Interpretacja indywidualna
Sygnatura: IBPP1/443-1157/13/KJ
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach
Data wydania: 2014-03-05
Teza: Opodatkowanie odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości
Słowa kluczowe: dzierżawa; korzystanie-korzystanie bezumowne; stawka; wynagrodzenia
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział VIII-Rozdział 1-art. 41

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) oraz § 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz.U. Nr 112, poz. 770 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działający w imieniu Ministra Finansów po ponownym rozpatrzeniu sprawy w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1077/11 (data wpływu prawomocnego orzeczenia do tut. organu 6 grudnia 2013 r.) oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2013 r. sygn. akt I FSK 1316/12 stwierdza, że stanowisko Wnioskodawcy, przedstawione we wniosku z 8 listopada 2010 r. (data wpływu 12 listopada 2010 r.), uzupełnionym pismem z 3 lutego 2011 r. (data wpływu 4 lutego 2011 r.) oraz pismem z dnia 22 lutego 2011 r. (data wpływu 24 lutego 2011 r.), o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości obejmującej część działki nr 542/5 - **jest prawidłowe**.

UZASADNIENIE

W dniu 12 listopada 2010r. wpłynął do tut. organu ww. wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości obejmującej część działki nr 542/5.

Ww. wniosek został uzupełniony pismem z dnia 3 lutego 2011r. (data wpływu 4 lutego 2011r.), będącym odpowiedzią na wezwanie tut. organu z dnia 25 stycznia 2011r. znak: IBPP1/443-1076/10/EA oraz pismem z dnia 22 lutego 2011r. (data wpływu 24 lutego 2011r.), będącym odpowiedzią na wezwanie tut. organu z dnia 15 lutego 2011r. znak: IBPP1/443-1076/10/EA.

W dniu 3 marca 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działający w imieniu Ministra Finansów wydał dla Wnioskodawcy indywidualną interpretację znak: IBPP1/443-350/11/KW uznając, że stanowisko Wnioskodawcy w zakresie opodatkowania odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości obejmującej część działki nr 542/5 jest nieprawidłowe.

Wnioskodawca na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego z dnia 3 marca 2011 r. znak: IBPP1/443-350/11/KW złożył skargę z dnia 11 maja 2011 r., w której zażądał uchylenia zaskarżonej indywidualnej interpretacji podatkowej oraz zasądzenia kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1077/11 uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną z dnia 3 marca 2011 r. znak: IBPP1/443-350/11/KW.

W wyroku tym Sąd stwierdził, że „(…) Jak wynika z art. 8 ust. 1 u.p.t.u. z 2004 r. nie każde zaniechanie czynności lub znoszenie stanów może być uważane za świadczenie usług. Podlega ono opodatkowaniu jedynie w sytuacji, kiedy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może być uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi. W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw faktycznych do twierdzenia, że taka umowa została zawarta po wygaśnięciu umowy dzierżawy.

Z zaniechaniem lub tolerowaniem czynności lub stanów, rodzących zobowiązanie podatkowe w ramach podatku od towarów i usług, mamy do czynienia jedynie w sytuacji, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązującej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi. W świetle przedstawionych przez Stronę skarżącą okoliczności faktycznych, takiego zaniechania lub tolerowania czynności lub stanów jest brak. Natomiast kwestia podlegania odszkodowania za bezumowne korzystanie z rzeczy podatkowi od towarów i usług zależy w każdym przypadku od konkretnych okoliczności sprawy. W tym zakresie niezbędne staje się ustalenie, czy między stronami istniał jakiś jawny lub dorozumiany stosunek prawny, w ramach którego spełnione są świadczenia wzajemne. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie taki stosunek prawny nie istnieje. Ze strony Gminy nie można dopatrywać się złożenia oświadczeń woli w sposób wyraźny lub dorozumiany, które mogłyby być uznane za element zawartej umowy. Strona podejmowała działania w celu wydania przedmiotu dzierżawy, tj. wzywała o wydanie gruntu pod warunkiem przywrócenia jego do stanu pierwotnego, czyli z uwzględnieniem procesu rekultywacji. Nałożyła na podmiot bezumownie użytkujący grunty obowiązek zapłaty odszkodowania. Wartość odszkodowania ustalono na poziomie równowartości dotychczasowego czynszu dzierżawnego, korzystając z wykładni wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2005 r., w którym wskazano, że wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości oblicza się przy zastosowaniu przepisów kodeksu cywilnego dotyczących własności i uprawnień właściciela. Nie można przyjąć, że podmioty te uzgodniły istotne elementy tej umowy, co do zakresu trwania umowy i wysokości czynszu. (…) W ocenie Sądu do zawarcia dorozumianej umowy najmu nie doszło, ponieważ:

*   zgodnie z treścią art. 65 § 1 k.c., oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje;
*   treść art. 65 § 2 k.c. stanowi, iż w umowach badać należy, jaki był zgodny zamiar stron, a Gmina zamiaru takiego nie miała;
*   Gmina i dotychczasowy najemca nie dokonali ustalenia odszkodowania na poziomie dotychczasowego czynszu na mocy jakiegokolwiek porozumienia, bowiem Gmina proponowała odszkodowanie na poziomie trzykrotnej stawki czynszu, do czego dotychczasowy dzierżawca w ogóle się nie ustosunkował, stąd w tym przedmiocie Gmina zmuszona była skorzystać z tezy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2005 r., sygn. akt II CK 61/06, że w takich przypadkach odszkodowanie powinno zostać ustalone na poziomie ewentualnego czynszu;
*   treść art. 659 k.c. stanowi, że przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz;
*   ustalenia stron, tj. Gminy i dotychczasowego dzierżawcy w sprawie objętej pytaniem ograniczyły się do ustalenia ostatecznego terminu opuszczenia dzierżawionego terenu;
*   Gmina jasno wskazała, że okres po wygaśnięciu umowy dzierżawy traktować będzie jako bezumowne korzystanie z gruntu na warunkach art. 224 § 2 i 225 k.c., a dotychczasowy dzierżawca takiego stanu nie kwestionował, przyjmując noty obciążeniowe za przywołany okres;
*   czas wyznaczony na opuszczenie gruntu miał zostać wykorzystany na doprowadzenie jej do stanu poprzedniego poprzez rekultywację terenu.

W związku z tym stwierdzić należy, iż stosunek zobowiązaniowy łączący strony (umowa najmu) ustał. Nie ma więc podstawy prawnej w postaci zgodnej woli obu stron stanowiącej podstawę świadczenia usługi. Świadczenie usługi w postaci najmu lokalu musi być poprzedzone porozumieniem obu stron obejmującym co najmniej kwestie dotyczące przedmiotu umowy i czynszu (essentialia negotii), co wynika z obowiązującej w prawie polskim zasady swobody umów. Według tej fundamentalnej zasady do zawarcia umowy nie może dojść wbrew woli jednej ze stron, zawarcie umowy i jej zasadnicze postanowienia muszą być objęte zgodną wolą stron umowy. Obowiązek świadczenia usługi w świetle regulacji cywilnoprawnych nie może więc być narzucony przez jedną ze stron umowy. W omawianej zaś sytuacji brak jest konsensusu stron co skutkuje brakiem zobowiązania po stronie Gminy do wydzierżawienia gruntu. Gmina wyraźnie i jednoznacznie wyraziła swą wolę rozwiązania umowy i wystąpił z roszczeniem o zwrot zajmowanego lokalu. Tym samym stosunek dzierżawy, jako skutecznie rozwiązany, ustał. Nie można zatem w takim wypadku mówić o świadczeniu usługi przez Gminę. Wskazać też należy, że do przedłużenia umowy dzierżawy nie wystarczy samo używanie rzeczy przez byłego dzierżawcę, lecz niezbędne jest, by używanie to odbywało się za wyraźną lub chociażby dorozumianą zgodą wydzierżawiającego.”

Mając na uwadze przytoczone wyżej względy Sąd uznał za uzasadniony zarzut skargi dotyczący błędnej oceny charakteru opłat pobieranych przez właściciela za korzystanie z gruntu wbrew jego woli. W ocenie Sądu opisane we wniosku o interpretację relacje pomiędzy właścicielem gruntu, a jego użytkownikiem nie stanowią świadczenia usługi, zaś świadczenie podatnika nie stanowiące świadczenia usługi pozostaje poza zakresem regulacji art. 8 ust. 1 u.p.t.u. z 2004 r.

Od powyższego wyroku, Minister Finansów wniósł skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, Izba Finansowa, Wydział I F, wyrokiem z dnia 6 września 2013 r. sygn. akt I FSK 1316/12 oddalił skargę kasacyjną.

Orzeczenie to było ostateczne i nie podlegało zaskarżeniu.

W wyroku tym NSA stwierdził, że „Prawidłowo Sąd pierwszej instancji stwierdził, że o usługach za wynagrodzeniem w rozumieniu ustawy o VAT można mówić jedynie w sytuacji, gdy istnieje ścisły związek pomiędzy wykonywanymi czynnościami i wysokością otrzymanego wynagrodzenia oparty o relacje cywilnoprawne pomiędzy podmiotami i wynagrodzenie to może być wyrażone w pieniądzu. Związek, o którym mowa, musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można było powiedzieć, że płatność następuje za to świadczenie.

Taki pogląd Sądu pierwszej znajduje bowiem swoje odzwierciedlenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, gdzie podkreśla się, że koncepcja świadczenia usług zakłada istnienie bezpośredniego związku pomiędzy świadczoną usługą i uzyskiwanym wynagrodzeniem (por. wyrok Trybunału z dnia 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86, Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise, Publ. Zb. Orz.1998 r., s 1443). Natomiast w orzeczeniu z dnia 3 marca 1994 r. C-16/93, RJ.Tolsama vs. Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden, ( Publ. Zb. Orz. 1994 r. s. I-743) ETS stwierdził, że świadczenie usług realizowane jest "za wynagrodzeniem" w rozumieniu artykułu 2(1) VI Dyrektywy i stąd podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy.

Nie można zatem mówić o odpłatnym świadczeniu usług w rozumieniu art. 8 ustawy o VAT, w sytuacji, kiedy stosunek zobowiązaniowy łączący strony (umowa dzierżawy) ustał, brak jest woli stron, co do kontynuowania tego stosunku, a brak wydania przedmiotu umowy jest wynikiem zwłoki jednej ze stron, która to zwłoka rodzi po stronie właściciela gruntu możliwość domagania się odszkodowania. Zwłaszcza, kiedy właściciel gruntu podejmuje wszelkie dostępne prawem działania dla odzyskania posiadania gruntu nie obciążonego określonymi wadami.

Trafnie w związku z tym, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że opłata za bezumowne korzystanie z cudzego gruntu - z uwagi na swój odszkodowawczy charakter i sposób ustalania nie może być uznana za wynagrodzenie za usługę, nie ma tu bowiem charakteru ekwiwalentności.”

W związku z powyższym wyrokiem NSA, wyrok WSA w Gliwicach z 27 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Gl 1077/11 stał się prawomocny od dnia 6 września 2013 r.

Pismem z 3 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 1077/11 WSA w Gliwicach dokonał zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym orzeczeniem (data wpływu akt administracyjnych do tut. organu – 6 grudnia 2013 r.).

Wskutek powyższego, wniosek Gminy Bytom z 8 listopada 2010 r. (data wpływu 12 listopada 2010 r.), uzupełniony pismem z 3 lutego 2011 r. (data wpływu 4 lutego 2011 r.) oraz pismem z dnia 22 lutego 2011 r. (data wpływu 24 lutego 2011 r.), wymaga ponownego rozpatrzenia przez tut. organ.

W przedmiotowym wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny:

Dnia 31 lipca 2006 roku Spółka zawarła umowę ze Skarbem Państwa, w imieniu którego działał Prezydent Miasta, na dzierżawę nieruchomości położonej w … w celu eksploatacji osadnika i jego rekultywacji z ważnością od dnia 1 sierpnia 2006 roku do dnia 30 lipca 2009 roku, działka nr 765/25, o pow. 18222 m². W dniu 30 lipca 2009 roku umowa dzierżawy wygasła. W związku z tym, że Spółka nie wydała ww. nieruchomości Skarbowi Państwa, od dnia 1 sierpnia 2009 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, płatne do dnia 30 każdego miesiąca, płatne do nadal. Spółka od dnia 1 sierpnia 2009 roku, do nadal zajmuje teren bez tytułu prawnego, nie przygotowała należycie terenu do przejęcia, ani nie przedłożyła dokumentacji stwierdzającej fakt przeprowadzenia rekultywacji zgodnie z wydanymi decyzjami w tym zakresie oraz przedmiotem umowy dzierżawy. Ponadto w ww. sprawie postępowanie prowadzi Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, który oczekuje dopełnienia formalności związanych z zakończeniem robót rekultywacyjnych.

Dnia 22 sierpnia 2006 roku Spółka zawarła umowę z Wnioskodawcą na dzierżawę nieruchomości położonej w …, część działki nr 542/5 o pow. 30000 m², w celu zasypania rozlewisk wodnych i ich rekultywacji z ważnością od dnia 1 września 2006 roku do dnia 31 sierpnia 2009 roku. W dniu 31 sierpnia 2009 roku umowa dzierżawy wygasła. W związku z tym, że Spółka nie wydała nieruchomości Wnioskodawcy od dnia 1 września 2009 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne korzystanie z ww. nieruchomości, płatne do nadal, do dnia 30 każdego miesiąca. Spółka od dnia 1 września 2009 roku do chwili obecnej zajmuje nieruchomość bez tytułu prawnego. Spółka nie wykonała jeszcze wszystkich wymaganych prac w terenie i nie wydała ww. nieruchomości, pomimo wezwań do przekazania nieruchomości za protokołem zdawczo - odbiorczym, po uprzednim jego uporządkowaniu i przygotowaniu do przyjęcia.

Ponadto w trakcie kontroli terenu stwierdzono, że Spółka zajęła bez tytułu prawnego nieruchomości położone w … działki nr 510/10, 506/10, 509/10, 516/10, 539/5, 543/5, 561/10, 1320/11 o pow. 44514 m², w związku z powyższym po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (wznowieniu granic działek gruntu i ustaleniu terenu zajętego) ustalono i naliczono odszkodowanie za bezumowne korzystanie z ww. nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa. Ponieważ trudno było ustalić od jakiego czasu Spółka zajmuje teren bezumownie przyjęto, że będzie ono naliczane od momentu wznowienia granic działek tj. od miesiąca października 2009 roku naliczane jest odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, w tym: w miesiącu październiku 2009 roku jednorazowe odszkodowanie płatne do dnia 15 października 2009 roku i od miesiąca października 2009 roku, za każdy kolejny miesiąc, odszkodowanie w tej samej wysokości, płatne do 30 dnia każdego miesiąca, do nadal. Do chwili obecnej Spółka nie przekazała ww. nieruchomości Skarbowi Państwa.

W trakcie kontroli terenu stwierdzono jednocześnie, że Spółka zajęła bez tytułu prawnego nieruchomość położoną w … będącą w użytkowaniu wieczystym Wnioskodawcy obejmującą części działek gruntu nr 542/5, 553/5, 554/5, 562/10 o łącznej powierzchni 70678 m², w związku z powyższym po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (wznowienie granic działek gruntu i ustalenie terenu zajętego) ustalono i naliczano miesięczne odszkodowanie za bezumowne korzystanie z ww. nieruchomości. Również trudno było ustalić od kiedy bezumowne korzystanie z terenu ma miejsce dlatego przyjęto, że odszkodowanie będzie liczone od momentu wznowienia granic działek zajętych tj. od miesiąca października 2009 roku, naliczane było odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, w tym: w miesiącu październiku 2009 roku jednorazowe odszkodowanie, płatne do dnia 15 października 2009 roku i od miesiąca października 2009 roku, za każdy kolejny miesiąc, w tej samej wysokości, płatne do 30 dnia każdego miesiąca, do miesiąca lutego 2010 roku włącznie. Spółka przekazała ww. nieruchomość Gminie dnia 26 lutego 2010 roku.

W uzupełnieniu z dnia 3 lutego 2011r. Wnioskodawca informuje:

1.  Wnioskodawca podejmował działania i wzywał Spółkę do wydania nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa i Wnioskodawcy, po uprzednim ich uporządkowaniu i przygotowaniu do przejęcia i złożenia wymaganych dokumentów, tj. w przypadku części działki nr 542/5 o pow. 30000 m² położonej przy ulicy … stanowiącej własność Skarbu Państwa użytkowanie wieczyste Wnioskodawcy i działki nr 765/25 o pow. 18222 m² położonej przy ulicy … stanowiącej własność Skarbu Państwa przedłożenie dokumentacji potwierdzającej zakończenie prac budowlanych prowadzonych na ww. nieruchomościach oraz przedłożenie dokumentacji geotechnicznej obrazującej przekrój pionowy materiału zeskładowanego na nieruchomościach sporządzonej na aktualnej mapie sytuacyjno wysokościowej do ww. działek tj. 542/5 i 765/25 jak i działek położonych przy ulicy … o pow. 44514 m² o nr 510/10, 506/10, 509/10, 516/10, 539/5, 543/5, 561/10 i 1320/11 stanowiących własność Skarbu Państwa. Spółka do chwili obecnej nie przedłożyła ww. dokumentów i nie uporządkowała ww. nieruchomości.
2.  Co do nieruchomości Wnioskodawcy, która została wydana Wnioskodawcy dnia 26 lutego 2010 roku o pow. 70678 m² części działek gruntu o nr 542/5, 553/5, 554/5, 562/10 toczyło się postępowanie w sądzie Rejonowym zmierzające do zawarcia ugody pomiędzy Spółką a Wnioskodawcą. Zgodnie z jej treścią Spółka wypłaci Wnioskodawcy odszkodowanie w kwocie 222.467,00 zł za bezumowne korzystanie z terenu w 6 ratach. W stosunku do działek Skarbu Państwa toczy się postępowanie w Prokuratorii Generalnej tj. 510/10, 506/10, 509/10, 516/10, 539/5, 543/5, 561/10, 1320/11 o pow. 44514 m².
3.  Spółka nie wytoczyła Wnioskodawcy powództwa w zakresie odszkodowania.
4.  Wnioskodawca przejął od Spółki działki gruntu o nr 542/5, 553/5, 554/5, 562/10 o łącznej pow. 70678 m² stanowiące własność Skarbu Państwa z dniem 26 lutego 2010 roku. Spółka do chwili obecnej nie opuściła następujących nieruchomości:
    1.  Skarb Państwa działka nr 765/25 o pow. 18222 m² ul. …,
    2.  Skarb Państwa użytkowanie wieczyste Gminy działka nr 542/5 o pow. 30000 m², ul. …,
    3.  Skarb Państwa działki nr 510/10, 506/10, 509/10, 516/10, 539/5, 543/5, 561/10 i 1320/11 o pow. 44514 m², al. … i ul. ….
5.  Przedmiotem ugody sądowej jest ustalenie wysokości opłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Strony zgodnie postanowiły iż jednorazowa opłata za bezumowne korzystanie z nieruchomości gruntowych położonych w … w rejonie … o powierzchni 70678 m² działki gruntu nr 553/5, 554/5, 562/10 i część działki gruntu 542/5 wynosi 222.467,00 zł. Spółka zobowiązała się uiścić kwotę odszkodowania w sześciu ratach.

W uzupełnieniu z dnia 22 lutego 2011r. Wnioskodawca informuje:

Nieruchomość położona przy ulicy …, część działki nr 542/5, o pow. 30000 m², umowa dzierżawy zawarta pomiędzy Wnioskodawcą a Spółką obowiązywała od 1 września 2006 roku do 31 sierpnia 2009 roku:

1.  Pismem z dnia 4 sierpnia 2009 roku wezwano Spółkę do protokolarnego przekazania nieruchomości Gminie w dniu 7 września 2009 roku. Dnia 7 września 2009 roku nie przejęto nieruchomości w terenie ze względu na fakt nie zakończenia robót. Z uwagi na roboty związane z tutejszym rowem melioracyjnym. Spółka oświadczyła, że prace rekultywacyjne zakończy do dnia 31 grudnia 2011 roku. Począwszy od dnia 1 września 2009 roku zgodnie z § 8 ust. 2 umowy naliczano Spółce wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w wysokości 300% czynszu dzierżawnego, następnie na skutek opinii prawnych odwołujących się do rozstrzygnięć sądowych odszkodowanie skorygowano do 100% czynszu dzierżawnego. Dnia 3 lutego 2010 roku wyznaczono kolejny termin protokolarnego przekazania nieruchomości Wnioskodawcy na dzień 26 lutego 2010 roku. W trakcie wizji w terenie w tym dniu stwierdzono, że część działki nr 542/5 o pow. 30000 m² nadal jest wykorzystywana przez Spółkę. Dnia 25 października 2010 roku wezwano ponownie Spółkę do niezwłocznego wydania Wnioskodawcy, części działki nr 542/5 o pow. 30000 m² po jej uporządkowaniu i złożeniu wymaganej dokumentacji tj. przedłożenie dokumentacji geotechnicznej obrazującej przekrój pionowy materiału zeskładowanego na nieruchomości, sporządzonej na aktualnej mapie sytuacyjno -wysokościowej oraz przedłożenie dokumentów potwierdzających zakończenie prac budowlanych prowadzonych na nieruchomości.
2.  Spółka nie chciała przekazać Wnioskodawcy części działki nr 542/5 o pow. 30000 m², ponieważ nie przeprowadziła prac zasypowych i jak twierdziła wykona to w momencie zakończenia prac przy rowie melioracyjnym. Obecnie chce przekazać teren z niezakończonymi robotami zasypowymi i bez przekazania dokumentacji, o której mowa w pkt 1.
3.  Wszystkie terminy wydania nieruchomości Wnioskodawcy były wyznaczane pisemnie i są wymienione w pkt 1. W pismach tych Wnioskodawca nie pisał o skierowaniu postępowania na drogę sądową gdyż zależy mu na wydaniu nieruchomości uporządkowanej i przekazanej wraz z dokumentacją. Przejęcie nieruchomości w takim stanie faktycznym w jakim są, spowodowałyby odpowiedzialność Wnioskodawcy za ich aktualny stan techniczny i sposób zagospodarowania.
4.  Spółka nie uiściła żadnej z należności za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
5.  Wnioskodawca obciąża Spółkę opłatami za bezumowne korzystanie z nieruchomości na podstawie rachunków. Następnie wysyłane są wezwania do zapłaty.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie:

Czy zasadne jest opodatkowanie odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości?

Zdaniem Wnioskodawcy, pomiędzy właścicielem nieruchomości (Wnioskodawca, Skarb Państwa), a Spółką zajmującą te nieruchomości występuje brak porozumienia wyrażającego wolę świadczenia usługi dzierżawy za wynagrodzeniem. Z tego powodu Wnioskodawca ponosi straty. Dlatego żąda odszkodowania za bezumowne korzystanie z rzeczy, które nie stanowi zapłaty za świadczenie wzajemne w postaci usług, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT ani nie jest żadną z czynności wymienionych w art. 5 ustawy o podatku od towarów i usług określających przedmiot opodatkowania oraz nie stanowi obrotu w rozumieniu art. 29 ust. 1 tej ustawy. Zatem przedmiotowego odszkodowania nie można traktować jako należności z tytułu świadczenia usługi, jest bowiem rekompensatą za niemożność pobierania pożytków. Tym samym bezumowna czynność, na którą nie została wyrażona zgoda nie stanowi transakcji opodatkowanej podatkiem od towarów i usług, a żądanie z tego tytułu zapłaty nie stanowi należności za jej wykonanie. Ponadto Wnioskodawca, uznaje za oczywiste, że sposób i forma gospodarowania jego nieruchomościami jest obwarowany przepisami szczególnymi, a nie ogólną zasadą wynikającą z zasady swobody zawierania umów. W sytuacji wystąpienia woli wydzierżawienia nieruchomości miałby zastosowanie art. 35 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a następnie w trybie przetargu bądź przy wystąpieniu określonych przesłanek w trybie bezprzetargowym wyłonionoby dzierżawcę określonego terenu. W przedmiotowej sprawie bezumowna czynność, na którą nie została wyrażona zgoda Wnioskodawcy, nie stanowi transakcji opodatkowanej VAT, zaś żądanie z tego tytułu zapłaty nie stanowi należności za jej wykonanie. Do chwili obecnej Spółka nie uregulowała odszkodowania za bezumowne korzystanie i nie wydała wszystkich zajmowanych nieruchomości. Wnioskodawca/Skarb Państwa żąda aby przed wydaniem nieruchomości Spółka dochowała określonych procedur oraz dostarczenia żądanej dokumentacji bądź też wykonała określone czynności. Wnioskodawca/Skarb Państwa przejmując określone nieruchomości w takim stanie faktycznym w jakim są, przejęłaby na siebie odpowiedzialność za ich aktualny stan techniczny i sposób zagospodarowania nie posiadając wiedzy w jaki sposób były użytkowane przez Spółkę. Jest to bardzo ważne w kontekście składania przez Spółkę odpadów na przedmiotowych nieruchomościach co zostało stwierdzone podczas przeprowadzonej w terenie kontroli. Na nieruchomościach stwierdzono bowiem usypane pryzmy odpadów zawierających znaczne ilości różnego rodzaju zanieczyszczeń, takich jak tworzywa sztuczne, szkło, metale, papier i inne substancje. Ponadto stwierdzono znaczną uciążliwość odorową. W przedmiotowej sprawie czynności sprawdzające prowadzi Komenda Miejska Policji Wydział do Walki z Przestępczością Gospodarczą. W toku prowadzonych czynności zmierzających do zawarcia ugody Spółka przyznała, że zajmuje teren bez tytułu prawnego. Finalizowane są rozmowy w kwestii ugodowego załatwienia sprawy i zapłaty przez Spółkę jednorazowego odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania z gruntu. Należy zaznaczyć iż na chwilę obecną nie budzi wątpliwości między Wnioskodawcą i Spółką fakt zajęcia bez tytułu prawnego przedmiotowego terenu. Przedmiotem ustaleń są kwestie dotyczące wysokości odszkodowania należnego Wnioskodawcy.

Zdaniem Wnioskodawcy uzasadnione jest opodatkowanie czynszu dzierżawnego należnego od Spółki na podstawie wiążących Spółkę z Miastem umów dzierżawy, natomiast odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez Spółkę nie jest opodatkowane.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego uznaje się za prawidłowe.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejszą interpretację oparto na przepisach prawa podatkowego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2010 r., gdyż we wniosku z dnia 8 listopada 2010 r. Wnioskodawca wskazał, że wniosek dotyczy zaistniałego stanu faktycznego.

Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), zwanej dalej ustawą o VAT, opodatkowaniu ww. podatkiem, podlegają:

1.  odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju;
2.  eksport towarów;
3.  import towarów;
4.  wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju;
5.  wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.

W myśl postanowień art. 8 ust. 1 ww. ustawy, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1.  przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2.  zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3.  świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub do podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Z cytowanych wyżej przepisów ustawy wynika, że przez usługę należy rozumieć każde świadczenie na rzecz danego podmiotu. Nie każde zaniechanie czynności lub znoszenie stanów może być uważane za świadczenie usług. Podlega ono opodatkowaniu jedynie w sytuacji, kiedy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może być uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi. Z zaniechaniem lub tolerowaniem czynności lub stanów, rodzących zobowiązanie podatkowe w ramach podatku od towarów i usług, mamy do czynienia jedynie w sytuacji, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązującej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi.

Zauważyć należy, iż stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, co do zasady podlega opodatkowaniu wówczas gdy ma charakter odpłatny.

Kwestią „odpłatności” ETS zajmował się w swoim orzecznictwie wielokrotnie (np. w sprawach: C-16/93, C-213/99, C-404/99) podkreślając, iż o dostawie towarów i usług za wynagrodzeniem można mówić jedynie w sytuacji, gdy istnieje ścisły związek pomiędzy wykonywanymi czynnościami i wysokością otrzymanego wynagrodzenia oparty na relacjach cywilnoprawnych pomiędzy podmiotami. Związek, o którym mowa musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można było powiedzieć, że odpłatność następuje za to świadczenie.

Stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy o VAT (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2010r.), podstawą opodatkowania jest obrót, z zastrzeżeniem ust. 2-22, art. 30-32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5. Obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy.

