އިންޝުއަރެންސްއާބެހޭ ޤާނޫނު
(13/2025)

[ފެށުން]

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހަރުދަނާ އަދި ރައްކާތެރި ގޮތެއްގައި އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާ ހިންގުމަށްޓަކައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ގޮތުން، އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކަށް ހުއްދަ ދިނުމާގުޅޭ އުސޫލުތަކާއި، އެފަރާތްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ސުޕަވައިޒްކުރުމާގުޅޭ އުސޫލުތަކާއި، އެނޫންވެސް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއާގުޅޭ އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ "އިންޝުއަރެންސްއާބެހޭ ޤާނޫނު" އެވެ.

[މަޤްޞަދުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާގެ ހަރުދަނާކަން ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގުމާއި އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކުގެ ވިޔަފާރީގެ ހަރުދަނާ އަދި ރައްކާތެރި އުސޫލުތައް އެކަށައަޅައި، އެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ވިޔަފާރި ހިނގާތޯ ބެލުން؛
އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުން؛
އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާއަށް އެކަމަކުން ނުރަނގަޅު އަސަރެއް ކޮށްފާނެ ކަންކަމަށް ތައްޔާރުވެ، އެކަންކަމާމެދު އެކަށޭނަ ފިޔަވަޅު އެޅުން؛
އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާ ތަރައްޤީކޮށް ފުޅާކުރުމާއި އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާގެ ވާދަވެރިކަން ފުޅާކުރުން؛
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމަށް އަދި އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް ލައިސަންސް ދޫކުރުމުގެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާއަކީ ޢާންމުންގެ ބޭނުންތަކާ އެއްގޮތަށް އިންޝުއަރެންސްގެ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދޭ އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޤްތިޞާދީ ކުރިއެރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ދާއިރާއެއް ކަމުގައި ހެދުން.

[ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުން]
މި ޤާނޫނު ހިންގައި ތަންފީޛުކުރާނީ އޮތޯރިޓީންނެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިތައް އަދި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ސުޕަވައިޒްކުރާނީ އޮތޯރިޓީންނެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާގެ ހަރުދަނާކަން ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި އޮތޯރިޓީން ރެގިއުލޭޓްކޮށް ސުޕަވައިޒްކުރާނެ ވިޔަފާރިތަކާއި ޙަރަކާތްތައް މި ޤާނޫނުގެ ދާއިރާގެ ތެރެއިން ކަނޑައަޅައި، އެފަދަ ވިޔަފާރިތަކާއި ޙަރަކާތްތައް ރެގިއުލޭޓްކޮށް ސުޕަވައިޒްކުރާނެ ގޮތް މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ރެގިއުލޭޓްކޮށް ސުޕަވައިޒްކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ ވިޔަފާރިއެއް ނުވަތަ ޙަރަކާތެއްގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތައް ހިނގާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމާގުޅޭ ޢާންމު ހަމަތައް]

[އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ބެހިގެންވާ ބާވަތްތައް]
މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ބެހިގެންވަނީ ޖެނެރަލް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއަށާއި ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއަށެވެ. ޖެނެރަލް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ތެރޭގައި ޖެނެރަލް ތަކާފުލް ވިޔަފާރި ހިމެނޭނެއެވެ. އަދި ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ތެރޭގައި ފެމެލީ ތަކާފުލް ވިޔަފާރި ހިމެނޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކޮންމެ ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއެއް ބެހިގެންވާ ކްލާސްތައް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އެފަދައިން ކަނޑައަޅާ ކްލާސްތަކުގެ ސަބް-ކްލާސްތައްވެސް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[މަނާ ކަންތައްތައް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ދޫކުރާ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސެއް ލިބިގެން މެނުވީ، އެއްވެސް ފަރާތަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމަކީ، ނުވަތަ ކުރާކަމަށް ދެއްކުމަކީ، ނުވަތަ ކުރާކަމަށް އިޝްތިހާރުކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ. އަދި އެފަދައިން ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތައް ހުއްޓުވައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، އެހެން ޤައުމެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ރެގިއުލޭޓްކުރާ ފަރާތަކުން ދޫކުރާ ރީއިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ހުއްދައޮތް ފަރާތަކުން، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް ރީއިންޝުއަރެންސް ޚިދުމަތް ދިނުމަކީ މަނާކަމެއް ނޫނެވެ.
ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއް ނުވަތަ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއް ނުވަތަ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓެއް ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކުން، އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދައިގެން މެނުވީ، "އިންޝުއަރެންސް" ނުވަތަ "ތަކާފުލް" އެފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރި ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ނަމުގައި ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ނުވަތަ އެފަދައިން ހުއްދަ ހޯދުމަކާ ނުލައި، އެފަދަ ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދޭކަމަށް ދޭހަވާ އެނޫންވެސް ލަފުޒެއް ނުވަތަ އެއިން ލަފުޒަކާ ގުޅުންހުރި ލަފުޒެއް ނުވަތަ އެއިން ލަފުޒެއްގެ މާނަ ދޭހަވާ އެހެން ލަފުޒެއް، ދިވެހިބަހުން ނުވަތަ އެހެން ބަހަކުންވެސް، ވިޔަފާރީގައި ނުވަތަ ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސެއް ލިބިގެން މެނުވީ، އެއްވެސް ފަރާތަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވެގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އެގޮތަށް ޙަރަކާތްތެރިވާކަމަށް ދައްކައިގެން ނުވަތަ އިޝްތިހާރުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ރީއިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް އެހެން ޤައުމެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ރެގިއުލޭޓްކުރާ ފަރާތަކުން ދޫކުރާ ރީއިންޝުއަރެންސް ބްރޯކިންގގެ ޚިދުމަތް ދިނުމުގެ ހުއްދައެއް އޮތް ފަރާތަކުން، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް، ރީއިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރކަމުގެ ޚިދުމަތް ދިނުމަކީ މަނާކަމެއް ނޫނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން އިސްތިސްނާކުރާ، އެހެން ޤައުމެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ރެގިއުލޭޓްކުރާ ފަރާތަކުން ދޫކުރާ ހުއްދައޮތް ބްރޯކަރކަމުގެ ޚިދުމަތްދޭ ފަރާތަކުން، ބްރޯކަރކަމުގެ ޚިދުމަތް ދިނުމަކީ މަނާކަމެއް ނޫނެވެ.
ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއް ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކުން، އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދައިގެން މެނުވީ، "އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކިންގ" މި ޢިބާރާތް، ނުވަތަ މި ޢިބާރާތާ ގުޅުންހުރި ޢިބާރާތެއް ނުވަތަ މި ޢިބާރާތުގެ މާނަ ދޭހަވާ އެހެން ޢިބާރާތެއް ނުވަތަ ލަފުޒެއް، ދިވެހިބަހުން ނުވަތަ އެހެން ބަހަކުންވެސް، އެފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރީގެ ނަމުގައި، ނުވަތަ އެނޫން ގޮތަކުންވެސް އެފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރީގައި ނުވަތަ ޚިދުމަތް ދިނުމުގައި ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން އިސްތިސްނާކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައި ފިޔަވައި އެނޫން ޙާލަތްތަކުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި އެއްވެސް ރިސްކެއް ކަވަރކުރުމަށްޓަކައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއް މެނުވީ ނެގުމަކީ މި ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
މި މާއްދާގެ (އ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި ރިސްކުކަމަށް ބަލާނެ ރިސްކުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މި މާއްދާގެ (އ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީއަށް އިސްތިސްނާ ދެވިދާނެ ކަންކަމަށް އިސްތިސްނާ ދޭންވާނީ، އެފަދައިން އިސްތިސްނާ ދެވިދާނެ މުއްދަތުތަކާއި މިންވަރުތަކާއި ޝަރުޠުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައެޅުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ
(އ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ރީއިންޝުއަރ ކުރުމަކީ، މި މާއްދާގެ (އ) މަނާކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ.
އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ފިޔަވައި އެނޫން އެއްވެސް ފަރާތަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނުވަތަ އެހެން ތަނެއްގައި ނަމަވެސް، އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއެއް ސޮލިސިޓްކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
އޮތޯރިޓީން ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއް؛
އޮތޯރިޓީން ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއް؛
އޮތޯރިޓީން ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުގެ އޭޖެންޓެއް؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އެހެން ފަރާތްތައް.
މި މާއްދާގެ (ފ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަރާތަކުން ސޮލިސިޓްކުރުން ހުއްދަވާ ދާއިރާ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ފ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަނާކުރުމުން އިސްތިސްނާވާ ފަރާތްތަކާއި ވިޔަފާރިތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާއިރު، އެފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރުމަށް ވަކި ޝަރުޠުތަކަކާއި ހަމަތަކެއް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ތ) ގެ ދަށުން އިސްތިސްނާވާ އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވަތަ ވިޔަފާރިއެއް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާނަމަ، އެކަން ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތައް ހުއްޓުވައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސާގުޅޭ ކަންކަން]

[އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރުމުގެ ޢާންމު ޝަރުޠުތައް]
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމަށް ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2023/7 (ކުންފުނީގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން އުފައްދާފައިވާ ކުންފުންޏަކަށެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް އޮންނަންވާނީ ލިޔުމުންނެވެ. އެގޮތުން ދޭ ލައިސަންސް ދެމިއޮންނާނެ ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅިފައި އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސަކީ އެހެން ފަރާތަކަށް ބަދަލުކުރެވޭނެ ލައިސަންސެއް ނޫނެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސެއް ދޫކުރާއިރު، މި ޤާނޫނުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތަކުގެ އިތުރުން، މި ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ޝަރުޠެއް ކަނޑައަޅާނަމަ އެ ޝަރުޠެއް، ލައިސަންސްގައި ނުވަތަ ލައިސަންސާއެކު ދެވޭ ލިޔުމެއްގައި ކަނޑައަޅައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އޮތޯރިޓީން އެ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތައް ބަދަލުނުކުރާހާ ހިނދަކު، ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތުން، އެ ޝަރުޠުތަކަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއާއި ޖެނެރަލް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި އެކީގައި ކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ކަނޑައަޅައި އެންގުމުގެ ބާރު، އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ލައިސަންސް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ކަނޑައަޅާ ގޮތަކަށް، އޮތޯރިޓީން އަންގާ މަޢުލޫމާތާއެކު، ލިޔުމަކުން އޮތޯރިޓީއަށެވެ.
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތާއި، ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުން ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށްޓަކައި އޮތޯރިޓީއަށް ބޭނުންވެގެން އަންގާ އެހެނިހެން މަޢުލޫމާތު ލަސްނުކޮށް އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ހުށަހަޅަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމައަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާނަމަ، ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުން ބާޠިލުކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާއެކު އެންމެ މަދުވެގެން ތިރީގައިވާ މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަނާބެހޭ ލިޔެކިޔުންތަކާއި އެފަރާތުގެ އަސާސީ ގަވާއިދާއި ހިންގާ ގަވާއިދުގެ ކޮޕީ؛
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތުން އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމަށް ޤަޞްދުކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ ތަފްޞީލު (ބިޒްނަސް ޕްލޭން)؛
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރުންނާއި ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންނާއި އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާ ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު؛
ވިއްކަން ޤަޞްދުކޮށްފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީތަކުގެ ކްލާސްތައް، އަދި އެ ޕޮލިސީތަކުން ކަވަރކުރާނެ ކަންތައްތަކާއި އެ ޕޮލިސީތަކުގެ މައިގަނޑު ބައިތައް ހިމެނޭ ބަޔާނެއް.

[އެޕްލިކޭޝަން ފީ]
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާއިރު، އެކަމަށްޓަކައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އެޕްލިކޭޝަން ފީ އޮތޯރިޓީއަށް ދައްކަންވާނެއެވެ.
އެޕްލިކޭޝަން ފީގެ ގޮތުގައި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންވަރު ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މިގޮތުން ދައްކާ އެޕްލިކޭޝަން ފީއަކީ ލައިސަންސް ދެވެން ނެތްކަމަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައިވެސް އަނބުރާ ދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ.
[ލައިސަންސް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކަށް ލައިސަންސް ދޫކުރުން ނުވަތަ ނުކުރުން] އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ހުށަހަޅަންޖެހޭ އެންމެހައި މަޢުލޫމާތެއް އޮތޯރިޓީއަށް ލިބޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އޮތޯރިޓީން ލައިސަންސް ދޫކުރަންވާނެއެވެ. ނުވަތަ ލައިސަންސް ދޫނުކުރާނަމަ ދޫނުކުރެވޭނެކަން އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެފަރާތަށް ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ގުނުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.
ލައިސަންސް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، މި ޤާނޫނުގައިވާ ޝަރުޠުތައް، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާއި އެނޫންވެސް ކަންކަން ފުރިހަމަނުވާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމެއް އޮތޯރިޓީއަށް ބާޠިލުކުރެވިދާނެއެވެ.
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްގައި މި ޤާނޫނުގައިވާ ޝަރުޠުތަކާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ކަންކަމުގެ އިތުރުން އަންނަނިވި ކަންކަން، އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަކަށް ނުވަތަ އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތަކަށް ފުރިހަމަވެފައިވާނަމަ، ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ފަރާތަށް އޮތޯރިޓީން ލައިސަންސް ދޫކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، މަދުވެގެން ބަހައްޓަންޖެހޭ ރައުސްމާލުގެ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް ރައުސްމާލު ހުރުން؛
ވިޔަފާރި ހިންގުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ގޮތުގެ ހަރުދަނާކަމާއި ވިޔަފާރީގެ ބިޒްނަސް ޕްލޭންގައިވާ ކަންކަން؛
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ރީއިންޝުއަރެންސް އިންތިޒާމުތަކަކީ އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އިންތިޒާމުތަކެއްކަން؛
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ފަރާތުން އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ލަޔަބިލިޓީތައް އަދާކުރެވޭނެ މިންވަރަކަށް އެފަރާތުގެ މާލީ ޤާބިލުކަން ހުރުމާއެކު، އެފަދަ މިންވަރަކަށް މާލީ ޤާބިލުކަން ދެމެހެއްޓޭނެކަން؛
މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރުންގެ ގޮތުގައާއި ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންގެ ގޮތުގައާއި އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ފަރާތްތަކަކީ، ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތްތަކެއްކަން ދޭހަކޮށްދޭފަދަ ސުލޫކާއި މަސައްކަތުގެ ތަޖުރިބާ ހުރުން.
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތަކަށް ލައިސަންސް ދޫކުރުމުގެ ސަބަބުން ޤައުމުގެ މާލީ ހަމަޖެހުން ދެމެހެއްޓުމަށް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ކުރާނެކަމަށް ނުވަތަ ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށް އުނިކަމެއް އަންނާނެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އޮތޯރިޓީން ލައިސަންސް ދޫކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ލައިސަންސް ދޫކުރާއިރު، އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ކްލާސްތަކުގެ ތެރެއިން ވަކި ކްލާހެއްގެ ނުވަތަ ކްލާސްތަކެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް ކްލާހެއްގައި ހިމެނޭ ވަކި ސަބް-ކްލާހެއް ނުވަތަ ސަބް-ކްލާސްތަކެއްގެ ވިޔަފާރި ކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ލައިސަންސް ދޫކުރާއިރު، މި ޤާނޫނުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތަކުގެ އިތުރުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އިތުރު ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ލައިސަންސް ދޫކުރެވިދާނެއެވެ.
ލައިސަންސް ދޫކުރުމަށްފަހު ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތައް ބަދަލުކުރެވިދާނެ ގޮތްތަކާއި، އިތުރު ޝަރުޠުތައް ކުރެވިދާނެ ގޮތްތަކާއި އެ ޝަރުޠުތަކަށް އުނިއިތުރު ގެނެވޭނެ ގޮތްތައް މި މާއްދާގެ (ކ) ގައި ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން ލައިސަންސް ދޫކުރާ ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތާއި، ލައިސަންސްގެ ދަށުން އެފަރާތަށް ކުރެވިދާނެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ބާވަތްތައް، އޮތޯރިޓީން ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.

[ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތައް]
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް، އަންނަނިވި ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތަކުގެ ތެރޭގައި ވިޔަފާރި ފަށަން 12 (ބާރަ) މަސްދުވަހަށްވުރެ ކުރު މުއްދަތެއް ދީފައިނުވާނަމަ، ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭ ދުވަހުން ފެށިގެން 12 (ބާރަ) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ލައިސަންސް ދޫކުރެވުނު ވިޔަފާރި ފަށަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ރައުސްމާލާއި، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި އަންގާ ރައުސްމާލާއި ސޮލްވެންސީ ބަހައްޓަންޖެހޭ މިންގަނޑުތަކަށާއި އެނޫން އެހެނިހެން ކަންތައްތަކާގުޅޭ މިންގަނޑުތަކަށާއި ކަންކަމަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގަންވާނީ ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހެޅިއިރު ހުށަހަޅާފައިވާ ބިޒްނަސް ޕްލޭންއާ އެއްގޮތަށެވެ. އަދި، އެއްވެސް ސަބަބަކާހުރެ ބިޒްނަސް ޕްލޭންއާ ތަފާތު ގޮތަކަށް ވިޔަފާރި ހިންގަންޖެހިއްޖެނަމަ، އެކަމަށް އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ އިންޓަރނަލް ކޮންޓްރޯލްތަކާއި އޮޑިޓްކުރާނެ އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅައި، ވިޔަފާރިއަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ރިސްކުތައް މެނޭޖްކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ނިޒާމުތައް ޤާއިމުކޮށް އުސޫލުތައް އެކަށައަޅަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގަންވާނީ ހަރުދަނާގޮތެއްގައި އަދި ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާއި، އޮތޯރިޓީން އަންގާ އެންގުންތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން މަކަރާއި، ހީލަތާއި، ޚިޔާނާތާއި، މަނީ ލޯންޑްރިންގއާއި، ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުމާއި އެނޫންވެސް އެފަދަ ކުށެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގަންވާނީ އެ ވިޔަފާރިއެއް ހިންގުމަށް އޮތޯރިޓީން ހުއްދަ ދީފައިވާ ނަމުގައި އެކަންޏެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރުންނާއި ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންނާއި އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންނަކީ ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ދޫކޮށްފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް، އެ ކުންފުނީގެ ވިޔަފާރި ހިންގާ ތަނުގައި ފަސޭހައިން ފެންނަ ގޮތަށް ބަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޤާއިމުވެފައިވާ އެ ކުންފުނީގެ ކޮންމެ އޮފީހެއް ނުވަތަ ކޮންމެ ބްރާންޗެއްގައި މި ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ ހުއްދަ ޢާންމުންނަށް ފަސޭހައިން ފެންނަ ގޮތަށް ބަހައްޓަންވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ، ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ބާވަތުގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ވިޔަފާރިއެއް ހިންގައިގެން ނުވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން އެ ކުންފުނީގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ މައިގަނޑު ޙަރަކާތެއް ހިންގުމަށް، އެހެން ފަރާތަކާ ޙަވާލުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އެ ކުންފުނީގެ ވިޔަފާރީގެ ހުރިހާ ޙަރަކާތްތަކެއް ހިންގަންވާނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޮފީހެއް ޤާއިމުކޮށް، އެތަނުންނެވެ. އަދި އެ އޮފީހުގައި، ލައިސަންސް ދޫކުރެވުނު ވިޔަފާރީގެ ހުރިހާ ކަމެއް އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ހިންގުމަށްޓަކައި ފުލްޓައިމްކޮށް ވަޒީފާ އަދާކުރާ މުވައްޒަފުން ތިބެންވާނެއެވެ. އަދި އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ވިޔަފާރީގެ ހިސާބުތަކާއި ރެކޯޑްތައް އެ އޮފީހުގައި ބަހައްޓަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠަކާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި އަންގާފައިވާ އެހެންވެސް ޝަރުޠަކާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ޚިލާފުވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، އެކަން ލަސްނުކޮށް އޮތޯރިޓީއަށް އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތާއެކު، އެ ކުންފުނިން ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ.
ޚިލާފުވި ކަމެއް ނުވަތަ ޚިލާފުވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ ކަމެއް ބަޔާންކޮށް އެކަމުގެ ތަފްޞީލު؛
ޚިލާފުވި ނުވަތަ ޚިލާފުވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ ކަމެއް ރަނގަޅުކުރުމަށް އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތަފްޞީލާއި އެ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް ކަނޑައަޅާ ތާރީޚުތައް.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން، މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީއަށް އަންގައިފިނަމަ، ޚިލާފުވެފައިވާ ނުވަތަ ޚިލާފުވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ ކަމެއް ރަނގަޅުކުރުމަށް، ނުވަތަ ބައެއް ޙަރަކާތްތައް ހުއްޓުމަށް، ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ކުރިއަށް ގެންދިޔުމުގައި ވަކި ކަމެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ ވަކި ކަމެއް ނުކުރުމަށް ނުވަތަ ވަކި ގޮތްތަކެއް ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކެއް ކަނޑައަޅައި އެކަންކަމަށް ޢަމަލުކުރުމަށް، އޮތޯރިޓީން އެފަރާތަށް އެންގިދާނެއެވެ.

