Interpretacja indywidualna
Sygnatura: IBPBII/1/415-51/11/HK
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach
Data wydania: 2011-04-19
Teza: Czy odszkodowanie otrzymane w związku ze szkodami na działce wnioskodawcy wolne jest od podatku dochodowego od osób fizycznych?
Słowa kluczowe: nieruchomości; odszkodowania; szkody; ugody; zadośćuczynienie
Przepisy: [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 2; [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 3

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko wnioskodawcy przedstawione we wniosku z dnia 18 stycznia 2011r. (data wpływu do tut. Biura – 19 stycznia 2011r.) o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania otrzymanego odszkodowania - **jest nieprawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 19 stycznia 2011r. wpłynął do tut. Biura ww. wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania otrzymanego odszkodowania.

W przedmiotowym wniosku został przedstawiony następujący stan faktyczny:

Spółka X prowadziła w 2010r. inwestycję budowlaną na działkach w miejscowości A. W związku z tą inwestycją, na ww. działkach realizowano szereg prac ziemnych polegających na tworzeniu na części działek nasypów, przemieszczaniu ziemi po działkach. W maju 2010r. nastąpiło zachwianie równowagi gruntowej w części powyższych działek. Osuwisko uruchomiły ulewne opady deszczu. Osuwające się masy ziemi z ww. działek osunęły się m.in. w kierunku działki będącej własnością wnioskodawcy i jego żony. Spowodowały one szereg szkód na tej działce. Uszkodzeniu uległ m.in. mur oporowy, ogrodzenie, przyłącze gazu wraz ze skrzynką pomiarową oraz podjazd do garażu.

W związku z powyższym zdarzeniem Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wszczął postępowanie w sprawie uszkodzenia skarpy na ww. działkach jak też znajdującej się w rejonie osuwiska infrastruktury technicznej uzbrojenia terenu. Postępowanie zakończono decyzją z dnia 29 października 2010r. Na wspólników Spółki X Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego nałożył obowiązek wykonania zabezpieczeń oraz robót budowlanych w obrębie uszkodzonej osuwiskiem skarpy na ww. działkach. Z uwagi na postępujące przemieszczenia się mas ziemi mogące powodować dalsze uszkodzenia obiektów budowlanych znajdujących się w strefie oddziaływania osuwiska, wspomnianej decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, zgodnie z art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja uprawomocniła się.

Jednocześnie wnioskodawca wraz z żoną wezwał wspólników ww. Spółki do naprawy szkód, jakie na ich działce spowodowała ziemia osuwająca się ze skarpy, na której inwestycję prowadziła powyższa Spółka. Dnia 27 października 2010r. przed notariuszem wnioskodawca wraz z żoną oraz wspólnicy Spółki X zawarli porozumienie, co do wypłaty odszkodowania za szkody spowodowane osuwiskiem ziemi na działce będącej własnością wnioskodawcy i jego żony. W porozumieniu strony ustaliły wysokość odszkodowania za szkody ujawnione, nie wykluczając jednak dalszej odpowiedzialności odszkodowawczej wspólników Spółki X za szkody nieujawnione do dnia zawarcia porozumienia jak i przyszłe szkody jeśli powstaną na skutek powstałego osuwiska. Odszkodowanie wypłacono dnia 27 października 2010r.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie:

Czy odszkodowanie otrzymane przez wnioskodawcę i jego żonę w okolicznościach opisanych w stanie faktycznych wolne jest od podatku dochodowego od osób fizycznych?

Wnioskodawca powołuje art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stwierdzając, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy rozważyć, czy kwota wypłacona wnioskodawcy i jego małżonce dnia 27 października 2010r. stanowi odszkodowanie, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy.

Powołując się na treść wyroków sądów (wyrok NSA z dnia 25 maja 2000r. Sygn. akt III SA 1017/99, wyrok NSA z dnia 22 maja 2003r. Sygn. akt III SA 3507/01, wyrok NSA z dnia 29 marca 2007r. Sygn. akt II FSK 452/06, wyrok NSA z dnia 28 maja 2009r. Sygn. akt II FSK 169/08) wnioskodawca stwierdza, iż przywołany powyżej przepis, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, należy rozumieć w ten sposób, iż zwolnione są od podatku dochodowego odszkodowania, które podatnik uzyskał na mocy obowiązujących przepisów prawa rangi ustawy, niezależnie od tego, czy bezpośrednim tytułem wypłaty odszkodowania jest wyrok, ugoda sądowa, decyzja, czy też umowa.

Zdaniem wnioskodawcy, w pierwszej kolejności należy zatem potwierdzić, iż otrzymane przez niego i przez jego żonę świadczenie stanowi odszkodowanie. O tym bowiem, czy dane świadczenie przybiera cechy odszkodowania, nie decyduje jego nazwa, lecz rzeczywisty charakter.

Wnioskodawca podkreśla, że w literaturze akcentuje się, iż aby wypłacone świadczenie uznać za odszkodowanie koniecznym jest wystąpienie:

1.  szkody, będącej źródłem zobowiązania,
2.  szkoda musi być spowodowana przez jakiś fakt (działanie lub inne zdarzenie), z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy,
3.  między szkodą a faktem, który ją spowodował musi istnieć związek przyczynowy.

(por. W. Czachórski „Zobowiązania” Warszawa 1978, s. 157: Kodeks cywilny Komentarz, pod red. W. Pietrzykowskiego, Wyd. C. H. Beck, wyd. 4, t. I, s. 890-894).

W ocenie wnioskodawcy, z przedstawionego stanu faktycznego wynika, iż osuwisko ziemi spowodowało szkody na działce będącej własnością wnioskodawcy i jego żony. Wymienione uszkodzenia potwierdza treść decyzji administracyjnej Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, cyt.: „Przesuwające się masy ziemi uszkodziły (…) mur oporowy, ogrodzenie, przyłącz gazu wraz ze skrzynką pomiarową oraz podjazd do garażu na terenie działki (…)” stanowiącej własność wnioskodawcy i jego żony. Zdaniem wnioskodawcy, istnienie po jego stronie szkody nie budzi wątpliwości.

Wnioskodawca informuje, że ta sama decyzja stwierdza, iż szkodę spowodowało osuwisko ziemi ze skarpy na działkach, na których Spółka X prowadzi inwestycję budowlaną. Zaleca ona natychmiastowe wykonanie zabezpieczeń skarpy celem ustabilizowania osuwiska. Okolicznością co do której nie ma wątpliwości jest wiec fakt, iż uszkodzenia na działce wnioskodawcy spowodowane zostały przez masy ziemi uruchomione z uszkodzenia skarpy na działkach na których Spółka X prowadzi inwestycję budowlaną. Osuwisko uruchomione zostało wprawdzie przez obfite opady deszczu, niemniej jednak stało się tak na skutek wcześniejszej degradacji skarpy i zachwiania równowagi gruntowej podczas realizowanych przez Spółkę X prac budowlanych. Stąd też Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego zalecił przeprowadzenie prac zabezpieczenia skarpy na koszt wspólników Spółki X. Istnieje więc związek przyczynowo skutkowy między realizowaną przez Spółkę X inwestycją budowlaną a powstałą szkodą.

Wnioskodawca odnosząc się całościowo do wskazanych powyżej okoliczności zauważa, iż otrzymana od wspólników Spółki X zapłata wiąże się ze szkodą, a przytoczone argumenty dowodzą, iż między tą szkodą a działaniami Spółki X na działkach, z których nastąpiło osuwisko ziemi istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Podsumowując wnioskodawca stwierdza, iż otrzymane przez niego świadczenie mieści się w kategorii odszkodowania.

Wnioskodawca zauważa, iż warunkiem objęcia odszkodowania zwolnieniem z podatku na mocy art. 21 ust. 1 pkt 3 jest dowiedzenie, iż odszkodowanie podatnik uzyskał na mocy obowiązujących przepisów ustaw. Przypisanie odpowiedzialności odszkodowawczej sprawcy szkody ustawodawca dokonał w art. 415 Kodeksu cywilnego poprzez sformułowanie: „Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.” Przepis ten nakazuje sprawcy naprawienie szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu i jest jednocześnie podstawą do roszczenia poszkodowanego o naprawienie szkody, bądź to przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź to przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Przepis ten stanowił odpowiednio podstawę prawną dla roszczenia odszkodowawczego wnioskodawcy i jego małżonki wobec wspólników Spółki X. Zdaniem wnioskodawcy, omawiane roszczenie odszkodowawcze wynika zatem wprost z przepisów Kodeksu cywilnego. W ocenie wnioskodawcy dowodzi to, iż spełniona jest przesłanka zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3, iż podatnik uzyskał odszkodowanie na mocy obowiązujących przepisów prawa rangi ustawy.

W opinii wnioskodawcy wyjątki wymienione w ww. artykule pod literami a)-d) nie znajdują zastosowania w sprawie, bowiem – wg wnioskodawcy - mowa jest w nich o odszkodowaniach z tytułów lub stosunków prawnych, nie mających żadnego związku z opisanym stanem faktycznym. Z tego względu dla potrzeb niniejszej interpretacji mogą zostać pominięte. Podobnie rzecz tyczy się przypadków wymienionych pod lit. e) oraz f), bowiem odszkodowanie, którego dotyczy wniosek nie jest związane ze szkodą w składnikach majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą lub prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej.

Ponadto, w ocenie wnioskodawcy, przedmiotowe odszkodowanie nie wynika z zawartej umowy lub ugody, ukształtowanych przez strony w oderwaniu od przepisu ustawy wskazującego na obowiązek naprawienia szkody. Porozumienie zawarte pomiędzy wnioskodawcą i jego małżonką z jednej strony a wspólnikami Spółki X z drugiej miało na celu formalne stwierdzenie istniejącego już pomiędzy nimi stosunku prawnego (odszkodowawczego) i udokumentowanie przekazania odszkodowania. Skoro, w ocenie wnioskodawcy, porozumienie to nie jest źródłem stosunku prawnego nie można twierdzić, iż z niego wynika odszkodowanie. W porozumieniu tym strony nie czynią sobie także wzajemnych ustępstw, aby uchylić niepewność co do roszczeń odszkodowawczych lub zapewnić ich wykonanie. Zdaniem wnioskodawcy, nie ma ono charakteru ugody, w rozumieniu art. 917 Kodeksu cywilnego. Biorąc powyższe pod uwagę – w opinii wnioskodawcy – nie można twierdzić, iż zawarte porozumienie wyklucza zastosowanie zwolnienia ze względu na art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g).

Podsumowując, w opinii wnioskodawcy, odszkodowanie otrzymane od wspólników Spółki X za szkody spowodowane osuwiskiem ziemi opisanym w stanie faktycznym cechuje się wszystkimi przesłankami warunkującymi zwolnienie podatkowe z art. 21 ust. 1 pkt 3, stąd wolne jest od podatku dochodowego od osób fizycznych.

Na tle przedstawionego stanu faktycznego stwierdzam, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, iż przedmiotem niniejszej interpretacji jest ocena skutków podatkowych wynikających dla wnioskodawcy w związku z otrzymaniem odszkodowania. W zakresie skutków podatkowych wypłaconego odszkodowania dla żony wnioskodawcy wydano odrębne rozstrzygnięcie.

Podstawową zasadą obowiązującą w przepisach ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2010r. Nr 51, poz. 307 ze zm.) jest zasada powszechności opodatkowania. W myśl tej zasady, wyrażonej w art. 9 ust. 1 ww. ustawy, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Wyrazem jej praktycznej realizacji jest art. 11 ust. 1 ww. ustawy, z którego treści wynika, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Na mocy art. 10 ust. 1 pkt 9 tej ustawy źródłami przychodów są inne źródła. W myśl art. 20 ust. 1 wyżej powołanej ustawy, za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i 17 oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach.

Sformułowanie „w szczególności” dowodzi, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy. O przychodzie podatkowym z innych źródeł należy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe. Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają zatem wszelkie dochody osiągane przez podatnika, z wyjątkiem tych dochodów, które zostały enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę jako zwolnione od podatku, bądź od których zaniechano poboru podatku, w drodze rozporządzenia wydanego przez Ministra Finansów.

Stosownie do regulacji zawartej w art. 21 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem:

1.  określonych w prawie pracy odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę,
2.  odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników,
3.  odpraw i odszkodowań z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia funkcjonariuszom pozostającym w stosunku służbowym,
4.  odszkodowań przyznanych na podstawie przepisów o zakazie konkurencji,
5.  odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
6.  odszkodowań za szkody dotyczące składników majątku związanych z prowadzeniem działów specjalnych produkcji rolnej, z których dochody są opodatkowane według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1, lub na zasadach, o których mowa w art. 30c,
7.  odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

Z literalnego brzmienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że nie wszystkie odszkodowania otrzymane przez osoby fizyczne wolne są od podatku dochodowego. Ze zwolnienia przedmiotowego korzystają bowiem jedynie te odszkodowania i zadośćuczynienia, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów rangi ustawy lub aktów wykonawczych wydanych na ich podstawie, z wyjątkiem wyłączonych ze zwolnienia wolą ustawodawcy. Wyłączone ze zwolnienia są m.in. odszkodowania wypłacane według ww. uregulowań, ale wynikające z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe.

Ze zwolnienia korzystają również inne odszkodowania, a więc te nie wynikające wprost z przepisów prawa, ale tylko wówczas, gdy zostały otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej i nie dotyczą wyjątków wskazanych przez ustawodawcę (art. 21 ust. 1 pkt 3b cyt. ustawy).

Podstawową przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest szkoda. Pojęcie szkody nie zostało zdefiniowane ustawowo. W związku z tym należy zastosować wykładnię językową, zgodnie z którą przez szkodę rozumie się uszczerbek, pomniejszenie, utratę zarówno w sferze majątkowej jak i niemajątkowej.

Stosownie do art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Powołany przepis Kodeksu cywilnego stanowi generalną podstawę prawną dla poszkodowanego do domagania się naprawienia szkody. Przepis ten jednak nie określa ani wysokości odszkodowania, ani zasad ustalenia tej wysokości. Powyższy przepis daje wyłącznie podstawę prawną do dochodzenia odszkodowania. To oznacza, że odszkodowanie otrzymane na podstawie art. 415 Kodeksu cywilnego nie jest odszkodowaniem o jakim mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a tym samym nie może podlegać zwolnieniu z opodatkowania.

Dodatkowo zauważyć należy, że stosownie do uregulowania zawartego w art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g) ww. ustawy z przedmiotowego zwolnienia wyłączone zostały odszkodowania wynikające z zawartych umów i ugód innych niż ugody sądowe.

Przenosząc powyższe uregulowania prawne na grunt rozpatrywanej sprawy w kontekście zapytania ujętego w przedmiotowym wniosku stwierdzić należy, iż przychód jaki wnioskodawca otrzymał w postaci odszkodowania wypłaconego na podstawie porozumienia stron należy potraktować jako przychód z tzw. „innych źródeł”, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Otrzymane przez wnioskodawcę odszkodowanie nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W przedmiotowej sprawie nie znajduje zastosowania art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż otrzymane przez wnioskodawcę odszkodowanie wynika jedynie z ustaleń zawartych między stronami i ma charakter, wbrew twierdzeniu wnioskodawcy, czysto umowny. Wysokość tego odszkodowania podobnie jak zasady ustalania wysokości odszkodowania nie wynikają z żadnej ustawy ani aktu wykonawczego.

Mając na uwadze okoliczności opisane we wniosku oraz powołane wyżej przepisy prawa należy stwierdzić, iż podmiot, który wypłacił odszkodowanie powinien wystawić dla wnioskodawcy informację PIT-8C na podstawie art. 42a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w którym wykazana będzie kwota wypłaconego odszkodowania, a wnioskodawca zaś winien tę kwotę wykazać w zeznaniu rocznym za dany rok jako przychód z innych źródeł.

Nadmienić należy, że obowiązek wykazania przychodu w zeznaniu rocznym istnieje bez względu na to czy podmiot, który wypłacił odszkodowanie wystawi wnioskodawcy odpowiednią informację – PIT-8C czy też nie.

Powyższe oznacza, że w przedmiotowej sprawie stanowisko wnioskodawcy należało uznać za nieprawidłowe.

Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.

Odnosząc się natomiast do wskazanych we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, należy stwierdzić, iż orzeczenia sądów nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa i są wiążące jedynie w sprawach, w których zapadły.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ul. Rakowicka 10, 31-511 Kraków, po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Katowicach Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Bielsku-Białej, ul. Traugutta 2a, 43-300 Bielsko-Biała.