ގޭންގުތަކުން ހިންގާ ކުށްތަކާއި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ކުށްތައް ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު
(7/2025)

[ފެށުން]

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނުރައްކާތެރި އަދި އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ބޮޑެތި ކުށްކުރުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ކަމާގުޅޭ ކުށާއި އަދަބު ކަނޑައެޅުމާއި، އެފަދަ ކުށްތައް ހުއްޓުވުމަށް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކަށް ލިބިދޭ ބާރުތައް ކަނޑައެޅުމާއި، އެފަދަ ކުށްތަކުން ކުޑަކުދިން ދުރުކުރުމަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމާއި، އެފަދަ ކުށްތަކުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތައް މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމާއި، އެނޫންވެސް ކަމާބެހޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ޤާނޫނެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ، "ގޭންގުތަކުން ހިންގާ ކުށްތަކާއި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ކުށްތައް ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު" އެވެ.

[މަޤްޞަދު]
މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަކީ އަންނަނިވި މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމެވެ.
އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ބޮޑެތި ކުށްތަކާއި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ކުށްތައް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި، ނުރައްކާތެރި އަދި އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ބޮޑެތި ކުށްތަކާއި ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަން ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ކުށް ހިމެނޭގޮތުން ކުށުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅޭ ޢަމަލުތައް ބަޔާންކުރުމާއި އެ ކުށްތަކުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅުން؛
އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ބޮޑެތި ކުށްތަކާއި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ކުށްތައް ކުރާ ފަރާތްތަކާމެދު އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގެމަތިން ފިޔަވަޅު އެޅުމަށްޓަކައި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކަށް ޚާއްޞަ ބާރުތަކެއް ދިނުން؛
އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ބޮޑެތި ކުށްތަކާއި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ކުށްތަކުން ކުޑަކުދިން އެފަދަ ކުށްތައް ކުރާ ވެށިން ދުރުކޮށް، އެކުދިންނަށް ރައްކާތެރިކަންދީ، ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް ރުޖޫޢަވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ޚާއްޞަ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުގެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން؛
އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ބޮޑެތި ކުށްތަކާއި އެނޫންވެސް ނުރައްކާތެރި ކުށްތަކުން ރައްޔިތުންނާއި މުޖުތަމަޢު ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި، އެފަދަ ކުށްތައް ކުރާ ފަރާތްތައް އުޅޭނޫޅޭ ގޮތް މޮނިޓަރކޮށް، ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ޚާއްޞަ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން.

[ޤާނޫނު ހިނގާނެ ދާއިރާ]
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، މި ޤާނޫނު ހިނގާނީ، އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި ކުރާ، މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްތަކާއި ނުރައްކާތެރި ކުށްތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
މުޅި ކުށް އެކުގައި ނުވަތަ ކުށުގެ ބައެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރާ ޙާލަތުގައި؛ ނުވަތަ މުޅި ކުށް އެކުގައި ނުވަތަ ކުށުގެ ބައެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ކަނޑުގެ ނުވަތަ ވައިގެ އުޅަނދެއްގައި ކުރާ ޙާލަތުގައި؛ ނުވަތަ މުޅި ކުށް އެކުގައި ނުވަތަ ކުށުގެ ބައެއް ދިވެހިރައްޔިތަކު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ކުރާ ޙާލަތުގައި؛ ނުވަތަ މުޅި ކުށް އެކުގައި ނުވަތަ ކުށުގެ ބައެއް ދިވެހިރައްޔިތަކު ފިޔަވައި އެނޫން ފަރާތެއްވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ކުރާ ޙާލަތުގައި.

[މަފްހޫމްތަކުގެ ރަދީފު]

[އިންތިޒާމުވެގެން ކުރާ ބޮޑެތި ކުށް]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެގެން ކުރާ ބޮޑެތި ކުށް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކުން ކުރާ، އަންނަނިވި ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށަކަށެވެ.
މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް؛
މީހުން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް؛
ދިވެހިރާއްޖެއަށް ގެނައުން މަނާ ތަކެތިން ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ކުށް؛
އަގުހުރި އެއްޗެހި ނަކަލުކޮށް އަސްލުގެ ގޮތުގައި ދެއްކުމުގެ ކުށް؛
ނުރައްކާތެރި ކުށް؛
އަނިޔާވެރި ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށުގެ އަދަބުގެ ގޮތުގައި 10 (ދިހައެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ޖަލުގައި ބަންދުކުރުމުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ އެންމެހައި ކުށްތައް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މީހުން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2013 (މީހުން ޓްރެފިކްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މީހުން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ދިވެހިރާއްޖެއަށް ގެނައުން މަނާ ތަކެތިން ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ކުށް ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެއްވެސް ޤާނޫނަކުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމަށް މަނާ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އެއްވެސް އެއްޗަކުން ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ކުށަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (4) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އަގުހުރި އެއްޗެހި ނަކަލުކޮށް އަސްލުގެ ގޮތުގައި ދެއްކުމުގެ ކުށް ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 310 ވަނަ މާއްދާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (5) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ނުރައްކާތެރި ކުށް ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (6) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އަނިޔާވެރި ކުށް ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަމާބެހޭ ކުށް ކަނޑައެޅުމުގެ ޤާނޫނުތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ، ފަރުދުންނާ ދެކޮޅަށް ހިންގާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން އަނިޔާވެރި ޢަމަލު ހިމެނޭ ކޮންމެ ކުށަކަށެވެ.

[ނުރައްކާތެރި ކުށް]
މި ޤާނޫނުގައި "ނުރައްކާތެރި ކުށް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށަކަށެވެ.
[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕް] މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް ނުވަތަ އެފަދަ އެއް ކުށަށްވުރެ ގިނަ ކުށް ކުރުމަށް، ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޖިނާއީ ކުށް ކޮށްގެން ސީދާ ގޮތެއްގައިވިޔަސް ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައިވިޔަސް މާލީ ނުވަތަ އެނޫންވެސް މާއްދީ މަންފާއެއް ހޯދުމަށް، ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރާ، ތިން މީހުން ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ގްރޫޕަކަށެވެ. މި މާނައިގެ ތެރޭގައި، ގޭންގު، ކްރިމިނަލް އެންޓަޕްރައިސް، ކްރިމިނަލް ސިންޑިކޭޓް އަދި އެނޫންވެސް ގްރޫޕުތައް ހިމެނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ވަކި ގްރޫޕެއް އެއީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމުގައި ބެލުމުގައި، އެ ގްރޫޕަށް ނިސްބަތްވާ މީހުން އެކި ފަހަރުމަތިން ބަދަލުވަމުން އައިސްފައިވުމަކީ، ނުވަތަ އެ ގްރޫޕަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންގެ ތެރެއިން ޖިނާއީ ކުށެއް ކުރުމުގައި ނުވަތަ އެއިން ކުށެއް އިންތިޒާމުކުރުމުގައި ނުވަތަ ރޭވުމުގައި ބައިވެރިވަނީ ހަމައެކަނި އޭގެ ތެރެއިން އެކަކު ނުވަތަ ބައެއް މީހުން ކަމުގައިވުމަކީ، ނުވަތަ އެ ގްރޫޕުން ކުރާ ކުށެއް ނުވަތަ އެއް ކުށަށްވުރެ ގިނަ ކުށް ޢަމަލީގޮތުން ކުރަނީ އެ ގްރޫޕަށް ނިސްބަތްވާ މެންބަރުން ކަމުގައިނުވުމަކީ، ރިޢާޔަތްކުރެވިގެންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ގްރޫޕް]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ގްރޫޕެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހަމައެކަނި ވަކި ކުށެއް ކުރުމަށް އެހިނދަށް އެކުވާ ބަޔަކު ކަމުގައިނުވާ، އެއް ފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު އިންތިޒާމުވެގެން، ޖިނާއީ ކުށް ކުރުމަށް ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރާ ގްރޫޕަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ވަކި ގްރޫޕެއް އެއީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ގްރޫޕެއް ކަމުގައި ބެލުމުގައި، އެ ގްރޫޕުގެ ތެރޭގައި ވަކި ބަޔަކަށް ވަކި މަސްއޫލިއްޔަތެއް ނުވަތަ މަޤާމެއް ކަނޑައެޅިފައިވުން ނުވަތަ އެ ގްރޫޕަށް ނިސްބަތްވާ އެއް ބަޔަކީ އެ ގްރޫޕުގެ ވަކި މީހެއްގެ ވަޒީފާގައި ނުވަތަ ވަކި މީހެއްގެ ފަރާތުން އުޖޫރަ ލިބިގެން ތިބޭ ބައެއް ކަމުގައިވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއް]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގައި ވަކި މަޤާމެއް ނުވަތަ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކޮންމެ މީހަކާއި އެފަދަ މަޤާމެއް ނުވަތަ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ކަނޑައެޅިފައިނުވިނަމަވެސް އެފަދަ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއްގެ ދައުރު އަދާކުރާ ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕަކަށް ނިސްބަތްވާ ކޮންމެ މީހަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާން ހާމަކޮށްގެންއުޅޭ ނުވަތަ ބޭނުންކުރާ ކޮންމެ ފަރާތަކީ ނުވަތަ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ޙަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވާ ފަރާތަކީވެސް، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހެއް ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއް ކަމަށް ދެއްކުން]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއް ކަމަށް ދެއްކުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހަކު ބުނާ ބަހަކުން ނުވަތަ ކުރާ ޢަމަލަކުން ނުވަތަ ހާމަކުރާ ޢިބާރާތަކުން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް އެމީހަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއްކަން ދެއްކުމަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާން ހާމަކޮށްގެންއުޅުން ހިމެނެއެވެ.
[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ހިންގުން] މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ހިންގުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް އުފެއްދުމާއި ހިންގުމާއި އެފަދަ ގްރޫޕަކަށް މީހުން ހޯދުމާއި އެފަދަ ގްރޫޕެއްގެ ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމާއި އެފަދަ ގްރޫޕުތަކަށް ފައިނޭންސްކުރުމާއި އެފަދަ ގްރޫޕުތަކަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތަކަށް އިރުޝާދުދިނުމާއި އެންގުންތައް އެންގުން ހިމެނޭގޮތުން، އެފަދަ ގްރޫޕެއްގެ ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމުގައި އެއްވެސް މަސްއޫލިއްޔަތެއް އަދާކުރުމަށެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާން]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ވަކި ގްރޫޕަކަށް ނިސްބަތްވާކަން ނުވަތަ އެއިން ގްރޫޕަކާ ގުޅިފައިވާކަން ނުވަތަ އެއިން ގްރޫޕަކަށް ތާއީދުކުރާކަން ދައްކުވައިދިނުމަށް ބޭނުންކުރާ، އަދި އެއިން ކަމެއް ރަމްޒުކޮށްދޭ ކޮންމެ ނިޝާނަކަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ނަމާއި ކުރެހުމާއި ލިޔުމާއި ލޯގޯއާއި ސިއްކައާއި ޝިޢާރު ހިމެނެއެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާން ހާމަކޮށްގެންއުޅުން]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާން ހާމަކޮށްގެންއުޅުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަންނަނިވި ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާނެއް ޢާންމު ތަނެއްގައި ހާމަކުރާ ކުރުމަށެވެ.
ހަށިގަނޑުގައި ނުވަތަ އަންނައުނުގައި ހަރުކޮށްގެން ނުވަތަ އެއިން ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެއްޗެއްގައި އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް ހާމަކޮށްގެން؛ ނުވަތަ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރުން އެއްވާ ނުވަތަ ޙަރަކާތްތެރިވާ ތަންތަނުގައި ނުވަތަ އެއިން މެންބަރަކު ދުއްވާ އުޅަނދެއްގައި ނުވަތަ އެއިން މެންބަރަކު ބޭނުންކުރާ އެއްވެސް އެއްޗެއްގައި ހަރުކޮށްގެން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް ހާމަކޮށްގެން.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް މީހުން ހޯދުން]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް މީހުން ހޯދުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކާ ގުޅުމަށް ނުވަތަ އެ ގްރޫޕުގައި ނުވަތަ އެ ގްރޫޕާއެކު މަސައްކަތްކުރުމަށް މީހުން ހޯދުމަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުން ހިމެނެއެވެ.
އެފަދަ ގްރޫޕަކާ ގުޅުމަށް ހިތްވަރުދީ ވާހަކަ ދެއްކުން؛
އެފަދަ ގްރޫޕަކާ ގުޅުމަށް މާލީ ނުވަތަ މާއްދީ މަންފާއެއް ހުށަހެޅުން ނުވަތަ ދިނުން؛
އެފަދަ ގްރޫޕަކާ ގުޅުމަށް މަޖުބޫރުކުރުވުން؛
އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް އެފަދަ ގްރޫޕަކާ ގުޅުމަށް އެދުން ނުވަތަ ދަޢުވަތު ދިނުން.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގައި ބައިވެރިވުން]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގައި ބައިވެރިވުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއްގެ ގޮތުގައި އެ ގްރޫޕާ ގުޅުމަށް ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއްގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕެއްގެ ޙަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމަށެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ޙަރަކާތް]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ޙަރަކާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކުން ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރަކު ހިންގާ ނުވަތަ އިންތިޒާމުކުރާ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޙަރަކާތަކަށެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ތާއީދު ހޯދުން]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ތާއީދު ހޯދުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހަކު ބުނާ ބަހަކުން ނުވަތަ ކުރާ ޢަމަލަކުންވިޔަސް އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް އެހެން ބައެއްގެ ތާއީދު ހޯދުމުގެ ގޮތުން އެއްވެސް ޢަމަލެއް ކުރުމަށެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ތާއީދުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގައި "އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ތާއީދުކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހަކު ބުނާ ބަހަކުން ނުވަތަ ކުރާ ޢަމަލަކުންވިޔަސް އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ތާއީދު އޮތްކަން ދެއްކުމުގެ ގޮތުން އެއްވެސް ޢަމަލެއް ކުރުމަށެވެ.

[އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްތަކާގުޅޭ]

[ކުށްކުށާގުޅޭ]
[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް އުފެއްދުން ނުވަތަ ހިންގުމުގެ ކުށް] އެއްވެސް މީހަކު، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް އުފެއްދުމަކީ ނުވަތަ ހިންގުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 25 (ފަންސަވީސް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/3,000,000 (ތިންމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/10,000,000 (ދިހަމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 18 (އަށާރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/5,000,000 (ފަސްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް މީހުން ހޯދުމުގެ ކުށް]
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް މީހުން ހޯދުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ޝިކާރައަކަށްވީ ކުޑަކުއްޖަކު ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ކުށް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 25 (ފަންސަވީސް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/3,000,000 (ތިންމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/10,000,000 (ދިހަމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތް ފިޔަވައި އެނޫން ޙާލަތުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 20 (ވިހި) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި-/7,000,000 (ހަތްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 15 (ފަނަރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/3,000,000 (ތިންމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގައި ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕެއްގެ ޙަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށް]
އެއްވެސް މީހަކު، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި، އެއްވެސް މީހަކު ކުރާ ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ޢަމަލެއް މެދުވެރިކޮށް އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ޙަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 15 (ފަނަރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/3,000,000 (ތިންމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 12 (ބާރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/800,000 (އަށްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 10 (ދިހައެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާއި -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 8 (އަށެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށް ކަނޑައެޅުމުގައި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއާގުޅޭ އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ކޯޓަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ.
އޭނާ އެ ގްރޫޕުގެ ނިޝާނެއް ބޭނުންކުރާކަން؛
އެ ގްރޫޕް އުފެއްދުމުގައި ނުވަތަ ހިންގުމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވި ނުވަތަ ޙަރަކާތްތެރިވާ އެއްވެސް ފަރާތަކާއެކު ނުވަތަ އެ ގްރޫޕުގެ އެނޫންވެސް މެންބަރަކާ ގިނަ ޢަދަދަކަށް ގުޅުން ބޭއްވުން؛
އެ ގްރޫޕުގެ ފަރާތުން އެއްވެސް މަންފާއެއް އޭނާއަށް ލިބުން؛
އެ ގްރޫޕް އުފެއްދި ނުވަތަ ގްރޫޕް ހިންގުމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ނުވަތަ ޙަރަކާތްތެރިވި ފަރާތެއް ނުވަތަ ފަރާތްތަކެއްގެ އެންގުމަކަށް ނުވަތަ އެއިން މީހެއްގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުން އެ ގްރޫޕުން ހިންގާ ޙަރަކާތްތަކުގައި ގިނަ ޢަދަދަކަށް ބައިވެރިވަމުން އައިސްފައިވުން.
[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއްކަން ދެއްކުން] އެއްވެސް މީހަކު، އެމީހަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއްކަން ދެއްކުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 12 (ބާރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/800,000 (އަށްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާން ހާމަކުރުން]
އެއްވެސް މީހަކު، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާނެއް، އެނގިހުރެ ހާމަކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޢަމަލެއް ކުރީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރަކު ނުވަތަ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހަކު ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތްތަކުގައިވާ މީހެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެމީހަކު އެކަން ކުރީ އެނގިހުރެ ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި އަންނަނިވި ފަރާތްތަކުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ނިޝާނެއް ހާމަކުރުމަކީ ކުށެއް ނޫނެވެ.
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން، ކުށްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ގޮތުން އަޅާ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން؛
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ތަމްރީނުގެ ބޭނުމަށް ހިންގާ ޙަރަކާތެއްގައި ބޭނުންކުރުން؛
ޢިލްމީ ދިރާސާއެއްގެ ބޭނުމަށް؛
ހުއްދަކޮށްފައިވާ ޚަބަރުފަތުރާ ވަސީލަތަކުން ޚަބަރު ރިޕޯޓްކުރުމުގައި.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 3 (ތިނެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/200,000 (ދެލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
[އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާން ޢާންމު ތަންތަނުގައި ކުރެހުން ނުވަތަ ހަރުކުރުން] އެއްވެސް މީހަކު، އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ ނިޝާނެއް، އެނގިހުރެ ޢާންމު ތަނެއްގައި ކުރެހުމަކީ ނުވަތަ ހަރުކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ޢާންމު ތަނެއް ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހުން ދިރިއުޅޭ ތަންތަނުގެ މަގުމަތީ ފާރާއި، އަމިއްލަ ތަންތަނާއި ޢާންމު ތަންތަނުގެ މަގުމަތީ ފާރާއި، މަގުމައްޗާއި އެނޫންވެސް ޢާންމުން ވަދެނިކުމެވާ ނުވަތަ ޢާންމުންނަށް ފެންނަން ހުންނަ ކޮންމެ ތަނެއް ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޢަމަލެއް ކުރީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރަކު ނުވަތަ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ނިސްބަތްވާ މީހަކު ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ވ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތްތަކުގައިވާ މީހެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެމީހަކު އެކަން ކުރީ އެނގިހުރެ ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 3 (ތިނެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/200,000 (ދެލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 2 (ދޭއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/300,000 (ތިންލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ތާއީދުހޯދުން]
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ތާއީދު ހޯދުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 8 (އަށެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 5 (ފަހެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/300,000 (ތިންލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/600,000 (ހަލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
[އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްކުރުމަށް އަމިއްލަ ތަންތަން ބޭނުންކުރުން] ވަކި ތަނެއްގައި އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްކުރާކަން އެނގޭ ޙާލު، ނުވަތަ އެގޮތަށް ޤަބޫލުކުރާނެ ފުރުޞަތުއޮވެ، އެތަނެއްގެ ވެރިފަރާތުން، ނުވަތަ އެތަނެއް ކުއްޔަށްހިފައިގެން އުޅޭ ފަރާތުން، ނުވަތަ އެތަނެއްގައި އެވަގުތަކު އުޅޭ ފަރާތުން، ނުވަތަ އެތަނެއް ބަލަހައްޓަމުންދާ ފަރާތުން، ނުވަތަ އެތަނަކާ ޙަވާލުވެހުރި ފަރާތުން އެކަން ހިނގިޔަދިނުމަކީ ނުވަތަ ހުއްދަކުރުމަކީ ނުވަތަ އެކަމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 2 (ދޭއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/300,000 (ތިންލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ހެކިބަސްދޭ ފަރާތްތަކަށް ބިރުދެއްކުމުގެ ކުށް]
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކާ ގުޅޭގޮތުން މީހަކު ޝަރީޢަތުގައި ހެކިބަސްދިނުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ނުވަތަ އެފަދަ ކުށަކާ ގުޅޭގޮތުން ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތަކަށް މަޢުލޫމާތު ދިނުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އެމީހަކަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ފަރާތަކަށް އަނިޔާއެއް ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދޭނެކަމުގެ ނުވަތަ މެދުވެރިކުރުވާނެކަމުގެ އިންޒާރުދިނުމަކީ ނުވަތަ އަނިޔާއެއް ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދިނުމަކީ ނުވަތަ މެދުވެރިކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 8 (އަށެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 3 (ތިނެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/200,000 (ދެލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ކުށްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ މިބައިގައި ކުށެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމެއް ކުރީ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ކަމުގައިވާނަމަ، ނުވަތަ އެކަން ކުރީ، އެ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެ ޝަޚްޞު ހިންގުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުވެފައިވާ މީހެއްގެ ރުހުމާއެކު ނުވަތަ އެއިން މީހަކަށް އެނގިހުރެ ކަމުގައިވާނަމަ، އެކަމެއް ކުރި މީހާއާއި އެމީހަކު ނިސްބަތްވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞު އެކުރަނީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، -/5,000,000 (ފަސްމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/100,000,000 (ސަތޭކަމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި ބާބުގައި ކުށެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޢަމަލެއް ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ކޮށްފި ކަމަށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއް އުވާލުމަށް ކޯޓުން އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއް އުވާލުމަށް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، ޖަމްޢިއްޔާތަކުގެ ރަޖިސްޓްރާރ ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް ކޮމްޕެނީޒް އެފަދައިން ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ބޭނުންކުރި ނަމުގައި، ކުރިއަށް އޮތް 5 (ފަހެއް) އަހަރު ދުވަހަށް އިތުރު ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީގެންނުވާނެއެވެ.

[ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަން ހޯދައި ލިބިގަތުން]

[ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަން ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ކުށް]
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕަކަށް ނިސްބަތްވާ އެއްވެސް މީހަކު، ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަން ހޯދައި ލިބިގަތުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، "ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާ ޙާލަތުގައި، މުދާ ހޯދުމަށް ނުވަތަ ލިބިގަތުމަށެވެ.
ލިބެމުންދާ ނުވަތަ ލިބެމުންދިޔަ އާމްދަނީއާ ނުބައްދަލު މިންވަރަކަށް މުދާ ހޯދުން ނުވަތަ ލިބިގަތުން؛ އަދި އެ މުދާ ހޯދާފައިވަނީ ނުވަތަ ލިބިފައިވަނީ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެމަތިންކަން ސާބިތުކޮށްނުދެވުން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ވަކި މުދަލަކީ، ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެމަތިން ހޯދި މުދަލެއްކަން މި ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ސާބިތުކޮށްނުދެވޭ މުދާ ކަމުގައިވާނަމަ، އެއީ މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ނުޙައްޤުން ހޯދި މުއްސަނދިކަމެއް ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، "މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުދަލާއި، ފައިސާއާއި، އެނޫންވެސް މަންފާ ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
[ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއްކަން ކަނޑައެޅުމަށް ހުށަހެޅުން] ވަކި މީހަކާ ގުޅިގެން އަންނަނިވި ކަންކަން ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިކަމުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެމީހަކު ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއްކަން ކަނޑައަޅަދިނުމަށްޓަކައި ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެމީހަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކާ ގުޅިފައިވާ މީހެއް ކަމުގައިވުން؛ އަދި އޭނާ ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ، ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެމަތިން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއްކަން މި ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ބަޔާންކޮށްދެވިފައިނުވުން.
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕަކާ ގުޅިފައިވާ މީހަކަށް ލިބިފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ އެމީހަކު ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމާ ނުބައްދަލު މުއްސަނދިކަމެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅަންވާނީ، އެކަން ސާބިތުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހެއްކާއެކު، ފުލުހުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅަންވާނީ، ހުށަހަޅާ އެ މައްސަލައިގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް އެކަމުގެ ނޯޓިސް ދިނުމާއެކުގައެވެ.

[ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއްކަން ކޯޓުން ކަނޑައެޅުން]
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕަކާ ގުޅިފައިވާ މީހަކަށް ލިބިފައިވާ ޖުމްލަ މުއްސަނދިކަމަކީ އެމީހަކު ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމާ ނުބައްދަލު މުއްސަނދިކަމެއްކަން، ސާފު އަދި ޔަޤީންކަންދޭ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެމީހަކު ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއް ކަމުގައި ކޯޓަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، މީހަކު ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއް ކަމުގައި ކޯޓުން ކަނޑައަޅަންވާނީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރަކު ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕަކާ ގުޅިފައިވާ މީހަކު، މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށެއް ކޮށްފިކަން އެކަށީގެންވާ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޤަބޫލުކުރެވުމާއެކު، މި ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެމީހެއްގެ ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަން ވަޒަންކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
މީހަކު ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއް ކަމުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން ކަނޑައަޅާނަމަ، ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަމުގެ ގޮތުގައި މި ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވަޒަންކުރެވިފައިވާ ޢަދަދު ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މީހަކު ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއް ކަމުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމުގައި، އެފަދަ މީހެއްގެ މުއްސަނދިކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެހައި މުދަލާއި، ހޯދާފައިވާ އާމްދަނީއާއި، ކޮށްފައިވާ ޚަރަދުތަކާއި ލިބިފައިވާ މަންފާތަކަކީ، މި ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާހިނދަކު، ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކޯޓުން ބަލަންވާނެއެވެ.
މީހަކު ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއް ކަމުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމަކީ ޢާންމު މަޞްލަޙަތު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކޮށްގެންވާނެ ކަމެއް ނޫންކަމުގައި ކޯޓަށް ބުރަވެވޭނަމަ، އެފަދައިން ކަނޑައަޅައިގެންނުވާނެއެވެ.

[ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަން ވަޒަންކުރުން]
މީހަކު ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމަކީ ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމެއް ކަމުގައި މި ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި، ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަމުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅޭ ޢަދަދު ކަމުގައި ބަލާނީ، އަންނަނިވި ގޮތުގެމަތިން ވަޒަންކުރުމުން، މި އަކުރުގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ޢަދަދާއި، މި އަކުރުގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ޢަދަދާއި، މި ދެ ޢަދަދުގެ ތަފާތާ އެއްވަރުގެ ޢަދަދެކެވެ.
މީހެއްގެ ޖުމްލަ މުއްސަނދިކަން ކަމުގައި މި ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހެކިން ދައްކުވައިދޭ ޢަދަދު. (އެއީ އެމީހެއްގެ މުއްސަނދިކަން މި މާއްދާގެ ދަށުން ވަޒަންކުރުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ އޭގެ ފަހުންވިޔަސް އެމީހަކު ހޯދާފައިވާ މުދަލާއި އާމްދަނީއާއި މަންފާއާއި، އެއިން މުދަލެއް ނުވަތަ އާމްދަނީއެއް ނުވަތަ މަންފާއެއް، ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ދީގެން ނުވަތަ ވިއްކާލައިގެން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން އޭގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކޮށްގެން، އެއިން ލިބިފައިވާ އެންމެހައި މުދަލާއި އާމްދަނީއާއި މަންފާ ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.)؛ އަދި މި މާއްދާގެ ދަށުން މުއްސަނދިކަން ވަޒަންކުރެވޭ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި، އެމީހެއްގެ މުއްސަނދިކަމުގެ ތެރެއިން ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެމަތިން ހޯދާފައިވާ މުއްސަނދިކަމުގެ ގޮތުގައި ސާބިތުކޮށްދެވޭ ޢަދަދު.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި މުދަލެއް ނުވަތަ މަންފާއެއްގެ އަގު ކަމަށް ބަލަންވާނީ އަންނަނިވި ޢަދަދެވެ.
މުއްސަނދިކަން އެހެން ފަރާތަކަށް ބަދަލުކޮށްފައިވާނަމަ އެ އެއްޗެއް އޭނާ ހޯދިއިރު އޭގެ އަގާއި، އޭގެ މިލްކުވެރިކަން އެހެން ފަރާތަކަށް ބަދަލުކުރިއިރު އޭގެ އަގާއި، މި ދެ އަގުގެ ތެރެއިން މަތީ އަގު؛ ނުވަތަ މުއްސަނދިކަން އެހެން ފަރާތަކަށް ބަދަލުކޮށްފައިނުވާނަމަ އެ މުދާ އޭނާ ހޯދިއިރު އޭގެ އަގާއި، މި ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުނުއިރު އެ މުދަލުގެ އަގާއި، މި ދެ އަގުގެ ތެރެއިން މަތީ އަގު.

[ނުޙައްޤުން ހޯދި މުއްސަނދިކަން ކަމުގައި ކަނޑައަޅާ ފައިސާ ދައުލަތަށް ނެގުން]
މި ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް މީހެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އޭނާ ނުޙައްޤުން ހޯދި ފައިސާ ކަމުގައި މި ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ފައިސާ، ދައުލަތަށް ނެގުމަށް ކޯޓުން ޢަމުރުކުރަންވާނެއެވެ.

[ނުރައްކާތެރި ކުށްތަކާގުޅޭ]
[ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްގެން ކުރާ ނުރައްކާތެރި ކުށް] އެއްވެސް ފަރާތަކުން، ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްގެން އަންނަނިވި ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން ޢަމަލެއް ހިންގުމަކީ، ނުވަތަ ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކުރުމަކާ ނުލައި އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކުން އަންނަނިވި ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން ޢަމަލެއް ހިންގުމަކީ ކުށެކެވެ.
މީހަކު މަރާލުން؛
މީހަކާމެދު ނުރައްކާތެރި މާރާމާރީ ހިންގުން؛
މީހަކަށް ބޮޑު ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ދިނުން؛
މީހަކު ކިޑްނެޕްކުރުން؛
މީހަކަށް ބިރުދެއްކުން.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "މީހަކު މަރާލުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމަށެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "މީހަކާމެދު ނުރައްކާތެރި މާރާމާރީ ހިންގުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހެއްގެ ގުނަވަނެއް ނުވަތަ ގުނަވަނެއްގެ ބައެއް ނެތިދާފަދަ ގޮތަކަށް ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމަށެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "މީހަކަށް ބޮޑު ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ދިނުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހެއްގެ ގުނަވަނެއް ނުވަތަ ގުނަވަނެއްގެ ބައެއް ނެތިދާފަދަ ގޮތަކަށް ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްގެން ހިންގާ މާރާމާރީއަށް ނުވާގޮތުން، މީހަކަށް ބޮޑު ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ދިނުމަށެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ (4) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "މީހަކު ކިޑްނެޕްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހެއްގެ ރުހުމާ ނުލައި، ގަދަބާރު ބޭނުންކޮށްގެން ނުވަތަ ބިރުދައްކައިގެން ވަކި ތަނަކަށް ގެންދިޔުމާއެކު، އެމީހަކަށް އެތަނުން ނުދެވޭ ގޮތަށް އެމީހެއްގެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓުމަށެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ (5) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "މީހަކަށް ބިރުދެއްކުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ އިންޒާރު ދިނުމަށެވެ.
މީހަކު ނުވަތަ އޭނާއާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮތް އެހެން މީހަކު މަރާލާނެކަމުގެ އިންޒާރު ދިނުން؛ ނުވަތަ މީހަކަށް ނުވަތަ އޭނާއާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮތް އެހެން މީހަކަށް ޖިސްމާނީ ބޮޑު އަނިޔާއެއް ދޭނެކަމުގެ އިންޒާރު ދިނުން؛ ނުވަތަ މީހެއްގެ ނުވަތަ އޭނާއާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮތް އެހެން މީހެއްގެ މުދަލަށް ބޮޑު ގެއްލުމެއް ދޭނެކަމުގެ އިންޒާރު ދިނުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، މަރުގެ އަދަބެވެ.
މި މާއްދާގެ (ކ) ގައި އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މަރުގެ އަދަބު ތަންފީޛުކުރުމުގެ ކުރިން އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއްގައި، މަރާލެވިފައިވާ މީހާގެ ވާރިޘުން، ކުށް ސާބިތުވެފައިވާ މީހާގެ އަތުން ނުވަތަ އޭނާގެ ޢަޞަބަތްތެރިންގެ އަތުން މަރުގެ ދިޔަ ހޯދައި، މަޢާފުދީފިނަމަ ނުވަތަ މަރުގެ ދިޔަ ހޯދުމަކާ ނުލައި މަޢާފުދީފިނަމަ، މަރަށް މަރު ހިފުމަކާ ނުލައި އޭނާގެ މައްޗަށް ތަޢުޒީރީގޮތުން އަންނަނިވި އަދަބު ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުން؛ އަދި -/3,000,000 (ތިންމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/10,000,000 (ދިހަމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ޢަމަލެއް ހިންގުމުގެ ސަބަބުން މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ، އެމީހެއްގެ އަދަބަކީ، ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/5,000,000 (ފަސްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ. އެނޫން ޙާލަތުގައި، އެ ކުށް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 20 (ވިހި) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/7,000,000 (ހަތްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 20 (ވިހި) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/7,000,000 (ހަތްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (4) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 15 (ފަނަރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/3,000,000 (ތިންމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (5) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 10 (ދިހައެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާއި -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ތ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 18 (އަށާރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/5,000,000 (ފަސްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ގ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 15 (ފަނަރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/3,000,000 (ތިންމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ސ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 12 (ބާރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/800,000 (އަށްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (4) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ޒ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 10 (ދިހައެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާއި -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (5) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ޔ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 8 (އަށެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
[ހަނގުރާމަވެރި ހަތިޔާރު އަދި އެނޫން ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު އެތެރެކުރުމާއި އުފެއްދުމުގެ ކުށް] އެއްވެސް މީހަކު، ހަނގުރާމަވެރި ހަތިޔާރެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމަކީ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެއްދުމަކީ ކުށެކެވެ.
އެއްވެސް މީހަކު، ހަނގުރާމަވެރި ހަތިޔާރު ފިޔަވައި އެނޫން ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމަކީ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެއްދުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ހަނގުރާމަވެރި ހަތިޔާރާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރުގެ ތެރޭގައި، ދައުލަތުގެ ބޭނުމަކު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ގެނެވޭ ހަނގުރާމަވެރި ހަތިޔާރު ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ނުހިމެނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ދައުލަތުގެ ބޭނުމަކު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދިފާޢީ ކަންކަމާބެހޭ ވުޒާރާގެ ހުއްދައާއެކު ސަލާމަތީ ޚިދުމަތްތަކުގެ ބޭނުމަށް ދިވެހިރާއްޖެއަށް ހަނގުރާމަވެރި އަދި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު ގެނައުމަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 20 (ވިހި) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/7,000,000 (ހަތްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 15 (ފަނަރަ) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާއި -/3,000,000 (ތިންމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 10 (ދިހައެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާއި -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
[ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ގެންގުޅުމުގެ ކުށް] މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ނެތި، ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ނުވަތަ ތޫނު އެއްޗެއް ޢާންމު ތަނެއްގައި ގެންގުޅުމަކީ ކުށެކެވެ.
މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ނެތި، ޢާންމު ތަނެއް ފިޔަވައި އެހެން ތަނެއްގައި، ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ނުވަތަ ތޫނު އެއްޗެއް ބެހެއްޓުމަކީ ނުވަތަ ގެންގުޅުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "މަޤުބޫލު ސަބަބެއް" ކަމުގައި ބެލެވޭނީ އަންނަނިވި ބޭނުމަކުން ކުރެ ބޭނުމަކަށްޓަކައި އެ އެއްޗެއް ގެންގުޅޭ ޙާލަތުގައެވެ.
ޢާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ބޭނުމަށް؛ ނުވަތަ މަސައްކަތުގެ ބޭނުމަށް.
އެއްވެސް ތަނެއްގައި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ނުވަތަ ތޫނު އެއްޗެއް ބަހައްޓާފައިވަނިކޮށް ފެނިގެން ހިންގޭ ތަޙްޤީޤެއްގައި އެފަދަ އެއްޗެއް ފެނުނު ތަނެއްގެ ވެރިފަރާތުން ނުވަތަ އެތަނަކާ އެއިރަކު ޙަވާލުވެހުރި މީހަކު ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭނީ އެމީހަކަށް އެނގިހުރެ އަންނަނިވި ކަންކަމުންކުރެ ކަމެއް އޭނާ ނުވަތަ އެބަޔަކު ކުރާ ޙާލަތުގައި އެކަންޏެވެ.
އެ އެއްޗަކީ އެ އެއްޗެއް ފެނުނު ތަނެއްގެ ވެރިފަރާތުން ނުވަތަ އެތަނަކާ އެއިރަކު ޙަވާލުވެހުރި ފަރާތުން ހޯދި ނުވަތަ ބަލައިގަތް އެއްޗަކަށްވުން؛
އެ އެއްޗެއް އަތުން ދޫކޮށްލުމުގެ އިޚްތިޔާރު އެ އެއްޗެއް ފެނުނު ތަނެއްގެ ވެރިފަރާތަށް ނުވަތަ އެތަނަކާ އެއިރަކު ޙަވާލުވެހުރި ފަރާތަކަށް ލިބި އެ އެއްޗެއް އެކަށީގެންނުވާ މުއްދަތަށް އަތުގައި ބެހެއްޓުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 5 (ފަހެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/300,000 (ތިންލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/600,000 (ހަލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 5 (ފަހެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/300,000 (ތިންލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/600,000 (ހަލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
[ފްލިކް ނައިފް އަދި ބަޓަފްލައި ނައިފް އެތެރެކުރުމާއި އުފެއްދުމުގެ ކުށް] މި ޤާނޫނުގެ 40 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ދިވެހިރާއްޖެއަށް ފްލިކް ނައިފްއާއި ބަޓަފްލައި ނައިފް އެތެރެކުރުމަކީ ނުވަތަ އެއިން އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެއްދުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ، ނުވަތަ އެ ކުށް ކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ނުވަތަ އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، 5 (ފަހެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު، -/300,000 (ތިންލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/600,000 (ހަލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ 3 (ތިނެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/200,000 (ދެލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/500,000 (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ކުޑަކުދިންނަށް ވަޅި ވިއްކުން މަނާކުރުން]
އެއްވެސް މީހަކު، ކުޑަކުއްޖަކަށް އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ވަޅިއެއް ވިއްކުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، -/20,000 (ވިހިހާސް) ރުފިޔާއާއި -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ތޫނު އެއްޗެހި]
މި ބާބުގައި، "ތޫނު އެއްޗެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަންނަނިވި ތަކެއްޗަށެވެ.
އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ވަޅިއެއް؛
ކަނޑިއާއި ޚަންޖަރު؛
ރޭޒަރު ތިލައާއި، ކަޓަރާއި، ކަޓަރު ތިލަ؛
ކަތިވަޅިއާއި، ފުރޯއާއި، ކޯރާޑިއާއި މުޅޯ؛
ތޫނުކޮށްފައި، ނުވަތަ ކޮޅު ފޭއްސާފައި ހުންނަ ދަގަނޑާއި ދަނޑިއާއި ލަކުޑިއާއި އެނޫންވެސް އެފަދަ ތަކެތި؛
މީހަކަށް އަނިޔާއެއް ދެވިދާނެ އެނޫންވެސް ތޫނު އެއްޗެއް.

[ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރު]
މި ބާބުގައި، "ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހަނގުރާމަވެރި ހަތިޔާރާއި، އެ އެއްޗަކީ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްފިނަމަ، މީހެއްގެ މުދަލަށް ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެ ނުވަތަ ފުރާނައަށް ނުވަތަ ހަށިގަނޑަށް ނުރައްކާތެރި ހާނީއްކައެއް ވެދާފަދަ ކޮންމެ އެއްޗަކާއި، ގޮވާ އެއްޗެއްސާއި، އަލިފާން ރޯވެދާފަދަ ތަކެއްޗާއި ހަތިޔާރުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެނޫންވެސް އެއްޗެއްސަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ޓޭޒަރ ގަންއާއި ސްޓަން ގަންއާއި އެނޫނަސް މީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ޝޮކެއް ފޮނުވައިގެން އޭނާއަށް ނުކުޅެދޭ ޙާލަތެއް ވަގުތީގޮތުން ނަމަވެސް މެދުވެރިކުރުވާ ކޮންމެ އެއްޗަކާއި، ވަކި ވަގުތެއް ޖެހުމުން ގޮވާ ގޮތަށް ހަދާފައި ހުންނަ ތަކެއްޗާއި، ގޮވާނެ ވަކި ގޮތެއް ރޭވިފައި ހުންނަ ތަކެއްޗާއި، ވިހައާއި، ވިހަ ގޭހާއި، މީހުން މަރުވެދާފަދަ ބަޔޮލޮޖިކަލް ނުވަތަ ކެމިކަލް މާއްދާތަކާއި، ނުރައްކާތެރި އެސިޑްތަކާއި، ރޭޑިއޯއެކްޓިވް މާއްދާތައް ހިމެނެއެވެ.
[ފްލިކް ނައިފްއާއި ބަޓަފްލައި ނައިފް އެތެރެކުރުމަށް ހުއްދަ ހޯދަން ލާޒިމުވުން] ދިވެހިރާއްޖެއަށް ފްލިކް ނައިފްއާއި ބަޓަފްލައި ނައިފް އެތެރެކުރެވޭނީ ދާޚިލީ ކަންކަމާބެހޭ ވުޒާރާގެ ހުއްދަ ލިބިގެންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހެޅުމާއި އެ ހުއްދަ ދޫކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދާޚިލީ ކަންކަމާބެހޭ ވުޒާރާއިން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ފްލިކް ނައިފް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ވަޅީގެ ތިލަ ވަޅީގެ މުށްގަނޑުގެ ތެރެއަށް ލައްވައި ލައްޕާލެވޭ ގޮތަށް ނުވަތަ މުށްގަނޑުގެ ތެރެއަށް ކައްސާލެވޭ ގޮތަށް ހުރެފައި، ވަޅީގެ މުށްގަނޑުގައިވާ ގޮބަކަށް ނުވަތަ ތަނަކަށް ފިއްތާލުމުން ނުވަތަ ދަމާލުމުން އިސްފިރޭނެއްގެ އެހީގައި ވަޅީގެ ތިލަ ނިކުންނަ ގޮތަށް ހަދާފައިވާ ކޮންމެ ވަޅިއަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ބަޓަފްލައި ނައިފް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ވަޅީގައި ދެ މުށްގަނޑެއް ހުރެފައި، އަދި ވަޅީގެ ތިލައިގެ ބުޑުގައިވާ ހުޅަކުން މި ދެ މުށްގަނޑު އެނބުރޭ ގޮތަށް ހުރެފައި، ވަޅީގެ މި ދެ މުށްގަނޑުގެ ތެރޭގައިވާ ޖާގައިގެ ތެރޭގައި ވަޅީގެ ތިލަ ފޮރުވޭ ގޮތަށް ހަދާފައި ހުންނަ ކޮންމެ ވަޅިއަކަށެވެ.

