Interpretacja indywidualna
Sygnatura: IBPBII/1/415-67/14/JP
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach
Data wydania: 2014-04-17
Teza: Czy odszkodowanie uzyskane przez Wnioskodawcę (stanowiące równowartość 10% roszczeń) w przypadku wydania przez właściwy organ decyzji pozytywnej w przedmiocie wysokości i terminu wypłaty odszkodowania za gospodarstwo rolne położone na tzw. gruntach ... w oparciu o art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podlega zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych przewidzianemu w art. 21 ust. 1 pkt 3 lub art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?
Słowa kluczowe: dekret; odszkodowania; spadkobiercy; wywłaszczenie
Przepisy: [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 1; [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 3

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm.) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz.U. Nr 112, poz. 770, z późn. zm.) – Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, działający w imieniu Ministra Finansów, stwierdza, że stanowisko Wnioskodawcy przedstawione we wniosku z 22 stycznia 2014 r. (data wpływu do Biura – 27 stycznia 2014 r.), o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania odszkodowania wypłaconego z tytułu wywłaszczenia i przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości – **jest prawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 27 stycznia 2014 r. wpłynął do Biura ww. wniosek o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania odszkodowania wypłaconego z tytułu wywłaszczenia i przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości.

W przedmiotowym wniosku zostało przedstawione następujące zdarzenie przyszłe:

Wnioskodawca wskazał, że na mocy aktu notarialnego z 15 kwietnia 1936 r. nieruchomość A została darowana Pani X przez jej ojca. Przedmiotowa nieruchomość była położona w granicach administracyjnych \`(...)\` . Na mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze \`(...)\` (Dz.U. z dnia 21 listopada 1945 r.) wszystkie grunty położone w granicach administracyjnych \`(...)\` w chwili wejścia w życie tego dekretu (a więc również grunty objęte powyższą księgą wieczystą) przeszły z dniem 21 listopada 1945 r. na własność Skarbu Państwa.

Pani X była właścicielką i posiadała przedmiotową nieruchomość. Zarazem była właścicielka została pozbawiona władania przedmiotowym gruntem po dniu 5 kwietnia 1958 r.

W 1962 r. X złożyła do Dyrekcji Rozbudowy Miasta Budownictwa Obiektów Przemysłowych wniosek (wraz z niezbędnymi dokumentami) o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt rolny, na którym było prowadzone gospodarstwo rolne. Pismem Prezydium Rady Narodowej \`(...)\` Wydział Gospodarski Terenami poinformowało Dyrekcję Rozbudowy Miasta m.in., iż nieruchomość objęta niniejszym wnioskiem kwalifikuje się do odszkodowania w trybie art. 53 znowelizowanej ustawy wywłaszczeniowej - „jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób, prowadzący wymienione gospodarstwo, pozbawieni zostali wspomnianych gruntów po wejściu w życie niniejszej ustawy - tj. po dniu 5 kwietnia 1958 r.”

Wnioskiem z 27 marca 2012 r. wniesiono o podjęcie postępowania i wypłatę odszkodowania. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że roszczenie odszkodowawcze oparte jest na art. 215 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który przesłanki wypłaty odszkodowania opisuje w sposób tożsamy z art. 53 ww. ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie, zgodnie z powyżej powołaną podstawą prawną (art. 215), warunkuje wykazanie przez stronę następujących przesłanek:

*   gospodarstwo rolne położone było na gruncie, który z mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu wieczystym gruntów położonych na obszarze \`(...)\` („dekret \`(...)\`”) przeszedł na własność gminy \`(...)\`, a następnie Państwa,
*   poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznego władania gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r.,
*   poprzedni właściciele lub ich następcy prawni prowadzili to gospodarstwo.

Dalej wskazano, iż jak zostało wskazane w piśmie Prezydium Rady Narodowej \`(...)\` Wydział Gospodarski Terenami z 1962 r. przesłanki te przez Panią X zostały spełnione, co więcej zlecono już nawet sporządzenie operatu szacunkowego, który nie został jednak wykorzystany gdyż nie wydano decyzji odszkodowawczej.

W trakcie postępowania przed urzędem \`(...)\` Biuro Gospodarki Nieruchomościami Wydział Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych prowadzonego w przedmiocie powyższego wniosku doszło do zbycia w drodze cesji przez Panią X ogółu praw i roszczeń związanych z utratą prawa własności ww. nieruchomości.

