Interpretacja indywidualna
Sygnatura: IBPBII/1/415-897/11/BJ
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach
Data wydania: 2012-01-19
Teza: Czy otrzymane odszkodowanie, podwyższone o kwotę odsetek naliczonych do dnia zapłaty w całości korzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust 1 pkt 3b lub art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?
Słowa kluczowe: korzystanie-korzystanie bezumowne; nieruchomości; odszkodowania; zwolnienie-zwolnienie przedmiotowe
Przepisy: [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 3

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko Wnioskodawczyni przedstawione we wniosku z dnia 30 września 2011 r. (data wpływu do Biura – 19 października 2011 r.), o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie zwolnienia z opodatkowania wypłaconej kwoty świadczenia wraz z odsetkami - **jest nieprawidłowe**.

UZASADNIENIE

W dniu 19 października 2011 r. do tut. Biura wpłynął ww. wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej

1.  in. podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie zwolnienia z opodatkowania wypłaconej kwoty świadczenia wraz z odsetkami.

W przedmiotowym wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni wraz z mężem są właścicielami nieruchomości położonej w B. (dla której Sąd Rejonowy Wydział KW prowadzi księgę wieczystą KW nr \`(...)\`), przez którą przebiega podziemny gazociąg wysokiego ciśnienia (\`(...)\`) relacji (\`(...)\`), dla którego utworzona została 30 m strefa ochronna, wolna od jakiejkolwiek zabudowy, biegnąca wzdłuż całego przebiegu gazociągu.

W grudniu 2009 r. małżonkowie skierowali do Sądu Rejonowego przeciwko spółce przesyłowej gazu pozew o zapłatę odszkodowania za zajęcie nieruchomości bez tytułu prawnego, bezumowne korzystanie z nieruchomości, trwałą utratę możliwości zabudowy działki w wyniku budowy gazociągu i związany z tym trwały znaczny spadek wartości działki.

Gazociąg powyższy jest budową urządzeń infrastruktury technicznej, o której mowa w art. 143 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, został zrealizowany przez spółkę w 1990 r., bez zgody i wiedzy właścicieli nieruchomości, bez uzyskania tytułu prawnego do gruntu, jak też bez zgody na zajęcie nieruchomości. Jest to inwestycja celu publicznego a inwestorem jest spółka Skarbu Państwa.

W ww. sprawie zapadły wyroki sądowe I i II instancji (wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt (\`(...)\`) oraz wyrok Sądu Apelacyjnego Wydział Cywilny z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. akt (\`(...)\`)), na mocy których zasądzono od spółki na rzecz małżonków (właścicieli) jednorazowe odszkodowanie - świadczenie pieniężne w wys. 109.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę od 4 października 2008 r. do dnia zapłaty. W ww wyrokach Sąd orzekł, że przebieg gazociągu oraz związany z nim pas ochronny trwale ogranicza i w istotny sposób zakłóca możliwość korzystania z działki w sposób zgodny z wolą właścicieli i przeznaczeniem działki w planie miejscowym - działka nie może być bowiem wykorzystywana na cele budowlane. Zostało tym naruszone prawo własności i małżonkowie są zmuszeni do znoszenia ograniczeń w wykonywaniu prawa własności zagwarantowanych przepisami prawa cywilnego oraz że należy im się odszkodowanie.

Otrzymane na podstawie wyroku sądowego odszkodowanie zostało przyznane z tytułu poniesionej straty, wynikłej z bezprawnego działania przedsiębiorstwa przesyłowego, tj. najpierw wejście na działkę i wybudowanie gazociągu bez zgody i wiedzy właścicieli a następnie bezumownego od 1990 r. korzystania z nieruchomości stanowiącej własność małżonków, powodując trwałe ograniczania prawa własności i obniżając wartość nieruchomości. Utrata możliwości zabudowy działki naraziła małżonków na znaczą szkodę majątkową. Zapłata wiąże się z żądaniem naprawienia szkody, do której doszło wbrew ich woli a wysokość zasądzonego wyrokiem sądowym odszkodowania została obliczona z uwzględnieniem faktu korzystania z nieruchomości w zakresie służebności przesyłu, na którą wpływ miało położenie nieruchomości, otoczenie, kształt, topografia terenu, uzbrojenie i stopień ingerencji w prawo własności czyli to, że z powierzchni działki zajętej przez gazociąg nie można korzystać a w szczególności jej zabudować.

Działki w sąsiedztwie wykorzystywane na cele budowlane są zabudowane i mają wyższą wartość. Sąd rozstrzygający zakwalifikował władztwo spółki - podmiotu eksploatującego urządzenie przesyłowe nad nieruchomością jako odpowiadające władztwu wynikającemu ze służebności gruntowej w złej wierze. Odszkodowanie zasądzone wyrokiem sądowym zostało zapłacone jednorazowo w kwietniu 2011 r.

Sąd uznał, że skoro spółka zrealizowała gazociąg bez tytułu prawnego w sposób trwale ograniczający i zakłócający prawo własności małżonków, gdyż z działki nie mogą korzystać a w szczególności na tej części działki nie mogą zrealizować żadnej inwestycji budowlanej i wydzielić działki pod odrębną zabudowę, to przedsiębiorstwo przesyłowe zobowiązane jest do zapłaty odszkodowania na podstawie art. 222, art. 224 § 2 Kodeksu cywilnego i art. 225 K.c. w zw. z art. 230 i 352 § 2 K.c.

Zasądzone świadczenie pieniężne jest wynikiem braku możliwości wykorzystania jej zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (naruszenie art. 140 K.c.) czyli utratą możliwości zabudowania nieruchomości lub też wydzielenia działki zajętej przez gazociąg i utworzoną dla niego strefę ochronną pod odrębną zabudowę i wynikającym z tego znacznym obniżeniem wartości tej nieruchomości. Odszkodowanie wypłacone w takich okolicznościach jest rekompensatą za pozbawienie właściciela prawa do swobodnego dysponowania rzeczą i wynikłe z tego tytułu szkody.