[ނުރައްކާތެރި އަދި އިންތިޒާމުވެގެން ކުރާ ކުށްތައް ހުއްޓުވުމުގެ ބާރުތައް އެއްވަނަ ބައި ތަޙްޤީޤާގުޅޭ ބާރުތަކާއި އިޖުރާއަތު]
[ކުށްކުރުން ހުއްޓުވުމަށާއި ތަޙްޤީޤުތައް ހިންގުމަށް ފުލުހުންނަށް ލިބިދޭ ޢާންމު އަދި ޚާއްޞަ ބާރުތަކުގެ ދާއިރާ] ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) އާއި ޢާންމު ޖިނާއީ އިޖުރާއަތާގުޅޭ އެނޫންވެސް ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ޖިނާއީ ތަޙްޤީޤުތައް ހިންގުމުގައާއި އެނޫންވެސް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުތައް ހިންގުމުގައި ފުލުހުންނަށް ލިބިދޭ ބާރުތަކާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 34/2020 (ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ޤާނޫނު) އާއި އެނޫންވެސް ޖިނާއީ ކުށް ކަނޑައެޅުމުގެ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ފުލުހުންނަށް ލިބިދޭ ޢާންމު އަދި ޚާއްޞަ ބާރުތަކުގެ އިތުރުން، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތައް ހުއްޓުވައި ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި، މި ބާބުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ބާރުތަކާއި އުކުޅުތައް، މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި ބޭނުންކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[މީހުން ބަލައި ފާސްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއް ކުރިކަމަށް ނުވަތަ އެވަގުތު އެއިން ކުށެއް ކުރަމުންދާ ކަމަށް ނުވަތަ ކުރަންއުޅޭ ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހަކާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ވުޖޫދުގައިވާ ކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ފުލުހުންނަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އަދި އެމީހަކު ހުރީ ޢާންމު ތަނެއްގައި ކަމުގައިވާނަމަ، ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި އެމީހަކު ހުއްޓުވައި ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އޭނާގެ އަތުގައި އަނިޔާވެރި ޢަމަލެއް ހިންގުމަށް ގެންގުޅޭ އެއްޗެއް ކަމަށް ބެލެވޭ ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް އޮތްކަމަށް ބެލެވުން؛
އޭނާގެ އަތުގައި ކުށްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ އެނޫންވެސް ހަތިޔާރެއް ނުވަތަ އާލާތެއް އޮތްކަމަށް ބެލެވުން؛
އޭނާގެ އަތުގައި ކުށްކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ މުދާ ހުރިކަމަށް ބެލެވުން؛
އޭނާގެ އަތުގައި މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެއް ހުރިކަމަށް ބެލެވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބަލައި ފާސްކުރާ މީހަކާ ގުޅޭގޮތުން ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ކުރުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ މީހަކު ހުރީ އަމިއްލަ ތަނެއްގައި ކަމަށްވާނަމަ، އެމީހަކު ބަލައި ފާސްކުރުމަށް އެތަނަކަށް، އެތަނެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ރުހުމާ ނުލައި ވަދެވޭނީ، ކޯޓު އަމުރަކާ އެކުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މީހަކު ހައްޔަރުކުރުމަށްޓަކައި އަމިއްލަ ތަނަކަށް ވަނުމަށް ފުލުހުންނަށް ލިބިދޭ ބާރުގެ ދަށުން އެތަނަކަށް ވަދެ އެފަދައިން ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާ ބަލައި ފާސްކުރުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއްނާޅައެވެ.

[ހައްޔަރުކުރުމުގެ ބާރު]
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއް ކުރަން އުޅޭކަމުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކާމެދު ވަގުތުން ފިޔަވަޅު ނާޅައިފިނަމަ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް އޭނާ ކޮށްފާނެކަމަށް ބެލުމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރެއްޖެނަމަ، ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި އެމީހަކު ހައްޔަރުކުރުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މީހަކު ހައްޔަރުކުރަންވާނީ، ސަބް އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ ރޭންކުން ފެށިގެން މަތީ ރޭންކެއްގެ އޮފިސަރެއްގެ ހުއްދައާ އެކުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މީހަކު ހައްޔަރުކުރުމުގައާއި، ހައްޔަރުކުރުމަށްފަހުގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އަދި (ޅ) އާއި، 42 ވަނަ މާއްދާއާއި، 43 ވަނަ މާއްދާއާއި، 44 ވަނަ މާއްދާއާއި، 45 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިޖުރާއަތުތަކަށް ފުލުހުން ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި ހައްޔަރުކުރުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިދޭ މީހަކު ހުރީ އަމިއްލަ ތަނެއްގައި ކަމަށް ބެލުމަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބިފައިވާ ޙާލަތުގައި، އެމީހަކު ހައްޔަރުކުރުމަށްޓަކައި، ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި، އެތަނަކަށް ވަނުމާއި އެކަން ކުރަން އެކަށޭނަ މިންވަރެއްގެ ވަގުތަކަށް އެތަނެއްގައި މަޑުކުރުމުގެ، ނުވަތަ ތިބުމުގެ ބާރު، ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ އަމިއްލަ ތަނަކީ، މީހުން ދިރިނޫޅޭ، ފަޅުކޮށް ދޫކޮށްލާފައިވާ ތަނެއް ކަމަށްވެފައި، އެތަނުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަރާތެއް ހުރި ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބިފައިވާނަމަ، އެފަރާތެއް ހައްޔަރުކުރުމަށްޓަކައި، ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި، އެތަނަކަށް ވަނުމާއި، އެކަން ކުރަން އެކަށޭނަ މިންވަރެއްގެ ވަގުތަކަށް އެތަނެއްގައި މަޑުކުރުމުގެ، ނުވަތަ ތިބުމުގެ ބާރު، ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމިއްލަ ތަނަކަށް ވަނުމުގައި، ‏ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ‏ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، (ޅ)، (ކ)، (އ)، އަދި (ވ) ގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތުތަކަށް ފުލުހުން ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.

[އަމިއްލަ ތަނަކުން މީހަކު ހައްޔަރުކުރުމަށްފަހު ބަލައި ފާސްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރާ ފަރާތެއް އަމިއްލަ ތަނަކުން ހައްޔަރުކުރާ ޙާލަތުގައި، އެ މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށަކާގުޅޭ ހެކި އެތަނުގައި ހުރިކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްވާނަމަ، އެ އެއްޗެއް ހޯދުމަށްޓަކައި، އަދި އެކަން ކުރަން އެކަށޭނަ މިންވަރެއްގެ ވަގުތަކަށް، އެތަނެއް މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ބަލައި ފާސްކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރެވޭނީ، އަންނަނިވި ޙާލަތްތައް ވުޖޫދުގައިވާކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތް ހައްޔަރުކުރި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި، ފުލުހުންގެ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންގެ ރޭންކުން ފެށިގެން މަތީ ރޭންކެއްގެ އޮފިސަރެއްގެ ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހުގައެވެ.
އެ ކުށާ ގުޅިގެން ހޯދަން ބޭނުންވާ ހެއްކެއް އެތަނުގައި ވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތުން؛ އަދި އެ ހެއްކަކީ އެ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ހެކީގެ ގޮތުގައި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމަށް ބޭނުންތެރިވެދާނެ އެއްޗެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތުން؛ އަދި އެތަން އެވަގުތު ބަލައި ފާސްނުކޮށްފިނަމަ، އެ ކުށާގުޅޭ ހެކި ފޮރުވަފާނެ ކަމަށް ނުވަތަ ނައްތާލަފާނެ ކަމަށް ނުވަތަ ނެތިގެން ހިނގައިދާނެ ކަމަށް ނުވަތަ އެ ހެއްކަށް ބަދަލުގެނެސްދާނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ބަލައި ފާސްކުރަންވާނީ، އެ ބަލައި ފާސްކުރުމަށް ޒިންމާވާނެ އޮފިސަރަކު ކަނޑައެޅުމަށްފަހު، އެ އޮފިސަރުގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރާއިރު އެތަނެއްގެ ވެރިފަރާތް އެތަނުގައި ހުރިނަމަ، އެތަން ބަލައި ފާސްކުރަންވާނީ، އެފަރާތުގެ ހާޒިރުގައެވެ. އެތަނުގެ ވެރިފަރާތް އެތަނުގައި ހާޒިރުވެ ނެތް ޙާލަތެއްގައި އެތަން ބަލައި ފާސްކުރަންވާނީ، އެފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ އެހެން ފަރާތެއްގެ ހާޒިރުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރެވޭނީ، އެތަނުގައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭ، މި މާއްދާގެ
(ހ) ގައި ބަޔާންކުރާފަދަ ހެއްކެއް ހޯދުމަށްޓަކައި، އެކަން ކުރަން އެކަށޭނަ މިންވަރެއްގެ ވަގުތަކަށެވެ. އަދި އެފަދައިން ހިންގާ ބަލައި ފާސްކުރުމެއް، 6 (ހައެއް) ގަޑިއިރަށްވުރެ އިތުރުވެގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބަޔާންކުރާ ވަގުތަށްވުރެ އިތުރަށް މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރަން އެދޭނަމަ، އެކަން ކުރަންވާނީ ކޯޓު އަމުރަކާ އެކުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރާ ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުންނަށް އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރެވިދާނެއެވެ.
ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެއް އެތަނުގައި ހުރިކަމަށްވާނަމަ، އަދި އެ އެއްޗެއް ފޮރުވުމުގެ ފުރުޞަތު ނުވަތަ ނައްތާލުމުގެ ފުރުޞަތު ނުވަތަ އެ އެއްޗަކަށް ބަދަލުގެނައުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމަށް އެ އޮފިސަރަކަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓުން؛
އެތަނާއި އެތަނުގައި ހުރި ކަމާބެހޭ އެއްޗެހީގެ ފޮޓޯ އަދި/ނުވަތަ ވީޑިއޯ ނެގުން.
މި މާއްދާގެ (ކ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ޑިޕްލޮމެޓިކް އިމްތިޔާޒުގެ ދަށުގައިވާ އެއްޗެއްސާއި، ޤާނޫނީ އިމްތިޔާޒުގެ ދަށުގައިވާ އެއްޗެއްސާއި، ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން އިމްތިޔާޒު ލިބިގެންވާ އެނޫންވެސް އެއްޗެހި ހިފެހެއްޓުމުގެ ނުވަތަ އެ އެއްޗެހީގެ ފޮޓޯ އަދި/ނުވަތަ ވީޑިއޯ ނެގުމުގެ ބާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން ހިފަހައްޓާ މުދަލުގެ އިންވެންޓަރީއެއް، ބަލައި ފާސްކުރާ އޮފިސަރު އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ. އެކަން ކުރަންވާނީ، ފުލުހުންގެ އެހެން އޮފިސަރަކާއި، ތަނުގެ ވެރިފަރާތުގެ ނުވަތަ ތަނުގެ ވެރިފަރާތް ނެތް ޙާލަތެއްގައި ވެރިފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ ފަރާތެއްގެ ހާޒިރުގައެވެ. އަދި އެ އިންވެންޓަރީގެ ކޮޕީއެއް، ތަނުގެ ވެރިފަރާތަށް، ނުވަތަ އޭނާ ނެތް ޙާލަތެއްގައި ވެރިފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ ފަރާތަށް ފުލުހުންގެ އޮފިސަރު ދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރުމާ ޙަވާލުވެހުރި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރު، އެ ބަލައި ފާސްކުރުމާގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ލިޔުމުން ރިކޯޑުކުރަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން ރިކޯޑުކުރުމުގައި، ބަލައި ފާސްކުރާ ތަނަށް ވަން ވަގުތާއި، އެތަނުގައި ހާޒިރުވެ ތިބި މީހުންނާއި، ބަލައި ފާސްކުރުމަށް ޒިންމާވި އޮފިސަރާއި، ބަލައި ފާސްކުރި އޮފިސަރުންނާއި، ބަލައި ފާސްކުރެވުނީ ކޮން ބާވަތެއްގެ ހެއްކެއް ހޯދަން ކަމާއި، ބަލައި ފާސްކުރެވޭ ތަނުން ނެގޭ ކޮންމެ އެއްޗެއްގެ ތަފްޞީލު، އެ އެއްޗެއް ނެގުނު ތަން އެނގޭނެ ގޮތަށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (މ) ގެ ދަށުން ރިކޯޑުކުރާ މަޢުލޫމާތުގެ ތެރޭގައި، މި މާއްދާގެ ދަށުން ބަލައި ފާސްކުރުމަށް ހުއްދަ ދިން އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުގެ ނަމާއި މަޤާމާއި އެ ހުއްދަ ދިން ވަގުތާއި، އެ އޮފިސަރު ހުއްދަކޮށްފައިވާ ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ދާއިރާ ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
އަދި އެ ރިކޯޑުގައި ބަލައި ފާސްކުރި އޮފިސަރުންގެ އިތުރުން، އެކަމަށް ހުއްދަ ދިން އޮފިސަރު ސޮއިކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (މ) ގައި ބަޔާންކުރާ މަޢުލޫމާތު، އެތަނެއް ބަލައި ފާސްކޮށް ނިންމައި، ތަން ދޫކޮށް ދިޔުމުގެ ކުރިން ލިޔުމުން ރިކޯޑުކޮށް ނިންމަންވާނެއެވެ.

[ތަންތަން ބަލައި ފާސްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި ފިޔަވައި އެނޫން ޙާލަތްތަކުގައި، އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރުމަށް އެތަނަކަށް، އެތަނެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ރުހުމާ ނުލައި ވަދެވޭނީ، ކޯޓު އަމުރަކާ އެކުގައެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، އަމިއްލަ ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
[އުޅަނދުފަހަރު ހިފަހައްޓައި ބަލައި ފާސްކުރުން] ދިވެހިރާއްޖެއަށް އަންނަ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ފުރާ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދުއްވާ ކަނޑުދަތުރުފަތުރުކުރާ އުޅަނދެއްގައި ނުވަތަ އެ އުޅަނދެއް ބޭނުންކޮށްގެން މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ކުރަމުންދާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެފަދަ އުޅަނދަކާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމުގެ ބާރު، ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެ އުޅަނދެއް ހުއްޓުވައި، އެ އުޅަނދަކަށް އަރައި، އެ އުޅަނދު ބަލައި ފާސްކުރުން؛
އެ އުޅަނދެއްގައި ހުރި ތަކެތި ބަލައި ފާސްކުރުން؛
އެ އުޅަނދެއްގައި ހުރި މީހެއްގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ މަޢުލޫމާތު ހާމަކުރުމަށް އެންގުން؛
އެ އުޅަނދެއްގައި ހުރި މީހަކާ ސުވާލުކުރުން؛
އެ އުޅަނދެއްގައި ހުރި މީހަކު ބަލައި ފާސްކުރުން؛
އެ އުޅަނދެއްގައިވާ މީހެއްގެ ސާމްޕަލް ނެގުން؛
ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެއް އެ އުޅަނދެއްގައިވާނަމަ، އެ އެއްޗެއް ހޯދުން؛
އެ އުޅަނދަކުން ހޯދާފައިވާ ހެއްކެއް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުން؛
އެ އުޅަނދެއްގައިވާ މީހަކު، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި، ހައްޔަރުކުރުން؛
އެ އުޅަނދެއް ހިފަހައްޓައި، އިތުރަށް އެ އުޅަނދެއް ދަތުރުކުރިޔަނުދިނުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުންނަށް ލިބޭ ބާރުތައް ބޭނުންކުރުމުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ކަށަވަރުކުރުމުގެ ގޮތުން އެޅެންހުރި އެންމެހައި ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންވާނެއެވެ.
އުޅަނދުގައި ތިބި އެންމެހައި ފަރާތްތަކުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުން؛
އެމީހުންގެ ކަރާމާތަށް އުނިކަމެއް އަންނަ ޢަމަލުތައް ނުހިންގުން ނުވަތަ އިންސާނިއްޔަތުކަން ކުޑަގޮތަކަށް އެމީހުންނާމެދު ޢަމަލުނުކުރުން؛
އުޅަނދުގައިވާ ފަރާތަކީ ބޭރު ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތެއްނަމަ، އެފަރާތަކާމެދު ފިޔަވަޅު އަޅާފައިވަނީ، ނޮން-ރިފައުލްމަންޓްގެ އުސޫލުންކަން؛
އުޅަނދުގައިވާ ފަރާތްތަކުގެ އިންސާނީ ޙައްޤުތައް ކަށަވަރުކުރުން؛
އެ އުޅަނދާއި އޭގައިވާ މުދަލަށް ގެއްލުމެއް ލިބޭނެކަމުގެ ބިރެއް ކުރިމަތިވެފައި ނެތްކަން؛ އަދި އެ އުޅަނދަކީ، ބޭރުގެ އުޅަނދެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ އުޅަނދު ނިސްބަތްވާ ފްލެގް ސްޓޭޓުގެ، ނުވަތަ އެ އުޅަނދާ ގުޅިގެން މަޞްލަޙަތެއް އޮތް އެނޫންވެސް ޤައުމެއްގެ ޤާނޫނީ މަޞްލަޙަތަކަށް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ނުކުރާކަން.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އުޅަނދަކާ ގުޅޭގޮތުން އަޅަންވާނީ ނުވަތަ ތަންފީޛުކުރަންވާނީ، އަންނަނިވި ކަންކަމަށް އަސަރުނުފޯރާނެ ގޮތުގެމަތިން އެކަން ކުރުމަށް އިސްކަންދީގެންނެވެ.
ކަނޑުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިޚްތިޞާޞް ހިންގުމަށް ކޯސްޓަލް ޤައުމުތަކަށް ލިބިގެންވާ ބާރާއި، އެފަދަ ޤައުމުތަކަށް ލިބިދޭ ޙައްޤުތަކާއި ވާޖިބުތައް؛ ނުވަތަ އުޅަނދާގުޅޭ އިދާރީ، ފަންނީ، ނުވަތަ އިޖްތިމާޢީ ކަންކަމުގައި އިޚްތިޞާޞް ހިންގުމަށް ފްލެގް ސްޓޭޓަށް ލިބިގެންވާ ބާރު.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ބާރުތައް، އަންނަނިވި ޙާލަތުގައިވާ އުޅަނދުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ބޭނުންކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އުޅަނދަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާކަން އަންގައިދޭ، ދިވެހި ދިދަ ނަގާފައިވާ އުޅަނދަކަށް ވުން؛
ވަކި އުޅަނދެއްގައި ބޭރު ޤައުމެއްގެ ދިދަ ނަގާފައިވީނަމަވެސް ނުވަތަ އެއްވެސް ދިދައެއް ނަގާފައި ނުވިނަމަވެސް، އެ އުޅަނދަކީ ޙަޤީޤަތުގައި ދިވެހި އުޅަނދަކަށްވުން؛ ނުވަތަ އެ އުޅަނދަކީ، އެއްވެސް ޤައުމަކަށް ނިސްބަތްނުވާ އުޅަނދަކަށްވުން ނުވަތަ އެއްވެސް ޤައުމަކަށް ނިސްބަތްވާ އުޅަނދެއް ނޫން ކަމަށް ބެލެވޭ އުޅަނދެއް ކަމަށްވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ލިބިދޭ ބާރު ސީދާ ފުލުހުން ބޭނުންކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާނަމަ، އެހެން ޤައުމެއްގެ ކަމާގުޅޭ އިދާރާއަކުން، އެ ޤައުމެއްގެ ޤާނޫނުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ވަކި އުޅަނދަކާ ގުޅިގެން އެ އިދާރާއެއްގެ ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމަށް، ފުލުހުންނަށް އެދެވިދާނެއެވެ.
އެ ބާރުތަކަކީ މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގެ ބާރުތަކާ އެއްގޮތް، ނުވަތަ އެއް ބާރުތަކެއް ކަމުގައިވުން؛ އަދި ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމަށް އެދޭ ބޭރު ޤައުމުގެ އިދާރާއަށް، އެ ޤައުމުގެ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން، އެ ބާރުތައް ބޭނުންކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ދީފައިވުން.
[ބޭރުގެ އުޅަނދުތަކާ ގުޅިގެން ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމުގެ އުސޫލު] މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަނޑުދަތުރުފަތުރުކުރާ އުޅަނދުފަހަރާ ގުޅޭގޮތުން ބާރުގެ ބޭނުންކުރާނީ ފުލުހުން ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އެފަދަ އުޅަނދެއް އޮތީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި އެ އުޅަނދަކީ ދިވެހި އުޅަނދެއް ކަމުގައިނުވާނަމަ، ނުވަތަ އެ އުޅަނދަކީ ދިވެހި އުޅަނދެއް ކަމުގައި ޔަޤީންކުރެވެން ނެތްނަމަ، އެ އުޅަނދަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ތަންފީޛުކުރާނީ، ކަނޑުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުގައި ހުއްދަކުރާ އިދާރާއަކުންނެވެ. އަދި އެކަން ކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވާނީ އެ މުޢާހަދާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކާއި އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ޚާއްޞަ އޮޕަރޭޝަންތައް]

[ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށެއް ކުރުމަށްޓަކައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރާ، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގައި އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދެވޭ، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެ މެދުވެރިކޮށް ޓްރާންޒިޓްކުރެވޭ، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުކުރާ ޤާނޫނާ ޚިލާފު އެއްޗެއްގެ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ، އަންނަނިވި ކަންކަން ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި، ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާ، ޗީފް އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ޕޮލިސް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަތީ ރޭންކެއްގެ ފުލުހުންގެ އޮފިސަރެއް ދޭ ހުއްދައަކާއެކު، މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ފުލުހުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރީ ކޮން ބަޔަކުކަން ދެނެގަތުމަށް؛
އެ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރަނީ ކޮން ބައެއް ގުޅިގެންކަން ދެނެގަތުމަށް؛
އެ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެ އެތެރެކުރީ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ގެންދަނީ ކޮންބަޔަކު އެއިން ވިޔަފާރިކުރުމަށްޓަކައިކަން ދެނެގަތުމަށް؛
އެތެރެކުރި ނުވަތަ ގެންދެވޭ އެއްޗެއް ޓްރެފިކްކުރުމުގައި ނުވަތަ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ބޭނުންކުރުމުގައި ހިމެނެނީ ކޮންބައެއްކަން ދެނެގަތުމަށް.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއެއް" ހެދުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައިވާ ޤާނޫނާ ޚިލާފު އެއްޗެއް، އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ބޭނުމަށްޓަކައި، ފުލުހުން މޮނިޓަރކޮށް ސުޕަވައިޒްކުރާ އޮޕަރޭޝަނެއްގެ ތެރެއިން، ހުއްދަކޮށްފައިވާ ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުން، އެ އެއްޗެއް ގެންދެވޭ މަންޒިލަށް ރައްދުވިޔަދިނުމަށެވެ.
އޭގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުން ހިމެނެއެވެ.
އެ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެވިޔަ ދިނުން؛
އަދި/ނުވަތަ އެ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދިޔަދިނުން؛ އަދި/ ނުވަތަ އެ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓްރާންޒިޓްވިޔަދިނުން؛ އަދި/ ނުވަތަ އެ އެއްޗެއް ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރަށް ގެންދިޔަދިނުން؛
އަދި/ނުވަތަ އެނޫންވެސް، އެ އެއްޗެއް ގެންދެވޭ މަންޒިލަށް ރައްދުވިޔަ ދިނުމަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހިންގާ، ހުއްދަކުރެވޭ ޙަރަކާތްތައް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުއްދަކޮށްގެން ހިންގޭ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއެއްގައި ބައިވެރިވާ ފުލުހުންގެ އޮފިސަރަކު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ކުރާ އެއްވެސް ކަމަކާ ގުޅިގެން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށްވެރިއެއް ނުވާނެއެވެ.
ކޮންމެ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއަކަށް ވަކިން ހުއްދަ ހޯދުން ލާޒިމުވާނެއެވެ. ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއެއް ހެދުމުގެ ހުއްދައަށް އެދި ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކަށް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ހުއްދަކުރާ ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ކޮންމެ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއަކަށް ދެވޭ ވަކި ހުއްދައަކީ ލިޔުމުން ރިކޯޑުކުރެވިފައި އޮންނަންވާނެ ހުއްދައެކެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ހުށަހެޅުމަކާއެކު، އެ ހުށަހެޅުމަށް ހުއްދަ ދިނުމަށް ބޭނުންވާނެ މަޢުލޫމާތު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި އެއީ ކުރިން ހުއްދައަކަށް އަހާފައިވާ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއެއްނަމަ، އެކަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅޭގޮތުން ހުއްދަ ދިނުމަށް ނިންމަންވާނީ، އަންނަނިވި ކަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފިކަން ނުވަތަ ކުރަމުންދާކަން ނުވަތަ ކުރަން އުޅޭކަން، އެކަށީގެންވާ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
މި އަކުރުގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ޒާތާއި ބާވަތަށް ބަލާއިރު، އެއީ، ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއެއް ހުއްދަކުރަންޖެހޭފަދަ ކަމަކަށްވުން؛
ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއެއް ހިންގުމަށްޓަކައި ކުރުމަށް ހުއްދަކުރެވޭ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން އެ ހުއްދަކުރެވޭ އޮފިސަރު ކުރަންޖެހޭ، އެ ހުއްދައާ ނުލައި ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާނެ ޢަމަލުތަކަކީ އެ ޑެލިވަރީ ހިންގުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާނެ ކަންކަން ކަމަށްވުން؛
ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ ހިންގަނީ، އެ އޮޕަރޭޝަންގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗަކީ އެ އޮޕަރޭޝަން ނިމޭއިރު، އެ އޮޕަރޭޝަންގައި ބައިވެރިވި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުންނާނެ އެއްޗެހި ކަމުގައި ވާނެ ގޮތަށް އެ އޮޕަރޭޝަން ހިންގޭކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ކުރެވެންހުރި އެންމެހައި ކަންކަން ކޮށްގެންކަން؛
ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ ހިންގަނީ، އެ އޮޕަރޭޝަންގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތައް ކުރަން ނޫޅޭ ކުށެއް ކުރުމަށް ހިތްވަރު ލިބޭ ގޮތަކަށް ނޫންކަން؛
ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ ހިންގަނީ، އެ އޮޕަރޭޝަންގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ސަލާމަތާއި ޞިއްޙަތަށް ނުރައްކާނުވާނެ، ނުވަތަ އެއިން ފަރާތަކަށް ބޮޑު އަނިޔާއެއް ކުރިމަތިނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިންކަން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދޭ ހުއްދައެއްގައި، ހުއްދަދެވޭ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ އޮޕަރޭޝަނާއި، ހުއްދަދެވޭ އޮފިސަރާއި، އޮޕަރޭޝަންގައި ކުރުން ހުއްދަ ކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާފަދަ އޮޕަރޭޝަނަކާބެހޭ ހުރިހާ ހުއްދައަކާއި ލިޔެކިޔުމަކާއި، އޮޕަރޭޝަންގެ އެކްޓިވިޓީ ލޮގްތައް ހުންނަންވާނީ ލިޔުމުން ނުވަތަ އޯޑިއޯ ނުވަތަ ވީޑިއޯ މެދުވެރިކޮށް ރިކޯޑުކުރެވިފައެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2011 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނު) ގެ 89 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްކަމުގައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށަކާ ގުޅޭގޮތުން ހިންގޭ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއާގުޅޭ ކަންކަން ކުރާނީ މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ. އަދި، މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2011 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނު) ގެ 89 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލު އެ ނިސްބަތަށް ހިފެހެއްޓިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ އޮޕަރޭޝަނެއް ހިންގަނީ މަސްތުވާތަކެތި ޓްރެފިކްކުރުމާއި ވިޔަފާރިކުރުމާ ގުޅިގެން ކަމަށްވާނަމަ، އެފަދަ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ އޮޕަރޭޝަނެއް ހިންގަންވާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން، އެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ސިއްރު އޮޕަރޭޝަންތައް]
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕުތަކާއި އެ ގްރޫޕުތަކުން ކުރާ ކުށްތައް ހުއްޓުވައި އެކަން ކުރާ ބަޔަކު ހޯދުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތުގައި، ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާ ފުލުހުންގެ އޮފިސަރެއްގެ ހުއްދަ އޮވެގެން ފުލުހުންގެ އޮފިސަރަކު، އެއީ ކާކުކަން ނޭނގޭގޮތުގައި، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކާ ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕެއްގެ މެންބަރުންނާ ގުޅި، އެމީހުންގެ އަތުން ޤާނޫނާ ޚިލާފު ތަކެތި ހޯދުމަށް ނުވަތަ ގަތުމަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުއްދަކޮށްގެން ހިންގޭ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ބައިވެރިވާ ފުލުހުންގެ އޮފިސަރަކު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ކުރާ އެއްވެސް ކަމަކާ ގުޅިގެން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށްވެރިއެއް ނުވާނެއެވެ.
ކޮންމެ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނަކަށް ވަކިން ހުއްދަ ހޯދުން ލާޒިމުވާނެއެވެ. އެފަދަ އޮޕަރޭޝަނެއް ހިންގުމުގެ ހުއްދައަށް އެދި ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކަށް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ހުއްދަކުރާ ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ކޮންމެ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނަކަށް ދެވޭ ވަކި ހުއްދައަކީ ލިޔުމުން ރިކޯޑުކުރެވިފައި އޮންނަންވާނެ ހުއްދައެކެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ހުށަހެޅުމަކާއެކު، އެ ހުށަހެޅުމަށް ހުއްދަ ދިނުމަށް ބޭނުންވާނެ މަޢުލޫމާތު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅޭގޮތުން ހުއްދަ ދިނުމަށް ނިންމަންވާނީ، އަންނަނިވި ކަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފިކަން ނުވަތަ ކުރަމުންދާކަން ނުވަތަ ކުރަން އުޅޭކަން، އެކަށީގެންވާ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
މި އަކުރުގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ޒާތާއި ބާވަތަށް ބަލާއިރު، އެއީ، ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނެއް ހުއްދަކުރަންޖެހޭފަދަ ކަމަކަށްވުން؛
ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނެއް ހިންގުމަށްޓަކައި ކުރުމަށް ހުއްދަކުރެވޭ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން އެ ހުއްދަކުރެވޭ އޮފިސަރު ކުރަންޖެހޭ، އެ ހުއްދައާ ނުލައި ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާނެ ޢަމަލުތަކަކީ އެ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަން ހިންގުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާނެ ކަންކަން ކަމަށްވުން؛
އެ އޮޕަރޭޝަން ހިންގަނީ، އެ އޮޕަރޭޝަންގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗަކީ އެ އޮޕަރޭޝަން ނިމޭއިރު، އެ އޮޕަރޭޝަންގައި ބައިވެރިވި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުންނާނެ އެއްޗެހި ކަމުގައި ވާނެ ގޮތަށް އެ އޮޕަރޭޝަން ހިންގޭކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ކުރެވެންހުރި އެންމެހައި ކަންކަން ކޮށްގެންކަން؛
އެ އޮޕަރޭޝަން ހިންގަނީ، އެ އޮޕަރޭޝަންގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތައް ކުރަން ނޫޅޭ ކުށެއް ކުރުމަށް ހިތްވަރު ލިބޭ ގޮތަކަށް ނޫންކަން؛
އެ އޮޕަރޭޝަން ހިންގަނީ، އެ އޮޕަރޭޝަންގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ސަލާމަތާއި ޞިއްޙަތަށް ނުރައްކާނުވާނެ، ނުވަތަ އެއިން ފަރާތަކަށް ބޮޑު އަނިޔާއެއް ކުރިމަތިނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިންކަން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދޭ ހުއްދައެއްގައި، ހުއްދަދެވޭ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނާއި، ހުއްދަދެވޭ އޮފިސަރާއި، އޮޕަރޭޝަންގައި ކުރުން ހުއްދަ ކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ އޮޕަރޭޝަނަކާބެހޭ ހުރިހާ ހުއްދައަކާއި ލިޔެކިޔުމަކާއި، އޮޕަރޭޝަންގެ އެކްޓިވިޓީ ލޮގްތައް ހުންނަންވާނީ ލިޔުމުން ނުވަތަ އޯޑިއޯ ނުވަތަ ވީޑިއޯ މެދުވެރިކޮށް ރިކޯޑުކުރެވިފައެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2011 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނު) ގެ 89 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްކަމުގައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށަކާ ގުޅޭގޮތުން ހިންގޭ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނަކާގުޅޭ ކަންކަން ކުރާނީ މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ. އަދި، މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2011 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނު) ގެ 89 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލު އެ ނިސްބަތަށް ހިފެހެއްޓިގެންވެއެވެ.
[ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ އަދި ސިއްރު އޮޕަރޭޝަންތަކުން ހޯދާ ހެކި] މި ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހިންގޭ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއާގުޅޭ ޙަރަކާތަކުން ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހިންގޭ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނަކުން ފުލުހުންނަށް ލިބޭ ލިޔެކިޔުމަކީ ނުވަތަ ފޮޓޯއަކީ ނުވަތަ އޯޑިއޯއަކީ ނުވަތަ ވީޑިއޯއަކީ މި ޤާނޫނުގައި ކުށެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭ އެއްޗެހީގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ގޮތްގޮތުން ހޯދާ އެއްޗެހި ހިމެނެއެވެ.
ފުލުހުން އެހެން ޤައުމެއްގައި، އެ ޤައުމެއްގެ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ހޯދާ ހެކި؛
އެހެން ޤައުމެއްގެ އިދާރާއަކުން، އެ ޤައުމެއްގެ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ހޯދައި، ފުލުހުންނަށް ފޯރުކޮށްދޭ ހެކި.

[ޚާއްޞަ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ރިޕޯޓްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހިންގޭ ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީތައް ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހިންގޭ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަންތަކާގުޅޭ އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ރިޕޯޓެއް، ކޮންމެ އަހަރަކު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ސަލާމަތީ ޚިދުމަތްތަކާބެހޭ ކޮމިޓީއަށް ފުލުހުން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ ހެދުމުގެ ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހެޅި ޢަދަދު އަދި ހުއްދަ ދެވުނު ޢަދަދު؛ އަދި ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީ މެދުވެރިކޮށް ހޯދާފައިވާ މަޢުލޫމާތު ނުވަތަ ހެކި ބޭނުންކޮށްގެން ދަޢުވާކޮށްފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ޢަދަދު؛
އަދި ސިއްރު އޮޕަރޭޝަން ހިންގުމުގެ ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހެޅި ޢަދަދު އަދި ހުއްދަ ދެވުނު ޢަދަދު؛ އަދި ސިއްރު އޮޕަރޭޝަން މެދުވެރިކޮށް ހޯދާފައިވާ މަޢުލޫމާތު ނުވަތަ ހެކި ބޭނުންކޮށްގެން ދަޢުވާކޮށްފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ޢަދަދު.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މަޢުލޫމާތު ހާމަކުރާނީ، ކޮންޓްރޯލްޑް ޑެލިވަރީއެއް ނުވަތަ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނެއް ނިސްބަތްވާ ތަޙްޤީޤުތަކާގުޅޭ އޮޕަރޭޝަނަލް މަޢުލޫމާތާއި، ބޭނުންކުރި އުކުޅުތަކާއި މަޞްދަރުތައް ހާމަނުވާނެ ފަދައިންނެވެ.

[މުދަލާއި ފައިސާ ހިފެހެއްޓުމާއި ދައުލަތަށް ނެގުން]

[ފައިސާއާއި މުދަލުން މުޢާމަލާތުކުރުން ހުއްޓުވުމާއި ހިފެހެއްޓުން]
މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ތަޙްޤީޤަކާ ގުޅިގެން، އެއިން ކުށަކާ ގުޅިފައިވާ ފައިސާއިން ނުވަތަ މުދަލަކުން މުޢާމަލާތުކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ނުވަތަ އެ މުދަލެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން އެގޮތުގެމަތިން ހުރި ކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ މުދަލެއް ނުވަތަ މުދަލަކުން މުޢާމަލާތުކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ނުވަތަ އެ މުދަލެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ކޯޓުން ނެރެންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ތަޙްޤީޤު ފަށާފައިވުން ނުވަތަ އެއިން ކުށެއްގެ ޝަރީޢަތް ފަށައި އެ ޝަރީޢަތް ނިމިފައިނުވުން؛ އަދި ފައިސާ ނުވަތަ މުދަލަކީ އަންނަނިވި ފަދަ އެއްޗެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން:
ފައިސާ ނުވަތަ މުދަލަކީ ކުށް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ނުވަތަ ކުށް ކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ މުދާކަން؛
ފައިސާ ނުވަތަ މުދަލަކީ ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާކަން. އޭގެ ތެރޭގައި، ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާ މުދަލާ އެކުވެފައިވާ ފައިސާއާއި މުދާވެސް ހިމެނޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެފައިވާނަމަ، އެ އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފައިސާ ނުވަތަ މުދާ ނުވަތަ އެއިން ބައެއް، އަމުރުގައި ވަކި ގޮތްތަކެއް ނުވަތަ ވަކި ޙާލަތްތަކެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ އެއިން ގޮތަކަށް ނުވަތަ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ، ޓްރާންސްފަރކޮށްގެން ނުވަތަ ބަދަލުކޮށްގެން ނުވަތަ ވިއްކާލައިގެން ނުވަތަ ނައްތާލައިގެން ނުވާނެއެވެ. ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން އެ ފައިސާ ނުވަތަ މުދަލާމެދު ޢަމަލުކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން ނެރޭ އަމުރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެދުމުން، މުރާޖަޢާކުރުމުގެ ނުވަތަ އެ އަމުރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެފައިވަނީ މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ތަޙްޤީޤު ފެށުމާ ގުޅިގެން ކަމުގައިވާނަމަ، ކޯޓަށް އެކަށީގެންވާ ކަމަށް ފެންނަ މުއްދަތެއްގައި، އަދި ގިނަވެގެން 3 (ތިނެއް) މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެ ކުށާގުޅޭ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ކޯޓުގައި ފަށާފައިނުވާނަމަ، ކޯޓުން އެ އަމުރު ނިމުމަކަށް ގެންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެފައިވަނީ މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ކަމަށްވާނަމަ، އެ ޝަރީޢަތެއް ނިމުމާ ހަމައަށް އެ ކޯޓު އަމުރު ދެމިއޮންނާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހިފަހައްޓާފައިވާ ނުވަތަ މުޢާމަލާތުކުރުން ހުއްޓުވާފައިވާ ފައިސާ ނުވަތަ މުދާ ބަލަހައްޓަމުންގެންދާނީ އަދި އެ ފައިސާ ނުވަތަ މުދަލާމެދު ޢަމަލުކުރަންވާނީ ކޯޓު އަމުރުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތެއްގެމަތިން، ކަމާބެހޭ ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން މުދާ ނުވަތަ ފައިސާ ހިފެހެއްޓުމަށް ނުވަތަ އެއިން މުޢާމަލާތުކުރުން ހުއްޓުވުމަށް ކޯޓުން އަމުރުކުރަންވާނީ އަދި އެފަދަ އަމުރެއް ތަންފީޛުކުރަންވާނީ، ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ޢަމަލުކުރާ ތިންވަނަ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތަކަށް އެއްވެސް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރެއް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށްޓަކައި، ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ނުވަތަ ހިފަހައްޓާފައިވާ ނުވަތަ މުޢާމަލާތުކުރުން ހުއްޓުވާފައިވާ ފައިސާ ނުވަތަ މުދަލުގައި މަޞްލަޙަތެއް އޮތް ކޮންމެ ފަރާތަކަށް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރެއް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށްޓަކައި މި މާއްދާގެ (ވ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ގިނަވެގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.