Z przepisu art. 693 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) wynika, że przez umowę dzierżawy wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu ustanowiony czynsz. Czynsz może być zastrzeżony w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju.

W przedmiotowej sprawie kwestią wymagającą interpretacji jest ustalenie czy w przedstawionym we wniosku stanie faktycznym odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości podlega czy też nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług.

Zarówno ustawa o podatku od towarów i usług, jak i przepisy wykonawcze do tej ustawy, nie definiują „bezumownego korzystania”. Kwestie bezumownego korzystania z cudzej rzeczy regulują przepisy art. 224, art. 225 oraz art. 674 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.).

Stosownie do art. 224 § 1 Kodeksu cywilnego, samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. Jak wynika z treści § 2 powołanego przepisu – od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.

Jak wynika natomiast z art. 225 Kodeksu cywilnego, obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.

Zgodnie z art. 674 Kodeksu cywilnego, jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nie oznaczony. Zgodnie natomiast z art. 694 Kodeksu cywilnego do dzierżawy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie.

O tym, czy bezumowne korzystanie z gruntu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, decydować będą w każdym przypadku konkretne okoliczności.

W przypadku, gdy korzystający z nieruchomości nie chce opuścić nieruchomości, a właściciel dążąc do tego wytoczy przeciwko niemu powództwo o wydanie rzeczy, zasadne jest przyjęcie, że pomiędzy właścicielem i korzystającym bezumownie z tej nieruchomości nie istnieje żaden jawny lub dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełnione są świadczenia wzajemne. W tej sytuacji świadczenie podatnika, nieoparte na tytule prawnym, wskazującym obowiązek świadczenia usług oraz wysokość wynagrodzenia – nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Odszkodowanie wypłacone w takich okolicznościach z tego tytułu nie jest płatnością za świadczenie usługi, lecz rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa do swobodnego dysponowania nieruchomością i wynikłe z tego tytułu szkody.

Inaczej należy jednak oceniać sytuację, gdy korzystający użytkuje nieruchomość za zgodą właściciela (nawet dorozumianą) płacąc z tego tytułu określone kwoty, a także sytuację kiedy właściciel rzeczy (np. nieruchomości) – z różnych względów – toleruje sytuację, w której przy braku formalnego stosunku prawnego, inny podmiot korzysta z należącej do niego rzeczy. W tych okolicznościach wynagrodzenie otrzymane przez właściciela z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy spełnia definicję świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i na podstawie art. 5 ust. 1 cyt. ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Reasumując należy stwierdzić, iż decydujące znaczenie dla opodatkowania lub nieopodatkowania bezumownego korzystania z nieruchomości mają okoliczności faktyczne. Generalnie sytuacja ta pozostaje poza opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług. Jeżeli jednak okoliczności wskazują na dorozumiane, milczące (za zgodą właściciela) korzystanie z nieruchomości to wynagrodzenie otrzymane przez właściciela z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że dnia 22 sierpnia 2006 roku Spółka zawarła umowę z Wnioskodawcą na dzierżawę nieruchomości położonej w …, część działki nr 542/5 o pow. 30000 m², w celu zasypania rozlewisk wodnych i ich rekultywacji z ważnością od dnia 1 września 2006 roku do dnia 31 sierpnia 2009 roku. W dniu 31 sierpnia 2009 roku umowa dzierżawy wygasła. Pismem z dnia 4 sierpnia 2009 roku Wnioskodawca wezwał Spółkę do protokolarnego przekazania nieruchomości w dniu 7 września 2009 roku. Dnia 7 września 2009 roku nie przejęto nieruchomości w terenie ze względu na fakt nie zakończenia robót. Z uwagi na roboty związane z tutejszym rowem melioracyjnym. Spółka oświadczyła, że prace rekultywacyjne zakończy do dnia 31 grudnia 2011 roku. Dnia 25 października 2010r. wezwano ponownie Spółkę do niezwłocznego wydania Wnioskodawcy części działki nr 542/5 po jej uporządkowaniu i złożeniu wymaganej dokumentacji.

W związku z tym, że Spółka nie wydała nieruchomości Wnioskodawcy od dnia 1 września 2009 roku naliczono odszkodowanie za bezumowne korzystanie z ww. nieruchomości, płatne do nadal, do dnia 30 każdego miesiąca. Spółka od dnia 1 września 2009 roku do chwili obecnej zajmuje nieruchomość bez tytułu prawnego. Spółka nie wykonała jeszcze wszystkich wymaganych prac w terenie i nie wydała ww. nieruchomości, pomimo wezwań do przekazania nieruchomości za protokołem zdawczo - odbiorczym, po uprzednim jego uporządkowaniu i przygotowaniu do przyjęcia.

