Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0114-KDIP4-3.4012.167.2020.1.KM
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2020-06-30
Teza: określenie, czy otrzymana od Zamawiającego przez Wnioskodawcę kwota z tytułu zawarcia ugody sądowej podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, określenie, czy kwota otrzymana od Zamawiającego z tytułu zawarcia ugody sądowej wpływa na prawo do odliczenia podatku z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy
Słowa kluczowe: odliczenia-prawo do odliczenia; odszkodowania; ugody-ugoda sądowa; świadczenie-świadczenie usług
Przepisy: [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział II-Rozdział 2-art. 8; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział IX-Rozdział 1-art. 86; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział VI-art. 29 (uchylony); [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział VI-art. 29a; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział VI-art. 30b; [VAT][WIS] Ustawa o podatku od towarów i usług-Dział VI-art. 30c

INTERPRETACJA INDYWIDUALNA

Na podstawie art. 13 § 2a, art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 z późn. zm.), Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej stwierdza, że stanowisko Wnioskodawcy przedstawione we wniosku z dnia 30 marca 2020 r. (data wpływu 30 marca 2020 r.), o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie:

*   określenia, czy otrzymana od Zamawiającego przez Wnioskodawcę kwota z tytułu zawarcia ugody sądowej podlega opodatkowaniu podatkiem VAT – **jest nieprawidłowe,**
*   określenia, czy kwota otrzymana od Zamawiającego z tytułu zawarcia ugody sądowej wpływa na prawo do odliczenia podatku z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy – **jest prawidłowe.**

UZASADNIENIE

W dniu 30 marca 2020 r. wpłynął do tutejszego organu ww. wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie określenia, czy otrzymana od Zamawiającego przez Wnioskodawcę kwota z tytułu zawarcia ugody sądowej podlega opodatkowaniu podatkiem VAT oraz czy wpływa na prawo do odliczenia podatku z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy.

We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny:

Podstawowym przedmiotem działalności \`(...)\` jest świadczenie usług budowlanych i budowlano-montażowych. W wyniku rozstrzygnięcia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu ograniczonego na podstawie art. 47 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1579 ze zm.) sygn. akt … i dokonanego przez Zamawiającego wyboru oferty Wnioskodawcy, Strony zawarły w dniu 5 marca 2018 r. umowę nr … na realizację zadania pn.: „Budowa wiaduktu …” (dalej: Umowa). W trakcie realizacji Umowy doszło do opóźnień wykonania, którego przyczyny zdaniem Wnioskodawcy leżały po stronie Zamawiającego. W związku z powyższym za pismem z dnia 21 czerwca 2019 roku (wpływ do biura podawczego Sądu Rejonowego … w dniu 25 czerwca 2019 r.) Wnioskodawca zwrócił się z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej w tym zakresie (dalej: Wniosek o ugodę). Przedmiotowe zawezwanie zostało przekazane do wiadomości Zamawiającemu za pismem z dnia 26 czerwca 2019 r.

We Wniosku o ugodę Wnioskodawca wskazał, że z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego (opisanych niżej) nie mógł on realizować prac w sposób założony co do technologii wykonywania robót jak również zmianie uległy terminy wykonania tych prac. Powyższe okoliczności spowodowały zarówno koszty Wnioskodawcy dotyczące techniki wykonania prac jak i koszty, które wobec ich rozmiaru, w ocenie Wykonawcy stanowią przesłankę do zmiany umowy w zakresie wynagrodzenia w związku z nadzwyczajną zmianą stosunków. W pkt I wniosku o ugodę wskazano następujące przyczyny leżące po stronie Zamawiającego:

1.  nieprzekazanie fragmentu placu budowy oraz decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę do rozpoczęcia robót na niniejszych nieruchomościach w okresie od 4 marca 2018 r. do 29 marca 2019 r. z powodu opóźnień na sąsiadującej inwestycji budowy …,
2.  napotkanie w trakcie prowadzenia robót niezinwentaryzowanych podziemnych obiektów budowlanych (…) i konieczność opracowania stosownych zmian w przekazanej Wykonawcy dokumentacji projektowej,
3.  napotkanie w trakcie prowadzenia robót na ul. … (etap I) niezinwentaryzowanych podziemnych obiektów budowlanych (Szpital \`(...)\`) skutkujące koniecznością wstrzymania robót, celem uzyskania zgody … oraz wykonania rozbiórki,
4.  brak możliwości wprowadzenia tymczasowej organizacji ruchu na ul. … ze względu na roboty budowlane realizowane przez podmioty trzecie (…) na …, a tym samym brak możliwości wprowadzenia organizacji ruchu i rozpoczęcia robót przed Urzędem Wojewódzkim na ul. …, gdyż roboty na … powinny zostać wykonane wyprzedzająco,
5.  opóźnienia w podpisaniu umowy z powodu wydłużenia się procedury kontroli uprzedniej przed podpisaniem umowy,
6.  konieczność uzyskania dodatkowej decyzji derogacyjnej na wycinkę drzew po podpisaniu umowy,
7.  opóźnienia w przekazaniu placu budowy uniemożliwiające rozpoczęcie realizacji robót na terenie … (mur oporowy przy …),
8.  konieczność wykonania robót dodatkowych w postaci obejścia sieci wodociągowej z powodu kolizji robót z obiektem inżynierskim,
9.  kolizja murów z komorami przewiertowymi do rozbiórki i bajpasów wod - gaz - prace te opóźniły start posadowień i zamknięcie jezdni … km 0+200.

W pkt II Wezwania do ugody wskazano, że dodatkowo nastąpiła nadzwyczajna zmiana stosunków \[rebus sic stantibus\] polegająca na nieprzewidywalnym wzroście kosztów realizacji Inwestycji, jaki nastąpił w okresie pomiędzy złożeniem przez Wykonawcę Oferty na realizację Inwestycji, a okresem jej realizacji, w szczególności z tytułu wzrostu kosztów pracy, cen materiałów i usług oraz transportu. W celu zakończenia sporu w wyniku negocjacji w dniu 19 stycznia 2019 roku Strony zawarły ugodę sądową zgodnie, z którą Strony oświadczyły, że:

1.  Niemożliwość ukończenia robót w pierwotnym terminie umownym i konieczność realizowania Przedmiotu Umowy w zmienionym terminie wynika z przyczyn niezależnych od Wnioskodawcy.
2.  W świetle art. 471 KC w zw. z art. 647 KC okoliczności, które stanowiły przyczynę realizacji umowy w wydłużonym terminie, są okolicznościami leżącymi po stronie Zamawiającego, za które Zamawiający ponosi odpowiedzialność wobec Wnioskodawcy.
3.  W związku z powyższym Zamawiający zapłaci Wnioskodawcy tytułem odszkodowania kwotę … zł brutto, w szczególności za zdarzenia opisane w pkt I i II Wezwania do ugody.
4.  Wskazana powyżej kwota … zł wyczerpuje wszystkie roszczenia związane w pkt I i II Wezwania do ugody.

