danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
West Bromwich Albion F.C.
West Bromwich Albion Football Club er eitt fótbóltsfelag úr enska býinum West Bromwich. Besta liðið, ið millum manna verður kallað The Baggies, kappast í ovastu ensku fótbóltsdeildini, Premier League.

Fótbóltfelagið varð sett á stovn í 1878. Tað er eitt av teimum tólv feløgunum, ið stovnaðu The Football League í 1888. Felagið spælir sínar heimadystir á The Hawthorns í West Bromwich, sum rúmar 26.688 fólkum. Venjarin hjá besta liðinum er Sam Allardyce. Hann tók við í desember mánaði 2020.

West Bromwich liggur í ein útnyrðing av enska stórbýnum Birmingham, í einum øki sum kallast West-Midlands, nakað miðskeiðis millum London og Liverpool.






 * Almenna heimasíðan: wba.co.uk
 * West Bromwich Albion, premierleague.com
Lincoln (Ongland)
Lincoln er ein býur í Onglandi, 253 km norðan fyri London. Har í Lincoln búðu í 2018 fleiri enn 99 túsund fólk. Býurin liggur í greivadøminum Lincolnshire, sum er partur av East-Midlands økinum. Høvuðssætið hjá greivadøminum er í Lincoln.

Mest stórsligni bygningurin í býinum er dómkirkjan "Lincoln Cathedral" ið varð reist í 1072. Áin Witham rennur ígjøgnum býin.


 * George Boole (1815–1864), støddfrøðingur og heimspekingur
 * Neville Marriner (1924–2016), dirigentur
 * John Smyth (1566–1612), prædikumaður og baptistprestur


 * Almenna heimasíðan: lincoln.gov.uk/
Pål Sverre Valheim Hagen
Pål Sverre Valheim Hagen (føddur í tann 6. november 1980 Stavanger) er ein norskur sjónleikari, ið hevur spælt við í filmum sum t.d. Kon Tiki, Ragnarok, Amundsen, Kraftidioten og Buzz Aldrin, hvar bleivst tú av í ruðuleikanum?. Hann spældi eisini við í sjónvarpsrøðini Exit frá 2019. Hann er nokk best kendur altjóða fyri at spæla Thor Heyerdahl í filminum Kon-Tiki, ið varð tilnevndur Oscar og Golden Globe viðr. Hann hevur eisini vunnið norska Amandaprisen fyri leiklutin sum Thor Heyerdal í Kontiki.
Crystal Palace F.C.
Crystal Palace Football Club er eitt enskt fótbóltsfelag, heimahoyrandi í býlinginum South Norwood, sum liggur í býarpartinum Croydon, í sunnaru helvt av enska høvuðsstaðinum London.

Felagið varð sett á stovn í 1905. Upprunaliga spældi felagið heimadystir sínar á Crystal Palace-vølli. Undir Fyrra heimsbardaga mátti felagið tó flyta tvær ferðir, fyrst í 1915 til Herne Hill, og seinni, í 1918, til The Nest.

Síðan 1924 hevur felagið spælt sínar heimadystir á Selhurst Park, sum rúmar fleiri enn 25 túsund fólkum.

Fyrsta liðið, við kelinøvnunum "The Eagles" og "The Glaziers", kappast í løtuni í Premier League, sum er besta enska fótbóltsdeildin. Síðan 2017 er Roy Hodgson venjari hjá fyrsta liðinum.






 * Almenna heimasíðan: cpfc.co.uk
 * Crystal Palace Football Club, premierleague.com
Carlo Ancelotti
Carlo Ancelotti (føddur 10. juni 1959) er italskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Hann hevur verið venjari hjá enska Premier League liðinum Everton F.C. frá desember 2019 til mai 2021. Tann 1. juni 2021 gjørdist hann høvuðsvenjari hjá spanska liðinum Real Madrid, hann tók við eftir Zinedine Zidane.


 * Almenna heimasíðan: carloancelotti.it (á enskum)
Frank Lampard
Frank James Lampard (føddur 20. juni 1978) er enskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Frá juli 2019 til januar 2021 var hann høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum Chelsea F.C. úr London.

Frá 31. januar 2022 til januar 2023 var hann høvuðsvenjari hjá Premier League liðinum Everton F.C. úr Liverpool.


 * Frank Lampard, uefa.com
Brendan Rodgers
Brendan Rodgers (føddur 26. januar 1973) er nórðurírskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari. Síðan februar 2019 er hann høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum Leicester City F.C..


 * Brendan Rodgers, leaguemanagers.com
 * Brendan Rodgers, lfchistory.net
Sundaferjan
Sundaferjan var ein bilferja í Føroyum, sum sigldi frá 1969 til 1976 millum Oyri, Hvalvík, Hósvík og Selatrað. Bilferjan byrjaði at sigla hin 23. juni 1969.

Gamla Sundaferjan varð bygd í Svendborg í 1954 og sigldi í 12 ár millum Svendborg og Vindby – tá undir navninum Fritz Juel. Á sumri í 1969 keypti reiðaríið Sundaferjan á Oyrabakka ferjuna, og hon var í Føroyum fram til 1976, tá ið hon aftur varð keypt til Danmarkar og røkti farleiðir har fram til 2001. Arkitekturin Nils Jeppe Hansen umbygdi í 2001 skipið til ein húsbát, sum er 350 fermetrar til støddar. Í 2013 keypti Thomas Blachman, ið m.a. er kendur sum dómari í sjónvarps tónleikakappingini X-factor, húsbátin til at brúka sum kreativan verkstað. Gamla Sundaferjan hevur nú adressu á Danneskiold-Samsøes Allé í Keypmannahavn.


 * Sundaferjan, faergelejet.dk
 * Sundaferjan, facebook.com
 * M/F ”Fritz Juel”, faergejournalen.dk
 * M/S Jacob Hardeshøj, ferry-site.dk
 * Eyðun Klakstein: Blachman hevur keypt gomlu Sundaferjuna, in.fo, 3. okt. 2013
José Mourinho
José Mário dos Santos Mourinho Félix (føddur 26. januar 1963) er portugisiskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

José Mourinho hevur nógvar royndir sum venjari. Seinastu 20 árini hevur hann verið høvuðsvenjari hjá hesum feløgum:


 * Benfica: 2000
 * Leiria: 2001-2002
 * Porto: 2002-2004
 * Chelsea: 2004-2007
 * Inter: 2008-2010
 * Real Madrid: 2010-2013
 * Chelsea: 2013-2015
 * Man Utd: 2016-2018

Frá november 2019 til apríl 2021 var hann høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum Tottenham Hotspur F.C..


 * José Mourinho, transfermarkt.com
Matterhorn
Matterhorn (á italskum Monte Cervino) er eitt av teimum kendastu fjøllunum í Alpunum. Fjallið, sum rísur 4.478 metrar, stendur á markinum millum Sveis og Italia.

Fyrsti maðurin, sum kom á toppin, var bretski fjallaklintrarin Edward Whymper. Tað hendi hin 14. juli 1865.




 * Matterhorn - Monte Cervino, summitpost.org
 * matterhornparadise.ch
Isabelle de Charrière
Isabelle de Charrière (fødd Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken 20. oktober 1740 á slottinum Zuylen nærindis Utrecht, deyð 27. desember 1805 í Colombier, eisini kend sum Belle van Zuylen í Niðurlondum og sum Madame de Charrière, var ein franskmæltur rithøvundur, brævskrivari og komponistur, ið eftir sítt hjúnarband í 1771 var fastbúgvandi í Sveis. Hon skrivarði skaldsøgur, greinar, pamflettir og tekstir til sjónleikarhúsini, men er best kend fyri sína umfatandi brævaskriving við fleiri av teimum intellektuellu frá hennara samtíð. Hennara áhugamál vóru bæði innan samfelags viðurskifti og politikk, og verk hennara fronsku kollveltingina verður mett at vera serliga áhugaverd.

