cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Land van Aksel
Eên van de weinige plekjes die a m'n aod'n was de Moffenschans bi Terneuzen. Toen èn j'n plan gemaokt, om vanuut Vlissieng'n 'n troep soldaot'n te stiêr'n nao Terneuzen, wao Piron in die Moffenschans lag, om zóó te prombeer'n onverwachts Axel te pakk'n te kriih'n. Eêl de leidieng ao Prins Maurits, die toen net 18 jaor was. Nou in d'n nacht van 16 op 17 juli 1586 is da gelukt. In de Lange Straote gieng 't d'r nog eev'n boov'nschèrms op, mao da was zóó gebeurd! Aksel bleef as vast steunpunt an onze kant. In Aksel wiêr'n d'r êêle straot'n opgeruumd om nieuwe bolwerk'n an te legg'n in boo'v'n dien wiêr'n d'r êêl wa polders onder waoter gezet voo de veiligheid. Zoodoende was t'r vee ruumte. Mee de troep'n van Maurits waor'n d'r vee mèns'n van Walcher'n meegekomm'n, in die bleev'n noe iêr weiui'n. 't Was 'n ander soort mèns'n, dan m'n iêr gewend waor'n. Nèst'g waor'n ze, maor óók 'n bitje stug, in Calvinist'n, dus noga zwaor op d'and. Ze praott'n naotuurl'k óók anders, in aod'n andere maniêr'n. Mao vooral udder klêéderdracht was anders: in da vriêr noe d'n Aksels'n boer'ndracht. In Aksel zelf kreeh'n me d'n Axels'n burgerdracht, mee 'n lange mutse. D'n band mee Walcher'n bleef vooral zóó stérk omda 't Land van Aksel kerkel'k bie de Classis Walcheren kwam.
Nao de Vrede van Munster (1648) wier d'n toestand weer 'n bitje normaol. Dao zaot'n iêr in dao noga wad 'aok'n in óóg'n (moeilijkheden). Alle stikk'n land, die amme d'r in 1648 bii gekreeh'n aod'n zouw'n vanuut D'n Aog besturd óór'n deu de Staten Generaal, dus de Generaliteitslanden Da wier dus bii ons Staats-Vlaanderen (daar was ok een Staats-Braebant en een Staats-Limburg).
Nêê, zeij'n die koppige Zeeuwen, wudder èn 't Land van Axel veroverd, in wudder èn 't dao voo 't zehh'n. Affijn, daor èn D'n Aog in Middelburg zóó'n paor onderd jaor ruzie oov'r gemaokt. Mao 't daogel'ks bestuur bleef wè bii de Gecommitteerde Raden van Zeeland (zóóiets as de Gedeputeerde Staten noe) in Middelburg. Op kaort'n uut dien tiid óór 't Land van Aksel óók: Committimus van Zeeland genoemd. Op zóó'n eenvoudige maniere wier 't Land van Aksel 't eingel'ke Zeêuws-Vlaonderen.
Provinciaole Stoômboôtdiensten in Zeêland
Tarieven
Behun jaeren '90 was 't overzetten gratis vo voethangers. Dit gaf vooral op de lijn Vlissienge - Bresjes vee dagjeslui die de overtoch as een mini-cruise zagge. Toe ist mae wee vrom'edraoit.
Vlagge van Aâzerbeidzjan
frameless|right
De vlagge van Aâzerbeidzjan (Aâzerbeidzjaens: Azərbaycan bayrağı) is de nationaole vlagge van de staet Aâzerbeidzjan sins 5 feberwari 1991.
Provinciaole Stoômboôtdiensten in Zeêland
Opeffing
In 2003 viel het doek voh de PSD. Op 14 maerte wier de Westerscheldetunnel geopend. De veerdiens'n Vlissienge-Bresjes en Krunehe-Perkpolder wiere per direct opge'even. Op zondag 16 maeret 2003 voer de dubbeldeksveerboôt Prins Willem-Alexander van de lijn Krunehe-Perkpolder over de Westerschelde nae Vlissienge om deer opeleid te worren. Op de verbindieng Vlissienge-Bresjes kwam een fiets- en voetveer in de plekke, geëxploiteerd deu Veolia Transport Fast Ferries Met de opeffing vervielen 220 arbeidsplekken.
De veêrboôten wieren verkocht an Italiaânse rederiejen. De Koningin Beatrix (noe: Tremestieri) en de Prins Johan Friso (noe: Acciarello) ongerouwen de veerdienst Messina-Villa San Giovanni op Sicilië. De Prinses Christina (noe: Ladies Matacena), de Prins Willem Alexander (noe: Athos Matacena) en de Prinses Juliana (noe: Amedeo Matacena) 'en in Itâlië nie vee meer gevaeren.
Aisha
thumb|Aisha
Kelmis
thumb|Liggienge
Aisha
Aisha (Mekka, 614 — Medina, juli 678) was de derde vrouwe van de islamitische profeet Mo'ammed.
Noôrdhaevenpoorte
thumb|250px|Noôrdhaevenpoorte De Noôrdhaevenpoorte is één van de drie stadspoorten van Zurrikzeê. De Noôrdhaevenpooret is 'elegen tegenover d'n Zuudhaevenpoorte, bie de ingang van de ouwe haevene.
Kelmis
Kelmis (Frans: La Calamine, Limburgs: Kellemes, Platdiets: Kälemes, Ripuarisch: Kelmes, Waols: Li Calmene) is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Luuk. D'r weune 11.000 mins'n (2022).
Noôrdhaevenpoorte
De poorte is in de 14e eêuw 'ebouwd. Laeter wieren de poorten uut'ebreid. Zien tehenwoordige vurm dateert uut het behun van de 16e eêuw. Aloewel de Noôrdhaevenpoorte tehenwoordig sterk verschilt mee de Zuudhaevenpoorte, was um er vroeher haest geliek aan.
De Noôrdhaevenpoorte is 'n rieksmonument.
Kelmis
Kelmis leit in de Duutstaelige Gemeênschap.
Zeêuws
Dialect of taele?
Mee de zoôgenaemde dialectrenaissance en d'n algemene trend stees meêr butendiekse taelvurmen as aparte taelen te zieën prebere sommegen 't Zeêuws uut z'n traditionele positie van Nederlands dialect te bevrieën. Nog zie zoôlang geleje è ze geperbeerd 't Zeêuws, in naevolgienge van 't Nedersaksisch en 't Limburgs, as streektaele te erkennen. Dit initiatief is in 2004 stikgelope bie 't ministerie van Binnelandse Zaeken; ze beschouwden de Zeêuwse dialecten as onderdeel van 't Nederlands, ok al eit 't zoô goed as niks biegedroge an de Nederlandse standerdtaele.
Malaysia Airlines-vlucht 17
400px|thumb|rechts|De liekwaegens rieje van [[Eindhoven nae Hilversum.]] Malaysia Airlines-vlucht 17 (MH17, ok wè bekend as KLM-vlucht 4103) was 'n passahiersvluchte van Amsterdam nae Kuala Lumpur. Op 17 juli 2014 is dit toestel, 'n Boeing 777 van Malaysia Airlines neêhestort vlakbie het Oôst-Oekraïense durp Hrabove in de oblast Donetsk. An board waere 283 passahiers en 15 bemanniengsleden, wivan meer as d'n helt mie de Nederlandse nationaliteit, in totaol 194, wimee dit de op eên nae groôste vliegramp is uut de Nederlanse geschiedenisse. Er waere gin overleêvenden. Volgens Amerikaânse bronnen is het vliegtuûg getroffen deu een luchtdoelraeket.
