danish-foundation-models/faroese-dynaword huggingface dataset:
Brendan
Sankta Brendan (* umleið 489, † umleið 580)

So tíðliga sum í 6.-7. øld sigldu frómir írskir menn í skinnbátum, curragh, víða um høvini við bretsku oyggjarnar, og komu langt til havs til fjarlagdar oyggjar. Endamálið var millum annað støð, har teir í friði og einsemi kundu liva fyri sína kristnu trúgv. Tiltikin er Sankta Brandan, ið ferðaðist í samfull níggju ár um høvini og kanska kom so langt sum til Amerika.

Brandanus, ábáti og játtari, varð borin í heim í Írlandi umleið 489, doyði umleið 580 í kleystrinum Clonfert, eitt av mongum kleystrum, ið hann skuldi hava grundað. Í halgisøgu frá 900- ella 1000 árunum, Navigato Sancti Brendani, sum finst í mongum handritum, verður greitt frá hesi ferð:


 * Mangastaðni møttu teir kristnum einabúgvum og nutu blíðskap, m.a. á grannaoyggjunum Seyðaoynni og Fuglaparadísinum. Nærindis teimum var ein grýtut berlig oyggj, har drógu teir bátin upp og kyndu bál at kóka kjøt, teir høvdu fingið frá einum manni á Seyðaoynni. Men tá ið potturin kókaði, fór oyggin at skelva og røra seg, og munkarnir máttu draga bátin sum skjótast og sleppa sær burtur haðani.


 * Hetta var ikki ein oyggj, men ein stórhvalur og teir sóu hann svimja avstað við bálinum á baki. Ferðin vestureftir gekst ikki væl, fleir mánaðir rókust teir á havinum, lendu á mongum løgnum oyggjum og endaðu aftur á Seyðaoynni. Men teir løgdu aftur til brots, sigldu í 40 dagar og komu umsíður gjøgnum tjúkkan mjørka til tað stóra landið, har frukttrø vuksu víða hvar.

Søgumenn hava sum vera mann verið ójavnir á máli um, hvussu hendan halgisøga skuldi tulkast. Summir vilja vera við, at Brandan kom bæði til Føroya og Íslands, kanska eisini til Grønlands og Amerika, teir flestu munnu ivast í, um nakað grundarlag er fyri slíkari giting - bretsku oyggjarnar eru mangar.

Írski søgugranskarin og sjómaðurin Tim Severin, var millum teirra, ið helt, at søgan um Brandan var meira enn vanlig hugfloygd miðaldarlig søga, full av undurverkum og ótrúligum tilburðum. Har mundi vera ein kjarni av sannleika, ið gjørdi tað sannlíkt, at írar høvdu verið í Amerika 1000 ár undan Kolumbus og 400 ár undan Leivi Hepna.

Til tess at prógva, at ein slík ferð yvir Atlantshav veruliga kundi gerast við opnum skinnbáti, helt hann í 1976 av stað saman við fýra monnum á einum fari, ið var smíðað nágreiniliga sum tey høvdu verið gjørd fyri 1500 árum síðan. Á leiðini løgdu teir inn í Føroyum, har Severin helt, at Seyðaoyggin og Fuglaparadísið mundu vera. Ein av manningini var føroyingur, Tróndur Patursson, listamaður úr Kirkjubø.

Um veturin varð steðgað í Íslandi, og várið eftir varð hildið fram vestureftir. Hetta var tann hættisligasti parturin av túrinum, teir komu í illveður og ís. Men eftir at hava verið 50 samdøgur á sjónum og siglt ein tein uppá 3.500 fjórðingar um Atlantshav, nomu teir land í Nýfundlandi.
Jólafundurin 1888
22. desember 1888 stóð hendan stutta lýsing í Dimmalætting:

Ein og hvör bjóðast at koma í tinghúsið annan jóladag kl. 3 e.m., har. sum vit atla, at samráðast um at verja Förja mál og Förja siðir. E. D. Bærentsen. H. N. Jacobsen. D. Isaksen. S. F. Samuelsen. R. C. Effersø. Jens Olsen. Just Jacobsen. C. L. Johannesen. J. Padurson.

Við hesi innbjóðing, ið 9 vælkendir føroyingar skrivaðu undir, byrjaði eitt nýtt tíðarskeið í søgu Føroya fólks - tá byrjaði tjóðskaparrørslan av álvara.

Hetta var ein illveðursdag, regn og vindur, tøssut at ganga, men kortini fór maður av húsi niðan í tinghúsið. Fundurin vardi í tríggjar tímar, har drúgvar røður vóru hildnar um øll tjóðskaparlig viðurskiftið; serliga var dentur lagdur á málið í skúlum og kirkjum. Umframt røður, vóru føroyskir sangir sungnir, millum annað læs Rasmus Effersøe yrkingina Málstrev (Nú er tann stundin), ið tann ungi bóndin úr Kirkjubø, Jóannes Patursson, hevði yrkt til høvið.

Boðskapurin í hesi longu yrking verður borin fram longu i fyrsta ørindi:
 * Nú mugu føroyingar semjast um at bjarga móðurmálinum. Tað er fólksins skylda bæði móti sær sjálvum og forfedrunum at verja og menna dýrasta mentanararvin av øllum -málið.  Men móðurmálið er nú so forfjónað og eyðmýkt í sínum egna landi, at tað býður tess ikki bøtur, uttan fólkið alt sýnir vilja og evni og tekur lógvatak saman.

Fundurin endaði við fundarsamtykt í 6 greinum:
 * Føroyskt mál skal verða kenslugrein í skúlanum, so skjótt neyðugar skúlabøkur á føroyskum eru fingnar til vega.
 * Í søgufrálæruni eigur dentur at verða lagdur á Føroya søgu.
 * Øll uttanatlæra á donskum í kristnikensluni skal burtur, í staðin skal tað lisna endurgevast á føroyskum.
 * Prestarnir eiga at hava rætt til at nýta føroyskt mál innan og uttan kirkjugátt.
 * Føroyskt mál eigur at fáa fullan rætt í øllum almennum viðurskiftum.
 * Arbeitt eigur at verða fyri at fáa settan á stovn føroyskan fólkaháskúla.

Tað ringa veðrið forðaði bygdarfólki í at koma til Havnar, tí varð innkallað tíl nýggjan fund 6. januar 1889, har Føroyinga-felag varð stovnað við hesum stevnumiði:


 * At fáa Føroya mál tíl æru.
 * At fáa føroyingar til at halda saman og ganga fram í øllum lutum, at teir mugu verða sjálvbjargnir.

Sostatt varð tjóðskaparhugsjónin longu tá rúmkað til sjálvstýrishugsjónina.

Bárður Jákupsson hevur sniða frímerkjuni høgrumegin ið avmynda teir 9 ið sendu inbjóðingina til Jólafundin út í 1888.


 * 3.00 kr frímerki - Lýsingin í Dimmalætting 22. desember 1888, ið nevnd er í tekstinum.
 * 3.20 kr frímerki - Tekning av fólkafundi í Reynsmúlalág í 1908 eftir William Heinesen.
 * 12.00 kr frímerki - Fyrsta ørindi í yrking Jóannesar bónda.


 * Jóhannes av Skarði: Jólafundurin 1888 - og eitt sindur um høvuðsmenninar í Føroyingafelag í Føroyum. Tórshavn: Føroya Skúlabókagrunnur, 1980


 * Føroyska sjálvstýrisrørslan


 * Postverk Føroya
 * Nú er tann stundin komin til handa
Enok Daniel Bærentsen
Enok Daniel Bærentsen (3. januar 1831 - 19. august 1900) var av Sandi búsitandi í Tórshavn. Enok var handilsmaður, blaðmaður og virkin í politikki. Var við til at seta Jólafundin í 1888.


