Interpretacja indywidualna
Sygnatura: IBPP1/443-215/13/MS
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach
Data wydania: 2013-06-17
Teza: opodatkowania odszkodowania za bezumowne korzystanie z mienia, które Wnioskodawca użytkuje w oparciu o porozumienie ze Skarbem Państwa
Słowa kluczowe: dzierżawa; grunty; korzystanie-korzystanie bezumowne; nieruchomości; odszkodowania; świadczenie-świadczenie usług
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 1-art. 5; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 2-art. 8

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 749 ze zm.) oraz § 2 i § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko Wnioskodawcy przedstawione we wniosku z dnia 26 lutego 2013r. (data wpływu 4 marca 2013r.), uzupełnionym pismem z dnia 23 maja 2013r. (data wpływu 27 maja 2013r.) o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania odszkodowania za bezumowne korzystanie z mienia, które Wnioskodawca użytkuje w oparciu o porozumienie ze Skarbem Państwa - **jest nieprawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 4 marca 2013r. do tut. organu wpłynął ww. wniosek z dnia 26 lutego 2013r. o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania odszkodowania za bezumowne korzystanie z mienia, które Wnioskodawca użytkuje w oparciu o porozumienie ze Skarbem Państwa.

Wniosek został uzupełniony pismem z dnia 23 maja 2013r. (data wpływu 27 maja 2013r.) będącym odpowiedzią na wezwanie tut. organu nr IBPP1/443-215/13/MS z dnia 14 maja 2013r.

W przedmiotowym wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca korzystał z mienia Skarbu Państwa na podstawie umowy prywatyzacyjnej (dalej również - umowa prywatyzacyjna). Za zgodą Skarbu Państwa Wnioskodawca poddzierżawiał część nieruchomości należącej do Skarbu Państwa innemu podmiotowi tj. P. Sp. z o.o. Po wygaśnięciu umowy prywatyzacyjnej wygasła także wspomniana umowa poddzierżawy, zawarta pomiędzy Wnioskodawcą a P. Sp. z o.o. Jednak za zgodą Skarbu Państwa P. Sp. z o.o. nadal korzysta z części mienia Skarbu Państwa stanowiącego przedmiot wygasłej umowy prywatyzacyjnej, z tym, że korzystanie to następuje bez jakiejkolwiek umowy. Obecnie bowiem, z uwagi na wygaśnięcie umowy prywatyzacyjnej, Wnioskodawca nie może zawrzeć z P. Sp. z o.o. nowej umowy poddzierżawy. Obecnie zaś trwają negocjacje pomiędzy Wnioskodawcą a Skarbem Państwa w sprawie nabycia mienia będącego uprzednio przedmiotem wygasłej umowy prywatyzacyjnej, a za zgodą Skarbu Państwa Wnioskodawca z tego mienia korzysta (chociaż nie na podstawie umowy). Do czasu zakończenia negocjacji w sprawie nabycia tego mienia, Wnioskodawca otrzymał od Skarbu Państwa zalecenie, aby z uwagi na fakt, iż korzysta bezumownie z przedmiotowego mienia, stosował wobec P. Sp. z o.o. takie same zasady rozliczeń jakie wynikały z umowy prywatyzacyjnej. Dlatego też stosując te właśnie zasady Wnioskodawca zamierzał wystawić P. Sp. z o.o. stosowną notę księgową na mocy, której chciał obciążyć tę Spółkę odszkodowaniem za bezumowne korzystanie z tej części mienia Skarbu Państwa, która stanowiła przedmiot obowiązującej uprzednio umowy poddzierżawy. Odszkodowanie to miało zostać ustalone w wysokości odpowiadającej wartości czynszu, który obowiązywał w okresie trwania umowy poddzierżawy zawartej pomiędzy Wnioskodawcą a P. Sp. z o.o. Jednak z uwagi na fakt, iż P. Sp. z o.o. nie zgodził się na obciążenie odszkodowaniem w takiej wysokości, ostatecznie strony ustaliły, że wysokość tego odszkodowania będzie niższa niż wartość czynszu wskazana w wygasłej już umowie poddzierżawy. Z uwagi na opisany powyżej stan faktyczny Wnioskodawca powziął wątpliwość, czy takie odszkodowanie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Wnioskodawca jest zarejestrowanym podatnikiem VAT czynnym, Decyzja w sprawie nadania NIP została wydana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, w dniu 20 lutego 2001r.

