Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0111-KDIB3-2.4012.284.2025.2.ASZ
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2025-08-04
Teza: Zwolnienie od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19
ustawy usług wykonywanych w ramach projektu.
Słowa kluczowe: psycholog
rehabilitacja
zwolnienie-zwolnienie podmiotowo-przedmiotowe
Zagadnienia: Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział VIII.
Wysokość opodatkowania -Rozdział 2. Zwolnienia -
Zwolnienia przedmiotowe-Usługi w zakresie opieki
medycznej świadczone w ramach zawodu psychologa
Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział VIII.
Wysokość opodatkowania -Rozdział 2. Zwolnienia -
Zwolnienia przedmiotowe-Usługi w zakresie opieki
medycznej świadczone w ramach zawodów medycznych
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział
VIII-Rozdział 2-art. 43-ust. 1-pkt 19-lit. c
[VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział
VIII-Rozdział 2-art. 43-ust. 1-pkt 19-lit. d
[VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział
VIII-Rozdział 2-art. 43-ust. 1-pkt 19a

## Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

14 kwietnia 2025 r. wpłynął Państwa wniosek z 14 kwietnia 2025 r. o wydanie interpretacji
    indywidualnej, który dotyczy zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19
    ustawy usług wykonywanych w ramach projektu pn. „(...)”.
    Uzupełnili go Państwo - w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 9 czerwca 2025 r. (wpływ 9
    czerwca 2025 r.)
    Treść wniosku jest następująca:
    Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego

    Fundacja na Rzecz Osób Niepełnosprawnych „(...)” wspiera dorosłe osoby z
    niepełnosprawnością intelektualną. Wnioskodawca pokazuje, jak być osobą bardziej
    samodzielną i jak zacząć samodzielne życie. Uczy też budować relacje z innymi ludźmi.
    Beneficjantami usług są dzieci, młodzież i dorosłe osoby z orzeczeniem o
    niepełnosprawności, stopniem niepełnosprawności znacznym, umiarkowanym i lekkim.
    Podatnik nie jest podmiotem leczniczym o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy o
    VAT i figuruje w rejestrze VAT (Biała Lista) jako podatnik VAT zwolniony – nie posiada
    statusu czynnego podatnika VAT.
    Osoby z niepełnosprawnością intelektualną i w spektrum autyzmu biorą udział w
    zajęciach terapeutycznych wspierających ich wszechstronny rozwój. Podatnik świadczy
    indywidualną terapię psychopedagogiczną z zakresu integracji sensorycznej, treningu
    umiejętności komunikacyjnych, treningu umiejętności poznawczych, treningu
    umiejętności społecznych i wsparcia psychologicznego.
    Wnioskodawca świadczy również usługi, które mają na celu zwiększenie umiejętności
    funkcjonowania w różnych rolach społecznych i w różnych środowiskach osób z
    niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem poprzez
    realizację zajęć terapeutycznych grupowych i indywidualnych.
    Fundacja realizuje projekt „(...)”, współfinansowany ze środków PFRON. Ma on na celu
    zwiększenie samodzielności i umiejętności funkcjonowania w różnych rolach społecznych i
    w różnych środowiskach (...) osób z niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnością
    intelektualną i autyzmem z obszaru (...) województw: (...) poprzez realizację zajęć
    grupowych i indywidualnych oraz świadczenie usług asystencji osobistej w okresie (...). W
    ramach projektu uczestnicy wnoszą częściową odpłatność, jako wkład własny, w zamian
    za świadczoną usługę o charakterze terapeutycznym i rehabilitacyjnym. Projekt
    ukierunkowany jest na zwiększenie samodzielności osób z niepełnosprawnościami.
    Projekt skierowany jest do (...) osób z różnymi niepełnosprawnościami (w szczególności z
    niepełnosprawnością intelektualną i/lub autyzmem) z województw (...). Zaplanowane w
    projekcie działania obejmują:
    - wielokierunkowe wsparcie indywidualne: terapię psychopedagogiczną, fizjoterapię,
    - wielokierunkowe wsparcie w formie grupowej (...), terapia psychopedagogiczna w
    zakresie umiejętności społecznych, terapia psychopedagogiczna w zakresie
    umiejętności życia codziennego, terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego
    spędzania czasu wolnego,
    - warsztaty dla opiekunów beneficjentów ostatecznych, zwiększające kompetencje
    rodzicielskie i radzenie sobie z zadaniami wynikającymi z wychowania i opieki nad
    osobami z niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem,
    - koordynacja merytoryczna działań terapeutycznych i asystenckich.
    W ramach projektu BO otrzymują także indywidualne wsparcie asystentów osobistych:
    - w czynnościach samoobsługowych,
    - w prowadzeniu gospodarstwa domowego i wypełnianiu ról w rodzinie,
    - w przemieszczaniu się poza miejscem zamieszkania,
    - w podejmowaniu aktywności życiowej i komunikowaniu się z otoczeniem.
    Projekt realizowany jest w partnerstwie z Fundacją (...) (Partner 1), (...) (Partner 2) i (...)
    (Partner 3). Liderem projektu jest Wnioskodawca. Lider oraz organizacje partnerskie będą
    w dalszej części wniosku zwani Partnerami. Są to organizacje posiadające doświadczenie
    w realizacji działań na rzecz osób z niepełnosprawnościami:
    Partner 1 – posiada doświadczenie w zakresie organizacji i świadczenia usług asystencji
    osobistej na rzecz osób z niepełnosprawnością (dalej: OzN) na terenie woj.(...),

    Partner 2 – posiada doświadczenie w zakresie organizacji i realizacji indywidualnych i
    grupowych form wsparcia na rzecz OzN na terenie woj. (...),
    Partner 3 – posiada doświadczenie w zakresie działań na rzecz opiekunów osób z
    niepełnosprawnościami, w szczególności z autyzmem,
    Lider Projektu - posiada doświadczenie w realizacji indywidualnych i grupowych form
    wsparcia oraz asystencji osobistej na rzecz OzN, w szczególności z niepełnosprawnością
    intelektualną na terenie woj.(...); organizacja współpracuje także z organizacjami z innych
    województw, w tym z (...).
    Partnerstwo w projekcie zapewni możliwość realizacji projektu na terenie (...) województw,
    ponadto doświadczenia Partnerów nawzajem się uzupełnia. Realizacja projektu przyczyni
    się przede wszystkim do zapewnienia kompleksowego wsparcia BO ze wszystkich (...)
    województw.
    Grupą docelową jest (...) osób z niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnością
    intelektualną i autyzmem z obszaru (...) województw (...).
    Beneficjenci ostateczni projektu to osoby, które mają trudności w osiągnięciu pełnej
    samodzielności, w pełnieniu różnych ról społecznych i odnajdywaniu się w różnych
    środowiskach. Co ważne usługi asystenta osobistego w przypadku osób posiadających
    orzeczenie o stopniu niepełnosprawności są świadczone tylko osobom z umiarkowanym i
    znacznym stopniem niepełnosprawności.
    Osoby te ze względu na złożone trudności w funkcjonowaniu w życiu codziennym są
    bardziej narażone na wykluczenie społeczne, dlatego też wymagane jest stworzenie dla
    nich oferty zindywidualizowanego wsparcia, które odpowie na ich konkretne potrzeby i
    bariery. Obecnie na rynku istnieje dużo możliwości korzystania ze specjalistycznego
    wsparcia, ale jest ono drogie i/lub realizowane tylko punktowo. Oferty zwykle wykluczają
    osoby ze złożoną niepełnosprawnością, co potwierdziło badanie zrealizowane przez
    Lidera w 2023 r. W odpowiedzi na ujawnione zapotrzebowanie część zajęć realizowana
    jest w domach beneficjentów, co w istotny sposób zwiększy dostępność i możliwość
    terapii osób z niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnością intelektualną i
    autyzmem, które doświadczają wykluczenia transportowego oraz wykluczenia ze względu
    na bariery architektoniczne obecne w ośrodkach terapii. Uniemożliwia to tym osobom
    uzyskanie całościowego wsparcia, które gwarantowałoby efektywną i trwałą rehabilitację
    społeczną. Formy indywidualne i grupowe, a także prowadzenie zajęć w domu i poza nim
    stwarza warunki do nauki funkcjonowania w różnych środowiskach i przestrzeniach.
    Koordynatorzy merytoryczni i asystencji zajęć ściśle współpracują, aby zagwarantować
    wsparcie, w ramach którego specjaliści różnych dziedzin realizują wspólny cel z
    Indywidualnych Planów Działania (dalej: IPD) w sposób skoordynowany. Potrzebę
    kompleksowego wsparcia potwierdziła realizacja pierwszej edycji projektu Odkrywając
    Potencjał w 2024 r.
    Projekt zakłada następujące formy wsparcia dla uczestników:
    - Asystencja osobista,
    - Indywidualna terapia psychopedagogiczna,
    - Fizjoterapia,
    - (...),
    - Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych,
    - Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego,
    - Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego,
    - Warsztaty dla opiekunów,
    - Koordynacja merytoryczna.

    Wyżej wymienione czynności wykonywane są przez pracowników Wnioskodawcy
    zatrudnionych na umowę o pracę, zlecenie oraz współpracujących na podstawie umowy
    B2B.
    Celem asystencji osobistej jest:
    - poprawa jakości życia osób z niepełnosprawnością poprzez umożliwienie im jak
      najbardziej niezależnego życia,
    - wsparcie osób z niepełnosprawnością oraz pomoc adekwatna do potrzeb świadczona w
      miejscu zamieszkania, pracy i nauki oraz w środowisku otwartym, adekwatnie do
      indywidualnych potrzeb,
    - umożliwienie uczestnictwa osób z niepełnosprawnością w wydarzeniach społecznych,
      kulturalnych, rozrywkowych lub sportowych,
    - wsparcie osób z niepełnosprawnością w organizacji czasu wolnego, rozwijaniu hobby i
      zainteresowań adekwatnych do wielu biologicznego i posiadanego potencjału.
    Asystencja osobista polega na indywidualnym wsparciu BO przez asystenta osobistego w
    czasie trwania projektu. Wsparcie prowadzone przez asystentów dostosowane jest do
    potrzeb i możliwości danej osoby z niepełnosprawnością. Oferowana pomoc ma charakter
    podmiotowy i aktywizujący BO. Działania asystentów odpowiadają na potrzeby BO
    zakomunikowane przez nich lub ich opiekunów prawnych w przypadku dzieci w trakcie
    wywiadu diagnostycznego oraz w trakcie trwania projektu.
    Asystenci wspierają BO w różnych sferach życia, m.in.:
    1. w czynnościach samoobsługowych – pomoc przy ubieraniu się, wychodzeniu z domu,
    utrzymaniu higieny osobistej, wspieranie przy jedzeniu i piciu w razie konieczności,
    pomoc w korzystaniu z toalety, wyborze odpowiednich do pogody i okoliczności ubrań;
    2. w prowadzeniu gospodarstwa domowego i wypełnianiu ról w rodzinie – pomoc w
    planowaniu codziennych obowiązków, organizacja zakupów, wsparcie przy zarządzaniu
    budżetem domowym i rozliczaniem rachunków, przygotowaniu posiłków, utrzymaniu
    czystości w domu i organizacji przestrzeni, w korzystaniu z technologii (komputery,
    telewizory, smartfony i specjalistyczne urządzenia dostosowane do potrzeb osoby z
    niepełnosprawnością);
    3. w przemieszczaniu się poza miejscem zamieszkania – pomoc w organizacji transportu,
    towarzyszenie w środkach komunikacji miejskiej, przewóz własnym lub cudzym
    środkiem transportu, wsparcie przy wyborze optymalnej trasy biorąc pod uwagę
    ograniczenia beneficjenta ostatecznego, rozwijanie samodzielności w przemieszczaniu
    się;
    4. w podejmowaniu aktywności życiowej i komunikowaniu się z otoczeniem – pomoc w
    planowaniu i organizowaniu udziału w wydarzeniach społecznych takich jak spotkania
    towarzyskie, wyjścia na koncerty, wizyty w muzeach, itp., wsparcie w wyborze
    odpowiednich aktywności zgodnych z zainteresowaniami i potrzebami osoby z
    niepełnosprawnością, pomaganie w identyfikowaniu miejsc publicznych, które są
    dostępne dla osób z niepełnosprawnością i pomoc w planowaniu wizyt w takich
    miejscach, pomoc w organizowaniu wizyt u lekarzy i w urzędach, towarzyszenie przy
    tych wizytach, wsparcie w korzystaniu z technologii do komunikowania się z otoczeniem.
    Uczestnikami ww. formy wsparcia są osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności,
    umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i znacznym stopniem niepełnosprawności.
    Asystent osobisty posiada doświadczenie w bezpośredniej pracy z osobami z
    niepełnosprawnością (także wolontariat) lub wykształcenie związane ze wspieraniem osób
    z niepełnosprawnością (pedagog, psycholog, AON, opiekun medyczny, pracownik socjalny,
    opiekun osoby starszej, terapeuta zajęciowy itd.).
    Indywidualna terapia psychopedagogiczna polega na:

    - stymulacji odbioru informacji sensorycznych przez różne modalności, poszerzanie
    doświadczeń sensorycznych, koncentracje uwagi i pamięci zmysłowej, integracje pracy
    zmysłów, rozwijanie somatognozji,
    - rozwoju umiejętności komunikacyjnych, korygowaniu wad wymowy, usprawnianiu
    motoryki narządów mowy, podnoszeniu poziomu sprawności językowej, rozwijaniu
    umiejętności komunikowania się z użyciem komunikacji alternatywnej i wspomagającej,
    - rozwijaniu umiejętności kognitywnych, stymulacji funkcji poznawczych, zwiększaniu
    ciekawości poznawczej, wspomaganiu spostrzegania i koncentracji uwagi, rozwijaniu
    zdolności zapamiętywania, rozwijaniu umiejętności planowania i myślenia przyczynowo-
    skutkowego, rozwijaniu umiejętności wnioskowania i myślenia logicznego,
    - rozwijaniu kompetencji społecznych, kształtowaniu umiejętności nawiązywania
    kontaktów społecznych, nauce rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć,
    rozwijaniu motywacji, kształtowaniu umiejętność radzenia sobie ze stresem,
    kształtowaniu umiejętności rozwiązywania konfliktów, rozwijaniu umiejętności
    rozumienia potrzeb, uczuć i wartości innych ludzi, kształtowaniu umiejętności
    współpracy, treningu asertywności,
    - rozwijaniu umiejętności korzystania z własnych zasobów w celu regulacji stanów
    emocjonalnych, kształtowaniu umiejętności kontroli emocji, rozwijaniu poczucia własnej
    wartości, rozwijaniu umiejętności nawiązywania i podtrzymywania relacji
    interpersonalnych, kształtowaniu umiejętności radzenia sobie ze stresem, rozwijaniu
    umiejętności relaksacji oraz wyciszania przykrych stanów emocjonalnych i napięć,
    przywracaniu równowagi psychicznej.
    Uczestnikami indywidualnej terapii psychopedagogicznej są osoby z orzeczeniem o
    niepełnosprawności, lekkim stopniem niepełnosprawności, umiarkowanym stopniem
    niepełnosprawności i znacznym stopniem niepełnosprawności.
    Terapia psychopedagogiczna zakłada stosowanie różnorodnych oddziaływań
    zaprojektowanych adekwatnie do potrzeb BO, opierając się na uznanych metodach pracy
    z osobami z niepełnosprawnością intelektualną oraz autyzmem, między innymi:
    1. Integrację sensoryczną
    Podstawą rozwoju osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz autyzmem jest
    usprawnianie pracy systemów sensorycznych oraz procesów układu nerwowego. Dlatego
    istotne jest zapewnienie dopływu do układu nerwowego odpowiedniej ilości i jakości
    bodźców zmysłowych. Różne rodzaje informacji zmysłowych docierające przez zmysły
    wzroku, słuchu, dotyku, smaku, węchu i równowagi do systemu nerwowego oraz mózgu
    wytwarzają odpowiedzi, które budują niezbędne podstawy dla psychoruchowego rozwoju.
    Podczas stymulacji terapeuta odpowiada za dobór rodzaju bodźca, jego intensywność
    oraz czas oddziaływania, by w efekcie stworzyć środowisko łatwiejsze w percepcji i
    rozumieniu dla osoby z niepełnosprawnością. Warunki te są optymalne dla rozwoju osób
    z niepełnosprawnością oraz zaspokajania ich potrzeby bezpieczeństwa, co służy
    redukowaniu zachowań trudnych takich jak agresja i autoagresja.
    2. Trening umiejętności komunikacyjnych
    Osoby z niepełnosprawnością, w tym intelektualną i autyzmem doświadczają wielu
    utrudnień w komunikacji. W tej grupie społecznej zdecydowanie częściej występują wady
    wymowy, trudności w mówieniu oraz posługiwaniem się językiem. Może także pojawić
    zawężony zakres posługiwania się mową oraz brak mowy warunkujący konieczność
    posługiwania się komunikacją alternatywną i wspomagającą. Ograniczone możliwości
    porozumiewania się, wyrażania opinii i sygnalizowania potrzeb wywołują u osób z
    niepełnosprawnością intelektualną oraz autyzmem frustrację, negatywne emocje i
    zachowania, w tym bierność społeczną. Trening komunikacyjny przyczyni się do
    zwiększenia niezależności, samodzielności oraz aktywności w codziennym funkcjonowaniu.

    3. Trening umiejętności poznawczych
    Spostrzeganie, uwaga, pamięć oraz myślenie przyczynowo-skutkowe to podstawowe
    funkcje poznawcze. Rozwój wymienionych funkcji wpływa na codzienne funkcjonowanie
    człowieka i nabywanie nowych umiejętności, uczenie się oraz radzenie sobie w sytuacjach
    życia codziennego. U osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz części osób z
    autyzmem przebieg procesów poznawczych jest na niższym poziomie. Deficyty poznawcze
    rzutują bezpośrednio na możliwości i trudności edukacyjne, społeczne i funkcjonalne.
    Podczas treningu umiejętności poznawczych BO będą angażowani w powtarzalne,
    dostosowane do ich możliwości, wieku oraz zainteresowań zadania. Pozwoli to na
    podtrzymywanie i rozwija nie umiejętności poznawczych. Trening umiejętności
    poznawczych poprzez m.in. wspomaganie procesów uwagi, wydłużenie czasu skupienia
    pomoże w zwiększaniu efektywności w codziennym funkcjonowaniu.
    4. Trening umiejętności społecznych
    Uczestnictwo BO w indywidualnych zajęciach treningu umiejętności społecznych prowadzi
    do pozytywnych zmian w zwiększaniu samodzielności zarówno w sferze emocjonalnej,
    społecznej, jak i poznawczej. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną oraz autyzmem
    mają możliwość w bezpieczny sposób przećwiczyć i przepracować różne sytuacje
    związane z społecznym funkcjonowaniem. Pozwala to na lepsze funkcjonowanie w
    relacjach społecznych – przewidywanie zachowań innych, rozumienie ich intencji i
    komunikatów, a w konsekwencji na adekwatne zachowanie oraz dostosowane do reakcji
    ludzi i kontekstu sytuacyjnego.
    5. Wsparcie psychologiczne
    Osoby z niepełnosprawnością intelektualną oraz autyzmem doświadczają statystycznie
    częściej problemów emocjonalnych i zaburzeń psychicznych, co wynika między innymi z
    gorszego radzenia sobie ze zmianami zachodzącymi w życiu, brakiem umiejętności
    odreagowywania napięć oraz obniżoną samooceną. W grupie osób z niepełnosprawnością
    intelektualną i autyzmem częściej niż u osób neutotypowych pojawiają się zaburzenia
    nastroju, lęki oraz zaburzenia adaptacyjne, które prowadzą do rozwijaniu się negatywnych
    form przystosowania, w tym agresji i autoagresji. Wsparcie psychologiczne
    ukierunkowane jest na rozwijanie zasobów ułatwiających radzenia sobie BO z
    przekraczającymi możliwości wymaganiami społecznymi i emocjonalnymi, stresem, lękiem
    i zaburzeniami psychicznymi oraz wyciszanie przykrych stanów emocjonalnych i napięć,
    przywracanie równowagi psychicznej.
    Niniejsze typy zajęć nie zostały rozdzielone w ramach różnych form wsparcia, ponieważ
    ich liczba będzie dostosowana do indywidualnych potrzeb BO.
    Prowadzący terapię psychopedagogiczną mają kwalifikacje adekwatne do typu
    prowadzonych zajęć:
    - Integracja sensoryczna – wykształcenie wyższe pedagogiczne, psychologiczne lub
    fizjoterapeutyczne, ukończony kurs integracji sensorycznej lub studia podyplomowe w
    zakresie integracji sensorycznej, doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością,
    - Trening umiejętności komunikacyjnych – wykształcenie wyższe, logopeda,
    neurologopeda, pedagog lub psycholog z ukończonym kursem z zakresu komunikacji
    alternatywnej i wspomagającej (AAC), doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością,
    - Trening umiejętności poznawczych – wykształcenie wyższe pedagogiczne lub
    psychologiczne, ukończony kurs lub szkolenie dotyczące rehabilitacji
    neuropsychologicznej, wspierania rozwoju poznawczego, rozwoju funkcji
    wykonawczych lub udokumentowanie realizacji terapii w ww. wymienionym obszarze
    nie krócej niż 2 lata, doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością,

