cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Free Church of Scotland
thumb|250px|rechts|Free Church in Snizort thumb|250px|rechts|Free Church in Poolewe De Free Church of Scotland is een kerke int Vereênigd Konienkriek. Deze groep heit grote verwantschap mit kerreken as de Grifformeerde Gemeênten en de Hersteld Hervormde Kerke in Nederland in de Free Presbyterian Church of Scotland in Schotland. De groep weunt verspreid deu Schotland, vooral op de Buuten-Hebriden, Skye, in op de Schotse Hoaglanden. Het kerkverband heit 115 gemeênten in is ontstoô in 1843. De kerke heit circa 26.000 kerkgangers.
Lieste van taelen (alfabetisch)
upright=3|frameless|center
Omda 't er hin eêndudig criterium is voe wunnir a iets een taele is of wunnir a iets een dialect is, kunn'n der diengen in dit artikel staene wir a over te discusjeern val. Der zien naemelijk verschill'nde criteria om te zène wunnir a iets een taele is. Sommihe vatt'n bepaolde taelen as eên taele op, terwijl an aore dat as eên taele opvatt'n. De lieste is ok nie compleet.
A
Abadi - Abaga - Abau - Abchazisch - Abom - Abu - Adzera - Adyghe - Aekyom - Agarabi - Agi - Agob - Afar - Afrikaons - Aigon - Ainu - Akana - Akoli - Albanees - Aelemannisch - Ambai - Amerikaonse Hebaer'ntaele (ASL) - Amhaors - Amis - Nataoraons Amis - Angaur - Angelsaksisch - Antankarana-Malagasi - Anus - Arabisch - Arahonnees - Aramees - Aranees - Aroemeens - Armeens - Asháninka - Assamees - Asturisch - Atayal - Avaors - Awtuw - Awun - Ayi - Aymara - Azerbeidzjaons
B
Babuza - Balinees - Balkaors - Bara-Malagasi - Basay - Basjkiers - Baskisch - Beloetsji - Bemba - Benhaols - Noôrdelijk Betsimisaraka-Malagasi - Bhojpuri - Biaks - Bihari - Birmaons - Bislama - Bosnisch - Bretons - Bulhaors - Bunun - Burushaski - Bushi
C
Catalaans - Cavas - Chakma - Chamorro - Chavacano de Zamboanga - Cherokee - Chichewa - Chinees - Choctaw - Cornisch - Corsicaons - Cree
D
Dalmaotisch - Damara - Darie - Deens - Duuts - Dusun Deyah - Dusun Malang - Dusun Witu - Divehi - Dzongkha
F
Faeröers - Farsi - Fataluku - Filepijns - Fins - Fon - Francoprovençaols - Frans - Fries - Frioelisch - Fulfulde - Fyem
G
Galicisch - Galicisch-Portuhees - Hebaer'ntaele - Georhisch - Germaons - Gotisch - Guaraní - Gujarati - Gutamål
H
Hai//om - Haïtiaons Creoôls - Hausa - Hawaïaons - Hebreeuws (Ivriet) - Herero - Hindi - Hiri Motu - Honhaors - Hrieks - Hroenlands
I
Ido - Iers - Iengels - Igbo - Ieslands - Illyrisch - Indonesisch - Inga - Inhrisch - Interlingua - Interlingue - Inuktitut - Iñupiaq - Isaan - Istro-Roemeens - Italiaons
J
Japans - Javaons - Jiddisch - Jilim - Ju/'hoan - Juwal
K
Kamberaos - Kanakanabu - Kannada - Kanuri - Karelisch - Kasjmiri - Kasjoebisch - Kavalaons - Kawésqar- Kazachs - Ke'o - Ket - Ketangalaons - Khmer - Kikerewe - Kikongo - Kikuyu - Kinyarwanda - Kirhizisch - Kiribatisch - Kirundi - Kodisch - Koerdisch - Komi - Konkani - Koreaons - Kroatisch - Kuanyama - Kulon-Pazeh - Kveens - Kwambi - Kwangali - Kwanyama - Kxoe
L
Ladinisch - Laotiaons - Lambojaos - Laps - Latiens - Lazisch - Lets - Lezgisch - Liefs - Limburgs - Lingala - Lingua Franca Nova - Lionees - Litouws - Lojban - Lozi - Luganda - Luxemburgs
M
Ma'anjan - Macedonisch - Maithili - Malayalam - Maleis - Maltees - Mandan - Mandarijn - Mantsjoe - Manx - Mapudungun - Maori - Marathi - Mari - Marshallees - Masikoro-Malagasi - Ma'ya - Mbukushu - Middelnederlands - Minangkabaus - Minhreels - Moksha - Moldaovisch - Monhoôls - Mor (Mor-eilan'n) - Mordwiens
N
Nage - Nahuatl - Nama - Nandi (Congo) - Nandi (Kenia) - Naro - Nataoraons Amis - Nauruaans - Navajo - Ndonga - Nederlands - Nederlandse Hebaer'ntaele (NGT) - Nedersaksisch - Nenets - Nepalees - Ngumba - Noôrdelijk Betsimisaraka-Malagasi - Noôrd-Ndebele - Noôrd-Sotho - Noôrs (Bokmål) - Noôrs (Nynorsk) - Nushu - Nyanja
O
Occitaons - Oekraïens - Oezbeeks - Oriya - Oshiwambo - Ossetisch - Oudehyptisch - Oudiengels - Oudfrans - Oudhrieks - Oudkerkslaovisch - Oudnederlands - Oudnoôrs - Oudprusisch
1962
is 'n jaer op de Gregoriaonse kalender.
1960
is 'n jaer op de Gregoriaonse kalender.
1962
thumb|Meule in van [[Schraevenpolder in 1962]] thumb|Boerderieje bie [[Nieuwland in 1962]]
3 januari
3 jannewari is d'n derde dag van 't jaer in de gregoriaanse kalender. Hiernea volge nog 362 dagen (363 dagen in 'n schrikkeljaer) tot an 't ende van 't jaer.
Lieste van taelen (alfabetisch)
P
Paiwaons - Paku - Palauaons - Papiaments - Papora-Hoanya - Pashto - Pekal - Perzisch - Pictisch - Pidgin - Plateaumalagasi - Poôls - Portuhees - Punjabi - Pyuma
R
Reto-Romaons - Ripuarisch - Roemeens - Roma (of Romani) - Romaons - Rukai - Russisch
S
Saaroa - Saisiyat - Samisch - Sanskriet - Saramaccaons - Sardisch - Sasak - Savoenees - Scots - Schots-Gaelisch - Selknam - Servisch - Servokroatisch - Shona - Silbo - Sindhi - Singalees - Siraya - Sloveens - Slowaoks - Soembawarees - Somalisch - Sonsorolees - Sorbisch - Spaons - Sranantongo - Steno - Subiya - Surinaoms - Swahili - Swazi
T
Tadzjieks - Tagalog - Tamazight - Tamil - Taokas - Tarifit -Taroko - Tataors - Tehuelche - Telugu - Thao - Thai - Tibetaons - Tigrinja - Tobiaons - Toenhoezisch - Tok Pisin - Toki Pona - Tonhaons - Tsjehhisch - Tsjerkessisch - Tsjetsjeens - Tsjoevasjisch - Tsou - Tswana - Tulu - Turkmeens - Turks - Tuvaluaons - Tuviens - Twi
U
Ungali - Urak Lawoi' - Urdu - Usprenta
V
Vandaols - Venda - Vietnamees - Vlaoms - Vlaomse Hebaer'ntaele (VGT) - Volapük
W
Waols - Wadjewaas - Wandamen - Waropen - Welsh/Kymrisch - Wepsisch - Westfries - Wit-Russisch - Wogoels - Wotisch - Wotjaoks
X
Xhosa - !Xóõ
Y
Yagan of Yamana - Yawi - Yoruba - Yucateeks Maya
Z
Zemba - Zhuang - Zulu - Zuud-Ndebele - Zuud-Sotho - Zurjeens - Zweeds
1958
is 'n jaer op de Gregoriaonse kalender.