Isabelle van Tuyll van Serooskerken var dóttir aðalmannin Diederik Jacob van Tuyll van Serooskerken (1707–1776) og konu hansara Helena Jacoba de Vicq (1724–1768), ið var av borgarastætt. Isabelle var tann elsta av sjey systkjum, og hon fekk eina nógv betri útbúgving enn vanligt var fyri gentur tá.

Í 1750 varð Isabelle send til Geneva og ferðaðist gjøgnum Sveis og Frakland saman við fransktalandi guvernantu hennara, Jeanne-Louise Prevost, ið var lærari hennara frá 1746-1753. Eftir at hava tosað bara franskt í eitt ár, noyddist hon at læra seg niðurlendskt umaftur, eftir at hon var komin heim aftur til Niðurlond. Men hóast tað, so bleiv franskt verandi tað málið, ið henni dámdi best at skriva á restina av lívinum, og tað kann vera ein av orsøkunum til at verk hennara í langa tíð ikki vóru so kend í føðilandi hennara.

Seinni, í 1771 giftist hon við sveisiska Charles-Emmanuel de Charrière de Penthaz (1735–1808), hann var føddur Colombier, Hann var fyrrverandi privatlærari hjá beiggja hennara Willem René frá 1763 til 1766. Eftir tað varð hon kend sum Isabelle de Charrière. Tey búsettust í Le Pontet í Colombier (nærindis Neuchâtel), tað var abbi hansara Béat Louis de Muralt, ið keypti tað. Har búðu tey saman við verfaðir hennara François (1697–1780) og tveimum ógiftum sistrum hansara, Louise (1731–1810) og Henriette (1740–1814).




 * Belle van Zuylen - frá: www.slotzuylen.nl - Slot Zuylen, føðistaður hennara, sum í dag er slots-museum (á hollendskum og enskum)
 * www.belle-van-zuylen.eu Association Madame de Charrière - heimasíða um Belle de Zuylens (á hollendskum og fronskum)
 * Tónleikur eftir Isabelle de Charrière - frá www.belle-van-zuylen.eu
 * Isabelle de Charrière - frá NEWW Women Writers
Dean Smith
Dean Smith (føddur 19. mars 1971 í West Bromwich) er enskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari. Síðan oktober 2018 er hann høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum Aston Villa.


 * Dean Smith, transfermarkt.com
 * Dean Smith, soccerway.com
Ralph Hasenhüttl
Ralph Hasenhüttl (føddur 9. august 1967 í Graz) er eysturríkiskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Hann er høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum Southampton F.C. síðan desember 2018.


 * Ralph Hasenhüttl, sn.at
 * Ralph Hasenhüttl, transfermarkt.com
Southampton
Southampton er ein býur (city) í greivadøminum Hampshire á syðru strondini í Onglandi. Havnarbýurin hevur status bæði sum sjálvstøðugur fyrisitingarligur myndugleiki (unitary authority) og sum fyrisitingarligt øki (district) innan greivadømi. Southampton liggur 110 kilometrar í ein útsynning frá London, nakað miðskeiðis millum býirnar Salisbury og Portsmouth. Í 2019 búðu í býnum fleiri enn 252 túsund fólk.

Tvær áir, River Test og River Itchen, renna ígjøgnum Southampton og týdningarmikil herflotahavn er stødd har í býnum. Sunnan fyri Southampton liggur størsta oyggj í Onglandi, Isle of Wight.


 * Southampton F.C.


 * Almenna heimasíðan: southampton.gov.uk  (á enskum)
 * Southampton, wikivoyage.org (á enskum)
Greenville (South Carolina)
Greenville er sættstørsti býur í amerikanska lutstatinum South Carolina.

Býurin liggur í útnyrðingshorninum á Suðurcarolina, um leið 100 míl (160 kilometrar) í ein útnyrðing frá høvuðsstaðnum Columbia, og nakað miðskeiðis millum býirnar Atlanta í Georgia og Charlotte í North Carolina. Áin Reedy River rennur ígjøgnum miðbýin og stóra fjallarøðin Blue Ridge Mountains, sum er partur av Appalakkufjøllum, er í ein útnyrðing úr býnum. Í 2019 búðu fleiri enn 70 túsund fólk í Greenville.

Evropeisk niðursetufólk búsettust har í økinum í 1770-árunum. Niðursetingin fekk í 1797 navnið Pleasantburg, men í 1831 varð býurin uppkallaður eftir amerikanska generalinum Nathanael Greene.




 * Jesse Jackson, politikari, borgararættindastríðsmaður og baptistprestur (1941-2026)
 * Charles Hard Townes, alisfrøðingur (1915-2015)
 * John B. Watson, sálarfrøðingur (1878-1958)


 * Bergamo, Italia
 * Kortrijk, Belgia
 * Tianjin, Kina


 * Almenna heimasíða: greenvillesc.gov
 * Greenville (South Carolina), wikivoyage.org
Kiri Te Kanawa
Kiri Janette Te Kanawa (fødd sum Claire Mary Teresa Rawstron 6. mars 1944 í Gisborne í Nýsælandi) er nýsælendsk sopransangarinna.

Yrkisleiðin hjá henni sum operasangarinna byrjaði í London desember 1968 og vardi til 2017. Hon sang í teimum stóru operahúsunum kring heimin og var serliga kend fyri sínar tulkningar av Mozart og Richard Strauss.

Í 1981 sang hon í St Paul’s dómkirkjuni í London, tá tann bretski trónarvingurin, Charles krúnprinsur, giftist við Dianu prinsessu.


 * Heimasíðan hjá grunninum, ið veita ungum sangarunum hjálp og stuðul: kiritekanawa.org
 * Kiri Te Kanawa, imdb.com (Ævisøga, á enskum)
Georg II av Stórabretlandi
Georg II av Stórabretlandi (á týskum: Georg August, á enskum: George Augustus) (føddur 30. oktober (jul.) / 9. november (greg.) 1683 í Hannover, deyður 25. oktober 1760 á Kensington slottinum í London) var hertogi av Braunschweig-Lüneburg, kurfúrsti av Hannover og kongur av Stórabretlandi og Írlandi fra 11. juni 1727 (jul.) til deyða sín.

Hann var sonur Georg I av Stórabretlandi og konu hansara Sophiu Dorothea av Celle. Georg II var tann seinasti bretski kongurin, sum varð føddur uttan fyri Stórabretland og tann seinasti bretski kongurin, sum í kríggi persónliga stóð á odda fyri bretskar herdeildir.

Í 1705 giftist Georg við Carolinu av Ansbach (1683-1737). Tey fingu átta børn, tríggjar dreingir og fimm gentur. Tað yngsta barnið, Louisa av Stórabretlandi, gjørdist seinni konu Fríðrik V kong og var drotning av Danmark og Noregi frá 1746 til 1751.

Í juni mánaði 1727 doyði pápin, Georg I, og trónarvingin, Georg II, gjørdist kongur í Stóra Bretlandi. Fýra mánaðar seinni, tann 11. oktober, varð hann krýndur. Hóast Georg II var tann sitandi bretski kongur, brúkti hann ein stóran part av síni tíð til at búleikast í kurfúrstadøminum Hannover. Í 1737 stovnaði hann har lærda háskúlan "Georgia Augusta" í Göttingen.

Summarið 1745 gjørdi Charles Edward Stuart innrás í Skotland og krav uppá at vera kongur, tí hann helt at hann var tann rætti og lógligi bretski trónarvingin. Hann fekk stuðul úr Fraklandi. Av onglendingum varð hann bert kallaður "The Young Pretender". Innrásin var tó ein álvarslig hóttan ímóti valdinum hjá Georg II kongi.

