danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Fjørukrabbi
Fjørukrabbi (frøðiheiti: Carcinus maenas) er vanligasti krabbin í taraskóginum fram við landi. Um dagin situr hann oftast og krógvar seg undir steinum. Um náttina fer hann úr taraskóginum og upp í flóðar málan at leita sær føði. Hann etur næstan alt, sum hann fær fatur á og kann enntá fanga kombikk við bitklónum. Krabbi brúkar hárini á beinunum og bitklónum at tevja við og til at finna fram til fongin.

Fjørukrabbi verður 5-­6 cm breiður um skelina og kann vera reydligur, brúnligur, grøn­ligur ella gráligur á liti. Hann skiftir ham, tá ið hann veksur. Nýggja skelin er bleyt at byrja við. Hann krógvar seg, til nýggja skelin er vorðin hørð. Missir fjørukrabbi eina bitklógv, veksur hon aftur.
Rækja
Rækja livir á botni og er at finna víða um bæði í feskum vatni og í sjógvi. Rækjur í feskum vatni kunnu gerast upp í 35 cm langar, og tær í sjónum verða heldur minni. Á liti eru rækjur eisini rættiliga ymiskar. Summar eru gjøgnumskygdar, aðrar grá-brúnar ella reyðar, og summar hava mynstur. Rækja hevur langan kropp og tveir stórar kampar á høvdinum. Hon hevur long og kløn bein at ganga á, og á afturkroppinum sterk bein at svimja við. Hon hevur tunna skel og ein tein í pannuni. Teinurin er oftast sag-tentur.

Grønlandsrækja er á 50-500 m dýpi í norðara parti í Atlantshavinum og Kyrrahavinum. Hon er reyð, hevur ein langan tein í pannuni og verður um 16 cm long. Grønlandsrækja hevur stóran vinnuligan týdning. Fleiri hundraðtúsund tons verða fiskað árliga. Undir Føroyum er eitt slag, sum er í ætt við grønlandsrækju. Hon eitur reyðrípurækja og sæst eisini inni á grunnum vatni inni við land.
Lúsakrabbi
Lúsakrabbi (Hyas araneus) livir á størri dýpi enn vanligi fjørukrabbin. Lúsakrabbi hylur seg við at pynta seg við tara. Hann tekur leys tara­ petti við bitklónum og setur tey upp á skelina. Á skelini eru smáar bustir við króki á, sum halda tarapettunum føstum. Tarin fer at vaksa og festir seg. Lúsakrabbi heldur til, har nógvur krossfiskur er.

Vilt tú vita kynið á krabba, skalt tú hyggja undir afturkroppin á honum. Er halin spískur, er tað eitt kalldýr. Er hann rundur, er tað eitt kvenndýr. Munurin kemst av, at honin ber eggini undir halanum. Breiðari halin er, jú fleiri egg fær hon bori.
Gággukrabbi
Gággukrabbin (Pagurus bernhardus) er tann vanligasti krabbagágga í Evropa. Framkroppurin á gággukrabba er sum á hummara. Aftur­kroppurin er bleytur og er altíð inni í gágguskelini. Sum krabbin veksur, verður gágguskelin ov lítil. So fer hann úr gágguskelini at leita sær eftir størri skel. Hesa tíðina er krabbin góður fongur hjá fiski og tí í stórum vanda. Á gággukrabba vaksa ofta nógvar margføtlur.
Fjaðragrúkur
Fjaðragrúkur (frøðiheiti: Coryphoblennius galerita) er í ætt við tarabrosmu og heldur vanliga til í taraskóginum út á umleið 20 m. dýpi. Hann verður umleið 20 cm langur og hevur eyðkendar reyðgular fjaðrar millum eyguni og aftur móti ryggfjøðurini. Eyðkendu fjaðrarnar verða eyka stórar um heystið, beint áðrenn fiskarnir gýta. Serliga hjá eldru kallfiskunum kunnu fjaðrarnir gerast so langar, at teir hanga niður við síðuna á fiskinum. Fjaðragrúkur heldur mest til millum steinar og í sprungum í klettum, har hann liggur og hvílur á botni. Fjaðragrúkur er staðfastur og ofta liva pør saman í somu klettasprungu í fleiri ár. Fjaðragrúkur etur ymisk ryggleys dýr t.d. smá krabbadýr, lindýr og bustmaðkar.
Hornabrosma
Hornabrosma (frøðiheiti: Ciliata mustela) er vanliga í fjøruni í taranum og sjáldan djúpri enn 20 m. Hon er vanliga um 25 cm long, men verður tó upp í 45 cm. 6 sløg av hornabrosmu eru undir Føroyum. Hornabrosmur eru langar og eitt sindur tjúkkar. Umframt finnuna á lippuni hava hornabrosmur horn á gronini, millum 2 til 4 horn. Tað eru hesi hornini, sum hava givið henni navnið.

Blettuta hornabrosma er størsta hornabrosman. Hon verður upp í 60 cm long, men tann størsta, sum er veidd undir Føroyum, var tó minni og var 45 cm long. Blettuta hornabrosman er eisini at finna í fjøruni og út á 130 m dýpi.
Hvítingur
Hvítingur (frøðiheiti: Merlangius merlangus) er mest á sjálvum landgrunninum. Hann gýtir eini 150.000­-1.000.000 rogn­korn. Fyrstu tíðina eru larvurnar nær botninum, men seinni fara tær longri upp í sjógvin. Hvítingur etur krabbadýr og fisk, eitt nú nebbasild, hvítingsbróður og sild. Hann hevur langan kjaft og fleiri tanngarðar við spískum tonnum, sum eru góðar at halda einum fiski, ið ger um seg. Hvítingur verður um 20 ára gamal.
Skøta
Skøtur (frøðiheiti: Dipturus batis) eru nær í ætt við háv, tí bæði eru bróskfiskar. Skøtur eru flatar, hava spíska gron og ein langan hala, sum er settur við píkum. Undir Føroyum eru skøtur bara í sjónum, men aðrastaðni eru nøkur sløg bæði í feskum vatni og í ósum. Naglaskøta verður 120 cm long. Hon er rættiliga sprøklut. Oman eftir bakinum og á halanum hevur hon stórar píkar. Píkarnir eru ikki eitrandi, men kunnu tó stinga og skaða.

Í Føroyum er skøta ikki vanligur matur.
Rognkelsi
Rognkelsi (frøðiheiti: Cyclopteridae) er ógvuliga klumput í útsjónd og líkist ikki øðrum fiski ið liva kring Føroyar. Í staðin fyri búkfjaðrar hevur rognkelsi eina soguskál undir búkinum. Í gýtingini í mars verður kallfiskurin næstan svartur um bakið og reyðbrúnur um búkin. Rognkelsi kemur inn á grunt vatn at gýta. Eins og hjá smá­fiskinum í taranum, ansar kallfiskurin rognkorninum. Kvennfiskurin gýtir fleiri túsund egg í eina stóra rúgvu, sum kallfiskurin síðan verjir. Eggjarúgvan kann liggja so ovarlaga í sjónum, at hon flýtur upp í vatnskorpuna. Kortini heldur kallfiskurin vakt og endar tí mangan við at verða etin av fugli.