 * 1859 - 1867 Løgtingslimur.
 * 1872 - 1881 Løgtingslimur.
 * 1893 - 1900 Løgtingslimur.
 * 1894 - 1900 Blaðstjóri á Dimmalætting


 * Christian Bærentsen (1862 - 1944)


 * The Construction of a Faroese Identity
Sverre Patursson
Sverre Patursson livdi frá 22. september 1871 til 10. november 1960. Hann umsetti skaldsøguna Robinson Crusoe til føroyskt í 1914, tað var fyrsta skaldsøga, sum kom út á føroyskum máli. Sverre var sonur Poul Peder Pedersen (Páll Patursson) (1836-93) og Ellen Cathrine Djonesdatter (Elin Dalsgarð) (1840-1934). Giftur 28.januar 1911 í Kirkjubø við Agnes Linnemann, sum var fødd 6. apríl 1890 í Keypmannahavn. Sverre var beiggi Jóannes Patursson og Helenu Patursson.


 * Fuglar og fólk. Kirkjubøur: Øssur Patursson, 1968. (176 s.) (kom út fyrstu ferð í 1928)
 * Fram við Sugguni : søgur, greinir, røður og yrkingar. Tórshavn: Emil Thomsen, 1971. (172 s.)
 * Fuglaframi: 1898-1902. Tórshavn: Offset-prent, Emil Thomsen, 1972 (408 s., samlað verk)
 * Fra Færøernes næringsveie i tekst og billeder : med historisk oversigt. Tórshavn: Sjóvinnubankin, 1982. (76 s.)
 * Ábal og aðrar søgur Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur, 2. opl. 2004. (45 s., skúlabók)
Janus Djurhuus
Jens Hendrik Oliver Djurhuus, vanliga nevndur Janus, livdi frá 26. februar 1881 til 1. september 1948. Havnframi Hans Andrias Djurhuus var bróðir Janusar. Saman ganga Hans Andrias Djurhuus og Janus Djurhuus undir heitinum Áarstovubrøðurnir.

Hann varð borin í heim í Havn í 1881. Hann vísti seg skjótt at vera evnaríkur út yvir tað vanliga, og las longu í realskúlanum grikskt og latín. Sum skilst fekk hann ans fyri móðurmálinum, tá hann í skúlanum hoyrdi ein av sínum floksfeløgum, Jákup Dahl, lesa yrkingina Nú er tann stundin..., av yrkjaranum og tjóðskaparleiðaranum Jóannes Patursson.

Janus tók preliminerprógv í 1897, og fór so til Danmarkar at ganga á studentaskúla. Hann var fyrst í Keypmannahavn, men flutti so til Bornholm, har fyrrverandi lærari hansara, Emil Bruun, var prestur. Janus tók studentsprógv í 1900, og árið eftir kom fyrsta yrking hansara Blíð er summarnátt á Føroya landi. Í 1911 gjørdist Janus Djurhuus ''cand. jur.'', og virkaði síðan sum løgfrøðingur í Danmark og í Føroyum. Í 1914 kom fyrsta yrkingasavnið: Yrkingar.

Restina av søguni kenna vit. Fimm yrkingasøvn og ein mongd av umsetingum, m.a. av teimum klassisku griksku yrkjarunum. Størsta verk hansara var umsetingin av Illiaduni eftir Homeros, Janus nevnir verkið Ilionskvæði á føroyskum. Tá Janus Djurhuus doyði í 1948, lógu yvir 200 yrkingar og umsetingar eftir hann.

Tær klassisku fornbókmentirnar og kunnleikin til grikst og latín seta dám á poetisku verkini hjá Janusi Djurhuus. Men eisini tjóðskaparromantiska rørslan, tokkin til føroyska málið og kunnleikin til fornnorrønu bókmentirnar hava gjørt hann til hin mest týðandi føroyska yrkjaran – faðir at tí bundna føroyska nútíðarskaldskapinum.


 * J. H. O. Djurhuus: Yrkingar 1898 - 1948; Mentunargrunnur Studentafelagsins 1988


 * Hanus Andreassen: J.H.O. Djurhuus - Ein bókmentalig ævisøga, I - III; Mentunargrunnur Studentafelagsins 1994 - ?


 * Stamps.fo - Yrkingar eftir J.H.O. Djurhuus (Kelda. Grein hjá Anker Eli Petersen).
Poul F. Joensen
Poul Frederik Joensen (18. november 1898 - 27. juni 1970) er kendasta skaldið í Suðuroy og eisini ein av mest týðandi skaldum í Føroyum. Hann var ættaður úr Hørg í Sumba, og hann nevndi seg viðhvørt Hargaskaldið.

Poul F. var fólkafloksmaður um ein háls. Hann fór til skips 14 ára gamal og royndi sjólívið í eitt ár. Hann hevði ætlað sær at halda fram við tí, og skuldi fara við Robert Miller í 1914, men foreldur hansara søgdu nei og sendu hann á læraraskúla í Havn í staðin. Tað vísti seg at vera hansara bjarging, tí sama túrin gekk Robert Miller burtur við mann og mús. Poul F. fór so á Læraraskúlan, har hann tók læraraprógv í 1917. Meðan hann búði í Havn, var hann ofta á Færø Amtsbibliotek, sum seinni broytti navn til Føroya Landsbókasavn, og har las hann bókmentir úr øðrum londum. Honum dámdi serliga væl yrkjararnar Robert Burns og Heinrich Heine, og í fyrsta yrkingasavni sínum eru fleiri yrkingar hjá teimum báðum, sum Poul F. hevði týtt leysliga til føroyskt úr donskum. Áðrenn hann gav út fyrsta yrkingasavnið í 1924, fekk hann nakrar yrkingar útgivnar í bløðum og tíðarritum, eitt nú í Tingakrossi og í Varðanum. Hann hevði eisini nakrar barnasøgur við í Barnablaðnum í 1920-árunum, men hesar hevur hann ikki tikið við, tá hann seinni hevur givið út bøkur sínar. Hann hevur eisini yrkt nøkur føroysk kvæði, t.d. um frísarnar í Akrabergi. Hann var lærari í Froðba 1919 til 1927 og í Lopra og á Økrum frá 1947 til 1949. Hann giftist til Froðbiar við Juliu Mortensen og varð búgvandi har alt lívið. Eftir at hava sagt lærarastarvið frá sær, arbeiddi hann sum traðarmaður og verkamaður, til hann andaðist í 1970.


 * 1924 Gaman og álvara; yrkingar
 * 1942 Millum heims og heljar; yrkingar
 * 1955 Lívsins kvæði; yrkingar
 * 1963 Seggjasøgur úr Sumba I; siðsøguligar frásagnir
 * 1967 Ramar risti hann rúnirnar; yrkingar
 * 1988 Gaman og álvara - Hanus syngur Poul F. (LP pláta frá 1988 - Hanus G. Johansen)
 * 2012 Heilsan Pól F. - ritstjórnað hevur Jonhard Mikkelsen - Sprotin hevur útgivið bókina, sum inniheldur yrkingasøvnini: Millum heims og heljar, Lívsins kvæði, Ramar risti hann rúnirnar (556 síður)

Afturat hesum er okkurt prentað í øðrum verkum. Eitt nú er minnisyrking hansara um Victor Danielsen prentað í Z. Zachariassen: Bíblian á føroyskum í hálva øld, bls. 423f. (Leirkerið, Gøta, 2000) (Upprunaliga 14. september 4. mars 1961)


 * 1963 - M.A. Jacobsens Heiðursløn.


 * Árni Dahl, Bókmentasøga 2, bls. 104ff; Fannir 1981


 * Privat heimasíða um Poul F. Joensen
Jørgen-Frantz Jacobsen
Jørgen-Frantz Jacobsen (29. november 1900 - 24. mars 1938).

Jørgen-Frantz Jacobsen úr Tórshavn var cand. mag. í søgu og fronskum frá Keypmannahavnar universiteti. Hann hevði sera stóran áhuga fyri søgu, og skrivaði sum blaðmaður í Keypmannahavn eina røð av kronikkum og greinum, umframt tvær avbera góðar bøkur um Føroya politisku viðurskifti við Norðurlond og Danmark. Longu 21 ára gamal fekk hann tuberklar í lungunum, og drúgv tíðarskeið av sínum stutta lívi var hann bundin at bróstsjúkrahúsum.

