Interpretacja indywidualna
Sygnatura: IPPP1/4512-951/15-2/AS
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie
Data wydania: 2015-10-14
Teza: Opodatkowanie czynności nabycia wierzytelności oraz opodatkowania egzekucji lub dalszej odsprzedaży tych wierzytelności.
Słowa kluczowe: dostawa-dostawa towarów; egzekucja; wierzytelność; świadczenie-świadczenie usług
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 1-art. 5; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 2-art. 7.; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 2-art. 8

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613) oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2015 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr z 2015 r., poz. 643) Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie działający w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko Wnioskodawcy przedstawione we wniosku z dnia 7 września 2015 r. (data wpływu 11 września 2015 r.) o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania czynności nabycia wierzytelności oraz opodatkowania egzekucji lub dalszej odsprzedaży tych wierzytelności – **jest prawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 11 września 2015 r. wpłynął ww. wniosek o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania czynności nabycia wierzytelności oraz opodatkowania egzekucji lub dalszej odsprzedaży tych wierzytelności.

We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe:

Spółka Akcyjna (dalej: „Wnioskodawca”, „Bank”) jest podmiotem prowadzącym działalność na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 1376 ze zm. dalej: „PB”). Ustawa Prawo Bankowe zawiera zamknięty katalog czynności zastrzeżonych wyłącznie dla instytucji bankowych (np. udzielanie kredytów, przyjmowanie wkładów pieniężnych) – czynności te zostały zawarte w art. 5 ust. 1 Prawa Bankowego, jak również zawiera katalog czynności bankowych, które to czynności pomimo iż nie są czynnościami zastrzeżonymi (mogą być także realizowane przez inne instytucje), jednakże ze względu na ich charakter są czynnościami przypisanymi dla instytucji bankowych (art. 5 ust. 2 PB). W ramach takich czynności przypisanych bankom zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 5 PB jest między innymi nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych.

Czynności nabywania i zbywania wierzytelności realizowane przez Wnioskodawcę powiązane są zarówno z czynnościami stricte bankowymi – tj. zbywanie wierzytelności własnych zmierzających do jak najefektywniejszego gospodarowania środkami pieniężnymi i ich odzyskiwania (sprzedaż nieściągalnych kredytów udzielonych przez Bank – zarówno pojedynczych wierzytelności jak również całych pakietów wierzytelności), lub też realizowane są w celu uzyskania przychodu (przychody odsetkowe, egzekucja wierzytelności, zbywanie i nabywanie wierzytelności pieniężnych realizowane w celach spekulacyjnych – cena zapłacona niższa niż cena uzyskana ze sprzedaży lub odzyskania wierzytelności).

Co do zasady transakcje nabycia wierzytelności pieniężnych realizowane przez Bank są dokonywane w oparciu o normę art. 509-518 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121) - tzw. instytucja przelewu wierzytelności (cesja wierzytelności). Bank dokonuje nabyć zarówno wierzytelności niewymagalnych (zarówno takich, które w ocenie Banku są wierzytelnościami regularnie obsługiwanymi przez dłużnika jak również wierzytelności o podwyższonym ryzyku niewypłacalności) jak również wierzytelności wymagalnych (wierzytelności trudnych w przypadku których dłużnik zaprzestał ich regulowania, w tym także mogą to być wierzytelności z orzeczeniem o bezskuteczności egzekucji).