    - Trening umiejętności społecznych – wykształcenie wyższe pedagogiczne lub
    psychologiczne, ukończony kurs lub szkolenie dotyczące rozwijania umiejętności
    społecznych lub udokumentowanie realizacji terapii w ww. wymienionym obszarze nie
    krócej niż 2 lata, doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością
    - Wsparcie psychologiczne – wykształcenie wyższe psychologiczne, psychoterapeutyczne,
    pedagogiczne z ukończonym kursem kwalifikującym do prowadzenia wsparcia
    terapeutycznego i psychoterapeutycznego, doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością.
    Ze względu na charakterystykę grupy docelowej uczestnicy projektu oprócz różnych form
    terapii psychopedagogicznej wymagają także wsparcia rehabilitacyjnego służącego
    maksymalnemu usunięciu niesprawności fizycznej, jak również diagnozowaniu i usuwaniu
    dolegliwości. Fizjoterapia ma na celu poprawę sprawności fizycznej uczestników, spośród
    których wielu cierpi na niedowłady, spastyki i inne ograniczenia ruchowe. Ma także
    zapobiec pogłębianiu się już istniejących schorzeń, powstających m.in. wskutek długiego
    przebywania w jednej pozycji na wózku inwalidzkim. Hydroterapia łagodzi dolegliwości
    spowodowane przez choroby stawów, pobudza mięśnie, poprawia ogólną kondycję
    fizyczną. Fizykoterapia niweluje przyczyny i objawy bólu dzięki terapeutycznemu
    wykorzystaniu działania naturalnie występujących czynników fizycznych, jak i
    wytworzonych przez specjalistyczne urządzenia (np. pole magnetyczne, ultradźwięki,
    laser).
    Wszystkie te formy działania mają zapewnić uczestnikom możliwość pełniejszego
    uczestnictwa w pozostałych formach wsparcia w projekcie oraz uzupełnić rehabilitację
    prowadzoną w projekcie, a w przypadku niektórych osób jest niezbędnym krokiem do
    rozwoju funkcji poznawczych i umiejętności komunikacyjnych.
    Uczestnikami fizjoterapii są osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności, lekkim stopniem
    niepełnosprawności, umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i znacznym stopniem
    niepełnosprawności.
    Fizjoterapia ma formę rehabilitacji indywidualnej prowadzonej przez fizjoterapeutę na
    rzecz uczestnika. Konieczność zastosowania tej formy wsparcia wynika z diagnozy
    przeprowadzonej przez specjalistę ds. diagnozy i IPD. Dodatkowo w trakcie trwania
    projektu inni specjaliści pracujący z danym BO mogą także zasugerować zastosowanie tej
    formy wsparcia, co będzie skutkowało pełniejszym skorzystaniem z ich terapii. Ze względu
    na swoją funkcję uzupełniającą, fizjoterapia nie jest w żadnym wypadku proponowana
    jako jedyna forma wsparcia beneficjenta ostatecznego.
    Obejmuje ona m.in. następujące formy:
    1) kinezyterapia – leczenie ruchem (ćwiczenia ruchowe) w formule kinezyterapii
    miejscowej dotyczącej bezpośrednio narządu zmienionego chorobowo z ćwiczeniami
    biernymi (wykonywanymi przez kinezyterapeutę), czynno- biernymi, czynnymi oraz w
    formule kinezyterapii ogólnej (m.in. ćwiczenia oddechowe, samowspomagane,
    ogólnokondycyjne);
    2) fizykoterapia, w tym: światłolecznictwo, elektroterapia, laseroterapia, ultrasonoterapia,
    magnetoterapia, hydroterapia;
    3) masaże – klasyczny, relaksacyjny, Shantala Special Care itd.;
    4) terapia bazalna;
    5) terapia neurotaktylna.
    Osobą prowadzącą zajęcia będzie fizjoterapeuta posiadający wykształcenie wyższe
    kierunkowe oraz doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    Celem (...) jest:
    - poprawa umiejętności aktywnego spędzania czasu wolnego,

    - wzmocnienie kompetencji społecznych do odpowiedniego zachowania się w różnych
    sytuacjach,
    - nauka przełamywania własnych barier i ograniczeń,
    - wzmocnienie poczucia własnej wartości,
    - wzmacnianie relacji między korzystającymi ze wsparcia,
    - nauka współpracy w grupie,
    - radzenie sobie z lękiem społecznym.
    Uczestnikami (...) są osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności, lekkim stopniem
    niepełnosprawności, umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i znacznym stopniem
    niepełnosprawności.
    (...) polega na zajęciach z terapii poprzez przygodę która odbywa się w grupach.
    Liczebność grup wynosi od 6 do 8 osób (średnio 7). Każda z grup odbywa śr. 3 wyprawy
    jednodniowe w ramach tej formy wsparcia. Trasy wypraw zostały przygotowane i
    dostosowane do możliwości danej grupy przez instruktorów (...).
    Wyprawa jednodniowa trwa średnio 7-10 godzin. Grupę prowadzi śr. 2-4 instruktorów (...).
    Polega na wędrówce w określonym terenie, wykonywaniu zadań i ćwiczeń budujących
    kompetencje społeczne osób z niepełnosprawnością w kontakcie z naturą. Wyprawa
    obejmuje np. trekking, gry terenowe, zajęcia w parku, lesie, nad jeziorem, zajęcia
    wspinaczkowe, zajęcia bushcraftowe. Przewidziane jest także (...).
    Zaplanowano łącznie 10 wypraw dwudniowych, podczas gdy jedna wyprawa trwa średnio
    36 godzin. Grupę prowadzi śr. 2-4 instruktorów (...) i 2 asystentów instruktora (...).
    Obejmuje te same aktywności, co wyprawa jednodniowa, wieczorem odbywają się
    warsztaty dla BO dotyczące współpracy w grupie. Ważnym elementem przygody jest
    nocleg poza domem bez rodziny – uczestnicy tej formy wsparcia uczą się wykonywać
    czynności samoobsługowe maksymalnie samodzielnie i w nowym otoczeniu. W czasie
    wyjazdu dla wszystkich biorących w nim osób zapewniony będzie nocleg z wyżywieniem
    oraz sfinansowany dojazd na miejsce wyprawy.
    (...) prowadzone jest przez:
    - instruktorów (...), którzy ukończyli kurs (...) oraz posiadają doświadczenie w pracy z
    osobami z niepełnosprawnością,
    - asystentów instruktorów (...), którzy posiadają doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych polega na
    rozwijaniu kompetencji społecznych, kształtowaniu umiejętności nawiązywania kontaktów
    społecznych, nauce rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć, rozwijaniu
    motywacji, kształtowaniu umiejętność radzenia sobie ze stresem, kształtowaniu
    umiejętności rozwiązywania konfliktów, rozwijaniu umiejętności rozumienia potrzeb,
    uczuć i wartości innych ludzi, kształtowaniu umiejętności współpracy, treningu
    asertywności, umiejętności budowania relacji, umiejętności uwzględniania zdania i
    potrzeb innych członków grupy, umiejętności czekania na swoją kolej.
    Uczestnikami grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych
    są osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności, lekkim stopniem niepełnosprawności,
    umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i znacznym stopniem niepełnosprawności.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych odbywa się
    stacjonarnie, ale możliwa też jest realizacja zajęć w terenie - otwartym środowisku, by
    zapewnić lepszy transfer wiedzy i kształconych umiejętności.
    Zajęcia odbywają się w grupach. Liczebność grup jest uzależniona od rodzaju
    niepełnosprawności, wieku, potencjału rozwojowego oraz występowania zachowań
    trudnych. Liczebność grup wynosi od 2 do 5 osób (średnio 4). Każda z grup odbywa cykl

    zajęć, którego długość wynika z potrzeb Uczestników grupy w praktyce jest to od 2 do 4 h
    na spotkanie (średnio 3). Łącznie w czasie trwania projektu praca odbywać się będzie w 10
    grupach średnio po 10 sesji na grupę zakładając średni czas trwania jednej sesji to 3 h,
    łącznie 30 h dla każdej z grup.
    Tematyka cyklu spotkań dostosowana jest do specyfiki grupy (wiek, rodzaj
    niepełnosprawności, potencjał rozwojowy) i obejmuje m.in.: nawiązywanie i
    podtrzymywanie znajomości, inicjowanie rozmowy, prowadzenie dyskusji, odmawianie i
    zachowania asertywne, rozróżnianie emocji, wyrażanie emocji w sposób społecznie
    akceptowany, wyrażanie krytyki i reagowanie na krytykę, komplementowanie i
    przyjmowanie komplementów, współpraca w grupie, respektowanie norm i zasad.
    Sesje prowadzone są w sposób (...) rakcyjny, łączone są metody aktywizujące (odgrywanie
    ról, drama i psychodrama, gry terapeutyczno-edukacyjne) z metodami ćwiczebnymi
    (historyjki społeczne, karty pracy, podręczniki umiejętności społecznych).
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych prowadzona
    jest przez trenera TUS, który posiada wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne,
    pedagogiczne, terapeuta zajęciowy), ukończony kurs lub szkolenie dotyczące rozwijania
    umiejętności społecznych lub udokumentowanie realizacji terapii w ww. wymienionym
    obszarze nie krócej niż 2 lata.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego ma za
    zadanie:
    - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie,
    - zwiększenie umiejętności radzenia sobie w nowym środowisku,
    - zwiększenie aktywności, w tym aktywności społecznej,
    - zwiększenie umiejętności komunikacyjnych,
    - zmniejszenie częstotliwości występowania zachowań trudnych,
    - zwiększenie umiejętności adekwatnego zachowania się w społeczności lokalnej,
    - zwiększenie umiejętności wykonywania czynności samoobsługowych,
    - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie.
    Uczestnikami grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia
    codziennego są osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności, lekkim stopniem
    niepełnosprawności, umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i znacznym stopniem
    niepełnosprawności.
    Osoby z niepełnosprawnością, w tym intelektualną lub autyzmem, doświadczają trudności
    w zakresie zachowań przystosowawczych – mają ograniczone możliwości nabywania
    umiejętności koncepcyjnych, społecznych i praktycznych, które są niezbędne dla
    funkcjonowania w codziennym życiu. Ta grupa społeczna potrzebuje wielu powtórzeń i
    dłuższego czasu na nabycie umiejętności bezpośrednio związanych z ich samodzielnością i
    życiową niezależnością. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną oraz autyzmem
    potrzebują systematycznego treningu w zakresie planowania, porozumiewania się,
    rozwiązywanie problemów, nabywania czynności życia codziennego, umiejętności
    samoobsługi w tym czynności dbania o siebie i przygotowania posiłków, operowania
    pieniędzmi, robienia zakupów, rozwijania hobby i zainteresowań, by przeciwdziałać
    bierności społecznej. Niekorzystnie na rozwój zachowań przystosowawczych wpływają
    przerwy w zajęciach szkolnych. Podczas dłuższych przerw od zajęć szkolnych osoby z
    niepełnosprawnością intelektualną oraz autyzmem zatracają wcześniej nabyte
    umiejętności, co powoduje, że po powrocie muszą na nowo je zdobywać. Udział w
    tygodniowym cyklu codziennych zajęć grupowych zwiększy szanse na podtrzymanie
    umiejętności zdobytych w roku szkolnym i umożliwi dalszy ich rozwój po powrocie do
    szkoły.

    Każde zajęcia prowadzi terapeuta i asystent terapeuty. Grupy są dobierane z
    uwzględnieniem wieku, poziomu funkcjonowania oraz częstotliwości i intensywności
    występowania zachowań trudnych. Każdą grupę prowadzi terapeuta przy wsparciu
    asystenta terapeuty.
    Terapia opiera się na uczeniu przez doświadczenie. Specjaliści realizują treningi czynności
    samoobsługowych, treningi kulinarne rozwijające umiejętności posługiwania się
    narzędziami i sprzętem kuchennym, treningi kulinarne polegające na przygotowaniu
    prostych napojów, przekąsek i posiłków, trening rozwijania komunikacji w zakresie
    wyrażania potrzeb i decydowania o sobie, trening umiejętności społecznych w zakresie
    współpracy, rozwijania sprawczości i autonomicznego działania, trening rozwijania
    zainteresowań.
    Podczas zajęć są wykorzystywane różnorodne formy terapii pedagogicznej, arteterapii,
    socjoterapii, muzykoterapii i hortiterapii. Dodatkowo wykorzystane są techniki rekreacji
    ruchowej - gimnastyka, ćwiczenia rytmiczne, ćwiczenia ruchowe, gry i zabawy sportowe.
    Podczas zajęć przewidziany jest ciepły posiłek, którego spożycie stanowić będzie istotną
    część terapii (przygotowanie przestrzeni, spożycie posiłku, posprzątanie po sobie,
    zachowanie higieny, umiejętność mycia twarzy i rąk itd.). Przewiduje się możliwość
    spożycia posiłku w miejscach ogólnodostępnych (kawiarnie, restauracje), co pozwoli w
    pełniejszy sposób realizować cel projektu, jakim jest lepsze radzenie sobie w różnych
    rolach i sytuacjach społecznych.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego
    prowadzona jest przez:
    - terapeutę, który posiada wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne, pedagogiczne,
    terapeuta zajęciowy) oraz doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością,
    - asystenta terapeuty, który posiada wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne,
    pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny, asystent osoby
    niepełnosprawnej) lub jest w trakcie zdobywania wykształcenia oraz posiada
    doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    ma na celu:
    - zwiększenie świadomości możliwości spędzania czasu wolnego,
    - zwiększenie umiejętności relaksacji,
    - zmniejszenie częstotliwości występowania zachowań trudnych,
    - zwiększenie umiejętności wyrażania własnych stanów emocjonalnych poprzez sztukę,
    - zwiększenie motywacji do aktywności ruchowej,
    - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie.
    Uczestnikami grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania
    czasu wolnego są osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności, lekkim stopniem
    niepełnosprawności, umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i znacznym stopniem
    niepełnosprawności.
    Osoby z niepełnosprawnością, w tym niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem mają
    ograniczoną ciekawość poznawczą, niską motywację oraz ograniczone doświadczenia, co
    wpływa na ich bierność, niechęć do poznawania nowych osób i miejsc oraz schematyczny
    sposób spędzania czasu wolnego, zwykle w samotności i w sposób nieadekwatny do
    wieku oraz posiadanego potencjału rozwojowego. Osoby z niepełnosprawnością należą
    do grupy społecznej dysponującej dość dużą ilością czasu wolnego, jednak nie potrafią go
    zaplanować. Sposoby spędzania czasu wolnego przez osoby z niepełnosprawnością, w
    tym niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem zwykle nie wpływają pozytywnie na
    ich funkcjonowanie oraz integrację ze społeczeństwem. Istotnym zadaniem jest

    przygotowanie tej grupy społecznej do takiego zarządzania czasem wolnym, aby
    wykorzystywali pozyskaną wiedzę i umiejętności dla własnego rozwoju oraz korzystali z
    wypoczynku zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Aktywne spędzanie czasu wolnego
    wpływa korzystnie na stan psychiczny i emocjonalny, zmniejsza częstotliwość
    występowania zachowań trudnych takich jak stereotypie ruchowe, agresja i autoagresja.
    Grupowa forma zajęć służy socjalizacji, odkrywaniu i poszerzaniu zainteresowań,
    rozwijaniu umiejętności współpracy, uczeniu się przez naśladownictwo, wymianie
    doświadczeń, zwiększeniu kręgu osób znajomych, co może ułatwiać podejmowanie w
    przyszłości przez osoby z niepełnosprawnością i autyzmem aktywności w diadzie lub
    grupie.
    Podczas grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu
    wolnego specjaliści wykorzystują różnorodne formy terapii i rekreacji, m.in.: rekreację
    ruchową (w tym gimnastykę, ćwiczenia rytmiczną, ćwiczenia ruchowe, gry i zabawy
    sportowe, choreoterapię i terapię ruchem), rekreację kulturalno-rozrywkową (w tym gry i
    zabawy towarzyskie, zabawy manipulacyjne, zabawy tematyczne, zabawy konstrukcyjne)
    rekreację twórczą (w tym plastykoterapię, muzykoterapię, hortiterapię). Podczas zajęć jest
    możliwość przeprowadzenia zajęć będących odpowiedzią na odkrywanie i rozwijanie
    zainteresowań BO (m.in. fotografia, teatr, taniec, robotyka, języki obce, joga), w tym celu
    zaplanowano udział przedstawicieli poszczególnych dziedzin.
    Wszystkie formy terapii są dostosowane do rodzaju niepełnosprawności, potencjału
    rozwojowego BO oraz ich wieku, by przeciwdziałać infantylizacji.
    Zakłada się, że pojedyncze zajęcia trwają 4 godziny. Liczebność grup wynosi od 2 do 5
    osób (średnio 4). Zajęcia odbywają się w 19 grupach liczących średnio 4 osoby, każdą
    grupę prowadzi terapeuta i asystent terapeuty. Jeśli wystąpi taka potrzeba, w zajęciach
    brać będzie udział ekspert danego obszaru zainteresowań BO. Dla każdej grupy
    zaplanowano cykl od 10 do 24 spotkań w zależności od tematyki prowadzonych zajęć.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    prowadzona jest przez:
    - terapeutę, który posiada wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne, pedagogiczne,
    terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta), doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością lub jest specjalistą rekreacji ruchowej z doświadczeniem w pracy z
    osobami z niepełnosprawnością lub osoba posiadająca ukończone kursy i szkolenia
    adekwatne do formy wsparcia posiadająca udokumentowanie realizacji terapii w
    wymienionym obszarze nie krócej niż 2 lata i doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością
    - asystenta terapeuty, który posiada wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne,
    pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny, asystent osoby
    niepełnosprawnej) lub jest w trakcie zdobywania uprawnień zawodowych oraz posiada
    doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością,
    - eksperta, którym jest osoba posiadająca wiedzę w danym obszarze lub posiadająca
    wykształcenie kierunkowe lub ukończone szkolenia, kursy ze wskazanego zakresu
    zawodowego.
    Celem warsztatów dla opiekunów jest:
    - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. zasad zdrowego żywienia,
    - poprawa umiejętności doboru jedzenia adekwatnego do zaburzenia podopiecznego,
    - wzrost świadomości znaczenia zdrowej diety dla unikania zachowań trudnych,
    - wzrost umiejętności komponowania zbilansowanych posiłków w celu uniknięcie
    insulinooporności i cukrzycy typu II,
    - wzrost świadomości znaczenia mikrobioty jelitowej przy zaburzeniach psychicznych,

    - nabycie umiejętności budowania odpowiedniej flory bakteryjnej w jelitach,
    - zapoznanie się z technikami stymulowania układu odpornościowego podopiecznych,
    - wzrost umiejętności identyfikacji emocji i potrzeb towarzyszących zachowaniu
    podopiecznego,
    - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. radzenia sobie z emocjami,
    - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. potrzeb i strategii ich zaspokajania,
    - wzrost umiejętności budowania akceptowalnych społecznie strategii zaspokajania
    potrzeb,
    - nabycie umiejętności radzenia w sytuacjach kryzysowych,
    - nawiązanie relacji,
    - wzmocnienie umiejętności rozpoznawania niebezpiecznych symptomów dla organizmu i
    jak sobie radzić i gdzie szukać pomocy.
    Uczestnikami warsztatów dla opiekunów są opiekunowie osób z orzeczeniem o
    niepełnosprawności, lekkim stopniem niepełnosprawności, umiarkowanym stopniem
    niepełnosprawności i znacznym stopniem niepełnosprawności.
    Realizowane są cztery typy warsztatów:
    1) warsztaty z zakresu żywienia,
    2) regulacji emocji,
    3) profilaktyka zdrowia psychicznego,
    4) możliwości wsparcia dla dorosłych osób z autyzmem i niepełnosprawnością
    intelektualną.
    Tematyka warsztatu z zakresu żywienia:
    - zdrowe odżywianie a efektywność innych terapii,
    - znaczenie mikrobioty jelitowej dla zdrowia psychicznego i sposoby na jej budowanie,
    - wpływ jedzenia wysokoprzetworzonego i cukrów prostych na nasilanie objawów
    zaburzeń psychicznych,
    - diety jako metody lecznicze.
    Tematyka warsztatu z zakresu regulacji emocji:
    - piramida zachowania (zachowanie, emocja, potrzeba, strategia),
    - strategie na rozładowywanie napięcia,
    - strategie na regulację emocji,
    - budowanie samoświadomości w zakresie informacji z ciała.
    Tematyka warsztatu z zakresu profilatyki zdrowia psychicznego:
    - profilaktyka zdrowia psychicznego,
    - zaburzenia ze spektrum autyzmu w perspektywie diagnozy różnicowej,
    - zaburzenia współistniejące z autyzmem,
    - depresja i stany lękowe depresyjne objawy i jak szukać pomocy.
    Tematyka warsztatu z zakresu możliwości wsparcia dla dorosłych osób z autyzmem i
    niepełnosprawnością intelektualną:
    - system wsparcia w Polsce dla dorosłych osób z autyzmem i niepełnosprawnością
    intelektualną, mocne i słabe strony, szanse i zagrożenia (analiza SWOT),
    deinstytucjonalizacja systemu opieki nad OzN, dobre wzorce i wymiana doświadczeń;

