ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ މައްސަލަ ބެލުމާބެހޭ ގަވާއިދު
(2020/R-47)

[ތަޢާރަފާއި ނަން]
މި ގަވާއިދަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) ގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ
(ހ) އިން ބާރުލިބިގެން، ޤާނޫނީ ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތަކާއި ސުލޫކީ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވާ ފަރާތްތަކާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ އިޖުރާއަތުތައް ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދެވެ.
މި ގަވާއިދަށް ކިޔާނީ، "ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ މައްސަލަ ބެލުމާބެހޭ ގަވާއިދު" އެވެ.

[ސުލޫކީ ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން]
ޤާނޫނީ ވަކީލަކާ ހަވާލުކުރާ މަސައްކަތަކާ ގުޅިގެން އެ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢަމަލުކުރާ ގޮތެއްގެ ސަބަބުން ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލައަކާ ސީދާގޮތުން ގުޅުންހުރި ކޮންމެ ފަރާތަކަށް ނުވަތަ އެފަދަ ޢަމަލެއް ހިނގީ ޝަރުޢީ ކޯޓެއްގެ ތެރޭގައިނަމަ، އެ ކޯޓަކަށް އެ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ޝަކުވާ، ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ.
ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކާ ޚިލާފުވެއްޖެކަމުގެ މަޢުލޫމާތެއް، ބާ ކައުންސިލަށް ލިބިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއް ހިނގައިފައިވާކަމަށް، ބާ ކައުންސިލަށް ފެނިގެން އެ މައްސަލައެއް، ބާ ކައުންސިލުގެ އިސްނެގުމުގެމަތިން ބެލުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ބާ ކައުންސިލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ގަވާއިދުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކީ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވުންކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) ގައްޔާއި، އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެކުލަވައިލެވޭ ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކީ މިންގަނޑު ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދުގައި، ޤާނޫނީ ވަކީލުން ކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމެއް ކުރުން، ނުވަތަ ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަން ޖެހޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސުލޫކީ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވުމަށެވެ.

[ޝަކުވާ ހުށަހެޅުމުގެ މުއްދަތު]
ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ބުނެ، ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހަޅާ ޝަކުވާއަކީ، އެ ޝަކުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޢަމަލު ހިނގިފަހުން 2 (ދޭއް) އަހަރުދުވަސް ވެފައިވާ ޝަކުވާއަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ.
ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހަޅާ ސުލޫކީ ޝަކުވާއަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) އަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށި ތާރީޚު ކަމުގައިވާ 27 ޖޫން 2019 ގެ ކުރިން ހިނގައިފައިވާ ޢަމަލެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ޝަކުވާއަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ފާއިތުވުމަށްފަހު، ސުލޫކީ މައްސަލަ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަނޭޅުނު ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ސުލޫކީ މައްސަލައެއް، ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހެޅުމުން، އެއީ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް އޮވެގެން ލަސްވި ލަސްވުމެއްކަމަށް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ބާ ކައުންސިލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ހުށަހަޅައިފައިވާ ޝަކުވާ]
ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ބުނެ މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ހުށަހަޅައިފައިވާ ޝަކުވާތައް ބަލަންވާނީ، މި ގަވާއިދުގައި، ސުލޫކީ މައްސަލަ ބެލުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިންނެވެ.

