dagim/amharic-qa huggingface dataset:
አዲስ አበባ መስከረም 23/2012 ዕውቁና አንጋፋው ሳይንቲስት ፕሮፌሰር ኤሜሪተስ ጥላሁን ይልማ በውጭ አገራት የሚሰሩ ኢትዮጵያዊያን ሳይንቲስቶች ወጣቶችን በሳይንስ በማነጽ ተግባር እንዲሰማሩ፤ መንግስትም ድጋፍ እንዲያደርግላቸው ጥሪ አቀረቡ። ፕሮፌሰር ጥላሁን በቻይና ከሚገኙ የምርምር ተቋማት ጋር በመተባበር ኢትዮጵያ ውስጥ የአፍሪካ ሞሌኪዩራል ባዮሎጂ ላብራቶሪ ማዕከል ሊያቋቁሙ መሆኑን ይፋ አድርገዋል። የአሜሪካው ካሊፎርኒያ ዳቪስ ዩኒቨርሲቲ የህክምና ትምህርት ቤት ዕውቁ ሳይንቲስት ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በኢትዮጵያ ሳይንስ አካዳሚ በሚዘጋጀው ወርኃዊ የሳይንስ ገለጻ መድረክ ወጣቱን ትውልድ ማስተማርና ማነጽ ለኢትዮጵያ ተስፋ፤ የቻይና ተምሳሌትነት በሚል ትናንት ምሽት ገለጻ አድርገዋል። በአውሮጳዊያኑ ዘመን አቆጣጠር 1943 በኢትዮጵያ የተወለዱት ፕሮፌሰር ኤሜሪተስ ጥላሁን ይልማ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን በናዝሬት፣ የሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን በጅማ የግብርና ቴክኒካል ትምህርት ቤቶች አጠናቀው በቀድሞው የአለማያ እርሻ ኮሌጅ ለሁለት ዓመት ተከታትለዋል። ከዛሬ 55 ዓመታት በፊት በኮሌጅ ቆይታቸው ባሳዩት የላቀ ውጤትም አሜሪካን አገር በሚገኘው የካሊፎርኒያ ዳቪስ ዩኒቨርሲቲ የእንስሳት ህክምና ትምህር ቤት ተልከው ትምህርታቸውን በማጥናት ወደ ኢትዮጵያ ተመልሰው በቢሾፍቱ የእንስሳት ህክምና ትምህርት ቤት አስተምረዋል። ከሁለት ዓመታት በኋላም ወደ ካሊፎርኒያ ዳቪስ ዩኒቨርሲቲ በመመለስ የ3ኛ ዲግሪያቸውን በደቂቀ ሥነ ሕይወት መስክ በማጥናት በአውሮጳዊያኑ አቆጣጠር ከ1980-2006 በተማሩበት ካሊፎርኒያ በዋሽንግተን ስቴት ዩኒቨርሲቲ ከረዳት እስከ ሙሉ ፕሮፌሰርነት ማዕረግ አስተምረዋል፤ ተመራምረዋል። እ.አ.አ ከ2017 ጀምሮ ደግሞ የዲስቲንጉሽድ ፕሮፌሰር ኤሜሪተስ ማዕረግ ያገኙ ሲሆን እ.አ.አ ከ1990 ጀምሮ እስካሁን ድረስ ዓለም አቀፍ የሃሩራማ አካባቢ በሽታዎች የሞሌኪዩራል ባዮሎጂ ላብራቶሪ ማዕከል በማቋቋም በዳይሬክተርነት እየመሩ ይገኛሉ።

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ከቻይና ተቋማት ጋር በመተባበር ሊያቋቁም ያሰቡት ምንድነው?
መልስ: የአፍሪካ ሞሌኪዩራል ባዮሎጂ ላብራቶሪ ማዕከል

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ መቼ ተወለዱ? 
መልስ: በአውሮጳዊያኑ ዘመን አቆጣጠር 1943

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ የመጀመሪያ ደረጃ ትምህርታቸውን የት ተከታተሉ?
መልስ: በናዝሬት

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ 2ኛ ደረጃ ትምህርታቸውን የት ተከታተሉ?
መልስ: በጅማ የግብርና ቴክኒካል ትምህርት ቤቶች

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በአረማያ እርሻ ኮሌጅ ለስንት ዓመት ተማሩ?
መልስ: ለሁለት

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በአሜሪካ ካሊፎርኒያ ዳቫስ ዩኒቨርሲቲ የምን ህክምና ትምህርት ነው ያጠኑት?
መልስ: የእንስሳት ህክምና

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ የእንስሳት ህክምና ትምህርት የት ሀገር በሚገኝ ዩኒቨርሲቲ ተማሩ?
መልስ: አሜሪካን

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ የእንስሳት ህክምና ትምህርታቸውን በአሜሪካ በሚገኘው ማን ዩኒቨርሲቲ ተማሩ?
መልስ: የካሊፎርኒያ ዳቪስ ዩኒቨርሲቲ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ ወደ ኢትዮጵያ ተመልሰው ያስተማሩት የት ነው?
መልስ: በቢሾፍቱ የእንስሳት ህክምና ትምህርት ቤት

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ 3ኛ ዲግሪያቸውን የሰሩት በምን ላይ ነው?
መልስ: በደቂቀ ሥነ ሕይወት

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በዳይሬክተርነት እየመሩት ያለው ተቋም ምን ይባላል?
መልስ: የሃሩራማ አካባቢ በሽታዎች የሞሌኪዩራል ባዮሎጂ ላብራቶሪ ማዕከል

ጥያቄ: የሃሩራማ አካባቢ በሽታዎች የሞሊኪዩራል ባዮሎጂ ላብራቶሪ ማዕከል ዳይሬክተር ማን ናቸው
መልስ: ፕሮፌሰር ኤሜሪተስ ጥላሁን ይልማ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በተማሩበት ካሊፎርኒያ ዋሽንግተን ስቴት ዩኒቨርሲቲ በአውሮፓውያን አቆጣጠር ከመቼ እስከ መቼ ቆዩ?
መልስ: ከ1980-2006

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በተማሩበት ካሊፎርኒያ ዋሽንግተን ስቴት ዩኒቨርሲቲ ከ1980-2006 ከምን እስከ ምን ማዕረግ ደረሱ?
መልስ: ከረዳት እስከ ሙሉ ፕሮፌሰርነት

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በተማሩበት ከ1980-2006 ከረዳት እስከ ሙሉ ፕሮፌሰርነት የደረሱት የት ዩኒቨርሲቲ ነው?
መልስ: በዋሽንግተን ስቴት ዩኒቨርሲቲ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ የዲስቲንጉሽድ ፕሮፌሰር ኤሜሪተስ ማዕረግ ያገኙት መቼ ነበር?
መልስ: እ.አ.አ ከ2017

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በየት ሀገር ተወለዱ?
መልስ: በኢትዮጵያ
አዳማ /ኢዜአ/መስከረም 23/2012 የአዳማ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲ በ86 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር ስምንት የምርምርና የልህቀት ማእከላት እያደራጀ መሆኑን ገለጸ። የዩኒቨርሲቲው አካዳሚክ ጉዳዮች ዘርፍ ምክትል ፕሬዚዳንት ዶክተር ተሾመ አብዶ ለኢዜአ እንደገለጹት ግንባታቸው ከ90 በመቶ በላይ የተጠናቀቀው የምርምር ፓርኮችንና የልህቀት ማዕከላትን በመሳሪያ ለማደራጀት 86 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር በጀት ተመድቦ እየተሰራ ነው ብለዋል። በዚህም ሁለት ሊትል ስታር የተባሉ ሳተላይቶች በደቡብ ኮሪያና ኢትዮጵያዊያን ባለሙያዎች በመገጣጠም ላይ እንደሚገኙ ተናግረዋል። የፋርማቲካል የልህቀት ማእከሉ የባህል መድኋኒቶችን በመቀመምና በምርምር በማዘጋጀት ወደ ዘመናዊ የኢንዱስትሪ ምርት እንዲገቡ የሚያስችል መሆኑን የጠቀሱት ዶክተር ተሾመ በተለይም በባህላዊ መድኋኒቶች ዙሪያ በትኩረት የምርምር ሥራ ለማከናወን የሚያስችል ነው ብለዋል።  የአዳማ ሳይንስና ቴክኖሎጅ ዩኒቨርሲቲ በ19 የትምህርት ፕሮግራሞች ከ6 ሺህ በላይ ተማሪዎችን በመደበኛና በኤክስቴሽን ፕሮግራም ተቀብሎ ማስተማር ላይ ይገኛል።

ጥያቄ: የአዳማ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርስቲ በ86 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር እያደራጀ ያለው ምንድነው?
መልስ: የምርምርና የልህቀት ማእከላት

ጥያቄ: የአዳማ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርስቲ  በምን ያህል ዶላር የምርምርና ልህቀት ማእከላትን እያደራጀ ይገኛል?
መልስ: በ86 ሚሊዮን

ጥያቄ: የአዳማ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርስቲ የአካዳሚክ ጉዳዮች ዘርፍ ምክትል ፕሬዚዳንት ማን ይባላሉ?
መልስ: ዶክተር ተሾመ አብዶ

