Broszura informacyjna
Organ: Ministerstwo Finansów
Data wydania: 2023-12-04
Teza: Broszura informacyjna - Pożyczka między członkami najbliższej rodziny – zwolnienie z podatku PCC. Stan prawny od 1 lipca 2023 r.
Słowa kluczowe: podatek-podatek od czynności cywilnoprawnych; pożyczka; rodzina; umowa-umowa pożyczki; zwolnienie-zwolnienie podatkowe
Zagadnienia: Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych; Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych-Rozdział 4. Zwolnienia od podatku-Zwolnienia przedmiotowe-Umowa pożyczki; Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych-Rozdział 4. Zwolnienia od podatku-Zwolnienia przedmiotowe-Umowa pożyczki-Pożyczka pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej, o której mowa w ustawie o podatku od spadków i darowizn; Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych-Rozdział 4. Zwolnienia od podatku-Zwolnienia przedmiotowe-Umowa pożyczki-Pożyczka pomiędzy osobami, o których mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn
Przepisy: [PCC] Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych; [PCC] Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych-Rozdział 4-art. 9; [PCC] Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych-Rozdział 4-art. 9-pkt 10-lit. b; [PCC] Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych-Rozdział 4-art. 9-pkt 10-lit. c

Broszura informacyjna - Pożyczka między członkami najbliższej rodziny – zwolnienie z podatku PCC. Stan prawny od 1 lipca 2023 r.

**Pożyczka między członkami najbliższej rodziny – zwolnienie z podatku PCC \[1\]**

**Na czym polega zwolnienie**

Na całkowitym zwolnieniu od podatku od czynności cywilnoprawnych pożyczek pieniężnych, niezależnie od ich wartości.

**Kto może skorzystać ze zwolnienia**

Ze zwolnienia może skorzystać każdy, kto otrzymał pożyczkę pieniężną od osób z najbliższej rodziny, czyli od:

• żony, męża,

• zstępnego, np. córki, syna, wnuczki, wnuka, prawnuczki, prawnuka,

• wstępnego, np. matki, ojca, babci, dziadka, prababci, pradziadka,

• pasierbicy, pasierba,

• siostry, brata,

• macochy, ojczyma.

**Ważne!**

Za rodziców uważa się również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.

Ponadto **w stosunku do pożyczek otrzymanych od 27 października 2020 roku** za zstępnych uważa się również osoby, które przebywają lub przebywały:

• w rodzinie zastępczej,

• w rodzinnym domu dziecka,

• w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej,

o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

a za wstępnych także odpowiednio osoby:

• tworzące rodzinę zastępczą,

• prowadzące rodzinny dom dziecka lub pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.

**Przykłady**

• Córka (pożyczkodawca) pożycza pieniądze matce (biorący pożyczkę).

• Dziadkowie (pożyczkodawcy) zawierają z wnukiem (biorący pożyczkę) umowę pożyczki pieniędzy.

• Siostra (pożyczkodawca) pożycza pieniądze bratu (biorący pożyczkę).

• Mąż (pożyczkodawca) udziela pożyczki żonie (biorący pożyczkę) – z majątku osobistego do majątku osobistego.

**Co trzeba zrobić, żeby skorzystać ze zwolnienia**

Jeżeli pożyczka pieniężna pomiędzy wymienionymi osobami przekracza 36 120 zł \[2\] (łącznie z wartością pożyczek pieniędzy lub rzeczy otrzymanych ostatnio i tych otrzymanych dotychczas **od tej samej osoby** w roku, w którym nastąpiła ostatnia pożyczka i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok), **zwolniona jest od podatku od czynności cywilnoprawnych, pod warunkiem:**

• **złożenia deklaracji PCC-3** (w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych) **w terminie 14 dni od daty zawarcia umowy pożyczki, chyba że umowa została zawarta w formie aktu notarialnego,**

oraz

• **udokumentowania otrzymania pieniędzy przez biorącego pożyczkę w określonej formie**, np. dowodem przekazania pieniędzy na jego rachunek płatniczy lub inny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

**Ważne! Trzeba pamiętać o:**

1) terminowym złożeniu deklaracji PCC-3 (w nieprzekraczalnym terminie – 14 dni)

2) udokumentowaniu otrzymania pieniędzy (np. poprzez dołączenie potwierdzenia przelewu na prośbę urzędu skarbowego).

