ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު
(2022/R-101)

[އިބްތިދާއީ ކަންކަން]

[ތަޢާރުފު]
މިއީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ކުރިޔަށް ގެންދިއުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށް އެ ޤާނޫނުގެ 425 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހަދައިފައިވާ ގަވާއިދެވެ.

[ނަން]
މި ގަވާއިދަށް ކިޔާނީ، "ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު" މި ގޮތަށެވެ.

[ގަވާއިދުގެ މަގުސަދު]
މި ގަވާއިދުގެ މަގުސަދަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ތަންފީޛުކޮށް ހިނގުމުގެ ކަންކަން އިންތިޒާމުކޮށް، އެ ޤާނޫނު ތަންފީޛުކުރުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން، ޢަމަލުކުރާނޭ ގޮތްތަކުގެ ތަފްސީލުތަކާއި އިރުޝާދުތައް ބަޔާންކުރުމެވެ.

[ޤާނޫނަށް އިސްކަން ދިނުން]
މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަކާއި ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެއްވެސް ކަމެއް ފުށުއަރާނަމަ، އެ ކަމެއް މާނަކޮށް ތަންފީޛުކުރަންޖެހޭނީ، އެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތަށް އިސްކަންދީގެންނެވެ.

[ރަދީފު]
މި ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިގެން އެހެން ގޮތަކަށް ދޭހަވާ ގޮތަށް އެ ލަފުޒެއް ނުވަތަ އެ އިބާރާތެއް ބޭނުންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެ ލަފުޒަކަށް ނުވަތަ އިބާރާތަކަށް ދީފައިވާނީ ތިރީގައި ދީފައިވާ މާނައެވެ.
"މި ގަވާއިދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ހަދައިފައިވާ މި ގަވާއިދަށާއި، މި ގަވާއިދަށް ގެންނަ އިޞްލާޙުތަކަށެވެ.
"ހިންގުމުގެ އިސް މަގާމެއްގައި ހުރި މީހެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ ތަނެއްގެ ސެކްޝަންތަކުގެ އެންމެ އިސްވެރިން ފެށިގެން މަތީގެ އިދާރީ މަޤާމުތައް ފުރާ މީހުންނާއި އެ ތަނެއްގެ ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅައި ތަންފީޛުކުރާ ގުނަވަނުގެ ޑިރެކްޓަރުންނާއި މެންބަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީހުންނަށެވެ.
"ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރާ ލިޔުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކޯޓުގެ މަރުޙަލާތަކުގައި ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް އެ ޚަޞްމެއްގެ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރުމަށް މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ފުރިހަމަވާ ގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ޕަވަރ އޮފް އެޓާރނީއާއި ޤަރާރާއި، އެ ނޫންވެސް ލިޔުމަށެވެ.
"ރަޖިސްޓްރާރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ހައިކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރއާއި އެ މަޤާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ހަވާލުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކާއި، ރަޖިސްޓްރާރ ނެތް ހާލަތެއްގައި ރަޖިސްޓްރާރގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ހަވާލުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތައް ވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ.
"މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުން" ނުވަތަ "މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުގެ ބަދަލުގައި އެ މައްސަލަ ބެލުމަށް ވަގުތީގޮތުން ހަވާލުވެފައިވާ ފަނޑިޔާރު ވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ.
"ދަޢުވާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭ މައްސަލަތަކާއި ފުރަތަމަ މަރްޙަލާގައި ހައިކޯޓުން ބަލާ މައްސަލަތަކާއި، ބަލަމުންދާ މައްސަލައަކާއި ގުޅުވައިގެން ހުށަހެޅޭ ރައްދު އިސްތިއުނާފްތަކާއި ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތައް ހިމެނޭ ގޮތުންނެވެ.

[ދަޢުވާ ކުރުމުގެ ހައިސިއްޔަތު އަދި ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރުން]

[ދަޢުވާ ކުރުމުގެ ހައިސިއްޔަތު]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ކޮންމެ ޠަބީޢީ ޝަޚުޞަކަށް، އަދި ޤާނޫނީޝަޚުޞަކަށް އެ ފަރާތެއް އަމިއްލައަށް ނުވަތަ އެ ފަރާތުން އައްޔަނުކޮށް ކަނޑައަޅާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު މެދުވެރިކޮށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުން އިޚްތިޞާޞް ލިބިދީފައި އޮންނަ ބާވަތުގެ މައްސަލަތަކުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި ދާޢުވާ އުފުލައި ނުވަތަ ދަޢުވާއެއް ދިފާޢުކޮށް ހެދިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ކޯޓަށް ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅޭނީ، އެ މައްސަލައެއްގައި އެ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް އަދި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ސަބަބެއް އޮތްނަމައެވެ.

[ދުސްތޫރީ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ހައިސިއްޔަތު]
ދުސްތޫރީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރުމުގެ ހައިސިއްޔަތު ކޮންމެ ފަރާތަކަށްމެ ލިބިގެންވެއެވެ.

[ގިނަ ޚަޞްމުން މައްސަލަ ހުށަހެޅުން]
އެއް އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ ދަޢުވާއެއް ނުވަތަ ދަޢުވާތަކެއް ހިމެނޭ މައްސަލަތަކުގައި އެއް ފަރާތަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތުން އެކުވެގެން، އެއް މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި، އެއް ފަރާތަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތުގެ މައްޗަށް މައްސަލަ ރައްދުވާ ގޮތަށް ވެސް އެފަދަ މައްސަލަތައް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރުން]
ދައުލަތުން ދަޢުވާކުރާ މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި އަދި ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ ރައްދުވާގޮތަށް ހުށަހެޅޭ މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ހައިކޯޓުގައި ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރާނީ، ބަންޑާރަ ނައިބު ނުވަތަ އޭނާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލުންނެވެ.
ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރުމަށް ބަންޑާރަ ނާއިބުގެ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރާނީ، މި ގަވާއިދުގެ 24 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ލިޔުމަކުންނެވެ.
ބަންޑާރަ ނާއިބުގެ މަޤާމު ހުސްވެފައިވާ ވަގުތުތަކުގައި ބަންޑާރަ ނާއިބުގެ އޮފީސް ހިންގަން ހަވާލުވެފައިވާ ވެރިއަކު އައްޔަނުކުރާ ބަންޑާރަ ނާއިބު އޮފީހުގެ ޤާނޫނީ ވަކީލުންނަށް ހައިކޯޓުގައި ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރެވޭނެއެވެ.

