Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0115-KDIT1.4011.765.2024.2.DB
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2025-01-28
Teza: Skutki podatkowe otrzymania kwoty zwrotu wpłaconego kapitału w związku z wyrokiem unieważnienia umowy kredytowej.
Słowa kluczowe: banki; kredyt-kredyt hipoteczny; postanowienia-postanowienie sądu; unieważnienie
Zagadnienia: Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Źródła przychodów.-Specyfika źródeł przychodów.-Inne źródła.
Przepisy: [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 2-art. 11-ust. 1

## Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

łowe
    Szanowna Pani,
    stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu
    faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest prawidłowe.

## Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

19 listopada 2024 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej.
    Uzupełniła Pani wniosek – na wezwanie organu – 31 grudnia 2024 r. Treść wniosku jest
    następująca:

    Opis stanu faktycznego
    (...) 2023 r. zapadł wyrok Sądu Okręgowego (...), sygn. akt (...), w którym sąd orzekł, że
    zawarta umowa kredytu hipotecznego (...) z 3 lutego 2006 r. między X S.A. a
    Wnioskodawczynią jest nieważna wskutek abuzywności jej klauzul przeliczeniowych.
    Sąd apelacyjny (...), I Wydział Cywilny (...) 2023 r. podtrzymał wyrok zastrzegając jedynie, że
    spełnienie świadczenia zasądzonego przez stronę pozwaną jest uzależnione od
    zaoferowania przez powódkę na rzecz strony pozwanej świadczenia równego pożyczonej
    według umowy hipotecznej kwocie.
    Ponieważ wpłacona przez Wnioskodawczynię kwota spłat kredytu hipotecznego
    przewyższała wartość świadczenia doszło do rozliczenia z bankiem według oświadczenia o
    potrąceniu wysłanego do X S.A. datowanego na 8 stycznia 2024 r. Kredyt wykreślono z
    hipoteki nieruchomości.
    W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, iż Wnioskodawczyni zawarła umowę o kredyt
    hipoteczny nominowany w wysokości 75.969,98 zł indeksowany do CHF, a do 5 czerwca
    2020 r. spłaciła na rzecz banku 79.043,37 zł.
    Na podstawie art. 410 § 2 k.c. według Sądu Wnioskodawczyni była uprawniona do żądania
    zwrotu świadczeń spełnionych z tytułu spłat rat kapitałowo-odsetkowych.
    Oświadczenie o potrąceniu Wnioskodawczyni złożyła w X S.A. 8 stycznia 2024 r.
    Wnioskodawczyni przedstawiła w nim do potrącenia wierzytelności wzajemne
    przysługujące Jej względem Banku, w kolejności jak niżej:
    1) wierzytelności nieobjęte żądaniem zasądzenia od Banku w procesie sądowym z tytułu
      rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od 7 marca 2006 r. do 5 grudnia 2023
      r.,
    2) następnie wierzytelności objęte żądaniem zasądzenia od Banku w procesie sądowym,
      tj.:
        a) wierzytelności dochodzone wobec Banku w procesie sądowym z tytułu
        nieważności umowy kredytu.
    Tak wskazane wierzytelności do potrącenia w podanej kolejności z wierzytelnością Banku
    o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie wpłaconego kapitału kredytu, tj.
    75.969,98 PLN. Wskutek potrącenia wierzytelności wzajemne umorzyły się do wysokości
    wierzytelności niższej.
    Pytanie (doprecyzowane w uzupełnieniu wniosku)
    Czy kwota, którą wypłacił Wnioskodawczyni bank w ramach unieważnienia umowy
    hipotecznej, a której nie objęło potrącenie jest opodatkowana?
    Pani stanowisko w sprawie (sformułowane w uzupełnieniu wniosku)
    Zdaniem Wnioskodawczyni, zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od
    osób fizycznych, kwota wypłacona przez Bank, której nie objęło potrącenie, w związku z
    wyrokiem unieważnienia umowy kredytowej nie podlega opodatkowaniu.
    Unieważnienie umowy kredytu oznacza, że zobowiązania stron umowy nigdy nie
    powstały, a strony zobowiązane są zwrócić to, co świadczyły w związku z nieważną
    umową. Kredytobiorca nie musi rozliczać się z niego z urzędem skarbowym.

## Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.

## Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Reguły dotyczące opodatkowania

    Zgodnie z art. 9 ust. 1 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz.
    U. z 2024 r. poz. 226 ze zm.):
      Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z
      wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od
      których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
    Powołany przepis wyraża tzw. zasadę powszechności opodatkowania. Regułą jest, że
    każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu, wyjątkiem zaś
    jest sytuacja, gdy dochód opodatkowaniu nie podlega. Wyjątki od omawianej zasady
    dotyczą:
    – dochodów, które zostały wprost wymienione przez ustawodawcę w art. 21, 52, 52a i
      52c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako zwolnione z podatku
      oraz
    – dochodów, od których zaniechano poboru podatku w drodze rozporządzenia
      ministra właściwego do spraw finansów publicznych wydanego na podstawie art. 22
      ustawy Ordynacja podatkowa (rozporządzenie takie może być wydane w
      przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem
      podatników).
    W myśl art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art.
      24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy
      przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym.
      Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła
      przychodów.
    Ogólne określenie przychodów zawiera art. 11 ust. 1 ww. ustawy. Stosownie do tego
    przepisu:
      Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji
      praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b,
      art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w
      roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych
      świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
    Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:
    – pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika – tj. takie
      pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał,
      zainkasował, objął w posiadanie”;
    – pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika – tj.
      takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do
      odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć
      do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i
      wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby
      stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.
    Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie
    podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11
    ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia,
    które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym
    przyrostem majątkowym po stronie podatnika jego otrzymanie musi mieć charakter
    definitywny.
    Źródła przychodów
    Źródła przychodów zostały określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 1 ustawy o
    podatku dochodowym od osób fizycznych.

    W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Źródłami przychodów są inne źródła.
    Katalog źródeł przychodów jest katalogiem zamkniętym. Ustawodawca „zamknął” ten
    katalog dzięki wprowadzeniu kategorii „innych źródeł”, czyli źródeł przychodów innych
    niż wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b. W sytuacji, gdy dane przysporzenie podatnika
    ma charakter przychodu i nie mieści się w żadnej z kategorii wskazanych w art. 10 ust. 1
    pkt 1-8b ustawy, jest przypisywane do źródła z art. 10 ust. 1 pkt 9. Rozwiązanie to jest
    jednym z elementów gwarantujących realizację zasady powszechności opodatkowania.
    Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w
      szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego
      wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu
      przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z
      tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z
      indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz
      osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z
      ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu
      umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14,
      dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów
      określonych w art. 12-14 i art. 17.
    Skutki podatkowe otrzymanego zwrotu
    Instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo
    bankowe (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2488 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 tej
    ustawy:
      Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas
      oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a
      kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w
      umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych
      terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
    Z powodu abuzywności klauzul walutowych znajdujących się w umowach o kredyt
    hipoteczny sądy orzekają o nieważności jednostkowych umów o kredyt hipoteczny
    zawartych przez banki. Stwierdzenie nieważności powoduje usunięcie z obrotu prawnego
    wadliwej czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy kredytu hipotecznego.
    Nieważność umowy kredytu oznacza, że zobowiązania stron umów, banku i klienta, nigdy
    nie powstały, a strony zobowiązane są zwrócić to, co świadczyły w związku z nieważną
    umową jako świadczenia nienależne. Kredytodawca powinien zatem zwrócić wszystkie
    świadczenia pobrane od kredytobiorcy, a kredytobiorca powinien zwrócić kwotę
    faktycznie otrzymanego kredytu. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy przez
    sąd skutki prawne na gruncie cywilnym występują ex tunc (wstecz), a więc od momentu
    zawarcia umowy dotkniętej wadliwością (przesłanką nieważności), co oznacza, że umowa
    kredytu jako nieważna już od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. Mamy
    do czynienia z sytuacją jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia.
    Zasady i skutki dokonywania kompensaty (potrącenia) reguluje przepis art. 498 ustawy
    z dnia 23 kwietnia 1964 r Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061). Zgodnie z tym
    przepisem:
      Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z
      nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli
      przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone
      tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone
      przed sądem lub przed innym organem państwowym.

      Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości
      wierzytelności niższej.
    Potrącenie wierzytelności jest jedną z form wygaśnięcia zobowiązania w wyniku
    wykonania świadczenia przez umorzenie wzajemnych wierzytelności między stronami.
    Wygaśnięcie zobowiązania przez potrącenie, czyli kompensata wierzytelności, następuje
    wówczas, jeżeli jedna strona jest w stosunku do drugiej dłużnikiem i jednocześnie
    wierzycielem, tj. ma zarówno wierzytelność, jak i zobowiązanie względem tej drugiej
    strony. Potrącenie, mimo że dotyczy świadczeń tego samego rodzaju (z reguły
    pieniężnych), prowadzi do zaliczenia jednej wierzytelności na poczet drugiej. Dochodzi w
    ten sposób do zaspokojenia wierzyciela i osiągnięcia tym samym celu zobowiązania. Na
    skutek potrącenia wierzytelności obydwu stron umarzają się nawzajem do wysokości
    wierzytelności niższej. Instytucja potrącenia jest substytutem świadczenia, dzięki któremu
    dłużnik płaci swój dług i zwalnia się z zobowiązania. W momencie potrącenia następuje
    faktyczne spełnienie świadczenia. Potrącenie jest więc formą wykonania zobowiązania,
    do którego, w myśl art. 503 Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy o zaliczeniu zapłaty.
    Wprawdzie przez potrącenie strony nie otrzymują efektywnie należnych im świadczeń,
    ale wskutek zaliczenia wierzytelności jednej z nich na poczet wierzytelności drugiej
    każda ze stron zostaje zwolniona ze swego długu, co pozwala uznać ich długi za
    spłacone. Tym samym potrącenie jako sposób wygaszenia stosunku zobowiązaniowego
    uznaje się za równoważny spełnieniu świadczenia (zapłacie).
    W sytuacji, gdy dojdzie do umorzenia należności poprzez potrącenie wierzytelności, u
    stron nie wystąpi przychód podatkowy. Przychód podatkowy wystąpiłby wówczas, gdy
    doszłoby do częściowej kompensaty wierzytelności, a wierzyciel zwolniłby dłużnika z
    pozostałej części długu.
    Mając na uwadze powyższe, w przypadku dokonania przez bank zwrotu na Pani rzecz
    świadczenia na podstawie nieważnej umowy kredytowej otrzymała Pani z powrotem
    zwrot zapłaconych Bankowi kwot. Nie ma zatem podstaw, aby zwrócone przez bank
    kwoty uznać za dochód podlegający opodatkowaniu. Dla celów podatkowych zwrot taki
    jest obojętny podatkowo. Tym samym nie ma Pani obowiązku rozliczenia tych środków
    dla celów podatkowych.

## Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
    Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, które Pani przedstawiła i stanu prawnego, który
    obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.
    Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
    • Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy
      z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze
      zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie
      zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się
      Pani do interpretacji.
    • Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub
      zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem
      czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
        1) z zastosowaniem art. 119a;
        2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5
        ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
        3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

    • Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w
      decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki
      interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

## Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu
    Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z
    dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.
    U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
    Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę
    należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej
    (art. 53 § 1 PPSA):
    • w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa
      Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
    • w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres
      Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP
      (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
    Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia
    przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do
    zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz
    powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

## Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji
    podatkowej.