Interpretacja indywidualna
Sygnatura: IBPBII/1/436-17/09/MZ
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach
Data wydania: 2009-04-06
Teza: Czy umowa cash pooling podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych?
Słowa kluczowe: cash pooling; czynności-czynności cywilnoprawne; podatek-podatek od czynności cywilnoprawnych; umowa-umowa nienazwana; usługi-usługi finansowe
Przepisy: [PCC] Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych-Rozdział 1-art. 1; [PCC] Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych-Rozdział 1-art. 1a

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. z 2007r. Nr 112, poz. 770) Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko Spółki, przedstawione we wniosku z dnia 09 stycznia 2009r. (data wpływu do tut. Biura – 16 stycznia 2009r.), o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, dotyczącej m.in. podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie opodatkowania umowy cash pooling - **jest prawidłowe**.

UZASADNIENIE

W dniu 16 stycznia 2009r. wpłynął do tut. Biura ww. wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej m.in. podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie opodatkowania umowy cash pooling.

W przedmiotowym wniosku zostało przedstawione następujące zdarzenie przyszłe:

Wnioskodawca - spółka z o.o. rozważa przystąpienie do wielostronnej umowy o świadczenie usług polegających na kompleksowym zarządzaniu płynnością finansową w ramach grupy kapitałowej, stanowiącej umowę tzw. cash poolingu. W ramach umowy cash pooling, wnioskodawca wraz z innymi spółkami z grupy kapitałowej (Grupy), jako uczestnik systemu zamierza korzystać z usług Banku X w Niemczech (Banku niemieckiego), który zajmuje się techniczną obsługa przepływów pieniężnych uczestników systemu. Bank niemiecki jako strona umowy cash poolingu otworzy tzw. rachunek docelowy, pełniący rolę rachunku konsolidującego na bieżąco wszystkie salda podmiotów uczestniczących w systemie, zarejestrowane na tzw. rachunkach technicznych (operacyjnych) wchodzących w skład wspólnego systemu zarządzania płynnością (cash poolingu). Rachunek docelowy jest przeznaczony dla podmiotu wchodzącego w skład Grupy, do której należy wnioskodawca (tzw. Agenta), który będzie reprezentował inne spółki z Grupy wobec Banku niemieckiego. Rachunki techniczne (w tym rachunek Spółki) zostaną poddane mechanizmowi konsolidowania na rachunku docelowym, w ramach którego wszystkie salda (dodatnie bądź ujemne) będą automatycznie konsolidowane na rachunku docelowym. Od tak skonsolidowanego salda Bank niemiecki będzie obliczał oprocentowanie na rzecz Agenta. Następnie Agent będzie dokonywał alokacji odsetek na poszczególnych uczestników systemu proporcjonalnie do wielkości sald na rachunkach technicznych. Każdy uczestnik cash poolingu, w tym wnioskodawca będzie więc uprawniony do uzyskania od Agenta (lub zobowiązany do zapłaty) proporcjonalnej części odsetek w zależności od sald na rachunku operacyjnym danego uczestnika (w tym Spółki). Rozliczenie i płatność odsetek będzie następować na koniec miesiąca. Bank niemiecki za swoje usługi będzie pobierać comiesięczne wynagrodzenie.

Wnioskodawca zamierza także korzystać z rachunku prowadzonego przez Bank Y (Bank polski). W konsekwencji Spółka otworzy dwa rachunki: jeden w Banku niemieckim oraz drugi w Banku polskim (podobnie zagraniczne spółki Grupy korzystają/będą korzystały z rachunków otwartych w Banku niemieckim lub/oraz innych bankach zagranicznych).

Zgodnie z umową, faktyczne działanie systemu cash poolingu będzie polegało na zautomatyzowanych transferach środków pieniężnych dokonywanych w ten sposób, że gdy na koniec dnia roboczego na rachunku Spółki w Banku polskim zostanie wykazane saldo dodatnie, Bank będzie transferował te środki na rachunek Spółki w Banku niemieckim, skąd z kolei dokonywany będzie transfer środków na rachunek docelowy Agenta.

