މުދާ ވިއްކުމާބެހޭ ޤާނޫނު
(6/91)

[ނަން]
މިޤާނޫނަށް ކިޔާނީ "މުދާ ވިއްކުމާބެހޭ ޤާނޫނު" އެވެ.

[މުދާވިއްކުން]
މުދާ ވިއްކުމަކީ އެމުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން، ވަކިއަގަކަށް، ވިއްކާ މީހާގެ ކިބައިން ގަންނަ މީހާއަށް ބަދަލުކުރުމަށް ވިއްކާ މީހާއާއި ގަންނަމީހާއާ ދެމެދުގައިވާ އެއްބަސްވުމެވެ. މި އެއްބަސްވުމަށް މިޤާނޫނުގައި ކިޔާނީ މުދާ ވިއްކުމުގެ ކޮންޓްރެކްޓެވެ.

[ތަޞައްރުފު ފުދުން]
މުދާ ވިއްކުމުގެ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިންނަކީ، ކޮންޓްރެކްޓް ކުރަން ތަޞައްރުފު ފުދޭ ބަޔަކަށްވާން ވާނެއެވެ.
ޢާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ މުދާ، ކޮންޓްރެކްޓް ކުރަން ތަޞައްރުފު ނުފުދޭ މީހަކަށް ނުވަތަ ކުއްޖަކަށް ވިއްކައި އަދި ދޭނަމަ އެމީހާ ނުވަތަ އެކުއްޖާ އެތަކެއްޗަށް އެކަށީގެންވާ އަގެއް ދޭންވާނެއެވެ.

[މިހާރުހުރި ނުވަތަ ލިބެންވާ މުދާ]
ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ވިއްކާ މުދަލަކީ މިހާރުހުރި މުދާ ނުވަތަ ލިބެންވާ މުދަލެވެ. މިމާއްދާގައި މިހާރުހުރި މުދަލޭ ބުނެފައި އެވަނީ، ވިއްކާ މީހާގެ މިލްކުގައި ނުވަތަ ވިއްކާ މީހާގެ އަތުގައިހުރި މުދަލަށެވެ. އަދި ލިބެންވާ މުދަލޭ ބުނެފައި އެވަނީ، ކޮންޓްރެކްޓް ކުރުމަށްފަހު އުފައްދަންޖެހޭ ނުވަތަ ވިއްކާ މީހާ ހޯދަންޖެހޭ މުދަލަށެވެ.

[އަގު]
ވިއްކުމުގެ ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި އަގުކަމަށް ބަލާނީ، ކޮންޓްރެކްޓްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަގު، ނުވަތަ ކޮންޓްރެކްޓްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތެއްގެ މަތިން އެކަށައަޅާ އަގެކެވެ.

[ ]
ތިންވަނަ ފަރާތަކުން އަގު ކަނޑައެޅުމަށް، ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިންނަށް އެއްބަސް ވެވިދާނެއެވެ.

[ބަޔާންކުރެވިފައި ނެތަސް ގަބޫލުކުރެވޭ ޝަރްޠު]
ވިއްކާމީހާ މުދާ ވިއްކަނީ އެމުދަލެއް ވިއްކުމުގެޙައްޤު އޮވެގެން ކަމުގައި ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ބަޔާންވެފައި ނެތަސް އެއާ އިދިކޮޅު ގޮތަކަށް ބަޔާންވެފައި ނުވާނަމަ، އެމުދަލެއް ވިއްކުމުގެ ޙައްޤު އޭނާއަށް އޮވެގެން ކަމަށްގަބޫލު ކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ވިއްކަން އެއްބަސް ވާއިރު އޭނާއަށް ވިއްކުމުގެ ޙައްޤުއޮތްކަމަށް ބެލޭނީ އެމުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ގަންނަ ފަރާތަށް ބަދަލުވާނަމައެވެ.

[މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވުން]
ކޮންޓްރެކްޓްގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކަނޑައަޅާ ވަގުތެއްގައި ގަންނަ މީހާއަށް މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލު ވާނެއެވެ.

[ބޭނުމަކަށް އެކަށީގެންވުން]
ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ވިއްކާ މުދާ ވަކި ބޭނުމަކަށް އެކަށީގެންވާ ފެންވަރުގެ މުދަލަށްވާނީ، ގަންނަމީހާ އެ ބޭނުމެއް ވިއްކާމީހާއަށް އަންގައިދީފައި އޮތްނަމައެވެ.