Rognkelsi verður innan alivinnuna í Føroyum nýttur til tess at minka um tali av lúsum á aldum laksi. Rognkelsi dámar væl lús og riggar tí væl at seta í aliringar saman við laksunum. Tað hevur víst seg, at ikki øll rognkelsi eta nógvar lýs, og tí verða royndir gjørdar við at ala fram rognkelsi ið eta nógvar laksalýs.
Carl Theodor Zahle
Carl Theodor Zahle (f. 19. januar 1866 í Roskilde, d. 3. februar 1946 i Keypmannahavn) var danskur løgfrøðingur og politikari. Hann var forsætisráðharri tíðarskeiðini 1909-10 og 1913-1920. Í 1890 arbeiddi hann sum ritstjóri á Aarhus Amtstidende og Politiken. Í 1895 fór han upp í politikk. Sama ár var hann við til at stovna Venstrereformpartiet, og í 1905 var hann ein av stovnarunum av Radikale Venstre.
Roger Casement
Roger David Casement (1. september 1864 – 3. august 1916) var írskur diplomatur, mannarættinda stríðsmaður, tjóðskaparmaður og yrkjari. Hann er serliga kendur fyri sínar kanningar av mannarættindum í m.a. Kongo. Frá 1891 til 1913 var hann bretskur konsul í ymsum afrikonskum londum og í Brasil. Í 1911 varð hann sligin til riddara og fekk tittulin sir knýttan at navninum. Hann misti hendan tittul eftir, at hann varð dømdur og avrættaður sum landasvíkjari, tí hann undir 1. heimsbardaga royndi at fáa týskarar at hjálpa írum at loysa frá Stóra Bretlandi.


 * Daniel Jacob Danielsen
Otto von Bismarck
Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen (føddur 1. apríl 1815 í Schönhausen, deyður 30. juli 1898 í Friedrichsruh) var týskur aðalsmaður og konservativur poitikari.

Frá 1871 til 1890 var hann tann fyrsti ríkiskanslari í týska keisaraveldinum, og hevði hann avgerandi týdning fyri, at hetta gjørdist eitt sterkt veldið.


 * Bismarck, Otto Fürst von (seit 1871), deutsche-biographie.de (á týskum)
 * Otto von Bismarck, britannica.com (á enskum)
Marie Antoinette
Marie Antoinette, doypt Maria Antonia Josepha Johanna (f. 2. november 1755 – 16. oktober 1793), var av eysturríkskari aðalsætt. Í 1770 giftist hon franska trúnarvinginum, Louis-Auguste, sum í 1774 gjørdist franskur kongur undir navninum Ludvík 16.

Marie Antoinette var drotning í Fraklandi frá 1774 til 1792, tá ið Ludvík 16. varð koyrdur frá undir fronsku kollveltingini. Hon varð avrættað við falløks í 1793.

Marie Antoinette, var ung, vøkur og sjarmerandi, og tí var hon eisini væl dámd, tá ið hon kom til Fraklands, men tað broyttist skjótt. Hon gjørdist illa dámd og var millum annað skýrd at hava mong tilvildarlig kynslig sambond.
Peter Christen Asbjørnsen
Peter Christen Asbjørnsen (f. 15. januar 1812 í Oslo, d. 5. januar 1885 í Oslo) var norskur rithøvundur, náttúrufrøðingur, fólkaminnissavnari og útgevari. Hann gav út Norske huldreeventyr og folkesagn i tveimum bindum, og samarbeiddi við Jørgen Moe um fólkaævintýrini.
Jørgen Moe
Jørgen Engebretsen Moe (f. 22. apríl 1813, d. 27. mars 1882) var norskur prestur og rithøvundur. Eftir nøkur ár sum hjálparprestur arbeiddi hann sum sóknarprestur. Hann er best kendur sum onnur hálvan av Asbjørnsen og Moe. Saman savnaðu og góvu teir út nógv flest norsk ævintýr. Peter Christen Asbjørnsen dámdi best tey stuttu og stuttligu ævintýrini, meðan Jørgen Moe dámdi betur tey alvárligu ævintýrini og halgisøgur.
Andrew Johnson
Andrew Johnson (f. 29. desember 1808 í Raleigh, Norðurcarolina – d. 31. juli 1875 í Elizabethton, Tennessee) var 17. forseti í USA frá 1865 til 1869.

Hann stillaði upp sum varaforseti saman við Abraham Lincoln til forsetavalið í 1864. Lincoln, ið verður mettur sum stovnarin av Republikanska Flokkinum, valdi til forsetavalið í 1864 at biðja ein demokrat stilla upp saman við sær. Lincoln og Andrew Johnson vunnu forsetavalið, og byrjaði næsta forsetavalskeið hjá Abraham Lincoln tann 4. mars 1865. Men Lincoln fekk einans 42 dagar í forsetasessinum í øðrum valskeiði, tí hann bleiv myrdur longu tann 15. apríl hetta árið. Og hetta merkti samstundis, at demokraturin Andrew Johnson bleiv forseti restina av valskeiðinum.

Andrew Johnson bleiv við ríkisrættarmáli ákærdur fyri at bróta serligu lógina um uppsøgn av embætismonnum. Lógin skuldi tryggja, at Johnson ikki koyrdi sínar ráðharrar úr starvi, uttan at Senatið hevði góðkent uppsagnirnar fyrst. Lógin bleiv sett í gildi í 1867, og var hon beinleiðis gjørd fyri at verja tásitandi krígsmálaráðharran í USA, Edwin Stanton. Krígsmálaráðharrin var republikanari og var upprunaliga tilnevndur av Lincoln, sum eisini var republikanari. Men nú demokraturin Andrew Johnson hevði tikið yvir forsetaembætið eftir deyða Lincolns, metti Kongressin - sum hevði stóran republikanskan meiriluta - at serliga verja ráðharrarnar í stjórnini, sum Andrew Johnson hevði arvað frá Lincoln.

11 ymiskar ákærur blivu samtyktar í Umboðsmannatinginum og sendar til Senatið í ríkisrættarmálinum. Senatið tá í tíðini hevði 54 senatorar í alt, so 36 av teimum skuldu atkvøða fyri ákærunum. Tríggjar reisur bleiv atkvøtt, men hvørja ferð bleiv úrslitið 19 ósekur móti 35 sekur. Harvið bleiv Johnson ikki dømdur í ríkisrættarmálinum og kundi halda fram sum forseti.
Longa
Longa (frøðiheiti, latín: Molva molva) verður upp í 2 m. long. Smáar longur eru mest á grunn­ um vatni, um 30 m. Tær stóru eru at finna niður á 600 m. Longa er toskafiskur og hevur grunn­ nøs eins og toskur og hýsa. Grunn­nøsin er finnan, sum situr á lippuni á toskafiski. Hon er botnfiskur. Longa er virðismikil fiskur og verður nógv veidd.

Longa er kraddutur og glúpskur fiskur við stórum kjafti og sterkum tonnum. Føðin er serliga toskur, hýsa, sild, hvítings­ bróðir, svartkjaftur, men hon tekur eisini krossfisk, krabba­dýr, hummara og høgguslokk.

Longa er bæði á landgrunninum og við bankarnar vestanfyri. Annars úr vestara parti av Barentshavinum, undir Íslandi, kring Bretsku Oyggjarnar, í Norðsjónum, Skagerrak og Kattegat til norðara arm á Biskeiavíkini.
Skrubba
Skrubba (frøðiheiti/latín: Limanda limanda) er á grunnum vatni og út á 150 m dýpi. Hon tekur lit eftir botninum, og kann vera alt frá ljósabrún til svørt­grá um bakið. Ofta hevur hon eisini gular blettir á bakinum. Skrubba leitar oftast eftir føði um náttina. Um dagin grevur hon seg niður í sandin. Skrubba og ósaskrubba minna nógv um hvør aðra. Skrubba hevur tó eina nógv bogaða striku og ongan beinkamb aftur frá eyganum. Skrubba verður upp í 42 cm long, sjáldan størri enn 35 cm.

Skrubba er høgravendur flatfiskur. Hon hevur eina langa ryggfjøður frá mitt yvir vinstra eyga aftur til klingruna, eina langa gotfjøður frá gotinum til klingruna. Hon hevur stóran stert, smáar búkfjaðrar og smáar uggafjaðrar og pík við gotið. Hon hevur lítið høvd og lítlan kjaft, smáar roðslur, eitt sindur hvøss at føla eftir bakinum. Strikan gongur í stóran boga uppi yvir uggafjøðurini.