== Bemanning en passagiers == thumb|400px|Roete van MH17 (tyden in [[CEST)]]
Zeêuws
Dialect of taele?
Ethnologue ziet 't Zeêuws toch wè as 'n aparte taele en deze visie is deu de ISO in de ISO/DIS 639-3 taelcodes overgenome; de code is <tt>zea</tt>. In dit artikel oort omstebeurt mee de woorden taele, dialect(en) en variant(en) nae 't Zeêuws verweze; dit is nie bedoeld as stelliengnaeme in 't debat of 't Zeêuws aol of gin taele is. Ok as t'r nae de standaerdtaele mee Nederlands zonder meêr oor verweze eit dit gin politieke achtergrond.
Taelgeschiedenisse
Toet in de vroege middeleêuwen was Zeêland - toen nog maer eêl dun bevolkt - Ingweoonstaeleg. Dat wil zeie: d'r wier Fries gesproke of 'n Germaons dialect wat-a d'r vreêd op leek. As deêl van 't Frankische riek ao 't Frankisch vee prestige, zoôdan langzaeman vee Ingweoonse gebieden 't Frankisch overnaeme. 't Frankisch op 'n Ingweoons substraot wier de grondvurm van 't Ollands, Zeêuws en West-Vlaoms.
Saint-Bonnet-de-Four
Geograofische informaotie
Saint-Bonnet-de-Four lei op de coördinaot'n 46°18’ 0’’ N 2°54’ 40’’ L (46,3136111111; 2,91111111111). 't Oppervlak omslit 18,73 km².
Aisha
Mo'ammed trouwde mie Aisha toe zij nog 'n kind was. De meeste informaotie ierover is te vinden in de Hadith.
Saint-Bonnet-de-Four
Bevolkienge
Ier-a onder vog 'n grafiek mee de bevolkiengshroei verdeêld over de jaer'n, vogges 't INSEE.
Zeêuws
Taelgeschiedenisse
'n Tweêde veranderienge was de Vlaomse expansie. Dit waeren 'n paer veranderiengen in 't Nederlands die-an vanuut 't zujen en zuudwesten van 't taelgebied verspreid wiere. De belangriekste veranderienge was de umlaut van oe naer uu (vandaer uut en nie oet in 't Zeêuws). Dat verspreide z'n eige snel deu 't westen van 't Nederlandse taelgebied en ok Zeêland zat 'r a gauw an. 'n Aore veranderienge in d'nzelfden tied was de mutaotie van -ft nae -cht (after > achter). Dit bleef 'n bitje in 't zujen angen; Zeêland ao 't a gauw overgenomme t'rwiel dat in Olland nog eêuwen zou dieren.
Klienkers
De Standerdnederlandse aa komt in 't Zeêuws glad nie vò. In de meêste "ouwe" woorden is ze verkleurd naer 'n ae, in vreêmde woorden klienkt 't as 'n ao. Deze klank is feitelik de gewone, neutraole realisaotie van de langen a. Sommege dialecten kenne de ae-klank nie, dat gaet voraol op vò 't Burgerzeêuws en de dialecten uut Zeêuws-Vlaonderen.
De korten e klienkt vreêd a-achtig. In 't westen van Schouwen is 't zelfs 'n soorte van aa. Vò 'n r is 't 'n ander verael: daer gaet de e meer de richtienge van 'n ae op.
Tussen tweê meeklienkers oor dikkels 'n sjwa ingevoegd, net eênder as in feitelik aolle aore Nederlandse streektaelen.
De Nederlandse langen ee vò 'n r ei in 't Zeêuws 'n equivalent in de ae: baer, waereld.
Processen
Deu zien Ingweoonse substraot eit 't Zeêuws vee te maeken mee ontrondienge. Dat wil zeie dan vanouds geronde klienkers toet ongeronde bin g'ore. Dit kom voraol vò bie de korten u, maer ok bie de langen uu. Vobbilden bin pit (< put), rispe (~ rups), stik (< stuk) en vier (< vuur).
't Omgekeerde kom ok vò: rondienge. Dit is laeter opgetreje en dit is typischer vò 't Zeêuws (en ok vò 't West-Vlaems). Ok dit komt zoôwè bie de korten i/e as bie de langen ii vò: dulve (~delf(t)), vuuf (< viif, ~ vijf), pupe (< pipe, ~ pijp).
Klankkaerte
'n Representatieve klankkaerte vo de Zeêuwse klienkers (zonder plaeselijke varianten) kom d'r zoô uut te zieën:
Tweêklanken
't Zeêuws eit 'n antal tweêklanken die-a 't Standerdnederlands nie ei. De typischte bin de eê en de oô.
De eê gaet ofwè vromme op de Oergermaonse ai (eên < *ainaz), ofwè op de Middeleêuwse ie (spreek uut ië: teêë < tie). De oô gaet, op dezelfde menier, ofwè vromme op de Oudgermaonse au (boôm < *baumjô), of op de Middeleêuwse oe (spreek uut ooë: doôd < doet).
De uutspraek van die klanken verschilt per streek 'n bitje. De eê kan van /eje/ toet /ieà/ gerealiseerd ore. Op dezelfde menier verschilt de realisaotie van de oô ok van /òòwe/ toet /oeà/.
Bie de oô is 't ok nog zoô dat 'n dikkels tweê varianten in 'tzelfde dialect eit, eêntje vo 't type boôm (< au) en eêntje vò 't type doôd (< oe). In groôte deelen van Walcheren klienkt bie 't eêste type 'n gewone oo. Daedeu Oôskappels boom in plekke van boôm. In groôte deêlen van 't Zeêuwse taelgebied, voraol in 't noorden maer ok wè op Noord- en Zuud-Beveland, doeë ze dikkels boam neffens doôd schrieve: ier bin d'r dus dudelijk tweê oô-klanken neffens mekaore. De klank in boam is dan 'n lange eênklank.
Zuvere tweêklanken bin de au/ou, de ei en ui, juust as in 't Nederlands. De ui kom zoô dikkels nie vò, mae wè in 'n woord as stuitje (stuutje is dan 't uutende van de wurvelkolom). De Nederlandse etymologische au klienkt in 't Zeêuws vanouds as aeu: blaeuw, graeuw, klaeuw. In sommige streken is die klank verdwene en weer toet au g'ore, in aore gebieden leeft ze nog bie aolle generaoties deu. De ee, eu en oo kriege in 't Zeêuws ok 'n licht naeslagje: eej, oow, euw. Die ore nie uutgeschreve.
Meeklienkers
De g oor in de meêste dialecten vreêd zwak uutgesproke. Soms praote ze over de "zachte g", maer die naem klopt niet, omda deze klank op dezelfde plekke in de mond oor uutgesproke as de Ollandse g en nie vedder nae vore (zoas in 't Braebants en Limburgs, daer-a de g wè zacht is). 't Verschil mee 't Ollands is dat de keel minder vernauwd oor. Daedeu gaet de g de richtienge van 'n h op. Vee dialectschrievers schrieve dae dan ok 'n h, maer 't Woordenboek der Zeeuwse Dialecten en 't blad Noe schrieve allebei in aolle gevallen 'n g vò. Oe zwak en h-achteg de g oor uutgesproke verschilt van durp toet durp en zelfs van spreker toet spreker.
