ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު
(2022/R-100)

[އިބްތިދާއީ ކަންކަން]

[ތަޢާރުފު]
މިއީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 425 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހަދައިފައިވާ ގަވާއިދެކެވެ.
މި ގަވާއިދަށް ކިޔާނީ، "ދިވެހިރާއްޖޭ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު" އެވެ.

[ގަވާއިދުގެ މަގުސަދު]
މި ގަވާއިދުގެ މަގުސަދަކީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ތަންފީޒުކޮށް ހިންގުމުގެ ކަންކަން އިންތިޒާމުކޮށް، އެ ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތްތަކުގެ ތަފްސީލުތަކާއި އިރުޝާދުތައް ބަޔާންކުރުމެވެ.

[ޤާނޫނަށް އިސްކަން ދިނުން]
މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަކާއި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެއްވެސް ކަމެއް ފުށުއަރާނަމަ، އެކަމެއް މާނަކޮށް ތަންފީޛު ކުރަންޖެހޭނީ، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތަށް އިސްކަންދީގެންނެވެ.

[ރަދީފު]
މި ގަވާއިދުގައި ކަނޑައެޅިގެން އެހެން ގޮތަކަށް ދޭހަވާ ގޮތަށް އެ ލަފުޒެއް ނުވަތަ އެ އިބާރާތެއް ބޭނުންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެ ލަފުޒަކަށް ނުވަތަ އެ އިބާރާތަކަށް ދީފައިވަނީ ތިރީގައިވާ މާނައެވެ.
"މި ގަވާއިދު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ހަދައިފައިވާ މި ގަވާއިދަށާއި، މި ގަވާއިދަށް ގެންނަ އިޞްލާޙުތަކަށެވެ.
"ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ ތަނެއްގެ ޑިޕާޓްމަންޓުތަކުގެ އެންމެ އިސްވެރިން ފެށިގެން މަތީގެ އިދާރީ މަޤާމުތައް ފުރާ މީހުންނާއި، އެ ތަނެއްގެ ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅައި ތަންފީޛުކުރާ ގުނަވަނުގެ ޑިރެކްޓަރުންނާއި މެންބަރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މީހުންނަށެވެ.
"ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރާ ލިޔުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މަރުޙަލާތަކުގައި ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް އެ ޚަޞްމެއްގެ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރުމަށް މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން ފުރިހަމަވާ ގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީއާއި ޤަރާރާއި، އެ ނޫންވެސް ލިޔުމަށެވެ.
"ރަޖިސްޓްރާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ހަވާލުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކާއި، ރަޖިސްޓްރާ ނެތް ހާލަތެއްގައި ރަޖިސްޓްރާގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށް ހަވާލުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތައް ވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ.
"ކޯޓު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށެވެ.

[ޚަޞްމުން އަދި ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރުން]

[ދަޢުވާކުރުމުގެ ހައިސިއްޔަތު]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން، ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބަލަން ކަނޑައަޅައިފައިވާ މައްސަލަތަކުގައި، ކޮންމެ ޠަބީޢީ ޝަޚްޞަކަށް، އަދި ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކަށް އެ ފަރާތެއް އަމިއްލައަށް ނުވަތަ އެ ފަރާތުން އައްޔަނުކޮށް ކަނޑައަޅާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު މެދުވެރިކޮށް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ދަޢުވާ އުފުލައި ނުވަތަ ދަޢުވާ ދިފާޢުކޮށް ހެދިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެގޮތުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ދަޢުވާއެއް ހުށަހެޅޭނީ، އެ މައްސަލައެއްގައި އެ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް އަދި ދަޢުވާ ބިނާކުރާ ސަބަބެއް އޮތް ނަމައެވެ.

[ދުސްތޫރީ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ހައިސިއްޔަތު]
ދުސްތޫރީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރުމުގެ ހައިސިއްޔަތު ކޮންމެ ފަރާތަކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ގިނަ ޚަޞްމުން މައްސަލަ ހުށަހެޅުން]
އެއް އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ ދަޢުވާއެއް ނުވަތަ ދަޢުވާތަކެއް ހިމެނޭ މައްސަލަތަކުގައި އެއް ފަރާތަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތުން އެކުވެގެން، އެއް މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި، އެއް ފަރާތަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތުގެ މައްޗަށް މައްސަލަ ރައްދުވާ ގޮތަށް ވެސް އެފަދަ މައްސަލަތައް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރުން]
ދައުލަތުން ދަޢުވާކުރާ މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި އަދި ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ ރައްދުވާގޮތަށް ހުށަހެޅޭ މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރާނީ، ބަންޑާރަނައިބު ނުވަތަ އޭނާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ ވަކީލުންނެވެ. މައްސަލައެއްގައި އެއް ޤާނޫނީ ވަކީލަކަށްވުރެ ގިނަ ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރާނަމަ، އެ ފަރާތްތަކުގެ ތެރެއިން އިސް ވަކީލަކީ ކޮން ވަކީލެއްކަން ވަކީލުން އައްޔަނުކުރާ ލިޔުމުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރުމަށް ބަންޑާރަނައިބުގެ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރާނީ، މި ގަވާއިދުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ލިޔުމަކުންނެވެ.
ބަންޑާރަނައިބުގެ މަޤާމު ހުސްވެފައިވާ ވަގުތުތަކުގައި ބަންޑާރަނައިބުގެ އޮފީސް ހިންގަން ހަވާލުވެފައިވާ ވެރިއަކު އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލުންނަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ދައުލަތް ތަމްސީލުކުރެވޭނެއެވެ.