Árið eftir eydnaðist tað hertoganum av Cumberlandi - hann æt William Augustus og var yngsti sonurin hjá Georg II kongi - at vinna á herdeildini hjá Bonnie Prince Charlie. Hetta fór fram í apríl mánaði 1746 í tí víðagitna bardaganum við Culloden. Vígvøllurin liggur nærindis býnum Inverness í Skotlandi.

Sama árið skrivaði Georg Friedrich Händel oratoriið Judas Maccabaeus, hertoganum av Cumberlandi til heiðurs og bardaganum við Culloden til minnis.

Tann 25. oktober 1760 andaðist Georg II, 76 ára gamal á Kensington slottinum í London. Av tí at elsti sonurin og trónarvingin, Frederick Lewis krúnprinsur, doyði fyri tíðina í 1751, gjørdist abbasonur, Georg III, kongur.


 * Georg II. August (1683-1760) Kurfürst von Hannover, König von Großbritannien, welfen.de (á týskum)
 * George II (r. 1727-1760), royal.uk (á enskum)
Persiskt mál
Persiskt mál (پارسی) er indoevropeiskt, Iransk mál, sum verður tosað m.a. í Iran, Afghanistan og Tadsjikistan. Persiskt er móðurmál hjá um 110.000.000 fólkum.
Detroit Red Wings
Detroit Red Wings er eitt íshokky lið úr Detroit, USA. Liðið spælir í NHL.


 * Almenna heimasíðan.
Sam Allardyce
Sam Allardyce (føddur 19. oktober 1954 í Dudley, Ongland) er enskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Síðan 16. desember 2020 er hann høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum West Bromwich Albion.


 * Sam Allardyce, transfermarkt.com (á enskum)
 * Sam Allardyce, soccerbase.com (á enskum)
Tjörnarp
Tjörnarp er ein bygd í Höörs kommunu í Svøríki við 923 íbúgvum í 2019.
Nuno Espírito Santo
Nuno Espírito Santo (føddur 25. januar 1974) er portugisiskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Síðan mai 2017 er hann høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum Wolverhampton Wanderers F.C..


 * Nuno Espírito Santo, transfermarkt.com
Manuel Pellegrini
Manuel Luis Pellegrini Ripamonti (føddur 16. september 1953 í Santiago í Kili) er kilenskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Hann spældi fyri kilenska felagið Universidad de Chile frá 1973 til 1986​ og gjørdist venjari hjá felagnum í 1988. Síðan tá hevur hann verið venjari hjá fleiri ymiskum liðum, millum annað høvuðsvenjari hjá Real Madrid (2009-10) og enska Premier League liðinum Manchester City (2013-14). Í løtuni (2021) er hann høvuðsvenjari hjá spanska felagnum Real Betis.


 * Manuel Pellegrini, transfermarkt.com
Claudio Ranieri
Claudio Ranieri (føddur 20. oktober 1951) er italskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Hann spældi fyri ymisk italsk feløg frá 1973 til 1986​. Síðan 1987 hevur hann verið venjari hjá fleiri liðum, m.a. høvuðsvenjari hjá Atlético Madrid (1999-2000), Chelsea (2000-2004), Juventus (2007-2009), AS Roma (2009-2011), Leicester (2015-2017) og Fulham (2018-2019). Í løtuni (2021) er hann høvuðsvenjari hjá italska felagnum UC Sampdoria.


 * Claudio Ranieri, transfermarkt.com
Alan Shearer
Alan Shearer (føddur 13. august 1970 í Newcastle upon Tyne) er fyrrverandi enskur fótbóltsleikari og fyrrverandi venjari hjá Newcastle United F.C..

Hann byrjaði sína yrkisleið sum fótbóltsleikari í 1988 í Southampton. Í 1992 skifti hann til Blackburn Rovers og í 1996 til Newcastle United, har hann spældi tað mesta av síni yrkisleið sum fótbóltsleikari. Í 2006 gavst hann sum yrkisspælari.

Hann er tann fótbóltsspælari sum higartil hevur skorað flest mál í enska Premier League, íalt 260 mál.


 * Alan Shearer, transfermarkt.com
Santa Fe
Santa Fe er høvuðsstaðurin og fjórðstørsti býurin í amerikanska lutstatinum New Mexico.

Býurin liggur í norðara parti av lutstatinum, í 2194 metra hædd. Harvið er Santa Fe tann hægst liggjandi høvuðsstaðurin í USA. Í 2019 búðu fleiri enn 84 túsund fólk í Santa Fe.

Santa Fe bleiv grundlagdur av spaniamonnum í 1607. Býurin gjørdist høvuðsstaðurin í New Mexico í 1912.


 * Almenna heimasíða: santafenm.gov
 * Santa Fe (New Mexico), wikivoyage.org
Molly Nilsson
Molly Nilsson (fødd 14. desember 1984) er ein svensk songkvinna og sangskrivari.




 * 2008 - These Things Take Time
 * 2009 - Europa
 * 2010 - Follow the Light
 * 2011 - History
 * 2013 - The Travels
 * 2014 - Sólo Paraíso
 * 2015 - Zenith
 * 2017 - Imaginations
 * 2018 - 2020


 * Heimasíða
Ängie
Angelina Dehn, betri kend sum Ängie, (fødd 22. mars 1995 í Stokkhólmi) er ein svensk songkvinna.




 * 2018 - Suicidal Since 1995
 * 2019 - Each Other


 * YouTube
Dover (Delaware)
Dover er næststørsti býur og høvuðsstaður í amerikanska stakríkinum Delaware. Í 2019 hevði býurin fleiri enn 38 túsund íbugvar.

Høvuðsstaðurin liggur nakað miðskeiðis í lutstatinum, millum býirnir Wilmington (fyri norðan) og Salisbury (fyri sunnan). Lærdi háskúlin Delaware State University er staðsettur í Dover. Áin Saint Jones River rennur igjøgnum býin.

Dover varð grundlagdur í 1693. Tað var William Penn, sum uppkallaði niðursetubygdina eftir býnum Dover í Kent í Onglandi.




 * Delaware
 * Sambandsríkið Amerika


 * Heimasíða: City of Dover
 * Dover, Delaware, wikivoyage (á enskum)
K. T. Oslin
Kay Toinette Oslin, betur kend sum K.T. Oslin (fødd 15. mai 1942 í Crossett í Arkansas, deyð 21. desember 2020 í Nashville í Tennessee) var amerikonsk country-sangarinna og sangskrivari.

Hon gjørdist serliga kend fyri sangin "80's Ladies" frá 1987, sum hon sjálv hevði skrivað. Árini 1988/89 vann hon tríggjar Grammy virðislønir.


 * K.T. Oslin, nashvillesongwritersfoundation.com (á enskum)
 * K.T. Oslin, imdb.com (á enskum)
David Moyes
David William Moyes (føddur 25. apríl 1963 í Glasgow í Skotlandi) er skotskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Síðan 7. november 2017 er hann høvuðsvenjari hjá enska Premier League liðinum West Ham United.


 * David Moyes, transfermarkt.com (á enskum)
 * David Moyes, soccerbase.com (á enskum)
Gwyneth Paltrow
Gwyneth Kate Paltrow (fødd 28. september 1972 í Los Angeles í Kalifornia) er amerikonsk sjónleikarinna.

Hon byrjaði sína yrkisleið sum sjónleikari fyrst í 1990-árunum. Í 1998 fekk hon eina Oscar-virðisløn fyri Besta kvinnuliga sjónleikara fyri sín høvuðsleiklut í filminum "Shakespeare in Love" og í 2010 varð hon heiðrað við einari stjørnu á Walk of Fame í Hollywood.