[ޕާޓްނަޝިޕް]
ޕާޓްނަޝިޕެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ޕާޓްނަޝިޕަކުން އައްޔަނުކުރާ ޕާޓްނަރަކު ނުވަތަ އެ ޕާޓްނަޝިޕަކުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ކުންފުނި]
ކުންފުންޏެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން އައްޔަނުކުރާ އެ ކުންފުނީގެ ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހަކު ނުވަތަ އެ ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ޖަމުއިއްޔާ ނުވަތަ ޖަމާޢަތެއް ނުވަތަ ކްލަބް]
ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ޖަމުއިއްޔާއެއް ނުވަތަ ޖަމާޢަތެއް ނުވަތަ ކްލަބެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ތަނެއްގެ ހިންގާ ކޮމިޓީން އައްޔަނުކުރާ އެ ތަނެއްގެ ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ތަނެއްގެ ހިންގާ ކޮމިޓީން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ސިޔާސީ ޕާޓީ]
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ ސިޔާސީ ޕާޓީ ދަފުތަރުގައި އެ ޕާޓީއެއް ތަމްސީލުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ހަވާލުކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް ނުވަތަ އެ ޕާޓީގެ ފަރާތުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ކޮމިޝަން]
ޤާނޫނަކުން ވަކި ޤާނޫނީ ޝަޚުޞެއްގެ ގޮތުގައި އުފައްދައިފައިވާ ކޮމިޝަނެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ކޮމިޝަނުން އައްޔަނުކުރާ އެ ކޮމިޝަނެއް ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ކޮމިޝަނުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ޤާނޫނީ ޝަޚްޞު]
ޤާނޫނަކުން ވަކި ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްގެ ގޮތުގައި އުފައްދައިފައިވާ އޮތޯރިޓީއެއް ނުވަތަ އިދާރާއެއް ނުވަތަ މުއައްސަސާއެއް ހިންގަނީ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑަކުން ނުވަތަ ގަވަރނިންގ ބޯޑަކުން ކަމުގައި ވާނަމަ، ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ނުވަތަ ގަވަރނިންގ ބޯޑުން އައްޔަނުކުރާ އެ ތަނެއް ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ބޯޑުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ. މިގޮތަށް އުފައްދައިފައިވާ އޮތޯރިޓީއެއް ނުވަތަ އިދާރާއެއް ނުވަތަ މުއައްސަސާއެއްގެ ހިންގުމުގެ ބާރު ދީފައިވަނީ، އެފަދަ ތަނަކަށް އައްޔަނުކޮށްފައިވާ އެންމެ އިސް ފަރާތަކަށް ކަމުގައި ވާނަމަ، އެ ތަނެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ އިސްފަރާތުން އައްޔަނުކުރާ އެ ތަން ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ފަރާތުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ޤާނޫނަކުން އުފައްދާ މަޤާމުތައް]
ދަޢުވާކުރުމާއި ދަޢުވާ ލިބިގަތުމުގެ ބާރު ލިބިދޭގޮތަށް ޤާނޫނުއަސާސީން ނުވަތަ ޤާނޫނަކުން މަޤާމެއް އުފައްދައި، އެ މަޤާމު ފުރާނޭ މީހަކު އައްޔަނު ކޮށްފައިވާނަމަ، އެ މީހަކު ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އޭނާ އަމިއްލައަށް ނުވަތަ އޭނާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ލޯކަލް ކައުންސިލް]
ލޯކަލް ކައުންސިލުތައް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ކައުންސިލަކުން އައްޔަނުކުރާ އެ ކައުންސިލެއްގެ ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ކައުންސިލުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ޕާޓްނަޝިޕަކުން ދަޢުވާކުރުމާ ދަޢުވާލިބިގަތުން]
ޕާޓްނަޝިޕަކުން ދަޢުވާކުރާނަމަ އަދި ޕާޓްނަޝިޕެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާލިބޭނަމަ އެކަން ކުރަންވާނީ، ޕާޓްނަޝިޕްގެ ނަމުގައެވެ.
ޕާޓްނަޝިޕްގެ ނަން ބަދަލުވެފައިވާނަމަ، ދަޢުވާ ބިނާކުރާ ސަބަބު މެދުވެރިއިރު ޕާޓްނަޝިޕްގެ ނަން ކަމުގައި އޮތް ނަން މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
ޕާޓްނަޝިޕަކުން ދަޢުވާކުރާ ހާލަތުގައި ނުވަތަ ޕާޓްނަޝިޕެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާލިބޭ ހާލަތުގައި، އަނެއް ޚަޞްމު ލިޔުމަކުން އެދިއްޖެނަމަ، ދަޢުވާގައި ހިމެނޭ ޙައްޤު އުފެދުނުއިރު އެ ޕާޓްނަޝިޕްގެ މެންބަރުންގެ ގޮތުގައި ތިބި މީސްމީހުންނާއި އެ މީސްމީހުންގެ އެޑްރެހާއި ގުޅޭނޭ ތަފްސީލުތައް އެނގޭނޭ ބަޔާނެއް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[ސޯލް ޕްރޮޕްރައިޓަރޝިޕް]
ސޯލް ޕްރޮޕްރައިޓަރޝިޕްއެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރާނަމަ ދަޢުވާކުރާނީ، އަދި އެފަދަ ފަރާތަކުން ދަޢުވާކުރާނަމަ ދަޢުވާކުރަންވާނީ، އެ ސޯލް ޕްރޮޕްރައިޓަރޝިޕްގެ ވެރިފަރާތުގެ ނަމުގައެވެ.

[ކުޑަކުއްޖެއް ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތްތައް]
އެހެން ގޮތަކަށް ކޯޓުން އަމުރުކޮށްފައި ނުވާނަމަ، މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ކުޑަކުއްޖެއް ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ފަރާތުގެ ޝަރުޢީ ބަލަދުވެރިޔާ ނުވަތަ ޝަރުޢީ ބަލަދުވެރިޔާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ. ނަމަވެސް، ކުޑަކުއްޖާގެ ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ މީހާގެ ޤާނޫނީ ބަލަދުވެރިޔަކު ޢައްޔަނުކޮށްފައިވާނަމަ، ކޯޓުގައި އެ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ބަލަދުވެރިޔާ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ބަލަދުވެރިޔާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، އަމިއްލަ މަޞްލަޙަތު ފުށުއަރާ މައްސަލަތަކުގައި އެފަދަ ފަރާތަކަށް ނުވަތަ އެފަދަ ފަރާތަކުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކަށް ކޯޓުގައި ކުޑަކުއްޖަކު ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ތަމްސީލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. މި ހާލަތުގައި ކުޑަކުއްޖާ ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނޭ އެހެން ފަރާތެއް ކޯޓުން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއް ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތުގެ މައިގަނޑު މަސްއޫލިއްޔަތު އޮންނަންވާނީ، އެ ކުޑަކުއްޖާ ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު ރައްކައުތެރިކުރުމަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ނުވަތަ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާ މީހަކު، ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާލިބޭ މައްސަލައެއްގައި އިޢުތިރާފުވެ، ނުވަތަ ޞުލްޙައިގެ ޙައްލަކަށް އެއްބަސްވެ ގަބޫލުކުރަންވާނީ ކޯޓުގެ ހުއްދައާ އެކުގައެވެ.

[އެކުގައި މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ޚަޞްމަކު އެހެން ޚަޞްމެއް ތަމްސީލުކުރުން]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 83 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މައްސަލަތަކުގެ އިތުރުން، އެހެނިހެން މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ވެސް އެއް ފަރާތަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު އެކުގައި ހިމެނޭނަމަ، އޭނާ އެ މައްސަލައިގައި ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރުމަށް އޭނާއާއެކު އެ މައްސަލައިގައި އެއް މަޞްލަޙަތެއް ހިމެނޭ އެހެން މީހަކު ޢައްޔަނު ކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އެއް ޚަޞްމަކު އެ މައްސަލައިގެ އެހެން ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރާނަމަ، މި ގަވާއިދުގެ 24 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ލިޔުމެއް ފުރިހަމަކޮށް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ހުރިހާ ފަރާތެއް ޚަޞްމުންގެ ގޮތުގައި ހިމެނުން]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާގައި ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ހުރިހާކަމެއް ފުރިހަމައަށް އަދި މުޅިން ނިންމުމަށް ޓަކައި އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމުންގެ ގޮތުގައި ކޮންމެހެން ބައިވެރިވާންޖެހޭނޭ އެންމެހައި ފަރާތްތައް އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމުންގެ ގޮތުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ މަގުސަދަށް ޓަކައި، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ކުރާ ދަޢުވާގައި ހިމެނޭ ޙައްޤަކީ އެ ފަރާތާއެކު ނުވަތަ އެ ފަރާތުގެ އިތުރަށް އެހެން ފަރާތަކަށް ނުވަތަ ފަރާތްތަކަކަށް ލިބެންވާ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޙައްޤުތަކެއް ހިމެނޭ ދަޢުވާއެއްނަމަ، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ގޮތުގައި އެފަދަ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއް ހިމަނަންވާނެއެވެ. ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމުންގެ ގޮތުގައި ހިމަނަންޖެހޭ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މީހަކު ދަޢުވާކުރާ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި އެ ޤަޟިއްޔާގައި ހިމެނުމަށް އިޢުތިރާޟުކުރާނަމަ، އެ މީހަކު އެ ޤަޟިއްޔާގެ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނިދާނެއެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާގައި ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމައަށް އަދި މުޅިން ނިންމުމަށްޓަކައި ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމަނަންޖެހޭ ފަރާތެއްކަމަށް ކޯޓަށް ފެންނަ ފަރާތްތައް ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ޤަޟިއްޔާގައި ހިމެނުމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ކޯޓުން އަމުރު ކުރެވިދާނެއެވެ.
މައްސަލައެއްގެ ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމަނައިފައިވާ މީހަކު އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންކަމެއް ނޫންކަމަށް ކޯޓަށް ގަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެފަދަ ފަރާތެއް އެ ޤަޟިއްޔާއިން އުނިކުރުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. މިގޮތުން ޚަޞްމަކު އުނިކުރުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެގޮތަށް ނިންމި ސަބަބު، ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[މައްސަލައެއްގެ ތެރެއަށް ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން މަޞްލަޙަތު އޮތް އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެ މައްސަލައަކަށް ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެ ފަރާތަކަށް އެ މައްސަލައިގައި ތަދައްޚުލުވުމުގެ ހުއްދަދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތަކުން މައްސަލައަކަށް ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 2 ގައިވާ ފޯމުންނެވެ.
މައްސަލައަކަށް ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅަނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައިކަން ނުވަތަ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައިކަން ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތަކުން ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމުން އެ މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުކުރެވޭނީ، އެކަމަށްޓަކައި ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފީ ދެއްކުމުންނެވެ.

