ޕްރޮސިކިއުޓް ކުރުމުގެ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު
(2023/R-106)

[އާންމު މާއްދާތައް]

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 104 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ) އާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 102 ވަނަ މާއްދާއާއި، އެ ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ދ) އާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 223 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ހަވާލާދީ، ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާ އުފުލުމާއި ދަޢުވާ ކުރުމާ ގުޅޭ ކަންކަމުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ތަފުސީލީ އިޖުރާއަތުތައް ބަޔާންކުރުމާއި، ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ހައިސިއްޔަތުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ތަންފީޛު ކުރުމަށް ޓަކައި ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ތަފުސީލީ އިޖުރާއަތުތައް ބަޔާންކުރުމާއި، އެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗިއްސާ މެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތާއި، އެ ތަކެތި ރައްކައުތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުމުގެ އުސޫލު ކަނޑައަޅާ ގަވާއިދެވެ.
މި ގަވާއިދަށް ކިޔާނީ، "ޕްރޮސިކިއުޓް ކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު" އެވެ.

[ޖަދުވަލުތައް]
މި ގަވާއިދާ އެކުގައި އެވާ 5 (ފަހެއް) ޖަދުވަލަކީ މި ގަވާއިދުގެ ބައެކެވެ.

[މައްސަލަ ހުށަހެޅުން]

[މައްސަލަ ހުށަހެޅުން]
ޖިނާއީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރުމަށް ޓަކައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅަންވާނީ، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކުންނެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށް ޓަކައި، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކުން ތަޙުޤީޤުކޮށްފައިވާ މައްސަލައެއް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް ތަޙުޤީޤުކުރެވިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނީ، ކުށުގެ އުންޞުރުތަކާއި، ކުށުގެ ނިޔަތާ ގުޅޭގޮތުން ފުރިހަމަވުމަށް ކުށް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ތަޙުޤީޤުކޮށްފައިވާނަމައެވެ.
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކުން ތަޙުޤީޤުކުރާ މައްސަލައެއް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ބަލައިގަންނާނީ، މި މާއްދާގެ
(ށ) އާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން އެ މައްސަލައެއްގެ ތަޙުޤީޤު ފުރިހަމަވުމުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ބޭނުމަށް ޓަކައި، ތަޙުޤީޤު ފުރިހަމަވިކަމަށް ބެލުމުގައި، ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 40 ވަނަ ބާބާއި، 50 ވަނަ ބާބާއި، 60 ވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދިފާޢުތަކުގެ ތެރެއިން ދިފާޢެއް ލިބޭނަމަ، އެ ދިފާޢާ ގުޅިގެން އޭނާ ހުށަހަޅާ ކަންކަމާއި، ކުށް ބަޔާންކުރާ މާއްދާގައި އޮތް އިސްތިސްނާގެ އެންމެހައި ހާލަތްތަކާއި، އާންމު ނޫން އެންމެހައި ދިފާޢުތަކާއި، ކުށެއްކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނު ޢަމަލަކީ، މި ހާލަތުގައި ކުށެއްކަމަށް ނުބެލުމަށް ހުރި އެންމެހައި ހާލަތްތަކުގެ މައްޗަށް ތަޙުޤީޤު ހިންގައި، އެ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ބަލަންޖެހޭ އެންމެހައި ކަންކަން ތަޙުޤީޤު ކުރެވިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލާ ދެމެދު، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާނަމަ، އެ މައްސަލައެއް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވާ ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅުމަށް ޓަކައި މައްސަލަ ތަޙުޤީޤުކުރާ އިދާރާއިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 80 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ތަޙުޤީޤު ފުރިހަމަވެފައިވާ މައްސަލައެއް ކަމުގައި ބަލަންވާނެއެވެ.

[ތަޙުޤީޤާ ގުޅޭގޮތުން ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން]
އަންނަނިވި ދެ ހާލަތުންކުރެ ހާލަތެއް ވުޖޫދުވެފައިވާނަމަ، ތަޙުޤީޤުކޮށްދިނުމަށް އެދި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ޝަކުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު، އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ތަޙުޤީޤުކުރާ އިދާރާއަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުން، އެ އިދާރާއިން އެ މައްސަލަ ބަލައިނުގަތުން. ނުވަތަ މައްސަލައިގެ ތަޙުޤީޤު އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ތަޙުޤީޤުކުރާ އިދާރާއިން ކުރިޔަށް ގެންގޮސްފައި ނުވާކަމަށް، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ގަބޫލުކުރެވުން.

[ޝަކުވާ ހުށަހަޅާ ފޯމު]
މި ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަކުވާ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހަޅަންވާނީ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ ފޯމު މެދުވެރިކޮށެވެ.

[ޝަކުވާ ބަލައިގަތްކަމުގެ ލިޔުން ދޫކުރުން]
މި ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ޝަކުވާއެއް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ، އެ ޝަކުވާ ބަލައިގަތްކަމުގެ ލިޔުމެއް، ޝަކުވާ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ދޫކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލިޔުން އޮންނާނެ ގޮތުގެ ނަމޫނާ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 2 ގައި އެވަނީއެވެ.

[ޝަކުވާއާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުން]
މި ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހުށަހެޅޭ ޝަކުވާއާ ގުޅޭގޮތުން ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން ބެލުމަށްފަހު، އެ ޝަކުވާއާ ގުޅިގެން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ނިންމާ ނިންމުން، ޝަކުވާ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިޔުމުން ދޭންވާނެއެވެ.
މި ގަވާއިދުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަކުވާއެއް ބަލައިގެންފިނަމަ، އެ ޝަކުވާއެއް ބަލައިގަންނަ ތާރީޚުން ފެށިގެން ރަސްމީ މަސައްކަތު 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ ޝަކުވާއެއް ބަލައި ނިންމަންވާނެއެވެ.

[ޝަކުވާއާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުން ތަންފީޛުކުރުން]
މި ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅޭ ޝަކުވާއެއް ބެލުމަށްފަހު، އެ މައްސަލައަކީ ތަޙުޤީޤު ކުރަންޖެހޭ ފަދަ މައްސަލައެއްކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، ޝަކުވާ ހުށަހެޅުނު މައްސަލަ ތަޙުޤީޤުކުރުމަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުނު އިދާރާއަށް އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޝަކުވާ ހުށަހެޅުނު މައްސަލަ ތަޙުޤީޤުކުރުމަށް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުނު އިދާރާއަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އަމުރުކޮށްފިނަމަ، އެ މައްސަލަ ތަޙުޤީޤުކުރުމަށް އިންވެސްޓިގޭޓިންގ އޮފިސަރެއް ކަނޑައަޅައި، 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ އިދާރާއަކުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު، އެ މައްސަލައަކާ ގުޅޭގޮތުން ޕްރޮސިކިއުޓަރެއް އައްޔަނުކޮށް، އެ މައްސަލަ ތަޙުޤީޤުކޮށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅެންދެން ތަޙުޤީޤީ އިދާރާގެ އިންވެސްޓިގޭޓިންގ އޮފިސަރު، ކޮންމެ 15 (ފަނަރަ) ދުވަހަކުން ޕްރޮސިކިއުޓަރަށް ތަޙުޤީޤުކުރެވޭ މިންވަރު އަންގަމުން ގެންދަންވާނެއެވެ.
މި ގަވާއިދުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅޭ ޝަކުވާއެއް ބެލުމަށްފަހު، އެ ތަޙުޤީޤަކާ ގުޅިގެން ރަނގަޅުކުރަންޖެހޭ ކަމެއް އޮތްކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފެންނަނަމަ، އެ ކަންކަން ރަނގަޅު ކުރުމަށް، އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުނު އިދާރާއަށް އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތުގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނެވޭ މުދާ ހިފެހެއްޓުން]

[ތަކެތި ހިފެހެއްޓުމުގެ ބާރު]
އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައި، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނެވޭ މުދާ، މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން އެ އިދާރާއަކަށް ހިފެހެއްޓިދާނެއެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ބާރު ލިބިގެން މީހުން ހުއްޓުވައިގެން ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި އޭނާގެ އަތުން ނުވަތަ ހަށިގަނޑުން ނުވަތަ ފޭރާމުން ފެންނަ މުދާ؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ބާރު ލިބިގެން، އުޅަނދުފަހަރާއި ތަންތަން ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި ފެންނަ މުދަލާއި ކުށުގެ ވެށިގެން ފެންނަ މުދާ؛
ވަކި ތަނެއްގައި ވެރިއެއް ނެތް މުދަލެއް ހުރިކަމަށް ބުނެ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކަށް ރިޕޯޓުކުރެވޭ މައްސަލަތަކުގައި، އެ ތަނަކުން ފެނިގެން އެ އިދާރާގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންދެވޭ މުދާ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހިފެހެއްޓޭ ތަކެއްޗަކީ، އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ބޭނުންކުރުމަށް، އެ ކަންކަން ނިމެންދެން ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ ބެލުމުގައި ދަށުގައި ބެހެއްޓިދާނެ ތަކެއްޗެވެ.
ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ތަޙުޤީޤެއްގައި އެ އެއްޗެތި ބޭނުންކުރުމަށް؛
ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ޝަރީޢަތުގައި ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް؛
އެ އެއްޗަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދައިފައިވާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ބެލުމުގައި އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބިފައިވާނަމަ، އެ އެއްޗެއްގެ ޙަޤީޤީ ވެރިފަރާތް ހޯދުމަށް.

