މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ ޤާނޫނު
(12/2025)

[ފެށުން]

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ޙިމާޔަތްކޮށްދޭ އެކި ބާވަތުގެ ފިކުރީ މުދަލާއި އެއާގުޅޭ ޙައްޤުތައް ޙިމާޔަތްކޮށް، ކުރިއަރުވައި، ހިންގުމަށްޓަކައި ޚާއްޞަ އޮފީހެއް ޤާއިމުކުރުމާއި، އެ އޮފީހުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ބާރުތައް ބަޔާންކުރުމާއި، އެނޫންވެސް ކަމާގުޅޭ އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ، "މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ ޤާނޫނު" އެވެ.

[މަޤްޞަދު]
މި ޤާނޫނުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފިކުރީ މުދާ ޙިމާޔަތްކޮށް ކުރިއެރުވޭނެ ހަރުދަނާ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށް، ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާގައި ފަންނުވެރިކަމާއި އިނޮވޭޝަންއަށް ހިތްވަރުދީ، އެ ދާއިރާ ކުރިއަރުވައި، ޤައުމުގެ އިޤްތިޞާދީ ތަރައްޤީއަށް މަގުފަހިކުރުމެވެ.

[ފިކުރީ މުދާ]
މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި "ފިކުރީ މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރެވޭ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ޙިމާޔަތްކޮށްދޭ އެންމެހައި ބާވަތުގެ ފިކުރީ މުދަލަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ޓްރޭޑްމާރކާއި، ކޮޕީރައިޓާއި، ޕޭޓަންޓާއި، އިންޑަސްޓްރިއަލް ޑިޒައިންއާއި ޖިއޮގްރަފިކަލް އިންޑިކޭޝަންތައް ހިމެނެއެވެ.

[މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީސް]

[މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީސް ޤާއިމުކުރުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު، ފިކުރީ މުދަލުގެ ޙައްޤުތައް ޙިމާޔަތްކޮށް، ކުރިއަރުވައި، ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި "މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީސް" ގެ ނަމުގައި ސަރުކާރުގެ އިދާރާއެއް އުފެދުނީއެވެ.
މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީސް ހިނގަމުންދާނީ، މިނިސްޓްރީގެ ދަށުންނެވެ.
އަދި އެ އޮފީހުގެ އެންމެހައި ކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ޖަވާބުދާރީވާނީ މިނިސްޓަރެވެ.

[އޮފީހުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ބާރުތައް]
މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ބާރުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ފިކުރީ މުދާ ރަޖިސްޓަރީކުރުން؛
ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭ ފިކުރީ މުދަލުގެ ދަފްތަރެއް އެކުލަވާލައި އަދާހަމަކޮށް ބެލެހެއްޓުން؛
ސަރަޙައްދީ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ ޖަމާޢަތްތަކާ ގުޅުން ޤާއިމުކޮށް ބަދަހިކުރުމާއެކު އެ ޖަމާޢަތްތަކުން ފަންނީ އެހީތެރިކަމާއި ލަފާ ހޯދުން؛
ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުގައި ބައިވެރިވުމާގުޅޭ ކަންކަމާއި އެ މުޢާހަދާތަކުގެ ދަށުން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ކުރުމާއި ވިލަރެސްކުރުން؛
ފިކުރީ މުދަލުގެ ދާއިރާއިން ސަރަޙައްދީ އަދި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފެންވަރުގައި އަންނަ ކުރިއެރުންތައް ދިރާސާކުރުން؛
ފިކުރީ މުދަލާ ގުޅޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރެވެމުންދާ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ލިބިދޭ ޙައްޤުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ޢާންމުން ހޭލުންތެރިކުރުވުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން؛
ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމާއި އެ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން އެ ޚިދުމަތްތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ފީ ނެގުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާ އެނޫންވެސް މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުން.

[ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ]
މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީސް ހިންގުމުގެ އެންމެ އިސް ފަރާތަކީ، ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީއެވެ.

[ރަޖިސްޓްރާރ ޢައްޔަންކުރުމާއި ވަކިކުރުން]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީގެ މަޤާމަށް މީހަކު ޢައްޔަންކޮށް ވަކިކުރާނީ، މިނިސްޓަރެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ރަޖިސްޓްރާރގެ މަޤާމަށް، މި ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ފަރާތެއް މިނިސްޓަރު ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓްރާރގެ މުސާރައާއި ޢިނާޔަތްތައް ކަނޑައަޅާނީ، މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން ނޭޝަނަލް ޕޭ ކޮމިޝަނުންނެވެ.

