Interpretacja indywidualna
Sygnatura: ILPP2/443-882/14-3/AD
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu
Data wydania: 2014-11-10
Teza: Opodatkowanie odszkodowania uzyskanego z tytułu przejęcia przez Skarb państwa nieruchomości gruntowej.
Słowa kluczowe: grunty-grunt niezabudowany; nieruchomości-sprzedaż nieruchomości; odszkodowania; wywłaszczenie
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 1-art. 5; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 2-art. 7.; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział III-Rozdział 1-art. 15

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770, z późn. zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu działający w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko przedstawione we wniosku z dnia 8 sierpnia 2014 r. (data wpływu 12 sierpnia 2014 r.) o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania podatkiem VAT odszkodowania otrzymanego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości – **jest prawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 12 sierpnia 2014 r. został złożony ww. wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie opodatkowania podatkiem VAT odszkodowania otrzymanego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości.

We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe.

W związku z decyzją Wojewody z dnia 21 lipca 2014 r. w sprawie przyznania odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa nieruchomości oznaczonych jako działki nr 70/22 oraz 70/20. Decyzja powyższa jest w stadium uprawomocniania się. Działki powyższe zostały wydzielone z działek odpowiednio 70/16 i 70/18 które wchodziły w skład gospodarstwa rolnego. Analizowane działki zostały zakupione 6 czerwca 2003 r. w Kancelarii (…) w celu powiększenia gospodarstwa rolnego. Wszystkie wyżej opisane nieruchomości rolne stanowiły majątek prywatny i wchodziły w skład gospodarstwa rolnego. Przez cały czas władania użytkowane były jako grunty rolne zgodnie z przeznaczeniem. W gospodarstwie tym od momentu przejęcia tych ziem nigdy nie wyprodukowano płodów rolnych, płodów które mogły by być zbyte.

Nieruchomość od lat była odłogowana. Zainteresowana wskazała, że:

1.  nie jest płatnikiem podatku VAT, nigdy nie złożyła zgłoszenia rejestracyjnego, nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej;
2.  działki 70/16 i 70/18 nabyte zostały w celach rolniczych, na powiększenie gospodarstwa rolnego;
3.  do momentu wywłaszczenia działki były odłogowane w dobrej kulturze rolniczej;
4.  nie dokonywała nigdy sprzedaży produktów rolnych;
5.  są to działki rolne gdzie nie ma ustalonych warunków zabudowy. Status tych działek nie zmienił się od momentu zakupu do momentu wywłaszczenia;
6.  uzyskane środki finansowe w postaci odszkodowania będą przeznaczone na zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego oraz rodziny;
7.  nieruchomości te nie były przedmiotem najmu ani dzierżawy;
8.  nie dokonywała w żaden sposób uatrakcyjnienia tych nieruchomości;
9.  nie posiada statusu rolnika ryczałtowego;
10.  działki te sklasyfikowane są jako grunty rolne klasy bonitacyjnej IIIb w około 90%. Klasy te preferowane są do użytkowania o charakterze rolniczym.

W związku z powyższym opisem zadano następujące pytanie.

Czy w świetle ustawy o podatku od towarów i usług (art. 15 ust. 1-3) wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem wcześniej nabytych w drodze zakupu nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, stanowiących majątek prywatny Wnioskodawczyni podlega podatkowi od towarów i usług – czy w tym konkretnym przypadku nie będąc płatnikiem VAT podlega ona podatkowi VAT?