Teren, na którym położona jest nieruchomość, przez który przebiega gazociąg i utworzona jest dla niego strefa ochronna przeznaczony jest w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego Gminy X pod zabudowę mieszkaniową.

W wyniku zrealizowanej inwestycji nastąpiło trwałe ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości a więc zawężenie granic własności i tym samym ścieśnienia wyłącznego władztwa nad nieruchomością - w wyniku czego doszło do trwałego obniżenia wartości nieruchomości i narzucony został na małżonków i ich następców trwały obowiązek udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności konserwacyjnych i usuwania awarii. Obowiązek taki wynika wprost z ustawy i ma charakter publicznoprawny, podlegający wymuszeniu środkami administracyjnoprawnymi.

Wnioskodawczyni podkreśla, iż posadowienie gazociągu na nieruchomości wiąże się z ograniczeniem własności nieruchomości przez uniemożliwienie korzystanie z działki zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, tj. wyłączenie 845 m2 nieruchomości (15 m pas ochronny po obu stronach gazociągu) spod jakiejkolwiek zabudowy, co powodując znaczne zmniejszenie wartości nieruchomości stanowi rzeczywisty uszczerbek w majątku małżonków. Gazociąg trwale ogranicza możliwość korzystania z części działki w związku z trwałą utratą możliwości zabudowy działki - w tym też rozbudowania domu czy też dobudowania chociażby wiaty od strony płn. i wsch., jak również w kwestii nasadzeń krzewów ozdobnych nakłada na małżonków obowiązek znoszenia wkraczania na nieruchomość przedstawicieli przedsiębiorstwa przesyłowego w celach konserwatorskich, w razie remontu, awarii, którzy muszą mieć stały dostęp do gazociągu. Linia przesyłowa ulokowana jest na działce w taki sposób, że faktycznie należy przyjąć, iż przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z większej powierzchni niż 845 m2, gdyż ta część działki, która nie styka się z urządzeniami a tylko ze strefą ochronną i tak jest bezużyteczna.

Plan zagospodarowania przestrzennego dla tego terenu przeznaczonego pod zabudowę mieszkaniową zawiera ograniczenia związane z przebiegiem gazociągu i z jego pasem ochronnym wykluczając możliwość zabudowy i wykorzystania działki na inne cele niż związane z działalnością przedsiębiorstwa przesyłowego.

Wybudowany w 2004 r. dom został usytuowany na działce w miejscu niekorzystnym, w bliskiej odległości od drogi, ze względu na ograniczenia 30 m strefy ochronnej jaką narzuca przebieg gazociągu. Planowane było usytuowanie domu w innym miejscu, tj. w miejscu przebiegu pasa ochronnego na działce małżonków i wydzielenie części działki pod odrębną zabudowę.

Wartość szkody spowodowanej utratą możliwości swobodnej, zgodnej z prawem zabudowy działki, zmianę możliwej do zainwestowania budynkiem mieszkalnym powierzchni i kształtu działki stanowi odszkodowanie z tytułu rzeczywistego uszczerbku w posiadanym majątku jakiego małżonkowie doznali w związku z bezprawnymi działaniami przedsiębiorstwa przesyłowego.

Jak podkreśla się w wyrokach SN „znoszenie stanu faktycznego ukształtowanego przebiegiem urządzeń”, wynikającego z trwałego ukształtowania stanu faktycznego zakłada trwały charakter obowiązku. Ograniczenie własności nieruchomości będzie tak długo trwało, jak długo dane urządzenie przesyłowe będzie potrzebne do celów, które spowodowały jego zainstalowanie. Jest to trwałe ograniczenie zakresu uprawnień - właściciel nieruchomości nie może bowiem żądać ich usunięcia przez okres, w którym będą gospodarczo użyteczne.

Gazociąg wysokoprężny zaliczany jest do przedsięwzięć mogących w znaczący sposób oddziaływać na środowisko i stanowiących potencjalne zagrożenia środowiska w przypadku wystąpienia awarii, np. uszkodzenie, rozszczelnienie instalacji co powoduje zagrożenie wybuchem, zapalenia, zatrucia. Dla takich inwestycji, według przepisów odrębnych, konieczne jest sporządzanie obligatoryjnie raportu o oddziaływaniu na środowisko, o czym stanowi rozporządzenie RM z 2004 r. Rurociągi transportujące niebezpieczne substancje mogą potencjalnie stworzyć poważne ryzyko, bowiem uwolnienia palnych i toksycznych materiałów może zainicjować zdarzenia awaryjne o katastroficznych efektach.

W przedmiotowej sprawie brak jest porozumienia pomiędzy stronami konfliktu, przedsiębiorstwo przesyłowe nie jest zainteresowane uregulowaniem stanu prawnego urządzeń przesyłowych na działce. Właściciele działki nigdy nie wyrażali zgody na korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe z nieruchomości i nie posiadali wiedzy o realizowanej inwestycji. Wobec biernej postawy spółki Wnioskodawczyni i jej mąż byli zmuszeni do wystąpienia na drogę sądową; o istnieniu gazociągu dowiedzieli się w momencie uzyskania pozwolenia na budowę. Od stycznia 2007 r. wzywali spółkę przesyłową do zapłaty odszkodowania i dwukrotne zawezwali do próby ugodowej przed sądem w Warszawie - bezskutecznie - pozwana spółka nie stawiała się na posiedzenia sądowe.

Wnioskodawczyni zaznaczyła, iż na chwilę obecną nie budzi wątpliwości fakt zajęcia bez tytułu prawnego przedmiotowego terenu, o czym orzekł sąd w wymienionym wyroku. Spółka nie uzyskała zgody na wejście na teren działki i nie wypłaciła żadnego odszkodowania, istniejący przewód gazowy zakłóca w istotny sposób i ogranicza własność powodując spadek wartości działki i trwałe ograniczenia własności.

