ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނު
(14/2013)

[އިބްތިދާއީ މާއްދާތައް]

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މި ޤާނޫނަކީ، ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކުން ކުރާ ޙުކުމްތައް ތަންފީޛުކުރުމުގެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމާއި، ރާއްޖޭގެ ޖަލުތައް ހިންގުމުގައި ގެންގުޅޭނެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމާއި، ޖަލުތަކުގައި ހުންނަންވާ ފެންވަރު ކަނޑައަޅައި ހިފެހެއްޓުމާއި، ޖަލުގައި މީހުން ބަންދުކުރުމުގެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމާއި، ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުންނާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2007 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިމިގްރޭޝަންގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ރާއްޖޭގައި އެއްވެސް މީހަކު ބަންދުކޮށްފައި ބަހައްޓަން ޖެހިއްޖެނަމަ އެފަދަ ފަރާތްތައް ބަންދުގައި ބައިތިއްބާނެ އުސޫލުތަކާއި ތަންތަން ކަނޑައެޅުމާއި، މިފަދަ ތަންތަނާއި، ޖަލުތަކުގައި ކަންތައް ކުރަންވާނެ ގޮތް ކަނޑައެޅުމާއި، ޤައިދީން ޖަލުގައި އުޅެންވާނެގޮތާއި، ޤައިދީންނަށް ލިބޭ ޢިނާޔަތްތަކާއި ޙައްޤުތަކާއި، ޖަލު ބަލަހައްޓާ ފަރާތްތަކަށް ލިބިފައިވާ އިޚްތިޔާރުތަކާއި ޙައްޤުތަކާއި ބާރުތައް ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާންކުރުމާއި، ޤައިދީން ކުށްކުރުމުން ދުރުހެލިކޮށް ރަނގަޅު ފަރުދުންގެ ގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ ގެނައުމަށްޓަކައި ރިހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމް ހިންގުމާއި ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ދިނުމުގެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ޤާނޫނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށް ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ އެންމެހައި ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި "މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް" މިނަމުގައި މުއައްސަސާއެއް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އުފައްދަންވާނެއެވެ. މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއަކީ ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގައި ނުހިމެނޭ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ ބާބުން އިސްތިސްނާ ކުރެވިފައިވާ މަދަނީ ޚިދުމަތެކެވެ. "މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް" އަކީ، ޔުނީފޯމް އެޅި އޮފިސަރުން ހިމެނޭ މުއައްސަސާއެކެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ "ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނު" އެވެ.

[މަޤްޞަދު]
މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަކީ، އަންނަނިވި މައިގަނޑު މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކުގެ ނިޒާމަކީ ހަރުދަނާ އުސޫލަކުން ހިނގާ ނިޒާމެއް ކަމުގައި ހެދުން؛
"މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް" ގެ ނަމުގައި ވަކި ޚިދުމަތެއް އުފައްދައި، އެ ސަރވިސް ހިންގަމުން ގެންދާނެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން؛
ޤައިދީންނަށް ޖަލުގައި ސަލާމަތްތެރިކަމާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ ވެއްޓެއް ޤާއިމުކުރުން؛
ޤައިދީންނަށް ތަފާތު އެކި ރޮނގުރޮނގުން ތަމްރީނުދީ، އެކިއެކި ހުނަރު ދަސްކޮށްދިނުން؛
ޤައިދީން ކުށްކުރުމުން ދުރުހެލިކޮށް ރަނގަޅު ފަރުދުންގެ ގޮތުގައި މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ ގެނައުމަށް ބާރުއެޅުން؛
ޝަރީޢަތުން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމާ އެއްގޮތަށް ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން؛
ޤާނޫނަކުން ބާރު ލިބިގެން ތަޙްޤީޤުކުރާ އިދާރާތަކުން ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި މީހުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބާނެ ތަންތަނާއި އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން.

[ޖަލުތަކާއި ބަންދުގައި މީހުން ބައިތިއްބަންޖެހޭ އެހެނިހެން ތަންތަން ކަނޑައެޅުން]

[ޖަލު ކަމުގައި ކަނޑައެޅުން]
މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތުގެމަތިން މީހުން ބަންދުކޮށްފައި ބޭތިއްބުމަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ތަނެއްގައި ހުންނަންޖެހޭނެ ކަމަށް އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ތަނެއްނަމަ، އެތަނަކީ ޖަލެއްކަމުގައި ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ހަމަ އެފަދައިން، ޖަލެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ތަނެއް އެއީ ޖަލެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު ޖަލުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވެމުން އަންނަ ތަންތަން މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޖަލެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅެންދެން، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 1 (އެކެއް) އަހަރަށްވުރެ ދިގު ނޫން މުއްދަތަކަށް ޖަލުގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ވަގުތީ ހުއްދަ ދިނުމުގެ ބާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޖަލެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ވަގުތީ ހުއްދަ މިނިސްޓަރ ދޭންވާނީ، ޖަލެއްގައި ހުންނަންޖެހޭކަމަށް އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަކުރާނެ ގޮތުގެ ތާވަލެއް އެކުލަވާލައި، އެ ތާވަލާ އެއްގޮތަށް އެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަކުރުން ލާޒިމުކުރުމަށްފަހުގައެވެ. މި ބަޔާންކުރެވުނު ތާވަލު އެކުލަވާލަންވާނީ، ޢިމާރާތަށް ގެންނަންޖެހޭ ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާއި، ބަޖެޓުގައި ހިމެނިފައިނުވާ ބޮޑެތި ޚަރަދުތައް ކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ފިޔަވައި އެހެން ހުރިހާކަމެއް، 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ފުރިހަމަކުރާގޮތަށެވެ.
24 (ސައުވީސް) ގަޑިއިރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން މީހަކު ބަންދުކުރަންވާނީ މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ގިންތިކުރެވިފައިވާ ޖަލެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ ތަނެއްގައި، ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށް ޖަލެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ވަގުތީ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ތަނެއްގައެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހުންނާއި ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ގޮތުން ބަންދުކުރެވޭ މީހުންކުރެ، އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނާއި އަދި ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުން ބަންދުކުރުމަށްޓަކައި ޚާއްޞަކުރެވޭ މަރުކަޒުތަކެއް އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓަރ ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޖަލުގެ ގިންތިތައް]
ތަފާތު ގިންތިތަކުގެ ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން ބަންދުކޮށްފައި ބަލަހައްޓާނީ، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، އެ ގިންތިއަކަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ޖަލެއްގައެވެ.
ތަޙްޤީޤަށް ބަންދުކުރެވޭ މީހުން ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލެއްގައި؛
ތަޙްޤީޤު ނިމި ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން، ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ފެށި ޙުކުމް ކުރުމުގެ ކުރިން، ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުކުރާ މީހުން ރިމާންޑް ޖަލެއްގައި؛
ޝަރުޢީ ޙުކުމެއް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހުން ޢާންމު ޖަލެއްގައި.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޖަލު ކަނޑައަޅާއިރު، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހުންނާއި ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ގޮތުން ބަންދުކުރެވޭ މީހުންނާއި ޙުކުމުގެ މުއްދަތުގައި ފަރުވާ ދިނުމަށް ބަންދުކުރެވޭ މީހުން ބަންދުކޮށް ބަލަހައްޓާ ހުރިހާ ތަނެއްގައި އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނާއި އަދި ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުން ބަންދުކުރުމަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ވަކި ތަންތަން ހުންނަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ އެހެން މާއްދާއެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލެއްގައި ބަންދު މީހުންގެ ގޮތުގައި ތިބޭ އެންމެހައި މީހުންނަށް ބޭސްފަރުވާއާއި އެހެނިހެން ކަންކަން ކުރުމާއި ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި އެމީހުންނާ ދޭތެރޭ ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ކަނޑައަޅާ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް އެކުލަވާލާނީ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާތަކުން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، އަދި ކޮމިޝަނަރުގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން، މިނިސްޓަރެވެ.

[ބަންދުގައި މީހުން ބައިތިއްބަންޖެހޭ އެހެނިހެން ތަންތަން]
ޙުކުމުގެ މުއްދަތުގައި ފަރުވާދީގެން ރަނގަޅުކުރުމަށް ބޭނުންވާ މީހުން ފަރުވާއަށްޓަކައި ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މަރުކަޒު ނުވަތަ ރިހެބިލިޓޭޝަން ސެންޓަރުގައި؛
ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިމިގްރޭޝަން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެގެން ރާއްޖެއިން ފޮނުވާލަންޖެހޭ ފަރާތްތައް ޑިޓެންޝަން ސެންޓަރުގައި؛
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ، ބަންދު މީހުންގެ ގޮތުގައި ތިބޭ އެންމެހައި މީހުންނަށް ބޭސްފަރުވާއާއި އެހެނިހެން ކަންކަން ކުރުމާއި ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައާއި ތަޙްޤީޤު ނިމި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ބަންދު މީހުންނާ ދޭތެރޭ ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ކަނޑައަޅާ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް އެކުލަވާލާނީ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާތަކުން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓަރެވެ.

[ޖަލު ހިންގުމާއި އިންސްޕެކްޓް ކުރުން]

[ޖަލުތައް ބަލަހައްޓާނެ ފަރާތް]
ޢާންމު ޖަލުތަކާއި ރިމާންޑް ޖަލުތައް ހިންގައި ބަލަހައްޓާނީ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިންނެވެ.
ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލުތައް ހިންގައި ބަލަހައްޓާނީ، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއިންނެވެ. އަދި މި ޤާނޫނުގެ އެހެން މާއްދާއެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލުތައް ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމުގައި ޢަމަލުކުރާނީ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ ލަފަޔާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ޖަލުތަކުގެ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ކަނޑައެޅުން]
ކޮންމެ ޖަލެއްގައިވެސް، މި ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށް އެ ޖަލެއްގައި ކުރަންޖެހޭ އެންމެހައި ކަންކަން ކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރާއި ބާރު ލިބިފައިވާ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއެއް ހުންނަންވާނެއެވެ.
ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކަކީ އެ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ ޖަލުތަކާގުޅޭ އަންނަނިވި ކަންކަން ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސް ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމެވެ.
ޖަލު ހިންގުމުގެ އެންމެހައި ކަންކަން ބެލެހެއްޓުން؛
ޖަލުގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުން؛
ޤައިދީންގެ ވެލްފެއަރގެ ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓުން؛ އަދި ޖަލުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި މަޞްލަޙަތު ދެމެހެއްޓުން.
ޢާންމު ޖަލުތަކާއި ރިމާންޑް ޖަލުތަކަށް ޢައްޔަނުކުރެވޭ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރަންވާނީ މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އަދި ކޮމިޝަނަރުގެ ލަފަޔާއި މަޝްވަރާގެ މަތިންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ އެހެން މާއްދާއެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލުތަކަށް ޢައްޔަނުކުރެވޭ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރަންވާނީ މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އަދި ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްގެ ލަފަޔާއި މަޝްވަރާގެ މަތިންނެވެ.
ޢާންމު ޖަލުތަކާއި ރިމާންޑް ޖަލުތަކަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ޢައްޔަނުކުރާނީ މިނިސްޓަރުގެ ލަފަޔާއެކު ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއެވެ.
ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލުތަކަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ޢައްޔަނުކުރާނީ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕޮލިސްއެވެ. މި މަޤާމަށް ޢައްޔަނުކުރެވޭނީ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރެކެވެ.
ކޮންމެ ޖަލެއްގައިވެސް، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތައް ފުރިހަމައަށް ތަންފީޛުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޖަލު އަމުރުތައް، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އަދި ކޮމިޝަނަރުގެ ލަފަޔާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ނެރުމުގެ ބާރު ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޖަލު އަމުރުތައް]
ޖަލު އަމުރަކަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށަންވާނީ އެ އަމުރެއް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރެވޭ ދުވަހުން ފެށިގެންނެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 3 ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމާބެހޭ ޖަލު އަމުރުތައް ނެރެ ގެޒެޓުކުރަންވާނެއެވެ.

[އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޖަލުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ތަންތަން ބަލައި ފާސްކޮށް، އެތަންތަނުގައި ކަންކަން ހިންގަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 70 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންތޯ ބަލައި، މިނިސްޓަރަށް ރިޕޯޓުކުރުމަށްޓަކައި އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ނަމުގައި މިނިސްޓަރު މީހަކު ޢައްޔަނުކުރަންވާނެއެވެ.
އިންސްޕެކްޓަރ އޭނާގެ ޒިންމާ އަދާކުރުމަށް ބޭނުންވާނެ މުވައްޒަފުންނާއި، ވަސީލަތްތައް މިނިސްޓަރު ފަހިކޮށްދޭންވާނެއެވެ.

[އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތު]
އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ޖަލުތައް ޢިމާރާތްކޮށްފައި ހުންނަނީ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންތޯ ބެލުން؛
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް އެންމެ މަދުވެގެން ލިބިދޭންޖެހޭ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ލިބިދޭތޯ ބެލުން؛
ޖަލުތަކުގައި ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރަނީ އެމީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރަންވާނެ ކަމަށް ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންތޯ ބެލުން؛
ޖަލުގައި މީހުންނަށް ދެވޭ ކާނާއާއި ޞިއްޙީ ފަރުވާގެ މިންގަނޑުތައް ހުންނަނީ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންތޯ ބެލުން؛
ކަނޑައެޅިފައިވާ ތާވަލާ އެއްގޮތަށް ޖަލުތަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، ޖަލުތައް ބަލައި ފާސްކުރުން؛
ޖަލެއްގައި މީހުންނަށް އަނިޔާކުރެވޭ ކަމަށް ކުރާ ޝަކުވާތައް މިނިވަންކަމާއެކު އަޑުއަހައި، ތަޙްޤީޤުކޮށް މިނިސްޓަރަށް ރިޕޯޓު ހުށަހެޅުން؛
ޖަލެއްގައި މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ މީހަކަށް ނުރައްކާތެރި އަނިޔާއެއް ދީފިނަމަ، އެކަން ބަލައި ތަޙްޤީޤުކޮށް މިނިސްޓަރަށް ރިޕޯޓު ހުށަހެޅުން.
ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާއެއް ނުވަތަ އިދާރާއެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބޭ މީހުން ތިބޭ ތަންތަނާއި، އެމީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރެވޭ ގޮތް ބަލައި ރިޕޯޓުކުރުން. މި ޤާނޫނުގެ އެހެން މާއްދާއެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މި އަކުރުގެ ދަށުން ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތާ ގުޅިގެން ރިޕޯޓު ހުށަހަޅާނީ، ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާއަށެވެ.

[ރިޕޯޓުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން، އެއިން ކޮންމެ ކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް މިނިސްޓަރަށް ރިޕޯޓު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[މުސްތަޤިއްލު ކޮމިޝަނަކުން އިންސްޕެކްޓް ކުރުން]
ރާއްޖޭގެ ޖަލުތަކުގައި މީހުން ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ ގޮތާއި އެމީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރެވޭ ގޮތާއި އެމީހުންނަށް ދެވޭ ޚިދުމަތްތައް އިންސާނީ ޙައްޤުތަކުގެ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތޭތޯއާއި ދިމާވާ ކުއްލި ހާދިސާއެއްގެ ސަބަބުން އެކަންކަން ތަޙްޤީޤުކޮށް ބެލުމަށް ނުވަތަ ޖަލުތައް އިންސްޕެކްޓް ކުރުމުގެ އެންމެހައި ބާރު، ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ރާއްޖޭގައި އުފެދިފައިވާ ކަމާބެހޭ ކޮމިޝަންތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެފަދަ ކޮމިޝަންތަކުން ޖަލުތައް އިންސްޕެކްޓްކޮށް ބެލުމަށްފަހު ކަމާގުޅޭގޮތުން ތައްޔާރުކުރެވޭ ރިޕޯޓު ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށާއި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލަށް ހުށަހެޅުމުގެ ބާރު އެފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާތަކުން އިންސްޕެކްޓް ކުރުން]
ދިވެހިރާއްޖެއިން އެއްބަސްވެ ތަޞްދީޤުކޮށްފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާއެއްގެ ދަށުން ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖެ ބައިވެރިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާއަކާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތައް އިންސްޕެކްޓް ކުރުމުގެ ހުއްދަ އެ ޖަމްޢިއްޔާއަކަށް، ނުވަތަ އެ މުޢާހަދާއެއް ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ޖަލު އިންސްޕެކްޓްކުރުމުގައި މިފަދަ ފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރާނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކޮމިޓީތަކުން ޖަލު ބަލައި ފާސްކުރުން]
ޖަލަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ޖަލުގެ ކަންތައްތައް ބެލުމަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ދާއިމީ ކޮމިޓީތަކާއި ވަގުތީ ކޮމިޓީތަކުން ބޭނުންވެއްޖެ ހިނދެއްގައި ޖަލުތަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށް އެ މަޖިލީހުގެ ދާއިމީ ކޮމިޓީތަކާއި ވަގުތީ ކޮމިޓީތަކުގެ މެންބަރުންނަށް، ޖަލުގެ ހުރިހާ ތަނަކަށް ވަދެ، ބަލައި ފާސްކުރެވޭނެއެވެ. މިގޮތުން ފާހަގަކުރެވޭ ކަންކަން ރަނގަޅުކުރުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކޮމިޓީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
[ޖަލު ބަލައި ފާސްކުރާ ފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންވާ ޤާނޫނީ ބާރު] މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބާރު ލިބިގެން ޖަލު އިންސްޕެކްޓް ކުރުމަށް ޖަލަށް ޒިޔާރަތްކުރާ އިންސްޕެކްޓަރަށާއި، އޭނާގެ ފަރާތުން ދާ މީހުންނަށާއި، މި ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މުސްތަޤިއްލު ކޮމިޝަންތަކަށާއި، މި ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާއަކުން ފޮނުވާ ވަފުދުތަކަށާއި، މި ޤާނޫނުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކޮމިޓީތަކަށް ތިރީގައިވާ ކަންކަން ޖަލުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ނުގެއްލޭ ގޮތުގެމަތިން ކުރުމުގެ ބާރު މި ޤާނޫނުން ލިބިދެއެވެ.
ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އެންގުމަށްފަހު ޖަލުގެ ހުރިހާ ތަނަކަށް ވަދެ، ބަލައި ފާސްކުރުން؛
ޖަލުގައި ތިބޭ މީހުންނާ އެކަހެރިކޮށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް ބައްދަލުކޮށް މަޢުލޫމާތު ހޯދުން؛
ޖަލުގައި ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް ކާންދެވޭ ތަކެއްޗާއި ފެނުގެ ފެންވަރު ބެލުމަށްޓަކައި އެތަކެތި ޓެސްޓުކުރުން ނުވަތަ އޭގެ ސާމްޕަލް ނެގުން؛
ޖަލުގެ މުވައްޒަފުން ހާޒިރުކޮށް އެމީހުންނާ އެކަހެރިކޮށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކަށް ބައްދަލުކޮށް މަޢުލޫމާތު ހޯދުން؛
ޖަލުގެ އެންމެހައި ރެކޯޑްތަކާއި ލިޔުންތައް ބަލައި ކޮޕީ ހެދުން؛
ކަމާބެހޭގޮތުން ހޯދަންޖެހޭ އެހެން މަޢުލޫމާތުތައް ހޯދުން؛
ޖަލުގައި ހަރުކުރެވިފައިވާ ސެކިއުރިޓީ ކެމެރާތަކާއި އަޑު ރެކޯޑްކުރާ އެންމެހައި އާލާތްތަކުގެ ރެކޯޑިންގ ހޯދުން.

[އިންސްޕެކްޓް ކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑު]
ޤާނޫނީ ބާރު ލިބިގެން ޖަލަށް ޒިޔާރަތްކުރާ އެއްވެސް މީހަކު ތިރީގައިމިވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
އިންސްޕެކްޓް ކުރުމުގެ މަސައްކަތުގައި ޖަލުގެ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަމެއް ކުރުން؛
ޖަލުގައި އެމީހެއްގެ ގާތްތިމާގެ މީހަކު، ނުވަތަ އެމީހެއްގެ މަޞްލަޙަތާ ގުޅިފައިވާ މީހަކު ވާނަމަ އެކަން، އޭނާ ފޮނުވާ ފަރާތަށާއި ޖަލުގެ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ނާންގައި ހުރުން؛
ޖަލަށް ވެއްދުން މަނާކޮށްފައިވާ އެއްޗެއް ވެއްދުން؛
އެއްވެސް ޤައިދީއަކަށް އެއްޗެއް ދިނުމާއި ޤައިދީއެއްގެ ފަރާތުން އެއްޗެއް ލިބިގަތުން؛
ތަޙްޤީޤީ ބޭނުމަކަށް ފިޔަވައި ޖަލުގެ ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންގެ ފޮޓޯއާއި މަންޒަރާއި އަޑު ރެކޯޑްކޮށް ޢާންމުކުރުން.

[މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް]

[މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް]
މި ޤާނޫނާއި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖަލުތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އުފުލާނީ ޔުނީފޯމް އެޅި އޮފިސަރުން ހިމެނޭ "މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް" ގެ ނަމުގައި އުފައްދާ މުއައްސަސާއަކުންނެވެ.
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް ހިނގަމުންދާނީ އެކަމަށްޓަކައި ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ކަނޑައަޅާ މިނިސްޓަރެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ.

[ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސް]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އެންމެ އިސްވެރިޔާގެ ގޮތުން އެންމެހައި ކަންތައްތައް އިންތިޒާމުކޮށް ދުވަހުން ދުވަހަށް ހިންގުމުގެ ޒިންމާ އަދާކުރުމަށްޓަކައި ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއަކާއި ޑެޕިއުޓީ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއެއް ހުންނަންވާނެއެވެ. ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއަކާއި ޑެޕިއުޓީ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއެއް ޢައްޔަނުކުރާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ.

[ވަޒީފާގެ އޮނިގަނޑު]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންނާއި އެހެނިހެން މުވައްޒަފުންގެ ވަޒީފާގެ ގިންތިތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިދާރީ އޮނިގަނޑެއް މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. މި ބަޔާންކުރެވުނު އޮނިގަނޑުގައި މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މަޤާމުތަކުގެ ޝަރުޠުތަކާއި އެކި ކަންކަމަށް މުވައްޒަފުން ތިބެންވާނެ ޢަދަދު ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. މި އޮނިގަނޑު ތައްޔާރުކުރެވިފައި އޮންނަންވާނީ މި ޤާނޫނާ ތަޢާރުޟުނުވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ. މި ޤާނޫނު ފާސްވާތާ 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި އޮނިގަނޑު ތައްޔާރުކޮށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކަމާބެހޭ ކޮމިޓީއަށް ހުށަހަޅާ އެ ކޮމިޓީން ފާސްކުރަންވާނެއެވެ.

[ވަޒީފާ ދިނުމާއި ވަކިކުރުން]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންނާއި މުވައްޒަފުންނަށް ވަޒީފާ ދޭނީ ކޮމިޝަނަރެވެ. އަދި މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންނާއި މުވައްޒަފުން ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށް، މަޤާމު ދަށްކޮށް ހަދާނީ ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑުގެ ލަފާގެ މަތިން ކޮމިޝަނަރެވެ.
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންނާއި މުވައްޒަފުންނަށް ވަޒީފާ ދިނުމުގައާއި ވަޒީފާއިން ވަކި ކުރުމުގައާއި މަޤާމު ދަށްކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނީ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއަށް ޚާއްޞަކުރެވިފައިވާ ވަޒީފާއާބެހޭ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[މުސާރައާއި އެހެނިހެން ޢިނާޔަތްތައް]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންނާއި މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައާއި އެހެނިހެން ޢިނާޔަތްތައް ކަނޑައަޅާނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް އިންނެވެ. މުސާރައާއި މާލީ ޢިނާޔަތްތައް ކަނޑައެޅުމުގައި މިނިސްޓަރ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީގެ ލަފާ ހޯދަންވާނެއެވެ.

[ކޮމިޝަނަރުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު]
ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްގެ ވާޖިބުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ ޖަލުތަކުގެ އެންމެހައި ކަންކަން ބެލެހެއްޓުން؛
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ ޖަލުތަކުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި މަޞްލަޙަތު ދެމެހެއްޓުން؛
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ ޤައިދީންގެ އެންމެހައި ކަންކަން ބެލެހެއްޓުން؛
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ މީހުން ރަނގަޅު މީހުންގެ ގޮތުގައި އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށް ކުރަންޖެހޭ އެންމެހައި ކަންކަން ކުރުން؛
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންނާއި މުވައްޒަފުންގެ އެންމެހައި ކަންކަން ބެލެހެއްޓުން؛
ޖަލު އޮފިސަރުންގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑު އެކުލަވާލުން؛
ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކުން ކުރާ އެކިއެކި ޙުކުމްތައް ތަންފީޛުކުރުވުން.

[ކޮމިޝަނަރުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެހެން ފަރާތަކާ ޙަވާލުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއާ ޙަވާލުވެފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކުން ބައެއް، ޑެޕިއުޓީ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއާ ނުވަތަ ކަނޑައެޅޭ ވަކި އޮފިސަރަކާ ނުވަތަ އޮފިސަރުންތަކަކާ ލިޔުމަކުން ޙަވާލުކުރެވިދާނެއެވެ.

[ކޮމިޝަނަރ ޖަވާބުދާރީވުން]
ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސް އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގައި ޖަވާބުދާރީވާނީ މިނިސްޓަރަށެވެ.

[އޮފިސަރުންގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ވާޖިބުތައް]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ކޮންމެ އޮފިސަރަކުމެ މި ޤާނޫނާއި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާއި ޖަލު އަމުރުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެމީހަކާ ޙަވާލުކުރެވޭ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރަންވާނެއެވެ.
ކޮމިޝަނަރަށާއި ޑެޕިއުޓީ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއަށާއި، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އެހީތެރިވެ އެއްބާރުލުން ދިނުމާއި އެމީހުންދޭ އިރުޝާދާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ކޮންމެ އޮފިސަރަކާއި މުވައްޒަފެއްގެ ވާޖިބެކެވެ.

[އޮފިސަރުން ޢަމަލުކުރަންވީ މައިގަނޑު އަސާސްތައް]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންނާއި މުވައްޒަފުން އެމީހުންގެ މަޤާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގައި އަންނަނިވި މައިގަނޑު އަސާސްތަކަށް ތަބާވާންވާނެއެވެ.
ޖަލުގައި ތިބޭ ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން، ރައްކާތެރިކަމާއި ޞުލްޙަވެރިކަމާއި، އޯގާތެރިކަމާއެކު ބެލެހެއްޓުން؛
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނާމެދު އިންސާނިއްޔަތާ ޚިލާފު ނުވަތަ އަނިޔާވެރި ޢަމަލު ނުހިންގުން؛
ޖަލުގައި ހިނގާ ނުވަތަ ހިންގަން ރޭވޭ ހަމަނުޖެހުމަކާބެހޭ މަޢުލޫމާތެއް ލިބިއްޖެނަމަ އެކަމެއް ލަސްނުކޮށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އެންގުން؛
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންގެ ރިހެބިލިޓޭޝަންގެ ކަންތައްތަކާއި ވެލްފެއަރގެ ކަންތައްތަކުގައި އެމީހުންނަށް އެހީތެރިވެދިނުން؛
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް ބޭނުންވާ ޞިއްޙީ ޚިދުމަތެއް ނުވަތަ އެމީހުންނަށް ދޭން ހަމަޖެހިފައިވާ މިނޫންވެސް އެހެން ޚިދުމަތެއް ލިބިގަތުމުގައި އެހީތެރިވުން؛
އެއްވެސް ފީއެއް، އިނާމެއް، ރިޝްވަތެއް، ހަދިޔާއެއް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެފަދަ އެއްޗެއް ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗެއް ކަމުގައި ބެލެވިދާނެ އެއްޗެއް ހޯދައި، ބަލައިނުގަތުން؛ އަދި ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންގެ ފަރާތުން ނުވަތަ އެމީހުންނާއެކު އެއްވެސް ވިޔަފާރިއެއް ނުވަތަ އެފަދަ ކަމަކާގުޅޭ އެއްވެސް މުޢާމަލާތެއް ނުކުރުން.

[އޮފިސަރުން ސިއްރު ހިފެހެއްޓުން]
ޖަލުގެ މުވައްޒަފުންނަށް އެމީހުންގެ މަޤާމުގެ ހައިސިއްޔަތުން އެނގޭ މަޢުލޫމާތުތައް، ސިއްރުގެ ގޮތުގައި ހިފަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މިފަދަ މަޢުލޫމާތެއް، ޤާނޫނީ ގޮތުން ބާރު ލިބިފައިވާ މުއައްސަސާއަކުން ކުރާ ތަޙްޤީޤަކަށް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ބޭނުމަކަށް ނުވަތަ އެ މުވައްޒަފެއްގެ ވަޒީފާ އަދާކުރުމަށްޓަކައި ހާމަކުރަންޖެހޭ ފަރާތަކަށް ހާމަކުރާ ކުރުން ފިޔަވައި އެނޫން ފަރާތަކަށް ހާމަކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[އޮފިސަރުންގެ ބާރުތައް]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންގެ ބާރުތައް ތިރީގައި އެވަނީއެވެ.
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަންޖެހޭ މީހުން، ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ހިފައި ހައްޔަރުކުރުން؛
އޮފިސަރަކު އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގެ ގޮތުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ކުރާ ޞައްޙަ އަމުރަށް ނުކިޔަމަންތެރިވާ ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން ކިޔަމަންތެރިކުރުމުގެ ގޮތުން ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު ހުއްދަކުރާ ގޮތެއްގެމަތިން އަދި ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު ހުއްދަކުރާ މިންވަރަކަށް ބާރުގެ ބޭނުންކުރުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާއި ޖަލު އަމުރުތަކާ ޚިލާފުނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިން ބިޑިއާއި، މުގުރާއި، ޕެޕަރ ސްޕްރޭ، ކަރުނަ ގޭސް، ސްޓަންޓް ގްރެނޭޑް އަދި ރަޔަޓް ގިޔަރއާއި މިނޫންވެސް ގަވާއިދުން ހުއްދަކުރެވިފައިވާ ދިފާޢީ އާލާތްތަކާއި މީހުންގެ ފުރާނައަށް ނުރައްކާ ނުވާ ފަދަ ހަތިޔާރު ބޭނުންކުރުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާއި ޖަލު އަމުރުތަކާ ޚިލާފުނުވާ ގޮތަށް ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންގެ ހަށިގަނޑާއި އެމީހުންގެ ތަކެއްޗާއި ޖަލަށް ވަދެނުކުމެ ހަދާ އެންމެހައި ފަރާތްތަކާއި އެމީހުން ގެންނަ ތަކެތި ބަލައި ފާސްކުރުން؛
ޖަލުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމާއި ޖަލުގެ ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ ގޮތުން މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާއި ޖަލު އަމުރުތަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް އަމުރުކުރުން.

[އޮފިސަރުންގެ ޙައްޤުތައް]
އޮފިސަރުންނަށް އަންނަނިވި ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވެއެވެ.
އޮފިސަރަކު އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގެ ތެރޭގައި އޭނާގެ ހަށިގަނޑަށް ނުވަތަ މުދަލަށް ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ލިބުމާއި، ބޭސްފަރުވާ ލިބުން؛
އޮފިސަރަކާމެދު ކުރެވޭ ޝަކުވާއަކާ ގުޅިގެން، ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތެއް ލިބިދިނުމަކާ ނުލައި އޭނާއާމެދު ޑިސިޕްލިނަރީ ފިޔަވަޅެއް ނޭޅުން؛
އޮފިސަރެއްގެ މައްޗަށް އުފުލޭ ޝަކުވާއަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ޝަކުވާކުރާ މީހާގެ ދައުރެއް ނެތުން؛
އޮފިސަރަކު ކުރި ކުށަކަށް އެކަށީގެންނުވާ ވަރުގެ ބޮޑު އަދަބެއް ނުލިބުން؛
ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފު އަމުރަކަށް ކިޔަމަންތެރިނުވުމުގެ ސަބަބުން ކުށްވެރިނުވުމާއި އެފަދަ ކަމަކާ ގުޅިގެން ޑިސިޕްލިނަރީ ފިޔަވަޅެއް ނޭޅުން.

[ސުލޫކީ މިންގަނޑު]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑެއް ކޮމިޝަނަރ އެކުލަވާލައި، އެ މިންގަނޑު އޮފިސަރުންގެ މެދުގައި ދަމަހައްޓަންވާނެއެވެ.

[އޮފިސަރުންނާއި އޮފިސަރުންގެ ތަކެތި ބަލައި ފާސްކުރުން]
ޖަލުގެ ސަލާމަތީ ބޭނުންތަކަށްޓަކައި ނުވަތަ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު ތަންފީޛުކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޖަލު އޮފިސަރުން ނުވަތަ އެނޫންވެސް މުވައްޒަފުންނާއި އެމީހުންގެ ތަކެތި ބަލައި ފާސްކުރެވިދާނެއެވެ.

[ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށްތައް]
އޮފިސަރަކު ނުވަތަ މުވައްޒަފަކު އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ކޮށްފިނަމަ ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށެއް ކުރުމުގެ ކުށުން އެމީހަކު ކުށްވެރިވާނެއެވެ.
ހުއްދަ ނެތި ނުވަތަ މަޤުބޫލު ޢުޛުރަކާ ނުލައި އެމީހަކު ޑިއުޓީގައި ހުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަގުތުގައި ޑިއުޓީ އަދާކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ތަނަށް ހާޒިރުނުވުން ނުވަތަ ޑިއުޓީ ވަގުތުގައި އެތަނުގައި ނެތުން؛
ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް ކުރާ އަމުރަކަށް ކިޔަމަންނުވުން ނުވަތަ ހަމަޖެހިފައިވާ އުސޫލާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެމީހަކާ ޙަވާލުކުރާ ވާޖިބެއް އަދާ ނުކުރުމާއި ބަހުން ނުވަތަ ޢަމަލުން ނުކިޔަމަންތެރިކަން ހާމަކުރުން؛
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން ނުވަތަ ޙުކުމެއްގައި ހުރި މީހަކު ކުށެއް ކުރާކަން އެނގިހުރެ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ނުވަތަ އަންގަންޖެހޭ ފަރާތަކަށް ނޭންގުން؛
ޖަލުގައި ހުންނަ ތަކެތި ނުވަތަ ފައިސާ އަމިއްލަ ކަންކަމަށް ބޭނުންކުރުން؛
ޖަލުގައި ހުންނަ ތަކެތީގެ ތެރެއިން އެމީހަކު ޒިންމާވާންޖެހޭ އެއްޗެއް ބެލެހެއްޓުމުގައި ފަރުވާކުޑަކުރުން؛
އެމީހަކު އަދާކުރާ ވަޒީފާއާ ފުށުއަރާ ކަމެއް ނުވަތަ މަސައްކަތެއް ކުރުން ނުވަތަ އެފަދަ ކަމެއް ކުރުމުގައި ބައިވެރިވުން ނުވަތަ އެމީހަކު ވަޒީފާގައި ކުރާ މަސައްކަތް ކުރުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ބާވަތުގެ ޙަރަކާތެއްގައި ބައިވެރިވުން؛
ރިޝްވަތު ހިފުން ނުވަތަ ރިޝްވަތުކަމަށް ބެލެވިދާނެ ޙާލަތެއްގައި ވަޒީފާގެގޮތުން މުޢާމަލާތުކުރަންޖެހޭ މީހެއްގެ އަތުން ނުވަތަ ޤައިދީއެއްގެ އަތުން ނުވަތަ ޤައިދީއަކާ ގުޅުންހުރި މީހެއްގެ އަތުން ހަދިޔާ ނުވަތަ އެފަދަ އެހެނިހެން ތަކެތި ބަލައިގަތުން؛
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ޤައިދީއަކަށް ނުވަތަ ޤައިދީއެއްގެ ފަރާތުން އެހެން ޤައިދީއަކަށް ރައްދުކޮށްދީ، ޖަލުގެ ތެރެއަށް ގެނެސް ނުވަތަ ޖަލުން ބޭރަށް ނެރެ ނުވަތަ ޖަލުގެ ތެރެއަށް ވައްދަން އުޅެ ނުވަތަ ޖަލުން ބޭރަށް ނެރެން އުޅެ ނުވަތަ ޖަލުގެ ތެރެއަށް ވެއްދުމަށް ނުވަތަ ޖަލުން ބޭރަށް ނެރުމަށް ހުއްދަކޮށް، ނުވަތަ އެފަދަ ކަމަކަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުން؛
އޮފިސަރަކަށް ނުވަތަ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ދޮގު މަޢުލޫމާތު ދިނުން؛
ޤައިދީއަކު ފިލުމުގައި އެހީތެރިވުން ނުވަތަ އެމީހެއްގެ އިހުމާލުން ޤައިދީއަކު ފިލަން މެދުވެރިވުން؛
ޤައިދީއަކާމެދު މާރާމާރީ ހިންގުމާއި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ނޫންގޮތަކަށް އެއްވެސް ޤައިދީއެއްގެ ގަޔަށް އަތްލުން؛
އެއްވެސް މުވައްޒަފެއް ނުވަތަ ޤައިދީއަކާމެދު އިންސާނިއްޔަތާ ޚިލާފު ނުވަތަ އަނިޔާވެރި ޢަމަލެއް ހިންގުން.

[ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށްތަކުގެ އަދަބު]
މި ޤާނޫނުގެ އެހެން މާއްދާތަކާ ތަޢާރުޟުނުވާ ގޮތުގެމަތިން އޮފިސަރުން ނުވަތަ މުވައްޒަފުން ކުރާ ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށްތަކަށް އަންނަނިވި އަދަބުތަކުގެ ތެރެއިން އަދަބެއް ނުވަތަ އަދަބުތަކެއް ދެވިދާނެއެވެ.
ނަސޭހަތްދިނުން؛
އިންޒާރުދިނުން؛
7 (ހަތެއް) ދުވަހަށްވުރެ އިތުރުނުވާނެ ގޮތުގެމަތިން ޑިއުޓީ އިތުރުކުރުން؛
އޮފިސަރުގެ މުސާރައިގެ ތެރެއިން ގިނަވެގެން 1 (އެކެއް) މަހުގެ މުސާރައިގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ކެނޑުން؛
މަޤާމު ދަށްކުރުން؛
ސަސްޕެންޑްކުރުން؛
ގެއްލުމުގެ ބަދަލުދޭން އެންގުން؛
ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން.

[ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށަށް ފިޔަވަޅު އެޅުން]
އޮފިސަރަކު ނުވަތަ މުވައްޒަފަކު ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށެއް ކުރިކަމަށް ބެލެވޭ ޙާލަތުގައި، އޭނާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިދޭންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ މައްސަލައެއް ނިންމަންވާނީ އޭނާގެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ލިޔުންތަކާއި އެ މައްސަލައިގައި ލިބެންހުރި އެންމެހައި މަޢުލޫމާތުތަކަށް ރިޢާޔަތް ކުރުމަށްފަހުގައެވެ.
އޮފިސަރަކު ނުވަތަ މުވައްޒަފަކު ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށެއް ކުރިކަމަށް ބެލެވޭ ޙާލަތުގައި، އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތުތައް ލިޔުމުން އެ އޮފިސަރަށް ނުވަތަ އެ މުވައްޒަފަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
އޮފިސަރު ނުވަތަ މުވައްޒަފު ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށަކީ ކޮބައިކަން؛
ކަމާ ގުޅޭގޮތުން ގަވާއިދުން ދިނުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ މަޢުލޫމާތު.
ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށަކާބެހޭ ގޮތުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ނިންމި ގޮތާމެދު އޮފިސަރު ނުވަތަ މުވައްޒަފު ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ، އެ މައްސަލަ ބަލައިދިނުން އެދި 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ޤާނޫނުގެ 45 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށްތަކަށް އަދަބު ދެވޭނެ ގޮތް]
ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށެއް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވިފައިވާ އޮފިސަރު ނުވަތަ މުވައްޒަފު އޭނާގެ ދިފާޢުގައި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކާއި އެ މައްސަލައާގުޅޭ އެހެނިހެން މަޢުލޫމާތުތަކާއި ބަޔާންތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު، މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަދަބުތަކުގެ ތެރެއިން އެ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) އަދި (ނ) ގައިވާ އަދަބު ދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އިން ފެށިގެން (އ) ގެ ނިޔަލަށް ހުރި މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަދަބުތައް ދެވޭނީ ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑުގެ ލަފާގެ މަތިން ކޮމިޝަނަރަށެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އިން ފެށިގެން (އ) ގެ ނިޔަލަށް ހުރި މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަދަބުތައް ދިނުމުގައި އެއް އަދަބަށްވުރެ ގިނަ އަދަބު އެއްފަހަރާ ދިނުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ. ނަމަވެސް، އެފަދައިން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައިވެސް، މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލު ހިނގާނެއެވެ.

[ތަމްރީނު ދިނުމާއި މީހުން ބިނާ ކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނަށް ތަމްރީނު ލިބިދޭންވާނެއެވެ.

[މަޤާމުގެ ކުރިއެރުން ދިނުމާއި ޝަރަފުގެ ނިޝާން ދިނުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އެންމެހައި މުވައްޒަފުންނަށް މަޤާމުގެ ކުރިއެރުން ދިނުމާއި ޝަރަފުގެ ނިޝާން ދިނުމަށް ކަނޑައަޅާނީ މިނިސްޓަރެވެ.
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނަށް މަޤާމުގެ ކުރިއެރުން ދިނުމާއި ޝަރަފުގެ ނިޝާން ދިނުމުގެ އެންމެހައި ކަންތައް ހިންގައި، ބަލަހައްޓައި އަދި އެކަންކަމާ ބެހޭގޮތުން މިނިސްޓަރަށް ލަފާދޭނެ 7 (ހަތެއް) މެންބަރުންގެ ކޮމިޓީއެއް މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންގެ ތެރެއިން މިނިސްޓަރު އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.

[ޔުނީފޯމާއި ޝަރަފުގެ ނިޝާން ހުއްދަނެތި ބޭނުންކުރުން]
މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ހުއްދަ ދޭންޖެހޭ ފަރާތްތަކުން ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގައި ބަޔާން ކޮށްފައިވާ ކަމެއް ކޮށްފިނަމަ، އެމީހަކު ނުވަތަ އެބަޔަކު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށްވެރިވާނެއެވެ.
ޖަލު އޮފިސަރުން ބޭނުން ކުރުމަށް ހުއްދަދީފައިވާ ރަސްމީ ޔުނީފޯމެއް ނުވަތަ ޝަރަފުގެ ނިޝާނެއް އުފެއްދުން، ވިއްކުން، ބޭނުންކުރުން، ނުވަތަ ބޭނުންކުރުމުގެ ހުއްދަނެތް މީހަކަށް ދިނުން.
ޖަލު އޮފިސަރުން ބޭނުންކުރުމަށް ހުއްދަ ދެވިފައިވާ ރަސްމީ ޔުނީފޯމެއް ނުވަތަ ޝަރަފުގެ ނިޝާނެއް ނުވަތަ އެފަދަ އެއްޗެއްގެ ނަކަލެއް މީހަކު ނުވަތަ ބަޔަކު އުފެއްދުން ނުވަތަ ބޭނުންކުރުން.

[ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު ވަޒީފާއިން ވަކިވުމާއި އިސްތިޢުފާ ދިނުން]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރާ މީހުން ފިޔަވައި، މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއިން ވަކިވާ ކޮންމެ މީހަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ރިޓަޔަރމަންޓް ގަވާއިދުގެ ދަށުން ޝަރަފުވެރިކަމާއިއެކު ވަޒީފާއިން ވަކިވި މީހެއްކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެއެވެ.
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފަކު ރިޓަޔަރ ކުރެވޭނެ، އަންނަނިވި ގޮތްތައް ރިޓަޔަރމަންޓް ގަވާއިދުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ރޭންކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުމުރު ހަމަވުން.
ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މުއްދަތަކަށް އެއް މަޤާމެއްގައި ހުރުމުން.
ޞިއްޙީ ޙާލަތު ތަންނުދިނުން.
އަމިއްލައަށް އެދުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއިން ވަކިވާ މީހުންނަށް ރިޓަޔަރމަންޓް ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޚާއްޞަ ޢިނާޔަތާއި އިމްތިޔާޒް ލިބިދެވޭނެއެވެ.
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާ އަދާކުރެވޭނެ އެންމެ ދޮށީ އުމުރަކީ 65 (ފަސްދޮޅަސް ފަހެއް) އަހަރެވެ. މި މާއްދާއަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާތާ 1 (އެކެއް) އަހަރުދުވަސް ވުމުންނެވެ.
ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއާއި ޑެޕިއުޓީ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސް އިސްތިޢުފާ ދޭން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިޔުމެއް ފޮނުވަންވާނެއެވެ. އެހެނިހެން ރޭންކުތަކުގެ މުވައްޒަފުން އިސްތިޢުފާ ދޭން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ލިޔުމަކުން ކޮމިޝަނަރަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފެއް ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވިފައިވަނީ މި ޤާނޫނުގެ 40 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ޙާލަތުންކުރެ ޙާލަތެއްގައިނަމަ މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ލިބިދޭ އެއްވެސް ޢިނާޔަތެއް ނުވަތަ އިމްތިޔާޒެއް އެމީހަކަށް ނުލިބޭނެއެވެ.

[ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން]
ވަޒީފާއަށް ފިލައިގެން ނުވަތަ އަޚްލާޤީ މައްސަލައެއް ދިމާވެގެން، ނުވަތަ ކުށެއް ކޮށްގެން، ނުވަތަ މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ ޚިލާފުވެގެން، އެމީހަކު މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރާއި ބާރު މި ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ކޮމިޝަނަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ވަޒީފާއަށް ފިލުން]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާ ދޫކޮށް ފިލައިގެން ހިނގައްޖެނަމަ ނުވަތަ ވަޒީފާއިން ފިލައިގެން ދާން އުޅެފިނަމަ، އެމީހަކަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބު ދެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ފިލިކަމަށް ބެލެވޭނީ، މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން އެމީހަކާ ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މަސްއޫލިއްޔަތުން އަމިއްލައަށް ބަރީއަވެ، މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއިން އެމީހަކާ ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ޑިއުޓީ ހުއްދަނެތި ދޫކޮށް ދިއުމުން، ނުވަތަ ހުއްދަ ނުހޯދާ 14 (ސާދަ) ދުވަސް ވަންދެން ވަޒީފާއަށް ހާޒިރުނުވެ ހުރުމުން، ނުވަތަ ކުއްލި ޙާލަތެއްގައި، އެމީހަކުގެ މައްޗަށް ހުރި ވެރިއަކު ކުރާ އަމުރަކާ ޚިލާފަށް ވަޒީފާއަށް ނުނިކުމެ ހުރުމުން، ނުވަތަ ނުކުތުމަށް ދެކޮޅު ހެދުމުން، ނުވަތަ ޤައިދީން ބެލެހެއްޓުމުގައި ހިންގާ ޚާއްޞަ އޮޕަރޭޝަނަލް ޙާލަތެއްގައި އެކަން އެނގި ހުރެ ފިލުމުން ނުވަތަ އަޅާނުލާ ހުރުމުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއަށް ފިލައިގެން ދިއުމަށް ބާރުއަޅައި ނުވަތަ ހިތްވަރުދީ ނުވަތަ އެހީތެރިވެއްޖެ ކޮންމެ މީހަކު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުށްވެރިވާނެއެވެ.

[ޚިދުމަތުގައި އުޅެނިކޮށް ލިބޭ އަނިޔާ]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފަކު ޚިދުމަތުގައި އުޅެނިކޮށް އަނިޔާ ލިބިއްޖެނަމަ ނުވަތަ ނުކުޅެދޭ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެމީހަކަށް ޙައްޤު ބަދަލު ލިބިދެވޭނެއެވެ.

[ވެލްފެއަރ ފަންޑު]
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންގެ ވެލްފެއަރގެ ކަންތައް ރަނގަޅުކުރުމަށްޓަކައި ވެލްފެއަރ ފަންޑެއް އުފައްދައި އެ ފަންޑުން މުވައްޒަފުންގެ ވެލްފެއަރ ކަންތަކަށް ހޭދަކުރުމުގެ ހުއްދަ މިނިސްޓަރަށް ދެވިދާނެއެވެ.
މިނިސްޓަރަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ވެލްފެއަރ ފަންޑު އުފައްދައި ހިންގުން ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއާ ޙަވާލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ވެލްފެއަރ ފަންޑު ކުރިއަރުވައި، އިތުރަށް ތަރައްޤީކުރުމަށްޓަކައި، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނާއި އެ މުވައްޒަފުންގެ ޢާއިލާތަކަށާއި، އަދި މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއިން ޝަރަފުވެރިކަމާއެކު ވަކިވާ މީހުންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ކޯޕަރޭޓިވް އުސޫލުން ވިޔަފާރިކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާފަދަ ވިޔަފާރިކުރުމަށްޓަކައި އުފައްދަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞު، ޖަމްޢިއްޔާ ނުވަތަ ޖަމާޢަތްތައް މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންގެ ތެރެއިން އުފެއްދުމަށް، އެކަމާބެހޭ ޤާނޫނުތަކުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ހުއްދަ ދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޖަލު އޮފިސަރުންގެ ހުވައި]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް އުފެދުމާއެކު، ޖަލު އޮފިސަރުން އަދާކުރަންޖެހޭ ވާޖިބުތައް އަދާކޮށް، އުފުލަންޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް ޒިންމާދާރުގޮތެއްގައި އުފުލުމަށްޓަކައި، މި ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ ހުވައި ހުރިހާ އޮފިސަރުން ކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް އުފެދި އެސަރވިސްގެ ވަޒީފާ ދެވޭ ކޮންމެ އޮފިސަރަކު މި މާއްދާގެ
(ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އޮފިސަރުންގެ ހުވައި ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމަތީގައި ކުރަންވާނެއެވެ.
އޮފިސަރުންގެ ހުވައިގެ މަތީ ދެމިތިބުމަކީ ކޮންމެ އޮފިސަރަކަށް ވާޖިބު ކަމެކެވެ.

[ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑު]
ޤައިދީންނާއި އޮފިސަރުން ކުރާ ކުށްތައް ބަލައި ފިޔަވަޅު އެޅުމަށްޓަކައި ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑެއް މިނިސްޓަރު ޢައްޔަނުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ބޯޑުގެ މަސައްކަތަކަށްވާނީ، ޖަލު އޮފިސަރުން ކުރާ ޑިސިޕްލިނަރީ ކުށްތައް ބަލައި ފިޔަވަޅު އެޅުމުގައި ކޮމިޝަނަރަށް ލަފާދިނުމާއި، ޤައިދީން ކުރާ ޖަލު ކުށްތަކާގުޅޭ މައްސަލަތައް ބެލުމެވެ.
ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑުން މައްސަލައެއް ބެލުމުގައި އެމީހުންގެ ވާޖިބުތަކާއި މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރަންވާނީ، އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ އިރުޝާދަކަށް ނުވަތަ ނުފޫޒަކަށް ނުލެނބި، މިނިވަންކަމާއެކު އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ބުރަނުވާ ޙާލަތުގައެވެ.
ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑުން އެ ބޯޑަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް ބަލަމުންދާ ދިއުމުގައި އެ މައްސަލައެއްގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށް އަނގަބަހުން ކަންކަން ހުށަހެޅުމާއި މައްސަލައާގުޅޭ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިދޭންވާނެއެވެ.
ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑުން އެ ބޯޑަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބަލަމުންދާ ދިއުމުގައި މައްސަލައިގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަށް އޭނާގެ ފަރާތުން ދައްކަންޖެހޭ ވާހަކަތައް ދެއްކުމަށާއި ހުށަހަޅަންޖެހޭ ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހެޅުމަށް އޭނާ ކަނޑައަޅާ މީހަކު ޢައްޔަނުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިދޭންވާނެއެވެ.

[ކުއްލި ޙާލަތުގައި ފުލުހުންނާއި ސިފައިންގެ އެހީ ހޯދުން]
ކުއްލި ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އެހީތެރިވުމުގެ ގޮތުން، ކޮމިޝަނަރުގެ ހުއްދައާއެކު ޖަލުގައި ތިބޭ އޮފިސަރުންގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމަށް ފުލުހުންގެ ނުވަތަ ސިފައިންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދިދާނެއެވެ. އެގޮތުން ފުލުހުންގެ ނުވަތަ ސިފައިންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދައިފިނަމަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އޮފިސަރުންނަށް ލިބިދޭ އެންމެހައި ބާރުތައް އެފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ޖަލުގައި ކުއްލި ޙާލަތެއް ދިމާވެގެން ސިފައިން ނުވަތަ ފުލުހުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމާއި އަދި އެހީތެރިކަން ލިބިގަތުމާބެހޭ ގަވާއިދެއް މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން ކޮމިޝަނަރ އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ. މި ގަވާއިދުގައި ފުލުހުން ނުވަތަ ސިފައިންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދޭނެ ޙާލަތްތަކާއި ގޮތްތަކާއި އަދި މިފަދަ އެހީތެރިކަން ލިބިގަތުމުގައި ކަންކުރާނެ ގޮތުގެ ތަފްޞީލުތައް ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.

[ޖަލުގައި މީހުން ބަންދުކުރުން]

[ޖަލުގައި މީހުން ބަންދުކުރުމުގެ އުސޫލު]
ޖަލުގައި މީހުން ބަންދުކުރުމުގައި ގެންގުޅެންވާނެ އުސޫލަކީ ބަންދުވުން ފިޔަވައި އިތުރު އަދަބެއް އެމީހުންނަށް ނުދިނުމާއި އެމީހުންނަށް ލިބިދޭންޖެހޭ އެހެން އަސާސީ ޙައްޤެއް ނިގުޅައިނުގަތުމެވެ.
ޖަލުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި މަޞްލަޙަތު ދެމެހެއްޓުމާއި ޤައިދީން އިޞްލާޙުކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ މިންވަރަށް، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް ޤައިދީންގެ އަސާސީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ އެއިން ބައެއް ހިފެހެއްޓުމާއި، ޖަލުގައި ޤައިދީއަކު ހިންގާ ޢަމަލަކާ ގުޅިގެން ގަވާއިދުގައި ނުވަތަ ޖަލު އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަކުން، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލާ ޚިލާފުވީ ކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.

[ބަންދުކުރުމުގެ ކުރިން ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭ ކަންކަން]
އެއްވެސް މީހަކު ޖަލުގައި ބަންދުކުރުމުގެ ކުރިން، އަންނަނިވި ކަންކަން ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.
ބަންދުކުރެވޭ މީހަކީ ކާކުކަން؛
އެމީހަކީ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކުށެއް ސާބިތުވެފައިނުވާ މީހެއްނަމަ، އެމީހަކު ބަންދުކުރެވެނީ ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުންތޯއާއި އެ ޤާނޫނަކާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންތޯ؛
އެމީހަކީ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކުށެއް ސާބިތުވެފައިވާ މީހެއްނަމަ، އެމީހަކު ބަންދުކުރުމަށް ކޯޓުން ޙުކުމް ކޮށްފައިވޭތޯ.

[ބަންދުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު]
ޖަލުގައި ބަންދުކުރުމަށް ގެނެވޭ ކޮންމެ ޤައިދީއަކާ ގުޅިގެން ތިރީގައިވާ ކަންކަން މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފުރިހަމަކުރަންވާނެއެވެ.
އެމީހާ ބަންދުކުރުމާބެހޭ ލިޔެކިޔުންތައް ފުރިހަމަކުރުން؛
އެމީހަކު ބަލައި ފާސްކޮށް، އެމީހެއްގެ އަތުގައި ޖަލަށް އެތެރެނުކުރެވޭނެ އެއްޗެއް ހުރިތޯ ބެލުމާއި، އެފަދަ އެއްޗެއް ހުރިނަމަ އަތުލުން؛ މިގޮތުން އަތުލެވޭ ތަކެއްޗާމެދު ޢަމަލުކުރެވޭ ގޮތުގެ ގަވާއިދެއް ހެދިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
އެމީހެއްގެ ސަލާމަތީ ގިންތި ކަނޑައެޅުން؛
މި ޤާނޫނުގެ 50 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓް ފުރިހަމަކުރުން؛
ޖަލުގައި ހުންނަ ދުވަސްތަކުގައި އެމީހަކު ކުރާނެ މަސައްކަތާއި ކުރަންޖެހޭ އެނޫންވެސް ކަންކަން ބަޔާންކުރާ ޕްރޮގްރާމް ކަނޑައެޅުން؛
ޖަލުގައި އުޅެންވާ ގޮތާއި ޖަލުން ލިބޭނެ ޚިދުމަތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ދީ އަހުލުވެރިކުރުވުން.

[ޤައިދީންގެ މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓް ހެދުން]
ކޮންމެ ޤައިދީއަކުވެސް ޖަލުގައި ބަންދުކުރުމުގެ ކުރިން މެޑިކަލް އޮފިސަރު ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާ ނަރުހެއް އެ ޤައިދީއެއްގެ މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓެއް ހަދަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހަދާ މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓް ހަދަންވާނީ އަންނަނިވި ކަންކަން ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައެވެ.
ޖިސްމާނީ ގޮތުން ނުވަތަ ނަފްސާނީ ގޮތުން އެއްވެސް ކަހަލަ ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވޭތޯ ބެލުމަށާއި؛
އެމީހަކަށް ބޭނުންވަނީ ކޮންކަހަލަ ފަރުވާއެއްތޯ ދެނެގަތުމަށާއި؛
ގައިން ގަޔަށް އަރާ ބައްޔެއް އެމީހެއްގައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން އޭނާ އެކަހެރި ކުރުން މުހިންމުތޯ ބެލުމަށާއި؛
ޖިސްމާނީ ނުވަތަ ނަފްސާނީ ގެއްލުމުގެ ސަބަބުން ފަރުވާ ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ދަތިވެދާނެ ކަމެއް ހުރިތޯ ބެލުމަށާއި؛ އަދި އެމީހަކު މަސައްކަތްކުރުމަށް ޖިސްމާނީ ގޮތުން ތަންދޭތޯ ބެލުމަށެވެ.

[އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުން ވަކިން ބޭތިއްބުން]
ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވޭ އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުން ބައިތިއްބަންވާނީ ވަކިންނެވެ.

[ތުއްތުކުދިން ބަލަންޖެހޭ މައިން]
ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވޭ އަންހެނެއްގެ 2 (ދޭއް) އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖަކު ހުރެފައި، އަދި އެކުއްޖާއަށް ގާތުން ކިރުދޭނަމަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެކުއްޖާ އޭނާގެ މަންމަގެ ގާތުގައި ބަހައްޓަންވާނެއެވެ. މިގޮތުން ބެހެއްޓޭނީ ކުއްޖާގެ އުމުރުން 2 (ދޭއް) އަހަރު ވަންދެންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ގާތުގައި ދަރިން ގެންގުޅޭ އަންހެނުން ބައިތިއްބާނެ ތަނަކާއި، އެކުދިންނަށް ލިބެންޖެހޭ ޞިއްޙީ ފަރުވާއާއި ކެއުން ބުއިމުގެ އުސޫލު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބުނާފަދަ 1 (އެކެއް) އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖާއަށް ގާތުން ކިރުދީ އެކުއްޖާއަށް 1 (އެކެއް) އަހަރު ފުރެންދެން ކުއްޖާގެ ގާތުގައި ޖަލުން ބޭރުގައި ހުރުމަށް މި ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާއިން ކަނޑައަޅާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދުގައިވާ މީހާ ޢަމަލުކުރާނީ މި ޤާނޫނުގެ 116 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ޤައިދީންގެ މަޢުލޫމާތު ބެލެހެއްޓުން]
ކޮންމެ ޖަލެއްގައިވެސް އެ ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ މީހުންގެ ރަޖިސްޓަރީއެއް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ލިޔެ ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ރަޖިސްޓަރީގެ އިތުރުން، އެ ޖަލެއްގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ ކޮންމެ ޤައިދީއަކާ ގުޅޭގޮތުން، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު އެކުލެވޭ ފައިލެއް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ލިޔެ ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ބަންދުކުރެވޭ މީހަކީ ކާކުކަން؛
ބަންދުކުރެވިފައިވާ ސަބަބާއި، މުއްދަތު އަދި އެކަމަށް އަމުރުކުރި ފަރާތް؛
ބަންދުކުރެވުނު ތާރީޚާއި ގަޑި؛
އެމީހެއްގެ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ؛
އެމީހަކު ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވުނުއިރު ހުރި ޞިއްޙީ ޙާލަތު؛
އެމީހެއްގެ މެޑިކަލް ހިސްޓްރީ؛
އެމީހެއްގެ ކުރީގެ ކުށުގެ ރެކޯޑު؛
އެމީހަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޕްރޮގްރާމް؛
އެމީހަކީ ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބިދެވޭނެ މީހެއްނަމަ އެކަން އަދި ޕެރޯލަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ ތާރީޚް؛
ޖަލުން ދޫކޮށްލެވޭނެ ތާރީޚް؛
ކުއްލި ޙާލަތެއްގައި ގުޅާނެ ރާއްޖޭގައި ހުރި އެމީހެއްގެ ޒިންމާދާރު ބަލަދުވެރިއަކާބެހޭ މަޢުލޫމާތު.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޤައިދީންގެ ފައިލުގެ މާސްޓަރ ކޮޕީ އޮންނަންވާނީ، މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މައި އިދާރާގައެވެ. ޖަލުގައި އޮންނަންވާނީ ކޮޕީއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޤައިދީންގެ ފައިލުގައި ހިމެނުމަށް އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މަޢުލޫމާތުތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ގަވާއިދުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ލިޔެ ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި އެގޮތުން ގެންނަ ބަދަލުތައް، މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ މައި އިދާރާއަށް ފޮނުވުމަކީ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންގެ ޒިންމާއެކެވެ.

[ބަންދުކުރާއިރު ޤައިދީންގެ އަތުގައި ހުންނަ މުދާ]
މީހަކު ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވޭ ހިނދު، އޭނާގެ އަތުގައި އޭނާގެ އެއްވެސް އަމިއްލަ މިލްކިއްޔާތެއްވާނަމަ، އެ އެއްޗެއް އޭނާ ކަނޑައަޅާ އޭނާގެ ޒިންމާދާރު ބަލަދުވެރިއަކާ 90 (ނުވަދިހަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޙަވާލުކުރަންވާނެއެވެ. މިގޮތުން މީހަކު ކަނޑަނާޅައިފިނަމަ ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާ ޒިންމާދާރު ބަލަދުވެރިއަކު ތަކެއްޗާ ޙަވާލުނުވެއްޖެނަމަ، އެމީހަކު ޙުކުމް ތަންފީޛުކޮށް ނިމުމުން، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންގެ ބެލުމުގެ ދަށުން އެތަކެތި އޭނާއާއި ޙަވާލުކުރަންވާނެއެވެ. ގިނަ ދުވަހަށް ނުބެހެއްޓޭ ހަލާކުވެ ނެތިދާފަދަ އެއްޗެއްވާނަމަ، އެކަމާގުޅޭ ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން ނައްތާލެވޭނެއެވެ.
މީހަކު ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވޭ ހިނދު، އޭނާގެ އަތުގައި ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފު އެއްޗެއްވާނަމަ، އެ އެއްޗެއް، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ކަނޑައަޅާ ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން ނައްތާލެވޭނެއެވެ.

[ޤައިދީން ތަންތަނަށް ގެންގޮސް ގެނެސް ހެދުން]
ޤައިދީން އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންގޮސް ގެނެސް ހަދަންވާނީ ޤައިދީންނަށް ފިލައިގެން ނުދެވޭނެ ގޮތެއްގެމަތިންނެވެ.
ޤައިދީން އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދިއުމުގައި، ނުވަތަ ގެންދާ ފަރާތެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ވަނިކޮށް ޤައިދީއަކު ފިލައިފިނަމަ، އެކަމާ އިހުމާލުވާ ފަރާތަކާމެދު ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭނެއެވެ.
ޤައިދީން އެއް ތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދިއުމަށް ބޭނުންކުރާ އުޅަނދު ހުންނަންވާނީ އިންސްޕެކްޓަރ ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑަކަށް ވައި ދައުރުވާނެ ފަދައިން ރައްކާތެރިކަމާއެކު ތައްޔާރުކުރެވިފައިކަން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ކަށަވަރުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޤައިދީންނަށް ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ ކަނޑައެޅުން]
ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވޭ ކޮންމެ ޤައިދީއަކުވެސް އެމީހަކު ޖަލުގައި ބަންދުކުރާތާ 21 (އެކާވީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 2 ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެމީހަކަށް ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ ކަނޑައަޅައި، އެގޮތުން ކަނޑައެޅޭ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖައާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން އެމީހަކު ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައި ބަހައްޓާނެ ތަނެއް ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.
ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ ކަނޑައަޅާނީ އެމީހަކު ޖަލުގައި ނުވަތަ ޖަލުގެ ބައެއްގައި ބެހެއްޓުމުގައި އެމީހަކު ބަލަހައްޓާނެ މިންވަރަކާއި އަދި އެމީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓާނެ ޖަލުގެ ސަރަޙައްދެއް ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައެވެ.
ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވޭ މީހެއްގެ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ ކަނޑައެޅުމުގައި، އެމީހެއްގެ ފަރާތުން ޖަލުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކަށާއި، އެމީހެއްގެ ފަރާތުން ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ އެހެން މީހުންނަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކަށާއި އަދި ޖަލުގައި ތިބި އެހެން މީހުންގެ ފަރާތުން އެމީހަކަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެމީހާ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ދީފާނެ ގެއްލުމަކަށްވެސް ބެލެންވާނެއެވެ.
ޤައިދީންގެ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ ކަނޑައެޅުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
އެމީހަކު ކުރި ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުށުގެ ކުޑަ ބޮޑުމިން؛
ކުރީގެ ކުށުގެ ރެކޯޑެއްވާނަމަ، އެ ރެކޯޑު؛
އޭނާގެ ޞިއްޙީ ޙާލަތާއި ނަފްސާނީ ޙާލަތް؛
އޭނާގެ އުމުރު؛
އޭނާގެ މައްޗަށް އެހެން ކުށަކާ ގުޅިގެން ދަޢުވާއެއް އުފުލިފައިވާނަމަ އެކަން؛
ކުރިން ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާނަމަ، ޖަލުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތުގައި އޭނާގެ ޢަމަލުތައް ހުރި ގޮތް؛
ކުރިން ޖަލުން ފިލާފައިވާނަމަ ނުވަތަ ފިލަން މަސައްކަތްކޮށްފައިވާނަމަ އެކަން؛
ކުރިން ސަލާމަތީ ގިންތިއެއް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު އެ ގިންތި ބަދަލުކޮށްފައިވާނަމަ އެކަން؛
އޭނާގެ ފަރާތުން އެހެން ޤައިދީންނަށް ނުރައްކާވެދާނެ މިންވަރު؛
އޭނާ ކުރި ކުށުގެ ސަބަބުން އަނިޔާ ލިބުނު މީހާއާ ތިމާގެ ނުވަތަ ގުޅުންހުރި މީހަކު އެ ޖަލުގައިވާނަމަ، އެކަން.
އެމީހެއްގެ ފަރާތުން ނުރައްކާވެދާނެ މިންވަރަށް ބަލައި، އެމީހަކަށް ކަނޑައަޅަންވާނީ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ގޮތުން ކަނޑައެޅެން އޮތް އެންމެ ދަށު ދަރަޖައެވެ.

[ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ ކަނޑައެޅިކަން ނުވަތަ މުރާޖަޢާކުރިކަން އެންގުން]
އެއްވެސް ޤައިދީއަކަށް ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖައެއް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ ނުވަތަ ކަނޑައަޅާފައިވާ ދަރަޖަ މުރާޖަޢާކޮށްފިނަމަ، އެފަދައިން ކަނޑައެޅި ނުވަތަ މުރާޖަޢާކުރި ދުވަހުން ފެށިގެން 3 (ތިނެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، އެކަން ލިޔުމަކުން އެމީހަކަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ފެނިއްޖެނަމަ މި މާއްދާގެ (ހ) އަށް ޢަމަލުކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.
ޤައުމީ ސަލާމަތަށްޓަކައި؛
ޖަލުގައި ކުށްކުރުމާއި ހަމަނުޖެހުން މަދުކުރުމަށް؛
ތިންވަނަ ފަރާތެއް ޙިމާޔަތްކުރުމަށް.

[ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަތައް މުރާޖަޢާކުރުން]
ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ ދަށު ދަރަޖައިގައި ތިބޭ ޤައިދީން ފިޔަވައި، އެހެން ޤައިދީންގެ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ އެންމެ މަދުވެގެން އަހަރަކު 1 (އެކެއް) ފަހަރު މުރާޖަޢާކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ ދަށު ދަރަޖައިގައި ތިބޭ ޤައިދީންގެ ތެރެއިން ވަކި ޤައިދީއެއްގެ ޢަމަލުތައް ހުންނަ ގޮތުން، އޭނާއަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ މުރާޖަޢާކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އޭނާގެ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ މުރާޖަޢާކުރަންވާނެއެވެ.
ޤައިދީއެއް ކުރާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އޭނާގެ އަޚްލާޤީ މިންގަނޑު ހުރި ގޮތުގެ ސަބަބުން، އެމީހެއްގެ ސަލާމަތީ ގިންތި މައްޗަށް ޖައްސަންޖެހޭފަދަ ކަމެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ، އެމީހެއްގެ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަ ލަސްނުކޮށް މުރާޖަޢާކޮށް، އެމީހެއްގެ ސަލާމަތީ ގިންތިއަށް ގެންނަންޖެހޭ ބަދަލު ގެންނަންވާނެއެވެ.

[ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާނެ ގޮތުގެ ޕްރޮގްރާމް]
ޖަލުގައި ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމަށް ގެނެވޭ މީހަކަށް ސަލާމަތީ ގިންތި ކަނޑައެޅުމާއެކު އޭނާގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގައި ކަންކުރާނެ ގޮތެއް ނުވަތަ ޕްރޮގްރާމެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބުނެފައިވާ ޕްރޮގްރާމްގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އެމީހަކަށް ޚާއްޞަ އެހީއެއް ބޭނުންވާނަމަ އެކަމުގެ ތަފްޞީލު؛
އެމީހަކަށް ބޭސްފަރުވާއެއް ބޭނުންވާނަމަ އެކަމުގެ ތަފްޞީލު؛
އެމީހަކު އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ގެނައުމަށްޓަކައި ފުރިހަމަ ކުރާނެ ކަންތައްތައް؛
ޖަލުގައި އެމީހަކު ބައިވެރިވާނެ ޕްރޮގްރާމްތައް އަދި ކުރާނެ މަސައްކަތް.

[ބަންދުގެ މުއްދަތު ގުނުން]
ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވޭ މީހުންގެ ބަންދުގެ މުއްދަތު ގުނަންވާނީ ބަންދުކުރެވުނު ދުވަސް ނުވަތަ އޭނާގެ މައްޗަށް ޙުކުމްކުރެވުނު ދުވަސް ހިމަނައިގެންނެވެ.
ބަންދުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތު ހަމަވާ ދުވަސް ވާންވާނީ އޭނާ ޖަލުން ދޫކޮށްލެވޭނެ ދުވަސް ކަމުގައެވެ.
ކޯޓުން އެހެންގޮތަކަށް އަމުރުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެއް ކުށަށްވުރެ ގިނަ ކުށަށް ޙުކުމްކުރެވިފައިވާ މީހުންގެ ބަންދުގެ މުއްދަތު ގުނާނީ އެންމެ ބަރު ޙުކުމުން ފަށައިގެން ހުރިހާ ޙުކުމްތައް ތަރުތީބުން، މެދުކެނޑުމެއްނެތިއެވެ.

[ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވޭ މީހުންގެ އަސާސީ ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަން]

[އަސާސީ ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓުން]
ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާއާއި، 57 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރަންވާނީ އިޙްތިރާމާއެކު އިންސާނުންނާ މުޢާމަލާތުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ގޮތަކަށެވެ. އަދި ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދެވަނަ ބާބުގައިވާ އެއްވެސް ޙައްޤަކުން ނުވަތަ މިނިވަންކަމަކުން އެމީހުން މަޙްރޫމްކުރެވޭނީ، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، އެކަމަކަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ މިންވަރަށެވެ.
ޖަލުގެ ރައްކާތެރިކަމާއި މަޞްލަޙަތު ދެމެހެއްޓުމާއި ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން އިޞްލާޙުކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ މިންވަރަށް، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް އެމީހުންގެ އަސާސީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ މިނިވަންކަމެއް ހިފެހެއްޓުމާއި، ޖަލުގައި އެއިން މީހަކު ހިންގާ ޢަމަލަކާ ގުޅިގެން ގަވާއިދުގައި ނުވަތަ ޖަލު އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިޞްލާޙީ ފިޔަވަޅެއް އެޅުމަކުން، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އުސޫލާ ޚިލާފުވީ ކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންގެ އަސާސީ ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަން ހިފެހެއްޓުމަށް މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ އިތުރުން، ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައި ބެހެއްޓޭ ބެހެއްޓުމުގެ އަސާސްއާ ތަޢާރުޟްވާ މިންވަރަށް، އެއިން ޙައްޤެއް ނުވަތަ މިނިވަންކަމެއް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ހިފެހެއްޓުމަށް މި ޤާނޫނު ހުރަހެއްނާޅައެވެ.

[އިޤްތިޞާދީ އަދި އިޖްތިމާޢީ ޙައްޤުތައް]
ޤާނޫނުއަސާސީގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގައި، ދައުލަތުގެ ތަނަވަސްކަމާއި ކުޅަދާނަކަން ހުރި މިންވަރަކަށް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޠަބީޢީ މުއްސަނދިކަމާއި، ދަތުރުފަތުރު ކުރުމުގެ ވަސީލަތްތަކާއި، ދައުލަތުގެ ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތްތަކާއި، ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ މުއާޞަލާތީ ޚިދުމަތްތައް ބޭނުންކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ހޯދޭނެ މަގު ފަހިކޮށްދިނުމަށް ދައުލަތުން މަސައްކަތްކުރަންވާނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މިންވަރަށް މެނުވީ، ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް އެ ޙައްޤުތައް ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ.

[ސިޔާސީ ޕާޓީތަކާއި، ޖަމްޢިއްޔާތަކާއި، ޖަމާޢަތް ހެދުން]
ސިޔާސީ ޕާޓީއާއި ޖަމްޢިއްޔާތަކަށް ޢާންމު މެންބަރެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން ނިސްބަތްވުން ފިޔަވައި، އެއިން ތަނެއްގެ މަސްއޫލު ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ހުރުމާއި އެ ތަންތަނުން ހިންގާ އެހެން ޙަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޙައްޤު، ޙުކުމެއް ތަންފީޒުކުރުމަށްޓަކައި ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވިފައި ހުންނަ މުއްދަތުގައި ލިބިގެނެއްނުވެއެވެ.