Sint Anna ter Mu
thumb|De kerke van Sint Anna ter Mu Sint Anna ter Mu (Sint Anna ter Muiden) is n stadje in de gemeênte Sluus. 't Ei ongeveer 50 inweuners. Sint Anna ter Mu is de kleinste stad van Nederland. 't Leit op 't meêst westelijke punt van 't land.
Paerdeplaete
De Peardepleate (Nederlands:Hompelvoet) is een onbeweund eiland in de Grevelingen. Het eiland is 3,1 km² groôt (310 hectare) in ligt ten zuujen van de heavene van Ouwdurp.
Sint Anna ter Mu
Sint Anna ter Mu kreêg in 1242 stâdsrechten. In de Middeleêuwen was 't e belangryke stad en e vôorhoave van Brugge. Achter de verzandienge van d'hoave in de 14ste êeuwe kwynde de stad weg in 't vôordêel van Sluus. In 1405 wier Mu, met uutzounderienge van de kerke, jêlegans platgebrand deur d'Iengelsche.
Paerdeplaete
Nea de ofsluuting in 1971 is de Peardepleate veranderd van 'n zandpleate tot 'n eiland met groôte, ope vlakten mit vee begroeiing. Biezonder is 't voorkommene van de zogeneamde herfstschroeforchis.
Sint Anna ter Mu
By de vastleggienge van de grenze tusschn de Republiek der Verenigde Provinciën en de Zudelikke Nederlandn, begun 17ste êeuwe, kwam Mu uutendelik juste in de Republiek te liggn. Vo 't verschil te kunn zien me 't Nôord-Hollandsche Muiden, wierd de noame van de beschermhillige an de platsnoame toegevoegd. 't Ênigste da nog overblêef van Sint Anna ter Mude was de klêne, rustieke weunkern die d’r nu nog alsan is, en woar dat den tyd lik is bluuvn stille stoan. In 1967 is jêel 't stadje beschermd stadsgezicht gewordn.
In 1880 is Sint Anna ter Mude by de gemêente Sluus gevoegd, die in 1995 ounderdêel van de gemêente Sluus-Erreburg is gewordn en ton loater were opgieng in de grotere fusiegemêente Sluus.
Sint Anna ter Mu ist mist wèsteleke pleksje van Nederland. Van ier zie'j binne een ure in Frankriek. Je bin ier vandaen sneller in Paries dan in Groningen.
1959
is 'n jaer op de Gregoriaonse kalender.
Brussel
thumb|Liggienge thumb|Kaerte
Brussel (Frans: Bruxelles, Duuts: Brüssel, Iengels: Brussels) is d'n 'oôdstad van Belhië en d'n 'oôdstad van en 'n gemeênte in 't Brussels Oôdstedelijk Hewest. De stad is tweetaelig (veural Frans maer ok Nederlands) en telt 193.000 inweuners (2023). Bekend standbeeld is Manneke Pis.
4 januari
4 januari is d'n 4e dag van 't jaer in de gregoriaanse kalender. Hiernea volge nog 361 dagen (362 dagen in 'n schrikkeljaer) tot an 't ende van 't jaer.
5 januari
5 januari is d'n vuufde dag van 't jaer in de gregoriaanse kalender. Hiernea volge nog 360 dagen (361 dagen in 'n schrikkeljaer) tot an 't ende van 't jaer.
Biebel
miniatuur|De Biebel van Christiaan III van [[Denemarken, de eerste Deense vertaeling, 1550.]] miniatuur|De [[Staetenvertaeling]]
De Biebel is 't eilige boek van de chrissenen. 't Woord stamt van 't Griekse woord βιβλια (biblia), dat een meêrvoud is van βιβλιον (biblion), en dat boeken betekent. Chrissenen geleuven dat de Biebel onger leiding van de Heilige Geêst toet stand is ekomme en wor daerom as 't Woord van God beschouwt. De Biebel bestaet uut twee deêlen: 't Ouwe Testamant en 't Nieuwe Testamant.
Biebel in ’t Zeêuws
In januari 2001 is begonne mie ’t vertaelen van (stikken uut) de Biebel in ’t Zeêuws. Van Jona, Ruth, Marcus en Oôglied zien uutgaeve verschene.
7 januari
7 januari is d'n 7e dag van 't jaer in de gregoriaanse kalender. Hiernea volge nog 358 dagen (359 dagen in 'n schrikkeljaer) tot an 't ende van 't jaer.
Kortenberg
Kortenberg (Frans: Cortenbergh) is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Vlaoms-Braebant. D'r weune 21.000 mins'n (2023).
8 januari
8 januari is d'n 8e dag van 't jaer in de gregoriaanse kalender. Hiernea volge nog 357 dagen (358 dagen in 'n schrikkeljaer) tot an 't ende van 't jaer.
Haecht
thumb|Liggienge
Haecht (Nederlands: Haacht, Frans: Haecht) is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Vlaoms-Braebant. D'r weune 15.000 mins'n (2023).
6 januari
6 januari is d'n 6e dag van 't jaer in de gregoriaanse kalender. Hiernea volge nog 359 dagen (360 dagen in 'n schrikkeljaer) tot an 't ende van 't jaer.
1 maerte
1 maerte is d'n 60e dag van 't jaer (61e dag bie een schrikkeljaer) in de gregoriaonse kalender.
Keerbergen
thumb|Liggienge
Keerbergen is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Vlaoms-Braebant. D'r weune 13.000 mins'n (2023).
Noôrd-Bevelands
't Noôrd-Bevelands is 't Zeêuwse dialect van 't eiland Noôrd-Beveland.
D'r bin 'n paer keêr stikjes tekst vertaeld in 't Noord-Bevelands. In Kats wier 't stik Brief in d'n duuster, nae Brief in schemer van Herman Heijermans, op de planken gebrocht. Anja Kopmels uut Kortjeen ziengt Noord-Bevelandse luusterliedjes.
3 maerte
3 mearte is d'n 62e of 63e dag (bie een schrikkeljear) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Spitsberhen
250px|rechts|thumb|Satellietfoto Spitsberhen is un Noorse eilandengroep duchte bie de Noordpoôl. De heograofische ligging is tussen 74°-81° NB. In oppervlakte is 't naebie net zo groôt as de eêle Benelux, 62.049 km².