W okresie poprzednim, tj. do dnia skierowania sprawy na drogę sądową jak i po kwietniu 2011 r. do dnia dzisiejszego spółka przesyłowa nie uiściła żadnej należności.

Małżonkowie nie mogą korzystać z nieruchomości zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, nie mogą zabudować nieruchomości stosownie do planu zagospodarowania przestrzennego.

Zasądzone należności, jak wyżej wykazano, mają charakter odszkodowania, wynikają bowiem z bezprawnego zachowania przedsiębiorstwa przesyłowego w postaci zainstalowania urządzeń przesyłowych w 1990 r., powodujących straty w majątku, co wyczerpuje znamiona ustanowienia bezprawnej służebności przesyłu lub wcześniej służebności gruntowej. Korzystanie z cudzej nieruchomości bez właściwego uregulowania stosunku łączącego spółkę i właściciela nieruchomości wykorzystywanej na potrzeby związane z działalnością gospodarczą spółki, niewątpliwie jest zaniedbaniem i co do zasady działaniem sprzecznym z prawem i zasadami współżycia społecznego.

Korzystanie z gruntu przez spółkę nie nastąpiło na podstawie jakiegokolwiek tytułu prawnego, na podstawie którego strony mogłyby określić wzajemne obowiązki. Jest to czyn niezgodny z prawem i nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.

Świadczenie pieniężne nałożone na przedsiębiorstwo przesyłowe ma charakter kar pieniężnych za nieprzestrzeganie zasad korzystania z cudzej rzeczy i niemożność korzystania z nieruchomości. Pełni rolę odszkodowania, jak też wskazał sąd w wyroku.

Ograniczenie w korzystaniu nieruchomością nie zostało wpisane do KW nieruchomości, pomiędzy właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwem przesyłowym zajmującym prawie połowę nieruchomości występuje brak porozumienia, nie została zawarta żadna umowa na dalsze korzystanie przedsiębiorstwa z nieruchomości. Przedsiębiorstwo przesyłowe nie jest zainteresowane uregulowaniem statusu prawnego urządzeń przesyłowych na działce małżonków. Sposób i forma gospodarowania nieruchomością jest obwarowany przepisami szczególnymi, a nie ogólną zasadą wynikającą z zasady swobody zawierania umów - ustawa o gospodarce.

W wyrokach sądowych I i II instancji sąd wskazał, że małżonkom należy się odszkodowanie:

„Pozwany nie uzyskał zgody na wejście na teren działki i nie wypłacił żadnego odszkodowania, istniejący przewód gazowy zakłóca w istotny sposób i ogranicza własność powodów, gdyż nie mogą na tej części działki realizować żadnej inwestycji budowlanej czy też wydzielić działki pod odrębną zabudowę. Pozwany winien więc wypłacić odszkodowanie\`(...)\`.”.

Małżonkowie nie prowadzą działalności gospodarczej, działka nie wchodzi w skład gospodarstwa rolnego.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie:

Czy otrzymane odszkodowanie, podwyższone o kwotę odsetek naliczonych do dnia zapłaty z tytułu szkody rzeczywistej poniesionej (damnum emergens) straty - szkody trwałej związanej z inwestycją celu publicznego, tj. wybudowaniem w 1990 r. gazociągu wysokiego ciśnienia na nieruchomości (bez tytułu prawnego do tej nieruchomości), powodującego trwałe ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości w strefie ochronnej, tj. m.in. trwałą utratę możliwości zabudowy działki i związany z tym znaczny trwały spadek wartości nieruchomości w całości korzysta ze zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust 1 pkt 3b lub art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

Zajmując stanowisko, Wnioskodawczyni przywołała treść art. 21 ust. 1 pkt 3b i art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodwym od osób fizycznych oraz art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wskazała, że ten ostatni przepis niewątpliwie obejmuje obowiązkiem odszkodowawczym wyrządzenia szkody w następstwie wykonywania uprawnień ograniczących władcze uprawnienia właścicieli nieruchomości i ich następców. Następnie stwierdziła, iż opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega dochód, uzyskiwany w wyniku określonych czynności faktycznych i prawnych, w następstwie których mamy do czynienia z przyrostem mienia, osiągniętym przysporzeniem majątkowym mającym konkretny wymiar finansowy. Tak więc, podstawą uzyskania przychodów z innych źródeł mogą być tylko takie czynności, w wyniku, których następuje po stronie osoby fizycznej przysporzenie majątkowe. Zgodnie z art. 2 ust.1 ustawy podatkowej przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.

Zwolnieniu od podatku podlegają świadczenia jakie należą się poszkodowanemu od strony, która mu szkodę wyrządziła i ponosi za nią odpowiedzialność.

Zdaniem Wnioskodawczyni, wypłacone wyrokiem sądu odszkodowanie stanowi odszkodowanie za rzeczywisty uszczerbek w majątku - spadek wartości nieruchomości. Umieszczenie urządzeń przesyłowych na działce zakłóca korzystanie z nieruchomości, małżonkowie nie mogą swobodnie dysponować powierzchnią 845 m2, realizować jakiejkolwiek inwestycji budowlanej czy też wydzielić działki pod odrębną zabudowę. Gazociąg został posadowiony na działce bez zgody właścicieli a nawet ich wiedzy o tej inwestycji - z tego tytułu zostało wypłacone odszkodowanie dochodzone pozwem.

Należności wypłacone na podstawie wyroku sądowego są - jej zdaniem - odszkodowaniem, wynikają bowiem z bezprawnego zachowania w postaci zainstalowania urządzeń przesyłowych - inwestycji celu publicznego. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości to też zawężenie granic własności i tym samym ścieśnienia wyłącznego władztwa nad nieruchomością - w wyniku czego doszło do trwałego obniżenia wartości nieruchomości poprzez brak możliwości zabudowy 845 m2 działki, brak możliwości ogrodniczego wykorzystania działki oraz narzucenie na małżonków i ich następców trwałego obowiązku udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności konserwacyjnych i usuwania awarii. Wskutek doznania szkody majątkowej małżonkowie stali się ubożsi - tzw. szkoda rzeczywista; przyznana wyrokiem sądu kwota stanowi naprawienie szkody z tytułu bezprawnego zawładnięcia gruntem w 1990 roku i spowodowania rzeczywistego uszczerbku w posiadanym majątku. Kwestia korzystania z nieruchomości nie jest i nie była przedmiotem żadnej umowy.

