cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bukola Saraki
Ní ọjọ tí o gbẹ̀yìn oṣù keje ọdún 2018, Ní Sàràki kúrò ní Ẹgbẹ́ APC, tí ó sì padà sí ẹgbẹ́ PDP ti ó wà ní àkọkọ́, tí ó fí dì ààrẹ ẹgbẹ́ alátàkò. Sàràki kéde pé òun yóò wà lára àwọn tí wọn sára fún Ìpo ààrẹ Orile èdè Nàìjíríà, tí o sí rà iwe tí wọn ń pé ní Presidential Ticket ní ìdìbò ọdún 2019, amò nínú ìbò abẹlé, ó fi ẹ̀yin lè lẹ nígbà tí Atiku Abubakar jáwé olúborí. Amò ó tún tẹ̀síwájú láti kéde pé òun ní Olùdarí Àgbà ẹgbẹ́ tí ó ń ṣètò ìponlogo fún Atiku Abubakar tí n du ipò ààrẹ ní idibo gbogbogboo ni ọdún 2019, sùgbóọ́n òun náà fẹ̀hìn lè lẹ nígbà tí Ààrẹ Muhammadu Buhari jáwé olúborí tí ó pàdé dì ààrẹ fún orílé Èdè Nàìjíríà.
Chimamanda Ngozi Adichie
Ẹ̀kọ́ àti ìṣe rẹ̀
Iléẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndìrì Yunifásítì ti Naijiria, Nsukka ni Adichie ti parí ẹ̀kọ́ sẹ́kọ́ndìrì rẹ̀ níbi tí ó ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ẹ̀yẹ ajemọ́ akadá. Ó kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ ìṣègùn òyìnbó àti ìmọ̀ nípa oògùn ní Yunifásítì ti Nàìjíríà fún ọdún kan àti àbọ̀. Ní àsìkò náà ni ó siṣẹ́ olótùú ìwé ìròyìn Compass tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ ìjọ àgùdá ń ṣe àkóso rẹ̀. Ó kúrò ní Orílẹ̀èdè Nàìjíríà lọ sí United States lọ́mọ ọdún mọ́kàndínlogún láti lọ kọ́ ìmọ̀ ìbánisọ̀rọ̀ àti sáyẹ̀nsì òṣèlú ní Yunifásítì Drexel ní Philadelphia Pennsylvania.
Àwọn ìwé tí ó kọ tàbí kópa
Copnall, James (16 December 2011), "Steak Knife", The Times Literary Supplement, p. 20.
Tìmì tí Èdè
TIMI EDE
A à ní joyin, ká tún gbàgbé adùn.
Àgbàdá ta lómù omo kélébé.
A ò rí okùnrin Ogun.
Àgbàdá talómù omo kélébé.
Síyán ti e dé pinnu ara.
Ajítòni Fólórunsó.
O kú mèye Òsogbo.
Bée bá dé ilée wa lóhùú.
È báà pa tòló tòló olórí eye.
Won ó fé.
Ti n bá Oba á mu.
Valentín Ferraz y Barrau
thumb|Valentín Ferraz y Barrau je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Fernando Fernández de Córdova, 2nd Marquis of Mendigorría
je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Olusegun Mimiko
Olusegun Mimiko jẹ olósèlú ọmọ ilẹ̀ Nàíjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Òǹdó láti ọdún 2009 dé ọdún 2017. Ọjọ́ kẹ́ta oṣù Ọ̀wàwà ní wọ́n bí Olúṣẹ́gun Rahman Mimiko ọdún 1954. Ó jẹ́ olùdíje fún ipò sẹ́nẹ́tọ̀ ní agbègbè àárín gbìngbùn Òǹdó lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Zenith Labour Party nínú ìdìbò tó wáyé ní ìpínlẹ̀ Òǹdó.