Svores
In onderzoeken naer 't Zeêuws oor 't Svores dikkels nie betrokke: 't oor zelf wiggelaete in 't Woordenboek der Zeeuwse Dialecten, dat-a wè de dialecten van Goeree-Overflakkee opneemt. Toch weête ze a best lange dat ier Zeêuws gesproke oor. D'n amateur-dialectoloog Johan Winkler schreef in z'n Dialecticon uut 1872: "Het oostvoornsch helt in menig opzicht (...) naar het zeeuwsch over, zoo zelfs dat men het oostvoornsch eigenlijk niet onder de echte hollandsche tongvallen kan rangschikken."
Dat 't Zeeuws is oor onder aore dudelik deu de uutspraeke van de Standerdnederlandse ui en ij. Toch is 't meer 'n korte i en u as ie en uu wat of t'r klienkt; ier leit 'n verschil mee aore Zeêuwse dialecten. Ok bin d'r vee typische woôrden en woôrdvurmen die-an mee 't Zeêuws overeênkomme. Aore vurmen bin dan weer typisch Ollands, zoôdat 't Svores feitelik 'n overgangsdialect is.
Mee deu de sterke immigraotie vanuut Rotterdam, en omdat 'r op de reste van 't eiland vedder gin Zeêuws gesproke oor, gaet 't dialect flienk achteruut.
Spitsberhen
In 2004 weunende d'r 2.756 mensen op de eilanden. De oôdstad is Longyearbyen.
Spitsberhen is mede bekend deur de Svalbard Global Seed Vault.
2 maerte
2 mearte is d'n 61e of 62e dag (bie een schrikkeljear) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Londerzeel
thumb|Liggienge
Londerzeel is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Vlaoms-Braebant. D'r weune 19.000 mins'n (2023).
Beêsten
De beêsten (Latiens Animalia) bin 'n belangriek riek van organismen uut 't domein van de eukaryoten, dan ze vurme zaemen mee de planten, de schimmels en de protisten. Ze bin gewoonlik meêrcellig, kunne d'r eige bewege en voeje d'r eige mee sukers uut aore organismen. Ze aeseme zuurstof in kooldioxide uut, welke lèste stof weêr deu planten gebruukt oor om sukers mee an te maeken. De groôtte van dieren verschilt van minder as 'n millimeter toet tientallen meters; de levensdier kan verschillen van maer 'n paer uren toet 200 jaer. Beêsten ore nie zoô oud as planten maer meêstal ouwer as bacteriën. Meêr as de 'elt van alle diersoôrten bin insekten (1.000.000 specie).
De eêrste beêsten bin ontstae rond 't begin van 't Paleozoïcum, 550 miljoen jaer vromme. Geleerden bin 't d'r nie over eêns of sommige ouwere fossielen ok a an beêsten toe te schrieven bin.
Eigenschappen
Op 'n paer uutzonderiengen nae èn aolle beêsten verschillende weefsels, zoôas spieren om d'r eige te bewegen, zenuwen om prikkels op te vangen en te verwerken, en orgaonen. Bie oôgere beêsten is 't knoôppunt van de zenuwen uutgegroeid toet 'n orgaon op z'n eige: de essens. Verteêrienge van 't eêten gebeurt gewoonlik intern; de afvaolproducten daervan moete 't lief dan ok weer verlaete.
Awast komt aseksuele voortplantienge bie dieren ok vò (deu parthenogenese of deu fragmentaotie), seksualiteit is wè de norm. Seksuele voortplantienge oor bereikt deur meiose: 't anmaeken van ei- en zaedcellen mee aollef zoôvee chromosomen. As die bie mekaore komme ontstaet d'r 'n nieuwe cel mee evevee chromosomen as de ouwers. Vervolges groeit de celklomp uut toet 'n embryo, en daenae tot 'n volwaerdeg nieuw dier. Dit proces gebeurt meêstal in beschermde schillen die-an eiers genoemd ore, mae de meêste zoogdieren brienge ulder kinders levend op de wereld.
Indeêlienge
't Beêstenriek is in drie onderrieken verdeêld: de Parazoa, de Mesozoa en de Eumetazoa De protozoën worn vandaeg d'n dag bie de protisten gerekend. 'n Globaole indeêlienge.
Liedekerke
thumb|Liggienge
4 maerte
220px|thumb|rechts|Sabine Uitslag 4 maerte is d'n 63e of 64e dag (bie een schrikkeljear) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Liedekerke
Liedekerke is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Vlaoms-Braebant. D'r weune 14.000 mins'n (2023).
9 januari
9 januari is d'n 9e dag van 't jaer in de gregoriaanse kalender. Hiernea volge nog 356 dagen (359 dagen in 'n schrikkeljaer) tot an 't ende van 't jaer.
Gregoriaonse kalender
De Gregoriaonse kalender is 'n anpassing van de deervoor gebruukte Juliaanse kalender. De kalender wier in'evoerd op 't Concilie van Trente (1545-1563) deur Paus Gregorius XIII.
Máxima der Nederlan'n
frameless|rechts
Máxima der Nederlan'n, 'ebore as Máxima Zorreguieta, (Buenos Aires, 17 meie 1971) is Prinses der Nederlan'n en Prinses van Oranje-Nassau. Zie komt uut Arhentinië.
Sins 2 feberwari 2002 is zie 't wuuf van konienk Willem-Alexander der Nederlan'n en sins 30 april 2013 is zie (nie officieel) koniengin van Nederland.
Máxima en Willem-Alexander eie drie dochters:
8 maerte
8 mearte is d'n 67e of 68e dag (bie een schrikkeljear) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
9 maerte
9 mearte is d'n 68e of 69e dag (bie een schrikkeljear) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
5 maerte
5 mearte is d'n 64e of 65e dag (bie een schrikkeljear) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Machelen (Vlaoms-Braebant)
thumb|Liggienge
Machelen'' is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Vlaoms-Braebant. D'r weune 16.000 mins'n (2023).
Flakkees
't Flakkees is 't dialect van Flakkee, dus 't ôôstelijke deêl van 't eiland Goeree-Overflakkee, oftewè de gemeênten Menheerse, Dirksland en Oôstflakkee.
't Flakkees is 'n echt Zeêuws dialect. Dat bliek uut de klanken uu, ie en ae vò de Ollandse ui, ij en aa, uut diengen as voegwoôrdvervoegienge en uut de woordenschat. Verschillen mee 't zudelikere Zeêuws bin 't bestae van de h (huus inplekke van uus) en 't nie-wigvallen van de r vò 'n s (kers, nie kes). Die kernmerken deêlt 't mee 't Goerees. Belangriekste verschillen mee 't Goerees bin dan de werkwoorden gae, slae en stae klienke as in 't aore Zeêuws (en nie, zoôas in 't Goerees, as gô, slô, stô), da d'n tweêden infinitief op -en endegt in plekke van op -ene (ie oort deu te werken; Goerees werkene) en dat 't voltooid deêlwoord mee ge- begint en nie mee e-.
