðarstýri á stovn í Somalia. Í 1988 gjørdi somalska frælsisrørslan (SNM) uppreistur ímóti einræðisstýrinum. Herdeildir hjá Siad Barre bardu uppreisturin niður, men aðrir uppreistrarbólkar komu uppí, og í 1991 tóku uppreistrarlið seg inn í høvuðsstaðin, Mogadishu, og Barre flýddi til Kenja.

Í 1991 brast á herviligt borgarakríggj, ið elvdi til ræðuliga hungursneyð, og at Somalia varð syndrað stjórnarliga. Síðan borgarakríggið brast á, hava túsundtals somaliar búð í flóttafólkalegum, har tryggari er at vera, og teir fáa mat og tak yvir høvdið. ST skipaði fyri stórtøknari matvøruhjálp, men hon kom ikki fram til tey neyðstøddu, tí at ættirnar, ið kríggjaðust, rændu matvøruna. Um ein mió flóttafólk eru í grannalondunum, og tey fara valla heim aftur, fyrr enn friður er fingin í lag.

Eitt fleirtjóðaherlið við Sambansríki Amerika á odda gjørdi innrás í 1993, og vápnahvíld varð fingin í lag.

14. oktober 2017 vóru tvær ógvusligar bumbuspreingingar í Mogadishu, sum gjørdu av við fleiri enn 300 fólk, og særdu yvir 200 onnur. Hetta er blóðugasta álopið í tíggju ár í Somalia. Talan er um ógvusligastu atsóknina, síðani ein islamistiskur bólkur byrjaði ein uppreistur í 2007. Løgreglan upplýsir, at tann fyrra bumban brast við eitt gistingarhús í miðbýnum, har eisini fleiri stjórnarbygningar eru. Hotellið varð lagt í oyði av spreingingini. Tveir tímar seinni brast ein onnur bumba í einum øðrum býarparti. Ongin hevur tikið ábyrgdina av bumbuni, men somaliska stjórnin er ikki í iva um, at víðgongdi muslimski hernaðarligi felagsskapurin, al-Shaabaab, stendur aftanfyri.

Somalia hevur í mong ár ligið at kalla í stjórnarloysi, men víðgongdir islamskir bólkar hava vunnið sær stórt vald í landinum. Kendastur av hesum bólkum er Hizbul al-Islam, ið verður hildin at hava tætt tilknýti til Al-Qaeda.

Sambært eini kanning gjørd av Transparency International í 2013 eru Somalia, Norðurkorea og Afganistan tey mest korruptu londini í heiminum. Kanningin hevur ein skala 0 til 100, har 0 sigur at almenni geirin í landinum er sera korruptur, meðan 100 sigur at hann er reinur. Av teimum 177 londunum sum eru við í kanningini eru meira enn tveir triðingar undir 50-talið. Somalia og Norðurkorea hava t.d. eitt úrslit á 8. "Øll hesi londini standa yvir fyri hóttanini vi korrupsjón allastaðni í stjórnini. Tað kann vera alt frá at deila út lokal loyvir til tað at halda lógir", sigur Huguette Labelle, stýrisleiðari í Transparency International í einum tíðindaskrivi.
Mogadishu
Mogadishu er høvuðsstaður í Somalia og týdningarmesti havna- og handilsbýur í landinum. Arábar búsettu seg í Mogadishu í 9. øld. Mogadishu hevur 1 mio. íbúgvar (2013).


 * Somalia
Puerto Riko
Samveldið Puerto Riko (spanskt: Estado Libre Asociado de Puerto Rico, enskt: the Commonwealth of Puerto Rico) er eitt amerikanskt hjáland í Karibia. Á Puerto Riko hevur USA ræðið, og hevur tað gjørt nógv fyri at bøta um teir ymsu vinnuvegirnar; men landið er so tættbygt, at tað føðir ikki fólkið, og nógv fólk flytur til USA. Hendan oyggin er í roynd og veru eitt statur í USA. Gjaldoyrað, ið nýtt verður, er amerikanskur dollari (USD).

Ódnin Maria rakti Puerto Riko 20 sept. 2017 sum ein ódn í kategori 5. Maria er skrásett sum kategori 5 í sokallaða Saffir-Simpson ódnarskalanum, og verður mett sum sjáldsama vandamikil. Hetta er fyrsta ferðin í 85 ár, at ein ódn rakar oynna beinleiðis. Ódnin hevur dripið minst 24 fólk í Puerto Riko.

Puerto Rico er ein sjálvstýrandi eind, men hoyrir undir USA.

Puerto Riko gjørdist amerikanskt hjáland 17. januar í 1917. Puerto Riko segði nei til loysing frá USA 6. november í 2012; 61,16 prosent av teimum, ið greiddu atkvøðu, valdu sjálvstøðugur lutstati í USA fram um fult sjálvstýri. Bara 5,49 prosent av teimum, sum tóku lut í fólkaatkvøðuni atkvøddu ja fyri at Puerto Riko skuldi gerast sjálvstøðug tjóð. Fyri loysing atkvøddu 74,895 veljarar. Men alt bendir á, at valluttøkan var lág; 78,19 prosent hava verið á valið, men 27,41 % atkvøddu blankt. 33,34 prosent tóku undir við verandi hjáland-støðu.

Flestu puertorikanar eru av spanskari og afrikanskari ætt. Flestu fólk búgva í býum, og ein triðingur av fólkinum í landinum býr í høvuðsstaðnum (San Juan). Fólkavøksturin ger, at mong mega búgva í húsum, ið verða reist stutt frá stóru býunum. Summi flyta til USA og búseta seg har. Flestu fólk hava góð kor, og útbúgvingarverkið og heilsuverkið eru væl fyri.

Spania legði landið undir seg stutt eftir, at Kolumbus kom hagar, og tað var spanskt hjáland til í 1890-árunum, tá ið USA legði landið undir seg. Hóast spanskt er alment mál í Puerto Riko, er landið tætt knýtt aftur at USA.

Lágur skattur og bílig arbeiðsmegi fingu mangar amerikanskar fyritøkur at flyta higar, og hetta hevur elvt til støðuga búskaparliga framgongd. Týdningarmesti ídnaðurin í Puerto Riko er klædnavirking.

Veðurlagið er heitt tropuveður. Kort yvir Puerto Riko:


 * Listi yvir økir og lutøkir í Sambandsríki Amerika
 * Sameindu Statirnir Í Amerika
Kyrrahavið
Størsta og djúpasta hav í heiminum, Kyrrahavið, er triðingurin av jarðarýtuni (179,7 mió. km²) og er úr Asia og Avstralia til Amerika og Suðurkoll. Tað er 46 % av øllum heimsins høvum. Har eru umleið 25 000 oyggjar, gosoyggjar og koralloyggjar spjaddar um hesa ovurstóru vídd, t.d. Samoa, Tonga, Cook-oyggjar, Nýsæland, Hawaii, Páskaoyggin, Tahiti og Chatham. Í stórum parti í Kyrrahavi er veðurlagið lýtt og slavið, tí er fruktagott og nógvur vøkstur á flestu oyggjum.