[ރަޖިސްޓްރާރގެ ޝަރުޠުތައް]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީގެ މަޤާމަށް ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތެއްގެ ކިބައިގައި އަންނަނިވި ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
ދިވެހިރައްޔިތަކު ކަމުގައިވުން؛
އިސްލާމްދީނުގައި ޙައްދެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ނުވަތަ ޚިޔާނާތުގެ ކުށެއް ކުރިކަން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެފައިވާ މީހެއް ކަމުގައި ނުވުން؛
ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ނުވަތަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން އިންތިޚާބުކުރެވޭ ނުވަތަ ޢައްޔަންކުރެވޭ މަޤާމެއްގައި ނުވަތަ ދައުލަތުގެ އެއްވެސް މަޤާމެއްގައި ނުވަތަ އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ވަޒީފާގައި ހުރި މީހަކު ކަމުގައި ނުވުން؛
ސިޔާސީ ޕާޓީއެއްގެ މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހަކު ކަމުގައި ނުވުން؛
އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީގެ ދާއިރާއިން ނުވަތަ ގުޅުންހުރި އެހެން ދާއިރާއަކުން ނުވަތަ ޤާނޫނީ ދާއިރާއިން ފުރަތަމަ ޑިގްރީ ޙާޞިލުކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް ކަމުގައިވުން؛
ހިންގުމުގެ ދާއިރާއިން މަދުވެގެން 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ ފަރާތެއް ކަމުގައިވުން؛
އެއްވެސް ކުންފުންޏެއްގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރަކު ކަމުގައި ނުވުން؛
މަޤާމަށް ޢައްޔަންކުރުމުގެ ކުރިއަށް ވޭތުވެދިޔަ 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަރަންޏެއް ސާބިތުވެ، ފައިސާ ދެއްކުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަނޑައެޅުމަކާ ޚިލާފުވެފައިވާ މީހެއް ކަމުގައި ނުވުން؛ އަދި މި ޤާނޫނުގައި ރަޖިސްޓްރާރގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރެވޭވަރުގެ އެކަށީގެންވާ ޤާބިލުކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ކަމުގައިވުން.

[މަޤާމުގެ މުއްދަތު]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އެ މަޤާމުގައި ދެމިހުންނާނީ އޭނާ ޢައްޔަންކުރެވޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވަކިކުރެވޭ ފަރާތެއް ފިޔަވައި އެހެން ކޮންމެ ފަރާތެއް، 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ އިތުރު ދައުރަކަށް ރަޖިސްޓްރާރގެ މަޤާމަށް ޢައްޔަންކުރެވިދާނެއެވެ.

[މަޤާމު ހުސްވުން]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީގެ މަޤާމު ހުސްވެއްޖެކަމަށް ބެލޭނީ އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައެވެ.
މަޤާމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުން؛
މަޤާމުން އިސްތިޢުފާދިނުން؛
މި ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، މަޤާމުން ވަކިކުރުން؛
ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ނުވަތަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން އިންތިޚާބުކުރެވޭ މަޤާމަކަށް ކުރިމަތިލުން ނުވަތަ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ނުވަތަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ޢައްޔަންކުރެވޭ މަޤާމަކަށް ޢައްޔަންކުރެވުން؛
މަރުވުން؛
ރަޖިސްޓްރާރގެ ކިބައިގައި ފުރިހަމަވުމަށް މި ޤާނޫނު ލާޒިމުކުރާ ޝަރުޠުތަކުގެ ތެރެއިން ޝަރުޠެއް އުނިވުން.
ރަޖިސްޓްރާރގެ މަޤާމު ހުސްވެއްޖެނަމަ، އެ މަޤާމު ހުސްވާތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓަރު އެ މަޤާމަށް މީހަކު އަލުން ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ.

