Interpretacja indywidualna
Sygnatura: 0115-KDST2-1.4011.574.2024.3.AW
Organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Data wydania: 2025-02-04
Teza: Możliwość opodatkowania dochodów z kwalifikowanych praw własności intelektualnej preferencyjną stawką podatkową (opodatkowanie IP-BOX).
Słowa kluczowe: działalność-działalność badawczo-rozwojowa; IP Box; komputery-program komputerowy; koszt-koszty kwalifikowane; prawa-prawa autorskie; stawka-stawki podatku-stawka preferencyjna podatku
Zagadnienia: Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Podstawa obliczenia i wysokość podatku.-Podatek od dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (IP BOX).
Przepisy: [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 1-art. 5a-pkt 38; [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 6-art. 30ca; [PIT] Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych-Rozdział 6-art. 30cb

## Interpretacja indywidualna – stanowisko prawidłowe

łowe

    Szanowny Panie,
    stwierdzam, że Pana stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu
    faktycznego i zdarzenia przyszłego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest
    prawidłowe.

## Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

4 listopada 2024 r. wpłynął Pana wniosek z 15 października 2024 r. o wydanie interpretacji
    indywidualnej, który dotyczy preferencyjnego opodatkowania dochodów generowanych
    przez prawa własności intelektualnej. Uzupełnił go Pan – w odpowiedzi na wezwania –
    pismami z 16 i 20 grudnia 2024 r. oraz 20 i 27 stycznia 2025 r. (daty wpływu). Treść
    wniosku jest następująca:
    Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego
    I.Pana działalność i informacje podstawowe
    Jest Pan osobą fizyczną, posiadającą nieograniczony obowiązek podatkowy na terytorium
    Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 1a ustawy o PIT. Prowadzi Pan
    działalność gospodarczą w oparciu o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o
    Działalności Gospodarczej. Prowadzi Pan działalność polegającą na pracach
    programistycznych od (...) 2012 r.
    W ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykonuje Pan w sposób systematyczny
    prace programistyczne, zlecane przez Zleceniodawcę, prowadzące do powstania
    innowacyjnych, indywidualnych rozwiązań obsługujących dedykowane obszary
    działalności. Jest to oprogramowanie tworzone i rozwijane pod potrzeby indywidualne
    Zleceniodawcy (zwane dalej zamiennie: oprogramowaniem, utworem, programem
    komputerowym).
    Ponosi Pan ryzyko gospodarcze prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazał Pan, że
    ponosi również normalną kodeksową odpowiedzialność kontraktową wynikającą z art.
    471 i n. kc. W szczególności umowa łącząca ze Zleceniodawcą nie nosi znamion umowy o
    pracę, w tym nie działa Pan pod kierownictwem, w czasie i miejscu wskazanym przez
    Zleceniodawcę. Strony umówiły się zarówno co do czasu świadczenia, jak i miejsca
    świadczenia na zasadach swobody umów.
    Rozlicza się i będzie Pan się rozliczał w ramach podatkowej księgi przychodów i
    rozchodów i opodatkowuje swoje dochody na zasadach podatku liniowego. Zamierza Pan
    skorzystać z preferencyjnego opodatkowania stawką 5% w odniesieniu do
    kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (IP Box),
    uregulowanego w art. 30ca ustawy o PIT, w latach 2019-2023 r. oraz w latach przyszłych
    od 2024 r. Wskazał Pan, że opisany stan faktyczny będzie miał miejsce w latach przyszłych.
    II.Działalność twórcza
    W ramach podejmowanej działalności podejmuje Pan działalność twórczą, która obejmuje
    nabywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i
    umiejętności, w tym w zakresie oprogramowania oraz projektowania i tworzenia
    zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, z wyłączeniem działalności obejmującej
    rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do nich, nawet jeżeli takie zmiany mają
    charakter ulepszeń. Wskazał Pan, że brak prowadzenia prac rozwojowych uniemożliwiłby
    uzyskanie przychodu.
    Wskazał Pan, że w ramach prowadzonych prac twórczych dokonał stworzenia i rozwoju:
    1. Autorskiego oprogramowania (...) wspomagającego (...). (...) umożliwia (...).
      Kluczowe moduły:
        - (...).
      Technologie:

        - Syste: (...);
        - System budowania i integracji (CI/CD): (...);
        - Języki programowania/komunikacji: (...).
    2. Oprogramowanie mobilne (dedykowane na smartfony, tablety) wspomagające (...).
      Moduły:
        - (...).
      Technologie:
        - Język programowania: (...);
        - Urządzenia mobilne (smartfon, tablet) z systemem (...);
        - System budowania i integracji (CI/CD): (...).
    3. Oprogramowania służącego do (...).
      Moduły:
        a. (...)
      Technologie: (...), serwery z systemem (...), System budowania i integracji (CI/CD): (...).
    4. Drugiej generacji systemu (...).
      Moduły:
        - (...).
      Technologie: (...), Zwirtualizowany system serwerowy z (...), System budowania i
      integracji (CI/CD): (...).
    5. Zaprojektowania nowej generacji kompletnego systemu (...) w procesach związanych z:
      - (...).
    6. System do (...).
      Projekt obejmuje cztery główne elementy:
        a. Moduł (...);
        b. Aplikację (...);
        c. Aplikację (...);
        d. Aplikację mobilną (...).
    Podczas tworzenia i rozwoju Oprogramowania używa Pan języków programowania i
    technologii takich jak: (...).
    Podkreślenia wymaga fakt, że utwory tworzone oraz rozwijane przez Pana w każdym
    przypadku są chronione przez art. 74 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie
    autorskim i prawach pokrewnych (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1231 z późn. zm.). Wskazał Pan,
    że w zakresie rozwoju Oprogramowania staje się Pan użytkownikiem takiego na mocy
    postanowień umowy o świadczenie usług podpisanej ze Zleceniodawcą. Zobowiązuje
    Pana do rozwoju Oprogramowania, które to rozwinięcie stanowi odrębne programy
    komputerowe chronione w art. 74 ust. 1 i 2 ustawy o prawie autorskim i prawach
    pokrewnych.
    Działalność prowadzona jest przez Pana w sposób ciągły i systematyczny, tj.
    uporządkowany oraz według opracowanego przez siebie harmonogramu, a jej efektem
    jest tworzenie Oprogramowania dopasowanego do indywidualnych potrzeb klientów.
    Pana działania zmierzają do zwiększenia oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia
    nowych zastosowań. W pierwszej fazie uzyskuje Pan brzegowe informacje od swojego
    Zleceniodawcy o zapotrzebowaniu. Dalej ustala Pan, czy jest w stanie w oparciu o aktualne

