ޓްރޭޑްމާރކްގެ ޤާނޫނު
(19/2025)

[ފެށުން]

[ތަޢާރުފާއި ނަން]
މިއީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޓްރޭޑްމާރކާއި އެއާގުޅޭ އެހެނިހެން ޙައްޤުތައް ޙިމާޔަތްކޮށް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ނިޒާމެއް އެކަށައަޅައި، އެ ޙައްޤުތައް ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ގޮތުން އެޅޭނެ ފިޔަވަޅުތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނެވެ.
މި ޤާނޫނަށް ކިޔާނީ، "ޓްރޭޑްމާރކްގެ ޤާނޫނު" އެވެ.

[މަޤްޞަދު]
މި ޤާނޫނުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދުތައް ތިރީގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެވަނީއެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގައި އުފެއްދުންތެރިންނާއި ފަންނުވެރިންނަށް ފަހި މާޙައުލެއް ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ޓްރޭޑްމާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމާގުޅޭ ނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށް، ކަމާގުޅޭ މައިގަނޑު އުސޫލުތައް ކަނޑައެޅުން؛
ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭ ޓްރޭޑްމާރކާއި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިނުވާ ޓްރޭޑްމާރކާ ގުޅިގެން، ޓްރޭޑްމާރކަށާއި އޭގެ ވެރިފަރާތްތަކަށް ލިބިގެންދާނެ ޙައްޤުތަކުގެ ދާއިރާ ބަޔާންކުރުން؛
ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ފަރާތްތަކާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅޭނެ އުސޫލުތަކާއި ޙައްޤު ގެއްލޭ ފަރާތްތަކަށް ލިބިދެވޭނެ ފަރުވާ ކަނޑައެޅުން.

[ޓްރޭޑްމާރކާއި އެއާގުޅޭ ޙައްޤުތައް]

[ޓްރޭޑްމާރކް]
މި ޤާނޫނުގައި "ޓްރޭޑްމާރކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެއް ފަރާތެއްގެ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތްތައް އަނެއް ފަރާތެއްގެ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތްތަކާ ތަފާތުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ލިބިފައިވާ ކޮންމެ ނިޝާނަކަށެވެ. ވަކިން ޚާއްޞަކޮށް، އަމިއްލަ ނަން، ނުވަތަ އަކުރު، ނުވަތަ ނަންބަރު، ނުވަތަ ފިގަރެޓިވް އެލެމެންޓްތައް އަދި ކުލަތަކުގެ ތަފާތު އެތުރުންތަކުގެ އިތުރުން އެފަދަ ނިޝާންތަކުގެ ތަފާތު އެތުރުންތަކަށެވެ.

[ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤުތައް ކަށަވަރުކުރުން]
ޓްރޭޑްމާރކަކާ ގުޅިގެން އެކްސްކްލޫސިވް ޙައްޤު ލިބިދެވޭނީ، މި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމުންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭނީ، އެ މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ޞައްޙަ ހުށަހެޅުމެއް އެންމެ ފުރަތަމަ ފުރިހަމަކުރާ ފަރާތަކަށް، ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤެއް އުފަންވެފައިވާކަން އެންމެ ފުރަތަމަ ސާބިތުކޮށްދެވޭ ފަރާތަކަށެވެ.

[ރަޖިސްޓަރީކުރުމުން ލިބިދެވޭ ޙައްޤުތައް]
އެއްވެސް ފަރާތަކުން، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދަ ހޯދުމަކާ ނުލައި، އެ މާރކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރު ނިޝާނެއް، އެ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދަލާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރު މުދަލެއްގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ވިޔަފާރީގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން އޮޅުންއެރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނަ ޙާލަތްތަކުގައި، އެފަދައިން އެ ނިޝާނެއް ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ފުރިހަމަ ޙައްޤު، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނިޝާނެއް އެހެން ފަރާތަކުން ބޭނުންކުރަނީ، އެ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ސީދާ އެއްގޮތް މުދަލަކާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކާ ގުޅޭގޮތުން ކަމަށްވާނަމަ، އެކަމުގެ ސަބަބުން އޮޅުންއެރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
އެއްވެސް ފަރާތަކުން، މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދަ ހޯދުމަކާ ނުލައި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މަޝްހޫރު މާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރު ނިޝާނެއް ބޭނުންކުރަމުންދަނީ އެ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ އެއްގޮތް ނޫން ނުވަތަ އެއްވައްތަރު ނޫން މުދަލަކާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކާ ގުޅޭގޮތުން ކަމަށް ވީނަމަވެސް، އެ ނިޝާން ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ގުޅުމެއް އޮތްކަން ދައްކުވައިދޭ ކަމުގައިވާނަމަ، އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ފަރާތަށް ނުވަތަ އެ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތަށް ގެއްލުމެއް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްނަމަ، އެފަދައިން އެ ނިޝާނެއް ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ފުރިހަމަ ޙައްޤު، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ރަޖިސްޓަރީކުރުމުން ލިބިދޭ ޙައްޤުތަކުގެ ދާއިރާ]
ޓްރޭޑްމާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ ސަބަބުން މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލިބިދޭ ޙައްޤުތައް، އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމަށް ބޭނުމެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކްގެ ދަށުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބާޒާރަށް ނެރެފައިވާ މުދަލަކާ ގުޅޭގޮތުން، އެ މުދަލެއް ބާޒާރަށް ނެރުމަށްފަހު އެ މުދަލަކަށް ބަދަލެއް ގެނެސްފައިނުވާހާ ހިނދަކު، ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދީފައިނުވާހާ ހިނދަކު، އެހެން ފަރާތަކުން، އެ މާރކްގެ ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް؛
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކް ޖަހާފައިވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކީ، އެ މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތް ނުވަތަ މާރކެއްގެ ލައިސަންސް އޮތް ފަރާތެއްގެ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްކަން ތެދުވެރިކަމާއެކު ދެއްކުމުގެ މަޤްޞަދުގައި، އެހެން ފަރާތަކުން، އެ މާރކްގެ ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް؛
މުދަލެއްގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ބާވަތް ނުވަތަ ފެންވަރު ނުވަތަ މިންވަރު ނުވަތަ އަގު، ނުވަތަ މުދަލެއް އުފައްދާފައިވާ ނުވަތަ ސަޕްލައިކޮށްފައިވާ ވަގުތު، ނުވަތަ ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދެވުނު ވަގުތު، ނުވަތަ އެނޫންވެސް މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ސިފަތަކާ ގުޅުންހުރި ފާހަގަތައް ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް؛
މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ބޭނުން ދޭހަކޮށްދިނުމުގެ ގޮތުން ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއް ކޮންމެހެން ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ޙާލަތްތަކުގައި، އަދި ޚާއްޞަކޮށް އެކްސެސަރީޒް އަދި ސްޕެއަރޕާޓްސްއާ ގުޅޭގޮތުން އެކަން ކުރަންޖެހޭ ޙާލަތްތަކުގައި، އެހެން ފަރާތަކުން އެ މާރކްގެ ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް؛
މީހެއްގެ ނަން، ނުވަތަ އެޑްރެސް، ނުވަތަ އެ މީހެއްގެ ވިޔަފާރިކުރާ ތަނުގެ ނުވަތަ މުދަލާއި ޚިދުމަތްތައް އުފައްދާ ނުވަތަ ޑިސްޓްރިބިއުޓްކޮށްދޭ ތަނުގެ ނަން ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް ނުވަތަ އެ މީހެއްގެ ވިޔަފާރި ކުރިން ހިންގި އެހެން މީހެއްގެ އެފަދަ އެއްޗެއް ނުވަތަ ތަނެއް ބޭނުންކުރުން ހުއްޓުވުމަށް.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުން ފެށިގެން (5) ވަނަ ނަންބަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރި ނަންބަރުތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތައް ހަނިވެގެންދާނީ، އެކަންކަމަކީ އެ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ އަސްލާމެދު އޮޅުން ނާރާގޮތަށް، ތެދުވެރިކަމާއެކު ކުރެވޭ ކަންކަން ކަމުގައިވާނަމައެވެ.

[ޓްރޭޑްމާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުން އެއްވަނަ ބައި – ރަޖިސްޓަރީކުރުމާބެހޭ ޢާންމު އުސޫލުތައް]

[ޓްރޭޑްމާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރަން އެދި ހުށަހެޅުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު، ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ގޮތުގައި އެއްވެސް ނިޝާނެއް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވޭނީ، މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
ޓްރޭޑްމާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދޭ ފަރާތަކުން އެކަމަށް އެދި ހުށަހަޅާނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ މަޢުލޫމާތާއި ލިޔެކިޔުމާއެކު، ކަނޑައެޅިފައިވާ ފޯމު މެދުވެރިކޮށް ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީއަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާއިރު، އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތާއި ތަކެތި ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ ނަމާއި އެޑްރެސް؛
ހުށަހަޅާ ފަރާތަކީ އެހެން ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ފަރާތުގެ ޤައުމީ ނިސްބަތް، އަދި އެ ފަރާތުން އެހެން ޤައުމެއްގައި ދިރިއުޅުން ބިނާކޮށްފައިވާނަމަ އެ ޤައުމެއްގެ ނަން، އަދި އެ ފަރާތުން އެހެން ޤައުމެއްގައި އިންޑަސްޓްރިއަލް ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ މަރުކަޒެއް ޤާއިމުކޮށް ހިންގަމުންދާނަމަ އެ ޤައުމެއްގެ ނަން؛
ހުށަހަޅާ ފަރާތަކީ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞެއްނަމަ، އެ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞުގެ ޤާނޫނީ ޠަބީޢަތާއި އެ ޝަޚްޞު ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޤައުމު، އަދި، އެ ޝަޚްޞެއް ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވަނީ އެ ޤައުމެއްގެ ވަކި ސަރަޙައްދެއްގައި ހިނގާ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ކަމަށްވާނަމަ އެ ސަރަޙައްދެއްގެ ނަން؛
ހުށަހަޅާ ފަރާތް ތަމްސީލުކުރުމަށްޓަކައި މީހަކު ޢައްޔަންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ފަރާތެއްގެ ނަމާއި އެޑްރެސް؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތޭ، މާރކްގެ ގްރެފިކް ރެޕްރެޒެންޓޭޝަންތައް؛
މާރކަކީ އެ ބާވަތުގެ މާރކެއްގައި ހުންނަންޖެހޭނެ ކަމުގައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ވަކި ޝަރުޠުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ބާވަތުގެ މާރކެއްނަމަ، އެ މާރކަކާ ގުޅިގެން އެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާކަން އަންގައިދޭ ބަޔާނެއް؛
މާރކްގެ ޚާއްޞަ ސިފައެއްގެ ގޮތުގައި އެ މާރކްގެ ކުލަ ކަނޑައަޅަން ބޭނުންވާ ކަމަށްވާނަމަ، އެކަން އަންގައިދޭ ބަޔާނެއް؛
މާރކްގެ ނުވަތަ މާރކާ ގުޅުންހުރި ބައިތަކުގެ އިނގިރޭސި ނުވަތަ ދިވެހި ތަރުޖަމާ؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ ތަފްޞީލުތައް ހިމެނޭގޮތުން، މާރކް ބޭނުންކުރަން ޤަޞްދުކުރާ މުދަލާއި ޚިދުމަތްތަކުގެ ލިސްޓެއް؛
ރަޖިސްޓްރޭޝަން ފީ؛
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެނޫންވެސް މަޢުލޫމާތު ނުވަތަ ލިޔެކިޔުން.

[ފައިލްކުރި ތާރީޚު]
މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށްޓަކައި ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމެއްގައި އަންނަނިވި ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުން ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހެޅޭ ތާރީޚަކީ މި ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި އެ ހުށަހެޅުން ފައިލްކުރި ތާރީޚު ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރަން އެދޭކަން އެނގޭފަދަ ހުށަހެޅުމަކަށްވުން؛
ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާ ފަރާތަކީ ކާކުކަން އެ ހުށަހެޅުމުން އެނގެން އޮތުން؛
ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާ ފަރާތާ ނުވަތަ އެ ފަރާތް ތަމްސީލުކުރަން ކަނޑައަޅާފައިވާ ފަރާތަކާ ގުޅޭނޭގޮތް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހުށަހެޅުމަކަށްވުން؛
ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާ މާރކަކީ ކޮބައިކަން ސާފުކޮށް ދައްކުވައިދޭ ހުށަހެޅުމަކަށްވުން؛
ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާ މާރކް ބޭނުންކުރަން ޤަޞްދުކުރާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތްތައް ލިސްޓުކޮށްފައި އޮތުން.