[މަޤާމުން ވަކިކުރުން]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޭނާގެ މަޤާމުގެ ހައިސިއްޔަތުން އަދާކުރަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމަށް އުޒުރުވެރިވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ އެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގައި އިހުމާލުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ އެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމަށް ނުކުޅެދޭފަދަ ދާއިމީ ޙާލަތެއް އޭނާއަށް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އޭނާ އެ މަޤާމުން ވަކިކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިސްތިޢުފާދިނުން]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޭނާގެ މަޤާމުން އިސްތިޢުފާދޭން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، އެކަން ބަޔާންކޮށް މިނިސްޓަރަށް ފޮނުވާ ލިޔުމަކުން އިސްތިޢުފާދެވިދާނެއެވެ. އަދި އިސްތިޢުފާދިންކަމުގެ ލިޔުން މިނިސްޓަރަށް ލިބުމުން ރަޖިސްޓްރާރ އޭނާގެ މަޤާމުން އިސްތިޢުފާދިނީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.

[އޮފީހުގެ މުވައްޒަފުން]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީއާ މި ޤާނޫނުން މަތިކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގައި އެހީތެރިވެދިނުމަށް ބޭނުންވާ މުވައްޒަފުންނާއި ވަސީލަތްތައް، މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހަށް ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ މުވައްޒަފުންގެ ވަޒީފާގެ ގިންތިތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ބަޔާންކޮށް، އެ މުވައްޒަފުންގެ މަޤާމުގެ ޝަރުޠުތަކާއި އެކި ކަންކަމަށް މުވައްޒަފުން ތިބެންވާނެ ޢަދަދު ބަޔާންކުރާ، މުވައްޒަފުންގެ އިދާރީ އޮނިގަނޑެއް ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ އޮނިގަނޑު އެކުލަވާލާނީ، މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން ރަޖިސްޓްރާރެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރގެ މަޤާމަށް މީހަކު ޢައްޔަންކުރާތާ 90 (ނުވަދިހަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގެމަތިން މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ މުވައްޒަފުންގެ އިދާރީ އޮނިގަނޑު ރަޖިސްޓްރާރ އެކުލަވާލައި، ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ އިދާރީ އޮނިގަނޑާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހަށް ބޭނުންވާ މުވައްޒަފުން ޢައްޔަންކޮށް ވަކިކުރާނީ، ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުންނެވެ.

[ރަޖިސްޓްރާރގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ބާރުތައް]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ބާރުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ފިކުރީ މުދާ ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހެޅޭނެ އަދި ބަލައިގަނެވޭނެ ފަހި ގޮތްތައް ހަމަޖެއްސުމާއި، އެފަދަ ހުށަހެޅުންތައް ރައްކާތެރި ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން ޢާންމުކުރުމާއި، ދިރާސާކުރުމާއި، އެ ހުށަހެޅުންތަކާ ގުޅޭގޮތުން އަންގަންޖެހޭ އެންގުންތައް އެންގުމާއި ނިންމަންޖެހޭ ކަންކަން ނިންމުން؛
ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން ފަސޭހަކުރުމުގެ ގޮތުން އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމާއި، އަދި ފޯރުކޮށްދެވޭ ޚިދުމަތްތަކާބެހޭ މަޢުލޫމާތު ޢާންމުންނަށް ފަސޭހައިން ލިބޭނެ އިންތިޒާމެއް ހަމަޖެއްސުން؛
ފިކުރީ މުދަލުގެ ދަފްތަރު ޤާއިމުކޮށް، ގަވާއިދުން އިޞްލާޙުކޮށް، އަދާހަމަކޮށް ބެލެހެއްޓުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރާ ނުވަތަ މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހާ މަތިކޮށްފައިވާ އެނޫންވެސް މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުން.

[މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ އަދި ރަޖިސްޓްރާރގެ މުސްތަޤިއްލުކަން]
މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގައާއި އެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމަށް ބާރުތައް ބޭނުންކުރުމުގައި ރަޖިސްޓްރާރ އަދި އޮފީހުގެ އެންމެހައި މުވައްޒަފުން ޢަމަލުކުރަންވާނީ، ސިޔާސީ ނުވަތަ އެނޫން އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ބާރާއި ނުފޫޒަށް ލެނބުމަކާ ނުލައި، ޕްރޮފެޝަނަލް އިންޑިޕެންޑެންސް ހިފަހައްޓައިގެންނެވެ.