Jørgen-Frantz Jacobsen hevði bókmentaligar ætlanir, og í 1934 fór hann undir lívsverk sítt - ta søguligu bókina Barbaru. Skaldsøgan, ið varð skrivað á donskum (Barba og Harra Pál, føroysk týðing, Christian Matras) og kom út árið eftir deyða hansara, gjørdist brátt víðagitin og varð týdd til mong mál. Jørgen-Frantz náddi ongantíð at skriva endan á søguni, og hesin er tí skrivaður av Williami Heinesen. Teir høvdu tosað saman um, hvussu søgan skuldi enda, og tí er endin væntandi í anda Jørgen-Frantz'.

Jørgen-Frantz Jacobsen var yvirhugaður brævskrivari og stóð í føstum brævaskifti við javngamla vinmann sín og frænda, Williami Heinesen skaldi (1900-91), ið eisini var tikin úr leikum sum brævskrivari. William Heinesen gav í 1963 út eitt úrval av brøvunum hjá Jørgen-Frantz í bókini Det dyrebare liv (føroyskt: Dýrmæta lív). Í einum brævi verður tikið til: Í brøvunum umrøður hann sítt at síggja til vónleysa ástarband við eitt konufólk, sum hann rópar Barbaru, og sínar ætlanir um at skriva eina skaldsøgu, hvørs søgugongd skal uttaná byggja á sagnir um ta ungu prestakonuna Beintu Broberg, ið hugtók øll við sínum vakurleika og yndi. Hendan søguliga sorinskrivaradóttir var eftir søgnini tveimum monnum at deyða og tí triðja til stóra vanlukku. Men tað søguliga hevur einans týdning sum ytri ramma - tann samansetta, órannsakandi og sera menniskjaliga Barba hevur lítið til felags við tað ónda konufólkið í søgnini. Um Barbu skrivar hann:
 * Lívið er stórt og demoniskt, vert at elska og akta. Og tað allarstørsta í lívinum er aftur sættingin. Eg havi vitað hetta, síðan eg fyri brátt 8 árum síðan, tá ið hart leikaði á, fataði 5. symfoni Beethovens.
 * ...Hon er eisini trúgv á sín hátt. Men hon fellur altíð. Tað er nakað sorgarligt í hesum: tí vónleysa stríðnum ímillum tað góða í Barbu og tað óálítandi.


 * Stamps.fo
Jens Christian Svabo
Jens Christian Svabo (føddur 1746 í Miðvági - deyður 14. februar 1824 í Tórshavn) var ein føroyskur málgranskari og rithøvundur. Føddur í Jansagerði, prestagarðinum í Miðvági. Hann las fyrst hjá pápanum, ið var prestur, og fór so til Havnar at ganga í realskúla, har hann var liðugur í 1765. So fór hann til Keypmannahavnar at lesa náttúrufrøði, men prógv tók hann ongantíð. Danska rentukamarið hevur í 1770-árunum ætlan um at fáa gjølligari upplýsingar um donsku hjálondini í Norðuratlantshavi. Nicolaj Mohr byrjar hetta arbeiðið, men letur arbeiðið frá sær, og so sleppur Svabo at halda fram við uppgávuni.

Hann ger ferð til Føroya í 1781-1782 og savnar tilfar til "Indberetninger fra en Reise i Færøe". Hetta stórverkið, ið ivaleyst er hitt besta um Føroyar yvirhøvur.


 * Dictionarium færoense - færøsk-dansk-latinsk ordbog. København: Munksgaard, 1966-70, 2 Bd. (Færoensia, Textus & investigationes, 7-8).
 * Om den færøske marsviin-fangst / J. C. Svabo. - [15] s.. - [S.l.] : [S.n.] ; [1779].
 * Føroyaferðin 1781-1782 : úrval við fororði av M.A. Jacobsen. - Tórshavn : Felagið Varðin, 1924. - 144 s.
 * Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781 og 1782 / J. Chr. Svabo ; udgivet af N. Djurhuus. - Uforandret fotografisk genoptryk. - Kbh. : C.A. Reitzels Boghandel, 1976. - xxviii, [4], 497 s., 9 tlv., 1 faldibl. : myndir ; 27 cm. - (Færoensia ; 11).
 * Svabos færøske visehaandskrifter / udg. for Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur ved Christian Matras. - Kbh. : Gyldendal, 1939. - lxxxv, 535 s.. - (Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur ; LIX).
 * Svabos glossar til færøske visehaandskrifter / udgivet for Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur ved Chr. Matras. - Kbh. : [s. n.], 1943. - 85 s.. - (Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur ; 60).


 * Dansk Biografisk Leksikon (1887-1905)
William Smith
* William Smith sum var við í Jólaskipinum, sum gekk burtur undir Føroyum.
 * William Smith (listamaður)
Mikines
Mikines hevur fleiri týdningar:
 * Mikines er gamalt navn fyri Mykinesi
 * Mikines er málarin Sámal Joensen-Mikines
Sverri Djurhuus
Sverri Djurhuus (føddur 11. juli 1920 í Kollafirði, deyður 18. oktober 2003) var føroyskur rithøvundur.

Sverri Djurhuus vaks upp í Kollafirði. Hann arbeiddi í mong ár sum bilsmiður og hýruvognsførari. Sum ungur yrkti hann tættir, seinni fór hann eisini undir at skriva stuttsøgur. Hann var virkin í Tjóðveldisflokkinum.

Í 1979 gav hann út savn av stuttsøgum, hugleiðingum og yrkingum; savnið nevndist »Lívsmyndir«.


 * Sverri Djurhuus: Lívið er eittans (1985)
 * Sverri Djurhuus: Lívsmyndir (1979)
 * Grækaris D Magnussen: Dreingirnir í Waffen SS (ISBN 99918-981-1-5) (2004)


 * Sverri Djurhuus (1920-2003), snar.fo
Eivør Pálsdóttir
Eivør Pálsdóttir (fødd 21. juli 1983 í Syðrugøtu) er ein føroysk songkvinna. Hon var ársins føroyingur 2004. Hon vann "Ársins Songrødd" og saman við Clickhaze vann hon Prix Føroyar. Eitt skifti búði hon í Íslandi, har hon fekk plátusáttmála við 12 Tónar í Íslandi. Hon er ein tann kendasta av føroyskum tónleikarum og framførir ymsa staðni í Evropa. Hon hevur ofta fingið sera góð viðmæli. Hennara fyrsta fløga saman við plátufelagnum 12 Tónum í Íslandi nevnist "Krákan" og kom út í 2003. Eitt tað kendasta lagið er ivaleyst "Nú brennur tú í mær". Fyrsta fløgan hjá Eivør kom út í 2000. 18. februar 2010 skrivaði Eivør sáttmála vid Copenhagen Records. Eivør hevur fleiri ferðir vunnið føroysku tónleikaheiðurslønina Planet Awards. Í 2012 vann hon 3 Planet Awards: ársins songkvinna, ársins einstaklingur og fløga hennara Room varð kosin ársins útgáva. Í 2012 varð Eivør tilnevnd til Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins


 * 2000 - Eivør Pálsdóttir (fløga) (Eivør Pálsdóttir voc, Mikael Blak b, Búi E. Dam git, Brandur Jacobsen dr, perc)
 * 2002 - EP (cd) (saman við Clickhaze)
 * 2002 - Yggdrasil (saman við Yggdrasil)
 * 2003 - Krákan (solo)
 * 2004 - Yggdrasil live in Rudolstadt (saman við Yggdrasil)
 * 2004 - eivør (saman við Bill Bourne)
 * 2005 - Trøllabundin (saman við DR Bigband frá Danmarks Radio).
 * 2007 - Mannabarn / Human Child
 * 2009 - Eivör Live
 * 2010 - Undo your mind EP
 * 2010 - Larva
 * 2012 - Room
 * 2015 - Bridges
 * 2017 - Slør
 * 2020 - Segl
 * 2024 - Enn


 * 1999 - Prix '99 v/ Clickhaze. skering 4.
 * 2000 - Kenna tit Rasmus skering 4.
 * 2000 - Vælskapt brek skering 11.
 * 2000 - Barnabíblia - sangir og telduspøl skering 9.
 * 2001 - Prix Føroyar 2001 v/ Clickhaze. skeringar 1 & 10.
 * 2002 - Eg siti so eina skering 3.
 * 2002 - Livandi tónleikur v/ Clickhaze. skering 7.
 * 2002 - Lossingarmenn.
 * 2002 - Ung um aldamótið II CD1/skering 8.
 * 2004 - Mura skering 11.