[ލައިސަންސް ހިފެހެއްޓުމާއި ބާޠިލުކުރުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމަށް އެދި ލިޔުމުން އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އޮތޯރިޓީއަށް އެ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުމުން، ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމުގެ ކުރިން އެ ކުންފުނިން ވަކި ކަމެއް ނުވަތަ ކަންތައްތަކެއް ފުރިހަމަކުރުމަށް އެ ކުންފުންޏަށް އޮތޯރިޓީން އެންގިދާނެއެވެ. އަދި، އެ ކުންފުނިން އެކަންކަން ފުރިހަމަކުރަންދެން ލައިސަންސް ބާޠިލުކޮށްނުދީ ހިފެހެއްޓުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ނުވަތަ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ހިފެހެއްޓުމުގެ ނުވަތަ އެ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެފަރާތުން، މި ޤާނޫނާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދުތަކާ ނުވަތަ އެފަރާތުން ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމު އެހެންވެސް ޤާނޫނަކާ ނުވަތަ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠަކާ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ އަމުރަކާ ނުވަތަ އެންގުމަކާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ނުވަތަ ހަރުދަނާ ނޫން ގޮތަކަށް ވިޔަފާރިކުރުން؛
އެފަރާތުން، އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގަމުން ގެންދަނީ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ މަޞްލަޙަތަށް ނުވަތަ ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށް އުނިކަމެއް އަންނަ ގޮތަކަށްކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި އެއްކޮށް ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ބައެއް ނަމަވެސް ހުއްޓާލާފައިވުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި އިފްލާސްކޮށްފައިވުން ނުވަތަ އިފްލާސްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށާފައިވުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ދޫކުރެވިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ފިޔަވައި އެހެން ވިޔަފާރިއެއް އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ނެތި ކުރުން؛
ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނުން؛
އެއްވެސް މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރަކީ ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތެއް ކަމުގައިނުވުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ޒިންމާތަކާއި މަސައްކަތްތަކާއި ޙަރަކާތްތައް ހަރުދަނާ އަދި ރައްކާތެރި ގޮތަކަށް ހިންގުމަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށްވުރެ އެފަރާތުގެ ރައުސްމާލު މަދުކަން އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އެ ކުންފުންޏެއްގެ އިލްތިޒާމުތައް އަދާނުކުރެވުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހެޅުމުގައި ތެދުނޫން ނުވަތަ ފުރިހަމަނޫން ނުވަތަ އޮޅުންއަރާފަދަ މަޢުލޫމާތެއް ހުށަހަޅާފައިވުން؛
ތެދުނޫން ނުވަތަ އޮޅުންއަރާނެފަދަ މަޢުލޫމާތު އޮތޯރިޓީއަށް ދިނުން ނުވަތަ އޮތޯރިޓީއަށް އޮޅުވާލުން؛ ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް ރީއިންޝުއަރެންސްގެ އިންތިޒާމުތައް ހަދާފައިނުވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ
(ނ) ގެ ދަށުން ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެކަން ލިޔުމަކުން އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް އޮތޯރިޓީން އަންގަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމަށް އަންގާ އެންގުމަކަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން އެ ކުންފުނިން އިންޝުއަރެންސްގެ އެއްވެސް ކޮންޓްރެކްޓެއް ހަދައިގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އިންޝުއަރެންސްގެ އެއްވެސް ވިޔަފާރިއެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ ތާރީޚުގެ ކުރިން އެ ކުންފުނިން ހަދާފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ލިބިދޭ ޙައްޤުތަކަށް ނުވަތަ ލަޔަބިލިޓީތަކަށް މި މާއްދާގެ ސަބަބުން އެއްވެސް އުނިކަމެއް ނާންނާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ލައިސަންސް ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ އެކަން އޮތޯރިޓީން ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުގެ ރަޖިސްޓަރީ]
ޢާންމުން ބަލަން ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ބެލޭނެ ގޮތަށް، އޮތޯރިޓީން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުގެ ރަޖިސްޓަރީއެއް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި މި ރަޖިސްޓަރީގައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ދޫކުރާ ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ނަމާއި، އެޑްރެހާއި މިނޫންވެސް ޢާންމުންނަށް ބޭނުންތެރި މަޢުލޫމާތެއްކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ އެހެނިހެން މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[ބްރާންޗާއި ސަބްސިޑިއަރީ ޤާއިމުކުރުން]
އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދައިގެން މެނުވީ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން، އެ ކުންފުނީގެ އޮފީހެއް ނުވަތަ ބްރާންޗެއް ނުވަތަ ސަބްސިޑިއަރީއެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި އަދި ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައިވެސް ޤާއިމުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުގެ ބްރާންޗާއި ސަބްސިޑިއަރީތައް ޤާއިމުކުރުމަށް ހުއްދަ ދިނުމުގައި ކަނޑައެޅިދާނެ ޝަރުޠުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ތަކާފުލް ވިޔަފާރި]
އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއަކުން ތަކާފުލް ވިޔަފާރި ކުރަންވާނީ އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހުގައެވެ.
ތަކާފުލް ވިޔަފާރި ނޫން އެހެން ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސެއް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް ތަކާފުލް ވިޔަފާރި ކުރަންވާނީ އެކަމަށް އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހުގައެވެ.
އޮތޯރިޓީން ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި، ތަކާފުލް ވިޔަފާރިއަށް ޚާއްޞަކުރެވޭ ގަވާއިދުތައް ނެރެ، އެ ވިޔަފާރި ހިންގުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިތުރު ގޮތްތަކާއި އުސޫލުތަކާއި މިންގަނޑުތައް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. އަދި ތަކާފުލް ވިޔަފާރިކުރާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން، މި ޤާނޫނުގެ ވަކި މާއްދާއަކަށް ނުވަތަ މާއްދާތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުން އިސްތިސްނާއެއް ދެވިދާނެ ޙާލަތްތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މެނޭޖްމަންޓް]

[ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑު]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި ހިންގާނެގޮތުގެ އުސޫލުތަކާއި ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައަޅައި އަދި ކުންފުނީގެ މެނޭޖްމަންޓުން ކުންފުނި ހިންގާގޮތް ބެލުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރާނީ ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުންނެވެ. ޚާއްޞަގޮތެއްގައި، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މައިގަނޑު މަސައްކަތްތަކަށް ނުރަނގަޅު އަސަރު ކޮށްފާނެ ކަންކަމަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ގޮތުން ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ސިޔާސަތުތަކެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ މައިގަނޑު މަސައްކަތްތަކުގެ ތެރޭގައި އިންވެސްޓްކުރުމާއި، ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ ފަންޑު މެނޭޖްކުރުމާއި، އެސެޓްތަކާއި ލަޔަބިލިޓީތައް މެނޭޖްކުރުމާއި، ކްލެއިމްތައް ބަލައިގަތުމާއި ކްލެއިމްތަކަށް ފައިސާ ދިނުމާއި، އޮޑިޓްކުރުމާއި، އިންޓަރނަލް ކޮންޓްރޯލް ނިޒާމުތަކާއި، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ބޭނުންކުރާނެ އެކައުންޓިންގ މިންގަނޑުތައް ހިމެނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންނަކީ ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް، ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.
ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުން މަސައްކަތްކުރަންވާނީ ހެޔޮ ނިޔަތުގައި، ތެދުވެރިކަމާއެކު އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތަކަށެވެ.
އަދި އެފަރާތްތަކުގެ ވަޒީފާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރަންވާނީ، އެއާ އެއްފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި އެހެން ފަރާތަކުން އެފަދަ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާނެފަދަ ހުނަރާއި ފަރުވާތެރިކަން ބަހައްޓައިގެންނެވެ.
ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރެއް، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް ފައިދާހުރި ގޮތަށް މަސައްކަތްކުރުމުގައި ބޭނުންވާނެ ހުނަރާއި ފަރުވާތެރިކަން ނުބަހައްޓައި މަސައްކަތްކުރުމުގެ ސަބަބުން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިއްޖެނަމަ، އެ ލިބުނު ގެއްލުމަށް، އެ ޑިރެކްޓަރަކު ޒާތީގޮތުން ޒިންމާވާނެއެވެ.
ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑު އެކުލެވިގެންވާންވާނީ، މަދުވެގެން 5 (ފަހެއް) މެންބަރުންގެ މައްޗަށެވެ. އަދި ބޯޑުގެ މެންބަރުންގެ ޢަދަދު ވާންވާނީ އޮނަހިރި ޢަދަދަކަށެވެ. ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން 1 (އެކެއް) މެންބަރަކީ މާލީ ރިޕޯޓުތައް ތައްޔާރުކުރުމާއި، އެކައުންޓިންގ ނުވަތަ އޮޑިޓްކުރުމުގެ މަސައްކަތުގެ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށް ވާންވާނެއެވެ.
ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑަށް އެއްވެސް ނިންމުމެއް ނިންމޭނީ، ބޯޑުގެ ޖަލްސާއެއް ބޭއްވުމަށް ބޭނުންވާ ޤާނޫނީ ޢަދަދު ހަމަވާ ބޯޑުގެ ޖަލްސާއެއްގައި ނަގާ ވޯޓުގެ އަޣުލަބިއްޔަތު ލިބިގެން، ނުވަތަ ދައުރުކޮށްގެން، ޤާނޫނީ ޢަދަދު ހަމަވާ ވަރަށް ޑިރެކްޓަރުން ސޮއިކޮށްފައިވާ ނިންމުމަކުންނެވެ.
ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ނިންމާ ނިންމުންތައް ތަންފީޛުކުރުމަށާއި ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިންގަންޖެހޭ ކަންކަން ހިންގުމަށްޓަކައި ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގައިވެސް އެ ކުންފުނީގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރަކު ނުވަތަ ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރަކު ހުންނަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންގެ ތެރޭގައި ކުންފުނީގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރ ނުވަތަ ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރ ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[ކުންފުނީގެ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މައިގަނޑު ކަންކަން ހިންގުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށްޓަކައި އެކަންކަމަށް އެކަށީގެންވާ މީހުން އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންގެ ގޮތުގައި ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން، އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުން ޢައްޔަންކުރަންވާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި، ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ ފަންޑު މެނޭޖްކުރުމާއި، އިންވެސްޓްކުރުމާއި، އިންޓަރނަލް އޮޑިޓްކުރުމާއި، ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާއި، އިރުޝާދުތަކާއި އަމުރުތަކާއި، އުސޫލުތަކަށް ކުންފުނިން ޢަމަލުކުރޭތޯ ބެލުން ހިމެނެއެވެ.
އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުން މަސައްކަތްކުރަންވާނީ ހެޔޮ ނިޔަތުގައި، ތެދުވެރިކަމާއެކު އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތަކަށެވެ.
އަދި އެފަރާތްތަކުގެ ވަޒީފާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރަންވާނީ، އެއާ އެއްފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި އެހެން ފަރާތަކުން އެފަދަ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގައި ބޭނުންކުރާނެފަދަ ހުނަރާއި ފަރުވާތެރިކަން ބަހައްޓައިގެންނެވެ.
އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރެއް، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް ފައިދާހުރިގޮތަށް މަސައްކަތްކުރުމުގައި ބޭނުންވާނެ ހުނަރާއި ފަރުވާތެރިކަން ނުބަހައްޓާ މަސައްކަތްކުރުމުގެ ސަބަބުން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިއްޖެނަމަ، އެ ލިބުނު ގެއްލުމަށް، އެ އޮފިސަރެއް ޒާތީގޮތުން ޒިންމާވާނެއެވެ.

[މަޤާމުތަކަށް ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ކިބައިގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ސިފަތައް]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރ ނުވަތަ ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރ، އަދި އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންނާއި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އެހެނިހެން މަޤާމުތަކަށް ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ކިބައިގައި ތިރީގައިވާ ސިފަތައް ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައިވުން؛
އެހެން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރެއް ނުވަތަ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރެއް ނުވަތަ މުވައްޒަފެއް ކަމުގައިނުވުން.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރުކަމުގެ މަޤާމަށް ނުވަތަ ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުކަމުގެ މަޤާމަށް ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތަކީ، ޢައްޔަންކުރެވޭ މުއްދަތުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދިރިއުޅޭނެ އަދި ކުންފުނި ހިންގުމުގައި ފުލްޓައިމްކޮށް ޙަރަކާތްތެރިވާނެ ފަރާތަކަށްވާންވާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރަކަށްވުން]
އެއްވެސް ފަރާތަކުން ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ނުވަތަ އެހެން ފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރަކަށްވާނެފަދަ މިންވަރަކަށް ޙިއްޞާ ހޯދުމަށް ޤަޞްދުކުރާނަމަ، އެފަދަ ޙިއްޞާއެއް ހޯދުމުގެ ކުރިން އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދަންވާނެއެވެ. އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެހެން ފަރާތެއް ނުވަތަ ފަރާތްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ޙިއްޞާ ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރާކަމަށް ބެލެވޭނީ، އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި، ރަސްމީކޮށް ނުވަތަ ނުރަސްމީކޮށް އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެފަރާތްތައް ގުޅިގެން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ވޯޓުދިނުމުގެ ބާރު ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރާނަމައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ފަދައިން އެއްވެސް ފަރާތަކުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ޙިއްޞާ ހޯދުމަށް ޤަޞްދުކުރާކަން އެ ކުންފުންޏަށް އެންގުމުން އެކަން ލަސްނުކޮށް އެ ކުންފުނިން އޮތޯރިޓީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އެއްވެސް މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރެއް ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ނުވަތަ އެހެން ފަރާތެއް ނުވަތަ ފަރާތްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ރައުސްމާލުގެ ނުވަތަ ވޯޓުދިނުމުގެ ބާރު ލިބިދޭ ޙިއްޞާގެ %20 (ވިހި އިންސައްތަ) ނުވަތަ އެއަށްވުރެ އިތުރުވެގެންދާނެ، ނުވަތަ 33% (ތެއްތިރީސް އިންސައްތަ) ނުވަތަ އެއަށްވުރެ އިތުރުވެގެންދާނެ، ނުވަތަ %50 (ފަންސާސް އިންސައްތަ) އަށްވުރެ އިތުރުވެގެންދާނެ މިންވަރަކަށް ޙިއްޞާ އިތުރުކުރުމުގެ ކުރިން އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ
(ނ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހަޅަންވާނީ އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މަޢުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުންތަކާ އެކުގައެވެ.

[ހަރުދަނާ އަދި ރައްކާތެރި ގޮތުގައި ވިޔަފާރި ހިންގުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް]

[ރައުސްމާލު]
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް، ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް، އެފަރާތަކުން ކުރާ ޖެނެރަލް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއަށް 50,000,000/- (ފަންސާސްމިލިއަން) ރުފިޔާއަށްވުރެ މަދުނޫން ޢަދަދެއް، އަދި އެފަރާތަކުން ކުރާ ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއަށް -/10,000,000 (ދިހަމިލިއަން) ރުފިޔާއަށްވުރެ މަދުނޫން ޢަދަދެއް، ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން އެއަށްވުރެ ބޮޑު ޢަދަދެއް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ އެ ޢަދަދަކަށްވުރެ މަދުނޫން ޢަދަދެއް، ރައުސްމާލުގެ ގޮތުގައި ބަހައްޓަންވާނެއެވެ. އެ ޢަދަދަކީ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ދަރާފައިވާ، ނުވަތަ ރަހުނުކުރެވިފައިވާ ފައިސާއަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އިންޝުއަރެންސް ބާވަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ވަކި ކްލާހެއްގެ ނުވަތަ ވަކި ކްލާސްތަކެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި އެކަނި ކުރާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޢަދަދަށްވުރެ ކުޑަ ޢަދަދެއް ރައުސްމާލުގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓުމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ހިންގާ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ބާވަތާއި ކުރިމަތިވާ ރިސްކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޢަދަދަށްވުރެ މަތީ ޢަދަދަކަށް ރައުސްމާލު ބެހެއްޓުމަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައެޅުމެއް ކަނޑައަޅައި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް އެންގުމެއް އަންގައިފިނަމަ، އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ކަނޑައަޅާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައެޅި ޢަދަދަށް އެ ކުންފުނިން ރައުސްމާލު ބަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން އޮތޯރިޓީން ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިގެން އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރަމުންދާ ފަރާތްތަކުން، އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޢަދަދަށް ރައުސްމާލު އިތުރުކުރުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއް ދޭންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާއިރު، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ހުރި ރައުސްމާލަށްވުރެ ރައުސްމާލުގެ ޢަދަދު ދަށްކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ރައުސްމާލުގެ ގޮތުގައި ބަލާނެ ފަންޑުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[ސޮލްވެންސީ މާޖިން]
ސޮލްވެންސީ މާޖިން މަދުވެގެން ހުންނަންޖެހޭނެ މިންވަރު ކަމުގައި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންވަރަށްވުރެ މަދުނުވާނެ ގޮތެއްގައި، ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް ސޮލްވެންސީ މާޖިން ބަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބެހެއްޓުމަށް ކަނޑައަޅާ ސޮލްވެންސީ މާޖިން ކަނޑައެޅުމުގައި، ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިތަކަށް އަދި ތަފާތު ކްލާސްތަކުގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިތަކަށް، ތަފާތު މިންގަނޑެއް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
ވަކި ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތައް މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސޮލްވެންސީ މާޖިން ބެހެއްޓުމުން އޮތޯރިޓީއަށް އިސްތިސްނާކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ސޮލްވެންސީ މާޖިން ބެހެއްޓުމާ ގުޅޭގޮތުން، އޮތޯރިޓީއަށް އަންނަނިވި ކަންކަން ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
އެސެޓްތަކާއި ލަޔަބިލިޓީތަކުގެ ވެލިއު ކަނޑައަޅާނެ ގޮތުގެ މިންގަނޑުތައް؛
އެސެޓްތަކާއި ލަޔަބިލިޓީތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމަނާނެ ބާވަތްތައް.

[ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓް]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓްއެއް ބެހެއްޓުމަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ބަހައްޓާ ޑިޕޮސިޓްއަށް އާމްދަނީ ނުވަތަ އިންޓްރެސްޓް، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އުސޫލެއްގެ ދަށުން ދެވޭނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ލައިސަންސް ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އެފަރާތުން ބަހައްޓާ ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓް ބޭނުންކުރަންވާނީ އެފަރާތުގެ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންނަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާ ދިނުމަށެވެ. އަދި، ހުރިހާ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުން ހުށަހަޅާ ހުރިހާ ކްލެއިމްތަކަށް ދެވޭނެ މިންވަރަށް ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓް ނެތްނަމަ، ކްލެއިމްތަކުގެ ބައެއް ދިނުމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ނިންމިދާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ލައިސަންސް ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، އަދި އެފަރާތުގެ އެއްވެސް ޕޮލިސީހޯލްޑަރަކަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާއެއް ނެތްނަމަ ނުވަތަ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންނަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާ ދައްކައި ނިމިފައިވާނަމަ، ފައިސާ ދައްކައި ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 12 (ބާރަ) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓްގެ ގޮތުގައި ބާކީހުރި ފައިސާ އެފަރާތަށް އޮތޯރިޓީން ދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ބަހައްޓާ ޑިޕޮސިޓްއަކީ، އެ ޑިޕޮސިޓް ބެހެއްޓި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ އެސެޓެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ ޑިޕޮސިޓް ރަހުނު ކުރުމަކަށް ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ބަހައްޓާ ޑިޕޮސިޓް ބެލެވޭނީ އެ ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާދާރުންގެ ފަންޑުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެސެޓެއް ކަމުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ސެކިއުރިޓީ ޑިޕޮސިޓް ބެހެއްޓުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ފަންޑު ޤާއިމުކުރުން]
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް، އެފަރާތުން ހިންގާ ކޮންމެ ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއަކަށް ވަކި އިންޝުއަރެންސް ފަންޑެއް ޤާއިމުކޮށްފައި ހުންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަންޑުގެ އިތުރުންވެސް އިތުރު ފަންޑެއް ނުވަތަ ފަންޑުތަކެއް ޤާއިމުކުރުމަށް، އޮތޯރިޓީން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަށް އެންގިދާނެއެވެ.
އެގޮތުން، އެކި ބާވަތްތަކުގެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަށް ނުވަތަ ވަކި ކްލާހެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގާ ކުންފުނިތަކަށް ތަފާތު ފަންޑުތައް ޤާއިމުކުރުމަށް އެންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ފަންޑު ޤާއިމުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ޙިއްޞާދާރުންގެ ފައިސާއާއި ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ ފައިސާ ވަކިން ބެލެހެއްޓުން]
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް، އެ ކުންފުންޏެއްގެ ޙިއްޞާދާރުންގެ ފައިސާއާއި ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ ފައިސާއާގުޅޭ އެކައުންޓްތައް ބަލަހައްޓަންވާނީ ވަކިންނެވެ.

[އެސެޓްތައް އިންވެސްޓްކުރުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުގެ އެސެޓްތައް އިންވެސްޓްކުރެވޭނެ ގޮތްތަކާއި އެސެޓްތައް ބަހައްޓަންޖެހޭނެ ތަންތަން، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[އެސެޓްތައް ބެހެއްޓުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް ނުވަތަ ވަކި ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަކަށް ނުވަތަ ވަކި ކްލާހެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަކަށް، އެ ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ އެ ކުންފުނިތަކުގެ ލަޔަބިލިޓީތައް އަދާކުރުމަށްޓަކައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަދުވެގެން އެސެޓްތައް ބަހައްޓަންޖެހޭ މިންވަރެއް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި، އެ ކުންފުންޏަކަށް ނުވަތަ ކުންފުނިތަކަށް އެންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އަންގާ އެންގުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ކަނޑައަޅައި ބަޔާންކުރެވިދާނެއެވެ.
އެސެޓްތައް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބަހައްޓަންޖެހެނީ ކޮން ލަޔަބިލިޓީތަކަކާ ގުޅިގެން ކަން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ އެސެޓްތަކުގެ ބާވަތްތައް؛
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ އެސެޓްތަކުގެ ވެލުއޭޝަން ހަދާނެ ގޮތް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، ވަކި ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަކަށް ނުވަތަ ވަކި ކްލާހެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަކަށް، އެސެޓްތައް ބެހެއްޓުމަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި އެންގުމުގައި، އެކި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަށް އެކި މިންވަރު ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. މިގޮތަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާނީ، އެ ކުންފުންޏެއްގެ މާލީ ޙާލަތަށާއި ރިސްކު ޕްރޮފައިލްއަށާއި މިނޫންވެސް އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ އެހެން ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހުއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އެސެޓްތައް ބެހެއްޓުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ރީއިންޝުއަރެންސް އިންތިޒާމުތައް]
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް، އެކަށީގެންވާ ރީއިންޝުއަރެންސް އިންތިޒާމުތަކެއް ހަދާފައި ހުންނަންވާނެއެވެ. ރީއިންޝުއަރެންސް އިންތިޒާމުތައް ހަދާއިރު، އެފަރާތުން ވެފައިވާ ވަކިވަކި އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓްތަކުގެ އެކްސްޕޯޜަރއަށް، އަދި އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓްތަކުގެ ދަށުން ކުރިމަތިވެދާނެ އެގްރެގޭޓް ލޮސްއަށް އެފަރާތުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ކުރާ އިންޝުއަރެންސް މުޢާމަލާތެއް ނުވަތަ އެއިން ބައެއް، ފެކަލްޓޭޓިވް އުސޫލުން ރީއިންޝުއަރ ކުރުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ކުންފުނިތަކަށް އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން އެ އިންޝުއަރެންސް މުޢާމަލާތަށް އެކަށީގެންވާ ރީއިންޝުއަރެންސް ލިބެން ނެތްނަމަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ފެކަލްޓޭޓިވް އުސޫލުން ރީއިންޝުއަރ ކުރެވިދާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ހަދާފައިވާ ރީއިންޝުއަރެންސް އިންތިޒާމުތައް އެކަށީގެންވާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ނުފެންނަނަމަ، އެ އިންތިޒާމުތަކަށް ބަދަލުގެނައުމަށް، އޮތޯރިޓީއަށް އެންގިދާނެއެވެ. އެގޮތުން، ބަދަލެއް ގެނައުމަށް އޮތޯރިޓީން އަންގައިފި ހިނދެއްގައި، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އެ ބަދަލެއް ގެންނަންވާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ކުރުން މަނާ ކަންކަން]
އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިޔުމުން ލިބިގެން މެނުވީ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން، ތިރީގައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާއެއް، އެ ޙިއްޞާއެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ކިބައިން އަނބުރާ ގަތުން، އަދި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާ ކޮލަޓެރަލްއަށް ނެގުމަށްފަހު ދަރަނި ދިނުން؛
އޮތޯރިޓީން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހާ ހިނދެއްގައި، ގުޅުންހުރި ފަރާތެއްކަމަށް އޮތޯރިޓީން މާނަކުރާ ފަރާތަކަށް ދަރަނި ދޫކުރުން ނުވަތަ ގުޅުންހުރި ފަރާތަކުން ނަގާ ދަރަންޏަކަށް ގެރެންޓީއެއް ދިނުން ނުވަތަ ސެކިއުރިޓީއެއް ބެހެއްޓުން؛
ކޮލަޓެރަލްއަކާ ނުލައި އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ދަރަންޏަށް ފައިސާ ދޫކުރުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ވެފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީތައް އެހެން ފަރާތަކަށް ބަދަލުކުރުން.
އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އުސޫލުތަކެއްގެ މަތިން، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ފާސްކޮށްފައިވާ، އަދި އެ ކުންފުނީގެ ހުރިހާ މުވައްޒަފުންނަށް ނިސްބަތްވާ ސްކީމެއްގެ ދަށުން، އެ ކުންފުނީގެ މުވައްޒަފުންނަށް ދަރަނި ދިނުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރާއި (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަނާކުރުމުން އިސްތިސްނާވާނެއެވެ.

[ބަދަލުކުރުމާއި އެއްކޮށްލުން]
އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިޔުމުން ހޯދައިގެން މެނުވީ، ތިރީގައިވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެއް އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އެއް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއް އަނެއް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކާ އެއްކޮށްލުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް އެހެން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އެސެޓްތައް ނުވަތަ އެސެޓްތަކުން ބައެއް ހޯދުން ނުވަތަ ގަތުން؛ ނުވަތަ އެހެން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ލަޔަބިލިޓީތަކުގެ ޒިންމާ ނެގުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހެޅުމުން، އެއްކޮށްލުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކާއި، އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތައް އެއްކޮށްލުމުން ހުންނާނެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މާލީ އަދި ހިންގުންތެރިކަމުގެ ޤާބިލިއްޔަތުކަމާއި ކުރިމަގުގެ ވިޔަފާރީގެ ފުރުޞަތުތައް އޮތޯރިޓީން ބަލަންވާނެއެވެ. އަދި އެއްކޮށްލުމުން ހުންނާނެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކީ އާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް ލައިސަންސް ދޫކުރުމަށް ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ ޝަރުޠުތަކެއް ފުރިހަމަވާނެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށްވާ ޙާލަތުގައި މެނުވީ އޮތޯރިޓީން އެ ކުންފުންޏަކަށް ލައިސަންސް ދީގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަމުގެ އިތުރުން، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދޭ ހުއްދައެއް ދިނުމުގެ ސަބަބުން އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާގެ ވާދަވެރިކަން ކުޑަވެގެންދާނެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ ނުވަތަ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ މަޞްލަޙަތު ރައްކާތެރިނުކުރެވޭނެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ހުއްދަ ދީގެން ނުވާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ވާދަވެރިކަން ކުޑަވުމުގެ ސަބަބުން ކޮށްފާނެ ނޭދެވޭ އަސަރަކަށްވުރެ، މިފަދަ ހުއްދައެއް ދިނުމުގެ ސަބަބުން ކުރާނެ އެދެވޭ އަސަރު ބޮޑުކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ ހުއްދައެއް ދެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމަކަށް ހުއްދަ ދިނުމުގައި އޮތޯރިޓީއަށް އެކަށީގެންވާކަމަށް ފެންނަ ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ނުވަތަ ޝަރުޠަކާ ނުލައިވެސް ހުއްދަ ދެވިދާނެއެވެ.

[ކުންފުންޏެއްގައި އިންވެސްޓްކުރުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން، އެހެން ކުންފުންޏެއްގެ ސްޓޮކް، ބޮންޑް، ޙިއްޞާ ނުވަތަ އިކުއިޓީއާ ގުޅިފައިވާ ބޮންޑެއްގައި، ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށްނަމަވެސް، އިންވެސްޓްކުރަންވާނީ އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ހުއްދަ ދިނުމުގައި ވަކި ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ހުއްދަ ދިނުމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ނިންމިދާނެއެވެ. އެގޮތުން ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތަކުގެ ތެރެއިންވެސް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އިންވެސްޓްކުރާ ކުންފުނީގެ ހިންގުމާއި ޙަރަކާތްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ޝަރުޠުތައް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
އަދި، ހުއްދަ ދިނުމަށްފަހު، ޝަރުޠުތަކަށް އުނިއިތުރު ގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރުވެސް އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ކަމުގައިވީނަމަވެސް، އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދުމަކާ ނުލައި އިންވެސްޓްކުރެވިދާނެ ކުންފުނިތަކާއި އިންވެސްޓްކުރެވިދާނެ މިންވަރުތަކާއި ކަންކަން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ޚިދުމަތް ދިނުމުގެ އުސޫލުތަކާއި ހަމަތައް]
[ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ލިބޭ ނަފާ އެ ޕޮލިސީގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަރާތަށް ލިބިދިނުން] ކޮންމެ ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގައިވެސް އެ ޕޮލިސީއެއްގެ ޕޮލިސީހޯލްޑަރު ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި، އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގެ މިލްކުވެރިކަން އެސައިންކޮށް ނުވަތަ އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގެ ބެނެފިޝަރީއެއްގެ ގޮތުގައި، އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ލިބޭ ކޮންމެ ނަފާއެއް، އެހެން ފަރާތަކަށް ނުވަތަ ފަރާތްތަކަކަށް ލިބުން މަގުފަހިވާގޮތް އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގައި ހަމަޖެހިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ލައިފް އިންޝުއަރކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް މަރުވެއްޖެނަމަ، އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ލިބޭ ކޮންމެ ނަފާއެއް ލިބިދޭންވާނީ އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ލިބޭ ނަފާއެއް ލިބުމަށް އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަރާތަކަށް ނުވަތަ ފަރާތްތަކަށް، އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތަށެވެ. އަދި އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ލިބޭ ނަފާއެއް ލިބުމަށް، އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގެ ދަށުން ލައިފް އިންޝުއަރކޮށްފައިވާ ފަރާތް ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތެއް އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގައި ކަނޑައަޅާފައިނުވާނަމަ، އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ލިބޭ ނަފާ ބަހާނީ، ވާރިސުންގެ މެދުގައި މުދާ ބެހުމުގައި ޢަމަލުކުރާ ޢާންމު އުސޫލުގެ ދަށުން، ލައިފް އިންޝުއަރކޮށްފައިވާ ފަރާތުގެ ވާރިސުންގެ މެދުގައެވެ.
ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ލިބޭ ނަފާ ލިބޭނެ ފަރާތެއް ކަނޑައެޅުމާއި، އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގެ މިލްކުވެރިކަން އެހެން ފަރާތަކަށް އެސައިންކުރުމާއި އަދި އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއަށް ބަދަލުގެނައުމަށް އެދުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވަނީ ހަމައެކަނި އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގެ ދަށުން ލައިފް އިންޝުއަރކޮށްފައިވާ ފަރާތަށެވެ.

[ސަބްރޮގޭޝަން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ކްލެއިމްގެ ގޮތުގައި ދެއްކި ފައިސާއެއްގެ ސަބަބުން އެ ކުންފުންޏަށް ލިބޭ ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި، ޕޮލިސީހޯލްޑަރަށް ލިބުނު ގެއްލުމަށް ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ދޭންޖެހޭ ބަދަލެއްވާނަމަ ނުވަތަ ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ބަދަލެއް ދީފައިވާނަމަ، އެ ބަދަލު ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤު އެ ކުންފުންޏަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ލިބެންޖެހޭ ބަދަލު ހޯދުމަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ބޭނުންވާނަމަ، ޕޮލިސީހޯލްޑަރުގެ ނަމުގައި އެ ތިންވަނަ ފަރާތާ ދެކޮޅަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ދަޢުވާކުރުމަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ޕޮލިސީހޯލްޑަރާއެކު ހެދިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓްގައި ޝަރުޠުކުރެވިދާނެއެވެ.
ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ލިބޭ ފައިސާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް ލިބޭނީ، ކްލެއިމްއަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ދައްކާފައިވާ ފައިސާއަކީ، ޕޮލިސީހޯލްޑަރަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ޖުމްލަ ޢަދަދަށްވުރެ މަދު ޢަދަދަކަށްވާނަމަ، އެ މަދުވި ޢަދަދު ޕޮލިސީހޯލްޑަރަށް ދިނުމަށްފަހު، ބާކީވާ ޢަދަދެވެ.

[ޕްރީމިއަމް ރޭޓް ކަނޑައެޅުން]
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް، ޕްރީމިއަމް ރޭޓް ކަނޑައެޅުމުގެ ހަރުދަނާ އުސޫލުތައް ބޭނުންކޮށްގެން، އަދި އޮތޯރިޓީން ވަކި އުސޫލުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ އެ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާގޮތަށް، އެފަރާތުން ހިންގާ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ކޮންމެ ކްލާހަކަށް އަދި ސަބް-ކްލާހަކަށް ޕްރީމިއަމް ރޭޓްތައް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން ކަނޑައަޅާ ޕްރީމިއަމް ރޭޓްތައް ކަނޑައެޅުމަށް އެ ކުންފުންޏަކުން ބޭނުންކުރި އުސޫލުތަކުގެ ތަފްޞީލާއެކު އެ މަޢުލޫމާތު އޮތޯރިޓީން އަންގާ ގޮތެއްގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅަމުން ގެންދަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ޕްރީމިއަމް ރޭޓް ކަނޑައެޅުމަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން ބޭނުންކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި ރޭޓް ކަނޑައެޅުމާ ގުޅުންހުރި އެހެން ކަންކަން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމޭޖަސް]
އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން ފައިސާ ހޯދުމަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަށް ހުށަހަޅާ ކްލެއިމްތަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމައި އެކަން ޕޮލިސީހޯލްޑަރަށް ލަސްވެގެން އަންގަންޖެހޭ މުއްދަތެއް އަދި ކްލެއިމްތަކަށް ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ މުއްދަތެއް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. އަދި، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދައްކާފައިނުވާނަމަ، އެ ކުންފުނިން ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމޭޖަސް ދެއްކުމަށާއި ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމޭޖަސް ހިސާބުކުރާނެ ގޮތް ދުރާލާ އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[އިތުރު ޕްރޮޑަކްޓްތައް ވިއްކުން]
ވަކި ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕްރޮޑަކްޓެއް ނުވަތަ ޕްރޮޑަކްޓްތަކެއް ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް ވިއްކަންވާނެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެފަދައިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައިވެސް، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޕްރޮޑަކްޓަކުން ކަވަރކުރާނެ ކަންކަމާއި އެ ޕްރޮޑަކްޓެއްގެ ޕްރީމިއަމް ކަނޑައަޅާނީ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ވަކި ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕްރޮޑަކްޓެއް ނުވަތަ ޕްރޮޑަކްޓްތަކެއް ވިއްކުމަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަށް އެންގުމުގައި އޮތޯރިޓީން ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ވަކި އިންޝުއަރެންސް ޕްރޮޑަކްޓެއް ނުވަތަ ޕްރޮޑަކްޓްތަކެއް ވިއްކަންވާނެކަމަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައި، އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަށް އޮތޯރިޓީން ދޭންވާނެއެވެ.

