ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު
(18/2019)

[ފެށުން]

[ތަޢާރުފާއި މަޤްޞަދު]

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް، އެކުދިން ކުށްކުރުމާ ދުރުކުރުމަށް ބާރުއަޅައިދޭ، އެކުދިންނާ ރަޙްމަތްތެރި މާޙައުލެއްގައި ހިންގޭނެ އުސޫލަކުން، އަދި އެކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ރީހެބިލިޓޭޓިވް ފަރުވާ ލިބިދީ، އެކުދިން ހެޔޮގޮތުގައި އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް އައިސް، މުޖުތަމަޢުގައި ބިނާކުރަނިވި ދައުރެއް އަދާކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެވޭނެ ގޮތަށް ބައްޓަންކުރެވިފައިވާ، ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަކުރެވިގެންވާ ނިޒާމެއް މެދުވެރިކޮށް ނިންމުމަށްޓަކައި، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުމަށް އެކަށައަޅަންޖެހޭ އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ، "ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު" އެވެ.

[މަޤްޞަދުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ޤައުމު ބިނާކުރުމުގައި ޢާއިލާގެ ދުޅަހެޔޮކަން ދަމަހައްޓައި، ޤައުމުގެ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ދައުރުގެ މުހިންމުކަން ޤަބޫލުކޮށް، އެ ޖީލުތައް ހެޔޮގޮތުގައި ތަރުބިއްޔަތުކުރުމަށް މަގުފަހިކުރުމަށްޓަކައި، އަދުގެ ކުޑަކުދިންގެ ޖިސްމާނީ، ނަފްސާނީ، ރޫޙާނީ، ފިކުރީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ދުޅަހެޔޮކަން ރައްކާތެރިކޮށް، ދަމަހައްޓައި، ތަރައްޤީކުރުމަށް ބާރުއެޅުން؛
ކުޑަކުދިންނަކީ، ދައުލަތުގެ ފަރާތުންނާއި، ޢާއިލާގެ ފަރާތުންނާއި މުޖުތަމަޢުގެ ފަރާތުން ޚާއްޞަ އެހީތެރިކަމާއި ޚާއްޞަ ރައްކާތެރިކަން ލިބުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ ބައެއް ކަމުގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް އޮތުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އަންނަނިވި މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން؛
ބޮޑެތި މީހުންގެ މައްޗަށް ހިންގޭ ޢާންމު ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ކުއްޖާ ވަނުމުގެ ސަބަބުން ކުއްޖާއަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުން ދުރުހެލިކުރުވުން؛
ކުށުގެ ރެކޯޑެއް އޮވެއްޖެނަމަ ކުއްޖާއަށް ކުރާނެ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުން ދުރުހެލިކުރުވައި، ކުއްޖާ ކުށްކުރުން ތަކުރާރުކުރުމާ ދުރުހެލިކުރުވުން؛
ކޮންމެ ކުއްޖަކީވެސް ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކެއްގައި ހުންނަ، ޚާއްޞަ ބޭނުންތަކެއް ހުންނާނެ ކުއްޖެއް ކަމުގައިވާއިރު، އެއިން ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ޙާލަތަށް ވަކިން ރިޢާޔަތްކޮށް، އެކުދިންނާމެދު ޢަމަލުކޮށް، ހައްލެއް ހޯދައިދެވޭނެ ގޮތްތަކެއް ހޯދައިދިނުން؛
ކުއްޖާ ކުރާ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ގެއްލުމަށް އެކުއްޖާ ޖަވާބުދާރީވާން ބާރުއެޅުން؛
ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލު ހިންގާ ކުއްޖާއާއި އެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ގެއްލުން ލިބޭ ފަރާތް ގުޅުވައިދީ، މަޢާފަށް އެދުމަށް ފުރުޞަތު ހޯދައިދިނުމާއި، އެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމާ ގުޅިގެން މަޢުނަވީ ބަދަލެއް ނުވަތަ ހައްލެއް ހޯދައިދިނުމަށް މަގުފަހިކުރުން؛
ކުޑަކުއްޖަކާ ގުޅިގެން ރަސްމީ ކޮންމެ ފަރާތެއްގެ ކުރިމަތީގައި ހިންގާ ކޮންމެ ކަމެއްގައި އަދި ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައި ޢަމަލުކުރެވޭނީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ރައްކާތެރި އަދި ފައިދާހުރި ގޮތެއްގެމަތިން ކަމުގައި ކަށަވަރުކުރުން؛
ކުއްޖާއަށް ބޭނުންވާ ރީހެބިލިޓޭޓިވް ފަރުވާ ލިބިދިނުމާއެކު، ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ އައިސް، މުޖުތަމަޢުގައި ބިނާކުރަނިވި ދައުރެއް އަދާކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުން.
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުދިންނާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި، ޤާނޫނުގެ ވެރިކަމަށް ބޯލަނބައި، ޤާނޫނީ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދޭ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޢަމަލުކޮށް، އިންސާނީ ޙައްޤުތަކަށް ފުރިހަމައަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތައި، ކުރެވުނު ޢަމަލަށް ޒިންމާ ނަގައި، ކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލުގެ ބާވަތަށާއި އެ ޢަމަލުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، މައްސަލަ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމަކާ ނުލައި، ކުއްޖާގެ ޢާއިލާއާއި މުޖުތަމަޢުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު ކުއްޖާ އިޞްލާޙުކޮށް، ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ ގެނައުމަށްޓަކައި އެޅެންހުރި އެންމެ އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް އިސްކަންދިނުން؛
ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ ކޮންމެ އިދާރާއަކުންވެސް، ކުޑަކުދިންގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ހިންގައި ތަންފީޛުކުރުމުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކަކީ ޚާއްޞަ ތަމްރީން ލިބިފައިވާ ޤާބިލު ފަރާތްތަކެއް ކަމުގައި ވުމަށް ލާޒިމުކުރުމާއެކު، އެފަރާތްތަކުގެ ޤާބިލިއްޔަތު ގަވާއިދުން މުރާޖަޢާކޮށް، ވަޒަންކުރެވި، އެފަރާތްތަކުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކޮށް ތަރައްޤީކުރުމަށް ބާރުއެޅުން؛
ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައިވާ ކުދިންނަށާއި ކުށަށް އަރައިގަންނަ ކުޑަކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ ރީހެބިލިޓޭޓިވް ފަރުވާ ދެވޭނެ، އަދި އެކުދިން ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ އައިސް، މުޖުތަމަޢުގައި ބިނާކުރަނިވި ދައުރެއް އަދާކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެވޭނެ ގޮތެއްގެމަތިން އެކުދިންނަށް ހިންގޭ ޕްރޮގްރާމްތައް ބައްޓަންކުރުން؛
ކުޑަކުދިން ބަންދުކުރުމަކީ، އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ކަމެއް ކަމުގައި ކަނޑައެޅުމާއެކު، އެކުދިން ބަންދުކުރެވޭ ތަންތަނުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ކަންކަމާއި، އެ ތަންތަނުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތައް ޤާނޫނަކުން ކަނޑައެޅުން؛
ދިވެހިރާއްޖެއިން ބައިވެރިވެފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުގެ ދަށުން ދައުލަތުން އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން އެ މުޢާހަދާތަކުގެ ދަށުން ކުޑަކުދިންނަށް ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ޚާއްޞަ ރައްކާތެރިކަމާއި އެހީތެރިކަމުގެ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތައް، އިސްލާމްދީނުގެ އަސްލުތަކާ ޚިލާފުނުވާނެ ގޮތުގެމަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ތަންފީޛުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު އެކުލަވާލުން.

[ޤާނޫނު މާނަކުރުން]
މި ޤާނޫނު މާނަކުރަންވާނީ، ޤާނޫނުއަސާސީއާއި އިސްލާމްދީނުގެ އަސްލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އަދި ދިވެހިރާއްޖެއިން ބައިވެރިވެފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
މި ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގައާއި، ތަރުޖަމާކުރުމުގައާއި ތަންފީޛުކުރުމުގައި، މި ޤާނޫނުގެ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދެއްގެ ކޮންމެ މާއްދާއެއްވެސް މާނަކުރަންވާނީ، ކުޑަކުދިންނަށް ލިބިދޭ ޙައްޤުތައް އެންމެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ލިބިދެވޭނެ އަދި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާކުރުވަނިވި ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން މާނަކުރުމުގައި، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާއާއި، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމާ ގުޅޭގޮތުން ޢަމަލުކުރެވޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކާއި، އެނޫންވެސް ދިވެހިރާއްޖެ ބައިވެރިވެފައިވާ މުޢާހަދާތަކުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާއި، އިންސާނީ ޝަރަފާއި ހަމަހަމަކަމާއި މިނިވަންކަމަށް ބިނާކޮށް އުފެދިފައިވާ، ހުޅުވިގެންވާ ދީމިޤްރާޠީ މުޖުތަމަޢުތަކުން ޤަބޫލުކުރާ އުސޫލުތައް ނަގަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) އަށް ޢަމަލުކުރުމުގައި، ދިވެހިރާއްޖެ ބައިވެރިވެފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާތަކުގައި ހިމެނޭ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ކަމަކަށް ދިވެހިރާއްޖެއިން އިޢުތިރާޟްކޮށް ރިޒަރވޭޝަނެއް ހަދާފައިވާނަމަ، އެކަމަށްވެސް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އަސާސްތައް]

[ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އަސާސްތައް މުޅި ޤާނޫނުގެ މައްޗަށް ހިނގުން]
ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމާ ގުޅޭގޮތުން މި ބާބުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަސާސްތައް، މުޅި ޤާނޫނުގެ މައްޗަށް ހިނގާނެއެވެ.

[ތަފާތުނުކުރުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން މި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގައި، އެކުއްޖާގެ ނުވަތަ ކުއްޖާގެ މައިންބަފައިންގެ ނުވަތަ ޝަރުޢީ ބަލަދުވެރިޔާގެ ނަޞްލަށް، ނުވަތަ ކުލަޔަށް، ނުވަތަ ޖިންސަށް، ނުވަތަ ބަހަށް، ނުވަތަ ސިޔާސީ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ވިސްނުމަކަށް، ނުވަތަ އުފަންވީ ޤައުމަށް، ނުވަތަ އިޖްތިމާޢީ ނިސްބަތަށް ނުވަތަ މާލީ ފުދުންތެރިކަމަށް، ނުވަތަ ޞިއްޙީ ޙާލަތަށް ނުވަތަ އެއިން ފަރާތެއްގެ ކިބައިގައިވާ ނުކުޅެދުންތެރިކަމަކަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ކަމަކަށް ބިނާކޮށް ތަފާތުކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އިސްކަންދިނުން]
އިޖްތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކާއި އެފަދަ ޚިދުމަތްދޭ އަމިއްލަ ފަރާތްތަކާއި، ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކާއި، ދައުލަތުގެ އެނޫންވެސް މުއައްސަސާތައް ހިމެނޭ ގޮތުން، އެއްވެސް ފަރާތަކުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކާގުޅޭ ކަމެއް ނިންމުމުގައި އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދޭންވާނީ، އެކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާވާ ގޮތަށް އެކަމެއް ނިންމުމަށެވެ.

[އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅު އެޅުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި، އެކުއްޖާ ކުރި ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ޢަމަލުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށާއި، ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ޙާލަތްތަކަށާއި، އެކުއްޖާއަށް ތަޢުލީމީ ގޮތުންނާއި އިޖްތިމާޢީ ގޮތުންނާއި އެނޫންވެސް ގޮތްގޮތުން ލިބިދިނުން މުހިންމު ވަސީލަތްތަކާއި ފުރުޞަތުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެކުއްޖާއާމެދު އަޅަންވާނީ ކަމާ އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެކެވެ.

[ދަޢުވާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އެހެން ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ބާރުއެޅުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ވީވަރަކުން ބަލަންވާނީ، ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކުއްޖާގެ ޢާއިލާއާއި މުޖުތަމަޢުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު ކުއްޖާ އިޞްލާޙުކޮށް، ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ ގެނައުމަށްޓަކައި އެޅެންހުރި އެންމެ އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަށް އިސްކަންދީ، މި ޤާނޫނުގެ އަށްވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން މި ޤާނޫނުގެ އަށްވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކާމެދު އެޅޭ ޑައިވަރޝަންގެ ކޮންމެ ފިޔަވަޅެއްވެސް ވާންވާނީ، އެކުއްޖާގެ އިންސާނީ ޙައްޤުތަކަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ގޮތުގެމަތިން، އަދި އެކުއްޖާއަށް ލިބިދޭންޖެހޭ އެންމެހައި ޤާނޫނީ ރައްކާތެރިކަމެއް ލިބިދެވޭ ގޮތެއްގެމަތިން އެޅޭ ފިޔަވަޅުތަކެއް ކަމުގައެވެ.

[ކުއްޖާއާގުޅޭ ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދިނުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުއްޖަކާމެދު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއްގައި ގޮތެއް ނިންމާއިރު، އެ ނިންމުމުގައި ބައިވެރިވެ، އެ ނިންމުމާމެދު އެކުއްޖާ ދެކޭގޮތް ހާމަކުރުމުގެ ޙައްޤު، ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާއެއް އުފުލޭ ޙާލަތުގައި، ޤާނޫނީ ވަކީލެއް މެދުވެރިކޮށް، ނުވަތަ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް މެދުވެރިކޮށް، ނުވަތަ އެކުއްޖާ އަމިއްލައަށް އެ މައްސަލައާމެދު އެކުއްޖާ ދެކޭގޮތް ނުވަތަ ބުނަން ބޭނުންވާ އެއްޗެއް ބުނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ހިންގޭ އެއްވެސް ޖިނާއީ މަރުޙަލާއެއްގައި ނުވަތަ އެޅޭ އިދާރީ ފިޔަވަޅަކާމެދު އެކުއްޖާގެ ފަރާތުން ބުނެފައިވާ އެއްޗަކަށް ބުރަދަން ދިނުމުގައި، ކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި ވިސްނުން ތަރައްޤީވެފައިވާ މިންވަރަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.

[ލަސްކުރުމަކާ ނުލައި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގައި ކަންކަން ނިންމަންވާނީ، ލަސްކުރުމަކާ ނުލައި އަދި ލަސްވުމަށްހުރި ފުރުޞަތުތައް ނައްތާލައި ވީ އެންމެ އަވަސް މިނެއްގައެވެ.

[ކުށެއް ނެތް ކަމަށް ބެލުން]
ކޮންމެ ކުއްޖަކީވެސް، ކުށެއްކޮށްފިކަން، އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ޝައްކެއްނެތި، ޝަރީޢަތުގައި ސާބިތުނުކުރެވޭނަމަ ކުށެއްނެތް ކުއްޖަކު ކަމުގައި ބެލުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ ކުއްޖެކެވެ.

[ހައްޔަރުކުރުމާއި ބަންދުކުރުމަކީ އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅު ކަމުގައިވުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުއްޖަކާމެދު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެޅޭ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން އޭނާ ހައްޔަރުކުރަންވާނީ ނުވަތަ ބަންދުކުރަންވާނީ އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުންނެވެ. އަދި އެފަދައިން އެކުއްޖަކު ހައްޔަރު ނުވަތަ ބަންދުކުރަންވާނީ، އެ ޙާލަތެއް ލާޒިމުކުރާ އެންމެ ކުރު މުއްދަތަކަށެވެ. އަދި ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާ ޙާލަތުގައި، އެ ނިންމުމަކީ ކުއްޖާގެ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ގަވާއިދުން މުރާޖަޢާކުރެވޭ ނިންމުމަކަށް ވާންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިން ކުށްކުރުމާ ދުރުކުރުން]

[ކުޑަކުދިން ކުށްކުރުމާ ދުރުކުރުމަށް އޮތް ދައުލަތުގެ ޒިންމާ]
ކުޑަކުދިން ކުށްކުރުމުން ރައްކާތެރިކޮށް ދުރުހެލިކުރުވުމަށްޓަކައި، ކަމާބެހޭ ދިރާސާތަކުގެ އަލީގައި، ސިޔާސަތުތަކާއި ޤައުމީ ފެންވަރުގެ ޕްލޭން އަދި ސްޓްރެޓެޖީއެއް އެކުލަވާލައި، ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ އެހީތެރިކަމާއި ރައްކާތެރިކަން ދައުލަތުން ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުދިން ކުށްކުރުމުން ރައްކާތެރިކޮށް ދުރުހެލިކުރުވުމަށްޓަކައި ކަމާބެހޭ ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލައި، ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ އެހީތެރިކަމާއި ޚިދުމަތްތައް ލިބިދިނުމަށްޓަކައި، ކޮމިއުނިޓީ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ސެންޓަރުތަކާއި، ރިކްރިއޭޝަނަލް ފެސިލިޓީތައް ހިމެނޭގޮތުން، ދައުލަތުން ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޢުމުރަށްވުރެ ހަގު ކުދިންގެ ތެރެއިން ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައި ތިބޭ ކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ފަރުވާ ދީ، އެކުދިން ކުށްކުރުމުން ރައްކާތެރިކޮށް ދުރުހެލިކުރުމަށްޓަކައި އަޅަންޖެހޭ އަވަސް ފިޔަވަޅުތައް، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އަޅައި ހިންގާނެ އިންތިޒާމުތައް ސަރުކާރުން ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.

[މުޖުތަމަޢުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން]
ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ކުޑަކުދިންނާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ހިންގޭ ޕްރޮގްރާމްތައް ދައުލަތުން އިންތިޒާމުކުރަންވާނީ ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުގެ އިތުރުން މުޖުތަމަޢުގެ ބައިވެރިވުމާއެކުގައެވެ. އެގޮތުން، އެފަދަ ޕްރޮގްރާމްތައް ރާވަންވާނީ، އަންނަނިވި ފަރާތްތަކަށް ބައިވެރިވެވޭނެ ގޮތަށެވެ.
ކުއްޖާއާއި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިންނާއި ޢާއިލާ؛
ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ މަދަނީ ޖަމްޢިއްޔާތައް؛
ކުޑަކުދިންނާއެކު ހިލޭ ސާބަހަށް މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތައް؛
މުޖުތަމަޢުގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ އެނޫންވެސް ފަރާތްތައް.
މި ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި ހިންގޭ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމުގައި އިސްކަންދޭންވާނީ، ކުޑަކުދިންނަކީ މުޖުތަމަޢުގެ އުފެއްދުންތެރި ބައިވެރިއަކަށްވެ، މުޖުތަމަޢަށް އަހުލުވެރިވުމުގެ މަރުޙަލާ ކާމިޔާބުކަމާއެކު ކަޑައްތުކުރުމަށް މަގުފަހިކުރުމަށެވެ. އަދި އެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި މަދަނީ ޖަމްޢިއްޔާތަކާއި، ވަޒީފާދޭ ފަރާތްތަކާއި، ފަންނީ ތަމްރީންދޭ މަރުކަޒުތަކާއި، ތަޢުލީމުދޭ މަރުކަޒުތަކާއި، ޢުމުރުފުރައިގެ އެކުވެރިންނާއި، މުޖުތަމަޢާއި، ޢާއިލާގެ އެއްބާރުލުމާ އެކުގައި ޙަރަކާތްތެރިކުރުވުމަށެވެ.

[މީޑިއާގެ ދައުރު]
ކުށްކުރުމުން ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރިކޮށް ދުރުހެލިކުރުވުމަށާއި، ތުހުމަތުގައިވާ ކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުވުމުގައާއި، ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ މުޖުތަމަޢަށް ހެޔޮގޮތުގައި އަހުލުވެރިކުރުވުމުގައި މީޑިއާގެ ވަސީލަތްތަކުން ޢަމަލީގޮތުން ބައިވެރިވާންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުދިން ހިމެނޭ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ޚަބަރު ޝާއިޢުކުރުމުގައި، ވަކިފަރާތަކަށް ނުޖެހި، އެ ފަންނުގެ އެންމެ މަތީ މިންގަނޑުތަކަށް މީޑިއާތަކުން ތަބާވާންވާނެއެވެ. އަދި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އިސްކަންދީ، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތް ކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުކުރުމުގެ ގޮތުން، މީޑިއާގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ހަމަތަކާއި މިންގަނޑުތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން މޯލްޑިވްސް މީޑިއާ ކައުންސިލުން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހިމެނޭ ކުއްޖެއްގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ހާމަނުކުރުމަށާއި ކުއްޖާއާ ގުޅުންހުރި ކޭސްއަކާގުޅޭ މަޢުލޫމާތެއް ސީދާ އަދި ނުސީދާކޮށް ހާމަކުރުމުގެ ތެރޭގައި ކުއްޖާއަކީ ކާކުކަން އެނގިގެންދާނެފަދަ ގޮތަކަށް ކުއްޖާގެ މަޢުލޫމާތެއް ޕްރިންޓް މީޑިއާގައި، އިލެކްޓްރޯނިކް މީޑިއާގައި ނުވަތަ އިންޓަރނެޓްގައި ހާމަކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
ކުޑަކުދިން ކުރާ ކުށްތަކާގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ރިޕޯޓުކުރާއިރު، އެއްވެސް މީހަކު ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރުވުމުގެ ކުރިން ކޮށްފައިވާ ކުށަކާގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ހާމަކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[ތަޢުލީމުދިނުން]
ކުށްކުރުމުން ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރިކޮށް ދުރުހެލިކުރުވުމަށާއި އެކުދިން ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އަހުލުވެރިކުރުވުމަށް ހިންގަންޖެހޭ ތަޢުލީމީ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި ހޭލުންތެރިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމުގައި، ތަޢުލީމުދޭ މަރުކަޒުތަކާއި، ޢާއިލާތަކާއި، މުޖުތަމަޢާއި، އަދި ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ.
ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައިވާ ކުދިންނަށާއި ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުދިންނަށް ޚާއްޞަކޮށް ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ތަޢުލީމު ދެވޭނެ އިންތިޒާމު، ދައުލަތުން ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ސިކުނޑިއާއި ވިސްނުން ތަރައްޤީވާފަދަ، އެހެން މީހުންނާ ގުޅިގެން އުޅުމާއި، ރަނގަޅު ނިންމުންތައް ނިންމާނެގޮތުގެ ހުނަރާއި މަޢުލޫމާތު ލިބޭނެފަދަ ފަރުވާއާއި ތަޢުލީމު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ބަންދެއްގައި ކުއްޖަކު ބަހައްޓަންޖެހޭ ޙާލަތެއްގައިވެސް ހުއްޓުމެއް ނެތި ކުއްޖާގެ ޢުމުރުފުރާއާ އެއްވަރަށް ކުއްޖާއަށް ތަޢުލީމު ލިބެމުން ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު، ކުއްޖާ ބަންދުގައި ބަލަހައްޓާ ފަރާތުން ފަހިކޮށްދޭންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ހިމެނޭ މުއައްސަސާތައް]

[ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު، ކުޑަކުދިން ކުރާ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލުތަކާގުޅޭ މައްސަލަތައް ބެލުމުގައި ކުޑަކުދިންގެ މަންފާއަށްޓަކައި މަސައްކަތްކޮށްދީ، އެކުދިން ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް ރުޖޫޢަކުރުމުގައި އިސް ދައުރެއް އަދާކުރާނެ އިދާރާގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރުމަށްޓަކައި 'ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް' ގެ ނަމުގައި ސަރުކާރުގެ އިދާރާއެއް އުފެދުނީއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް އުފެދުމާއެކު، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން މިނިސްޓްރީ އޮފް ހޯމް އެފެއާޒްގެ ދަށުން ހިނގަމުންއައި ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް ޔުނިޓްގެ މިލްކުވެރިކަމުގެ ދަށުގައި ނުވަތަ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުގައި ހުރި އެންމެހައި މުދަލާއި، ފައިސާއާއި، ވަސީލަތްތަކާއި، މުވައްޒަފުންނާއި، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް ޔުނިޓަށް އެކަށައަޅައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކޮށްފައިވާ ފައިސާއާއި، އެއްބަސްވުންތަކުގެ ދަށުން އެ ޔުނިޓަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރުތަކާއި، ޙައްޤުތަކާއި، މަންފާތަކާއި، އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުންނާއި އެއްބަސްވުންތަކުގެ ދަށުން އެ ޔުނިޓުން އުފުލަންޖެހޭ އެންމެހައި އިލްތިޒާމުތައް، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އުފެދޭ ޑިޕާޓްމަންޓަށް ބަދަލުވީއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޑިޕާޓްމަންޓްގައި މަސައްކަތްކުރާނީ، ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތަކަށް ޚާއްޞަކޮށްފައިވާ، އަދި އެކަމަށް ޚާއްޞަ ތަމްރީން ލިބިފައިވާ މުވައްޒަފުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޑިޕާޓްމަންޓް ހިނގަމުންދާނީ، މިނިސްޓަރުގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ.

[ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް]
ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ 18 (އަށާރަ) އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންގެ މައްސަލަތައް ފުލުހުން ހުށަހެޅުމުން، އެކުދިންގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔާތްކޮށްދިނުމަށް ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިގެން ކޭސް ވަރކްކުރުމަށާއި، އަދި އެކުދިން އިޞްލާޙުކޮށް އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށް ރީހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމް ހިންގުން؛
ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ކޯޓަށް ހާޒިރުކުރެވޭ ކުދިންނާއި، ޖިނާއީ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ޝަރީޢަތަށް ހާޒިރުވުން؛
ކުޑަކުދިން ކުށްކުރުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބުތައް ދެނެގަތުމަށް ކުރަންޖެހޭ ދިރާސާތައް ކުރުން؛
ކުޑަކުދިން ކުށްކުރުމުން ދުރުހެލިކުރުމަށް ކަމާގުޅޭ މުއައްސަސާތަކާ ގުޅިގެން ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ރާވައި ހިންގުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހިންގޭ ޑައިވަރޝަންގެ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރަންސިންގ ރާވައި ހިންގުން؛
ކުށަށް އަރައިގަންނަ ކުދިން އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށް ހިންގަންޖެހޭ ރީހެބިލިޓޭޓިވް ޕްރޮގްރާމްތައް ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުގެ ބައިވެރިވުމާއެކު ރާވައި ހިންގުން؛
ކުޑަކުދިންގެ މަރުކަޒުތަކުގައި ބަންދުގައި ތިބޭ ކުދިންގެ ޙާލަތު މޮނިޓަރކުރުން އަދި ބަންދުކުރާ ތަންތަން މޮނިޓަރކުރެވޭނެ ނިޒާމެއް އެކުލަވާލައި ގަވާއިދުން މޮނިޓަރކުރުން؛
ޑިޕާޓްމަންޓްއަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން ކުށުގެ ވެއްޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ނުވަތަ ހުށަހެޅިދާނެކަމަށް ފެންނަ ކުދިންގެ މައްސަލަތަކުގައި ނަފްސާނީ އަދި އިޖްތިމާޢީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީ އަދި ހުރިހާ މަރުޙަލާއެއްގައި ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާއި މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރޭތޯ ބެލުން؛
ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ކުޑަކުދިންނާ މުޢާމަލާތްކޮށް، އެކުދިންނާމެދު ފިޔަވަޅުއެޅުމުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަށް ދެނެގަނެ އެފަރާތްތަކަށް ތަމްރީން ޕްރޮގްރާމްތައް ރާވައި ހިންގުން؛
މުޖުތަމަޢުގައި ކުޑަކުދިން ކުށްކުރަން ދިމާވާ ސަބަބުތައް ދެނެގަތުމުގެ ގޮތުން ދިރާސާތައް ކުރުމާއި، މި މަޢުލޫމާތު ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތަކާ ޙިއްޞާކުރުން.
ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުގެ ތަފާސް ހިސާބު އެއްކުރުމާއި، ކަމާބެހޭ ޑޭޓާބޭސްއެއް ޤާއިމުކުރުމާއި ބެލެހެއްޓުން؛
ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމަށް މުޖުތަމަޢު އަހުލުވެރިކުރުމުގެ ގޮތުން ހޭލުންތެރިކުރުވުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން؛
ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކާއި، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމަށް ކަމާބެހޭ ދާއިރާތައް އަހުލުވެރިކުރުމުގެ ގޮތުން ތަމްރީން ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން؛
ކުށްކުރާ ކުދިންގެ ތެރެއިން މުޖުތަމަޢުން އެކަހެރިކުރަންޖެހޭ ކުދިންނަށް ރީހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމާއި، މިފަދަ ކުދިން ބައިތިއްބާނެ މަރުކަޒުތައް ޤާއިމުކޮށް، އެ މަރުކަޒުތައް ހިންގައި، ބެލެހެއްޓުން.

[ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ ފުލުހުން]
ކުޑަކުދިން ކުރާ ކުށުގެ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރާނީ، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގައި ޤާއިމުކުރާ، ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް ޚާއްޞަކުރެވިގެންވާ ޑިޕާޓްމަންޓަކުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޑިޕާޓްމަންޓްގައި މަސައްކަތްކުރަންވާނީ، ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް ޚާއްޞަކޮށްފައިވާ، އަދި އެކަމަށް ޚާއްޞަ ތަމްރީން ލިބިފައިވާ ދެ ޖިންސުގެ ފުލުހުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޑިޕާޓްމަންޓެއް ޤާއިމުކުރެވިފައި ނެތް ރަށެއްގައިނަމަ، އެ ރަށުގައި ހުންނަ ފުލުހުންގެ މަރުކަޒުގައި، ކުޑަކުދިންނާ މުޢާމަލާތްކުރުމުގެ ތަމްރީނާއި ހުނަރާއި އިރުޝާދު ލިބިފައިވާ، ފުލުހުންގެ ތެރެއިން ކަނޑައެޅޭ، ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް އޮފިސަރަކު ހުންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޑިޕާޓްމަންޓެއް ޤާއިމުކުރެވިފައި ނެތް ރަށްރަށާއި، އަދި ފުލުހުންގެ މަރުކަޒެއް ޤާއިމުކުރެވިފައިނުވާ ރަށްރަށަށް އެންމެ ކައިރީގައިވާ ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަކުން އެކަށީގެންވާ ހަލުވި މިނެއްގައި ޚިދުމަތް ލިބޭނެ އިންތިޒާމުތައް ޤާއިމުކޮށް، ޚިދުމަތް ހޯދާނެ ގޮތުގެ މަޢުލޫމާތު ރަށު ކައުންސިލު މެދުވެރިކޮށް ޢާންމުންނަށް އަންގައިދޭންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ ޕްރޮސިކިއުޓަރުން]
ކުޑަކުދިންގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ކުށުގެ ދަޢުވާކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން ކުރަންޖެހޭ އެންމެހައި ކަންކަން ކުރާނީ، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގައި ޤާއިމުކުރާ އެކަމަށް ޚާއްޞަ ޔުނިޓަކުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޔުނިޓުގައި މަސައްކަތްކުރާނީ، ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތަކަށް ޚާއްޞަކޮށްފައިވާ، އަދި އެކަމަށް ޚާއްޞަ ތަމްރީން ލިބިފައިވާ ދެ ޖިންސުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރުންނެވެ.

[ކުޑަކުދިންނަށް ޚާއްޞަ ކޯޓު]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު، ކުޑަކުދިން ކުރާ ޖިނާއީ ކުށުގެ މައްސަލަތައް ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވަނީ، ޖުވެނައިލް ކޯޓަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތްކަމުގައިވީނަމަވެސް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން މަސްތުވާތަކެތީގެ މައްސަލަތައް ބެލުމަށް ޑްރަގް ކޯޓަށް ލިބިދީފައިވާ އިޚްތިޞާޞްގެ ދަށުން، ކުޑަކުދިން މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމާގުޅޭ މައްސަލަތަކުގެ ޝަރީޢަތްތައް ޑްރަގް ކޯޓުން ކުރިއަށްގެންދިއުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
އަތޮޅު ތެރެއިން ހުށަހަޅާ މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞްއާ ގުޅުންހުރި މައްސަލަތައް ކުރިއަށް ގެންދާނީ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންނާއި ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ކަމާގުޅުންހުރި މުވައްޒަފުން އަތޮޅުތަކަށް ހާޒިރުވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ހިންގާ ޝަރީޢަތްތަކަކީ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގައި ހިންގާ ޝަރީޢަތްތަކެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) އެހެން އޮތްކަމުގައިވީނަމަވެސް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1-163 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޝަރީޢަތްތައް ހިންގުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ މައްސަލަތައް ފިޔަވައި ކުޑަކުދިން ކުރާ ޖިނާއީ ކުށުގެ އެހެން މައްސަލަތައް ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ސަރަޙައްދީ ޑިވިޜަންތަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި، (ށ) އާއި، (ނ) އާއި (2-ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރީޢަތްތަކަކީ، ބޮޑެތި މީހުންގެ މައްޗަށް ހިންގާ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމާ ވަކިކުރެވިފައިވާ، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އަސާސްތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ހިންގޭ ޝަރީޢަތްތަކެއް ކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ހިނގާ ކުޑަކުދިންގެ ޝަރީޢަތްތައް އެ ކޯޓުތަކުގައި ހިންގަންވާނީ، ބޮޑެތި މީހުންނާ ވަކިން، ހަމައެކަނި ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބެލުމަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ނިޒާމެއްގެ ތެރެއިން، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އަސާސްތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
ކުޑަކުދިން ކުރާ ޖިނާއީ ކުށުގެ މައްސަލަތައް މި މާއްދާގެ (ޅ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބެލުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހައިކޯޓާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުން]
ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބަލާ ކޯޓުތަކުގައި މަސައްކަތްކުރަންވާނީ، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާ ގުޅޭގޮތުންނާއި ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމާ ގުޅޭގޮތުން އަދި ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބެލުމަށް ޚާއްޞަ ތަމްރީން ލިބިފައިވާ ދެ ޖިންސުގެ ފަނޑިޔާރުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޚާއްޞަ ތަމްރީން، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަންފަށާތާ 1 (އެކެއް) އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބަލާ ކޯޓުތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަނޑިޔާރުން ފުރިހަމަކުރަންވާނެއެވެ.
އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ސަރަޙައްދީ ޑިވިޜަންތަކުގައި މަސައްކަތްކުރަންވާނީ، މާލޭގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަނޑިޔާރުންނާ އެއް ޝަރުޠުތަކެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ފަނޑިޔާރުންނެވެ.

[ކުޑަކުދިންނާ ރަޙްމަތްތެރި ނިޒާމެއް ޤާއިމުކުރުން]
ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބަލާ ހުރިހާ މަރުޙަލާއެއްގެ ކޯޓެއްގައިވެސް ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ ނިޒާމު ޤާއިމުވެފައި ހުންނަންވާނީ، ކުޑަކުދިންނާ ރަޙްމަތްތެރި މާޙައުލެއްގައި އެކުދިންގެ މައްސަލަތަކުގެ ޝަރީޢަތްތައް ހިންގޭނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ޝަރީޢަތްކުރެވޭ ތަނާއި، ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތައް ހިންގުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅިފައި ހުންނަންވާނީ، ކުޑަކުދިންނާ ރަޙްމަތްތެރި، އެކުދިންނަށް ފަސޭހައިން ވާޞިލުވެވޭނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި، ޖުވެނައިލް ކޯޓާއި، ޑްރަގް ކޯޓާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި، ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބެލުމަށްޓަކައި އެފަދަ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖެހިފައި ހުންނަންވާނެއެވެ.
ފުރަތަމަ މަރުޙަލާ އަދި އިސްތިޢުނާފީ މަރުޙަލާތަކުގައި ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބަލާ ކޯޓުތަކުގައި މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން ކުޑަކުދިންނާ ރަޙްމަތްތެރި މާޙައުލެއްގައި އެކުދިންގެ މައްސަލަތަކުގެ ޝަރީޢަތްތައް ހިންގޭނެ އިންތިޒާމުތައް ޤާއިމުކޮށް، ކުޑަކުދިންނާ ގުޅޭ ޝަރީޢަތްތައް ކުރަމުންދަނީ މި އިންތިޒާމުތަކުގެ ތެރެއިންކަން ޖުޑީޝަލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުން ބަލައި، ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.

[އިންތިގާލީ މަރުޙަލާ]
މި ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ސަރަޙައްދީ ޑިވިޜަންތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ ގިނަވެގެން 18 (އަށާރަ) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޤާއިމުކުރާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ސަރަޙައްދީ ޑިވިޜަންތަކުގެ އިޚްތިޞާޞް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 69 ވަނަ މާއްދާގައި އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ސަރަޙައްދީ ޑިވިޜަންތައް މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޤާއިމުކުރެވެންދެން، އެ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ އެންމެހައި މައްސަލަތައް ބަލާނީ، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު މާލޭގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ އުސޫލެއްގެ މަތިން، އެ ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ސަރަޙައްދީ ޑިވިޜަންތައް މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޤާއިމުކުރެވެންދެން މާލޭގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުން މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަ ބެލުމުގައިވެސް ޢަމަލުކުރަންވާނީ، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އަސާސްތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންނާއި ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ކަމާގުޅުންހުރި މުވައްޒަފުން އެހެން ޖުޑީޝަލް ދާއިރާތަކަށް ގޮސް، އެ ދާއިރާތަކުގައި ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތަކުގެ ޝަރީޢަތްތައް ހިންގުމަކަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެފަދައިން ހިންގާ ޝަރީޢަތްތައްވެސް ހިންގަންވާނީ، ޢާންމު ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ބޮޑެތި މީހުންގެ ޝަރީޢަތްތައް ހިންގުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކޯޓުތަކުގެ ނިޒާމުން ބޭރުން، މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުންނެވެ.

[ޕްރޮބޭޝަން އޮފިސަރުންނާއި ކަރެކްޝަނަލް އޮފިސަރުން]
ޕްރޮބޭޝަންގައި ތިބޭ ނުވަތަ ޕެރޯލްގައި ދޫކުރެވޭ ކުޑަކުދިންގެ ކަންކަން ބަލައި، މޮނިޓަރކުރުމުގައާއި، ކުޑަކުދިންގެ ކަރެކްޝަނަލް މަރުކަޒުތަކުގައި ބަންދުގައި ތިބޭ ކުޑަކުދިންނާގުޅޭ ކަންކަމުގައި މަސައްކަތްކުރަންވާނީ، މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގައި އެކަމަށް ޚާއްޞަކުރެވޭ ޔުނިޓަކުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޔުނިޓުގައި މަސައްކަތްކުރަންވާނީ، ކުޑަކުދިންނާއެކު މަސައްކަތް ކުރުމަށް ޚާއްޞަ ތަޢުލީމާއި ތަމްރީން ލިބިފައިވާ، އެކަމަށް ޚާއްޞަކުރެވޭ ދެ ޖިންސުގެ އޮފިސަރުންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 71 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ޝަރީޢަތުން މައްސަލަ ބަލައި ފިޔަވަޅު އަޅާ ޙާލަތުގައި ޕްރޮބޭޝަންގައި ދޫކުރެވޭ ކުދިން މޮނިޓަރކުރުމާއި އެކުދިން ޕްރޮބޭޝަންގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރޭތޯ ބަލައި، އެކަންކަމުގެ މަޢުލޫމާތުތައް އެއްކޮށް އެ މަޢުލޫމާތުތައް ޝަރީޢަތަށް ފޯރުކޮށްދޭނީ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ޕްރޮބޭޝަން އޮފިސަރުންނެވެ. އަދި ޕްރޮބޭޝަންގައި ތިބޭ ކުދިން މޮނިޓަރކުރުމުގައި ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ ތަންފީޛީ އިދާރާތަކުގެ އެހީތެރިކަން ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ޕްރޮބޭޝަން އޮފިސަރުންނަށް ލިބިދޭންޖެހޭނެއެވެ.
ކުޑަކުދިންގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް އުފުލޭ ޙާލަތުގައި ޝަރީޢަތުގެ އެންމެހައި މަރުޙަލާއެއްގައި އަދި ޝަރީޢަތަށް ފަހުގެ މަރުޙަލާތަކުގައި އެކުދިން އިޞްލާޙުވެ އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް އައުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމުގެ ގޮތުން އެކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ކައުންސެލިންގ ޚިދުމަތް ދޭނީ ޖުވެނައިލް ކޯޓު ނުވަތަ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ޑިވިޜަންތަކުގެ ކައުންސެލަރުންނެވެ.

[ކުޑަކުދިންނާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކަކީ ޚާއްޞަ ތަމްރީން ލިބިފައިވާ ބައެއް ކަމުގައިވުން]
މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ މުއައްސަސާތަކުގައި، އެކި ހައިސިއްޔަތުން ކުޑަކުދިންނާ މުޢާމަލާތްކޮށް، އެކުދިންގެ މައްޗަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި މަސައްކަތްކުރާ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ހައިސިއްޔަތަކުން އެކުދިންގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަކީ، ކުޑަކުދިންނާއެކު މަސައްކަތްކުރުމަށް ޚާއްޞަ ތަމްރީނާއި ހުނަރާއި އިރުޝާދު ލިބިފައިވާ ބައެއް ކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި، މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ މުއައްސާސަތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުންނަށް ތަމްރީންދެވޭނެ، އަދި އެފަދަ މުވައްޒަފުންގެ ޤާބިލިއްޔަތު ގަވާއިދުން މުރާޖަޢާކޮށް، ވަޒަންކުރެވޭނެ އިންތިޒާމެއް އެ މުއައްސަސާތަކުގައި ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ އިންތިޒާމުތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ކޮންމެ މުއައްސަސާއެއްގައި ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ. އަދި އެކަން އެގޮތަށް އެ މުއައްސަސާތަކުން ހަމަޖައްސާކަން، މިނިސްޓަރު ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.
މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ މުއައްސަސާތަކުގައި، އެކި ހައިސިއްޔަތުން ކުޑަކުދިންނާ މުޢާމަލާތްކޮށް، އެކުދިންގެ މައްޗަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި މަސައްކަތްކުރާ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ހައިސިއްޔަތަކުން އެކުދިންގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކަށް ދެވޭ ތަމްރީނާއި އިރުޝާދު ވާންވާނީ، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކަށް ދޭންޖެހޭނެ ކަމަށް ކަމާގުޅޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އުސޫލުތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ ތަމްރީނާއި އިރުޝާދު ކަމުގައެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުވަމުންދާ މިންވަރު ބެލުމަށްޓަކައި، ކަންކަން ވިލަރެސްކުރާނެ ނިޒާމެއް، ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާތައް ހިމެނޭގޮތުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓަރު ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލުން]

[ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ޢުމުރު]
އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ވީނަމަވެސް، ކުޑަކުދިން ކުށުގެ ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ޢުމުރަކީ، ޢުމުރުން 15 (ފަނަރަ) އަހަރެވެ.
އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ވީނަމަވެސް، ކުށްކުރި ހިނދުގައި ކުޑަކުއްޖެއް ކަމުގައިވާ ކުދިން ކުރާ ކުށްތަކާ ގުޅިގެން އެކުދިންގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު ކަނޑައެޅުމުގައި އިސްކަންދޭންވާނީ މި ޤާނޫނަށެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު ޢަމަލުކުރެވެމުންދާ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކުގެ ތެރެއިން، ކުޑަކުދިން ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލުމާ ގުޅޭގޮތުން ޢަމަލުކުރެވޭ އެންމެހައި ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކުގައި އެކުލެވޭ މި ޤާނޫނާ ތަޢާރުޟުވާ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު ބާޠިލުވީއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޢުމުރަށްވުރެ ހަގު ޢުމުރުގެ ކުދިންގެ ތެރެއިން، ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލުތަކަށް ހުށަހެޅޭ ކުދިންނާއި ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައި ތިބޭ ކުދިން، ކުށްކުރުމާ ދުރުހެލިކޮށް، އެކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ފަރުވާ ދީ، އެކުދިން ރީހެބިލިޓޭޓްކުރުމަށްޓަކައި އަޅަންޖެހޭ އަވަސް ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ނިޒާމެއް، މި ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއިން ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ނިޒާމު، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުއްޖެއް ކަމުގައި ބެލުން]
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކުން އެއްވެސް ފަރާތަކާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި، އެފަރާތަކީ ކުޑަކުއްޖެއްކަން ނުވަތަ ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރުން މަތީގެ މީހެއްކަން ޔަޤީންނުކުރެވޭ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު، އެއީ ކުޑަކުއްޖެއް ކަމުގައި ބަލައި، މި ޤާނޫނުން ލިބިދޭ މަންފާ އެކުއްޖަކަށް ލިބިދޭންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވި ކަމަށް ބެލެވޭ ކުޑަކުއްޖަކީ ކުށުގެ ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ކުއްޖެއްކަން މި ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ކަނޑައެޅުމުގައި، އެކުއްޖެއްގެ ޢުމުރު ޔަޤީންނުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެނޫން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު އެކުއްޖަކީ ކުށުގެ ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންނުޖެހޭ ކުއްޖެއް ކަމުގައި ބަލަންވާނެއެވެ.
[ޢުމުރަށް ބަލައި ކުށްވެރިނުކުރުން (ސްޓޭޓަސް އޮފެންސަސް)] ވަކި ޢަމަލަކީ ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރުން މަތީ މީހަކު ކޮށްފިނަމަ ކުށެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭ ޢަމަލެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ޢަމަލު ކުޑަކުއްޖަކު ކުރާ ޙާލަތުގައިވެސް އެއީ ކުށެއް ކަމުގައި ބަލައިގެންނުވާނެއެވެ.

[ކުއްޖާގެ ޙައްޤުތައް]

[ކުއްޖާގެ ޙައްޤުތައް]
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާއަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އަންނަނިވި ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވެއެވެ.
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގެ އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއްގައިވާ ކުއްޖަކާމެދު އެކުއްޖާ ބެލެހެއްޓުމާ ޙަވާލުވެ ހުންނަ ފަރާތުން އެއްވެސް ސިފައެއްގައި، ރަހުމުކުޑަ، ނުވަތަ ޖިންސީ، ނުވަތަ ބަދުއަޚްލާޤީ، ނުވަތަ ބޭއަދަބީ، ނުވަތަ ލާއިންސާނީ، ނުވަތަ އަނިޔާވެރި ދަށު ދަރަޖައިގެ، ނުވަތަ އިހާނެތި ޢަމަލެއް، ނުވަތަ ފުރައްސާރަކުރުމުގެ ޢަމަލެއް ނުވަތަ އަދަބެއް ނުދިނުން ނުވަތަ އިންސާނީ ކަރާމާތް ގެއްލޭފަދަ އެއްވެސް ކަމެއް ނުހިންގުން، އަދި އެހެން މީހަކު ހިންގިޔަވެސް ނުދިނުން؛
ކުއްޖާއަށް އެއްވެސް ޖިސްމާނީ ނުވަތަ ނަފްސާނީ ހާނިއްކައެއް ލިބޭނެ އަދަބެއް ނުދިނުން ނުވަތަ ކުއްޖާއާމެދު އިހުމާލުގެ ޢަމަލެއް ނުހިންގުން؛
ކުއްޖާ ދައްކަންޖެހޭ ޖޫރިމަނާގެ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ފައިސާއެއް ކުއްޖާގެ ފަރާތުން ނުދެއްކުމުން، އޭގެ ބަދަލެއްގެ ގޮތުގައި ކުއްޖާ ބަންދުކުރުމަށް އެއްވެސް ޙާލެއްގައި އަމުރެއް ނުކުރުން؛
ކުއްޖާގެ ޢުމުރާ ނުގުޅޭ މަސައްކަތެއްކުރުމަށް އަމުރު ނުކުރުން؛
ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް، ނުވަތަ ޤާނޫނުން ލިބިދޭ އިޚްތިޔާރީ ބާރެއްގެ ނަހަމަ ބޭނުންކޮށްގެން، ނުވަތަ ނުރަނގަޅު އިޖުރާއަތެއްގެ ދަށުން ކުއްޖާގެ މިނިވަންކަން އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ނުހިފެހެއްޓުން؛
އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން މެނުވީ، ކުއްޖާ ހައްޔަރުނުކުރުން؛
ކުއްޖަކު ހައްޔަރުކުރެވުމާއެކު ލަސްނުކޮށް ޤާޟީއެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރެވުމާއި، އެފަދަ މައްސަލަތައް އަވަސް މައްސަލައިގެ ގޮތުގައި ކޯޓުން ބެލުން؛
ކުއްޖާ ބަންދުކުރުން އެއީ އެނޫން އެހެން ފިޔަވަޅުތައް އެކުއްޖާއާމެދު އެޅުމަށްފަހު އަދި އެ ފިޔަވަޅުތައް ނާކާމިޔާބުވުމަށްފަހު، އެޅޭ އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅެއް ކަމުގައިވުމާއި، އެފަދަ ޙާލަތެއްގައިވެސް ކުއްޖާ ބަންދުކުރެވޭ މުއްދަތަކީ އެ ޙާލަތެއް ލާޒިމުކުރާ އެންމެ ކުރު މުއްދަތެއް ކަމުގައިވުން؛
ކުއްޖާ ހާޒިރުކުރެވޭ، ނުވަތަ ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ބަންދުކުރެވޭ ކޮންމެ ތަނެއްގައި، ކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި، އުފެދުމާއި، ޖިންސާ އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ކުއްޖާއާމެދު ޢަމަލުކުރެވުން؛
ކުއްޖާއާމެދު އެޅޭ ކޮންމެ ފިޔަވަޅަކީވެސް ކުއްޖާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނާ އަޅާބަލާއިރު ނުބައްދަލު ފިޔަވަޅަކަށް ނުވުން؛
ކުއްޖާގެ މިނިވަންކަން ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓޭ ޙާލަތުގައި ނުވަތަ ކޯޓުގެ ނިންމުމަކާ އެއްގޮތަށް ކުއްޖާ ބަންދުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ނުވަތަ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ ބޮޑެތި މީހުންނާ އެކުގައި ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓުމާއި، ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް އެފަދަ މީހުންނާ މުޅިން ވަކިން ކުއްޖާ ބެހެއްޓުން؛ މިގޮތުން ކުއްޖާ އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދެވޭ ވަގުތުތަކާއި ކުއްޖާގެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓޭ ޙާލަތްތަކުގައި ކުއްޖާ ބަހައްޓާ މަރުކަޒުތަކަށް ވަދެ ނުކުންނައިރާއި، ކެއިންބުއިމާއި، ސާފުތާހިރުވުމާއި، ކަސްރަތުކުރުމާއި، އަރާމުކުރުމާއި، ނިދުމާއި، ބޭސްފަރުވާކުރުމާއި، ތަޢުލީމާއި ތަމްރީނާއި ފަރުވާގެ ކްލާސްތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ތަންތަންވެސް ބޮޑެތި މީހުންނާ މުޅިން ވަކިން ހުރުން؛
ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލުތައް ކުރާ އެހެން ކުދިންނާއެކު ކުއްޖާ ބަންދުކުރެވޭ ޙާލަތުގައިވެސް ކުއްޖާގެ ޢުމުރާ އެއް ޢުމުރުފުރައެއްގެ ކުދިންނާއި، ކުއްޖާ ކޮށްފައިވާ ޢަމަލުތަކާ އެއް ބާވަތެއްގެ ޢަމަލުތައް ކޮށްފައިވާ ކުދިންނާއި، ކުއްޖާއާ އެއް ޖިންސެއްގެ ކުދިންނާއެކު ބަންދުކުރުން؛ މިގޮތުން ކުދިން ކެޓަގަރައިޒްކުރުމުގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ތައްޔާރުކުރާ އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން؛
ފުލުހުންގެ ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އެހެން ފަރާތެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި، ނުވަތަ އެއިން ފަރާތެއް ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ފަރާތެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ކުއްޖާ އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދެވޭއިރު، ކުއްޖާއާ ޙަވާލުވެ ތިބޭ މީހުން ފިޔަވައި އެހެން ބޮޑެތި މީހުންނާ ވަކިން، އަދި ދެ ޖިންސުގެ ކުދިން ވަކިން ދަތުރުކުރެވޭނެ ގޮތަކަށް ގެންދިއުން؛
ވަގުތީގޮތުންވިޔަސް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ދާއިމީ ސިފައެއްގައިވިޔަސް މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓިފައިވާ ކުއްޖަކަށް، މުވާޞަލާތީ ވަސީލަތްތަކާއި ޢާއިލީ ބައްދަލުވުންތައް މެދުވެރިކޮށް ގަވާއިދުން އެކުއްޖެއްގެ ބެލެނިވެރިންނާއި ޢާއިލާއާ ގުޅުން ބޭއްވުމަށް މަގުފަހިވެފައިވުން، އަދި ކުއްޖާގެ ޢާއިލާއާ ބައްދަލުކުރުމުގެ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖެއްސުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެގޮތުގެ ގަވާއިދެއް މި ޤާނޫނު ފާސްކުރާތާ 6 (ހައެއް) މަސް ތެރޭގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން އެކުލަވާލައި ޢަމަލުކުރަން ފެށުން؛ މިގޮތުން އަޅާ އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅުގެ ތެރޭގައި ކުދިންގެ ޢާއިލީ ބައްދަލުވުން ބޭއްވިޔަ ނުދިނުމާއި ޢާއިލާއާ އޮންނަ ގުޅުން ކެނޑިދާނެ ފަދަ އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅުތައް ނޭޅުން؛
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން ކުއްޖާއަށް ޤާނޫނީ ލަފައާއި އިރުޝާދު ދީ، ކުއްޖާ ތަމްސީލުކުރުމަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ ޚަރަދުގައި ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަށް ބޭނުންވާ އިންތިޒާމުތައް ހަމަޖެއްސުމުގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް އަދި ބަންޑާރަ ނައިބުގެ އޮފީހުން އަދާކުރާނެ ދައުރު ވަކިން ބަޔާންކުރުން؛
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައިމެ، ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާގެ ނުވަތަ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް ނުވަތަ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދޭނެ އެހެން ފަރާތެއްގެ އެހީތެރިކަން ލިބިދިނުން؛
ކުއްޖާއާގުޅޭ ކަންކަން ނިންމުމުގައި، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ އިސްކަންދިނުން؛
ކުއްޖާއާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ހަމައެކަނި ކުށުގެ ބާވަތަށާއި ބުރަދަނަށް ނުބަލައި، ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ، ފިކުރީ، ޖިސްމާނީ، ޢާއިލީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތަށާއި މުޖުތަމަޢުގެ ބޭނުންތަކަށާއި އަނިޔާ ލިބޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން؛
ކުއްޖާގެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓިއްޖެނަމަ، އެ މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓިފައިވަނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ލަސްނުކޮށް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރެވުމުގެ ފުރުޞަތާއި ވަސީލަތްތައް ދައުލަތުން ފޯރުކޮށްދިނުން؛
ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ބެލުމަށްފަހު ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ޙާލަތުގައި މެނުވީ ކުއްޖާގެ ޒާތީ މިނިވަންކަމަށް ހުރަސްއެޅޭނެ ކަމެއް ނުކުރުމާއި، އެ ޙާލަތުގައިވެސް އެކަން ކުރެވެނީ، ބޭނުންވާ އެންމެ ކުޑަމިނަށް ކަމުގައިވުން؛
ކުއްޖާއާމެދު ކުށެއްގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ހިސާބުން ފެށިގެން ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ އެންމެހައި މަރުޙަލާއެއް ކަޑައްތުކޮށް މުޖުތަމަޢަށް ހެޔޮގޮތުގައި ކުއްޖާ އެނބުރި ރުޖޫޢަވުމާ ހަމައަށްވެސް، އަދި އެއަށްފަހުގައިވެސް، ކުއްޖާގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ހާމަނުކުރުމަށާއި ކުއްޖާއާ ގުޅުންހުރި ކޭސްއަކާގުޅޭ މަޢުލޫމާތެއް ސީދާ އަދި ނުސީދާކޮށް ހާމަކުރުމުގެ ތެރޭގައި ކުއްޖާއަކީ ކާކުކަން އެނގިގެންދާނެފަދަ ގޮތަކަށް ކުއްޖާގެ މަޢުލޫމާތެއް ޕްރިންޓް މީޑިއާގައި، ނުވަތަ އިލެކްޓްރޯނިކް މީޑިއާގައި ނުވަތަ އިންޓަރނެޓްގައި ހާމަނުކުރުން؛
ބަންދުގައި ތިބޭ އަންހެން ކުދިންނަށް އެކުދިންގެ އަމިއްލަ ބޭނުންތަކާއި މައްސަލަތަކާ ގުޅޭގޮތުން ޚާއްޞަ އެހީތެރިކަމާއި ރައްކާތެރިކަމާއި އެކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތަކާއި ވަސީލަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން؛
ބަންދުގައި ތިބޭ ކުދިންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއް ހުންނަ ކުދިންނަށް ޚާއްޞަ އެހީތެރިކަމާއި ރައްކާތެރިކަމާއި އެކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްތަކާއި، ފަރުވާއާއި ވަސީލަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން؛
ބަންދުގައި ތިބޭ ކުދިންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ނަފްސާނީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއް ހުންނަ ކުދިންނާއި އަދި ނަފްސާނީ ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުރިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ ކުދިންނަށް އެކުދިންގެ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެފަދަ ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ސައިކޮލޮޖިކަލް އެސެސްމަންޓެއް ހެދުން؛ މިގޮތުން ހަދާ އެސެސްމަންޓް ހަދަންޖެހޭނީ ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ.

[ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ފިޔަވަޅުތައް]

[ކުޑަކުއްޖަކާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންވީ ކަންކަން]
ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ކުޑަކުއްޖަކު ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއެއްގެ އޮފިސަރަކާ ފުރަތަމަ ބައްދަލުވާ ހިނދު ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކަށް ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްސަލަ ފުރަތަމަ ހުށަހެޅޭ ހިނދު، މި މާއްދާގެ (ނ) އާއި (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި ފިޔަވައި އެނޫން ޙާލަތްތަކުގައި، އެކުއްޖާއާމެދު އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް އަޅަންވާނީ، އެކުއްޖާއަކީ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ކިހާ މިންވަރެއްގެ ނުރައްކަލެއް އޮތް ކުއްޖެއްތޯ ބެލުމަށްޓަކައި، އެކުއްޖާގެ ރިސްކް އެސެސްމަންޓެއް ހެދުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ރިސްކް އެސެސްމަންޓަކީ، ކުއްޖާއާމެދު ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅުއެޅުމަށް ނުވަތަ ކުއްޖާގެ މައްސަލަ ތަޙްޤީޤުކޮށް، ޖިނާއީ ދަޢުވާ އުފުލުމަށް ނިންމުމަށްޓަކައި ހެދޭ އެސެސްމަންޓެކެވެ.
ކުއްޖާ ކުރިކަމަށް ބެލެވޭ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލަކީ، އެކަން މެދުވެރިވާން ދިމާވި ސަބަބު އެ ހިނދުން އެހިނދަށް ދެނެގަނެވެން އޮތް ކަމެއް ކަމުގައިވެފައި، އެ ޢަމަލަކީ، އޭގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު، ކުޑަ ކަމެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި އެކުއްޖާއަކީ ކުއްޖާ މުޖުތަމަޢަށް ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ އިތުރު ފުރުޞަތެއް ނެތް ކުއްޖެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނަމަ، އެކުއްޖާއާމެދު ޢަމަލުކުރަންވާނީ، މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ކުޑަކުއްޖަކު ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއެއްގެ އޮފިސަރަކާ ބައްދަލުވަނީ އެކުއްޖާ ކުށެއް ކުރަނިކޮށް ކަމުގައިވެފައި، އެ ކުށަކީ، އޭގައި އަނިޔާވެރި ޢަމަލެއް އެކުލެވޭ ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި އެއީ ކުޑަކުއްޖަކު ހައްޔަރުކުރުން ހުއްދަ ކުށެއް ކަމުގައިވެފައި، އެއީ، މުޖުތަމަޢުގެ ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި އެކުއްޖާ އެހިނދުން އެ ހިނދަށް ހައްޔަރުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ކަމުގައިވާނަމަ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އެސެސްމަންޓެއް ހެދުމަކާ ނުލައި، ކުއްޖާ ހައްޔަރުކުރެވިދާނެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އެ ޙާލަތުގައިވެސް، މި ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އޮފިސަރުންނަށް ލާޒިމުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހަދާ ރިސްކް އެސެސްމަންޓް ހެދުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިން؛
ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ކުއްޖާ ހުށަހެޅިފައިވާ ޙާލަތު؛
މީގެ ކުރިން ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ކުއްޖާއާމެދު ފިޔަވަޅެއް އަޅާފައިވާނަމަ، އެކަން؛
ކުއްޖާގެ ޖިސްމާނީ، ނަފްސާނީ އަދި ޞިއްޙީ ޙާލަތު.

[ދަރަޖަކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ރިސްކް އެސެސްމަންޓްގެ ނަތީޖާ ދަރަޖަކުރަންވާނީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ.
ކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލުގެ ބާވަތަށާއި އޭގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު، އެ ޢަމަލަކީ، ޖުނަޙުގެ ކުށެއް ނުވަތަ އެއް އަހަރަށްވުރެ ދިގުނޫން މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުމުގެ އަދަބެއް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ކުޑަ އަދަބެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި ކުއްޖާ އެފަދަ ކަމެއް ތަކުރާރުނުކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވޭނެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، އެކުއްޖާއަކީ އެކުއްޖާ މުޖުތަމަޢަށް ދޫކޮށްލައިފިނަމަ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ އިތުރު ފުރުޞަތެއް ނެތް ކުއްޖެއް ކަމަށް ބަލަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލުގެ ބާވަތަށާއި އޭގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު، އެ ޢަމަލަކީ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ ޢަމަލެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، އެކުއްޖާ އެފަދަ ޢަމަލެއް ތަކުރާރުކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، ނުވަތަ އެކުއްޖާއަށް ނަސޭހަތް ނުވަތަ އިންޒާރެއް ނުދީ ދޫކޮށްލައިފިނަމަ އެކުއްޖާ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ކުޑަނަމަވެސް ފުރުޞަތެއް އޮތް ކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، އެކުއްޖާއަކީ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ނުރައްކަލެއް އޮތް ކުއްޖެއްކަމަށް ބަލަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލުގެ ބާވަތަށާއި އޭގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު، އެ ޢަމަލަކީ، ކުޑަ ކުށެއް ކަމުގައިނުވާނަމަ، އަދި/ނުވަތަ އެކުއްޖާ އެފަދަ ކަމެއް ތަކުރާރުކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، އަދި/ނުވަތަ އެކުއްޖާއާމެދު އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ދޫކޮށްލައިފިނަމަ އެކުއްޖާ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް އޮތް ކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، އެކުއްޖާއަކީ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ނުރައްކަލެއް އޮތް ކުއްޖެއްކަމަށް ބަލަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލުގެ ބާވަތަށާއި އޭގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު، އެ ޢަމަލަކީ، ބޮޑު ކުށެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި އެކުއްޖާ އެފަދަ ކަމެއް ތަކުރާރުކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް ހުރިނަމަ، އަދި އެކުއްޖާއާމެދު އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ދޫކޮށްލައިފިނަމަ އެކުއްޖާ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑު ކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، އެކުއްޖާއަކީ ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑު ކުއްޖެއް ކަމުގައި ބަލަންވާނެއެވެ.

[ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ދޫކޮށްލުމާއި ނަސޭހަތްދިނުމާއި އިންޒާރުދިނުން]
މި ޤާނޫނުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ނުވަތަ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި، އެކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާ ހުރި ގޮތަކީ، ފުރުޞަތު ދިނުންކަމަށްވާނަމަ، އަންނަނިވި ގޮތަކުންކުރެ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ތަޙްޤީޤުކުރާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ދޫކޮށްލުން؛
އަނގަބަހުން ނަސޭހަތް ދިނުން؛
ނުރަސްމީ އިންޒާރެއް ދިނުން؛
ރަސްމީ އިންޒާރެއް ދިނުން؛
ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރެންސިންގ ބޭއްވުން.
މި ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި، އެކުއްޖާއާމެދު އަންނަނިވި ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އެފަދަ ފުރުޞަތެއް ދިނުމަށް އެދި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ހަދާ ރިސްކް އެސެސްމަންޓްގައި ހުށެޅިދާނެއެވެ.
ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި ދޫކޮށްލުން؛
އަނގަބަހުން ނަސޭހަތް ދިނުން؛
ނުރަސްމީ އިންޒާރެއް ދިނުން؛
ރަސްމީ އިންޒާރެއް ދިނުން؛
ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރެންސިންގ ބޭއްވުން.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ނަސޭހަތާއި އިންޒާރު ދޭނެ ޙާލަތްތަކާއި، ނަސޭހަތާއި އިންޒާރު ދިނުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމު]

[ޑައިވަރޝަންގެ މަޤްޞަދު]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުދިންގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ބަދަލުގައި ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން، އަދި ރުޖޫޢީ އިންޞާފުގެ ފަލްސަފާގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ މަޤްޞަދަކީ އަންނަނިވި ކަންކަމަށް މަގުފަހިކުރުމެވެ.
ޢާންމު ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ކުއްޖާ ވަނުމުގެ ސަބަބުން ކުއްޖާއަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުން ދުރުހެލިކުރުވުން؛
ކުއްޖާ ރަނގަޅު ގޮތުގައި ހެދިބޮޑުވުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، ޝަޚްޞީ ޒިންމާ އުފުލުމަށް ބާރުއެޅުން؛
ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ އައިސް، މުޖުތަމަޢުގައި ބިނާކުރަނިވި ދައުރެއް އަދާކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުން؛
ކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވި ގެއްލުމަށް ޒިންމާވާން ބާރުއެޅުން؛
ކޮންމެ ކުއްޖަކީވެސް ޚާއްޞަ ޙާލަތެއްގައި ހުންނާނެ، ޚާއްޞަ ބޭނުންތަކެއް ހުންނާނެ ކުއްޖެއް ކަމުގައިވާއިރު، އެއިން ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ޙާލަތަށް ވަކިން ރިޢާޔަތްކޮށް ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ ނުވަތަ ހައްލެއް ހޯދައިދެވޭނެ ގޮތެއް ހޯދުން؛
ކުއްޖާގެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތްތަކުގެ ބަހެއް ހޯދައި، އެމީހުންނަށް އޭގެ ސަބަބުން ކުރި އަސަރު ކުއްޖާއަށް ހާމަކޮށްދިނުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުން؛
ކުއްޖާގެ ޢަމަލުގެ ޝިކާރައަކަށް ވީ ފަރާތްތަކަށް އޭގެ ސަބަބުން ވީ ގެއްލުމާ ގުޅިގެން މަޢުނަވީ ބަދަލެއް ނަގައިދިނުމަށް މަގުފަހިކުރުން؛
އެ ޢަމަލު ހިންގި ކުއްޖާއާއި އެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތް ނުވަތަ ފަރާތްތަކާ ގުޅުވައިދީ، މަޢާފަށް އެދުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުން؛
ކުއްޖާ ކުށް ތަކުރާރުކުރުމާ ދުރުހެލިކުރުވުން؛
ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ކުށުގެ ރެކޯޑެއް އައުން ހުއްޓުވުން.

[ޢާންމު އުސޫލު]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުދިންގެ މައްޗަށް ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގައި، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައިވެސް އިސްކަންދޭންވާނީ ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލުމަކާ ނުލައި، ޤާނޫނުގެ ވެރިކަމާއި ޤާނޫނީ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދޭ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެންމެ ފުރަތަމަ ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި މައްސަލައަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމަށެވެ.
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވިކަމުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖެއްގެ މައްސަލައެއް އެއް މަރުޙަލާއިން އަނެއް މަރުޙަލާއަށް ބަދަލުކުރަންވާނީ މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލުން ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަނަށް ފޮނުވުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށްފަހުގައެވެ. އަދި އެފަދައިން ނިންމާ ނިންމުމުގެ ސަބަބުތައް ލިޔުމުން ބަޔާންކޮށް ކުއްޖާއަށާއި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާއަށް ދޭންވާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅުތައް]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތައް އެޅިދާނެއެވެ.
ކުށުގެ ޝިކާރައަކަށް ވީ ކުއްޖާ، އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތުގެ ކިބައިން ލިޔުމުން ނުވަތަ އަނގަބަހުން މަޢާފަށް އެދުން؛
ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތަކަށް ތަޢުލީމުދޭ މަރުކަޒަކަށް ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ދިއުމަށް ކުއްޖާއަށް އެންގުން؛
ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތަކަށް ކުއްޖާގެ ޢާއިލާ އަދި/ނުވަތަ ބެލެނިވެރިޔާއާއެކު ނުވަތަ ބަލަދުވެރިޔާއާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުމަށް އެންގުން؛
ކުއްޖާގެ އުޅުމަށް ހެޔޮ ބަދަލު އަންނާނެ ފަދަ ކަނޑައެޅޭ ވަކި މިންގަނޑުތަކަކަށް ފެތޭ ގޮތަށް ކުއްޖާގެ އުޅުން ގެންގުޅުމަށް ކުއްޖާއާއި އޭނާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ނުވަތަ ބަލަދުވެރިޔާއާ ދެމެދު ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ކުއްޖާއަށް އެންގުން؛
ކުއްޖާގެ އުޅުން މޮނިޓަރކުރުމަށްޓަކައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަގުތުތަކެއްގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތަކަށް ޕްރޮބޭޝަން އޮފިސަރަކަށް ރިޕޯޓުކުރުމަށް އެންގުން؛
ކައުންސެލިންގ، ގްރޫޕް ކައުންސެލިންގ، އަދި ފަރުވާ ލިބިދެނިވި ޙަރަކާތްތަކުގައި ކުއްޖާ ބައިވެރިވުމަށް އެންގުން؛
ޒިންމާދާރު މީހެއްގެ އިރުޝާދުގެ ދަށުން ކުއްޖާގެ އުޅުން މޮނިޓަރކުރުމަށް އެންގުން؛
ވޮކޭޝަނަލް ޓްރެއިނިންގ ނުވަތަ ރީހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމެއްގައި ބައިވެރިކުރުވުން؛
ކުއްޖާގެ ފަރާތުން ލިބިފައިވާ ގެއްލުމަށް ބަދަލުދިނުމަށް އެންގުން؛
ކުއްޖާ ހިންގި ޢަމަލުގެ ސަބަބުން އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތަށް ލިބުނު ގެއްލުން އިއާދަކުރުމަށްޓަކައި އެފަރާތުގެ ރުހުމާއެކު، އެކަން ރަނގަޅުކުރުމަށް ކަމެއް ކޮށްދިނުން.
އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތަށް ގެއްލުމުގެ ބަދަލެއް ދިނުމަށް އެންގުން؛
ޖޫރިމާނާއެއް ދެއްކުމަށް ކުއްޖާއަށް އެންގުން؛
މުޖުތަމަޢަށް ޚިދުމަތް ކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމެއްގައި ބައިވެރިވުން ނުވަތަ އެފަދަ މަސައްކަތެއް ކުރުމަށް އެންގުން؛
ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރެންސިންގއަށް ފޮނުވުން؛
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ކުއްޖާއާ އެކަށޭނަ އެނޫންވެސް ރުޖޫޢީ އިންޞާފުގެ އުސޫލަށް ބިނާވެފައިވާ ފިޔަވަޅެއް އެޅުން؛
ކެއަރ އެންޑް ވެލްފެއަރ އޯޑަރ؛
ހަރުދަނާ މައިންބަފައިން ތަމްރީންކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމް ހިންގުން.
ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން އަޅާނެ ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކެއް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަނަށް ފޮނުވުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ފަރާތުން، އެ ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކެއް ބަޔާންކުރާ ޑައިވަރޝަން ޕްލޭނެއް ތައްޔާރުކުރަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން ތައްޔާރުކުރެވޭ ޑައިވަރޝަން ޕްލޭނެއްގައި ހިމަނަންޖެހޭ ތަފްޞީލުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.

[ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަނަށް ފޮނުވުން]
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާގެ މައްސަލަ ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައާއި ދަޢުވާކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައި، ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަން ޕްރޮގްރާމަށް ފޮނުވުމުގެ އިޚްތިޔާރު އަންނަނިވި ފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ފުލުހުން؛
ފުލުހުން ފިޔަވައި ކުޑަކުދިން ކުރާ ޖިނާއީ ކުށުގެ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް ޤާނޫނަކުން އުފައްދާ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާއެއް؛
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ކުޑަކުދިން ކުރާ ޖިނާއީ ކުށުގެ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމަށް ޤާނޫނަކުން އުފައްދާ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި، ކުށުގެ ޝިކާރައަކަށްވާ ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތަކާއި، ޙައްޤުތަކުން މަޙްރޫމްވެފައިވާ ކުޑަކުދިންނާއި، އަޅާލުމާއި ރައްކާތެރިކަން ނުލިބޭ ކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބަލާ މުއައްސަސާތަކެއް ނުހިމެނެއެވެ.
ކުށުގެ ޝިކާރައަކަށްވެފައިވާ ކުއްޖަކު ޖިނާއީ ކުށެއް ކޮށްފިނަމަ، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އެކުއްޖާގެ މައްސަލަ ކުރިއަށްގެންދިއުމުގައި، އެކުއްޖާއަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ ރައްކާތެރިކަމާއި ފަރުވާ ލިބިދިނުމަށްޓަކައި، ކުށުގެ ޝިކާރައަކަށްވާ ކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބަލާ މުއައްސަސާއެއްގެ އެހީތެރިކަމާއި ބައިވެރިވުން އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުން، އެފަރާތްތަކަށް ލިބިދީފައިވާ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ބޭނުން ހިފުމުގައި، ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ ލަފައާއި އިރުޝާދު ހޯދަންވާނެއެވެ. އަދި ރިސްކް އެސެސްޓްމަންޓްތަކާއި، ކުއްޖާގެ ޙާލަތު އަންގައިދޭ ރިޕޯޓާއި އެނޫންވެސް ކުއްޖާގެ އެސެސްމަންޓެއް ހެދުމަށް މި ޤާނޫނު ލާޒިމުކުރާ ޙާލަތުގައި، ހެދޭ އެސެސްމަންޓްތަކުގައި ފާހަގަކުރާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް އަޅަންވާނީ، އެކުއްޖާއާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވެފައިވާނަމައެވެ.
އެކުއްޖާ އެ ޢަމަލު ހިންގިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަށް އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބިފައިވުން؛
އަދި އެކުއްޖާގެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި، މިނިވަންކަމާއެކު ކުށުގެ ޒިންމާ ޤަބޫލުކުރުން؛ އަދި އެކުއްޖާ ކުށުގެ ޒިންމާ ޤަބޫލުކުރަނީ ވަކި ފަރާތަކުން ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ސަބަބުން ކަމުގައިނުވުން؛ އަދި ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް އެކުއްޖާގެ ރުހުން ލިބިފައި އޮތުން؛ އަދި އެކުއްޖާގެ ރުހުމުގެ އިތުރުން، އެކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާގެ ރުހުން ލިބިފައި އޮތުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (4) ވަނަ ނަންބަރާއި (5) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ރުހުން ހޯދަންވާނީ ލިޔުމުންނެވެ. އަދި ޑައިވަރޝަންގެ ޕްރޮގްރާމެއްގައި ބައިވެރިކުރުމަށް ކުއްޖާގެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ރުހުންދޭ ޙާލަތުގައި، އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮވެގެންމެނުވީ، ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ރުހުން ދިނުމަށް އިޢުތިރާޟްކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމާމެދު އެކުއްޖާއާއި އެކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާގެ ރުހުން ހޯދުމުގެ ކުރިން އަންނަނިވި ކަންކަން ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާއާމެދު އެޅޭނެ ފިޔަވަޅުގެ ޒާތާއި ބާވަތް އަދި އެ ފިޔަވަޅު އެކުއްޖާގެ މައްޗަށް ތަންފީޛުކުރެވޭނީ ކިހާ މުއްދަތަކަށްކަން ސާފުކޮށްދިނުން؛
އެ ފިޔަވަޅަށް އިންކާރުކޮށްފިނަމަ ނުވަތަ އެ ފިޔަވަޅު ފުރިހަމަނުކޮށްފިނަމަ އެކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ދަޢުވާ އުފުލިގެން ހިނގައިދާނެކަމާއި، ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު ފުރިހަމަކޮށް ނިންމައިފިނަމަ، އެކުއްޖާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށުގެ މައްސަލަ ނިމުނީ ކަމުގައި ބެލޭނެކަން ސާފުކޮށްދިނުން؛
އެކުއްޖާއާމެދު އެޅުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅާ ބެހޭގޮތުން ޤާނޫނީ ލަފާ ހޯދުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުން.
ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ކުއްޖާގެ ރުހުން ހޯދުމުގައި، އެކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލުގެ ޒިންމާ އޭނާ ޤަބޫލުކުރުމަކީ، އެ ކުށާ ގުޅިގެން އޭނާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި ކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލަށް އޭނާ އިޢުތިރާފުވާ ޙާލަތުގައި އޭނާގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް އުފުލައިގެންނުވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހިންގޭ އެއްވެސް ޕްރޮގްރާމެއްގައި ނުވަތަ ބޭއްވޭ އެއްވެސް ބައްދަލުވުމެއްގައި ކުއްޖާ ވެފައިވާ އެއްވެސް އިޤްރާރެއް ނުވަތަ އިޢުތިރާފެއް ނުވަތަ ދީފައިވާ އެއްވެސް ބަޔާނެއް، ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގެ އެހެން އެއްވެސް މަރުޙަލާއެއްގައި އޭނާއާ ދެކޮޅަކަށް ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގައި މި ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ފިޔަވަޅަށްވުރެ ގިނަ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ނިންމިދާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅެނީ ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ކޮން ފިޔަވަޅެއްކަން ކަނޑައެޅުމުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި ކުއްޖާގެ ބަދަލުވަމުންދާ ޤާބިލިއްޔަތު؛
ކުއްޖާ ތަސައްރަފު ފުދިފައިވާ މިންވަރު؛
ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން؛
ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއް ހުރިކަން ނުވަތަ ނޫންކަން؛
ކުއްޖާގެ ޢާއިލީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު؛
ކުއްޖާ ކުރި ޢަމަލުގެ ޒާތާއި ބާވަތަށާއި އެ ޢަމަލުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށާއި، ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ޙާލަތްތަކަށާއި، މުޖުތަމަޢުގެ މަޞްލަޙަތަށް ބަލާއިރު އެ ފިޔަވަޅަކީ އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން.