 * 2004 Ársins føroingur
 * Planet Awards 2009 - Ársins songkvinna.
 * 2006 - Ársins dandki Folk Vokalistur
 * Planet Awards 2012 - Ársins songkvinna
 * Planet Awards 2012 - Ársins einstaklingur
 * Planet Awards 2012 - Ársins útgáva Room
 * 2013 Tilnevnd til Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins
 * 2013 - Virðisløn frá DJBFA (Danske Jazz, Beat og Folkemusik Autorer), fekk 25.000 kr. og eina lítla standmynd (statuettu)
 * 2014 - Vann FMA virðisløn í opna bólkinum - Ársins lag, fyri sangin Lurta nú
 * 2014 - Vann FMA virðisløn í opna bólkinum - Ársins fløga, fyri Lítla Skrímsl
 * 2015 - Vann FMA virðisløn fyri Ársins sjónbandalag fyri Rain, ið Eivør syngur. Heiðrik á Heygum hevur leikstjórnað.
 * 2017 - Vann FMA virðisløn í opna bólkinum - Ársins sangari/einleikari
 * 2017 - Vann FMA virðisløn í opna bólkinum - Ársins útgáva/konsert


 * Planet.fo


 * Eivor.com - Heimasíða hjá Eivør
 * MySpace
 * LyricWiki (tekstir)
Atli Pætursson Dam
Atli Pætursson Dam (12. september 1932 - 7. februar 2005) føddur og uppvaksin á Tvøroyri, búsitandi í Tórshavn seinastu árini av lívinum, var Føroya løgmaður árini 1970-1981, 1985-1989 og 1991-1993. Foreldur hansara vóru Sigrid Ragnhild f. Strøm, úr Trongisvági og Peter Mohr Dam av Tvøroyri. Hann var giftur við Oddvør Sólvá f. Hovgaard av Tvøroyri. Hann var útbúgvin Maskinverkfrøðingur í 1964. Hann varð valdur á Føroya Løgting í 1970 fyri Javnaðarflokkin í Suðuroyar valdømi. Hann varð valdur inn fyri Suðuroyar valdømi øll árini frá 1970 til 1990, tá hann stillaði upp fyri Suðurstreymoyar valdømi og varð valdur inn har og umboðaði Suðurstreymoy á Føroya Løgtingi árini 1990 - 1994. Hann var Føroya løgmaður fimm ferðir og fólkatingslimur frá 1987-88 og 1990-94. Hann tók seg aftur sum løgmaður 18. februar 1993 orsakað av fíggjarkreppuni og av heilsuávum. Marita Petersen tók við sum løgmaður eftir hann.

Hann var undirstjóri fyri Føroya Realkreditt frá 1981–1985 og aftur frá 1989 til hann doyði í 2005.

Eitt ið verður mett at vera tað størsta ið hann uppnáddi sum politikari, var tá ið hann megnaði at gera eina avtalu við táverandi danska forsætisráðharran Poul Schlutter, at Føroyar kundu yvirtaka undirgrundina og fingu øll rættindini til undirgrundina ið hoyrir til Føroyar. Yvirtøkan av undirgrundini fór fram í 1992.


 * 1970 - 1994 Løgtingslimur.
 * 1970 Landsstýrismaður
 * 1970 - 1981 Løgmaður.
 * 1981 - 1985 og frá januar 1989 til 2005 undirstjóri í Føroya Realkreditstovni (Færøernes Realkreditinstitut).
 * 1985 - 1989 Løgmaður.
 * 1987 - 1988 fólkatingslimur.
 * 1989 - 1991 Nevndarsess í Norðurlandaráðnum.
 * 1990 - 1994 Fólkatingslimur.
 * 1991 - 1993 Løgmaður.


 * Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 265 (PDF-Download )
M/S Jökulfell
M/S Jökulfell er eitt farmaskip, sum sakk 60 fjórðingar í ein landnyrðing úr Føroyum 8. februar 2005.

Jökulfell liggur á 2000 metra (1060 favna) dýpi.
Tróndur í Gøtu
Tróndur í Gøtu (føddur 945, deyður 1035 í Gøtu) eisini nevndur Tróndur Gøtuskegg ella Gøtutróndur var ein víkingahøvdingi í Føroyum. Hann er ein av teimum týdningarmiklastu persónunum í Føroyingasaga saman við Sigmundi Brestissyni og øðrum. Hann var ein av máttmiklastu monnum í Føroyum um tað mundi. Hann búði í Gøtu og var sonur Tórbjørn Gøtuskegg og Guðrun, sum var systir Svínoyar Bjarna.

Tróndar kredda:

Sum hon stendur í Færeyinga saga:

Gangat ek einn út,

fjórir mér fylgja

fimm Guðs englar;

ber ek bæn fyrir mér,

bæn fyrir Kristi;

syng ek sálma sjau,

sjái Guð hluta minn.

Sum hon stendur í Føroyinga søgu:

Gangi eg ei eina út,

fýra mær fylgja,

fimm Guðs einglar;

beri eg bøn fyri mær,

bøn fyri Kristi;

syngi eg sálmar sjey,

síggi Guð yvir luta mín.

Sum hon stendur í Sálmabókini:

Givnir eru einglar góðir,

ganga ei eg eina má,

ferðum mínum fylgja fróir

fagrir einglar Guði frá;

biði bøn eg, fyri Krist

bera mína bøn teir vist;

syngi sálm eg Guð at æra,

sær hann til mín lut at varða.
Sjónvarp Føroya
Sjónvarp Føroya (SvF) er almenna sjónvarpið í Føroyum. Í mars 1983 varð Jógvan Asbjørn Skaale settur sum fyristøðumaður fyri eitt 5 ára skeið. Í juli 1983 varð Ragnar C. Joensen settur sum tekniskur leiðari, og í mai 1984 varð Finnur Lómstein settur sum umsitingarleiðari. Tann 1. apríl 1984 byrjaðu royndarsendingarnar, og 1. september 1984 varð SvF alment tikið í brúk.

1. januar 2005 vórðu Útvarp Føroya og Sjónvarp Føroya løgd saman í ein stovn, Kringvarp Føroya.


 * Sjónvarp Føroya
Föroya Bjór
Föroya Bjór er føroyskt bryggjarí.

Við meiri enn hundrað árum á baki er Föroya Bjór ein av teimum elstu fyritøkunum í Føroyum. Tá Símun í Vági fór til Danmarkar í 1883 at læra til bakara, lærdi hann samstundis at bryggja øl. Fimm ár seinni byrjaði hann sína egnu fyritøku. Eftir at hava arbeitt sum bakari, bryggjari, bóndi og reiðari í næstan 50 ár doyði hann 72 ára gamal í 1935. Sonurin, Einar Waag eldri, sum eitt skifti var løgtingsmaður, tók yvir og bygdi bryggjaríið út fleiri ferðir, áðrenn hann fyri gott 30 árum síðani læt triðja ættarlið koma til.

Föroya Bjór røkir umleið 70 prosent av føroyska marknaðinum fyri pilsnarøl og 60 prosent av gulløli. Meiri enn onnur hvör sodavatn, ið verður drukkin í Føroyum, kemur frá Föroya Bjór.

Umleið 40 fólk arbeiða á Föroya Bjór, harav 16 á skrivstovuni og bryggjarínum í Klaksvík.

Beiggarnir Einar og Heini Waag hava átt hvør sína helvt av felagnum fram til desember 2008, tá ið Heini valdi at selja sín part til Einar. Einar Waag er tískil einsamallur eigari av Föroya Bjór.

Umframt at framleiða vanligt øl, við upp til Gull styrki, framleiðir Föroya Bjór eisini sterkari øl og brennivín. Hetta er undir heitinum Einar's Distillery.

Tann 18. juni 2020 keypti Föroya Bjór bryggjaríð á Velbastað, Okkara, sum enn framleiðir sínar øl sum áðrenn yvirtøkuna.