[މުދާ ދޫނުކޮށް ބެހެއްޓުމުގެ ޙައްޤު]
ކޮންޓްރެކްޓްގައިވާ ޝަރުޠުތައް ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކުން ބައެއް ފުރިހަމަވަންދެން މުދާ ދޫނުކޮށް ބެހެއްޓުމުގެ ޙައްޤު ވިއްކާ މީހާއަށް ލިބިގެން ވެއެވެ. މިހެން ދިމާވާ މައްސަލާގައި، އެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަ ވަންދެން މިލްކުވެރިކަން، ގަންނަ މީހާއަށް ބަދަލެއް ނުވާނެއެވެ.

[ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރަނގަޅު ނަތީޖާއެއް]
އެހެން ގޮތަކަށް އެއްބަސް ވެފައި ނުވާނަމަ، މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވާހިނދު، އެމުދާ ދީފައިވީ ނަމަވެސް ނުވަތަ ނުދެވި ހުރިނަމަވެސް، އެމުދަލެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލު ވުމާއެކު، އޭގެ ރިސްކުވެސް ވިއްކާމީހާގެ ކިބައިން ގަންނަ މީހާއަށް ބަދަލުވެގެން ދާނެއެވެ. މިމާއްދާގައި ރިސްކޭ ބުނެފައި އެވަނީ، މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވާހިނދު އެކަމުގައި އޮންނަ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ނުރަނގަޅު ނަތީޖާއެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމުގެ ނުރައްކަލަކަށެވެ.

[ދެފަރާތުގެވާޖިބު]
ވިއްކާމީހާގެ ވާޖިބަކީ، ކޮންޓްރެކްޓްގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، މުދާ ދިނުމެވެ. އަދި ހަމަ މިގޮތަށް، ގަންނަ މީހާގެ ވާޖިބަކީ، ކޮންޓްރެކްޓްގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މުދާ ގަބޫލު ކުރުމާއި، އެއަށް އަގު ދިނުމެވެ.

[މުދާ ދިނުމާ ބެހޭ އުސޫލު]
އެހެން ގޮތަކަށް އެއްބަސް ވެފައި ނުވާނަމަ:- މުދާ ދިނުމާއި އެއަށް އަގު ދިނުން އެއީ އެކުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ދެޝަރުޠެވެ.
މުދާދޭ ތަނަކީ، ވިއްކާ މީހާ ވިޔަފާރިކުރާ ތަނެވެ.
މުދާ ދިނުމުގައި އެކިފަހަރުމަތިން ދީ ހަމަކުރާ އުސޫލު އެއީ ގަންނަ މީހާ ކޮންމެހެން ގަބޫލު ކުރަންޖެހޭ ގޮތެއް ނޫނެވެ.

[މިންވަރު ތަފާތުކޮށް ނުވަތަ އައިބުހުރި މުދާ ދިނުން]
ގަންނަ މީހާ ކޮންޓްރެކްޓް ކުރި ވަރަށްވުރެ ގިނައިން ނުވަތަ މަދުންވިޔަސް ވިއްކާ މީހާ ދޭ މުދާ ގަބޫލު ކުރުމަކީ ގަންނަ މީހާއަށް މަޖްބޫރު ކަމެއް ނޫނެވެ.
ވިއްކާ މީހާ ދިން މުދަލުގެ މިންވަރަކީ، ގަންނަ މީހާ ކޮންޓްރެކްޓް ކުރި ވަރަށްވުރެ މަދު މިންވަރަކަށް ވެފައި އޭނާ އެމުދާ ގަބޫލު ކުރާ ކަމުގައި ވާނަމަ، އަގުދޭނީ އެއްބަސްވި އަގުން ޖެހޭ ރޭޓުންނެވެ.
ގަންނަ މީހާ ކޮންޓްރެކްޓް ކުރި ވަރަށްވުރެ ގިނަ މިންވަރެއް ވިއްކާމީހާ ދީފިނަމަ ކޮންޓްރެކްޓްކުރި ވަރަށް އެކަނި ގަންނަ މީހާއަށް އެމުދާ ގަބޫލު ކުރެވިދާނެއެވެ. ވިއްކާ މީހާ ދިން މިންވަރު އެކުގައި ގަބޫލު ކުރާނަމަ، އަގުދޭނީ އެއްބަސް ވެފައިވާ އަގުންޖެހޭ ރޭޓުންނެވެ.
ކޮންޓްރެކްޓް ކުރެވިފައިވާ މުދާ ވިއްކާ މީހާގެ ފަރާތުން ގަންނަ މީހާއަށް ދޭއިރު، އެ ކޮންޓްރެކްޓް ކުރި މުދަލާއި، ކޮންޓްރެކްޓްގައި ނުހިމެނޭ މުދަލާއެކުވެފައި ހުރިނަމަ، ކޮންޓްރެކްޓާ އެއްގޮތަށް ހުރި މުދާ ގަންނަ މީހާއަށް ގަބޫލު ކުރެވިދާނެއެވެ. އަދި ބާކީހުރި އެއްޗެއް ގަބޫލު ނުކޮށް ދޫކޮށްލެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ ހުރިހާ މުދަލެއްވެސް ގަބޫލުނުކޮށް ދޫކޮށްލެވިދާނެއެވެ.
މުދަލެއްގައި ހުރި އައިބަކީ، ވިއްކާ މީހާ ގަންނަ މީހާއަށް ދިނުމުގެ ކުރިން އެމުދަލުގައި ހުރި އައިބަކަށް ވާނަމަ ގަންނަ މީހާއަށް އެމުދަލެއް ގަބޫލު ނުކޮށް ދޫކޮށްލެވި ދާނެއެވެ.