[އެކުއިޒިޝަން ކޮސްޓް]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން، އެކުއިޒިޝަން ކޮސްޓްގެ ގޮތުގައި އަހަރެއްގެ މައްޗަށް ގިނަވެގެން ޚަރަދުކުރެވޭނެ މިންވަރު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކަނޑައެޅުމެއް ކަނޑައެޅުމުގައި، އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރީގެ ވަކި ބާވަތްތަކަށް ތަފާތު މިންވަރުތައް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ސިއްރު ހިފެހެއްޓުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން އަދި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީތަކުން، އެފަރާތްތަކުގެ ކަސްޓަމަރުންގެ މަޢުލޫމާތުގެ ސިއްރު ހިފަހައްޓަންވާނެއެވެ.
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން އަދި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީތަކުން، ކަސްޓަމަރެއްގެ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށްވެސް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ލިޔުމަކުން އެ ކަސްޓަމަރެއްގެ ހުއްދައެއް ލިބިފައިވުން؛
ކަސްޓަމަރެއް މަރުވެފައިވާނަމަ، އެކަމަށް ވާރިސެއްގެ ހުއްދަ ލިޔުމަކުން ލިބިފައިވުން؛
ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން؛
ޖިނާއީ ކުށްތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން ނުވަތަ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކުރާ ޤާނޫނީ އަމުރެއްގެ ދަށުން؛
މި ޤާނޫނުން އެފަދަ މަޢުލޫމާތެއް ހާމަކުރަން ހުއްދަކޮށްފައިވާ ކަމެއްގައި އަދި/ނުވަތަ ޙާލަތެއްގައި ހާމަކުރުން.
އެއްވެސް ސަބަބަކާ ގުޅިގެން ކަސްޓަމަރާއި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކާ ނުވަތަ ކަސްޓަމަރާއި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކާ ދެމެދުގައިވާ ގުޅުން ކެނޑުނުކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެ ކަސްޓަމަރާބެހޭ މަޢުލޫމާތެއް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގައި ނުވަތަ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގައި ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއެއްގައި މަސައްކަތްކުރަމުންދާ ނުވަތަ މަސައްކަތްކުރި އެއްވެސް ފަރާތެއް، ނުވަތަ މަސައްކަތެއް ކުރުމަށް ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ޢައްޔަންކުރި އެއްވެސް ފަރާތެއް، އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީގެ ކަސްޓަމަރުންގެ މަޢުލޫމާތު ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ނުވަތަ އެހެން ފަރާތަކަށް އެފަދަ މަޢުލޫމާތެއް ދީ ނުވަތަ އެހެން ފަރާތަކަށް އެފަދަ މަޢުލޫމާތެއް ބެލޭނެގޮތް މެދުވެރިކޮށްދީގެންވެސް ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި މަސައްކަތްކުރަމުންދާ ނުވަތަ މަސައްކަތްކުރި ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންނާއި އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންނާއި މުވައްޒަފުންނާއި އޭޖެންޓުން އަދި ކޮންސަލްޓަންޓުންވެސް ހިމެނޭނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީގެ މުވައްޒަފުންނާއި އޮފިސަރުންނާއި އޮތޯރިޓީން ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތްތަކުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތައް ކުރުމުގައި ލިބިފައިވާ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ނުވަތަ ލިޔެކިޔުމެއް، އެމީހެއްގެ ވަޒީފާގެ ނުވަތަ ޢައްޔަންކުރެވުނު މަސައްކަތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން މެނުވީ، ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ނަމަވެސް އެހެން ފަރާތަކަށް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި، އެފަދަ މުވައްޒަފުންނާއި އޮފިސަރުން މަޤާމުން ވަކިވިނަމަވެސް އަދި އޮތޯރިޓީން ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ޢައްޔަންކުރެވުނު މުއްދަތު ހަމަވެފައިވީނަމަވެސް އެފަދަ މަޢުލޫމާތެއް ނުވަތަ ލިޔެކިޔުމެއް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

[ސިއްރު ހިފެހެއްޓުމުން އިސްތިސްނާވާނެ ޙާލަތްތައް]
އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމުގައި ނުވަތަ، އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި މަޢުލޫމާތު ހާމަކުރުން، މި ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާއިން އިސްތިސްނާވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއެއްގެ ޙިއްޞާދާރުންގެ ޢާންމު ޖަލްސާއެއްގައި ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އޮޑިޓަރުން، ނުވަތަ މި ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އޮތޯރިޓީން ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އޮޑިޓަރުން، އެފަރާތްތަކަށް ޤާނޫނީގޮތުން ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު އެފަރާތްތަކަށް ދިނުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އެކްޗުއަރީގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު އެފަރާތަށް ދިނުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ޤާނޫނު ނަންބަރު 81/6 (މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީގެ ޤާނޫނު 1981) ގެ ދަށުން ނުވަތަ އެހެންވެސް ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގައި އެފަރާތުން މަޢުލޫމާތެއް ނުވަތަ ލިޔެކިޔުމެއް ހުށަހެޅުމަށް އެންގުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން މަސައްކަތްކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏާއި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއާ ދެމެދުގައި މަޢުލޫމާތު ޙިއްޞާކުރުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުން ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް އެފަރާތެއްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު ޙިއްޞާކުރުން؛
މި ޤާނޫނުގެ 58 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އުފައްދާފައިވާ ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލައެއް ބެލުމުގެ ބޭނުމުގައި އެފަރާތުން މަޢުލޫމާތެއް ނުވަތަ ލިޔެކިޔުމެއް ހުށަހެޅުމަށް އެންގުން؛
ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމަށާއި، މަނީ ލޯންޑްރިންގއާއި، ޓެރަރިސްޓް ޙަރަކާތްތަކަށް ފައިސާ ހޯދައިދިނުމާ ދެކޮޅަށް، އެކަމާގުޅޭ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން، ހެޔޮ ނިޔަތުގައި އެޅޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކާއި ޕޮލިސީހޯލްޑަރަކާ ދެމެދު ހިނގާފައިވާ މުޢާމަލާތަކާ ގުޅޭގޮތުން ޝަރީޢަތުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި، އެފަދަ މުޢާމަލާތަކާ ގުޅިގެން އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ޙައްޤެއް ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި އެ މުޢާމަލާތަކާބެހޭ ބައެއް ނުވަތަ ހުރިހާ މަޢުލޫމާތެއް ހާމަކުރުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއެއްގެ ކަސްޓަމަރަކާ އެހެން ފަރާތަކާ ދެމެދު ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާ ނުވަތަ ކޯޓުން ބަލަމުންދާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން، ކޯޓުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަށް، އެ ކަސްޓަމަރަކާ ބެހޭގޮތުން މަޢުލޫމާތު ހުށަހެޅުމަށް އެންގުން؛
އެހެން ޤައުމުތަކުގެ އިންޝުއަރެންސް ރެގިއުލޭޓަރީ އަދި ސުޕަވައިޒަރީ އިދާރާތަކުން އެދިގެން، އެ އިދާރާތަކާ ޤާނޫނީގޮތުން ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު، އޮތޯރިޓީން އެފަރާތްތަކަށް ދިނުން.

[އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީތައް]

[އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓުން]
އެއްވެސް ފަރާތަކުން، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކާއެކު ލިޔުމުން ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވެގެން ނުވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން، އެ ކުންފުނީގެ އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާނެ ފަރާތެއް ޢައްޔަންކުރަންވާނީ ނުވަތަ އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ހުއްދަ ދޭންވާނީ، އެފަރާތަކާއެކު ލިޔުމުން ވެވޭ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުންނެވެ.
އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓުގެ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓު ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ކަސްޓަމަރަކަށް ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ޒިންމާ ނަގާނީ އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިންނެވެ. އެޖެންސީ އެގްރީމެންޓެއް މެދުވެރިކޮށްވިޔަސް ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއަކުން ނުވަތަ އެހެންވެސް ގޮތަކުން، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ މި މަސްއޫލިއްޔަތު އެހެން ފަރާތަކަށް ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ދޫކުރާ ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ލިބިގެން މެނުވީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވެގެން ނުވާނެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ އެކަން ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ދޫކުރާ ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ލިބިގެން މެނުވީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވެގެން ނުވާނެކަމަށް މި މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން، އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ލިބިފައިނުވާ ފަރާތެއް އެ ކުންފުނީގެ އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ޢައްޔަންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ނުވަތަ މަސައްކަތްކުރުމަށް ހުއްދަ ދީގެން ނުވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓެއްގެ ސަބަބުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް ލިބޭ ގެއްލުމެއްގެ ބަދަލު އެ އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓުގެ ކިބައިން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ލިބިގަތުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއްނާޅައެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރކަމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރުމުގެ ޢާންމު ޝަރުޠުތައް]
އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރކަމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރެވޭނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2023/7 (ކުންފުނީގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން އުފައްދާފައިވާ ކުންފުންޏަކަށެވެ. އަދި އެފަދަ ކުންފުންޏެއްގެ ޙިއްޞާގެ ވަކި އިންސައްތައެއްގެ ސީދާ އަދި ނުސީދާ ވެރިފަރާތްތަކަކީވެސް ދިވެހިރައްޔިތުންކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްގައި ތިރީގައިވާ ކަންތައްތަކާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އިތުރު ކަންކަން އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތަކަށް ނުވަތަ ފެންވަރަކަށް ހުރިނަމަ، ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ފަރާތަށް، އޮތޯރިޓީން ލައިސަންސް ދޫކުރަންވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންވަރަށް ރައުސްމާލު ހުރުން؛
މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރުންގެ ގޮތުގައާއި ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންގެ ގޮތުގައާއި އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ފަރާތްތަކަކީ، ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތްތަކެއްކަން ދޭހަކޮށްދޭފަދަ ސުލޫކާއި މަސައްކަތުގެ ތަޖުރިބާ ހުރުން.

[އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރކަމުގެ ލައިސަންސާގުޅޭ ކަންކަން]
އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރކަމުގެ ލައިސަންސް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން އަންގާ މަޢުލޫމާތާއެކު، އޮތޯރިޓީއަށެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރކަމުގެ ލައިސަންސް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާއިރު، އެކަމަށްޓަކައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އެޕްލިކޭޝަން ފީ އޮތޯރިޓީއަށް ދައްކަންވާނެއެވެ.
ލައިސަންސް އެޕްލިކޭޝަން ފީގެ ގޮތުގައި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންވަރު އޮތޯރިޓީން ދުރާލާ ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ. އެ އެޕްލިކޭޝަން ފީއަކީ ލައިސަންސް ދެވެން ނެތްކަމަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައިވެސް އަނބުރާ ދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ.
އޮތޯރިޓީން އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރކަމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރާއިރު، ވަކި ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ލައިސަންސް ދޫކުރެވިދާނެއެވެ. އެފަދައިން ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތަކުގެ އިތުރުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އިތުރު ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ލައިސަންސް ދޫކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދުގައި، ލައިސަންސް ދޫކުރުމަށްފަހު ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠުތައް ބަދަލުކުރެވިދާނެ ގޮތްތަކާއި، އިތުރު ޝަރުޠުތައް ކުރެވިދާނެ ގޮތްތަކާއި، އެ ޝަރުޠުތަކަށް އުނިއިތުރު ގެނެވޭނެ ގޮތްތައް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ނުވަތަ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރަކަށް ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެފަރާތުގެ ވިޔަފާރި ހުއްޓާލާފައިވުން؛
އެފަރާތުން، މި ޤާނޫނާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދުތަކާ ނުވަތަ އެފަރާތުން ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމު އެހެންވެސް ޤާނޫނަކާ ނުވަތަ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠަކާ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ އަމުރަކާ ނުވަތަ އެންގުމަކާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ނުވަތަ ހަރުދަނާ ނޫން ގޮތަކަށް ވިޔަފާރިކުރުން؛
ތެދުނޫން ނުވަތަ އޮޅުންއަރާނެފަދަ މަޢުލޫމާތު އޮތޯރިޓީއަށް ދިނުން ނުވަތަ އޮޅުވާލުން؛
އެފަރާތުގެ ޒިންމާތަކާއި މަސައްކަތްތަކާއި ޙަރަކާތްތައް ހަރުދަނާ އަދި ރައްކާތެރި ގޮތަކަށް ހިންގުމަށް އެކަށޭނަ ވަރަށްވުރެ އެފަރާތުގެ ރައުސްމާލު މަދުކަން އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
އެފަރާތުން ވިޔަފާރި ހިންގަމުން ގެންދަނީ އެފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ މަޞްލަޙަތަށް އުނިކަން އަންނަ ގޮތަކަށްކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
އެފަރާތެއް އިފްލާސްކޮށްފައިވުން ނުވަތަ އިފްލާސްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށާފައިވުން؛
އެއްވެސް މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރަކީ ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތެއް ކަމުގައިނުވުން؛
ލައިސަންސަށް އެދި ހުށަހެޅުމުގައި ތެދުނޫން ނުވަތަ ފުރިހަމަނޫން ނުވަތަ އޮޅުންއަރާފާނެ މަޢުލޫމާތެއް ހުށަހަޅާފައިވުން؛
ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނުން.

[އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކާއެކު އެކަނި އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓް ހެދުން]
ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއް އެފަރާތުގެ މަސައްކަތުގައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކާއެކު މެނުވީ، ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށްނަމަވެސް، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި އެއްވެސް ރިސްކެއް ކަވަރކުރުމަށްޓަކައި އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓެއް ހެދުމަށް ނެގޯޝިއޭޓްކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހުރި ރިސްކުކަމަށް ބަލާނެ ރިސްކުތައް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކާއެކު ކުރެވޭ ރީއިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓެއް މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ މަނާ ކޮންޓްރެކްޓްގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލަށް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް އިސްތިސްނާ ދެވިދާނެއެވެ. އެގޮތުން އިސްތިސްނާ ދިނުމުގައި، އިސްތިސްނާ ދެވިދާނެ މުއްދަތުތަކާއި މިންވަރުތަކާއި ޝަރުޠުތައް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރަކަށްވުން]
އެއްވެސް ފަރާތަކުން ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ނުވަތަ އެހެން ފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރަކަށްވާނެފަދަ މިންވަރަކަށް ޙިއްޞާ ހޯދުމަށް ޤަޞްދުކުރާނަމަ، އެފަދަ ޙިއްޞާއެއް ހޯދުމުގެ ކުރިން އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދަންވާނެއެވެ. އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެހެން ފަރާތެއް ނުވަތަ ފަރާތްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް ޙިއްޞާ ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރާކަމަށް ބެލެވޭނީ، އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި، ރަސްމީކޮށް ނުވަތަ ނުރަސްމީކޮށް އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން އެފަރާތްތައް ގުޅިގެން އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ ވޯޓުދިނުމުގެ ބާރު ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރާނަމައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ފަދައިން އެއްވެސް ފަރާތަކުން ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ ޙިއްޞާ ހޯދުމަށް ޤަޞްދުކުރާކަން އެ ކުންފުންޏަށް އެންގުމުން އެކަން ލަސްނުކޮށް އޮތޯރިޓީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ އެއްވެސް މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރެއް ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ނުވަތަ އެހެން ފަރާތެއް ނުވަތަ ފަރާތްތަކެއް މެދުވެރިކޮށް، ބްރޯކަރުގެ ރައުސްމާލުގެ ނުވަތަ ވޯޓުދިނުމުގެ ބާރު ލިބިދޭ ޙިއްޞާގެ %20 (ވިހި އިންސައްތަ) ނުވަތަ އެއަށްވުރެ އިތުރުވެގެންދާނެ، ނުވަތަ 33% (ތެއްތިރީސް އިންސައްތަ) ނުވަތަ އެއަށްވުރެ އިތުރުވެގެންދާނެ، ނުވަތަ %50 (ފަންސާސް އިންސައްތަ) އަށްވުރެ އިތުރުވެގެންދާނެ މިންވަރަކަށް ޙިއްޞާ އިތުރުކުރުމުގެ ކުރިން އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ
(ނ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދައަށް އެދި ހުށަހަޅަންވާނީ އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މަޢުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުންތަކާ އެކުގައެވެ.

[ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރުންގެ ރަޖިސްޓަރީ]
ޢާންމުން ބަލަން ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ބެލޭނެގޮތަށް، ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރުންގެ ރަޖިސްޓަރީއެއް އޮތޯރިޓީން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ރަޖިސްޓަރީގައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ދޫކުރާ ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްގެ ނަމާއި، އެޑްރެހާއި މިނޫންވެސް ޢާންމުންނަށް ބޭނުންތެރި މަޢުލޫމާތެއްކަމަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އެހެނިހެން މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
[އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއާގުޅޭ ގަވާއިދުތަކާއި އެންގުންތައް] އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީތަކާގުޅޭ ކަންކަމުގައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ގަވާއިދުތައް ހެދުމާއި އެންގުންތައް އެންގުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ރެކޯޑް ބެހެއްޓުމާއި ރިޕޯޓު ހުށަހެޅުން]

[ރެކޯޑްތައް ބެހެއްޓުން]
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް އަދި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުންވެސް އެފަރާތުން ހިންގާ ވިޔަފާރީގެ ކަންކަން އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ހިންގަމުން ގެންދިޔުމަށް ބޭނުންވާ މާލީ ހިސާބުތަކާއި އެހެނިހެން ރެކޯޑްތައް، ޤާނޫނީގޮތުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުތަކަށް ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން އަންގާ މުއްދަތަކަށް އަދި އަންގާ ގޮތަކަށް ބަހައްޓަންވާނެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ތިރީގައިވާ ލިޔެކިޔުންތައް ހިމެނެއެވެ.
އިޝޫކޮށްފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީތަކުގެ ރަޖިސްޓަރީއެއް ނުވަތަ އޭގެ ރެކޯޑްތައް؛ އެ ރަޖިސްޓަރީގައި ނުވަތަ ރެކޯޑްތަކުގައި، އިޝޫކޮށްފައިވާ ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއަކާ ގުޅޭގޮތުން، ޕޮލިސީހޯލްޑަރުގެ ނަމާއި އެޑްރެހާއި އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށި ތާރީޚާއި އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ ޓްރާންސްފަރކޮށްފައިވާނަމަ ނުވަތަ އެސައިންކޮށްފައިވާނަމަ ނުވަތަ ނޮމިނޭޓްކޮށްފައިވާނަމަ އޭގެ ތަފްޞީލު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ކްލެއިމްތަކުގެ ރަޖިސްޓަރީއެއް ނުވަތަ އޭގެ ރެކޯޑްތައް؛ އެ ރަޖިސްޓަރީގައި ނުވަތަ ރެކޯޑްތަކުގައި، ހުށަހަޅާފައިވާ ކޮންމެ ކްލެއިމްއަކާ ގުޅޭގޮތުން، ކްލެއިމްކުރި ފަރާތުގެ ނަމާއި އެޑްރެސް، ކްލެއިމްއަށް ފައިސާ ދެއްކި ތާރީޚް، ކްލެއިމްއަށް ފައިސާ ދައްކާފައިނުވާނަމަ ފައިސާ ދައްކާފައިނުވާ ސަބަބާއި އެގޮތަށް ނިންމި ތާރީޚް ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އެހެނިހެން މާލީ ހިސާބުތަކާއި ރެކޯޑްތަކާއި ލިޔެކިޔުންތައް.
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް އަދި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުންވެސް، އެފަރާތުގެ ވިޔަފާރީގެ ކަންކަމާގުޅޭ މާލީ ހިސާބުތަކާއި އެހެނިހެން ރެކޯޑްތައް ބަހައްޓަންވާނީ ދިވެހިރާއްޖޭގައެވެ. އަދި އެފަދަ ރެކޯޑްތައް ހުންނަންވާނީ ދިވެހިބަހުން ނުވަތަ އިނގިރޭސިބަހުންނެވެ.
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް އަދި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުންވެސް، އެފަރާތްތަކުގެ ރެކޯޑްތައް ހަލާކުވިޔަނުދިނުމަށް، ނުވަތަ އެއަށް ގެއްލުމެއްވުން ނުވަތަ އެއަށް ބަދަލުގެނައުން ނުވަތަ ނައްތާލުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އޮތޯރިޓީން އަންގާ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތަކާއި، އެނޫންވެސް ރައްކާތެރިކަމުގެ އެކަށީގެންވާ އެހެން ފިޔަވަޅުތައް އަޅަންވާނެއެވެ.
އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި މަޢުލޫމާތު ރައްކާތެރިކޮށް ބެލެހެއްޓޭނެ ނިޒާމެއް އަދި މަޢުލޫމާތު ގެއްލިއްޖެނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތު އަލުން ހޯދޭނެ ގޮތްތަކެއް ހަމަޖެހިފައިވާނަމަ، ބަހައްޓަންޖެހޭ ރެކޯޑްތަކާއި، ފޮތްތަކާއި، ސްޓޭޓްމަންޓްތަކާއި، ކަރުދާސްތަކާއި، ލިޔުމުން ކުރެވިފައިވާ އެކި މުޢާމަލާތްތަކާއި، ކޭބަލްތަކާއި، ނޯޓިސްތަކާއި، މާލީ ޙަރަކާތްތަކާބެހޭ އެހެނިހެން ކަރުދާސްތަކުގެ އަސްލު ބެހެއްޓުމުގެ ބަދަލުގައި ރައްކާކުރަން ފަސޭހަ ގޮތަކަށް، މައިކްރޯ ފިލްމުގެ ގޮތުގައި ނުވަތަ އިލެކްޓްރޯނިކްކޮށް ނުވަތަ އެހެންވެސް ގޮތަކަށް ޓެކްނޯލޮޖީގެ ވަސީލަތެއް ބޭނުންކޮށްގެން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭ މުއްދަތަކަށް ބެހެއްޓިދާނެއެވެ. އެގޮތުން ރައްކާކުރަން ފަސޭހަ ގޮތަކަށް ބެހެއްޓޭ ރެކޯޑްތައް، އެ ރެކޯޑްތަކުގެ އަސްލެކޭ އެއްގޮތަށް ކޯޓުތަކުގައި ހެކިދިނުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން ރެކޯޑްތައް ބަހައްޓަންޖެހޭ ގޮތުގެ ތަފްޞީލުތައް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ރިޕޯޓުތަކާއި މަޢުލޫމާތު ހުށަހެޅުން]
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް އަދި ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުންވެސް އޮތޯރިޓީން އަންގާ ގޮތަކަށް، އަންގާ ތަފްޞީލުތަކާއެކު، އަންގާ ވަގުތަކަށް، އަންގާ މަޢުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުންތަކާއި ރިޕޯޓުތައް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއް އަދި ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއްވެސް، ކޮންމެ މާލީ އަހަރެއް ނިމޭތާ ގިނަވެގެން 4 (ހަތަރެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އޮޑިޓްކޮށްފައިވާ އަހަރީ ހިސާބުތަކުގެ ކޮޕީ އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި އޮޑިޓްކޮށްފައިވާ މާލީ ހިސާބުތަކާއެކު އޮޑިޓަރު މެނޭޖްމަންޓަށް ސިޓީއެއް ފޮނުވާފައިވާނަމަ، އެ ސިޓީގެ ކޮޕީވެސް އޮޑިޓްކޮށްފައިވާ މާލީ ހިސާބުތަކާއެކު އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[މާލީ ހިސާބުތައް ޢާންމުކުރުން]
ކޮންމެ މީލާދީ އަހަރެއް ނިމޭތާ 4 (ހަތަރެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް އެ ކުންފުންޏެއްގެ ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުގެ މާލީ ހިސާބުތައް، އޭގެ ތެރޭގައި ކޮންސޮލިޑޭޓަޑް މާލީ ހިސާބުތައް ތައްޔާރުކުރަންޖެހޭ ކުންފުންޏެއްނަމަ، ކޮންސޮލިޑޭޓަޑް މާލީ ހިސާބުތައް ހިމަނައި، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ގޮތަކަށް ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.

