ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު
(14/2019)

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައިވާ މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލާއި، ކަނޑުގެ ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ބެލެހެއްޓުމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި އެންމެހައި ފަރާތްތަކުން ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ދިވެހިން ކުރާ މަސްވެރިކަން ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި، ދިވެހި މަސްވެރިކަމާއި އެކުއަކަލްޗަރގެ ޞިނާޢަތް ކުރިއަރުވައި، ތަރައްޤީކޮށް، އެ ޞިނާޢަތް ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ އުސޫލުތަކާއި ހަމަތައް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ، "ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު" އެވެ.

[މަޤްޞަދުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލު މުސްތަޤުބަލުގެ ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި، ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުން؛
ހަމަހަމަކަމާއި ހެޔޮވެރިކަމުގެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލު ރައްކާތެރިކޮށް، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ އޮނިގަނޑެއް އެކަށައެޅުން؛
އެކުއަކަލްޗަރގެ ޞިނާޢަތު ތަރައްޤީކޮށް، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި ފުރިހަމަ ނިޒާމެއް އެކުލަވާލައި، އިޤްތިޞާދީ ތަރައްޤީއަށް މަގުފަހިކުރުން؛
ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި، އަދި ރިޕޯޓުކުރުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަން (އިލީގަލް، އަންރެގިއުލޭޓެޑް އެންޑް އަންރިޕޯޓެޑް (އައި.ޔޫ.ޔޫ) ފިޝިންގ) ހުއްޓުވުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް އެކަށައެޅުން؛
މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖެއިން ބައިވެރިވެފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުގެ ދަށުން ދައުލަތުން އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖެއިން ތަންފީޛުކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ތަންފީޛުކުރުމާގުޅޭ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު އެކުލަވާލުން؛
މަސްވެރިންގެ އަގު ވަޒަންކޮށް، މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކަށް ރަނގަޅު އާމްދަނީއާއި ނަފާ ހޯދުމަށް އެހީތެރިވެދިނުން؛
މަސްވެރިންގެ ދަފްތަރެއް އެކުލަވާލައި، އެ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދީ، އެ ފަރާތްތަކަށް އިޖްތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަމާއި، ޕެންޝަން ކަށަވަރުކުރުން؛
ޒުވާނުން މަސްވެރިކަމަށް އަހުލުވެރިކުރުވައި، އެ ފަރާތްތައް މަސްވެރިކަމަށް ނެރުމަށް ހިތްވަރުދިނުން؛
މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތުގައި ދެ ޖިންސުގެ މީހުންނަށް ހަމަހަމަކަމާއެކު ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް ބާރުއަޅައި، އެކަމަށް މަގުފަހިކުރުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ދިވެހި މަސްވެރިންނަށް މަސްވެރިކަންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިކޮށްދިނުމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްދޯނިފަހަރު ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރަށްގޮސް ބޭރުގެ ބާޒާރުތަކުގައި މަސްވިއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ހޯދައިދިނުން؛
ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި އަމިއްލަ ފަރާތްތަކާ ގުޅިގެން ރަށްރަށުގައި ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީ ޤާއިމުކުރުމަށް މަގުފަހިކުރުން؛
ދިވެހިން މަސްވެރިކަންކުރާ ސަރަޙައްދުތަކެއް ފާހަގަކޮށް، އޮފްޝޯ ޕްލެޓްފޯމް ޤާއިމުކުރުމަށް ފުރުޞަތު ހޯދައިދިނުން؛ އަދި ރާއްޖޭގައި މަސްދޯނިފަހަރާއި ބޯޓުފަހަރު ބަނުމުގެ ވިޔަފާރި ފުޅާކުރުމަށް މަގުފަހިކުރުން.

[ ޤާނޫނު ހިންގުން]

[މިނިސްޓްރީގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް]
މި ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލު ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގެމަތިން ރާވައި، ހިންގައި ބަލަހައްޓައި، އަދި ތަރައްޤީކުރުމުގެ މައިގަނޑު މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުވެގެންވަނީ މިނިސްޓްރީއަށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގެ ތެރޭގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް ހަދައި ތަންފީޛުކުރުމަކީ މިނިސްޓްރީގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ދިވެހިރައްޔިތުން ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ހަދައި ތަންފީޛުކުރުމަކީ މިނިސްޓްރީގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެއްގަމު ސަރަޙައްދުތަކުގައި ކުރާ އެކުއަކަލްޗަރއާގުޅޭ އެންމެހައި ޙަރަކާތްތައް ކުރިއަރުވައި، ހިންގައި، ބަލަހައްޓައި، ވިލަރެސްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން އެކުލަވާލައި ތަންފީޛުކުރަންވާނެއެވެ.
މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކާއި އެކުއަކަލްޗަރކުރުމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ކުރާ މިނޫންވެސް މި ޤާނޫނުގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަންކަން ހިމެނޭގޮތުން، ބުނެވިދިޔަ ކަންކަމާގުޅޭ، ދާޚިލީ، ސަރަޙައްދީ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކާއި، އެއްބަސްވުންތަކާއި، އިންތިޒާމްތަކާއި، ޖަމްޢިއްޔާތަކާގުޅޭ އެންމެހައި ކަންކަމުގައި ދިވެހިސަރުކާރު ތަމްސީލުކުރާނީ މިނިސްޓްރީންނެވެ. އަދި އެފަދަ އެއްބަސްވުންތަކާއި އިންތިޒާމްތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓްރީން ތަންފީޛުކުރަންވާނެއެވެ.
އަންނަނިވި ކަންކަމާގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކާއި، ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތައް އެކަށައަޅައި، އަދި އެ ކަންކަން ތަންފީޛުކުރުމުގެ ބާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގެ ތެރޭގައިވާ މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލު ހިންގައި ބެލެހެއްޓުން؛
"ޕްރިކޯޝަނަރީ" އަދި "އިކޯސިސްޓަމް އެޕްރޯޗް" އަށް ބިނާކޮށް ދިވެހިންނަށް އެންމެ ފައިދާކުރާނެ ގޮތެއްގެމަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގެ ތެރޭގައިވާ މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލުތައް ބެލެހެއްޓުން؛
ދެމެހެއްޓެނިވި މަސްވެރިކަމާއި އެކުއަކަލްޗަރކުރުން ކުރިއެރުވުން؛ އަދި ދިވެހިރައްޔިތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ބަލަހައްޓައި، ކަމާގުޅޭ ސިޔާސަތުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅައި ތަންފީޛުކުރުން.

[ޤާނޫނު ހިނގާނެ ދާއިރާ]
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ޞަރަހައްދުތަކުގައާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި މި ޤާނޫނު ހިންގޭނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައިނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކަށް ވަންނަ، ދިވެހިރާއްޖެއާއި ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގެ މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރުތަކާއި، އެ އުޅަނދުފަހަރުތަކުގައި ހިމެނޭ ދިވެހި އަދި ބިދޭސީ އެންމެހައި ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނު ހިނގާނެއެވެ. އެގޮތުން، އެފަދަ އުޅަނދުތަކުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް، އަދި މި ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއަށް ފެތޭ އެނޫންވެސް ކަންކަމުގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނު ހިންގޭނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައިނަމަ، އަންނަނިވި ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނު ހިންގޭނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުޅަނދުފަހަރުތައް؛ އަދި މި އަކުރުގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުޅަނދުފަހަރުތަކުގައިވާ ދިވެހި އަދި ބިދޭސީ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައިނަމަ، އަންނަނިވި ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނު ހިންގޭނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއަށް ފެތޭ ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅިފައިވާ އެންމެހައި މީހުންނާއި، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރާއި، އެއްގަމު އުޅަނދުފަހަރާއި، ވައިގެ އުޅަނދުފަހަރާއި، ޕްރޮސެސްކޮށް އެކްސްޕޯޓްކުރުމުގެ މަސައްކަތްކުރާ ތަންތަނާއި، ނުވަތަ އެނޫންވެސް އުޅަނދުފަހަރާއި، ނުވަތަ އެފަދަ މަސައްކަތެއް ހިންގައި، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ އިމުގެ ތެރެއަށް ފެތޭ ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅިފައިވާ އެންމެހައި ތަންތަނުގެ މައްޗަށެވެ.
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގެ ބާރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ހިނގާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ކުރާ މަސްވެރިކަމަށް މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކެއް ނުހިނގާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި އެފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އަމިއްލަ ބޭނުމަށްކުރާ މަސްވެރިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ އެހެނިހެން ގަވާއިދުތައް، ނުވަތަ އެފަދަ ގަވާއިދުތަކުގައިވާ ބައެއް މާއްދާތަކަކީ އަމިއްލަ ބޭނުމަށްކުރާ މަސްވެރިކަމުގެ މައްޗަށް ހިނގާނެ ގަވާއިދެއްކަން ނުވަތަ މާއްދާތަކެއްކަމުގައި ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ މަޤްޞަދުތަކާއި އުސޫލުތައް]
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުން މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިދޭ ބާރުތައް ބޭނުންކުރުމުގައާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގައި، މިނިސްޓްރީންނާއި، މި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކުން ތިރީގައިވާ މަޤްޞަދުތަކާއި އުސޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލު ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރުމަށް މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އެކަށައަޅައި އަދި އެ ވަސީލަތްތައް އެންމެ ފުރިހަމައަށް ބޭނުންކުރުމަށް ބާރުއެޅުން؛
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފިޔަވަޅުތައް ބިނާކޮށްފައިވަނީ ލިބެންހުރި އެންމެ ރަނގަޅު ސައިންޓިފިކް މަޢުލޫމާތުތަކުގެ މައްޗަށްކަމާއި، އެ ފިޔަވަޅުތައް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އަމާޒުކުރެވޭ މަހުގެ ސްޓޮކްތައް ދެމެހެއްޓެނިވި އެންމެ މަތީ މިންވަރަށް (މެކްސިމަމް ސަސްޓައިނަބަލް ޔީލްޑް) ދެމެހެއްޓޭގޮތަށް ނުވަތަ އެ މިންވަރަށް އަނބުރާ ގެނެވޭނެ ގޮތަށްކަން ޔަޤީންކުރުމަށާއި، އެ ފިޔަވަޅުތައް ފަރުމާކޮށްފައިވަނީ އެކަށީގެންވާ ޙާލަތްތަކުގައި ކަމާގުޅޭ ތިމާވެއްޓާއި އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ކަންކަމަށާއި، މަސްވެރިކަމުގެ އާދަކާދައާއި ވައްޓަފާޅިއަށާއި، މަހުގެ އެއް ސްޓޮކް އަނެއް ސްޓޮކަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރަށާއި، ޢާންމުގޮތެއްގައި ބޭނުންކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން؛
މި ޤާނޫނާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ މައްޗަށް ލާޒިމްވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިލްތިޒާމްތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން "ޕްރިކޯޝަނަރީ އެޕްރޯޗް" ބޭނުންކުރުން؛
އަމާޒުކުރާ މަހުގެ ސްޓޮކަށާއި، އަމާޒުނުކުރާ ބާވަތްތަކަށާއި އެ ވެއްޓަކަށް ނިސްބަތްވާ އެހެން ބާވަތްތަކަށް، ނުވަތަ އަމާޒުކުރާ މަހުގެ ސްޓޮކަށް ބަރޯސާވާ ނުވަތަ ސްޓޮކާ ގުޅުންހުރި އެހެން ބާވަތްތަކަށް، މަސްވެރިކަމުންނާއި، އިންސާނުންގެ އެނޫންވެސް ޙަރަކާތްތަކުންނާއި ތިމާވެއްޓާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމުން ކުރާ އަސަރުތައް ދެނެގަނެ، އަސަރުކުރާ މިންވަރު ކުޑަކުރުން؛
ކަނޑުގެ ތެރެއަށް ގެއްލޭ ނުވަތަ ދޫކޮށްލާ އާލާތްތަކުގައި ހިފޭ މަހާއި، އަމާޒުނުކުރާ މަހުގެ ބާވަތްތަކާ ގުޅުންހުރި ނުވަތަ ބަރޯސާވާ ބާވަތްތައް، އަދި ޚާއްޞަކޮށް ނެތިހިނގައިދާނެކަމުގެ ބިރު ހީވެފައިވާ ބާވަތްތަކާއި، ޙިމާޔަތްކުރެވިފައިވާ ބާވަތްތައް ހިފޭ މިންވަރު މަދުކުރުމަށް ފިޔަވަޅުތައް އެކަށައެޅުމާއި، ތިމާވެއްޓާ ރައްޓެހި މަސްވެރިކަމުގެ އާލާތްތަކާއި އުކުޅުތައް ތަރައްޤީކޮށް ކުރިއެރުވުން؛
މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލު ރައްކާތެރިކުރުން؛
މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލު ދެމެހެއްޓެނިވި މިންވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި، އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގައި މަސްވެރިކަންކުރާކަން ކަށަވަރުކުރުން؛
މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި އަދި ބެލެހެއްޓުމުގައި އެ މަސްވެރިކަމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އަމިއްލަ ބޭނުމަށް މަސްވެރިކަންކުރާ މަސްވެރިންނާއި، މަސްވެރި މުޖްތަމަޢުތަކުގެ މަޞްލަޙަތުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއެކު، މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި އަދި ބެލެހެއްޓުމުގައި އެ ފަރާތްތަކުގެ ބައިވެރިވުން ޔަޤީންކުރުން؛
ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތުގައި މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާ ގުޅޭގޮތުން، ޒަމާނުއްސުރެ ގެންގުޅެމުންދާ ގޮތްތައް ދެމެހެއްޓުމަށް އިސްކަންދިނުން؛
ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތުގައި މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުމުގައި ވީހާވެސް ގިނަ ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން ޔަޤީންކުރުން؛
މަސްވެރިކަމުގެ ޙަރަކާތްތަކާގުޅޭ މަޢުލޫމާތުގެ ތެރެއިން މަސްވެރި އުޅަނދުފަހަރުގެ ޕޮޒިޝަނާއި، އަމާޒުކުރާ މަހުގެ ބާވަތްތަކާއި، އަމާޒުނުކޮށް ހިފޭ ބާވަތްތަކާއި، މަސްވެރިކަންކުރާ މިންވަރާއި ޤައުމީ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދިރާސާތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭނެ ފަދައިން ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ޞައްޙަ މަޢުލޫމާތު އެއްކޮށް، އެ މަޢުލޫމާތު ޙިއްޞާކުރުން؛ އަދި މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތަކާއި، މުޢާހަދާތަކާއި ޤަރާރުތައް ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ މޮނިޓަރިންގ، ކޮންޓްރޯލް އަދި ސަރވޭލަންސާގުޅޭ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން.

[މަސްވެރިންގެ ދުވަސް]
ދިވެހި މަސްވެރިންނާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކުގެ އަގުވަޒަންކޮށް، އެ ފަރާތްތަކަށް ޚާއްޞަ ދުވަހެއް ޤައުމީ ފެންވަރުގައި އަހަރަކު 1 (އެކެއް) ފަހަރު ފާހަގަކުރަންވާނެއެވެ.
[ހެޔޮވެރިކަމުގެ އުސޫލާ އެއްގޮތަށް ކަންކުރުން] ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތައް ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމުގައި ކަމާގުޅޭ ފަރާތްތަކުގެ ބައިވެރިވުން ހިމެނޭ، ހެޔޮވެރިކަމުގެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެކުލަވާލާފައިވާ ދެފުށް ފެންނަ ނިޒާމެއް މިނިސްޓްރީން ޤާއިމުކޮށް ކުރިއަރުވަންވާނެއެވެ.

[ޖިންސީ ހަމަހަމަކަމުގެ އުސޫލުތައް ނެގެހެއްޓުން]
މިނިސްޓްރީން އަދި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބާރު ލިބިދޭ އެހެން ފަރާތްތަކުން އަޅާ ފިޔަވަޅުތައް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތަކާއި، ކަމާގުޅޭ ޖިންސީ ހަމަހަމަކަމުގެ ސިޔާސަތުތަކާ އެއްގޮތްވާންވާނެއެވެ.

[މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ދަފްތަރު]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މަސްވެރިންނާއި، ފަޅުވެރިންނާއި، އޮޑިވެރިން އަދި އޮޑިދޯނިފަހަރުގެ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ދަފްތަރެއް އެކުލަވާލައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓްރީން އެ ދަފްތަރު ލިޔެ ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ދަފްތަރު އެކުލަވާލައި ބެލެހެއްޓުމަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް މެދުވެރިކޮށް މިނިސްޓްރީއަށް ހޯދިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 100 (ސަތޭކަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ދަފްތަރު މިނިސްޓްރީން އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.

[މަސްވެރިންގެ އިޖްތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަމާއި ޕެންޝަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުން]
މަސްވެރިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދީ، އެ ފަރާތްތަކަށް ޙައްޤުވެގެންވާ އިޖްތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަމާއި ޕެންޝަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި މަސްވެރިންނަށް ޕެންޝަނާއި ޑިސްއެބިލިޓީ އިންޝުއަރެންސް ލިބިދެވޭނެ ސްކީމެއް، މިނިސްޓްރީގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން މޯލްޑިވްސް ޕެންޝަން އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން އޮފީހުން އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.

[މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ތަޢުލީމާއި ތަމްރީން ހޯދައިދިނުން]
މަސްވެރިކަމުގެ ޞިނާޢަތް ފުޅާކޮށް ކުރިއަރުވައި، އެ ޞިނާޢަތުގެ ތަޢުލީމާއި ތަމްރީން ޒަމާނާއެއްގޮތަށް ފޯރުކޮށްދެވޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި މަސްވެރިކަމާގުޅޭ އިންސްޓިޓިއުޓެއް ނުވަތަ ކޮލެޖެއް ޤާއިމުކޮށް ތަރައްޤީކުރަންވާނެއެވެ.