[ބޭރު ޤައުމެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވުމުގެ ސަބަބުން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު]
ޕެރިސް ކޮންވެންޝަންގެ ނުވަތަ ވަރލްޑް ޓްރޭޑް އޯގަނައިޒޭޝަންގެ މެންބަރު ޤައުމެއްގައި، ކަމާބެހޭ ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށްޓަކައި ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައިވާ ފަރާތަކުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަމަ އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ޙާލަތުގައި، އަދި އެ މާރކް ބޭނުންކުރެވޭނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކީ، އެ ބޭރު ޤައުމަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުދަލާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ސީދާ އެއްގޮތް މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއް ކަމުގައިވާނަމަ، ބޭރު ޤައުމަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާފައިވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތަށް، އެ މާރކް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދޭނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގައި އެކަން ބަޔާންކޮށް، ކުރިން ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ޤައުމާއި ހުށަހެޅުނު ތާރީޚު ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދިފައިވާނަމަ، މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާތާ 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތުން އަންނަނިވި މަޢުލޫމާތާއި ތަކެތި ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
ކުރީގެ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުނު ބޭރު ޤައުމުގެ އިދާރާއިން އަސްލާ އެއްގޮތްކަމުގެ ތައްގަނޑު ޖަހާފައިވާ، އެ ހުށަހެޅުމުގެ ކޮޕީއެއް؛
އެ ހުށަހެޅުމަކީ އިނގިރޭސި ބަސް ފިޔަވައި އެހެން ބަހަކުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމެއްގެ އިނގިރޭސި ތަރުޖަމާ؛ އަދި ކުރީގެ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅުނު ބޭރު ޤައުމުގެ އިދާރާއިން ދޫކޮށްފައިވާ، އެ ހުށަހެޅުން ފައިލްކުރި ތާރީޚު އަންގައިދޭ ސެޓިފިކެޓެއް.
މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކާއެކު މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމުގެ ނަތީޖާއަކަށްވާނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ ފައިލްކުރި ތާރީޚަކީ އެ ފަރާތުން ބޭރު ޤައުމުގައި ކުރިން ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުން ފައިލްކުރި ތާރީޚު ކަމުގައި ކަނޑައެޅިގެންދިޔުމެވެ.

[މައުރަޒެއްގައި ދައްކާލުމުގެ ސަބަބުން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު]
ރަސްމީ މައުރަޒެއްގައި ނުވަތަ ރަސްމީ ގޮތުން ބަލައިގަނެފައިވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މައުރަޒެއްގައި، ވަކި މާރކެއްގެ ދަށުން މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއް ދައްކާލާފައިވާ ފަރާތެއް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތް މައުރަޒުގައި ފުރަތަމަ ދައްކާލާފައިވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތަށް، އެ މާރކް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދޭނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގައި އެފަދައިން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން، އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދިފައިވާނަމަ، މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާތާ 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައި މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތް މައުރަޒެއްގައި ދައްކާލާފައިވާކަމުގެ ހެކި ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކާއެކު މި މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމުގެ ނަތީޖާއަކަށްވާނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ ފައިލްކުރި ތާރީޚަކީ އެ ފަރާތުން އެ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތް މައުރަޒުގައި ފުރަތަމަ ދައްކާލާފައިވާ ތާރީޚު ކަމުގައި ކަނޑައެޅިގެންދިޔުމެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގައި އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤުގެ މުއްދަތު އިތުރުވެގެންނެއް ނުދާނެއެވެ.

[ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމުގެ ޝަރުޠުތަކާއި އިޖުރާއަތުތައް]

[ހުށަހެޅުމުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ކަންކަން ފުރިހަމަވެފައިވޭތޯ ބެލުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމުން އަންނަނިވި ކަންކަން ރަޖިސްޓްރާރ ބަލަންވާނެއެވެ.
ހުށަހެޅުން ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހެޅި ތާރީޚަކީ މި ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފައިލްކުރި ތާރީޚުގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ހުށަހެޅުމެއްތޯ ބެލުން؛
މި ޤާނޫނުގެ 7 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޝަރުޠުތައް ހުށަހެޅުމުގައި ފުރިހަމަވެފައިވޭތޯ ބެލުން؛
ހުށަހެޅުމަކީ މި ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ބޭރު ޤައުމެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާފައިވުމުގެ ސަބަބުން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމުގައި އެ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވޭތޯ ބެލުން؛ އަދި ހުށަހެޅުމަކީ މި ޤާނޫނުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން މައުރަޒެއްގައި ދައްކާލުމުގެ ސަބަބުން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމުގައި އެ މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވޭތޯ ބެލުން.
ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރ ބަލާ ބެލުމުގައި، އެ ހުށަހެޅުމުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަނުވާ ކަމަށް ފާހަގަކުރެވިއްޖެނަމަ، އަންނަނިވި ގޮތުގެމަތިން އެ ހުށަހެޅުން އިޞްލާޙުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު، އެ ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ރަޖިސްޓްރާރ ދޭންވާނެއެވެ.
ހުށަހެޅި ފަރާތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ދިރިއުޅޭ ފަރާތެއްނަމަ 1 (އެކެއް) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތެއް؛ އަދި ހުށަހެޅި ފަރާތަކީ ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ދިރިއުޅޭ ފަރާތެއްނަމަ، 2 (ދޭއް) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތެއް.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅުން އިޞްލާޙުކުރުމަށް ދެވޭ މުއްދަތުގައި، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިނުވާނަމަ ބަލާނީ، އެ ހުށަހެޅުމަކީ ފައިލްކޮށްފައިނުވާ ހުށަހެޅުމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅުން އިޞްލާޙުކުރުމަށް ދެވޭ މުއްދަތުގައި މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމަކީ ކުރިއަށްގެންދަން ބޭނުންނުވާ ހުށަހެޅުމެއް ކަމުގައި ކަނޑައަޅައި، އެކަން ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (4) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރ ބަލާ ބެލުމުގައި، ބޭރު ޤައުމެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާފައިވުމުގެ ސަބަބުން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދި ނުވަތަ މައުރަޒެއްގައި ދައްކާލުމުގެ ސަބަބުން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްގައި އެކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވެފައިނުވާނަމަ ބަލާނީ، އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ހޯދުމަށް އެދިފައިނުވާ ކަމުގައެވެ.

[ހުށަހެޅުން ޝާއިޢުކުރުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޓްރޭޑްމާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، މި ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވެފައިވާކަމަށް ރަޖިސްޓްރާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ރަޖިސްޓްރާރ އެ ހުށަހެޅުން ޢާންމުކޮށް ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް އިޢުތިރާޟުކުރުން]
ޓްރޭޑްމާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރަން އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއް މި ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝާއިޢުކުރެވޭތާ 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި، މި ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުންކުރެ ޙާލަތެއްގެ ދަށުން އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ނޯޓިހެއް، އިޢުތިރާޟުކުރާ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމާއެކު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
އެއްވެސް ފަރާތަކުން މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ނޯޓިހެއް ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރ ކަނޑައަޅާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، އިޢުތިރާޟުކުރާ ފަރާތުން، އެ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ އިޢުތިރާޟުގައި ހިމެނޭ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތާއި، ކަމާގުޅޭ ހެއްކާއި އެ ފަރާތުގެ ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމާ ގުޅޭގޮތުން އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ނޯޓިހެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހުށަހެޅުމާއެކު، އެފަދަ ނޯޓިހެއް ހުށަހަޅާފައިވާކަން މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ރަޖިސްޓްރާރ އަންގައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ނޯޓިހަށް އެ ފަރާތުން ދޭން ބޭނުންވާ ރައްދެއް 3 (ތިނެއް) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ރަޖިސްޓްރާރ ދޭންވާނެއެވެ.
މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހެޅި ފަރާތުން އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ނޯޓިހަށް ރައްދު ދީފައިވާނަމަ، އެ ރައްދުގެ ކޮޕީއެއް އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ނޯޓިސް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ދީ، ހުށަހަޅާފައިވާ ކަންކަން އަނގަބަހުން ހުށަހެޅުމަށް ދެ ފަރާތުންކުރެ ފަރާތަކުން އެދޭނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ފުރުޞަތު ރަޖިސްޓްރާރ ދޭންވާނެއެވެ.
[ޓްރޭޑްމާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް ޤާނޫނު މަނާކުރާ ޙާލަތްތައް] އަންނަނިވި ބާވަތުގެ ނިޝާންތައް ޓްރޭޑްމާރކްގެ ގޮތުގައި އެއްވެސް ޙާލެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީގެން ނުވާނެއެވެ.
ފާހަގަކުރެވޭ ވަކި ޚާއްޞަވާ ސިފައެއް އެ ނިޝާނުގައި ނެތުން؛
އެ ނިޝާނުގައި އެކުލެވޭ ހަމައެކަނި ފާހަގައަކީ، ވިޔަފާރީގައި އެ ނިޝާން ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން، މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ބާވަތް ނުވަތަ ފެންވަރު ނުވަތަ މިންވަރު ނުވަތަ އަގު، ނުވަތަ މުދަލެއް އުފައްދާފައިވާ ނުވަތަ ސަޕްލައިކޮށްފައިވާ ތަން ނުވަތަ ވަގުތު، ނުވަތަ ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދެވުނު ވަގުތު ދޭހަކޮށްދިނުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ، ނުވަތަ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ އެނޫންވެސް ސިފައެއް ދޭހަކޮށްދިނުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ފާހަގައެއް ކަމުގައިވުން؛
އެ ނިޝާނުގައި އެކުލެވޭ ހަމައެކަނި ފާހަގައަކީ، އެ ވަގުތަކު ޢާންމުކޮށް ބޭނުންކުރެވޭ ބަސްމަގުގައި ނުވަތަ އިސްތިޤްރާރުވެފައިވާ ވިޔަފާރީގެ ޙަޤީޤީ އާދަކާދައިގައި، މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ޢާންމު ފާހަގައަކަށްވުން، ނުވަތަ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ޢާންމު ނަމަކަށްވުން، ނުވަތަ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ފަންނީ ނުވަތަ ސައިންޓިފިކް ނަމުގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެންފައިވާ ނަމަކަށްވުން؛
އެ ނިޝާނުގައި އެކުލެވޭ ހަމައެކަނި ބައްޓަމަކީ އެ މުދަލުގެ ޠަބީޢަތާ ގުޅިފައިވާ ބައްޓަމަކަށްވުން ނުވަތަ މުދަލުގެ ފަންނީ ނަތީޖާއެއް ނުވަތަ ޢަމަލީ ފައިދާއެއް ހޯދޭނީ އެ ބައްޓަމުން ކަމަށްވުން ނުވަތަ އެ ބައްޓަމަކީ އެ މުދަލަކަށް އެކަށީގެންވާ ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ލިއްބައިދޭ ބައްޓަމަކަށްވުން؛
އެއީ ޢާންމު ސުލޫކީ ހަމަތަކާ ޚިލާފު ނިޝާނެއް ކަމުގައިވުން؛
އެ ނިޝާނުގެ ސަބަބުން، ޢާންމުންނަށް ނުވަތަ ވިޔަފާރީގައި ޙަރަކާތްތެރިވާ ފަރާތްތަކަށް، މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ޖިއޮގްރަފިކަލް އަސްލު ނުވަތަ ޠަބީޢަތް ނުވަތަ ފެންވަރު ނުވަތަ އެނޫންވެސް މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ޚާއްޞަ ސިފަތައް އޮޅޭފަދަ ނުވަތަ އޮޅުންއަރާފަދަ ނިޝާނަކަށްވުން؛
ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ މުއައްސަސާއެއްގެ ނުވަތަ ކަމާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖަމްޢިއްޔާއަކުން ހުއްދަ ހޯދާފައިވާ ޙާލަތުގައި ފިޔަވައި އެނޫން ޙާލަތެއްގައި، އެ ނިޝާނަކީ، އަންނަނިވި ތަކެތި ހިމެނޭ ނުވަތަ އެ ތަކެތިން އެކުލެވިފައިވާ ނިޝާނެއް ކަމުގައިވުން.
ދައުލަތެއްގެ ދިދައެއް؛
ދައުލަތަކުން ރަސްމީ ހައިސިއްޔަތެއް ދީ، ޕެރިސް ކޮންވެންޝަންގެ އާޓިކަލް 6ter(3)(a) ގެ ދަށުން ޤައުމުތަކަށް އަންގާފައިވާ، އަސްކަރީ އަދި ސަގާފީ ނިޝާންތަކާއި، ދައުލަތުގެ ރަސްމީ ނިޝާންތަކާއި އެނޫންވެސް އެފަދަ އެންމެހައި ނިޝާންތަކާއި ފާހަގަތައް؛
ޕެރިސް ކޮންވެންޝަންގެ އާޓިކަލް 6ter(3)(b) ގެ ދަށުން ޤައުމުތަކަށް އަންގާފައިވާ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުއައްސަސާއެއްގެ ދިދަތަކާއި، އަސްކަރީ އަދި ސަގާފީ ނިޝާންތަކާއި، ކުރުކޮށް ކިޔާ ނަންތަކާއި އެހެނިހެން ރަސްމީ ނިޝާންތަކާއި ފާހަގަތައް؛
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (7) ވަނަ ނަންބަރުގެ (i) އިން ފެށިގެން (iii) ގެ ނިޔަލަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ތަކެތީގެ، ހެރާލްޑިކް ބާވަތުގެ ނަކަލުތައް.
އެ ނިޝާނަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބޭނުންކުރުން ޤާނޫނީ ގޮތުން މަނާކޮށްފައިވާ ނިޝާނެއް ކަމުގައިވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، އެއްވެސް ނިޝާނެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި މެދުކެނޑުމެއް ނެތި ދިގު މުއްދަތަކަށް ބޭނުންކުރުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އެ ނިޝާނަކީ ތަފާތު އަމިއްލަވަންތަ ސިފައެއް ލިބިފައިވާ ނިޝާނެއް ކަމުގައި ރަޖިސްޓްރާރަށް ނުވަތަ ކޯޓަށް ނިންމިދާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި، އެ ނިޝާނަކީ މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރު ނުވަތަ (3) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ނިޝާނެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، އެފަދަ ނިޝާނެއް ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓަރީކުރެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (5) ވަނަ ނަންބަރު އެހެން އޮތްނަމަވެސް، މާރކެއް ބޭނުންކުރުމަށް ޤަޞްދުކޮށްފައިވާ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ޠަބީޢަތަކީ އެ މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުރަހަކަށް ވެގެންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.
[އެހެން ފަރާތެއްގެ ޙައްޤަކާ ގުޅިގެން ޓްރޭޑްމާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްނުދެވޭނެ ޙާލަތްތައް] އަންނަނިވި ބާވަތުގެ ނިޝާންތައް ޓްރޭޑްމާރކްގެ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީގެން ނުވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ނިޝާނަކީ:
ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ނިޝާނަކީ:
އެހެން ފަރާތަކުން ކުރިން ހުށަހަޅައި، އެ ފަރާތަކަށް އެހާތަނަށް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީފައިނުވާ މާރކެއްގެ ޞައްޙަ ހުށަހެޅުމުގައި ހިމެނޭ ނިޝާނަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ ނިޝާނަކަށްވެފައި؛
އެ ދެ ނިޝާންވެސް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކީ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތަކަށްވުން؛ އަދި އެފަދަ ނިޝާނެއް ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން ޢާންމުންނަށް އޮޅޭގޮތް ދިމާވުން.
ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ނިޝާނަކީ:
މަޝްހޫރު މާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ ނިޝާނަކަށްވެފައި؛
އެ ނިޝާން ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކީ މަޝްހޫރު މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދަލާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތަކަށްވުން؛ އަދި، އެފަދަ ނިޝާނެއް ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން ޢާންމުންނަށް އޮޅޭގޮތް ދިމާވުން.
ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ނިޝާނަކީ:
މަޝްހޫރު، ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާ މާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ ނިޝާނަކަށްވެފައި؛
އެ ނިޝާން ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކީ މަޝްހޫރު، ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތަކަށް ނުވިނަމަވެސް؛
އެ ނިޝާން ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން، އެ ނިޝާން ނިސްބަތްވާ މުދަލަކާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކާ، މަޝްހޫރު، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކްގެ ވެރިފަރާތާ ދެމެދު ގުޅުމެއް އޮތްކަމަށް ދައްކުވައިދިނުން؛ އަދި އެ ނިޝާން ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މަޝްހޫރު މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް ނުވަތަ އެ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތަށް ގެއްލުންވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނިޝާނެއް ބޭނުންކުރަނީ، އެ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ސީދާ އެއްގޮތް މުދަލަކާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކާ ގުޅޭގޮތުން ކަމަށްވާނަމަ، އެކަމުގެ ސަބަބުން އޮޅުންއެރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރުން ފެށިގެން (4) ވަނަ ނަންބަރުގެ ނިޔަލަށް ހުރި ނަންބަރުތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ބާވަތުގެ ނިޝާންތަކުގެ އިތުރުން، ކޮޕީރައިޓް ނުވަތަ އިންޑަސްޓްރިއަލް ޑިޒައިންސްއާބެހޭ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ލިބިދީފައިވާ ފިކުރީ މުދަލުގެ ޙައްޤެއްގެ ދަށުން އެ ނިޝާން ބޭނުންކުރުން މަނާކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ނިޝާން ރަޖިސްޓަރީކޮށެއް ނުދެވޭނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާފައިވާ ނިޝާނަކީ ނުރަނގަޅު ނިޔަތެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާފައިވާ ނިޝާނެއް ކަމުގައިވާނަމަ، އެފަދަ ނިޝާނެއް ރަޖިސްޓަރީކޮށެއް ނުދެވޭނެއެވެ.
އަންނަނިވި ޙާލަތުގައި، އަންނަނިވި ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަކުރުމާއެކު، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިނުވާ، އަދި މި ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާ މާރކެއް ބޭނުންކުރަމުންދާ ފަރާތަކަށް، އެހެން ފަރާތަކުން އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހެޅުން ހުއްޓުވިދާނެއެވެ.
އެހެން ފަރާތަކުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކީ އޭނާ ބޭނުންކުރަމުންދާ މާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ މާރކަކަށްވެފައި، އެ ދެ މާރކްވެސް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކީ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރުގެ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތަކަށްވުން؛
އެހެން ފަރާތަކުން މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން، މަދުވެގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް، އެ ފަރާތުގެ މާރކް، ހެޔޮ ނިޔަތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބޭނުންކުރަމުން ގޮސްފައިވާކަމުގެ ހެކި ހުށަހެޅުން؛
އެ ފަރާތުގެ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތްތައް ޢާންމުކޮށް ލިބިގަންނަ ކަސްޓަމަރުން ހުރިކަން ނުވަތަ އެ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބަލައިގަންނަ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްކަމުގެ ހެކި ހުށަހެޅުން؛ އަދި އެ ފަރާތުގެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށްޓަކައި ހުށަހެޅުމެއް ފައިލްކުރުން.

[މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްނުދެވިދާނެ ޙާލަތެއް އޮތްތޯ ބެލުން]
މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅޭގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ގޮތުން، މި ޤާނޫނުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން އެ ހުށަހެޅުމުގައި ފުރިހަމަވޭތޯ ބެލުމަށްޓަކައި، އަދި ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މާރކް މި ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާނަކުރުމުގެ ތެރެއަށް ފެތޭތޯ ބެލުމަށްޓަކައި އެ ހުށަހެޅުމެއް ރަޖިސްޓްރާރ ދިރާސާކުރަންވާނެއެވެ.
މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅޭގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ނޯޓިހެއް ނުވަތަ އެފަދަ އެއް ނޯޓިހަށްވުރެ ގިނަ ނޯޓިސް ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ޙާލަތެއް ހުށަހެޅިފައިވާ ހުށަހެޅުމުގައިވޭތޯ ބެލުމަށްޓަކައި އެ ހުށަހެޅުމެއް ރަޖިސްޓްރާރ ދިރާސާކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި
(ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވުމުގެ ސަބަބުން މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވެން ނެތްކަމަށް ރަޖިސްޓްރާރަށް ފެނިއްޖެނަމަ، މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވެން ނެތް ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށް އެކަން، ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ރަޖިސްޓްރާރ އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން އަންގާ އެންގުމެއް މެދުވެރިކޮށް، ހުށަހެޅުން އަނބުރާ ގެންދިޔުމަށް، ނުވަތަ އިޞްލާޙުކުރުމަށް، ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވެން ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތުން ދެކޭގޮތް 2 (ދޭއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހެޅުމަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތުން އަންނަނިވި ގޮތްތަކުންކުރެ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް ރަޖިސްޓްރާރ އިންކާރުކުރަންވާނެއެވެ.
ހުށަހެޅުން އަނބުރާ ގެންގޮސްފައިނުވުން؛ ނުވަތަ ހުށަހެޅުން އިޞްލާޙުކޮށްފައިނުވުން؛ ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވެން ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އެއްވެސް ކަމެއް ފާހަގަކޮށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައިނުވުން.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތުން ހުށަހެޅުން އިޞްލާޙުކޮށްފައިވާނަމަ، ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވެން ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އެ ފަރާތުން ދެކޭގޮތް ބަޔާންކޮށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ، އަދި އެ ޙާލަތުގައި އެ ހުށަހެޅުން ނިސްބަތްވާ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވިދާނެ ކަމަށް ރަޖިސްޓްރާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ރަޖިސްޓްރާރ ޢަމަލުކުރަންވާނީ މި މާއްދާގެ (އ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތުން ހުށަހެޅުން އިޞްލާޙުކޮށްފައި ވީނަމަވެސް ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވެން ނެތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބުތަކާ ގުޅޭގޮތުން އެ ފަރާތުން ދެކޭގޮތް ބަޔާންކޮށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާފައި ވީނަމަވެސް، އެ ޙާލަތުގައިވެސް އެ ހުށަހެޅުން ނިސްބަތްވާ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވެން ނެތްކަމަށް ރަޖިސްޓްރާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް ރަޖިސްޓްރާރ އިންކާރުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވުމުގެ ސަބަބުން މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވެން ނެތްކަމަށް ރަޖިސްޓްރާރަށް ޤަބޫލުކުރެވެނީ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާފައިވާ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ވަކި ބަޔަކާ ގުޅޭގޮތުން ކަމަށްވާނަމަ، އެފަދަ ހުށަހެޅުމަކާ ގުޅިގެން ޢަމަލުކުރަންވާނީ އަންނަނިވި ފަދައިންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) އިން ފެށިގެން (ޅ) ގެ ނިޔަލަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ އެ ބަޔާ ބެހޭގޮތުން ޢަމަލުކުރުން؛ އަދި އެ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ އެ ބަޔާ ބެހޭގޮތުން ވަކިގޮތެއް ކަނޑައެޅެންދެން، މި މާއްދާގެ (އ) ގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ މާރކާމެދު ޢަމަލުނުކުރުން.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ މާރކަކާ ގުޅޭގޮތުން މި މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެފައިނުވާ ކަމަށް ރަޖިސްޓްރާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ނިންމައި، މި ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން ރަޖިސްޓްރާރ ޢަމަލުކުރަންވާނެއެވެ.

[ހުށަހެޅުން ރަނގަޅުކުރުމާއި އިޞްލާޙުކުރުމާއި އަނބުރާ ގެންދިޔުން]
މާރކަށް ބަދަލެއް ގެނައުން ފިޔަވައި، އަދި ހުށަހެޅިފައިވާ ހުށަހެޅުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ލިސްޓް ފުޅާކުރުން ފިޔަވައި، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ މަރުޙަލާގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައިވެސް، ހުށަހެޅުން ރަނގަޅުކުރުމާއި އިޞްލާޙުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އެފަދައިން އިޞްލާޙުކުރުމުގައި، އެ ހުށަހެޅުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ލިސްޓް ހަނިކުރެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ އޭގައި ހިމެނޭ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތް މަދުކުރެވިދާނެއެވެ.
މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހެޅުމަށްފަހު ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް، ހުށަހެޅުން އަނބުރާ ގެންދިޔުމުގެ އިޚްތިޔާރު، ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުން އެކި ހުށަހެޅުންތަކަށް ބަހާލުން]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ މަރުޙަލާގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައިވެސް، ހުށަހެޅިފައިވާ ހުށަހެޅުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ލިސްޓް ފުޅާކުރުން ނުހިމެނޭގޮތުން، ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތްތައް ދޭއް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ހުށަހެޅުންތަކަކަށް ބަހާލުމުގެ އިޚްތިޔާރު ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާ ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅުމެއް ބަހާލައިފިނަމަ، އެފަދައިން ބަހާލާ ކޮންމެ ހުށަހެޅުމަކީ ވަކި މިނިވަން ހުށަހެޅުމެއް ކަމުގައި ބަލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅުމެއް ބަހާލައިފިނަމަ، އެފަދައިން ބަހާލެވޭ ކޮންމެ ހުށަހެޅުމެއް ފައިލްކުރި ތާރީޚުގެ ގޮތުގައި ބަލަންވާނީ ފުރަތަމަ ހުށަހެޅުނު ހުށަހެޅުން ފައިލްކުރި ތާރީޚެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ހުށަހެޅުނު ހުށަހެޅުމުގެ ދަށުން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދީފައިވާނަމަ، ބަހާލެވޭ ހުށަހެޅުންތަކުގެ މައްޗަށްވެސް އެ ޙައްޤު ދެމިއޮންނާނެއެވެ. އަދި މި ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެ ހުށަހެޅުން ޝާއިޢުކޮށްފައިވަނީ، އެ ހުށަހެޅުން ބަހާލުމުގެ ކުރިން ކަމުގައިވާނަމަ، އެ ވަކިވަކި ހުށަހެޅުންތައް ޝާއިޢުކުރެވުނު ތާރީޚު ކަމުގައި ބަލާނީ، ފުރަތަމަ ހުށަހެޅުން ޝާއިޢުކުރި ތާރީޚެވެ.

[މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުން]
ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް، މި ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމައިފިނަމަ، އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީ، މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާކަން ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް މާރކްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ސެޓިފިކެޓެއް ދޫކުރަންވާނެއެވެ.

[ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ މުއްދަތު]
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވޭ ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ މުއްދަތަކީ، އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރެވޭ ތާރީޚުން ފެށިގެން 10 (ދިހައެއް) އަހަރުދުވަހެވެ.

[ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކުރުމާއި، އިޞްލާޙުކުރުމާއި، ބާޠިލުކުރުމާއި، އުވާލުން]

[ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކުރުން]
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ މުއްދަތު އާކުރަން ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތުން އެދޭނަމަ، އެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކުރުމަށްޓަކައި ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
އަދި އެފަދައިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކޮށްދިނުމާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވުމުގެ އިތުރުން، ޓްރޭޑްމާރކްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކުރުމަށްޓަކައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާ ފީ ޓްރޭޑްމާރކްގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ދައްކާފައިވާނަމަ، ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ މުއްދަތު އިތުރު 10 (ދިހައެއް) އަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް އާކުރެވިދާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާފައި ނުވިނަމަވެސް، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކުރުމަށް އެދި ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކޮށްދިނުމާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވުމުގެ އިތުރުން، އެ ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ މުއްދަތު އާކުރުމުގެ ފީއާއި، ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އާކުރުމަށް ހުށަހަޅާފައިނުވާތީ ދައްކަންޖެހޭ ފީ، ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދައްކާފައިވާނަމަ، ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ މުއްދަތު އިތުރު 10 (ދިހައެއް) އަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް އާކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ
(ށ) ގެ ދަށުން މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކޮށްފައިނުވާނަމަ، ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ މުއްދަތު ހަމަވާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަސް ހަމަވުމާއެކު، އެ މާރކްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ.
މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތުގެ އުސޫލާއި، ރަޖިސްޓްރޭޝަން އާކުރުމުގެ ފީ ދައްކަންވީގޮތުގެ އުސޫލާއި، ކަމާގުޅޭ އިޖުރާއަތުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ކުށް ރަނގަޅުކުރުން]
މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުމުން ލިބިދޭ ޙައްޤުތަކަށް އަސަރުކުރާ ފަދަ ބޮޑެތި ކުށް ފިޔަވައި، މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގައިވާ ލިޔުމުގެ ކުށެއް ނުވަތަ އިދާރީގޮތުން ހެދިފައިވާ އެނޫންވެސް ގޯހެއް ރަޖިސްޓްރާރަށް ރަނގަޅުކުރެވިދާނެއެވެ.
މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގައި ހިމެނޭ، އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމުގެ ސަބަބުން ލިބިދޭ ޙައްޤުތަކަށް އަސަރުކުރާ ފަދަ ބޮޑު ކުށެއް ރަނގަޅުކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ކަމާބެހޭ ކޯޓަކަށެވެ.

[ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބައިކުރުން]
މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ތިންވަނަ ފަރާތަކުން ސުވާލު އުފައްދާފައިވާ ޙާލަތުގައި، ނުވަތަ އެކަމާ ގުޅިގެން ރަޖިސްޓްރާރ ނިންމާ ނިންމުމެއް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގައި ހިމެނޭ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތްތައް، ދެ ބަޔަށް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ބަޔަށް ބަހާލުމުގެ އިޚްތިޔާރު މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރޭޝަނެއް ބަހާލައިފިނަމަ، އެފަދައިން ބަހާލެވޭ ކޮންމެ ބަޔަކީވެސް ވަކި މިނިވަން ރަޖިސްޓްރޭޝަނެއް ކަމުގައި ބަލަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރޭޝަނެއް ބައިތަކަކަށް ބަހާލާނަމަ، އެފަދައިން ބަހާލެވޭ ކޮންމެ ބައެއްގެ ފައިލްކުރި ތާރީޚު ކަމުގައި ބަލަންވާނީ ފުރަތަމަ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ ފައިލްކުރި ތާރީޚެވެ. އަދި އެފަދައިން ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބަހާލާއިރު، ފުރަތަމަ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ ދަށުން އިސްކަންދިނުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދީފައިވާނަމަ، ބަހާލެވޭ ކޮންމެ ރަޖިސްޓްރޭޝަނެއްގެ މައްޗަށްވެސް އެ ޙައްޤު ދެމިއޮންނާނެއެވެ.

[ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުކުރުން]
ކަމުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތަކުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީފައިވާ ނިޝާނަކީ، މި ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ "މާރކް" ގެ މާނައިގެ ތެރެއަށް ނުފެތޭ ނިޝާނެއްކަން ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ، ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީފައިވާ ނިޝާނަކީ މި ޤާނޫނުގެ 14 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބަށްޓަކައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވިގެންވާނެ ނިޝާނެއް ނޫންކަމުގައި ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ، އެ މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ކޯޓުން ބާޠިލުކުރަންވާނެއެވެ.
ކަމުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތަކުން ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީފައިވާ މާރކަކާ ގުޅޭގޮތުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ސާބިތުވާ ކަމަށް ރަޖިސްޓްރާރަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ އެނޫންވެސް ގޮތަކުން ރަޖިސްޓްރާރަށް އެއިން ކަމެއް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެ މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ރަޖިސްޓްރާރ ބާޠިލުކުރަންވާނެއެވެ.
ކަމުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް ފަރާތަކުން ކޯޓަށް ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީފައިވާ ނިޝާނަކީ މި ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ސަބަބަށްޓަކައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްދެވިގެންވާނެ ނިޝާނެއް ނޫންކަމުގައި ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މުޅި މާރކްގެ ނުވަތަ އެ މާރކްގެ ކަމާބެހޭ ބައެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ކޯޓުން ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރ ބާޠިލުކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ނުވަތަ
(ށ) ގެ ދަށުން މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަނެއް ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށް އެދި ކޮންމެ ވަގުތެއްގައިވެސް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ހޯދާފައިވަނީ ނުރަނގަޅު ނިޔަތެއްގައި ކަމުގައިވާ ޙާލަތުގައި ފިޔަވައި އެނޫން ޙާލަތްތަކުގައި، މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅޭނީ، އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރެވުނު ތާރީޚުން ފެށިގެން 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުކުރެވިދާނެ ސަބަބުތައް ކުރިމަތިވެފައިވަނީ ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ ތެރެއިން ބައެއް މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ގުޅޭގޮތުން ކަމަށްވާނަމަ، މި މާއްދާގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުކުރަންވާނީ، ހަމައެކަނި އެ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތަކާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުކުރުމުގެ ނަތީޖާއަކީ، އެ މާރކްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުކޮށްފައިވަނީ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރެވުނު ތާރީޚުން ފެށިގެން ކަމުގައި ބެލުމެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރޭޝަނެއް ބާޠިލުކުރުމާއެކު، ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް ރަޖިސްޓްރާރ އެކަން ރެކޯޑުކޮށް، ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[ރަޖިސްޓްރޭޝަން އުވާލުން]
އެއްވެސް ފަރާތެއް ކޯޓަށް ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީފައިވާ މާރކަކާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމެއް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެ މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން، ކޯޓުން ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރ އުވާލަންވާނެއެވެ.
މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރެވުނު ތާރީޚުން ފެށިގެން 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އެ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ގުޅުވައިގެން، އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި އެ މާރކް ބޭނުންކޮށްފައިނުވުން. އަދި އެފަދައިން މާރކްގެ ބޭނުންނުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތުން؛
5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަހުގެ މުއްދަތަކަށް، މެދުކެނޑުމެއް ނެތި، އެ މާރކްގެ ބޭނުންކުރުން ހުއްޓިފައި އޮތުން؛ އަދި އެފަދައިން މާރކްގެ ބޭނުންނުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތުން؛
މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން ކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ނުކޮށް ދޫކޮށްލާފައިވާ ޢަމަލެއްގެ ސަބަބުން، އެ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ވާދަވެރިންނަށް، އެ މުދަލަކާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކާ ގުޅިގެން ބޭނުންކުރެވޭނެ ހަމައެކަނި ޢާންމު ނަމަށް އެ މާރކް ވެ، ވިޔަފާރީގެ ޢާންމު ބޭނުންތަކުގައި އެ މާރކްގެ ބޭނުންނުކޮށް ނުވާ ދަރަޖައަށް މާރކްގެ ބޭނުން ޢާންމުވެފައިވުން؛ ނުވަތަ މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން ނުވަތަ އެ ފަރާތުގެ ހުއްދައާއެކު އެހެން ފަރާތަކުން، މާރކްގެ ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތުގެ ސަބަބުން، މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ޠަބީޢަތާ ގުޅޭގޮތުން ނުވަތަ ފެންވަރާ ގުޅޭގޮތުން ނުވަތަ އުފައްދާފައިވާ ތަނާ ގުޅޭގޮތުން ނުވަތަ އެނޫންވެސް ކަމަކާ ގުޅޭގޮތުން ޢާންމުންނަށް އޮޅުންއަރާފަދަ ޙާލަތެއް މެދުވެރިވެފައިވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މާރކެއްގެ ބޭނުންކުރުން ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރެވުނު ގޮތުގައި ސީދާ ބޭނުންނުކޮށް، އެހެންނަމަވެސް އެ މާރކްގެ ޚާއްޞަވާ ސިފަތައް ނުގެއްލޭ ފަދަ ތަފާތު ގޮތަކަށް އެ މާރކްގެ ބޭނުންކުރާ ކުރުން ހިމެނޭގޮތުންނެވެ. އަދި މާރކެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބޭނުންކުރުމުގެ މާނައިގައި، ހަމައެކަނި ދިވެހިރާއްޖެއިން މުދާ އެކްސްޕޯޓުކުރުމަށްޓަކައި އެކްސްޕޯޓުކުރާ މުދަލުގައި ނުވަތަ އެ މުދަލުގެ ޕެކޭޖިންގގައި މާރކް ޖެހުންވެސް ހިމެނެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުރިއަށްގެންދާ ޝަރީޢަތެއްގައި ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރާރ ހިންގާ އިޖުރާއަތެއްގައި، މާރކް ބޭނުންކުރެވިފައިވާ މުއްދަތާއި، ބޭނުންކުރެވިފައިވާ ޠަބީޢަތާއި ދާއިރާ ހިމެނޭގޮތުން، މާރކެއް ބޭނުންކުރެވިފައިވާ ގޮތް ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހިއްޖެނަމަ، އެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާނީ، މާރކްގެ ވެރިފަރާތުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ހަމަވާ ފަހުން، އަދި މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އުވާލުމަށް ހުށަހެޅުމުގެ މަދުވެގެން 1 (އެކެއް) މަސްދުވަހުގެ ކުރިން، އެ މާރކް ބޭނުންކުރަން ފަށާފައިވާނަމަ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (1) ވަނަ ނަންބަރު އަދި (2) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި މާރކްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އުވާލައިގެން ނުވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓްރޭޝަން އުވާލެވިދާނެ ސަބަބުތައް ކުރިމަތިވެފައިވަނީ ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދަލާއި ޚިދުމަތްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް މުދަލާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ގުޅޭގޮތުން ކަމަށްވާނަމަ، މި މާއްދާގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރޭޝަން އުވާލަންވާނީ ހަމައެކަނި އެ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތަކާ ގުޅޭގޮތުންނެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އުވާލުމުގެ ނަތީޖާއަކަށްވާނީ، އެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން އުވާލުމަށް މެދުވެރިވި ޙާލަތު ފުރިހަމަވި ވަގުތުން ފެށިގެން، އެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ ނުވަތަ އެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ އުވާލާފައިވާ ބައިގެ ޤާނޫނީ ބާރު ކެނޑިގެންދިޔުމެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ރަޖިސްޓްރޭޝަނެއް އުވާލައިފިނަމަ، ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް ރަޖިސްޓްރާރ އެކަން ރެކޯޑުކޮށް، ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[މާރކްގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުމާއި ބޭނުންކުރުމުގެ ލައިސަންސް ދޫކުރުން]
[މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުކުރުން ރެކޯޑުކުރުން] ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއްގެ މިލްކުވެރިކަމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް، ރަޖިސްޓްރާރ ރެކޯޑުކޮށް ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއްގެ ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ރެކޯޑު ބަދަލުކުރުމަށް އެދި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މާރކްގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވެފައިވާ ފަރާތަށް ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއްގެ ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކޮށްދިނުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ރެކޯޑު ބަދަލުކުރުމަށް މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް އެފަދައިން ރެކޯޑުކޮށްދެވޭނީ، އެ ހުށަހެޅުމަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ހުށަހެޅުމަކަށް ވާނަމައެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއްގެ ނުވަތަ ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާފައިވާ މާރކެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ބަދަލުވުމުގެ ސަބަބުން ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤަކަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ކުރާނީ، މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ބަދަލެއް ރެކޯޑުކުރެވުމުންނެވެ.
[ބޭނުންކުރުމުގެ ލައިސަންސްގެ މަޢުލޫމާތު ރެކޯޑުކުރުން] ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއް ބޭނުންކުރުމަށް ދޫކޮށްފައިވާ ލައިސަންސްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު، ރަޖިސްޓްރާރ ރެކޯޑުކޮށް، ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއް ބޭނުންކުރުމުގެ ލައިސަންސް، ލައިސަންސިންގ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ދޫކޮށްފައިވާކަމުގެ މަޢުލޫމާތު ރެކޯޑުކޮށްދިނުމަށް އެދި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން ރަޖިސްޓްރާރަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއް ބޭނުންކުރުމުގެ ލައިސަންސެއްގެ މަޢުލޫމާތު ރެކޯޑުކޮށްދިނުމަށް އެދި މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް އެފަދައިން ރެކޯޑުކޮށްދެވޭނީ، އެ ހުށަހެޅުމަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާ ހުށަހެޅުމަކަށް ވާނަމައެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއް ބޭނުންކުރުމަށް ވެވޭ ލައިސަންސިންގ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ސަބަބުން ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤަކަށް އެއްވެސް އަސަރެއް ކުރާނީ، މި މާއްދާގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެ ލައިސަންސްގެ މަޢުލޫމާތު ރެކޯޑުކުރެވުމުންނެވެ.