[މަޞްލަޙަތު ފުށުއެރުން]
މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހަށް ހުށަހެޅިފައިވާ އެއްވެސް ހުށަހެޅުމެއްގައި ނުވަތަ އޮފީހުން ބަލަމުންދާ އެއްވެސް މައްސަލައެއްގައި ރަޖިސްޓްރާރ ނުވަތަ އޮފީހުގެ އެހެން މުވައްޒަފެއްގެ އަމިއްލަ މަޞްލަޙަތެއް ނުވަތަ ފައިދާއެއް ނުވަތަ ދައުރެއްވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމެއް ނުވަތަ މައްސަލައެއް ބެލުމުގައި ނުވަތަ ނިންމުމުގައި، އެއްވެސް މިންވަރަކަށް އެއިން ފަރާތެއް ބައިވެރިވެގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އޮފީހުން ބަލާ މައްސަލައަކީ ނުވަތަ ކަމަކީ، އެއިން ފަރާތެއްގެ މަޞްލަޙަތެއް ނުވަތަ ފައިދާއެއް ނުވަތަ ދައުރެއް އޮތް މައްސަލައެއްކަން ނުވަތަ ކަމެއްކަން ކުރިން އެނގިފައި ނެތްނަމަވެސް އެކަން އެނގޭ ހިނދުން ފެށިގެން، އެ މައްސަލައެއް ނުވަތަ ކަމެއް ބެލުމަށް އަދި/ނުވަތަ އެ މައްސަލައަކާ ނުވަތަ ކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން ނިންމަންޖެހޭ ނިންމުންތައް ނިންމުމުން އެ ފަރާތެއް ތަނާޒުލުވާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ މަޞްލަޙަތު ފުށުއެރުމެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލާއި، އެފަދަ މައްސަލަތަކުން ތަނާޒުލުވުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ރަޖިސްޓްރާރ ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ސުލޫކީ ހަމަތައް]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޭނާގެ މަޤާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގައި، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ސުލޫކީ ހަމަތައް، އެންމެ މަތީ މިންގަނޑުގައި ހިފަހައްޓައި، އެހެން މީހުންނަށްވެސް އެ ހަމަތަކަށް ތަބާވާކަން އެނގޭ މިންވަރަށް، ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައިވެސް އެ ހަމަތަކަށް ތަބާވާންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރ އަދާކުރަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތަކަށް ހުރަސްއެޅޭނެ ނުވަތަ ބުރޫއަރާފާނެ ފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ރަޖިސްޓްރާރ ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ ކަމެއް، އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ މުވައްޒަފަކުވެސް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓްރާރ އަދި އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުގެ އެއްވެސް މުވައްޒަފަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެ ފަރާތެއްގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ހަދިޔާއެއް ނުވަތަ މަންފާއެއް އޭނާގެ އަމިއްލަ ނަމުގައި، ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ނަމުގައި، ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ގޮތުން ނުވަތަ މާލީ ގޮތުން އެ މީހަކާ ގުޅުމެއް އޮތް މީހެއްގެ ނަމުގައި ޤަބޫލުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

[ސިއްރު ހިފެހެއްޓުން]
ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީއަށް އަދި އޮފީހުގެ މުވައްޒަފުންނަށް މަޤާމުގެ ހައިސިއްޔަތުން ލިބޭ މަޢުލޫމާތަކީ ސިއްރުގެ ގޮތުގައި ހިފަހައްޓަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތެވެ. އެފަދަ މަޢުލޫމާތެއް، ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ގޮތުގެމަތިން ހާމަކުރަންޖެހޭ ފަރާތަކަށް ހާމަކުރާ ކުރުން ފިޔަވައި، އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން އެއްވެސް ފަރާތަކުން ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހަޅާ މަޢުލޫމާތުގެ ތެރެއިން، ވިޔަފާރީގެ ސިއްރު މަޢުލޫމާތުގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓްރާރ ކަނޑައަޅާ މަޢުލޫމާތު، ޤާނޫނަކުން ބާރު ލިބިގެން ތަޙްޤީޤީ އިދާރާއަކުން ހިންގާ ތަޙްޤީޤަކަށް އެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހާމަކުރާ ކުރުން ފިޔަވައި ނުވަތަ ކޯޓު އަމުރަކަށް ހާމަކުރާ ކުރުން ފިޔަވައި، ރަޖިސްޓްރާރ ނުވަތަ އޮފީހުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހާމަކޮށްގެން ނުވަތަ އެއްވެސް ފަރާތަކާ ޙިއްޞާކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނީ ޙިމާޔަތް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގެ ގޮތުންނާއި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ލިބިދޭ ބާރުތައް ތަންފީޛުކުރުމުގައި، ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ނުވަތަ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނަކުން ލިބިދޭ ބާރެއްގެ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި، ރަޖިސްޓްރާރ ނުވަތަ އޮފީހުގެ މުވައްޒަފަކު، ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރގެ އިރުޝާދު ލިބިގެން މަސައްކަތްކުރާ އެއްވެސް ފަރާތެއް، ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތުން، ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ކުރާ ކަމަކާމެދު، ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމަކާމެދު، އެއްވެސް މަދަނީ ނުވަތަ ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް ނުއުފުލޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، އޮފީހުގެ މުވައްޒަފަކު ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރގެ އިރުޝާދު ލިބިގެން މަސައްކަތްކުރާ އެއްވެސް ފަރާތެއް ޤަޞްދުގައި ކުރާ ކަމަކުން ނުވަތަ އެއިން ފަރާތެއްގެ އިހުމާލުގެ ސަބަބުން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުމަކަށް، ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ޒިންމާ އުފުލުމުގެ އިލްތިޒާމު ދެމިއޮންނާނެއެވެ.

