ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ ޤާނޫނު
(2/2006)

[ތަޢާރުފު]
މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ކުރިއެރުވުމަށާއި، ކެޕިޓަލް މާރކެޓުގެ ޙަރަކާތްތައް ހިނގާ ނުހިނގާގޮތް ބެލެހެއްޓުމަށާއި، އަދި ކެޕިޓަލް މާރކެޓުގެ ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ދޫކުރަންޖެހޭ ހުއްދަތައް ދޫކުރުމާއި އެހެނިހެން ކަންތައްތައް ކުރުމަށްޓަކައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އޮތޯރިޓީއެއް ގާއިމުކޮށް ހިންގުމާގުޅޭގޮތުން ހެދުނު ޤާނޫނެކެވެ. އަދި މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރުމާބެހޭ ޤާނޫނެވެ.

[ނަން]
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ "ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ ޤާނޫނު" އެވެ.

[ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އޮތޯރިޓީ]

[އޮތޯރިޓީ އުފެދުމާއި ހައިސިއްޔަތު]
މި ޤާނޫނުން ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އޮތޯރިޓީގެ ނަމުގައި ނަންދެވިފައިވާ ވަކި ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެެއް އުފެދުނީއެވެ. މިތަނަކީ މެދުކެނޑުމެއްނެތި ހިނގަމުންދާނެ ގޮތެއްގައި އުފައްދާފައިވާ ތަނެކެވެ. އަދި މިތަނަކީ، މިތަނުގެ ނަމުގައި ދަޢްވާ ކުރުމާއި، ދަޢްވާ ލިބިގަތުމާއި، އުފުލޭ މުދަލާއި ނުއުފުލޭ މުދާ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެމަތިން ހޯދުމާއި، ލިބިގަތުމާއި، އެކިއެކި މުޢާމަލާތުކުރުމާއި، މިކަންކަމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ ފަރާތެެކެވެ.

[އޮތޯރިޓީގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދުތައް]
އޮތޯރިޓީގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދުތަކަކީ:
ހަރުދަނާ އަދި އިންސާފުވެރި ގޮތެއްގައި ސެކިއުރިޓީޒް އުފައްދައި، ނެރެ، ގަނެ ވިއްކޭނެ ބާޒާރެއް އުފެއްދުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކާ ފަރާތްތަކާއި ގަނެ ވިއްކަން ހުށަހަޅާ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތައް ޙިމާޔަތްކުރުމަށާއި އިލްތިޒާމްތައް ކަނޑައެޅުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ބާޒާރު އިންތިޒާމުކޮށް، ހިނގާ ނުހިނގާގޮތް ބެލުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތުތަކުގައި ނޭދެވޭ ޢަމަލުތައް ކުރިޔަ ނުދިނުމާއި، ސެކިއުރިޓީޒްގެ ބާޒާރާމެދު އިތުބާރު ގެއްލޭފަދަ ޢަމަލު ހިންގިޔަ ނުދިނުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމާއި؛ އަދި އެހެން ޤާނޫނަކުން އޮތޯރިޓީން ކުރުން ލާޒިމުކުރާ ކަންކަން ކުރުމެވެ.

[އޮތޯރިޓީގެ އާންމު ބާރުތައް]
އޮތޯރިޓީގެ މަޤްޞަދުތައް ހާސިލު ކުރުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރުމުގެ ހުރިހާބާރު، ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑު]
އޮތޯރިޓީގެ ސިޔާސަތު ކަނޑައެޅުމަށް، މަސްއޫލުވާންޖެހޭ، އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑެއް އޮންނަންވާނެއެވެ.
ބޯޑުގެ މެންބަރުން ޢައްޔަންކުރާނީ، ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހުގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.
ބޯޑު އެކުލެވިގެންވަނީ ތިރީގައިމިވާ 7 މީހުންގެ މައްޗަށެވެ.
ބޯޑުގެ ޗެއަރމަން؛
އޮތޯރިޓީގެ ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރ؛
މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީން ހުށަހަޅާ އެއޮތޯރިޓީގެ މީހެއް؛
މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީން ހުށަހަޅާ އެމިނިސްޓްްރީގެ މީހެއް؛
ރެޖިސްޓްރާރ އޮފް ކޮމްޕެނީޒް؛
ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާއެއް އަދާނުކުރާ ޕްރައިވެޓް ސެކްޓަރގައި، އިޤްތިޞާދީ ކަންތައްތަކުގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވާ ތަޖުރިބާހުރި ޤާބިލް މީހުންގެ ތެރެއިން ޢައްޔަންކުރާ 2 މީހުން؛
މިމާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ބޯޑަށް ޢައްޔަންކުރެވޭ މެންބަރުންނަކީ ތިރީގައިމިވާ ސިފަތައްހުރި މީހުންކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.
މާލީ އިދާރާއެއްގައި މަސައްކަތްކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާގައި ގިނަދުވަސްތަކަކު މަސައްކަތްކޮށް، މާލީކަންތައްތަކާބެހޭ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ، އަދި މާލީ ކަންތައްތަކާބެހޭ ދާއިރާއަކުން ނުވަތަ ޤާނޫނީ ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާއަކުން މަތީ ތަޢްލީމު ޙާސިލްކޮށްފައިވާ މީހަކު ކަމުގައިވުން؛
އެމީހަކީ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރެވޭ ފަދަ ޢިލްމީ ފެންވަރާއި ލަޔާޤަތު އަދި މަސައްކަތުގެ އަޚްލާޤު ހުރި މީހަކުކަމުގައިވުން؛
އިފްލާސް ކުރެވިފައިވާ މީހަކު ކަމުގައިނުވުން؛
ވޭތުވެދިޔަ 10 އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި ވައްކަން، ޓެކުން، ފޭރުން، މަކަރާއި ޙީލަތް، ޚިޔާނާތް ނުވަތަ ރިޝްވަތުގެ ކުށެއް ޝަރީޢަތުން ސާބިތުވެފައިވާ މީހަކު ކަމުގައިނުވުން؛
އޮތޯރިޓީން ރެގިއުލޭޓްކުރާ އިދާރާއެއްގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގައި ހިމެނޭ މީހެއް ކަމުގައިނުވުން؛
އޮތޯރިޓީގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ހިނގަމުންދާ އިދާރާއެއްގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގައި ނުވަތަ އެހެންވެސް މަޤާމެއްގައި ހުރި، ނުވަތަ އެފަދަ އިދާރާއެއްގައި އެތަނެއްގެ ޖުމްލަ %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ އެމީހެއްގެ އަމިއްްލަ ނަމުގައި ނުވަތަ އޭނާގެ ފަރާތުން ޢައްޔަން ކޮށްފައިވާ ފަރާތެއްގެ ނުވަތަ ގުޅިފައިވާ ފަރާތެއްގެ ނުވަތަ އޭނާގެ ހިއްސާ ހިމެނޭ ކުންފުންޏެއްގެ ނަމުގައި އޮތް މީހެއްކަމުގައި ނުވުން.
މިމާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ޢައްޔަންކުރާ ކޮންމެމީހަކު ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑަށް ޢައްޔަންކުރެވޭ މުއްދަތަކީ 6 އަހަރުދުވަހެވެ. އެގޮތުން ޢައްޔަންކުރެވޭ ކޮންމެ މެންބަރެއްވެސް ޢައްޔަންކުރެވޭނީ އެންމެ ގިނަވެގެން ދެ ދައުރަށެވެ.
ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ 4 މެންބަރުން ހަމަވެއްޖެނަމަ ބޯޑުގެ ޖަލްސާއެއް ބޭއްވުމަށް ޤާނޫނީ ޢަދަދު ހަމަވީކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
ބޯޑުގެ ޖަލްސާތަކުގެ ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓާނީ ބޯޑުގެ ޗެއަރމަންއެވެ. އޭނާއަށް ހާޒިރުވެވެންނެތް ޙާލަތެއްގައި އެމަޤާމު ފުރާނީ އެޖަލްސާއަށް ހާޒިރުވި މެންބަރުން، އެ ޖަލްސާގެ ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓަން އިންތިޚާބުކުރާ ބޯޑުގެ މެންބަރެކެވެ. މިގޮތުން އިންތިޚާބުކުރެވޭ މެންބަރަކީ އޮތޯރިޓީގެ ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރ ކަމުގައިވެގެން ނުވާނެއެވެ.
މަދުވެގެން ކޮންމެ ތިންމަހުން އެއްފަހަރު ބޯޑުގެ ޖަލްސާއެއް ބާއްވަންވާނެއެވެ.

[އޮތޯރިޓީ ހިންގުން]
މި ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީ ހިންގާނޭ ގަވާއިދުތައް ހަދައި، އެ ގަވާއިދުތަކާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން އޮތޯރިޓީ ހިނގާތޯ ބަލައި އަދި ޖަލްސާތައް ބޭއްވުމުގެ ގަވާއިދުތައްހަދައި، ޖަލްސާތައް ބާއްވައި، ޖަލްސާތަކުގެ ޔައުމިއްޔާ ލިޔެ ބަލަހައްޓައި، އޮތޯރިޓީގެ ބޭންކް އެކައުންޓުތައް ހުޅުވައި އަދި ބަންދުކޮށް، ހިސާބުތައް ބަލަހައްޓައި ހިސާބުތައް އޮޑިޓްކުރުވުމަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާ ކަމެއް ކުރުވުމަކީ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.

[ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރ އަދި ބޯޑުގެ ޗެއަރމަން]
ބޯޑުގެ ޗެއަރމަން ޢައްޔަންކުރާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިންގާ މަސައްކަތްތައް ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ކަނޑައަޅާ ސިޔާސަތާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ހިންގާނީ އޮތޯރިޓީގެ ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރއެވެ.
ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރ ޢައްޔަންކުރާނީ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މަޝްވަރާގެެ މަތިން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.

[ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުކަމުން ވަކިވުން]
ބޯޑުގެ މެންބަރަކު އޭނާގެ މަޤާމުން ވަކިކުރެވޭނީ، އަންނަނިވި ޙާލަތުތަކުގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެގެން، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށެވެ.
ޝަރުޢީ ޙުކުމަކުން އިފްލާސްކުރުން؛
ޖިނާއީ ކުށެއްކުރިކަން ޝަރުޢީ ކޯޓަކަށް ސާބިތުވެ ޙުކުމްކުރުން؛
މެންބަރުކަމުގެ މަޤާމުގައި ހުރެ ކުރުން އެކަށީގެންނުވާފަދަ ކަމެއް ކުރުން؛
މެންބަރުކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި ނާޤާބިލުވުން؛
މެންބަރެއްގައި ހުރުމަށް މި ޤާނޫނުގައި ލާޒިމުކުރާ ސިފައެއް އުނިވުން.
ބޯޑުގެ މެންބަރަކު ބޯޑުން އަމިއްލައަށް ވަކިވާން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، ސިޓީއަކުން އެކަން ބަޔާންކޮށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ހުށަހަޅައި، އެ ސިޓީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބުމުން، އެ މެންބަރަކު މަޤާމުން ވަކިވީއެވެ.
ބޯޑުގެ މެންބަރަކު އެއްވެސް ސަބަބަކާހުރެ އެ މެންބަރަކު ޢައްޔަންކުރެވިފައިވާ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ވަކިވެއްޖެނަމަ، ގިނަވެގެން 60 (ފަސްދޮޅަސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ބޯޑަށް މީހަކު ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ.

[އޮތޯރިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ވާޖިބު]
އޮތޯރިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ވާޖިބުތަކަކީ:
ސެކިއުރިޓީޒް އާންމުންނަށް ފޯރުކޮށްދެވެނީ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންތޯ ބެލުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ބާޒާރާއި އަދި ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖާގުޅޭ މުޢާމަލާތުތައް ހިނގާ ނުހިނގާގޮތް ބެލުމާއި، ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭ މުޢާމަލާތުތައް ހިނގަނީ، މިޤާނޫނާއި މިޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ހުޅުވާލެވިފައިވާ، ޢަދުލުވެރި، ހަމަހަމަ އަދި ހަރުދަނާ އުސޫލެއްގެމަތިންތޯ ބެލުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތު ކުރުމުގައި ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފު ޢަމަލުތަކާއި ނޭދެވޭ ޢަމަލުތައް ހިންގިޔަނުދީ ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ފިޔަވަޅުއެޅުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކާއި، ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތައް ތަމްސީލުކުރާ މީހުންނާއި، އިންވެސްޓް ކުރުމާބެހޭ ލަފާދޭ މީހުންނާއި، މިޤާނޫނާއި މިޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ހުއްދަ ލިބިފައިވާ އެހެނިހެން ފަރާތްތަކުގެ މަސައްކަތާއި، ފެންވަރު ވަކި ފަންނީ މިންގަނޑެއްގެ ތެރޭގައި ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކޮންޓްރޯލުކޮށް ބެލެހެއްޓުމާއި؛
މިޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުއްދަދެވިފައިވާ މީހުންގެ މާލީ ޙާލަތު ބެލުމާއި، އެފަދަ މީހެއްގެ މާލީ ޙާލަތު ރަނގަޅުނޫންކަމަށް ޝައްކު އުފެދިއްޖެނަމަ ޚިދްމަތް ލިބިގަންނަ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތަކަށް އެކަމުގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ އުނިކަމަކުން ޙިމާޔަތްކުރުމަށް ފިޔަވަޅުއެޅުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ބާޒާރު ހިންގުމާގުޅޭގޮތުން ކަންތައްތައް ކުރަންވީ ގޮތުގެ އިރުޝާދު، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުންޏަށް ދިނުމާއި؛
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ލިސްޓުކުރެވިފައިވާ ކުންފުންޏަކާ ގުޅޭގޮތުން، އެއްކުންފުންޏެއްގެ ބާރުގެދަށަށް އެހެން ކުންފުންޏެއް ގެނައުމާއި، އެއްކުންފުނި އަނެއް ކުންފުންޏާ އެއްކޮށްލުމާއި، އެއްކުންފުންޏަކުން އަނެއްކުންފުންޏެއް ގަތުމާއި، އަދި މިނޫނަސް ވިޔަފާރިތައް ގުޅާލެވޭ އެކި ގޮތްގޮތާ ބެހޭގޮތުން ގަވާއިދު ހަދައި ފާސްކޮށް ހިންގުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ބާޒާރު ކުރިއެރުވުމަށްޓަކައި ގަވާއިދުތައް ހެދުމާއި، އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމާއި؛
ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ފުޅާކުރުމަށްޓަކައި، މާރކެޓަށް ގެނެވޭ އިތުރު ވަސީލަތްތަކާއި ޕްރޮޑަކްޓްތައް ދިރާސާކޮށް، އެފަދަ އާ ވަސީލަތްތަކަކީ މާރކެޓް ފުޅާކުރުމަށް ބާރު ލިބޭނެ އަދި އިންވެސްޓްމަންޓް ފުރުސަތުތަކަށް މަގުފަހިވާ ކަމެއްކަމުގައި ފެންނަ ޙާލަތުގައި އެފަދަ ކަންކަން މާރކެޓަށް ތަޢާރުފުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮނިގަނޑު ކަނޑައެޅުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒް ދޫކުރާ ފަރާތްތަކާއި ސެކިއުރިޓީޒް ދޫކުރުމާ ގުޅުންހުރި ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ހާމަކުރުމުގެ ޒިންމާ އަދާކުރޭތޯ ބެލުމާއި، އެފަރާތްތަކުން ހިއްސާދާރުންނާއި އިންވެސްޓަރުންނަށް އޮތް ޒިންމާ އަދާކުރޭތޯ ބަލައި ފިޔަވަޅު އެޅުމާއި؛
ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅުންހުރި މަޢުލޫމާތު ހޯދައި، ދިރާސާތައްކޮށް، އަދި އެކަންކަމާމެދު ޢާންމުން އަހުލުވެރިކުރުވުމާއި؛
އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި ނުވަތަ މިނިސްޓަރ އަންގައިފި ހިނދެއްގައި، ސެކިއުރިޓީޒް ބާޒާރާބެހޭ ކަންތައްތައް ހޯދައި ބެލުމެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2014(ވިޔަފާރި ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުއްދަކުރާ ބާވަތެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްގައި ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް އިންވެސްޓްކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ކަނޑައެޅުން.

[އޮތޯރިޓީގެ މާލީ ކަންކަން]
އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ރައުސްމާލަކީ ހަ މިލިޔަން ރުފިޔާއެވެ.
ނަމަވެސް ބޭނުންވީ މިންވަރަކަށް ބޯޑުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ހުއްދަ ދިނުމުން މިއަދަދަކީ އެކިފަހަރުމަތިން އިތުރު ކުރެވިދާނެ އަދަދެކެވެ. މިޤާނޫނަށް ގެނެވޭ އިޞްލާޙަކުން މެނުވީ މިރައުސްމާލު އުންޏެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީ އުފެދުމާއެކު އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ރައުސްމާލަށް ސަރުކާރުން ތިން މިލިޔަން ރުފިޔާ ދޫކުރާނެއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރަށްވެސް އެކިފަހަރުމަތިން ބޭނުން މިންވަރަކަށް ބޯޑުގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅައި، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ހުއްދަދޭ އަދަދެއް ސަރުކާރުން އޮތޯރިޓީއަށް ދޫކުރާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީގެ އާމްދަނީއަކީ މިމާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތްގޮތުން ލިބޭ ފައިސާއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ދޫކުރާ ހުއްދަތަކާ ގުޅޭގޮތުން ލިބޭ ފައިސާ؛
މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޖޫރިމަނާއަށް ލިބޭ ފައިސާ؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން ރާއްޖެއިންނާއި ރާއްޖެއިންބޭރުން ލިބޭ އެހެނިހެން ފައިސާ؛
އެހެން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކުރުން ލާޒިމުކުރާ ކަންކަން ކުރުމުގައި އޮތޯރިޓީއަށް ލިބޭ އެހެނިހެން ފައިސާ؛ އަދި މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރާއި، (2) ވަނަ ނަންބަރާއި، (3) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (4) ވަނަ ނަންބަރުން ލިބޭ ފައިސާއިން އޮތޯރިޓީ ހިންގުމުގެ ޚަރަދުތައް ހަމަނުޖެއްސޭނެ ކަމަށް ބޯޑަށް ފެންނަނަމަ، ބޯޑުން އެއިރަކު ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގެ މައްޗަށް ސަރުކާރުން ކަނޑައަޅާ ބަޖެޓުން ލިބޭ ފައިސާ.
އޮތޯރިޓީގެ ޢާންމު ރިޒާރވްއެއް ގާއިމްކޮށް، ކޮންމެ މާލީ އަހަރެއް ނިމުމާއެކު، ޢާންްމު ރިޒާރވްއަށް، އެއަަހަރެއްގެ އޮތޯރިޓީގެ ސާފު ފައިދާގެ ސަތޭކައަކުން ފަންސާސް ޖަމާކުރަންވާނެއެވެ. މިގޮތުން ޖަމާކުރެވޭނީ އޮތޯރިޓީގެ ޢާންމު ރިޒާރވް ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ރައުސްމާލުގެ ދެގުނައާ އެއްވަރުވަންދެނެވެ. މިއަށްފަހު، ކޮންމެ އަހަރަކު ސާފު ފައިދާގެ ސަތޭކައަކުން ފަންސަވީސް، ޢާންމު ރިޒާރވްއަށް ޖަމާކުރަންވާނެއެވެ.
މިމާއްްދާގެ (ނ) ގެ (1) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދައިން ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ސާފު ފައިދާގެ ތެރެއިން ޢާންމު ރިޒާރވްއަށް ޖަމާކުރަންވާބައި ޖަމާކުރުމަށްފަހު، ބާކީ އޮތްބައި ސަރުކާރަށް ދައްކަންޖެހޭނެއެވެ.
މާލީ އަހަރެއް ހުސްވާއިރު، އޮތޯރިޓީގެ ޢާންމު ރިޒާރވްއަށްވުރެ ސާފު ގެއްލުން ބޮޑުވެއްޖެނަމަ، އެހެންފަރާތަކަށް އޭގެ މިލުކުވެރިކަން ބަދަލުނުކުރެވޭނެ، އަދި ފައިދާއާ ނުލާ ދޫކުރެވޭ ސެކިއުރިޓީން، އެ ބޮޑުވި އަދަދެއް ސަރުކާރުން އޮތޯރިޓީއަށް ދޫކުރާނެއެވެ.

[އޮތޯރިޓީގެ އަހަރީ ރިޕޯޓާއި ހިސާބު]
ވޭތުވެދިޔަ އަހަރު އޮތޯރިޓީ ހިންގިގޮތުގެ ރިޕޯޓެއް، އޮޑިޓް ކުރެވިފައިވާ ހިސާބުތަކާއެކު، ކޮންމެ މާލީ އަހަރެއް ނިމޭތާ 4 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އޮތޯރިޓީން ތައްޔާރުކޮށް ބޯޑަށް ހުށަހަޅައި ބޯޑުން ފާސްކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ރިޕޯޓު ބޯޑުން ފާސްކުރުމުން އާންމުކޮށް ޝާއިޢު ކުރަންވާނެއެވެ.
ކޮންމެ އަހަރަކު އެއްފަހަރު އޮތޯރިޓީގެ ހިސާބުތައް އޮޑިޓަރ ޖެނެރަލް ގަބޫލުކުރާ އަދި ބޯޑުން އެކަމަށް ޢައްޔަންކުރާ އެކައުންޓެންޓަކު ލައްވައި އޮޑިޓްކުރަންވާނެއެވެ.