[ޕާޓްނަޝިޕް ތަމްސީލުކުރުން]
ޕާޓްނަޝިޕެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ޕާޓްނަޝިޕަކުން އައްޔަނުކުރާ ޕާޓްނަރަކު ނުވަތަ އެ ޕާޓްނަޝިޕަކުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ކުންފުނި ތަމްސީލުކުރުން]
ކުންފުންޏެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން އައްޔަނުކުރާ އެ ކުންފުނީގެ ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ކުންފުނީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ޖަމްޢިއްޔާ، ޖަމާޢަތް، ކުލަބް ތަމްސީލުކުރުން]
ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ޖަމްޢިއްޔާއެއް ނުވަތަ ޖަމާޢަތެއް ނުވަތަ ކުލަބެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ތަނެއްގެ ހިންގާ ކޮމިޓީން އައްޔަނުކުރާ އެ ތަނެއްގެ ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ތަނެއްގެ ހިންގާ ކޮމިޓީން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ސިޔާސީ ޕާޓީ ތަމްސީލުކުރުން]
ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ސިޔާސީ ޕާޓީއެއް ތަމްސީލުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ހަވާލުކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް ނުވަތަ އެ ޕާޓީގެ ފަރާތުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ކޮމިޝަން ތަމްސީލުކުރުން]
ޤާނޫނަކުން ވަކި ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްގެ ގޮތުގައި އުފައްދައިފައިވާ ކޮމިޝަނެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ކޮމިޝަނުން އައްޔަނުކުރާ އެ ކޮމިޝަނެއް ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ކޮމިޝަނުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ޤާނޫނީ ޝަޚްޞު ތަމްސީލުކުރުން]
ޤާނޫނަކުން ވަކި ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްގެ ގޮތުގައި އުފައްދައިފައިވާ އޮތޯރިޓީއެއް ނުވަތަ އިދާރާއެއް ނުވަތަ މުއައްސަސާއެއް ހިންގަނީ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑަކުން ނުވަތަ ގަވަރނިންގ ބޯޑަކުން ކަމުގައި ވާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ އޮތޯރިޓީގެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ބޯޑުން ނުވަތަ ގަވަރނިންގ ބޯޑުން އައްޔަނުކުރާ އެ ތަނެއް ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ބޯޑުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ. މިގޮތަށް އުފައްދައިފައިވާ އޮތޯރިޓީއެއް ނުވަތަ އިދާރާއެއް ނުވަތަ މުއައްސަސާއެއްގެ ހިންގުމުގެ ބާރު ދީފައިވަނީ، އެފަދަ ތަނަކަށް އައްޔަނުކޮށްފައިވާ އެންމެ އިސް ފަރާތަކަށް ކަމުގައި ވާނަމަ، އެ ފަރާތެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ފަރާތުން ނުވަތަ އެ ފަރާތުން އައްޔަނުކުރާ އެ ތަން ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ފަރާތުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ޤާނޫނަކުން އުފައްދާ މަޤާމުތައް ތަމްސީލުކުރުން]
ދަޢުވާކުރުމާއި ދަޢުވާ ލިބިގަތުމުގެ ބާރު ލިބިދޭގޮތަށް ޤާނޫނުއަސާސީން ނުވަތަ ޤާނޫނަކުން މަޤާމެއް އުފައްދައި އެ މަޤާމު ފުރާނޭ މީހަކު އައްޔަނު ކޮށްފައިވާނަމަ، އެ މީހަކު ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އޭނާ އަމިއްލައަށް ނުވަތަ އޭނާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.
މިފަދަ މަޤާމެއް ހުސްވެފައިވާ ވަގުތުތަކުގައި އެ އޮފީސް ހިންގަން ހަވާލުވެފައިވާ ވެރިއަކު އައްޔަނުކުރާ އެ އޮފީހުގެ ޤާނޫނީ ވަކީލުންނަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރެވޭނެއެވެ.

[ލޯކަލް ކައުންސިލް ތަމްސީލުކުރުން]
ލޯކަލް ކައުންސިލުތައް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ކައުންސިލަކުން އައްޔަނުކުރާ އެ ކައުންސިލެއްގެ ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ނުވަތަ އެ ކައުންސިލުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ސޯލް ޕްރޮޕްރައިޓަރޝިޕް ތަމްސީލުކުރުން]
ސޯލް ޕްރޮޕްރައިޓަރޝިޕްއަކުން ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ސޯލް ޕްރޮޕްރައިޓަރޝިޕުގެ ވެރިފަރާތް ނުވަތަ އޭނާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.

[ކުޑަކުއްޖެއް ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތްތައް ތަމްސީލުކުރުން]
އެހެން ގޮތަކަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން އަމުރުކޮށްފައި ނުވާނަމަ، މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ކުޑަކުއްޖެއް ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނީ އެ ފަރާތުގެ ޝަރުޢީ ބަލަދުވެރިޔާ ނުވަތަ ޝަރުޢީ ބަލަދުވެރިޔާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ. ނަމަވެސް، ކުޑަކުއްޖާގެ ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ބަލަދުވެރިޔަކު އައްޔަނު ކޮށްފައިވާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އެ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާނީ، އެ ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ބަލަދުވެރިޔާ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ބަލަދުވެރިޔާ އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، އަމިއްލަ މަޞްލަޙަތު ފުށުއަރާ މައްސަލަތަކުގައި އެ ފަދަ ފަރާތަކަށް ނުވަތަ އެ ފަދަ ފަރާތަކުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ކުޑަކުއްޖަކު ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ތަމްސީލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. މި ހާލަތުގައި ކުޑަކުއްޖާ ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރާނޭ އެހެން ފަރާތެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.
ކުޑަކުއްޖެއް ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތުގެ މައިގަނޑު މަސްއޫލިއްޔަތު އޮންނަންވާނީ، އެ ކުޑަކުއްޖާ ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު ރައްކައުތެރިކުރުމަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ނުވަތަ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރާ މީހަކު، ކުޑަކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ނުވަތަ ރައްކައުތެރިކަން ލިބިގެންވާ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާލިބޭ މައްސަލައެއްގައި އިއުތިރާފުވެ، ނުވަތަ ޞުލްޙައިގެ ޙައްލަކަށް އެއްބަސްވެ ގަބޫލުކުރަންވާނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ހުއްދައާ އެކުގައެވެ.

[އެކުގައި މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ޚަޞްމަކު އެހެން ޚަޞްމެއް ތަމްސީލުކުރުން]
އެއް ފަރާތަށްވުރެ ގިނަ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު އެކުގައި ހިމެނޭނަމަ، އޭނާ އެ މައްސަލައިގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރުމަށް އޭނާއާއެކު އެ މައްސަލައިގައި އެއް މަޞްލަޙަތެއް ހިމެނޭ އެހެން މީހަކު އައްޔަނު ކުރެވިދާނެއެވެ. މި މާއްދާގެ ދަށުން އެއް ޚަޞްމަކު އެ މައްސަލައިގެ އެހެން ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރާނަމަ، މި ގަވާއިދުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ
(އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ގޮތަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ލިޔުމެއް ފުރިހަމަކޮށްފައި، އެ ލިޔުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.

[މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ހުރިހާ ފަރާތެއް ޚަޞްމުންގެ ގޮތުގައި ހިމެނުން]
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާ ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ހުރިހާކަމެއް ފުރިހަމަޔަށް އަދި މުޅިން ނިންމުމަށް ޓަކައި އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމުންގެ ގޮތުގައި ކޮންމެހެން ބައިވެރިވާންޖެހޭ ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ އެންމެހައި ފަރާތްތައް އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމުންގެ ގޮތުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ މަގުސަދަށް ޓަކައި، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ކުރާ ދަޢުވާގައި ހިމެނޭ ޙައްޤަކީ އެ ފަރާތާއެކު ނުވަތަ އެ ފަރާތުގެ އިތުރަށް އެހެން ފަރާތަކަށް ނުވަތަ ފަރާތްތަކަކަށް ލިބެންވާ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޙައްޤުތަކެއް ހިމެނޭ ދަޢުވާއެއް ނަމަ، އެ ޤަޟިއްޔާގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ގޮތުގައި އެފަދަ ހުރިހާ ފަރާތްތަކެއް ހިމަނަންވާނެއެވެ. ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމުންގެ ގޮތުގައި ހިމަނަންޖެހޭ ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ މީހަކު ދަޢުވާކުރާ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި އެ ޤަޟިއްޔާގައި ހިމެނުމަށް އިޢުތިރާޟުކުރާނަމަ، އެ މީހަކު އެ ޤަޟިއްޔާގެ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނިދާނެއެވެ.
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާގައި ނުވަތަ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމައަށް އަދި މުޅިން ނިންމުމަށް ޓަކައި ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމަނަންޖެހޭ ފަރާތެއްކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ގަބޫލުކުރެވޭ ފަރާތްތައް ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ޤަޟިއްޔާގައި ހިމެނުމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން އަންގަންވާނެއެވެ.
މައްސަލައެއްގެ ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމަނައިފައިވާ މީހަކު އެ ޤަޟިއްޔާގެ ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންކަމެއް ނޫންކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ގަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެފަދަ ފަރާތެއް އެ ޤަޟިއްޔާއިން އުނިކުރުމުގެ ބާރު ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. މިގޮތުން ޚަޞްމަކު އުނިކުރުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެގޮތަށް ނިންމި ސަބަބު، ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ.