[މަސްދޯނިފަހަރާއި ބޯޓުފަހަރު ބަނުމުގެ ވިޔަފާރި ފުޅާކުރުން]
މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ މަސްދޯނިފަދަ މަސްވެރި އުޅަނދުތައް އުފެއްދުމުގައި، ދަތުރުފަތުރުގެ ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއިން އެކުލަވާލާފައިވާ ޚާއްޞަ ބޯޓު ބިލްޑިންގ ކޯޑު ތަންފީޛުކުރުމަށް މިނިސްޓްރީން ބާރުއަޅައި، ބޯޓުބަނުމުގެ ޞިނާޢަތް ކުރިއަރުވައި މާކެޓުކޮށް، އެ ދާއިރާގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކަށް ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގެ ބާޒާރުތަކުގައި ހުރި ފުރުޞަތުތައް ފަހިކޮށްދީ، އެކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުޞަތު ހޯދައިދޭންވާނެއެވެ.

[މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ހޭނުމާއި، ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުން]
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބާރު ލިބިގެން ނުވަތަ ހުއްދަ ލިބިގެން ކުރިއަށް ގެންދާ ޙަރަކާތްތަކަކީ، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ހޭނުމާއި، އެ ބަދަލުތަކުން ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖެއިން އެކަށައަޅާފައިވާ ސިޔާސަތުތަކާއި، ސްޓްރެޓެޖީތަކާއި، ގުޅުންހުރި ޤާނޫނުތަކާއި، ގަވާއިދުތަކާއި، އުސޫލުތަކާއި ފިޔަވަޅުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެން ކުރިއަށްގެންދެވޭ ޙަރަކާތްތަކެއްކަން މިނިސްޓްރީން ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.

[އައިންމަތި ދޫނި، ބިސްއަޅާ އާލާވާ ރަށްރަށާއި ފިނޮޅުފަދަ ތަންތަން ޙިމާޔަތްކުރުން]
ދިވެހިރާއްޖޭގައި އައިންމަތި ދޫނި ބިސްއަޅާ އާލާވާ ރަށްރަށާއި ފިނޮޅުފަދަ ތަންތަން ޙިމާޔަތްކޮށް، އެފަދަ ތަންތަން އިތުރުކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ ދިރާސާތައް ކުރުމަށްޓަކައި މިނިސްޓްރީއާއި ތިމާވެށީގެ ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއާ ގުޅިގެން، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކްޝަން ޕްލޭނެއް އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.

[ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއި ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއެކު މަޝްވަރާކުރުން]
މި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގައާއި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތައް އެކުލަވާލުމުގައި، މިނިސްޓްރީތަކާއި، ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި މަސައްކަތުގެ ދާއިރާތަކާ ގުޅޭގޮތުން އެ ފަރާތްތަކާ މިނިސްޓްރީން މަޝްވަރާކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ކުރުމުގައި، ތިރީގައިވާ ކަންކަން މިނިސްޓްރީއަށް ކުރެވިދާނެއެވެ.
ކަމާގުޅޭ ވުޒާރާތަކާއި، ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއެކު އެއްބަސްވުންތައް (މެމޮރެންޑަމް އޮފް އަންޑަރސްޓޭންޑިންގ) ޤާއިމުކުރުން؛
ކަމާގުޅޭ ވުޒާރާތަކާއި، ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއެކު ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރާނެ ކޮމިޓީތައް ޤާއިމުކުރުން؛
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިފައިވާ ބާރުތައް އެހެން ފަރާތްތަކާ ޙަވާލުކުރުން؛ އަދި މި ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމުގެ ގޮތުން ކަމާގުޅޭ ވުޒާރާތަކާއި، ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގެ މަސައްކަތް ވިލަރެސްކުރުމަށްޓަކައި، ސްޓޭންޑަރޑް އޮޕަރޭޓިންގ ޕްރޮސީޖަރތައް އެކުލަވާލައި ތަންފީޛުކުރުން.

[މިނިސްޓަރުގެ ބާރުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އެހެން ފަރާތަކާ ޙަވާލުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓަރަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އެ ވަގުތަކު ވަކި އިދާރާއަކާ ޙަވާލުވެހުރި ނުވަތަ އެ އިދާރާއެއްގެ ހިންގުމާ ޙަވާލުވެހުރި ނުވަތަ ވަކި މަޤާމެއް ފުރަމުންދާ ފަރާތަކާ އަންނަނިވި ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓަރަށް ޙަވާލުކުރެވިދާނެއެވެ.
ޙަވާލުކުރެވޭ ކަންކަމާއި، އެކަންކަން ޙަވާލުކުރެވޭ މުއްދަތު ލިޔުމުން ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުން؛
އެއްވެސް ޝަރުޠަކާ ނުލައި ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ޙަވާލުކުރުން؛
އެ ކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން މިނިސްޓަރަށް ލިބިދޭ ފިޔަވަޅުއެޅުމުގެ ބާރު ކެނޑިގެން ނުދާގޮތަށް ޙަވާލުކުރުން؛
މިނިސްޓަރު ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، އެ ޙަވާލުކުރުން ނިމުމަކަށް ގެނައުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޙަވާލުކުރެވޭ ކަންކަމުގެ ތަފްޞީލު ހިމެނޭ، މިނިސްޓަރު ސޮއިކޮށްފައިވާ ލިޔުމަކީ އެނޫންގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު، މި ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެކަމެއް ޙަވާލުކޮށްފައިވާކަމުގެ ހެއްކެއްކަމަށް ބަލަންވާނެއެވެ.

[ މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުން]

[މަސްވެރިކަމުގެ ބާވަތްތައް ކަނޑައެޅުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ކުރުން ހުއްދަ މަސްވެރިކަމުގެ ބާވަތްތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ކަޅުބިލަމަހުގެ ދޮށީގެ މަސްވެރިކަން؛
ބޮޑުކަންނެލީގެ އަތުނަނުގެ މަސްވެރިކަން؛
ލޭނުގެ މަސްވެރިކަން؛
ހިބަރުގެ މަސްވެރިކަން؛
ވަދު ނަނުގެ މަސްވެރިކަން؛
ފާނައިގެ މަސްވެރިކަން؛
އެންވެރިކަން؛
ދިރޭކުދިމަހުގެ މަސްވެރިކަން (އެކުއޭރިއަމް ފިޝަރީ)؛
ތުތި ބޯވަދިލަމަހުގެ މަސްވެރިކަން؛
ފަރުމަހުގެ މަސްވެރިކަން؛
ފަޅުތެރޭގައި ކުރާ މުށިމަހުގެ މަސްވެރިކަން؛
ހުއިފިލަނޑައާއި އިހިފަދަ ތަކެތި ނެގުމުގެ މަސްވެރިކަން؛
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ އާލާތްތަކާއި، ހިފާ ބާވަތްތަކާއި މަސްވެރިކަންކުރާ ބޭނުމަށާއި، އެނޫންވެސް ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ވަކި ބާވަތެއްގެ މަސްވެރިކަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ކުރުން ހުއްދަކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެގޮތުން އަލަށް ކަނޑައަޅާ މަސްވެރިކަމުގެ ބާވަތްތައް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި މިނިސްޓްރީން ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންތައް]
މި ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދުތަކާއި އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، މި ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ވަކިވަކި މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ކޮންމެ މަސްވެރިކަމަކަށް، މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއް ތައްޔާރުކޮށް، އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގެމަތިން މުރާޖަޢާކުރެވޭނެ އިންތިޒާމް ހަމަޖެއްސުމާއެކު އެ ޕްލޭންތައް ތަންފީޛުކުރާކަން މިނިސްޓްރީން ޔަޤީންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކޮންމެ މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަކީ އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނިފައިވާ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަކަށް ވާންވާނެއެވެ.
އެ މަސްވެރިކަމުގައި އެ ވަގުތަކު މަސް ބާނަމުންދަނީ ކިހާ މިންވަރަކަށްކަން؛
އެ މަސްވެރިކަމެއް އަމާޒުކުރެވިފައިވާ މަސްތައް ދިރިއުޅޭ މާޙައުލުގައި އުޅޭ އެހެން ބާވަތުގެ މަސްތަކަކީ ކޮބައިކަން، ނުވަތަ އެ މަސްތަކާ ގުޅިފައިވާ، ނުވަތަ އެ މަސްތަކަށް ބަރޯސާވާ އެހެން ބާވަތުގެ މަސްތަކަކީ ކޮބައިކަން؛
އެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަކުން ޙާޞިލުކުރަން ބޭނުންވާ އަމާޒުތަކަކީ ކޮބައިކަން؛
އެ މަސްވެރިކަމެއް ބެލެހެއްޓުމަށާއި ތަރައްޤީކުރުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަކަކީ ކޮބައިކަން؛
އެ މަސްވެރިކަމަކަށް ލައިސަންސް ދިނުމާގުޅޭ ކަންކަން އިންތިޒާމްކުރާނެ ގޮތް؛
އެ މަސްވެރިކަމެއްގެ ސަބަބުން އުޅަނދުތަކަށް މަސްބޭނޭނެ މިންވަރަށް އެއްވެސް ޤައިދުތަކެއް އަންނަނަމަ، އެފަދަ ޤައިދުތަކަކީ ކޮބައިކަން؛ އަދި އެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންގެ މުއްދަތަކީ ކޮބައިކަމާއި މުރާޖަޢާކުރެވޭނެ އުސޫލާއި އިޞްލާޙުކުރެވޭނެ އުސޫލު.

[މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ކޮންމެ މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއް ވާނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކަށެވެ.
ކޮންމެ މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި މިނިސްޓްރީން ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
ކޮންމެ މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއް ތައްޔާރުކުރުމުގައާއި މުރާޖަޢާކުރުމުގައި، އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ހިމެނޭނެ ފަދައިން، އެ ޕްލޭނަކުން އަސަރުފޯރާނެ އެންމެހައި ފަރާތްތަކާއެކު މިނިސްޓްރީން މަޝްވަރާކުރަންވާނެއެވެ.
އެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންތަކުން އަސަރުކުރާނެ ދައުލަތުގެ އިދާރާތައް؛
އެ މަސްވެރިކަމެއް ކުރާ މަސްވެރިންނާއި، އެ މަސްވެރިކަމަކުން އަސަރުކުރާނެ އެނޫން ފަރާތްތައް؛ އަދި ދިވެހިރާއްޖެ ހިމެނޭގޮތަށް އެހެން ޤައުމުތަކާ ޙިއްޞާވާ މަހުގެ ސްޓޮކަކުން ކުރާ މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާ ގުޅޭގޮތުން އަޅާ ފިޔަވަޅުތައް އެއްހަމަކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ ޙާލަތްތަކުގައި އެ ޤައުމެއް ނުވަތަ އެ ޤައުމުތަކާއި، ކަމާގުޅޭ ސަރަޙައްދީ ޖަމްޢިއްޔާތައް.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 1 (އެކެއް) އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކޮންމެ މަސްވެރިކަމުގެ ބާވަތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއް މިނިސްޓްރީން އެކުލަވާލައި ތަންފީޛުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތުގެ ފަހުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ވިޔަފާރީގެ ބޭނުމަށް އެއްވެސް މަސްވެރިކަމެއް ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދެވޭނީ، އެ މަސްވެރިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއް އޮތްކަމުގައިވާނަމައެވެ.
މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންގައި ހިމެނޭ މާއްދާއެއް ނުވަތަ މާއްދާތަކެއް މި ޤާނޫނާ ތަޢާރުޟުވާނަމަ، ތަޢާރުޟުވާ މާއްދާއެއް ނުވަތަ މާއްދާތަކަށް ޢަމަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއްގައި ހިމެނޭ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން، އެ ޕްލޭނަކުން އަސަރުކުރާ ފަރާތްތަކާ މަޝްވަރާކުރުމަށްފަހު، އެ ޕްލޭނެއް އިޞްލާޙުކުރުމަކީ ނުވަތަ ބާޠިލުކުރުމަކީ އެ ޙާލަތުގައި ރަނގަޅުގޮތްކަމަށް މިނިސްޓަރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ނުވަތަ ބާޠިލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަށް ލަފާދޭ ކޮމިޓީ]
މަސްވެރިކަމުގެ ކޮންމެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއްގައި، އެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއް ތަންފީޛުކޮށް އަދި މުރާޖަޢާކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން މިނިސްޓްރީއަށް ލަފާދިނުމަށްޓަކައި ލަފާދޭ ކޮމިޓީއެއް ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލަފާދޭ ކޮމިޓީތައް އެކުލަވާލާނެ ގޮތާއި، އެ ކޮމިޓީތަކުގެ މަސައްކަތާއި، އެ ކޮމިޓީތައް ހިންގާނެ ގޮތް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[މަސްވެރިކަމާގުޅޭ އެހެނިހެން ޕްލޭންތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންގެ އިތުރުން، މި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި، މި ޤާނޫނުގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި މަސްވެރިކަމާގުޅޭ އެހެނިހެން ޕްލޭންތައް މިނިސްޓްރީއަށް އެކުލަވާލެވިދާނެއެވެ.

[މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި، މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާ ގުޅޭގޮތުން ބޭނުންވާ ގަވާއިދުތައް، ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ތަންފީޛީ އިދާރާތަކާއި އެ ނޫންވެސް ކަމާގުޅޭ އިދާރާތަކުގެ މަޝްވަރާގެމަތިން އެކުލަވާލުމުގެ ބާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ.
ކުޅިތަކުގައިވާ މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އޭގެ މާޙައުލު، ތިމާވެށީގެ ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން ބެލެހެއްޓުން؛
މަސްވެރިކަންކުރުމުގައާއި މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމުގައި ބޭނުންކުރުން މަނާ އާލާތްތަކާއި ސާމާނުތަކާއި، ކެމިކަލްތަކަކީ ކޮބައިކަން ކަނޑައެޅުން؛
މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކާއި އެ ތަކެތީގެ މާޙައުލު ޚާއްޞަކުރާނެ އުސޫލު ކަނޑައެޅުން، އަދި އެފަދަ ޚާއްޞަ ކުރެވިފައިވާ ސަރަޙައްދުތަކަށް ވަނުން މަނާ އުޅަނދުފަހަރުތަކާއި އެ ސަރަޙައްދުތަކަށް ވަންނަ އުޅަނދުފަހަރުތަކުން ކުރުން މަނާ ކަންތައްތައް ކަނޑައެޅުން؛
ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ފިޔަވަޅުތަކާއި އަދަބުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ގޮތުން ވަކި ބާވަތެއްގެ މަސްވެރިކަންކުރުން މަނާކުރުން، ނުވަތަ ވަކި ދުވަސްވަރަކަށް އަމާޒުކޮށް މަސްވެރިކަން ހުޅުވާލުން، ނުވަތަ ބޭނޭނެ މަހުގެ ޢަދަދާއި ބަރުދަން ނުވަތަ ބޮޑުމިން ކަނޑައެޅުން؛
ޙިމާޔަތްކުރެވިފައިވާ މަހުގެ ބާވަތްތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި، އެކަންކަމާ ގުޅިގެން އެޅޭނެ ފިޔަވަޅުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ގޮތުން އެހެން ޤާނޫނަކުން ޙިމާޔަތްކޮށްފައިވާ ދިރުންތައް ފިޔަވައި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި މަހުގެ ބާވަތެއް ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ނުވަތަ ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމުގެ މަޤްޞަދުގައި އެ ބާވަތެއްގެ މަހުގެ އެކްސްޕޯޓް ނުވަތަ އިމްޕޯޓް ނުވަތަ ވިޔަފާރިކުރުން މަނާކުރުން؛
ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ޓްރާންސިޓްކުރުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޚާއްޞަ އިޤްތިޞާދީ ސަރަޙައްދު ހުރަސްކުރާ އެފަދަ އުޅަނދުތަކުގައި މަސްވެރިކަމަށް ބޭނުންކުރާ އާލާތްތައް ރައްކާކޮށްފައި ހުންނަންޖެހޭ މިންގަނޑުތަކާއި، ހުރަސްކުރުމުގައި ނުވަތަ ޓްރާންސިޓްކުރުމުގައި އެފަދަ އުޅަނދުފަހަރުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން؛
ދޫކުރެވިފައިވާ ލައިސަންސަށް ބަލާއިރު، އަމާޒުނުކޮށް ބޭނޭ މަހާމެދު ޢަމަލުކުރެވޭނެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން؛
މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުތަކުގައި މަސް ގެންގުޅުމާ ގުޅޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ގޮތުން މަހާއި މަހުގެ ބާވަތްތައް ރައްކާކުރުމާއި، ބޭނުންކުރެވޭނެ ގޮތާއި، އެކަންކަމާގުޅޭ މަޢުލޫމާތުތައް ރެކޯޑުކުރުމާއި އެ ރެކޯޑުތައް ޙިއްޞާކުރުމާ ގުޅޭ ކަންކަން؛
މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި މަޢުލޫމާތުތައް ގަވާއިދުން ރެކޯޑުކުރުމާއި އެ މަޢުލޫމާތުތައް މިނިސްޓްރީއާ ޙިއްޞާކުރަންޖެހޭ ގޮތް ކަނޑައެޅުން؛
މަސްކިރުމާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް ކަނޑައަޅައި، މަސްކިރޭނެ ބަނދަރުތައް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ސަރަޙައްދުތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި، މަހާއި މަހުގެ ބާވަތްތައް އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދިއުމުގައި ގެންގުޅެންޖެހޭ މިންގަނޑުތައް؛
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފުވާ ފަރާތްތައް މިނިސްޓްރީއަށް ރިޕޯޓުކުރުމާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް ހެދުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި މަސް ބޯޓުތަކަށް ތެޔޮ އެޅުމުގައި ނުވަތަ ތެޔޮ ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑުތައް؛
ދިގު މުއްދަތަކަށް މަސްވެރިކަމުގެ ވަސީލަތްތައް ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މައްޗަށް އޮތް ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިލްތިޒާމްތައް އަދާކުރުމަށް ބޭނުންތެރިކަމަށް މިނިސްޓަރަށް ފެންނަ އެނޫންވެސް ފިޔަވަޅުތައް؛
ދުނިޔޭގެ މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ބާޒާރުތައް ދިރާސާކޮށް، މަސްވެރިންނަށް އެންމެ ރަނގަޅު އަގު ހޯދައިދިނުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅައި އެކަމަށް މަސައްކަތްކުރުން؛ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބާނާ މަހާއި މަހުން އުފައްދާ ބާވަތްތައް ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި އިޝްތިހާރުކުރުން.

[ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް]

[ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް]
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގަންވާނީ، މި ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ މަސްވެރިކަން]
ވަކި ބާވަތެއްގެ މަސްވެރިކަން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ތަޢާރުފުކުރުމުގެ ކުރިން، އެ ބާވަތުގެ މަސްވެރިކަމަކީ އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ފައިދާހުރި މަސްވެރިކަމެއްތޯ ބެލުމަށް އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ މަސްވެރިކަމުގެ އޮޕަރޭޝަންތައް ހިންގުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް މިނިސްޓަރަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ މަސްވެރިކަމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އެއްވެސް ފަރާތަކީ މި ޤާނޫނުން އިސްތިސްނާ ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ނޫނެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ މަސްވެރިކަން ކަނޑައެޅުމާއި، އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ މަސްވެރިކަންކުރާނެ ގޮތާއި، އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ މަސްވެރިކަންކުރުމުގެ ހުއްދަ ދޭނެގޮތް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.
[ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދު ހުރަސްކުރުމަށް ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދަށް ވަނުން] ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދަށް ވަންނަންވާނީ، އެކަމަށްޓަކައި މިނިސްޓްރީން ދޫކުރާ ހުއްދަ، ދުރާލާ ހޯދުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހުއްދަ ދިނުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތާގުޅޭ ގަވާއިދެއް މިނިސްޓްރީން އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ. އަދި މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކަށް ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތައް ވަނުމާއި، އެ ސަރަޙައްދުތަކުން ނިކުތުން ރިޕޯޓުކުރުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކަށް ވަންނަ ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތަކުން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ މަޢުލޫމާތު؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދެއް ވާހިނދު، އެ އުޅަނދެއްގެ އާލާތްތައް ރައްކާކުރުމާގުޅޭ ޝަރުޠުތައް؛ އަދި މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކަށް ވަނުމާއި، އެ ސަރަޙައްދުތަކުން ނިކުތުން ރިޕޯޓުނުކުރާ ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތަކާ ދެކޮޅަށް އެޅިދާނެ ފިޔަވަޅުތައް.
މިގޮތަށް ވަންނަ އެއްވެސް އުޅަނދެއް ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ މަސްވެރިކަމެއް ކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
[ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގައި ބޭރުގެ އުޅަނދުފަހަރު މަސްވެރިކަންކުރުމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގުން] އެނޫންގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހޯދަންޖެހޭ ހުއްދައެއް ހޯދުމަކާ ނުލައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދަކަށް ބޭރުގެ އެއްވެސް މަސްވެރި އުޅަނދެއް ވަދެއްޖެނަމަ ބެލެވޭނީ، އެ އުޅަނދެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދަށް ވަނީ، މަސްވެރިކަން ނުވަތަ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތެއް ހިންގުމަށް ކަމުގައެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކަށް ވަންނަ ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތަކުން ޢަމަލުކުރަންވާނީ ކަނޑުގެ ވެށި ރައްކާތެރިކުރުމާއި ދެމެހެއްޓުމާގުޅޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
އަދި އެފަދަ އުޅަނދުތަކުން، މި ޤާނޫނުން ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން މި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިދީފައިވާ ފަރާތަކުން ދޭ އެންމެހައި އިރުޝާދުތަކަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.

[ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ކުރުން މަނާ މަސްވެރިކަމުގެ ބާވަތްތައް]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި އަންނަނިވި ބާވަތްތަކުގެ މަސްވެރިކަންކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
ބޮޑު ދަލުގެ (ޕަރސް ސެއިން) މަސްވެރިކަން؛
އޮޔާދާ ދަލުގެ (ގިލް ނެޓް) މަސްވެރިކަން؛
ދަމާ ދަލުގެ (ޓްރޯލް ނެޓް) މަސްވެރިކަން؛
އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި އެންވެރިކަން ފިޔަވައި ދާ ބޭނުންކޮށްގެން މަސްވެރިކަންކުރުން؛
ގޮވާ އެއްޗެއް ނުވަތަ ވިހައެއް ނުވަތަ އެހެންވެސް އެފަދަ ކެމިކަލެއް ބޭނުންކޮށްގެން މަސްވެރިކަންކުރުން؛

[ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތަކަށް މަސް ވިއްކުން]
މަސްވެރިކަންކުރާ ދިވެހި އުޅަނދުފަހަރުތަކުން، ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތަކަށް މަސް ވިއްކަންވާނީ، މިނިސްޓްރީން އެކަމަށް ދޫކުރާ ހުއްދައެއް ލިބިގެންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހުއްދަ ދޫކުރުމާގުޅޭ އިޖުރާއަތުތަކާއި، އެ މާއްދާގެ ދަށުން މަސްވިއްކާ އަދި މަސްގަންނަ އުޅަނދުފަހަރުތަކުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠުތަކާއި މިންގަނޑުތަކާއި، އެފަދަ އުޅަނދުތައް މަސްވިއްކުމުގައި ޙަރަކާތްތައް ހިންގޭނެ ސަރަޙައްދުތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި، މަސްވިއްކޭނެ އުސޫލުތަކާއި، އަދި މިގޮތަށް ވިއްކޭ މަސް ރާއްޖެއިން ބޭރުކުރެވޭނެ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މަސް ގަންނަން އަންނަ ބޭރުގެ އުޅަނދުފަހަރުތަކުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނަގަންޖެހޭ ހުއްދައެއްގެ އިތުރުން، އެހެން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ނަގަންޖެހޭ ހުއްދަތައްވެސް ނަގަންވާނެއެވެ.
[މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަނާއި، ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީތަކާއި އައިސްޕްލާންޓްތައް] ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަހާއި މަހުގެ އުފެއްދުންތައް ޕްރޮސެސްކުރެވޭނީ އަދި މަސް ރައްކާކުރުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ އައިސް އުފައްދާ އައިސްޕްލާންޓްތައް ޤާއިމުކުރެވޭނީ، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓްރީން ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހުގައެވެ. ނަމަވެސް، މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރާއި
(2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ގިންތިތަކަށް ނިސްބަތްވާ ފެކްޓްރީތައް ޤާއިމުކުރުމުގެ ހުއްދަ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް މެދުވެރިކޮށް ދޫކުރުމުގެ އިންތިޒާމް މިނިސްޓްރީން ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަސްޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަނުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީތައް ޤާއިމުކުރުމަށް ހުއްދަ ދޫކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގައި އެފަދަ ފެކްޓްރީތައް ޤާއިމުކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް، މި މާއްދާގެ ދަށުން އިންޑަސްޓްރިއަލް ފެންވަރުގައި ޤާއިމުކުރާ މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަން މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ޤާއިމުކުރުމަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީ ޤާއިމުކުރުމުގެ ހުއްދަ ދޫކުރަންވާނީ އެފަދަ ފެކްޓްރީތައް އަންނަނިވި ފަދައިން ގިންތިކުރެވިގެންނެވެ.
ދުވާލަކު 5 (ފަހެއް) ޓަނަށްވުރެ މަދުން މަސް ޕްރޮސެސްކުރުމުގެ ކެޕޭސިޓީގެ ފެކްޓްރީތައް ހިމެނޭ ގިންތި؛
ދުވާލަކު 5 (ފަހެއް) ޓަނާއި 10 (ދިހައެއް) ޓަނާ ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް މަސް ޕްރޮސެސްކުރުމުގެ ކެޕޭސިޓީގެ ފެކްޓްރީތައް ހިމެނޭ ގިންތި؛ އަދި ދުވާލަކު 10 (ދިހައެއް) ޓަނަށްވުރެ ގިނަ ޢަދަދަކަށް މަސް ޕްރޮސެސްކުރުމުގެ ކެޕޭސިޓީގެ ފެކްޓްރީތައް ހިމެނޭ ގިންތި.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީ ޤާއިމުކުރުމުގެ ހުއްދަ ދޫކުރުމުގައި، އެ ފެކްޓްރީއެއް ނިސްބަތްވާ ގިންތިއަށް ބަލައި، އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
އެ ފެކްޓްރީއަކަށް ބޭނުންކުރާނެ ހަކަތައިގެ މިންވަރު؛
އެ ފެކްޓްރީއަކަށް ބޭނުންކުރާނެ ފެނުގެ މިންވަރު؛
އެ ތަނެއްގައި މަސައްކަތްކުރާނެ މުވައްޒަފުންގެ ޢަދަދު؛
ފެކްޓްރީގެ ކެޕިޓަލް ޚަރަދާއި، ރިކަރަންޓް ޚަރަދު؛
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީތަކުގެ ގިންތިތަކުގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ގިންތިއަކަށް ނިސްބަތްވާ ފެކްޓްރީތަކުގައި ރައްކާކުރެވޭނެ މަހުގެ ވަކި މިންވަރެއް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅައި، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާ އިޢުލާނެއްގެ ދަށުން ޢާންމުންނަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށްރަށުގައި ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީ ޤާއިމުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތްތަކަށް ބޭނުންވާ ބިން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) އާއި ރަށުގެ ލޭންޑް ޔޫސް ޕްލޭނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ރަށެއްގެ ރަށު ކައުންސިލުން، ނުވަތަ ސިޓީއެއްގައިނަމަ އެ ސިޓީއެއްގެ ސިޓީ ކައުންސިލުން އެ ފަރާތްތަކަށް ދޫކުރަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން، ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީ ޤާއިމުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ބިމެއް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކުން ދޫކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ޤާއިމުކުރެވޭ ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުންގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން %55 (ފަންސާސް ފަހެއް) އިންސައްތަ މުވައްޒަފުންނަކީ ދިވެހި މުވައްޒަފުންކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަނާއި، ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީތަކާއި އައިސްޕްލާންޓްތައް ހިންގުމުގެ ހުއްދަ ދޫކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި ބަލާނެ މިންގަނޑުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަނާއި، ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީތަކާއި އައިސްޕްލާންޓްތަކުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ސާފުތާހިރުކަމުގެ މިންގަނޑުތަކާއި، އެފަދަ ތަންތަނުގައި އުފައްދާ މަހުގެ އުފެއްދުންތަކުގައި ހުންނަންޖެހޭ ފެންވަރާއި މިންގަނޑުތައް ކާބޯތަކެތީގެ ރައްކާތެރިކަމާގުޅޭ މިންގަނޑުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއިން ކަނޑައަޅައި، އެ ވުޒާރާއިން އެކުލަވާލާ ގަވާއިދެއްގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެ މިންގަނޑާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެފަދަ ފެކްޓްރީތަކުގެ ސާފުތާހިރުކަމުގެ މިންގަނޑު ދާއިމީކޮށް އެ ވުޒާރާއިން ބަލަހައްޓަމުން ގެންދަންވާނެއެވެ.
[މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަނާއި ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީތަކުން އުފައްދާ މަހުގެ އުފެއްދުންތަކުގެ ވިޔަރާފިކުރުން] މި ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަނުން އުފައްދާ މަހުގެ އުފެއްދުންތަކުގެ ވިޔަފާރިކުރެވޭނީ، އިޤްތިޞާދީ ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއިން ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ވިޔަފާރީގެ ހުއްދަ، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް ދޫކުރެވިދާނެއެވެ.

[އޮފްޝޯރ ޕްލެޓްފޯމްތައް ޤާއިމުކުރުން]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޚާއްޞަ އިޤްތިޞާދީ ސަރައްޙައްދުގައި މަސްވެރިކަންކުރާ ދިވެހި އުޅަނދުތަކަށް މަސްވެރިކަންކުރުމުގައި ބޭނުންވާ ތަކެތި ފަސޭހައިން ލިބޭނެ އިންތިޒާމެއް ހަމަޖައްސައި މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އޮފްޝޯރ ޕްލެޓްފޯމްތައް ޤާއިމުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޕްލެޓްފޯމްތައް ޤާއިމުކުރާނެ ފަރާތްތައް ކަނޑައަޅާނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ބީލަމުގެ އުސޫލުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޕްލެޓްފޯމުތައް ޤާއިމުކުރާނެ ގޮތާއި، އެފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތައް ހިންގުމަށް ލައިސަންސް ދޫކުރާނެގޮތާއި، އެފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތަކުގައި ވިއްކޭނެ ތަކެއްޗާއި ކުރެވޭނެ މަސައްކަތްތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
[ބޭރު ޤައުމުތަކަށް މަސް ވިއްކުން] ދިވެހި މަސްވެރި އުޅަނދުތަކުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ބާނާ މަސް، ބޭރު ޤައުމުތަކަށް ގޮސް ވިއްކޭނީ މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓްރީން ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ބޭރު ޤައުމަކަށް ސީދާ މަސް ވިއްކޭނީ، ދިވެހިރާއްޖެއާއި އެ ޤައުމަކާ ދެމެދު ކަމާގުޅޭގޮތުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އެފަދަ އެއްބަސްވުންތަކުގައި ބައިވެރިވާ ޤައުމުތަކަށެވެ.
[ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅޭ ގަވާއިދުތައް] ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދައި ހިންގާނީ މިނިސްޓްރީންނެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ.
މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމަށް ހުއްދަ ނުވަތަ ލައިސަންސް ދޫކުރުމާއި، ހުއްދަ ނުވަތަ ލައިސަންސްގައި ހިމަނަންޖެހޭ ޝަރުޠުތަކާއި، ހުއްދަ ނުވަތަ ލައިސަންސް ހިފެހެއްޓުމާއި، ބާޠިލުކުރުމާއި، އާކުރުމާގުޅޭ ކަންކަން؛
ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ނުދިނުމަށް، ނުވަތަ ލައިސަންސް އާކޮށް ނުދިނުމަށް، ނުވަތަ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމަށް ނިންމާ ނިންމުންތައް މުރާޖަޢާކުރުމާއި އިސްތިއުނާފުކުރުމާ ގުޅޭ އިޖުރާއަތުތައް؛
މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުގެ ވެރިފަރާތް ނުވަތަ ކެޔޮޅު ނުވަތަ މާސްޓަރު ނުވަތަ އޮޕަރޭޓަރުން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ މަޢުލޫމާތު؛
ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދައަށް ދައްކަންޖެހޭ ފީތައް؛
އިންޓެގްރޭޓެޑް ފިޝަރީޒް ޓޫރިޒަމާ ގުޅޭ ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލައި، އެ ޞިނާޢަތް ކުރިއަރުވައި އިޝްތިހާރުކުރުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް؛
މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކާގުޅޭ ތަޙުލީލުތަކާއި ދިރާސާތައް؛
މަސްވެރިކަންކުރާ ދިވެހި އުޅަނދުފަހަރުގައި ބިދޭސީން ގެންގުޅެވޭނެ ޢަދަދާއި، އެ ބިދޭސީން ލައްވާ ކުރުވޭނެ މަސައްކަތްތައް؛
މި ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވަކި މަސްވެރިކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މަސްވެރިކަމެއްގައި ބާނާ، ނުވަތަ ހިފާ މަސް ގަނެ ވިއްކޭނެ އެންމެ ދަށް އަގު ކަނޑައަޅައި ހިންގުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް؛ އަދި މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރު ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކުރާއިރު އެ އުޅަނދުފަހަރުތަކުގައި ފުރިހަމަވެފައި ހުންނަންޖެހޭ އިންތިޒާމްތައް. އެގޮތުން، އެ އުޅަނދުފަހަރުތަކުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަޅުވެރިންގެ ނިދުމާއި، ކެއިން ބުއިމާއި ފާޚަނާކުރުންފަދަ އިންތިޒާމްތައް ހުންނަންޖެހޭ މިންގަނޑުތަކާއި އުސޫލުތައް.

[ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި މަސްވެރިކަންކުރުން]

[ދިވެހިރާއްޖޭ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ދިވެހި އުޅަނދުފަހަރު ބޭނުންކުރުން]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ނުވަތަ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ދިވެހި އުޅަނދެއް ބޭނުންކުރަންވާނީ ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓްރީއާއި ކަމާގުޅޭ އިދާރާތަކުން ދޫކުރާ ޞައްޙަ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދައާއެކު؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކުރާ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދައިގައިވާ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން؛
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން؛
މަސްވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތަކާއި މުޢާހަދާތަކާއި ޤަރާރުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން؛

[ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ދިވެހި އުޅަނދުފަހަރުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ކަމާގުޅޭ އިދާރާތަކުގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން ގަވާއިދުތައް އެކުލަވާލުމުގެ ބާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި ތިރީގައިވާ ކަންކަމާއި، އޭގެ އިތުރުންވެސް ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަދީފައިވާ މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރުގެ ރެކޯޑެއް ޤާއިމުކުރުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަތައް ދޫކުރުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ދެވޭ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދައިގައި ހިމަނަންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް؛
ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ އާ ކުރުން؛
ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ހިފެހެއްޓުމާއި ބާޠިލުކުރުން؛
ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ނުދިނުމަށް، ނުވަތަ ލައިސަންސް އާކޮށް ނުދިނުމަށް، ނުވަތަ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމަށް، ނުވަތަ ދީފައިވާ ހުއްދަ އަނބުރާ އަތުލުމަށް ނިންމާ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރުން؛
ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ދޫކޮށްފައިވާ މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރުގެ ރެކޯޑުގައި ހިމެނުމަށްޓަކައި މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުތަކުން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ މަޢުލޫމާތު؛
މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުތަކުގެ ރެކޯޑާއި ކަމާގުޅޭ އެނޫން ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން، މަސްވެރިކަން ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ސަރަޙައްދީ ޖަމްޢިއްޔާތައް ހިމެނޭގޮތުން، ބޭރު ޤައުމުތަކާއި، މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ސަރަޙައްދީ އިދާރާތަކަށް އެއްބާރުލުންދިނުމާގުޅޭ ކަންކަން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި މަސްވެރިކަންކުރުމުގައި މަނާ ކަންކަން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި މަސްވެރިކަންކުރުމުގައި ކަނޑައެޅިގެން ކުރުން މަނާކޮށްފައިވާ ކަންކަމަށް ދެވޭ އަދަބު.