 * Gwyneth Paltrow, imdb.com (á enskum)
 * Gwyneth Paltrow, themoviedb.org (á enskum)
 * Gwyneth Paltrow, svenskfilmdatabas.se (á svenskum)
 * Gwyneth Paltrow, dfi.dk (á donskum)
Lejeune yvirlýsingin
Lejeune yvirlýsingin ella Yvirlýsingin hjá tænarum lívsins er heitið av einari yvirlýsing frá 1994, ið er orðað av franska barnalæknanum og ættarbregðisgranskaranum Jerome Lejeune. Yvirlýsingin er grundarlagið undir Pro Vita rørsluni.

"- Tá ið barnið er gitið í móðurlívi, er tað ein livandi skapningur.

- Tað hevur eginleikar, sum ger tað ólíkt øllum øðrum menniskjum, eisini mammuni, sum verjir tað og gevur tí føði. Tí kann einki setast í staðin fyri tað.

- Heilt frá gitnaðinum og til ellisár er tað hin sama menniskjan, sum veksur, búnast og at enda doyr.

- Læknafrøðin skal tæna og verja ta livandi menniskjuna frá tí hon er gitin í móðurlívi, til hon doyr ein natúrligan deyða.

- Øll menniskju hava krav um óskerda virðing uttan mun til aldur, sjúku ella aðrar veikleikar.

- Tá ið læknin rakar við neyð, er tað skylda og ábyrgd hansara at veita alla ta hjálp til mammu og barn, ið gjørlig er.

- At taka lív fyri at loysa samfelagslig, fíggjarlig, siðmenningarlig og arvaligmál er tí ímóti virki læknans."


 * Føroya Pro Vita
 * Altjóða barnarættindadagur
 * Barnarættindi
 * Mannarættindi


 * Declaration of the Servants of Life, amislejeune.org (á enskum)
Ny Carlsberg Glyptotek
Ny Carlsberg Glyptotek er eitt savn í Keypmannahavn, ið varð stovnað í 1882.


 * Heimasíðan hjá Ny Carlsberg Glyptotek
Martti Ahtisaari
Martti Oiva Kalevi Ahtisaari (føddur 23. juni 1937 í Viborg í Finnlandi; d. 16. oktober 2023) var finskur politikari (SDP).

Hann var 10. forseti Finnlands frá 1994 til 2000. Á forsetavalinum í 1994 var hann valevnið hjá finska javnaðarflokkinum, og hann varð valdur til forseta í øðrum umfari. Hann vann á Elisabeth Rehn.

Martti Ahtisaari hevur verið virkin á altjóða pallinum í mong ár fyri at verja friðin og trygdina í heiminum. Í 2008 varð hann heiðraður við Friðarheiðurslønini Nobels.

Síðan 1968 er Martti Ahtisaari giftur við Eevu Irmeli Hyvärinen. Í 1992 vórðu hjúnini tilnevnd heiðursborgarar í Namibia.

Ævisøgur:
 * [http://www.blf.fi/artikel.php?id=634 AHTISAARI, Martti ], blf.fi (á svenskum)
 * [https://kansallisbiografia.fi/english/person/634 Ahtisaari, Martti ], kansallisbiografia.fi (á enskum)
 * [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2008/ahtisaari/facts/ Martti  Ahtisaari], nobelprize.org (á enskum)
Sosialdemokratiski flokkurin í Finnlandi
Sosialdemokratiski flokkurin í Finnlandi (finskt: Suomen Sosialidemokraattinen Puolue; svenskt: Finlands Socialdemokratiska Parti), stytt SDP, er ein vinstrahallur, sosialdemokratiskur politiskur flokkur í Finnlandi.

Flokkurin varð settur á stovn í 1899 undir heitinum Finski arbeiðaraflokkurin, tó longu í 1903 fekk finski javnaðarflokkurin núverandi heitið SDP. Finski Javnaðarflokkkurin er í dag ein av teimum trimum stóru flokkunum í finska ríkisdegnum. Hinir stóru flokkarnir eru Sannir Finnar og Savningarflokkurin.

Á tjóðartingsvalinum í apríl mánaði 2019 vann SDP valið tepurt og gjørdist við 40 sessunum størsti flokkur í tjóðartinginum síðan 2003. Í juni mánaði skipaðu fimm flokkar nýggja stjórn í Finnlandi og Antti Rinne gjørdist forsætisráðharrin. Stjórnarkreppa førdi til at stjórnin varð umskipað í desember mánaði og Sanna Marin gjørdist nýggi forsætisráðharrin.

Á tjóðartingsvalinum í apríl mánaði 2023 gjørdist finski javnaðarflokkurin SDP, hóast framgongd nummar trý eftir Sonnu Finnar og Savningarflokkin. SDP fekk 19,9 prosent av atkvøðunum, sum gevur teimum 43 sessir í komandi ríkisdegnum.

Eftir tjóðartingsvalið fyrst í apríl 2023 boðaði Sanna Marin á tíðindafundi frá, at hon ikki væntar at fáa tilboð um ráðfrúusess í eini nýggjari samgongustjórn og at hon eisini fer frá sum forkvinna í finska Javnaðarflokkinum. Hon hevur verið floksforkvinna síðan 2020.


 * Almenna heimasíðan: sdp.fi
Topeka
Topeka er høvuðsstaðurin í amerikanska stakríkinum Kansas. Samstundis er hann fimtstørsti býurin í lutstatinum, aftan fyri Wichita, Overland Park, Kansas City og Olathe.

Topeka liggur í landnyrðingspartinum av Kansas, umleið 100 km vestan fyri Kansas City og umleið 220 km í ein landnyrðing úr Wichita. Í 2019 hevði býurin fleiri enn 125 túsund íbugvar.

Kansasá rennur fram við býinum.


 * Annette Bening, sjónleikarinna (f. 1958)


 * Almenna heimasíðan:
 * Topeka (Kansas), wikivoyage.org
Arken
Arken Museum for Moderne Kunst er eitt savn í Ishøj, ið varð stovnað í 1996.


 * Heimasíðan hjá Arken
Elsti føroyingur
Elsti føroyingur ið nakrantíð hevur livað, er Theodor Thomassen, føddur 28. oktober 1908 í Sørvági, deyður 9. mars 2016 í Sørvági. Hann gjørdist 107 ára gamal og 4 mánaðir og 12 dagar.

Theodor Thomassen eigur sostatt metið sum Føroya elsta fólk nakrantíð.

Elsta konufólk (og næst elsta fólk) sum nakrantíð hevur livað í Føroyum, er Nikala Laurina Franciska Jensen úr Sumba (vanliga nevnd Kala). Hon var fødd 3. september 1915 á Glyvrum. Kala fylti sostatt 106 ár tann 3. september 2021. Hon flutti sum barn til Sumbiar, har hon seinni giftist. Kala andaðist 1. februar 2022 og gjørdist sostatt 106 ár, 4 mánaðir og 29 dagar gomul.

Áðrenn Theodor Thomassen tók metið sum elsta fólk í Føroyum, átti Drikka á Fløtti við Gjógv hetta metið. Hon varð fødd 2. juli 1875 og doyði 23. november 1980 - 105 ára gomul. Drikka á Fløtti er sostatt triðjaelsta fólkið, sum livað hevur í Føroyum.

Um føroyingar, ið búðu uttanlands, verða taldir við, so átti Johannes Frederik Karl Sofus Tauser av Eiði, sum búði í Helsingør seinna partin av sínum lívi, metið sum elsti føroyingur áðrenn Theodor.

Jóhannes Tauser var føddur 23. februar 1902 og doyði 12. januar 2008 í Helsingør og gjørdist sostatt eins og Drikka á Fløtti 105 ár. Jóhannes Tauser var bert 42 dagar undir 106 ár, tá hann doyði.
Portrið til heimin
Portrið til heimin, er eitt listaverk í Fuglafirði, sum er latið av danska listabólkinum 7*9*13, á Varmakeldu í 2004.