[އޮތޯރިޓީ އަދި އޮތޯރިޓީގެ މުވައްޒަފުންނާއި އޮތޯރިޓީގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކަށް ލިބިދޭ ޤާނޫނީ ހިމާޔަތް]
މި ޤާނޫނު ނުވަތަ މިޤާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ގުޅިގެން އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިދޭ ބާރެއްގެ ބޭނުން ނުބައި ނިޔަތެއްނެތި ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާގޮތަށް އެކަށީގެންވާ ފަރުވާތެރިކަމާއި ރައްކާތެރިކަމާއެކު، އެމަސްއޫލިއްޔަތެއް އަދާކުރުމުގައި ދިމާވާ، ނުވަތަ މެދުވެރިވާ ގެއްލުމެއްގެ ޒިންމާ، އޮތޯރިޓީ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ މުވައްޒަފުން އަދި އޮތޯރިޓީގެ ނަމުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކުންވެސް އުފުލާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ނަމަވެސް އެމައްސަލައެއްގައި ޝަރީޢަތުން އެފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ކުށެއް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެކުށެއްގެ ޒިންމާ އުފުލާނީ އެފަރާތެކެވެ.

[މުވައްޒަފުންނާއި އޮފިސަރުން ޢައްޔަންކުރުމުގެ ބާރު]
އޮތޯރިޓީގެ އެކިއެކި މަސައްކަތް އެދެވޭ ގޮތުގައި ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ މީހުންނަށް ވަޒީފާދީ، ވަކިކޮށް، މުސާރަދޭނެ މިންވަރާއި، ގޮތްތައް ކަނޑައަޅައި އަދި ވަޒީފާ ދިނުމާއި، ވަޒީފާ އަދާކުރުމުގެ ޝަރުޠުތައް އެކަށައަޅާނީ އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުންނެވެ.

[މަޤްޞަދާ ޚިލާފު ޢަމަލު]
ބޯޑުގެ އެއްވެސް މެންބަރަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހިންގާ އެއްވެސްކަމަކާ ގުޅިގެން އެމީހެއްގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި، މާލީ، ނުވަތަ ޒިރާޢީ، ނުވަތަ ޞިނާޢީ، ނުވަތަ ވިޔަފާރިއާއި ވިޔަފާރި ހިންގުމުގެ ދާއިރާގައި ހިމެނޭ ފަރާތެއްގެ، ނުވަތަ މިނޫންވެސް ފަރާތެއްގެ އިރުޝާދު ލިބިގަނެ، ގަބޫލުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އޮތޯރިޓީއަށް ނުވަތަ ބޯޑަށް ލަފާދިނުމަށްޓަކައި ޢައްޔަންކުރެވޭ އެޑްވައިޒަރުންނާއި ކޮންސަލްޓަންޓުންނާއި އެކްސްޕާރޓުންނާ މަޝްވަރާކޮށް އިރުޝާދު ލިބިގަތުމަށް މި މާއްދާއިން ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
ބޯޑުން ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ މައްސަލައެއްގައި، ވިޔަފާރި ނުވަތަ ވިޔަފާރިއާގުޅޭ ރޮނގެއްގައި، ނުވަތަ މާލީ، ނުވަތަ ޒިރާޢީ، ނުވަތަ ޞިނާޢީ، ނުވަތަ މިނޫންވެސް ރޮނގެއްގައި، މި ބޯޑުގެ މެންބަރަކާ ސީދާ، ނުވަތަ ނުސީދާ ގޮތެއްގައި ގުޅުމެއްވާނަމަ، އެމައްސަލައެއް ނުވަތަ އެމައްސަލައަކާ ގުޅުންހުރި މައްސަލައެއް މަޝްވަރާކުރާ ބޯޑުގެ ޖަލްސާއެއް ފެށުމުގެ ކުރިން، އެމެންބަރަކު އެކަން ބޯޑަށް ފުރިހަމައަށް ހާމަކޮށްދޭންވާނެއެވެ. އަދި އެމައްސަލައެއް ނުވަތަ އެމައްސަލައަކާ ގުޅުންހުރި މައްސަލައެއް މަޝްވަރާކޮށް ނިންމާއިރު އެމެންބަރަކު ޖަލްސާގައި ބައިވެރިވެގެންނުވާނެއެވެ.
ބޯޑުގެ އެއްވެސް މެންބަރަކު، ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ އެއްވެސް މުވައްޒަފަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޭނާގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި ވަކިފަރާތަކަށް ބުރަވެވިދާނެ ފަދަ ގޮތެއްގައި، އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ހަދިޔާއެއް، ނުވަތަ މަންފާއެއް ލިބޭފަދަކަމެއް، އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަމުގައި، ނުވަތަ އޭނާ އިނދެގެންއުޅޭ މީހެއްގެ، ނުވަތަ އޭނާގެ ދަރިއެއްގެ ނަމުގައި، ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ގޮތުން، ނުވަތަ މާލީގޮތުން އެމީހަކާ ގުޅުމެއްއޮތް މީހެއްގެ ނަމުގައި، ގަބޫލުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމަކީ ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށެއްގެ އަދަބަކީ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން ނުވަތަ، 3 މަހާއި 1 އަހަރާާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުމެވެ.

[ސިއްރު]
ޤާނޫނީގޮތުން ކޯޓަކަށް ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައިމެނުވީ، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެދަށުން އޭނާގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގެ ގޮތުންމެނުވީ، ބޯޑުގެ އެއްވެސް މެންބަރަކު، ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ އެއްވެސް މުވައްޒަފަކު، އޮތޯރިޓީގައި އޭނާ އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި އެނގިފައިވާ، ނަމަވެސް ޢާންމުކޮށް ހާމަކޮށްފައިނުވާ އޮތޯރިޓީގެ މުހިންމު މަޢްލޫމާތެއް އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ހާމަކުރުމަކީ ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށެއްގެ އަދަބަކީ 1 އަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/75,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ހިއްސާގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ވަސީލަތްތައް]

[ހިއްސާގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ވަގުތީ ވަސީލަތް]
މިޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ ޗެޕްޓަރުގެ ދަށުން ހުއްދަ ކުރެވިފައިވާ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއް ގާއިމްކުރެވެންދެން މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީގެ ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ޑިވިޜަންގެ ދަށުން ހިންގާ ސެކިއުރިޓީޒް ޓްރޭޑިންގ ފްލޯރއާއި ހިއްސާގެ ޑިޕޮސިޓަރީ، އަދި ހިއްސާގެ ބާޒާރާބެހޭ އެހެނިހެން މަސައްކަތްތައް ހިއްސާގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ވަގުތީ ވަސީލަތްތަކަށް ބަދަލުވާނެއެވެ. އަދި މިވަސީލަތް ހިންގާނީ އޮތޯރިޓީންނެވެ. މިވަސީލަތް ހިންގޭނީ ގިނަވެގެން 2 އަހަރު ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.
މިޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާއާއި 26 ވަނަ މާއްދާ ފިޔަވައި، އެހެން ހުރިހާ މާއްދާއެއް މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ހިއްސާގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ވަގުތީ ވަސީލަތުގެ މައްޗަށް ހިންގޭނެއެވެ.
މިމާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހިއްސާގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ވަގުތީ ވަސީލަތުގައި ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރި ރަނގަޅުގޮތުގައި ހިންގުމުގެ ބޭނުމުގަޔާއި، މިކަމާގުޅިގެން އިންވެސްޓަރުންގެ ރައްކަލަކަށްޓަކައި އެކަށޭނަކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ ގަވާއިދު ހެދިދާނެއެވެ.
މިޤާނޫނުގެ ދަށުން ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއް ޤާއިމްކުރުމުން ހިއްސާގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ވަގުތީ ވަސީލަތުގެ ހިންގުން މިމާއްދާގެ (ނ) ގައި ބުނެފައިވާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް ސްޓޮކްއެކްސްޗޭންޖަށް ބަދަލުކުރެވޭނެއެވެ.

[ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްއާގުޅޭ ކަންކަން]
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މާރކެޓް ހަރުދަނާކުރުމަށް ދެވޭ އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާގައި ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅުންހުރި އެއްވެސް ޙަރަކާތެއް ހިންގުމަށް ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީއަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒް މާރކެޓް ހަރުދަނާކުރުމުގެ އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާގައި މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީން ހިންގާ މިފަދަ ޙަރަކާތްތަކާއި ފޯރުކޮށްދޭ ޚިދުމަތްތައްވެސް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ރެގިއުލޭޓްކުރުމުން އިސްތިސްނާވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މާރކެޓް ހަރުދަނާކުރުމަށް ދެވޭ އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާ ނިމުމަށްފަހުގައިވެސް، ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ޕްރައިމަރީ މާރކެޓުގައި ވަކި ފަރާތްތަކަށް ދައުވަތު ދެވިގެން ހިންގާ އެއްވެސް ޙަރަކާތެއް ހިންގުމަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީއަށް ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި، މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީން ހިންގާ މިފަދަ ޙަރަކާތްތަކާއި ފޯރުކޮށްދޭ ޚިދުމަތްތައްވެސް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ރެގިއުލޭޓްކުރުމުން އިސްތިސްނާވާނެއެވެ.
ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ޕްރައިމަރީ މާރކެޓުގައި ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެވިއްކުމުގެ ކަންކަން އަދި ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ޕްރައިމަރީ ޑީލަރުކަން ކުރާނެ ފަރާތްތަކާއި ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ޕްރައިމަރީ މާރކެޓުގައި އެހެން ގޮތަކުންވެސް ޙަރަކާތްތެރިވާނެ ފަރާތްތައް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ކަނޑައަޅައި ތަންފީޛުކުރާނީ ސަރުކާރުން އަންގާ ގޮތެއްގެމަތިން މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީންނެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭގޮތުން ކުރުން މަނާ ކަންކަން މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީން ނެރޭ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ޕްރައިމަރީ ޑީލަރުކަން ކުރުމަށް ނުވަތަ ޕްރައިމަރީ މާރކެޓުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކުރާ ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ބޭނުމެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ޕްރައިމަރީ ޑީލަރުކަން ކުރާ ފަރާތްތަކާއި ޕްރައިމަރީ މާރކެޓުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އެހެންވެސް ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ރެގިއުލޭޓްކުރުމާބެހޭ މާއްދާތައް ނުހިނގާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ސެކިއުރިޓީޒް މާރކެޓް ހަރުދަނާކުރުމުގެ އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާގެ މުއްދަތު ދެމިއޮންނާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2006 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ ޤާނޫނު) އަށް 2 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ. ނަމަވެސް، ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި މަޝްވަރާކުރުމަށްފަހު، މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީން އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާ އެއަށްވުރެ އަވަހަށް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.

[ހިއްސާގެ ބާޒާރެއް ޤާއިމްކޮށް ބެލެހެއްޓުން]
މި ޗެޕްޓަރުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުއްދަކުރެވިފައިވާ ހިއްސާ ވިއްކުމުގެ ވަގުތީ ވަސީލަތުން ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ޗެޕްޓަރ 3 ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުއްދަކޮށްފައިވާ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖަކުން، ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޑީލިންގ ލައިސަންސްދީފައިވާ ޑީލިންގ ކުންފުނިތަކުން ހިންގާ އަދި އޮތޯރިޓީން ހުއްދަދީފައިވާ އިންތިޒާމްތަކެއްގެ ދަށުން މެނުވީ، އެއްވެސް މީހަކު ހިއްސާގެ ބާޒާރެއް ޤާއިމްކޮށްގެންނުވާނެއެވެ. ނުވަތަ އެފަރާތަކީ އެފަދަ ޚިދުމަތެއް ބަލަހައްޓާ، ނުވަތަ އެފަދަ ތަނެއްގެ ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދޭފަދަ މީހެއްކަމަށް ދައްކައިދީގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެމަތިން މެނުވީ، އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހިއްސާގެ ބާޒާރެއް ޤާއިމްކުރުމަށް އެހީތެރިވެދީގެން ނުވާނެއެވެ.
މިމާއްދާއާ ޚިލާފުވުމަކީ ކުށެކެވެ. މިމާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފުވުމުގެ ކުށުގެ އަދަބަކީ ފަރުދެއްނަމަ -/75,000 ރުފިޔާއާއި -/150,000 ރުފިޔާއާއި ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން ނުވަތަ 1 އަހަރާއި 5 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުން ނުވަތަ މިދެކަންތަކެވެ.
މިފަދަ ކުށެއްކުރި ކުންފުންޏެއް ނުވަތަ އެފަދަ ޖަމާޢަތެއްގެ އަދަބަކީ -/100,000 ރުފިޔާއާއި -/500,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ. އަދި މިމާއްދާގެ
(ށ) އާ ޚިލާފުވާ ފަަރާތެއްގެ ކުށުގެ އަދަބަކީ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ބޭރުގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީތަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުން]
ބޭރުގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީއަކުން ތަންފީޛުކުރާ ނުވަތަ ބަލަހައްޓާ، ޤާނޫނީ ނުވަތަ ރެގިއުލޭޓަރީ ކަންތައްތަކާ ގުޅޭގޮތުން، އޮތޯރިޓީއަށް ބޭރުގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީތަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެވިދާނެއެވެ. އަދި އެ ބޭނުމަށްޓަކައި ޤާނޫނީ އަދި ރެގިއުލޭޓަރީ ކަމަކާ ޚިލާފުވެއްޖެކަމަށް ބެލެވޭ ބެލެވުން ތަޙްޤީޤުކޮށް ނުވަތަ ބޭރުގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީއަށް މަޢުލޫމާތު ބޭނުންވުން އެކަށީގެންވާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ ޙާލަތުތަކުގައި، އޮތޯރިޓީއަށް ބޭނުންވުން އެކަށީގެންވާކަމަށް ފެންނަ މަޢުލޫމާތު، ޚިޔާލު، ނުވަތަ އެހީތެރިކަން ބޭރުގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީތަކަށް ފޯރުކޮށްދެވިދާނެއެވެ.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް]

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ގާއިމުކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން އިޢްލާނު ކުރުން]
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ޤާއިމްކޮށް ހިންގަންވާނީ މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، އޮތޯރިޓީން ލައިސަންސްދޭ ކުންފުންޏަކުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައި އޮތްނަމަވެސް، ސެކިއުރިޓީޒްގެ ބާޒާރުގައި ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތްތައް ކުރެވޭނެ އިންތިޒާމްތައް މެދުނުކެނޑި ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުގެ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއް ކޮންމެހެން ޤާއިމްކުރަންޖެހޭކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެނަމަ އެފަދަ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއް ޤާއިމްކުރެވިދާނެއެވެ. އަދި މިގޮތުން ޤާއިމްކުރެވޭ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް، މި ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިން އިސްތިސްނާވާނެއެވެ.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ގާއިމުކުރުން]
މިނިސްޓަރުގެ މަޝްވަރާއާއެކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއް ގާއިމުކޮށް ހިންގުމަށްޓަކައި ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/96 ގެ ދަށުން އުފެދިފައިވާ ކުންފުންޏަކަށް އޮތޯރިޓީން ހުއްދަދެވިދާނެއެވެ. ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއްގެ ގޮތުގައި ހުއްދަ ހޯދަން ހުށަހެޅޭނީ، ތިރީގައިވާ ޝަރްޠުތައް ފުރިހަމަވާ ކުންފުންޏަކަށެވެ.
ހުއްދަ ހޯދަން ހުށަހަޅާ ކުންފުނީގެ މަދުވެގެން ތިން މެންބަރުންނަކީ، އެކަކު އަނެކަކާ ވަކިން އަދި ވާދަވެރިގޮތުގައި ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރި ހިންގާނެ ކުންފުނިތަަކެއްކަމުގައިވުން.
ހުއްދަ ހޯދަން ހުށަހަޅާ ކުންފުނީގެ ހިންގާގަވާއިދާއި އަސާސީ ގަވާއިދަކީ، އޮތޯރިޓީން އަންގާ ނުވަތަ ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެމަތިން އެކުލެވިގެންވާ، އަދި އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަނެތި ބަދަލު ނުވަތަ އިޞްލާޙު ނުގެނެވޭނެ ގަވާއިދު ތަކަކަށްވުން.
މި ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގެ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިފައިވުން.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނި]
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް އުފެއްދޭނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/96) ގެ ދަށުންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް އެކުލަވާލުމުގައި ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގެ މަޤްޞަދުތައް ހާސިލުކުރުމާއި، ވާޖިބުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމާއި، އަދި އެހެނިހެން ބާރުތަކަށް ޢަމަލުކުރަންވާނީ، މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
ތިރީގައިވާ ކަންތައްތައް ކުރުމުގެ ޙައްޤާއި ބާރު، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުންޏަށް ލިބިދެވޭނެއެވެ.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ހިންގައި ބެލެހެއްޓުން.
އެ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖްގައި ކުރެވޭ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތްތައް ނިންމުމަށްޓަކައި، އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ކަނޑައަޅާ އުސޫލުތަކެއްގެ މަތިން އިންތިޒާމްތައް ހަމަޖެއްސުން.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނި ބަލަހައްޓައި ސުޕަވައިޒްކުރުން]
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއްގެ ގޮތުގައި ކުންފުންޏެއް ހުއްދަކުރެވިއްޖެނަމަ އޮތޯރިޓީގެ ފަރާތުން އެކަން ހުއްދަކުރިކަން އާންމުކޮށް އިޢްލާނު ކުރަންވާނެއެވެ.
އަދި މިގޮތުގެމަތިން ދެވޭ ހުއްދައެއް ބާޠިލު ކޮށްފިނަމަ ނުވަތަ މެދުކަނޑާލައިފިނަމަ އެކަންވެސް އާންމުކޮށް އިޢްލާނު ކުރަންވާނެއެވެ.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުންޏަކުން، މި ޤާނޫނާއި ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ މި ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެދަށުން އެފަރާތަކަށް އޮތޯރިޓީން ދޫކޮށްފައިވާ ހުއްދަ ބާޠިލު ކުރުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުންޏަކަށް ދޫކޮށްފައިވާ ހުއްދަ ބާޠިލުކުރަންޖެހިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އަދި ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތްތައް ބާޒާރުގައި މެދުނުކެނޑި ކުރެވޭނެ ގޮތަށް މަގުފަހިކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ޑީލަރުކަމުގެ ލައިސަންސް ދޫކޮށްފައިވާ ފަރާތަކަށް، ނުވަތަ އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ އެހެން ފަރާތަކަށް އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ކަނޑައަޅާ އުސޫލުތަކެއްގެމަތިން، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއްގެ މަސައްކަތް މެދުނުކެނޑޭފަދަ ގޮތަކަށް ކުރިއަށް ގެންދިއުމުގެ ވަގުތީ ހުއްދައެއް ދެވިދާނެއެވެ.
މިމާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އޮތޯރިޓީން ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުންޏަކަށް ދޫކޮށްފައިވާ ހުއްދަ ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، އެކަން އަންގާތާ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެގޮތް ބަދަލުކޮށްދިނުން އެދި ޝަރުޢީ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު އެކުންފުންޏަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ މަޤްޞަދުތައް]
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ މަޤްޞަދުތަކަކީ:
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ސެކިއުރިޓީޒްގަނެ ވިއްކުމަށާއި، ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ އެހެނިހެން މުޢާމަލާތު ކުރުމުގެ އިންތިޒާމު ފޯރުކޮށްދިނުން.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތު ކުރުމުގައި ޝާމިލުވާ ފަރާތްތަކާމެދު އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅުއަޅާނޭ ނިޒާމެއް ގާއިމުކޮށް ހިންގުން.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ވިޔަފާރިކުރެވޭ ސެކިއުރިޓީޒް ނިންމުމުގެ ޚިދުމަތް ގާއިމުކުރުން.
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ބާޒާރު ތަރައްޤީކޮށް ކުރިއެރުވުން.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ ހިންގާ ގަވާއިދާއި އަސާސީ ގަވާއިދު]
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ ހިންގާ ގަވާއިދާއި އަސާސީ ގަވާއިދު އެކުލަވާލެވޭނީ އޮތޯރިޓީގެ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުއްދަކުރާ ގޮތަކަށެވެ.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނިން އެކުންފުނީގެ އެއްވެސް ގަވާއިދެއް ހަދަންވާނީ ނުވަތަ ގަވާއިދަކަށް ބަދަލެއް ގެންނަންވާނީ އޮތޯރިޓީން ހުއްދަކުރާ މިންވަރަކަށް އަދި ހުއްދަކުރާ ގޮތަކަށެވެ. އަދި މިކަން ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ ހިންގާ ގަވާއިދާއި އަސާސީ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރެވިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ ގަވާއިދުތައް ހަދައި އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުން]
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނިން ތިރީގައިވާ ކަންތައްތަކާބެހޭގޮތުން އެކަށީގެންވާ މާއްދާތައް ހިމެނޭ ގަވާއިދު ހަދަންވާނެއެވެ.
ކުންފުނީގެ މެންބަރުކަމާބެހޭ.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި އެކިއެކި ކުންފުނި ލިސްޓުކުރުމާއި އަދި ލިސްޓުކުރެވިފައިވާ ސެކިއުރިޓީޒް ދޫކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއާބެހޭ.
ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތު ކުރުމުގެ ޝަރްޠުތަކާބެހޭ.
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ކަންތައް ނިންމައި ބެލެހެއްޓުމާބެހޭ.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ އެއްވެސް ގަވާއިދަކަށް އަދި މި ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން އެކަށައެޅޭ އެއްވެސް އިންތިޒާމަކަށް ނުވަތަ އުސޫލަކަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށަންވާނީ އެ ގަވާއިދެއް ނުވަތަ އިންތިޒާމެއް ނުވަތަ އުސޫލެއް އޮތޯރިޓީން ފާސްކުރުމަށްފަހުގައެވެ.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ މަޢްލޫމާތު، އޮތޯރިޓީއަށް ދިނުން]
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ އާމްދަނީއާއި ވިޔަފާރި އާއި، ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތުތަކާއި އަދި މިނޫންވެސް މިފަދަ ކަންކަމާގުޅޭގޮތުން، އޮތޯރިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި ވާޖިބު އަދާކުރުމަށްޓަކައި އޮތޯރިޓީން ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި އެމަޢްލޫމާތެއް ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނިން އޮތޯރިޓީއަށް ދޭންވާނެއެވެ. އަދި މިފަދަ މަޢްލޫމާތު އޮތޯރިޓީން ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި، ފޯރުކޮށްދެވޭފަދަ ގޮތަކަށް މަދުވެގެން ހައަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަށް ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުންޏަށް އެންގުންތައް އެންގުމުގެ ބާރު]
އާންމު މަސްލަހަތަށްޓަކައި ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުންޏަށް އަންގަންޖެހޭ އެންގުންތައް ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރާއި ބާރު، އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އަންގާ އެންގުމަކާ އެއްގޮތަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބަކާނުލައި ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުން ޢަމަލު ނުކުރުމަކީ، ކުށެކެވެ. މިކުށުގެ އަދަބަކީ -/100,000 ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ. އަދި މީގެ އިތުރުން، މި ކުށްކުރާ ސްޓޮކްއެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ ކޮންމެ ޑިރެކްޓަރެއް އަދި ކޮންމެ އޮފިސަރެއްގެ އަދަބަކީ، -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން ނުވަތަ 3 މަހާއި 1 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށެްލުމާއެކު -/75,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ. ނަމަވެސް އެކަން ހިނގީ، އެ ޑިރެކްޓަރަކަށް، ނުވަތަ އޮފިސަރަކަށް އެނގުމަކާނުލައި، ނުވަތަ އެމީހަކު ހުއްދަދީގެން ނޫންކަމަށް ސާބިތުކުރެވިއްޖެނަމަ، މި ކުށުން އެމީހަކު ބަރީއަވާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކަމަކީ އެމީހެއްގެ ވަޒީފާގެ ވާޖިބުގެ ގޮތުން އެ މީހަކަށް އެނގެން ޖެހޭނެ ކަމަކަށްވާނަމަ، މި ބަރީއަވުމުން އިސްތިސްނާ ވާނެއެވެ.
[ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ލިސްޓުކުރުމުގެ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ މީހަކު އެ ގަވާއިދަށް ޢަމަލު ނުކުރުން] ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ލިސްޓުކުރުމުގެ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ މީހަކު، ނުވަތަ ފަރާތަކުން އެ ގަވާއިދަށް ޢަމަލު ނުކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ އެގަވާއިދުގެ ދަށުން އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބެއް އަދާނުކޮށްފިނަމަ އެކަމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުންލިބުނު ފަރާތުން އެކަމެއް، ނުވަތަ އެވާޖިބެއް އަދާކުރުމަށް އަންގައި ކޯޓުގެ އަމުރަކަށް އެދެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ އެކަމުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް އެދި އެ މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. ކޯޓުން އަމުރެއް ނެރެންވާނީ، އަމުރު ރައްދުވާފަރާތަށް ޖަވާބުދިނުމަށް އެކަށީގެންވާ ފުރުސަތެއް ދިނުމަށްފަހުއެވެ.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ލިސްޓުކުރެވިފައިވާ ސެކިއުރިޓީޒް ދޫކުރާ ކޮންމެމީހަކު، އަދި އެމީހަކާ ގުޅިފައިވާ ކޮންމެ މީހަކު، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ލިސްޓުކުރުމުގެ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޓްރޭޑިންގ އަދި ޑިޕޮސިޓަރީ ސިސްޓަމް]
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތްތައް ކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތޭ ޓްރޭޑިންގ ސިސްޓަމަކާއި ޑިޕޮސިޓަރީ ސިސްޓަމެއް، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުން ޤާއިމްކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސިސްޓަމްތައް ޤާއިމްކޮށް ހިންގަންވާނީ، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާއި އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހިއްސާގެ ބާޒާރު ކުރިއެރުވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި، މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ޓްރޭޑިންގ ސިސްޓަމަކާއި ޑިޕޮސިޓަރީ ސިސްޓަމެއް ޤާއިމްކުރުމާއި ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ ޚަރަދުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އެހެން ގޮތަކަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑަނާޅާހާހިނދަކު އެ ސިސްޓަމްތަކުގެ މިލްކުވެރި ފަރާތަކީ އޮތޯރިޓީއެވެ. އަދި ސިސްޓަމް މެދުވެރިކޮށް ދޭ ޚިދުމަތްތަކާގުޅޭ އެންމެހައި ފީތައް ކަނޑައަޅާނީ އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުންނެވެ.

[ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކަށް ލައިސަންސް ދޫކުރުން]

[ސެކިއުރިޓީޒްގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް]
މި މާއްދާގެ ދަށުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން މެނުވީ، ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރިކޮށް، ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާކަން، ދައްކައިގެން ނުވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހާހިނދަކު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 24/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޭންކިންގއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކާއި، މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީން ހުއްދަދީފައިވާ މާލީ އިދާރާތަކަކީ ޑީލަރުންގެ ލައިސަންސް ލިބި، ޑީލަރުންގެ ގޮތުގައި ސެކިއުރިޓީޒް ވިއްކައިދީ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ އިދާރާތަކެއް ކަމުގައި ވާނެއެވެ. އަދި އެ އިދާރާތަކުން ޑީލަރުންގެ ގޮތުގައި އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ކުރާނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޑީލަރުންނަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޝަރުޠުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އެފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށްވެސް ލާޒިމުވާނެއެވެ. އަދި އެ ކަންކަމާ ގުޅިގެން ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތައް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސް]
އެއްވެސް ފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރަންވާނީ، އެފަރާތަކީ މި ޤާނޫނުގެދަށުން އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތެއްކަމުގައި ވާނަމައެވެ.
މި މާއްދާގެދަށުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރުމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ، އުމުރުން 18 އަހަރު ފުރިފައިވާ މީހަކަށެވެ.

[އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދިނުމުގެ ލައިސަންސާއި އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރުމުގެ ލައިސަންސް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންވެސްޓް ކުރުމަށް ލަފާދިނުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން މެނުވީ، އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތެއްގެެގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް ނުވަތަ ލަފާދޭ ފަރާތެއްގެގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތެއްގެގޮތުގައި ދައްކައިގެން ނުވާނެއެވެ.
އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދިނުމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ، އަދި އޮތޯރިޓީން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންގަނޑުތައް ފުރިހަމަވާ ކުންފުންޏަކަށެވެ.
އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރުމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ، ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރު ފުރިފައިވާ، އަދި އޮތޯރިޓީން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.

[އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑު ނުވަތަ ފަންޑުގެ ގޮތުގައި އެނޫންވެސް އިންތިޒާމެއް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑު ނުވަތަ ފަންޑުގެ ގޮތުގައި އެނޫންވެސް އިންތިޒާމެއް ހިންގޭނީ މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑު ނުވަތަ ފަންޑުގެ ގޮތުގައި ހިންގާ އެނޫންވެސް އިންތިޒާމެއް ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ، އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ މުދަލެއް، އޭގެ ތެރޭގައި ފައިސާވެސް ހިމެނޭ ގޮތުން، އެ މުދަލަކުން ފައިދާއެއް ލިބިދެނިވި ގޮތަކަށް، ނުވަތަ އެ މުދަލެއްގައި އިންވެސްޓްކުރުމުން ލިބޭ ފައިދާގައި ޙިއްޞާވެވޭ ގޮތަށް، ނުވަތަ އެފަދަ ބޭނުމަކަށް އެ މުދަލެއް ނުވަތަ އެ މުދަލަކުން ލިބޭ ފައިދާއެއް ލިބިގަތުމަށް ނުވަތަ އަތުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނުވަތަ ހިންގުމަށް ނުވަތަ ވިއްކުމަށްޓަކައި އެ މުދަލުގެ ނުވަތަ އެ މުދަލުން ބައެއްގެ މިލްކުވެރިކަމުގައި ޢާންމުންނަށް ނުވަތަ ވަކި ބާވަތެއްގެ އިންވެސްޓަރުންނަށް ބައިވެރިވެވޭ ގޮތަށް އެކުލަވާލެވޭ ފަންޑު ނުވަތަ އެފަދަ އިންތިޒާމަކަށެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑު ނުވަތަ ފަންޑުގެ ގޮތުގައި އެނޫންވެސް އިންތިޒާމެއް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2014 (ވިޔަފާރި ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞުތަކަށެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑު ނުވަތަ ފަންޑުގެ ގޮތުގައި އެނޫންވެސް އިންތިޒާމެއް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން މެނުވީ، ފަންޑު މެނޭޖަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކޮށް ނުވަތަ ފަންޑު މެނޭޖަރެއްގެ މަސައްކަތްކުރާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކައިގެން ނުވާނެއެވެ.

[ލައިސަންސް ދޫކުރުމުގެ ޝަރްޠު]
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ލައިސަންސް ނުވަތަ އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދިނުމުގެ ލައިސަންސް ނުވަތަ ފަންޑު ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ، ނުވަތަ އާކުރެވޭނީ މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ މާލީ މިންގަނޑު ފުރިހަމަވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ، މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޝަރްޠު ފުރިހަމަވެފައިވާ އަދި ވޭތުވެދިޔަ ދިހަ އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޚިޔާނާތެއް ނުވަތަ މަކަރާއި ހީލަތުގެ ކުށެއް ސާބިތުވެފައިނުވާ މީހުންނަށެވެ. ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ ފަރާތަކީ ކުންފުންޏެއްނަމަ، އެކުންފުނީގެ އެއްވެސް ޑައިރެކްޓަރަކީ ވޭތުވެދިޔަ ދިހަ އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެފަދަ ކުށެއް ސާބިތުވެފައިވާ މީހަކަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ ފަރާތަކީ، ފަރުދެއްނަމަ އެފަރާތަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނުވަތަ އެހެން ތަނެއްގައިވިޔަސް އިފްލާސްކުރެވިފައިވާ މީހަކަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ. އެފަރާތަކީ، ކުންފުންޏެއްނަމަ އެކުންފުންޏަކީ އުވާލެވިފައިވާ، ނުވަތަ އުވާލުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުންފުންޏަކަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީއަށް މުހިންމުކަމަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި ލިޔުމަކުން އެންގުމަށްފަހު ލައިސަންސްގެ ޝަރްޠު ބަދަލުކޮޮށް ނުވަތަ ލައިސަންސްއާ ގުޅިގެން އިތުރު ޝަރްޠު ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ލައިސަންސް ދޫކުރުމާއި ލައިސަންސް އާކުރުމާބެހޭ އެހެނިހެން ކަންތައް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޝަރްޠުތަކެއްގެމަތިން ލައިސަންސް އާކޮށްދެވިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ހޯދަން އެދި ނުވަތަ ލައިސަންސް އާކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުގައި ގަސްތުގައި، ނުވަތަ އެނގިހުރެ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު، ނުވަތަ ޙަޤީޤަތް އޮޅޭފަދަ ބަޔާނެއް ދިނުމާއި، ބައެއް މަޢްލޫމާތު އުނިކޮށް ހުށަހެޅުމަކީ، ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށެއް ކުރި މީހެއްގެ އަދަބަކީ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާ ކުރުން ނުވަތަ 3 މަހާއި 1 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/75,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
އޮތޯރިޓީއަށް ލައިސަންސަށްއެދި، ނުވަތަ ލައިސަންސް އާކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުން، ލައިސަންސް ދޫކޮށްނުދީފިނަމަ އެގޮތަށް ނިންމިތާ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މިނިސްޓަރަށް އިލްތިމާސް ކުރެވިދާނެއެވެ.
މިކަމުގައި މިނިސްޓަރުގެ ނިންމުމަކީ އެންމެ ފަހުގެ ނިންމުމެވެ. އަދި އެނިންމުމަށް އޮތޯރިޓީން އަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ހުއްދަ އަތުލައިފިނަމަ، އެގޮތަށް ނިންމިތާ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަން ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ މުއްދަތު]
މި ޤާނޫނުގައި އެހެންގޮތަކަށް ބަޔާންވެގެންނުވާހާ ހިނދަކު، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖަށާއި ސެކިއުރިޓީޒް ޑިޕޮސިޓަރީއަށް ދޫކުރެވިފައިވާ ހުއްދަ ފިޔަވައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކުރެވިފައިވާ، ނުވަތަ އާކުރެވިފައިވާ ހުއްދައާއި ލައިސަންސްތަކުގެ މުއްދަތަކީ، ހުއްދަ ނުވަތަ ލައިސަންސް ދޫކުރި ތާރީޚުން ފެށިގެން 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހެވެ.

[ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުން ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުން]
ތިރީގައި ބަޔާން ކުރެވިފައިވާ ކަމެއް ކުރިމަތިވެއްޖެނަމަ، ދޫކުރެވިފައިވާ ލައިސަންސެއް ބާޠިލުވާނެއެވެ.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވަނީ ފަރުދަކަށްނަމަ، އެމީހާ މަރުވުމުން ނުވަތަ އެމީހާ އިފްލާސްކުރެވުން.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ ކުންފުންޏެއް އުވާލުމަށް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެކަން އެކުންފުންޏެއް އުވާލުމުގެ ތިންމަސް ކުރިން އެކުންފުންޏަކުން އޮތޯރިޓީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، މިޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް، އޮތޯރިޓީއަށް ބާޠިލު ކުރެވިދާނެއެވެ.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވަނީ ފަރުދަކަށްނަމަ:
އެމީހެއްގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ދަރަންޏެއް ސާބިތުވެ އެދަރަންޏެއް އަދާކުރުމަށް އަންގާ ކޯޓުގެ ޙުކުމަކާ އެއްގޮތަށް އެމީހަކު ޢަމަލުކޮށްފައިނުވުން.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ހޯދުމަށްފަހު ލައިސަންސް ދެވިފައިވާ ވިޔަފާރިނުކޮށް ހުރުން، ނުވަތަ އެ ލައިސަންސުގެ ދަށުން ކުރަމުންއައި ވިޔަފާރި ނުކޮށްހުއްޓާލުން.
އެއްވެސް ޤައުމެއްގައި އެމީހަކު އިފްލާސް ކުރެވިފައިވުން.
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއްނަމަ، އެމީހަކު ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަށް ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ބާޠިލުވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން އެއްމަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އެހެންފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރަން ނުފެށުން.
ލައިސަންސް ދެވިފައިވާ މީހަކު، އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ފުރިހަމައަށް ތެދުވެރިކަމާއެކު އަދި އިންސާފުވެރިކަމާއެކު އަދާނުކުރާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ގަބޫލުކުރެވުން.
ލައިސަންސް ދެވިފައިވާ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް މަކަރާއި ހީލަތުގެ ކުށެއް ސާބިތުވުން.
ލައިސަންސް ދެވިފައިވާ ފަރާތުން މި ޤާނޫނުގެ އެއްވެސް މާއްދާއަކާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ ލައިސަންސުގެ ޝަރްޠުތަކާ ޚިލާފުވުން.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ދެވިފައިވާ މީހަކު، ޙުކުމެއްގައި ހަމަސް ދުވަހަށްވުރެ ދިގުމުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުން، ނުވަތަ އަރުވާލުން، ނުވަތަ އެމުއްދަތަށް ގޭގައި ބަންދުކުރުން.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވަނީ ކުންފުންޏަކަށްނަމަ:
ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 93 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުންފުނި އުވާލުމަށް ކަނޑައެޅުން، ނުވަތަ ކުންފުނި އުވާލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރެވެމުން ދިއުން.
ކުންފުނީގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެފައިވާ ދަރަންޏެއް އަދާކުރުމަށް ކޯޓުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލު ނުކުރުން.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނުވަތަ އެހެން ޤައުމެއްގައި ކުންފުނީގެ މުދަލުގެ މައްޗަށް ރިސީވަރެއް ނުވަތަ ރިސީވަރަކާއި މެނޭޖަރެއް، ކޯޓަކުން ނުވަތަ ކުންފުނީގެ ދަރަނިވެރިން ޢައްޔަންކުރުން.
ކުންފުނީގެ ދަރަނިތަކާ ބެހޭގޮތުން ކުންފުނީގެ އަރަނިވެރިންނާއި ކުންފުންޏާދެމެދު އެއްބަސް ވުމަކަށް އައުން.
އެކުންފުންޏަކަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރަން ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ވިޔަފާރި ކުރުން ހުއްޓާލުން.
ލައިސަންސް ދެވިފައިވާ ކުންފުންޏަކުން، ނުވަތަ ކުންފުނީގެ އެއްވެސް ޑައިރެކްޓަރެއް ނުވަތަ މުވައްޒަފެއް އެމީހުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ފުރިހަމައަށް ތެދުވެރިކަމާއި، އަމާނާތްތެރިކަމާއެކު އަދި އިންސާފުވެރިކޮށް، އަދާނުކުރާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ގަބޫލުކުރެވުން.
ލައިސަންސް ދެވިފައިވާ ކުންފުނިން މި ޤާނޫނުގެ އެއްވެސް މާއްދާއަކާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ ހުއްދައިގެ ޝަރްޠުތަކާ ޚިލާފުވުން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ފަދަ ކަމެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، ދެވިފައިވާ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތަކަށް އޮތޯރިޓީން ލައިސަންސް ހިފެހެއްޓިދާނެއެވެ. އަދި އެހިފެހެއްޓުން އޮތޯރިޓީން ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް ނިމުމަކަށް ގެނެވިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދެވިފައިވާ ލައިސަންސެއް ބާޠިލު ކުރުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ހިފެހެއްޓުމުގެ ސަބަބުން:
ލައިސަންސް ބާޠިލު ކުރުމުގެ، ނުވަތަ ހިފެހެއްޓުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ އޭގެ ފަހުންނަމަވެސް އެފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒްގަނެ ވިއްކުމާ ބެހޭގޮތުން ކޮށްފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް ނުވަތަ މުޢާމަލާތެއް ބާޠިލުވީކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
އަދި އެފަދަ އެއްވެސް އެއްބަސްވުމެއް، ނުވަތަ އެހެންވެސް މުޢާމަލާތެއްގެ ދަށުން ލިބިދޭ ޙައްޤަކަށް ނުވަތަ ޒިންމާއަކަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެއެވެ.

[ލައިސަންސްތަކުގެ ރަޖިސްޓަރީ]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދޫކުރެވޭ ހުރިހާ ލައިސަންސެއްގެ ރަޖިސްޓަރީއެއް އޮތޯރިޓީން ގާއިމުކޮށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީގައި ތިރީގައިވާ މަޢްލޫމާތު ހުންނަންވާނެއެވެ.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ ފަރާތުގެ ނަން.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ ފަރާތުގެ ވިޔަފާރިކުރާ އެޑްރެސް.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ ފަރާތުގެ ވިޔަފާރި ނަން.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ ވިޔަފާރީގެ ބާވަތް.
ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައި ނުވަތަ އާކުރެވިފައިވާ މުއްދަތާއި މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚު.
މިޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ފީއެއް ދެއްކުމަށްފަހު، ރަޖިސްޓަރީ ބަލައި އެއިން ބައެއް ނަކަލުކޮށް އެބައެއް އޮތޯރިޓީން ތަޞްދީޤު ކޮށްދޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.

[އަންޑަރައިޓަރސްކަމުގެ ލައިސަންސް]
އަންޑަރައިޓަރސްކަމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ، މާލީ އިދާރާއަކުން، ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތަކުން އަންޑަރައިޓަރސްކަމުގެ ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހެޅުމުން އޮތޯރިޓީންނެވެ.
އަންޑަރައިޓަރސްކަމުގެ ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތަކީ، މާލީގޮތުން ސެކިއުރިޓީޒް އަންޑަރައިޓް ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި އަދި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބުނެފައިވާ ޝަރްޠުތައް ފުރިހަމަ ކޮށްފައިވާ ފަރާތެއްނަމަ އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޝަރްޠުތަކާއެކު އަންޑަރައިޓަރސްކަމުގެ ލައިސަންސް އެފަރާތަކަށް ދޫކުރެވިދާނެއެވެ.

[މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ބޭންކަކުން އަންޑަރައިޓް ކުރުމުގެ މުޢާމަލާތުކުރުން ހުއްދަވުން]
މި ޤާނޫނުގައި ވަކިގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަވެސް މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ބޭންކަކުން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޝަރްޠުތަކެއްގެމަތިން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސެއް، ނުވަތަ އަންޑަރައިޓަރސްކަމުގެ ލައިސަންސެއްނެތި ސެކިއުރިޓީޒް އަންޑަރައިޓް ކުރުމުގެ މުޢާމަލާތުކޮށް އެއްބަސްވުންތައް ހެދިދާނެއެވެ.

[ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ އެހެނިހެން ޚިދުމަތްތައް ހިންގުމުގެ ހުއްދަ]
ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލައިސަންސްގެ ބާވަތްތައް ފިޔަވައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކްރެޑިޓް ރޭޓިންގ ޚިދުމަތްތަކާއި، ކަސްޓޯޑިއަންގެ ޚިދުމަތްތަކާއި، މާލީ އިދާރާތަކަށް ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރީގައި ބައިވެރިވާ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ ޚިދުމަތްތަކާއި، އެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭ އެނޫންވެސް ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ އެހެނިހެން ޚިދުމަތްތައް ދޭންވާނީ، އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ދޫކުރާ ހުއްދައެއް ލިބިގެންނެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް؛
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތައް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސް؛
އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދިނުމުގެ ލައިސަންސް؛
އިންވެސްޓްމަންޓް ފަންޑު ނުވަތަ ފަންޑުގެ ގޮތުގައި އެނޫންވެސް އިންތިޒާމެއް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް؛ އަދި އަންޑަރައިޓަރސްކަމުގެ ލައިސަންސް.

[ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން ސެކިއުރިޓީޒްގައި އިންވެސްޓްކުރުން]
ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް، މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސެކިއުރިޓީޒްގައި އިންވެސްޓްކުރެވިދާނެއެވެ.
ބޭރުގެ ފަރާތަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންވެސްޓްކުރެވޭނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ހުއްދަކުރެވޭ ބާވަތުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގައި، އެ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް އިންވެސްޓްކުރުމަށް ހުއްދަކުރެވޭނެ ސެކިއުރިޓީޒް އަދި އެ ސެކިއުރިޓީޒްގައި އިންވެސްޓްކުރެވޭނެ ދާއިރާ ނުވަތަ ޝަރުޠުތައް؛
ހުއްދަކުރެވޭ ސެކިއުރިޓީޒްގައި އިންވެސްޓްކުރެވޭނެ ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުގެ ކިބައިގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް؛
ހުއްދަކުރެވޭ ސެކިއުރިޓީޒް ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން ކެޕިޓަލް މާކެޓްގައި ގަނެވިއްކުމުގައި ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތުތަކާއި ކަމާގުޅޭ އުސޫލުތައް.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން އިންވެސްޓްކުރުމަށް ހުއްދަކުރެވޭ ސެކިއުރިޓީޒް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅަންވާނީ، ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންވެސްޓްނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ފޮރިން އިންވެސްޓްމަންޓްގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ދާއިރާތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާ އެކުގައެވެ. އަދި އެފަދައިން ހުއްދަކުރެވޭ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ތެރެއިން ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2014 (ވިޔަފާރި ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ބާވަތުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގައި އިންވެސްޓްކުރުމަށް ހުއްދަދެވޭނެ އުސޫލުތައް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅަންވާނީ، އެ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ދާއިރާގެ ތެރޭގައެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހުއްދަކުރެވޭ ސެކިއުރިޓީޒް، ކެޕިޓަލް މާކެޓްގައި ގަނެވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތްތައް ހިންގަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2014 (ވިޔަފާރި ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ ޤާނޫނު) އާއި މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންތޯ ބެލުމަށް ބޭނުންވާ މޮނިޓަރިންގ އަދި ކޮމްޕްލަޔަންސް މެކޭނިޒަމްއެއް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ޤާއިމްކުރަންވާނެއެވެ.

[ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ ގަވާއިދުތައް]

[ސެކިއުރިޓީޒްގައި މަސްލަހަތެއްވާނަމަ އެކަން ހާމަކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒްއާމެދު، ނުވަތަ ވަކިދަރަޖައެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްއަކާ މެދު ސީދާކޮށް، ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ލަފައެއް ދޭނަމަ އެލަފައެއް ދޭފަރާތް، ނުވަތަ އެފަރާތާ ގުޅުންހުރި ފަރާތަކުން އެލަފައެއްގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމަށް، ނުވަތަ އެހެންވެސް މަސްލަހަތެއް ވާކަން ނުވަތަ ނުވާކަން، އެލަފައެއްގައި ފާޅުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. މިގޮތުން އެ ބަޔާން އެލަފާގައި ހިމެނޭ ލިޔުންތަކެކޭ އެއްފަދައިން ފާޅުކޮށް ފެންނަން އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ކުރާ ދަޢްވާއެއްގައި އެ ދަޢްވާ ލިބޭ ފަރާތަކުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ލަފައެއް ދިންއިރު، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ކަމެއް އެނގިފައި ނުވާކަން، ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއް އެނގެންވީ ސަބަބެއް ނެތްކަން ސާބިތުކޮށްދެވިއްޖެނަމަ، ކުށްވެރިއެއް ނުވާނެއެވެ.
އެ ސެކިއުރިޓީޒްގައި އެއްވެސް މަސްލަހަތެއްވާކަން، ނުވަތަ އެދަރަޖައިގެ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގައި އެފަރާތެއްގެ މަސްލަހަތެއް ހިމެނިފައިވާކަން.
އެފަރާތެއްގެ ނުވަތަ އެފަރާތަކާ ގުޅުންހުރި ފަރާތެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްއެއްގައި އެފަރާތެއްގެ އެއްވެސް މަސްލަހަތެއްވާކަން، ނުވަތަ އެދަރަޖައިގެ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގައި އެފަރާތެއްގެ މަސްލަހަތެއް ހިމެނިފައިވާކަން.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި:
ސެކިއުރިޓީޒް ވިއްކުމުގައި މަސްލަހަތެއްވުމޭ ބުނާ ބަހުގެ މާނައިގައި އެފަދަ ސެކިއުރިޓީޒްއެއްގެ ސަބަބުން ލިބޭ، ނުވަތަ ލިބިދާނެ ސީދާ އަދި ނުސީދާ މާލީ މަންފާއާއި އެހެނިހެން ފައިދާ ހިމެނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ)ގެ ދެވަނަ ނަންބަރުގައި ބުނެވޭ އެއްޗަކަށް އުނިނުވާގޮތުން ސެކިއުރިޓީޒްއަކާ ބެހޭގޮތުން އަންޑަރައިޓްކުރުމާބެހޭ އެއްބަސްވުމެއް ވެވިފައިވާނަމަ، އެ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގައި އެފަރާތުގެ މަސްލަހަތެއްވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
މިމާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ގުޅުންހުރި ފަރާތެކޭ ބުނެފައިވާ ބަހުގެ މާނައިގައި، ދެފަރާތް ގުޅިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްގެ ޑައިރެކްޓަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުންނަމަ، އަދި އެ ދެ ޝަޚްޞަކީ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރާ، ނުވަތަ ނުކުރާ ފަރާތަކަށްވިޔަސް، ގުޅުންހުރި ފަރާތެއްކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
ނަމަވެސް ލަފައެއްދީ، ނުވަތަ ލިޔުމެއް ފޮނުވާފައިވަނީ ދެފަރާތުން ބައިވެރިވެގެން، ނުވަތަ ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ހަމަޖައްސާފައިވާ ގޮތެއްގެމަތިން ކަމުގައިވާނަމަ، ގުޅުންހުރި ފަރާތުގެ މާނައިގައި ހިމެނޭނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ދީފައިވާ ފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ، ނުވަތަ ގަނެފައިވަނީ އެސެކިއުރިޓީޒް އެކުގައި ނުވަތަ އެއިން ބައެއް އާންމުންނަށް ވިއްކުމަށްކަމަށްވާނަމަ އެ ސެކިއުރިޓީޒް ވިއްކުމުގެ ކުރިން އެއްވެސް ގޮތަކަށް ލަފައެއް ދެވޭނީ، އެ ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ހޯދާފައިވަނީ ވިއްކާލުމުގެ ބޭނުމުގައިކަން އެފަރާތުން ލިޔުމަކުން، ނުވަތަ އަނގަބަހުން ހާމަކުރުމަށްފަހުއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ދީފައިވާ ފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ، ނުވަތަ ގަތުމަށް ހުށަހެޅުމުގެގޮތުން ފައިސާ ދީފައިވަނީ، އަންޑަރައިޓްކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ނުވަތަ ސަބްއަންޑަރައިޓް ކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ސެކިއުރިޓީޒްއެއް އެއްކޮށް، ނުވަތަ އެއިން ބައެއް ގަތުމަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާތީ، ނުވަތަ ގަތުމަށް ހުށަހެޅުމުގެގޮތުން ފައިސާ ދައްކާފައި ނުވާތީކަމަށްވާނަމަ، އެ ސެކިއުރިޓީޒް ވިއްކުމަށް ހުށަހަޅަންވާނީ، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއް މެދުވެރިކޮށްގެންނެވެ.
އަދި އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާމެދު އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ލަފައެއްދޭނަމަ، އެ ސެކިއުރިޓީޒްއަކީ، އަންޑަރައިޓް ކުރުމުގެ ނުވަތަ ސަބް އަންޑަރައިޓް ކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެފަރާތަށް ލިބިފައިވާ، ނުވަތަ ގަންނަންޖެހޭ ސެކިއުރިޓީޒްއެއްކަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން ފޮނުވާ، މި މާއްދާގެ (ހ)،
(ރ)، ނުވަތަ (ބ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ސަރކިއުލަރއެއް ނުވަތަ އެހެންވެސް ލިޔުމެއް ނުވަތަ ލިޔުމުންއޮތް ހުށަހެޅުމެއް، ނުވަތަ ލަފައެއް އެއްވެސްފަރާތަކަށް ފޮނުވާނަމަ ތިރީގައިވާ ފަރާތެއްގެ ސޮއި އޮންނަންވާނެއެވެ.
ފަރުދެއްނަމަ، އެމީހާ.
ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްނަމަ، އެފަރާތެއްގެ ބޯޑު އޮފް ޑައިރެކްޓަރުން ހުއްދަ ދީފައިވާ މީހެއް.
ޕާރޓްނަރޝިޕެއްނަމަ، އެ ޕާރޓްނަރޝިޕުގެ ބައިވެރިއެއް.
ސެކިއުރިޓީޒްގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތެއް، ނުވަތަ އެފަރާތް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަކުން މި މާއްދާގެ
(ހ)، (ރ)، ނުވަތަ (ބ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ސަރކިއުލަރއެއް ނުވަތަ އެހެންވެސް ލިޔުމެއް، ނުވަތަ ލިޔުމުންވާ ހުށަހެޅުމެއް، ނުވަތަ ލަފައެއް ފޮނުވާނަމަ އެފަދަ ލިޔުމެއްގެ ކޮޕީއެއް މި މާއްދާގެ (ޅ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ސޮއިކުރުމަށްފަހު، ސޮއިކުރި ތާރީޚުން ފެށިގެން ހައަހަރު ދުވަސް ވަންދެން އެފަރާތުގައި ބާއްވަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ހުށަހެޅުމޭ ބުނެވޭ ބަހުގެ ތެރޭގައި، ހުށަހެޅުމުގެ އިތުރަށް، ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް ހުށަހެޅުމަށް މީހަކަށް ދެވޭ މުއްދަތު ހިމެނޭނެއެވެ.

[ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރުމަށް ދޭ ލަފާ]
މި ޤާނުނުގެ ދަށުން، ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރި ކުރުމަށް ލަފާދިނުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން ދޭ ލަފައަކީ، އެފަދަ ލަފައަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފާނޭ ފަރާތަކަށް ދޭ ލަފައެއްކަމަށްވާނަމަ، އެކަށީގެންވާ ބިންގަލެއްނެތި، އެލަފައެއް އެފަދަ ފަރާތަކަށް ދީގެން ނުވާނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތުން ލަފާދިނުމުގައި ލަފާ ލިބިގަންނަ ފަރާތުން އިންވެސްޓްކުރަން ބޭނުންވާ މަޤްޞަދުތަކާއި އެފަރާތުގެ މާލީ ޙާލަތާއި އެހެންވެސް ބޭނުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ދެވޭ ލަފައަކީ، ރަނގަޅު ލަފައަކަށް ހެދުމަށްޓަކައި، އެކަމާގުޅޭ ހުރިހާ ޙާލަތުތަކަށް ވިސްނައި ހޯދަންޖެހޭ ހުރިހާ މަޢްލޫމާތެއް ހޯދައި، އެލަފާ ބިނާކޮށްފައިވަނީ މަތީގައިވާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ކަމުގައިވާނަމަ، އެލަފައަކީ މި މާއްދާގެ (ހ) އާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން އެކަށީގެންވާ ބިންގަލެއް އޮވެގެން ދިން ލަފައެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތަކުން، އެލަފައެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، އަދި އެކަމާބެހޭ އެހެން ޙާލަތުތަކުގެ މައްޗަށް، ޢަމަލުކުރުން ނުވަތަ ޢަމަލުނުކޮށް ދޫކޮށްލުން އެކަށީގެންވާ ލަފައެއް، މި މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފަށް ދީގެން، އެލަފާ ދެވުނު މީހަކު އެލަފައާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމުން، އެކަމުގެ ސަބަބުން އެލަފާ ދެވުނު ފަރާތަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ލިބިއްޖެނަމަ، އެގެއްލުމަކަށް، ސެކިއުރިޓީޒްގެ އެ ވިޔަފާރި ކުރުމަށް ލަފާދިން ފަރާތަކުން ޒިންމާ ވާންޖެހޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި:
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތެކޭ ބުނެފައިވަނީ، ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތް، ނުވަތަ އެފަރާތް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތް، ނުވަތަ އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތްތަކަށެވެ.
ލަފައެއް ދިނުމޭ ބުނާ ބަހުގެ މާނައިގައި، ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ދެވޭ ލަފާ ހިމެނެއެވެ.

[އިޝްތިހާރުކުރުން މަނާކުރުމުގެ ބާރު]
ތިރީގައިވާ ޙާލަތުތަކުގައި އިޝްތިހާރެއް ނުވަތަ އޭގައިވާ ސެކިއުރިޓީޒްއާގުޅޭ އެހެން އިޝްތިހާރެއް ކުރުން އޮތޯރިޓީން މަނާކުރެވިދާނެއެވެ.
އެ އިޝްތިހާރެއްގައި ހުށަހަޅާ ސެކިއުރިޓީޒްއާއި ނުވަތަ އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ މައިގަނޑު ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން އޮޅުންއަރާފަދަ އެއްޗެއް ހުރުން؛ ނުވަތަ އިޝްތިހާރުގައި އިޝާރާތްކޮށްފައިވާ ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވިފައިވާ ހިއްސާގެ ބަޔާނަކާ ޚިލާފު އެއްޗެއް ހުރުން؛ ނުވަތަ އެ އިޝްތިހާރު މި ޤާނޫނު، ނުވަތަ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހުރުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ނެރޭ އަމުރެއްގައި މި ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ މާއްދާތަކާއި ޝަރްޠުތައް ހިމެނިދާނެއެވެ.

[ހިއްސާ ބަޔާން ރަޒިސްޓަރީ ކުރުމާއި ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުމާއި ބާޠިލުކުރުމުގެ ބާރު]
ޙިއްޞާގެ ބަޔާނެއް ނެރެންވާނީ އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅައި އޮތޯރިޓީގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރުމަށްފަހުއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޙިއްޞާގެ ބަޔާނެއްގެ މުހިންމު ބައެއް ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފަށް ނުވަތަ އޮޅުން އަރާފަދަ ގޮތަކަށް ނުވަތަ އުނިކޮށްފައިވާކަމަށް (އެ އުނިކަމެއް ގެނެވިފައިވަނީ، ޙިއްޞާގެ ބަޔާން ރަޖިސްޓަރީ ކުރިއިރު، ނުވަތަ އޭގެ ފަހުން ކަމުގައިވިޔަސް) ނުވަތަ މި ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ތިރީގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ޙިއްޞާގެ ބަޔާނާމެދު އޮތޯރިޓީއަށް ޢަމަލުކުރެވިދާނެއެވެ.
އެފަދަ ބަޔާނެއް ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުމަކީ އެދެވިގެންވާ ކަމެއްކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެއްމަސްދުވަހަށްވުރެ ދިގުނޫން މުއްދަތަކަށް އެބަޔާން ހިފެހެއްޓުން.
އެފަދަ ބަޔާނެއް ނެރޭފަރާތަށް އެކަމެއް އިޞްލާޙު ކުރުމަށް ހަތްދުވަހަށްވުރެ މަދުނޫން މުއްދަތެއްގެ ނޯޓިސް ދިނުމަށްފަހު، އެފަރާތުން އެކަމެއް އިޞްލާޙު ނުކޮށްފިނަމަ، އެ ހިއްސާގެ ބަޔާނެއް އޮތޯރިޓީން ބާޠިލު ކުރުން.
ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ހިއްސާގެ ބަޔާނެއް މި މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ހިފަހައްޓައިފިނަމަ:
އެކަން ކުރުމަށް މެދުވެރިވި ސަބަބު ލަސްނުކޮށް، އެ ހިއްސާގެ ބަޔާން ނެރުނު ފަރާތަށާއި، ރެޖިސްޓްރާރ އޮފް ކޮމްޕެނީޒަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ހިއްސާގެ ބަޔާން ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓިކަން، ނުވަތަ އެކަމާބެހޭ އެއްވެސް މަޢްލޫމާތެއް އޮތޯރިޓީ، ނުވަތަ ރެޖިސްޓްރާރ ނުވަތަ އެފަރާތުގެ އޮފިސަރެއް ނުވަތަ މުވައްޒަފެއް (އެބަޔާން ބާޠިލު ކުރުމުން ނުވަތަ ޖިނާއީ ޝަރީޢަތެއްގެތެރޭގައި މެނުވީ) އެހެން ފަރާތަކަށް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) އާ ތަޢާރުޟު ނުވާނޭ ގޮތުގެމަތިން ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ހިއްސާގެ ބަޔާނެއް ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓިއްޖެނަމަ:
ހިފެހެއްޓުމުގެ ކުރިން، ނުވަތަ އޭގެފަހުންވިއަސް، ގަންނަން އެއްބަސްވެފައިވާ އެއްވެސް ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ކުންފުނިން ވިއްކައިގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އެހިފެހެއްޓުމުގެ ކުރިން ވިއްކާފައިވާ ސެކިއުރިޓީޒްއަށް ލިބިފައިވާ ފައިސާ ފިޔަވައި އެބަޔާނާ ގުޅިގެން ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް ހުށަހެޅުމުގެގޮތުން ދައްކާފައިވާ ފައިސާ ހިފެހެއްޓޭނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޙިއްޞާގެ ބަޔާނެއް އޮތޯރިޓީން ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ އެ ބަޔާން ބާޠިލުކުރިކަމާއި ބާޠިލުކުރުމަށް މެދުވެރިވި ސަބަބު، ޙިއްޞާގެ ބަޔާން ނެރުނު ފަރާތަށާއި ރެޖިސްޓްރާރަށް އޮތޯރިޓީން އެންގުމަށްފަހު ލަސްނުކޮށް ޢާންމުކޮށް އިޢުލާންކުރަންވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ހިއްސާގެ ބަޔާނެއް ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ:
އެބާޠިލު ކުރުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ފަހުން ވިޔަސް، ގަންނަން އެއްބަސްވެފައިވާ އެއްވެސް ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ކުންފުނިން ވިއްކައިގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި މި މާއްދާގެ (ރ) ގެ (2) ގެ ދަށުން ހިފެހެއްޓިފައިވާ ފައިސާއާއި، އެފައިސާ ދެއްކި ފަރާތްތަކަށް ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް ހުށަހެޅުމުގެގޮތުން ދައްކާފައިވާ ފައިސާ އެފަރާތަށް ލަސްނުކޮށް އަނބުރާ ހަވާލުކުރަންވާނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ، ނުވަތަ ހުށަހެޅުމުގެގޮތުން ފައިސާ ދައްކާފައިވާ ފަރާތަކަށް އަނބުރާ ރައްދުކުރަންޖެހޭ ފައިސާ، ހިއްސާގެ ބަޔާނެއް ބާޠިލުކުރެވޭ ތާރީޚުންފެށިގެން އެއްމަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރައްދުނުކޮށްފިނަމަ، ހިއްސާގެ ބަޔާން ނެރުނު ފަރާތަށް ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުން ލިބުނު ތާރީޚުން ފެށިގެން، ނުވަތަ ހުށަހެޅުމުގެގޮތުން ދައްކާފައިވާ ފައިސާ ލިބުނު ތާރީޚުން ފެށިގެން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުން، ސަރވިސް ޗާޖާއެކު، އެފައިސާ އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ހިއްސާގެ ބަޔާން ނެރުނު ފަރާތުން ޒިންމާ ވާނެއެވެ. މިގޮތުން ހިއްސާގެ ބަޔާން ނެރުނު ފަރާތަކީ، ކުންފުންޏެއްނަމަ، އެކުންފުނީގެ ހުރިހާ ޑައިރެކްޓަރުން އެކުގައި އަދި ވަކިވަކިންވެސް ޒިންމާ ވާނެއެވެ.
ހިއްސާ ބަޔާން ނެރޭ ފަރާތެއްގެ ޑައިރެކްޓަރަކު، ހިއްސާގަތުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއް އަނބުރާ ދައްކާފައިނުވަނީ އެފަރާތުގެ އިހުމާލުން ނޫންކަން، ނުވަތަ އެފަރާތުން ނުރަނގަޅު ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ސަބަބުން ނޫންކަން ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން އެ ޑައިރެކްޓަރަކު ޒިންމާއެއް ނުވާނެއެވެ.