[ޝަކުވާ ހުށަހަޅާނެ ގޮތް]
ޝަކުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން، ތިރީގައިމިވާ ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް، ބާ ކައުންސިލަށް ޝަކުވާ ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
ބާ ކައުންސިލަށް ޝަކުވާ ހުށަހަޅާ ފޯމުން؛
ބާ ކައުންސިލުގެ ވެބްސައިޓުގައިވާ ޝަކުވާ ހުށަހަޅާ އޮންލައިން ފޯމުން؛
ލިޔުމުން.
ޝަކުވާއެއް ހުށަހަޅާއިރު، ޝަކުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ޝަކުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތަކީ ކާކުކަން އަންގައިދޭ މަޢުލޫމާތު؛
ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ މަޢުލޫމާތު؛
ޤާނޫނީ ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކީ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވިކަމަށް ޤަބޫލުކުރާ ސަބަބު ނުވަތަ ސަބަބުތައް؛
ޝަކުވާއާ ގުޅުންހުރި ހެކިންގެ މަޢުލޫމާތު؛
ޝަކުވާއާ ގުޅުންހުރި އެންމެހައި ލިޔުންތައް؛
މައްސަލަ ބެލުމަށް ބާރަކަށްވެދާނެ އިތުރު މަޢުލޫމާތެއްވާނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތެއް.
ހުށަހަޅާ ޝަކުވާއެއްގައި، މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތެއް ފުރިހަމަ ނުވާނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތެއް ފުރިހަމަކުރުމަށްފަހު، ރަސްމީ 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަލުން ހުށަހެޅުމަށް އެންގިދާނެއެވެ. އަދި މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމަކުރުމަށް އަންގާ އެންގުމަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުނުކޮށްފިނަމަ، އެ ޝަކުވާ ބަލައިނުގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ބާ ކައުންސިލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޝަކުވާ ދަފުތަރުކުރުން]
މި ގަވާއިދުގައި ބުނެފައިވާ މަޢުލޫމާތުތައް ފުރިހަމަކޮށް ޝަކުވާއެއް، ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހެޅުމުން، އެ ޝަކުވާއެއް، ބާ ކައުންސިލަށް ބަލައިގަނެ، ޝަކުވާ ބަލައިގަތްކަމުގެ ލިޔުން ޝަކުވާ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ދީ، އެ ޝަކުވާއާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ދަފުތަރުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ޝަކުވާ ދަފުތަރުކުރާއިރު، ޝަކުވާ ހުށަހެޅުނު ތަރުތީބަށް ބިނާކޮށް، ކޮންމެ ޝަކުވާއަކަށް ޚާއްޞަ ނަންބަރެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.

[ޝަކުވާ ބެލުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުން]
ޤާނޫނީ ވަކީލަކާމެދު ސުލޫކީ ޝަކުވާއެއް، ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހެޅުމުން، އެ ޝަކުވާ ދަފުތަރުކޮށް، އެ ޝަކުވާ ހުށަހެޅިފައިވާކަން އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީގެ ސަމާލުކަމަށް ސެކްރެޓޭރިއެޓުން ގެންނަންވާނެއެވެ.
މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާގޮތަށް، ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހެޅުމުން، ދަފުތަރުކުރެވޭ ސުލޫކީ ޝަކުވާ ބެލުމާމެދު އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީގެ ބައްދަލުވުމަކުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނީ ވަކީލަކާމެދު ހުށަހަޅައިފައިވާ ސުލޫކީ ޝަކުވާ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީގެ ބައްދަލުވުމަކަމަށް ހުށަހެޅުމުން، އަންނަނިވި ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް އެ ޝަކުވާއަކާމެދު ޢަމަލުކުރުމަށް ނިންމިދާނެއެވެ.
އެ ޝަކުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކަށް ބަލާއިރު، ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ބެލެވޭ އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ސަބަބުތަކެއް ހުރިކަމަށް ވާނަމަ، އެ ޝަކުވާއެއް ބެލުމަށް؛
އެ ޝަކުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކަށް ބަލާއިރު، ވަކީލުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ބެލެވޭ އެކަށީގެންވާ ޤާނޫނީ ސަބަބުތަކެއް ނެތްނަމަ، އެ ޝަކުވާއެއް ނުބެލުމަށް.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ޝަކުވާ ބެލުމާމެދު ނިންމި ގޮތް، އެ ޝަކުވާއެއް، ބާ ކައުންސިލުގައި ދަފުތަރުކުރި ތާރީޚުން ފެށިގެން، ގިނަވެގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ޝަކުވާ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް، ބާ ކައުންސިލުން އަންގަންވާނެއެވެ.