 * Veðrur - kl. 1 - pilsnar - 4,6%. Pilsnar við hóvligum humlu smakki.
 * Classic - kl. 1 - pilsnar - 4,6%. Classic kom á marknaðin í 2002. Liturin á ølinum er myrkur við malt og humlu smakki.
 * Gull (Export) - kl. 2 - 5,8%. Sterk øl við sterkum smakki av malt og humlu.
 * Slupp öl - kl.2 - 5,8%. Myrk øl við sterkum humlu smakki.
 * Black Sheep - kl. 2 - 5,8%. Myrk sterk øl, bryggja av malt og humlu.
 * Green Islands Stout - kl. 2 - 5,8%. Myrk øl við smakki av brendum malti og eitt sindur av humlu.
 * Jólabryggj - kl. 2 - 5,8%. Myrkari enn gull øl, við meira malt smakki.
 * Páskabryggj - kl. 2 - 5,8%. Myrkari enn gull øl.
 * Rockall Brown Ale - 5,8%. Myrk rav litt øl, blanda við rávørunum ljóst malt, caramel malt og sjokuláta malt. Harumframt er ein enskt humla brúkt við navninum East Kent Golding. Rockall er navni á eini lítlari oyggj sum liggur á føroyska meginlandsstøðinum.
 * Sct. Brigid Ale - kl. 1 - 4,6%. Ale við íblástri úr Írlandi, bryggja av úrvaldum rávørum, við trimun malt sløgum og trimun humlu sløgum.
 * Sct. Brigid Boheme - kl. 1 - Ein pilsnar við íblástri úr Kekkia.
 * Sct. Brigid Blond - kl. 2 - Ein ale við íblástri úr Belgia.
 * Sct. Brigid IPA - Ein mild India Pale Ale.
 * Ljóst Pilsnar - 2,7.% - Lætt pilsnar øl.
 * Golden Ram - 10,0% - Sterkur Veðrur
 * Maltöl - Søt rista malta øl við lítlum alkoholi.
 * Jólaöl - 1/2 liturs fløska. Søtur leski drykkur.


 * Jolly Cola
 * Jolly Light
 * Vatn
 * Apollinaris
 * Apollinaris Citrus & Lime
 * Appelsin (ikki longur framleidd)
 * Citrón
 * Citrus LIGHT
 * Ginger Ale
 * Hawaii Dream
 * Hindber
 * Jolly Time
 * Sportvatn
 * Sqviiz
 * Tonic Water.
 * Yvirtikið frá Restorffs Bryggjarí: Peru Drykkur - Sisu.


 * Föroya Bjór
 * Grein á Portal.fo
 * Business Line
Talumál
Talumálið er tað talaða málið, har ljóðini umboða orð ella meiningar.


 * Forritanarmál
 * Kropsmál
 * Myndatala
 * Skriftmál
 * Teknmál
Orð
Orð eru sett saman av einum ella fleiri bókstavum. Tey virka á ymsan hátt og eru býtt upp í orðaflokkar. Orðini hava eisini ymsa merking (merkingarfrøði).


 * Mál
 * Málgranskan
 * Staving
Bókstavur
Bókstavarnir eru skrifttekin fyri málljóð. Navnið á teimum einstøku eindunum í einum stavraði.

Summi skriftmál nýta skrifttekn, ið eru heilt øðrvísi enn teir bókstavir, vit brúka, sum til dømis arábiskt. Tað arábiska alfabetið er grundað á hjáljóðstekn, og sjálvljóðini stuðla í besta føri uppundir. Onnur skriftmál, sum til dømis tað grikska, hava sum frá líður fingið sær tekn fyri sjálvljóðini. Ta grikska stavraðið er upprunaliga ættað úr føniskum, sum einans hevði hjáljóð.

Onnur skriftmál nýta tekin fyri hvørt stavilsi (japanskt), ella hvørt hugtak (kinverskt)


 * Mál
 * Málgranskan
 * Skriftmál
Teknmál
Teknmálið er eitt mál eins og føroyskt. Munurin á teimum báðum er at talumál verður samskift við ljóði, meðan teknmálið verður borið fram við rørslum, handa- og andlitsbrøgdum.

Teknmálið er eitt sjálvstøðugt mál; tað hevur sína heilt egnu mállæru, sum er øðrvísi enn tann føroyska mállæran. Teknmálið er ikki altjóðamál. Tað eru umleið líka nógv teknmál og talumál í heiminum.
Orðaflokkur
Tey føroysku orðini verða deild upp í hesar tíggju orðaflokkar (tey latínsku heitini eru í eintali):


 * Sagnorð - verbum
 * Navnorð - nomen substantivum
 * Kenniorð - articulus
 * Lýsingarorð - nomen adjectivum
 * Fornavn - pronomen
 * Talorð - (nomen) numerale
 * Hjáorð - adverbium
 * Fyrisetingarorð - praepositio
 * Sambindingarorð - conjunctio
 * Miðalvarping - interjectio


 * mál, málgranskan, málfrøði.


 * Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen: Stutt Mállæra, snar.fo
Stavrað
Eitt stavrað er eitt rað av bókstavum. Hvør bókstavur umboðar eitt ljóð. Bókstavirnir eru antin sjálvljóð ella hjáljóð. Tað føroyska stavraðið sær soleiðis út:

A Á B D Ð E F G H I Í J K L M N O Ó P R S T U Ú V Y Ý Æ Ø

Í føroyskum teksti síggjast kortini av og á aðrir stavir, til dømis c, q, ü, w, x, z, å og þ, tá ið fremmandaorð verða endurgivin.

Tvíljóðini eru: EI EY OY

Ymisk mál raða (en: lexiographical ordering) mangan orð ymiskt, eisini um málini nýta somu stavir.

Á teldu kann raðan av orðum gerast á føroyskum við at áseta "locale", t.d.  (->sourceforge: LANG), áðrenn raðan verður framd, til dømis við  (-> en.wp: sort (Unix)).

Í forritum ávirkar "locale" funkur sum  og. (-> en.wp: C localization functions)

Føroyskar orðabøkur hava nýtt ymiska stavraðan yvir tíð. Til dømis er "á" viðhvørt raðað sum stakur stavur eftir "a", og viðhvørt sum javnsett, men fylgjandi eftir, "a".

Í Orðafar (Orðafar 53) verður mælt til at stavraða bøkur og greinir, fólkanøvn, landafrøðilig nøvn o.s.fr. sum víst niðanfyri.

Stakir stavir í føroyskari stavraðan eru tá hesir


 * a á b c d ð e f g h i í j k l m n o ó p q r s t þ u ú v w x y ý z æ ø å

Har skilt verður millum stórar og smáar stavir, verða stórir stavir vanliga raðaðir undan smærri.

Tøl  vera vanliga raðað undan stavum.


 * a aa à â ã
 * á
 * b
 * c ç c
 * d
 * ð
 * e é è ê ë e
 * f
 * g
 * h
 * i ì î ï
 * í
 * j
 * k
 * l ł
 * m
 * n ñ
 * o ò ô õ
 * ó
 * p
 * q
 * r
 * s ß s š
 * t
 * þ
 * u ù û ü
 * ú
 * v
 * w
 * x
 * y ÿ
 * ý
 * z ž
 * æ ä
 * ø ö
 * å
Sagnorð
Eitt sagnorð (á latíni: verbum) er ein orðaflokkur, ið lýsir gerð, støðu ella broyting í støðu. Sagnorð bendast í tíð og virka sum umsøgn. Sagnorð bendast í persónum, tali og hátti.


 * Hjálparsagnorð
 * Sterkt bend sagnorð
 * Veikt bent sagnorð
 * Ávirkandi sagnorð
 * Óávirkandi sagnorð


 * Føroyskt mál - Sagnorð


 * Sagnorð á síðu 31 í bókini Stutt Mállæra (Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen), snar.fo
 * Sagnorð á síðu 112 í bókini Mállæra (Paulivar Andreasen og Árni Dahl), Føroya Skúlabókagrunnur
Listi av útlendskum rithøvundum
Listin niðanfyri er eitt yvirlit yvir gitnar útlendskar rithøvundar.


 * Charles Bukowski
 * Henrik Ibsen
 * Franz Kafka
 * Guy de Maupassant
 * Edgar Allan Poe
Niels Ryberg Finsen
Niels Ryberg Finsen (føddur 15. desember 1860 í Tórshavn, deyður 24. september 1904 í Keypmannahavn) var føroysk-danskur lækni. Finsen er einasti føroyingur, ið hevur fingið Nobelvirðislønina (læknafrøði, 1903). Læknaprógv frá 1890.