Standardowo cena nabycia takich wierzytelności jest ustalana w oparciu o ich ekonomiczną wartość rynkową skalkulowaną przez Bank na podstawie wielu czynników - oszacowane zdyskontowane przyszłe przepływy pieniężne, utworzone rezerwy i odpisy na wierzytelności, koszty potencjalnych działań windykacyjnych, ocenione ryzyko niewypłacalności klienta, zakładany efekt ekonomiczny transakcji, możliwa do uzyskania cena przy „wymuszonej” sprzedaży, oraz inne elementy. Jednym z kluczowych elementów odzwierciedlającym wartości ekonomicznej wierzytelności jest właśnie poziom ustanowionych rezerw (odpisów aktualizujących wierzytelności), gdyż zgodnie z ustawą o rachunkowości i międzynarodowymi standardami rachunkowości, odpis taki ma urealnić wartość wierzytelności poprzez wykazanie w księgach rachunkowych jej ekonomicznej wartości. Transakcja dochodzi do skutku jeżeli sprzedawca godzi się na zaproponowane przez Bank warunki (cenowe oraz stircte transakcyjne w zakresie sprzedaży danej wierzytelności jak np. przeniesienia na bank zabezpieczeń, płatność ratalna, itp). Występują sytuacje, gdzie jest kilku oferentów, a w przypadku złożenia zbliżonych ofert, cena jest wyłaniana w trakcie dodatkowych negocjacji. Cena ofertowa może być określona kwotowo - dotyczy to zazwyczaj pojedynczych nabyć wierzytelności, jak również może być określona procentowo od wartości wierzytelności (dotyczy to głównie nabyć pakietów wierzytelności, gdzie wartość wierzytelności może ulec zmianom między złożeniem oferty a finalizacją transakcji ze względu na wyłączanie lub dodanie kolejnych wierzytelności - np. na skutek wyłączania wierzytelności przedawnionych lub z ukończonym postępowaniem upadłościowym).

Obecnie Bank (cesjonariusz) zamierza nabyć na podstawie umowy sprzedaży lub kilku umów sprzedaży (zwanych dalej: „Umową Cesji Wierzytelności”) wymagalne wierzytelności przysługujące sprzedawcy (cedentowi) z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. W skład tych wierzytelność mogą wchodzić zarówno wierzytelności własne z tytułu umów leasingu (poszczególne raty leasingu lub kwota należna z tytułu wypowiedzenia umowy leasingu), jak również wierzytelności nabyte przez cesjonariusza w drodze cesji (co do zasady także byłyby to wierzytelności leasingowe, ale już będące przedmiotem nabyć/sprzedaży wierzytelności). Przedmiotem cesji wierzytelności może być kapitał wierzytelności (wierzytelność główna), jak również odsetki przysługujące od wierzytelności głównej (odsetki umowne i ustawowe) oraz inne wierzytelności związane z wierzytelnością główną (np. z tytułu prowizji).

Przejście wierzytelności z Cedenta na Cesjonariusza następowałoby co do zasady na podstawie cesji wierzytelności uregulowanej w art. 509-518 Kodeksu Cywilnego.

Cena nabycia wierzytelności będzie skalkulowana w oparciu o ich wartość rynkową odzwierciedlającą rzeczywistą ekonomiczną wartość wierzytelności w chwili kupna/sprzedaży. Łączna wartość wierzytelności (kapitał, odsetki, prowizje należne oraz inne składniki wierzytelności) może być znacznie większa od ceny nabycia wierzytelności. W skład portfela wchodzić mogą wierzytelności trudne, obarczone ryzykiem niewypłacalności lub wierzytelności będące w trakcie postępowania zarówno egzekucyjnego jak i upadłościowego o wątpliwej perspektywie ich odzyskania, a także wierzytelności kwestionowane na drodze powództwa sądowego (mogą to być wszystkie te kategorie lub tylko wybrane).

Mając na uwadze, iż przedmiotem cesji będą w większości wierzytelności trudne, cena sprzedaży może wahać się od 1-2% do kilkunastu procent łącznej wartości wierzytelności Bank nabywałby te wierzytelności na własność płacąc za nie ich ekonomiczną wartość i nie otrzyma z tego tytułu żadnego innego wynagrodzenia od sprzedawcy. Cena sprzedaży nie ulegnie zmianie (nie będzie uzależniona od efektu podjętych działań przez Bank), bowiem nabywca (Bank) z chwilą zapłaty ceny staje się nowym wierzycielem. Bank bierze na siebie ryzyko niewypłacalności dłużnika, co znajduje odzwierciedlenie w cenie sprzedaży wierzytelności. Pomiędzy Cedentem wierzytelności a Bankiem nie istnieje odrębny stosunek prawny rodzący obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz sprzedawcy w związku z nabyciem i egzekucją wierzytelności. Bank wstępując w miejsce dotychczasowego wierzyciela przejmuje wszystkie prawa i obowiązki wynikające z faktu nabycia wierzytelności, w tym zwłaszcza będzie egzekwować od dłużnika wierzytelności w swoim imieniu i na własny rachunek. Jednocześnie jeżeli po przejściu własności wierzytelności dłużnik dokona spłaty części lub całości wierzytelności poprzedniemu wierzycielowi (cedentowi), to będzie on zobowiązany do przekazania kwoty spłaty na rzecz Banku bez wynagrodzenia jako przekazanie kwoty mu nienależnej.