Poprzez zwrot „Umowa prywatyzacyjna” Wnioskodawca miał na myśli umowę o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania, zawartą przez Wnioskodawcę i Ministra Skarbu Państwa na podstawie art. 51 i 52 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2002r. Nr 171, poz. 1397, z późn. zm.) dnia 6 kwietnia 2001r. Przedmiotem umowy było mienie prywatyzowanego przedsiębiorstwa państwowego P. P. K. M. i L. zarejestrowanego w Sądzie Rejonowym pod numerem Rpp xxx (dalej zwane – „Przedsiębiorstwem państwowym”), stanowiące przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55 (1) K.c. tj. zespół składników materialnych i niematerialnych, przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej, polegającej na eksploatacji kruszyw.

Umowa została zawarta na czas oznaczony, od dnia 7 kwietnia 2001r. do dnia 30 września 2012r. Mocą przedmiotowej umowy Skarb Państwa jako właściciel mienia przekazał mienie Wnioskodawcy do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków, zaś Wnioskodawca zobowiązał się uiszczać z tego tytułu opłatę dodatkową w wysokości obliczonej w sposób wskazany w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 października 1997r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania należności za korzystanie z przedsiębiorstwa, sposobu zabezpieczenia nie spłaconej części należności oraz warunków oprocentowania nie spłaconej wierzytelności, od wartości mienia określonej przez strony umowy, kwartalnie na rachunek Skarbu Państwa.

Wskazać należy iż w skład oddanego Wnioskodawcy mienia wchodziły w szczególności: nazwa przedsiębiorstwa, nieruchomości, ruchomości, w tym urządzenia, towary oraz prawa rzeczowe do nieruchomości, prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości, wierzytelności, koncesje, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, szczegółowo wymienione w załączniku do umowy prywatyzacyjnej. Wnioskodawca korzystał z nieruchomości odpłatnie.

Wnioskodawca wstąpił we wszelkie prawa i obowiązki Przedsiębiorstwa państwowego, był zobowiązany do należytej dbałości o otrzymane mienie, ponoszenia wszelkich świadczeń publicznych związanych z mieniem, jego ubezpieczenia, rekultywacji gruntów. Wnioskodawca nabył prawo pierwszeństwa nabycia mienia Przedsiębiorstwa państwowego, po upływie czasu, na który umowa prywatyzacyjna została zawarta.

To nie Wnioskodawca a Skarb Państwa - Przedsiębiorstwo państwowe udostępniło część mienia

Przedsiębiorstwa państwowego na rzecz P. Sp. z o.o. na podstawie umowy dzierżawy zawartej dnia 1 sierpnia 1994r. Następnie, wobec zawarcia pomiędzy Wnioskodawcą i Skarbem Państwa dnia 6 kwietnia 2001r. umowy prywatyzacyjnej Wnioskodawca wstąpił we wszelkie prawa i obowiązki Przedsiębiorstwa państwowego, w tym wynikające z umowy dzierżawy zawartej z P. Sp. z o.o.

Umowa prywatyzacyjna wygasła dnia 30 września 2012r.

Umowa dzierżawy z P. Sp. z o.o. została zawarta przed zawarciem przez Ministra Skarbu Państwa umowy prywatyzacyjnej z Wnioskodawcą (siedem lat wcześniej), a zatem jej zawarcie i okres obowiązywania nie mogły być w żaden sposób uzależnione od zawarcia i obowiązywania umowy prywatyzacyjnej.

