Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0114-KDIP3-2.4011.892.2024.1.MN
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2025-01-17
Teza: Skutki podatkowe zwrotu kwoty w wyniku wyroku sądu
unieważniającego umowę kredytową.
Słowa kluczowe: kredyt
nieważność
opodatkowanie
wyrok
zwrot
Zagadnienia: Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-
Podstawa obliczenia i wysokość podatku.
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-
Źródła przychodów.-Przychody z innych źródeł.
Przepisy: [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-
Rozdział 2-art. 10-ust. 1-pkt 9
[PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-
Rozdział 2-art. 11-ust. 1
[PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-
Rozdział 2-art. 20-ust. 1

## Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

dłowe
    Szanowna Pani,

    stwierdzam, że Pani stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu
    faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest prawidłowe.

## Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

19 listopada 2024 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej.
    Uzupełniła go Pani pismem z 3 stycznia 2025 r. (wpływ 3 stycznia 2025 r.). Treść wniosku
    jest następująca:
    Opis stanu faktycznego
    3 października 2024 roku Sąd Apelacyjny w (...) Wydział Cywilny ogłosił wyrok
    unieważniający Pani umowę kredytową zawartą z bankiem (...) S.A. z powodu klauzul
    abuzywnych.
    Umowa kredytowa została zawarta 9 września 2003 roku na kwotę 76.021,22 CHF. Ww.
    kredyt przeznaczyła Pani na swoje osobiste cele mieszkaniowe – zakup pierwszej
    nieruchomości – dwupokojowego mieszkania, w którym mieszkała Pani do 2018 roku.
    W wyniku wyroku sądu, bank został zobowiązany do zwrotu wszystkich wpłaconych przez
    Panią kwot. Bank skorzystał z przysługującego mu uprawnienia o przekazania środków po
    ich wcześniejszym przewalutowaniu – łączna wysokość dokonanej przez bank wpłaty
    wyniosła 593.341,77 zł i została pomniejszona o zwrot kwoty nominalnej odpowiadającej
    kwocie wypłaconego kapitału kredytu, tj. 261.443.55 złotych.
    W związku z powyższym potrąceniem wierzytelności otrzymała Pani zwrot wszystkich
    wpłaconych kwot, które stanowiły nadpłatę w stosunku do kapitału kredytu.

## Pytanie

Czy kwoty zwrócone przez bank w wyniku wyroku sądu unieważniającego umowę
    kredytową podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych?
    Pani stanowisko w sprawie
    Kredyt przeznaczyła Pani na osobiste cele mieszkaniowe – zakup nieruchomości –
    dwupokojowego mieszkania, które było Pani pierwszą zakupioną nieruchomością, w
    której mieszkała Pani przez wiele lat. Uważa Pani, że kwoty zwrócone przez bank w wyniku
    wyroku sądu unieważniającego umowę kredytową nie powinny podlegać opodatkowaniu
    podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ponieważ stanowią one zwrot nienależnie
    pobranych środków, a nie dochód. Zwrot kwot wpłaconych przez kredytobiorcę na rzecz
    banku w ramach unieważnionej umowy kredytowej nie stanowi przychodu podlegającego
    opodatkowaniu, ponieważ jest to zwrot nienależnie pobranych świadczeń, a nie nowy
    przychód.

## Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.

## Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Reguły dotyczące opodatkowania
    Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
    (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 226 ze zm.):
      Ustawa reguluje opodatkowanie podatkiem dochodowym dochodów osób
      fizycznych oraz daninę solidarnościową.
    Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy:
      Przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów wynikających z czynności, które nie
      mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy.
    Zakresem zastosowania tego przepisu są objęte sytuacje, w których spełnione są łącznie
    następujące warunki:

        podatnik uzyskał przychód, a więc przysporzenie majątkowe i jednocześnie
        przychód ten „wynika z czynności, które nie mogą być przedmiotem skutecznej
        prawnie umowy”, czyli wykazuje związek przyczynowo-skutkowy z taką czynnością,
        ma swoje źródło w takiej czynności.
    Zgodnie z art. 9 ust. 1 ww. ustawy:
      Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z
      wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od
      których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
    Powołany przepis wyraża tzw. zasadę powszechności opodatkowania. Regułą jest, że
    każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną podlega opodatkowaniu, wyjątkiem zaś jest
    sytuacja, gdy dochód opodatkowaniu nie podlega. Wyjątki od omawianej zasady dotyczą:
        dochodów, które zostały wprost wymienione przez ustawodawcę w art. 21, 52, 52a
        i 52c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako zwolnione z podatku
        oraz
        dochodów, od których zaniechano poboru podatku w drodze rozporządzenia
        ministra właściwego do spraw finansów publicznych wydanego na podstawie art.
        22 ustawy Ordynacja podatkowa (rozporządzenie takie może być wydane w
        przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem
        podatników).
    Ogólne określenie „przychodów” zawiera art. 11 ust. 1 ww. ustawy. Stosownie do tego
    przepisu:
      Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie
      realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art.
      19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji
      podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość
      otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
    Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są:
        pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika – tj. takie
        pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał,
        zainkasował, objął w posiadanie”;
        pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika –
        tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do
        odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć
        do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i
        wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby
        stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.
    Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z
    wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o
    podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie
    mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem
    majątkowym po stronie podatnika jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny.
    Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na

    względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych
    rodzajów czynności i zdarzeń. Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o
    kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę
    poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane
    jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.
    in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie.
    Źródła przychodów
    Źródła przychodów zostały określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 1 ustawy o
    podatku dochodowym od osób fizycznych.
    W myśl art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Źródłami przychodów są inne źródła.
    Katalog źródeł przychodów jest katalogiem zamkniętym. Ustawodawca „zamknął” ten
    katalog dzięki wprowadzeniu kategorii „innych źródeł”, czyli źródeł przychodów innych niż
    wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b. W sytuacji, gdy dane przysporzenie podatnika ma
    charakter przychodu i nie mieści się w żadnej z kategorii wskazanych w art. 10 ust. 1 pkt 1-
    8b ustawy, jest przypisywane do źródła z art. 10 ust. 1 pkt 9. Rozwiązanie to jest jednym z
    elementów gwarantujących realizację zasady powszechności opodatkowania.
    Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w
      szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu
      emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w
      rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty
      uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz
      wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także
      dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki
      pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane
      z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w
      art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów
      określonych w art. 12-14 i art. 17.
    Z informacji przedstawionych przez Panią wynika, że:
    1. w 2003 r. zawarła Pani umowę o kredyt mieszkaniowy w walucie obcej CHF;
    2. w 2024 roku Sąd Apelacyjny uznał Pani umowę kredytową za nieważną;
    3. sąd zasądził od banku na Pani rzecz zwrot wszystkich kwot wpłaconych bankowi;
    4. otrzymała Pani zwrot wszystkich wpłaconych kwot, które stanowiły nadpłatę w stosunku
    do kapitału kredytu.
    Powzięła Pani wątpliwość, czy zwrot ten będzie podlegał opodatkowaniu podatkiem
    dochodowym od osób fizycznych.
    Zwrot w wyniku nieważnej umowy kredytowej
    Instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo
    bankowe (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2488 ze zm.).
    Zgodnie z treścią art. 69 ust. 1 ww. ustawy,
      Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na
      czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na
      ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach

      określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w
      oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.
    Zgodnie z art. 69 ust. 2 pkt 2 i 4 ustawy Prawo bankowe:
      Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności:
      2) kwotę i walutę kredytu;
      4) zasady i termin spłaty kredytu.
    Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są
    obojętne podatkowo.
    O uzyskaniu przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym do osób fizycznych
    można więc mówić w każdej sytuacji, gdy podatnik, czy to na skutek otrzymania
    określonych wartości majątkowych (środków pieniężnych, świadczeń w naturze czy też
    innych nieodpłatnych świadczeń), czy też gdy na skutek określonego zdarzenia
    powodującego zmniejszenie jego zobowiązań wobec innych podmiotów, uzyskuje
    określone przysporzenie majątkowe.
    Na podstawie art. 58 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz.U. z 2024 r.
    poz. 1061 ze zm.):
      Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest
      nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż
      na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie
      przepisy ustawy.
    Natomiast stosownie do treści art. 58 § 2 tej ustawy:
      Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
    Z powodu abuzywności klauzul walutowych znajdujących się w umowach o kredyt
    hipoteczny, sądy orzekają o nieważności jednostkowych umów o kredyt hipoteczny
    zawartych przez banki. Stwierdzenie nieważności powoduje usunięcie z obrotu prawnego
    wadliwej czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy kredytu hipotecznego.
    Nieważność umowy kredytu oznacza, że zobowiązania stron umów, banku i klienta, nigdy
    nie powstały, a strony zobowiązane są zwrócić to, co świadczyły w związku z nieważną
    umową jako świadczenia nienależne. Kredytodawca winien zatem zwrócić wszystkie
    świadczenia pobrane od kredytobiorcy, a kredytobiorca winien zwrócić kwotę faktycznie
    otrzymanego kredytu. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy przez sąd skutki
    prawne na gruncie cywilnym występują ex tunc (wstecz), a więc od momentu zawarcia
    umowy dotkniętej wadliwością (przesłanką nieważności), co oznacza, że umowa kredytu
    jako nieważna już od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. Mamy do
    czynienia z sytuacją jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia.
    W Pani przypadku, zgodnie z wyrokiem sądu doszło do zwrotu nienależnie pobranych
    przez bank świadczeń, tj. zwrotu wpłaconych przez Panią kwot stanowiących nadpłatę w
    stosunku do kapitału kredytu.
    Skoro zatem był to zwrot nienależnie pobranych świadczeń, to zwrot ten nie stanowi
    przysporzenia po Pani stronie, a zatem w ogóle nie stanowi przychodu. W przypadku
    zwrotu świadczenia na podstawie nieważnej umowy kredytowej klient otrzymuje bowiem
    z powrotem swój kapitał - zwrot zapłaconych bankowi kwot. Nie ma zatem podstaw, aby
    zwrócone kwoty uznać za dochód podlegający opodatkowaniu. Dla celów podatkowych
    zwrot taki jest obojętny podatkowo. Zwrot ten nie podlega więc opodatkowaniu
    podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
    Pani stanowisko jest prawidłowe.

## Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

    Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który
    obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.
    Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
        Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb
        ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz.
        2383 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani
        sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia
        przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji.
        Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub
      zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem
      czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
      1) z zastosowaniem art. 119a;
      2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy
      z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
      3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
        Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w
      decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej
      praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

## Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu
    Administracyjnego (...). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z
    dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.
    U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”). Skargę do Sądu wnosi się za
    pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie
    trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):
        w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa
        Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
        w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na
        adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS
        /SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
    Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia
    przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do
    zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz
    powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

## Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji
    podatkowej.