Zmiana interpretacji indywidualnej
Sygnatura: DD6/8213/214/KWW/JQP/08/PK-605
Organ: Minister Finansów
Data wydania: 2009-06-04
Teza: Zastosowanie do osiąganych dochodów zwolnienia przedmiotowego
Słowa kluczowe: dochód; najem; zasób-gospodarowanie zasobami mieszkaniowymi; zasób-zasoby mieszkaniowe; zwolnienie-zwolnienie przedmiotowe
Przepisy: [CIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych-Rozdział 1-art. 7; [CIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych-Rozdział 2-art. 12; [CIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych-Rozdział 4

Zmiana Interpretacji Indywidualnej

Na podstawie art. 14e ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 60, z późn. zm.) Minister Finansów zmienia z urzędu interpretację indywidualną wydaną w dniu 24 grudnia 2007 r., Nr IP-PB3-423-250/07-2/AG, przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w ten sposób, że stwierdza, iż stanowisko Spółdzielni Mieszkaniowej „P.” w W., przedstawione we wniosku z dnia 18 września 2007 r. (data wpływu 24 września 2007 r.) o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie z zakresu podatku dochodowego od osób prawnych, dotyczące kwalifikacji przez Spółdzielnię Mieszkaniową osiąganych przychodów:

1.  _w części odnoszącej się do zaliczania do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi:_
    _*   otrzymanych opłat z tytułu wnoszonych przez członków Spółdzielni i osoby niebędące członkami Spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych oraz przynależnych do nich garaży i miejsc postojowych (prawo lokatorskie i własnościowe) oraz od właścicieli lokali mieszkalnych, wnoszących opłaty zgodnie z art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych,
    *   otrzymanych opłat z tytułu najmu lokali mieszkalnych i opłat za korzystanie z lokali mieszkalnych bez tytułu prawnego,
    *   otrzymanych odsetek za zwłokę w uiszczaniu opłat (w tym eksploatacyjnych) od lokatorów lokali mieszkalnych oraz związanych z nimi miejsc postojowych, garaży, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali (lokatorskie, własnościowe) lub prawo odrębnej własności,
    *   otrzymanych odsetek za zwłokę w uiszczaniu opłat za najem lokali mieszkalnych oraz za korzystanie z lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego,
    *   otrzymanego zwrotu kosztów sądowych, zastępstwa procesowego i kosztów komorniczych, wnoszonych przez właścicieli lokali mieszkalnych oraz przez członków Spółdzielni i osoby niebędące członkami Spółdzielni, posiadających spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych (lokatorskie, własnościowe,), - **jest prawidłowe**;
    *   _otrzymanych opłat z tytułu wnoszonych przez członków Spółdzielni i osoby niebędące członkami Spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali użytkowych oraz przynależnych do nich garaży i miejsc postojowych (prawo lokatorskie i własnościowe) oraz od właścicieli lokali użytkowych, wnoszących opia/y zgodnie z art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych,_
    *   _otrzymanych odsetek za zwłokę w uiszczaniu opłat (w tym eksploatacyjnych) od lokali użytkowych oraz związanych z nimi miejsc postojowych, garaży, których dotyczą spółdzielcze prawa do lokali (lokatorskie, własnościowe) lub prawa odrębnej własności,_
    *   _otrzymanego zwrotu kosztów sądowych, zastępstwa procesowego i kosztów komorniczych, wnoszonych przez właścicieli lokali użytkowych oraz przez członków Spółdzielni i osoby niebędące członkami Spółdzielni, posiadających spółdzielcze prawa do lokali użytkowych,_ \- **jest nieprawidłowe**;_
2.  _w części odnoszącej się do zaliczania do przychodów z gospodarki innej niż gospodarka zasobami mieszkaniowymi:_
    _*   otrzymanych opłat z tytułu najmu lokali użytkowych oraz z tytułu najmu zsypów, klatek schodowych, miejsc postojowych, pobieranych od osób, którym nie przysługuje prawo do lokali mieszkalnych, przychodów z tytułu czynszu dzierżawnego za grunt pod budynkami handlowymi oraz przychodów z tytułu dzierżawy ścian budynków pod tablice reklamowe,
    *   otrzymanych odsetek za zwłokę w uiszczaniu opłat za najem lokali użytkowych,
    *   otrzymanych opłat z tytułu wnoszonych dodatkowo według regulaminów wewnętrznych (poza opłatami wynikającymi z nakazu czynszowego), m.in. za usługi świadczone wewnątrz lokali przez grupę konserwatorów, za wydanie xero map, sprzedaż (zamianę) lokalu, operaty szacunkowe - dotyczące lokali użytkowych, - **jest prawidłowe.**
    *   _otrzymanych opłat z tytułu wnoszonych dodatkowo według regulaminów wewnętrznych (poza opłatami wynikającymi z nakazu czynszowego), m. in. za usługi świadczone wewnątrz lokali przez grupę konserwatorów, za wydanie xero map, sprzedaż (zamianę) lokalu, operaty szacunkowe - dotyczące lokali mieszkalnych,_
    *   _otrzymanych opłat z tytułu najmu zsypów, klatek schodowych, miejsc postojowych, pobieranych od osób, którym przysługuje prawo do lokali mieszkalnych_, - **jest nieprawidłowe.**_