W związku z powyższym opisem zadano następujące pytania:

1.  Czy opisana powyżej i otrzymana przez Wnioskodawcę wynikająca z ugody sądowej kwota odszkodowania podlega po stronie Wnioskodawcy opodatkowaniu podatkiem VAT?
2.  Czy w analizowanym stanie faktycznym, wypłata Wnioskodawcy odszkodowania wpływa na prawo do odliczenia VAT naliczonego Wnioskodawcy z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy?

Zdaniem Wnioskodawcy:

1.  Opisana powyżej i otrzymana przez Wnioskodawcę wynikająca z ugody sądowej kwota odszkodowania nie podlega po stronie Wnioskodawcy opodatkowaniu podatkiem VAT. W analizowanym stanie faktycznym, wypłacane odszkodowanie posiada wyłącznie charakter sankcyjno-odszkodowawczy pozostając tym samym poza zakresem czynności opodatkowanych VAT.
2.  W analizowanym stanie faktycznym, wypłata Wnioskodawcy odszkodowania nie wpływa w jakikolwiek sposób na prawo do odliczenia VAT naliczonego Wnioskodawcy z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy.

Ad 1.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT „Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej "podatkiem", podlegają:

1.  odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju;
2.  eksport towarów;
3.  import towarów na terytorium kraju;
4.  wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju;
5.  wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.”

Przepis art. 5 ustawy o VAT wskazuje zamknięty katalog czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem VAT. W katalogu tym nie została wskazana czynność polegająca na naprawieniu szkody w wyniku otrzymania przez poszkodowanego odszkodowania.

Potwierdza to również jednolita linia orzecznictwa sądów administracyjnych oraz organów podatkowych (m.in. interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Dyrektor KIS) z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt 0112-KDIL1-1.4012.464.2017.1.OA, z dnia 5 września 2018 r., sygn. 0115-KDIT1-1.4012.523.2018.1.DM).

Przykładowo, Dyrektor KIS w interpretacji z 21 grudnia 2018 r. (sygn. akt 0112-KDIL1-3.4012.665.2018.1.JN) wskazał, iż: „W związku z powyższym, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności. Bezpośredni związek pomiędzy świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem istnieje wówczas, gdy jest możliwe zidentyfikowanie bezpośredniej i jasno zindywidualizowanej korzyści na rzecz świadczącego usługę, oraz gdy świadczenie wzajemne pozostaje w bezpośrednim związku ze świadczeniem dokonanej czynności. \[\`(...)\`\] Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie - co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana ze zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji. \[\`(...)\`\] Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań i kar umownych nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem.”

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 13 marca 2019 roku, sygn. akt III SA/Wa 2099/18 stwierdził natomiast: „Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczeniem w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podmiotu, który je otrzymał. Zapłata określonej kwoty pieniężnej wynika natomiast z konieczności wynagrodzenia straty. Odszkodowanie nie stanowi wynagrodzenia za świadczone usługi, bezpośrednio nie wiąże się z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego do takiego zadośćuczynienia. W konsekwencji stwierdzić należy, iż podatnik nie odnosi żadnej korzyści, nie uzyskuje żadnego przysporzenia. Brak korzyści powoduje, że obowiązek rozliczenia VAT z tytułu otrzymania odszkodowania nie powstanie u podatnika.”

Także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) niejednokrotnie wyjaśniał w swoich orzeczeniach, iż istnienie usługi podlegającej opodatkowaniu VAT wymaga wyraźnego wskazania świadczenia i jego konsumenta (np. wyrok: z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council, z 29 lutego 1996 r. C-215/94 Mohr oraz z 18 grudnia 1997 r. C-384/95 Landboden-Agrardienste GmbH & Co. KG).

Tym samym, wypłata odszkodowania nie jest świadczeniem usług w zamian za wynagrodzenie, ponieważ brak jest w takich przypadkach konkretnych beneficjentów.

Analizując przepisy ustawy o VAT, a także linię interpretacyjną organów podatkowych oraz sądów administracyjnych, uznać należy, iż opodatkowaniu VAT podlegają co do zasady, świadczenia mające charakter świadczeń wzajemnych, w których płatność ściśle związana jest z zapłatą za wykonaną usługę.

Jeżeli natomiast, wypłacana kwota pieniężna, ma jedynie charakter sankcyjno-odszkodowawczy w związku z niewykonaniem lub niewłaściwym wywiązaniem się przez dany podmiot z umowy (np. opóźnienie w realizacji umowy), to kwota ta nie stanowi jakiegokolwiek wynagrodzenia za wykonaną usługę i tym samym pozostaje ono poza zakresem czynności podlegających opodatkowaniu na postawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

Oznacza to, że jeżeli przyczyną zapłaty określonej kwoty jest naprawienie szkody, to wartość otrzymanego odszkodowania nie stanowi podstawy opodatkowania VAT (nie podlega opodatkowaniu VAT).

Nie ulega przy tym wątpliwości, że opisana w stanie faktycznym kwota … zł, jaką Zamawiający jest zobowiązany zapłacić Wnioskodawcy stanowi odszkodowanie. Podstawą wypłaty tej kwoty jest art. 471 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Zgodnie z art. 473 § 1 Kodeksu cywilnego „Dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub za nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi.”

