Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0111-KDIB1-2.4010.91.2017.1.MM
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2017-07-19
Teza: w zakresie: czy Wnioskodawca może uznać postanowienie o umorzeniu egzekucji za postanowienie o nieściągalności, o którym mowa art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych
Słowa kluczowe: bezskuteczność-bezskuteczność egzekucji; egzekucja; komornik; należność-należności nieściągalne; nieściągalność; postępowanie-postępowanie egzekucyjne; postępowanie-postępowanie egzekucyjne-umorzenie postępowania egzekucyjnego; postępowanie-postępowanie egzekucyjne-zakończenie postępowania egzekucyjnego; wierzytelność-wierzytelności nieściągalne
Przepisy: [CIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych-Rozdział 3

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 13 § 2a, art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.), Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdza, że stanowisko Wnioskodawcy przedstawione we wniosku z 16 maja 2017 r. (data wpływu 25 maja 2017 r.), o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie ustalenia, czy Wnioskodawca może uznać postanowienie o umorzeniu egzekucji za postanowienie o nieściągalności, o którym mowa art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych – **jest nieprawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 25 maja 2017 r. wpłynął do organu ww. wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie ustalenia, czy Wnioskodawca może uznać postanowienie o umorzeniu egzekucji za postanowienie o nieściągalności, o którym mowa art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny.

Wnioskodawca prowadził egzekucję wierzytelności w kwocie 20.461,99 zł (dalej: „Wierzytelność”) wynikającej z faktur sprzedaży przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: „Spółka”). Postanowieniem z 21 stycznia 2015 r. komornik zawiesił postępowanie egzekucyjne wobec ustalenia, że Spółka nie posiada zdolności procesowej ani organów zarządzających. Faktycznie w odpisie z Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: „KRS”) brak jest wskazania osób wchodzących w skład zarządu - organu uprawnionego do reprezentacji Spółki. Mając na względzie brak jakiegokolwiek majątku Spółki, Wnioskodawca nie zdecydował się na złożenie wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby prawnej, gdyż taki wniosek przy braku perspektywy zaspokojenia generowałby jedynie koszty postępowania. Postanowieniem z 30 marca 2016 r. komornik stwierdził umorzenie egzekucji z mocy samego prawa wskazując, że w ciągu roku od dnia zawieszenia postępowania wierzyciel (Wnioskodawca) nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego; t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.; dalej: „KPC”). W toku egzekucji, przed jej zawieszeniem, nie ujawniono majątku Spółki, a pod adresem wskazanym w KRS nie jest prowadzona działalność Spółki. Nadto, jak wynika z wpisów w dziale 4 KRS, Spółka posiada liczne bezskutecznie egzekwowane zaległości podatkowe na kwotę przeszło 100.000 zł. 

W związku z powyższym zadano następujące pytanie:

Czy w opisanym stanie faktycznym Wnioskodawca może uznać postanowienie o umorzeniu egzekucji za postanowienie o nieściągalności, o którym mowa art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych?

Zdaniem Wnioskodawcy:

W opisanym stanie faktycznym Wnioskodawca może uznać postanowienie o umorzeniu egzekucji za postanowienie o nieściągalności, o którym mowa art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1888 ze zm.; dalej: „updop”), a tym samym Wierzytelność za wierzytelność, której nieściągalność została udokumentowana w sposób określony w art. 16 ust. 2 updop.

Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 1 updop, za wierzytelności, o których mowa w ust. 1 pkt 25 uważa się te wierzytelności, których nieściągalność została udokumentowana postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadającym stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego.

Co prawda umorzenie egzekucji nastąpiło z przyczyn formalnych, tj. z uwagi na upływ rocznego terminu do dokonania czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia egzekucji, należy jednak wskazać, że kodeks postępowania cywilnego, ani też ustawa podatkowa nie definiuje „postanowienia o nieściągalności”. W ocenie Wnioskodawcy, uznać należy za postanowienie o nieściągalności także opisane postanowienie komornika z 30 marca 2016 r. stwierdzające umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, gdyż Wnioskodawca ma pewne prawo przyjąć, że w ustalonym stanie faktycznym (brak organu zarządzającego oraz wskazane w KRS wpisy dotyczące zaległości podatkowych i bezskuteczność ich egzekucji) Wierzytelność jest nieściągalna. Tym samym Wnioskodawca może opisane wyżej postanowienie z 30 marca 2016 r. wydane przez komornika traktować, jako postanowienie o nieściągalności w rozumieniu przywołanego przepisu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego uznaje się za nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1888 ze zm.; dalej: „updop”), kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. a updop, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, z wyjątkiem wierzytelności, które uprzednio na podstawie art. 12 ust. 3 zostały zarachowane jako przychody należne.