[ޑައިވަރޝަން ފިޔަވަޅުގެ މުއްދަތު]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކާމެދު އެޅޭ ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއްގެ މުއްދަތު، ޑައިވަރޝަނަށް ފޮނުވާ ފަރާތުން ކަނޑައަޅަންވާނީ މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޑައިވަރޝަނަށް ކުއްޖަކު ފޮނުވޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތަށްވުރެ އިތުރުނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
އަދި، ޑައިވަރޝަން ޕްލޭންގައި ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު ނިމޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ތާރީޚްގައި، އިތުރު ފަރާތެއްގެ މެދުވެރިވުމެއް ނެތި ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު ނިމުމަކަށް އަންނަންވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅަށް ކުއްޖާ އެދެވޭގޮތަށް އިޖާބަދޭނަމަ، ކުއްޖާގެ އެސެސްމަންޓެއް ހެދުމަށްފަހު ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ ބާއްވައި، ކަމާ ގުޅުންހުރި މުއައްސަސާތަކުގެ މެދުގައި މަޝްވަރާކޮށް ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު ނިންމުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ކުރިން އެ ފިޔަވަޅު ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރު އެ ފިޔަވަޅު ކަނޑައެޅި ފަރާތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ވީނަމަވެސް، އެއްވެސް ޙާލަތެއްގައި އެއްވެސް މާނައެއްގައި ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް ފުރިހަމަކުރަމުންދާ ކުއްޖެއްގެ ޢުމުރުން މީލާދީގޮތުން 18 (އަށާރަ) އަހަރު ފުރުމަކުން، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މެނުވީ، ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު ނިމުމަކަށް ނާންނާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅުގެ ޝަރުޠުތައް]
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ޢަމަލުކުރަންޖެހޭކަމަށް ކަނޑައަޅާ ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅުގެ ޝަރުޠުތަކަކީ، ކުއްޖާއަށް ޢަމަލުކުރެވޭނެ، ޞަރީޙަކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ، ވީއެންމެ މަދު މިންވަރެއްގެ، އަދި ކުއްޖާ ޖިނާއީ ކުށެއް ތަކުރާރުނުކުރުމަށް ބާރުއަޅާނެ، ކުއްޖާއަށް ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އެނބުރި އައުމަށް ފުރުޞަތު އިތުރުކޮށްދޭ ފަދަ، އަދި އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތުގެ އިހުސާސްތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރާ ޝަރުޠުތަކަށް ވާންވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް ފެށުމުގެ ކުރިން، ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާއަށް އެފަދަ ފިޔަވަޅެއްގައި ހިމެނޭ ޝަރުޠުތަކާއި އެކުއްޖާއަށް ލިބިދޭ ޙައްޤުތައް އަނގަބަހުންނާއި ލިޔުމުން ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ އިޞްލާޙުވަމުން އަންނަ މިންވަރަށް ބެލުމަށްފަހު، ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު ކަނޑައެޅި ފަރާތަކަށް މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ފިޔަވަޅަށް ބަދަލުގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރު ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅަކަށް ބަދަލުގެންނަނަމަ، އެކަން ކުއްޖާއަށާއި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާއަށާއި، ކުއްޖާގެ މައްޗަށް އެޅިފައިވާ ޑައިވަރޝަން ފިޔަވަޅާ ގުޅުންހުރި ކަމާގުޅޭ މުއައްސަސާތަކަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފުވުން]
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު ކަނޑައެޅި ފަރާތަށް އެ ފިޔަވަޅު އިޞްލާޙު ނުވަތަ ބާޠިލުކުރެވިދާނެއެވެ.
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ބަންދުނުކޮށް ބަހައްޓައިގެން އަޅާ އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅު އިޞްލާޙުކުރާނީ ނުވަތަ ބާޠިލުކުރަންވާނީ މައްސަލައިގެ ބާވަތަށާއި ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާއާއި އެކުއްޖާ ސުޕަވައިޒްކުރާ އޮފިސަރާ ދެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ މަޢުލޫމާތުތައް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ދިރާސާކުރުމަށްފަހުއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅަކަށް ޢަމަލުނުކުރުމަކީ ކުއްޖާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކަނޑައެޅުން ލާޒިމުކުރާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅު އިޞްލާޙުކޮށްފި ނުވަތަ ބާޠިލުކޮށްފި ޙާލަތެއްގައި، ޑައިވަރޝަންގެ އެ ފިޔަވަޅެއް ކަނޑައެޅި ފަރާތަކުން މަސައްކަތްކުރަންވާނީ ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަކާ ނުލައި އެޅިދާނެ އެންމެ އެކަށީގެންވާ އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަށެވެ.
މި ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް އިޞްލާޙުކޮށްފިނަމަ ނުވަތަ ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، ކަމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވާ ކޯޓަކަށް އެ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކަމާގުޅޭގޮތުން މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ އިޖުރާއަތެއް، ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާގައި ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައި، ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން، އެ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅަންވާނީ އެ އިދާރާއަކަށެވެ.

[ޑައިވަރޝަންގެ ދަށުން އެޅޭ ފިޔަވަޅު ފުރިހަމަކުރުމުން މައްސަލަ ނިމުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އަޅާ ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް އެކުއްޖާ ފުރިހަމަކޮށް ނިންމައިފިނަމަ، އެކުއްޖާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށުގެ މައްސަލަ ނިމުނީ ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޑައިވަރޝަންގެ ދަށުން އެޅޭ ފިޔަވަޅަކާގުޅޭ މަޢުލޫމާތު، ރެކޯޑު ބެލެހެއްޓުމުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ދައުލަތުގެ އިދާރާއަކުން ބެލެހެއްޓި ކަމުގައިވީނަމަވެސް، ޑައިވަރޝަންގެ ޕްރޮގްރާމެއް ފުރިހަމަކުރާ ކުއްޖަކީ ކުށުގެ ރެކޯޑެއް އޮތް ކުއްޖެއް ކަމުގައި ބަލައިގެންނުވާނެއެވެ. އަދި އެއްވެސް ރެކޯޑަކުން އެފަދައިން ދައްކައިގެންވެސް ނުވާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަންގެ މަރުޙަލާގައި ފަރުވާ ލިބުން]
ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމު ރޭވިފައި އޮންނަންވާނީ، އެ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ތިބޭ ތުހުމަތުގައިވާ ކުދިންނަށް، އެކުދިން ފުރިހަމަކުރަމުންދާ ޑައިވަރޝަންގެ އެކިއެކި ފިޔަވަޅުތަކަށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރުގެ، އަދި އެކުދިންނަށް ވަކިވަކިން ބޭނުންވާ ތަފާތު ބާވަތްތަކުގެ ފަރުވާތައް ލިބިދެވޭނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ. އެފަދަ ފަރުވާ ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި، އެކަށީގެންވާ ތަމްރީނާއި ޢަމަލީ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ ފަންނީ މާހިރުން ބައިވެރިކުރަންވާނެއެވެ.
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާއަށް ފަރުވާއެއް ދިނުމަކީ ލާޒިމުކަމެއްކަމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، ކުއްޖާގެ ޢާއިލީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތާއި، ވިސްނުންތެރިކަމާއި، ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، ކުއްޖާ ކުށްކުރުމަށް މެދުވެރިކުރުވި ޙާލަތުތައް ދެނެގަތުމަށް މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއްގައި ސުޕަވައިޒުކުރުމަށް ނުވަތަ މޮނިޓަރކުރުމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެކަން ކުރަންވާނީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ޚާއްޞަ ތަމްރީން ލިބިފައިވާ ޕްރޮބޭޝަން އޮފިސަރުންނެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާއަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ފަރުވާއަކާއި ސުޕަރވިޝަނެއް ކަނޑައަޅާނީ ކޮންމެ މައްސަލައަކަށް ވަކިން، އަދި ކުއްޖާ ކުށްކުރުމުން ދުރުހެލިވުމަށް އެންމެ އެހީތެރިވެދެވޭނެ ގޮތަކަށެވެ. އޭގެ އިތުރުން، ކުއްޖާއަށް ދެވޭ ފަރުވާއާއި ސުޕަރވިޝަންގެ މިންވަރު ގަވާއިދުން މުރާޖަޢާކޮށް، އެ ޙާލަތަކަށް ބޭނުންވާ ގޮތެއްގެމަތިން ބަދަލުކުރަންވާނެއެވެ.
ތުހުމަތުގައިވާ ކުދިން މުޖުތަމަޢާ އޮންނަ ގުޅުން ހަރުދަނާކުރުމަށްޓަކައި، އަދި އެކުދިން ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އެނބުރި އައުމަށްޓަކައި އެކުދިންނަށް ނަފްސާނީ، އިޖްތިމާޢީ އަދި މާއްދީ އެހީތެރިކަމާއި ފުރުޞަތުތައް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެކެވެ.

[ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާ]

[ތަޙްޤީޤުކުރުމާގުޅޭ ޢާންމު އުސޫލު]

[ޖިނާއީ ކުށް ތަޙްޤީޤުކުރަން ނިންމާ މައްސަލަތައް]
ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލެއް ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުޑަކުއްޖަކާމެދު ޑައިވަރޝަންގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކުއްޖާގެ މައްސަލަ ތަޙްޤީޤުކުރަން ނިންމައިފިނަމަ، އެ މައްސަލައެއް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވާނީ މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
ކުޑަކުދިން ކުރާ ކުށުގެ މައްސަލަތަކުގެ ތަޙްޤީޤުގެ ހުރިހާ މަރުޙަލާތަކެއްގައި މަސައްކަތްކުރަންވާނީ ޔުނިފޯމު ނާޅާ ފުލުހުންނެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ބަދަލުގައި ތަޙްޤީޤުކުރަން ނިންމާ މައްސަލަތަކުގައި، އެ މައްސަލައެއް ތަޙްޤީޤުކޮށް ދަޢުވާ އުފުލުމަށްޓަކައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފޮނުވަން ނިންމައިފިނަމަ، އެ މައްސަލަ ފޮނުވަންވާނީ ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓާއި، ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ކުއްޖާއަށް ދެވިފައިވާ ފުރުޞަތުތަކާއި އެޅިފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކާ އެކުގައެވެ.
ކުޑަކުދިން ކުރާ ކުށުގެ މައްސަލަތަކުގެ ތަޙްޤީޤުގެ ހުރިހާ މަރުޙަލާއެއްގައިވެސް އެކުދިންނާ މުޢާމަލާތުކުރަންވާނީ އެކުދިންގެ ޢުމުރާ އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް، އެކުދިންނަށް ފަސޭހައިން ދޭހަވާނެގޮތަށެވެ.

[ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓު]
ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓު އެކުލަވާލަންވާނީ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އެ ޑިޕާޓްމަންޓުން ޤަބޫލުކުރާ ފެންވަރުގެ ފަންނީ ތަޖުރިބާކާރެކެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓު ހެދުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ މިންގަނޑުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓު ޙިއްޞާކުރަންވާނީ ހަމައެކަނި އަންނަނިވި ފަރާތްތަކަށެވެ.
ކުއްޖާއާއި އޭނާގެ ބެލެނިވެރިންނަށް؛
ކުއްޖާގެ މައްސަލަ ބަލާ ކޯޓު؛
ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް؛
މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް؛
ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް؛ އަދި ޗިލްޑްރަންސް އޮމްބަޑްސްޕަރސަންގެ އޮފީސް.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން، ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓު، އެކުއްޖާއަށާއި އޭނާގެ ބެލެނިވެރިޔާއާ ޙިއްޞާކުރުމުގައި، އެ ރިޕޯޓު އެއްކޮށް ޙިއްޞާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ވަކި މިންވަރަކަށް އެ ރިޕޯޓު ޙިއްޞާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ހައްޔަރުކުރުމާއި ބަންދުކުރުން]

[ހައްޔަރުކުރުމާއި ބަންދުކުރުމަކީ އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅު ކަމުގައިވުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުއްޖަކާމެދު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެޅޭ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުން އޭނާ ހައްޔަރުކުރަންވާނީ ނުވަތަ ބަންދުކުރަންވާނީ އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުންނެވެ. ކުއްޖަކު ހައްޔަރުކުރެވޭ ނުވަތަ ބަންދުކުރަންޖެހޭ ޙާލަތުގައިވެސް އެކުއްޖާ ހައްޔަރުކުރަންވާނީ ނުވަތަ ބަންދުކުރަންވާނީ، އެ ޙާލަތެއް ލާޒިމުކުރާ އެންމެ ކުރު މުއްދަތަކަށެވެ. އަދި ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުކުރުމަށް ނިންމޭ ނިންމުމަކީ ގަވާއިދުން މުރާޖަޢާކުރެވޭ ނިންމުމަކަށް ވާންވާނެއެވެ.

[ހިފެހެއްޓުނުކަމުގެ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވުނު ކަމުގެ މަޢުލޫމާތު އެންގުން]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ކުއްޖަކު ހިފެހެއްޓިއްޖެނަމަ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވިއްޖެނަމަ، އޭނާ ހިފެހެއްޓުނު ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވުނު ސަބަބާއި، އޭނާއަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތައް، ވަގުތުން، އަދި އޭނާގެ ޢުމުރާ އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ކުޑަކުއްޖަކު ހިފެހެއްޓިއްޖެނަމަ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެކުއްޖެއްގެ ބެލެނިވެރިޔާއަށް ނުވަތަ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ އެހެން ފަރާތަކަށް އަދި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއަށް އެކަން، އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތާއެކު ވަގުތުން އަންގަންވާނެއެވެ.
އެކުއްޖާ ހިފެހެއްޓުނީ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވުނީ ކީއްވެގެންކަން؛ އަދި އެކުއްޖާ ހިފެހެއްޓުމަށްފަހު ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވުމަށްފަހު އެކުއްޖާ ގެންދެވިފައިވާ ތަން.
ކުއްޖާގެ މައިންބަފައިން ނުވަތަ ބެލެނިވެރިޔާއާ ގުޅޭނެ ގޮތެއް ނުވެއްޖެނަމަ، މި މާއްދާގެ
(ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ އެންގުން އަންގާނެ ފަރާތެއްގެ މަޢުލޫމާތު ކުއްޖާގެ ކިބައިން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ފަރާތެއްގެ ކިބައިން ސާފުކުރުމަށްފަހު، އެފަރާތަކަށް ވަގުތުން އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގެމަތިން ކުއްޖާ ދޭ މަޢުލޫމާތާ އެއްގޮތަށް ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ނޫން އެހެން ފަރާތަކަށް އަންގާނަމަ، އެކަން ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ ސަމާލުކަމަށް ގެންނަންވާނެއެވެ.

[ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމާއި ހައްޔަރުކުރަން ބޭނުންކުރާ އާލާތްތައް ބޭނުންނުކުރުން]
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ، ކުޑަކުއްޖަކު ހިފަހައްޓާއިރު ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރާއިރު ނުވަތަ އެކުއްޖާ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުންނައިރު އެކުއްޖާއާމެދު ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްގެން ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރަން ބޭނުންކުރާ އާލާތެއް ބޭނުންކޮށްގެންނުވާނެއެވެ. އަދި ކުޑަކުއްޖަކު ހިފަހައްޓާއިރު ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރާއިރު އެންމެ ފުރަތަމަ މަސައްކަތްކުރަންވާނީ ކުއްޖާއާ ވާހަކަ ދައްކައިގެން އެކުއްޖާގެ އެއްބާރުލުން ހޯދުމަށެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކު ހިފެހެއްޓުމުގައި ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރުމުގައި ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނައުމުގައި ބާރުގެ ބޭނުންކުރަންވާނީ، ހަމައެކަނި ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކުގައި، އެކުއްޖާ ފުލުހުންގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށަށް ގެނައުމަށް ބޭނުންކުރެވެން ހުރި އެހެން ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުމަށްފަހު، އެކަން ކާމިޔާބު ނުވެއްޖެ ޙާލަތެއްގައި އެކަންޏެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި ޚާއްޞަ ޙާލަތްތައް ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެކުއްޖާގެ ފަރާތުން އެހެން މީހަކަށް ނުވަތަ އެކުއްޖާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ގެއްލުމެއް ދޭން މަސައްކަތްކުރާ ޙާލަތުގައި އަދި/ނުވަތަ އެކުއްޖާ ފުލުހުންނަށް އެއްބާރުލުން ނުދޭން ކަނޑައެޅިގެން މަސައްކަތްކުރާ ޙާލަތްތަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައިވެސް ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ބާރުގެ ބޭނުންކުރަންވާނީ ނުވަތަ އޭނާ ހައްޔަރުކުރުމަށްޓަކައި ހައްޔަރުކުރަން ބޭނުންކުރާ އާލާތެއް ބޭނުންކުރަންވާނީ، ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ އެންމެ ކުޑަ މިންވަރަކަށް އަދި އެންމެ ކުޑަ ވަގުތަކަށެވެ. އަދި އެކަމަކީ ކުށް ކުރި ޙާލަތާ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ކަމުގައިވާނަމައެވެ. އެއްވެސް ޙާލެއްގައި، ކުއްޖާ ލަދުގަންނާނެ ފަދަ ގޮތަކަށް އެކަން ކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
ހައްޔަރުކުރަން ބޭނުންކުރެވޭ އަންނަނިވި އާލާތްތަކުގެ ތެރެއިން އާލާތެއް އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ކުޑަކުއްޖަކު ހިފެހެއްޓުމުގައި ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރުމުގައި ނުވަތަ ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓާފައި ހުންނައިރު ބޭނުންކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
ވަޅިއާއި ބަޑި؛
ބިޑި ނުވަތަ ދަގަނޑު ނުވަތަ ޗޭނު ނުވަތަ ހިލިހިލާ؛
ޓޭޒަރ ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗެއް؛
ޕެޕަރ ސްޕްރޭ ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗެއް؛
ސްޓްރެއިޓް ޖެކެޓް؛
ތަދު އިހުސާސްކޮށްދޭ އާލާތްތައް.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކުއްޖަކާ ދެކޮޅަށް ބާރުގެ ބޭނުންކޮށްފިނަމަ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރަން ބޭނުންކުރާ އާލާތެއް ބޭނުންކޮށްފިނަމަ، އެކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިޔުމުން ރެކޯޑުކުރުމާއެކު، އެ މަޢުލޫމާތު ޖުވެނައިލް ކޯޓަށާއި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކު ހައްޔަރުކުރާ ތަނެއްގައި ތިބޭ ފުލުހުން، އެކުދިންނަށް ފެންނަ ތަނެއްގައި އެއްވެސް ހަތިޔާރެއް ގެންގުޅެގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ކ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ނުރައްކާތެރި ކުށެއް ހިނގަމުންދާކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ލިބިގެން އެ ކުށެއް ކުރަމުންދާ ކަމަށް ބެލެވޭ ތަނަކަށް ނުވަތަ ކުށެއް ހިނގައިގެންއުޅޭ ތަނަކަށް ފުލުހުން ދާ ޙާލަތުގައި، އަދި އެއީ ހަތިޔާރު ބޭނުންކުރުން ފުލުހުންނަށް ހުއްދަވެގެންވާ ޙާލަތެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ޙާލަތުގައި އެ ނުރައްކާ ނައްތާލުމަށްޓަކައި ފުލުހުން ބޭނުންކުރުން ޤާނޫނުން ހުއްދަކޮށްފައިވާ އާލާތްތައް ބޭނުންކުރުމަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ. އެ ޙާލަތުގައިވެސް ކުޑަކުއްޖަކާ ދެކޮޅަށް ބާރުގެ ބޭނުންކުރަންވާނީ، އަދި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރަންވާނީ، މި މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ) އަދި (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ބެލެނިވެރިޔާ ނުވަތަ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާނެ ފަރާތެއް ހާޒިރުވެ ހުރުމުގެ ޙައްޤު]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްވެސް އަންނަނިވި ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެކުއްޖާ ބަންދުކުރެވޭ ތަނުގެ މަޢުލޫމާތު އެކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާއަށް އެނގުމުގެ ޙައްޤު؛
އަދި އެކުއްޖާ ކުރިކަމަށް ބެލެވޭ ކުށުގެ ތަޙްޤީޤުގައި، އޭނާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ނުވަތަ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް ނުވަތަ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދޭނެ އެހެން ފަރާތެއް ހާޒިރުވެ ހުރުމުގެ ޙައްޤާއި އެއިން ފަރާތެއްގެ ހާޒިރުގައި މެނުވީ ސުވާލުނުކުރުމުގެ ޙައްޤު.
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި ފުލުހުންގެ އޮފިސަރު ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއަށް އަންގައި، އެ ޑިޕާޓްމަންޓްގެ ކަމާބެހޭ މުވައްޒަފުން ކުއްޖާއާ ބައްދަލުކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާ ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަށް ގެންދެވޭތާ 2 (ދޭއް) ގަޑިއިރުވާއިރު ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާއާ ގުޅޭގޮތް ނުވުން؛
ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަށް ހާޒިރުވާން އިންކާރުކުރުން؛
ކުއްޖާ ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރުމުގައި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ބައިވެރިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމުގައި އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބިފައިވުން.

[ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީ ހޯދައި ލިބިގަތުން]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްވެސް، އެހިނދުން ފެށިގެން އޭނާގެ މައްސަލައާމެދު ގޮތެއް ނިމެންދެން ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުއްޖަކަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ހަމަޖެއްސެން ނެތްނަމަ، އެކުއްޖަކަށް އަންނަނިވި ކަންކަން ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ.
ދައުލަތުގެ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލެއް ހަމަޖައްސައިދިނުން؛ އަދި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ އެހެން ފަރާތެއްގެ އެހީ ލިބޭނެގޮތް ހަމަޖައްސައިދިނުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ (ށ) ގެ ދަށުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކާއި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ ފަރާތްތައް ހަމަޖެހި، އެފަރާތްތަކާ އެކުއްޖާއާ މަޝްވަރާކުރެވެންދެން އެކުއްޖަކު ހައްޔަރުކުރެވުނު ކުށާ ގުޅިގެން އެކުއްޖާއާ އެއްވެސް ސުވާލެއް ކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
ކުއްޖާއާއި އެކުއްޖާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއި އެކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދޭނެ ފަރާތާ މަޝްވަރާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ފުލުހުން ދޭންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާއާއި އެކުއްޖާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއި އެކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދޭނެ ފަރާތާ ދެމެދު ދެކެވޭ ވާހަކަތަކާއި، ބަދަލުކުރެވޭ ލިޔެކިޔުމަކީ ސިއްރު، އަދި ޙިމާޔަތް ލިބިގެންވާ މުޢާމަލާތްތަކެކެވެ.

[ތަރުޖަމާނެއްގެ އެހީ]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުއްޖަކީ ދިވެހި ބަސް ނޭނގޭ ނުވަތަ ވާހަކަ ނުދެއްކޭ ނުވަތަ އަޑުނީވޭ ކުއްޖެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެހިނދުން ފެށިގެން، އޭނާގެ މައްސަލައާމެދު ގޮތެއް ނިމެންދެން، ތަރުޖަމާނެއްގެ ނުވަތަ އެކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ދިފާޢު ކޮށްދެވޭނެ ފަރާތެއް ނުވަތަ ކުއްޖާއާ މުޢާމަލާތް ކުރެވޭނެ ފަރާތެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުއްޖާއަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭނެ ފަރާތެއް ހަމަޖެހެންދެން އެކުއްޖަކު ހައްޔަރުކުރެވުނު ކުށާ ގުޅިގެން އެކުއްޖާއާ އެއްވެސް ސުވާލެއް ކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުއްޖާއަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ ފަރާތާއި ކުއްޖާއާ ދެމެދު ދެކެވޭ ވާހަކަތައް އެހީތެރިޔާއަށާއި ކުއްޖާއަށް ފަހުމްވާކަން ޔަޤީންކުރުމަށްޓަކައި ކުއްޖާއާ ސުވާލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން، އެކުއްޖާގެ އެހީތެރިޔާއާ ބައްދަލުކޮށް މަޝްވަރާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ފުލުހުން ދޭންވާނެއެވެ.

[ކޮންސިއުލަރ އެހީ ހޯދުމުގެ ޙައްޤު]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކީ ބޭރު ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އޭނާ ނިސްބަތްވާ ޤައުމުގެ ފަރާތުން ދިވެހިރާއްޖެއަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޑިޕްލޮމެޓިކް ނުވަތަ ކޮންސިއުލަރ ރެޕްރެޒެންޓެޓިވްއާ ގުޅުމުގެ ޙައްޤު އެކުއްޖަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ބޭރު ޤައުމެއްގެ ކުޑަކުއްޖަކީ ރެފިއުޖީއެއް ކަމުގައިވާނަމަ، ނުވަތަ ވަކި ޤައުމަކަށް ނިސްބަތްނުވާ ކުއްޖެއް ކަމުގައިވާނަމަ، ނުވަތަ އޭނާ ނިސްބަތްވާ ޤައުމު ތަމްސީލުކުރާ ޑިޕްލޮމެޓެއް ނުވަތަ ކޮންސިއުލަރ ރެޕްރެޒެންޓެޓިވްއެއް، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނެތް ޤައުމެއްގެ ކުއްޖެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އޭނާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދޭނެ އެހެން ޤައުމެއްގެ ނުވަތަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޖަމްޢިއްޔާއެއް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަކާ ގުޅުމުގެ ޙައްޤު އެކުއްޖަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙައްޤުގެ ބޭނުން ހިފުމުގެ ފުރުޞަތު، އެކުއްޖާ ހިފެހެއްޓުމާއެކު ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވުމާއެކު ވަގުތުން ދޭންވާނެއެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކީ ބޭރު ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތެއްކަމަށްވާނަމަ، ނުވަތަ ރެފިއުޖީއެއްކަމަށްވާނަމަ، ތަޙްޤީޤުކުރާ އިދާރާއިން، ސަރުކާރުގެ ހާރިޖީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޛުކުރުމަށް އެކަށައަޅާފައިވާ ވުޒާރާ މެދުވެރިކޮށް ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށް މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އެކުއްޖަކަށް ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިން ބަންދުކުރާ މަރުކަޒުތަކުގައި ހައްޔަރުކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ އާލާތްތައް ބޭނުންނުކުރުން]
މި ބާބުގެ ދަށުން ކުޑަކުދިން ބަންދުކުރެވޭ މަރުކަޒުތަކުގައި، މި ޤާނޫނުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބަޔާންކުރާ އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ އާލާތެއް ބޭނުންކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[ސުވާލުކުރުމާއި ބަލައި ފާސްކުރުން]

[ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުކުރުމާއި ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެންދިއުން]
ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކާ ސުވާލުކުރަންޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ، އަދި އޭނާ ފިލާފާނެކަމަށް، ނުވަތަ ކޯޓަށް ހާޒިރުނުވެދާނެކަމަށް، ނުވަތަ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ނުވަތަ ހެއްކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފާނެކަމަށް ނުވަތަ ހެކި ނައްތާލަފާނެކަމަށް ބެލެވޭ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ، ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކާ ސުވާލުކުރުމަށްޓަކައި އޭނާ ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ބަހައްޓައިގެންނުވާނެއެވެ.
ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް ފިޔަވައި އެނޫން ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކާ ސުވާލުކުރަންޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި، އޭނާއާ ސުވާލުކުރުމަށްޓަކައި ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަކަށް ނުވަތަ ކުއްޖާއާ ރަޙްމަތްތެރި މާޙައުލަކަށް ހާޒިރުވާން އެންގުމަށްފަހު އޭނާއާ ސުވާލުކޮށް ނިމުމުން އޭނާ ދޫކޮށްލަންވާނެއެވެ.
ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކާ ސުވާލުކުރަންޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި، އަދި އޭނާ ފިލާފާނެ ކަމަށް ބެލެވޭ ޙާލަތުގައި ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ބެހެއްޓޭ ކުއްޖަކުވެސް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރުމަކާ ނުލައި ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ބެހެއްޓޭނީ، ގިނަވެގެން 24 (ސައުވީސް) ގަޑިއިރުގެ މުއްދަތަށެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކާ ސުވާލުކުރުމަށްޓަކައި ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަކަށް ހާޒިރުކުރެވުމާއެކު އެކުއްޖާގެ މަޢުލޫމާތު ނަގައި، ލިޔުމުން ރެކޯޑުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަކަށް ގެންދެވޭ ކުޑަކުއްޖަކު، މީހަކަށް ނުވަތަ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ނުވަތަ އެހެން ފަރާތަކަށް ނުވަތަ މުދަލަށް ގެއްލުން ދޭން މަސައްކަތްކުރާ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ، އެކުއްޖާގެ ގައިގައި އަތްލައިގެން ނުވާނެއެވެ.
ފުލުހުންގެ މަރުކަޒަކަށް ގެންދެވޭ ކުޑަކުއްޖަކާ ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް ސުވާލުކުރަންވާނީ، ޚާއްޞަ ތަމްރީން ލިބިފައިވާ ފުލުހުންނެވެ.
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުޑަކުއްޖަކާ ސުވާލުކުރަންވާނީ، އެކުއްޖާގެ ޢުމުރަށާއި އެކުއްޖާއަށް ކަންކަން ފަހުމްވާ މިންވަރަށާއި އެކުއްޖާގެ ޞިއްޙީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، އަންނަނިވި ކަންކަން ކަށަވަރުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
ނިދުމަށާއި އަރާމުކުރަން އެކަށީގެންވާ ވަގުތު ލިބުން؛
ގިނަވެގެން 2 (ދޭއް) ގަޑިއިރަށްވުރެ އިތުރުނުވާގޮތަށް ސުވާލުކުރުން؛
ހެނދުނު 8 ގެ ކުރިން އަދި ރޭގަނޑު 10 ގެ ފަހުން ކުޑަކުއްޖަކާ ސުވާލުނުކުރުން؛
ކޮންމެ ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް މަދުވެގެން 4 ފަހަރަށްވާ ގޮތަށް ކެއުމާއި ބުއިން ހަމަޖައްސައިދިނުން؛
ފާޚާނާއާއި ތާހިރުވާނެ ވަސީލަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުން.
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުޑަކުއްޖަކާ ސުވާލުކުރަންވާނީ، އެކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިއެއް، ނުވަތަ ބެލެނިވެރިއަކަށް ހާޒިރުވެވެން ނެތް ޙާލަތެއްގައި، އެކުއްޖެއްގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ އެހެން ފަރާތެއްގެ ހާޒިރުގައެވެ.