Obecnie Wnioskodawca w trakcie postępowania administracyjnego zamierza nabyć w formie odpłatnej cesji część ww. roszczeń od następcy prawnego pierwotnej ich właścicielki (Pani X).Wnioskodawca ma zamiar nabyć 10% tych roszczeń.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie:

Czy odszkodowanie uzyskane przez Wnioskodawcę (stanowiące równowartość nabytych 10% roszczeń) w przypadku wydania przez właściwy organ decyzji pozytywnej w przedmiocie wysokości i terminu wypłaty odszkodowania za gospodarstwo rolne położone na tzw. gruntach \`(...)\` w oparciu o art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podlega zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych przewidzianemu w art. 21 ust. 1 pkt 3 lub art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

Wnioskodawca wskazał, że ze względu na szczególny charakter odszkodowań, szczególnie tych wypłacanych w wyniku działań władzy zmuszających podatnika do określonych zachowań, ustawodawca przewidział szereg zwolnień podatkowych dotyczących takich przychodów. W przypadku Wnioskodawcy może być mowa o zwolnieniu przewidzianym w art. 21 ust. 1 pkt 3 i pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Rozpatrując zwolnienie przewidziane w art. 21 ust. 1 pkt 3 należy sięgnąć do ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zasady ustalania odszkodowań z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, zostały szczegółowo określone w rozdziale 5 tejże ustawy. Tego typu odszkodowania nie zostało także wymienione w katalogu negatywnym art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, Wnioskodawca uznaje więc, że odszkodowanie, które może zostać mu przyznane w oparciu o art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, spełnia przesłanki do skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Analizując możliwość skorzystania z ulgi w opodatkowaniu wynikającej z art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych należy, przede wszystkim, ustalić czy podstawę prawną przyznania i ustalania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości w ewentualnie mogącej zostać wydanej decyzji administracyjnej stanowi ustawa o gospodarce nieruchomościami. W podstawie prawnej wydanej decyzji (w przypadku pozytywnego zakończenia sprawy) będzie wskazany art. 215 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z brzmienia art. 215 ust. 2 ww. ustawy wynika, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze \`(...)\` przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r. Ponieważ ustawodawca postanowił w sposób specjalny potraktować w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości przyznawane na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami zwalniając je od opodatkowania, co stanowi lex specialis w stosunku do powszechności opodatkowania, skorzystanie z ulgi wymaga spełnienia warunków przewidzianych w ustawie.

Aby dochód uzyskany w związku z wywłaszczoną nieruchomością korzystał ze zwolnienia od podatku, nabycie wywłaszczonej nieruchomości nie mogło nastąpić w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. Z dokumentów dotyczących nieruchomości wynika, że przedmiotowa nieruchomość przed wywłaszczeniem mocą dekretu z dniem 21 listopada 1945 r., była własnością Pani X od 1936 r. W związku z tym, że nie jest spełniony jeden z warunków wyłączających możliwość skorzystania z omawianej ulgi, odszkodowanie wypłacone Wnioskodawcy na podstawie ewentualnie wydanej decyzji będzie korzystało także ze zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego uznaje się za prawidłowe.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r., poz. 361, z późn. zm.) opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają zatem wszelkie dochody osiągane przez podatnika, z wyjątkiem tych dochodów, które zostały enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę jako zwolnione od podatku, bądź od których zaniechano poboru podatku, w drodze rozporządzenia wydanego przez Ministra Finansów.

Stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem:

1.  określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
2.  odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
3.  odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
4.  odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
5.  odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
6.  odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,
7.  odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

Ustawodawca wyłączył z opodatkowania te odszkodowania, których wysokość lub zasady wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw, z wyjątkiem wymienionych pod lit. a)-g) tego przepisu, tj. między innymi odszkodowań wypłacanych na podstawie zawartych ugód i umów innych niż ugody sądowe.

Należy zaznaczyć, że zwolnieniem określonym w art. 21 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy objęte są tylko odszkodowania (zadośćuczynienia), których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw.

Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 1 pkt 29 ww. ustawy wolne od podatku dochodowego są przychody uzyskane z tytułu odszkodowania wypłacanego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami lub z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie oraz z tytułu sprzedaży nieruchomości w związku z realizacją przez nabywcę prawa pierwokupu, stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami; nie dotyczy to przypadków, gdy właściciel nieruchomości, o której mowa w zdaniu pierwszym, nabył jej własność w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego bądź odpłatnym zbyciem nieruchomości za cenę niższą o co najmniej 50% od wysokości uzyskanego odszkodowania lub ceny zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub w związku z realizacją prawa pierwokupu.