Hann var sonur Hannes Finsen, sum var amtmaður í Føroyum 1871–1884. Hannes var av íslendskari ætt, við røtum í íslandi heilt aftur til 10.øld. Móður Niels Finsen, Johanne Fröman var eisini frá Íslandi. Niels Finnsen gekk tann fyrsta partin av síni skúlagongd í Føroyum, t.e fólkaskúlan. Hareftir fór hann til Herlufsholm í Danmark, at ganga í skúla. Eftir eitt stutt tíðarskeið í Danmark flutti hann til Reykjavík, Ísland í 1876, her kláraði hann seg væl, sjálvt um hann ikki hevði málsligan førleika, at tosa íslendskt.

Í 1882 fór Niels Finsen til Keypmannahavnar at lesa læknafrøði, og tók sína endaligu próvtøku í 1890. Sama árið bleiv hann professari í kropsbygnaðarfrøði á fróðskaparsetrinum í Keypmannahavn, hetta var ein sessur, sum hann segði frá sær í 1893, fyri at leggja meiri orku í sítt vísindaliga arbeiði.


 * Aggebo, Anker: Niels Finsen : 15. December 1860–24. September 1904 : en Saga om Daad. Nyt Nordisk Forlag, 1960.
 * Lyngbye, Jørgen: Lyssagen : Niels Finsen og hans team på Finseninstituttet. Gyldendal, 2003. ISBN 87-00-30974-5.
 * «Niels Ryberg Finsen». Í: Nobel Lectures : Physiology or Medicine 1901–1921. Elsevier Publishing Company, 1967.


 * Lívssøga á nobelprize.org.
Amtmenn í Føroyum
Hetta er ein listi yvir amtmenn í Føroyum. Amtmaðurin er ovasti embætismaður í amti. Føroyar vóru skipaðar sum danskt amt frá 1816, tá ið gamla løgtingið varð avtikið, til 1948, tá ið Føroyar vórðu skipaðar sum heimastýri við heimastýrislógini.







STM.DK: "Oversigt over Amtmænd og Rigsombudsmænd på Færøerne siden 1816"


 * Ríkisumboðið


 * Worldstatesmen.org - Faroe Islands
Jens Fink-Jensen
Jens Fink-Jensen er føddur 19. desember 1956 í Keypmannahavn, rithøvundur, lýrikari, fotografur og tónasmiður.

Byrjaði sítt rithøvundavirkið innan fagrar bókmentir í 1975 við stuttsøguni Juni 1995. Stuttsøgan stóð at lesa í dagblaðnum ”Information”. Í mai 1976 komu fýra yrkingar ”Hvedekorn” nr. 76/1. 19.10.1981 kom bókin við yrkingarsavninum Verden i et øje. Bókin í óbundnum máli við stuttsøgusavninum Bæsterne kom 5.6.1986. 18.3.1994 kom út barnabókin Jonas og konkylien.

Jens Fink-Jensen er nýmálsligur studentur frá Herlufsholm Kostskole í 1976. Síðani gjørdi hann herðskyldu og næm sær útbúgving í Kongaliga Danska Lívgardanum. Hann gjørdist arkitektur (MAA.,cand.arch.) frá Kunstakademiets Arkitektskole í Keypmannahavn 1986, og tók prógv sum multimediedesignari frá sama staði í 1997.

Sum limur í upprunaliga bólkinum av rithøvundum í 1980-unum, sum savnaðust í bólkin rundan um Hvedekorn blaðstjóran Poul Borum, skipaði Jens Fink-Jensen í 1980 eitt nú saman við rithøvundastarvsfelagnum Michael Strunge, ”NÅ!!80” i Huset, Keypmannahavn.

Jens Fink-Jensen ferðast við multigmedielýrikkshowum - við at lesa upp yrkingar, sýna egin dias og synthesizierkompositiónir á studentaskúlum og festivalum saman við keyboradspælaranum Fredrik Mellqvist og saxofonistiunum Jens Severin.

Jens Fink-Jensen hevur eitt nú gjørt fotoframsýningarnar Sydens Skibe, Bejjing Ansigt, yrkinga/fotoframsýningina OrdBilleder og ljóðdiasshowið Øje på verden – om bøgernes råstof.

Í 1999 kom út yrkingasavnið Nær afstanden, á arabiskum, og var tað Jamal Jumas, sum umsetti til arabiskt. Forlagið Alwah, í Madrid útgav savnið, líka sum nakrar yrkingar herfrá stóðu at lesa í dagblaðnum ”Al-Quds Al-Arabi” (London, 1996) og tíðskriftið ”Nizwa”, Oman í 1999.


 * Verden i et øje, yrkingasavnið, 1981
 * Sorgrejser, yrkingasavnið, 1982
 * Dans under galgen, yrkingasavnið, 1983
 * Bæsterne, stuttsøgusavnið, 1986
 * Nær afstanden, yrkingasavnið, 1988 (udkommet på arabisk 1999)
 * Jonas og konkylien, barnabók, 1994 (illustreret af Mads Stage)
 * Forvandlingshavet, yrkingasavnið, 1995
 * Jonas og himmelteltet, barnabók, 1998 (illustreret af Mads Stage)
 * Alt er en åbning, yrkingasavnið, 2002
 * Syd for mit hjerte. 100 udvalgte kærlighedsdigte, yrkingasavnið, 2005


 * Jens Fink-Jensen Online
Fámjinsskjalið
Fámjinsskjalið er eitt skjal ímillum Danmark og Føroyar. Skjølini vórðu undirskrivað í Fámjin tann 29. mars 2005. Innihaldið av skjalinum kan lesast á wikisource.


 * Felagslýsingin (multipage TIFF)
Gjaldoyra
Gjaldoyra er peningseind í einum landi. Peningur er rætt og slætt pappírslepar og smá metalpetti, sum myndugleikarnir hava givið okkum at gjalda við, tá ið vit keypa. Tað hevur tí einki at siga, hvørjum tað er, vit gjalda við, bara fólk eru samd um virðið á gjaldoyranum.

Í gomlum døgum hava fólk ymsastaðni í heiminum brúkt til dømis neyt, tubbak, te og metal sum gjaldoyra. Fyri meira enn 2000 árum síðan gjørdu fólk pengar av dýrum metalli, til dømis silvuri og gulli. Men fyri 1000 árum síðan fóru kinverjar at brúka pengaseðlar, t.e. pappírslepar, sum bankin lovaði at taka og lata gull í staðin. Fyrstu kinversku pengarnir vóru gjørdir úr bronsu og høvdu skap sum amboð. Í langar tíðir gav eisini Tjóðbanki Danmarkar henda umbýtingarrætt, men varð hann avtikin í 1931. Elstu myntirnir eru næstan 3000 ára gamlir og eru úr Lýdia í Turkalandi. Í dag eru myntir helst tað, vit kalla smápengar.

Pengaseðlar eru størri upphæddir, teir eru torførir at falsa og nógv lættari enn myntir. Pengaseðlar eru gjørdir úr serligum pappíri. Vatnmerki er á teimum. Tað sæst, um tú heldur seðilin upp móti ljósi. Stjórnirnar í teim ymsu londunum geva út pengaseðlar og svara fyri virðinum, sum er skrivað á teir. Á seðlunum eru mynstur og myndir, sum eru sera torfør at falsa. Tað er bannað at falsa ella prenta pengaseðlar, og tey, ið falsa pengaseðlar, skulu rokna við harðari revsing. Danski Tjóðbankin hevur einkarrætt at gera føroyskar og danskar pengaseðlar. Fyri at tryggja okkum ímóti falsan, er ein plasttráður ella metaltráður drigin ígjøgnum pappírið. Allir seðlarnir eru eisini talmerktir. "Den Kongelige Mønt" (partur av Tjóðbanka Danmarkar) hevur eisini einkarrætt at sláa mynt. Hvør einstakur myntur hevur serstakt snið og eitt tal, sum sigur, hvussu nógv hann er verdur, og árið, hann er sligin. Pengaseðlar og myntir hava enn stóran týdning sum gjaldoyra, men reiðipeningur verður alt minni brúktur millum manna, í staðin fara vit at gjalda fyri okkum á annan hátt, til dømis við plastkorti.


 * Valutahandel, valutaomregner m.v.
 * Valutaomregner og valutakurser
Vídd
Víddin er støddin á einum yvirflata.

Máteindirnar síggja soleiðis út umroknaðar til fermetrar (kvadratmetar):


 * Ferkilometur   (km²)    =  1&#8239;000&#8239;000 m²
 * Hektari        (ha)     =     10&#8239;000  m²
 * Ar              (a)     =   100 m²
 * Fermetur        (m²)    =   1  m²
 * Ferdesimetur   (dm²)    =     0,01 m²
 * Fersentimetur  (cm²)    =    0,0001 m²
 * Fermillimetur  (mm²)    =    0,000&#8239;001  m²

Og 1 m² umroknað til smærru eindirnar:
 * 1 m² = 100 dm² = 10&#8239;000 cm² = 1&#8239;000&#8239;000 mm²
Alisfrøði
Alisfrøði er læran um náttúruna í breiðasta høpi. Alisfrøðingar granska samanspæli millum massa, rúmd og tíð og royna at seta hetta í støddfrøðiligar lógir. Vísindini alisfrøði hevur verið nevnd náttúruheimspeki. Navnframir alisfrøðingar hava roynt at svara spurningum, so sum “hvat heldur okkum at Jørðini” ella “hvat er tíð?”. Alisfrøðingar hugsa seg fram til ymisk ástøði og gera royndir. Royndirnar kunnu so prógva, um ástøðið er satt. Royndir at kanna ymisk fyribrigdi kunnu eisini gera, at komið verður fram á nýggj ástøði. Nógv av hesum ástøðum eru so væl prógvað, at tey nú kunnu roknast at vera náttúrulógir. Týskarin Albert Einstein bar í 1905 fram sítt tilmunarástøði, sum m.a. sigur, at einki fer skjótari enn ljósið. Alisfrøði eru vísindi um orku og evni. Tær ymsu greinirnar í alisfrøði fevna um eitt veldugt øki, heilt frá atomum til rúmdina. Stjørnufrøðingar brúka alisfrøðina at fáa greiði á upprunanum og byggingarlagnum í jørðini. Sólini og teimum fjaru stjørnunum. Hesa alisfrøði rópa vit stjørnualisfrøði.


 * Arkimedes
 * Niels Bohr
 * Albert Einstein
 * Leonhard Euler
 * Galileo Galilei
 * William Rowan Hamilton
 * Johannes Kepler
 * Joseph-Louis de Lagrange
 * James Clerk Maxwell
 * Isaac Newton
 * Blaise Pascal
 * Erwin Schrödinger


 * Evnafrøði
 * Atom
 * Skeiðbundna skipanin
Virðisbrævamarknaður Føroya
P/F Virðisbrævamarknaður Føroya varð stovnað í 2000 við tí endamáli at reka ein marknað fyri føroysk virðisbrøv.


 * Virðisbrævamarknaður Føroya
Sosialurin
Sosialurin er eitt føroyskt tíðindablað ið kom út fyrstu ferð 24. mai 1927 sum Føroya Social Demokrat. 14. apríl 1945 til 26. mars 1955 var navnið Føroya Sosial-Demokratur og eftir 2. apríl 1955 var tað Sosialurin.

Sosialurin kom út fyrstu ferð 24. mai í 1927. Blaðið nevndist tá Føroya Social-demokrat og var málgagn hjá nýstovnaða Javnaðarflokkinum. Navnið broyttist eitt sindur við tíðini, so heitið fekk ein meira føroyskan dám, Føroya Sosialdemokratur, men millum manna varð blaðið stutt og greitt kallað Sosialurin, og í fimmtiárinum varð navnið broytt samsvarandi.

Blaðið virkaði fyrst og fremst sum málgagn fyrstu mongu árini, men mentist kortini til eitt tíðindablað. Hendan menning tók serliga dik á seg í sjeytiárunum, tá fleiri blaðfólk vórðu sett í starv.

Tá blaðið í 1982 flutti í nýggju blaðhúsini á Argjum - við egnari prentsmiðju í kjallaranum, var tað eitt sera stórt framstig.

Gjøgnum áttati- og nítiárini hevur blaðið lagt størri og størri dent á at gerast eitt veruligt tíðindablað og kjakblað, sum kundi hýsa øllum sjónarmiðjum.

Í 2000 løgdu Sosialurin og Dimmalætting prentsmiðjurnar saman í eina stóra prentsmiðju, sum hevur til húsa í hølum Dimmalættingar. Bæði bløðini arbeiddu í hvør sínum lag við at útbyggja prentsmiðjurnar - men samstarvsviljin vann tó, og báðir partar samdust um at leggja saman prentvirksemið.

Í 2004 gjørdi Sosialurin av at flyta alt virksemið heim í gomlu handilshølini hjá Valdemar Lutzen í Vágsbotni í Havn, sum stóðu klár tann 15. apríl í 2005 - nevnd Miðlahúsið í Vágsbotni.

Í februar í 2006 almannakunngjørdi Javnaðarflokkurin, at hann fór at selja alt blaðvirksemið, sum hevði við Sosialin at gera. Flokkurin var komin til ta niðurstøðu, at flokkurin ikki átti at eiga ein so stóran og týðandi miðil, sum Sosialurin var mentur til at vera. Endalig søluavtala varð gjørd í mai í 2006, tá Sp/F Miðlafelagið, sum leiðsla og starvsfólk á Sosialinum eiga, og Føroya Tele keyptu bæði partafeløgini aftan fyri Sosialin, Sp/F Sosialin og Sp/F Húsið fyri tilsamans 10 milliónir krónur. Á vári í 2008 keypti Miðlafelagið partabrøvini aftur frá Føroya Tele, og eigur Miðlafelagið nú allan partapeningin í Sp/F Sosialinum, sum er lagt saman við Sp/F Húsinum.

Sp/F Sosialurin eigur eisini allan partapeningin í Sp/F Miðlavarpinum, sum í 2007 keypti Rás2.

Frá 2010 eru tað Sosialurin og Nema, sum eiga P/F Prentmiðstøðina í felag. Sosialurin eigur 34 prosent og Nema 66%.

Á vári 2011 keypti Sosialurin VikuBlaðið, sum er eitt lýsingarblað, sum verður borðið í hvørt hús í landinum hvørt mánakvøld.

Sosialurin, Rás2, VikuBlaðið og in.fo verða rikin úr Miðlahúsinum í Vágsbotni.


 * 1927 - 1927 Anton Nielsen
 * 1927 - 1932 M. S. Viðstein
 * 1932 - 1934 H. M. Jacobsen
 * 1934 - 1959 Petur Mohr Dam
 * 1934 - 1940 P. K. Mouritsen
 * 1949 - 1950 P. K. Mouritsen
 * 1950 - 1968 Villi Sørensen
 * 1968 - 1971 Torfinn Smith
 * 1972 - 1979 Vilhelm Johannesen
 * 1979 - 1984 Torfinn Smith
 * 1984 - 1998 Jan Müller
 * 1998 - nú Eirikur Lindenskov


 * Niels Thomsen og Jette D. Søllinge: De Danske aviser 1634 - 1989, bind 3, Odense 1991, s. 695


 * Sosialurin
 * Olivant - Tíðindi frá sosialinum
Átrúnaður
Átrúnaður ella religión snýr seg um, at menniskjað á ein ella annan hátt stendur í samband við maktir uttanfyri menniskjað, sum hava ávirkan á lív og umstøður menniskjans. Menniskju hava til allar tíðir havt sinar átrúnaðir. Fra nátturureligion og persónligum spiritualiteti til trúnna á fleiri gudar til trúnna á ein Guð.

Fyri hvønn átrúnað sær kann ein hyggja at ymsum síðum, t.d. læru, ritualum, menniskjafatan, gudsfatan o.s.fr.