ጥያቄ: በአዳማ ሳይንስና ቴክኖሎጂ ዩኒቨርስቲ ዶክተር ተሾመ አብዶ ያላቸው ኃላፊነት ምንድን ነው?
መልስ: አካዳሚክ ጉዳዮች ዘርፍ ምክትል ፕሬዚዳንት

ጥያቄ: በደቡብ ኮሪያና በኢትዮጵያ ባለሙያዎች በመገጣጠም ላይ ያሉት ሳተላይቶች ምን ይባላሉ?
መልስ: ሊትል ስታር

ጥያቄ: በደቡብ ኮሪያና በኢትዮጵያ ባለሙያዎች በመገጣጠም ላይ ያሉት ሳተላይቶች ስንት ናቸው?
መልስ: ሁለት

ጥያቄ: በአዳማ ሳይንስ ቴክኖሎጂ ዩኒቨረርሲቲ እየተገጣጠሙ ያሉት ሁለቱ ሊትል ስታር የተሰኙት ሳተላይቶች በየት ሀገር ባለሙያዎች ነው?
መልስ: በደቡብ ኮሪያና ኢትዮጵያዊያን

ጥያቄ: የአዳማ ሳይንስ ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲ በስንት ትምህርት ፕሮግራሞች ተማሪዎችን እያስተማረ ነው?
መልስ: በ19

ጥያቄ: የአዳማ ሳይንስ ቴክኖሎጂ ዩኒቨርሲቲ ባሉት የትምህርቶች ፕሮግራሞች ምን ያህል ተማሪዎችን እያስተማረ ነው?
መልስ: ከ6 ሺህ በላይ

ጥያቄ: በአዳማ ሳይንስ ቴክኖሎጂ የባህል መድኃኒቶችን በመቀመምና በምርምር በማዘጋጀት ወደ ዘመናዊ ኢንዱስትሪ ለማስገባት እየሰራ ያለው የትኛው ክፍል ነው?
መልስ: የፋርማቲካል የልህቀት ማእከሉ
መስከረም 21/2012 ኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ዓለም አቀፍ ሥነ ፈለክ (አስትሮኖሚ) ህብረት ሲንፖዚየምን ልታስተናግድ ነው። ሲምፖዚየሙ ከመጪው ሳምንት ማክሰኞ መስከረም 27 ቀን 2012 ዓም ጀምሮ ለአራት ቀናት የሚካሄድ መሆኑን የኢትዮጰያ ስፔስ ሳይንስ ቴክኖሎጂ ኢንሲቲትዩት ዛሬ ለኢዜአ ገልጿል። ከጥንታዊ ሳይንሶች አንዱ የሆነው ሥነ ፈለክ (አስትሮኖሚ) ከመሬት ከባቢ አየር ውጪ የሚገኙ ክስተቶችን የሚያጠና የሳይንስ ክፍል ሲሆን ፀሐይ፣ የከዋክብትና የጨረቃዎች ስርዓት ማለት ነው። ሲንፖዚየሙ የኢትዮጰያ ስፔስ ሳይንስ ቴክኖሎጂ ኢንሲቲትዩት፣ የኢኖቬሽንና ቴክኖሎጂ ሚኒስትርና የኢትዮጵያ ስፔስ ሳይንስ ሶሳይቲ ከምስራቅ አፍሪካ አስትሮኖሚ ለልማት ማስተባባሪያ ጽህፈት ቤት ጋር በጋራ በመሆን እንደሚካሄድ ተገልጿል። በምስራቅ አፍሪካ ለመጀመሪያ ጊዜ አዲስ አበባ ውስጥ የሚካሄደው ሲንፖዚየም ከ30 አገራት የተውጣጡ ወደ 160 የሚደርሱ ዓለም አቀፍ ሳይንቲስቶች፣ ኢትዮጵያውያን ተመራማሪዎችና ባለ ድርሻ አካላት ይሳተፉበታል። ሲንፖዚየሙ በአገሪቱ መካሄዱ በስፔስ ሳይንስ ዘርፍ ላይ ከሚሰሩ ዓለም አቀፍ ሳይንቲስቶች ልምድ ለማግኘት እድል እንደሚፈጥር ተመልክቷል። አለም አቀፍ የሥነ ፈለክ (አስትሮኖሚካል) ህብረት 100ኛ ዓመት እየተከበረ እንደሚገኝም ተገልፇል። ዓመቱ በኢትዮጵያም ስለየሥነ ፈለክ ሳይንስ ግንዛቤ በሚፈጥሩ ዝግጅቶች እየተከበረ መሆኑን ነው መግለጫው ያመለከተው። ሲንፖዚየሙ ከመካሄዱ በፊት በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ ለ2ኛና 3ኛ ዲግሪ ተማሪዎች እና በአስር የህዝብ ትምህርት ቤቶች በተግባር የታገዙ የግንዛቤ ማስጨበጫ ስልጠናዎች እንደሚሰጡም ተገልጿል። ከሲንፕዚየሙ ቀጥሎም ለ2ኛ ደረጃ ትምህርት ቤት መምህራን ስልጠና እንደሚሰጥም እንዲሁ። ከሲንፓዚየሙ ጎን ለጎን የሥነ ፈለክ ሳይንስ በአፍሪካ እንዲያድግ ስትራቴጂ ይቀረጽበታል ተብሎ የሚጠበቅ የአፍሪካ የሥነ ፈለክ (አስትሮኖሚካል) ማህበር ውይይት እንደሚካሄድም ተገልጿል። ውይይቱ የሥነ ፈለክ ሳይንስ በአፍሪካ ያለውን ተደራሽነት ለማስፋት እንደሚያስችልም ነው የተጠቀሰው። &nbsp;

ጥያቄ: ኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ ዓለምአቀፍ ሥነፈለግ (አስትሮኖመር) ህብረት ሲምፖዚየም የምታዘጋጀው መቼ ነው?
መልስ: መስከረም 27 ቀን 2012 ዓም

ጥያቄ: የሥነ ፈለክ አለምአቀፍ ህብረት ስንተኛ ዓመቱን እያከበረ ነው?
መልስ: 100ኛ ዓመት
መስከረም 24 ቀን 2012 የደቡብ ክልልን ሁለንተናዊ መረጃ የያዘ አትላስ እና የተቀናጀ የመረጃ አስተዳደር ሥርአት ተመርቀው ለአገልግለት ተዘጋጁ፡፡ በደቡብ ክልል ፋይናንስና ኢኮኖሚ ልማት ቢሮ አማካይነት በአዲስ መልክ ተዘጋጅቶ ትናንት የተመረቀው አትላስ የክልሉን ኢኮኖሚያዊ ፣ ማህበራዊ ፣ ዲሞግራፊያዊና መልክአ-ምድራዊ መረጃዎችን አካቶ መያዙ ተገልጿል። የተቀናጀ የመረጃ አስተዳደር ስርአቱም (የመረጃ ቋቱ) ላለፉት 10 ተከታታይ ዓመታት የነበሩ ሁለንተናዊ መረጃዎችን በድህረ-ገጽ አማካይነት ለማሰራጨት የሚያስችል ነው፡፡ በምርቃ ሥነ-ሥርዐቱ ላይ በክብር እንግድነት የተገኙት የደቡብ ክልል ምክር ቤት አፈ ጉባኤ ወይዘሮ ሄለን ደበበ የስታቲስቲክስና መልክዐ-ምድር መረጃ ሥርዐት አስተዳደር የክልሉ ፋይናንስና ኢኮኖሚ ልማት ቢሮ ከያዛቸው የትኩረት አቅጣጫዎች አንዱ መሆኑን ተናግረዋል፡፡ የደቡብ ክልል ፋይናንስና ኢኮኖሚ ልማት ቢሮ ኃላፊ አቶ ታምራት ዲላ ከዚህ በፊት የነበረው የክልሉን አኮኖሚያዊ ፣ ማህበራዊ ፣ ዲሞግራፊያዊና መልክዐ ምድራዊ መረጃዎችን የያዘ አትላስ ላለፉት 15 ዓመታት ማገልግሉንና በአሁኑ ወቅት ያለውን ሁለንተናዊ የክልሉን እድገት ያካተተ እንዳልሆነ ተናግረዋል። ዛሬ ይፋ የተደረገው አትላስ አስከ 2009 ዓ.ም ያለውን ክልላዊ መረጃ የያዘ እንደሆነ ገልጸው አጠቃላይ በማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ዘርፍ የተመዘገቡትን ውጤቶች፣ የመሰረተልማት ስርጭቶችን፣ ዴሞግራፊያዊ፣ መልክዐ-ምድራዊና ሌሎች መረጃዎችን ማካተቱን ተናግረዋል ፡፡  የሀዲያ ዞን ዋና አስተዳዳሪ አቶ አሸናፊ ጴጥሮስ በበኩላቸው ከዚህ በፊት ለዕቅድ መነሻ የሚሆኑ መረጃዎች ታች ካሉ መዋቅሮች ብቻ እንደሚሰበሰቡ ገልፀው ይህም ተአማኒ መረጃ ለማግኘት የሚስቸግር አሰራር እንደነበር አስታውሰዋል፡፡ ይፋ የተደረጉት አትላስና የመረጃ ቋት ይህንን የመረጃ ክፍተት የሚሸፍኑና በቀላሉም ተደራሽ የሚሆኑ በመሆናቸው በፍትሀዊነት ላይ የተመሰረቱ ዕቅዶችን ለማዘጋጀት ትልቅ እገዛ ያደርጋሉ ብለዋል ፡፡ በምረቃ ሥነ-ሥርዐቱ ላይ የደቡብ ክልል፣ የዞኖችና የልዩ ወረዳዎች አመራሮች እንዲሁም የዩኒቨርሲቲ አስተዳደር አካላት ተገኝተዋል፡፡

