Interpretacja indywidualna
Sygnatura: ILPB3/4510-1-216/15-4/KS
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu
Data wydania: 2015-08-11
Teza: Podatek dochodowy od osób prawnych w zakresie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odszkodowania.
Słowa kluczowe: koszt-koszty uzyskania przychodów; odszkodowania; wydatek
Przepisy: [CIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych-Rozdział 3-art. 15; [CIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych-Rozdział 3-art. 16

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770, z późn. zm.) w zw. z § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2015 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. z 2015 r., poz. 643) Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu działający w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przedstawione we wniosku z 13 kwietnia 2015 r. (data wpływu 11 maja 2015 r.) o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odszkodowania – **jest nieprawidłowe**.

UZASADNIENIE

W dniu 11 maja 2015 r. został złożony ww. wniosek – uzupełniony pismem z dnia 10 lipca 2015 r. (data wpływu 14 lipca 2015 r. ) – o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odszkodowania.

We wniosku przedstawiono następujący opis zdarzenia przyszłego.

Spółka prowadzi działalność z zakresu szeroko pojętych usług finansowych, w tym pośrednictwa ubezpieczeniowego, funduszy emerytalno-rentowych, zarządzania rynkiem finansowym itp. W dniu 20 marca 2015 r. firma została zobligowana wyrokiem Sądu Rejonowego, na mocy ugody, do zapłaty odszkodowania za uszkodzenie powierzonego mienia na rzecz wzywającego „A” w wysokości 96 000,00 zł. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, wydatek ten Spółka chce uznać za koszt uzyskania przychodu, tym bardziej, iż nie wyczerpuje on, wg Spółki, znamion wyłączeń zawartych w art. 16 tej ustawy.

Pismem stanowiącym uzupełnienie wniosku na wezwanie Organu Wnioskodawca doprecyzował opis sprawy oraz własne stanowisko o poniższe informacje:

Wymienione we wniosku mienie zostało powierzone Wnioskodawcy przez pana „A”. na podstawie umowy powierzenia mienia za odpłatnością na okres od 01.01.2012 r. do 31.12.2014 r. Celem zawarcia wyżej wymienionej umowy, było budowanie otoczenia negocjacyjnego, wizerunku oraz prestiżu Firmy co w działalności podatnika było umiejętnie wykorzystywane, zgodnie ze sztuką negocjacji, jako jeden z czynników wywierania wpływu na kontrahentów Spółki. Jednym z znaczących elementów prowadzonej przez podatnika działalności jest prowadzenie negocjacji w imieniu swoich klientów, będąc jednocześnie pełnomocnikiem rodzajowym w zakresie zarządzania ryzykiem. W czasie negocjacji Firma wykorzystuje szereg technik mających na celu poprawienie własnej pozycji negocjacyjnej czemu służy nakreślony adwersarzowi wizerunek firmy z tradycjami, o silnej, ugruntowanej pozycji na rynku, mecenasa sztuki - Firmy o wiarygodnym, stabilnym wizerunku, godnej zaufania klientów i odpowiedzialnej za ich wielomilionowe interesy. Specjalistyczne badania z dziedziny psychologii biznesu potwierdzają rolę stabilnego wizerunku w pozycji negocjacyjnej oraz komfort i poczucie bezpieczeństwa strony, w której imieniu prowadzone są negocjacje. Pieczołowicie budowanym i istotnym elementem skuteczności stosowanych technik, a co za tym idzie rezultatu negocjacji, jest otoczenie, w którym prowadzone są rozmowy z kontrahentami oraz negocjacje z ich partnerami biznesowymi. W celu zminimalizowania kosztów wynajmu pomieszczeń spełniających ww. wymogi, co dotychczas było zbyt dużą wartością po stronie kosztów, Podatnik zdecydował się przygotować własne zaplecze konferencyjne (pokój reprezentacyjny) o wymaganym standardzie, które winno być wyposażone nie tylko w najwyższej jakości meble i dodatki ale również atrybuty bogactwa i dobrego smaku jakimi jest sztuka - dzieła malarstwa. Ze względów finansowych Podatnik zdecydował się na wypożyczenie tych ostatnich aby zminimalizować koszt inwestycji. Powierzone umową mienie, zostało umieszczone w pokoju reprezentacyjnym Firmy aby spotęgować wymierne wrażenie na przeciwniku negocjacyjnym.