[އެއްވެއުޅުން]
ޤާނޫނުއަސާސީގެ 32 ވަނަ މާއްދާގައި، ދައުލަތުގެ ހުއްދައެއް ކުރިން ހޯދުމަކާ ނުލައި ޞުލްޙަވެރިކަމާއެކު އެއްވެއުޅުމުގެ މިނިވަންކަން ކޮންމެ މީހަކަށްމެ ލިބިދީފައިވީނަމަވެސް، ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވިފައި ހުންނަ މުއްދަތުގައި އެ މިނިވަންކަން ލިބިގެނެއްނުވެއެވެ.

[މަސައްކަތްކުރުމުގެ ޙައްޤު]
ޤާނޫނުއަސާސީގެ 37 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުން، ކޮންމެ ރައްޔިތަކަށްމެ އެމީހަކު އިޚްތިޔާރުކުރާ ވަޒީފާއެއް އަދާކުރުމުގެ ނުވަތަ މަސައްކަތެއް ކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދީފައިވީނަމަވެސް، ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް އެ ފުރުޞަތު ލިބިދެވޭނީ، މި ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ ބާބުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، އެ ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މިންވަރަށެވެ.

[ޘަޤާފީ ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވުން]
ޤައުމުގެ އެކިއެކި ޘަޤާފީ ޙަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ޙައްޤު، ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވިފައި ހުންނަ މުއްދަތުގައި ލިބިދެވޭނީ، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތެއްގެ މަތިން، ބަޔާންކޮށްފައިވާ މިންވަރަށެވެ.

[ދަތުރުފަތުރުކުރުން]
ދިވެހިރާއްޖެއިން ފުރައިގެން ދިއުމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެކި ތަންތަނަށް ދަތުރުފަތުރުކޮށް އުޅުމުގެ މިނިވަންކަން، ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް ލިބިދެވޭނީ، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކެއްގައި، ބަޔާންކޮށްފައިވާ މިންވަރަށެވެ.

[އެހެނިހެން ޙައްޤުތައް]
ޤާނޫނުއަސާސީގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދެވަނަ ބާބުގައި ނުހިމެނޭ އެހެނިހެން ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަން ހޯދުމަށް ނުވަތަ ލިބިގަތުމަށް ހުރަސްއަޅާ ކަމެއް ނޫންކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، އެއިން ޙައްޤެއް ނުވަތަ މިނިވަންކަމެއް ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް ލިބިދެވޭނީ، ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައި ބެހެއްޓޭ ބެހެއްޓުމުގެ އަސާސްއާއި، އަދި ޤައިދީއެއްނަމަ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ އަސާސްއާ ތަޢާރުޟްނުވާ މިންވަރަށެވެ.

[ޖަލުގައި ކަން ހުންނަންވާނެ ގޮތާއި ޤައިދީންނަށް ލިބިދެވޭ ޚިދުމަތްތައް]

[ޤައިދީން ތިބޭ ތަންތަން ހުންނަންވާނެ ގޮތުގެ އަސާސީ މިންގަނޑުތައް]
ޖަލުގައި ޤައިދީން ތިބޭ ތަންތަނުގައާއި އެމީހުން މަސައްކަތްކުރާ ތަންތަނުގައި ތިރީގައިވާ އަސާސީ މިންގަނޑުތައް ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
ޤައިދީން ބައިތިއްބާ ތަންތަނާއި މަސައްކަތްކުރާ ތަންތަނުގައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންވަރަށް އަލި ވަދެ، ވައި ދައުރުވާ ގޮތަށް ހުރުން؛
ފެންވަރައި ތާހިރުވެވޭނެ ގޮތަކަށް ފެނާއި ފާޚާނާގެ އިންތިޒާމް އަދި ބޯކޮށައި ފިރިހެން ޤައިދީން ތުނބުޅި ބޭލުމުގެ އިންތިޒާމް ހަމަޖެހިފައިވުން؛
ނިދުމާއި ނިދަން ބޭނުންވާނެ ތަކެތީގެ އިންތިޒާމް.

[ޤައިދީންގެ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް]
ޤައިދީން ޖަލުގައި ތިބޭ މުއްދަތުގައި އެ މީހުންނަށް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަސާސީ ޚިދުމަތްތައް ލިބެން ހުންނަންވާނެއެވެ.
ނަމާދުކޮށް، ޤުރުއާން ކިޔަވައި، ރޯދަހިފުމުގެ އިންތިޒާމް؛
ކެއުމާއި ބުއިމުގެ އިންތިޒާމް؛
ބޭސްފަރުވާކުރުމުގެ އިންތިޒާމް؛
ފާޚާނާކުރުމާއި، ފެންވަރައި ގައިންތާހިރުވުމާއި، ކަސްރަތުކޮށް އުޅުމުގެ އިންތިޒާމް؛
މުޖުތަމަޢަށް އަނބުރާ ގެނައުމަށްޓަކައި ބޭނުންވާ އެހީތެރިކަން ލިބިގަތުމުގެ އިންތިޒާމް؛
ޤައިދީންގެ ޔުނީފޯމް ނުވަތަ އެނޫންވެސް އަންނައުނު ދޮވުމާއި ބަދަލުކުރުމުގެ އިންތިޒާމް؛
ޢާއިލާއާ މުޢާމަލާތުކޮށް، ބައްދަލުކުރުމުގެ އިންތިޒާމް؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާފައިވާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ސިޓީލިޔާނެ ތަކެއްޗާއި ކިޔާނެ ފޮތް ލިބެން ހުރުން.

[ޖަލުތަކާއި މީހުން ބަންދުކުރާ އެނޫން ތަންތަން ހުންނަންވީ ގޮތް ކަނޑައެޅުން]
ޖަލުތަކުގައި ކަންކަން ހުންނަންވާނެ ގޮތާއި އަދި އެތަންތަނުގައި ކަންކުރަންވީ ގޮތުގެ އުސޫލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ 68 ވަނަ މާއްދާއާއި 69 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިން، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ޖަލުތައް ޢިމާރާތްކުރެވިފައި ހުންނަންވާނެ ގޮތާއި، އެތަންތަނަށް ޤުދުރަތީ އައްޔާއި ސާފުވައި ވަންނަންވާނެ މިންވަރާއި، ކަރަންޓާއި ފެނާއި ފާޚާނާގެ ޚިދުމަތާބެހޭ މިންގަނޑުތައް؛
ޖަލުތަކުގައި މީހުން ބެލެހެއްޓުމާއި މީހުންނާމެދު ކަންކުރަންވާ ގޮތުގެ އުސޫލުތަކާއި ބަންދުކުރެވޭ ކޮންމެ މީހަކަށްމެ އެންމެ މަދުވެގެން ލިބިދޭންޖެހޭ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކާއި އެނޫންވެސް ޚިދުމަތުގެ މިންގަނޑުތައް؛
ޖަލުގައި މީހުންނަށް ދެވޭ ކާނާއާއި ޞިއްޙީ ފަރުވާގެ މިންގަނޑުތައް.

[ކާނާ]
ޤައިދީންގެ ކާބޯތަކެއްޗަކީ އޮއްޓަރުގެ ގޮތުންނާއި ޞިއްޙީގޮތުން ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއަކުން ޤަބޫލުކުރާ ތަކެއްޗަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ.
ވަކި ޤައިދީއަކީ ޞިއްޙީ މައްސަލައެއް ހުރެގެން ވަކި ބާވަތެއްގެ ކާއެއްޗެއް ދޭންޖެހޭ ކަމަށް ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން ޑޮކްޓަރަކު ލަފާދީފައިވާ މީހެއްނަމަ އެކަން އެގޮތަށް ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ.
ކޮންމެ ޤައިދީއަކަށްވެސް ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ވަގުތުން ވަގުތަށް ކާންދޭންވާނެއެވެ.
ޤައިދީންނަށް ދެވޭ ބޯފެނަކީ ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއިން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑަކަށް ހުންނަ ފެނަށް ވާންވާނެއެވެ.

[ކަސްރަތު]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާހާ ހިނދަކު، ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގައި ހިމެނޭ ޤައިދީންނާއި، މަސައްކަތްކުރާ ޤައިދީން ފިޔަވައި އެނޫން ޤައިދީން ދުވާލަކު މަދުވެގެން 1 (އެކެއް) ގަޑިއިރަށް މޫސުން ތަންދޭނަމަ ކަސްރަތުކުރުމަށްޓަކައި އޭނާ ބަންދުކޮށްފައިވާ ތަނުން ބޭރަށް ނެރެންވާނެއެވެ. އަދި ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގައި ހިމެނޭ ޤައިދީން، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ކަނޑައަޅާ އުސޫލެއްގެ ދަށުން ކަސްރަތުކުރުމަށްޓަކައި އޭނާ ބަންދުކޮށްފައިވާ ތަނުން ބޭރަށް ނެރެންވާނެއެވެ.

[ހެދުމާއި ޔުނީފޯމް]
ޤައިދީން ވަކި ޔުނީފޯމެއް ލާގޮތަށް ހަމަޖައްސާފައިވާ ޖަލުތަކުގައި ޤައިދީން ޔުނީފޯމް ލެއްވުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލަކާއި ގަވާއިދެއް އެކުލަވާލައި، އެގަވާއިދުގައިވާ ގޮތަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ހަމަޖައްސަންވާނެއެވެ.
ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ، ޤައިދީއަކު ޖަލުން ނެރޭއިރު އޭނާ ބޭނުންވެއްޖެނަމަ އޭނާއަށް އާދައިގެ ހެދުން ލުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ.

[ޤައިދީންނަށް ދެވޭ ޢިނާޔަތްތައް]
ޤައިދީންނަށް ލިބެންޖެހޭ ކަމަށް 69 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކުގެ އިތުރުން، އެމީހުންގެ ސުލޫކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތަށް އެމީހުންނަށް އިތުރު ޢިނާޔަތްތައް ދެވޭނެ ނިޒާމެއް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.
މީގެ ތެރޭގައި އަންނަނިވި ޢިނާޔަތްތައްވެސް ހިމެނިދާނެއެވެ.
ޤައިދީން ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ ތަނުން ނުކުމެ އެހެން ޤައިދީންނާއެކު ވަގުތު ހޭދަކުރެވޭ ގޮތަށް ހަމަޖެއްސުން؛
މި ޤާނޫނުގެ 92 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބައްދަލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އިތުރުކުރުން؛
ޤައިދީން ކާވެނި ކުރެވޭނެގޮތް ހަމަޖެއްސުން.

[ބޭސްފަރުވާއާއި މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓްގެ އިންތިޒާމް]

[ބޭސްފަރުވާ]
ކޮންމެ ޖަލެއްގައިވެސް ޤައިދީންނަށް ޞިއްޙީ ފަރުވާ ދިނުމަށްޓަކައި އެ ޖަލެއްގެ އާބާދީގެ ނިސްބަތުން މެޑިކަލް އޮފިސަރުންނާއި، ސައިކޭޓްރިކް އޮފިސަރުން ތިބެންވާނެއެވެ. މިގޮތުން ތިބޭ މެޑިކަލް އޮފިސަރުންނަކީ ރާއްޖޭގެ މެޑިކަލް ކައުންސިލުން ޤަބޫލުކުރާ ތަޢުލީމާއި ތަޖުރިބާ ލިބިފައިވާ އެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް ވާންވާނެއެވެ.

[މެޑިކަލް އޮފިސަރުގެ ޒިންމާ]
ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީ ޖަލުގެ މެޑިކަލް އޮފިސަރުގެ ޒިންމާއެވެ.
ޖަލުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހުންގެ ތެރެއިން ޞިއްޙީ ފަރުވާއަށް އެދޭ މީހުންނަށް ފަރުވާކުރުމާއި، ވަކި ޤައިދީއަކަށް ޖަލުގައި ދެވެން ނެތް ފަރުވާއެއް ދޭންޖެހޭކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ އެކަން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ރިޕޯޓުކުރުން.
ޞިއްޙީ މައްސަލައެއްގެ ސަބަބުން ވަކި ކަހަލަ ކެއުމެއް ބޭނުންވާ ޤައިދީންނަށް ދޭންޖެހޭ ކާނާ ކަނޑައެޅުން.
ޖަލަށް ގެނެވޭ ކޮންމެ ޤައިދީއެއްގެ ސަލާމަތީ ގިންތި ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި އޭނާގެ ޞިއްޙީ ޙާލަތާއި ނަފްސާނީ ޙާލަތް ދެނެގަތުމަށްފަހު އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓެއް ހެދުން.

[ޖަލުގައި ފަރުވާނުދެވޭނެ މީހުން]
މި ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޖަލުގައި ފަރުވާނުދެވޭނެ ކަމަށް ރިޕޯޓުކުރެވޭ މީހުންނަށް ޖަލުން ބޭރުން ފަރުވާ ލިބޭނެ އިންތިޒާމް ކޮމިޝަނަރ ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ ޞިއްޙީ އިންޝުއަރެންސް ސްކީމްގެ ދަށުން ނުވަތަ އޭނާގެ ޢާއިލާގެ މާލީ އެހީތެރިކަމާއެކު ޤައިދީއަކަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ޞިއްޙީ ފަރުވާއެއް ރާއްޖެއިން ލިބެން ނެތް ޙާލަތްތަކުގައި، މި ޤާނޫނުގެ 117 ވަނަ މާއްދާއާ ތަޢާރުޟުނުވާނެ ގޮތުގެމަތިން ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދިއުމުގެ އިންތިޒާމް ކޮމިޝަނަރ ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ.

[އިޢުތިރާޟްކުރޭތޯ ބެލުމާއި އިޒުނަ ހޯދުން]
މި ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ، ޤައިދީއެއްގެ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަނެއް ހަދާއިރު ނުވަތަ ޤައިދީއަކަށް ޞިއްޙީ ފަރުވާއެއް ދިނުމުގެ ކުރިން، އެމީހަކަށް އެކަން އަންގައި އޭނާގެ އިޢުތިރާޟެއް އޮތްތޯ ބަލަންވާނެއެވެ.

[ޤައިދީންގެ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ހެދުމާއި ފަރުވާ ދިނުމަށް ލިބޭ ބާރު]
މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަނެއް ހެދުމަށް ނުވަތަ ޞިއްޙީ ފަރުވާއެއް ލިބިގަތުމަށް ޤައިދީއަކު އިޒުނަދީފައި ނުވިޔަސް ނުވަތަ އެއިން ކަމަކަށް އިންކާރު ކުރިޔަސް، އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި މެޑިކަލް އޮފިސަރަށް ޤައިދީގެ ރުހުމާ ނުލައި، އެކަމަށް ބޭނުންވާ އެންމެ މަދު މިންވަރުގެ ބާރު ބޭނުންކޮށްގެން ޤައިދީއަކު އެގްޒެމިންކޮށް އޭނާއަށް ފަރުވާ ދެވިދާނެއެވެ.
ޖަލުގައި ބަންދުކުރުމުގެ ކުރިން ހަދަންޖެހޭ މި ޤާނޫނުގެ 50 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓް ހެދުމަށް އިންކާރުކުރުން؛ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 80 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮމިޝަނަރ ނުވަތަ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން އަންގާ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ހެދުމަށް އިންކާރުކުރުން؛ ނުވަތަ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަނެއް ހެދުމަށް ޤައިދީއަކު އިންކާރުކުރުމުގެ ސަބަބުން އޭނާގެ ނުވަތަ އެހެން މީހެއްގެ ފުރާނައަށް ނުވަތަ ޞިއްޙަތަށް ގެއްލުންވެދާނެކަމަށް މެޑިކަލް އޮފިސަރަށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛ ނުވަތަ ޤައިދީ ހޭނެތުން ނުވަތަ މިނޫންވެސް ޤައިދީއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ނުކުޅެދުންތެރި ކަމެއްގެ ސަބަބުން އިޒުނަދެވޭފަދަ ޙާލަތެއްގައި ނުވުން.

[ހެކީގެ ބޭނުމަށްޓަކައި މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ހެދުން]
ޤައިދީއަކު މި ޤާނޫނުގެ 97 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަދަ ކުށެއް ކޮށްފިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކުގައި އެމައްސަލަ ތަޙްޤީޤީ އިދާރާއަކަށް ހުށަހަޅައި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން އޭނާ ތަޙްޤީޤުކޮށް، އެމީހެއްގެ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަނެއް ހަދައިގެން އޭނާ އެ ކުށެއް ކުރިކަން ސާބިތުކޮށްދެވޭނެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބާއެކު ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންގެ އެންގުމުގެ ދަށުން މެޑިކަލް އޮފިސަރަކަށް އެ ޤައިދީއެއްގެ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ހެދިދާނެއެވެ.

[މެޑިކަލް ރެކޯޑު ބެލެހެއްޓުން]
ކޮންމެ ޤައިދީއެއްގެ މެޑިކަލް ރެކޯޑު އެ ޖަލަކުން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ރެކޯޑުގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ޤައިދީގެ ނަމާއި އުމުރު؛
ދީފައިވާ އަދި ދެވެމުންދާ ފަރުވާ؛
ދީފައިވާ އަދި ދިނުމަށް ލަފާދީފައިވާ ބޭސް އަދި ބޭސް ދީފައިވާ ގޮތުގެ ތަފްޞީލު؛
މިނޫނަސް ޤައިދީއަށް ކުރެވިފައިވާ ބޭހާއި އަދި ހުރި ޞިއްޙީ މައްސަލަތަކާބެހޭ ގޮތުން ލިބެންހުރި މަޢުލޫމާތު.

[ޞިއްޙީ ނުރައްކަލަކަށްޓަކައި ޤައިދީން ޖަލުން ބަދަލުކުރުން]
އަންނަނިވި ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެއް މެޑިކަލް އޮފިސަރަށް ފާހަގަކުރެވިއްޖެނަމަ އެކަމެއް ލިޔުމުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ޖަލުގައި ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމަށް ނުކުޅެދޭ ފަދަ ބައްޔެއް ހުރުން؛
ރަނގަޅުވާނެކަމަށް ލަފާނުކުރެވޭ ނަފްސާނީ ބައްޔެއް ހުރުން؛
ގައިންގަޔަށް އަރާ ބައްޔެއް ހުރުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތަށް މެޑިކަލް އޮފިސަރ އަންގާ އެންގުންތަކަށް ބަލާފައި، އެ އެންގި މައްސަލައެއް ޙައްލުވަންދެން ޤައިދީއަކު ޖަލުން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރުމަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންގެ ލަފާގެމަތިން ކޮމިޝަނަރަށް ލިޔުމަކުން ހުއްދަ ދެވިދާނެއެވެ.
ފެތުރެމުންދާ ގައިންގަޔަށް އަރާ ބައްޔަކުން ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި ގިނަ ޢަދަދެއްގެ ޤައިދީން ޖަލުން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރަންޖެހިއްޖެނަމަ ބަދަލުކުރަންވާނީ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން ކޮމިޝަނަރުގެ ހުއްދަ ލިޔުމަކުން ލިބިގެންނެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރެވޭ ޤައިދީން]
މި ޤާނޫނުގެ 82 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޖަލު ނޫން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރެވޭ މީހުން ފަރުވާ ނިމިގެން ދޫކޮށްލެވެންދެން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން އަނބުރާ ޖަލަށް ގެނެވެންދެން ތިބޭނީ ބަންދުގައެވެ.
މި މާއްދާގައި ބުނެފައިވާ ފަދަ ތަނެއްގައި މީހަކު ބަންދުކޮށްފައި ހުންނަ ދުވަސްތައް އޭނާގެ ޙުކުމުން ކެނޑޭނެއެވެ.

[މެޑިކަލް ސެންޓަރާބެހޭ ރިޕޯޓު]
މި ޤާނޫނުގައިވާ މިންގަނޑަށް ޖަލުގެ މެޑިކަލް ސެންޓަރުގެ ކަންތައްތައް ނެތްނަމަ، ނުވަތަ މެޑިކަލް އޮފިސަރުގެ ވާޖިބަށް ހުރަސް އެޅޭފަދަ ކަމެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ، އެކަން މެޑިކަލް އޮފިސަރު، ލިޔުމަކުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[މެޑިކަލް އޮފިސަރު ޖަލަށް ވަނުން]
ޖަލުގެ މެޑިކަލް އޮފިސަރު، އޭނާގެ ވާޖިބު އަދާކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް ޖަލުގެ ކޮންމެ ސަރަޙައްދަކަށްވެސް އޭނާއަށް ވަދެވޭނެއެވެ.

[ޤައިދީން މަރުވުމުން ނުވަތަ އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރުމަށް އެންގުން]
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބޮޑަށް ބަލިވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ބައްޔަކާ ގުޅިގެން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރެވިއްޖެނަމަ ނުވަތަ އޭނާއަށް ނުރައްކާތެރި އަނިޔާއެއް ވެއްޖެނަމަ އެމީހަކު ކަނޑައަޅާފައިވާ ޒިންމާދާރު ބަލަދުވެރިޔާއަށް ލަސްނުކޮށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައިވާ ބިދޭސީއަކު މަރުވެއްޖެނަމަ، އެކަން އޭނާގެ ޤައުމުގެ އެމްބަސީއަކަށް ވީއެންމެ އަވަސް ފުރުޞަތެއްގައި އަންގަންވާނެއެވެ.

[ޤައިދީއަކު މަރުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ބޮޑު އަނިޔާއެއް ވެއްޖެނަމަ ކަންކުރާނެ ގޮތް]
ޖަލުގައި މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި އަނިޔާއެއް ލިބިއްޖެނަމަ ތިރީގައިވާ ގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
ނުރައްކާތެރި އަނިޔާއެއް ވެއްޖެނަމަ ވަގުތުން އެމީހަކު ޖަލުގެ މެޑިކަލް އޮފިސަރަށް ދައްކައި، ފަރުވާދިނުން؛
މަރުވެގެންނަމަ، ވަގުތުން ޖަލުގެ މެޑިކަލް އޮފިސަރަށް ދައްކައި، މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަނެއް ހެދުމާއިއެކު އަދި މިކަމާބެހޭ މަޢުލޫމާތު ޖިނާޢީ ކުށްތައް ބަލާ ތަޙްޤީޤު ކުރުމަށް ޤާނޫނަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ފޯރުކޮށްދިނުމާއެކު އެފަރާތުގެ ލަފަޔާއި އިރުޝާދުގެ ދަށުން މެނުވީ މަރުވެފައިވާ މައްޔިތާގެ ހަށިގަނޑު ވަޅުނުލުން؛
މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި އަނިޔާއެއް މީހަކަށް ލިބިއްޖެނަމަ ވަގުތުން އިންސްޕެކްޓަރަށާއި ކޮމިޝަނަރަށާއި މިނިސްޓަރަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން އެންގުން؛
މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި އަނިޔާއެއްވެއްޖެނަމަ އެކަން ހިނގިގޮތެއް ބަލައި ކޮމިޝަނަރަށާއި މިނިސްޓަރަށް 24 (ސައުވީސް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި ވަގުތީ ރިޕޯޓެއް ހުށަހަޅައި، ވީ އެންމެ އަވަސް ފުރުޞަތެއްގެ ތެރޭގައި ފުރިހަމަ ރިޕޯޓެއް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ހުށަހެޅުން؛
މީހަކު މަރުވީ ޖަލުގައި ހިނގި މާރާމާރީއެއްގެ ސަބަބުން ކަމުގައިވާނަމަ، އެކަން ހިނގި ވަގުތުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 48 (ސާޅީސް އަށެއް) ގަޑިއިރުގެ ތެރޭގައި، ދައުލަތުގެ މިނިވަން މުއައްސަސާއަކަށް އެކަން ހިނގިގޮތުގެ މަޢުލޫމާތު ދިނުމާއެކު އެކަން ބެލުމަށް ދައުވަތުދިނުން؛
މީހަކަށް ނުރައްކާތެރި އަނިޔާއެއް ލިބުނީ ޖަލުގައި ހިނގި މާރާމާރީއެއްގެ ސަބަބުން ކަމުގައިވާނަމަ، ކަމާގުޅޭގޮތުން އަޅަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅު އެޅުން؛
މާރާމާރީއެއްގެ ސަބަބުން މީހަކު މަރުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ މީހަކަށް ނުރައްކާތެރި އަނިޔާއެއްވެއްޖެނަމަ، އެކަމާގުޅިގެން ޖަލުގައި އަޅަންޖެހޭ ސަލާމަތީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން.

[ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ހުށަހަޅާ ރިޕޯޓު]
މި ޤާނޫނުގެ 87 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ހުށަހަޅާ ރިޕޯޓުގައި ތިރީގައިވާ ކަންކަން ހިމަނަންވާނެއެވެ.
މަރުވި ނުވަތަ އަނިޔާ ލިބުނު މީހާގެ ކިބައިގައި ބައްޔެއް ހުރިކަމަށް ކުރިން ފާހަގަކުރެވިފައިވާނަމަ، އެކަމުގެ ތަފްޞީލާއި ދެވިފައިވާ ފަރުވާއާއި ފަރުވާކުރި ތާރީޚުތައް؛
މަރުވި ދުވަހު ނުވަތަ އަނިޔާ ލިބުނު ދުވަހު ކަންހިނގައިދިޔަ ގޮތް؛
އޭނާ ހޮސްޕިޓަލުގައި އެޑްމިޓްކުރެވުނުނަމަ އެކަން ކުރެވުނު ދުވަހާއި ގަޑި؛
ބަލީގެ ނިޝާންތައް ނުވަތަ ލިބިފައިވާ އަނިޔާގެ ތަފްޞީލު؛
އޭނާ މަރުވިކަމަށް މެޑިކަލް އޮފިސަރު ބަޔާންކުރާ ސަބަބު؛
މަރުވި ދުވަހާއި ވަގުތު އަދި އޭނާ މަރުވުމަށްފަހު އޮތް ޙާލަތާއި އަދި އެނޫންވެސް އެފަދަ ރިޕޯޓެއްގައި ހިމަނަން މެޑިކަލް އޮފިސަރަށް ފެންނަ ކަންތައްތައް؛
އޭނާ މަރުވާން ނުވަތަ އޭނާއަށް އަނިޔާވާން ދިމާވި ސަބަބުތައް ކަމަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ފެންނަ ކަންތައްތައް.

[ޤައިދީންގެ ޝަކުވާ އަޑުއެހުން]

[ޤައިދީންގެ ޝަކުވާތަކާއި އެމީހުން އެދޭ ކަންތައްތައް ކޮށްދިނުން]
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންގެ ޝަކުވާތަކާއި އެމީހުން ބޭނުންވާ ކަންތައްތައް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖަލު އޮފިސަރަކަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިދޭންވާނެއެވެ.
ޤައިދީން ކުރާ ޝަކުވާގެ ބާވަތާއި ކުޑަ ބޮޑުމިނަށާއި ކުރިން އެ ޤައިދީއަކު ކޮށްފައިވާ އެނޫންވެސް ޝަކުވާތަކަށް ބަލައި، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތްތަކުންކުރެ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރެވިދާނެއެވެ.
ޝަކުވާއަކީ އެއްވެސް ޙަޤީޤަތެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ކުރި ޝަކުވާއެއް ނޫންކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކާއެކު ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ ޝަކުވާއެއް އިތުރަށް ނުބަލައި އެގޮތަށް ނިންމިކަމަށް ޖަވާބުދިނުން؛
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަކުވާ ފިޔަވައި އެހެން ކޮންމެ ޝަކުވާއެއް، އިތުރަށް ބަލައި ޖަވާބު ދިނުމާއި، އަޅަންޖެހޭ ފިޔަވަޅުއެޅުން.
ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ނުވަތަ އޭނާ ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖަލު އޮފިސަރު އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރަންވާނެއެވެ.
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ކުރި ޝަކުވާތަކާއި އޭނާ ބޭނުންވި ކަންތައްތަކާއި އެކަމާ ބެހޭގޮތުން އެޅުނު ފިޔަވަޅުތައް ލިޔެ ބެލެހެއްޓުން؛
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ކުރި ޝަކުވާތަކާއި އޭނާ ބޭނުންވި ކަންތައްތައް ބަލައި އެކަމާމެދު ނިންމި ގޮތެއް އޭނާއަށް 5 (ފަހެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެންގުން؛ އަދި ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ކުރި ޝަކުވާއަކީ އޭނާއަށް ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ލިބިގެން ކުރި ޝަކުވާއެއްކަމަށްވާނަމަ، އެކަމާ ބެހޭގޮތުން އޭނާއަށް ދޭންޖެހޭ ޞިއްޙީ ފަރުވާ ވަގުތުން ދިނުމާއި ކޮމިޝަނަރަށް ރިޕޯޓުކުރުން.

[ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ދިން ޖަވާބާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ އިންސްޕެކްޓަރަށް އެކަން ހުށަހެޅުން]
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ކުރި ޝަކުވާއާމެދު ނުވަތަ ބޭނުންވި ކަންތަކާ ބެހޭގޮތުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ނުވަތަ ޖަލު އޮފިސަރަކު ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތާ ބެހޭގޮތުން ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ، އޭނާއަށް އެ މައްސަލަ އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި އެކަން އިންސްޕެކްޓަރަށް އެންގޭނެ މަގު ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ތަނަވަސްކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް ޖަލު ބަލައި ފާސްކުރަމުން ގެންދާ ވަގުތެއްގައި ޤައިދީއަކަށް ނުވަތަ ބަންދު މީހަކަށް އޭނާގެ ޝަކުވާ ސީދާ އިންސްޕެކްޓަރަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[އިންސްޕެކްޓަރ ޝަކުވާ އަޑުއަހައި ގޮތެއް ނިންމުން]
މި ޤާނޫނުގެ 90 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތުގައި އިންސްޕެކްޓަރ އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރަންވާނެއެވެ.
ޝަކުވާކުރާ ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދު މީހާއާ ސުވާލުކޮށް، އެކުރާ ޝަކުވާ ނުވަތަ ބޭނުންވާ ކަމެއް އޮޅުންފިލުވުން؛
ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދު މީހާ ކުރި ޝަކުވާއާ ބެހޭގޮތުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއާ ވާހަކަދައްކައި އެއީ ޞައްޙަ ޝަކުވާއެއްނަމަ އެކަމަށް ޙައްލެއް ހޯދައިދިނުމަށް ހުށަހެޅުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ކުރާ ޝަކުވާއެއް ވާހަކަ ދައްކައިގެން ޙައްލު ނުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެކަން ކޮމިޝަނަރަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ޖަލަށް ޒިޔާރަތްކުރުމާއި މުއާޞަލާތުކުރުން]

[ޖަލަށް ޒިޔާރަތްކުރުން އަދި މުއާޞަލާތުކުރުން]
ޖަލަށް ޒިޔާރަތްކޮށް ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނާ ބައްދަލުކުރުމާއި، ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން އަނެކުންނާ މުއާޞަލާތުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ. އަދި ތިރީގައިވާ ކަންކަން ކުރެވޭނެ ގޮތް އެ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނާ ބައްދަލުކުރުން؛
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނާއި، އެހެން މީހުންނާ ދެމެދު ސިޓީފަދަ ތަކެތި ބަދަލުކުރުމާއި، ފޯނުން ގުޅުމާއި، އެހެން މުއާޞަލާތީ ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރުން.

[ސިޓީ ނުވަތަ އެފަދަ ތަކެތި ބަލައި ފާސްކުރުން]
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް ލިބޭ ނުވަތަ އެމީހުން ފޮނުވާ ސިޓީ ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެފަދަ ތަކެތި ކިޔައި، އަޑުއަހައި، ރެކޯޑްކޮށް ނުވަތަ ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ލިބޭ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުން އަންނަނިވި ސަބަބުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެފަދަ ސިޓީއެއް ނުވަތަ އެއްޗެއް ދިނުން ނުވަތަ ރައްދުކުރުން މަނާވެސް ކުރެވިދާނެއެވެ.
އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ބިރުދައްކާ ބާވަތެއްގެ އެއްޗަކަށްވުން ނުވަތަ ބޭއަދަބީ ބަހުން ޢިބާރާތް ކުރެވިފައިވާ ލިޔުމަކަށްވުން؛
އެ ސިޓީ ނުވަތަ ލިޔުމަކީ ޖިނާއީ ކުށެއް ކުރުމަށް މަގުފަހިވެދާނެ ނުވަތަ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ތަޙްޤީޤަކަށް ނުވަތަ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާއެއް އުފުލުމަށް ހުރަހެއް އެޅިދާނެ އެއްޗަކަށްވުން؛
ޤައުމީ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެ ފަދަ މަޢުލޫމާތެއް އެކުލެވުން؛
ޖަލުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމާއި ޖަލުގެ ހިންގުމަށް އަސަރުކޮށްފާނެ ފަދަ މަޢުލޫމާތެއް އެކުލެވުން؛
ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ އަސާސީ ޙައްޤުތަކަށް އަސަރުކޮށްފާނެ މަޢުލޫމާތެއް އެކުލެވުން.

[ޤާނޫނީ ވަކީލުން ޢައްޔަނުކުރުން]
ޤައިދީއަކަށް ނުވަތަ ބަންދު މީހަކަށް ޤާނޫނީ ލަފާ ބޭނުންވާނަމަ، އޭނާގެ ޤާނޫނީ ވަކީލަކާ ބައްދަލުކުރެވޭނެ އިންތިޒާމް ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ. އަދި މިގޮތުން ކުރާ ބައްދަލުކުރުމުގައި އެ ދެމީހުން ފެންނަ ހިސާބުގައި ޖަލު އޮފިސަރަކު ހުންނަންވާނެއެވެ.

[ޤައިދީއާއި ޤާނޫނީ ވަކީލާއި އެކިއެކި ފަރާތްތަކާ މެދުގައި މުޢާމަލާތުކުރުން]
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނާއި، އެމީހެއްގެ ޤާނޫނީ ވަކީލާއި ކޯޓުތަކާއި އެނޫންވެސް ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކާ ދެމެދު ސިޓީ ފަދަ ތަކެތި ބަދަލުކުރެވިދާނެއެވެ.
މިގޮތުން ބަދަލުކުރެވޭ ތަކެތި ހުޅުވައި، ކިޔައި ނުވަތަ އެ ސިޓީ ފޮނުވޭ ފަރާތަށް ރައްދުނުކޮށް ހިފެހެއްޓޭނީ ހަމައެކަނި ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި، ކަމާބެހޭގޮތުން ލިބޭ އިންޓެލިޖެންސަށް ބިނާކޮށް، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށެވެ.
އެ ސިޓީއެއްގައި ޤާނޫނާ ނުވަތަ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ވާހަކައެއް ލިޔެފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
އެ ސިޓީގައި ހިމެނޭ މަޢުލޫމާތަކީ ޖަލުގެ ސަލާމަތަށް ނުވަތަ ޖަލުގައި ތިބޭ އެހެން މީހުންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެ ކަމެއް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވުން.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ސިޓީ ހިފަހައްޓާނަމަ، އެކަން ޤައިދީއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.

[ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ ބިދޭސީންނަށް ޒިޔާރަތްކުރުން]
ޖަލުގައި ބަންދުކޮށްފައިތިބޭ ބިދޭސީންނަށް، އެކަށީގެންވާ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް އެ ބިދޭސީއެއްގެ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ މީހަކާ ބައްދަލުކުރެވޭނެ ގޮތް ހަމަޖައްސައިދޭންވާނެއެވެ. އަދި އެމީހަކީ ކޮން ޤައުމެއްގެ މީހެއްކަން ކަނޑައެޅިގެން ނޭނގޭނަމަ، އޭނާއާ ބައްދަލުކުރުމަށް އޭނާ ކަނޑައަޅާ މީހަކަށް އެ ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ.

[ޤައިދީން ޖަލުގައި ކުރާ ކުށް]

[ޖަލު ކުށްތައް]
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ކޮށްފިނަމަ އޭނާ އެކުރަނީ ޖަލު ކުށެއް ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
ޖަލުގައި ހަމަނުޖެހުން އުފެއްދުން ނުވަތަ ހަމަނުޖެހުން އުފައްދަން މަސައްކަތްކުރުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ޖަލު އޮފިސަރު ކުރާ އަމުރަކާ ޚިލާފުވުން؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ޖަލުގައި ގެންގުޅުން މަނާ ތަކެތިކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް އަތުގައި ބެހެއްޓުމާއި އެފަދަ އެއްޗެއް ލިބިގަތުމާއި އެފަދަ އެއްޗެއް ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރުން؛
ޖަލު ތެރޭގައި އަޚްލާޤު ބެހެއްޓުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މިންގަނޑާ ޚިލާފަށް ނުވަތަ އެހެން ޤައިދީންގެ ސަލާމަތާއި މަޞްލަޙަތު ގެއްލޭ ފަދަ ގޮތަކަށް ޢަމަލުތައް ބެހެއްޓުން.
މި ޤާނޫނާ، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކާ، ނުވަތަ ނެރޭ ޖަލު އަމުރަކާ ޚިލާފުވުން.

[ދިފާޢު]
މި ޤާނޫނުގެ 90 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ ޤައިދީއަށް އޭނާގެ ދިފާޢުގައި ވާހަކަދެއްކުމަށާއި ހެކި ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ.

[ޖަލުގައިކުރާ ކުށްތަކުގެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ ނިޒާމު]
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން ކުރާ ކުށްތައް ބަލައި، އެމީހުންގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާ ކުށްތަކާމެދު އަޅާނެ ފިޔަވަޅު ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި އިންޓަރނަލް ޑިސިޕްލިނަރީ ނިޒާމެއް އެކަށައަޅައި، އެ ނިޒާމުގެ ދަށުން ޤައިދީންނާމެދު ކަންކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދެއް މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން ކޮމިޝަނަރ ހަދަންވާނެއެވެ. މި ނިޒާމު ބިނާވެފައި އޮންނަންވާނީ، މިނިވަންކަމާއެކު މައްސަލަ ބެލޭނެ ގޮތަކަށެވެ.

[ޖަލު ކުށްތަކާ ގުޅިގެން ފިޔަވަޅުއެޅުން]
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ޖަލު ކުށެއް ކޮށްފިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭނަމަ، ޖަލު އޮފިސަރު އެކަން ވަގުތުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެކަން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އެންގުމާއެކު އެކަމެއް ވަގުތުން ތަޙްޤީޤުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުރާ ތަޙްޤީޤެއް ނިމުމަށްފަހު، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ފެނިއްޖެނަމަ ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށުގެ ބާވަތަށާއި ޙާލަތްތަކަށް ބަލައި އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރެވިދާނެއެވެ.
ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހާގެ ޢަމަލުތައް ރަނގަޅުކުރުމަށް އޭނާ އެއްބަސްވެއްޖެނަމަ، އޭނާއާމެދު އިތުރު ފިޔަވަޅެއް ނާޅައި އޭނާގެ ޢަމަލުތައް ބެލުމަށް 2 (ދޭއް) މަސްދުވަހަށްވުރެ އިތުރުނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިން އެ މައްސަލަ ފަސްކުރުމާއި، އަދި އެ މުއްދަތުގައި އޭނާގެ ޢަމަލުތައް އިޞްލާޙުކޮށްފިނަމަ އެ މައްސަލަ ކުރިއަށް ނުގެންދިއުން؛ ނުވަތަ މައްސަލަ ބެލުމަށް ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑަށް ފޮނުވުން.
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ކުރި ކުށުގެ ކުޑަ ބޮޑުމިނަށް ބަލައި، ޖަލުގެ މަޞްލަޙަތު ހަމަޖެއްސުމަށްޓަކައި، އެމީހެއްގެ މައްސަލަ ނިމެންދެން، އޭނާ ބަންދުކޮށްފައި ހުރި ތަން ނޫން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޑިސިޕްލިނަރީ އަޑުއެހުން]
މި ޤާނޫނުގެ 100 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް ބަލާނީ މި ޤާނޫނުގެ 45 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑުންނެވެ.
ޑިސިޕްލިނަރީ އަޑުއެހުމެއް ބޭއްވުމުގެ ކުރިން ކުށުގެ ތުހުމަތުގައިވާ ޤައިދީއަކު، އޭނާ ކުށުން ބަރީއަވުމަށްޓަކައި އެއްވެސް ހެއްކެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް ހުށަހަޅަން ބޭނުންވޭތޯ ބަލައި، ނުވަތަ އޭނާގެ ދިފާޢުގައި ވާހަކަދައްކަން ބޭނުންތޯ ބަލައި، އޭނާ އެފަދަ ފުރުޞަތަކަށް އެދިއްޖެނަމަ، އެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތެއް ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑުން ދޭންވާނެއެވެ.
ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގާތާ ގިނަވެގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޑިސިޕްލިނަރީ އަޑުއެހުން ބާއްވައި އެ މައްސަލަ ނިންމަންވާނެއެވެ.

[އަދަބު ކަނޑައެޅުން]
ޑިސިޕްލިނަރީ އަޑުއެހުމެއްގައި ސާބިތުވާ ކުށަކަށް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އަދަބުތަކުގެ ތެރެއިން އަދަބެއް ނުވަތަ އަދަބުތަކެއް ޑިސިޕްލިނަރީ ބޯޑަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
ޤައިދީއަށް ޖަލުގައި ކުރާ މަސައްކަތުން ލިބޭ އުޖޫރަ ނުވަތަ އުޖޫރައިން ބައެއް 1 (އެކެއް) މަސްދުވަހަށްވުރެ ދިގުނޫން މުއްދަތަކަށް އުނިކުރުން؛
ޤައިދީއަށް ދެވޭ ޢިނާޔަތެއް ނުވަތަ ޢިނާޔަތެއްގެ ބައެއް 1 (އެކެއް) މަސްދުވަހަށްވުރެ ދިގުނޫން މުއްދަތަކަށް ނުދިނުން؛
ކުށުގެ އަދަބު ކުޑަކުރުމަށް 1 (އެކެއް) މަސްދުވަސް ވަންދެން ހުށަނޭޅޭނެ ކަމަށް ކަނޑައެޅުން؛
30 (ތިރީސް) ދުވަހަށް ވުރެ ދިގުނޫން މުއްދަތަކަށް އެކަހެރި ކުރުން.
ކުށުގެ ކުޑަ ބޮޑުމިނަށް ބަލައި، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އަދަބެއް ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި ޤައިދީއަށް ނަސޭހަތްދީ، އިންޒާރުދިނުމަށް ނިންމިދާނެއެވެ.

[ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން އެކަހެރިކުރުން]
ޑިސިޕްލިނަރީ އަޑުއެހުމެއްގެ ދަށުން ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު އެކަހެރިކުރުމަށް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެކަން ވަގުތުން ޖަލުގެ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު އެކަހެރި ކުރަންވާނީ ކަމާބެހޭ ގަވާއިދާއި ޖަލު އަމުރުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ. އެކަހެރި ކޮށްފައި ހުންނަ ޤައިދީއަކަށް އެންމެ މަދުވެގެން ލިބެންޖެހޭ ޢިނާޔަތްތައް ޖަލު އަމުރުގައި ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
އެކަހެރިކޮށްފައި ހުންނަ ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދު މީހާގެ ޙާލު މަދުވެގެން 6 (ހައެއް) ގަޑިން އެއްފަހަރު ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ޢައްޔަނުކުރާ މީހަކު ބަލަންވާނެއެވެ. އެފަދައިން ބަލާއިރު، އޭނާގެ ޙާލު ރަނގަޅު ނޫންކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އޭނާ މެޑިކަލް އޮފިސަރަށް ދައްކަންވާނެއެވެ.
ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދު މީހާގެ ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ޙާލަތަށް ނުރައްކާވާފަދަ ގެއްލުމެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް މެޑިކަލް އޮފިސަރަށް ފެނިއްޖެނަމަ އޭނާ އެކަހެރިކޮށްފައި ބަހައްޓައިގެން ނުވާނެއެވެ.

[ޤައިދީން އެކަހެރިކޮށްފައި ބެހެއްޓޭނެ މުއްދަތު]
އެއްވެސް މީހެއްގެ މައްޗަށް އެކަހެރި ކުރުމުގެ ތަފާތު ދެ ނިޔާއެއް މި ޤާނޫނުގެ 103 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ޑިސިޕްލިނަރީ އަޑުއެހުމެއްގެ ދަށުން ކަނޑައެޅިއްޖެނަމަ އެ ދެ ނިޔާގެ ތެރެއިން ދިގު މުއްދަތަށް ކަނޑައެޅުނު ނިޔާ ތަންފީޛުކުރުމުން، އެ ދެ ނިޔާވެސް ތަންފީޛުވީކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ.

[އަނިޔާއަކަށް ވާ އަދަބު ނުދިނުން]
އެއްވެސް ޤައިދީއަކަށް ޖިސްމާނީ އަނިޔާއެއް ލިބޭ ފަދަ އަދަބެއް ދީގެން ނުވާނެއެވެ.

[ކެއިން ބުއިމަށްދެވޭ މިންވަރު މަދުކުރުން]
އެއްވެސް ޤައިދީއަކަށް ކެއިން ބުއިމަށް ދެވޭ މިންވަރު އެމީހަކަށް ދޭ އަދަބެއްގެ ގޮތުން މަދުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

[ޢިނާޔަތްތައް އުނިކުރުން]
ތަޙްޤީޤުގެ ބޭނުމަށް ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ބޭނުމަށް ބަންދުކުރެވިފައިވާ މީހެއްގެ ޢިނާޔަތުގެ ތެރެއިން އޭނާ ޖަލުގައި ބަންދުކުރެވުނު ކުށުން ބަރީއަވުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭ މުޢާމަލާތުކުރުމަށް ބޭނުންވާ ޢިނާޔަތްތައް އެމީހަކަށް ދޭ އަދަބެއްގެ ގޮތުން އުނިކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[ޖަލު ކުށުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅޭ ކަންކަމާއި އަދަބުތައް ޢާންމުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޖަލު ކުށް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށްތަކުގެ ތަފްޞީލާއި، ޑިސިޕްލިނަރީ ނިޒާމު ހިނގާ ގޮތާއި، ކަނޑައެޅޭ އަދަބުތަކުގެ ކޮޕީއެއް ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނަށް ފެންނަ ތަނެއްގައި ބަހައްޓައި އަދި އެއިން މީހަކު އެދިއްޖެނަމަ، އެމީހަކަށް އޭގެ ކޮޕީއެއް ދޭންވާނެއެވެ.
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން ކުރާ ޖަލު ކުށާބެހޭ މަޢުލޫމާތު ރަޖިސްޓަރީއެއްގައި ލިޔެ ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ. އަދި އޭގެ ކޮޕީއެއް، އެމީހެއްގެ ފައިލުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން ކުރާ ކުށްތަކާއި އެކަމާ ގުޅިގެން އެމީހުންނަށް ދެވޭ އަދަބުތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ކޮމިޝަނަރަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[ޤައިދީންނަށް ރިހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުމާއި މަސައްކަތް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުން]

[ރިހެބިލިޓޭޝަން ޕްރޮގްރާމްތައް]
ޤައިދީން ކުށްކުރުމުން ދުރުހެލިކޮށް އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށާއި ޢާއިލާއަށް ބޭނުންތެރި މީހުންގެ ގޮތުގައި އައުމަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމަށްޓަކައި ތަފާތު ޙަރަކާތްތަކާއި ޕްރޮގްރާމްތައް ކޮމިޝަނަރ ކަނޑައަޅައި، ކޮންމެ ޢާންމު ޖަލެއްގައިވެސް ހިންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެގޮތުން ޕްރޮގްރާމްތައް ކަނޑައެޅުމުގައި، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ހިމެނުމަށް އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ.
ޤައިދީންގެ ނަފްސާނީ ޙާލަތަށް ބަލައި ކައުންސިލިންގގެ ޚިދުމަތް ލިބިދިނުން؛
ޖަލުގައި ހޭދަކުރާ ދުވަސްތަކުގައި، ވަޒީފާ އަދާކުރެވޭފަދަ ހުނަރު ލިބިގަތުމަށާއި އަދި އަނބުރާ މުޖުތަމަޢަށް ރުޖޫޢަވެ، ބޭނުންތެރި މީހެއްގެ ގޮތުގައި އުޅުމަށް ބޭނުންވާނެ ތަޢުލީމީ އަދި މަސައްކަތުގެ ހުނަރު ލިބިދެވޭނެ ފަދަ ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން؛
ތަފާތު ޙަރަކާތްތަކާއި މުނިފޫހިފިލުވުމާއި ކުޅިވަރާއި ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތު ހޯދައިދިނުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޕްރޮގްރާމްތަކުގެ ތެރެއިން ޕްރޮގްރާމްތައް ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލާއި ރިމާންޑް ޖަލުގައި ހިންގާނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ނިސްބަތަށް، ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[ރިހެބިލިޓޭޝަން ހިންގުމަށް ބޭނުންވާ މުވައްޒަފުން]
ރިހެބިލިޓޭޝަނާއި ވެލްފެއަރ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި ޚިދުމަތްތައް ދިނުމުގައި އެހީތެރިވެ މަސައްކަތްތައް ހިންގުމަށް އެކަށީގެންވާ ޢަދަދަކަށް ކައުންސިލަރުންނާއި އިޖްތިމާޢީ ފަންނުތަކުގައި ޚިދުމަތްކުރާނެ މީހުން އަދި ރިހެބިލިޓޭޝަން އޮފިސަރުން ކޮންމެ ޢާންމު ޖަލެއްގައިވެސް ތިބެންވާނެއެވެ.