W związku z powyższym opisem zadano następujące pytania:

1.  Czy prawidłowe jest stanowisko Wnioskodawcy, zgodnie z którym, transakcja przelewu (cesji) wymagalnych wierzytelności na rzecz Banku, nie jest czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, w tym zwłaszcza Bank nie jest zobowiązany do rozpoznania obowiązku podatkowego z tytułu świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług?
2.  Czy prawidłowe jest stanowisko Wnioskodawcy, zgodnie z którym, egzekucja lub dalsza odsprzedaż wymagalnych wierzytelności nabytych w transakcji przelewu (cesji) wierzytelności na rzecz Banku, nie jest czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, w tym zwłaszcza Bank nie jest zobowiązany do rozpoznania obowiązku podatkowego z tytułu świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług?

Zdaniem Wnioskodawcy, transakcja przelewu (cesji) wymagalnej wierzytelności pieniężnej na rzecz Banku (Cesjonariusza), na podstawie umowy nabycia od zbywcy (Cedenta), będącego pierwotnym wierzycielem lub też innej osoby uprawnionej do rozporządzenia tą wierzytelnością, nie jest czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, zwanej dalej ustawą o VAT, opodatkowaniu ww. podatkiem podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Towarami – w świetle art. 2 pkt 6 ustawy – są rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 1 ustawy przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Natomiast przez świadczenie usług rozumie się, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

*   przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
*   zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
*   świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę.

Stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy, „za odpłatne świadczenie usług uznaje się również użycie towarów stanowiących część przedsiębiorstwa podatnika do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika, w tym w szczególności do celów osobistych podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych”, jak również „nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.

Wierzytelność jest prawem majątkowym, które może być przedmiotem obrotu gospodarczego. Instytucja przelewu wierzytelności została uregulowana przepisami w ustawie Kodeks cywilny. Stosownie do treści art. 509 § 1 ustawy Kodeks cywilny, wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki - art. 509 § 2 cyt. ustawy. Zgodnie zaś z art. 510 § 1 ww. Kodeksu cywilnego, umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły.

Przelew wierzytelności jest swoistą konstrukcją prawną, przewidzianą w ogólnych zasadach zobowiązań prowadzącą do zmiany osoby wierzyciela podczas, gdy przedmiot zobowiązania pozostaje ten sam. Umowy cesji wierzytelności należą do czynności prawnych rozporządzających o skutkach zbliżonych do umowy przenoszącej własność. Przeniesienie wierzytelności z majątku dotychczasowego wierzyciela do majątku nabywcy wierzytelności, które następuje na podstawie umowy sprzedaży, jest skutkiem rozporządzania tą wierzytelnością przez dotychczasowego wierzyciela i stanowi wykonanie przez niego przysługującego mu prawa własności. W zamian za nabywaną wierzytelność cesjonariusz (nabywca) zobowiązuje się do spełnienia określonego świadczenia na rzecz zbywcy wierzytelności (cedenta). Spełnienie świadczenia, wynikającego z umowy przelewu nastąpi, gdy cedent przeniesie wierzytelność na cesjonariusza, a on zapłaci mu cenę za cedowaną wierzytelność.

W kwestii nabycia wierzytelności po cenie niższej od ich wartości nominalnej wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 27 października 2011 r., w sprawie C-93/10. W tym orzeczeniu TSUE podał, że cesjonariusz wierzytelności nie otrzymuje od cedenta żadnego wynagrodzenia, w związku z czym nie dokonuje czynności z zakresu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 4 VI Dyrektywy, ani nie świadczy usługi w rozumieniu art. 2 pkt 1 tego aktu (pkt 22). Trybunał zauważył także, że istnieje różnica między wartością nominalną cedowanych wierzytelności, a ceną ich sprzedaży, jednakże stwierdził, że różnica pomiędzy wartością nominalną a ceną sprzedaży nie stanowi wynagrodzenia, lecz odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży, która jest uzależniona od wątpliwych perspektyw na ich spłatę i zwiększonego ryzyka niewypłacalności dłużników (pkt 23 i 25). W punkcie 26 Trybunał z kolei stwierdził, że podmiot, który na własne ryzyko nabywa trudne wierzytelności po cenie niższej od ich wartości nominalnej, nie świadczy odpłatnie usługi w rozumieniu art. 2 pkt 1 i nie dokonuje tym samym czynności z zakresu działalności gospodarczej objętej zakresem stosowania ww. dyrektywy, jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży.