[ތަދައްޚުލުވާ ފަރާތް ހާޟިރު ނުވުން]
މައްސަލައަކަށް ތަދައްޚުލްވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމުން ތަދައްޚުލްވުމުގެ ހުއްދަދެވިފައިވާ ފަރާތެއް މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނެތި އެ މައްސަލައެއްގެ ޝަރީޢަތަށް ޙާޟިރު ނުވެއްޖެނަމަ، ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުން ބާޠިލުކުރުގެ އިޚްތިޔާރު، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރުން]
މި ގަވާއިދުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައެޅިފައި ނުވާނަމަ، ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރުމުގައި، ޤާނޫނީ ވަކީލުންކަމުގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ހުއްދަ ލިބިފައިވާ އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
ލީގަލް ޕްރެކްޓިސް؛
ލޯ ފަރމް؛
ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ މުއައްސަސާއެއްގެ އިންހައުސް ލީގަލް ކައުންސެލް؛
ޤާނޫނީ ޚިދުމަތް ދިނުމަށް ހިލޭސާބަހަށް މަސައްކަތްކުރާ އަމިއްލަ ޖަމުޢިއްޔާއަކުން އައްޔަނުކުރާ، ޤާނޫނީ ވަކީލުން.
ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ އެހެން މުއައްސަސާއެއްގެ އިންހައުސް ލީގަލް ކައުންސެލްއަށް އެ ހައިސިއްޔަތުން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވެވޭނީ ހަމައެކަނި އޭނާ ވަޒީފާ އަދާކުރާ ކުންފުނީގެ ނުވަތަ މުއައްސަސާގެ ފަރާތުންނެވެ.
ޚަޞްމެއްގެ ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ގޮތުގައި ލޯ ފާރމްއެއް ނުވަތަ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސްއެއް އައްޔަނު ކޮށްފައިވާނަމަ، ޤާނޫނީ ވަކީލުން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާނީ، އެ ލޯ ފަރމްގެ ފަރާތުން ނުވަތަ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސްގެ ފަރާތުންނެވެ.
މަދަނީ މައްސަލައެއްގައި ޚަޞްމެއްގެ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާއިރު މުވައްކިލު ނުވަތަ މުވައްކިލުގެ ޤާނޫނީ ވަކީލު(ން) ފިޔަވައި އެހެން މީހަކު ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ.
ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރަން ލީގަލް ޕްރެކްޓިސެއް އައްޔަނުކުރާނަމަ ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާނީ އެ މީހެއްގެ ނަމުގައި އެ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސް ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލެވެ.
ޚަޞްމެއް ތަމްސީލުކުރަން އައްޔަނުކުރަނީ ލޯ ފަރމެއްނަމަ، އެ ލޯ ފަރމަކުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.
ލޯ ފަރމްތަކުންނާއި ލީގަލް ޕްރެކްޓިސްތަކުންނާއި ޤާނޫނީ ވަކީލުންނަށް ކޯޓުގައި ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރެވޭނީ، އަންނަނިވި ގޮތްތަކުންކުރެ ކޮންމެވެސް އެއް ގޮތަކަށް ބާރުލިބިގެންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ލިބިފައި އޮތުން؛
މި މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ލިޔުމަކުން ލޯ ފަރމް ނުވަތަ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސް ނުވަތަ ޤާނޫނީ ވަކީލު އައްޔަނުކޮށްފައި އޮތުން؛
މުއައްސަސާއެއްގެ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞުގެ ޤަރާރަކުން އައްޔަނުކޮށްފައި އޮތުން.
މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރާއި، (2) ވަނަ ނަންބަރާއި، (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ނުވަތަ އައްޔަނުކުރުމުގެ ލިޔުމުގައި ނުވަތަ ޤަރާރުގައި އަންނަނިވި ބައިތައް ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
އައްޔަނުކުރާ ފަރާތުގެ ނަން؛
އައްޔަނުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ނަން؛
އައްޔަނުކުރެވޭ ފަރާތަށް ދީފައިވާ ބާރުތަކުގެ ތަފްސީލު:
(މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 5 ގައިވާ ގޮތަށް) އައްޔަނުކުރެވޭ ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކާއި، އެ ފަރާތުން މައްސަލައާ ގުޅިގެން ކުރާ ކަންކަމާއި ކޯޓުގައި ދައްކާ ވާހަކަތައް އޭނާ އަމިއްލައަށް އެކަންކަން ކުރުމެކޭ އެއްފަދައިން، އޭނާ އެކަންކަން ގަބޫލުކޮށް ތަޞްދީޤުކުރާކަން؛
އައްޔަނުކުރި ތާރީޚު؛
އައްޔަނުކުރި ފަރާތުގެ ސޮޔާއި އިނގިލީގެ ނިޝާން/ރަސްމީ ތައްގަނޑު؛
ހެކިންގެ ނަމާއި، ދާއިމީ އެޑްރެހާއި، ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑުގެ ނަންބަރާއި، އުމުރާއި، އިނގިލީގެ ނިޝާނާއި، ސޮއި ނުވަތަ ނޯޓަރީ ޕަބްލިކުގެ ފަރާތުން ނޯޓަރައިސް ކޮށްފައި އޮތުން.
އައްޔަނުކުރެވޭ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ތަފްސީލާއި، ސޮޔާއި، ރަސްމީ ތައްގަނޑު.
ޤާނޫނީ ވަކީލު އައްޔަނުކުރަނީ، ނުވަތަ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ދެނީ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ކަމަށް ވާނަމަ، ޕަވަރ އޮފް އެޓާރނީ ނުވަތަ އައްޔަނުކުރުމުގެ ލިޔުމާއެކު މި ގަވާއިދުގެ 24 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން އެނގޭނެ ގޮތަށް އެ ތަނެއްގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ނުވަތަ ކޮމިޝަނުން ނުވަތަ ކައުންސިލުން އެ ކަމަށް ޓަކައި ފާސްކޮށްފައިވާ ޤަރާރު ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކަށް ހައިކޯޓުގައި ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރެވޭނީ، އެ ފަރާތަކީ ހައިކޯޓުގައި ވަކާލާތުކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށް ވާނަމައެވެ.