Je kunne 't Flakkees vedder verdeêle in 't Westflakkees, 't Oôstflakkees en 't Braebants-Flakkees. 't Braebants-Flakkees oor gesproke in Achtuzen en onder de katholieke beweuners van Ouwe Tonge, 't Oôstflakkees is te oren in De Plaete, D'n Bommel in bie de protestanten van Ouwe Tonge, 't Westflakkees in alle plekken van de gemeênten Menheerse in Dirksland. 't Braebants-Flakkees verschilt vòraol deudat in dat dialect de h weer wè wigvalt. Dit is inderdaod uut 't Braebants komme overwaoie. De verschillen tussen 't Oôst- en 't Westflakkees bestae vòraol uut kleine woordverschienselen. Binne de verschillende durpen in 't Westflakkese gebied bin ok weer kleine verschillen an te wiezen.
In dit tabelletje ore de verschille mee 't Goerees en binnen 't Flakkees onderlieng dudelik gemaekt:
Nesso min as 't Goerees oor 't Flakkees bedreigd. D'r bin vee joengeren die-an 't praote, d'r is weineg immigraotie en toerisme, 't is nie verstedelikt en leit geïsoleerd.
6 maerte
6 mearte is d'n 65e of 66e dag (bie een schrikkeljear) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Schouwen-Duvelands
't Schouwen-Duvelands is 't Zeêuwse dialect dan ze op Schouwen-Duveland praote. Soms oor 't verdeêld in Schouws en Duvelands.
't Schouwen-Duvelands vurmt saeme mee 't Goerees, 't Flakkees en 't Svores 't Noôrd-Zeêuws. D'r bin kleine, mae dudelike verschillen tussen deêze dialecten an d'n eêne kant en bevobbild 't Walchers en Zuud-Bevelands an d'n aore kant. Zoô komt d'n umlaut van de o ier vee minder vò: boter, wone en zomer in plekke van 't zudelike beuter, weune en zeumer. Vedder deêlt 't feitelik aolle kenmerken die-an van 't Zeêuws maeke wat-of 't is.
D'r bin ok dudelike verschillen binnen 't Schouwen-Duvelands. Speciaol opvalle doeë de dialecten van Bru en Zurrikzeê. 't Eêrste deudat de woordenschat nog stik ouwerwès is (dat ei-je wè dikkelder in vissersdurpen), 't tweêde deu 'n bitje meer Ollandsen invloed, wat-a noe eên keer typisch is vò stadsdialecten.
't Meêst leeft 't dialect nog in Bru, daer-a meêr as 90% van de joengeren 't nog praot. Saeme mee Erremu en Waschappel oort 't daemee toet de plekken daer-a 't Zeêuws nog 't sterkst present is. 't Minste leeft 't in de toeristendurpen Aemstie, Burgh en Renisse, daer-an vee mensen van buten bin gae weune.
'n Bekende Schouwse schriever is Endrik Henk Blom, die-a dialectcolumns schrieft in 't uus-an-uusblad Ons Eiland en ok ijt'n paer boekjes uut ei eheven bie Uitgeverij: Boekhandel de Vries, Zierikzee.
7 maerte
7 maerte is d'n 66e of 67e dag (bie een schrikkeljear) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Jacques Tichelaar
frameless|rechts
Jacques Tichelaar (Eêrenveen, 2 jannewari 1953) is 'n Nederlandse politicus.
Um was van 1 meie 2009 toet an 1 maerte 2017 Commissaoris van de Konieng(inne) in Drenthe. Van 2002 toet an 2009 was um naemens de PvdA lid van d'n Tweêde Kaemer.
Walchren
thumb|Walchren thumb|Topgrafie van Walchren thumb|Domburg thumb|Middelburg in 1652 thumb|Trams in Middelburg, behun 20e eeuwe thumb|De Campveerse toren in [[Ter Veere (plek)|Ter Veere]]
Heschiedenis
In de onderstaende alinea's bin de belangriekste hebeurtenissen van de Walcherse heschiedenis te lezen.
Romeinse tied
Wat-an me zeker wete, is da Walchren a in de Romeinse tied 'n beweund hebied was, mee Domburg as belangrieke andelsplekke. De vermoedelijke naeme van Domburg was in dien tied 'Walacria', wat den oorsproenk van de naeme Walchren verklaert. In 1647 bin resten evonden van 'n an de godin Nehalennia hewiede tempel. D'r waere ôk altaren evonden. Die bin deu kooplieden an de godin opgedraegen, uut dankbaarheid vo ulder be'ouwe vaert.<BR> In de 3en en 4en eeuw overstroomde 'n grôôt deel van Zeêland en 't hebied bleef zo hoed als onbeweund.
Middeleêuwen
Vanaf de 11en eeuw wordt Zeêland stikje bie bitje ingepolderd, wi-deu ame minder land overstroomd wier. De vruchtbaere Zeêuwse klei is heschikt voh landbouw, en langzaem mae zeker nimt de welvaert in ´t hebied toe. Vanaf de dertienden eeuw verschiene durpen en steden. De bevolking leeft van landbouw en visserij, en ok de handel is belangriek, omdat Walchren over zee hoed beriekbaer is.
De zestienden en zeventienden eeuw
De zestienden eeuw was 'n in historisch opzicht interessante tiet, wirin Walchren nest hoede tieden ôk slechte tieden kende. Tijdens de Tachtigjarigen Oorlog was't hebied vaek bie oorlogshandelinge betrokken. Di-nest kende 't hebied ôk overstromingen, wi-onder de Allerheiligenvloed van 1570. In de zeventienden eeuw was voora Middelburg een belangrieke stad. Nae Amsterdam wast ok een van de groôste steden van de Zeven Vereênigde Nederlan'n.
De achttienden en negentienden eeuw
Dit was 'n periode van teruglopende welvaert. Den economie stagneert, met uutzondering van de landbouw. In 1870 werd 't Kanaol deu Walchren hehraven. Dit brocht weer enige welvaort.
De Twidde Wereldoorlog
Nae de landing in Normandië in juni 1944, snokten de geallieerden snel op richting de Nederlandse grens. In september wieren de zûûdelijke provincies bevried, inclusief Zeêuws-Vlaonderen. De mislukking van de "Operatie Market Garden" maekte voorlopig 'n einde an d'n opmars van de geallieerden.
Ôk op Walchren heersten de Dûûtsers nog. Van hieruit beheersten ulder de toegangswegge toet de haevenstad Antwerpen. En 't geallieerde leger oa nen grôôte aanvoerhaeven nodig: de havens in Normandie waren te beperkt en te ver.
Op 24 oktober nam de Canadese 2e divisie nae zeer felle 'evechten de Kreekrakdam. De volgenden dag konde ulder 't plekje Rilland Bath bevrieden. De Schotse 52e Lowland Divisie landde op de zuudkust van Zuud-Beveland. Pas op 30 oktober was geheel Zuud-Beveland bevried. De Duutsers 'ieuwe stand bie de Sloedam, 'ier vonge dan ok zwaere gevech'n plaes, de Slag om de Sloedam.
Om de toegangsweg nih Antwerpen open te stelle was ôk Walchren nodig. Maar de sterke Duitse verdediging maekte 'n landing hier 'n 'achelijke zaek. Dirrom wieren op 3 oktober de dieken van Walchren bie Waschappel gebombardeerd. Walchren kwam onder waeter te staen. Ondanks waarschuwingen aan de bevolking mej strooibiljetten op 2 oktober, vonden 180 inwoners van Wasschappel de dood. 600 van de 650 woonhuuz'n wieren vernietigd.