[މައްސަލައެއްގެ ތެރެއަށް ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން މަޞްލަޙަތު އޮތް އެއްވެސް ފަރާތަކުން އެ މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެ ފަރާތަކަށް އެ މައްސަލައިގައި ތަދައްޚުލުވުމުގެ ހުއްދަދިނުމުގެ އިޚްތިޔާރު، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތަކުން މައްސަލައަކަށް ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، އެކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.
މައްސަލައަކަށް ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅަނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައިކަން ނުވަތަ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތެއްގެ ގޮތުގައިކަން ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތަކުން ތަދައްޚުލުވުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމުން، އެ މައްސަލައަށް ތަދައްޚުލުކުރެވޭނީ، އެކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ފީ ދެއްކުމުންނެވެ.

[ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރުން]
މި ގަވާއިދުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައެޅިފައި ނުވާނަމަ، ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރުމުގައި ޤާނޫނީ ވަކީލުން ކަމުގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަށުން ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ވަކީލުންގެ ތެރެއިން އަންނަނިވި ފަރާތްތައް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
ލީގަލް ޕްރެކްޓިސް؛
ލޯ ފަރމް؛
ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ މުއައްސަސާއެއްގެ އިންހައުސް ލީގަލް ކައުންސެލް؛
ޤާނޫނީ ޚިދުމަތް ދިނުމަށް ހިލޭސާބަހަށް މަސައްކަތްކުރާ އަމިއްލަ ޖަމްޢިއްޔާއަކުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލުން.
ކުންފުންޏެއްގެ ނުވަތަ އެހެން މުއައްސަސާއެއްގެ އިންހައުސް ލީގަލް ކައުންސެލްއަށް އެ ހައިސިއްޔަތުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވެވޭނީ ހަމައެކަނި އޭނާ ވަޒީފާ އަދާކުރާ ކުންފުނީގެ ނުވަތަ މުއައްސަސާގެ ފަރާތުންނެވެ.
ޚަޞްމެއްގެ ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ގޮތުގައި ލޯ ފަރމްއެއް ނުވަތަ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސްއެއް އައްޔަނު ކޮށްފައިވާނަމަ، ޤާނޫނީ ވަކީލުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނީ އެ ލޯ ފަރމްގެ ފަރާތުން ނުވަތަ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސްގެ ފަރާތުންނެވެ.
މަދަނީ މައްސަލައެއްގައި ޚަޞްމެއްގެ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވާއިރު މުވައްކިލު ނުވަތަ މުވައްކިލުގެ ޤާނޫނީ ވަކީލު(ން) ފިޔަވައި އެހެން މީހަކު ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ.
ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރަން ލީގަލް ޕްރެކްޓިސެއް އައްޔަނުކުރާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވާނީ، އެ މީހެއްގެ ނަމުގައި އެ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސް ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލެވެ.
ޚަޞްމެއް ތަމްސީލުކުރަން އައްޔަނުކުރަނީ ލޯ ފަރމެއްނަމަ، އެ ލޯ ފަރމަކުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލެކެވެ.
ލޯ ފަރމްތަކުންނާއި ލީގަލް ޕްރެކްޓިސްތަކުންނާއި ޤާނޫނީ ވަކީލުންނަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރެވޭނީ، އަންނަނިވި ގޮތްތަކުންކުރެ ކޮންމެވެސް އެއް ގޮތަކަށް ބާރުލިބިގެންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ލިބިފައި އޮތުން؛
މި މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތު ހިމެނޭ ލިޔުމަކުން ލޯ ފަރމް ނުވަތަ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސް ނުވަތަ ޤާނޫނީ ވަކީލު އައްޔަނުކޮށްފައި އޮތުން.
މި މާއްދާގެ (ކ) ގެ
(1) ވަނަ ނަންބަރާއި (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީ ނުވަތަ އައްޔަނުކުރުމުގެ ލިޔުމުގައި އަންނަނިވި ބައިތައް ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
އައްޔަނުކުރާ ފަރާތުގެ ނަން؛
އައްޔަނުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ނަން؛
އައްޔަނުކުރެވޭ ފަރާތަށް ދީފައިވާ ބާރުތަކުގެ ތަފުސީލު؛ (ނަމޫނާ މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 1 ގައި ހިމަނައިފައި ވާނެއެވެ.) އައްޔަނުކުރެވޭ ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކާއި، އެ ފަރާތުން މައްސަލައާ ގުޅިގެން ކުރާ ކަންކަމާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ދައްކާ ވާހަކަތައް އޭނާ އަމިއްލައަށް އެކަންކަން ކުރުމެކޭ އެއްފަދައިން، އޭނާ އެ ކަންކަން ގަބޫލުކޮށް ތަޞްދީޤުކުރާކަން؛
އައްޔަނުކުރި ތާރީޚު؛
އައްޔަނުކުރި ފަރާތުގެ ސޮޔާއި، އިނގިލީގެ ނިޝާން/ރަސްމީ ތައްގަނޑު؛
ހެކިންގެ ނަމާއި، ދާއިމީ އެޑްރެހާއި، ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑުގެ ނަންބަރާއި، އުމުރާއި، އިނގިލީގެ ނިޝާން ޖަހައި ސޮއިކޮށްފައި އޮތުން، ނުވަތަ ނޯޓަރީ ޕަބްލިކުގެ ފަރާތުން ނޯޓަރައިސް ކޮށްފައި އޮތުން.
އައްޔަނުކުރެވޭ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ތަފުސީލާއި، ސޮޔާއި، ރަސްމީ ތައްގަނޑު.
މި މާއްދާގެ ދަށުން އައްޔަނުކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރެވޭނީ، އެ ފަރާތަކީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ވަކާލާތުކުރުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތަކަށް ވާނަމައެވެ.

