ޖިނާއީ ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުޑަކުދީންގެ މައްސަލަތަކުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު
(2021/R-66)

[ތަޢާރުފާއި އާންމު މާއްދާތައް]

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 104 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) އާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 114 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުން ބާރު ލިބިގެން، ޖިނާއީ ކުށް ކަނޑައެޅުމުގެ ޤާނޫނަކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުޑަކުދީންގެ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދެވެ.
މި ގަވާއިދަށް ކިޔާނީ، "ޖިނާއީ ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުޑަކުދީންގެ މައްސަލަތަކުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު" އެވެ.

[ފިޔަވަޅު އަޅާ ޚާއްޞަ ޔުނިޓް]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށް ޤާއިމުކޮށްފައިވާ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ފެމިލީ އެންޑް ޗައިލްޑް ޔުނިޓަކީ، ކުޑަކުދީންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމާއި އެއާ ގުޅޭ މަސައްކަތްތައް ކުރުމުގެ ޒިންމާ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން މަތިކުރެވިފައިވާ ޔުނިޓެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން، ކުޑަކުއްޖަކަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މައްސަލައެއްގައި ގޮތެއް ނިންމުމުގެ މަރުޙަލާގައި، ކުޑަކުދީންގެ މައްސަލަތަކަށް ޚާއްޞަކޮށްފައިވާ، އެކަމަށް ޚާއްޞަ ތަމްރީނު ލިބިފައިވާ ޕްރޮސިކިއުޓަރުންގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން އެކަކު ބައިވެރިވެފައިވާކަން، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކަށަވަރު ކުރާންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ނުވަތަ އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދައިފައިވާ ގަވާއިދެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ކުރިން، ފެމިލީ އެންޑް ޗައިލްޑް ޔުނިޓުން އެކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން ދެކޭ ގޮތެއްގެ ލަފައެއް، އެ ފިޔަވަޅެއް އަޅާ ޕްރޮސިކިއުޓަރަކު ހޯދައި، އެ ލަފާ، ލިޔެކިޔުމުން ރެކޯޑު ކޮށްފައި އޮންނާންވާނެއެވެ.
ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާއާބެހޭ ގޮތުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ނިންމާ ކޮންމެ ނިންމުމެއް، އެ ނިންމުން ބިނާކުރި ސަބަބާއެކު، އެ ނިންމުން ނިންމި މީހަކު އެނގޭނޭހެން، ލިޔެ ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[ކުއްޖާގެ މަޢުލޫމާތު ހާމަނުކުރުން]
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ މަސައްކަތާ ގުޅިގެން އެއްވެސް ދާއިރާއެއްގައި، އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއްގައި، ތުހުމަތުގައި ހުންނަ ކުއްޖާއަކީ ކާކުކަން ހާމަވެދާނެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތު މީޑީއާ މެދުވެރިކޮށް، ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން، އެފަދަ މަޢުލޫމާތެއް ފޯރުކޮށްދޭން ނުޖެހޭ މީހަކަށް ނުވަތަ އިދާރާއަކަށް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދީންނާ މުޢާމަލާތު ކުރުން]
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން، ތުހުމަތުގައި ތިބޭ ކުޑަކުދީންނާ މުޢާމަލާތު ކުރާންވާނީ އިޙްތިރާމާއެކު، އެ ކުދީންނަށް ދޭހަވާނޭ ގޮތަކަށް ނުވަތަ ބަހުރުވައަކުންނެވެ.

[ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ ކުދީންނާ މުޢާމަލާތު ކުރުން]
ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާއަކީ، ޚާއްޞަ އެހީތެރިކަމަށް ބޭނުންވާ ކުއްޖަކު ނަމަ، އެ ކުއްޖަކާ މުޢާމަލާތު ކުރަންޖެހޭ ހާލަތެއްގައި އެކަން ކުރާންވާނީ އެ ކުއްޖަކާ އެކަށީގެންވާ ގޮތުގައި މުޢާމަލާތު ކުރުމަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ހޯދައިގެން، އެ ކުއްޖާގެ އެއްވެސް ޙައްޤަކަށް އުނިކަމެއް ނުލިބޭނޭ ގޮތަށް ވިސްނައިގެންނެވެ.