[ޖިނާއީ ކުށެއް ފާހަގަވާނަމަ ރިޕޯޓްކުރުން]
މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތަށް ޝަކުވާއެއް ބެލުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބެލި ބެލުމުގައި، އެ ޝަކުވާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކަކީ ޖިނާއީ ކުށަކާ ގުޅުންހުރި ކަމެއްކަމުގައި ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ ފަދަ ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ބެލުމަށް ޤާނޫނުން ލާޒިމުކޮށްފައިވާ ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއަކަށް އެ ޝަކުވާއެއް ރިޕޯޓުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާގޮތަށް އެ ޝަކުވާއެއް ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއަކަށް ރިޕޯޓުކުރިކަމުގައިވިޔަސް، އެ ޝަކުވާއެއް މި ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ބަލައި ފިޔަވަޅު އެޅުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.

[ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލް]
މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން، ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހެޅޭ ޝަކުވާއެއް ބެލުމަށް ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީން ނިންމައިފިނަމަ، އެ މައްސަލަ ބެލުމަށްޓަކައި އެތިކްސް ކޮމިޓީގެ މެންބަރުންގެ ތެރެއިން 3 (ތިނެއް) މެންބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ޕެނަލެއް އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީން އެކުލަވައިލައި، އެ ޝަކުވާއެއް ބެލުމަށް އެ ޕެނަލަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އެކުލަވައިލެވޭ ޕެނަލުން މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތައް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، މައްސަލަ ތަޙުޤީޤުކޮށް އެ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް ހެކިބަސް ދިނުމަށް ހާޒިރުވުމަށް އަންގައި، އެ ފަރާތްތަކުގެ ކިބައިން ބަޔާން ނަގައި، ލިޔެކިޔުންތައް ހުށަހެޅުމަށް އަމުރުކުރުމުގެ ބާރު އެ ޕެނަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އެކުލަވައިލެވޭ ޕެނަލް ދެމިއޮންނާނީ، އެ ޕެނަލަކުން ބަލަމުންދާ ޝަކުވާއެއް ބަލައި، އެ ޕެނަލަކުން ދޭ ލަފާ، ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއަށް ފޮނުވުމާ ހަމައަށެވެ.

[ޕެނަލްގެ ބައްދަލުވުންތައް]
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލްގެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުމުގައި، އެ ޕެނަލްގެ މެންބަރުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން، އެ ޕެނަލްގެ ޗެއަރޕަރސަނެއް އިންތިޚާބު ކުރަން ވާނެއެވެ.
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލްގެ ބައްދަލުވުންތަކުގެ ޔައުމިއްޔާއާއި ނިންމުންތައް ބަލަހައްޓައި، ޕެނަލްގެ މަސައްކަތުގެ އިދާރީ ކަންކަން އިންތިޒާމުކޮށް، ޕެނަލަށް ބޭނުންވާ އެންމެހައި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ، ބާ ކައުންސިލުގެ ސެކްރެޓޭރިއެޓުގެ ޒިންމާއެކެވެ.

[މަޞްލަޙަތު ފުށުއަރާ ފަރާތްތައް ހާމަކުރުން]
މި ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ސުލޫކީ މައްސަލަ ބެލުމަށް އެކުލަވައިލާ ޕެނަލްގައި ހިމެނޭ މެންބަރަކާއި އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީން ބަލަން ކަނޑައެޅި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ފަރާތަކާ، ސީދާގޮތުން ނަމަވެސް ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން ނަމަވެސް މަޞްލަޙަތުގެ ފުށުއެރުމެއްވާނަމަ، އެ މެންބަރަކު އެކަން އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއަށް އެންގުމާއެކު، އެ މައްސަލައާ ގުޅޭ އެންމެހައި މަސައްކަތްތަކުން ތަނާޒުލުވާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހާލަތު މެދުވެރިވެގެން ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލުން ވަކިވާ މެންބަރެއްގެ ބަދަލުގައި، ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލަށް އިތުރު މެންބަރަކު، ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީން އަޢްޔަނު ކުރަންވާނެއެވެ.