Ôk de dieken bie Vlissienge, Rittem en Veere wieren gebombardeerd. Op 17 oktober wier Waschappel opnieuw bestookt om 't gat in de diek te vergrôôten en verdiepe. Walchren kwam onger waeter te stao, ok we bekend as de inundaotie van Walchren. Op 1 november waeren de Duitsers tenslotte zodanig verzwakt, dat de Engelsen an land konden gae. Op 8 november was Walchren vrie.
De Waetersnoôdramp
In de nacht van 31 januari op 1 feberwari 1953 wier Zeêland etroffen deu de Waetersnoôdramp van 1953. Walchren wier ier deur hlad nie zô èrrug deur etroffe as de oare eilanden. Om zoô'n ramp in de toekomst te vorkommen, wieren vanaf 1960 de Deltawerken uutgevoerd. Een bie-effect iervan was dan de verbindiengen mee de rest van Nederland flienk verbeterd wieren.
De Deltawerken
De Veerse Gatdam uut 1961, 'n onderdeel van de Deltawerken, verbindt Walchren mee Noôrd-Beveland. 't Vroegere Veerse Gat heet tegenweurdig 't Veerse Meer en is 'n populair waetersportgebied dat vee toeristen trekt.
De haven van de stad Ter Veere is deu den anleg van de Veerse Gatdam nie mii mej de zee verbonde, wi-deu de vissersvloot van Veere moest uutwieke. De kustlijn is echter deu de anleg van de dam anzienlijk verkort, wat het hevaer voh overstroming van Walcheren flink vermindert.
Liggienk
Walchren is 'n overwegend landelijk hebied. De twèè grôôtste plekken op't eiland bin Vlissienge en Middelburg, dizze steden vurme saemen 'n stads-ewest. Ten noorden van Middelburg leit 't historische stadje Ter Veere an't Veerse Meer. En op't meêst westelijke puntje leit 't historische Wasschappel
De Hoeksteên (Barneveld)
thumb|260px|Binnenkant Grifformeerde Gemeênten in Nederland te Barneveld De Hoeksteên is een kerke van de Grifformeerde Gemeênten in Nederland in het Gelderse durp Barneveld.
Walchren
Liggienk
Walcheren eit drie hemeêntes, te weten : Ter Veere, Middelburg en Vlissienge.
De Hoeksteên (Barneveld)
In 2007 is begonne mit de bouw van de kerke, die eind 2008 is op'eleverd. Deze kerke telt 2.531 zitplekken en kan worre uut'ebreid tot 3.100 plekken. Het gebouw aan de Lunterseweg is 't tweêde groôste kerkgebouw van Nederland, 'emeten naer 't antal zitplekken. Op de behaende hrond bin 1.592 plekken, boven nog es 914.
Walchren
Liggienk
Het hrôôtste durp van Walchren is Koukerke, da ten noorden van Vlissienge en ten westen van Middelburg leit. De hemeênte Veere bestae uut 13 durpen, wi onder: Koukerke (Koudekerke), Aegte (Aagtekerke), Melis (Meliskerke), Bîkerke (Biggekerke), Grieps (Grijpskerke), Zoetelande (Zoutelande), Waschappel (Westkapelle), Domburg, Oôskappel (Oostkapelle), D'n Polder, Gaepienge (Gapinge), Strôoskêrke (Serooskerke) en Ter Veere (Veere).
10 maerte
10 mearte is d'n 69e of 70e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Walchren
Liggienk
Walchren is een godsdiensteg eiland, wan di bin veej kerken en de naeme van 't hrôôtste hedeelte van de durpen eindigt meej 'kerke'. Walchren telt diverse badplekken, wi-van Domburg de bekendste is. Andere badplekken bin Zoetelande, Waschappel, Oôskappel en D'n Polder. Bekend zien ok de Walcherse schaepen.
De Hoeksteên (Barneveld)
D'n toren is 37,75 meter 'ooge, d'n kerkzael 21,25 meter.
11 maerte
11 mearte is d'n 70e of 71e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Palestina
kan verwieze nae:
Staphorst
Staphorst is 'n gemeênte en plekke in de provincie Overiessel. De gemeênte ei 18.000 inweuners, de plekke 11.000.
Staphorst leit in 't Salland maer wor ok gerekend tot de Kop van Overiessel. 't Hrenst an de stad Meppel in de provincie Drenthe.
Rieksweg A28 loôpt deu de gemeênte. Tehenwoordig ist 'n bedrievig plekje mee vee werkgehelenheid. Bekend is de dracht en de ouwe boerderiejen mee d'r groene luuken.
13 maerte
13 mearte is d'n 72e of 73e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Staphorst
In de gemeênte wor Drents gepraot (Zuudwest-(Zuud-)Drents).
Weunplekken
Plekken in de gemeênte binne:
frameless|links
Durpen:
Buurtschapp'n:
Kerreken
Staphorst oôrt bie de Biebelgordel. 't Is sterk bevindelijk grifformeerd, vee inweuners binne lid van de Hersteld Hervormde Kerke (HHK) en stemme SGP.
<Gallery> Kerktoren Hervormde kerk.jpg|Durpskerreke Gemeenteweg 63, Staphorst.JPG|Boerderieje Molen De Leijen, Staphorst (3).jpg|Meule De Leijen StaphorstGemeentehuis1608.JPG|Gemeêntehuus Prinsjesdag 2012 (7999980792).jpg|Staphorster dracht Grote jaarmarkt te Staphorst. Verkoop vee, Bestanddeelnr 912-3653.jpg|Jaermart Zwarte venen1 boswachterij Staphorst.jpg|Bos mee waeter Akkerlandschap met Elzenhagen - Staphorst - 20388876 - RCE.jpg|Landschap </Gallery>
Oud Grifformeerde Gemeênten in Nederland
De Oud Grifformeerde Gemeênten in Nederland bin ontstaen in 1907.
Staphorst
Gemeênteraed
De gemeênteraed sins 1990 (collegepartijen mee kleur):
¹ 1990-1998: RPF (1, 2, 3) + GPV (1, 1, 1)
³ 1990-2006: Gemeentebelangen-VVD
15 maerte
15 mearte is d'n 74e of 75e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Staphorst
Burgemeêsters
150px|thumb|Vlagge 150px|thumb|Waepen Lieste mee burgemeêsters sins 1811:
Twidde Kaemerverkiezingen
In Staphorst wier as volgt 'estemd bie de Twidde Kaemerverkieziengen:
² In 1922-1972: CDA = ARP, CHU + KVP (RKSP < 1946)
³ In 1922-1937: VVD = Vrijheidsbond, in 1946: VVD = PvdV
⁴ In 1922-1937: D66 = VDB
5 In 1922-1937: PvdA = SDAP
6 In 1922-1956: GL = CPN, in 1959-1986: GL = CPN, EVP, PPR + PSP
7 In 1981-1982: Boerenpartij = Rechtse Volkspartij
8 In 1933-1937: Plattelandersbond = NBTM
14 maerte
14 mearte is d'n 73e of 74e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
12 maerte
12 mearte is d'n 71e of 72e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Longyearbyen
Longyearbyen is de hoofstad van Spitsberhen. De plekke heit 1.500 inweuners.