[ސެޓިފިކޭޝަން މާރކް އަދި ކަލެކްޓިވް މާރކް]

[ސެޓިފިކޭޝަން މާރކް]
މި ޤާނޫނުގައި، "ސެޓިފިކޭޝަން މާރކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އެ މާރކް ނިސްބަތްކުރެވޭ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތަކީ، އެ މުދަލެއްގެ އަސްލަށް ނުވަތަ އޭގައި އެކުލެވިގެންވާ މާއްދާތަކަށް ނުވަތަ އެ އެއްޗެއް ތައްޔާރުކުރެވޭ ގޮތަށް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއް ފޯރުކޮށްދެވޭ ގޮތަށް ނުވަތަ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްގެ ފެންވަރު ނުވަތަ އެކިއުރެސީ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ޚާއްޞަ ސިފަތަކަށް ބިނާކޮށް، އެ މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން ސެޓިފައިކޮށްފައިވާ މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއްކަން ދައްކުވައިދޭ މާރކަކަށެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 27 ވަނަ މާއްދާގެ ނިޔަލަށް ހުރި މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާއި އިޖުރާއަތުތައް، ކަމާގުޅޭ ނިސްބަތަށް، ސެޓިފިކޭޝަން މާރކްތަކުގެ މައްޗަށް ހިނގާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ބޭނުމަށް، ސެޓިފިކޭޝަން މާރކްތަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 27 ވަނަ މާއްދާގެ ނިޔަލަށް ހުރި މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާއި އިޖުރާއަތުތަކަށް ގެނެވޭ ބަދަލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ރަޖިސްޓްރާރ ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ސެޓިފިކޭޝަން މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމާއި ބޭނުންކުރުން]
ސެޓިފިކޭޝަން މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި އެ މާރކަކީ ސެޓިފިކޭޝަން މާރކެއްކަން ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ހުށަހެޅުމާއެކު، އެ މާރކް ބޭނުންކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތަކުގެ ކޮޕީއެއް ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ސެޓިފިކޭޝަން މާރކް ބޭނުންކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތައް ރަޖިސްޓްރާރ ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެ އުސޫލުތަކަށް ގެނެވޭ ކޮންމެ ބަދަލެއް ރަޖިސްޓްރާރަށް އަންގައި، ރަޖިސްޓްރާރ އެ ބަދަލުތައް ރެކޯޑުކުރަންވާނެއެވެ.
ސެޓިފިކޭޝަން މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތަކުން، އެ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ މުދަލާއި ޚިދުމަތްތައް ސެޓިފައިކުރުމަށްޓަކައި އެ މާރކް ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
ސެޓިފިކޭޝަން މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތުން، މި މާއްދާގެ
(ނ) އާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާ ޚިލާފަށް އެ މާރކް ބޭނުންކުރަން އެހެން ފަރާތްތަކަށް ހުއްދަދޭނަމަ، ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ބާޒާރަށާއި ޢާންމުންނަށް އެ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ އަސްލާއި އެހެނިހެން ޚާއްޞަ ސިފަތައް އޮޅޭގޮތަށް އެ މާރކް ބޭނުންކުރަން އެހެން ފަރާތްތަކަށް ހުއްދަދޭނަމަ، އެ ސެޓިފިކޭޝަން މާރކްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ރަޖިސްޓްރާރ ނުވަތަ ކޯޓުން ބާޠިލުކުރަންވާނެއެވެ.

[ކަލެކްޓިވް މާރކް]
މި ޤާނޫނުގައި، "ކަލެކްޓިވް މާރކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކޯޕަރޭޓިވްއާއި، އެސޯސިއޭޝަންއާއި، ޞިނާޢަތްތަކުގެ ނުވަތަ އުފެއްދުންތެރިންގެ ނުވަތަ ވިޔަފާރިވެރިންގެ ފެޑަރޭޝަން ފަދަ ކަލެކްޓިވް ޖަމްޢިއްޔާއަކަށް ނިސްބަތްވާ، އެ ކަލެކްޓިވް ޖަމްޢިއްޔާއެއްގެ މެންބަރުންގެ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތްތައް އެހެން ފަރާތްތަކުގެ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތްތަކާ ތަފާތުކޮށްދޭ މާރކަކަށެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 27 ވަނަ މާއްދާގެ ނިޔަލަށް ހުރި މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާއި އިޖުރާއަތުތައް، ކަމާގުޅޭ ނިސްބަތަށް، ކަލެކްޓިވް މާރކްތަކުގެ މައްޗަށް ހިނގާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ބޭނުމަށް، ކަލެކްޓިވް މާރކްތަކާ ގުޅޭގޮތުން މި ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާއިން ފެށިގެން 27 ވަނަ މާއްދާގެ ނިޔަލަށް ހުރި މާއްދާތަކުގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތަކާއި އިޖުރާއަތުތަކަށް ގެނެވޭ ބަދަލުތައް، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ރަޖިސްޓްރާރ ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ކަލެކްޓިވް މާރކް ރަޖިސްޓަރީކުރުމާއި ބޭނުންކުރުން]
ކަލެކްޓިވް މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި، އެ މާރކަކީ ކަލެކްޓިވް މާރކެއްކަން ކަނޑައަޅާފައި އޮންނަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ހުށަހެޅުމާއެކު، އެ މާރކް ބޭނުންކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުސޫލުތަކުގެ ކޮޕީއެއް ހިމަނަންވާނެއެވެ.
ކަލެކްޓިވް މާރކް ބޭނުންކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ، މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ އުސޫލުތައް ރަޖިސްޓްރާރ ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި އެ އުސޫލުތަކަށް ގެނެވޭ ކޮންމެ ބަދަލެއް ރަޖިސްޓްރާރަށް އަންގައި، ރަޖިސްޓްރާރ އެ ބަދަލުތައް ރެކޯޑުކުރަންވާނެއެވެ.
ކަލެކްޓިވް މާރކެއް ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅާ ފަރާތަކީ ނުވަތަ އެފަދަ މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތަކީ ޞިނާޢަތެއް ނުވަތަ ވިޔަފާރިއެއް ޤާއިމުކޮށްފައިވާ ފަރާތަކަށްވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ.
ކަލެކްޓިވް މާރކެއް ބޭނުންކުރުމުގެ ހުއްދަ އެހެން ފަރާތަކަށް ދިނުމަށްޓަކައި ލައިސަންސިންގ ކޮންޓްރެކްޓެއް ހެދުމަކީ މި ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ.

[ތަންފީޛީ ފިޔަވަޅުތައް އެއްވަނަ ބައި - ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ޢަމަލުތަކާއި މަދަނީ ފަރުވާ]

[މާރކަކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތުން]
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދަ ލިބިގެން ނޫން ގޮތަކަށް، އެއްވެސް ފަރާތަކުން މި ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ޢަމަލެއް ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގައިފިނަމަ، މާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަނެވުނީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިނުވާ، އެހެންނަމަވެސް މަޝްހޫރު މާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރު ނިޝާނެއް، އެ މާރކް ނިސްބަތްވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތާ ސީދާ އެއްގޮތް ނުވަތަ އެއްވައްތަރު މުދަލަކަށް ނުވަތަ ޚިދުމަތަކަށް ނިސްބަތްކޮށް، ހުއްދަނެތި ބޭނުންކުރާނަމަ، އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން ޢާންމުންނަށް އޮޅޭގޮތް މެދުވެރިވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއްނަމަ، އެއީވެސް މާރކަކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތުން ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.

[ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުން]
އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޓްރޭޑްމާރކްގެ ޙައްޤަކަށް އަރައިގެންފިކަމަށް ނުވަތަ އެފަދަ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަން އުޅޭކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވިގެން، މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، ޓްރޭޑްމާރކްގެ ޙައްޤަށް އަރައިގަތުން ހުއްޓުވުމަށް އަޅަންޖެހޭ ވަގުތީ ފިޔަވަޅުތަކާގުޅޭ އަމުރުތައް ނެރެދިނުމުގެ އިތުރުން، ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމާއި، މި ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އެހެން ފަރުވާތައް ނަގައިދިނުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ މުއްދަތު]
ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގެންފިކަމުގެ މައްސަލައެއް މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނީ، ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގެންފިކަން މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް އެނގޭ ވަގުތުން ފެށިގެން ނުވަތަ އެކަން އެ ފަރާތަށް އެނގެންޖެހޭނެކަމަށް ބެލެވޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ވުޖޫދުވާ ވަގުތުން ފެށިގެން 5 (ފަހެއް) އަހަރުދުވަސް ފާއިތުވުމުގެ ކުރިންނެވެ.

