Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0111-KDIB2-2.4015.69.2025.1.KK
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2025-06-20
Teza: W zakresie obowiązków notariusza jako płatnika od umowy
nieodpłatnego ustanowienia służebności mieszkania.
Słowa kluczowe: czynności-czynności notarialne
notariusze
służebność-służebność mieszkaniowa
Zagadnienia: Podatek od spadków i darowizn-Rozdział 1. Przedmiot
opodatkowania-Zwolnienie nabycia rzeczy i praw
majątkowych przez członków najbliższej rodziny
Podatek od spadków i darowizn-Rozdział 5 Płatnicy-
Notariusz jako płatnik podatku
Przepisy: [PSD] Ustawa o podatku od spadków i darowizn-Rozdział
1-art. 4-ust. 1-pkt 1
[PSD] Ustawa o podatku od spadków i darowizn-Rozdział
5-art. 18-ust. 1-pkt 3

## Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

Szanowny Panie,
    stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego
    zdarzenia przyszłego w podatku od spadków i darowizn jest prawidłowe.

## Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

22 kwietnia 2025 r. wpłynął Pana wniosek z 14 kwietnia 2025 r. o wydanie interpretacji
    indywidualnej, który dotyczy podatku od spadków i darowizn w zakresie obowiązków

    notariusza jako płatnika od umowy nieodpłatnego ustanowienia służebności mieszkania.
    Treść wniosku jest następująca:

## Opis zdarzenia przyszłego

Do prowadzonej przez Pana kancelarii notarialnej zgłosiło się małżeństwo, które zamierza
    ustanowić na zabudowanej nieruchomości gruntowej, która będzie wchodziła w skład ich
    majątku wspólnego - służebność osobistą mieszkania na rzecz matki jednego z nich (żony).
    Służebność osobista mieszkania ma zostać ustanowiona dożywotnio oraz nieodpłatnie.

## Pytanie

Czy w przypadku gdy umowa ustanowienia przedmiotowej służebności osobistej
    mieszkania zawarta zostanie pomiędzy żoną (za uprzednią zgodą jej męża wyrażoną w
    trybie art. 37 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) jako ustanawiającą służebność, a jej
    matką jako nabywającą to prawo - to czy wówczas do całości takiej czynności znajdzie
    zastosowanie zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn?
    Pana stanowisko w sprawie
    Pana zdaniem, w przypadku, w którym umowa ustanowienia przedmiotowej służebności
    osobistej mieszkania zawarta zostałaby pomiędzy żoną (za uprzednią zgodą jej męża
    wyrażoną w trybie art. 37 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) jako ustanawiającą
    służebność a jej matką jako nabywającą to prawo - to wówczas do całości takiej czynności
    zastosowanie znajdzie zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. W
    przypadku, w którym umowa zawierana jest za zgodą osoby trzeciej (w tym przypadku
    małżonka) - osoba wyrażająca tą zgodę nie staje się stroną tak zawartej umowy (tak m.in.
    K. Pietrzykowski [w:] "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz", red. prof. dr. hab.
    Krzysztof Pietrzykowski, Warszawa 2023, art. 37, Nb 2). W związku z tym, skoro umowa
    zawierana jest jedynie pomiędzy córką a matką (za zgodą osoby trzeciej), to w Pana ocenie
    zachodzą przesłanki do zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 4a ustawy o
    podatku od spadków i darowizn co do całości czynności.

## Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest prawidłowe.

## Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i
    darowizn (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1837):
      Podatkowi od spadków i darowizn, zwanemu dalej „podatkiem”, podlega nabycie
      przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium
      Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium
      Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności.
    Na podstawie art. 5 ww. ustawy:
      Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy rzeczy i praw majątkowych.
    W myśl art. 6 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy:
      Obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze nieodpłatnej służebności,
      renty oraz użytkowania – z chwilą ustanowienia tych praw.
    Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:
      Opodatkowaniu podlega nabycie, od jednego zbywcy, własności rzeczy i praw
      majątkowych o czystej wartości przekraczającej 36 120 zł - jeżeli nabywcą jest osoba
      zaliczona do I grupy podatkowej.
    Art. 14 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że:
      Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony
      jest nabywca.