[އޮޑިޓްކުރުމާއި، އިންސްޕެކްޝަން ހިންގުމާއި، މާލީ ޙާލަތު ބެލުން]

[އޮޑިޓްކުރުން]
އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި އޮޑިޓްކުރުމުގެ ރޮނގުން ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ އަދި އެކަމަށް ޤާބިލު އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރެއް، ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން އަދި ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރަކުވެސް ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ. އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރު ޢައްޔަންކުރަންވާނީ ޙިއްޞާދާރުންގެ ޢާންމު ޖަލްސާއެއްގައި، ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާދާރުންނެވެ. އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރުކަމަށް ޢައްޔަންކުރަންވާނީ އޮތޯރިޓީން ޤަބޫލުކުރާ ލައިސަންސްޑް އޮޑިޓަރެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އޮޑިޓްކުރުމަށް ޢައްޔަންކުރެވޭ އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރާއެކުވެވޭ އެއްބަސްވުމުގައި ތިރީގައިވާ ކަންކަން ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރުން ތައްޔާރުކުރާ ހުރިހާ ރިޕޯޓުތަކާއި އޮޑިޓްކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ މަސައްކަތު ކަރުދާސްތައް އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުމަށް އޮތޯރިޓީން އެދިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އެ ލިޔުންތައް އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުމަށް؛
އޮޑިޓްކުރެވޭ ކުންފުންޏާ ގުޅޭގޮތުން އިތުރު މަސައްކަތެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ އިތުރު ރިޕޯޓެއް ތައްޔާރުކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރަށް އަންގައިފި ހިނދެއްގައި، އެކަންކަން ކުރުން.
އޮޑިޓަރުގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމުގައި، އޮޑިޓްކުރެވޭ ކުންފުންޏާ ގުޅޭގޮތުން ލިބޭ މަޢުލޫމާތަކުން އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް މެދުވެރިވެފައިވާކަމަށް އޮޑިޓަރަށް ފެންނަނަމަ، އެކަން ވަގުތުން އޮތޯރިޓީއަށާއި އެ ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންނަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ކުންފުނި ސޮލްވަންޓް ނޫންކަން ނުވަތަ ސޮލްވަންޓް ނުވުމާ ގާތްކަން ނުވަތަ ކުންފުނީގެ ޒިންމާތައް އުފުލުމަށް ނުކުޅެދުން ގާތްކަން؛
ކުންފުނިން ނުވަތަ އެފަރާތުގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރެއް ނުވަތަ އެހެންވެސް މުވައްޒަފެއް ޖިނާއީ ކުށެއް ކޮށްފައިވާކަން ނުވަތަ ކުރަމުން ގެންދާކަން ނުވަތަ ޤާނޫނުތަކާ ނުވަތަ ގަވާއިދުތަކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަން ނުވަތަ ޚިލާފުވާކަމަށް ނުވަތަ ޚިލާފުވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭނަމަ އެކަން؛
ކުންފުނި ހަރުދަނާ އަދި ރައްކާތެރި ގޮތުގައި ހިންގުމަށްޓަކައި ޢަމަލުކުރުމަށް، މި ޤާނޫނުގައި އަދި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެދޭ ގަވާއިދުތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަމަކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަން ނުވަތަ އެއިން ކަމަކަށް ފުރިހަމައަށް ޢަމަލުކުރަމުން ނުދާކަން؛
ކުންފުނީގެ މާލީ ޙާލަތަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިދޭ ބޮޑެތި ނުރައްކާތަކަކަށް ހުށަހެޅިދާނެ މިންވަރަށް އެ ކުންފުނީގެ އިންޓަރނަލް ކޮންޓްރޯލްތައް ހީނަރުވެފައިވާކަން؛
ކުންފުނީގެ ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމުގައާއި އިދާރީ ކަންތައްތައް ކުރުމުގައި އާދަޔާ ޚިލާފު އަދި އެކަމެއްގެ ސަބަބުން ކުންފުންޏަށް އެކަށީގެންނުވާފަދަ ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެ ކަމެއް ހިނގާފައިވުން ނުވަތަ ހިނގާކަމަށް ބެލެވުން.
އޮޑިޓަރެއް ނުވަތަ ކުރީގެ އޮޑިޓަރެއް، ހެޔޮ ނިޔަތުގައި މި މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީއަށް އެއްވެސް ރިޕޯޓެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއް ހުށަހަޅައިފި ހިނދެއްގައި އެފަރާތުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އެއްވެސް ޤާނޫނަކާ ނުވަތަ ގަވާއިދަކާ ނުވަތަ އެއްބަސްވުމަކާ ނުވަތަ އެފަންނުގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑަކާ އެފަރާތުން ޚިލާފުވީ ކަމުގައެއް ނުބެލެވޭނެއެވެ. އަދި އޮތޯރިޓީއަށް އެއްވެސް ރިޕޯޓެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއް ހުށަހެޅުމުގެ ސަބަބުން އެފަރާތުގެ މައްޗަށް މަދަނީ ނުވަތަ ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނުވަތަ އިދާރީ ފިޔަވަޅެއް ނޭޅޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އޮޑިޓްކުރުމަށް ޢައްޔަންކުރަން ޤަޞްދުކުރާ ނުވަތަ ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރަކީ ނުވަތަ އޮޑިޓް ފާރމުގެ އެއްވެސް މެންބަރަކީ އެ ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާދާރެއް ނުވަތަ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރެއް ނުވަތަ މުވައްޒަފެއް ނުވަތަ އޭޖެންޓެއް ނުވަތަ އެ ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއްކަމުގައި ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި އެ ކުންފުނީގައި އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރުގެ މަޞްލަޙަތެއް އޮވެގެން ނުވާނެއެވެ. އެ ކުންފުނީގައި އޮޑިޓަރުގެ މަޞްލަޙަތެއް އުފެދިއްޖެނަމަ، އެ މަޞްލަޙަތެއް އުފެދުނު ގޮތުގެ ތަފްޞީލު ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް އޮތޯރިޓީއަށް ލިޔުމުން އަންގައި، އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރުކަމުގައި ޢައްޔަންކުރުމަށް ނުވަތަ ދެމިހުރުމަށް އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިޔުމުން ލިބިގެން މެނުވީ، އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރުކަމުގައި އެފަރާތް ޢައްޔަންކޮށްގެން ނުވަތަ ދަމަހައްޓައިގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރު އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމަށް އޮތޯރިޓީއަށް އެންގިދާނެއެވެ.
އޮޑިޓްކުރުމާގުޅޭ އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ އިތުރު މަޢުލޫމާތު ހުށަހެޅުމަށް؛
އޮޑިޓްކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ދާއިރާ ފުޅާކުރުމަށް ނުވަތަ ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަންކަން އިތުރުކުރުމަށް؛
މާލީ އަދި އެކައުންޓިންގއާބެހޭ ނިޒާމުތައް ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތާއި، އިންޓަރނަލް ކޮންޓްރޯލްތަކާބެހޭ ރިޕޯޓެއް އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުމަށް؛ ނުވަތަ ގަވާއިދުތަކާއި އިރުޝާދުތަކާ އެއްގޮތްވާގޮތަށް، މަނީ ލޯންޑްރިންގއާއި ޓެރަރިސްޓް ޙަރަކާތްތަކަށް ފައިސާ ހޯދައިދިނުން ހުއްޓުވުމަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅުތައް ކަނޑައަޅާފައިވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަން، އަދި އެ ފިޔަވަޅުތަކަށް ޢަމަލުކުރަމުންދޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބަލައި، ކަމާބެހޭގޮތުން އޮތޯރިޓީއަށް ރިޕޯޓެއް ހުށަހެޅުމަށް.
އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ވަކި ކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން، އޮޑިޓަރު ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އެނޫންވެސް ފަރާތަކުން ރިޕޯޓެއް ތައްޔާރުކޮށް އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުމަށް އޮތޯރިޓީން އެ ކުންފުންޏަކަށް އެންގިދާނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، އެ ކުންފުނީގެ އެކައުންޓިންގ ނިޒާމުގެ ފެންވަރާއި، ކުންފުނީގެ ކަންކަން ހިންގުމުގެ އުސޫލުތަކާއި، ކޮންޓްރޯލްތަކާއި، އެސެޓްތަކުގެ ކޮލިޓީއާއި ޓެކްނިކަލް ޕްރޮވިޝަންތަކުގެ މިންވަރު ފަދަ ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ދަށުން އޮޑިޓަރު ކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން އަންގާ އިތުރު ކަންތައްތައް ކުރުމަށާއި މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އަންގާ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރުމަށް ހިނގާ ޚަރަދުތަކަށް ޒިންމާވާނީ އޮޑިޓަރު ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ކުންފުނިންނެވެ.
އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ، އެއްވެސް ކުންފުންޏަކުން ވިދިވިދިގެން 5 (ފަހެއް) އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް އެއް ފަރާތެއް އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރެއްގެ ގޮތުގައި ޢައްޔަންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އެއްވެސް ކުންފުންޏަކުން މި ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅާ އޮޑިޓްކޮށްފައިވާ މާލީ ހިސާބުތަކާމެދު އަދި އޮޑިޓް ރިޕޯޓާމެދު ޚިޔާލު ތަފާތުވުމެއް އުފެދިއްޖެނަމަ، އެ ކުންފުންޏެއްގެ ޚަރަދުގައި އަދި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، މުޅިން އާ އޮޑިޓް ރިޕޯޓެއް ތައްޔާރުކުރުމަށްޓަކައި އެހެން އޮޑިޓަރެއް ޢައްޔަންކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން އެ ކުންފުންޏަށް އެންގިދާނެއެވެ.

[ޚާއްޞަ އޮޑިޓް]
މި ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ނުވަތަ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރަކު ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އޮޑިޓަރު ނޫން އެހެން ލައިސަންސްޑް އޮޑިޓަރެއް، އެފަރާތުގެ މާލީ ހިސާބުތަކާއި ރެކޯޑްތަކާއި އެހެނިހެން ލިޔެކިޔުންތައް އޮޑިޓްކުރުމަށްޓަކައި އޮތޯރިޓީއަށް ޢައްޔަންކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އޮޑިޓަރެއް ޢައްޔަންކޮށްފިނަމަ، އެ އޮޑިޓަރު އަންގާ ކުންފުނީގެ އެންމެހައި މާލީ ހިސާބުތަކާއި ރެކޯޑްތަކާއި ލިޔެކިޔުންތައް އޮޑިޓަރަށް ލިބޭނެ އިންތިޒާމު އެފަރާތުން ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ. އަދި މި މާއްދާގެ ދަށުން އޮޑިޓަރު އަދާކުރަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް، ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރުންނާއި މުވައްޒަފުންގެ ކިބައިން އޮޑިޓަރު ބޭނުންވާ އެންމެހައި މަޢުލޫމާތު، އެފަރާތްތަކުން އޮޑިޓަރަށް ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޢައްޔަންކުރާ އޮޑިޓަރަށް ހިނގާ އެންމެހައި ޚަރަދުތަކަށް ޒިންމާވާނީ އޮޑިޓަރު ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ކުންފުނިންނެވެ.

[އޮޑިޓަރު ވަކިކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ ކަމާބެހޭ އެހެންވެސް ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން ކުންފުނީގެ އޮޑިޓަރު އަދާކުރަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ނުވަތަ އެފަދަ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކެއް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ އެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ފުރިހަމައަށް އަދާނުކުރެވޭކަމަށް، ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން އެފަރާތަކީ ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތެއް ނޫންކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ އޮޑިޓަރު ވަކިކުރުމަށް އެ ކުންފުންޏަށް އޮތޯރިޓީން ލިޔުމުން އެންގިދާނެއެވެ. އޮޑިޓަރު ވަކިކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން އަންގާ އެންގުމާ އެއްގޮތަށް އޮޑިޓަރު ވަކިކޮށް، އާ އޮޑިޓަރެއް އެ ކުންފުނިން ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓުން އޮޑިޓަރުން ޢައްޔަންކުރުން]
އޮތޯރިޓީގެ ލައިސަންސެއް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ލިބިގެން މެނުވީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓެއްގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވެގެން ނުވާނެކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 38 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެފަދައިން ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓަކު ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރެއް، އެ އޭޖެންޓަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ފާހަގަކުރެވިއްޖެނަމަ އެކަން އޮތޯރިޓީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން އެ އޭޖެންޓް ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އެކްސްޓަރނަލް އޮޑިޓަރު ކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން އެންގިދާނެއެވެ.

[އެކްޗުއަރީ ޢައްޔަންކުރުން]
ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރާ ކޮންމެ ކުންފުންޏަކުން ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް އެކްޗުއަރީއެއް ޢައްޔަންކޮށްފައި ބަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޢައްޔަންކުރާ އެކްޗުއަރީއަކީ، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ސިފަތަކާއި ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާ އަދި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތެއް ކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.
އެކްޗުއަރީގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމުގައި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏާ ގުޅޭގޮތުން ލިބޭ މަޢުލޫމާތަކުން، އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި، ނުވަތަ ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރެއް، ނުވަތަ އެއްވެސް މުވައްޒަފެއް، ޤާނޫނަކާ ނުވަތަ ގަވާއިދަކާ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން ނެރެފައިވާ އަމުރަކާ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން އަންގާފައިވާ އެންގުމަކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ޚިލާފު ވެދާނެކަމަށް، އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެކްޗުއަރީއަކަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެކަމެއް އެ އެކްޗުއަރީ ވަގުތުން އޮތޯރިޓީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
އެކްޗުއަރީގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމުގައި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ވިޔަފާރިއާ ގުޅޭގޮތުން ލިބޭ މަޢުލޫމާތަކުން، އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ވިޔަނުދިނުމަށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ނުވަތަ އެފަރާތުގެ ޑިރެކްޓަރުން ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭކަމަށް އެކްޗުއަރީއަށް ފެންނަނަމަ، އެކަން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނާ ނުވަތަ ގަވާއިދަކާ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން އަންގާ އެންގުމަކާ ޚިލާފުވެވިދާނެ ކަންކަން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ މަޞްލަޙަތަށް ނޭދެވޭ އަސަރެއްކޮށްފާނެ ކަންކަން.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން އެކްޗުއަރީއަކު އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް އެންގުމެއް އެންގުމުން، އެކްޗުއަރީއަށް ފެންނަ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ފިޔަވަޅު އަޅާފައިނުވާނަމަ، އެކްޗުއަރީ އެކަން އޮތޯރިޓީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
އެކްޗުއަރީއެއް ނުވަތަ ކުރީގެ އެކްޗުއަރީއެއް، ހެޔޮ ނިޔަތުގައި މި މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީއަށް އެއްވެސް ރިޕޯޓެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއް ހުށަހަޅައިފި ހިނދެއްގައި، އެފަރާތުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އެއްވެސް ޤާނޫނެއް ނުވަތަ ގަވާއިދެއް ނުވަތަ އެއްބަސްވުމެއް ނުވަތަ އެފަންނުގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑަކާ އެފަރާތުން ޚިލާފުވީކަމުގައެއް ނުބެލެވޭނެއެވެ. އަދި އޮތޯރިޓީއަށް އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ހުށަހެޅުމުގެ ސަބަބުން އެފަރާތުގެ މައްޗަށް މަދަނީ ނުވަތަ ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނުވަތަ އިދާރީ ފިޔަވަޅެއް ނޭޅޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އެކްޗުއަރީގެ ގޮތުގައި ޢައްޔަންކުރެވޭ ފަރާތުން، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޒިންމާއެއް ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން އެހެންވެސް ޒިންމާތަކެއް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ އެއިން ޒިންމާއެއް އުފުލުމަށް ނުކުޅެދިއްޖެކަމަށް ނުވަތަ އެފަރާތަކީ ކަމަށް އެކަށޭނަ ފަރާތެއް ނޫންކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ އެކްޗުއަރީ ވަކިކުރުމަށް އެ ކުންފުންޏަށް އޮތޯރިޓީއަށް ލިޔުމުން އެންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން އެކްޗުއަރީ ވަކިކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން އަންގާފައިވާނަމަ، އެ އެންގުމާ އެއްގޮތަށް އެ އެކްޗުއަރީ ވަކިކޮށް، އާ އެކްޗުއަރީއެއް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ.
[އޮޑިޓަރާއި އެކްޗުއަރީ، އަދި އެފަރާތްތަކުގެ މުވައްޒަފުން ސިއްރު ހިފެހެއްޓުން] މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކުގައި ނުވަތަ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ، ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި ހާމަކުރަންޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ، މި ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާއާއި 49 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އޮޑިޓަރެއް އަދި އެފަދަ އޮޑިޓަރެއްގެ މުވައްޒަފެއް، އަދި މި ޤާނޫނުގެ 52 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އެކްޗުއަރީއެއް އަދި އެފަދަ އެކްޗުއަރީއެއްގެ މުވައްޒަފެއް، އެފަރާތެއް ޢައްޔަންކުރެވުނު މުއްދަތު ހަމަވެފައިވީނަމަވެސް، އެފަރާތުގެ މަސައްކަތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި އެނގިގެންދާ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް، އޮތޯރިޓީ ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. މި މަނާކުރުމުގެ ތެރޭގައި، އޮޑިޓަރެއް ނުވަތަ އެކްޗުއަރީއެއްގެ މުވައްޒަފަކަށް އެނގިގެންދާ މަޢުލޫމާތު އެ އޮޑިޓަރަކަށް ނުވަތަ އެކްޗުއަރީއަކަށް ހާމަކުރުމެއް ނުހިމެނޭނެއެވެ.