ጥያቄ: የደቡብ ክልል በአዲስ መልክ ሁለንተናዊ መረጃ አያያዝ አትላስና የመረጃ አስተዳደር ሥርዓት የተመረቀው መቼ ነው?
መልስ: መስከረም 24 ቀን 2012

ጥያቄ: በአዲስ መልክ የተዘጋጀው የመረጃ አያያዝ ምን ምን መረጃዎችን አካቶ ይዟል?
መልስ: የክልሉን ኢኮኖሚያዊ ፣ ማህበራዊ ፣ ዲሞግራፊያዊና መልክአ-ምድራዊ

ጥያቄ: የደቡብ ክልል ፋይናንስና ኢኮኖሚ ልማት ቢሮ ኃላፊ ማን ይባላሉ?
መልስ: አቶ ታምራት ዲላ

ጥያቄ: አቶ አሸናፊ ጴጥሮስ የምን ዞን ዋና አስተዳዳሪ ናቸው?
መልስ: የሀዲያ ዞን

ጥያቄ: የመረጃ አያያዝ ምረቃ ሥነ-ሥርዓት ላይ የተገኙ አካላት እነማን ናቸው?
መልስ: የደቡብ ክልል፣ የዞኖችና የልዩ ወረዳዎች አመራሮች እንዲሁም የዩኒቨርሲቲ አስተዳደር

ጥያቄ: የደቡብ ክልል አፈ ጉባኤ ማን ይባላሉ?
መልስ: ወይዘሮ ሄለን ደበበ

ጥያቄ: ወይዘሮ ሔለን ደበበ በደቡብ ክልል ያላቸው ኃላፊነት ምንድን ነው?
መልስ: የደቡብ ክልል ምክር ቤት አፈ ጉባኤ
የፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ ምርምሮች በቫይረስ ጥቃት በእንስሳትና በሰው ላይ ለሚከሰቱ በሽታዎች በዘረመል ምህንድስና ጥበብ ክትባት ወይም መከላከያ መድሃኒት ግኝቶች ላይ ያተኮሩ ናቸው። በዚህም የበርካታ በሽታዎች ክትባትና መድሃኒት ግኝቶች ባለቤት ሲሆኑ በተለይም በዓለም አቀፍ ደረጃ ስመ ጥር ያደረጋቸው ደስታ በተሰኘውና ከ100 ዓመት በፊት በአውሮጳና በአፍሪካ ከፍተኛ ዕልቂት ላደረሰው የከብቶች መቅሰፍት በሽታ ክትባት መፈልሰፋቸው ነው። ይህን ከ18ኛው ክፍለ ዘመን ጀምሮ በርካታ የምርምር ተቋማት ደክመው ያላሳኩትን የደስታ በሽታ ክትባት ማግኘታቸው በህክምና ግኝቶች መስፈርት አንቱ አስብሏቸዋል፤ ዓለምንም በደስታ በሽታ ከሚደርሰው እልቂት ታድገዋል። በእንግሊዝና በጣሊያን ወታደሮች ሴራ ወደ ኢትዮጵያ በገቡ ከብቶች በተዛመተው የደስታ በሽታ እ.አ.አ ከ1888-1892 ለአራት ዓመታት በኢትዮጵያ በደረሰው እልቂት ከፍተኛ ረሀብ መከሰቱን ያስታወሱት ፕሮፌሰር ጥላሁን የምርምራቸው መነሻ ከወላጆቻቸው ስለ ከብት መቅሰፍት ሲሰሙ ማደጋቸው መሆኑን ተናግረዋል። በሰውና በእንስሳት ህክምና ዕውቀት በሁለቱም ሰይፍ የተካኑት አንጋፋው ሳይንቲስት ፕሮፌሰር ጥላሁን፤ ለኤች አይ ቪ/ኤዲስ ቫይረስ ክትባት ለማግኘትም ደክመዋል። ከ124 በላይ የሚሆኑ የምርምር ግኝቶች በስመ ጥር ዓለም አቀፍ የምርምር መጽሔቶች የታተሙላቸው ሲሆን በአሜሪካና በቻይና በሚገኙ በርካታ ተቋማትም የአካዳሚ አባልነት ተመርጠዋል፤ በአማካሪነትም እየሰሩ ይገኛል። በተማሩበት ብሎም ባስተማሩባቸው ዩኒቨርሲቲዎች ጨምሮ በአሜሪካና በዓለም አቀፍ ደረጃ በርካታ ዕውቅናና ሽልማቶችን ያገኙ ሲሆን ለአብነትም የዩኒቨርሲቲዎች የምርጥ አስተማሪነትና ተመራማሪነት ሽልማት፣ የእንስሳት ህክምና ዘርፍ ከፍተኛውን ዓለም አቀፍ ሽልማት፣ የልዩ አገልግሎት ሽልማቶች ተበርክተውላቸዋል። እርሳቸው ባቋቋሙትና በዳይሬክተርነት በሚመሩት የዓለም አቀፉ የሃሩራማ አካባቢ በሽታዎች የምርምር ማዕከል ከተለያዩ ታዳጊ አገራት በርካታ ሳይንቲስቶችንም አፍርተዋል። በትምህርትና ምርምር ዘመናቸው የነጮችን የዘረኝነት ጫና በመቋቋም ከስኬት ማማ ላይ የደረሱት ፕሮፌሰር ጥላሁን፤ አሁን ላይ በማደግ ላይ በሚገኙ አገራት ወጣት ሳይንቲስቶችን በማስተማርና በማበረታት ላይ ትኩረት አድርገው በመስራት ላይ ይገኛሉ።

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ የምን ክትባት ፈለሰፉ?
መልስ: የደስታ በሽታ ክትባት

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ የፈለሰፉት ለእንስሳት የሚሆን ክትባት የምን በሽታ መድኃኒተ ነው?
መልስ: የደስታ በሽታ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ በዓለም አቀፍ ደረጃ ምን ያህል ምርምሮችን በታዋቂ መጽሔቶች ላይ አሳትመዋል?
መልስ: ከ124 በላይ

ጥያቄ: ፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ ሌላ ለምን በሽታ ክትባት ለማግኘት ጥረዋል?
መልስ: ለኤች አይ ቪ/ኤዲስ ቫይረስ

ጥያቄ: ከ100 ዓመታት በፊት በአፍሪካና በአውሮፓ ለከብቶች እልቂት ምክንያት የሆነው በሽታ ምን ይባላል?
መልስ: የደስታ በሽታ

ጥያቄ: በእንግሊዝና በጣሊያን ወታደሮች ሴራ ወደ ኢትዮጵያ በገቡ ከብቶች በተዛመተው የደስታ በሽታ ከብቶች በማለቃቸው ለምን ያህል ጊዜ ረሀብ ነበር?
መልስ: ለአራት ዓመታት

ጥያቄ: በእንግሊዝና በጣሊያን ወታደሮች ሴራ ወደ ኢትዮጵያ በገቡ ከብቶች በተዛመተው የደስታ በሽታ ከብቶች በማለቃቸው ከመቼ እስከ መቼ ረሀብ ነበር?
መልስ: እ.አ.አ ከ1888-1892

ጥያቄ: እ.ኤ.አ ከ1888-1892 ወደ ኢትዮጵያ በገቡ ከብቶች በተዛመተው የደስታ በሽታ በደረሰው እልቂት ከፍተኛ ረሀብ የተከሰተው በማን ሴራ ነበር?
መልስ: በእንግሊዝና በጣሊያን ወታደሮች

ጥያቄ: የፕሮፌሰር ጥላሁን ይልማ የክትባት ግኝት በዓለም ላይ ያሉ ከብቶችን በምን በሽታ እንዳይጠቁ ማድረግ ችሏል?
መልስ: በደስታ በሽታ