[އަވަހަށް ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން]
ތުހުމަތުގައި ހުންނަ ކުއްޖާއާމެދު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ނިންމާ ނިންމުންތައް ލަސްކުރުމަކާ ނުލައި ފިޔަވަޅު އެޅުމަށާއި، ލަސްވުމަށް ހުރި ފުރުޞަތުތައް ނައްތައިލައި، ފިޔަވަޅު އެޅެނީ ވީ އެންމެ އަވަސް މިނެއްގައިކަން ކަށަވަރު ކުރުމަށް ޓަކައި، އެއްވެސް މައްސަލައެއްގައި، އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ނޭޅި، މަސައްކަތު 5 (ފަހެއް) ދުވަހަށްވުރެ ގިނަ ނުވާނޭ ގޮތަކަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ މަސައްކަތް ބައްޓަން ކުރާންވާނެއެވެ. އަދި މިކަމާބެހޭ ތަފާސްހިސާބުތައް، ގަވާއިދުން ޝާއިޢު ކުރާންވާނެއެވެ.

[ހައްޔަރު ކުރުމާއި ބަންދުކުރުން]
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖަކު، ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި އެ ކުއްޖާއާމެދު އެޅޭ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން ހައްޔަރުކުރާ ނުވަތަ ބަންދުކުރާ ހާލަތެއްގައި، ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާގެ ފަރާތުން އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފު ކޮށްފި ނަމަ، އެ މައްސަލައިގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ވަކާލާތު ކުރުމުގެ ކުރިން، އެ ކުއްޖާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ނުވަތަ ބަންދުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީންކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ބަލައި ދިރާސާ ކުރާންވާނެއެވެ. އެ މައްސަލައެއްގައި ހައިކޯޓުގެ މަރުޙަލާގައި ވަކާލާތު ކުރާނެ ގޮތަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، އެ މައްސަލައިގައި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން އެހައިތަނަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތަށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ރިޢާޔަތް ކުރާންވާނެއެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން، ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ފެށުމަށްފަހު، ކުއްޖަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާ ގުޅޭގޮތުން ޖުވެނައިލް ކޯޓުގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އޮފީހުގެ ރައުޔު ހާމަކުރަން ޖެހިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އެ ކުއްޖާ ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯ ބެލުމުގެ އިތުރުން، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ޕްރޮސިކިއުޓަރު ވަޒަންކުރާންވާނެއެވެ.

[ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުން]

[މައްސަލަ ބަލައިގަތުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކުށެއްގެ ތުހުމަތު ކުރެވިގެން، އެ މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާ ކޮށްދިނުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނުވަންވާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) އާއި، ނުވަތަ އެހެންވެސް ޤާނޫނަކުން ތަޙުޤީޤު ކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ އިދާރާއަކުން، އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ތަޙުޤީޤު ކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ތަޙުޤީޤު ކުރުމަށްފަހު، ދަޢުވާ ކޮށްދިނުން އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނުވާއިރު، އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަކޮށްފައި ހުންނާންވާނެއެވެ.
ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާގެ ރިސްކް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓު؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނުވަތަ
(ށ) ގެ ދަށުން ނަސޭހަތް ދިނުމާބެހޭގޮތުން ނުވަތަ އިންޒާރު ދިނުމާބެހޭ ގޮތުން ގޮތެއް ނިންމައިފައިވާނަމަ، އެކަން ހިނގައިދިޔަ ގޮތާބެހޭ ލިޔުންތައް؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 37 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޑައިވަރޝަންގެ ޕްރޮގްރާމަކަށް ފޮނުވުމާމެދު ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިން ނިންމައިފައިވާ ނިންމުމާއި، އެ ނިންމުން ބިނާކުރި ސަބަބުތައް އެނގޭނޭ ލިޔުންތައް؛
މި އަކުރުގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކުން، ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމަކަށް ފޮނުވައިފައިވާނަމަ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 39 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން، ފިޔަވަޅު ނިމުމަކަށް ގެނެސްފައިވާނަމަ، އެކަމާބެހޭ ލިޔުންތައް؛
މި އަކުރުގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކުން، ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމަކަށް ފޮނުވައިފައިވާނަމަ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން، ފިޔަވަޅަށް ބަދަލެއް ގެނެސްފައިވާނަމަ، އެކަން ބިނާކުރި ސަބަބާއި، އެކަން އެނގޭނެ ލިޔުންތައް؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 44 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ، ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި އިޖުތިމާޢީ ހާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓާއި، ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ކުއްޖާއަށް ދީފައިވާ ފުރުޞަތުތަކާއި އަޅައިފައިވާ ފިޔަވަޅުތައް އެނގޭނޭ ލިޔުންތައް؛
ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ނަގައިފައިވާ ބަޔާންތަކާއި، އެނޫންވެސް ތަޙުޤީޤީ ލިޔުންތައް؛
ތަޙުޤީޤު ކުރަމުންދާ މައްސަލަ ފިޔަވައި އިތުރު މައްސަލައެއް ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އެއްވެސް އިދާރާއަކަށް ހުށަހެޅިފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން؛
ތަޙުޤީޤު ކުރަމުންދާ މައްސަލަ ފިޔަވައި އިތުރު މައްސަލައެއް ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އެއްވެސް އިދާރާއަކަށް ހުށަހެޅިފައިވާނަމަ، އެ މައްސަލަތަކާއި، އެ މައްސަލަތަކާ ގުޅިގެން އެޅި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތަފުސީލުތައް.

[މައްސަލަ ބަލައިގަތުމަށްފަހު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް]
މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖެއްގެ މައްސަލަ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލަ ދިރާސާ ކުރުމަށްފަހު، ތިރީގައިވާ ދެ ގޮތުން ކުރެ ގޮތަކަށް ނިންމަންވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމެއްގައި ކުއްޖާ ބައިވެރިކުރުން؛ އަދި / ނުވަތަ؛ ދަޢުވާއެއް ކުރުމަށް ޓަކައި ޖުވެނައިލް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުން؛
ކުއްޖާގެ މައްޗަށް އިތުރު ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަކާ ނުލައި، ދަޢުވާ ނުކުރުމަށް ނިންމުން.

[ޑައިވަރޝަން ނުވަތަ ދަޢުވާ ކުރުމުގެ ކުރިން ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން]
ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމާ ނުވަތަ ދަޢުވާ އުފުލުމާ، މި ދެގޮތުން ކުރެ ގޮތެއް އިޚްތިޔާރު ކުރުމުގައި، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތް ކުރާންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ހާލަތާއި، އިޖުތިމާޢީ ހާލަތާއި، ޖިސްމާނީ ހާލަތު.
ކުއްޖާ ތަޞައްރަފު ފުދިފައިވާ މިންވަރު.
ކުއްޖާ ކުށްކުރަން މެދުވެރިވި ހާލަތު.
ކުއްޖާ ކުށް ތަކުރާރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް މިންވަރު.
މައްސަލައިގައި އަނިޔާ ލިބިފައިވަނީ ކުޑަކުއްޖަކަށްނަމަ، އެ ކުއްޖާގެ އުމުރު.
ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުން.
އެ ވަގުތެއްގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅުތައް.
މައްސަލައިގެ ނުރައްކާތެރިކަމާއި، ކުޑަ ބޮޑުމިން.
އާންމު މަޞްލަޙަތު އޮތް ގޮތް.
ކުއްޖާ ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެ، ކުށުގެ ޢަމަލާމެދު ދެރަވެ، ކުއްޖާ އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް އަންނަން ބޭނުންވާ މިންވަރު.

[ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވަން ބާރު އަޅަންޖެހޭ ހާލަތު]
މި ގަވާއިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރާއިރު، ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާ މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ ގެނެވޭނެ ފުރުޞަތު ބޮޑުކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރަށް ގަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ބަދަލުގައި ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމަށް ބާރުއަޅާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ދެނެގަތުމަށް ޓަކައި ތިރީގައިވާ މަޢުލޫމާތުތަކަށް ރިޢާޔަތް ކުރާންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ ރިސްކް އެސެސްމަންޓުގައިވާ މަޢުލޫމާތުތައް؛
ކުއްޖާ އިޞްލާޙުކުރަން އެ މައްސަލައިގެ ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ، ނުވަތަ އެހެން މައްސަލައެއްގައި ފުރުޞަތު ދީފައިވާނަމަ، އެގޮތުން ދެވުނު ފުރުޞަތުތަކުގައި ކުއްޖާ ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތް؛
ކުއްޖާގެ ކުށުގެ ރެކޯޑު؛
އަނިޔާ ލިބިފައިވާ މީހާގެ ބަސް (އަނިޔާ ލިބިފައިވަނީ ކުޑަކުއްޖަކަށް ނަމަ، އެ ކުއްޖާއާއި އެ ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާގެ ބަސް)؛
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅުތައް ފުރިހަމަކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި މިންވަރު؛
ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގއިން އެއްކުރެވޭ މަޢުލޫމާތު؛
ކުއްޖާއާމެދު ދަޢުވާކުރުމާއި، ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމާ ގުޅޭގޮތުން ނިންމާ ނިންމުންތައް ލިޔުމުން ރެކޯޑުކޮށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[ދަޢުވާ ކުރުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައި ނިންމާ އެކިއެކި ނިންމުމުގައި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އިސްކަންދީ، ކުއްޖާ ޒިންމާދާރު ކުރުމާއެކު، އެ ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށް ބާރުއަޅާންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާއެއް އުފުލަން ނިންމަންވާނީ ޖިނާއީ ދަޢުވާކުރުން ނޫން އެހެން ފިޔަވަޅެއް އެޅޭތޯ ވީވަވަރަކުން ބެލުމަށްފަހު، އެހެން ގޮތެއް ނެތްނަމައެވެ.
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތް ކުރާންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ އުމުރު؛
ކުއްޖާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ ކުށާއި، އެ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގުމަށް ތަޞައްރުފު ފުދިފައިވާ މިންވަރު؛
ކުށް ކުރަން މެދުވެރިވި ހާލަތު؛
ދަޢުވާ ކުރުމާއި ނުކުރުމުގައި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ގޮތް؛
ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށް ޓަކައި ކުރާންޖެހޭ ކަންކަން؛
އެ ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާއެއް ކުރުމުގައި އާންމު މަޞްލަޙަތު ނިޔާކުރާ ގޮތް.