Upprunafólkið, sum av fyrstantíð kom úr Landsynningsásia, verður býtt í tríggjar meginbólkar: Polynesar, melanesar og mikronesar. Í 16. øld komu evropearar, og fyrst í 19. øld vórðu flestu oyggjarnar hjáland hjá stórum londum handan hav. Nú á døgum eru nakrar oyggjar sjálvstøðugar, men nógvar standa undir øðrum londum (til dømis Bretland, USA, Frakland). Nøkur fólk í hesum mongu oyggjum búgva í býum, men tey flestu lívbjarga sær av landbúnaði, til dømis at velta jamsrót og søtepli og útróðri.


 * Hav
 * Osiania
Kåre Willoch
Kåre Isaachsen Willoch (føddur 3. oktober 1928 í Oslo, deyður 6. desember 2021 í Oslo) var ein fyrrverandi norskur politikar (H). Floksformaður 1970–1974, forsætisráðharri 1981–1986, og handils- og skipaferðsluráðharri í 1963 og 1965–1970. Stórtingsmaður fyri Oslo 1957–1989. Willochs stóri politiski »fíggindi« i 1980'unum var Gro Harlem Brundtland (Ap).


 * 1957–1989 Stórtingsmaður fyri Oslo
 * 1963 Handils- og skipaferðsluráðharri
 * 1963–1965 Floksskrivari
 * 1965–1970 Handils- og skipaferðsluráðharri
 * 1970–1974 Floksformaður
 * 1981–1986 Forsætisráðharri


 * Willoch, Kåre: Minner og meninger, Chr. Schibsteds Forlag, Oslo 1988, ISBN 82-516-1231-4
 * Willoch, Kåre: Statsminister, Chr. Schibsteds Forlag, Oslo 1990, ISBN 82-516-1350-7
 * Willoch, Kåre: Tanker i tiden Cappelen, 1999, ISBN 82-02-18596-3
 * Willoch, Kåre: Myter og virkelighet, Cappelen, 2002, ISBN 82-02-20460-7
 * Willoch, Kåre: Utfordringer, Cappelen, 2004, ISBN 82-02-23572-3


 * Kåre Willochs stjórn


 * Stórtingið – Kåre Willoch
Kamelónir
Kamelónir eru skriðdjór og hoyra til oydluslagið. Hesar løgnu oydlurnar eru ógvuliga ymiskar í liti og stødd. Eyguni kunnu snara runt og hyggja at tveimum ymsum lutum í senn. Oydlur fanga sín fong við tunguni, sum er long og kleprut. Summar kamelónir kunnu broyta húðarlit. Hetta gera tær fyri at senda boð til hvørja aðra og fyri at líkjast umhvørvinum, tær eru í. Tað besta kamelónin veit at eta er skordjór, men summum dámar at eta sniglar, oydlur, ormar, froskar og ymiskar plantur. Kamelónir halda til í tropiskum fjallalendi í regnskógum, á grasfløtum og eisini í oyðimørkum í Afrika, Miðeystri, Suðurevropa og Suðurásia. Tær eru eisini innfluttar til m.a. Hawaii, Florida og California.

Helvtin av øllum kamelónum (eitt slag av eðlum) í heiminum livir í Madagaskar í Afrika. Hóast tær eru púra vandaleysar, óttast fólkið har í landinum tær, tí kamelónir verða hildnar at vera mannaandar, ið ikki hava funnið hvílu. Kamelónir eru best kendar fyri evni síni at skifta lit, um tær eru bangnar ella illar.

Í djóraheiminum eru fá djór, ið hava eins skjóta tungu sum kamelónin. Hon kann fanga eitt flogkykt við tungum í 0,07 sekund.


 * Skriðdýr
Stjørdal
Stjørdal er bý og kommuna í Trøndelag fylki í Noregi. Stjørdal bý (eisini kallað Stjørdalshalsen) í botni av Stjørdalsfírði, partur av Trondheimsfírði.

Navnið: Stjør- (norr.: stjór, »stór«) og -dal (»dalur«).


 * Noreg
 * Skatval (bygd)
Tollaksmessa
Tollaksmessa er 23. desember. Heitið tollaksmessa ella tollaksmessudagur verður nýtt í Føroyum og í Íslandi. Danir og norðmenn rópa dagin "Lille juleaften", og hetta heitið, lítli jólaaftan, hevur eisini fest rót í Føroyum. Tollaksmessudagur er uppkallaður eftir íslendskum biskupi, nevndur Tollakur Tórhallsson, sum varð føddur á Líðarenda í Íslandi í 1133, og doyði tann 23. desember 1193.

Tollaksmessudag løgdu fólk seinastu hond á jólafyrireikingarnar. Í Føroyum gjørdu konurnar klædnapløggini liðug, sum skuldu latast børnunum í jólagávu. Eisini munnu tey hava fyrireika jólamatin og baking, sum skuldi nýtast á jólum.


 * Tjatsi(Postverk Føroya)
Afrikaans mál
Afrikaans er eitt av vesturgermansku málunum, frábrigdi av niðurlendskum. Móðurmál hjá sløkum 6 000 000 fólkum, harav góðum 5 800 000 í Suðurafrika. Alment mál í Suðurafrika og Namibia.

Tað er fyrst og fremst móðurmál hjá teimum sonevndu boarunum, sum komu úr Niðurlondum til Suðurafrika frá miðjari 17. øld og úteftir.
Cape Town
Høvdastaður (føroyskt heiti), Cape Town (enskt heiti), Kaapstad (afrikaans heiti) ella iKapa (xhosa heiti) er høvuðsstaður í Suðurafrika. Høvdastaður á Høvdanesi er undir stórsligna Taffelfjallinum. Á Høvdanesi vaksa mangar plantur og blómur, sum ikki vaksa aðrastaðni í heiminum.

Í 1652 sendi Niðurlendska Eysturindiafelagið 80 niðursetumenn við Jan van Riebeeck á odda at leggja grundarlag undir eina handilsstøð á syðsta útnesi í Suðurafrika. Støðin skuldi verða útgerðarhavn hjá skipum, sum sigldu úr Evropa til Ásia og heimaftur. Býurin var tætt við Góðvónarhøvda, og varð nevndur Cape Town. Tað var trupult hjá niðursetumonnunum í fyrstuni, men í 1680-árunum komu hugenottar, sum vórðu flýddir undan átrúnaðarjagstran í Fraklandi og búsettu seg har. Tá gjørdist teir fjølmentari og betur gekk í hond. Frá byrjan var kaldligt ímillum evropear og afrikanar. Niðursetumenninir settu afrikanarar at arbeiða fyri seg og fóru at keypa trælir úr Guinea, Madagaskar og Angola. Í 1690-árunum løgdu um 200 skip at í havnini í Cape Town um árið.


 * Suðurafrika


 * Almenna Heimasíða, capetown.gov.za
Johannesburg
Johannesburg er størsti býur í Suðurafrika. Í Suðurafrika eru tríggir høvuðsstaðir: Ríkisfyrisitingin er í Pretoria, dómstólarnir í Bloemfontein og tingið í Høvdastaði. Men búskapar- og ídnaðarmiðdepilin í landinum er Johannesburg, eisini nevndur Gullbýurin. Gullnámini djúpt undir jørð hava veitt býnum øgiligt ríkidømi, tað hevur so lutvíst verið nýtt til at menna nógva ídnaðin í býnum, har teir gera bilar, meskinur, virka klæði og hava nógvan hátøkniídnað.