[ބަލައި ފާސްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 56 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި ފިޔަވައި އެނޫން ޙާލަތްތަކުގައި، އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮވެގެން ކުއްޖަކު ބަލައި ފާސްކުރަންޖެހޭ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފުލުހުންނަށް ކުޑަކުއްޖަކު ބަލައި ފާސްކުރެވިދާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކު ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ކުރިން، އެކުއްޖާ ބަލައި ފާސްކުރަން އުޅޭ ކަމާއި، އެކުއްޖާ ބަލައި ފާސްކުރެވެނީ ކީއްވެގެންކަން، އެކުއްޖާއަށް ފަހުމްވާނެ ގޮތަކަށް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކު ބަލައި ފާސްކުރަންވާނީ، އެކުއްޖާގެ ކަރާމާތަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ގޮތުގެމަތިން، އެކުއްޖާއާ އެއް ޖިންސެއްގެ ފުލުހެކެވެ. އެއް ޖިންސެއްގެ ފުލުހެއް ނެތްނަމަ، ކުއްޖާ ބަލައި ފާސްކުރާނީ، އެކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާނެ އެކުއްޖާއާ އެއް ޖިންސެއްގެ ފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށެވެ.
ކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑުގެ ބޭރުން ބަލައި ފާސްކުރާ ކުރުން ފިޔަވައި، ކުއްޖެއްގެ އަންނައުނު ބޭލުމަށްފަހު އެކުއްޖާގެ ހަށިގަނޑު ބަލައި ފާސްކުރަން ޖެހިއްޖެ ޙާލަތެއްގައި އެކަން ކުރަންވާނީ، މި ޤާނޫނުގެ 56 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ޖިންސީ ގުނަވަން ބަލައި ފާސްކުރުމާއި އެތެރެހަށީގެ ސާމްޕަލް ނެގުން]
ކުޑަކުއްޖަކު ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި، އޭނާގެ ޖިންސީ ގުނަވަނެއް ހާމަކުރަން ޖެހޭކަމަށްވާނަމަ، ނުވަތަ އެއިން ގުނަވަނެއް ބަލައި ފާސްކުރަންޖެހޭކަމަށްވާނަމަ، ނުވަތަ އެތެރެހަށީގެ ސާމްޕަލެއް ނަގަންޖެހިއްޖެނަމަ، އެކަން ކުރަންވާނީ، އެ މައްސަލައާގުޅޭ ވަކި ހެއްކެއް ހުރީ އެކުއްޖާގެ ގައިގައިކަން ޤަބޫލުކުރެވޭ އެކަށީގެންވާ ހެކި ފުލުހުންނަށް ލިބިފައިވާކަން ޤާޟީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން، އެ އަމުރުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ ޖިންސީ ގުނަވަނެއް ބަލައި ފާސްކުރަންވާނީ ނުވަތަ އެތެރެހަށީގެ ސާމްޕަލް ނަގަންވާނީ، އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި، ޑޮކްޓަރެއް ނުވަތަ ހުއްދަލިބިފައިވާ ޞިއްޙީ އެހީތެރިއެއްގެ އެހީގައެވެ.
އެތެރެހަށީގެ ސާމްޕަލެއް ނަގައިގެން މެނުވީ، އެ މައްސަލައިގެ ތަޙްޤީޤު ކުރިއަށްގެންދެވެން ނެތުން؛ އަދި އެ މައްސަލައާ ގުޅޭ ވަކި ހެއްކެއް ހުރީ އެކުއްޖާގެ ގައިގައި ކަމަށް ޤަބޫލުކުރުމުގައި އެކަށީގެންވާ ހެކި ލިބިފައިވުން؛
އެފަދައިން އެތެރެހަށީގެ ސާމްޕަލެއް ނެގުމަކީ ކުއްޖާގެ ޞިއްޙަތަށް ގެއްލުންވާނެ ކަމެއް ކަމުގައިނުވުން.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ އެތެރެހަށީގެ ސާމްޕަލް ނަގަންވާނީ ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްދޭ މަރުކަޒެއްގައެވެ.
ކުޑަކުއްޖާގެ އެދުމުގެ މަތިން މެނުވީ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ޖިންސީ ގުނަވަނެއް ބަލައި ފާސްކުރަންވާނީ ނުވަތަ އެތެރެހަށީގެ ސާމްޕަލް ނަގަންވާނީ އެކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ހާޒިރުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުޑަކުއްޖާގެ މައިންބަފައިން ނުވަތަ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ހާޒިރުގައި އެކުއްޖާ ބަލައި ފާސްކުރަން ނުވަތަ ސާމްޕަލް ނަގަން އެކުއްޖާ ބޭނުންނުވާނަމަ، އެކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ހާޒިރުގައި ބަހައްޓައިގެންނުވާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ ޙާލަތުގައިވެސް ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކޮށްދެވޭނެ އެހެން މީހަކު އެތަނުގައި ހާޒިރުވެ ހުންނަންވާނެއެވެ.

[ޙާއްޞަ ޙާލަތްތަކުގައިވާ ކުދިންނާގުޅޭ ގަވާއިދު ހެދުން]
ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި، ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން، އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައިވާ ކުޑަކުދިންނާ ގުޅޭގޮތުން ޢަމަލުކުރާނެ ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކެއް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
ޖިސްމާނީ ގޮތުން ޞިއްޙީ މައްސަލައެއް މެދުވެރިވެފައިވާ ކުދިން؛
ނަފްސާނީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއް ހުރި ނުވަތަ ނަފްސާނީ އަނިޔާއެއް ލިބިފައިވާ ކުދިން؛
ކުށުގެ ޝިކާރައަކަށްވެފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭ ކުދިން؛
ޢުމުރުން ހަގު ކުދިން؛
މާބަނޑު އަންހެން ކުދިންނާއި ދަރިންނާ އެކުގައިވާ މައިން؛
ބެލެނިވެރިން އިހުމާލުވެފައިވާ ކުދިން؛
މުޖުތަމަޢުން އެކަހެރިވެފައިވާ ކުދިން؛
ލިޔަން ކިޔަން ނޭނގޭ ކުދިން؛
ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ކުދިން (ސްޓޭޓަސް އޮފެންޑަރސް)؛

[ކުއްޖާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން]

[އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅެއްގެ ގޮތުގައި މެނުވީ ބަންދުނުކުރުން]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކު ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންވާނީ، ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކެއްގައި، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުންނެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކު ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނިންމުމުގެ ކުރިން، އޭނާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމުގެ ބަދަލުގައި އެނޫން ޝަރުޠުތަކެއް ކަނޑައެޅެން އޮތްތޯ ކޯޓުން ބަލަންވާނެއެވެ.

[ބަންދާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރުން]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކޮށްފައިވާ ކުއްޖާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިންތޯ ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި، ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް، އަދި އެކުއްޖާ ހައްޔަރުކުރެވޭތާ ލަސްވެގެން 24 (ސައުވީސް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި، ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް އޭނާ ހާޒިރުކުރަންވާނެއެވެ.
ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުއްޖަކުވެސް ބަންދުގައި ބަހައްޓާނަމަ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އޭނާ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރަންވާނެއެވެ.
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުދިންގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާ މަޖިލީހުގެ އެންމެހައި އިޖުރާއަތުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނިންމުމުގައި ޤާޟީ ރިޢާޔަތްކުރަންވީ ކަންކަން]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހިފެހެއްޓޭ ނުވަތަ ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކު ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ޤާޟީ ނިންމަންވާނީ، އެކުއްޖާ ކުރި ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށަކީ ބޮޑު ކުށެއް ކަމުގައިވެފައި، ކުއްޖާގެ ޙާލަތާއި ބަންދާމެދު ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ ރަޢުޔެއް ހޯދުމަށްފަހު، އެކުއްޖާ ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، އަންނަނިވި ޙާލަތްތައް މެދުވެރިވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭނަމައެވެ.
އޭނާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ މައްސަލައިގެ ހެކި ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ އެ މައްސަލައިގައި ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒެއް ފޯރުވުމަށް އޭނާ މަސައްކަތްކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލެވުން؛
އޭނާ ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް ކޮށްފާނެ ކަމަށް ބެލެވުން؛ ނުވަތަ އޭނާ ކޯޓަށް ހާޒިރުނުވެދާނެ ކަމަށް ބެލެވުން؛ ނުވަތަ އޭނާ ފިލައިފާނެ ކަމަށް ބެލެވުން؛ ނުވަތަ އޭނާ ބަންދުން ދޫކޮށްލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ނުވަތަ އޭނާގެ އަމިއްލަ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެ ކަމަށް ބެލެވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުކުރަން ނިންމަންވާނީ، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެންމެހައި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއެކު، ބަންދުކުރުން ފިޔަވައި އެނޫން ފިޔަވަޅެއް އެޅެން އޮތްތޯ ބެލުމަށްފަހު، އެނޫން ގޮތެއް ނެތް ޙާލަތުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައިވެސް ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުކުރަންވާނީ އެކަށީގެންވާ އެންމެ ކުރު މުއްދަތަކަށެވެ.
އެއް ކުއްޖަކަށްވުރެ ގިނަ ކުދިން ހިމެނޭ މައްސަލައެއްގައިވިޔަސް ކޮންމެ ކުއްޖަކާ ގުޅޭގޮތުން ތަޙްޤީޤުކުރެވޭ މައްސަލައަކީ ވަކި ހެކިތަކަކާއި ޙާލަތްތަކެއް އެ މައްޗަށް ހިނގާނެ މައްސަލައެއް ކަމުގައިވާތީއާއި، ކުށްކުރަން މެދުވެރިވާ ޙާލަތްތައްވެސް ކޮންމެ ކުއްޖަކާ ގުޅޭގޮތުން ތަފާތުވާނެތީ، މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނެ މުއްދަތު ކަނޑައަޅަންވާނީ އެއިން ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ޙާލަތަށް ވަކިން ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުކުރުމަށް ޤާޟީ ނިންމި ކަމުގައިވީނަމަވެސް، އެ ނިންމުން ނިންމަން މެދުވެރިވި ސަބަބު ނުވަތަ ޙާލަތު ދެމިއޮތްތޯ ބެލުމަށްޓަކައި ގަވާއިދުން ކޯޓަށް ރިޕޯޓުކުރުމަށް ފުލުހުންނަށް ޤާޟީ އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ޙާލަތު ނުވަތަ ސަބަބު ނެތިގޮސްފައިވާނަމަ، އެކުއްޖާ ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ޤާޟީ އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުކުރުމަށް ނިންމާ މައްސަލަތަކުގައި، އެކުއްޖާ ބަންދުކުރުމަށް ޤާޟީ ނިންމާ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށްދިނުމަށް އެދި އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހުށަނޭޅި ނަމަވެސް، އެކުއްޖާ ބަންދުކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުން މެދުވެރިވި ސަބަބު ނުވަތަ ޙާލަތު ދެމިއޮތްތޯ ކޮންމެ 15 (ފަނަރަ) ދުވަހަކުން ޤާޟީ މުރާޖަޢާކުރަންވާނެއެވެ.

[ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ފެށުމަށްފަހު ގޭގައި ބަންދުކުރުން]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުއްޖެއްގެ ބަންދުގެ މުއްދަތު އިތުރުކުރާއިރު އެކުއްޖާ ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ނިންމާ ޙާލަތުގައި، އެ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ކަންކަމަށާއި ކުއްޖާގެ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، އެކުއްޖާ ގޭގައި ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާޟީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ހިމެނޭ ކުއްޖެއްގެ ބަންދު މުރާޖަޢާކުރާ ޙާލަތުގައި، އެ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ކަންކަމަށާއި ކުއްޖާގެ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، އެކުއްޖާ ގޭގައި ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާޟީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޝަރުޠަކާއެކު ދޫކޮށްލުން]
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ ކުޑަކުއްޖަކު ދޫކޮށްލުމަށް ޤާޟީ ނިންމުމުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމަކަށް ޝަރުޠުކޮށް، އޭނާ ދޫކޮށްލުމަށް ޤާޟީއަށް ނިންމިދާނެއެވެ.
ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައި ހުންނައިރު ޤާނޫނާ ޚިލާފު އެއްވެސް ޢަމަލެއް ނުވަތަ އިތުރު ކުށެއް ނުކުރުން؛
ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ތަޙްޤީޤުކުރާ ފަރާތުން ހާޒިރުވާން އަންގާ ތަންތަނަށް ހާޒިރުވުން؛
ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ކޯޓަށް ހާޒިރުވާންޖެހޭ ގަޑިއަށް ކޯޓަށް ހާޒިރުވުން؛
ގަވާއިދުން ސްކޫލަށްދިއުން؛
ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޕްރޮގްރާމެއްގައި ބައިވެރިވުން؛
ދަތުރު ފަތުރުކުރުމާއި، އުޅޭނޫޅޭ ތަންތަނާއި، މީހުންނާ މުޢާމަލާތްކުރުމާމެދު ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ގޮތަށް ޢަމަލުކުރުން؛
ކުށުގެ ސަބަބުން ގެއްލުން ލިބުނު މީހާއާއި، އަދި އެ މައްސަލައިގައި ހެކިބަސް ދޭނެ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މީހުންނާ މުޢާމަލާތްނުކުރުމާއި ބައްދަލުނުކުރުން؛
ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރާ އިދާރާއަކަށް ނުވަތަ އެހެންވެސް އިދާރާއަކަށް ގަވާއިދުން ރިޕޯޓު ކުރުން؛
ގޭގައި ހުރުމަށް ކަނޑައަޅައި އަންގާފައިވާ ވަގުތުގައި ނުވަތަ މުއްދަތުގައި އެގޮތަށް ޢަމަލުކުރުން؛
ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޞިއްޙީ ނުވަތަ ނަފްސާނީ ފަރުވާ ލިބިގަތުން؛
ތަޢުލީމު ޙާޞިލުކުރުމަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެހެން ބޭނުމެއްގައި ދޫކުރުމަށްފަހު، ކަނޑައަޅާ ވަކި ވަގުތެއްގައި، ކަނޑައަޅާފައިވާ ވަކި ތަނަކަށް ބަންދުގައި ހުރުމަށް އެނބުރި އައުން؛
މި ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއްގައި ބައިވެރުވުމަށް އެންގުން؛
ކުދިން ރަނގަޅު ގޮތުގައި ބެލެހެއްޓުމަށް މައިންބަފައިންނަށް އެންގުން؛
ރީހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމެއްގައި ބައިވެރިކުރުން.
ހަރުދަނާ މައިންބަފައިން ތަމްރީންކުރާ ޕްރޮގްރާމްގައި ބައިވެރިވުމަށް މައިންބަފައިންނަށް އެންގުން؛
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކުޑަކުއްޖަކު ދޫކޮށްލާއިރު ފައިސާ ބެހެއްޓުމަށްފަހު ކަފާލާތުގެ ދަށުން ދޫކުރުމަށް ކަނޑައަޅައިގެންނުވާނެއެވެ.
ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުކުރެވޭ ކުއްޖަކު މި މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރުޠުކޮށް ދޫކޮށްލާ ދޫކޮށްލުމަކީ، ކޯޓުން ބޭނުންވެއްޖެ ޙާލަތެއްގައި މުރާޖަޢާކުރެވިދާނެ ނިންމުމެކެވެ.

[ދަޢުވާކުރުމުގެ މަރުޙަލާ]

[ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އުފުލުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމަށްޓަކައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކާމެދު އެކަށީގެންވާ އަވަސް މިނެއްގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކާ ދެކޮޅަށް ކުށެއް ސާބިތުވާ މިންވަރަށް މައްސަލައެއްގައި ހެކި ލިބިފައިހުރުމަކީ އެކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް އެ ކުށުގެ ދަޢުވާ އުފުލަންވީ ހަމައެކަނި ސަބަބަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ. ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް، ކުއްޖާގެ ޢުމުރަށާއި، ތަސައްރަފު ފުދިފައިވާ މިންވަރަށާއި، ކުށް ކުރަން މެދުވެރިވި ޙާލަތަށާއި، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށާއި، ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމުގެ މުހިންމުކަމަށާއި، ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުއްޖާގެ ޙާލަތު ދެނެގަތުމަށްޓަކައި ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބާއްވަންވާނެއެވެ.

[ޑައިވަރޝަނަށް ފުރުޞަތު ދިނުން]
މި ޤާނޫނުގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަމަށް ހަނިކަމެއް ނާންނާނެ ގޮތުގެމަތިން، ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމަށްޓަކައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމާއެކު، އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމުގެ މުހިންމުކަން ބޮޑު ކަމަށް ބެލެވޭ ޙާލަތުގައި، އެކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޖިނާއީ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ބަދަލުގައި ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ބާރުއަޅަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތް؛
އެކުއްޖާ ކުރި ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ ބާވަތާއި، އެ ޢަމަލުގެ ކުޑަބޮޑުމިން؛
އެކުއްޖާ ކުރިން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެފައިވާނަމަ އެކަން؛
ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ޙާލަތު؛
ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ކުޑަބޮޑުމިން؛
ކުއްޖާއާމެދު ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ މުހިންމުކަން؛
މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ކަންކަން.
ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ނުވަތަ ދަޢުވާކުރުމަށް ނިންމުމުގެ ކުރިން، ރިސްކް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓާއި ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ އިން ލިބޭ މަޢުލޫމާތަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޑައިވަރޝަންގެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބަދަލުގައި ދަޢުވާ އުފުލަން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ނިންމައިފިނަމަ، އެފަދައިން ނިންމި ސަބަބު ކުއްޖާއަށާއި، ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ އަދި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ހާޒިރުނުވާ ޙާލަތުގައި، އެކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާނެ ފަރާތަކަށް ލިޔުމުން ދޭންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ހުށަހަޅާ ދަޢުވާގެ ލިޔެކިޔުންތައް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނީ، ކުއްޖާގެ ރިސްކް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓާއި ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގއިން ލިބޭ މަޢުލޫމާތުގެ އަލީގައި ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލަންޖެހޭ ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ނިންމުމަކާއެކުގައެވެ.

[ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާ]

[އިންޞާފުވެރި ޝަރީޢަތެއް ކުރެވުން]
ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާ އުފުލޭ ކޮންމެ ކުޑަކުއްޖަކަށްމެ، މިނިވަން އަދި މުސްތަޤިއްލު ކޯޓެއްގައި، އެކަށީގެންވާ އަވަސް މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، ގިނަވެގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިންޞާފުން ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި ކުއްލިއަކަށް ދިމާވާ ކަންކަމާއި، ހައްލު ކުރަން ދަތި މައްސަލައެއް ނުވަތަ ހުރަހެއް ދިމާވެގެން މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމިފައިނުވާނަމަ، އެ ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށް، އެކަން ކުއްޖާއަށާއި، ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާއަށާއި، ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއަށް އަންގައި، އެ މުއްދަތުން ފެށިގެން އިތުރު 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަދި އެ މައްސަލައެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.

[ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ހަމަތައް]
އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތަކުގައި ޝަރީޢަތްތައް ހިންގަންވާނީ، ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާނުލައެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސްތަކުގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތަކާއި، އެނޫންވެސް ކުއްޖާގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތާއި، ކުއްޖާއަކީ ކާކުކަން ދެނެގަނެވޭނެ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް، ޢާންމުކޮށްގެންނުވާނެއެވެ. އަދި ޤަޟިއްޔާތައް ޢާންމުކުރަންވާނީ ކުއްޖާގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތާއި، ކުއްޖާއަކީ ކާކުކަން ދެނެގަނެވޭނެފަދަ މަޢުލޫމާތުތައް އުނިކުރުމަށްފަހުގައެވެ.

[ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީ ހޯދައި ލިބިގަތުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާގެ ޝަރީޢަތް ހިންގަންވާނީ، އެކުއްޖާގެ ދިފާޢުގައި ވަކާލާތުކުރާނެ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީ ލިބިދިނުމާއެކުގައެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކާ ނުލައި އެއްވެސް ޝަރީޢަތެއް ބޭއްވިއްޖެނަމަ، ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ކުށުން ބަރީޢަވާން މަސައްކަތްކުރުމަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން އެކުއްޖާއަށް ލިބިދޭ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓުނީ ކަމުގައި ބަލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ ޖިނާއީ ތުހުމަތެއްގެ ދަޢުވާ ކޯޓަށް ހުށަހެޅިގެން ޝަރީޢަތް ހިންގަންވާނީ އެކުއްޖާގެ ދިފާޢުގައި ވަކާލާތުކުރާނެ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ހަމަޖެއްސުމަށްފަހުއެވެ. އެކުއްޖާއަކީ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ޢައްޔަންކުރެވޭފަދަ ތަނަވަސްކަމެއް ނެތް ކުއްޖަކު ކަމުގައިވާނަމަ، ދައުލަތުން އެކުއްޖަކަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ. އަދި އެކުއްޖާއަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ހަމަޖެހިފައިވާކަން، ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސްތަކުގައި ބެލެނިވެރިން ނުވަތަ ބަލަދުވެރިން ބައިވެރިކުރުމުގެ ޙައްޤު]
ކުއްޖާގެ ޝަރީޢަތް ހިނގާއިރު، ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިން ނުވަތަ ބަލަދުވެރިން އެ ޝަރީޢަތަށް ހާޒިރުވުމަކީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާ ހުރި ގޮތް ކަމުގައިވާނަމަ، ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ދަޢުވާގެ ޝަރީޢަތުގައި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިން ނުވަތަ ބަލަދުވެރިން ހާޒިރުވެ ހުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ.
ކުއްޖާގެ ޝަރީޢަތް ހިނގާއިރު، ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިން ނުވަތަ ބަލަދުވެރިން އެ ޝަރީޢަތަށް ހާޒިރުވުމަކީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާ ހުރި ގޮތް ކަމުގައިނުވާ ޙާލަތުގައި، ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ދަޢުވާގެ ޝަރީޢަތުގައި އެކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާ ފަރާތް ހާޒިރުވެ ހުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގެ ހާޒިރީން]
ކުޑަކުއްޖަކު ކުރާ ކުށަކާގުޅޭ މައްސަލަ ޝަރީޢަތުން ބަލާއިރު، އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުކުރަންވާނެއެވެ.
ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް؛
ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތް؛
ބެލެނިވެރިޔާ ނުވަތަ ބަލަދުވެރިޔާ ނުވަތަ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާ ފަރާތް؛
ކުއްޖާގެ ދިފާޢީ ވަކީލު؛
ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ އިތުރުން އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުކުރުމަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތް؛
މައްސަލައާ ގުޅިގެން ޝަރީޢަތުން ހާޒިރުކުރާ އެންމެހައި ފަރާތްތައް؛
ޔުނިވަރސިޓީތަކާއި، ކޮލެޖްތަކާއި، ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމާ ގުޅުންހުރި މަސައްކަތްތައް ކުރާ މުއައްސަސާތަކުން ކޯޓަށް ތަމްރީން ހޯދުމަށްޓަކައި އަންނަ ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން ކޯޓުން ހުއްދަދޭ ފަރާތްތައް.
ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުއްޖާ ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި ހާޒިރުކުރެވޭ ފަރާތަކީ ސްކޫލަކަށް ނުވަތަ ތަޢުލީމު އުނގަންނައިދޭ މަރުކަޒަކަށް ކިޔަވަންދާ ކުއްޖެއްނަމަ، މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ތާވަލްކުރަންވާނީ، ސްކޫލަށް ނުވަތަ ތަޢުލީމު އުނގަންނައިދޭ މަރުކަޒަށް ހާޒިރުވާންޖެހޭ ގަޑިތަކަށް ދަތިނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ނުވަތަ ބަލަދުވެރިޔާއަށް ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވުމުން، މަޤްބޫލު ސަބަބެއްނެތި އެފަރާތުން ކޯޓަށް ހާޒިރުނުވެއްޖެނަމަ، އެ ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހެއްގައި ބެލެނިވެރިއެއްގެ ގޮތުން ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ބަލަހައްޓާނީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ ފަރާތުން ހާޒިރުވާ މީހެކެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކު ކުރާ ކުށަކާ ގުޅޭ މައްސަލައެއްގެ ޝަރީޢަތް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓެއްގައި ހިންގާނަމަ، މި މާއްދާގެ
(ހ) އަދި (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުންކުރެ އެއްވެސް ފަރާތެއް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުނުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ހާޒިރުނުވެވޭ ޙާލަތެއްގައި ހުރިނަމަ، އެކުއްޖެއްގެ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ގޮތުން ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ބަލަހައްޓާނީ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ދައުލަތުގެ އިދާރާއާ ގުޅިގެން، އެ ރަށެއްގެ ރަށު ކައުންސިލުގެ އިދާރާއިން ނުވަތަ އެ އިދާރާއިން ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކުންނެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކު ކުރާ ކުށަކާ ގުޅިގެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ، މައްސަލައިގެ ފުރަތަމަ އަޑުއެހުން ބާއްވާ ދުވަހާއި ގަޑި އަދި މައްސަލައިގެ ޙުކުމް ކުރާ ދުވަހާއި ގަޑި ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތަށް ކޯޓުން އަންގަންވާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެފަރާތުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުވުމަކީ ލާޒިމުކަމެއްނޫނެވެ.
ކުޑަކުއްޖަކު ކުރާ ކުށަކާ ގުޅިގެން އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ، އެ މައްސަލައެއްގެ ޙުކުމް ކުރުމާއެކު، މައްސަލަ ނިމުނު ގޮތް ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތަށް ކޯޓުން އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުގެ އިތުރުން ކުށްކުރާ ކުޑަކުއްޖާއަކީ އަނިޔާލިބިފައިވާ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ކުއްޖެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އަނިޔާ ލިބޭ ފަރާތްތަކުގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާ ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ މީހަކު ނުވަތަ އެފަދަ ކުދިންނާއެކު މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތުން މީހަކު ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހަށް ހާޒިރުވާންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިންނާ ރަޙްމަތްތެރި ނިޒާމެއް ކަމުގައިވުން]
ކުއްޖާގެ ޝަރީޢަތް ހިނގާއިރު، ޝަރީޢަތްކުރެވޭ ތަނާއި، ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުންތައް ހިންގުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅިފައި ހުންނަންވާނީ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ކުޑަކުދިންނާ ރަޙްމަތްތެރި، ކުޑަކުދިންނަށް ފަސޭހައިން ވާޞިލުވެވޭނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ ޝަރީޢަތް ކުރުމުގައި ބޭނުންކުރަންވާނީ، ކުއްޖާއަށް ދޭހަވާނެ ބަހުރުވައެވެ.

