dagim/amharic-qa huggingface dataset:
ንጉሡ «አፄ ምኒልክ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ» የሚለውን ስም በተቀዳጁ በማግሥቱ ጥቅምት ፳፯ ቀን ፲፰፻፹፪ ዓ.ም. ወይዘሮ ጣይቱ ብጡል እቴጌ ተብለው ተሰየሙ። እቴጌ ጣይቱም ጳጳሱ አቡነ ማቴዎስ ከንጉሠ ነገሥቱ እጅ የተቀበሉትን ዘውድ ደፉላቸው። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ በታወቁበት «እቴጌ ጣይቱ ብርሃን ዘ ኢትዮጵያ» በሚል የክብር ስም ማኅተም ተቀረፀላቸው። እቴጌ ጣይቱ በኢትዮጵያ ፖለቲካ ተሳትፏቸው የገነነውና በአገር አስተዳደርም ውስጥ ከፍተኛ ሚና መጫወት የጀመሩት ኢትዮጵያ ሚያዝያ ፳፭ ቀን ፲፰፻፹፩ ዓ/ም  በውጫሌ ላይ ከኢጣሊያ ጋር በተፈራረመችው ውል ውስጥ በጣልያንኛው ትርጉም ሀገሪቷን ነፃነት እንደሌላት ጥገኛ በማስመሰል ዓላማ ላይ የተመረኮዘ ውንብድና መኖሩ ከታወቀ ወዲህ ነው። ይህ ለአድዋ ጦርነት መነሳት ምክንያትና ዋነኛ መንስዔ የሆነው ጉዳይ ሊታወቅ የቻለው እቴጌ ጣይቱ የውጫሌው ውል አንቀፅ ፲፯ ላይ ዓለቃ ዓፅመ ጊዮርጊስ የተባሉት ቋንቋ አዋቂ ዓፄ ምኒልክ በሰጧቸው ትዕዛዝ መሠረት የውሉን ሰነድ በመመርመር የውሉ አስራ ሰባተኛው አንቀፅ የያዘውን የትርጉም መዛባት በመግለፅ ጉዳዮ ኢትዮጵያ የምትጐዳበት ስለመለሆኑ ጭምር በማስረዳት በሰጡት ቃል ሲሆን እቴጌ በዚህ ወቅት ነገሮችን በጥንቃቄ የሚከታተሉ ስለነበር ዓፄ ምኒልክ በመጀመሪያ ሳይረዱ ዓለቃ ዓፅመ ጊዮርጊስ እንዲታሰሩ ቢያደርጉም እቴጌ ጣይቱ ግን እኒህ ሰው ትክክለኛ የኢትዮጵያ ወዳጅ መሆናቸውን ለዓፄ ምኒልክ በማስረዳት ከሦስት ዓመታት እስራት በኋላ ማስፈታቸው ይታወቃል። እቴጌ እንደተናገሩትም «ዓፅመ ጊዮርጊስ ቢታሰር ቢፈታም ለሀገሩ የሚገባውን ሠርቶ ነው። ኧረ ለመሆኑ ኢትዮጵያዊ ነኝ የሚለው ዮሴፍ፣ ጣሊያኖች በተንኮል ገብተው በማታለል ይህን የመሰለ ሥራ ሲሠሩ አነጋጋሪ ሆኖ ሳለ እንዴት ሳይስጠነቅቅዎ ቀረ?» በማለት የእቴጌ ጣይቱ የቁጣ መዓት ወደ ዮሴፍ ዞረ።

ጥያቄ: ወይዘሮ ጣይቱ ብጡል በስንት ዓ.ም እቴጌ ተብለው ተሰየሙ?
መልስ: ጥቅምት ፳፯ ቀን ፲፰፻፹፪ ዓ.ም.

ጥያቄ: የውጫሌ ውል በስንት ዓ.ም የተደረገ ስምምነት ነው?
መልስ: ሚያዝያ ፳፭ ቀን ፲፰፻፹፩ ዓ/ም

ጥያቄ: የውጫሌ ስምምነት ኢትዮጵያ ከማን ጋር ያደረገችው ስምምነት ነው?
መልስ: ከኢጣሊያ
ልዑል ዓለማየሁ ቴዎድሮስ እንግሊዝ ሀገር አንደደረሰም የወቅቱ የእንግሊዝ ንግስት ከነበረችው ንግስት ቪክቶሪያ ጋር ተገናኘ፡፡ ንግስቲቱም ልዑሉ የፈለገው እና ያሻው ይደረግለት ዘንድ ቀጭን ትዕዛዝ አስተላለፈች፡፡ ልዑሉ በመቅደላ የነበረውን እልቂት በመጠኑም ቢሆን በማየቱ እና የአባቱ እና የእናቱ ተከታታይ ሞትም በልጅ አዕምሮው ሊቀበለው ከሚችለው በላይ ስለነበር እጅግ ታውኮ እንደነበር በተደጋጋሚ ተፅፎ እናገኛለን፡፡ በ1861 ዓ.ም ስፒዲ ህንድ ሀገር በምትገኝ አንዲት ከተማ አዛዥ ሆኖ ስለተሾመ የ8 ዓመቱን አለማየሁን እና ሚስቱን ይዞ ወደዛው አቀና፡፡ በሄዱበት ሀገርም አለማየሁ ትምህርቱን መከታተሉን ቀጥሎ የነበረ ሲሆን ከመደበኛው ትምህርት በዘለለም ፈረስ ግልቢያ እና ሌሎች ስፖርቶችንም ያዘወትር ነበር፡፡ 1867 ዓ.ም አለማየሁ ወደ ራግቢ ትምህርት ቤት ተዛወረ፡፡ በዚህም ከቄስ ብሌክ ቤት ወጥቶ ወደ ሊው ዋርነር ቤት እንዲገባ ተደረገ፡፡ በዚህ ግን ደስተኛ ስላልነበር በቀጣዩ አመት ሚስተር ድራፐር ቤት እንዲኖር ተደረገ፡፡ ቄስ ብሌክም ካዩት የልዑሉ ባህሪ በመነሳት ልዑሉ ወታደርነት ላይ ቢያተኩር የበለጠ ውጤታማ እንደሚሆን ተናገሩ፡፡ በዚህም ንግግር መሰረት የወታደር ትምህርት ቤት እንዲገባ ተደረገ፡፡ በአንድ ወቅት አለማየሁ ወደ ሊድስ በመሄድ በሰር ራምሰን ቤት ተቀምጦ በነበረበት ወቅት በመርዝ ተመረዘ። መርዙ ህዳር 5 ቀን 1872 ዓ.ም ከጠዋቱ በ3 ሰዓት ከሩብ በተወለደ በ19 ዓመቱ ከዚህ አለም እንዲሰናበት አደረገው፡፡ አስከሬኑም ዊንድሶር ባለው የነገስታት መቀበርያ በክብር አረፈ፡፡ በመቃብሩም ላይ “የሀበሻው ልዑል አለማየሁ” የሚል ፅሁፍ ሰፍሮበት እስካሁን በእንግሊዝ ሀገር ይገኛል፡፡

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ ቴዎድሮስ እንግሊዝ ሀገር እንደደረሰ ያገኛት ንግስት ማን ትባላለች?
መልስ: ንግስት ቪክቶሪያ

ጥያቄ: በስንት አመተ ምህረት ነው ስፒዲ ህንድ ሀገር በምትገኝ ከተማ አዛዥ ሆና የተሾመው?
መልስ: በ1861 ዓ.ም

ጥያቄ: ስፒዲ ህንድ ሀገር በምትገኝ ከተማ አዛዥ ሆኖ በተሾመበት ወቅት ልዑለ አለማየሁ የስንት ዓመት ልጅ ነበር?
መልስ: የ8

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ ከመደበኛ ትምህርቱ ውጪ ምን ያዘወትር ነበር?
መልስ: ፈረስ ግልቢያ እና ሌሎች ስፖርቶችንም

ጥያቄ: ቄስ ብሌክ ልዑል አለማየሁን ምን ላይ ቢያተኩር ውጤታማ እንደሚሆን ገመቱ? 
መልስ: ወታደርነት

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ በስንት አመቱ ነበር ከዚህ አለም በሞት የተለየው?
መልስ: በ19

ጥያቄ: በልዑል አለማየሁ መቃብር ላይ ምን ተብሎ ነው ፅኁፍ የተፃፈለት?
መልስ: “የሀበሻው ልዑል አለማየሁ”