De r oor in 't Zeêuws goed gerold. Uutzonderiengen bin 'n antal stadsdialecten, daer-a, onder Fransen invloed, de r gebrouwd oor. De letter vaolt gewoonlik wig vò 'n s: kes, eêste, ves. Dit komt nie vò op Georeê-Overflakkeê.
Vedders valle d'r bie korte, veegebruukte woorden noga dikkels endletters wig, zonder dat 'r 'n echt systeem achter zit: Da za wè.
Morfologie
De Zeêuwse morfologie is nie fundamenteel aors as de Nederlandse, maer d'r bin dudelike verschillen an te wiezen.
Zelfstandege naemwoorden è in principe nog drie woordgeslachten, awast is 't verschil nie aoltoos zoô dudelik meer. Mannelike woorden kriege dikkels d'n as lidwoord, voraol as ze mee 'n klienker of 'n b, d of t beginne: d'n boer, d'n dominee, d'n Turk, d'n aene. Slutende regels vò oeneer-a 't woordje d'n optreejt bin nie te geven. Vrouwelike woorden kriegen aoltoos de as lidwoord. Eel dikkels endege vrouwelike woorden nog op -e: vrouwe, plekke, verve, schieve, pupe, klokke, bergienge, boerinne, gevangenisse. Let d'rop dat d'n uutgang -e ok bie mannelike en onzieëge woorden vò kan komme (d'n aene, 't arte), maer dat bin d'r maer weineg. Woorden die-an in 't Standerdnederlands -eren as meervoud kriege è in 't Zeêuws -ers: kinders, oenders, eiers.
Werkwoorden kenne ok 'n paer eigenaoreg'eden. In de meêste Zeêuwse dialecten eit 't werkwoord tweê infinitieven. D'n eêsten endegt op -e en d'n tweêden op -en (of -ene, op Goereê). D'n infintitief op -en oor gebruukt nae 't woordje te en as 't werkwoord zelfstandeg gebruukt oor: ie stieng glad te schreêuwen; 'k bin moeë van 't loôpen. Bie ik as onderwerp komt 'r soms 'n -e bie de persoonsvurm: Ik dienk(e) da je dat beter kan laete. As 't onderwerp van 't zin jie is, kan 't werkwoord be'alve d'n uutgang -t ok d'n uutgang -e kriege, of glad gin uutgang: Je kenne mien toch wè eej?. Ok in d'n derde persoon vaolt de -t soms wig: Ie doe juust of dan me-n-'im dat gevroge è. 't Voltooid deêlwoord oor gevurmd mee of 't vòvoegsel ge-, of e-: (g)emaekt. Dit angt van 't gesproke dialect af.
Typisch vò vee dialecten in de Nederlanden, maer in vee Zeêuwse dialecten consequent deugevoerd, is de voegwoordvervoegienge. Dat beteêkent in 't geval van 't Zeêuws dat 'n voegwoôrd 'n meêrvoudsvurm kan kriege as 't woord wat-a d'rop volgt in 't meervoud staet. Etymologisch gezieë gaet 't feitelik altied om 't woordje dat, dat-a in dan verandert. Vergliek:
Omdat an betrekkelike vònaemwoorden ok 't woordje dat oor vastgeplakt (ziet onder), kriege deze woorden ok dat soort constructies.
BIE1
thumb|Logo
Zeêuws
Zinsbouw
An vee voegwoorden en betrekkelike vònaemwoorden oor dat of soms ok of of as geplakt (af'ankelik van 't dialect). k Weête nie, oeneer-at' 'n komt. Feitelik kan d'r gin biezin gemaekt ore, zonder dat bie 't verbindend element 't woordje dat te pas komt.
BIE1
BIE1 (Ollands: BIJ1) is 'n Nederlandse politieke partij, gericht op minder'eden. Sins maerte 2021 ei 't 1 zetel in de Twidde Kaemer.
Zeêuws
Dialecten
Awast eit in percipe elk durp z'n eigen dialect, meêstal ore de dialecten ingedeêld an de and van de ouwe eilandstructuur. Dikkels vurmt 'n breêje zeê-aerm 'n belangrieke taelgrenze, maer soms bin dialecten van tweê verschillende eilanden juust naebie gliek an mekaore.
't Meêst afgescheie bin 't Svores, wat-a 'n Ollands-Zeêuws overgangsdialect is, en de dialecten uut Zeêuws-Vlaonderen. Binnen 't Zeêuwse kerngebied is de Oôsterschelde 'n belangrieke binnegrenze tussen noordelik en zudelik Zeêuws. Dat ei te maeken mee de geschiedenisse van Zeêland: 't noôrden oorde al eêuwen bie Olland, 't midden was strijdtoneêl tussen Olland en Vlaonderen en 't zujen bleef in anden van Vlaonderen toet an de Nieuwen Tied.
Ok binnen de streekdialecten bin, zoôas gezeid verschillen. Die bin dikkels oôst-westgericht. Dit gaet in 't biezonder op vò 't Flakkees, 't Walchers, 't Zuud-Bevelands en 't Land-van-Kedzands.
right
Creolen
In de zeventiende en achttiende eêuwe waeren de Zeêuwen goed vertegenwoordegd in de zeêvaert. In de West bin d'r zoô drie creooltaelen ontstae mee 't Zeêuws as baosis. Op de Maegdeneilanden wier toet in de laete twintegste eêuwe 't Neger'ollands gesproke (ondanks de naeme echt nie gebaseerd op 't Ollands maer op 't Zeêuws); in Guyana (wat-a 'n stuitje Nederlands is gewist) bin 't Skepi (uutgesturve) en 't Berbice-Nederlands (naebie uutgesturve) bekend. 't Zeêuws ei ok z'n invloed g'aod op 't Afrikaons, maer dat is aolles bie mekaore toch groôtendeels Ollands van karakter.
Muziek
Luusterliedzangers
Rockbands
Literatuur (origineel en vertaeld)
Literatuur in 't Zeêuws is spaerzaem. Toch bin d'r 'n antal dialectschrievers, in 't eêne dialectgebied wat meer as in 't aore. 'n Vroege vòtrekker was Pier Boudens, die-a al vò d'n oorlog Zeêuwse gedichten publiceerde. Vee originele literatuur, voraol gedichten oor gepubliceerd in 't blad Noe, uutgegeve deu de Stichtieng Zuudwest 7. Ok bin d'r dialectcolumns in de PZC en in lokaole kranten. Lange vurmen as boeken en toneelstikken bin d'r vorasnog nie.
Ok verschiene d'r zoô af en toe vertaeliengen naer 't Zeêuws, onder aore van biebelfragmenten. In 2000 publiceerde Wim Joosse aolle psalmen in vertaelienge in zien moerstaele, 't Walchers van 't Nieuweland. Laeter verscheen d'r 'n boekje mee d'n titel 'k Za je dát vertelle, daerin biebelfragmenten uut drie verschillende dialecten stoenge. Ander werk wier ok vertaeld, zoôas 't stik Brief in schemer van Herman Heijermans, dat-a in Kats deu de plaetselike toneelvereênegienge as Brief in d'n duuster op de planken gebrocht wier.