Co do zasady zatem, wierzytelności odpisane jako nieściągalne nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Wyjątkowo, na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. a, w ciężar kosztów podatkowych mogą być zaliczone tylko te wierzytelności odpisane jako nieściągalne, które łącznie spełniają dwie przesłanki:

*   zostały zarachowane zgodnie z art. 12 ust. 3 updop jako przychód należny,
*   nieściągalność wierzytelności została udokumentowana zgodnie z art. 16 ust. 2 updop.

W myśl art. 16 ust. 2 updop, za wierzytelności, o których mowa w ust. 1 pkt 25, uważa się te wierzytelności, których nieściągalność została udokumentowana:

1.  postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadającym stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, albo
2.  postanowieniem sądu o:
    1.  oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów, lub
    2.  umorzeniu postępowania upadłościowego, jeżeli zachodzi okoliczność wymieniona w lit. a, lub
    3.  zakończeniu postępowania upadłościowego, albo
3.  protokołem sporządzonym przez podatnika, stwierdzającym, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty.

Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania stwierdzić należy, że ustawodawca uzależnił możliwość zakwalifikowania do kosztów uzyskania przychodów określonej wierzytelności od spełnienia konkretnych warunków. Co do zasady bowiem wierzytelności odpisane jako nieściągalne nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów.

Przede wszystkim wierzytelności określone jako nieściągalne muszą być wcześniej zarachowane jako przychody należne zgodnie z art. 12 ust. 3 updop. Wierzytelności te powinny być również odpisane jako nieściągalne (powinien być dokonany odpowiedni zapis w ewidencji prowadzonej zgodnie z art. 9 ust. 1 updop). Ponadto, wierzytelności określone jako nieściągalne, w celu zakwalifikowania ich do kosztów uzyskania przychodów, powinny zostać udokumentowane w sposób wskazany w art. 16 ust. 2 updop. Jakikolwiek inny dokument niż wymieniony w art. 16 ust. 2 updop, nie może udokumentować faktu nieściągalności wierzytelności.

Dla zaliczenia wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów konieczne jest więc spełnienie tych przesłanek jednocześnie. Nie będzie mogła być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów wierzytelność odpisana jako nieściągalna, która nie została uprzednio zaliczona do przychodów należnych, choćby została udokumentowana w sposób przewidziany w ustawie, jak i wierzytelność, która została uprzednio zakwalifikowana do przychodów należnych, ale której nieściągalność nie została udokumentowana we właściwy sposób. Spełniając kumulatywnie wszystkie warunki, wierzytelności odpisane jako nieściągalne stanowić będą koszty uzyskania przychodów w takiej wysokości, w jakiej zostały uprzednio zarachowane jako przychody należne, podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Podkreślić należy również, że udokumentowanie nieściągalności wierzytelności na podstawie postanowienia o nieściągalności (art. 16 ust. 2 pkt 1 updop), może nastąpić najwcześniej w dacie uznania przez podatnika tego postanowienia za odpowiadające stanowi faktycznemu. W tym znaczeniu przepisy pozostawiły podatnikowi będącemu wierzycielem swobodę oceny stanu faktycznego dotyczącego tego majątku, uznając, że jeśli ten powziąłby wiadomości o składnikach majątku dłużnika innych niż te, z których prowadzona jest egzekucja, względy ekonomiczne spowodowałyby zakwestionowanie ustaleń poczynionych przez organ egzekucyjny, przykładowo w drodze zażalenia na postanowienie tegoż organu.

Innymi słowy jeżeli podatnik wie o składnikach majątku dłużnika niewchodzących w skład masy majątkowej, z której prowadzona była egzekucja, może uznać postanowienie organu egzekucyjnego za niezgodne ze stanem faktycznym. Wtedy takie postanowienie nie będzie dokumentowało nieściągalności wierzytelności.

Udokumentowanie należności na podstawie takiego postanowienia może zatem nastąpić najwcześniej w dacie uprawomocnienia się postanowienia, jeśli w tej dacie będzie podjęta przez podatnika decyzja o uznaniu postanowienia za odpowiadające stanowi faktycznemu.

Należy również mieć na uwadze, że w myśl art. 16 ust. 1 pkt 20 updop, nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako przedawnione.

Wymieniony w art. 16 ust. 2 updop katalog udokumentowania nieściągalności wierzytelności jest katalogiem zamkniętym. Ustawodawca ściśle określił rodzaje dokumentów, jakimi należy udokumentować nieściągalność wierzytelności, aby móc ją zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Udokumentowanie nieściągalności w inny sposób niż wskazany w ustawie nie wywiera skutków prawnych w postaci uznania wierzytelności za koszty uzyskania przychodów.