[ޑިއު ޕްރޮސެސް]
ބާ ކައުންސިލަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބަލަންވާނީ އެކަށީގެންވާފަދަ އަވަސް މިނެއްގައި، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. އަދި މިގޮތުން ބަލާ ޝަކުވާގެ މައްސަލަތައް ބަލައި، އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ފިޔަވަޅެއް އަޅަންވާނީ، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ވަކީލަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތުދީ، ހާމަކަމާއި ހަމަހަމަކަމާއެކުގައެވެ.

[މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޖުރާއަތު]
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލްގެ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުމުގައި، އެ ޕެނަލުން ބެލުމަށް ހަވާލުކޮށްފައިވާ މައްސަލަ ބެލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށްގެންދާނެގޮތުގެ ޓައިމްލައިނެއް އެކުލަވައިލައި، އެ ޓައިމްލައިން ފާސްކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޓައިމްލައިނާ އެއްގޮތަށް ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލުން މަސައްކަތްކުރަމުން ގެންދޭތޯ ބަލައި، އެކަން އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއަށް ރިޕޯޓު ކުރުމަކީ، ބާ ކައުންސިލުގެ ސެކްރެޓަރީ ޖެނެރަލްގެ ޒިންމާއެކެވެ.
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލުން އެ މައްސަލައިގެ ލިޔެކިޔުންތައް ބަލައި، އިތުރަށް މަޢުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުން ހޯދަންޖެހޭކަމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން އެ މަޢުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުން ހުރި ފަރާތްތަކަށް، އެ މަޢުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުން، ބާ ކައުންސިލާ ހިއްސާކޮށްދިނުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު، ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލަށް ލިބެގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ އެންގުމެއް އެންގޭ ފަރާތަކުން، އެ އެންގުމުގައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެ މަޢުލޫމާތު ނުވަތަ ލިޔެކިޔުން، ބާ ކައުންސިލާ ހިއްސާކުރަންވާނެއެވެ.
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލަށް އެ މައްސަލައެއް ބެލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް ބޭނުންވާވަރަށް އެކަށޭނެ މަޢުލޫމާތާއި ހެކި ލިބިއްޖެކަމަށް ފެނިއްޖެ ހާލަތުގައި، ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލުން، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް، އެ ވަކީލެއްގެ ސުލޫކީ މައްސަލަ ބެލުމަށް، ބާ ކައުންސިލުން ނިންމާފައިވާކަން ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ. އެ އެންގުމުގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އެ ވަކީލަކާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅުނު ޝަކުވާ؛
ޝަކުވާ ހުށަހެޅި ފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތު؛
މައްސަލައާ ގުޅިގެން ހެކީގެ ގޮތުގައި ލިބިފައިވާ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުންތަކުގެ ކޮޕީ؛
ވަކީލަކު ޢައްޔަނު ކުރަން ބޭނުންވާނަމަ، އެ ފުރުޞަތު ލިބިގެންވާކަން.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު ހާމަކުރުމަކީ މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އޭގެ ސަބަބުން ތަކުލީފުތަކެއް އުފުލަން ޖެހިދާނެ ކަމެއްކަމަށް އެކަށިގެންވާ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލަށް ފެނިއްޖެ ހާލަތެއްގައި އެ މަޢުލޫމާތު ސިއްރުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ސުލޫކީ މައްސަލަ ބެލުމަށް، ބާ ކައުންސިލުން ނިންމައިފައިވާކަން އަންގާއިރު، ބަލަމުންދާ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ޝަކުވާ ރައްދުވާ ވަކީލު ހުށަހަޅަން ބޭނުންވާ ލިޔުންތަކާއި ހެކީންގެ މަޢުލޫމާތު ހުށަހެޅުމަށް، ރަސްމީ 5 (ފަހެއް) ދުވަހުގެ މުއްދަތެއް ދޭންވާނެއެވެ.