**Przykład**

2 sierpnia 2023 r. ojciec (pożyczkodawca) zawarł umowę pożyczki na 100 000 zł z synem (biorący pożyczkę). Pożyczoną kwotę przelał na konto bankowe syna. Aby skorzystać ze zwolnienia, syn złożył deklarację PCC-3 w nieprzekraczalnym terminie do 16 sierpnia 2023 r.

Celem udokumentowania otrzymania pieniędzy powinien także posiadać potwierdzenie otrzymania przelewu.

**Czy żeby skorzystać ze zwolnienia, zawsze trzeba złożyć deklarację w terminie?**

Tak, jeżeli nie złożysz deklaracji w ciągu 14 dni (spóźnisz się choćby jeden dzień), nie przysługuje Ci zwolnienie.

W takiej sytuacji pożyczka zostanie opodatkowana na ogólnych zasadach. Nie ma możliwości przywrócenia terminu do skorzystania ze zwolnienia, bez względu na powody spóźnienia i to, czy przekroczenie terminu było z Twojej winy, czy też bez Twojej winy (nawet z powodu choroby).

**Przykład**

2 sierpnia 2023 r. ojciec pożyczył synowi 100 000 zł, ale syn złożył deklarację PCC-3 dopiero 20 sierpnia 2023 r. Spóźnienie tłumaczył chorobą. Termin nie zostanie przywrócony.

Pożyczka nie będzie całkowicie zwolniona od podatku (minęło ponad 14 dni) i zostanie opodatkowana na zasadach ogólnych.

**Wyjątkiem jest sytuacja, gdy umowa pożyczki pieniężnej została zawarta w formie aktu notarialnego.** Zwolnienie będzie przysługiwać, zastosuje je notariusz, przed którym zawarłeś umowę. Nie składasz wtedy deklaracji PCC-3.

**Przykład**

Na podstawie umowy pożyczki zawartej 2 sierpnia 2023 r. w formie aktu notarialnego ojciec pożyczył synowi 100 000 zł, pieniądze przelał na rachunek syna.

Pożyczka będzie całkowicie zwolniona od podatku (notariusz go nie pobierze), **pod warunkiem,** że syn udokumentuje (np. dowodem przelewu) otrzymanie pieniędzy na jego rachunek płatniczy lub inny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, lub przekazem pocztowym.

Syn (biorący pożyczkę) nie składa w tym przypadku deklaracji PCC-3.

Szczególnym przypadkiem jest umowa pożyczki w wysokości do 36 120 zł:

• pomiędzy osobami z najbliższej rodziny wymienionymi wcześniej, ale również pomiędzy zięciem (mężem córki) lub synową (żoną syna) a teściami (rodzicami męża albo żony) – jako osobami dającymi pożyczkę lub biorącymi pożyczkę,

• może dotyczyć pieniędzy lub innych rzeczy oznaczonych co do gatunku, przy czym kwota 36 120 zł dotyczy łącznej wartości pożyczek pieniężnych lub rzeczowych otrzymanych ostatnio i tych otrzymanych dotychczas **od tej samej osoby** w roku, w którym nastąpiła ostatnia pożyczka i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

**Taka pożyczka jest zwolniona z podatku. Nie trzeba wówczas składać deklaracji PCC-3, ani przekazywać pieniędzy na konto pożyczkobiorcy.**

**Przykłady**

Ojciec pożyczył synowi pieniądze lub inne rzeczy oznaczone co do gatunku, ale o wartości do 30 000 zł i była to pierwsza pożyczka od ojca w ww. okresie. Syn nie składa deklaracji PCC-3.

Teściowa pożyczyła zięciowi 28 000 zł i jest to pierwsza pożyczka od niej w ww. okresie. Zięć nie składa deklaracji PCC-3.

Pożyczki te będą zwolnione od podatku. Nie wymagają spełnienia dodatkowych warunków, tzn. ani złożenia deklaracji naczelnikowi urzędu skarbowego, ani udokumentowania otrzymania na rachunek bankowy.