[ ލައިސަންސް ދިނުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް]

[ލައިސަންސް ދޫކުރުން]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި މަސްވެރިކަންކުރަންވާނީ، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ލައިސަންސް ހޯދުމަށްފަހުގައެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މަސްވެރިކަމަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސްތައް ލޯކަލް ކައުންސިލްތައް މެދުވެރިކޮށް ފަސޭހަކަމާއެކު ދޫކުރުމުގެ އިންތިޒާމް މިނިސްޓްރީން ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަސްވެރިކަންކުރުމުގެ ލައިސަންސް ބޭރު ޤައުމެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ އުޅަނދަކަށް ދޫކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ އެއްވެސް ދިވެހިއުޅަނދެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ކަމާގުޅޭ އިދާރާއަކުން ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހިފަހައްޓައިފިނަމަ، އެ އުޅަނދަކަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސްވެސް އެ އިދާރާގެ ނިންމުމާ އެއްގޮތަށް ބާޠިލުކުރަންވާނެއެވެ. ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހިފަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ އުޅަނދެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުކުރުމަށް ކަމާގުޅޭ އިދާރާއިން ނިންމި ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް، ރަޖިސްޓްރޭޝަން ވަގުތީގޮތުން ހިފަހައްޓަން ނުވަތަ ބާޠިލުކުރަން ނުފެންނަ ކަމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެ ނިންމުމާ އެއްގޮތަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކުރާ ލައިސަންސާ މެދުވެސް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކުރެވޭ އެއްވެސް ލައިސަންސެއް މިނިސްޓްރީގެ ހުއްދަ ނެތި ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ބަދަލުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

[ލައިސަންސް އޮންނަންވީ ގޮތް]
މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ދޫކުރެވޭ ކޮންމެ ލައިސަންސަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠުތަކުގެ މަތިން މިނިސްޓްރީން ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސަކަށް ވާންވާނެއެވެ.

[ފީ ނެގުން]
މަސްވެރިކަމަށް ދޫކުރެވޭ ކޮންމެ ލައިސަންސެއް ދޫކުރަންވާނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ލައިސަންސް ދޫކުރުމަށް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ފީ ދެއްކުމުންނެވެ.

[ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމާއި ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ދޫކުރެވޭ ލައިސަންސެއް ބާޠިލުކޮށް، ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހިފަހައްޓަންވާނީ އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައެވެ.
ވަކި ބާވަތެއްގެ މަސްވެރިކަމެއް ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުން ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުމަކީ މުހިންމު ކަމެއްކަމުގައިވުން؛
ލައިސަންސް ދޫކޮށްފައިވާ އުޅަނދަކީ މި ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ އުޅަނދަކަށްވުން ނުވަތަ އެ އުޅަނދަކީ ލައިސަންސް ދޫކޮށްފައިވާ ޝަރުޠަކާ ޚިލާފުވެފައިވާ އުޅަނދަކަށްވުން؛
އެ އުޅަނދަށް ކަމާގުޅޭ އިދާރާއިން ދޫކޮށްފައިވާ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުކުރުން ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުން؛
ދިވެހިރާއްޖެއިން ސޮއިކޮށްފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމަށް ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުމަށް ލާޒިމްކުރާ ޙާލަތަކަށްވުން.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ދޫކުރެވޭ ލައިސަންސެއް މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ވަގުތީގޮތުން ހިފަހައްޓާނަމަ ނުވަތަ ބާޠިލުކުރާނަމަ ލައިސަންސް ދޫކޮށްފައިވާ ފަރާތަށް އެކަން ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެއްވެސް ލައިސަންސެއް ވަގުތީގޮތުން ހިފަހައްޓައިފިނަމަ ނުވަތަ ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ އެ ލައިސަންސާ ގުޅިގެން މިނިސްޓްރީއަށް ދައްކާފައިވާ އެއްވެސް ފީއެއް މިނިސްޓްރީން އަނބުރާ ދައްކާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.

[ނޯޓިސް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުތަކަށް އަންގާ އެންގުންތައް ވާންވާނީ ލިޔުމުން ނުވަތަ ޓެލެކްސްއިން ނުވަތަ ރޭޑިއޯ ނުވަތަ އީ-މެއިލް ނުވަތަ މިނިސްޓަރަށް އެކަށީގެންވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެނޫންވެސް އެހެން ގޮތަކަށް އަންގާފައިވާ އެންގުމަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ލިޔުމުން އެންގެން ނެތް ޙާލަތުގައި، އެފަދަ އެންގުންތައް ޓެލެކްސްއިން ނުވަތަ ރޭޑިއޯ ނުވަތަ އީ-މެއިލް ނުވަތަ މިނިސްޓަރަށް އެކަށީގެންވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެނޫންވެސް އެފަދަ އެހެން ގޮތަކަށް އަންގައި އެކަން ރެކޯޑުކުރަންވާނެއެވެ.

[މިނިސްޓަރަށް އިލްތިމާސްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން އަންގާ އެންގުމަކާ ހިތްހަމަ ނުޖެހޭ ފަރާތްތަކުން އެފަދަ އެންގުމެއް ލިބޭތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ އެންގުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދި މިނިސްޓަރަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން، މުރާޖަޢާކުރުމަށް އެދި މިނިސްޓަރަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާމެދު 21 (އެކާވީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މިނިސްޓަރު ގޮތެއް ނިންމައި، އެކަން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ހުށަހެޅުމާ ގުޅިގެން މިނިސްޓަރު ނިންމާ ނިންމުމާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ، ކަމާބެހޭ ކޯޓަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ލައިސަންސް އާކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސެއްގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ 30 (ތިރީސް) ދުވަސް ކުރިން ކަނޑައެޅިފައިވާ ފޯމެއް މެދުވެރިކޮށް މިނިސްޓްރީއަށް ހުށަހެޅުމުން، ކަނޑައެޅިފައިވާ ފީއެއް ނެގުމަށްފަހު، އެ ލައިސަންސެއްގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން ލައިސަންސްގެ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދެވޭނީ ލައިސަންސް ދޫކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފުވެފައިނުވާނަމައެވެ.

[ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުރެވޭ މަސްވެރިކަން ހުއްޓުވުން]
[ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ރިޕޯޓުކުރުމެއް އަދި ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަން (އިލީގަލް، އަންރެގިއުލޭޓެޑް އެންޑް އަންރިޕޯޓެޑް (އައި.ޔޫ.ޔޫ) ފިޝިންގ) ހުއްޓުވުން] ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި އެންމެހައި ފަރާތްތަކުން ކުރާ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފު، ކަމާގުޅޭ ފަރާތްތަކަށް ރިޕޯޓުކުރުމެއްނެތި އަދި ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ދިވެހިރައްޔިތުން ކުރާ އެފަދަ މަސްވެރިކަން ހުއްޓުވައި، މަދުކޮށް އަދި ހުއްޓުވުމަށް ބޭނުންވާ ފިޔަވަޅުތައް މިނިސްޓްރީން އަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ކުރުމުގައި، ބޭރު ޤައުމުތަކާއި، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާތަކާއި، އަމިއްލަ ޖަމްޢިއްޔާތަކަށް މިނިސްޓްރީން އެއްބާރުލުން ދީ، ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ރިޕޯޓުކުރުމެއް އަދި ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަން ހުއްޓުވައި، މަދުކޮށް އަދި އެކަން ހުއްޓުވުމަށް މަގުފަހިވާނެ އެންމެހައި މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ބެލެހެއްޓުމެއް އަދި ރިޕޯޓުކުރުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަންކުރުމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމުގެ ސަބަބުން އެއްވެސް އިލީގަލް، އަންރެގިއުލޭޓެޑް އެންޑް އަންރިޕޯޓެޑް (އައި.ޔޫ.ޔޫ) ލިސްޓެއްގައި ހިމަނާފައިވާ އުޅަނދަކަށް މިނިސްޓްރީން ދޭ އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ސަބްސިޑީއެއް ނުވަތަ އެހެންވެސް މާލީ އެހީއެއް ނުވަތަ ތަކެތީގެ އެހީއެއް ފޯރުކޮށްދީގެން ނުވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ރިޕޯޓުކުރުމެއް، އަދި ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ރިޕޯޓުކުރުމެއް، އަދި ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ދިވެހިރައްޔިތުން ކުރާ އެފަދަ މަސްވެރިކަން ހުއްޓުވުމަށް ބޭނުންވާ ގަވާއިދުތައް ހެދުމުގެ ބާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި ތިރީގައިވާ ކަންކަމާއި، ކަމާގުޅޭ އެނޫންވެސް ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ.
ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ރިޕޯޓުކުރުމެއް، އަދި ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަމުގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ ޙަރަކާތްތައް؛
މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ ކުރިން މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް؛
ރަޖިސްޓަރީ ބާޠިލުކުރުން ހިމެނޭގޮތުން، ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ރިޕޯޓުކުރުމެއް، އަދި ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަމުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތައް؛ އަދި ބޭރު ޤައުމުތަކާއި، ޤައުމުތަކުގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ ޖަމްޢިއްޔާތަކާއި އަމިއްލަ ޖަމްޢިއްޔާތަކާއެކު އެއްބާރުލުން ދިނުމާގުޅޭގޮތުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތުތައް.

[ އެކުއަކަލްޗަރކުރުން]

[އެކުއަކަލްޗަރ ތަރައްޤީކުރުމުގެ އުސޫލުތައް]
ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެކުއަކަލްޗަރ ތަރައްޤީކުރުމާގުޅޭ އެންމެހައި ޙަރަކާތްތައް ކުރިއެރުވުމާއި، ވިލަރެސްކުރުމާއި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ކަންކަން ކުރުމަކީ މިނިސްޓްރީގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.

[އެކުއަކަލްޗަރކުރެވޭ ސަރަޙައްދުތައް ކަނޑައެޅުން]
ސައިންޓިފިކް، އިޖްތިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ، މާޙައުލީ، އަދި އެނޫންވެސް ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ވަކި ސަރަޙައްދަކީ އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ޚާއްޞަ ސަރަޙައްދެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ކުރާ އިޢުލާނަކުން މިނިސްޓްރީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ވަކި ސަރަޙައްދަކީ އެކުއަކަލްޗަރކުރެވޭ ސަރަޙައްދެއްކަމަށް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެ ސަރަޙައްދަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތައް ހިނގާނެ ސަރަޙައްދެއްކަމަށް މިނިސްޓްރީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
އެކުއަކަލްޗަރކުރުން މަނާ ސަރަޙައްދުތައް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ކުރާ އިޢުލާނަކުން މިނިސްޓްރީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމާއި، އެކުއަކަލްޗަރކުރުމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގުން މަނާކޮށްފައިވާ ސަރަޙައްދުތަކުގައި އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ މަސައްކަތެއް ކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[އެކުއަކަލްޗަރ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން]
މި ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދާއި އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އެކުއަކަލްޗަރކުރުން ތަރައްޤީކުރުމާއި ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭންތައް ތައްޔާރުކޮށް، އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގެމަތިން މުރާޖަޢާކޮށް ތަންފީޛުކުރުމަކީ މިނިސްޓްރީގެ ޒިންމާއެކެވެ.
ކޮންމެ އެކުއަކަލްޗަރ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަކީ އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ހިމެނޭ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަކަށް ވާންވާނެއެވެ.
އެކުއަކަލްޗަރގެ ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅިގެން ތަރައްޤީކުރަންޖެހޭ ދާއިރާތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި އެކުއަކަލްޗަރކުރުން މަނާ ސަރަޙައްދުތަކަކީ ކޮބައިކަން؛
ދިރާސާކުރުން މުހިންމު ދާއިރާތަކާއި އެކުއަކަލްޗަރކުރާނެ ބާވަތްތަކަކީ ކޮބައިކަން؛
އެކުއަކަލްޗަރގެ ޙަރަކާތްތައް ތަރައްޤީކޮށްގެން ޙާޞިލުކުރަން ބޭނުންވާ އަމާޒުތަކަކީ ކޮބައިކަން؛
އެކުއަކަލްޗަރ ބަލަހައްޓައި ތަރައްޤީކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަކަކީ ކޮބައިކަން؛ އެގޮތުން، އެކުއަކަލްޗަރ ސައިޓްތަކުގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ސަރަޙައްދެއްގެ ކައިރީގައި ކުރުން މަނާ ކަންތައްތަކަކީ ކޮބައިކަން؛ އަދި އެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން ދެމިގެންދާނެ މުއްދަތަކީ ކޮބައިކަމާއި އެ ޕްލޭން މުރާޖަޢާކުރުމާއި އިޞްލާޙުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތައް.
ކޮންމެ އެކުއަކަލްޗަރ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނެއް ތައްޔާރުކުރުމުގައާއި މުރާޖަޢާކުރުމުގައި، އެ ޕްލޭނަކުން އަސަރުކުރާނެ މިނިސްޓްރީތަކާއި، އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ރާވާފައިވާ ރަށްރަށުގެ ކައުންސިލްތަކާއި ކަމާގުޅޭ އިދާރާތަކާއި، އެ ޕްލޭނަކުން އަސަރުކުރާނެ އެނޫންވެސް ފަރާތްތަކާއެކު މިނިސްޓްރީން މަޝްވަރާކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެކުލަވާލާ ކޮންމެ އެކުއަކަލްޗަރ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަކަށް އެ ޕްލޭނެއް ހިންގުމުގައި ޒިންމާވާންޖެހޭ ފަރާތްތަކުންނާއި، އެ ޕްލޭންގައި ހިމެނޭ ކަންކަންކުރާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެކުލަވާލާ އެކުއަކަލްޗަރ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ އެ ޕްލޭން ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރުމުންނެވެ.

[އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ލައިސަންސް]
މިނިސްޓްރީން ދޭ ލައިސަންސެއްގެ ދަށުން ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ، އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެކުއަކަލްޗަރކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އަންނަނިވި ކަންތައްތައް ފުރިހަމަވެފައިވާކަން ޔަޤީންވުމުން މެނުވީ، އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ލައިސަންސް ދޫކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނުތަކާ އެއްގޮތަށް އެންވަޔަރަންމަންޓަލް އިމްޕެކްޓް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓެއް ހަދާފައިވުން؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމުގެ ސަބަބުން އެ ސަރަޙައްދުގައި ކުރިއަށް ގެންދާ އެހެނިހެން އިޤްތިޞާދީ މަސައްކަތްތަކަށް ބުރޫ ނޭރުން؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ހުއްދަ ދިނުމުގެ ސަބަބުން ތިމާވެއްޓަށް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ކޮށްފާނެކަމެއް މެދުވެރިނުވުން؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ދޫކުރެވިފައިވާ ސަރަޙައްދަކީ އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ނުވަތަ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ބާވަތެއްގެ މަސް އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް އެކަށޭނަ ތަނެއް ކަމުގައިވުން.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 90 (ނުވަދިހަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެކުއަރކަލްޗަރކުރުމަށް ޚާއްޞަ ބާވަތެއް ނުވަތަ ވަކި ޚާއްޞަ ބާވަތްތަކެއް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅައި، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ބާވަތެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ބޭނުންވެއްޖެނަމަ އެކަމުގެ ހުއްދައަށް އެދި މިނިސްޓްރީއަށް ހުށަހެޅުމުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓްރީން އެކަމަށް ހުއްދަ ދިނުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ. އެގޮތުން އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް އަލަށް ހުއްދަ ދޫކުރެވޭ ބާވަތްތައް މި މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ފަދައިން ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި މިނިސްޓްރީން ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ މަސައްކަތް މޮނިޓަރކޮށް ބެލެހެއްޓުން]
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުއްދަދީގެން ކުރެވޭ އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށްޓަކައި މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމާގުޅޭ ނިޒާމެއް މިނިސްޓްރީން ހަދައި ތަންފީޛުކުރަންވާނެއެވެ.

[އެކުއަކަލްޗަރކުރާނެ ސަރަޙައްދު ކުއްޔަށް ދޫކުރުން]
ކަނޑު ނުވަތަ އެއްގަމުގެ ސަރަޙައްދުން ބައެއް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށްޓަކައި މިނިސްޓްރީއަށް ކުއްޔަށްދޫކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ދޫކުރާނެ ސަރަޙައްދު ކަނޑައެޅުމުގައި ބިމާބެހޭ ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއާއި ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި، ކަމާގުޅޭ ސަރުކާރުގެ އެހެން އިދާރާތަކާއެކު މިނިސްޓްރީން މަޝްވަރާކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އެއްވެސް ސަރަޙައްދެއް ކުއްޔަށް ދޫކުރަންވާނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2002/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) އާއި އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފުނުވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުއްޔަށް ދޫކުރެވޭ ސަރަޙައްދުތަކަކީ ކޮބައިކަމާއި އެ ސަރަޙައްދުތައް ޢާންމުންގެ ބޭނުމަށް ބޭނުންކުރުމަކީ މަނާކަމެއްކަމުގައި ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާ އިޢުލާނެއްގެ ދަށުން ޢާންމުންނަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[ފީ ނެގުން]
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ދޫކުރެވޭ ކޮންމެ ލައިސަންސެއް ދޫކުރަންވާނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ލައިސަންސް ދޫކުރުމަށް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ފީ ދެއްކުމުންނެވެ.

[ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމާއި ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުން]
އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓިދާނެއެވެ.
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތަށް، ނުވަތަ އެފަދަ މަސައްކަތެއް ކުރުމަށް ސަރަޙައްދެއް ކުއްޔަށް ހިފާފައިވާ ފަރާތަށް، ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސްގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް ޝަރުޠަކާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ އެފަދަ ޚިލާފުވުމެއް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ރަނގަޅުކޮށްފައި ނުވުން؛
ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތުން ލައިސަންސްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ މަސައްކަތް ނުފެށުން؛
ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކޮށް ޙިމާޔަތްކުރުމަށާއި އިކޯސިސްޓަމްގެ ޖެނެޓިކް ޑައިވާސިޓީ ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުން، ނުވަތަ ބާޠިލުކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެއްކަމުގައިވުން؛
އެއްވެސް ބައްޔެއް ނުވަތަ އިންފެކްޓެޑް އޯގަނިޒަމެއް ހުރިނަމަ، އެކަމާގުޅޭ މަޢުލޫމާތު މިނިސްޓްރީއަށް ރިޕޯޓުކުރުމަށް ލައިސަންސް ދޫކޮށްފައި ނުވުން، ނުވަތަ މި ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެފަދަ ބައްޔެއް ނުވަތަ އިންފެކްޓެޑް އޯގަނިޒަމެއް ފެތުރުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އަޅަންޖެހޭ އެންމެހައި ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށް ނުކުޅެދުން؛
ބަލިޖެހިފައިވާ ނުވަތަ ޖަރާސީމެއް އެކުލެވޭ އެއްވެސް އެކުއަޓިކް އޯގަނިޒަމެއް ވާނަމަ، އެފަދަ އޯގަނިޒަމް ނައްތާލުމަށް ނުވަތަ ފަރުވާކުރުމަށް ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތުން ނުކުޅެދުން.

[ކާނާ، ޑްރަގް އަދި ޑިސްއިންފެކްޓަންޓް ބޭނުންކުރުން]
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގައި ކާނާގެ ބާވަތްތަކާއި، ޑްރަގް އަދި ޑިސްއިންފެކްޓަންޓް ބޭނުންކުރެވޭނެ ޢާންމު މިންގަނޑުތަކަކީ ކޮބައިކަން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ޢާންމު މިންގަނޑުގެ އިތުރުން، އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގައި ދޫކުރެވޭ ލައިސަންސްގައި ޚާއްޞަ މިންގަނޑުތަކެއް މިނިސްޓްރީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ބަލިޖެހުމާއި އިންފެކްޓުވުން]
އެކުއަކަލްޗަރ ފެސިލިޓީއެއްގައި އެއްވެސް ބައްޔެއް ނުވަތަ އިންފެކްޓެޑް އެކުއަޓިކް އޯގަނިޒަމެއްވާނަމަ، ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތުން ލަސްނުކޮށް މިނިސްޓްރީއަށް ރިޕޯޓުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުރެވޭ ރިޕޯޓަކާ ގުޅިގެން މިނިސްޓްރީން އަންގާ އެންގުންތަކަށް ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތްތަކުން ތަބާވާންވާނެއެވެ.
ބަލި ފެތުރުމާއި އިންފެކްޓެޑް އޯގަނިޒަމް ފެތުރުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އަޅަންޖެހޭ އެންމެހައި ފިޔަވަޅުތަކެއް ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތުން އަޅަންވާނެއެވެ.
އެގޮތުން، އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރޭގައި އެކުއަޓިކް އޯގަނިޒަމްތައް ނައްތާލުމާއި އެކުއަކަލްޗަރގެ އުފެއްދުންތައް ނައްތާލުމާއި އެކުއަކަލްޗަރ ފެސިލިޓީ ޑިސްއިންފެކްޓްކުރުން ހިމެނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށް "އިންފެކްޓުވުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޖަރާސީމު ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެފަދަ އެހެން ދިރޭ އެއްޗެއްގެ ސަބަބުން މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތަކުގެ ޤުދުރަތީ އެނަޓޮމީ ނުވަތަ ފިޒިއޮލޮޖީއަށް ޓްރާންސްމިއުޓޭޝަންއެއް ކުރިމަތިވުމަށެވެ.

[އެކުއަކަލްޗަރކުރުމާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް]
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގޭ އެކުއަކަލްޗަރކުރުމާގުޅޭ އެންމެހައި ޙަރާކާތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް، ކަމާގުޅޭ ވުޒާރާތަކާއި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގެ މަޝްވަރާއާއެކު މިނިސްޓްރީއަށް ހަދައި ހިންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނެންވާނެއެވެ.
އެކުއަކަލްޗަރކުރެވޭ ސަރަޙައްދުތަކުގެ ޝަރުޠުތައް؛
އެކުއަކަލްޗަރ އެސްޓަބްލިޝްމަންޓްތައް ބިނާކުރުމުގައި ގެންގުޅެންޖެހޭ ޑިޒައިނާއި މެޓީރިއަލް އަދި އެ ތަންތަން ބިނާކުރަންޖެހޭ ގޮތް؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރެވޭ މަހުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ ޞިއްޙީ މިންގަނޑުތައް؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ދިވެހިރާއްޖެ ގެނެވޭ މަހުގެ ބާވަތްތައް ދޫވެގެން ދިޔުން ހުއްޓުވުމުގެ ގޮތުން އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް؛
ސްޓޮކްތަކަށްޖެހޭ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިވުމަށްޓަކައި އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތަކާއި، އެފަދަ ބަލިތައް މިނިސްޓްރީއަށް ރިޕޯޓުކުރުމުގެ މިންގަނޑުތައް؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރެވޭ މަހާއި މަހުގެ ބާވަތްތައް ބާޒާރަށް ނެރޭނެ ގޮތްތައް؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ދޫކުރުން؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރާ ތަންތަނަށް ލައިސަންސްދިނުމާއި، އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ލައިސަންސްގައި ހިމެނޭނެ މަޢުލޫމާތު؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރާ ތަންތަނާ ގުޅިގެން މަސްވެރިކަންކުރުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރެވޭ އެހެން ޤާނޫނުތަކާ ތަޢާރުޟުނުވާ ގޮތުގެމަތިން އާ ދިރޭ ބާވަތްތައް ތަޢާރުފުކުރުން؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރާ މާޙައުލީ ނިޒާމު ރައްކާތެރިކުރުން؛
އެކުއަކަލްޗަރގެ އުފެއްދުންތައް އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ބަދަލުކުރުން؛
މަރުވާ މަހާގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ރިޕޯޓުކުރުމާއި އެކަމާގުޅޭ ފިޔަވަޅުތައް؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ބޭނުންތަކަށް ދިރޭ މަސް އެތެރެކުރުން؛
އެކުއަކަލްޗަރގެ އުފެއްދުންތައް ވިއްކުން؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ޙަރަކާތްތަކުން ތިމާވެއްޓަށް ކުރާ އަސަރު ދެނެގަތުމަށް ހަދަންޖެހޭ އެސެސްމަންޓް ހެދުން؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަށް ދޫކުރެވޭ ލައިސަންސްތަކާއި ހުއްދަތަކުގެ ރެކޯޑުތައް ޤާއިމުކުރުން؛
އެކުއަކަލްޗަރކުރުމާގުޅޭ މަޝްވަރާގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ލަފާދޭ އޮނިގަނޑެއް ޤާއިމުކުރުން؛ އަދި ތަންފީޛީ އިދާރާތަކުގެ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނެ ގޮތްތައް.

[ މޮނިޓަރކުރުމާއި ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ސަރވޭލަންސްއާބެހޭ ނިޒާމު]

[މޮނިޓަރކުރުމާއި ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ސަރވޭލަންސްއާބެހޭ ނިޒާމު]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރާ މަސްވެރިކަން މޮނިޓަރކޮށް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށްޓަކައި، މޮނިޓަރިންގ، ކޮންޓްރޯލް އަދި ސަރވޭލަންސާބެހޭ ނިޒާމެއް ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑާއި، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާއި، މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއާއި، ދަތުރުފަތުރުގެ ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއާއި، އެނޫންވެސް ކަމާގުޅޭ އިދާރާތަކާ ގުޅިގެން މިނިސްޓްރީން ހަދައި ތަންފީޛުކުރަންވާނެއެވެ.

[ތަންފީޛުކުރުން]
ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑާއި، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާއި، މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއާ ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އަދި އެ އިދާރާތަކަށް މި ޤާނޫނުން މަތިކޮށްފައިވާ ޒިންމާތަކާއި ތަންފީޛުކުރުމަށް ޙަވާލުކުރެވޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް ތަންފީޛުކުރުމަކީ އެ ފަރާތްތަކުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.
ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑްއާއި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް އަދި މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ ކަމާގުޅޭ ތަމްރީނާއި ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ ކޮންމެ އޮފިސަރެއް ބެލެވޭނީ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމަށް ޢައްޔަންކުރެވިފައިވާ ތަންފީޛީ އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

[ރޭންޖަރުން]
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނާ ގުޅިގެން ހަދާ ބައެއް ގަވާއިދުތައް ތަންފީޛުކުރުން ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑާއި، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް، އަދި މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްއަށް މަތިކުރެވިފައިވީ ނަމަވެސް، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކޮށް ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި މިނިސްޓްރީގެ މުވައްޒަފަކު، ނުވަތަ އެހެން ވުޒާރާއެއްގެ، ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ އިދާރާއެއްގެ، ނުވަތަ ލޯކަލް ކައުންސިލެއްގެ މުވައްޒަފަކު ރޭންޖަރެއްގެ ގޮތުގައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓްރީން ޢައްޔަންކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން ޢައްޔަންކުރާ ރޭންޖަރުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ޝަރުޠުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ޢައްޔަންކުރެވޭ ރޭންޖަރުން މަސައްކަތްކުރަންވާނީ ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންނާ ގުޅިގެންނެވެ.

[މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންގެ ބާރުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 57 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންނަށް ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ދުއްވާ އެންމެހައި އުޅަނދުފަހަރުގައި، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ކަންކަން ބެލުމަށްޓަކައި އެ އުޅަނދުތައް ހުއްޓުވުމާއި، މަސްވެރިކަމާގުޅޭ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެފަދަ ލިޔެކިޔުމެއް ދެއްކުމަށް އެންގުމާއި، އެފަދަ ލިޔެކިޔުންތައް ބަލައި ފާސްކުރުމާއި، ނުވަތަ ކޮޕީ ހެއްދުމާއި، ނަކަލުކުރުން؛
އެފަދަ އުޅަނދެއްގައި ހުރިކަމަށް ބެލެވޭ، އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ މަސްހިފަން ބޭނުންކުރާ ދާ ނުވަތަ އެނޫންވެސް އާލާތެއް ދެއްކުމަށް އެންގުމާއި އެ ތަކެތި ބަލައި ފާސްކުރުމާއި، ޤާނޫނާ ޚިލާފް ޢަމަލުކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ބޭނުންކޮށްފާނެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތަންފީޛީ އޮފިސަރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ، ނުވަތަ ބެލެވޭ ތަކެތި ތަޙްޤީޤުގެ ބޭނުމަށް ހިފެހެއްޓުން؛
މި ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުށެއް ކުރިކަން އަންގައިދޭ ހެއްކެއްކަމަށް ތަންފީޛީ އޮފިސަރަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކަށް ބިނާކޮށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ކޮންމެ ރެކޯޑެއް، ލިޔެކިޔުމެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓުން.

[ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑްގެ ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންގެ ބާރުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 57 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑްގެ ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންނަށް ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން، ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދެއްނަމަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގެ ތެރޭގައި ހުއްޓުވައި، އެ އުޅަނދަށް އަރައި، ބަލައި ފާސްކުރުން އަދި މަސްވެރިކަންކުރާ ދިވެހި އުޅަނދެއްނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގެ ތެރޭގައާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ހުއްޓުވައި، އެ އުޅަނދަށް އަރައި، ބަލައި ފާސްކުރުން؛
މަސްވެރިކަންކުރާ ދިވެހި އުޅަނދުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި ހުއްޓުވައި، އެ އުޅަނދުތަކަށް އެރުން؛
އުޅަނދުގެ ސީވަރދިނަސް ފުރިހަމަވާކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ސީވަރދިނަސް ސެޓްފިކެޓް ނުވަތަ ސަރވޭ ރިޕޯޓު އޮތްތޯ ބެލުމަށް؛
އުޅަނދާއި އުޅަނދުގައި ބޭނުންކުރާ އެންމެހައި އާލާތްތަކަކީ ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް ހުރި އާލާތްތަކެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް؛ އަދި އެ އުޅަނދަކީ މަސްވެރިކަންކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ އުޅަނދެއްތޯ ބެލުމަށް.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައިވާ އެކުއަކަލްޗަރ ފެސިލިޓީތަކަށް ވަދެ، އެ ތަންތަން ބަލައި ފާސްކުރުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ދިވެހިމަސްވެރި އުޅަނދުތަކަށް އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ މަސްބާނަން ބޭނުންކުރާ ދާ، ނުވަތަ އެފަދަ އެނޫންވެސް އާލާތެއް ދެއްކުމަށް އަންގައި، ބަލައި ފާސްކުރުން؛
އިމްޕޯޓްކޮށްފައިވާ ނުވަތަ އިމްޕޯޓްކުރުމަށްޓަކައި ބަހައްޓާފައިވާ ދިރޭ އެކުއާޓިކް އޯގަނިޒަމްތައް، މިނިސްޓްރީގެ ލަފާގެމަތިން ހިފެހެއްޓުން، ނުވަތަ ކަރަންޓީނުކުރުން ނުވަތަ ޑިސްއިންފެކްޓަންޓްކުރުން ނުވަތަ ނައްތާލުން؛
މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއް ކުރުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ އުޅަނދެއް ނުވަތަ އެކުއަކަލްޗަރ ފެސިލީޓީއެއް ބޭނުންކުރަމުންދާކަން ނުވަތަ ބޭނުންކޮށްފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ އެފަދަ އުޅަނދެއް އާލާތާއި މުދަލާއެކު، އަދި އެކުއަކަލްޗަރ ފެސިލިޓީއެއްގައިނަމަ އެފަދަ ފެސިލިޓީއެއް މުދަލާއެކު ހިފެހެއްޓުން؛
ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، "ހޮޓް ޕަރސޫޓް" ގެ އުސޫލުން ބޭރުގެ އުޅަނދުތަކާއި އެ އުޅަނދުތަކާ ގުޅިފައިވާ އެހެނިހެން އުޅަނދުތަކާމެދު ޢަމަލުކުރުން؛ އެގޮތުން، އެ "ހޮޓް ޕަރސޫޓް" އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދެއްގެ ތެރެއިން ފެށިފައިވާ، އަދި އެއްވެސް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ދެމިގެންދާ "ހޮޓް ޕަރސޫޓް" އަކަށް ވާންވާނެއެވެ. އަދި އެހެން އެއްވެސް ޤައުމެއްގެ ސަރަޙައްދީ ކަނޑުގެ ތެރެއަށް އެ އުޅަނދެއް ވަންނަ ހިސާބުން އެ "ހޮޓް ޕަރސޫޓް" ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ. އަދި "ހޮޓް ޕަރސޫޓް" ހިންގަން ބޭނުންކުރާ ތަންފީޛީ އިދާރާގެ އުޅަނދަކީ ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑް އުޅަނދަކަށް ވާންވާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައިވާ މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަނާއި އޮފްޝޯރ ޕްލެޓްފޯމުތަކާއި އައިސްޕްލާންޓްތަކަށް ވަދެ، އެ ތަންތަން ބަލައި ފާސްކުރުން.
ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދެއް، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ތަކެތި އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދިއުމަށް ބޭނުންކުރާ އެނޫން އެއްޗެއް، މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ އާލާތެއް، މުދަލެއް، ސާމާނެއް ނުވަތަ މި ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުށެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަށް އެ އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކަށް ބިނާކޮށް ތަންފީޛީ އޮފިސަރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެނޫންވެސް އެއްޗެއް ނެގުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ހިފަހައްޓާ ނުވަތަ ބަލައި ފާސްކުރާ އުޅަނދެއްގައި ބާނާފައިވަނީ، ނުވަތަ ނަގާފައިވަނީ، ނުވަތަ ހިފާފައިވަނީ، ނުވަތަ މަރާފައިވަނީ، ނުވަތަ ގެނެސްފައިވަނީ، ނުވަތަ ގަނެފައިވަނީ، ނުވަތަ ވިއްކާފައިވަނީ، ނުވަތަ އެއްވެސް މީހެއްގެ އަތުން ފެނިފައިވަނީ މި ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ތަންފީޛީ އޮފިސަރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މަސް ނެގުން އަދި އެފަދަ މަހުގެ ސާމްޕަލް ނެގުން؛
މި ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުށެއް ކޮށްފައިވުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ކުރަމުންދިޔުމުގެ ސަބަބުން ހިފެހެއްޓިފައިވާ އުޅަނދުގެ މާސްޓަރު، ވެރިފަރާތް، ނުވަތަ އޮޕަރޭޓަރު ނުވަތަ އެ އުޅަނދުގައި ކުށް ކުރިކަމަށް ނުވަތަ ކުށްކުރުމުގައި ބައިވެރިވިކަމަށް ބެލެވޭ އެންމެހައި ފަރާތްތައް ހައްޔަރުކުރުން؛ އަދި މި ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުށެއް ކޮށްފައިވަނީ ނުވަތަ ކުރަމުންދަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައިވާ މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަނެއް، ނުވަތަ އޮފްޝޯރ ޕްލެޓްފޯމެއް ނުވަތަ އައިސްޕްލާންޓެއްގައިނަމަ، އެފަދަ ތަންތަން ހިންގާ ފަރާތާއި އެ ތަންތަނުގެ އެންމެހައި މުވައްޒަފުން ހައްޔަރުކުރުން.

[ކަސްޓަމްސްގެ ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންގެ ބާރުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 57 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސްގެ ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންނަށް އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި، ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުން ދިވެހިރާއްޖެ އަންނަ ކޮންމެ އުޅަނދެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބަނދަރަކަށް އައުމާއެކު އިންވާރޑް ކްލިއަރެންސް ދިނުމުގެ ކުރިން ބަލަންޖެހޭ އެންމެހައި ކަންކަން ބެލުން؛
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި، ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފުރާ އުޅަނދުފަހަރަށް އައުޓްވާރޑް ކްލިއަރެންސް ދިނުމުގެ ކުރިން ބަލަންޖެހޭ އެންމެހައި ކަންކަން ބަލައި ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމަށް އެންގުން؛
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި، ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުން ދިވެހިރާއްޖެ އަންނަ އުޅަނދުފަހަރާއި ދިވެހިރާއްޖެއިން މަސް ބަރުކޮށްގެން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރަށް ނުކުންނަ އުޅަނދުފަހަރުގައި ހުންނަ މުދަލާއި، މީހުންނާއި އެހެނިހެން ތަކެތި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2011 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނު) އާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ބަލައި ފާސްކުރުން؛ އަދި މިނިސްޓްރީގެ ހުއްދައިގެ ދަށުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދަށް ވަންނަ، އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ނުކުންނަ އުޅަނދުފަހަރުން ފެންނަ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފު ތަކެތި ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2011 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނު) އާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ހިފަހައްޓައި، އެފަދަ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤު ކުރުން.