Umowa powierzenia mienia zawarta między Spółką, panem „A” ściśle określała sposób wykorzystywania powierzonych przedmiotów, z czego Spółka się skrupulatnie wywiązała. Przedmiot umowy miał znaleźć się wg ustaleń w pokoju reprezentacyjnym, a Spółka wypłacała Panu „A” wynagrodzenie za wypożyczenie przedmiotów.

Do uszkodzenia przedmiotu umowy doszło podczas zmiany siedziby Firmy. Spółka szkoląc pracowników z zadań jakie będą wykonywane w trakcie przeprowadzki, na bieżąco koordynując wszelkie działania, starannie zabezpieczając przewożony majątek, zatrudniając profesjonalną firmę transportową poinstruowaną, jak obchodzić się z przedmiotami oraz zatrudniając ochronę dochowała należnych starań by zabezpieczyć mienie. Mimo wszelkich starań w czasie przenoszenia wyposażenia Firmy majątek Pana „A”. został uszkodzony. Pracownik umieszczając w samochodzie wyposażenie szafy serwerowej, nie zauważył umieszczonych tam już zabezpieczonych dzieł sztuki. Ciężar serwera i ostre nóżki przebiły zabezpieczenia i uszkodziły obrazy.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeksu cywilnego – art. 471 i art. 415 w związku z art. 363 (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 121), Spółka została zobligowana do wypłaty odszkodowania na rzecz pana „A” za uszkodzenie jego majątku.

Spółka zabezpieczyła się na wypadek takich zdarzeń wykupując polisę w TU. Ponieważ ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania, roszczenie zostało skierowane na drogę postępowania sądowego przez właściciela majątku przeciwko Spółce. W drodze postępowania sądowego doszło da zawarcia ugody między poszkodowanym, a Spółką. Poszkodowany zgodził się na częściowe zaspokojenie roszczeń o ile dojdzie do zawarcia ugody, a co za tym idzie zaniechania dalszych postępowań sądowych. Podpisanie ugody miało na celu zmniejszenie negatywnych skutków związanych z dalszym postępowaniem procesowym w sądzie. Jako, że poszkodowany jest ważnym partnerem dla Spółki, który dzięki swoim licznym kontaktom biznesowym rekomendował wielokrotnie usługi Spółki nie chciano, aby jego złe doświadczenie odcisnęło się na przyszłych interesach oraz dotychczasowej nieposzlakowanej opinii o Spółce. Zaistniała sytuacja mogłaby doprowadzić do utraty istotnych kontraktów dla Spółki. Nie podpisanie ugody mogłoby skutkować zobligowaniem Spółki do wypłaty na rzecz poszkodowanego odszkodowania na kwotę wyższą niż zawarta w ugodzie. Potwierdza to przebieg rozprawy sądowej oraz zapisy wynikające z umowy powierzenia mienia podpisanej przez Spółkę z Panem „A” Towarzystwo Ubezpieczeniowe zajęło stanowisko, iż wina za uszkodzenie mienia powierzonego leży po stronie Spółki. Wypłata odszkodowania wynikającego z zawartej ugody służy do osiągnięcia i zabezpieczenia źródła przychodu. Brak ugody doprowadziłby do orzeczenia wyroku na kwotę wyższą i egzekucji z majątku Spółki, co doprowadziłoby do upadłości Firmy. Ponadto, poszkodowany jest powiązany z istotnymi klientami Spółki, dlatego dalsza eskalacja sporu oraz niezaspokojenie roszczeń doprowadziłyby do utraty kontraktów, o co za tym idzie również mogłoby doprowadzić do upadłości Spółki. Dlatego wypłacenie wskazanego w ugodzie odszkodowania jest warunkiem dalszego, owocnego funkcjonowania Firmy.