`t Zeêuws bestaet as taele om at `t gepraot oor. En da ze dat aol op ulder eige maniere doee, is juust een bewies at `t taelkundig (nie polletiek) gaet om een taele. Een dialect, de taele van eên gebied of plekke die a overaol binnen dat gebied krek `t zelfde klienkt, kan tenslotte gin dialecten è. `t Zeêuws bestaet as cultuurtaele nog nie. En zolange at `t Zeêuws as cultuurtale nie bestaet, kan d`r gin Zeêuwse literatuur bestae en zonder literatuur (en aore vurmen van gebruuk-op-niveau zoas muziek, toneêl, etc.) bluuft `t Zeêuws in de klei steke. Je kan zeie dat Zeêuws voraol een spreektaele is en gin schrieftaele. Mae taelen die a enkelt mae gepraet ore en nie geschreve, die è d`r beste tied g`aod. As je as kleintje tussen de grôte geschreve taelen wil bluve bestae, moe je j`n anpasse. A je op papier, mee geschreve Zeêuws, dichter (oe dichte`is noe nog nie belangriek; eest mae `s de neuzen dezelfde kant uut) bie mekaore komt, kom je dichter bie een Zeêuws dat a volwaerdig nest `t Nederlands functioneert. In de literatuur, maer ook in `t bestuur, op straete, in de wienkel, in de krante en zelfs op de Zeêuwsen omroep.
Opschriften en slogans
thumb|Soms kom je 'n bedriefsnaem in 't Zeêuws tege, zoô-as ier bie [[Stroskerke]] Al langen tied ore d'r in 't Zeêuwse taelgebied an weunuzen, durpsuzen, mini-campings en meêr van dat soort diengen Zeêuwse opschriften gegeve. 'n Enkele keer komt 't 'n straet- of bedriefsnaeme in 't Zeêuws vò.
Eel bekend bie 't Nederlandse publiek wier 't plat praotende Zeêuws Meisje van 't glieknaemege beutermerk. Zie brocht de zinn'n Oôns bin zuneg en Gin cent te vee oor! de waereld in.
Internet
't Zeêuws is op 't internet nog mae maegertjes vertegenwoôrdegd, maer sites bin d'r zeker te vinden. Vee van die sites gae over 't Zeêuws en geve bevobbild dialectinfo of woordenliesjes. Sins 2006 is t'r ok 'n afdeêlienge van Wikipedia in 't Zeêuws, die staet noe op artikels.
Taelverlies en be'oud
Zoôs mee vee streektaelen 't geval bin gaet 't ok gebruuk van 't Zeêuws achteruut. Toch is 't gebruuk, a je let op 'oe kort 't taelgebied bie de Randstad leit is 't dialektgebruuk nog 'oôg. Verschillende onderzoeken g'ouwe in de jaeren negentig è laete zieë dat nog ruum 60% van de Zeêuwen nog (dikkels) Zeêuws praot. Van de rest eit 'n groôte groep d'r ok 'n goeie kennisse van. 't Gebruuk van 't Zeêuws is daermee nie zoô 'oôg as dat van 't Limburgs maer zeker 'oôger as bevobbeeld 't Drents, dat maer deu d'n 'elt van de bevolkienge daer gesproke oort. De gebieden mee 't meêste dialectgebruuk waeren Goereê, schouwen-Duveland en westelijk Zeêuws-Vlaondere. In 't bezonder vielen durpen as Bru, Erremu, Waschappel en 'n 'oôpe durpen in Zeêuws-Vlaonderen op deudat d'r zelfs nog meer as 90% van de joengeren Zeêuws sprak. In de steeën is 't 'n steês kleiner orende minder'eid die-a Zeêuws praot. 't Andeêl Zeêuwse sprekers oor vo de steden en ulder directe omgevienge geschat op 'n derde; in Middelburg en Vlissienge liekt dat nog vee laeger te leien.
Ondanks dat 't dialect sterk mee de boerenstand oor geassocieerd ka je nie zeie dat 't te lieën eit onder 'n gebrek an prestige. De meêste sprekers bin groôs op ulder taele, die-an ze dikkels "de moôiste van aollemaele" noeme. Deu zukke waerderienge liekt 't nie vo d'n 'and te leien dat 't Zeêuws gauw za verdwiene.
En binnen Zeêland ziee me dus noe een oplevienge van de streektaele, vooral in de culturêlen ’oek. Zeêland is daèmee gin uutzonderienge in Europa. Neê, Zeêland doe volop mee an wat dan ’eêt de Europese ‘dialectrenaissance’ (de wedergeboorte van ’t dialect), waèrof ’t befaemde taelkundig onderzoeksinstituut het Meertens Instituut kommende baemisse op Nederlands vlak een groôt onderzoek naè gae doee. De oplevieng van ’t dialect zòas me noe ziee, in het biezonder in literaire, muzikale en theatrale vurmen. En dat leênt z’n eige vanzelf uutstekend vo volkskundig of ethnologisch onderzoek.
Wan je moe wè ’s over je eige benepe grenzen ’eene kieke om te begriepen wat er thuus speelt. De lèste jaeren is t’r in Nederland - net as in vee andere dêlen van Europa - een opmerkelijk verschiensel waer te nemen. Terwiel ’t dialect z’n oorspronkelijke betêkenisse van aolledaegse omgangstaele tussen gewone mènsen an ’t verliezen is, en in sommige streken a ’êlemaele verdwene is, rukt het drussig op in, zei mae, culturêle domeinen waèrof ’t nooit eerder een soortgelieke rol speelde, zòas bie religieuze diensten, literatuur, popmuziek, toneêl en cabaret.
’t Rapport van de Zeêuwse wèrkgroep signaleert dat verschiensel ook, a noeme ze ’t nie zò expliciet. A je dan naegaet da de taele eên van de belangriekste cultuurutiengen is, waèrin de identiteit van een ’êle groep z’n eige uut, waèrin de indentiteit van een ’êle regio of streek z’n eige uut, en dat dialect daèbie eên van de stèrkste draegers van een regionale indentiteit is, is ’t ’eêl belangriek dat juust die culturêle gebieden goed gestimuleerd ore as nieuwe kraemkaemers van de dialectrenaissance. En dat noe, zie ’k in Zeêland nog nie gebeure as ik de plannen aol ’s bekieke.
De instellienge van streektaalfunctionaorissen in Nederland is een gevolg van de dialectrenaissance - kennelijk leeft er in in ’t provinciaole bestuur de gedachte dat streektaele en streekcultuur zò belangriek zien dat ze de financiering van een eige functie rechtvaerdigen.
An de andere kant moete de functionarissen geziee ore as stimulators van een herleefde belangstellienge en een legitimatie van die belangstellienge (as een ambtenaer z’n eige d’r mee bezigoudt, moet ’t wè belangriek zien).
En de provincies die a een bitje verder bin as Zeêland, voere natuurlijk vrolijk een verschillend beleid. In Gronienge moe de betrokken ambtenaer een taelkundige weze. In Twente moet ’t er eên zien zonder specifieke taelkundige achtergrond, maè wè mee een stèrke band mee de eigen cultuur, bievoorbeeld een schriever of zanger. Leêp is in dit verband ook de locatie van de werkplekke van die functionaoris. In Gronienge is dat de universiteit, in Drenthe het provincie’uus, in andere plekken gaet ’t om een zò’n bitje zelfstandige locatie of instituut. D’r bin zòvee verschillen omdat er bie de verschillende politieke besturen natuurlijk verschillen van opvattiengen bestae over de rol en ’t belang van de streektaele.