    - podstawowe objawy, zaburzenia, etymologia i epidemiologia autyzmu; aktualna
    klasyfikacja i terminologia spektrum autyzmu; jak osoba z autyzmem postrzega świat;
    wspieranie i podtrzymywanie komunikacji z osobą w spektrum; autyzm - fakty i mity;
    - próba odpowiedzi na pytanie „Osoba z ASD po wyjściu z systemu edukacji, co dalej”, „Jak
    wiedza i zmiana podejścia do zaburzeń w spektrum autyzmu może pomóc w
    sprawowaniu opieki i wpłynąć na jej zmianę jakościową, poprawę stanu psychicznego
    zarówno opiekuna jak i osoby z ASD”.
    Warsztaty nr 1 i 2 trwają po 4 godziny; grupy liczą średnio ok. 10-12 opiekunów.
    Warsztaty nr 3 i 4 trwają po 7 godziny; grupy liczą średnio ok. 10 opiekunów.
    Jeden opiekun może wziąć udział we wszystkich rodzajach warsztatów. W czasie
    warsztatów zapewniona została przerwa kawowa, która ma na celu umożliwić opiekunom
    swobodną wymianę doświadczeń.
    Warsztaty dla opiekunów BO stanowią uzupełnienie wsparcia dla BO i są niezbędne do
    zapewnienia kompleksowej rehabilitacji ich podopiecznych.
    Prowadzącym warsztaty z zakresu żywienia jest dietetyk posiadający doświadczenie w
    pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    Prowadzący warsztaty z zakresu regulacji emocji ukończył szkolenie z zakresu
    samoregulacji oraz posiada doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    Prowadzącym warsztaty z zakresu profilaktyki zdrowia psychicznego jest lekarz psychiatra.
    Prowadzący warsztaty z zakresu możliwości wsparcia dla dorosłych osób z autyzmem i
    niepełnosprawnością intelektualną ukończył studia kierunkowe oraz posiada
    doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    Koordynacja merytoryczna ma za zadanie:
    - zdobycie przez BO rzetelnych informacji na temat warunków udziału w projekcie,
    - weryfikacja spełnienia przez kandydatów formalnych warunków przystąpienia do
    projektu,
    - pozyskanie informacji o deficytach i potrzebach BO, na które ma odpowiedzieć wsparcie
    w projekcie,
    - uzyskanie informacji o preferencjach BO dotyczących typu zajęć, prowadzących zajęcia,
    miejsca i czasu odbywania zajęć, tak aby jak najlepiej dopasować ofertę do osoby
    wspieranej,
    - uzyskanie informacji o preferencjach BO dotyczących asystenta osobistego, tak aby jak
    najlepiej dopasować asystenta do osoby wspieranej,
    - precyzyjne określenie liczby godzin wsparcia wymaganych do osiągnięcia założonych w
    IPD celów,
    - zagwarantowanie możliwości interwencji i zmiany terapeuty/asystenta bez negatywnych
    konsekwencji (emocjonalnych, czasowego braku wsparcia) dla BO,
    - monitoring pracy terapeutów/asystentów i możliwość zweryfikowania i skorygowania ich
    pracy,
    - elastyczność w ustalaniu potrzebnej beneficjentowi liczby godzin wsparcia.
    Celem pracy koordynatorów merytorycznych jest również koordynacja pracy zespołu
    pracującego w kilku lokalizacjach, wypracowanie wspólnych metod pracy z konkretnymi
    BO, dbanie o jakość prowadzonego wsparcia, dbałość o prawidłowy przepływ informacji w
    zespole.

    Uczestnikami koordynacji merytorycznej są opiekunowie i osoby z orzeczeniem o
    niepełnosprawności, lekkim stopniem niepełnosprawności, umiarkowanym stopniem
    niepełnosprawności i znacznym stopniem niepełnosprawności.
    Koordynatorzy merytoryczni pracują w dwóch obszarach – asystencji osobistej i zajęć ze
    specjalistami. Sprawują merytoryczną opiekę nad zespołem pracowników
    zaangażowanych do projektu. Monitorują przebieg zajęć oraz w ramach tej formy
    wsparcia realizowane są następujące działania:
    1. Rekrutacja uczestników. Koordynatorzy są odpowiedzialni za rekrutację BO do projektu.
    Przyjmują zgłoszenia od BO, weryfikują je, a także informują o możliwości i warunkach
    otrzymania wsparcia w projekcie. Po zakończeniu przyjmowania zgłoszeń
    koordynatorzy zbiorą informacje o potrzebach BO, a w przypadku asystencji także
    preferencjach co do osoby asystenta i zakresu czynności, w których BO wymaga
    wsparcia. Następnie przygotują propozycję wsparcia w projekcie (rodzaj i intensywność
    wsparcia). Koordynatorzy nadzorują proces przygotowywania IPD beneficjentów.
    2. Rekrutacja personelu merytorycznego. Kolejnym krokiem jest dobranie terapeuty
    /asystenta osobistego dla każdego z beneficjentów ostatecznych. Pierwszeństwo do
    pracy w roli asystenta z danym BO ma osoba przez niego wskazana, z zastrzeżeniem, że
    będzie ona równocześnie spełniać warunki dotyczące kwalifikacji/doświadczenia
    asystenta osobistego określone w formie wsparcia 1. W przypadku gdy BO nie wskaże
    takiej osoby, koordynatorzy asystencji dokonają wyboru z bazy asystentów
    prowadzonej przez Partnerów i skontaktują asystenta z BO.
    3. Monitoring wsparcia. Z uwagi na pozaplacówkowy charakter projektu konieczne jest
    regularne monitorowanie wsparcia udzielanego BO. Jest to ważne działanie służące
    zapewnieniu właściwych warunków realizacji zadania, w tym zadowolenia i poczucia
    bezpieczeństwa u BO. W przeszłości osoby korzystające ze wsparcia tego typu nie do
    końca były zadowolone ze współpracy czasem przemilczały ten fakt, obawiając się, że
    przestaną wtedy otrzymywać jakiekolwiek wsparcie. Aby wyjść naprzeciw temu
    problemowi monitoring wsparcia zostanie wpisany w regulamin jako obligatoryjna
    część udziału w projekcie.
    4. Aktualizacja IPD. Koordynatorzy nadzorują proces aktualizacji IPD w zakresie przyznanej
    liczby godzin i from wsparcia stosownie do aktualnych potrzeb BO. Na koniec trwania
    projektu koordynatorzy podsumują z beneficjentem realizację zindywidualizowanej
    ścieżki wsparcia zawartej w IPD.
    5. Merytoryczna opieka nad zespołem pracowników zaangażowanych do projektu.
    Koordynatorzy dbają o dobry przepływ informacji między specjalistami pracującymi z
    danym BO, służą bieżącym wsparciem w rozwiązywaniu pojawiających się problemów
    oraz zbierają zapotrzebowanie personelu na pomoce do terapii.
    6. Zapewnienie dostępności. Koordynatorzy dbają o zapewnienie dostępności
    realizowanego wsparcia oraz otoczenia, w którym wsparcie jest realizowane, poprzez
    analizę potrzeb BO pod kątem przyczyn niepełnosprawności i zapewnienie rozwiązań,
    które ułatwią korzystanie ze wsparcia w ramach projektu.
    Koordynatorzy merytoryczni posiadają wykształcenie wyższe i/lub doświadczenie w
    koordynowaniu działań merytorycznych na rzecz osób z niepełnosprawnościami.
    Koordynatorem jest osoba posiadająca wiedzę i umiejętności w zakresie pracy z osobami
    z niepełnosprawnością, znająca specyfikę grupy docelowej.
    Osoby z niepełnosprawnościami ze względu na sam fakt niepełnej sprawności i zaburzeń
    rozwojowych oraz współwystępowanie zachowań trudnych, takich jak stereotypie
    ruchowe, impulsywność, agresja i autoagresja, zachowania nieadekwatne do sytuacji
    społecznych są narażone na różnego rodzaju restrykcyjne reakcje ze strony otoczenia,
    izolowanie i wykluczenie z różnych środowisk oraz grup społecznych.

    Zaplanowane w projekcie wielokierunkowe oddziaływania o indywidualnym i grupowym
    charakterze zorientowane zarówno na osoby z niepełnosprawnościami, jak i ich rodziców i
    opiekunów, mają wpływ na zmianę jakości życia osób z niepełnosprawnościami poprzez
    rozwijanie kluczowych umiejętności pozostających w bezpośrednim związku ze
    zwiększeniem niezależności życiowej tej grupy osób. Beneficjenci projektu otrzymują
    zindywidualizowane wsparcie, które odpowiada na ich konkretne potrzeby rozwojowe.
    Ponieważ formy i zakres wsparcia są celowane i wielokierunkowe, to znaczy wynikające z
    badania potrzeb rodzin, są one efektywne. Możliwość korzystania ze wsparcia przez
    beneficjentów w warunkach domowych zwiększa szansę osób, zwłaszcza z poważnymi
    niepełnosprawnościami, na dostęp do skoordynowanej i wieloaspektowej terapii, co
    dodatkowo stanowi gwarancję efektywności i trwałości efektów rehabilitacji.
    W związku z powyższym, Wnioskodawca zastanawia się, czy świadczone przez niego w
    ramach opisanego wcześniej projektu usługi są zwolnione z podatku VAT na podstawie
    art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT.
    W odpowiedzi na wezwanie odpowiedzieli Państwo na zadane przez Organ pytania w
    następujący sposób:
    Na pytanie: „Czy są Państwo zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku od towarów
    i usług?”
    Odpowiedzieli Państwo: „Wnioskodawca nie jest zarejestrowany jako czynny podatnik
    podatku VAT. Jednocześnie należy zauważyć, że jest zarejestrowany jako podatnik
    zwolniony z podatku VAT.”
    Na pytanie: „Czy są Państwo podmiotem leczniczym w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 15
    kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 799 ze zm.), wpisanym
    do rejestru podmiotów leczniczych?”
    Odpowiedzieli Państwo: „Wnioskodawca nie jest podmiotem leczniczym w rozumieniu art.
    4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 799
    ze zm.), wpisanym do rejestru podmiotów leczniczych.”
    Na pytanie: „Czy poszczególni specjaliści współpracujący z Państwem na podstawie
    umowy B2B świadczą usługi, o których mowa we wniosku, w ramach własnej działalności
    gospodarczej? Jeśli tak, czy nabywają Państwo od nich usługi na rzecz osób trzecich –
    pacjentów? Prosimy podać odrębnie dla każdej z osób współpracujących z Państwem.”
    Odpowiedzieli Państwo: „Wszyscy specjaliści współpracujący z Wnioskodawcą na
    podstawie umowy B2B świadczą usługi, będące przedmiotem wniosku, w ramach własnej
    działalności gospodarczej. Wnioskodawca nabywa usługi na rzecz osób trzecich –
    pacjentów.”
    Na pytanie: W przypadku gdy specjalista jest zatrudniony na podstawie umowy o
    współpracę (np. umowa B2B), to czy usługi świadczone przez tę osobę są nabywane przez
    Państwa we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej (pacjenta)?
    Odpowiedzieli Państwo: „Wnioskodawca nabywa usługi od specjalistów zatrudnionych na
    podstawie umowy o współpracę (B2B) we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej
    (pacjenta).”
    Na pytanie: „Czy osoby współpracujące z Państwem na podstawie umowy o współpracę
    (B2B) wystawiają/będą wystawiali dla Państwa faktury VAT dokumentujące wykonane dla
    Państwa czynności, czy też inne dokumenty (prosimy wskazać jakie)?”
    Odpowiedzieli Państwo: „Osoby współpracujące z Wnioskodawcą na podstawie umowy o
    współpracę (B2B) wystawiają/będą wystawiali dla Wnioskodawcy faktury dokumentujące
    wykonane dla Wnioskodawcy czynności.”
    Na pytanie: „Czy usługi, o których mowa we wniosku będą Państwo świadczyli w ramach
    wykonywania działalności leczniczej?”

    Odpowiedzieli Państwo: „Zdaniem wnioskodawcy, wszystkie usługi będące przedmiotem
    wniosku będą świadczone w ramach wykonywania działalności leczniczej. Niemniej jednak
    Wnioskodawca wnosi o potwierdzenie, czy usługi będące przedmiotem wniosku mogą być
    wykonywane w ramach działalności leczniczej.”
    Na pytanie: „Czy usługi, o których mowa we wniosku, wykonywane przez poszczególnych
    specjalistów, są/będą świadczone w ramach wykonywania zawodów medycznych, o
    których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności
    leczniczej? Jeśli tak, to na podstawie jakiego przepisu? Informacji prosimy udzielić
    odrębnie dla każdego z pracowników wymienionych we wniosku (zatrudnionych na
    umowę o pracę, umowę zlecenie oraz współpracujących z Państwem na podstawie
    umowy B2B).”
    Odpowiedzieli Państwo: „W pierwszej kolejności należy zauważyć, że do zawodów
    medycznych uregulowanych wprost w przepisach odrębnych (do których nawiązuje art. 2
    ust. 1 pkt 2 ustawy z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej), należy m.in.:
    fizjoterapeuta - zasady wykonywania określa ustawa z 25 września 2015 r. o zawodzie
    fizjoterapeuty.
    Z kolei, w załączniku do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7
    sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy
    oraz zakresu jej stosowania (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 227 ze zm.), w grupie:
    - 2294 wymienieni zostali logopedzi. Zawód logopeda został wymieniony w załączniku w
    grupie 229 „Inni specjaliści ochrony zdrowia” – (logopeda – 229402, neurologopeda -
    229403),
    - 2352 wymienieni zostali nauczyciele szkół specjalnych. Zawód pedagoga został
    wymieniony w załączniku w grupowaniu 235 „Inni specjaliści nauczania i wychowania” -
    (surdopedagog -
    235201, pedagog resocjalizacji, socjoterapeuta 235202, tyflopedagog 235203,
    oligofrenopedagog 235205),
    - 2359 wymienieni zostali specjaliści nauczania i wychowania gdzie indziej
    niesklasyfikowani. Zawód pedagoga został wymieniony w załączniku w grupowaniu 235
    „Inni specjaliści nauczania i wychowania” - (nauczyciel specjalista terapii pedagogicznej -
    23590, pedagog animacji kulturalnej 235911, pedagog szkolny 235912, pedagog
    specjalny 235919, pedagog 235921),
    - 2359 wymienieni zostali specjaliści nauczania i wychowania gdzie indziej
    niesklasyfikowani. Zawód psychologa został wymieniony w załączniku w grupowaniu
    235 „Inni specjaliści nauczania i wychowania” - (nauczyciel psycholog - 235908),
    - 2634 wymienieni zostali psycholodzy i pokrewni. Zawód psychologa został wymieniony w
    załączniku w grupowaniu 263 „ Specjaliści z dziedziny społecznych i religijnych” -
    (psycholog - 263401, psycholog kliniczny - 263403, psycholog wychowawczy -263406,
    pozostali psycholodzy i pokrewni - 263490),
    - 2635 wymienieni zostali specjaliści do spraw społecznych. Zawód specjalisty komunikacji
    społecznej został wymieniony w załączniku w grupowaniu 263 „Specjaliści z dziedziny
    społecznych i religijnych” - (specjalista komunikacji społecznej - 263510),
    - 2292 wymienieni zostali fizjoterapeuci. Zawód fizjoterapeuty został wymieniony w
    załączniku w grupowaniu 229 „Inni specjaliści ochrony zdrowia” - (fizjoterapeuta -
    229201),
    - 2299 wymienieni zostali specjaliści ochrony zdrowia gdzie indziej niesklasyfikowani.
    Zawód psychoterapeuty został wymieniony w załączniku w grupowaniu 229 „Inni
    specjaliści ochrony zdrowia” - (psychoterapeuta - 229905),

    - 3259 wymieniony został średni personel do spraw zdrowia gdzie indziej
    niesklasyfikowany. Zawód terapeuty zajęciowego został wymieniony w załączniku w
    grupowaniu 325 „Inny średni personel do spraw zdrowia” - (terapeuta zajęciowy -
    325907),
    - 3230 wymieniony został praktykujący niekonwencjonalne lub komplementarne metody
    terapii. Zawód instruktora hipoterapii został wymieniony w załączniku w grupowaniu
    323 „Praktykujący niekonwencjonalne lub komplementarne metody terapii” –
    (instruktor hipoterapii - 323006),
    - 3412 wymienieni zostali pracownicy wsparcia rodziny, pomocy społecznej i pracy
    socjalnej. Zawód asystenta osoby niepełnosprawnej został wymieniony w załączniku w
    grupowaniu 341 „Średni personel z dziedziny prawa, spraw społecznych i religii” -
    (asystent osoby niepełnosprawnej - 341201),
    - 5321 wymieniony został pomocniczy personel medyczny. Zawód opiekun medyczny
    został wymieniony w załączniku w grupowaniu 532 „Pracownicy opieki osobistej w
    ochronie zdrowia i pokrewni” - (opiekun medyczny - 532102),
    - 2293 wymienieni zostali dietetycy i specjaliści do spraw żywienia. Zawód dietetyka został
    wymieniony w załączniku w grupowaniu 229 „Inni specjaliści ochrony zdrowia” -
    (specjalista do spraw dietetyki - 229301),
    - 3412 wymienieni zostali pracownicy wsparcia rodziny, pomocy społecznej i pracy
    socjalnej. Zawód pracownik socjalny został wymieniony w załączniku w grupowaniu 341
    „Średni personel z dziedziny prawa, spraw społecznych i religii” – (pracownik socjalny -
    341205),
    - 3412 wymienieni zostali pracownicy wsparcia rodziny, pomocy społecznej i pracy
    socjalnej. Zawód opiekun osoby starszej został wymieniony w załączniku w grupowaniu
    341 „Średni personel z dziedziny prawa, spraw społecznych i religii” – (opiekun osoby
    starszej - 341202),
    - 2212 wymienieni zostali lekarze specjaliści (ze specjalizacją II stopnia lub tytułem
    specjalisty). Zawód lekarz specjalista psychiatrii został wymieniony w załączniku w
    grupie 221 „Lekarze” – (lekarz – specjalista psychiatrii – 221256, lekarz- specjalista
    psychiatrii dzieci i młodzieży - 221257),
    - 3220 wymienieni zostali dietetycy i żywieniowcy. Zawód dietetyka został wymieniony w
    załączniku w grupowaniu 322 „Dietetycy i żywieniowcy” - (dietetyk - 322001).
    Usługi wskazane we wniosku wykonywane są przez specjalistów wskazanych powyżej,
    zgodnie z poniższym, tj.:
    1) Asystencji osobistej - pedagog, psycholog, AON, opiekun medyczny, pracownik socjalny,
    opiekun osoby starszej, terapeuta zajęciowy,
    2) Indywidualnej terapii psychopedagogicznej - integracja sensoryczna: wykształcenie
    wyższe pedagogiczne, psychologiczne lub fizjoterapeutyczne, ukończony kurs integracji
    sensorycznej lub studia podyplomowe w zakresie integracji sensorycznej; trening
    umiejętności komunikacyjnych: logopeda, neurologopeda, pedagog lub psycholog z
    ukończonym kursem z zakresu komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC);
    trening umiejętności poznawczych: wykształcenie wyższe pedagogiczne lub
    psychologiczne, ukończony kurs lub szkolenie dotyczące rehabilitacji
    neuropsychologicznej, wspierania rozwoju poznawczego, rozwoju funkcji
    wykonawczych; trening umiejętności społecznych: wykształcenie wyższe pedagogiczne
    lub psychologiczne, ukończony kurs lub szkolenie dotyczące rozwijania umiejętności
    społecznych; wsparcie psychologiczne: wykształcenie wyższe psychologiczne,
    psychoterapeutyczne, pedagogiczne z ukończonym kursem kwalifikującym do
    prowadzenia wsparcia terapeutycznego i psychoterapeutycznego;
    3) Fizjoterapii – wyższe kierunkowe (fizjoterapia),

    4) (...) - Instruktor (...) - ukończony kurs (...),
    5) Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych -
    psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta zajęciowy,
    6) Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego -
    psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta zajęciowy; Asystent terapeuty - wykształcenie
    kierunkowe (psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny,
    asystent osoby niepełnosprawnej),
    7) Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    - Terapeuta: wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta
    zajęciowy, fizjoterapeuta); Asystent terapeuty: wykształcenie kierunkowe (np.
    psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny, asystent osoby
    niepełnosprawnej); Ekspert: osoba posiadająca wiedzę w danych obszarze lub
    posiadająca wykształcenie kierunkowe lub ukończone szkolenia, kursy ze wskazanego
    zakresu zawodowego,
    8) Warsztatów dla opiekunów - psycholog, pedagog, terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta,
    9) Koordynacji merytorycznej - psycholog, pedagog, terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta.”
    Na pytanie: „Prosimy konkretnie wskazać, jakie – w momencie świadczenia usług, o
    których mowa we wniosku – kwalifikacje zawodowe uprawniające do udzielania świadczeń
    zdrowotnych posiada/będzie posiadał każdy z wymienionych we wniosku specjalistów?
    Jakie konkretnie wykształcenie w dziedzinie udzielania świadczeń zdrowotnych posiada
    /będzie posiadał każdy ze specjalistów?”
    Odpowiedzieli Państwo: „Kwalifikacje zawodowe uprawniające do udzielania świadczeń
    zdrowotnych jakie posiada/będzie posiadał każdy z wymienionych we wniosku
    specjalistów oraz wykształcenie prezentuje się następująco:
    1. Asystencja Osobista:
    wykształcenie związane ze wspieraniem osób z niepełnosprawnością (pedagog, psycholog,
    AON, opiekun medyczny, pracownik socjalny, opiekun osoby starszej, terapeuta
    zajęciowy).
    2. Indywidualna terapia psychopedagogiczna:
    Integracja sensoryczna:
    wykształcenie wyższe pedagogiczne, psychologiczne lub fizjoterapeutyczne, ukończony
    kurs integracji sensorycznej lub studia podyplomowe w zakresie integracji sensorycznej,
    doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    Trening umiejętności komunikacyjnych:
    wykształcenie wyższe, logopeda, neurologopeda, pedagog lub psycholog z ukończonym
    kursem z zakresu komunikacji alternatywnej i wspomagającej (AAC), doświadczenie w
    pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    Trening umiejętności poznawczych:
    wykształcenie wyższe pedagogiczne lub psychologiczne, ukończony kurs lub szkolenie
    dotyczące rehabilitacji neuropsychologicznej, wspierania rozwoju poznawczego, rozwoju
    funkcji wykonawczych lub udokumentowanie realizacji terapii w ww. wymienionym
    obszarze nie krócej niż 2 lata, doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    Trening umiejętności społecznych:
    wykształcenie wyższe pedagogiczne lub psychologiczne, ukończony kurs lub szkolenie
    dotyczące rozwijania umiejętności społecznych lub udokumentowanie realizacji terapii w
    ww. wymienionym obszarze nie krócej niż 2 lata, doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością.