Joaquín Chapaprieta
thumb|Joaquín Chapaprieta je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Joseph Hooton Taylor, Jr.
thumb|Joseph Taylor ọdún 2008 je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati
je orin oriki orile-ede
Salut à toi, pays de nos aïeux
je orin oriki orile-ede
Ibrahim Geidam
Ibrahim Geidam (ibi 15 September, 1956 ) je oloselu omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Yobe
Orin-ìyìn Orílẹ̀-èdè Sìmbábúè
je orin oriki orile-ede
ISO 1413
je opagun kariaye.
ISO 2014
je opagun kariaye.
David Lee
David Lee j́ẹ onímọ̀ ìjìnlẹ̀ tó gba Ẹ̀bùn Nobel nínú Physics.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Saint Helena, Ascension àti Tristan da Cunha
je ti orile-ede.
Augusto Barcía Trelles
thumb|Augusto Barcia Trelles ọdún 1936 je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Ogun Àgbáyé Kìíní
ÌJÀ OGUN ÀGBAYÉ KÌÍNÍ Láti ọjọ́ ti aláyé ti dáyé ni àwọn ìwọ̀ búburú bí i: jàgídíjàgan, wàhálà. Rúkèrúdò ti wà nínú ìgbésí ayé ọmọ ènìyàn. Rògbòdìyàn kò yé sẹlẹ̀, bẹ́ẹ̀ nì làásìgbò kò roko ìgbàgbé. Ìdàrúdàpọ̀ nínú ẹbí, Àríyànjiyàn láàárin ọ̀rẹ́. Gbọ́nmisi, omi ò to kò yé wáyé láàárín ìlú sí ilu, abúléko sí abúléko. Gbogbo àwọn nǹkan ló ń parapọ̀ tí ó sì ń di ogun.
Ilẹ̀ Turkey náà dá sí ogun yìí ní osù kẹwàá ọdún 1914. Nígbà tí ilẹ̀ France náà da si ní osù kọkànlá ọdún 1914. Báyìí ni ogun yìí di ogun àgbéyé, tí ó di ìjà àjàràn. Gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè tí awọn orílẹ̀-èdè alágbára wọ̀nyí ń ṣe àkóso lé lórí tí wọ́n ń mú sìn pàápàá jùlọ ní ilẹ̀ adúláwọ̀ [Africa] àti ilẹ̀ Lárúbáwá ni gbogbo wọn náà múra láti gbè sẹ́yìn àwọn ọ̀gá wọn láti bá àwọn orílẹ̀-èdè yòókù jà tí èyí sì di isu atayán-an yàn-an káàkiri orílẹ̀-èdè àgbáyé.
Angela Davis
Angela Yvonne Davis (ibi, January 26, 1944 ni Birmingham, Alabama)
Land der Berge, Land am Strome
je orin oriki orile-ede Austria
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Jẹ́mánì
Ami opa ase ile Germany je ami orile-ede Jẹ́mánì.
ISO 2709
je opagun kariaye.
Brabançonne
je orin oriki orile-ede Beljiom
Jessadabodindra
Jessadabodindra je Oba ile Thailand tele.
ISO 3864
je opagun kariaye.
Àsìá ilẹ̀ àwọn Erékùsù Sólómọ́nì
je asia orile-ede.
ISO 4031
je opagun kariaye.