["ސެކިއުރިޓީޒްގެ މަޞްލަޙަތުގެ ދަފްތަރު"]

[މިބަޔަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތްތައް]
ތިރީގައިވާ ފަރާތްތަކުން މި ޗެޕްޓަރުގައިވާ މާއްދާތަކަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތައް؛
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތައް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތްތައް؛
އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތްތައް؛
މާލީ ކަންތައްތަކާބެހޭ ނޫސްވެރިންނާއި ރިޕޯޓަރުން؛
30، 31، 39 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދޫކުރެވިފައިވާ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތްތައް؛
ހުއްދަ ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ އިތުރުން، ލިސްޓް ކުރެވިފައިވާ ކުންފުނިތަކުގެ ޑިރެކްޓަރުންނާއި މެނޭޖްމަންޓްތައް.

[ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭ މަސްލަހަތެއްވާނަމަ ނުވަތަ ގުޅުމެއްވާނަމަ އެކަމުގެ ދަފްތަރެއް ބެލެހެއްޓުން]
މިބަޔަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތްތަކުން އެފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރީގެ މައި އިދާރާގައި އެފަރާތުގެ މަސްލަހަތެއް ނުވަތަ ގުޅުމެއްހުރި ސެކިއުރިޓީޒްގެ ދަފްތަރެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތެއްގެމަތިން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މިބަޔަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތްތަކުން، އެފަރާތެއްގެ މަސްލަހަތެއްހުރި، ނުވަތަ މަސްލަހަތާ ގުޅުމެއްހުރި ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަދި އެމަސްލަހަތުގެ ތަފްސީލު، އެމަސްލަހަތެއް އުފެދޭތާ 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަފްތަރުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މިބަޔަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މަސްލަހަތަކަށް ބަދަލެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، އެބަދަލެއްގެ ތަފްސީލާއި އެ ބަދަލެއް އައި ތާރީޚު، އަދި ބަދަލު އައުމަށް މެދުވެރިވި ސަބަބު، ދަފްތަރުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
އެބަދަލެއް އަންނަތާ 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެބަދަލެއް މި މާއްދާއާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން ދަފްތަރުގައި ލިޔަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ގަނެފިނަމަ ނުވަތަ ވިއްކައިފިނަމަ، ބެލެވޭނީ އެސެކިއުރިޓީޒްއަކާ ގުޅިގެން އެފަރާތެއްގެ މަސްލަހަތަށް ބަދަލެއް އައީކަމަށެވެ.

[މާލީ ކަންތައްތަކާބެހޭ މުރާސިލުން]
މާލީ ކަންތައްތަކާބެހޭ މުރާސިލެއްގެ ގޮތުން މަސައްކަތްކުރެވޭނީ، މާލީ ކަންތައްތަކާބެހޭ ގޮތުން ލަފާދިނުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށެވެ.

[މާލީ މުރާސިލުންނާބެހޭ މަޢުލޫމާތު އޮތޯރިޓީއަށް ދިނުން]
ނޫހެއް ނުވަތަ މަޖައްލާއެއްގައި ޝާއިޢު ކޮށްފައިވާ ރިޕޯޓެއް، ނުވަތަ އެފަދަ ލިޔުމެއް ތައްޔާރުކުރި، ނުވަތަ ތައްޔާރުކުރުމުގައި ބައިވެރިވި މާލީ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ މުރާސިލެއްގެ ނަމާއި އެޑްރެސް، އޮތޯރިޓީއަށް، ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ހުއްދަދެވިފައިވާ ފަރާތްތައް ބޭނުންވެ ލިޔުމުން ނޯޓިހެއް ފޮނުވައިފިނަމަ، އެ ނޯޓިހުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި، އެ ނޯޓިސް ފޮނުވުނު ފަރާތުން، ފޮނުވި ފަރާތަށް ދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އަންގާ އެންގުމަކަށް މަޤްބޫލު އުޒުރެއްނެތި އެލިޔުމެއް ޝާއިޢުކުރި ނޫހަކުން، ނުވަތަ މަޖައްލާއަކުން އެފަދަ މަޢްލޫމާތު ދިނުމުގެ ޒިންމާ އުފުލަންވާނެއެވެ.

[ދަފްތަރު ހާމަކުރުން]
އޮތޯރިޓީން ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން ހުއްދަދޭ ފަރާތަކުން އެދިއްޖެނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބެލެހެއްޓުމަށް ލާޒިމުކުރާ ދަފްތަރު، އެ ދަފްތަރު ބަލަހައްޓަންޖެހޭ ފަރާތުން ހާމަކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އޮތޯރިޓީން، ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން ހުއްދަދޭ ފަރާތަކުން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ އެ ދަފްތަރުގެ ނަކަލެއް ހެދިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ފަދައިން، ދަފްތަރު ނުދެއްކުމަކީ، ނުވަތަ ނަކަލުކުރުމަށް ނުދިނުމަކީ ކުށެކެވެ.
މިމާއްދާގެ (ހ) އާ ގުޅިގެން އޮތޯރިޓީއަށް ލިބޭ ދަފްތަރުގެ ނަކަލުގައިވާ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތާ ބެހޭ މަޢްލޫމާތު، އާންމުވެގެންވާ މަންފާއަކަށްޓަކައި މިފަދަ މަޢްލޫމާތެއް ލިބެންޖެހޭ ކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ ފަރާތަކަށް ހާމަ ކުރެވިދާނެއެވެ.

[ހިސާބުތައް ބެލެހެއްޓުމާއި އޮޑިޓްކުރުން]

[ހިސާބާއި މަޢްލޫމާތު ހުށަހެޅުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުއްދަ ލިބިގެން ވިޔަފާރިކުރާ، ނުވަތަ މަސައްކަތެއްކުރާ ކޮންމެ ފަރާތަކުން އެފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރި، ނުވަތަ މަސައްކަތާ ގުޅޭގޮތުން ހުށަހެޅުމަށް އޮތޯރިޓީން އަންގާ މާލީ ހިސާބުތަކާއި އެހެނިހެން މަޢްލޫމާތާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބުނާ އެފަދަ މަޢްލޫމާތު އެގަވާއިދުގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކުން ބަލަހައްޓަންޖެހޭ ހިސާބުތައް]
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް ތިރީގައިމިވާ ލިޔުންތައް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
އެފަރާތަކުން ހިންގާ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރީގެ މާލީ ޙާލަތާއި އެވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތުތައް ޙަޤީޤަތާ އެއްގޮތަށް ބަޔާންކޮށް، ދައްކައިދޭނެ ހިސާބުތައް އެކުލެވޭ ލިޔުންތައް.
އެފަރާތަކުން ތައްޔާރުކުރަންޖެހޭ ފައިދާއާއި ގެއްލުމުގެ ހިސާބާއި، ބެލެންސް ޝީޓްތައް، ޙަޤީޤަތާ އެއްގޮތަށް ތައްޔާރުކުރުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާނޭ ހިސާބުތައް އެކުލެވޭ ލިޔުންތައް.
އެފަރާތަކުން ހިންގާ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރީގެ ފައިދާއާއި ގެއްލުމުގެ ހިސާބާއި ބެލެންސް ޝީޓްތައް ފަސޭހަކަމާއެކު ރަނގަޅަށް އޮޑިޓްކުރެވޭ ފަދަ ގޮތަކަށް އެފަރާތުގެ ހިސާބުތައް އެކުލެވޭ ލިޔުންތައް.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތަކުން މި މާއްދާގެ
(ހ) ގައި ބުނެފައިވާ ލިޔުންތައް މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާ ގޮތަށް ބަލަހައްޓާފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނީ، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެލިޔުންތައް ބަލަހައްޓާފައި ވާނަމައެވެ.
ލިޔުންތައް ދިވެހިބަހުން، ނުވަތަ އިނގިރޭސިބަހުން ހުރުން، ނުވަތަ ލިޔުންތައް ބޭނުންވެއްޖެ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި ދިވެހިބަހުން ނުވަތަ އިނގިރޭސިބަހުން ލިބޭގޮތަށް، ނުވަތަ ދިވެހިބަހުން ނުވަތަ އިނގިރޭސިބަހުން ލިޔުމަށް ބަދަލުކުރެވޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ހުރުން.
ތިރީގައި ބުނެފައިވާ ތަފްސީލާއެކު ލިބެން ހުރުން.
މި ޤާނޫނުގެ 53 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ބަލަހައްޓާ އެކައުންޓަށް ލިބޭ ފައިސާއާއި، އެކައުންޓުން ޚަރަދުކުރާ ފައިސާ ހިމެނޭގޮތުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތަށް ލިބޭ ހުރިހާ ފައިސާއާ އެފަރާތަކުން ޚަރަދުކުރާ ހުރިހާ ފައިސާގެ ތަފްސީލު.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުން ގަނެދޭ ހުރިހާ ސެކިއުރިޓީޒްއާއި، ވިއްކައިދޭ ހުރިހާ ސެކިއުރިޓީޒްއާއި އެސެކިއުރިޓީޒްއަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާއާއި، އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅިގެން ދައްކަންޖެހޭ ފީއާއި، ކޮންމެ ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ގަންނަ ފަރާތާއި ކޮންމެ ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ވިއްކާ ފަރާތުގެ ތަފްސީލު.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތަށް ކޮމިޝަންގެ ގޮތުންނާއި އިންޓަރެސްޓަށާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން ލިބޭ ހުރިހާ އާމްދަނީއާއި، ކުރާ ހުރިހާ ޚަރަދުގެ ތަފްސީލު.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކާ ގުޅިގެން އުފުލަންޖެހިދާނެ ޒިންމާތައް ހިމެނޭގޮތުން އެފަރާތުގެ ފައިސާއާއި މުދަލާއި، ދަރަންޏާއި އެހެނިހެން ޒިންމާތަކުގެ ތަފްސީލު.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުގެ މިލްކުގައިވާ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ތަފްސީލާއި އެ ސެކިއުރިޓީޒް ނުވަތަ އެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ލިޔުންތައް ހަވާލުކުރެވިފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ތަފްސީލާއި އެތަކެތި އެހެން ފަރާތެއްގެ ހަވާލުގައި ވާނަމަ، އެތަކެތިވަނީ ރަހުނު ކުރެވިފައިކަން، ނުވަތަ ނޫންކަން.
ސެކިއުރިޓީޒްގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުގެ މިލްކުގައިވާ، ސެކިއުރިޓީޒް ފިޔަވައި އެފަރާތް، ނުވަތަ އެފަރާތުން ޢައްޔަންކޮށް އަދި އެފަރާތުގެ އަމުރުގެ ދަށުގައިވާ ފަރާތެއް ޒިންމާވާންޖެހޭ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ތަފްސީލާއި، އެ ސެކިއުރިޓީޒް ނުވަތަ އެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ލިޔުން ހަވާލުކުރެވިފައިވާ ފަރާތާއި، ހަވާލުކުރި ފަރާތާއި، އެތަކެތި ހަވާލުކުރެވިފައިވަނީ، ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުމަށް ކަމުގައިވާނަމަ، އެކަމާއި، އެތަކެތި އެހެން ފަރާތެއްގައި ރަހުނު ކުރެވިފައިވާނަމަ، އެކަމުގެ ތަފްސީލު.
ދެ އެކްސްޗޭންޖެއްގައި އެއް ސެކިއުރިޓީއެއް ގަނެ ވިއްކަމުންދާ ޙާލަތެއްގައި، އެ ސެކިއުރިޓީއެއް އެއް އެކްސްޗޭންޖަކުން ގަނެ އަނެއް އެކްސްޗޭންޖެއްގައި ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތެއް ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުން ކޮށްފައިވާނަމަ އެކަމުގެ ތަފްސީލު.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުން ހިންގާފައިވާ ހުރިހާ އަންޑަރައިޓް ކުރުމުގެ މުޢާމަލާތުތަކުގެ ތަފްސީލު.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުން ހިންގާ ކޮންމެ މުޢާމަލާތެއްގެ ތަފްސީލު ވަކިވަކިން އެނގޭނޭހެން އެ މުޢާމަލާތުތަކާބެހޭ މަޢްލޫމާތު ލިބެންހުރުން.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުން ހިންގާ ކޮންމެ މުޢާމަލާތެއް ހިންގާފައިވާ ތާރީޚު، ނުވަތަ މުއްދަތު އެނގެން އޮތުން.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކުން ހަވާލުކުރާ ސެކިއުރިޓީޒްތައް ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވިފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ނަން އެނގޭނޭހެން އެ ސެކިއުރިޓީޒް ލިބިފައިވާކަން ބަޔާންކުރާ ރަސީދުގެ ކޮޕީ އޮތުން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބުނެފައިވާ މަޢްލޫމާތުގެ އިތުރުން، ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތަކުން، ތިރީގައި ބުނެފައިވާ ފަރާތްތައް ނުވަތަ އެއިން ފަރާތަކާއެކު، ނުވަތަ އެފަރާތްތަކާ ނުވަތަ އެއިން ފަރާތަކާ ގުޅޭގޮތުން ކުރާ ހުރިހާ މުޢާމަލާތުތަކެއް ވަކިވަކިން އެނގޭނޭހެން ހިސާބުތައް އެކުލެވޭ ލިޔުންތައް ބަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުގެ ޚިދްމަތް ހޯދާ ފަރާތްތައް.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތް.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ އެހެން ފަރާތްތައް.
ރާއްޖޭން ބޭރުގައި ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތައް.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުގެ މުވައްޒަފުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ބަލަހައްޓާފައިވާ ހުރިހާ ހިސާބުތައް އެކުލެވޭ ލިޔުންތަކާއި، އެނޫން މަޢްލޫމާތު އެކުލެވޭ ލިޔުންތަކުގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ހިސާބުތަކަކީ، ނުވަތަ މަޢްލޫމާތުތަކަކީ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކާ ފަރާތުން، ނުވަތަ އެފަރާތުގެ ހުއްދަ ލިބިގެން ބަލަހައްޓާފައިވާ ހިސާބު ނުވަތަ މަޢްލޫމާތުކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކުން، އެފަރާތެއްގެ ހިސާބުތައް އެކުލެވޭ ލިޔުންތައް ދިވެހިރާއްޖޭން ބޭރުގައި ބަލަހައްޓަމުން ގެންދާނަމަ، އެފަރާތުން ތައްޔާރުކުރަންޖެހޭ ފައިދާއާއި ގެއްލުމުގެ ހިސާބާއި ބެލެންސް ޝީޓްތައް ޙަޤީޤަތާއެއްގޮތަށް ތައްޔާރުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހިސާބުތައް އެކުލެވޭ ލިޔުންތަކާއި އެނޫން މަޢްލޫމާތު ހިމެނޭ ލިޔުންތަކުގެ ކޮޕީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި ތަނަކަށް ފޮނުވައި އެތަނެއްގައި އެކޮޕީތައް ބަލަހައްޓާނެ ގޮތް ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.

[ވަކި ބޭންކް އެކައުންޓްތައް]
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ކޮންމެފަރާތަކުން، ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެދިނުމަށްޓަކައި ލިބޭ ފައިސާއާއި ވިއްކައިދިނުމަށްޓަކައި ލިބޭ ފައިސާ ބަލަހައްޓަންވާނީ، އެކަމަށްޓަކައި ހުޅުވާ ވަކި އެކައުންޓެއްގައެވެ.
ތިރީގައިވާ ބޭނުންތަކަށް މެނުވީ މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާ ބޭންކު އެކައުންޓުގައި ބަހައްޓާފައިވާ ފައިސާ ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި އެކައުންޓުން ފައިސާ ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤު އޮތް ފަރާތަށް، ނުވަތަ އެފަރާތަކުން އެކަމަށްޓަކައި ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތަށް މި އެކައުންޓުން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދެއްކުމަށް.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ފީ އަށާއި، އަދި އެ މުޢާމަލާތާ ގުޅިގެން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދެއްކުމަށް.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތެއްގެ ދަރަންޏެއް އަދާކުރުމަށްޓަކައި، ނުވަތަ އެފަދަ ދަރަންޏެއް އަދާކުރުމަށް ކޯޓުން ނެރޭ އަމުރެއްގެދަށުން، ފައިސާ ދެއްކުމަށްޓަކައިވިޔަސް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާ އެކައުންޓުގައިވާ ފައިސާގެ ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.

[އޮޑިޓަރެއް ޢައްޔަންކުރުން]
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް ތިރީގައިވާ ކަންތައްތައް ތިރީގައިވާ ގޮތަށް ކުރަންވާނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރީގެ ހިސާބުތައް އޮޑިޓް ކުރާނެ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އޮޑިޓަރ ޖެނެރަލް ގަބޫލުކުރާ އެކައުންޓެންޓެއް ޢައްޔަންކުރުން.
ކޮންމެ މާލީ އަހަރެއް ނިމޭތާ 3 (ތިނެއް) މަސް ހަމަވުމުގެ ކުރިން، އޮޑިޓަރުގެ ރިޕޯޓު އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުން.

[އޮޑިޓަރުގެ ވާޖިބުތައް]
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުގެ އޮޑިޓަރަކު އެމީހަކު ކުރާ މަސައްކަތުގެ ތެރޭގައި، ތިރީގައިވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެއް އެނގިއްޖެނަމަ އެކަން ލަސްނުކޮށް އޮތޯރިޓީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
އޮޑިޓަރުގެ ނަޒަރުގައި ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުގެ މާލީ ޙާލަތަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ކަންތައްތައް.
އޮޑިޓަރުގެ ނަޒަރުގައި މިޤާނޫނުގެ އެއްވެސް މާއްދާއަކާ ޚިލާފުވާ، ނުވަތަ މަކަރާއި ހީލަތުގެ ނުވަތަ ޚިޔާނާތުގެ ޢަމަލެއްކަމަށް ބެލެވޭ ކަންތައްތައް.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުގެ ޚިދްމަތް ހޯދާ ފަރާތްތަކުގެ ފައިސާއާއި، މުދަލަށް ގެއްލުމެއް ލިބިދާނޭގޮތުން ކުރާ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަންތައްތަކާއި، އެފަރާތުގެ ހިސާބުތަކަށް އަސަރުކޮށްފާނޭ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަންތައްތައް.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން ހެޔޮނިޔަތުގައި އޮޑިޓަރު ކުރާ އެއްވެސްކަމަކާ ގުޅިގެން، އޭނާއާމެދު މަދަނީ ނުވަތަ ޖިނާއީ ދަޢްވާއެއް ނުއުފުލޭނެއެވެ.