    Zgodnie z art. 14 ust. 2 ww. ustawy:
      Zaliczenie do grupy podatkowej następuje według osobistego stosunku nabywcy do
      osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe.
    W myśl art. 14 ust. 3 ww. ustawy:
      Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
    1) do grupy I – małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo,
      ojczyma, macochę i teściów;
    2) do grupy II – zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków
      pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków
      rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych;
    3) do grupy III – innych nabywców.
    Zgodnie z art. 18 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy:
      Notariusze są płatnikami podatku od dokonanej w formie aktu notarialnego umowy
      nieodpłatnego ustanowienia służebności.
    Jak z powyższych przepisów wynika, ustanowienie nieodpłatnej służebności – co do zasady
    podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn.
    W myśl art. 4a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy:
      Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez
      małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli
      zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi
      urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku
      podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w
      przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia
      uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z
      zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
    Ze zdarzenia przyszłego przedstawionego we wniosku wynika, że do prowadzonej przez
    Pana kancelarii notarialnej zgłosiło się małżeństwo, które zamierza ustanowić na
    zabudowanej nieruchomości gruntowej, która będzie wchodziła w skład ich majątku
    wspólnego - służebność osobistą mieszkania na rzecz matki jednego z nich (żony).
    Służebność osobista mieszkania ma zostać ustanowiona dożywotnio oraz nieodpłatnie.
    Pana wątpliwość dotyczy możliwości zastosowania do ww. czynności zwolnienia z art. 4a
    ustawy o podatku od spadków i darowizn jeżeli umowa ustanowienia służebności
    osobistej mieszkania zostanie zawarta wyłącznie między córką a matką. Małżonek córki
    wyrazi zgodę, o której mowa w art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na
    ustanowienie ww. służebności.
    Jako, że przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn nie definiują pojęcia
    „służebności”, należy odwołać się do odpowiednich przepisów uregulowanych w ustawie z
    dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.).
    Zgodnie z art. 244 § 1 Kodeksu cywilnego:
      Ograniczonymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw,
      spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka.
    W myśl art. 245 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego:
      § 1. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ustanowienia
      ograniczonego prawa rzeczowego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu
      własności.
      § 2. Jednakże do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości
      nie stosuje się przepisów o niedopuszczalności warunku lub terminu. Forma aktu

      notarialnego jest potrzebna tylko dla oświadczenia właściciela, który prawo
      ustanawia.
    Zgodnie z art. 296 Kodeksu cywilnego:
      Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego
      treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista).
    W myśl art. 297 ww. Kodeksu:
      Do służebności osobistych stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach
      gruntowych z zachowaniem przepisów rozdziału niniejszego.
    Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że ustanowienie nieodpłatnej służebności
    mieszkania (osobistej) przez córkę na rzecz matki, tj. osoby wymienionej w zamkniętym
    katalogu określonym w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, będzie
    korzystać ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 4a powołanej ustawy.
    Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje fakt, że zawierając przedmiotową umowę
    ustanowienia nieodpłatnej służebności mieszkania (osobistej) córka pozostaje w związku
    małżeńskim. Okoliczność ta wywiera bowiem skutki jedynie w sferze prawa rodzinnego.
    Kwestie stosunków majątkowych małżeńskich reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r.
    Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809).
    Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
      Zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania czynności prawnej
      prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości lub
      użytkowania wieczystego, jak również prowadzącej do oddania nieruchomości do
      używania lub pobierania z niej pożytków.
    W myśl art. 37 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
      Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej
      zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka.
    Stosownie do art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:
      Jednostronna czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody drugiego małżonka
      jest nieważna.
    Z zacytowanych przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że zgoda
    małżonka niezbędna jest dla stwierdzenia ważności jednostronnej czynności dokonanej
    przez drugiego małżonka, w przypadku gdy prowadzi ona do ustanowienia nieodpłatnej
    służebności mieszkania na nieruchomości objętej wspólnością majątkową małżeńską. Z
    faktu tego nie można jednak wywodzić, że wyrażając taką zgodę drugi z małżonków
    również staje się stroną tej czynności.
    Podsumowując, jeśli nabycie ograniczonego prawa rzeczowego (nieodpłatnej służebności
    mieszkania) nastąpi na podstawie umowy zawartej wyłącznie pomiędzy córką a matką
    jako nabywcą prawa oraz w sytuacji gdy mąż córki wyrazi zgodę, o której mowa w art. 37 §
    1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na ustanowienie ww. służebności, nabycie to w
    całości skorzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i
    darowizn.
    Tym samym, nie będzie ciążył na Panu jako płatniku obowiązek pobrania podatku od
    spadków i darowizn z tytułu zawarcia ww. umowy.

## Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
    Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego, który
    obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

    Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
    · Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy
      z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.).
      Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna
      (tożsama) z opisem zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do interpretacji.
    · Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k–14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub
      zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem
      czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
    1) z zastosowaniem art. 119a;
    2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z
      dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
    3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
    · Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k–14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w
      decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej
      praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

## Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu
    Administracyjnego w (...). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa
    z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.
    U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
    Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę
    należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej
    (art. 53 § 1 PPSA):
    · w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa
      Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
    · w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres
      Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP
      (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
    Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia
    przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do
    zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz
    powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

## Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji
    podatkowej.