[ސީލްކުރުމާއި އެވިޑެންސް ނަންބަރު ދިނުން]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި އެއްޗެއް ހިފަހައްޓައިފިނަމަ، އެ އެއްޗެއް ލަސްނުކޮށް ސީލްކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗަކީ، ސީލްނުކުރެވޭ ބާވަތުގެ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވާނަމަ، އެ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓި ބޭނުން ނުގެއްލޭނެ ގޮތަށް ރައްކައުތެރިކުރަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ކޮންމެ އެއްޗަކަށް އެވިޑެންސް ނަންބަރެއްދީ އެ ނަންބަރު ރިކޯޑުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި އެއްޗެއް ހިފަހައްޓައިފިނަމަ، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަކޮށް، އެ އެއްޗަކާ އެޓޭޗްކުރަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތީގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ރަނގަޅަށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދާނަމަ، ނުވަތަ އެކަކު އަތުން އަނެކެއްގެ އަތަށް ބަދަލުކުރާނަމަ، އެ އެއްޗަކާ އެޓޭޗްކޮށްފައިވާ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ފުރިހަމަކުރަންވާނެއެވެ.

[ސަމާލުވުމުގެ ނިޝާން ޖެހުން]
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތީގެ ތެރޭގައި ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހޭ ބާވަތުގެ އެއްޗެއްވާނަމަ، އެ އެއްޗެއްގައި އެކަން އެނގޭނޭފަދަ ނިޝާނެއް ޖަހަންވާނެއެވެ.

[އިންވެންޓްރީ ބެލެހެއްޓުން]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހީގެ އިންވެންޓްރީއެއް އެކުލަވައިލަންވާނެއެވެ.
އެކަން ކުރަންވާނީ، ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ކޯޓު އަމުރެއް ތަންފީޛުކުރާ އޮފިސަރުގެ އިތުރުން، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ އެހެން އޮފިސަރަކާއި، ތަކެތީގެ ވެރިފަރާތް ނުވަތަ ވެރިފަރާތް ނެތް ހާލަތެއްގައި ވެރިފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ ފަރާތެއްގެ ހާޒިރުގައެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހީގެ އިންވެންޓްރީ، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ރައްކައުތެރިކޮށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އެކުލަވައިލެވޭ އިންވެންޓްރީގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތުތައް ފުރިހަމަވެފައި ހުންނަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތީގެ ވެރިފަރާތް އެނގޭނަމަ ވެރިފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތު؛
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތީގެ އެވިޑެންސް ނަންބަރު؛
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތީގެ ބާވަތް؛
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތީގެ އަދަދު ނުވަތަ ބަރުދަން؛
ތަކެތި ހިފެހެއްޓުނު ތާރީޚާއި، ތަނާއި، ވަގުތު؛
ތަކެތި ހިފެހެއްޓުނުއިރު އެ ތަކެތި ހުރި ހާލަތު؛
ތަކެތި ހިފެހެއްޓި އޮފިސަރާއި، އިންވެންޓްރީ ތައްޔާރުކުރެވުނުއިރު ހާޒިރުވެތިބި ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތާއި ސޮއި.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ތައްޔާރުކުރެވޭ އިންވެންޓްރީގައި، އިންވެންޓްރީ ތައްޔާރުކުރެވުނުއިރު ތަކެތީގެ ވެރިފަރާތް ނުވަތަ ވެރިފަރާތް ނެތް ހާލަތެއްގައި ވެރިފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ ފަރާތުން ސޮއިކުރުމަށް އިންކާރުކުރާނަމަ، އެކަން ބަޔާންކޮށް، ސޮއިކުރުމަށް އިންކާރު ކުރިކަމަށް ހެކިވާނެ ދެ ފަރާތެއްގެ މަޢުލޫމާތާއި ސޮއި ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ މުދަލުގެ އިންވެންޓްރީ އެކުލަވައިލުމަށްފަހު އެ އިންވެންޓްރީގެ ކޮޕީއެއް، ބަލައި ފާސްކުރެވުނުތާ 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އެ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަށް ނުވަތަ ވެރިފަރާތް ނެތް ހާލަތެއްގައި ވެރިފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތް ކޮށްދެވޭނެ ފަރާތަކަށް ދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައި އޮތްނަމަވެސް، އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި އިންވެންޓްރީ ހަވާލުކުރެވިދާނެކަމަށް ނުފެންނަނަމަ، އިންވެންޓްރީ ހަވާލުކުރުމުގެ ވަގުތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެދި ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއަކުން، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގައި އެދެވިދާނެއެވެ.
ވަގުތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާއެކު، ބަލައި ފާސްކުރި ތަނުގެ ފޮޓޯ ރިޕޯޓެއް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. މިގޮތަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާއި އެ ހުށަހެޅުން ބިނާކުރި ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބަލައި، އިންވެންޓްރީ ތައްޔާރުކޮށް ހަވާލުކުރުމުގެ ވަގުތު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް އިތުރުކޮށްދެވިދާނެއެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެ ވަގުތު އިތުރުކޮށްދޭންވާނީ، ކޮންމެ ފަހަރަކު ގިނަވެގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.

[ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ރައްކައުކުރުން]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި، މި ގަވާއިދުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ބޭނުންތަކަށް ޓަކައި އެ ކަންކަން ނިމެންދެން، އެ އިދާރާގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ރައްކައުކޮށްފައި ބަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[ހިފެހެއްޓޭތަކެތި ރައްކައުކުރާ ތަން]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ބަހައްޓާނީ ނުވަތަ ރައްކައުކުރާނީ، މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާ ކަނޑައަޅާ ތަނެއްގައެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ބަހައްޓަންވާނީ، އެ ތަކެތި ރައްކައުތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުމަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ތަނެއްގައެވެ. އަދި އެ ތަކެތި ރައްކައުތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓޭނެ ނިޒާމެއް، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގައި ޤާއިމުކޮށްފައި ހުންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތަން ހުންނަންވާނީ، އެ އިދާރާއެއްގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާ ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާ ފަރާތެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައެވެ.

[ހިފެހެއްޓޭތަކެތި ރައްކައުތެރިކޮށް ބެލެހެއްޓުން]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި ހިފަހައްޓާ ތަކެތި، އެ ތަކެތި ހިފެހެއްޓި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިން ރައްކައުތެރިކަމާއެކު ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ރައްކައުކުރުމުގައި ނުވަތަ ބެހެއްޓުމުގައި އެ ތަކެތީގެ ޒާތަށާއި ބާވަތަށް ބަލަންވާނެއެވެ. އަދި އެ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓި ބޭނުން ގެއްލިގެން ނުދާނޭ ގޮތެއްގެ މަތީން އެ އެއްޗެއް ރައްކައުކުރުމަށް ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދޭންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ރައްކައުކޮށް ތަރުތީބުކުރަންވާނީ، އޭގެ އަސްލަށް ބަދަލެއް ނާންނާނެފަދަ ގޮތަކަށް ވަކިވަކިންނެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދަންވާނީ، އެ ތަކެއްޗަށް ގެއްލުމެއް ނުވާނޭ ފަދައިން، އެކަށީގެންވާ ރައްކައުތެރިކަމާއެކު، އެކަމަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ވަސީލަތެއްގެ އެހީތެރިކަމާއެކީގައެވެ.

[ރައްކައުކުރެވޭ ތަކެތީގެ ދަފުތަރު ބެލެހެއްޓުން]
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަނުގައި، ރައްކައުކުރެވޭ ތަކެތީގެ ދަފުތަރެއް ޤާއިމުކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޤާއިމުކުރެވޭ ދަފުތަރުގައި، އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތުތައް ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ރައްކައުކުރެވޭ ތަކެތީގެ ވެރިފަރާތް އެނގޭނަމަ، ވެރިފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތު؛
ރައްކައުކުރެވޭ ތަކެތީގެ އެވިޑެންސް ނަންބަރު؛
ރައްކައުކުރެވޭ ތަކެތީގެ ބާވަތް؛
ރައްކައުކުރެވޭ ތަކެތީގެ އަދަދު ނުވަތަ ބަރުދަން؛
ރައްކައުކުރާ ތަނަށް ތަކެތި ގެނައި ތާރީޚާއި ވަގުތު؛
ރައްކައުކުރާ ތަނަށް ތަކެތި ގެނައިއިރު އެ ތަކެތި ހުރި ހާލަތު؛
ރައްކައުކުރާ ތަނަށް ތަކެތި ގެނައި ފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތާއި ސޮއި؛
ރައްކައުކުރާ ތަނުން ތަކެއްޗާ ހަވާލުވި ފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތާއި ސޮއި.
ރައްކައުކުރެވޭ ތަކެތި ދަފުތަރުކުރާ ފަރާތުން، އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވެފައިވާކަން ޔަގީންކުރަންވާނެއެވެ.
ކޮންމެ އެއްޗަކަށް ތަފާތު ވަކި އެވިޑެންސް ނަންބަރެއް ދީ ލޭބަލްކުރެވިފައިވާކަން؛
ތަކެތި ރަނގަޅަށް ބަންދުކޮށް، ސީލްކުރެވިފައިވާކަން؛
ތަކެތި ގެންގުޅުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތުތަކަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވާކަން.