Zdaniem Wnioskodawczyni, wywłaszczenie wcześniej nabytych nieruchomości rolnych stanowiących majątek prywatny, nie podlega podatkowi od towarów usług. Zgodnie z przepisami ustawy o VAT, aby transakcja podlegała opodatkowaniu, muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: przedmiotowa – czynność podlega podatkowi VAT i podmiotowa – czynność powinna być dokonana przez osobę podlegającą VAT, zatem podatnika VAT, który dla danej czynności występuje w charakterze podatnika VAT. Osoba dysponująca prywatnym majątkiem nie jest podatnikiem VAT, zaś przeniesienie własności majątku prywatnego nie może być uznane za działalność gospodarczą podlegającą podatkowi VAT. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy uznać, iż wywłaszczenie przedmiotowych działek z majątku osobistego, nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, gdyż czynność ta zostanie wykonana okazjonalnie, w okolicznościach wskazujących, iż działanie to nie będzie czynione z zamiarem nadania mu stałego charakteru. Zainteresowana pragnie zauważyć, że nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług ten, kto jako osoba fizyczna dokonuje jednorazowych lub okazjonalnych transakcji, za które nie jest przewidziana ściśle regularna zapłata oraz nie prowadzi zorganizowanej czy zarejestrowanej działalności gospodarczej. Dokonywanie określonych czynności incydentalnie, poza sferą prowadzonej działalności gospodarczej, również nie pozwala na uznanie danego podmiotu za podatnika w zakresie tej czynności. Tym samym w przedstawionym opisie sprawy, nie można uznać jej jako Wnioskodawcy za podatnika prowadzącego działalność gospodarczą w myśl art. 15 ustawy o VAT, zwłaszcza, że wywłaszczone działki nie były w żaden sposób wykorzystywane w celach zarobkowych. Przyczyną dostawy wywłaszczonych działek jest wystąpienie okoliczności niezależnych od niej – wywłaszczenie. W związku z powyższym Zainteresowana uważa, że wywłaszczenie działek niezabudowanych których jest współwłaścicielką nie podlega przepisom ustawy o podatku od towarów i usług.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawczyni w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego jest prawidłowe.

Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, z późn. zm.) – zwanej dalej ustawą – opodatkowaniu ww. podatkiem, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Przepis art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowi, że przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w tym również przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie.

W myśl art. 2 pkt 6 ustawy – przez towary rozumie się rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.

Natomiast w art. 8 ust. 1 ustawy wskazano, że przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 (…).

Jak wynika z art. 2 pkt 22 ustawy – przez sprzedaż rozumie się odpłatną dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów.

Zatem grunty spełniają definicję towaru wynikającą z art. 2 pkt 6 ustawy, a ich sprzedaż jest traktowana jako czynność odpłatnej dostawy towarów na terytorium kraju.

Z przywołanego powyżej przepisu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa prawa własności towarów (nieruchomości) w zamian za odszkodowanie jest objęte podatkiem od towarów i usług (a więc także wówczas, gdy nie jest ono następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa).

W takiej sytuacji uznać należy, że ma miejsce dostawa towarów w zamian za odszkodowanie, zaś odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną – objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług.

Zgodnie z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518) – działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe – z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.

Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział (art. 98 ust. 2 ww. ustawy).

Stosownie do art. 98 ust. 3 cyt. ustawy – za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Z powołanych przepisów wynika zatem, że istotą przeniesienia własności gruntu z mocy prawa jest pozbawienie m.in. prawa własności nieruchomości. Dokonuje się tego za odszkodowaniem wypłaconym na rzecz osoby (podmiotu) będącego dotychczasowym właścicielem nieruchomości, co poprzedza wydanie aktu prawnego w randze decyzji. Nieruchomość objęta taką procedurą staje się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje organ administracji publicznej, który wydał decyzję zatwierdzającą podział albo orzeczenie o podziale. Z tak określonych zapisów ustawowych wynika jasno, że podmiotem podejmującym cały katalog czynności prawnych jest organ administracji.

Tym samym, wynagrodzenie (odszkodowanie) ma konkretny wymiar, a więc jest konkretną wielkością wyrażalną w pieniądzu. Dostawę można uznać za dokonaną odpłatnie, dopiero gdy istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru. Oznacza to, że przeniesienie z mocy prawa własności towarów nabiera odpłatnego charakteru dopiero w momencie przyznania odszkodowania i ustalenia jego wysokości.