Jeśli więc ustalona przez strony umowy cena wierzytelności jest niższa od jej wartości nominalnej i jednocześnie różnica między wartością nominalną tej wierzytelności, a ceną jej sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w dacie nabycia, nie sposób mówić o odpłatnym świadczeniu usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy. Należy wskazać, iż tezy wyrażone przez TSUE w cytowanym wyroku C-93/10 zaaprobowane zostały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku I FPS 5/11, który wskazał m.in., że „żadna transakcja nabycia na własne ryzyko wierzytelności trudnej, po cenie niższej od jej wartości nominalnej, nie będzie mogła być zakwalifikowana jako świadczona przez nabywcę wierzytelności usługa w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u”.

Bank zamierza dokonać nabycia wierzytelności trudnych (wymagalnych). W skład tych wierzytelność mogą wchodzić zarówno wierzytelności własne cesjonariusza z tytułu umów leasingu (poszczególne raty leasingu lub kwota należna z tytułu wypowiedzenia umowy leasingu), jak również wierzytelności nabyte przez cesjonariusza w drodze cesji (co do zasady także byłyby to wierzytelności leasingowe). Cena sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość wierzytelności w chwili jej sprzedaży, wartość ta jest uzależniona od wątpliwych perspektyw na spłatę wierzytelności i zwiększonego ryzyka nieuregulowania ich przez dłużników. Jako nabywca wierzytelności Bank płaci cenę za rynkową wartość wierzytelności i nie otrzymuje z tytułu tej umowy żadnego wynagrodzenia. Umowa cesji nie nakłada na Bank żadnych dodatkowych świadczeń na rzecz zbywcy. Cena zbywanej wierzytelności nie ulegnie zmianie, bowiem nabywca (Bank) z chwilą zapłaty ceny staje się nowym wierzycielem. Zapisy umowy nie przewidują pierwotnego przeniesienia wierzytelności z powrotem na dotychczasowego wierzyciela. Bank bierze na siebie ryzyko niewypłacalności dłużnika, co znajduje odzwierciedlenie w cenie wierzytelności. Pomiędzy Cedentem wierzytelności a Bankiem nie istnieje odrębny stosunek prawny rodzący obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz cedenta w związku z nabyciem i egzekucją wierzytelności. Z umowy nie wynika upoważnienie dla Banku do występowania wobec dłużnika po to, aby wyegzekwować wierzytelność na rachunek zbywcy wierzytelności. Bank będzie egzekwować od dłużnika wierzytelności w swoim imieniu i na własny rachunek. Relacje ze zbywcą wierzytelności kończą się w momencie zakupu wierzytelności i zapłaty ceny. Nabyte wierzytelności w dacie ich nabycia będą wymagalne i nieprzedawnione. Nabywając we własnym imieniu i na własny rachunek cudzą wierzytelność Bank wejdzie w miejsce dotychczasowego wierzyciela, natomiast dalsze losy wierzytelności są poza tą transakcją.

Biorąc pod uwagę opis sprawy oraz powołane przepisy prawa, w ocenie Banku stwierdzić należy, iż nabycie wierzytelności po cenie rynkowej i jej egzekucja lub dalsza odsprzedaż, nie stanowi odpłatnego świadczenia usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy.

Bank pragnie zaznaczyć, że pogląd przedstawiony w niniejszym wniosku znajduje potwierdzenie w licznych interpretacjach prawa podatkowego wydanych przez upoważnione organy podatkowe, w tym zwłaszcza w interpretacji z dnia 7 kwietnia 2015 r. wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi (nr IPTPP2/4512-64/15-2/JS), gdzie organ podatkowy zgodził się ze stanowiskiem wnioskodawcy w zakresie niepowstania obowiązku podatkowego z tytułu świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług:

„Biorąc pod uwagę opis sprawy oraz powołane przepisy prawa należy stwierdzić, że skoro - jak wynika z wniosku - cena sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość wierzytelności w chwili jej nabycia, a Spółka płaci cenę za rynkową wartość wierzytelności i nie otrzymuje z tytułu tej umowy żadnego wynagrodzenia, jak również pomiędzy Cedentem wierzytelności a Wnioskodawcą nie istnieje odrębny stosunek prawny rodzący obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz Spółki w związku z nabyciem i egzekucją wierzytelności, to w przedmiotowej sprawie nie dojdzie do odpłatnego świadczenia usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy.