[އިޢުތިރާފުވުމަށް މަޖުބޫރުނުކުރުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ޝަރީޢަތެއްގައި، ކުއްޖާ އިޢުތިރާފުވާން އެއްވެސް ފަރާތަކުން މަޖުބޫރުކޮށްގެންނުވާނެއެވެ. އަދި އަމިއްލަ ނަފްސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާނެއް ދިނުމަށްވެސް މަޖުބޫރުކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[ޢާންމު އިޖުރާއަތު ހިނގުން]
މި ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙައްޤުތަކުގެ އިތުރުން، ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާގެ ޝަރީޢަތެއްގައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ކަންކުރެވުމުގެ ޙައްޤު، ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލިބިދޭ އެންމެހައި ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވެއެވެ.

[މައްސަލައާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާގެ ޝަރީޢަތް ފުރިހަމަކުރުމަށްފަހު، އެކުއްޖާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް އެކުއްޖާ ކޮށްފައިވާކަމަށް، އެ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް އޮންނަ ޤާނޫނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެކުއްޖާގެ މައްޗަށް އެ ކުށް ސާބިތުވާ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ފަނޑިޔާރު މައްސަލަ ނިންމަންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާގެ ޝަރީޢަތް ފުރިހަމަކުރުމަށްފަހު، އެކުއްޖާއާމެދު ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް އެކުއްޖާ ކޮށްފައިވާކަމަށް، އެ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް އޮންނަ ޤާނޫނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުނުކުރެވޭނަމަ، އެކުއްޖާގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުނުވާ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ފަނޑިޔާރު މައްސަލަ ނިންމަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ކުރެވޭ ޝަރީޢަތުގައި، ނިންމާ ނިންމުން އިއްވަންވާނީ، އަދި އެ ނިންމުން ލިޔުމަށް ތިރިކުރާއިރު އޮންނަންވާނީ، ކުއްޖާއަށް ފަސޭހައިން ދޭހަވާ ޢިބާރާތަކުންނެވެ.
އަދި ކޮންމެހެން ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ޙާލަތުގައި އެނޫން ޢިބާރާތެއް ނެތިގެން މެނުވީ ބޮޑެތި މީހުންގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތްކުރެވޭއިރު ބޭނުންކުރާ ފަދަ ޢިބާރާތްތައް ކުޑަކުދިންނާ ގުޅޭގޮތުން ބޭނުންކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ދަށު ކޯޓަކުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމެއް، ނުވަތަ ނެރެފައިވާ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމާފައިވާ ނިންމުމެއް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު، އެ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ފިޔަވަޅުއެޅުން]

[ޝަރީޢަތުން މައްސަލަ ބަލައި ފިޔަވަޅު އެޅުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތްކުރުމަށްފަހު، އެކުއްޖާގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 71 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، މައްސަލައިގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށާއި މައްސަލައިގެ ބާވަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެކުއްޖާއާމެދު އަންނަނިވި ފިޔަވަޅުތަކުންކުރެ ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމުގެ ބާރު ޤާޟީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ޤާޟީ ކަނޑައަޅާ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ވަކި ޝަރުޠުތަކެއް ފުރިހަމަކުރުމަށް ފުރުޞަތުދިނުމުގެ ގޮތުން ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޙުކުމްކުރުން ފަސްކުރުމާއި، އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިނުވާނަމަ، ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޙުކުމްކޮށް ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމަށް ޢަމުރުކުރުން؛
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޙުކުމްކުރުމަށްފަހު، ޤާޟީ ކަނޑައަޅާ ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ވަކި ޝަރުޠުތަކެއް ފުރިހަމަކުރުމަށް ފުރުޞަތުދިނުމުގެ ގޮތުން ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ވަކި މުއްދަތަކަށް ފަސްކުރުން، އަދި އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެ ޝަރުޠުތައް ކުއްޖާ ފުރިހަމަކޮށްފައިވާނަމަ، ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަން ނުޖެހޭނެކަމަށް ކަނޑައެޅުން؛ އަދި އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެ ޝަރުޠުތައް ކުއްޖާ ފުރިހަމަކޮށްފައިނުވާނަމަ، ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމަށް ޢަމުރުކުރުން؛
ކުށެއް ކޮށްގެން ހޯދާފައިވާ ފައިސާއެއް ނުވަތަ މުދަލެއް އެކުލެވޭ މައްސަލައެއްނަމަ، އެ އެއްޗެއް ހިފެހެއްޓުމުގެ ނުވަތަ ދައުލަތަށް ނެގުމުގެ އަމުރެއް ނެރުން؛
ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ނުވަތަ އެކަމަށްޓަކައި ކޯޓުން ޢައްޔަންކުރާ ޤާބިލު އެހެން މީހަކު، ކުއްޖާ ރަނގަޅަށް ބެލުމަށާއި ރަނގަޅު އަޚްލާޤެއްގައި ގެންގުޅުމަށް އިޤްރާރުވުމުން، ކުއްޖާ ރަނގަޅު އަޚްލާޤު ދެމެހެއްޓުން ޝަރުޠުކޮށް، ޕްރޮބޭޝަންގައި ދޫކުރުމަށް އަމުރުކުރުން؛
ކުއްޖާ ރަނގަޅު އަޚްލާޤު ދެމެހެއްޓުން ޝަރުޠުކޮށް، ޕްރޮބޭޝަން އޮފިސަރެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ޕްރޮބޭޝަންގައި ދޫކުރުމަށް އަމުރުކުރުން؛
ޕްރޮބޭޝަންގައި ދޫކުރެވޭ ކުއްޖާ ޤާޟީ ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން ކޯޓަށް ގަވާއިދުން ހާޒިރުކުރުމަށް އަމުރުކުރުން؛
އިތުރު މުއްދަތަކަށް ކުއްޖާ ބަންދުގައި ނުވަތަ ޕްރޮބޭޝަންގައި ބެހެއްޓުމަކީ ބޭނުންތެރިކަމެއް ނޫންކަމަށް ޤާޟީއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ކުއްޖާގެ ބަންދުގެ ނުވަތަ ޕްރޮބޭޝަންގެ މުއްދަތުގެ ބާކީ އޮތް ބައި ބާޠިލުކުރުން؛ ނުވަތަ ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުއްޖާ ކުށްކުރަން މެދުވެރިވި ޙާލަތުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، އަދި ޢަދުލު އިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ކުޑަކުއްޖަކު ބަންދުކުރަން ލާޒިމުކުރާ ޙާލަތުގައި، ކުއްޖާ ކުޑަކުދިންގެ މަރުކަޒަކަށް ފޮނުވުމަށް އަމުރުކުރުން.
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 71 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައި، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅެއް އެޅުމުގެ ބަދަލުގައި، އެކުއްޖާއާމެދު މި ޤާނޫނުގެ 36 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކެއް ޤާޟީއަށް އެޅިދާނެއެވެ.
ޑައިވަރޝަންގެ ފިޔަވަޅެއް އިޚްތިޔާރުކުރުމުގައި، ޤާޟީ އިސްކަންދޭންވާނީ ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ ހެޔޮގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް ވީއެންމެ އަވަހަކަށް އެނބުރި އައުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމަށާއި، ވީވަރަކުން ކުއްޖާ މަރުކަޒެއްގައި ބަންދުކުރުމުން އެއްކިބާވުމަށެވެ. އަދި ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާ އިޞްލާޙުވުމަށް ބޭނުންވާ ކަންކަމަށާއި، މުޖުތަމަޢުގެ ރައްކާތެރިކަމަށާއި، އެކަށީގެންވާ ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައި އަނިޔާ ލިބުނު ފަރާތާ މަޝްވަރާކުރުމަށްފަހު، އެފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތަށްވެސް ޤާޟީ ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރެއިން އެއް ފިޔަވަޅަށްވުރެ ގިނަ ފިޔަވަޅު ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާޟީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓަށް ރިޢާޔަތްކުރުން]
ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތްކުރުމަށްފަހު، އެކުއްޖާގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 71 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައި، އެކުއްޖާއާމެދު މި ބާބުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅުއެޅުމަށް ޤާޟީ ނިންމަންވާނީ، ކުއްޖާއާ ގުޅޭގޮތުން ތައްޔާރުކުރެވޭ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރާ ރިޕޯޓާއި، ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާގުޅޭ ރިޕޯޓުގައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހުގައެވެ.

[ކުޑަކުދިންގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުން]
ކުޑަކުއްޖަކު ކުރާ ކުށަކާ ގުޅިގެން އެކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅާނީ، އެ ކުށަކަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އެންމެ ކުޑަ އަދަބެއްގެ 2/3 (ތިންބައިކުޅަ ދެބައި) އެވެ.
ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރުވުމަށްފަހުގައިވެސް، ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރު ފުރުމުގެ ކުރިން ކުއްޖަކު ކޮށްފައިވާކަމަށް ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެފައިވާ ކުށަކާ ގުޅިގެން މަރުގެ އަދަބު ދީގެންނުވާނެއެވެ.
އެއްވެސް ޤާނޫނެއްގައި މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާ ޙާލަތުގައި، އެ ކުށަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ދެން އޮތް އެންމެ ބޮޑު އަދަބެއްގެ 3/4 (ހަތަރުބައިކުޅަތިންބައި) އަށްވުރެ ބޮޑު ނޫން އަދަބަކަށް ބަދަލުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުޑަކުއްޖާއަކީ ކުރިންވެސް ކުށެއް ސާބިތުވެފައިވާ ކުއްޖެއްނަމަ، އެކުއްޖާ ކޮށްފައިވާ ކުށުގެ ބާވަތަށާއި ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށާއި އެކުއްޖާގެ ކުށުގެ ރެކޯޑަށާއި، ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ޙާލަތްތަކަށާއި، ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު އަންގައިދޭ ރިޕޯޓަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، ކުއްޖާގެ މައްޗަށް މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އަދަބު (އެ ކުށަކަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އެންމެ ކުޑަ އަދަބު) ގެ ފުރިހަމަ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާޟީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ރ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ކުށަކަށް ދެވޭ އެންމެ ކުޑަ އަދަބު ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިނުވާނަމަ، އެކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅަންވާނީ، އެ ކުށަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބެއްގެ 2/3 (ތިންބައިކުޅަ ދެބައި) އަށްވުރެ ބޮޑުނުވާނެ އަދަބެކެވެ. އަދި އެފަދައިން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި އެކުއްޖާ ކޮށްފައިވާ ކުށުގެ ބާވަތަށާއި ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިނަށާއި، އެކުއްޖާގެ ކުށުގެ ރެކޯޑަށާއި ވަށައިގެންވާ އެންމެހައި ޙާލަތްތަކަށާއި، ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު އަންގައިދޭ ރިޕޯޓަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ)، (ރ) އަދި (ބ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1005 ގައި ބަޔާންކުރާ "ތަފާތު އަދަބު އެއްހަމަކުރާ ތާވަލު" އާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާޟީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް]

[ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޢުމުރުން މަތީ ކުޑަކުދިންގެ ތެރެއިން، އިޖްތިމާޢީ މިންގަނޑުތަކާ ޚިލާފު ޢަމަލުތައް ކުރާ ކުޑަކުދިންނާއި ޢާއިލާތަކަށާއި، ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައި ތިބޭ ކުދިންނާއި އެކުދިންގެ ޢާއިލާތަކާއި، އެކި ސަބަބުތަކަށްޓަކައި ކުށަށް އަރައިގަންނަން މެދުވެރިވާ ކުޑަކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ފަރުވާއާއި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި، އަންނަނިވި ބާވަތުގެ އިޞްލާޙީ އަދި ރީހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމްތައް ދައުލަތުން ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައި ތިބޭ ކުދިންނަށް ޚާއްޞަކުރެވިގެން ހިންގޭ އަރލީ-އިންޓަރވެންޝަން ޕްރޮގްރާމްތައް؛
އަޚްލާޤީ މައްސަލަތައް އިޞްލާޙުކުރުމަށް ޚާއްޞަކުރެވޭ ޕްރޮގްރާމްތައް؛
ޑްރަގް ރީހެބިލިޓޭޝަން ނުވަތަ ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް؛
އަނިޔާވެރި އަދި ބޮޑެތި ކުށް ކަމުގައިނުވާ ކުށްކުށުގައި ޝާމިލުވާ ކުދިންނަށް ހިންގޭ އިޞްލާޙީ ޕްރޮގްރާމްތައް؛
ބަދުއަޚްލާޤީ އަދި ޖިންސީ ޢަމަލުތަކުގައި ޝާމިލުވާ ކުދިންނަށް ޚާއްޞަކުރެވިގެން ހިންގޭ އިޞްލާޙީ ޕްރޮގްރާމްތައް؛
އަނިޔާވެރި އަދި ބޮޑެތި ކުށްތަކުގައި ޝާމިލުވާ ކުދިން އިޞްލާޙުކުރުމަށް ހިންގޭ ޕްރޮގްރާމްތައް؛
މުޖުތަމަޢާ އެކަހެރިކޮށް ތިބުމަށްފަހު މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ ގެނައުމަށް ތައްޔާރުކޮށްދޭނެ ރީ-އިންޓަރގްރޭޝަން އަދި އާފްޓަރ-ކެއަރގެ ޕްރޮގްރާމްތައް؛
އެނޫންވެސް ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައި ތިބޭ ކުދިންނާއި އެކި ސަބަބުތަކަށްޓަކައި ކުށްކުރުމުގައި ޝާމިލުވާ ކުދިން އިޞްލާޙުކޮށް، ރީހެބިލިޓޭޓްކުރުމަށްޓަކައި ހިންގޭ ޚާއްޞަ ޕްރޮގްރާމްތައް؛
ހަރުދަނާ މައިންބަފައިން ތަމްރީންކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ތެރޭގައި، ކައުންސެލިންގ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، ގްރޫޕް ކައުންސެލިންގ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، ފެމިލީ ކޮންފަރެންސްތަކާއި ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރެންސްތަކާއި، ކޭސް ކޮންފަރެންސްތަކާއި ތަޢުލީމީ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، ވޮކޭޝަނަލް އަދި ލައިފް ސްކިލްސް ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، ވަކި ކަމަކަށް ޚާއްޞަ އިންޓެންސިވް ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، މުޖުތަމަޢަށް ޚިދުމަތްކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، އެނޫންވެސް ޢާންމު އަދި ކުއްޖާއާއި ޢާއިލާގެ ޙާލަތަށް ޚާއްޞަކުރެވިގެން ހިންގޭ ރީހެބިލިޓޭޝަންގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިމެނެންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ތެރޭގައި، ކުރު މުއްދަތަށް ނުވަތަ ދިގު މުއްދަތަށް އެކަހެރިކޮށްގެން ފަރުވާދޭންޖެހޭ ކުޑަކުދިންނަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ ޕްރޮގްރާމްތައްވެސް ހިމެނެންވާނެއެވެ.

[އަމިއްލަ ފަރާތްތައް މެދުވެރިކޮށް ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން]
މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގޭނެ ވަސީލަތްތައް، ދައުލަތުން ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ. އެފަދަ ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް، ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގެ އިތުރުން، މަދަނީ ޖަމްޢިއްޔާތައް ނުވަތަ އަމިއްލަ ފަރާތްތައް މެދުވެރިކޮށްވެސް ދައުލަތަށް ހިންގިދާނެއެވެ.

[ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތަކުގައި ބެލެނިވެރިންގެ އެއްބާރުލުން ލިބުން]
ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައި ތިބޭ ކުދިންނާއި ކުށަށް އަރައިގަންނަ ކުދިންނަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަމާއި އެއްބާރުލުން އެކުދިންގެ ބެލެނިވެރިންނާއި ޢާއިލާގެ ފަރާތުން ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
ކުށަށް އަރައިގަތުމުގެ ނުރައްކަލުގައި ތިބޭ ކުދިންނާއި ކުށަށް އަރައިގަންނަ ކުދިން އިޞްލާޙުކޮށް އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށް އެކުދިންގެ ބެލެނިވެރިންގެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ލިބެންޖެހޭ އެއްބާރުލުން ލިބެމުންނުދާކަމަށް ކޯޓަށް ފާހަގަކުރެވޭ ޙާލަތުގައި، ކުދިން ތަރުބިއްޔަތުކުރުމާގުޅޭ ޕްރޮގްރާމެއްގައި ނުވަތަ ކަމާގުޅުންހުރި ކައުންސެލިންގ ސެޝަނެއްގައި ބެލެނިވެރިޔާ ބައިވެރިވުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު ޤާޟީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ފަރުވާއާބެހޭ ގަވާއިދު ހެދުން]
މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ ޕްރޮގްރާމްތަކާ ގުޅޭ ތަފްޞީލުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިންގެ މަރުކަޒުތައް]

[ކުޑަކުދިންގެ މަރުކަޒުތައް]
ކުރު މުއްދަތަށް ނުވަތަ ދިގު މުއްދަތަށް އެކަހެރިކޮށްގެން ފަރުވާދޭންޖެހޭ ކުޑަކުދިންނާއި، އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅުއެޅުމަށްޓަކައި ދިގު މުއްދަތަށް ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ ކުދިން ބޭތިއްބުމަށްޓަކައި، އަންނަނިވި ބާވަތްތަކުގެ މަރުކަޒުތައް ދައުލަތުން ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުދިންގެ ރެޒިޑެންޝަލް މަރުކަޒުތައް؛
ކުޑަކުދިންގެ ކަރެކްޝަނަލް މަރުކަޒުތައް.

[ކުޑަކުދިންގެ ރެޒިޑެންޝަލް މަރުކަޒުތައް]
ކުޑަކުދިންގެ ރެޒިޑެންޝަލް މަރުކަޒުތައް ބެހިގެންވަނީ އަންނަނިވި ބާވަތްތަކުގެ މަރުކަޒުތަކަށެވެ.
ރެޒިޑެންޝަލް ޓްރީޓްމަންޓް ސެންޓަރ؛
ކުޑަކުދިންގެ ޝެލްޓަރ ނުވަތަ ހާފްވޭ ހައުސް؛
ލޯންގް ޓަރމް ރެޒިޑެންޝަލް ކެއަރ ފެސިލިޓީ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 18 (އަށާރަ) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ 3 (ތިނެއް) ބާވަތުގެ މަދުވެގެން 1 (އެކެއް) މަރުކަޒު، ތަމްރީން ލިބިފައިވާ މީހުންނާއެކު، މިނިސްޓްރީން އުފައްދައި ހިންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަރުކަޒުތަކުގެ އިތުރުން، މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަރުވާ ދިނުމަށްޓަކައި ޚާއްޞަކުރެވޭ އެހެން މަރުކަޒުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އުފައްދައި ހިންގުމަކަށް މި ޤާނޫނު ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން ޤާއިމުކޮށް ހިންގާ މަރުކަޒުތައް ހިންގުމުގައާއި، އެ މަރުކަޒުތަކުން ފޯރުކޮށްދޭ ޚިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައާއި، އެ މަރުކަޒުތައް ހިންގުމުގައި ކުޑަކުދިންގެ ރައްކާތެރިކަމަށް މަސައްކަތްކުރާ ޖަމްޢިއްޔާތަކާ ގުޅިގެން މަސައްކަތްކުރުމަށް ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ.
މިނިސްޓްރީން އުފައްދައި ހިންގުމަށް މި ޤާނޫނުން ލާޒިމުކުރާ މަރުކަޒުތަކާއި މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކުރާ މަރުކަޒުތައް މިނިސްޓްރީން އުފެއްދުމުގެ އިތުރަށް، އެފަދަ މަރުކަޒުތައް އުފައްދައި ހިންގުމަށް ޝައުޤުވެރިވާ އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށް، އެފަދަ މަރުކަޒުތައް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގުމުގެ ހުއްދަ ދެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން އުފައްދާ މަރުކަޒުތަކަކީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެ މިނިސްޓްރީން ދޫކުރާ ލައިސަންސެއްގެ ދަށުން ހުއްދަ ލިބިގެން ހިންގޭ މަރުކަޒުތަކެއް ކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އުފައްދާ މަރުކަޒުތައް އުފައްދައި ހިންގުމުގެ އުސޫލުތަކާއި، މި މަރުކަޒުތަކުގައި އެންމެ މަދުވެގެން ހުންނަންޖެހޭ މިންގަނޑުތަކާއި، އެފަދަ މަރުކަޒުތައް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް ދިނުމުގެ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިންގެ ރެޒިޑެންޝަލް މަރުކަޒުތަކުގެ ތަފްޞީލު]
މި ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ރެޒިޑެންޝަލް ޓްރީޓްމަންޓް ސެންޓަރއަކީ، ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ ޙާލަތަށް ބިނާކޮށް، އެކުއްޖާއަށް ބޭނުންވާ ޚާއްޞަ ފަރުވާތައް ދެނެގަނެ، އެ ފަރުވާ ނުވަތަ ފަރުވާތައް ދިނުމަށްޓަކައި އެ ފަރުވާގެ މުއްދަތަށް ކުދިން ދިރިއުޅޭނެ ގޮތަށް އުފައްދާ މަރުކަޒުތަކެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ކުޑަކުދިންގެ ޝެލްޓަރ ނުވަތަ ހާފްވޭ ހައުސްއަކީ، މި ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ ލޯންގް ޓަރމް ރެސިޑެންޝަލް ކެއަރ ފެސިލިޓީއެއްގައި ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 82 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުޑަކުދިންގެ ކަރެކްޝަނަލް މަރުކަޒެއްގައި ވަކި މުއްދަތެއް ހޭދަކޮށްފައިވާ ކުދިން، އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ނިކުތުމަށް ތައްޔާރުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަށްޓަކައި އެކުދިން ބައިތިއްބާ މަރުކަޒުތަކެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ލޯންގް ޓަރމް ރެޒިޑެންޝަލް ފެސިލިޓީއަކީ ކަނޑައެޅޭ ވަކި ޝަރުޠުތަކަކާއެކު، ކުއްޖާގެ ޢާއިލާއާއި، މުޖުތަމަޢާ ބައިވެރިވެވޭނެ ފަދައިން، ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުދިންނަށް ދިރިއުޅެވޭނެ ފަދައިން އުފައްދާ މަރުކަޒުތަކެވެ.

[ކުޑަކުދިންގެ ކަރެކްޝަނަލް މަރުކަޒުތައް]
ކުޑަކުދިންގެ ކަރެކްޝަނަލް މަރުކަޒުތައް ބެހިގެންވަނީ އަންނަނިވި ބާވަތްތަކުގެ މަރުކަޒުތަކަށެވެ.
ޖުވެނައިލް ޑިޓެންޝަން ސެންޓަރ؛
ލޯންގް ޓަރމް ސެކިޔޯ ފެސިލިޓީ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 18 (އަށާރަ) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ބާވަތުގެ މަރުކަޒުތައް، ޖަލުތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މިނިސްޓަރު ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ ދަށުން އުފައްދާ މަރުކަޒުތައް އުފައްދައި ހިންގުމުގެ އުސޫލުތަކާއި، އެފަދަ މަރުކަޒުތަކުގައި ހިފަހައްޓަންޖެހޭ ސްޓޭންޑަރޑްތަކާއި، އެފަދަ މަރުކަޒުތައް ހިންގުމުގައި ގެންގުޅޭނެ އެނޫންވެސް މިންގަނޑުތަކާއި، އެފަދަ މަރުކަޒުތައް ހިންގުމުގެ ލައިސަންސް ދިނުމުގެ އުސޫލުތައް، އެ މަރުކަޒުތަކުގައި ކުދިންނަށް ދެވޭނެ ޚިދުމަތްތަކާއި، އެ މަރުކަޒުތަކުގައި ހިންގަންޖެހޭނެ ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މި ގަވާއިދު އެކުލަވާލުމުގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ ފަންނީ ލަފައާއި މަޝްވަރާ ހޯދަންވާނެއެވެ.

