cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): F1
4.	Fín: v. (i) Ó fi Sheltox fin yàrá ná; He sprays the room with Sheltox (ii) to blow: Ó fin iná; He blew the fire to make it burn up (iii) to be acceptable. Ẹbọ á fin; The sacrifice would be accepted by the deities, e.g. good-luck (iv) to cut patterns on something: Ó fín igbá; He carved patterns on the calabash.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): D1
2.	Dẹ: v.to hunt: Ó dẹ ìgbẹ́; He hunted for animals in the bush (ii) to incite: Mo dẹ wọ́n sí i; I incited them against him.
6.	Dó: v. (i) to settle: Ó dó sí Ìbàdàn; He settled at Ìbàdàn (ii) a vulgar language for to have sexual intercourse with: Ó dó o; He had sexual intercourse with her.
10.	Dún: v. (i) to give forth a sound: Ó dún bí ìbọn; It sounds like a gun; Ìbọn náà dún; The report of the gun was audible (ii) squeak: Ilẹ̀kùn náà dún nígbà tí mo ṣí i; The door squeaked when I opened it. (iii) ring: Fóònù ń dún; The telephone is ringing.
Haruna Garba
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B1
6.	Bí: v. (i) to give birth to: Ó bímọ; She gave birth to a baby (ii) to be annoyed: Ó ń bínú; He is annoyed (iii) If: Bí o lù mi n ó lù ọ́; If you hit me I will hit you. (iv) Question marker: Ó lọ bí?; Did he go? (v) how: Ó kọ́ mi bí mo ti máa se é; He taught me how to do it (vi) that: Ó ní àfi bí òun pa á; He says there is nothing but that he will kill him (vii) When/after: Bí ó ti rí mi, inú rè dùn; When he saw me, he was happy (viii) like: Ó rí bí Olú; He is like Olú (ix) as: Ṣe bí mo ti wí; Do as I say (x) bear: Obìnrin yẹn ti bí ọmọ mẹ́wàá; That woman has borne ten children (xi) born: Ọdún tí ó kọjá ni wọ́n bí Olú; Olú was born last year (xii) just: Adé wole bí mo se jádé; Adè entered just as I left (xiii) more: Ènìyàn bí ogbọ̀n ló wà nílé rẹ̀; There were thirty people in his house, more or less (xiv) reproduce: Ológbò máa ń bí ní ẹ̀ẹ̀méjì lọ́dún; Cats reproduce twice a year (xv) such: Wọ́n ń fẹ́ èso tí ó kún fún omi bí i osàn; They want some juicy fruit such as orange (xvi) whether: Nò mọ̀ bí ó máa wá tàbí kò níí wá; I don’t know whether he will come or not’.
Ìlú Ọ̀wọ̀
́̀Ilú Ọ̀wọ̀ wà ní ìpínlẹ̀ Òndó, ní Gúúsù ìwọ̀-Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí àwọn òkè ibẹ̀ ga tó ìwọ̀n ẹsẹ 1,130 ẹsẹ̀ àti ni ìkorita awọn ọna lati Akure, Kabb, Ilu Benin, ati Siluko. Cocoa je ikan lara awon oun ogbin ti o wopo ni ilu owo.
Àsìá ilẹ̀ Nagorno-Karabakh
Asia ile Nagorno-Karabakh Republic je asia orile-ede Nagorno-Karabakh.
Ioannis Kolettis
thumb|Ioannis Kolettis.
Àsìá ilẹ̀ Màkáù
je asia orile-ede
Ọọ̀ni Ifẹ̀
Orúkọ àwọn Ọọ̀ni tó ti
5.	Ọbalùfọ̀n Aláyémọré
Àsìá ilẹ̀ Jamáíkà
Àsìá ilẹ̀ Jamáíkà je ti orile-ede Jamaika.
Usman Sanni Sami
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Ẹ́gíptì Ayéijọ́un
thumb|280px|[[pyramids ti Giza]] thumb|280px|(c. 3150 BC - 30 BC)
Ijasirere asailaju Egipti ayeijoun je be nitori agbara re lati le gbe pelu awon isele Ifonofoji Odo Nilo. Agbara asotele ati ikojanu ibomirin ile olora inu afonifoji fa opo eso ogbin wa, eyi lo si mu idagbasoke awujo ati asa wa. Pelu opo ohun amulo o se ese fun ijoba lati segbowo imulo awon alumoni to wa ni afonifoji Nilo ati awon agbegbe ashale to yika, atetebere idagbasoke sistemu ikoole fun ra ara won, igbajo ikole akojopo ati awon iseowo iseagbe, idunadura pelu awon agbegbe ayika, ati ise ologun to fe segun awon ota okere to si le fi agbara Egypti han. Lati sakoso awon agbese wonyi ni awon akowe, olori esin, ati awo aseamojuto labe ijanu Farao, eni to ridaju pe awon eniyan ara Egipti wa lokan labe sistemu awon igbagbo esin.
Ajá
Ajá (Dog)
Ọọ̀ni Ifẹ̀
Orúkọ àwọn Ọọ̀ni tó ti
29.	Ọọ̀ni Sọ́júolá
32.	Ọọ̀ni Ọ̀sin-ín-ladé
46.	Ọọ̀ni Àjàgún Adémilúyì,		1910-1930
MPEG-4 Part 12
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Olabisi Onabanjo
Victor Olabisi Onabanjo (1927 – 14 April 1990) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn tẹ́lẹ̀.
Kurów
Abule kan ni ila-oorun gusu ile Polandi ni o n je Kurów. O wa laarin Pulawi ati Lubiliini. Ilu ti awon kan jumo da sile ni. Ibe ni won ti n ta awon ounje ti won n pese ni agbegbe re. Awon ile-ise ti won ti n fi awo eran se nnkan wa ni ibe pelu. Ni senturi kerindinlogun, ibe ni awon ti o n se Kafinisiimu (Calvinism) ti maa n pe jo nitori pe ibe ni awon kan ti won n pe 'polish brethren' maa n gbe. nigba ti yoo fi di odun 1660, opolopo ninu awon eniyan ibe ti yi pada si esin arianisiimu (Arianism). Fun ekunrere liri abule kekere yii, wo ohun ti won ko nipa re ni http://en.wikipedia.org/wiki/Kur%C3%B3w ni ede Geesi.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ráhùn, v.i to murmur, to complain. Ó ń ráhùn (He is complaining)
Rán v.t. to send, to despatch, to sew cloth into dress, to be show in growing. Ó rán iyawo rẹ̀ sí mi (He sent his wife to me).
Ránletí v.t. to remind, to cause to remember or recollect, to put in mind. Ó rán mi létí ojọ́ ìdìbò (He reminded me of the date of the election)
Ránṣẹ́ v.t. to send a message. O ránṣẹ́ sí i. (He sent a message to him)
Elvis Presley
Elvis Aaron Presley (January 8, 1935 – August 16, 1977) je akorin ara ile Amerika
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ré, v.i. to go off, to spring (as a trap or snare), to skin, to snap shut. Pàkúté náà ré. (The trap snapped shut)
Rèyẹ́, v.i to shed feathers, to new (as a hawk) Àwọn ẹyẹ náà rèyẹ́ wọn (The birds shed their feathers)
Rẹ, v.t. to dye, to steep in water, to soak (as clothes) in water. Ó rẹ aṣọ rẹ̀ ṣínú omi (He soaked his clothes in the water)
Ewì Ayaba
EWÌ AYABA ÀTI ÌLÀNÀ ÌGBÉKALẸ̀ LÁÀRIN ÀWỌN Ọ̀YỌ́ Ọ̀ṢUN
Àsìá ilẹ̀ Dòmíníkà
Àsìá ilẹ̀ Dòmíníkà je asia orile-ede Dòmíníkà
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ríborìbo, adv. hither and thither, aimlessly. Máà dà á rìbárìbo. (Don’t direct him aimlessly)
Ewì Ayaba
KÍ NI EWÌ AYABA?
M. O. Oyewale, ‘Àgbéyẹ̀wò Ewì Ayaba láàrin Àwọn Ọ̀yọ́-Ọ̀ṣun’., Àpilẹ̀kọ fún Oyè Ẹẹ́meè, DALL, OAU, Ifè, Nigeria.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rírẹ́rìn-ín, n laughter. Ilé tí rírẹ́rìn-ín ti pọ ni. (It is a house full of laughter)
Rírẹ̀sílẹ̀, n. humiliation
Pópù Benedict 16k
Ikú rẹ̀
Benedict jẹ́ ọmọ ọdún marundinlogorun(95) nígbà tí ó fi ayé sílè.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rírò, n. proposing, designing (Rírò ni ti  ènìyàn, ṣíṣe Ọlọ́run. (Man proposes, God disposes)
Abakaliki
Abakaliki je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Ebonyi ni apa ila oorun.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rírúmí ìrúmi, Ìrú omi, billows (as of the sea)
Rò, to relate, to mediate, to think. Wọ́n rò bẹ́ẹ̀ (They thought so)
Rò káàkiri, v.t. to spread abroad news about a person. Ó ń ro ẹjọ́ ọmọkùnrin náà káàkíri (He is spreading abroad news about the boy)
Rólé, v.t. to succeed one’s father as the head of the house to put on the roof of a house. A ti rólé wa. (We have put on the roofs of our house)
Ronú, v.i to think, to meditate, to be sorry. Ó ń ronú (He is thingking)
Rọbí, v.i to travail, to be in the pains of child-birth. Ó ń rọbí (She is in the pain of child-birth)
Rọ̀jò, v.i to rain. Ó ròjò (It rained)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Itu
wa ni Naijiria
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rọ́pá v.t. to fail to successd, to collapse
Ẹtù mákswẹ́lì
Ẹtù (Philantomba maxwellii tàbí Cephalophus maxwellii)
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rù, v.t. to bear, to carry, to support, to sustain, to lose flesh, to be lean. Ó rù (He is lean)
Rú v.i to rise, to swell, to boil over (as hot water), to be moved with anger or grief. Ómi náà ru sókè (The water boiled over)
Rúbọ, v.t. to make or offer sacrifice, to make an offering. Ó ń rúbọ sí òrìṣà (He is making an offering to the deity)
Rúlùurúlùú, n. a seditious person. Rùlùúrúlùú ni (He is a seditious person)
Rún awọ v.t. to prepare leather for use, to cure leather. Ó rún awọ (He cured leather)
Ìgbà Ẹlẹ́fun
The Ìgbà Ẹlẹ́fun tabi Ìgbà Ẹfun (Cretaceous), derived from the Latin "creta" (chalk), usually abbreviated K for its German translation Kreide (chalk), is a geologic period and system from circa to  million years (Ma) ago. In the geologic timescale, the Cretaceous follows the Jurassic Period and is followed by the Paleogene Period of the Cenozoic Era. It is the youngest period of the Mesozoic Era, and at 80 million years long, the longest period of the Phanerozoic Eon. The end of the Cretaceous defines the boundary between the Mesozoic and Cenozoic eras.
Àsìá ilẹ̀ Grẹ̀nádà
Àsìá orile-ede Grẹ̀nádà je gbigbalo leyi ilominira kuro lodo Ileoba Asokan ni 7 February 1974.
Ìran Yorùbá
Èdè
Èdè Yorùbá jé èdè ti àwọn ìran Yorùbá ma'ń sọ sí ara wọn. Ójẹ́ èdè to pé jù ni ilẹ́ Yorùbá. Ẹ lè ri èdè yi ni Ilẹ Nàìjíríà, Ilẹ Benin, ati ni Ilẹ Togo. Iye to'n sọ èdè yi ju ni gbogbo ilẹ́ Yorùbá 30 milliọnu lọ.
Àsìá ilẹ̀ Guatẹmálà
Asia ile Guatemala ni awo meji: bulu sanmo ati funfun. Awon ila bulu sanmo mejeji duro fun idie pe Guatemala budo si aarin okun meji, Okun Pasifiki ati Okun Atlantiki (Omi-okun Karibeani); ati awo sanmo oju orile-ede na (e wo Orin Iyin Orile-ede Guatemala). Awo funfun tokasi alafia ati ogidi.
Ogun Abele Nigeria
Ẹlẹ́yà-m'ẹ̀yà
Ohun àkókọ́ tí ó fa ogun yí ni ó níṣe pẹ̀lú ìdàpọ̀ gbogbo ẹ̀yà orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lásìkò ìṣèjọba àmúnisìn ní ọdún 1914, èyí ni dídá Northern protectorate, Lagos Colony àti Southern Nigeria protectorate tí a tún mọ̀ sí Eastern Nigeria) papọ̀ láti lè jẹ́ kí ìṣèjọba orílẹ̀-èdè náà ó f'ẹsẹ̀ múlẹ̀ nítorí gbígòòrò tí àwọn agbègbè orílẹ̀-èdè tí a ti mẹ́nu bá lókè yí gbòòrò tí oríṣiríṣi ẹ̀yà sì wà ní ibẹ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ wípé ìdàpọ̀ yí kò fiyè sí ìyàtọ̀ tí ó wà láàárín ẹ̀yà, èdè ati ẹ̀sìn tí ó wà láàárín àwọn ènìyàn ilé Nàìjíríà lásìkò náà, èyí ni ó mú ìbérù ati ìfòyà ó gbilẹ̀ nínú wọn tí ó sì mú  kí kálukú àwọn ẹ̀yà wọ̀nyí ó ma jìjàgùdù lórí ìṣèlú ara-ẹni àti ìmójútó okòwò ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan. Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà gb'òmìnira lọ́wọ́ ìjọba àmúnisìn  ilẹ̀ Britain ní ọjọ́ kìíní oṣù Kẹwàá ọdún 1960, nígbà tí gbogbo àwọn ènìyàn tí wọ́n jẹ́ olùgbé ibẹ̀ náà jẹ́ mílíọ́nù  márùndínláàdọ́ta ó dín diẹ̀, nígbà tí iye ẹ̀yà tí ó wà níbẹ̀ jẹ́ ọgbàọ́rùn ún mẹ́ta. Nígbà tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà gba òmìnira, àwọn agbègbè tí wọ́n tóbi jùlọ ni àsìkò náà ni apá ìlà Oòrùn tí àwọn ẹ̀yà Igbò ea, lásìkò yí, wọ́n kó ìdá 60–70% nínú iye ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà; Àwọn Hausa-Fulani lábẹ́ ìṣèjọba ilẹ̀ Sultanate of Sokoto, ni wọ́n kó ìdá 67% lápá òkè ọya, bákan náà ni àwọn Yorùná ní apá Ìwọ̀-Oòrùn orílẹ̀-èdè náà kò ìdá 75%;. Lóòtọ́, àwọn ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan wọ̀nyí ni wọ́n ní ilẹ̀ tiwọn tí wọ́n sìntú fọ́nká sí orígun orílẹ̀-èdè náà Nígbà tí ogun náà bẹ́ sílẹ̀ ní ọdún 1967, iye àwọn ọmọ ẹ̀yà Igbo tí wọ́n wà ní àwọn orígun ilẹ̀ Nàìjíríà kò sàn ní ẹgbẹ̀rún márùún pàá pàá jùlọ ní ìlú Èkó.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P
Oju-iwe Kiini
padà, v.i. to return, to come back. Yóò padà dé ilẹ́ láìpẹ́. (He will return home soon.
padà v.t. to alter, to change to convert to. Yóò pa èrò rẹ̀ dà. (He will alter his plan.
pàdégun (pàdè ogun), n. to meet in battle, to encounter) Wọ́n pàdégun (They met in battle).
pa gììrì, Ta gììrì, v.i. to arouse oneself suddenly, to shudder. Ó pa gììrì nígbà tí ó rí ẹ̀jẹ̀. He shuddered at the sight of blood.
pàgbẹ́, ṣángẹ̀ẹ́ v.t. to clean a new forest for the purpose of cultivating it for planting yams, corn, etc., to clear the forest. Ó ti pàgbẹ́. He has cleared the forest.
pakà, v.t. to thresh corn. Ó pakà (He threshed corn.)
palate, n. a coarse mat.
pákò, orín, n. chewing-stick.
Iyiola Omisore
thumb|Iyiola Ajani Omisore je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P
Oju-iwe Kiini
pálapàla, n. nonsense. Ó ní àwọ̀ pupa ni ó dúró fún àlàáfíà nílẹ̀ Yorùbá, Irú pálapàla wo nìyen!. (He said the red colour stands for peace in Yoruba land. (What nonsense!).
pa lára dà v.t. to transform, to change into another form. Ó ti pa á lára dà sí orísìí mìíràn. (He has changed it into another form.)
palé, v.i. to rub the floor of the house with horse-dung, green leaves. Àwọn obìnrin náà palé wọn. (The women rubbed the floor of their house with horse-dung.)
pan-hun pán, pọ́n-ún, pọ́n-hún, adv. at, once, at a stroke. Ö kán igi náà pọ́n-ún. (He broke the stick at once.)
panságà, n. adultery, fornication, halotry, prostitution. Ó ń ṣe pánṣágà. (He is committing adultery.)
para mọ́, v.i. to keep oneself close, to take heed. A para mọ́. (We took careful heed.)
para pọ̀, v.i. to unite, to join together, to become ally. Wọ́n para pọ̀. (They became allies.)
páṣù, v.t. to avoid strife, not to give the devil any chance of mischief.
pàtẹ́wọ́, v.i. to clap one’s hand. Awọn ọmọ náà pàtẹ́wọ́. (The children clapped their hands.)
pawọ́pẹ́, n. hand-cuff, trap. Ó kẹ́ pawọ́pẹ́ méjì fún àwọn eku náà. (He set two traps for the rats.)
pa àṣẹ padà, v.t. to countermand or revoke an order. Ó ti pa àṣẹ náà padà. (He has revoked the order.)
Oju-iwe Keji
Pẹ́tẹ́lẹ́, n. sympathetic, swelling on the groin
Pín fúnne, v.t. to administer to, to dispense, to distribute to, to share out amongst. Ó pín ilẹ̀ náà fúnmi (He shared out the land amongst us)
Pípamọ́, adj. secret, latent, dormant.
Píparí, n. that which is to be ended, conclusion,
Pípinnu, n. resolution, determination
Po, adj. short, insufficient, inadequate
Pojóbò, v.t. to make a slip-knot or noose. Wọ́n pojóbò okùn náà (They made a noose in the rope.
Pòkudu, adj. gloomy, cloudy. Ojú ọjọ́ náà pòkudu. (It was a cloudy day)
Gauteng
Gauteng jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìgbèríko 9 ní orílẹ̀-èdè Gúúsù Áfíríkà.
Ohio
Ohio  jé ìpinlè aarin-oorun ní orílè-èdè isokan tí Amerika  Ìpínlè Ohio ní ìpinlè kẹrinlelọgbọn tí oní agbegbe jù ní orílè-èdè Isokan Amerika, Ohun sì ní ìpinlè keje tí óní olùgbé jù ní Orílè-èdè isokan America pèlú olùgbé 11.5 million. Oluilu ipinle Ohio ni Columbus.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P
Oju-iwe Keji
Pósí, n. coffin. Wọ́n gbé òkú náà sínú pósí (The corpse was placed in a coffin)
Pọ̀ jù lọ, adj. most, most of all. Òun ni ó ní owó tí ó pọ̀ jù lọ nínú gbogbo wọn. (He had the most money of all of them).
Pọngbẹ, v.t. to draw (well) dry. Ó pọn kànga náà gbẹ (He drew the well dry)
Pọnpọdọ́, n. a short underskirt)
Pọ́nsọ, v.i. to ripen as corn.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): SH
Ṣà, v.t. to pick up one by one. Ó ṣà wọ́n nílẹ̀ (He picked them up one by one from the ground)
Ṣágo, n. demijohn
Ṣàgbà, v.i. to play the part of older person in anything, to be older them.. Ó ṣàgbà mi (He is older than me)
Ṣàì, adv. not, having the same force in Yorùbá as the English prefix, ‘un’, mostly used with ‘Ma’= not. Ó ṣàìkọrin (He did not sing)
Ṣàìgbèfún, v.i. to be unfavourable, to be unpropitious. Àwọn òfin náà kò ṣàìgbèfún iṣẹ́ àgbẹ̀ ṣíṣe (The regulations are not unfavourable for agricultural production)
Ṣàìgbọràn, v.i. to be disobedient. Kì í ṣọmọ tó ń ṣàìgbọràn (He is not a disobedient chind)
Ṣàìkúnná, adj. coarse, rough. Kò ṣàìkúnná (It is not coarse)
Ṣàìlọ́lá, adj. dishonourable, disreputable, without honour. Kò ṣàìlọ́lá (He is not without honour)
Ṣàìmọ̀, adj. ignorant of, unaware of. Kò ṣàìmọ̀ nípa ọ̀rọ̀ náà. (He is not unaware of the matter)
Ṣàìrẹ̀, v.i. unwearied, not tired, Ko lè ṣàìrẹ̀ ẹ́ (He cannot be unwearied)
Ṣàìwọ̀, v.i. not to enter. Máà jẹ́ kó ṣàìwọ ilé (Don’t allow him not to enter the house)
Ṣákálá, adv. merely, in vain. Ó ṣàlàyé rẹ̀ ṣákálá (He merely explained it)
Ṣanbọnna, adv. straight, upright. Máa lọ ṣanbọnna fún máìlì kan (Keep straight on for one mile)
Ṣánkùúta, fisánkùúta, v.t. to dash against the stone. Ó fi orí ṣánkùúta (He dashed his head against the stone)
Ṣáwá, n. a kind of small fishes
Ṣàyàn, v.t. to select, to choose. Ó ṣa ìwé náà yàn (He selected the book)
Dundun
Oro nipa dundun ti o je ilu kan pataki ni ile Yoruba ni onkowe yii soro le lori. O menu ba ipo dundun ninu asa Yoruba, itan ti o je mo dundun, ibi ti a ti maa n lo o ti o si fi ibi aseye kan se apeere. O soro nipa bi won sen se e ati awon ilu miiran ti won maa n lu mo on. Aworan po ninu iwe naa. Ami ti awon onitilutifon maa n lo fun orin naa wa ninu re pelu.
Afghanístàn
Nínú ètò ìkànìyàn 1995, àwọn ènìyàn tí wọ́n sọ pé ó wà ní ìlú yìí lé díẹ̀ ní mílíònù mọ́kànlélógún (21,017.000). Èdè tí wọ́n ń sọ ní ìlú yìí tó àádọ́ta ṣùgbọ́n ìlàjì nínú àwọn tí ó wà ní ìlú náà ni ó ń sọ páṣítọ̀ (Pashto) tí òun àti Dárì jọ jẹ èdè ìjọba (official language). Dárì (Dari) yìí nì orúkọ tí wọ́n ń pe Persian (Pásíà) ní Afuganísítàànù. Dárí yìí ṣe pàtàkì gan-an ni gẹ́gẹ́ bí èdè tí ìjọba ń lò (lingua franca). Fún ti òwò tí ó jẹ mọ gbogbo àgbáyé, èdè Gẹ̀ẹ́sì ti ń gbilẹ̀ sí i. Àwọn èdè mìíràn tí wọ́n ń sọ ní ìlú yìí ni Tadzhik, Uzbek, Turkmen, baluchi, Brachic àti pashayi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jibia
wa ni Naijiria
Cosmos Niagwan
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Sotirios Sotiropoulos
thumb|Sotirios Sotiropoulos.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kachia
thumb|Ibi-ìyípo Singa ní Kaduna wa ni Naijiria
Ei'ichi Negishi
Ei-ichi Negishi (根岸 英一) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri ni 2010.
Janet Olaide Sheba
Janet Olaide Sheba
Dutse
Dutse ni olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Jigawa ní Ariwa Nàìjíríà. Ibẹ̀ ni Yunifásitì ìlú Dutse tí wón dá kalẹ̀ ní oṣù kọkànlá ọdún 2011kalẹ̀ sí. Àwọn olùgbé Dutse jẹ́ 153,000, òun sì ni ìlú tí ó tóbi jù ní ìpínlẹ̀ Jigawa.
Ṣakí
Ibi tí Ìlú Ṣaki wà
sí ọgọ́ta kìlómítà sí ẹnu ibodè orílẹ̀-èdè olómìnira Benin. Wón sábà ma ń pe Ṣakí ní Ilé àgbọ́n ọ̀gbẹ ouńjẹ ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ látàrí iṣẹ́ àgbẹ̀ tí wọ́n yàn láàyò.
Adjara
Adjara (აჭარა ),(acaristan), onibise bi Orile-ede Olominira Aladawa ile Adjara (აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა;  ), je orile-ede olominira aladawa ile Georgia.
Port Elizabeth
Lati ọjọ Kínní ọdun 2021, orukọ Gqeberha, lati orukọ Xhosa ti ilu ti Walmer, ti jẹ ijọba Gẹẹsi Afirika lati ṣe agbekalẹ ilu ti Port Elizabeth.
Gbọ̀ngán
Gbọ̀ngán je ilu ni Ipinle Osun, Naijiria. Ibe ni ibujoko Agbegbe Ijoba Ibile Ayedaade wa.
Gustav Ludwig Hertz
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Akadianu
Èdè sẹ̀mítíìkì kan ni eléyìí tí wọ́n ń sọ ní ilè Mesopotámà láàárín sẹ́ńtúrù 2300 sí 500 sáájú ìbí kírísítì (c2300 to c500). A tún máa ń pe èdè yìí ní Accadian. Ìgbà mìíràn a tún máa ń pè é ní Assyro-Babylonian. A mú orúkọ tí ó gbèyìn yìí láti ara àwọn ẹ̀ka-èdè rẹ̀ méjèèjì (Assyrian àti Babylonian). Èdè yìí ni ó rọ́pò Sumerian tí wọ́n ti ń sọ ní ìpínlẹ̀ yìí tẹ́lẹ̀. Ẹ̀ka-èdè Babylonian ni wọ́n ti ń lò gẹ́gẹ́ bí èdè ìfiṣejọbí (lingua france) láti ìbẹ̀rẹ̀ pèpẹ̀ láti nǹkan bíi mìlẹ́níọ̀nù kìíní sáájú ìbí kírísítì (1st millennium B.C) ṣùgbọ́n láàárín sẹ́ńtúrì díẹ̀ èdè Aramaic ti gba ipò rẹ̀ síbẹ̀ Babylonian sì tì jẹ́ èdè tí wọ́n ń lò fún ìwé kíkọ àti kíkà tí di mìléníọ̀nù kìíní lẹ́yìn ikú kírísítì (1st Millenium A.D). Àkọtọ́ kúnífọ́ọ̀mù (Cuineform script) ni wọ́n fi kọ Akkadian sílẹ̀. Sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún (19th century) ni wọ́n tú u palẹ̀ (decipher) sí èdè tó yé tawo-tọ̀gbèrì.
Theodoros Pangalos (ọ̀gágun)
thumb|Theodoros Pangalos.
Henry James
Henry James, OM (April 15, 1843 – February 28, 1916) je olukowe omo orile-ede Amerika to di ara Britani.
Andreas Michalakopoulos
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Durban
O wa ni eti Okun India, ni igberiko ti KwaZulu-Natal, ilu Durban ni olu-ilu iṣaaju ti ileto ati agbegbe Natal, ti a mọ tẹlẹ bi Port-Natal. Ti ipa India ati ti ileto, o jẹ loni olokiki oniriajo ati ibi-afẹde okun. Awọn arinrin ajo le wa si Durban lati gbadun awọn eti okun ẹlẹwa ati awọn eti okun igbẹ. O tun mu idapọmọra nla ti faaji ati aṣa papọ, pẹlu awọn ẹda ti akoko amunisin, awọn ile ọnọ musiọmu ti o nifẹ, ati awọn agbegbe adun. Lati pari aworan iyalẹnu tẹlẹ yii, Durban tun mọ fun awọn ẹranko, ododo, ati eweko tutu ti o yi i ka!
Annie Okonkwo
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2007 doni.
Clement Annie Okonkwo (ti a bí ni ojó ketalelogun oṣù kàrún ọdún 1960) ọ dibo ile asofin fun agbegbe aarin Anambra Anambra State, Nigeria, iṣẹ beere ni ojó kokandinlogbon osu karún ọdún 2007. Ọkàn lára ọmọ ẹgbẹ́ People's Democratic Party (PDP).
Àsìá ilẹ̀ Gúúsù Áfríkà
Àsìá ilẹ̀ Gúúsù Áfríkà
Alfred Papapeye Diete-Spiff
je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Rivers tele.
Alibéníà
Albáníà je oseluarailu onileasofin pelu itokowo toun yipada. Oluilu Albáníà, Tirana, je ile fun awon eniyan bi 600,000 ninu awon eniyan 3,000,000 to wa lorile-ede na. Atunse oja alominira ti si orile-ede sile fun inawo idagbasoke latokere, agaga fun idagbasoke okun ati eto irinna.
Hashim Thaçi
thumb|Hashim Thaçi
OMS Video
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Ọlálékan Sàlámì
Lekan Salami
Ẹ lọ inú yàrá,
Ẹ gbẹ́lẹ̀ ken ìkòkò ikòtò
Emmanouil Tsouderos
thumb|Emmanouil Tsouderos Emmanouil Tsouderos (1882–1956) jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Nsukka
Nsukka jẹ́ ìlú kan àti agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní ipinle Enugu, ní orílẹ̀-èdè Naijiria. Nsukka pín ààlà ìlú kan náà pẹ̀lú àwọn ìlú bíi: Edem, Opi, Ede-Oballa, àti Obimo.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Karu
wa ni Naijiria
Àlgéríà
Àlgéríà je omo egbe Iparapo awon Orile-ede, Isokan Afrika, ati OPEC. Bakanna o tun kopa ninu dida ikoenu owo Isokan Maghreb.
Evripidis Bakirtzis
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Kyösti Kallio
je Aare orile-ede Finland tele.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): S
Oju-iwe Kiini
Safá v.t. to spread over something (like cream over boiled milk)
Sàga tì, Sàba tì v.t. to besiege, to encamp against. Wọ́n sàgà ti lfè (They besieged lfẹ̀)
Sáji, Tají, v.i. to wake from sleep suddenly. Ó sáji. (He woke from sleep suddenly)
Sakasaka, n. hay dried ground nut leave, provender. Ó ru ìdì sakasaka. (He carried a bale of hay)
Sálà, v.i. to escape, to fless for safety. Ó sá, a là fún èmíi rẹ̀/ Ó sá àsálà fún ẹ̀mí i rẹ̀. (He flee to save his life)
Sàmù, Sànù fún, v.t. to baptize. Mo ti sàmì (I have been baptized)
Sánmà, n. the sky. Ó nawọ́ sí sánmà (He painted to the sky)
sànmọ́-ọ́nnì, n. era, a particular period. Nígbà ti ó fi ilé-ẹ̀kọ́ náà sílẹ̀, sànmọ́-ọ́nnì ken dópin. (When he left the school, it was the end of an era)
Sanra, n. fat, plump. Ó sanra. (He is fat)
Sààrì, n. the early meal of the Muslinis before day-break during Ramadan. Ó jẹ sààrì (He ale the early meal of the Musline before day-break during Ramadan)
Sé, v.t. to shut, to close, to miss a mark or one’s aim. Ó sé ilèkùn (He shut the door)
Sèlù, v.i. to make a drum. Ó sèlù (He made a drum)
Sìì, adv. showly (used with the verb ‘crawl’= to drag), laboriously. Ó ń gbá sìì. (He is walking laboriously)
Síbi, adv. to the place, to a certain place, on a journey. Ó lọ síbi (He went to a certain place)
Síbòmíràn, adv. to another place, elsewhere. Ó ti lọ síbòmíràn (He has gone to another place)
Sìgbọnlẹ̀, adj. tall and stout. Ó sìgbọnlẹ̀ (He is tall and stout)
Sìmẹ̀dọ̀, v.i. to keep cool, not to lose one’s temper. Sìmẹ̀dọ̀ (Keep cool)
Sìnìka, n. a white metal sold on the coast.
Sínjẹ, v.t. to mimic, to parody. Ó sín in jẹ (He minmicked him)
Oju-iwe Keji
Sínsìn, n. the act of worship, service, rearing. Ó sọ̀rọ̀ nípa ẹran sínsìn (He talked about animal rearing)
Sísorọ̀, n. emphatic form of ‘Ìsorọ̀’, hanging. Ẹjọ́ ikú sísorọ̀ ni wọ́n dá a (He was sentenced to death by hanging)
Sísúré, n. or adj. the same as ‘Sísáré’.
Ìgbà Tríásíkì
During the Triassic, both marine and continental life show an adaptive radiation beginning from the starkly impoverished biosphere that followed the Permian-Triassic extinction. Corals of the hexacorallia group made their first appearance. The first flying vertebrates, the pterosaurs, evolved during the Triassic.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): S
Oju-iwe Keji
Sònà, v.t. to hold at bay. Ó sònà mọ́ wọn (He held them at bay)
Sowọ́ lù, Sowọ́ pọ̀, v.i. to join hands together, to combine. Wọ́n sowọ́ pọ̀ ṣe iṣẹ́ náà. (They joined hands together to do the work)
Ìpínlẹ̀ Yòbè
Ítàn Ìdásílẹ̀
Ìpínlẹ̀ Yóbè jẹ́ dídásílẹ̀ ní Ọjó kẹ́tadinloogbọn, osù kèjọ, Ọdún 1991 nígbà ìsèjọba Babangida. Ìpínlẹ̀ Yóbè jẹ́ dídásílẹ̀ nitoripe ìpínlẹ̀ Borno ìgbánnà tóbi jù láti bójútó, tí ó sí mú kí wọ́n yọ ìpìnlẹ̀ Yóbè lára rẹ̀.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): S
Oju-iwe Keji
Sọ di aláìkú, v.t. to immortalize. Wọ́n sọ ọ́ di aláìkú (He was immortalized)
Sọ di èérí, Sọ dèérí, v.t. to defile, to make unclean. Wọ́n sọ ọ́ dèérí (He was made unclean)
Sọjẹ, v.t. to cut with the beak (as the hen, etc) Adìyẹ náà ti sọ ọ́ jẹ (The hen has cut it with its beak)
Sọ lóògùn, v.t. to poison. Wóịn sọ ọ́ lóògùn (He was poisoned)
Sọra nù, v.i. to be careless of oneself. Ó sọra nu (He was careless with himself)
Sótọ̀, adv. aside, apart, separately. Ó yà wọ́n sọ́tọ̀ (He puts them apart)
Sú, v.t. to sow, to retail Coil, liquor, snuff, etc.) to tire, to weary, to loathe, to embarrass, to nauseate, to limp the foot. Ó sú mi (I am tired)
Sun jáde v.i. to ooze out, to spring forth. Omi náà sun jáde láti inú àpáta (The water springs forth from the rock)
Charles Thomson Rees Wilson
Charles Thomson Rees Wilson, CH, FRS (14 February 1869 – 15 November 1959) je onimosayensi omo Britani to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Dauda Musa Komo
Lt. Colonel Dauda Musa Komo je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Rivers tele.
Firginia
Ajoni ile Virginia (Commonwealth of Virginia) tabi Virginia je ipinle ni orile-ede Amerika.
Eduard Kokoity
Eduard Dzhabeyevich Kokoity (Кокойты Джабейы фырт Эдуард, Эдуа́рд Джабе́евич Коко́йты, ედუარდ კოკოითი; tabi Kokoyty or Kokoiti tabi ni ede Rosia bi Kokoyev) (ojoibi October 31, 1964, Tskhinvali, Georgian SSR, Soviet Union) ni Aare orile-ede South Ossetia.
Sàmóà Amẹ́ríkà
thumb|260px|right|Map of American Samoa. Orílẹ̀-èdè kan ni ó ń jẹ́ American Samoa. Ètò ìkànìyàn 1995 sọ pé àwọn ènìyàn ibè jẹ́ ẹgbẹ̀rún lọ́nà ojójì ó lé mẹ́ta (43, 000). Èdè Gèésì ni èdè tí wọ́n fi ń ṣe ìjọba. Ìdá àádọ́rùn-ún nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ènìyàn tí ó ń gbé ibẹ̀ ni ó ń sọ Samoan. Àwọn kan tún ń sọ Tongan àti Tokelau
Aderemi Adesoji
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ìgbé ayé rẹ̀
Nígbà tí Ọmọba Gbádébọ̀ darí dé, wọ́n ni láti fa Ìbíyẹ̀mí tíì ṣe ẹ̀gbọ́nbìnrin Adésọjí tí kò lè pa  ayọ̀ náà mọ́ra sẹ́yìn kí ó má baà lùgbàdì oògùn aṣààbò ara bàbá rẹ̀. Ìgbà tí bọ̀ gbogbo aṣọ oògùn aṣààbò tí ó sì ṣe ètùtù sí àwọn irúnmọlẹ̀ nígbà náà ni ó tó lè dìmọ́ àwọn ẹbí rẹ̀ láì sí ewu. Ọmọba Gbádébọ̀ tí ó jẹ́ olúáwo gbé ọmọ tuntun lọ sí ìdí ifá láti wo ẹ̀sẹ̀ntáyé ìkókó tíì ṣe Adérẹ̀mí. Wọ́n sọ pé kí bàbá tẹríba fún ọmọ rẹ̀. Ifá sọ àsọtẹ́lẹ̀ pé Adérẹ̀mí yóò dé adé àwọn bàbá ńlá rẹ̀ tí ìgbà rẹ̀ yóò sì gbalé gboko, yóò sì ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn àjèjì láti ọ̀nà jínjìn. Ọmọba Gbádébọ̀ sọ fún ìyàwó rẹ̀ kí ó wá iyùn láti fi múra fùn ọmọ náà torí pé èyí jẹ́mọ àmì ọba. Pẹ̀lú ìgbàgbọ́ nínú ifá, Adekunbi tíì ṣe ìyá rẹ̀ ń dáàbò bo ọmọ rẹ̀ nípa wíwẹ̀ ẹ́ nínú àgbo títí tí ó fi dàgbà. Bàbá rẹ̀ kú ní 1897 nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹ́jọ. Torí pé bàbá rẹ̀ tètè kú, ìyá rẹ̀ ló tọ dàgbà.
Ọọ̀ni Ilé-Ifẹ̀ láti ọdún 1930 - 1980
Ìrírí àti ọlá Ọmọba Adérẹ̀mí ṣọ ọ́ di ọmọ oyè láì sí kọnú-u-kọ́họ lèyí gorí ìtẹ́ ní Ilé Ifẹ̀. Lẹ́hìn tí Ọba Adémìlúyì wàjà, ó di olùdipò  tí ó peregedé láti gorí ìtẹ́.
Ìjọba ìbílẹ̀ Bẹ́núé
Benue
Makurdi
Oju
Otukpo
Konstantinos Tsaldaris
thumb|Konstantinos Tsaldaris jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
La Paz
La Paz, Chuqi Yapu (Oruko onibise: Nuestra Señora de La Paz) ni oluilu amojuto orile-ede Bolivia.
Ògún (Ọdúnjọ)
(3) Ṣọ̀pọ̀nnọ́
ISO 3166-1 alpha-3
Awon amioro ISO 3166-1 alpha-3 je leta meta àmìọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè ti itumo re wa ninu ISO 3166-1, apa keta opagun ISO 3166 ti Àgbájọ Káríayé fún Ìṣọ̀págun tesiwejade lati soju awon orile-ede ati awon agbegbe won. Amioro yi lo leta meta lati soju awon orile-ede, eyi yato si alpha-2 to lo leta meji.
Exceptional reservations
Exceptionally reserved code elements are codes reserved at the request of national ISO member bodies, governments and international organizations, which are required in order to support a particular application, as specified by the requesting body and limited to such use; any further use of such code elements is subject to approval by the ISO 3166/MA. The following alpha-3 codes are currently exceptionally reserved:
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Keffi
wa ni Naijiria
Väinö Tanner
je Alakoso Agba orile-ede Finland tele.
Índíà
Ijoba
Asofin ile India ni Ileasofin oniyewumeji, to ni ile oke ti o n je Rajya Sabha (Igbimo awon Ipinle) ati ile kekere to n je Lok Sabha (Ile awon Eniyan). Rajya Sabha, agbarajo aiyese, ni 245 omo egbe ti won wa nibe fun odun marun. Opo won je didiboyan taara latowo awon asofin ipinle ati agbegbe gege bi iye awon eniyan won.
Jadranka Kosor
Jadranka Kosor (ojoibi July 1, 1953) je oloselu ati oniroyin tele ara orile-ede Croatia. O di obinrin akoko to je Alakoso Agba ile Kroatia ni July 6, 2009, leyin igbati Ivo Sanader to je Alakoso Agba tele kosesile.
Àsìá ilẹ̀ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Kóngò
Àsìá ilẹ̀ Orile-ede Olominira Kongo ni Afrika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kiri Kasama
Agbegbe Ijoba Ibile Kiri Kasama je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Toivo Mikael Kivimäki
je Alakoso Agba orile-ede Finland tele.
Konstantinos Dovas
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Raúl Castro
Ọ̀gágun-Ẹlẹ́ẹ̀ṣọ́ (tifeyinti) Raúl Modesto Castro Ruz (ojoibi 3 June 1931) ni Aare ile Kuba lati 24 February 2008. O hun ni aburo Fidel Castro.
Ulli Beier
Horst Ulrich (Ulli) Beier (30 July 1922 – 3 April 2011) je ara Jemani to je olotu, olukowe ati omowe to kopa ninu idagbasoke mookomooka, ere at ewi kiko ni Nigeria ati Papua New Guinea.
Patrick Steptoe
Patrick Christopher Steptoe je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Adaptive Transform Acoustic Coding
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Frederick Douglass
Frederick Douglass (oruko abiso Frederick Augustus Washington Bailey, February 1818 – February 20, 1895) je ara Amerika alatunse, alasodun, olukowe ati babaalu. Leyin igba to sakuro ni oko-eru, o di olori egbe irinkankan apokoerure, pelu oro kankan re ati iwe alodi si oko-eru to ko. Ohun lo duro bi apere tolodi si ijiyan awon akonileru pe awon eru ko ni laakaye lati sise bi omo Amerika alominira. Opo awon ara Ariwa na si tun nira lati gbagbo pe iru eni unla bayi ti je eru tele.
Douglass ko opo iwe igbesiayearaeni, nibi to ti ohun todun juwe irire ninu oko-eru ninu iwe igbesiayearaeni to ko ni 1845, Itan Igbesiaye Frederick Douglass, Eru ara Amerika, to kopa kikan nipa fifowokun ipokoerure. O tun ko iwe igbesiaraeni meji miran, eyi to gbeyin toko unje, Igbsiaye ati Igba Frederick Douglass, toje titejade ni 1881 to si dalori awon isele to waye nigba ati leyin Ogun Abele. Leyin Ogun Abele, Douglass ko kose ninu ijagudu Orile-ede Amerika lati di "ile olominira" looto. Douglass se itileyin eto idibo awon obinrin. Lai lowo unbe o di omo Afrika Amerika akoko to je didaloruko fun ipo Igbakeji Are Amerika bi elegbe ajodubo si Victoria Woodhull ti egbe oselu kekere Equal Rights Party. Douglass di opo ipo ijoba mu.
Douglass nigbagbo gidigidi ninu ijedogba gbogbo eniyan, boya o je adulawo, abo, Abinibi ara Amerika, tabi asesekowolu, o gbajumo pe o so pe, "Un o parapọ̀ mọ́ ẹni yìówù láti ṣe rere, unkò ní parapọ̀ ṣèbàjẹ́ pẹ̀lú ẹnìkankan."
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kontagora
wa ni Naijiria
Adamantios Androutsopoulos
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kosofe
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kaugama
Agbegbe Ijoba Ibile Kaugama je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Ifá
Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni wípé ní ìgbà kan rí, ifá gbé òde-ayé fún ìgbà pípẹ́ kí o tó padà lọ sí ọ̀rùn. Ní ìgbà tí ifá fi wà ní ilé ayé, ó gbé ilé-ifẹ̀ fún ìgbà péréte. Ṣùgbọ́n ní ìgbà tí ọ̀rúnmìlà fi wà láyé yìí náà, a tún máa lọ sí òde ọ̀run lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan tí olódùmarè bá pèé láti wá fi ọgbọ́n rẹ̀ bá òun tún òde-ọ̀rùn ṣe. Nítorí náà gbáyégbọ́run ni ifá ńṣe.
Enhanced Full Rate
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Jan Fischer (Olóṣèlú ilẹ̀ Tṣẹ́skì)
Jan Fischer (ojoibi 2 January 1951) lo je Alakoso Agba orile-ede Tseki Olominira lati Osu karun, 2009. titi di 13 Osu Keje 2010.
Ifá
Ọpọ́n Ifá:
Ohun èlò ifá dídá míìran ọpọ́n ifá, nínú ọpọ́n ifá ni a ní lati kó gbogbo ohun èlò ifá dídá tí a ti ká sílẹ̀ wọnyìí sí bá a bá ti ńdá ifá. Orísi ọpọ́n ifá ló wà ọpọ́n kékeré wà, ọpọ́n ńlá sì wà pẹ̀lú.
Internet Low Bit Rate Codec
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Ifá
Ipò Ifá láàrín òrìṣà tókù
Èjì ògbè Ẹsè kínní
Abuké ló rẹrú òòsà mọ́sọ̀
Joseph Karakitie Azigbo
je ara Naijiria
Orúkọ Yorùbá
Orúkọ ìnagijẹ
Orúkọ ìnagijẹ ni orúkó tí wọ́n ma ń fúnni látàrí ìhùwà sí, ìrísí àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àpẹẹrẹ ni Eyínfúnjowó, Eyínafẹ́, Ajíláran, Ajíṣafẹ́, Ọ̀pẹ́lẹ́ńgẹ́, Arikúyẹrí, Agbọ́tikúyọ̀, Awẹ́lẹ́wà, ìbàdíàrán àti bẹ̀ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Méjì nínú orúkọ àmútọ̀runwá Yorùbá tó gbajúmọ̀ jù ni Táíwò (tàbí Táyé) àti Kẹ́hìndé tí wọ́n fún àwọn ìbejì ní pàtàkì. Ó jẹ́ ìgbàgbọ́ pé àkọ́kọ́ nínú ìbejì ni Táíwò (tàbí Táyé) tí ó gbèrò láti kọ́kọ́ jáde wá sáyé láti finmú fínlẹ̀ bóyá agbègbè ibi tí wọ́n fẹ́ wọ̀ dára tàbí kò dára láti wà sínú ẹ̀. Tí ó bá tẹ́ ẹ lọ́rùn á tẹ́wọ́ gba ìkejí rẹ̀ Kẹ́hìndé (nígbà mííràn á dá kẹ́hìndé padà) kó ní kó má a bọ̀. Òmíràn pẹ̀lú ẹ̀sìn àbáláyé: àpẹẹrẹ ni Ifáṣọlá-Ifá ṣe àṣeyọrí. Ó ṣeéṣe fífún ọmọ tí wọ́n máa kọ́ gẹ́gẹ́ bí i babaláwo àti iṣẹ́ ifá máa jẹ́ kí ó dọlọ́rọ̀ àti aláṣeyọrí. Àwọn obí onígbàgbọ́ ìgbàlódé fún ìṣe kí wọ́n máa lo orúkọ àbáláyé fún pípáàrọ̀ orúkọ òrìsà fún OLÚ tàbí OLÚWA, ìtumọ̀ olúwa tàbí olúwa mi tí ó ń tọ́ka sí èròǹgbà onígbàgbọ́ nípa ỌLỌ́RUN àti Jésù kírísítì. Fún àpẹẹrẹ Olúwatiṣé-olúwa ti ṣé,àwọn òbí gbàdúrà fún ọmọ olúwa náà sì fún wọn níkan.
Asmara
Asmara jé olú ìlú orílè-èdè Eritrea.
Ifá
Àwọn ọmọ odù Ifá
(a)	Ikin níi fagbáríí selé
Lars Løkke Rasmussen
Lars Løkke Rasmussen (ojoibi 15 May 1964) ni Alakoso Agba orile-ede Denmark.
Reino Ragnar Lehto
je Alakoso Agba orile-ede Finland tele.
Banjul
Banjul je oluilu orile-ede Gambia.
Teuvo Aura
thumb|Teuvo Aura je Alakoso Agba orile-ede Finland tele.
Keijo Liinamaa
je Alakoso Agba orile-ede Finland tele.
TwinVQ
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Sẹ́ríkí ń góómà
Sẹ́ríkí ń Góómà
Mo rántí lákòókò kan nílẹ̀ yí
Pẹ́bẹ́ lọ, pẹ́bẹ́ bọ̀ àtẹ́lẹsẹ̀ ni láti Èkó títí dé ‘Bàdàn,
Kò sí mọ́tò bẹ́ẹ̀ ni kò sí bàtà lẹ́sẹ̀
Leonel Fernández
Leonel Antonio Fernández Reyna (ojoibi 26 December 1953) ni Aare orile-ede Dominiki Olominira lati 2004 wa.
Vorbis
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Sẹ́ríkí ń góómà
Ori mi àpé
Nígbà tórí ń gbeni
Orí la fi í mẹ́ran láwo
Orí lobìnrin fí í yan ọkọọre ńlé ayé,
Bí mo bá lówó
Ẹrú le ṣe bí Ọba, kò tún tẹ̀páàlẹ̀kẹ̀.
Onitọ̀hún fẹ́ ṣu bára ni.
Kofi Annan
Kofi Atta Annan ( 8 April 1938 - 18 August 2018) je omo orile-ede Ghana to je diplomati to wa ni ipo gege bi Akowe Agba keje Agbajo Iparapo awon Orile-ede lati 1 January 1997 de 31 December 2006. Annan ati Agbajo Iparapo awon Orile-ede jo gba Ebun Nobel fun Alafia ni 2001.
Anneli Jäätteenmäki
je Alakoso Agba orile-ede Finland tele.
Abẹ́òkúta
Bí wọ́n ṣe tẹ ìlú ẹ̀gbá dó
Ajísafẹ́ ní ọ̀tẹ̀ ló lé àwọn Ẹ̀gbá kúrò ni ilé- ifẹ̀ wá Kétu. Láti Kétu ni wọn ti wá sí Igbó- Ẹ̀gbá kí wọn to de Abẹ́òkúta ní 1830. Sàbúrí Bíòbákú náà faramọ́ èyí. Lọ́rọ̀ kan sá, àwọn Ẹ̀gbá ti ilé- ifẹ̀ wá, wọ́n ni ohun i se pẹ̀lú oko Àdágbá, Kétu, àti igbó-Ẹ̀gbá. Ìtàn tún fi yé ni síwájú sii pé ìlú Ẹ̀gbá pọ̀ ní orílẹ̀ olúkúlùkù ló sì ń ní ọba tirẹ̀, fífọ́ tí orílẹ́ Ẹ̀gbá fọ́ lò gbé wọn dé ibi tí wọ́n wà báyìí. Gẹ́gẹ́ bí Ìtàn ti sọ, 1821 ni Ìjà tó fọ́ gbogbo Ìlú Ẹ̀gbá ti sẹlẹ̀. Ohun kékeré ló dá Ìjà sílẹ̀ láàárín àwọn òwu àti àwọn Ìjẹ̀bú ni ọjà Apòmù, Ogun Ọ̀yọ́ àti tí ifẹ̀ dà pọ̀ mọ́ ogun Ìjẹ̀bú láti bá Òwu jà. Àgbáríjọ ogun yìí dé ìlú àwọn Òwu ní tọ̀ọ̀ọ́tọ́ sùgbọ́n àwọn Òwu lé wọn padà títí wọ́n fi dé àárín àwọn Gbágùrá to wa ni Ìbàdàn. Inú àwọn Gbágùrá kò dùn sí è́yí wọ́n ti lérò pé ogun yóò kó àwọn Òwu. Èyí náà ló sì mú àwọn Gbágùrá tún gbárajọ láti pẹ̀lú ogun Ọ̀yọ́, Ìjẹ̀bú àti ifẹ̀ kí wọn le borí ogun Òwu. Wọ́n sẹ́gun lóòótọ́ sùgbọ́n lánlẹ́yìn, àkàrà Ríyìíkẹ́ ni ọ̀rọ̀ náà dà nígbẹ̀yìn. Òjò ń podídẹrẹ́ ni, àwòko ń yọ̀. Kò pẹ́ ẹ̀ ni ogun Ìjẹ̀bú, Ìjẹ̀sà, Ọ̀yọ́ àti ifẹ̀ rí i mọ́ pé àsé àwọn Ẹ̀gbá kò nífẹ̀ẹ́ ara wọn, wọ́n wá bẹ̀rẹ̀ tẹ̀ǹbẹ̀ lẹ̀kun sí àwọn Ẹ̀gbá. Wọn fẹ́rẹ̀ẹ́ kó gbogbo Ìlú wọn tán lọ́kọ̀ọ̀kan.
Ètò òṣèlú àti ọrọ̀ ajé
Láti ìgbà tí àwọn Ẹ̀gbá ti dó sí Abẹ́òkúta ni ètò ìsèlú wọn ti bẹ̀rẹ̀ si yàtọ̀. Ó di pè wọn ń yan ọba kan gẹ́gẹ́ bí olórí gbogbo gbò. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ ọ̀rọ̀ kò rí bẹ́ẹ̀, kọ́lọ́mú dọ́mú Ìyá rẹ gbé ni. Èyí náà ló sì fìyà jẹ wọ́n. ÀÌrìnpọ̀ ejò ló sá ǹ jẹ ejò níyà.Sé bọ́ká bá síwájú, tí pamọ́lẹ̀ tẹ le e, tí baba wọn òjòlá wá ń wọ́ ruru bọ̀ lẹ́yìn, kò sí baba ẹni tó jẹ dúró. Ọ̀rọ̀ “èmi –ò-gbà ìwọ -ò -gbà” yìí ló jẹ́ kí àwọn alábàágbé Ẹ̀gbá maa pòwe mọ́ wọn pe “Ẹ̀gbá kò lólú, gbogbo wọn ló ń se bí ọba” Ọba wá di púpọ̀.
Àwọn pàràkòyí náà tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì tí ọrọ ba di ti ọrọ̀ ajé àti ìsèlú. Àwọn ni n parí ìjà lọ́jà, àwọn ló n gbowó ìsọ ̀. Asíwájú àwọn pàràkòyí ni olórí pàràkòyí. Àwọn ọdẹ pàápàá tún jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn atúnlùútò. Wọ́n ń dá ogun jà nígbà mìíràn. Àwọn ni wọn n sọ ọjà àti gbogbo ìlú lóru. Àwọn olóyè ọdẹ jàǹjàǹkàn naa a maa ba àwọn tó wà ní ìgbìmọ̀ ìlú pésẹ̀ fún àpérò pàtàkì. Díẹ̀ lára oyè tí wọn n jẹ ni Asípa, olúọ́dẹ àti Àró ọdẹ. Bí ọ̀rọ̀ kan ba n di èyí ti apá lé ko ka, o di ọdọ olórí àdúgbò nì yẹn. Bí kò bá tún ni ojútùú níbẹ̀, a jẹ́ pé ó di tìlùú nì yẹn ọba lo maa n dájọ́ irú èyí nígbà náà. Tí a bá ka a ni ẹní, èjì ó di ọba mẹsan an to ti jẹ láti ìgbà ti wọn ti de sí Abẹ́òkúta. Àwọn náà nìwọ̀n yii:
Àwọn ọba tí ó ti jẹ
Ẹ̀gbá United Government (Ìjọba Ẹ̀gbá) 1898 – 1914
Kí ni fíìmù?
Ohun tí ó ṣe kókó ni wí pé ìtàn ni fíìmù máa ń sọ pẹ̀lú àwòràn àwọn ò̀ṣèré lóríṣìíríṣìí. Ẹ̀rọ kámérà ni wọ́n máa ń lò láti gba àwọn àwòrán yìí sílẹ̀.
Ipa àwọn fíìmù Yorubá láwujọ Yorùbá
Ohun pàtàkì kan tí ó ya fíìmù Yorùbá sọ́tọ̀ ní èdè àmúlò. Gégẹ́ bí a ṣe mọ̀ pé àwọn Yorùbá kìí ń sọ̀rọ̀ lásán, wọn máa ń sọ̀rọ̀ pẹ̀lú làákàyè àti ọgbọ́n. Àwa náà sí mọ̀ pé èdè Yorùbá yìí kún, ó dùn, ó ṣe pàtàkì, ó sì jọjú gidigidi. Tí wọ́n bá ko eré, ìṣẹ̣̀lẹ̀ láwùjọ àti ọgbọ́n inú rẹ̀ ní wọn ó kó jọ. Àkóónú eré wọn á máa lọ láti orí ìbálòpọ̀ tí ò lẹ́tọ̀ọ́, ìwà ìbàjẹ́ láwùjọ láàárín ọ̀tọ̀kùlú àti ìjọba, ìjà ìyálé àti ìyàwó, ìrirí ayé, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Èdè Yorùbá tí wọ́n fi ń gbé ìtàn wọn kalẹ̀ yìí jẹ́ kí ó yé gbogbo mùtúmùwà ohun gbogbo tí wọ́n ń sọ. Ó sì jẹ́ kí tàgbà tọmọdé, akẹ́kọ̀ọ́ àti olùkọ́, kòfẹ́sọ̀ àti àgbẹ̀ rí ẹ̀kọ́ kan tàbí òmíràn dìmú nínú fíìmù wọn. Wọn kì í dédé sọ̀rọ̀ bí kò bá ṣe wí pé ó lóhun tí ònkọ̀tàn rí. Àwọn òṣèré náà sì máa ń gbìyànjú láti túmọ̀ gbogbo ohun tí ó bá yẹ kí wọ́n sọ kí ó le yé gbogbo ènìyàn. Ohun mìíràn tí a tún gbọ́dọ̀ ṣàkíyèsí ni pé àwọn olóṣèlú a máa fi àwọn eré ìgbálódé orí ìtàgé àti ti inú fíìmù polongo ara wọn nígbà ìdìbò. A rí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àpẹẹrẹ, nínú àwọn fíìmù àgbéléwò tí ó ti wà lórí àtẹ. Ọ̀kan nínú àwọn tí wọn lò láti kìlọ̀ nípa ìdìbò, ṣe ìlérí àwọn ará ìlú àti tí wọ́n fi pe àfiyèsí àwọn ará ìlú nígbà ìdìbò ni fíìmù tí wọ́n pè ní “Olúọmọ-rẹ̀mílẹ́kún”. Ẹni tí ó ba ṣe àfiyèsí tí ó kún nínú fíìmù yìí yóò mọ̀ wí pé ọ̀kan nínú àwọn olùdíje fún ipò gómìnà ní ìpínlẹ̀ Èkó ní ó fi polongo. A lè sọ wí pé fíìmù máa ń jẹ́ kí òye àwọn ènìyàn kún síi. A tún gbọ̣́dọ̀ ṣàkíyèsí pé kìí ṣe gbogbo fíìmù ni ó ń kó ipa gidi ní àwùjọ, àwọn kan tilẹ̀ máa ń polongo ìwà ìbàjẹ́ ni.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lafia
wa ni Naijiria
Páúlù ilẹ̀ Gríìsì
thumb|Paul ìkíní ti Gríìsì jẹ́ Aare orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
BMP file format
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Vancouver
Vancouver je ilu eti odo to wa ni Lower Mainland ti British Columbia, Kanada.