[ކުންފުނި، ޖަމުޢިއްޔާ، ޤާނޫނީ ޝަޚްސުން ތަމްސީލުކުރުން]
ކޯޓުގައި އެ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އެ ޝަޚްޞަކުން އަމިއްލައަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އެ ޝަޚްޞް ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހަކު އައްޔަނު ކުރާނަމަ، ނުވަތަ އެ ޝަޚްޞެއް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރާނަމަ، އެ ފަރާތެއް އައްޔަނުކުރާނީ، އެ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ފާސްކޮށްފައިވާ ޤަރާރަކުންނެވެ. އަދި ހުއްދަކުރާ ޤަރާރުގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހުންނަންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނީ ޝަޚްޞުގެ ފުރިހަމަ ނަން؛
ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާ އެޑްރެހާއި ރަޖިސްޓަރީ ނަންބަރު؛
ކުންފުންޏެއްނަމަ ޑިރެކްޓަރުންގެ ޖުމުލަ އަދަދު؛
ޕާޓްނަރޝިޕެއްނަމަ ޕާޓްނަރުންގެ ޖުމުލަ އަދަދު؛
މިނިވަން މުއައްސަސާއެއްނަމަ މެންބަރުންގެ ޖުމުލަ އަދަދު؛
ކުލަބު ނުވަތަ ޖަމުޢިއްޔާއެއްނަމަ ހިންގާ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުގެ ޖުމުލަ އަދަދު؛
ކޯރަމް ހަމަވާ އަދަދު؛
ބައްދަލުވުމުގެ ބައިވެރިންގެ އަދަދު؛
ޖަލްސާ ބޭއްވި ތާރީޚާއި، ތަނާއި، ވަގުތު (އޮންލައިން ޕްލެޓްފޯމެއްގައި ކޯލް އިނީޝިއޭޓްކުރި ފަރާތާއި އިންތިޒާމުކުރި ތަން.) ކަނޑައެޅި ނިމިފައިވާ ގޮތް؛
މި ޤަރާރުގެ ދަށުން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވާ ފަރާތަށް ދީފައިވާ ބާރުތަކުގެ ތަފުސީލާއި، އެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކާއި، އެ ފަރާތުން މައްސަލައާ ގުޅިގެން ކުރާ ކަންކަމާއި ކޯޓުގައި ދައްކާ ވާހަކަތައް އޭނާ އަމިއްލައަށް އެ ކަންކަން ކުރުމެކޭ އެއްފަދައިން، އޭނާ އެ ކަންކަން ގަބޫލުކޮށް ތަޞްދީޤުކުރާކަން؛ (ނަމޫނާ މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 5 ގައި ހިމެނިފައިވާނެއެވެ.) ޙާޟިރުވި މެންބަރުންގެ ނަމާއި ސޮއި؛
ސިއްކަ؛
ފާސްކުރި ތާރީޚު؛
އައްޔަނުކުރެވޭ މީހާގެ މަޤާމު.
ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާއަކަށް ޙާޟިރުވާނެ ފަރާތެއް ހަމަޖެއްސުމަށް ފާސްކުރާ ރިޒޮލިއުޝަން ނުވަތަ ޤަރާރު ނުވަތަ އެކަށައަޅާ ލިޔުން ކޯޓުން ގަބޫލުކުރެވޭނީ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމަވާގޮތަށް އެ ލިޔުމެއް އޮތްނަމައެވެ. އަދި އެ ޚަޞްމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއް ކަމުގައި ނުވާނަމަ، އެފަދަ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާ ޤަރާރު ނުވަތަ ނިންމުން އޮންނަންވާނީ، އެ ލިޔުން ދޫކުރި ޤައުމުގެ ނޯޓަރީއަކު ނޯޓަރައިޒްކޮށްފައެވެ.
ފަރުދެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ފަރާތަށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އެހެން ފަރާތެއް ހަމައެއް ނުޖެއްސޭނެއެވެ. އަދި ފަރުދެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއް ތަމްސީލުކުރުމަށް އައްޔަނުކުރާނެ ފަރާތެއް ހަމަޖެއްސުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ މީހަކަށް އެ ބާރު އެހެން މީހަކާ ހަވާލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް ލޯ ފާރމެއް ނުވަތަ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސްއެއް ނުވަތަ ހިލޭސާބަހަށް ޤާނޫނީ ޚިދުމަތްދޭ ޖަމުޢިއްޔާއެއް އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ހާލަތުގައި އެ ފަރމްއެއްގެ ނުވަތަ ޕްރެކްޓިސްއެއްގެ ނުވަތަ ޖަމުޢިއްޔާއެއްގެ ފަރާތުން ޙާޟިރުވާނޭ ވަކީލަކު އެ ތަނުން ކަނޑައެޅުމަކަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ.
ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީއަކުން ނުވަތަ އެ މީހެއްގެ ޤަރާރަކުން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ހަމަޖެއްސުމުގެ ބާރު އެ ތަނުގެ މަޤާމެއްގައި ހުންނަ މީހަކަށް، އެ ތަނެއް އުފެއްދި ޤާނޫނުގައި ނުވަތަ އެ ތަނެއްގެ ދުސްތޫރުގައި ނުވަތަ ހިންގާ ގަވާއިދުގައި ލިބިދީފައިވާނަމަ، އެ ބާރުގެ ދަށުން ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.

[ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތް އައްޔަނު ކުރުމަށް ހުށަހެޅުން]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ދަޢުވާއަކާ ގުޅިގެން، މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރާނެ ފަރާތެއް ކަނޑައަޅައި އެކަން އަންގާނީ ދަޢުވާ ފޯމާއެކު އެކަމަށް ޚާއްޞަ ލިޔުމަކުންނެވެ. އަދި ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން ތަމްސީލު ކުރާނެ ފަރާތެއް އައްޔަނުކުރާ ލިޔުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާނީ، ދަޢުވާގެ ރައްދު ހުށަހަޅާ ފޯމާއެކުގައެވެ. އަދި މައްސަލައަކަށް ތަދައްޚުލުވާ ފަރާތްތަކުން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން މައްސަލައަށް އިތުރުކުރެވޭ ޚަޞްމުން ތަމްސީލު ކުރާނެ ފަރާތެއް އައްޔަނުކުރާނަމަ އެކަމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމު ކޯޓަށް ހުށަހަޅާއިރު، ޤާނޫނީ ވަކީލު އައްޔަނުކުރާ ލިޔުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާފަދައިން ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރާނެ ފަރާތެއް ކަނޑައަޅައިފައި ނުވާނަމަ، އެ މައްސަލައަކާގުޅޭ ގޮތުން ކޯޓުން މުޢާމަލާތްކޮށް ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވާނީ ސީދާ އެ ޚަޞްމަށެވެ. ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކޮށްފައިވާނަމަ ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވާނީ ހަމައެކަނި ޤާނޫނީ ވަކީލަށެވެ. ނަމަވެސް، ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ރައްދުނުކުރެވިއްޖެނަމަ، ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ސީދާ ޚަޞްމަށް ފޮނުވުމަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކޮށްފައިވާނަމަ، ޚަޞްމުގެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ އެންމެހައި ލިޔުންތަކުގައި ސޮއިކުރާނީ ޤާނޫނީ ވަކީލެވެ.

[އައްޔަނުވެވޭ ފަރާތް ވަކިލިޔުމަކުން އެއްބަސްވުން]
ޤާނޫނީ ވަކީލު އައްޔަނުކުރާ ލިޔުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ކޯޓުގައި ޚަޞްމު ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލު ގަބޫލުކުރާކަމަށް އެ ލިޔުމުގައި ބަޔާންކޮށް އެ ލިޔުމުގައި ސޮއިކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ޚަޞްމު ތަމްސީލުކުރަން ޤާނޫނީ ވަކީލު ގަބޫލުކުރާކަން ވަކި ލިޔުމަކުން ކޯޓަށް އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ތަމްސީލު ކުރަމުންދާ މައްސަލައަކުން ތަނާޒުލުވުން]
ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ނުވަތަ މި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް ހަމަޖައްސައިފައިވާ ފަރާތެއް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި އަދި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ނޯޓިސް ދިނުމަކާ ނުލައި އެ މައްސަލައަކުން ތަނާޒުލުވެގެން ނުވާނެއެވެ. އަދި މައްސަލައަކުން ތަނާޒުލުވާން ޖެހިއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުން ތާވަލުކުރެވިފައިވާ ދުވަހުގެ މަދުވެގެން ރަސްމީ 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ކުރިން ތަނާޒުލުވުމުގެ ނޯޓިސް ޚަޞްމަށާއި ކޯޓަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ތަމްސީލުކުރަމުންދާ ވަކީލަކު މައްސަލައިން ތަނާޒުލުވާނަމަ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 3 ގައިވާ ފޯމު ފުރިހަމަކޮށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރަމުންދާ ވަކީލަކު މައްސަލައިން ތަނާޒުލުވާނަމަ، އެ ޚަޞްމަށް ނުވަތަ އެ ޚަޞްމު ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރުމަށް އަލުން އައްޔަނު ކުރެވޭ ޤާނޫނީ ވަކީލާއި މައްސަލައިގެ ފައިލު ހަވާލުކުރަންވާނީ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 4 ގައިވާ ފޯމުންނެވެ. އަދި މައްސަލައިގައި އެހައިތަނަށް ކަން ހިނގައިފައިވާ ގޮތުގެ ތަފުސީލީ ލިޔުމެއް ފައިލުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ލިޔުމުގައި މައްސަލައިގެ ހުރިހާ ލިޔުންތައް ހަމަޔަށް ހުރިކަމަށް ތަނާޒުލުވާ ވަކީލު ބަޔާންކޮށް ސޮއިކުރަންވާނެއެވެ.