[ރިހެބިލިޓޭޝަން ފުރުޞަތު ދިނުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެގޮތް]
ރިހެބިލިޓޭޝަނާއި ވެލްފެއަރ ޕްރޮގްރާމްތަކަށް ފުރުޞަތު ދިނުމުގައި ޢަމަލުކުރަންވާނީ ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށެވެ.
ޚިދުމަތްތައް ލިބިގަތުމަށް ޤައިދީއަށް މަޖުބޫރުކުރުވައިގެން ނުވާނެއެވެ.
ޖަލުގެ ޢާންމު މަޞްލަޙަތާއި ޤައިދީންގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ދެމެހެއްޓުމުގެ ގޮތުން، ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ އެ ޚިދުމަތްތައް ލިބިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ޤައިދީންނަށް ލިބެންވާނެއެވެ.
ޚިދުމަތްތަކުގައި ޤައިދީން ޢަމަލީ ގޮތުން ބައިވެރިވުމަށް ހިތްވަރުދީ އެ ޕްރޮގްރާމްތަކުގައި ޤައިދީން ބައިވެރިވުމުގެ މަގުފަހިކޮށްދޭންވާނެއެވެ.

[ރިހެބިލިޓޭޝަނާއި ވެލްފެއަރ އޮފިސަރުންގެ މަސައްކަތްތައް]
ރިހެބިލިޓޭޝަނާއި ވެލްފެއަރ އޮފިސަރުންގެ މަސައްކަތްތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިއެވަނީއެވެ.
ޤައިދީންނަށް ޖަލުގައި ދިރިއުޅުން ތަޙައްމަލުކުރުމުގައި އެހީތެރިވުމާއި، ޢާއިލާއާއި މުޖުތަމަޢުގެ އަފުރާދުންނާއެކު ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމުގައި އެހީތެރިވުމާއި، ޖަލުން މިނިވަންވެ ޢާންމުންގެ ތެރެއަށް ނުކުމެ އުޅެންޖެހޭނެ ދިރިއުޅުމަށް ތައްޔާރުކޮށްދީ އެކަންކަމުގައި ޤައިދީންނަށް އިރުޝާދު ދިނުން؛
ޤައިދީންގެ އަޚްލާޤާއި ދިރިއުޅުމުގެ ހުނަރުތައް ތަރައްޤީކޮށް ބައްޓަންކުރުމަށް ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން؛
އިޖްތިމާޢީ ގޮތުން އެހީތެރިވާ ތަފާތު ޖަމާޢަތްތަކާ ގުޅިގެން ޤައިދީން އަލުން ކުށަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަކުރުމަށާއި ރަނގަޅު ގޮތުގައި އަލުން މުޖުތަމަޢަށް އައުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމަށްޓަކައި ޕްރޮގްރާމްތައް ހިންގުން.

[ޖަލުގައި ޤައިދީން ކުރާ މަސައްކަތް]
ޖަލުގައި ޤައިދީންނަށް ކުރުމަށް ޙަވާލުކުރެވޭ މަސައްކަތަކީ އަނިޔާ ކުރުމުގެ ނުވަތަ ހާނިއްކަ ކުރުމުގެ ނިޔަތުގައި ކުރެވޭ މަސައްކަތަކަށް ވެގެންނުވާނެއެވެ.
އެމީހެއްގެ ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ޞިއްޙަތަށް ބެލުމަށްފަހު މެޑިކަލް އޮފިސަރު ކަނޑައަޅާ ގޮތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއެކު، ކޮންމެ ޤައިދީއަކަށްވެސް ފުރުޞަތު އޮތް މިންވަރަކުން ޖަލުގައި ވަޒީފާއަދާކުރަން ހިތްވަރުދޭންވާނެއެވެ.
ޖަލުގައި ލިބެންހުރި ވަޒީފާއަށްވުރެ ބަންދުގައި ތިބި މީހުންގެ ޢަދަދު އިތުރު ވެއްޖެނަމަ، ފުރުޞަތު ލިބުމުގައި އަޚްލާޤީ މިންގަނޑަށް ބަލައި، އަޚްލާޤު ރަނގަޅު މީހުންނަށް އިސްކަންދޭންވާނެއެވެ.
ޤައިދީން ލައްވައި މަސައްކަތް ކުރުވަންވާނީ ޖަލު އޮފިސަރެއްގެ ބެލުމުގެ ދަށުންނެވެ.
ޤައިދީންގެ މަސައްކަތުގެ ވަގުތު ހަމަޖެހިފައި އޮންނަންވާނީ މަދުވެގެން ހަފްތާއަކު 1 (އެކެއް) ދުވަސް އަރާމުކުރުމަށް ލިބޭ ގޮތަށެވެ.

[ޤައިދީން ކުރާ މަސައްކަތަށް އުޖޫރައެއް ދިނުން]
ޤައިދީން ކުރާ މަސައްކަތަށް އެކަށީގެންވާ އުޖޫރައެއް ދެވޭނެ ނިޒާމެއް ޤާއިމުވެފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޤާއިމުކުރެވޭ ނިޒާމުގެ ދަށުން ޤައިދީންނަށް ލިބޭ އާމްދަނީއިން ބައެއް އެމީހުންގެ ބޭނުމަށް ހުއްދަކުރެވޭ ތަކެތި ގަތުމަށާއި އެމީހުންގެ ޢާއިލާތަކަށް ފޮނުވުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިދީފައި އޮންނަންވާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ޖަލުން ދޫކުރުން]

[ވަގުތީގޮތުން ޤައިދީން ޖަލުން ނެރުން]
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި، މިނިސްޓަރު ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތަކަކާ އެކީގައި، ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމުގެ ހުއްދަ ކޮމިޝަނަރަށް ދެވިދާނެއެވެ.
ފަރުޟު ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރުމަށް؛
ބަންދުކުރެވޭ އަންހެނާގެ 1 (އެކެއް) އަހަރު ނުފުރޭ ގާތުން ކިރުދޭ ކުއްޖެއް ހުރުން؛
މަރުބަލީގައިވާ ނުވަތަ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ބަލި ޢާއިލީ މެންބަރަކަށް ޒިޔާރަތްކުރުމަށް؛
ޢާއިލީ މެންބަރެއްގެ ޖަނާޒާގައި ބައިވެރިވުމަށް؛
ރާއްޖެއިން ލިބެންނެތް ޞިއްޙީ ފަރުވާއެއް ލިބިގަތުމަށް ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދިއުމަށް.
ޖަލުގައި ހުންނަ މާބަނޑު އަންހެނެއްގެ ބަނޑަށް 6 (ހައެއް) މަސް ފުރުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތްތަކުގައި ވަގުތީގޮތުން ޖަލުން ނެރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށެވެ. މިފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް ލިބުމުން، އެކަން ކޮމިޝަނަރަށާއި މިނިސްޓަރަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރާނީ މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އަންނަނިވި ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށް ކޮމިޝަނަރ އެކުލަވާލާ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދުގައިވާ މީހާ ހިނދުކޮޅަކަށް ނަމަވެސް ޖަލުން ބޭރަށް ނެރެފިނަމަ އޭނާގެ ސަބަބުން މުޖުތަމަޢުގެ އެހެން ފަރުދަކަށް ނުވަތަ ފަރުދުންގެ ބަޔަކަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކަށް ބަލައި އަޅަންޖެހޭ އެންމެހައި ސަލާމަތީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން.
ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދުގައިވާ މީހާ ފިލާފާނެ ކަމަށް އަޅަންޖެހޭ އެންމެހައި ފިޔަވަޅުތައް އެޅުން.
ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދުގައިވާ މީހާ ޖަލުން ބޭރުގައި އޭނާގެ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓަންޖެހޭނެ އެންމެހައި ކަންކަމުގެ މައްޗަށް އިޙްތިރާމް ކުރާނެ ކަމުގެ އިޤްރާރުގައި އޭނާ ލައްވައި ސޮއި ކުރުވުން.
ޢާއިލީ ގޮތުން މިފަދަ ކަންކަމުގައި ޒިންމާވާނެ ފަރާތެއް ވާނަމަ އެފަރާތަކުން ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދުގައިވާ މީހާ ޖަލުން ބޭރުގައި ޢަމަލުކުރުމަށް އިޤްރާރު ލިޔުމުން ހޯދުން.
އޭނާގެ އަމިއްލަ ގޮތުން ނުވަތަ ޞިއްޙީ އިންޝުއަރެންސްގެ ޤައުމީ ނިޒާމްގެ ދަށުން ރާއްޖެއާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުން ފަރުވާ ހޯދުމަށް ދަތުރުކުރާނަމަ ޚަރަދުގެ އެންމެހައި ކަންތައްތައް ހަމަޖައްސަންޖެހޭނެ ގޮތުގެ އުސޫލު.
ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ހުންނަންޖެހޭނެ މުއްދަތާއި ރާއްޖެ އަންނާނެ މުއްދަތު ކަނޑައެޅިފައި އޮތުމާއި އެ މުއްދަތުގައި އޭނާ ބަލަހައްޓާނެ އުސޫލުތަކާއި އެކަމަށް ހިނގާނެ ޚަރަދު ކަނޑައެޅިފައި އޮތުމާއި އެ ޚަރަދަށް ޒިންމާވާނެ ފަރާތެއް އޮތުން.
މިފަދަ ޙާލަތްތަކުގައި ޤައިދީ ޖަލުގައި އޭނާގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގައި ޖަލުގެ ގަވާއިދު ތަކަށާއި މި ޤާނޫނަށް އިޙްތިރާމް ކުރާ މިންވަރަށް ރިޢާޔަތްކުރުން.
ޖަލެއްގައިވާ ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ވަގުތީގޮތުން ނެރެވޭނީ ޖަލު އޮފިސަރަކާ އެކުގައި، އޭނާގެ ސީދާ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުގައި ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް ހުންނަގޮތަށެވެ. މިގޮތުން ވަގުތީގޮތުން އޮފިސަރުންގެ ޙަވާލުގައި ނެރެވޭނީ މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ
(3) ވަނަ ނަންބަރާއި (4) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައެވެ. މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރާއި (2) ވަނަ ނަންބަރާއި (5) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި ވަގުތީގޮތުން ޖަލުން ނެރެ ޤައިދީ ނުވަތަ ބަންދު މީހާ ޙަވާލުކުރެވޭނީ އޭނާގެ ބެލެނިވެރިއެއްގެ ސީދާ ބެލެހެއްޓުމުގެ ދަށުގައި ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް ހުންނަ ގޮތަށެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ވަގުތީގޮތުން ޤައިދީން ނުވަތަ ބަންދު މީހުން ދޫކުރާނަމަ މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން އަންގަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން، އެމީހަކު ދޫކުރެވިފައިވާ މުއްދަތާއި، ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠުތައް އެނގޭނެ ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު]
މި ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކަށްޓަކައި ވަގުތީގޮތުން ޖަލުން ދޫކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދެއް މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން ކޮމިޝަނަރ އެކުލަވާލަންވާނެއެވެ.
އެ ގަވާއިދުގައި ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމަށް ޝަރުޠު ހަމަވާ ގޮތާއި، ދޫކުރެވޭ ގޮތާއި، ދޫކޮށްފައި ތިބޭ މީހުން ކުރުމަށާއި ނުކުރުމަށް ޝަރުޠު ކުރެވިދާނެ ކަންކަމާއި، ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައިހުރުން ބާޠިލުކުރެވިދާނެ ޙާލަތްތައް ބަޔާންކޮށްފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. މި ގަވާއިދުގައި މި ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ނުކުތާތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.

[ޞިއްޙީ ބޭނުމަށްޓަކައި ދޫކުރުން]
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހަކަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ޞިއްޙީ ފަރުވާއެއް ރާއްޖެއިން ލިބެންނެތް ޙާލަތްތަކުގައި، ކަމާބެހޭ ޚާއްޞަ ޑޮކްޓަރެއް އެގޮތަށް ނިންމައިފިނަމަ، މެޑިކަލް ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މިނިސްޓަރު ޢައްޔަނުކުރާ މެޑިކަލް ބޯޑުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން އޭނާ ޞިއްޙީ ބޭނުމަށްޓަކައި ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ދިއުމަށް ދޫކުރުމުގެ ހުއްދަ ކޮމިޝަނަރަށް ދެވިދާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ދޫނުކުރެވޭނެ މީހުން]
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައިވާ ޤައިދީންނަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ޞިއްޙީ ފަރުވާއެއް ލިބިދިނުމަށާއި، ޚާއްޞަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެގެން މެނުވީ އެހެން އެއްވެސް ބޭނުމަކަށް ވަގުތީގޮތުންވެސް ދޫނުކުރެވޭނެ މީހުންނެވެ.
ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގައި ތިބޭ ޤައިދީން؛
ޖަލުން ފިލިކަމުގެ ރެކޯޑެއް އޮތް ޤައިދީން.

[ޝަރުޠުތައް ހިފަހައްޓާތޯ ބެލުން]
މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރާ ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުން އެމީހުންގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރޭތޯ ބެލޭނެ ނިޒާމެއް ކޮމިޝަނަރ ޤާއިމުކުރަންވާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުން ބާޠިލުކުރުން]
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރާއިރު އޭނާގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޝަރުޠުތަކާ އޭނާ ދޫކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގައި ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ ނުވަތަ އޭނާ ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައި ބެހެއްޓުމަކީ، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމަށް ނުރައްކާވެދާނެ ކަމެއްކަމަށް، އޭނާ ބަލަހައްޓަން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މުވައްޒަފަކަށް ފެނިއްޖެ ހިނދެއްގައި، އެކަން އެ މުވައްޒަފަކު ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ބަލަހައްޓަން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން ޙަވާލުކޮށްފައިވާ މުވައްޒަފަކު މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަންއަށް އެންގުމެއް އަންގައިފިނަމަ، ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން އެކަމެއް ބަލައި، އެ ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައިވާ ދޫކުރުން ނިމުމަކަށް ގެންނަންޖެހޭ ކަމަށް އޭނާއަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެ ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައިވާ ދޫކުރުން ނިމުމަކަށް ގެނެސް، އޭނާ އަލުން ޖަލުގައި ބަންދުކުރުމަށް އަމުރުކުރަންވާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމުގެ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފުވުމުން ދެވޭ އަދަބު]
ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމުގެ ޝަރުޠުތަކާ ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، ޖަލުގެ އެހެން އަމުރަކާ ޚިލާފުވުމުން ދެވޭ އަދަބުތަކުގެ ތެރެއިން އަދަބެއް އޭނާގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައިވާ މީހަކު ޖިނާއީ ކުށެއް ކުރުން]
ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައިވާ ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު، އޭނާ ދޫކޮށްފައިހުރި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ޖިނާއީ ކުށެއް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވިއްޖެނަމަ، އޭނާ އިތުރު މުއްދަތަކަށް ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައި ބެހެއްޓުމަށް ހުއްދަ ކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމަށް ހުއްދަ ނުދިނުން]
ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްދިނުން އެދި ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ކޮމިޝަނަރ ޤަބޫލުނުކުރާނަމަ، އެކަން ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ލިޔުމުން އޭނާއަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުމަށް ހުއްދަ ނުދިނުމަށް ކޮމިޝަނަރ ނިންމާ ޙާލަތުގައި، އެ ނިންމުމާމެދު އެ ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ބަންދު މީހަކު ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ، އެކަން އަލުން ބަލައިދިނުން އެދި މިނިސްޓަރަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރެވޭ މީހުންގެ ޙުކުމުގެ މުއްދަތު ކެނޑުން]
މި ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައިވާ ޤައިދީން ޖަލުން ބޭރުގައި ހޭދަކުރާ މުއްދަތު، އެއީ ޙުކުމް ތަންފީޛުވަމުންދާ މުއްދަތު ކަމުގައި ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ.

[ވަގުތީގޮތުން ދޫކޮށްފައި ހުންނައިރު ހުންނަނީ ބަންދުގައި ކަމަށް ބެލެވުން]
މި ޤާނޫނުގެ 108 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރެވޭ ޤައިދީއަކު ޖަލުން ބޭރުގައި ހޭދަކުރާ މުއްދަތުގައި އޭނާއަކީ ބަންދުގައިވާ މީހެއް ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.

[ޕެރޯލްގެ ނިޒާމު]

[ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބިދިނުން]
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހުންގެ ތެރެއިން ޙުކުމުގެ މުއްދަތުގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މިންވަރެއް ތަންފީޛުވެ ނިމިފައިވާ މީހުން، މުޖުތަމަޢުގެ ރައްކާތެރިކަން ނުގެއްލޭނެ ގޮތެއްގެމަތިން މުޖުތަމަޢަށް އަލުން އަހުލުވެރިކުރުވުމަށްޓަކައި، ކަނޑައެޅޭ ވަކި ޝަރުޠުތަކަކާ އެކު ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރުމުގެ ފުރުޞަތު، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ މީހުންނަށް ލިބިދޭންވާނެއެވެ.

[ޕެރޯލްގައި ތިބޭ މީހުންގެ ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު]
ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރެވޭ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހުންނަކީ، އެމީހުންގެ ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ނުގެނެސް، އެމީހެއްގެ ޙުކުމުގެ މުއްދަތު ފަސްކުރެވޭ ބައެކެވެ. ޕެރޯލްގައި ތިބޭ މުއްދަތުގައި އެމީހުންނަކީ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޙުކުމް ފަސްކޮށްފައިވާ މީހުން ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.

[ޕެރޯލް ބޯޑު އެކުލަވާލުން]
ޕެރޯލް ބޯޑުގެ އެންމެހައި މަސައްކަތްތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނު ތަޞްދީޤުވެ ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރެވުމާއެކު އަންނަނިވި ފަރާތްތައް އެކުލެވޭ ގޮތަށް ޕެރޯލް ބޯޑު އުފައްދާނީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ޕެރޯލް ބޯޑުގެ އެންމެހައި ކަންކަން ހިނގާ ނުހިނގާ ގޮތް ބަލައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހުން ދޫކުރުމަށްޓަކައި، އަދި ޕެރޯލްގެ ނިޒާމު އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި ހިންގައި ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ކުރަންޖެހޭ އެންމެހައި ކަންކަން ހިންގާ ބަލަހައްޓާނީ މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން ކޮމިޝަނަރެވެ.
ޕެރޯލް ބޯޑު އެކުލެވިގެންވާނީ ތިރީގައި މިވާ 9 (ނުވައެއް) މެންބަރުންގެ މައްޗަށެވެ.
މިނިސްޓްރީ އޮފް އެޑިޔުކޭޝަންގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ސިވިލް ސަރވިސްގެ އިސް މުވައްޒަފެއް؛
މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ސިވިލް ސަރވިސްގެ އިސް މުވައްޒަފެއް؛
އެޓަރނީ ޖެނަރަލްގެ އޮފީހުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެއް؛
މި ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމާ ގުޅުންހުރި ދާއިރާގެ ތެރޭގައި ޙަރަކާތްތެރިވަމުންދާ ޖަމްޢިއްޔާ ޖަމާޢަތްތަކުން ކަނޑައަޅާ މެންބަރެއް؛
މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ އިސް އޮފިސަރެއް؛
އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީގެ ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ދީނީ ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޢައްޔަނުކުރާ ޢިލްމުވެރިއެއް؛
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އިސް އޮފިސަރެއް؛
މެޑިކަލް ޑޮކްޓަރެއް؛
ނަފްސާނީ ފަރުވާދޭ މީހެއް.
ޕެރޯލްގެ ދަށުން މީހުން ދޫކުރުމަށާއި ބޯޑުގެ ޒިންމާ އަދާކުރުމަށް މިނިސްޓަރު އުފައްދާ ވަކި އިދާރާއެއް ހުންނަންވާނެއެވެ. މި އިދާރާގެ އެންމެހައި ކަންކަން އަދި ޕެރޯލް އޮފިސަރުންނާއި، އެހެނިހެން ފަންނީ އަދި އިދާރީ މުވައްޒަފުންނާއި، އޮފީސް ހިންގާނެ ޢިމާރާތާއި ޚަރަދު ބަލަހައްޓާނީ މިނިސްޓަރު ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ފަރާތުންނެވެ.
ޕެރޯލް ބޯޑުގެ ޗެއަރޕަރސަން އަދި ވައިސް ޗެއަރޕަރސަން ޢައްޔަނުކުރާނީ ބޯޑުގެ އަޣުލަބިއްޔަތުންނެވެ.
ބޯޑުގެ މެންބަރުންގެ ޢިނާޔަތް ކަނޑައަޅާނީ މިނިސްޓަރ އޮފް ފިނޭންސް އެންޑް ޓްރެޜަރީގެ މަޝްވަރާގެ މަތިން މިނިސްޓަރެވެ.

[ޕެރޯލް ބޯޑުގެ ޒިންމާތަކާއި ބާރުތައް]
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ބޯޑުގެ ބާރު ހިނގާ ދާއިރާގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމުގެ ބާރު ބޯޑަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހުންނަށް ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ދިނުމާއި، ޕެރޯލް އިންޓަރވިއު ކުރުމަށްފަހު، ފުރުޞަތު ދޭން ނުފެންނަ މީހުން ކަނޑައެޅުން؛
ޕެރޯލްގައި ދޫކުރުމުގެ ޝަރުޠުތައް ކަނޑައެޅުމާއި ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރެވޭ މީހުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ސުލޫކީ މިންގަނޑު ކަނޑައެޅުން؛
ޕެރޯލްގައި މީހަކު ހުންނާނެ މުއްދަތު ކަނޑައެޅުމާއި މުއްދަތަށް ބަދަލު ގެނައުން؛
ޕެރޯލްގައި ހުންނަ މީހަކީ ޕެރޯލްގެ ޝަރުޠުތައް ކާމިޔާބުކަމާއެކު ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ މީހަކު ކަމުގައި ކަނޑައެޅުން؛
ޕެރޯލްގައި ދޫކޮށްފައިވާ މީހެއްގެ ޕެރޯލް ބާޠިލުކުރުން.

[ޕެރޯލް ބޯޑުން ތަބާވާންޖެހޭ ޢާންމު އުސޫލުތައް]
ޕެރޯލް ބޯޑުގެ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށް ޕެރޯލް ބޯޑުން މަސައްކަތްކުރާ ހިނދު، އަންނަނިވި އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
ހުރިހާ މައްސަލައެއް ނިންމުމުގައި މުޖުތަމަޢުގެ މަޞްލަޙަތަށާއި ރައްކާތެރިކަމާއި ސަލާމަތަށް އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދިނުން؛ އަދި މުޖުތަމަޢުގެ ރައްކާތެރިކަމަށް ނުރައްކާވެދާނެ އެންމެހައި ކަންކަން އެންމެ ކުޑަ މިންވަރަކަށް ހުއްދަކުރެވޭ ގޮތެއްގެމަތިން ޕެރޯލްގެ ޝަރުޠުތައް ކަނޑައެޅުން.

[ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ދިނުމުގައި ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން]
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހުންގެ ތެރެއިން ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބިދެވޭނީ އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާ މީހުންނަށެވެ.
އޭނާގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އަދަބަކީ 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހަށް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ޖަލަށްލުން ނުވަތަ އަރުވާލުން ނުވަތަ ގޭގައި ބަންދުކުރުން ކަމުގައިވުން؛
ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބިދެވޭނެ އެންމެ ކުރު މުއްދަތު ކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 131 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތަށްވުރެ ކުރުނޫން މުއްދަތަކަށް ޙުކުމް ތަންފީޛުކޮށްފައިވާ މީހަކު ކަމުގައިވުން؛
ޤައިދީއެއްނަމަ، ޖަލުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތުގައި އެކަށީގެންވާ ރަނގަޅު ފެންވަރެއްގެ އަޚްލާޤީ މިންގަނޑެއް ދަމަހައްޓާފައިވުމާއެކު ޖަލުން އެ ޤައިދީއަކަށް ކަނޑައަޅާ ޕްރޮގްރާމްތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ މީހަކު ކަމުގައިވުން؛
އޭނާ ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރެވިއްޖެނަމަ އޭނާގެ ފަރާތުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ މީހަކު ކަމުގައި ނުވުން؛
އޭނާ ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކޮށްފިނަމަ، އޭނާ ކުށްކުރުމުން ދުރުހެލިވެ، ޤާނޫނަށް ޙުރުމަތްތެރިކޮށް ހިތާ މީހެއްގެ ގޮތުގައި އެނބުރި މުޖުތަމަޢަށް އައުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުކަމަށް ބޯޑަށް ޤަބޫލުކުރެވުން؛
މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް، ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ބެލުމުގެ އިޙްތިޞާޞް ލިބިދީފައިވާ ކޯޓެއްގައި އަދި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުގައި ހިނގަމުންދާ އިތުރު މައްސަލައެއް ނެތް މީހަކު ކަމުގައިވުން.

[ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބޭނެ އެންމެ ކުރު މުއްދަތު]
ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބިދެވޭނީ އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވިފައިވާ ޙުކުމުގެ މުއްދަތުގެ ތެރެއިން އެންމެ ކުރުވެގެން ތިރީގައިވާ މުއްދަތުތައް ތަންފީޛުވެފައިވާ މީހުންނަށެވެ.
އަންނަނިވި ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއްގެ ޙުކުމެއް ނުވަތަ އެއް ޙުކުމަށްވުރެ ގިނަ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހެއްނަމަ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ އެންމެ ދިގު ޙުކުމުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ތަންފީޛުކޮށްފައިވުން.
ޓެރަރިޒަމްގެ ކުށް؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/77 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ސާބިތުވެ، އުމުރުދުވަހަށް ޖަލަށް ލުމަށް އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށްކުށުގެ ތެރެއިން، އެ ކުށެއް ކުރުމުގައި ހިމެނުނު މަސްތުވާއެއްޗަކީ ޑައިމޯފިން ނަމަ، އެ މަސްތުވާއެއްޗެއްގެ 4 (ހަތަރެއް) ގްރާމަށްވުރެ މަތީ ޢަދަދެއް ހިމެނޭ ކުށް؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/77 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ސާބިތުވެ، އުމުރުދުވަހަށް ޖަލަށް ލުމަށް އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށްކުށުގެ ތެރެއިން، އެ ކުށެއް ކުރުމުގައި ހިމެނުނު މަސްތުވާއެއްޗަކީ ކެނެބިސް ނުވަތަ ކެނެބިސް މިކްސްޗަރ ނުވަތަ ކެނެބިސް ރެސިންނަމަ، އެ މަސްތުވާއެއްޗެއްގެ 14 (ސާދަ) ގްރާމަށްވުރެ މަތީ ޢަދަދެއް ހިމެނޭ ކުށް؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/77 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ސާބިތުވެ، އުމުރުދުވަހަށް ޖަލަށް ލުމަށް އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށްކުށުގެ ތެރެއިން، އެ ކުށެއް ކުރުމުގައި ހިމެނުނު މަސްތުވާއެއްޗަކީ ޑައިމޯފިން ނުވަތަ ކެނެބިސް ނުވަތަ ކެނެބިސް މިކްސްޗަރ ނުވަތަ ކެނެބިސް ރެސިން ފިޔަވައި އެހެން ބާވަތެއްގެ މަސްތުވާއެއްޗެއްނަމަ، އެ މަސްތުވާއެއްޗެއްގެ 1 (އެކެއް) ގްރާމަށްވުރެ މަތީ ޢަދަދެއް ހިމެނޭ ކުށް؛
ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ސާބިތުވެފައިވާ މަސްތުވާތަކެއްޗާ ގުޅޭ ކުށުގެ ތެރެއިން، އުމުރުދުވަހަށް ޖަލަށް ލުމަށް އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށް؛
ގަދަކަމުން ބަދުއަޚްލާޤީ ޢަމަލު ހިންގުން؛
ކިޑްނެޕިންގ؛
ވައްކަމާއި، ޓެކުމާއި، ޚިޔާނާތްތެރިވުމާއި، މަކަރާއި ޙީލަތް އަދި ފޭރުމުގެ ކުށްކުށުގެ ތެރެއިން -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއިން ފެށިގެން މަތީގެ ޢަދަދެއްގެ ފައިސާ ނުވަތަ އެ އަގުގެ މުދާ ހިމެނޭ މައްސަލަތައް؛
ތޫނު އެއްޗަކާއެކު ނުވަތަ ހަތިޔާރަކާއެކު މާރާމާރީ ހިންގުމާއި، މީހަކަށް ނުރައްކާތެރި ހާނިއްކައެއް ނުވަތަ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވާފަދަ މާރާމާރީއެއް ހިންގުން؛
ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ނުވަތަ ތޫނު އެއްޗެއް ޢާންމު ތަނެއްގައި ގެންގުޅުން.
މަސްތުވާތަކެއްޗާ ގުޅޭ ކުށުގެ ތެރެއިން، މި ޤާނޫނުގެ 131 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ
(2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށް ފިޔަވައި އެހެން ކުށުގައި ޙުކުމް ކޮށްފައިވާ މީހެއްނަމަ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ކޮށްފައިވާ އެންމެ ދިގު ޙުކުމުގެ ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ތަންފީޛުކޮށްފައިވުން.
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށްތައް ފިޔަވައި އެކި މައްސަލައިގައި ޖަލު ޙުކުމާއި، ގޭ ބަންދުކުރުން، އަރުވާލުން ފަދަ ޙުކުމް ތަކުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް އަދަބު ލުއިކޮށްދިނުމުގެ އުސޫލު ކަނޑައަޅާނީ އެ ކުށެއްގެ ބޮޑު ކުޑަމިނަށް ބަލައި އެމީހެއްގެ ކުށުގެ ރެކޯޑުގެ މައްޗަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު ޕެރޯލް ބޯޑުން ކަނޑައަޅާ ގަވާއިދެއްގެ ދަށުންނެވެ.

[ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ނުލިބޭނެ ފަރާތްތައް]
އަންނަނިވި ކުށްތަކުގެ ތެރެއިން ކުށެއްގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހެއްނަމަ، އެމީހަކަށް ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތެއް ނުލިބޭނެއެވެ.
ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުން.
ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާ ކުރުން.
އެހެން ޤާނޫނަކުން އަދަބު ލުއި ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއް ސާބިތުވެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ ޤައިދީން.

[ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބިދެވޭނެ އެންމެ ކުރު މުއްދަތު ކަމަށް މި ޤާނޫނުގެ 131 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު ހަމަވާން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހަށް ވުމުން ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތަށް އެދި އޭނާއަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި އޭނާއަށް ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބެންވާ ކަމަށް އޭނާ ދެކޭ ސަބަބުތަކާއި ޕެރޯލްގައި ދޫކުރެވިއްޖެނަމަ އޭނާ ކަންކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކޮށް ލިޔުމުން ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ޤައިދީއާ އިންޓަރވިއު ކުރުން]
ޕެރޯލްއާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން ޕެރޯލް ބޯޑުން ޤައިދީއާ އިންޓަރވިއު ކުރަންވާނެއެވެ.

[ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ދިނުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެ ކަންކަން]
ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ މީހަކާމެދު ޕެރޯލް ބޯޑުން ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރާނެ ކަންތައްތަކާއި ޢަމަލުކުރާނެ މިންގަނޑުތައް ޕެރޯލް ބޯޑުން ކަނޑައަޅައި އިޢުލާންކުރަންވާނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ތިރީގައިވާ ކަންކަން ހިމަނަންވާނެއެވެ.
އޭނާ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ ކުށް؛
ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ނުނިމިވާ އޭނާގެ މައްސަލައެއްވާނަމަ، އެ މައްސަލައެއް؛
އޭނާގެ ކުށުގެ ރެކޯޑެއްވާނަމަ އެ ރެކޯޑު؛
އޭނާގެ އިޖްތިމާޢީ މައްސަލައެއްވާނަމަ އެކަން (މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމާއި ގޭތެރޭގައި ކުރާ އަނިޔާ ފަދަ މައްސަލަތައް ހިމެނޭ ގޮތުން)؛
ވަގުތީގޮތުން ނުވަތަ ޕެރޯލްގައި ކުރިން ދޫކޮށްފައިވާނަމަ، ދޫކުރިއިރު އޭނާގެ އަޚްލާޤު ހުރި ގޮތް؛
އޭނާ ކުރިން އަދާކޮށްފައިވާ ވަޒީފާއާއި މަސައްކަތުގެ މަޢުލޫމާތު؛
އޭނާ ޕެރޯލްގައި ދޫކުރުމުން މުޖުތަމަޢަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކާ؛
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުން ގެންދިޔައިރު އޭނާގެ ސުލޫކު ހުރި ގޮތް؛
އޭނާގެ މައްޗަށް ނިޔާ ކަނޑައެޅި ފަނޑިޔާރު ފާހަގަކޮށްފައިވާ ނުކުތާތަކަށާއި، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދެކެވިފައިވާ ވާހަކަތައް؛
އޭނާ ކުރި ކުށުގެ ސަބަބުން އަނިޔާ ލިބުނު މީހާ ނުވަތަ މީހުންގެ ފަރާތުން ލިބޭ މަޢުލޫމާތު؛
އޭނާގެ ނަފްސާނީ ޙާލަތު؛
ކުށްކުރުމާމެދު އޭނާ ދެކޭގޮތަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލު؛
ޤައިދީއެއްނަމަ، އޭނާ ޖަލުގައި ހުރި މުއްދަތުގައި ބައިވެރިވެފައިވާ ޕްރޮގްރާމްތަކާއި، އަދާކުރި ވަޒީފާތައް.

[ޕެރޯލްގައި ދޫކުރުމުގައި ޝަރުޠު ކަނޑައެޅުން]
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހަކު ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރުމުގައި، ވަކި ކަންތައްތަކެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ ނުކުރުމަށް ޕެރޯލް ބޯޑުން އޭނާއަށް ޝަރުޠު ކުރެވިދާނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ހިމެނިދާނެއެވެ.
ގޭގައި ބަންދުކުރުން ނުވަތަ ދިރިއުޅޭ ސަރަޙައްދުން ބޭރަށް ނުދިއުމަށް އެންގުން؛
ޕެރޯލް ބޯޑުން ކަނޑައަޅާ ވަކި ގަޑިތަކަކަށް ވަކި ކަންތައްތަކެއް ކުރުން؛
ކަނޑައަޅާފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޕެރޯލް އޮފިސަރަކަށް ރިޕޯޓުކުރަމުން ދިއުން؛
ޕެރޯލް ބޯޑުން ކަނޑައަޅާ ޕްރޮގްރާމްތަކުގައި ބައިވެރިވުން؛
ޕެރޯލް ބޯޑުން ކަނޑައަޅާ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުތައް ބެހެއްޓުން؛
ޕެރޯލްގެ މުއްދަތުގައި ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި އޭނާ ހައްޔަރުނުކުރުން؛
ޕެރޯލްގެ ގަވާއިދުތަކަށް ތަބާވުން.

[ޕެރޯލް ބޯޑުގެ ނިންމުންތައް ރެކޯޑްކުރުމާއި ހާމަކުރުން]
ޕެރޯލް ބޯޑުން ކަމެއް ނިންމާނަމަ، އެ ނިންމުމާއި އެ ނިންމުން ނިންމި ސަބަބު ޕެރޯލް ބޯޑުން ލިޔެ އޭގެ ރެކޯޑްތައް ބަލަހައްޓަންވާނެއެވެ.
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހަކަށް ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ދިނުމާ ބެހޭގޮތުން ޕެރޯލް ބޯޑުން ނިންމާ ނިންމުމުގެ ކޮޕީއެއް އެމީހަކަށް ދޭންވާނެއެވެ.

[ޕެރޯލް އޮފިސަރުން ޢައްޔަނުކުރުން]
ޕެރޯލްގައި ދޫކުރެވިފައި ހުންނަ ކޮންމެ މީހަކަށް، އޭނާ ޕެރޯލްގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދީ، އޭނާ އެގޮތަށް ޢަމަލުކުރޭތޯ ބެލުމަށް ޕެރޯލް އޮފިސަރެއް ޢައްޔަނުކުރަންވާނެއެވެ.
ޕެރޯލް އޮފިސަރުންގެ ޒިންމާތަކާއި، ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރާ މީހުން ޕެރޯލް އޮފިސަރުންނަށް ރިޕޯޓުކުރާނެ އުސޫލުތަކާއި، އެމީހުން ބެލެހެއްޓުމުގައި ޕެރޯލް އޮފިސަރުން ޢަމަލުކުރަންވާނެ އުސޫލުތައް، ޕެރޯލް ބޯޑުން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.

[ޕެރޯލްގައި ތިބޭ މީހުންގެ މިނިވަންކަން]
ޕެރޯލްގައި ދޫކޮށްފައިވާ މީހާގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠުތަކާ އޭނާ ޚިލާފުނުވާހާ ހިނދަކު، މުޖުތަމަޢުގެ އެހެން މީހުންނެކޭވެސް އެއްފަދައިން އުޅުމުގެ މިނިވަންކަން އޭނާއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ޕެރޯލް ބާޠިލުނުކުރާހާ ހިނދަކު ނުވަތަ ވަގުތީގޮތުން މެދުކަނޑާނުލާހާ ހިނދަކު، އޭނާގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޙުކުމުގެ ސަބަބުން ޕެރޯލްގައި ދޫކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގައި އޭނާ ޙުކުމަށް ރުޖޫޢަކޮށްގެންނުވާނެއެވެ.

[ޕެރޯލް ފުރިހަމަކުރުން]
ޕެރޯލްގައި ދޫކޮށްފައިވާ މީހާ އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވިފައިވާ ޕެރޯލްގެ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފުނުވެ، އޭނާގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޕެރޯލްގެ މުއްދަތު ފުރިހަމަކޮށްފިނަމަ، އޭނާއަކީ ޕެރޯލް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ މީހެއްކަމަށް ޕެރޯލް ބޯޑުން ނިންމަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތަށް ޕެރޯލް ފުރިހަމަކޮށްފައިވާ މީހެއްކަމަށް ޕެރޯލް ބޯޑުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މީހާގެ ޖިނާއީ މައްސަލަތަކާމެދު ތިރީގައިވާ ގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.
އޭނާގެ މައްޗަށް ތަންފީޛުކުރެވެމުންއައި ޙުކުމް ނުވަތަ ޙުކުމްތައް އިތުރަށް ތަންފީޛުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބުމުގެ ފަހުން ކޮށްފައިވާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށްތަކާއި، ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބުމުގެ ކުރިން ކޮށްފައިވާ ނަމަވެސް އޭގެކުރިން ހާމަވެފައިނުވާ ކުށްތަކާގުޅޭ ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތްތައް ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ކުރިއަށްގެންދަންވާނެއެވެ.

[ޕެރޯލް ސަސްޕެންޑް ކުރެވިދާނެ ޙާލަތްތައް]
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގެ ތެރެއިން ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެއްޖެނަމަ ޕެރޯލްގައި ދޫކުރެވިފައިވާ މީހާގެ ޕެރޯލް، ޕެރޯލް ބޯޑަށް ސަސްޕެންޑް ކުރެވިދާނެއެވެ.
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހާ އޭނާއަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޕެރޯލްގެ ޝަރުޠަކާ ޚިލާފުވުން؛
ޕެރޯލް ސަސްޕެންޑް ކުރުމަކީ ޕެރޯލްގެ ޝަރުޠުތަކާ ޚިލާފުވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ނުވަތަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތްކަމާއި ރައްކާތެރިކަމަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމަކަށްވުން؛
ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ދަޢުވާއެއް އޭނާގެ މައްޗަށް ކުރެވުން ނުވަތަ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ތަޙްޤީޤަށް އޭނާ ހައްޔަރުކުރުން.

[ޕެރޯލް ސަސްޕެންޑްވުމުގެ ނަތީޖާ]
މި ޤާނޫނުގެ 141 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޕެރޯލްގައި ހުރި މީހެއްގެ ޕެރޯލް ސަސްޕެންޑް ކުރެވުމާއެކު، އޭނާގެ ޕެރޯލް އަލުން މުރާޖަޢާކުރެވެންދެން އެނބުރި ޙުކުމަށް ރުޖޫޢަކުރެވޭނެއެވެ.
ޕެރޯލް އަލުން މުރާޖަޢާކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނީ މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޕެރޯލް ސަސްޕެންޑްކުރެވޭ ޙާލަތުގައި ނުވަތަ ޕެރޯލް ބާޠިލްކުރެވޭ ޙާލަތުގައި އޭނާ ޢަމަލުކޮށްފައިވާ ގޮތާއި ޕެރޯލްގެ މުއްދަތުގައި އޭނާއާމެދު ޢަމަލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ގަވާއިދުގެ ތެރެއިން ގަވާއިދު ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތުން އިހުމާލުވެފައި ވޭތޯއާއި ޒަރޫރީ ޙާލަތްތައް މެދުވެރިވެގެން ވަކި ގަޑިއަކަށް ވަކި ވަގުތަކަށް ވަކި ތަނަކަށް ހާޒިރުވުމަށް އުޒުރުވެރިވެފައިވޭތޯއާއި އޭނާގެ ބެލެނިވެރިން ނުވަތަ ޕެރޯލް މުއްދަތުގައި އޭނާގެ ޢަމަލުތައް ބެލެހެއްޓުމަށް އިޤްރާރުވެފައިވާ ފަރާތްތައް އިހުމާލުވެފައިވޭތޯއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ އެންމެހައި ކަންކަން ބަލައި މޮނިޓަރކުރާނެ އުސޫލެއް ޤާއިމުކޮށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި މިފަދަކަންކަން ބަލައި މުރާޖަޢާކުރާނެ އުސޫލެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.

[ޕެރޯލް ބާޠިލުކުރުން]
އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް މެދުވެރިވެއްޖެ ހިނދެއްގައި، ޕެރޯލްގައި ދޫކޮށްފައި ހުރި މީހެއްގެ ޕެރޯލް، ޕެރޯލް ބޯޑުން ބާޠިލުކުރަންވާނެއެވެ.
ޕެރޯލްގައި ދޫކުރެވުނު ފަހުން އޭނާގެ ސުލޫކު ހުރި ގޮތުން، އޭނާގެ ފަރާތުން މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކަލެއް ވެދާނެކަމަށް ޕެރޯލް ބޯޑަށް ފެނުން؛
މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ދެއްކުމާއެކު އަލުން ޖަލަށް ރުޖޫޢަވުމަށް ޕެރޯލްގައި ދޫކޮށްފައިހުރި ޤައިދީ އެދުން؛
ޖިނާއީ ކުށެއް އޭނާގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެއްޖެކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުން.

[ޕެރޯލް ބާޠިލުކުރުމުގެ ނަތީޖާ]
ޕެރޯލްގައި ދޫކުރެވިފައިވާ މީހެއްގެ ޕެރޯލް ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ދެވުމުގެ ކުރިން އޭނާ ހުރި ޙާލަތަށް ރުޖޫޢަވެ، އޭނާގެ ޙުކުމުގެ ބާކީ އޮތްބައި ތަންފީޛުކުރަންވާނެއެވެ.

[އަލުން ޕެރޯލަށް އެދުން]
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހެއްގެ ޕެރޯލް ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ އެއްވެސް ސަބަބަކަށްޓަކައި އެނބުރި ޙުކުމަށް ރުޖޫޢަކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ ދުވަހުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަސް ވަންދެން އޭނާއަށް އަލުން ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތަކަށް ނުއެދެވޭނެއެވެ.

[ޕެރޯލް ބޯޑުގެ ނިންމުމާމެދު އިޢުތިރާޟްކުރުން]
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި، ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހެއްގެ ޕެރޯލްއާ ގުޅޭގޮތުން ޕެރޯލް ބޯޑުން ނިންމާ ނިންމުމަކާމެދު އެމީހަކު އިޢުތިރާޟްކުރާނަމަ، އެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކޮށްދިނުން އެދި، އެ ނިންމުން ނިންމާތާ 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަލުން ޕެރޯލް ބޯޑަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު އެމީހަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އެ ހުށަހެޅުމުގައި އޭނާ އެ ނިންމުމާމެދު އިޢުތިރާޟްކުރާ ސަބަބު ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
ޕެރޯލް ބޯޑުގެ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ މުހިންމު މަޢުލޫމާތެއް އެ ނިންމުން ނިންމި ވަގުތު ޕެރޯލް ބޯޑަށް ލިބިފައި ނެތުން؛ ނުވަތަ އެ މައްސަލަ ބެލުމުގައި ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ނުވަތަ އިޖުރާއީ އުސޫލަކާ ޚިލާފުވެފައިވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ޕެރޯލް ބޯޑުން ނިންމާ ނިންމުމަކާމެދު އިޢުތިރާޟްކޮށް އަލުން ޕެރޯލް ބޯޑަށް ހުށަހެޅުމުން، އެ މައްސަލަ ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ، ޕެރޯލް ބޯޑުގެ ޖުމްލަ މެންބަރުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން، ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހެއްގެ ޕެރޯލްއާ ގުޅޭގޮތުން ޕެރޯލް ބޯޑުން ނިންމާ ނިންމުމަކާމެދު އެމީހަކު އިޢުތިރާޟްކޮށް ހުށަހެޅުމުން، ޕެރޯލް ބޯޑުން ނިންމާ ނިންމުމާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހޭނަމަ، އެ ނިންމުން ނިންމާތާ 60 (ފަސްދޮޅަސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު އެމީހަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޢާންމު މާއްދާތަކެއް]

[ގަވާއިދު އަންގައި ދިނުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ އެންމެހައި ގަވާއިދުތަކާއި ޖަލު އަމުރުތައް ޖަލު އޮފިސަރުންނާއި ޤައިދީންނާއި ޖަލަށް ޒިޔާރަތްކުރާ ފަރާތްތަކަށް އަންގައިދީ، އެ ގަވާއިދުތައް އެމީހުންގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނައުމަށް ކޮމިޝަނަރާއި ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ އެންމެހައި ގަވާއިދުތަކާއި ޖަލު އަމުރުތަކުގެ ތެރެއިން ޤައިދީންނާ ގުޅުންހުރި އެންމެހައި ގަވާއިދުތަކާއި ޖަލު އަމުރުތައް ލިޔަންކިޔަން ނުދަންނަ ޤައިދީންނަށް އަންގައިދިނުމަށް ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް މަސައްކަތްކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ ގަވާއިދުތަކާއި އަމުރުތައް ދިވެހި ބަސް ނޭނގޭ ޤައިދީންނަށް އެނގޭނެ ބަހަކުން ކިޔައިދޭންވާނެއެވެ.

[ތަފާތުގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރެވިދާނެ ޤައިދީންނާއި ބަންދުގައި ބައިތިއްބަން ޖެހޭ އެހެނިހެން މީހުން]
އަންނަނިވި ޤައިދީންނަށް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދެއް މެދުވެރިކޮށް ޚާއްޞަ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަށް މިނިސްޓަރަށް ހަމަޖެއްސިދާނެއެވެ.
18 (އަށާރަ) އަހަރު ނުފުރޭ ކުދިން؛
ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުން.
ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2007 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިމިގްރޭޝަންގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ރާއްޖެއިން ޑީޕޯޓްކުރުމަށްޓަކައި، ކޮންޓްރޯލަރ އޮފް އިމިގްރޭޝަން އެންޑް އެމިގްރޭޝަން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން ބަންދުކުރެވޭ ބިދޭސީންނާމެދު ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތައް އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅުމުގައި، މި ޤާނޫނުގައި ޤައިދީންނާއި ބަންދު މީހުންނާ ގުޅޭގޮތުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.