 * Suðurafrika


 * Heimasíða: www.joburg.org.za
Harry Potter og vitramannasteinurin
Harry Potter og vitramannasteinurin (enskt: Harry Potter and the Philosopher's Stone) er fyrsta av metsølubókunum um Harry Potter, sum 11 ára gamal verður bjargaður undan óreinu stjúkforeldrunum og fær at vita, at hann er ein gandakallur. Hann fer í Hogwarts, skúlan fyri gandakynstur og galdralist og fer í bardaga móti teimum óndu, ið liggja honum eftir lívinum.
Mekka
Mekka, har Muhammed profetur varð borin í heim, og sum er halgasti býur islams, er vestarlaga í Saudiarábia. Á hvøjum ári gera um ein millión muslimar úr øllum heiminum pílagrímsferð til Mekka og fara í Kabuna í stóru moskuni í býnum. Hetta er størsti halgidómur hjá muslimum. Allir muslimar eiga at gera pílagrímsferð, hadj, til Mekka í minsta lagi einaferð.


 * Islam
 * Muslimar
 * Muhammed
 * Saudiarábia
Riyadh
Riyadh (Arábiskt: الرياض ar-Riyāḍ) er høvuðsstaður Saudi-Arábias. Riyadh hevur 5,7 mió íbúgvar.


 * Saudi-Arábia
Końskowola
Końskowola er ein bygd í landsynnings Póllandi. Końskowola hevur 2 188 íbúgvar (2004). Hon var grundað í 12. øld við navninum Witowska Wola.

Navnið Koriskowola er frá 1442, og kemur tað av orðinum Wola, sum var ein býlingur, og av navninum hjá táverandi eigaranum, Jan Koniriski. Bygdin er ein landbrúksbygd. Í býnum finnast tað tvær kirkjur, sum vóru bygdar í 1513 og 1670. Tað finnast enn leivdir at tí lutherska kirkjugarðinum.


 * Pólland
Meksikobýur
Meksikobýur (Ciudad de México) er høvuðsstaður í Meksiko. Hesin býur er heilt inni í landinum, og hann er 2.310 m yvir havinum. Meksikobýur er millum teir størstu býirnar í verðini. Hildið verður, at har búgva fleiri enn 21 milliónir fólk í øllum Meksikobýi í 2014, sum fevnir um næstan 8000 km2. Býurin var eisini høvuðsstaður hjá astekum, og tá stóð á oyggjum úti í einum stórum vatni- nú er vatnið fyri tað mesta uppturkað. Býurin er vaksin óføra skjótt, og við sínum 8,8 mill. er hann ein av størstu býum á jørðini. Tað eru nógv ídnaðarvirki í býnum, og nógv ferðafólk vitjar hagar á hvørjum ári.


 * 19. september 1985 legði harður jarðskjálvti býarpartar í Meksikobýi í oyði.


 * Heimasíða: df.gob.mx
Utah
Utah er ein lutstatur í USA við 2,7 mió íbúgvar. Eyknevni er Býfluguhússtaturin (enskt: The Beehive State). Høvuðsstaðurin eitur Salt Lake City. Býurin eitur eftir Stóra Saltvatni, sum er so salt, at fiskur kann ikki liva í tí, men so vinna teir harafturfyri nógv salt úr tí. Eitt annað stórt vatn, Utahvatn, er har á leið, men í tí er vatnið ikki salt.

Í stakríkinum Utah hoyra 77 prosent av fólkinum til Jesu Kirkju av Seinastu Daga Heilagu ella mormonkirkjuna, sum hon vanliga verður nevnd.



Áðrenn evropearar komu, búðu indiánarnir í størsta partinum í statinum, sum nú verður nevnt Utah. Indiánarnir vóru vápnaðir við boga og ørvum, knívum og gøssum. Nógvir høvdu eisini tomahawk. Tomahawk var øks við steinhøvdi ella jarnhøvi. Í 18. øld keyptu teir eisini skotvápn frá evropeiskum keypmonnum.

Í tipunum var rúmsátt. Har vóru ból, brenni og øll neyðug útgerð. Tipurnar vóru gjørdar úr bisonhúð. Beinnálir hildu húðunum saman. Nógvir indiánar í Utah vóru eisini dugnaligir handverkarar. Teir gjørdu vakurt skrýdd pløgg og høvuðsprýði. Konurnar høvdu nógv at siga í ættini. Tær fingu til vega mat, seymaðu klæði og ansaðu børnum. Í Hopiættini í Suðurutah áttu konurnar eisini húsini og skipaðu fyri, hvussu bygt varð í bygdini.

Í Súlnadali, Monument Valley, í Suðurutah stinga merkisverdar grótsúlur seg upp úr lendinum víða hvar. Vindur og sandur hevur máað burtur av helluni, men av tí at allur steinur er ikki líka harður, stendur harði steinurin eftir.

Í øldir hava fólk byrgt áir og grivið brunnar at veita vatn á oyðimerkurnar í Utah. Nógvastaðni, har oyðimørk var fyrr, er nú vallað og fruktagott lendi.
30 Seconds To Mars
30 Seconds To Mars er eitt amerikanskt alternativt metal orkestur ið er mannað av Jared Leto, Shannon Leto og Tomo Milicevic.

Í 1998 komu beiggjarnir Jared og Shannon Leto saman at stovna bólkin 30 Seconds To Mars. Jared Leto hevur leiklutin sum forsangari og gittarspælari, og bróður hansara, Shannon, slær trummur. Tað gekk ikki long tíð áðrenn Matt Wachter kom við sum bassistur og keyboardspælari. Hetta gjørdi, at ferð kom á, og bólkurin fekk longu nú gyltar møguleikar. Tá ið Tomo Milicevic tók við sum guitaristur, var 30 Seconds To Mars fullmannað.


 * 30 Seconds to Mars (2002)
 * A Beautiful Lie (2005)
 * This Is War (2009)
 * Love, Lust, Faith and Dreams (2013)
 * America (2018)
 * It's the End of the World but It's a Beautiful Day (2023)
Uroterapi
Uroterapi (eisini nevnt amaroli) er viðgerðarháttur, ið vanliga verður nýttur móti krabbameini. Framferðarhátturin er hann, at sjúklingurin hvønn morgun drekkur millum ein sjatt og upp í eitt glas av egnum landi. Tað er evnið urea, ið skal virka fyribyrgjandi. Tað sigst, at eins egna land er tað besta, tí tað passar best til ein sjálvan. Í 1950'unum granskaði grikski læknin Evagelos Danopoulos í uroterapii og kláraði í tveimum førum at grøða krabbasjúklingar. Uroterapi er fleiri túsund ára gamal viðgerðarháttur, og í summum samfeløgum verður land enn í dag drukkið sum heilsudrykkur.


 * www.cancer.org
Míl
Ein míl er eitt longdarmát, sum er rættiliga ymiskt úr einum landi í annað, og sama landið kann hava ymiskar míl. Orðið míl kemur umvegis miðlágtýskt úr latíni 'milia (passuum)', sum merkir túsund (fet).