[ކުންފުނީގެ %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ދަފްތަރު]

[ކުންފުނީގެ %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ދަފްތަރު]
ރާއްޖޭގައި ހިއްސާވިއްކާ ކޮންމެ ޕަބްލިކް ކުންފުންޏެއްގައިވެސް އެކުންފުންޏެއްގެ %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާގެމައްޗަށް ސީދާގޮތުން، ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން ބާރުހިންގޭ ފަރާތްތަކުގެ ދަފްތަރެއް އޮންނަންވާނެއެވެ. މި ދަފްތަރުގައި އެ ހިއްސާދާރު ގަނެފައިވާ ކޮންމެ ހިއްސާއަކާއި، އެ ހިއްސާދާރުގެ މަސްލަހަތެއް ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން ހިމެނޭ ކޮންމެ ހިއްސާއަކާ ގުޅޭގޮތުން މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބުނެފައިވާ މަޢްލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާ ދަފްތަރުގައި ތިރީގައިވާ މަޢްލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ހިއްސާދާރުގެ ނަމާއި އެޑްރެސް؛
އެ ހިއްސާއެއްގައި ހިއްސާދާރުގެ މަސްލަހަތެއްވާ ކޮންމެ ހިއްސާއެއްގެ، ނަންބަރާއި ދަރަޖަ އަދި މޫނުމަތީއަގު؛
%5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާގަނެފައިވާ ފަރާތަކީ، ހިއްސާގެ ވެރިފަރާތް ނޫންނަމަ، އެ ހިއްސާގެ ވެރިފަރާތުގެ ނަން؛
ހިއްސާގައި ހިމެނޭ އެ ހިއްސާދާރެއްގެ މަސްލަހަތާއި މުއްދަތެއްވާނަމަ އެމުއްދަތު؛
ހިއްސާގައި ހިމެނޭ އެ ހިއްސާދާރެއްގެ މަސްލަހަތު ލިބިގަތް ތާރީޚު؛
ހިއްސާގައި ހިމެނޭ އެ ހިއްސާދާރެއްގެ މަސްލަހަތު ދޫކޮށްލި ތާރީޚު ނުވަތަ ހިއްސާގައި ހިމެނޭ އެ ހިއްސާދާރެއްގެ މަސްލަހަތަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް އައިސްފައިވާނަމަ، އެބަދަލެއް އައި ތާރީޚު؛
މި މާއްދާގެ (ރ) އާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، %5 (ފަހެއް އިންސައްތަ) އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ޙިއްޞާ ގަނެފައިވާ ފަރާތެއް، ނުވަތަ ޙިއްޞާ ގަނެފައިވާ މިންވަރު %5 (ފަހެއް އިންސައްތަ) ގެ ފުރިހަމަ އަދަދެއްގެ ގުނައަކާ އެއްވަރަށް އިތުރުވެއްޖެ ނުވަތަ އުނިވެއްޖެ ފަރާތެއް، ނުވަތަ މިނޫންވެސް ގޮތަކުން ދަފްތަރުގައި ނަން ހިމަނަންޖެހޭ ފަދަ ކަމެއް މެދުވެރިވެއްޖެ ކޮންމެ ފަރާތަކުންވެސް މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް މެދުވެރިވާތާ 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެކަމެއް މި މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ތަފްޞީލާއެކު ލިޔުމަކުން ކުންފުންޏަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަންފަށާއިރު %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތްތަކުން، މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުންފުންޏަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
%5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނަހުރުން ނިމުމަކަށް އައިނަމަވެސް %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ދަފްތަރުގައި ކުރިން ހިމެނިފައިވާ ނަމެއް އެ ދަފްތަރުން އުނިކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
%5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ހުންނަހުރުން ނިމުމަކަށް އަތުވެއްޖެނަމަ، އެއަށްފަހު މެދުވެރިވާ ކަމަކާގުޅޭ މަޢްލޫމާތު، ދަފްތަރުގައި ހިމެނިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) އާއި (ރ) އާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތްތަކުން ކުންފުންޏަކަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތުގެ ކޮޕީ ހަމަ އެދުވަހު އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) އާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން މަޢްލޫމާތު ހުށަހަޅަންޖެހޭ ފަރާތަކުން، މަޢްލޫމާތު ހުށަހަޅަންޖެހޭ މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެދި އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، މުއްދަތު އިތުރު ކޮށްދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) އާއި (ރ) އާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތްތަކުން، ކުންފުންޏަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ މަޢްލޫމާތު މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކޮންމެ ކުންފުންޏަކުންވެސް އޮތޯރިޓީން އަންގާ ގޮތެއްގެމަތިން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ކުންފުނީގެ %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ދަފްތަރު ބަލަހައްޓަންވާނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން އެ ރަޖިސްޓަރީއާ އެއްތަނެއްގައެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ކަމެއް ކުރުމުގެ ސަބަބުން ހިއްސާއަކާ ބެހޭގޮތުން އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ޙައްޤަކާބެހޭ ނޯޓިހެއް އެއްވެސް ކުންފުންޏަކަށް ލިބިފައިވާކަމަށް، ނުވަތަ އެ ހިއްސާއާބެހޭގޮތުން އެ ކުންފުންޏަކުން މަޢްލޫމާތު ސާފުކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ބެލެވިގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުންފުންޏެއްގެ ހިއްސާ، އެކުންފުންޏެއްގެ ޑިރެކްޓަރުންނަށް ބަދަލުކޮށް ދަފްތަރުގައި ލިޔުމުގެ ސަބަބުން، އެޑިރެކްޓަރަކީ އެކުންފުންޏެއްގެ %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތަކަށް ބަދަލުވެދާނެނަމަ، ނުވަތަ އެފަދަ ފަރާތަކަށް ބަދަލުވެދާނެކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ ފަދަ ސަބަބުތަކެއް ހުރިކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޢަމަލުކުރުމަށްޓަކައި މިކަން އެކުންފުންޏަކުން އެފަރާތެއްގެ ސަމާލުކަމަށް ގެންނަންވާނެއެވެ.

[މަނާކުރެވިފައިވާ މުޢާމަލާތުތައް]

[ގުޅުންހުރި ފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުން މަނާވުން]
ތިރީގައިވާ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް މި މާއްދާ ހިނގާނެއެވެ.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއްގެ ރަސްމީ ލިސްޓުގައި އެފަރާތުގެ ސެކިއުރިޓީޒް ލިސްޓުކުރެވިފައިވާ ކޮންމެ ފަރާތެއް.
ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާފައިވާ ކޮންމެ ޕަބްލިކް ކުންފުންޏެއް.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ކުންފުންޏަކާ ބެހޭގޮތުން އާންމުކޮށް ލިބެންނެތް، އަދި އެމަޢްލޫމާތެއް އާންމު ވެއްޖެނަމަ، ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެ ފަދަ މަޢްލޫމާތެއް އެފަދަ ކުންފުންޏަކާ ގުޅިފައިވާ، ނުވަތަ އެއްވެސް އިރެއްގައި ގުޅުމެއްހުރި ފަރާތަކަށް ލިބިފައިވާނަމަ، އެފަދަ ފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ކުންފުންޏަކާ ގުޅިފައިވާ، ނުވަތަ އެއްވެސް އިރެއްގައި ގުޅުމެއްހުރި ފަރާތަކަށް އެގުޅުމެއްގެ ސަބަބުން އެހެން ކުންފުންޏަކާބެހޭ ތިރީގައިވާ ފަދަ މަޢްލޫމާތެއް ލިބިފައިވާނަމަ، އެމަޢްލޫމާތާގުޅޭ ކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އާންމުކޮށް ލިބެންނެތް މަޢްލޫމާތެއް ހާމަވެއްޖެނަމަ، އޭގެ ސަބަބުން އެކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގަށް އަސަރެއް ކޮށްފާނެ މަޢްލޫމާތެއް، އަދި ދެކުންފުންޏެއްގެ ދެމެދުގައި ނުވަތަ އެ ދެކުންފުނި ބައިވެރިވާގޮތަށް ހިނގާފައިވާ، ނުވަތަ ހިނގާނޭ މުޢާމަލާތެއް، ނުވަތަ އެއްކުންފުންޏަކުން އަނެއް ކުންފުނީގެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭގޮތުން ކުރާ މުޢާމަލާތުގެ މަޢްލޫމާތު.
މި މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ) ގައިވާ ފަދަ މަޢްލޫމާތު ލިބިފައިވާ މީހަކަށް، ލިބިފައިވާ މަޢުލޫމާތަކީ އެމަޢްލޫމާތު އާންމުވެއްޖެނަމަ ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގަށް އަސަރެއްކޮށްފާނެ މަޢްލޫމާތެއް ކަމަށްވެފައި އެފަދަ މަޢްލޫމާތު ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުން މި މާއްދާގެ (ށ) ނުވަތަ (ނ) ގެ ދަށުން މަނާކޮށްފައި ނުވިނަމަވެސް، ތިރީގައިވާ ޙާލަތުތަކުގައި އެފަދަ ފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އެފަރާތަކަށް ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށްނަމަވެސް މަޢްލޫމާތެއް ލިބިފައިވަނީ މި މާއްދާގެ (ށ) ނުވަތަ (ނ) ގެ ދަށުން ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތުކުރުން މަނާވެފައިވާ ފަރާތަކުން ކަމަށްވެފައި، އަދި އެމަޢްލޫމާތު ދިން ފަރާތަކީ، އެފަދަ ފަރާތެއްކަން މަޢްލޫމާތު ލިބުނުފަރާތަށް އެނގޭ، ނުވަތަ އެނގޭނޭކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭފަދަ ސަބަބުތަކެއް ހުރިކަމަށް ބެލެވުމާއި؛
އެމަޢްލޫމާތެއް ލިބުނުއިރު އެމަޢްލޫމާތު ދިން ފަރާތާއި ލިބުނު ފަރާތާ ދެމެދު ގުޅުމެއް ހުރުން، ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީޒްއާމެދު އެދެފަރާތުން ނުވަތަ އެދެފަރާތުންކުރެ ފަރާތަކުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ މަޤްޞަދުގައި މި މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ) ގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ މަޢްލޫމާތެއް ބަދަލުކުރުމަށް ގޮތެއް ހަމަޖައްސާފައިވުން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ނުވަތަ (ނ) ގެ ދަށުން، ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުން މަނާކުރެވިފައިވާ ފަރާތަކުން، އެއްވެސް ޙާލަތެއްގައި އެހެންފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް އެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ލިބިފައިވާ މަޢްލޫމާތެއްގެ ސަބަބުން، އެފަރާތަކުން ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތު ހިންގުން މި މާއްދާގެ (ށ)، (ނ)، ނުވަތަ (ރ) ގެ ދަށުން މަނާކުރެވިފައިވާނަމަ، ތިރީގައިވާ ޙާލަތުތަކުގައި އެހެންފަރާތަކަށް އެމަޢްލޫމާތު ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އެ ސެކިއުރިޓީޒްއަކީ ރާއްޖޭގައި ނުވަތަ ރާއްޖޭން ބޭރުގެ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއްގައި ގަނެ ވިއްކުން ހުއްދަކުރެވިފައިވާ ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ކަމުގައިވުން.
އެމަޢްލޫމާތު ލިބޭފަރާތުން، ނުވަތަ އެހެންފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް، އެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތު ކުރުމަށް އެމަޢްލޫމާތު ބޭނުން ކުރާނެކަން، މަޢްލޫމާތުދޭ ފަރާތަށް އެނގުން، ނުވަތަ އެނގޭނެކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭފަދަ ސަބަބުތަކެއް ހުރިކަމަށް ބެލެވުން.
މި މާއްދާގެ (ށ)، (ނ)، ނުވަތަ (ރ) ގެ ދަށުން ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތުކުރުން، ކުންފުންޏެއްގެ އޮފިސަރަކަށް މަނާކޮށްފައިވާ ވަގުތެއްގައި އެ ކުންފުންޏަކުން އެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އެ ކުންފުންޏެއްގެ އޮފިސަރަކަށް ލިބިފައިވާ މަޢްލޫމާތެއްގެ ސަބަބުން އެކަނި ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރުން މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން އެ ކުންފުންޏަކަށް މަނާކުރެވިފައިވިނަމަވެސް، ތިރީގައިވާ ޙާލަތުތަކުގައި އެ ކުންފުންޏަކުން ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތުކުރުމަށް މި މާއްދާގެ (ކ) ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
އެ މުޢާމަލާތެއް ހިންގުމަށް ނިންމާފައިވަނީ، އެ މަޢްލޫމާތު ލިބިފައިވާ އޮފިސަރުނޫން އެހެންފަރާތަކުން ކަމަށްވުން.
ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތެއް ކުރުމަށް ނިންމިފަރާތަކަށް އެ މަޢްލޫމާތެއް ނުލިބޭނޭ ގޮތްތަކެއް ހަމަޖެހިފައިވުމާއި، އަދި އެފަދަ މަޢްލޫމާތެއް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން އެނިންމުމެއް ނިންމިފަރާތަކަށް އެކަމާބެހޭ ގޮތުން އެއްވެސް މަޢްލޫމާތެއް ލަފައެއް ދެވިފައިނުވުން.
އެފަދަ މަޢްލޫމާތެއް އެފަރާތަކަށް ލިބިފައި ނުވުމާއި، އަދި އެފަދަ ލަފައެއް ދީފައި ނުވުން.
މި މާއްދާއަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ކުންފުންޏެއްގެ އޮފިސަރަކަށް ލިބިފައިވާ މަޢްލޫމާތު އޭނާއަށް ލިބިފައިވަނީ، އެކުންފުނީގައި އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގެ ތެރޭގައި އެ ކުންފުންޏެއްގެ އޮފިސަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުންކަމަށްވެފައި، އަދި މި މަޢްލޫމާތަކީ އޭނާ ހިމެނޭ ކުންފުނިން އެހެން ކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްއާމެދު ހުށަހެޅިފައިވާ މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން ލިބިފައިވާ މަޢްލޫމާތެއްނަމަ، ހަމައެކަނި އެމަޢްލޫމާތުގެ ސަބަބުން އޭނާ ހިމެނޭ ކުންފުނިން އަނެއް ކުންފުނީގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރިކުރުން މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން މަނައެއް ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ކުންފުންޏަކާ ގުޅުންހުރި ފަރާތެކޭ ބުނެފައިވަނީ، ފަރުދެއްނަމަ؛
އެ ކުންފުންޏެއް ނުވަތަ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏެއްގެ އޮފިސަރެއް.
އެ ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏެއްގެ %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާގެ މައްޗަށް ބާރުހިންގޭ ފަރާތެއް.
މި މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ) ގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ފަދަ މަޢްލޫމާތެއް ތިރީގައިވާ ސަބަބުތަކާހުރެ ލިބުން އެކަށީގެންވާ މަގާމެއްގައި ހުރި މީހެއް.
ފަންނީ ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ގުޅުމެއް އޭނާއާ ނުވަތަ އޭނާއަށް ވަޒީފާ ދިން ފަރާތާ، ނުވަތަ މުވައްޒަފެއް ނުވަތަ އޮފިސަރެއްގެ ގޮތުގައި އޭނާ ހިމެނޭ ކުންފުންޏަކާ، ނުވަތަ އެކުންފުންޏަކާ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏަކާމެދު އޮތުން.
އޭނާއަކީ އެ ކުންފުންޏެއްގެ، ނުވަތަ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏެއްގެ %5 އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާގެ މައްޗަށް ބާރުހިންގޭ ފަރާތެއްގެ އޮފިސަރެއްކަމަށްވުން.
ތިރީގައިވާ ޙާލަތުތައް ފުރިހަމަވާނަމަ، މިޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާއާއި 31 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ފަރާތަކުން، ކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތެއްކުރުން މަނައެއް ނުކުރެއެވެ.
ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ފަރާތަކުން މުޢާމަލާތު ކޮށްފައިވަނީ، އެހެން ފަރާތަކުން ވަކިގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އަންގާ އެންގުމެއްގެ ދަށުން އެފަރާތުގެ އެޖެންޓެއްގެ ހައިސިއްޔަތުންކަމަށްވުން.
އެ ކުންފުނީގެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ އެއްދަރަޖައިގައި ހިމެނޭ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތުކުރުމާ ބެހޭގޮތުން، ނުވަތަ އެފަދަ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭ ޙައްޤަކާއި، ނުވަތަ މަސްލަހަތަކާ ބެހޭގޮތުން، އެއްވެސް ލަފައެއް، ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ފަރާތުން އަނެއްފަރާތަށް ދީފައިނުވުން.
އަނެއްފަރާތަކީ ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ފަރާތާ އެއްވެސް ގުޅުމެއްހުރި ފަރާތަކަށް ނުވުން.
މި މާއްދާއާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް ފަރާތަކަށް މަޢްލޫމާތެއް ލިބިހުރެ ކުރާ މުޢާމަލާތެއްގެ ސަބަބުން އެފަރާތަކާމެދު ކުރާ ކުށެއްގެ ދަޢްވާއެއްގައި، އެފަދަ މުޢާމަލާތެއްގައި ހިމެނޭ ދެވަނަ ފަރާތަށް މިފަދަ މަޢްލޫމާތެއް އެމުޢާމަލާތު ހިނގުމުގެ ކުރިން އެނގޭނޭކަން، ނުވަތަ އެނގުން އެކަށީގެންވާނޭކަން، ކޯޓަށް ސާބިތުކޮށްނުދެވިއްޖެނަމަ، ކުށްވެރިވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ވ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ކުންފުންޏެއްގެ "އޮފިސަރ" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތައް ހިމެނޭގޮތަށެވެ.
އެ ކުންފުންޏެއްގެ ޑައިރެކްޓަރުން، ސެކްރެޓަރީން، އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުން، މެނޭޖަރުން އަދި ކުންފުނީގެ އެހެނިހެން މުވައްޒަފުން.
ކުންފުނީގެ މުދާ ލިބިގަންނަ ރިސީވަރ އަދި/ނުވަތަ މެނޭޖަރ.
ކޯޓުގެ އަމުރަކުން ޢައްޔަންކުރެވޭ ކުންފުނީގެ މެނޭޖަރުން.
ކުންފުނި އުވާލުމުގެ މަސައްކަތާ ހަވާލުވާ ފަރާތްތައް.
ކުންފުންޏާއި އެހެންފަރާތަކާމެދު އެއްބަސްވެވޭ ގޮތެއްގެމަތިން، ނުވަތަ އެރޭންޖްމަންޓެއްގެ ދަށުން ކުންފުނި ހިންގުމަށް ޢައްޔަންކުރެވޭ ފަރާތެއް.
މި މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމަކީ ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށެއްގެ އަދަބަކީ ފަރުދެއްނަމަ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން ނުވަތަ 3 މަހާއި 1 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުުން ނުވަތަ މިދެކަންތަކެވެ. މިފަދަ ކުށެއްކުރި ކުންފުންޏެއް ނުވަތަ އެފަދަ ޖަމާޢަތެއްގެ އަދަބަކީ -/50,000 ރުފިޔާއާއި -/200,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ހިންގާ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން، އެއްވެސް ފަރާތަކަށް މަންފާއެއް ލިބިއްޖެނަމަ، އެމަންފާއެއް ހޯދި ކޮންމެ ފަރާތަކުން ތިރީގައި ބަޔާންކުރެވިފައިވާ ކަންކަމަށް ޒިންމާވާނެއެވެ.
އެމަންފާއެއް ހޯދުމުގެ ސަބަބުން އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިއްޖެނަމަ، އެފަރާތަކަށްލިބޭ ގެއްލުމަށް؛
ސެކިއުރިޓީޒް ދޫކުރި، ނުވަތަ ލިބޭނޭގޮތް ހަދައިދިން ކުންފުންޏަށް އެފަރާތުން ހޯދި ފައިދާއެއް، ނުވަތަ މަންފާއެއްގެ ސަބަބުން އެފަރާތަކުން ސަލާމަތްވި ގެއްލުމަށް؛
ތިރީގައިވާ ދެގޮތުންކުރެ އަގުބޮޑު ގޮތުގެ އަގުގެ މިންވަރަށްވުރެން އިތުރު ނުވާނޭ ގޮތުގެމަތިން، ޝަރްޢީ ކޯޓަކުން ކަނޑައަޅާ ޖޫރިމަނާއެއް.
އެ ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ގަތުމަށްދޭ ފައިސާ ނުވަތަ ފައިސާގެ ބަދަލުގައި ދޭ އެއްޗެއް ނުވަތަ، ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގައި ލިބިފައިވާ ފައިދާއެއްގެ، ނުވަތަ ސަލާމަތްވި ގެއްލުމެއްގެ ތިންގުނަ.
މި މާއްދާގެ (ގ) ގައި ބުނެފައިވާފަދަ ގެއްލުމެއް، ނުވަތަ މަންފާއެއް ލިބިފައިވަނީ، ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ މުޢާމަލާތެއް ހިންގައިގެން ލިބުނު ފައިދާއެއްގެ ސަބަބުންނަމަ، އެގެއްލުމެއް ނުވަތަ މަންފާއެއްގެ މިންވަރުކަމަށް ބެލެވޭނީ، ތިރީގައިވާ ދެއަގުގެ ތެރެއިން މިދެއަގުގެ ތަފާތެވެ.
އެމުޢާމަލާތު ކުރެވުނު އަގާއި؛ އަދި އެމުޢާމަލާތެއް ހިންގުނު އިރުގައި އެފައިދާ ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރެވުނު މަޢްލޫމާތަކީ، އެވަގުތު އާންމުކޮށް އެނގެންހުރި މަޢްލޫމާތެއްނަމަ، އެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގު އެވަގުތު ބާޒާރުގައި ހުންނާނޭކަމަށް އެގެއްލުން، ނުވަތަ މަންފާގެ ބަދަލު ހޯދަން ހުށަހެޅިފައިވާ ކޯޓަށް ގަބޫލުކުރެވޭ އަގު.
މި މާއްދާގެ (ގ) ގައި ބުނެފައިވާ ގެއްލުމެއް، ނުވަތަ ފައިދާއެއް ހިމެނޭ މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން ސެކިއުރިޓީޒްގެ ބާޒާރުގެ އިތުބާރު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި، އޮތޯރިޓީން ދަޢްވާ ކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ގ) ގައި ބުނެފައިވާ ގެއްލުމެއް، ނުވަތަ ފައިދާއެއް އަނބުރާ ހޯދުމަށް ތިރީގައިވާ ދެމުއްދަތުންކުރެ ފުރަތަމަ ފާއިތުވާ މުއްދަތެއް ހަމަވުމުން، އެފަދަ ގެއްލުމެއް ނުވަތަ ފައިދާއެއް އަނބުރާ ހޯދުމަށް ދަޢްވާއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
އެދަޢްވާއާގުޅޭ މުޢާމަލާތެއް ހިނގިފަހުން ތިން އަހަރުދުވަސް؛ ނުވަތަ ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތަށް، ނުވަތަ ފައިދާ އަނބުރާ ހޯދުމަށް ދަޢްވާކުރާ ފަރާތަށް، އެކަން އެނގުނުތާ 12 މަސްދުވަސް.
މި މާއްދާއާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް ފަރާތަކަށް މަޢްލޫމާތެއް ލިބިހުރެ ކުރާ މުޢާމަލާތެއްގެ ސަބަބުން، އެއްވެސް ފަރާތަކާމެދު ކުށުގެ ދަޢްވާއެއް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ، އެ މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން އެއިރަކު ހުށަހެޅިފައިވާ، ނުވަތަ އޭގެ ފަހުން ހުށަހެޅޭ މަދަނީ މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނީ، ޖިނާއީ މައްސަލަ ހުށަހެޅިފައިވާ ކޯޓުން އެމައްސަލަ ވަކިގޮތަކަށް ނިންމުމަށް ފަހުގައެވެ.
އެހެން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން އުފުލަންޖެހޭ ޒިންމާއަކަށް މި މާއްދާގެ (ޑ) ގެ ސަބަބުން ބަދަލެއް ނާންނާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ގ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ފަރާތެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ ކުންފުނިވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ.