[ކުޑަކުދިންގެ ކަރެކްޝަނަލް މަރުކަޒުތަކުގެ ތަފްޞީލު]
މި ޤާނޫނުގެ 82 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން އުފައްދާ ޖުވެނައިލް ޑިޓެންޝަން ސެންޓަރަކީ، ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަންދުކުރުމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ކުޑަކުދިންގެ ތެރެއިން، ނުރައްކާތެރި ކުށްކުރާ ކުދިން ފިޔަވައި އެހެން ކުދިން ބޭތިއްބުމަށް ޚާއްޞަކުރެވޭ މަރުކަޒުތަކެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 82 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން އުފައްދާ ލޯންގް ޓަރމް ސެކިޔޯ ފެސިލިޓީއަކީ، ދިގު މުއްދަތަކަށް ބަންދުކުރުމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ކުޑަކުދިންގެ ތެރެއިން، ޖިނާއީ ބޮޑެތި ކުށްތައް ކުރާ، މުޖުތަމަޢާ އެކަހެރިކޮށްގެން ބަލަހައްޓަންޖެހޭ ކުދިން ބޭތިއްބުމަށް ޚާއްޞަކުރެވޭ މަރުކަޒުތަކެވެ.

[ކުޑަކުދިންގެ ކަސްޓޯޑިއަލް މަރުކަޒު]
މި ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާއާއި 82 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަރުކަޒުތަކުގެ އިތުރުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ ކުދިން ކޮންމެހެން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ ފަދަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އެކުދިން ވަގުތީގޮތުން ބޭތިއްބޭނެ ކުޑަކުދިންގެ ކަސްޓޯޑިއަލް މަރުކަޒުތައް، ދައުލަތުން ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 18 (އަށާރަ) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ބާވަތުގެ މަދުވެގެން 1 (އެކެއް) ކަސްޓޯޑިއަލް މަރުކަޒު، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިން ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ. މި މަރުކަޒަކީ ދެ ޖިންސުގެ ކުދިން ވަކިން ބޭތިއްބޭނެ މަރުކަޒަކަށް ވާންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަރުކަޒު އުފައްދައި ހިންގުމުގެ އުސޫލުތަކާއި، އެފަދަ މަރުކަޒުތަކުގައި ހިފަހައްޓަންޖެހޭ ސްޓޭންޑަރޑްތަކާއި، އެފަދަ މަރުކަޒުތައް ހިންގުމުގައި ގެންގުޅޭނެ އެނޫންވެސް މިންގަނޑުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މި ގަވާއިދު އެކުލަވާލުމުގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ ފަންނީ ލަފަޔާއި މަޝްވަރާ ހޯދަންވާނެއެވެ.

[އަތޮޅު ތެރޭގައި މަރުކަޒުތައް ޤާއިމުކުރުން]
މަރުކަޒެއްގައި ކުއްޖަކު ބެހެއްޓުމަށް ކޯޓުން ނިންމާ ޙާލަތުގައި، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުއްޖާ ބަހައްޓައިގެން ފަރުވާދިނުމަށްޓަކައި އެފަދަ މަރުކަޒުތައް އަތޮޅުތަކުގައި ނުވަތަ ރަށްތަކުގައި ދައުލަތުން ޤާއިމުކޮށް، ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[މަރުކަޒުތަކުގައި ކުޑަކުދިން ބޭތިއްބުމުގެ މަޤްޞަދުތައް]
މަރުކަޒެއްގައި ކުއްޖަކު ބަހައްޓަންވާނީ އެކުއްޖަކު އެ މަރުކަޒެއްގައި ބެހެއްޓުން އެއީ އެކުއްޖަކާމެދު އެޅެން އޮތް އެންމެ ފަހުގެ ފިޔަވަޅަށްވެފައި، އަދި އެކުއްޖަކު ބެހެއްޓޭ މުއްދަތަކީ ހަމައެކަނި އެ ޙާލަތެއް ލާޒިމުކުރާ އެންމެ ކުރު މުއްދަތަކަށް ވާނަމައެވެ.
މަރުކަޒުތަކުގައި ބައިތިއްބާ ކުޑަކުދިންނަށް އެކުދިންގެ ޢުމުރާއި، ޖިންސާއި، އިޖްތިމާޢީގޮތުން ބިނާކުރަނިވި އަދި މުޖުތަޢުގައި ފައިދާހުރި ބައެއްގެ ގޮތުގައި ތަރުބިއްޔަތުކުރަނިވި އިޖްތިމާޢީ، ތަޢުލީމީ، ނަފްސާނީ، ޞިއްޙީ، އަދި ޖިސްމާނީގޮތުން މުހިންމު އަޅާލުމާއި، ރައްކާތެރިކަމާއި، އެހީތެރިކަމެއް އެ މަރުކަޒުގެ މާޙައުލުގެ ތެރޭގައި ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާ މަރުކަޒުތައް ވާންވާނީ، ބޮޑެތި މީހުން ބަންދުކުރާ ތަންތަނާ ވަކިން ހަދާފައިވާ، ކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި، ކޮށްފައިވާ ކުށާއި އެކަށޭނަ ތަންތަން ކަމުގައެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އިޖުރާއަތުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ކަނޑައެޅޭ ހަމަހަމަ އުސޫލެއްގެ ދަށުން މަރުކަޒުތަކުގައި ބައިތިއްބާ ކުދިންގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރުމަށްޓަކައި، އެކުދިންނަށް ޒިޔާރަތްކުރުމުގެ ޙައްޤު އެކުދިންގެ ބެލެނިވެރިންނަށާއި ޢާއިލާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މަރުކަޒުތަކުގައި ބައިތިއްބާ ކުދިން އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ގޮތުންވެސް އެއްވެސް ޖިސްމާނީ ނުވަތަ ނަފްސާނީ އަނިޔާއެއް ލިބޭފަދަ އެއްވެސް ޢަމަލެއް ނުވަތަ އިހުމާލުވާފަދަ އެއްވެސް ޢަމަލެއް ހިންގައިގެންނުވާނެއެވެ.
މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބޭ ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް، އެކުއްޖާގެ ޢުމުރާއި ފެންވަރާއި، ބަދަލުވަމުންދާ ޤާބިލިއްޔަތާ އެކަށީގެންވާ ތަޢުލީމާއި ތަމްރީނާއި ހުނަރުތައް ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިންނަށް ކަސްރަތުކުރުމާއި ކުޅިވަރުކުޅެވޭނެ އިންތިޒާމު، ހަމަޖެހިފައިވާ އުސޫލެއްގެ މަތިން ލިބެންވާނެއެވެ. އަދި ކުއްޖާއަށް ބޭނުންވާ ޞިއްޙީ ފަރުވާއާއި އިޖްތިމާޢީ އަދި ނަފްސާނީ އެހީތެރިކަމާއި ކައުންސެލިންގގެ ޚިދުމަތްތައް ދޭންވާނެއެވެ.

[މަރުކަޒުތަކުގައި ކުޑަކުދިން ބޭތިއްބުމުގެ އުސޫލު]
މަރުކަޒުގައި ކުޑަކުއްޖަކު ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެކުއްޖަކާ އެ މަރުކަޒަކުން ޙަވާލުވާންވާނީ، ޤާޟީގެ އަމުރެއް އެ މަރުކަޒަކަށް ލިބުމުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އަމުރުގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހިމެނެންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ ފުރިހަމަ ނަމާއި، ދާއިމީ އެޑްރެހާއި، ޢުމުރާއި، ޖިންސާއި، ނިސްބަތްވާ ޤައުމާއި، އެނޫންވެސް ކުއްޖާއަކީ ކާކުކަން އަންގައިދޭ މަޢުލޫމާތާއި، ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާގެ މަޢުލޫމާތު؛
ކުއްޖާ ބަހައްޓަންޖެހޭ ކަމާއި، ބަހައްޓަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބުތައް؛
ކުއްޖާ ބަހައްޓަންޖެހޭ ކަމަށް ޤާޟީ ކަނޑައެޅި ތާރީޚާއި ގަޑި؛
ކުއްޖާ ބަހައްޓަންޖެހޭ ތަން ކަމުގައި ޤާޟީ ކަނޑައެޅި ތަން؛
ކުއްޖާ ބަހައްޓަންވީ މުއްދަތު؛
މަރުކަޒުގައި ހުންނައިރު ކުއްޖާއަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ފަރުވާ.
މަރުކަޒުތަކުގައި ކުޑަކުދިން ބޭތިއްބުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ތަފްޞީލު އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[މަރުކަޒުތަކުގައި ބަލަހައްޓަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތު]
ކުއްޖާ ބަހައްޓާ މަރުކަޒުތަކުގައި ތިރީގައިވާ މަޢުލޫމާތު ލިޔުމުން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާއާބެހޭ ތަފްޞީލީ މަޢުލޫމާތު؛
ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ކުއްޖާގެ ޙާލަތު ބަޔާންކޮށްދޭ ރިޕޯޓު؛
ކުއްޖާ މަރުކަޒުގައި ބެހެއްޓިފައި ހުރި ސަބަބާއި، ބަހައްޓަން އަމުރުކުރި ފަރާތާއި، ކުއްޖާއާ ޙަވާލުވާ ފަރާތުގެ ތަފްޞީލީ މަޢުލޫމާތު؛
ކުއްޖާ ބެހެއްޓުނު އަދި ދޫކޮށްލެވުނު ދުވަހާއި ވަގުތާއި ސަބަބު؛
ކުއްޖާ ބެހެއްޓުމާބެހޭ މަޢުލޫމާތުތައް ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިންނާ ޙިއްޞާކުރެވިފައިވާ ގޮތުގެ ތަފްޞީލު؛
މަރުކަޒުގައި ބެހެއްޓުނު މުއްދަތު ފެށުނީއްސުރެ ކުއްޖާގެ ޞިއްޙީ އަދި ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ޙާލަތުގެ ތަފްޞީލު ރެކޯޑު؛ އަދި މަރުކަޒުގައި ބެހެއްޓުނު މުއްދަތު ފެށުނީއްސުރެ ކުއްޖާގެ އުޅުމަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލު.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު ގަވާއިދުން ބެލެހެއްޓުމެއް ނެތި ކުއްޖާ ބެލެހެއްޓުމަކީ އެކުއްޖާއާމެދު އިހުމާލުވުން ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.

[މަރުކަޒުގައި ބެހެއްޓުމުގެ ކުރިން ކުއްޖާއަށް ދޭންޖެހޭ މަޢުލޫމާތު]
ކުއްޖާއާ މަރުކަޒުން ޙަވާލުވާ ފަރާތުން އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ކުއްޖާއަށް ލިޔުމުންނާއި އަނގަބަހުން ޙިއްޞާކޮށް، އެ މަޢުލޫމާތު ކުއްޖާއަށް ފަހުމްވިކަން ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.
މަރުކަޒުގައި ޢަމަލުކުރާ އެންމެހައި އުސޫލުތައް؛
ކުއްޖާއަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤުތަކާއި ކުއްޖާގެ ޒިންމާތައް؛
މަރުކަޒުގައި ހުންނަ މުއްދަތުގައި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިންނާއި ޢާއިލާއާ ބައްދަލުކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިފައިވާ ގޮތް؛
މަރުކަޒުގައި ހުންނަ މުއްދަތުގައި ޤާނޫނީ އެހީތެރިކަން ލިބޭނެ ގޮތް؛
މަރުކަޒުގެ މުވައްޒަފުންގެ ޒިންމާތައް.

[މަރުކަޒުގައި ބެހެއްޓުމުގެ ކުރިން މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓް ހެދުން]
ކުޑަކުއްޖަކު މަރުކަޒަކަށް ގެންދިއުމަށްފަހު، އެކުއްޖާ އެ މަރުކަޒަށް ގެންދާތާ ގިނަވެގެން 3 (ތިނެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެ މަރުކަޒުން ކަނޑައަޅާ ފަރާތެއް މެދުވެރިކޮށް އެކުއްޖާގެ މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓެއް ހަދަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހަދާ މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓް ހަދަންވާނީ އަންނަނިވި ކަންކަން ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައެވެ.
ކުއްޖާއަށް ޖިސްމާނީ ގޮތުން ނުވަތަ ނަފްސާނީ ގޮތުން އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވޭތޯ ބެލުމަށާއި؛
ކުއްޖާއަށް ބޭނުންވަނީ ކޮން ބާވަތެއްގެ ފަރުވާއެއްތޯ ދެނެގަތުމަށާއި؛ އަދި ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެއް އެކުއްޖެއްގެ ގައިގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އެކުއްޖާ އެކަހެރިކުރަންޖެހޭތޯ ބެލުމަށް.

[މަރުކަޒުތަކުގައި ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން]
ކުޑަކުދިން މަރުކަޒުގައި ހޭދަކުރާ ދުވަސްތަކުގައި، އެކުދިން ކުށްކުރުމުން ދުރުހެލިކޮށް އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށްޓަކައި، މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް މަރުކަޒުތަކުގައި ހިންގަންވާނެއެވެ.
މަރުކަޒުތަކުން ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތަކާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ، މިނިސްޓްރީންނެވެ.

[ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ މުވައްޒަފުން]
މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަރުވާގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމަށާއި މަރުކަޒުތަކުގައި އެނޫންވެސް ޚިދުމަތްތައް ދިނުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ މަރުކަޒެއްގައިވެސް، އެކަށީގެންވާ ޢަދަދަކަށް ކައުންސެލަރުންނާއި ސޯޝަލް ވަރކަރުންނާއި ރީހެބިލިޓޭޝަން އޮފިސަރުން ތިބެންވާނެއެވެ. އަދި މީގެއިތުރުން މުދައްރިސުންނާއި، ދީނީ ޢިލްމުވެރިންނާއި، ވޮކޭޝަނަލް ތަމްރީންކޮށްދޭ ފަރާތްތަކާއި، ސައިކޮލޮޖިސްޓުންނާއި، ސައިކިއޭޓްރިސްޓުންނާއި، ދަރުމަވެރިން އަދި އެނޫންވެސް ފަންނީ މުވައްޒަފުންގެ ޚިދުމަތް ލިބެންވާނެއެވެ.
ރީހެބިލިޓޭޝަން އޮފިސަރުންގެ މަސައްކަތްތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިންނަށް އެތަނުގައި ދިރިއުޅެން އެހީތެރިވެދިނުމާއި، ޢާއިލާއާއި މުޖުތަމަޢުގެ އަފުރާދުންނާއެކު ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމުގައި އެހީތެރިވުމާއި، މުޖުތަމަޢަށް ނިކުމެ ޢާންމު ދިރިއުޅުމަށް ތައްޔާރުކޮށްދީ އެކަންކަމުގައި ކުދިންނަށް އިރުޝާދު ދިނުން؛
ކުދިންގެ އަޚްލާޤާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހުނަރުތައް ތަރައްޤީކޮށް ބައްޓަންކުރުމަށް ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން؛
އިޖްތިމާޢީ ގޮތުން އެހީތެރިވެ ތަފާތު ޖަމާޢަތްތަކާ ގުޅިގެން ކުދިން އަލުން ކުށަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަކުރުމަށާއި ރަނގަޅު ގޮތުގައި އަލުން މުޖުމަޢަށް އައުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމަށްޓަކައި ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން.

[ޞިއްޙީ ފަރުވާ ދިނުން]
މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިންނަށް ޞިއްޙީ ފަރުވާއެއް ދޭންޖެހޭ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، ލަސްނުކޮށް ފަރުވާ ލިބޭނެ އިންތިޒާމު އެ މަރުކަޒަކުން ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ. މިގޮތުން ދެވޭ ފަރުވާ ޢާއިލާއާ ޙިއްޞާކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ޢާއިލާ ނެތް ޙާލަތުގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއަށް އަންގަންވާނެއެވެ. މިގޮތުން ކުއްލިއަކަށް ބަލި ހާލު ދަށްވެއްޖެނަމަ އެމަޖެންސީކޮށް ފަރުވާދެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
އަދި މަރުކަޒުން ފަރުވާ ނުލިބޭފަދަ ބައްޔެއް ޖެހިފައިވާނަމަ، ނުވަތަ ޖެހިދާނެކަން ބެލެވޭނަމަ، އެފަދަ ފަރުވާއެއް އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ލިބިދިނުމަށްޓަކައި، ޞިއްޙީ ޚިދުމަތްދޭ މަރުކަޒަކަށް އެކުއްޖާ ބަދަލުކޮށް، އެކުއްޖާއަށް ފަރުވާ ލިބޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ.

[އަވަހަށް އަދި ކުރިން ވަކި ކަމަކަށް ޝަރުޠުކޮށް ދޫކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުޑަކުދިން ބެހެއްޓޭ މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިންގެ ތެރެއިން، ކޯޓު އަމުރުގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތުގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މިންވަރެއް ތަންފީޛުވެ ނިމިފައިވާ ކުދިން، މުޖުތަމަޢުގެ ރައްކާތެރިކަން ނުގެއްލޭނެ ގޮތެއްގެ މަތިން މުޖުތަމަޢަށް އަލުން އަހުލުވެރިކުރުވުމަށްޓަކައި، ކަނޑައެޅޭ ވަކި ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރުމުގެ ނުވަތަ ކުއްޖާ ހުރި މަރުކަޒަށްވުރެ ކުއްޖާއަށް މިނިވަންކަމާއެކު އުޅެވޭނެ، އެހެން މަރުކަޒަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިދޭންވާނެއެވެ.
މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިން ޝަރުޠަކާއެކު ދޫކުރެވެން އޮތް އެންމެ އަވަސް ފުރުޞަތެއްގައި އެކުދިން ދޫކުރުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތުން އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބޭ ކުދިން އެއް މަރުކަޒުން އަނެއް މަރުކަޒަށް ބަދަލުކުރުމަށް އެދި، ނުވަތަ ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރުމަށް އެދި ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން ނުވަތަ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ޕެރޯލް އޮފިސަރުން ޢައްޔަންކުރުން]
ޕެރޯލްގެ ދަށުން މުޖުތަމަޢަށް ދޫކުރެވޭ ކުޑަކުދިންނަށް ޕެރޯލްގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، އެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރޭތޯ ބެލުމަށްޓަކައި މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން ޕެރޯލް އޮފިސަރުން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޕެރޯލް އޮފިސަރުންގެ ޒިންމާތަކާއި، ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރާ ކުދިން ބެލެހެއްޓުމުގައި ޕެރޯލް އޮފިސަރުން ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.

[ޕެރޯލް ފުރިހަމަކުރުން]
ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާ ކުއްޖަކު އޭނާ ޢަމަލުކުރަން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޕެރޯލްގެ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފުނުވެ، ޕެރޯލްގެ މުއްދަތު ފުރިހަމަކޮށްފިނަމަ، އޭނާއަކީ ޕެރޯލް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ ކުއްޖަކު ކަމުގައި ނިންމަންވާނެއެވެ.
ވަކި ކުއްޖަކީ ޕެރޯލް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ ކުއްޖެއް ކަމަށް މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ކޯޓުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމް އިތުރަށް ތަންފީޛުކޮށްގެންނުވާނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ކޯޓުން އެކުއްޖާ ދޫކޮށްލަންވާނެއެވެ.

[ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން]
މަރުކަޒުގައި ތިބޭ ކުދިންނަށް ދިމާވާ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ޝަކުވާ ހުށަހެޅޭނެ، އަދި އެފަދައިން ހުށަހެޅޭ ޝަކުވާ ބެލޭނެ ނިޒާމެއް ކޮންމެ މަރުކަޒެއްގައިވެސް ޤާއިމުކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ ދަށުން ޝަކުވާ ހުށަހެޅޭނެ ގޮތާއި، ޝަކުވާއާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ޢާންމުކޮށް ފެންނާނެހެން ކޮންމެ މަރުކަޒެއްގައި ބަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ޝަކުވާއަކާ ގުޅޭގޮތުން އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެއް މަރުކަޒުން ނާޅައިފިނަމަ، އެކަން ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ކަމާބެހޭ ފަރާތަކަށް ކުއްޖާގެ ފަރާތުން ހުށަހެޅޭނެ އިންތިޒާމު ކޮންމެ މަރުކަޒެއްގައި ހަމަޖެހިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ޝަކުވާތަކާއި، އެ ޝަކުވާތަކާ ގުޅިގެން އެޅޭނެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ޝަކުވާ ހުށަހެޅޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 15 (ފަނަރަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއަށް މަރުކަޒުތަކުން ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.

[މަރުކަޒުތަކަށް ޤާބިލު މުވައްޒަފުން ޢައްޔަންކުރުން]
މަރުކަޒުތަކުގައި ތިބޭ ކުޑަކުދިންނާއެކު މަސައްކަތްކުރުމަށް ނުވަތަ އެކުދިން ބެލެހެއްޓުމަށް ޢައްޔަންކޮށްފައިވާ ކޮންމެ ފަރާތެއް ވާންވާނީ މަޤާމުގެ ލަޔާޤަތާއި ޤާބިލިއްޔަތުކަން ހުރި، އަދި އެކަށީގެންވާ ތަމްރީނާއި ޢަމަލީ ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ މީހުންނަށެވެ.

[މަސައްކަތް ކުރިއަށްދާ ގޮތް ބެލުން]
މަރުކަޒުތަކުގެ ޙަރަކާތްތައް ބަލައި އިންސްޕެކްޓްކުރުމަށްޓަކައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ކޮމިޓީއެއް އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އެކުލަވާލާ ކޮމިޓީގައި ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކާއި ހިލޭ ސާބަހަށް މަސައްކަތްކުރާ ޖަމާޢަތްތަކާއި ޞިއްޙީ މާހިރުންނާއި ސޯޝަލް ވާރކަރުން ހިމެނެންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ހ) ގެ ދަށުން އެކުލަވާލާ ކޮމިޓީއަށް މެންބަރުން ޢައްޔަންކުރާނެ ގޮތާއި، ކޮމިޓީން މަރުކަޒުތައް އިންސްޕެކްޓްކުރާނެ ގޮތާއި، އިންސްޕެކްޓްކުރާނެ މުއްދަތުތަކާއި، އިންސްޕެކްޝަން ރިޕޯޓު އެކުލަވާލާނެ ގޮތުގެ އިޖުރާއަތު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މިނިސްޓްރީން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[މަރުކަޒުތައް އިންސްޕެކްޓްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާ އެންމެހައި ކަރެކްޝަނަލް މަރުކަޒުތައް ބަލައި ފާސްކޮށް، އެތަންތަނުގައި ކަންކަން ހިންގަނީ މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންތޯ ބަލައި ރިޕޯޓުކުރުމަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 14/2013 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނު) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.

[މުސްތަޤިއްލު ކޮމިޝަނަކުން އިންސްޕެކްޓްކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ފަނަރަވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ޤާއިމުކުރެވޭ މަރުކަޒުތަކުގައި ކުޑަކުދިން ބޭތިއްބޭނެ ގޮތާއި، އެކުދިންނާމެދު ޢަމަލުކުރެވޭ ގޮތާއި، އެކުދިންނަށް ދެވޭ ޚިދުމަތްތައް، އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތޭތޯ ބެލުމަށާއި، އެތަންތަނުގައި ދިމާވާ ހާދިސާތައް ތަޙްޤީޤުކޮށް ބެލުމަށާއި، އެނޫންވެސް އެކަމަށް ބޭނުންވެއްޖެ ޙާލަތްތަކުގައި މަރުކަޒުތައް އިންސްޕެކްޓްކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ނުވަތަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން އުފެދިފައިވާ ކަމާބެހޭ ކޮމިޝަންތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެފަދަ ކޮމިޝަންތަކުން މަރުކަޒުތައް އިންސްޕެކްޓްކުރުމަށްފަހު ކަމާގުޅޭގޮތުން ތައްޔާރުކުރާ ރިޕޯޓު، ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް ހުށަހެޅުމުގެ އިތުރުން، އެފަދަ ރިޕޯޓުތައް، ކުޑަކުދިންގެ ކަރާމާތަށް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ގޮތަށް ޢާންމުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު އެފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާތަކުން އިންސްޕެކްޓްކުރުން]
ދިވެހިރާއްޖެއިން ބައިވެރިވެފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާއެއްގެ ދަށުން ނުވަތަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާއަކާއެކު ދިވެހިރާއްޖެއިން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ މަރުކަޒުތައް އިންސްޕެކްޓްކުރުމުގެ ހުއްދަ އެ ޖަމްޢިއްޔާއަކަށް، ނުވަތަ އެ މުޢާހަދާއެއް ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިސްލާމްދީނުގައި ޙައްދު އަދި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށްކުށާގުޅޭ ޚާއްޞަ އުސޫލު]

[ޙައްދު އަދި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށްކުށާގުޅޭ]
އިސްލާމްދީނުގައި ޙައްދު އަދި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ކުޑަކުއްޖަކު ކޮށްފިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި ޢަމަލުކުރާނީ މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ. އެފަދަ ޚާއްޞަ އުސޫލުތަކެއް ބަޔާންކުރުމުގެ ބޭނުމަކީ، ކުޑަކުދިންނަކީ، ބޮޑެތި މީހުންނާ އެއް މިންވަރަކަށް ތަސައްރަފު ފުދިފައިވާ ބައެއް ކަމުގައި ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ކުޑަކުދިން ކަމުގައި ދެކި، އެކުދިންގެ ތަސައްރަފު ފުދިފައިވާ މިންވަރު ދެނެގަތުމަށް ބާރުއެޅުމަށާއި، އެފަދަ ކުށްކުށް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައާއި އެފަދަ ކުށްކުށާގުޅޭ ދަޢުވާ އުފުލުމުގައާއި ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢާގައި ފުރިހަމަކުރަން ލާޒިމުކުރާ ކަންކަން ފުރިހަމަވެފައިވޭތޯ ބެލުމަށް ބާރުއެޅުމެވެ.