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ መቼ ከዚህ ዓለም በሞት ተለየ?
መልስ: ህዳር 5 ቀን 1872 ዓ.ም
እንደ ፕላቶ ዘገባ፣ የሶቅራጠስ እናት ፌናርት የተሰኘች አዋላጅ ነበረች። ሶቅራጠስ እናቱ ሴቶች ልጅ እንዲወልዱ እንደምትረዳ ሁሉ እርሱ ደግሞ ሰዎች አዳዲስ አሳቦችን እንዲወልዱ ለመርዳት እንደሚሞክር መናገሩ ይጠቀሳል። የሶቅራጠስ አባት ድንጋይ አናጢ የነበረው ሶፍሮኒስከስ እንደነበር ይጠቀሳል። ሶቅራጠስ በዘመኑ ድሃ የነበረ ሲሆን ለዚህ ምክንያቱ ከገንዘብ ይልቅ እውቀት ይበልጣል ብሎ ስለሚያምን ነበር። ሶቅራጠስ ስራ እንደማይሰራና በፍልስፍና ሃሳብና ክርክር ጊዜውን እንደሚያሳልፍ ፕላቶ ዘግቦት ይገኛል። ዛንቲፕ የተሰኘች ከርሱ በዕድሜ በጣም የምታንስ ሴትን አግብቶ ሶስት ልጆች እንደነበሩት ፕላቶ ጽፏል። ሶቅራጠስ 70 ዓመት በሞላው ጊዜ የአቴና መንግስት እንዲያዝና ለፍርድ እንዲቀርብ አደረገ። በወቅቱ ሁለት ክሶች ሲቀርቡበት አንደኛው "በትምህርትህ ወጣቱን አበላሽተሃል" የሚል ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ "ለግሪክ ጣዖታት አልተገዛህም" የሚል ነበር። እንደ ፕላቶ ዘገባ ግን ሶቅራጠስ የግሪክ ጣኦታት አምላኪ ነበር። በአንድ አንድ ተመራማርወች ዘንድ የአቴንስ መንግስት ያቀረባቸው ክሶች በውሸት ላይ የተመሰረቱ ናቸው። የሆኖ ሆኖ፣ ክሪቶ የተሰኘው የፈላስፋው ጓደኛ ለጠባቂወቹ ጉቦ በመስጠት እንዲያመልጥ ሁኔታውን አመቻችቶ ነበር። ሶቅራጠስ ግን እምቢ በማለት ቀረ እንጂ አላመለጠም። ሶቅራጠስ ለፍርድ በቀረበ ጊዜ ሰፊ የሆነ የመከላከያ ክርክር በማቅረብ የአቴናን መንግስት ክስ ውድቅ ለማደርግ ሞክሯል። ከዚህ በኋላ ዳኞቹ ምን አይነት ቅጣት እንዲበይኑበት እንደሚፈልግ ሲጠይቁት፣ ለአቴና ህብረተሰብ ካበረከተው ጥሩ ተግባራቱ አንጻር በቀሪው ዘመኑ ሁሉ ነጻ እራት እንዲያመጡለት ተናገረ። ነገር ግን ፍርድ ቤቱ ወይ በቅጣት እንዲለቀቅ ወይንም ደግሞ እንዲገደል የእጅ ምርጫ አደረገ። ውጤቱም ሶቅራጠስ እንዲገደል የሚል ሆነ። ይሁንና ሶቅራጠስ ሞትን አይፈራም ነበር። ሞቱን ለማስቀረት ይቅርታም ሆነ ሌላ ማባበያ አላቀረበም። በርሱ ሥነ ምግባር መሰረት ላመነበት ነገር እስከመጨረሻ መቆሙ ሰናይ ድርጊት ነበር። ስለሆነም ሄምሎክ የተሰኘ መርዝ ጠጥቶ እንዲሞት ስለታዘዘ፣ መርዙን በመጠጣት አለፈ።

ጥያቄ: ሶቅራጥስ ምን የሚባል መርዝ ጠጥቶ እንዲሞት ተፈረደበት?
መልስ: ሄምሎክ

ጥያቄ: የሶቅራጥስ እናት ስም ማን ነው?
መልስ: ፌናርት

ጥያቄ: የሶቅራጥስ አባት ማን ይባላል?
መልስ: ሶፍሮኒስከስ

ጥያቄ: የሶቅራጥስ አባት ሙያ ም ነበር?
መልስ: ድንጋይ አናጢ

ጥያቄ: ሶቅራጥስ ከዛንቲፕ ስንት ልጆች ወለደ?
መልስ: ሶስት

ጥያቄ: ሶቅራጥስ በአቴንስ መንግስት ሲከሰስ እድሜው ስንት ነበር?
መልስ: 70 ዓመት

ጥያቄ: ሶቅራጥስን በ70 ዓመቱ የከሰሰው ማን ነው?
መልስ: የአቴና መንግስት

ጥያቄ: ሶቅራጥስ ማን የምትባል ሴት አገባ?
መልስ: ዛንቲፕ

ጥያቄ: የሶቅራጥስ እናት ፌርናት ምን ሙያ ነበራት?
መልስ: አዋላጅ

ጥያቄ: ሶቅራጥስ ደሀ የነበረበት ምክንያት ምንድን ነው?
መልስ: ከገንዘብ ይልቅ እውቀት ይበልጣል ብሎ ስለሚያምን

ጥያቄ: ሶቅራጥስ ጊዜውን የሚያሳልፈው ምን በማድረግ ነበር?
መልስ: በፍልስፍና ሃሳብና ክርክር

ጥያቄ: ሶቅራጥስን ለክስ የዳረጉት ምክንያቶች ስንት ናቸው?
መልስ: ሁለት

ጥያቄ: ዳኞች ምን ዓይነት ቅጣት እንዲበይኑበት ሲጠየቅ የሶቅራጥስ መልስ ምን ነበር?
መልስ: በቀሪው ዘመኑ ሁሉ ነጻ እራት እንዲያመጡለት
ዓለማየሁ ቴዎድሮስ ልዑል ዓለማየሁ ቴዎድሮስ የዳግማዊ ዓፄ ቴዎድሮስ እና የወይዘሮ ጥሩወርቅ ውቤ ልጅ ነበር። በ1860 ዓ.ም አፄ ቴዎድሮስ ከእንግሊዞች ጋር ባደረጉት ጦርነት ልጃቸው ልዑል አለማየሁ ቴዎድሮስ ወደ እንግሊዝ ሀገር ተወስዶ ነበር፡፡ ልዑል አለማየሁ ሚያዚያ 5 ቀን 1853 ዓ.ም በደብረ ታቦር ከተማ ነበር ውልደቱ፡፡ በልዑሉ ውልደት የተደሰቱት አፄ ቴዎድሮስም በእለቱ መድፍ ያስተኮሱ ሲሆን 500 ያህል እስረኞችንም ፈትተዋል፡፡ ልዑል አለማየሁ እንግሊዞች እጅ ከገባ በኋላ ከእድሜው ለጋነት የተነሳ የሚጠብቀው እና የሚንከባከበው ሰው ሊኖር ግድ ነበር፡፡ ይህንን የተረዳው ጀነራል ናፔር ካፕቴን ስፒዲ የተባለን ሰው የአለማየሁ ጠባቂ እንዲሆን መደበው፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ካፕቴኑ የአማርኛ ቋንቋን አቀላጥፎ መናገሩ ነበር፡፡ በተጨማሪም አለቃ ዝርዓት እና አቶ ገብረመድህን የተባሉ ሁለት ኢትዮጵዊያን ሞዚቶች እና አጫዋቾች ተመረጡለት፡፡ አለማየሁ ከጠባቂው ስፒዲ ጋር ፌሬዝ በተባለችው መርከብ ተሳፍሮ በ1860 ዓ.ም. ወደ እንግሊዝ አቀና፡፡ በመርከቢቱ ላይ በነበራቸውም ቆይታ ስፒዲ እና አለማሁ እጅግ የጠበቀ ወዳጅነትን መስርተው ነበር፡፡ ስፒዲ በሄደበት ቦታ ሁሉ አለማየሁን ማስከተል ያዘወትር ነበር፡፡ ይህንን የሁለቱን ፍቅር ያየው ጀነራል ናፒየርም ኢትዮጵያውያን ሞግዚቶቹ ወደ ሀገራቸው እንዲመለሱ ይልቁንም የአለማየሁን ሀላፊነት ሙሉ በሙሉ ካፕቴን ስፒዲ እንዲረከብ ስለወሰነ ሁለቱ ሞግዚቶች ጉዞው ተጠናቆ እንግሊዝ ሀገር ሳይደርሱ ከስዊዝ ወደ ሀገራቸው እንዲመለሱ ተደረገ፡፡ ከሶስት ወራት የመርከብ ላይ ጉዞ በኃላ አለማየሁ እንግሊዝ ሀገር ደረሰ፡፡

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ አባቱ ማናቸው?
መልስ: ዳግማዊ ዓፄ ቴዎድሮስ

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ በየት ከተማ ተወለደ?
መልስ: በደብረ ታቦር

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ መቼ ተወለደ?
መልስ: ሚያዚያ 5 ቀን 1853 ዓ.ም

ጥያቄ: የልዑል አለማየሁ ቴዎድሮስ እናት ማን ትባላለች?
መልስ: ወይዘሮ ጥሩወርቅ ውቤ

ጥያቄ: በስንት ዓ.ም ነው እንግሊዞች ልዑል አለማየሁን የወሰዱት?
መልስ: በ1860 ዓ.ም

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁን እንዲጠብቀው የተመደበው ሰው ማን ይባላል?
መልስ: ካፕቴን ስፒዲ

ጥያቄ: ካፒቴን ስፒዲ ልዑል አለማየሁን እንዲጠብቅ የመደበው ማን ነው?
መልስ: ጀነራል ናፔር

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ እና ጠባቂው ተሳፍረውበት ወደ እንግሊዝ ያቀኑባት መርከብ ማን ትባላለች?
መልስ: ፌሬዝ