Skarb Państwa udzielił Wnioskodawcy zgody na dalsze udostępnianie części mienia Przedsiębiorstwa państwowego na rzecz P. Sp. z o.o. w toku prowadzonych negocjacji, a następnie w odpowiedzi na pismo Wnioskodawcy z dnia 11 października 2012r. Minister Skarbu Państwa w piśmie z dnia 20 grudnia 2012r. potwierdził, iż Wnioskodawca jest uprawniony do dalszego gospodarowania mieniem Przedsiębiorstwa państwowego na zasadach dotychczasowych i jest zobowiązany z tego tytułu do dalszego uiszczania opłat do Skarbu Państwa, również na zasadach dotychczasowych, z tytułu bezumownego korzystania z tego mienia. Ponadto Minister wezwał Wnioskodawcę do przedstawienia wykazu podmiotów korzystających z mienia Przedsiębiorstwa państwowego, w tym również, jak wskazał Minister: „np. Przedsiębiorstwa Wielobranżowego P. Sp. z o.o.” Zgodnie z ustaleniami z Ministrem Skarbu Państwa to Wnioskodawca udostępnia mienie Przedsiębiorstwa państwowego innym podmiotom.

P.Sp. z o.o. korzystał na mocy umowy dzierżawy ze składników materialnych i niematerialnych składających się na przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55 (1) K.c. stanowiących Z. K. Ł. „P.” w S., nieprzerwanie od dnia zawarcia umowy dzierżawy tj. od 1 sierpnia 1994r. do dnia wygaśnięcia umowy dzierżawy w dniu 30 września 2012r., zaś aktualnie korzysta bezumownie z tego mienia (do dnia dzisiejszego).

Sposób rozliczeń z P. sp. z o.o. był przedmiotem ustaleń z Ministrem Skarbu Państwa, a następnie pisma Ministra z dnia 20 grudnia 2012r. w którym zostało potwierdzone, Wnioskodawca korzysta z mienia na zasadach dotychczasowych i jest zobowiązany do dalszego „uiszczania opłat do Ministerstwa Skarbu Państwa na dotychczasowych zasadach z tytułu bezumownego korzystania z mienia”, co za tym idzie Wnioskodawca w dalszym ciągu korzysta z całego mienia i z tego tytułu uiszcza na rzecz Ministra opłaty na zasadach dotychczasowych, a zatem podmioty którym Wnioskodawca udostępnia mienie Przedsiębiorstwa państwowego również uiszczają na rzecz Wnioskodawcy należności na zasadach dotychczasowych.

Minister Skarbu Państwa w piśmie z dnia 20 grudnia 2012r. potwierdził, iż Wnioskodawca jest uprawniony do dalszego gospodarowania mieniem Przedsiębiorstwa państwowego na zasadach dotychczasowych i jest zobowiązany z tego tytułu do dalszego uiszczania opłat do Skarbu Państwa, również na zasadach dotychczasowych, z tytułu bezumownego korzystania z tego mienia.

Wnioskodawca wnosi na rzecz Skarbu Państwa odszkodowanie za bezumowne korzystanie z mienia. Odszkodowanie, którym Wnioskodawca obciążył P. Spółka z o.o. stanowi kwotę należną Wnioskodawcy.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie:

Czy w opisanym powyżej stanie faktycznym odszkodowanie z tytułu bezumownego korzystania przez P. Sp. z o.o. z części mienia Skarbu Państwa, która uprzednio było przedmiotem wygasłej już umowy poddzierżawy zawartej pomiędzy Wnioskodawcą a P. Sp. z o.o. podlega opodatkowaniu podatkiem VAT?

Zdaniem Wnioskodawcy, odszkodowanie za bezumowne korzystanie przez P. Sp. z o.o. z części mienia Skarbu Państwa, która uprzednio była przedmiotem wygasłej już umowy poddzierżawy, nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Za takim stanowiskiem przemawia następująca argumentacja:

1.  Bezumowne korzystanie z mienia Skarbu Państwa, nawet za jego zgodą, nie stanowi „usługi” w rozumieniu art. 8 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku VAT. Nie istnieje bowiem jakikolwiek stosunek prawny zarówno pomiędzy Skarbem Państwa a Wnioskodawcą, jak i pomiędzy Wnioskodawcą a P. Sp. z o.o.
2.  Ustalenia co do bezumownego korzystania z mienia Skarbu Państwa zarówno przez Wnioskodawcę jak i przez P. Sp. z o.o. mają obecnie charakter jedynie tymczasowy i będą obowiązywały jedynie do czasu ostatecznego uregulowania kwestii nabycia mienia Skarbu Państwa przez Wnioskodawcę. Ta tymczasowość istniejącej obecnie sytuacji również, zdaniem Wnioskodawcy, przemawia za powyższym stanowiskiem, tym bardziej, że wysokość odszkodowania za bezumowne korzystanie z tego mienia przez P. Sp. z o.o. nie odpowiada wysokości czynszu wskazanego w wygasłej umowie poddzierżawy, zawartej uprzednio pomiędzy Wnioskodawcą a P. Sp. z o.o.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego uznaje się za nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2011r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.), zwanej dalej ustawą o VAT, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Z art. 5 ust. 2 ww. ustawy wynika, że czynności określone w ust. 1 podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług niezależnie od tego czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa.

Towarami, stosownie do art. 2 pkt 6 ww. ustawy, są rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.

W art. 7 ust. 1 ustawy o VAT postanowiono, iż przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel.

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o VAT przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 w tym również:

1.  przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej,
2.  zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji,
3.  świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Dostawa towarów i świadczenie usług na terytorium kraju, co do zasady podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Świadczenie usług na gruncie podatku od towarów i usług ma szersze znaczenie niż świadczenie usług w rozumieniu potocznym. Stosownie do treści powołanych przepisów, każde świadczenie na rzecz osób fizycznych, osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy, uznawane jest na gruncie ustawy za usługę. Zatem pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie.

Także art. 24 ust. 1 Dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347, s. 1 ze zm.) wskazuje, że „świadczenie usług” oznacza każdą transakcję, która nie stanowi dostawy towarów.

Pojęcie świadczenia – składającego się na istotę usługi – należy interpretować zgodnie z jego cywilistycznym rozumieniem. Jak wskazuje art. 353 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), świadczenie może polegać na działaniu albo zaniechaniu. Przez świadczenie należy zatem rozumieć każde zachowanie się na rzecz innego podmiotu. Na zachowanie to składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innego podmiotu), jak i zaniechanie (nie czynienie bądź też tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Na świadczenie mogą się też jednocześnie składać zachowania związane z działaniem, jak i zaniechaniem.

Należy zauważyć, iż pojęcie usługi zostało zdefiniowane bardzo szeroko. Powyższa definicja jest niewątpliwie szersza niż zakres tego pojęcia w potocznym jego rozumieniu. Taka konstrukcja definicji usług pozwala na objęcie zakresem przedmiotowym podatku VAT wszelkich transakcji wykonywanych w ramach działalności gospodarczej.

Zgodnie z artykułem 25 ww. Dyrektywy 2006/112/WE Rady, świadczeniem usług jest każde zachowanie się podmiotu w wykonaniu stosunku zobowiązaniowego, które niekoniecznie polega na fizycznym wykonaniu jakiejkolwiek czynności lub podjęciu działania. Dyrektywa obejmuje definicją świadczenia usług również zobowiązanie do zaniechania działania bądź do tolerowania czynności lub sytuacji.

W tym miejscu warto podkreślić, że nie każde zaniechanie działania lub tolerowanie czynności uważane jest za świadczenie usług. Dla stwierdzenia, czy dana czynność albo brak podejmowania czynności stanowi świadczenie usług podlegające opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej, należy ocenić przedmiotową transakcję w kontekście całego systemu podatku VAT, a w szczególności jego głównych założeń i celów, które zostały wyrażone w artykule 1 Dyrektywy VAT. W myśl tego artykułu, podatek od wartości dodanej jest z założenia podatkiem nałożonym na konsumpcję towarów i usług. Chociaż płatnikiem podatku są wszystkie osoby zaangażowane w kolejne stadia transakcji gospodarczych, faktyczny i ostateczny ciężar podatku spoczywa jedynie na ostatecznym konsumencie. W świetle powyższych założeń opodatkowaniu podlegają tylko takie transakcje, w ramach których występuje możliwy do zidentyfikowania konsument towarów lub usług. W związku z powyższym zaniechanie działania lub tolerowanie czynności lub sytuacji podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywane jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta usługi.