    Wsparcie psychologiczne
    wykształcenie wyższe psychologiczne, psychoterapeutyczne, pedagogiczne z ukończonym
    kursem kwalifikującym do prowadzenia wsparcia terapeutycznego i
    psychoterapeutycznego, doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    3. Fizjoterapia:
    wykształcenie wyższe kierunkowe.
    4. (...):
    Instruktor(...) – ukończony kurs (...), doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością Asystent instruktora(...) – doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością.
    5. Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych:
    wykształcenie kierunkowe (psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta zajęciowy),
    ukończony kurs lub szkolenie dotyczące rozwijania umiejętności społecznych lub
    udokumentowanie realizacji terapii w ww. wymienionym obszarze nie krócej niż 2 lata.
    6. Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego:
    Terapeuta – wykształcenie kierunkowe (psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta
    zajęciowy), doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością; Asystent
    terapeuty – wykształcenie kierunkowe (psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta
    zajęciowy, opiekun medyczny, asystent osoby niepełnosprawnej) lub w trakcie
    zdobywania, doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością.
    7. Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego:
    Terapeuta – wykształcenie kierunkowe (psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta
    zajęciowy, fizjoterapeuta), doświadczenie w pracy z osobami z niepełnosprawnością lub
    specjalista rekreacji ruchowej z doświadczeniem w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością lub osoba posiadająca ukończone kursy i szkolenia adekwatne do
    formy wsparcia posiadająca udokumentowanie realizacji terapii w wymienionym
    obszarze nie krócej niż 2 lata i doświadczenie w pracy z osobami z
    niepełnosprawnością; Asystent terapeuty – wykształcenie kierunkowe (psychologiczne,
    pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny, asystent osoby
    niepełnosprawnej) lub w trakcie zdobywania uprawnień zawodowych, doświadczenie w
    pracy z osobami z niepełnosprawnością; Ekspert – osoba posiadająca wiedzę w danych
    obszarze lub posiadająca wykształcenie kierunkowe lub ukończone szkolenia, kursy ze
    wskazanego zakresu zawodowego.
    8. Warsztaty dla opiekunów (psycholog, pedagog, terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta).
    9. Koordynacja merytoryczna (psycholog, pedagog, terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta).”
    Na pytanie: „Prosimy konkretnie wskazać, jakie – w momencie świadczenia usług, o
    których mowa we wniosku – kwalifikacje zawodowe uprawniające do udzielania świadczeń
    zdrowotnych posiada/będzie posiadał każdy z wymienionych we wniosku specjalistów?
    Jakie konkretnie wykształcenie w dziedzinie udzielania świadczeń zdrowotnych posiada
    /będzie posiadał każdy ze specjalistów?”
    Odpowiedzieli Państwo: „Kwalifikacje zawodowe uprawniające do udzielania świadczeń
    zdrowotnych jakie posiada/będzie posiadał każdy z wymienionych we wniosku
    specjalistów oraz wykształcenie prezentuje się następująco:
    1) Asystencja osobista (pedagog, psycholog, AON, opiekun medyczny, pracownik socjalny,
      opiekun osoby starszej, terapeuta zajęciowy)
      Celem asystencji osobistej jest:

      - poprawa jakości życia osób z niepełnosprawnością poprzez umożliwienie im jak
        najbardziej niezależnego życia,
      - wsparcie osób z niepełnosprawnością oraz pomoc adekwatna do potrzeb świadczona
        w miejscu zamieszkania, pracy i nauki oraz w środowisku otwartym, adekwatnie do
        indywidualnych potrzeb,
      - umożliwienie uczestnictwa osób z niepełnosprawnością w wydarzeniach społecznych,
        kulturalnych, rozrywkowych lub sportowych,
      - wsparcie osób z niepełnosprawnością w organizacji czasu wolnego, rozwijaniu hobby
        i zainteresowań adekwatnych do wielu.
    2) Indywidualna terapia psychopedagogiczna
      Indywidualna terapia psychopedagogiczna polega na:
      - stymulacji odbioru informacji sensorycznych przez różne modalności, poszerzanie
        doświadczeń sensorycznych, koncentracje uwagi i pamięci zmysłowej, integracje
        pracy zmysłów, rozwijanie somatognozji,
      - rozwoju umiejętności komunikacyjnych, korygowaniu wad wymowy, usprawnianiu
        motoryki narządów mowy, podnoszeniu poziomu sprawności językowej, rozwijaniu
        umiejętności komunikowania się z użyciem komunikacji alternatywnej i
        wspomagającej.
      - rozwijaniu umiejętności kognitywnych, stymulacji funkcji poznawczych, zwiększaniu
        ciekawości poznawczej, wspomaganiu spostrzegania i koncentracji uwagi,
        rozwijaniu zdolności zapamiętywania, rozwijaniu umiejętności planowania i
        myślenia przyczynowo- skutkowego, rozwijaniu umiejętności wnioskowania i
        myślenia logicznego.
      - rozwijaniu kompetencji społecznych, kształtowaniu umiejętności nawiązywania
        kontaktów społecznych, nauce rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć,
        rozwijaniu motywacji, kształtowaniu umiejętność radzenia sobie ze stresem,
        kształtowaniu umiejętności rozwiązywania konfliktów, rozwijaniu umiejętności
        rozumienia potrzeb, uczuć i wartości innych ludzi, kształtowaniu umiejętności
        współpracy, treningu asertywności.
      - rozwijaniu umiejętności korzystania z własnych zasobów w celu regulacji stanów
        emocjonalnych, kształtowaniu umiejętności kontroli emocji, rozwijaniu poczucia
        własnej wartości, rozwijaniu umiejętności nawiązywania i podtrzymywania relacji
        interpersonalnych, kształtowaniu umiejętności radzenia sobie ze stresem,
        rozwijaniu umiejętności relaksacji oraz wyciszania przykrych stanów emocjonalnych
        i napięć, przywracaniu równowagi psychicznej.
      Integracja sensoryczna (pedagog, psycholog lub fizjoterapeuta) - podczas stymulacji
      terapeuta odpowiada za dobór rodzaju bodźca, jego intensywność oraz czas
      oddziaływania, by w efekcie stworzyć środowisko łatwiejsze w percepcji i rozumieniu
      dla osoby z niepełnosprawnością. Warunki te są optymalne dla rozwoju osób z
      niepełnosprawnością oraz zaspokajania ich potrzeby bezpieczeństwa, co służy
      redukowaniu zachowań trudnych takich jak agresja i autoagresja.
      Trening umiejętności komunikacyjnych (logopeda, neurologopeda, pedagog lub
      psycholog z ukończonym kursem z zakresu komunikacji alternatywnej i
      wspomagającej (AAC)) - rozwój umiejętności komunikacyjnych, korygowanie wad
      wymowy, usprawnianie motoryki narządów mowy, podnoszenie poziomu sprawności
      językowej, rozwijanie umiejętności komunikowania się z użyciem komunikacji
      alternatywnej i wspomagającej.
      Trening umiejętności poznawczych (pedagog lub psycholog) - rozwijanie umiejętności
      kognitywnych, stymulacja funkcji poznawczych, zwiększanie ciekawości poznawczej,

      wspomaganie spostrzegania i koncentracji uwagi, rozwijanie zdolności
      zapamiętywania, rozwijanie umiejętności planowania i myślenia przyczynowo
      skutkowego, rozwijanie umiejętności wnioskowania i myślenia logicznego.
      Trening umiejętności społecznych (pedagog, psycholog) - rozwijanie kompetencji
      społecznych, kształtowanie umiejętności nawiązywania kontaktów społecznych, nauka
      rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć, rozwijanie motywacji,
      kształtowanie umiejętność radzenia sobie ze stresem, kształtowanie umiejętności
      rozwiązywania konfliktów, rozwijanie umiejętności rozumienia potrzeb, uczuć i
      wartości innych ludzi, kształtowanie umiejętności współpracy, trening asertywności.
      Wsparcie psychologiczne (psycholog, psychoterapeuta, pedagog z ukończonym
      kursem kwalifikującym do prowadzenia wsparcia terapeutycznego i
      psychoterapeutycznego) - rozwijanie umiejętności korzystania z własnych zasobów w
      celu regulacji stanów emocjonalnych, kształtowanie umiejętności kontroli emocji,
      rozwijanie poczucia własnej wartości, rozwijanie umiejętności nawiązywania i
      podtrzymywania relacji interpersonalnych, kształtowanie umiejętności radzenia sobie
      ze stresem, rozwijanie umiejętności relaksacji oraz wyciszania przykrych stanów
      emocjonalnych i napięć, przywracanie równowagi psychicznej.
    3) Fizjoterapia (fizjoterapeuta)
      Ze względu na charakterystykę grupy docelowej uczestnicy projektu oprócz różnych
      form terapii psychopedagogicznej wymagają także wsparcia rehabilitacyjnego
      służącego maksymalnemu usunięciu niesprawności fizycznej, jak również
      diagnozowaniu i usuwaniu dolegliwości. Fizjoterapia ma na celu poprawę sprawności
      fizycznej uczestników, spośród których wielu cierpi na niedowłady, spastyki i inne
      ograniczenia ruchowe. Ma także zapobiec pogłębianiu się już istniejących schorzeń,
      powstających m.in. wskutek długiego przebywania w jednej pozycji na wózku
      inwalidzkim. Hydroterapia łagodzi dolegliwości spowodowane przez choroby stawów,
      pobudza mięśnie, poprawia ogólną kondycję fizyczną. Fizykoterapia niweluje
      przyczyny i objawy bólu dzięki terapeutycznemu wykorzystaniu działania naturalnie
      występujących czynników fizycznych, jak i wytworzonych przez specjalistyczne
      urządzenia (np. pole magnetyczne, ultradźwięki, laser).
    4) (...) (Instruktor (...), Asystent instruktora (...)).
      (...)polega na zajęciach z terapii poprzez przygodę która odbywa się w grupach.
      Polega na wędrówce w określonym terenie, wykonywaniu zadań i ćwiczeń budujących
      kompetencje społeczne osób z niepełnosprawnością w kontakcie z naturą. Wyprawa
      obejmuje np. trekking, gry terenowe, zajęcia w parku, lesie, nad jeziorem, zajęcia
      wspinaczkowe, zajęcia bushcraftowe. Przewidziane jest także korzystanie z aktywności
      dostępnych w danym miejscu wyprawy, np. parku linowego, wypożyczalni rowerów
      wodnych, miejsca na ognisko, wstęp do zagrody z alpakami. W trakcie wyprawy
      uczestnicy wraz z instruktorami samodzielnie przygotowują posiłki w naturze i go
      spożywają.
      Uczestnicy tej formy wsparcia uczą się wykonywać czynności samoobsługowe
      maksymalnie samodzielnie i w nowym otoczeniu.
    5) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych (psycholog,
      pedagog, terapeuta zajęciowy)
      Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych polega na
      rozwijaniu kompetencji społecznych, kształtowaniu umiejętności nawiązywania
      kontaktów społecznych, nauce rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć,
      rozwijaniu motywacji, kształtowaniu umiejętność radzenia sobie ze stresem,
      kształtowaniu umiejętności rozwiązywania konfliktów, rozwijaniu umiejętności
      rozumienia potrzeb, uczuć i wartości innych ludzi, kształtowaniu umiejętności
      współpracy, treningu asertywności, umiejętności budowania relacji, umiejętności

      uwzględniania zdania i potrzeb innych członków grupy, umiejętności czekania na
      swoją kolej.
    6) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego
      (Terapeuta – wykształcenie kierunkowe np. psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta
      zajęciowy); Asystent terapeuty – wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne,
      pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny, asystent osoby
      niepełnosprawnej).
      Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego ma
      za zadanie:
      - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie,
      - zwiększenie umiejętności radzenia sobie w nowym środowisku,
      - zwiększenie aktywności, w tym aktywności społecznej,
      - zwiększenie umiejętności komunikacyjnych,
      - zmniejszenie częstotliwości występowania zachowań trudnych,
      - zwiększenie umiejętności adekwatnego zachowania się w społeczności lokalnej,
      - zwiększenie umiejętności wykonywania czynności samoobsługowych,
      - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie.
    7) Grupowa terapia psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
      (Terapeuta – wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta
      zajęciowy, fizjoterapeuta); Asystent terapeuty – wykształcenie kierunkowe (np.
      psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny, asystent
      osoby niepełnosprawnej); Ekspert – osoba posiadająca wiedzę w danych obszarze lub
      posiadająca wykształcenie kierunkowe lub ukończone szkolenia, kursy ze wskazanego
      zakresu zawodowego).
      Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu
      wolnego ma na celu:
      - zwiększenie świadomości możliwości spędzania czasu wolnego,
      - zwiększenie umiejętności relaksacji,
      - zmniejszenie częstotliwości występowania zachowań trudnych,
      - zwiększenie umiejętności wyrażania własnych stanów emocjonalnych poprzez sztukę,
      - zwiększenie motywacji do aktywności ruchowej,
      - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie.
    8) Warsztaty dla opiekunów (psycholog, pedagog, terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta)
    Celem warsztatów dla opiekunów jest:
      - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. zasad zdrowego żywienia,
      - poprawa umiejętności doboru jedzenia adekwatnego do zaburzenia podopiecznego,
      - wzrost świadomości znaczenia zdrowej diety dla unikania zachowań trudnych,
      - wzrost umiejętności komponowania zbilansowanych posiłków w celu uniknięcie
        insulinooporności i cukrzycy typu II,
      - wzrost świadomości znaczenia mikrobioty jelitowej przy zaburzeniach psychicznych,
      - nabycie umiejętności budowania odpowiedniej flory bakteryjnej w jelitach,
      - zapoznanie się z technikami stymulowania układu odpornościowego podopiecznych,

      - wzrost umiejętności identyfikacji emocji i potrzeb towarzyszących zachowaniu
        podopiecznego,
      - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. radzenia sobie z emocjami,
      - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. potrzeb i strategii ich zaspokajania,
      - wzrost umiejętności budowania akceptowalnych społecznie strategii zaspokajania
        potrzeb,
      - nabycie umiejętności radzenia w sytuacjach kryzysowych,
      - nawiązanie relacji,
      - wzmocnienie umiejętności rozpoznawania niebezpiecznych symptomów dla
        organizmu i jak sobie radzić i gdzie szukać pomocy.
    9) Koordynacja merytoryczna (psycholog, pedagog, terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta)
    Koordynacja merytoryczna ma za zadanie:
      - zdobycie przez BO rzetelnych informacji na temat warunków udziału w projekcie,
      - weryfikacja spełnienia przez kandydatów formalnych warunków przystąpienia do
        projektu,
      - pozyskanie informacji o deficytach i potrzebach BO, na które ma odpowiedzieć
        wsparcie w projekcie,
      - uzyskanie informacji o preferencjach BO dotyczących typu zajęć, prowadzących
        zajęcia, miejsca i czasu odbywania zajęć, tak aby jak najlepiej dopasować ofertę do
        osoby wspieranej,
      - uzyskanie informacji o preferencjach BO dotyczących asystenta osobistego, tak aby
        jak najlepiej dopasować asystenta do osoby wspieranej,
      - precyzyjne określenie liczby godzin wsparcia wymaganych do osiągnięcia założonych
        w IPD celów,
      - zagwarantowanie możliwości interwencji i zmiany terapeuty/asystenta bez
        negatywnych konsekwencji (emocjonalnych, czasowego braku wsparcia) dla BO,
      - monitoring pracy terapeutów/asystentów i możliwość zweryfikowania i skorygowania
        ich pracy,
      - elastyczność w ustalaniu potrzebnej beneficjentowi liczby godzin wsparcia.”
    Na pytanie: „Czy poszczególne usługi, o których mowa we wniosku, stanowią usługi w
    zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i
    poprawie zdrowia? Jeśli tak, to należy szczegółowo opisać na czym ta profilaktyka,
    zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawa zdrowia polega (w czym się przejawia)?
    Prosimy wskazać odrębnie dla każdej usługi oraz odrębnie dla każdego specjalisty.”
    Odpowiedzieli Państwo: „W ocenie Wnioskodawcy, usługi będące przedmiotem wniosku
    stanowią usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu,
    przywracaniu i poprawie zdrowia. Niemniej jednak Wnioskodawca wnosi o potwierdzenie,
    czy usługi będące przedmiotem wniosku stanowią usługi w zakresie opieki medycznej,
    służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia.
    1) Asystencja osobista (pedagog, psycholog, AON, opiekun medyczny, pracownik socjalny,
    opiekun osoby starszej, terapeuta zajęciowy )
    Celem asystencji osobistej jest:
      - poprawa jakości życia osób z niepełnosprawnością poprzez umożliwienie im jak
        najbardziej niezależnego życia,

      - wsparcie osób z niepełnosprawnością oraz pomoc adekwatna do potrzeb świadczona
        w miejscu zamieszkania, pracy i nauki oraz w środowisku otwartym, adekwatnie do
        indywidualnych potrzeb,
      - umożliwienie uczestnictwa osób z niepełnosprawnością w wydarzeniach społecznych,
        kulturalnych, rozrywkowych lub sportowych,
      - wsparcie osób z niepełnosprawnością w organizacji czasu wolnego, rozwijaniu hobby
        i zainteresowań adekwatnych do wielu.
    2) Indywidualna terapia psychopedagogiczna
      Indywidualna terapia psychopedagogiczna polega na:
      - stymulacji odbioru informacji sensorycznych przez różne modalności, poszerzanie
        doświadczeń sensorycznych, koncentracje uwagi i pamięci zmysłowej, integracje
        pracy zmysłów, rozwijanie somatognozji,
      - rozwoju umiejętności komunikacyjnych, korygowaniu wad wymowy, usprawnianiu
        motoryki narządów mowy, podnoszeniu poziomu sprawności językowej, rozwijaniu
        umiejętności komunikowania się z użyciem komunikacji alternatywnej i
        wspomagającej.
      - rozwijaniu umiejętności kognitywnych, stymulacji funkcji poznawczych, zwiększaniu
        ciekawości poznawczej, wspomaganiu spostrzegania i koncentracji uwagi,
        rozwijaniu zdolności zapamiętywania, rozwijaniu umiejętności planowania i
        myślenia przyczynowo- skutkowego, rozwijaniu umiejętności wnioskowania i
        myślenia logicznego.
      - rozwijaniu kompetencji społecznych, kształtowaniu umiejętności nawiązywania
        kontaktów społecznych, nauce rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć,
        rozwijaniu motywacji, kształtowaniu umiejętność radzenia sobie ze stresem,
        kształtowaniu umiejętności rozwiązywania konfliktów, rozwijaniu umiejętności
        rozumienia potrzeb, uczuć i wartości innych ludzi, kształtowaniu umiejętności
        współpracy, treningu asertywności.
      - rozwijaniu umiejętności korzystania z własnych zasobów w celu regulacji stanów
        emocjonalnych, kształtowaniu umiejętności kontroli emocji, rozwijaniu poczucia
        własnej wartości, rozwijaniu umiejętności nawiązywania i podtrzymywania relacji
        interpersonalnych, kształtowaniu umiejętności radzenia sobie ze stresem,
        rozwijaniu umiejętności relaksacji oraz wyciszania przykrych stanów emocjonalnych
        i napięć, przywracaniu równowagi psychicznej.
      Integracja sensoryczna (pedagog, psycholog lub fizjoterapeuta) - podczas stymulacji
      terapeuta odpowiada za dobór rodzaju bodźca, jego intensywność oraz czas
      oddziaływania, by w efekcie stworzyć środowisko łatwiejsze w percepcji i rozumieniu
      dla osoby z niepełnosprawnością. Warunki te są optymalne dla rozwoju osób z
      niepełnosprawnością oraz zaspokajania ich potrzeby bezpieczeństwa, co służy
      redukowaniu zachowań trudnych takich jak agresja i autoagresja.
      Trening umiejętności komunikacyjnych (logopeda, neurologopeda, pedagog lub
      psycholog z ukończonym kursem z zakresu komunikacji alternatywnej i
      wspomagającej (AAC)) - rozwój umiejętności komunikacyjnych, korygowanie wad
      wymowy, usprawnianie motoryki narządów mowy, podnoszenie poziomu sprawności
      językowej, rozwijanie umiejętności komunikowania się z użyciem komunikacji
      alternatywnej i wspomagającej.
      Trening umiejętności poznawczych (pedagog lub psycholog) - rozwijanie umiejętności
      kognitywnych, stymulacja funkcji poznawczych, zwiększanie ciekawości poznawczej,
      wspomaganie spostrzegania i koncentracji uwagi, rozwijanie zdolności
      zapamiętywania, rozwijanie umiejętności planowania i myślenia przyczynowo
      skutkowego, rozwijanie umiejętności wnioskowania i myślenia logicznego.