W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie.

Czy odszkodowane, do którego wypłacenia Spółka została zobligowana wyrokiem sądu, zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz nie spełniające żadnego z warunków art. 16 tej ustawy, Spółka może uznać za podatkowe koszty uzyskania przychodu?

Zdaniem Wnioskodawcy, odszkodowanie, do wypłaty którego została Spółka zobligowana, nie wpisuje się w brzmienie art. 16 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, który jest katalogiem zamkniętym, a w szczególności nie jest:

*   kosztem egzekucyjnym związanym z niewykonaniem zobowiązań;
*   grzywną, karą pieniężną orzeczoną w postępowaniu karnym, karno-skarbowym, administracyjnym;
*   karą, opłatą i odszkodowaniem oraz odsetkami od tych zobowiązań z tytułu:
    1.  nieprzestrzegania przepisów w zakresie ochrony środowiska;
    2.  niewykonania nakazów właściwych organów nadzoru i kontroli dotyczących uchybień w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Natomiast odszkodowanie spełnia warunki określone w art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, tym bardziej, iż wypłacone przez Spółkę odszkodowanie służy zabezpieczeniu i zachowaniu źródła przychodu i jest warunkiem dalszego owocnego funkcjonowania Firmy. Wiąże się to bezpośrednio z utrzymaniem pozytywnych stosunków handlowych z panem „A” Pan J. użyczył mienie Spółce do pokoju konferencyjnego, w którym prowadzone są negocjacje z kluczowymi kontrahentami. Składową zakresu prowadzonej działalności Firmy jest reprezentowanie interesów swoich klientów jako profesjonalny negocjator, będący pełnomocnikiem rodzajowym w zakresie zarządzania ryzykiem. Podczas prowadzonych negocjacji Spółka wykorzystuje szereg technik wywierania wpływu, w którym to celu wykorzystuje m.in. otoczenie prowadzonych negocjacji. W sektorze usług jakie oferuje i obraca się Firma, to czynnik kluczowy, warunkujący efektywną działalność.

W związku z powyższym, Spółka stoi na stanowisku, iż odszkodowanie, do którego wypłacenia została zobligowana, można uznać za podatkowy koszt uzyskania przychodu.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego jest nieprawidłowe.

Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm.), kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

Ustawodawca, dla zaliczenia wydatku do kosztów podatkowych zakłada zatem wypełnienie szeregu wymogów i to zarówno o charakterze pozytywnym (definitywność wydatku, związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, celowość wydatku, a zatem wykazanie związku pomiędzy jego poniesieniem a osiągnięciem przychodów, ewentualnie zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów, właściwe udokumentowanie), jak również o charakterze negatywnym, a mianowicie brak wydatków w enumeratywnym katalogu kosztów ex definitione wyłączonych z podatkowej kategorii kosztów uzyskania przychodów.

Powyższe oznacza, że wszystkie poniesione wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, po wyłączeniu zastrzeżonych w ustawie, są kosztami uzyskania przychodów, o ile pozostają w związku przyczynowo – skutkowym z osiąganymi przychodami.

Kosztami uzyskania przychodów są więc wszelkie racjonalnie i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z działalnością gospodarczą, których celem jest osiągnięcie, zabezpieczenie lub zachowanie źródła przychodów.

Zatem do kosztów uzyskania przychodów podatnik ma prawo zaliczyć wszystkie koszty, zarówno te bezpośrednio, jak i pośrednio związane z przychodami, o ile zostały one prawidłowo udokumentowane, za wyjątkiem kosztów ustawowo uznanych za nie stanowiące kosztów uzyskania przychodów.