[ޖަލުގެ މިލްކިއްޔާތު ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް ބެހެއްޓުމާއި ވިއްކުން]
ޖަލު އޮފިސަރުން އެމީހުންގެ ވަޒީފާ އަދާކުރުމަށްޓަކައި ޙަވާލުކުރެވިފައިވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް މީހެއްގެ އަތުގައި ބަހައްޓައިފިނަމަ، އޭނާ އެކުރަނީ ކުށެކެވެ.
މީހެއްގެ އަތުގައި، އެ އެއްޗެއް އޮތް ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ނުދެވޭ، ޖަލުގެ މިލްކިއްޔާތުގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ އެއްޗެއް ބަހައްޓައިފިނަމަ، އޭނާ އެކުރަނީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، -/25,000 (ފަންސަވީސް ހާސް) ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.
އެއްވެސް މީހަކު މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ހުއްދައަކާ ނުލައި އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ކޮށްފިނަމަ، އެމީހަކު އެކުރަނީ ކުށެކެވެ.
ޖަލުގެ މިލްކިއްޔާތުގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް އެއްޗެއް ގަތުން ނުވަތަ ލިބިގަތުން؛ ނުވަތަ ޖަލުގެ މިލްކިއްޔާތުގެ ގޮތުގައި ހިމެނޭ އެއްވެސް އެއްޗެއް ވިއްކުމުގައި ނުވަތަ މީހަކަށް ދިނުމުގައި ބައިވެރިވުން ނުވަތަ އެހީތެރިވުން.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ، -/35,000 (ތިރީސްފަސް ހާސް) ރުފިޔާއަށްވުރެ ބޮޑުނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ގަވާއިދު ހެދުން]
މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިގެން އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް ހަދައި ހިންގާނީ މިނިސްޓަރުގެ ލަފާގެ މަތިން ކޮމިޝަނަރެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ގަވާއިދު ހަދަންޖެހޭނެ ކަމަށް ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކޮށްފައިވާ ދާއިރާތަކުގެ އިތުރުން އަންނަނިވި ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން މިނިސްޓަރުގެ ލަފަޔާއެކު ކޮމިޝަނަރ ގަވާއިދު ހަދަންވާނެއެވެ.
ޖަލުގެ އިދާރީ ހިންގުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
ޖަލުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމާއި ޞުލްޙަ މަސަލަސްކަން ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ޖަލުގައި ޢަމަލުކުރަންވީގޮތާބެހޭ ގަވާއިދު.
މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއާބެހޭ ގަވާއިދު.
ޖަލު ބަލައި ފާސްކުރުމާއި ރިޕޯޓުކުރުމުގައި އިންސްޕެކްޓަރ ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތުގެ ގަވާއިދު.
ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތުގެ ގަވާއިދު.
ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުންގެ ހަށިގަނޑާއި އެމީހުންގެ ތަކެތި ބަލައި ފާސްކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުން ސާމްޕަލް ނެގުމާއި، ޤައިދީންގެ ފޮޓޯއާއި، އިނގިލީގެ ނިޝާނާއި، ލޭގެ ގްރޫޕާއި، ދަތުގެ ނިޝާނާއި، ހަށިގަނޑުގެ މިންނެގުން ފަދަ ކާކުކަން އަންގައިދިނުމަށްޓަކައި ހޯދަންޖެހޭ ތަފާތު މަޢުލޫމާތުތައް ހޯދުމުގައި ތަބާވާންޖެހޭ މިންގަނޑުތައް ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދު.
އެއްވެސް ވެރިއަކު ނުވާ ތަކެތި ވިއްކާލާނެ ނުވަތަ ނައްތާލާނެ ގޮތުގެ އުސޫލުތަކެއް ކަނޑައަޅައި، އެތަކެތި ވިއްކާލާނަމަ، ވިއްކައިގެން ލިބޭ ފައިސާ ބޭނުންކުރާނެ ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގެ ގަވާއިދު.
ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުންނަށް ލިބިދޭންޖެހޭ އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކާއި ޢިނާޔަތްތަކާބެހޭ ގަވާއިދު.
ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުން ބަންދުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ އުސޫލުތަކާބެހޭ ގަވާއިދު.
ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުން ބައްދަލުކުރުމާއި ފޯނުކުރުމާއި، ސިޓީ ފަދަ ތަކެތި ފޮނުވުމާއި ލިބިގަތުމުގެ ގަވާއިދު.
ވަގުތީގޮތުން ޤައިދީން ދޫކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
ޕެރޯލްގެ ގަވާއިދު.
ޤައިދީންނާއި، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުން ކުރާ ކުށްތައް ބަލައި، އެމީހުންގެ މައްޗަށް ސާބިތުވާ ކުށްތަކާމެދު އަޅާނެ ފިޔަވަޅުތައް ބަޔާންކުރާ އިންޓަރނަލް ޑިސިޕްލިނަރީ ގަވާއިދު.
ޖަލު ބަލަހައްޓާ ފަރާތްތަކުން ބާރުގެ ބޭނުންކުރުމާއި ހަތިޔާރު ގެންގުޅުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
ޖަލުގައި ކުއްލި ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެގެން ސިފައިން ނުވަތަ ފުލުހުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމުގެ ގަވާއިދު.
ޖަލުން ޤައިދީއަކު ނުވަތަ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބަހައްޓަންޖެހޭ މީހަކު ފިލައިފިނަމަ، ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދު.
ޤައިދީންނާއި ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުން ޖަލުގެ ޞިއްޙީ މަރުކަޒު ފިޔަވާ ރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ފަރުވާދޭ ތަންތަނާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުން ފަރުވާ ހޯދުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
އަރުވާލުމުގެ ޙުކުމްގައި ގޭބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުން ޖަލުގެ ޞިއްޙީ މަރުކަޒު ފިޔަވާ ރާއްޖޭގެ ޞިއްޙީ ފަރުވާދޭ ތަންތަނާއި ރާއްޖެއިން ބޭރުން ފަރުވާ ހޯދުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
ބަންދުގައި ތިބޭ މީހުންގެ ތެރެއިން ޤާނޫނުއަސާސީ ލާޒިމްކުރާ އެކިއެކި މަޤާމުތަކުގެ ޤާނޫނީ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް އެފަދަ މީހަކު ވަކިތަނަކަށް ވަކި ގަޑިއަކަށް ހާޒިރުކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
ގޭބަންދު ޙުކުމާއި، އަރުވާލުންފަދަ ޙުކުމްތަކުގައި، ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަންޖެހޭ މީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރާނޭ ގޮތުގެ ގަވާއިދު.
އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގައި ހުންނަންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދު.
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހުން ކާވެނިކުރުމާބެހޭ ގަވާއިދު.
ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާ މީހުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ މެޑިކަލް ގަވާއިދު.
މި ޤާނޫނުގައި އެހެންގޮތަކަށް ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް، މި ޤާނޫނު ފާސްވެ، ތަޞްދީޤުކޮށް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާތާ 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހަދައި، ޢާންމުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، މި ޤާނޫނު ފާސްވެ، ތަޞްދީޤުކޮށް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާތާ 1 (އެކެއް) މަސްދުވަސް ވުމުންނެވެ.

[ޖަދުވަލުތަކަކީ ޤާނޫނުގެ ބައެއްކަމަށް ކަނޑައެޅުން]
މި ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލުތަކަކީ މި ޤާނޫނުގެ ބައެކެވެ. މި ޤާނޫނު ފުރިހަމަވާނީ އެ ޖަދުވަލުތަކާ އެކުގައެވެ.

[ޤާނޫނަށް އިސްކަންދިނުން]
މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ކަމެއް އެހެން ޤާނޫނެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވީނަމަވެސް، މި ޤާނޫނު ތަޞްދީޤުވެ، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކޮށް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން، މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި އެކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެންވާ މިންވަރުން، ޢަމަލުކުރެވޭނީ މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

[އިންތިޤާލީ ކަންތައްތަކާބެހޭ ބާބު]

[މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް އުފެއްދުން]
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދެވަނަ ބާބުގައި ކަށަވަރުކޮށްދީފައިވާ ޙައްޤުތަކުގައި، ބަންދުކުރެވޭ މީހުންނާއި ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހުންގެ ޙައްޤުތައްވެސް ހިމާޔަތް ކުރުމާއި، އެއް ކުށަކަށް ދެފަހަރަށް އަދަބު ނުދިނުމާއި، ފަހުން ހެދޭ ޤާނޫނަކުންވިޔަސް އެއްވެސް އަދަބެއް ޤައިދީއަކަށް ވިޔަސް ތަކުރާރު ނުވާނެ ގޮތަކަށް ކަންކަން ކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވީހިނދު، ޖަލުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ޤާނޫނަކީ ރާއްޖޭގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ކުށްވެރިންނާއި ބަންދު މީހުންނާއި ތަޙްޤީޤީ މަރުޙަލާގައި ބަންދުކުރަންޖެހޭ މީހުންނާއި، ޤައިދީންކުރެ އަދަބު ލުއިކޮށްދިނުމާއި ޕެރޯލްގެ އުސޫލުން ޤައިދީން މިނިވަންކުރެވޭނެ އުސޫލުތައް ކަނޑައަޅައި ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނު ކަމަށްވީހިނދު، އަދި ޢާންމު ޖަލުތަކާއި ރިމާންޑް ޖަލުތަކާއި ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލުތައްފަދަ މީހުން ބަންދުކޮށްފައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ ތަންތަނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އަލަށް އުފައްދަންޖެހޭ އެތަށްކަމަކާއި، އަދި މިފަދަ ޤާނޫނަކަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާއިރު ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހުންނާއި ޖަލުތަކާއި ކުށްވެރިން ބެލެހެއްޓުމަށް މިހާރު ޢަމަލުކުރެވެމުންދާ ގަވާއިދުތަކާއި އުސޫލުތަކުގެ ދަށުން އެފަދަ ތަންތަނުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ އެންމެހައި މުވައްޒަފުންގެ ވަޒީފާއާއި އެފަރާތްތަކަށް ލިބޭ ޢިނާޔަތާއި އެފަދަ ފަރާތްތަކުން އަދާކުރަމުންދާ ޤައުމީ ޚިދުމަތުގެ މުއްދަތު މެދުނުކެނޑި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އަލަށް އުފެއްދޭ މުއައްސަސާއަކަށް ބަދަލުވެގެންދާހިނދު، އެފަރާތްތަކުން ކުރަމުންދާ ޚިދުމަތުގެ މުއްދަތުވެސް މެދުނުކެނޑި މި ޤާނޫނުގެ ދަށަށް ބަދަލުވެގެންދާނެ ގޮތް ހަމަޖެހުމާއި، މިފަދަ ކަންކަމާމެދު ޢަމަލުކުރެވޭނެ އުސޫލުތަކެއް ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއް ދިނުމަށް މި ޤާނޫނުގެ މި ބާބު ބޭނުންކުރަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނު ތަޞްދީޤުވެ ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓްގައި ޝާއިޢުކޮށް މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމާއެކު މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކުރާ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް އުފައްދަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް ހިނގާނެ ގޮތުގެ ގަވާއިދުތައް މި ޤާނޫނު ތަޞްދީޤުވެ ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާތާ 90 (ނުވަދިހަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އުފައްދަންދެން މިހާރުވެސް ޢަމަލުކުރެވެމުންދާ ޤާނޫނުތަކަށް ޢަމަލުކުރަމުން ގެންދަންވާނެއެވެ.

[ޖަލުތައް ކަނޑައެޅުން]
މި ޤާނޫނު ތަސްދީޤުވެ ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓްގައި ޝާއިޢުކުރާ ދުވަހުން ފެށިގެން 1 (އެކެއް) މަސްދުވަސް ތެރޭގައި މިހާރު ބޭނުންކުރާ އެންމެހައި ޖަލުތައް އެއީ މި ޤާނޫނުގައި ބުނާ ޖަލުތައް ކަމުގައި ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގައި ގިންތިކޮށްފައިވާ އެކިއެކި ގިންތިއަށް ފެތޭގޮތަށް ޖަލުތަކާއި، ރިހެބިލިޓޭޝަން ސެންޓަރާއި އަދި ޑިޓެންޝަން ސެންޓަރުގެ ނަންތައް ކަނޑައަޅައި ހިންގުމުގެ އެންމެހައި ބާރު ޤާނޫނު ތަޞްދީޤުކޮށް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓްގައި ޝާއިޢުކޮށް ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަންފަށާ ދުވަހުން ފެށިގެން މިނިސްޓަރަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބުނާ 1 (އެކެއް) އަހަރުގެ މުއްދަތުގައި ޤާނޫނުގައި ބުނާ ފެންވަރަށް ގިންތިކުރެވިފައިވާ ޖަލުތައް ހެދެންދެން މި ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ބޭނުންކުރާނީ މިހާރު ހުރި ޖަލުތަކެވެ. އަދި މި ޖަލުތަކުގެ ނަންތަކާއި، ސަރަޙައްދުތައް ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓްގައި ޝާއިޢު ކުރަންވާނެއެވެ. އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާގައި މިފަދަ އިތުރު ތަނެއްގައި ޖަލެއްގެ އުސޫލުން މީހުން ބަންދުކުރަން ޖެހިއްޖެނަމަ އެފަދަ ތަނެއް ތައްޔާރުކޮށް ކުށްވެރިން ނުވަތަ ޤައިދީން އެތަނެއްގައި ބޭތިއްބުމުގެ ކުރިން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށާއި ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޝަން އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސްއަށާއި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްއަށް އަންގައި ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓްގައި ޝާއިޢު ކުރަންވާނެއެވެ.

[އިންތިޤާލީ ބާބަށް ޢަމަލުކުރުން]
މި ބާބުގައި އެހެންގޮތަކަށް ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ، މި ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންތައްތަކަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދަންޖެހޭ މުއައްސަސާތަކާއި އިދާރާތަކާއި ބޯޑުތަކާއި މަޤާމުތަކާއި ޖަލުތައް އުފައްދައި އެތަންތަނުގައި އުފައްދާ މަޤާމުތަކާ މީހުން ޙަވާލުވެ އެކި މުއްދަތުގައި ކުރަން ހަމަޖައްސާފައިވާ ކަންކަން ކޮށް، މި ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުތައް ފުރިހަމަވަންދެންނެވެ.
އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާގައި ޢަމަލުކުރެވޭނީ މި ޤާނޫނުގައި އެކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތަށެވެ.

[އޮފިސަރުން މަޤާމުގައި ދެމިތިބުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރާން ފަށާއިރު ތިބި ޖަލު އޮފިސަރުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅެންދެން އެ މަޤާމުގައި ދެމިތިބޭނެއެވެ.

[މުވައްޒަފުންގެ ޙައްޤުތަކާއި އިލްތިޒާމްތައް ބަދަލުވުން]
އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާހާހިނދަކު، މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް އުފެދުމާއެކު، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ހިނގަމުން އައި ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޕެނިޓެންޝަރީ އެންޑް ރިހެބިލިޓޭޝަން ސަރވިސަސްގެ އެންމެހައި މުވައްޒަފުންނާއި އެފަރާތްތަކުގެ އެންމެހައި ޙައްޤުތަކާއި އިލްތިޒާމުތައް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފައްދާ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއަށް ބަދަލުވީއެވެ.

[ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތައް ދެމިއޮތުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރާން ފަށާއިރު، ޢަމަލުކުރަމުންދާ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކުގެ ތެރެއިން މި ޤާނޫނާއި ތަޢާރުޟްނުވާ ޤާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކަށް ޢަމަލުކުރެވެމުންދާނެއެވެ.

[އުވާލެވޭ ގަވާއިދުތައް]
މި ޤާނޫނު ތަޞްދީޤުވެ، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކޮށް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން، ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގަވާއިދުތައް އުވުނީއެވެ. އަދި އެ ގަވާއިދުތަކުގެ ދަށުން ހިނގަމުންއައި ނިޒާމުތަކާއި، ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫކުރެވިފައިވާ މީހުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު ލިބެންދެން، އެމީހުންނާމެދު ހިނގަމުންއައި ނިޒާމުތަކާއި ޕެރޯލްގެ ދަށުން ދޫވެފައި ތިބިތިބުން ދެމިއޮންނާނެއެވެ.
ޖަލުގެ ގަވާއިދު ޕެރޯލް ޕްރޮގްރާމްގެ ގަވާއިދު އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާގައި މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރުމުގައި ދިމާވާ އެންމެހައި ދަތިތަކާއި ހަދަމުންދާ ގަވާއިދުތަކާއި ޤާނޫނަށް ކޮންމެހެން ގެންނަން ޖެހިއްޖެ ބަދަލެއް ގެނައުމުގައި ދިމާވާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް އެކުލަވާލެވޭ ރިޕޯޓެއް، ކޮންމެ ތިން މަހަކުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ކަމާގުޅޭ ކޮމިޓީއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކުގެ މާނަ]
މި ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، އަންނަނިވި ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ދީފައިއެވަނީ އެ ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ތިރީގައި ދީފައިވާ މާނައެވެ.
"ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހާ" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ޖިނާއީ ކުށެއް ކުރިކަން ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެ، އޭނާގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ކަނޑައަޅައި، އެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހާއަށެވެ.
"މެޑިކަލް އޮފިސަރ" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 75 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢައްޔަނުކޮށްފައިވާ ޑޮކްޓަރަށެވެ.
"މިނިސްޓަރު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ރާއްޖޭގެ ޖަލުތައް ބެލެހެއްޓުމާއި ޕެރޯލްގެ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާ ޙަވާލުވެފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާ ހިންގުމާ ޙަވާލުވެހުރި މިނިސްޓަރަށެވެ.
"މީހުންގެ ފުރާނައަށް ނުރައްކާ ނުވާ ފަދަ ހަތިޔާރު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މީހެއްގެ ފުރާނައަށް ނުރައްކާ ނުވާނެ ގޮތެއްގެމަތިން، މީހެއްގެ ހަށިގަނޑަށް ނުކުޅެދޭ ޙާލަތެއް މެދުވެރިކުރުވައިގެން ނުވަތަ އެފަދަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިނުކުރުވައި ނަމަވެސް، ޖަލުގެ ސަލާމަތީ ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓުމަށާއި ޤައިދީންގެ މެދުގައި އުފެދޭ ހަމަނުޖެހުންތައް ރޫޅާލުމަށް ބޭނުންކުރާ ހަތިޔާރަށެވެ. މީގެތެރޭގައި، ކަރުނަ ގޭހާއި، ޕެޕަރ ސްޕްރޭއާއި، ޓޭޒަރ ގަންއާއި، ސްޓަން ގަން ހިމެނެއެވެ.
"ފުލުހުން" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ފުލުހުންގެ ހުވައި ކޮށްފައިތިބި މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފުންނަށެވެ.
"ޖަލު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ކަސްޓޯޑިއަލް ޖަލުތަކާއި ރިމާންޑް ޖަލުތަކާއި ޢާންމު ޖަލުތަކަށެވެ.
"ރިހެބިލިޓޭޝަން ސެންޓަރު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ޙުކުމުގެ މުއްދަތުގައި ޕެރޯލްގެ އުސޫލުތަކާއި އެއްގޮތަށް ޚާއްޞަ ފަރުވާއެއް ދީގެން ގެންގުޅެން ޖެހިފައިވާ ފަރާތްތައް ބަންދުކޮށްފައި ބައިތިއްބާ ތަނަށެވެ.
"ޑިޓެންޝަން ސެންޓަރު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޢަމަލުކުރެވޭ ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2007 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިމިގްރޭޝަންގެ ޤާނޫނު) އާ ޚިލާފުވެގެން ރާއްޖެއިން ޑީޕޯޓްކުރަންޖެހޭ މީހުން ކުރެ ކޮންޓްރޯލަރ އޮފް އިމިގްރޭޝަން އެންޑް އެމިގްރޭޝަން ކަނޑައަޅާ އުސޫލެއްގެ މަތިން ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުއާޙަދާތަކާ އެއްގޮތަށް ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މަރުކަޒަށެވެ.
"ޖަލު އޮފިސަރު" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ރިމާންޑް ޖަލެއް ނުވަތަ ޢާންމު ޖަލެއްގައިނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްގެ އޮފިސަރުންގެ ތެރެއިން އެ ޖަލެއްގައި މަސައްކަތްކުރަން ޢައްޔަނުކޮށްފައިވާ މުވައްޒަފަކަށެވެ.
"ވަގުތީގޮތުން ދޫކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި ޤައިދީއަކު ކަނޑައެޅޭ ވަކި މުއްދަތަކަށް ވަގުތީގޮތުން ޖަލުން ދޫކުރާ ދޫކުރުމަށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޕެރޯލްގެ ފުރުޞަތު ލިބިގެން ދޫކުރާ ދޫކުރުމެއް ނުހިމެނެއެވެ.
"ކޮމިޝަނަރ" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢައްޔަނުކުރާ ކޮމިޝަނަރ އޮފް ޕްރިޒަންސްއަށެވެ.
"ޑައިރެކްޓަރ އޮފް ޕްރިޒަން" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮންމެ ޖަލަކަށް ޢައްޔަނުކުރާ މީހަކަށެވެ.
"އިންސްޕެކްޓަރ" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢައްޔަނުކުރާ އިންސްޕެކްޓަރ އޮފް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސްއަށެވެ.
"ޤައިދީ" ނުވަތަ "ޤައިދީން" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ޖަލުގައި ތިބޭ މީހުންގެ ތެރެއިން ޙުކުމެއް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހުންނަށެވެ.
"ބަންދު މީހުން" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުގައި ބައިތިއްބަންޖެހޭ މީހުންނަށެވެ.
"ޕެރޯލް" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހުންގެ ތެރެއިން ޙުކުމުގެ މުއްދަތުގެ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މިންވަރެއް ތަންފީޛުވެ ނިމިފައިވާ މީހުން، މުޖުތަމަޢުގެ ރައްކާތެރިކަން ނުގެއްލޭނެ ގޮތެއްގެމަތިން މުޖުތަމަޢާ އަލުން އަހުލުވެރިކުރުވުމަށްޓަކައި، ކަނޑައެޅޭ ވަކި ޝަރުޠުތަކެއްގެ ދަށުން ދޫކުރާ ދޫކުރުމަށެވެ.
"ޙުކުމް" ކަމަށް ބުނެފައިއެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެދިފައިވާ ކޯޓަކުން ކުރާ ޙުކުމަށެވެ.

[ޖަލު އޮފިސަރުންގެ ހުވާ]
"އިސްލާމްދީނާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ ޙިމާޔަތް ކުރުމުގައި ތެދުވެރިކަމާއި އަމާނާތްތެރިކަންމަތީ ދެމިހުރުމަށާއި، ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަންޖެހޭ މީހުންގެ އިންސާނީ ކަރާމަތް އިޙްތިރާމާއެކު ބެލެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާ އަދާކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ވާޖިބު އަދާކުރުންމަތީ ދެމިހުރުމަށާއި، ދައުލަތާއި ވެރިންނަށް ކިޔަމަންތެރިކަން އަދާކުރުންމަތީ ދެމިހުރުމަށާއި، ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރަމުންދާ މީހުންގެ ފަރާތުން ދިމާވެދާނެ ނުރައްކަލަކުން ރައްޔިތުން ޙިމާޔަތްކުރުމުގައި ހަށިގަނޑާއި ފުރާނައިން ޤުރުބާންވުމަށް މާތްﷲ ގަންދީ ހުވާކުރަމެވެ."

[ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަތައް]
ޤައިދީއަކު ޖަލުގައި ނުވަތަ ޖަލުގެ ބައެއްގައި ބެހެއްޓުމުގައި އެމީހަކު ބަލަހައްޓާނެ މިންވަރަކާއި އަދި އެމީހަކު ބަންދުގައި ބަހައްޓާނެ ޖަލުގެ ސަރަޙައްދެއް ނިންމުމަށްޓަކައި ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ ދަރަޖަތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖަ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގައި ތިބޭނީ ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މީހުންނެވެ.
ޖަލުން ފިލާފާނެ ކަމަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އަދި އެމީހަކު ފިލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ނުރައްކާވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ މީހުން؛ އަދި / ނުވަތަ ޖަލުގައި ތިބޭ އެހެން ޤައީދީންނަށާއި ޖަލު އޮފިސަރުންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެކަމަށް އެކަށީގެންވާ ވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މީހުން.
ސަލާމަތީ ގިންތީގެ މެދު ދަރަޖަ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ މެދު ދަރަޖައިގައި ތިބޭނީ ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މީހުންނެވެ.
ޖަލުން ފިލާފާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ އަދި އެމީހަކު ފިލައިފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ މީހުން؛ އަދި / ނުވަތަ ޖަލުގައި ތިބޭ އެހެން ޤައިދީންނަށާއި ޖަލު އޮފިސަރުންގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ މީހުން.
ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ ދަށު ދަރަޖަ ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ ދަށު ދަރަޖައިގައި ތިބޭނީ، ސަލާމަތީ ގިންތީގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖަ އާއި މެދު ދަރަޖައިގައި ނުހިމެނޭ މީހުންނެވެ.

[ޖަލުގައި ހިންގަންޖެހޭ މުހިންމު އަމުރުތައް]
ޖަލަށް ގެނެވޭ ޤައިދީން ބަލައިގަނެ ޖަލަށް އަހުލުވެރިކުރުވުން ސަލާމަތީ ގިންތި ކަނޑައެޅުމާއި ބައިތިއްބާނެ ތަން ކަނޑައެޅުން ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމާއި ރީހެބިލިޓޭޓްކުރާނެ ޕްލޭނެއް ކަނޑައެޅުން ކާންދިނުން ބޭސްފަރުވާ ކުރުން ޢާއިލާއާ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމާއި ޖަލަށް ޒިޔާރަތްކުރުން ސިޓީލިޔުމާއި ލިބިގަތުން ބަންދުކޮށްފައިވާ ތަނުން ބޭރަށް ނެރުމާއި ކަސްރަތުކުރުން ޤައިދީން އެއްތަނުން އަނެއްތަނަށް ގެންދިޔުން ޚާއްޞަ ޙާލަތްތަކުގައި ޤައިދީން ޖަލުން ނެރުން ޤައިދީންނަށް ވަޒީފާ ދިނުމާއި މަސައްކަތްކުރުވުން ޢާއިލާއިން ޤައިދީންނަށް އެއްޗެހި ފޮނުވުން ޖަލުގެ އަމަން ޢާންމު ބެލެހެއްޓުން ޖަލުގައި ފޯރިމެރުން ޖަލުގެ އޮފިސަރުންނާއި މުވައްޒަފުންގެ ޑިއުޓީ ކަނޑައެޅުން ޖަލުގެ ސަރަޙައްދުތަކުގެ ސެކިއުރިޓީ ލެވެލް ކަނޑައެޅުމާއި، އެ ތަންތަނަށް ވަދެވޭ މީހުން ކަނޑައެޅުމާއި، ފާސްނެތި ނުވަދެވޭގޮތަށް ހަމަޖެއްސުން ޖަލުގެ ސާފުތާހިރުކަން ބެލެހެއްޓުން ފެނާއި ކަރަންޓުގެ އިސްރާފު ކުޑަކުރުން ޤައިދީން ތިބޭ ތަންތަން ބަލައި މަރާމާތުކުރުން އެމަރޖެންސީ ޙާލަތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް އެމަރޖެންސީ ޙާލަތްތަކުގައި ޚާއްޞަ ސެކިއުރިޓީ އޮފިސަރުންގެ އެހީއާއި، ފުލުހުންނާއި ސިފައިންގެ އެހީ ހޯދުން ހަޅުތާލުކުރުމާ ގުޅިގެން އަޅާނެ ފިޔަވަޅު ނުކިޔަމަންތެރިވާ ޤައިދީންނާމެދު އަޅާނެ ފިޔަވަޅު ޤައިދީން މާރާމާރީ ހިންގުމާއި މުދަލަށް ގެއްލުން ދިނުމާ ގުޅިގެން އަޅާނެ ފިޔަވަޅު ހަތިޔާރު ގެންގުޅުމާއި ބިޑި އެޅުވުން އެކަހެރިކުރުން ޖަލުން ފިލާ މީހުންނާމެދު ޢަމަލުކުރެވޭ ގޮތް