ጥያቄ: ኢትዮጵያውያኑ የልዑል አለማየሁ ሞግዚቶች ስማቸው ማን ነው?
መልስ: አለቃ ዝርዓት እና አቶ ገብረመድህን

ጥያቄ: የዳግማዊ ቴዎድሮስና የወይዘሮ ጥሩወርቅ ውቤ ልጅ ማን ይባላል?
መልስ: ልዑል ዓለማየሁ ቴዎድሮስ

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ አባቱ አጼ ቴዎድሮስ ከሞቱ በኋላ ወዴት ተወሰደ?
መልስ: ወደ እንግሊዝ

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ ከምን ያህል የመርርብ ጉዞ በኋላ እንግሊዝ ደረሰ?
መልስ: ከሶስት ወራት

ጥያቄ: የልዑል አለማየሁ ኢትዮጵያውያን ሞግዚቶች አንግሊዝ ሳይደርሱ ከየት ተመለሱ?
መልስ: ከስዊዝ

ጥያቄ: ልዑል አለማየሁ ሲወለድ በደስታ አጼ ቴዎድሮስ ስንት እስረኞች ፈቱ?
መልስ: 500
አሸናፊ ከበደ ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ አዲስ አበባ ግንቦት ፰ ቀን ፲፱፻፴ ዓ/ም ተወለዱ። አባታቸው ግራዝማች ከበደ አድነው ሲሆኑ ክልጅነታቸው ጀምሮ የሙዚቃ ስሜትንና ፍቅር ያሳደሩባቸው እናታቸው ወይዘሮ ፋንታዬ ነከሬ ነበሩ። አያታቸው ሊቀመኳስ አድነው ጎሹ ደግሞ የአድዋ አርበኛ እናየንግሥት ዘውዲቱም ታማኝ አማካሪ እንደነበሩ ይነገራል። የሙዚቃ ፍቅርን ገና በልጅነታቸው ያሳደሩባቸው እናታቸው ሲሆኑ ታዳጊው አሸናፊ ገና የዘጠኝ ዓመት ልጅ ሳሉ እኒህ የሚያፈቅሯቸውና ዕድሜ ልካቸውን በኀዘን የሚስታውሷቸው እናታቸው ሞተውባቸዋል። መሠረታዊ ትምህርታቸውን በዳግማዊ ምኒልክ ትምህርት ቤት እና በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት (ኮከበ ጽባሕ) ካጠናቀቁ በኋላ በሐረር የመምህራን ማሠልጠኛ ኮሌጅ ተመርቀዋል። ከፍተኛ ትምህርታቸውን ደግሞ በኒው ዮርክ ክፍለ-ሀገር ከሚገኘው የሮቼስተር ዩኒቨርሲቲ፣ “ኢስትማን የሙዚቃ ትምህርት ቤት” በ፲፱፻፶፬ ዓ/ም በመጀመሪያ ዲግሪ ከተመረቁ በኋላ ወደ ኢትዮጵያ ተመልሰው፤ የያሬድ ሙዚቃ ትምሕርት ቤትን መሠረቱ። የዚሁ ትምህርት ቤትም የመጀመሪያው ዳይሬክቶር ከመሆናቸውም ባሻገር በአዲስ አበባው የወጣት ወንዶች ክርስቲያናዊ ማኅበር (ወ.ወ.ክ.ማ Y.M.C.A.)፤ በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የበጎ አድራጎት ድርጅት መርሓ-ዕውራን ትምህርት ቤት እና በመሳሰሉ የወጣቶች ማኅበራት እየተገኙ የሙዚቃ ትምህርት ይሰጡ ነበር።

ጥያቄ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ መቼ ተወለዱ?
መልስ: ግንቦት ፰ ቀን ፲፱፻፴ ዓ/ም

ጥያቄ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ የሙዚቃ ስሜትንና ፍቅር ያሳደሩባቸው ማናቸው?
መልስ: እናታቸው ወይዘሮ ፋንታዬ ነከሬ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ የት ተወለዱ?
መልስ: አዲስ አበባ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ የመጀመሪያ ትምህርት በየት ትምህርት ቤት ተማሩ? 
መልስ: በዳግማዊ ምኒልክ

ጥያቄ: የፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ እናት ማን ናቸው?
መልስ: ወይዘሮ ፋንታዬ ነከሬ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ በየት የመምህራን ማሰልጠኛ ተመረቁ?
መልስ: በሐረር

ጥያቄ: አሸናፊ ከበደ ወደ ኢትዮጵያ ተመልሰው የመሰረቱት ትምህርት ቤት ማነው?
መልስ: የያሬድ ሙዚቃ ትምሕርት ቤት

ጥያቄ: አሸናፊ ከበደ ከፍተኛ ትምህርታቸውን የጨረሱት የት ነው?
መልስ: የሮቼስተር ዩኒቨርሲቲ

ጥያቄ: የፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ አባት ማን ይባላሉ?
መልስ: ግራዝማች ከበደ አድነው

ጥያቄ: የፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ አያት ማን ይባላሉ?
መልስ: ሊቀመኳስ አድነው ጎሹ

ጥያቄ: የፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ እናት የሞቱት ፕሮፌሰር ስንት ዓመት እያሉ ነበር?
መልስ: የዘጠኝ ዓመት ልጅ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን በስንት ዓመተ ምህረት ተመረቁ?
መልስ: በ፲፱፻፶፬ ዓ/ም

ጥያቄ: የአሜሪካው ሮችስተር ዩኒቨርሲቲ በየት ክፍለ-ሀገር ይገኛል?
መልስ: በኒው ዮርክ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ የሙዚቃ ትምህርታቸውን የተማሩት በሮችስተር ዩኒቨርሲቲ ማን በሚባል ትምህርት ቤት ነው?
መልስ: ኢስትማን የሙዚቃ ትምህርት ቤት

ጥያቄ: የያሬድ ሙዚቃ ትምህርት ቤት የመጀመሪያው ዳይሬክተር ማን ነበሩ?
መልስ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር አሸናፊ ከበደ የሙዚቃ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን የት ተማሩ?
መልስ: በቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት (ኮከበ ጽባሕ)
የኩላሊት ጠጠር የኩላሊት ጠጠር የሚባለው በኩላሊት ውስጥ የጠጣር ነገሮች መጋገር ወይም መሰብሰብ ሲሆን የጠጣር ነገሮቹም ምንጭ በሽንት ውስጥ የሚገኙ የምግብ ንጥረ ነገሮች ናቸው። ፹ በመቶ (80%) ወንዶች በአብዛኛው የኩላሊት ጠጠር ህመም ከ ፴(30)-፵(40) ባለው እድሜአቸው ሲጀምራቸው ሴቶች ላይ ግን ዘግይቶ ይከሰታል። የኩላሊት ጠጠሮች በአመዛኙ ምንም የህመም ስሜትና ጉዳት ሳያስከትሉ በሽንት መስመር ውስጥ አልፈው ከሰውነት ይወገዳሉ ነገር ግን ጠጠሮቹ በመጠን ከጨመሩ (፫(3) ሚሜ አካባቢ ከደረሱ) የሽንት ትቦ ሊዘጉ ይችላሉ የሽንት ትቦ በጠጠር መዘጋት ሽንት በቀላሉ እንዳይተላለፍ (ፓስቴርናል አዞቶሚያ) ብሎም ሽንት ወደ ሁዋላ በመመለስና በኩላሊት ውስጥ በመከማቸት ሃይድሮኔፕሮሊስ ጉዳት ሊያደርስ ይችላል:: ይሄ ችግር (ሃይድሮኔፕሮሊስ) ከታችኛው የጎድን አጥንት አንስቶ እስከ የዳሌ አጥንት ድረስ ባለው ቦታ በብሽሽትና በታችኛው የምግብ መፍጫ ክፍሎች አካባቢ ለህመም ስሜት (ሬናል ኮሊክ) ይዳርጋል። የኩላሊት ጠጠር ከማቅለሽለሽና የማስታወክ ስሜቶች ትኩሳት በሽንት ውስጥ ደም መኖር በሽንት ውስጥ መግል የሚመስል ፈሰሽ እና በሽንት ጊዜ ከከፍተኛ የህመም ስሜት ጋር ሊያያዝ ይችላል። የኩላሊት ጠጠር መኖር በሰውነት አቁዋም ምርመራዎች (ፊዚካል ኤግዛሚኔሽን) በሽንት ምርመራ በራጅ ምርመራ እንዲሁም በበሽተኛው የበፊት የጤና ምርመራ ውጤቶች ድጋፍ ይታወቃል። የአልትራሳውንድ እና የደም ምርመራዎችም የኩላሊት ጠጠር በሽታ መኖሩን ለማወቅ አጋዥ ይሆናሉ። ለኩላሊት ጠጠር መፈጠር ምክንያት ሊሆኑ ከሚችሉ የአመጋገብ ልምዶች መካከል፤ ውሃ በበቂ አለመጠጣት፣ ከፍተኛ የሆነ የእንሥሳት ሥጋ (ፕሮቲን) መመገብ፣ ጨው (ሶዲየም)፣ የተጣሩ ስኳሮች፣ የፍራፍሬ ስኳር (ፍሩክቶስ)፣ ኦክሳሌት የያዙ ምግቦች (ኦክሳሌት በብዙ ዕፅዋት ውሥጥ የሚገኝ ንጥረ ነገር ሲሆን በተለይም በሰባ ዶሮ፣ በጥቀር አዝሙድ፣ ፐርስሊ፣ ስፒናች፣ ካካዎ፣ ቸኮላት፣ ኦቾሎኒ፣ አብዛኛዎቹ እንጆሬዎች ውስጥ ይገኛል)፣ የአፕል ጭማቂ እና የኮላ መጠጦች ናቸው።