Opisana w stanie faktycznym transakcja dotyczy jedynie przelewu wierzytelności z Cedenta na Cesjonariusza, skoro Wnioskodawca wyraźnie wskazał, że nabywając wierzytelność dokona za nią zapłaty, w której nie będzie mieściło się wynagrodzenie, to nabywając we własnym imieniu i na własny rachunek cudzą wierzytelność Wnioskodawca wejdzie w miejsce dotychczasowego wierzyciela, natomiast dalsze losy wierzytelności są poza tą transakcją. Pamiętać jednak należy, że tylko nabycie wierzytelności trudnych, przy nabyciu których zostaną spełnione warunki wskazane powyżej, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.”

Analogiczne stanowisko zostało zawarte w interpretacji podatkowej z dnia 19 listopada 2013 r. wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (nr IBPP2/443-726/13/RSz):

„Z tytułu nabycia wierzytelności nie przysługuje Wnioskodawcy żadne wynagrodzenie w związku z tym nie jest ono wkalkulowane w cenę nabycia wierzytelności, jego korzyść ekonomiczna wynika jedynie z różnicy pomiędzy ceną nabycia wierzytelności a jej wartością nominalną wraz z odsetkami.

Umowa cesji poza zapłatą ceny nabycia nie nakłada na Wnioskodawcę żadnych innych świadczeń na rzecz zbywcy.

W żadnych umowach nie zostały zawarte postanowienia, które zezwalałyby na zmianę umówionej ceny bez względu na osiągnięty efekt czynności egzekucyjnych.

Pomiędzy Wnioskodawcą a cedentem nie istnieje i nie będzie istniał żaden odrębny stosunek prawny, który rodziłby obowiązek zapłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia na jego rzecz w związku z nabyciem i egzekucją wierzytelności.

Wszystkie nabyte wierzytelności Wnioskodawca będzie egzekwował na swoją rzecz (lub dokona dalszej odsprzedaży), w związku z powyższym nie są ustanawiane żadne upoważnienia dla Wnioskodawcy przez zbywcę.

Wszystkie nabywane wierzytelności w momencie ich nabycia są wierzytelnościami wymagalnymi.

Zakupione przez Wnioskodawcę wierzytelności są „wierzytelnościami trudnymi”, są to wierzytelności sporne, które dochodzone są przez Wnioskodawcę na drodze sądowej.

Biorąc pod uwagę powyższe, treść powołanych przepisów oraz powołanego wyżej wyroku TSUE należy stwierdzić, że w tym konkretnym przypadku, skoro - jak wskazał Wnioskodawca - cena nabycia wierzytelności jest niższa od wartości nominalnej, a cena ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość wierzytelności w chwili nabycia, a poza ceną zakupu wierzytelności nie dojdzie do przekazania innego wynagrodzenia, jak również pomiędzy. zbywcą wierzytelności a Wnioskodawcą nie będzie istniał odrębny stosunek prawny rodzący. obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz Wnioskodawcy w związku z nabyciem i egzekucją wierzytelności, to w przedmiotowej sprawie nie dojdzie do odpłatnego świadczenia usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT.”

Także Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w wielu indywidualnych interpretacjach przepisów prawa podatkowego stanął na takim samym stanowisku – np. interpretacja przepisów prawa podatkowego z dnia 31 sierpnia 2012 r. sygn. IPPP1/443-414/12-5/EK:

„Biorąc pod uwagę powyższe, treść powołanych przepisów oraz powołanego wyżej wyroku TSUE należy stwierdzić, że skoro cena, jaką Wnioskodawca zapłaci zbywcy wierzytelności będzie niższa od jej nominalnej wartości, a w związku z zakupem Wnioskodawcy nie będzie przysługiwać premia, prowizja ani żadne inne wynagrodzenie, ponadto nie będą zawierane żadne dodatkowe umowy mające wpływ na cenę poprzez odwołanie się do wyników ściągania wierzytelności, to w przedmiotowej sprawie nie dojdzie do odpłatnego świadczenia usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy.