Saint-Caprais (Allier)
Saint-Caprais is 'n hemeênte in 't departement Allier, in de rehio Auvergne, in Frankriek.
Geograofische informaotie
Saint-Caprais lei op de coördinaot'n 46°33’ 0’’ N 2°44’ 13’’ L (46,5513888889; 2,73694444444). 't Oppervlak omslit 20,14 km².
Bevolkienge
In 1999, vogges 't Bureau van de Statistiek'n in Frankriek, 'aod Saint-Caprais 'n inweunersantal van 92. De bevolkiengsdichteid bedroe 4,9 mins'n per km².
Ier-a onder vog 'n grafiek mee de bevolkiengshroei verdeêld over de jaer'n, vogges 't INSEE.
Celles-sur-Aisne
Celles-sur-Aisne is 'n hemeênte in 't departement Aisne, in de rehio Picardie, in Frankriek.
Geograofische informaotie
Celles-sur-Aisne lei op de coördinaot'n 49°24’ 0’’ N 3°28’ 57’’ L (49,4069444444; 3,4825). 't Oppervlak omslit 6,16 km².
Bevolkienge
In 1999, vogges 't Bureau van de Statistiek'n in Frankriek, 'aod Celles-sur-Aisne 'n inweunersantal van 205. De bevolkiengsdichteid bedroe 33,1 mins'n per km².
Ier-a onder vog 'n grafiek mee de bevolkiengshroei verdeêld over de jaer'n, vogges 't INSEE.
Walsôôrd'n
thumb|rechts|250px|Walsôôrd'n Walsôôrd'n das un durpken baij Kloôster in d'n buurt. Gunter weun'n wa menskes baij mekoar'n, de meest'n in d'n Walsôôrd'nsestroat. Vanveur in't stroat agge Walsôôrd'n binn'nkom raajde list d'n PABO en oek nog list d'n Blaejkó. Un stuksk'n wáájer komde bij d'irste uiz'n.
Cerizy
Cerizy is 'n hemeênte in 't departement Aisne, in de rehio Picardie, in Frankriek.
Geograofische informaotie
Cerizy lei op de coördinaot'n 49°45’ 0’’ N 3°19’ 40’’ L (49,7608333333; 3,32777777778). 't Oppervlak omslit 4 km².
Bevolkienge
In 2005, vogges 't Bureau van de Statistiek'n in Frankriek, 'aod Cerizy 'n inweunersantal van 55. De bevolkiengsdichteid bedroe 13,8 mins'n per km².
Stekene
thumb|Liggienge
Mézières-sur-Oise
Mézières-sur-Oise is 'n hemeênte in 't departement Aisne, in de rehio Picardie, in Frankriek.
Stekene
Stekene is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Oôst-Vlaonderen. D'r weune 19.000 mins'n (2022).
BoerBurgerBewegieng
thumb|Logo
Cerizy
Bevolkienge
Ier-a onder vog 'n grafiek mee de bevolkiengshroei verdeêld over de jaer'n, vogges 't INSEE.
BoerBurgerBewegieng
BoerBurgerBewegieng (BBB, Ollands: BoerBurgerBeweging) is 'n Nederlandse politieke partij, gericht op boeren. Sins maerte 2021 ei 't 1 zetel in de Twidde Kaemer.
Stekene
De gemeênte grens an de Nederlandse gemeênten Terneuzen en ' Ulst.
Mézières-sur-Oise
Geograofische informaotie
Mézières-sur-Oise lei op de coördinaot'n 49°47’ 0’’ N 3°24’ 1’’ L (49,7838888889; 3,40027777778). 't Oppervlak omslit 9,59 km².
Bevolkienge
In 2005, vogges 't Bureau van de Statistiek'n in Frankriek, 'aod Mézières-sur-Oise 'n inweunersantal van 543. De bevolkiengsdichteid bedroe 56,6 mins'n per km².
Ier-a onder vog 'n grafiek mee de bevolkiengshroei verdeêld over de jaer'n, vogges 't INSEE.
Treban
Treban is 'n hemeênte in 't departement Allier, in de rehio Auvergne, in Frankriek.
Geograofische informaotie
Treban lei op de coördinaot'n 46°24’ 0’’ N 3°10’ 32’’ L (46,4052777778; 3,17555555556). 't Oppervlak omslit 25,63 km².
Bevolkienge
In 1999, vogges 't Bureau van de Statistiek'n in Frankriek, 'aod Treban 'n inweunersantal van 369. De bevolkiengsdichteid bedroe 14,4 mins'n per km².
Watigny
Watigny is 'n hemeênte in 't departement Aisne, in de rehio Picardie, in Frankriek.
Geograofische informaotie
Watigny lei op de coördinaot'n 49°54’ 0’’ N 4°11’ 57’’ L (49,9025; 4,19916666667). 't Oppervlak omslit 21,12 km².
Bevolkienge
Ier-a onder vog 'n grafiek mee de bevolkiengshroei verdeêld over de jaer'n, vogges 't INSEE.
Julius Caesar
thumb|Julius Caesar
Gaius Julius Caesar (Latijn: Imperator Gaius Iulius Gaii filius Gaii nepos Caesar Patris Patriae ), (Rome, juli 100 vò Chr. — Rome, 15 maerte 44 vò Chr.), beter bekend as Caesar, was 'n generaol en politicus van het Romeinse Riek.
Opperman
thumb|Zeventiende-eeuwse ets van een messelêr mee opperman Een Opperman dreagt de stenen an voo een messelêr of een straetmaeker. Opperman weeze, was vroeher 'n slaovenleeven. A je bie'n messelêr wérkte, die è 'n k'rwei an'enoome ao, dan was't nóóit henoeg, dan riep 'n aoltied mè van de stelluhhe: „Stêênen! Speecie!" 't Behon a van 's ochens wan a 'n messelêr om zeeven uuren hieng behunne, dan was j'as opperman zeeker a 'n aollef uure beezug, wan de messelêr most zóó kunnen behunne.
Di moste dan 'n pér kuupen speecie klêr stae en di moste voldonde stêênen op de stelluhhe lihhe en è je noe weet, da je 't waeter soms mie 'n êêmer tien of twintug meeter vadder uut 'n dulv' of pit most aele en a je die speecie drie kêêr om most zette, voor è t'nhoed was, dan kü je behriepe, a je hin kouwe mi ao, a de messelêr hieng behunne.
Je most mie dróh en zunnug weer de stêênen ok nat ouwe, niet te vee en nie te w>ienug, anders kreeh je'n standje. Zó lank a j'op de behaene hrond was, hieng 't nog wè, dan kö je de kuupen vuile mie 'n kruuwaegen, mè z hauw è j' 'n meeter boven de hrond was, dan most je de speecie a hae draehe mie de speecieschuute en de stêênen op 'n plankje. J'ao aoltied zö'n vêêrtug toet vuuftug kilo op je schoere.
Ajan 'n hróóte schuure beezug was, was 't voe 'it opperman 'n bêêstug werk, je most overal hlieke weeze. Je was 's aevens dóódop en je most dikkuls nog 'n uure fietse voe a je tuus was. Je hieng 's aevens aoltied vroehni bedde, wan 't was d'n aore ochend wee vroeh dag.