ጥያቄ: ወንዶች አብዛኛውን የኩላቲት ጠጠር ህመም የሚከሰትባቸው በየትኛው እድሜ ክልል ውስጥ ነው?
መልስ: ከ ፴(30)-፵(40)

ጥያቄ: አንድ ሰው የኩላሊት ህመምተኛ ነው የሚባለው የጠጠሩ መጠን ስንት ሲሆን ነው?
መልስ: ፫(3) ሚሜ
ጣይቱ ብጡል «ብርሃን ዘ ኢትዮጵያ» በሚል ቅፅል ስም የታወቁት እቴጌ ጣይቱ ከአባታቸው ደጃዝማች ብጡል ኃይለ ማርያም እና ከእናታቸው ወይዘሮ የውብ ዳር ነሐሴ ፲፪ ቀን ፲፰፻፴፪ዓ/ም  በጌምድር ውስጥ ደብረ ታቦር ከተማ ተወለዱ። በየኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ስርዓት መሠረት በተወለዱ በ ፹ ቀናቸው ጥቅምት ፳፯ ቀን ፲፰፻፴፫ ዓ/ም በደብረ ታቦር ኢየሱስ ቤተክርስቲያን ክርስትና ተነሡ። እናታቸው ወይዘሮ የውብዳር ከባለቤታቸው ደጃዝማች ብጡል ኃይለ ማርያም ከሞቱ በኋላ በጅሮንድ መዩ የተባሉትን የዓፄ ቴዎድሮስን ባለሟል አግብተው ነበር። እሳቸውም ጣይቱ ብጡል ትምህርት እንዲቀስሙ ለማድረግ ልዩ መምህር ቀጥረውላቸው እንደነበር ይታወቃል። እቴጌ ጣይቱ በማኅደረ ማርያም ሆነው ሲማሩና መፃሕፍትን ይቀጽሉ በነበሩበት ጊዜ ለቤተክርስቲያን መጋረጃ መሥሪያ በትርፍ ጊዜያቸው ፈትል እየፈተሉ ያቀርቡ ነበር። በበገና ቅኝትና ድርደራም በኩል የታወቁ ባለሙያ እንደነበሩ ይተረክላቸዋል። የሸዋው ንጉሥ ምኒልክ በሸዋ የዓፄ ቴዎድሮስ እንደራሴ ከነበሩት አቶ በዛብህ ጋር ነሐሴ ፲፯ ቀን ፲፰፻፶፯ ዓ/ም በጋዲሎ አካባቢ በተደረገው ጦርነት ድል አድርገው ወደ አንኮበር ገብተው በነሐሴ ፳፬ ቀን ነገሡ። በነገሡም በአሥራ ሁለት ዓመታቸው በጣይቱ ብጡል እናት በወይዘሮ የውብዳር ቤት ከጣይቱ ብጡል ጋር ተጫጭተው ስለጋብቻቸው ተነጋገሩ። ከተጫጩ ከሁለት ዓመት በኋላ ወይዘሮ ጣይቱን ለማስመጣት በቤተ መንግሥቱ በተደረገው ምክር መሠረት አለቃ ተክለማርያም ወልደ ሚካኤል ደብዳቤ ተሰጥቷቸው ተላኩ። በዚያም አስፈላጊው ሁሉ በተፋጠነ ሁኔታ ተሟልቶ በጐጃም በኩል ደንገጡሮችና አሽከሮች አስከትለው ጉዞውን ጀመሩ። ደብረ ብርሃንም በገቡ ጊዜ ንጉሡ /ምኒልክ/ ታላቅ አቀባበል አደረጉላቸው። ከዚያም ጣይቱ ወንድማቸው ራስ ወሌ ብጡል ዘንድ ለጥቂት ዓመታት ተቀምጠው ከቆዩ በኋላ የጋብቻቸው ስነ-ሥርዓት የፋሲካ ዕለት ሚያዝያ ፳፭ ቀን ፲፰፻፸፭ ዓ/ም  በአንኮበር መድኃኔ ዓለም ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ቁርባን ተቀብለው ተጋቡ።

ጥያቄ: እቴጌ ጣይቱ በስንት ዓ.ም. ተወለዱ?
መልስ: ነሐሴ ፲፪ ቀን ፲፰፻፴፪ዓ/ም

ጥያቄ: የእቴጌ ጣይቱ አባት ማን ይባላሉ?
መልስ: ደጃዝማች ብጡል ኃይለ ማርያም

ጥያቄ: እቴጌ ጣይቱ በየት ተወለዱ?
መልስ: ደብረ ታቦር ከተማ

ጥያቄ: የእቴጌ ጣይቱ እናት ማን ይባላሉ?
መልስ: ወይዘሮ የውብ ዳር

ጥያቄ: ‹‹ብርሃን ዘ ኢትዮጵያ›› በሚል ቅፅል ስም የሚታወቁት ማን ናቸው?
መልስ: እቴጌ ጣይቱ

ጥያቄ: እቴጌ ጣይቱ በምን ሙያ ይታወቁ ነበር?
መልስ: በበገና ቅኝትና ድርደራ

ጥያቄ: እቴጌ ጣይቱ ከንጉስ ምኒልክ ጋር በስንት ዓ.ም ተጋቡ?
መልስ: ሚያዝያ ፳፭ ቀን ፲፰፻፸፭ ዓ/ም
ራስ መኮንን ልዑል ራስ መኮንን ወልደሚካኤል የሸዋ ንጉሥ የነበሩት የሣህለ ሥላሴ ልጅ የልዕልት ተናኘወርቅ እና የደጃዝማች ወልደሚካኤል ልጅ ናቸው። ግንቦት ፩ ቀን ፲፰፻፵፬ ዓ.ም ጎላ ወረዳ ደረፎ ማርያም በሚባል ሥፍራ ተወልደው፤ እስከ ፲፬ ዓመት ዕድሜያቸው ከአባታቸው ጋር ከኖሩ በኋላ ያጐታቸው የንጉሥ ኃይለ መለኮት ልጅ ዳግማዊ ምኒልክ ገና የሸዋ ንጉሥ እንደነበሩ፡ ወደርሳቸው ቤተ መንግሥት መጥተው፡ ባለሟል ሆኑ። በ፲፰፻፷፰ ዓ.ም ዕድሜያቸው ሀያ አራት ዓመት ሲሆን ከወይዘሮ የሺ እመቤት ጋር ተጋብተው ሐምሌ ፲፮ ቀን ፲፰፻፹፬ ዓ.ም የወደፊቱን ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴን ወለዱ።

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን እናታቸው ማን ይባላሉ?
መልስ: ልዕልት ተናኘወርቅ

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን የማን አባት ናቸው?
መልስ: ንጉሠ ነገሥት ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ

ጥያቄ: ራስ መኮንን ወልደሚካኤል መቼና የት ተወለዱ?
መልስ: ግንቦት ፩ ቀን ፲፰፻፵፬ ዓ.ም ጎላ ወረዳ ደረፎ ማርያም

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን ወልደሚካኤል ከስንት ዓመታቸው ጀምሮ የዳግማዊ ምኒልክ ባለሟል ሆነው ሰሩ?
መልስ: ፲፬ ዓመት

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን ወልደሚካኤል ጋብቻ የመሰረቱበት ዓመት መቼ ነበር?
መልስ: በ፲፰፻፷፰ ዓ.ም

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን ወልደሚካኤል አጎታቸው ማን ነበሩ?
መልስ: ንጉሥ ኃይለ መለኮት

ጥያቄ: የልዕልት ተናኘወርቅ አባታቸው የየት ክፍለ ሀገር ንጉሥ ነበሩ?
መልስ: የሸዋ ንጉሥ

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን ልጃቸውን አጼ ኃይለ ሥላሴን የወለዱት መቼ ነበር?
መልስ: ሐምሌ ፲፮ ቀን ፲፰፻፹፬ ዓ.ም

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን ከባለቤታቸው ልዕልት ተናኘወርቅ ንጉሠ ነገሥት የሆኑትን ልጃቸውን የወለዱት መቼ ነበር?
መልስ: ሐምሌ ፲፮ ቀን ፲፰፻፹፬ ዓ.ም

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን በስንት ዓመታቸው ትዳር መሰረቱ?
መልስ: ሀያ አራት ዓመት

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን ወላጅ አባታቸው ማን ይባላሉ?
መልስ: ደጃዝማች ወልደሚካኤል