 * Ayyavali
 * Ásatrúgv
 * Bahá'í Trúgvin
 * ☸ Buddisma
 * Zenbuddisma
 * ॐ Hinduisma
 * ☪ Islam
 * Sunni Islam
 * Shia Islam
 * Sufisma
 * ࿗ Jainisma
 * ✡ Jødadómur
 * Klassiskar gudalærur
 * Konfusianisma
 * ✝ Kristindómur
 * Jehova Vitni
 * Mormonska kirkjan
 * Ortodoksu kirkjur
 * Katólska kirkjan
 * Protestantisma
 * Lutheranisma
 * Metodisma
 * Hvítusunnurørslan
 * Karismatiska rørslan
 * Baptistkirkjan
 * Adventisma
 * Rastafarilæran
 * Shintoisma
 * ☬ Sikhisma
 * ☯ Taoisma

Høvuðsgrein: Átrúnaður í Føroyum

Flestu føroyingar hoyra til fólkakirkjuna. Av teimum, sum hoyra til fólkakirkjuna, eru kanska umleið 10% knýtt at Heimamissiónini. Hin føroyska heimamissiónin er føroyska greinin av Dansk Indremission. Eini 12 % av føroyingum halda seg til Brøðrasamkomuna. Hesi standa fyri tað mesta uttanfyri fólkakirkjuna.

Í Føroyum eru fleiri trúarbólkar - nógv teir flestu kristnir.


 * Adventistarnir
 * Bahá'í
 * Hvítusunnusamkoman - eisini nevnd "pinsarnir"
 * Jehova Vitni
 * Katólska kirkjan
Tónleikur í Føroyum
Talan er altíð um ein definisjónspurning, tá ið vit seta etikett á populertónleik. Nær er talan um rokk, nær er tað country og so framvegis, tí genrurnar eru mangan blandaðar. Og serliga trupult verður tað, tá ið ein skal útgreina undirbólkar av teimum ymsu genrunum.

Í Føroyum er tað kanska uppaftur truplari at gera hetta býti, tí mangan ganga somu tónleikarar aftur í ymsum útgávum, sum sínámillum umboða ymisk "sløg" av tónleiki. Hetta er orsøkin til, at yvirlitið niðanfyri ikki er skipað eftir genru, men heldur eftir persónum.

Øssur Johannesen
 * Anna Faroe (Nygaard)
 * Annika Hoydal
 * Brandur Enni
 * Døgg Nónsgjógv
 * Edvard Nyholm Debess
 * Eivør Pálsdóttir
 * Elin Brimheim Heinesen
 * Evi Djurhuus
 * Eyðun Nolsøe
 * Finnur Koba
 * Georg eystan Á
 * Greta Svabo Bech
 * Guðrið Hansdóttir
 * Guðrun Sólja Jacobsen
 * Hallur Joensen
 * Hans Edward Andreasen
 * Hans Jacob W. Hjelm
 * Hanus G. Johansen
 * Holgar Jacobsen
 * Høgni Lisberg
 * Høgni Reistrup
 * Johan Petersen
 * Jens Marni Hansen
 * Jóan Jakku Guttesen
 * Kári Petersen
 * Kári P
 * Kári Sverrisson
 * Knút Háberg Eysturstein
 * Kristian Blak
 * Kristina Bærendsen
 * Lena Anderssen
 * Malan Thomsen
 * Malan Eyðunsdóttir
 * Maria Guttesen
 * Nicolina á Kamarinum
 * Ólavur Jakobsen
 * Petur Pólson
 * Pætur við Keldu
 * Ragnar Finsson
 * Robert Mc Birnie
 * Steintór Rasmussen
 * Teitur Lassen
 * Terji Rasmussen
 * Uni Reinert Debess


 * Aldubáran
 * 200
 * Chase
 * Clickhaze
 * Enekk
 * Frændur
 * Gestir
 * Hamferð
 * Harkaliðið
 * Lama Sea
 * Lawetz
 * Villmenn
 * maður:glotti
 * Makrel
 * Mark No Limits
 * Moirae
 * Mold
 * MC-Hár
 * Páll Finnur Páll
 * The Reverends
 * Side Effect
 * Tangz
 * Tinganest
 * Týr
 * Yggdrasil


 * FUT - Føroya UndirhaldsTónleikarafelag
 * TUTL


 * Aftur í 60'ini
 * Aftur í 80'ini
 * G! Festival
 * Jóansøkufestivalurin
 * Mjús festival
 * Ólavsøkukonsertin
 * Summarfestivalurin
 * Tórshavnar Jazz, Fólka & Bluesfestival


 * Bøkur o.a. skrivligt tilfar Føroyska rokksøgan. frá frumrokki til altjóða tónleikapallin 1. útgáva. - [Tórshavn] : Føroya lærarafelag, 2016. 431 síður, myndir
 * ÚF sendingar um tónleik
 * SvF sendingar um tónleik Minnist tú enn: føroyska tónleikasøgan (Súni Merkistein, 2013)
 * Føroysk sjónbandaløg (video) Føroysk videoløg, bólkur á Facebook https://www.facebook.com/groups/200979963364083/about/


 * music.fo
 * Heimasíða við føroyskum tónleiki
Ólavsøka
Ólavsøka verður hátíðarhildin 28. og 29. juli og er tjóðarhátíð føroyinga.

Í túsund ár hava føroyingar hildið hátíð fyri sameiningini av politikki og kristindómi á deyðadegi Ólavs Heilaga. Hesin Noregs kongur fall í bardaga á Stiklastøðum hin 29. juli 1030 og gjørdist halgimenni norðmanna.

Deyðadagur hansara gjørdist tingdagur føroyinga. Føroyingar vóru teir einastu norðurlendingar, sum settu ting á ólavsøku. Eingin veit rættuliga hví. Men hon verður hildin enn í dag í Tórshavn, tá ið tingmenn, kirkjumenn og høgir embætismenn ganga í skrúðgongu úr Løgtingshúsinum oman í Dómkirkjuna til guðstænastu og niðan aftur í Løgtingið, sum verður sett hvørt ár á ólavsøku. At tinghald og ólavsøka hoyra saman er hjá føroyingum ein næstan túsund ára mentanarlig siðvenja.

Hátíðarhald hevur helst altíð verið í sambandi við tinghaldið. Vit vita frá gomlum keldum, at nógv fólk kom til Havnar á ólavsøku. Sambandið millum Løgting og kirkju er eisini gamalt, tó helst ikki eldri enn 1609, tá ið fyrsta kirkja varð bygd í Tórshavn, úti á Reyni. Í 1673 skrivaði prósturin Lucas Debes, at hvør tingdagur byrjaði við guðstænastu í Havnar kirkju. Núverandi Havnar Kirkja, Dómkirkjan, varð bygd í 1788.

Í dag er skrúðgongan ein fastur partur av ólavsøkuni. Tað tykist at hava verið ógvuliga ymist, sum skrúðgongan hevur verið skipað. Í hvussu er var eingin føst skipan, t.d. um raðfylgjuna. Við hvørt hevur eisini politisk ósemja verið um henda spurning. Tað hevur ikki enn eydnast at fáa eina fasta skipan. Men kortini - so sæst á hvørjari ólavsøku enn í dag hitt gamla sambandið millum ting og kirkju.

Og hin stóra mannfjøld, sum hvørt ár skoðar skrúðgonguna við løgtingsmonnum, prestum og donskum embætismonnum úr løgtingshúsinum oman í Dómkirkjuna og niðanaftur, væntar at síggja hesa sjón ár um ár.




 * Postverk Føroya
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela er høvuðsstaður í tí sjálvstýrandi Galicia, sum liggur í útnyrðingshorninum av Spania, og hevur umleið 94,000 íbúgvar (ár 2008). Býurin er uppkallaður eftir Jakob eldra, ið var ein av teimum 12 apostlunum hjá Jesus. Grøv hansara er í dómkirkjuni (katedralinum) í býnum. Síðan miðøldina hava pílagrímar gingið pílagímsgongu til grøvina. Vanligt er, at fólk ið hava vitja grøvina, seta eina Jákupsskel á klæði síni, sum eitt tekin um at tey hava verið har.

Gamli býarparturin av Santiago de Compostela kom á listan hjá UNESCO yvir heimsarv í 1985. Býurin hevur egið fróðskaparsetur. Í 2000 var býurin Evropiskur mentanarhøvuðsstaður.