Skrubba er undir Føroyum og Íslandi, í Hvítahavinum, vestur og suður við Noregsstrondini suður í syðra part av Eystarasalti. Hon er í Norðsjónum, kring Bretsku Oyggjarnar til Biskeia.
Strentingur
Strentingur (frøðiheiti/latín: Spinachia spinachia) verður upp í 22 cm langur. Undir Føroyum verður hann neyvan størri enn 16,5 cm. Strentingur er inni við land, í taranum. Eftir umstøðunum er hann brúnligur ella grønligur. Dimmar tvørstrikur eftir síðunum. Hann er grønhvítur undir búkinum. Strentingur hevur ikki vinnuligan týdning.

Strentingur er langur og klænur, tjúkkastur við gotið. Frá eygunum út í gronina er umleið tað sama sum hæddin á kroppinum, har hann er hægstur. Gotfjøðurin situr mest sum beint undir ryggfjøðurini, og fjaðrarnar eru nærum eins til støddar. Sporlið er heilt klænt og endar í einum lítlum, avrundaðum sterti. Á bakinum eru 14-17 týðiligir og spískir píkar frá ryggfjøðurini fram móti nakkanum. Ein píkur er beint framman fyri gotfjøðurina, og búkfjaðrarnar eru smáar og hava ein lítlan pík. Høvdið er langt og spískt. Kjafturin er lítil, upprendur. Hann hevur undirbit.

Bæði kombikk og strentingur lokka fleiri honir til reiðrið hjá sær at gýta, men hjá strentingi doyr kvennfiskurin tó eftir, at hon hevur gýtt. 2­4 vikur seinni, tá ið eggini eru klakt, doyr kallfiskurin eisini. Strentingur fær sostatt einans avkom eina ferð í sínum lívi.

Strentingur er frá Bretagne um Bretsku Oyggjarnar til Føroya. Frá Tromsø suður til Danmarkar og inn í Eystarasalt.
Tarabrosma
Tarabrosma (frøðiheiti, latín: Pholis gunnellus) livir, sum navnið sigur, í taranum. Hon hevur ymsar litir, alt eftir hvar hon livir, tó er hon oftast mynstrut brún og gul. Hon hevur 9­-13 eyð­kendar døkkar blettir við ljós­um kanti aftur eftir bakinum. Sum onnur fiskasløg í taranum ansar tarabrosma væl eftir yngli sínum, og bæði kallfiskurin og kvennfiskurin ansar eftir tí. Tá ið tarabrosma er liðug at gýta, ringir honin seg saman um eggini at verja tey. Kallfiskurin hjálpir til. Síðan skiftast fiskarnir um at ringja seg um eggini og verja tey, til tey eru klakt. Tarabrosma verður upp í 30 cm long, men er sjáldan longri enn 20 cm.

Tarabrosma er vanlig undir Føroyum, er annars við eysturstrond Norðuramerika frá Massachusetts til Labrador. Hon er undir Suður- og Vesturgrønlandi, Íslandi, Jan Mayen, Svalbarði, í Hvítahavinum og suður við Noregsstrondini. Í Eystarasalti, donskum sjógvi, frá Norðsjónum til Biskeiavíkina, og kring Bretsku Oyggjarnar.
Erla kongsdóttir
Erla kongsdóttir (frøðiheiti: Motacilla alba) er lítið spurvaslag við longum veli. Hon flýgur dandandi, og tá ið hon situr, nikkar hon við høvdinum og slettir alla tíðina velið upp og niður. Hon rennur skjótt og veiðir flugur bæði niðri í fjøruni og uppi í luftini. Erlur eru vanliga einsamallar ella í smáum flokkum. Tær halda mest til við áir og við sjóvarmálan, har tær eisini hava reiður. Bara eini 10-20 pør eiga í Føroyum. Erlur halda ofta til niðri í fjøruni, tá ið bútíðin er av. Um veturin eru tær í Afrika.

Erla kongsdóttir kemur um somu tíð sum steinstólpan, og hon hevur longri vegin, tí hon er sunnari í Afrika um veturin. Hon er vakur og snotiligur fuglur. Nakkin og velið eru svørt, pannan og vangarnir og búkurin hvít, kápan reinlitt grá; hálsurin og bringan og veingirnir eru svørt og hvít.


 * Fuglar í Føroyum
Páfuglur
Páfuglur (frøðiheiti, latín: Pavo cristatus) livir villur í India; og haðani er hann førdur um alt Evropa, tí hann er so sjaldsama vakur, bláur á bringuni, grønur og reyður á bakinum; vakrast er tó hitt avbara stóra velið, sum hevur nógvar litir.
PostNord Danmark Rundt 2017
Danmark Rundt 2017 (ella PostNord Danmark Rundt 2017 vegna sponsornavn) var tann 27. útgávan av súkklukappingini Danmark Rundt, ið varð koyrd frá 12. - til 16. september 2017. Tann 760 km langa kappingin hevði fimm teinar, ið vórðu súkklaðir í fimm dagar, tó varð 2. teinur avlýstur vegna veður, eftir at súkkararnir høvdu súkkla umleið 100 km í nógvum regni og hørðum vindi. Kappingin byrjaði á Frederiksberg í Keypmannahavn og endaði í Aarhus. Kappingin plagdi annars at byrja í Jútlandi og enda á Frederiksberg, men eftirsum at Aarhus var mentanarhøvuðsstaður í Evropa í 2017, høvdu tey valt at venda kappingini, soleiðis at málið varð í Aarhus í staðin. Føroyski súkklarin Torkil Veyhe var ein av luttakarunum, hann gjørdist nummar 9 á 4. teini, ið var einkultstartur, og kom tá samanlagt á eitt 6. pláss, ið hann megnaði at varveita á síðsta teinum. Nummar eitt, tvey og trý vóru allir danir. Mads Pedersen frá Trek-Segafredo vann kappingina, nummar tvey gjørdist vinnarin frá árinum fyri, Michael Valgren frá Astana, nummar trý gjørdist Casper Pedersen frá Giant-Castelli. Nicolai Brøchner frá Riwal Platform vann fjallakappingina og Mads Pedersen vann ungdómskappingina.








 * 2. teinur varð avlýstur vegna vánaligt veður.
Super Mario
Super Mario er ein kend røð av telduspølum frá Nintendo. Tann italski rørleggjarin varð fyrstu ferð sæddur í spælinum Donkey Kong í 1981. Men fýra ár aftaná Donkey Kong, í 1985, fóru Mario og beiggi hansara, Luigi, fyrsta ferð út at bjarga prinsessuni frá skálkinum Bowser, ella King Koopa, ið hann eisini verður nevndur. Spælið bleiv sera væl móttikið, og hevur selt meira enn eina hálva milliard eintøk. Ein rúgva av nýggjum Super Mario spølum eru komin síðani, og ikki minni enn trý koma bara í 2017.
Tetris
Tetris bleiv til í Sovjetsamveldinum í 1964, og var tað fyrsta telduspælið, ið bleiv flutt úr Sovjetsamveldinum til Vesturheimin. Tað kom út til Commodore 64 og teldur, men tað var á Nintendo Game Boy, at Tetris veruliga bleiv eitt hitt. Telduspælið skal hava selt meira enn eina hálva milliard eintøk.
Lýsingarorð
Lýsingarorð, eru orð ið lýsa ein persón ella ein lut. Sum t.d. "hundurin er svartur", "húsið er blátt og hvítt".

Lýsingarorð bendast í tølum, føllum og kynum.


 * Føroyskt mál - Lýsingarorð


 * Lýsingarorð á síðu 21 í bókini Stutt Mállæra (Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen), snar.fo
 * Lýsingarorð á síðu 228 í bókini Mállæra (Paulivar Andreasen og Árni Dahl), Føroya Skúlabókagrunnur
Ólavur Trygvason
Ólavur Trygvason (uml. 960 - 9. september 1000) var kongur av Noreg í tíðarskeiðnum 995 til 1000. Ólavur var sonur Trygva Ólavson, kongur av Viken, og langabbasonur Harald Hárfagra.