[މުދާ ޤާނޫނީގޮތުން ގަބޫލު ކުރުން]
ތިރީގައި މިވާގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް ގަންނަ މީހާ ޢަމަލު ކޮށްފިނަމަ، އެއީ ޤާނޫނީ ގޮތުން އޭނާ މުދަލެއް ގަބޫލުކުރީކަމަށް ބެލޭނެއެވެ.
އޭނާ އެމުދަލެއް ގަބޫލު ކުރިކަން ވިއްކާ މީހާއަށް އެންގުން.
ގަންނަ މީހާ އެމުދާ ގަބޫލު ނުކުރާކަން ވިއްކާ މީހާއަށް ނާންގައި، އޭނާގެ އަތުގައި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއް ވާއިރުވެސް އެމުދާ ބެހެއްޓުން.
ގަންނަ މީހާ އެމުދަލެއް ބަލައިގެންފައި، އެމުދަލުގެ މައްޗަށް އޮތް ވިއްކާމީހާގެ މިލްކުވެރިކަމަށް އުނިކަމެއް އަތުވެދާފަދަ ގޮތަކަށް ގަންނަ މީހާ ޢަމަލު ކުރުން.

[ވިޔަފާރި ރޫޅާލުމުގެ އިޚްތިޔާރު]
އެހެން ގޮތަކަށް އެއްބަސް ވެފައި ނުވާނަމަ މުދާ ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރި ނިންމާފައި ވިއްކާ މީހާއާއި، ގަންނަ މީހާ ވަކިނުވެ ތިބިހައި ހިނދެއްގައި އެވިޔަފާރި ރޫޅާލުމުގެ އިޚްތިޔާރު އެ ދެމީހުންކުރެ ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިގެން ވެއެވެ.

[ވިއްކާ އެއްޗަކަށް އަގުނުލިބި އޮންނައިރު ވިއްކާމީހާގެ ޙައްޤު]
މިޤާނޫނުގެ މާއްދާތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ގަންނަ މީހާއަށް އެމުދަލެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވާގޮތަށް ހަމަޖެހިފައި ވީނަމަވެސް އޭގެ އަގު އަދާނުކޮށް އޮންނައިރު ވިއްކާ މީހާއަށް އެމުދަލުގެ މައްޗަށް ތިރީގައިވާ ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވެއެވެ.
އޭނާގެ އަތުގައި އެމުދާ ހުރިނަމަ، ގަންނަމީހާ އެ މުދަލެއްގެ އަގު އަދާކުރަންދެން އެމުދާ ހިފެހެއްޓުމުގެ ޤާނޫނީ ބާރު.
އެމުދާ އެހެން ފަރާތަކަށް ވިއްކާލުމުގެ ޙައްޤު.

[މުދަލުގެމައްޗަށް އޮންނަޤާނޫނީބާރު]
ތިރީގައި މިވާ ޙާލަތުތަކުގައި މުދާ ހިފެހެއްޓުމުގެ ޤާނޫނީ ބާރު ވިއްކާ މީހާއަށް ލިބިގެން ވެއެވެ.
އޭނާއަށް ކްރެޑިޓް ލިބިފައި ނެތުން.
ކްރެޑިޓް ލިބިފައި އޮތްނަމަވެސް، އެ ކްރެޑިޓް ގައިވާ ފައިސާ ލިބެންވީ މުއްދަތު ފަހަނައަޅާ ދިއުން.
ގަންނަމީހާ ބަނގުރޫޓުވުން.
މިޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މުދާ ގަންނަ މީހާ ނުވަތަ އޭނާގެ އެޖެންޓު އެމުދަލެއް ލިބިގަތުމުން ނުވަތަ ވިއްކާ މީހާ އޭނާއަށް ލިބިފައިވާ ބާރު ދޫކޮށްލުމުން، ވިއްކާ މީހާއަށް ލިބެންވާ މުދާ ހިފެހެއްޓުމުގެ ޤާނޫނީ ބާރު ކެނޑިގެން ދާނެއެވެ.