Tann gamla danska mílin var formliga avtikin sum eind í Danmark (og Føroyum) í 1907, tá metrisk eindarmát vórðu sett í gildi.



Hesar mílir verða enn nógv brúktar. Sjómíl (fjórðingur) verður nýtt á sjónum og í flogferðslu um allan heimin. Ensk míl verður nýtt í enskttalandi heiminum. Munurin millum enska og amerikanska míl er so lítil, at hann vanliga ikki ger nakran mun. Ensk míl verður eisini nevnd international mile ella bara mile (úttalað meil). Eftir at meturskipanin varð sett í gildi í Noregi og Svøríki, viðtóku londini bæði í 1889, at ein míl hereftir skuldi vera 10 000 metrar. Tann mílin verður framvegis brúkt í hesum báðum londunum, men so gott sum onga aðra staðni.

Hesar eindirnar verða vanliga ikki brúktar longur og hava mest søguligan týdning.
Sansibar
Sansibar (swahili: Jamhuri ya Watu wa Zanzibar, arábiskt: زنجبار) er ein lítil oyggj sum hoyrir til Tansania. Høvuðsstaðurin á Sansibar eitur Zanzibar City. Oyggin Sansibar er vælumtókt ferðamannamál í Tansania. Oyggjarnar í Indiahavinum, sum eru gitnar fyri hvítar sandstrendur og søguligar bygningar, eru fyri mesta partin muslimskar. 3 % av teim 1,2 íbúgvunum eru kristin. Tætt við strondina í Tansania er oyggin Sansibar, og á vestaru síðu í oynni er havnabýurin Zanzibar, sum var arábiskur handilsstaður í 18. og 19. øld. Mangir trælir vórðu avskipaðir hiðani til arábisku londini. Á oynni høvdu arábar sítt høvdingasetur, og haðani róku teir trælahandil. Týdningarmesta grøðin í oynni, kryddnelikur, varð eisini avskipaður hiðani. Kryddnelikur kom ikki í oynna fyrr enn í 1818, kortini dyrkar einki annað land meiri kryddnelik enn Sansibar.

Tanganjika og Sansibar fingu sjálvstýri í 1960. Seinni hava Sansibar og Tanganjika kasta saman til eitt ríki, sum eitur Tansania. Londini eru partar í tí bretska heimsveldinum.




 * Afrika
 * Tansania
Sao Tomi og Prinsipi
Gosoyggjarnar Sao Tomi og Prinsipi (portugisiskt: República Democrática de São Tomé e Príncipe) ella Fólkaræðiliga Lýðveldið Sao Tomi og Prinsipi, eru úti fyri strondini á Ekvatorguinea og Gabon. Størsi býurin og høvuðsstaður er Sao Tome. Landið hevur umleið 167 000 íbúgvar. Høvuðsmálið er portugisiskt.

Oyggjarnar vóru óbygdar, tá ið portugisar komu higar á fyrsta sinni í 15. øld. Eftir tað var mesta fólkið í oyggjunum trælir, fluttir higar av afrikanska meginlandinum. Oyggjarnar vóru undir Portugal til 1975.

Meginparturin av fólkinum livir av landbúnaði og fiskiskapi. Kakao er enn týdningarmesta útflutningsvøran.

Fjølmentasta fólkaslagið eru kreólar, ið eru blandað fólk av portugisiskari og afrikanskari ætt. Tey tala egið mál og hava sínu egnu byggilist.

Fjøllini eru avtakin við regnskógi, og niðri á slættlendinum eru bóndagarðar og stórar kakao- og sukurlundir. Gosøskan ger, at jørðin í oyggjunum er ógvuliga fruktagóð.


 * Afrika
Ekvatorguinea
Ekvatorguinea (spanskt: República de Guinea Ecuatorial, franskt: République de Guinée équatoriale, portugisiskt: República da Guiné Equatorial) ella Lýðveldið Ekvatorguinea er eitt lítið land í Vesturafrika. Eitt av teimum minstu. Ekvatorguinea hevur mark við Gabon og Kamerun. Londinum hevur uml. 500 000 íbúgvar.

Forsetahjúnini í Ekvatorguinea eita Teodoro Obiang Nguema og Constancia Mangue de Obiang, og umrøddi sonur teirra er Teodorin Obiang, sum verður mettur at skula taka yvir, tá hin gamli ikki orkar at stýra longur. Teodoro Obiang Nguema tók ræði í landinum eftir blóðugt kvett í 1979 og síðan hevur stjørnað landinum við harðari hond. Hann hevur fingið atgongd til størt ríkidømi, tí oljuídnaður við landið hevur givið nógv av sær.

Landið eitur eftir miðkringi, sum verður nevndur equator á fremmandum málum.

Fólkið í Ekvatorguinea hevur tolt nógv, og búskapurin hevur ligið í sori av harðræðisávum. Øll 1970-árunum stýrdi eirindaleysi einaræðisharrin Macias Nguema, men í 1990-árunum tók hóvligari stýri við valdinum. Hetta lítla, fagra landið - har eisini fimm oyggjar eru uppií, má nú stríðast til tess at fáa búskapin á føtur aftur.

Pinkulítla landið í Vestafrika gjørdist kent av umheiminum, tá ið olja í hampiliga stórum nøgdum varð funnin í landinum í 1995. Ríkidømið átti av røttum at verið stórt í slíkum landi, men alíkavæl má meginparturin av fólkinum í landinum liva fyri minni enn 5-10 krónur um dagin. Peningurin frá oljuríkidøminum fer í ávísan mun beint í lumman á Obiang Nguema, sum persónliga er góður fyri fleiri milliardir (av landsins pengum). Peningurin stendur á konto uttanlands.

Lýggja veðurlagið og fruktagóða gosøskujørðin í størstu oynni Bioko gera, at oyggin er væl egnað til landbúnað, men vegirnir eru fáir, og verkafólkið veit einki um nýggjar dyrkingarhættir. Mesta lendið er lagt inn til kakaolundir, tískil er næstan eingin jørð eftir, har fólkið kann dyrka mat.




 * Afrika
Québec
Quebec (franskt: Québec, enskt: Quebec) er ein landslutur í Kanada við 8,0 mió íbúgvum. Í suðri hevur Quebec mark við USA, í norðri við Hudsonflógvan, í vestri við Ontario og eystri við St. Lawrenceflógvan og New Brunswick.

Í 1608 bygdi fraklendingurin Samuel de Champlain eina miðstøð fyri feldhandil við St. Lawrenceflógva. Indiánarnir kallaðu staðin Kébec. Hundrað ár seinni búðu 25.000 fraklendingar í Quebec. Meðan bretar ráddu har, gjørdist hesin franski landslutur týðandi handilsmiðdepil.