Ojú tí Ifá fi n Wọ́ Obìnrin
Ní Òrúnmìlà ba pé Ààbò obìnrin rẹ̀ pé kí ó kó àwọn nǹkan ìní òun lọ sọ́jà lọ tà. Ìjìnlẹ̀ ohun Ẹnu ifa iwe kinni
OBÌNRIN GẸ́GẸ́ BI OLUBI Àbùdá kejì yìí ní yóò tu tìfun tèdọ̀ ihà kejì tí ifá kọ ṣi àwọn obinrin. Ifá ri àwọn Obinrin gẹ́gẹ́ bi ẹni ibi, alásejù, òjòwú àti àjẹ́. Ó fi ìhà yìí hàn tori pe a kìí dara ka ma kù ṣibi kan. Ifá fi wọn wé aláigbọràn ewúrẹ́ tí wọ́n máà ń ṣe àtojúbọ̀ àwọn ohùn tí ko kàn wọ́n. Bi àpẹẹrẹ Yemòó fẹ mọ ìdí agbára Óòsáála ọkọ rẹ̀ pẹ̀lú èdó tí ó fi ń pa ẹran ohun tójú tíle-túle alaigbọran ń ri ní ojú rẹ rí lọjọ yìí. Òrúnmìlà ṣọ fún àwọn ìyàwó yòókù láti mase yojú wo ọ̀rọ̀mòdìmọ̀dì obìnrin rẹ̀ tuntun. Ìyáálé pé àwọn yòókù láti lọ yojú wo ìyàwó tuntun yìí inú bí ìyàwó tuntu, o si jade. Ó sì fi wọn rẹ́ bayí ni Àjàkálẹ̀ àrùn ṣi wọle tọ wọn. A ko le fí gbogbo ara da ìyaálé àti àwọn ìyàwó yòókù lẹ́bi torí Ọ̀rúnmìlà ti yẹ kì ó fi ìyàwó tuntun han àwọn to ba ní ilé ṣùgbọ́n ó kọ̀ ko ṣe èyí nípa ojú tí ọ̀rúnmìlà fí wo Obìnrin tí a le ṣọ pe Ọ̀rúnmìlà lo fí owọ́ ara rẹ da ilé ara rẹ̀ ru. Ẹni ba wa wàhálà dandan ni ki ori i. Ifá tun fí àwọn obinrin hàn gẹ́gẹ́ bí òjòwú, ti wọn kìí fẹ ki ọkọ wọn fẹ ìyàwó mìíràn le wọn àfi àwọn nìkan. Fún àpẹẹrẹ:
Wa tan lóhùn ṣuṣuusu
Wọ́n a di ìyá alátàrí bàmbà…
Of his wife that oniworonebi
Performed divination
Ni àgbàlá ni onikoromebi fi ìyàwó rẹ ṣI
fefẹ ni ń fẹ ẹ….
Ondaaro gave her five oke measures
Not long again ọ̀rọ̀ met a man named Olúùkọ́ọlọ́ He gave har tiventy okẹ measures of cowries after they hed fun with each other ọ̀rọ̀ became pregnant again. All together the children of Ọ̀rọ̀ thus became six and they were all boys out of the six children three were children of Concubines. Nínú ẹsẹ̀ Ifá yìí fi hàn wá wípé Owo l’obinrin mọ̀ gbogbo àwọn mẹtẹẹta to ba dálè yìí owó ní wọn fi hàn ọ̀rọ̀. Aritẹnimọọ wi, a fi apadi fẹnfẹ bo tirẹ̀ mọ́lẹ̀ ni Ifá ibeere ti a ba bi ọ̀rúnmìlà nip e ṣe ko ba obinrin kankan ni àjọsepọ̀ ni ìrìn àjò rẹ. Ko ṣi ẹni to mọ iye ọmọ ti o`hun na bi si àjò. The Sixteen Great Poems of Ifa pg 216-221 Wande Abimbọla Ifá rí obinrin han gẹ́gẹ́ bi àjẹ́
Wọn ní kí ní ń jẹ sisọ kale
Ó fi to mi leẹkẹ mi òsì itọ̀rọ̀rọ̀ itọ̀rọ̀rọ̀
Kòlómbìà
Iwari, ibori ati imunisin latowo awon ara Spein
thumb|left|Attack on [[Cartagena de Indias]] Awon oluwakiri ara Spein gunle si etiodo guusu Karibeani ni 1499 pelu Rodrigo de Bastidas bi olori won. Christopher Columbus gan na wa oko oju omi koja legbe Karibeani ni 1502. Ni 1508, Vasco Nuñez de Balboa bere sini se ijabori awon agbegbe Urabá. Ni 1513, ohun ni ara Europe akoko to de Okun Pasifiki, eyi to pe ni Mar del Sur ("Omi-okun Guusu"), nipa bayi o si ona fun awon ara Spein yioku lati lo si Peru ati Tsile. Gbogbo agbegbe yi ni awon eya bi awon Chibchan ati awon Carib, awon yi ti awon ara Spein bori diedie boya pelu ijagun tabi nipa ibarepo, Nigbakana, awon arun ti awon ara Europe mu wa pelu won, bi sopanna, ati ija ibori ati ipalemo eya eniyan to n sele, fa diedie ki awon olugbe abinibi ibe o idin pupo. Ni orundun 16th awon ara Europe bere si ni mu awon eru wa lati Afrika.
Joaquín Crespo
'''"' je Aare ile Venezuela tele.
Olókukù ti Òkukù
OLÓKUKÙ TI ÒKUKÙ
Mo dàgbà n ò tí fòrò loyè
Omo Olúrónké mo teja nlá
Abasó gbé kóko hánu
E máa bá mi ségi gangan lóri olúwa re
Ìsèsó ará odò Mòtólání
Njó àwèrè àwèrè wón pàd;e jà n jàbé osólú
Eéràn oyè mo teja nlá mo mu rerú were
Omo alárá ti n gesin mawo
Omo bó di gigùn ó gùn
Baba mi oòsà won ò gbohùn odì títí òsà sé pàyá ìkókó
Eníjó orí òrìlé baba Oyéédùn
Kì í logun ó mó mérú wálé
Lérìn koko babà mi mòrìwò sara Ògún jìè
Babà mi àlà agemo òtó gèlè àsà
Eníkòyí dìde ogún tó lo ogún tó lo
Phraya Manopakorn Nititada
thumb|Phraya Manopakorn Nititada
Babafemi Badejo
Babafemi Badejo jẹ́ onímọ̀, òǹkọ̀wé àti aṣojú ọmọ Orílẹ̀èdè  Nàìjíríà. Wọ́n bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Babafemi Adesina Badejo ni ọjọ́ kẹrìn, Oṣù Ẹ̀rẹnà, Ọdún 1955 ní Ìjẹ̀bú.
ÌTỌ́KASÍ
Senior Adviser to the President of the Court of the Prime Minister of Bahrain, Kingdom of Bahrain and a Board Member of the Bahrain Visions Forum
Itokasi
https://www.amazon.com/Raila-Odinga-Enigma-Kenyan-Politics/dp/9783720880
Plaek Pibulsonggram
thumb|Plaek Pibulsonggram Plaek Pibulsonggram je Alakoso Agba ile Thailand tele.
Ìlú Ìgàngàn
Ilu Igangan je ilu kekere ni Ipinle Oyo ni Naijiria
Seni Pramoj
thumb|Seni pramoj Seni Pramoj je Alakoso Agba ile Thailand tele.
Amhrán na bhFiann
je orin oriki orile-ede Ireland
Ìlú Ayétẹ̀
Olúgbóyèga Àlàbá
Ilu Ayete
Ìlú Ayétẹ̀ Ojú-ìwé 17.
Gbogbo wa la sá jọ ń lọ.
Ọjàa Wàràwàrà Ojú-ìwé 19-20.
Ara
Ìrọra Àtòkèwá Ojú-ìwé 21.
Ìrọra lèmí fẹ́, n ò foníjàngbàn àlejò.
Nítorí bí “Agbọ́nmi ti í wó lé ẹja”,
Gba Tìrẹ Ojú-ìwé 24.
Bó o bá gba hun tÓrí pè lẹ́rùu rẹ?
Ogun ńlá Ojú-ìwé 25.
O ti loju ogun
Ọtí lójú ogun Ojú-ìwé 26.
Odù kan wáá gàtẹ:
Ìpàdé Ọ̀rẹ́ Mẹ́rin Ojú-ìwé 29.
Tẹ̀mẹ̀dù sì ń wá ọlà kájù
Ọwọ́ Àìrí Ojú-ìwé 30.