Listaverkið er ein røð av fimm standmyndum, sum eru staðsettar á grótkastinum uttanfyri bátahylin í Fuglafirði. Tær hava íblástur úr vegamótinum millum náttúru og menniskja, sum kemur til sjóndar á ymiskan hátt, alt eftir hvørjari standmynd hugt verður at.

Í listaverkinum síggjast trýggir marmennlar, sum eru skapaðir við íblástri úr tulkingini av marmennlinum hjá William Heinesen, sum hann avmyndar hann í sínum pappírsklippi.

Listabólkurin 7*9*13 er stovnaður í 1999, og stendur av listafólkunum Vif Dissing, Emilie Hess, Mona Espenhain Nielsen, Anette Arleth og Michael Arleth, sum øll búgva í Horbelev í Danmark. Navnið á listabólkinum kemst av, at øll listafólkini í bólkinum fluttu á sama veg, í hús nummar 7, 9 og 13. Listabólkurin hevur áður arbeitt við evnum, sum snúgva seg um pátrúgv.

7-9-13 er ein gandaramsa, sum hevur verið partur av norðurlendskari fólkatrúgv ella pátrúgv, sum tó fyrstuferð er niðurskrivað í 1913. Gandaramsan hevur verið søgd í endanum á einum setningi, fyri at fyribyrgja, at eydnan í hesum sambandi skal venda. Í dag er útsøgnin "banka uppundir borðið" betri kend, sum verður nýtt á sama hátt sum 7-9-13. Øll trý tølini í ramsuni hava sterkan súmbolskan týdning, har 7 er eydnutal, 9 er kent út ævintýrum og kristnum súmbolikki og 13 bæði er eydnutal og óeydnutal.
Gatlinburg
Gatlinburg er ein býur í amerikanska lutstatinum Tennessee.

Býurin liggur 63 km í ein landsynning av Knoxville, í eystara partinum av Tennessee, í 393 metra hædd og beint við tjóðargarðin, sum kallast "Great Smokie Mountain Nat'l Park". Í 2019 búðu í Gatlinburg út við 3860 fólk.

Fyrstu evropeisku niðursetumenninir búsettust í økinum um 1806. Í 1856 læt posthúsið upp í Gatlinburg.




 * Appalachiafjøll


 * Almenna heimasíða: gatlinburgtn.gov/
 * Gatlinburg, Tennessee, wikivoyage.org (á enskum)
Óli Petersen
Óli Petersen (føddur 24. januar 1936 í Klaksvík, deyður 7. september 2022 í Klaksvík) var føroyskur keiputeknari.

Sum ungur teknaði Óli P. fyri Rukkulakkan. Í 25 ár teknaði hann fast fyri Sosialin. Tá hetta samstarvið helt uppat í 2013, teknaði Óli eitt stutt skifti fyri Portal.fo. Seinastu fimm árini teknaði Óli P. fyri Vágaportalin (VP.fo), áðrenn hann gavst at tekna keiputekningar á nýggjárinum 2022.

Hann hevur útgivið bøkurnar Skemt frá 1989 til ár 2000.




 * Óli P. farin um sýn, kvf.fo, 7.09.2022
 * Óli P. deyður, vp.fo, 7.09.2022
 * Óli P. farin, portal.fo, 7.09.2022
 * Óli P. deyður, in.fo, 7.09.2022
Thomas Tuchel
Thomas Tuchel (føddur 29. august 1973 í Krumbach í Bayern) er týskur fótbóltsvenjari og fyrrverandi fótbóltsleikari.

Hann hevur verið venjari hjá fleiri ymiskum feløgum:
 * Augsburg II (2007-2008)
 * Mainz 05 (2009-2014)
 * Borussia Dortmund (2015-2017)
 * Paris SG (2018-2020)
 * Chelsea (2021-2022)

Síðan 23. mars 2023 er hann høvuðsvenjari hjá fótbóltsfelagnum FC Bayern München, sum spælir í týsku Bundesliguni.


 * Thomas Tuchel, transfermarkt.com (á enskum)
 * Thomas Tuchel, soccerbase.com (á enskum)
 * Thomas Tuchel, worldfootball.net (á enskum)
 * For PSG, firing Tuchel, choosing Pochettino was a long time coming, espn.co.uk, 24. des 2020
Wolverhampton
Wolverhampton er ein býur (city) í Onglandi, ið er í ein útnyrðing av Birmingham. Býurin liggur í býargreivadøminum (metropolitan county) West Midlands og hevur status sum fyrisitingarligt býarøki (metropolitan borough, eitt serligt district slag) innan býargreivadøminum.

Í 2018 búðu út við 262 túsund fólk í Wolverhampton.

Býurin varð grundlagdur í 985, við heitinum Wulfrūnehēantūn. Í 994 varð eitt kleystur sett á stovn, á staðnum, har í dag stendur St. Peter's Collegiate Church.




 * Wolverhampton Wanderers F.C.


 * Almenna heimasíðan: Wolverhampton.gov.uk (á enskum)
 * Wolverhampton, wikivoyage.org (á enskum)
Cardiff
Cardiff (walisiskt: Caerdydd) er høvuðsstaður og størsti býur í Wales.

Havnarbýurin liggur í greivadøminum Glamorgan, í syðra partinum av Wales, fram við Bristolkanalini. Í 2019 búðu í Cardiff fleiri enn 354 túsund fólk.

River Taff er navnið á ánni, sum rennur igjøgnum býin.

Í 1081 reisti enski kongur, Vilhjálmur hertakarin, har á staðnum á gomlum rómverskum múrum eina borg, sum verður nevnd á enskum Cardiff Castle og Castell Caerdydd á walisiskum. Navnið Cardiff er av keltiskum uppruna. Fyrstu ferð varð tað nevnt í einum skjali frá 1093.

Í byrjanini av 19. øld var Cardiff ikki meira enn ein lítil býur. Men býurin vaks skjótt og havnarlagið, Cardiff Docks, bleiv týðandi havn, serliga fyri útflutning av koli. Í 1881 gjørdist Cardiff størsti býur í Wales og ein lærdur háskúli varð settur á stovn longu í 1883, men ikki fyrr enn í 1905 fekk Cardiff framíhjárættindini sum býur (city). Hin 20. desember 1955 gjørdist býurin høvuðsstaður í Wales.

Síðan 1999 er walisiska tjóðartingið (Senedd Cymru – Welsh Parliament) staðsett í Cardiff.




 * Cardiff City F.C.


 * Heimasíða: cardiff.gov.uk (á enskum)
 * visitcardiff.com (á enskum)
 * Cardiff, wikivoyage.org (á enskum)
Cardiff City F.C.
Cardiff City Football Club (walisiskt: Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd) er eitt fótbóltsfelag frá walisiska høvuðsstaðnum Cardiff.

Besta liðið flutti niður úr Premier League í 2018-19. Síðan hevur Cardiff City leikað í næstbestu ensku fótbóltsdeildini, EFL Championship.

Felagið varð stovnað í 1899, og bleiv valt inn í The Football League í 1920. Besta liðið, við kelinavninum The Bluebirds, spælir sínar heimadystir á Cardiff City Stadium í Cardiff. Venjarin hjá liðinum er Mick McCarthy.

Í 2010 keypti kinesiski vinnulívsmaðurin Vincent Tan partabrøvini hjá felagnum og gjørdist sostatt ognari.

Walisiski høvuðsstaðurin Cardiff liggur í syðra partinum av Wales, nakrar fáar kilometrar vestan fyri enska býin Bristol.






 * Almenna heimasíðan: cardiffcityfc.co.uk/
Limfjørðurin
Limfjørðurin er eitt sund í Danmark, sum liggur í norðara partinum av Jútlandi. Sundið er er 180 km langt, kloyvir Jútland heilt úr Hals til Thyborøn og skilur sostatt Norðurjútland, sum er næststørsta oyggin í Danmark, frá restini av Jútlandi.