**Jak złożyć deklarację PCC-3**

Deklarację możesz złożyć do urzędu skarbowego **przez Internet** lub **w formie papierowej.**

Gdy pożyczkobiorców w umowie jest więcej niż jeden, do deklaracji PCC-3 trzeba dołączyć informację o pozostałych podatnikach PCC-3/A.

Szczegółowe informacje o wypełnianiu i składaniu deklaracji PCC-3 i informacji PCC-3/A są dostępne na podatki.gov.pl.

**Do którego urzędu skarbowego składa się deklarację**

Deklarację PCC-3 składa się w terminie 14 dni do urzędu skarbowego właściwego wg miejsca zamieszkania biorącego pożyczkę.

Jeżeli w jednej umowie jest kilku pożyczkobiorców, deklarację PCC-3 i informację lub informacje PCC-3/A składają oni do urzędu skarbowego właściwego wg miejsca zamieszkania jednego z pożyczkobiorców. Nie trzeba PCC-3 i PCC-3/A składać w dwóch lub więcej urzędach.

**Przykłady**

Biorący pożyczkę mieszka w miejscowości A – składa deklarację PCC-3 w urzędzie skarbowym właściwym dla miejscowości A.

Biorący pożyczkę (strony jednej umowy) mieszkają w miejscowościach A i B – składają deklarację PCC-3 i informację PCC-3/A w urzędzie skarbowym właściwym dla miejscowości A albo B. Nie trzeba jej składać w obydwu urzędach.

W poz. 5 deklaracji PCC-3 (poz. 4 w informacji PCC-3/A) podatnik wskazuje urząd skarbowy, do którego składa deklarację. W przypadku deklaracji składanych elektronicznie, podatnik wybiera właściwy urząd skarbowy z rozwijanej listy.

**Ważne!**

• Jeśli złożysz deklarację po terminie albo nie udokumentujesz pożyczki w opisany

sposób, utracisz prawo do zwolnienia. Oznacza to, że pożyczka zostanie opodatkowana na ogólnych zasadach, a stawka podatku wyniesie 0,5%.

• Jeśli powołasz się na umowę pożyczki w urzędzie skarbowym (w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, postępowania podatkowego lub kontroli celnoskarbowej), ale nie udokumentujesz otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy, albo rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym – stawka podatku wyniesie 20%.

**Pytania i odpowiedzi**

**Czy jeżeli spóźnię się ze złożeniem deklaracji PCC-3 o kilka dni, mogę skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku pożyczki 100 000 zł od ojca?**

Nie. Termin 14 dni musi być zachowany. Termin nie zostanie przywrócony.

**Czy jeżeli prześlę do urzędu skarbowego kopię umowy pożyczki na 50 000 zł od siostry, to wystarczy, żeby nie płacić podatku?**

Nie. Trzeba złożyć deklarację PCC-3 w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Na ewentualną prośbę urzędu skarbowego trzeba również udokumentować otrzymanie pieniędzy w odpowiedniej formie. Nie musisz wysyłać kopii umowy do urzędu skarbowego.

**Czy żeby skorzystać ze zwolnienia z podatku pożyczki od brata do deklaracji PCC-3 należy dołączyć kopię umowy pożyczki i kopię przelewu?**

Nie ma takiej konieczności. Składasz deklarację, a wymienione dokumenty przedstawisz w razie ewentualnego wezwania urzędu skarbowego. Jeśli chcesz załączyć dokumenty, aby uniknąć ewentualnego wezwania z urzędu skarbowego, możesz to zrobić.

**Aby skorzystać ze zwolnienia od podatku wysokiej (1 000 000 zł) pożyczki od brata, muszę ją zawrzeć w formie aktu notarialnego?**

Nie ma takiego wymogu. Musisz jednak złożyć deklarację PCC-3 i udokumentować, na prośbę urzędu, otrzymanie środków na rachunek płatniczy lub inny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, lub przekazem pocztowym.