[މާލީ ޙާލަތު ބެލުން]
ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރާ ކޮންމެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުންވެސް، ކޮންމެ މާލީ އަހަރެއް ނިމުމުން، ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ އެކްޗުއަރީ މެދުވެރިކޮށް އެފަރާތުގެ ޕޮލިސީހޯލްޑަރ ލަޔަބިލިޓީ ހިމެނޭގޮތުން މާލީ ޙާލަތު ބަލައި، އޮތޯރިޓީން އަންގާ ގޮތަކަށް އަދި އަންގާ ވަގުތަކަށް، މާލީ ޙާލަތުގެ ރިޕޯޓު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ޖެނެރަލް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތެއްގެ މާލީ ޙާލަތު އެކްޗުއަރީއެއް މެދުވެރިކޮށް ބެލުމަށް އޮތޯރިޓީން އަންގައިފިނަމަ، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން އެކަން ބެލުމަށްފަހު، އޮތޯރިޓީން އަންގާ ގޮތަކަށް އަދި އަންގާ ވަގުތަކަށް މާލީ ޙާލަތުގެ ރިޕޯޓެއް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[އިންސްޕެކްޝަން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއެއްގެ ވިޔަފާރި ހިނގާ ގޮތާއި، ވިޔަފާރީގެ ޙާލަތާއި، މެނޭޖްމަންޓުގެ ޤާބިލުކަމާއި ހިންގުންތެރިކަމާއި، ރިސްކު މެނޭޖްމަންޓް ޕޮލިސީތަކާއި، ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރާ މިންވަރާއި އަދި މިނޫންވެސް ބަލަންޖެހޭކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަ ކަންތައްތައް ބެލުމަށް އޮތޯރިޓީގެ މުވައްޒަފުން ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި، އެފަރާތެއްގެ އޮންސައިޓް އިންސްޕެކްޝަން ހިންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ބަލައި ފާސްކުރާ އިންސްޕެކްޓަރުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތަކާއި އިޖުރާއަތުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ އިންސްޕެކްޝަނެއްގައި، އިންސްޕެކްޝަން ހަދާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީގެ ރެކޯޑްތަކާއި ހިސާބުތަކާއި ލިޔެކިޔުންތަކުގެ އަސްލު ނުވަތަ ކޮޕީ ނެގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އޮންސައިޓް އިންސްޕެކްޝަންގެ ބޭނުމަށް އެދޭ ކޮންމެ މަޢުލޫމާތެއް، ރެކޯޑެއް، ހިސާބެއް، ލިޔެކިޔުމެއް އަދި ހެއްކެއް، އިންސްޕެކްޝަން ހަދާ ފަރާތްތަކަށް އެ އިންސްޕެކްޝަން ނިސްބަތްވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއިން ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ. އަދި އެދޭ މަޢުލޫމާތާއި ތަކެތި ހުށަހަޅާއިރު ނުވަތަ ފޯރުކޮށްދޭއިރު އެ ތަކެތީގެ ތެދުކަން ލިޔުމަކުން އަންގައިދޭންޖެހޭފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި، އެފަދަ ލިޔުމެއްވެސް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އޮންސައިޓް އިންސްޕެކްޝަންގެ ބޭނުމަށް އެދޭ މަޢުލޫމާތާއި ރެކޯޑްތަކާއި ހިސާބުތަކާއި ލިޔެކިޔުންތަކާއި ހެކިތައް ހުރީ ވަކި ފަރާތެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ކަމަށްވާނަމަ، އެފަރާތަކުން، އިންސްޕެކްޝަން ހަދާ ފަރާތްތަކަށް އެ މަޢުލޫމާތާއި ރެކޯޑްތަކާއި ހިސާބުތަކާއި ލިޔެކިޔުންތަކާއި ހެކިތައް ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ އިންސްޕެކްޝަނަކާ ގުޅިގެން އިންސްޕެކްޝަން ހަދާ ފަރާތުން އެދޭ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ނުވަތަ ރެކޯޑެއް ނުވަތަ ހިސާބެއް ނުވަތަ ލިޔެކިޔުމެއް އަދި ހެއްކެއް، އެކަށީގެންވާ ޢުޛުރެއް ނެތި އެއްވެސް ފަރާތަކުން ފޯރުކޮށްދީފައިނުވާނަމަ، އެފަރާތެއް އެ މަޢުލޫމާތެއް ފޯރުކޮށްދެންދެން އެ ތާރީޚާ ހަމައަށް، ކޮންމެ ދުވަހަކަށް -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އިންސްޕެކްޝަންގެ އިތުރުން މި ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަނާކުރާ ކަމެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކުރާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގާ ތަނަށް ގޮސް ނުވަތަ އެފަރާތުގެ ފޮތްތަކާއި މާލީ ހިސާބުތަކާއި ރެކޯޑްތައް އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުމަށް އަންގައި، އެ ތަކެތި ގެނުވައިގެން އެ ތަކެތި ބެލުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގާ ތަނަށް ވަނުމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހުރަސް އަޅައިފިނަމަ، އެތަނަކަށް ވަނުމަށް ފުލުހުންގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދެވިދާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން އޮތޯރިޓީން އެދިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި ފުލުހުންގެ އެހީތެރިކަން އޮތޯރިޓީއަށް ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.

[މާކެޓް ކޮންޑަކްޓް އަދި ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން]
[މާކެޓް ކޮންޑަކްޓްއާގުޅޭ ގަވާއިދު ހެދުން] ޕޮލިސީހޯލްޑަރުން އަދި މުސްތަޤުބަލުގައި ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންނަށް ވެދާނެ ފަރާތްތައް ޙިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނޭގޮތަށް ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތަކާއި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑުތަކާއި ގައިޑްލައިންތައް އެކުލަވާލައި، އޮތޯރިޓީއަށް ޢާންމުކުރެވިދާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީގެ ޝަރުޠުތަކާއި ހަމަތައް ސާފުކޮށްދީ ހާމަކޮށްދިނުން؛
އެކަށީގެންވާ އަގު ކަނޑައެޅުން؛
ކުންފުނީގެ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންނާމެދު އިންޞާފުވެރިކޮށް ޢަމަލުކުރުން؛
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން ފިޔަވަޅު އެޅުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން؛
ޝަކުވާއާއި މައްސަލަ ބެލޭނެ އެކަށީގެންވާ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން.

[ވަކި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ ނެގުން ޝަރުޠުކުރުން މަނާކުރުން]
ވަކި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއް ނެގުމަށް ނުވަތަ ވަކި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއަކަށް ފައިސާ ދެއްކުމަށް ނުވަތަ ވަކި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއަކަށް ދައްކާ ފައިސާ ރީއިމްބަރސްކުރުމަށް، މާލީ އިދާރާއަކުން ނުވަތަ ދައުލަތުގެ އިދާރާއަކުން ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ މޭޖަރ ޙިއްޞާ އޮންނަ ކުންފުންޏަކުން، އެހެން ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް ނަމަވެސް، ޝަރުޠުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ވަކި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއް ނެގުމަށް ކަސްޓަމަރަށް ލަފާދޭނަމަ އަދި އެ ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ ނެގުމުން ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތަށް އެއްވެސް ކޮމިޝަނެއް ނުވަތަ ފީއެއް ލިބޭނަމަ، އެކަން އެ ކަސްޓަމަރަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީ އުފެއްދުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކާއި ޕޮލިސީހޯލްޑަރާ ދެމެދު އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއަކާ ގުޅޭގޮތުން އުފެދޭ ދެބަސްވުންތައް ނުވަތަ މައްސަލަތައް ޙައްލުކުރުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީތަކެއް އޮތޯރިޓީއަށް އެކުލަވާލެވިދާނެއެވެ. އަދި އޮތޯރިޓީން އެކުލަވާލާފައިވާ މިފަދަ ކޮމިޓީއެއް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އުވާލެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކޮމިޓީތައް އުފެއްދުމުގައި އެ ކޮމިޓީތަކުން ބެލޭނެ މައްސަލަތައް އޮތޯރިޓީއަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އުފައްދާ ކޮމިޓީތައް އެކުލަވާލެވޭނެ ގޮތާއި އެ ކޮމިޓީތަކުން ބަލާނެ މައްސަލަތަކުގެ ބާވަތާއި، މައްސަލަ ހުށަހެޅޭނެ މުއްދަތާއި، އެ ކޮމިޓީތަކުގައި ހިމެނޭ މެންބަރުންގެ ކިބައިގައި ހުންނަންޖެހޭ ޝަރުޠުތަކާއި ސިފަތަކާއި، އެ މެންބަރުން ވަކިކުރެވޭނެ ޙާލަތްތަކާއި، އެ ކޮމިޓީތައް އުވާލެވޭނެ ޙާލަތްތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި މި މާއްދާގެ ދަށުން އުފައްދާ ކޮމިޓީއަކަށް މައްސަލައެއް ހުށަހަޅަން ބޭނުންވާ ފަރާތަކުން މައްސަލަ ހުށަހަޅާނެ ގޮތާއި، އެއްވެސް މެންބަރެއްގެ ޒާތީ މަޞްލަޙަތާ ފުށުއަރާނަމަ ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތާއި، އެ ކޮމިޓީއަކުން މައްސަލަތައް ބަލާނެ ގޮތުގެ އިޖުރާއަތުތަކާއި މައްސަލަތައް ބަލާ ނިންމަންޖެހޭނެ މުއްދަތުތައް ހިމަނަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ގަވާއިދުގައި، މައްސަލައެއް ހުށަހަޅާއިރު ދައްކަންޖެހޭ ފީއެއް ނުވަތަ ފީތަކެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރުވެސް އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާ ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކަށް، އެ ކޮންޓްރެކްޓަކާ ގުޅިގެން ދިމާވާ އެއްވެސް މައްސަލައެއް ހުށަނޭޅޭނެކަމަށް ޝަރުޠުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި، އެ ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި އެފަދައިން ޝަރުޠުކޮށްފައިވާނަމަ، ކޮންޓްރެކްޓްގެ އެ ޝަރުޠެއް ވާނީ ބާޠިލު ޝަރުޠަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގައި އެފަދައިން ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއާ ގުޅޭގޮތުން އުފެދޭ މައްސަލައެއް ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދެނީ، ދެފަރާތުން ޞުލްޙަވެރިކޮށް ވާހަކަ ދައްކައިގެން މައްސަލަ ޙައްލުނުވެއްޖެ ހިނދެއްގައިކަމަށް ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި ޝަރުޠުކުރެވިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މައްސަލަ އުފެދޭ ދުވަހުން ފެށިގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ދެފަރާތުން ވާހަކަ ދައްކައިގެން މައްސަލަ ޙައްލުނުވެއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލައެއް ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ޕޮލިސީހޯލްޑަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ބާރުތައް]
ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީތަކުން މައްސަލަތައް ނިންމަންވާނީ ހެޔޮ ނިޔަތުގައި، ވަކި ފަރާތަކަށް ޖެހުމެއް ނެތިއެވެ.
ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކުން ބަލާ މައްސަލައެއްގައި، ކޮމިޓީގެ އެއްވެސް މެންބަރަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމަކީ އަދި ފޯރުވަން މަސައްކަތްކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މައްސަލަތަކާ ގުޅިގެން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ހިންގުން ހަރުދަނާ ނޫންކަމަށް ނުވަތަ ޖިނާއީ މައްސަލައެއް ހިނގާކަމަށް އެ ކޮމިޓީއަށް ފާހަގަކުރެވޭނަމަ، އެކަން އޮތޯރިޓީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން ކޮމިޓީން ބަލާ މައްސަލައެއްގައި ޖިނާއީ ޢަމަލެއް ހިމެނޭކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، އެކަމެއް ތަޙްޤީޤީ އިދާރާތަކަށް ފޮނުވުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއްނާޅައެވެ.
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން، ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކުރުމުގައި ނުވަތަ މަޤާމުގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގައި ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއެއްގެ މެންބަރަކު ހެޔޮ ނިޔަތުގައި، އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ކުރާ ކަމަކާ ގުޅިގެން ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމަކާ ގުޅިގެން ލިބޭ ގެއްލުމަކަށް އެ މެންބަރަކު ޒާތީގޮތުން ޒިންމާވާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.
ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބެލުމަށްޓަކައި މީހުން ހާޒިރުކުރުމާއި، ބަޔާން ނެގުމާއި، ހެކި ހޯދުމުގެ ބާރު އެ ކޮމިޓީއަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކަށް މައްސަލަ ބެލުމުގެ ތެރޭގައި ލިބޭ ހުރިހާ މަޢުލޫމާތަކީ ސިއްރު މަޢުލޫމާތުތަކެކެވެ. އެ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުންނާއި އިދާރީ މުވައްޒަފުން އެ މަޢުލޫމާތުތައް، އޮތޯރިޓީ ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ހާމަކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

[ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީގެ ނިންމުންތަކަށް ޢަމަލުކުރުން]
ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން އެ ކޮމިޓީއަކުން ނިންމާ ނިންމުންތަކަށް ޢަމަލުކުރުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާނެއެވެ.
ޑިސްޕިއުޓް ރިޒޮލިއުޝަން ކޮމިޓީއަކަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި އެ ކޮމިޓީއަކުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުމަކީ، ޤާނޫނަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްކަމަށް ނުވަތަ ވަކި ފަރާތެއްގެ ނުފޫޒު ފޯރުވައިގެން ނުބައި ނިޔަތުގައި ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއްކަމަށް، އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ މައްސަލަ އަލުން ބަލައިދިނުމަށް އެދި، ލިޔުމުން ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ށ) ގެ ދަށުން އަލުން މައްސަލަ ބަލައިދިނުމަށް އެދިއްޖެނަމަ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އެކަމަށް އެދި ހުށަހަޅާތާ 30 (ތިރީސް) މަސައްކަތު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ބެލުމަށްފަހު އޮތޯރިޓީން ގޮތެއް ނިންމައި، އެ ނިންމުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށާއި ޕޮލިސީހޯލްޑަރަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[ކޮންޓްރޯލް ނެގުމާއި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢައްޔަންކުރުން]

[ކޮންޓްރޯލް ނެގުމާއި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢައްޔަންކުރުމަށް ނިންމުން]
އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ދިމާވެއްޖެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެފަރާތެއްގެ ކޮންޓްރޯލް އަދި އެފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގުން އޮތޯރިޓީއަށް ނެގިދާނެއެވެ. ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތަކަކާއެކު އެ ކުންފުންޏަކަށް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރެވިދާނެއެވެ.
ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންގެ މަޞްލަޙަތަށް ނުވަތަ ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށް އުނިކަން އަންނާނެފަދަ ގޮތަކަށް އެފަރާތުން ވިޔަފާރި ހިންގަމުން ގެންދިޔުން؛
އަރަންޏަށްވުރެ ދަރަނި ގިނަވެފައިވުން ނުވަތަ މުސްތަޤުބަލުގައި އަރަންޏަށްވުރެ ދަރަނި ގިނަވެދާނެކަމަށް ބެލެވުން، ނުވަތަ މާލީ ޒިންމާތައް އަދާނުކުރެވުން ނުވަތަ މުސްތަޤުބަލުގައި އަދާނުކުރެވިދާނެކަމަށް ބެލެވުން؛
މި ޤާނޫނާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ނުވަތަ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠަކާ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ އަމުރަކާ ނުވަތަ އިރުޝާދަކާ ޚިލާފުވުން؛
އެފަރާތުގެ ޒިންމާތަކާއި، މަސައްކަތްތަކާއި، ޙަރަކާތްތައް ހަރުދަނާ އަދި ރައްކާތެރި ގޮތަކަށް ހިންގުމަށް އެކަށޭނަ ވަރަށްވުރެ އެފަރާތުގެ ރައުސްމާލު މަދުވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތްތަކުގެ އިތުރުން ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގުން އޮތޯރިޓީއަށް ނެގިދާނެއެވެ. އަދި، ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި، އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް، އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރަން ޖެހިއްޖެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އޮތޯރިޓީން އެ ކުންފުންޏަކަށް، އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ
(ށ) ގެ ދަށުން އެއްވެސް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގުން އޮތޯރިޓީއަށް ނަގާފައިވާނަމަ، އެ ވިޔަފާރި ހިންގުމާ ގުޅިގެން އޮތޯރިޓީން ހިނގާ ނުވަތަ ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުތަކަށް ޒިންމާވާނީ އެ ކުންފުންޏަކުންނެވެ.

[އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢައްޔަންކުރުން]
އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން ނިންމާ ނިންމުން އޮންނަންވާނީ ލިޔުމަކުންނެވެ. އަދި އެ ލިޔުމުގައި އޮތޯރިޓީން އެގޮތަށް ނިންމި ސަބަބުތަކާއި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއްގެ ޝަރުޠުތަކާއި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މައިގަނޑު މަސައްކަތްތަކާއި، ވާޖިބުތަކާއި، ބާރުތަކާއި، ޢައްޔަންކުރެވޭ މުއްދަތު ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢައްޔަންކުރިކަމުގެ ލިޔުން، ލަސްނުކޮށް އޮތޯރިޓީން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢައްޔަންކުރެވުނު ކުންފުންޏަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ޢައްޔަންކުރެވޭ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް، އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރުމުގެ ޝަރުޠު ހަމަނުވާފަދަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އޭނާގެ ބަދަލުގައި އެހެން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް އޮތޯރިޓީން ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ.
އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ މުސާރައާއި ޢިނާޔަތްތައް ކަނޑައަޅައި، އެ މުސާރައާއި ޢިނާޔަތްތައް ދޭނީ އޮތޯރިޓީންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢައްޔަންކުރުމާ ގުޅިގެން އޮތޯރިޓީން ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުތަކަށް ޒިންމާވާނީ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢައްޔަންކުރެވިފައިވާ ކުންފުނިންނެވެ.
އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރަށް ލިބިގެންވާ ބާރުތައް ބޭނުންކުރުމުގައާއި، އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ މަސައްކަތްތަކާއި، މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގައި ޖަވާބުދާރީވާނީ ހަމައެކަނި އޮތޯރިޓީއަށެވެ. އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ކުރަންވާނީ ހަމައެކަނި އޮތޯރިޓީން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ މަސައްކަތްތަކެވެ. އަދި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢަމަލުކުރަންވާނީ ހަމައެކަނި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ގަވާއިދުތަކާއި އިރުޝާދުތަކާއި އަމުރުތަކަށެވެ.
[ވިޔަފާރި ހިންގުން ނެގުމާ ގުޅިގެން، އަދި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ޢައްޔަންކުރުމާ ގުޅިގެން އަންނަ ބަދަލުތައް] އޮތޯރިޓީން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރިކަމުގެ ނިންމުމުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެ ނިންމުމެއް ނިންމި ވަގުތުން ފެށިގެން އެ ނިންމުމަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށޭނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް އޮތޯރިޓީން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރުމަށްފަހު ނުވަތަ އެތަނެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގުން އޮތޯރިޓީން ނެގުމަށްފަހު، ޢާންމުކޮށް ހިންގުމުގައި ނިންމަންޖެހޭ ނިންމުންތަކާއި އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރަށް ނުވަތަ އޮތޯރިޓީއަށެވެ. އަދި އެ ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާދާރުންނަށް ޢާންމު ޖަލްސާތަކުގައި ހިންގުމާގުޅޭ އެއްވެސް ނިންމުމެއް ނިންމުމުގެ ބާރު ލިބިގެނެއްނުވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި، އެސެޓްތައް ވިއްކުން، ރައްކާތެރި އަދި ދަރަނިވެރި ނުވާނޭގޮތަށް ޙާލަތު ބެހެއްޓުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުންފަދަ، ޙިއްޞާދާރުންގެ ޢާންމު ޖަލްސާތަކުގައި ނިންމާ ނިންމުންތައް ހިމެނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް އޮތޯރިޓީން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރުމުން ނުވަތަ އެ ކުންފުންޏެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގުން އޮތޯރިޓީން ނެގުމުން، އެފަރާތުގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑަށާއި އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންނަށް ލިބިގެންވާ ބާރުތައް ހިފެހެއްޓި، އެ ބާރުތައް ޢައްޔަންކުރެވުނު އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރަށް ނުވަތަ އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިދެވޭނެއެވެ. އެ ބާރުތައް އެހެން ފަރާތަކާ ޙަވާލު ނުކުރެވޭނެކަމަށް ލިޔުމަކުން އޮތޯރިޓީން ނާންގާހާ ހިނދަކު، އެ ބާރުތަކުގެ ތެރެއިން އެހެން ފަރާތަކާ ޙަވާލުކުރަންޖެހޭކަމަށް ނުވަތަ ޙަވާލުކުރުން އެކަށީގެންވާކަމަށް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރަށް ފެންނަ ބާރުތައް، އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންނަށާއި، މުވައްޒަފުންނަށް އަދި އެހެން ފަރާތްތަކަށް ޙަވާލުކުރެވިދާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް އޮތޯރިޓީން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރުމަށްފަހު ނުވަތަ އެ ކުންފުންޏެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގުން އޮތޯރިޓީން ނެގުމަށްފަހު، އެ ކުންފުނިން، ނުވަތަ އެ ކުންފުނީގެ ފަރާތުން އެހެން ފަރާތެއް އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކަކީ ނުވަތަ ކުރާ ކަންތައްތަކަކީ ބާޠިލު ކަންތައްތަކެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން އަޅާ ފިޔަވަޅުތައް ނުވަތަ، އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިބިގެން އަޅާ ފިޔަވަޅުތައް ބާޠިލެއް ނުވާނެއެވެ.