Należy również pamiętać, że ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.; dalej: „KPC”), nie zna kategorii ”postanowienie o nieściągalności”, a zatem dla celów podatkowych musi być to postanowienie, z którego treści jednoznacznie wynika, że dłużnik nie ma majątku, z którego mogłaby być egzekwowana wierzytelność. Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 16 ust. 2 pkt 1 updop terminem „postanowienie o nieściągalności” nie może być też co do zasady utożsamiane z postanowieniem o umorzeniu egzekucji. Pomimo, że w sentencji postanowień wydawanych przez organy egzekucyjne nie pojawia się termin „postanowienie o nieściągalności”, to jednak treść tych postanowień nie powinna budzić wątpliwości co do istnienia bądź nieistnienia majątku, z którego może być zaspokojona egzekwowana wierzytelność. Wykładnia celowościowa powołanego przepisu prowadzi zatem do wniosku, że ocena czy wierzytelność, będąca przedmiotem roszczeń wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym, może być uznana za nieściągalną i zaliczona do kosztów uzyskania przychodów w rachunku podatkowym, zależy od istnienia majątku dłużnika, którego wartość przewyższa oczywiście koszty egzekucyjne postępowania. Tak więc, aby wierzytelność mogła być uznana za koszty w rachunku podatkowym, z treści wydawanych w ramach postępowania egzekucyjnego postanowień organów egzekucyjnych powinien wynikać fakt braku majątku dłużnika na zaspokojenie choćby części określonej wierzytelności i uznanie jej za nieściągalną, a w konsekwencji zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów. Jednocześnie, ustalenia przejęte przez organ egzekucyjny w trakcie postępowania powinny odpowiadać stanowi faktycznemu.

W przypadku, gdy podatnik wystąpi do organu egzekucyjnego o egzekucję jedynie części ustalonej wierzytelności, postanowienie o nieściągalności tej części powoduje, że całą wierzytelność można uznać za nieściągalną. Dowodem zatem do uznania całej wierzytelności za koszty uzyskania przychodów będzie postanowienie o nieściągalności części tej wierzytelności wydane przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego.

Z przedstawionego we wniosku opisu sprawy wynika, że postępowanie egzekucyjne mające za przedmiot sporną Wierzytelność zostało zawieszone postanowieniem komornika z 21 stycznia 2015 r. wobec ustalenia, że dłużnik nie posiadał zdolności procesowej z uwagi na brak organu uprawnionego do reprezentacji. Postanowieniem z 30 marca 2016 r. komornik umorzył postępowanie egzekucyjne. Podstawą umorzenia, jak wynika z wniosku, był art. 823 KPC. Przepis ten (w brzmieniu na dzień 30 marca 2016 r. – dzień wydania postanowienia u umorzeniu postępowania), stanowił, że postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy samego prawa, jeżeli wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania. Termin powyższy biegnie od dnia dokonania ostatniej czynności egzekucyjnej, a w razie zawieszenia postępowania – od ustania przyczyny zawieszenia.

Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na wskazanej podstawie (art. 823 KPC) zostało wydane, co zauważył we wniosku sam Wnioskodawca, z przyczyn formalnych. Ani z postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ani z wcześniej wydanego postanowienia o zawieszeniu tego postępowania, nie wynika, że dłużnik nie posiada majątku, z którego mogłaby być egzekwowana Wierzytelność. Jak wskazano zaś wyżej, warunkiem koniecznym dla udokumentowania nieściągalności wierzytelności, a w konsekwencji dla możliwości zaliczenia takiej wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów, jest m.in. to, aby treść postanowienia nie pozostawiała wątpliwości co do braku majątku, z którego może być zaspokojona egzekwowana wierzytelność. Tylko postanowienie, z którego jednoznacznie wynika brak majątku dłużnika na zaspokojenie choćby części określonej wierzytelności może zostać uznane za postanowienie o nieściągalności, o którym mowa w art. 16 ust. 2 pkt 1.

Z powyższych względów nie sposób uznać za postanowienie o nieściągalności opisanego we wniosku postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 823 KPC.

Stanowisko Wnioskodawcy, zgodnie z którym może on uznać wskazane we wniosku postanowienie o umorzeniu egzekucji za postanowienie o nieściągalności, o którym mowa w art. 16 ust. 2 pkt 1 updop, a tym samym Wierzytelność za wierzytelność, której nieściągalność została udokumentowana w sposób określony w art. 16 ust. 2 updop jest zatem nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 14na Ordynacji podatkowej, przepisów art. 14k–14n nie stosuje się, jeżeli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej stanowi element czynności będących przedmiotem decyzji wydanej:

1.  z zastosowaniem art. 119a;
2.  w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie ze stanem faktycznym podanym przez Wnioskodawcę w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Interpretacja dotyczy stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia w przedstawionym stanie faktycznym.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, ul. Prymasa Stefana Wyszyńskiego 2, 44-101 Gliwice, w dwóch egzemplarzach (art. 47 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a (art. 53 § 1 ww. ustawy).

Jednocześnie, zgodnie art. 57a ww. ustawy, skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy), na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Teodora Sixta 17, 43-300 Bielsko-Biała.