[ކުއްޖާ ދެކޭގޮތް ހާމަކުރަން ފުރުޞަތު ދިނުން]
މި ގަވާއިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގެ ދަށުން މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން، އެ މައްސަލައިގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ގޮތްތައް ކުއްޖާއަށް ކިޔައިދީ، އެ ނިންމުންތަކާމެދު ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ދެކޭ ގޮތް ހާމަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އެ ކުއްޖާއަށް ދޭންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާ ދެކޭގޮތް ހާމަކުރުމަށް ދޭ ފުރުޞަތުގައި، ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާ ހާމަކުރާ ގޮތް، ޕްރޮސިކިއުޓަރު އަޑުއަހައި، މައްސަލައިގައި އެންމެ ފަހުގެ ނިންމުން ނިންމުމުގެ ކުރިން، އެ ކުއްޖާ ހާމަކުރި ކަންކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރު ރިޢާޔަތް ކުރާންވާނެއެވެ. މި އަކުރުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ކުއްޖާ ހާމަކުރި ކަންކަމާއި، އެ ކަންކަމާމެދު ޕްރޮސިކިއުޓަރު ދެކޭގޮތް، ލިޔުމުން ރެކޯޑުކޮށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދޭ ފުރުޞަތުގައި، މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ނެތި، 2 (ދޭއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ކުއްޖާ ދެކޭ ގޮތް ހާމަނުކޮށްފިނަމަ، އެ ފުރުޞަތުގެ ބޭނުން ނުހިފީކަމަށް ބަލައި، މައްސަލައިގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ނިންމައިފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ކުރިޔަށް ދާނީއެވެ.

[ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމެއްގައި ބައިވެރިކުރުން]
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖެއްގެ މައްސަލައިގެ ތަޙުޤީޤުގެ ލިޔުންތައް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ލިބުމުން، އެ މައްސަލައިގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ
(ހ) އާއި (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތް ކުރުމަށްފަހު، އެކަމާމެދު ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ ލަފަޔާއި އިރުޝާދު ހޯދުމަށްފަހު، ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމެއްގައި އެ ކުއްޖާ ބައިވެރިކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ދަޢުވާކުރުމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް]

[ދަޢުވާ އުފުލަން ނިންމާ ސަބަބު ކޯޓާ ހިއްސާކުރުން]
ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާގެ މައްޗަށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް އުފުލުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، މައްސަލައިގެ ދަޢުވާ ކޯޓަށް ހުށަހަޅާއިރު، އެ މައްސަލައިގައި ޑައިވަރޝަނަށް ފޮނުވުމުގެ ބަދަލުގައި ދަޢުވާކުރުމަށް ނިންމި ސަބަބު، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ ފޯމުގައި ލިޔެ، ކޯޓަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.