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን ወልደሚካኤል እስከ ስንት ዓመታቸው ከወላጆቻቸው ጋር ኖሩ?
መልስ: እስከ ፲፬ ዓመት ዕድሜያቸው

ጥያቄ: ልዑል ራስ መኮንን ትዳር የመሰረቱት ከማን ጋር ነው?
መልስ: ከወይዘሮ የሺ እመቤት
ክልሉ የትልልቅ ወንዞች ባለቤት ሲሆን በአጠቃላይ በሦስት ዋና ዋና ተፋሰሶች ተከፋፍሎ ሊታይ የሚችል ነው። እነርሱም የዓባይ፣ የተከዜ እና የአዋሽ ተፋሰስ ናቸው። ወደነዚህ ተፋሰሶች የሚገቡና ዓመቱን በሙሉ የማይደርቁ ቁጥራቸው በርካታ የሆኑ ትልልቅ ወንዞች ያሉ ሲሆን በክልሉ በጥቅም ላይ ያልዋለ ሰፊ የውሐ ሀብት መኖሩን ያመለክታሉ። ከነዚህ በተጨማሪ እንደ ጣናና አርዲቦ የመሳሰሉ ሐይቆችም በክልሉ ውስጥ ይገኛሉ። በአጠቃላይ በክልሉ ውስጥ ባሉ ትልልቅ ወንዞችና መጋቢ ወንዞች የመስኖ ልማት ለማካሄድ የሚያስችል ከፍተኛ የውሐ ሐብት ክምችት እንዳለ መገንዘብ ይቻላል። ይሁን እንጅ እስከ አሁን ጥቅም ላይ የዋለው በጣም አነስተኛ ነው። በአመዛኙ አብዛኛው የክልሉ ምጣኔ ሀብት በግብርና እና ከብት እርባታ ላይ የተመሠረተ ነው። በአጠቃላይ ክልሉ ከፍተኛ የሆነ የሕዝብ ቁጥር፣ ለእርሻና ለእንስሳት እርባታ ተስማሚ የሆነ መሬት፣ የአየር ንብረት እና የውሐ ሀብቶች ያሉት በመሆኑ በተለይም የሰብል እና የእንስሳት ሀብት ልማት ለማካሄድ የማይናቅ አቅም አለው። በዝናብም ሆነ የመስኖ እርሻ ልማት በማስፋፋት በክልሉ በገበያ የሚውሉ የተለያዩ የአገዳ፣ የጥራጥሬ፣ የቅባት፣የአትክልትና ፍራፍሬ ሰብሎችን ማምረት ይቻላል። ጤፍ፣ ገብስ፣በቆሎ፣ ማሽላ፣ዳጉሣ፣ ስንዴ፣አተር፣ ባቄላ፣ ሽምብራ፣ ጓያ፣ምስር፣ሰሊጥ፣ ጥጥ፣ ተልባ፣ ወዘተ የመሳሰሉት በክልሉ ውስጥ ከሚመረቱ ሰብሎች መካከል ዋና ዋናዎቹ ናቸው። በእንስሳት ሀብት ረገድም በወተት ምርታማነታቸው የታወቁ የፎገራ ዝርያዎችና በፀጉር ምርት የታወቁት የመንዝ በግ ዝርያዎች በክልሉ ይገኛሉ። በቱሪዝም የሥራ መስክ ሊበለጽጉ ፣በሰፊው አገልግሎት ሊሰጡ የሚችሉ እና በዓለም የቅርስ መዝገብ የሰፈሩት የጐንደር ቤተ መንስግት ህንፃዎች፣ የላሊበላ አብያተ ክርስቲያናት፣ የሰሜን ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ እንዲሁም ልዩ ልዩ የቱሪዝም መስሕቦች አሉት፣ ይሁን እንጅ ክልሉ ሰፊ የሆነ የቱሪዝም እምቅ ሀብት ያለው ቢሆንም በሚፈለገው መጠን በጥቅም ላይ ውሏል ማለት አያስደፍርም። በዚህ ረገድ፤አካባቢዉ የብዙ ታሪካዊ ገዳማትና የታሪካዊ ቅርሶችም ባለሀብት ነው።

ጥያቄ: በአማራ ክልል ውስጥ ጥሩ የጸጉር ምርት ያላቸው የየት አካባቢ በጎች ዝርያዎች ናቸው?
መልስ: የመንዝ በግ

ጥያቄ: በአማራ ክልል የሚገኙ በርካታ ወንዞችን በስንት ዋና ዋና ተፋሰሶች መክፈል ይቻላል?
መልስ: በሦስት

ጥያቄ: በአማራ ክልል ያለው ከፍተኛ የውሃ ሀብት ክምችት የምን ዘርፍ ልማት ለማድረግ ምቹ ነው?
መልስ: መስኖ ልማት

ጥያቄ: በአማራ ክልል ዋና ዋና ተፋሰሶች እነማን ናቸው?
መልስ: የዓባይ፣ የተከዜ እና የአዋሽ

ጥያቄ: የአማራ ክልል ምጣኔ ሀብታዊ እንቅስቃሴ በአብዛኛው ምን ላይ የተመሰረተ ነው?
መልስ: በግብርና እና ከብት እርባታ

ጥያቄ: በአማራ ክልል ውስጥ በወተት ምርታቸው የታወቁት የየት አካባቢ ከብት ዝርያዎች ናቸው?
መልስ: የፎገራ

ጥያቄ: በአማራ ክልል ውስጥ ተጠቃሽ ከሆኑት ሐይቆች እነማን ይገኛሉ?
መልስ: ጣናና አርዲቦ
ሜሪላንድ ሜሪላንድ (እንግሊዝኛ፦ Maryland) በአሜሪካ የምትገኝ ስቴት ስትሆን ምዕጻረ ቃሏ MD ወይም Md. ነው። ሜሪላንድ ከአሜሪካ አስራሶስት ጥንታዊ ስቴቶች አንዷ ናት። ከሜሪላንድ ጋር የሚገናኙ ስቴቶች ፔንስልቫኚያ ፣ ቨርጂኚያ ፣ ዌስት ቨርጂኚያ ፣ እና ዴላዌር እያሉ፤ ደግሞ በኮለምቢያ ክልል (ዋሽንግተን ዲ.ሲ.)ና በአትላንቲክ ውቂያኖስ ትወሰናለች። የቼሳፒክ ወሽመጥ ስቴቱን መሃል ለመሃል ይከፍለዋል። የሜሪላንድ ከፍተኛ ቦታ የባክቦን ተራራ ጫፍ ነው። የሜሪላንድ አየር ሁኔታ ከቦታ ቦታ ይለያያል። የምስራቅ ክፍሉ ሞቃታማ በጋና መካከለኛ ክረምት የአየር ሁኔታ ሲኖረው የምዕራብ ክፍሉ ደግሞ መካከለኛ በጋ እና በጣም ቀዝቃዛ ክረምት አለው። የሜሪላንድ ጠቅላላ ምርቶች በ2003 እ.ኤ.ኣ. ወደ 212 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር የሚገመት ነው። በዚሁ ዓመት የአንድ ሰው የዓመታዊ ገቢ በኣማካይ 37,446 የአሜሪካን ዶላር ነበር ፣ ከአገሩ 5ኛ። ከፍተኛ የመንግስት መስሪያ ቤቶች ፣ ወታደራዊ ካምፖች እና የሳይንስና የሕክምና ተቋማት በዚሁ ክፍላገር ይገኛሉ። የስቴቱ ዋና ያውሮፕላን ማረፊያ ባልቲሞር-ዋሽንግተን ዓለም አቀፍ ያውሮፕላን ማረፊያ (BWI) ነው። በ1996 የሜሪላንድ ጠቅላላ የህዝብ ብዛት 5,558,058 ነው ተብሎ ይገመታል። ከዚሁ ውስጥም 583,900ቹ ወይም 10.6 በመቶ ሌላ ስቴት ወይም አገር የተወለዱ ነዋሪዎች ናቸው። አብዛኛው ህዝብ የስቴቱ መዓከላዊ ክፍል ውስጥ ይኖራል።

ጥያቄ: ሜሪላንድ በየት ሀገር የምትገኝ ስቴት ናት?
መልስ: በአሜሪካ

ጥያቄ: ሜሪላንድ በየትኛው ውቅያኖስ ትዋሰናለች?
መልስ: በአትላንቲክ

ጥያቄ: የሜሪላንድን ስቴት መሀል ለመሀል የሚከፍለው ወሽመጥ ምን ይባላል?
መልስ: የቼሳፒክ ወሽመጥ

ጥያቄ: በሜሪላንድ ስቴት ትልቁ የከፍታ ቦታ የት ነው?
መልስ: የባክቦን ተራራ

ጥያቄ: በ2003 እ.ኤ.ኣ. የሜሪላንድ ስቴት ዓመታዊ ምርት ምን ያህል ነበር?
መልስ: 212 ቢሊዮን የአሜሪካን ዶላር

ጥያቄ: በ2003 እ.ኤ.ኣ. የሜሪላንድ ስቴት ነዋሪዎች ዓመታዊ ገቢ ምን ያህል ነበር?
መልስ: 37,446 የአሜሪካን ዶላር

ጥያቄ: የሜሪላንድ ስቴት ዋና አውሮፕላን ማረፊያ ምን ይባላል?
መልስ: ባልቲሞር-ዋሽንግተን

ጥያቄ: በ2003 እ.ኤ.ኣ. የሜሪላንድ ስቴት ነዋሪዎች ባላቸው አማካኝ የነፍስ ወከፍ ዓመታዊ ገቢ መጠን ከአሜሪካ ስንተኛ ደረጃ ይዞ ነበር?
መልስ: 5ኛ