[ހިފެހެއްޓުމާއި ހައްޔަރުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ) ގެ ދަށުން، ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑްގެ ތަންފީޛީ އޮފިސަރަކު އެއްވެސް ފަރާތެއް ހައްޔަރުކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ އެއްވެސް މުދަލެއް ހިފަހައްޓައިފިނަމަ، ވީއެންމެ އަވަހަކަށް އެކަން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް އަންގައި، އެ ފަރާތެއް ނުވަތަ އެ މުދަލެއް މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާ ޙަވާލުކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއާއި 60 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން މީހުން ހައްޔަރުކުރުމުގައާއި މުދާ ހިފެހެއްޓުމުގައި ސިފައިންގެ ކޯސްޓްގާޑްއާއި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ ތަންފީޛީ އޮފިސަރުން ޢަމަލުކުރާނެ ސްޓޭންޑަރޑް އޮޕަރޭޓިންގ ޕްރޮސީޖަރތައް، އެ ދެ އިދާރާ ގުޅިގެން އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.

[ހައްޔަރުކުރެވޭ ނުވަތަ ހިފެހެއްޓޭ އުޅަނދުތަކާއި މީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް]
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އުޅަނދެއް ނުވަތަ އެ އުޅަނދުގައި ތިބި ފަރާތްތައް ހިފެހެއްޓިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ ހިފެހެއްޓުނު ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވުނު ސަރަޙައްދަކާ އެންމެ ކައިރި ނުވަތަ އެންމެ ފަސޭހައިން ކައިރިކުރެވޭނެ ބަނދަރަކަށް ގެންދަންވާނެއެވެ. އަދި މައްސަލަ ވަކި ގޮތަކަށް ނިމެންދެން، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 65 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ބޮންޑެއް ނުވަތަ އެ ނޫންވެސް އެހެން ސެކިއުރިޓީއެއް ޑިޕޮޒިޓްކުރަންދެން އެފަދަ އުޅަނދެއް ހިފަހައްޓާފައި ބާއްވަންވާނެއެވެ.

[ހަލާކުވެދާނެ ފަދަ ތަކެއްޗާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހިފެހެއްޓޭ މަސް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެހެން އެއްޗަކީ ހަލާކުވެދާފަދަ ބާވަތުގެ އެއްޗެއްނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ތަކެތި ވިއްކާލެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ވިއްކާލެވޭ ތަކެއްޗާ ގުޅިގެން ލިބޭ ފައިސާއާއި، ވިއްކާލަން މަސައްކަތްކުރުމަށްފަހު ވިއްކާނުލެވޭ ތަކެއްޗާ ގުޅޭގޮތުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[އެކަށީގެންވާ ބޮންޑެއް ބެހެއްޓުމަށްފަހު އުޅަނދު ނުވަތަ ހިފެހެއްޓުނު އެއްޗެއް ދޫކޮށްލުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހިފެހެއްޓޭ އުޅަނދެއް ނުވަތަ އެކުއަކަލްޗަރ ފެސިލިޓީއެއް ނުވަތަ މަސްވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ އާލާތެއް ނުވަތަ އެ ނޫންވެސް އެހެން އެއްޗެއް ދޫކޮށްދިނުމަށް އެދި ކަމާބެހޭ ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅުމުން، އެކަމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތެއްގެ ކިބައިން އެކަށީގެންވާ ބޮންޑެއް ނުވަތަ އެފަދަ އެހެން ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮޒިޓެއް ނެގުމަށްފަހު އެ ހިފެހެއްޓުނު އެއްޗެއް ދޫކޮށްލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ދަށުން ނަގާ ބޮންޑް ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓް ނެގުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ތަންފީޛީ އިދާރާތަކުގެ މަޝްވަރާއާއެކު މިނިސްޓްރީން އެކުލަވާލައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ބޮންޑްކުރެވޭނެ ޝަރުޠުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 65 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނެގޭ ބޮންޑް ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީއެއްގައި އަންނަނިވި ޝަރުޠުތައް ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އެ ފަރާތާމެދު ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ސާބިތުނުވެއްޖެނަމަ، ބޮންޑް ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީ ފައިސާ އަނބުރާ އެ ފަރާތަކަށް ރައްދުކުރުން؛
އެ ފަރާތާމެދު ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ސާބިތުވެގެން އެއްވެސް ފައިސާއެއް ދައުލަތަށް ދައްކަންޖެހިއްޖެނަމަ، އެ ފައިސާއެއް ދައްކާތާ 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ބޮންޑް ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީ ފައިސާ އަނބުރާ އެ ފަރާތަކަށް ރައްދުކުރުން؛ އަދި މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން ފައިސާއެއް ދައްކަންޖެހި ނުދައްކައިފިނަމަ، އެ ފަރާތުން ދައްކަންޖެހޭ ޢަދަދު ބޮންޑް ފައިސާއިން އުނިކުރެވޭނެކަން.

[ބޭރުގެ އުޅަނދާއި އެ އުޅަނދުފަހަރުގައިވާ މުދާ ދައުލަތަށް ނެގުން]
ބޭރުގެ އުޅަނދަކުން މި ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ އެއްވެސް ޢަމަލެއް ކޮށްފައިވާކަން ކޯޓެއްގައި ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެޅޭ އެހެނިހެން ފިޔަވަޅުތަކާއި ޖޫރިމަނާގެ އިތުރުން އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް އަންގައި ކޯޓަށް ޙުކުމްކުރެވިދާނެއެވެ.
ކުށްކުރުމުގައި ބޭނުންކުރި ބޭރުގެ އުޅަނދާއި، އެ އުޅަނދުގެ ވަސީލަތްތަކާއި އާލާތްތަކާއި މުދަލާއެކު، އަދި އެނޫންވެސް އެހެން އާލާތެއް އަދި ކުށްކުރުމުގައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ އެއްޗެއް ދައުލަތަށް ނެގުމަށް؛
ކުށްކުރުމުގައި ބޭނުންކުރި އުޅަނދުގައިވާ އެންމެހައި މަހުގެ ބާވަތްތައް ނުވަތަ އެ މަހުގެ ބާވަތްތައް ވިއްކައިގެން ލިބޭ ފައިސާ އަދި އެ އުޅަނދުގައިވާ އެންމެހައި ގޮވާތަކެތި، ވިހަ، ނުވަތަ އެހެނިހެން އެފަދަ މާއްދާތައް ދައުލަތަށް ނެގުމަށް؛
މި މާއްދާގެ (ހ)، ނުވަތަ (ށ) ގެ ދަށުން ދައުލަތަށް ނެގޭ އުޅަނދާއި މުދަލާމެދު ޢަމަލުކުރާނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ނާޅާނަމަ ހިފެހެއްޓޭ އުޅަނދާއި ތަކެތި ދޫކޮށްލުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހިފެހެއްޓޭ އުޅަނދަކާމެދު ނުވަތަ ތަކެއްޗާމެދު 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެއްވެސް އިޖުރާއަތެއް ހިންގަން ފައްޓާފައިނުވާނަމަ، އެ އުޅަނދެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް ދޫކޮށްލަންވާނެއެވެ.

[އޮބްޒާވަރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުއްދައެއް ނުވަތަ ޞައްޙަ ލައިސަންސެއް ލިބިފައިވާ އުޅަނދުތަކުގައި ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އެނޫންވެސް އުޅަނދުތަކުގައި، އޮބްޒާވަރުންގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތައް، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރެވޭ އިޢުލާނަކުން މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އޮބްޒާވަރުންގެ ގޮތުގައި ބޭރު ޤައުމުތަކުގެ ރައްޔިތުން ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރެވޭ އިޢުލާނަކުން މިނިސްޓްރީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
ސައިންޓިފިކް ކަންކަމަށާއި، މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމަށާއި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެނޫން ބޭނުމަށްޓަކައި، އިތުބާރު ހުރި ޞައްޙަ މަޢުލޫމާތު އެއްކުރުމާއި، ރެކޯޑުކުރުމާއި ރިޕޯޓުކުރުމަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ އޮބްޒާވަރުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އޮބްޒާވަރުންގެ ގޮތުގައި މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުގެ ޝަރުޠުތަކާއި އެ ފަރާތްތަކަށް ލިބެންޖެހޭ ރައްކާތެރިކަމާއި ޢިނާޔަތްތަކަކީ ކޮބައިކަން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެކުލަވާލާ ގަވާއިދުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންނާއި ރޭންޖަރުންނަށް އެއްބާރުލުން ދިނުން]
މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރުގެ އޮޕަރޭޓަރު، މާސްޓަރު، ފަޅުވެރިން ނުވަތަ މަސްވެރިކަންކުރުމުގައި ނުވަތަ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް ހިންގައި ނުވަތަ އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ މަސައްކަތް ހިންގާ ފަރާތްތަކުން، ކަންކުރާނެ ގޮތާ ގުޅޭގޮތުން ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންނާއި ރޭންޖަރުން ދޭ މަޢުލޫމާތާއި، އިރުޝާދުތަކާ އެއްގޮތަށް ވަގުތުން ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
[މަސްވެރިކަން މޮނިޓަރކުރުމާއި، ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ސަރވޭލަންސްއާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް] މަސްވެރިކަން މޮނިޓަރކުރުމާއި، ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި ސަރވޭލަންސްއާގުޅޭ އަންނަނިވި ގަވާއިދުތައް ކަމާގުޅޭ އިދާރާތަކުގެ މަޝްވަރާގެމަތިން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން ހަދަންވާނެއެވެ.
މޮނިޓަރިންގ ކޮންޓްރޯލިން އަދި ސަރވޭލަންސާގުޅޭ މިންގަނޑުތައް އެކުލަވާލުމަށް ބޭނުންވާ، މަޢުލޫމާތާއި ތަފާސްހިސާބު އެއްކުރުމާއި، ވަޒަންކުރުމާއި ފޯރުކޮށްދިނުމާގުޅޭ؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މަސްވެރިކަންކުރާ ފަރާތްތަކުން ފޯރުކޮށްދޭ މަޢުލޫމާތުގެ ސިއްރު ހިފެހެއްޓުމާގުޅޭ؛
އެހެން ޤައުމުތަކާއެކު މަޢުލޫމާތު ބަދަލުކުރުމާގުޅޭ؛
ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރުގެ އޮޕަރޭޓަރުންނާއި އޮބްޒާވަރުންގެ ޙައްޤުތަކާއި އިލްތިޒާމްތައް ހިމެނޭގޮތުން، އޮބްޒާވަރުންނާގުޅޭ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި އޮބްޒާވަރުންނާގުޅޭ؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި އުޅޭ މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރާއި، ދިވެހި އުޅަނދުފަހަރުތަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަމާއި، ހިންގާ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް، ސެޓަލައިޓް އަދި އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް މޮނިޓަރކުރުމާގުޅޭ؛
ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން "ހޮޓް ޕަރސޫޓް" އަދި "ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޕްރެސެންސް" ގެ ޑޮކްޓްރިން ހިންގުމާގުޅޭ؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ކުރެވޭ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ބެލެހެއްޓުމެއްނެތި، އަދި ރިޕޯޓުކުރުމެއްނެތި ކުރާ މަސްވެރިކަން މަދުކުރުމަށާއި، އެފަދަ މަސްވެރިކަމާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމުގައި ބޭރުގެ ދައުލަތްތަކަށާއި، ޤައުމުތަކުގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ ޖަމްޢިއްޔާތަކަށާއި އަމިއްލަ ޖަމްޢިއްޔާތަކަށް އެއްބާރުލުން ދިނުމާގުޅޭ؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކަށް ވަންނަ ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުފަހަރު މޮނިޓަރކުރުމާއި ކޮންޓްރޯލްކުރުމާގުޅޭ؛
ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދުފަހަރާއި އެ އުޅަނދުފަހަރުގެ ފަޅުވެރިން ހައްޔަރުކުރުމާގުޅޭ؛
ތަންފީޛީ އޮފިސަރުންގެ ވާޖިބުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތާގުޅޭ؛
މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރަށް އެރުމާގުޅޭ؛
ވަނުމާއި ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ބާރުތަކާއި ހައްޔަރުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުތަކާގުޅޭ؛
މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރު ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނައުމާއި ދޫކޮށްލުމާގުޅޭ؛
އަވަހަށް ހަލާކުވާ ޒާތުގެ ތަކެތި ގެންގުޅުމާއި ވިއްކުމާގުޅޭ؛
މަސްވެރި އުޅަނދުތަކާ ގުޅިގެން "ފްލެގް ސްޓޭޓް" ގެ ކޮންޓްރޯލް ހިންގުމާގުޅޭ؛ އަދި މަސްވެރި އުޅަނދުތަކާ ގުޅިގެން "ޕޯޓް ސްޓޭޓް" ގެ ކޮންޓްރޯލް ހިންގުމާ ގުޅޭ.

[ ކުށާއި އަދަބު]

[މަނާ ކަންތައްތަކާއި މަދަނީ ޚިލާފުވުންތައް]
މި ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ބޭރުގެ އުޅަނދުފަހަރުތަކަށް އަދަބު ކަނޑައަޅާނީ މި ބާބުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖޫރިމަނާގެ ޢަދަދުތަކަށްވުރެ 20 (ވިހި) ގުނަބޮޑުކޮށެވެ.
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފުވާ ފަރާތްތަކަށް ޖޫރިމަނާގެ އަދަބު ކަނޑައަޅާއިރު، އުޅަނދުގެ މާސްޓަރު، ވެރިފަރާތް އަދި އޮޕަރޭޓަރު، މިއިން ކޮންމެ ފަރާތަކަށް ވަކިވަކިން ޖޫރިމަނާ ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ލައިސަންސް ނެތި ނުވަތަ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފަށް މަސްވެރިކަންކުރުން]
މިނިސްޓްރީން ދޫކުރާ ލައިސަންސް ނެތި ނުވަތަ ލައިސަންސްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް އުޅަނދަކުން މަސްވެރިކަން ނުވަތަ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތެއް ހިންގުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފިނަމަ، އެ ކުށެއްކުރި އުޅަނދުގެ މާސްޓަރު، ވެރިފަރާތް އަދި އޮޕަރޭޓަރުވެސް ހިމެނޭ ގޮތުން، އެއިން ކޮންމެ ފަރާތެއް ވަކިވަކިން -/400,000 (ހަތަރުލައްކަ) ރުފިޔާ އަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް އެހެން ފަރާތެއް ލައްވައި މަސްވެރިކަންކުރުވުން]
މަސްވެރިކަން ނުވަތަ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި ހިންގުމަށް ހުއްދަ ދިނުމުގެ ބާރު ލިބިފައިނުވާ ފަރާތަކުން އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ދިނުން ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއް އެހެން އެއްވެސް ފަރާތެއް ލައްވާ ކުރުވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހަކު -/200,000 (ދެލައްކަ) ރުފިޔާ އަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ލައިސަންސް ނެތި ނުވަތަ ލައިސަންސްގައިވާ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފަށް އެކުއަކަލްޗަރކުރުން]
މިނިސްޓްރީން ދޫކުރާ ލައިސަންސް ހޯދުމެއްނެތި ނުވަތަ ލައިސަންސްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފަށް އެކުއަކަލްޗަރކުރުމަކީ ނުވަތަ އެކުއަކަލްޗަރއާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތެއް ހިންގުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހަކު -/200,000 (ދެލައްކަ) ރުފިޔާ އަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ކުރުން މަނާ މަސްވެރިކަމުގެ ބާވަތްތަކުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުން]
މި ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ މަސްވެރިކަމެއްގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހަކު -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާ އަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގައި ކުށެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އެއްވެސް ޢަމަލެއް ކޮށްފި މީހަކު -/5,000 (ފަސްހާސް) ރުފިޔާ އަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
[ލައިސަންސް ނެތި ނުވަތަ ލައިސަންސްގައިވާ ޝަރުޠަކާ ޚިލާފަށް މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަނާއި، ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީތަކާއި، އައިސްޕްލާންޓްތަކާއި، އޮފްޝޯރ ޕްލެޓްފޯމް ހިންގުން] މިނިސްޓްރީން ދޫކުރާ ލައިސަންސެއް ނެތި ނުވަތަ ލައިސަންސްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފަށް މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަނެއް، ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީއެއް، ނުވަތަ އޮފްޝޯރ ޕްލެޓްފޯމެއް ނުވަތަ އައިސްޕްލާންޓެއް ޤާއިމުކުރުމަކީ ނުވަތަ ހިންގުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފިނަމަ، އެ ކުށެއްކުރި މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަނެއް ނުވަތަ އޮފްޝޯރ ޕްލެޓްފޯމެއް ނުވަތަ އައިސްޕްލާންޓެއްގެ ވެރިފަރާތް އަދި އޮޕަރޭޓަރުވެސް ހިމެނޭ ގޮތުން، އެއިން ކޮންމެ ފަރާތެއް ވަކިވަކިން -/400,000 (ހަތަރުލައްކަ) ރުފިޔާ އަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޖޫރިމަނާ ކަނޑައެޅުމުގެ ގަވާއިދު]
މި ޤާނޫނުގެ 73 ވަނަ މާއްދާއިން 78 ވަނަ މާއްދާގެ ނިޔަލަށް ހިމަނާފައިވާ ޖޫރިމަނާތައް ކަނޑައެޅުމުގައި ބަލާނެ މިންގަނޑުތަކާއި އުސޫލުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ޖަވާބުދާރީވުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުން]
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފުވިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ފަރާތަށް ނޯޓިސް ދީ، އެކަމާ ގުޅިގެން އެ ފަރާތުން ޖަވާބުދާރީވުމަށް ފުރުޞަތުދިނުމަށްފަހުގައި މެނުވީ، އަދި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އަޑުއެހުމެއް ބޭއްވުމަށްފަހު މެނުވީ، މި މާއްދާގެ ދަށުން އެއްވެސް މަދަނީ އަދަބެއް ކަނޑައަޅައިގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އަދަބުގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމުގައި، ކުރި ކުށުގެ ބާވަތާއި، ކުށްކުރި ޙާލަތާއި، ކުށުގެ މިންވަރާއި އެ ކުށުގެ ކުޑަބޮޑު މިނާއި، އަދި ކުށްކުރި ފަރާތުން އެ ކުށަށް ޒިންމާވާންޖެހޭ މިންވަރަށް މިނިސްޓްރީން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދެވޭ ނޯޓިސްގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ކުށް ކުރި ތާރީޚާއި އެ ކުށުގެ ބާވަތް؛
ކުރި ކުށަކީ، ނުވަތަ މަނާކަމަކީ ކޮބައިކަން؛ އަދި އެ ކުށަށް އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި މިނިސްޓްރީން ރިޢާޔަތްކުރި އެންމެހައި ކަންކަން.
އެގޮތުން، އެ ކުށަށް އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވަނީ މި ޤާނޫނުގެ ކޮން މާއްދާއެއްގެ ދަށުންކަން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދެވޭ ނޯޓިސްއާމެދު އެ ނޯޓިސް ރައްދުވާ ފަރާތުން ހިތްހަމަނުޖެހިއްޖެނަމަ، އެ ނޯޓިސްއެއް ލިބޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަމާބެހޭ ކޯޓަށް އެ މައްސަލައެއް އެ ފަރާތުން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅަން ބޭނުންނުވާ ފަރާތަކުންނަމަ، އެ ފަރާތަށް ނޯޓިސް ދޭތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެ ނޯޓިސްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖޫރިމަނާގެ ފައިސާ މިނިސްޓްރީއަށް ދައްކައި ޚަލާޞްކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މި ޙާލަތުގައި ނޯޓިސްގައިވާ ފައިސާއަކީ ދައުލަތަށް ދައްކަންޖެހޭ ދަރަންޏެއްކަމުގައި ބަލައި، އެ މުއްދަތުގައި އެ ފަރާތުން އެ ފައިސާ ދައްކާފައިނުވާނަމަ، މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަމާބެހޭ ކޯޓަށް އެ މައްސަލަ ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[ އިޚްތިޞާޞް އަދި އެހެންގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަމަތައް]

