Interpretacja indywidualna
Sygnatura: ITPP1/443-287/12/DM
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy
Data wydania: 2012-05-22
Teza: Opodatkowanie czynności ustanowienia służebności przesyłu.
Słowa kluczowe: opodatkowanie; służebność-służebność przesyłu
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 1-art. 5; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 2-art. 8

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko przedstawione we wniosku z dnia 8 marca 2012 r. (data wpływu 9 marca 2012 r.) o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie braku obowiązku opodatkowania czynności ustanowienia służebności przesyłu - **jest nieprawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 9 marca 2012 r. został złożony wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania czynności ustanowienia służebności przesyłu.

W złożonym wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny.

W 2005 r. Wnioskodawca rozpoczął działalność gospodarczą, która prowadzona jest w miejscowości K. (działka nr 743). Głównym przedmiotem działalności jest produkcja kotłów c.o. Wnioskodawca jest czynnym podatnikiem podatku VAT, podatek dochodowy uiszcza na zasadach ogólnych, prowadzi podatkową księgę przychodów i rozchodów. Małżonka Wnioskodawcy nie prowadzi działalności gospodarczej i nie jest podatnikiem podatku VAT.

W dniu 27 lutego 1997 r. została nabyta na rzecz obojga małżonków, do majątku objętego wspólnością ustawową działka oznaczona nr 743 o powierzchni 0,5 ha.

Decyzją z dnia 9 września 1997 r. małżonkowie uzyskali warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na budowie budynku magazynowo-składowego surowców i wyrobów gotowych na działce nr 743. Zabudowania zostały wzniesione w latach 1997-1998.

Podczas realizacji inwestycji uzyskano informację, że przez działkę nr 743 przebiega gazociąg należący do Spółki Gazownictwa Sp. z o.o. Wzniesione zabudowania znalazły się częściowo w 15-metrowym pasie ochronnym. Pracownicy spółki mieli świadomość, że obiekty były posadowione w pasie ochronnym lecz do 2009 r. nie wnosili zastrzeżeń do istniejącego stanu. Pismem z dnia 22 lipca 2009 r. spółka zażądała rozbiórki obiektów znajdujących się w strefie ochronnej gazociągu. Po serii nieudanych negocjacji ze spółką, które miały na celu przebudowę rurociągu lub zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości, Wnioskodawca wraz z małżonką złożył do Sądu Rejonowego wniosek o ustanowienie służebności przesyłu.

Sąd na rozprawie w dniu 15 listopada 2011 r. postanowił ustanowić na rzecz spółki z o.o. na nieruchomości nr 743 służebność przesyłu, polegającą na prawie korzystania, konserwacji i modernizacji urządzeń do przesyłu gazu ziemnego oraz zasądził od spółki solidarnie na rzecz Wnioskodawcy i jego małżonki kwotę 72.300 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności.

Nieruchomości w postaci działki 743 oraz budynków wzniesionych w latach 1997-1998, stanowią majątek wspólny małżeństwa. Wnioskodawca wykorzystuje ww. majątek wspólny do prowadzenia działalności gospodarczej, lecz nie stanowi on środków trwałych firmy, nie jest wprowadzony do ewidencji środków trwałych, nie są dokonywane odpisy amortyzacyjne.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie.

Czy przychód z tytułu otrzymania jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie przez sąd służebności przesyłu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Jeżeli tak, to czy współmałżonek będący czynnym podatnikiem podatku VAT powinien opodatkować tylko przypadającą na niego połowę uzyskanego przychodu z kwoty 72.300 zł?

Zdaniem Wnioskodawcy, przychód z tytułu otrzymanego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, ponieważ nie jest to przychód z dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy o podatku od towarów i usług. Nie jest też przychodem ze świadczenia usług w rozumieniu art. 8 tej ustawy. Przychód ten nie pochodzi również z prowadzonej przez jednego ze współmałżonków (Wnioskodawcę) działalności gospodarczej. Wnioskodawca wskazuje, że gdyby „służebność gruntowa” została ustanowiona w drodze umownej, np. małżeństwo ustanowiłoby służebność przesyłu dla spółki w formie aktu notarialnego, można byłoby uznać, że działanie to mieści się w definicji usługi zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy VAT. Aby zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji potraktować jako usługę, powinno wystąpić okazanie woli obu stron. Spółka nie wykazała woli do zawarcia umowy w zakresie ustanowienia służebności przesyłu oraz wypłaty odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu. Służebność przesyłu dla spółki ustanowił Sąd Rejonowy, nie istnieje więc stosunek zobowiązaniowy.

Wnioskodawca przywołuje wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 550/08, w którym stwierdzono, że „służebność gruntowa ustanowiona przez sąd nie stanowi usługi w rozumieniu podatku VAT, nie jest więc opodatkowana tym podatkiem”. Sąd podkreślił, że „zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w definicji usługi mieści się zarówno działanie, jak i zaniechanie. Opodatkowane będzie takie zaniechanie, które wynika z zobowiązania do powstrzymywania się od czynności lub tolerowania czynności. Warunkiem niezbędnym istnienia zobowiązania jest zaś istnienie woli stron. W przypadku ustanowienia służebności przez sąd brak jest woli jednej ze stron, nie można więc mówić o stosunku zobowiązaniowym”.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego uznaje się za nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. z 2011 r. Dz. U. Nr 177, poz. 1054) opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Z art. 7 ust. 1 cyt. ustawy wynika, że przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).

W myśl art. 8 ust. 1 ww. ustawy, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1.  przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2.  zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3.  świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Z cytowanych wyżej przepisów wynika, że przez usługę należy rozumieć każde świadczenie na rzecz danego podmiotu. Przy czym należy zwrócić uwagę, że przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług, przez świadczenie usług nakazuje rozumieć także zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. W związku z powyższym przez świadczenie należy rozumieć każde zachowanie się na rzecz innej osoby. Na zachowanie to składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Zauważyć należy także, iż usługą będzie tylko takie świadczenie, w przypadku którego istnieje bezpośredni konsument, odbiorca świadczenia odnoszący korzyść o charakterze majątkowym.

Instytucja służebności przesyłu uregulowana została w art. 3051 – 3054 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). W świetle art. 3051tej ustawy, nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).

Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

Jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 3052 § 1 ustawy Kodeks cywilny). Zgodnie z art. 3052 § 2 tej ustawy, jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu.

Służebność przesyłu to rodzaj służebności gruntowej, o czym przesądza art. 3054 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych.

Z kolei pojęcie służebności gruntowej zdefiniowane zostało w art. 285 § 1 ustawy Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieruchomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w stosunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążonej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości władnącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności.

Z powyższego wynika, że ustanowienie służebności przesyłu (jako rodzaju służebności gruntowej) wiąże się ze zobowiązaniem właściciela gruntu do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że wbrew opinii Wnioskodawcy opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, wypełnia znamiona art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług. Czynności te ze względu na ich odpłatny charakter podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy. Otrzymane od spółki z o.o. świadczenie pieniężne stanowi w istocie wynagrodzenie za świadczoną usługę, dającą wypłacającemu je przedsiębiorcy wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania w oznaczonym zakresie z nieruchomości.

Na uwzględnienie nie zasługuje także argumentacja Wnioskodawcy odnośnie braku woli do ustanowienia służebności przesyłu przez spółkę z o.o. W tej kwestii zwrócić uwagę należy na to, że z art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług wynika, że świadczenie usług zachodzi nie tylko pod warunkiem dobrowolności (czy też okazania woli podmiotu, na rzecz którego służebność przesyłu ma zostać ustanowiona – w niniejszej sprawie spółki z o.o.) lecz także wtedy gdy następuje zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa. Świadczeniodawcą jest wówczas podmiot zobowiązany nakazem władzy do dokonania określonej czynności, natomiast beneficjentem usługi podmiot, na rzecz którego usługa jest wykonywana.

Z wniosku wynika ponadto, że grunty, na których ustanowiono służebność przesyłu należą do wspólności majątkowej małżeńskiej oraz że służebność przesyłu została ustanowiona wspólnie przez małżonków, a kwota pieniężna z tytułu jej ustanowienia - określona solidarnie na ich rzecz.

W związku z powyższym należy przytoczyć przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). W myśl art. 31 § 1 tej ustawy, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa), obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

Zatem istotą wspólności majątkowej małżeńskiej, zarówno ustawowej, jak i umownej, jest to, że każdy z małżonków jest współwłaścicielem poszczególnych składników majątku wspólnego (dorobkowego) na zasadach współwłasności łącznej (bezudziałowej).

W czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego. Nie może również rozporządzać lub zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który w razie ustania wspólności przypadnie mu w majątku wspólnym lub w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku (art. 35 ww. Kodeksu).

W myśl art. 36 § 1 oraz § 2 ww. Kodeksu, oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy poniższe stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku.

Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 cyt. ustawy, zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z niej pożytków.

Na gruncie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług małżonkowie nie są uznawani za jeden podmiot podatkowy. Powyższe stwarza dla małżonków prowadzących działalność gospodarczą szczególną sytuację prawną, bowiem żaden z przepisów ustawy nie zabrania im prowadzenia działalności gospodarczej jako odrębnym podatnikom. Nie ma przy tym przeszkód, aby pomiędzy małżonkami prowadzącymi odrębne działalności istniała ustawowa wspólność majątkowa.

Jeżeli zatem przedmiotem czynności jest rzecz stanowiąca majątek wspólny małżonków, to podatnikiem podatku od towarów i usług, w okolicznościach wskazanych w art. 15 ustawy o podatku od towarów i usług, będzie ten małżonek, który dokonał czynności podlegającej opodatkowaniu, czyli ten, który dokonuje jej we własnym imieniu (jest stroną czynności prawnej). Natomiast jeżeli małżonkowie dokonają czynności wspólnie, to każdy z nich z osobna będzie podatnikiem podatku od towarów i usług.

Ponieważ, jak wskazano powyżej, dla celów podatku od towarów i usług małżonkowie uznawani są za odrębnych podatników tego podatku, to oboje – co do zasady – są zobowiązani do rozliczenia podatku od towarów i usług od otrzymanego wynagrodzenia z tytułu wspólnego ustanowienia służebności przesyłu posiadanych na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej gruntów.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że wobec braku odmiennych ustaleń, Wnioskodawca prowadzący odrębną działalność gospodarczą, jako współwłaściciel będących częścią wspólną małżonków nieruchomości gruntowych, na których wspólnie z małżonką ustanowił służebność przesyłu, winien jako czynny podatnik VAT rozliczyć podatek z tytułu otrzymanego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w części przypadającej na Wnioskodawcę.

Odnosząc się do powołanego we wniosku wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 550/08 wskazać należy, że orzeczenia sądów administracyjnych zapadają w odniesieniu do indywidualnych i właściwych tylko im stanów faktycznych w związku z powyższym moc obowiązująca wyroków zamyka się w obrębie spraw, w których zostały wydane. Niemniej jednak zauważyć należy, że orzeczenie to zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt I FSK 47/09, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy wydał wyrok z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 851/10, w którym oddalając skargę podatnika stwierdził, że „ustanowienie służebności gruntowej spełnia warunki odpłatnego świadczenia usług w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i podlegać będzie opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług”.

Końcowo, mając na uwadze, że to Pan jest stroną wniosku o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług, jak również uwzględniając indywidualny charakter interpretacji przepisów prawa podatkowego zaznacza się, iż interpretacja nie wywołuje skutków prawnych dla Pana małżonki, która chcąc uzyskać interpretację indywidualną powinna wystąpić z odrębnym wnioskiem o jej udzielenie. W konsekwencji regulacje zawarte w art. 14k-14n ustawy Ordynacja podatkowa nie będą miały zastosowania dla Pana żony.

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, ul. Emilii Plater 1, 10-562 Olsztyn, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Toruniu, 87-100 Toruń, ul. Św. Jakuba 20.