Co się zaś tyczy odpłatności za ww. świadczenie to ustawa o VAT nie definiuje co należy rozumieć przez czynność odpłatną. Jednak dla uznania, że dostawa towarów oraz świadczenie usługi podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, bezwzględnym warunkiem jest „odpłatność” za daną czynność, co wynika z ww. przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług.

Odpłatność oznacza wykonanie czynności (dostawy towarów oraz świadczenia usług) za wynagrodzeniem. W znaczeniu potocznym wynagrodzenie to zapłata za pracę, należność, a także odszkodowanie. Natomiast odpłatny to taki, który wymaga zapłacenia, zwrotu kosztów, płatny.

Powyższa analiza prowadzi do wniosku, że istotną cechą wynagrodzenia jest istnienie bezpośredniego związku pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług i otrzymaną zapłatą.

Można w tym miejscu wskazać, iż kwestia odpłatności była wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

I tak, w wyroku z dnia 15 lipca 1982r. w sprawie Hong-Kong Trade Development Council, TSUE stwierdził, iż wskazane w sprawie czynności podlegają opodatkowaniu jedynie wtedy, gdy zostały wykonane odpłatnie. Analizując głębiej ten problem Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 8 marca 1988r. w sprawie Apple and Pear Development Council stwierdził, iż czynność można uznać za dokonaną odpłatnie, gdy istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub usługi, a ponadto odpłatność za otrzymane świadczenie (towar lub usługę pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miałaby być opodatkowana tym podatkiem).

Pojęcie „odpłatności” pojawiło się również w orzeczeniu z dnia 5 lutego 1981r. C-154/80, które zapadło na tle przepisów I Dyrektywy VAT z dnia 11 kwietnia 1967r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich w zakresie podatków obrotowych (67/227/EWEC). Trybunał wskazał, że termin „zapłata” stanowi integralną część przepisów prawa wspólnotowego, które nie odwołuje się do prawa państw członkowskich dla ustalenia jego znaczenia i zakresu. Stąd też wykładnia tego wyrażenia nie może być pozostawiona dyskrecjonalnemu władztwu każdego państwa członkowskiego. Ponadto Trybunał przypomniał, że świadczenie podlega opodatkowaniu jedynie w wypadku, gdy podstawę opodatkowania stanowi świadczenie wzajemne otrzymane przez świadczącego usługę. Musi również istnieć możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości tego świadczenia wzajemnego. W końcu – jak wskazał Trybunał – świadczenie wzajemne musi stanowić pewną wartość subiektywną, gdyż podstawą opodatkowania jest świadczenie wzajemne rzeczywiście otrzymane, nie zaś wartość otrzymana według kryteriów obiektywnych.

Na uwagę zasługuje tutaj orzeczenie w sprawie C-16/93 pomiędzy R. J. Tolsma a Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden (Holandia), gdzie trybunał zauważył, iż czynność „podlega opodatkowaniu wyłącznie wtedy, gdy istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy”.

W przedmiotowej sprawie zagadnieniem wymagającym interpretacji jest ustalenie czy ewentualne otrzymane przez Wnioskodawcę świadczenia pieniężne (odszkodowanie) od P. Sp. z o.o. za bezumowne korzystanie z nieruchomości, będących na mocy postanowień ze Skarbem Państwa we władaniu Wnioskodawcy, podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie przepisu art. 8 ust. 1 ww. ustawy o VAT.

Przystępując do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy na wstępie należy wskazać, iż przepisy podatkowe nie zawierają definicji odszkodowania. Zatem również w tym zakresie należy posiłkować się przepisami prawa cywilnego. Na gruncie prawa cywilnego \[ustawa z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)\] odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem, a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Kodeks cywilny rozróżnia dwa podstawowe rodzaje odpowiedzialności: kontraktową, która powstaje z mocy umowy i odnosi się do przypadków niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471 K.c.) oraz deliktową, czyli wynikającą z czynów niedozwolonych (art. 415 K.c.).