Natomiast, gdy na koniec dnia roboczego rachunek Spółki w Banku polskim wykaże saldo ujemne, wówczas Bank niemiecki przetransferuje środki odpowiadające wysokości tego salda na rachunek Spółki w Banku polskim. Następnie, w tej samej wysokości zostanie dokonany transfer środków z rachunku docelowego Agenta na rachunek Spółki w Banku niemieckim.

W obydwu przypadkach (salda dodatniego i ujemnego) na koniec dnia roboczego saldo na rachunkach Spółki – zarówno w Banku polskim jak i w Banku niemieckim – będzie równe zeru.

W ramach struktury cash pooling transfery pieniężne będą dokonywane wyłącznie pomiędzy poszczególnymi rachunkami posiadanymi przez Spółkę oraz pomiędzy rachunkiem docelowym Agenta oraz rachunkami innych uczestników systemu. Z wyłączeniem Agenta, bezpośrednie transfery pieniężne pomiędzy Spółką a innymi spółkami z Grupy – uczestnikami systemu – nie będą miały miejsca.

Przekazywanie środków pieniężnych będzie procesem zautomatyzowanym i wykonywanym bez odrębnych decyzji Spółki w zakresie transferu środków. Przesunięcie środków pieniężnych Spółki nastąpi wyłącznie na podstawie umowy cash pooling bez konieczności zawierania odrębnych umów z innymi uczestnikami systemu cash pooling (w tym z Agentem). Agent będzie posiadał rachunek docelowy służący kumulowaniu nadwyżek finansowych uczestników cash pooling oraz redystrybucji za pomocą Banku niemieckiego nadwyżek pieniężnych z rachunku docelowego Agenta na rachunki uczestników (w tym Spółki) wykazujące salda ujemne.

W związku z powyższym zadano m.in. następujące pytanie:

Czy umowa cash pooling podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych?

Zdaniem wnioskodawcy, ani zawarcie umowy cash pooling ani jej późniejsze wykonywanie, w tym zwłaszcza automatyczne przesunięcia środków pieniężnych na jej podstawie pomiędzy rachunkami Spółki a rachunkiem Agenta nie podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych. W konsekwencji, u wnioskodawcy nie powstanie obowiązek podatkowy z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych.

Przywołując katalog czynności cywilnoprawnych wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, wnioskodawca wskazał, że opodatkowaniu tym podatkiem podlegają jedynie czynności enumeratywnie w nim wymienione.

W opinii wnioskodawcy, katalog czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych jest zamknięty i nie obejmuje umowy w zakresie zarządzania płynnością finansową (cash pooling). Brak jest w nim również czynności prawnej odpowiadającej usłudze nabywanej przez Spółkę. Umowa cash pooling zaliczana jest do tzw. umów nienazwanych, tj. nieuregulowanych wprost w przepisach prawa. W przypadku wnioskodawcy polega ona na kompleksowym zarządzaniu płynnością finansową w zakresie centralizacji, kontroli oraz administrowania środkami finansowymi. Istotą cash poolingu jest optymalizacja wykorzystania środków finansowych znajdujących się na rachunkach bankowych podmiotów, które są stronami umowy. Czasowych przesunięć kwot pieniężnych pomiędzy rachunkami bankowymi uczestników umowy dokonuje bezpośrednio bank obsługujący system cash poolingu, w którym uczestniczy wnioskodawca, będący również stroną umowy cash pooling.