Jak wskazane zostało w komentarzu do analizowanego przepisu: „W granicach zakreślonych ramami swobody umów (art. 3531) strony mają możność innego, niż to przewiduje art. 472, uregulowania odpowiedzialności dłużnika, i to zarówno w kierunku jej zaostrzenia, jak i złagodzenia. Jeżeli chodzi jednak o złagodzenie odpowiedzialności, to istnieje tu ograniczenie wynikające z § 2 komentowanego artykułu, natomiast możliwość rozszerzenia zakresu odpowiedzialności dłużnika jest praktycznie nieograniczona. Dłużnik zatem może w umowie zgodzić się na odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, chociaż w danym wypadku wedle ustawy powinien odpowiadać za okoliczności przez niego zawinione. Komentowany artykuł jednak wymaga oznaczenia w umowie okoliczności zaostrzających odpowiedzialność dłużnika. Może to nastąpić np. przez wskazanie - szerszego lub węższego - zamkniętego kręgu okoliczności zwalniających, których zakres nie będzie wyczerpywał zakresu niezawinienia. W takim wypadku najczęściej wyjaśnianie winy dłużnika będzie zbędne. W umowie można też wskazać, że dłużnik ma odpowiadać za niewykonanie zobowiązania z powodu ściśle określonych okoliczności przypadkowych, a nawet za siłę wyższą. Ogólne stwierdzenie o odpowiedzialności „bez względu na przyczyny” nie jest wystarczające (orzeczenie SN z dnia 29 marca 1949 r., C 286/48, Demokratyczny Przegląd Prawniczy 1950, nr 1, s. 57).” (Gudowski Jacek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II).

Ponadto: „Z art. 471 wynika, że dłużnik zobowiązany jest do naprawienia szkody spowodowanej nie tylko jego zawinionym zachowaniem, lecz także innymi okolicznościami. Przepis art. 473 zaś jednoznacznie pozwala na to, aby krąg okoliczności, o których mowa w art. 471, został przez ustawę lub umowę stron rozszerzony. Za jak najbardziej dopuszczalną, na tle wspomnianych przepisów, uznać więc należy możliwość, że odszkodowanie za nienależyte wykonanie umowy może przysługiwać wierzycielowi, jeżeli niewykonanie lub nienależyte wykonanie będzie następstwem innych okoliczności, niż tylko zawinione zachowanie dłużnika. Nie ma też żadnych przeszkód, aby strony umówiły się, że odszkodowanie to przybierze również wtedy postać kary umownej (wyrok SN z 27 czerwca 2003 r., IV CKN 300/01, M. Praw. 2007/10, s. 573).” (Ciszewski Jerzy (red.), Nazaruk Piotr (red.), Kodeks cywilny. Komentarz).

Ww. artykuł 473 Kodeksu cywilnego wprowadza zatem możliwość rozszerzenia (zaostrzenia), odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania poza zakres wskazany w ustawie.

Wskazać w tym miejscu należy także na treść art. 647 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym artykułem: „Przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia.”

Odwołując się do fragmentu komentarza do ww. przepisu: „Wykonanie świadczenia przez wykonawcę jest niemożliwe bez spełnienia przez inwestora wynikających z umowy obowiązków związanych z przygotowaniem inwestycji do realizacji. Chodzi tu o wiele konkretnych obowiązków, które mieszczą się w szeroko rozumianym, specyficznym dla umowy o roboty budowlane, obowiązku współdziałania inwestora z wykonawcą. W definicji ustawowej wymienione zostały dwa takie konkretne obowiązki, a mianowicie dostarczenie projektu i przekazanie terenu budowy. Obowiązki te nie wchodzą w zakres świadczenia inwestora, które stanowi zapłata wynagrodzenia, natomiast ich wykonanie warunkuje spełnienie świadczenia przez wykonawcę. W związku z tym należy uznać, że są to obowiązki leżące po stronie wierzyciela, funkcjonalnie związane z długiem wykonawcy 898. Przyjęcie tego stanowiska prowadzi do wniosku, że w przypadku ich niewykonania zastosowanie znajdą przepisy o zwłoce wierzyciela 899. W wyroku SN z 29 kwietnia 2016 r. 900 stwierdzono, że „zaniechanie wydania wykonawcy terenu, na którym ma być realizowany obiekt budowlany, tak samo jak dostarczenie mu przez zamawiającego dokumentacji projektowej dotkniętej taką wadliwością, która nie pozwala na osiągnięcie umówionego celu umowy w ogóle lub w uzgodnionym czasie, stanowi o naruszeniu obowiązków, jakie w ramach umowy o roboty budowlane przyjmuje na siebie inwestor. Tego rodzaju naruszenia obowiązków umownych przez zamawiającego mogą być źródłem szkody po stronie wykonawcy, zwłaszcza wtedy, gdy w oparciu o dostarczoną dokumentację projektową i przewidywany czas realizacji inwestycji dokonywał on ekonomicznej kalkulacji zobowiązań, jakie może zaciągnąć”.

Jednocześnie wskazano, że podstawę roszczenia odszkodowawczego w tym wypadku stanowi art. 471 K.c. Przyjęcie, że obowiązki inwestora związane z przygotowaniem robót mają charakter obowiązków wierzycielskich może rodzić pewne wątpliwości co do kwestii zastrzegania kar umownych z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania tych obowiązków 901. W związku z tym należy podzielić pogląd, wyrażony w wyroku SN z 28 maja 2014 r. 902, gdzie podkreślono, że „kary umowne mogą być zastrzeżone zarówno na wypadek naruszenia zobowiązania przez dłużnika, jak i na wypadek naruszenia zobowiązania przez wierzyciela i dotyczy to nie tylko zobowiązań wzajemnych, ale także naruszenia np. przez wierzyciela innych obowiązków wynikających z umowy, choćby miał nim być jedynie jego obowiązek współdziałania z dłużnikiem przy wykonywaniu zobowiązania. Innymi słowy, niewykonanie przez stronę istotnego obowiązku umownego o charakterze niepieniężnym, niemającego charakteru podstawowego (świadczenia), polegającego na konieczności współdziałania z dłużnikiem może być podstawą do zastrzeżenia kary umownej” (Fras Mariusz (red.), Habdas Magdalena (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczególna (art. 535-764(9)).

Tym samym, art. 647 Kodeksu cywilnego jako jeden z elementów konstruujących umowę o roboty budowlane wskazuje na konieczność realizacji przez inwestora określonych obowiązków, w tym przekazania terenu budowy w celu umożliwienia realizacji przez wykonawcę jego obowiązków.

Reasumując, w analizowanym stanie faktycznym otrzymane przez Wnioskodawcę odszkodowanie ma charakter wyłącznie sankcyjno-odszkodowawczy w związku z niewykonaniem / niewłaściwym wywiązaniem się przez Zamawiającego z Umowy tj. przyczyną zapłaty tego odszkodowania jest naprawienie szkody, a nie jakiekolwiek świadczenie wzajemne.

Tym samym, kwota ta nie stanowi jakiegokolwiek wynagrodzenia za wykonaną usługę, a otrzymane przez Wnioskodawcę odszkodowanie pozostaje poza zakresem czynności podlegających opodatkowaniu VAT.