Zgodnie z treścią art. 471 Kodeksu cywilnego, dłużnik zobowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W świetle wyżej przytoczonych przepisów, na gruncie stosunków cywilnoprawnych szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnieniu adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem, a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania.

Kwestie bezumownego korzystania z cudzej rzeczy również regulują przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny.

Zgodnie z art. 222 § 1 § 2 Kodeksu cywilnego właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

Stosownie do art. 224 § 1 Kodeksu cywilnego samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne.

Jak wynika z treści § 2 powołanego przepisu – jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.

Jak wynika natomiast z art. 225 Kodeksu cywilnego, obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.

O tym, czy bezumowne korzystanie z nieruchomości podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w myśl art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, decydować będą w każdym przypadku konkretne okoliczności.

W sytuacji, gdy korzystający z nieruchomości, bez żadnej umowy i bez zgody właściciela zajął jego nieruchomość, a właściciel tej nieruchomości dążąc do jej odzyskania podejmie w tym kierunku kroki prawne np. wytoczy przeciwko niemu powództwo o wydanie rzeczy, zasadne jest przyjęcie, że pomiędzy właścicielem i korzystającym bezumownie z tej nieruchomości nie istnieje żaden jawny lub dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełnione są świadczenia wzajemne. W takiej sytuacji świadczenie podatnika, nieoparte na tytule prawnym, wskazującym obowiązek świadczenia usług oraz wysokość odszkodowania – nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Odszkodowanie wypłacone w takich okolicznościach z tego tytułu nie jest płatnością za świadczenie usługi, lecz rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa do swobodnego dysponowania nieruchomością i wynikłe z tego tytułu szkody.

Inaczej należy jednak oceniać sytuację, gdy korzystający z nieruchomości użytkuje ją za zgodą właściciela (nawet dorozumianą) płacąc z tego tytułu określone kwoty, a także sytuację kiedy właściciel rzeczy (np. nieruchomości) – z różnych względów – toleruje sytuację, w której przy braku formalnego stosunku prawnego, inny podmiot korzysta z należącej do niego rzeczy. W tych okolicznościach wynagrodzenie otrzymane przez właściciela z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy spełnia definicję świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i na podstawie art. 5 ust. 1 cyt. ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o VAT podstawą opodatkowania jest obrót, z zastrzeżeniem ust. 2-21, art. 30-32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5. Obrotem jest kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy lub osoby trzeciej. Obrót zwiększa się o otrzymane dotacje, subwencje i inne dopłaty o podobnym charakterze mające bezpośredni wpływ na cenę (kwotę należną) towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika, pomniejszone o kwotę należnego podatku.

Z wniosku wynika, że Wnioskodawca korzystał z mienia Skarbu Państwa na podstawie umowy prywatyzacyjnej. Za zgodą Skarbu Państwa Wnioskodawca poddzierżawiał część nieruchomości należącej do Skarbu Państwa innemu podmiotowi tj. P. Sp. z o.o. Po wygaśnięciu umowy prywatyzacyjnej wygasła także wspomniana umowa poddzierżawy, zawarta pomiędzy Wnioskodawcą a P. Sp. z o.o. Jednak za zgodą Skarbu Państwa P. Sp. z o.o. nadal korzysta z części mienia Skarbu Państwa stanowiącego przedmiot wygasłej umowy prywatyzacyjnej, z tym, że korzystanie to następuje bez jakiejkolwiek umowy. Obecnie bowiem, z uwagi na wygaśnięcie umowy prywatyzacyjnej, Wnioskodawca nie może zawrzeć z P. Sp. z o.o. nowej umowy poddzierżawy. Obecnie zaś trwają negocjacje pomiędzy Wnioskodawcą a Skarbem Państwa w sprawie nabycia mienia będącego uprzednio przedmiotem wygasłej umowy prywatyzacyjnej, a za zgodą Skarbu Państwa Wnioskodawca z tego mienia korzysta (chociaż nie na podstawie umowy). Do czasu zakończenia negocjacji w sprawie nabycia tego mienia, Wnioskodawca otrzymał od Skarbu Państwa zalecenie, aby z uwagi na fakt, iż korzysta bezumownie z przedmiotowego mienia, stosował wobec P. Sp. z o.o. takie same zasady rozliczeń jakie wynikały z umowy prywatyzacyjnej. Dlatego też stosując te właśnie zasady Wnioskodawca zamierzał wystawić P. Sp. z o.o. stosowną notę księgową na mocy, której chciał obciążyć tę Spółkę odszkodowaniem za bezumowne korzystanie z tej części mienia Skarbu Państwa, która stanowiła przedmiot obowiązującej uprzednio umowy poddzierżawy.