Stutt eftir at Jacques Cartier hevði gjørt rannsóknir í tí, sum nú er Quebec við St. Lawrenceá í Kanada, vóru nógvar royndir gjørdar at grunda eina niðursetubygd har. Í 1593 var fraklendingurin Samuel de Champlain við á rannsóknarferð í Kanada og kannaði alla St. Lawrenceánna heilt niðan undir Lachinefossin. Tá ið hann kom heim aftur til Fraklands, fekk hann Heindrik 4. kong (1553-1610) at fíggja eina rannsóknarferð, sum skuldi ætla um møguleikarnar at fáa fraklendingar at búseta seg fram við St. Lawrenceánni. Champlain fór av stað við 28 monnum, sigldi niðan eftir ánni, og bygdi eina handilsstøð í 1608, sum seinni gjørdist Quebec, fyrsti býur í Kanada. Hann helt fram at granska landið og varð verandi í Kanada ævi sína út. Í 1663, 28 ár eftir deyða hansara, gjørdist Quebec høvuðsstaður í Nýfraklandi.

90 % av øllum kanadiarum, ið nú á døgum tala franskt, búgva í Quebec. Hóast lógin veitir kanadiarum, ið tala franskt, fullan rætt at nýta sítt egna mál, egnar lógir og at hava egna mentan, eru mangir quebecbúgvar, ið vilja loysa frá Kanada.


 * Kanada
Nýfundland og Labrador
Nýfundland og Labrador (enskt: Newfoundland and Labrador) er ein landslutur í Kanada við umleið 514.000 íbúgvar. Á grunnunum við Nýfundland eru stak góðar fiskileiðar, men í mong á var veiðitrýstið alt ov stórt, og miðini vórðu trároynd. Tí hevur verið neyðugt at minka fiskiskapin nógv seinastu árini. Tað er komið labrador- og nýfundlendingum illa við, tí at fiskivinnan er høvuðsvinna teirra.



Leivur Eiriksson var sonur Eirik Reyða, sum var fyrsti norðbúgvi, ið kom til Grønlands. Um 1000 sigldi Leivur av Nuukfirði og vestur í hav eftir ókunnugum landi, sum ein annar norðbúgvi hevði sæð á eini ferð frammanundan. At enda kom hann til Amerika. Eftir at hava granskað landið, helt Leivur leiðina heimaftur til Grønlands.

Í íslendingasøgum verður sagt, at Leivur Eiriksson og manning hansara bygdu nakrar smáttur at vera í fyribils. Í 1960-árunum vórðu leivdir av norrønum búsetningum funnar í Nýfundlandi. Tær eru tíðfestar at vera frá um 1000. Í L'Anse aux Meadows í Nýfundlandi eru funnar átta húsatoftir, sum hava norrønt snið.

Leivur Eiriksson kallaði londini "Helluland", "Markland" og "Vínland". Vínland kann hava verið Nýfundland.
Toronto
Norðan Ontariovatn er Toronto, ið er fremsti ídnaðarbýur, størsti fíggjardepil og tann býur, sum veksur skjótast í Kanada. Býurin er eisini størsti býur í Kanada og høvuðsstaðurin í Ontario. Har verður sagt at vera trygt at búgva, tí at har eru færri lógarbrot enn í nøkrum øðrum stórbýi í Norðuramerika. Býarfólkið kann eisini erpa sær av Skydome, heimins fyrsta leikvølli við dragtekju, og Canadian National Tower, heimins hægsta húsi. Fáastaðni búgva so nógvir kinverskir innflytarar sum í China Town í Toronto.

Toronto er størsti býur í Kanada við 5 milliónum íbúgvum og er samstundis mest etniskt blandaði býur í heiminum. Tá tú ringir 112 í Toronto kunnu tey svara tær á 150 ymsikum málum. Kanada er eitt sindur av øllum heimsins londum og Toronto er miðpunktið í øllum.


 * Kanada


 * Almenna heimasíða, toronto.ca
Ottawa
Ottawa (enskt; City of Ottawa, franskt; Ville d'Ottawa) er høvuðsstaður Kanada, ið liggur í landslutinum Ontario, beint við markið til landslutin Quebec. Í 2016 hevði Ottawa fleiri enn 934 túsund íbúgvar í sjálvum býnum.

Býurin er uppkallaður eftir indiánafólkinum Ottawa (Odawa) sum einaferð búði har. Ottawa gjørdist høvuðsstaður í Kanada í 1857. Tað, ið m.a. eykennir býin nú á døgum, eru mongu forvitnisligu søvnini og almennu húsini við prýðiligum kopartekjum og ein siglingarveit við viðarlundum framvið, sum, tá ið vetrarkuldin kemur, verður heimsins longsta skoytibreyt.




 * Kanada


 * Almenna heimasíða, ottawa.ca
 * Ottawa, wikivoyage.org (á enskum)
Warszawasamgongan
Warszawasamgongan (alment heiti: Sáttmáli um vinalag, samstarv og sínámillum stuðul) var ein verjusamgonga ímillum Sovjetsamveldið og flestu lond í Eysturevropa í seinnu helvt av 20. øld. Henda hernaðarliga samgongan varð stovnað í 1955 í Warszawa. Samgongan upploystist í 1991. Limalondini við byrjan av virkseminum vóru: Sovjetsamveldið, Eysturtýskland, Pólland, Kekkoslovakia, Ungarn, Rumenia, Bulgaria og Albania.


 * NATO
 * Seinni heimsbardagi
Himalaia
Himalaiafjøll eru sum ein ovurstórur og høgur múrur ímillum India og Tibet (Kina). Fjøllini eru kavatakt alt árið, og her er hægsta fjall í heiminum, Mount Everest (8850 m). Fjøllini vórðu til fyri um 50 milliónum árum síðan, tá ið Indiapláta stoytti saman við Evrásiaplátu. Sum pláturnar stoyttu saman, var rondin á Indiaplátu kroyst inn undir Evrásiaplátu, og havbotnurin ímillum teirra varð faldaður saman og trýstur upp til tað, ið nú er Himalaiafjøll.


 * Fjøll í heiminum
Kabul
Kabul (persiskt; کابل) er høvuðsstaður Afghanistans. Afganski høvuðsstaðurin bleiv fleiri ferðir raktur av bumbuálopum í 2008 og hildi verður at hetta er tekin um, at Talebanherurin er við at fáa fótafesti í býnum.


 * Afghanistan
 * Ásia
 * Miðeystur
Martin Joensen
Martin Joensen er navnið á tveimum føroyskum listamonnum:


 * Martin Joensen (rithøvundur), f. 1902 í Sandvík
 * Martin Joensen (1953), tónleikari, sangari og sangskrivari, f. 1953 í Vestmanna
Martin Joensen (1953)
Martin Joensen (føddur 27. august 1953 í Vestmanna) er føroyskur tónleikari, sangari, sangskrivari og listamálari. Martin er útbúgvin grafikari, men er serliga vorðin kendur sum tónleikari, sangskrivari, tónasmiður og sangari. Millum ár og dag hevur hann spælt við fleiri ymiskum tónleikabólkum, og yrkingar hansara eru givnar út á ymsum plátum, bondum og fløgum, og í 2006 savnaðar í heildarsavn. Martin var føddur í Vestmanna í 1953, og har vaks hann upp. Foreldur hansara vóru Emil Joensen av Heygum, Vestmanna, og Maria Joensen (fødd Jacobsen) av Vatnsoyrum. Hann var næstelstur av fýra systkjum. Hann tók realprógv í 1970, síðan studentsprógv úr Hoydølum í 1973. Hann er útbúgvin teknari og grafikari á Skolen for brugskunst í 1982. Martin hevur gjørt vart við seg á ymiskum listaøkjum. Hann er tónleikari, hevur skrivað sangir og yrkingar, myndskrýtt, skrivað sangleikir og gjørt løg. Fyrsti teksturin, sum varð nýttur til útgávu, var “Svarti Ravnur”, sum Kræklingar spældu inn í 1975-76. Hann hevur verið limur í tónleikabólkinum Vestmenn síðani fyrst í 1982, teir hava givið út fimm plátur.