Bank nie będzie również dokonywał nieodpłatnego świadczenia usług, zrównanego z odpłatnym świadczeniem, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy, podlegającego opodatkowaniu, bowiem treść wniosku nie wskazuje, by nabywane przez Wnioskodawcę wymagalne wierzytelności miały służyć do celów innych niż działalność gospodarcza.

W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpi czynność, która na gruncie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług podlega opodatkowaniu.

Tym samym stanowisko Wnioskodawcy w zakresie opodatkowania nabycia wierzytelności wymagalnych uznaje się za prawidłowe”.

Mając na uwadze powyższe, Wnioskodawca wnosi o potwierdzenie prawidłowości wskazanego powyżej stanowiska.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej opisanego zdarzenia przyszłego jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy, przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).

Natomiast świadczenie usług, w myśl art. 8 ust. 1 ustawy, to każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1.  przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej,
2.  zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji,
3.  świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę.

Stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy o VAT za odpłatne świadczenie usług uznaje się również:

1.  użycie towarów stanowiących część przedsiębiorstwa podatnika do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika, w tym w szczególności do celów osobistych podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, jeżeli podatnikowi przysługiwało, w całości lub w części, prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów lub ich części składowych;
2.  nieodpłatne świadczenie usług na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług do celów innych niż działalność gospodarcza podatnika.

Z powyższych przepisów wynika zatem, że nie ma podstaw do opodatkowania usług świadczonych wprawdzie nieodpłatnie, lecz do celów prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej.

W myśl art. 15 ust. 1 ustawy podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Działalność gospodarcza – stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy – obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Wierzytelność jest prawem majątkowym, które może być przedmiotem obrotu gospodarczego. Instytucja przelewu wierzytelności została uregulowana w przepisach art. 509-518 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121), zwanej dalej k.c.

Zgodnie z art. 509 § 1 k.c., wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. W myśl § 2 cytowanego artykułu, wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Jak stanowi art. 510 § 1 k.c., umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia wierzytelności przenosi wierzytelność na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, albo że strony inaczej postanowiły.

Istotą przelewu wierzytelności jest zatem umowa zawierana przez wierzyciela z osobą trzecią, na podstawie której osoba ta nabywa od wierzyciela przysługującą mu wierzytelność.

W wyniku przelewu wierzytelności, prawa przysługujące dotychczasowemu wierzycielowi przechodzą na nabywcę wierzytelności, przy czym sam stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie. W zamian za nabywaną wierzytelność cesjonariusz (nabywca) zobowiązuje się do spełnienia określonego świadczenia na rzecz cedenta. Spełnienie świadczenia, wynikającego z umowy przelewu nastąpi, gdy cedent przeniesie wierzytelność na cesjonariusza, a on zapłaci mu cenę za cedowaną wierzytelność (w sytuacji, kiedy cesja będzie miała charakter odpłatny).

Z punktu widzenia nabywcy wierzytelności, do świadczenia usług dochodzi już w momencie samego nabycia tej wierzytelności, obojętnie, czy nabycie zostało dokonane w celu windykacji tej wierzytelności przez samego nabywcę, czy też w celu dalszej jej odsprzedaży. Celem nabycia cudzej wierzytelności nie musi być jej odsprzedaż, ale także inne wykorzystanie do celów prawno-gospodarczych przez nabywcę, sposób wykorzystania nabytej wierzytelności może decydować o charakterze usługi, nie zaś o istocie czynności prawnej, jaką jest nabycie cudzej wierzytelności. Usługą jest nabycie wierzytelności danego podmiotu w celu jej wykorzystania do operacji prawno-podatkowych.