[ދައުލަތަށް މުދާ ނެގުން]
މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް މީހެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އަންނަނިވި ފައިސާ ނުވަތަ މުދާ ދައުލަތަށް ނެގުމަށްޓަކައި ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެންވާނެއެވެ.
ކުށް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރި ފައިސާ ނުވަތަ މުދާ؛
ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާ މުދާ ނުވަތަ ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާ މުދަލުން ހޯދާ ފައިސާއާއި މުދާ؛
ކުށް ކޮށްގެން ހޯދަން އުޅޭ ނުވަތަ ހޯދާފައިވާ ފައިސާ ނުވަތަ މުދާ؛
ކުށް ކުރުމަށް ބޭނުންކުރި މުދާ؛
ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާ މުދަލަކާ އެކުވެފައިވާ ފައިސާ ނުވަތަ މުދާ؛
ކުށް ކޮށްގެން ހޯދާ މުދަލަކުން، ސީދާ ގޮތެއްގައި ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި، ލިބޭ މުދާ. އޭގެ ތެރޭގައި އެ އެއްޗަކުން ލިބޭ އާމްދަނީއާއި، ފައިދާއާއި، އެހެނިހެން މަންފާ ހިމެނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެންވާނީ އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާގެ ވެރިފަރާތަށް ނިސްބަތްކޮށެވެ.
ނަމަވެސް ވެރިފަރާތަށް އެ މުދަލެއް ނުވަތަ އެ ފައިސާއެއް ލިބުނީ، އެއަށް އެކަށީގެންވާ އަގެއް ފައިސާއިން ދިނުމަށްފަހުގައި ނުވަތަ އެއަގަށްވާ ފައިސާ ޚިދުމަތަކުން ފޯރުކޮށްދިނުމަށްފަހުގައި ކަމަށް ނުވަތަ ޤާނޫނީގޮތުން ހުއްދަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން ކަމަށް އަދި އެ މުދަލަކީ ނުވަތަ ފައިސާއަކީ ޣައިރު ޤާނޫނީ މުދަލެއްކަން ނުވަތަ ފައިސާއެއްކަން އެނގިފައިނުވާކަމަށް ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ އެފަދަ ކޯޓު އަމުރެއް މުދަލުގެ ނުވަތަ ފައިސާގެ ވެރިފަރާތުގެ މައްޗަށް ނެރެގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ނެރޭ ކޯޓު އަމުރުގައި މަދުވެގެން އަންނަނިވި ކަންކަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތް؛
ދައުލަތަށް ނެގޭ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާގެ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު. އެފަދަ ފައިސާއެއް ނުވަތަ މުދަލެއްގެ ފުރިހަމަ ތަފްޞީލާއި އަދި އެތަކެތި ހުރިތަން ހިމެނޭގޮތުން؛
އަމުރު ނެރެވޭ ބޭނުން؛
ދައުލަތަށް ނެގޭ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާގެ ވެރިފަރާތް އެނގެން ނެތް ޙާލަތެއްގައި، އެ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާއަކީ ވަކި މީހެއްގެ ބާރުގެ ދަށުގައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށްވާނަމަ، އެފަރާތެއްގެ މަޢުލޫމާތު؛
އެ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާ ދައުލަތަށް ނަގަން ބޭނުންވަނީ މި ޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކޮން ކުށަކާ ގުޅިގެންކަން؛
އަމުރު ދެމިއޮންނާނެ މުއްދަތު؛
ދައުލަތަށް ނަގަން ބޭނުންވާ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާ ދައުލަތަށް ނެގުމަށްފަހު އެއާ ޙަވާލުވާނެ، އަދި އެ ފައިސާއެއް ނުވަތަ މުދަލެއް ބަލަހައްޓާނެ އިދާރާ؛
ހުއްދަ ދޭ ފަނޑިޔާރުގެ ނަމާއި ސޮއި އަދި ކޯޓުގެ ސިއްކަ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނެރޭ ކޯޓު އަމުރެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހާހިނދަކު، އެ އަމުރު ދެމިއޮންނާނީ، އެ އަމުރުގެ މުއްދަތު ހަމަވަންދެން ނުވަތަ އެ އަމުރު ބާޠިލުކުރަންދެން ނުވަތަ އެ މުދަލެއް ނުވަތަ ފައިސާއެއް ދައުލަތަށް ނެގުމުގެ އެންމެހައި އިޖުރާއަތެއް ފުރިހަމަވަންދެން، ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (ވ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި އެ އަމުރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ދައުލަތަށް ނެގޭ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާއަކީ، އެހެން ޤާނޫނަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖިނާއީ ކުށަކާގުޅޭ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެއްކަމަށް ފުލުހުންނަށް ބެލެވޭނަމަ، އަދި އެ މުދަލެއް ނުވަތަ ފައިސާއެއް ފޮރުވުމުގެ ފުރުޞަތު ނުވަތަ ނައްތާލުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ މުދަލެއް ނުވަތަ ފައިސާއެއް ދައުލަތަށް ނެގުމުގެ ބާރު އެ އަމުރުން ދޭ ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އަމުރެއް ނެރޭއިރު، ދައުލަތަށް ނެގޭ މުދާ ނުވަތަ ފައިސާއާއި އެ މުދަލެއް ނުވަތަ ފައިސާއެއް ނަގަންޖެހޭ ސަބަބުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެކަންކޮށް ނިންމުމަށް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއް ފަނޑިޔާރު ދޭންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ޝަރީޢަތެއްގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވެފައިވީނަމަވެސް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އަމުރު ކޯޓުން ނެރޭއިރު އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކުރާ ފައިސާ ނުވަތަ މުދާ ވިއްކާލާފައިވާނަމަ، ނުވަތަ ނައްތާލާފައިވާނަމަ ނުވަތަ މުދަލުގެ އަގު ދަށްވެފައިވާނަމަ ނުވަތަ މުދާ ޓްރޭސްކުރެވެން ނެތްނަމަ، އެ މުދަލުގެ އަގު ކަމަށް ކޯޓަށް ފެންނަ ޢަދަދަކާ އެއް މިންވަރެއްގެ ފައިސާ ދެއްކުމަށް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކޯޓުން އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި، އެފަދައިން ޖޫރިމަނާކުރެވޭ ޢަދަދު، ދައުލަތަށް ދައްކަންޖެހޭ މަދަނީ ދަރަންޏެއްގެ ގޮތުގައި ހޯދޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން އަމުރު ނެރެންވާނީ އަދި އެ އަމުރު ތަންފީޛުކޮށް ދަމަހައްޓަންވާނީ، ހެޔޮނިޔަތުގައި ޢަމަލުކުރާ ތިންވަނަ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކަށް އެއްވެސް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ފަދަ ގޮތަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރެއް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށްޓަކައި، ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ނުވަތަ ދައުލަތަށް ނެގުމަށް އަމުރުކޮށްފައިވާ މުދަލުގެ ނުވަތަ ފައިސާގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ކޮންމެ ފަރާތަކަށް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރެއް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށްޓަކައި މި މާއްދާގެ (ވ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ގިނަވެގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި އެހެންގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، ދައުލަތަށް ނެގޭ ފައިސާ ނުވަތަ މުދަލެއް ބެހެއްޓޭނީ އެ މުދާ ދައުލަތަށް ނެގުމަށްޓަކައި ކޯޓު އަމުރަށް އެދުނު ފަރާތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ފ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފައިސާ ނުވަތަ މުދާ، އޭގެ ފުރިހަމަ އަގުގައި ބަހައްޓަންވާނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ޙައްޤު ލިބިގަތުމަށް އެދޭ ތިންވަނަ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތައް އެފަރާތްތަކަށް ލިބޭގޮތަށެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދައުލަތަށް ނެގޭ ފައިސާ ނުވަތަ މުދަލާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ޙައްޤުތަކާއި ޝަރީޢަތާގުޅޭ]

[ޤާނޫނީ ވަކީލާ މަޝްވަރާކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ އަދި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިތުރު ފިޔަވަޅު އެޅޭ ފަރާތަކަށް ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދައި ލިބުމުގެ ޙައްޤު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ ފަރާތަކީ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރުމަށްފަހު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މީހެއް ކަމަށްވެފައި، އަދި އޭނާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކަމަށްވާނަމަ، އަދި އަންނަނިވި ޙާލަތްތައް ވުޖޫދުގައިވާކަމަށް ބެލުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއަށް އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު، އޭނާ ހައްޔަރުކުރާ ވަގުތުން ފެށިގެން 48 (ސާޅީސްއަށެއް) ގަޑިއިރަށް ނުދީ ހިފެހެއްޓިދާނެއެވެ.
ހައްޔަރުގައި ހުރި މީހާއަށް އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފިނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފައިވާކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ފުލުހުން ހޯދަން މަސައްކަތްކުރަމުންދާ ފަރާތަކަށް އިންޒާރުދީފާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން؛
ހައްޔަރުގައި ހުރި މީހާއަށް އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފިނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ހެކި ނައްތާލަފާނެކަމަށް ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒުފޯރުވަފާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން؛
ހައްޔަރުގައި ހުރި މީހާއަށް އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފިނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ޢަމަލު ހިނގާފާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން؛
ހައްޔަރުގައި ހުރި މީހާއަށް އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފިނަމަ، މީހަކަށް ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ލިބިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން؛ ނުވަތަ ހައްޔަރުގައި ހުރި މީހާއަށް އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީފިނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ މުދަލެއް އަނބުރާ ހޯދުމަށް ހުރަސްއެޅިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއާއި އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ހިފެހެއްޓި ކަމުގައިވިޔަސް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއާއި އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު ދެކެވޭ ވާހަކައާއި ކުރެވޭ މުޢާމަލާތަކީ، ޤާނޫނީ އިމްތިޔާޒު ލިބިގެންވާ މުޢާމަލާތެކެވެ.
ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއާއި އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހިފެހެއްޓޭނީ، ސަބް އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ޕޮލިސް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަތީ ރޭންކެއްގެ އޮފިސަރަކު ލިޔުމުން ދޭ ހުއްދައެއްގެ ދަށުންނެވެ.
ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއާއި އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހިފަހައްޓާފައި އޮންނަ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައިވެސް އެ ފުރުޞަތު ނުދީ ހިފެހެއްޓި ސަބަބު ފިލައި ގޮސްފައިވާކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެ ފުރުޞަތު އަލުން އަނބުރާ ދޭންވާނެއެވެ.
ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއަށް އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ހިފަހައްޓާނަމަ އެކަމުގެ ސަބަބު އެމީހާއަށާއި، އޭނާގެ ވަކީލަށް ލިޔުމުން ދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއާއި އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއެކު އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުވެ މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު މި މާއްދާގެ ދަށުން ހިފަހައްޓާފައިވާ މުއްދަތުގައި، ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށާ ގުޅޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ހޯދުމުގެ ނުވަތަ ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުކުރުމުގެ އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއް ކުރިއަށްގެންދާނަމަ، އޭނާއަށް އޭނާގެ ވަކީލާ އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާ އެކަހެރިކޮށް ބައްދަލުކުރުމުގެ ޙައްޤު މި މާއްދާގެ ދަށުން ހިފެހެއްޓުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުތައް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ތަޙްޤީޤުގައި ކުރެވޭ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދާރީނުވެ ހަނުހުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ފަރާތަކާ އެ ކުށުގެ ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި، އެ ކުށް ހިނގި ޙާލަތު ދެނެގަތުމުގެ ގޮތުން ނުވަތަ ކުށް ކުރި ފަރާތް ދެނެގަތުމުގެ ގޮތުން ސުވާލުކުރިއިރު ޖަވާބުދާރީވެފައިނުވާ ވާޤިޢާއެއް، އެ ދަޢުވާއިން ދިފާޢުވުމަށް، އެ ދަޢުވާއާގުޅޭ ޝަރީޢަތުގައި އޭނާ ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެ ވާޤިޢާއަކީ، އޭނާއާ ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުކުރެވުނުއިރު ދެމިއޮތް ޙާލަތުގައި އޭނާއަށް ޖަވާބުދާރީވެވެން އޮތް ވާޤިޢާއެއް ކަމުގައި އެކަށީގެންވާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އަދި އެ ވާގިޢާއާ ގުޅޭގޮތުން ޖަވާބުދާރީވުމަށް ތަޙްޤީޤުގައި އޭނާއަށް ލިބިދިން ފުރުޞަތުގައި ޖަވާބުދާރީނުވެ ހަނުހުރިކަމުގެ ހެކި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އޭނާ އެފަދައިން ހަނުހުރި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އޭނާއާ ދެކޮޅަށް އުފެދޭ އިސްތިންތާޖަކަށް ފަނޑިޔާރަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ފަރާތާ ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުކުރެވުނުއިރު އޭނާ ހުރީ، ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާ ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުކުރުމަށް ގެންދިޔުން ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ތަނެއްގައި ކަމަށްވެފައި، އޭނާއާ ސުވާލުކުރުމުގެ ކުރިން އޭނާއަށް ދޭންޖެހޭ ޤާނޫނީ އިންޒާރުދީފައިނުވާނަމަ، ނުވަތަ ޤާނޫނީ ވަކީލަކާ ބައްދަލުކުރުމަށް އޭނާއަށް ފުރުޞަތު ލިބިދީފައިނުވާނަމަ، އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން އޭނާގެ މައްޗަކަށް ނުހިނގާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ވާޤިޢާއަކާ ގުޅިގެން ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ފަރާތް ހަނުހުރިކަމުގެ ހެކި، އެ ކުށުގެ ޝަރީޢަތުގައި، އެ ވާޤިޢާއެއް އެގޮތުގައި ދެމިއޮތްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން ހުށަހަޅާ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިންވެސް ނުވަތަ ފަހުންވެސް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއާ ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުކުރުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ ކުށް ތަޙްޤީޤުކުރާ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ، ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ އޮފިސަރެއް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއަށް ދޭންޖެހޭ ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިނުމަށްފަހު އެ ކުށާއި އެ ކުށުގެ ތަޙްޤީޤުން ފާހަގަވެފައިވާ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން އޭނާއާ ސުވާލުކުރުމަށެވެ.

[ވަކި އެއްޗެއް ނުވަތަ މާއްދާއެއް ނުވަތަ ނިޝާނަކާ ގުޅޭގޮތުން ޖަވާބުދާރީނުވެ ހަނުހުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި، ނުވަތަ އަންނައުނުގައި ނުވަތަ އަރައިގެންހުރި ފައިވާނެއް ނުވަތަ ބޫޓެއްގައި ހުރި ވަކި އެއްޗެއް ނުވަތަ މާއްދާއެއް ނުވަތަ ނިޝާނެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް އޭނާގެ އަތުގައި ނުވަތަ އޭނާ ހައްޔަރުކުރެވުނު ތަނުގައި ހުރި ވަކި އެއްޗެއް ނުވަތަ މާއްދާއެއް ނުވަތަ ނިޝާނަކީ، އެ ކުށުގެ ޢަމަލުގައި އޭނާ ބައިވެރިވި ކަމަށް ދޭހަކޮށްދޭ ކަމެއްކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އޭނާ ހައްޔަރުކުރި ނުވަތަ އެ ކުށް ތަޙްޤީޤުކުރި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އަދި އެފަދައިން ޤަބޫލުކުރެވޭކަން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއަށް އެންގުމަށްފަހު، އެ އެއްޗަކާ ނުވަތަ މާއްދާއަކާ ނުވަތަ ނިޝާނަކާ ގުޅޭގޮތުން އެމީހަކާ ސުވާލުކުރުމުން އޭނާ ހަނުހުރެއްޖެ ޙާލަތެއްގައި، އެ ކަންކަމުގެ ހެކި އެ ކުށުގެ ދަޢުވާއާގުޅޭ ޝަރީޢަތުގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އޭނާ އެފަދައިން ހަނުހުރި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އޭނާއާ ދެކޮޅަށް އުފެދޭ އިސްތިންތާޖަކަށް ފަނޑިޔާރަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއާ ސުވާލުކުރުމުގެ ކުރިން، އެ ސުވާލުތަކަށް އޭނާ ޖަވާބުދާރީނުވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ކޮބައިކަން، އޭނާއަށް ދޭހަވާނެ ފަދައިން އޭނާއާ ސުވާލުކުރި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރު ސާފުކޮށްދީފައިނުވާނަމަ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން އެމީހެއްގެ މައްޗަކަށް ނުހިނގާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތާ ސުވާލުކުރެވުނުއިރު އޭނާ ހުރީ، ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުކުރުމަށް ގެންދިޔުން ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ތަނެއްގައި ކަމަށްވެފައި، އޭނާއާ ސުވާލުކުރުމުގެ ކުރިން އޭނާއަށް ދޭންޖެހޭ ޤާނޫނީ އިންޒާރުދީފައިނުވާނަމަ، ނުވަތަ ޤާނޫނީ ވަކީލަކާ ބައްދަލުކުރުމަށް އޭނާއަށް ފުރުޞަތު ލިބިދީފައިނުވާނަމަ، މި މާއްދާގެ
(ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން އެމީހެއްގެ މައްޗަކަށް ނުހިނގާނެއެވެ.

[ހުރި ތަނަކާ ގުޅޭގޮތުން ޖަވާބުދާރީނުވެ ހަނުހުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި މީހަކު ހައްޔަރުކުރެވުނީ، ކުށުގެ ވެށިން، އެ ކުށް ހިނގި ވަގުތުގައި ކަމަށްވާނަމަ، އަދި އޭނާ އެތަނުގައި ހުރި ހުރުމަކީ، އެ ކުށުގެ ޢަމަލުގައި އޭނާ ބައިވެރިވި ކަމަށް ދޭހަކޮށްދޭ ކަމެއްކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އޭނާ ހައްޔަރުކުރި ނުވަތަ އެ ކުށް ތަޙްޤީޤުކުރި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އަދި އެފަދައިން ޤަބޫލުކުރެވޭކަން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއަށް އެންގުމަށްފަހު، އޭނާ އެތަނުގައި ހުރި ސަބަބާ ގުޅޭގޮތުން އޭނާއާ ސުވާލުކުރުމުން އޭނާ ހަނުހުރެއްޖެ ޙާލަތެއްގައި، އެ ކަންކަމުގެ ހެކި އެ ކުށުގެ ދަޢުވާއާގުޅޭ ޝަރީޢަތުގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އޭނާ އެފަދައިން ހަނުހުރި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އޭނާއާ ދެކޮޅަށް އުފެދޭ އިސްތިންތާޖަކަށް ފަނޑިޔާރަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާއާ ސުވާލުކުރުމުގެ ކުރިން، އެ ސުވާލުތަކަށް އޭނާ ޖަވާބުދާރީނުވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ކޮބައިކަން، އޭނާއަށް ދޭހަވާނެ ފަދައިން އޭނާއާ ސުވާލުކުރި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރު ސާފުކޮށްދީފައިނުވާނަމަ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން އެމީހެއްގެ މައްޗަކަށް ނުހިނގާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތާ ސުވާލުކުރެވުނުއިރު އޭނާ ހުރީ، ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުކުރުމަށް ގެންދިޔުން ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ތަނެއްގައި ކަމަށްވެފައި، އޭނާއާ ސުވާލުކުރުމުގެ ކުރިން އޭނާއަށް ދޭންޖެހޭ ޤާނޫނީ އިންޒާރުދީފައިނުވާނަމަ، ނުވަތަ ޤާނޫނީ ވަކީލަކާ ބައްދަލުކުރުމަށް އޭނާއަށް ފުރުޞަތު ލިބިދީފައިނުވާނަމަ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން އެމީހެއްގެ މައްޗަކަށް ނުހިނގާނެއެވެ.

[ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުން]
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް އޭނާ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރެވުމާއެކު، އޭނާ ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިންތޯ ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން ކަނޑައެޅުމުގައި، އޭނާ ހައްޔަރުކޮށް ބަންދުކޮށްފައިވަނީ އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ނުވަތަ އެ ކުށުގެ ޢަމަލުގައި ބައިވެރިވި ކަމަށް ބެލުމަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި ހުރެގެންތޯ ބެލުމާއެކު، ފުލުހުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޢަމަލުކޮށްފައިވޭތޯ ފަނޑިޔާރު ބަލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ ފަރާތެއް ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ކަމުގައި ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އަދި އެފަރާތާމެދު ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ، މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކަމަށްވާނަމަ، އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ނުވަތަ އެ ކުށުގެ ޢަމަލުގައި އޭނާ ބައިވެރިވި ކަމަށް ބެލުމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ، އޭނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ފަނޑިޔާރު އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވިފައިވާ ފަރާތެއް ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ކަމުގައި ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އަދި އެފަރާތާމެދު ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށަކީ، މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ފިޔަވައި އެނޫން ކުށެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އޭނާ ކުރިކަމަށް ނުވަތަ އެ ކުށުގެ ޢަމަލުގައި އޭނާ ބައިވެރިވި ކަމަށް ބެލުމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ، އަދި އަންނަނިވި ޙާލަތްތައް ވުޖޫދުގައިވާނަމަ، އޭނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ފަނޑިޔާރު އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ.
އެ ކުށަކީ އަނިޔާވެރި ކުށެއް ކަމުގައި ވެފައި، އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، ކުށުގެ ޝިކާރައަކަށްވީ ފަރާތަށް އިތުރު ގެއްލުމެއް ލިބުމުގެ ނުވަތަ މުޖުތަމަޢަށް ގެއްލުމެއް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުން؛
އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، އެ ކުށާގުޅޭ ހެކި ފޮރުވަފާނެ ކަމުގެ ނުވަތަ އެފަދަ މައްސަލައެއްގައި ހެކިބަސް ދޭންހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒެއް ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތް ކޮށްފާނެ ކަމުގެ އިޙްތިމާލު ބޮޑު ކަމަށް ބެލެވޭނެ ޙާލަތުތަކެއް ހުރުން؛
އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، އޭނާ ފިލާފާނެ ކަމުގެ އިޙްތިމާލު ބޮޑު ކަމަށް ބެލެވޭނެ ޙާލަތުތަކެއް ހުރުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު ކޯޓުން ޢަމަލުކުރަންވާނެ ކަމަށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތުތަކަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.

