ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކޮށް ދެމެހެއްޓުމާބެހޭ ޤާނޫނު
(4/93)

[ފެށުން]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތިމާވެށްޓަކީ، އަންނަންއޮތް ޖީލުތަކަށް ހެޔޮގޮތުގައި ދަމަހައްޓައިދޭންޖެހޭ އަގުހުރި ތަރިކައެއް ކަމަށްވާތީއާއި، ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށީގައި ހިމެނޭ ރާއްޖޭގެ ފަސްގަނޑާއި، ފެނާއި، ގަސްގަހާގެއްސާއި، ގޮނޑުދޮށްތަކާއި، ފަޅުފަޅާއި، ފަރުފަރާއި، މިނޫންވެސް މިފަދަ ތަންތަނާއި، ކަނޑުތަކާއި، ޖައްވާއި، އެތަންތަނުގައިވާ ތަކެއްޗާއި، އެތަންތަނުގައި އުޅޭ ތަކެތީގެ ތެރެއިން އިންސާނުންނަށް ގެއްލުންދޭ ނުވަތަ އުނދަގޫކުރާ ތަކެތި ފިޔަވައި އެހެނިހެން ތަކެތި ރައްކާތެރިކޮށް ދެމެހެއްޓުމާއި، އެތަންތަނާއި ތަކެތީގެ ސަބަބުން ލިބޭ ފައިދާތައް ދަމަހައްޓައި އިތުރު ކުރުމަކީ، ރާއްޖެ ދެމިއޮތުމަށާއި ރާއްޖޭގެ ކުރިއެރުމަށް ޙިއްޞާ ކޮށްދޭނެ ކަންތައްތަކެއް ކަމަށްވާތީ، މިކަންކަމުގެ މައްޗަށް ދިވެހި ސަރުކާރާއި ރައްޔިތުން ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދޭންވާނެއެވެ.
[އިރުޝާދުދިނުމާއި އިރުޝާދުތަކަށް ޙުރްމަތްތެރިކޮށްހިތުން] އެވަގުތަކު ރާއްޖޭގެ ޙާލަތު ތަންދޭ ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ބަލައި، ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކޮށް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކަންތައްތައް ކުރަމުން ގެންދަންވީ ގޮތުގެ އިރުޝާދު ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ ދާއިރާތަކުން ދެމުން ގެންދަންވާނެއެވެ. މިގޮތުން ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ ދާއިރާތަކުން ދޭ އިރުޝާދުތަކަށް ހުރިހާ ފަރާތަކުންވެސް ޙުރްމަތްތެރިކޮށް ހިތަން ވާނެއެވެ.

[ތިމާވެށި ރައްކާތެރި ކުރުމާއި ދެމެހެއްޓުން]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތިމާވެއްޓާއި، ދިރޭތަކެތީގެ ނަސްލާއި، އެތަކެތީގެ ގިނަގުނަވެގެންވާ މުއްސަނދިކަން ރައްކާތެރިކަމާއެކީ ދެމެހެއްޓުމާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގެ މީރުފެން ފަށަލައާއި، އެތަންތަނާ ގުޅިފައިވާ ކުޅި، ފައު އަދި ޗަސްބިން ފަދަ ތަންތަން ރައްކާތެރިކުރުމާއި، ރާއްޖޭގެ ވެށި ކުނިބުންޏާއި، ގެއްލުންދެނިވި ގޭސްތަކުން ރައްކާތެރިކުރުމާއި މިނޫންވެސް ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކޮށް ދެމެހެއްޓުމާބެހޭ ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައަޅައި، ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތަކާއި، މިންގަނޑުތައް ހަދައި ހިންގާނީ ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ އެހެން އިދާރާތަކުގެ މަޝްވަރާއާއެކު، ތިމާވެއްޓާބެހޭ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ޒިންމާ އެއިރަކު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މިނިސްޓްރީންނެވެ.
[ޤުދްރަތީ ނުވަތަ ޠަބީޢީ ގޮތުގައި ދެމެހެއްޓޭ ތަންތަނާއި ތަކެތި] ޤުދްރަތީ ނުވަތަ ޠަބީޢީ ގޮތުގައި ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ރައްކާތެރި ކުރަންޖެހޭ ތަންތަނާއި ތަކެތި ކަނޑައަޅައި، އެތަންތަނާއި ތަކެއްޗާ ބެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދައި ހިންގާނީ، މިނިސްޓްރީންނެވެ.
މިމާއްދާގެ (ހ) ގައިވާފަދަ ތަނެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޤާއިމު ކުރެވޭނީ، މިނިސްޓްރީގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރުމަށްފަހު އެމިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ގަވާއިދަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ.
[ތިމާވެށްޓަށް އަސަރު ފޯރާނެ މިންވަރު ބަޔާންކުރާ ރިޕޯޓެއް] ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށްޓަށް ފާހަގަ ކުރެވޭފަދަ ބަދަލެއް އަތުވެދާނެ އެއްވެސް ޕްރޮޖެކްޓެއް ހިންގުމުގެ ކުރިން، އެކަމަކުން ތިމާވެށްޓަށް އަސަރު ފޯރާނެ މިންވަރު ބަޔާންކުރާ ރިޕޯޓެއް ހަދައި، މިނިސްޓްރީއަށް ހުށަހަޅަން ވާނެއެވެ.
މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވާފަދަ ތިމާވެށްޓަށް އަސަރު ފޯރާނެ މިންވަރު ބަޔާންކުރާ ރިޕޯޓް ހަދަންޖެހޭ ކަންކަމާއި އުސޫލު ކަނޑައަޅާނީ، މިނިސްޓްރީންނެވެ.