Z przedstawionych okoliczności sprawy wynika, że Wnioskodawca zamierza nabyć na podstawie umowy sprzedaży lub kilku umów sprzedaży wymagalne wierzytelności przysługujące sprzedawcy (cedentowi) z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. W skład tych wierzytelności mogą wchodzić wierzytelności własne z tytułu umów leasingu, jak również wierzytelności nabyte przez cesjonariusza w drodze cesji. Przedmiotem cesji wierzytelności może być kapitał wierzytelności, jak również odsetki przysługujące od wierzytelności głównej oraz inne wierzytelności związane z wierzytelnością główną (np. z tytułu prowizji). Cena nabycia wierzytelności będzie skalkulowana w oparciu o ich wartość rynkową odzwierciedlającą rzeczywistą ekonomiczną wartość wierzytelności w chwili kupna/sprzedaży. Łączna wartość wierzytelności (kapitał, odsetki, prowizje należne oraz inne składniki wierzytelności) może być znacznie większa od ceny nabycia wierzytelności. W skład portfela wchodzić mogą wierzytelności trudne, obarczone ryzykiem niewypłacalności lub wierzytelności będące w trakcie postępowania zarówno egzekucyjnego jak i upadłościowego o wątpliwej perspektywie ich odzyskania, a także wierzytelności kwestionowane na drodze powództwa sądowego.

Bank będzie nabywał te wierzytelności na własność płacąc za nie ich ekonomiczną wartość i nie otrzymując z tego tytułu żadnego innego wynagrodzenia od sprzedawcy. Bank bierze na siebie ryzyko niewypłacalności dłużnika. Pomiędzy cedentem wierzytelności a Bankiem nie istnieje odrębny stosunek prawny rodzący obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz sprzedawcy w związku z nabyciem i egzekucją wierzytelności. Bank wstępując w miejsce dotychczasowego wierzyciela przejmuje wszystkie prawa i obowiązki wynikające z faktu nabycia wierzytelności, w tym zwłaszcza będzie egzekwować od dłużnika wierzytelności w swoim imieniu i na własny rachunek.

W analizowanej sprawie wątpliwości Wnioskodawcy dotyczą kwestii ustalenia, czy zakup przez Wnioskodawcę ww. wierzytelności stanowi czynność niepodlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W kwestii sprzedaży wierzytelności po cenie niższej od ich wartości nominalnej wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości UE w powołanym przez Wnioskodawcę wyroku z dnia 27 października 2011 r., w sprawie C-93/10. W powyższym orzeczeniu TSUE wskazał, że art. 2 pkt 1 i art. 4 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, należy interpretować w ten sposób, że podmiot, który na własne ryzyko nabywa trudne wierzytelności po cenie niższej od ich wartości nominalnej, nie świadczy odpłatnie usługi w rozumieniu art. 2 pkt 1 i nie dokonuje tym samym czynności z zakresu działalności gospodarczej objętej zakresem stosowania ww. dyrektywy, jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży.

O ile więc ustalona przez strony umów sprzedaży wierzytelności cena wierzytelności jest niższa od jej wartości nominalnej i jednocześnie różnica między wartością nominalną tej wierzytelności a ceną jej sprzedaży, odzwierciedla rzeczywistą wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży, nie możemy mówić o odpłatnym świadczeniu usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy.

W ślad za ww. orzeczeniem TSUE, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku, na który m.in. powołała się Spółka we własnym stanowisku, podjętym w składzie siedmiu sędziów z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I FPS 5/11 stwierdził, że „nabycie wierzytelności pieniężnej, co wymaga podkreślenia, na własne ryzyko, w celu windykacji w swoim imieniu i na swoją rzecz, nie jest odpłatną usługą w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1, tym samym art. 8 ust. 1 u.p.t.u., jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży.”

Jak już wyżej wskazano, świadczenie usług zakłada istnienie dwóch podmiotów, a więc tego, który świadczy usługę (usługodawcę) i tego, który świadczenie odbiera (usługobiorcę), czyli konsumenta usługi. Skoro opodatkowaniu podlega odpłatne świadczenie usług, to znaczy, że istnieje stosunek prawny pomiędzy usługodawcą i usługobiorcą, a rezultatem tego związku jest wzajemne działanie tych podmiotów. Działanie to polega na tym, że wynagrodzenie otrzymywane przez wykonawcę usługi następuje w zamian za wykonanie usługi na rzecz jej odbiorcy. Pomiędzy odpłatną czynnością podlegającą opodatkowaniu, a otrzymywanym z tytułu tej czynności wynagrodzeniem musi istnieć bezpośredni, czytelny i dostrzegalny związek.