[އިޚްތިޞާޞް]
މި ޤާނޫނުގެ އެއްވެސް މާއްދާއަކާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފަށް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި މި ޤާނޫނުގެ ބާރު ހިނގާ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކުރާ އެއްވެސް ކަމެއް ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި ކަމަކާމެދު ޢަމަލުކުރެވޭނީ، އެފަދަ ޢަމަލެއް ހިންގީ ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގެ ތެރޭގައި ހިންގި ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި ކަމެއް ފަދައިންނެވެ.
ދިވެހި އުޅަނދުތަކާއި، އެ އުޅަނދުގައި ތިބި ފަރާތްތައް ނުވަތަ އެ އުޅަނދާ ގުޅިފައިވާ ފަރާތްތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ބޭރުގައި ހިންގާ ޢަމަލަކީ ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމަކީ، މި ޤާނޫނު ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގައި ކުށެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާކަމެއްނަމަ، އެފަދަ ޢަމަލެއް ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި ކަމެއް ބެލެވޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގައި ކޮށްފައިވާ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަމާބެހޭ ކޯޓުތަކަށް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިފައިވާ ޢަމަލެއް ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެންގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފަށް ކުރާ ޢަމަލުތަކާ ގުޅިގެން، އެ ޢަމަލެއް ހިންގާތާ 12 (ބާރަ) މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ ޢަމަލަކާ ގުޅިގެން ފިޔަވަޅު އަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޖިނާއީ ކުށްތަކާ ގުޅިގެން ޢަމަލުކުރެވޭނީ އެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[އެހެންގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަމަތައް]
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ މަސްވެރި އުޅަނދަކުން ފެންނަ މަސް، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު ބެލެވޭނީ މި ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލެއް ހިންގުމުގެ ތެރޭގައި ހިފާފައިވާ މަސްކަމުގައެވެ.
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން ހިންގާއެއްވެސް ޝަރީޢަތެއްގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ޢަމަލު ހިންގި ތަނާމެދު ސުވާލު އުފެދިފައިވާނަމަ، ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސައްކަތްކުރާ އުޅަނދު ނުވަތަ އެއަރކްރާފްޓްގެ ކަމާގުޅޭ ލޮގް ފޮތުގެ އެންޓްރީގައިވާ ތަން ނުވަތަ ތަންފީޛީ އުޅަނދެއް ނުވަތަ އެއަރކްރާފްޓެއްގައިވާ ރަސްމީ ރެކޯޑުތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތަން ބެލެވޭނީ އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު، އެ ޢަމަލެއް ހިނގި ތަން ކަމުގައެވެ.
ލޮގް ފޮތުގެ އެންޓްރީ ނުވަތަ ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސައްކަތްކުރާ އުޅަނދު ނުވަތަ އެއަރކްރާފްޓްގެ އެނޫންވެސް ރަސްމީ ރެކޯޑެއްގެ ކޮޕީއެއް، ނުވަތަ ތަންފީޛީ އޮފިސަރު ތައްގަނޑުޖަހައި ޞައްޙަކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެންޓްރީގެ ބައި މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށް ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން ހިންގޭ އެއްވެސް ޝަރީޢަތެއްގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އުޅަނދަކާ ގުޅިގެން، މަސްވެރިކަމުގެ ޙަރަކާތްތަކުގައި ހިންގާ ޢަމަލެއް ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމެއް ބެލެވޭނީ، އެ އުޅަނދުގެ ވެރިފަރާތާއި އޮޕަރޭޓަރާއި މާސްޓަރުވެސް ހިންގި ޢަމަލެއް ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލި ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މި ޤާނޫނުން ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން ބެހެއްޓުމަށް ލާޒިމްވާ ލިޔުމެއް ލިޔަންޖެހޭ އެންޓްރީއެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ފާހަގައެއް ނުވަތަ ލޮގެއް، ޗާޓެއް ނުވަތަ އެނޫން ލިޔެކިޔުމެއް ނުވަތަ މަސްވެރި އުޅަނދުގެ ޙަރަކާތްތައް ރެކޯޑުކުރުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ތަކެތި ބެލެވޭނީ، އެ އުޅަނދެއްގެ ވެރިފަރާތާއި އޮޕަރޭޓަރާއި މާސްޓަރުގެ ތަކެތި ކަމުގައެވެ.
މި ޤާނޫނާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވުމުން ހިންގޭ އެއްވެސް އިޖުރާއަތެއްގައި ބެލެވެމުންދާ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ މަސް ނަގާފައިވަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދަކުންކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭގޮތަށް، ތަންފީޛީ އޮފިސަރު އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކަށް ބިނާކޮށް ހެކިބަސްދިނުމުން، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު، ބެލެވޭނީ އެ މަހެއް ނަގާފައިވަނީ އެ ސަރަޙައްދަކުންކަމުގައެވެ.
މި ޤާނޫނާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވުމުން ހިންގޭ އިޖުރާއަތެއްގައި، އެ ފަރާތަކީ އެ އުޅަނދެއްގެ ވެރިފަރާތް ނުވަތަ އޮޕަރޭޓަރު ނުވަތަ މާސްޓަރުކަން ނުވަތަ ނޫންކަމަށް ބަޔާންކޮށް މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތުން ދޭ މަޢުލޫމާތަކީ އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު، ތެދު މަޢުލޫމާތުކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
އެއްވެސް މީހަކު ނުވަތަ އެއްވެސް މީހެއްގެ ފަރާތުން ހަދާފައިވާކަން، ބެހެއްޓިކަން ނުވަތަ އުފެއްދިކަމަށް ދައްކުވައިދޭ ލޮގެއް، ރެކޯޑެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް މަޢުލޫމާތެއް، މި ޤާނޫނު ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދެއްގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވޭހާ ހިނދަކު ބެލެވޭނީ، އެ މީހަކު ނުވަތަ އެ މީހެއްގެ ހުއްދައާއެކު ހަދާފައިވާ، ބަހައްޓާފައިވާ ނުވަތަ އުފައްދާފައިވާ ތަކެތި ކަމުގައެވެ.

[ އެހެނިހެން]

[އުވާލެވޭ ޤާނޫނު]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/87 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު) އުވުނީއެވެ.

[އިންތިޤާލީ މާއްދާތައް]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/87 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ އެންމެހައި ލައިސަންސްތަކާއި ހުއްދަތަކަކީ، މި މާއްދާގެ (ށ) އަށް އުނިކަން ނާންނާނެ ގޮތުގެމަތިން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސްތަކާއި ހުއްދަތައްކަމުގައި ބަލައި، އެ ލައިސަންސަތަކާއި ހުއްދަތަކުގެ ބާކީ އޮތް މުއްދަތަށް ދެމިއޮންނާނެ ލައިސަންސަތަކާއި ހުއްދަތަކެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/87 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ އެއްވެސް ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް، މި ޤާނޫނާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ އެއްވެސް ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުކަމަށް، ނުވަތަ އެ ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް އިޞްލާޙުކުރަންޖެހޭކަމަށް ނުވަތަ އެ ލައިސަންސަށް ނުވަތަ ހުއްދައަށް އެއްވެސް ޝަރުޠުތެއް އިތުރުކުރަންޖެހޭކަމަށް މިނިސްޓްރީއަށް ފެނިއްޖެހިނދެއްގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އިޞްލާޙުކުރެވޭ ނުވަތަ އިތުރުކުރެވޭ ޝަރުޠުތައް، އެ ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށް އެންގުން؛ މިގޮތުން އިތުރުކުރެވޭ ޝަރުޠުތަކަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށޭނީ އެކަން އެ ފަރާތަށް އަންގާ ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ.
އެ ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ބާޠިލުކުރުމުގެ ނިޔަތް އޮތްކަން އެ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތަށް އެންގުމާއި، މި ޤާނޫނު ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން އެ ކަމަކާގުޅޭ ލައިސަންސަށް ނުވަތަ ހުއްދައަށް އެދި އެ ފަރާތުން ހުށަހަޅަންޖެހޭނެކަން އެންގުން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ބާޠިލުކުރާނެކަން މިނިސްޓްރީން އަންގައިފިނަމަ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/87 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ތިރީގައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި ބާޠިލުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓްރީން އެންގުން އަންގާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަސް ހަމަވާއިރު، އެ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހަޅަންޖެހޭ އެޕްލިކޭޝަން ހުށަހަޅާފައިނުވާނަމަ؛ ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެޕްލިކޭޝަން ހުށަހެޅުމުން، އެ އެޕްލިކޭޝަން މި ޤާނޫނު ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޤަބޫލުނުކުރާކަން އެންގުމުން؛ ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެޕްލިކޭޝަން ހުށަހެޅުމުން، މި ޤާނޫނު ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ދޫކުރުމުން.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/87 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަސްވެރިކަމުގެ ޤާނޫނު) އަށް ޢަމަލުކުރެވޭގޮތަށް ހަދާފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކަކީ އެ އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އުވާނުލާހާހިނދަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޢަމަލުކުރެވޭނެ އެއްބަސްވުންތަކެކެވެ.
[ޤުދުރަތީ ދިރުންތައް ހޯދައި އެއިން މަންފާ ލިބިގަތުމުގެ ސިޔާދަތީ ޙައްޤު ލިބިދޭ ސަރަޙައްދުތަކަށް ޤާނޫނު ހިނގުން] ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ، އެ ސަރަޙައްދުން ޤުދުރަތީ ދިރުންތައް ހޯދައި އެއިން މަންފާ ލިބިގަތުމުގެ ސިޔާދަތީ ޙައްޤު ދިވެހިރާއްޖެއަށް ލިބިފައިވާ ކޮންމެ ސަރަޙައްދަކަށް މި ޤާނޫނު ހިނގާނެއެވެ.

[ގަވާއިދު ހަދައި ހިންގުން]
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ މިނިސްޓްރީންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައި ވީނަމަވެސް، "ފްލެގް ސްޓޭޓް" އާއި "ޕޯޓް ސްޓޭޓް" ގެ ކޮންޓްރޯލް ހިންގުމުގެ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ ދަތުރުފަތުރުގެ ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއިންނެވެ. އަދި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގެ ތެރޭގައި މަސްވެރި އުޅަނދުތަކަށް ތެޔޮ އެޅުމާއި، ތެޔޮ ފޯރުކޮށްދިނުމާގުޅޭ ގަވާއިދުތައްފަދަ، ތިމާވެށި ޙިމާޔަތްކުރުމާގުޅޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތަކެއް ހަދާނީ ތިމާވެށީގެ ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއިންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 3 (ތިނެއް) މަސް ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހަދައި، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، މި ޤާނޫނު ފާސްވެ، ތަޞްދީޤުކޮށް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ.