[ވަކީލުން ސުލޫކީ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވުން]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު، ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވެއްޖެކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 421 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ހިނގަމުންދާ ޝަރީޢަތެއްގައި މައްސަލަ ހިންގުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ދަތިކުރާނަމަ ނުވަތަ މައްސަލަ ލަސްކުރާނަމަ، ނުވަތަ މައްސަލައިގެ އެކިއެކި އިޖުރާއަތުތައް ހިންގުމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ސުންގަޑިތަކާ އެއްގޮތަށް ކަންކަން ނުކުރާނަމަ، ނުވަތަ ކޯޓުގައި އަދަބާ ޚިލާފު ޢަމަލެއް ހިންގާނަމަ ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ބަސްމަގު ބޭނުންކުރާނަމަ، ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމް ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރަމުންދާކަން މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް ފާހަގަވެއްޖެނަމަ، ކަނޑައެޅޭ ވަކި މުއްދަތަކަށް އެ ވަކީލު އެ މައްސަލައެއްގައި ކޯޓަށް ޙާޟިރު ނުވެވޭ ގޮތް ހެދުމާއި އެ ވަކީލު ބަދަލުކުރުމަށް އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު އެ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އެ ފަރާތަކާމެދު މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 45 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑު ބެލުމުގައި ކޯޓުތަކުން ޢަމަލުކުރާނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބާ ކައުންސިލުން އެކަށައަޅައިފައިވާ ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021/R-118 (ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ ގަވާއިދު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހަމަތަކަށެވެ.

[ވަކީލު ނުވަތަ ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް ވަކިކުރުން]
ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރަން އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ފަރާތް އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައި ވަކިކުކުރުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމާ ޚިލާފުވެގެން ފިޔަވަޅެއް އަޅަންޖެހުން؛
ކޯޓުގެ ޙުރުމަތް ކެނޑުން؛
މުވައްކިލުގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ދޭންޖެހޭ މަޢުލޫމާތެއް ދީފައިނުވާކަމަށް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަކުން ބުނުން؛
ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް ނުވަތަ ވަކީލު ކެންސަލްކުރުމަށް މުވައްކިލު އެދުން؛
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތަށް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް ނުވަތަ ވަކީލު ވަކިކޮށްފިނަމަ، ވަކިކުރި ސަބަބާއެކު މައްސަލައިގެ ފައިލުގައި އެކަން ނޯޓުކުރަންވާނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ހުށަހެޅުން]

[އިސްތިއުނާފުކުރުން އަދި އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅިދާނެ ފަރާތްތައް]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ސައްބީސް ވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ޙުކުމްތަކާއި ނިންމުންތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތަކުގެ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފުކުރަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓަށް ހުށަހަޅާނީ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ ފޯމުންނެވެ.
އާންމު އުސޫލެއްގެ ގޮތުން ޙުކުމެއް ނުވަތަ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ، އެ މައްސަލައެއްގައި ހިމެނޭ ޚަޞްމުންނަށެވެ. ނަމަވެސް، ޙުކުމް ނުވަތަ އަމުރު ނުވަތަ ނިންމުން ނިސްބަތްވާ މައްސަލައިގެ ޚަޞްމަކަށް ނުވިޔަސް، އެ ޙުކުމް ނުވަތަ އަމުރު ނުވަތަ ނިންމުން ރައްދުވާ ފަރާތަކަށް ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއްގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތަކަށް އެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވިދާނެ އެވެ. މިގޮތުން، މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތަކުން ޙުކުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރަން އެދޭއިރު، އެ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތްކަން ހައިކޯޓަށް ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރަން އެދޭ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.

[އިސްތިއުނާފުކުރެވިދާނެ ނިންމުންތައް]
އިސްތިއުނާފުކުރެވިދާނެ ނިންމުތަކުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ބާވަތްތަކުގެ ނިންމުންތައް ހިމެނެއެވެ.
ޙުކުމްތަކާއި، ކޯޓު އަމުރުތަކާއި، އެނޫންވެސް ނިންމުންތައް.
ވަގުތީ އަމުރު.

[އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހައި ހިނދަކު، މަދަނީ މައްސަލައެއްގައި ދަށު ކޯޓަކުން ނިންމައިފައިވާ ނިންމުމެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، އެ ނިންމުމެއް ނިންމި ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، އިސްތިއުނާކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 280 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ވަގުތީ އަމުރެއްނަމަ، އެ ނިންމުމެއް ނިންމާތާ 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ
(ށ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ މުއްދަތު ހަމަވާއިރު، އެ މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައި ނުވަނީ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރުވޭ ފަދަ ސަބަބެއް މެދުވެރިވެގެންނަމަ، އަދި އެކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ، އެ ނިންމުން ނިންމި ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ރަޖިސްޓްރޭޝަން ފީ]
ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ދަޢުވާ ފޯމު ނުވަތަ އަމުރަކަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމު ނުވަތަ އެނޫންވެސް ފޯމެއް ހައިކޯޓުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރުމަށް ޓަކައި ފީއެއް ދައްކަން ޖެހޭކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފައިވާނަމަ، އެ ފީއެއް ޚަޞްމުގެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ދައްކަންވާނެއެވެ.
މި ފީއަކީ ދަޢުވާ ފޯމު ފަހުން ބާޠިލުކުރި ނަމަވެސް ނުވަތަ މައްސަލަ އަނބުރާ ގެންދިޔަ ނަމަވެސް އަނބުރާ ލިބޭނެ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ.

[އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ހުށަހެޅުން]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 286 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅާނަމަ، އެ މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާކަން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކަށް ކޯޓުން އަންގާތާ 10 (ދިހައެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، މިގޮތުން އިސްތިއުނާފުކުރަނީ ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ބާވީސްވަނަ ބާބު "ވަގުތީ ފަރުވާއާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ އަމުރު" ގެ ދަށުން ނެރޭ ވަގުތީ ފަރުވާގެ އަމުރަކާ ގުޅިގެން ކަމަށް ވާނަމަ، މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާކަން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ކޯޓުން އަންގާތާ 3 (ތިނެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައެއް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓަރީވުމާއެކު ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް، އެ ހުށަހެޅުނު މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެހެން ފަރާތްތަކަށް އެކަން ކޯޓުން އަންގަންވާނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފު މައްސަލައާމެދު އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދެވިދާނެ ކަންކަން]
އިސްތިއުނާފުކުރާ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފައިވާކަން ނުވަތަ އިސްތިއުނާފުކުރާ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފައިވަނިކޮށް އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފައިވާކަން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ކޯޓުން އަންގާތާ 20 (ވިހި) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 287 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމަކަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ކޯޓުގައި އެދެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ކޯޓުން ވަކިގޮތެއް ކަނޑައެޅެންދެން އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ކުރިޔަށް ނުގެންގޮސް ފަސްކުރަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން ފަސްކުރެވޭނީ، ގިނަވެގެން 20 (ވިހި) ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.
އިސްވެދިޔަ ގޮތަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް ބެލުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، ކޯޓުގެ އަމިއްލަ އިސްނެގުމުގެ މަތިން މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުން އެކަމަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް މަދުވެގެން 20 (ވިހި) ދުވަހުގެ މުއްދަތެއް ދޭންވާނެއެވެ.

[މުއްދަތު ގުނާނެގޮތް]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 283 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ޓަކައި، އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ 30 (ތިރީސް) ދުވަހާއި، އެ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތު ގުނާނީ، އެ ޤާނޫނުގެ 424 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚަކީ ރަސްމީ ބަންދު ދުވަހެއްނަމަ، މުއްދަތު ހަމަވާ ދުވަސްކަމުގައި ބަލާނީ، ވިދިގެން އަންނަ ރަސްމީ ދުވަހެވެ.

[އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ މައްސަލަތަކާމެދު ޢަމަލުކުރާނެގޮތް]
ޤާނޫނެއްގައި ނުވަތަ މި ގަވާއިދުގައި ނުވަތަ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ފައިނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ މައްސަލަތައް ކޯޓަށް ބަލައިގަތުމާ މެދު ގޮތެއް ނިންމާނީ ރަޖިސްޓްރާރއެވެ. މައްސަލައިގެ އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމާމެދު ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމާ ގޮތެއް، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ.
ކޯޓުން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހައި ހިނދަކު، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމާ ބެހޭގޮތުން ރަޖިސްޓްރާރ ގޮތެއް ނިންމާނީ، އަޑުއެހުމަކާ ނުލައެވެ.

[ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުމެއް އަލުން ބަލަން އެދި ހުށަހެޅުން]
އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއް ބަލައިނުގަތުމަށް ހައިކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމައިފިނަމަ، އެ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ ނިންމުން އަލުން މުރާޖަޢާކޮށްދިނުން އެދި އެ ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންނަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ރަޖިސްޓްރާގެ ނިންމުން އަލުން މުރާޖަޢާ ކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ ހައިކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.
ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން އަލުން ބެލުމުގައި އަސާސެއްކަމުގައި ބަލަންވާނީ، ރަޖިސްޓްރާރގެ ނިންމުން ބިނާކުރި ޤާނޫނީ އަސާސްތަކެވެ.

[ޝަރީޢަތް ކުރިޔަށް ގެންދިއުން]

[މައްސަލަ ރަޖިސްޓރީވުމާއި ޖަވާބު ހުށަހެޅުން]
އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ރަޖިސްޓަރީވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހައިކޯޓުން ކުރަންވާނެއެވެ.
މައްސަލަ ބަލައިގަންކަން މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް ލިޔުމުން އެންގުން؛
ދަޢުވާއަށް ލިޔުމުން ޖަވާބު ދިނުމަށް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކަށް އެންގުން؛
މައްސަލަ ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓަރީ ވެފައިވާކަން ކޯޓުގެ ވެބްސައިޓުގައި ޝާއިޢުކުރުން.
ވަގުތީ އަމުރާއި އެހެނިހެން އަމުރުތަކުގެ އިސްތިއުނާފުތައް ފިޔަވައި އެހެނިހެން އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަތަކުގައި އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާއަށް ލިޔުމުން ޖަވާބު ދިނުމަށް ޓަކައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކަށް، މަދުވެގެން 20 (ވިހި) ދުވަހުގެ ފުރުޞަތެއް ކޯޓުން ދޭންވާނެއެވެ. ވަގުތީ އަމުރާއި އެހެނިހެން އަމުރުތަކުގެ މައްސަލަތަކުގެ އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާއަށް ޖަވާބު ދިނުމަށް، މަދުވެގެން 5 (ފަހެއް) ދުވަސް ދޭންވާނެއެވެ.
ދަޢުވާގެ ޖަވާބު ހުށަހަޅާނީ، އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.

[އިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބު ހުށަހަޅައިފައި ނުވުން]
އިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބު ހުށަހެޅުމުން، ނުވަތަ އެކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅި މުއްދަތުގައި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ނުވަތަ ފަރާތްތަކުން އިސްތިއުނާފުގެ ޖަވާބު ކޯޓަށް ހުށަހަޅައިފައި ނުވާނަމަ، އަންނަނިވި ދެ ގޮތުންކުރެ ގޮތަކަށް ކޯޓުން ކަންކުރަންވާނެއެވެ.
އިސްތިއުނާފުގެ އަޑުއެހުން ބާއްވަން ތާވަލުކޮށްފައިވާ ތާރީޚު މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް އެންގުން؛ ނުވަތަ އިބްތިދާއީ ބައްދަލުވުމެއް ބާއްވަން ކަނޑައަޅާނަމަ، އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއް ބާއްވާނެ ތާރީޚެއް، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް އެންގުން.

[މައްސަލައިގެ ލިޔެކިޔުންތައް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ހަވާލުކުރުން]
މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް މައްސަލައިގެ ފައިލު ލިބުމުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 34 ވަނަ ބާބު (ކޯޓުގެ ލިޔެކިޔުންތައް) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތްތަކުގެ ތެރެއިން، އެ މައްސަލައިގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ދަޢުވާ ފޯމާއި ލިޔުންތައް ރައްދުކުރާނެ ގޮތެއް ފަނޑިޔާރު ނުވަތަ ފަނޑިޔާރުގެ އިދާރީ ސެކްޝަނުން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. އެއަށްފަހު، ކަނޑައެޅުނު އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް، ވީހާ އަވަހަކަށް ދަޢުވާ ފޯމާއި އެ ފޯމާއެކުގައި ހުށަހަޅައިފައިވާ ލިޔެކިޔުންތަކާއި އެ ޤާނޫނުގެ 101 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލިޔުންތައް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ރައްދުކުރަންވާނެއެވެ.
ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ގުޅޭނެ މޮބައިލް ފޯނު ނަންބަރެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެހެން އިލެކްޓްރޯނިކް ޒަރީޢާއެއް އެނގެން އޮތްނަމަ، ކޯޓުން އެ ފަރާތަކަށް ފޮނުވާ ޓެކްސްޓް މެސެޖަކުން ނުވަތަ ފޯނުން ގުޅައިގެން އެ ފަރާތެއް ކޯޓަށް ޙާޟިރުކޮށް ދަޢުވާ ފޯމާއި ލިޔުންތައް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ހަވާލުކުރަން ކޯޓުން އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތަކުން ޓެކްސްޓް މެސެޖެއް ފޮނުވާނަމަ، އެ މެސެޖުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ކޯޑެއް ނުވަތަ ވެބް ލިންކެއް ފޮނުވުމުގެ ވަސީލަތް ހުރިނަމަ އެކަން އެގޮތަށް އިންތިޒާމު ކުރަންވާނެއެވެ. މި ގޮތުގެ މަތީން، ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ގޮތަކަށް ފޯނުން ނުވަތަ އެނޫންވެސް އިލެކްޓްރޯނިކް ޒަރީޢާއަކުން ކޯޓުން އަންގާ އެންގުމަކީ ނުވަތަ ފޮނުވާ ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރަކީ ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމަށް އަންގައި އަތުން އަތަށް ރައްދުކުރާ އެންގުމަކާ ނުވަތަ ކޯޓަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރަކާ އެއްފަދައިން ޤާނޫނީ ބާރު ލިބިގެންވާ، އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން ތަންފީޛުކުރެވޭނެ އެންގުމެއް ނުވަތަ އަމުރެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ބޭނުމަށް ޓަކައި ހައިކޯޓުގައި، ކޯޓުގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މޯބައިލް ފޯނު ނަންބަރެއް ނުވަތަ ނަންބަރުތަކެއް ހުންނަންވާނެއެވެ. އަދި ކޯޓުގެ މޮބައިލް ފޯނު ނަންބަރުތަކާއި ކޯޓާ ގުޅޭނެ އެހެން އިލެކްޓްރޯނިކް ޒަރީޢާތަކުގެ މަޢުލޫމާތު، ކޯޓުގެ ވެބްސައިޓުގައި އާންމުކޮށް ފެންނަން ޝާޢިއުކުރާނެއެވެ.

[އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން]
އަންނަނިވި ކަންކަމާމެދު ގޮތްތަކެއް ކަނޑައެޅުމަށް ޓަކައި އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާގައި އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއް ބޭއްވިދާނެއެވެ.
މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ޚަޞްމުން އެދިގެން އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ އަވަހަށް ކުރިޔަށްގެންދިޔުމަށް؛
މައްސަލަ ހިންގުމަށް ފަސޭހަކުރުމަށް ޓަކައި، އެ މައްސަލައިގައި ޚުޞޫމަތް އުފެދިފައިވާ ނުކާތަކަކީ ކޮބައިކަން ނުވަތަ ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ކަންކަމަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަތުމަށް؛
އަވަސް ގޮތެއްގައި ޝަރީޢަތް ކުރިޔަށް ގެންދެވޭނެ ގޮތަކާ މެދުގައި ޚަޞްމުންނާ މަޝްވަރާކޮށް ގޮތްތަކެއް ކަނޑައެޅުމަށް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން މަޢުލޫމާތު ސާފުކުރުމަށްފަހު، ނުވަތަ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅައިފައިވާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަށް ބިނާކޮށް، ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ކަންކަމަކީ ކޮބައިކަން ހައިކޯޓަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މިގޮތުން ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ކަންކަން ކަނޑައަޅަންވާނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ދަޢުވާ ފޯމުގައި ހުށަހަޅައިފައިވާ ހުރިހާ މައިގަނޑު ނުކުތާތަކަށް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެ ގޮތަށް، އަދި ދަޢުވާ ކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅައިފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ އިމުން ބޭރުނުވާނެ ގޮތަކަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިތުރު އިސްތިއުނާފެއް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ހުށަހަޅައިފައިވާނަމަ، ކޯޓުން ނިންމަންޖެހޭ ކަންކަން ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ރައްދު ނުވަތަ އިތުރު އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް ވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބާއްވާ އަޑުއެހުމުގައި، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުން އެ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ފާހަގަކުރަން ބޭނުންވާ ނުކުތާތައް ފާހަގަކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހު، އިސްތިއުނާފާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅަންޖެހޭނެ ލިޔުންތަކާއި ބާއްވަންޖެހޭނެ އަޑުއެހުންތަކުގެ އަދަދާއި ވަގުތުދޭނެ މިންވަރު ކޯޓަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަޑުއެހުމުގައި ނިންމޭ ނިންމުންތަކަކީ، އެ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމު ނިންމުންތަކެކެވެ.
އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމާއި އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައިގެ ފުރަތަމަ އަޑުއެހުން އެއް ދުވަހެއްގައި ބޭއްވޭ އެއް މަޖިލީހެއްގައި ކުރިޔަށް ގެންދިއުމުގެ އިޚްތިޔާރު މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އައު ވާޤިޢާއާއި ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން]
އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން އެއްވެސް އައު ވާޤިޢާއެއް ނުވަތަ ހެއްކަކަށް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ ހަމައެކަނި އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައެވެ.
އައު ވަޤިޢާއެއް ނުވަތަ ހެއްކެއް ލިބުމުން ވަގުތުން ހުށަހަޅައިފައިވުން.
އެންމެ ފަރުވާތެރިކަމާ އެކުގައި މަސައްކަތްކޮށްފައި ވީނަމަވެސް ކޯޓަށް އެ ވާޤިޢާތަކާއި ހެކި ހުށަހެޅިފައި ނުވުން.
އެ ވާޤިޢާތަކާއި ހެއްކަކީ މައްސަލައިގެ ނިންމުމަށް އޭގެ ސަބަބުން އެކަށީގެންވާ ބޮޑު ބަދަލެއް އަތުވެދާނެ ވާޤިޢާއެއް ނުވަތަ ހެއްކެއް ކަމުގައިވުން.

[އިސްތިއުނާފުގެ ގިނަ މައްސަލަތަކެއް އެކުގައި ހިންގުން]
އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައި އިސްތިއުނާފުގެ ޤަޟިއްޔާތައް ހިންގާނީ އަދި އަޑުއެހުންތައް ބާއްވާނީ، އެއް ފަނޑިޔާރުން ހިމެނޭ މަޖިލީހަކުން، އެކުގައެވެ. އަދި މިގޮތަށް އެކުގައި ހިންގޭ ޤަޟިއްޔާތައް ނިންމާނީ، ކޯޓުން ނިންމާ އެއް ނިންމުމެއްގެ ތެރޭގައެވެ.
ޓްރައިބިއުނަލަކުން ނިންމައިފައިވާ އެއް ނިންމުމަކުން ނުވަތަ ދަށު ކޯޓަކުން ނިންމައިފައިވާ އެއް ޤަޟިއްޔާއަކުން އުފެދޭ އެންމެހައި އިސްތިއުނާފު މައްސަލަތައް؛
އެކުގައި ހިނގައިފައިވާ ނުވަތަ އެއްބާވަތެއްގެ ވާޤިޢާތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ދަށު ކޯޓުން ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމައިފައިވާ މައްސަލަތަކުގައި ހިމެނޭ ހައިކޯޓުން ނިންމަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކީ ނުވަތަ ނުކުތާތަކަކީ އެއް ނުކުތާއެއް ނުވަތަ އެއް ނުކުތާތަކެއް ކަމުގައިވާ މައްސަލަތައް.

[ގުޅުންހުރި ޤަޟިއްޔާތައް]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ޤަޟިއްޔާތަކުގެ ތެރެއިން ގުޅުންހުރި ޤަޟިއްޔާތައް ބަލާނޭ ތަރުތީބު ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފުގެ އަޑުއެހުންތައް ބޭއްވުމާއި މައްސަލަ ނިންމުން]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ޤަޟިއްޔާގެ ދަފުތަރުގައި މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓަރީވާ ތަރުތީބުން، އެ މައްސަލަތައް ބަލާނެ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީސްތައް އެކުލަވައިލައި، އެ މަޖލީސްތަކުގެ ރިޔާސަތު ބަލަހައްޓާނެ ފަނޑިޔާރުން އައްޔަނުކުރާނީ ހުރިހާ ފަނޑިޔާރުން ހަމަހަމަވާނެ އުސޫލަކުންނެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގައި ނުވަތަ ޤާނޫނެއްގައި ނުވަތަ ކޯޓުން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައަޅައިފައިނުވާނަމަ، ކޯޓުގެ އަޑުއެހުންތައް ބާއްވަންވާނީ، މަދުވެގެން 3 (ތިނެއް) ފަނޑިޔާރުންގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ މަޖިލީހަކުންނެވެ. ކޯޓުގެ ނިންމުންތައް ނިންމަންވާނީ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުންނެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ އިސްފަނޑިޔާރަށް ގަބޫލުކުރެވޭ މަގްބޫލު ސަބަބެއް ނެތްނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގެ އަޑުއެހުން ނިމުނުކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 2 (ދޭއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލައާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.

[ޚަޞްމަކު މަރުވުން]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގެ ޚަޞްމަކު މަރުވެއްޖެނަމަ، އެކަން ލަސްނުކޮށް، އެފަރާތް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތުން ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެހެން ޚަޞްމުންގެ ފަރާތުން ލިޔުމުން ކޯޓަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ޚަޞްމަކު މަރުވެއްޖެކަން ކޯޓަށް އެނގޭ ދުވަހުން ފެށިގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތްތައް މެދުކަނޑައިލިކަން އަންގާ ލިޔުން މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުން ތަމްސީލު ކުރާ ފަރާތްތަކަށް ކޯޓުން ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން މައްސަލަ މެދުކަނޑައިލައިފައިވަނިކޮށް، ވާރިސުން ސާބިތުކުރުމުގެ މައްސަލަ ކޯޓަށް ހުށަހަޅައި އެ މައްސަލަ ކޯޓުން ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެކަން ހައިކޯޓަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްނުވުން]
ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓެއްގެ ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލެއްގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ނިންމުމެއްގެ ޤާނޫނީ ނަތީޖާ ނުވަތަ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަހެއް ނުވާނެއެވެ. ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓެއްގެ ޙުކުމް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލެއްގެ ނިންމުން ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރަން ޚަޞްމަކު އެދޭނަމަ، ތަންފީޛުކުރުން ފަސްކުރުމަށް، އެކަމަށް އެދޭ ޚަޞްމު އެކަމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމެއް ކޯޓަށް ލިބޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.