Uzasadnienie

We wniosku z dnia 18 września 2007 r. o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, Spółdzielnia zadała pytanie (oznaczone Nr 1), czy niżej wymienione przychody należy traktować jako przychody związane z gospodarką zasobami mieszkaniowymi, tj.:

1.  przychody z tytułu opłat wnoszonych przez członków i osoby niebędące członkami Spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych, użytkowych, garaży i miejsc postojowych (prawo lokatorskie i własnościowe) oraz od właścicieli lokali, wnoszących opłaty zgodnie z art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych;
2.  przychody z tytułu opłat od najmu lokali mieszkalnych i opłaty za korzystanie z lokali mieszkalnych bez tytułu prawnego;
3.  przychody z tytułu opłat od najmu zsypów, klatek schodowych, miejsc postojowych oraz lokali użytkowych znajdujących się zarówno w budynkach wolnostojących, jak i w budynkach mieszkalnych; przychody z tytułu czynszu dzierżawnego za grunt pod budynkami handlowymi; przychody z tytułu dzierżawy ścian budynków pod tablice reklamowe;
4.  przychody z tytułu opłat wnoszonych dodatkowo według regulaminów wewnętrznych (poza opłatami wynikającymi z nakazu czynszowego), m.in. za usługi świadczone wewnątrz lokali przez grupę konserwatorów, za wydanie xero map, sprzedaż (zamianę) lokalu, operaty szacunkowe - ww. opłaty dotyczą zarówno lokali mieszkalnych, jak i lokali użytkowych;
5.  przychody z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat eksploatacyjnych i innych, jak np. nieterminowe wpłaty rat wkładów budowlanych dotyczących lokali mieszkalnych, użytkowych, garaży i miejsc postojowych, których dotyczą spółdzielcze prawa do lokali (lokatorskie i własnościowe) lub prawa odrębnej własności;
6.  przychody z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat za najem lokali mieszkalnych oraz za korzystanie z lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego;
7.  przychody z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat za najem lokali użytkowych;
8.  przychody z tytułu zwrotu kosztów sądowych, zastępstwa procesowego i kosztów komorniczych, wnoszonych przez właścicieli lokali mieszkalnych i użytkowych oraz przez członków Spółdzielni i osoby niebędące członkami Spółdzielni posiadających spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych i użytkowych (lokatorskie i własnościowe).

Zdaniem Spółdzielni przychody, o których mowa w punkcie 1, 2, 5, 6 i 8, stanowią przychody z gospodarki zasobami mieszkaniowymi i po pomniejszeniu ich o koszty uzyskania przychodów, otrzymane dochody zwolnione są z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, natomiast przychody, o których mowa w punkcie 3, 4 i 7 nie są przychodami uzyskanymi z gospodarki zasobami mieszkaniowymi i po pomniejszeniu ich o koszty uzyskania przychodów, uzyskany dochód podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych. (art. 17 ust. 1 pkt 44 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - updop)

Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, działając z upoważnienia Ministra Finansów (na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego; Dz. U. Nr 112, poz. 770), wydał w dniu 24 grudnia 2007 r. interpretację indywidualną (Nr IP-PB3-423- 250/07-2/AG), w której stanowisko Spółdzielni uznał za nieprawidłowe.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie za przychody związane z gospodarką zasobami mieszkaniowymi, które po pomniejszeniu o koszty uzyskania przychodów będą stanowiły dochód wolny od podatku, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 44 updop, należą:

*   przychody z tytułu opłat wnoszonych na podstawie art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, przez członków Spółdzielni i osoby nie będące jej członkami, którym przysługują spółdzielcze pława do lokali mieszkalnych oraz związanych z nimi garażami i miejscami postojowymi oraz od właścicieli lokali mieszkalnych;
*   przychody z tytułu opłat od nąjmu lokali mieszkalnych;
*   przychody z tytułu opłat za korzystanie z lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego;
*   przychody z tytułu opłat dotyczących lokali mieszkalnych, wnoszone dodatkowo według regulaminów wewnętrznych (poza opłatami wynikającymi z nakazu czynszowego) m. in. za usługi świadczone wewnątrz lokali przez grupę konserwatorów, za wydanie xero map, operaty szacunkowe, ale tylko związane z gospodarowaniem zasobami mieszkaniowymi, czyli nie dotyczące np. sprzedaży lokali, zarówno mieszkalnych jak i użytkowych;
*   przychody operacyjne z tytułu zwrotu kosztów sądowych, zastępstwa procesowego i kosztów komorniczych wnoszone przez właścicieli lokali mieszkalnych oraz przez członków Spółdzielni i osoby nie będące członkami Spółdzielni, które posiadają spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych (lokatorskie i własnościowe).

Zdaniem Dyrektora Izby przychodami z gospodarki zasobami mieszkaniowymi nie mogą być jednak uznane:

*   przychody z tytułu opłat wnoszonych na podstawie art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, przez członków Spółdzielni i osoby nie będące jej członkami, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali użytkowych oraz związanych z nimi garażami i miejscami postojowymi, oraz od właścicieli lokali użytkowych;
*   przychody z tytułu opłat z najmu zsypów, klatek schodowych, miejsc postojowych i lokali użytkowych znajdujących się zarówno w budynkach wolnostojących, jak i budynkach mieszkalnych, dzierżawa - czynsz dzierżawny za grunt pod budynkami handlowymi, dzierżawa ścian budynków pod tablice reklamowe;
*   przychody z tytułu opłat dotyczących lokali użytkowych, wnoszonych dodatkowo według regulaminów wewnętrznych (poza opłatami wynikającymi z nakazu czynszowego), m.in. za usługi świadczone wewnątrz lokali przez grupę konserwatorów, za wydanie xero map, sprzedaż (zamianę) lokalu, operaty szacunkowe;
*   przychody z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat eksploatacyjnych i innych, jak np. nieterminowe wpłaty rat wkładów budowlanych dotyczących lokali mieszkalnych, użytkowych, garaży i miejsc postojowych, których dotyczą spółdzielcze prawa do lokali (lokatorskie i własnościowe) lub prawa odrębnej własności;
*   przychody z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat za najem lokali mieszkalnych oraz za korzystanie z lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego;
*   przychody z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat za najem lokali użytkowych; przychody operacyjne z tytułu zwrotu kosztów sądowych, zastępstwa procesowego i kosztów komorniczych wnoszonych przez właścicieli lokali użytkowych oraz przez członków Spółdzielni i osoby nie będące członkami Spółdzielni, które posiadają spółdzielcze prawa do lokali użytkowych (lokatorskie i własnościowe).

Po zapoznaniu się z aktami sprawy, Minister Finansów zważa, co następuje.

Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób prawnych wolne od podatku są dochody spółdzielni mieszkaniowych, wspólnot mieszkaniowych, towarzystw budownictwa społecznego oraz samorządowych jednostek organizacyjnych prowadzących działalność w zakresie gospodarki mieszkaniowej uzyskane z gospodarki zasobami mieszkaniowymi - w części przeznaczonej na cele związane z utrzymaniem tych zasobów, z wyłączeniem dochodów uzyskanych z innej działalności gospodarczej niż gospodarka zasobami mieszkaniowymi (art. 17 ust. 1 pkt 44 updop).