Danski býurin Aalborg liggur báðumegin fjørðin. Limfjordsbrúgvin bindur býarpartarnar norðan fyri og sunnan fyri fjørðin saman. Eitt sindur longri vesturi fer Aggersundbrúgvin um Limfjørðin og bindur saman Himmerland og býurin Aggersund. Oddesundbrúgvin bindur saman Struer og Thyholm. Heilt vestarlaga liggur Thyborøn við fjarðarmunnan á Limfjørðinum út til Vesturhavið.
Premier League 2018-19
Premier League 2018-19 var tann 27. sesongin í Premier League, ið er hægsta fótbóltsdeildin í enskum fótbólti, síðan deildin varð stovnað í 1992. Sesongin byrjaði 10. august 2018 og vardi til 12. mai 2019.

Forsvarandi meistari, Manchester City, vann sín fjórða Premier League tittul og sín 6. enska meistaraheitið.

Wolverhampton Wanderers, Cardiff City og Fulham vóru nýggj lið í deildini, eftir at liðini fluttu upp úr Football League Championship 2017-18.

Niðurflytarar gjørdust Cardiff City, Fulham og Huddersfield Town.

Tilsamans luttóku 20 lið í deildini, av teimum spældu 17 lið við í undanfarnu kapping 2017–18 og trý lið fluttu upp úr næstbestu deildini Football League Championship 2017–18.


 * Viðmerking: Talvan setir liðini upp eftir stavraðnum.






 * Premier League fixtures for 2018/19 announced, premierleague.com
 * English Premier League Performance Stats – 2018/19, espn.com
Fulham F.C.
Fulham Football Club er eitt fótbóltsfelag úr enska høvuðsstaðinum London. Býlingurin Fulham liggur í býarpartinum Hammersmith and Fulham, vestarlaga í London.

Felagið varð sett á stovn í 1879 og limaði seg inn í The Football League í 1907. Besta liðið, við kelinøvnunum "Cottagers", kappast í løtuni í Premier League, sum er besta enska fótbóltsdeildin. Heimadystir hjá felagnum verða spældir á Craven Cottage í Fulham, sum rúmar fleiri enn 19 túsund fólkum. Síðan 2019 er Scott Parker høvuðsvenjari.






 * Almenna heimasíðan: fulhamfc.com (á enskum)
 * Fulham Football Club, premierleague.com (á enskum)
Huddersfield Town A.F.C.
Huddersfield Town Football Club er eitt fótbóltsfelag frá enska býnum Huddersfield í Yorkshire.

Felagið varð stovnað í 1908, og bleiv valt inn í The Football League í 1910. Besta liðið, við kelinavninum The Terriers, spælir sínar heimadystir á Kirklees Stadium í Huddersfield. Venjarin hjá liðinum er Carlos Corberán.

Eftir at 2018-19 sesongin var liðug, flutti Huddersfield Town niður úr Premier League. Síðan tá hevur besta liðið leikað í næstbestu ensku fótbóltsdeildini, EFL Championship.

Huddersfield liggur í ensku regiónini Yorkshire og Humber, uml. 30 kilometrar í ein útsynning av býnum Leeds.






 * Almenna heimasíðan: htafc.com
Nicola Sturgeon
Nicola Sturgeon (fødd 19. juli 1970 í Irvine í North Ayrshire) er skotskur politikari og fyrrverandi fyrstiráðharri í skotsku stjórnini.

Hon hevur verið limir í skotska lóggávutinginum síðani 1999 og skotsku stjórnini síðani 2007, har hon hevur staðið á odda fyri ymiskum embætum.

Síðan 14. november 2014 hevur hon verið forkvinna í skotska loysingarflokkinum SNP (Scottish National Party). Tann 20. november 2014 gjørdist hon fimti fyrstiráðharrin í Skotlandi.

Eftir at hava verið í sessinum sum forkvinna í SNP-flokkinum og sum fyrstiráðharri Skotlands í næstan átta og eitt hálvt ár, kunngjørdi hon á tíðindafundi í februar mánaði í 2023, at hon gevst sum bæði fyrstiráðharri í Skotlandi og sum forkvinna í SNP. Hon verður tó í sessinum sum fyrstiráðharri Skotlands, til ein avloysari er funnin.

Seint í mars tók 37 ára gamli skotski heilsumálaráðharrin, Humza Yousaf, við eftir Nicolu Sturgeon. Hann varð valdur bæði til formann í skotska tjóðskaparflokkinum, SNP, og til fyrstaráðharra í Skotlandi.

Fyrst í apríl mánaði í 2023 varð maður Nicolu Sturgeon, Peter Murrell, handtikin í sambandi við fíggjarviðurskifti hjá skotska tjóðskaparflokkinum SNP. Tann 58 ára gamli Murrell hevur starvast í umsitingini í SNP.


 * Members of the Scottish Parliament, parliament.scot
 * Poul Michelsen og Nicola Sturgeon samd um samstarv, fo24.net, 20. nov. 2017
 * Sturgeon vil hava nýggja fólkaatkvøðu um loysing, Kringvarp Føroya, 30 Nov 2020
 * Sturgeon: Skotland fær fullveldi um fá ár, dagur.fo, 11. februar 2019
 * -Steðga vit nýggjari oljuframleiðslu steðga vit loysingini, bladid.fo, 27. nov 2021
 * Nicola Sturgeon – Used and Discarded, craigmurray.org.uk, 15. februar 2023
Bókmentaheiðursløn til minnis um Astrid Lindgren
Bókmentaheiðursløn til minnis um Astrid Lindgren (svenskt: Litteraturpriset till Astrid Lindgrens minne, enskt: Astrid Lindgren Memorial Award) er ein altjóða virðisløn fyri bókmentir til børn, stovnað av svensku stjórnini í 2002 fyri at heiðra svenska barnabóka rithøvundin Astrid Lindgren (1907–2002). Virðislønin er fimm milliónir svenskar krónur, tað ger virðislønina til at størstu av hesum slag í pengum í heiminum. The annual cost of 10 million SEK (in 2008) is financed with tax money.


 * 2003: Maurice Sendak, USA
 * 2003: Christine Nöstlinger, Eysturríki
 * 2004: Lygia Bojunga Nunes, Brasil
 * 2005: Philip Pullman, Stóra Bretland
 * 2005: Ryōji Arai, Japan
 * 2006: Katherine Paterson, USA
 * 2007: Banco del Libro, Venezuela
 * 2008: Sonya Hartnett, Avstralia
 * 2009: Tamer Institute for Community Education, Palestina
 * 2010: Kitty Crowther, Belgia
 * 2011: Shaun Tan, Avstralia
 * 2012: Guus Kuijer, Niðurlond
 * 2013: Isol, Argentina
 * 2014: Barbro Lindgren, Svøríki
 * 2015: Project for the Study of Alternative Education in South Africa (PRAESA, partur av University of Cape Town), Suðurafrika
 * 2016: Meg Rosoff, 🇺🇸 USA/ Stóra Bretland
 * 2017: Wolf Erlbruch, Týskland
 * 2018: Jacqueline Woodson, 🇺🇸 USA
 * 2019: Bart Moeyaert, Belgia
 * 2020: Baek Hee-Na, Suðurkorea
 * 2021: Jean Claude Mourlevat, Frakland
 * 2022: Eva Lindström, Svøríki
 * 2023: Laurie Halse Anderson, 🇺🇸 USA
 * 2024: Indigenous Literacy Foundation 🇦🇺 Australia
 * 2025: Marion Brunet, France
 * 2026: Jon Klassen, Canada




 * ALMA.se
Mary Wollstonecraft
Mary Wollstonecraft (úttala: /ˈwʊlstənkrɑːft/; fødd 27. apríl 1759 í Spitalfields, London, deyð 10. september 1797 í Somers Town, London) var enskur rithøvundur, heimspekingur og undangongukvinna í stríðinum fyri kvinnurættindum.