Ad 2.

Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT „w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego \[\`(...)\`\]”.

Zgodnie z ust. 2 pkt 1 lit. a ww. artykułu kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.

Na podstawie ww. przepisów stwierdzić należy, iż podatnik uprawniony jest do odliczenia VAT naliczonego od wydatków poniesionych na nabycie towarów i usług, w sytuacji, gdy te towary i usługi wykorzystywane są cele związane z prowadzoną przez niego i podlegającą opodatkowaniu działalnością gospodarczą (zasada neutralności VAT).

Ponadto, zgodnie z art. 88 ustawy o VAT: „1. Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do nabywanych przez podatnika \[\`(...)\`\]:

1.  usług noclegowych i gastronomicznych, z wyjątkiem:
    1.  (uchylona),
    2.  nabycia gotowych posiłków przeznaczonych dla pasażerów przez podatników świadczących usługi przewozu osób.
2.  (uchylony). 1a. Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do wydatków, o których mowa w art. 29a ust. 7 pkt 3.\[\`(...)\`\] 3a. Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy:
    1.  sprzedaż została udokumentowana fakturami lub fakturami korygującymi:
        1.  wystawionymi przez podmiot nieistniejący;
        2.  (uchylona);
    2.  transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku;
    3.  (uchylony);
    4.  wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne:
        1.  stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności,
        2.  podają kwoty niezgodne z rzeczywistością - w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością,
        3.  potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego - w części dotyczącej tych czynności;
    5.  faktury, faktury korygujące wystawione przez nabywcę zgodnie z odrębnymi przepisami nie zostały zaakceptowane przez sprzedającego;
    6.  (uchylony);
    7.  wystawiono faktury, w których została wykazana kwota podatku w stosunku do czynności opodatkowanych, dla których nie wykazuje się kwoty podatku na fakturze - w części dotyczącej tych czynności. 3b. Przepis ust. 3a stosuje się odpowiednio do duplikatów faktur.
    8.  Obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się również do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, zgodnie z art. 96, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 86 ust. 2 pkt 7.
    9.  (uchylony).
    10.  Nie stanowi podstawy do obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego kwota podatku naliczonego, o której mowa w art. 86 ust. 2 pkt 4 lit. c, w przypadku opodatkowania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, o którym mowa w art. 25 ust. 2, na terytorium kraju z powodu podania numeru, o którym mowa w art. 97 ust. 10, w sytuacji gdy towary w momencie zakończenia ich wysyłki lub transportu znajdują się na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju.”

Artykuł 88 ustawy o VAT wskazuje na zasadniczy katalog sytuacji/czynności, w przypadku których podatnikowi nie przysługuje prawo do obniżenia VAT należnego.

Po przeanalizowaniu ww. artykułu, stwierdzić należy, iż w katalogu tym, ustawodawca nie zawarł sytuacji, w której otrzymanie kary umownej lub odszkodowania przez podatnika wpływa na jego prawo do odliczenia naliczonego VAT.

W konsekwencji, uznać należy, iż w sytuacji, w której podatnik nabywa towary i usługi, jego prawo do odliczenia VAT naliczonego oceniać należy przede wszystkim z perspektywy artykułu 86 ustawy o VAT tj. związku nabytych towarów i usług z czynnościami opodatkowanymi. Jak zostało wskazane w uzasadnieniu do pytania nr 1 wypłata odszkodowania w analizowanym stanie faktycznym, ma wyłącznie charakter sankcyjno-odszkodowawczy, a zasadniczym celem tego odszkodowania jest naprawienie wyrządzonej Wnioskodawcy szkody.

Odszkodowanie to, pozostaje tym samym, poza zakresem opodatkowania VAT - nie może być uznane za jakiekolwiek świadczenie usług i nie rodzi po stronie Wnioskodawcy żadnych skutków w VAT.

Tym samym, wypłata tego odszkodowania, nie wpływa również na prawo do odliczenia VAT naliczonego z otrzymanych przez Wnioskodawcę faktur. Wypłata należnego mu odszkodowania, jakkolwiek związana jest z realizacją przedmiotowego kontraktu, jednakże nie pozostaje w bezpośrednim związku z nabytymi przez Wnioskodawcę towarami/usługami.

Wysokość wypłaconego odszkodowania uzgodniona została bowiem przez strony w wyniku prowadzonych negocjacji i zaspokoić ma szkodę powstałą po stronie Wnioskodawcy z winy Zamawiającego (przede wszystkim brak przekazania placu budowy w terminie tj. nieumożliwienie wykonawcy terminowego rozpoczęcia i zakończenia prac).

Szkoda ta ma natomiast charakter złożony, odnoszący się zarówno do wzrostu kosztu realizacji samego kontaktu, jak i znacznych opóźnień w jego realizacji, wpływając tym samym na ogólną działalność Wnioskodawcy (przykładowo poprzez ograniczenie możliwości realizacji innych inwestycji w tym czasie).

Na podstawie tak szeroko zakreślonej szkody, skalkulowane zostało należne Wnioskodawcy odszkodowanie, aby w wyniku zawartej ugody, w pełni wyczerpać wszystkie roszczenia Wnioskodawcy z tytułu poniesionej szkody.

W konsekwencji, nie sposób jest uznać, iż wypłacone odszkodowanie pozostaje w jakimkolwiek bezpośrednim związku z konkretnymi towarami i usługami nabytymi przez Wnioskodawcę, wpływając na prawo do odliczenia VAT naliczonego przy ich nabyciu.

Tym samym, odszkodowanie zarówno w zakresie czynności opodatkowanych, jak i prawa do odliczenia VAT naliczonego, uznać należy za zdarzenie neutralne z punktu widzenia VAT. Reasumując, w analizowanym stanie faktycznym, wypłata Wnioskodawcy odszkodowania nie wpływa w jakikolwiek sposób na prawo do odliczenia VAT naliczonego Wnioskodawcy z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy.

W świetle obowiązującego stanu prawnego stanowisko Wnioskodawcy w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego jest nieprawidłowe w zakresie pytania nr 1 oraz prawidłowe w zakresie pytania nr 2.

Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2020 r. poz. 106, z późn. zm.) opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

W myśl art. 7 ust. 1 cyt. ustawy przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…).

Stosownie natomiast do art. 8 ust. 1 ustawy, przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również:

1.  przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2.  zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3.  świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Przez świadczenie należy zatem rozumieć każde zachowanie niebędące dostawą towarów i świadczone na rzecz innego podmiotu. Powołane przepisy wskazują, że pojęcie świadczenia usług ma bardzo szeroki zakres, gdyż nie obejmuje wyłącznie działań podatnika, lecz również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonywania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Pod pojęciem usługi (świadczenia) należy rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź tolerowanie, znoszenie określonych stanów rzeczy). Należy jednak zaznaczyć, że nie każde powstrzymanie się od działania czy tolerowanie czynności lub sytuacji może zostać uznane za usługę w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług.

Z kolei z treści powołanego art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług co do zasady podlegają opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie. Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia. Dana usługa podlega opodatkowaniu VAT wówczas, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą, a otrzymanym świadczeniem wzajemnym, w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych.

Warto w tym miejscu wskazać, że kwestia odpłatności była wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. I tak, przykładowo w wyroku z dnia 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise, TSUE uznał, że określoną czynność można uznać za wykonaną odpłatnie, jeśli istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub usługi, a ponadto gdy odpłatność za otrzymane świadczenie pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miała być opodatkowana VAT.

Na uwagę zasługuje także orzeczenie z dnia 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93 R. J. Tolsma przeciwko Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden, gdzie podkreślono, że usługi świadczone są za wynagrodzeniem, wyłącznie jeżeli istnieje stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a jej odbiorcą, na mocy którego występuje świadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez świadczącego usługę stanowi wartość przekazywaną w istocie w zamian za usługę wyświadczoną jej odbiorcy.

W konsekwencji należy stwierdzić, że aby uznać dane świadczenie za świadczenie odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a beneficjentem, i w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę. Tym samym, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług będzie podlegało tylko to świadczenie (usługa), w przypadku którego istnieje konsument,

tj. odbiorca świadczenia odnoszący z niego choćby potencjalną korzyść.

Ze stanu faktycznego wynika, że podstawowym przedmiotem działalności Wnioskodawcy jest świadczenie usług budowlanych i budowlano-montażowych. W wyniku rozstrzygnięcia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu ograniczonego i dokonanego przez Zamawiającego wyboru oferty Wnioskodawcy, Strony zawarły w dniu 5 marca 2018 r. umowę na realizację zadania pn.: „Budowa wiaduktu …” (Umowa). W trakcie realizacji Umowy doszło do opóźnień wykonania, którego przyczyny zdaniem Wnioskodawcy leżały po stronie Zamawiającego. W związku z powyższym za pismem z dnia 21 czerwca 2019 roku (wpływ do biura podawczego Sądu Rejonowego … w dniu 25 czerwca 2019 r.) Wnioskodawca zwrócił się z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej w tym zakresie (Wniosek o ugodę). Przedmiotowe zawezwanie zostało przekazane do wiadomości Zamawiającemu za pismem z dnia 26 czerwca 2019 r.

We Wniosku o ugodę Wnioskodawca wskazał, że z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego nie mógł on realizować prac w sposób założony co do technologii wykonywania robót jak również zmianie uległy terminy wykonania tych prac. Powyższe okoliczności spowodowały zarówno koszty Wnioskodawcy dotyczące techniki wykonania prac jak i koszty, które wobec ich rozmiaru, w ocenie Wykonawcy stanowią przesłankę do zmiany umowy w zakresie wynagrodzenia w związku z nadzwyczajną zmianą stosunków. W pkt I wniosku o ugodę wskazano przyczyny leżące po stronie Zamawiającego:

1.  nieprzekazanie fragmentu placu budowy oraz decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę do rozpoczęcia robót na niniejszych nieruchomościach w okresie od 4 marca 2018 r. do 29 marca 2019 r. z powodu opóźnień na sąsiadującej inwestycji budowy …,
2.  napotkanie w trakcie prowadzenia robót niezinwentaryzowanych podziemnych obiektów budowlanych (…) i konieczność opracowania stosownych zmian w przekazanej Wykonawcy dokumentacji projektowej,
3.  napotkanie w trakcie prowadzenia robót na ul. … (etap I) niezinwentaryzowanych podziemnych obiektów budowlanych (Szpital …) skutkujące koniecznością wstrzymania robót, celem uzyskania zgody … oraz wykonania rozbiórki,
4.  brak możliwości wprowadzenia tymczasowej organizacji ruchu na ul. … ze względu na roboty budowlane realizowane przez podmioty trzecie (…) na ul. …, a tym samym brak możliwości wprowadzenia organizacji ruchu i rozpoczęcia robót przed Urzędem Wojewódzkim na ul. …, gdyż roboty na … powinny zostać wykonane wyprzedzająco,
5.  opóźnienia w podpisaniu umowy z powodu wydłużenia się procedury kontroli uprzedniej przed podpisaniem umowy,
6.  konieczność uzyskania dodatkowej decyzji derogacyjnej na wycinkę drzew po podpisaniu umowy,
7.  opóźnienia w przekazaniu placu budowy uniemożliwiające rozpoczęcie realizacji robót na terenie … (mur oporowy przy …),
8.  konieczność wykonania robót dodatkowych w postaci obejścia sieci wodociągowej z powodu kolizji robót z obiektem inżynierskim,
9.  kolizja murów z komorami przewiertowymi do rozbiórki i bajpasów wod - gaz - prace te opóźniły start posadowień i zamknięcie jezdni … km 0+200.

W pkt II Wezwania do ugody wskazano, że dodatkowo nastąpiła nadzwyczajna zmiana stosunków \[rebus sic stantibus\] polegająca na nieprzewidywalnym wzroście kosztów realizacji Inwestycji, jaki nastąpił w okresie pomiędzy złożeniem przez Wykonawcę Oferty na realizację Inwestycji, a okresem jej realizacji, w szczególności z tytułu wzrostu kosztów pracy, cen materiałów i usług oraz transportu. W celu zakończenia sporu w wyniku negocjacji w dniu 19 stycznia 2019 roku Strony zawarły ugodę sądową zgodnie, z którą Strony oświadczyły, że:

1.  Niemożliwość ukończenia robót w pierwotnym terminie umownym i konieczność realizowania Przedmiotu Umowy w zmienionym terminie wynika z przyczyn niezależnych od Wnioskodawcy.
2.  W świetle art. 471 KC w zw. z art. 647 KC okoliczności, które stanowiły przyczynę realizacji umowy w wydłużonym terminie, są okolicznościami leżącymi po stronie Zamawiającego, za które Zamawiający ponosi odpowiedzialność wobec Wnioskodawcy.
3.  W związku z powyższym Zamawiający zapłaci Wnioskodawcy tytułem odszkodowania kwotę … zł brutto, w szczególności za zdarzenia opisane w pkt I i II Wezwania do ugody.
4.  Wskazana powyżej kwota … zł wyczerpuje wszystkie roszczenia związane w pkt I i II Wezwania do ugody.

W związku z powyższym opisem sprawy Wnioskodawca powziął wątpliwość, czy wynikająca z ugody sądowej kwota otrzymana przez Spółkę od Zamawiającego podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

W odniesieniu do powyższych wątpliwości należy wskazać, że przy określeniu, czy miała miejsce czynność podlegająca opodatkowaniu istotne jest określenie, czy wykonywano świadczenie i czy wynagrodzenie z tytułu wykonywania tego świadczenia miało być wypłacone. Niemniej muszą być przy tym spełnione następujące warunki:

*   w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona (nabywca) jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia,

*   świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

Należy przy tym podkreślić, że oba ww. warunki powinny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało – jako usługa – opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Kwestie odszkodowań, jak i kar umownych z tytułu niewywiązania się z warunków umowy regulują przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, z późn. zm.). Odszkodowanie jest zapłatą za wyrządzone szkody, poniesione przez kogoś straty.

Zgodnie z art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy, lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto między zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.

Zgodnie z art. 471 Kodeksu cywilnego, dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

W świetle wyżej przytoczonych przepisów, na gruncie stosunków cywilnoprawnych szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania. Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie – co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata taka nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.

Ustalanie statusu wypłacanej rekompensaty, jako podlegającej bądź niepodlegającej opodatkowaniu VAT, należy więc oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem.

TSUE w sprawie o sygnaturze C-277/05 Societe Thermale D\`Eugenie - Les - Bains stwierdził, że: „Artykuły 2 ust. 1 i 6 ust. 1 Szóstej Dyrektywy Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, powinny być interpretowane w ten sposób, że kwoty zapłacone tytułem zadatku w ramach umów dotyczących świadczenia usług hotelarskich podlegających podatkowi VAT, w przypadku, gdy klient skorzysta z uprawnienia do odwołania rezerwacji, a kwoty te są zatrzymywane przez przedsiębiorstwo hotelarskie, należy uznać za odszkodowanie ryczałtowe płacone w celu naprawienia szkody poniesionej w następstwie niewykonania umowy przez klienta, bez bezpośredniego związku z jakąkolwiek odpłatnie świadczoną usługą, które jako takie nie podlega opodatkowaniu”.

Zagadnienie dotyczące kar umownych regulują przepisy Działu II „Skutki niewykonania zobowiązań” ustawy Kodeks cywilny.

I tak, zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).

Przepis art. 483 Kodeksu cywilnego jest bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa, tzn. kary umowne mogą być wyłącznie sankcją za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie zobowiązań niepieniężnych. Odstąpienie od umowy stanowi realizację uprawnień związanych z określonymi wypadkami niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań z umów wzajemnych i skuteczne odstąpienie od umowy stanowi w pewnym sensie potwierdzenie, że istotnie miał miejsce przypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez drugą stronę.

Z cyt. wyżej art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań. Przewidziany umową obowiązek zapłaty kary umownej ma w stosunku do zasadniczego obowiązku dłużnika wynikającego z tej umowy charakter uboczny (akcesoryjny).

Mając na uwadze powyższe regulacje prawne należy wskazać, że kary umowne mogą być wyłącznie sankcją za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie zobowiązań. Zastrzeżenie kary umownej można zatem traktować jako formę uproszczenia redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej.

Trzeba zaznaczyć, że bez znaczenia pozostaje nazwa danej płatności. Istotnym jest natomiast, czy stanowi ona zapłatę za konkretne świadczenie czy też jest odszkodowaniem w znaczeniu wyżej opisanym.

Jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem.

Odwołując się zatem do art. 361 i art. 471 Kodeksu cywilnego należy stwierdzić, że istotą odszkodowań nie jest płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie występuje świadczenie w zamian za wynagrodzenie, a zatem otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji.

Także w przypadku, gdy odszkodowanie wynika z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, jego istota sprowadza się do naprawienia wyrządzonej w związku z tym szkody. Innymi słowy, przesłanką odszkodowania przewidzianego w art. 471 Kodeksu cywilnego jest nie samo niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, a spowodowanie tym szkody w rozumieniu art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego.

Uwzględniając powyższe przepisy w kontekście okoliczności sprawy przedstawionych we wniosku stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie przepisy Kodeksu cywilnego dot. szkody czy kar umownych nie mają zastosowania, gdyż przepisy art. 361 Kodeksu cywilnego dotyczą szkody wyrządzonej na majątku, a art. 471 Kodeksu cywilnego dotyczy szkody z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy – a z takimi przypadkami nie mamy do czynienia w opisanej sytuacji.

Z opisu sprawy wynika bowiem, że Wnioskodawca wraz z Zamawiającym zawarli ugodę sądową, zgodnie z którą Strony oświadczyły, że niemożliwość ukończenia robót w pierwotnym terminie umownym i konieczność realizowania Przedmiotu Umowy w zmienionym terminie wynika z przyczyn niezależnych od Wnioskodawcy, a okoliczności, które stanowiły przyczynę realizacji umowy w wydłużonym terminie, są okolicznościami leżącymi po stronie Zamawiającego, za które Zamawiający ponosi odpowiedzialność wobec Wnioskodawcy. W związku z powyższym Zamawiający zapłaci Wnioskodawcy tytułem odszkodowania kwotę … zł brutto, w szczególności za zdarzenia opisane w pkt I i II Wezwania do ugody. Kwota ta wyczerpuje wszystkie roszczenia zawarte w pkt I i II Wezwania do ugody. We wniosku o ugodę Wnioskodawca wskazał zaś, że z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego nie mógł on realizować prac w sposób założony co do technologii wykonywania robót jak również zmianie uległy terminy wykonania tych prac. Okoliczności te spowodowały zarówno koszty Wnioskodawcy dotyczące techniki wykonania prac jak i koszty, które wobec ich rozmiaru, w ocenie Wykonawcy stanowią przesłankę do zmiany umowy w zakresie wynagrodzenia w związku z nadzwyczajną zmianą stosunków. W pkt II Wezwania do ugody wskazano, że dodatkowo nastąpiła nadzwyczajna zmiana stosunków polegająca na nieprzewidywalnym wzroście kosztów realizacji Inwestycji, jaki nastąpił w okresie pomiędzy złożeniem przez Wykonawcę oferty na realizację Inwestycji, a okresem jej realizacji, w szczególności z tytułu wzrostu kosztów pracy, cen materiałów i usług oraz transportu.