[ވަގުތީ ފިޔަވަޅުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ވެރިފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި އެފަދައިން އެދިއްޖެނަމަ، މި ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާފަދަ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ޢަމަލެއް ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ނުވަތަ ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތް ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލައަކާ ގުޅުންހުރި ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި އަޅަންޖެހޭ ވަގުތީ ފިޔަވަޅުތަކާގުޅޭ އަމުރުތައް ނެރެދިނުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި، ފަރުވާއެއް ހޯދައިދިނުން ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް އިޢާދަނުކުރެވޭވަރުގެ ގެއްލުމެއް ލިބުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމުގައިވާނަމަ ނުވަތަ މައްސަލައިގެ ހެކި ނެތިގެންހިނގައިދާނެކަމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމުގައިވާނަމަ، އެފަދަ މައްސަލައެއް ރައްދުވާ، ޙައްޤަށް އަރައިގެންފައިވާ ފަރާތަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކާ ނުލައި، އެ ފަރާތުގެ ޣައިރު ހާޒިރުގައި ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ވަގުތީ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން ކޯޓުން ވަގުތީ ފިޔަވަޅެއް ނުވަތަ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންވާނީ، އެ މައްސަލައެއް ހުށަހަޅާފައިވާ ފަރާތުން އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަކޮށްފައިވާނަމައެވެ.
މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތަކީ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތްކަމުގެ، އަދި އެ ފަރާތުގެ ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އެހެން ފަރާތަކުން އަރައިގެންފައިވާކަމުގެ ނުވަތަ އެ ފަރާތުގެ ޙައްޤަށް އެހެން ފަރާތަކުން އަރައިގަތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ފެންނަން އޮތްކަމުގެ އެކަށީގެންވާ ހެކި ކޯޓަށް ހުށަހަޅާފައިވުން؛ އަދި މި މާއްދާގެ ދަށުން ނެރެދެވޭ ވަގުތީ އަމުރެއްގެ ސަބަބުން މައްސަލައިގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކުން އެ ފަރާތް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ގޮތުންނާއި، ވަގުތީ އަމުރުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި، ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ އެކަށީގެންވާ ސެކިއުރިޓީއެއް ބަހައްޓާފައިވުން.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ކަނޑައަޅާ ސެކިއުރިޓީ ވާންވާނީ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ކަނޑައެޅޭ އެކަށީގެންވާ ސެކިއުރިޓީއެއް ކަމުގައެވެ. އަދި ސެކިއުރިޓީގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅާ ޢަދަދަކީ، ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދެން ބޭނުންވާ ފަރާތުން އެފަދަ ފިޔަވަޅެއް އަޅައިދިނުމަށް އެދުމަށް ފަސްޖެހޭނެ ފަދަ ޢަދަދެއް ކަމުގައި ވެގެންނުވާނެއެވެ.
ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދީފައިވަނީ މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި ކަމަށްވާނަމަ، އެ އަމުރު ނެރުމަށްފަހު، އަދި އެންމެ ލަސްވެގެން އެ އަމުރު ތަންފީޛުކުރަން ފެށުމާއެކު، އެ އަމުރުގެ ސަބަބުން އަސަރުކުރާ ހުރިހާ ފަރާތްތަކަށް އަމުރުގެ މަޢުލޫމާތު ކޯޓުން ދޭންވާނެއެވެ.
ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދީފައިވަނީ މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތުގައި ކަމަށްވާނަމަ، އެ އަމުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަން އަވަސްގޮތެއްގައި، އަދި، އަމުރުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ތަންފީޛުކޮށް ނިންމަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެދީފައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ އަމުރުގެ މަޢުލޫމާތު އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ލިބޭތާ ގިނަވެގެން 14 (ސާދަ) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ އަމުރު މުރާޖަޢާކުރަން ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި ވަގުތީ އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަށް ބޭއްވޭ އަޑުއެހުމުގައި، އެކަމުގައި ޝާމިލުވާ ފަރާތްތަކަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ކޯޓުން ދޭންވާނެއެވެ. އަދި، އެ އަމުރު ދެމެހެއްޓުމާމެދު ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމާމެދު ނުވަތަ ބާޠިލުކުރުމާމެދު އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ.
ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުނުކަން ކޯޓުން އަންގާތާ 20 (ވިހި) މަސައްކަތު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ނުވަތަ އެ އަމުރުގައި ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި، ވަގުތީ އަމުރަށް އެދުނު ފަރާތުން މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢާ ގުޅޭގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށްޓަކައި ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
އަދި އެފަދައިން ހުށަހަޅާފައިނުވާނަމަ ކޯޓުން އެ އަމުރު ބާޠިލުކުރަންވާނެއެވެ.
ވަގުތީ އަމުރެއް ކޯޓުން ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ، ނުވަތަ މި މާއްދާގެ (އ) ގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ މައުޟޫޢީ މައްސަލައާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމިއިރު އަމުރަށް އެދިފައިވާ ފަރާތުގެ ޙައްޤަކަށް އަރައިގެންފައިވާކަން ނުވަތަ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަން ސާބިތުނުވާކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އަދި، ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގެ ސަބަބުން ވަގުތީ އަމުރު ރައްދުވި ފަރާތަށް ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ، އަމުރު ރައްދުވި ފަރާތަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި އެފަދައިން ހުށަހަޅައިފިނަމަ، އަމުރު ތަންފީޛުކުރުމުގެ ސަބަބުން އެ ފަރާތަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި އެކަށީގެންވާ ބަދަލެއް ނަގައިދިނުމަށް ކޯޓަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.

[ހެއްކާގުޅޭ]
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން، އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި، ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ ހެއްކެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއް ހުށަހެޅުމަށް އެއްވެސް ފަރާތަކުން އިންކާރުކުރާނަމަ، ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެ ހެއްކެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއް ފޯރުކޮށްދީފައިނުވާނަމަ، ނުވަތަ ކޯޓުން ތަންފީޛުކުރަން އަންގާ ކަމަކާ ގުޅިގެން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތުތައް ފުރިހަމަކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާނަމަ، ކޯޓަށް އެ ވަގުތު ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާއަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއެކު، އަދި އެއްބާރުލުން ނުދޭ ކަމަށް ނުވަތަ ހުރަސްއަޅާ ކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ ކަންކަމަށް ބިނާކޮށް، ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައާމެދު ކޯޓަށް ނިންމުމެއް ނިންމިދާނެއެވެ. އަދި ކޯޓުން އެފަދައިން ނިންމުމެއް ނިންމުމުގައި މައްސަލައާ ގުޅޭގޮތުން ނުވަތަ ހެއްކާ ގުޅޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ދެ ފަރާތަށްވެސް ދޭންވާނެއެވެ.

[ގެއްލުމުގެ ބަދަލު]
މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަށްފަހު، މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތުން އެނގިހުރެ، ނުވަތަ އެނގެންޖެހޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ހުރެ، ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގެންފައިވާ ކަމަށް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް އަންނަނިވި ގޮތުގެމަތިން ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށް ކޯޓަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ.
ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ސަބަބުން މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް ލިބިފައިވާ ގެއްލުމަށް ދޭންޖެހޭ އެކަށީގެންވާ ބަދަލު؛ އަދި ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަށް އަރައިގަތުން ހުއްޓުވައި، އެ ޙައްޤުތައް އަނބުރާ ހޯދުމަށްޓަކައި ހިނގާފައިވާ އެންމެހައި ޚަރަދުތައް.
ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތުމުގެ ސަބަބުން ލިބިފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމުގައި، އެ ޙައްޤާގުޅޭ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ އަގަށް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. އެގޮތުން، މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން ހުށަހަޅާފައިވާ، އެ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ ރީޓެއިލް އަގު ނުވަތަ އެ މުދަލުގެ ނުވަތަ ޚިދުމަތުގެ އަގު ހިސާބުކުރެވޭނެ އެނޫންވެސް ޞައްޙަ ގޮތްތަކަށް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.

[އިތުރު ފަރުވާ]
މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަށްފަހު، މައްސަލަ ރައްދުވާ ފަރާތުން އެނގިހުރެ، ނުވަތަ އެނގެންޖެހޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތައް ހުރެ، ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގެންފައިވާ ކަމަށް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމަށް ކޯޓަށް އަމުރުކުރެވިދާނެއެވެ.
ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަތުމުގައި ހިމެނުނު މުދާ، އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ބަދަލެއް ދިނުމަކާ ނުލައި، އަދި މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުވާނެ ފަދައިން ނައްތާލުން ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ބާޒާރުގެ އެންމެހައި މުޢާމަލާތްތަކުން އެ މުދާ ނެގުން؛
ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަށް އިތުރަށް އަރައިގަތުމުގެ ހިރާސްތައް ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި، ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަށް އަރައިގަތުމުގައި ހިމެނުނު މުދާ އުފެއްދުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ތަކެއްޗާއި ސާމާނުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ އެފަދަ މުދާ އުފެއްދުން ކަމުގައިވާނަމަ، އިތުރު އެއްވެސް ބަދަލެއް ދިނުމަކާ ނުލައި، އެ ތަކެއްޗާއި ސާމާނު ނައްތާލުން ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ބާޒާރުގެ އެންމެހައި މުޢާމަލާތްތަކުން އެ ތަކެއްޗާއި ސާމާނު ނެގުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އަމުރެއް ނެރުމުގައި ކޯޓުން އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
އަމުރު ނެރުމުގެ ސަބަބުން އިތުރަށް އެފަދަ ކަމެއް ތަކުރާރުވިޔަ ނުދިނުމަށް ބާރުއެޅޭ މިންވަރު؛
އަމުރުގެ ދަށުން މުދާ ނައްތާލަން އަންގާ އެންގުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެފައިވާ މިންވަރަށް ބަލާއިރު އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެއްތޯ؛
ތިންވަނަ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތައް؛ އަދި ކައުންޓަރފީޓް މުދަލެއްނަމަ، ޚާއްޞަ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ، އެ މުދާ ނައްތާނުލައި ހަމައެކަނި އެ މުދަލުން މާރކް ފޮހެލުމަށްފަހު އެ މުދާ ވިޔަފާރީގެ ބާޒާރަށް ނެރުމަށް ހުއްދަދިނުމަކީ، އެކަށީގެންވާ ފިޔަވަޅެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެކަން.

[މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް މަޢުލޫމާތު ދިނުމަށް އެންގުން]
މި ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި، ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކާ ޚިލާފަށް ބޭނުންކުރަމުންދާ މުދާ އުފައްދައި، ވިޔަފާރީގެ ބާޒާރަށް ނެރުމުގައި ޝާމިލުވާ ތިންވަނަ ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް ލިބިދިނުމަކީ، އެ ފަރާތުގެ ޙައްޤަށް އަރައިގެންފައިވާ މިންވަރުގެ ބޮޑުމިނަށް ބަލާއިރު އެކަށީގެންވާ ކަމެއްކަމަށް ކޯޓަށް ފެނިއްޖެނަމަ، އެ ފަރާތްތަކުގެ މަޢުލޫމާތު މާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް، ޙައްޤަށް އަރައިގެންފައިވާ ފަރާތަށް ކޯޓަށް އެންގިދާނެއެވެ.

[އިމްޕޯޓުކުރެވޭ މުދަލާމެދު ފިޔަވަޅު އެޅުން]

[މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓުމަށް ކަސްޓަމްސްއަށް ހުށަހެޅުން]
ދިވެހިރާއްޖެއަށް އިމްޕޯޓުކުރަން އުޅޭ މުދަލަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލިބިދޭ ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަ މުދަލެއް ކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭނަމަ، އެ މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސްގެ އިޖުރާއަތުތައް މެދުކަނޑާލައި، އެ މުދާ ހިފެހެއްޓުމަށް އެދި ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާންވާނެއެވެ.
ކަނޑައެޅިފައިވާ ފޯމާ އެއްގޮތަށް ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާފައިވުން؛
ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މަޢުލޫމާތުތައް ފުރިހަމަވުން؛ އަދި ގަވާއިދުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފީ ދައްކާފައިވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމެއް ދިރާސާކުރުމަށްފަހު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެ ހުށަހެޅުމާމެދު ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ. އަދި އެ ހުށަހެޅުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަން ފުރިހަމަވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުން ބަލައިގަންނަންވާނެއެވެ.
ހުށަހެޅުމުގައިވާ މުދަލާގުޅޭ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ޙައްޤަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާ ޙައްޤަކަށްވުން؛ އަދި ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތަކީ އެ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތް ކަމުގައިވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ މަޢުލޫމާތު އެ ހުށަހެޅުމުގައި ނެތްކަމަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް ފެންނަނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމާމެދު ގޮތެއް ނުނިންމައި، އެ ހުށަހެޅުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ބޭނުންވާ މަޢުލޫމާތު ހުށަހެޅުމަށްޓަކައި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއް ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމެއްގައި، މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ މަޢުލޫމާތުގެ އިތުރުން، ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކާ ޚިލާފުވާ މުދާ ކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މުދަލާއި އެ މުދާ ހިމެނޭ ޝިޕްމަންޓަކާ ބެހޭގޮތުން އެކަށީގެންވާ މަޢުލޫމާތު ހިމަނާފައިވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުމަކާމެދު ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް، އަދި ގިނަވެގެން 3 (ތިނެއް) ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ގޮތެއް ނިންމައި، އެ ނިންމުން ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތަށް އަންގަންވާނެއެވެ.
އަންނަނިވި ޙާލަތްތަކުގައި ފިޔަވައި، މި މާއްދާގެ ދަށުން ނިންމާ ނިންމުމެއް ދެމިއޮންނާނީ ގިނަވެގެން 10 (ދިހައެއް) ދުވަހަށެވެ.
ޙައްޤުގެ ވެރިފަރާތުން އެއަށްވުރެ ކުރު މުއްދަތަކަށް އެ ނިންމުން ދަމަހައްޓައިދިނުމަށް އެދިފައިވުން؛
ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމަކީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ޚާއްޞަ ޝިޕްމަންޓަކާބެހޭ ހުށަހެޅުމަކަށްވުން.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް ބަލައިނުގަތުމަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ނިންމާނަމަ، އެފަދައިން ނިންމި ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ ހުށަހެޅުމެއްގައި އެ ހުށަހެޅުމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށް މަޢުލޫމާތު ހުށަހަޅާފައިވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުން ބަލައިގަތުމަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން އިންކާރުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް މެދުކަނޑާލުމަށް ހުށަހަޅާއިރު، އެފަދައިން މުދާ ހިފެހެއްޓުމުގެ ސަބަބުން މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުމަކަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ޒިންމާވާންޖެހޭ ޙާލަތުގައި ދޭންޖެހިދާނެ ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި، މުދާ ހިފެހެއްޓުން ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި ހިނގާނެ ޚަރަދާ އެއްވަރުގެ ސެކިއުރިޓީއެއް ބެހެއްޓުމަށް މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތުގެމަތިން އެންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި އެފަދައިން ކަނޑައަޅާ ސެކިއުރިޓީއެއް ބަހައްޓާފައިނުވާނަމަ، މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ކުރިއަށްގެންދިޔުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކަސްޓަމްސްއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
އެއްވެސް ސަބަބަކާހުރެ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތެއްގެ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ޙައްޤު ނިމުމަކަށް އަތުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ އެ ޙައްޤު އެހެން ފަރާތަކަށް ބަދަލުވެއްޖެނަމަ، އެ ފަރާތުން ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި މި މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމާއި، މި ޤާނޫނުގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މުދާ ހިފެހެއްޓުމަށް ނިންމާފައިވާ ނިންމުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ.

[މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓުން]
މި ޤާނޫނުގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާފައިވާ ހުށަހެޅުމެއްގައިވާ މުދަލަކީ ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަ ބާވަތުގެ މުދަލެއް ކަމަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، އެ މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މުދަލެއްގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓޭނީ، މި ޤާނޫނުގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅުނު މައްސަލަ ކަސްޓަމްސްއިން ބެލުމަށްފަހު ތައްޔާރުކުރާ ކަމާގުޅޭ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކުރާ ކަންކަމާއި ލިބިފައިވާ ހެކީގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އެ މުދަލަކީ ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަ ބާވަތުގެ މުދާ ކަމަށް މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާކަމަށްވާނަމައެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން މުދަލެއްގެ ކްލިއަރެންސް ހިފަހައްޓަން ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ނިންމައިފިނަމަ، އެ ނިންމުން ތަންފީޛުކުރަން ބޭނުންވާ އެންމެހައި މަޢުލޫމާތާއެކު ވީ އެންމެ އަވަހަކަށް އެ ޚިދުމަތުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކަށް އެކަން އަންގަންވާނެއެވެ. އަދި ނިންމުން އެފަދައިން ނިންމި ކަމާއި، އެކަން ކުރެވުނު ސަބަބުތައް ބަޔާންކޮށް އަންނަނިވި ފަރާތްތަކަށް ކަސްޓަމްސްއިން ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ.
ކަސްޓަމްސްއަށް އެ ފަރާތްތަކަކީ ކޮބައިކަން އެނގޭނަމަ، މުދާ އިމްޕޯޓުކުރި ފަރާތާއި، އެކްސްޕޯޓުކުރި ފަރާތާއި، ކޮންސައިނީ ނުވަތަ ކޮންސައިނަރ؛ އަދި ހުށަހެޅުން ހުށަހެޅި ފަރާތް.
މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓުމަށް އެދި ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް ހުށަހެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތުގެ އިޖުރާއަތާއި އެފަދަ ހުށަހެޅުންތަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތުގެ އިޖުރާއަތު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[އިމްޕޯޓުކުރާ މުދަލާގުޅޭ މައްސަލަ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުން]
އިމްޕޯޓުކުރަން އުޅޭ މުދަލަކީ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ލިބިދޭ ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަ މުދަލެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި، މި ޤާނޫނުގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކަސްޓަމްސްއަށް ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅި ފަރާތަށް، ކަމާބެހޭ ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާ މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއްޖެކަން، މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތަށް ލިޔުމުން އަންގަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރާ ފަދައިން މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތުން، އެ ފަރާތަށް މި ޤާނޫނުގެ 41 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން މުދާ ހިފެހެއްޓިކަން އަންގާތާ 10 (ދިހައެއް) މަސައްކަތު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ކަސްޓަމްސްއަށް އަންގާފައިނުވާނަމަ، ކޯޓުން އެހެންގޮތަކަށް ކަނޑައަޅާފައިނުވާނަމަ، މުދާ އިމްޕޯޓުކުރުމަށްޓަކައި ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމަކުރުމާއެކު އެ މުދަލެއް ކަސްޓަމްސްއިން ދޫކުރަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މުއްދަތު އިތުރު ކުރަންޖެހޭފަދަ އެކަށީގެންވާ ޙާލަތެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ، އެ މުއްދަތަށް 10 (ދިހައެއް) މަސައްކަތު ދުވަސް އިތުރުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކަސްޓަމްސްއަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ މުދަލަކީ ފަނާވެދަނިވި މުދަލެއް ކަމުގައިވާނަމަ، މި މާއްދާގެ (ނ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ 10 (ދިހައެއް) މަސައްކަތު ދުވަހުގެ މުއްދަތުގެ ބަދަލުގައި ދެވޭނީ 3 (ތިނެއް) މަސައްކަތު ދުވަހެވެ. އަދި އެ މުއްދަތު މި މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން އިތުރެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި މައުޟޫޢީ ގޮތުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން، މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރަކަށް އެދިފައިވާނަމަ، އެފަދަ އަމުރެއް ކޯޓަށް ނެރެދެވިދާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި މި މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ދަށުން މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ނެރެދިނުމަށް ކޯޓުން ނިންމައިފިނަމަ، މި މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ބ) ގައި ބަޔާންކުރާ މުއްދަތު ކަނޑައަޅާނީ ކޯޓުންނެވެ. އަދި އެފަދައިން ކަނޑައަޅާ މުއްދަތު 20 (ވިހި) މަސައްކަތު ދުވަހަށްވުރެ އިތުރުވެގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ދަށުން މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރެއް ކޯޓުން ނެރެދީފިނަމަ، އެ އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަށްޓަކައި އަމުރު ރައްދުވި ފަރާތުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. އަދި، އެފަދަ ހުށަހެޅުމެއް ކޯޓަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ، މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓުމުގެ އަމުރު މުރާޖަޢާކުރުމަށްފަހު އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި އެކަމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅައި، އެ އަމުރުގެ ޝަރުޠުތަކަށް ބަދަލެއް ގެންނަންޖެހޭނަމަ އެފަދަ ބަދަލެއްވެސް ގެންނަންވާނެއެވެ.
މުދަލަކާ ބެހޭގޮތުން މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މައްސަލައެއް ހުށަހެޅުމުގެ ސަބަބުން އެ މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓިފައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ މުދަލަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މާރކްގެ ޙައްޤަށް އަރައިގަންނަ މުދަލެއް ކަމަށް އެ ފަރާތުންކުރާ ދަޢުވާ ސާބިތުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި، އެ މުދަލަކާބެހޭ މާރކްގެ ޙައްޤު އޮތްކަމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތާއި، މުދާ އެތެރެކުރާ ފަރާތަށް އެ މުދަލެއް ބަލައި ފާސްކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
އެހެންނަމަވެސް، އެފަދައިން މުދާ ބަލައި ފާސްކުރުމުގައި އެ މުދަލަކާބެހޭ ސިއްރުކުރެވިފައިވާ އެއްވެސް މަޢުލޫމާތެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކޮށް ޢާންމުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި އިމްޕޯޓުކުރެވޭ މުދަލަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މާރކްގެ ޙައްޤަށް އަރައިގަންނަ މުދަލެއް ކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައި، އެ މުދަލުގެ މާރކްގެ ޙައްޤު އޮތް ފަރާތުން އެދެފިނަމަ، މުދާ އެކްސްޕޯޓުކުރި ފަރާތާއި، އިމްޕޯޓުކުރި ފަރާތާއި، ކޮންސައިނީއާއި، ކޮންސައިނަރގެ ނަމާއި އެޑްރެސް، އަދި މުދަލުގެ ޢަދަދު ކަސްޓަމްސްއިން އެ ފަރާތަށް ފޯރުކޮށްދޭންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއްގައި އިމްޕޯޓުކުރެވޭ މުދަލަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މާރކްގެ ޙައްޤަށް އަރައިގަންނަ މުދަލެއް ނޫންކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އެ މުދަލުގެ ކްލިއަރެންސް ހިފެހެއްޓުމާ ގުޅިގެން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު، ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ މިންވަރަކަށް، ހޯދުމުގެ ޙައްޤު މުދާ އިމްޕޯޓުކުރި ފަރާތާއި، ކޮންސައިނީއަށާއި، މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަށް އަރައިގަންނަ މުދާ ނައްތާލުން]
ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެކުރެވޭ މުދަލަކީ ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަ މުދަލެއް ކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައި، މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން ކޯޓުގައި އެކަމަށް އެދިއްޖެނަމަ، އެ މުދަލާ ގުޅޭގޮތުން އަންނަނިވި ގޮތަކުންކުރެ ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ކޯޓަށް އެންގިދާނެއެވެ.
އެ މުދާ އެކުގައި ނައްތާލުން؛ ނުވަތަ ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެމަތިން އެ މުދަލުގެ ޓްރޭޑްމާރކް ޙައްޤުގެ ވެރިފަރާތް މެދުވެރިކޮށް، ވިޔަފާރީގެ ބާޒާރުގެ އެންމެހައި މުޢާމަލާތްތަކުން އެ މުދަލެއް ނެގުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ އަމުރެއް ނެރުމުގައި އަންނަނިވި ކަންކަމަށް ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ.
މުދާ ނައްތާލެވެނީ ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ބާޒާރުން އެ މުދާ ނެގެނީ، އެ މުދަލުގެ ސަބަބުން ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އިތުރު ގެއްލުމެއް ކުރިމަތިނުވާނެ ގޮތަކަށް އަދި މާރކްގެ ވެރިފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކަށް ގެއްލުންނުވާނެ ފަދަ ގޮތަކަށްކަން؛
މާރކްގެ ވެރިފަރާތުން މުދާ ނައްތާލުމަށް ނުވަތަ ނެގުމަށް ހުށަހަޅާފައިވާ ގޮތް؛ އަދި މުދަލަކީ ކައުންޓަރފީޓް މުދަލެއް ކަމަށްވާނަމަ، ޚާއްޞަ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ، އެފަދަ މުދަލެއް، އެ މުދަލަކަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް ނުގެނެސް ރީ-އެކްސްޕޯޓުކުރުމަށް ނުވަތަ އެނޫންވެސް ކަސްޓަމްސްގެ އިޖުރާއަތަކުން މުދަލާމެދު ޢަމަލުކުރުމަށް ހުއްދަ ނުދިނުން.

[ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ޒިންމާނުވުން]
ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަ ބާވަތުގެ މުދަލެއް ހިފެހެއްޓުމަށް ނުވަތަ ދޫކޮށްލުމަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ހެޔޮނިޔަތުގައި ނިންމާ ނިންމުންތަކަށާއި އަންނަނިވި ކަންކަމުގެ ތެރެއިން ކަމަކަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން އެއްވެސް ޒިންމާއެއް އުފުލާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ.
އެފަދަ މުދަލެއް ދެނެގަތުމަށް ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ނުކުޅެދުން؛ ނުވަތަ ޤަޞްދުގައި ނޫން ގޮތަކަށް އެފަދަ މުދަލެއް ދޫކޮށްލެވުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) އެހެން އޮތްނަމަވެސް، ނުރަނގަޅު ނިޔަތެއްގައި މި ޤާނޫނުގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މައްސަލައެއް ހުށަހަޅައިގެން ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން މުދާ ހިފެހެއްޓުމުގެ ސަބަބުން، ލިބޭ ގެއްލުމުގެ މާލީ ބަދަލު ހޯދުމަށްޓަކައި މުދާ އިމްޕޯޓުކުރި ފަރާތަށް ނުވަތަ އެކްސްޕޯޓުކުރި ފަރާތަށް ނުވަތަ ކޮންސައިނަރަށް ނުވަތަ ކޮންސައިނީއަށް ނުވަތަ މުދަލުގެ ވެރިފަރާތަށް، މައްސަލަ ހުށަހެޅި ފަރާތާ ދެކޮޅަށް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރެވިދާނެއެވެ.
އިމްޕޯޓުކުރެވޭ މުދަލަކީ ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަ ބާވަތުގެ މުދަލަކަށްވުމުގެ ސަބަބުން، އެ މުދާ ހިފެހެއްޓުމުގެ ގޮތުން މުދާ ރައްކާކުރުމަށް ނުވަތަ އެ މުދާ ނައްތާލުމަށް ހިނގާ އެންމެހައި ޚަރަދުތަކަށް މުދަލުގެ ވެރިފަރާތުން ނުވަތަ މުދާ އިމްޕޯޓުކުރި ފަރާތުން ނުވަތަ މުދާ އެކްސްޕޯޓުކުރި ފަރާތުން ނުވަތަ މުދަލުގެ ކޮންސައިނަރ އަދި/ނުވަތަ ކޮންސައިނީ ނުވަތަ އެ އެންމެން އެކުގައި ޒިންމާވާންޖެހޭނެއެވެ.