[ކުންފުނި، ޖަމްޢިއްޔާ، ޤާނޫނީ ޝަޚްޞުން ތަމްސީލުކުރުން]
ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އެ ފަރާތެއް ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އެ ޝަޚްޞެއް އަމިއްލައަށް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމަށް އެ ޝަޚްޞުގެ ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހަކު އައްޔަނުކުރާނަމަ، ނުވަތަ އެ ޝަޚްޞެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރާނަމަ، އެ ފަރާތެއް އައްޔަނުކުރާނީ، އެ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ފާސްކޮށްފައިވާ ޤަރާރަކުންނެވެ. އަދި ހުއްދަކުރާ ޤަރާރުގައި އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތު ހުންނަންވާނެއެވެ.
ޤާނޫނީ ޝަޚްޞުގެ ފުރިހަމަ ނަން؛
ރަޖިސްޓަރީ ކޮށްފައިވާ އެޑްރެހާއި، ރަޖިސްޓަރީ ނަންބަރު؛
ކުންފުންޏެއްނަމަ، ޑިރެކްޓަރުންގެ ޖުމުލަ އަދަދު؛
ޕާޓްނަރޝިޕެއްނަމަ، ޕާޓްނަރުންގެ ޖުމުލަ އަދަދު؛
މިނިވަން މުއައްސަސާއެއްނަމަ، މެންބަރުންގެ ޖުމުލަ އަދަދު؛
ކުލަބެއް ނަމަ، ނުވަތަ ޖަމްޢިއްޔާއެއްނަމަ، ހިންގާ ކޮމިޓީގެ މެންބަރުގެ ޖުމުލަ އަދަދު؛
ކޯރަމް ހަމަވާ އަދަދު؛
ބައްދަލުވުމުގެ ބައިވެރިންގެ އަދަދު؛
ޖަލްސާ ބޭއްވި ތާރީޚާއި، ތަނާއި، ވަގުތު (އޮންލައިން ޕްލެޓްފޯމެއްގައި ނަމަ، ކޯލް އިނީޝިއޭޓްކުރި ފަރާތާއި އިންތިޒާމުކުރި ތަން).
ކަނޑައެޅި ނިމިފައިވާ ގޮތް؛
މި ޤަރާރުގެ ދަށުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވާ ފަރާތަށް ދީފައިވާ ބާރުތަކުގެ ތަފުސީލާއި، އެ ފަރާތުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކާއި، އެ ފަރާތުން މައްސަލައާ ގުޅިގެން ކުރާ ކަންކަމާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ދައްކާ ވާހަކަތައް އޭނާ އަމިއްލައަށް އެ ކަންކަން ކުރުމެކޭ އެއްފަދައިން، އޭނާ އެ ކަންކަން ގަބޫލުކޮށް ތަޞްދީޤުކުރާކަން؛ (ނަމޫނާ، މި ގަވާއިދުގެ ޖަދުވަލު 1 ގައި ހިމެނިފައިވާނެއެވެ.) ހާޒިރުވި މެންބަރުންގެ ނަމާއި ސޮއި؛
ސިއްކަ؛
ފާސްކުރި ތާރީޚު؛
އައްޔަނުކުރާ މީހާގެ ނަމާއި، ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަން އަންގައިދޭ ކާޑުގެ ނަންބަރާއި، މަޤާމު.
ފަރުދަކު ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމަށް އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ފަރާތަށް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމަށް އެހެން ފަރާތެއް ހަމައެއް ނުޖެއްސޭނެއެވެ. އަދި ފަރުދަކު ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއް ތަމްސީލުކުރުމަށް އައްޔަނުކުރާނެ ފަރާތެއް ހަމަޖެއްސުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ މީހަކަށް އެ ބާރު އެހެން މީހަކާ ހަވާލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ނަމަވެސް، ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް ލޯ ފަރމްއެއް ނުވަތަ ލީގަލް ޕްރެކްޓިސްއެއް ނުވަތަ ހިލޭސާބަހަށް ޤާނޫނީ ޚިދުމަތްދޭ ޖަމްޢިއްޔާއެއް އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ހާލަތުގައި، އެ ފަރމްއެއްގެ ނުވަތަ ޕްރެކްޓިސްއެއްގެ ނުވަތަ ޖަމްޢިއްޔާގެ ފަރާތުން ހާޒިރުވާނޭ ވަކީލަކު އެ ތަނުން ކަނޑައެޅުމަކަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ.
ޕަވަރ އޮފް އެޓަރނީއަކުން ނުވަތަ އެ މީހެއްގެ ޤަރާރަކުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ހަމަޖެއްސުމުގެ ބާރު އެ ތަނުގެ މަޤާމެއްގައި ހުންނަ މީހަކަށް، އެ ތަނެއް އުފެއްދި ޤާނޫނުގައި ނުވަތަ އެ ތަނެއްގެ ދުސްތޫރުގައި ނުވަތަ ހިންގާ ގަވާއިދުގައި ލިބިދީފައިވާނަމަ، އެ ބާރުގެ ދަށުން ޤާނޫނީ ވަކީލުން އައްޔަނުކުރުމަކަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.

[އައްޔަނުވެވޭ ފަރާތް ވަކި ލިޔުމަކުން އެއްބަސްވުން]
ޤާނޫނީ ވަކީލު އައްޔަނުކުރާ ލިޔުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ޚަޞްމު ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލު ގަބޫލުކުރާކަމަށް އެ ލިޔުމުގައި ބަޔާންކޮށް އެ ލިޔުމުގައި ސޮއިކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ޚަޞްމު ތަމްސީލުކުރަން ޤާނޫނީ ވަކީލު ގަބޫލުކުރާކަން ވަކި ލިޔުމަކުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ނަމަވެސް މިގޮތަށް ވަކި ލިޔުމަކުން ގަބޫލުކުރާނަމަ، އެ ލިޔުމެއް އޮންނަންވާނީ އައްޔަނުކުރުމުގެ ލިޔުމާއެކުގައި ހީރަސްކުރެވިފައެވެ.

[ތަމްސީލު ކުރަމުންދާ މައްސަލައަކުން ތަނާޒުލުވުން]
ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ނުވަތަ މި ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތީން ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް ހަމަޖައްސައިފައިވާ ފަރާތެއް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި އަދި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ނޯޓިސް ދިނުމަކާ ނުލައި އެ މައްސަލައަކުން ތަނާޒުލުވެގެން ނުވާނެއެވެ.
އަދި މައްސަލައަކުން ތަނާޒުލުވާން ޖެހިއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުން ތާވަލުކުރެވިފައިވާ ދުވަހުގެ މަދުވެގެން ރަސްމީ 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ކުރިން ތަނާޒުލުވުމުގެ ނޯޓިސް ޚަޞްމަށާއި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ތަމްސީލުކުރަމުންދާ ވަކީލަކު މައްސަލައިން ތަނާޒުލުވާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމު ފުރިހަމަކޮށްފައި، އެ ފޯމު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރަމުންދާ ވަކީލަކު މައްސަލައިން ތަނާޒުލުވާނަމަ، އެ ޚަޞްމަށް ނުވަތަ އެ ޚަޞްމު ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ތަމްސީލުކުރުމަށް އަލުން އައްޔަނު ކުރެވޭ ޤާނޫނީ ވަކީލާ މައްސަލައިގެ ފައިލު ހަވާލުކުރަންވާނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ. އަދި މައްސަލައިގައި އެހައިތަނަށް ކަން ހިނގައިފައިވާ ގޮތުގެ ތަފުސީލީ ލިޔުމެއް ފައިލުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ. އެ ލިޔުމުގައި، މައްސަލައިގެ ހުރިހާ ލިޔުންތައް ހަމަޔަށް ހުރިކަމަށް ތަނާޒުލުވާ ވަކީލު ބަޔާންކޮށް ސޮއިކުރަންވާނެއެވެ.