ጥያቄ: በእንግሊዝና በጣሊያን ወታደሮች ተንኮል በገቡ ከብቶች ምክንያት ተዛምቶ በሀገራችን ብዙ ከብቶችን የፈጀው በሽታ ምን ነበር?
መልስ: የደስታ በሽታ
አዲስ አበባ መስከረም 15/2012 የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት ከሰራተኞቹ ጋር በሬድዬ ግንኙነት በመፍጠር አገልግሎቱን የሚያቀላጥፍበት የአስትሮ ሞቶሮላ የሬድዬ ኮሙኒኬሽን ፕሮጀክት አስመረቀ። የፕሮጀክቱ ምረቃ ስነ ስርዓቱ የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት ከፍተኛ የሥራ ኃላፊዎችና በኢትዮጵያ የእስራኤል አምባሳደር በተገኙበት በእንጦጦ ማሪያም የቴሌ ማይክሮዌቭ ማሰራጭያ ጣቢያ ተካሂዷል። በሁለት ምዕራፍ የተከፈለውን ፕሮጀክት ወደ ሥራ ለማስገባት እንደ አውሮፓዊያን አቆጣጠር ሐምሌ 15 /2017 በኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎትና በሞቶሮላ ሶሉሽን ኩባንያ መካከል ስምምነት ተፈርሞ ነበር። የመጀመሪያው ምዕራፍ 1 ነጥብ 8 ሚሊዮን ዶላር ወጪ የተደረገበት ሲሆን በአዲስ አበባና ፊንፊኔ ዙሪያ ልዩ ኦሮሚያ ዞን ላይ ተግባራዊ ሆኗል። የኤሌክትሪክ የአገልግሎት አሰራሩን በማቀላጠፍ ለዜጎች የተሻለ አገልግሎት እንደሚሰጥ የታመነበት ይሄው ፕሮጀክት 6 ቡድኖችን በመያዝ በ 8 የግንኙነት ቻናሎች በጋራ እና በእኩል ሁኔታ እንዲጠቀሙ የሚያግዝ ነውም ተብሏል። የአስቸኳይ ጥገና ሥራን ማቀላጠፍ፣ ከሰብ ስቴሽን ጋር የሚኖረውን ግኝኑነት ማሳለጥ፣ በግንኙነት ክፍተት ሊፈጠሩ የሚችሉ የሰውና የንብረት አደጋን መቀነስ እንዲሁም የኃላፊዎችን መረጃ የመቀበልና መልዕክት የማስተላለፍ ሥራውን ወደ ላቀ ደረጃ እንደሚያሸጋግረው ተገልጿል። በኤሌክትሪክ አገልግሎት የአውቶሜሽንና ኢነርጂ ማኔጅመንት ምክትል ዋና ሥራ አስፈጻሚ ደመቀ ሮቢ አገልግሎቱ ስራውን የሚያከናውነው በስልክ እንደነበር አስታውሰው ይህም የሚሰጠው አገልግሎት ቅልጥፍና እንዳይኖረው አድርጎት ቆይቷል ይላሉ። ዛሬ የተመረቀው የሬድዮ ኮሙኒኬሽን ፕሮጀክት መስክ የወጡ የጥገና ሰራተኞች ቢሮ ካሉ ሰራተኞች ጋር በፍጥነት እንዲገናኙ ከማድረጉም ባለፈ ከፍተኛና ዝቅተኛ ኃይል መስመር ላይ ካሉ ኦፕሬተሮች ጋርም በቀላሉ በመገናኘት ፍጥነት ያለው የጥገና አገልግሎቶች እንዲሰጡ የሚያስችል መሆኑንም ጠቁመዋል። በዚሁ የመጀመሪያው ምዕራፍም በአዲስ አበባና ዙሪያ በእጅ የሚያዙ 300 እንዲሁም 200 መኪና ላይ የሚገጠሙና 100 በጥሪ ማዕከልና በአስቸኳይ ጥገና ማዕከላት ላይ የሚገጠሙ ዲጂታል ሬዲዮኖች ጥቅም ላይ ውለዋል። እንደ አቶ ደመቀ ገለጻ ምዕራፍ ሁለት ፕሮጀክቱንም ለማካሄድ ከአዲስ አበባ ውጪ 8 ከተሞች የተመረጡ ሲሆን ለዚህም ከ4 ሚሊዮን ዶላር በላይ በጀት ተይዞለታል።

ጥያቄ: የኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ አገልግሎት ከሠራተኞቹ ጋር የሚገናኝበት ሬዲዮ ምን ይባላል?
መልስ: የአስትሮ ሞቶሮላ

ጥያቄ: የሬዲዮ መገናኛው የመጀመሪያ ምዕራፍ ምን ያህል ገንዘብ አስወጥቷል?
መልስ: 1 ነጥብ 8 ሚሊዮን ዶላር

ጥያቄ: በኤሌክትሪክ አገልግሎት የአውቶሜሽንና ኢነርጂ ማኔጅመንት ምክትል ዋና ሥራ አስፈፃሚ ማን ይባላሉ?
መልስ: ደመቀ ሮቢ

ጥያቄ: በምዕራፍ ሁለት ፕሮጀክቱን ማካሄድና ከአዲስ አበባ ውጪ በስንት ከተሞች ሊሠራ ታስቧል?
መልስ: 8 ከተሞች
ኢትዮጵያ ET-Smart-RSS የተባለች ሳተላይት ማምጠቋን የኢትዮጵያ ስፔስ ሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት አስታወቀ። ኢትዮጵያ ባለፈው ዓመት ETRSS-1 የተባለች የመጀመሪያዋን የመሬት ምልከታ ሳተላይት ታኅሣሥ ወር 2012 ዓ.ም ማምጠቋ ይታወሳል። ባለፈው አመት የመጠቀችው “ETRSS-1”  የሚል ስያሜ የተሰጣት ምድርን እየቃኘች ፎቶ እየመዘገበች መረጃ የምትሰበስበው ሳተላይት በሀገራችን የዕድገት ጉዞ ላይ ቁልፍ ሚና እንደሚኖራት መነገሩ አይዘነጋም። መረጃ መላክ የጀመረችው ይች ሳተላይት  የአየር ንብረት ለውጥን ለመቆጣጠር፣ ከግብርና ጋር የተያያዙ ጥናት እና ምርምሮችን ለመሥራት እና ሌሎች ዘርፈ ብዙ የመሠረተ ልማት ተግባራትን በማከናወን ላይ ትገኛለች። ኢትዮጵያ አሁን ደግሞ  ET-Smart-RSS የተባለች ሳተላይት ማምጠቋን ነው ኢንስቲትዩቱ ያስታወቀው።

ጥያቄ: ኢትዮጵያ የመጀመሪያው የመሬት ምልክታ ሳተላይቷን መቼ አመጠቀች?
መልስ: ታኅሣሥ ወር 2012 ዓ.ም

ጥያቄ: በ2012 ዓ.ም የመጠቀችው የኢትዮጵያ ሳተላይት ምን ስያሜ ተሰጣት?
መልስ: ETRSS-1

ጥያቄ: ኢትዮጵያ በ2013 ምን የምትባለዋን ሳተላይት አመጠቀች?
መልስ: ET-Smart-RSS

ጥያቄ: ኢትዮጵያ በ2013 "ET-Smart RR" የተሰኘችውን ሳተላይት ማምጠቋን ማን አስታወቀ?
መልስ: የኢትዮጵያ ስፔስ ሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት

ጥያቄ: ETRSS-1 የተሰኘችውን ሳተላይት ወደ ህዋ ያመጠቀችው ሀገር ማናት?
መልስ: ኢትዮጵያ
ህንድ ፈጣን የኮሮና ቫይረስ መመርመሪያ ሰርታለች፡፡  ሃገሪቱ የሰራችው መመርመሪያ ልክ እንደ እርግዝና መመርመሪያ ውጤቱን በፍጥነት ሊያሳይ የሚችል ነው ተብሏል፡፡ በዚህም ከአንድ ሰዓት በታች በሆነ ጊዜ ውስጥ ውጤቱን እንደሚያደርስ ነው የተነገረው፡፡ በ2 ሺህ ህሙማን ላይ ምርመራ ተደርጎም ውጤታማነቱ መረጋገጡ ተገልጿል፡፡ ፌሉዳ የተባለው ይህ መመርመሪ ኪት ዋጋው 500 የህንድ ሩፒ ወይም ሰባት ዶላር አካባቢ እንደሆነ ተገልጿል፡፡ የህንድ መንግስት ዋና የሳይንስ አማካሪ ፕሮፌሰር ኬ ቪጃይ ራጋቫን እንዳሉትም ሙከራው ቀላል ፣ ትክክለኛ፣ አስተማማኝ እና ወጪ ቆጣቢ ነው ፡፡ ህንድ በአሁኑ ጊዜ ከ1 ሺህ 200 በላይ ላቦራቶሪዎች ያሏት ሲሆን በቀን 1 ሚሊየን ናሙናዎችን እየመረመረች ትገኛለች፡፡