**Czy w przypadku zawarcia umowy pożyczki pieniędzy w formie aktu notarialnego muszę złożyć deklarację PCC-3, żeby skorzystać ze zwolnienia?**

Nie. Nie składasz deklaracji PCC-3 w przypadku zawarcia umowy pożyczki w formie aktu notarialnego. Jednak nie zwalnia to z warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek płatniczy lub inny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, lub przekazem pocztowym.

**Czy pożyczka 15 000 zł od mamy jest zwolniona z podatku? Czy muszę to zgłaszać? A jeżeli w kolejnym roku zaciągnę u niej następną pożyczkę?**

Pożyczka pomiędzy najbliższymi do 36 120 zł jest zwolniona od podatku, nie trzeba wtedy składać deklaracji PCC-3, ani zgłaszać pożyczki w innej formie.

Jeżeli przekroczysz ten limit w ciągu 5 lat (licząc wartość ostatniej pożyczki i tych otrzymanych dotychczas od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiła ostatnia pożyczka i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok), aby skorzystać ze zwolnienia, złóż terminowo deklarację PCC-3. Zrób to w ciągu 14 dni od tej ostatniej pożyczki. Powinieneś też udokumentować otrzymanie pieniędzy w odpowiedniej formie – w razie wezwania z urzędu.

**Zawarłem z ojcem umowę pożyczki 10 sierpnia, ale przelał mi pieniądze dopiero 15 sierpnia. Kiedy złożyć deklarację PCC-3, żeby nie płacić podatku?**

PCC-3 złóż w ciągu 14 dni od daty zawarcia umowy pożyczki, czyli do 24 sierpnia. Obowiązek podatkowy przy umowie pożyczki powstaje bowiem z chwilą zawarcia umowy. W razie potrzeby udokumentuj otrzymanie pieniędzy w odpowiedniej formie.

**Czy zwrot pożyczki wymaga ode mnie jakichkolwiek czynności, żeby nie stracić prawa do zwolnienia?**

Nie, zwolnienie przysługuje bez względu na to, czy pożyczka zostanie zwrócona i kiedy (terminowo, po terminie).

**W umowie pożyczki pieniędzy zastrzegliśmy, że mam je przeznaczyć na konkretny cel. Skorzystałem ze zwolnienia. Czy stracę je i będę musiał zapłacić zaległy podatek, jeżeli wydam pieniądze na coś innego?**

Nie. Faktyczne wydatkowanie pieniędzy na inny cel nie ma znaczenia dla całkowitego zwolnienia z podatku.

**Ojciec pożyczył mi i bratu 200 000 zł. Chcemy skorzystać ze zwolnienia. Czy wystarczy, że pożyczkę zgłosi jeden z nas? A gdybyśmy zawarli takie umowy odrębnie i każdy z nas otrzymałby po 100 000 zł?**

Jeżeli pożyczka wynika z jednej umowy, trzeba złożyć deklarację PCC-3 i informację PCC-3/A, z danymi obu pożyczkobiorców. W przypadku odrębnych umów, każdy z pożyczkobiorców składa osobną deklarację PCC-3, dotyczącą swojej, „odrębnej” pożyczki. Celem skorzystania ze zwolnienia trzeba również udokumentować otrzymanie pieniędzy w odpowiedniej formie.

**Czy udzielenie lub otrzymanie pożyczki trzeba wykazać w zeznaniu PIT za dany rok?**

Nie. Pożyczki są zgłaszane odrębnie w deklaracji PCC-3, którą składa tylko pożyczkobiorca. Jeśli jest kilku pożyczkobiorców, wówczas składają PCC-3 z informacją lub informacjami PCC-3/A. Ani pożyczkobiorca, ani pożyczkodawca nie wykazują pożyczki w zeznaniu PIT.

**Podstawa prawna**

• ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 170 z późn. zm.),

• ustawa z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2023 r., poz. 1774 z późn. zm.),

• rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1999).

**Broszura ma charakter informacyjny i nie stanowi wykładni prawa.**

* * *

\[1\] Zwolnienie omawiane w tej broszurze to zwolnienie od podatku od czynności cywilnoprawnych, wynika z art. 9 pkt 10 lit. b oraz c ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

\[2\] Kwotę wolną przyjmuje się w wysokości obowiązującej w dniu powstania obowiązku podatkowego.