Interpretacja indywidualna
Sygnatura: ITPB3/423-634/11/PS
Organ: Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy
Data wydania: 2012-02-17
Teza: Możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków z tytułu zadośćuczynienia wraz z odsetkami, kosztów postępowania oraz kosztów sądowych.
Słowa kluczowe: koszt-koszty procesowe; koszt-koszty sądowe; koszt-koszty uzyskania przychodów; praca-wypadek przy pracy; pracownik; prawo-prawo pracy; roszczenia-roszczenia cywilnoprawne; spór; wydatek; wypłata; zadośćuczynienie
Przepisy: [CIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych-Rozdział 3-art. 15; [CIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych-Rozdział 3-art. 16

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 14b § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz. U. Nr 112, poz. 770 ze zm.) Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy działając w imieniu Ministra Finansów stwierdza, że stanowisko Spółki przedstawione we wniosku z dnia 7 grudnia 2011 r. (data wpływu 9 grudnia 2011 r.) o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków z tytułu zadośćuczynienia wraz z odsetkami, kosztów postępowania oraz kosztów sądowych – **jest nieprawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 9 grudnia 2011 r. wpłynął ww. wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków z tytułu zadośćuczynienia wraz z odsetkami, kosztów postępowania oraz kosztów sądowych.

W przedmiotowym wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny.

W roku 2005 kontrahent zakupił od Spółki system pakujący. Pracownicy pracujący przy tej maszynie przeszli odpowiednie szkolenia dotyczące obsługi systemu. W 2006 roku pracownica obsługująca tę maszynę, przy zachowaniu wszelkich warunków bezpieczeństwa określonych przez producenta, uległa wypadkowi. Doznała ona trwałego uszczerbku na zdrowiu. Pracownica złożyła do sądu wniosek o zapłatę na jej rzecz zadośćuczynienia, zwrotu kosztów procesu i kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 21 października 2011 roku w myśl art. 444 § 1 i art. 445 § 1 ustawy Kodeks cywilny zasądzono Spółce wypłatę zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 50 442,97 zł wraz z odsetkami oraz koszty postępowania w wysokości 3 717 zł i koszty sądowe – 4 053,99 zł. Kwoty te mają zostać wypłacone na rzecz pracownicy firmy, która zakupiła od Wnioskodawcy maszynę. Wydatki te Spółka pokryje z środków obrotowych, nie miała zawartego stosownego ubezpieczenia.

W związku z powyższym zadano następujące pytanie.

Czy wydatki poniesione przez Spółkę tj. wypłata zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 50 442,97 zł wraz z odsetkami, koszty postępowania w wysokości 3 717 zł i koszty sądowe – 4 053,99, w związku z prawomocnym wyrokiem są kosztami uzyskania przychodów?

Zdaniem Spółki wypłacone zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wraz z odsetkami są kosztami uzyskania przychodu. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych kosztem uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Stosownie do postanowień art. 16 ust. 1 pkt 16 wyżej wymienionej ustawy do kosztów uzyskania przychodów nie zalicza się jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w wysokości określonej przez właściwego ministra. Wysokość tych odszkodowań jednorazowych ustalana jest na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. O przyznaniu tego odszkodowania decyduje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Poszkodowana otrzymała z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie z tytułu wypadku przy pracy oraz odszkodowanie. Innych świadczeń nie otrzymała. Odszkodowania oparte na roszczeniu wynikającym z innych przepisów i przyznane na podstawie wyroku sądowego nie zostały objęte dyspozycja wymienionego przepisu. Zadośćuczynienie, które Spółka zobowiązana jest wypłacić zostało przyznane powódce na podstawie art. 444 § 1 i 445 § 1 Kodeksu cywilnego. W związku z powyższym Spółka może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wypłacone na podstawie wyroku zadośćuczynienie wraz z odsetkami.