Yrkingin Morgun er prentað í Grønu sangbók, sum kom út í 1993. Í Grønu songbók er hann umboðaður við 36 sangum, teir flestu av hesum hevur hann eisini sjálvur gjørt lag til.

Í 1986 gav Martin Joensen út bandið „Morgun“. Bandið hevur heitið eftir hesari yrkingini, sum Martin gjørdi lag til og sjálvur syngur á bandinum.




 * Morgun, 1986
 * Skuggagestir, 1991
 * Blátt í støðum, 1993
 * Áraløg (savnsfløga), 2002
 * Á Brúnni, 2006
 * Kvøld, 2010


 * Brot, 1983
 * Kanska í dag, 1985
 * Vestmenn 3, 1988


 * Martin Joensen: Lat meg goyma teg - Tekstir, tónar og tekningar 1970 - 2006, Sprotin 2006.



Hann hevur yrkt sangir til eitt nú Eivør Pálsdóttir:
 * Mannabarn
 * Kavin kom

Martin Joensen hevur yrkt og umsett fleiri sangir, sum Hallur Joensen syngur:
 * "Kyss ein eingil hvønn morgun" (umsett)
 * "Eingin annar" (yrkt),
 * "Enn stendur hurð mín opin" (yrkt saman við Jákup Zachariassen),
 * "Her í bygdini" (umsett, upprunaheitið: In a Town This Size),
 * "Nú kanst tú hava tað so gott" (yrkt),
 * "Gyltu Ljósakrúnurnar" (umsett, upprunaheitið: Crystal Chandeliers)
 * "Tá eg komi fram"


 * Kavajól (Let it snow) - Martin Joensen hevur umyrkt sangin. Orð: Sammy Cahn / Lag: Jule Styne.
 * Jól eru í hondum (happy xmas/war is over) Martin Joensen hevur umsett eftir John Lennon


 * Lívið er ov stutt til klandur - Føroyskaður/umyrktur eftir “We Believe in Happy Endings” eftir Bob McDill.
 * Enn eina ferð - Orð: Martin Joensen, 2008 / Lag: Jákup Zachariasen
 * Luossabiddarin (Omkring tiggarn från Luossa) Martin Joensen umsetti, Dan Andersson yrkti

Foreldrini vóru Emil Joensen av Heygum, Vestmanna, og Maria Joensen (fødd Jacobsen) av Vatnsoyrum. Martin vaks upp í Heygatúni, hann er næstelstur av 4 systkjum. Sonur Martin, Sakaris Emil Joensen, er eisini tónleikari.




 * Listamálarin Martin Joensen á Facebook
 * Sangtekstir.com
Siberia
Eystan Uralfjøll er Siberia (russiskt; Сиби́рь) - Russiski parturin í Ásia. Ovurstórur, mest sum óbygdur landspartur, ið er heilt eystur at Kyrrahavi. Meginparturin av Siberia er tættur nálaskógur, ið russar nevna taiga. Í hesum breiða og langa skógarbelti er fjórðingurin av øllum viði í heiminum. Longri norður vir koma, tynri verður skógurin, tí veðurlagið verður kaldari. Norðan fyri skógarmarkið eru frostmýrarnar (tundra), har er frost í jørðini alt árið.

Í Siberia eru nógv ráevni, til dømis gull, olja, uran og gimsteinar.

Skógirnir í Siberia eru sannur kovi og gott skjól hjá dýrum, til dømis rein, bjørn og íkorni, teir longu og køldu veturmánaðirnar. Her livir eisini størsti tikari í heiminum, kongatikarin ella siberiatikarin. Hann hevur ógvuliga tjúkkan feld.


 * Russland
Flagg Sambandsríkið Amerika
USA hevur sítt egna flagg, sum verður nevnt Stars And Stripes. Á amerikanska flagginum eru 50 stjørnur, ein til hvørt ríki, og reyðu og hvítu rendurnar eru til minnis um tey 13 ríkini, ið stovnaðu USA. Í fyrsta amerikanska flagginum vóru 13 stjørnur og 13 strípur. Upprunaliga vóru 13 státir í 1776. Tað er ólógligt í USA at lata flaggið nerta við jørðina ella at vinda tað á stong í vánaligum veðri. Flaggið má altíð verða viðfarið við virðing. Skúlabørn í Amerika skulu svørja, at tey eru trúgv ímóti hesum stykkinum av toyi hvønn morgun. Betsy Ross er seymikona, sum sambært søgnini teknaði fyrstu skitsuna til amerikanska flaggi í 1770-unum.


 * USA.
Dominikanalýðveldið
Dominikanalýðveldið (spanskt: República Dominicana) ella Dominikanska Lýðveldið, er lýðveldi í Karibia.

Landið var undir Spania í mong ár, men nú er ávirkanin úr USA stór.

Fólkið og mentanin hava røtur aftur í spanska, afrikanska og indiánska mentan.

Fólkið í Dominikanalýðveldinum hevur betri kor enn í Haiti, har ógvuliga fá hava ráð at søkja sær læknahjálp. Mest eru tað ferðavinnan og námsvinnan, ið hava styrkt búskapin í lýðveldinum. Eisini hava myndugleikarnir stuðlað nýggjum vinnugreinum, til dømis klædnavirkjum. Seinastu árini eru bygdir mangir frítíðarstaðir, og hevur tað givið nógv arbeiði. Nógv fólk úr Haiti kemur eisini higar at arbeiða.

Har er silvur, platin, uran og nikkul, og har er eisini størsta gullnám í Karibia. Ferðavinna og sukur eru høvuðsinntøkukeldur.

Skógarklædda fjallalandslagið í Dominikanalýðveldinum líkist nógv tí í grannalandinum fyri vestan. Nógv náttúruríkidømi er í oynni.


 * Karibia
 * Karibiahav
Santo Domingo
Bróðir Kolumbusar, Bartolomé, grundaði høvuðsstaðin í Dominikanalýðveldið, Santo Domingo (Santo Domingo de Guzman), í 1496. Býurin gjørdist miðstøð hjá spaniamonnum, meðan teir løgdu hjálond undir seg. Har eru mong nýumvæld hús, sum vórðu bygd fyrst í hjálandstíðini.