[ޞައްޙަކަން ބެލުމުގެ އިލްތިޒާމެއް ނެތުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ އެއްވެސް ލިޔެކިޔުމެއްގެ ނުވަތަ އެފަދަ ލިޔެކިޔުމެއްގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއްގެ ޞައްޙަކަން ބެލުމަކާ ނުލައި، އެ ލިޔެކިޔުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ރަޖިސްޓްރާރަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އެފަދަ އެއްވެސް ލިޔުމަކީ ޞައްޙަނޫން ލިޔުމެއް ކަމަށްވާ ޙާލަތުގައި، ނުވަތަ އެފަދަ ލިޔުމެއްގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތަކީ ޞައްޙަނޫން މަޢުލޫމާތެއް ކަމުގައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ ކަމެއްގެ ޒިންމާ ނުވަތަ އެ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ލިބޭ އެއްވެސް ގެއްލުމެއްގެ ޒިންމާ ރަޖިސްޓްރާރ އުފުލާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.

[ފިކުރީ މުދަލުގެ ދަފްތަރު]

[ފިކުރީ މުދަލުގެ ދަފްތަރު]
ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓަރީކުރާ ފިކުރީ މުދަލުގެ ދަފްތަރެއް، ރަޖިސްޓްރާރ ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ދަފްތަރުގައި މަދުވެގެން އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭ ފިކުރީ މުދަލާއި އޭގެ ކްލެސިފިކޭޝަން؛
ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭ ފިކުރީ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތު؛
ރަޖިސްޓަރީކުރި ތާރީޚް؛
ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭ ފިކުރީ މުދަލަށް ޙިމާޔަތް ލިބިދެވޭ މުއްދަތު؛
ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭ ފިކުރީ މުދަލާ ގުޅޭގޮތުން ދަފްތަރުގައި ހިމަނަން ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުން ލާޒިމުކުރާ މުޢާމަލާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު؛
ޙައްޤުތައް ބަދަލުކުރެވިފައިވާނަމަ، އެކަން ނުވަތަ ލައިސަންސިންގ އެގްރީމަންޓެއްވާނަމަ އެކަން ހިމެނޭގޮތުން، ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ ޙާލަތު؛
ރަޖިސްޓްރޭޝަނަށް ގެނެވޭ އެންމެހައި ބަދަލުތައް؛
ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ، ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުގައި އަދި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އެނޫންވެސް މަޢުލޫމާތު.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ދަފްތަރު ބަލަހައްޓަންވާނީ، މި ޤާނޫނާއި ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ދަފްތަރުގައި ހިމެނޭ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުން]
މި ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ދަފްތަރު ބަލަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް އެ ދަފްތަރު ބެލޭނެ އިންތިޒާމު، އަދި ދަފްތަރުގައި ހިމެނޭ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ހާމަކުރެވޭނެ މަޢުލޫމާތުގެ ދެލިކޮޕީ ދޫކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު، ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރަޖިސްޓްރާރ ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.