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލުން، އެ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ތަޙުޤީޤަށް ހާޒިރުކުރަން ބޭނުންވާ މީހުންނަށް ހާޒިރުކުރަން ބޭނުންވާ ތާރީޚުގެ ރަސްމީ 5 (ފަހެއް) ދުވަހުގެ ކުރިން، ބާ ކައުންސިލުން އަންގާ ތަނަކަށް ހާޒިރުވުމަށް އެ މީހަކަށް ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި މި ލިޔުމުގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އެ ފަރާތެއް ހާޒިރުކުރެވޭ ބޭނުން؛
ހާޒިރުވާންޖެހޭ ތަނާއި، ހާޒިރުވާންޖެހޭ ގަޑި؛
ވަކީލަކު ޢައްޔަނު ކުރަން ބޭނުންވާނަމަ، އެ ފުރުޞަތު ލިބިގެންވާކަން؛
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެންގުންތައް، އެ އެންގުން ރައްދުވާ ފަރާތުން، ބާ ކައުންސިލަށް ދީފައިވާ، ނުވަތަ ބާ ކައުންސިލުގައި ދަފުތަރުކޮށްފައިވާ އެ ފަރާތެއްގެ އީ-މެއިލް އެޑްރެހަށް، ނުވަތަ އެ ފަރާތެއްގެ ފޯނު ނަންބަރަށް ފޮނުވުމުން، އެ ފަރާތަށް އެ އެންގުން ލިބުނީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
ބާ ކައުންސިލަށް ހާޒިރުވުމަށް އަންގާ ގަޑިއަށް، އެ އެންގުން ރައްދުވި ފަރާތުން ހާޒިރުވާންވާނެއެވެ. މަޤްބޫލު އުޒުރެއް އޮވެގެން ހާޒިރުވުމަށް އަންގައިފައިވާ ގަޑިއަށް ހާޒިރުވެވެން ނެތްނަމަ، ހާޒިރުވާންޖެހޭ ގަޑީގެ ލަސްވެގެން 2 (ދޭއް) ގަޑިއިރުގެ ކުރިން، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، ލިޔުމުން ނުވަތަ އީ-މެއިލުގެ ޒަރީޢާއިން އެކަން، ބާ ކައުންސިލަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ހާޒިރުވާން އެންގި ފަރާތަށް ހާޒިރު ނުވެވިއްޖެނަމަ، އެ ފަރާތެއް ދެވަނަ ފަހަރަށް ހާޒިރުކުރަން ބޭނުންވާ ތާރީޚުގެ 3 (ތިނެއް) ދުވަހުގެ ކުރިން ހާޒިރުވުމަށް އެންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެންގުމަކާ ގުޅިގެން، ބާ ކައުންސިލަށް ހާޒިރުވާންޖެހޭ ފަރާތްތަކުން، އެ އެންގުމާ އެއްގޮތަށް، ބާ ކައުންސިލަށް ހާޒިރުވާއިރު، އެ ފަރާތެއްގެ ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑު، ނުވަތަ އެ މީހަކީ ކާކުކަން އެނގޭނެ ރަސްމީ ލިޔުމެއް ގެންނަންވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢައްޔަނު ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުން]
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ކަންކަން ކުރިއަށްދާއިރު، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ވަކީލު ތަމްސީލުކުރާނެ ޤާނޫނީ ވަކީލެއް ޢައްޔަނު ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ލިބިގެންވާކަން، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ބަޔާންނަގަން ފެށުމުގެ ކުރިން އަންގައި ލިޔުމުން ރެކޯޑުކުރަންވާނެއެވެ.
ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލު، ކުރިއަށް ގެންދަން ބޭނުންވަނީ ޤާނޫނީ ވަކީލަކާއެކުކަމަށް މައްސަލަ ބެލުމުގެ އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއްގައި ބުނެފިނަމަ، އެ ވަގުތަކުން ފެށިގެން ރަސްމީ 5 (ފަހެއް) ދުވަހުގެ މުއްދަތެއް، ޤާނޫނީ ވަކީލެއް ޢައްޔަނު ކުރުމަށް، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދޭންވާނެއެވެ.
ބާ ކައުންސިލުން ބަލަމުންދާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން، ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢައްޔަނު ކުރަން ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކުން، ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢައްޔަނު ކުރާނީ، ބާ ކައުންސިލުގެ ވެބްސައިޓުގައި އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ޢައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކީ، އަންނަނިވި ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ފަރާތަކަށް ވާންވާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޤާނޫނީ ވަކީލުކަން ކުރުމުގެ ހުއްދަ އޮތް މީހަކަށް ވުން؛
ބަލަމުންދާ މައްސަލައިގައި ސުވާލުކުރެވޭ އެހެން މީހެއްގެ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްކަމުގައި ނުވުން؛
ބަލަމުންދާ މައްސަލައާ އެއްވެސް ގުޅުމެއް ނެތް ވަކީލަކަށް ވުން.