Na poparcie swoich twierdzeń Wnioskodawczyni powołała: wyrok SN z dnia 20 marca 2002 r. sygn. akt V CKN 1863/00, wyrok NSA z dnia 4 stycznia 1999 r. sygn. akt IV SA 2270/96 (Lex nr 47341), uchwałę SN z dnia 10 listopada 2005 r., sygn. akt III CZP 80/05 (OS NC, 2006/ 9/146), wyroki SN z dnia 8 czerwca 2005 r. sygn. akt V CK 679/04 (Lex nr 311353) oraz V CK 380/04 (Lex nr 180843), wyrok NSA sygn. akt III SA 3396/00.

Jej zdaniem, odszkodowanie ma wyrównać stratę w majątku małżonków, a nie przyczyniać się do jego przyrostu. W zamian za mienie w postaci nieruchomości niezgodnie z prawem wykorzystywanej 845 m2 i utracenie możliwości zabudowy i spadek wartości nieruchomości - zmniejszenie wartości aktywów, obecnie do majątku małżonków „wejdą” pieniądze z wypłaconej kwoty odszkodowania.

Reasumując, Wnioskodawczyni stwierdza, iż jeden element majątku zastępowany jest przez inny element (utracona wartość nieruchomości przez wypłaconą zasądzoną wyrokiem sądowym kwotę pieniężną). Wypłacona zgodnie z powołanym na wstępie wyrokiem sądu kwota pieniężna nie prowadzi zatem do wzbogacenia, ale do odwrócenia ujemnych skutków w masie majątkowej. Wskutek doznanej straty - szkody majątkowej spowodowanej utratą wartości działki małżonkowie stali się ubożsi, a zasądzona wyrokiem kwota pieniężna stanowi naprawienie szkody z tytułu bezprawnego zawładnięcia gruntem w 1990 r., pozostającym ich własnością i powstałego w związku z tym rzeczywistego uszczerbku w posiadanym stanie majątku.

Korzystanie z cudzej nieruchomości, bez właściwego uregulowania stosunku łączącego spółkę i właściciela nieruchomości, wykorzystywanej na potrzeby związane z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa przesyłowego, niewątpliwie jest zaniedbaniem i co do zasady działaniem sprzecznym z prawem i zasadami współżycia społecznego. Odszkodowanie wypłacone w takich okolicznościach jest rekompensatą za pozbawienie od 1990 r. właściciela prawa do swobodnego dysponowania prawem własności i wynikłe z tego tytułu szkody.

Z tego powodu Wnioskodawczyni i jej mąż ponoszą straty a odszkodowanie za straty w majątku spowodowane bezumownym korzystaniem z nieruchomości, nie stanowi zapłaty za świadczenie wzajemne w postaci usług, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT ani nie jest żadną z czynności wymienionych w art. 5 ustawy o podatku od towarów i usług określających przedmiot opodatkowania oraz nie stanowi obrotu w rozumieniu art. 29 ust. 1 tej ustawy.

Zgodnie z wyrokiem WSA I SA/Gd 654/05, jeżeli dana czynność nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, to choćby nawet była ona dostawą lub usługą w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), nie podlega ona opodatkowaniu, gdyż przepisy ustawy nie znajdują do niej zastosowania. Odszkodowanie za szkody w majątku od osób korzystających bezumownie z nieruchomości nie jest żadną z czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług, który określa przedmiot opodatkowania. Nie można traktować go ani jako dostawy, ani jako świadczenia usługi. Za powyższym poglądem przemawia chociażby stosowana per analogia teza wyroku z dnia 26 kwietnia 2007 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (III SA/Wa 4273/06), zgodnie z którą „nielegalny pobór energii nie stanowi dostawy w myśl VAT, ponieważ nie prowadzi do przeniesienia prawa do rozporządzania towarami jak właściciel, w związku z powyższym, uzyskanie przez dostawcę energii wynagrodzenia (odszkodowania) z tytułu strat poniesionych przy nielegalnym poborze energii nie podlega opodatkowaniu VAT”. Nie ma również podstaw do uznania, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem usług. Izba Skarbowa w W. decyzją z dnia 26 czerwca 2005 r. (Nr PP1443/582/05/AK) uznała, iż odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu „nie jest ani dostawą towarów ani świadczeniem usług” i jako takie podatkowi nie podlega. Bezumowna czynność, na którą nie została wyrażona zgoda nie stanowi transakcji opodatkowanej podatkiem od towarów i usług, a żądanie z tego straty majątkowej i trwałe ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości nie stanowi należności za jej wykonanie.

W przedmiotowej sprawie bezumowna czynność, na którą nie została wyrażona zgoda Wnioskodawcy, nie stanowi transakcji opodatkowanej VAT, zaś żądanie zapłaty nie stanowi należności za jej wykonanie (IPPP1-443-440/11-4/PR DIS W-wa, IBPP1/443-352/11/KW z dnia 3 marca 2011 r.).

W takiej sytuacji świadczenie podatnika - wysokość odszkodowania za szkody w majątku, wypłacone na podstawie wyroku sądowego, nieoparte na tytule prawnym do nieruchomości nie podlega opodatkowaniu. Sposób i forma gospodarowania nieruchomością jest obwarowany przepisami szczególnymi, a nie ogólną zasadą wynikającą z zasady swobody zawierania umów - ustawa o gospodarce.