[ކްލެސިފިކޭޝަނަށް އަންނަ ބަދަލާ ގުޅިގެން ދަފްތަރު އިޞްލާޙުކުރުން]
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ފިކުރީ މުދަލެއް ނިސްބަތްވާ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ކްލެސިފިކޭޝަނަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ފިކުރީ މުދަލެއްގެ ހައިސިއްޔަތަށް އަންނަ ބަދަލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ދަފްތަރުގައި ހިމަނައި، ދަފްތަރުގައި ހިމެނޭ އެ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ މަޢުލޫމާތު އިޞްލާޙުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދަފްތަރަށް ގެންނަންޖެހޭ އިޞްލާޙުތައް ގެނައުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ދަފްތަރުގައި ހިމެނޭ މަޢުލޫމާތަށް އުނިއިތުރު ގެނައުން]
ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ، ދަފްތަރުގައި ހިމެނޭ ފިކުރީ މުދަލަކާގުޅޭ މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތަކުން، އެ މުދަލަކާ ގުޅޭގޮތުން ދަފްތަރުގައި ހިމެނޭ ކުށެއް އިޞްލާޙުކުރުމަށް ނުވަތަ ދަފްތަރުގައި ހިމެނިފައިނުވާ މަޢުލޫމާތެއް ދަފްތަރުގައި ހިމަނައިދިނުމަށް އެދޭނަމަ، އެ ކަމަށް އެދި މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ފިކުރީ މުދަލެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ ޞައްޙަކަމަށް އަސަރުކުރާ ކަމެއް މި މާއްދާގެ ދަށުން ހުށައެއްނޭޅޭނެއެވެ.
ދަފްތަރުގައި ހިމެނޭ ކުށެއް އިޞްލާޙުކުރުމަށް ނުވަތަ ދަފްތަރުގައި ހިމެނިފައިނުވާ މަޢުލޫމާތެއް ދަފްތަރުގައި ހިމަނައިދިނުމަށް އެދި އަންނަނިވި ފަދައިން ކޯޓަށް ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާނަމަ، ކޯޓަށް؛
ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިނުވާނަމަ، ރަޖިސްޓްރާރަށް.

[ނިންމުންތައް މުރާޖަޢާކުރުމާއި ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން]

[މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތައް ހިނގާނެ ދާއިރާ]
މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތައް ހިނގާނީ، ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކުއެވެ.

[ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރ އަދާކުރަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތަކާ ގުޅިގެން ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމާ ނިންމުމެއް، އެ ނިންމުން ރައްދުވި ފަރާތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނަމަ، ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން ނިންމައި، އެކަން އެ ފަރާތަށް އަންގާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެ ނިންމުމަށް އިޢުތިރާޟުކުރާކަމުގެ ނޯޓިހެއް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އޮފީހަށް ހުށަހަޅާ އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ނޯޓިހުގައި، ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުމަށް އެ ނިންމުން ރައްދުވި ފަރާތުން އިޢުތިރާޟުކުރާ ސަބަބު ހެއްކާއެކު ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[އިޢުތިރާޟުކުރާކަމުގެ ނޯޓިހާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުން]
ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުމެއް ރައްދުވި ފަރާތުން މި ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިޢުތިރާޟުކުރާކަމުގެ ނޯޓިހެއް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ނިންމުމާމެދު ކުރިއަށްދާނެ ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކާމެދު ކުރިއަށްދާނެ ގޮތެއް މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނިންމުމުގައި، އެ ނޯޓިހުގައި ބަޔާންކުރާ މައްސަލައިގެ ބާވަތުން ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރަންނުޖެހޭ ކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެކަން، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، އެ ނޯޓިސް ހުށަހަޅާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނޯޓިސް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކާމެދު ކުރިއަށްދާނެ ގޮތެއް މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނިންމުމުގައި، އެ ނޯޓިހުގައި ބަޔާންކުރާ މައްސަލައިގެ ބާވަތުން ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށް، އެ ނޯޓިސް ހުށަހަޅާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 45 (ސާޅީސްފަހެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ ކަމާމެދު ގޮތެއް ނިންމައި، ނޯޓިސް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމުގެ އުސޫލު]
ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުމަށް އިޢުތިރާޟުކޮށް މި ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބެލުމުގައި ރަޖިސްޓްރާރަށް ލަފާދިނުމަށްޓަކައި މުރާޖަޢާ ކޮމިޓީއެއް އެކުލަވާލާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ މައްސަލަތަކާމެދު ރަޖިސްޓްރާރ ގޮތެއް ނިންމަންވާނީ، އެ ކޮމިޓީއަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައި، އެ ކޮމިޓީން އެ ކަމުގައި ނިންމާ ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމަށް ހުށަހަޅާނެގޮތުގެ އިޖުރާއަތުތަކާއި، އެފަދަ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުސޫލުތަކާއި، މުރާޖަޢާ ކޮމިޓީ އެކުލަވާލާނެ ގޮތުގެ އުސޫލުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުން]
މި ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް މުރާޖަޢާކުރުމަށްފަހު އެ މައްސަލައަކާމެދު މި ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމާ ނިންމުމަކާމެދު، އެ ނިންމުން ރައްދުވާ ފަރާތުން ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ، އެ ނިންމުން ނިންމާތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ނުވަތަ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމަންޖެހޭ ނިންމުމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅައި، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އަންގާފައިނުވާނަމަ، އެ ނިންމުން ނިންމަންޖެހޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހާ ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރާ މަތިކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތަކާ ގުޅިގެން އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީހުން ފޯރުކޮށްދޭ ޚިދުމަތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ޝަކުވާ ހުށަހެޅޭނެ ނިޒާމެއް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރ ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޤާއިމުކުރާ ނިޒާމުގެ ދަށުން ޝަކުވާ ހުށަހެޅޭނެ ގޮތާއި، އެ ޝަކުވާތަކަށް ރަޖިސްޓްރާރ ޖަވާބުދިނުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، މުއްދަތުތަކާއި ކަމާގުޅޭ އިޖުރާއަތުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[އެހެނިހެން ކަންކަން]

[އިސްކަންދިނުން]
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ އިޖުރާއަތަކާއި ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނެއްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތެއްގައި އެއްވެސް ތަޢާރުޟެއްވާ ޙާލަތުގައި، އެ ދެ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިން އިސްކަންދޭނީ، ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތަށެވެ.

[ކޮޕީރައިޓު ރަޖިސްޓަރީކުރުމާގުޅޭ ކަންކަން ބަދަލުވުން]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/23 (ކޮޕީރައިޓާއި އެއާގުޅޭ އެހެނިހެން ޙައްޤުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ކޮޕީރައިޓާއި އެއާގުޅޭ ޙައްޤުތައް ރަޖިސްޓަރީކުރުމާއި، ކޮޕީރައިޓުގެ ޙައްޤެއް ރަޖިސްޓަރީކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ދަފްތަރު ބެލެހެއްޓުމާއި ކަމާގުޅޭގޮތުން އެ ޤާނޫނުގެ 38 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މިނިސްޓްރީއާ އެ ޤާނޫނުން މަތިކޮށްފައިވާ އެނޫންވެސް މަސްއޫލިއްޔަތުތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު، ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީއަށް ބަދަލުވީއެވެ.

[ގަވާއިދު ހަދައި ހިންގުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް ހަދައި ހިންގާނީ، ރަޖިސްޓްރާރެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހަދައި، ޢާންމުކޮށް ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، 1 ޖަނަވަރީ 2026 އިން ފެށިގެންނެވެ.

[މާނަކުރުން]
މި ޤާނޫނުގައި ލަފްޒެއް ނުވަތަ ޢިބާރާތެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތުން ކަނޑައެޅިގެން އެހެން މާނައެއް ދޭހަނުވާހާ ހިނދަކު، އަންނަނިވި ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ދީފައި އެވަނީ، އެ ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ތިރީގައި ދީފައިއެވާ މާނަކުރުމެވެ.
"އޮފީސް" ނުވަތަ "އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ "މޯލްޑިވްސް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ އޮފީސް" އަށެވެ.
"ރަޖިސްޓްރާރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީއަށެވެ.
"މިނިސްޓްރީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިޤްތިޞާދީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެއިރެއްގައި ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއަށެވެ.
"މިނިސްޓަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިޤްތިޞާދީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެއިރެއްގައި ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާގެ ވަޒީރަށެވެ.
"ފިކުރީ މުދަލާގުޅޭ ކަމާބެހޭ ޤާނޫނު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެކި ބާވަތްތަކުގެ ފިކުރީ މުދަލާ ގުޅޭގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރެވޭ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުތަކުގެ ތެރެއިން ކަމާބެހޭ ޤާނޫނަށެވެ.
"ނޭޝަނަލް ޕޭ ކޮމިޝަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2016 (ދައުލަތުގެ މުސާރައިގެ ސިޔާސަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކުރާ ނޭޝަނަލް ޕޭ ކޮމިޝަނަށެވެ.
"ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2007/5 (ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކުރާ ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނަށެވެ.