cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Èṣù
Ìgbàgbọ́
Gg bí ohun tí Oluwo Aderemi Ifaoleepin Aderemi láti Ọ̀yọ́ Aláàfin, sọ, ó ní Èṣù Láàlù jẹ́ ẹ̀dá tó burú, tó kún fún ìkà, àrékérekè nígbà tí Láaróyè Ajọ́ńgọ́lọ̀ Ọkùnrin Òde jẹ́ ẹ̀dá tó dára, máa ń fẹ́ òtítọ àti ìwà Omolúàbí. Ìránṣẹ́ Olódùmarè nìkan kọ́ ni Èṣù jẹ́, óò máa ń jiṣẹ́ fún àwọn òrìṣà mìíràn. Bẹ́ẹ̀ náà ni ó jẹ́ alárinnà láàárín àwọn Ajogun àti àwọn èèyàn. Bẹ́ẹ̀ náà ni Èṣù lo wa nídìí gbígba ẹbọ àti pinpin ẹbọ fún àwọn  Ajogun.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Mkpat-Enin
wa ni Naijiria
Mọ́rísì
Àwọn awàko Arab ní àkọ́kọ́ láti ṣàwárí erékùṣù tí a ko gbé, ní igba 975, wọn si pe e ni Dina Arobi. Lọ́dún 1507, àwọn awako tí ilẹ̀ Portuguese ṣèbẹ̀wò sí erékùṣù tí wọn kò gbé ni ibẹ̀. Erékùṣù náà han pẹ̀lú àwọn orúkọ Portuguese Cirne tàbí Do-Cerne lórí maapu Portuguese ni kùtùkùtù. Àwọn Dutch gba ohun ìní ni ọdún 1598, wọn ṣe àgbékalè àwọn ibùgbé igba díẹ̀ fún àkókò tí ó fèrè to ọdún 120, ṣáájú kí wọn to fí akitiyan si lẹ ni ọdun 1710. Faranse gba ìṣàkóso ni ọdún 1715, ó tún orúkọ rẹ ko sí Isle de France. Ní ọdún 1810, United Kingdom gba erékùṣù náà, lẹ́yìn ọdún mẹ́rin sẹ́yìn, ní Treaty of Paris, Faranse fi Mauritius àti àwọn igbẹkẹle rẹ si ọwọ́ United Kingdom. Àwọn ìletò Britani pẹ̀lú Mauritius, Rodrigues, Agaléga, St. Brandon, Chagos Archipelago, àti, títí dí ọdún 1906, Seychelles. Mauritius àti Faranse jiyàn erekuseti    Tromelin bi treaty ti Paris kún náà láti dárúkọ rẹ ni pàtàkì. Mauritius wa ni ìletò ti o da lórí ohun ọgbin ni akọkọ ti United Kingdom titi di òmìnira ni ọdún 1968.
Samsong
je ara Naijiria
Áfríkà
Áfríkà ni orile keji titobijulo ati toni awon eniyan julo lagbaye leyin Asia. Ni bi 30.2 egbegberun km² (11.7 million sq mi) lapapo mo awon erekusu to sunmo, ile re je 6% apapo gbogbo oju Aye ati 20.4% gbogbo ile Aye. Pelu egbegberunkeji kan eniyan (ni 2009, e wo tabili) ni awon agbegbe 61, eyi je bi  14.72% gbogbo iye eniyan Agbaye. Ni ariwa re ni Okun Mediterraneani wa, si ariwailaorun re ni Ilaodo Suez ati Okun Pupa wa legbe Sinai Peninsula, si guusuilaorun re ni Okun India, ati si iwoorun re ni Okun Atlantiki wa. Afrika ni orile-ede 54 lapapo mo Madagascar, opolopo erekusu ati orile-ede Olominira Sahrawi Arabu Toseluaralu, to je omo egbe Isokan Afrika botilejepe Morocco lodi si eyi.
Itan atijo
Awon ipele ile igba Ibere Jurassik pinkiri lona kanna bi ti isun Late Triassic, with more common outcrops in the south and less common fossil beds which are predominated by tracks to the north. As the Jurassic proceeded, larger and more iconic groups of dinosaurs like sauropods and ornithopods proliferated in Africa. Middle Jurassic strata are neither well represented nor well studied in Africa. Late Jurassic strata are also poorly represented apart from the spectacular Tendaguru fauna in Tanzania. The Late Jurassic life of Tendaguru is very similar to that found in western North America's Morrison Formation.
Barack Obama
Ìgbésí ayé
thumb|left|Barack àti ìyàwọ́ rẹ̀ [[Michelle Obama]] Wón bí Barack Obama ní ìlú Honolulu, ìpínlè Hawaii ní ọdun 1961. Àwòn òbí ré rí ara won ní ìgbà tí wón nka ìwé ní ilé èkó Unifásítì Hawaii ní ìlu Manoa. Bàba rè wá láti orílè èdè Kenya. Barack Hussein Obama- àgbà, lọ ka ìwé nípa òrò ajé ní ilè Amerika. Ìya rè, ènìyàn funfun, ọmọ ilè Améríkà, Stanley Ann Dunham, jé ọmọ ilé èkó Unifásítì láti ìlu Wichitta, ìpínlè Kansas. Àwọn òbí ìya rè lòdì sí àjọṣe àwọn méjèjì, ṣùgbón wón fé ara wọn ní odún 1960. Ọdún méjì léhìn tí wón bí Obama, bàbá rè lọ si Howard fún ìtèsíwájú èkọ rè, ṣùgbón kò mú ẹbí rè lọ nítorí àìsí owó. Ní àìpé ọjó wón yapa. Ní ìgbà èkó rè ní Howard, Obama- àgbà fé Ruth Nidesand, ẹni tí ó bá padà sí orílè èdè Kenya léhìn ìparí èkò rè. Ruth Nidesand jé ìyàwó rè ẹ̀kẹ́ta, wón sì ní ọmọ méjì. Ní orílè èdè Kenya, Obama- àgbà bèrè iṣé ní ilé iṣé tí ó nwa epo ròbì, léhìn èyí, ó ṣiṣé fún ìjọba, gégébí olóòtú ètò ọrò ajé. Ó fi ojú kan ọmọ rè, Obama, ní ìgbàkan péré- ní ìgbà tí oní tòhún pé ọmọ ọdún méwàá. Obama- àgbà fi arapa nínú àgbákò ọkò nípa èyí tí ó sọ ẹsè méjèjì nù. Ní ìgbà tí ó pé ọmọ ọdún mérin-dí-láàdóta, ní ọdún 1982, ó sọ èmí rè nù nínú àgbákò ọkò.
Léhìn ìyapa pèlu bàba Obama, ìya rè fé Lolo Soetoro, ọmọ ilé èkó gíga unifasiti láti orílè èdè Indonesia. Ní ọdún 1967 ó sì bá Lolo Soetoro lọ sí Indonesia. Barack Obama ní ọbàkàn, obìnrin, ọmọ Lolo àti Stanley Ann. Stanley Ann Dunham pèhìndà ní ọdún 1995.
Ọba Lájìwọwọ
Ọba Lájìwọwọ ránṣẹ́ ìjayà
Oore ninu igbo Akilapa
Òòrẹ́ nínú igbó Akilápá
Ìlú Ògìrììyàndá jẹ́ ìlú kan tí a tẹ̀dó sí igbó ẹ̀lùjù ní ilẹ̀ ọ̀dàn. Agbára káká ni a fi ń ṣe alábàápàdé igbó jìnrìngbòdò. Àwọn pápá àti iyanrìn ni ohun kan tó pọ̀ jù níbẹ̀. Kò sí igi eléso bí ọsàn tàbí àgbálúmọ̀ rárá. Ká má ṣẹ̀ṣẹ̀ wá sọ ti ọsàn wẹ́wẹ́. Ìdí rèé tí Òòrẹ́ fi kúrò ní agbègbè ìlú rẹ̀, tó fi kọrí sí agbègbè Akilápá níbi tí igbó ńlá wà. Èrò ọkàn rẹ̀ ni pé, bí òun bá tilẹ̀ débẹ̀, bóyá òún á jẹ́ bá ohun tó jọ bí ọsàn pàdé....
Ọ̀rọ̀ Jìjì pèsì jẹ
Nígbà tí ọ̀rọ̀ ti rí bí eléyìí ni àwọn ẹbí Láṣòrè ti lọ fi ọ̀rọ̀ tó ọba létí. Ọba ni olórí ìlú. Òun ni bàbá olówó, òun ni bàbá tálákà; òun ni bàbá ọlọ́lá, òun ni bàbá àwọn mẹ̀kúnnù. Òun ni bàbá fọ́kùnrin; òun ni bàbá fóbìnrin. Òun kan náà ni bàbá arẹwà àti òbùrẹ́wà. Ọba ló nilẹ̀. Ìdí rèé tí àwọn ẹbí Láṣòrè ṣe fi gbogbo ọ̀rọ̀ tó Kábíèsí létí nípa ìpinnu tí Jìjì ṣe. Ṣùgbọ́n wọn ò sọ nǹkan náà tí Jìjì fẹ́ràn jù tó fẹ́ kí a fit a òun lọ́rẹ fún Kábíèsí. Ṣé ọbẹ̀ kì í mì ní ikùn àgbà, àgbà ilé sì ni Láyọ̀ọ́nú, àgbà kì í sì í ba wao jẹ́. ...
Jìjì àti Ọba Ìlú Àjìdò
Nígbà tí Ọba Ìlú àjìdò gbọ́ pé Ajénifújà kò rí Jìjì mú lọ sílé fi ṣe aya, ó pinnu lọ́kàn rẹ̀ pé dájúdájú ipò ọlá, ipò ẹ̀yẹ ni Jìjì fẹ́rẹ̀ jù, tó fẹ́ kí a fi fun òun. Wọ́n kúkú ti sọ pé owó fúnni kò tó ènìyàn. Bí owó ti lágbára tó, tó lókìkí tó, kò ṣeé fir a iyì àti ẹ̀yẹ. A kò lè fi wé ipò ọlá. ‘Ipò tí Jìjì sì ń fẹ́ gẹ́gẹ́ bí arẹwà obìnrin ni ipò ayaba, kí ó jẹ́ olorì àgbà pátápátá. Fáàrí àti Yànǹga rẹ̀ kúkú tó bẹ́ẹ̀ ní tòótọ́. ṣé ẹwà la á sọ pé kò ní ni? Àbí ìwà ìrẹ̀lẹ̀, ìwà tútù, ìwà ọmọlúàbí tó yẹ kí olorì Ọba ní? Dájúdájú, n ó fi ipò olorì Ọba dá a lọ́lá jọjọ....
Trigonomẹ́trì
Igunwíwọ̀n (trigonometry) ni eka mathimatiiki to je mo kiko awon ifise pataki awon igun ati imulo won fun orisirisi isiro.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin
Ètò ọrọ̀-ajé ati ààtò ìlú
Lẹ́yìn tí ìjọba àwọn Gẹ̀ẹ́sì wó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, oríṣiríṣi ìdàgbà-sókè ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ń de bá agbègbè Muṣin. Lára rẹ̀.ni bí àwọn ènìyàn ṣe ń kúrò ní abúlé tí wọ́n sì ń kò lọ sí àárín ìgboro Èkó, pàá pàá jùlọ agbègbè Muṣ. Látàrí àpọ̀jù èrò yí, ilé gbígbé ati iṣẹ́ ṣíṣe le koko. Amọ́ sa,ìlú Muṣin tún ní ànfaní láti ní àwọn ilé-iṣẹ́ oríṣiríṣi. Lára àwọn ilé-iṣẹ́ tí ó ti wà níbẹ̀ ni ilé-iṣẹ́ aṣọ àti òwú, ilé-iṣẹ́ bàtà, ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè kẹ̀kẹ́ ológere ati Kẹ̀kẹ́ Alùpùpù àti ilé-iṣẹ́ tí ó ń pèsè mílíkì
Ìlú Muṣin ní àwọn ohun amáyéderùn bíi ilé ìwòsàn àti ilé ẹ̀kọ́ alákọ̀bẹ̀rẹ̀ tí tí dé ilé ẹẹ̀kọ́ girama pẹ̀lú ohun èlò tìgbà lo de fún àwon akẹ́ẹ̀kọ́. Ìlú Muṣin tún ní àwọn ọ̀nà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí a lè gbà wọ inú ìlú yìí, àwọn ọ̀nà náà ni, ọ̀nà Èkó, Ṣómólú àti Ìkẹjà. Àwọn ẹ̀yà Yorùbá ni ó pọ̀jù nínú àwọn olùgbé agbègbè yí, tí ó sì jẹ́ èdè abínibí Yorùbá ni wọ́n ń sọ jù níbẹ̀
Àwọn Ìlú tó pààlà pẹ̀lú Muṣin
Ní ojú-ọ̀nà márosẹ̀ apá Gúúsù - Oṣòdì sí Àpápá láti Orí afárá Oṣòdì lọ sí ojúnà ọkọ̀ òfurufú tí a bá ń jáde láti inú Oṣòdì lọ sí òpópónà márosẹ̀ Agége ní apá Àríwá - tó pààlà pẹ̀lú Ìjọba Ìbílẹ̀ Súrùlérè, léyìí tí ó tún pààlà pẹ̀lú àwọn òpópónà wọ̀nyí: òpópónà Bishop, Àkọ́bí, LUTH, Ìdí-Àràbà, àti àwọn ní agbègbè Ìlà-oòrùn tó tún lọ sí ojúnà Agége láti Oṣòdì òpópónà Bishop lápáa Ìwọ̀-oòrùn tó lọ sí ojúnà márosẹ̀ Oṣòdì/Àpápá tó wà forí sọ oríta agbègbè Ìtìrẹ́-Ìjèṣà léyìí tí Ìlú Ìtìrẹ́-Ìjèṣà wà lábẹ́ Ìjọba Ìbílẹ̀ Muṣin tẹ́lẹ̀rí.
King Sunny Adé
Olóyè Sunday Adéníyì Adégẹyè (ọjọ́ọ̀bí- Ọjọ́ kejìlélógún Oṣù Ọ̀wẹwẹ̀, Ọdún 1946), tí a mọ̀ sí King Sunny Adé, jẹ́ olórin jùjú ọmọ Nàìjíríà, òǹkọ̀tàn-orin àti onimọ̀-ọlọ́pọ̀ irinṣẹ́. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olórin tàkasúfèé tí ó ṣe àṣeyọrí káríayé, tí wọ́n sì tún mọ̀ ọ́ bí ọkàn lára àwọn olórin tó làmìlaka nígbà gbogbo.
Abẹ́lẹ
O da ipilẹ King Sunny Ade Foundation, agbari ti o ba pẹlu ile-iṣẹ iṣe adaṣe kan, ipinlẹ ti ile-iṣẹ gbigbasilẹ aworan, ati ile fun awọn akọrin ọdọ.
Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbà Orílẹ̀ Èdè Nàìjíríà
Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin Àgbà Orílẹ̀ Èdè Nàìjíríà jẹ́ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin gíga ti ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin oníbínibí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. O ní àwọn asò̀fin 109: ìkọ̀ọ̀kan àwọn ìpínlẹ̀ mẹ́r̀ndínlógójì jẹ́ pípín sí agbèègbè asòfin mẹta tí wón dìbòyàn asòfin kọ̀ọ̀kan; bé̀ẹ̀ sì ni agbè̀gbè olúìlú ìjọba àpapọ̀ náà dìbòyàn asòfin kan pééré.
Batile Alake
je olorin ara Naijiria. Omo bibi ilu Ijebi-Igbo Ni Ipinle Ogun.
Ilesanmi Adesida
Ilésanmí Adéṣidà tí wọ́n bí ọdún 1949 jẹ́ onímọ̀ sáyẹ́nsì ọmọ bíbí ilẹ̀ Yoruba ará orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.
Cedi
thumb|Cedi Ghana. je owonina ni Afrika.
Richard Wright
Richard Nathaniel Wright (September 4, 1908 – November 28, 1960) je olukowe omo orile-ede Amerika.
T. M. Aluko
Ẹkọ
Aluko naa kẹẹkọ ni College ijọba ni Ibadan ati College ni Yaba, Ipinlẹ Eko lẹyin naa lo lọsi ilè iwè giga ti London lati kẹẹkọ lori Imọ Civil engineering ati town planning. Ni ọdun 1976, Àrakunrin naa gba doctorate lori imọ municipal engineering.
Tillman Thomas
Tillman Joseph Thomas (ojoibi June 13, 1945 ) je oloselu ara Grenada to je Alakoso Agba ile Grenada lowolowo. Ohun tun ni olori National Democratic Congress (NDC).
Jonathan Cyril
je olorin ara Naijiria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Nkanu
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Nkanu je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Amagunze.
Tupac Shakur
thumb|Tupac Shakur.
Tupac Amaru Shakur (June 16, 1971 – September 13, 1996), jẹ́ ìlú mọ̀ọ́ká olórin ọmọ ilẹ̀ Amẹẹ́ríkà tí orúkọ ìnagijẹ̀ rẹ̀ ń jẹ́ (2Pac) tàbí Pac lásán tàbí (Makavẹ́lì). Ó jẹ́ olórin ráápù tí ó kú ní ọdún 1996.
Port Harcourt
Port Harcourt tabi Ebute Harcourt (Ugwe Ocha ni èdè Igbo, Oborokiri ni ede Ijo) je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Rivers.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Nnewi
Àwọn Ìtọ́kasí
5. https://www.manpower.com.ng/places/lga/121/nnewi-south
Mikronésíà
Itokasi
Maykronisya
Henri Bergson
thumb|Henri Bergson je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Nakfa
thumb|Nakfa Eritrean. je owonina ni Afrika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Nsukka
Agbegbe Ijoba Ibile Nsukka je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Nsukka.
.sh
.sh je ti Saint Helena
Orúkọ Àdúgbò ní Ila, Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, Nàìjíríà
ILA
Òkè-Èdè: 	túmò si ibi ti a pa elédè si
Òkè-Alóyin: 	Odò kan ti o n san ni àdúgbò yì, wón ma n lo omi yì láti fi se ìmúláradá àwon omo wéwé.
Ìlé-Agbèdègbede: 	Àwon ìdílé Alágbède ni àwon wonyi n se.
Èdè Árámáìkì
Èdè Árámáìkì je ara èdè Sèmítíìkì (Semitic). Àwon tí ó ń so èdè yìí tó egbèrún lónà igba ní Ìráànù (Iran) àti Ìráàkì (Iraq) pèlú òpòlopò àwon mìíràn tí wón tún ń so ó ní Ààrin gbùngbùn ìlà-òòrùn àgbáyé (Middle tast). Láti séńtúrì kefà ni wón ti ń fi Árámáìkì àtijó (Classical Aramaic) ko nnkan sílè ní Ààrin gbingbein ìlà-oòrùn àgbáyé (Middle East). Hébéérù ni ó wá gba ipò rè gégé bí èdè tí àwon júù ń so.
Sinclair Lewis
thumb|Sinclair Lewis je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Orúkọ Àdúgbò ní Ìjẹ̀bú-Rémo, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà
ÌJÈBÚ-RÉMO
Àdugbò:	Sáàpàdé Itumò:		Àwon ìlu méta ni ó parapò sí ojú kan. Nígbà tí ó wà di wì pé okan kò yòǹda oruko tirè oún èkèjì ni wón wà yo nínú oruko awon meteeta; làti yo sàaàpàde Ìsarà – láti ibi ni wón ti yo ‘sá’ Ìparà – láti ibi ni wón ti yo oá’ Odè – láti ibi ni wón ti yo dé’ Àpaofò sá- pà-dé ni ó wá di sápadè.
Àdugbò: 	Ògèrè Ìtumò: 		Áwon tí ó ń gbé òkèèrè ni won ti kèrèkèrè só dì ògèrè. Láyé àtijó bì ó bà ti dì wí pé awon ènìyàn Remo bà fé lo sí ibi ti awon are ‘Ògèrè wá won a so wí pè awon fe ló sí agbègbè awon ara òkèèrè. Awon ènìyàn wònyí búrú púpò jù, won sì taari won sìwaju. Won á ni Okeere ni ó ye won. Nígbà ti ójú ń là nì wón bà so oruko ìlú yìí di Ògèrè.
Ìhìnrere Máttéù
ni iwe ninu Bibeli Mimo.
Peter Mansfield
thumb|Peter Mansfield Leipzig je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Òkun Dúdú
thumb|250px|Illustration of the Black Sea, from [[NASA’s World Wind globe software]] Okun Dudu
Richard Axel
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obi, Ìpínlẹ̀ Násáráwá
wa ni Naijiria
Jẹ́ọ́gráfì
Jẹ́ọ́gráfì (láti inú èdè Gíríkì γεωγραφία - yeografia, lit. "earth describe-write" ) jẹ́ ẹ̀kọ́ nípa ilé-ayé láti orí ilẹ̀, òkè, ibùgbé àti àwọn àríwòye mìírànits, pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ inú rẹ̀.
Ọ́ksíjìn
Ni igbonasi ati itemo opagun, atomu meji apilese na undipo lati da oksijinmeji kan (dioxygen), efuufu oniatomumeji alailawo, alailoorun, alainitowo to ni afida.
Internet
Íńtánẹ́ẹ̀tì jẹ́ asopọ̀ bí ìtakùn àwọn ẹ̀rọ kọ̀m̀pútà káàkiri àgbáyé fún ìpàṣípààrọ̀ ìpolongo àti ìmọ̀. Ní èdè Gẹ̀ẹ́sì ó wá láti orúkọ inter - network, nítorí náà ní èdè Yorùbá à ń pè ní Íńtánẹ́ẹ̀tì.
Ìpínlẹ̀ Gòngólà
Ipinle Gongola jẹ́ ìpínlẹ̀ ìjọba ní Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ kí ó tó di pínpín sí Ìpínlẹ̀ Tàrábà àti Ìpínlẹ̀ Àdámáwá ní ọdún 1991. Ó jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọjọ́ kẹta Oṣù kejì ọdún 1976 lati ìgbèríko Àdámáwá àti Sàdáunà ní Ìpínlẹ̀ Àríwá-Apáìlàọrùn.
Ìṣe àwọn Àpóstélì
je iwe Majemu Titun ninu Bibeli Mimo.
.pw
.pw
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Obubra
wa ni Naijiria
Yamoussoukro
Yamoussoukro je oluilu orile-ede Côte d'Ivoire. Awon olugbe ni be to 200,659 ni 2005 o budo si 240 km ariwa Abidjan.
Episteli sí àwọn ará Éfésú
je iwe Majemu Titun ninu Bibeli Mimo.
Orúkọ Àdúgbò ní Àkùngbá-Àkókó, Ìpínlẹ̀ Òndó, Nàìjíríà
ÀKÙNGBÁ-ÀKÓKÓ
ÒLÁLÈ:	Oloye ti o koko je ni àdúgbò yi ni o létòó lati máa pín ilè fún àwon ènìyàn. Ilè ni Akungba n pè ni alè. Ìdí nìyí tí won fi n pea won to leto lati tai le tabi latí pín ìlè ni alale ti adugbo won sì n jé Olale. Ni adugbo bi ni won sit i n je oba titi ji oni-Oloni eyi wá wà ni ìbámu pèla òrò Yorùba tó so pé Oba ló nile.
Episteli sí àwọn ará Kólóssè
je iwe Majemu Titun ninu Bibeli Mimo.
Sílíkọ́nù
Ìlò Sílíkọ́nù
Púpọ̀ nínú àwọn tí wọ́n ń ṣe àmúlò sílíkọ́nù ni wọn kìí sábà ń yàá-sọ́tọ̀ kúrò lára àwọn èròjà ilẹ̀ tí ó ba wá ṣáájú kí wọ́n tó lòó,. Lára àwọn ohun tí wọ́n ma ń lo sílíkọ́nù fún ni pípèsè ohun ìkọ́lé bíi amọ̀, iyẹ̀fun sílíkọ́nù fún bíríkì ìkọ́lé. Wọ́n tún ma ń po èròjà sílíkọ́nù mọ́ iyẹ̀fun símẹ́ntì láti fi ṣe kọnkéré ilé. Sílíkọ́nù tún ma ń ní àwọ̀ funfun bíi ceramic. Àwọn èròjà inú sílíkọ́nù ayé òde-òní ni silicon carbide tí ó ní agbára láti di sẹ̀rámíìkì tí ó nípọn gidi.
I. K. Dairo
Aworan alaworan ti I.K. Dairo ati Awọn aaye Dudu
CD
Orúkọ Àdúgbò ní Ègbá àti Àwórì, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà
ÈGBÁ ÀTI ÀWÓRÌ
1.	Ìta oseìn: 	ibi tí àwon ajagun tí màa ń bo soìnmolè tí wón bá fé lò jagun, ni ìgbákìgbá tí wón bá ti boo shin náà wòn maánsègun.
5.	Ìmó:	agbolé, tí won tí amò tí ó dára jù légbà
27.	Ológùn-ún: 	Ìse Òde ni eni tí ó kókó dé bè n se tí ó sì máa ń bo ògún nígbà tí ó bá ti oko ode dé tí owó si de tí wón sì ń pèé ní ilé eni tí ó ń bo ògún, tí won ń dàpè ni ilé Ológùn-ún báyìí.
Harald zur Hausen
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Orílẹ̀-edeé Yorùbá
Ìtumọ̀ àwọn Orúkọ Àdúgbò
1 ÌJÈBÚ-RÉMO
ADÚGBÒ 	[Ìkénné]
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ogbia
wa ni Naijiria
Orílẹ̀-edeé Yorùbá
1 ÌJÈBÚ-RÉMO
[Sònyìndo]
Episteli Jòhánù Kejì
je iwe Majemu Titun ninu Bibeli Mimo.
Orílẹ̀-edeé Yorùbá
ABEOKUTA
Ìtokò: 		Adágbà je omo ìrówò ìbàràpá òun ní ó kókó dé Abéòkúta, Ogun lé won dé orí dímo (Àwon ìbàràpá) wón bá Adágbà tí ó ń se isé ode ní orí olúmo. Adágbà fi àwon ìbàràpá tí ogun lé dé ori olúmo yìí sí ìdi igi ìto kan. Àwon náà bèrè sí í se ode. Ní ojó kan wón ro oko yí ìdi igi ìto yìí ká, wón gbá pàǹtí sí abé igí ìto yìí, wón fi iná sí i. Nígbà tí Adágbà rí i, ó pariwo lé won lórì pé: Ah! Èyin ènìyàn yìí ìto le kò (Kò túmò sí kí á pa igi). Bí a se rí ìtokò nì yí. Ìjemò: 		Ìjemò túmò sí Àjumò. Ohun tí a fìjo mò nípa rè
Ìjeùn: 		Ìtumo re ni “èjì ohùn” áwon olórò méjì héun
Arégbà: 	Àdúgbò tí àwon ìbàràpá tèdó sí. Nígbà tí wón dífá pé kí wón mú Ègbá wá. Wón ní ati-re-gbà ó. Bí ó se dí arégbà nìyí.
Sábó: 		Sábó wá láti inú Sábánímó. Àdúgbò tí àwon Hausa tèdó si ni. Òrò yìí kì í se òrò Yorùbá tàbí ti Ègbá.
Adúgbò:	Fàjé Ìtùmò:            Iyá ken ni ò ń dààmú awon ara àdùgbò ìbi ti ó n gbé. Nìgba ti idààmú yìí wá pòju tí awon ènìyàn si mú ejo rè to Oba lo ni ìyá yìí wá sàlàyé wì pé lóòótò ni òún jé àjé ati wì pé ení ti ó bat ó òun ni òún ń da sèrìyà oún. Kábiyèbi bà so pé àsàjemátèe ni obìnrin yìí o. Bi wòn se ń fi ìyá yìí fúwe àdùgbò tì ó ń gbé nìyèn. Won a ní àwón ń lo sí sàje:
Adúgbò:   Ita-eko Ìtùmò:      Ní àtijó àdúgbò kookan ni ó ní ise ìdamo won. ‘Sùgbón nì tí awon ara àdúgbò yìí eko nì gbogbo awaon obìnrin won màá ń tà. Bí ó bà sì dì ale gbogbo won a pate eko won sì ojú kan. Bì a bá wà rí ení ti o bá fe lo sí ojúde yìí onítòhùn yòó sò pé òun lo si Ìtà-eko. Orúko yìí nì ò sì mo àdúgbò náà lòrí dì onì yìí ni pàtàkí fún ìdamò ìta-eko ojóun.
ILA
Òkè-Èdè: 	túmò si ibi ti a pa elédè si
Ilé- Olóòsà! A gbo pe wón ma n ko òrìsà pamó sì adugbó yií.
Ilé-Agbérùkóó: A gbó pe ìdílé yì ma n gbe èrúkó tà, ni won fi ma n pé wón ni agbérùkóó.
Ilé-Ìyálóde: 	Obìnrin ni o te idile yi do, O gbé fáàrí O sit un je akikanju obinrin láàrin ìlú.
Ilé-Òjá-bèbè:  Isé abèbè ni wón yàn láàyò ni àdúgbò yì.
ÌLÚ PÀMÒ-ISIS
Ìlálè	Wón wí pé, nígbà kan tí àwon ará ìlú-òbà wá sígun bá àwon ìlú pàmò wón wí pé nígbà tí wón dé lojiji, ni enìkan nínú àwon asájú tàbí olóyè ìlú pàmò bá fowó fa ìlà tàbí fowó la ilè wí pé àwon ará ìlú-òbà kò gbodò kojá ilà yen kí won tó pa dà séhìn sùgbón wón dá ilà náà kojá tí ó sì fa ìjà ńlá. Ibi tí wón ti ja ìjà tí ó wá di ìlálè lónìí.
Episteli Jòhánù Kẹta
je iwe Majemu Titun ninu Bibeli Mimo.
Don McKinnon
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
McKinnon kàwé gboyè ní ilé-ìwé Khandallah, ó sì tún lọ Nelson College láti ọdún 1952 wọ 1953. Ní ọdún 1956, ó kékọ̀ọ́ gboyè ní ilé-ìwé Woodrow Wilson, ní Washington, D.C. McKinnon tún lọ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti Lincoln Agricultural college, ní New Zealand. Ó padà di olùdarí oko kan, ó tún wá padà dí ẹni tí àwọn ènìyàn ń bẹ̀ wò fún iṣẹ́ oko.
Dr SID
Ńì ọ̀dùń 2009
Dr SID bẹ́rẹ́ si ńì kọ̀rìń Bi akọ̀rìń solo ńì ábẹ́ Mo'Hits Records tì Don Jazzy jẹ́ producer rẹ́. Ákọ̀kò ńìńù álbùmù yì ,tì ákọ̀lé rẹ́ sìjẹ́ "Something About You" tì ò sì jádè ńì ọ̀dùń 2009 tì osì gbè Awọ̀ń áláwọ̀ dùdù gá átì winchi winchi átì wande Coal átì Pop Something ft D'banj kọ̀. Dr SID gbá ámì ẹ́yẹ́ látì ọ́wọ̀ MTV Africa Music Award ńì òrìlẹ́ èdé Kenya gẹ́gẹ́ bì ọ̀mọ̀ ẹ́gbẹ́ Mo'Hitzstars átì D'banj, Wande Coal ńì wọ̀ń jọ̀ gbá ámì ẹ́yẹ̀ yì.
Àwọn àkójọ orin rẹ̀
Baby Tornado		Don Jazzy	Siduction
Surulere	Don Jazzy	Don Jazzy	Siduction
Carol Greider
Carolyn Widney "Carol" Greider (ojoibi April 15, 1961) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Dr SID
Àwọn àmì-ẹ̀yẹ tí ó ti gbà
Best Pop Single	Nominated
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oguta
Agbegbe Ijoba Ibile Oguta je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Oguta
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Benin
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Benin
Jesse Jagz
je olorin ara Naijiria.
Orúkọ Àdúgbò ní Ìjẹ̀bú-Igbó, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà
IJÈBÚ IGBÓ
17.	Àdúgbò:  	Odò-Rámúuségun Ìtumò:		Ìtàn so fún wa wí pé àdúgbò kan wà ti ogun máa ń jà wón lópòlopò, bí ogun bá sì ti wolé tò wón, won máa kó won lérú ni. Ní ìgbà ti o se àwon àgbaàgbà ti won kù ni ìlú náà fi orí kan orí won sì to “ifá” lo lati bèèrè ohun ti won tè se ti agbègbè àwon kò fin i parun lowo àwon ti o ń ko won lérú. Ifá ni kì won bo Odò ti o nà ni ìlú won, kì won sì máa pon omi Odò náà sí ilé, gbàrà tì won bá gbó wí pé ogun wòlú, ki oníkálukú bu omi náà mu. Láìpé Ogun miran wolé tò wón, wón se bi ifá ti wí, wón jagun won sì ségun. Wón wá ni odò ni awon fí ségun, ti ó wá di “Odò-rámúùségun”
28.	Àdúgbò:  	Atìkòrì Ìtumò:		Ní ayé atijo, ìko tìí wón fi ń hun eni ni ó pò ni àdúgbò yìí. Bàbá kan wà ti o je ògbóǹtagí onísègùn; ìko ni o máa ń fi ríran sí àwon ènìyàn. ohun kohun ti ènìyàn bá bá lo si òdò rè ìko yìí ni ó máa kó kalè ti yóò sì máa ba sòrò bí ènìyàn; sùgbón ohun nìkan ni o máa ń gbo èdè tì ìko náà ń so, òun yóò wa túmò fún eni tí ó wa se àyèwò. Ní ìdí èyí, won so “Baba’yìí ni “Ati ìko ri ohun ti o ń sele si ènìyàn” ti o di “Atìkorí nigba ti awon ènìyàn tèdó si àdúgbò náà. Lónìí Atìkòrì ni àwon ènìyàn ń pè é.
Waje
tí orúko àbíso rè njé Aituaje Iruobe jé olórin ará Naijiria. Ó kókó gba ìdánimò léyìn ìgbà tí ó kópa nínú àtúnse orin "Omoge Mi" tíP-Square ko. Wáje tún kópa nínú orin won tí ó gbajú gbajà tí ó nje "Do Me". Láfikún, ó fi ohùn rè kún orin "Thief my Kele" tí Banky W "One Naira" tí ó je Ti M.I
Christiaan Eijkman
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Àgbàjọ
Àgbàjọ'je adipo awon iru eda ti won ni ibasepo ti won pin morawon ayika. Ninu awon agbajo eniyan, ero-okan, igbagbo, alumoni, iferan, ilo, ewu, ati awon ohun miran ni won le wa bi ikanna larin won, to n fa idamo awon olukopa ati bi won o se ni itori larin ara won si.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ojo
wa ni Naijiria
Agbègbè Polar
thumb|Àwọn ẹyẹ ní agbègbè yìnyín. je agbegbe ile ayé.
Peter King
Ẹgbẹ́ African Messengers ṣe àwo orin tó tó bíi máàrún-dín-láàdọ́ta. King, tún da ẹgbẹ́ míràn sílẹ̀ tí ó pè ní The Blues Builders, tí wọ́n sì rin ìrìn àjò káàkiri Ilẹ̀ Europe àti apá Ìlá-oòrùn adúláwọ̀.
Charles Scott Sherrington
Sir  je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oke-Ero
wa ni Naijiria
Kárbọ̀nù
Occurrence
Carbon is a major component in very large masses of carbonate rock (limestone, dolomite, marble and so on). Coal is the largest commercial source of mineral carbon, accounting for 4,000 gigatonnes or 80% of fossil carbon fuel. It is also rich in carbon – for example, anthracite contains 92–98%.
Carbon-14 is formed in upper layers of the troposphere and the stratosphere, at altitudes of 9–15 km, by a reaction that is precipitated by cosmic rays. Thermal neutrons are produced that collide with the nuclei of nitrogen-14, forming carbon-14 and a proton.
Carbon cycle
Under terrestrial conditions, conversion of one element to another is very rare. Therefore, the amount of carbon on Earth is effectively constant. Thus, processes that use carbon must obtain it somewhere and dispose of it somewhere else. The paths that carbon follows in the environment make up the carbon cycle. For example, plants draw carbon dioxide out of their environment and use it to build biomass, as in carbon respiration or the Calvin cycle, a process of carbon fixation. Some of this biomass is eaten by animals, whereas some carbon is exhaled by animals as carbon dioxide. The carbon cycle is considerably more complicated than this short loop; for example, some carbon dioxide is dissolved in the oceans; dead plant or animal matter may become petroleum or coal, which can burn with the release of carbon, should bacteria not consume it.
Thomas Hunt Morgan
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Günter Blobel
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ola Oluwa
Agbegbe Ijoba Ibile Ola Oluwa je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Bode Osi.
Lagbaja
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Ologunde mú orúkọ ìnagije rẹ̀ "Lagbaja" látara "Jane Doe" tí ó túnmọ̀ sí en t́ ó fi ojú rẹ̀ pamọ́. Orúkọ rẹ̀ yìih hàn nínú ìmúra rẹ̀ àti ìbòjú tó fi bojú. Ó dá ẹgbẹ́ akọ́kọ́ rẹ̀ silẹ̀ ní ọdún 1991 ní ìpínlè Èkó.
Ọbàtálá
ấzðβqɰɜæ̃ʵآ٠
Top-level domain
thumb|Domeeni .Com Top-level domain
Jọ́rdánì
Jordan tabi Ile-Oba Hashemite ile Jordan je orile-ede ni Apáìwọ̀òrùn Ásíà.
Abdulkadir Shehu
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Delta tele.
Czesław Miłosz
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Vicente Aleixandre
Ojo ibi Vicente Aleixandre je ojo kerindinlogbon, osu igbe ni odun 1898 ni ilu sevilla ni orile ede Spain,o je omo fun onimo ero oko oju irin. O je akeko to gboye imo ijinle nipa ofin ati eeto nipa oro aje ni odun 1919, laarin odun 1920 si odun 1922 O sise oluko ni ile iwe ti won ti nko nipa ofin to ro mo owo sise. O se aisan to lagbara die ti a npe ni iko ife[TUBERCULOSIS] ni odun 1925.O yan ise iwe kiko yii ni aayo ni odun 1926, O je okan pataki lara awon omo egbe olukowe ilu Spain ni tile toko ni odun 1927, ni akoko to nse aisan yii lo ko ewi [POEM] re akoko ti akole re je [AMBITO] ti o si jade ni odun 1928. O wa ni orile ede Spain lasiko ogun abele Spanish. Lotito won gbese le iwe ewi ti o ko lati odun 1936 titi di odun 1944. Ni odun 1949 won di ibo yan gege bii olola julo ninu imo ijinle ti ilu Spain. O gba ebun eye ninu litireso ni odun 1977. O je olorun ni ipe ni ojokerinla osu ope ni odun 1984 ni ilu Madrid.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Onicha
Agbegbe Ijoba Ibile Onicha je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Isu.
Joseph Erlanger
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Godwin Babátúnde Kofi Akran
Godwin Babatunde Kofi Akran (a bí Ọba Akran ní ọjọ́ kọkànlá oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1936) lọ sí Salvation Army School, Kakawa, Lagos láàrin 1946 sí 1947, Methodist School, Badagry àti Methodist Teachers Training College, Ìfàkì-Èkìtì láàrin 1956 sí 1957. Ó lọ sí International Press Institute, University of East Africa, Nairobi, Kenya ní 1977. Ó di reporter fún West African Plot ní 1961, News Editor, New Nigerian Newspapers 1975-1977. Ó di Ọba ìlú Badagry gẹ́gẹ́ bíi De Whenọ Ahọlu Mẹnu Toyi 1 ní ọdún 1977.
Audu Bako
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kano tele.
Bẹ̀rmúdà
Bermuda ni ile-agbegbe okere Britani toseku topejulo to si ni olugbe julo, o je bibudo si latowo Ilegeesi ni ogorun odun ki ofin Isoka 1707 to da Ileoba Britani Olokiki aparapo sile. Oluilu Bermuda akoko, St George's, je bibudo sori ni 1612 o si je ilu Ilegeesi ni Amerika topejulo ti awon eniyan ungbe nibe.
STS-7
STS-7 je iranlose Oko alobo Ofurufu NASA, eyi ni iranlose ti Oko alobo Ofurufu Challenger lo lati gbe opo satelaiti lo si oju ofurufu. Oko na gbera lati Kennedy Space Center ni 18 June 1983, o si bale si Edwards Air Force Base ni 24 June. STS-7 ni iranlose oko alobo keje ati iranlose keji Challenger. Bakanna o tun je ifoloke ofurufu akoko Amerika to ni obinrin arinlofurufu.
Tunji Braithwaite
Tunji Braithwaite je oloselu omo ile Naijiria. Lọ́ọ́yà ni Dr T́únjí Braithwaite olóṣèlú sì ni Wọ́n bí Dr Braithwaite ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹ́sàn-án ọdún 1943. Òun ni ó dá Nigeria Advanced Party (NAP) tí wọ́n ti parẹ́ sílẹ̀. Ó gbé àpótí fún ipò Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà lábẹ́ ẹgbẹ́ Grassroots Democratic Advanced Movement (DAM).
Èdè Tswánà
Èdè Tswana je eka ede bantu
Ìlú ẹ̀yọ
Ìwòyí ìjẹ̀bú mo ti tàná dé
Heaven
Arẹwà tó rẹwà Mẹ́wà
Ó na mọ́lúbí àkọ́kọ́ si mi. Mo ranjú kankan mọ́ mọ́lúbi Ọ̀nà riri lẹ̀gbọ́n; Agbára làbúrò ènìyàn le lagbára kó máà rí ọ̀nà. Ọkùnrin Arẹwà ti mo ri lójú mọ́lúbi yìí rẹwà; ẹ̀gàn ni hẹ̀ẹ̀ẹ̀. Kò sẹ́ni tỌ́lọ́run ó ṣe fún; ó ṣe fájá; ó ṣe fẹ́ran; Ó ṣe fún kùkùté ẹ̀bá ọ̀nà; ó ṣe fún akúwárápá ó ń janra rẹ̀ mọ́lẹ̀. ...
Ìpín-ún lẹ̀dá ba Gbáyè
Baba tún fa mọ́lúbi mìíràn yọ. N óò sọ ohun tí mo rí nibẹ̀ fún ọ. Mo ranjú kankan kan mọ́ dińgi ni. àwò-àìṣẹ́jú; Àwòyanusílẹ̀; Awòsílẹ̀kùn èrò. Oríṣìíríṣìí èrò ló ń gba ọkàn mi bí mo ti ń wo díńgí yìí lọ. Ìgbà mìíràn màá dájọ́. Ìgbà mìíràn màà pòṣé sààràsà; ìgbà mìíràn màá tú yẹ̀rì ètè; màá tújú ká. Ọ̀pọ̀ ìgbà ni mo sì ń yanu tán rẹ́rìn-ín. ...
Tunde Nightingale
Ní àárín ọdún 1960 yìí bákannáà, tí orin yi ń mi Ìlú tìtì láàrín àwọn gbàjúmọ̀ Ìlú Èkó ni wọ́n ṣe agbátẹrù àti ràn-án lọ́wọ́ fun ìrìnàjò, láti lọ kọrin ní àwọn ìlú ńlá ńlá lóke òkun.
Àwọn àdúgbò ìlú Ìjẹ̀bú-Òde
IJEBU-ODE
5.	Àdúgbò: 	Imèpè Ìtùmò: 		Igi òpe púpò ni àwon tó te àdúgbò yìí ban i ibi yìí nígbà tí wón fé te ibè dó
10.	Àdúgbò: 	Ìsesí Ìtùmò: 		Ibí yìí ni ójúbo osi esi wà télètélè kí o to di pé won te ibè do tí o si dí àdúgbò ojúbo osi yìí si wa níbè títí dònìí.
16.	Àdúgbò: 	Ìdépo Ìtùmò:    	Isé epo ni àwon to te àdúgbò yìí yàn láàyò léyìn tí wón ti dó síbè. Bí o tilè jé pé won kò se ise epó níbè mó, won si ń ná ojà epo níbè titi dò níí.
Oju-iwe miiran
Ilu Ijebu-Ode
C.O. Ọnanuga (1981), ‘Ìlú Ìjẹ̀bú-Òde’, láti inú ‘Ọdún Òrìṣà Agẹmọ ní Agbègbè Ìjẹ̀bú-Òde.’, Àpilẹ̀kọ fún Oyè Bíeè, DALL. OAU, Ifẹ̀, Nigeria, ojú-ìwé 3-6
Gerty Cori
Gerty Theresa Cori je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Umaru Musa Yar'adua
O ti ṣiṣẹ gẹgẹ bii gomina Katsina lati ọdun 1999 si 2007; o si je omo egbe People's Democratic Party (PDP). Ni ọdun 2009, Yar'Adua lọ si Saudi Arabia lati gba itọju fun pericarditis. O pada si Naijiria ni ọjọ kẹrinlelogun oṣu keji ọdun 2010, nibi ti o ti ku ni ọjọ karun ni oṣu karun.
Itan gege bi osise
Iṣẹ akọkọ ti Yar'Adua se wa ni Ile -ẹkọ Ọmọde Mimọ ni Ilu Eko (1975–76). Lẹyin naa o ṣiṣẹ gẹgẹ bi olukọni ni College of Arts, Science, and Technology ni Zaria, Ipinlẹ Kaduna, laarin ọdun 1976 si 1979. Ni ọdun 1979, o bẹrẹ ṣiṣẹ gẹgẹ bi olukọni ni College of Art Science, o wa ni ipo yii titi di ọdun 1983, nigbati o bẹrẹ ṣiṣẹ ni eka ile -iṣẹ. Yar'Adua ṣiṣẹ ni Sambo Farms Ltd ni Funtua, Ipinle Katsina, gẹgẹ bi aṣaaju -ọna Gbogbogbo aṣaaju -ọna laarin ọdun 1983 si 1989. O ṣe iranṣẹ gẹgẹ bi Igbimọ Igbimọ ti Ile -iṣẹ Ipese Awọn agbẹ ni ipinlẹ Katsina laarin ọdun 1984 si 1985, Ọmọ ẹgbẹ Igbimọ Alakoso ti Ile -ẹkọ giga Katsina. of Arts, Science and Technology Zaria ati Katsina Polytechnic laarin 1978 ati 1983, Alaga Igbimọ ti Idoko -owo Ipinle Katsina ati Ile -iṣẹ Idagbasoke Ohun -ini laarin 1994 ati 1996. O tun ṣiṣẹ bi oludari ti awọn ile -iṣẹ pupọ, pẹlu Habib Nigeria Bank Ltd, 1995–99; Lodigiani Nigeria Ltd, 1987–99, Holdings Hamada, 1983–99; ati Madara Ltd, Vom, Jos, 1987–99. O jẹ Alaga ti Nation House Press Ltd, Kaduna, lati 1995 si 1999.
Fàájì
thumb|Agbo faaji - Ile Opera tele ni ilu New York Àwon Yorùbá jé eni tí ó féràn fáàjì dárá dara. Won a maa se ere idaraya bii Tita Ayo Olopon, Ere Ijakadi ati bee bee lo.
Abdu Dawakin Tofa
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kano tele.
Àwọn ọmọ Áfríkà
Ọmọ Áfríkà je awon ara Afrika tabi awon ti iran won wa lati Afrika.
Orúkọ Àdúgbò ní Ọ̀fà, Ìpínlẹ̀ Kwárà, Nàìjíríà
Ofa
Kabiru Ibrahim Gaya
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kano tele.
Nassau, Àwọn Bàhámà
Nassau ni oluilu, ilu titobijulo, ati gbongan osowo ni Ajoni awon Bahamaasi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ose
wa ni Naijiria
Abass Akande Obesere
Abass Àkàndé Òbésèré tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Ọmọ Rápálá (ojoibi 28 January ọdún 1965) jẹ́ gbajúmọ̀ olórin Fújì ọmọ bíbí ìlú Ìbàdàn ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ láti orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ìràwọ̀ Òbésèré tán nípa orin alùfàǹṣá Fújì tí ó máa ń kọ. Orin Àṣàkáṣà ní ó pọ̀jù nínú àwọn orin Fújì rẹ̀, kódà, ó pe ara rẹ̀ ní Ọba Àṣàkáṣà nínú àwo rẹ̀ kan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Oru
thumb|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlà oòrùn, Oru. Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Oru je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Mgbidi
STS-61-B
thumb|Irúfẹ́ àgbékalẹ inú-sánmà. STS-61-B jẹ́ iṣẹ́-àgbéṣe NASA tí ẹ̀tàlélógún ọkọ̀ inú-sánmà, ó sì tún jẹ́ èkejì ìlò ọkọ̀ inú-sánmà Atlantis. Wọ́n darí ọkọ̀ náà láti Kennedy Space Centre, Florida ní 26 oṣù kọkànlá 1985. Ní àkókò STS-61-B yìí, ẹgbẹ́ ọkọ̀ yìí fi irinṣẹ́ aṣèrànwọ́ àwọn ohun-èlò ìbánisọ̀rọ̀ lọ́wọ́ sípò, wọ́n sì tún dán àwọn ìlànà kíkọ́ nínú sánmà wò.
Tunde Idiagbon
Alakoso ologun ti Ipinle Borno
Lati Oṣu Kẹjọ ọdun 1978 si Oṣu Kẹwa ọdun 1979, Olori ijọba ti Orilẹ -ede, Gbogbogbo Obasanjo yan Idiagbon gẹgẹ bi alabojuto ologun (ipo ti a pe ni gomina bayi) ti Ipinle Borno, Nigeria.
Oloye Oṣiṣẹ, Ile -iṣẹ giga
Ogun Lodi sí Àìṣèdájọ́  'Awọn ipele marun ti Ogun Lodi Indiscipline eyiti Idiagbon kede ati imuse ni:
Ni ọdun 1984, Idiagbon ṣe imuse ilana iṣipopada ikọja ti ijọba ologun ti o da lori lilo awọn ohun elo agbegbe. A ti gbe agbewọle wọle le. Ero naa ni lati rii daju idagba ti awọn ile -iṣẹ agbegbe nipasẹ eto imulo.
DNA
Àwọn ìdìmú Quadruplex
At the ends of the linear chromosomes are specialized regions of DNA called telomeres. The main function of these regions is to allow the cell to replicate chromosome ends using the enzyme telomerase, as the enzymes that normally replicate DNA cannot copy the extreme 3′ ends of chromosomes. These specialized chromosome caps also help protect the DNA ends, and stop the DNA repair systems in the cell from treating them as damage to be corrected. In human cells, telomeres are usually lengths of single-stranded DNA containing several thousand repeats of a simple TTAGGG sequence.
Ebenezer Obey
Ebenezer Obey jẹ́ gbajúgbajà olórin jùjú láti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọjọ́ ìbí rẹ̀ ni ọjọ́ kẹ́ta oṣù kẹrin ọdún 1942. Àpèjá orúkọ rẹ̀ ni Ebenezer Rẹ̀mílẹ́kún Àrẹ̀mú Ọláṣùpọ̀ Obey-Fabiyi. Ìlú Idogo, ní ẹnu ibodè tí ó pa ààlà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Benin ni a ti bi Ebenezer Obey. Orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ni "Chief Commander".
Funsho Ogundipe
je olorin ara Naijiria.
Babá Ken Okulolo
je olorin ara Naijiria.
Selman Waksman
Selman Abraham Waksman je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Forint
thumb|Forint. je owonina ni orile-ede ni Europe.
ISO 6523
je opagun kariaye.
Seamus Heaney
Seamus Heaney (ojoibi 13 April 1939, ) je ara Irelandi, to je olukowe ati olukoni to gba Ebun Nobel Litireso ni 1995 ati Ebun T. S. Eliot ni 2006. Lowolowo o ungbe ni Dublin.
Joseph H. Greenberg
Ohun tí òǹkọ̀wé ṣiṣẹ́ lé lórí nínú ìwé yìí ìpín èdè Aáfíríkà sí ẹbí. Orí méje ni ìwé náà ní. Orí kìíní ni ó sọ̀rọ̀ nípa ìlàlà tí a lè tẹ̀lé láti pín èdè kan sí ẹbí. Lẹ́yìn èyí ni òǹkọ̀wé wá bẹ̀rẹ̀ sí ní í ṣe àlàyé àwọn ẹbí tí ó pín èdè Aáfíríkà sí. Orí keyì sọ̀rọ̀ nípa Niger-Cong; ẹ̀kẹ́ta, Afrocasiatic; ẹ̀kẹ́rin; Khoisan; ẹ̀kárùn-ún, Chari-Nile; ẹ̀kẹ́fà; Nilo-Saharan nígbà tí orí kéje sọ̀rọ̀ nípa Niger-Kordofania. Yàtọ̀ sí orí méje yìí, ìwé náà ní index to language classification, key to language classification àti index of languages. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ máàpù ni òǹkọ̀wé yà sínú ìwé yìí. Ní ìparí, òǹkọ̀wé ṣe àfikún díẹ̀ sí ìwé yìí ó sì ṣe àtúnṣe àwọn àṣìṣe tí ó ṣe àkíyèsí nínú ìwé náà. Bí àwọn ohun tí ó wa nínú ìwé náà ṣe lọ ní olóríjorí nì yí:
Àwòrán ará òwò Nàìjíríà
N5	-	Náírà márùn-ún (Alhaji Tawafa Balewa (1912-1966))
N100	-	Ogọ́rùn-ún naira (Chief Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ (1909-1987))
Ìrànwọ́:Báwo lẹṣe le dá ojúewé tuntun
Ọ̀ nà méjì ló wà láti bẹ̀rẹ̀ ojúewé tuntun.
Àwọn Ọba Ilẹ̀ Nàìjíríà
Arámọkọ 	-	Alárá
Ìjọba ìbílẹ̀ Adámáwá
ADAMAWA
Àwọn Ọba Ilẹ̀ Nàìjíríà
Ìbàdàn		-	Olúbàdàn
Oǹdó 		-	Òsemàwé
Ìrèlè 		-	Ọlọ́fin
Kano		-	Emir
Àwọn olórí ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà
Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
ISO/IEC 7812
je opagun kariaye.
Àngúíllà
Anguilla Nínú ètò ìkànìyàn 1995, àwọn ènìyàn tó wa ní Anguilla jẹ́ ẹgbẹ̀rún méje àti ọgọ́rùn-ún (7,100). Èdè Gẹ̀ẹ́sì ni wọ́n ń sọ níbẹ̀. Púpọ̀ nínú àwọn ènìyàn ibẹ̀ ni wọ́n ń sọ èdè Kirió tí wọ́n gbé ka èdè Gẹ̀ẹ́sì (English based Creole). Kirió yìí ni ó wọ́pọ̀ jù ní Áńtílẹ́ẹ̀sì (Lesser Antilles)
ISO 8000
je opagun kariaye.
Václav Havel
Václav Havel (5 October 1936 – 18 December 2011) je Tseki olukereitage, alaroko, alakitiyan ati oloselu. Ohun ni eni ikewa ati to gbeyin bi Aare ile Czechoslovakia (1989–92) ati eni akoko bi Aare ile Tseki Olominira (1993–2003). O ti ko ere itage to ju ogun lo ati awon iwe miran ti won ti je yiyiledepada kakiriaye. O gba Eso Aare fun Ominira ti Amerika, Eso Ominira Filadelfia, Enioto ile Kanada, ati Olusoju Ebun Eriokan. Bakanna ni 2005 o je didiboyan bi eni omowe 4th nini ibo gbogbo aye ti iwe olosoosu Prospect Magazine se larin awon omowe 100 olokiki julo.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Abẹ́òkúta
Ó ní ìwọ̀ ilẹ̀ tó tóbí tó 71 km2 àti èrò ènìyàn tó tó bíi 250,278 lásìkò ìkànìyàn ti ọdún 2006
V. S. Naipaul
Vidiadhar Surajprasad Naipaul, TC (ojoibi 17 August 1932), to gbajuo bi V. S. Naipaul ati nigba miran bi Sir Vidia Naipaul, je olukowe ara Trinidad to je wa lati India to gbajumo fun awon iwe aroso re to dalori awon orile-ede tiundagbasoke. Fun awon ifihan ohun ti Akademi Swedin pe ni “awon itan adepamo,” Naipaul gba won Ebun Nobel fun Litireso ni 2001. He has been called "a master of modern English prose." O ti gba opolopo ebun alamookomooka, ninu won ni John Llewellyn Rhys Prize (1958), the Somerset Maugham Award (1960), the Hawthornden Prize (1964), the W. H. Smith Literary Award (1968), the Booker Prize (1971), ati David Cohen Prize fun ipa igbesiaye ninu Imookomooka Britani (1993).
ISO 8583
je opagun kariaye.
Imre Kertész
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Ìsirò Statistiki
Ìsirò Statistiki
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oye
Oye jẹ́ ìlú àti olú-ìlú agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Oyẹ́ ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì, ní Nàìjíríà. Wọ́n ṣẹ̀dá Oyẹ́ látara apá Àríwá Èkìtì tí wọn ò tí ì pín ní ọjọ kẹtàlélógún oṣù karùn-ún, ọdún 1989.
Àwọn ìlú tí ó wà ní Oyẹ́ ni: Oye Ekiti, Ilupeju Ekiti, Ayegbaju Ekiti, Ire Ekiti, Itapa Ekiti, Osin Ekiti, Ayede Ekiti, Itaji Ekiti, Imojo Ekiti, Ilafon Ekiti, Isan Ekiti, Ilemeso Ekiti, Omu Ekiti, Ijelu Ekiti, Oloje Ekiti àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Web browser
[edit] Protocols and standards
Fàdákà
Fàdákà je apilese kemika onide to ni ami-idamo kemika Ag (argentum) ati nomba atomu 47.
Malangatana
thumb|Malangatana Ngwenya Malangatana Ngwenya (6 June 1936 — 5 January 2011) je  onisona, akun aworan ati akoewi ara Mosambik. O ku ni January 5, 2011 ni Matosinhos, Portugal.
Tsẹ́kì Olómìnira
Tsẹ́kì Olómìnira (Tsẹ́kíà; ; Česká republika,, short form Česko ) je orile-ede ni Arin Europe. O ni bode mo Poland ni ariwailaorun, Jemani ni iwoorun ati ariwaiwoorun, Austria ni guusu ati Slovakia ni ilaorun. Orile-ede Tseki Olominira ti je omo egbe NATO lati 1999 ati Isokan Europe lati 2004. Bakanna o tun je omo egbe Agbajo fun Abo ati Ifowosowopo ni Europe (OSCE).
Ponun Guernsey
je owonina ni orile-ede ni Europe.
Neil deGrasse Tyson
Neil deGrasse Tyson (ojoibi October 5, 1958) je ara Amerika onimoaladanida irawo ati lati 1996 Oludari aga Frederick P. Rose ni Hayden Planetarium to wa ni Museomu Itan Aladanida Amerika ni Manhattan.
Àkójọ àwọn ogun abẹ́lé
Akojo awon ogun abele awon orile-ede tabi awon eya eniyan.
Awon ogun abele (ni abidi)
Somalia Civil War
Tẹ́lískópù Òfurufú Hubble
Ìdámọ̀ràn àtí àwọn asíwájú
Spitzer lo gbogbo asiko ise re si pipe fun igbedide teliskopu ofurufu. Ni 1962, ijabo iwadi Akademi awon Sayensi Orile-ede Amerika da aba igbedide teliskopu ofurufu gege bi apa eto ofurufu, ati ni 1965 Spitzer je yiyansipo bi olori igbimo ti ise re je lati setoka ona sayensi fun teliskopu ofurufu ninla.
Initial instruments
The GHRS was a spectrograph designed to operate in the ultraviolet. It was built by the Goddard Space Flight Center and could achieve a spectral resolution of 90,000. Also optimized for ultraviolet observations were the FOC and FOS, which were capable of the highest spatial resolution of any instruments on Hubble. Rather than CCDs these three instruments used photon-counting digicons as their detectors. The FOC was constructed by ESA, while the University of California, San Diego and the Martin Marietta corporation built the FOS.
Challenger disaster, delays, and eventual launch
From its original total cost estimate of about US$400 million, the telescope had by now cost over $2.5 billion to construct. Hubble's cumulative costs up to this day are estimated to be several times higher still, with US expenditure estimated at between $4.5 and $6 billion, and Europe's financial contribution at €593 million (1999 estimate).
Design of a solution
The first step was a precise characterization of the error in the main mirror. Working backwards from images of point sources, astronomers determined that the conic constant of the mirror as built was −1.01390±0.0002, instead of the intended −1.00230. The same number was also derived by analyzing the null corrector used by Perkin-Elmer to figure the mirror, as well as by analyzing interferograms obtained during ground testing of the mirror.
Àwọn ìránlọṣe ìṣàtúnṣe àti àwọn irinṣẹ́ tuntun
Hubble was designed to accommodate regular servicing and equipment upgrades. Five servicing missions (SM 1, 2, 3A, 3B, and 4) were flown by NASA space shuttles, the first in December 1993 and the last in May 2009. Servicing missions were delicate operations that began with maneuvering to intercept the telescope in orbit and carefully retrieving it with the shuttle's mechanical arm. The necessary work was then carried out in multiple tethered spacewalks over a period of four to five days. After a visual inspection of the telescope, astronauts conducted repairs, replaced failed or degraded components, upgraded equipment, and installed new instruments. Once work was completed, the telescope was redeployed, typically after boosting to a higher orbit to address any orbital decay caused by atmospheric drag.
Àwọn àwárí pàtàkì
The non-standard object SCP 06F6 was discovered by the Hubble Space Telescope in February 2006. During June and July 2012, US astronomers using Hubble discovered a tiny fifth moon moving around icy Pluto.
Amateur observations
Proposals for amateur time were stringently peer reviewed by a committee of leading amateur astronomers, and time was awarded only to proposals that were deemed to have genuine scientific merit, did not duplicate proposals made by professionals, and required the unique capabilities of the space telescope. In total, 13 amateur astronomers were awarded time on the telescope, with observations being carried out between 1990 and 1997. One such study was Transition Comets — UV Search for OH Emissions in Asteroids. The very first proposal, "A Hubble Space Telescope Study of Post Eclipse Brightening and Albedo Changes on Io", was published in Icarus, a journal devoted to solar system studies. After that time, however, budget reductions at STScI made the support of work by amateur astronomers untenable, and no further amateur programs have been carried out.
Successors
Plans for a Hubble successor materialized as the Next Generation Space Telescope project, which culminated in plans for the James Webb Space Telescope (JWST), the formal successor of Hubble. Very different from a scaled-up Hubble, it is designed to operate colder and farther away from the Earth at the L2 Lagrangian point, where thermal and optical interference from the Earth and Moon are lessened. It is not engineered to be fully serviceable (such as replaceable instruments), but the design includes a docking ring to enable visits from other spacecraft. A main scientific goal of JWST is to observe the most distant objects in the universe, beyond the reach of existing instruments. It is expected to detect stars in the early Universe approximately 280 million years older than stars HST now detects. The telescope is an international collaboration between NASA, the European Space Agency, and the Canadian Space Agency since 1996, and is planned for launch on an Ariane 5 rocket. Although JWST is primarily an infrared instrument, its coverage extends down to 600 nm wavelength light, or roughly orange in the visible spectrum. A typical human eye can see to about 750 nm wavelength light, so there is some overlap with the longest visible wavelength bands, including orange and red light.
Olódùmarè
Àwọn ọmọ ènìyàn gbà wí pé ọlọ́run tóbi ju gbogbo ẹ̀dá lọ ó sì jẹ ẹni tí wọ́n gbọ́dọ̀ má a bọlá fún, èrò ọkàn àwọn Yorùbá ni pé ọlọ́run tàbí olódùmarè tóbi púpọ̀, ó sì ju ẹnikẹ́ni lọ àti nítorí èyí kò yẹ kí wọ́n máa dárúko mọ́ ọ lórí bí wọ́n ti ń ṣe sí ẹgbẹ́ àti ọ̀gbà wọn, láti bu ọlá fún-un àti láti fi ìtẹríba wọn hàn fún un wọ́n ń fi iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ pè é, wọn a ní ẹlẹda, èyí ní ẹni tí ó dá ọ̀run, àti ayé, òyígíyigì, èyí ni ẹni tí ó tóbi tóbẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí kò sí ohun tí a lè  fi wé. Ọba àwámárìdí, èyí ni ẹni tí a kò lè rí ìdí iṣẹ́ rẹ̀, Alábàláṣe, èyí ni ẹnì tí ó ni àbá àti àṣẹ, Bàbá, èyí ni baba gbogbo ẹ̀dá inú ayé, Ọ̀gá ògo; èyí ni ẹni tí ó ni ọ̀run èyí tí ó jẹ́ ògo ẹ̀dá tàbí nígbà mìíràn a lè túmọ̀ rẹ̀ sí ẹni tí ògo tàbí ìgbéga ẹ̀dá ń bẹ ní ọwọ́ rẹ̀, Atẹ́rẹrẹkáríaye, èyí ni ẹni tí ó tóbi, tí ó sì ní gbogbo ayé ní ìkáwọ́ rẹ̀, ẹlẹ́mìí, èyí ni ẹni tí ó ni ẹ̀mí ẹ̀dá.
“Àṣegbé ọmọ Èdùàrè
àgbàlagbà kì í gbọ́kù aṣọ
Doris Lessing
(1919-2013) je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Júpítérì
Júpítérì ni pílánẹ́ẹ̀tì karùn-ún láti ọ̀dọ̀ Òòrùn àti pílánẹ́ẹ̀tì tó tóbi jùlọ nínú ètò òòrùn. O je omiran efuufu kan pelu isupo kan to fi die din ju ikan-ninu-idaegberun ti Orun lo sugbon isupo lona meji ati abo gbogbo awon planeti yioku ninu Sistemu Orun wa lapapo. Júpítérì je kikosoto bi omiran efuufu kan pelu Satu, Uranu ati Neptu. Lakopo, awon planeti merin yi je pipe nigba miran bi planeti Jofia.
Ìkósínú
Iyeipin haidrojin ati helium ojuorun sunmo daada mo ajokopo elero primordial nebula orun. Sibesibe, neon to wa ni oke ojuorun je ida 20 ninu egbegberun (parts per million) gegebi isupo, to je bi ikan ninu idamera bo se po to ninu Orun. Helium is also depleted, although only to about 80% of the Sun's helium composition. This depletion may be a result of precipitation of these elements into the interior of the planet. Ijantirere awon efuufu alaigera towuwoju ninu ojuorun Júpítérì je bi emeji mo emeta ti Orun.
Awon ipele isujo
Júpítérì nigbogbo igba je bibomole pelu awon isujo crystal ammonia ati o si se e se pelu ammonium onisulfurhaidrojin. Awon isujo na budo si idaduro-oloru won si je tito si bandi ibiojugbolojo, to unje agbegbe oloru. Awon wonyi si tun je pipin si ibiamure mimole die ati belti diduru die. Ibasepo awon iru iyilopo otooto unfa iji ati isoro. Iyara iji 100 m/s (360 km/h) wopo ni ibiamure ifon. Akiyesi fihan pe awon ibiamure wonyi yato ni fifesi, awo ati ponpon lati odun de odun, sugbon won ti duro kankan to be to fun awon atorawo lati fun won ni oruko idamo.
Lẹ́yìn ọdún mẹ́ta
Àṣírí alábòsí
Ojo t’ó bá tọ́kọ́ rọ ni í pa ni
Èyí fàrà tọ̀hún fòró
B’óo bá ti r’ábo l’abẹ́ẹ̀ rẹ ń dide
Akẹ́kọ̀ọ́ t’ó ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ Yunifásítì
Ẹ kú ewu odò láì fara b’omi
Ọ̀gágun Múrítàlá dẹni àgbégbè
N ò róye ọba Aláró
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Qua'an Pan
Agbegbe Ijoba Ibile Qua'an Pan je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ba'ap
Lẹ́yìn ọdún mẹ́ta
Ọ̀gágun Múrítàlá dẹni àgbégbè
N ò róye Ọba Afosùndárà.
Manhattan
right|180px|thumb|Manhattan from [[Hamilton Park, Jersey City|Hamilton Park, New Jersey.]] Manhattan je ikan ninu awon borough 5 ti won wa ni Ilu New York.
Pẹ̀lẹ́
Pẹ̀lẹ́
Tinútinú ni mo fi kí i yín kú akitiyan.’
Agbéraga, Lọ̀ ọ́ Ṣe Wọ̀
A ti rẹ́ni tó gungi dé téńté tí ò jábọ́.
A ti ródó ìrókò, a ti ródó idẹ.
Jìbìtì Dọ̀gá Ìṣekúṣe
Ẹni ńlá ni, kì í nìkan rìn.
Iwe ti a yewo
Olatunji Opadotun
Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn
Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn àti ìtumọ̀ wọn
61.	Àdúgbo:	Agbadagbudù Ìtumò: 		Odò àgbàrá tó ma ń dégún sí àdúgbò yìí tí ó ma ń dún gbodagbùdù ni wón fi so àdúgbò yìí ní agbedàgbùdù.
70.	Àdúgbo:	Olóya Ìtumò: 		Wón ń bo òrìsà Oya ládùgbó náà ni orúko òrìsà yìí ni wón fi so àdúgbò yìí.
72.	Àdúgbo:	Mòlété Ìtumò: 		Okùnrin kan tó jé àáfà mùsùlùmí ló ma ń kínrun níbi yìí yóò wàá lé téńté èyin ló jé kí wón máa wi pé ìmòle lé téńté èyí ni wón se àsúnkì rè sí mòlété.
90.	Àdúgbo:	Ìta-Baale Ìtumò:		Àgbègbè tí bale kan tó n jé Olúgbòde ni ìlú Ìbàdàn láyé àtìjó kólé sí ni a ń pè ni Ìta-baálè lónì yìí.
92.	Àdúgbo:	Ìsale-Ìjebu Ìtumò:		Ìbi yìí gan an ni ògangan agbègbè tí àwon Ìjèbú tèdó si nígbà ti wón de Ìbàdàn.
94.	Àdúgbo:	Òde-Ajé-Olóòlù Ìtumò:		Egúngún ni lá olókìkí kan wà ilú Ìbàdàn tí kìí pojú kan Obìnrin. Agbègbè tí ilé eni tí maa ń gbé eégún náa wà ni a ń pè ní Òde-ajé Olóòlù sì ni orúko egúngún náà ní Òde-ajé-Olóòtù.
John Augustus Otunba Payne
John Augustus Otunba Payne
O di looya ni 1900
Olayinka Alakija
Won di looya ni 1913 Ọláyímíká Alákijà
E.A. Franklin
T.A. Dolierty
F.O. Lucas
Won di looya ni 1925
J. Omoniyi Coker
John Martins
T.Ekundayo Kusimo Sorinola
Won di looya ni 1927
Omosanya Adefolu
Àlàbá Akéréle
Ogunyemi Ebikunle Ajose
O di looya ni 1931
John Adéjùmọ̀ Kester