[ކޮންޓްރޯލް ނެގުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަށް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރުމާއެކު، ވަގުތުން، އެ ކުންފުންޏާ ޙަވާލުވެ، އެފަރާތުގެ އެސެޓްތަކާއި ފޮތްތައް، އަދި އެހެން ރެކޯޑްތައް ހޯދައި ރައްކާތެރިކޮށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި ވައްކަންކުރުމާއި އެހެންވެސް ނަހަމަ ގޮތްގޮތުން އެސެޓްތައް އެކަށީގެންނުވާ ގޮތަކަށް ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް ފިޔަވަޅު އަޅައި، އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ވިޔަފާރި ހިންގަންވާނެއެވެ.
އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރަށް އެއްވެސް ދަތިކަމަކާ ނުލައި، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ އޮފީސްތަކަށް ވަދެ، އެސެޓްތަކާއި، ފޮތްތަކާއި، ރެކޯޑްތައް އަދި އެހެނިހެން ލިޔެކިޔުންތަކާއި އެހެނިހެން ރެކޯޑްތައް ބަލައި އެ ތަކެތި ކޮންޓްރޯލްކުރެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތަކެތި ހޯދުމަށާއި، އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ ބާރުގެ ދަށަށް ގެނައުމަށް އެހީތެރިވުމަށާއި، ވިޔަފާރި ހިންގާ ޢިމާރާތުގެ ތެރެއަށް ވަނުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމަށް އެދި ފުލުހުންގެ ކިބައިން އެދުމުން، ފުލުހުންގެ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.

[ކޮންޓްރޯލް ނަގާފައިވާ މުއްދަތު ނިމުން، އަދި އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ ދައުރު ނިމުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ކޮންޓްރޯލް އޮތޯރިޓީއަށް ނެގުމަށް ކުރިމަތިވި ޙާލަތު ރަނގަޅުވެއްޖެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވުމުން، އެ ކޮންޓްރޯލް ދޫކޮށްލައި، ވިޔަފާރި ހިންގުން، އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏާ ޙަވާލުކުރަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއް ޢައްޔަންކުރުމަށް ކުރިމަތިވި ޙާލަތު ރަނގަޅުވެއްޖެކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވުމުން، ނުވަތަ ޢައްޔަންކުރެވިފައިވާ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ ދައުރު ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނުމުން، އެ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ ދައުރު އޮތޯރިޓީއަށް ނިމުމަކަށް ގެނެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ ދައުރު ނިމުމުން، އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ އެސެޓްތަކާއި، ފޮތްތަކާއި، ރެކޯޑްތައް އެ ކުންފުންޏާ ވަގުތުން ޙަވާލުކުރަންވާނެއެވެ.
އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރެއްގެ ދައުރު ހަމަވުމުން އޭނާ ޢައްޔަންކުރެވުނު މުއްދަތުގެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ހިސާބުތަކާއި ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކޮށް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި އުވާލުމަށް އެ ކުންފުނިން ކަނޑައެޅުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ހިންގުން އެ ކުންފުނިން އަމިއްލައަށް ހުއްޓާލުމަށް އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ލިބި އަދި އެ ކުންފުންޏަށް އޮތޯރިޓީން ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް އޮތޯރިޓީން ބާޠިލުކުރުމުން، އެ ކުންފުނީގެ ޙިއްޞާދާރުންނަށް އެ ކުންފުނި އުވާލެވިދާނެއެވެ. އެފަދައިން ކުންފުންޏެއް އުވާލަންވާނީ މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އަދި އޮތޯރިޓީގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ.
އޮތޯރިޓީން އެދިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އޮތޯރިޓީން އެދޭ މަޢުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުންތައް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އޮތޯރިޓީއަށް ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ. އަދި ސުޕަވައިޒްކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށްޓަކައި އޮތޯރިޓީގެ މުވައްޒަފުން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ޢިމާރާތަށް ވަނުމަށް ނުވަތަ އެ ކުންފުނީގެ ފޮތްތަކާއި އެހެނިހެން ރެކޯޑްތައް ދެއްކުމަށް އެދިއްޖެ ހިނދެއްގައި، ކުންފުނިން އެކަންކަން ކުރަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ކުންފުނި އުވާލުމުގެ މަސައްކަތް ކުރިއަށް ނުގެންދާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (ށ) އާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، އޮތޯރިޓީގެ ބެލުމުގެ ދަށުން، ކުންފުނި އުވާލުމުގެ މަސައްކަތްކުރުމަށް ނުވަތަ ކުންފުނިން ފަށާފައިވާ ކުންފުނި އުވާލުމުގެ މަސައްކަތް ނިންމުމަށް އޮތޯރިޓީން ރިސީވަރެއް ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި އުވާލުމަށް އެންގުން]
އިފްލާސްކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށާފައިނުވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ލައިސަންސް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބާޠިލުކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި އަންގާ އެންގުމާ އެކުގައި، މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި އުވާލުމުގެ މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައި އޮތޯރިޓީން ރިސީވަރެއް ޢައްޔަންކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ކުންފުނީގެ ލައިސަންސް ބާޠިލުކުރުމަށާއި ކުންފުނި އުވާލުމަށް ނިންމިކަން ލަސްނުކޮށް ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.
އޮތޯރިޓީން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ލައިސަންސް ބާޠިލުކޮށް އެ ކުންފުނި އުވާލުމަށް ނިންމުމަށްފަހު:
އެ ކުންފުނިން ނުވަތަ ކުންފުނީގެ ފަރާތުން އެހެން ފަރާތަކުންވެސް ކުރާ ކަންތައްތަކަކީ ޤާނޫނީގޮތުން ޞައްޙަނޫން އަދި ބާޠިލު ކަންކަމެވެ. އެހެންނަމަވެސް އޭގެ ތެރޭގައި، އެ ކުންފުންޏަށް ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ރިސީވަރު ކުރާ ކަންތައްތައް ނުވަތަ ރިސީވަރުގެ ހުއްދަ ލިބިގެން ކުރާ ކަންތައްތަކާއި ކޮށްފައިވާ ކަންކަމަކީ ކުންފުންޏަށް ފައިދާވާނެ ކަމެއްކަމަށް އަދި ހުއްދަ ކަމެއްކަމަށް ރިސީވަރަށް ޤަބޫލުކުރެވިގެން ކުރާ ކަންތައްތަކެއް ނުހިމެނޭނެއެވެ.
ކުންފުނީގެ އެސެޓްތައް ވިއްކުމުގައި ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމުގައި ދިމާވެފައިވާ ހުރަސްތަކާއި، ކުންފުނީގެ ކްރެޑިޓަރުންގެ ޙައްޤުގައި ކުންފުނީގެ އެސެޓްތައް އެގްޒެކިއުޓްކުރުމަށްޓަކައި ކޮށްފައިވާ ލިއެންތައް ނުވަތަ މިނޫންވެސް ކުންފުނީގެ އެސެޓްތަކުގެ މައްޗަށް އޮންނަ ހުރަސްތައް ޤާނޫނީގޮތުން ނެތިގެންދާނެއެވެ.
ކުންފުނީގެ އެސެޓްތައް އެޓޭޗެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނުވަތަ އެގްޒެކިއުޓެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ދަރަންޏަކަށް ރަހުނުކުރެވިފައިވާ ނުވަތަ ލިއެން ކުރެވިފައިވާ އެސެޓެއް އެ ދަރަނީގެ ޢަދަދަށް އެޓޭޗްކުރުމާއި އެގްޒެކިއުޓްކުރުމެއް ނުހިމެނޭނެއެވެ.
ކުންފުނި އިފްލާސްކުރުމުގެ މަސައްކަތެއް ނުފެށޭނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި އުވާލުމުގެ މަސައްކަތް ރިސީވަރު ކުރަންވާނީ، އޮތޯރިޓީގެ ބެލުމުގެ ދަށުން އަދި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އުސޫލުތަކާއި އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުޢާމަލާތެއް ނުވަތަ މުޢާމަލާތުތަކެއް ހިންގުމަށް ރިސީވަރު އެދޭ ޙާލަތްތަކުގައި އެ މުޢާމަލާތެއް ނުވަތަ މުޢާމަލާތުތައް ހިންގުމުގެ ހުއްދަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީއަށް ދެވިދާނެއެވެ.

[ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް ޢައްޔަންކުރެވިފައިވާ ރިސީވަރު ވިޔަފާރި ހިންގުން]
ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް ޢައްޔަންކުރެވިފައިވާ ރިސީވަރު، ހިނގަމުންދާ ނުވަތަ އެ ބޭނުމަށްޓަކައި އުފައްދާ އެހެން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް، އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީތައް ބަދަލުކުރެވެންދެން، ގޮއިންގ ކޮންސަރނެއްގެ ގޮތުގައި އެ ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގަންވާނެއެވެ.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނީގެ ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ރިސީވަރު ހިންގުމުގައި، ކުންފުނި އުވާލުމުގެ މަސައްކަތް ފަށާއިރު ހުރި އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީތަކަށް ބަދަލުގެނައުމަށް ރިސީވަރަށް ނިންމިދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެއްވެސް އާ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއް ވިއްކައިގެން ނުވާނެއެވެ.
ލޯންގްޓަރމް އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި ހިންގުމުގައި ކުންފުނިން ވެފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީތަކުގެ އަގު ކުޑަކުރުމަށް އެދި ރިސީވަރު ކޯޓަށް ހުށަހަޅައިފި ހިނދެއްގައި، ކޯޓަށް އެކަށީގެންވާކަމަށް ފެންނަ ޝަރުޠުތަކަކާއެކު، އެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީތަކުގެ އަގު ކުޑަކުރުމުގެ އަމުރެއް ކޯޓަށް ނެރެވިދާނެއެވެ.

[އެސެޓްތައް ބެހުން]
އިފްލާސްކުރެވިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އެސެޓްތަކުގެ ފައިސާ ބޭނުންކުރަންވާނީ ވަކިން ބަހައްޓާފައިވާ ނުވަތަ ސެގްރެގޭޓްކޮށްފައިވާ ފަންޑުތަކުން އެ ފަންޑެއްގައި ހުރި އެސެޓަކުން އެ ފަންޑަކުން ކުރަންޖެހިފައިވާ ޚަރަދުތަކާއި އެ ފަންޑެއްގެ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުންނަށާއި ކްލެއިމްކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާ ދެއްކުމަށެވެ. މިގޮތުން، އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އިފްލާސްކުރެވިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އެސެޓްތައް ބެހުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވާނީ، އެސެޓްތައް ބަހައި ލަޔަބިލިޓީތައް އަދާކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ އުސޫލުތަކާއި ފައިސާ ދެއްކުމުގައި އިސްކަންދޭނެ ތަރުތީބާ އެއްގޮތަށެވެ.
ވަކިން ބަހައްޓާފައިވާ ނުވަތަ ސެގްރެގޭޓްކޮށްފައިވާ ފަންޑެއްގެ ލަޔަބިލިޓީ އެއްކޮށް އަދާކޮށް ނިންމުމަށްފަހު، އެ ފަންޑުގައި ބާކީ އެސެޓް ހުރިނަމަ އެހެން ފަންޑުތަކުގެ ލަޔަބިލިޓީތައް އަދާކުރުމަށް އެ އެސެޓްތައް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ވަކިން ބަހައްޓާފައިވާ ނުވަތަ ވަކިން ސެގްރެގޭޓްކޮށްފައިވާ ފަންޑުކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަންޑާއި، ވަކިން ބަހައްޓަން އޮތޯރިޓީން އަންގާފައިވާ ފަންޑުތަކަށެވެ.

[ފިޔަވަޅު އެޅުން]

[ހުއްދަ ހޯދުމަކާ ނުލައި ވިޔަފާރިކުރުމާއި ވިޔަފާރިކުރާކަމަށް ދެއްކުމާއި ސޮލިސިޓްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މަނާކޮށްފައިވާ ކަމެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކޮށްފިނަމަ، އެފަރާތެއް /-100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި /-5,000,000 (ފަސްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޢަމަލުކޮށްފިނަމަ، އެފަރާތެއް /-75,000 (ހަތްދިހަފަސްހާސް) ރުފިޔާއާއި /-750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ) އާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޢަމަލުކޮށްފިނަމަ، އެފަރާތެއް 5,000/- (ފަސްހާސް) ރުފިޔާއާއި 1,000,000/- (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
[ލައިސަންސް ނެތި އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރކަން ކުރުން] މި ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޢަމަލުކޮށްފިނަމަ، އެފަރާތެއް -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ވަކި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ ނެގުން ޝަރުޠުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 57 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ (ށ) އާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޢަމަލުކޮށްފިނަމަ، އެފަރާތެއް -/5,000 (ފަސްހާސް) ރުފިޔާއާއި -/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޙައްޤުނޫން މަންފާ ހޯދުން]
އިންޝުއަރެންސް މުޢާމަލާތެއް ކުރުމުގައި، ޤަޞްދުގައި، ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް، ތެދުނޫން މަޢުލޫމާތެއް ދީގެން ޙައްޤުނޫން މަންފާއެއް ހޯދުމަކީ އަދި އެފަދަ މަންފާއެއް ހޯދަން އުޅުމަކީ، އަދި އެފަދަ މަންފާއެއް ހޯދައިދިނުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޢަމަލުކޮށްފިނަމަ، އެކަމުގެ ކުޑަ ބޮޑު މިނަށް ބަލައި އެފަރާތެއް، -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި 5,000,000/- (ފަސްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި ނުވަތަ އިންޓަރމީޑިއަރީއެއް ނުވަތަ ގުޅިފައިވާ ފަރާތަކުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުން]
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން، ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުން ނުވަތަ އެއިން ފަރާތެއްގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރަކު ނުވަތަ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރަކު ނުވަތަ އެއިން ފަރާތަކާ ގުޅިފައިވާ ފަރާތަކުން، ނުވަތަ އެހެންވެސް ފަރާތަކުން، އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ކޮށްފިކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޔަޤީންކުރެވިއްޖެނަމަ ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއް ކޮށްފިކަމަށް ނުވަތަ ކޮށްފާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ އޭގެ ތެރެއިން އެއް ފިޔަވަޅަށްވުރެ ގިނަ ފިޔަވަޅު އެފަރާތަކާމެދު އޮތޯރިޓީއަށް އެޅިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނު ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ނުވަތަ ލައިސަންސްގެ ޝަރުޠަކާ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ އަމުރަކާ ނުވަތަ އެންގުމަކާ ޚިލާފުވުން؛ ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ނުވަތަ ހަރުދަނާ ނޫން ގޮތަކަށް ވިޔަފާރީގެ ޙަރަކާތްތައް ހިންގުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ފަރާތަކުން، އެ އަކުރުގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ނުވަތަ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ކޮށްފިކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޔަޤީންކުރެވިއްޖެނަމަ ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއް ކޮށްފިކަމަށް ނުވަތަ ކޮށްފާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، އެފަރާތަކާމެދު އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ އޭގެ ތެރެއިން އެއް ފިޔަވަޅަށްވުރެ ގިނަ ފިޔަވަޅު އެޅިދާނެއެވެ.
އެފަރާތުން ހިންގާ ޙަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން ވަކި ޙަރަކާތެއް ހުއްޓާލުމަށް އެންގުން؛
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ނުވަތަ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން އެފަރާތުން ކޮށްފައިވާ ކަމެއް ރަނގަޅުކުރުމަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް އެންގުން؛
އިތުރަށް ވިޔަފާރި ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަށް ވަކި ޝަރުޠުތަކެއް ކަނޑައެޅުން؛
ޙިއްޞާދާރުންނަށް ފައިދާ ބެހުން މަނާކުރުން ނުވަތަ ބަހާ މިންވަރު ޙުދޫދުކުރުން؛
އެކަށީގެންވާކަމަށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ޝަރުޠުތަކަކާއެކު، އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޢަދަދެއްގެ ފައިސާ ވަކި މުއްދަތަކަށް އޮތޯރިޓީގައި ޑިޕޮސިޓްކޮށް ބެހެއްޓުމަށް އެންގުން؛
ޚިލާފުވެފައިވާ ކަންކަން ބެލުމަށް އަދި އެކަންކަން ޙައްލުކުރުމަށް އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށްޓަކައި ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ ޖަލްސާއެއް ބޭއްވުމަށް ބޯޑުގެ ޗެއަރޕަރސަނަށް އެންގުން؛ އެގޮތުން ބާއްވާ ޖަލްސާތަކުގައި، އޮތޯރިޓީން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ އޮތޯރިޓީ ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް ނުވަތަ ފަރާތްތަކެއް ބައިވެރިކުރެވިދާނެއެވެ.
ޚިލާފުވެފައިވާ ކަމެއްގެ ކުޑަ ބޮޑު މިނަށް ބަލައި، ކުންފުނީގެ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރަކު ނުވަތަ އެފަރާތުގެ ސިޔާސަތު ކަނޑައެޅުމުގައި ބައިވެރިވާ ނުވަތަ އެފަރާތުން ހިންގާ ޙަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން މައިގަނޑު ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލާ ފަރާތެއް ވަގުތީގޮތުން ސަސްޕެންޑްކުރުމަށް ނުވަތަ މަޤާމުން ވަކިކުރުމަށް އެންގުން؛
އެފަރާތުގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ ޗެއަރޕަރސަން ނުވަތަ ބޯޑުގެ އެހެން މެންބަރަކު ނުވަތަ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރެއް މަޤާމުން ވަކިކުރުމަށް އެންގުން؛
-/1,000,000 (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން؛
ވެފައިވާ ޚިލާފު ރަނގަޅު ވަންދެން ނުވަތަ ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ކަންކަމަށް ޢަމަލުކުރަންދެން ހިނގާ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ މައްޗަށް -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއަށްވުރެ އިތުރުނުވާނެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުން؛
އެފަރާތަށް ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދަ ބާޠިލުކުރުން.
އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުން، ނުވަތަ އެއިން ފަރާތެއްގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރެއް ނުވަތަ އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރެއް ނުވަތަ މުވައްޒަފެއް، ނުވަތަ އެއިން ފަރާތެއްގެ ފަރާތުން މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތަކުން، އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ކޮށްފިނަމަ އެފަރާތެއް އެކަމެއް ރަނގަޅު ކުރަންދެން ހިނގާ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ މައްޗަށް، 100,000/- (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރެވިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުށަހަޅަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތެއް ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން ހުށަހެޅުމަށް އަންގާ އެހެން މަޢުލޫމާތެއް، ހުށަހަޅަންޖެހޭ މުއްދަތަށް ހުށަހަޅާފައިނުވުން؛ ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް ފުރިހަމަނުވާ ހިސާބުތަކާއި މަޢުލޫމާތު އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުން.