Hon er mest kend fyri bókina A Vindication of the Rights of Woman frá 1792, eins og hon er kend fyri ferðafrásøgnina Letters Written During a Short Residence in Sweden, Norway, and Denmark frá 1796, sum gjørdist best umtókta bókin hjá henni um hesa tíðina.

Hon er móðir Mary Shelley, rithøvund.
Jane Austen
Jane Austen (fødd 16. desember 1775 í Steventon í Hampshire í Onglandi, deyð 18. juli 1817 í Winchester) var enskur rithøvundur.

Hon er mest kend fyri sínar romantisku skaldsøgur, eitt nú "Pride and Prejudice" frá 1813 og "Emma" frá 1816.
Ghanzi District
Ghanzi District er ein av teimum 10 regiónunum í Botsvana og hevur umleið 43 370 íbúgvar. Ghanzi er bæði høvuðsstaður og størsti býur í Ghanzi District.
Barbara við Kvíggjá
'''Barbara við Kvíggjá (Gandakellingin úr Kvíggjá). - Fødd umleið 1640.'''

Í 1667 vóru Abraham Isaksen og systir hansara Barbara Isaksdatter við Kvíggjá í rættinum ákærd fyri gand. – Joen Joensen úr Hørg og Katrine Joensdatter úr Laðangarði høvdu reist ákæru ímóti teimum. - Joen Joensen ákærdi Barbaru fyri at hava gjørt seg sjúkan, við at brúka ein ganda-stein, tí tey sótu ikki um sátt bæði. Katrine Joensdatter førdi fram at Kvíggjafólkini høvdu lovað henni at hon skuldi koma at sita einkja og hetta var eisini hent.

Abraham og Barbara blivu tó fríkend á tingi. Men tað sigst at Barbara lovaði ongantíð aftur at nýta ganda-steinin og tveitti hann í Skorðafoss. – Skorðafossur er tann fossurin sum liggur tætt við húsini við Kvíggjá og sigst ganda-steinurin at liggja í Skorðafossi, tann dag í dag.

Barbara við Kvíggjá er grivin millum túgvurnar, sum síggjast á bønum omanfyri húsini við Kvíggjá. – Barbara bleiv grivin her, antin eftir egnum ynski, ella tí kirkjan ikki vild at hon skuldi í vígda jørð.

Tað sigst at gongur mann millum túgvurnar, skal mann koma út fyri eina vanlukku áðrenn árið er at enda komið.

Kona Abrahams æt eisini Barbara (Barbara Hansdatter) og var ættað úr Skálavík, men tað var systurin sum var tann kenda gandakellingin ”Barbara við Kvíggjá”.

Helst bleiv Barbara ongantíð gift og fekk heldur ikki børn. Bróðurdóttir hennara Ragnhild Abrahamsdatter, arvaði hana. Sum grundgeving fyri arvin stendur í tingbókini Anno 1696 den 9. Junii, at Ragnhild ”havde tient hende og sett hende til gode udj hendes Alderdom”.

(Aðrar frásagnir um Barbaru eru í søgnini um “Guttorm í Múla”).
Frísarnir í Akrabergi
Fyrstu skrivligu frásagnir um Frísar í Føroyum eru frá seinastu tíggjuárunum í 18. øld, og tær eru eftir munnligari frásøgn.

Søgnin sigur, at Frísarnir búleikaðust í Akrabyrgi í Suðuroy. - Nær Frísarnir komu til Føroyar, er ikki greitt, men onkur vil verða við, at frísar longu høvdu bústað í Suðuroy í ár 800. - Í 700-800 talinum rýmdu frísar undan tí franska konginum og búsettust á oyggjunum á vestur síðu Jyllands (Suðurslesvig). Tað kann væl hugsast, at nakrir av teimum sigldu enn longri norður, heilt til Føroyar. - Ein gomul søgn sigur, at norðan fyri tær Bretsku oyggjarnar skuldi ein oyggj liggja, sum nevndist ”Frislandia,” og kann hetta væl hava verið Suðuroy.

Tann danski kongurin Abel, sum fall í bardaga við Norðurfrísar í 1252, hevði rikið nógv av fólkinum, sum búði á teimum norðfrísisku oyggjunum út í Vesturhavið, og hesi fólk vóru sigld til ”oyggjarnar í vestri”. – Tað er ikki óhugsandi, at hesir frísar, sum flýddu undan danska konginum, longu tá hava kent til ”Fríslandia” og hava lagt leiðina til Føroyar.

Tá tað búði flest frísar í Akrabyrgi, vóru ikki minni enn 13 hús, og vóru hesi hús so mannsterk, at teir kundu manna tvey skip við 12 árum í hvørjum borði. - Skipini høvdu frísarnir liggjandi uppi á mølini í Sumba. – Skipini blivu brúkt til ránsferðir og komu víða um. Best umtóktu vápn hjá frísinum vóru langir knívar (eisini nevndur Sax) og langir stavar, sum høvdu krókar og langan pík í endanum.

Sumba, sum er ein av teimum gomlu niðurseturbygdunum í Føroyum, og tá Akraberg bert liggur stutta leið frá bygdini, hava frísarnir í Akrabyrgi og norðbúgvarnir í Sumba óivað verið so tætt knýttir, at teir hava verið at kalla ein samlað búseting.

Tann kendasti frísin í Akrabergi var Hergeir, eisini nevndur ”Bóndin í Akrabyrgi”. Hann var víðagitin maður fyri styrki, og hann átti átta prúðar og menniligar synir. – Hergeir er kendur frá søgnini um ”Bardagan í Mannafelsdali”. Hann sigst at hava niðurbrent bispagarðin í Kirkjubø, steðgað byggingini av Kirkjubøarmúrinum og dripið ”Mús”, varamann hjá føroyska bispinum Erlendi. Hetta hendi ár 1307.

Søgnin sigur, at ein frísi úr Akrabyrgi var um jólahalguna komin norður til Eiðis. Illstøða tók seg upp millum frísan og eiðismenn í Myrðmansstovu, og frísin varð myrdur. - Hetta skuldi vera ein atvoldin til, at Akrabergsbóndin legði uppí stríðið móti norðanmonnum og bispinum í hevnisøku yvir sín myrda hirðmann.

Tá ið sóttin svarta kom til Suðuroyar uml. 1350, doyðu øll Frísahúsini út. Bert tveir frísar yvirlivdu svartadeyða, og fluttu teir heim til Sumbiar og giftust har.
Galileo Galilei
Galileo di Vincenzo Bonaiuti de' Galilei (føddur 15. februar 1564 í Pisa, deyður 8. januar 1642 í Arcetri uttan fyri Firenze) var italskur heimspekingur, støddfrøðingur, verkfrøðingur, alisfrøðingur og stjørnufrøðingur.


 * Pól Jespersen: Galileo Galilei, ein fyriboðan um nýtt tíðarhvarv í vísindunum, snar.fo
 * Galileo Galilei, mcs.st-andrews.ac.uk (á enskum)
Giordano Bruno
Giordano Bruno (føddur og doyptur undir navninum Filippo Bruno í januar mánaði 1548 í Nola nær við Napoli í Suðuritalia, deyður 17. februar 1600 í Róm) var italskur heimspekingur, stjørnfrøðingur og prestur.

Hann helt fast um, at tíðin og alheimurin eru óendanlig og at okkara sólskipan er bara ein av óendaliga nógvum sólskipanum.

Giordano Bruno varð handtikin 22. mai 1592 í Venesia. Í næstan átta ár varð hann avhoyrdur og píndur. Loksins varð hann dømdur til deyða og brendur á báli hin 17. februar 1600 á Campo de' Fiori í Róm.