[ޕްރޮޖެކްޓްހުއްޓުވުން]
ހިންގަމުންދާ ޕްރޮޖެކްޓެއްގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށްޓަށް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ފޯރާކަމަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އެޕްރޮޖެކްޓެއް ހުއްޓުވުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެން ވެއެވެ. މިގޮތުން ހުއްޓުވޭ ޕްރޮޖެކްޓަކަށް ބަދަލެއް ނުދެވޭނެއެވެ.

[ކުންޏާއި ތެލާއި ވިހަ ތަކެތި]
ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށްޓަށް ގެއްލުން ލިބޭފަދަ ގޮތަކަށް ރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގެ އެއްވެސް ތަނަކަށް، ކުނި ނުވަތަ ތެޔޮ ނުވަތަ ވިހަގޭސްފަދަ އެއްޗެއް އުކާލައިގެން ނުވަތަ އަޅައިގެން ނުވާނެއެވެ.
މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާން ކުރެވިފައިވާ ތަކެތީގެ ތެރެއިން ކޮންމެހެން އުކާލަންޖެހޭ ތަކެތި އުކާލަން ވާނީ ނުވަތަ އަޅަންވާނީ ސަރުކާރުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅާ ތަންތަނަށެވެ. އެފަދަ ތަކެތި އަންދާލައިގެން ނައްތާލާނަމަ އެކަން ކުރަންވާނީ، މީހުންގެ ޞިއްޙަތަށް ގެއްލުން ނުވާގޮތަށް، އެކަށީގެންވާ ރައްކާތެރި ކަމާއެކުގައެވެ.

[ނުރައްކާތެރިކުނި]
ރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް ތަނަކަށް އިންސާނުންނާއި ތިމާވެށްޓަށް ގެއްލުން ލިބޭކަހަލަ ނުރައްކާތެރި ކުނި އަޅައިގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި މިފަދަ ތަކެތި އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދިޔުމުގެ ތެރޭގައި ރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދު ހުރަސްކޮށް ގެންދާނަމަ ގެންދަންވާނީ، އެތަކެތި ގެންދިއުމުގެ މަދުވެގެން 3 މަސްދުވަސް ކުރިން މިނިސްޓްރީއަށް ލިޔެ ހުއްދަ ހޯދުމަށް ފަހުގައެވެ.

[ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކްގެ ބާވަތްތައް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމާއި އުފެއްދުމާއި ބާޒާރަށް ނެރުން މަނާވުން]
ތިމާވެއްޓަށް ގެއްލުން ދޭ އެއްޗެހީގެ ތެރެއިން، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކްގެ ބާވަތްތައް، ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމާއި އުފެއްދުމާއި ބާޒާރަށް ނެރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކްގެ ބާވަތްތަކުގެ ލިސްޓު، އެކި މަރުޙަލާތަކަކަށް ބަހާލައިގެން ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/93 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކޮށް ދެމެހެއްޓުމާބެހޭ ޤާނޫނު) އަށް 2 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ފުރަތަމަ ލިސްޓު، 1 ޖަނަވަރީ 2022 ގެ ކުރިން ކަނޑައަޅައި، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކްގެ ބާވަތްތަކުގެ ލިސްޓު ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާއިރު، އެ ލިސްޓުގައި ބަޔާންކުރާ ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކްގެ ބާވަތްތައް ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުމާއި އުފެއްދުމާއި ބާޒާރަށް ނެރުން މަނާވާނެ ތާރީޚެއް ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކްގެ ބާވަތްތަކުގެ ލިސްޓު ކަނޑައެޅުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
އެފަދަ ތަކެތި ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެހާތަނަށް އުފައްދައި ބޭނުން ނުކޮށްހުރި މިންވަރާއި އެފަދަ ތަކެތި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބޭނުންކުރަމުންދާ ނިސްބަތް؛ އަދި އެފަދަ ތަކެތި ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރުން ނުވަތަ އުފެއްދުން ނުވަތަ ބާޒާރަށް ނެރުން މަނާކުރުމުން، އޭގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ އެހެން ތަކެތި ލިބެންހުރި މިންވަރު.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި:
"ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ އެއްޗެއް އެކުގައި ނުވަތަ އޭގެ ބައެއް ޕްލާސްޓިކުން ހަދާފައިވާ އެއްޗެހީގެ ތެރެއިން، އެ އެއްޗެއް އުފައްދާފައިވަނީ ނުވަތަ ވިއްކުމަށް ބާޒާރަށް ނެރެފައިވަނީ އެއް ފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު އޭގެ ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތަށް ކަމުގައިނުވާ، ނުުވަތަ އޭގައި ހިމެނޭ އެއްޗެއްގެ ބޭނުން އެއް ފަހަރަށްވުރެ ގިނަ ފަހަރު ކުރެވޭ ގޮތަށް އުފައްދާފައިވާ ނުވަތަ ވިއްކުމަށް ބާޒާރަށް ނެރެފައިވާ އެއްޗެހި ފިޔަވައި އެނޫން ކޮންމެ އެއްޗަކާއި އެފަދަ އެއްޗެއް އުފެއްދުމަށް ބޭނުންކުރާ ރޯމެޓީރިއަލް އަށެވެ.
"އުފެއްދުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކްގެ ބާވަތެއް ބާޒާރަށް ނެރުމަށްޓަކައި ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެހެން ބޭނުމެއްކުރުމަށްޓަކައި އުފެއްދުމަށެވެ.
"ބާޒާރަށް ނެރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަގު އަދާކުރުން ހިމެނޭގޮތަށް ނުވަތަ އަގު އަދާކުރުމަކާ ނުލައިވިޔަސް ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތެއްގެ ތެރެއިން ސިންގަލް-ޔޫސް ޕްލާސްޓިކްގެ ބާވަތެއް، ޑިސްޓްރިބިއުޓްކުރުމަށްޓަކައި ނުވަތަ ގަތުމަށްޓަކައި ނުވަތަ ބޭނުންކުރުމަށްޓަކައި ބާޒާރަށް ނެރުމަށެވެ.
[ޤާނޫނާޚިލާފުވުމާއި ތިމާވެށްޓަށްގެއްލުން ދިނުމުގެ އަދަބު] މިޤާނޫނާ ނުވަތަ މިޤާނޫނުގެ ދަށުން ހެދިފައިވާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފަށް ކުރާ ކަންތައް ތަކުގެ ތެރެއިން ޢާންމު ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ އާދައިގެ ކަންތައްތަކަށް ދެވޭ އަދަބަކީ އެކަމެއްގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލައި -/5 (ފަހެއް) ރުފިޔާއިން ފެށިގެން -/500 (ފަސްސަތޭކަ) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާ ކުރުމެވެ. މިޖޫރިމަނާ ކުރާނީ މިނިސްޓްރީން ނުވަތަ އެ މިނިސްޓްރީން އެކަށައަޅާ ގަވާއިދެއްގެ މަތީން، އެމިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ސަރުކާރުގެ ފަރާތަކުންނެވެ.
މިމާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާފަދަ ކަންތައްތައް ފިޔަވައި މިޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކުރާ ބޮޑެތި ކަންތައްތަކަށް ދެވޭ އަދަބަކީ، އެކަމެއްގެ ކުޑަބޮޑުމިނުގެ ނިސްބަތުން އެކަމެއްކުރި ފަރާތެއް 100 (އެއްސަތޭކަ) މިލިއަން ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން އަދަދަކުން ޖޫރިމަނާ ކުރުމެވެ. މިޖޫރިމަނާ ކުރާނީ މިނިސްޓްރީންނެވެ.

[ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުން]
މިޤާނޫނުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާފަދަ ކުށެއްކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ މިޤާނޫނުގައި ބުނާފަދަ ޕްރޮޖެކްޓެއްގެ ސަބަބުން ހިނގިކަމެއް ކަމުގައި ނުވިޔަސް، ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށްޓަށް ނޭދެވޭ އަސަރެއް ފޯރާފަދަ ކަމެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކޮށްފިނަމަ، ޝަރީޢަތް މެދުވެރިކޮށް ބަދަލު ހޯދުމުގެ އިޚްތިޔާރު ދިވެހި ސަރުކާރަށް ލިބިގެން ވެއެވެ.

[ކައުންސިލުތަކުން ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ޚިދުމަތްތަކުގެ ތެރެއިން، މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ޚިދުމަތްތައް، އަތޮޅު ފެންވަރުގައި ނުވަތަ ރަށު ފެންވަރުގައި ނުވަތަ ސިޓީ ފެންވަރުގައި ފޯރުކޮށްދޭނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، އެ އަތޮޅެއް ނުވަތަ އެ ރަށެއް ނުވަތަ ސިޓީއެއް ނިސްބަތްވާ ކައުންސިލަކުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ދަށުން އަތޮޅު ފެންވަރުގައި ނުވަތަ ރަށު ފެންވަރުގައި ނުވަތަ ސިޓީ ފެންވަރުގައި ފޯރުކޮށްދިނުމަށް މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ޚިދުމަތްތަކާއި އެ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމާގުޅޭ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޚިދުމަތްތަކާ ގުޅިގެން މިނިސްޓްރީ އާއި ކަމާގުޅޭ އިދާރާތަކުން ކައުންސިލުތަކަށް ބޭނުންވާ ފައިސާއާއި ވަސީލަތްތަކާއި އެހީތެރިކަން ކައުންސިލުތަކަށް ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ. އަދި ކައުންސިލުތަކަށް ފައިސާއާއި ވަސީލަތްތަކާއި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭނެ ގޮތް މި މާއްދާގެ
(ށ) ގައިވާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[މާނަ]
މިޤާނޫނުގައި:- ތިމާވެށި ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، އިންސާނުންނަށް އޭގެ އަސަރު ފޯރާ، އެބައި މީހުންގެ ވަށައިގެންވާ ދިރުންހުރި ހުރިހާ ތަކެއްޗަށާއި ދިރުންނެތް ހުރިހާ ތަކެއްޗަށާއި ތަންތަނަށެވެ.
ޕްރޮޖެކްޓް ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖްތިމާޢީ ނުވަތަ އިޤްތިޞާދީ މަޤްޞަދެއް ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި، ކުރާ ކޮންމެ މަސައްކަތަކަށެވެ.
"މިނިސްޓްރީ" ކަމުގައި ބުނެފައި އެވަނީ، ތިމާވެއްޓާބެހޭ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ޒިންމާ އެއިރަކު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއަށެވެ.
"ރަށު ކައުންސިލު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން ހިންގުމުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ރަށު ކައުންސިލަށެވެ.
"ސިޓީ ކައުންސިލު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން ހިންގުމުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސިޓީ ކައުންސިލަށެވެ.
"އަތޮޅު ކައުންސިލު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން ހިންގުމުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަތޮޅު ކައުންސިލަށެވެ.