Zgodnie z art. 98 par 1 i 3 ustawy Kodeks postępowania cywilnego, Spółka jako strona przegrywająca sprawę zobowiązana jest zwrócić powódce koszty procesu. Koszty te obejmują: opłatę sądową od pozwu, wynagrodzenie pełnomocnika wraz z opłatą skarbową oraz zaliczkę na koszty opinii biegłego, zostaje zobowiązana do ich poniesienia. Zdaniem Spółki także i ten wydatek jest kosztem uzyskania przychodu. Nie występuje tu wprawdzie bezpośredni związek pomiędzy poniesieniem kosztów procesowych a uzyskaniem konkretnego przychodu, jednak wydatki te związane są z funkcjonowaniem Spółki i utrzymaniem przez niej źródła przychodów, jakim jest działalność gospodarcza. Spółka ponosi tu koszty w związku z obroną swoich interesów; obrona przed zarzutami. Spółka wypłacając zasądzone kwoty dba także o swój wizerunek rynkowy i poprawne stosunki handlowe ze swoimi kontrahentami. Rzetelne wywiązywanie się Spółki z ciążących na niej obowiązków wobec kontrahentów wpływa na ocenę Spółki przez potencjalnych klientów. Wydatki te pośrednio przyczyniają się do uzyskania przychodów i podlegają zaliczeniu w ciężar kosztów podatkowych. Działania Spółki są więc ekonomicznie uzasadnione.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego uznaje się za nieprawidłowe.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j. Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm.) kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

Przywołana regulacja wskazuje, że definicja kosztów uzyskania przychodów – dla celów podatku dochodowego – składa się z dwóch podstawowych elementów, które łącznie tworzą swego rodzaju normatywną klauzulę generalną. Pierwszy z tych elementów określić można mianem przesłanki pozytywnej, zakładającej spełnienie łączne dwóch warunków, tj.:

*   konieczność faktycznego – co do zasady – poniesienia wydatku,
*   poniesienie wydatku musi nastąpić w celu osiągnięcia przychodu lub jego zachowania albo zabezpieczenia.

Drugi z tych elementów stanowi przesłankę negatywną, zgodnie z którą, ponoszony wydatek nie został ujęty w zamkniętym katalogu wydatków nieuznawanych za koszty uzyskania przychodów. Art. 16 ust. 1 ustawy zawiera enumeratywną listę wyłączeń z kosztów uzyskania przychodów, co oznacza, iż każdy koszt dający się zakwalifikować do którejkolwiek z pozycji wymienionej na tej liście nie będzie mógł być zaliczony do kosztów uzyskania przychodów, nawet jeśli był poniesiony w celu osiągnięcia przychodów.

Tak więc dany podmiot gospodarczy ma możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów poniesionych wydatków po wyłączeniu tych, których możliwość odliczenia jest wprost ograniczona w ustawie - zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio związanych z uzyskiwanymi przychodami, pod warunkiem, że ich poniesienie ma związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, może mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu, lub wiąże się z zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów.

W konsekwencji nie każdy wydatek ponoszony w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą stanowić może koszt uzyskania przychodów i jako taki podlegać odliczeniu od podstawy opodatkowania. Skoro bowiem ustawodawca wyraźnie wiąże koszty uzyskania przychodów z celem osiągnięcia przychodów, to ten cel musi być widoczny. Ponoszone koszty winny ten cel realizować lub co najmniej zakładać go jako realny. Prawo zaliczenia określonych wydatków do kosztów uzyskania przychodów dany podmiot ma w przypadku, gdy wydatki te pozostają w związku przyczynowym z osiąganymi przychodami.

Kosztami uzyskania przychodów będą zatem takie koszty, które spełniają łącznie następujące warunki:

*   zostały poniesione przez podatnika,
*   pozostają w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą,
*   ich poniesienie miało na celu uzyskanie przychodów lub zachowanie albo zabezpieczenie źródła przychodów,
*   nie zostały wyłączone z kategorii kosztów podatkowych mocą art. 16 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych,
*   zostały właściwie udokumentowane.

W tym miejscu wskazać należy, że z treści art. 16 ust. 1 pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wynika, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w wysokości określonej przez właściwego ministra oraz dodatkowej składki ubezpieczeniowej w przypadku stwierdzenia pogorszenia warunków pracy.

Zauważyć należy jednocześnie, że przepis ten odnosi się wyłącznie do jednorazowego odszkodowania uregulowanego w ustawie z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 167, poz. 1322 ze zm.), w której określono rodzaje i zasady przyznawania jednorazowych świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Ustawa powyższa używa pojęcia jednorazowego odszkodowania w dwóch znaczeniach:

*   jako jednorazowe odszkodowanie dla pracownika, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu oraz
*   jako jednorazowe odszkodowanie dla członków rodziny zmarłego pracownika lub rencisty (art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy).

Ustawa ta przewiduje ponadto możliwość przyznania tzw. "renty z tytułu niezdolności do pracy" - dla ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej (art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy).

Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

*   podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
*   podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
*   w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Za chorobę zawodową natomiast uważa się chorobę określoną w art. 2351 Kodeksu pracy (art. 4 ww. ustawy).

Podkreślić należy, że wypadek przy pracy może stanowić czyn niedozwolony w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93 ze zm.). W Tytule VI Księgi Trzeciej określone zostały zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym oraz świadczenia zmierzające do naprawienia szkody. Świadczeniami przysługującymi w takiej sytuacji są m.in. kwota pieniężna jako zadośćuczynienie z tytułu doznanej krzywdy oraz tzw. renta uzupełniająca.

Na gruncie prawa cywilnego rozróżnia się szkodę majątkową i szkodę niemajątkową. W przeciwieństwie do szkody na mieniu, szkoda na osobie obejmuje uszczerbki wynikające z uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia, pozbawienia życia, a także naruszenia innych dóbr osobistych człowieka. Zasady naprawienia szkody regulują przepisy art. 444 § 1 i art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego. Pracownicy, którzy doznali uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, oprócz świadczeń określonych w ustawie z dnia 30 października 2002 r., mogą domagać się przyznania od pracodawcy świadczeń uzupełniających oraz kwoty pieniężnej jako zadośćuczynienia z tytułu doznanej krzywdy.

Na podstawie art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego, w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

Natomiast w myśl art. 444 § 2 powyższej ustawy, jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej, albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. Art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi natomiast, że w przypadkach przewidzianych w art. 444 tej ustawy sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Reasumując, przedstawione wyżej definicje „jednorazowego odszkodowania”, „wypadku przy pracy”, „choroby zawodowej” wskazują, że pojęciom tym nadano ścisłe znaczenie. Skoro więc przepis art. 16 ust. 1 pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych używa wspomnianych pojęć, oznacza to, że przepis ten odnosi się jak wspomniano wyłącznie do jednorazowego odszkodowania uregulowanego w powołanej powyżej ustawie z dnia 30 października 2002 r., nie zaś do odszkodowań wypłacanych przez pracodawców na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

W konsekwencji, przedmiotowe wydatki należy poddać analizie w zakresie postanowień przepisu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Z opisu stanu faktycznego wynika, że kontrahent zakupił od Spółki system pakujący. Pomimo, że pracownicy pracujący przy tej maszynie przeszli odpowiednie szkolenia dotyczące obsługi systemu, w 2006 roku jeden z nich, przy zachowaniu wszelkich warunków bezpieczeństwa określonych przez producenta, uległ wypadkowi obsługując tę maszynę. W konsekwencji doznania trwałego uszczerbku na zdrowiu, pracownik złożył do sądu wniosek o zapłatę na jego rzecz zadośćuczynienia, zwrotu kosztów procesu i kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 21 października 2011 roku w myśl art. 444 § 1 i art. 445 § 1 ustawy Kodeks cywilny zasądzono Spółce wypłatę na rzecz pracownicy firmy, która zakupiła od Wnioskodawcy maszynę, zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 50 442,97 zł wraz z odsetkami.

Podnieść należy, że nie każdy wydatek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, to wydatek poniesiony w celu uzyskania przychodów lub zachowania (zabezpieczenia) źródła przychodów. Wydatki poniesione przez Spółkę z tytułu zadośćuczynienia wiążą się co prawda pośrednio z prowadzoną działalnością gospodarczą, jednakże oceniając ich charakter nie można wykazać związku przyczynowego pomiędzy wypłatą takiego świadczenia, a uzyskanym przez Spółkę przychodem. Celem zapłaty zadośćuczynienia nie jest uzyskanie przychodu, lecz zwolnienie się podatnika (Wnioskodawcy) z zobowiązania będącego następstwem szkody wyrządzonej poszkodowanemu.

Pamiętać należy bowiem, że uznanie za koszt uzyskania przychodów wszystkich wydatków nie wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oznaczałoby przerzucenie na Skarb Państwa ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Takiej dyrektywy trudno natomiast wywodzić z analizy art. 15 ust. 1 ww. ustawy. Innymi słowy, każdy podmiot gospodarczy ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, w związku z tym decyzje skutkujące powstaniem kosztów związanych z tą działalnością, nie może rekompensować przy pomocy przepisów podatkowych, gdyż oznaczałoby to w praktyce przerzucenie na Skarb Państwa ryzyka związanego z określonym przedsięwzięciem gospodarczym podejmowanym przez podmiot.

Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że wypłacane przez Spółkę na rzecz poszkodowanego i zasądzone wyrokiem sądu zadośćuczynienie wraz z odsetkami nie stanowi kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

W przedstawionym stanie faktycznym, Wnioskodawca poniósł również wydatki związane z prowadzonym przeciwko Niemu postępowaniem sądowym. Wyrokiem sadu zasądzono bowiem na rzecz poszkodowanego koszty postępowania w wysokości 3 717 zł i koszty sądowe – 4 053,99 zł.

Jako że przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie przewidują bezpośredniego wyłączenia kosztów sądowych, kosztów zastępstwa procesowego z kosztów uzyskania przychodów, zasadnicze znaczenie dla dokonania oceny możliwości zaliczenia wskazanych kosztów do kosztów uzyskania przychodu będzie miało (jak już wcześniej wskazano) określenie, czy powyższe koszty zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodów. Co istotne, wydatki zaliczone do kosztów uzyskania przychodów muszą być wynikiem racjonalnego i celowego działania podatnika, a nie skutkiem zaniedbań, czy braku staranności w działaniu.

Odnosząc się więc do kosztów prowadzenia sporów sądowych stwierdzić należy, że zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).

Koszty procesu poniesione przez podmiot gospodarczy na spory sądowe, których celem jest zwolnienie się podatnika (Wnioskodawcy) z ciążącego zobowiązania, nie pozostają w związku z uzyskiwanymi przychodami i nie mają na celu zabezpieczenie albo zachowanie źródła przychodów.

W konsekwencji stwierdzić należy, iż wydatków z tytułu kosztów procesu, poniesionych przez Wnioskodawcę na rzecz poszkodowanego również nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów.

Końcowo podnieść należy, że choć wyroki Sądów Administracyjnych są wydawane w indywidualnych sprawach i nie są wiążące dla organu wydającego przedmiotową interpretację indywidualną, to jednak stanowisko organu znajduje potwierdzenie, np. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w którym stwierdzono m.in., że zarówno renta jak i zadośćuczynienie oraz związane z nimi koszty postępowania sądowego, nie spełniają przesłanek wymienionych w art. 15 ust. 1, tj. nie zostały poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów. Ponoszenie odpowiedzialności odszkodowawczej z ekonomicznego punktu widzenia polega na przerzuceniu jej ciężaru z poszkodowanego na sprawcę. Wiąże się w sprawie z odpowiedzialnością stricte cywilną, a nie gospodarczą.

Tożsame stanowisko zaprezentowano również w doktrynie – np. w Komentarzu do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych na rok 2007 (praca zbiorowa pod redakcją B. Dauter, L. Błystak, M. Niezgódka-Medyk, R. Pęk, E. Madej, J. Zubrzycki, A. Mudrecki, Wrocław 2007).

Reasumując, stanowisko Spółki uznać należy za nieprawidłowe.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, ul. Jana Kazimierza 5, 85-035 Bydgoszcz po uprzednim wezwaniu na piśmie organu, który wydał interpretację w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o jej wydaniu – do usunięcia naruszenia prawa (art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Skargę do WSA wnosi się (w dwóch egzemplarzach – art. 47 ww. ustawy) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania (art. 53 § 2 ww. ustawy).

Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy) na adres: Izba Skarbowa w Bydgoszczy Biuro Krajowej Informacji Podatkowej w Toruniu, ul. Św. Jakuba 20, 87-100 Toruń.