W sytuacji, gdy korzystający z nieruchomości, bez żadnej umowy i bez zgody właściciela zajmie grunt, a właściciel tej nieruchomości wytoczy przeciwko niemu powództwo, zasadne jest przyjęcie, że pomiędzy właścicielem i korzystającym bezumownie z tej nieruchomości nie istnieje żaden jawny lub dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełnione są świadczenia wzajemne. W przedmiotowej sprawie w okresie od 1990 r. nie mamy do czynienia ze świadczeniem wzajemnym, małżonkowie (właściciele) nie wyrazili bowiem zgody na korzystanie z nieruchomości występując na drogę sądową. Pomiędzy właścicielami nieruchomości a spółką przesyłową zajmującą nieruchomość występuje brak porozumienia. Z tego powodu małżonkowie ponoszą straty. Zajęcie cudzej nieruchomości celem wykonania inwestycji budowy gazociągu i spowodowane tym ograniczenie prawa własności właściciela nieruchomości jest jedną z postaci wywłaszczenia.

Zdaniem Wnioskodawczyni, odszkodowanie za trwałą szkodę w majątku spowodowaną przez bezumowne korzystanie z rzeczy i wynikające z tego trwałe ograniczenia własności, jest rekompensatą za niemożność wykorzystania działki zgodnie z jej gospodarczym przeznaczeniem, czyli m.in. zabudowania działki, która zgodnie z planem miejscowym przeznaczona jest pod zabudowę mieszkaniową. Tym samym należność uzyskana z tytułu poniesionej szkody spowodowanej przez czynność zabronioną przez prawo, na którą nie została wyrażona zgoda, nie stanowi transakcji opodatkowanej.

Wypłacone na podstawie wyroku sądowego odszkodowanie jest szczególnym rodzajem świadczenia polegającym na naprawieniu szkody - trwałego ograniczenia korzystania z nieruchomości, radykalnie zmniejszające jego wartość rynkową, czyli uszczerbku, jakiego małżonkowie doznali we wszelkiego rodzaju dobrach chronionych przez prawo. Wyłączenie czynności zabronionej przez prawo i karalnej spod opodatkowania jest spowodowane przede wszystkim przekonaniem, ze państwo nie może poprzez opodatkowanie czerpać korzyści z czynności, których samo zabroniło. Mogłoby to być również odebrane jako pośrednie przyzwolenie (legalizowanie) na dopuszczanie się czynów zabronionych. W rezultacie oznaczałoby dwukrotne opodatkowanie tego samego przychodu.

Ograniczenie w korzystaniu nieruchomością nie zostało wpisane do księgi wieczystej i nie została zawarta żadna umowa na dalsze korzystanie przedsiębiorstwa z nieruchomości. Odszkodowanie, wynikające z wyroku, „wyraża wartość utraty możliwości swobodnej zgodnej z prawem budowlanym, zabudowy działki poprzez zmianę jej powierzchni i kształtu”. Odszkodowanie dotyczy straty (rzeczywistego uszczerbku w posiadanym majątku) jakiej małżonkowie doznali w związku z działaniami przedsiębiorstwa przesyłowego. Przysporzenie majątkowe od 1990 r. ma przedsiębiorstwo przesyłowe, które nadal nieodpłatnie korzysta z gruntu i nie jest zobowiązane do jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego.

Zasądzone kwoty mają charakter odszkodowania, płatne są w oparciu o wyrok sądowy i spełniają warunki inwestycji wymienionych w art. 143 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, są wynikiem bezprawnego działania przedsiębiorstwa przesyłowego. Zasądzona wyrokiem sądowym zapłata jest skutkiem żądania naprawienia wynikłej dla małżonków szkody rzeczywiście poniesionej (damnum emergens), szkody trwałej związanej z inwestycją celu publicznego, tj. wybudowaniem w roku 1990 gazociągu wysokiego ciśnienia na nieruchomości (bez tytułu prawnego do tej nieruchomości) powodującego trwałe ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości w strefie ochronnej i stanowi odszkodowanie, m.in. za spadek wartości działki spowodowany brakiem możliwości wykorzystania działki zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem i związane z przebiegiem gazociągu trwałe ograniczenia w prawie własności; stanowi więc naprawę szkody rzeczywistego uszczerbku w posiadanym majątku i nie podlega opodatkowaniu.

Przyznana wyrokiem sądu kwota jest odszkodowaniem, stanowi naprawienie szkody z tytułu bezprawnego zawładnięcia gruntem, tj. rzeczywistego uszczerbku w posiadanym majątku, tj. zmniejszenia wartości nieruchomości poprzez bezprawne zawładnięcie gruntem w 1990 r. i korzystanie przez spółkę przesyłową z nieruchomości w sposób wykluczający jakiekolwiek inne jej użytkowanie niż na cele przedsiębiorstwa przesyłowego. Jest to czyn niezgodny z prawem i nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.

Przedmiotowego odszkodowania nie można traktować jako należności z tytułu świadczenia usługi, jest bowiem rekompensatą za trwałą niemożność używania nieruchomości zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. Jednorazowe opłata nałożona wyrokiem sądu na przedsiębiorstwo przesyłowe korzystające bezumownie z działki ma charakter odszkodowania za nieprzestrzeganie zasad korzystania z cudzej rzeczy i poniesioną szkodę rzeczywistą. Przedmiotowe odszkodowanie łączy obowiązek naprawienia szkody, za którą dłużnik ponosi odpowiedzialność. Zapłata wiąże sie z żądaniem naprawienia wynikłej szkody, do której doszło wbrew woli małżonków - a nawet wiedzy o budowie gazociągu.

Istnieje zdarzenie kreujące obowiązek odszkodowawczy - czyn niedozwolony a obowiązek zapłaty odszkodowania wynika z ustawy.

Przyznana wyrokiem Sądu kwota stanowi odszkodowanie o czym orzekł sąd w wyroku. Przedsiębiorstwo przesyłowe zobowiązane do zapłaty odszkodowania ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa bezprawnego działania, z którego szkoda wynikła.

Naprawienie szkody obejmuje naprawienie poniesionej straty majątkowej.