Toch waere me gelokkug en tevree, wan m'ao 't beeter as 'n errebeier op 't land, óóns ao 'n riesdaelder op 'n dag en me werkten vuuf en aolven dag in de weeke, dus ao me deriten hullen vuufenzeeventug. 'n Errebeier ao toen twelluf hullen in de weeke, ie mikten langeren daehen en ie most zitterdagsaevens werke. De zondag was 'n feestdag. Me hienge ni de kerke, me zatte d'r ok wè 's te slaepe, mè da's van hin wonder, a je zo vee werke mot. M'ao dan wè's 'n koekje bie de koffie of thee en a 't leie kon êên of twie siehaoren. Sommugte 'ieuwe nog wè's 'n endje over voe's maendags, mè a ze je dl mie zagge, dan zeie z'ahauw: „'tis gin zondag mi, oor!"
Oe a t'r vroeher in 't gezin van 'n werkman toegoeng, ku'j je noe ahauw nie mi indenken. Oe bezweet a j'ok tuus kwam, verschóóne was t'r nie bie. Dat dee je allêêne 's zitterdags, j'ao trowuens mè één stel klêêren, dus vee te verschóónen ao je nie, en 'n doesj ao nöh gin mens. Aje ziek wier, of 'n onhelok kreeg, dan was j'r hlad an. Di is wat hebrek elee, wan sociaole wetten waere d'r nog nie, dan most je ni de diakunnie, of ni d'n hróóten èrmen en dat wier dikkels as 'n schande ezieë. A j' 't werk van toen mie noe vergeliekt, dan is 't 'n verschil as van dag en nacht. Oóns ao hin kratte bier op 't werk, mè 'n flesse waeter, om miet 't schof je bróöd mie op 't eeten. s Mirrugs ao me koffie; di most d'n opperman ok voe zurrehe, mè of'ewassse wiere de kommetjes nóóit, zö nauwe wier 't vroeher nie 'enoome. Teehenwoorug is t'r op ieder werk 'n wc, mè vroeher most je mè 'n bosje opzoeke, a 't nóódug was. Mie koud en nat weer, waer m'ok nie best in'espanne. Me kwaeme dikkuls deurnat tuus.
Geschiedenisse van Zeêland
thumb|Zeêland in 1865
De geschiedenisse van Zeêland begint enkele tienduzenden jaoren geleên. Nao die leste iestied kwam Nederland omhoôg, waardoôr grote stukken grond droôg kwamen te ligge. Deur 't kouwe klimaot groeide er vriewel geên vegetatie, en was Zeêland eene zandvlakte. Rivieren uut 't binnenland van Europa, zoas de Schelde en de Maes, zurgen d'rvoor dat Zeêland wier verdeêld in verschillende eilandjes. Mede deur de rivieren en de diverse sturmvloeden wiere die eilandjes steeds kleiner.
D'n eerste mens
Ongeveer 6.000 jaor geleje begonne mae'sen d'r eige te vestigen in Zeêland. Dit is pas ienkele jaoren 'eleje vastgesteld, nae de vonst van een steêne biele in Kezand. De vonst van de biele op die plekke is te verklaere, omdat Kezand is 'elegen op een soort zanderige, lange heuvelrik van oôst nae west. Op die heuvelrik was men beter beschermd tegen de zeê. Ok aore voorwerpen wiere 'evonge in dien heuvelrik, waaronger steêne pielpunten uut omstreêks 9000 jaor voe Christus. Rond 4500 voe Christus begon de landbouw in Zeêland op gangk te kommen. De veeboeren weunden op de hoôger 'elegen veêngronden, en mikten d'r aerdewerk zelf, of liete 't maeken in de Rijnstreek of Lotharingen. Rond behun van de jaertelling wier Zeêland een belangriek handelsgebied, mede omdat die Romeinen zich rond die tied in Zeêland gingen vestigen. In de handel speelde 't plekje Domburg op Walchren een belangrieke rol. 300 nae Christus vong een grote overstroming plaes, waardeur Zeêland grotendeêls overstroômde. De miste inweuners trokke weig uut 't gebied, alleên in de duinen vong meuglek nog bewoning plaats. In 1647 bin naemelijk in de dunen resten 'evonge van een tempel. Dizze kwam bloôt nae een zwaere sturm. Pas jaoren laeter kwamme d'r wee mensen nao Zeêland. Zij dreven handel mie de Iengelsn, vaok vanuut Domburg. Domburg heette in die tied werschienlek Walacria. Vanaf 't jaar 850 hadden de Vikingen Walchren korte tied in bezit. Nae 't vertrek van de Vikingen besloot men op greute schaol verdedigingsburchten te bouwen in Wòstburg, Oôst-Souburg, Middelburg, Domburg en Burg. Deze burchten wazzen onderdeel van een uitgebreide verdedigingslinie die liep vanaf de Franse kust tot Texel.
Middeleeûwen
Vanaf die elfde eêuwe wiere vee gebieden in Zeêland ingepolderd. Dit werd gedaen in opdracht van de Vlaomse abdie-en die Zeêland grotendeêls in han'n 'ao. Et bouwen van dieken kostte vee moeite, omdat er gin goeie gereêschappen wazzen. Langsaem wiere de eilanden deu inpoldering groôter. Op de schorren en slikken wieren schaepen ge'ouwe. Deu de wol ontstong er wolhandel. Rond die tijd speêlden abdieen en kloôsters een belangrieke rol in 't leven in Zeêland. De monniken zurgen erveur dat de landbouw geordend verliep. Hierdeur nam de handel en zo ook de welvaert toe. De bevolkieng groeide; in de twaolfde en dertiende eêuwe ontstonden er vee durpen. De durpen wieren alleên belangriek wanneer er een kerk stond. Middelburg kreeg stadsrechten in 1217 van Johanna van Constantinopel, graevin van Vlaondere, en Wullem I, graef van 'Olland. Divvo aen Erreburg, in 1127, Ulst, in 1180, Biervliet, in 1183, en Axel, in 1213 a stadrechte had. Kort derachter oek nog Wòstburg, in 1237.Rond die tied ontstonden de waterschappen. Omdat er verscheie eilanden wazzen, was er gin taele die in 'eêl Zeêland wier gesproken.
Deur sturmvloeden verdroenke vee durpen, zie ok de lieste: Lieste van verdroenke durpen in Zeêland. De groôste verdroenke plekke was de stad Reimerswaol, wa-a uuteindelijk in de 17e eêuw is verlaete.
Stried tussen Vlaondere en 'Olland
Zeêland wier allang betwist deur de graven van Vlaondere en 'Olland. In 1012 werden door kiezer 'Endrik II de Zeeûwse eilanden en 't gebied dat later de Vier Ambachten zou wurden, beleênd aan Boudewijn IV van Vlaondere. Deur de Investituurstried viel 't gebied vanaf 1076 echter onder de Graef van 'Olland, als leên van Vlaondere. Dit leidde tot verschillende schermutselingen tussen Floris III van 'Olland en Filips van de Elzas, graef van Vlaondere. Floris III begon tol te heffen bie Geervliet wat de Vlaomse handel op 't Rijnland belemmerde. Daarnaast liet hij Vlaomse schepen kapen en maakte mie de Heer van Beveren aanspraak op Waesland. Filips van de Elzas greep in 1158 in en Floris III moest zich onderwerpen aan Filips. In 1166 stelde Floris III de tol bij Geervliet weer in, waarop Filips wederom ingreep en Floris gevangennam. Deze moest hierdeur 't in 1167 overeêngekomen Verdrag van Brugge accepteren, waardeur de Vlaomse keuplui in 'Olland rechten kregen over Zeêland. Dit verdrag bepaolde de situatie in Zeêland veur meêr dan een eêuwe. In d'n 12e eêuwe had Vlaondere dus de overhand, maer mie 't groeien van de 'Ollandse macht verscheuf dit in de 13e eêuwe.