[ޚަރަދު ދެއްކުން ފަސްކުރުމަށް އެންގުން]
މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލަ ހައިކޯޓުން ނިންމަންދެން ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ދެއްކުން ފަސްކުރުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު ހައިކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޙުކުމް ނުވަތަ އަމުރު ދޫކުރުން]
އެ މީހަކީ މައްސަލައިގެ ޚަޞްމަކަށް ނުވިނަމަވެސް، ޙުކުމުގައި ނުވަތަ އަމުރުގައިވާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން އެ މީހެއްގެ ޙައްޤަކަށް އަސަރުކޮށްފާނޭ ކޮންމެ މީހަކަށް އެ މީހަކު އެދިއްޖެނަމަ، ޙުކުމުގެ ނުވަތަ އަމުރުގެ ކޮޕީއެއް ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ވެސް ރައްދުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓު ދޫކުރުން]
މައްސަލައިގެ ޙުކުމްކުރާ ދުވަހު ޝަރީޢަތް ނިންމިގޮތް (ފުލް ޖަޖްމަންޓް) ޚަޞްމުންނަށް ދޫކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މައްސަލަ ނިންމި ދުވަހުން ފެށިގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓު ދޫކުރަންވާނެއެވެ.
ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓު ހޯދުމަށް އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތެއް ނުވަތަ އީ-މެއިލް މެދުވެރިކޮށް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓަށް އެދެންވާނީ، އެ ކޯޓަކުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތަކުން ނޫންގޮތަކަށް ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓަށް އެދޭނަމަ، ކޯޓުން އެ ލިޔުން ދޫކުރާނީ، އެކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފީ ދެއްކުމުންނެވެ.

[ނިހާއީ ޙުކުމް މުރާޖަޢާ ކުރުމަށް އެދުން]

[ނިހާއީ ޙުކުމެއް އަލުން މުރާޖަޢާ ކުރުން]
އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އެންމެހައި މަރުޙަލާއެއް ނިމުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އޮތް އެންމެހައި ފުރުޞަތު ބަންދުވެފައިވުމުގެ ސަބަބުން، މައްސަލައެއްގެ ޙުކުމް ނިހާއީ ވެފައިވާ މައްސަލަތައް މުރާޖަޢާ ކުރުމުގައި ޢަމަލު ކުރާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 27 (ހަތާވީސް) ވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީންނެވެ.
ހައިކޯޓުން ބަލައިފައިވާ މައްސަލައެއްގެ ނިހާއި ޙުކުމް އަލުން މުރާޖަޢާ ކޮށްދިނުމަށް އެދި ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބަލައިގަތުމާމެދު އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅޭތާ 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރަޖިސްޓްރާރ ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ. އަދި ކޯޓުން ނިންމާ ގޮތް އެ މައްސަލައެއް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ.

[ލިޔެކިޔުން ހުށަހެޅުމާއި ފޮނުވުން]

[ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ލިޔުންތައް]
ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ލިޔުންތައް ހުށަހަޅަންވާނީ، އެކަމަށްޓަކައި ކޯޓުން އާންމުކޮށްފައިވާ ފޯމު މެދުވެރިކޮށެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ލިޔުން އޮންނަންވާނީ، ވަކި ޝަރުޠެއް ފުރިހަމަވާ ގޮތަށް ނުވަތަ ތެދުކަމަށް ކަށަވަރުކޮށްފައި ކަމަށް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ނުވަތަ މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ލިޔުމެއް އޮންނަންވާނީ، އެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާ ގޮތަށެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ލިޔެކިޔުންތަކާއި ފޯމާއެކު ވަކި ލިޔުންތަކެއް ހުށަހަޅަންޖެހޭ ކަމަށް ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ނުވަތަ މި ގަވާއިދުގައި ނުވަތަ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ ދަށުން އާންމުކޮށްފައިވާ ފޯމެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ލިޔުންތައް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ކޯޓުން ޚަޞްމަކަށް އެއްވެސް އެންގުމެއް އަންގާނަމަ، އެ އެންގުން، އަނެއް ޚަޞްމަށް ކޮޕީ ކުރަންވާނެއެވެ.
ވަކި ކަމެއް ކުރުމަށް ކޯޓުން ޚަޞްމަކަށް ދީފައިވާ މުއްދަތެއް އިތުރުކުރުމަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެފަދަ ކަމަކު އެއްވެސް ޚަޞްމަކު ކޯޓަށް ސިޓީއެއް، ނުވަތަ އީމެއިލެއް، ނުވަތަ ލިޔުމެއް ނުވަތަ ނޯޓިސްއެއް ފޮނުވާނަމަ، އެ އެއްޗެއްގެ ކޮޕީ އަނެއް ޚަޞްމަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
ކޯޓުން މައްސަލައެއްގެ ޝަރިޢަތާބެހޭ ގޮތުން ދައުލަތުގެ އެއްވެސް އިދާރާއަކަށް ނުވަތަ އަމިއްލަ ފަރާތަކަށް އެއްވެސް ކަމެއް އޮޅުންފިލުވަން ސިޓީއެއް ނުވަތަ ލިޔުމެއް ފޮނުވާނަމަ، އެކަން އެ މައްސަލައިގެ ދެ ޚަޞްމުންނަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) އާއި، (ބ) އާއި، (ޅ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، އެއް ޚަޞްމުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނެރޭ ވަގުތީ އަމުރުތަކާއި، އެފަދަ ވަގުތީ އަމުރުތައް ނެރެދިނުން އެދޭކަން، ނުވަތަ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައި ވަކިބާވަތެއްގެ އަމުރަކަށް އެދޭކަން ނުވަތަ އެފަދަ އަމުރެއް ކޯޓުން ނެރޭކަން ނުވަތަ މީހެއްގެ މިލްކިއްޔާތުގައި ހުރި ތަކެތި އޮޅުންފިލުވަން ފޮނުވާ އަމުރުތަކާއި ލިޔުންތައް އަނެއް ޚަޞްމަކަށް ނާންގާނެއެވެ.

[ލިޔެކިޔުން ރައްދުކުރުން]
ކޯޓުން މައްސަލަތަކާބެހޭ ލިޔެކިޔުން ޚަޞްމުންނަށް ރައްދުކުރާނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ސައުރަތިރީސްވަނަ ބާބުގެ ދެވަނަ ބައިގައި އަދި މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށެވެ.

[މައްސަލައިގެ ފައިލާއި ލިޔެލިޔުން]

[މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުންތަކުގެ އޯޑިއޯ ވީޑިއޯ ރެކޯޑިން ބެލެހެއްޓުމާއި އަރުޝީފުކުރުން.]
ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ އަޑުއެހުންތަކުގެ އޯޑިއޯ/ވީޑިއޯ ރިކޯޑިންގ ރައްކައުތެރިކޮށް ކޯޓުން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި ކޮންމެ މައްސަލައެއް ނިމުމުން އެ މައްސަލައެއްގެ ރިކޯޑިންގތައް އަރުޝީފުކުރުމަށް ޓަކައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަނަށް އެ ރެކޯޑިންތައް ރައްކައުތެރިކަމާއެކު ހަވާލުކުރަންވާނެއެވެ.

[ބާޠިލު ލިޔުމެއް ހޯދުމަށް އެދުން.]
ބާޠިލު ކޮށްފައިވާ އެއްވެސް ޝަރުޢީ ލިޔުމެއް ހޯދުމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެދިއްޖެނަމަ، އެ ލިޔުމެއް ކޯޓުން ދޫކުރަންވާނީ، މިވެނި ތާރީޚެއްގައި އެ ލިޔުމެއް ބާޠިލުކޮށްފައިވާކަން ބަޔާންކޮށް ކޯޓުގެ ތައްގަނޑެއް ޖަހައި ކޯޓުގެ ކަމާބެހޭ މުވައްޒަފެއް ސޮއިކުރުމަށްފަހުއެވެ.

[އެހެނިހެން ކަންކަން]

[ޚަޞްމު ނުވަތަ ޤާނޫނީ ވަކީލު ރަށުން ބޭރަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ފުރިހަމަ ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން]
ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާ ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ހިމެނޭ ތަމްސީލު ކުރާނެ ފަރާތެއް އައްޔަނުކޮށްފައި ނުވާ ޚަޞްމަކު ނުވަތަ ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް، ކޯޓުގެ ހުއްދަ ލިޔުމުން ލިބުމަށްފަހު މެނުވީ ރަށުން ބޭރަށް ފުރައިގެން ނުވާނެއެވެ.

[ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، 2022 ޖޫން 16 ވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.

[ޖަދުވަލު 1]

[ޖަދުވަލު 2]

[ޖަދުވަލު 3]

[ޖަދުވަލު 4]

[ޖަދުވަލު 5]

[ޖަދުވަލު 6]