Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0111-KDIB3-2.4012.222.2025.2.MGO
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2025-06-24
Teza: Opodatkowanie podatkiem od towarów i usług
odszkodowania za utracone wynagrodzenie z tytułu pełnienia
funkcji obrońcy z urzędu.
Słowa kluczowe: opodatkowanie
pomoc-pomoc prawna
radca prawny
wynagrodzenia
Zagadnienia: Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II. Zakres
opodatkowania-Rozdział 1. Przepisy ogólne -Czynności
podlegające opodatkowaniu
Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział III. Podatnicy,
płatnicy i przedstawiciele podatkowi-Rozdział 1.
Podatnicy i płatnicy-Działalność gospodarcza
1

Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział III. Podatnicy,
płatnicy i przedstawiciele podatkowi-Rozdział 1.
Podatnicy i płatnicy-Podatnicy
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-
Rozdział 1-art. 5-ust. 1-pkt 1
[VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-
Rozdział 2-art. 7.-ust. 1
[VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-
Rozdział 2-art. 8-ust. 1
[VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział III-
Rozdział 1-art. 15-ust. 1
[VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział III-
Rozdział 1-art. 15-ust. 2

## Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

21 marca 2025 r. wpłynął Pana wniosek z 19 marca 2025 r. o wydanie interpretacji
    indywidualnej, który dotyczy podatku od towarów i usług w zakresie niepodlegania
    opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług odszkodowania za utracone
    wynagrodzenie.
    Uzupełnił go Pan – w odpowiedzi na wezwanie – pismem z 22 kwietnia 2025 r. (wpływ
    22 kwietnia 2025 r.).
    Treść wniosku jest następująca:

## Opis zdarzenia przyszłego

Prowadzi Pan działalność jako radca prawny, opodatkowaną bez względu na wysokość
    sprzedaży.
    Jednocześnie pełnił Pan funkcję obrońcy z urzędu wynagradzanego na podstawie stawek
    określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości. Wynagrodzenie wypłaca sąd,
    przed którym dana sprawa toczyła się w pierwszej instancji. Wynagrodzenie to jest
    opodatkowane na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT.
    W latach 2017-2023 r. wynagrodzenie za czynności z urzędu ustalane było na podstawie
    Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie
    ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez
    radcę prawnego z urzędu.
    Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. Trybunał Konstytucyjny uznał stawki minimalne
    określone w tym rozporządzeniu za niekonstytucyjne, bezprawnie zaniżone, co otwiera
    drogę do żądania odszkodowania w wysokości utraconego wynagrodzenia od Skarbu
    Państwa reprezentowanego przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 417(1)
    kodeksu cywilnego.
    Odszkodowania aktualnie jeszcze Pan nie otrzymał, będzie ono dochodzone w sądzie.
    W uzupełnieniu wniosku wskazał Pan, że:
    Wystąpił Pan do sądu, ale nie z pozwem, bo ze względu na wątpliwości co do
    opodatkowania odszkodowania, nie potrafi Pan wskazać wysokości żądanej kwoty,
    natomiast wystąpił Pan o zawezwanie Skarbu Państwa - Ministra Sprawiedliwości do
    próby ugodowej. Jeżeli próba ugodowa się nie powiedzie – wystąpi Pan z pozwem po
    uzyskaniu interpretacji.

    Na pytanie Organu „Na podstawie jakich przepisów (na jakiej podstawie prawnej) wystąpił
    /wystąpi Pan na drogę sądową o odszkodowanie w sprawie utraconego wynagrodzenia za
    świadczenie usług obrońcy z urzędu?”, odpowiedział Pan „Podstawą prawną jest art. 417
    (1) kodeksu cywilnego.”
    Na pytanie zadane w wezwaniu „W jaki sposób ustalił/ustali Pan wysokość
    odszkodowania, którego dochodzi/będzie Pan dochodził w sądzie?”, odpowiedział Pan
    „Wysokość żądanej kwoty ustaliłem jako sumę różnic między kwotą otrzymaną w każdej
    sprawie, w której zastosowano niekonstytucyjne rozporządzenie, a stawką minimalną,
    która byłaby należna, gdyby zastosowano prawidłową stawkę.”
    Na pytanie Organu „Czy wystąpił/będzie Pan występował na drogę sądową o ww.
    odszkodowanie odrębnie dla każdej ze spraw, w której występował Pan jako obrońca z
    urzędu?”, odpowiedział Pan „Będę występował z jednym powództwem o całość roszczenia
    za wszystkie sprawy.”
    Na pytanie zadane w wezwaniu „Czy z tytułu wyświadczonych dotychczas usług obrońcy z
    urzędu, za które sąd wypłacił Panu wynagrodzenie odprowadził Pan podatek VAT
    należny?”, odpowiedział Pan „Podatek VAT od otrzymanego za prowadzone sprawy
    wynagrodzenia był odprowadzany.”
    Na pytanie Organu „Na podstawie jakich przepisów ustalane jest obecnie wynagrodzenie
    za świadczenie usług obrońcy z urzędu?”, odpowiedział Pan „Obecnie wysokość
    wynagrodzenia za prowadzenia sprawy z urzędu jest ustalana na podstawie
    Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14.05.2024 r. w sprawie ponoszenia przez
    Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy
    prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, wydanego na podstawie art. 2(3) ust.
    2 ustawy o radcach prawnych.”
    Na pytanie zadane w wezwaniu „Jak ustalana jest w chwili obecnej wysokość stawek za
    pełnienie funkcji obrońcy z urzędu?”, odpowiedział Pan „Stawkę w konkretnej sprawie
    ustala sąd w orzeczeniu kończącym sprawę.”

## Pytanie

Czy odszkodowanie jakie Pan otrzyma, będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem od
    towarów i usług?
    Pana stanowisko w sprawie
    Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku od towarów i usług opodatkowaniu
    podatkiem tym podlega także świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy.
    Zatem przyszłe odszkodowanie będzie miało związek z działalnością opodatkowaną.
    Jednakże wymagane jest także istnienie bezpośredniego związku między odpłatnością, a
    czynnością opodatkowaną (wyrok TSUE C-16/93).
    Tymczasem w omawianej sytuacji płatność, choć w obu wypadkach pochodzi od Skarbu
    Państwa, to jednak od różnych jego jednostek i na różnej podstawie prawnej. Podstawą
    odszkodowania jest bowiem bezprawne wyrządzenie szkody, w tym przypadku tzw.
    bezprawie ustawodawcze.
    Dlatego uważa Pan, że odszkodowanie to nie będzie podlegało opodatkowaniu.

## Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest nieprawidłowe.

## Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
    (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 775), zwanej dalej „ustawą” lub „ustawą o VAT”:

      Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”
      podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium
      kraju.
    Na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy:
      Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się
      przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (...).
    Natomiast w myśl art. 8 ust. 1 ustawy:
      Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde
      świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej
      niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu
      art. 7, w tym również:
      1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na
      formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
      2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania
      czynności lub sytuacji;
      3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu
      działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
    Przez świadczenie usług należy zatem rozumieć każde zachowanie niebędące dostawą
    towarów i świadczone na rzecz innego podmiotu. Powołane przepisy wskazują, że pojęcie
    świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań
    podatnika, lecz również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności
    lub do tolerowania czynności bądź sytuacji. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy
    rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie,
    wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie, znoszenie
    określonych stanów rzeczy).
    Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa o VAT
    zalicza do grona usług każde świadczenie. Zauważyć jednak należy, że usługą będzie tylko
    takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca
    świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.
    W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy
    wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może
    zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Przy czym związek pomiędzy
    otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć
    charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w
    zamian za to świadczenie.
    Czynność można uznać za dokonaną odpłatnie, gdy istnieje bezpośrednia i jasno
    zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub świadczącego usługę. Przy
    czym, związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego
    płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że
    płatność następuje w zamian za to świadczenie. Pod pojęciem odpłatności dostawy
    towarów lub odpłatności świadczenia usług rozumieć należy prawo podmiotu
    dokonującego dostawy towarów lub świadczącego usługę do żądania od nabywcy towaru,
    odbiorcy usługi lub osoby trzeciej zapłaty ceny lub ekwiwalentu (np. w postaci świadczenia
    wzajemnego).
    Przy określeniu, czy miała miejsce czynność podlegająca opodatkowaniu istotne jest
    zatem określenie, czy wykonywano świadczenie i czy wynagrodzenie z tytułu wykonania
    tego świadczenia miało być wypłacone. Muszą być zatem spełnione następujące warunki:
    • w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona
      (nabywca) jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia,

    • świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy
    (wynagrodzenie).
    Należy podkreślić, że ww. warunki powinny być spełnione łącznie, aby świadczenie - jako
    usługa - podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.
    Dana usługa podlega więc opodatkowaniu podatkiem VAT wówczas, gdy istnieje
    bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą, a otrzymanym świadczeniem
    wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za
    wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do
    wymiany świadczeń wzajemnych.
    Warto w tym miejscu wskazać, że kwestia odpłatności była wielokrotnie przedmiotem
    rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. w sprawach C-16/93, C-213
    /99, C-404/99) podkreślając, że o dostawie towarów i usług za wynagrodzeniem można
    mówić jedynie w sytuacji, gdy istnieje ścisły związek pomiędzy wykonywanymi
    czynnościami i wysokością otrzymanego wynagrodzenia, oparty na relacjach
    cywilnoprawnych pomiędzy podmiotami. Związek, o którym mowa musi mieć charakter
    bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można było powiedzieć, że odpłatność następuje za to
    świadczenie.
    Ponadto, aby dana czynność (świadczenie) podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT,
    musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną
    usługą a świadczeniem wzajemnym. Odpłatność określana jest przez strony umowy i jeśli
    strony ustalą zapłatę, wówczas wykonane świadczenie staje się odpłatne. W przypadku
    istnienia świadczenia wzajemnego otrzymanego przez świadczącego usługę, należy uznać
    czynności wykonywane w ramach zawartej umowy za odpłatne świadczenie usług
    określone w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych.
    Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. sprawy C-154/80, C-89
    /81, C-16/93, C-498/99) wynika, że za świadczenie usług za wynagrodzeniem, a więc
    czynność opodatkowaną VAT, uważane mogą być sytuacje, w których:
    • istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego
    następuje wzajemne świadczenie,
    • wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w
    zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy,
    • istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy usługi,
    • odpłatność za otrzymane świadczenie pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością,
    która miałaby być opodatkowana podatkiem VAT,
    • istnieje możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości świadczenia wzajemnego.
    Przy czym, nie każda czynność stanowiąca dostawę towarów albo świadczenie usług – w
    rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy oraz art. 8 ust. 1 ustawy - podlega opodatkowaniu
    podatkiem od towarów i usług, ponieważ aby dana czynność podlegała opodatkowaniu
    tym podatkiem, musi być wykonana przez podmiot, który w związku z jej wykonaniem jest
    podatnikiem podatku od towarów i usług.
    Na mocy art. 15 ust. 1 ustawy o VAT:
      Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości
      prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o
      której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
    Na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o VAT:
      Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców
      lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz

      rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność
      gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu
      towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów
      zarobkowych.
    Reasumując powyższe, aby dana czynność była objęta podatkiem VAT, musi zatem:
    1) spełniać definicję dostawy towarów lub świadczenia usług,
    2) być świadczona odpłatnie,
    3) zostać wykonana w ramach działalności gospodarczej, przez podmiot działający w roli
    podatnika.
    W związku z tym, że przepisy prawa podatkowego nie definiują pojęcia „odszkodowanie”,
    należy posiłkować się przepisami Kodeksu cywilnego.
    Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.)
    rozróżnia dwa rodzaje szkód: deliktową (wynikającą z czynów niedozwolonych) oraz
    kontraktową (wynikającą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania
    umownego).
    I tak, stosownie do art. 415 Kodeksu cywilnego:
      Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.
              1 Jak stanowi art. 417§ 1 Kodeksu cywilnego:
      Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia
      można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z
      Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.
    Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub
    niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą
    obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku
    szkodą musi istnieć związek przyczynowy.
    Natomiast w myśl art. 471 Kodeksu cywilnego:
      Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub
      nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte
      wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie
      ponosi.
    Biorąc pod uwagę wyżej przytoczone przepisy, szkoda polega na nienależytym wykonaniu
    bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnieniu adekwatnego związku
    przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem, a szkodą. Istotą odszkodowań
    nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie
    mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczeniem w zamian za
    wynagrodzenie – co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym
    świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana ze zobowiązaniem się
    otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania
    czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.
    Ustalanie statusu wypłacanej kwoty, jako podlegającej bądź niepodlegającej
    opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, należy oceniać w kontekście związku z
    konkretnym świadczeniem. Zatem jeżeli płatność o charakterze odszkodowawczym nie
    ma bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia, wówczas
    kwota otrzymanych odszkodowań nie będzie mieściła się w katalogu czynności
    wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT i jako taka nie będzie podlegała
    opodatkowaniu tym podatkiem.

    Odwołując się zatem do art. 361 i art. 471 Kodeksu cywilnego należy stwierdzić, że istotą
    odszkodowań nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim
    przypadku brakuje czynnika ekwiwalentności, bowiem odszkodowanie nie wiąże się z
    żadnym świadczeniem ze strony podatnika, ale koniecznością pokrycia szkody powstałej
    w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania usługi. Bez znaczenia pozostaje, jak
    strony umowy nazwą daną płatność. Istotnym jest, czy stanowi ona zapłatę za konkretne
    świadczenie, czy też jest odszkodowaniem. Innymi słowy – nazwanie płatności
    „rekompensatą” czy też „odszkodowaniem” nie zmienia jej charakteru w opisanym
    powyżej znaczeniu.
    Z opisu sprawy wynika, że pełnił Pan funkcję obrońcy z urzędu wynagradzanego na
    podstawie stawek określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości.
    Wynagrodzenie wypłaca sąd, przed którym dana sprawa toczyła się w pierwszej instancji.
    Wynagrodzenie to jest opodatkowane na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT. W
    latach 2017-2023 r. wynagrodzenie za czynności z urzędu ustalane było na podstawie
    Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie
    ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez
    radcę prawnego z urzędu. Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023 r. Trybunał Konstytucyjny
    uznał stawki minimalne określone w tym rozporządzeniu za niekonstytucyjne, bezprawnie
    zaniżone, co otwiera drogę do żądania odszkodowania w wysokości utraconego
    wynagrodzenia od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Sprawiedliwości na
    podstawie art. 417(1) kodeksu cywilnego. Odszkodowania aktualnie jeszcze Pan nie
    otrzymał, będzie ono dochodzone w sądzie. Wysokość żądanej kwoty ustalił Pan jako
    sumę różnic między kwotą otrzymaną w każdej sprawie, w której zastosowano
    niekonstytucyjne rozporządzenie, a stawką minimalną, która byłaby należna, gdyby
    zastosowano prawidłową stawkę. Będzie Pan występował z jednym powództwem o całość
    roszczenia za wszystkie sprawy. Podatek VAT od otrzymanego za prowadzone sprawy
    wynagrodzenia był odprowadzany. Obecnie wysokość wynagrodzenia za prowadzenia
    sprawy z urzędu jest ustalana na podstawie Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
    dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki
    samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę
    prawnego z urzędu, wydanego na podstawie art. 22(3) ust. 2 ustawy o radcach prawnych.
    Stawkę w konkretnej sprawie ustala sąd w orzeczeniu kończącym sprawę.
    Stosownie do treści art. 4 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j. Dz. U. z 2024 r.,
    poz. 499 ze zm.):
      Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej.
    W myśl art. 6 ust. 1 ww. ustawy o radcach prawnych:
      Świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego polega w szczególności na
      udzielaniu porad i konsultacji prawnych, sporządzaniu opinii prawnych,
      opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed urzędami i
      sądami w charakterze pełnomocnika lub obrońcy.
            3Zgodnie z art. 22 ust. 1 ww. ustawy o radcach prawnych:
      Koszty pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu ponosi Skarb
      Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego, jeżeli przepis szczególny tak
      stanowi.
    Zgodnie z art. 78 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (t. j.
    Dz. U. z 2025 r., poz. 46 ze zm.), dalej „kpk”:
      Oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać, aby mu wyznaczono
      obrońcę z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie ponieść
      kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.
      Podstawą odmowy wyznaczenia obrońcy z urzędu nie może być skorzystanie przez

      oskarżonego z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa
      obywatelskiego, o których mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej
      pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej
      (Dz. U. z 2024 r. poz. 1534).
    W myśl art. 81 § 1 kpk:
      Jeżeli w sytuacji określonej w art. 78 § 1 lub 1a, art. 78a § 1 lub 2, art. 79 § 1 i 2 oraz
      art. 80 oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, prezes lub referendarz sądowy sądu
      właściwego do rozpoznania sprawy wyznacza mu obrońcę z urzędu.
    Stosownie do art. 81a §1 kpk:
      Obrońca z urzędu wyznaczany jest z listy obrońców.
    Jak stanowi art. 626 §1 kpk:
      W orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd określa, kto, w jakiej części i
      zakresie ponosi koszty procesu.
    Jak wynika z powyższych regulacji - wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na
    świadczeniu pomocy prawnej. Z kolei świadczenie pomocy prawnej przez radcę prawnego
    to w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, sporządzanie opinii prawnych,
    opracowywanie projektów aktów prawnych oraz występowanie przed urzędami i sądami
    w charakterze pełnomocnika lub obrońcy. Radca prawny świadczy pomoc prawną z
    wyboru lub z urzędu. W przypadku spraw z urzędu koszty pomocy prawnej ponosi Skarb
    Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego, jeżeli przepis szczególny tak stanowi.
    Świadczenie pomocy prawnej z urzędu jest wypełnieniem obowiązku o charakterze
    publicznoprawnym (służy ono bowiem zapewnieniu osobom ubogim nieodpłatnej pomocy
    prawnej poprzez ustanowienie z urzędu pełnomocników lub obrońców procesowych).
    W przypadku spraw karnych - oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać, aby
    mu wyznaczono obrońcę z urzędu. W tej sytuacji sąd wyznacza oskarżonemu obrońcę z
    urzędu, jest on wyznaczany z listy obrońców. Jednocześnie w orzeczeniu kończącym
    postępowanie w sprawie karnej sąd określa, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty
    procesu.
    Tym samym za czynności podejmowane w charakterze obrońcy z urzędu radca prawny
    uzyskuje wynagrodzenie od sądu. Wynagrodzenie to podlega opodatkowaniu podatkiem
    VAT.
    Jak Pan podaje, w latach 2017 – 2023 wynagrodzenie za czynności z urzędu prowadzone
    przez radców prawnych było ustalane przez sąd na podstawie rozporządzenia Ministra
    Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa
    kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Koszty
    tej nieopłaconej pomocy prawnej obejmują m.in. opłatę ustaloną zgodnie z przepisami
    ww. rozporządzenia (§ 2 pkt 1 ww. rozporządzenia). Opłatę tę – zgodnie z treścią § 4 ust. 1
    ww. rozporządzenia - ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie
    może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy.
    Przepis § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości został uznany przez
    Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z konstytucją na mocy wyroku z dnia 20 kwietnia
    2023 r. o sygn. akt SK 53/22.
    Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że:
      § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w
      sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
      udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) w
      zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej
      pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego

      z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców
      prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
      października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. z 2018 r.
      poz. 265 , ze zm.), wydanym na podstawie art. 22 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982
      r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych
      w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art.
      31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji
      Rzeczypospolitej Polskiej.
    Skarga konstytucyjna została wniesiona z uwagi na to, że przepis § 4 ust. 1 ww.
    rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości przewidywał dla radców prawnych działających z
    urzędu kwoty wynagrodzenia w wysokości niższej niż określone w rozporządzeniu z 2015
    r. dot. opłat za te same czynności radców prawnych, ale za sprawy prowadzone z wyboru.
    W skardze podniesiono, że regulacja ta ma charakter dyskryminujący dla radcy prawnego
    działającego z urzędu, naruszając prawo do równego traktowania przez władze publiczne
    oraz prawo do otrzymania równego wynagrodzenia w sytuacji, gdy radca wykonuje
    tożsame obowiązki jako pełnomocnik z urzędu i jako pełnomocnik z wyboru. Minister
    Sprawiedliwości dokonał więc zróżnicowania stawek wynagrodzenia według kryterium
    podmiotowego, inaczej traktując radców prawnych świadczących pomoc prawną z urzędu
    oraz radców prawnych świadczących pomoc prawną z wyboru. Nie ma według skarżącej
    znaczenia, czy usługi są świadczone przez radcę prawnego działającego na zlecenie sądu
    ustanawiającego go pełnomocnikiem z urzędu dla strony postępowania względem radcy
    prawnego występującego w sprawie na zlecenie strony.
    Trybunał w wyroku tym stwierdził, że różnicowanie wynagrodzenia radców prawnych, tj.,
    obniżenie pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenia, które otrzymaliby, gdyby występowali
    w sprawie jako pełnomocnicy z wyboru, nie ma konstytucyjnego uzasadnienia.
    Jednocześnie z uzasadnienia do tego wyroku wynika, że:
      Skutkiem niniejszego wyroku jest utrata mocy obowiązującej normy poddanej
      kontroli. Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji zainteresowanym podmiotom (w
      tym skarżącej) przysługuje wznowienie prawomocnie zakończonych postępowań w
      zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, gdzie podstawę prawną
      stanowiła badana w niniejszej sprawie norma.
      Niniejszy wyrok powoduje, że w sprawach toczących się na skutek wznowienia
      postępowań, przy zasądzaniu kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę
      prawnego z urzędu, zastosowanie będą mieć stawki minimalne określone w § 2
      rozporządzenia z 2015 r.
    Tym samym mamy do czynienia z sytuacją, gdy w odniesieniu do przepisu, na podstawie
    którego sąd orzekł o wynagrodzeniu radcy prawnego za czynności podejmowane z
    urzędu, została stwierdzona przez TK jego niekonstytucyjność. Jednocześnie Trybunał
    uznał, że zastosowanie powinny mieć w tej sytuacji stawki minimalne określone w
    rozporządzeniu z 2015 r. odnoszącym się do określenia wynagrodzenia radcy prawnego
    za czynności podejmowane z wyboru.
    W opisie zdarzenia przyszłego stwierdził Pan, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego
    otwiera drogę do żądania odszkodowania w wysokości utraconego wynagrodzenia od
                        1Skarbu Państwa na podstawie art. 417 kodeksu cywilnego. Jednocześnie wskazał Pan, że
    jeżeli próba ugodowa skierowana do Ministra Sprawiedliwości się nie powiedzie, wystąpi
    Pan do sądu z pozwem.
    Należy jednak zwrócić uwagę, że ustalanie statusu otrzymanej przez Pana kwoty jako
    podlegającej bądź niepodlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, należy
    oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem.

                                              1Jeżeli zwróci się Pan z żądaniem wypłacenia odszkodowania w trybie art. 417 kodeksu
    cywilnego za szkodę wyrządzoną przez wydanie aktu normatywnego niezgodnego z
    konstytucją, a wysokość żądanej przez Pana kwoty to suma różnic między kwotą
    otrzymaną w każdej sprawie, w której zastosowano niekonstytucyjne rozporządzenie a
    stawką minimalną, która byłaby należna, gdyby zastosowano prawidłową stawkę, to
    otrzymana przez Pana kwota będzie stanowić de facto uzupełnienie (podwyższenie)
    wynagrodzenia za świadczoną przez Pana pomoc prawną z urzędu w latach 2017-2023.
    Otrzymał Pan bowiem od sądu, przed którym toczyła się dana sprawa karna,
    wynagrodzenie za czynności podejmowane w charakterze obrońcy z urzędu. Jednak
    wynagrodzenie to zostało ustalone na podstawie przepisów ww. rozporządzenia Ministra
    Sprawiedliwości, co do których stwierdzono ich niezgodność z konstytucją. Jak Pan
    wskazuje, zostało ono „bezprawnie zaniżone”. W tym przypadku bowiem powinny zostać
    (jak stwierdził TK w ww. wyroku) zastosowane wyższe stawki z rozporządzenia dot.
    pomocy prawnej świadczonej przez radców prawnych z wyboru.
    Jeżeli więc otrzyma Pan żądaną kwotę za wszystkie prowadzone w charakterze obrońcy z
    urzędu sprawy karne w latach 2017-2023, to kwota ta będzie miała ścisły związek z
    wykonanymi przez Pana w tych latach usługami pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
    Samo nazwanie przez Pana wypłaconej kwoty „odszkodowaniem” czy wskazanie, że
    płatność ta będzie pochodziła od różnych jednostek Skarbu Państwa i będzie wypłacona w
    oparciu o różną podstawę prawną, nie zmieniają na gruncie podatku od towarów i usług
    jej charakteru. Nadal otrzymana kwota stanowi dodatkowe wynagrodzenie za wykonane
    przez Pana usługi pomocy prawnej, pomimo że zamierza Pan ubiegać się o jej wypłatę na
    podstawie cytowanego wyżej przepisu kodeksu cywilnego.
    Nie można więc przyjąć, że w analizowanej sytuacji otrzymana w przyszłości kwota nie
    będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT jako nie mająca bezpośredniego związku
    z czynnością opodatkowaną.
    Należy zatem stwierdzić, że kwota, którą Pan zażąda od Skarbu Państwa stanowi element
    wynagrodzenia za wykonane przez Pana usługi pomocy prawnej z urzędu w latach 2017-
    2023 i podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 8 ust. 1
    ustawy o VAT.
    Ustosunkowując się natomiast do powołanego przez Pana wyroku TSUE w sprawie C-16
    /93, należy wskazać, że wyrok ten dotyczy ulicznego grajka, który otrzymywał od
    przechodniów dobrowolne datki. W wyroku tym Trybunał orzekł o braku opodatkowania
    otrzymanych datków z uwagi na brak bezpośredniego związku między graniem muzyki a
    zapłatą oraz na dobrowolność datków. W analizowanej sprawie otrzymane przez Pana
    kwoty mają bezpośredni związek z wykonywanymi w przeszłości przez Pana usługami
    pomocy prawnej. Ponadto nie występuje dobrowolność w ustaleniu wysokości kwoty
    Panu należnej. Trybunał Konstytucyjny sprawie SK 53/22 wyraźnie w uzasadnieniu wyroku
    wskazał, o jaką kwotę zainteresowane podmioty mogą się ubiegać w związku z
    niekonstytucyjnością przepisu § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
    2016 r. Na tę kwotę wskazał Pan również we wniosku.
    W związku z powyższym, Pana stanowisko należało uznać za nieprawidłowe.

## Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
    Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego
    obowiązującego w dniu wydania interpretacji.
    Należy zauważyć, że zgodnie z art. 14b § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, składający
    wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego

    przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Organ jest
    ściśle związany z przedstawionym we wniosku stanem faktycznym (opisem zdarzenia
    przyszłego). Zainteresowany ponosi ryzyko związane z ewentualnym błędnym lub
    nieprecyzyjnym przedstawieniem we wniosku opisu stanu faktycznego (zdarzenia
    przyszłego). Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy,
    gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się
    będzie ze stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego) podanym przez Pana w
    złożonym wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe, w przypadku zmiany któregokolwiek
    elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swą
    aktualność.
    Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
    - Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb
    ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz.
    111 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli: Pana sytuacja
    będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i
    zastosuje się Pan do interpretacji.
    - Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub
      zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem
      czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
      1) z zastosowaniem art. 119a;
      2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy
        z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
      3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
    - Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w
      decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej
      praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

## Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu
    Administracyjnego (...). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje
    ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami
    administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
    Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę
    należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej
    (art. 53 § 1 PPSA):
      - w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa
        Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA),
        albo
      - w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na
        adres Elektronicznej Skrzynki Podawczej Krajowej Informacji Skarbowej na
        platformie ePUAP: /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
    Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie
    naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej
    oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami
    skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

## Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 ustawy z
    dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.