    rozwiązania w dziedzinie oprogramowania stworzyć dane rozwiązanie. Na tej podstawie
    stworzył Pan prototyp, który testował i finalnie dokonał implementacji rozwiązania.
    Podczas świadczonych usług posiada Pan profesjonalną wiedzę z zakresu programów
    komputerowych oraz nowych technologii programistycznych. Za cel podstawowy działań
    twórczych postawił Pan sobie stworzenie nowego programu komputerowego przy
    zastosowaniu odpowiednich technologii programistycznych. Działania te mają na celu
    usprawnienie działalności gospodarczej Zleceniodawcy.
    Celem Pana pracy jest dostarczacie narzędzi informatycznych (oprogramowania, integracji
    z systemami partnerów) oraz automatyzacji zadań w celu optymalizacji procesów obsługi
    zleceń serwisowanych urządzeń (niższy czas obsługi, niższy koszt, kontrolowany poziom
    zatrudnienia). Dzięki realizacji tego celu, Zleceniodawca jest w stanie obsługiwać znaczny
    volumen zleceń, który nadal rośnie. O oryginalności tworzonych lub rozwijanych
    programów komputerowych przemawia fakt każdorazowego zastosowania odpowiednio
    dobranych przez Pana technologii programistycznych opisanych w niniejszym wniosku.
    Nie pozyskuje Pan zewnętrznych źródeł finansowania swoich prac twórczych poza
    wynagrodzeniem otrzymywanym z usług świadczonych na rzecz Zleceniodawcy. Wskazane
    powyżej efekty prowadzonych prac twórczych kwalifikują się każdorazowo jako utwory w
    rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach
    pokrewnych (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1231 z późn. zm). Cechuje je to, że zawsze
    odznaczają się rzeczywiście oryginalnym, twórczym charakterem, zawsze są kreacją
    nowej, nieistniejącej wcześniej wartości niematerialnej. Nie są efektem pracy, która
    wymaga do osiągnięcia rezultatu jedynie określonych umiejętności programistycznych i
    której rezultaty da się z góry określić i przewidzieć jako mające charakter powtarzalny oraz
    nie są jedynie „techniczną”, a „twórczą”, realizacją szczegółowych projektów zlecanych
    przez Zleceniodawcę. W przypadku rozwijania programów komputerowych, powstają
    utwory zależne, o których mowa w art. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach
    pokrewnych. Dochód uzyskiwany z utworów zależnych również zamierza Pan uwzględnić
    przy określaniu dochodu z IP BOX.
    Prace zmierzające do stworzenia lub rozwinięcia programu komputerowego kończą się
    pozytywnym wynikiem, którego efektem jest program komputerowy, napisany w języku
    programistycznym. Wykorzystuje Pan te wyniki we wszystkich efektach swojej pracy.
    Na zakończenie uznał Pan, iż projekty polegające na tworzeniu i rozwoju Oprogramowania
    mają skomplikowany charakter i każdorazowo wymagają podjęcia wielu prac i czynności o
    charakterze programistycznym. Mają one przymiot indywidualności oraz niepowtarzalny
    charakter. Opracowuje Pan nowe lub ulepszone produkty, procesy, które w znacznym
    stopniu odróżniają się od rozwiązań już funkcjonujących u Pana i Zleceniodawcy. Nie
    posiada Pan stałego asortymentu produktów i każdorazowo tworzy nowy program
    komputerowy na potrzeby wymagań biznesowych Zleceniodawcy.
    III.Przeniesienie praw majątkowych
    Przeniesienie praw majątkowych na Zleceniodawcę następuje na podstawie pisemnej
    umowy na wskazanych w niej polach eksploatacji, są to warunki zgodne z art. 41 oraz art.
    53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przeniesienie praw majątkowych
    następuje bez dodatkowych dokumentów w momencie ustalenia utworu, poprzez
    fizyczne wydanie kodu źródłowego w postaci programu komputerowego.
    Wyodrębnienie programu komputerowego/oprogramowania komputerowego następuje
    w momencie jego ukończenia. Przekazuje Pan program Zleceniodawcy, a Zleceniodawca
    go przyjmie. Potwierdzeniem przeniesienia tych praw będzie fizyczne wydanie kodu
    poprzez umieszczenie go w repozytorium w chmurze.
    IV.Obliczenie dochodu
    Uzyskuje Pan dochód ze sprzedaży kwalifikowanych praw własności intelektualnej do
    programów komputerowych (art. 30ca ust. 7 pkt 2 ustawy o PIT).

    Otrzymuje Pan łączne wynagrodzenie za świadczone usługi programistyczne. Zdarza się,
    że wynagrodzenie obejmuje również wynagrodzenie za naprawę błędów oraz konsultacje
    poimplementacyjne. Dochód ten będzie każdorazowo wyłączany przez Pana z
    uzyskiwanego wynagrodzenia i nie będzie podlegał opodatkowaniu IP BOX. Pozostały
    dochód będzie opodatkowany według stawki podstawowej podatku. Z uwagi na fakt, że
    nie wyodrębnia Pan na fakturze osobnej pozycji dotyczącej przeniesienia praw
    majątkowych do stworzonego lub rozwiniętego oprogramowania to jest w stanie je
    wyodrębnić na podstawie prowadzonych ewidencji i zapisek.
    W prowadzonej ewidencji pozaksięgowej, przez którą ma Pan na myśli odrębną od
    podatkowej księgi przychodów i rozchodów ewidencję, o której mowa w art. 30cb ust. 2
    ustawy o PIT, dokonuje wyodrębnienia każdego z kwalifikowanych praw własności
    intelektualnej (prawa IP Box). Wyodrębnionymi Prawami IP Box będą majątkowe prawa
    autorskie do Oprogramowania.
    Ponosi i będzie ponosił Pan szereg kosztów bezpośrednio w następujący sposób
    funkcjonalnie związanych z tworzeniem i rozwojem Oprogramowania, tj.:
    1. Sprzęt komputerowy – niezbędny do fizycznego pisania kodu źródłowego i testowania
      oprogramowania oraz zdalnego kontaktu ze Zleceniodawcą, celem omówienia np.
      wyników pracy,
    2. Peryferia komputerowe – niezbędne do fizycznego pisania kodu źródłowego,
    3. Szkolenia – pozwalają na zgłębienie wiedzy z szeroko rozumianego obszaru
      programowania, co przekłada się na działania w pracy i pozwala na przyswojenie
      różnych podejść do danego problemu, poszerza horyzonty i daje większą swobodę w
      doborze rozwiązań programistycznych,
    4. Koszty pracowników – zatrudnia Pan pracowników.
    Różnica pomiędzy ustalonymi w powyższy sposób Przychodami IP Box oraz Kosztami IP
    Box stanowić będzie dochód z Praw IP Box (Dochód IP Box).
    Wyodrębnia Pan w prowadzonej odrębnej od podatkowej księgi przychodów i rozchodów
    ewidencji każde Prawo IP Box (prawa autorskie do Oprogramowania). W przedmiotowej
    ewidencji dokonuje Pan wyodrębnienia przychodów, kosztów uzyskania przychodów i
    dochodu (straty) przypadających na każde kwalifikowane prawo własności intelektualnej.
    Dokonuje Pan również wyodrębnienia kosztów, o których mowa w art. 30ca ust. 4 ustawy
    o PIT, przypadających na każde prawo własności intelektualnej. Rozwiązanie ewidencyjne
    umożliwia ustalenie łącznego dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej.
    Ewidencja taka prowadzona jest na bieżąco od (...) 2019 r.
    Uzupełnienie wniosku
    Wyjaśnił Pan, że poprzez „program komputerowy” rozumie zbiór algorytmów oraz kodu
    źródłowego, napisanych przy użyciu języków programowania oraz technologii
    programistycznych, które w rezultacie tworzą program komputerowy pozwalający na
    realizację komend na urządzeniach elektronicznych. Używa Pan zamiennie pojęć
    „moduły”, „funkcjonalności”, „aplikacja”, „system”, „program komputerowy”, „utwór”,
    „oprogramowanie” oraz „projekt”.
    Potwierdził Pan, że wymienione efekty pracy to programy komputerowe, podlegające
    ochronie zgodnie z art. 74 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, które
    są tworzone i rozwijane bezpośrednio przez Pana.
    Rozwijane przez Pana oprogramowanie stanowi programy komputerowe, których był Pan
    twórcą.
    Opisana działalność, która jest przedmiotem wniosku jest katalogiem zamkniętym.
    Nowy, ulepszony charakter produktów nie jest wynikiem działalności obejmującej
    wprowadzanie rutynowych i okresowych zmian do tych produktów.