[ތަޙްޤީޤުކުރުމާއި ދަޢުވާ އުފުލުން]
އިސްލާމްދީނުގައި ޙައްދު އަދި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ކުޑަކުއްޖަކު ކޮށްފިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި އެ މައްސަލައެއް ބަލާނީ، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިންނެވެ. މި ޙާލަތުގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ކުއްޖާއަށް ނަފްސާނީ އަދި އިޖްތިމާޢީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީ، ހުރިހާ މަރުޙަލާއެއްގައި ކުއްޖާގެ ޙައްޤުތަކާއި މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރަންވާންއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ ކުށްކުށާގުޅޭ ކޮންމެ މައްސަލައެއްވެސް ތަޙްޤީޤުކޮށް، ދަޢުވާ އުފުލުމަށްޓަކައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ފޮނުވަންވާނީ، ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު އަންގައިދޭ ރިޕޯޓާ އެކުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ އެސެސްމަންޓްގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ޙާލަތު؛
ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތު؛
ކުޑަކުއްޖާއަކީ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިންގުމުގައި، ރޭވުންތެރި ނުފޫޒެއްގެ ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެކްސްޕްލޮއިޓޭޝަންގެ ޢަމަލެއްގެ ޝިކާރައަކަށް ވެފައިވާ ކުއްޖެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން؛
ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށަކީ ކިހާވަރެއްގެ ނޭދެވޭ ޢަމަލެއްކަމާއި، އަދި އެކަމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ނުވަތަ ޝަރުޢީ ގޮތުން ކުރުން މަނާކުރެވިފައިވާ ޢަމަލެއްކަން ކުއްޖާއަށް އެނގޭ މިންވަރު.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުގައި ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ނިންމަންވާނީ މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ އެސެސްމަންޓަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށާ ގުޅޭގޮތުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ކަމަށް މި ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެންމެހައި ކަންކަން ފުރިހަމަވާ ޙާލަތުގައެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރަންވާނީ، މި ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މައްސަލައެއް ތަޙްޤީޤުކުރަންވާނީ، އަދި އެފަދަ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ކުއްޖާއާ ސުވާލުކުރަންވާނީ، ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިޔާ ނުވަތަ ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާ ފަރާތެއްގެ ހާޒިރުގައެވެ. އަދި އެއިން ފަރާތަކަށް ހާޒިރުވެވެން ނެތް ޙާލަތެއްގައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ ކަމާބެހޭ އޮފިސަރެއްގެ ހާޒިރުގައެވެ.
ހައްޔަރުކުރުމާއި ބަންދުކުރުމާއި ހައްޔަރަށްނުވާ ގޮތަށް ފުލުހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށަށް ގެނައުމާއި ފުލުހުންގެ އިދާރާއަށް ހާޒިރުކުރުމާއި، ސުވާލުކުރުމާއި ބަލައި ފާސްކުރުން ހިމެނޭގޮތުން، ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ އެއްވެސް މަރުޙަލާއަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގައި ވަކި އުސޫލެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ޙާލަތުގައި، މި މާއްދާގެ ދަށުން ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދެވަނަ ބައި (ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ.
މި އަކުރުގެ (3) ވަނަ ނަންބަރު އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގައިވެސް، އެކުއްޖާއަކީ ކުޑަކުއްޖަކަށްވީތީ ލިބިދޭންޖެހޭ އެންމެހައި ޙައްޤުތައް އެކުއްޖާއަށް ލިބިދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ފުލުހުން ހިންގާ ތަޙްޤީޤުތައް ހިންގުމުގެ އިޖުރާއަތުތައް ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދެއް، މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ދާއިރާގެ ތެރޭގައި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިން އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާ އުފުލުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުސޫލުތައް ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދެއް، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.

[ކުށް ސާބިތުކުރުމުގެ މިންގަނޑު]
އިސްލާމްދީނުގައި ޙައްދު އަދި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއްގެ ދަޢުވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުކުރެވޭނީ، ހަމައެކަނި އަންނަނިވި ބާވަތުގެ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ.
ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުއްޖާގެ އިޢުތިރާފު؛ ނުވަތަ ލޮލަށް ފެނުނު މީހުންގެ ހެކިބަސް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ހެކި ދައުލަތުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ، އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރެވެ.

[ޝަރީޢަތް ހިންގުން]
އިސްލާމްދީނުގައި ޙައްދު އަދި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއްގެ މައްސަލަ ޝަރީޢަތުން ބެލުމުގައި، އެއްވެސް ޙާލެއްގައި، އެއްވެސް ޝުބުހާއެއް އޮވެއްޖެނަމަ، ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް އިސްލާމްދީނުގައި ޙައްދު އަދި ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ސާބިތުވީ ކަމަށް ޤާޟީ ކަނޑައަޅައިގެންނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާގެ ކިބައިގައާއި، ކުށުގެ ހުރިހާ ޢުންޞުރެއްގައާއި، ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ހެކިތަކުގައި އަދި އެނޫންވެސް ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ އެއްވެސް ކަމެއްގައި، އެއްވެސް ޝުބުހާއެއް އެކުލެވިގެންވޭތޯ ޝަރީޢަތުން ޔަޤީންކުރުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ޤާޟީ ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށްކުރުމަށް ކުއްޖާ ތަސައްރަފު ފުދިފައިވާ މިންވަރު؛ އަދި ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުއްޖާގެ ކިބައިގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭކަމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢާގައި ބަޔާންކުރާ އެންމެހައި ޝަރުޠުތައް އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ފުރިހަމަވެފައިވާކަން؛ އަދި ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވަނީ ކުއްޖާގެ އިޢުތިރާފަށް ބިނާކޮށް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ އިޢުތިރާފުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭކަމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢާގައި ބަޔާންކުރާ އެންމެހައި ޝަރުޠުތައް އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ފުރިހަމަވެފައިވާކަން؛ އަދި ކުށް ސާބިތުކުރަނީ ލޮލަށް ފެނުނު ހެކީންގެ ހެކިބަހަށް ބިނާކޮށް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ހެކިބަހުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭކަމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢާގައި ބަޔާންކުރާ އެންމެހައި ޝަރުޠުތައް އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ފުރިހަމަވެފައިވާކަން؛ އަދި ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށުގެ ރުކުންތަކުގައި ނުވަތަ ޢުންޞުރުތަކުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭކަމަށް އިސްލާމީ ޝަރީޢާގައި ބަޔާންކުރާ އެންމެހައި ޝަރުޠުތައް އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ފުރިހަމަވެފައިވާކަން؛ އަދި ތުހުމަތުކުރެވޭ ޢަމަލު ހިނގުމަށް މެދުވެރިވި ޙާލަތްތަކާއި، އެ ޙާލަތްތަކުގެ ސަބަބުން ކުއްޖާގެ ވިސްނުމާއި އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރަށް އަސަރުކޮށްފައިވާ މިންވަރު.

[ޝަރީޢަތް ހިންގުމުގެ އުސޫލު]
މި ބާބުގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ ކުށެއްގެ ޝަރީޢަތް ކުރިއަށްގެންދަންވާނީ ކުއްޖާގެ ކަރާމާތަށް އެއްވެސް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ގޮތެއްގެމަތިން، ކުއްޖާގެ އިހުސާސްތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިގެންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ހިންގާ ޒިނޭގެ ކުށެއްގެ ޝަރީޢަތެއްގައި، ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކުށުގައި އެކުލެވޭ ބަދުއަޚްލާޤީ ޢަމަލުތަކުގެ ތަފްޞީލުތައް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ތަކުރާރުކޮށް ކިޔުއްވައި، ނުވަތަ ޤަޞްދުގައި ލަދުވެތިކަން ނުވަތަ ބިރުވެރިކަން އިހުސާސްކުރުވުމުގެ މަޤްޞަދުގައި ކުއްޖާއާ ސުވާލުތައް ކުރިމަތުކުރުވައި ނުވަތަ އެފަދަ މޭރުމަކުން މުޚާޠަބުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

[އެހެނިހެން ކަންކަން]

[ކުއްޖާގެ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ހައިސިއްޔަތު ގެއްލުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުއްޖަކު ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ދަށަށް ގެނެވިފައިވަނިކޮށް، އޭނާގެ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ހައިސިއްޔަތު ގެއްލިއްޖެނަމަ، އެ މީހަކާމެދު ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރަމުން ގެންދަންވާނީ، އަދި ފިޔަވަޅު އަޅަމުން ގެންދަންވާނީ އެ މީހަކީ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްކަމުގައި ވީނަމަވެސް، މި ޙާލަތުގައިވާ މީހާގެ ޢުމުރުން 21 (އެކާވީސް) އަހަރު ފުރުމުން، އޭނާއާމެދު ހިނގަމުންދާ މައްސަލަ، ނުވަތަ އޭނާއަކީ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ދެކިގެން އެޅިފައިވާ އެންމެހައި ފިޔަވަޅެއް، ބާޠިލުވީއެވެ.

[ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގައި ފައިސާ ހިމެނުން]
މި ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޤާއިމުކުރަންޖެހޭ ކޯޓުތަކާއި މަރުކަޒުތައް ޤާއިމުކުރުމަށާއި، ޚާއްޞަ ތަމްރީންދިނުމަށާއި، އެނޫންވެސް ވަސީލަތްތަކާއި ޚިދުމަތްތައް ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މުއައްސަސާތަށްކަމަށްވާ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއާއި ކުޑަކުދިންގެ މައްސަލަތައް ބެލުމުގެ ޒިންމާ ޙަވާލުކުރެވިފައިވާ ކޯޓުތަކާއި، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހާއި މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްފަދަ މުއައްސަސާތަކާއި އިދާރާތަކާ ހަވާލުކުރާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 60 (ފަސްދޮޅަސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާއިން ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ. އަދި ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓް ކަނޑައަޅާއިރު، މި މުއައްސަސާތަކާއި އިދާރާތަކާ ޙަވާލުކުރާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާ ބަޖެޓް އެ މުއައްސަސާއެއް ނުވަތަ އިދާރާއެއްގެ ޖުމްލަ ބަޖެޓުގައި ހިމަނައި، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓް އެކަށައެޅުމުގެ މަރުޙަލާގައި، މުއައްސަސާތަކާއި އިދާރާތަކާ މަޝްވަރާކޮށް، ޚިޔާލު ހުށަހަޅަން ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ.

[މި ޤާނޫނަށް ވާޞިލުވެވުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުދިން ހާޒިރުކުރެވޭ ކޮންމެ ތަނެއްގައި މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތައް، އެކުއްޖާއަށް، އަދި އެ ތަނަކަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ކޮންމެ ފަރާތަކަށްވެސް، ފަސޭހަކަމާއެކު ބަލައި ދިރާސާކުރެވޭނެ އިންތިޒާމު ހަމަޖެހިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.

[ޒާތީ ކަންތައްތައް ރައްކާތެރިކުރުން]
އެންމެހައި މަރުޙަލާއެއްގައިވެސް، ކުއްޖާގެ ޒާތީ ކަންކަމުގެ ޙައްޤަށް އިޙްތިރާމުކުރަންވާނެއެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ކުއްޖާގެ ނަމާއި، އެޑްރެހާއި، ސްކޫލާއި، ނުވަތަ ސީދާގޮތުން ނުވަތަ ނުސީދާގޮތުން ނަމަވެސް ކުއްޖާއަކީ ކާކުކަން އެނގޭނެ ފަދަ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް ނުވަތަ އޭނާގެ ތަސްވީރެއް، އެއްވެސް މީޑިއާގެ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ވަސީލަތެއްގައި ޝާއިޢުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައި ވީނަމަވެސް، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށްޓަކައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ޙާލަތުތަކެއްގައި އަދި ލިޔުމުން ރެކޯޑުކުރެވޭ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި، ކޯޓުން ހުއްދަކުރާ މިންވަރެއް ޢާންމުކުރެވިދާނެއެވެ.

[ރެކޯޑުތައް]
ކުއްޖާގެ ރެކޯޑުތައް ބަހައްޓަންވާނީ ސިއްރުގެ ގޮތުގައި އަދި ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ނުލިބޭ ގޮތަށެވެ. އެފަދަ ރެކޯޑުތަކަށް ވާޞިލުވެވޭނީ ކޯޓު އަމުރަކުން ހުއްދަ ލިބިގެން، ކުއްޖާގެ މައްސަލަ ބަލާ ފަރާތަށާއި ކަނޑައެޅިގެން އެކަމަށް ހުއްދަކުރެވޭ އެހެން ފަރާތްތަކަށެވެ.
އެއްވެސް މީހެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ ދަޢުވާއެއްގައި، އޭނާގެ ކުޑައިރުގެ ރެކޯޑު އޭނާއާ ދެކޮޅަށް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ހިމެނޭ ކުޑަކުދިންގެ ޤައުމީ ޑެޓާބޭސްއެއް ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިން އެކުލަވާލައި، ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި ކުދިންގެ ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ނުހިމެނޭގޮތަށް ކުޑަކުދިންގެ ކުށްކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުގެ ޢަދަދާއި ބާވަތާއި، ކުށްކުރާ ކުދިންގެ ޢުމުރުފުރާތަކާއި ޖިންސާއި، ކުށްކުރުމުގެ ޓްރެންޑްތައް އެނގޭނެ މަޢުލޫމާތާއެކު، ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްގެ އަހަރީ ރިޕޯޓާއެކު ކޮންމެ އަހަރަކު އެއްފަހަރު ޝާއިޢުކޮށް، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހާއި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހާ ޙިއްޞާކުރަންވާނެއެވެ.

[މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ ކުޑަކުދިން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު، ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ގޮތުން އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ބަންދެއްގައި ކުއްޖަކު ހުރިނަމަ، އެ ޙުކުމެއް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ޙުކުމްގެ ބާކީއޮތް ބައި މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކުޑަކުދިންގެ މަރުކަޒެއްގައި ނުވަތަ ޕްރޮބޭޝަންގައި ފުރިހަމަކުރުމަށްޓަކައި ބަދަލުކުރުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށްޓަކައި، ޙުކުމް ތަންފީޒު ކުރަމުންދާ ކުދިންގެ މަޢުލޫމާތު މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި އެ މަޢުލޫމާތު ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ލިބޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 60 (ފަސްދޮޅަސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތް ނިންމުމުގެ މަރުޙަލާގައި، މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކަށާއި، މިންގަނޑުތަކާއި، ހަމަތަކަށް ފުރިހަމައަށް ތަބާވުމާއި، މި ޤާނޫނުން ކުއްޖާއަށް ލިބިދީފައިވާ އެންމެހައި ޙައްޤުތަކާއި، ރައްކާތެރިކަމާއި، ޙިމާޔަތާއި، އެހީތެރިކަމާއި، ފުރުޞަތުތަކާއި، ވަސީލަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވެގެންވާ ކަމެކެވެ.

[ގަވާއިދު ހެދުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ ތިރީގައިވާ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުންނެވެ.
ޝަރުޢީ މަރުޙަލާގައި ކުޑަކުދިންނާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުސޫލުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދު ހަދާނީ ޖުވެނައިލް ކޯޓުންނެވެ.
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖާއާމެދު ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ އުސޫލުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިންނެވެ.
ތުހުމަތުގައިވާ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ ކުރީ މަރުޙަލާގައި ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަނަށް ފޮނުވުމާބެހޭ އުސޫލުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުވެނައިލް ޖަސްޓިސްއިންނެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ކުއްޖާ ޑައިވަރޝަނަށް ފޮނުވުމާބެހޭ އުސޫލުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ ޖުވެނައިލް ކޯޓުންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 82 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަރުކަޒުތަކާގުޅޭ ގަވާއިދުތަކާއި، ޕެރޯލްއާގުޅޭ ގަވާއިދުތައް ހަދާނީ މިނިސްޓަރެވެ.
މަތީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ފިޔަވައި، އެހެން ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ގަވާއިދު ހަދާނީ މިނިސްޓްރީންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހަދައި، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގަވާއިދުތައް އެކުލަވާލައި، ޝާއިޢުކުރުމުގެ ކުރިން، ކަމާގުޅުންހުރި މުއައްސަސާތަކުން އެ ގަވާއިދުތައް މުރާޖަޢާކުރަންވާނެއެވެ.

[އުވާލެވޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު، އަންނަނިވި ޤާނޫނުތަކުގެ މާއްދާތަކާއި ގަވާއިދު އުވުނީއެވެ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/91 (ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމާ ބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ އަންނަނިވި މާއްދާތައް:
ބުނެވިދިޔަ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާ؛
ބުނެވިދިޔަ ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާ؛
ބުނެވިދިޔަ ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާ؛ އަދި ބުނެވިދިޔަ ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2010 (ޢާންމު އިޖްތިމާޢީ މިންގަނޑުތަކާ ޚިލާފު ޢަމަލުތައް ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ އަންނަނިވި މާއްދާތައް:
ބުނެވިދިޔަ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާ؛
ބުނެވިދިޔަ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާ؛ އަދި ބުނެވިދިޔަ ޤާނޫނުގެ 38 ވަނަ މާއްދާ.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2010 (ގޭންގު ކުށްތައް މަނާކުރުމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ
(ށ)؛
20 ޖަނަވަރީ 2019 ގައި ޢަމަލުކުރަން ފަށާފައިވާ "ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ގަވާއިދު".

[މި ޤާނޫނަށް އިސްކަންދިނުން]
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވި ކަމުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ކުޑަކުދިންނާމެދު ޢަމަލުކުރުމުގައި، މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅި ބަޔާންވެގެންވާ އުސޫލުތަކާއި ހަމަތަކާއި ކަންކަމާ އެހެން ޤާނޫނެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލުތަކާއި ހަމަތަކާއި ކަންކަމާ ފުށުއަރާނަމަ، އިސްކަން ދޭންވާނީ، މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅި ބަޔާންވެގެންވާ އުސޫލުތަކާއި ހަމަތަކާއި ކަންކަމަށެވެ.

[ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، މި ޤާނޫނު ފާސްވެ، ތަޞްދީޤުކޮށް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 12 (ބާރަ) މަސްދުވަސް ހަމަވާ ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ.

[މާނަކުރުން]
މި ޤާނޫނުގައި ވަކި ޢިބާރާތެއް ނުވަތަ ލަފްޒެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތުން ކަނޑައެޅިގެން އެހެން މާނައެއް ދޭހަނުވާހާ ހިނދަކު، އަންނަނިވި ޢިބާރާތްތަކާއި ލަފްޒުތަކަށް ދީފައި އެވަނީ، އެ ޢިބާރާތްތަކާއި ލަފްޒުތަކަށް ތިރީގައި ދީފައި އެވާ މާނަކުރުމެވެ.
"ކުޑަކުއްޖެއް" ނުވަތަ "ކުއްޖެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޖިނާއީ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ކުޑަކުދިންނާ ގުޅޭގޮތުން ކަމުގައިވާނަމަ، މީލާދީގޮތުން ޢުމުރުން 15 (ފަނަރަ) އަހަރު ފުރި، އެހެންނަމަވެސް 18 (އަށާރަ) އަހަރު ފުރިފައިނުވާ ކުޑަކުދިންނަށެވެ. އެނޫން ޙާލަތުގައި އެއީ މީލާދީގޮތުން ޢުމުރުން 18 (އަށާރަ) އަހަރު ފުރިފައިނުވާ ކޮންމެ ކުއްޖެކެވެ.
"ބެލެނިވެރިޔާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މައިންބަފައިންނާއި، ޝަރުޢީ ބަލަދުވެރިންނާއި، ޙަޟާނަތު ލިބިފައިވާ ފަރާތާއި ޤާނޫނީ ބެލެނިވެރިންނާއި ކުއްޖާގެ ބެލެނިވެރިކަމާ އެވަގުތަކު ޙަވާލުވެ ތިބޭ މީހުންނަށެވެ. ޝަރުޢީ ބަލަދުވެރިންނާއި، ޙަޟާނަތު ލިބިފައިވާ ފަރާތާއި ޤާނޫނީ ބެލެނިވެރިން މާނަކުރާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) އާއި އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
"ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލު ހިންގާ ކުޑަކުދިން" ނުވަތަ "ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުޑަކުދިން" ނުވަތަ "ތުހުމަތުގައިވާ ކުދިން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޖިނާއީ ކުށް ކަނޑައެޅުމުގެ ޤާނޫނަކާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ ކޮންމެ ކުއްޖަކަށް ނުވަތަ ކުދިންނަށެވެ.
"ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އ.ދ ގެ ކޮންވެންޝަން އޮން ދަ ރައިޓްސް އޮފް ދަ ޗައިލްޑް އަށެވެ.
"ކުޑަކުދިންގެ މަރުކަޒު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާއާއި 82 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަރުކަޒުތަކަށެވެ.
"ޤާޟީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން އުފައްދާފައިވާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ޤާޟީއަކަށް، ނުވަތަ އެ ޤާޟީއެއްގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ނުވަތަ އިލްތިމާސްކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައިނަމަ، އެ ޤާޟީގެ އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ނުވަތަ އިލްތިމާސްކުރުމުގެ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންނަށެވެ.
"މިނިސްޓްރީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދާޚިލީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެއިރެއްގައި ޙަވާލުކުރެވިފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއަށެވެ.
"މިނިސްޓަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދާޚިލީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެއިރެއްގައި ޙަވާލުކުރެވިފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާގެ ވަޒީރަށެވެ.
''ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއް'' ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކުށްތަކަށެވެ.
"ކުޑަކުދިންގެ މަރުކަޒު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 79 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަރުކަޒުތަކުގެ ތެރެއިން މަރުކަޒަކަށެވެ.
"ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ބޮޑެތިމީހުންގެ މައްޗަށް ހިންގާ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމާ މުޅިން ވަކިވެފައިވާ، ކުށުގެ ޖިނާއީ ޒިންމާއުފުލަންޖެހޭ ޢުމުރުފުރައިގެ ކުދިންނަށް އަމާޒުވާ، ޚާއްޞަ ޤާނޫނާއި، ސިޔާސަތުތަކަކާއި، އުސޫލުތަކާއި އިޖުރާއަތްތަކާއި އަސާސްތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ، ކުޑަކުދިންނަށް ލިބިދޭންޖެހޭ ޚާއްޞަ ރައްކާތެރިކަމާއި އެހީތެރިކަން ލިއްބައިދޭ، ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެންމެ ފައިދާހުރި ގޮތަށް އިސްކަން ދޭ ނިޒާމެކެވެ.
"ކުށުގެ ޖިނާއީ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ އެންމެ ހަގު ޢުމުރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ކުށުގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ އެންމެ ހަގު ޢުމުރެވެ. އަދި ކުށުގެ ޖިނާއީ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހޭ ޢުމުރަށްވުރެ ހަގު ޢުމުރުގެ ކުދިންނަކީ އެކުދިން ކުރާ ކުށުގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާ އުފުލަން ނުޖެހޭ ޢުމުރު ފުރައިގެ ކުދިންނެވެ.
"ޢުމުރަށް ބަލައި ކުށްވެރިނުކުރުން ނުވަތަ ސްޓޭޓަސް އޮފެންސަސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ ކުޑަކުއްޖަކަށްވުމުން ނުވަތަ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ހައިސިއްޔަތުގެ ސަބަބުން ކުށަކަށްވާ މައްސަލަތަކަށެވެ. މިގޮތުން ކުޑަކުއްޖަކު އެ ޢަމަލުކޮށްފިނަމަ ކުށަކަށްވާ، އެހެންނަމަވެސް، ބޮޑު މީހަކު އެ ޢަމަލުކުރުމުން ކުށަކަށް ނުވާ މައްސަލަތަކެވެ.
"ކޭސް ކޮންފަރެންސިންގ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކަމާގުޅުންހުރި މުއައްސަސާތައް އެކުވެ ކުއްޖާގެ މައްސަލައިގައި ވަށާޖެހޭ އެހީތެރިކަމެއް ދިނުމަށް ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބޭއްވޭ ބައްދަލުވުންތަކަށެވެ.
"ކޮމިއުނިޓީ ކޮންފަރެންސިންގ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހާދިސާއެއް ހިނގުމުން އެ މައްސަލައިގައި ސީދާ އަސަރުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކާއެކު މުއައްސަސާތަކާއި މުޖުތަމަޢުން އެހީތެރިއެއް ހިމެނޭ ގޮތަށް ލިބުނު ގެއްލުން ފޫބައްދަން މަސައްކަތްކުރުމަށް ބޭއްވޭ ބައްދަލުވުންތަކަށެވެ.
''ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާ ފަރާތް'' ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކުޑަކުދިންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކޮށްދިނުމަށާއި އެކުދިންގެ މަޞްލަޙަތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކާއި، އަމިއްލަ ޖަމިއްޔާ ޖަމާޢަތްތަކާއި، ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ގާޑިއަން އެޑް-ލިޓެމް އާއި އަމިކަސް-ކިއުރިޔައި ގެ ދައުރު އަދާކުރުމަށް ކޯޓުން ހުއްދަދޭ ފަރާތްތަކާއި، ޤާނޫނީ ވަކީލުންނާއި އަދި ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރެވިދާނެކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އެހެނިހެން ފަރާތްތަކެވެ.
"ޑައިވަރޝަންގެ ޕްރޮގްރާމް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ކުދިންނަށް ޝަރުޢީ ނިޒާމުން ބޭރުން ފުރުޞަތުތައް ހޯދާދިނުމަށެވެ. މިގޮތުން ޕްރޮގްރާމްތައް އެކުލަވާލައި އެ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ އެހީގައި ކުދިން ބައިވެރިކޮށް އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނެއުމަށް އެހީތެރިވުމުގެގޮތުން ހިންގޭ ބަދަލު ޕްރޮގްރާމްތަކަކީ ކުށުގެ ތުހުމަތު ކުރެވޭ ހިސާބުން ފެށިގެން (ހައްޔަރުނުކުރިނަމަވެސް) ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ކުއްޖާއާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ކުރިންވެސް ދެވިދާނެ ފުރުޞަތެކެވެ.
"ޕްރޮބޭޝަން އޮފިސަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ވަކި މުއްދަތަކަށް ކަމާގުޅޭ މުއައްސަސާއަކުން ޢައްޔަންކުރެވޭ ފަރާތެކެވެ. މިގޮތުން، އެފަރާތަކީ ކުއްޖާގެ ޙާލަތު ދެނެގަތުމަށް އެސެސްމަންޓް ހެދުމާއި، ކުއްޖާއަށް އެންމެ އެކަށޭނެ ޕްރޮގްރާމް ޕްލޭންއެއް އެކުލަވާލުމާއި އެ ޕްރޮގްރާމް ގެންދާއިރު ކުއްޖާގެ އުޅުން / ޢަމަލުތައް ސުޕަވައިޒްކޮށް ބަލަހައްޓައި ރިޕޯޓުކުރާނެ ފަރާތެކެވެ. މި މަސައްކަތުގައި އިޖްތިމާޢީ އެހީތެރިންނާއި ކައުންސެލިންގއާއި ސައިކޮލޮޖީ ދާއިރާގެ މީހުން މަސައްކަތްކުރެއެވެ.
"ރުޖޫޢީ އިންޞާފު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކުށުގެ ސަބަބުން ސީދާ އަސަރުކުރި ފަރާތްތައް އެކުވެ، އެފަރާތްތަކުގެ އިހުސާސްތަކާއި ބޭނުންތައް ދެނެގަނެ، އަދި މީހުންނަށާއި ގުޅުންތަކަށް ލިބުނު ގެއްލުން ފޫބެއްދޭނެ ގޮތެއް އެކުލަވާލައި، ކުއްޖާގެ ފަރާތުން މިފަދަ ކަމެއް ތަކުރާރުނުވާނެ ގޮތް ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތު ތަނަވަސްކޮށްދިނުމެވެ.
"ކެއަރ އެންޑް ވެލްފެއަރ އޯޑަރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޢާއިލާއަށް ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ދިނުމަށްޓަކައި ޢާއިލާއަށް ޚާއްޞަކޮށް ޕްރޮގްރާމްތައް އެކުލަވާލައިގެން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށެވެ.