Interpretacja indywidualna
Sygnatura: ITPP2/443-1097/14/AP
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy
Data wydania: 2014-11-12
Teza: Brak opodatkowania odszkodowanie otrzymanego przez spółdzielnię i przekazanego na spłatę kredytów mieszkaniowych członków spółdzielni, w związku z wygaszeniem użytkownika wieczystego nieruchomości, na których znajdują się lokale mieszkalne.
Słowa kluczowe: czynności-czynności niepodlegające opodatkowaniu; odszkodowania
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 1-art. 5

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.) oraz § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770, z późn. zm.), Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy działający w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko – przedstawione we wniosku z dnia 6 sierpnia 2014 r. (data wpływu 11 sierpnia 2014 r.) o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów usług w zakresie braku obowiązku podatkowego w związku z odszkodowaniem wypłaconym przez Gminę, zaliczonym na pokrycie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, z tytułu wygaśnięcia użytkowania wieczystego nieruchomości - **jest nieprawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 11 sierpnia 2014 r. został złożony ww. wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie braku obowiązku podatkowego w związku z odszkodowaniem wypłaconym przez Gminę, zaliczonym na pokrycie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, z tytułu wygaśnięcia użytkowania wieczystego nieruchomości.

We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny.

Decyzją Prezydenta Miasta zezwalającą na realizację inwestycji drogowej polegającej na budowie linii tramwajowej w ciągu drogi gminnej, w myśl art. 12 ust. 4 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, nastąpiło wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej na nieruchomości stanowiącej własność Gminy, oznaczonej jako działki nr 99/1 i 97/1 (obręb 125). Na wymienionych działkach znajdują się 22 budynki mieszkalne.

Zgodnie z art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, za nieruchomości, które z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym oraz osobom, które posiadały do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe, przysługuje ustalone odrębną decyzją odszkodowanie. W myśl art. 18 ust. 1 ww. ustawy, wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Podstawą ustalenia odszkodowania, zgodnie z art. 130 i art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest wartość rynkowa nieruchomości określona na podstawie opinii rzeczoznawcy majątkowego.

Na nieruchomości, o której mowa, ustanowiona jest hipoteka z tytułu kredytów mieszkaniowych udzielonych i spłacanych na warunkach określonych przez Radę Ministrów, zgodnie z ustawą z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych. Kredytobiorcami są członkowie Spółdzielni, zajmujący lokale obciążone kredytem zaciągniętym przez Spółdzielnię, lub osoby niebędące jej członkami, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, zajmujące lokal obciążony kredytem zaciągniętym przez Spółdzielnię.

Stosownie do zapisu art. 4 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, Spółdzielnia prowadzi analityczną ewidencję zadłużenia z tytułu kredytu wraz z odsetkami, z podziałem na lokale zajmowane przez poszczególnych członków Spółdzielni lub osoby niebędące jej członkami, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, oraz umożliwia bankowi kontrolę tej ewidencji. Analityczna ewidencja zadłużenia – zgodnie z art. 4 ust. 5 przywołanej ustawy – zawiera co najmniej: przypadający na każdy lokal stan zadłużenia z tytułu kredytu, skapitalizowanych odsetek, przejściowego wykupienia odsetek od kredytu, z podziałem na zadłużenie z tytułu przejściowego wykupienia odsetek oraz zadłużenie z tytułu oprocentowania tych odsetek, wysokość wniesionej przez członka Spółdzielni części wkładu budowlanego lub wysokość wkładu mieszkaniowego, ustaloną według zasad określonych w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych, nominalną kwotę umorzenia kredytu dokonanego przy ostatecznym rozliczeniu kosztów budowy, wysokość dokonanych umorzeń, z podziałem na umorzenie zadłużenia z tytułu przejściowego wykupienia odsetek oraz zadłużenia z tytułu oprocentowania tych odsetek, kwotę odsetek skapitalizowanych wykupionych przez budżet państwa, wysokość należności z tytułu obciążających członka Spółdzielni lub osobę niebędącą członkiem Spółdzielni, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, miesięcznych spłat kredytu, wyliczoną zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 11 ust. 1, oraz wysokość spłat wnoszonych przez członka Spółdzielni lub osobę niebędącą członkiem Spółdzielni, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

Zgodnie z art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w przypadku, gdy na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4 przywołanej ustawy lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką.

Na podstawie pisma Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski skierowanego do Gminy, ustalono wysokość wierzytelności zabezpieczonej hipotekami ujawnionymi w dziale IV księgi wieczystej na dzień 31 grudnia 2013 r., która ponad 10-krotnie przewyższa wysokość ustalonego odszkodowania. Z uwagi na powyższe, ustalone przez Gminę odszkodowanie zostało w całości zaliczone na spłatę świadczenia głównego wierzytelności i wypłacone bezpośrednio na rzecz Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Polski SA (Spółdzielnia nie otrzymała środków na swój rachunek bankowy). Bank natomiast zwrócił się do Spółdzielni z prośbą o wskazanie kwot i rachunków, na jakie należy przeksięgować otrzymane środki.

Spółdzielnia podjęła decyzję o proporcjonalnym podziale środków na poszczególne rachunki kredytowe, według wskaźnika stanowiącego iloraz kwoty odszkodowania i sald kredytów, odsetek skapitalizowanych, odsetek naliczonych oraz odsetek przejściowo wykupionych przez budżet państwa wraz z oprocentowaniem, zaewidencjonowanych na poszczególnych rachunkach według stanu na dzień 31 marca 2014 r. W związku z powyższym, kwoty zmniejszające wysokość zadłużenia poszczególnych osób zajmujących lokale mieszkalne obciążone kredytem mieszkaniowym ukształtowały się na poziomie od ok. 900 zł do ponad 16.000 zł. Ustalenie wysokości nowych, zmniejszonych kwot zadłużenia, nastąpi po zamknięciu II kwartału br. i uzgodnieniu z bankiem ewidencji analitycznej, o czym Spółdzielnia powiadomi lokatorów na piśmie.

W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie.

Czy powstaje w tym przypadku obowiązek podatkowy w podatku VAT?

Zdaniem Wnioskodawcy, nie powstaje obowiązek podatkowy w podatku VAT. Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług – zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy – podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.

Na podstawie art. 19a ust. 5 ustawy, obowiązek podatkowy w tym przypadku powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty.

Spółdzielnia nie otrzymała zapłaty (odszkodowania) na swój rachunek bankowy. Ustalone przez Gminę odszkodowanie zostało w całości przekazane bezpośrednio do banku i w całości zaliczone na spłatę kredytów mieszkaniowych udzielonych i spłacanych na warunkach określonych przez Radę Ministrów, zgodnie z ustawą z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielaniu premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych. Odszkodowanie w pełnej wysokości zostało zaksięgowane przez bank na zmniejszenie zadłużenia poszczególnych osób zajmujących lokale mieszkalne obciążone kredytem mieszkaniowym.

Naliczenie podatku VAT od kwoty brutto przekazanej do banku i zaliczonej w całości na spłatę kredytów mieszkaniowych stanowiłoby dla Spółdzielni nieuzasadniony koszt, który musieliby pokryć wszyscy spółdzielcy, podczas gdy ewidentną korzyść w zmniejszeniu zadłużenia osiągają tylko osoby zajmujące lokale obciążone kredytem mieszkaniowym.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego jest nieprawidłowe.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.), opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Na podstawie art. 7 ust. 1 tej ustawy, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również:

1.  przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie;
2.  wydanie towarów na podstawie umowy dzierżawy, najmu, leasingu lub innej umowy o podobnym charakterze zawartej na czas określony lub umowy sprzedaży na warunkach odroczonej płatności, jeżeli umowa przewiduje, że w następstwie normalnych zdarzeń przewidzianych tą umową lub z chwilą zapłaty ostatniej raty prawo własności zostanie przeniesione;
3.  wydanie towarów na podstawie umowy komisu: między komitentem a komisantem, jak również wydanie towarów przez komisanta osobie trzeciej;
4.  wydanie towarów komitentowi przez komisanta na podstawie umowy komisu, jeżeli komisant zobowiązany był do nabycia rzeczy na rachunek komitenta;
5.  ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, ustanowienie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu oraz przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego na spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a także ustanowienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu oraz przeniesienie na rzecz członka spółdzielni własności lokalu lub własności domu jednorodzinnego;
6.  oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste;
7.  zbycie praw, o których mowa w pkt 5 i 6.

Według ust. 2 powyższego artykułu, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się również przekazanie nieodpłatnie przez podatnika towarów należących do jego przedsiębiorstwa, w szczególności:

1.  przekazanie lub zużycie towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia,
2.  wszelkie inne darowizny

*   jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych.

W myśl art. 19a ust. 1 ustawy, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi, z zastrzeżeniem ust. 5 i 7–11, art. 14 ust. 6, art. 20 i art. 21 ust. 1.

Stosownie do ust. 5 pkt 1 lit. b) ww. artykułu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty z tytułu przeniesienia z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu własności towarów w zamian za odszkodowanie.

Zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 118), nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa:

1.  własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych,
2.  własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych

*   z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.

W myśl ust. 4a ww. artykułu, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

Stosownie do ust 4c powyższego artykułu, jeżeli na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości zostały ustanowione ograniczone prawa rzeczowe z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, prawa te wygasają.

Odszkodowanie za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe (art. 12 ust. 4f).

Na podstawie art. 18 ust. 1c powyższej ustawy, jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami.

Według ust. 1d ww. artykułu, kwotę odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustaloną na dzień, o którym mowa w ust. 1, wypłaca się osobom, którym te prawa przysługiwały.

Analiza przedstawionego stanu faktycznego oraz przywołanych przepisów prawa prowadzi do stwierdzenia, że wygaśnięcie – z mocy prawa – prawa wieczystego użytkowania nieruchomości gruntowych (zabudowanych działek nr 99/1 i 97/1) w zamian za odszkodowanie, stanowiło odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, podlegającą opodatkowaniu na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Odpłatnością za tę dostawę było odszkodowanie, które pełniło funkcję wynagrodzenia. Tym samym, stosownie do treści art. 19a ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, w związku z otrzymaniem odszkodowania powstał obowiązek podatkowy.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie np. w wyroku NSA z dnia 1 czerwca 2011 r. (sygn. akt I FSK 844/10), w którym Sąd wskazał, że dyspozycja art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług obejmuje również wygaśnięcie za odszkodowaniem prawa użytkowania wieczystego gruntów.

Należy wyjaśnić, że fakt, że Spółdzielnia nie otrzymała odszkodowania na swój rachunek bankowy, nie oznacza, że nie dokonała dostawy towarów. Odszkodowanie przysługiwało bowiem Spółdzielni, jako dotychczasowemu użytkownikowi wieczystemu nieruchomości, co wynika z art. 12 ust. 4f ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Tym samym spełnione zostały przesłanki wynikające z definicji zawartej w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Natomiast proporcjonalny podział środków na poszczególne rachunki kredytowe (tzn. przekazanie kwoty odszkodowania w proporcjonalnych częściach na spłaty zadłużeń poszczególnych lokatorów), wynikał – jak wskazano we wniosku – z decyzji Spółdzielni. Zatem Spółdzielnia sama zadecydowała, że uzyskane odszkodowanie nie wpłynęło bezpośrednio na jej rachunek bankowy.

Interpretacja dotyczy przedstawionego przez Wnioskodawcę stanu faktycznego i stanu prawnego obowiązującego w dniu zaistnienia zdarzenia.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację - w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu - do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach - art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy), na adres: Izba Skarbowa w Bydgoszczy, Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Toruniu, ul. Św. Jakuba 20, 87-100 Toruń.