Wnioskodawczyni uważa, iż specyfika prawa podatkowego nakazuje traktować odszkodowanie z tytułu poniesionych strat (damnum emergens) jako służące przywróceniu stanu majątku, który istniał przed wystąpieniem szkody. Chodzi zatem o majątek obejmujący dochód podatkowany. Opodatkowanie odszkodowania uniemożliwiłoby osiągnięcie wspomnianego celu. W praktyce oznaczałoby też kolejne opodatkowanie tego samego dochodu. Z tych właśnie przyczyn ustawodawca wprowadził zwolnienie, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zatem odszkodowanie przyznane wyrokiem sądu podlega zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Otrzymane odszkodowanie nie podlega opodatkowaniu podatkiem od osób fizycznych na mocy art. 21 ust. l ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ spełnione zostały przesłanki art. 21 ust. 1 oraz art. 124, 128, 143 ustawy o gospodarce nieruchomościami a jego wysokość i zasady ustalania wynikają wprost z przepisów rangi ustawy, tj. art. 224-225 i 230 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Na tle przedstawionego stanu faktycznego stwierdzam, co następuje:

Przedmiot niniejszej interpretacji przepisów prawa podatkowego stanowi ocenę stanowiska w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii dotyczącej zwolnienia z opodatkowania wypłaconej kwoty świadczenia wraz z odsetkami. W zakresie podatku od towarów i usług dokonano odrębnego rozstrzygnięcia.

Zgodnie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

W myśl art. 11 ust. 1 ww. ustawy przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Odszkodowanie stanowi co do zasady przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie odszkodowania podlegają opodatkowaniu. Niektóre z nich, wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych określonym w art. 21 ust. 1 ustawy, korzystają ze zwolnienia od podatku. Jednakże należy podkreślić, iż korzystanie z każdej preferencji podatkowej, w tym zwolnienia od podatku, jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy spełnione są wszelkie przesłanki określone w przepisie stanowiącym podstawę prawną danej preferencji.

Stosownie do treści art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem:

określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,

odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,

odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,

odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,

odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c, odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

Natomiast w myśl art. 21 ust. 1 pkt 3b powołanej ustawy, wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań:

otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą,

dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wolne od podatku dochodowego są przychody uzyskane z tytułu odszkodowania wypłacanego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami lub z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie oraz z tytułu sprzedaży nieruchomości w związku z realizacją przez nabywcę prawa pierwokupu, stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami; nie dotyczy to przypadków, gdy właściciel nieruchomości, o której mowa w zdaniu pierwszym, nabył jej własność w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego bądź odpłatnym zbyciem nieruchomości za cenę niższą o co najmniej 50 % od wysokości uzyskanego odszkodowania lub ceny zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub w związku z realizacją prawa pierwokupu.

Zgodnie z art. 222 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń (art. 222 § 2 K. c.).

Z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, iż spółka przesyłowa gazu, na nieruchomości stanowiącej własność Wnioskodawczyni i jej męża, wybudowała bez ich zgody podziemny gazociąg wysokiego ciśnienia, dla którego utworzona została 30 m strefa ochronna wolna od jakiejkolwiek zabudowy, biegnąca wzdłuż całego przebiegu gazociągu.

W grudniu 2009 r. małżonkowie skierowali do Sądu Rejonowego przeciwko spółce przesyłowej gazu pozew o zapłatę odszkodowania za zajęcie nieruchomości bez tytułu prawnego, bezumowne korzystanie z nieruchomości, trwałą utratę możliwości zabudowy działki w wyniku budowy gazociągu i związany z tym trwały znaczny spadek wartości działki. W sprawie zapadły wyroki sądowe I i II instancji, na mocy których zasądzono od spółki na rzecz Wnioskodawczyni i jej męża jednorazowe odszkodowanie - świadczenie pieniężne w wysokości 109.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę od 4 października 2008 r. do dnia zapłaty.

Należności wypłacone na podstawie wyroku sadowego są, zdaniem Wnioskodawczyni, odszkodowaniem, wynikają bowiem z bezprawnego zachowania w postaci zainstalowania urządzeń przesyłowych - inwestycji celu publicznego.

Wnioskodawczyni uważa, iż przyznana wyrokiem sądu kwota stanowi naprawienie szkody z tytułu bezprawnego zawładnięcia gruntem w 1990 roku i spowodowania rzeczywistego uszczerbku w posiadanym majątku. Należność uzyskana z tytułu poniesionej szkody spowodowanej przez czynność zabronioną przez prawo, na którą nie została wyrażona zgoda, nie podlega opodatkowaniu na mocy art. 21 ust. l ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ spełnione zostały przesłanki art. 21 i art. 124, 128, 143 ustawy o gospodarce nieruchomościami a jego wysokość i zasady ustalania wynikają wprost z przepisów rangi ustawy, tj. art. 224-225 i 230 Kodeksu cywilnego.

Wskazać należy, iż odszkodowanie jest świadczeniem, którego celem jest naprawienie wyrządzonej szkody. W praktyce szkoda może obejmować stratę polegającą na ubytku w majątku – wskutek doznania tej straty poszkodowany staje się uboższy niż był dotychczas lub może dotyczyć utraconych korzyści, jakich poszkodowany mógłby się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono – wówczas poszkodowany nie staje się bogatszy, jakkolwiek mógł liczyć na wzbogacenie się.

Zgodnie z art. 224 § 1 Kodeksu cywilnego samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne.

Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył (art. 224 § 2 K.c.).

W myśl postanowień art. 225 Kodeksu cywilnego obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.

Zgodnie z art. 230 Kodeksu cywilnego przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości oraz o naprawienie szkody z powodu pogorszenia lub utraty rzeczy, jak również przepisy dotyczące roszczeń samoistnego posiadacza o zwrot nakładów na rzecz, stosuje się odpowiednio do stosunku między właścicielem rzeczy a posiadaczem zależnym, o ile z przepisów regulujących ten stosunek nie wynika nic innego.