ጥያቄ: ፈጣን የኮሮና ቫይረስ መመርመሪያ የሰራች ሀገር ማናት?
መልስ: ህንድ

ጥያቄ: ሕንድ የሠራችውን የኮሮና ቫይረስ መመርመሪያ በስንት ሰዎች ላይ ሞከረች?
መልስ: በ2 ሺህ

ጥያቄ: ሕንድ የሠራችውን የኮሮና ቫይረስ መመርመሪያ ምን ይባላል?
መልስ: ፌሉዳ

ጥያቄ: ፌሉዳ የተባለው የኮሮና ቫይረስ መመርመሪያ ዋጋው ስንት ነው?
መልስ: 500 የህንድ ሩፒ ወይም ሰባት ዶላር

ጥያቄ: የሕንድ መንግስት የሳይንስ አማካሪ ማናቸው?
መልስ: ፕሮፌሰር ኬ ቪጃይ ራጋቫን

ጥያቄ: ሕንድ ምን ያህል የኮሮና ቫይረስ መመርመሪያ ላቦራቶሪዎች አሉዋት?
መልስ: ከ1 ሺህ 200
አዲስ አበባ፣ ታህሳስ 29፣ 2012 (ኤፍቢሲ) ኡበርና ሃዩንዳይ በራሪ ታክሲዎችን በጋራ ሊሰሩ መሆኑን አስታወቁ። ሁሉቱ ኩባንያዎች አዲስ የሚሰሩትን በራሪ ተሽከርካሪ በላስ ቬጋሱ የንግድ ትርኢት ይዘው እንደሚቀርቡ አስታውቀዋል። አራት ተሳፋሪዎችን የሚይዘው በራሪ ታክሲ በሰዓት እስከ 320 ኪሎ ሜትር መጓዝ እንደሚችል ተገልጿል። ሁለቱ ኩባንያዎች በዚህ ሳምንት በላስ ቬጋስ በሚደረገው የንግድ ትርኢት ላይ የታክሲ አገልግሎት ይሰጣል ያሉትን በራሪ ተሽከርካሪ ሞዴል ይፋ እንደሚያደርጉም ገልጸዋል። ኡበር በፈረንጆቹ 2023 ለደንበኞቹ የበራሪ ታክሲ አገልግሎት መስጠት እንደሚጀምርም ነው የገለጸው።

ጥያቄ: በራሪ ታክሲዎችን በጋራ ለመስራት የወሰኑት ኩባንያዎች እነማን ናቸው?
መልስ: ኡበርና ሃዩንዳይ

ጥያቄ: ኡበርና ሃዩንዳይ ሊሰሩት ያሰቡት በራሪ ታክሲ እስከ ስንት ሰው መያዝ ይችላል?
መልስ: አራት

ጥያቄ: ኡበርና ሃዩንዳይ ሊሰሩት ያሰቡት በራሪ ታክሲ በሰዓት ምን ያህል ርቀት ይጓዛል?
መልስ: 320 ኪሎ ሜትር

ጥያቄ: ኡበር በራሪ ታክሲዎችን መቼ ለደንበኞቹ ለማቅረብ አቅዷል?
መልስ: በፈረንጆቹ 2023

ጥያቄ: ኡበርና ሃዩንዳይ ሊሰሩት ያሰቡት በራሪ ታክሲ የት ለማስተዋወቅ አቅደዋል?
መልስ: በላስ ቬጋስ
ተቀማጭነቱ ካሊፎርኒያ ውስጥ ያደረገው ኢ ኦ ኤን ሪአሊቲ የተባለው የሶፍትዌር አምራች ኩባንያ በኢትዮጵያ ውስጥ ማዕከሉን የመክፈት ፍላጎት እንዳለው ገለጸ፡፡ የኢ ኦ ኤን ኩባንያ መስራች ዳን ለጀርስካር ከሳይንስና ከፍተኛ ትምህርት ሚኒስትር ፕሮፌሰር ሂሩት ወልደማርያም ጋር ውይይት ያደረጉ ሲሆን፣ ኩባንያው በኢትዮጵያ ማዕከሉን የመክፈት ፍላጎት መኖሩን ተናግረዋል፡፡ ፕሮፌሰር ሂሩት በበኩላቸው የቴክኖሎጂውን አስፈላጊነትና ወቅታዊነትን በመገንዘብ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ከኩባንያው ጋር በትብብር እንደሚሰራ ገልጸዋል፡፡

ጥያቄ: የኢ ኦ ኤን ሪአሊቲ የሶፍትዌር አምራች ድርጅት ተቀማጭነቱ የት ነው?
መልስ: ካሊፎርኒያ

ጥያቄ: የኢ ኦ ኤን ሪአሊቲ የሶፍትዌር አምራች ድርጅት ማዕከሉን ለመክፈት የፈለገው በየት ነው?
መልስ: በኢትዮጵያ

ጥያቄ: የኢ ኦ ኤን ሪአሊቲ የሶፍትዌር አምራች ድርጅት ማዕከሉን በኢትዮጵያ ለመክፈት ሀሰብ እንዳለው ውይይት ያደረገው ከማን ጋር ነው?
መልስ: ፕሮፌሰር ሂሩት ወልደማርያም

ጥያቄ: የኢ ኦ ኤን ሪአሊቲ የሶፍትዌር አምራች ድርጅት መስራች ማን ነው?
መልስ: ዳን ለጀርስካር
የኢትዮጵያ ሲቪል አቪዬሽን ባለስልጣን ከ100 ሚሊየን ብር በላይ ወጪ አድርጎ ያስገነባቸው አራት የአየር መቆጣጠሪያ ታወሮች ነገ እንደሚመረቁ ተገለጸ፡፡ ታወሮቹ የተገነቡት በኦሮሚያ ክልል ባሌ ሮቤ ከተማ፣ በአማራ ክልል ኮምቦልቻ፣ በሲዳማ ክልል ሀዋሳ እና በሶማሌ ክልል ጎዴ ከተማ መሆኑን ከባለስልጣኑ ማህበራዊ የትስስር ገጽ የተገኘው መረጃ አመላክቷል፡፡

ጥያቄ: የኢትዮጵያ ሲቪል አቪዬሽን ለአየር መቆጣጠሪያ ታወሮች ግንባታ ምን ያህል ገንዘብ አወጣ?
መልስ: ከ100 ሚሊየን ብር በላይ

ጥያቄ: የኢትዮጵያ ሲቪል አቪዬሽን ለአየር መቆጣጠሪያ ስንት ታወሮች ገነባ?
መልስ: አራት
የፌዴራል ትራንስፖርት ባለስልጣን በአፋር ክልል ዲቼቶ አካባቢ የተገነባውን የድንበር ተሻጋሪ የጭነት ተሽከርካሪዎች መቆያ ተርሚናል ዛሬ ተመረቀ። ተርሚናሉ በ12 ሂክታር ላይ ያረፈ ሲሆን በአንድ ጊዜ 800 ከባድ ተሽከርካሪዎችን ማስተናገድ የሚችል መሆኑ ተገልጿል። የዲቾቶ የከባድ ተሽከርካሪ ተርሚናል 99 ሚሊየን 279 ሺህ 944 ብር ወጭ ተደረጎበት መገንባቱ ተነግሯል።

ጥያቄ: በአፋር ክልል ዲቼቶ አካባቢ የተመረቀው ተርሚናል ምንድን ነው?
መልስ: የድንበር ተሻጋሪ የጭነት ተሽከርካሪዎች መቆያ

ጥያቄ: በአፋር ክልል ዲቼቶ አካባቢ የተገነባውን የጭነት መቆያ ተርሚናል ያስመረቀው ማነው?
መልስ: የፌዴራል ትራንስፖርት ባለስልጣን

ጥያቄ: በአፋር ክልል ዲቼቶ አካባቢ የተገነባውን የጭነት ማቆያ ተርሚናል በስንት ሄክታር ላይ አረፈ?
መልስ: በ12

ጥያቄ: በአፋር ክልል ዲቼቶ አካባቢ የተገነባውን የጭነት መቆያ ተርሚናል በአንድ ጊዜ ስንት ከባድ ተሽከርካሪዎች ማስተናገድ ይችላል?
መልስ: 800

ጥያቄ: የፌደራል ትራንስፖርት ባለስልጣን በአፋር ክልል የት አካባቢ የጭነት መኪናዎች መቆያ ተርሚናል አስገነባ?
መልስ: ዲቼቶ

ጥያቄ: በአፋር ክልል ዲቼቶ አካባቢ የተገነባውን የጭነት መቆያ ተርሚናል ለመገንባት ምን ያህል ወጪ ወጣ?
መልስ: 99 ሚሊየን 279 ሺህ 944 ብር
የቴክኖሎጂ ኩባንያው አፕል 1 ነጥብ 4 ቢሊየን ዶላር ተቀጣ። ኩባንያው በፈረንሳይ የንግድ ውድድርና ሸማች ባለስልጣን ከንግድ ውድድር ህጉ ውጭ ተንቀሳቅሷል በሚል ነው ለቅጣት የተዳረገው። ቅጣቱ የተጣለበት መስሪያ ቤቱ በኩባንያው ላይ ለ10 ዓመት ምርመራ ካደረገ በኋላ ነው ተብሏል። አፕል ከንግድ ውድድር ህጉ ውጭ ዋጋዎችን በመወሰንና በሌሎች የገበያ ተወዳዳሪነት ላይ ተፅዕኖ አሳርፏል በሚል ቅጣቱ እንደተወሰነበትም ታውቋል። ከዚህ ባለፈም ሁለት የአፕል አከፋፋዮች ላይ ማዕቀብ ተጥሎባቸዋል። አካፋፋዮቹ አፕል ገበያውን ብቻውን እንዲቆጣጠር በማሴር ነው ማዕቀብ የተጣለባቸው። ኩባንያው በፈረንሳይ የ40 ዓመት አገልግሎት በመስጠት ለ240 ሺህ ሰዎች የስራ እድል መፍጠሩን መረጃዎች ያመላክታሉ።