    Wskazał Pan, że poprzez systematyczność w odniesieniu do podejmowanych działań w
    zakresie czynności opisanych we wniosku, rozumie świadczenie każdego dnia, nie traktuje
    swojej działalności jako dorywcza. Tworzył Pan wewnętrzne harmonogramy w okresie
    tworzenia programu komputerowego, które umożliwiały zaplanowanie deadlinów i
    pilnowanie terminów.
    Posiada Pan profesjonalną wiedzę w zakresie programowania programów
    komputerowych, popartą odpowiednim doświadczeniem zawodowym.
    Łączy Pan wiedzę teoretyczną z praktyczną w szczególności w zakresie pisania skryptów w
    językach programowania. Wykorzystywał Pan technologie takie jak: (...).
    Zarówno w przypadku tworzenia, jak i w przypadku rozwijania utworów – efekty Pana prac
    są/były/będą odrębnymi programami komputerowymi, które podlegają ochronie na
    podstawie art. 74 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
    Potwierdził Pan, że w zakresie „przeniesienia praw majątkowych” chodzi wyłącznie o
    prawa autorskie do utworów stanowiących odrębne programy komputerowe.
    Zmiany wprowadzane przez Pana do rozwijanego oprogramowania nie mają charakteru
    rutynowych lub okresowych zmian.
    Wyjaśnił Pan, że pod pojęciem „sprzęt komputerowy” rozumie Pan zakup laptopa. Pod
    pojęciem „peryferia komputerowe” rozumie Pan zakup monitorów. Natomiast pod
    pojęciem „koszty pracowników” – koszty związane z wynagrodzeniami z tytułu zawartych
    umów B2B.
    Wskazał Pan funkcjonalny związek kosztów z poszczególnymi działaniami, które traktuje
    Pan jako konkretne prace rozwojowe:
    1. Sprzęt komputerowy – niezbędny do fizycznego pisania kodu źródłowego i testowania
      oprogramowania oraz zdalnego kontaktu ze Zleceniodawcą, celem omówienia np.
      wyników pracy,
    2. Peryferia komputerowe – niezbędne do fizycznego pisania kodu źródłowego,
    3. Szkolenia – pozwalają na zgłębienie wiedzy z szeroko rozumianego obszaru
      programowania, co przekłada się na działania w pracy i pozwala na przyswojenie
      różnych podejść do danego problemu, poszerza horyzonty i daje większą swobodę w
      doborze rozwiązań programistycznych,
    4. Koszty pracowników – zatrudnia Pan pracowników.
    Wyjaśnił Pan, że koszty pracowników są związane z opłatami za korzystanie przez Pana z
    osób trzecich, które realizują prace na Pana rzecz. W wyniku tych prac nie powstaje utwór.
    Pracownicy nie są w stosunku do Pana podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 23m
    ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Pracownicy nie realizują
    zleceń dla Pana w ramach prowadzonej przez nich działalności badawczo-rozwojowej. Nie
    nabywa Pan od pracowników wyników prac badawczo-rozwojowych związanych z
    kwalifikowanym IP.
    Doprecyzował Pan, że zatrudnieni pracownicy wykonują poboczne zadania związane z
    prowadzonymi pracami twórczymi w ramach Pana działalności twórczej. Tworzą oni
    dokumentacje, pojedyncze fragmenty kodu zgodnie z przekazanymi przez Pana
    instrukcjami.
    Pytania
    1. Czy opisane prace wykonywane przez Pana, rozumiane jako całość działalności
      realizowanej w ramach zawartej umowy ze Zleceniodawcą, polegające na tworzeniu i
      rozwijaniu Oprogramowania, spełniają definicję działalności badawczo-rozwojowej, o
      której mowa w przepisach ustawy o PIT?

    2. Czy Prawa IP Box, tj. autorskie prawa majątkowe do programu komputerowego,
      wskazane w niniejszym wniosku, będące efektem tworzenia lub rozwijania programów
      komputerowych, spełniają definicję kwalifikowanych praw własności intelektualnej, o
      których mowa w art. 30ca ust. 2 pkt 8 ustawy o PIT?
    3. Czy Dochód osiągany z przeniesienia Praw IP Box (autorskich praw majątkowych do
      programów komputerowych) z tytułu tworzenia i rozwijania programów
      komputerowych wskazanych we wniosku będzie mógł podlegać opodatkowaniu
      preferencyjną stawką 5%?
    4. Czy ustalając wskaźnik Nexus, będzie miał Pan prawo do uwzględniania kosztów,
      opisanych w niniejszym wniosku do litery „a” wskaźnika?
    Pana stanowisko w sprawie
    Ad 1.
    Pana zdaniem, opisane prace wykonywane przez Pana, rozumiane jako całość działalności
    realizowanej w ramach umowy ze Zleceniodawcą, polegające na tworzeniu i rozwijaniu
    Oprogramowania, spełniają definicję działalności badawczo-rozwojowej, o której mowa w
    przepisach ustawy o PIT.
    Stosownie do treści „art. 5a ust. 38 ustawy o PIT” przez działalność badawczo-rozwojową
    należy rozumieć działalność twórczą obejmującą badania naukowe lub prace rozwojowe,
    podejmowaną w sposób systematyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz
    wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań.
    Ustawodawca definiując w „art. 5a ust. 39 ustawy o PIT” termin badania naukowe oraz
    definiując pojęcie prace rozwojowe odwołuje się wprost do definicji zawartych w ustawie z
    dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 85 z
    późn. zm.).
    Tym samym, przez badania naukowe, zgodnie z „art. 5a ust. 39” w zw. z art. 4 ust. 2
    UPSWN, rozumie się:
    - badania podstawowe, rozumiane jako prace empiryczne lub teoretyczne mające przede
    wszystkim na celu zdobywanie nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych
    faktów bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie komercyjne;
    - badania aplikacyjne, rozumiane jako prace mające na celu zdobycie nowej wiedzy oraz
    umiejętności, nastawione na opracowywanie nowych produktów, procesów lub usług lub
    wprowadzanie do nich znaczących ulepszeń.
    Natomiast przez prace rozwojowe, stosownie do treści „art. 5a ust. 38” w zw. z art. 4 ust. 3
    UPSWN, należy rozumieć działalność obejmującą nabywanie, łączenie, kształtowanie i
    wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności, w tym w zakresie narzędzi
    informatycznych lub oprogramowania, do planowania produkcji oraz projektowania i
    tworzenia zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, procesów lub usług, z
    wyłączeniem działalności obejmującej rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do nich,
    nawet jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń.
    Jak zostało wskazane w opisie stanu faktycznego, jest Pan dostawcą usług
    programistycznych. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykonuje Pan
    prace programistyczne zlecane przez klientów, prowadzące do powstania innowacyjnych,
    indywidualnych rozwiązań obsługujących dedykowane obszary działalności. Prace
    badawczo-rozwojowe są realizowane w sposób ciągły i systematyczny. W celu realizacji
    prac badawczo-rozwojowych wykorzystuje Pan dostępną aktualnie wiedzę i umiejętności z
    dziedziny nauki i technologii.

    Należy przy tym podkreślić, iż opisane w stanie faktycznym podejmowane prace
    zmierzające do stworzenia Oprogramowania nie mają charakteru prac rutynowych, a
    zadania i problemy, przed którymi jest Pan stawiany wymagają zawsze indywidualnego
    podejścia i praktycznego zastosowania posiadanej wiedzy i umiejętności.
    Ad 2.
    Pana zdaniem, Prawa IP Box, tj. autorskie prawa majątkowe do programu
    komputerowego, wskazane w niniejszym wniosku, będące efektem tworzenia lub
    rozwijania programów komputerowych, spełniają definicję kwalifikowanych praw
    własności intelektualnej, o których mowa w art. 30ca ust. 2 pkt 8 ustawy o PIT.
    Za takie ustawodawca w art. 30ca ust. 1 uPIT traktuje m.in. autorskie prawo do programu
    komputerowego. Warunkiem jest jego ochrona prawna na podstawie przepisów
    odrębnych ustaw lub ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest RP,
    oraz innych umów międzynarodowych, których stroną jest UE, których przedmiot ochrony
    został wytworzony, rozwinięty lub ulepszony przez podatnika w ramach prowadzonej
    przez niego działalności badawczo-rozwojowej. W przedmiotowym wniosku wskazał Pan,
    że przejaw działań prowadzonych w ramach działalności gospodarczej stanowi działalność
    badawczo-rozwojową w rozumieniu „art. 5a ust. 38 ustawy o PIT”. Pana praca spełnia
    bowiem definicję prac rozwojowych, zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. –
    Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 85 z późn. zm.). Wskazał
    Pan, że w ramach działalności m.in. „tworzy” i „rozwija” oprogramowanie, co ustawodawca
    wymaga, aby uznać je za prace rozwojowe. Prawa autorskie realizowane przez Pana są
    programami komputerowymi, podlegającymi osobnej ochronie, o której mowa w art. 74
    ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
    Zgodnie z objaśnieniami podatkowymi MF do IP BOX (pkt 80), program komputerowy to w
    szczególności zestaw instrukcji przeznaczonych do wykonywania bezpośrednio lub
    pośrednio w komputerze czynności w celu osiągnięcia określonego rezultatu. Stwierdzono
    ponadto, że pojęcie to należy traktować szeroko. W takim przypadku wytwarza Pan
    program komputerowy. Nadto, jak zostało wyżej podkreślone, podlega ono ochronie
    prawnej.
    Ad 3.
    Pan zdaniem, Dochód osiągany z przeniesienia Praw IP Box (autorskich praw majątkowych
    do programów komputerowych) z tytułu tworzenia i rozwijania programów
    komputerowych wskazanych we wniosku będzie mógł podlegać opodatkowaniu
    preferencyjną stawką 5%.
    Jest Pan osobą fizyczną, która prowadzi działalność gospodarczą polegającą na tworzeniu i
    rozwoju programów komputerowych na zlecenie. Przenosi Pan prawa autorskie do
    programów wytworzonych we własnej działalności gospodarczej w ramach sprzedaży tych
    praw.
    Ponosi Pan koszty, które mogą być uznane za bezpośrednie bowiem są związane
    bezpośrednio z tworzeniem i rozwojem Oprogramowania. Wobec czego jest Pan w stanie
    ustalić wskaźnik Nexus dla tworzonych IP.
    Ponosi Pan ryzyko gospodarcze prowadzonej działalności oraz nie działa pod
    kierownictwem oraz w miejscu i czasie wskazanym przez Zleceniodawcę.
    Zarówno tworzone, jak i rozwijane programy komputerowe (tworzone funkcjonalności
    implementowane w kod źródłowy) są chronione przez art. 74 ust. 1 ustawy o prawie
    autorskim i prawach pokrewnych.
    Zgodnie z art. 30ca ust. 2, kwalifikowanymi prawami własności intelektualnej jest m.in.
    autorskie prawo do programu komputerowego. Warunkiem jest, że podlegają one
    ochronie prawnej na podstawie przepisów odrębnych ustaw. W odesłaniu do ustawy z
    dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz.

    1231 z późn. zm.) w art. 1 ustawodawca wskazuje, że przedmiotem ochrony prawa
    autorskiego są utwory m.in. wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami
    graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy
    komputerowe). W myśl art. 30cb ust. 1 ustawy o PIT, podatnik zobowiązany jest
    zaprowadzić ewidencję, która umożliwia wyodrębnienie każdego kwalifikowanego prawa
    własności intelektualnej w prowadzonych księgach – tu podatkowych. Prowadzenie
    ewidencji pozaksięgowej w sposób zapewniający ustalenie przychodów, kosztów
    uzyskania przychodów i dochodu (straty), przypadających na każde kwalifikowane prawo
    własności intelektualnej, pozwala nadto wyodrębnić koszty przypadające na każde
    kwalifikowane prawo własności intelektualnej. Z uwagi na to, że spełnia Pan te wszystkie
    przesłanki ma prawo do opodatkowania dochodu z kwalifikowanych praw autorskich w
    stawce 5%.
    Ad 4.
    Pana zdaniem, ustalając wskaźnik Nexus, będzie miał Pan prawo do uwzględniania
    wszystkich kosztów opisanych w niniejszym wniosku do litery „a” wskaźnika, odrębnie na
    każde Prawo IP BOX.
    Ustawodawca w art. 30ca ust. 4 uPIT wskazuje, że podatnik chcący skorzystać z
    preferencyjnej stawki podatkowej, zobowiązany jest obliczyć tzw. wskaźnik nexus. Jedną
    ze składowych mających zastosowanie w przedmiotowym wskaźniku są koszty faktycznie
    poniesione przez podatnika na prowadzoną bezpośrednio przez podatnika działalność
    badawczo-rozwojową związaną z kwalifikowanym prawem własności intelektualnej.
    Zastrzeżono przy tym, że nie wszystkie koszty uznać można za kwalifikowane. Nie są
    bezpośrednio związane z kwalifikowanym prawem własności intelektualnej wartość
    odsetek, opłat finansowych oraz kosztów związanych z nieruchomościami. Ustawodawca
    posłużył się tu katalogiem otwartym takich kosztów. Jednak wykładnia tego przepisu
    powinna prowadzić do uznania, że mowa tu o tzw. kosztach pasywnych i to w części
    finansowej oraz takich, które dotyczą miejsca powstawania prawa własności intelektualnej.
    Głównymi Pana kosztami w prowadzonej działalności są koszty bezpośrednio związane z
    działalnością polegającą na realizacji praw autorskich opisanych szeroko w stanie
    faktycznym. Są to koszty bezpośrednie, a więc takie, których wartość powinna zostać
    zaliczona przy obliczaniu wskaźnika Nexus.

## Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawił Pan we wniosku jest prawidłowe.

## Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j.
    Dz. U. z 2024 r. poz. 226 ze zm.) stanowi, że:
      Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z
      wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od
      których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
    Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od
    osób fizycznych jednym ze źródeł przychodów jest pozarolnicza działalność gospodarcza.
    W myśl art. 5a pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Ilekroć w ustawie jest mowa o działalności gospodarczej albo pozarolniczej
      działalności gospodarczej – oznacza to działalność zarobkową:
        a) wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową,
        b) polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż,
        c) polegającą na wykorzystywaniu rzeczy oraz wartości niematerialnych i prawnych

      - prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób
      zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych
      przychodów ze źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9.
    Stosownie natomiast do treści art. 5b ust. 1 ww. ustawy:
      Za pozarolniczą działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, jeżeli łącznie
      spełnione są następujące warunki:
        1) odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat tych czynności oraz ich
        wykonywanie, z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów
        niedozwolonych, ponosi zlecający wykonanie tych czynności,
        2) są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonych
        przez zlecającego te czynności,
        3) wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z
        prowadzoną działalnością.
    Zgodnie z art. 5a pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Ilekroć w ustawie jest mowa o działalności badawczo-rozwojowej oznacza to
      działalność twórczą obejmującą badania naukowe lub prace rozwojowe,
      podejmowaną w sposób systematyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz
      wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań.
    W myśl art. 5a pkt 39 ww. ustawy:
      Ilekroć w ustawie jest mowa o badaniach naukowych oznacza to:
        a) badania podstawowe w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018
        r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.),
        b) badania aplikacyjne w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r.
        – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
    Z kolei w definicji prac rozwojowych zawartej w art. 5a pkt 40 ustawy o podatku
    dochodowym od osób fizycznych wskazano, że oznaczają one:
      prace rozwojowe w rozumieniu art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o
      szkolnictwie wyższym i nauce.
    Na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i
    nauce:
      Badania naukowe są działalnością obejmującą:
        1) badania podstawowe rozumiane jako prace empiryczne lub teoretyczne mające
        przede wszystkim na celu zdobywanie nowej wiedzy o podstawach zjawisk i
        obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie
        komercyjne;
        2) badania aplikacyjne rozumiane jako prace mające na celu zdobycie nowej wiedzy
        oraz umiejętności, nastawione na opracowywanie nowych produktów, procesów
        lub usług lub wprowadzanie do nich znaczących ulepszeń.
    Natomiast stosownie do art. 4 ust. 3 ww. ustawy:
      Prace rozwojowe są działalnością obejmującą nabywanie, łączenie, kształtowanie i
      wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności, w tym w zakresie narzędzi
      informatycznych lub oprogramowania, do planowania produkcji oraz projektowania i
      tworzenia zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, procesów lub usług, z
      wyłączeniem działalności obejmującej rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do
      nich, nawet jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń.