Według wnioskodawcy, zawarcie oraz realizacja umowy nie stanowi w szczególności umowy pożyczki w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 720 Kodeksu cywilnego, przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Zdaniem wnioskodawcy, w sytuacji przedstawionej we wniosku konstrukcja umowy, kreująca sposób zarządzania wolnymi środkami finansowymi (płynnością finansową) niewątpliwie zawiera w sobie elementy kredytowania jednych podmiotów przez drugie. Nie sposób jednak uznać, że umowa cash pooling wyczerpuje elementy istotne dla umowy pożyczki. W ramach planowanej umowy cash pooling będą występowały co najmniej trzy podmioty, mianowicie: posiadający wolne środki finansowe, posiadający niedobór tych środków oraz Bank niemiecki występujący w roli pośrednika działającego we własnym imieniu. Każdy z uczestników umowy cash pooling staje się podmiotem praw i obowiązków. Nie dochodzi do zawarcia umowy pożyczki ponieważ brak jest zobowiązania do przeniesienia określonej ilości środków finansowych na określony w umowie podmiot. Uczestnik posiadający wolne środki nie wie, czy środki te zostaną wykorzystane, w jakiej wysokości i przez którego uczestnika. Nie jest więc skonkretyzowana druga strona transakcji, jak też jej przedmiot, gdyż źródłem, z którego zostanie zasilony rachunek o saldzie debetowym, będzie rachunek docelowy Agenta (nie należący do podmiotu udostępniającego nadwyżkę własnych, środków finansowych w ramach umowy), na którym będą gromadzone wolne środki wszystkich posiadających je uczestników cash poolingu. Wnioskodawca zauważa przy tym, że istota umowy cash pooling sprowadza się do kompensowania przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne podmioty z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. W konsekwencji, rachunek docelowy Agenta ma wyłącznie charakter „pośredniczący”, jednak z zastrzeżeniem braku samodzielnego działania Agenta w zakresie przepływów, ponieważ środki udostępnione na tym rachunku będą podlegały automatycznym transferom bezpośrednio na podstawie samej umowy cash pooling dokonywanym przez Bank niemiecki. Również pomiędzy uczestnikami Grupy nie będzie istniało żadne zobowiązanie o charakterze pożyczki.

Reasumując powyższe, wnioskodawca zajął stanowisko, że zarządzanie wolnymi środkami (cash pooling) nie zostało enumeratywnie wymienione w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Z kolei przesunięcia środków pieniężnych w ramach zarządzania płynnością finansową na podstawie umowy cash pooling nie spełniają określonych w Kodeksie cywilnym kryteriów pożyczki. Według wnioskodawcy, nie można zatem przesunięć środków pieniężnych pomiędzy rachunkami uczestników umowy cash pooling zakwalifikować jako umów pożyczki w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz art. 720 Kodeksu cywilnego. W efekcie, zawarcie umowy cash pooling oraz czynności transferu środków pieniężnych w wykonywaniu umowy cash pooling nie będą zatem podlegały opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Uzasadniając swoje stanowisko, wnioskodawca powołał się na interpretacje przepisów prawa podatkowego zawarte w postanowieniach: Naczelnika Opolskiego Urzędu Skarbowego z dnia 22 maja 2006r. Znak: PD/436-2/MG/06; Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Skarbowego z dnia 22 sierpnia 2006r. Znak: PUS.V.436/6/060; Naczelnika Drugiego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego z dnia 24 lipca 2007r. Znak: 1472/SPC/436-25/07/SJ; Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego z dnia 22 sierpnia 2007r. Znak: PMO/436-17/07/69516/2007 oraz w interpretacjach indywidualnych wydanych przez:

1.  Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach - z dnia 22 kwietnia 2008r. Znak: IBPB2/436-10/08/HS (KAN-656/01/08), - z dnia 29 października 2008r. Znak: IBPB2/436-144/08/MZ,
2.  Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy - z dnia 16 października 2007r. Znak: ITPB1/436-12/07/AW, - z dnia 16 października 2007r. Znak: ITPB1/436-9/07/IB, - z dnia 16 października 2007r. Znak: ITPB1/436-13/07/IB, - z dnia 12 czerwca 2008r. Znak: ITPB2/436-64/08/BK, - z dnia 04 czerwca 2008r. Znak: ITPB2/436-52/08/BK,
3.  Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie - z dnia 07 października 2008r. Znak: IPPB2/436-266/08-4/MZ.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego zdarzenia przyszłego uznaje się za prawidłowe.

Przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 09 września 2000r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz. U. z 2007r. Nr 68, poz. 450 ze zm.) zawiera zamknięty katalog czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1ww. ustawy podatkowi temu podlegają następujące czynności cywilnoprawne:

*   umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,
*   umowy pożyczki,
*   umowy darowizny – w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy,
*   umowy dożywocia,
*   umowy o dział spadku oraz umowy o zniesienie współwłasności – w części dotyczącej spłat lub dopłat,
*   ustanowienie hipoteki,
*   ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego, oraz odpłatnej służebności,
*   umowy depozytu nieprawidłowego,
*   umowy spółki.

Podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają też zmiany ww. umów, jeżeli powodują one podwyższenie podstawy opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych oraz orzeczenia sądów, w tym również polubownych, oraz ugody, jeżeli wywołują one takie same skutki prawne (art. 1 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. ustawy).

Ustawodawca wprowadził zasadę enumeratywnego określenia czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Jednocześnie ustawowe wyliczenie zostało wzmocnione zasadą, zgodnie z którą o kwalifikacji określonej czynności prawnej, a w konsekwencji o jej podleganiu opodatkowaniu tym podatkiem decyduje jej treść (elementy przedmiotowo istotne), a nie nazwa. Tym samym, jeżeli strony zawierają umowę i układają stosunki w jej ramach w określony sposób, to dla oceny czy powstanie obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych, w związku z dokonaniem wskazanej w ustawie czynności, miarodajne będą rzeczywiste prawa i obowiązki stron tej umowy pozwalające na ich kwalifikacje pod względem prawnym.

Na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) ww. ustawy przedmiotem opodatkowania są umowy pożyczki, w których w myśl art. 720 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy lub tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Należy podkreślić, iż umowa cash pooling pozostaje na gruncie polskiego prawa umową nienazwaną. Ustawa Kodeks cywilny – w części zobowiązaniowej – nie zawiera przepisów odnoszących się do tego typu umowy.

Umowa „cash poolingu” jest najbardziej zbliżona swą konstrukcją do umowy pożyczki. Jednakże przedstawiona we wniosku konstrukcja umowy „cash poolingu”, jako sposobu gospodarowania wolnymi środkami finansowymi uczestniczących podmiotów, pomimo zawierania w sobie pewnych elementów pożyczki, nie wyczerpuje istotnych jej znamion. „Cash pooling” polega na umożliwieniu lepszej gospodarki finansowej grupy kapitałowej. Dzięki tej usłudze można skompensować niedobory środków przedsiębiorstw należących do danej grupy nadwyżkami innych przedsiębiorstw należących do tej samej grupy oraz korzystnie zagospodarować nadwyżkę środków netto.

W przypadku „cash poolingu” mamy do czynienia z trzema przynajmniej podmiotami, a mianowicie: podmiotem posiadającym wolne środki finansowe, podmiotem posiadającym niedobór tych środków oraz bankiem występującym w roli pośrednika działającego we własnym imieniu.

Z tytułu uczestnictwa w tych transakcjach dla wszystkich podmiotów powstają określone prawa i obowiązki, jednak nie dochodzi w tym przypadku do zawarcia umowy pożyczki, ponieważ brak jest zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot. Uczestnik „cash poolingu” posiadający wolne środki nie wie, czy środki te zostaną wykorzystane, w jakiej wysokości i przez którego uczestnika. Tym samymnie jest skonkretyzowana druga strona transakcji, jak też jej przedmiot, ponieważ źródłem, z którego zostanie zasilony rachunek o saldzie debetowym, jest rachunek zbiorczy, na którym gromadzone są wolne środki wszystkich posiadających je uczestników „cash poolingu”.

Reasumując, należy stwierdzić, iż zawarcie umowy „cash poolingu” nie zostało wymienione w ustawowym katalogu czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Czynności tego typu nie można zakwalifikować jako umowy pożyczki wymienionej w tym katalogu. Tym samym czynności dokonywane w ramach umowy cash pooling nie będą podlegały opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

W odniesieniu do powołanych przez wnioskodawcę interpretacji organów podatkowych należy stwierdzić, że interpretacje te zostały wydane w indywidualnych sprawach i nie są wiążące dla organu wydającego przedmiotową interpretację.

Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego przedstawionego przez wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania interpretacji.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, ul. Rakowicka 10, 31-511 Kraków po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Katowicach Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej, ul. Traugutta 2a, 43-300 Bielsko-Biała.