[ވަކީލުން ސުލޫކީ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވުން]
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ޤާނޫނީ ވަކީލަކު، ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑާ ޚިލާފުވެއްޖެކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 421 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބާރު، ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ހިނގަމުންދާ ޝަރީޢަތެއްގައި މައްސަލަ ހިންގުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ދަތިކުރާނަމަ، ނުވަތަ މައްސަލަ ލަސްކުރާނަމަ، ނުވަތަ މައްސަލައިގެ އެކިއެކި އިޖުރާއަތުތައް ހިންގުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ސުންގަޑިތަކާ އެއްގޮތަށް ކަންކަން ނުކުރާނަމަ، ނުވަތަ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އަދަބާ ޚިލާފު ޢަމަލެއް ހިންގާނަމަ، ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ބަސްމަގު ބޭނުންކުރާނަމަ، ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރަމުންދާކަން މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ފާހަގަވެއްޖެނަމަ، ކަނޑައެޅޭ ވަކި މުއްދަތަކަށް އެ ވަކީލު އެ މައްސަލައެއްގައި ކޯޓަށް ހާޒިރު ނުވެވޭ ގޮތް ހެދުމާއި، އެ ވަކީލު ބަދަލުކުރުމަށް އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު، އެ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އަދި އެ ފަރާތަކާމެދު ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 45 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ މިންގަނޑު ބެލުމުގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ޢަމަލުކުރާނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބާ ކައުންސިލުން އެކަށައަޅައިފައިވާ ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021/R-118 (ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ ގަވާއިދު) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހަމަތަކަށެވެ.

[ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރާނޭ ވަގުތު]
މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރާ ލިޔުން ހުށަހަޅާނީ، ދަޢުވާ ނުވަތަ އިސްތިއުނާފު ފޯމާ އެކުގައެވެ. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރާ ލިޔުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާނީ، ދަޢުވާގެ ނުވަތަ އިސްތިއުނާފުގެ ރައްދު ހުށަހަޅާ ފޯމާއެކުގައެވެ. އަދި މައްސަލައަކަށް ތަދައްޚުލުވާ ފަރާތްތަކުން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން މައްސަލައަށް އިތުރުކުރެވޭ ޚަޞްމުން ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކުރާނަމަ، އެކަމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފޯމު ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާއިރު، ޤާނޫނީ ވަކީލު އައްޔަނުކުރާ ލިޔުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރާނެ ފަރާތެއް ކަނޑައެޅިފައި ނުވާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އެންމެހައި މަރުޙަލާތަކަށް އެ ޚަޞްމަކު އަމިއްލައަށް ހާޒިރުވުމަށް ޓަކައި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވާނީ، ސީދާ އެ ޚަޞްމަށެވެ. ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކޮށްފައިވާނަމަ، ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވާނީ، ހަމައެކަނި ޤާނޫނީ ވަކީލަށެވެ. ނަމަވެސް، ޤާނޫނީ ވަކީލަށް ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރު ރައްދުނުކުރެވިއްޖެނަމަ، ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރު ސީދާ ޚަޞްމަށް ފޮނުވުމަށް މި މާއްދާ ހުރަހެއް ނާޅައެވެ.
ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރުމަށް ޤާނޫނީ ވަކީލަކު އައްޔަނުކޮށްފައިވާނަމަ، ޚަޞްމުގެ ފަރާތުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ އެންމެހައި ލިޔުންތަކުގައި ސޮއިކުރާނީ ޤާނޫނީ ވަކީލެވެ.

[ވަކީލު ނުވަތަ ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް ވަކިކުރުން]
ޚަޞްމަކު ތަމްސީލުކުރަން އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ފަރާތް، އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައި ވަކިކުކުރުމުގެ ބާރު މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމާ ޚިލާފުވެގެން ފިޔަވަޅެއް އަޅަންޖެހުން؛
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙުރުމަތް ކެނޑުން؛
މުވައްކިލުގެ ފަރާތުން ޝަރީޢަތަށް ދޭންޖެހޭ މައުލޫމާތެއް ދީފައިނުވާކަމަށް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަކުން ބުނުން؛
ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް ނުވަތަ ވަކީލު ކެންސަލްކުރުމަށް މުވައްކިލު އެދުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ގޮތަށް ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތެއް ނުވަތަ ވަކީލު ވަކިކޮށްފިނަމަ، ވަކިކުރި ސަބަބާއެކު މައްސަލައިގެ ފައިލުގައި އެކަން ނޯޓުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޚަޞްމަކު ނިޔާވުން]
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގެ ޚަޞްމަކު ނިޔާވެއްޖެނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކުން ލަސްނުކޮށް އެކަން ލިޔުމުން ކޯޓަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
ޚަޞްމަކު ނިޔާވެއްޖެކަން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އެނގޭ ދުވަހުން ފެށިގެން 2 (ދޭއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި "މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތްތައް މެދުކަނޑައިލިކަން އަންގާ ލިޔުން" މައްސަލައިގެ ޚަޞްމުން ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ކޯޓުން ފޮނުވަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހާލަތުގައި ނިޔާވި ޚަޞްމު އައްޔަނުކޮށްފައިވާ ވަކީލަކު ނެތްނަމަ، "މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތްތައް މެދުކަނޑައިލިކަން އަންގާ ލިޔުން" ފޮނުވާނީ، ކޯޓުން ކޮންމެހެން ގުޅަން ޖެހިގެން ކޯޓުން ގުޅާނެ ފަރާތެއްކަމަށް އެ ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަރާތަށް ނުވަތަ އެ ފަރާތުން ލިޔުމުން ކޯޓަށް އަންގައިފައިވާ ފަރާތަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) އާއި (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ލިޔުން، ނިޔާވި ޚަޞްމުގެ ފަރާތުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފަރާތަށް ލިބުމުން، އެ ލިޔުން ލިބޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ނިޔާވި ފަރާތުގެ ވާރިސުންގެ ތެރެއިން އެ ފަރާތަށް އެނގޭ ހުރިހާ ވާރިސުންގެ މަޢުލޫމާތު، އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުން، ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ރ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ވާރިސުންގެ މަޢުލޫމާތު ފޯމު ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ޝަރީޢަތްތައް މެދުކަނޑައިލެވިފައިވާ މައްސަލަ ކުރިޔަށްދާނެ ގޮތާއި ވާރިސުން ސާބިތުކުރުމަށްފަހު އެންގުމަށް ރަޖިސްޓްރާރ އަންގަންވާނެއެވެ. މަތީގައި ބަޔާންކުރިގޮތަށް ވާރިސުން ސާބިތުކުރުމުގެ މައްސަލަ ނިމުމުން، އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުން، ވާރިސުންގެ މަޢުލޫމާތު، ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. އަދި މި ފޯމުގައި ވާރިސުން ތަމްސީލުކުރާނެ ފަރާތެއް އައްޔަނުކުރާނަމަ، އެކަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި މައްސަލަ ހުށަހަޅުން]

[އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން]
ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ސައްބީސް ވަނަ ބާބުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމްތަކާއި، އަމުރުތަކާއި، ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފުކުރަން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.
އާންމު އުސޫލެއްގެގޮތުން ޙުކުމެއް ނުވަތަ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭނީ، އެ މައްސަލައެއްގައި ހިމެނޭ ޚަޞްމުންނަށެވެ. ނަމަވެސް، ޙުކުމް ނުވަތަ ކޯޓު އަމުރު ނުވަތަ ނިންމުން ނިސްބަތްވާ މައްސަލައިގެ ޚަޞްމަކަށް ނުވިޔަސް، އެ ޙުކުމް ނުވަތަ އަމުރު ނުވަތަ ނިންމުން ރައްދުވާ ފަރާތަކަށް ނުވަތަ އެ ނިންމުމެއްގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތަކަށް އެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފު ކުރެވިދާނެއެވެ. މިގޮތުން، މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތަކުން ޙުކުމެއް ނުވަތަ އަމުރެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރަން އެދޭއިރު، އެ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތްކަން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ، އިސްތިއުނާފު ކުރަން އެދޭ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ.

[އިސްތިއުނާފު ކުރެވިދާނެ ނިންމުންތައް]
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފު ކުރެވިދާނެ ނިންމުންތަކުގެ ތެރޭގައި، ޙުކުމްތަކާއި އަމުރުތަކާއި އެ ނޫން ވެސް ނިންމުންތައް ހިމެނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު]
ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހައި ހިނދަކު، މަދަނީ މައްސަލައެއްގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ނިންމައިފައިވާ ނިންމުމެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން އެ ނިންމުމެއް ނިންމި ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 30 (ތިރީސް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، އިސްތިއުނާފުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 280 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ވަގުތީ އަމުރެއްނަމަ، އެފަދަ އަމުރެއް އިސްތިއުނާފުކުރަން ހުށަހަޅާނީ، ހައިކޯޓުން އެކަމުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ މުއްދަތު ހަމަވާއިރު، އެ މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކުރެވިފައި ނުވަނީ އަމިއްލަ ބާރު ނުފޯރުވޭފަދަ ސަބަބެއް މެދުވެރިވެގެންނަމަ، އަދި އެކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ، އެ ނިންމުން ނިންމި ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.

[އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ހުށަހެޅުން]
މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާކަން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެންގުމުން، އެ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 286 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅަން އެދޭނަމަ، މައްސަލަ އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާކަން ސުޕްރީމް ކޯޓުން އަންގާތާ 10 (ދިހައެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ މައްސަލައާ ގުޅޭ އިތުރު އިސްތިއުނާފު ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. މިފަދަ އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަތައް ހުށަހަޅާނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި އެހެން އޮތް ނަމަވެސް، މިގޮތުން އިސްތިއުނާފު ކުރަނީ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ބާވީސްވަނަ ބާބު "ވަގުތީ ފަރުވާއާއި ރައްކާތެރިކަމުގެ އަމުރު" ގެ ދަށުން ނެރޭ ވަގުތީ ފަރުވާގެ އަމުރަކާ ގުޅިގެން ކަމަށްވާނަމަ، މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކޮށްފައިވާކަން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަކަށް ކޯޓުން އަންގާތާ 3 (ތިނެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ހުށަހަޅާ އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ، މައި އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ބަލައިގަތުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، އެ މައްސަލަ ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނީ، އިތުރު ފީއެއް ނެގުމަކާ ނުލައި، މައި އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައިގެ ތެރެއިންނެވެ.
މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ އިސްތިއުނާފީ މައްސަލައެއް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓަރީވުމާއެކު، ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް، އެ ހުށަހެޅުނު މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެހެން ފަރާތްތަކަށް ކޯޓުން އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ އިތުރު އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމާ ހާލަތުގައި، ބަލައިނުގަތުމަށް ފެންނަ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ އެކަމާ ގުޅޭ އެންމެ ފަހުގެ ނިންމުންކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފު މައްސަލައާމެދު އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން އެދެވިދާނެ ކަންކަން]
އިސްތިއުނާފުކުރާ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފައިވާކަން ނުވަތަ އިސްތިއުނާފުކުރާ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފައިވަނިކޮށް އިތުރު އިސްތިއުނާފު މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފައިވާކަން އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން އަންގާތާ 20 (ވިހި) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 287 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމަކަށް އެދި، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. މިފަދަ ހުށަހެޅުމަކަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ސުޕްރީމް ކޯޓުން ވަކިގޮތެއް ކަނޑައެޅެންދެން އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ކުރިޔަށް ނުގެންގޮސް ފަސްކުރަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން ފަސްކުރެވޭނީ، ގިނަވެގެން 20 (ވިހި) ދުވަހުގެ މުއްދަތަށެވެ.
އިސްވެދިޔަ ގޮތަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް ބެލުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަމިއްލަ އިސްނެގުމުގެ މަތީން މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުން އެކަމަށް ޖަވާބުދާރީވުމަށް މަދުވެގެން 20 (ވިހި) ދުވަހުގެ މުއްދަތެއް ދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފު މައްސަލައާ ގުޅިގެން ފިޔަވަޅު އަޅައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާމެދު ނިންމާ ނިންމުން، މައްސަލައާ ގުޅިގެން ފިޔަވަޅު އަޅައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ އެކަމާ ގުޅޭ އެންމެ ފަހުގެ ނިންމުންކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ މައްސަލަތަކާމެދު ޢަމަލުކުރާނެގޮތް]
ޤާނޫނެއްގައި ނުވަތަ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ގަވާއިދުގައި ނުވަތަ މި ގަވާއިދުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލަތައް ބަލައިގަތުމާ މެދު ގޮތެއް ނިންމާނީ ރަޖިސްޓްރާއެވެ. މައްސަލައިގެ އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމާމެދު ރަޖިސްޓްރާ ނިންމާ ގޮތް، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ތާރީޚުން ފެށިގެން، ގިނަވެގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ.
ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައަޅައިފައި ނުވާނަމަ، އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ މައްސަލައެއް ބަލައިގަތުމާމެދު ރަޖިސްޓްރާ ގޮތެއް ނިންމާނީ، އަޑުއެހުމަކާ ނުލައެވެ.
އިސްތިއުނާފުގެ މައްސަލަ ބަލައިގަތުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމުމުން، އެ މައްސަލައެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓަރީ ކުރެވޭނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފީ ދެއްކުމުންނެވެ.

[ރަޖިސްޓްރާގެ ނިންމުން]

[ރަޖިސްޓްރާގެ ނިންމުމެއް އަލުން ބަލަން އެދި ހުށަހެޅުން]
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއް ބަލައިނުގަތުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓްރާ ނިންމައިފިނަމަ، އެ ނިންމުމެއް ނިންމާ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ ނިންމުން އަލުން ބަލައިދިނުމަށް އެދި ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ރަޖިސްޓްރާގެ ނިންމުން އަލުން ބަލައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.

[މައްސަލަ ރަޖިސްޓަރީވުން]

[މައްސަލަ ރަޖިސްޓަރީވުމުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ކަންކަން]
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަ ރަޖިސްޓަރީވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރަންވާނެއެވެ.
މައްސަލަ ބަލައިގަތްކަން، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް ލިޔުމުން އެންގުން؛
ދަޢުވާއަށް ލިޔުމުން ޖަވާބު ދިނުމަށް މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތްތަކަށް އެންގުން؛
މައްސަލަ ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓަރީ ވެފައިވާކަން ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ވެބްސައިޓުގައި ޝާއިޢުކުރުން.
މައްސަލައިގެ ޖަވާބު ލިޔުމުން ހުށަހެޅުމަށް ޓަކައި މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތަށް ނުވަތަ ފަރާތްތަކަށް، މަދުވެގެން 20 (ވިހި) ދުވަހުގެ ފުރުޞަތު ކޯޓުން ދޭންވާނެއެވެ. މިގޮތުން މައްސަލައިގެ ޖަވާބު ހުށަހަޅާނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި އެހެން ބަޔާންކޮށްފައި އޮތް ނަމަވެސް، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނަކުން ވަކި މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނިންމުމަށް ކަނޑައަޅާ މައްސަލަތަކާއި، މައްސަލައިގެ ބާވަތުން ނުވަތަ މައްސަލައިގެ ބާވަތަށް ބަލައި އަވަހަށް ނިންމަންޖެހޭ މައްސަލައެއްކަމަށް މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހުން ކަނޑައަޅާ މައްސަލަތަކުގައި، އެ މަޖިލީހުން ކަނޑައަޅާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ޖަވާބު ހުށަހެޅުމަށް އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[މައްސަލައިގެ ޖަވާބު ހުށަހަޅައިފައި ނުވުން]
މައްސަލައިގެ ޖަވާބު ހުށަހެޅުމުން، ނުވަތަ އެކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައެޅި މުއްދަތުގައި މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތުން ނުވަތަ ފަރާތްތަކުން މައްސަލައިގެ ޖަވާބު ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅައިފައި ނުވާނަމަ، އަންނަނިވި ދެގޮތުންކުރެ ގޮތަކަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަންކުރަންވާނެއެވެ.
މައްސަލައިގެ އަޑުއެހުން ބާއްވަން ތާވަލުކޮށްފައިވާ ތާރީޚު މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް އެންގުން؛ ނުވަތަ އިބްތިދާއީ ބައްދަލުވުމެއް ބާއްވަން ކަނޑައަޅާނަމަ، އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމެއް ބާއްވާނެ ތާރީޚެއް، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް އެންގުން.

[އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން]

[މައްސަލައިގެ އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުން]
މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ބާއްވާ އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގެ މަގުސަދަކީ އަންނަނިވި ކަންކަމާމެދު ގޮތްތަކެއް ކަނޑައެޅުމެވެ.
މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ޚަޞްމުން އެދިގެން މައްސަލަ އަވަހަށް ކުރިޔަށްގެންދިޔުމަށް.
މައްސަލަ ހިންގުމަށް ފަސޭހަކުރުމަށް ޓަކައި، އެ މައްސަލައިގައި ޚުޞޫމަތް އުފެދިފައިވާ ނުކުތާތަކަކީ ކޮބައިކަން ނުވަތަ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ކަންކަމަކީ ކޮބައިކަން ދެނެގަތުމަށް.
އަވަސްގޮތެއްގައި ޝަރީޢަތް ކުރިޔަށް ގެންދެވޭނެ ގޮތަކާ މެދުގައި ޚަޞްމުންނާ މަޝްވަރާކޮށް ގޮތްތަކެއް ކަނޑައެޅުމަށް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ގޮތުގެ މަތީން މަޢުލޫމާތު ސާފުކުރުމަށްފަހު، ނުވަތަ މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ހުށަހަޅައިފައިވާ ޤާނޫނީ ނުކުތާތަކަށް ބިނާކޮށް، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ކަންކަމަކީ ކޮބައިކަން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. މިގޮތުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ކަންކަން ކަނޑައަޅަންވާނީ، މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފޯމުގައި ހުށަހަޅައިފައިވާ ހުރިހާ މައިގަނޑު ޤާނޫނީ ނުކުތާތަކަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެ ގޮތަށް، އަދި ހުށަހަޅައިފައިވާ ނުކުތާތަކުގެ އިމުން ބޭރުނުވާނެ ގޮތަކަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، ރައްދު އިސްތިއުނާފެއް ނުވަތަ އިތުރު އިސްތިއުނާފެއް، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ހުށަހަޅައިފައިވާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމަންޖެހޭ ކަންކަން ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ރައްދު ނުވަތަ އިތުރު އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް ވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބާއްވާ އަޑުއެހުމުގައި، މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުން އެ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ފާހަގަކުރަން ބޭނުންވާ ނުކުތާތައް ފާހަގަކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހު، މައްސަލައާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅަންޖެހޭނެ ލިޔުންތަކާއި ބާއްވަންޖެހޭނެ އަޑުއެހުންތަކުގެ އަދަދާއި ވަގުތުދޭނެ މިންވަރު ކޯޓަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާ ނިންމުންތަކަކީ، އެ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުން ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމު ނިންމުންތަކެކެވެ.
އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމާއި މައްސަލައިގެ ފުރަތަމަ އަޑުއެހުން އެއް ދުވަހެއްގައި ބޭއްވޭ އެއް މަޖިލީހެއްގައި ކުރިޔަށް ގެންދިއުމުގެ އިޚްތިޔާރު، މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލީހަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އައު ވާޤިޢާއާއި ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން]
އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިވާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން އެއްވެސް އައު ވާޤިޢާއެއް ނުވަތަ ހެއްކަކަށް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ، އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައި އެކަންޏެވެ.
އައު ވާޤިޢާއެއް ނުވަތަ ހެއްކެއް ލިބުމުން ވަގުތުން ހުށަހަޅައިފައިވުން.
އެންމެ ފަރުވާތެރިކަމާ އެކުގައި މަސައްކަތްކޮށްފައި އޮތް ނަމަވެސް، ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އެ ވާޤިޢާތަކާއި ހެކި ހުށަހެޅިފައި ނުވުން.
އެ ވާޤިޢާތަކާއި ހެއްކަކީ މައްސަލައިގެ ނިންމުމަށް އޭގެ ސަބަބުން އެކަށީގެންވާ ބޮޑު ބަދަލެއް އަތުވެދާނެ ވާޤިޢާއެއް ނުވަތަ ހެއްކެއް ކަމުގައިވުން.

[ޝަރީޢަތް ހިންގުމާއި ޙުކުމްކުރުން]

[ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ލިޔެކިޔުންތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބެލުން]
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޑުއެހުންތަކުގައި ޚަޞްމުންގެ ފަރާތުން ވާހަކަ ދައްކަންވާނީ، އެ ފަރާތްތަކުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ލިޔުމުން ހުށަހަޅައިފައިވާ ބަޔާންތަކުގައިވާ ކަންކަމަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ.

[ގުޅުންހުރި ދެ ޤަޟިއްޔާ]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދެ ޤަޟިއްޔާއަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަޒަރުގައި ގުޅުންހުރި ދެ ދަޢުވާއެއް ނުވަތަ ދެ މައްސަލައެއް ޝާމިލުވާ ދެ ޤަޟިއްޔާ ކަމުގައި ވާނަމަ، ދެ ޤަޟިއްޔާ ބަލާނޭ ތަރުތީބު ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ދެ ޤަޟިއްޔާ އެކީ ޙުކުމްކުރުން]
އަންނަނިވި ހާލަތްތަކުގައި، ދެ ޤަޟިއްޔާއަކުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދެ މައްސަލައެއް ނުވަތަ ދެ ދަޢުވާއެއް ބަލައި ޙުކުމްކުރަންވާނީ، ދެ ޤަޟިއްޔާ އެއްކޮށް، އެކުއެކީގައެވެ.
ދެ ދަޢުވާގައި ނުވަތަ ދެ މައްސަލައިގައި ވެސް ހިމެނޭ ސުވާލަކީ އެއް ސުވާލެއް ކަމަށްވުން؛ ނުވަތަ އެއް ޤަޟިއްޔާގައި ކުރާ ޙުކުމުން އަނެއް ޤަޟިއްޔާގެ ޙުކުމަށް އަސަރުކުރާނެނަމަ، ނުވަތަ އެއް މައްސަލަ ނިމުމުން އަނެއް މައްސަލަވެސް ނިމޭނެ ކަމަށްވާނަމަ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހާލަތުގައި މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ނުވަތަ މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ރުހުން އޮންނާކަށެއް ނުޖެހޭނެއެވެ.

[މައްސަލަ ނިންމާނެ މުއްދަތު]
ޤާނޫނެއްގައި އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައަޅައިފައި ނުވާނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތައް އެ މައްސަލަތަކުގެ އަޑުއެހުންތައް ނިމޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 2 (ދޭއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިންމަންވާނެއެވެ. ނަމަވެސް މަޤުބޫލު ސަބަބެއް މެދުވެރިވެގެން އެފަދަ މައްސަލައެއް 2 (ދޭއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިންމެން ނެތްނަމަ، ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރަށް ލިޔުމުން އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.

[އިސްތިއުނާފުކުރުމުން ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުން ފަސްނުވުން]
ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓެއްގެ ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލެއްގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފު ކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ނިންމުމެއްގެ ޤާނޫނީ ނަތީޖާ ނުވަތަ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުން ފަސްވެގެނެއް ނުދާނެއެވެ. ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ކޯޓެއްގެ ޙުކުމް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލެއްގެ ނިންމުން ތަންފީޒުކުރުން ފަސްކުރަން ޚަޞްމަކު އެދޭނަމަ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ ފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމެއް ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ލިބޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން ގިނަވެގެން 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ.

[ޙުކުމް ނުވަތަ އަމުރު ރައްދުކުރުން]
އެ މީހަކީ މައްސަލައިގެ ޚަޞްމަކަށް ނުވިނަމަވެސް، ޙުކުމުގައި ނުވަތަ އަމުރުގައިވާ ކަމެއްގެ ސަބަބުން އެ މީހެއްގެ ޙައްޤަކަށް އަސަރުކޮށްފާނޭ ކޮންމެ މީހަކަށް ޙުކުމުގެ ކޮޕީއެއް ނުވަތަ އަމުރުގެ ކޮޕީއެއް، އެކަމަށް އެދުނު ކޮންމެ ފަރާތަކަށް، ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ވެސް ރައްދުކުރުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޚަރަދު ދެއްކުން ފަސްކުރުމަށް އެންގުން]
މައްސަލައެއް އިސްތިއުނާފު ކުރެވިއްޖެނަމަ، އެ މައްސަލަ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމަންދެން ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ދެއްކުން ފަސްކުރުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު، ސުޕްރީމް ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. މިފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާނަމަ، އެ ކަމެއް ހުށަހަޅާނީ، އެކަމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ ފޯމުންނެވެ.

[ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު]

[ޝަރީޢަތުން ޚަރަދު ނަގައިދިނުން]
ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނިންމާ މައްސަލައެއްގައި، ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ފަންސަވީސްވަނަ ބާބުގެ ދަށުން ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ނަގައިދިނުމަށް ނިންމާނަމަ، އެ މައްސަލައިގައި ޚަރަދު ނަގައިދިނުމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ގޮތް، މައްސަލަ ނިމުނު ގޮތުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީން ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ނަގައިދިނުމަށް ނިންމައިފިނަމަ، ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ނަގައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެ މައްސަލައެއް ނިންމި ތާރީޚުން ފެށިގެން 15 (ފަނަރަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި އެ މައްސަލަ ބެލި ކޯޓަށެވެ.

[އެހެނިހެން ކަންކަން]

[މުއްދަތު ގުނުން]
މި ގަވާއިދުގެ ބޭނުމަށް ޓަކައި މުއްދަތު ގުނުމުގައި ޢަމަލުކުރާނީ، އަންނަނިވި ގޮތުގެ މަތީންނެވެ.
ވަކި ކަމެއް ކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތު ގުނުމުގައި، އެ މުއްދަތު ފެށޭ ދުވަހާއި ނިމޭ ދުވަހެއް ނުހިމެނޭނެއެވެ.
7 (ހަތެއް) ދުވަހަށްވުރެ ކުރު މުއްދަތެއް ގުނުމުގައި، އެ 7 (ހަތެއް) ދުވަހުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ރަސްމީ ބަންދު ދުވަހެއް ހިމެނޭނަމަ، އެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި އެ ބަންދު ދުވަހެއް ނުހިމެނޭނެއެވެ.
7 (ހަތެއް) ދުވަހަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތު ގުނުމުގައި، އެ ކަމެއް ކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތައް ހިމެނޭނެއެވެ.
ވަކި ކަމެއް ކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތު ގުނުމުގައި އެ ކަމެއް ކުރުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ މުއްދަތު ނިމޭ ދުވަސް ދިމާވަނީ ރަސްމީ ބަންދު ދުވަހަކާ ކަމުގައި ވާނަމަ، ދެން އެންމެ އަވަހަށް ކޯޓުގެ މަސައްކަތް ފެށޭ ރަސްމީ ދުވަހެއްގައި އެ ކަމެއް ކުރުމުން، އެ މުއްދަތުގައި އެ ކަމެއް ކުރެވުނީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.

[ރަޖިސްޓަރީ ހުޅުވިފައި ހުންނަ ގަޑި]
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ރަޖިސްޓަރީ ހުޅުވިފައި ހުންނާނީ، ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތައް ފިޔަވައި، އާދީއްތަ ދުވަހުން ފެށިގެން ބުރާސްފަތި ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް، ރަސްމީ ގަޑީގައެވެ.
ކޯޓުން އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑައަޅައިފައި ނުވާނަމަ، މި ގަވާއިދުގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކާއި ލިޔެކިޔުމަކީ އެ ދުވަހު ކޯޓަށް ރަސްމީކޮށް ލިބިފައިވާ ލިޔެކިޔުމެއް ކަމަށް ބަލައިގެން ފިޔަވަޅުއަޅާނީ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ވެސް ރަސްމީ ގަޑީގައި އެ ލިޔުމެއް ކޯޓަށް ލިބިފައިވާނަމައެވެ.

[ޖަދުވަލުތައް]
މި ގަވާއިދާ އެކުގައިވާ ޖަދުވަލުތަކަކީ މި ގަވާއިދުގެ ބައެކެވެ.

[ގަވާއިދުގައި ނެތް ކަމެއް ދިމާވުން]
މި ގަވާއިދުގައި ނެތްކަމެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ، އެ ކަމަކާމެދު ޢަމަލުކުރާނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ މަތީންނެވެ.

[ގަވާއިދު ނުހިނގާނެ މައްސަލަތައް]
ޤާނޫނުއަސާސީން ނުވަތަ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނަކުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި ބެލުމަށް ކަނޑައަޅައިފައިވާ މައްސަލަތަކަށް މި ގަވާއިދެއް ނުހިނގާނެއެވެ.

[ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ގަވާއިދަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، 16 ޖޫން 2022 އިން ފެށިގެންނެވެ.

[ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަށް ދީފައިވާ ބާރުތަކުގެ ތަފުސީލު]