Aby wydatek poniesiony przez podatnika stanowił dla niego koszt uzyskania przychodu, muszą być spełnione następujące warunki:

*   został poniesiony przez podatnika, tj. w ostatecznym rozrachunku musi on zostać pokryty z zasobów majątkowych podatnika (nie stanowią kosztu uzyskania przychodu podatnika wydatki, które zostały poniesione na działalność podatnika przez osoby inne niż podatnik),
*   jest definitywny (rzeczywisty), tj. wartość poniesionego wydatku nie została podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócona,
*   pozostaje w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,
*   poniesiony został w celu uzyskania, zachowania lub zabezpieczenia przychodów lub może mieć wpływ na wielkość osiągniętych przychodów,
*   został właściwie udokumentowany,
*   nie może znajdować się w grupie wydatków, których zgodnie z art. 16 ust. 1 ww. ustawy nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.

Należy przy tym zauważyć, że definicja sformułowana przez ustawodawcę ma charakter ogólny. Z tego względu, każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej analizie w celu dokonania jego kwalifikacji prawnej. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy ustawa wyraźnie wskazuje jego przynależność do kategorii kosztów uzyskania przychodów lub wyłącza możliwość zaliczenia go do tego rodzaju kosztów. W pozostałych przypadkach, należy zaś zbadać istnienie związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem kosztu a powstaniem przychodu lub realną szansą powstania przychodów podatkowych, bądź też zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła ich uzyskiwania. Podatnik oceniając związek wydatku z prowadzoną działalnością gospodarczą winien zakładać, że dany koszt może obiektywnie przyczynić się do osiągnięcia przychodu. Ponadto, należy mieć na względzie, że podatnik uznając wydatek za koszt uzyskania przychodu odnosi ewidentne korzyści albowiem o ten koszt zmniejsza podstawę opodatkowania. Na nim więc spoczywa ciężar udowodnienia, że określony wydatek jest kosztem uzyskania przychodu.

Uznanie danego wydatku za koszt uzyskania przychodów jest możliwe tylko wtedy, gdy z prawidłowo i rzetelnie udokumentowanych zdarzeń wynika ponad wszelką wątpliwość, że jest to wydatek celowy i racjonalnie uzasadniony. Podatnik zobowiązany jest więc wykazać nie tylko fakt poniesienia danego wydatku, ale także jego celowość i racjonalność. Przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów, nie można uznać za koszt wydatków, których charakter budzi wątpliwości.

Można więc przyjąć, że koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów to takie koszty, które są poniesione w trakcie dążenia do uzyskania przychodów. Określony cel musi być widoczny w momencie ponoszenia kosztu. Ponadto poniesione koszty winny omawiany cel realizować lub co najmniej zakładać jego realność. Koszty poniesione na zachowanie źródła przychodu to takie koszty, które poniesione zostały, aby przychody z danego źródła przychodów w dalszym ciągu występowały w nienaruszonym stanie oraz aby takie źródło w ogóle dalej istniało. Natomiast jako zabezpieczenie źródła przychodów powinno się przyjmować koszty poniesione na ochronienie istniejącego źródła przychodów, w taki sposób, aby to źródło funkcjonowało w bezpieczny sposób.

Innymi słowy, wydatek zostanie uznany za koszt uzyskania przychodów, jeżeli pomiędzy jego poniesieniem a powstaniem, zwiększeniem bądź też możliwością powstania przychodu zaistnieje związek przyczynowy.

Z przepisu art. 15 ust. 1 wynika zatem, że aby wydatki poczynione przez podatnika można było uznać za koszt uzyskania przychodu, muszą być poniesione w sposób celowy. Podatnik więc podejmując decyzję o dokonaniu wydatku musi być przeświadczony o racjonalności, z punktu widzenia prowadzonej przez niego działalności, wydatkowania środków finansowych.

Konieczność uchwycenia „celowościowego” („koszty poniesione w celu”) związku pomiędzy wydatkiem a uzyskaniem przychodu lub zachowaniem bądź zabezpieczeniem źródła przychodów, wymaga oceny przesłanek, jakimi kierował się podatnik oraz uwarunkowań determinujących poniesienie wydatku, z których powinna wynikać racjonalność i gospodarcze uzasadnienie określonego działania podatnika.