Zatem przeniesienie własności gruntu z mocy prawa w zamian za odszkodowanie stanowi odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności w zamian za wynagrodzenie pełniące funkcję odszkodowania.

Wskazać należy, że zakres opodatkowania podatkiem VAT wyznacza nie tylko czynnik przedmiotowy – opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usług, ale także czynnik podmiotowy – czynności muszą być wykonywane przez podatnika.

Jak wynika z art. 15 ust. 1 ustawy – podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Działalność gospodarcza – art. 15 ust. 2 ustawy – obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

Określony w ustawie zakres opodatkowania podatkiem od towarów i usług wskazuje, że aby faktycznie zaistniało opodatkowanie danej czynności konieczne jest, aby czynność podlegającą opodatkowaniu wykonał podmiot, który dla tej właśnie czynności będzie działał jako podatnik.

W świetle definicji zawartej w art. 15 ustawy o podatku od towarów i usług, dla uznania określonych zachowań danego podmiotu za działalność gospodarczą istotne znaczenie ma ich zorganizowany charakter. Przy czym, taka działalność wystąpi również w przypadku wykorzystywania towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Zatem dostawa towarów (w tym gruntów) będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług w sytuacji, gdy działaniom podmiotu dokonującego tej dostawy, można przypisać znamiona prowadzenia działalności gospodarczej, co w efekcie przesądza o uzyskaniu przez niego statusu podatnika. Dodatkowo należy wskazać, że działalność gospodarcza powinna cechować się stałością, powtarzalnością i niezależnością jej wykonywania, gdyż związana jest z profesjonalnym obrotem gospodarczym.

Ponadto w kwestii opodatkowania dostawy gruntów istotne znaczenie ma, czy w świetle zaprezentowanego we wniosku opisu sprawy Wnioskodawczyni w celu dokonania dostawy gruntu podjęła aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producenta, handlowca i usługodawców w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, co skutkuje koniecznością uznania jej za podmiot prowadzący działalność gospodarczą w rozumieniu tego przepisu, a więc za podatnika podatku od towarów i usług, czy też sprzedaż nastąpiła w ramach zarządu majątkiem prywatnym.

Problem odnoszący się do rozstrzygnięcia, czy sprzedaż działek jest sprzedażą majątku osobistego, czy też stanowi sprzedaż realizowaną przez podatnika prowadzącego w tym zakresie działalność gospodarczą, był przedmiotem orzeczenia z dnia 15 września 2011 r. TSUE w sprawach połączonych C-180/10 i C-181/10.

Z tezy powyższego orzeczenia wynika m.in., że osoby fizycznej, która prowadziła działalność rolniczą na gruncie nabytym ze zwolnieniem z podatku od wartości dodanej i przekształconym wskutek zmiany planu zagospodarowania przestrzennego niezależnej od woli tej osoby w grunt przeznaczony pod zabudowę, nie można uznać za podatnika podatku od wartości dodanej w rozumieniu art. 9 ust. 1 i art. 12 ust. 1 dyrektywy 112, zmienionej dyrektywą 2006/138/WE, kiedy dokonuje ona sprzedaży tego gruntu, jeśli sprzedaż ta następuje w ramach zarządu majątkiem prywatnym tej osoby. Trybunał zwrócił uwagę, że inaczej jest w wypadku, gdy zainteresowany podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi Dyrektywy. Przykładowo podane zostały działania polegające na uzbrojeniu terenu albo na działaniach marketingowych. Działania takie nie należą do zakresu zwykłego zarządu majątkiem prywatnym.

Trybunał orzekł ponadto, że liczba i zakres transakcji sprzedaży nie ma charakteru decydującego i nie może stanowić kryterium rozróżnienia między czynnościami dokonywanymi prywatnie, które znajdują się poza zakresem zastosowania dyrektywy, a czynnościami stanowiącymi działalność gospodarczą. Trybunał stwierdził, że dużych transakcji sprzedaży można dokonywać również jako czynności osobistych.