W sprawie będącej przedmiotem wniosku, tj. w kwestii opodatkowania podatkiem VAT odszkodowania za bezumowne korzystanie przez P. Sp. z o.o. z części mienia Skarbu Państwa, które stanowiło przedmiot obowiązującej uprzednio umowy poddzierżawy, stwierdzić należy, że w sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdzie jakkolwiek pomiędzy stronami nie została zawarta umowa dotycząca korzystania przez P. Sp. z o.o. z przedmiotowego mienia po wygaśnięciu umowy prywatyzacyjnej, to jednak, w ocenie tut. organu, wystąpiła zgoda na taki stan rzeczy.

Z wniosku wynika bowiem, że umowa o oddanie mienia Skarbu Państwa do odpłatnego korzystania, zawarta została przez Wnioskodawcę i Ministra Skarbu Państwa na podstawie art. 51 i 52 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2002r. Nr 171, poz. 1397, z późn. zm.) w dniu 6 kwietnia 2001r. Przedmiotem umowy było mienie prywatyzowanego przedsiębiorstwa państwowego P. P. K. M. i L. zarejestrowanego w Sądzie Rejonowym pod numerem xxx. Umowa została zawarta na czas oznaczony, od dnia 7 kwietnia 2001r. do dnia 30 września 2012r. Mocą przedmiotowej umowy Skarb Państwa jako właściciel mienia przekazał mienie Wnioskodawcy do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków, zaś Wnioskodawca zobowiązał się uiszczać z tego tytułu opłatę dodatkową w wysokości obliczonej w sposób wskazany w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 października 1997r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania należności za korzystanie z przedsiębiorstwa, sposobu zabezpieczenia nie spłaconej części należności oraz warunków oprocentowania nie spłaconej wierzytelności, od wartości mienia określonej przez strony umowy, kwartalnie na rachunek Skarbu Państwa.

Jednocześnie uprzednio Skarb Państwa udostępnił część mienia Przedsiębiorstwa państwowego na rzecz P. Sp. z o.o. na podstawie umowy dzierżawy zawartej dnia 1 sierpnia 1994r. Następnie, wobec zawarcia pomiędzy Wnioskodawcą i Skarbem Państwa dnia 6 kwietnia 2001r. umowy prywatyzacyjnej Wnioskodawca wstąpił we wszelkie prawa i obowiązki Przedsiębiorstwa państwowego, w tym wynikające z umowy dzierżawy zawartej z P. Sp. z o.o.

Wobec faktu, iż umowa prywatyzacyjna wygasła dnia 30 września 2012r. Skarb Państwa udzielił Wnioskodawcy zgody na dalsze udostępnianie części mienia Przedsiębiorstwa państwowego na rzecz P. Sp. z o.o. w toku prowadzonych negocjacji. W odpowiedzi na pismo Wnioskodawcy z dnia 11 października 2012r. Minister Skarbu Państwa w piśmie z dnia 20 grudnia 2012r. potwierdził, iż Wnioskodawca jest uprawniony do dalszego gospodarowania mieniem Przedsiębiorstwa państwowego na zasadach dotychczasowych i jest zobowiązany z tego tytułu do dalszego uiszczania opłat do Skarbu Państwa, również na zasadach dotychczasowych, z tytułu bezumownego korzystania z tego mienia. Ponadto Minister wezwał Wnioskodawcę do przedstawienia wykazu podmiotów korzystających z mienia Przedsiębiorstwa państwowego, w tym również, jak wskazał Minister: „np. Przedsiębiorstwa Wielobranżowego P. Sp. z o.o.” Zgodnie z ustaleniami z Ministrem Skarbu Państwa to Wnioskodawca udostępnia mienie Przedsiębiorstwa państwowego innym podmiotom.

