Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0111-KDIB2-3.4014.19.2021.1.ASZ
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2021-03-22
Teza: Czy w związku z uznaniem dokonanej czynności prawnej za nieważną w części dotyczącej jednej wierzytelności, Bank może ubiegać się o częściowy zwrot podatku od czynności cywilnoprawnej?
Słowa kluczowe: nadpłata; podatek-podatek od czynności cywilnoprawnych; zwrot
Przepisy: [PCC] Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325, ze zm.) – Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdza, że stanowisko Wnioskodawcy przedstawione we wniosku z 20 stycznia 2021 r. (data wpływu – 20 stycznia 2021 r.), o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie ustalenia możliwości zwrotu nadpłaconego podatku – **jest nieprawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 20 stycznia 2021 r. wpłynął do Organu ww. wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie ustalenia możliwości zwrotu nadpłaconego podatku.

**W przedmiotowym wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny:**

W dniu 14 czerwca 2017 r. Bank (Wnioskodawca) zawarł umowę cesji wierzytelności, w ramach której zbył cztery wierzytelności kredytowe za cenę z odroczonym terminem płatności, który zapada 31 grudnia 2021 r. Z inicjatywy Banku na przestrzeni 2020 r., zostały podjęte rozmowy w kwestii zwrotnego przejęcia wierzytelności i w trakcie tych rozmów strony umowy stwierdziły, że czynność prawna, dotycząca objęcia jednej wierzytelności, którą stanowiła wierzytelność kredytowa niewymagalna, jest sprzeczna z przepisami prawa, co powoduje bezwzględną nieważność umowy cesji wierzytelności w tym zakresie z mocy prawa – art. 509 § 1 oraz art. 510 § 1 Kodeksu Cywilnego w związku z art. 5 ust. 4 ustawy Prawo bankowe; wierzytelność ta nie mogła być skutecznie zbyta przez Bank z uwagi na nieważność bezwzględną umowy w zakresie zgodnym z przepisami art. 58 Kodeksu cywilnego. Okoliczności, na podstawie których strony uzgodniły, że czynność dotycząca objęcia jednej wierzytelności, którą stanowi wierzytelność kredytowa niewymagalna wynika z braku wypowiedzenia umowy kredytu przez Bank.

W dniu 4 grudnia 2020 r. strony umowy zawarły aneks do umowy cesji wierzytelności, w którym zmienione zostały warunki i zgodnie ze zmienioną treścią wskazano, że jedna cała wierzytelność objęta jest nieważnością bezwzględną.

Ww. umowa sprzedaży wierzytelności (cesji wierzytelności) podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Bank w czerwcu 2017 r. uiścił podatek od czynności cywilnoprawnej od pełnej całej kwoty ceny sprzedaży wierzytelności.

**W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie:**

Czy w związku z uznaniem dokonanej czynności prawnej za nieważną w części dotyczącej jednej wierzytelności, Bank może ubiegać się o częściowy zwrot podatku od czynności cywilno-prawnej?

Zdaniem Wnioskodawcy, może on wystąpić o zwrot nadpłaconego podatku od czynności cywilnoprawnej.

Wnioskodawca wskazał, że w czerwcu 2017 r. zapłacił podatek od czynności cywilnoprawnej związanej z zawarciem umowy cesji wierzytelności. Umowa cesji wierzytelności została zawarta 14 czerwca 2017 r. i dotyczyła zbycia czterech wierzytelności Wnioskodawcy, jako pakiet za umówioną cenę sprzedaży z odroczonym terminem płatności. Mając na uwadze, że jedna z wierzytelności została przekazana w całości, jako niewymagalna, doszło do uznania, że ta wierzytelność, z mocy prawa jest czynnością nieważną. Na tej podstawie zmianie ulega cena umowy cesji wierzytelności i jednocześnie zmianie ulega podstawa opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnej, która została ustalona na podstawie umowy cesji wierzytelności z 14 czerwca 2017 r. oraz została zapłacona w tym samym okresie. Stwierdzona nieważność czynności prawnej jest faktem. W świetle powyższego nieważność bezwzględna czynności powoduje, iż czynność ta nigdy nie miała miejsca, więc nie może w obiektywny sposób stanowić podstawy opodatkowania (czynność ta nigdy nie wystąpiła, więc nie ma podstawy opodatkowania). Podstawę opodatkowania może stanowić wyłącznie czynność, która miała miejsce. Zatem naliczenie podatku od czynności cywilnoprawnej od całej wierzytelności, na podstawie umowy cesji wierzytelności z 14 czerwca 2017 r. jest niezasadne.

Wnioskodawca dokonał zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnej w kwocie wyższej, gdyż po odjęciu wierzytelności niewymagalnej, która uznana jest, jako czynność nieważna z mocy prawa, Wnioskodawca może wystąpić o zwrot nadpłaconego podatku od czynności cywilnoprawnej, dotyczącej umowy cesji wierzytelności, zawartej 14 czerwca 2017 r. i kolejno zmienionej 04 grudnia 2020 r. (zmiana kwoty umowy cesji wierzytelności).

**W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego jest nieprawidłowe.**

Przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1150, ze zm.) zawiera zamknięty katalog czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ww. ustawy – podatkowi temu podlegają umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej. W myśl art. 4 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych obowiązek podatkowy – przy umowie sprzedaży – ciąży na kupującym.

Zgodnie z art. 509 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r., poz. 1740, ze zm.) – wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania.

Przelew wierzytelności jest swoistą konstrukcją prawną, przewidzianą w ogólnych zasadach zobowiązań, prowadzącą do zmiany osoby wierzyciela podczas, gdy przedmiot zobowiązania pozostaje ten sam.

Jak wynika z art. 510 § 1 Kodeksu cywilnego przelew wierzytelności może odbywać się na podstawie umowy sprzedaży, zamiany, darowizny lub innej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności. Zatem umowa taka może należeć do kategorii umów, które podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych.

Zgodnie natomiast z art. 535 Kodeksu cywilnego – przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę; przy czym stosownie do art. 555 Kodeksu cywilnego – przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio m.in. do sprzedaży praw majątkowych.

Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, że 14 czerwca 2017 r. Wnioskodawca zawarł umowę cesji wierzytelności, w ramach której zbył cztery wierzytelności kredytowe za cenę z odroczonym terminem płatności, który zapada 31 grudnia 2021 r. W czerwcu 2017 r. Wnioskodawca zapłacił podatek od czynności cywilnoprawnych w związku z zawarciem umowy cesji wierzytelności. Mając na uwadze, że jedna z wierzytelności została przekazana w całości, jako niewymagalna, doszło do uznania, że ta wierzytelność, z mocy prawa jest czynności nieważną (objęta jest nieważnością bezwzględną). Na tej podstawie zmianie uległa cena umowy cesji wierzytelności i jednocześnie zmianie uległa podstawa opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnej, która została ustalona na podstawie umowy cesji wierzytelności z 14 czerwca 2017 r. oraz została zapłacona w tym samym okresie.

Zdaniem Wnioskodawcy, może on wystąpić o zwrot nadpłaconego podatku od czynności cywilnoprawnych, dotyczącego ww. umowy cesji wierzytelności.

Mając na uwadze przedstawiony we wniosku stan faktyczny, należy zauważyć, że ustawa podatkowa, jaką bez wątpienia jest ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych, oprócz uregulowania niezbędnych wymogów jakie przed takim aktem normatywnym stawia Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), tj. określania podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatku (art. 217) normuje również kwestię zwrotu tego podatku.

Stanowi o tym art. 11 ust. 1 ww. ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, zgodnie z którym podatek, z zastrzeżeniem ust. 2, podlega zwrotowi, jeżeli:

1.uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna);

2.nie spełnił się warunek zawieszający, od którego uzależniono wykonanie czynności cywilnoprawnej;

3.(uchylony)

3a.spółka nie została zarejestrowana w rejestrze przedsiębiorców lub wysokość kapitału zakładowego spółki kapitałowej została zarejestrowana w kwocie niższej niż określała umowa spółki – w części stanowiącej różnicę między podatkiem zapłaconym i podatkiem należnym;

4.podwyższenie kapitału spółki nie zostanie zarejestrowane lub zostanie zarejestrowane w wysokości niższej niż określona w uchwale - w części stanowiącej różnicę między podatkiem zapłaconym i podatkiem należnym od podwyższenia kapitału ujawnionego w rejestrze przedsiębiorców;

5.nie dokonano wpisu hipoteki do księgi wieczystej.

Zgodnie z ust. 2 podatek nie podlega zwrotowi po upływie 5 lat od końca roku, w którym został zapłacony.

Analiza powyższego przepisu wskazuje, że ustawodawca wprowadził zasadę enumeratywnego określenia sytuacji, w których możliwy jest zwrot podatku od czynności cywilnoprawnych. Jest to uregulowanie szczególne, zatem tylko zajście jednej z wymienionych w nim przesłanek uprawnia do żądania zwrotu zapłaconego podatku.

Natomiast w każdym innym przypadku, gdy podatnik kwestionuje zasadność zapłaty podatku (np. podatku od czynności cywilnoprawnych) istnieje możliwość wystąpienia o stwierdzenie nadpłaty w celu zwrotu nienależnie zapłaconego podatku, jednakże na zasadach ogólnych uregulowanych w ustawie Ordynacja podatkowa. Kwestię nadpłaty regulują postanowienia Działu III Rozdziału 9 przywołanej ustawy (art. 72-80).

Zgodnie z art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej za nadpłatę uważa się kwotę:

1.  nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku;
2.  podatku pobraną przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej;
3.  zobowiązania zapłaconego przez płatnika lub inkasenta, jeżeli w decyzji, o której mowa w art. 30 § 4, określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej;
4.  zobowiązania zapłaconego przez osobę trzecią lub spadkobiercę, jeżeli w decyzji o ich odpowiedzialności podatkowej lub decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego spadkodawcy określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej.

Stosownie do zapisów art. 75 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, jeżeli podatnik kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokość pobranego podatku, może złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty podatku.

Uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty przysługuje podatnikom, płatnikom i inkasentom oraz osobom, które były wspólnikami spółki cywilnej w momencie rozwiązania spółki w zakresie zobowiązań spółki. Płatnik lub inkasent jest uprawniony do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty, jeżeli wpłacony podatek nie został pobrany od podatnika (art. 75 § 2 ww. ustawy).

Biorąc pod uwagę powyżej przywołane przepisy i przedstawiony we wniosku stan faktyczny należy stwierdzić, że w związku z zawartą umową cesji wierzytelności, w ramach której Wnioskodawca zbył cztery wierzytelności, Wnioskodawca nie stał się podatnikiem podatku od czynności cywilnoprawnych. Z powołanego wyżej przepisu art. 4 pkt 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych jasno bowiem wynika, że w przypadku umowy sprzedaży obowiązek podatkowy z tego tytułu ciąży na kupującym. Wnioskodawca, jako sprzedający, nie był zatem w świetle przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych zobowiązany do uiszczenia podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu opisanej we wniosku umowy. W przedmiotowej sprawie podatnikiem podatku od czynności cywilnoprawnych był tylko i wyłącznie kupujący – nabywca wierzytelności. Wnioskodawca z tytułu opisanej we wniosku umowy cesji wierzytelności nie był podatnikiem podatku od czynności cywilnoprawnych i nie ciążył na nim obowiązek podatkowy w tym podatku.

Skoro zatem na Wnioskodawcy z tytułu zawartej umowy cesji wierzytelności nie ciążył obowiązek podatkowy – Wnioskodawca z tego tytułu nie stał się podatnikiem, to nie może ubiegać się o zwrot nadpłaconego podatku od czynności cywilnoprawnych – o stwierdzenie nadpłaty, niezależnie od tego czy opisana czynność jest ważna czy też z mocy prawa dotknięta – jak stwierdza Wnioskodawca – nieważnością bezwzględną. Podatnikiem podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zawartej umowy cesji wierzytelności była strona nabywająca wierzytelności.

Z powołanych powyżej przepisów nie wynika, aby o zwrot nadpłaconego podatku (stwierdzenie nadpłaty) mógł ubiegać się podmiot, który nie był zobowiązany do zapłaty podatku.

W związku z powyższym stanowisko Wnioskodawcy uznano za nieprawidłowe.

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.

Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie ze zdarzeniem przyszłym podanym przez Wnioskodawcę w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej stanowi element czynności będących przedmiotem decyzji wydanej:

1.  z zastosowaniem art. 119a;
2.  w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3.  z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych (art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej).

Powyższe unormowania należy odczytywać łącznie z przepisami art. 33 ustawy z 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2193), wprowadzającymi regulacje intertemporalne.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w …, za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.).

Skargę wnosi się w dwóch egzemplarzach (art. 47 § 1 ww. ustawy) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Teodora Sixta 17, 43-300 Bielsko-Biała lub drogą elektroniczną na adres Elektronicznej Skrzynki Podawczej Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/SkrytkaESP (art. 54 § 1a ww. ustawy), w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a (art. 53 § 1 ww. ustawy). W przypadku pism i załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego odpisów nie dołącza się (art. 47 § 3 ww. ustawy). W przypadku wnoszenia skargi w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii jako najwłaściwszy proponuje się kontakt z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego ePUAP.

Zgodnie z art. 57a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.