 * Dominikanalýðveldið
Amerika
Amerika hevur fleiri týdningar:
 * Amerika er felagsheiti ið verður nýtt um Suður- og Norðuramerika.
 * Landið Sambandsríki Amerika (stytt USA) verður ofta nevnd Amerika.
 * Amerika er ein kend stuttsøga eftir Franz Kafka.
Landslutir í Sudan
* 1) Ash-Shamaliyah
 * 2) Nahr-an-Nil
 * 3) Al-Bahr-al-Ahmar
 * 4) Shamal-Darfoer
 * 5) Shamal-Kordofan
 * 6) Khartoum
 * 7) Kassala
 * 8) An-Nil-al-Abyad
 * 9) Al-Jazirah
 * 10) Al-Qadarif
 * 11) Gharb-Darfoer
 * 12) Gharb-Kordofan
 * 13) Sinnar
 * 14) Janub-Darfoer
 * 15) Janub-Kordofan
 * 16) An-Nil-al-Azraq
 * 17) Gharb-Bahr-al-Ghazal
 * 18) Shamal-Bahr-al-Ghazal
 * 19) Al-Wahdah
 * 20) A'ali-an-Nil
 * 21) Warab
 * 22) Junqali
 * 23) Al-Boehayrat
 * 24) Gharb-al-Istiwa'iyah
 * 25) Bahr-al-Jabal
 * 26) Sharq-al-Istiwa'iyah


 * Sudan
Diamantar
Diamantar eru harðasta steinslag. Teir verða nýttir til fleiri ymisk endamál, eitt nú til prýðislutir, men teir eru eisini sera vælegnaðir at nýta til borir ella at skera glas.
Olja
Olja og gass vóru elasmáar verur, sum doyðu fyri milliónum árum síðani og komu at liggja undir havbotninum. Sum tíðin leið, vórðu tey til olju. Gass verður ofta funnið beint oman á oljuni. Viðhvørt verður olja leidd gjøgnum rør inn á meginlandið; men veldiga stór skip, nevnd oljutangaskip, sigla vanliga oljuna til lands. Nógv olja og gass er funnið undir havbotninum, so einasti háttur at fáa fatur á tí er at bora djúpt niður. Oljuboripallar eru serliga gjørdir til at bora eftir olju og gassi. Olja verður nýtt til mangt og hvat, sum til dømis bensin til tok og flogfør og til elorkuverk. Arbeiðsfólkið er á boripallunum vikur í senn. Útgerð verður flogin út við tyrlum.

Var oljan uppi, hevði heimurin steðgað. Ídnaðurin og samferðslan høvðu staðið still, og mong hús staðið køld. Olja er tí týdningarmesta stakvøra, handlað verður við nú á døgum. Bara fá lond vinna og flyta út olju; tey flestu oljulondini eru í Miðeystri, Norður- og Vesturafrika og í Mið- og Suðuramerika. Oljan verður flutt úr einum landi í annað ígjøgnum rørleiðingar og við tangaskipum.

Tey londini, ið keypa mestu oljuna, eru USA, Evropa og Eysturásia (Japan er uppií).
Korallriv
Korallriv; Mongd av grótlíkum tilfari skapað av leivdunum av koralldýrum á botni á grunnum vatni. Um dagin eru korallrivini full av vøkrum, sjáldsomum skapningum. Um náttina taka nógvir seg aftur í holur og helli at hvíla. Smáu fiskarnir kunnu eisini leita sær skjól í korallrivunum undan teimum størru ránsfiskunum.


 * Korallrivið Mikla
Meginlandarák
Ómetaligir máttir inni í jørðini gera, at meginparturin av jarðarskorpuni aldri er í frið. Meginlondini flyta seg á ovurstórum plátum. Hetta verður nevnt meginlandarák. Atvoldin til rørsluna ella rákið er, at tilfarið inni í ð|jørðini er ógvuliga heitt og partvíst flótandi. Heita tilfarið trýstir upp undir køldu, hørðu jarðarskorpuna og trýstir á pláturnar, so at tær flyta seg. Meginlondini førka seg um ein sentimetur um árið, tað dragnar ímillum summi lond, dregur saman ímillum onnur, og summi aka fram við hvør øðrum. Har tað hendir, verður landslagið broytt, til dømis verða nýggj fjøll til.

Jarðarskorpan er sett saman av ógvuliga stórum plátum, sum fella saman sum putlispæl. Pláturnar hava í milliónir ár flutt seg og gera tað enn við øgiligari ávirkan á jarðarflatan. Pláturnar reka í ávísar ættir. Meðan tær flyta seg, broyta tær skap og stødd - Hetta varir milliónir ár. Markið, har plátur koma saman, verður nevnt umskaring. Jarðskjálvtar og eldgos eru av og á, og fjøll rísa, tá ið plátur reka hvør móti aðrari.

Klettafjøll í Norðuramerika vórðu til, tá ið tvær plátur stoyttu saman, og stóri Rivudalur í Afrika er vorðin til við tað, at Afrikaplátan er um at skrædna í tvíningar. Eldgos og jarðskjálvtar minna okkum á, at pláturnar alsamt reka. Rivur verða í jørðini, tá ið tvær plátur fara hvør frá aðrari, og grótbræðing spríkir upp úr kápuni og fyllir rivuna. Á Tingvøllum í Íslandi er long riva í jørðini, tí at Norðuramerikapláta og Evrásiapláta reka hvør frá aðrari. Er hetta á havbotninum, verður ein fjallaryggur á botni, við djúpum dali eftir miðjuni, soleiðis var Atlantsryggur til. Tað hægsta á hesum ryggjum kemur stundum upp úr sjónim. Ísland er soleiðis vorðið til. Ganga plátur sundur uppi á landi, verður djúpur klyvdalur, við brøttum líðum.


 * Jarðfrøði
 * Jørðin
Franskt mál
Franskt er móðurmál hjá umleið 64,8 mill. fólkum, harav um 51 mill. í Fraklandi, um 6,7 mill. í Quebec í Kanada, um 4 mill. í Belgia og slakari 1,3 mill. í Sveis. Franskt er eitt av stóru heimsmálunum. Franskt er eisini eitt av høvuðsmálunum, tá ið tað snýr seg um evropeiska søgu, mentan og nútíðar viðurskifti. Harumframt eru mong lond og øki um allan heim, har franskt er høvuðsmál ella eitt av høvuðsmálunum. Franskt er av tí romansku greinini, sum hevur ment seg úr latíni, sum er eitt sonevnt italiskt mál.
William Shakespeare
William Shakespeare (26. apríl 1564 (doyptur) - 23. apríl 1616) var enskur rithøvundur, hann verður sagdur at vera mætasti sjónleikarahøvundi, sum skrivað hevur á enskum máli. Hann leikti ofta í Globe-sjónleikarahúsinum í London, har flestu leikir hansara vóru framførdir. Hann var sannur málmeistari, og persónslýsingarnar, speiið og skemtiligi stílur hansara gera, at leikirnir siga líka nógv nú, sum tá ið teir vórðu spældir á fyrsta sinni fyri umleið 400 árum síðan.

Talið í klombrum er árstalið fyri nær ið hildið verður, at verkini eru skrivaði.