18 maerte
18 mearte is d'n 77e of 78e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
16 maerte
16 mearte is d'n 75e of 76e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer in de gregoriaanse kalender.
Frankriek
thumb|Stad'uus van [[Vichy]] thumb|De stad [[Manosque]] thumb|De Franse vlagge an een gebouw in [[Bourg-en-Bresse]] thumb|[[Digne-les-Bains]] thumb|Rehio's van Frankriek
Frankriek is 'n West-Europees land. De oôdstad is Paries. 't Devies van de rippebliek is Liberté, Egalité, Fraternité (Vrie'eid, Geliek'eid, Broederschap). Frankriek is ien van de vuuf kernmachten op de waereld. Vroeher bezat ut land een uutgebreid koloniaol riek, mee onger andere vee bezittingen in Afrika. Het lukte Napoleon om in het eêrste decennium van de 19e eêuw een groôt deel van Europa onder Frans gezag te briengen.
Geografie
Frankriek besti sins 2016 uut 18 rehio's, wivan an der 13 in Europa lihhen. Deze rehio's zien wee verdeêld in departement'n. De 5 rehio's buuten Europa eêtn DOM's (Département d'Outre-Mer). Deze departement'n zien:
Mayotte, ok een overzeês hebiedsdeêl van Frankriek, zou een vuufde kandidaât kunn'n zien voe een eihen Frans departement en is dat sins 2016 ok. Een voebeêld van een ar overzeês hebied is buvobbeld Corsica.
In Zuud-Frankriek bevin zich 't Centraâl Massief, mie ienkele oôhe berhen, 't a zen eihen schei van de Alpen deur middel van de Rhône. In de Alpen lihhen de oôgste berhen. Ok ei in Zuud-Frankriek nog de bergketen van de Pyreneeën.
Bevolkienge
De 25 groôste Franse ste'en binne:
Klimaot
Frankriek ei 3 klimaottypes, 'n zeêklimaot, 'n landklimaot en 'n Mediterraon klimaot. In de Alpen en Pyreneeën kant op groôte hoôgte ok flienk koud worre.
Economie
De landbouw speelt 'n groôte rolle in de economie van Frankriek. Frankriek is ok eên van de belangriekste wienproducenten van de waereld. Frankriek eit 'n groôt net van autosnelwegen. Op vee van deze wehen wor tol eheven. Groôte Franse autofebrieken bin Peugeot, Renault en Citroën. Ok zien der vee luchtaevens onder are in Paries, Marseille, Lyon en Nice. Vadder is der een hoed net van spoôrwehen wir a ok de bekende TGV op rie.
Bestier
Sins 14 meie 2017 is Emmanuel Macron president van Frankriek. De president van Frankriek ao een hoôp macht.
Presidenten
Vuufde Republiek:
Bestierlijke indeêlienge
In Frankrijk binne circa 36.000 gemeênten. Sommige ao nauwelijks inweuners. Ieronger is de indeêling vant land te ziejene:
Palestina (streek)
thumb|Kaerte
Palestina is 'n streek/rehio in 't Midden-Oôsten en bestaet uut 't land Palestina, Israël en 't westen van Jordaonië.
Palestina (land)
Palestina, officieel de Staet Palestina, is 'n niet-/deêls erkend land in Azië.
Opheusden
thumb|Opheusden liet in 't noôrdoôst'n thumb|Kerreke van de Grifformeerde Gemeênten in Nederland, de groôste kerreke van Nederland mit 2.850 zitplekken.
Palestina (land)
't Leit in de streek Palestina in 't Midden-Oôsten.
Opheusden
Opheusden is 'n durp in de gemeênte Neder-Betuwe in Gelderland mit 6.300 inweuners (2022). Toet 2002 lag 't durp in de voormaelige gemeênte Kesteren. 't Durp liet ten zuuden van de Rijn.
Palestina (land)
't Land Palestina bestaet uut de Gazastrook (Gazastrip) en deêlen van de Westelijke Jordaonoever (Westbank).
Opheusden
't Gemeêntehuus van Neder-Betuwe stoôt in Opheusden.
Palestina (land)
Oôdstad is Ramallah. Palestina wil Oôst-Jeruzalem as oôdstad ('oôrt bie Israël).
President sins 2005 is Mahmoud Abbas, d'n opvolger van Yasser Arafat (was d' eêste president).
Burgerzeêuws
Burgerzeêuws is 't Zeêuws van de stad, meêr in 't biezonder van Middelburg en Vlissienge. De taele van deêze tweê plekken verschilt zoôvee van 't omriengende Walchers dat 't wè bie 'n aparte groep kan ore ingedeêld. De dialecten van Goes, Zurrikzeê en aore steeën ore gewoon bie de artikels over de streekdialecten besproke.
Kenmerken
't Belangriekste kenmerk is dat de aa uut 't Standerdnederlands alleên vò 'n r as 'n ae klienkt. Op alle aore plekken oor je daer 'n ao: paerd maer waoter, maoke, laote. De r vò de s valt in de steeën nie meer zoô dikkels wig: je oor dae dus meêsta kers en nie kes. Typisch is ok 't vòkommen van de Fransen r, die in de keel gevurmd oor. 't Burgerzeêuws doe wè mee 't Boerenzeêuws mee in de klanken ie en uu in plekke van ij en ui in de standerdtaele. Ok de woorden bluve, pupe, twuvel, vuuf en wuuf komme in de stadsdialecten vromme.
Vedders komme de meêste typische Zeêuwse dialectwoorden in 't Burgerzeêuws nie mee vò. Zoô is 'n frinze in Middelburg en Vlissienge gewoon 'n aerebei.
Tegenwoordigen tied
Volgens 'n studie van Marco Evenhuis wier 't Zeêuws rond 1990 nog door naebie tweê derde van de bevolkienge gesproke, mae lag dat andeêl in en rond de steeën rond eên derde. In Middelburg en Vlissienge-stad is dat zekers nog laeger: vòraol in Middelburg liekt 't Zeêuws bienae wig en vee sprekers bin import van 't platteland. Toch leeft 't Burgerzeêuws nog wè in de marge, onder de aerrebeiersklasse van echte Middelburgers en Vlissiengers. Butendien praote vee mensen nog mee 'n sterk Middelburgs of Vlissiengs accent.
Andorra
rechts|250px|thumb|Uutzicht vanof de Pic de Comapedrosa thumb|250px|De parochies van Andorra
Andorra is 'n land in Europa. De oôdstad is Andorra la Vella. De oppervlakte 468 km². D'r weundene in 2014 85.470 mensen.
Peter Quaak
Peter Quaak (De Groe, 1981) is 'n Zeêuws-Vlaomse gitarist, liedjesschriever en zanger.
San Marino
thumb|right|200px| San Marino is 'n klein land in Europa.