      Trening umiejętności społecznych (pedagog, psycholog) - rozwijanie kompetencji
      społecznych, kształtowanie umiejętności nawiązywania kontaktów społecznych, nauka
      rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć, rozwijanie motywacji,
      kształtowanie umiejętność radzenia sobie ze stresem, kształtowanie umiejętności
      rozwiązywania konfliktów, rozwijanie umiejętności rozumienia potrzeb, uczuć i
      wartości innych ludzi, kształtowanie umiejętności współpracy, trening asertywności.
      Wsparcie psychologiczne (psycholog, psychoterapeuta, pedagog z ukończonym
      kursem kwalifikującym do prowadzenia wsparcia terapeutycznego i
      psychoterapeutycznego) - rozwijanie umiejętności korzystania z własnych zasobów w
      celu regulacji stanów emocjonalnych, kształtowanie umiejętności kontroli emocji,
      rozwijanie poczucia własnej wartości, rozwijanie umiejętności nawiązywania i
      podtrzymywania relacji interpersonalnych, kształtowanie umiejętności radzenia sobie
      ze stresem, rozwijanie umiejętności relaksacji oraz wyciszania przykrych stanów
      emocjonalnych i napięć, przywracanie równowagi psychicznej.
    3) Fizjoterapia (fizjoterapeuta)
    Ze względu na charakterystykę grupy docelowej uczestnicy projektu oprócz różnych
    form terapii psychopedagogicznej wymagają także wsparcia rehabilitacyjnego
    służącego maksymalnemu usunięciu niesprawności fizycznej, jak również
    diagnozowaniu i usuwaniu dolegliwości. Fizjoterapia ma na celu poprawę sprawności
    fizycznej uczestników, spośród których wielu cierpi na niedowłady, spastyki i inne
    ograniczenia ruchowe. Ma także zapobiec pogłębianiu się już istniejących schorzeń,
    powstających m.in. wskutek długiego przebywania w jednej pozycji na wózku
    inwalidzkim. Hydroterapia łagodzi dolegliwości spowodowane przez choroby stawów,
    pobudza mięśnie, poprawia ogólną kondycję fizyczną. Fizykoterapia niweluje przyczyny
    i objawy bólu dzięki terapeutycznemu wykorzystaniu działania naturalnie
    występujących czynników fizycznych, jak i wytworzonych przez specjalistyczne
    urządzenia (np. pole magnetyczne, ultradźwięki, laser).
    (...) (Instruktor (...), Asystent instruktora (...)).
    (...) polega na zajęciach z terapii poprzez przygodę która odbywa się w grupach.
    Polega na wędrówce w określonym terenie, wykonywaniu zadań i ćwiczeń budujących
    kompetencje społeczne osób z niepełnosprawnością w kontakcie z naturą. Wyprawa
    obejmuje np. trekking, gry terenowe, zajęcia w parku, lesie, nad jeziorem, zajęcia
    wspinaczkowe, zajęcia bushcraftowe. Przewidziane jest także korzystanie z aktywności
    dostępnych w danym miejscu wyprawy, np. parku linowego, wypożyczalni rowerów
    wodnych, miejsca na ognisko, wstęp do zagrody z alpakami. W trakcie wyprawy
    uczestnicy wraz z instruktorami samodzielnie przygotowują posiłki w naturze i go
    spożywają.
    Uczestnicy tej formy wsparcia uczą się wykonywać czynności samoobsługowe
    maksymalnie samodzielnie i w nowym otoczeniu.
    4) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych (psycholog,
    pedagog, terapeuta zajęciowy)
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych polega na
    rozwijaniu kompetencji społecznych, kształtowaniu umiejętności nawiązywania
    kontaktów społecznych, nauce rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć,
    rozwijaniu motywacji, kształtowaniu umiejętność radzenia sobie ze stresem,
    kształtowaniu umiejętności rozwiązywania konfliktów, rozwijaniu umiejętności
    rozumienia potrzeb, uczuć i wartości innych ludzi, kształtowaniu umiejętności
    współpracy, treningu asertywności, umiejętności budowania relacji, umiejętności
    uwzględniania zdania i potrzeb innych członków grupy, umiejętności czekania na swoją
    kolej.

    5) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego
    (Terapeuta – wykształcenie kierunkowe np. psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta
    zajęciowy); Asystent terapeuty – wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne,
    pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny, asystent osoby
    niepełnosprawnej).
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego ma
    za zadanie:
      - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie,
      - zwiększenie umiejętności radzenia sobie w nowym środowisku,
      - zwiększenie aktywności, w tym aktywności społecznej,
      - zwiększenie umiejętności komunikacyjnych,
      - zmniejszenie częstotliwości występowania zachowań trudnych,
      - zwiększenie umiejętności adekwatnego zachowania się w społeczności lokalnej,
      - zwiększenie umiejętności wykonywania czynności samoobsługowych,
      - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie.
    6) Grupowa terapia psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    (Terapeuta – wykształcenie kierunkowe (np. psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta
    zajęciowy, fizjoterapeuta); Asystent terapeuty – wykształcenie kierunkowe (np.
    psychologiczne, pedagogiczne, terapeuta zajęciowy, opiekun medyczny, asystent osoby
    niepełnosprawnej); Ekspert – osoba posiadająca wiedzę w danych obszarze lub
    posiadająca wykształcenie kierunkowe lub ukończone szkolenia, kursy ze wskazanego
    zakresu zawodowego)
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    ma na celu:
      - zwiększenie świadomości możliwości spędzania czasu wolnego,
      - zwiększenie umiejętności relaksacji,
      - zmniejszenie częstotliwości występowania zachowań trudnych,
      - zwiększenie umiejętności wyrażania własnych stanów emocjonalnych poprzez sztukę,
      - zwiększenie motywacji do aktywności ruchowej,
      - zwiększenie umiejętności współpracy w grupie.
    7) Warsztaty dla opiekunów (psycholog, pedagog, terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta)
      Celem warsztatów dla opiekunów jest:
      - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. zasad zdrowego żywienia,
      - poprawa umiejętności doboru jedzenia adekwatnego do zaburzenia podopiecznego,
      - wzrost świadomości znaczenia zdrowej diety dla unikania zachowań trudnych,
      - wzrost umiejętności komponowania zbilansowanych posiłków w celu uniknięcie
        insulinooporności i cukrzycy typu II,
      - wzrost świadomości znaczenia mikrobioty jelitowej przy zaburzeniach psychicznych,
      - nabycie umiejętności budowania odpowiedniej flory bakteryjnej w jelitach,
      - zapoznanie się z technikami stymulowania układu odpornościowego podopiecznych,
      - wzrost umiejętności identyfikacji emocji i potrzeb towarzyszących zachowaniu
        podopiecznego,
      - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. radzenia sobie z emocjami,

      - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. potrzeb i strategii ich zaspokajania,
      - wzrost umiejętności budowania akceptowalnych społecznie strategii zaspokajania
        potrzeb,
      - nabycie umiejętności radzenia w sytuacjach kryzysowych,
      - nawiązanie relacji,
      - wzmocnienie umiejętności rozpoznawania niebezpiecznych symptomów dla
        organizmu i jak sobie radzić i gdzie szukać pomocy.
    8) Koordynacja merytoryczna (psycholog, pedagog, terapeuta zajęciowy, fizjoterapeuta)
    Koordynacja merytoryczna ma za zadanie:
      - zdobycie przez BO rzetelnych informacji na temat warunków udziału w projekcie,
      - weryfikacja spełnienia przez kandydatów formalnych warunków przystąpienia do
        projektu,
      - pozyskanie informacji o deficytach i potrzebach BO, na które ma odpowiedzieć
        wsparcie w projekcie,
      - uzyskanie informacji o preferencjach BO dotyczących typu zajęć, prowadzących
        zajęcia, miejsca i czasu odbywania zajęć, tak aby jak najlepiej dopasować ofertę do
        osoby wspieranej,
      - uzyskanie informacji o preferencjach BO dotyczących asystenta osobistego, tak aby
        jak najlepiej dopasować asystenta do osoby wspieranej,
      - precyzyjne określenie liczby godzin wsparcia wymaganych do osiągnięcia założonych
        w IPD celów,
      - zagwarantowanie możliwości interwencji i zmiany terapeuty/asystenta bez
        negatywnych konsekwencji (emocjonalnych, czasowego braku wsparcia) dla BO,
      - monitoring pracy terapeutów/asystentów i możliwość zweryfikowania i skorygowania
        ich pracy,
      - elastyczność w ustalaniu potrzebnej beneficjentowi liczby godzin wsparcia.

## Pytanie

Czy wykonywane w ramach projektu „(...)” przez pracowników Wnioskodawcy
    zatrudnionych na umowę o pracę, zlecenie oraz współpracujących na podstawie umowy
    B2B, usługi:
    1) Asystencja osobista,
    2) Indywidualna terapia psychopedagogiczna,
    3) Fizjoterapia,
    4) (...),
    5) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych,
    6) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego,
    7) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego,
    8) Warsztaty dla opiekunów,
    9) Koordynacja merytoryczna
    - na rzecz osób z orzeczeniem o niepełnosprawności, stopniem niepełnosprawności
    znacznym, umiarkowanym i lekkim oraz ich opiekunów korzystają/będą korzystały ze
    zwolnienia z podatku VAT zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT?
    Państwa stanowisko w sprawie

    W ocenie Wnioskodawcy, wykonywane w ramach projektu „(...)” przez pracowników
    Wnioskodawcy zatrudnionych na umowę o pracę, zlecenie oraz współpracujących na
    podstawie umowy B2B, usługi:
    1) Asystencja osobista,
    2) Indywidualna terapia psychopedagogiczna,
    3) Fizjoterapia,
    4) (...),
    5) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych,
    6) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego,
    7) Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego,
    8) Warsztaty dla opiekunów,
    9) Koordynacja merytoryczna
    - na rzecz osób z orzeczeniem o niepełnosprawności, stopniem niepełnosprawności
    znacznym, umiarkowanym i lekkim oraz ich opiekunów korzystają/będą korzystały ze
    zwolnienia z podatku VAT zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT.
    Uzasadnienie:
    Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług
    podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
    W myśl art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1
    pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel.
    Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5
    ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub
    jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy
    towarów w rozumieniu art. 7.
    Zakres i zasady zwolnienia od podatku od towarów i usług dostawy towarów lub
    świadczenia usług zostały określone m.in. w art. 43 ustawy o VAT.
    Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT, zwalnia się usługi w zakresie opieki
    medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie
    zdrowia, świadczone w ramach wykonywania zawodów:
    a) lekarza i lekarza dentysty,
    b) pielęgniarki i położnej,
    c) medycznych, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o
    działalności leczniczej (Dz. U. z 2023 r. poz. 991, 1675 i 1972),
    d) psychologa.
    Przytoczone powyżej przepisy krajowe w zakresie opieki medycznej stanowią
    implementację do polskiego porządku prawnego przepisu art. 132 ust. 1 lit. b) oraz lit. c)
    Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu
    podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L Nr 347, str. 1, ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą
    2006/112/WE Rady, zgodnie z którym państwa członkowskie zwalniają następujące
    transakcje:
    a) opieka szpitalna i medyczna oraz ściśle z nimi związane czynności podejmowane przez
    podmioty prawa publicznego lub, na warunkach socjalnych porównywalnych do
    stosowanych w odniesieniu do instytucji prawa publicznego, przez szpitale, ośrodki
    medyczne i diagnostyczne oraz inne odpowiednio uznane placówki o podobnym
    charakterze;

    b) świadczenie opieki medycznej w ramach zawodów medycznych i paramedycznych,
    określonych przez zainteresowane państwo członkowskie.
    Z powyższych regulacji wynika, że warunkiem zastosowania zwolnienia od podatku od
    towarów i usług jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek:
    1. przesłanki o charakterze przedmiotowym, dotyczącej rodzaju świadczonych usług, tj.
    usług w zakresie opieki medycznej, służących profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu,
    przywracaniu i poprawie zdrowia, a także
    2. przesłanki o charakterze podmiotowym, odnoszącej się do usługodawcy, który musi być
    podmiotem leczniczym bądź osobą wykonującą zawód lekarza, lekarza dentysty,
    pielęgniarki, położnej, psychologa lub inny zawód medyczny w rozumieniu ww. art. 2
    ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej.
    Zatem, powyższe zwolnienie ma charakter podmiotowo-przedmiotowy. Niespełnienie
    chociażby jednej z ww. przesłanek powoduje, że zwolnienie od podatku nie znajduje
    zastosowania.
    Należy zauważyć, że definicja opieki medycznej nie została zawarta ani w krajowych, ani
    we wspólnotowych przepisach podatkowych. W tym zakresie należy szukać wyjaśnienia
    tych pojęć w bogatym dorobku orzecznictwa wspólnotowego.
    W odniesieniu do powołanych wyżej przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady
    ukształtowała się wspólnotowa linia orzecznicza. I tak, w wyroku w sprawie C-106/05 L.u.P.
    GmbH (pkt 27) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że „pojęcia „opieki
    medycznej” oraz „świadczeń opieki medycznej” (...) odnoszą się do świadczeń, które służą
    diagnozie, opiece oraz, w miarę możliwości, leczeniu chorób lub zaburzeń zdrowia”.
    Pojęcie to zdefiniowano również w wyroku w sprawie C-307/01 Peter d ́Ambrumenil (pkt
    57), gdzie podkreślono, że pojęcia świadczenia opieki medycznej nie można interpretować
    w sposób, który obejmuje świadczenia medyczne realizowane w innym celu niż
    postawienie diagnozy, udzielenie pomocy medycznej oraz w zakresie, w jakim to możliwe,
    leczenie chorób lub zaburzeń zdrowotnych.
    Analizując przedstawione powyżej regulacje należy zauważyć, że użyte w art. 43 ust. 1 pkt
    19 ustawy o VAT pojęcie „usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce,
    zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia” odpowiada określeniom
    używanym przez TSUE „postawienie diagnozy, udzielenie pomocy medycznej oraz w
    zakresie, w jakim jest to możliwe, leczenie chorób lub zaburzeń zdrowotnych”. W pojęciu
    tym zawierają się również usługi medyczne realizowane w celach profilaktycznych (wyrok
    w sprawie C-212/01 Margarete Unterpertinger, pkt 40).
    Należy podkreślić, że ani przytoczone przepisy Dyrektywy 2006/112/WE Rady, ani
    orzecznictwo TSUE nie dają podstaw do tego, aby zakresem opieki medycznej
    podlegającej zwolnieniu objąć wszystkie działania medyczne wynikające z procesu
    leczenia. Zatem czynności, których celem nie jest ochrona zdrowia nie mogą być uznane
    za świadczenia opieki medycznej i nie mogą podlegać zwolnieniu od podatku od towarów i
    usług. Stanowisko takie wynika z wyroku w sprawie C-212/01.
    Ponadto, w przedmiotowym wyroku Trybunał stwierdził, że „to cel usługi medycznej
    decyduje o tym, czy powinna ona być zwolniona z podatku VAT. Dlatego też, jeśli kontekst,
    w jakim taka usługa jest wykonywana, pozwala ustalić, że jej głównym celem nie jest
    ochrona zdrowia, włączając w to utrzymanie lub przywrócenie zdrowia, lecz udzielanie
    porad wymaganych przed podjęciem decyzji wywołujących skutki prawne, zwolnienie nie
    ma zastosowania do takiej usługi”.
    Cel usługi medycznej określa, czy powinna ona korzystać ze zwolnienia. Jeżeli z kontekstu
    wynika, że jej podstawowym celem nie jest ochrona zdrowia, w tym jego utrzymanie lub
    przywrócenie, lecz raczej udzielenie porady wymaganej przed podjęciem decyzji wiążącej
    się z konsekwencjami prawnymi, to wówczas zwolnienie nie będzie miało zastosowania.

    Wyrażenie „opieka medyczna” dotyczy działalności mającej na celu ochronę zdrowia
    ludzkiego i obejmuje opiekę nad pacjentem. Celem zwolnienia jest ułatwienie ochrony
    zdrowia ludzkiego, która obejmuje diagnozę i badania w celu sprawdzenia czy osoba
    cierpi na jakąś chorobę i jeżeli to możliwe zapewnia jej leczenie. Nie obejmuje diagnozy i
    badania w innym celu. Aby podlegać zwolnieniu świadczenie powinno mieć cel
    terapeutyczny, tym samym liczy się nie charakter usługi, ale jej cel. Jeżeli podstawowym
    celem danego świadczenia nie są diagnoza, opieka, bądź leczenie chorób lub zaburzeń
    zdrowia, świadczenie takie nie podlega zwolnieniu od VAT.
    Ponadto jak zauważył Rzecznik Generalny w sprawie C-262/08 CopyGene A/S „Cel usługi
    medycznej określa, czy powinna ona korzystać ze zwolnienia; jeżeli z kontekstu wynika, że
    jej głównym celem nie jest ochrona, utrzymanie bądź przywrócenie zdrowia, lecz inny cel,
    to wówczas zwolnienie nie będzie miało zastosowania”.
    Dla zastosowania zwolnienia od podatku VAT usług ważnym jest wykazanie, że celem
    świadczonych usług jest profilaktyka, zachowanie, ratowanie, przywrócenie i poprawa
    zdrowia.
    Profilaktyka zdrowotna obejmuje działania mające na celu zapobieganie chorobom bądź
    innemu niekorzystnemu zjawisku zdrowotnemu przed jej rozwinięciem, poprzez ich
    wczesne wykrycie i leczenie. Ma ona również na celu zahamowanie postępu lub powikłań
    już istniejącej choroby, czy też zapobieganie powstawaniu niekorzystnych wzorów
    zachowań społecznych, które przyczyniają się do podwyższania ryzyka choroby.
    Z kolei zachowywać, oznacza pozostać w posiadaniu, dochować w niezmienionym stanie,
    a także ochraniać.
    Natomiast ratowanie to udzielanie komuś pomocy w niebezpieczeństwie lub w trudnej
    sytuacji.
    Interpretując termin poprawa zdrowia, którym posługuje się ustawodawca określając
    zakres zwolnień, należy zastosować wykładnię literalną, zgodnie z którą wyrażenie to
    oznacza zmianę stanu zdrowia na lepsze, poprawienie zdrowia, jego polepszanie.
    Podobnie należy postąpić dokonując wykładni pojęcia przywracanie zdrowia, które
    oznacza doprowadzenie zdrowia do poprzedniego stanu, sprawienie, że znajdzie się ono
    w takim stanie, w jakim było poprzednio.
    Zauważyć należy, że zwolnienie określone w art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy odpowiada
    zakresowi zwolnienia wynikającego z powołanego przepisu art. 132 ust. 1 lit. c) Dyrektywy
    2006/112/WE Rady, zgodnie z którym państwa członkowskie zwalniają od podatku
    świadczenie opieki medycznej w ramach zawodów medycznych i paramedycznych,
    określonych przez zainteresowane państwo członkowskie.
    W kwestii ww. zwolnienia wypowiedział się również TSUE, który w wyroku w sprawie C-141
    /00 Ambulanter Pflegedienst Kügler GmbH wskazał, że „zwolnienie przyznane w art. 13(A)
    (J)(c,) Szóstej Dyrektywy (aktualnie art. 132 ust. 1 lit. c) Dyrektywy 2006/112/WE Rady) nie
    zależy od formy prawnej podatnika świadczącego usługi medyczne lub paramedyczne, o
    których mowa w tym przepisie”.
    Trybunał wyjaśnił, że „W dosłownej interpretacji, przepis ten (art. 132 ust. 1 lit. c)
    dyrektywy) nie wymaga, by usługi medyczne były świadczone przez podatnika o
    konkretnej formie prawnej, aby objąć je zwolnieniem. Spełnione muszą być tylko dwa
    warunki: musi to obejmować usługi medyczne i muszą one być świadczone przez osoby
    posiadające konieczne kwalifikacje zawodowe”.
    Natomiast określając krąg podmiotów objętych zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1
    pkt 19 lit. c) ustawy, ustawodawca odwołał się do powołanego wyżej art. 2 ust. 1 pkt 2
    ustawy o działalności leczniczej. W myśl tego przepisu, osoba wykonująca zawód
    medyczny, to osoba uprawniona na podstawie odrębnych przepisów do udzielania
    świadczeń zdrowotnych oraz osoba legitymująca się nabyciem fachowych kwalifikacji do

    udzielania świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie
    medycyny.
    Reasumując, w ocenie Wnioskodawcy, świadczone usługi przez pracowników
    Wnioskodawcy zatrudnionych na umowę o pracę, zlecenie oraz współpracujących na
    podstawie umowy B2B będą mieściły się w ramach czynności wymienionych w art. 43 ust.
    1 pkt 19 ustawy o VAT, co będzie skutkowało zwolnieniem z podatku VAT na podstawie
    art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy o VAT.
    Wnioskodawca wnosi zatem o potwierdzenie prawidłowości zajętego w sprawie
    stanowiska.

## Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest:
    - prawidłowe w zakresie zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy
    wykonywanych w ramach projektu pn. „(...)” przez osoby zatrudnione przez Państwa na
    podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia następujących usług:
      - Asystencji osobistej wykonywane przez psychologa, opiekuna medycznego, terapeutę
        zajęciowego,
      - Indywidualnej terapii psychopedagogicznej wykonywane przez psychologa,
        fizjoterapeutę, logopedę, neurologopedę, psychoterapeutę,
      - Fizjoterapii wykonywane przez fizjoterapeutę,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych
        wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego
        wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego, opiekuna medycznego,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu
        wolnego wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego, fizjoterapeutę,
        opiekuna medycznego;
    - nieprawidłowe w zakresie zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19
      ustawy wykonywanych w ramach projektu pn. „(...)” przez osoby współpracujące z
      Państwem na podstawie umowy B2B oraz wykonywanych przez osoby zatrudnione
      przez Państwa na podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia następujących
      usług:
      - Asystencji osobistej wykonywane przez pedagoga, pracownika socjalnego, opiekuna
        osoby starszej,
      - Indywidualnej terapii psychopedagogicznej wykonywane przez pedagoga,
      - (...) wykonywane przez instruktora (...), asystenta instruktora (...),
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych
        wykonywane przez pedagoga,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego
        wykonywane przez pedagoga, asystenta osoby niepełnosprawnej,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu
        wolnego wykonywane przez pedagoga, asystenta osoby niepełnosprawnej, osobę
        posiadającą wiedzę w danych obszarze lub posiadającą ukończone szkolenia, kursy
        ze wskazanego zakresu zawodowego,
      - Warsztatów dla opiekunów, wykonywanych przez psychologa, pedagoga, terapeutę
        zajęciowego, fizjoterapeutę,

      - Koordynacji merytorycznej wykonywane przez psychologa, pedagoga, terapeutę
        zajęciowego, fizjoterapeutę.

## Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j.
    Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą” lub „ustawą o VAT”:
        Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (...) podlegają odpłatna dostawa
        towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.
    Na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy:
        Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się
        przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (...).
    Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy:
        Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde
        świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej
        niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w
        rozumieniu art. 7 (...).
    Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy:
        W przypadku gdy podatnik, działając we własnym imieniu, ale na rzecz osoby
        trzeciej, bierze udział w świadczeniu usług, przyjmuje się, że ten podatnik sam
        otrzymał i wyświadczył te usługi.
    Art. 8 ust. 2a ustawy tworzy zatem fikcję prawną, w której podmiot, który jedynie kupuje i
    odsprzedaje usługę, jest uważany za podmiot, który jest nabywcą tej usługi i świadczącym
    tę usługę.
    Przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz rozporządzeń wykonawczych do tej
    ustawy przewidują dla niektórych towarów i usług zwolnienia od podatku. Zakres i zasady
    zwolnienia od podatku od towarów i usług dostawy towarów lub świadczenia usług zostały
    określone m.in. w art. 43 ustawy.
    Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy:
        Zwalnia się od podatku usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce,
        zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, oraz dostawę towarów i
        świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, wykonywane w ramach
        działalności leczniczej przez podmioty lecznicze.
    Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 18a ustawy:
        Zwalnia się od podatku usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce,
        zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, oraz dostawę towarów i
        świadczenie usług ściśle z tymi usługami związane, świadczone na rzecz
        podmiotów leczniczych na terenie ich zakładów leczniczych, w których
        wykonywana jest działalność lecznicza.
    W myśl art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. a ustawy:
        Zwalnia się od podatku usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce,
        zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, świadczone w ramach
        wykonywania zawodów:
        a) lekarza i lekarza dentysty,
        b) pielęgniarki i położnej,
        c) medycznych, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia
        2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. z 2025 r. poz. 450, 620 i 637),
        d) psychologa;

    Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19a ustawy:
        Zwalnia się od podatku świadczenie usług, o których mowa w pkt 18 i 19, jeżeli
        usługi te zostały nabyte przez podatnika we własnym imieniu ale na rzecz osoby
        trzeciej od podmiotów, o których mowa w pkt 18 i 19.
    Należy jednak zauważyć, że ww. przepisy art. 43 ust. 1 pkt 18 i 19 ustawy zwalniają od
    podatku wyłącznie usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu,
    ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, nie zwalniają zatem wszystkich świadczeń,
    które można wykonać w ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze bądź w
    ramach zawodów medycznych, ale tylko te które służą określonemu celowi.
    Zauważyć zatem należy, że wszędzie tam, gdzie nie ma bezpośredniego związku z
    leczeniem – nie ma prawa do zastosowania zwolnienia od podatku. Świadczenie usług,
    dokonywane w ramach wykonywania zawodu medycznego, jest opodatkowane
    podatkiem od towarów i usług, jeśli nie odpowiada ono koncepcji opieki medycznej. Jeśli
    głównym celem usług medycznych nie jest ochrona, w tym zachowanie lub odtworzenie
    zdrowia, ale raczej udzielanie pewnych porad, nie będzie miało zastosowania zwolnienie
    od podatku.
    Przytoczone powyżej przepisy krajowe w zakresie opieki medycznej stanowią
    implementację do polskiego porządku prawnego przepisu art. 132 ust. 1 lit. b) oraz lit. c)
    Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu
    podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L 347 z 11 grudnia 2006 str. 1 ze zm.), zgodnie z
    którym:
        Państwa członkowskie zwalniają następujące transakcje:
        - opieka szpitalna i medyczna oraz ściśle z nimi związane czynności podejmowane
        przez podmioty prawa publicznego lub, na warunkach socjalnych porównywalnych
        do stosowanych w odniesieniu do instytucji prawa publicznego, przez szpitale,
        ośrodki medyczne i diagnostyczne oraz inne odpowiednio uznane placówki o
        podobnym charakterze;
        - świadczenie opieki medycznej w ramach zawodów medycznych i
        paramedycznych, określonych przez zainteresowane państwo członkowskie.
    Z powołanych powyżej przepisów jednoznacznie wynika, że zwolnieniu od podatku VAT
    podlegają usługi w zakresie opieki medycznej, które spełniają określone warunki: służą
    profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, a także
    świadczone są przez konkretne, wymienione przez ustawodawcę wprost podmioty.
    Zwolnienie powyższe ma zatem charakter podmiotowo-przedmiotowy, co oznacza, że
    zwolnieniu od podatku podlega określony rodzaj usług wykonywanych przez ściśle
    zdefiniowany krąg podmiotów, wykonujących te usługi.
    Należy mieć na uwadze, że analizowany przepis zwalnia od podatku wyłącznie usługi w
    zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i
    poprawie zdrowia, nie zwalnia zatem wszystkich świadczeń, które można wykonać w
    ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze bądź w ramach zawodów
    medycznych, ale tylko służące określonemu celowi.
    Precyzując czynności, których celem jest profilaktyka, zachowanie, ratowanie,
    przywracanie lub poprawa zdrowia należy zastosować wykładnię językową.
    „Profilaktyka” to wszelkie działania i środki stosowane w celu zapobiegania czemuś
    niepożądanemu, likwidowanie przyczyn niekorzystnych zjawisk, to działania i środki
    stosowane w celu zapobiegania chorobom. Zatem profilaktyka zdrowotna obejmuje
    działania mające na celu zapobieganie chorobom bądź innemu niekorzystnemu zjawisku
    zdrowotnemu przed jej rozwinięciem, poprzez ich wczesne wykrycie i leczenie. Ma ona

    również na celu zahamowanie postępu lub powikłań już istniejącej choroby, czy też
    zapobieganie powstawaniu niekorzystnych wzorów zachowań społecznych, które
    przyczyniają się do podwyższania ryzyka choroby.
    „Zachowywanie” rozumiane jest zaś jako dochowanie czegoś w stanie niezmienionym,
    nienaruszonym lub niezniszczonym mimo upływu czasu lub niesprzyjających okoliczności,
    utrzymywanie.
    Interpretując słowo „ratowanie” należy odwołać się do słów „ratować” i „ratownictwo”.
    Ratować to starać się ocalić, zachować coś, natomiast ratownictwo jest rozumiane jako
    ogół środków i metod ratowania życia ludzkiego i niesienia pomocy w warunkach
    zagrożenia.
    Pojęcie „przywracać” oznacza doprowadzić coś do poprzedniego stanu, wprowadzić coś
    na nowo, odtworzyć coś w pierwotnej postaci, wznowić, odnowić, sprawić, że ktoś się
    znajdzie w takiej sytuacji, w takim stanie, w jakim był poprzednio. Pojęcie „przywracanie
    zdrowia” oznacza doprowadzenie zdrowia do poprzedniego stanu, sprawienie, że znajdzie
    się ono w takim stanie, w jakim był poprzednio.
    „Poprawa” to zmiana stanu czegoś na lepsze, poprawienie czegoś, poprawianie się,
    polepszanie. Z kolei termin „poprawa zdrowia”, którym posługuje się ustawodawca
    określając zakres zwolnień, zgodnie z wykładnią literalną, oznacza zmianę stanu zdrowia
    na lepsze, poprawienie zdrowia, jego polepszanie.
    Zatem dokonując ustalenia, czy dana usługa medyczna korzysta ze zwolnienia od podatku
    od towarów i usług należy ustalić, czy będzie spełniała wyżej określone warunki.
    Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE wynika, że zwolnienia stanowią
    autonomiczne pojęcia prawa wspólnotowego, które służą unikaniu rozbieżności w
    stosowaniu systemu podatku VAT w poszczególnych państwach członkowskich i które
    należy postrzegać w ogólnym kontekście wspólnego systemu podatku VAT wyrok C-473
    /08 w sprawie Eulitz, pkt 25). Jak również wielokrotnie podkreślał Trybunał Sprawiedliwości
    UE w swym orzecznictwie: pojęcia używane do opisania zwolnień wymienionych w art. 13
    VI Dyrektywy (obecnie art. 132 Dyrektywy 2006/112/WE Rady) powinny być
    interpretowane w sposób ścisły, ponieważ stanowią one odstępstwa od ogólnej zasady,
    zgodnie z którą podatkiem VAT objęta jest każda dostawa towarów i każda usługa
    świadczona odpłatnie przez podatnika.
    Zauważyć należy, że definicja opieki medycznej nie została zawarta ani w krajowych, ani
    wspólnotowych przepisach podatkowych. W tym zakresie należy szukać wyjaśnienia tych
    pojęć w bogatym dorobku orzecznictwa wspólnotowego.
    W wyroku w sprawie L.u.P. GmbH (C-106/05, pkt 27) Trybunał Sprawiedliwości Unii
    Europejskiej stwierdził, że pojęcia „opieki medycznej” oraz „świadczeń opieki medycznej”
    (...) odnoszą się do świadczeń, które służą diagnozie, opiece oraz w miarę możliwości,
    leczeniu chorób lub zaburzeń zdrowia. Pojęcie to zdefiniowano również w wyroku w
    sprawie d ́Ambrumenil (C- 307/01, pkt 57), gdzie podkreślono, że pojęcia świadczenia
    opieki medycznej nie można interpretować w sposób, który obejmuje świadczenia
    medyczne realizowane w innym celu niż postawienie diagnozy, udzielenie pomocy
    medycznej oraz w zakresie, w jakim to możliwe, leczenie chorób lub zaburzeń
    zdrowotnych.
    Należy więc uznać, że pojęcie „usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce,
    zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia” odpowiada określeniom
    używanym przez Trybunał „postawienie diagnozy, udzielenie pomocy medycznej oraz w
    zakresie, w jakim jest to możliwe, leczenie chorób lub zaburzeń zdrowotnych”. W pojęciu
    tym zawierają się również usługi medyczne realizowane w celach profilaktycznych (wyrok
    w sprawie Margarete Unterpertinger v Pensionsversicherungsanstalt der Arbeiter, C-212
    /01, pkt 40).

    Należy podkreślić, że ani przepisy Dyrektywy, ani orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości
    UE nie dają podstaw do tego, aby zakresem opieki medycznej podlegającej zwolnieniu
    objąć wszystkie działania medyczne wynikające z procesu leczenia. Zatem czynności,
    których celem nie jest ochrona zdrowia, nie mogą być uznane za świadczenia opieki
    medycznej i nie mogą podlegać zwolnieniu od podatku od towarów i usług. Stanowisko
    takie wynika z wyroku w sprawie C-212/01.
    Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku w sprawie Margarete Unterpertinger
    v Pensionsversicherungsanstalt der Arbeiter C-212/01 stwierdził, że „(...) to cel usługi
    medycznej decyduje o tym, czy powinna ona być zwolniona z podatku VAT. Dlatego też,
    jeśli kontekst, w jakim taka usługa jest wykonywana, pozwala ustalić, że jej głównym celem
    nie jest ochrona zdrowia, włączając w to utrzymanie lub przywrócenie zdrowia, lecz
    udzielanie porad wymaganych przed podjęciem decyzji wywołujących skutki prawne,
    zwolnienie nie ma zastosowania do takiej usługi”.
    Również z orzeczenia C-384/98 wynika, że preferencji podlegać mogą jedynie te usługi,
    które mają cel terapeutyczny bądź profilaktyczny, a nie podlegają mu takie, które mają
    charakter czysto ekspercki i doradczy (np. orzekanie o stanie zdrowia dla potrzeb
    przyznania renty, bądź dla instytucji ubezpieczeniowych dla ustalenia wysokości składki
    ubezpieczenia na życie).
    Ponadto jak zauważył Rzecznik Generalny w sprawie C-262/08: „Cel usługi medycznej
    określa, czy powinna ona korzystać ze zwolnienia, jeżeli z kontekstu wynika, że jej
    głównym celem nie jest ochrona, utrzymanie bądź przywrócenie zdrowia, lecz inny cel, to
    wówczas zwolnienie nie będzie miało zastosowania”. Rzecznik zauważa również, że:
    „działalność, którą uznano za części składowe opieki medycznej (leczenia medycznego),
    obejmuje: opiekę terapeutyczną jako część usługi ambulatoryjnej świadczonej przez
    wykwalifikowane pielęgniarki; leczenie psychoterapeutyczne świadczone przez
    wykwalifikowanych psychologów; prowadzenie badań lekarskich bądź pobieranie krwi lub
    innych próbek do badania pod kątem występowania choroby, na rzecz pracodawców lub
    ubezpieczycieli, albo poświadczanie zdolności medycznej do odbycia podróży, jeżeli celem
    tych usług zasadniczo pozostaje ochrona zdrowia zainteresowanych osób; oraz badania
    medyczne umożliwiające obserwację i zbadanie pacjentów, zanim zajdzie konieczność
    diagnozowania, rozciągnięcia opieki bądź leczenia potencjalnej choroby, zlecone przez
    internistów i wykonywane przez zewnętrzne laboratoria prywatne”.
    Dokonując oceny przedstawionych okoliczności sprawy należy mieć na względzie zasadę
    wykładni zwolnień, stanowiących w istocie odstępstwo od generalnej zasady
    powszechności opodatkowania podatkiem VAT. Tym samym, wszelkie zwolnienia należy
    interpretować możliwie ściśle i wąsko tak, aby nie doprowadzić do rozszerzenia zwolnień.
    Z okoliczności sprawy wynika, że świadczą przez Państwa następujące usługi w ramach
    projektu pn. „(...)”:
    - Asystencja osobista,
    - Indywidualna terapia psychopedagogiczna,
    - Fizjoterapia,
    - (...),
    - Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych,
    - Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego,
    - Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego.
    Przedmiotem Państwa zainteresowania jest możliwość korzystania ze zwolnienia od
    podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy usług
    wykonywanych w ramach projektu pn. „(...)”.

    W pierwszej kolejności należy rozpatrzeć możliwość skorzystania przez Państwa ze
    zwolnienia świadczonych usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy.
    W świetle przywołanej wyżej regulacji należy zauważyć, że warunkiem zastosowania
    zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 18 ustawy jest
    spełnienie łącznie dwóch przesłanek:
    - przesłanki o charakterze podmiotowym, odnoszącej się do usługodawcy, który musi być
    podmiotem leczniczym;
    - przesłanki o charakterze przedmiotowym, dotyczącej rodzaju świadczonych usług, tj.
    usług w zakresie opieki medycznej, służących profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu,
    przywracaniu i poprawie zdrowia.
    Niespełnienie chociażby jednej z ww. przesłanek powoduje, że zwolnienie nie ma
    zastosowania.
    Z opisu sprawy wynika, że nie są Państwo podmiotem leczniczym w rozumieniu art. 4
    ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, wpisanym do rejestru
    podmiotów leczniczych.
    W konsekwencji powyższego z uwagi na niespełnienie przesłanki podmiotowej nie mogą
    /nie będą mogli Państwo korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 18
    ustawy.
    W tej sytuacji zbadać należy, czy dla świadczonych przez Państwa usług można
    zastosować zwolnienie od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy.
    W świetle przywołanej wyżej regulacji należy zauważyć, że warunkiem zastosowania
    zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy jest
    spełnienie łącznie dwóch przesłanek:
    · przesłanki o charakterze podmiotowym, odnoszącej się do usługodawcy, który musi być
      osobą wykonującą zawód lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki, położnej, psychologa
      lub inny zawód medyczny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności
      leczniczej;
    · przesłanki o charakterze przedmiotowym, dotyczącej rodzaju świadczonych usług, tj.
      usług w zakresie opieki medycznej, służących profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu,
      przywracaniu i poprawie zdrowia.
    Oznacza to, że zwolnieniu podlega określony rodzaj usług wykonywanych w określonym
    celu, przez zdefiniowany krąg podmiotów. Powyższa regulacja nie zwalnia od podatku
    wszystkich świadczeń, ale tylko służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu
    i poprawie zdrowia, jeśli wykonywane są przez osoby posiadające wymagane
    wykształcenie zawodowe. Jeśli nie jest spełniona choćby jedna z powyższych przesłanek,
    usługi podlegają opodatkowaniu właściwą stawką podatku VAT.
    Wskazali Państwo, że celem asystencji osobistej jest poprawa jakości życia osób z
    niepełnosprawnością poprzez umożliwienie im jak najbardziej niezależnego życia,
    wsparcie osób z niepełnosprawnością oraz pomoc adekwatna do potrzeb świadczona w
    miejscu zamieszkania, pracy i nauki oraz w środowisku otwartym, adekwatnie do
    indywidualnych potrzeb, umożliwienie uczestnictwa osób z niepełnosprawnością w
    wydarzeniach społecznych, kulturalnych, rozrywkowych lub sportowych, wsparcie osób z
    niepełnosprawnością w organizacji czasu wolnego, rozwijaniu hobby i zainteresowań
    adekwatnych do wielu.
    Indywidualna terapia psychopedagogiczna polega na stymulacji odbioru informacji
    sensorycznych przez różne modalności, poszerzanie doświadczeń sensorycznych,
    koncentracje uwagi i pamięci zmysłowej, integracje pracy zmysłów, rozwijanie
    somatognozji; rozwoju umiejętności komunikacyjnych, korygowaniu wad wymowy,
    usprawnianiu motoryki narządów mowy, podnoszeniu poziomu sprawności językowej,

    rozwijaniu umiejętności komunikowania się z użyciem komunikacji alternatywnej i
    wspomagającej; rozwijaniu umiejętności kognitywnych, stymulacji funkcji poznawczych,
    zwiększaniu ciekawości poznawczej, wspomaganiu spostrzegania i koncentracji uwagi,
    rozwijaniu zdolności zapamiętywania, rozwijaniu umiejętności planowania i myślenia
    przyczynowo- skutkowego, rozwijaniu umiejętności wnioskowania i myślenia logicznego;
    rozwijaniu kompetencji społecznych, kształtowaniu umiejętności nawiązywania kontaktów
    społecznych, nauce rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć, rozwijaniu
    motywacji, kształtowaniu umiejętność radzenia sobie ze stresem, kształtowaniu
    umiejętności rozwiązywania konfliktów, rozwijaniu umiejętności rozumienia potrzeb,
    uczuć i wartości innych ludzi, kształtowaniu umiejętności współpracy, treningu
    asertywności; rozwijaniu umiejętności korzystania z własnych zasobów w celu regulacji
    stanów emocjonalnych, kształtowaniu umiejętności kontroli emocji, rozwijaniu poczucia
    własnej wartości, rozwijaniu umiejętności nawiązywania i podtrzymywania relacji
    interpersonalnych, kształtowaniu umiejętności radzenia sobie ze stresem, rozwijaniu
    umiejętności relaksacji oraz wyciszania przykrych stanów emocjonalnych i napięć,
    przywracaniu równowagi psychicznej.
    Celem (...)jest poprawa umiejętności aktywnego spędzania czasu wolnego, wzmocnienie
    kompetencji społecznych do odpowiedniego zachowania się w różnych sytuacjach, nauka
    przełamywania własnych barier i ograniczeń, wzmocnienie poczucia własnej wartości,
    wzmacnianie relacji między korzystającymi ze wsparcia, nauka współpracy w grupie,
    radzenie sobie z lękiem społecznym.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności społecznych polega na
    rozwijaniu kompetencji społecznych, kształtowaniu umiejętności nawiązywania kontaktów
    społecznych, nauce rozpoznawania i wyrażania własnych emocji i uczuć, rozwijaniu
    motywacji, kształtowaniu umiejętność radzenia sobie ze stresem, kształtowaniu
    umiejętności rozwiązywania konfliktów, rozwijaniu umiejętności rozumienia potrzeb,
    uczuć i wartości innych ludzi, kształtowaniu umiejętności współpracy, treningu
    asertywności, umiejętności budowania relacji, umiejętności uwzględniania zdania i
    potrzeb innych członków grupy, umiejętności czekania na swoją kolej.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia codziennego ma za
    zadanie zwiększenie umiejętności współpracy w grupie, zwiększenie umiejętności radzenia
    sobie w nowym środowisku, zwiększenie aktywności, w tym aktywności społecznej,
    zwiększenie umiejętności komunikacyjnych, zmniejszenie częstotliwości występowania
    zachowań trudnych, zwiększenie umiejętności adekwatnego zachowania się w
    społeczności lokalnej, zwiększenie umiejętności wykonywania czynności
    samoobsługowych, zwiększenie umiejętności współpracy w grupie.
    Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    ma na celu zwiększenie świadomości możliwości spędzania czasu wolnego, zwiększenie
    umiejętności relaksacji, zmniejszenie częstotliwości występowania zachowań trudnych,
    zwiększenie umiejętności wyrażania własnych stanów emocjonalnych poprzez sztukę,
    zwiększenie motywacji do aktywności ruchowej, zwiększenie umiejętności współpracy w
    grupie.
    Zatem z okoliczności sprawy wynika, że świadczone przez Państwa w ramach projektu pn.
    „(...)” następujące usługi: Asystencja osobista, Indywidualna terapia psychopedagogiczna,
    Fizjoterapia, (...), Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności
    społecznych, Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie umiejętności życia
    codziennego oraz Grupowa terapia psychopedagogiczna w zakresie aktywnego spędzania
    czasu wolnego, mają na celu profilaktykę, zachowanie, ratowanie, przywracanie lub
    poprawę zdrowia.
    Tym samym w przedmiotowej sprawie dla ww. usług zostanie spełniona przesłanka
    przedmiotowa warunkująca zastosowanie zwolnienia od podatku od towarów i usług na
    mocy art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy.