Wnioskodawca zawarł tym samym z Zamawiającym odrębną umowę (Ugodę) w zakresie kompensowania wszystkich dodatkowych kosztów (nieprzewidzianych umową zawartą wcześniej pomiędzy Zamawiającym a Wnioskodawcą) poniesionych przez Wnioskodawcę w toku realizacji robót. W związku z tym należy przyjąć, że Wnioskodawca oraz Zamawiający wyszczególniając okoliczności powodujące powstanie dodatkowych kosztów po stronie Wnioskodawcy, przewidzieli dodatkowe świadczenie pieniężne na rzecz Wnioskodawcy z tego tytułu, które nie było objęte wynagrodzeniem określonym w umowie podstawowej.

Z przedstawionych we wniosku okoliczności wynika, iż w rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną – świadczenie w zamian za wynagrodzenie określone w odrębnej umowie - ugodzie. Jak stwierdzono wyżej świadczeniem jest każde zachowanie polegające na działaniu, zaniechaniu działania lub znoszeniu (tolerowaniu) określonej sytuacji lub stanu rzeczy.

Wypłacona Wnioskodawcy kwota pieniężna nie posiada cech odszkodowania za poniesioną szkodę, gdyż nie zaistniały okoliczności, które w rozumieniu Kodeksu cywilnego powodowałyby szkodę i determinowały wypłatę odszkodowania. Otrzymane płatności stanowią należność wynikającą wprost z łączącego Wnioskodawcę i Zamawiającego stosunku zobowiązaniowego. Tym samym, wynagrodzenie wypłacone Wnioskodawcy nie nastąpiło na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zatem, wypłatę określonej w umowie kwoty pieniężnej przez Zamawiającego należy traktować jako świadczenie wykonywane na rzecz drugiej strony, co wypełnia wskazaną przesłankę uznania za usługę w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy. Należy zwrócić uwagę, że w przypadku opisanym we wniosku możemy wskazać konkretnego beneficjenta tej usługi – Zamawiającego, który w związku z zaistnieniem określonych okoliczności jest zobowiązany do wypłaty ustalonego w umowie wynagrodzenia.

W konsekwencji należy stwierdzić, że przedmiotowe wynagrodzenie wypłacone Wnioskodawcy stanowi wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, wynikające wprost z zawartej między Stronami ugody.

Podsumowując, w analizowanej sprawie otrzymana przez Wnioskodawcę kwota nie spełnia funkcji odszkodowawczej i mieści się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy jako odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy, i w konsekwencji podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Tym samym, stanowisko Wnioskodawcy w zakresie pytania nr 1 jest nieprawidłowe.

Wątpliwości Wnioskodawcy dotyczą również określenia, czy otrzymana od Zamawiającego kwota wynikająca z zawartej ugody sądowej, wpływa na prawo do odliczenia podatku naliczonego z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy.

W odniesieniu do powyższej kwestii należy wskazać, że zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124.

Jak wynika z treści art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ww. ustawy, kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.

Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.

Przedstawiona zasada wyklucza prawo do dokonania obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego związanego z usługami i towarami, które nie są w ogóle wykorzystywane do czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystania do czynności zwolnionych od podatku oraz niepodlegających temu podatkowi.

Podatnik w celu odliczenia podatku naliczonego, w pierwszej kolejności ma obowiązek odrębnego określenia, z jakim rodzajem działalności będzie związany podatek wynikający z otrzymanych faktur zakupu, czyli dokonania tzw. bezpośredniej alokacji. Jeżeli takie wyodrębnienie jest możliwe, podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego w całości przy nabyciu towarów i usług związanych ze sprzedażą opodatkowaną. Natomiast podatnikowi nie przysługuje takie prawo przy nabyciu towarów i usług związanych ze sprzedażą niepodlegającą opodatkowaniu albo zwolnioną od podatku.

Ponadto podkreślić należy, że ustawodawca stworzył podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego, pod warunkiem spełnienia przez niego zarówno tzw. przesłanek pozytywnych, m.in. tego że zakupy będą wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy o podatku od towarów i usług.

Biorąc pod uwagę fakt, że prawo do odliczenia powinno być realizowane natychmiast po powstaniu podatku naliczonego, decydujące znaczenie dla oceny istnienia prawa do odliczenia ma zamierzony (zadeklarowany) związek podatku naliczonego z czynnościami opodatkowanymi. Jeśli podatnik zamierza przeznaczyć dane towary lub usługi na cele działalności opodatkowanej, to jest uprawniony do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu tych towarów i usług.

Zatem najistotniejszym warunkiem umożliwiającym podatnikowi podatku od towarów i usług skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.

Należy zaznaczyć, że ustawodawca stworzył podatnikom prawo do odliczenia podatku naliczonego w określonych terminach, pod warunkiem spełnienia przez nich zarówno tzw. przesłanek pozytywnych, m.in. tego, że zakupy towarów i usług będą wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych określonych w art. 88 ustawy.

Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy, obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do nabywanych przez podatnika usług noclegowych i gastronomicznych, z wyjątkiem nabycia gotowych posiłków przeznaczonych dla pasażerów przez podatników świadczących usługi przewozu osób.

Stosownie do art. 88 ust. 1a ustawy, obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się do wydatków, o których mowa w art. 29a ust. 7 pkt 3.

W myśl art. 88 ust. 3a ustawy, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy:

1.  sprzedaż została udokumentowana fakturami lub fakturami korygującymi: a) wystawionymi przez podmiot nieistniejący, (…)
2.  transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku; (…)
3.  wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne:
    1.  stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności,
    2.  podają kwoty niezgodne z rzeczywistością - w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością,
    3.  potwierdzają czynności, do których mają zastosowanie przepisy art. 58 i 83 Kodeksu cywilnego - w części dotyczącej tych czynności;
4.  faktury, faktury korygujące wystawione przez nabywcę zgodnie z odrębnymi przepisami nie zostały zaakceptowane przez sprzedającego; (…)
5.  wystawiono faktury, w których została wykazana kwota podatku w stosunku do czynności opodatkowanych, dla których nie wykazuje się kwoty podatku na fakturze - w części dotyczącej tych czynności.