Toen Margaretha van Vlaondere haer kinderloze zuster Johanna in 1244 opvolgde als gravinne van Vlaondere en 'Enegouwe, brak een stried los tussen de kinderen uit Margaretha's biede huwelijken, de Avesnes en de Dampierres. De Franse koning, in 1246 mie de arbitrage belast, wees Vlaondere toe aan haor zeun Gwijde van Dampierre en 'Enegouwe aan haer zeun Jan van Avesnes, feitelijk later haor kleinzeun Jan II van Avesnes.
In 1253 kwam 't tot de Slag bie Wasschappel. Gwijde van Dampierre leêd hierbie een nederlaog in de stried mie ziên halfbroers Jan en Boudewijn van Avesnes. Op 2 oktober 1256 wist Otto II van Gelre Margaretha van Vlaondere en Floris de Veugd tot 't Verdrag van Brussel te bewegen, waorbie Zeêland aan 'Olland toekwam. Hur zeune, Gwijde van Dampierre, bleêf dit echter anvechte.
Et 'Uus van Avesnes heersende vanof 1299 in een personele unie ok over de graefschappen Zeêland en 'Olland. Na de doôd van Floris V in 1296 stong zien jonge zeune Jan in eerste instantie geheel onger invloed van de Vlaomsgezinde Jan III van Renesse. Op 30 april 1297 droeg Jan 't bestier echter over an Wolfert van Borssele. Na een conflict mie 't stadsbestuûr van Dordrecht wier Van Borssele op 1 augustus 1299 vermoôrd. Hierna benoemden de steden Jan II van Avesnes, graef van 'Enegouwe als regent en op 27 oktober 1299 droeg Jan I de regering voo een periode van 5 jaor an hem over. Twee weken later sturvende Jan, 15 jaer oud, en mie hem stierf ook 't 'Ollandse 'Uus uut. Jan van Avesnes, die diens naoste mannelijke erfgenaem was, wier na diens dood in 1299 Graef van 'Olland. Veurtaon was 'Olland in een personele unie mie 'Enegouwe verenigd onder 't 'Enegouws 'Uus.
In 1300 / 1301 wist Jan van Avesnes de Franse successen in Vlaondere uit te buuten om zien positie te consoliderene. Hij versloog de Zeeûwse opstandelingen en maokte z'n broer Gwijde van Avesnes tot bisschop van Utrecht in 1301.
In 1297 keerde graef Gwijde van Dampierre zich tegen de Franse invloed in Vlaondere en sloot een militair verbond mie Engeland. In 1300 was 't Franse geduld op en Filips de Schone liet Vlaondere bezetten en annexeren mie ulpe van Fransgezinde stadsbestieren (leliaards). Graef Gwijde werd gevangengezet, maor kon rekenen op steun van de Liebaards: adel, ambachtslieden en boeren. Openlijk verzet vond plaets tiedens de Brugse metten op 18 mei 1302, een bloedige overval van Bruggelingen op Franse troepen die een dag eerder de onrustige stad hadden ingenomen. Et bleek de opmaot voor een bevriedingsoffensief richting Kortriek en op 11 juli wieren de Fransen bie die stad verslagen in de Guldensporenslag onder leijding van Wullem van Gulik, Gwijde van Naemen, Phillipus Baelde, Pieter van Belle, en Jan III van Renesse.
Deur de rust in 't zuujen kon Gwijde van Dampierre, graef van Vlaondere, zich richten op zien oude rivael, Jan II van Avesnes, graef van 'Olland en 'Enegouwe. Deze had in de Guldensporenslag meegestreden mie de Fransen. In februari 1303 werd et offensief in 'Enegouwe begonnen. Lessen werd op 2 april veroverd en mie 22 dorpen in de omgeving in de brand gestoken. Als wraok ging de zeventienjarige zeun van Jan van Avesnes, Wullem III, op plundertocht vanuut Erremu nae 't eiland van Kezand.
Hierop formierden de Vlaominge in Sluus een vleut die onder Gwijde van Namen, de zeun van Gwijde van Dampierre, de rechten op Zeêland opieste. Dit werd gesteund deur 't Vlaomsgezinde deêl van de Zeeûwse edellieden die deur Wullem van Avesnes waoren verbannen. Op 23 april verliet d'n vleut de haoven op weg naer 't Sloe, tussen Walcheren en Zuud-Beveland. Jan II van Avesnes liet de verdediging over aan zien zeun Wullem.
Nae wat plundertochten in 't noor'n van Frankriek deu de Vlaomingen zegden zie in 't veurjaor van 1304 't bestand op mie 'Olland. De Vlaominge trokken om Zurrikzeê heên - 'Olland en Utrecht binnen, waerna Jan II van Braebant zich bie de Vlaomingen aensleut. In maort 1304 brachten zij onder Gwijde van Namen op Duiveland een nederlaeg toe aan Jan II van Avesnes zeun, Wullem. Bisschop Gwijde van Utrecht werd gevangengenomen en in Utrecht volgde een anti-'Ollandse reactie. 'Olland en Zeêland zelf vielen grotendeels in handen van Gwijde van Namen of van Jan II van Braebant, die zich bij de aanvallers had gevoegd. Utrecht, Leiden en Delft wiere ingenomen.
Alleên Dordrecht en Haarlem hielden stand. Witte van Aemstede, de bastaerdzeun van graef Floris V, wist de 'Ollandse steden echter weer aan de ziede van Wullem te brengen, waarna de Vlaominge zich terugtrokken uit 'Olland. Hierop volgde 't Vlaoms beleg van Zierikzeê. Zierikzeê hield stand, maar driegde te verhungeren.
Ondertussen verliep eind juni 't bestand mie Frankriek. De Franse koning, Filips de Schone, had een machtig landleger gevormd, dat begin augustus de zuidgrens van Vlaondere overstak en via een omweg Doornik beriekte. Een paar weken daarvoor had hij admirael Rainier Grimaldi naar 'Olland gestuurd om steun te bieden. Op 10 en 11 augustus vond de Slag bie Zierikzeê plaots. Dit resulteerde in een Frans-'Ollandse overwinning, waarna de Vlaominge et beleg ophieven. Een week na de slag versloeg 't hrote landleger van Filips de Schone de Vlaominge in de Slag bie Pevelenberg. Uuteindelijk bie de Vrede van Paries van 1323 tussen Vlaondere en 'Enegouwe / 'Olland zag de graef van Vlaondere af van aenspraoken op Zeêland en erkende de graef van 'Olland als graef van Zeêland.