    Natomiast odnośnie warsztatów dla opiekunów wskazali Państwo, że ich celem jest:
    - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. zasad zdrowego żywienia,
    - poprawa umiejętności doboru jedzenia adekwatnego do zaburzenia podopiecznego,
    - wzrost świadomości znaczenia zdrowej diety dla unikania zachowań trudnych,
    - wzrost umiejętności komponowania zbilansowanych posiłków w celu uniknięcie
    insulinooporności i cukrzycy typu II,
    - wzrost świadomości znaczenia mikrobioty jelitowej przy zaburzeniach psychicznych,
    - nabycie umiejętności budowania odpowiedniej flory bakteryjnej w jelitach,
    - zapoznanie się z technikami stymulowania układu odpornościowego podopiecznych,
    - wzrost umiejętności identyfikacji emocji i potrzeb towarzyszących zachowaniu
    podopiecznego,
    - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. radzenia sobie z emocjami,
    - zwiększenie świadomości opiekunów BO dot. potrzeb i strategii ich zaspokajania,
    - wzrost umiejętności budowania akceptowalnych społecznie strategii zaspokajania
    potrzeb,
    - nabycie umiejętności radzenia w sytuacjach kryzysowych,
    - nawiązanie relacji,
    - wzmocnienie umiejętności rozpoznawania niebezpiecznych symptomów dla organizmu i
    jak sobie radzić i gdzie szukać pomocy.
    Należy zatem wskazać, że wykonywane przez Państwa warsztaty dla opiekunów nie mogą
    być uznane za usługi opieki medycznej, ponieważ odnoszą się do opiekunów, a nie
    bezpośrednio do pacjentów. Stanowią czynności przygotowujące personel do
    wykonywania pracy w ramach projektu.
    Natomiast odnośnie koordynacji merytorycznej wyjaśnili Państwo, że ma ona za zadanie:
    - zdobycie przez BO rzetelnych informacji na temat warunków udziału w projekcie,
    - weryfikacja spełnienia przez kandydatów formalnych warunków przystąpienia do
    projektu,
    - pozyskanie informacji o deficytach i potrzebach BO, na które ma odpowiedzieć wsparcie
    w projekcie,
    - uzyskanie informacji o preferencjach BO dotyczących typu zajęć, prowadzących zajęcia,
    miejsca i czasu odbywania zajęć, tak aby jak najlepiej dopasować ofertę do osoby
    wspieranej,
    - uzyskanie informacji o preferencjach BO dotyczących asystenta osobistego, tak aby jak
    najlepiej dopasować asystenta do osoby wspieranej,
    - precyzyjne określenie liczby godzin wsparcia wymaganych do osiągnięcia założonych w
    IPD celów,
    - zagwarantowanie możliwości interwencji i zmiany terapeuty/asystenta bez negatywnych
    konsekwencji (emocjonalnych, czasowego braku wsparcia) dla BO,
    - monitoring pracy terapeutów/asystentów i możliwość zweryfikowania i skorygowania ich
    pracy,
    - elastyczność w ustalaniu potrzebnej beneficjentowi liczby godzin wsparcia.
    Z opisu sprawy wynika więc, że usługi koordynacji merytorycznej mają jedynie charakter
    techniczno-organizacyjny i koordynacyjny oraz mają na celu sprawny przebieg pracy w
    ramach realizacji projektu.

    Zatem nie można stwierdzić, że warsztaty dla opiekunów oraz koordynacja merytoryczna
    mają na celu profilaktykę, zachowanie, ratowanie, przywracanie lub poprawę zdrowia.
    Tym samym, w przedmiotowej sprawie dla ww. usług zostanie nie spełniona przesłanka
    przedmiotowa warunkująca zastosowanie zwolnienia od podatku od towarów i usług na
    mocy art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy.
    Do rozpatrzenia zostaje przesłanka podmiotowa zwolnienia od podatku.
    Wskazać należy, że zasady wykonywania zawodu psychologa zostały uregulowane w
    ustawie z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym
    psychologów (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1026).
    Na podstawie art. 2 ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym
    psychologów:
        Psycholog wykonuje swój zawód samodzielnie.
    Zgodnie z art. 3 ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów:
        Zawód psychologa może wykonywać osoba, która spełnia wymagania określone
        niniejszą ustawą.
    W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym
    psychologów:
        Wykonywanie zawodu psychologa polega na świadczeniu usług psychologicznych,
        a w szczególności na:
        a) diagnozie psychologicznej,
        b) opiniowaniu,
        c) orzekaniu, o ile przepisy odrębne tak stanowią,
        d) psychoterapii,
        e) udzielaniu pomocy psychologicznej.
    Na mocy art. 8 ust. 1 ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym
    psychologów:
        Na listę psychologów wpisuje się osobę, która łącznie spełnia następujące warunki:
        1) uzyskała w polskiej uczelni dyplom magistra psychologii lub uzyskała za granicą
        wykształcenie uznane za równorzędne w Rzeczypospolitej Polskiej;
        2) posiada pełną zdolność do czynności prawnych;
        3) włada językiem polskim w mowie i piśmie w zakresie koniecznym do
        wykonywania zawodu psychologa;
        4) odbyła podyplomowy staż zawodowy, pod merytorycznym nadzorem
        psychologa posiadającego prawo wykonywania zawodu, który ponosi
        odpowiedzialność za czynności zawodowe wykonywane przez psychologa-stażystę.
    Zatem, na podstawie przepisów ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym
    psychologów, udzielanie świadczeń zdrowotnych zastrzeżonych dla zawodu psychologa
    wykonywać mogą jedynie osoby posiadające określone ustawowo kwalifikacje,
    potwierdzone odpowiednimi dokumentami.
    Natomiast przepis art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. c) ustawy odsyła do art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o
    działalności leczniczej, który jednakże nie wymienia wprost zawodów medycznych
    odsyłając do kolejnych uregulowań.
    W myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (t. j. Dz.
    U. z 2025 r. poz. 450 ze zm.):

        Osoba wykonująca zawód medyczny oznacza osobę uprawnioną na podstawie
        odrębnych przepisów do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osobę
        legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń
        zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny.
    Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 10 ww. ustawy:
        Świadczenie zdrowotne oznacza działania służące zachowaniu, ratowaniu,
        przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wynikające z
        procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wykonywania.
    Przewidziany w przepisie art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. c) ustawy warunek, zgodnie z którym
    zwolnione od podatku VAT są usługi opieki medycznej wykonywane w ramach zawodów
    medycznych, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej, tj. przez
    osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów do udzielania świadczeń
    zdrowotnych oraz osoby legitymujące się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania
    świadczeń zdrowotnych w określonym zakresie lub w określonej dziedzinie medycyny, ma
    na celu zapewnienie, aby zwolnienie od podatku było stosowane wyłącznie do świadczeń
    opieki medycznej wykonywanych przez osoby posiadające wymagane kwalifikacje
    zawodowe. Dlatego nie każde świadczenie opieki medycznej objęte jest zakresem
    zwolnienia od podatku, zwolnienie to dotyczy tylko świadczeń o odpowiednim poziomie
    jakości, biorąc pod uwagę wykształcenie zawodowe osób je wykonujących.
    Zasady wykonywania niektórych zawodów medycznych zostały uregulowane w odrębnych
    aktach prawnych, np. zawód lekarza, dentysty, pielęgniarki, położnej, ratownika
    medycznego, farmaceuty, felczera, diagnosty laboratoryjnego. Poza wymienionymi istnieje
    jeszcze spora grupa innych zawodów medycznych, dla których jednak nie zostały
    określone zasady wykonywania w odrębnych przepisach. Należy zatem przyjąć, iż pojęcie
    „osoba wykonująca zawód medyczny” obejmuje osoby wykonujące zawody, których status
    jest określony ustawowo, jak i zawody, które nie mają na gruncie obowiązującego prawa
    takiego uregulowania. Pojęcie „wykonywanie zawodu medycznego” należy odnieść do
    osób, które fachowo, stale i w celach zarobkowych zajmują się wykonywaniem zajęcia
    mającego związek z medycyną i które mają odpowiednie kwalifikacje. Przez kwalifikacje
    należy rozumieć zasób wiedzy i umiejętności wymaganych do udzielania świadczeń
    zdrowotnych.
    Na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia
    psychicznego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 917):
        Psychoterapię w ramach opieki, o której mowa w ust. 1, prowadzi:
        1) osoba posiadająca certyfikat psychoterapeuty, która spełnia łącznie następujące
        warunki:
        a) posiada tytuł zawodowy lekarza lub tytuł zawodowy magistra albo spełnia
        warunki określone w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie
        psychologa i samorządzie zawodowym psychologów (Dz. U. z 2019 r. poz. 1026),
        b) udokumentuje:
        - ukończenie podyplomowego szkolenia w wymiarze co najmniej 1200 godzin w
        zakresie oddziaływań psychoterapeutycznych mających zastosowanie w leczeniu
        zaburzeń zdrowia, prowadzonego metodami o udowodnionej naukowo
        skuteczności, w szczególności metodą terapii humanistyczno-doświadczeniowej
        lub integracyjnej, lub poznawczo-behawioralnej, lub psychoanalitycznej, lub
        psychodynamicznej, lub systemowej, obejmującego psychoterapię własną lub
        doświadczenie własne, superwizję psychoterapii i staże, albo
        - ukończenie przed dniem 31 grudnia 2028 r. rozpoczętego przed dniem 1 stycznia
        2024 r. podyplomowego szkolenia w zakresie oddziaływań psychoterapeutycznych
        mających zastosowanie w leczeniu zaburzeń zdrowia, prowadzonego metodami o

        udowodnionej naukowo skuteczności, w szczególności metodą terapii
        humanistyczno-doświadczeniowej lub integracyjnej, lub poznawczo-
        behawioralnej, lub psychoanalitycznej, lub psychodynamicznej, lub systemowej, i
        odbycie - realizowanych po rozpoczęciu szkolenia - psychoterapii własnej,
        doświadczenia własnego, superwizji psychoterapii lub staży, które łącznie ze
        szkoleniem obejmują co najmniej 1200 godzin, albo
        - ukończenie przed 2012 r. podyplomowego szkolenia w zakresie oddziaływań
        psychoterapeutycznych mających zastosowanie w leczeniu zaburzeń zdrowia w
        wymiarze czasu określonym w programie tego szkolenia,
        c) zdała egzamin certyfikujący przeprowadzony przez komisję zewnętrzną wobec
        podmiotu kształcącego, w skład której nie wchodzą przedstawiciele podmiotu
        kształcącego, w szczególności powołaną przez stowarzyszenia wydające certyfikaty
        psychoterapeuty.
    Ponadto zgodnie z nomenklaturą zawartą w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki
    Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na
    potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (Dz. U. z 2018 r. poz. 227 ze zm.), w
    załączniku w grupie 2299 „Specjaliści ochrony zdrowia gdzie indziej niesklasyfikowani”
    został wymieniony psychoterapeuta – 229905.
    W świetle § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie
    świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz. U. z
    2019 r. poz. 1285 ze zm.):
        Osoba posiadająca certyfikat psychoterapeuty oznacza osobę, która spełnia
        łącznie następujące warunki:
        a) posiada tytuł zawodowy lekarza lub tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa,
        lub magistra po ukończeniu studiów na kierunku psychologii, pedagogiki,
        resocjalizacji, socjologii albo spełnia warunki określone w art. 63 ust. 1 ustawy z
        dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym
        psychologów (Dz.U. z 2019 r. poz. 1026),
        b) ukończyła podyplomowe szkolenie w zakresie oddziaływań
        psychoterapeutycznych mających zastosowanie w leczeniu zaburzeń zdrowia,
        prowadzone metodami o udowodnionej naukowo skuteczności, w szczególności
        metodą terapii humanistyczno-doświadczeniowej lub integracyjnej, lub
        poznawczo-behawioralnej, lub psychoanalitycznej, lub psychodynamicznej, lub
        systemowej, w wymiarze co najmniej 1200 godzin albo przed 2007 r. ukończyła
        podyplomowe szkolenie w zakresie oddziaływań psychoterapeutycznych mających
        zastosowanie w leczeniu zaburzeń zdrowia w wymiarze czasu określonym w
        programie tego szkolenia,
        c) posiada zaświadczenie poświadczające odbycie szkolenia wymienionego w lit. b,
        zakończonego egzaminem przeprowadzonym przez komisję zewnętrzną wobec
        podmiotu kształcącego, w skład której nie wchodzą przedstawiciele podmiotu
        kształcącego, w szczególności powołaną przez stowarzyszenia wydające certyfikaty
        psychoterapeuty, zwane dalej ,,certyfikatem psychoterapeuty”;
    Zgodnie z § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie
    świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień:
        Osoba ubiegająca się o otrzymanie certyfikatu psychoterapeuty oznacza osobę,
        która spełnia łącznie następujące warunki:
        a) posiada tytuł zawodowy lekarza lub tytuł zawodowy magistra pielęgniarstwa,
        lub magistra po ukończeniu studiów na kierunku psychologii, pedagogiki,

        resocjalizacji, socjologii albo spełnia warunki określone w art. 63 ust. 1 ustawy z
        dnia 8 czerwca 2001 r. o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym
        psychologów,
        b) posiada status osoby uczestniczącej co najmniej dwa lata w podyplomowym
        szkoleniu w zakresie oddziaływań psychoterapeutycznych mających zastosowanie
        w leczeniu zaburzeń zdrowia, prowadzonym metodami o udowodnionej naukowo
        skuteczności, w szczególności metodą terapii humanistyczno-doświadczeniowej
        lub integracyjnej, lub poznawczo-behawioralnej, lub psychoanalitycznej, lub
        psychodynamicznej, lub systemowej, w wymiarze co najmniej 1200 godzin albo
        przed 2007 r. ukończyła podyplomowe szkolenie w zakresie oddziaływań
        psychoterapeutycznych mających zastosowanie w leczeniu zaburzeń zdrowia w
        wymiarze czasu określonym w programie tego szkolenia,
        c) posiada zaświadczenie wydane przez podmiot prowadzący kształcenie oraz
        pracująca pod nadzorem osoby posiadającej certyfikat psychoterapeuty;
    Jednocześnie z załącznika nr 6 do ww. rozporządzenia, stanowiącego wykaz świadczeń
    gwarantowanych realizowanych w warunkach ambulatoryjnych psychiatrycznych i
    leczenia środowiskowego (domowego) oraz warunki realizacji tych świadczeń, wynika, że
    określone świadczenia w zakresie psychoterapii (np. sesja psychoterapii indywidualnej,
    sesja psychoterapii rodzinnej, sesja psychoterapii grupowej, sesja wsparcia
    psychospołecznego) mogą być wykonywane przez osoby ubiegające się o otrzymanie
    certyfikatu psychoterapeuty.
    Zatem, pomimo, że zawód „psychoterapeuty” nie został objęty unormowaniem odrębnych
    aktów prawnych, to jednak został uwzględniony w aktualnie obowiązujących przepisach, a
    tym samym osoba posiadająca wykształcenie w zakresie psychoterapii, jest osobą
    uprawnioną do wykonywania określonych świadczeń zdrowotnych oraz osobą
    legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w
    dziedzinie medycyny.
    Ponadto, jak zostało wskazane powyżej, przepisy ww. rozporządzenia do realizacji
    określonych świadczeń w zakresie psychoterapii dopuszczają także osobę, o której mowa
    powyżej w § 2 pkt 8 pkt a ww. rozporządzenia, posiadającą status osoby uczestniczącej co
    najmniej dwa lata w podyplomowym szkoleniu, o którym mowa w § 2 pkt 8 pkt b ww.
    rozporządzenia oraz legitymującą się zaświadczeniem wydanym przez podmiot
    prowadzący kształcenie oraz pracującą pod nadzorem osoby posiadającej certyfikat
    psychoterapeuty, zwaną dalej „osobą ubiegającą się o otrzymanie certyfikatu
    psychoterapeuty”.
    Biorąc pod uwagę ww. przepisy należy wskazać, że w przypadku usług świadczonych przez
    psychologów, spełniona zostanie przesłanka podmiotowa zwolnienia od podatku
    wynikająca z treści art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. d) ustawy.
    Natomiast w zakresie usług świadczonych przez:
    - osoby, które nie posiadają tytułu magistra psychologii, ale posiadają tytuł magistra
    innego kierunku studiów (np. pedagogiki) i ukończyły kurs psychoterapii (posiadają
    certyfikat psychoterapeuty),
    - osoby, które nie posiadają tytułu magistra psychologii, ale posiadają tytuł magistra
    innego kierunku studiów (np. pedagogiki), są w trakcie kursu psychoterapii (nie
    posiadają jeszcze certyfikatu psychoterapeuty) i podlegają regularnej superwizji
    psychoterapii,
    które posiadają uprawnienia do świadczenia usług w ramach zawodów medycznych na
    podstawie art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej, zostanie spełniona
    przesłanka podmiotowa do zwolnienia od podatku wynikająca z treści art. 43 ust. 1 pkt 19
    lit. c) ustawy.

