މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގެ ރުއްގަހާބެހޭ ޤާނޫނު
(21/98)

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގެ ތެރެއިން މާލެ ނޫން އެހެން ރަށްރަށުގައި ރުއްގަސް އިންދުމާއި، ކެނޑުމާއި، އެރަށްރަށުގައި ހުންނަ ރުއްގަހުގެ މިލްކުވެރިކަމާބެހޭ ޤާނޫނެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ "މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގެ ރުއްގަހާބެހޭ ޤާނޫނު" އެވެ.

[ރުއްގަސް އިންދުން]
މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރާ ގޯތިގޯއްޗާއި ވަގުފު ބިންތަކާއި އެކިއެކި ބޭނުމަށް އެކިފަރާތްފަރާތާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ބިންތައް ނޫން އެހެން ތަންތާނގައި ރުއްގަސް އިންދަންވާނީ، މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޓޮލްސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ހަމަޖައްސާ ގޮތެއްގެމަތިން، ރަށުއޮފީހުން ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހު، އެ އޮފީހުން ކަނޑައަޅައި ދައްކާ ތަނެއްގައެވެ.

[ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު، މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ބަންޑާރަ ރުއްގަހުގެ ގޮތުގައި ހުންނަ ރުއްގަހަކީ، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަހެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު، މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި އެރަށެއްގެ ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަހުގެ ގޮތުގައި ހުންނަ ރުއްގަހާއި، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު، މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޓޮލްސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން އެ އަތޮޅެއްގެ އަތޮޅުއޮފީހުން ހަމަޖައްސާ ތަންތާނގައި، އެރަށެއްގެ ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަހުގެ ގޮތުގައި އިންދައި ހައްދާ ރުއްގަހާއި، އެރަށެއްގައި ހުންނަ މީސްމީހުންގެ އަމިއްލަ ރުއްގަސް ފިޔަވައި އެރަށެއްގައި ހެދޭ އެންމެހައި ރުއްގަހަކީ، އެރަށެއްގެ ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަހެވެ.