[އެހެން ފަރާތަކަށް ވިއްކުން]
ވިއްކާ މީހާއަށް އެމުދަލެއް އަލުން ވިއްކޭނީ ތިރީގައި މިވާގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތެއް މެދުވެރިވެއްޖެ ނަމައެވެ.
އެމުދަލަކީ އަވަހަށް ހަލާކު ވެދާފަދަ އެއްޗަކަށްވުން.
އޭނާ އެމުދާ އަލުން ވިއްކާލަން ގަޞްދުކޮށްފިކަން ގަންނަ މީހާއަށް އެންގުމަށްފަހު، އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ގަންނަ މީހާ އަގުނުދިނުން.
ގަންނަ މީހާ ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފު ޢަމަލެއް ކޮށްފިނަމަ ވިއްކާމީހާ އެމުދާ އެހެން ފަރާތަކަށް ވިއްކުމުގެ ޙައްޤު އޭނާއަށް އެބައޮތްކަން ކަނޑައަޅާފައި ވަނިކޮށް، ގަންނަ މީހާ އެފަދަ ޢަމަލެއް ކުރުން.
ގަންނަ މީހާ ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފު ޢަމަލެއް ކުރުމުގެ ސަބަބުން ވިއްކާ މީހާއަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ އޭގެ ބަދަލު ވިއްކާ މީހާއަށް ހޯދިދާނެއެވެ.

[އަގުހޯދަންއަޅާ ފިޔަވަޅު]
ގަންނަ މީހާ މުދަލަށް އަގު ދިނުމުގައި ފަރުވާކުޑަ ކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ މުދަލުގެ އަގު ނުދޭނެކަމަށް ބުނެފިނަމަ، އެއަގު ހޯދުމަށްޓަކައި ވިއްކާ މީހާއަށް ދަޢްވާ ކުރެވިދާނެއެވެ.

[ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ ގަންނަ މީހާގެ ޙައްޤު]
ވިއްކާ މީހާ މުދަލެއް ދިނުމުގައި ފަރުވާކުޑަ ކޮށްފިނަމަ ނުވަތަ މުދާ ނުދޭނޭ ކަމަށް ބުނެފިނަމަ، އެކަމުގެ ސަބަބުން ގަންނަ މީހާއަށް ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށްޓަކައި ގަންނަ މީހާއަށް ދަޢްވާ ކުރެވިދާނެއެވެ.
މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ކަމަށްވާނީ، އެމުދަލަކާމެދު ކުރިން އެއްބަސް ވެފައިވާ އަގާއި އެމުދާ ދޭން ކޮންޓްރެކްޓްގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަގުތު، ބާޒާރުގައި އެމުދާ ލިބެންހުރި އަގާއި މިދެއަގުގެ ތަފާތު، ނުވަތަ އެމުދަލާމެދު ކުރިން އެއްބަސް ވެފައިވާ އަގާއި، ހަމަ އެފަދަ މުދަލެއް އެހެން ފަރާތަކުން ހޯދަން ގަންނަ މީހާ އުޅެގެން ދިޔަ ޚަރަދާއި މިދެބައިގެ ތަފާތެވެ.

[ ]
މިޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް މާނަ ކުރެވިފައި ނުވާނަމަ:- މުދަލުގެ ތެރޭގައި ފައިސާނޫން ހުރިހާ އުފުލޭ ތަކެތި ހިމެނޭނެއެވެ.
"ވިއްކާމީހާ" ގެ މާނައަކީ ވިއްކާ ނުވަތަ ވިއްކަން އެއްބަސްވާ މީހާއެވެ.
"ގަންނަމީހާ" ގެ މާނައަކީ، ގަންނަ ނުވަތަ ގަންނަން އެއްބަސްވާ މީހާއެވެ.
ދިނުމުގެ މާނައަކީ އެމީހެއްގެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި މުދަލެއްގެ އަތުގެ ވެރިކަން އަނެކަކަށް ބަދަލު ކުރުމެވެ. އަތުން އަތަށް ދީގެން ނުވަތަ އެހެން މީހަކު މެދުވެރިކޮށް އަނެކަކަށް އެއްޗެއް ގެންގޮސްދީގެން ނުވަތަ ފޮނުވައިދީގެން އަތުގެ ވެރިކަން ބަދަލު ކުރާ ކުރުންވެސް މީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭނެއެވެ.
"ކްރެޑިޓް" ގެ މާނައަކީ މުދާ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތެއްގައި ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ފައިސާ ދިނުމަށް ވަޢުދު ވެދޭ ލިޔުމެވެ.