[ހިފެހެއްޓޭތަކެތި ރައްކައުކުރާ ތަނަށް ވަދެ ނުކުތުން]
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަންތަނުގައި ފިންގަރ ޕްރިންޓް ނުވަތަ ކާޑް ރީޑަރ ބޭނުންކޮށްގެން އެ ތަނަށް ވަދެ ނުކުމެވޭނެ ފަދަ އެކްސެސް ކޮންޓްރޯލް ނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށްފައި ހުންނަންޖެހޭނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަނަކަށް ވަދެވޭނީ، އެ ތަނަކަށް ވަނުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ މުވައްޒަފުންނަށް އެކަންޏެވެ. އަދި ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ކޮންމެ މުވައްޒަފަކު ވެސް އެ ތަނަކަށް ވަންނަންވާނީ، ކާޑު ނުވަތަ ފިންގަރ ޕްރިންޓް ބޭނުންކޮށްގެންނެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަންތަނަށް ވަދެނުކުމެހަދާ ފަރާތްތަކުގެ އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތުތައް، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ރިކޯޑުކޮށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ތަކެތި ރައްކައުކޮށްފައިވާ ތަނަށް ވަތް ފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތު؛
ވަތް ތާރީޚާއި ގަޑި؛
ނިކުތް ތާރީޚާއި ގަޑި.
ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަނުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ އެކްސެސް ކޮންޓްރޯލް ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރިނަމަވެސް އެ ނިޒާމަށް މައްސަލައެއް ދިމާވެއްޖެ ހާލަތެއްގައި ވެސް އެ ތަނަށް ވަދެނުކުމެހަދާ ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމަޔަށް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހި ރައްކައުކޮށްފައިވާ ތަނުގައި 24 (ސައުވީސް) ގަޑިއިރު އޮޕަރޭޓް ކުރެވެމުންދާ ގޮތަށް ސަވައިލަންސް ކެމެރާ ހަރުކޮށްފައި ހުންނަންވާނެއެވެ. އަދި މިގޮތަށް ރިކޯޑުކުރެވޭ މަޢުލޫމާތު އެ އިދާރާއެއްގައި 45 (ސާޅީސްފަހެއް) ދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް ރައްކައުކޮށްފައި ހުންނަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަނުގެ ސެކިއުރިޓީގެ ކަންކަން ގަވާއިދުން ބަލަންވާނެއެވެ. އަދި މައްސަލައެއް ފާހަގަކުރެވިއްޖެނަމަ، ލަސްނުކޮށް، ކަމާބެހޭ އިސްވެރިޔަކަށް އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ޅ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން އިސްވެރިޔަކަށް ރިޕޯޓު ކުރެވިއްޖެނަމަ، ލަސްނުކޮށް، އެ މައްސަލައެއް ޙައްލުކުރުމުގެ މަސައްކަތް އިސްވެރިޔާ ކުރަންވާނެއެވެ.

[ރިކޯޑު ބެލެހެއްޓުން]
މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ މަގުސަދު ހާސިލުކުރުމަށް ޓަކައި އަންނަނިވި ލިޔެކިޔުންތައް، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކުން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަންތަނަށް ވަދެ ނުކުތުމަށް ހުއްދަ ދެވޭ ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަންތަނަށް ވަދެ ނުކުމެހަދާ ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހި ރައްކައުތެރިކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަނުގެ ތަޅުދަނޑި ދޫކުރެވޭ ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު.

[ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހި ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުން]
މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން ރައްކައުކޮށްފައިވާ އެއްޗެއް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިން ތަޙުޤީޤުގެ ބޭނުމަށް ނުވަތަ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގެ ބޭނުމަށް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ބޭނުމަށް ދޫކުރެވިދާނެއެވެ.
މިގޮތުން ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ބަހައްޓައިފައިވާ ނުވަތަ ރައްކައުކޮށްފައިވާ އެއްޗެއް ދޫކުރުމަށް އެދޭނީ އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމަކުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗެއް ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމުގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތުތައް ފުރިހަމަވެފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހި ދޫކުރުމަށް އެދޭ ފަރާތް؛
ދޫކުރުމަށް އެދޭ އެއްޗެހި؛
ދޫކުރުމަށް އެދޭ ސަބަބު؛
ދޫކުރުމަށް ހުއްދަދިން ފަރާތުގެ ނަމާއި، ސޮޔާއި، ސަރވިސް ނަންބަރު ނުވަތަ ރިކޯޑު ނަންބަރު؛
ދޫކުރެވުނު ބޭނުމަށް ހޭދަވާނެ މުއްދަތު.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރެވޭ އެއްޗެއް، މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (5) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން، އެއްޗެހި ރައްކައުކޮށް ބަލަހައްޓާ ތަނަށް ރައްދުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރި އެއްޗެއް ދޫކުރި މުއްދަތު ހަމަވާއިރު، އެ އެއްޗެއް ދޫކުރި ބޭނުން ފުރިހަމަވެފައި ނުވާނަމަ، އެ އެއްޗެއް ދޫކުރެވިފައިވާ ފަރާތުން މުއްދަތު އިތުރުކޮށްދިނުމަށް ލިޔުމަކުން އެދެންވާނެއެވެ.

[ހިފެހެއްޓޭ ތަކެއްޗާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުން]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކުން ހިފަހައްޓައިފައިވާ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓި ބޭނުން ނިމުމަކަށް އައުމާއެކު، އެ އެއްޗަކާމެދު ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަކުންކުރެ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަށް، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ އިސްވެރިޔާ ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
ތަކެތީގެ ވެރިފަރާތާ ތަކެތި ހަވާލުކުރުން؛
ތަކެތި ނައްތައިލުން؛
ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ތަކެތި ގެނައުން؛
ތަކެތި ނީލަން ކިޔުން؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ނުވަތަ ކަމާގުޅޭ އެހެން ޤާނޫނެއްގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން އެ އެއްޗަކާމެދު ޢަމަލުކުރުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތް ކުރަންވާނެއެވެ.
އެއްވެސް ޤާނޫނަކުން، ދިވެހިރާއްޖެއަށް ގެނައުން ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ގެންގުޅުން މަނާ އެއްޗެއް؛
ކުށެއް ކޮށްގެން ހޯދައިފައިވާ އެއްޗެއް، ނުވަތަ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދައިފައިވާ އެއްޗެއް.
ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗަކާމެދު ޝަރީޢަތުން ވަކިގޮތެއް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެ އެއްޗަކާމެދު ޢަމަލުކުރަންވާނީ ޝަރީޢަތުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެ މަތީންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ލަފާ ހޯދަންވާނެއެވެ.