Zgodnie z art. 88 ust. 3b ustawy, przepis ust. 3a stosuje się odpowiednio do duplikatów faktur.

Stosownie do art. 88 ust. 4 ustawy, obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie stosuje się również do podatników, którzy nie są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, zgodnie z art. 96, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 86 ust. 2 pkt 7.

W myśl art. 88 ust. 6 ustawy, nie stanowi podstawy do obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego kwota podatku naliczonego, o której mowa w art. 86 ust. 2 pkt 4 lit. c, w przypadku opodatkowania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, o którym mowa w art. 25 ust. 2, na terytorium kraju z powodu podania numeru, o którym mowa w art. 97 ust. 10, w sytuacji gdy towary w momencie zakończenia ich wysyłki lub transportu znajdują się na terytorium państwa członkowskiego innym niż terytorium kraju.

W konsekwencji, uznać należy, że w sytuacji, w której podatnik nabywa towary i usługi, jego prawo do odliczenia VAT naliczonego oceniać należy przede wszystkim z perspektywy artykułu 86 ustawy o VAT tj. związku nabytych towarów i usług z czynnościami opodatkowanymi.

Z uwagi na obowiązujące przepisy prawa i przedstawiony opis sprawy należy wskazać, że wypłata kwoty wynikającej z zawartej ugody sądowej, nie wpływa na prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy. Wypłata wskazanej kwoty, jakkolwiek związana jest z realizacją przedmiotowego kontraktu, jednak nie pozostaje w bezpośrednim związku z nabytymi przez Wnioskodawcę towarami/usługami.

Wysokość kwoty wynikającej z ugody sądowej uzgodniona została bowiem przez strony w wyniku prowadzonych negocjacji i zaspokoić ma szkodę powstałą po stronie Wnioskodawcy z winy Zamawiającego (np. brak przekazania placu budowy w terminie tj. nieumożliwienie wykonawcy terminowego rozpoczęcia i zakończenia prac). Jak wynika z okoliczności sprawy, szkoda wynika zarówno, ze wzrostu kosztów realizacji samego kontraktu, jak i znacznych opóźnień w jego realizacji, wpływając tym samym na ogólną działalność Wnioskodawcy (przykładowo poprzez ograniczenie możliwości realizacji innych inwestycji w tym czasie).

W niniejszej sprawie Wnioskodawca dokonał zakupu danego towaru z zamiarem wykorzystania go do działalności opodatkowanej podatkiem VAT, lecz towar ten w efekcie końcowym nie został wykorzystany do wykonywania tych czynności. Należy przy tym uznać, że np. brak przekazania placu budowy w terminie, zaistniał z przyczyn od Wnioskodawcy niezależnych. Jak bowiem wynika z opisanego stanu faktycznego, odpowiedzialność za te zdarzenia ponosi Zamawiający, który – na podstawie zawartej Ugody – wypłaca Wnioskodawcy stosowne wynagrodzenie.

W konsekwencji, nie sposób jest uznać, że wypłacona kwota pozostaje w jakimkolwiek bezpośrednim związku z konkretnymi towarami i usługami nabytymi przez Wnioskodawcę, wpływając na prawo do odliczenia VAT naliczonego przy ich nabyciu. Tym samym, wypłata kwoty wynikającej z zawartej z Zamawiającym ugody nie wpływa w jakikolwiek sposób na prawo do odliczenia podatku naliczonego z tytułu nabycia towarów i usług związanych z realizacją Umowy. Jak wskazano, wypłata jakkolwiek związana jest z realizacją przedmiotowego kontraktu, jednakże nie pozostaje w bezpośrednim związku z nabytymi wcześniej przez Wnioskodawcę towarami i usługami

Tym samym, stanowisko Wnioskodawcy w zakresie pytania nr 2 należało uznać za prawidłowe.

Odnosząc się do powołanych przez Wnioskodawcę w przedmiotowym wniosku wyroków sądów, tutejszy organ wyjaśnia, że powołane wyroki są rozstrzygnięciami w indywidualnych sprawach, osadzonych w określonych stanach faktycznych i tylko do nich się zawężają. Zatem, wskazane we wniosku wyroki sądów nie mają wpływu na podjęte w niniejszej interpretacji rozstrzygnięcie.

Natomiast, odnosząc się do powołanych przez Wnioskodawcę interpretacji należy wskazać, że zostały one wydane w indywidualnych sprawach, w których indywidualnie oceniano stan faktyczny/zdarzenie przyszłe i stanowisko wnioskodawcy. Powołane interpretacje nie stanowią źródła prawa i tutejszy organ nie jest nimi związany.

Interpretacja indywidualna wywołuje skutki prawnopodatkowe tylko wtedy, gdy rzeczywisty stan faktyczny sprawy będącej przedmiotem interpretacji pokrywał się będzie ze stanem faktycznym (opisem zdarzenia przyszłego) podanym przez Wnioskodawcę w złożonym wniosku. W związku z powyższym, w przypadku zmiany któregokolwiek elementu przedstawionego we wniosku opisu sprawy, udzielona odpowiedź traci swoją aktualność.

Interpretacja dotyczy zaistniałego stanu faktycznego przedstawionego przez Wnioskodawcę i stanu prawnego obowiązującego w dacie zaistnienia zdarzenia.

Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej stanowi element czynności będących przedmiotem decyzji wydanej:

1.  z zastosowaniem art. 119a;
2.  w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
3.  z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych (art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej).

Powyższe unormowania należy odczytywać łącznie z przepisami art. 33 ustawy z 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2193 z późn. zm.), wprowadzającymi regulacje intertemporalne.

Stronie przysługuje prawo do wniesienia skargi na niniejszą interpretację przepisów prawa podatkowego z powodu jej niezgodności z prawem. Skargę wnosi się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w …, za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 54 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a (art. 53 § 1 ww. ustawy).

Skargę wnosi się w dwóch egzemplarzach (art. 47 § 1 ww. ustawy) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Teodora Sixta 17, 43-300 Bielsko-Biała lub drogą elektroniczną na adres Elektronicznej Skrzynki Podawczej Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/SkrytkaESP. W przypadku pism i załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego odpisów nie dołącza się (art. 47 § 3 ww. ustawy). W przypadku wnoszenia skargi w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii jako najwłaściwszy proponuje się kontakt z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego ePUAP.

Jednocześnie, zgodnie z art. 57a ww. ustawy, skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.