Treść zacytowanego przepisu wskazuje, że podstawowym warunkiem uprawniającym do skorzystania z przedmiotowego zwolnienia jest uzyskanie przychodu między innymi z tytułu odszkodowania wypłacanego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami.

Należy mieć również na względzie okoliczność, że zwolnienie przewidziane w przepisie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie przysługuje, jeżeli łącznie spełnione zostają następujące warunki:

*   nabycie nieruchomości nastąpiło w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego lub odpłatnym zbyciem,
*   cena jej nabycia była o co najmniej 50% niższa od wysokości odszkodowania lub ceny zbycia.

Zatem w przypadku, gdy spełniony zostanie tylko jeden z warunków albo żaden z nich, wówczas uzyskany przychód będzie korzystał ze zwolnienia.

Podstawę prawną przyznawania i ustalania odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stanowi ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r., Nr 2102, poz. 651, z późn. zm.).

Z brzmienia art. 215 ust. 1 ww. ustawy wynika, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze \`(...)\` przeszły na własność państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Natomiast ust. 2 powołanego artykułu stanowi, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Z przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego wynika, że na mocy aktu notarialnego z 15 kwietnia 1936 r. nieruchomość A została darowana Pani X przez jej ojca. Przedmiotowa nieruchomość była położona w granicach administracyjnych \`(...)\` . Na mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze \`(...)\` (Dz.U. z dnia 21 listopada 1945 r.) wszystkie grunty położone w granicach administracyjnych \`(...)\` w chwili wejścia w życie tego dekretu (a więc również ww. nieruchomość) przeszły z dniem 21 listopada 1945 r. na własność Skarbu Państwa. Zarazem była właścicielka została pozbawiona władania przedmiotowym gruntem po dniu 5 kwietnia 1958 r.

W 1962 r. Pani X złożyła do Dyrekcji Rozbudowy Miasta Budownictwa Obiektów Przemysłowych wniosek (wraz z niezbędnymi dokumentami) o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunt rolny, na którym było prowadzone gospodarstwo rolne. Pismem Prezydium Rady Narodowej \`(...)\` Wydział Gospodarski Terenami poinformowało Dyrekcję Rozbudowy Miasta m.in., że nieruchomość objęta niniejszym wnioskiem kwalifikuje się do odszkodowania w trybie art. 53 znowelizowanej ustawy wywłaszczeniowej - „jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób, prowadzący wymienione gospodarstwo, pozbawieni zostali wspomnianych gruntów po wejściu w życie niniejszej ustawy - tj. po dniu 5 kwietnia 1958 r.”

Wnioskiem z 27 marca 2012 r. wniesiono o podjęcie postępowania i wypłatę odszkodowania. W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że roszczenie odszkodowawcze oparte jest na art. 215 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który przesłanki wypłaty odszkodowania opisuje w sposób tożsamy z art. 53 ww. ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Dalej wskazano, że jak zostało wskazane w piśmie Prezydium Rady Narodowej \`(...)\` Wydział Gospodarski Terenami z 1962 r. przesłanki te przez Panią X zostały spełnione, co więcej zlecono już nawet sporządzenie operatu szacunkowego, który nie został jednak wykorzystany, gdyż nie wydano decyzji odszkodowawczej. W trakcie postępowania przed urzędem \`(...)\` Biuro Gospodarki Nieruchomościami Wydział Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych prowadzonego w przedmiocie powyższego wniosku doszło do zbycia w drodze cesji przez Panią X ogółu praw i roszczeń związanych z utratą prawa własności ww. nieruchomości.

Obecnie Wnioskodawca w trakcie postępowania administracyjnego zamierza nabyć część ww. roszczeń od następcy prawnego pierwotnej ich właścicielki.

Z przedstawionego powyżej stanu prawnego wynika, że przedmiotowe odszkodowania przyznawane są na podstawie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która odwołuje się w cytowanym wyżej ust. 1 art. 215 ustawy do dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze \`(...)\` .

W związku z tak szczegółowo określonymi w ustawie o gospodarce nieruchomościami zasadami ustalania odszkodowań z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, należy uznać, iż wypłacone Wnioskodawcy odszkodowanie, w oparciu o przepisy tej ustawy, spełnia przesłanki do skorzystania ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, na mocy powołanego powyżej art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i tym samym nie będzie podlegało zwolnieniu przewidzianemu w art. 21 ust. 1 pkt 3.

W świetle powyższego stanowisko Wnioskodawcy należało uznać za prawidłowe.

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez Wnioskodawcę oraz stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, ul. Rakowicka 10, 31-511 Kraków, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Katowicach Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej, ul. Traugutta 2a, 43-300 Bielsko-Biała.