W analizowanej sprawie, jak wskazał Wnioskodawca, cena nabycia wierzytelności będzie skalkulowana w oparciu o ich wartość rynkową odzwierciedlającą rzeczywistą ekonomiczną wartość wierzytelności w chwili kupna/sprzedaży. Pomiędzy cedentem wierzytelności a Bankiem nie istnieje odrębny stosunek prawny rodzący obowiązek zapłaty wynagrodzenia na rzecz sprzedawcy w związku z nabyciem i egzekucją wierzytelności. Ponadto Wnioskodawca przejmuje wszelkie prawa i obowiązki wynikające z faktu nabycia wierzytelności, w tym zwłaszcza będzie egzekwować od dłużnika wierzytelności w swoim imieniu i na własny rachunek.

Zatem z uwagi na treść powołanych przepisów oraz ww. wyrok TSUE i uchwałę NSA, czynność zakupu wierzytelności w okolicznościach wskazanych we wniosku nie stanowi odpłatnego świadczenia usług, o którym mowa w art. 8 ustawy, a zatem nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. czynności podlegającej opodatkowaniu VAT

W opisanym przypadku nie dojdzie również do nieodpłatnego świadczenia usług, zrównanego z odpłatnym świadczeniem, o którym mowa w art. 8 ust. 2 ustawy, podlegającym opodatkowaniu podatkiem VAT. Jak wynika bowiem z treści wniosku, nabycie przez Wnioskodawcę wierzytelności wpisuje się w zakres prowadzonej przez Niego działalności gospodarczej.

W konsekwencji należy stwierdzić, że czynność nabycia wierzytelności w celu ich windykacji na własny rachunek bądź odsprzedaży w okolicznościach opisanych we wniosku nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu VAT.

W odniesieniu do opodatkowania czynności sprzedaży nabytej uprzednio wierzytelności stwierdzić należy, że czynności tej nie można uznać za dostawę towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy, gdyż wierzytelność stanowi prawo majątkowe, które nie mieści się w dyspozycji art. 2 pkt 6 ustawy, określającego co należy rozumieć na potrzeby podatku od towarów i usług pod pojęciem towaru. Zbycie wierzytelności nie stanowi również świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 powołanej ustawy, ponieważ jest ono jedynie przejawem wykonania prawa własności w stosunku do wierzytelności powstałej z innego tytułu (dostawy towaru lub świadczenia usługi). Przeniesienie wierzytelności z majątku dotychczasowego wierzyciela do majątku nabywcy wierzytelności – niezależnie od tego, czy jest to wierzytelność własna, czy nabyta – jest skutkiem rozporządzenia tą wierzytelnością przez dotychczasowego wierzyciela i stanowi wykonanie przez niego przysługującego mu prawa własności.

Nie stanowią również świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, czynności dokonywane przez Wnioskodawcę w ramach egzekucji wierzytelności, ponieważ czynności te są naturalnym elementem obrotu gospodarczego i podejmowane są przez Wnioskodawcę we własnym imieniu i na własny rachunek, a należność płacona przez dłużnika wynika z wierzytelności i nie jest wynagrodzeniem za świadczenie na jego rzecz. W przypadku więc egzekwowania własnych wierzytelności na swoją rzecz, nie mamy do czynienia z jakąkolwiek usługą wobec braku drugiego podmiotu, tj. usługobiorcy i wiążącej strony umowy o wykonanie usługi i to za wynagrodzeniem za nią.

W konsekwencji, czynności polegające na egzekucji wierzytelności we własnym imieniu i na własny rachunek oraz sprzedaży nabytej uprzednio przez Wnioskodawcę wierzytelności pozostają poza zakresem opodatkowania podatkiem od towarów i usług.

Podsumowując, czynność nabycia wierzytelności, a także egzekucja i sprzedaż przez Wnioskodawcę nabytych uprzednio wierzytelności, w okolicznościach opisanych we wniosku, nie będzie stanowiła dostawy towarów (art. 7 ust. 1 ustawy) oraz świadczenia usług (art. 8 ust. 1 ustawy), w rezultacie nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy i nie będzie rodziła obowiązku podatkowego u Wnioskodawcy.

Tym samym stanowisko Wnioskodawcy jest prawidłowe.

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ul. Jasna 2/4, 00-013 Warszawa po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy). Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Warszawie Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Płocku, ul. 1-go Maja 10, 09-402 Płock.