Giordano Bruno var fyrsti heimspekingurin, ið skrivaði á italskum.


 * De umbris idearum (Paris 1582)
 * Ars memoriae (Paris 1582)
 * Candelaio (Paris 1582)
 * Sigillus sigillorum (London 1583)
 * La cena de le ceneri (London 1584)
 * De l’infinito, universo e mondi (London 1584)
 * De la causa, principio e uno (London 1584)
 * Lampas triginta statuarum (Wittenberg 1587)
 * Oratio valedictoria (Wittenberg 1588)
 * De rerum principiis et elementis et causis (Helmstedt 1590)
 * De monade numero et figura (Frankfurt 1591)
 * Il triplici minimo et la misura ad trium speculativarum scientiarum et multarum activarum (Frankfurt 1591)
 * De Immenso et Innumerabilibus Liber I–VI (Frankfurt 1591)


 * Pól Jespersen: Galileo Galilei, ein fyriboðan um nýtt tíðarhvarv í vísindunum, snar.fo
Bruno Ganz
Bruno Ganz (føddur 22. mars 1941 í Zürich í Sveis, deyður 16. februar 2019 í Wädenswil-Au, sunnan fyri Zürich) var sveisiskur sjónleikari.

Bruno Ganz, sum tosaði flótandi týskt, italskt, enskt og franskt, byrjaði sína yrkisleið sum sjónleikari í 1960. Hann hevur síðani spælt við í nógvum filmum og sjónleikum, m.a. Hamlet og Peer Gynt og arbeitt saman við fleiri kendum og nýskapandi filmsleikstjórum sum eitt nú Werner Herzog, Eric Rohmer, Francis Ford Coppola og Wim Wenders. Ganz var serliga kendur fyri at hava spælt Adolf Hitler í "Der Untergang", sum kom út í 2004. Filmurin, sum varð tilnevndur ein Oscar, snýr seg um síðstu dagarnar hjá Hitler.

Seinasti filmurin, sum hann spældi við í, var "The House that Jack Built" hjá Lars von Trier í 2018.


 * Bruno Ganz, filmportal.de (á týskum)
 * Bruno Ganz, imdb.com (á enskum)
 * Bruno Ganz, dfi.dk (á donskum)
Hans Christian Ørsted
Hans Christian Ørsted (føddur 14. august 1777, deyður 9. mars 1851) var danskur alisfrøðingur og evnafrøðingur.

Hann er serliga kendur fyri at hava verið tann fyrsti sum framleiddi aluminium (í 1825), og fyri at hava uppdagað, at tað er beinleiðis samband millum ravmagn og sigulmagn (magnetismu).


 * Hans Christian Ørsted, runeberg.org (á donskum)
 * Hans Christian Ørsted, magnet.fsu.edu (á enskum)
Thomas Edison
Thomas Alva Edison (føddur 11. februar 1847 í Milan í Ohio, deyður 18. oktober 1931 í West Orange, nær við Newark í New Jersey) var amerikanskur uppfinnari, verkfrøðingur og vinnulívsmaður.

Edison verður mettur at vera ein tann týdningarmesti uppfinnarin í nýggjari tíð. Millum manna varð hann ofta eyknevndur "Gandakallurin frá Menlo Park". Hann fekst m.a. við ravløð, akfør, jarnbreytaratlát, skrivimaskinur og ravmagnslampur. Edison uppfann í 1877 fonografin og hann fór undir at framleiða gløðiperur í 1879. Sum upphavsmaður fekk hann fleiri enn 1000 einkarættindi í USA.


 * Edison, Thomas Alva, anb.org (á enskum)
 * Biography Of Thomas Alva Edison, thomasedison.com (á enskum)
TIX
Andreas Haukeland, betri kendur sum TIX, (føddur 12. apríl 1993 í Bærum) er ein norskur tónleikari, sangari og sangskrivari.




 * 2016 - Dømt og berømt


 * Tix
Friedrich Engels
Friedrich Engels (føddur 28. november 1820 í Barmen í Rhein-landslutinum í Prusslandi, í dag byarpartur av Wuppertal í Nordrhein-Westfalen, deyður 5. august 1895 í London) var týskur heimspekingur, búskaparfrøðingur, ídnaðarmaður, hernaðarsøgufrøðingur og kollveltingarmaður.

Í 1844 gjørdist Friedrich Engels vinmaður við Karl Marx. Teir bæði mentu eitt ástøði, sum teir nevndu 'tann vísindaliga sosialisman', men sum í dag er betur kent undir heitinum marxisma.


 * Engels, Friedrich, deutsche-biographie.de (stutt ævisøga, á týskum)
 * Friedrich Engels, britannica.com (stutt ævisøga, á enskum)
Solberg
Solberg er ein bygd í Örnsköldsviks kommunu í Svøríki.
Thomas Johan Midjord
Thomas Johan Midjord (5. septembur 1870 - 5. januar 1940) var skómakari og politikari fyri Sjálvstýrisflokkin.

Hann var giftur Karen Berthe Frederikke Schrøter (1874 - 1917), sum var dóttir handilsmann og politikara Johan Hendrik Schrøter.

Thomas Johan var løgtingslimur fyri Sjálvstýrisflokkin í tíðarskeiðinum frá 1924 - 1928

Keldur
Olsensystkinini
Olsensystkinini úr Rituvík vóru heimsins elsti systkinnabólkur av 12, og rundaðu tey samanlagt 1.000 ár í 2012, tá ið tað elsta var 91 og ynskta var 73 ára gamalt.

Heimsmetið varð staðfest tann 27. august 2014, og gjørdist 1.025 ár og 41 dagar. Hóast heimsmetið varð sett í 2014, hevur tað ikki verið endurnýggjað, men kann teljast fram til tann 9. juli 2017, tá ið Magnus Salomon, elst av systkinunum andaðist.

Mamman Elsebeth Olsen, f. Jacobsen, av Nesi, livdi frá 18. novembur, 1890 - 16. januar 1976, meðan pápin, Magnus Olsen (Magnus í Rituvík), livdi frá 25. juni 1890 - 13. desembur 1940.

Magnus Salomon var navnframur skipari, men doyði av krabba í 1940, bert 50 ára gamal. Tá stóð Elsebeth eftir sum einkja, við smáum børnum, har tað ynskta einans var tvey ára gamalt.


 * Magnus Salomon "Maggi" Olsen (30. oktober 1920 - 9. juli 2017)
 * Vensil Olsen (8. oktober 1921)
 * Sára Malena (20. februar 1923 - 1. februar 2021)
 * Marin Fredrikka (18. august 1924 - 2019)
 * Arnholt Sofus (28. september 1925)
 * Carl Sivar (25. januar 1928)
 * Elly (14. februar 1930)
 * Jaspur (24. juli 1932)
 * Harry (3. september 1933 - 25. februar 2021)
 * Mary Elina (8. december 1934 - 18. juli 2017)
 * Amy (6. september 1936)
 * Arni Kartin (30. juni 1938)


 * Elsti føroyingur
Abu Dhabi
Abu Dhabi (arabiskt: أبوظبي) er høvuðsstaður í emiratinum Abu Dhabi og samstundis samveldisshøvuðsstaður og tann næstfólkaríkasti býurin í Sameindu Emirríkjunum á Arabisku hálvoynni. Í 2015 hevði býurin umleið 1,5 milliónir íbúgvar.

Miðbýarøkið er á einari oyggj, ið liggur í Persaraflógvanum. Oyggin er uml. 70 ferkilometrar til støddar. Tríggjar brýr knýta høvuðsoynna og meginlandið saman og fleiri smáar oyggjar liggur rundanum høvuðsoynna.


 * Abu Dhabi, wikivoyage. org (á enskum)
 * Býarpartar í Abu Dhabi, google.com