Ólavur Trygvason vaks upp í útlegd í Russlandi. Eftir nøkur ár í víkingi varð hann doyptur í Onglandi í 994, árið fyri, at hann kom til Noregs at gera krav upp á kongsvaldið. Tróndur tóku hann til kong á Oyrartingi, og seinni varð hann viðurkendur sum kongur í Víkini, á Vesturlandinum, á Hálogalandi, og við honum byrja norskar kongsroyndir, ymiskt eydnaðar, at leggja upprunaliga norsk niðursetursamfeløg fyri vestan undir norskt kongsvald.
Göran Lindström
Göran Lindström (føddur 1. mars 1943 í Lund) er ein svenskur filmframleiðari og stuntsamskipari. Saman við Anders Birkeland er Göran framleiðari av svenska filminum ”Fågelfångarens Son”, ið verður upptikin í Gásadali og aðra staðir í Vágunum í 2017.


 * 2015 - Så ock på jorden
 * 2009 - Göta kanal 3 – Kanalkungens hemlighet
 * 2008 - Rallybrudar
 * 2006 - Frostbiten
 * 2006 - Göta Kanal 2
 * 2005 - Min frus förste älskare
 * 2005 - Miraklet i Småland
 * 2004 - Så som i himmelen
 * 2002 - Hjortronstället
 * 1999 - Där regnbåget slutar
 * 2000 - Födelsedagen
 * 1999 - Ögat sh title
 * 1997 - Spring för livet
 * 1995 - Glädjekällan
 * 1995 - Höst i paradiset
 * 1995 - Kristin Lavransdatter
 * 1991 - Härlig är jorden
 * 1990 - Från de döda
 * 1989- Badhuset
 * 1988 - Livsfarlig film
 * 1987 - Svart gryning
 * 1987 - Mio min Mio
 * 1986 - Ormens väg på hälleberget
 * 1986 - Älska mej
 * 1986 - Bröderna Mozart
 * 1984 - Mannen från Mallorca
 * 1981 - Göta kanal
 * 1980 - Prins Hatt under jorden
 * 1977 - Ärliga blå ögon
Stórtingsvalið 2017
Stórtingsvalið í Norra í 2017 fór fram í Noregi 11. september 2017. Teir borgarligu flokkarnir vunnu valið.

Fyri at hava meirlutan aftanfyri seg má ein stjórn hava 85 tinglimir. Úrslitið av valinum mánadagin 11. september gjørdist, at flokkarnir sum komu inn, fingu hetta býtið av tinglimum:
Melania Trump
Melania Trump (f. Melanija Knavs 26. apríl 1970) er forsetafrúa í USA. Í 2016 eydnaðist tað Donald Trump at blíva forseti í USA; Melania bleiv sostatt forsetafrúa í USA. Melania giftist við Donald Trump í 2005. Hon var fødd í Slovenia.

Hon fekk nógvar ákoyringar, eftir at hon helt eina røðu í 2016, har hon hevði lánt fleiri brot frá eini talu hjá Michelle Obama. Talan var um fyrstu taluna hjá Melaniu Trump í valstríðnum, og fólk vórðu skjót at vísa á, at talan líktiskt sera nógv taluni, ið Michelle Obama bar fram á Demokratiska flokstinginum í 2008. Seinni gjørdist tó greitt, at fleiri brot vóru tikin orðarætt frá taluni í 2008.
Benjamin Rasmussen
Benjamin Rasmussen er ein føroyskur myndamaður. Hann hevur tikið forsíðumyndina fyri Time Magazine í mai 2017. Time Magazine er heimsins størsta vikublað og hevur 26 milliónir lesarar. Á forsíðuni sæst amerikanski forsetin, Donald Trump, ganga eftir gongini í Hvítu Húsunum móti lyftuni, sum skal flyta hann frá skrivstovuni til hæddina, har hann býr. Myndin á forsíðuni er tilvísing til eina frásøgn við myndum longur inni í blaðnum.

Benjamin Rasmussen býr í Denver í Kolorado, USA. Pápi Benjamin er føroyingur og mamman er amerikonsk. Hann er uppvaksin á Filipsoyggjunum, har foreldur hansara virkaðu sum trúboðarar í einum ættarbólki í syðra parti av landinum. Hann hevur búð í Føroyum í styttri tíðarskeiðum. Hann hevur lisið myndlist og journalistik á John Brown University í Arkansas og tikið yvirbygnaðin í foto-journalistikki á Filipsoyggjunum. Hann hevur sum myndamaður vunnið fleiri viðurslønir og hevur tikið myndir fyri fleiri viðurkendar miðlar, harímillum Vogue Magazine og The New York Times. Í 2010 tók hann myndir av grindadrápi í Klaksvík, og tað er ein av hesum myndunum, ið vann fyrstapláss í virðismettu myndakappingini Pictures Of the Year International innan økið "Vísund/Náttúrusøga". Hann hevur áður havt verkstovur á G!-Festivalinum.
Baskiskt mál
Baskiskt er móðurmál hjá sløkum 751.500 fólkum, harav um 700.300 í Spania (Baskaralandið og Navarra) og um 51.200 í Fraklandi.
Anna Netrebko
Anna Netrebko er operasongkvinna (soprano) úr Russland. Hon hevur dupultan tjóðskap, russiskan og eysturríkskan. Hon býr í Wien, Eysturríki og í New York City.
Siv
Í norrønu ásatrúnni er Siv konan hjá Tóri. Hon hevur 3 børn, sum eita Móði, Ullur og Trúður. Tórur er ikki pápi Ull. Hon eigur sonin Ull saman við einum øðrum manni frá einum fyrrverandi hjúnalagi.

Siv er gudinna yvir æsunum. Hon er gudinna yvir tað, sum verður sáað og ríkidóminum frá tí. Tað verður sagt, at hon er tann vakrasta gudinnan, men hon er afturhaldin, og tað verður ikki skrivað nógv um hana. Onkur sigur, at hon sær inn í framtíðina, men tað verður ikki nevnt í Eddakvæðnum. Í nøkrum av teimum eldru germansku keldunum verður tað nevnt, at Siv er ein svanagudinna, og at hon kann skifta skap til ein svan.

Hon hevur gullhár, tí Loki klipti hennara hár av. Tórur bleiv illur og hótti Loka við deyðanum, um hann ikki skaffaði gullhár, gjørt av teimum trimum dvørgunum. Nú veksur hárið altíð sum gull, og tað verður sagt, at hon vil brúka gullhárið til at fremja sína rúnarmegi. Í einari veitslu, har Loki svínar allar gudarnir til, avdúkar hann, at Siv var Tóri ótrúgv við honum, men tað veit eingin við vissu. Vit fáa bara at vita, at hon er ein góð og álítandi kona.

Ullur kallast eisini Uller og Oller. Siv gav honum navnið, tí hann skuldi blíva líka sterkur gudur sum Tórur. Ullur sigst at vera vakur og ein góður stríðsmaður.

Sonurin Móði hevur arvað dirvi frá Tóri, og tí hevur hann navnið Móði, ið merkir dirvi.

Dóttirin Trúður hevur arvað megi frá Tóri. Navnið merkir styrki.
Baldur
Baldur er ein gudur í tí norrønu gudalæruni. Hann er sonur til gudin Óðin og gudindina Frigg. Hann er giftur við Nannu og tey hava ein son, sum eitur Forseti. Baldur er gudurin av kærleika, friði og fyrigeving. Hann hevur fleiri beiggjar so sum, tvíburan Hørður og Tórur.

Aftaná Óðin doyði fóru Baldur og Hørður aftur til Ásgarð.

Tá ið Baldur byrjaði at droyma um deyðan, fór Frigg runt um allan heimin at spyrja øll og allar lutir at lova, at tey ikki skulu drepa Bald, men plantan mistilteinur var ikki við upp á lyftið.

Loki gandaði seg sjálvan til eina gamla konu og spurdi Frigg, um tað var nakað, ið kundi drepa Bald.

Hørður var snýttur av Loka til at drepa beiggja sín Bald. Tað verður sagt, at Nanna doyði av sorg av tí, at Baldur doyði.