Z przedstawionego opisu sprawy wynika, że Spółce na podstawie umowy użyczenia zostało odpłatnie użyczone mienie przez pana „A” na okres od 01.01.2012 r. do 31.12.2014 r. Spółka wskazała, że przedmiotem umowy użyczenia były dzieła malarstwa. Powierzone umową mienie zostało umieszczone w pokoju reprezentacyjnym Firmy aby spotęgować wymierne wrażenie na przeciwniku negocjacyjnym. Celem zawarcia wyżej wymienionej umowy użyczenia, było budowanie otoczenia negocjacyjnego, wizerunku oraz prestiżu Firmy co w działalności podatnika było umiejętnie wykorzystywane, zgodnie ze sztuką negocjacji, jako jeden z czynników wywierania wpływu na kontrahentów Spółki. Jednym ze znaczących elementów prowadzonej przez podatnika działalności jest prowadzenie negocjacji w imieniu swoich klientów, będąc jednocześnie pełnomocnikiem rodzajowym w zakresie zarządzania ryzykiem. W czasie negocjacji Firma wykorzystuje szereg technik mających na celu poprawienie własnej pozycji negocjacyjnej czemu służy nakreślony adwersarzowi wizerunek firmy z tradycjami, o silnej, ugruntowanej pozycji na rynku, mecenasa sztuki - Firmy o wiarygodnym stabilnym wizerunku, godnej zaufania klientów i odpowiedzialnej za ich wielomilionowe interesy. Specjalistyczne badania z dziedziny psychologii biznesu potwierdzają rolę stabilnego wizerunku w pozycji negocjacyjnej oraz komfort i poczucie bezpieczeństwa strony, w której imieniu prowadzone są negocjacje. Pieczołowicie budowanym i istotnym elementem skuteczności stosowanych technik, a co za tym idzie rezultatu negocjacji, jest otoczenie, w którym prowadzone są rozmowy z kontrahentami oraz negocjacje z ich partnerami biznesowymi.

Spółka została zobligowana wyrokiem Sądu Rejonowego na mocy ugody do wypłaty odszkodowania na rzecz pana „A” za uszkodzenie jego majątku - art. 471 i art. 415 w zw. z art. 363 ustawy Kodeks cywilny.

Do uszkodzenia przedmiotu umowy doszło podczas zmiany siedziby Firmy. Pracownik umieszczając w samochodzie wyposażenie szafy serwerowej, nie zauważył umieszczonych tam już zabezpieczonych dzieł sztuki. Ciężar serwera i ostre nóżki przebiły zabezpieczenia i uszkodziły obrazy.

W niniejszej sprawie, rozpoznaniu Organu podlega kwestia zaliczenia w poczet kosztów uzyskania przychodów odszkodowania w kwocie 96.000,00 zł do którego wypłacenia Spółka została zobligowana wyrokiem Sądu Rejonowego, na mocy ugody.

Zauważyć należy, że uregulowania dotyczące odszkodowań posługują się terminologią prawa cywilnego i są zawarte w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeksu cywilnego (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 121).

Zgodnie z art. 415 ustawy Kodeks cywilny, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

W myśl art. 471 ww. ustawy, dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Z kolei, art. 363 § 1 i 2 tej ustawy stanowi, że naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.

Co istotne, odszkodowania są sposobem naprawienia szkody, a zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Odszkodowanie jest świadczeniem, jakie należy się poszkodowanemu za wyrządzenie szkody od podmiotu prawa cywilnego (np. osoby prawnej), który tę szkodę wyrządził lub ponosi za nią odpowiedzialność.

Przedstawiając własne stanowisko Spółka wyraziła opinię, że odszkodowania do wypłaty którego została zobligowania nie mieści się w art. 16 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, natomiast spełnia przesłanki wynikające z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i może stanowić koszt uzyskania przychodów.