[ކުށާއި އަދަބު]

[މާރކް ކައުންޓަރފީޓްކުރުމުގެ ކުށް]
މީހަކު، މާރކެއްގެ ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދަނެތި، އެ މީހެއްގެ އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ނޫން ގޮތަކަށް، އަދި ވިޔަފާރިއެއް ކަމުގައި ބެލެވޭހާ ފުޅާކޮށް، ޤަޞްދުގައި، އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމަކީ ކުށެކެވެ.
މާރކެއް ކައުންޓަރފީޓްކުރުން؛
މުދަލެއްގައި ކައުންޓަރފީޓް މާރކެއް ބޭނުންކުރުން ނުވަތަ ޚިދުމަތަކާ ގުޅުވައިގެން އެފަދަ މާރކެއް ބޭނުންކުރުން؛
މާރކެއް ކައުންޓަރފީޓްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ ތަކެތި، ނުވަތަ އެ ތަކެތީގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ މުދަލުގައި ކައުންޓަރފީޓް މާރކް ޖެހުން ކަމަށް ބެލެވޭފަދަ ތަކެތި ގެންގުޅުން؛
ކައުންޓަރފީޓްކޮށްފައިވާ މުދަލުން ވިޔަފާރިކުރުން؛
ނުވަތަ ކައުންޓަރފީޓްކޮށްފައިވާ މުދާ ދިވެހިރާއްޖެއަށް އިމްޕޯޓުކުރުން ނުވަތަ އެފަދަ މުދަލެއް ދިވެހިރާއްޖެއިން އެކްސްޕޯޓުކުރުން.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ (4) ވަނަ ނަންބަރުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ "މުދަލުން ވިޔަފާރިކުރުން" މި ޢިބާރާތުގެ މާނައިގެ ތެރޭގައި، ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތެއް ފުރިހަމަކުރުން ނުވަތަ އެފަދަ މުޢާމަލާތެއް ފުރިހަމަކުރުމަށް ހުށަހެޅުންވެސް ހިމެނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދަ ކުށެއް ކުރަން އުޅުމަކީ ނުވަތަ އެފަދަ ކުށެއް ކުރާ ފަރާތަކަށް އެނގިހުރެ، އެހީތެރިވެދިނުމަކީ ކުށެކެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްފި މީހެއްގެ އަދަބަކީ -/100,000 (އެއްލައްކަ) ރުފިޔާއާއި -/2,000,000 (ދެމިލިއަން) ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ ޢަދަދަކަށްވުރެ ބޮޑުނޫން ޢަދަދަކުން ޖޫރިމަނާކުރުމެވެ.

[ކައުންޓަރފީޓް މުދާ]
"ކައުންޓަރފީޓް މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުދަލަކާ ގުޅޭގޮތުން ޞައްޙަ ގޮތުގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނިޝާނެއް ނުވަތަ އެ ޓްރޭޑްމާރކްގެ އަސާސީ ސިފަތަކަށް ބެލުމުން ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކަކާ ތަފާތުކުރަން ނޭނގޭ ނިޝާނެއް، އެ މުދަލެއްގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތުގެ ހުއްދަނެތި ބޭނުންކޮށްފައިވާ، އަދި އެފަދައިން މުދަލުގައި ނިޝާނެއް ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޓްރޭޑްމާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ފަރާތުގެ ޙައްޤަށް އަރައިގަނެވޭ ކޮންމެ މުދަލަކަށެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށްޓަކައި، މުދަލެއްގެ ޕެކޭޖިންގގައި މާރކް ޖަހާފައި ވީނަމަވެސް، އެ މުދަލެއްގައި ކައުންޓަރފީޓް މާރކެއް ބޭނުންކުރެވުނީ ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.

[ކައުންޓަރފީޓް މާރކް]
މި ޤާނޫނުގައި "ކައުންޓަރފީޓް މާރކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އަންނަނިވި ބާވަތުގެ ނިޝާނަށެވެ.
ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކަކާ ސީދާ އެއްގޮތް ނިޝާނެއް؛ ނުވަތަ މި ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ މާރކްގެ މާނައިގައި ހިމެނޭ އަސާސީ ސިފަތަކަށް ބެލުމުން، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކް ވަކިކުރަން ނޭނގޭ، އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޞައްޙަ ގޮތުގައި މާރކް ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ފަރާތުގެ ޙައްޤަށް އަރައިގަންނަ ކޮންމެ ނިޝާނެއް.

[ކުށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ އެޅޭ ފިޔަވަޅުތައް]
މި ޤާނޫނުގެ 45 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ކުށް ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، ކައުންޓަރފީޓްކޮށްފައިވާ މުދަލާއި ތަކެއްޗާއި، އެ މުދާ ނުވަތަ ތަކެތި ކައުންޓަރފީޓްކުރުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރެވޭ އެންމެހައި ތަކެތި، އަދި އެ ތަކެތީގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ މުދާ ކައުންޓަރފީޓްކުރުން ކަމަށް ބެލެވޭ ތަކެތި ހިފަހައްޓައި، ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ މާރކްގެ ވެރިފަރާތާ އެ މުދަލާއި ތަކެތި ޙަވާލުކުރުމަށް، ނުވަތަ އެ މުދަލާއި ތަކެތި ދައުލަތަށް ނެގުމަށް ނުވަތަ އެ މުދަލާއި ތަކެތި ނައްތާލުމަށް އަމުރުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ 45 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކުށެއް ކޮށްގެން މުދަލެއް ނުވަތަ ފައިސާއެއް ހޯދާފައިވާނަމަ މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭ އަދަބު ދިނުމާއެކު، އެ މުދަލެއް ނުވަތަ އެ ފައިސާއެއް ދައުލަތަށް ނެގުމަށް އަމުރުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

[އެހެނިހެން ކަންކަން]

[އިންތިޤާލީ މަރުޙަލާ]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކްތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 12 (ބާރަ) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މި ޤާނޫނާއި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ 12 (ބާރަ) މަސްދުވަހުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަން ބާޠިލުވީ ކަމުގައި ބެލޭނެއެވެ.
މި މާއްދާގެ ދަށުން ރަޖިސްޓަރީކުރަން ހުށަހަޅަންޖެހޭ ނިޝާންއާއި، ހުށަހެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތުގެ އިޖުރާއަތު، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ.

[ގަވާއިދު ހެދުން]
މި ޤާނޫނުގައި ރަޖިސްޓްރާރ ނުވަތަ ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތުން ހަދަންޖެހޭ ގަވާއިދުތައް ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ގަވާއިދުތައް ފިޔަވައި މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް ހަދައި ހިންގާނީ މިނިސްޓްރީންނެވެ.
މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދަންޖެހޭ އެންމެހައި ގަވާއިދުތައް، މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 6 (ހައެއް) މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހަދައި، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރަންވާނެއެވެ.

[ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުން]
މި ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފަށާނީ، މި ޤާނޫނު ފާސްވެ، ތަޞްދީޤުކޮށް، ދިވެހިސަރުކާރުގެ ގެޒެޓުގައި ޝާއިޢުކުރާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 12 (ބާރަ) މަސްދުވަސް ހަމަވާ ތާރީޚުން ފެށިގެންނެވެ.

[މާނަކުރުން]
މި ޤާނޫނުގައި ލަފްޒެއް ނުވަތަ ޢިބާރާތެއް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތުން ކަނޑައެޅިގެން އެހެން މާނައެއް ދޭހަނުވާހާ ހިނދަކު، އަންނަނިވި ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ދީފައި އެވަނީ، އެ ލަފްޒުތަކާއި ޢިބާރާތްތަކަށް ތިރީގައި ދީފައި އެވާ މާނަކުރުމެވެ.
"ޓްރޭޑްމާރކް" ނުވަތަ "މާރކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޓްރޭޑްމާރކަށެވެ. އެ މާނައިގެ ތެރޭގައި، ސެޓިފިކޭޝަން މާރކް އަދި ކަލެކްޓިވް މާރކްވެސް ހިމެނެއެވެ.
"މާރކްގެ ވެރިފަރާތް" ނުވަތަ "ޓްރޭޑްމާރކްގެ ވެރިފަރާތް" ނުވަތަ "ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤުގެ ވެރިފަރާތް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ޓްރޭޑްމާރކެއްގެ ވެރިފަރާތް ކަމުގައިވާ މީހާ ނުވަތަ ޤާނޫނީ ޝަޚްޞަކަށެވެ. ނުވަތަ އެ ޓްރޭޑްމާރކްގެ ހުއްދަ ނުވަތަ ލައިސަންސް އޮތް ފަރާތް ކަމުގައި ރަޖިސްޓަރީގައި ހިމަނާފައިވާ ފަރާތަށް، ނުވަތަ ލައިސަންސް ދޫކުރާ ފަރާތުން ޓްރޭޑްމާރކްގެ ޙައްޤު އޮތް ފަރާތަށް ވަކި ފަރުވާއެއް ހޯދުމުގެގޮތުން ކޯޓަށް ދިޔުމަށް އަންގައި ވަކި މުއްދަތެއް ދީފައިވަނިކޮށް، އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި މައްސަލަ ހުށަނާޅައިފިނަމަ، ލައިސަންސް ދޫކުރާ ފަރާތަށެވެ.
"ކައުންޓަރފީޓް މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގައި އެ ޢިބާރާތަށް ދީފައިވާ މާނައިގައެވެ.
"ކައުންޓަރފީޓް މާރކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 47 ވަނަ މާއްދާގައި އެ ޢިބާރާތަށް ދީފައިވާ މާނައިގައެވެ.
"ޓްރޭޑްމާރކާގުޅޭ ޙައްޤަކަށް އަރައިގަންނަ ބާވަތުގެ މުދާ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ކައުންޓަރފީޓް މުދަލަށް ނުވަތަ ކައުންޓަރފީޓް މާރކެއް ޖަހާފައިވާ ކޮންމެ މުދަލަކަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި، ވިޔަފާރިއަކަށް ނުވާ ގޮތުން، އަމިއްލަ ބޭނުމަކަށް އެތެރެކުރެވޭ މުދަލެއް ނުހިމެނެއެވެ.
"ސެޓިފިކޭޝަން މާރކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މާރކަށެވެ.
"ކަލެކްޓިވް މާރކް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މި ޤާނޫނުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ މާރކަށެވެ.
"ކަސްޓަމްސްގެ ޚިދުމަތް" ނުވަތަ "ކަސްޓަމްސް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2011 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަސްޓަމްސްގެ ޤާނޫނު) ގައި ބަޔާންކުރާ "މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް" އަށެވެ.
"އިމްޕޯޓުކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖެއަށް މުދަލެއް އެތެރެކުރުން، ނުވަތަ އެތެރެވާން މެދުވެރިކުރުމަށެވެ.
"އެކްސްޕޯޓުކުރުން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖެއިން މުދަލެއް ބޭރުކުރުން، ނުވަތަ ބޭރުވާން މެދުވެރިކުރުމަށެވެ.
"މިނިސްޓަރު" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިޤްތިޞާދީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޛުކުރުމަށް އެއިރެއްގައި ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާގެ ވަޒީރަށެވެ.
"މިނިސްޓްރީ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، އިޤްތިޞާދީ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޛުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެއިރެއްގައި ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ ވުޒާރާއަށެވެ.
"ރަޖިސްޓްރާރ އޮފް އިންޓެލެކްޗުއަލް ޕްރޮޕަރޓީ" ނުވަތަ "ރަޖިސްޓްރާރ" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ފިކުރީ މުދަލާބެހޭ ޙައްޤުތައް ރަޖިސްޓަރީކޮށްދީ، އެކަމާބެހޭ ކަންކަން ހިންގައި ބެލެހެއްޓުމަށް ކަމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޢައްޔަންކުރާ ރަޖިސްޓްރާރަށެވެ.
"ޕެރިސް ކޮންވެންޝަން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، 20 މާރިޗު 1883 ގެ "ޕެރިސް ކޮންވެންޝަން ފޮރ ދަ ޕްރޮޓެކްޝަން އޮފް އިންޑަސްޓްރިއަލް ޕްރޮޕަރޓީ" އަށެވެ.
"މަޝްހޫރު މާރކެއް" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައިވާ ނުވަތަ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށްފައި ނުވިނަމަވެސް، އެ މާރކަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި މަޝްހޫރު މާރކަކަށްވެފައި، އެ މާރކްގެ ވެރިފަރާތަކީ ޕެރިސް ކޮންވެންޝަންގެ ނުވަތަ ވަރލްޑް ޓްރޭޑް އޯގަނައިޒޭޝަންގެ މެންބަރު ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތެއް ނުވަތަ އެފަދަ ޤައުމެއްގައި ޢާންމުކޮށް ވަޒަންވެރިވެ ދިރިއުޅޭ، ނުވަތަ އެފަދަ ޤައުމެއްގައި އެ ފަރާތުގެ ވިޔަފާރި ޤާއިމުކޮށް ހިންގާ ފަރާތެއް ކަމުގައިވުމަށެވެ.
"ނިޝާން" ކަމަށް ބުނެފައި އެވަނީ، މުދަލެއް ނުވަތަ ޚިދުމަތެއް ފާހަގަކުރުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ކޮންމެ ވަސީލަތަކަށެވެ.
އޭގެ ތެރޭގައި އަކުރު، ބަސް، ނަން، ސޮއި، ހިސާބު އަކުރު، ސުރުޚީ، ލޭބަލް، ސްލިޕް، މުދަލުގެ ބައްޓަން، ޕެކޭޖިންގ، ކުލަ، ވަސް، އަޑު އަދި އެއިން އެއްޗެހިތަކެއް ނުވަތަ ކަންތައްތަކެއް އެއްކޮށްލައިގެން ފަރުމާކޮށްފައިވާ އެއްޗެހި ހިމެނެއެވެ.