[ތަޙުޤީޤު ކުރިއަށްދިޔުން]
ބަލަމުންދާ މައްސަލައަކީ ހެކިންގެ ބަޔާންނަގަންޖެހޭ މައްސަލައެއްނަމަ، ތަޙުޤީޤު ކުރިއަށް ގެންދާނީ އަންނިވި ގޮތުގެ މަތިންނެވެ.
ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ބަޔާން ފުރަތަމަ ނެގުން؛
ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ހާޒިރުގައި ހެކިވެރިންގެ ބަޔާންނެގުން؛
ހެކިވެރިންނާ ސުވާލުކުރަން ބޭނުންވާނަމަ، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް އެ ފުރުޞަތު ދިނުން؛
ބަލަމުންދާ މައްސަލައަކީ ހެކިންގެ ބަޔާންނަގަން ނުޖެހޭ މައްސަލައެއްނަމަ، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ބަޔާންނަގައި، ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދޭންވާނެއެވެ.

[ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުން]
މައްސަލައިގެ ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާ ނިމުމުން، ހުށަހެޅިފައިވާ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުންތަކާއި ހެކީން ދީފައިވާ ބަޔާންތަކާ ގުޅިގެން ޖުމުލަގޮތެއްގައި ޖަވާބުދާރީވުމަށް 10 (ދިހައެއް) ދުވަހުގެ ފުރުޞަތެއް، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ދޭންވާނެއެވެ.

[އިނީޝިއަލް ރިޕޯޓް އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއާ ހިއްސާކުރުން]
ޖުމުލަގޮތެއްގައި ޖަވާބުދާރީވުމަށް، ޝަކުވާ ރައްދުވާ ވަކީލަށް ދެވޭ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 5 (ފަހެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މައްސަލައިގެ ރިޕޯޓު އެކުލަވައިލައި، އެ ރިޕޯޓު، ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[ރިޕޯޓު ކުރުން]
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލުން އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭގޮތަށް މައްސަލައިގެ ފައިނަލް ރިޕޯޓް ތައްޔާރުކޮށް، ބާ ކައުންސިލުގެ އެކްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
އެ ވަކީލަކާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅުނު ޝަކުވާ؛
މި ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގައިވާ ފަދައިން ޝަކުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތު ސިއްރުކުރަން، ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލުން ނިންމާފައި ނުވާނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތު؛
މައްސަލައާ ގުޅިގެން ހޯދުނު ލިޔުންތަކާއި، މަޢުލޫމާތާއި، ނެގުނު ބަޔާންތައް؛
މައްސަލައިގައި ފާހަގަކުރެވުނު ކަންތައްތައް؛
މައްސަލަ ނިންމަން ހުށަހަޅާ ގޮތް؛
ފިޔަވަޅެއް އަޅަންޖެހޭކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އަޅަންޖެހޭކަމަށް ފެންނަ ފިޔަވަޅާއި، ފިޔަވަޅުއަޅަން ފެންނަ ސަބަބު؛
އެ މައްސަލަ ބެލުމަށް ޢައްޔަނުކުރި ޕެނަލް މެންބަރުންގެ މަޢުލޫމާތު؛
ބާ ކައުންސިލުން ބަލަން ކަނޑައެޅި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ހޯދާ އެންމެހައި ލިޔެކިޔުންތަކުގެ އަސްލާއި، ބަޔާންތަކުގެ ރިކޯޑިންގތައް، ބާ ކައުންސިލުގެ ސެކްރެޓޭރިއޭޓުން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލްގެ ރިޕޯޓަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ފިޔަވަޅު އެޅުން]
ޝަކުވާ ބެލުމުގެ ޕެނަލުން ފޮނުވާ ރިޕޯޓަށް ބެލުމަށްފަހު، އެ ޝަކުވާއަކާ ގުޅިގެން ގޮތެއް ނިންމާނީ، ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީންނެވެ. އަދި އެ ޝަކުވާއަކީ އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބިފައިވާ އަދި އަސާސެއް އޮތް ޝަކުވާއެއްކަމަށް، ބާ ކައުންސިލުން ކަނޑައަޅާނަމަ، އަންނަނިވި ގޮތްތަކުންކުރެ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ބާރު، ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ނަސޭހަތް ދިނުން؛
އިންޒާރުދިނުން؛
-/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން؛
ކަނޑައެޅޭ ވަކި މުއްދަތަކަށް ހުއްދަ ހިފެހެއްޓުން؛
ޤާނޫނީ ވަކީލުކަމުގެ ހުއްދަ ބާޠިލުކުރުން.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ޤާނޫނީ ވަކީލަކާމެދު، ބާ ކައުންސިލުން ފިޔަވަޅު އަޅާ ހާލަތުގައި، ޤާނޫނީ ވަކީލު ހިންގައިފައިވާ ޢަމަލުގެ ކުޑަ ބޮޑު މިނަށް ބަލައި، މަތީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ބާރު، ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[މައްސަލަ ނިމުނުގޮތް އެންގުމާއި، ރިޕޯޓް ދޫކުރުން]
މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން، ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީން ނިންމި ނިންމުން، މައްސަލަ ރައްދުވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަށް އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެ މައްސަލައިގައި އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަށް ނިންމާފައިވާނަމަ، އެ މައްސަލައިގެ މަޢުލޫމާތު، ބާ ކައުންސިލުގެ ވެބްސައިޓުގައި ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް ބަލައި ނިމުމުން، އެ މައްސަލަ ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓް، އެ ޝަކުވާ ހުށަހެޅި ފަރާތަށާއި އެ މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ އެ މައްސަލައިގެ މަޞްލަޙަތެއް އޮތްކަމަށް ފެންނަ އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެދިއްޖެނަމަ، އެ ރިޕޯޓް އެ ފަރާތްތަކަށް ދޫކުރަންވާނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފު ކުރުން]
މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޤާނޫނީ ވަކީލަކާމެދު، ބާ ކައުންސިލުން އަޅާ ފިޔަވަޅަކާމެދު ޤާނޫނީ ވަކީލު ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ، އެ ނިންމުން ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ބާ ކައުންސިލުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުން، ބާ ކައުންސިލުގެ އިސްތިއުނާފު ކޮމިޓީއަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު އެ ޤާނޫނީ ވަކީލަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އިސްތިއުނާފު ކޮމިޓީއަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބަލާނީ، ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެކުލަވައިލެވޭ އިސްތިއުނާފު ކޮމިޓީން މައްސަލަ ބެލުމުގައި ޢަމަލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީންނެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އިސްތިއުނާފު ކޮމިޓީއަށް ހުށަހެޅުމަށްފަހު، އެ ކޮމިޓީން ނިންމާ ނިންމުމާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ، އެ ނިންމުން ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 15 (ފަނަރަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހަޅާ ޝަކުވާއެއްގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅިގެން އެހެން ގޮތަކަށް އަމުރުނުކުރާހައި ހިނދަކު، އެ ޝަކުވާއާ ގުޅިގެން، ބާ ކައުންސިލުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.

[ގަވާއިދުގައި ހިމެނިފައިނުވާ ކަމެއް މެދުވެރިވުން]
މި ގަވާއިދުގައި ހިމެނިފައިނުވާ ކަމެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އެ ކަމެއް ނިންމާނީ، އެތިކްސް ކޮމިޓީގެ ލަފަޔާއެކު، ބާ ކައުންސިލުގެ އެގްޒެކެޓިވް ކޮމިޓީންނެވެ.

[ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލު ކުރަން ފަށާނީ، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި މި ގަވާއިދު ޝާއިޢުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ.
____________________