 * Tragediurnar
 * Titus Andronicus (1593)
 * Romeo og Julia (1595)
 * Julius Cæsar (1599)
 * Hamlet (1601-03)
 * Troilus og Cressida (1602)
 * Othello (1604)
 * Macbeth (ca. 1605-06)
 * Kong Lear (ca. 1605-06)
 * Timon frá Athen (umleið 1605-08)
 * Antonius og Cleopatra (1607)
 * Coriolanus (1608)


 * Komediurnar (á enskum)
 * All's Well That Ends Well ‡
 * As You Like It
 * The Comedy of Errors
 * Love's Labour's Lost
 * Measure for Measure ‡
 * The Merchant of Venice
 * The Merry Wives of Windsor
 * A Midsummer Night's Dream
 * Much Ado About Nothing
 * Pericles, Prince of Tyre *†
 * The Taming of the Shrew
 * The Tempest *
 * Twelfth Night
 * The Two Gentlemen of Verona
 * The Two Noble Kinsmen *†
 * The Winter's Tale *


 * Søguligir sjónleikir
 * Henrik VI, partur 1 (1590-92)
 * Henrik VI, partur 2 (1590-92)
 * Henrik VI, partur 3 (1590-92)
 * Richard III (1592)
 * Kong Johan (1594)
 * Richard II (1596)
 * Henrik IV, del 1 (1597)
 * Henrik IV, del 2 (1597)
 * Henrik V (1599)
 * Henrik VIII (umleið 1613)


 * Peter Ackroyd, Shakespeare. The Biography, London 2006: Vintage, ISBN 978-0-7493-8655-9.
 * RalphBerry, Changing Styles in Shakespeare, London 2005: Routledge, ISBN 0-415-35316-5.
 * David Bevington, Shakespeare, Oxford 2002: Blackwell, ISBN 0-631-22719-9.
 * Fausto Cercignani, Shakespeare's Works and Elizabethan Pronunciation, Oxford 1981: Clarendon Press, ISBN 0-19-811937-2.
 * E. K. Chambers, The Elizabethan Stage, 2, Oxford 1923: Clarendon Press, ISBN 0-19-811511-3.
 * David Cressy, Education in Tudor and Stuart England, New York 1975: St Martin's Press, ISBN 0-7131-5817-4.
 * Roland Mushat Frye, The Art of the Dramatist, London 2005; New York: Routledge, ISBN 0-415-35289-4.
 * Frank Kermode, The Age of Shakespeare, London 2004: Weidenfeld & Nicholson, ISBN 0-297-84881-X.
 * Joseph Pequigney, Such Is My Love. A Study of Shakespeare's Sonnets, Chicago 1985: University of Chicago Press, ISBN 0-226-65563-6.
 * Irving Ribner, The English History Play in the Age of Shakespeare, London 2005: Routledge, ISBN 0-415-35314-9.
 * Samuel Schoenbaum, William Shakespeare: Records and Images, Oxford 1981: Oxford University Press, ISBN 978-0-19-520234-2.
 * Gary Taylor, William Shakespeare: A Textual Companion, Oxford 1987: Oxford University Press, ISBN 0-19-812914-9.
 * Michael Wood, Shakespeare, New York 2003: Basic Books, ISBN 0-465-09264-0.


 * Sjónleikur
Francisco Franco
Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo ella Francisco Franco (4. desember 1892 - 20. november 1975), var framúr samskipari og hækkaði skjótt í tign í herinum og gjørdist herovasti í Spania í 1935. Tá ið hann fór upp í uppreisturin í 1936, fekk hann sær italska og týska hjálp, afturfyri gjørdist hann hægstur í herinum og ríkisovasti. Franco og hansara menn vunnu, og eftir borgarakríggið stýrdi hann Spania sum einaræðisharri til sín deyð.

Francisco Franco tók valdið í Spania í 1939 eftir eitt trý ára langt borgarakríggj. Hann sat við valdinum til sín deyða í 1975.
Listi yvir heimins lond eftir íbúgvatali
* Listi yvir heimsins størstu býir eftir íbúgvatali
Marianna Debes Dahl
Marianna Debes Dahl (fødd 24. november 1947 í Vestmanna) er føroyskur rithøvundur.

Hon hevur útbúgving sum lærari, men hevur starvast sum rithøvundur burturav nú í nøkur ár. Hon hevur verið virkin á vinstravonginum og var partur av lítla blaðbólkinum, sum frá 1983 til 1993  gav út blaðið Fríu Føroyar, hvørs undirheiti var "Friður - umhvørvisvernd - sosialistiskt tjóðveldi. Hon hevur umframt at skriva bøkur eisini framleitt ein hóp av sendingum til Útvarp Føroya. Fyrsta bók hennara var Burtur á heiði, ein barnabók, ið vann fyrstu virðisløn í kapping um at skriva barnabók.

Marianna er dóttir gamla landslæknan Hanus Debes Joensen (1913-1995). Hon fór 12 ára gomul til Danmarkar at ganga í skúla. Í 1971 kom hon heim aftur og fór í Læraraskúlan, haðani hon tók læraraprógv. Hon starvaðist í mong ár sum lærari, men hevur seinni roynt seg í øðrum størvum eisini. Marianna hevur verið virkin á mongum økjum, t.d. í Rithøvundafelag Føroya, Listafólkasambandinum (LISA), innan friðarrørsluna og í rørsluni ímóti rasuskilnaði (apartheid). Hon hevur verið sera virkin høvundur innan mong tekstasløg. Hon hevur skrivað smábarna- og barnabøkur, bøkur fyri ung, stuttsøgur, skaldsøgur, ferðafrásagnir, leikir, hevur týtt og ummælt, skrivað, týtt og lagt til rættis nógvar ljóðmyndir, sum Útvarp Føroya hevur sent. Hon er gift við Árna Dahl, tey eiga tvey børn: Tóta Árnadóttir, (fødd 1970) og Teitur Árnason, (føddur 1972).




 * Blá Mascara 1980
 * Lokkalogi, Forlagið Fannir, 1984
 * Onglalag, 1986
 * Faldalín 1988
 * Vívil 1992


 * Úti á leysum oyggjum, 1997


 * Lepar, 1980
 * Millumleikur, 1978
 * Fløkjan, 1978
 * Síðsta skúlaárið, 1980


 * Burtur á heiði, 1975
 * Dirdri, 1979
 * Skilnaður, 1981
 * Prikkut vár, 1989 (ikki útkomin enn)


 * Bjarta og snigilin, 1983
 * Døgg er dottin, 1984
 * Hanna og Hóri, 1984
 * Hóri letur upp, 1986
 * Sturli súkklar, 1985
 * Alvi er og ferðast, 1986
 * Tunnuflakin, 1990
 * Flosi fer í føðingardag, 1990 (ikki útkomin enn)


 * Sonurin, 1990 (La Filo á esperanto)


 * Ása fer í skúla, 1983


 * Latið altíð sólina skína, 1982


 * Skálatoftir, 1979 (saman við J.S. Hansen)
 * Bardagabørn, 1990


 * Uppreisnin, 1982, søgur úr Suðurafrika


 * Victor (um sangaran Jara úr Kili)
 * Monir (úr Iran)
 * Chico Mendes (úr Brasilia)
 * Miriam Makeba (úr Suðurafrika)
 * Menn undir sól (úr Palestina)
 * Zosia (sovjetisk søga úr 2. heimsbardaga)
 * Tað langa brævið (úr Senegal)
 * Edith Piaf (úr Fraklandi)


 * Barnabókavirðisløn Tórshavnar Býráðs, 1978


 * | Rithøvundafelagi