ጥያቄ: አፕል የምን ዘርፍ ኩባንያ ነው?
መልስ: የቴክኖሎጂ

ጥያቄ: የአፕል ኩባንያ በፈረንሳይ ከንግድ ውድድር ውጪ በመንቀሳቀሱ ስንት ብር ተቀጣ?
መልስ: 1 ነጥብ 4 ቢሊየን ዶላር

ጥያቄ: አፕል ኩባንያ በፈረንሳይ በምን ምክንያት ነው የተቀጣው?
መልስ: ከንግድ ውድድር ህጉ ውጭ ተንቀሳቅሷል

ጥያቄ: በአፕል ኩባንያ ላይ ስንት አመት ምርመራ ከተደረገ በሁዋላ ነው የተቀጣው?
መልስ: ለ10 ዓመት

ጥያቄ: በፈረንሳይ ስንት የአፕል አከፋፋዮች ላይ ማዕቀብ ተጣለ?
መልስ: ሁለት

ጥያቄ: አፕል ኩባንያ በፈረንሳይ ስንት አመት አገልግሎት ሰጠ?
መልስ: የ40 ዓመት

ጥያቄ: አፕል ኩባንያ በፈረንሳይ ሀገር ለምን ያህል ሰዎች የሥራ እድል ፈጥሯል?
መልስ: ለ240 ሺህ

ጥያቄ: አፕል ኩባንያ ከንግድ ውድድር ውጪ ተንቀሳቅሷል ተብሎ የተቀጣው በማን ነው?
መልስ: በፈረንሳይ የንግድ ውድድርና ሸማች ባለስልጣን
ከአፍሪካ ህዝብ ውስጥ 24 በመቶ ብቻ የኢንተርኔት ተጠቃሚ መሆናቸውን ዓለም ባንክ አስታወቀ፡፡ የኢንተርኔት አገልግሎት አለመስፋፋት በአህጉሪቱ አዳዲስ ዲጂታል ቴክኖሎጂን መሰረት ያደረጉ የስራ ዕድል ፈጠራዎችን ለማስፋፋት አዳጋች እንደሚሆን ነው ባንኩ የገለጸው፡፡ በአፍሪካ እኤአ ከ2015 እስከ 2035 ባለው ጊዜ ውስጥ 450 ሚሊዮን ስራ ፈላጊ ወጣቶች ሊኖሩ እንደሚችሉ የዓለም ባንክና የአፍሪካ ልማት ባንክ በጥምረት ያወጡት ሪፖርት ያመለክታል፡፡ እንደ ኢኮሜርስ እና ፋይናንስ ያሉ የዲጂታል ቴክኖሎጂ የስራ ዘርፎችን በአፍሪካ በማስፋፋት ከፍተኛ የስራ እድልን መፍጠር እንደሚቻል ተጠቅሷል፡፡ በዚህም፣ ወጣቶች በተለያዩ የስራ ዘርፎች በቂ እውቀት እንዲኖራቸው በማድረግ ማሰማራት እንደሚገባ ተነግሯል፡፡

ጥያቄ: በአፍሪካ አህጉር ውስጥ ስንት በመቶ የኢንተርኔት ተጠቃሚዎች አሉ?
መልስ: 24 በመቶ

ጥያቄ: ዲጂታል ቴክኖሎጂን መሠረት ያደረጉ የሥራ እድል ፈጠራዎች አዳጋች ያደረጉ ነገሮች?
መልስ: የኢንተርኔት አገልግሎት አለመስፋፋት

ጥያቄ: በአፍሪካ አህጉር ውስጥ ከ2015-2035 እ.ኤ.አ ምን ያህል ስራ ፈላጊ ሰዎች ይኖራሉ?
መልስ: 450 ሚሊዮን

ጥያቄ: በአፍሪካ አህጉር ውስጥ 450 ሚሊየን ያህል ስራ ፈላጊ ሰዎች ከመቼ እስከ መቼ ይኖራሉ ተብሎ ተገምቷል?
መልስ: እኤአ ከ2015 እስከ 2035

ጥያቄ: በአፍሪካ አህጉር ውስጥ ከ2015-2035 እ.ኤ.አ 450 ሚሊየን ያህል ስራ ፈላጊ ሰዎች ይኖራሉ ብሎ የገመተው ማነው?
መልስ: የዓለም ባንክና የአፍሪካ ልማት ባንክ
ጁፒተር እና ሳተርን ጁፒተር እና ሳተርን ከ4 መቶ አመት በሆላ ትላንት ምሽት በአንድ ላይ ገጥመው አንድ ፕላኔት መስለው ታይተዋል፡፡ ፕላኔቶቹ ከቀን ቀን እየተቀራረቡ መጥተው ትላንት ምሽት በአንድ ላይ በመግጠም ደማቅ ብርሃን ፈንጥቀዋል፡፡ የሁለቱ ግዙፍ ፕላኔቶች ምህዋር  በየ20 ዓመቱ የሚገናኙ ሲሆን ክስተቱ በብዛት በቀን ውስጥ ስለሚሆን በዓይን ለማየት ከባድ መሆኑ ተገልጿል፡፡ ‘ዘ ስታር ኦፍ ቤቴልሄም’ ወይም የቤቴልሄም ኮከብ ተብሎ በሚጠራው በዚህ ክስተት ከ2 ሺህ ዓመታት በፊት ሰማይ ላይ እጅግ ደማቅ ብርሃን ታይቶ እንደነበር ሳይንቲስቶች መናገራቸውን ዘ ጋርዲያን አስነብቧል፡፡

ጥያቄ: የጁፒተር እና ሳተርን ምህዋር በየስንት አመቱ ይገናኛሉ?
መልስ: በየ20 ዓመቱ

ጥያቄ: በየ20 አመቱ በመግጠም አንድ የሚሆኑ ፕላኔቶች እነማ ናቸው?
መልስ: ጁፒተር እና ሳተርን

ጥያቄ: የቤተልሄም ኮከብ ተብሎ የሚጠራው ክስተት ከስንት አመታት በፊት ነበር?
መልስ: ከ2 ሺህ

ጥያቄ: ጁፒተር እና ሳተርን ከስንት አመት በኋላ ነው የገጠሙት?
መልስ: ከ4 መቶ
አንድ ወጣት ተማሪ ከወዳደቁ ቁሳቁሶች በውሃ ላይ የሚነዳ የብስክሌት ጀልባ መስራቱ ተገለጸ፡፡ ጌታባለው መኩሪያው የተባለው ወጣት በባህርዳር ዩኒቨርስቲ 3ኛ ዓመት የሜካኒካል ኢንጅነሪንግ ተማሪ ሲሆን ወጣቱ የወዳደቁ ፒፒሲ ትቦዎች፣ የላሜራ ብረቶችና ፌሮዎች እንዲሁም አገልግሎት መስጠት ያቆሙ የብስክሌት አካላትን ተጠቅሞ ነው የብስክሌት ጀልባ (Pedal-Boat) መስራት የቻለው፡፡ ጌታባለው መኩሪያው ከወዳደቁ ቁሳቁሶች የሰራውን የብስክሌት ጀልባ በውሃ ላይ በመንዳት ሙከራ ማድረጉም ተገልጿል፡፡

ጥያቄ: የባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ የሆነው በውሃ ላይ የሚነዳ የብስክሌት ጀልባ የፈጠረው ማነው?
መልስ: ጌታባለው መኩሪያው

ጥያቄ: ጌታባለው መኩሪያ የፈጠራ ስራውን ከምን ከምን ሊሰራው ቻለ?
መልስ: የወዳደቁ ፒፒሲ ትቦዎች፣ የላሜራ ብረቶችና ፌሮዎች

ጥያቄ: ጌታባለው መኩሪያ የፈጠራ ሥራውን የት ፈጠረው?
መልስ: በባህርዳር ዩኒቨርስቲ

ጥያቄ: ፈጠራውን እንዴት አድርጎ ለማሳየት ሞከረ?
መልስ: በውሃ ላይ በመንዳት

ጥያቄ: በዉሃ ላይ የሚሄድ ብስክሌት ፈጠራ ባለቤት የሆነው ጌታባለው መኩሪያ በየት ዩኒቨርሲቲ ይማራል?
መልስ: በባህርዳር ዩኒቨርስቲ

ጥያቄ: በዉሃ ላይ የሚሄድ ብስክሌት ፈጠራ ባለቤት ጌታባለው መኩሪያ በባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ ስንተኛ ዓመት ተማሪ ነው?
መልስ: 3ኛ