[ތަޙްޤީޤުކުރުމާއި ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހެއްނަމަ، އޭނާ ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިންތޯ ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ފުރަތަމަ ހާޒިރުކުރެވޭތާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބަހައްޓައިދިނުމަށް އެދި ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅޭތާ 45 (ސާޅީސްފަހެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައެއްގެ ތަޙްޤީޤު ނިންމައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅޭތާ 15 (ފަނަރަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އޭނާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލުމާމެދު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ގޮތެއް ނިންމައި، ދަޢުވާ އުފުލާނަމަ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ އުފުލަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި، 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތަކީ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ފުރަތަމަ ހާޒިރުކުރުމަށްފަހު ދޫކޮށްލާފައިވާ މީހެއްނަމަ، އޭނާ ފުރަތަމަ ކޯޓަށް ހާޒިރުކުރެވުނުތާ 75 (ހަތްދިހަފަހެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައެއްގެ ތަޙްޤީޤު ނިންމައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅޭތާ 15 (ފަނަރަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އޭނާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލުމާމެދު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ގޮތެއް ނިންމައި، ދަޢުވާ އުފުލާނަމަ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ދަޢުވާ އުފުލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތާމެދު ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށަކީ ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ކަމުގައިވާނަމަ، އޭނާ ފުރަތަމަ ކޯޓަށް ހާޒިރުކުރެވުނުތާ 180 (ސަތޭކަ އަށްޑިހަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައެއްގެ ތަޙްޤީޤު ނިންމައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅޭތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އޭނާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލުމާމެދު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ގޮތެއް ނިންމައި، ދަޢުވާ އުފުލާނަމަ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ އުފުލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި (ނ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުތައް އެފަދައިން ކަނޑައަޅާފައިވީނަމަވެސް، އެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިންވެސް، ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް އެފަދަ މައްސަލަތަކުގެ ތަޙްޤީޤު ނިންމައި، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފޮނުވަން މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މައްސަލައެއްގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ދަޢުވާ އުފުލުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިންވެސް، ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް އެ މައްސަލައިގައި ދަޢުވާ އުފުލުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އެ އަކުރުތަކުގައި ބަޔާންކުރާ މީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށާއި މައްސަލައިގެ ބާވަތުން، އެއީ ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަކުރެވިދާނެ މައްސަލައެއް ކަމުގައިނުވާނަމަ، އެ މައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަކުރުމަށްޓަކައި މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެދި ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެފަދައިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އިތުރުކޮށްދޭ މުއްދަތު، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން 45 (ސާޅީސްފަހެއް) ދުވަހަށްވުރެ އިތުރުވެގެންނުވާނެއެވެ. އަދި މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އިތުރުކޮށްދޭ މުއްދަތު، 75 (ހަތްދިހަފަހެއް) ދުވަހަށްވުރެ އިތުރުވެގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހުށަހަޅާނީ، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިންނެވެ.
އަދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެފަދައިން މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދޭނަމަ، އެކަން، ލިޔުމުން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން، ތަޙްޤީޤު ކުރުމުގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދޭ ޙާލަތުގައިވެސް، އެ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 15 (ފަނަރަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ދަޢުވާ އުފުލަންވާނެއެވެ. އަދި މިގޮތުން ދަޢުވާ އުފުލާއިރު، ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ މުއްދަތު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އިތުރުކޮށްދީފިނަމަ، އެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދޭންޖެހުނު ސަބަބު ބަޔާންކުރާ ލިޔުމެއް، އެ މައްސަލައިގެ ދަޢުވާއާއެކު ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތުގެ ފަހުން ކޯޓަށް ދަޢުވާއެއް ހުށަހަޅާނަމަ އެކަމުގެ ސަބަބު ލިޔުމުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން އިތުރުކޮށްދޭ މުއްދަތުގައިވެސް އެ މައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަކުރެވިފައިނުވާނަމަ، އަދި އެފަދައިން ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަކުރެވިފައިނުވަނީ ފުލުހުންގެ ބާރުނުފޯރުވޭ ކަމެއް މެދުވެރިވުމުގެ ސަބަބުން ކަމުގައިވާނަމަ، އިތުރު އެއް ފަހަރު އެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން އެ މައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަކުރެވިފައިނުވާ ސަބަބަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، 15 (ފަނަރަ) ދުވަހަށްވުރެ އިތުރުނުވާނެ ގޮތުގެމަތިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް އެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (އ) ގެ ދަށުން ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދޭ ޙާލަތުގައިވެސް، ދަޢުވާ އުފުލުމާ ގުޅޭގޮތުން މި މާއްދާގެ (ކ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތާއި އިޖުރާއަތު ހިނގާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (އ) އަދި (ވ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތުތަކުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ މީހެއްގެ ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަކޮށް އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލާފައިނުވާނަމަ، މި މާއްދާގެ (ފ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި މެނުވީ އޭނާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލައިގެންނުވާނެއެވެ. އަދި އެމީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (އ) އަދި (ވ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތުތަކުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ މީހެއްގެ ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަކޮށް އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލާފައިނުވިނަމަވެސް، އެމީހަކާމެދު ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ މައްސަލައިގައި އާ ހެކި ލިބިއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލައެއް އަލުން ތަޙްޤީޤުކުރުމަށްފަހުގައި ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއްނާޅައެވެ.
އާ ހެކި ލިބުމާ ގުޅިގެން މި މާއްދާގެ (ފ) ގެ ދަށުން މީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލާނަމަ، އެ ޙާލަތުގައިވެސް އެފަދަ ދަޢުވާއެއް ކުރެވޭނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 61 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ޖިނާޔަތުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުށްކުށުގައި، ކުށް ކުރި ވަގުތުން ފެށިގެން 8 (އަށެއް) އަހަރު ދުވަސް ނުވަތަ ޖުނަޙުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކުށްކުށުގައި، އެ ކުށް ކުރި ވަގުތުން ފެށިގެން 3 (ތިނެއް) އަހަރު ދުވަސް ފާއިތުވެފައިނުވާނަމައެވެ.
މި މާއްދާގެ (މ) ގެ ދަށުން މީހަކު ބަންދުން ދޫކޮށްލާއިރު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެމީހަކު ފުރުން މަނާކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއްވާނަމަ، އެކަމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއްނާޅައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ފ) ގެ ދަށުން އަލުން ތަޙްޤީޤުކުރުމަށްފަހު ދަޢުވާ އުފުލާ ޙާލަތުގައި، އެފަރާތުގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލަ ތަޙްޤީޤުކޮށް ދަޢުވާ އުފުލުމާ ގުޅޭގޮތުން މި މާއްދާގެ (ހ) އިން ފެށިގެން (ވ) ގެ ނިޔަލަށް ހުރި އަކުރުތަކުގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތުތަކާއި އިޖުރާއަތުތައް ހިނގާނެއެވެ.

[ކަފާލާތުގެ ދަށުން ނުވަތަ އެނޫންގޮތަކަށްވެސް ބަންދުން ދޫނުކުރެވުން]
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ ފަރާތަކަށް ކަފާލާތުގެ ދަށުން ދޫކުރެވުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެނެއްނުވެއެވެ.
ކަފާލާތުގެ ދަށުން ދޫނުކުރެވޭނެ ކަމަށް މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ ފަރާތެއް، ކަފާލާތުގެ ބޭރުން އެނޫން ގޮތަކަށްވެސް ދޫކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލު، ކުޑަކުދިންގެ މައްޗަކަށް ނުހިނގާނެއެވެ.

[މަޢާފު ނުދެވުމާއި އަދަބު ލުއިނުކުރެވުން]
މި ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ
(1) ވަނަ ނަންބަރާއި (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތަކަކީ އެއްވެސް ގޮތަކަށް އަދަބު މަޢާފުކޮށްދެވިގެންނުވާނެ ނުވަތަ ލުއިކޮށްދެވިގެންނުވާނެ ކުށްކުށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އަދަބު ލުއިކޮށްދިނުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަދަބުގެ މުއްދަތު ކުރުކުރުމަށް ނުވަތަ ދައްކަންޖެހޭ ޖޫރިމަނާގެ ޢަދަދު ކުޑަކުރުމަށް ނުވަތަ އަދަބުގެ ބާވަތް ލުއިކޮށްދިނުން ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ
(1) ވަނަ ނަންބަރާއި (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތަކާއެކު އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށްތައް ފިޔަވައި އެހެން ކުށަކާ ގުޅިގެން އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ވުމަށް ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ޙާލަތުގައި، އެފަދަ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން މީހެއްގެ އަދަބު ލުއިކޮށްދީފައިވާނަމަ، އޭގެ އިތުރަށް އެމީހެއްގެ އަދަބު ލުއިކޮށްދެވިގެންނުވާނެއެވެ.
[އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކީގެ ގޮތުގައި ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަނެވިދާނެ ހެކި] މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއާއި 18 ވަނަ މާއްދާއާއި 19 ވަނަ މާއްދާއާއި 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއްގެ ޝަރީޢަތުގައި ހެކިބަސް ދެވިދާނެ މީހަކު، ބިރުގަތުމުގެ ސަބަބުން ހެކިބަސް ދިނުމަށް ނުކުޅެދޭ ޙާލަތެއްގައި، ނުވަތަ އެފަދަ މީހަކު ޝަރީޢަތުގައި ހެކިބަސް ދޭން ފެށުމަށްފަހު ބިރުގަތުމުގެ ސަބަބުން އެ ހެކިބަސް ފުރިހަމަކުރުމަށް ނުކުޅެދިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި، އެމީހަކު އެ މައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤަށް ދީފައިވާ ބަޔާނަކީ، އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކީގެ ގޮތުގައި ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަނެވިދާނެ ހެއްކެކެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ބިރުގަތުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހެކިބަސްދޭ މީހާ ނުވަތަ އޭނާގެ ޢާއިލާގެ މީހަކު ނުވަތަ އެނޫންވެސް އޭނާއާ ގާތް ގުޅުމެއް އޮތް އެހެން މީހަކު މަރާލަފާނެކަމުގެ ނުވަތަ އެއިން ފަރާތަކަށް އަނިޔާއެއް ދީފާނެކަމުގެ ނުވަތަ އެއިން ފަރާތެއްގެ މުދަލަށް ގެއްލުމެއް ދީފާނެކަމުގެ ބިރު ހެކިބަސްދޭ މީހާއަށް އިހުސާސްވުން ހިމެނޭގޮތުން، އެ މައްސަލައިގައި އޭނާ ހެކިބަސް ދީފިނަމަ އޭނާއަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކަލަކަށް ބިރުވެތިވުމަށެވެ.

[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްކަން ކަނޑައެޅުން]
[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅުން] ވަކި ޖަމާޢަތަކާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާނަމަ، އެ ޖަމާޢަތަކީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
އެ ޖަމާޢަތަކީ ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށްތަކާ ގުޅިފައިވާ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން؛
އަދި އެ ޖަމާޢަތުގެ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ނުވަތަ އަމަންއަމާންކަމަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވަމުންދާކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން؛ އަދި އެ ޖަމާޢަތަކީ އެ ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާއިރު ޙަރަކާތްތެރިވަމުންދާ ޖަމާޢަތެއް ކަމަށްވުން.
ވަކި ޖަމާޢަތަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅުމަށް ނިންމަންވާނީ، ފުލުހުންގެ އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓާއި ކަމާގުޅޭ އެނޫންވެސް ހެއްކާއެކު ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި އަންނަނިވި އެންމެހައި ކަންކަން ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
އެ ހުށަހެޅުމަކީ ލިޔުމުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް ކަމުގައިވުން؛ އަދި އެ ހުށަހެޅުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައިވުން؛
އެ ހުށަހެޅުމުގެ ދަށުން އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ބެލެވޭ ޖަމާޢަތެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ޖަމާޢަތަކީ ކޮބައިކަން؛ އަދި އެ ޖަމާޢަތުގެ ޒާތާއި ބާވަތް އަދި އެ ޖަމާޢަތަށް ޚާއްޞަވާ ސިފަތައް؛ އަދި އެފަދައިން ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދޭ ސަބަބުތަކާއި އެ ސަބަބުތައް އެ މައްޗަށް ބިނާވާ ކަންކަން؛ އަދި އެ ހުށަހެޅުމަށް ރައްދު ދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިގެންވާކަން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އިން ފެށިގެން (iii) ވަނަ ނަންބަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރި ނަންބަރުތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ސާބިތުކޮށްދޭ ހެކި؛ އަދި މި ޤާނޫނުގެ 68 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައިނަމަ، އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ އެފިޑެވިޓް؛
އެ ޖަމާޢަތާ ގުޅޭގޮތުން ކުރިން އެފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމުގެ މަޢުލޫމާތާއި އެ ހުށަހެޅުމާ ގުޅޭގޮތުން ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމުގެ މަޢުލޫމާތު.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ޖަމާޢަތެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަމާބެހޭ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ރަޖިސްޓަރީކޮށްގެން ހިންގާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞާއި އެފަދައިން ރަޖިސްޓަރީކުރުމަކާ ނުލައި ހިންގާ ނުވަތަ ޙަރަކާތްތެރިވާ ކޮންމެ ޖަމާޢަތެއް ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ވަކި ޖަމާޢަތަކީ ކޮބައިކަން ބަޔާންކޮށްދިނުމަށްޓަކައި އެ ޖަމާޢަތަކަށް ނިސްބަތްވާ ޢާންމު ނަމެއް ނުވަތަ ވަކި ޖަމާޢަތަކީ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްނަމަ، އެ ޝަޚްޞުގެ ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ނަމެއް ބަޔާންކުރެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން އެ ޖަމާޢަތް ފާހަގަކޮށްދޭ ސިފަތައް ބަޔާންކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން އެ މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމުގައި ބަރޯސާވާން އެދޭ އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތެއްވާނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ 68 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުށަހަޅާ ފުލުހުންގެ އިންޓެލިޖެންސް އޮފިސަރެއްގެ އެފިޑެވިޓެއް، އެ ހުށަހެޅުމާއެކު ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، ވަކި މީހަކީ ނުވަތަ ބަޔަކީ އެ ހުށަހެޅުން ނިސްބަތްވާ ޖަމާޢަތުގެ މެންބަރެއް ކަމުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާނަމަ، އެކަން ހެކިކޮށްދޭ މަޢުލޫމާތު، މި ޤާނޫނުގެ 68 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުށަހަޅާ ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުގެ އެފިޑެވިޓްގައި ހިމަނާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގެ ނޯޓިސް، އެ ހުށަހެޅުން ނިސްބަތްވާ ފަރާތަށް ކޯޓުން ދޭންވާނެއެވެ.
އަދި އެ ނޯޓިހާއެކު، އެ ހުށަހެޅުމުގެ ކޮޕީއަކާއި އެ ހުށަހެޅުމާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ހެއްކާއި އެހެން މަޢުލޫމާތުގެ ކޮޕީ، އެފަރާތަށް ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.

[ހުށަހެޅުމަށް ރައްދު ދިނުން]
މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމެއްގެ ރައްދުގައި ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު، އެ ހުށަހެޅުމެއް ނިސްބަތްވާ ފަރާތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ރައްދުގައި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ހުށަހެޅުމުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ވަކި ކަމަކަށް އިޢުތިރާޟްކުރާނަމަ، އެކަމެއް ބަޔާންކުރުން، އަދި އެފަދައިން އިޢުތިރާޟްކުރާ ސަބަބު؛ އަދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ހުށަހެޅުމުގައި ހިމެނޭ ކަންކަން ނަފީކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ހެކި؛ އަދި ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން ބާއްވާ އެ މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމުގައި ބަރޯސާވާން އެދޭ އެނޫންވެސް ހެކި.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރައްދުގައި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ހުށަހެޅުމުގެ ނޯޓިސް ލިބޭތާ 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ ހުށަހެޅުން ނިސްބަތްވާ ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރައްދުގައި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، ހުށަހެޅުން ރައްދުވާ ފަރާތުން އިޢުތިރާޟްކުރަނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ މުޅި ހުށަހެޅުމަށް ކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެ ހުށަހެޅުމުގައި ހިމެނޭ އެންމެހައި ވަކިވަކި ކަންކަމަށް ހުށަހަޅާ އިޢުތިރާޟް، އަދި އެފަދައިން އިޢުތިރާޟްކުރާ ސަބަބު ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ހުށަހެޅުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބާއްވާ އަޑުއެހުން]
މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނީ، އެ ހުށަހެޅުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމަން ބާއްވާ އަޑުއެހުމުގައި އަނގަބަހުން ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އަންނަނިވި ފަރާތްތަކަށް ނުވަތަ އެފަރާތްތައް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ދިނުމަށްފަހުގައެވެ.
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް؛
ހުށަހެޅުން ރައްދުވާ ޖަމާޢަތް؛
ހުށަހެޅުން ރައްދުވާ ޖަމާޢަތުގެ މެންބަރެއް ކަމުގައި ނުވަތަ އެ ޖަމާޢަތުގެ ކުރީގެ މެންބަރެއް ކަމުގައި އެ ހުށަހެޅުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކޮންމެ ފަރާތެއް؛
ހުށަހެޅުމާ ގުޅިގެން ސީދާ މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތެއް ކަމަށް ކޯޓުން ޤަބޫލުކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަރާތްތަކަށް މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމުގައި ދެވޭ ފުރުޞަތުގައި، ޝަފަހީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ އެ މައްސަލައިގައި އިންސާފުވެރި ނިންމުމެއް ނިންމުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ ފުރުޞަތު އެފަރާތްތަކަށް ދެވިދާނެއެވެ.
މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުމުގައި ޝަފަހީ ހެކި ދޭ ފަރާތެއް، ނުވަތަ އެފިޑެވިޓެއް ދީފައިވާ ފަރާތެއް ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ އެ މައްސަލައިގައި އިންސާފުވެރި ނިންމުމެއް ނިންމުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެއިން ފަރާތެއް ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމުގެ ޙައްޤު، އެ ހެއްކެއް އެފަރާތަކާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅުނު ފަރާތަށް ދެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ނުވަތަ ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމުގެ ފުރުޞަތަށް އެދި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނީ، އެ ހެއްކެއް ހުށަހަޅަން އެދޭ ތަފްޞީލީ ސަބަބު، ނުވަތަ ހެކިބަސްދޭ ފަރާތެއް ނުވަތަ އެފިޑެވިޓެއް ދީފައިވާ ފަރާތެއް ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ތަފްޞީލީ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމާއެކުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ) ގެ ދަށުން ޝަފަހީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގައި އަދި ހެކިބަސްދޭ ފަރާތެއް ނުވަތަ އެފިޑެވިޓެއް ދީފައިވާ ފަރާތެއް ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމުގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތުތަކެއް ނުހިނގާނެއެވެ.

[ހުށަހެޅުމާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުން]
މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނީ، މި ޤާނޫނުގެ 65 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ދެފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަންކަން ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހު، ކޯޓުން ބަލައިގަންނަން ހުއްދަކޮށްފައިވާ އެންމެހައި ހެއްކަށާއި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެންމެހައި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، ވަކި ޖަމާޢަތަކީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅަންވާނީ، އަންނަނިވި ކަންކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ކޯޓަށް ސާބިތުކޮށްދެވިއްޖެ ޙާލަތެއްގައެވެ.
ހުށަހެޅުން ނިސްބަތްވާ ޖަމާޢަތަކީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްކަން؛ އަދި އެ ޖަމާޢަތަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތައް، ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށް ކުރުމަށް ރޭވުމަށްޓަކައި ނުވަތަ ތައްޔާރުވުމަށްޓަކައި ނުވަތަ މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ނުވަތަ އެހީތެރިވެދިނުމަށްޓަކައި ނުވަތަ އެއިން ކުށެއް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވުމަށްޓަކައި މުޢާމަލާތުކުރާކަން؛ އަދި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު ނާޅައިފިނަމަ އެ ޖަމާޢަތަކީ، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ނުވަތަ އަމަން އަމާންކަމަށް ނުރައްކާ ކުރިމަތިކުރުވާނެ ބައެއްކަން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ނިންމުމެއް ނިންމުމުގައި، ކޯޓުން އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
އެ ޖަމާޢަތަކީ ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށްތަކާ ގުޅިފައިވާ ޖަމާޢަތެއް ކަމުގެ މަޢުލޫމާތު؛
އެ ޖަމާޢަތަށް ނިސްބަތްވާ މީހެއްގެ ނުވަތަ އެ ޖަމާޢަތާ ގުޅިފައިވާ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ކުށެއް ސާބިތުވެފައިވޭތޯ؛
އެ ޖަމާޢަތުގެ އެއިރެއްގެ މެންބަރުންނަކީ ނުވަތަ ކުރީގެ މެންބަރުންނަކީ ސީދާ ގޮތުގައިވިޔަސް ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތުގައިވިޔަސް ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށްތަކާ ގުޅިފައިވާ ބައެއްތޯ، އަދި އެފަދަ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް ކަމާގުޅޭ ކުށެއް ސާބިތުވެފައިވޭތޯ؛
އެ ޖަމާޢަތަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތައް، ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށް ކުރުމަށް ރޭވުމަށްޓަކައި ނުވަތަ ތައްޔާރުވުމަށްޓަކައި ނުވަތަ މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ނުވަތަ އެއިން ކުށެއް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމަށްޓަކައި ނުވަތަ އެއިން ކުށެއް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވުމަށްޓަކައި މުޢާމަލާތުކުރާކަމުގެ ނުވަތަ އެއްވާކަމުގެ މަޢުލޫމާތު؛
މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި އެނޫންވެސް މަޢުލޫމާތާއި ހެކި.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، މި ޤާނޫނުގެ 64 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅުން ރައްދުވާ ފަރާތުން ރައްދުގައި ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވިނަމަވެސް، ކޯޓަށް ގޮތެއް ނިންމިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުމެއް، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ކޮންމެ ފަރާތަކަށްވެސް 21 (އެކާވީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވިދާނެއެވެ.
[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅުން އަދި އޭގެ ނަތީޖާ] މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން މި ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، ވަކި ޖަމާޢަތަކީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް ކޯޓުން ނިންމައި، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް އެކަން އެންގުމާއެކު، އެ ޖަމާޢަތަކީ މި ބާބުގެ ދަށުން އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖަމާޢަތެއްކަން ބަޔާންކޮށް، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެންގުމެއް ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
ވަކި ޖަމާޢަތަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ސަބަބުން، އެ ކަނޑައެޅުމުގައި ބަޔާންކުރާ ޖަމާޢަތަކުން ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަން ނުޖެހުނު ނަމަވެސް، އެ ޖަމާޢަތް ނުވަތަ އެ ޖަމާޢަތަށް ނިސްބަތްވާ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް، މި ޤާނޫނުގެ އަށްވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ އޭގެ ތެރެއިން އެއް ފިޔަވަޅަށްވުރެ ގިނަ ފިޔަވަޅު އެޅިދާނެއެވެ.
ވަކި ޖަމާޢަތަކީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ނިންމައި ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ކަނޑައެޅުމާ ގުޅިގެން އެ ކަނޑައެޅުމުގެ ދަށުން އެފަދަ ޖަމާޢަތަކާ ގުޅިގެން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެޅުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އެޅޭނީ، އެ ޖަމާޢަތަކީ މި ބާބުގެ ދަށުން އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖަމާޢަތެއްކަން ބަޔާންކޮށް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އެންގުން ޝާއިޢުކުރުމުންނެވެ.
ވަކި ޖަމާޢަތަކީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައެޅުމަށްފަހު، ކޯޓުން އެ ކަނޑައެޅުން ބާޠިލުނުކުރާހާ ހިނދަކު، ނުވަތަ އާނުކުރާހާ ހިނދަކު، އެ ކަނޑައެޅުން ދެމިއޮންނާނީ، 2 (ދޭއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.
ވަކި ޖަމާޢަތަކީ، އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައެޅުމަށްފަހު، އެ ޖަމާޢަތުގެ ނަން ބަދަލުކުރުމަކުން އެ ކަނޑައެޅުމަކަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު އެ ޖަމާޢަތް އުވާލިނަމަވެސް ނުވަތަ އެ ޖަމާޢަތަށް ނިސްބަތްވާ މީހުން އެހެން ޖަމާޢަތަކަށް ބަދަލުވިނަމަވެސް، އެކަމުގެ ސަބަބުންވެސް އެ ކަނޑައެޅުމަކަށް ބަދަލެއް ނާންނާނެއެވެ.

[އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތު އަދި ފުލުހުންގެ އެފިޑެވިޓް]
މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި ހިމެނޭ ހެކީގެ ތެރޭގައި، ސިއްރު ހެއްކެއްގެ ބަޔާނެއް ނުވަތަ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އޮޕަރެޓިވްއެއް ފޯރުކޮށްދޭ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭނަމަ، އަދި އެ މަޢުލޫމާތު ހާމަކޮށްފިނަމަ، އެ ސިއްރު ހެއްކަކީ ނުވަތަ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަންގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އޮޕަރެޓިވްއަކީ ކޮން ފަރާތެއްކަން ހާމަވެ، ހިނގަމުންދާ ތަޙްޤީޤަކަށް އޭގެ ސަބަބުން ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށްފާނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، ނުވަތަ އޭގެ ސަބަބުން އެހެން މީހެއްގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތަކީ ކްލެސިފައިޑް އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމަށް ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް ނިންމިދާނެއެވެ.
ވަކި މަޢުލޫމާތަކީ ކްލެސިފައިޑް އިންޓެލިޖެންސް ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް ނިންމައިފިނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތަކީ ކްލެސިފައިޑް އިންޓެލިޖެންސް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުން އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް މެދުވެރިކޮށް ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާނީ، މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ހުށަހެޅުން ރައްދުވާ ފަރާތަށް ނޯޓިސް ދިނުމަކާ ނުލައެވެ. އަދި އެ ހުށަހެޅުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމާނީ ސިއްރު އަޑުއެހުމެއްގައެވެ. އެ އަޑުއެހުމުގައި، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ކޯޓަށް ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ހެކި ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި ކޯޓުން އެ މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ނިންމަންވާނީ، ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން އެފަދައިން މެދުވެރިވެދާނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި ހިމެނޭ މަޢުލޫމާތަކީ ކްލެސިފައިޑް އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތުގެ ގޮތުގައި ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، ނުވަތަ އެފަދައިން ކަނޑައެޅެން ނެތް ކަމަށް ނިންމައިފިނަމަވެސް، އެ މަޢުލޫމާތަކީ ހުށަހެޅުން ނިސްބަތްވާ ފަރާތަށް ނުވަތަ އޭނާ ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަށް ފޯރުކޮށްދެވޭނެ މަޢުލޫމާތެއް ނޫނެވެ. އަދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ބަޔާނެއް ނުވަތަ އެފިޑެވިޓެއްގައި ހިމެނޭ ސިއްރު ހެއްކެއް ނުވަތަ ސިއްރު އޮޕަރެޓިވްއެއް ދީފައިވާ މަޢުލޫމާތެއް ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި އެއިން ފަރާތެއް ކޯޓަށް ހާޒިރެއްވެސް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބާއްވާ އަޑުއެހުމުގައި ސިއްރު ހެއްކެއްގެ ބަޔާނަކަށް ނުވަތަ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އޮޕަރެޓިވްއެއް ފޯރުކޮށްދޭ މަޢުލޫމާތަކަށް ބަރޯސާވާން ޤަޞްދުކުރާނަމަ، އެ ސިއްރު ހެއްކާ ނުވަތަ އޮޕަރެޓިވްއާ މުޢާމަލާތުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ފުލުހުންގެ އޮފިސަރުގެ އެފިޑެވިޓެއް މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާއެކު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބަޔާންކުރާ އެފިޑެވިޓްގައި، އެ ސިއްރު ހެއްކަކީ ނުވަތަ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަންގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އޮޕަރެޓިވްއަކީ ކޮން ފަރާތެއްކަން ހާމަވާނެ މަޢުލޫމާތު ނުހިމެނޭހެން އަންނަނިވި ކަންކަމާއި މަޢުލޫމާތު ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
ސިއްރު ހެކި ނުވަތަ ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ޙަރަކާތްތެރިވި އޮޕަރެޓިވް ދީފައިވާ މަޢުލޫމާތާއި އެ މަޢުލޫމާތަށް ބާރުދޭ އިތުރު ކަންކަން؛
ސިއްރު ހެކީގެ ކުށުގެ ރިކޯޑެއްވާނަމަ އެކަން (ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއެއްވާނަމަ އެ ދަޢުވާއެއްވެސް ހިމެނޭހެން)؛
ސިއްރު އޮޕަރޭޝަނެއްގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އޮފިސަރާ ގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް ޑިސިޕްލިނަރީ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިފައި ނުވަތަ ނިންމާފައިވާނަމަ، އެ މައްސަލައެއްގެ ތަފްޞީލު؛
ސިއްރު ހެކިބަސް ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާތީ ސިއްރު ހެއްކަށް އެއްވެސް ލުޔެއް ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ އެ ލުޔެއްގެ ތަފްޞީލު؛
ސިއްރު ހެކީގެ ބަޔާނުގައި ހިމެނޭ ކަންކަމަކީ ނުވަތަ ސިއްރު އޮޕަރެޓިވް ދޭ މަޢުލޫމާތަކީ އިތުބާރުކުރެވޭ މަޢުލޫމާތެއްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތައް.
މި ޤާނޫނުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބާއްވާ އަޑުއެހުމުގައި އެފިޑެވިޓް ދިން ފުލުހުންގެ އޮފިސަރު ކްރޮސް-އެގްޒެމިންކުރުމަށް މި ޤާނޫނުގެ 65 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން ހުއްދަދީފިނަމަ، އެ އޮފިސަރު އެކަމަށްޓަކައި ކޯޓަށް ހާޒިރުވާންވާނެއެވެ.
[އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމުގައި ކަނޑައެޅި ކަނޑައެޅުން ބަދަލުކުރުމާއި ބާޠިލުކުރުން] ވަކި ޖަމާޢަތަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަނޑައެޅުން ނިސްބަތްވާ ފަރާތްތަކަށާއި، އެ ކަނޑައެޅުން ކަނޑައެޅި ޙާލަތު ބަދަލުވުމުގެ ސަބަބުން އެ ކަނޑައެޅުމަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭ ކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި، އެ ކަނޑައެޅުން ބަދަލުކުރުމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
ކަނޑައެޅުން ކަނޑައެޅި ޙާލަތު ބަދަލުވެފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ސަބަބުތައް؛ އަދި ކަމާގުޅޭ ހެކި.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބާއްވާ އަޑުއެހުމެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޙައްޤު މި ޤާނޫނުގެ 65 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އެހެން ފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ވަކި ޖަމާޢަތަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ކަނޑައެޅުމެއް ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު، އެ ޖަމާޢަތަށް ނުވަތަ އެ ޖަމާޢަތަށް ނިސްބަތްވާ ކޮންމެ ފަރާތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
ކަނޑައެޅުން ކަނޑައަޅާފައިވަނީ، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ދެކޭ ސަބަބު؛ އަދި ކަމާގުޅޭ ހެކި.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބާއްވާ އަޑުއެހުމެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޙައްޤު މި ޤާނޫނުގެ 65 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އެހެން ފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ (ރ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ވަކި ޖަމާޢަތަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 66 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަނޑައެޅުމެއް ބަދަލުކުރުމަށް ނުވަތަ ބާޠިލުކުރުމަށް ކޯޓުން ނިންމައިފިނަމަ، ކޯޓުން އެކަން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް އެންގުމާއެކު، އެ ޖަމާޢަތަކީ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައެޅި ކަނޑައެޅުން އިޞްލާޙުކޮށްފިކަން ނުވަތަ ބާޠިލުކޮށްފިކަން ބަޔާންކޮށް، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެންގުމެއް ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިން ކުށުގެ ވެށިން ދުރުކުރުމާގުޅޭ ޚާއްޞަ ފިޔަވަޅުތައް]
[އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ގްރޫޕުތަކުގެ ޙަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުން ހުއްޓުވުމުގެ ނުވަތަ އެފަދަ ޙަރަކާތްތަކުން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު] އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައިވާ ކުޑަކުއްޖަކާ ދެކޮޅަށް ކޯޓު އަމުރެއް ނެރެވިދާނެއެވެ.
އެކުއްޖަކީ އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކުން ކުރާ އަނިޔާވެރި ޢަމަލެއްގައި ނުވަތަ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރީގައި ބައިވެރިވެފައިވާ ނުވަތަ އެހީތެރިވެފައިވާ ނުވަތަ އެފަދަ ޢަމަލުތަކަށް ހިތްވަރުދީފައިވާ ކަމަށް މަދަނީ މިންގަނޑުން ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވިފައިވާ ކުއްޖެއް ކަމުގައިވުން؛ އަދި އަންނަނިވި ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން ސަބަބަކަށްޓަކައި ނުވަތަ އެ ދެ ސަބަބަށްޓަކައި އެ އަމުރު ނެރެންޖެހޭ ކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕުން ހިންގާ އަނިޔާވެރި ޢަމަލުތަކުގައި ނުވަތަ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރީގައި އެކުއްޖާ ބައިވެރިވުން ނުވަތަ އެހީތެރިވުން ނުވަތަ ހިތްވަރުދިނުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި؛ ނުވަތަ އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕުން ހިންގާ އަނިޔާވެރި ޢަމަލުތަކުން ނުވަތަ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިން އެކުއްޖާ ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޢަމުރެއް ނެރެވޭނީ، ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ޢުމުރުގެ ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރަކުން، އެ އަމުރު ނިސްބަތްވާ ކުއްޖާއަށް، އެ އަމުރުގައި ބަޔާންކުރާ ވަކި ކަމެއް ކުރުން މަނާކުރެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ އެ އަމުރުގައި ބަޔާންކުރާ ވަކި ކަމެއް ކުރުން ލާޒިމުކުރެވިދާނެއެވެ.

[ކޯޓު އަމުރަށް އެދުން]
މި ޤާނޫނުގެ 70 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އަމުރަކަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާނީ، ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ އެދުމުގެ މަތިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމުރަކަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ ހައިކޯޓަށެވެ. އަދި އަމުރަށް އެދޭއިރު، އަމުރު ނިސްބަތްވާ ކުއްޖާއަށް ނޯޓިސް ދިނުމާއެކު ނުވަތަ ނޯޓިސް ދިނުމަކާ ނުލައިވެސް އަމުރަކަށް އެދެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމުރަކަށް އެދެނީ ނޯޓިސް ދިނުމަކާ ނުލައި ކަމަށްވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމާ ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު އަމުރު ނިސްބަތްވާ ކުއްޖާއަށް ދޭންވާނެއެވެ.

[ކޯޓު އަމުރުގައި ޝަރުޠުކުރެވިދާނެ ކަންކަން]
އަމުރު ނިސްބަތްވާ ކުއްޖާ ކުރުން މަނާކުރުމަށް އެ އަމުރުގައި ކަނޑައެޅިދާނެ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.
ވަކި ތަނަކަށް ދިޔުން މަނާކުރުން؛
ވަކި ތަނަކަށް ވަކި ބަޔަކާއެކު ދިޔުން ނުވަތަ އެތަނެއްގައި އެބަޔަކާއެކު ހުރުން މަނާކުރުން؛
އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕުގެ ނިޝާނެއް ހާމަވާ ފަދަ ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗެއް ރަމްޒުކޮށްދޭ އަންނައުނު ޢާންމު ތަނެއްގައި އެޅުން؛
އަނިޔާވެރި ޢަމަލު ކުރުމަށް ހިތްވަރުދިނުމަށް ނުވަތަ އެފަދަ ޢަމަލު ހިންގުމަށް ނުވަތަ މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިކުރުމަށް އިންޓަރނެޓް ނުވަތަ މުވާޞަލާތީ ވަސީލަތެއް ބޭނުންކުރުން.
އަމުރު ނިސްބަތްވާ ކުއްޖާ ކުރުން އެ އަމުރުގައި ލާޒިމުކުރުމަށް ކަނޑައެޅިދާނެ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.
ކަނޑައެޅޭ ވަކި ފަރާތަކަށް އެކުއްޖާ ދިރިއުޅޭ އެޑްރެހުގެ މަޢުލޫމާތު ދިނުމާއި އެ އެޑްރެސް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ އެންގުން؛
ވަކި ދުވަސްތަކެއްގެ ވަކި ވަގުތުތަކެއްގައި ވަކި ތަނަކަށް ހާޒިރުވާން އެންގުން؛
ވަކި ދުވަސްތަކެއްގެ ވަކި ވަގުތުތަކެއްގައި ވަކި ތަނަކަށް ހާޒިރުވެ ކަނޑައެޅޭ ވަކި ފަރާތެއްގެ ޙަވާލުގައި އެތަނެއްގައި ވަކި ކަންތައްތަކެއް ފުރިހަމަކުރުމަށް އެންގުން؛
ވަކި ދުވަސްތަކެއްގެ ވަކި ވަގުތުތަކެއްގައި ވަކި ތަނަކަށް ހާޒިރުވެ ވަކި ޙަރަކާތްތަކެއްގައި ނުވަތަ ވަކި ކަމެއްގައި ބައިވެރިވުމަށް އެންގުން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ލާޒިމުކުރާ ކަންކަން ވާންވާނީ، އެކުއްޖާ ދުރުކުރަން ބޭނުންވާ ޢަމަލުތަކުން ދުރުކުރުމަށް ބާރުއަޅައިދޭ، އެކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް ރުޖޫޢަވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަންކަން ކަމުގައެވެ. އަދި އެއިން އެއްވެސް ކަމަކަށް ކަނޑައެޅޭ ތަނެއްގައި އެކުއްޖާ ހޭދަކުރަން ލާޒިމުވާ ވަގުތު، 8 (އަށެއް) ގަޑިއިރަށްވުރެ ދިގުވެގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މަނާކުރާ ކަންކަން ވާންވާނީ، އެކުއްޖާ ކިޔަވަންދާ ތަޢުލީމީ މަރުކަޒަކަށް ނުވަތަ ވަޒީފާއަށް ދިޔުމަށް ހުރަސްނޭޅޭނެ ގޮތަށް ކަނޑައެޅޭ ކަންކަން ކަމުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ތަނެއް" ގެ މާނައިގައި ސަރަޙައްދެއް ހިމެނެއެވެ.

[އަމުރާގުޅޭ އިތުރު ކަންކަން]
މި ޤާނޫނުގެ 70 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރެއް ދެމިއޮންނާނީ، ގިނަވެގެން 2 (ދޭއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. އަދި އެ އަމުރުގެ ދަށުން ކުރުމަށް ލާޒިމުކުރާ ކަމެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ މަނާކުރާ ކަމެއް ނުކުރުމަށް ލާޒިމުކޮށްފައި އޮންނަންވާނީ އެ މުއްދަތަށްވުރެ އިތުރުނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 70 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރެއްގެ މުއްދަތުގައި، އަމުރު ރައްދުވާ ކުއްޖާ އަމުރާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަމުންދާ މިންވަރު ބެލުމަށްޓަކައި، އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ މުއްދަތުތަކެއްގައި އަޑުއެހުން ބާއްވަންވާނެއެވެ. އަދި އެ އަމުރުގެ ދަށުން ކުރުން މަނާކުރާ ނުވަތަ ކުރުމަށް ލާޒިމުކުރާ ކަމެއް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ 1 (އެކެއް) އަހަރު ދުވަސް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 30 (ތިރީސް) ދުވަސް ކުރިން އެފަދަ އަޑުއެހުމެއް ބާއްވަންވާނެއެވެ.

[ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދުން]
މި ޤާނޫނުގެ 71 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަމުރަކަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅޭގޮތުން ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން، އެފަދަ އަމުރެއް ނެރުމަކީ އެ ހިނދުން އެ ހިނދަށް މުހިންމު ކަމެއް ކަމަށްވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމާ ގުޅޭގޮތުން ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންދެން ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު އެ ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އެދޭ ވަގުތީ އަމުރެއްގައި، މި ޤާނޫނުގެ 71 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެދޭ އަމުރުގައި ކަނޑައެޅުމަށް މި ޤާނޫނުގެ 72 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި މަނާކުރާ ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެފަދަ ވަގުތީ އަމުރެއްގައި ވަކި ކަމެއް ކުރުމަށް ލާޒިމުކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމާބެހޭ ޚާއްޞަ އިޖުރާއަތު]

[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރާގުޅޭ ޢާންމު ހަމަތައް]

[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރު]
މި ޤާނޫނުގެ ހަވަނަ ބާބުގެ ދަށުން އިންތިޒާމުވެފައިވާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖަމާޢަތަކަށް ނިސްބަތްވާ، ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރުން މަތީގެ މީހެއްގެ މައްޗަށް، މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް، މި ބާބުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހައިކޯޓަށް ނެރެވިދާނެއެވެ.
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި، މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާއާއި 34 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ، ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރުން މަތީގެ މީހެއްގެ މައްޗަށް، މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް، ހައިކޯޓަށް ނެރެވިދާނެއެވެ.
އޭނާއަކީ އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކަށް ނިސްބަތްވާ ނުވަތަ އެފަދަ ގްރޫޕަކާ ގުޅުމެއް އޮތް މީހެއް ކަމަށް މަދަނީ މިންގަނޑުން ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވިފައިވާ މީހެއް ކަމުގައިވުން؛ ނުވަތަ އޭނާއަކީ އިންތިޒާމުވެގެން ހިންގާ ކުށްކުރާ ގްރޫޕަކުން ކުރާ ކުށެއްގައި ބައިވެރިވެފައިވާ ނުވަތަ އެފަދަ ކުށެއް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެފައިވާ ނުވަތަ އެފަދަ ޢަމަލުތަކަށް ހިތްވަރުދީފައިވާ ކަމަށް މަދަނީ މިންގަނޑުން ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވިފައިވާ މީހެއް ކަމުގައިވުން؛ އަދި އޭނާއާމެދު މި ބާބުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފިޔަވަޅުނާޅައިފިނަމަ އެހެން މީހަކަށް ނުވަތަ ބަޔަކަށް އޭނާ ގެއްލުމެއް ދީފާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ކަމުގައި މަދަނީ މިންގަނޑުން ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވިފައިވުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ނެރޭ މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރަކީ، މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި، އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތުން ވަކި ކަންތައްތަކެއް ކުރުން މަނާކުރާ، ނުވަތަ ވަކި ކަންތައްތަކެއް ކުރުން ލާޒިމުކުރުމަށް ކަނޑައަޅައި ނެރޭ އަމުރެކެވެ.

[އަމުރަކަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
މީހެއްގެ މައްޗަށް މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭނީ، ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ އެދުމުގެ މަތިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ މަޢުލޫމާތު؛
ތުހުމަތުކުރާ ކުށުގެ ޒާތާއި ބާވަތް؛
ތުހުމަތާގުޅޭ ހެކި؛
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ކުށުގެ ރިކޯޑު؛
އަމުރުގެ ދަށުން އަޅަން ބޭނުންވާ ފިޔަވަޅުތައް؛
ހުށަހެޅުމާގުޅޭ އިތުރު ތަފްޞީލު.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް، އެ ހުށަހެޅުމުގެ ދަށުން ނެރުމަށް އެދޭ އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތަށް އެކަމުގެ ނޯޓިސް ދިނުމާއެކު ނުވަތަ ނޯޓިސް ދިނުމަކާ ނުލައި ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅޭގޮތުން ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުން] މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން މީހެއްގެ މައްޗަށް މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ކޯޓުން ނެރެންވާނީ އަންނަނިވި ކަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތަކީ މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރު ނުވަތަ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައިވާ މީހެއްކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ޤަބޫލުކުރެވޭކަން؛ އަދި އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އެ އަމުރު ނުކޮށްފިނަމަ އެމީހެއްގެ ފަރާތުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަން ނުވަތަ އެ ފުރުޞަތު އޮތްކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވޭކަން؛ އަދި އޭނާއާމެދު އެޅުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ބޭނުމާއި މުހިންމު ކަމަށް ބަލާއިރު އެ ފިޔަވަޅުތަކަކީ އެފަދައިން އަޅަންޖެހޭ، އަދި އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅުތަކެއްތޯ ކަނޑައެޅުން.
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ ދަށުން މީހަކާމެދު އެޅުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅަކީ ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކަކީ އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކެއްތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
ވަކި ފިޔަވަޅަކީ އޭނާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ޢަމަލުތަކުގެ ޒާތާއި ބާވަތަށް ބަލާއިރު ކޮންމެހެން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅެއްތޯ؛ އަދި އެ ފިޔަވަޅު އަޅައިގެން ޙާޞިލުކުރަން ބޭނުންވާ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުކުރެވިދާނެތޯ؛ އަދި އެ ފިޔަވަޅަކީ އޭނާ ކުރި އަދި/ނުވަތަ ކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލެވޭ ޢަމަލުތަކާ ބައްދަލު، އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެއްތޯ.
މި ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، އެ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް ކޯޓަށް ޢަމަލުކުރެވިދާނެއެވެ.
އެ ހުށަހެޅުމުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަވާނަމަ، އެދިފައިވާ ގޮތަށް އަމުރު ނެރެދިނުން؛
އެ ހުށަހެޅުމުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަވީނަމަވެސް، އެދިފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން، އެކަށީގެންނުވާ ފިޔަވަޅުތަކެއްވާނަމަ އެ ފިޔަވަޅުތައް އުނިކޮށް އަމުރު ނެރެދިނުން؛
އެ ހުށަހެޅުމުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަނުވާނަމަ އަމުރު ނެރެދެވެން ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅުން.
މި ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމެއް ކޯޓަށް ލިބޭތާ 24 (ސައުވީސް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި، އަޑުއެހުމެއް ބާއްވައި، އެ ހުށަހެޅުމުގައި ބަޔާންކުރާ މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުމަށް ނުވަތަ އެ އަމުރު ނެރެދެވެން ނެތްކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމުމުގައި އެ ހުށަހެޅުމަކީ އެ ހުށަހެޅުމުގެ ދަށުން ނެރުމަށް އެދޭ އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތަށް އެކަމުގެ ނޯޓިސް ދިނުމާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްނަމަ، ކަމާގުޅޭގޮތުން އެފަރާތަށް ފެންނަ ގޮތެއް ހާމަކުރުމަށް އެ އަޑުއެހުމުގައި ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ.