[މާނަކުރުން]
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، އަންނަނިވި ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ދީފައިވަނީ، އެ ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ތިރީގައި ދީފައިވާ މާނަކުރުމެވެ.
"މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތައް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ:
މަސް ނުވަތަ މަހުގެ އުފެއްދުންތައް ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދަކަށް ގެންދިއުމަށް، ނުވަތަ މަސް ނުވަތަ އެފަދަ އުފެއްދުމެއް ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދަކުން އެހެން ތަނަކަށް ގެންދިއުމަށް (ޓްރާންޝިޕްކުރުން)؛
މަސް ބާނާ ވަގުތުން ފެށިގެން ނުވަތަ މަސް ނަގާ ވަގުތުން ފެށިގެން އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަށް މަސް ގެންދިއުން، ނުވަތަ މަސް ހަލާކުނުވާ ގޮތަށް ރައްކާކުރުމަށް؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުން ނަގައިގެން އެއްގަމަށް ފުރަތަމަ ގެނެވޭ ވަގުތާ ހަމައަށް، މަހާއި މަހުގެ އުފެއްދުންތައް ރައްކާކުރުމާއި، ގަތުމާއި، ޕްރޮސެސްކުރުމަށް؛
މަހާއި މަހުގެ އުފެއްދުންތައް އެކްސްޕޯޓްކުރުމަށް؛
މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރަށް ތެޔޮ އެޅުން ނުވަތަ ތެޔޮ ފޯރުކޮށްދިނުން ނުވަތަ މަސްވެރިކަމުގެ ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމަށް އެއްބާރުލުން ދިނުމަށްޓަކައި އެއްވެސް ޙަރަކާތެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް؛ އަދި މި މާއްދާގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުން (5) ވަނަ ނަންބަރުގެ ނިޔަލަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ އެފަދަ މަސައްކަތެއް ކުރުމަށް ތައްޔާރުވުމަށް.
"އެކުއަކަލްޗަރކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގައި އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގެ ތެރޭގައި، ފެނުގެ ދިރުންހުރި ވަސީލަތްތައް ވިއްސައި، ދިރުވައި، އާލާކޮށް، ގެންގުޅެ ބޮޑުކުރުމަށެވެ.
"އެކުއަކަލްޗަރގެ އުފެއްދުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގައި ހުރި އެކުއަކަލްޗަރކުރާ ތަނެއްގައި ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި އާލާކުރަމުންގެންދާ، ނުވަތަ އާލާކޮށްފައިވާ ދިރޭ ނުވަތަ މަރުވެފައިވާ މަސް، ނުވަތަ މަހާ ގުޅިފައިވާ ބާވަތްތަކަށެވެ.
"އެކުއަކަލްޗަރކުރާ ސަރަޙައްދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެއްގަމާއި ކަނޑު ހިމެނޭ ގޮތުން، އެ ސަރަޙައްދުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމެއްގެ ގޮތުގައި އެކުއަކަލްޗަރކުރުންކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ، އަދި އެ ސަރަޙައްދުގައި އެކުއަކަލްޗަރކުރުން ތަރައްޤީކުރުމަށް ބާރުއެޅުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅާފައިވާ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ސަރަޙައްދަކަށެވެ.
"ތަންފީޛީ އޮފިސަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތައް ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގެ 57 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކޮންމެ އޮފިސަރަކަށެވެ.
"އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ މަސްވެރިކަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަކި މަސްވެރިކަމެއް ތަޢާރުފުކުރުމުގެ ކުރިން، އެ ބާވަތުގެ މަސްވެރިކަމަކީ އިޤްތިޞާދީގޮތުން ފީސިބަލް މަސްވެރިކަމެއްތޯ ޓެސްޓުކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މުއްދަތަކަށް ކުރާ މަސްވެރިކަމަށެވެ.
"މަސް" ނުވަތަ "މަސްވެރިކަމުގެ ދިރުންތައް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޖަނަވާރެއް ނުވަތަ ގަހެއް، ނުވަތަ މަހެއްގެސިފައެއް ހުރި، ނުވަތަ ނެތް އެއްޗެއް ނަމަވެސް ފެނުގައި ނުވަތަ ލޮނުގައި ނުވަތަ ކަނޑުގައި އުޅޭ އެންމެހައި ދިރޭ ތަކެއްޗަށެވެ. އެގޮތުން، މި މާނައިގެ ތެރޭގައި މައިކަށިހުރި ނުވަތަ މައިކަށި ނެތް ދިރޭ ތަކެތި،ޝެލްފިޝް، ވެލާ، އިހި، ކަކުނި އަދި ބުނެވިދިޔަ ދިރޭތަކެތީގެ ޅަ އެއްޗެއްސާއި، ފަންޏާއި ބިސް ހިމެނެއެވެ.
"މަސް ޕްރޮސެސްކުރާ ތަންތަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބިންބިމާއި، ޢިމާރާތްތަކާއި އެނޫންވެސް ތަންތަން، އަދި އެ ތަނެއްގައި:
މަސް ނުވަތަ އެކުއަކަލްޗަރގެ އުފެއްދުންތައް، ސާފުކޮށް، ބަންދުކޮށް، ފިނިކޮށް، ގަނޑުކޮށް، ލޮނުއަޅައި، ހިއްކައި، އެނޫންވެސް އެހެންގޮތަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭއާއި ދިވެހިރާއްޖޭން ބޭރުގައި ވިއްކުމަށް ތައްޔާރުކުރާ ތަންތަން؛ ނުވަތަ ބަންދުކޮށް ނުވަތަ ޕެކެޓުކޮށް، ދަޅުގައި ބަންދުކޮށް، ހިއްކައި، ސާފުކޮށް، ލޮނުއަޅައި، ފިނިކޮށް، ގަނޑުކޮށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެހެންގޮތަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭއާއި ދިވެހިރާއްޖޭން ބޭރުގައި ވިއްކުމުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މަސް ނުވަތަ އެކުއަކަލްޗަރގެ އުފެއްދުންތައް ރައްކާކޮށްފައި ބަހައްޓާ ތަންތަން.
"ގޭދޮށު މަސްފެކްޓްރީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފަރުދެއް ނުވަތަ ރައްޔިތުން ރަށު ފެންވަރުގައި ހިންގާ މަހާއި މަހުގެ އުފެއްދުންތައް އުފައްދާ ތަންތަނަށެވެ.
"މަހާއި މަހުގެ އުފެއްދުންތައް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފިނިކޮށްފައިވާ، ފިނިކޮށް ގަނޑުކޮށްފައިވާ، ދަޅުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ، ހިއްކާފައިވާ، ލޮނު އަޅާފައިވާ، ފިނިކޮށްފައިވާ، ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް އުފައްދާފައިވާ މަހުގެ ނުވަތަ އެކުއަކަލްޗަރގެ އުފެއްދުމަށެވެ.
"މަސްވެރިކަންކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ:
ހިފުމަށާއި، ނެގުމަށާއި، މެރުމަށާއި ބޭނުމަށް މަސް ހޯދުން؛
މަސް ހޯދުމަށް، ހިފުމަށް، ނެގުމަށް، ނުވަތަ މެރުމަށް މަސައްކަތްކުރުން؛
އެކަންކަމުގެ ނަތީޖާއަކީ މަސް ހޯދުން، ހިފުން، ނެގުން، މެރުން ނުވަތަ މަސް ބޭނުންކަމުގައި ހިމެނޭ އެނޫންވެސް އެހެން ޙަރަކާތްތައް ހިންގުން؛
"ރޭޑިއޯ ބީކަން" ހިމެނޭގޮތަށް، މަސް ޖަމާކުރުވުމަށް ބޭނުންކުރާ އާލާތް ނުވަތަ އެގްރިގޭޓްކުރުމާގުޅޭ ސާމާނު ބެހެއްޓުން، ހޯދުން ނުވަތަ އަނބުރާ ހޯދުން؛
މޫދުގައި ނުވަތަ ކަނޑުގައި ނުވަތަ ރަށެއްގެ އެއްގަމުގައި މި މާއްދާގެ (1) ވަނަ ނަންބަރާއި، (2) ވަނަ ނަންބަރާއި، (3) ވަނަ ނަންބަރު ނުވަތަ (4) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބުނެފައިވާ އެއްވެސް ޙަރަކާތެއް ހިންގުމަށް ތައްޔާރުވުމަށްޓަކައި އެއްވެސް ކަމެއް ހިންގުން.
"މަސްވެރިކަމުގެ މެނޭޖްމަންޓް ޕްލޭން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ތިން ވަނަ ބާބާ ގުޅިގެން މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބަލަހައްޓައި އަދި ތަރައްޤީކުރުމާގުޅޭ ޕްލޭނަށެވެ.
"މަސްވެރިކަން ރާވައި ހިންގުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގައި އުޅޭ ފެނުގެ ނުވަތަ ލޮނުގެ ނުވަތަ ކަނޑުގެ ދިރުންހުރި ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމާއި، ޙިމާޔަތްކުރުމާއި، ބޭނުންކުރުމާއި އަދި ތަރައްޤީކުރުމަށެވެ.
"މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަސްވެރިކަމަށް ބޭނުންކުރާ ނުވަތަ މަސްވެރިކަންކުރުމަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ޢާންމު ގޮތެއްގައި މަސްވެރިކަން ނުވަތަ މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތެއް ހިންގުމަށް ބޭނުންކުރާ ބާވަތެއްގެ އެއްވެސް އުޅަނދެއް، ކަނޑު ބޯޓެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އުޅަނދަކަށެވެ.
"ބޭރުގެ އުޅަނދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ:
ބޭރު ޤައުމެއްގައި އެ ޤައުމެއްގެ ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން އެ ޤައުމެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ އުޅަނދު؛ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިނުވާ، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކުރަން ލާޒިމްނުވާ އުޅަނދު.
"ބޭރުގެ މަސްވެރި އުޅަނދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބޭރު ޤައުމެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މަސްވެރިކަންކުރާ، ނުވަތަ އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަށް މަސް އުފުލުމަށް ބޭނުންކުރާ އުޅަނދުފަހަރަށެވެ.
"މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފިޔަވަޅުތައް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭން ބައިވެރިވެފައިވާ ނުވަތަ މެންބަރެއްކަމުގައި ނުވިޔަސް ދިވެހިރާއްޖޭން އެއްބާރުލުން ދޭ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ނުވަތަ ސަރަޙައްދީ ޖަމްޢިއްޔާ ނުވަތަ އިންތިޒާމެއް ނުވަތަ އެރޭންޖްމަންޓަކުން، މަސްމަހާމެހި ޙިމާޔަތްކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން ނުވަތަ ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާ ގުޅޭގޮތުން އެކަށައަޅާފައިވާ ނުވަތަ ޢަމަލުކުރާ ފިޔަވަޅުތަކަށެވެ.
"އިލީގަލް، އަންރިޕޯޓެޑް، އަންރެގިއުލޭޓެޑް ފިޝިންގ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި މާނަކުރެވިފައިވާ ގޮތަށް، މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފިޔަވަޅުތަކާ ޚިލާފަށް ކުރާ އެންމެހައި މަސްވެރިކަމާއި، މަސްވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި ޙަރަކާތްތަކަށެވެ.
"ދިވެހިރައްޔިތުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގައި ދިވެހިރައްޔިތުން ކަމަށް ބުނެފައިވާ މާނައިގައެވެ.
"ދިވެހި އުޅަނދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބޭރު ޤައުމެއްގައި އެ ޤައުމެއްގައި ޢަމަލުކުރެވޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިނުވާ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ އުޅަނދަށެވެ.
"ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތައް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/96 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުތަކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެތެރޭ ކަނޑާއި އާކިޕެލެޖިކް ކަނޑާއި ސަރަޙައްދީ ކަނޑު އަދި ޚާއްޞަ އިޤްތިޞާދީ ކަނޑަށެވެ.
"މާސްޓަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދެއްގައި، އެ ވަގުތަކު ހުރި އެންމެ އިސް ޒިންމާ ޙަވާލުވެފައިވާ ފަރާތަށެވެ.
"މިނިސްޓަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ކަންކަން ހިމެނޭގޮތުން މަސްވެރިކަމާގުޅޭ އެންމެހައި ކަންކަމުގެ ޒިންމާ ޙަވާލުވެފައިވާ ވަޒީރަށެވެ.
"މިނިސްޓްރީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެކުއަކަލްޗަރކުރުމުގެ ކަންކަން ހިމެނޭގޮތުން މަސްވެރިކަމުގެ އެންމެހައި ކަންކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއަށެވެ.
"އޮޕަރޭޓަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ވެރިފަރާތް، ޗާޓަރަރ، މާސްޓަރު އަދި އެ އުޅަނދު ދުއްވައިގެން ހޯދާ އިޤްތިޞާދީ ނުވަތަ މާލީ ފައިދާ ލިބޭ ފަރާތް ހިމެނޭގޮތުން، އެ އުޅަނދާ ޙަވާލުވެހުރި، އެ އުޅަނދު ހިންގުމަށް ޒިންމާކުރެވިފައިވާ ނުވަތަ އުޅަނދަށް އިރުޝާދުތައް ދޭ ނުވަތަ ކޮންޓްރޯލްކުރާ ކޮންމެ ފަރާތަކަށެވެ.
"ވެރިފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ވެރިފަރާތުގެ ވާޖިބުތަކާއި ޒިންމާތައް އަދާކުރާ ނުވަތަ ވެރިފަރާތުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަމަށް ބުނާ، ނުވަތަ އެ މީހެއްގެ އަމިއްލަ ހައިސިއްޔަތުން ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ފަރާތުން ކަމުގައިވިޔަސް ވެރިފަރާތުގެ ބާރުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގެ އިލްތިޒާމްތައް ޤަބޫލުކުރާ ފަރާތާއި، ވެރިފަރާތާ އެހެން ފަރާތަކާ ގުޅިފައިވާ ފަރާތް ނުވަތަ ފަރާތްތައް، ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްގެ މެނޭޖަރ، ޑިރެކްޓަރ ނުވަތަ ސެކްރެޓަރީއަށެވެ.
"މީހުން" ނުވަތަ "ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޠަބީޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަށެވެ.
"ދިވެހިރައްޔިތުން" ނުވަތަ "ދިވެހިން" އަށް ޙަވާލާދެވޭއިރު ޠަބީޢީ ޝަޚްޞާއި ޤާނޫނީ ޝަޚްޞު ހިމެނޭނެއެވެ.
"މުނިފޫހިފިލުވުމަށް ނުވަތަ ކުޅިވަރުގެ ގޮތުގައި ކުރާ މަސްވެރިކަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަމިއްލަ ބޭނުމަށާއި އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން މަންފާ ހޯދުމަށްޓަކައި ވިއްކުން، އެކްސްޕޯރޓުކުރުންފަދަ ބޭނުމެއް ނުހިމެނޭގޮތަށް މުނިފޫހިފިލުވުމުގެ ގޮތުންނާއި ކުޅިވަރެއްގެ ގޮތުން ކުރާ މަސްވެރިކަމަށާއި އާމްދަނީ ހޯދުމުގެ ގޮތުން، ސީދާ މުނިފޫހިފިލުވުމަށް ނުވަތަ ކުޅިވަރަށް އަމާޒުކޮށްގެން އެއްވެސް ޙަރަކާތެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށެވެ.
"މަސްވެރިކަން ރާވައި، ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ސަރަޙައްދީ ޖަމްޢިއްޔާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދުރު ހިސާބުތަކަށް ހިޖުރަކުރާ މަހުގެ ސްޓޮކްތަކާއި، ޤައުމީގޮތުން މަސްވެރިކަން ބެލެހެއްޓޭ ސަރަޙައްދުގެ ތެރޭގައި އަދި މާކަނޑުގައިވެސް އުޅޭ މަހުގެ ސްޓޮކާއި، އަދި މާކަނޑުގައި އުޅޭ އެނޫން ބާވަތްތައް ޙިމާޔަތްކުރުމާއި، ބެލެހެއްޓުމާގުޅޭ ފިޔަވަޅުތައް އެކަށައެޅުމާއި، އަދި ބެލެހެއްޓުން ވިލަރެސްކުރުމުގެ ޒިންމާ މަތިކުރެވިފައިވާ ތިނެއް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ޤައުމުތައް ހިމެނޭގޮތުން އުފައްދާފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާއަށެވެ.
"އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ކުރާ މަސްވެރިކަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބާނާ ނުވަތަ ހިފާ މަހަކީ މަސް ބާނާ ފަރާތް ނުވަތަ ފަރާތްތަކުގެ ޢާއިލާއިން ސީދާ ކެއުމަށް މަސް ބޭނުންކުރާ، އަދި އަމިއްލަ ގޮތުން ނުވަތަ މެދުވެރިއެއް މެދުވެރިކޮށްނަމަވެސް ވިޔަފާރީގެ ނުވަތަ އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ އެއްވެސް ބޭނުމަކަށް އެ މަސްވެރިކަމުން ބާނާ މަސް ވިއްކާ ނުލާ މަސްވެރިކަމަށެވެ.
"ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މީހުންނަށް އެމީހުންގެ އިޖްތިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ އަދި ސަގާފީ ދުޅަހެޔޮކަން ލިއްބައިދިނުމަށްޓަކައި، ތިރީގައިވާ ކަންކަން ކުރުމާއެކު، ކަނޑުގެ ވަސީލަތްތައް ބަލަހައްޓައި، ބޭނުންކޮށް، އިތުރުކޮށް އަދި ތަރައްޤީކުރުމަށެވެ.
މުސްތަޤުބަލުގެ ޖީލުތަކުގެ ބޭނުންތައް ފުއްދޭނެ ގޮތަށް ކަނޑުގެ މުއްސަނދިކަން ދެމެހެއްޓުން؛
ކަނޑުގެ މާޙައުލުން މަސްވެރިކަންކުރުމުން ދިމާވެދާނެ ނުރައްކާތެރި އަސަރުތަކުން އެއްކިބާވުމާއި، އެފަދަ ކަންކަމަށް ފަރުވާ ހޯދައިދިނުން ނުވަތަ އެފަދަ އަސަރުތައް ކުޑަކުރުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންނަށް އެ މީހުންގެ އިޖްތިމާޢީ، އިޤްތިޞާދީ އަދި ސަގާފީ ދުޅަހެޔޮކަން ލިއްބައިދިނުމަށްޓަކައި، ކަނޑުގެ ވަސީލަތްތައް ބަލަހައްޓައި، ބޭނުންކޮށް، އިތުރުކޮށް އަދި ތަރައްޤީކުރުން.
"ސަރަޙައްދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދަށެވެ.
"ކުށް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގައި ކުށެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ، އިދާރީ ކުށްތަކަށެވެ.
"މަސް ޕްރޮސެސްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގިނަ ދުވަހަށް ބެހެއްޓުމަކަށްޓަކައި ޕެކެޓްކުރުމަށް ނުވަތަ ބަންދުކުރުމަށް ނުވަތަ މަހަށް އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ބަދަލެއް ގެނައުމަށް ހިންގާ ޙަރަކާތްތަކަށެވެ.
"އައިސްޕްލާންޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަސް ރައްކާތެރިކޮށް ތާޒާކަންމަތީ ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ އައިސް ތައްޔާރުކުރުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާ ތަންތަނަށެވެ.
"އޮފްޝޯރ ޕްލެޓްފޯމް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މަސްވެރިންގެ އަތުން މަސް ގަތުމަށް، ނުވަތަ މަސް ޕްރޮސެސްކުރުމަށް ނުވަތަ މަސްވެރިކަންކުރާ އުޅަނދުފަހަރަކަށް ބޭނުންވާ އެހެންވެސް ޚިދުމަތެއް ދިނުމަށްޓަކައި އަތޮޅުތަކުގެ އެތެރެވަރިން ބޭރުގައިވާ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ޤާއިމުކުރާ ވަސީލަތަށެވެ.
"ޕްރިކޯޝަނަރީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަމަކާގުޅޭ ފުރިހަމަ ސާފު މަޢުލޫމާތު ނެތި، އެ ކަމެއް ބޭނުންވާ ގޮތް ނޫން ގޮތަކަށް ހިނގާފާނެކަމަށްޓަކައި ކުރާ ކަންތަކަށެވެ.
"ޕްރިކޯޝަނަރީ އެޕްރޯޗް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި ހޯދާފައިވާ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ނެތް ޙާލަތުގައި ނުވަތަ ވަކި ކަމެއް ޔަޤީންކުރެވިފައިނުވާ ހިނދުގައި، ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ދެމެހެއްޓެނިވި ހަމަތަކުގެ ތެރެއިން ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ދޫކޮށްލުމުގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމަށް ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށެވެ.
"އިކޯސިސްޓަމް އެޕްރޯޗް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ގުޅިލާމެހިފައިވާ ރާވައި، ހިންގައި އަދި ބެލެހެއްޓުމުގެ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން އައްސޭރިފަށާއި ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައިވާ ޤުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް އަދި މާޙައުލީ ނިޒާމު ރައްކާތެރިކޮށް އެ ވަސީލަތްތަކުގެ ދެމެހެއްޓެނި ބޭނުން ހިފުމަށެވެ.
"އިކޯސިސްޓަމްގެ ޖެނެޓިކް ޑައިވަރސިޓީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މާޙައުލީ ނިޒާމުގައިވާ ދިރުންތަކުގައި ޖެނެޓިކް ނުވަތަ ޖީންތަކުގެ ސިންދަފާތުކަމަށެވެ.
"ހޮޓް ޕަރސޫޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ނުވަތަ ފަރާތްތަކެއް ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތަކުން ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ނުވަތަ ފަރާތްތައް ފަހައި ދުއްވުމަށެވެ.
"ޑޮކްޓްރިން އޮފް ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޕްރެސެންސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ އައްސޭރިފަށުގެ ގައުމެއް (ކޯސްޓަލް ސްޓޭޓް) ގެ ޤާނޫނީ ބާރު ހިނގާ ސަރަޙައްދުން ބޭރުގައި އޮތް ބޭރު ޤައުމެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ އުޅަނދެއް ޙަރަކާތްތެރިވަމުންދަނީ، އެ އައްސޭރިފަށުގެ ޤައުމުގެ އުޅަނދަކާ ނުވަތަ މަތިންދާ ބޯޓަކާ ގުޅިގެން ކަމުގައިވާނަމަ، ބޭރު ޤައުމުގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ އުޅަނދުގެ މައްޗަށް އެ އައްސޭރިފަށުގެ ޤައުމުގެ ޤާނޫނީ ބާރު ހިންގުމުގެ ހަމައަށެވެ.
"ފްލެގް ސްޓޭޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ އުޅަނދު ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ގައުމަށެވެ.
"ޕޯޓް ސްޓޭޓް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުފަހަރަށް ބަނދަރުގެ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ ނުވަތަ އެ އުޅަނދެއްގެ އެ ވަގުތަކު ބަނދަރުވެފައިވާ ޤައުމަށެވެ.