ጥያቄ: በዉሃ ላይ የሚሄድ ብስክሌት ፈጠራ ባለቤት ጌታባለው መኩሪያ በባህር ዳር ዩኒቨርሲቲ የምን ተማሪ ነው?
መልስ: የሜካኒካል ኢንጅነሪንግ
ቻይና በማርስ ላይ የምታካሂደውን የመጀመሪያ ሳይንሳዊ ጥናት የፊታችን ሃምሌ ወር እንደምትጀምር ይፋ አድርጋለች። ጥናቱን የምታከናውነው ሳተላይት ሎንግ ማርች 5-ዋይ 4 በተሰኘ ሮኬት ወደ ህዋ እንደምትላክም የቻይና የጠፈር ምርምር ተቋም አስታውቋል። ሮኬቱ ተልዕኮውን በተሳካ ሁኔታ ማጠናቀቅ የሚያሰችል አቅም እንዳለው በሙከራ ተረጋግጧልም ነው የተባለው። ከሃይድሮጅን እና ኦክስጅን ጋዞች የተሰራ ሞተር ያለው ሮኬት በተያዘው ዓመት በርካታ ሳተላይቶችን ወደ ህዋ ያደርሳል ተብሎ ታምኖበታል። ወደ ህዋ የምትላከው ሳተላይትም በማርስ ፕላኔት ዙሪያ በርካታ አዳዲስ ግኝቶች እና መረጃዎችን ለምርምር ተቋሙ ታደርሳለች ተብሎ ይጠበቃል።

ጥያቄ: ቻይና በማርስ ላይ የምታካሂደው የመጀመሪያ ሳይንሳዊ ጥናት በምን ወር ትጀምራለች?
መልስ: ሃምሌ

ጥያቄ: ቻይና የምትልከው ሳተላይት ምን በሚባል ሮኬት ወደ ህዋ ይላካል?
መልስ: ሎንግ ማርች 5-ዋይ 4

ጥያቄ: ሎንግማርች 5 ወይ 4 የተሰኘ ሮኬት እንደምትለቀቅ ማነው ያሳወቀው?
መልስ: የቻይና የጠፈር ምርምር ተቋም
አዲስ አበባ፣ ታህሳስ 11፣2012 (ኤፍቢሲ) ፌስቡክ ከግል መረጃ መጠበቅ ጋር ተያይዞ የአባላት የስልክ ቁጥሮች በጓደኞች ጥቆማ ሂደት ላይ መጠቀም ሊያቆም መሆኑ ተገለፀ ፡፡ የተጠቃሚዎች  የፌስቡክ አድራሻ  በጠላፊዎች በቀላሉ እንዳይገኝ በተንቀሳቃሽ ስልካቸው ኮድ እንዲላክ ምርጫ ሲሰጥ መቆየቱ ይታወሳል፡፡ ሆኖም ፌስቡክ የተጠቃሚዎችን ስልክ ቁጥር ለማስታወቂያ እና በጓደኛ ጥቆማ ሂደት ላይ ሲጠቀምበት እንደነበረ አስታውቋል፡፡ በአሁን ወቅት  ከአሜሪካ አዲስ የቁጥጥር ስርዓት ጋር ተያይዞ  ይሄን አሰራር ለማቆም ዝግጅት ላይ እንደሚገኝ ገልጿል፡፡

ጥያቄ: ፌስቡክ የተጠቃሚዎች አድራሻ እንዳይገኝ ምን አይነት ዘዴዎችን ሲጠቀም ቆይቷል?
መልስ: በተንቀሳቃሽ ስልካቸው ኮድ እንዲላክ

ጥያቄ: ፌስቡክ የተጠቃሚዎችን ስልክቁጥር ለምን አይነት ጥቅሞች ሲያውለው ነበር?
መልስ: ለማስታወቂያ እና በጓደኛ ጥቆማ
የፌስቡክ ኩባንያ ኢትዮጵያን ጨምሮ በ10 የአፍሪካ ሀገራት ሀሰተኛ መረጃዎችን መቀነስ የሚያስችለውን የሶስተኛ ወገን የትክክለኛነት ማረጋገጫ ፕሮግራም (Third-Party Fact-Checking Program) መጀመሩን አስታውቋል፡፡ ኩባንያው ፕሮግራሙን ካስጀመረባቸው የአፍሪካ ሀገራት መካከል ኢትዮጵያን ጨምሮ ዛምቢያ፣ ሶማሊያ፣ ቡሪኪና ፋሶ፣ ኡጋንዳ፣ ታንዛኒያ፣ ዲሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ፣ ኮትዲቯር፣ ጊኔ ኮናክሪ እና ጋና ይገኙበታል፡፡ ሶስተኛ ወገን የመረጃ ትክክለኛነት ማረጋገጫ ፕሮግራም ሀሰተኛ መረጃዎችን ለመግታት የሚያስችል እንደሆነ ተነግሯል፡፡ በዚህም የፌስቡክ ተጠቃሚዎች በማህበራዊ ሚዲያው ጥራት ያለው መረጃ የሚያገኙበትን አሰራር የሚያሻሽል እንደሆነ ተመልክቷል፡፡

ጥያቄ: የፌስቡክ ኩባንያ ሀሰተኛ መረጃዎችን መቀነስ የሚያስችለውን ምን አይነት ፕሮግራም አስተዋወቀ?
መልስ: የሶስተኛ ወገን የትክክለኛነት ማረጋገጫ ፕሮግራም

ጥያቄ: ሶስተኛ ወገን የመረጃ ትክክለኛነት ማረጋገጫ ፕሮግራም ለምን ይጠቅማል?
መልስ: ሀሰተኛ መረጃዎችን ለመግታት

ጥያቄ: ፌስቡክ ሶስተኛ ወገን የመረጃ ትክክለኛነት ማረጋገጫ ፕሮግራም በስንት አፍሪካ ሀገሮች ለመተግበር ወሰነ?
መልስ: በ10
የቻይና ተመራማሪዎች እጅግ በጣም ከፍተኛ በሆነ የሙቀት ወቅት የአውሮፕላኖችን ሁኔታ መከታተል የሚያስችል ዘዴ ይፋ አደረጉ። አዲሱ ቴክኖሎጂ አውሮፕላኖች ከ800 እስከ 1 ሺህ 300 ዲግሪ ሴሊሺየስ ባለው የሙቀት መጠን ውስጥ ሲሰሩ በአውሮፕላኖቹ ውስጥ የሚከሰተውን መዋቅራዊ ብልሽት መለየት የሚያስችል መሆኑን ተመራማሪዎቹ ገልጸዋል። ይህም እጅግ ከፍተኛ የሆነ ሙቀትና ቅዝቃዜ ባለበት የአየር ንብረት ውስጥ የሚንቀሳቀሱ አውሮፕላኖችን አጠቃላይ ሁኔታ ለመከታተል የሚያግዝ ነው ተብሏል። ከዚህ ባለፈም አውሮፕላኑ በከፍተኛ ፍጥነት በሚበርበት ወቅት የሚያጋጥመውን ከፍተኛ ሙቀት ተቋቁሞ በረራውን መቀጠል ስለመቻል አለመቻሉም ለመወሰን እንደሚያግዝም ከተመራማሪዎቹ አንዱ የሆኑት ዋንግ ዚዮንግ ተናግረዋል። የአውሮፕላኖች አሰራር እጅግ ከፍተኛ በሆነ የሙቀት መጠን ውስጥ የሚደረግን በረራ መቋቋም ስለመቻል አለመቻሉ በመወሰን አዲስ ለሚሰራ የአውሮፕላን ንድፍ እንደ ማጣቀሻ ሆኖ ያገለግላልም ነው የተባለው። ከዚህ አንጻርም የአውሮፕላን አካላትን ንድፍ ለማሻሻል እንዲሁም ቀላል እና ብዙ ጭነቶችን መሸከም የሚችሉ አውሮፕላኖችን ለመስራት በሚደረገው ጥረት አስተዋጽኦ ሊኖረው እንደሚችልም ተገልጿል። ምንጭ፦ ሲ ጂ ቲ ኤን

ጥያቄ: እጅግ በጣም ከፍተኛ በሆነ የሙቀት ወቅት የአውሮፕላኖችን ሁኔታ መከታተል የሚያስችል ዘዴ ይፋ ያደረጉት የምን ሀገር ተመራማሪዎች ናቸው?
መልስ: የቻይና