Loki fekk Hóður at drepa Baldur, tí at hann var ireteraður av at Baldur var tann perfekti gudurin.

Baldur hevði tað størsta og besta skipið nakrantíð bygt kallað Hringhorni.

Tann størsta hendingin, sum hendi í Ragnarok, var tað stóra kríggið, sum var ímillum teir góðu gudarnar og teir ringu gudarnar og risarnar. Kríggið skuldi vera heimsins undirgangur. Næstan allir gudarnir doyðu, t.d Óðin, Tórur, Týr og Loki. Bara nakrar fáa gudindur doyðu t.d Nanna(kona Baldur), Gna og Snotra.

Aftaná Ragnarök var heimurin oyðilagdur, men so varð heimurin gjørdur so at man kundi liva aftur á honum. Tað vóru bara tvey menniskju á jørðini, tey itu Lív og Lívthrasir.
Sámoskt mál
Sámoskt (Sámoskt: Gagana samoa) er almenna málið í Sámoaoyggjunum. Móðurmál hjá um 370.000 fólkum, harav um 200.000 í Vestursámoa og um 57.000 í Amerikanskum Sámoa.
Pago Pago
Pago Pago er høvuðsstaðurin í Ameri. Sámoaoyggjunum og liggur á oynni Tutuila, sum er tann størsta oyggin.
Tutuila
Tutuila er størsta oyggin í Amerikonsku Sámoa. Oyggin er 33 km long og 4,8 km breið. Fólkatalið á oynni er 55,876. Størsti býurin eitur Tāfuna. Hægsta punkið á Tutuila eitur Matafao Peak. Tað er 653 metrar yvir sjóvarmálanum. Á Tutuila regnar í miðal 3,250 mm um árið.

Á Tutuila ber til at síggja nógv plantur og djór, sum eru sjáldsom aðrastaðni í USA. Norðan fyri Tutuila liggja Pola Island og Nuusetoga Island, sum eru tvær sera lítlar oyggjar.
Tahiti
Tahiti er ein kyrrahavsoyggj og størsta oyggin í Franska Polynesia.

Enski sjófarin Samuel Wallis uppdagaði oynna í 1767 og var fyrsti evropearin, sum vitjaði í oynni. Hann nevndi oynna "King George the Third island".


 * Tahiti, wikivoyage.org (enskt)
Sperol
Sperol var ein føroyskur tónleikabólkur úr Havn. Bólkurin høvdu tríggjar limir: Pætur F. Joensen (sangur & gittar), Brandan Dalsgarð (gittar) & Oddmar Hermansen (bass). Teir hava havt forskeliðir trummuspælarir í bólkinum sum t.d. Dávid L. Jacobsen, Jóhan Á Dul og Jónatan Midjord. Bólkurin varð stovnaður í mars 2017. Í november 2017 framførdu teir á tónleikastaðnum Whisky a Gogo í Los Angeles, Kalifornia, har t.d. Metallica, System of a Down, Led Zeppelin,  Motörhead, Mötley Crüe og onnur hava framført. Teir spældu teirra síðstu konsert í apríl 2019 tá teir vóru við í sangkappingini Sement.

Pætur F. Joensen (sangur & gittar; 2017-2019) Brandan Dalsgarð (gittar; 2017-2019) Oddmar Hermansen (bass; 2017-2019)




 * Facebooksíða hjá Sperol
Bleona Qereti
Bleona Qereti er songkvinna og sjónleikari úr Albania.


 * 1997 Kam Qejfin Tim
 * 1999 Nese Me Do Fort
 * 2001 S'me Behet Vone
 * 2002 Ik Meso Si Dashurohet
 * 2003 Ti Nuk Di As Me Ma Lyp
 * 2005 Greatest Hits
 * 2005 Boom Boom
 * 2007 Mandarin
Amifólkið
Amifólkið (eisini amis ella pangcah) er ein avstronesiskur tjóðbólkur úr Taivan. Tey tosa amimál, ið er eitt avstonesiskt mál. Amifólkið er ein av sekstan alment viðurkendum tjóðbólkum, ið hava taivanesiskan uppruna. Tað økið, har ið amifólkið býr, er tann langi smali dalurin millum Miðfjøllini og Strandafjøllini (Huatungdalurin), strandaøkið við Kyrrahavið eystanfyri Strandafjøllini og Hengchun hálvoynna.

Í 2014 varð amifólkið 200.604 fólk. Tað var umleið 37,1% av upprunafólkunum í Taivan, og tað her tey til tann størsta tjóðarbólkin av uppruna taivanesarum. Tey flestu av amifólkunum liva av útróðri, fiskivinnu, hetta tí at tey búgva við strendurnar. Tey vera bólkaði eftir kvinnulinjuni (móðurlinjuni), tá hugt verður eftir uppruna. Fyrr í tíðini búðu amifólkini í lutfalsliga stórum bygdum við millum 500 og 1000 íbúgvum. Í dagsins Taivan eru amifólkini tann tjóðbólkur av upprunafólkum, ið er tann størsti í størri bygdum og býum í Taivan. Tey hava upprættað fleiri býarsamfeløg kring alla oynna. Tey seinnu áratíggjuni hava amifólk eisini gift seg við han-taivanesarum eins væl og við fólkum ið hoyra til aðrar tjóðbólkar av upprunafólki Taivans.

Vanliga umrøða amifólk seg sum Pangcah, ið merkir "menniskja" ella "fólk av okkara slagi." Men í dagsins Taivan er orðið ami vorði meira og meira vanligt. Hetta orðið kemur frá orðinum amis, ið merkir "norður." Granskarar eru ikki á einum máli um, hvussu tað kann bera til, at "ami" bleiv brúkt um pangcah. Ein ákoðan er, at orðið av fyrstan tíð varð nýtt av Puyuma, tá ið tey umrøddu pangcah, av tí at pangcah búðu longri norðuri enn tey. Ein onnur áskoðan er, at tey ið búðu á Taitungslættuni, umrøddu seg sjálvi sum "ami", av tí at forfedrar teirra komu norðanífrá. Síðstnevnda frágreiðingin er tikin við í Banzoku Chōsa Hōkokusho, og vísir, at hetta møguliga kemur frá Falangaw Amis, ið er tann amibólkurin, ið í dag býr í nútíðar Chenggong og á Taitung-slættanum. Nærmastu arvafrøðiligu ættarfólkini síggja út at vera filippinar.

Sambært Taiwanese Aboriginal History: Amis, verður amifólkið bólkað í fimm bólkar:


 * Norðurbólkurin (bor på Chihlai/Hualien sletten)
 * Mittbólkurin (býr vestanfyri Strandafjøllini)
 * Strandarbólkurin (býr eystanfyri Strandafjøllini)
 * Falangawbólkurin (býr í Chenggong og á Taitung-slættanum)
 * Hengchunbólkurin (býr á Hengchun halvøen)

Ein slík flokking, hóast hon er rættiliga útbreidd og góðtikin, so er hon fyri tað mesta grundað á landafrøðiliga útbreiðslu og fólkaferð. Tað passar ikki saman við teir munir ið eru sæddir innan mentan, mál og kropsligari útsjónd.
Egidio Miragoli
Egidio Miragoli (føddur 20. juli 1955) er ein italskur biskupur í tí katólsku kirkjuni í sóknini Mondovì. Hann hevur verið biskupur har síðan 29. september 2017.

Hann varð føddur í Gradella av Pandino í 1955, hann varð prestvígdur í 1979 og helt fram við teologiska lesnaðinum í Róm. Frá 1994 til 2017 var hann prestur í Saint Francie Cabrini kirkjuni. Hin 29. september 2017 útnevndi Frans pávi hann sum nýggjan biskup av Mondovì. Maurizio Malvestiti vígdi hann hin 11. november 2017 í LLodi dómkirkjuni. Hann varð innsettur í Mondovì hin 8. desember.