[އަމިއްލަ ރުއްގަސް]
ދިރިއުޅުމަށް ލިބިފައިވާ ގޯތީގައި އިންދާ ރުއްގަހާއި، އެކިއެކި ބޭނުމަށް އެކިފަރާތްފަރާތާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ބިންބިމުގައި އިންދާ ރުއްގަހާއި، ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރާ ގޯތި ލިބޭއިރު، ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީގޮތުން މިލްކުވާ ރުއްގަހާއި، ދިރިއުޅުމަށް ލިބިފައިވާ ގޯތިން ބޭރުގައި ނުވަތަ އެފަރާތަކާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ބިމުން ބޭރުގައި، މި ޤާނޫނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އަމިއްލައަށް އިންދާ ހައްދާ ރުއްގަހަކީ، ގޯއްޗެއް، ނުވަތަ ވަކިފަރާތަކާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ބިމެއްގައިނަމަ، އެ ގޯއްޗެއް ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްދެވިފައިވާ މީހެއްގެ ނުވަތަ އެބިމެއް ހަވާލުކުރެވިފައިވާ ފަރާތެއްގެ ރުއްގަހެވެ. އެނޫން ތަނެއްގައިނަމަ، އެރުއްގަސް އިންދި މީހެއްގެ ރުއްގަހެވެ.
[އަމިއްލަ ރުއްގަސް ރަޖިސްޓަރީ ކުރުން] މި ޤާނޫނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، މީސްމީހުން އިންދައި ހައްދާ އަމިއްލަ ރުއްގަސް، މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޓޮލްސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެ މަތިން، އެރަށެއްގެ ރަށުއޮފީހުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރަންވާނެއެވެ.
ދަނޑުބިމުގައި ހައްދާ ތަރުކާރީ، މޭވާ ނުވަތަ ގޮވާންލިބޭ ބާވަތްތައް، އެތަކެތި އިންދާ ދަނޑުބިން ރަޖިސްޓަރީ ކުރުމުން، މި މާއްދާގެ ދަށުން ރަޖިސްޓަރީކުރީކަމަށް ބެލޭނެއެވެ.
މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ދިރިއުޅުމަށްޓަކައި ދޫކުރާ ގޯތިގޯއްޗާއި، އެކިއެކި ބޭނުމަށް އެކިފަރާތްފަރާތާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ބިންތައްނޫން އެހެން ތަންތާނގައި މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން އިންދާފައިވާ ރުއްގަހުގެ ތެރެއިން، ކާކުގެ ރުއްގަހެއްކަން ގަވާއިދުން އެރަށެއްގެ ރަށުއޮފީހުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިނުވާ ރުއްގަހުގެ މައްސަލަ ރަށުއޮފީހަށް ހުށަހަޅައި، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ދުވަހުން ފެށިގެން ތިންއަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެރުއްގަސް ރަޖިސްޓަރީކޮށް ނިންމަން ވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރުއްގަސް ރަޖިސްޓަރީ ކުރުމުގައި ކާކުގެ ރުއްގަހެއް ކަމާމެދު ޚިލާފު އުފެދޭ ރުއްގަހުގެ މައްސަލަ ނިންމާނީ، ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅައި ޝަރީޢަތުން ނިމޭ ގޮތެއްގެ މަތިންނެވެ.
މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ދިރިއުޅުމަށް ދޫކުރާ ގޯތި ގޯއްޗާއި، އެކިއެކި ބޭނުމަށް އެކިފަރާތްފަރާތާ ހަވާލުކޮށްފައިވާ ބިންތައްނޫން އެހެން ތަންތާނގައި، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން އިންދާފައިވާ ރުއްގަހުގެ ތެރެއިން، މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކާކުގެ ރުއްގަހެއްކަން ގަވާއިދުން އެރަށެއްގެ ރަށުއޮފީހުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ރުއްގަހާއި، މި މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅި، ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ނުނިމި ހުންނަ ރުއްގަސް ނޫން އެހެން ރުއްގަސް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ތިންއަހަރު ދުވަސް ހަމަވުމަށްފަހު، ޝަރީޢަތުން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހައި ހިނދަކު ވާނީ، ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަހަށެވެ.
[ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް ކުއްޔަށްދީ ވަކިކުރުމާއި، ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް ބެލެހެއްޓުން ހަވާލުކުރުން] މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ހުންނަ ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް ކުއްޔަށްދީ، އެ ރުއްގަސް ކުއްޔަށް ދެވިފައިވާ ފަރާތްފަރާތުން ވަކިކޮށް، ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް ބެލެހެއްޓުން އެކި ފަރާތްފަރާތާ ހަވާލުކޮށް، އެފަރާތްފަރާތުން އެކަން ވަކިކުރާނީ، މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޓޮލްސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން، އެމިނިސްޓްރީން ނުވަތަ އެ މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކުންނެވެ.
[ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް ދިރުވައި ބެލެހެއްޓުން] މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ހުންނަ ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް ކުއްޔަށް ހިފައިގެން އުޅޭ ފަރާތްތަކުން މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޓޮލްސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން، އެ ރުއްގަސް ދިރުވައި، ބަލަހައްޓަން ވާނެއެވެ.

[ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް ކެނޑުން]
މި ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ރައްޔިތުންގެ ގަހެއް ނުވަތަ ރައްޔިތުންގެ ރުކެއް ކަނޑަންވާނީ، މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ ލަފަޔާއެކު، މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޓޮލްސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނުން ކަނޑައަޅާ އުސޫލެއްގެ މަތިންނެވެ.