Àsìá ilẹ̀ Kánádà
Àsìá ilẹ̀ Kánádà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Mai'Adua
wa ni Naijiria
Àṣá
Ìpìlẹ̀ rẹ̀
Ní ọdún 2004, Àṣá pàdé alákòóso  (Manager) rẹ̀ tí ó tún jẹ́ ọ̀rẹ́ rẹ̀ ìyẹn Janet, ẹni tí ó mu dé ọ̀dọ̀ Cobhams Emmanuel Asuquo, tí ìyẹn náà sì tún padà di amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ níbi iṣẹ́ orin, tí ó sì tún ba gbé àwo orin rẹ̀ àkọ́kọ́ jáde tí ó pè àkọ́lé rẹ̀ ní Àṣá (Asha)
Àwo orin rè kẹ́ta ní ó pè àkọ́lé rẹ̀ ní "Bed Of Stone", ní ó gbé jáde ní oṣu Kẹ́jọ ọdún 214 (August 2014), tí orin tí ó ṣíwájú nínú àwo náà jẹ́  'Dead Again', tí àwọn bíi:  'Eyo', 'Satan Be Gone' àti 'The One That Never Comes' tẹ̀lé. Àṣá ṣe ìrìn àjò orin káà kiri àgbáyé láàrín ọdún  2015 sí 2017.
Assyria
Nigba Assyria Atijo (awon orundun 20th de 15th BCE), Assur joba lori opo Mesopotamia Loke ati awon apa Asia Minor. Nigba Asiko Arin Assyria (awon orundun 15th de 10th BCE), ipa re resile gidigidi sugbon o fi ija gba won pada. Ile Obaluaye Assyria Tuntun ti Igba Ibere Irin (911 – 612 BCE) fe si gidigidi, be sini labe Ashurbanipal (r. 668 – 627 BCE) fun awon odun ewa o joba lori Ayipo Olora, ati Egypt, ko to bo sowo Babiloni Tuntun ati Medes ki awon eleyi na o to bo sowo Ile Obaluaye Persia.
Claude Lévi-Strauss
Claude Lévi-Strauss (28, November, 1908 - 30, October, 2009) je onímọ̀ẹ̀dá-ènìyàn (anthropologist) ati onímọ̀ẹ̀yà-ènìyàn (ethnologist) ara ile Fransi, be si ni o je ikan ninu awon omowe pataki ni orundun 20un ti o se ifilole iro nipa structuralism.
.vc
.vc je amioro orile-ede ti top-level domain lori Internet (ccTLD) fun Saint Vincent and the Grenadines.
Jẹ́mánì
Jẹ́mánì, fun ibise gege bi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Jẹ́mánì (Bundesrepublik Deutschland, ), je orile-ede ni orile Arin Europe.
Digital Picture Exchange
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Emere
Ọ̀RỌ̀ ÀKỌ́SỌ
Orílẹ̀ èdè America
Orisun itumo
Ni ede Yoruba "Orile-ede Amerika" tabi "Amerika" lasan loruko to wopo. A tun le lo lo "U.S." tabi "USA".
Oliver Muoto
jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria tí ó ń gbé ní ìlú Poland. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria, ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Poland. Oliver jẹ́ olókòwò ilẹ̀ Poland.
John Ben Kalio
John Ibiwari Ben Kalio jé omo orílè-èdè Nàìijiíríà àti gómìnà Ipinle Yobe tele.
Moussa Faki
je Alakoso Agba ijoba orile-ede Tsad tele.
Abdul Mohammed
Abdul "One" Mohammed je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Borno tele.
Garba Nadama
(1938-2020) je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Sokoto tele.
Ẹ̀sìn Islam
Ẹ̀sìn Islam Ní Ṣókí
ISLAM ni esin ti o duro to, eyi ti a gbe kale ni ona ti o dara de opin ninu gbogbo awon iro ti o muwa ati ninu gbogbo awon idajo re pata.Ko si iroyin kankan ninu re ayafi otito ati ododo be e si ni ko si idajo kankan ninu re ayafi rere ati deede. Ninu re ni a o ti ri awon adisokan ti o ni alaafia, awon ise ti o duro to ,awon iwa ti o dara pari pelu awon eko ti o ye kooro. .
IKINNI: Adisokan (akiidah)
Eleyin da lori igbagbo pelu awon origun igbagbo mefeefa :
Porto-Novo
Porto-Novo je oluilu orile-ede Benin.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Mobbar
wa ni Naijiria
Ìrìnkèrindò nínú Igbó Elégbèje
A fi oju wa ri ọrun apadi Ojú-Ìwé 60-70
“Bí a ti de ibikan ti o dakẹ minimini bayi, ti igbo ibẹ di ti o dudu mirinmirin ni a ri iwin kan ti o nbọ, o dabi ọba gan, igbati a si kọ ri i, a ke ‘Kabiyesi’, a ti gbagbe pe Aginju Baba-loriṣa ni wà, bẹni ko si ibiti ẹbọra na fi yatọ si ọba. Fila ori rẹ̀ dabi ade, bata ẹsẹ rẹ̀ dabi bata ẹsẹ awọn alagbara, bẹni ẹwu ọrun rẹ̀ ko yatọ si ti ọba ti o ti gba ade lati ọwọ Oduduwa, ọpọlọpọ awọn iwin miran ni ó tẹle e, ọkan ninu awọn iwin na si gbe apoti kan le ori, o nri ù tẹle e. Igbati gbogbo awa ọdẹ dọbalẹ ti a ki iwin pataki yi, o dahun o nì,...
Bálíníìsì
Bátíníìsì
Balinese
Náírá
Ìtàn
Obafemi Awolowo lọ́ mú abá orúkọ "Náírà" wá, ó yọọ́ lára "Nàìjíríà" ṣùgbọ́n, mínísítà tí ó ń rí sí ọ̀rọ̀ owó, Shehu Shagari ni ó gbé owó náà síta ní ọdun 1973.
Ní ọjọ́ ogún oṣù kẹfà, ọdún 2016, náírà nih àǹfààní láti léfòó, lẹ́yìn tó tí wọ́n ti fi sí àhámọ́ ní ₦197 sí US$1 fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ oṣù.
Sókótó
Ile-iṣẹ
Ni Oṣu Kẹjọ ọdun 2008, won se adehun fun kikọ awọn iṣẹ simenti ni Sokoto.
Didi Ilu Nla
Ilu Sokoto gẹgẹ bi a ti ya aworan re nipasẹ ayaworan Muhammad Bello ni gbogbo awọn ẹya ara ti ilu ode oni pẹlu awọn ọna, awọn afara, ọja, ganuwa (awọn ibi agbara kaakiri ilu) ati pẹlu awọn ile-iṣẹ iṣakoso ati iṣowo. Lara awọn ile-iṣẹ iṣakoso ti Muhammad Bello ṣe ni Kanwuri, Binanchi, Galadanci, Alkalanci, Dogarawa ati bẹbẹ lọ. Sibesibe, yato si ọja aarin ti a mọ si Yardole, awọn agbegbe iṣowo miiran ti a ṣe nipasẹ Muhammad Bello ni Makera, Madinka, Marina, Siriddawa, Takalmawa, Runji ati Jirgawa. Ni afikun, ninu awọn ohun miiran ko si ilu ni boya ṣaaju jihadi tabi orundun kokandinlogun ile Hausa ti o le di ilu nla laisi odi ti o munadoko (ganuwa). Eyi ni a kọ pẹlu ọpọlọpọ awọn ibi agbara bi Kofar Aliyu Jedo, Kofar Dundaye, Kofar Marke, Kofar Rini, Kofar Kware, ati Kofar Taramniya, ati pe idagbasoke pataki yii fa ọpọlọpọ eniyan lati lọ kuro ni agbegbe wọn si ilu Sokoto fun iwalaaye.
Samuel Atukum
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Plateau tele.
Hóró
9. Mitokọ́ndríà
11. cytoplasm
T. B. Joshua
Synagogue, Church of All Nations (SCOAN)
Pelu wípé Joshua jẹ́ ìlú mọ̀ ká ènìyàn, ẹ̀ka kan péré ni ìjọ rẹ ní sí ìlú Ghana. Ìránṣẹ́ Ọlọ́run náà wípé kò tíì tó àsìkò láti dá ẹ̀ka sílè káàkiri àgbáyé nítorí wípé yí ó ti pò jù fún ìwà rẹ.
Fidelis Tapgun
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Plateau tele.
Èṣù
Ìgbàgbọ́
Wọ́n máa kí Èṣù báyìí A-bá-ni-wá-ọ̀ràn-bá-ò-rí-dá "'Onílé- oríta"' "'Láàlú"' "'Òkiri-oko"' àwọn oríkì tàbí orúkọ yìí fihàn irú ẹni tí Èṣù jẹ́. Oríta ní Èṣù máa ń gbé. Èṣù jẹ́ alárèékérékè èdá. Òun ni ó ń kọ́ àwọn ènìyàn láti máa pé ojú méjì ni gbogbo ọ̀rọ̀ máa ń ní. Ó máa ń ṣọ̀tún, ṣòsì má ba ìbìkan jẹ́, bẹ́ẹ̀ náà ni ó máa ń tọ́ni sọ́nà. Ìdí nì yìí tí wọ́n fi sọ pé Ẹ̀ṣù ṣe pàtàkì láti ní ayé tó létò.