Stosownie do treści powołanych wyżej przepisów art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego, w przypadku zaistnienia wymienionych tam okoliczności samoistny posiadacz obowiązany jest względem właściciela m.in. do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy (bezumowne). Przy czym trzeba wyraźnie zaznaczyć, że wynagrodzenie to nie stanowi, jak twierdzi Wnioskodawczyni, odszkodowania lecz jest skutkiem regulowania stosunków między właścicielem a nieuprawnionym posiadaczem, ochronę interesów właściciela i przywracania zakłóconej równowagi między tymi podmiotami. Wynagrodzenie z art. 224 § 1 i art. 255 Kodeksu. cywilnego ułatwia właścicielowi osiągnięcie celu gospodarczego polegającego na zrównaniu jego stanu majątkowego (w zakresie ograniczonym jednak do skutków wynikających z prawa własności określonej rzeczy) do poziomu, który można byłoby osiągnąć, gdyby właściciel z niej mógł korzystać. Przepisy art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego w zakresie wymienionych w nich roszczeń wyłączają inne podstawy odpowiedzialności posiadacza wobec właściciela (wyrok SN z dnia 9 czerwca 2000 r. sygn. akt IV CKN 1159/00).

Zarówno powstanie roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, jak i wysokość wynagrodzenia nie zależy od tego, czy właściciel w rzeczywistości poniósł jakiś uszczerbek, a posiadacz uzyskał jakąś korzyść. O wysokości należnego właścicielowi wynagrodzenia decydują stawki rynkowe za korzystanie z danego rodzaju rzeczy i czas posiadania rzeczy przez adresata roszczenia (wyrok SN z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt IV CK 273/03).

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie nie jest i nie może być odszkodowaniem z tytułu pozbawienia posiadania rzeczy, wiąże się bowiem z faktem wykonywania posiadania samoistnego (art. 225 K.c), a nie wyrządzenia szkody w jakiejkolwiek postaci. Roszczenie to łączy wprawdzie w sobie pierwiastki roszczenia odszkodowawczego i o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia. Jednakże pomimo pełnienia podobnych funkcji roszczenie o wynagrodzenie jest odrębnym roszczeniem, niezależnym od przesłanek roszczeń o naprawienie szkody i zwrot bezpodstawnego wzbogacenia.

Tak więc, w świetle powołanych wyżej przepisów ustawy Kodeks cywilny, przysługujące, na mocy art. 224 § 2 i art. 225 tej ustawy (przywołanych zresztą przez Wnioskodawczynię i będących, jak wynika z wniosku, podstawą rozstrzygnięcia przez Sąd na korzyść Wnioskodawczyni i jej mężą), od samoistnego posiadacza wynagrodzenie – wbrew twierdzeniom Wnioskodawczyni - nie jest naprawieniem szkody wyrządzonej właścicielowi lecz wynagrodzeniem (zapłatą) za korzystanie z jego rzeczy, które posiadacz musiałby uiścić właścicielowi, gdyby jego posiadanie oparte było na istniejącej podstawie prawnej; a więc tym co uzyskałby właściciel, gdyby rzecz oddał w odpłatne korzystanie na podstawie ważnego stosunku prawnego. Tym samym tak wypłacone świadczenie nie jest odszkodowaniem, do którego miałyby zastosowanie przepisy prawa cywilnego regulujące wysokość lub zasady ustalania roszczeń odszkodowawczych.

Skoro zatem wymienione w art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego wynagrodzenie nie jest odszkodowaniem, to jego otrzymanie nie uzasadnia zastosowania przepisów art. 21 ust. 1 pkt 3 lub pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Co prawda ustawa podatkowa nie zawiera definicji szkody czy odszkodowania tym niemniej rozumienie tych pojęć nie może odbiegać od przyjętego w systemie prawa cywilnego ich znaczenia. O tym co stanowi szkodę oraz jakie są zasady i sposoby jej naprawienia decydują (generalnie) przepisy art. 361 i art. 363 Kodeksu cywilnego.

Jak stanowi przepis art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2 K.c.).

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości obejmuje zatem spodziewane korzyści z tytułu umowy najmu lub dzierżawy, która zostałaby zawarta, gdyby nieruchomość nie została zajęta bezumownie. Przepisy prawa cywilnego dają więc właścicielowi rzeczy prawo do roszczenia o wynagrodzenie, które obejmuje kompensatę utraconych korzyści, jakie właściciel uzyskałby, gdyby nieruchomość wynajął. Utrata korzyści w szczególności polega na nieuzyskaniu pożytków cywilnych (czynsz z najmu), które nieruchomość przynosi.

Przysługujące na mocy art. 224 § 2 i art. 225 Kodeksu cywilnego wynagrodzenie nie jest zatem naprawieniem szkody wyrządzonej właścicielowi, lecz wynagrodzeniem zapłaty za korzystanie z jego rzeczy, którą posiadacz musiałby uiścić właścicielowi, gdyby jego posiadanie oparte było na istniejącej podstawie prawnej; a więc tym co uzyskałby właściciel, gdyby rzecz oddał w odpłatne korzystanie na podstawie ważnego, umownego stosunku prawnego. Wynagrodzenie to jest należne bez względu na uszczerbek majątkowy jaki poniósł lub mógłby ponieść właściciel pozbawiony możliwości korzystania z rzeczy (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt ISA/G11076/07, LEX nr 468775).

Ponadto w art. 224 Kodeksu cywilnego ustawodawca wyraźnie odróżnił odszkodowanie (za zużycie, utratę lub pogorszenie rzeczy) od wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Skoro sam ustawodawca rozgraniczył te dwa pojęcia, to nie można przyjmować, że w pojęciu odszkodowanie mieści się również wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy (nieruchomości).

Nie można zgodzić się z Wnioskodawczynią, że otrzymane odszkodowanie nie podlega opodatkowaniu podatkiem od osób fizycznych na mocy art. 21 ust. l ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ponieważ spełnione zostały przesłanki art. 21 ust. 1 oraz art. 124, 128, 143 ustawy o gospodarce nieruchomościami a jego wysokość i zasady ustalania wynikają wprost z przepisów rangi ustawy, tj. art. 224-225 i 230 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela zezwolenia z urzędu albo na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego, innej osoby lub jednostki organizacyjnej (art. 124 ust. 2 ww. ustawy).