Zatem jak wynika z powyższego, kryterium decydującym o zaliczeniu transakcji sprzedaży nieruchomości przez osoby fizyczne do działalności gospodarczej jest podejmowanie aktywnych działań angażujących środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców. W konsekwencji, dostawę gruntu przeznaczonego pod zabudowę należy uznać za objętą podatkiem od wartości dodanej, pod warunkiem, że transakcja ta nie stanowi jedynie czynności związanej ze zwykłym wykonywaniem prawa własności. W przypadku gdy brak jest przesłanek świadczących o aktywności sprzedawcy w przedmiocie zbycia gruntu, która byłaby porównywalna do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem – zbycie działki budowlanej nie stanowi działalności handlowej podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, lecz mieści się w ramach zarządu majątkiem prywatnym.

Z opisu sprawy wynika, że w dniu 6 czerwca 2003 r. w Kancelarii (…) w celu powiększenia gospodarstwa rolnego zostały zakupione przez Wnioskodawczynię działki. Nieruchomości rolne stanowiły majątek prywatny i wchodziły w skład gospodarstwa rolnego. Przez cały czas władania użytkowane były jako grunty rolne zgodnie z przeznaczeniem. W gospodarstwie tym od momentu przejęcia tych ziem nigdy nie wyprodukowano płodów rolnych, płodów które mogły by być zbyte. Nieruchomość od lat była odłogowana. Zainteresowana wskazała, że nie jest płatnikiem podatku VAT, nigdy nie złożyła zgłoszenia rejestracyjnego oraz nie figuruje w ewidencji działalności gospodarczej. Działki 70/16 i 70/18 nabyte zostały w celach rolniczych, na powiększenie gospodarstwa rolnego. Do momentu wywłaszczenia działki były odłogowane w dobrej kulturze rolnicze. Wnioskodawczyni nie dokonywała nigdy sprzedaży produktów rolnych. Są to działki rolne gdzie nie ma ustalonych warunków zabudowy. Status tych działek nie zmienił się od momentu zakupu do momentu wywłaszczenia. Uzyskane środki finansowe w postaci odszkodowania będą przeznaczone na zaspokojenie potrzeb gospodarstwa domowego oraz rodziny. Nieruchomości te nie były przedmiotem najmu ani dzierżawy. Zainteresowana nie dokonywała w żaden sposób uatrakcyjnienia tych nieruchomości. Nie posiada statusu rolnika ryczałtowego. Działki te sklasyfikowane są jako grunty rolne klasy bonitacyjnej IIIb w około 90%. Klasy te preferowane są do użytkowania o charakterze rolniczym.

Z zawartego we wniosku opisu sprawy nie wynika taka aktywność Zainteresowanej, która wykraczałaby poza ramy czynności związanych ze zwykłym wykonywaniem prawa własności. Wnioskodawczyni nie podejmowała bowiem działań, które wskazywałby na aktywność w zakresie obrotu nieruchomościami (np. wystąpienie o opracowanie planu zagospodarowania przestrzennego dla przedmiotowego gruntu, uzbrojenie terenu, ogłoszenie w prasie w poszukiwaniu nabywców itp.).

W przedmiotowej sprawie należy uznać zatem, że Zainteresowana dokonując dostawy nieruchomości w ramach wywłaszczenia nie będzie działała w charakterze podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy, a czynność ta nie będzie nosiła znamion działalności gospodarczej zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy.

Reasumując, przeniesienie przez Wnioskodawczynię własności gruntu z mocy prawa za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa – nie będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Zainteresowana nie wypełni przesłanek zdefiniowanych w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy i nie wystąpi w roli podatnika podatku VAT. W konsekwencji, z tytułu dostawy wywłaszczonej działki i otrzymanego odszkodowania nie będzie ciążył na Wnioskodawczyni obowiązek zapłaty podatku od towarów i usług.

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Wnioskodawczynię i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, ul. Ratajczaka 10/12, 61-815 Poznań, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację – w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy), na adres: Izba Skarbowa w Poznaniu, Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Lesznie, ul. Dekana 6, 64-100 Leszno.