Przez „zasoby mieszkaniowe”, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 44 updop, rozumie się nie tylko lokale mieszkalne, ale również pozostałe pomieszczenia i urządzenia wchodzące w skład budynku mieszkalnego, lub znajdującego się poza nim, których istnienie jest niezbędne dla prawidłowego korzystania z mieszkań przez mieszkańców, jak również ułatwiające im dostęp do budynku mieszkalnego oraz zapewniające sprawne jego funkcjonowanie oraz administrowanie. Do zasobów tych należą zatem, oprócz lokali mieszkalnych, także tego rodzaju pomieszczenia, jak np. garaże, strychy, klatki schodowe, pomieszczenia administracji osiedlowej oraz osiedlowe warsztaty konserwacyjno-remontowe.

Związane z tego rodzaju lokalami, pomieszczeniami i urządzeniami przychody oraz sfinansowane z nich koszty, stanowią przychody i koszty gospodarki zasobami mieszkaniowymi. Są to zatem, nie tylko wymienione przykładowo w interpretacji ogólnej Ministra Finansów z dnia 5 marca 2008 r., Nr DD6/8213/1 l/KWW/07/MB7/82, opłaty, czynsze, odsetki za zwłokę od nieterminowych ich wpłat, ale także wszelkie inne przychody i koszty z nimi związane.

Pojęcie „zasobów mieszkaniowych” nie może być rozciągane na lokale użytkowe, bowiem lokale te nie stanowią zasobów mieszkaniowych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 44 updop. Z treści tego przepisu wynika bowiem, że zwolnieniu podlegają jedynie dochody uzyskane z „gospodarki zasobami mieszkaniowymi”.

Mając powyższe na uwadze zauważa się, że prawidłowe jest stanowisko Spółdzielni, zawarte we wniosku z dnia 18 września 2007 r. w punkcie nr 1, tylko w części dotyczącej zaliczenia do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi przychodów z tytułu opłat wnoszonych przez członków Spółdzielni i osoby niebędące członkami Spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych oraz przynależnych do nich garaży i miejsc postojowych (prawo lokatorskie i własnościowe) oraz od właścicieli lokali mieszkalnych, wnoszących opłaty zgodnie z art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

Osiągnięte dochody z powyższego tytułu, jako uzyskane z gospodarki zasobami mieszkaniowymi, w części przeznaczonej na cele związane z utrzymaniem tych zasobów, podlegają zwolnieniu od podatku dochodowego od osób prawnych (art. 17 ust. 1 pkt 44 updop).

Nieprawidłowe jest natomiast stanowisko Spółdzielni zawarte w tym punkcie, zaliczające do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi przychodów uzyskanych od lokali użytkowych i związanych z nimi pomieszczeń.

Prawidłowe jest zatem stanowisko zajęte w tym zakresie przez Dyrektora Izby w interpretacji, indywidualnej

Do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi należą także przychody z tytułu opłat od najmu lokali mieszkalnych i opłaty za korzystanie z lokali mieszkalnych bez tytułu prawnego.

Stanowisko zarówno Spółdzielni, jak i Dyrektora Izby zawarte w interpretacji indywidualnej, dotyczące punktu 2 wniosku, jest zatem prawidłowe.

Odnośnie punktu 3 wniosku, tj. nie zaliczania do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi przychodów z tytułu opłat od najmu zsypów, klatek schodowych, miejsc postojowych od osób, którym nie przysługuje prawo do lokali mieszkalnych oraz z tytułu najmu lokali użytkowych, znajdujących się zarówno w budynkach wolnostojących, jak i w budynkach mieszkalnych - stanowisko zarówno Spółdzielni, jak i Dyrektora Izby jest prawidłowe. Dotyczy to również wymienionych w tym punkcie przychodów z tytułu czynszu dzierżawnego za grunt pod budynkami handlowymi oraz przychodów z tytułu dzierżawy ścian budynków pod tablice reklamowe. W sytuacji natomiast, gdy opłaty z tytułu najmu zsypów, klatek schodowych oraz miejsc postojowych pochodzą od osób, którym przysługuje prawo do lokali mieszkalnych, stanowią one przychody z gospodarki zasobami mieszkaniowymi.

Odnośnie punktu 4 wniosku przychody z gospodarki zasobami mieszkaniowymi stanowią przychody z tytułu opłat wnoszonych dodatkowo według regulaminów wewnętrznych (poza opłatami wynikającymi z nakazu czynszowego), m.in. za usługi świadczone wewnątrz lokali mieszkalnych przez grupę konserwatorów, za wydanie xero map, sprzedaż (zamianę) lokalu mieszkalnego, operaty szacunkowe, od tych lokali. Lokale mieszkalne stanowią bowiem część „zasobów mieszkaniowych”.