[ހިފެހެއްޓޭ ތަކެތި ވެރިފަރާތާ ހަވާލުކުރުން]
މި ގަވާއިދުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޢަމަލުކުރާނީ، އެ އެއްޗެއްގެ ވެރިފަރާތް ކަނޑައެޅިގެން އެނގޭނަމައެވެ.
ހިފެހެއްޓިފައިވާ ތަކެތީގެ ވެރިފަރާތް ނޭނގޭނަމަ، އެ ތަކެތީގެ ވެރިފަރާތް ހޯދުމަށް އާންމުކޮށް އިޢުލާނު ކުރަންވާނެއެވެ. އެ އިޢުލާނުގައިވާ މުއްދަތު ހަމަވާއިރު ހިފެހެއްޓިފައިވާ ތަކެތީގެ ނުވަތަ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތެއް ހޯދިފައި ނުވާނަމަ، ނުވަތަ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި މުދަލުގެ ވެރިފަރާތުން އެ އެއްޗެއް ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމަށްފަހު، އެ އެއްޗަކާ ހަވާލުވެފައި ނުވާނަމަ، އެ ތަކެތި ނުވަތަ އެ މުދާ ނައްތައިލުމުގެ ނުވަތަ ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، ހިފެހެއްޓިފައިވާ ތަކެތީގެ ތެރެއިން ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ބާވަތުގެ ތަކެތި، އެ ތަކެތީގެ ވެރި ފަރާތާ ހަވާލުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އެއްވެސް ޤާނޫނަކުން، ރާއްޖެއަށް ގެނައުން ނުވަތަ ރާއްޖޭގައި ގެންގުޅުން މަނާ ތަކެތި؛
ކުށެއް ކޮށްގެން ހޯދައިފައިވާ އެއްޗެއް، ނުވަތަ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ހޯދައިފައިވާ އެއްޗެއް.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗަކީ ހަމައެކަނި އެ އެއްޗެއްގެ ކޮޕީއެއް ނުވަތަ، ފޮޓޯއެއް އޮތުމުން ފުދޭނެ އެއްޗެއް ކަމަށްވާނަމަ، ނުވަތަ އެ އެއްޗަކީ މަޢުލޫމާތު ރައްކައުކުރެވޭ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވެފައި، ތަޙުޤީޤަށް ބޭނުންވަނީ އެ އެއްޗެއްގައިވާ މަޢުލޫމާތު އެކަނި ކަމުގައި ވާނަމަ، އަދި އެ މަޢުލޫމާތަކީ ނަކަލުކުރެވިދާނެ މަޢުލޫމާތެއް ކަމުގައި ވާނަމަ، އެ މަޢުލޫމާތުތަކަށް ވާޞިލުވެ، އެ މަޢުލޫމާތު ނަކަލުކުރުމަށްފަހު، އެ އެއްޗެއް، އެ އެއްޗެއްގެ ވެރިފަރާތާ ހަވާލުކުރަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެއް، އެ އެއްޗެއްގެ އަސްލު އޮތް ގޮތުގައި ބެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމެއް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ ނެތްނަމަ، އަދި އެ އެއްޗަކީ އެ އެއްޗެއްގެ ޒާތުން ހަލާކުވެދާފަދަ އެއްޗެއްނަމަ، ނުވަތަ ދިރޭއެއްޗެއްނަމަ، ނުވަތަ އެ އެއްޗެއް ބެލެހެއްޓުމަށް ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދު އެ އެއްޗެއްގެ އަގާ އެކަށީގެންނުވާ އެއްޗެއްނަމަ، އެ އެއްޗެއްގެ ނީލަންކިޔައި، ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އަދި މި އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކޮށްފައިވާ ހާލަތުގައި، އެއްޗެއްގެ އަސްލު ވެރިފަރާތް ހޯދިއްޖެނަމަ، އެ ފަރާތަށް ރައްދުކުރާނީ ހިފެހެއްޓުނު އެއްޗެއް ނީލަންކިޔުމަށްފަހު ލިބިފައިވާ ފައިސާއެވެ.
މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗެއް، އެ އެއްޗެއްގެ ވެރިފަރާތެއް ވޭތޯ ބެލުމަށް އިޢުލާނުކުރުމުން، އެ އެއްޗެއްގެ ވެރިފަރާތަކުން އެ އެއްޗެއް ހޯދުމަށްއެދި، ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެ އެއްޗެއް އެ އެއްޗެއްގެ ވެރިފަރާތާ ހަވާލުކުރުމުގެ ކުރިން، އެ އެއްޗެއްގެ ވެރިފަރާތް ހޯދުމަށް ކުރި ޚަރަދާއި އެ އެއްޗެއް ބެލެހެއްޓުމަށް ކޮށްފައިވާ ޚަރަދު، އެ އެއްޗެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ކިބައިން ހޯދިދާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗެއް ވެރިފަރާތާ ހަވާލުކުރަންވާނީ ލިޔުމުންނެވެ. އަދި ހަވާލުކުރާއިރު، އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތުތައް ރިކޯޑުކޮށްފައި ހުންނަންވާނެއެވެ.
މުދަލުގެ ނަމާއި، މުދަލަށް ދީފައިވާ އެވިޑެންސް ނަންބަރު؛
މުދަލުގެ ވެރިފަރާތް؛
މުދަލާ ހަވާލުވި ފަރާތުގެ ނަމާއި ސޮއި؛
މުދާ ހަވާލުކުރި ފަރާތުގެ ނަމާއި ސޮއި؛
މުދާ ހަވާލުކުރަން ހުއްދަދިން އިސްވެރިޔާގެ ނަމާއި ސޮއި؛
މުދާ ހަވާލުކުރި ތާރީޚާއި ގަޑި؛
މުދާ ދޫކުރިއިރު މުދަލުގެ ހާލަތު.
މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން އެއްޗެއް އޭގެ ވެރިފަރާތާ ހަވާލުކުރުމަށްފަހު، މި ގަވާއިދުގެ 17 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދަފުތަރުގައި އެކަން ރިކޯޑުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އިން ފެށިގެން (ޅ) ގެ ނިޔަލަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލުން ޢަމަލުކުރާނީ، ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗެއް ވަކި މުއްދަތަކަށް ހިފެހެއްޓުމަށް ކަމާބެހޭ ކޯޓަކުން އަމުރުކޮށްފައި ނުވާ ނަމައެވެ.

[ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗެހި ނައްތައިލުމާއި ނީލަންކިޔުން]
ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗަކީ އެއްވެސް ޤާނޫނަކުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ގެނައުން ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ގެންގުޅުން މަނާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވާނަމަ، އެ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓި ބޭނުން ނިމުމުން، އެ އެއްޗެއް ނައްތައިލަންވާނެއެވެ.
ހިފެހެއްޓިފައިވާ އެއްޗަކީ އެ އެއްޗެއްގެ ޒާތުގައި ބެލެހެއްޓުމުގެ ސަބަބުން އޭގެ އަގު ދަށްވާނެ އެއްޗެއްނަމަ، އެ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓި ބޭނުން ނިމުމުން، އެ އެއްޗެއް ނީލަމުގައި ވިއްކައިލަންވާނެއެވެ.

[ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިން އެއްޗެއް ހިފަހައްޓައިފައިވަނީ ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނާއި މި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށްކަމަށް އެ އެއްޗެއްގެ ވެރިފަރާތަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެކަން ބަލައިދިނުމަށް އެދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިޔުމަކުން ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޝަކުވާއެއް ހުށަހެޅިގެން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެ ޝަކުވާއެއް ބަލާއިރު، ކަމާ ގުޅޭ ޤާނޫނާއި، މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރަމުންދާނަމަ، އެ ކަމެއް އިޞްލާޙުކުރުމަށް، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ މައްޗަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް އަމުރު ކުރެވިދާނެއެވެ.
ކަމާ ގުޅޭ ޤާނޫނާއި މި ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިން ހިފެހެއްޓޭ އެއްޗަކާމެދު ޢަމަލުކުރުމުގެ ސަބަބުން އެ އެއްޗަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ، މަދަނީގޮތުން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަކަށް މި ގަވާއިދު ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.

[ދަޢުވާ އިޞްލާޙުކުރުމާއި، ދަޢުވާގެ ތަފުސީލުތަކަށް ބަދަލު ގެނައުމާއި، ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެނައުން]

[ދަޢުވާ އަނބުރާ ނުގެނެސް އިޞްލާޙުކުރުން]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގެ ދަޢުވާ ފޯމުގައި، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ކުށެއް އޮތްކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭނަމަ، ކޯޓުން އެ މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެނައުމުގެ ބަދަލުގައި ދަޢުވާ ފޯމުން އެ ކުށެއް އިޞްލާޙުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ބަޔާންކުރުމުގައި އަދި/ނުވަތަ ކުށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާއްދާގައި ކުށެއް އޮތުން؛ އަދި/ނުވަތަ ދަޢުވާއާގުޅޭ ތަފުސީލެއް ބަޔާންކުރުމުގައި ކުށެއް އޮތުން؛ އަދި/ނުވަތަ ކުށް ބަޔާންކުރުމުގައި ނުވަތަ ދަޢުވާއާ ގުޅޭ ތަފުސީލެއް ބަޔާންކުރުމުގައި ހިމަނަންޖެހޭ ލަފުޒެއް ނުވަތަ ޢިބާރާތެއް ނުހިމެނި އޮތުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ކުށެއް، ދަޢުވާ ފޯމުން ފާހަގަކުރެވިއްޖެނަމަ އެ ކަމެއް އިޞްލާޙުކުރާނީ، އެ މައްސަލައަކާ ގުޅޭ ޔުނިޓުގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާގެ ނުވަތަ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ކުށެއް ދަޢުވާ ފޯމުގައި އޮތްކަން ފާހަގަކުރެވުނީ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ކަމަށް ވާނަމަ، އެ ކުށް އިޞްލާޙުކުރުމަށް ޓަކައި ޝަރީޢަތް މެދުކަނޑައިލައިދިނުމަށް އެދި އެ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުގެ ކިބައިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ އެދެންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން އިޞްލާޙު ގެނެވޭ ހާލަތްތަކުގައި، އިޞްލާޙު ގެންނަ ޕްރޮސިކިއުޓަރަކު، އިޞްލާޙުކުރެވުނު ތަން އެއް ރޮނގުން ކަނޑައިލުމަށްފަހު، އިޞްލާޙުކުރެވުނު ތަނުގެ ކައިރީގައި ސޮއިކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އިޞްލާޙު ގެންނަންޖެހުނު ސަބަބާއި، އިޞްލާޙު ގެންނަން ލަފާ ހޯދި ފަރާތުގެ މަޢުލޫމާތު، މައްސަލައިގެ ލޮގުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[ދަޢުވާގެ ތަފުސީލުތަކަށް ބަދަލުގެނައުން]
ޖިނާއީ މައްސަލައެއްގެ ދަޢުވާ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަށްފަހު، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ފުރިހަމަވާ ހާލަތްތަކުގައި ދަޢުވާގައި ހިމެނޭ ތަފުސީލުތަކަށް ބަދަލުގެނެސް، ނުވަތަ ދަޢުވާގައި އިތުރު ކުށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހިމެނިދާނެއެވެ.
އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގެ ކުރިން؛
ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް އެކަށީގެންވާ ނޯޓިސް ދިނުމަށްފަހުގައި؛
ދަޢުވާގައި ފުރަތަމަ ހިމެނުނު ކުށް ނުވަތަ ކުށްތައް ބިނާވެފައިވާ ޢަމަލުގެ މައްޗަށް އިތުރުކުރެވޭ ކަންކަން ބިނާވެފައި އޮތުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގެ މަރުޙަލާގައި، ދަޢުވާގައި އިތުރު ކުށް ހިމެނުން ފިޔަވައި، ދަޢުވާ ބިނާވެފައިވާ ކަންކަން ކޯޓުގެ ހުއްދަޔާއެކު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ބަދަލުކުރެވިދާނެއެވެ.

[ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެނައުން]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގެ ޝަރީޢަތުގެ ފުރަތަމަ އަޑުއެހުން ފެށުމުގެ ކުރިން އެ މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެނެވޭނީ، އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއެއްގައި ހުރިކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭ ޤާނޫނީ، ނުވަތަ ޝަރުޢީ ނުވަތަ އެ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ވާޤިޢާއަކާ ނުވަތަ ޙަޤީޤަތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމަކާ ގުޅޭ ކުށެއްގެ ސަބަބުން، އެ މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއަށް ބަދަލެއް އަންނާނެކަމަށް ފެންނަނަމަ، ނުވަތަ އިތުރު ދަޢުވާއެއް ކުރަންޖެހޭކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ؛
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއެއްގައި ހުރިކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭ، ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ ނުވަތަ އެ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ވާޤިޢާއަކާ ނުވަތަ ޙަޤީޤަތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމަކާ ގުޅޭ ކުށެއްގެ ސަބަބުން، ނުވަތަ ޤާނޫނު ނިޔާކުރާ ސަބަބެއް އޮވެގެން، ނުވަތަ އެ ނޫން ވެސް ސަބަބަކާ ހުރެ، އެ ދަޢުވާއެއް ކުރިޔަށް ގެންދެވެން ނެތްކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ؛
ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައިގެ އަސްލީ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވާ ކޯޓު ނޫން އެހެން ކޯޓަކަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅަންޖެހޭކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ؛
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް އޮތް ހާލަތުގައި ކުށަށް އިޢުތިރާފުވާ މީހާގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ބައެއް ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިއުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފެނިއްޖެނަމަ؛
ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައިގެ ބާވަތާއި ޒާތަށް ބަލާއިރު ދަޢުވާ އިތުރަށް މުރާޖަޢާ ކުރަންޖެހޭކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފެނިއްޖެނަމަ؛
ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުއްޖާއާއެކު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 62 ވަނަ މާއްދާއިން ބާރު ލިބިގެން، އެ މާއްދާގެ ދަށުން، ދަޢުވާ ލިބޭ ކުއްޖާ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލާއެކު ޑައިވަރޝަންގެ އެއްބަސްވުމެއް ހަދައިފައިވާ ހާލަތުގައި، ޑައިވަރޝަންގެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތަށް ކުރިޔަށް ގެންދާނަމަ؛
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައި އޮތް މައްސަލައެއްގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) އާއި މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ޓަކައި، މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންނަނަމަ؛
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައި އޮތް މައްސަލައެއްގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) އާއި މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި، އެ މައްސަލައެއްގައި ހިމެނޭ ދަޢުވާއެއް ނުވަތަ ދަޢުވާތަކެއް އަނބުރާ ގެންނަން އެއްބަސްވެގެން، އަނބުރާ ގެންނަނަމަ.

[ދަޢުވާއެއް އަނބުރާ ގެނައުމަށް އެހެން ޤާނޫނަކުން ބާރުލިބިދިނުން]
މި ގަވާއިދުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެނައުމާއި ދަޢުވާ އިތުރަށް ކުރިޔަށް ގެންދިއުމުގެ ބާރު އެހެން ޤާނޫނަކުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިދީފައިވާނަމަ، އެފަދަ މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެނައުމަށް އެ މާއްދާ ހުރަހެއްނާޅައެވެ.

[ފަހުން ދަޢުވާ ހުށަހަޅާނަމަ އެކަން ބަޔާންކުރުން]
މި ގަވާއިދުގެ 27 ވަނަ މާއްދާއާއި 28 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހާލަތްތަކުގައި މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެންނައިރު، އެ މައްސަލައެއްގައި ފަހުން ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ގަސްތުކުރާކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުން ފެށުމަށްފަހު މައްސަލަ އަނބުރާ ގެނައުން]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގެ ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުން ފެށުމަށްފަހު މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެނެވޭނީ؛ ކޯޓުގެ ހުއްދަޔާއެކު އަންނަނިވި ހާލަތުތަކުގައެވެ.
މީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރެވޭ ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ދަޢުވާއެއް ސާބިތުވުމުން، ދެން ހުރި ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއްގެ ނުވަތަ ހުރިހާ ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އިތުރަށް ކުރިޔަށް ގެންދިއުމުގެ މަޞްލަޙަތެއް ނެތްކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފެންނަ ހާލަތުގައި.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައި އޮތް މައްސަލައެއްގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) އާއި މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ޓަކައި، މައްސަލަ އަނބުރާ ގެނައުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެދޭ ހާލަތުގައި.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައި އޮތް މައްސަލައެއްގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) އާއި މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ޓަކައި، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި، އެ މައްސަލައެއްގައި ހިމެނޭ ދަޢުވާއެއް ނުވަތަ ދަޢުވާތަކެއް އަނބުރާ ގެންނަން އެއްބަސްވެގެން، މައްސަލަ އަނބުރާ ގެނައުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް އެދޭ ހާލަތުގައި.

[އަލުން ދަޢުވާ ހުށަހެޅުން]
މި ގަވާއިދުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި ކޮށްފައިވާ ޙުކުމް މަތީ މަރުޙަލާއެއްގެ ކޯޓުން ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، އަނބުރާ ގެނެވުނު ދަޢުވާ އަލުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ޓަކައި، އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާ ފެށުމުގެ ކުރިން، ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި އޮތް މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެންނަ ހާލަތުގައި، ދަޢުވާ ލިބޭ މީހާ ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ހެދި މައްސަލައިގެ ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހަޅަންޖެހޭކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފެނިއްޖަނަ، އެ ދަޢުވާއެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، މައްސަލައެއްގައި ހިމެނޭ ދަޢުވާއެއް އަނބުރާ ގެނެސްފައި އޮތް ހާލަތުގައި، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެގެން، އެކަމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އެ މައްސަލައެއްގެ ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހަޅަންޖެހޭކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެ ދަޢުވާއެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ދަޢުވާ އަނބުރާ ނުގެނެވޭނެ ހާލަތް]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައަކީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތައް ނިންމައިލައިފައިވާ މައްސަލައެއްނަމަ، އެފަދަ މައްސަލައެއް އަނބުރާ ގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ.

[ދަޢުވާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ނަސޭހަތްދީ މައްސަލަ ނިންމުން]

[ދަޢުވާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ހެދުން]
އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނު ކުށަށް އިޢުތިރާފުވާ، ނުވަތަ އިޢުތިރާފުވުމަށް އެއްބަސްވާ މީހުންގެ ތެރެއިން، ކުދިކުދި ކުށްތައް ކުރާ މީހުން، އެފަދަ ޢަމަލުތަކުން ދުރުހެލިވުމަށް ބާރުއެޅުމުގެގޮތުންނާއި، އިތުރު ފުރުޞަތެއް ދީގެން މުޖުތަމަޢުގައި ރަނގަޅު މީހުންގެ ގޮތުގައި ދިރިއުޅުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށް ޓަކައި، އެ މީހުންގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ދަޢުވާ ލިބޭ މީހާޔާއެކު ސޮއިކޮށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތަކަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ޝަރުޠުކޮށް، އެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކޮށްފިނަމަ އިތުރު ދަޢުވާއެއް ނުކުރާނެކަމަށް އެއްބަސްވެ، ދަޢުވާ ލިބޭ މީހާޔާއެކު ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމުގެ ބާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހަކު ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެ، ނުވަތަ އިޢުތިރާފުވުމަށް އެއްބަސްވެ، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ އެ މައްސަލައެއް ތަޙުޤީޤުކުރާ އިދާރާއަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހަކު، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ގިނަވެގެން 24 (ސައުވީސް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި، ތަޙުޤީޤުކުރާ އިދާރާއަކުން، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.

[ދަޢުވާކުރުމުގެ މަރުޙަލާއާއި، ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާ ނިމި، ދަޢުވާކުރުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމައިދިނުން އެދި ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހަޅައިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހަކު ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެ، ނުވަތަ އިޢުތިރާފުވުމަށް އެއްބަސްވެ، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 3 ގައިވާ ފޯމު ފުރިހަމަކޮށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށެވެ.
ދަޢުވާކުރުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމައިދިނުން އެދި ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހަޅައިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެދާނެކަމަށް، އެ މައްސަލައެއް ދިރާސާކުރާ ޕްރޮސިކިއުޓަރަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ހުއްދަ ލިބިގެން، އެ މައްސަލައެއްގައި ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަން، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށް އެންގިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ހުށަހެޅުމާ އެއްގޮތަށް، ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހާ ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެއްބަސްވާނަމަ، އެ އެއްބަސްވުން ހެދުމާބެހޭގޮތުން މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޢަމަލުކުރާނީއެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ އެއްބަސްވުން ހެދުމަށް ބޭނުންނުވާނަމަ، އެ މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާ ކުރުމައިގެން ކުރިޔަށްދާނީއެވެ. އޭގެ ފަހުން، އެ މައްސަލައެއްގައި ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ނެހެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ނަސޭހަތްދީފައި މައްސަލަ ނިންމުމުގައި ބަލާނެ ކަންކަން]
ދަޢުވާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ނަސޭހަތްދީފައި މައްސަލަ ނިންމާނީ، އެ މީހެއްގެ ޚާއްޞަ މަޞްލަޙަތަށާއި، އާންމު މަޞްލަޙަތު ވަޒަންކޮށް ބަލައިގެންނެވެ.
އާންމު މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާހުރިގޮތް ކަނޑައަޅާނީ، އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންނެވެ.
ކުށުގެ އަދަބަކީ ކުޑަ އަދަބެއް ކަމުގައި ވުން؛
ކުށުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމަކީ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ކަމުގައި ނުވުން؛
ކުށްކުރި މީހަކީ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކުށްކުރި މީހެއް ކަމުގައި ވުން؛
ކުށްކުރި މީހަކީ ޖިނާއީ އެހެން ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހަކު ކަމުގައި ނުވުން؛
ކުށްކުރި މީހަކީ އުމުރުން ދުވަސްވެފައިވާ މީހަކު ކަމުގައި ވުން؛
ކުށް ކުރީ ކުޑަކުއްޖަކު ކަމުގައި ވުން؛
ކުށް ކުރީ ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ޢާއިލާއެއް ބަލަމުންދާ މީހަކު ކަމުގައި ވުން؛
ކުށުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމަށް ބަދަލު ދީފައި ވުން.

[ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ވުމަށް ޝަރުޠު ފުރިހަމަވުމުގައި ބަލާނެ މިންގަނޑު]
ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ހެދުމުގެ ބޭނުމަށް، އެ މީހާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނު ކުށަކީ 1 (އެކެއް) އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ޖަލުގައި ބަންދުކުރުމުގެ އަދަބެއް ހިމެނޭ ކުށެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބަލާނީ އަންނަނިވި ގޮތުގެ މަތީންނެވެ.
އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ ކުރެވޭ ކުށެއްނަމަ، އެ ޤާނޫނުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާ (ކަނޑައެޅޭނެ އަދަބުގެ މިންވަރު ބަޔާންކޮށްދޭ ތާވަލު) ގައި އޮތް އަދަބުގެ ރޭންޖުގެ ތެރެއިން، 1 (އެކެއް) އަހަރަށްވުރެ ކުޑަ އަދަބެއް ދެވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ކުށަކަށްވާނަމަ، ނުވަތަ އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ ކުށަކީ، ކުށް ބަޔާންކުރާ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ދަޢުވާ ކުރެވެން އޮތް ކުށެއްނަމަ، ކުށް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނުގައި، 1 (އެކެއް) އަހަރަށްވުރެ ކުޑަ އަދަބެއް ދެވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ކުށަކަށް ވުމެވެ.
ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ހެދުމުގެ ބޭނުމަށް، ކުށުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމަކީ މާލީ ގެއްލުމެއްނަމަ، އެއީ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ނޫންކަން ކަނޑައަޅާނީ، އެ ގެއްލުމަކީ -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާ އަށްވުރެ ކުޑަ ގެއްލުމެއް ކަމުގައި ވާނަމައެވެ.
ކުށުގެ ސަބަބުން މީހަކަށް ލިބުނު ގެއްލުމަކީ ޖިސްމާނީ ނުވަތަ ނަފްސާނީ ގެއްލުމެއް ހިމެނޭ ގެއްލުމެއް ކަމުގައި ވާނަމަ، އެ ގެއްލުމެއްގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ރިޢާޔަތް ކުރަންވާނެއެވެ.

[ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ނިންމުން]
ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް އެދި ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކީ، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ދަޢުވާއެއް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެވިދާނެ މައްސަލައެއް ކަމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެ މައްސަލައެއްގައި ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހަދައި، އެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރާނީއެވެ.
ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހެޅި މައްސަލައަކީ، ޤާނޫނާއި މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެވެން ނެތް މައްސަލައެއްނަމަ، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހެޅި މީހާއަށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން އެކަން ސަބަބާއެކު އަންގަންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުއްޖަކާއެކު ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުން]
ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ވެވެނީ ކުޑަކުއްޖަކާ އެކުގައި ކަމަށް ވާނަމަ، ކުއްޖާއާއެކު ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔަކު ނުވަތަ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ ފަރާތެއް ހާޒިރުވެ ހުންނަންވާނެއެވެ. އަދި ކުއްޖާގެ އިތުރުން، އެ މީހަކު ވެސް އެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރަންވާނެއެވެ.

[ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ހެދިކަން ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއަށް އެންގުން]
މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރުމާއެކު، އެ އެއްބަސްވުމުގެ އަސާސީ ބައިތައް އެނގޭނޭހެން، އެ މައްސަލައެއް ތަޙުޤީޤުކުރި އިދާރާއަކަށް އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.

[ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ހެދުމުގައި ބަދަލުގައި ދަޢުވާކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ކަންކަން]
މީހެއްގެ މައްޗަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައާ ގުޅިގެން، އާންމު މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތަކީ ދަޢުވާކުރުން ކަމުގައި ނިންމުމަށް ބާރުއަޅާ ކަންތައްތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ. އެ މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާކުރާނަމަ ދަޢުވާކުރަން ނިންމަންވާނީ، އެ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންނެވެ.
ކުށުގެ އަދަބަކީ ބޮޑު އަދަބެއް ކަމުގައި ވުން.
ކުށް ކުރުމުގައި ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްފައިވުން، ނުވަތަ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވިދާނެ އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްފައިވުން.
ކުށް ކުރުމުގައި މީހަކަށް ހަމަލާދީފައިވުން ނުވަތަ ހަމަލާދީފާނެކަމުގެ ބިރުދައްކައިފައިވުން.
ދައުލަތުގެ މުވައްޒަފެއްގެ ރަސްމީ މަސައްކަތާ ގުޅޭގޮތުން ހިންގި ޢަމަލަކަށް ވުން.
ކުށް ކުރި މީހަކީ މުޖުތަމަޢުގައި ޒިންމާދާރު މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ކަމުގައި ވުން.
ކުށް ކުރީ ޖަމާޢަތެއް ހަދައިގެން ކަމަށްވާނަމަ، އޭނާއަކީ އެކަން ރޭވި މީހާ ކަމުގައި ވުން.
ކުށްކުރީ، ދުރާލައި ރާވައިގެން، ވަކި ނަތީޖާއެއް ނެރުމުގެ ބޭނުމުގައި، ރޭވުންތެރިކަމާއެކު ކަމުގައި ވުން.
ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގީ ކުޑަކުއްޖަކާ ދެކޮޅަށް ކަމުގައި ވުން.
ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގީ ކުޑަކުއްޖަކު ބައިވެރިކޮށްގެން ކަމުގައި ވުން.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ ކުރިމަތީގައި ކުރި ކަމަކަށް ވުން.
މީހެއްގެ ނަސްލު ނުވަތަ ޖިންސު ނުވަތަ ޤައުމީ ނިސްބަތް ނުވަތަ އެ މީހެއްގެ ކިބައިގައި ހުރި ނަފްސާނީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއްގެ ސަބަބުން އެ މީހަކާމެދު ހިންގުނު ޢަމަލެއް ކަމުގައި ވުން.
ކުށް ކުރުމުގައި ކޮރަޕްޝަނުގެ ޢަމަލެއް އެކުލެވިގެންވުން.
އެ ކުށަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ބޮޑު ކުށެއް ކަމުގައި ނުވިނަމަވެސް، އެ ކުށް ކުރުން އާންމުވެފައިވުން.
ކުށުގެ ސަބަބުން މީހަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ، ދަޢުވާ ނުކުރުމާމެދު، ވަކި ސަބަބެއް އޮވެގެން، އޭނާ ކަނޑައެޅިގެން އިޢުތިރާޟުކުރުން.

[ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމުގައި އިތުރު ޝަރުޠު ހިމެނުން]
މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން، ދަޢުވާއެއް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ނަސޭހަތްދީފައި ނިންމާ މައްސަލައެއްގައި އެކުލަވައިލާ ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމުގައި، އެ މީހަކު ކުށުގެ ޢަމަލާ ދުރުހެލިވުމަށް ބާރުއަޅައި، މުޖުތަމަޢަށް ރުޖޫޢަވެ، ކުށުން ދުރުހެލިވެގެންވާ ރަނގަޅު ދިރިއުޅުމެއް އުޅުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭނެކަމަށް ފެންނަ ޝަރުޠުތައް ހިމެނުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުން]
ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާ މީހަކު، އެ މީހާޔާއެކު ވެފައިވާ ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް، ނަސޭހަތް ދެވުނު މައްސަލައިގައި ކުރެވެން އޮތް ޖިނާއީ ކުށުގެ ދަޢުވާ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުން ފުރިހަމަކޮށް ނިމުމުގެ ނަތީޖާ]
ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާ މީހަކު، އެ މީހާޔާއެކު ވެފައިވާ ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން އެ އެއްބަސްވުން ފުރިހަމަކޮށްފިނަމަ، އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ފުރިހަމަކޮށްފިނަމަ، އެ މީހާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވުނު މައްސަލައެއް އަލުން ހުށައެއް ނޭޅޭނެއެވެ. އަދި އެ މައްސަލައިގައި ކުށުގެ ރިކޯޑެއް ވެސް ނޯންނާނެއެވެ.

[ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމާބެހޭ ހިސާބު ބެލެހެއްޓުން]
މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކާއި، އެ މައްސަލަތަކުގައި ނިންމާ ނިންމުންތަކާއި، ނަސޭހަތުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠުތަކާއި، އެއްބަސްވުން ވެވުނު ތާރީޚާއި، އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެ ތާރީޚާއި، އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެގެން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރިނަމަ، އެކަމާ ގުޅިގެން އެޅި ފިޔަވަޅުތައް އެނގޭނޭ މަޢުލޫމާތުތައް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން]

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން]
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހަކު، ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި، ނުވަތަ މައްސަލައިގެ އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގެ މަރުޙަލާގައި، ނުވަތަ އެ މައްސަލައެއްގެ ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސް ފެށުމުގެ ކުރިން ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެއްޖެނަމަ، މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، އެ މީހަކާއެކު އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ތަޙުޤީޤީ މަރުޙަލާގައި އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހަކު ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި، ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެ، ނުވަތަ އިޢުތިރާފުވުމަށް އެއްބަސްވެ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ އެ މައްސަލައެއް ތަޙުޤީޤުކުރާ އިދާރާއަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހަކު، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ގިނަވެގެން 24 (ސައުވީސް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި، ތަޙުޤީޤުކުރާ އިދާރާއަކުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.

[ދަޢުވާކުރުމުގެ މަރުޙަލާއާއި، ޝަރީޢަތުގެ އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާ ނިމި، ދަޢުވާކުރުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމައިދިނުން އެދި ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހަޅައިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި، ނުވަތަ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅައިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި، އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުންތައް ނިމުމުގެ ކުރިން، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހަކު ކުށަށް އިޢުތިރާފުވެ، ނުވަތަ އިޢުތިރާފުވުމަށް އެއްބަސްވެ، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 4 ގައިވާ ފޯމު ފުރިހަމަކޮށް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށެވެ.
ދަޢުވާކުރުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމައިދިނުން އެދި ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ހުށަހަޅައިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ނުވަތަ އެ މައްސަލައިގެ އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން ނިމުމުގެ ކުރިން، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމުގެ ފުރުޞަތު އޮވެދާނެކަމަށް، އެ މައްސަލައެއް ދިރާސާކުރާ ޕްރޮސިކިއުޓަރަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ހުއްދަ ލިބިގެން، އެ މައްސަލައެއްގައި އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މީހާއަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ހުށަހެޅުމާ އެއްގޮތަށް، ތުހުމަތުގައި ހުރި މީހާ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެއްބަސްވާނަމަ، އެ އެއްބަސްވުން ހެދުމާބެހޭގޮތުން މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޢަމަލުކުރާނީއެވެ.
ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ އެއްބަސްވުން ހެދުމަށް ބޭނުންނުވާނަމަ، އެ މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާ ކުރުމައިގެން ކުރިޔަށްދާނީއެވެ.
އޭގެ ފަހުން، އެ މައްސަލައެއްގައި އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ނެހެދުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ކަންކަން]
މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމުގެ ކުރިން، އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާކަން، ޕްރޮސިކިއުޓަރު ކަށަވަރު ކުރަންވާނެއެވެ.
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާ ވާ އިޢުތިރާފަކީ، ކުށުގެ ހުރިހާ ރުކުންތަކާއި އުންޞުރުތަކަށް ތަފުސީލީ ގޮތެއްގައިވާ އިޢުތިރާފެއްކަމަށްވުން.
އޭނާގެ އެ އިޢުތިރާފުގައި ހިމެނޭ ކަންކަމާއި، އެހައިތަނަށް ތަޙުޤީޤަށް ހޯދިފައިވާ ހޯދުންތަކާއި ތަޙުޤީޤަށް ލިބިފައިވާ ހެއްކާ އެކަށީގެންވާ ނިސްބަތަކަށް ދިމާވުން.
ތަޙުޤީޤަށް އެހައިތަނަށް ހޯދިފައިވާ ހެކި، އޭނާ އިޢުތިރާފުވާ ކުށް އޭނާގެ މައްޗަށް ސާބިތުކުރުމަށް ވާގިވެރިވުން.
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައުލަތުން ދިނުމަށް ހުށަހަޅާ ލުއިތަކަކީ، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން ފޯރުކޮށްދޭ މަޢުލޫމާތުން އުފައްދައިދޭ ނަތީޖާއާ ވަޒަންހަމަވާ ލުއިތަކަކަށް ވުން.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ހިމެނުމަށް ހުށަހެޅިދާނެ ކަންކަން]
މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން އެކުލަވައިލާ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމެނުމަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ޢަމަލުގައި ހިމެނޭ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން؛
ވަކިވަކި ދަޢުވާ އުފުލިދާނެ އެހެން ޢަމަލުތަކާ ގުޅިގެން ދަޢުވާއެއް ނުކުރުމަށް؛ ނުވަތަ އެހެން ކުށެއްގެ ދަޢުވާއެއް ނުކުރުމަށް؛ ނުވަތަ އޭނާގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ ދަޢުވާއެއް އަނބުރާ ގެނައުމަށް.
އިޢުތިރާފުވާ ކުށުގެ އަދަބު ލުއިކޮށްދިނުމަށް.

[ދަޢުވާތަކަށް ލުއި ދެވޭނެ ގޮތްތައް]
މި ގަވާއިދުގެ 50 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި އޮތް ގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ޓަކައި، އެ މައްސަލައިގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
ކުށަކީ ކުޑަ ކުށަކަށް ވެފައި، އެ ކުށުގެ ދަޢުވާ ކުރިޔަށްގެންދިއުމުގެ އާންމު މަޞްލަޙަތެއް ނެތުން. ނުވަތަ އެ ކުށުގެ އަދަބަކީ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ނިސްބަތްވާ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް އިތުރު ވަރުގަދަކަމެއް ގެނެސްދޭ ކަމަކަށް ނުވުން.
ނުވަތަ އެ ކުށުގެ ނަތީޖާއަކީ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ނިސްބަތްވާ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް އިތުރު ވަރުގަދަކަމެއް ގެނެސްދޭ ކަމަކަށް ނުވުން.
ނުވަތަ އެ ކުށުގެ ޝަރީޢަތް އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިމުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަވެފައި، ދަޢުވާ ލިބޭ މީހާޔާއެކު ވާ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ނަތީޖާގެ ބޭރުން އޭނާއަށް އިތުރު ކުށެއްގެ ދަޢުވާއެއް އުފުލައި އަދަބު ލިބުމަކީ، އޭނާ ޖަވާބުދާރީކުރުވުމަށް ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ރައްކައުތެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމަކަށް ނުވުން.

[އަދަބު ލުއިކޮށްދޭން ހުށަހެޅޭނެ ގޮތްތައް]
މި ގަވާއިދުގެ 50 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި އޮތް ގޮތަށް އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ތެރެއިން، އެ މީހެއްގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވިފައިވާ ނުވަތަ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މައްސަލައެއްގެ އަދަބު ލުއިކޮށްދެވޭނީ އަންނަނިވި ހަމަތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ.
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގައި އޮތް ކުށަކާ ގުޅޭގޮތުން ނަމަ، އެ ޤާނޫނުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާގައި އޮތް ތާވަލުގައި، އެ ދަރަޖައިގެ ކުށަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އެންމެ ކުޑަ އަދަބަށްވުރެ ކުޑަނުވުން.
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގައި އޮތް ކުށަކާ ގުޅޭގޮތުން ނަމަ، އެ ޤާނޫނުގެ 1005 ވަނަ މާއްދާގައި އޮތް ތާވަލުގައިވާ ގޮތަށް، އަދަބު ބަދަލުކޮށްގެން އަދަބަކަށް ވާޞިލުވުން.
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ވަނީ، ކުށް ކަނޑައެޅުމުގެ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގައި އޮތް ކުށަކާ ގުޅިގެންނަމަ، އެ ކުށަކަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އެންމެ ކުޑަ އަދަބުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށްވުރެ ކުޑަ ނުވުން.
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ވަނީ، ކުށް ކަނޑައެޅުމުގެ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގައި އޮތް ކުށަކާ ގުޅިގެން ކަމަށް ވެފައި، ކުށް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނުގައި އެ ކުށަށް ކަނޑައެޅޭނެ އެންމެ ކުޑަ އަދަބު ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެ ކުށަކަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށްވުރެ ކުޑަ ނުވުން.

[އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން ނިމުމަށްފަހު، ޚުލާޞާ ބަޔާން އިއްވުމުގެ ކުރިން އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ހެދުން]
ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅި ހިނގަމުންދާ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން، އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން ނިމި، ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި އޮތް މައްސަލައެއްގައި، އެ މައްސަލައިގައި ޚުލާޞާ ބަޔާން ހުށަހެޅުމުގެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސް ފެށުމުގެ ކުރިން، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދޭނަމަ، އެ ކަމުގައި މަޝްވަރާކޮށް ގޮތެއް ނިންމުމަށް ވަގުތު ދިނުން އެދި އެ މައްސަލައެއް ބަލާ ކޯޓުގައި، މައްސަލައިގެ ދެފަރާތުންކުރެ ފަރާތަކަށް ކޯޓުގައި އެދެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ކޯޓުން ދޭ ފުރުޞަތުގައި، ދެ ފަރާތުން ވާހަކަދައްކައިގެން، މި ގަވާއިދުގައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާނަމަ، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމަކާ ހަމަޔަށް އާދެވިއްޖެނަމަ، އެކަން، އެ މައްސަލައެއް ބަލާ ކޯޓެއްގެ ސަމާލުކަމަށް ގެންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އެކުލަވައިލެވޭ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގައި، މި ގަވާއިދުގެ 50 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ އިތުރުން، ދަޢުވާ ލިބޭ މީހާގެ ފަރާތުން، އޭނާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތު ކުރެވޭ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެހެން ބައެއްގެ މައްޗަށް ހެކިބަސް ދިނުމަށް، ނުވަތަ ކުށް ކޮށްފައިވާ ގޮތާބެހޭ އިތުރު މަޢުލޫމާތު ނުވަތަ ހެކި، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ގަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަށް ފޯރުކޮށްދޭން އެއްބަސްވެވިދާނެއެވެ.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ނިންމުން]
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި، މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން މަޝްވަރާކުރެވޭ މައްސަލައެއްގައި، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެ މައްސަލައެއްގައި އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހަދައި، އެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރާނީއެވެ.
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވުމަށް އެދި ހުށަހެޅި މައްސަލައަކީ، ޤާނޫނާއި މި ގަވާއިދާއި، އެ ކަމާބެހޭގޮތުން ކުރެވުނު މަޝްވަރާތަކުގެ އަލީގައި، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެވެން ނެތް މައްސަލައެއްނަމަ، ދަޢުވާ ލިބޭ މީހާއަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ސަބަބާއެކު އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުއްޖަކާއެކު އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުން]
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ވެވެނީ ކުޑަކުއްޖަކާ އެކުގައި ކަމަށްވާނަމަ، ކުއްޖާއާއެކު ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔަކު ނުވަތަ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ ފަރާތެއް ހާޒިރުވެ ހުންނަންވާނެއެވެ. އަދި ކުއްޖާގެ އިތުރުން، އެ މީހަކު ވެސް އެ އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރަންވާނެއެވެ.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ހެދިކަން ތަޙުޤީޤީ އިދާރާއަށް އެންގުން]
މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ހެދުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކުރުމާއެކު، އެއްބަސްވުމުގެ އަސާސީ ބައިތައް އެނގޭނޭހެން، އެ މައްސަލައެއް ތަޙުޤީޤުކުރި އިދާރާއަކަށް އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގައި އިތުރު ޝަރުޠު ހިމެނުން]
މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން ހަދާ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގައި، އެ މީހަކު ކުށުގެ ޢަމަލާ ދުރުހެލިވުމަށް ބާރުއަޅައި، މުޖުތަމަޢަށް ރުޖޫޢަވެ، ކުށުން ދުރުހެލިވެގެންވާ ރަނގަޅު ދިރިއުޅުމެއް އުޅުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭނެކަމަށް ފެންނަ ޝަރުޠުތައް ހިމެނުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅުން]
މި ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ހެދުމަށްފަހު، އެކަން ކޯޓުގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނައުމަށް ޓަކައި، އެ މައްސަލައެއްގެ ދަޢުވާ ކޯޓަށް ހުށަހަޅާއިރު، ދަޢުވާއާއެކު އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި ނުވަތަ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ މަރުޙަލާގައި އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެ، އޭނާ އެއްބަސްވިގޮތަށް އިޢުތިރާފުނުވެ، ކޯޓުގައި އިޢުތިރާފުން ރުޖޫޢަވެދާނެކަމަށް ބަލައި، އަދި އެ މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާއެއް ކުރެވެން އޮތީ، ތަޙުޤީޤު އިތުރަށް ފުރިހަމަކޮށްގެންނަމަ، އިޢުތިރާފު އެއްބަސްވުން ހުށަހަޅާއިރު، އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވާ ހާލަތުގައި ތަޙުޤީޤު ފުރިހަމަކުރުމަށް އިތުރު ވަގުތު ދިނުމަށް ފަނޑިޔާރަށް، ލިޔުމުން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުން]
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާ މީހަކު، އެ މީހާއާއެކު ވެފައިވާ އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، އެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް، އިޢުތިރާފުވެގެން ދެވިފައިވާ ލުއިތައް ބާޠިލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ނަތީޖާ]
އިޢުތިރާފުގެ އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާ މީހަކު، އެ މީހާޔާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން ފުރިހަމަކޮށްފިނަމަ، އެއްބަސްވުމުން އޭނާއަށް ލިބޭ ލުއިތައް ލިބި، އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ.

[ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ހުށަހެޅުން]

[ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު]
ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ނެތްކަމުގައި ވާނަމަ، އަދި އޭނާ ދިފާޢެއްގެ ގޮތުގައި އެކަން ނަގަން ބޭނުންވާނަމަ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 122 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާގައި އެ މަޢުލޫމާތު ހާމަކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ނެތްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ހެކި ހުރިކަން އޭނާއަށް އެނގިފައިވަނީ ތަޙުޤީޤުގެ މަރުޙަލާގެ ފަހުން ކަމުގައި ވިޔަސް، އޭނާއަށް އެކަން އެނގިފައިވަނީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގެ ކުރިން ކަމުގައި ވާނަމަ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ކޯޓަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް އެ މަޢުލޫމާތު ހުށަހެޅުމުން ވެސް، އެ މަޢުލޫމާތު ދުރާލައި ހާމަކުރެވުނީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. އަދި މިގޮތުން ހުށަހަޅާ މަޢުލޫމާތުތައް ހުށަހަޅާނީ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 5 ގައިވާ ފޯމު މެދުވެރިކޮށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ނުވަތަ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މަޢުލޫމާތު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ލިބުމުން، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ކަންތައްތަކާއި، މައްސަލައިގެ ތަޙުޤީޤުން ފެންނަންހުރި ކަންތައްތައް ބެލުމަށްފަހު، ދަޢުވާ އުފުލުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ނިންމައިފިނަމަ، ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތް އެ ދިފާޢު ދުރާލައި ހާމަކުރިކަން އެނގޭނެ ލިޔުންތައް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[އެހެނިހެން ކަންކަން]

[ލަފުޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކުގެ މާނަ]
މި ގަވާއިދުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހައި ހިނދަކު، އަންނަނިވި ލަފުޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ދީފައިވަނީ، އެ ލަފުޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ތިރީގައި ދީފައިވާ މާނަކުރުމެވެ.
"ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފުލުހުން ނުވަތަ ޖިނާއީ ކުށްތައް ތަޙުޤީޤުކުރުމުގެ ބާރު، ޤާނޫނުއަސާސީންނާއި، ޤާނޫނުން ލިބިދީފައިވާ ކޮންމެ ފަރާތަކަށެވެ.
"ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ތަޙުޤީޤަށް ނަގާ ހެކި، އެކަކުގެ އަތުން އަނެކެއްގެ އަތަށް ނަޤުލުވަމުންދާގޮތް ބަޔާންކޮށްދޭ ލިޔުމަށެވެ.
"ސީލްކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ތަޙުޤީޤުގެ ބޭނުމަށް ހިފަހައްޓާ ތަކެތި އެވިޑެންސް ބޭގުގައި ރައްކައުތެރިކަމާއެކު ބަންދުކުރުމަށެވެ.
"ހިފަހައްޓާ އެއްޗެހި" ނުވަތަ "ހިފަހައްޓާ ތަކެތި" ނުވަތަ "ހިފަހައްޓާ މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިން ބަލައި ފާސްކުރުމަށްފަހު، ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ހިފަހައްޓާ ތަކެއްޗަށެވެ.
"ހިފަހައްޓާ އެއްޗެހި ބަހައްޓާ ނުވަތަ ރައްކައުކުރާ ތަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއިން ތަނެއް ބަލައި ފާސްކުރުމަށްފަހު، ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ހިފަހައްޓާ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓި ބޭނުން ނިމެންދެން، އެ އެއްޗެއް ރައްކައުކުރުމަށް ޓަކައި، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާގެ އެންމެ އިސް ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ތަނަކަށެވެ.
"މުދަލުގެ ވެރިފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މުދަލެއްގެ މައްޗަށް ޤާނޫނީގޮތުން ނުވަތަ ޝަރުޢީގޮތުން ތަޞައްރަފުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ފަރާތަށެވެ.
"ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) އަށެވެ.
އަދި އޭގެ ތެރޭގައި އެ ޤާނޫނަށް ގެންނަ އިޞްލާޙުތައް ވެސް ހިމެނޭގޮތަށެވެ.

[ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، ދިވެހި ސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި މި ގަވާއިދު ޝާއިޢުކުރާ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.
މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު، ގަވާއިދު ނަންބަރު 2017/R-76 (ޕްރޮސިކިއުޓްކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) އާއި، އެ ގަވާއިދަށް އިޞްލާޙު ގެނައި ގަވާއިދު ނަންބަރު 2022/R-172 (ޕްރޮސިކިއުޓްކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ގަވާއިދު) އުވުނީއެވެ.

[ޖަދުވަލު 1]

[ޖަދުވަލު 2]

[ޖަދުވަލު 3]

[ޖަދުވަލު 4]

[ޖަދުވަލު 5]