Stosownie do art. 124 ust. 4 powołanej ustawy na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis art. 128 ust. 4.

W myśl 128 ust. 4 cyt. ustawy odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, z zastrzeżeniem ust. 5.

Przepis art. 129 ust. 5 cyt. ustawy stanowi, iż starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:

w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126;

na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości;

gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

W myśl art. 130 ust. 1 powołanej ustawy wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, a w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3 i art. 106 ust. 1, według stanu i przeznaczenia nieruchomości odpowiednio w dniu wydania decyzji o podziale lub podjęcia uchwały o przystąpieniu do scalenia i podziału oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu.

Stosownie do art. 143 ust. 2 ww. ustawy przez budowę urządzeń infrastruktury technicznej rozumie się budowę drogi oraz wybudowanie pod ziemią, na ziemi albo nad ziemią przewodów lub urządzeń wodociągowych, kanalizacyjnych, ciepłowniczych, elektrycznych, gazowych i telekomunikacyjnych.

Z wniosku nie wynika, aby wypłata przedmiotowego świadczenia i jego ustalenie nastąpiło według zasad i trybu określonego w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym, brak jest podstaw do zwolnienia ww. świadczenia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Analiza przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wskazuje, iż zasądzone wyrokiem świadczenie ma na celu wyrównanie utraconych korzyści, które uzyskałaby Wnioskodawczyni, gdyby nieruchomość nie została zajęta w sposób bezumowny. W związku z tym świadczenie to nie może korzystać ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zakres zwolnienia wynikający z tego przepisu obejmuje tylko odszkodowania za tzw. szkodę rzeczywistą, czyli poniesione straty, a nie dotyczy utraconych korzyści. Specyfika prawa podatkowego nakazuje inaczej traktować odszkodowanie z tytułu poniesionych przez poszkodowanego strat i odszkodowanie z tytułu utraconego zysku. Odszkodowanie z tytułu utraconych korzyści, jakich poszkodowany mógł się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono, podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny oraz powołane wyżej przepisy prawa należy zatem stwierdzić, iż otrzymane przez Wnioskodawczynię na podstawie wyroku świadczenie pieniężne podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, jako nie objęte katalogiem zwolnień przedmiotowych od tego podatku.

Natomiast instytucję prawną odsetek reguluje art. 481 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona, należą się odsetki ustawowe. Odsetki wypłacone za okres pomiędzy datą zasądzenia i datą wypłaty odszkodowania nie są wliczane do wartości odszkodowania.

Analizując treść powyższych przepisów należy zauważyć, iż nie można utożsamiać odsetek za zwłokę z odszkodowaniem. Wierzyciel może ich żądać dopiero, jeżeli dłużnik opóźni się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego. Odsetki mają charakter uboczny względem świadczenia głównego – są skutkiem nie wykonania zobowiązań.

W przypadku dochodów z tytułu odsetek, wolne od podatku są odsetki wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 52, 95, 119 i 130 oraz w art. 52a ust. 1 pkt 5 ustawy. Przy czym, przepis art. 21 ust. 1 pkt 95 stanowi, iż wolne od podatku są odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty wynagrodzeń i świadczeń z tytułów, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1.

Zatem o zastosowaniu tego zwolnienia decyduje spełnienie łącznie dwóch przesłanek, tj. pierwszej dotyczącej źródła przychodu, do którego kwalifikowane jest ww. świadczenie, odpowiednio drugiej dotyczącej nieterminowości jego wypłaty.

Uwzględniając powyższe, wypłacone odsetki nie korzystają ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i w związku z tym również stanowią dla Wnioskodawczyni przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Reasumując, wypłacone wynagrodzenie za bezumowne korzystanie oraz wypłacone odsetki nie mogą korzystać ze zwolnienia od podatku zarówno na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3, jak i art. 21 ust. 1 pkt 3b oraz art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i w związku z tym stanowią dla Wnioskodawczyni przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ww. ustawy, za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12–14 i 17 oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach.

Jak dowodzi użycie sformułowania „w szczególności”, definicja źródeł przychodów ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie. Z przychodem z innych źródeł mamy zatem do czynienia w każdym przypadku, kiedy podatnik osiąga korzyść majątkową.

Końcowo należy zaznaczyć, iż nie ma racji Wnioskodawczyni, że w przedmiotowej sprawie zastosowane powinien mieć art. 2 ust. 1 (pkt 4) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów wynikających z czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy. Otrzymane świadczenie nie jest bowiem przychodem, o którym mowa w tym przepisie. Jest to przychód, co do którego właściciel nieruchomości jest uprawniony na mocy ustawy (Kodeksu cywilnego).

Wobec powyższego, stanowisko Wnioskodawczyni należało uznać za nieprawidłowe.

Z uwagi na to, że wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, dotyczącej stosowania przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych został złożony przez Wnioskodawczynię, jako współwłaściciela nieruchomości zaznacza się, iż interpretacja nie wywiera skutku prawnego dla drugiego współwłaściciela, tj. męża Wnioskodawczyni. Może on uzyskać interpretację dotyczącą skutków podatkowych powstałych w związku z otrzymaniem przedmiotowego świadczenia po złożeniu odrębnego wniosku w tym zakresie.

Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawczynię i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.

Odnosząc się do przywołanych wyroków należy wskazać, iż nie mogą one stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Stanowiska w nich zaprezentowane zostały zajęte w innych stanach faktycznych. Ponadto, zaznaczyć należy, iż orzecznictwo sądowe dotyczące rozstrzygnięć podatkowych omawiane świadczenie traktuje jako wynagrodzenie.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, ul. Prymasa S. Wyszyńskiego 2, 44-100 Gliwice, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Katowicach Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej, ul. Traugutta 2a, 43-300 Bielsko-Biała.