 * Il sacramento della penitenza. Il ministero del confessore: indicazioni canoniche e pastorali, curatela. Milano, Àncora Editrice, 1999, ISBN 88-7610-764-9.
 * Il Consiglio pastorale diocesano secondo il Concilio e la sua attuazione nelle diocesi lombarde, tesi di dottorato, Roma, Pontificia università gregoriana, 2000, ISBN 88-7652-855-5.






 * Catholic Hierarchy: Profilur hjá Mons. Miragoli
 * Almenn heimasíða hjá Diocese of Mondovì
Høgni Kunoy Dávason
Høgni Kunoy Dávason (føddur 26. august 2004) er ein føroyskur taekwondo íðkari og venjari. Í januar 2019, gjørdist Høgni norðurlendskur meistari í taekwondo í kapping í Íslandi. Hann býr og venur í Søldarfirði. Hann setti í mai 2015 á stovn Føroya fyrsta taekwondofelag, ið nevnist Hwarang Føroyar, Høgni var tá 10 ára gamal. Høgni er sjálvur venjari og nógvir limir teknaðu seg beinanvegin. Tvey ár seinni vóru meira enn hundrað aktivir limir. Fleiri av limunum hava verið uttanlands til kappingar, har tey eisini hava vunnið heiðursmerki. Høgni varð føddur við sjúkuni cystisk fibrosa. Í sjónvarssending, ið Kringvarp Føroya gjørdi um hann, sást at hann ikki vildi lata sjúkuna avmarka seg, tvørturímóti bleiv sjúkan hansara drívmegi. Eisini merkti hann, at tað var gott fyri lunguni at íðka ítrótt. Honum dámdi væl taekwondo og hevur íðkað henda ítrótt, síðan hann var smádrongur. Hann og foreldur hansara búðu fyrst í Danmark og síðan í Singapore og eitt stutt skifti í Suðurkorea. Meðan hann búði í Singapore, har pápi hansara arbeiddi, fekk hann svarta belti í taekwondo, venjari hansara har var Mr. Lai, í Danmark var Philip Reyes venjari hansara. Tá ið familjan flutti til Føroya, var onki taekwondofelag har, og tí valdi Høgni at stovna sítt egna taekwondofelag.

Í oktober 2017 varð Høgni kosin Ársins gerandihetja av Fólkaheilsuráðnum. "Høgni hevur saman við foreldrum sínum tikið stig til at seta ítróttargrein á stovn, eitt átak, sum virkar samlandi fyri bæði ung og gomul," segði Fólkaheilsuráðið í grundgeving síni.

Í november 2017 vann ein av næmingunum, ið Høgni er venjari hjá, Dávid á Lakjuni, silvur heiðursmerki á DM í taekwondo í bólkinum undir 59 kg. Dávid var tá 19 ára gamal, og venjari hansara, Høgni Kunoy Dávason, var 13 ára gamal. Teir báðir eru systkinabørn. Í januar 2019 luttók Høgni í norðurlandameistaraheitinum í taekwondo í Reykjavík. Sum yngsti luttakari í sínum aldursbólki gjørdist hann NM-meistari í taekwondo í aldursbólkinum 15-17 ár, vektklassa minus-59 kg.


 * 2017 - Ársins gerandishetja
Lenga-suðurbók
Lenga-suðurbók (frøðiheiti - Nothofagus pumilio) (spanskt Lenga), er eitt leyvfallandi træ, ið er upprunavøkstur í Suður Andesfjøllunum og Eldlandinum.

Lenga-suðurbók er gróðursett í Føroyum her hon vísir seg at vera toluliga harðfør.
Bali
Bali ([á indonesiskum: Pulau Bali, Provinsi Bali) er ein oyggj og landslutur í Indonesia. Í landslutinum eru oyggin Bali og nakrar aðrar smærri grannaoyggjar, har tær kendastu eru Nusa Penida, Nusa Lembongan og Nusa Ceningan. Bali liggur longst móti vestri av oyggjabólkinum Lesser Sunda Islands, millum Java har vesturi og Lombok har eysturi. Høvuðsstaðurin, Denpasar, liggur í syðra parti av oynni.

Fólkatalið var 3.890.757 í fólkateljingini í 2010, og 4.225.000 pr. januar 2014, á oynni býr størstiparturin av hinduistiska minnilutanum í Indonesia. Sambært fólkateljingini 2010 vóru 83,5% av íbúgvunum á Bali balinesiskir hinduar, harnæst vóru 13,4% muslimar, 2,5% vóru kristin og 0,5% buddhistar.

Bali er eitt vælumtókt ferðamál, og ferðavinnan er økt síðan 1980-árini. Oyggin er kend fyri framkomna list, eitt nú bæði siðbundnan og nútíðar dans, skurðmyndalist, málningalist, leður og tónleik. Indonesian International Film Festival verður hildin hvørt ár á Bali. Í mars 2017 nevndi TripAdvisor oynna sum heimsins høvuðsferðavinnumál í teirra Traveler's choice award.

Bali er partur av Coral Triangle, ið er øki við tí hægsta lívfjølbroytni í havumhvørvinum. Bara í hesum økinum eru yvir 500 sløg av koralldýrum. Til samanberingar er hetta meira enn sjey ferðir so nógv sum í øllum Vesturindisku oyggjunum.

Bali var vertur fyri ASEAN Summit 2011, APEC 2013 og Miss World 2013. Bali er heimstaður fyri Subak Irrigation System, ið er ein UNESCO heimsarvur.



Bali varð bygt umleið 2000 f.Kr. av avstranesiskum fólkum, ið fluttu til oynna. Tey komu siglandi úr Suðureysturasia og Osiania. Mentanarliga og málsliga eru balinesar í nærmastu ætt við fólk í indonesiska havinum, Malaisia, Filipsoyggjum og Osiania. Verktoy av steini frá hesi tíðini eru funnin nærindis bygdini Cekik har vesturi á oynni.

Bali liggur bert 8 gradir sunnanfyri miðkringin og hevur tí eitt javnt verðurlag alt árið. Miðalhitin liggur um 30°C við luftvætu á umleið 85%.

Lægsti hiti um dagin liggu millum 20–33°C, men hitin minkar munandi uppi í hæddunum.

Regntíðin er frá umleið oktober til apríl, og tá kann tað regna sera nógv, serliga frá desember til mars. Á páskum og á jólum er veðrið sera skiftandi og ringt at spáa um.

Tá ið tað ikki er regntíð kann luftvætan vera lutfalsliga lág og tað er ósannlíkt at tað regnar har ið láglendi er.

Bali er eitt týðandi stað fyri surfarar, har eru vælumtókt støð fyri surfarar á suðursíðuni av oynni og á strondunum á oynni Nusa Lembongan.

Bali var vertur fyri Asian Beach Games 2008.

Bali er heimstaður hjá fótbóltsfelagnum Bali United, ið spælir í Liga 1.
Wuhan
Wuhan er høvuðsstaður í Hubei landslutinum, í Kina, og er tann fólkaríkasti býurin í Miðkina. Býurin liggur í eystara parti av Jianghan-slættanum har ið Yangtze og Hanshui áirnar møtast. Býurin er ein samanrenning av trimum býum, ið eru vaksnir saman, Wuchang, Hankou og Hanyang. Wuhan er kent sum "九省通衢" (jiǔshěng-tōngqú: teir nýggju landslutirnir' (í Kina) høvuðs ferðsluæðr)"; býurin er ein týðandi miðdepil fyri ferðing við fleiri jarnbreytum, vegum og akvegum ið ganga gjøgnum býin og binda hann saman við øðrum stórbýum. Orsakað av týdningarmiklu støðuni hjá býnum fyri ferðasambandi í Kina, so verður hann av og á nevndur "the Chicago of China" í útlendskum keldum.