Odnosząc się do argumentacji Spółki, należy przyznać rację w stwierdzeniu, że odszkodowanie do którego wypłaty została zobowiązana nie mieści się w katalogu niestanowiącym kosztów uzyskania przychodów, zawartym w art. 16 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Do rozważenia pozostaje zatem kwestia celu poniesienia wydatku w kontekście przepisu art. 15 ust. 1 ww. ustawy. Konstruując zapis tego artykułu, ustawodawca zawarł regułę nakazującą badać każdy wydatek i poddawać go indywidualnej ocenie, pod kątem jego związku z przychodami, tj. wpływu na powstanie tego przychodu, względnie z zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów. Analiza ta nie byłaby pełna bez uwzględnienia, czy powstanie tego kosztu towarzyszyło racjonalne działanie podatnika.

W ocenie tut. Organu, koszty związane z działalnością gospodarczą jednostki oprócz tego, że muszą być wynikiem racjonalnego i celowego działania, nie mogą obciążać budżetu skutkami zaniedbań, czy działań sprzecznych z prawem lub zasadami współżycia społecznego powodujących zmniejszenie jego wpływu. Działalność gospodarcza podlega bowiem określonym regułom ekonomicznym i musi opierać się o zasadę racjonalności działania w dążeniu do realizacji postawionego celu. Zatem w ocenie związku pomiędzy poniesionym wydatkiem a uzyskanym przychodem należy uwzględniać również aspekt racjonalnego działania w celu uzyskania tego przychodu, względnie zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów (co ma istotne znaczenie dla zachowania prawidłowego rachunku podatkowego, opartego o zasadę współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów).

W odniesieniu do powyższego, zauważyć należy, że istotne znaczenie w sprawie ma nie sposób wykładni, lecz wnioski z tej wykładni płynące, a zasadzające się w odmiennej ocenie okoliczności faktycznych, która to ocena wpływa w rezultacie na konstatację Organu, odzwierciedloną w negatywnym dla Spółki rozstrzygnięciu.

Podnieść należy wyraźnie, że nie każdy wydatek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, to wydatek poniesiony w celu uzyskania przychodów lub zachowania (zabezpieczenia) źródła przychodów.

W odniesieniu do jednorazowych odszkodowań wypłata taka, aczkolwiek związana z prowadzoną działalnością – nie ma na celu osiągania przychodów. Celem zapłaty jest zwolnienie z zobowiązania. Odszkodowanie nie przynosi żadnego przychodu.

Z przedstawionego opisu sprawy wyraźnie wynika, że do uszkodzenia przedmiotu użyczenia (dzieł sztuki) doszło podczas zmiany siedziby firmy. Pracownik umieszczając w samochodzie wyposażenie szafy serwerowej, nie zauważył umieszczonych tam już zabezpieczonych dzieł sztuki. Ciężar serwera i ostre nóżki przebiły zabezpieczenia i uszkodziły obrazy.

Powyższe zatem stanowi przesłankę przemawiającą za uznaniem, że to z winy Spółki (pracownika) doszło do uszkodzenia obrazów. Spółka nie dochowała należytej staranności, co było bezpośrednią przyczyną uszkodzenia dzieł sztuki.

Co równie istotne, zasadność powyższej konstatacji Organu potwierdza sama Spółka wskazując również, iż: „ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania (…). Towarzystwo Ubezpieczeniowe zajęło stanowisko, iż wina za uszkodzenie mienia powierzonego leży po stronie P. K. B. (…)”. Zasadność powyższego potwierdza również fakt, że Spółka w obawie przed niekorzystnym orzeczeniem wyroku na kwotę wyższą zawarła ugodę na wypłatę odszkodowania w wysokości 96 000,00 zł.