ጥያቄ: የቻይና ተመራማሪዎች ከስንት እስከ ስንት ሙቀት መጠን የአውሮፕላኖችን ሁኔታ ለመከታተል የሚያስችል ዘዴ ይፋ አደረጉ?
መልስ: ከ800 እስከ 1 ሺህ 300 ዲግሪ ሴሊሺየስ
የቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላን ላይ አዲስ የዲዛይን ክፍተት መገኘቱ ተገለፀ። የቦይንግ ኩባንያ እና የአሜሪካ ፌዴራል አቪዬሽን አስተዳደር (ኤፍ.ኤ.ኤ) በትናንትናው እለት እንዳረጋገጡት በ737 ማክስ አውሮፕላን ዲዛይን ላይ የተገኘው አዲስ ክፍተት የኤሌክትሪክ ሽቦ መቀራረብ ችግር እንደሆነ አረጋግጠዋል። የቦይንግ ቃል አቀባይ ጎርዶን ጆንድሮ  “ጉዳዩ የቦይንግ አስቸጋሪ ሂደት አካል ቢሆንም፤ ተገቢውን ትንተና ለማከናወን ከአሜሪካ ፌዴራል አቪዬሽን አስተዳደር ጋር በጋራ እየሰራን ነው፤ አሁን የተገኘው ክፍተት የዲዛይን ለውጥ ለማድረግ ያስገድዳል የሚያስብል ደረጃ ላይ ግን አልደረሰም”ብለዋል። የቦይንግ አውሮፕላን ላይ የተገኘው አዲሱ የዲዛይን ክፍተት የሁለት ሽቦዎች በጣም መቀራረብ መሆኑን በመግለጽ፤ አብራሪዎች ችግሩን ተረድተው በአፋጣኝ ምላሽ የማይሰጡ ከሆነ የአውሮፕላን መከስከስ አደጋን ሊያስከትል ይችላል” ሲል የኒው ዮርክ ታይምስ አስነብቧል። የአሜሪካ ፌዴራል አቪዬሽን አስተዳደር በሰጠው መግለጫ፥ በቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላን ላይ ሊደረግ በታቀደው የዲዛይን ማሻሻያ ዙሪያ ኤጀንሲው እና የቦይንግ ኩባንያ የተለያዩ ግኝቶችን እየመረመረ መሆኑን አስታውቋል። ኤጀንሲው አክሎም “በዚህ ሂደት ወቅት ተለይተው የሚታወቁ የደህንነት ችግሮች በሙሉ መፍትሔ እንዲሰጣቸው ይደረጋል ” ሲልም አስታውቋል። ቦይንግ በአሁኑ ጊዜ ተቀራርበዋል የተባሉ የኤሌክትሪክ ሽቦዎችን ለመለየት እና  ስህተቱን ተከትሎ የሚደርሰውን አደጋ በተመለከተ ሰፋ ያለ ትንተና እየሰራ መሆኑን አንድ የኩባንያው ባለስልጣን አስረድተዋል። ቦይንግ በአምስት ወራት ውስጥ በሁለት አደጋዎች 346 ሰዎች ህይወት ማለፉን ተከትሎ የማክስ 737 አውሮፕላን ማምረት ማቆሙ ይታወሳል። &nbsp; ምንጭ፡- ሲጂቲኤን

ጥያቄ: የቦይንግ ቃል አቀባይ ማን ናቸው?
መልስ: ጎርዶን ጆንድሮ

ጥያቄ: በየትኛው የቦይንግ አውሮፕላን ላይ ነው አዲስ የዲዛይን ክፍተት መገኘቱ የተገለፀ?
መልስ: 737 ማክስ

ጥያቄ: በቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላን ላይ ምን አይነት የዲዛይን ክፍተት ነው የተገኘው?
መልስ: የኤሌክትሪክ ሽቦ መቀራረብ

ጥያቄ: በቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላን ላይ በተገኘው የዲዛይን ክፍተት ምክንያት በአምስት ወር ውስጥ ምን ያህል አደጋ አጋጠመ?
መልስ: ሁለት

ጥያቄ: በቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላን ላይ በተገኘው የዲዛይን ክፍተት ምክንያት በአምስት ወር ውስጥ ባጋጠሙ ሁለት አደጋዎች ስንት ሰው ሞተ?
መልስ: 346

ጥያቄ: በቦይንግ 737 ማክስ አውሮፕላን ላይ የዲዛይን ክፍተት መኖሩን ያረጋገጠው ማነው?
መልስ: የቦይንግ ኩባንያ እና የአሜሪካ ፌዴራል አቪዬሽን አስተዳደር (ኤፍ.ኤ.ኤ
ታሊየም የተሰኘው የሰሜን ኮሪያ መረጃ መዝባሪዎች ቡድን ሚስጢራዊ መረጃዎችን ሲመዘብር እንደተቆጣጠረው ማይክሮ ሶፍት አስታወቀ፡፡ መቀመጫው ሰሜን ኮሪያ እንደሆነ የታመነው ይህ መረጃ መዝባሪ ቡድን የመንግስት ሰራተኞችን ፣ የዩኒቨርሲቲ ሰራተኞችን ፣ የኒውክሌር ሙያተኞችን እና የጥናት ተቋማንን ኢላማ ያደረገ ነው ተብሏል፡፡ የመረጃ መዝባሪ ቡድኑ በዋነኝነት ኢላማ ያደረገው በአሜሪካ የሚገኙ ተቋማትን ሲሆን በጃፓንና ደቡብ ኮሪያ የሚገኙ ተቋማንንም ኢላማ ማድረጉ ተጠቁሟል፡፡ ታሊየም በመጀመሪያ እይታ ትክክለኛ ሆነው የሚታዩ የኢሜል አድራሻዎችን  በመጠቀም   መረጃ ሲመዘብር ነበር ተብሏል፡፡ ማይክሮሶፍትም በአሁን ወቅት መረጃ መዝባሪ ቡድኑ የሚጠቀምባቸውን 50 የድር ጎራዎች መቆጣጠሩን የገለፀ ሲሆን በምሥራቃዊ ቨርጂኒያ አውራጃ በሚገኝ ፍርድ ቤት በጠለፋ ቡድን ላይ  ክስ መመስረቱን ገልጿል፡፡ ምንጭ፡-ሮይተርስ

ጥያቄ: ማይክሮሶፍት ምስጢራዊ መረጃዎችን ሲመዘብር የያዘው የሰሜን ኮሪያ ቡድን ማን ተብሎ ይጠራል?
መልስ: ታሊየም

ጥያቄ: ታሊየም የተሰኘው የሰሜን ኮሪያ መረጃ መዝባሪዎች ቡድን ምን ዓይነት መረጃዎችን ነው የሚመዘብረው?
መልስ: ሚስጢራዊ መረጃዎችን

ጥያቄ: ታሊየም የተባለው የሰሜን ኮሪያ ቡድን ምስጢራዊ መረጃዎችን ሲመዘብር የያዘው ማን ነው?
መልስ: ማይክሮ ሶፍት

ጥያቄ: ማይክሮሶፍት ታሊየም የመዘበራቸውን ስንት የድር መደቦችን ተቆጣጠረ?
መልስ: 50

ጥያቄ: ታሊየም የተባለው የሰሜን ኮሪያ ቡድን ምስጢራዊ መረጃዎችን በመመዝበሩ በየት ተከሰሰ?
መልስ: በምሥራቃዊ ቨርጂኒያ
ሳምሰንግ ኩባንያ በተጠናቀቀው የፈረንጆች ዓመት 6 ነጥብ 7 ሚሊየን አምስተኛ ትውልድ (5ጂ) ኢንተርኔት የሚጠቀሙ ዘመናዊ ስልኮችን ለደንበኞቹ ሸጧል። ኩባንያው በዓመቱ 4 ሚሊየን 5ጂ ስማርት ስልኮችን ለመሸጥ አቅዶ 6 ነጥብ 7 ሚሊየን ስልኮችን በተሳካ ሁኔታ መሸጡን አስታውቋል። ይህን ተከትሎም ኩባንያው 5ጂ ኢንተርኔት የሚጠቀሙ ስልኮችን በደንበኞች እጅ በማድረስ ከተቀናቃኞቹ የተሻለው ሆኗል። በዓመቱ ለገበያ ከቀረቡ ዘመናዊ ስልኮች ውስጥ ሳምሰንግ ኤስ ኤስ ኤን አል ኤፍ የተሰኘው ሞዴል ብባዛት መሸጡ ተመላክቷል። እንዲሁም ሳምሰንግ ጋላክሲ ኖት 10ጂ፣ 10+5ጂ፣ ኤ90 5ጂ እና የመተጣጠፍ ችሎታ ያለው ጋላክሲ 5ጂ በዓመቱ ለገበያ የቀረቡ ሞዴሎች ናቸው። ሳምሰንግ በአዲሱ የፈረንጆች ዓመትም ለኩባንያው የመጀመሪያ የሆነውን ኤስ6 የተሰኘ 5ጂ ኢንተርኔት የሚጠቀም ታብሌት ለገበያ እንደሚያቀርብ ገልጿል። &nbsp; ምንጭ፦ ሲ ኤን ኤን

ጥያቄ: ሳምሰንግ በተጠናቀቀው የፈረንጆቹ ዓመት ምን ያህል አምስተኛ ትውልድ ኢንተርኔት የሚጠቀሙ ዘመናዊ ስልኮችን ሸጠ?
መልስ: 6 ነጥብ 7 ሚሊየን

ጥያቄ: ሳምሰንግ በዓመቱ ሊሸጣቸው ገበያ ላይ ከዋሉት ስማርት ስልኮች ውስጥ በብዛት የተሸጠው ሞዴል ምን ይባላል?
መልስ: ሳምሰንግ ኤስ ኤስ ኤን አል ኤፍ

ጥያቄ: ሳምሰንግ በዓመቱ ወደ ገበያ ይዟቸው የወጡት ሞዴሎች ምን ምን ናቸው?
መልስ: ሳምሰንግ ጋላክሲ ኖት 10ጂ፣ 10+5ጂ፣ ኤ90 5ጂ እና የመተጣጠፍ ችሎታ ያለው ጋላክሲ 5ጂ