ጥያቄ: በ1996 በሜሪላንድ ስቴት ከሚኖሩ ነዋሪዎች ምን ያህሎቹ የሌላ ስቴት ወይም ሀገር ተወላጆች ነበሩ?
መልስ: 583,900ቹ

ጥያቄ: በ1996 እ.ኤ.ኣ. የሜሪላንድ ስቴት ሕዝብ ብዛት ስንት ነበር?
መልስ: 5,558,058

ጥያቄ: በ1996 በሜሪላንድ ስቴት ከሚኖሩ ነዋሪዎች በመቶኛ ምን ያህሎቹ የሌላ ስቴት ወይም ሀገር ተወላጆች ነበሩ?
መልስ: 10.6 በመቶ
ላይቤሪያ ላይቤሪያ (እንግሊዝኛ፦ Liberia)፣ በይፋ የላይቤሪያ ሪፐብሊክ (እንግሊዝኛ፦ Republic of Liberia)፣ በምዕራብ አፍሪካ የምትገኝ ሀገር ናት። በጊኒ፣ ኮት ዲቯር፣ ሴራሊዮን እና በአትላንቲክ ውቅያኖስ ትዋሰናለች። ላይቤሪያ የቅኝ ግዛት ሆና በ1822 እ.ኤ.አ. ከአሜሪካ በመጡ ነጻ የወጡ ባሪያዎች የተመሠረተች ሲሆን በአካባቢው ግን የተለያዩ ብሔሮች ለብዙ ምእተ አመታት ኖረዋል። መሥራቾቹ ዋና ከተማቸውን ሞንሮቪያ ብለው ለአሜሪካን ፕሬዝዳንት ጄምስ ሞንሮው ሰይመውታል። ሐምሌ ፳ ቀን ፲፰፻፴፱ ዓ/ም ነጻነት አወጁና ግዛቷ የላይቤሪያ ሪፐብሊክ ሆነች። በ1980 እ.ኤ.አ. በወታደራዊ መፈንቅለ-መንግስት የላይቤሪያ አመራር ከወረደ በኋላ ከ1989 እስከ 2005 እ.ኤ.አ. ድረስ ሀገሩዋ በመቶ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎችን ያፈናቀሉና የሀገሩዋን ኢኮኖሚ ያቃወሱ ሁለት የእርስ-በርስ ጦርነቶችን አይታለች። የአንትሮፖሎጂ ምርምር እንደሚያሳየው ከሆነ፣ በላይቤሪያ ላይ ከ12ኛው ክፍለ-ዘመን ወይም ከዛ በፊት ጀምሮ ሰው ሠፍሯል። መንዴ (Mende) የሚባል ቋንቋ የሚናገሩ ሰዎች ወደ ምዕራብ ሲስፋፉ፣ ሌሎች ታናናሽ ብሄረሰቦችን ወደ ደቡብ ወደ አትላንቲክ ውቅያኖስ ገፍተዋቸዋል። ዴዪ፣ ባሳ፣ ክሩ፣ ጎላ እና ኪሲ የሚባሉ ጎሳዎች በአካባቢው ከመጀመሪያ ጀምሮ እንደነበሩ በማስረጃ ይታወቃል። ይህ ፍልሰት የጨመረው የማሊ ግዛት በ1375 እ.ኤ.አ. እና የሶንጋይ ግዛት በ1591 እ.ኤ.አ. ሲዳከሙ ነው። በተጨማሪም ወደ ውስጥ ያለው ሥፍራ ወደ በርሃነት እየተለወጠ ስለመጣ፣ ነዋሪዎቹ ወደ እርጥቡ ፔፐር ጠረፍ (Pepper Coast) እንዲሄዱ ተገደዱ። ከማሊና ሶንጋይ ግዛቶች የመጡ አዳዲስ ነዋሪዎች ጥጥ ማሽከርከር፣ ልብስ መስፋት፣ ብረት ማቅለጥ እና ሩዝና ማሽላ ማብቀልን የመሳሰሉ ጥበቦች ለቦታው አስተዋወቁ። መኔ ሰዎች (ከመንዴ ወታደሮች የመጡ) አካባቢውን ከተቆጣጠሩ በኋላ ቫይ የሚባል የማሊ ግዛት ከፈረሰ በኋላ ለመሰደድ የተገደደ ብሔር ወደ ግራንድ ኬፕ ማውንት (Grand Cape Mount) የሚባለው ሥፍራ ፈለሱ። የክሩ ብሔር የቫይን ፍልሰት ተቃወሙ። ከመኔ ብሔር ጋር አንድ ላይ በመሆንም የቫይ ብሔርን ከግራንድ ኬፕ ማውንት አልፈው እንዳይስፋፉ አገዱ። በጠረፍ ላይ የሚኖሩት ሰዎች ታንኳ ሰርተው ከካፕ-ቨርት እስከ የወርቅ ጠረፍ (Gold Coast) ድረስ ካሉት ሌሎች ምዕራብ አፍሪካውያን ጋር ይገበያዩ ነበር። የክሩ ጎሳ በመጀመሪያ ለአውሮፓውያን ሰው ያልሆኑ ነገሮችን ይሸጡ ነበር። ግን በኋላ በየአፍሪካ ባሪያ ንግድ ውስጥ መሳተፍ ጀመሩ። የክሩ ሠራተኞች ቦታቸውን ትተው በትልቅ እርሻዎችና የግንባታ ሥራዎች ላይ ተሳትፈዋል። አንዳንዶቹም የስዊዝና ፓናማ መስኖዎች ለመገንባት ረድተዋል። ሌላ ግሌቦ የሚባሉ ሰዎች የመኔ ጎሳ አካባቢያቸውን ሲወር፣ በኋላ የላይቤሪያ ወደ ሚሆነው ጠረፍ አመሩ። በ1461 እ.ኤ.አ. እና 17ኛው ክፍለ-ዘመን መጨረሻ መካከል ፖርቱጋላዊ፣ ሆላንዳዊና ብራታንያዊ ነጋዴዎች በላይቤሪያ የንግድ ቦታ አቋቁመው ነበር። በተጨማሪም የአንድ የሚጥሚጣ አይነት ፍሬ በመብዛቱ ፖርቱጋላዊያን አካባቢውን Costa da Pimenta (ኮስታ ዳ ፒሜንታ) ማለትም የፍሬ ጠረፍ ብለው ሰይመውት ነበር። በ1822 እ.ኤ.አ. የአሜሪካ የቅኝ መግዛት ማህበር ላይቤሪያን ባሪያ የነበሩ ጥቁር ሰዎች የሚላኩበት ቦታ አድርጎ አቋቋመ። ከሌሎች ባሪያ ያልነበሩ ጥቁር አሜሪካውያንም ወደ ላይቤሪያ ለመሄድ የመረጡ ነበሩ። ወደ እዛ የሄዱት አሜሪካዊ ላቤሪያዊያን በመባል ይታወቃሉ። በሐምሌ 20 ቀን 1839 ዓ.ም. እነዚህ ሰፋሪዎች የላይቤሪያ ሪፐብሊክ ነፃነትን አወጁ። አርባ ከመቶ የሚሆነው የሀገሩ ሕዝብ ክርስቲያን ነው። ሌላ ሀያ ከመቶ የሚሆን ሕዝብ የራሱ የአገሬው ሀይማኖት አለው። የቀረው አርባ ከመቶ ሕዝብ የእስልምና እምነት ተከታይ ነው። የላይቤሪያ ዩኒቨርሲቲ በሞንሮቪያ ይገኛል። በ1862 እ.ኤ.አ. የተከፈተ ሲሆን ከአፍሪካ ቀደምት የከፍተኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች አንዱ ነው። በእርስ-በርስ ጦርነት ጊዜ በጣም የተጎዳ ሲሆን አሁን እንደገና እየተገነባ ነው። ከቲንግተን ዩኒቨርሲቲ በየአሜሪካ ኢጲስ ቆጶስ ቤተክርስቲያን በ1889 እ.ኤ.አ. ተመሥርቷል። ግቢው በሱዋኮኮ፣ ቦንግ የአገዛዝ ክፍል ይገኛል።

ጥያቄ: የላይቤሪያ መንግስት በወታደራዊው ኃይል ከስልጣን የተፈናቀለው መች ነበር?
መልስ: በ1980 እ.ኤ.አ.