Organ zauważa, co podkreśla Spółka, iż: „podpisanie ugody miało na celu zmniejszenie negatywnych skutków związanych z dalszym postępowaniem procesowym w sądzie” oraz że: „poszkodowany jest ważnym partnerem dla Spółki, który dzięki swoim licznym kontaktom biznesowym rekomendował wielokrotnie usługi P. Kancelarii B.”, jednakże stwierdzić należy, że powyższe nie przesądza o ponoszeniu takiego wydatku w celu osiągnięcia przychodu lub zabezpieczenia (zachowania) źródła przychodów.

Wprawdzie przedmiotowy wydatek wiąże się pośrednio z prowadzoną działalnością gospodarczą, jednakże oceniając charakter tego wydatku nie można wykazać jego związku z uzyskaniem przychodów. Celem zapłaty odszkodowania nie będzie uzyskanie przychodu lecz zwolnienie się Spółki z zobowiązania będącego następstwem szkody wyrządzonej poszkodowanemu użyczającemu dzieł sztuki. W tej sytuacji nie ma wątpliwości, że przedmiotowa kwota nie służy osiągnięciu żadnego konkretnego przychodu w ramach wykonywanej przez Spółkę działalności gospodarczej.

Nie można zatem zapłaty przedmiotowego odszkodowania uznać za koszty poniesione w celu zachowania, czy też zabezpieczenia źródła przychodów.

W tym miejscu należy zauważyć, że ustawodawca nie definiuje, co należy rozumieć pod pojęciami: „w celu” osiągnięcia przychodu, jak i „zachowanie” lub „zabezpieczenie” źródła przychodów.

Zgodnie z definicjami zawartymi w Słowniku języka polskiego PWN, pojęcie:

*   „celowość” oznacza: „przydatność do jakichś potrzeb”, „świadome zmierzanie do celu”, „taki przebieg zjawisk, zdarzeń, działań ludzkich, jakby w swym rozwoju zmierzały one do określonego celu”,
*   „zabezpieczyć” oznacza: „zapewnienie ochrony przed czymś niebezpiecznym lub szkodliwym”, „uczynienie bezpiecznym”, „zapewnienie utrzymania czegoś w dotychczasowym stanie”, „zapewnienie komuś środków do życia”, „zapewnienie zaspokojenia roszczenia lub wykonanie kary”, natomiast
*   „zachować” oznacza: „pozostać w posiadaniu czegoś”, „dochować coś w niezmienionym stanie mimo upływu czasu lub niesprzyjających okoliczności”, „uchronić przed zapomnieniem”.

Biorąc powyższe pod uwagę, Organ nie podziela stanowiska Spółki w zakresie związku zapłaty odszkodowania z przychodami Spółki a tym samym, że przedmiotowy wydatek służyć ma zabezpieczeniu i zachowaniu źródła przychodu.

Uzasadniając powyższe należy podkreślić, że generalnie kosztami ponoszonymi w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, są koszty ponoszone w celu utrzymania w sprawności źródła przychodów, jego uchowania i uchronienia tak, aby mogło funkcjonować i dawać przychody w przyszłości. To także koszty ponoszone w celu podtrzymania istnienia źródła przychodu, skutecznej realizacji przedsięwzięć, uczynienia źródła przychodów mocnym i trwałym, odpornym na działanie czynników obniżających jego sprawność.

Przy takim rozumieniu kosztów na zabezpieczenie i zachowanie źródła przychodów nie do przyjęcia jest uznanie odszkodowania jako wydatku poniesionego w tym celu.

W rozpatrywanej sprawie, trudno przyjąć, aby wskazany wydatek w postaci odszkodowania, w jakikolwiek sposób warunkował istnienie, czy utratę w przyszłości źródła przychodów. Spółka bowiem zmuszona została do poniesienia tego wydatku w następstwie niedochowania należytej staranności przy zmianie miejsca siedziby firmy. Wydatku tego rodzaju Spółka mogła uniknąć, gdyby w odpowiednim czasie dochowała należytej staranności. Natomiast fakt, że: „poszkodowany jest powiązany z istotnymi klientami spółki, dlatego dalsza eskalacja sporu oraz niezaspokojenie roszczeń doprowadziłoby do utraty kontraktów, a co za tym idzie również mogłoby doprowadzić do upadłości spółki (…)” - nie przesądza o osiągnięciu przychodów i zabezpieczeniu jego źródła.