Zestiende eeûw
In de zestiende eeûw nam d'n handel opnieuw toe, maor d'r wazzen ook veel oorlogen en watervloeden. Op 5 november 1530 verdwenen zeer grote delen van Zeêland, waeronder Noord-Beveland, Borssele en Flupland voe lange tied onder water. Somste gebieden binne zelfs emae nie meer boven waeter 'ekommen, zoas et Verdronken Land van Saeftinghe. Vanof 1568 was 't gebied in oorlog mie Spanje. 6 april 1572 verjogen de Vlissiengers de Spanjaerden. Middelburg viel in 1574 in han'n van Wullem van Oranje. Vee kloôsterlingen verlieten Zeêland, mae d'r veruusden ok vee Vlaomingen juust nae 't gebied, ok deur de val van Antwerpen in 1585.
De Gouwe Eeûw en de Fransen
thumb|Titelblad Nieuwe Cronyk van Zeeland, door Mattheus Smallegange. (Alhoewel op het titelblad het jaar 1696 staat vermeld kwam het boek pas in 1700 uit.)
In de zeventiende eeûw brak de Gouwe Eeûw an in Zeêland. Er was vee 'andel. Vanuut Zeêland was er vee zeevaert: visserie, koôpandel (waedeu Zeêland een koloniael en slavernieverleden eit), en ook voo oorlogsdoeleinden. Zeêuwen vertrokken onger meer nae Surinaome weer Fort Zeelandia 'ebouwd wier. In Middelburg was de Admiralitiet van Zeêland en de De kaemer van de VOC in Zeêland gevestigd. Een minder fraoi kapittel uut de Zeêuwse geschiedenis is de slaeven'andel waer a ons voorgeslacht vreêdvee geld mee verdiende. D r waere oôk een êle klus Zeêuwse planters, die a voraol in West-Indië 'onderden slaeven in dienst aodde. In d'n 18e eeuw ging 't wi achteruut mie d'n welvaert. Dit kwaom ook deur de overheêrsing van Napoleon. Deur de Franse tied (1795-1813) wier d' andel groôtendeels stopgezet. Scheepvaert op d'n Westerschelde wier gestopt. Alleên landbouw was in die tied nog volop meugeliek. Begien negentiende eeûw verlieten de Fransen 't gebied wier. De steden wazzen verpauperd. Vee bouwwerken wiere in de negentiende eeûw gesloopt.
19e en begin 20ste eeuw
In 1868 reed d'n eerste trein deur Zeêland, nameliek op ut spoor van Berrehe op Zoom nae Goes. De lijn wier vuuf jaor laoter deur'etrokke nae Vlissienge. Er wiere kanaelen gegraoven, en d'r wier een grôte haoven op'ezet in Vlissienge. D'n overeid probierde mie deze ingrepen de handel wier in gang te briengen. Deu de oprichting van de scheêpswurf "De Schelde" ontstong er vee werkgelegeneid. In 1928 wier d'r 'n brug aan'eleid van 't eiland Tholen nae Noord-Braebant. Ook wiere d'r tramlienen aon'eleid op Walcheren en laeter in Zeêuws-Vlaonderen en op Schouwen. De Eêrste Wereldoôrlog ging ok niet 'elemae an Zeêland verbie, vee vissers kwamme om deu drievende mijnen op zeê. In 1917 wier bie ongelok Zierikzeê gebombardeerd deu de Iengelse. Er viele drie slachtoffers.
Tweêde Wereldoôrlog
Tiedens de Tweêde Weareldoorlog wier Zeêland zwaor getroffen. Duutsland bombardeêrde Middelburg op 17 meie 1940, waordeur een groot deêl van Middelburg was vernietigd. Vlissienge wier echter nog veel zwaorder 'etroffen. Deu de vele bombardementen op de stad (meêr dan 80) lagen aan d'n ende van de oorlog vriewel alle huuzen in puun. Ook waoren alle provinciale veêrboten vernietigd. In 1944 bombardeerden de geallieerden de Walcherse zeêdieken. 'Eel Walchern liep onger waeter, wideur de Duutsers et gebied uittrokken, de Inundaotie van Walchren. Alleên Schouwen-Duveland bleef tot 1945 bezet. Ok de plekken Bru, Bresjies en Wosburg wiere zwaer beschaedigd.
Zeêland viel in 1940 buuten de capitulâtie van de Nederlanse regerieng. Dit wier voornaemelijke gedae om de 'ier anwezige Franse de gelegeneid te geven om weg te kommen. Op 22 meie 1940 verliete de leste geallieerde troepen Zeêland en gelieke ok Nederland.
Waetersnood
Zeêland kende vele waetersnoden in z'n geschiedenisse. Deur de Tweêde Wereldoôrlog lag naebiea de 'eêle provincie in puun. Nadat vriewel aolles wier was opgebouwd onger leidinge van Guus de Casembroot, vernielde de Waetersnoôdramp van 1953 opnieuw vriewel de 'eêle provincie. Er vielen deu een combinaotie van hoôgwaoter en sturm 1836 doôden, en de meêste Zeeûwse eilanden stonge onger waeter. Nae de ramp wieren de Deltawerken aangelegd. Aanvankeliek werd besloten de Westerschelde in te dammen. Er ontstong veê kritiek, en uiteindeliek wier hier vanof 'ezieje. In 1986 was de stormvloedkering in de Oosterschelde gereêd. Zeêland ligt nameliek vriewel helemael onder 't zeêniveau. Een nieuwe waetersnood is deerom nie ondienkbaer. Deur de Deltawerken wier Zeêland vee beter beriekbaer, en nam 't toerisme flienk toe.
Recente geschiedenisse
In 1965 was de Zeêlandbrugge gereêd, 'n brug die Schouwen-Duiveland mie Noord-Beveland verbindt. Et was eênige tied de langste brug van de wereld. Zuud-Beveland en Zeêuws-Vlaonderen worden sinds 2003 verbonden door de 6600 m lange Westerscheldetunnel. De veêrdiensten over de Westerschelde wieren daerdeur opgeheven. Zeêland kent vadder groôte industriegebieden bie Vlissienge en Terneuzen, die-a voornaemelijk in de jaeren '60 en '70 wiere ontwikkeld. De eênige kerncentrale van Nederland stit ok in de provincie.
Zeêland is een van d'n dunstbevolkte provincies (nae Drenthe en Friesland) van Nederland. De afgelopen jaoren is de vergriezing sterk toegenomen. Vooral Zeêuws-Vlaonderen wor deur verscheie rapport'n bedreigd mee krimp.
Zandkreêkdam
De Zandkreêkdam is een dam uut 1961 tussen Kats en Wolfersdiek.
Ollands Kroôn
Ollands Kroôn is 'n gemeênte in de provincie Noord-'Olland mie 49.000 inweuners.
Onlangs Kroôn is in 2012 ontstô uut 'n saemenvoegieng van de gemeênten Anna Paulowna, Niedorp, Wieringen en Wieringermeer.
't Gemeêntehuus stoôt in Anna Paulowna.
Juuste Antwoord 21
thumb|Logo
't Juuste Antwoord 21 (JA21, Ollands: Juiste Antwoord 21) is 'n Nederlandse politieke partij mit 'n populistisch-liberaole ideologie. Sins maerte 2021 ei 't 3 zetels in de Twidde Kaemer.
Cornwall
Cornwall is een streek in Iengeland en is het meêst zuudwestelijk deel van het Verenigd Koninkriek.
Verhael over Cornwall
Ongerstoônd verhael over een bezoek an Cornwall is geschreve deur Klazina de Bakker (in het Flakkees).