Wnioskodawca podejmował działania i wzywał Spółkę do wydania nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa i Wnioskodawcy, po uprzednim jej uporządkowaniu i przygotowaniu do przejęcia i złożenia wymaganych dokumentów, tj. przedłożenie dokumentacji potwierdzającej zakończenie prac budowlanych prowadzonych na ww. nieruchomości oraz przedłożenie dokumentacji geotechnicznej obrazującej przekrój pionowy materiału zeskładowanego na nieruchomości sporządzonej na aktualnej mapie sytuacyjno wysokościowej do ww. działki 542/5 stanowiącej własność Skarbu Państwa.

Pismem z dnia 4 sierpnia 2009 roku wezwano Spółkę do protokolarnego przekazania nieruchomości Gminie w dniu 7 września 2009 roku. Dnia 7 września 2009 roku nie przejęto nieruchomości w terenie ze względu na fakt nie zakończenia robót. Z uwagi na roboty związane z tutejszym rowem melioracyjnym. Spółka oświadczyła, że prace rekultywacyjne zakończy do dnia 31 grudnia 2011 roku. Począwszy od dnia 1 września 2009 roku zgodnie z § 8 ust. 2 umowy naliczano Spółce wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości w wysokości 300% czynszu dzierżawnego, następnie na skutek opinii prawnych odwołujących się do rozstrzygnięć sądowych odszkodowanie skorygowano do 100% czynszu dzierżawnego. Dnia 3 lutego 2010 roku wyznaczono kolejny termin protokolarnego przekazania nieruchomości Wnioskodawcy na dzień 26 lutego 2010 roku. W trakcie wizji w terenie w tym dniu stwierdzono, że część działki nr 542/5 o pow. 30000 m² nadal jest wykorzystywana przez Spółkę. Dnia 25 października 2010 roku wezwano ponownie Spółkę do niezwłocznego wydania Wnioskodawcy, części działki nr 542/5 o pow. 30000 m² po jej uporządkowaniu i złożeniu wymaganej dokumentacji tj. przedłożenie dokumentacji geotechnicznej obrazującej przekrój pionowy materiału zeskładowanego na nieruchomości, sporządzonej na aktualnej mapie sytuacyjno-wysokościowej oraz przedłożenie dokumentów potwierdzających zakończenie prac budowlanych prowadzonych na nieruchomości.

Spółka nie chciała przekazać Wnioskodawcy części działki nr 542/5 o pow. 30000 m², ponieważ nie przeprowadziła prac zasypowych i jak twierdziła wykona to w momencie zakończenia prac przy rowie melioracyjnym. Obecnie chce przekazać teren z niezakończonymi robotami zasypowymi i bez przekazania dokumentacji, o której mowa w pkt 1.

Wszystkie terminy wydania nieruchomości Wnioskodawcy były wyznaczane pisemnie. W pismach tych Wnioskodawca nie pisał o skierowaniu postępowania na drogę sądową gdyż zależy mu na wydaniu nieruchomości uporządkowanej i przekazanej wraz z dokumentacją. Przejęcie nieruchomości w takim stanie faktycznym w jakim są, spowodowałyby odpowiedzialność Wnioskodawcy za ich aktualny stan techniczny i sposób zagospodarowania.

Spółka nie uiściła żadnej z należności za bezumowne korzystanie z nieruchomości.

Odnosząc przedstawiony wyżej stan faktyczny do powołanych w sprawie przepisów prawa jak również w świetle wydanych w przedmiotowej sprawie orzeczeń WSA sygn. akt III SA/Gl 1077/11 i NSA sygn. akt I FSK 1316/12 stwierdzić należy, że Gmina nie tolerowała zaistniałej sytuacji, podejmowała działania w celu wydania przedmiotu dzierżawy, tj. wzywała o wydanie gruntu pod warunkiem przywrócenia jego do stanu pierwotnego, czyli z uwzględnieniem procesu rekultywacji. Nałożyła na podmiot bezumownie użytkujący grunty obowiązek zapłaty odszkodowania. Wartość odszkodowania ustalono na poziomie równowartości dotychczasowego czynszu dzierżawnego, korzystając z wykładni wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2005 r., w którym wskazano, że wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości oblicza się przy zastosowaniu przepisów kodeksu cywilnego dotyczących własności i uprawnień właściciela. Nie można zatem przyjąć, że Gmina i Spółka uzgodniły istotne elementy tej umowy, co do zakresu trwania umowy i wysokości czynszu.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że należne Wnioskodawcy kwoty za bezumowne korzystanie z nieruchomości obejmującej część działki nr 542/5 nie są odpłatnością za świadczoną przez Wnioskodawcę usługę i nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W związku z powyższym stanowisko Wnioskodawcy, że odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez Spółkę nie jest opodatkowane nalało uznać za prawidłowe.

Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.

Nadmienia się, że w zakresie pozostałych stanów faktycznych przedstawionych we wniosku zostaną wydane odrębne rozstrzygnięcia.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Zgodnie z przepisem § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016) skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Katowicach, Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej, ul. Traugutta 2a, 43-300 Bielsko-Biała.