Należy zaakcentować, że Organ nie kwestionuje sensu ekonomicznego poniesionego wydatku, czy też racjonalności podejmowanych przez przedsiębiorcę decyzji gospodarczych i ich efektywności, dokonuje natomiast analizy, czy ów wydatek nie znajduje się w katalogu wydatków nieuznawanych za koszt uzyskania przychodów (art. 16 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych), a następnie bada celowość wydatku w granicach wyznaczonych przez art. 15 ust. 1 ww. ustawy, tj. czy konkretny wydatek został poniesiony w związku z dążeniem do osiągnięcia przychodu (zachowania lub zabezpieczenia jego źródła).

Odnosząc się do powyższego, Organ wskazuje wyraźnie aby oddzielić cel ekonomiczny poniesienia kosztu od poniesienia wydatku w celu osiągnięcia przychodów podatkowych. Podatkowa kategoria kosztów ponoszonych przez podatnika, na określenie której prawo podatkowe utworzyło własny termin: „koszty uzyskania przychodów”, jest odrębną kategorią kosztów, której nie należy wprost wiązać z kategorią kosztów w prawie rachunkowym i nauce ekonomii. Z punktu widzenia prawa rachunkowego (bilansowego) oceniany jest bowiem związek kosztu z prowadzoną działalnością gospodarczą i funkcjonowaniem podmiotu, natomiast z punktu widzenia prawa podatkowego ocenie podlega związek poniesionego wydatku (uznawanego za koszt) z efektem działalności podatnika mierzonym wielkością przychodu, który w określonych konkretnie okolicznościach potencjalnie może być osiągnięty.

Wobec powyższego, należy stwierdzić, że zapłata przedmiotowego odszkodowania, w kwocie wynikającej z ugody nie przesądza o tym, że wydatek spełnia kryteria kosztu uzyskania przychodów, tj. że został poniesiony w celu uzyskania przychodów albo w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów.

Podsumowując, z powodu niespełnienia ogólnej normy wynikającej z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, Spółka nie może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów kwoty odszkodowania, do wypłacenia którego została zobligowana wyrokiem sądu.

Nadmienia się, że wykładnia zaproponowana przez Spółkę przesuwa dolegliwość ekonomiczną sankcyjnego charakteru odszkodowania na budżet państwa. Nie sposób natomiast dopatrzyć się racji prawnej wyrażonej w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, z powodu których to budżet państwa powinien ponosić ciężar zaniedbań Spółki. Podatnicy nie mogą bezkrytycznie kwalifikować do kosztów uzyskania przychodów wszelkich wydatków będących następstwem niewłaściwego lub nieracjonalnego działania, bądź też będących następstwem niezachowania przez niego należytej staranności. Ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej ponosi podatnik i nie ma możliwości przenoszenia tego ryzyka na budżet państwa, poprzez zmniejszenie podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym, dokonując zaliczenia w koszty poniesionych wydatków. Powtórzyć należy, że przy interpretacji powołanego przepisu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, w ocenie Organu, nie należy tracić z pola widzenia jego treści normatywnej, a także całego kontekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Żaden bowiem przepis wspomnianej ustawy nie pozwala na zmniejszenie dochodu podlegającego opodatkowaniu, w przypadku wykazania przez podatnika, że racjonalność działań rozumianych jako chęć uniknięcia strat ekonomicznych skutkuje koniecznością poniesienia określonych wydatków.

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, ul. Św. Mikołaja 78/79, 50-126 Wrocław, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację – w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy), na adres: Izba Skarbowa w Poznaniu, Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Lesznie, ul. Dekana 6, 64-100 Leszno.