Wuhan hevur sub-landslutastøðu (sub-provincial), og er viðurkendur sum miðdepil fyri politikk, búskap, mentan, útbúgving og ferðslu í Miðkina. Býurin Wuhan fekk sítt navn í 1927. Fólkatalið er 10.607.700 per 2015. Í 1920-árunum var Wuhan høvuðsstaður hjá vinstrasinnaðu Kuomintang (KMT) stjórnini ið varð stýrd av Wang Jingwei sum andstøða til Chiang Kai-shek, og var eisini høvuðsstaður undir krígnum í 1937.

Wuhan hevur eina 3.500 ára langa søgu og er ein av elstu og mest mentaðu stórbýum í Kina. Undir Han-ríkinum, gjørdist Hanyang ein rættiliga týðandi havn. Veturin 208/9 hendi ein av kendastu bardøgunum í søgu Kina og ein týðandi hending í Søguni um tey trý kongsveldini— Stríðið um Reyðu Bergini, ið fór fram í fjøllunum nærindis Wuhan. Um tað mundi blivu múrar bygdir fyri at verja Hanyang (206 e.Kr.) og Wuchang (223 e.Kr.). Tann seinna hendingin markerar stovnanina av Wuhan. Í ár 223 varð Yellow Crane Tower (黄鹤楼) bygt á Wuchang-síðuni av Yangtze-ánni. Cui Hao, ið var ein kendur yrkjari í Tang-ríkinum, vitjaði bygningin fyrst í 8. øld. Yrking hansara gjørdi tornið til eitt av teimum kendastu í Suðurkina.

Seint í 19. øld vórðu jarnbreytir víðkaðar í norður-suður ás gjøgnum býin, og tað gjørdi býin til ein tíðandi miðdepil innan umskiping millum jarnbreytina og ferðslu eftir ánni. Tað var í hesum tíðarskeiðnum, at útlendskar kreftir fingu kontroll yvir handilsøki, har áarbakkin framvið Hankou varð býttur sundur í útlenskt-stýrd handilsøki. Á økinum vóru handilsskrivstovur, vøruhús, og atløgubryggjur.
Bangkok
Bangkok (tailendskt: กรุงเทพ ฯ, กรุงเทพมหานคร ฯ) er høvuðsstaður í Tailandi. Bangkok eitur í veruleikanum Krung Thep Mahanakhon. Hann er størsti býur í Tailandi, 14,5 mió. íbúgvar (við forstøðum). Eftir almennum hagtølum búgva seks mió. fólk í Bangkok, men tað rætta er, at helst búgva úti við 15 mió. fólk. Býurin er bygdur á Menam-oyrunum, og fyrr var mesti flutningurin eftir grivnum siglingarveitum. Enn eru fáir høvuðsvegir, og almenna flutningskervið er vánaligt. Mongu listskrýddu templini í Bangkok hava altíð drigið ferðafólk úr øllum heiminum at koma hagar at síggja hesa vøkru byggilist. Í 2010 hava verið yvir 11,3 milliónir vitjandi.

Bangkok verður tíðum kallaður Eysturlanda Venezia.
New Delhi
New Delhi  er høvuðsstaður í India og eitt av teimum 11 landslutunum í Dehli. Sjálvt um Delhi og New Delhi í vanligari talu verða nýtt við somu merking, tá ið høvuðsstaðurin í India verður umrøddur, so er talan um tvær ymiskar eindir, har New Delhi er ein lítil partur av Delhi. Tað ið á enskum nevnist National Capital Region er ein nógv størri eind, ið er umgird av Haryana á trimum síðum og Uttar Pradesh móti eystri.

Grundarsteinurin í býnum varð lagdur av Georg 5. av Stórabretlandi undir Delhi Durbar í 1911. Steinurin varð teknaður og tilevnaður av bretsku arkitektunum Sir Edwin Lutyens og Sir Herbert Baker. Tann nýggi høvuðsstaðurin varð vígdur hin 13. februar 1931, av Viceroy and Governor-General of India Lord Irwin.

Delhi hevði virkað sum politiskur og fíggjarligur miðdepil undir fleiri ymiskum veldum i søguni hjá forna India og Delhi Sultanatinum, har tað kendasta var Mughal-ríkið frá 1649 til 1857. Í byrjanini av 1900-árunum, varð eitt uppskot lagt fyri bretsku fyrisitingini um at broyta høvuðsstaðin hjá Bretska Indiska Heimsveldi, ið var almenna navni á India tá, frá Calcutta á eysturstrondini til Delhi. Bretska stjórnin í India meinti, at tað logistiskt sæð var lættari at stjórna India úr Delhi mitt í Norðurindia.

Jørðin har ið nýggi býurin skuldi byggjast varð fingin til vega við lógini um ognartøku av jørð frá 1894.

New Delhi hevur eina vídd á 427 km2, og tað er ein lítil partur av stórbýnum Delhi. Eftirsum at býurin liggur í Norðurindiska láglendinum (Indo-Gangetic Plain), so er tað lítil hæddarmunur í býnum. New Delhi og økini kring býin vóru einaferð ein partur av Aravalli fjallarøðini. Tað ið er eftir av teimum fjøllunum er Delhi-ryggurin, ið eisini verður nevnt Lungurnar hjá Delhi.

Býurin var vertur fyri Commonwealth Games í 2010 og er hvørt ár vertur fyri Delhi Hálvmaraton kappingina. Býurin hevur fyrr verið vertur fyri Asiatisku leikunum í 1951 og 1982. New Delhi vísti áhuga fyri at gerast vertur fyri Asiatisku leikunum 2019, men hin 2. august 2010 sýtti stjórnin fyri at stuðla ynskinum orsakað av skuldsetingum um mutur á Commonwealth Games 2010.
Wanna One
Wanna One (Hangul: 워너원) er ein suðurkoreanskur gentu tónleikabólkur við fimm limum frá CJ E&M. Bólkurin varð stovnaður í 2017. Limirnir eru: Kang Daniel, Park Ji-hoon, Lee Dae-hwi, Kim Jae-hwan, Ong Seong-wu, Park Woo-jin, Lai Kuan-lin, Yoon Ji-sung, Hwang Min-hyun, Bae Jin-young, Ha Sung-woon.


 * Yoon Ji-sung
 * Ha Sung-woon
 * Hwang Min-hyun
 * Ong Seong-wu
 * Kim Jae-hwan
 * Kang Daniel
 * Park Ji-hoon
 * Park Woo-jin
 * Bae Jin-young
 * Lee Dae-hwi
 * Lai Kuan-lin




 * 1X1=1 (To Be One) (2017)




 * Almenn heimasíða
Irina Bilyk
Irina Bilyk (fødd 6. apríl 1970 í Kyiv) er ein ukrainsk songkvinna og sangskrivari. Hon skrivaði sín fyrsta sang sum tíggju ára gomul. Í 1995 framførdi hon fyri táverandi amerikanska forsetanum, Bill Clinton.