ጥያቄ: ላይቤሪያ በአፍሪካ በየትኛው ክፍል ትገኛለች?
መልስ: በምዕራብ

ጥያቄ: ላይቤሪያ የተመሰረተችው በማን ነው?
መልስ: ከአሜሪካ በመጡ ነጻ የወጡ ባሪያዎች

ጥያቄ: ላይቤሪያ ከአሜሪካ በመጡ ነጻ በወጡ ሰዎች መች ተመሰረተች?
መልስ: በ1822 እ.ኤ.አ.

ጥያቄ: የላይቤሪያ ዋና ከተማ ስም ማን ይባላል?
መልስ: ሞንሮቪያ

ጥያቄ: ላይቤሪያ ነጻነቷን መች አገኘች?
መልስ: ሐምሌ ፳ ቀን ፲፰፻፴፱ ዓ/ም

ጥያቄ: የላይቤሪያ ዋና ከተማ ስያሜዋን ያገኘችወ በየትኛው የአሜሪካን ፕሬዝደንት ስም ነው?
መልስ: ጄምስ ሞንሮው

ጥያቄ: በላይቤሪያ የእርስ በእርስ ጦርነት የነበረው ከመቼ እስከ መቼ ነበር?
መልስ: ከ1989 እስከ 2005 እ.ኤ.አ.

ጥያቄ: ከ1989 እስከ 2005 እ.ኤ.አ. በላይቤሪያ የተከሰተው የእርስ በእርስ ግጭት ምን ያህል ሰዎችን ለስደት ዳረገ?
መልስ: በመቶ ሺህ የሚቆጠሩ ሰዎችን

ጥያቄ: በላይቤሪያ ከ1989 እስከ 2005 እ.ኤ.አ. ድረስ ስንት ጊዜ የእርስ በእርስ ግጭት ተከሰተ?
መልስ: ሁለት

ጥያቄ: ላይቤሪያ ከውቅያኖሶች በየትኛው ትዋሰናለች?
መልስ: በአትላንቲክ

ጥያቄ: የላይቤሪያ ዩኒቨርሲቲ የተመሰረተው መች ነበር?
መልስ: በ1862 እ.ኤ.አ.

ጥያቄ: የላይቤሪያ ዩኒቨርሲቲ የት ከተማ ይገኛል?
መልስ: በሞንሮቪያ

ጥያቄ: ላይቤሪያ የምትገኝበት አህጉር የት ነው?
መልስ: አፍሪካ
ድረ ገጽ መረብ የድረ ገጽ መረብ (ወይም ኢንተርኔት) በጣም ብዙ የኮምፒዩተር አውታሮችን የያዘ የመገናኛ መረብ ነው። በመረቡ ውስጥ ብዙ ድረ ገጽ ይገኛሉ። ከዚያ በላይ በርካታ የመነጋገርና መገናኘት መንገዶች አሉ። ከሁሉ አስቀድሞ የተፈጠረ ክፍለ-ኢንተርኔት «USENET» የሚባለው አገልግሎት ነው። ይህ በ1973 ዓ.ም. (1980 እ.ኤ.አ.) አካባቢ ሲጀመር በተለይ ለዩኒቨርሲቴዎችና ኮሌጆች ብቻ የታወቀ መገናኛ ሆኖ ቆየ። ይህ ጽሑፍ በተገናኙት ኮምፒውተሮች ላይ መልጠፍ የሚፈቅድ ሥርዓት ብቻ እንጂ ስዕል ወይም ሌላ ነገር አልነበረም። መጀመርያው e-mail አድራሳዎች የተሰጡት ከዚያ ዘመን ነው። ዛሬም ብዙዎች ተጠቃሚዎቹ ግን ስንኳ ስለ USENET መኖሩን አያውቁም። መጀመርያው ድረ ገጽ የተፈጠረው በ1983 ዓ.ም. (1990 እ.ኤ.አ.) ሆነ።

ጥያቄ: ብዙ የኮምፒዩሮችን የያዘ የመገናኛ መረብ ምን ይባላል?
መልስ: የድረ ገጽ መረብ

ጥያቄ: ክፍለ ኢንተርኔት መቼ ነው የተጀመረው?
መልስ: በ1973 ዓ.ም. (1980 እ.ኤ.አ.)

ጥያቄ: ድረ ገጽ ተግባር ላይ የዋለው ከመቼ ጀምሮ ነው?
መልስ: በ1983 ዓ.ም. (1990 እ.ኤ.አ.)

ጥያቄ: እ.ኤ.አ. በ1980 ዩኒቨርሲቲዎችና ኮሌጆች እንደ መገናኛ ዘዴ የተቀሙበት ነገር ምን ነበር?
መልስ: ክፍለ-ኢንተርኔት
ግብፅ ግብፅ ወይም ምጽር፣ ምሥር በሰሜን ምስራቅ ኣፍሪካ የምትገኝ አገር ናት። 77 ሚሊዮን ከሚሆነው ህዝቧ አብዛኛው ከናይል ወንዝ ዳርቻ በአንድ ኪሎሜትር ክልል ውስጥ ይገኛል። የግብፅ አብዛኛው መሬት በሰሃራ በረሃ ክልል ውስጥ ይገኛል። ዋና ከተማዋ ካይሮ ስትሆን ከአፍሪካም ትልቋ ከተማ ናት። ሌላ ትኩረት የሚሰጣት ከተማ አሌክሳንድሪያ (እስክንድርያ) ናት። አሌክሳንድሪያ የአገሪቱ ዋና ወደብ ስትሆን በህዝብ ብዛት ከአገሪቱ ሁለተኛ ናት። ግብፅ በሰሜን ከሜዴቴራኒያን ባሕር በምሥራቅ ከቀይ ባሕር፤ በደቡብ ከኖብያ፤ በምዕራብ ከምድረ በዳው አገር ይዋሰናል። ነጭ አባይ በግብፅ መካከል ያደርግና ከደቡብ ወደ ምሥራቅ ይሄዳል። የአባይ ወንዝ የሚሞላው በዓመት አንድ ጊዜ ብቻ ነው። በግብፅ የሚዘንበው አንድ አንድ ጊዜ ብቻ ስለ ሆነ ግብፅ በአባይ ለምቶ ይኖራል።

ጥያቄ: የግብጽ ዋና መዲና ማናት?
መልስ: ካይሮ

ጥያቄ: ካይሮ ለግብጽ ምኗ ናት?
መልስ: ዋና ከተማዋ

ጥያቄ: ዋና ከተማዋ ካይሮ የሆነችው ሀገር ማን ናት?
መልስ: ግብፅ

ጥያቄ: በግብጽ ዋናዋ የወደብ ከተማ ማን ትባላለች?
መልስ: አሌክሳንድሪያ

ጥያቄ: አሌክሳንድርያ ከተማ በነዋሪ ቁጥር ከግብጽ ከተሞች ስንተኛዋ ናት?
መልስ: ሁለተኛ

ጥያቄ: ከግብጽ ከተሞች በሕዝብ ብዛት ሁለተኛ የሆነችው ከተማ ማናት?
መልስ: አሌክሳንድሪያ

ጥያቄ: አሌክሳንድርያ ከግብጽ ከተሞች በዋናነት የምትታወቅበት ነገር ምንድን ነው?
መልስ: የአገሪቱ ዋና ወደብ

ጥያቄ: ግብጽ የምትገኝበት አህጉር የት ነው?
መልስ: ኣፍሪካ
ጥንታውያን የግብጽ ባለሥልጣኖች በመጽሐፍ ቅዱስ መሠረት ከማየ አይኅ ቀጥሎ መጀመሪያ የአፍሪካ ሕዝብ የኖኅ ልጅ የካም ዘሮች ናቸው፤ ይህ አገር ሰናዖር ለሚሉት ቅርብ ስለ ነበር የባብል ግንብ ከተሠራ በኋላ ከዚህ ተነስተው ወደ ግብፅ ወረዱ። የግብጽ ቀድሞ ዘመን መንግሥት ዋና ጥንታዊ ነው፤ የመሠረተውም ፈርዖን ሜኒስ የተባለው ነው። ጸሓፊው ጊዮርጊስ ስንቄሎስ (፰፻ ዓ.ም. አካባቢ የጻፈው) ይህ ፈርዖን ሜኒስ በዕውነት የካም ልጅ ምጽራይም እንደ ነበረ ገመተ። ዳሩ ግን አባ አውሳብዮስ በጻፉት ዜና መዋዕል ዘንድ (፫፻፲፯ ዓ.ም. ተጽፎ)፣ የድሮ ግብጻዊው ባለታሪክ ማኔጦን (፫ኛው ክፍለ ዘመን ዓክልበ.) ስለ ኋለኞቹ ግብጻውያን ሲጽፍ፣ ይኮሩበት የነበረው የታላቁ ጥንት ዘመን ከማየ አይህ አስቀድሞ እንዳለፈ፣ በኋላም በዚያው አገር ዳግመኛ ከሠፈረበት ከካም ልጅ ምጽራይም በውኑ እንደ ተወለዱ ጽፎ ነበር። ተመሳሳይ ታሪክ በእስላም ጸሐፊዎች በግብጻዊው እብን አብድ ኤል-ሀከም እና በፋርሳውያን አል-ታባሪና ሙሐመድ ቈንዳሚር መጻሕፍት ሲገኝ፣ ፒራሚዶች፣ እስፊንክስ ወዘተ. ሁሉ የተሠሩ ከጥፋት ውኃ በፊት በኖሩት ክፉ ዘሮች ሆኖ፣ ከዚያ በኋላ ግን አገሩ ለካም ተወላጅ ለምጽራይም ('ማሣር' ወይም 'መሥር') ተሠጠ ብለው ጻፉ።