[ދަރަށް ކޮށުން]
މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ހުންނަ ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަހުގެ ތެރެއިން ދަރަށް ކޮށޭނީ، މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުން ދަރަށް ކޮށުން މަނާކޮށްފައިވާ ބާވަތްތައް ނޫން އެހެން ގަސްގަހެވެ. އަދި އެފަދަ ގަސްގަސް ދަރަށް ކޮށަންވާނީ، މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުގެ މަޝްވަރާއާއެކު، އެރަށެއްގެ ރަށުއޮފީހުގެ ހުއްދަ ހޯދުމަށް ފަހުގައެވެ.
[ޙިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ގަސްގަސް ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު] މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ހެދިފައިވާ އަދި ހެދޭ ރުއްގަހުގެ ތެރެއިން، 50 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވެފައިވާ ރުއްގަހާއި، ގަހުގެ ނުވަތަ ރުކުގެ ބާވަތުން ރާއްޖެއިން މަދުވިޔަނުދީ ބަލަހައްޓަން ޖެހޭނެކަމަށް ފެންނަ ރުއްގަސް ކަނޑައަޅައި، އެފަދަ ރުއްގަހަކީ ޙިމާޔަތް ކުރެވިފައިވާ ރުއްގަސް ކަމުގައި ހަމަޖައްސައި، އެފަދަ ރުއްގަހާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގަވާއިދު ހެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު، މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ރުއްގަހާ ބެހޭގޮތުން ކުރުން މަނާ ކަންތައްތައް]
މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ހުންނަ ރުއްގަހާ ބެހޭގޮތުން ތިރީގައި ބުނެފައިމިވާ ކަންތައްތައް ކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
ސަރުކާރުން އެކަމަށް އިސްކޮށް، ހުއްދަ ދީފައިވާ މީސްމީހުން ނޫން އެހެން އެއްވެސް މީހަކު، ރުއްގަހުގައި ސަރުކާރުން ޖަހާފައި ހުންނަ ނަންބަރު ނުވަތަ ފާހަގަ ނުވަތަ ތައް ކެނޑުން، ނުވަތަ ކޮށުން، ނުވަތަ އުނިކުރުން، ނުވަތަ އިތުރުކުރުން.
ދިރިއުޅުމަށް ދޫކޮށްފައިވާ ގޯތިގޯތިން ބޭރުގައި ހުންނަ ރުއް ކެނޑުމުގައި، ތިމާވެށި ޙިމާޔަތް ކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހައި ހިނދަކު، ބުޑާއެކު ނަގާގޮތަށް ނޫންގޮތަކަށް ރުއް ކެނޑުން.
ރައްޔިތުންގެ ރުއްގަސް ކެނޑުމުގައި ވަކަރުލާތޯ، ނުވަތަ އާރުލާތޯ ބެލުމަށް ފުރޯ ޖެހުން ނުވަތަ ވަކަރަށް ޖެހުން.
މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުން ދަރަށްކޮށުން މަނާކޮށްފައިވާ ގަސްގަސް ނުވަތަ ލަކުޑި، ދަރަށް ކޮށުން.
ޙިމާޔަތްކުރެވިފައިވާ ރުއްގަހުގެ ގޮތުގައި މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިޝަރީޒް އެންޑް އެގްރިކަލްޗަރުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ރުއްގަސް ކެނޑުމާއި، އެނޫންގޮތަކުންނަމަވެސް އެފަދަ ރުއްގަހަށް ގެއްލުންވާނެ ކަމެއްކުރުން.

[އަދަބު]
މި ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައި، މަނާކަމެއްކަމަށް ބުނެފައިވާ ކަމެއް އެއްވެސް މީހަކު ކޮށްފިނަމަ، އެމީހެއްގެ އަދަބަކީ -/5،000 ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާ ކުރުން، ނުވަތަ ހަމަސްދުވަހަށްވުރެ ދިގުނޫން މުއްދަތަކަށް އަރުވާލުން ނުވަތަ ގޭގައި ބަންދުކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށްކުށް ފިޔަވައި، މި ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލެއްކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ -/1،000 ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާ ކުރުމެވެ.

[ގަވާއިދު ހެދުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތަކުގެ ތެރެއިން، ވަކި ފަރާތަކުން ހަދަންޖެހޭކަމަށް މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިގެން ބުނެފައިނުވާ ގަވާއިދުތައް ހަދައި ހިންގާނީ، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކުން ނުވަތަ ފަރާތްތަކަކުންނެވެ.

[އުވާލެވޭ ޤާނޫނު]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/70ޖ. (ފުރަބަންޑާރަ ލަކުޑީގެ ޤާނޫނު 1970) އާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/92 (ދިވެހިރާއްޖޭގައި މީހުންއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ރުއްގަސް އިންދުމުގެ ޤާނޫނު) އުވުނީއެވެ.