    Z opisu okoliczności sprawy wynika, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej
    wykonuje Pan w sposób systematyczny prace programistyczne, zlecane przez
    Zleceniodawcę, prowadzące do powstania innowacyjnych, indywidualnych rozwiązań
    obsługujących dedykowane obszary działalności.
    Wskazał Pan, że w ramach prowadzonych prac twórczych dokonał stworzenia i rozwoju:
    1. autorskiego oprogramowania (...);
    2. oprogramowania mobilnego (dedykowanego na smartfony, tablety) (...);
    3. oprogramowania służącego do (...);
    4. drugiej generacji systemu (...);
    5. zaprojektowania nowej generacji kompletnego systemu (...);
        a. systemu do (...).
    Wymienił Pan tworzone i rozwijane moduły/aplikacje oraz wykorzystywane technologie.
    Wskazał Pan, że wymienione efekty Pana pracy to programy komputerowe, podlegające
    ochronie zgodnie z art. 74 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, które
    są tworzone i rozwijane bezpośrednio przez Pana.
    Na wstępie trzeba podkreślić, że z pracami badawczo-rozwojowymi mamy do czynienia
    wówczas, gdy wykorzystuje się dostępną wiedzę z dziedziny nauki, technologii oraz innej
    wiedzy i umiejętności do tworzenia nowych lub ulepszenia istniejących produktów/usług.
    Wobec powyższego ocena, czy prowadzone przez Pana prace programistyczne stanowią
    działalność badawczo-rozwojową, dokonana zostanie w kontekście wskazanych przez
    Pana efektów tych prac (programów opisanych we wniosku).
    Z ustawowej definicji zawartej w regulacjach ustawy o podatku dochodowym od osób
    fizycznych wynika, że działalność badawczo-rozwojowa musi mieć charakter twórczy. Jak
    podaje słownik języka polskiego PWN, działalność twórcza to zespół działań
    podejmowanych w kierunku tworzenia (działalność – zespół działań podejmowanych w
    jakimś celu), powstania czegoś (twórczy – mający na celu tworzenie, tworzyć – powodować
    powstanie czegoś). W doktrynie prawa autorskiego podkreśla się natomiast, że cecha
    twórczości związana jest przede wszystkim z rezultatem działalności człowieka o
    charakterze kreacyjnym i jest spełniona wówczas, gdy istnieje nowy wytwór intelektu.
    Działalność twórcza oznacza, że „ustawodawca za przedmiot prawa autorskiego uznaje
    tylko rezultat (przejaw) takiego działania, który choćby w minimalnym stopniu odróżnia się
    od innych rezultatów takiego samego działania, a zatem, że posiada cechę nowości, której
    stopień nie ma znaczenia”. Zatem twórczość działalności badawczo-rozwojowej może
    przejawiać się opracowywaniem nowych koncepcji, narzędzi, rozwiązań niewystępujących
    dotychczas w praktyce gospodarczej podatnika lub na tyle innowacyjnych, że w znacznym
    stopniu odróżniają się od rozwiązań już funkcjonujących u podatnika.
    We wniosku wskazał Pan, że projekty polegające na tworzeniu i rozwoju Oprogramowania
    mają skomplikowany charakter i każdorazowo wymagają podjęcia wielu prac i czynności o
    charakterze programistycznym. Mają one przymiot indywidualności oraz niepowtarzalny
    charakter. Opracowuje Pan nowe lub ulepszone produkty, procesy, które w znacznym
    stopniu odróżniają się od rozwiązań już funkcjonujących u Pana i Zleceniodawcy. Nie
    posiada Pan stałego asortymentu produktów i każdorazowo tworzy nowy program
    komputerowy na potrzeby wymagań biznesowych Zleceniodawcy. O oryginalności
    tworzonych lub rozwijanych programów komputerowych przemawia fakt każdorazowego
    zastosowania odpowiednio dobranych przez Pana technologii programistycznych
    opisanych w niniejszym wniosku.
    Efekty prowadzonych prac twórczych kwalifikują się każdorazowo jako utwory w
    rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach
    pokrewnych. Cechuje je to, że zawsze odznaczają się rzeczywiście oryginalnym, twórczym
    charakterem, zawsze są kreacją nowej, nieistniejącej wcześniej wartości niematerialnej.

    Nie są efektem pracy, która wymaga do osiągnięcia rezultatu jedynie określonych
    umiejętności programistycznych i której rezultaty da się z góry określić i przewidzieć jako
    mające charakter powtarzalny oraz nie są jedynie „techniczną”, a „twórczą”, realizacją
    szczegółowych projektów zlecanych przez Zleceniodawcę. Nowy, ulepszony charakter
    produktów nie jest wynikiem działalności obejmującej wprowadzanie rutynowych i
    okresowych zmian do tych produktów.
    Zatem prowadzona przez Pana działalność w zakresie tworzenia wymienionych
    programów komputerowych ma twórczy charakter.
    Kolejnym kryterium działalności badawczo-rozwojowej jest prowadzenie tej działalności w
    sposób systematyczny. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego PWN, słowo
    systematyczny oznacza (i) robiący coś regularnie i starannie, (ii) o procesach: zachodzący
    stale od dłuższego czasu, (iii) o działaniach: prowadzony w sposób uporządkowany,
    według pewnego systemu; też: o efektach takich działań; planowy, metodyczny. W związku
    z tym, że w definicji działalności badawczo-rozwojowej słowo „systematyczny” występuje w
    sformułowaniu „podejmowaną (działalność) w sposób systematyczny”, a więc odnosi się
    do „działalności”, czyli zespołu działań podejmowanych w jakimś celu, najbardziej właściwą
    definicją systematyczności w omawianym zakresie jest definicja obejmująca prowadzenie
    działalności w sposób uporządkowany, według pewnego systemu. Zatem słowo
    systematycznie odnosi się również do działalności prowadzonej w sposób metodyczny,
    zaplanowany i uporządkowany. To oznacza, że działalność badawczo-rozwojowa jest
    prowadzona systematycznie niezależnie od tego, czy podatnik stale prowadzi prace
    badawczo-rozwojowe, czy tylko od czasu do czasu, a nawet incydentalnie, co wynika z
    charakteru prowadzonej przez niego działalności oraz potrzeb rynku, klientów, sytuacji
    mikro i makroekonomicznej. Z powyższego wynika, że spełnienie kryterium
    „systematyczności” danej działalności nie jest uzależnione od ciągłości tej działalności, w
    tym od określonego czasu przez jaki działalność taka ma być prowadzona ani też od
    istnienia planu co do prowadzenia przez podatnika podobnej działalności w przyszłości.
    Wystarczające jest, aby podatnik zaplanował i przeprowadził chociażby jeden projekt
    badawczo-rozwojowy, przyjmując dla niego określone cele do osiągnięcia, harmonogram i
    zasoby. Taka działalność może być uznana za działalność systematyczną, tj. prowadzoną w
    sposób metodyczny, zaplanowany i uporządkowany.
    Wskazał Pan, że działalność prowadzona jest w sposób ciągły i systematyczny, tj.
    uporządkowany oraz według opracowanego przez siebie harmonogramu, a jej efektem
    jest tworzenie Oprogramowania dopasowanego do indywidualnych potrzeb klientów.
    Pana działania zmierzają do zwiększenia oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia
    nowych zastosowań. Wskazał Pan, że w pierwszej fazie uzyskuje Pan brzegowe informacje
    od swojego Zleceniodawcy o zapotrzebowaniu. Dalej ustala, czy jest w stanie w oparciu o
    aktualne rozwiązania w dziedzinie oprogramowania stworzyć dane rozwiązanie. Na tej
    podstawie stworzył Pan prototyp, który testował i finalnie dokonał implementacji
    rozwiązania.
    Poprzez systematyczność w odniesieniu do podejmowanych działań w zakresie czynności
    opisanych we wniosku, rozumie Pan świadczenie każdego dnia, nie traktuje Pan swojej
    działalności jako dorywcza. Tworzył Pan wewnętrzne harmonogramy w okresie tworzenia
    programu komputerowego, które umożliwiały zaplanowanie deadlinów i pilnowanie
    terminów.
    Zatem kolejne kryterium definicji działalności badawczo-rozwojowej, tj. prowadzenie
    działalności w sposób systematyczny, w odniesieniu do wskazanych przez Pana
    programów komputerowych jest spełnione.
    Powyżej omówione dwa kryteria działalności badawczo-rozwojowej dotyczą charakteru i
    organizacji prowadzenia tej działalności, podczas gdy ostatnie, trzecie kryterium, dotyczy
    rezultatu prowadzenia tej działalności, tj. zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania
    zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań. W konsekwencji – głównym zadaniem
    dla zarządzającego projektem badawczo-rozwojowym jest zlokalizowanie i

    zidentyfikowanie zasobów wiedzy przed rozpoczęciem działań projektowych; zasobów w
    ujęciu funkcjonalnym i celowościowym, czyli podlegającym zwiększeniu oraz możliwym i
    właściwym do wykorzystania zwiększonej wiedzy do nowych zastosowań. Lokalizacja i
    identyfikacja wiedzy obejmuje szereg działań, w tym określenie stanu wiedzy, miejsca,
    sposobu jej wykorzystania oraz selekcji pod względem przydatności do realizacji celu
    projektu.
    Z opisu sprawy wynika, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykonuje
    Pan w sposób systematyczny prace programistyczne zlecane przez Zleceniodawcę,
    prowadzące do powstania innowacyjnych, indywidualnych rozwiązań obsługujących
    dedykowane obszary działalności. Jest to oprogramowanie tworzone i rozwijane pod
    potrzeby indywidualne Zleceniodawcy.
    Wskazał Pan, że posiada profesjonalną wiedzę w zakresie programowania programów
    komputerowych, popartą odpowiednim doświadczeniem zawodowym. Za cel podstawowy
    działań twórczych postawił Pan sobie stworzenie nowego programu komputerowego przy
    zastosowaniu odpowiednich technologii programistycznych. Działania te mają na celu
    usprawnienie działalności gospodarczej Zleceniodawcy. Wykorzystywał Pan technologie
    takie jak: (...).
    Zatem powyższe pozwala uznać, że wykorzystuje Pan istniejące zasoby wiedzy w celu
    tworzenia nowych zastosowań. Ponadto sam Pan wskazał w opisie sprawy, że Pana
    działania zmierzają do zwiększenia oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia
    nowych zastosowań.
    Kluczowe jest również zawarte w definicji działalności badawczo-rozwojowej rozróżnienie,
    które wskazuje, że taka działalność obejmuje dwa rodzaje aktywności, tj.:
    - badania podstawowe i badania aplikacyjne zdefiniowane w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy
      Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz
    - prace rozwojowe, o których mowa w art. 4 ust. 3 tej ustawy.
    Prace rozwojowe polegają na nabywaniu, łączeniu, kształtowaniu i wykorzystywaniu
    dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności – przy czym użyty przez ustawodawcę spójnik „i”
    wskazuje, że aby uznać działania za prace rozwojowe konieczne jest zaistnienie wszystkich
    tych czynności, tj.:
    · nabycia dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności;
    · łączenia dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności;
    · kształtowania dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności;
    · wykorzystania dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności.
    Prace rozwojowe bazują zatem na dostępnej wiedzy – w zależności od celów, jakie
    przyjęto dla prowadzenia prac, będzie to wiedza z określonej dziedziny lub dziedzin. Prace
    te obejmują kolejno:
    · nabycie wiedzy i umiejętności, czyli pozyskanie wiedzy/umiejętności, zapoznanie się z
      wiedzą, zrozumienie jej;
    · łączenie wiedzy i umiejętności, czyli znalezienie takich zależności pomiędzy wiedzą z
      różnych zakresów, dziedzin lub wiedzy wynikającej z różnych badań naukowych oraz
      pomiędzy umiejętnościami, które są istotne z punktu widzenia postawionych celów
      badań rozwojowych;
    · kształtowanie wiedzy i umiejętności, czyli takie „ułożenie” efektów nabywania i łączenia
      wiedzy i umiejętności lub takie sformułowanie wniosków płynących z tych procesów,
      aby można je było wykorzystać dla realizacji postawionych celów prac rozwojowych;
    · wykorzystanie wiedzy i umiejętności, czyli ich użycie, posłużenie się nimi dla osiągnięcia
      celów prac rozwojowych.

    Co istotne, całość ww. czynności służy:
    · planowaniu produkcji oraz
    · projektowaniu i tworzeniu zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, procesów
      lub usług.
    Chodzi przy tym o konkretne produkty, konkretne procesy lub konkretne usługi albo
    konkretne rodzaje produktów, procesów lub usług. Podmiot prowadzący prace rozwojowe
    organizuje je z uwzględnieniem specyfiki konkretnych produktów, procesów lub usług –
    od niej zależą potrzeby prowadzenia prac rozwojowych i ich zakres.
    Jednocześnie ustawodawca wyłączył z definicji prac rozwojowych działalność obejmującą
    rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do produktów, procesów lub usług, nawet
    jeżeli takie zmiany mają charakter ulepszeń. O tym, jakie zmiany do produktów, procesów
    lub usług mają charakter rutynowy (wykonywany często i niemal automatycznie) i
    okresowy (powtarzający się, występujący co pewien czas) będzie każdorazowo decydował
    charakter konkretnych produktów, procesów bądź usług.
    W ramach podejmowanej działalności podejmuje Pan działalność twórczą, która obejmuje
    nabywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i
    umiejętności, w tym w zakresie oprogramowania oraz projektowania i tworzenia
    zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, z wyłączeniem działalności obejmującej
    rutynowe i okresowe zmiany wprowadzane do nich, nawet jeżeli takie zmiany mają
    charakter ulepszeń. Wskazał Pan, że projekty polegające na tworzeniu i rozwoju
    Oprogramowania mają skomplikowany charakter i każdorazowo wymagają podjęcia wielu
    prac i czynności o charakterze programistycznym. Mają one przymiot indywidualności
    oraz niepowtarzalny charakter. Opracowuje Pan nowe lub ulepszone produkty, procesy,
    które w znacznym stopniu odróżniają się od rozwiązań już funkcjonujących u Pana i
    Zleceniodawcy. Podczas świadczonych usług posiada Pan profesjonalną wiedzę z zakresu
    programów komputerowych oraz nowych technologii programistycznych. Pana działania
    zmierzają do zwiększenia oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych
    zastosowań. Nowy, ulepszony charakter produktów nie jest wynikiem działalności
    obejmującej wprowadzanie rutynowych i okresowych zmian do tych produktów.
    Zatem powyższe pozwala uznać, że opisana działalność w zakresie tworzenia
    wymienionych programów komputerowych spełnia warunki do uznania jej za prace
    rozwojowe.
    W konsekwencji, mając na uwadze przedstawione okoliczności sprawy, Pana działalność
    polegająca na tworzeniu i rozwoju programów komputerowych spełnia definicję
    działalności badawczo-rozwojowej w rozumieniu art. 5a pkt 38 ustawy o podatku
    dochodowym od osób fizycznych.
    Należy przy tym podkreślić, że działalnością badawczo-rozwojową nie jest całość usług
    świadczonych przez Pana ani też całość prowadzonej przez Pana działalności
    programistycznej, ale wyłącznie te działania, które ściśle dotyczą tworzenia innowacyjnych
    rozwiązań służących stworzeniu nowego produktu – takich jak te, które zostały
    wymienione we wniosku oraz w warunkach działalności opisanych we wniosku i jego
    uzupełnieniu.
    Przedsiębiorcy osiągający dochody generowane przez prawa własności intelektualnej od 1
    stycznia 2019 r. mogą korzystać z preferencyjnej stawki w podatku dochodowym.
    Zgodnie z art. 30ca ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Podatek od osiągniętego przez podatnika w ramach pozarolniczej działalności
      gospodarczej kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanych praw własności
      intelektualnej wynosi 5% podstawy opodatkowania.
    W myśl art. 30ca ust. 2 ww. ustawy:

      Kwalifikowanymi prawami własności intelektualnej są:
        1) patent,
        2) prawo ochronne na wzór użytkowy,
        3) prawo z rejestracji wzoru przemysłowego,
        4) prawo z rejestracji topografii układu scalonego,
        5) dodatkowe prawo ochronne dla patentu na produkt leczniczy lub produkt
        ochrony roślin,
        6) prawo z rejestracji produktu leczniczego i produktu leczniczego weterynaryjnego
        dopuszczonych do obrotu,
        7) wyłączne prawo, o którym mowa w ustawie z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie
        prawnej odmian roślin (Dz. U. z 2021 r. poz. 213),
        8) autorskie prawo do programu komputerowego
      - podlegające ochronie prawnej na podstawie przepisów odrębnych ustaw lub
      ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska,
      oraz innych umów międzynarodowych, których stroną jest Unia Europejska, których
      przedmiot ochrony został wytworzony, rozwinięty lub ulepszony przez podatnika w
      ramach prowadzonej przez niego działalności badawczo-rozwojowej.
    Na mocy art. 30ca ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Podstawę opodatkowania stanowi suma kwalifikowanych dochodów z
      kwalifikowanych praw własności intelektualnej osiągniętych w roku podatkowym.
    Należy przyjąć, że dochody z kwalifikowanego IP mogą być opodatkowane na
    preferencyjnych zasadach w takim zakresie, w jakim kwalifikowane IP wytwarza dochody
    w efekcie prac badawczo-rozwojowych prowadzonych przez podatnika. Innymi słowy,
    skorzystanie z preferencji IP BOX jest możliwe w sytuacji występowania związku między
    dochodem kwalifikującym się do preferencji a kosztami faktycznie poniesionymi w celu
    jego uzyskania.
    Stosownie natomiast do art. 30ca ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób
    fizycznych:
      Wysokość kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej
      ustala się jako iloczyn dochodu z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej
      osiągniętego w roku podatkowym i wskaźnika obliczonego według wzoru:
                          (a + b) x 1,3
                          a + b + c + d
      w którym poszczególne litery oznaczają koszty faktycznie poniesione przez podatnika
      na:
      a – prowadzoną bezpośrednio przez podatnika działalność badawczo-rozwojową
      związaną z kwalifikowanym prawem własności intelektualnej,
      b – nabycie wyników prac badawczo-rozwojowych związanych z kwalifikowanym
      prawem własności intelektualnej, innych niż wymienione w lit. d, od podmiotu
      niepowiązanego w rozumieniu art. 23m ust. 1 pkt 3,
      c – nabycie wyników prac badawczo-rozwojowych związanych z kwalifikowanym
      prawem własności intelektualnej, innych niż wymienione w lit. d, od podmiotu
      powiązanego w rozumieniu art. 23m ust. 1 pkt 4,
      d – nabycie przez podatnika kwalifikowanego prawa własności intelektualnej.
    Na podstawie art. 30ca ust. 5 ww. ustawy:

      Do kosztów, o których mowa w ust. 4, nie zalicza się kosztów, które nie są
      bezpośrednio związane z kwalifikowanym prawem własności intelektualnej, w
      szczególności odsetek, opłat finansowych oraz kosztów związanych z
      nieruchomościami.
    Stosownie natomiast do treści art. 30ca ust. 7 powołanej ustawy:
      Dochodem (stratą) z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej jest obliczony
      zgodnie z art. 9 ust. 2 dochód (strata) z pozarolniczej działalności gospodarczej w
      zakresie, w jakim został osiągnięty:
        1) z opłat lub należności wynikających z umowy licencyjnej, która dotyczy
        kwalifikowanego prawa własności intelektualnej;
        2) ze sprzedaży kwalifikowanego prawa własności intelektualnej;
        3) z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej uwzględnionego w cenie
        sprzedaży produktu lub usługi;
        4) z odszkodowania za naruszenie praw wynikających z kwalifikowanego prawa
        własności intelektualnej, jeżeli zostało uzyskane w postępowaniu spornym, w tym
        postępowaniu sądowym albo arbitrażu.
    Na mocy art. 30ca ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Podatnicy korzystający z opodatkowania zgodnie z ust. 1 tego artykułu są obowiązani
      do wykazania dochodu (straty) z kwalifikowanego prawa własności intelektualnej w
      zeznaniu za rok podatkowy, w których osiągnięto ten dochód (poniesiono stratę).
    Na podstawie art. 30cb ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych:
      Podatnicy podlegający opodatkowaniu na podstawie art. 30ca są obowiązani:
        1) wyodrębnić każde kwalifikowane prawo własności intelektualnej w prowadzonych
        księgach rachunkowych;
        2) prowadzić księgi rachunkowe w sposób zapewniający ustalenie przychodów,
        kosztów uzyskania przychodów i dochodu (straty), przypadających na każde
        kwalifikowane prawo własności intelektualnej;
        3) wyodrębnić koszty, o których mowa w art. 30ca ust. 4, przypadające na każde
        kwalifikowane prawo własności intelektualnej, w sposób zapewniający określenie
        kwalifikowanego dochodu;
        4) dokonywać zapisów w prowadzonych księgach rachunkowych w sposób
        zapewniający ustalenie łącznego dochodu z kwalifikowanych praw własności
        intelektualnej – w przypadku gdy podatnik wykorzystuje więcej niż jedno
        kwalifikowane prawo własności intelektualnej, a w prowadzonych księgach
        rachunkowych nie jest możliwe spełnienie warunków, o których mowa w pkt 2 i 3;
        5) dokonywać zapisów w prowadzonych księgach rachunkowych w sposób
        zapewniający ustalenie dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej
        w odniesieniu do tego produktu lub tej usługi albo do tych produktów lub tych
        usług – w przypadku gdy podatnik wykorzystuje jedno kwalifikowane prawo
        własności intelektualnej lub większą liczbę tych praw w produkcie lub usłudze
        albo w produktach lub usługach, a w prowadzonych księgach rachunkowych nie
        jest możliwe spełnienie warunków, o których mowa w pkt 2-4.
    Stosownie do treści art. 30cb ust. 2 ww. ustawy:
      Podatnicy prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów wykazują
      informacje, o których mowa w ust. 1, w odrębnej ewidencji.
    Zgodnie z art. 30cb ust. 3 powołanej ustawy:

      W przypadku gdy na podstawie ksiąg rachunkowych lub ewidencji, o której mowa w
      ust. 2, nie jest możliwe ustalenie dochodu (straty) z kwalifikowanych praw własności
      intelektualnej, podatnik jest obowiązany do zapłaty podatku zgodnie z art. 27 lub art.
      30c.
    Zatem, podatnik, który osiągnął w ciągu roku dochód z kwalifikowanego IP i decyduje, że
    wobec tego dochodu będzie stosował 5% stawkę podatku, jest zobowiązany do wykazania
    tego dochodu w zeznaniu rocznym składanym za rok, w którym ten dochód został
    osiągnięty.
    Ponadto należy wskazać, że podatnik, który ma zamiar skorzystać z ww. preferencji jest
    zobowiązany prowadzić szczegółową ewidencję w sposób umożliwiający obliczenie
    podstawy opodatkowania, w tym powiązanie ponoszonych kosztów prac badawczo-
    rozwojowych z osiąganymi dochodami z kwalifikowanych praw własności intelektualnej
    powstałymi w wyniku przeprowadzenia tych prac.
    Jak wcześniej rozstrzygnięto, Pana działalność w zakresie tworzenia programów
    komputerowych spełnia definicję działalności badawczo-rozwojowej, o której mowa w
    ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych.
    Z opisu okoliczności sprawy wynika, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej
    wykonuje Pan w sposób systematyczny prace programistyczne, zlecane przez
    Zleceniodawcę, prowadzące do powstania innowacyjnych, indywidualnych rozwiązań
    obsługujących dedykowane obszary działalności. Jest to oprogramowanie tworzone i
    rozwijane pod potrzeby indywidualne Zleceniodawcy. W zakresie rozwoju
    Oprogramowania staje się użytkownikiem takiego na mocy postanowień umowy o
    świadczenie usług podpisanej ze Zleceniodawcą. Zobowiązuje Pana do rozwoju
    Oprogramowania, które to rozwinięcie stanowi odrębne programy komputerowe
    chronione w art. 74 ust. 1 i 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Prace
    zmierzające do stworzenia lub rozwinięcia programu komputerowego kończą się
    pozytywnym wynikiem, którego efektem jest program komputerowy, napisany w języku
    programistycznym. Zarówno w przypadku tworzenia, jak i w przypadku rozwijania
    utworów – efekty Pana prac są/były/będą odrębnymi programami komputerowymi, które
    podlegają ochronie na podstawie art. 74 ustawy o prawie autorskim i prawach
    pokrewnych. Przeniesienie praw majątkowych na Zleceniodawcę (tj. praw autorskich do
    utworów stanowiących odrębne programy komputerowe) następuje na podstawie
    pisemnej umowy na wskazanych w niej polach eksploatacji, są to warunki zgodne z art. 41
    oraz art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Uzyskuje Pan dochód ze
    sprzedaży kwalifikowanych praw własności intelektualnej do programów komputerowych
    (art. 30ca ust. 7 pkt 2 ustawy o PIT).
    Ponadto wyodrębnia Pan w prowadzonej odrębnej od podatkowej księgi przychodów i
    rozchodów ewidencji każde Prawo IP Box (prawa autorskie do Oprogramowania). W
    przedmiotowej ewidencji dokonuje Pan wyodrębnienia przychodów, kosztów uzyskania
    przychodów i dochodu (straty) przypadających na każde kwalifikowane prawo własności
    intelektualnej. Dokonuje Pan również wyodrębnienia kosztów, o których mowa w art. 30ca
    ust. 4 ustawy o PIT, przypadających na każde prawo własności intelektualnej. Rozwiązanie
    ewidencyjne umożliwia ustalenie łącznego dochodu z kwalifikowanych praw własności
    intelektualnej. Ewidencja taka prowadzona jest od (...) 2019 r.
    Zamierza Pan skorzystać z preferencyjnego opodatkowania stawką 5% w odniesieniu do
    kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (IP Box),
    uregulowanego w art. 30ca ustawy o PIT, w latach 2019-2023 r. oraz w latach przyszłych
    od 2024 r. Wskazał Pan, że opisany stan faktyczny będzie miał miejsce w latach przyszłych.
    Należy także wskazać, że oprogramowanie – definiowane, jako ogół informacji w postaci
    zestawu instrukcji, zaimplementowanych interfejsów i zintegrowanych danych