[މަނާކަމެއްގެ ތުހުމަތުގައި އޮތޯރިޓީން ބަލައި ފާސްކުރުމަށް ހުރަސްއެޅުން]
މި ޤާނޫނުގެ 55 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގާ ތަނަށް ވަނުމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހުރަސް އަޅައިފިނަމަ، ނުވަތަ އެފަރާތެއްގެ ފޮތްތަކާއި މާލީ ހިސާބުތަކާއި ރެކޯޑްތައް ދެއްކުމަށް ނުވަތަ ފޮނުވުމަށް އޮތޯރިޓީން އަންގާ އެންގުމަކަށް އެ ލިޔުންތައް ނުދައްކައިފިނަމަ ނުވަތަ ނުފޮނުވައިފިނަމަ، އެފަރާތެއް -/75,000 (ހަތްދިހަފަސްހާސް) ރުފިޔާއާއި -/750,000 (ހަތްލައްކަ ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އޮތޯރިޓީއަށް ތެދުނޫން މަޢުލޫމާތު ހުށަހެޅުން]
އެއްވެސް ފަރާތަކުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލައިސަންސް ނުވަތަ ހުއްދައެއް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމުގައި، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތާއި މާލީ ހިސާބުތަކާއި ލިޔެކިޔުންތަކާއި އެހެނިހެން ރެކޯޑްތައް ހުށަހެޅުމުގައި، ނުވަތަ އޮތޯރިޓީން މި ޤާނޫނު ހިންގުމުގައި އެ މަޢުލޫމާތަކަށް އިތުބާރުކޮށް އެ މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް ޢަމަލުކުރާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މަޢުލޫމާތުތައް އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހެޅުމުގައި އޮޅުންއަރާފާނެފަދަ ނުވަތަ ތެދުނޫން މަޢުލޫމާތެއް އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ އެފަރާތެއް -/50,000 (ފަންސާސްހާސް) ރުފިޔާއާއި 500,000/- (ފަސްލައްކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިނުވާ ކަންކަން]
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަކާ ޚިލާފުވުމުން ވަކި ފިޔަވަޅެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާނަމަ، އެކަމެއްގެ ކުޑަ ބޮޑު މިނަށް ބަލައި ޚިލާފުވި ފަރާތެއް، 5,000/- (ފަސްހާސް) ރުފިޔާއާއި 1,000,000/- (އެއްމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އޮތޯރިޓީއަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި، ވެފައިވާ ޚިލާފު ރަނގަޅު ވަންދެން ނުވަތަ ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތަކަށް ޢަމަލުކުރަންދެން ހިނގާ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ މައްޗަށް 5,000/- (ފަސްހާސް) ރުފިޔާއަށްވުރެ އިތުރުނުވާނެ ޢަދަދެއް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ އަމުރަކާ ޚިލާފުވާ ފަރާތަކާމެދު މި ޤާނޫނުން ބާރު ލިބިގެން އަޅާނެ އިދާރީ ފިޔަވަޅު ކަނޑައަޅާނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އަދި އޮތޯރިޓީގެ ގަވަރުނަރުގެ ނިންމުމަކުންނެވެ.
އޮތޯރިޓީން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތު، އަދި ކަމުގެ ކުޑަ ބޮޑު މިނަށް ބަލައި ޖޫރިމަނާ ކަނޑައެޅުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެ ކަންކަން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭ އަދަބެއްގެ ނުވަތަ އިދާރީ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކަން އަންގާ ފައިސާއަކީ، އެ ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ ދުވަހަށް ދައްކައި ނިންމަންޖެހޭ ފައިސާއެކެވެ.

[ޖިނާއީ ކުށް އެކުލެވޭ ޢަމަލުތައް ތަޙްޤީޤުކުރުން]
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތައް ތަންފީޛުކުރުމުގައި، އެއްވެސް ފަރާތަކުން މި ޤާނޫނާ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފަށް ކުރާ ޢަމަލެއްގައި ޖިނާއީ ކުށެއް އެކުލެވިގެންވާކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެކަން ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް ކަމާބެހޭ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަށް އޮތޯރިޓީން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[އެހެނިހެން މާއްދާތައް]

[ދެމިގެންދާ ކަންކަން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު، އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިގެން، އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރާ ފަރާތްތަކަކީ، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު، އެފަދަ ކުންފުނިތަކުން މި ޤާނޫނުގައި ކުރުމަށް އަންގާފައިވާ އެއްވެސް ކަމަކާ ޚިލާފުވާނަމަ، މި ޤާނޫނުގައި އެހެން މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާނަމަ، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 2 (ދޭއް) އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ އެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، އެކަމެއް މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު، އޮތޯރިޓީން އެކަމަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިގެން، އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރުންގެ ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކަކީ، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރުގެ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރުން ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު، އެފަދަ ކުންފުނިތަކުން މި ޤާނޫނުގައި ކުރުމަށް އަންގާފައިވާ އެއްވެސް ކަމަކާ ޚިލާފުވާނަމަ، މި ޤާނޫނުގައި އެހެން މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާނަމަ، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 2 (ދޭއް) އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއް އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ އެ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، އެކަމެއް މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުރަންވާނެއެވެ.

[ގަވާއިދުތައް ހެދުމާއި އެންގުންތައް އެންގުމުގެ ބާރު]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މި ޤާނޫނު ހިންގުމަށްޓަކައި ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް ހަދައި، ހިންގާނީ އޮތޯރިޓީންނެވެ. އަދި މި ޤާނޫނުގައި ވަކި ކަމަކަށް ގަވާއިދު ހަދަންޖެހޭކަމަށް ބުނާ ކަންކަމާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 1 (އެކެއް) އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހަދައި، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
ޢާންމުކޮށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތަށް، ނުވަތަ ވަކި ބާވަތެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުން އެކަނި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތަށް، ނުވަތަ ވަކި ކްލާހެއްގެ އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކުން އެކަނި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތަށް، ނުވަތަ ވަކި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ނުވަތަ ވަކި އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއަކުން އެކަނި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނެ ގޮތަށް، ގަވާއިދުތަކާއި އިރުޝާދުތަކާއި ސަރކިއުލަރތަކާއި އަމުރުތައް އޮތޯރިޓީއަށް ނެރެވިދާނެއެވެ. އަދި، ވަކި މައްސަލައެއް ނުވަތަ ޙާލަތަކާ ގުޅޭގޮތުން ނިންމަންޖެހޭ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި އެ މައްސަލައެއް ނުވަތަ ޙާލަތެއް ނިސްބަތްވާ އިދާރާއަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތް އެންގުމަށް އަމުރުތައް ނެރެވިދާނެއެވެ.

[ފީއާއި އެހެނިހެން ޗާޖުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ދޭ ޚިދުމަތްތަކަށް އެކަށީގެންވާ ފީއެއް ނުވަތަ ޗާޖެއް ނެގިދާނެއެވެ.
އަދި އަހަރީ ފީއެއް ނުވަތަ ލައިސަންސް ފީއެއް ދެއްކުމަށް އޮތޯރިޓީން އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިތަކަށް ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީތަކަށް އެންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ނަގާ ފީއާއި ޗާޖު އަދި އަހަރީ ފީގެ މިންވަރުތައް އޮތޯރިޓީން ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނީ ޙިމާޔަތް ލިބިދިނުން]
އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުގެ މެންބަރަކު ނުވަތަ އޮފިސަރަކު ނުވަތަ މުވައްޒަފަކު ނުވަތަ އޮތޯރިޓީގެ އޭޖެންޓަކު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތައް ކުރުމުގައި، ކުރާ ކަމަކާ ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ކަމަކާ ގުޅިގެން އެމީހެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ ދަޢުވާއެއްގައި އެފަރާތެއް ޒާތީގޮތުން އެކަމަކަށް ޒިންމާވާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.
އަދި އެފަދަ ކަމަކާ ގުޅިގެން އެފަރާތުގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ދަޢުވާއެއްގައި، އެފަރާތުން ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުތަކަށް އޮތޯރިޓީން ޒިންމާ ވާންޖެހޭނެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް އެކަމެއް ކޮށްފައިވަނީ ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާފައިވަނީ ނުބައި ނިޔަތެއްގައިކަމަށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ އެފަރާތުން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްކުރުމުގައި ޖިނާއީ ކުށެއް ކޮށްފައިވާކަމަށް ޝަރީޢަތުގައި ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެފަދަ ގެއްލުމެއްގެ ޒިންމާ އޮތޯރިޓީން އުފުލާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.

[މާލީ ދާއިރާއާގުޅޭ މަޝްރޫޢުތަކުގައި ބައިވެރިވުން]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިންޝުއަރެންސް ދާއިރާ ތަރައްޤީކުރުމާއި ހަރުދަނާކުރުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާލީ ދާއިރާ ތަރައްޤީކުރުމާއި ހަރުދަނާކުރުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފައިނޭންޝަލް އިންކްލޫޝަން އިތުރުކުރުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ނުވަތަ އެނޫންވެސް މަޤްޞަދުތަކުގައި އޮތޯރިޓީން ހިންގާ ނުވަތަ ކުރިއަށްގެންދާ މަޝްރޫޢުތަކުގައި، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއް ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީއެއް ބައިވެރިވުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު އޮތޯރިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެފަދަ އެންގުމެއް އޮތޯރިޓީން އަންގައިފިނަމަ، އޮތޯރިޓީން އަންގާ ގޮތެއްގެމަތިން އެ މަޝްރޫޢެއްގައި އެފަރާތަކުން ބައިވެރިވާންވާނެއެވެ.

[ޕޮލިސީހޯލްޑަރުން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ސްކީމެއްގައި ބައިވެރިވުން]
އޮތޯރިޓީގެ ހުއްދަ ހޯދުމަށްފަހު، އަދި އޮތޯރިޓީން ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތަކާއި، އޮތޯރިޓީން ކަމާގުޅޭ ގަވާއިދުތަކެއް އެކުލަވާލައިފިނަމަ އެ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ހިންގާ ޕޮލިސީހޯލްޑަރުން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ސްކީމެއްގައި އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކަށް ބައިވެރިވެވިދާނެއެވެ. އަދި އޮތޯރިޓީން ނުވަތަ ދިވެހިސަރުކާރުން ޤާއިމުކުރާ އެފަދަ ސްކީމެއްގައި ބައިވެރިވުމަށް އޮތޯރިޓީން އަންގައިފިނަމަ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނިން އޭގައި ބައިވެރިވާންވާނެއެވެ.

[އޮތޯރިޓީގެ ނިންމުންތައް ޝަރީޢަތުން ބެލުން]
އޮތޯރިޓީން ނެރޭ އަމުރުތަކާއި އޮތޯރިޓީން ނިންމާ ނިންމުންތައް، މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު އެ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް ރައްދުވާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެފަދައިން ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި މި ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލައިސަންސެއް ހޯދުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމަކަށް ލައިސަންސް ދޫނުކުރުމަށް ނިންމާ ނިންމުމާއި، މި ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ލައިސަންސެއް ބާޠިލުކުރުމާއި، މި ޤާނޫނުގެ ބާރަވަނަ ބާބުގެ ދަށުން އެޅޭ ފިޔަވަޅުތައް ހިމެނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ހުށަހަޅާނަމަ، ހުށަހަޅަންވާނީ އޮތޯރިޓީން އެ އަމުރެއް ކުރާތާ ނުވަތަ ނިންމުމެއް ނިންމާތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
އޮތޯރިޓީގެ ނިންމުމެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަކުން، އޮތޯރިޓީގެ އެ ނިންމުމެއްގެ ދަށުން އަޅާފައިވާ އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ބާޠިލުވީކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮތޯރިޓީން ކުރާ އަމުރުތަކާއި ނިންމާ ނިންމުންތައް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން އެ މައްސަލަތައް ކޯޓުން ބަލަންވާނީ ތިރީގައިވާ އުސޫލުތަކުގެ މަތިންނެވެ.
މައްސަލަ ބެލުމަށް ބޭނުންކުރާ ރެކޯޑް ނުވަތަ ލިޔެކިޔުންތައް ވާންވާނީ އޮތޯރިޓީން އިދާރީގޮތުން އަޅާފައިވާ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށްޓަކައި ބޭނުންކޮށްފައިވާ ލިޔެކިޔުންތައް ނުވަތަ ރެކޯޑްތަކަށެވެ. އޮތޯރިޓީން ފިޔަވަޅު އެޅިއިރު، އޮތޯރިޓީއަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާ މަޢުލޫމާތު ހެކީގެ ގޮތުގައި ކޯޓުން ބަލައިގަންނަންވާނީ، ހަމައެކަނި ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކުގައި، އިންޞާފު ހޯދައިދިނުމަށް އެފަދަ ހެކި ކޮންމެހެން ބޭނުންވާނަމައެވެ.
އޮތޯރިޓީގެ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް އަލުން ބެލުމުގައި، ކޯޓުން ހަމައެކަނި ބަލަންވާނީ، އޮތޯރިޓީން އެ ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިންތޯ، ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއް ނިންމާފައިވަނީ ކަމުގެ ޙަޤީޤަތަށް ނުބަލައި ހަމައެކަނި އޮތޯރިޓީއަށް ފެންނަގޮތަށްތޯ، ނުވަތަ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްތޯއެވެ.

[މި ޤާނޫނާއި އެހެން ޤާނޫނަކާ ފުށުއެރުން]
މި ޤާނޫނުގެ މާއްދާއެއް އެހެން ޤާނޫނެއްގެ މާއްދާއަކާ ފުށުއަރާނަމަ، އިސްކަންދޭނީ މި ޤާނޫނަށެވެ.

[ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، މި ޤާނޫނު ފާސްވެ، ތަޞްދީޤުކޮށް، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.

[މާނަކުރުން]
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، އަންނަނިވި ޢިބާރާތްތަކާއި ލަފުޒުތަކަށް ދީފައިއެވަނީ، އެ ޢިބާރާތްތަކާއި ލަފުޒުތަކާ ގުޅިގެން، ތިރީގައި ދީފައިވާ މާނަކުރުމެވެ.
"އޮތޯރިޓީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 81/6 (މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީގެ ޤާނޫނު 1981) ގެ ދަށުން އުފައްދާފައިވާ މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީއަށެވެ.
"އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޕޮލިސީހޯލްޑަރ ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ ނެގުމަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ފަރާތުން، އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ ނެގުމާއި އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއާ ގުޅިގެން ދޭންޖެހޭ އެހެނިހެން ޚިދުމަތްތައް ދިނުމުގެ ވިޔަފާރި ހިންގާ ފަރާތަކަށެވެ.
"އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ފަރާތުން، އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ ވިއްކުމާއި އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓްތައް ހެދުމާއި އެ ކޮންޓްރެކްޓްތަކަށް ބަދަލުގެނައުމާއި އެ ކޮންޓްރެކްޓް އުވާލުމާއި އިންޝުއަރެންސް މުޢާމަލާތްތައް ހިންގުމުގެ ވިޔަފާރިކުރާ ނުވަތަ ސޮލިސިޓްކުރާ ފަރާތަކަށެވެ.
"އިންޝުއަރެންސް އިންޓަރމީޑިއަރީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންޝުއަރެންސް އޭޖެންޓުންނާއި އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރުންނަށެވެ.
"އިންޝުއަރެންސް ކުންފުނި" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިކުރުމަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށެވެ.
"އިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރި" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދެފަރާތުން އެއްބަސްވެފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ވަކި ކަމެއް ހިނގައިފިނަމަ އެކަމެއްގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ލިބުމުން، އެ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުދިނުމުގެ ޒިންމާ އުފުލުން ހިމެނޭގޮތުން، ގެއްލުމަށް ބަދަލުދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓްގެ ދަށުން، ގެއްލުމުގެ ބަދަލުދިނުމުގެ ޒިންމާ އުފުލުމުގެ ވިޔަފާރިއަށެވެ. މި މާނައިގައި ރީއިންޝުއަރެންސް ވިޔަފާރިއާއި ތަކާފުލް ވިޔަފާރިއާއި ރީތަކާފުލް ވިޔަފާރި ހިމެނޭނެއެވެ.
"އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ބްރޯކަރެއްގެ ވިޔަފާރި ހިންގުމުގެ ވަގުތީ ޒިންމާ އުފުލުމަށް އޮތޯރިޓީން ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތަކަށެވެ.
"އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ ކުންފުންޏެއްގެ މުވައްޒަފުންގެ ތެރެއިން ސިޔާސަތު ކަނޑައެޅުމުގައި ބައިވެރިވާ މުވައްޒަފުންނާއި، އެ ކުންފުނީގެ ޙަރަކާތްތަކުގެ ތެރެއިން މައިގަނޑު ޙަރަކާތްތައް ހިންގުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލާ ކޮންމެ މުވައްޒަފަކަށެވެ. އަދި އެފަދަ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލާ ކޮންމެ މުވައްޒަފަކީ އެ ކުންފުނީގެ ކޮންމެ މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ކަމުގައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރުންގެ ތެރޭގައި، އެ ކުންފުންޏެއްގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރާއި، ޗީފް ފައިނޭންޝަލް އޮފިސަރާއި، ޗީފް އެގްޒެކެޓިވް އޮފިސަރާއި، ޖެނެރަލް މެނޭޖަރު ހިމެނޭނެއެވެ.
"މޭޖަރ ޙިއްޞާދާރެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނީގޮތުން ވަކި ޝަޚްޞެއްގެ ރައުސްމާލުގެ ނުވަތަ ވޯޓުދިނުމުގެ ބާރުގެ މަދުވެގެން 10% (ދިހައެއް އިންސައްތަ)، ސީދާކޮށް ނުވަތަ ނުސީދާކޮށް އޮންނަ ފަރާތެއް، ނުވަތަ މިނޫން އެހެން ގޮތަކުންވެސް އޮތޯރިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ގޮތުގައި އެ ޝަޚްޞެއްގެ މައްޗަށް ބާރު އޮންނަ ފަރާތަކަށެވެ.
"ތަކާފުލް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގެ އަސާސްތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ކުރިން އެއްބަސްވެފައިވާ ވަކި ކަމެއް ހިނގައިފިނަމަ، އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނަށް ނުވަތަ ބެނިފިޝަރީސްއަށް ފައިސާ ދިނުމަށްޓަކައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ވަކި ފަންޑަކަށް ފައިސާ ދިނުމަށް ބައިވެރިން އެއްބަސްވާ، އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ޤާއިމުކުރެވޭ އިންތިޒާމަކަށެވެ.
"ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންޝުއަރެންސް ބްރޯކަރެއް ގޮތުގައި ޙަރަކާތްތެރިވުމަށް ދޫކުރާ ލައިސަންސް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށެވެ.
"އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓަށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ތަކާފުލް ސެޓްފިކެޓް ހިމެނޭނެއެވެ.
"ރިސީވަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަރަންޏަށްވުރެ ދަރަނި ގިނަވެފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏެއްގެ އެސެޓްތައް ވިއްކުމަށާއި، ވިއްކައިގެން ލިބޭ ފައިސާއިން، މި ޤާނޫނުގައި އިސްކަންދީފައިވާ ތަރުތީބުން ދަރަނިތައް ޚަލާޞްކުރުމުގެ މަސައްކަތްކުރުމަށް އޮތޯރިޓީން ޢައްޔަންކުރާ ފަރާތަކަށެވެ.
"ރީއިންޝުއަރެންސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިންޝުއަރެންސް ކުންފުންޏަކުން ވިއްކާފައިވާ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއް ނުވަތަ ޕޮލިސީތަކެއްގެ ދަށުން އެ ކުންފުނީގެ މައްޗަށް އޮންނަ ރިސްކު، އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން އެހެން ފަރާތަކަށް ނުވަތަ ފަރާތްތަކަކަށް ބަދަލުކުރުމަށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ރީތަކާފުލް ހިމެނޭނެއެވެ.
"ސޮލިސިޓްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައިނަމަވެސް، ދިވެހިރައްޔިތުންނަށް ނުވަތަ ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ބަޔަކަށް، ނުވަތަ ވިޔަފާރިއަކަށް، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަޒަންވެރިވެ އުޅޭ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަސައްކަތްކުރާ ބޭރު ޤައުމެއްގެ ފަރުދަކަށް ނުވަތަ ބަޔަކަށް، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީވެފައިވާ ބޭރުގެ ވިޔަފާރިއަކަށް، ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީވެފައި ނުވިނަމަވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޕްރޮޖެކްޓްތައް ހިންގާ ބޭރުގެ ވިޔަފާރިއަކަށް، އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓެއްވުމަށް ހުށަހެޅުމަށް، ނުވަތަ އިންޝުއަރެންސް ކޮންޓްރެކްޓެއްވުމަށް ދަޢުވަތު ދިނުމަށް، ނުވަތަ އެފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ނުވަތަ ދަޢުވަތެއް ހިމެނޭ އިޝްތިހާރެއްކުރުމަށެވެ.