[އިންވެސްޓްކުރުމަށް މަކަރާއި، ހީލަތުން ބާރުއެޅުން]
މަކަރާއިހީލަތުން އެހެން މީހަކު ލައްވައި ތިރީގައި މިވާ ކަމެއް ކުރުމަށް ބާރުއެޅުމަކީ، ނުވަތަ ބާރު އެޅުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ހޯދުމަށް ނުވަތަ ދޫކޮށްލުމަށް، ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް އެއްބަސްވުމަށް، ނުވަތަ އަންޑަރައިޓްކުރުމަށް އެއްބަސްވުމެއްގައި ބައިވެރިވުން، ނުވަތަ ބައިވެރިވުމަށް ހުށަހެޅުން؛ ނުވަތަ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ސެކިއުރިޓީޒްއިން ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލަކާ ގުޅިގެން، ފައިދާއެއް ހޯދައި ދިނުމަށް އެއްބަސްވުމެއްގައި ބައިވެރިވުން، ނުވަތަ ބައިވެރިވުމަށް ހުށަހެޅުން.
މި މާއްދާގައި ބުނެފައިވާފަދަ ކުށެއްގެ އަދަބަކީ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން ނުވަތަ، 3 މަހާއި 1 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށް ލުމާއެކު -/75,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި މަކަރާއި ހީލަތް ހެދުމުގެ ތެރޭގައި ތިރީގައިވާ ކަންތައްތައް ހިމެނޭނެއެވެ.
ޙަޤީޤަތް އޮޅޭފަދަ، ނުވަތަ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު، ނުވަތަ އޮޅުވާލުމެއްކަން އެނގިހުރެ، އެއްވެސް ބަޔާނެއް ދިނުން، ނުވަތަ ވަޢުދެއްވުން ނުވަތަ އަންދާސީއެއް ކުރުން.
ތެދުވެރިނޫން ގޮތަކަށް އެއްވެސް ޙަޤީޤަތެއް ފޮރުވުން.
ބަލަންވާވަރަށް ނުބަލައި ފަރުވާކުޑަ ގޮތެއްގައި ޙަޤީޤަތް އޮޅޭފަދަ، ނުވަތަ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ނުވަތަ އޮޅުވާލާފައިވާ ބަޔާނެއް، ވަޢުދެއް ނުވަތަ އަންދާސީއެއް އެކުލަވައިލުން.

[ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ބަޔާނާއި، މުޢާމަލާތުތައް]
އެނގިހުރެ ނުވަތަ ބަލަންވާވަރަށް ނުބަލައި، އެއްވެސްމީހަކު ތިރީގައިވާފަދަ ކަމެއް ކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.
ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކަ ފަތުރައިގެން، ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ގެނައުން.
ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ބަޔާނެއް ބޭނުންކޮށްގެން، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއްގެ ރަސްމީ ލިސްޓުގައި ހިމެނުން.
ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގައި ހިމަނާފައިވާ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ވިޔަފާރި ކުރިކަމަށް ޙަޤީޤަތެއްކަމަށް ދެއްކުން.
މި މާއްދާގައި ބުނެފައިވާފަދަ ކުށެއްގެ އަދަބަކީ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން، ނުވަތަ 3 މަހާއި 1 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަަށް ޖަލަށްލުުމާއެކު -/75,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ޙަޤީޤަތް އޮޅޭފަދަ ލިޔުން]
ތިރީގައިވާ ކަމަކާ ގުޅޭ ކަމެއް ހިމެނޭކަން އެނގިހުރެ އެލިޔުމެއް ބެހުންް ނުވަތަ ބެހުމަށް މަގުފަހިވާފަދަ ކަމެއް ކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.
ޙަޤީޤަތް އޮޅޭފަދަ، ނުވަތަ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ނުވަތަ އޮޅުވާލާފައިވާ ބަޔާނެއް ނެރުމާއި، ނެރުމަށް ބާރުއެޅުުމާއި، ބާރުއަޅަން އުޅުން.
އެފަދަ މަޢްލޫމާތެއް ލިބޭ ފަރާތަކުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ގައި ބުނެފައިވާ ކަމެއްކުރުމަށް ސީދާ، ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން މަގުދައްކައިދޭކަމަށް ބެލެވޭ މަޢްލޫމާތެއް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާފަދަ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާ ކުރުން، ނުވަތަ 3 މަހާއި 1 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަަކަށް ޖަލަށްލުމާއެކުު -/75,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާފަދަ ލިޔުމެއްކަން އެނގިހުރެ އެފަދަ ލިޔުމެއް އަތުގައި ބެހެއްޓުމަކީ ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށެއްގެ އަދަބަކީ -/10,000 ރުފިޔާއާއި -/75,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ސްޓޮކް މާރކެޓަށް ބަދަލު ގެނައުމަށް މަސައްކަތްކުރުން]
އެއްވެސް މީހަކު މަކަރާއި ހީލަތުން އެހެން މީހަކުލައްވައި، ކުންފުންޏެއްގެ، ނުވަތަ ގުޅިފައިވާ އެފަދަ އެހެން ފަރާތެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް، ނުވަތަ ގަތުމަށް އެއްބަސްވުމަށް ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން ކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ދެ ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ މުޢާމަލާތުގައި އެއްވެސް ގޮތަކަށް ބައިވެރިވެ، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި ވިއްކަމުންދާ އެކުންފުނީގެ، ނުވަތަ އެކުންފުންޏާ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގު އާދަޔާ ޚިލާފު ގޮތަކަށް، ނުވަތަ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ގޮތަކަށް މައްޗަށް ހިނގައިދާނެކަމެއް ނުވަތަ އެފަދަގޮތަކަށް ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގު ދަށްވެދާފަދަ ކަމެއް، ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގު އާދަޔާ ޚިލާފު ގޮތަކަށް ހިފެހެއްޓިދާފަދަ ކަމެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭ މުޢާމަލާތެކޭ ބުނެވޭ ކޮންމެ ތަނެއްގައި، ތިރީގައިވާ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ.
އެކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒް ވިއްކުމަށް، ނުވަތަ ގަތުމަށް ހުށަހެޅުން.
އެކުންފުންޏެއްގެ ސެކިއުރިޓީޒް ވިއްކުމަށް، ނުވަތަ ގަތުމަށް ހުށަހެޅުމަށް ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން ދަޢުވަތުދިނުން.
މި މާއްދާއާއި ޚިލާފުވުމަކީ ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށެއްގެ އަދަބަކީ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން ނުވަތަ، 3 މަހާއި 1 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/75,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[އެހެނިހެން ކަންތައްތައް]

[އެހެނިހެން އަދަބު]
މި ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ޚިލާފުވުމަކީ، މި ޤާނޫނުގެ އެހެން މާއްދާއެއްގައި ވަކި އަދަބެއް ކަނޑައެޅިފައިނުވާ ކަމެއް ކުރުމުގެ ސަބަބުންވާ ޚިލާފުވުމެއްނަމަ، އެފަދަ ކަމެއް ކުރި މީހެއްގެ އަދަބަކީ -/25,000 ރުފިޔާއާއި -/100,00 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާ ކުރުން ނުވަތަ 3 މަހާއި 1 އަހަރާ ދެމެދުގެ މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުމާއެކު -/75,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ އެއްވެސް ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވުމަކީ ކުށެކެވެ. އެ ގަވާއިދެއްގައި ވަކި އަދަބެއް ކަނޑައެޅިފައި ނުވާނަމަ، މިފަދަ ކުށެއްކުރި މީހެއްގެ އަދަބަކީ -/15,000 ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާ ކުރުމެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އަންގާ އެންގުމަކަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްނެތި ޚިލާފުވާ ކޮންމެމީހަކު ކުށްވެރިވާނެއެވެ. މިފަދަކުށެއް ކުރި މީހެއްގެ އަދަބަކީ -/15,000 ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ. އަދި އޮތޯރިޓީގެ އެންގުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އެފަރާތަކަށް ކޯޓުން އެންގިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ އެއްވެސް ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އަންގާ އެންގުމަކާ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްނެތި ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، އެފަރާތެއް މި މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ގަވާއިދު]
މި ޤާނޫނު ހިންގުމަށްޓަކައި ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ އޮތޯރިޓީންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ބާރު އުނިނުވާފަދަ ގޮތަކަށް ތިރީގައިވާ ކަންކަމާބެހޭ ގޮތުން ގަވާއިދުތައް ހެދިދާނެއެވެ.
ފީނެގުމާއި އެކިއެކި އަގުނެގުމާ ބެހޭގޮތުން.
ސެކިއުރިޓީޒް ދޫކުރުމާއި ލިސްޓު ކުރުމާބެހޭ ކަންތައް ހިންގުމާބެހޭ ގޮތުން.
ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގުދިނުމާއި (ސެޓްލް ކުރުމާއި) ކްލިއަރ ކުރުމާބެހޭ ޚިދްމަތް ދިނުމާ ބެހޭގޮތުން.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެވިއްކުމާބެހޭ ކަންތައް ބަލަހައްޓާ ހިންގުމާ ބެހޭގޮތުން.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކުންނާއި، އެފަރާތްތައް ތަމްސީލު ކުރާ ފަރާތްތަކުންނާއި، އިންވެސްޓް ކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތްތަކުން ހިންގާ ޙަރަކާތްތަކާއި، އެކަންކަމާބެހޭ މިންގަނޑުތައް ކަނޑައަޅާ ބެލެހެއްޓުމާ ބެހޭގޮތުން.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތެއް، ނުވަތަ އެފަރާތެއް ތަމްސީލު ކުރާ ފަރާތެއް، ނުވަތަ އިންވެސްޓް ކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތެއް، ނުވަތަ އެފަދަ ފަރާތެއްގެ މުވައްޒަފެއް، ނުވަތަ ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގެ މުވައްޒަފެއް، ނުވަތަ އޮފިސަރެއް ހިންގާ ޚިޔާނާތުގެ، ނުވަތަ މަކަރާއި ހީލަތުގެ ޢަމަލަކުން މާލީ ގެއްލުން ލިބޭ ފަރާތްތަކަށް ބަދަލުދިނުމާބެހޭ ފަންޑެއް އުފައްދައި ހިންގުމާބެހޭގޮތުން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (5) ގައި ބުނެފައިވާ ކަންކަމުގެ އިތުރުން، ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތްތަކާއި، އިންވެސްޓް ކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތްތަކާއި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސެއް ނުވަތަ އެހެންވެސް ހުއްދައެއް ދެވިފައިވާ ފަރާތަކުން އޮތޯރިޓީން ހުއްދަކުރާ މާއްދާތަކާއި، ޝަރްޠުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ފިޑެލިޓީ އިންޝޫރަންސް ހޯދުމާބެހޭގޮތުން.
އިސްލާމިކް ސެކިއުރިޓީޒް ނެރެ ގަނެވިއްކުމާގުޅޭ އެންމެހައި ކަންތައްތައްތަކާ ބެހޭގޮތުން.
ކްރެޑިޓް ރޭޓިންގ އެޖެންސީތަކާ ބެހޭގޮތުން.
ކަސްޓޯޑިއަންގެ ޚިދުމަތާ ބެހޭގޮތުން.
ކަލެކްޓިވް އިންވެސްޓްމަންޓް ސްކީމްތައް އުފައްދައި ހިންގުމާއި މެނޭޖްކުރުމާ ބެހޭގޮތުން.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތައް ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެމަތިން، ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ފުޅާކުރުމަށާއި، ތަރައްޤީކުރުމަށް ތަޢާރުފުކުރަންޖެހޭ ކަންކަމަށް ބޭނުންވާ ސޭންޑް ބޮކްސް ރެގިއުލޭޓަރީ ފްރޭމްވަރކް ތަރައްޤީކުރުމާއި، ކްރައުޑް ފަންޑިންގއާއި ކްރިޕްޓޯ އެސެޓްސްފަދަ އިނޮވޭޓިވް ވަސީލަތްތައް ރެގިއުލޭޓްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތައް ހެދުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ރެގިއުލޭޓްކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ކޯޕަރޭޓް ގަވަރނަންސްއާ ގުޅުންހުރި ގަވާއިދުތައް ހެދުން.
ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުން ސެކިއުރިޓީޒްގައި އިންވެސްޓްކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
އޮތޯރިޓީގެ ފަރާތުން ތަޙްޤީޤުތައް ހިންގުމަށާއި، ހެކިބަސް ދިނުމަށްޓަކައި މީހުން ހާޒިރުކުރުމަށާއި، ތަންތަނާއި ފޮތްތައް ބަލައި ފާސްކުރުމާއި، ވިޔަފާރި ކުރުން މަނާކުރުމުގެ ބާރު އަދި މިނޫންވެސް ބޭނުންވާނެ ބާރުތައް ލިބިދޭ ގޮތުގެ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ، މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީންނެވެ.

[ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ތާރީޚެއްގައެވެ. މި ޤާނޫނުގެ އެކިބައި، ނުވަތަ މާއްދާތައް އެކި ތާރީޚުގައި ޢަމަލުކުރަން ފަށާގޮތަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[މާނަ]
މި ޤާނޫނުގައި:
"ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ހިއްސާއަކަށް ނުވަތަ ޑިބެންޗަރަކަށް، ނުވަތަ އެހެންވެސް މިލްކިއްޔާތެއްގެ މައްޗަށް ލިބިފައިވާ ޙައްޤެއް ބޭނުންކުރުމުގައި އެހެން މީހަކު ސީދާކޮށް، ނުވަތަ އޭނާ ތަމްސީލުކުރާ އެހެން ފަރާތެއް، ނުވަތަ ފަރާތްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް އަންގާ އެންގުމަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ފަރާތަށެވެ. އަދި އެފަދަ ޙައްޤެއް ބޭނުންކުރުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭނީ، އެހެންމީހަކު އަންގާ އެންގުމަކާ އެއްގޮތަށް އެކަނިނަމަ އެފަދަ ފަރާތަކީވެސް ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ފަރާތެކެވެ.
"ރެޖިސްޓްރާރ" ގެ މާނައަކީ، ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ބުނެފައިވާ ރެޖިސްޓްރާރ އޮފް ކޮމްޕެނީޒްއެވެ.
"ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/96 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު) އަށެވެ. މީގެތެރޭގައި، އެއިރަކަށް އެ ޤާނޫނަށް ގެނެވޭ އިޞްލާޙުތަކާއި، އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތައް ހިމެނޭނެއެވެ.
"އިޝްތިހާރު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ރަޖިސްޓަރީކޮށްގެން ނެރޭ ހިއްސާގެ ބަޔާން ފިޔަވައި، ދޫކުރާ ފަރާތުން، ނުވަތަ އެފަރާތުގެ ހުއްދަ ލިބިގެން، ނުވަތަ ދޫކުރާ ފަރާތާ ގުޅިގެން ތިރީގައިވާ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށް، އެއްވެސް މީހަކަށް އެއްވެސް ގޮތަކަށް ދޭ، ފޮނުވާ ނުވަތަ ލިބޭގޮތަށް ބަހައްޓާ މަޢުލޫމާތެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް ޢާންމުންނަށް ހުށަހެޅުމެއް ހިމެނޭ ނުވަތަ އެކަމަށް ހަވާލާދޭ މަޢުލޫމާތު؛
އެ މަޢުލޫމާތަކީ ޢާންމުން ގަތުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ، ނުވަތަ ހުށަހަޅާނެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ މަޢުލޫމާތަކަށްވެފައި، އަދި ދޫކުރާ ފަރާތުގެ ސެކިއުރިޓީޒް ގަތުމަށް، ނުވަތަ ގަތުމަށް ހުށަހެޅުމަށް، މީހުން ޝައުޤުވެރިވާ ނުވަތަ ޝައުޤުވެރި ކުރުވަފާނެކަމަށް އެކަށީގެންވާ މަޢުލޫމާތު.
"އޮތޯރިޓީ" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ތިންވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ކެޕިޓަލް މާރކެޓް ޑިވެލޮޕްމަންޓް އޮތޯރިޓީއެވެ.
"އިންވެސްޓްކުރުމަށް ލަފާދޭ ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ތިރީގައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
އެކި ފަރާތްތަކަށް ސެކިއުރިޓީޒްއާ ބެހޭގޮތުން ލަފާދޭ ފަރާތް، ނުވަތަ ފަރާތްތައް.
އާންމު ވިޔަފާރިއެއްގެގޮތުން ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ ދިރާސާއާއި ރިޕޯޓް ޝާއިޢުކޮށްހަދާ ފަރާތް، ނުވަތަ ފަރާތްތައް.
އެއްވެސް ފަރާތަކާއެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، ލިބޭ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުން އިންވެސްޓް ކުރުމަށްޓަކައި، ސެކިއުރިޓީޒްގެ ޕޯޓްފޯލިއޯ ބަލަހައްޓާ ފަރާތް.
"އޮފިޝަލް ލިސްޓް" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގައި އަގުކިޔުމަށް ހިމެނިފައިވާ ހުރިހާ ސެކިއުރިޓީޒް ހިމެނޭ ލިސްޓަށެވެ.
"އޮފިސަރ" ގެ ތެރޭގައި، ޑިރެކްޓަރުންނާއި ސެކްރެޓަރީންނާއި، މެނޭޖަރުންނާއި، އެގްޒެކެޓިވުން އަދި ޕާރޓްނަރޝިޕެއްނަމަ، ޕާރޓްނަރުން ހިމެނޭނެއެވެ.
"އަންޑަރައިޓްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ދޫކުރެވޭ ކޮންމެ ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ގަނެ ވިއްކައިދިނުން، ނުވަތަ އެހެން ފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް ވަގުތުން، ނުވަތަ ލަސްނުކޮށް ސެކިއުރިޓީޒް އާންމުކޮށް ބެހުމަށް، ގަތުން ނުވަތަ ގަތުމަށް އެއްބަސްވުމަށެވެ.
'އިޝޫއަރ' ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، އެއްވެސް ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ނެރޭ ފަރާތަށެވެ.
'މާލީ އިދާރާ' ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ބޭންކުތަކާއި، ބޭންކިންގގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކާއި، އޮތޯރިޓީން ހުއްދަކޮށްފައިވާ މާލީ ވިޔަފާރީގައި އާންމުކޮށް ޙަރަކާތްތެރިވާ ނުވަތަ އާންމުކޮށް ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް ގަސްތުކުރާ، ނުވަތަ އެފަރާތެއްގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދުތަކުގެ ތެރޭގައި މިފަދަ ވިޔަފާރީގައި އާންމުކޮށް ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"މާލީ ކަންކަމާބެހޭ މުރާސިލުން" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ ލަފާ، ނުވަތަ ދިރާސާ ނުވަތަ ރިޕޯޓުތައް ޝާއިޢު ކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ފަރާތް، ނުވަތަ ފަރާތްތަކަށެވެ.
"މި ޤާނޫނު" ނުވަތަ "ޤާނޫނު" މިބަހުގެ ތެރޭގައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުވެސް ހިމެނޭނެއެވެ.
"ފޮތް" ކަމަށް ބުނެފައިވާ ތަކެތީގެ ތެރޭގައި، ލިޔެފައި ނުވަތަ ޗާޕުކޮށްފައި، ނުވަތަ އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން އުފައްދާފައިވާ، ނުވަތަ އެނޫން ގޮތަކުން ހަދާފައިވާ މައިކްރޯ ފިލްމުގައި އެކުލަވާލާފައިވާ، ނުވަތަ ރެކޯޑުކޮށްފައިވާ، ނުވަތަ ރައްކާކޮށްފައިވާ ރަޖިސްޓަރއާއި، ލިޔެކިޔުމާއި، މަޢްލޫމާތުގެ ރެކޯޑާއި، ހިސާބުތަކާއި އަދި ހިސާބުތަކާބެހޭ ލިޔެކިޔުންތައް ހިމެނޭނެއެވެ.
"ލިސްޓުކޮށްފައިވާ ކުންފުނި" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނީގެ ލިސްޓުކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން ވިޔަފާރިކުރުމަށް ސެކިއުރިޓީޒް ލިސްޓުކޮށްފައިވާ ކުންފުންޏަށެވެ.
"ލިސްޓުކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ތިރީގައިވާ ކަންކަމާބެހޭ ގަވާއިދަށެވެ.
ކުންފުނިތަކުން ހިއްސާގެ ބާޒާރު، ނުވަތަ ސްޓޮކް މާރކެޓުގައި އަގު ކިޔުމަށްޓަކައި ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖުގެ ރަސްމީ ލިސްޓުގައި ހިމެނުމާ ބެހޭގޮތުން ހަދާ ގަވާއިދާއި، ރަސްމީ ލިސްޓުން ވަކިކުރުމާއި އެހެނިހެން ބޭނުންތަކާބެހޭ ގަވާއިދު.
ލިސްޓުގައި ހިމަނާފައިވާ ކުންފުނިތަކުން ހިންގާ ޙަރަކާތްތަކާބެހޭގޮތުން ތިރީގައިވާފަދަ ގޮތަކަށް ހަދާ ގަވާއިދު.
ކުންފުންޏަކުން ހަދާ، ނުވަތަ އެ ކުންފުނީގެ އަސާސީ ލިޔެކިޔުންތަކުގައި ހިމަނާފައިވާ ގަވާއިދު؛ ނުވަތަ އެހެން ފަރާތަކުން ހަދާ އަދި ކުންފުނިން ފާސްކުރާ ގަވާއިދު.
"ގުޅިފައިވާ ކުންފުނި" ގެ މާނައަކީ، ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ދެވިފައިވާ މާނައެވެ.
"ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެހެން ވިޔަފާރިއެއް ކުރިނަމަވެސް، ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރިކުރުމަށް މި ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ކޮންމެ ފަރާތެކެވެ.
"ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކުމުގެ ވިޔަފާރި" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، އެފަރާތެއްގެ އަމިއްލަ ނަމުގައި، ނުވަތަ އެހެން ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައިވިޔަސް، ތިރީގައިވާ ފަދަ އެއްބަސްވުމެއް އެހެން ފަރާތަކާއެކު ވުން، ނުވަތަ ވުމަށް ހުށަހެޅުން، ނުވަތަ އެހެން ފަރާތެއް މިފަދަ އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމަށް ޝައުޤުވެރިކުރުވުން، ނުވަތަ ޝައުޤުވެރިކުރުވުމަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒް ލިބިގަތުމަށް، ނުވަތަ ދޫކޮށްލުމަށް، ނުވަތަ ގަތުމަށް އެއްބަސްވުމަށް، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ސެކިއުރިޓީޒް އަންޑަރައިޓް ކުރުމަށް ހެދޭ އެއްބަސްވުން؛
ސެކިއުރިޓީޒްއިން ލިބޭ ފައިދާއިން، ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީޒްގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލަކާ ގުޅިގެން، ސެކިއުރިޓީޒްއިން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް މަންފާ ލިބިގަތުމުގެ ބޭނުމުގައި، ނުވަތަ މަޤްޞަދުގައި ހެދޭ އެއްބަސްވުން.
"ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތް' ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ:
ސެކިއުރިޓީޒް ގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތެއްގެ ދަށުން، ސީދާގޮތެއްގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ، ނުވަތަ އެފަރާތުން ނުވަތަ އެފަރާތަކާ ދެމެދު އޮންނަ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެކައުންޓެންޓުންނާއި، ކާތިބުންނާއި ކޭޝިއަރުން ކުރާ މަސައްކަތް ފިޔަވައި، ސެކިއުރިޓީޒްގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތުގެ މަސައްކަތް މުސާރައަށް، އުޖޫރައަށް، ކޮމިޝަނަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެފަދަ ގޮތަކަށް ކޮށްދޭ ފަރާތެވެ. އަދި ސެކިއުރިޓީޒްގަނެ ވިއްކައިދިނުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތަކަށް މިފަދަ އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ކޮށްދޭ އެފަރާތެއްގެ ޑައިރެކްޓަރުންނާއި އޮފިސަރުން، މީގެތެރޭގައި ހިމެނޭނެއެވެ.
''ސެކިއުރިޓީޒް ދޫކުރާ ފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، އެއްވެސް ސެކިއުރިޓީއެއް ދޫކުރާ ފަރާތަށެވެ.
"ސެކިއުރިޓީޒް" ގެ މާނަކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ:
ސަރުކާރުން ނެރޭ ނުވަތަ ނެރުމަށް ހުށަހަޅާ ޑިބެންޗަރ އާއި ބިލް ނުވަތަ ބޮންޑް؛ އަދި ކުންފުންޏަކުން ނުވަތަ އެހެން ޖަމާޢަތަކުން ނެރޭ، ނުވަތަ ނެރުމަށް ހުށަހަޅާ ޑިބެންޗަރއާއި، ސްޓޮކާއި، ހިއްސާ އާއި، ބޮންޑާއި، ނޯޓާއި، މިއިން އެއްޗަކާބެހޭ ޙައްޤެއް، ވޮރަންޓެއް ނުވަތަ އޮޕްޝަނަކާއި؛
މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށް ސެކިއުރިޓީޒް ކަމުގައި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ކޮންމެ ލިޔުމަކަށެވެ.
"ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް" ގެ މާނައަކީ، ސެކިއުރިޓީޒް ވިއްކުމަށް، ނުވަތަ ގަތުމަށް، ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭ، އަދި މި ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ހުއްދަ ދީފައިވާ ކުންފުންޏަކުން، ސެކިއުރިޓީޒް ކްލިއަރ ކުރުމާއި، އަގު ދެއްކުމަށާއި، ބަދަލުކުރުމުގެ ޚިދްމަތްދޭ ބާޒާރެއް، ނުވަތަ އެކްސްޗޭންޖެއް، ނުވަތަ އެހެންވެސް ތަނެކެވެ.
"ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖް ކުންފުނި" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ސްޓޮކް އެކްސްޗޭންޖެއް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ކުންފުންޏަކަށެވެ.
"ޑިބެންޗަރ" ގެ މާނައަކީ، ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ޑިބެންޗަރއަށް ދީފައިވާ މާނައެވެ.
"ހިއްސާގެ ބާޒާރު" ގެ މާނައަކީ، ސެކިއުރިޓީޒް ވިއްކުމަށާއި، ގަތުމަށާއި، ބަދަލުކުރުމަށް ހުށަހެޅޭ ބާޒާރެއް، ނުވަތަ އިންތިޒާމެވެ.
"5% އަށްވުރެ ބޮޑު އަދަދެއްގެ ހިއްސާ ގަނެފައިވާ ފަރާތްތައް" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، އެމީހަކު އަމިއްލައަށް، ނުވަތަ ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް، ނުވަތަ ގުޅިފައިވާ ފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް އެމީހަކަށް ކުންފުނީގެ އާންމު ޖަލްސާއެއްގައި ޖުމުލަ ގޮތެއްގައި މަދުވެގެން %5 ވޯޓު ދިނުމުގެ ބާރު ލިބިދޭ ހިއްސާއެއް، ނުވަތަ ހިއްސާއެއްގެ މަސްލަހަތު އޮންނަ ފަރާތްތަކެވެ.
"މިނިސްޓަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ މިނިސްޓަރ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީ ނުވަތަ އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެހެންފަރާތަކާ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ހަވާލުކޮށްފިނަމަ އެ ހަވާލުކުރި ފަރާތަކަށެވެ.
"މާލީ އަހަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ މީލާދީ އަހަރެެއްގެ 1 ޖެނުއަރީ އިން ފެށިގެން 31 ޑިސެމްބަރުގެ ނިޔަލަށް ހިނގާ މުއްދަތަށެވެ. މިމުއްދަތު ގުނުމުގައި، އެމުއްދަތުގެ ފެށޭ ދުވަހާއި ނިމޭދުވަސް ހިމެނެއެވެ.
"ސެންޓްރަލް ޑިޕޮސިޓަރީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ މަރުކަޒީގޮތުން ހިއްސާ ޖަމާކޮށް ބަލަހައްޓާ ނިންމުމުގެ ކަންތައްތައް ކުރުމަށް ކަނޑައެޅޭ ނިޒާމަކަށެވެ.
"ބޭރުގެ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އޮތޯރިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތާއި އެއްގޮތް އަދި އޮތޯރިޓީން ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ނުވަތަ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އެދެވިގެންވާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ، އަދި މާލީ ސެކިއުރިޓީޒްއާބެހޭ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ސެކިއުރިޓީޒް މާކެޓް ރެގިއުލޭޓްކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރާ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާއިން ބޭރު އެއްވެސް މީހަކަށް ނުވަތަ ފަރާތަކަށެވެ.
"ފަންޑު މެނޭޖްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ވިޔަފާރި އުސޫލުން، އެހެން ފަރާތަކާއެކު ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭ އުސޫލުތަކެއްގެ މަތިން އެފަރާތުގެ ފައިސާ އިންވެސްޓްކޮށް އެ އިންވެސްޓްމަންޓާބެހޭ ޙައްޤުތައް ބަލަހައްޓައި ކުރިއަރުވައި މެނޭޖްކޮށްދިނުމަށެވެ.
"ފަންޑު މެނޭޖަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފަންޑު މެނޭޖްކޮށްދޭ ފަރާތަށެވެ.
"ޙިއްޞާގެ ބަޔާން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ސެކިއުރިޓީއެއް ޢާންމުކޮށް ވިއްކުމަށްޓަކައި ޝާއިޢުކުރާ ލިޔެކިޔުމަށެވެ.