ጥያቄ: በመጽሐፍ ቅዱስ መሰረት ከማየ አይኅ በኋላ መጀመሪያ በአፍሪካ የሰፈሩት ሕዝቦች እነማን ናቸው?
መልስ: የካም ዘሮች

ጥያቄ: በመጽሐፍ ቅዱስ መሰረት ካም የማን ልጅ ነው?
መልስ: የኖኅ
አማራ (ክልል) አማራ (ክልል 3) ከዘጠኙ የኢትዮጵያ ክልሎች አንዱ ሲሆን ከ 1994 በፊት አራት የሀገሪቱን ዋና ወና ክፍለ ሀገራት የ ካትት ነበር እነሱም በጌምድር ጐጃም ወሎና ሸዋ ነበሩ ።የአማራ ብሔራዊ ክልል ጅኦግራፊያዊ አቀማመጥ በ8° 45 እስከ 13° 45 ሰሜን የኬንትሮስ እና በ35° 46 እስከ 40° 25 ምስራቅ የኬንትሮስ መስመር ውስጥ ይገኛል። በምስራቅ የአፋርና የኦሮሚያ ክልሎች፣ በምዕራብ ሱዳን እና ቤንሻንጉል-ጉምዝ ክልል፣ በሰሜን የትግራይ ክልልና በደቡብ የኦሮሚያ ክልል ያዋስኑታል። የቆዳ ስፋቱ ፻፶፯ሺ፸፮ ካሬ ሜትር ሲሆን ከአገሪቱ አሥራ አምስት በመቶ ድርሻ ይይዛል። የክልሉ ሕዝብ ብዛት ደግሞ በ፳፻፪ ዓ/ም 20,875,456 እንደነበር የተገመተ ሲሆን ከአገሪቱ ጠቅላላ ሕዝብ 33.9% አካባቢ ድርሻ ይይዛል ተብሎ ይገመታል። ክልሉ በ፲ ዞኖችና በ፻፷፮ የገጠርና የከተማ ወረዳ አስተዳደሮች የተከፋፈለ ሲሆን ከዚህ ውስጥ ፴፰ የሚሆኑት የከተማ አስተዳደሮች ናቸው። የአማራ፣ የአገው፣ የኦሮሞና የሌሎች ብሔረሰቦች በጋራ የሚኖሩበት ክልል ነው። እንዲሁም የአማራ ክልል አሁን ላይ የክልል ከተማው ባህር ዳር ነው። በክልሉ አልፎ አልፎ ከሚታዩ የመንግሥትና የማኅበራት ደኖች፣ በደሴቶች፣ በአብያተ ክርስቲያናት፣ በወንዞች ዳርቻና ሰው ሊደርስባቸው በማይችሉ ገደላማና ተራራማ ስፍራዎች ከሚገኙ ጥቂት ደኖች በስተቀር ሊጠቀስ የሚችል ከፍተኛ የደን ሀብት ጋር በቅርብ የተያያዘ ነው። በዚህ ረገድ በሰሜን ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ የሚገኙ እንደ ቀይ ቀበሮ፣ ዋልያ፣ ጭላዳ ዝንጀሮ እንዲሁም በምዕራባዊው የክልሉ አካባቢ ዝሆን አንበሳና ነብር፣ ሰጐንና የተለያዩ አዕዋፋት በስተቀር ከፍተኛ የዱር እንስሳት ክምችት ካለመኖሩም በላይ በተለያዩ አካባቢዎች ባሉ ጥቂት የደን ቅሪቶችና ዋሻዎች የነበሩት አነስተኛ ቁጥር ያላቸው አራዊቶችም ለዘመናት በደረሰው የደን መጨፍጨፍና መራቆት ምክንያት ከክልሉ ወደ ሌላ አካባቢ እንደተሰደዱ ይታወቃል። ክልሉን የማዕድን ሀብት አስመልክቶ በሚገባ የተጠናከረ ጥናት ባይኖርም ከክልሉ ስነ-ምድራዊ ሁኔታዎችና ከተካሄዱ አንዳንድ ጠቋሚ ጥናቶች መረዳት እንደሚቻለው በክልሉ ውስጥ የተለያዩ ማዕድናት እንደአሉ ይገመታል። በዚህም መሠረት በሰሜን ሸዋ የኦፓል ማዕድን፣ በሰሜን ጐንደር፣ በጭልጋና በደቡብ ወሎ በአምባሰል ወረዳ የድንጋይ ከሰል ክምችት እንዳሉ መረጃዎች ይጠቁማሉ። ከዚህም በተጨማሪ ለግንባታ ሥራ የሚውል በቂ የድንጋይ፣ የኖራ ድንጋይ፣የሸክላ አፈር፣ ጅኘሲየም፣ የጌጣጌጥ ማዕድናት እንዲሁም በዓባይ ሸለቆ የዕብነ በረድ ሐብቶች እንዳሉ ጥናቶች ይጠቁማሉ። ይሁን እንጅ በውል የሚታወቀው ሐብትም ቢሆን በበቂ ሁኔታ አልለማም።

ጥያቄ: በአማራ ክልል የት አካባቢ ነው የእብነ በረድ ክምችት እንዳለ በጥናት የተለየው?
መልስ: በዓባይ ሸለቆ

ጥያቄ: የአማራ ክልል የቆዳ ስፋት ምን ያህል ነው?
መልስ: ፻፶፯ሺ፸፮ ካሬ ሜትር

ጥያቄ: የአማራ ክልል በስንት ዞኖች የተከፈለ ነው?
መልስ: በ፲

ጥያቄ: በአማራ ክልል ስንት የከተማ አስተዳደሮች ይገኛሉ?
መልስ: ፴፰

ጥያቄ: በኢትዮጵያ የሰሜን ተራሮች ብሔራዊ ፓርክ የት ክልል ይገኛል?
መልስ: አማራ (ክልል 3)

ጥያቄ: በአማራ ክልል ሰሜን ሸዋ ዞን ምን ማዕድን ይገኛል?
መልስ: የኦፓል ማዕድን

ጥያቄ: የአማራ ክልል ዋና ከተማ ማን ናት?
መልስ: ባህር ዳር

ጥያቄ: የኦፓል ማዕድን በአማራ ክልል በየትኛው ዞን ይገኛል?
መልስ: በሰሜን ሸዋ
ሮማንሽ ሮማንሽ ወይም ሩማንች (Rumantsch) ከስዊስ አገር 4 ብሔራዊ ቋንቋዎች 1ዱ ሆኖ ሌሎቹ 3 ጀርመንኛ ጣልኛና ፈረንሳይኛ ናቸው። ከሮማይስጥ የታደገ ቋንቋ በመሆኑ የሮማንስ ቋንቋ ቤተሠብ አባል ነውና በተለይ የሚመስለው ፈረንሳይኛ ወይም እጣልኛ ነው። የሚናገረው በግራውብውንደን (ግሪዞን) ካንቶን ስዊስ በሚኖሩ 60,000 ሰዎች ነው። ይህ ከስዊስ አገር ሕዝብ ብዛት 1% ብቻ ሲሆን ከስዊስ አገር ብሔራዊ ቋንቋዎች ሁሉ ትንሹ ነው። እንኳን በስዊስ አገር ከሚኖሩት ስርቦ-ክሮዌሽኛ ተናጋሪዎች ቁጥር ብዛት (111,000) በግማሽ ያንሳል። በስሜን እጣልያ አገር ዛሬ ለሚናገሩ ቋንቋዎች ለፍሪዩልያንና ለላዲን ቅርብ ዘመድ ነው።

ጥያቄ: የስዊስ ሀገር ስንት ብሔራዊ ቋንቋዎች አሏት?
መልስ: 4

ጥያቄ: በስዊስ ከሮማንሽ በተጨማሪ ምን ምን ብሔራዊ ቋንቋዎች አሉ?
መልስ: ጀርመንኛ ጣልኛና ፈረንሳይኛ

ጥያቄ: ሮማንሽ የምን ቤተሰብ ቋንቋ ነው?
መልስ: የሮማንስ

ጥያቄ: ሮማንሽ ቋንቋ በስዊስ ምን ያህል ተናጋሪዎች አሉት?
መልስ: 60,000

ጥያቄ: ከስዊስ አገር ብሔራዊ ቋንቋዎች ሁሉ ትንሽ ተናጋሪ ያለው ቋንቋ የቱ ነው?
መልስ: ሮማንሽ

ጥያቄ: የሮማንሽ ቋንቋ በሰሜን ጣልያን ከሚነገሩት ቋንቋዎች ለየትኞቹ ቅርብ ነው?
መልስ: ለፍሪዩልያንና ለላዲን

ጥያቄ: በስዊስ ሀገር የሮማንሽ ቋንቋ ተናጋሪዎች በመቶኛ ምን ያህል ይሆናሉ?
መልስ: 1%