    Należy również zauważyć, że w załączniku do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki
    Społecznej z 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby
    rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 227 ze zm.) zawód
    logopeda została wymieniony w grupie 229 „Inni specjaliści ochrony zdrowia” (logopeda –
    229402).
    Zgodnie natomiast z poz. 81 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2023 r. w
    sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk
    pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorcami (Dz. U. z 2023 r. poz.
    1515), wymagane kwalifikacje dla logopedy to:
    - rozpoczęcie po dniu 30 września 2019 r. i ukończenie studiów w zakresie logopedii na
      kierunku przyporządkowanym do dyscypliny nauki medyczne, nauki farmaceutyczne,
      nauki o zdrowiu lub nauki o kulturze fizycznej, obejmujących co najmniej 800 godzin
      kształcenia w zakresie logopedii, i uzyskanie tytułu zawodowego licencjata lub
      magistra;
    - rozpoczęcie po dniu 30 września 2012 r. i ukończenie studiów w zakresie logopedii,
      obejmujących co najmniej 800 godzin kształcenia w zakresie logopedii, i uzyskanie
      tytułu zawodowego licencjata lub magistra;
    - ukończenie studiów i uzyskanie tytułu zawodowego magistra oraz ukończenie studiów
      podyplomowych z logopedii obejmujących co najmniej 600 godzin kształcenia w
      zakresie logopedii;
    - rozpoczęcie po dniu 31 grudnia 1998 r. i ukończenie studiów na kierunku albo w
      specjalności logopedia, obejmujących co najmniej 800 godzin kształcenia w zakresie
      logopedii, i uzyskanie tytułu zawodowego licencjata lub magistra;
    - rozpoczęcie po dniu 31 grudnia 1998 r. i ukończenie studiów, uzyskanie tytułu
      zawodowego magistra oraz ukończenie studiów podyplomowych z logopedii
      obejmujących co najmniej 600 godzin kształcenia w zakresie logopedii;
    - rozpoczęcie przed dniem 31 grudnia 1998 r. i ukończenie studiów, uzyskanie tytułu
      zawodowego magistra oraz ukończenie studiów podyplomowych z logopedii.
    Zawód logopedy nie został objęty unormowaniem odrębnych aktów prawnych. Natomiast
    ww. rozporządzenie określa m.in.: zasady jego wykonywania, zasady związane z
    uzyskiwaniem kwalifikacji do wykonywania zawodu, zasady i formy wykonywania zawodu,
    które wskazują, że osoba, która zdobyła wyższe wykształcenie w zakresie logopedii jest
    osobą uprawnioną do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz osobą legitymującą się
    nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych w dziedzinie
    medycyny.
    Wykładnia normy zawartej w art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. c) ustawy wskazuje, że zwolnienie od
    podatku świadczenia usług w zakresie opieki medycznej dotyczy podatników będących
    osobami wykonującymi zawody medyczne, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o
    działalności leczniczej.
    Zatem, biorąc pod uwagę zacytowane wyżej przepisy należy stwierdzić, że w przypadku
    usług świadczonych w ramach projektu pn. „(...)”przez logopedów i neurologopedów,
    zostanie spełniona przesłanka podmiotowa do zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9
    lit. c) ustawy.
    Ponadto należy wskazać, że zawód fizjoterapeuty został unormowany w ustawie z 25
    września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1213 ze zm.), zwanej
    dalej ustawą o zawodzie fizjoterapeuty.
    W myśl art. 2 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty:
        Zawód fizjoterapeuty jest samodzielnym zawodem medycznym.
    Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty:

        Fizjoterapeuta wykonuje zawód z należytą starannością, zgodnie z zasadami etyki
        zawodowej, poszanowaniem praw pacjenta, dbałością o jego bezpieczeństwo i
        wykorzystując wskazania aktualnej wiedzy medycznej.
    Stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty:
        Wykonywanie zawodu fizjoterapeuty polega na udzielaniu świadczeń
        zdrowotnych, w szczególności na:
        1) diagnostyce funkcjonalnej pacjenta;
        2) kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu fizykoterapii;
        3) kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu kinezyterapii;
        4) kwalifikowaniu, planowaniu i prowadzeniu masażu;
        5) zlecaniu wyrobów medycznych, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie
        art. 38 ust. 4 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków
        spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych
        (Dz.U. z 2022 r. poz. 2555 i 2674);
        6) dobieraniu do potrzeb pacjenta wyrobów medycznych;
        7) nauczaniu pacjentów posługiwania się wyrobami medycznymi;
        8) prowadzeniu działalności fizjoprofilaktycznej, polegającej na popularyzowaniu
        zachowań prozdrowotnych oraz kształtowaniu i podtrzymywaniu sprawności i
        wydolności osób w różnym wieku w celu zapobiegania niepełnosprawności;
        9) wydawaniu opinii i orzeczeń odnośnie do stanu funkcjonalnego osób
        poddawanych fizjoterapii oraz przebiegu procesu fizjoterapii;
        10) nauczaniu pacjentów mechanizmów kompensacyjnych i adaptacji do
        zmienionego potencjału funkcji ciała i aktywności.
    Na podstawie art. 4 ust. 4 ustawy o zawodzie fizjoterapeuty:
        Świadczeń zdrowotnych, o których mowa w ust. 2, udziela samodzielnie
        fizjoterapeuta posiadający tytuł:
        1) magistra uzyskany w sposób, o którym mowa w art. 13 ust. 3 pkt 1 i 1a;
        2) magistra uzyskany w sposób, o którym mowa w art. 13 ust. 3 pkt 2-7, oraz co
        najmniej 3-letnie doświadczenie w zawodzie fizjoterapeuty;
        3) licencjata uzyskany w sposób, o którym mowa w art. 13 ust. 3 pkt 2 lub 3, oraz
        co najmniej 6-letnie doświadczenie w zawodzie fizjoterapeuty;
        4) zawodowy technika fizjoterapii uzyskany w sposób, o którym mowa w art. 13
        ust. 3 pkt 8, oraz co najmniej 6-letnie doświadczenie w zawodzie fizjoterapeuty.
    Potwierdzeniem statusu fizjoterapeuty jako zawodu medycznego jest również klasyfikacja
    określona w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 7 sierpnia 2014 r. w
    sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej
    stosowania (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 227 ze zm.). Zawód fizjoterapeuty został ujęty w
    grupie 2292 Fizjoterapeuci, kod zawodu 229201 Fizjoterapeuta.
    Zatem osoby wykonujące zawód fizjoterapeuty są osobami legitymującymi się nabyciem
    fachowych kwalifikacji do udzielania świadczeń zdrowotnych.
    Biorąc zatem pod uwagę zacytowane wyżej przepisy prawa, należy stwierdzić, że w
    przypadku usług świadczonych w ramach projektu pn. „(...)”przez logopedów, zostanie
    spełniona przesłanka podmiotowa do zwolnienia art. 43 ust. 1 pkt 9 lit. c) ustawy.
    Wskazać należ również, że potwierdzeniem statusu terapeuty zajęciowego i opiekuna
    medycznego jako osób wykonujących zawód medyczny jest rozporządzenie Ministra Pracy
    i Polityki Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności

    na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania, w którym zawód terapeuty
    zajęciowego został ujęty w grupie 3259 i średni personel do spraw zdrowia gdzie indziej
    niesklasyfikowany, kod zawodu 325907 - terapeuta zajęciowy, natomiast zawód opiekuna
    medycznego został ujęty w grupie 5321 - pomocniczy personel medyczny, kod zawodu
    532102 – opiekun medyczny.
    Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt e) i k) ustawy z dnia 17 sierpnia 2023 r. o niektórych zawodach
    medycznych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1972 ze zm.):
        Ustawa określa zasady wykonywania następujących zawodów medycznych:
        opiekun medyczny i terapeuty zajęciowego.
    W myśl art. 2 ust. 1 ww. ustawy:
        Do wykonywania zawodu medycznego jest uprawniona osoba, która spełnia
        łącznie następujące warunki:
        1) posiada pełną zdolność do czynności prawnych;
        2) nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia
        publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe;
        3) korzysta z pełni praw publicznych;
        4) wykazuje znajomość języka polskiego w mowie i piśmie w zakresie niezbędnym
        do wykonywania danego zawodu medycznego oraz złożyła oświadczenie o
        następującej treści: „Oświadczam, że władam językiem polskim w mowie i piśmie
        w zakresie niezbędnym do wykonywania zawodu medycznego.”;
        5) posiada:
        a) wykształcenie uzyskane w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, kwalifikacje
        uzyskane w systemie oświaty lub inne kwalifikacje, wymagane do wykonywania
        danego zawodu medycznego, określone w załączniku do ustawy, i posiada
        dokument potwierdzający uzyskanie tego wykształcenia lub tych kwalifikacji lub
        b) kwalifikacje wymagane do wykonywania danego zawodu medycznego uzyskane
        w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub
        państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) -
        stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, uznane w
        Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r.
        o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach
        członkowskich Unii Europejskiej (Dz.U. z 2023 r. poz. 334), lub
        c) dokument potwierdzający uzyskanie kwalifikacji wymaganych do wykonywania
        danego zawodu medycznego wydany w państwie innym niż państwo członkowskie
        Unii Europejskiej, Konfederacja Szwajcarska lub państwo członkowskie
        Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strona umowy o
        Europejskim Obszarze Gospodarczym, uznany w Rzeczypospolitej Polskiej,
        zgodnie z przepisami o szkolnictwie wyższym i nauce, za równoważny
        odpowiedniemu polskiemu dyplomowi i tytułowi zawodowemu, lub
        d) kwalifikacje wymagane do wykonywania danego zawodu medycznego uzyskane
        przed dniem 1 stycznia 2021 r. w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i
        Irlandii Północnej, uznane w Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów
        ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych
        nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej, lub
        e) dokument uprawniający do wykonywania danego zawodu medycznego uznany
        na mocy umowy międzynarodowej lub porozumienia;
        6) posiada wpis do Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania
        Zawodu Medycznego.

    Art. 2 ust. 3 ww. ustawy stanowi, że:
        Osoba wykonująca zawód medyczny, która spełnia warunki określone w ust. 1 pkt
        1-5, podlega wpisowi do Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do
        Wykonywania Zawodu Medycznego. Zawód medyczny można wykonywać od dnia
        uzyskania tego wpisu.
    Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 10 ww. ustawy:
        Wykonywanie danego zawodu medycznego polega na wykonywaniu czynności
        zawodowych w zakresie badania i protezowania słuchu - w przypadku protetyka
        słuchu.
    Zatem w świetle powołanych wyżej przepisów, osoba wykonująca zawód opiekuna
    medycznego lub terapeuty zajęciowego jest osobą uprawnioną do udzielania świadczeń
    zdrowotnych oraz osobą legitymującą się nabyciem fachowych kwalifikacji do udzielania
    świadczeń zdrowotnych w dziedzinie medycyny.
    W konsekwencji, w opisanej sprawie, w przypadku usług świadczonych w ramach projektu
    pn. „(...)” przez opiekunów medycznych lub terapeutów zajęciowych, zostaje spełniona
    przesłanka podmiotowa do zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. c)
    ustawy.
    W zakresie pozostałych podmiotów wykonujących usługi świadczone w ramach projektu
    pn. „(...)” należy wskazać, że w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27
    kwietnia 2010 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy
    oraz zakresu jej stosowania pedagodzy zostali wymienieni w grupie 23 Specjaliści
    nauczania i wychowania, natomiast asystenci osoby niepełnosprawnej, opiekunowie
    osoby starszej oraz pracownicy socjalni zostali wymienieni w grupie 34 Średni personel z
    dziedziny prawa, spraw społecznych, kultury i pokrewny. Są to grupy odrębne od
    specjalistów do spraw zdrowia (grupa 22). Powyższe wskazuje zatem, iż zawód pedagoga,
    asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekuna osoby starszej oraz pracownika socjalnego
    nie został zawarty w katalogu zawodów związanych z ochroną zdrowia.
    Przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kwalifikacji wymaganych od
    pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych
    niebędących przedsiębiorcami z dnia 10 lipca 2023 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 1515), określające
    katalog zawodów w części dotyczącej zawodów medycznych (część I pracownicy
    działalności podstawowej) również nie zawierają ww. zawodów.
    Natomiast zawody instruktora(...) oraz asystenta instruktora(...) nie zostały wymienione w
    żadnym z ww. rozporządzeń.
    W konsekwencji, w opisanej sprawie, w przypadku usług świadczonych w ramach projektu
    pn. „(...)” przez pedagoga, asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekuna osoby starszej,
    pracownika socjalnego, instruktora(...) oraz asystenta instruktora(...), nie zostanie
    spełniona przesłanka podmiotowa do zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1
    pkt 19 ustawy. Z tych samych względów nie zostanie spełniona ww. przesłanka
    podmiotowa w odniesieniu do wskazanych przez Państwa osób posiadających jedynie
    wiedzę w danych obszarze lub ukończone szkolenia, kursy ze wskazanego zakresu
    zawodowego, które nie są osobami wykonującymi zawody medyczne, o których mowa w
    art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o działalności leczniczej.
    W opisie sprawy wskazali Państwo, że w czynności w ramach projektu pn. „(...)”
    wykonywane są przez Państwa pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, zlecenie
    oraz współpracujących na podstawie umowy B2B. Specjaliści współpracujący z Państwem
    na podstawie umowy B2B świadczą usługi, będące przedmiotem wniosku, w ramach
    własnej działalności gospodarczej. Państwo nabywają usługi na rzecz osób trzecich –
    pacjentów. Państwo nabywają usługi od specjalistów zatrudnionych na podstawie umowy

    o współpracę (B2B) we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej (pacjenta). Osoby
    współpracujące z Państwem na podstawie umowy o współpracę (B2B) wystawiają/będą
    wystawiali dla Państwa faktury dokumentujące wykonane dla Państwa czynności.
    Odnosząc się zatem do Państwa wątpliwości dotyczących zwolnienia od podatku usług
    odsprzedawanych przez Państwa swoim klientom (pacjentom), a nabywanych od osób
    współpracujących z Państwem na podstawie umowy o współpracę (B2B), należy wskazać,
    że jak wynika z powołanego wyżej przepisu art. 43 ust. 1 pkt 19a ustawy, ze zwolnienia od
    podatku od towarów i usług, korzystają świadczone usługi, o których mowa w pkt 18 i 19,
    jeżeli usługi te zostały nabyte przez podatnika we własnym imieniu ale na rzecz osoby
    trzeciej od podmiotów, o których mowa w pkt 18 i 19.
    Wskazać należy, że zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy, podmiot świadczący (sprzedający) daną
    usługę nabytą we własnym imieniu, lecz na rzecz osoby trzeciej, traktowany jest najpierw
    jako usługobiorca, a następnie jako usługodawca tej samej usługi.
    W sytuacji, o której mowa w opisie sprawy zastosowanie znajduje art. 8 ust. 2a ustawy, co
    oznacza, że Państwo (jako podmiot pośredniczący) będą obowiązani dokonywać w tym
    zakresie tzw. „refakturowania” świadczeń nabywanych na rzecz nabywców usługi od
    podwykonawców. Fakt, że Państwo faktycznie nie będą konsumentem ww. usług nie
    oznacza, że w świetle obowiązujących przepisów ustawy, nie będą Państwo występowali
    jako nabywca świadczeń. W analizowanej sprawie wystąpi zatem tzw. fikcja prawna
    przewidziana w art. 8 ust. 2a ustawy, w świetle której będą Państwo występowali w roli
    odsprzedającego świadczenia (usługi) w zakresie opieki medycznej nabyte we własnym
    imieniu, lecz na rzecz osób trzecich (pacjentów). Zatem, na gruncie ustawy od towarów i
    usług, będą Państwo traktowani najpierw jako usługobiorca, a następnie jako
    usługodawca tej samej usługi.
    Jak wynika z opisu sprawy, usługi będą nabywane przez Państwa na rzecz osób trzecich –
    pacjentów.
    Zatem, w przypadku gdy nabywają/będą nabywali Państwo od podmiotów, o których
    mowa w pkt 19, prowadzących działalność gospodarczą, w ramach zawartych umów o
    współpracę (B2B), usługi których celem jest profilaktyka, zachowanie, ratowanie,
    przywracanie i poprawa zdrowia pacjentów, to odsprzedaż przez Państwa tych usług
    korzysta/będzie korzystała ze zwolnienia od podatku na mocy art. 43 ust. 1 pkt 19a ustawy.
    Podsumowując, należy stwierdzić, że usługi, których – jak wynika z opisu sprawy - celem
    jest profilaktyka, zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawa zdrowia pacjentów:
    - Asystencji osobistej,
    - Indywidualnej terapii psychopedagogicznej,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    wykonywane przez zatrudnionych przez Państwa na podstawie umowy o pracę oraz
    umowy zlecenia psychologów, korzystają/będą korzystały ze zwolnienia od podatku na
    mocy art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. d) ustawy.
    Ponadto usługi, których – jak wynika z opisu sprawy - celem jest profilaktyka, zachowanie,
    ratowanie, przywracanie i poprawa zdrowia pacjentów:
    - Asystencji osobistej wykonywane przez opiekuna medycznego, terapeutę zajęciowego,
    - Indywidualnej terapii psychopedagogicznej wykonywane przez fizjoterapeutę, logopedę,
    neurologopedę, psychoterapeutę,
    - Fizjoterapii wykonywane przez fizjoterapeutę,

    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych
    wykonywane przez terapeutę zajęciowego,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego
    wykonywane przez terapeutę zajęciowego, opiekuna medycznego,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    wykonywane przez terapeutę zajęciowego, fizjoterapeutę, opiekuna medycznego,
    zatrudnionych przez Państwa na podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia,
    korzystają/będą korzystały ze zwolnienia od podatku na mocy art. 43 ust. 1 pkt 19 lit c)
    ustawy.
    Z kolei świadczone przez Państwa usługi, których celem – jak wynika z opisu sprawy - jest
    profilaktyka, zachowanie, ratowanie, przywracanie i poprawa zdrowia pacjentów:
    - Asystencji osobistej wykonywane przez psychologa, opiekuna medycznego, terapeutę
    zajęciowego,
    - Indywidualnej terapii psychopedagogicznej wykonywane przez psychologa,
    fizjoterapeutę, logopedę, neurologopedę, psychoterapeutę,
    - Fizjoterapii wykonywane przez fizjoterapeutę,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych
    wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego
    wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego, opiekuna medycznego,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego, fizjoterapeutę, opiekuna
    medycznego,
    prowadzących działalność gospodarczą, współpracujących z Państwem w ramach
    zawartych umów o współpracę (B2B), korzystają/będą korzystały ze zwolnienia od
    podatku na mocy art. 43 ust. 1 pkt 19a ustawy.
    Natomiast świadczone przez Państwa usługi:
    - Asystencji osobistej wykonywane przez pedagoga, pracownika socjalnego, opiekuna
    osoby starszej,
    - Indywidualnej terapii psychopedagogicznej wykonywane przez pedagoga,
    - (...) wykonywane przez Instruktora (...), Asystenta instruktora (...),
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych
    wykonywane przez pedagoga,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego
    wykonywane przez pedagoga, asystenta osoby niepełnosprawnej,
    - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu wolnego
    wykonywanej przez pedagoga, asystenta osoby niepełnosprawnej, osobę posiadającą
    wiedzę w danych obszarze lub posiadającą ukończone szkolenia, kursy ze wskazanego
    zakresu zawodowego,
    nie korzystają/nie będą korzystały ze zwolnienia od podatku na mocy art. 43 ust. 1 pkt 19
    oraz 19a ustawy.
    W konsekwencji Państwa stanowisko należało uznać za:
    - prawidłowe w zakresie zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19 ustawy
    wykonywanych w ramach projektu pn. „(...)” przez osoby zatrudnione przez Państwa na
    podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia następujących usług:

      - Asystencji osobistej wykonywane przez psychologa, opiekuna medycznego, terapeutę
        zajęciowego,
      - Indywidualnej terapii psychopedagogicznej wykonywane przez psychologa,
        fizjoterapeutę, logopedę, neurologopedę, psychoterapeutę,
      - Fizjoterapii wykonywane przez fizjoterapeutę,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych
        wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego
        wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego, opiekuna medycznego,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu
        wolnego wykonywane przez psychologa, terapeutę zajęciowego, fizjoterapeutę,
        opiekuna medycznego;
    - nieprawidłowe w zakresie zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 19
      ustawy wykonywanych w ramach projektu pn. „(...)” przez osoby współpracujące z
      Państwem na podstawie umowy B2B oraz wykonywanych przez osoby zatrudnione
      przez Państwa na podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia następujących
      usług:
      - Asystencji osobistej wykonywane przez pedagoga, pracownika socjalnego, opiekuna
        osoby starszej,
      - Indywidualnej terapii psychopedagogicznej wykonywane przez pedagoga,
      - (...) wykonywane przez instruktora (...), asystenta instruktora (...),
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności społecznych
        wykonywane przez pedagoga,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie umiejętności życia codziennego
        wykonywane przez pedagoga, asystenta osoby niepełnosprawnej,
      - Grupowej terapii psychopedagogicznej w zakresie aktywnego spędzania czasu
        wolnego wykonywane przez pedagoga, asystenta osoby niepełnosprawnej, osobę
        posiadającą wiedzę w danych obszarze lub posiadającą ukończone szkolenia, kursy
        ze wskazanego zakresu zawodowego,
      - Warsztatów dla opiekunów, wykonywanych przez psychologa, pedagoga, terapeutę
        zajęciowego, fizjoterapeutę,
      - Koordynacji merytorycznej wykonywane przez psychologa, pedagoga, terapeutę
        zajęciowego, fizjoterapeutę.

## Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
    Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego,
    który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia; oraz zdarzenia przyszłego, które
    Państwo przedstawili i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.
    Należy wskazać, że niniejsza interpretacja wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko dla
    Państwa, tj. Wnioskodawcy, który wystąpił z wnioskiem o wydanie interpretacji
    indywidualnej; wydana interpretacja nie wywołuje więc skutków prawnopodatkowych dla
    innych podmiotów (w szczególności dla partnerów projektu).
    Zaznacza się także, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający
    wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego
    przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest ściśle
    związany przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego).
    Ponoszą Państwo ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub nieprecyzyjnym

    przedstawieniem we wniosku opisu zdarzenia przyszłego. Interpretacja indywidualna
    wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, o ile rzeczywisty stan faktyczny sprawy
    będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie z opisem stanu faktycznego oraz
    zdarzenia przyszłego podanym przez Państwa w złożonym wniosku. W związku z
    powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku
    opisu sprawy, wydana interpretacja traci swą aktualność.
    Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
    - Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z
      dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.).
      Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie
      zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosują się
      Państwo do interpretacji.
    - Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
        Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny
        lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest
        elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
        1) z zastosowaniem art. 119a;
        2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5
        ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
        3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
    - Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
        Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w
        decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej
        praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

## Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego
    Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa
    z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (t. j.
    Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
    Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę
    należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej
    (art. 53 § 1 PPSA):
    - w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa
      Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
    - w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres
      Elektronicznej Skrzynki Podawczej Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP:
      /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
    Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia
    przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do
    zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz
    powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

## Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 ustawy z
    dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.