[ދަޢުވާ އުފުލަން ނިންމި ސަބަބު ކުއްޖާއާ ނުވަތަ ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާއާ ހިއްސާކުރުން]
ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާގެ މައްޗަށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް އުފުލުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، މައްސަލައިގެ ދަޢުވާ ކޯޓަށް ހުށަހަޅާއިރު، އެ މައްސަލައިގައި ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމުގެ ބަދަލުގައި ދަޢުވާކުރުމަށް ނިންމި ސަބަބު، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 2 ގައިވާ ފޯމުގައި ލިޔެ، ކުއްޖާއާއި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާއާ ލިޔުމުން ހިއްސާކުރާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނާ ލިޔުން ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާއާ ހަވާލުކުރެވެން ނެތްނަމަ، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދޭނެ ފަރާތަކަށް އެ ލިޔުން ދޭންވާނެއެވެ. އެގޮތުން ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ކުއްޖާއާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް އޮފިސަރަކީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމަޔާތްކޮށްދޭނެ މީހެއްކަމުގައި، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހައި ހިނދަކު ބަލަންވާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވަން ފެންނަ މައްސަލަތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތް]

[ކުށަށް އިޢުތިރާފުވުމާއި ރުހުން ހޯދުން]
މި ގަވާއިދުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ހުރި ކަންކަމަށް ބެލިއިރު، ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވަން ފެންނަކަމަށް ނިންމާ މައްސަލަތަކުގައި، ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމަށް ނިންމުމުގެ ކުރިން، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ފުރިހަމަވާކަން ޕްރޮސިކިއުޓަރު ކަށަވަރުކުރާންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލާނެ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިކަން؛
އެއްވެސް މަޖުބޫރުކަމެއް ނެތި ކުއްޖާ ކުށުގެ ޒިންމާ އުފުލާކަން؛
ޑައިވަރޝަންގައި ބައިވެރިވުމަށް ކުއްޖާއާއި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާގެ ރުހުން އޮތްކަން؛
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވުމަށް ޓަކައި ކުއްޖާ ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެފައި އޮތުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ. ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ މަރުޙަލާގައި ކުއްޖާ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ކުށުގެ ޒިންމާ އުފުލަން އެއްބަސްވުން ފުދެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުށުގެ ޒިންމާ އުފުލުމަށް ނުވަތަ ރުހުން ދިނުމުގެ ކުރިން ވަކީލަކާ މަޝްވަރާކުރުމަށް ކުއްޖާ ބޭނުންނަމަ، އަމިއްލައަށް ވަކީލެއް ހޯދުމަށް ނުވަތަ ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ފޯރުކޮށްދޭ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަށް އެކަށީގެންވާ ވަގުތު ކުއްޖާއަށް ދޭންވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގައި ބައިވެރިވުމަށް ކުއްޖާއާއި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާގެ ރުހުން ހޯދުމުގެ ކުރިން ޑައިވަރޝަންގެ ތެރެއިން ކުއްޖާއާމެދު އެޅޭނެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ބާވަތާއި، ފިޔަވަޅުތަކުގެ މުއްދަތާއި، އެ ފިޔަވަޅުތައް ފުރިހަމަކުރުމާއި، ފުރިހަމަ ނުކުރުމުގެ ނަތީޖާ ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
އެ ކުއްޖާއާމެދު އެޅުމަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ޑައިވަރޝަން ފިޔަވަޅާ ބެހޭގޮތުން ޤާނޫނީ ލަފާ ހޯދަން ބޭނުންނަމަ، ޤާނޫނީ ވަކީލާ މަޝްވަރާ ކުރުމަށް، މަދުވެގެން 2 (ދޭއް) ދުވަހުގެ ފުރުޞަތެއް ދޭންވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގައި ބައިވެރިވުމަށް ކުއްޖާ ރުހުން ދޭ ހާލަތުގައި ކުއްޖާގެ ބެލެނެވެރިޔާއަށް ރުހުން ނުދޭން ނިންމޭނީ، ރުހުން ނުދިނުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްނަމަ އެކަންޏެވެ. އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ރުހުން ނުދިނުމަކީ ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމަށް ހުރަސްއަޅާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަންއަށް ދިއުމާމެދު، މި މާއްދާގެ ދަށުން ދޭ ރުހުން އޮންނާންވާނީ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 3 ގައިވާ ފޯމުގައެވެ.

[ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޑައިވަރޝަނަށް ފޮނުވުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުން]
ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރުމަށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) އާއި، ކުށް ބަޔާންކުރާ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.
ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޖިނާއީ ކުށާއި އިޖުރާއަތު ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނެއްގައި، ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ހާލަތެއްގައި، އެ ބާވަތުގެ ކުށެއްގެ ދަޢުވާއެއް ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކުރަންޖެހިއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލައަކީ ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމެއްގައި ކުއްޖާ ބައިވެރިކުރަން އެއްބަސްވެފައިވާ މައްސަލައެއްނަމަ، ޑައިވަރޝަން ޕްލޭނާއެކު، ޤާނޫނުގައި ބުނާ މުއްދަތުގައި ދަޢުވާ ކޯޓަށް ހުށަހަޅައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 92 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި، ޕްރޮސިކިއުޓްކުރުމުގެ ގަވާއިދު ނަންބަރު 2017/R-76 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 6 ވަނަ ނަންބަރުން، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބޭ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުން އެ މައްސަލައެއް ކޯޓުން އަނބުރާ ގެނެވިދާނެއެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި މަޤްބޫލު ސަބަބެއް އޮވެގެން ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމާމެދު ވަކި ގޮތެއް ނިންމެން ނެތް ހާލަތުގައި، އެކަން ބަޔާންކޮށް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި އެ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅަން އޮތް މުއްދަތުގައި ކޯޓަށް ދަޢުވާ ހުށަހަޅާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ދަޢުވާ ހުށަހަޅާ ހާލަތުގައި ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމާމެދު ގޮތެއް ނިމުމުން، ވީ އެންމެ އަވަސް ފުރުޞަތެއްގެ ތެރޭގައި އެ ނިންމުމެއް ކޯޓާ ހިއްސާ ކުރާންވާނެއެވެ. ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމް ފުރިހަމަކުރާ ގޮތެއް ބެލުމަށް ޓަކައި، މައްސަލަ އެ ވަގުތަށް ކުރިޔަށް ނުގެންގޮސް ބާއްވައިދިނުމަށް ކޯޓުގައި، ޕްރޮސިކިއުޓަރު އެދެންވާނެއެވެ. އެ މައްސަލައިގައި ނިންމައިފައިވަނީ ޑައިވަރޝަންއަށް ނުފޮނުވައި، މައްސަލަ ކުރިޔަށް ގެންދިއުމަށް ކަމަށްވާނަމަ، ދަޢުވާ ކުރިޔަށް ގެންދިޔުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރު، ކޯޓުގައި އެދެންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވުނު މައްސަލައަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގައި ދަޢުވާ ކުރުމަށް ވަކި މުއްދަތެއް ދީފައިވާ މައްސަލައެއްނަމަ، ކުއްޖާ ބައިވެރިކުރާ ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމަކީ ދަޢުވާކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ފުރިހަމަކުރެވޭނެ ޕްރޮގްރާމަކަށް ވާންވާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުން]
ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވަން ނިންމާ ހާލަތުގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ ލަފާގެ މަތީން އަދި އެ ޑިޕާޓްމަންޓުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން ކުއްޖާގެ ޑައިވަރޝަން ޕްލޭން އެކުލަވައިލައި ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
ތުހުމަތުގައި ހުރި ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވާ ހާލަތުގައި، ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމް ފުރިހަމަކުރަމުންދާ ގޮތް، މަދުވެގެން މަހަކު އެއްފަހަރު، ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް މެދުވެރިކޮށް ބަލަމުން ގެންދާންވާނެއެވެ. އަދި ޑައިވަރޝަން ޕްލޭން ކުރިޔަށްދާ ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި، ފުރަތަމަ އެކުލަވައިލެވުނު ޕްލޭނަށް ބަދަލު ގެނެވިދާނެއެވެ.
[ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމް ފުރިހަމަކުރުމާއި، ފުރިހަމަ ނުކުރުމުގެ ނަތީޖާ] ޑައިވަރޝަން ޕްލޭނާ އެއްގޮތަށް ޑައިވަރޝަން ފުރިހަމަކޮށްފިކަމަށް ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން އަންގައިފިނަމަ، މައްސަލަ އެހިސާބުން ނިމުނީ ކަމަށް ބަލައި، މައްސަލަ ފައިލު ކުރާން ވާނެއެވެ. އެ މައްސަލައަކީ މި ގަވާއިދުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުގައި ދަޢުވާ ހުށަހަޅައިފައިވާ މައްސަލައެއްނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންކުރުމާއެކު މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންނާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންނަން ނިންމައިފިނަމަ، އެކަމާބެހޭ މަޢުލޫމާތު، ލަސްނުކޮށް، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށާއި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިހަށް އަންގާންވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވައިފައިވާ ކުއްޖާ، ޕްލޭނާ އެއްގޮތަށް ޑައިވަރޝަން ފުރިހަމަކުރަމުން ނުދާނަމަ، ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމް ނިމުމަކަށް ގެނެސް، ކޯޓަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. ނުވަތަ އެ މައްސަލައަކީ، މި ގަވާއިދުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުގައި ދަޢުވާ ހުށަހަޅައިފައިވާ މައްސަލައެއްނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންކުރުމާއެކު ދަޢުވާގެ އަޑުއެހުންތައް ފެށުމަށް ކޯޓުގައި އެދެންވާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަންގައި ބައިވެރިވުމަށް ކުއްޖާވާ އިޢުތިރާފު، ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ނުކުރުން]
ޑައިވަރޝަންގައި ބައިވެރިވުމަށް ކުއްޖާ ކުށަށް ވާ އިޢުތިރާފަކީ ޑައިވަރޝަންއާ ޚިލާފުވެގެން ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ދަޢުވާ ކުރިޔަށް ގެންދިޔުމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި ކުއްޖާއާ ދެކޮޅަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ.

[ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ]

[އެކި އެޖެންސީތަކުގެ ރައުޔު ހޯދުމާއި، ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ]
ދަޢުވާކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައި، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމާ ގުޅޭ ނިންމުންތައް ނިންމުމަށް ޓަކައި ހޯދަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތުތައް ހޯދުމަށާއި، އެކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން އެކި އިދާރާތަކާއި، ކުއްޖާއާއި، މައްސަލައާ ގުޅުން ހުރި އެކި މީހުންގެ ބަސް ހޯދުމަށް ޓަކައި ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ ނުވަތަ ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރެންސިންގ ނުވަތަ ރެސްޓްރޯޓިވް ޖަސްޓިސް ކޮންފަރެންސް ބޭއްވުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ދަޢުވާކުރުމާއި ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމާ ދެގޮތުންކުރެ ގޮތެއް ޚިޔާރުކުރުމަށާއި، ޑައިވަރޝަންއަށް ފޮނުވުމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި ކުއްޖާއަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމެއް ކަނޑައަޅައި، ޑައިވަރޝަން ޕްލޭން އެކުލަވައިލުން؛
ކުއްޖާއަކީ ބަންދުގައި ހުރި ކުއްޖެއްނަމަ، ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް؛
މައްސަލައިގައި އަނިޔާލިބުނު ކުދީންނަށް ނުވަތަ މީހުންނަށް ބަދަލު ހޯދައިދިނުމަށް؛
ކުއްޖާ ފުރިހަމަކުރަމުންދާ ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމަށް ބަދަލެއް ގެނައުން؛
މައްސަލައާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުމެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ ބާއްވަންޖެހޭކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރަށް ފެންނަ ކަންކަން.
ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ ނުވަތަ ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރެންސިންގ ނުވަތަ ރެސްޓޯރޭޓިވް ޖަސްޓިސް ކޮންފަރެންސިންގގައި ބައިވެރިވާނެ އިދާރާތަކާއި މީހުން ކަނޑައަޅާނީ އެ ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ ބާއްވާ ބޭނުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ.
ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގައި ދައްކާ ވާހަކަތަކުގެ ޔައުމިއްޔާ ލިޔުމުން ރެކޯޑުކޮށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުދީންގެ މައްސަލަތަކުގައި ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބޭނުންވާ ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ ބައްދަލުވުމެއްގެ ސިފައިގައި ކުރިޔަށްދިޔުމަކީ ލާޒިމުކަމެއް ނޫނެވެ. އެނޫން ގޮތަކަށް ބޭނުންވާ މީހުންނާއި އިދާރާތަކުގެ ބަސް ހޯދުމުން ފުދޭނެއެވެ. މިގޮތުން ހޯދާ މަޢުލޫމާތުތައް ވެސް ލިޔުމުން ރެކޯޑުކޮށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[ކޭސް ކޮންފަރަންސްގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް]
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން އިސްނަގައިގެން ބާއްވާ ކޭސް ކޮންފަރެންސެއްގައި ޢަމަލުކުރާނީ އަންނަނިވި ގޮތަށެވެ.
ކޮންމެ ކޭސް ކޮންފަރެންސެއް ވެސް ކަނޑައެޅިފައިވާ ގަޑިއަށް ފެށުން؛
ކޭސް ކޮންފަރެންސަށް ދަޢުވަތު ދިން ޕްރޮސިކިއުޓަރު، މަޝްވަރާކުރަން ގަސްތުކުރާ މައްސަލައިގެ ތަޢާރަފެއް ދިނުން؛
އެ ބައްދަލުވުމުގައި ހާސިލުކުރަން ބޭނުންވާ ކަންކަމާއި، ހޯދަން އެދޭ މަޢުލޫމާތުތަކަކީ ކޮބައިކަން ސާފުކޮށް ކިޔައިދިނުން؛
ބައްދަލުވުމުގެ ހުރިހާ ބައިވެރިން ތަޢާރަފުވާން ފުރުޞަތު ދިނުން؛
އެ ބައްދަލުވުމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން، އެ ބައްދަލުވުމުގެ މައުޟޫޢާ ގުޅިގެން ހިއްސާ ކުރެވެން ހުރި މަޢުލޫމާތުތައް، ބައްދަލުވުން ފެށުމުގެ ކުރިން ހިއްސާ ކުރުމާއި، ހުރިހާ ބައިވެރިންވެސް އެ ލިޔުންތައް ދިރާސާކޮށްގެން ބައްދަލުވުމުގައި ބައިވެރިވުމަށް ބާރު އެޅުން؛
މި އަކުރުގެ (5) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ލިޔުންތަކުގައި ހުރި މަޢުލޫމާތުތަކުގެ ބޭރުން، އިތުރު ކަމެއް ފާހަގަކުރަން ހުރެއްޖެނަމަ، ބައްދަލުވުމުގައި ވާހަކަދައްކަން ލިބޭ ފުރުޞަތެއްގައި އެ ވާހަކައެއް ހިއްސާ ކުރުމާއި، ލިޔެކިޔުމުގައި ހުރި ވާހަކަތައް ކޮންމެހެން ތަކުރާރުކުރަން ޖެހިއްޖެ ހިނދެއްގައި އެ ވާހަކަ ޚުލާޞާކޮށް ބަޔާންކުރުމާއެކު، އެ ކަންކަމުގެ ތަފުސީލާ ގުޅިގެން ލިޔެކިޔުމާ ޙަވާލާދިނުން؛
ކޮންމެ ބައިވެރިއަކުވެސް، މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް ވާހަކަދައްކާކަން ޕްރޮސިކިއުޓަރު ކަށަވަރު ކޮށް، އެ ދުވަހެއްގައި ހާސިލުކުރަން ބޭނުންވާ ކަންކަމާ ނުގުޅޭ މައްސަލަތަކުގެ ވާހަކަތައް ދެއްކުން ވީހާވެސް މަދުކުރުން؛
ބައްދަލުވުން ނިމުމުން، ނިންމުނު ނުވަތަ ދެނެގަނެވުނު ކަންކަން ޚުލާޞާކޮށް، ހުރިހާ ބައިވެރީންނަށް އިވޭ ވަރަށް ކިޔުން؛
ބައްދަލުވުމަށްފަހު، އެ ބައްދަލުވުމުގައި ހޯދި މަޢުލޫމާތު ބޭނުންކޮށްގެން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ނިންމި ނިންމުން، ބައްދަލުވުމުގެ ހުރިހާ ބައިވެރީންނާ ހިއްސާ ކުރުން.

[އެހެނިހެން]

[މާނަކުރުން]
"ރިސްކް އެސެސްމަންޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކުރިޔަށް އޮތް ތަނުގައި ކުށް ތަކުރާރުގެ ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް މިންވަރު އަންގައިދޭ އެސެސްމަންޓަށެވެ.
"އިޖުތިމާޢީ ހާލަތު އަންގައިދޭ ރިޕޯޓު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ހާލަތާއި، އިޖުތިމާޢީ ހާލަތާއި، ކުއްޖާ ކުށްކުރަން މެދުވެރިވި ސަބަބާއި، ކުއްޖާ އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށް އެޅިދާނެ ފިޔަވަޅުތައް ބަޔާންކޮށް، ކަމުގެ އިޖުތިމާޢީ ރައްކައުތެރިކަމުގެ ދާއިރާގެ ޚަބީރަކު ތައްޔާރުކުރާ ރިޕޯޓަށެވެ.
"ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 118 ވަނަ މާއްދާގެ (ލ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާނަކުރުމަށެވެ.
"ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރެންސިންގ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 118 ވަނަ މާއްދާގެ (ގ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާނަކުރުމަށެވެ.
"ޑައިވަރޝަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 118 ވަނަ މާއްދާގެ (ސ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާނަކުރުމަށެވެ.
"ކޯޓު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޖުވެނައިލް ކޯޓަށެވެ.

[ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި މި ގަވާއިދު ޝާއިޢުކުރާ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.

[ޖަދުވަލު 1]

[ޖަދުވަލު 2]

[ޖަދުވަލު 3]