    przeznaczonych dla komputera do realizacji wyznaczonych celów – podlega ochronie jak
    utwór literacki z art. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach
    pokrewnych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 24); dalej: „ustawa o PAIPP”.
    Stąd oprogramowanie może być uznane za kwalifikowane IP, w świetle art. 30ca ust. 2 pkt
    8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeśli jego wytworzenie, rozszerzenie
    lub ulepszenie jest wynikiem prac badawczo-rozwojowych.
    Zgodnie z art. 74 ust. 2 ustawy o PAIPP:
      Ochrona przyznana programowi komputerowemu obejmuje wszystkie formy jego
      wyrażenia. Idee i zasady będące podstawą jakiegokolwiek elementu programu
      komputerowego, w tym podstawą łączy, nie podlegają ochronie.
    Mając powyższe na uwadze, autorskie prawo do programu komputerowego,
    wytwarzanego samodzielnie przez Pana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest
    kwalifikowanym prawem własności intelektualnej w rozumieniu art. 30ca ust. 2 pkt 8
    ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychody z tytułu przenoszenia
    autorskich praw majątkowych do programów komputerowych na Zleceniodawcę mieszczą
    się w kategorii przychodów ze sprzedaży kwalifikowanego prawa własności intelektualnej,
    które są podstawą do ustalenia dochodu z kwalifikowanego IP (art. 30ca ust. 7 pkt 2
    ustawy).
    Tym samym, na podstawie art. 30ca ust. 1 ww. ustawy, może Pan zastosować stawkę
    opodatkowania 5% do kwalifikowanego dochodu osiągniętego z kwalifikowanych praw
    własności intelektualnej za lata objęte wnioskiem, tj. za lata 2019-2024 oraz za lata
    przyszłe, jeżeli przedstawione okoliczności sprawy oraz stan prawny nie ulegną zmianie.
    Należy podkreślić, że wysokość kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanego IP ustala się
    jako iloczyn:
    - dochodu z kwalifikowanego IP osiągniętego w roku podatkowym i
    - wskaźnika nexus obliczonego według specjalnego wzoru określonego w art. 30ca ust. 4
      ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
    Przechodząc do Pana wątpliwości dotyczących uznania ponoszonych wydatków za koszty
    konieczne do wyliczenia wskaźnika, o którym mowa w art. 30ca ust. 4 w zw. z art. 30ca ust.
    5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, należy zauważyć, że istotne jest to,
    aby ze wskaźnika nexus wykluczyć koszty, które nie są lub ze swej natury nie mogą być,
    bezpośrednio związane z wytworzeniem, rozwinięciem lub ulepszeniem konkretnych
    kwalifikowanych praw własności intelektualnej.
    Ustalając wskaźnik nexus, należy pamiętać, aby istniał związek między:
    - wydatkami poniesionymi przez podatnika w związku z wytworzeniem kwalifikowanego
      prawa własności intelektualnej,
    - kwalifikowanym prawem własności intelektualnej oraz
    - dochodami uzyskiwanymi z kwalifikowanych praw własności intelektualnej.
    Ta szczególna metoda ujmowania kosztów we wskaźniku ma zastosowanie jedynie dla
    celu, jakim jest kalkulacja tego wskaźnika.
    Należy również pamiętać, że wskaźnik nexus jest obliczany oddzielnie dla dochodów z
    poszczególnych kwalifikowanych praw własności intelektualnej. W związku z tym powinien
    Pan również ustalić odrębnie koszty faktycznie poniesione na działalność badawczo-
    rozwojową związaną z danym prawem.
    Przyjąć należy zatem, że jeżeli podatnik poniósł rzeczywiście wydatki, które kwalifikują się
    jako koszty prowadzonej przez niego działalności badawczo-rozwojowej, to wydatki
    związane z wytworzeniem w ramach tej działalności kwalifikowanego IP należy uznać za
    koszty faktycznie poniesione przez podatnika na prowadzoną bezpośrednio przez niego

    działalność badawczo-rozwojową związaną z kwalifikowanym prawem własności
    intelektualnej, z zastrzeżeniem art. 30ca ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób
    fizycznych.
    Wobec powyższego, wydatki wskazane w opisie sprawy, przy zachowaniu właściwej
    proporcji, mogą stanowić koszty, o których mowa w literze „a” wzoru z art. 30ca ust. 4
    ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, uwzględnione przy wyliczaniu
    wskaźnika nexus dla poszczególnych kwalifikowanych praw własności intelektualnej, w
    zakresie, w jakim służyły/będą służyły prowadzeniu działalności badawczo-rozwojowej,
    której efektem było/będzie powstanie kwalifikowanych praw własności intelektualnej.

## Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia
    Interpretacja dotyczy:
    · stanu faktycznego, który Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie
      zaistnienia zdarzenia, oraz
    · zdarzenia przyszłego, które Pan przedstawił i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu
      wydania interpretacji.
    Niniejszą interpretację wydano w oparciu o opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego
    przedstawionego we wniosku. Rolą postępowania w sprawie wydania indywidualnej
    interpretacji przepisów podatkowych nie jest ustalanie stanu faktycznego (zdarzenia
    przyszłego), stanowi to bowiem domenę ewentualnego postępowania podatkowego. To
    na podatniku ciąży obowiązek udowodnienia w toku tego postępowania okoliczności
    faktycznych, z których wywodzi on dla siebie korzystne skutki prawne. Organ nie prowadzi
    postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy okoliczności podanych we
    wniosku. W stosunku do tych okoliczności wyraża swoje stanowisko, które zawsze musi
    być jednak ustosunkowaniem się do poglądu (stanowiska) prezentowanego w danej
    sprawie przez wnioskodawcę. Jeżeli w toku ewentualnego postępowania organ uzna, że
    zdarzenie opisane we wniosku różni się od zdarzenia występującego w rzeczywistości,
    wówczas wydana interpretacja nie będzie Pana chroniła.
    Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji
    · Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy
      z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111).
      Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pana sytuacja będzie zgodna
      (tożsama) z opisem stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pan do
      interpretacji.
    · Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub
      zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem
      czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej:
        1) z zastosowaniem art. 119a;
        2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5
        ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług;
        3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.
    · Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:
      Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w
      decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki
      interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

## Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Ma Pan prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu
    Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z
    dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.
    U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej jako „PPSA”).
    Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę
    należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej
    (art. 53 § 1 PPSA):
    · w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa
      Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
    · w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres
      Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP
      (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).
    Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia
    przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do
    zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz
    powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

## Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji
    podatkowe