 * «Кувала зозуля» (1990)
 * «Я розкажу» (1994)
 * «Nova» (1995)
 * «Так просто» (1996)
 * «Фарби» (1998)
 * «Ома» (2000)
 * «Biłyk» (2002)
 * «Країна» (2003)
 * «Любовь. Яд» (2004)
 * «На бис» (2008)
 * «Рассвет» (2014)
 * «Без Грима» (2017)
Fausto Coppi
Angelo Fausto Coppi, (f. 15. september 1919, d. 2. januar 1960), var ein italskur súkklari. Hann var tann mest vinnandi altjóða súkklarin báðu megin seinna heimsbardaga. Orsakað av nógvu sigrunum varð hann nevndur Il Campionissimo, ella meistarin yvir meistarar. Hann var ein all-round kappsúkklari, hann var góður til at klatra og til einkultstart og var eisini ein einastandandi spurtari. Hann vann Giro d'Italia fimm ferðir (1940, 1947, 1949, 1952, 1953), Tour de France tvær ferðir (1949 og 1952), og heimsmeistaraskapin í 1953.-Harumframt vann hann eisini Giro di Lombardia fimm ferðir, Milano-Sanremo thríggjar ferðir og so vann hann eisini Paris-Roubaix og La Flèche Wallonne og setti tímamet (45,798 km) í 1942.
Marco van Basten
Marcel "Marco" van Basten (føddur 31. oktober 1964) er ein niðurlendskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari, ið spældi fyri Ajax og Milan og Niðurlendska fótbóltsmanslandsliðið í 1980-unum og fyrst í '90-unum sum álopsleikari. Hann verður mettur at vera ein av teimum bestu europeisku áleyparunum og ein av teimum bestu fótbóltsleikarunum til allar tíðir. Hann hevur skorað 300 mál í karrieruni, men spældi sín seinasta dyst í 1993 bert 28 ára gamal orsakað av skaða, ið noyddi hann at leggja frá sær tvey ár seinni. Seinni gjørdist hann høvuðsvenjari hjá Ajax og hjá niðurlendska landsliðnum.
Neymar
Neymar da Silva Santos Júnior (føddur 5. februar 1992), vanliga kendur sum Neymar ella Neymar Jr., er ein brasilskur fótbóltsleikari, ið spælir sum álopsleikari fyri franska felagið Paris Saint-Germain og Brasilska fótbóltslandsliðið. Frá 2013-2017 spældi hann fyri spanska La Liga felagið FC Barcelona, har hann vann spanska meistaraheitið tvær ferðir. Hann vann olympiskt gull við Brasil í 2016 og silvur í 2012.



Santos
 * Campeonato Paulista: 2010, 2011, 2012
 * Copa do Brasil: 2010
 * Copa Libertadores: 2011
 * Recopa Sudamericana: 2012

Barcelona


 * La Liga: 2014–15, 2015–16
 * Copa del Rey: 2014–15, 2015–16, 2016–17
 * Supercopa de España: 2013
 * UEFA Champions League: 2014–15
 * FIFA Club World Cup: 2015

Brasil
 * South American Youth Championship: 2011
 * FIFA Confederations Cup: 2013
 * Olympiskt gullheiðursmerki: 2016
Íslendsku jólavættrarnar
Íslendsku Jólavættrarnar (íslendskt: Íslensku jólasveinarnir‎) eru vættrar av trøllaslagi, ið upprunaliga vóru nýttir at ræða børn í døgunum fyri jól. Foreldur teirra eru Grýla (Gívur) og Leppalúði (Leppadólgur), og húsdjór teirra er Jólakötturinn (Jólakøtturin). Upprunaliga høvdu teir onki til felags við altjóða jólamannin, ið er síðskeggjutur, í reyðum klæðum, og gevur børnum gávur. Í 20.øld runnu teir við tíðini saman við altjóða jólamanninum, og eru í dag ikki tey somu trøllini, ið teir upprunaliga vóru.
Franz Schubert
Franz Peter Schubert (føddur 31. januar 1797 í Himmelpfortgrund (í dag ein partur av býarpartinum Alsergrund) í Wien, deyður 19. november 1828 í Wien) var eysturíkst tónaskald og pianistur.

Schubert er mest kendur fyri sínar lieder (sangir við klaverfylgispæli), hann komponeraði umleið 600 av hesum slagnum í stutta lívi sínum. Hann gjørdist einans 32 ára gamal. Hann nýtti tekstir hjá samtíðar yrkjarum sum Goethe, Friedrich Schiller, Heinrich Heine og Friedrich Rückert. Hann verður mettur at vera tann størsti innan hetta slagi av tónleiki. Umframt lieder er hann eisini kendur fyri sínar symfoniir, kirkjulig kórverk og klaververk. Derudover er han kendt for sine symfonier, kirkelige korværker og klaverværker. Hann verður mettur at vera ein av teimum størstu tónaskøldunum í tí seinu klassisimuni og tíðliga í romatisismuni. Hann var ein av teimum mest framførdu tónaskøldunum fyrst í 19. øld.
Giuseppe Verdi
Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (9. ella 10. oktober 1813 – 27. januar 1901) var italskt romantiskt tónaskald, ið serliga komponeraði opera. Hann var eitt av teimum mest týðandi tónaskøldunum í 19. øld. Verk hansara verða ofta framførd í operahúsum kring allan heimin, eins og tema frá summum av verkum hansara eru rótfest í fólksligari mentan sum t.d. "La donna è mobile" úr Rigoletto, "Va, pensiero", tað hebraiska trælakórið úr Nabucco, "Libiamo ne' lieti calici", drykkjuvísan úr La traviata og triumfmarchurin úr Aida.


 * Operaer:
 * Oberto, conte di San Bonifacio, 17. november 1839
 * Un giorno di regno ossia il finto Stanislao, 5. september 1840
 * Nabucco, 9. mars 1842
 * I Lombardi alla prima crociata, 11. februar 1843
 * Ernani, 9 mars 1844
 * I due Foscari, 3. november 1844
 * Giovanna d'Arco, 15. februar 1845
 * Alzira, 12. august 1845
 * Attila, 17. mars 1846
 * Macbeth, 14. marts 1847
 * I masnadieri, 22. juli 1847
 * Jérusalem (ein endurskoðan og týðing av I Lombardi alla prima crociata) 26. november 1847
 * Il corsaro, 25. oktober 1848
 * La battaglia di Legnano, 27. januar 1849
 * Luisa Miller, 8. desember 1849
 * Stiffelio, 16. november 1850
 * Rigoletto, 11. mars 1851
 * Il trovatore, 19. januar 1853
 * La traviata, 6. mars 1853
 * Les vêpres siciliennes, 13. juni 1855
 * Giovanna de Guzman, endurskoðan av Siciliansk vesper, 1855
 * Simone Boccanegra, 12. mars 1857, endurskoðað 1881
 * Aroldo (ein størri endurskoðan av Stiffelio), 16. august 1857
 * Un ballo in maschera, 17. februar 1859
 * La forza del destino, 10. november 1862
 * Don Carlos, 11. mars 1867
 * Aida, 24. desember 1871
 * Don Carlos, endurskoðað 1872
 * Maskeballet, endurskoðað (1883)
 * Don Carlos, onnur endurskoðan (1884)
 * Don Carlos, triðja endurskoðan (1886)
 * Otello, 5. februar 1887
 * Falstaff, 9. februar 1893


 * Sangir
 * Sei Romanze (1838)
 * Non t'accostar all'urna (Jacopo Vittorelli)
 * More, Elisa, lo stanco poeta (Tommaso Bianchi)
 * In solitaria stanza (Jacopo Vittorelli)
 * Nell'orror di note oscura (Carlo Angiolini)
 * Perduta ho la pace (týtt úr týskum eftir Luigi Balestra)
 * Deh, pietoso, o addolorata (týtt úr týskum eftir Luigi Balestra)
 * L'esule (1839) (Temistocle Solera)
 * La seduzione (1839) (Luigi Balestra)
 * Guarda che bianca luna: notturno (1839) (Jacopo Vittorelli)
 * Album di Sei Romanze (1845)
 * Il tramonto (Andrea Maffei)
 * La zingara (S. Manfredo Maggioni)
 * Ad una stella (Maffei)
 * Lo Spazzacamino (Felice Romani)
 * Il Mistero (Felice Romani)
 * Brindisi (Maffei)
 * Il poveretto (1847) (Maggioni)
 * L'Abandonée (1849) (Escudier?)
 * Stornello (1869)
 * Pietà Signor (1894) (Verdi og Boito)


 * Andaligur tónleikur
 * Requiem (1874)
 * Messa per Rossini (1869, førsteopført posthumut 1988)
 * Pater Noster (1873)
 * Ave Maria (1880)
 * Quattro Pezzi Sacri (1898)
 * Ave Maria
 * Stabat Mater
 * Laudi alla Vergine Maria
 * Te Deum


 * Onnur verk
 * Suona la tromba (1848) (Giuseppe Mameli)
 * Inno delle Nazioni (1862, London) (Boito)
 * Strúkikvartet í e-mol (1873)




 * Heimasíða
 * Heimasíðan hjá Stanford Universitys um operur hjá Verdis