[އަމުރުން ކުރުމަށް ލާޒިމުކުރެވިދާނެ ނުވަތަ މަނާކުރެވިދާނެ ކަންކަމުގެ ދާއިރާ]
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ ދަށުން އެޅިދާނެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ.
އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތަށް އެހެން މީހުންނާ މުޢާމަލާތުކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ކަނޑައެޅުން؛
އޭނާއަށް ދެވޭނެ ތަންތަނާއި ވަދެވޭނެ ތަންތަނާއި ބޭނުންކުރެވޭނެ ތަންތަން ކަނޑައެޅުން؛
އޭނާއަށް ބޭނުންނުކުރެވޭނެ ވަކި ބާވަތުގެ އެއްޗެއް ކަނޑައެޅުން؛
އޭނާއަށް ދަތުރުފަތުރުކުރެވޭނެ ތަންތަނާއި ގޮތްތައް ކަނޑައެޅުން؛
އޭނާއަށް ނުހިންގޭނެ ބާވަތުގެ މުޢާމަލާތުތައް ކަނޑައެޅުން.
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ ދަށުން ކުރުމަށް ލާޒިމުކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ތަނަކަށް ވަކި ވަގުތަކަށް، ވަކި މުއްދަތެއް ވަންދެން ހާޒިރުވެ، ކަނޑައެޅިފައިވާ ފަރާތަކަށް އެއްބާރުލުން ދިނުމަށް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތު ދިނުމަށް އެންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި އެފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ ދަށުން ކުރުމަށް ލާޒިމުކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމަނައިގެންނުވާނެއެވެ.
އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ޝަރީޢަތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ ބަޔާނެއް ދިނުން؛
އެހެން ފަރާތަކަށް ހާމަކުރުމަށް ޤާނޫނުން މަނާކުރާ މަޢުލޫމާތެއް ދިނުން.

[އަމުރުގައި ހިމަނަންޖެހޭ ކަންކަން]
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި މަދުވެގެން އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ކާކުކަން އަންގައިދޭ މަޢުލޫމާތު؛
އަމުރު ނެރެވޭ މަޤްޞަދާއި ސަބަބު؛
ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޤާނޫނު؛
އަމުރުގެ ދަށުން އަޅާނެ ފިޔަވަޅު ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތައް؛
އަމުރު ހިންގަން ފަށާނެ ތާރީޚާއި އަމުރު ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ތާރީޚު؛
ނިންމުން ނިންމި ފަނޑިޔާރުގެ ނަމާއި ސޮއި؛
ކޯޓުގެ ސިއްކަ.

[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ މުއްދަތު]
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި، އެ އަމުރަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނެ ތާރީޚާއި އެ އަމުރު ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ތާރީޚު ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރަކަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ، އެ އަމުރަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 1 (އެކެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތަށް ފަހުގައިވެސް މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ ފުށުން މުޖުތަމަޢުއަށް އޮތް ނުރައްކާ ފިލައިނުދާ ކަމަށް ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ މުއްދަތު އިތުރު 1 (އެކެއް) އަހަރު ދުވަހަށްވުރެ ގިނަނުވާނެ ފަދައިން އިތުރުކުރުމަށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް މެދުވެރިކޮށް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނީ، މި ޤާނޫނުގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރާއި (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއެކުގައެވެ.

[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނެރެވޭ މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ކޮންމެ އަމުރެއްވެސް، އެ އަމުރު ނެރޭތާ ގިނަވެގެން 90 (ނުވަދިހަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ އަމުރު މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ކޯޓަށް ލިބުމުން، އެ އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަށް އަޑުއެހުމެއް ބާއްވަންވާނެއެވެ.
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް މުރާޖަޢާކުރާ އަޑުއެހުމެއްގައި ކޯޓުން އަންނަނިވި ކަންކަން ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ޝަރުޠުތައް އަމުރުގައި ފުރިހަމަވޭތޯ ބެލުން؛ އަދި މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތު އެގޮތުގައި ދެމިއޮތްތޯ ބެލުން؛ އަދި އަމުރުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅު ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި އެވަގުތަށް ބޭނުންތެރި ފިޔަވަޅުތަކެއްތޯ ދެނެގަތުމާއެކު، އެ ފިޔަވަޅު ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ބޭނުންތެރިކަން ދެމިއޮތްތޯ ބެލުން.
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް މުރާޖަޢާކުރާ އަޑުއެހުމުގައި ކޯޓަށް ލިބިގެންވަނީ ހަމައެކަނި އަންނަނިވި ބާރުތަކެވެ.
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރު އުވާލުން؛
އަމުރުގައިވާ ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އުވާލުން؛
އަމުރުގައިވާ ފިޔަވަޅަކަށް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކަށް ބަދަލުގެނައުން؛
މި އަކުރުގެ (2) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (3) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ގެނެވޭ ބަދަލަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ލުޔެއް ދިނުމުގެ މަޤްޞަދުގައި، އަމުރު ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ތާރީޚަށް ބަދަލު ގެނައުން.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (4) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ޙާލަތްތައް ފިޔަވައި، އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެހެން ޙާލަތްތަކުގައި މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތާރީޚާ ހަމައަށް، އެ އަމުރު ދެމިގެންދާނެއެވެ.
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ މުއްދަތުގައި، އެ އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭނީ އެއް ފަހަރުއެވެ. އިތުރު ފަހަރަކަށް އަމުރެއް މުރާޖަޢާކުރެވޭނީ މި ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކަށް، އަމުރެއްގެ މުއްދަތު ކޯޓުން އިތުރުކޮށްދީފައިވާނަމަ، އެ އިތުރުކުރި މުއްދަތުގައި ހިނގާ އަމުރާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ.

[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރު އިސްތިއުނާފުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނެރޭ މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ކޮންމެ އަމުރަކީ، އެ އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތަށް އިސްތިއުނާފުކުރެވިދާނެ އަމުރެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް އިސްތިއުނާފުކުރި ކަމުގައިވިޔަސް، ކޯޓުން އެނޫންގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހާ ހިނދަކު އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތުގައި އެ އަމުރު ހިނގަމުންދާނެއެވެ.
[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރު މުރާޖަޢާކުރަމުން ގެންދިޔުން] މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ދެމިއޮތްހާ ހިނދަކު، އެ އަމުރެއް ނެރެދިން ޙާލަތު ދެމިއޮތްތޯ، ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސް އަދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ގަވާއިދުން ބަލަމުންގެންދަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ފަދައިން މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރެދިން ޙާލަތު ދެމިއޮތްތޯ ބަލާއިރު، އެ ޙާލަތު ނިމުމަކަށް އައިސްފައިވާ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ އަމުރު ނިމުމަކަށް ގެންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރެދިން ޙާލަތު ދެމިއޮތްތޯ ބަލާއިރު، އެ ޙާލަތު ހެޔޮ ގޮތުގައި ބަދަލުވެފައިވާނަމަ، މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަދައިން އެ އަމުރުގައި އެކުލެވޭ ފިޔަވަޅުތައް ލުއިކުރުމަށް ނިންމަންވާނެއެވެ.
[އަމުރުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން އަމުރު ނިމުމަކަށް ގެނައުން] މި ޤާނޫނުގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް މުރާޖަޢާކުރުމަށްފަހު އެ އަމުރެއް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ނިންމައިފިނަމަ، އެކަން ކޯޓަށް އެންގުމަށްފަހު އެ އަމުރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ނިންމޭނީ، ކޯޓުން އެ އަމުރު ކުރިއިރު، އެ އަމުރު ދެމިއޮންނާނީ އެ އަމުރުގައި ބަޔާންކުރާ ތާރީޚެއްގެ އިތުރުން އެ އަމުރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައި ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމައެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް މުރާޖަޢާކުރުމަށްފަހު އެ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން އަމުރުގައި އެކުލެވޭ ފިޔަވަޅުތަކަށް ލުޔެއް ދިނުމަށް ނިންމޭނީ، އެފަދައިން އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައެވެ. އަދި އެފަދައިން ދެވޭ ލުޔަކަށްވާންވާނީ އަމުރުގައި އެކުލެވޭ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ބައެއް ފިޔަވަޅު އެޅުން ހުއްޓާލުމެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް މުރާޖަޢާކުރުމަށްފަހު އެ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން އަމުރުގައި އެކުލެވޭ ފިޔަވަޅުތަކަށް ލުޔެއް ދިނުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެކަން ކޯޓަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[އެކެއްގެ މައްޗަށް އެއްފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު އަމުރު ނެރެވުން]
މި ބާބުގެ ދަށުން ނެރޭ މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް، އެކެއްގެ މައްޗަށް އެއް ފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު ހިންގުމަކަށް މި ޤާނޫނު ހުރަހެއް ނާޅައެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެއިން ކޮންމެ ފަހަރަކު، އެމީހަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަވޭތޯ ބެލުމަށްޓަކައި އެފަދަ އަމުރަކަށް އެދި ވަކިން ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް]

[ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ޢާންމު އުސޫލު]
މި ޤާނޫނުގެ 87 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 91 ވަނަ މާއްދާގެ ނިޔަލަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކަކީ، މި ބާބުގެ އެއްވަނަ ބައިގެ ދަށުން މީހެއްގެ މައްޗަށް ނެރޭ މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި ކަނޑައެޅިދާނެ ފިޔަވަޅުތަކެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 87 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 91 ވަނަ މާއްދާގެ ނިޔަލަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އެ ފިޔަވަޅުތަކަކީ، އެފަދަ އެއް އަމުރު މެދުވެރިކޮށް އެކުއެކީގައި އެޅިދާނެ ފިޔަވަޅުތަކެއް ކަމުގައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދަށްޓަކައި، އެ ފިޔަވަޅުތަކަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ވަކިވަކި ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ.

[ވަދެނިކުމެވޭ ތަންތަނާގުޅޭ ފިޔަވަޅުތައް]
އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ތަނާ ގުޅޭގޮތުން ނުވަތަ އޭނާއާ ގުޅުން އޮތް ތަންތަނާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް އެޅިދާނެއެވެ.
އޭނާ ދިރިއުޅޭ ތަނުގައި އުޅޭ މީހުންގެ މަޢުލޫމާތާއި އެ މަޢުލޫމާތަށް އަންނަ ބަދަލު އެންގުން؛
އޭނާ ދިރިއުޅޭ ތަނަށް އެތަނުގައި ދިރިއުޅޭ ބަޔަކު ފިޔަވައި އިތުރު ބަޔަކު އައުން މަނާކުރުން؛
އޭނާ ދިރިއުޅޭ ތަނަކުން ނުވަތަ އެތަން ނިސްބަތްވާ ވަކި ސަރަޙައްދަކުން ބޭރަށް ވަކި ވަގުތުތަކެއްގައި ނުކުތުން މަނާކުރުން؛
ވަކި ތަނަކަށް ވަކި މުއްދަތަކަށް ދިޔުން މަނާކުރުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ފިޔަވަޅެއް އަޅަންވާނީ، ތިންވަނަ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތަކަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ދަތުރުފަތުރާގުޅޭ ފިޔަވަޅުތައް]
ދަތުރުފަތުރާ ގުޅޭގޮތުން އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތާމެދު އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް އެޅިދާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަކި ސަރަޙައްދަކަށް ވަނުން ނުވަތަ ވަކި ސަރަޙައްދަކުން ބޭރަށް ދިޔުން މަނާކުރުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަކި ރަށަކަށް އެރުން ނުވަތަ ވަކި ރަށެއް ދޫކޮށް ދިޔުން މަނާކުރުން؛
ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ފަރާތެއްގެ ހުއްދަ ލިޔުމުން ލިބިގެން މެނުވީ ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފުރުން މަނާކުރުން.

[މުޢާމަލާތުތަކާގުޅޭ ފިޔަވަޅުތައް]
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މުދަލުން މުޢާމަލާތުކުރުން ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ގޮތުން އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް އެޅިދާނެއެވެ.
ކަނޑައެޅޭ ވަކި ޢަދަދެއްގެ ފައިސާގެ މުޢާމަލާތުތައް، ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތަކަށް ހިންގުން މަނާކުރުން؛
ކަނޑައެޅޭ ވަކި ބާވަތެއްގެ ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތުތައް، ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތަކަށް ހިންގުން މަނާކުރުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ފިޔަވަޅެއް އަޅަންވާނީ، ތިންވަނަ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތަކަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ގޮތުގެމަތިންނެވެ. އަދި އެއިން އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އަޅަންވާނީ، އެ ފިޔަވަޅަކީ އޭނާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށާ ސީދާ ގުޅޭ، އެ ކުށް ހިނގުމަށް ނުވަތަ އިތުރަށް ހިނގިޔަނުދިނުމަށް ކޮންމެހެން މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމުގައިވާނަމައެވެ.

[ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަށް ހާޒިރުވާން އެންގުން]
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ވަކި ގަޑިއަކަށް، ވަކި ދުވަސްތަކެއްގައި އަދި ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ގޮތެއްގެމަތިން ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަކަށް ހާޒިރުވަމުން ގެންދިއުމަށް އެންގިދާނެއެވެ. އެފަދައިން ހާޒިރުވާއިރު، މި ޤާނޫނުގެ 78 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި، ފުލުހުން އަންގާ އެންގުންތަކަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.

[އުޅޭނޫޅޭގޮތް ބެލުން]
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް އުޅޭނޫޅޭ ގޮތާއި ޒިޔާރަތްކުރާ ތަންތަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، އޭނާގެ ހަށިގަނޑުގައި އިލެކްޓްރޯނިކް އާލާތެއް ހަރުކުރުމަށް، މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ދަށުން ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށްޓަކައި އެކަމަށް ބޭނުންވާ އާލާތް، ކޯޓުން ނެރޭ ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރުގައި ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އާލާތް އެމީހެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި ހަރުކުރުމަށް އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ފުރިހަމަ އެއްބާރުލުން ދޭންވާނެއެވެ. އަދި އެ އެއްޗެއް ބަލަހައްޓަން އެ ހަރުކުރާ ފަރާތުން އަންގާ ގޮތަށް، އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެ އެއްޗެއް ބަލަހައްޓަމުން ގެންދަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަރުކުރެވޭ ތަކެތީގެ ބެލެހެއްޓުމާ ނުވަތަ މަރާމާތާގުޅޭ ކަންކަމުގައި، އެމީހަކު ދިރިއުޅޭ ތަނަކަށް ވަނުމުގެ ހުއްދަ ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކަށް، ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން ދިނުމަށްވެސް އެ އަމުރުގައި އެންގިދާނެއެވެ.

[ޒާތީ މުޢާމަލާތް އަޑުއެހުމުގެ އިޖުރާއަތު]
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގެ ދަށުން މީހެއްގެ ޒާތީ މުޢާމަލާތެއް އަޑުއެހުމަށް އަމުރުކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
އެފަދަ ޒާތީ މުޢާމަލާތެއް އަޑުއެހުމަށް ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، އެކަމަށް އެދި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 74 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަވާ ޙާލަތުގައި، އެ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރު ތަންފީޛުކުރުން]

[އަމުރު ތަންފީޛުކުރުން]
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި އެނޫންގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިނުވާހާ ހިނދަކު، އެ އަމުރެއް ތަންފީޛުކުރާނީ ފުލުހުންނެވެ.

[ދިރިއުޅޭ ތަނަށް ވަދެ، ބަލައި ފާސްކުރުން]
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ތަންފީޛުކުރުމުގައި، އެ އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތުން އަމުރާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަމުންނުދާކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، ކޯޓު އަމުރަކާއެކު އެފަރާތެއް ދިރިއުޅޭ ތަނަށް ވަދެ، އެތަނާއި އެމީހަކު ބަލައި ފާސްކުރެވިދާނެއެވެ.

[ސަރވެއިލަންސް]
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތަށް އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތުން ޢަމަލުކުރަމުންދޭތޯ ބެލުމުގެ ގޮތުން އޭނާ ދާ ތަންތަނާއި އޭނާ ދިރިއުޅޭ ތަން، އެތަނުގެ ބޭރުން މޮނިޓަރކޮށް ހެދިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ ތަނުގެ ބޭރާއި އޭނާ ދާ ތަންތަނުގެ ފޮޓޯ ނެގިދާނެއެވެ.

[އަމުރާ ޚިލާފުވުން]
މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރެއް ރައްދުވާ ފަރާތަކުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި، މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރުގެ އެއްވެސް ފިޔަވަޅަކާ ޚިލާފުވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށުގެ އަދަބަކީ ގިނަވެގެން 18 (އަށާރަ) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުމެވެ.

[އެހެނިހެން]

[ގަވާއިދު ހެދުން]
މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިގެން އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދައި ހިންގާނީ އަންނަނިވި ފަރާތްތަކުންނެވެ.
ތަޙްޤީޤާގުޅޭ ކަންކަމުގައި ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ހަތްވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރާއި މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމުގެ އަމުރަށް އެދުމާގުޅޭ ކަންކަމުގައާއި ދަޢުވާކުރުމާގުޅޭ ކަންކަމުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް؛
ޝަރީޢަތްކުރުމާގުޅޭ ކަންކަމުގައި ކޯޓުތަކުން.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް ހަދައި ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، މި ޤާނޫނު ފާސްވެ، ތަޞްދީޤުކޮށް، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަސް ހަމަވާ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.

[އުވާލެވޭ ޤާނޫނު]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) އާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2010 (ގޭންގު ކުށްތައް މަނާކުރުމާބެހޭ ޤާނޫނު) އުވުނީއެވެ.

[މާނަކުރުން]
މި ޤާނޫނުގައި ލަފްޒެއް ނުވަތަ ޢިބާރާތެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތުން ކަނޑައެޅިގެން އެހެން މާނައެއް ދޭހަނުވާހާ ހިނދަކު، އަންނަނިވި ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ދީފައި އެވަނީ، އެ ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކާ ގުޅިގެން ތިރީގައި ދީފައި އެވާ މާނަކުރުމެވެ.
"ކޮންޓްރޯލްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހެއްގެ މިނިވަންކަމަށް ވަކި އިންތަކަކާއި މިންތަކެއް ކަނޑައަޅައި، އެ އިންތަކާއި މިންތަކުގެ ތެރޭގައި އެމީހެއްގެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓުމަށެވެ.
"އަމިއްލަ ތަންތަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވިގެންވާ ގޯއްޗާއި، ގެއާއި، ބިމާއި، ޢިމާރާތާއި، މީހުން ދިރިއުޅުމަށް ބޭނުންކުރާ ގޭގެއަށާއި ގޭބިސީއަށާއި އޮފީހަށާއި، ވަކި އިދާރާއަކުން ވަކި އުސޫލަކުން ވަކި ބައެއް ބޭނުންކުރަން ދޫކޮށްފައިވާ ގޯއްޗާއި ޢިމާރާތާއި ހޯލާއި މައިދާންތަކަށެވެ.
"ވެރިފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަމިއްލަ ތަނަކާ ގުޅޭގޮތުންނަމަ، އެތަނެއްގެ ވެރިފަރާތަށެވެ.
ކުއްޔަށްދީފައިވާ ތަނަކާ ގުޅޭގޮތުންނަމަ، އެތަން ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާ ފަރާތަށެވެ. އެއްމެދު ޢިމާރާތެއްގެ ވަކި ޔުނިޓެއް ނުވަތަ ބައެއްނަމަ، އެ ޔުނިޓެއް ނުވަތަ ބައެއްގެ ވެރިފަރާތަށެވެ. އަދި އެއިން އެއްވެސް ފަރާތެއް އެއިން ތަނެއްގައި ނެތް ޙާލަތެއްގައިނަމަ ނުވަތަ އެނޫން ޙާލަތެއްގައިނަމަ، އެތަނެއްގައި ދިރިއުޅޭ ނުވަތަ އެތަނަކާ އެ ވަގުތަކު ޙަވާލުވެހުރި ފަރާތްވެސް ހިމެނޭގޮތުންނެވެ.
"މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދޭ ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޖިނާއީ ކުށަކާ ގުޅޭގޮތުން ސުވާލުކުރެވެމުންދާ މީހާ ނުވަތަ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ ކަމަށް އޭނާ ކަނޑައަޅާ، ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރުން މަތީގެ ކޮންމެ މީހަކަށެވެ.
"ކަނޑުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސް ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ލޯ އޮފް ދަ ސީ އަށެވެ.
"ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ޢުމުރުގެ ކުޑަކުއްޖެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގައި ކުޑަކުދިން ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޢުމުރުގެ ކުޑަކުއްޖަކަށެވެ.