[ގުޅިފައިވާ ފަރާތެއް]
"ގުޅިފައިވާ ފަރާތެއް" ކަމަށް މި ޤާނޫނުގައި ބުނެވޭ ބުނުން މާނަކުރަނީ، ތިރީގައިވާ ގޮތަށެވެ.
އަނެއް ފަރާތަކީ، ކުންފުންޏެއްނަމަ؛
އެކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރެއް، ނުވަތަ ސެކްރެޓަރީއެއް؛
އެފަރާތާ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏެއް؛ ނުވަތަ އެފަދަ ގުޅިފައިވާ ކުންފުންޏެއްގެ ޑިރެކްޓަރެއް ނުވަތަ، ސެކްރެޓަރީއެއް.
އެމީހަކީ ނުވަތަ އެފަރާތަކީ، ކުންފުންޏެއްގެ ވޯޓުލެވޭނޭ ހިއްސާއާގުޅިގެން ލިބިފައިވާ ވޯޓުލުމުގެ ބާރު ހިންގަން ލިބޭ މިންވަރު، ނުވަތަ އެފަދަ ބާރުގެ މިންވަރު ހިފަހައްޓަން އެހެން މީހަކާއެކު، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ސީދާ، ނުވަތަ ނުސީދާ، ރަސްމީ ނުވަތަ ނުރަސްމީ، އެއްބަސްވުމެއް، ނުވަތަ މިފަދަ އެހެން ޢަހްދެއް ވެފައި، ނުވަތަ ވާން އުޅެފައިވާ މީހެއް ނުވަތަ ފަރާތެއް.
ދެފަރާތުންކުރެ ފަރާތަކުން ކުންފުނީގެ ހިއްސާއަކާ ގުޅިފައިވާ ވޯޓުލުމުގެ ބާރު، ސީދާ ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން ވަކިގޮތަކަށް ހިންގުމަށް، ނުވަތަ ހިންގުމުގެ ބާރު ހިފެހެއްޓުމަށް، ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް އަސަރު ފޯރުވުމަށް.
ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑު އެކުލަވާލުމުގެ މުޢާމަލާތުތައް ހިންގުމަށް އަސަރު ފޯރުވުމަށް، ނުވަތަ އެކަން ހިފެހެއްޓުމަށް.
އެއިން އެއްވެސް ފަރާތަކުން، އެކުންފުނީގައިވާ އަނެއް ފަރާތުގެ ހިއްސާ ގަންނަންޖެހޭ، ނުވަތަ އެއްފަރާތުގެ އެންގުމަކަށް ކުންފުނީގެ ހިއްސާ، އަނެއް ފަރާތަށް ދޫކޮށްލުމަށް މަޖުބޫރުވުން.
އެފަރާތަކީ، އެބުނެވޭ ގުޅުންހުރި ކަމެއްގައި އަނެއް ފަރާތަކާ އެއްގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރާ، ނުވަތަ ޢަމަލުކުރަން ގަސްތުކުރާ ފަރާތެއް.
މި މާއްދާގެ (2) އާ ތަޢާރުޟު ނުވާ ގޮތުގެމަތިން، އެގުޅުންހުރިކަމަށް ބުނެވޭ ކަމަކީ، ކުންފުންޏެއްގެ ވޯޓުލެވޭނޭ ހިއްސާއާ ގުޅިގެން ލިބިފައިވާ ވޯޓުލުމުގެ ބާރު ހިންގަން ލިބޭ މިންވަރު، ނުވަތަ އެފަދަ ބާރު ހިންގަން ހިފެހެއްޓުން ފިޔަވައި އެހެންކަމެއްގައިނަމަ، ދެފަރާތަކީވެސް އެއްކުންފުންޏެއްގެ ޑިރެކްޓަރުން ކަމުގައިވުން.
އެއްވެސް ޤާނޫނެއްގެ ސަބަބުން، ދެމީހުންނަކީ، އެބުނެވޭ ކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން ގުޅިފައިވާ ދެމީހުންކަމަށް ބެލެވުން.
އެފަރާތަކީ ރަސްމީކޮށް، ނުވަތަ ނުރަސްމީކޮށް، މީގައި އެބުނެވޭ ކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން އެހެން އެއްވެސް ގޮތަކުން ގުޅިފައިވާ، ނުވަތަ ގުޅެން ގަސްތުކުރާ މީހެއްކަމުގައިވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާފަދަ ގޮތަކަށް، އެމީހަކާ ގުޅުމުގެ ބޭނުމުގައި، އަނެއް ފަރާތުން މުޢާމަލާތެއް ކޮށްފައިވުން، ނުވަތަ ކުރަން ގަސްތުކުރާނަމަ، ނުވަތަ އެއްވެސް ކަމެއްކުރުން ނުވަތަ ކުރަން ގަސްތުކުރުން.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހިންގޭ ދަޢްވާއެއްގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (4)،
(5)،
(6) ގައި ބުނެފައިވާ މީހަކު ވަކި ވަގުތެއްގައި އެހެން ފަރާތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވިއްޖެނަމަ، އޭނާއަށް އެމައްސަލައަކާބެހޭ މުހިންމު މަޢްލޫމާތުތަކެއް އޭރު އެނގޭކަން، ނުވަތަ އެނގުން އެކަށީގެންވާކަން އެފަދަ ތުހުމަތެއް ކުރާމީހާއަށް ސާބިތުކޮށް ނުދެވިއްޖެނަމަ، ފުރަތަމަ ބުނެވުނު މީހާއަކީ ދަޢްވާގައި ހިމެނިފައިވާ، އެމައްސަލައިގައި ގުޅިފައިވާ މީހެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
އެމީހަކާ އަނެއް ފަރާތާދެމެދު އޮންނަ ވިޔަފާރީގެ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން، ނުވަތަ އޭނާގެ ފަންނީ ހައިސިއްޔަތާ ގުޅިގެން ގަވާއިދުން އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބުތަކާ ގުޅިގެން، އެކަކު އަނެކަކަށް ދޭ ލަފާ، ނުވަތަ ބަދަލުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމަކާ ގުޅިގެން އެއީ މި މާއްދާގެ (ހ)ގެ (4)، (5)، (6) ނުވަތަ (7) ގައި ބުނެފައިވާފަދަ ގުޅިފައިވާ މީހެއްކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.

[މަސްލަޙަތެއް އޮތުން]
އަމާނާތެއްގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓިފައިވާ މުދަލަކީ، ނުވަތަ އޭގައި ސެކިއުރިޓީޒް ހިމެނޭކަން އަދި އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާމެދު އޭނާގެ މަސްލަހަތެއް އޮތްކަން މީހަކަށް އެނގޭނަމަ، ނުވަތަ އެނގުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއްނަމަ، އެމީހަކީ، އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާމެދު މަސްލަހަތެއް އޮތް މީހެއްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒްއަކާމެދު ކުންފުންޏެއްގެ މަސްލަހަތެއް އޮތްކަމަށްވެފައި، އެކުންފުނި ނުވަތަ އެކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުން ރަސްމީގޮތުން، ނުވަތަ ނުރަސްމީގޮތުންވިޔަސް، މީހަކު އަންގާ ގޮތަށް، ނުވަތަ އެމީހަކު ދޭ އިރުޝާދަށް، ނުވަތަ އެމީހަކު އެދޭ ގޮތަށް އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭގޮތުން ޢަމަލުކުރާނަމަ، ނުވަތަ ޢަމަލުކުރަން ޖެހޭނަމަ، އެމީހެއްގެ މަސްލަހަތެއް އެ ސެކިއުރިޓީޒްއަކާ ގުޅޭގޮތުން އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒްއަކާމެދު، ކުންފުންޏެއްގެ މަސްލަހަތެއް އޮވެފައި، އެއްވެސް މީހަކީ އެކުންފުނީގެ މައްޗަށް ބާރު ފޯރުވޭފަދަ މީހެއްކަމަށްވާނަމަ، އެމީހެއްގެ މަސްލަހަތެއް، އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅޭގޮތުން އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒްއަކާމެދު، ކުންފުންޏެއްގެ މަސްލަހަތެއް އޮވެފައި، އެއްވެސް މީހަކަށް، ނުވަތަ އެމީހަކާ ގުޅިފައިވާ މީހަކަށް، އެކުންފުންޏެއްގެ ހިއްސާއާ ގުޅިގެން ލިބޭ ވޯޓުގެ %30 އަށްވުރެ މަދުނޫން އަދަދެއްގެ ވޯޓުގެ ބޭނުން ހިފޭނަމަ، ނުވަތަ ބޭނުން ހިފުމުގެ ބާރު އެމީހަކަށް ލިބިފައިވާނަމަ، އެމީހެއްގެ މަސްލަހަތެއް އެ ސެކިއުރިޓީޒްއަކާ ގުޅިގެން އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒްއަކާމެދު، މީހެއްގެ މަސްލަހަތެއް އޮތްކަމަށް ތިރީގައިވާ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ގަތުމަށް އެއްބަސްވުމެއް ވުން.
އަމާނަތެއްގެ ދަށުން ލިބިފައިވާ މަސްލަހަތެއް ނޫން ގޮތަކުން އޭނާއަށް، ނުވަތަ އޭނާގެ އެންގުމެއްގެމަތިން، ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ބަދަލުކުރުމުގެ ޙައްޤުގެ ބޭނުން އެވަގުތު، ނުވަތަ ފަހުން، ނުވަތަ ވަކި ޝަރްޠެއް ފުރިހަމަވުމުން، ނުވަތަ ނުވުމުންވިޔަސް ބޭނުން ކުރެވޭގޮތަށް އޮތްކަމުގައިވިޔަސް ލިބިފައިވުން.
އޮޕްޝަނެއްގެ ދަށުން ސެކިއުރިޓީޒް، ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީޒްއެއްގެ މަސްލަހަތެއް ހޯދުމުގެ ޙައްޤުގެ ބޭނުން އެވަގުތަކު ނުވަތަ، ފަހުން ނުވަތަ ވަކި ޝަރްޠެއް ފުރިހަމަ ވުމުން، ނުވަތަ ނުވުމުންވިޔަސް، ބޭނުން ކުރެވޭ ގޮތަށް އޮތްކަމުގައިވިޔަސް ލިބިފައިވުން.
އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ސެކިއުރިޓީޒްއަކާ ގުޅިފައިވާ ޙައްޤެއްގެ ބޭނުން، މީހަކު ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ފަރާތެއްގެގޮތުން ނޫންގޮތަކަށް ހިފޭނަމަ، ނުވަތަ ހިފުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވުން.
އެމީހަކާ އެހެން މީހަކާ ބައިވެރިވާ ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ވާނަމަ، އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާމެދު އެމީހެއްގެ މަސްލަހަތެއް އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.
މީހަކު ސެކިއުރިޓީޒްއަކާމެދު މަސްލަހަތެއް އޮތްތޯ ބެލުމުގައި، އެމަސްލަހަތެއް ވަކި ސެކިއުރިޓީޒްއަކާ ގުޅުން ނެތުމަކުން، އެމީހެއްގެ މަސްލަހަތު ނެތީކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
ތިރީގައިވާ ޙާލަތުތަކުގައި، ސެކިއުރިޓީޒްއާމެދު މީހެއްގެ މަސްލަހަތެއް އޮތްކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
އެމީހަކަށް އެ ސެކިއުރިޓީޒްއެއް ލިބިފައިވަނީ، ހަމައެކަނި އަމާނާތެއްގެގޮތުން ކަމުގައިވުން.
އެމީހެއްގެ އާންމު ވިޔަފާރިއަކީ، ފައިސާ ދޫކުރުންކަމަށްވެފައި، އެ ސެކިއުރިޓީޒްއާ ގުޅިގެން އޮންނަ، އެމީހެއްގެ މަސްލަހަތަކީ، ފައިސާ ދަރަންޏަށް ދޫކުރުމާގުޅިގެން ވެފައިވާ މުޢާމަލާތެއް ރައްކާތެރި ކުރުމުގެ ގޮތުން، އެ ސެކިއުރިޓީޒްގައި އޮތް މަސްލަހަތެއް ކަމަށްވުން.
އެ މަސްލަހަތަކީ، އެމީހަކު އަދާކުރާ ވަޒީފާގެގޮތުން ގެންގުޅޭ އެ ސެކިއުރިޓީޒްގައިވާ މަސްލަހަތެއް ކަމަށްވުން.
ސެކިއުރިޓީޒްއެއްގައިވާ މަސްލަހަތު ކަނޑައެޅޭ މީހަކު، ނުވަތަ ބަޔަކުކަމުގައި ވުމުގެ ސަބަބުން، ސެކިއުރިޓީޒްގައިވާ މަސްލަހަތު.
ހަމައެކަނި ތިރީގައި ބުނެފައިވާ ސަބަބެއް އޮތުމަކުން ސެކިއުރިޓީޒްއެއްގައި މަސްލަހަތެއް ނެތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
އެ މަސްލަހަތެއް އޮތުމަކީ، ދުރުކަމަކަށްވުން.
އެ މަސްލަހަތެއް އުފެދިފައިވާ ގޮތުން.
އެ މަސްލަހަތެއްގެ ސަބަބުން ލިބޭ ޙައްޤަކީ، ހިފެހެއްޓޭނެ، ނުވަތަ އެޙައްޤުގެ ދާއިރާ ކުޑަކުރެވޭނެ ޙައްޤަކަށްވުން.