Lieste van taelen (ni taelfemielje)
Germaonse taelen
Deens; Noôrs; Zweeds; Faeröers; Ieslands; Norn (uutesturven)
Iengels; Schots; Westlauwers Fries; Oôstfries; Noôrdfries; Nederlands (Westnederfrankisch); Limburgs (Oôstnederfrankisch); Nedersaksisch; Oôstnederduuts; Ripuarisch (Noôrdwestmiddelfrankisch) Luxemburgs (Zuudwestmiddelfrankisch); Duuts (Oôgfrankisch); Oôgsaksisch; Nederaelemannisch (Elzassisch); Oôgaelemannisch (Zwitserduuts); Beiers-Oôsterieks; Pennsylvaons; Jiddisch; Afrikaons
Romaonse taelen
Waels; Picardisch; Frans; Normandisch; Gallo; Campaonisch; Lothaoriengs Boerhondisch; Franc-Comtois; Poteviens; Francoprovençaols; Occitaons
Catalaons; Arahonnees; Castiliaons (Spaons); Asturiaons; Halicisch; Portuhees;
Reto-Romaons; Frioelisch;
Corsicaons; Italiaons; Dalmaotisch (uutesturven); Istriotisch;
Istro-Romaons; Roemeens; Aroemeens;
Keltische taelen
Iers; Schots Gaelic; Manx Gaelic (uutesturven en wee toet leven ebrocht);
Welsh; Cornish (uutesturven en wee toet leven ebrocht); Bretoens
Slaovische taelen
Poôls; Oppersorbisch; Nedersorbisch; Kasjoebisch; Tsjehhisch; Slowaoks
Russisch; Witrussisch; Oekraïens; Roetheens
Sloveens; Kroatisch; Bosnisch; Servisch; Bulhaars; Macedonisch
Baltische taelen
Lets; Litouws; Prusisch (uutesturven)
Albanees
Albanees
Iraonse taelen
Perzisch; Pashtu; Koerdisch
Indische taelen
Hindi; Urdu; Romaoni
Armeens
Armeens
Hamitische taelen
Berbers; Toeareg
Baskisch
Baskisch
Altaïsche taelen?
Turks; Azerbaidzjaons; Turkmeens; Oesbeeks; Kazachs; Tataors; Kirhizisch; Toeva
Monhoôls; Kalmukkisch
Dravidische taelen
Tamil; Kannada; Malayalam; Telugu
Tai-Kadaitaelen
Thais e.a.
Niher-Conhotaelen
Lozi; Swahili; Xhosa; Sesotho; Zulu Bambara
Khoisantaelen
Nama; Sandawe; !Xóõ
Amerindische taelen?
Cree; Cheyenne; Nahuatl; Mayataole
Papoeataelen*
Rotokas; Hiri Motu
Australische taelen*
Westelijke Woestientaele; Wiradjuri
Creoôltaelen*
Aysyen; Jamaicaons; Papiaments; Sranantongo (Surinaoms); Tok Pisin
Kunsmaetihe taelen*
Volapük; Esperanto; Ido; Interlingua; Lojban; Toki Pona; Interlingue; Languademon; Lingua Franca Nova; Novial Klingon; Quenya; Sindariens; Lingua Ignota
Nationaol-Sociaolistische Bewegieng
Oprichters in 1931 waeren Anton Mussert (gefusilleerd in 1946) en Kees van Geelkerken. Mussert was de leider, Van Geelkerken de secretaoris.
De NSB was 'n fascistische en laeter ok antisemitische partij, die tiedens de Twidde Waereldoôrlog mie de Duutse bezetter saemenwerkte. Nae d'n oôrlog wier de partij verboden.
't Oôdkwartier was in Utrecht. De NSB had eige blaeden, Volk en Vaderland en Het Nationale Dagblad.
Zeêtels in de Twidde Kaemer
TK totael 100 zeêtels
Zeêtels in de Eêste Kaemer
EK totael 50 zeêtels
Zeêtels in de Provinciaole Staeten
PS totael 590 zeêtels
Vaticaânstad
Vaticaânstad is 'n klein land in Europa in is gelegen binnen de stad Rome. Ier zetelt de Paus, het oôd van de Rooms-Kattelieke Kerk mee z'n medewerkers. Vaticaanstad is een zelfstandige staat, de kleinsten ter wearelt in valt dus niet onger Itâliaons gezag.
Van Talud
Van Talud is 'n muziekband uut Zeêuws-Vlaonderen en was vooheen bekend as Krapuul.
Bossele (durp)
thumb|260px|Locaosie van Bossele in de gemeênte Bossele thumb|260px|Vliedberg in Bossele Bossele (Ollans: Borssele) is 'n durp in de gemeênte Bossele. 't Ao in 2011 1480 inweuners. Dit durpje is ellemele viekant. 't Ligt middenin de polder. A je een menuutje of vuuve fietst dan kom je bie den diek. Di lig een prachtig stukje strange. Ier kanj oltied zwemmen in de Schelde. Tot 1970 was 't durp Bossele een aparte hemeênte.
't Durp valt zoas gezeid op deu z'n strakke opbouw: 'n rechtoekig plein mee daervanuut vier straeten, eên naer elke windrichtienge, die-an weêr uutkommen op vier singels, saemen oôk 'n rechtoek. Allebei de rechtoeken bin opgebouwd volges de gouwe sneê. Voral 't pleintje middenin eit nog vee munumentaole, fraoie uzen en gebouwen.
Bie Bossele staen tweê energiecentraoles, eên thermische en eên kerncentrale. Butendien staet 'r nog 'n opslagplaese vo radioactief afval.
Vee inweuners van Bossele bin lid van de Grifformeerde Gemeênte. Bie de Twidde Kaemerverkieziengen van 2012 stemde naebie 50% op de SGP.
D'n dichter Hans Warren is in Bossele gebore. In de 17e eêuwe was Bernardus Smytegelt ier dômenee, van 1948 tot 1951 Frans Dieleman.
250px|thumb|links|Bossele in 1964
Veugels
De veugels (Latiens: Aves) bin 'n traditioneel erkende klasse van beêsten uut de stam van chordabeêsten (Chordata), d'n onderstam van gewurvelde beêsten (Vertebrata), d'n infrastam gekaekten (Gnathostomata) en de superorde vierpoôters (Tetrapoda).
Evolutiebiologen dienke dan ze uut de reptielen ontwikkeld bin, en wè uut de dinosaurussen. Sommige taxonomen vinde da-je alleên taxa mag maeke mee soorten die-an aollemaele dezelfde vòrouwers ebbe en deêle daerom de veugels in bie de reptielen. De meêsten doeë dat nie, wan de veugels bin zoôwè uterlik as wat de bouw betreft vreêd gespecialiseerd en verschillend, en d'r bin inmiddels meêr veugel- as reptielesoorten. De mainstream-naem vò 'n taxon van reptielen en veugels saemen is Sauropsida; reptielen, veugels en zoogdieren bie mekaore ore Amniota genoemd.
Veugels è d'r vòpoôten toet vleugels ontwikkeld en de meêste soôrten kunne vliege. Ulder lief is bedekt mee veren, zoôas de zoogdieren aeren è. Aors as de reptielen bin de veugels waermbloeieg. Kennisse en studie van veugels oor ornithologie genoemd.
Taxonomie
De taxonomie van de veugels wier a in 1676 beschreve deu tweê Iengelsen, Francis Willughby en John Ray, in ulder boek Ornithologia. Dit systeem wier ok deu Carolus Linnaeus overgenome en is mee 'n paer veranderiengen toet d'n dag van vandaeg gebleve. Wè komme bie de classificaotie probleme kieke zoôas bove beschreve. Aolle noe bestaende veugelsoorten ore bie de onderklasse Neornithes.