P.Sp. z o.o. korzystał na mocy umowy dzierżawy ze składników materialnych i niematerialnych składających się na przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55 (1) K.c. stanowiących Z. K. Ł. „P.” w S., nieprzerwanie od dnia zawarcia umowy dzierżawy tj. od 1 sierpnia 1994r. do dnia wygaśnięcia umowy dzierżawy w dniu 30 września 2012r., zaś aktualnie korzysta bezumownie z tego mienia (do dnia dzisiejszego).

Z powyższego wynika zatem, że korzystanie przez Wnioskodawcę, po wygaśnięciu umowy prywatyzacyjnej, z mienia Przedsiębiorstwa państwowego jak również dalsze korzystanie przez P. Spółka z o.o. z części tego mienia stanowiącego Z. K. Ł. „P.” w było przedmiotem wiążących ustaleń ze Skarbem Państwa.

Mocą tych postanowień Skarb Państwa udzielił Wnioskodawcy zgody na dalsze udostępnianie części mienia Przedsiębiorstwa państwowego na rzecz P. Sp. z o.o. w toku prowadzonych negocjacji, co zostało potwierdzone w piśmie Ministra Skarbu Państwa z dnia 20 grudnia 2012r.

Stanowiącym odpowiedź na pismo Wnioskodawcy z dnia 11 października 2012r.

W konsekwencji powyższego P. Sp. z o.o. po dniu 30 września 2012r., tj. po dniu wygaśnięcia umowy prywatyzacyjnej oraz umowy dzierżawy nadal korzystał i korzysta z tego mienia tylko, że bezumownie.

Mając zatem na uwadze całokształt opisu przedstawionego we wniosku, powołane regulacje z zakresu podatku od towarów i usług oraz przytoczone przepisy odrębne, należy stwierdzić, iż pozwalając P. Spółka z o.o. na korzystanie z części mienia Przedsiębiorstwa państwowego stanowiącego Z. K. Ł. „P.” w S. (w oparciu o wiążące ustalenia ze Skarbem Państwa), Wnioskodawca świadczy usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, które ze względu na ich odpłatny charakter (strony ustaliły, że wysokość należności za bezumowne korzystanie z mienia będzie niższa niż wartość czynszu wskazana w wygasłej już umowie poddzierżawy) podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Otrzymane od P. Spółka z o.o. świadczenia pieniężne są w rzeczywistości wynagrodzeniem za świadczoną przez Wnioskodawcę usługę, dającą wypłacającemu je przedsiębiorstwu P. Spółka z o.o. wyraźne i bezpośrednie korzyści w postaci możliwości korzystania z części mienia Skarbu Państwa.

Reasumując, należy stwierdzić, iż umożliwienie przedsiębiorstwu P. Spółka z o.o. korzystania z części mienia Skarbu Państwa, stanowi czynność opodatkowaną podatkiem od towarów i usług z mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ustawy o VAT.

W konsekwencji stanowisko Wnioskodawcy w tym zakresie należało uznać za nieprawidłowe.

Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia przedstawionego w stanie faktycznym.

Niniejsza interpretacja traci swoją ważność w przypadku zmiany któregokolwiek z elementów przedstawionego stanu faktycznego lub zmiany stanu prawnego.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Zgodnie z przepisem § 1 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016) skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, ul. Prymasa Stefana Wyszyńskiego 2, 44-101 Gliwice, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej, ul. Traugutta 2a, 43-300 Bielsko-Biała.