Przychodami z gospodarki zasobami mieszkaniowymi nie są natomiast wyżej wymienione przychody, o ile związane są z lokalami użytkowymi. Lokale użytkowe nie mieszczą się bowiem w pojęciu „zasobów mieszkaniowych”.

Nieprawidłowe jest zatem stanowisko Spółdzielni w części dotyczącej przychodów, o których mowa w punktu 4 wniosku, odnoszących się do lokali mieszkalnych, natomiast prawidłowe odnośnie lokali użytkowych.

Prawidłowa jest też interpretacja Dyrektora Izby w tym zakresie, z wyjątkiem nie uznania za przychód z gospodarki zasobami mieszkaniowymi przychodów z tytułu wnoszonych opłat związanych ze sprzedażą(zamianą) lokali mieszkalnych.

Prawidłowe jest stanowisko Spółdzielni odnośnie punktu 5 wniosku dotyczącego uznania za przychody z gospodarki zasobami mieszkaniowymi przychodów z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat eksploatacyjnych i innych, w części dotyczącej odsetek od opłat związanych z zasobami mieszkaniowymi i gospodarką tymi zasobami. Nieprawidłowe zaś w części dotyczącej odsetek od opłat niezwiązanych z zasobami mieszkaniowymi i gospodarką tymi zasobami (np. od lokali użytkowych, garaży niestanowiących pomieszczeń przynależnych do lokali mieszkalnych).

Należy podkreślić, że nie tylko czynsze i opłaty od zasobów mieszkaniowych, ale również odsetki za zwłokę od nieterminowych ich wpłat stanowią kategorię przychodów osiąganych z gospodarki zasobami mieszkaniowymi.

Naliczanie odsetek za zwłokę przez Spółdzielnię ma na celu zdyscyplinowanie lokatorów do terminowego uiszczania wpłat, a tym samym działania w tym zakresie związane są z prawidłowym gospodarowaniem tymi zasobami i ich utrzymaniem.

Osiągnięty dochód z powyższego tytułu, jako uzyskany z gospodarki zasobami mieszkaniowymi, w części przeznaczonej na cele związane z utrzymaniem tych zasobów, podlega zwolnieniu od podatku dochodowego od osób prawnych (art. 17 ust. 1 pkt 44 updop).

Analogicznie należy zakwalifikować do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi przychody z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat za najem lokali mieszkalnych oraz za korzystanie z lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego (punkt 6 wniosku). Tym samym prawidłowe jest stanowisko Spółdzielni w tym zakresie, zaś nieprawidłowe stanowisko Dyrektora Izby.

Nie stanowią przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi przychody z tytułu odsetek ustawowych za zwłokę w uiszczaniu opłat za najem lokali użytkowych (punkt 7 wniosku). Zarówno stanowisko Spółdzielni, jak i Dyrektora Izby jest prawidłowe.

Odnośnie przychodów, o których mowa w punkcie 8 wniosku, tj. otrzymanego zwrotu kosztów sądowych, zastępstwa procesowego i kosztów komorniczych, wnoszonych przez właścicieli lokali mieszkalnych i użytkowych oraz przez członków Spółdzielni i osoby nie będące członkami Spółdzielni, posiadających spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych i użytkowych (lokatorskie i własnościowe), należy stwierdzić, że jedynie zwrot omawianych kosztów związanych z lokalami mieszkalnymi kwalifikują się do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi. Nie dotyczy to zatem zwrotu kosztów wnoszonych od posiadanych lokali użytkowych.

Tym samym stanowisko Spółdzielni w części dotyczącej zakwalifikowania wyżej wymienionych przychodów od lokali użytkowych do przychodów z gospodarki zasobami mieszkaniowymi jest nieprawidłowe. Prawidłowe jest natomiast stanowisko Dyrektora Izby w tym zakresie.

Zmiana interpretacji indywidualnej dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dniu zaistnienia zdarzenia.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą zmianę interpretacji przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ul. Jasna 2/4, 00-013 Warszawa, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał zmianę interpretacji indywidualnej w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu - do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosi się (w dwóch egzemplarzach) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, ajeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ustawy).