KLASSE VEUGELS (Aves)
Onderklasse Neornithes
'Ulst (plante)
thumb|250px|Ulst
Den ulst (Ilex aquifolium) is d'n eênihe winterhroene loôfboôm van de Benelux. Den ulst be'oôr toet de femielje Aquifoliaceae, een femielje van onheveêr vieronderd soôrten ulst'n. Den ulst kom vernaemelijk voe in beukebossen en kan tehen zure hrond.
Den ulst ei blaeren as van leêr mie scherpe stekels en in de bloeitied, van meie tot juni, zitt'n der hiftihe beiers an. 't Is een twi-uuzihe plante, ventjes en wuufjes-blommetjes zitt'n op verschill'nde plant'n. Hulst wor ok ekwikt voe in aegjes.
Oewel a den ulst zokke dikke en taoie blaeren ei, worn ze toch eheet'n deur de bladmineêrder (Phytomyza ilicis).
Theodor Herzl
frameless|rechts
Theodor Herzl (Boedapest, 2 meie 1860 - Edlach an der Rax (Neder-Oesteriek), 3 juli 1904) was 'n Joôdse journalist en schriever uut Oesteriek-Honharije.
Herzl is de hrondlegger van 't politieke zionisme ('n land vò de Joôden - 't laetere Israël), zoas neergezet in um z'n boek Der Judenstaat (1896). Um was de eêste veuzitter van de internationaole Waereld Zionistische Organisaotie.
Herzl wer begraeve in Wenen en in 1949 herbegraeve in Jeruzalem.
Noôrdzeê
thumb|Kaerte van de Noôrdzeê in de gebrukelike definitie De Noôrdzeê is 'n randzeê van d'n Atlantischen Oceaon, die-a in West-Europa leit. Ze oor gedefinieerd deu de kuste van Noord-Frankriek, België, Nederland, Noordwest-Duutsland, West-Denemarken, 't zujen van Noorwegen en de oôstkuste van Groôt-Brittannië. Ze is onder meêr de naemgeefster van Zeêland. De Noôrdzeê is de drukst bevaere zeê t'r waereld en is van groôt economisch belang. Ok is 't 'n vreêd belangrieke biotoop, daerin vee verschillende beêsten endemisch (tuus) bin. Vo de visserieje is de zeê ok eel belangriek. D'r komt vee boômkorvisserie voo.
Naem
De Noôrdzeê is (net eênder as de Zuderzeê) an zien naem gekomme deu de Friezen, die-a in de middeleêuwen 'n belangriek zeêvaerend volk waeren. Vò ulder lag de zeê te noôrden, nie te westen zoô-as in Olland en Zeêland. Die naemen bin laeter in 't westen van 't land overgenome. 't Gieng, deudat de Nederduutse Hanze die naem oôk gebruukte, zelfs zoô vaorde dan ze in Noorwegen, daer-a de Noôrdzeê juust ten zujen van leit, ok nog van Nordsjøen praote. In Denemarken oort de naem Nordsøen nessens d'n eige naem Vesterhavet gebruukt.
Topografie
Mee 'n oppervlakte van 575.000 km² is de Noôrdzeê 'n betrekkelik kleine zeê. Bovendien is ze relatief ondiepe mee 'n gemiddelde diepte van 94 meter. Ze leit bekant elemaele op continentaol plat en valt daerom bie iestieden droôg.
De Noôrdzeê eit een echte binnenzeê, de Waddenzeê, die-a van Noôrd-Nederland tot an Denemarken loôpt. De Waddenzeê oort deur 'n antal eilanden, de Waddeneilanden van de Noôrdzeê ofgescheie. D'r leit mar eên eiland in volle zeê: Helgoland. In 't noôrden leit 'n diepe geule, juust langs de kuste van Noorwegen, dit noeme ze de Noôrse Kille. Ier en dae leie d'r minder diepe stikken in de Noôrdzeê, die a banken genoemd ore. De bekèndste daevan is de Doggersbanke, vò de Zeêuwse kuste leit oôk nog de Schouwenbank.
In 't noôrden gaet de Noôrdzeê over in den Atlantischen Oceaon, in 't noordoôsten in 't Skagerrak, in 't zuudwesten in 't Kanaol. D'r stroôme verschillende rivieren in de Noôrdzeê uut, waeronger de Schelde, de Maes, de Rijn, de Elbe en de Theems.
Geologie
De eêrste anzet tot vurmienge van 't Noôrdzeêbassin wier al 350 miljoen jaer vromme gedaen, maer in 't Tertiar-tiedperk wier 't pas definitief gevurmd. Mee 't end van de lèsten iestied, 11.000 jaer vromme, liep 't bassin langzaeman vol tot an 't niveau daer-at 't noe op staet.
'n Intersante vindplekke van fossielen is de Doggersbank, daer-an mammoetresten gevonden bin. Ten zujen van de Doggersbank leit de Klaeverbank, 'n grindofzettienge uut d'n tied dat de Noôrdzeê droôg lag en ier 'n rivier lanksliep.
Hydrologie
't Zoutge'alte in de Noôrdzeê verschilt mee plekke en tied van 't jaer, mae leit naebie de 20 promille bie riviermonden en tussen de 32 en 35 in 't noôrden van de zeê. Dat eit d'rmee te maeken dat 't rivierwaeter z'n eige slecht vermengt mee 't zeêwater. De gemiddelde temperatuur is in de winter 1 graod Celsius en in de zeumer 18 graojen. Van noôrd nae zuud bin dae groôte verschillen in.
Klimaot
Wat-a meteên opvalt an 't Noôrdzeêklimaot is de groôte vatbaereid vo depressies; deu zien liggienge is de luchtdruk dikkels nogal laeg. Zuudwestewind komt veruut 't meêste vò (roend de 18%), oôstewind betrekkelik weinig (7%). Zwaere sturmen van windkracht 8 of oôger komme dikkels vò; in januaori is dat in 12% van d'n tied. De bedekkiengsgraed, dat wil zeie 't deêl avn d'n eêmel dat-a mee wolken bedekt is, leit gemiddeld zoô roend 3/4, wat-a oôk relatief vee is. Naevenant valt d'r oôk vee regen. In de vroege zeumer komt mist vee vò. Deu 't zeêklimaot bin de temperatuurfluctuaties beperkt in vergliekienge mee 't land. 't Groôtste deêl van de Noôrdzeê eit in de klimaotindeêlienge van Köppen 'n Cfb-klimaot (maetig regenklimaot), alleêne 't uterste noôrden valt onder Cfc (regenklimaot mee korte, koele zeumer).
Planten
In de open zeê komme eigelik alleên mae microscopisch kleine plantjes vò die-an deêl uutmaeke van 't plankton. Langs de kuste ei-je wè groôtere planten, voral bruunwieren.
Ongewervelden
Aollereêrst bestaet 't ongewerveldenbestand oôk uut minuscule planktondiertjes, die-an saeme mee 't plantaerdeg plankton as voedienge diene vò de visse in de Noôrdzeê. Verders komme d'r in de Noôrdzeê 'n oôpe kwallen vò. Inktvissen, zoôas de zeêkatte, bin der oôk.