Ṣùgbọ́n ṣáá, ọwọ́ kan ń bẹ tó ń ṣiṣẹ́,
Ọwọ́ àìrí mà lọwọ́ yẹn o.
Òdìkejì Àròkàn Ojú-ìwé 32.
“Ìyá ńláa rẹ̀ ló ń jÁròójù,
Ìdúró ò sí Ojú-ìwé 35.
“Ìdúró ò sí, ìbẹ̀rẹ̀ ò sí,
Biyi Bandele
thumb|Òǹkọ̀wé ọmọ Nàìjíríà Biyi Bandele ní ibi Ìpàtẹ Ìwé Göteborg 2010
Ìlú Ayétẹ̀
Ìdúró ò sí Ojú-ìwé 35.
Ó ṣojú yáwú, ó bá gbéra sọ.
28 March
27 March | 28 March | 29 March -
Ìlú Ayétẹ̀
Àdúrà fún Ìrìn Gbẹ̀rẹ̀ Ojú-ìwé 35-36.
Asíretete ò kúkú ní í róyè kankan jẹ.”
Ìgbàgbé Olóòṣà Ojú-ìwé 40-41.
Un ló mú mi rántí Olóòṣà kan Òòṣà kàn,
Aájò Ara Ojú-ìwé 43-44.
Aájò ara dórí oúnjẹ àtàtà,
Oúnjẹ tíí mú orí pé,
Ayé yí Ojú-ìwé 45.
Òbìrí, ayé yi dà sí tàtijọ́,
Ọmọbìnrin ò sìn yá rẹ̀ mọ́.
Biyi Bandele
ÀKÓJỌPỌ̀ ÌWÉ
ÀKÓJỌPỌ̀ FÍÌMÙ
Ìlú Ayétẹ̀
Ojúlarí Ojú-ìwé 46-47.
Ilu Odaju
Ìlú Ọ̀dájú Ojú-ìwé 48.
Yorùbá ní ‘ Ká fọ̀tún wẹ̀sì,
John Pepper Clark
Ami Ẹyẹ ati Idanilọla
Ni ọjọ kẹfa, óṣu December ni ọdun 2011 ni ayẹ Ayè Professor John Pepper Clark pẹlú ayẹyẹ to waye ni Ikoyi. Ni ọdun 2015 ni Awọn ọdọ ólukọwè ti ilẹ naigiria labẹ akoso Wole Adedoyin da ẹgbẹ JP clark ti Literay lati igbè iṣẹ Clark larugẹ.
Ìlú Ayétẹ̀
Ọ̀gá ńlá Ojú-ìwé 52-53.
Ìdí tó fi ń jẹ́ Ọ̀gá-ńlá-wòr`o ní kíkún,
Kò sẹ́ni tó le fìdí ẹ̀ hanni?
Ẹ̀bẹ̀ Ojú-ìwé 54.
Òkun layé o; ènìyàn ibẹ̀, un lọ̀sà.
Ojú ò tórí Ojú-ìwé 57.
Akanti
Àkàntì Ojú-ìwé 58.
Ogun tó nípọn ni.
Ká Ṣọ́ra Ojú-ìwé 59.
Igba ẹká níí fọwọ́ọ́ tilé;
Ìgbaradì: Ẹbọ Àyípadà Ojú-ìwé 62.
Èbù ìjọ̀sí paradà
Adura fun won
Àdúrà fún wọn Ojú-ìwé 1
Wọ́n ní “Ta ló wà nínú ọgbà náà?
Ìwúlò Ewì Ojú-ìwé 2.
Ká tú ọgbọ́n tó fi pamọ́ yọ.
Má ṣe bẹ́ẹ̀ Ojú-ìwé 4-5.
“Rẹ̀wù òun ṣòkòtò ní wọ̀n o lè wọ̀.
“Kọ́lé apá-ọ̀bún-ká,
“Má ṣe yà ní sọ ajunilọ.
Láaróyè Ojú-ìwé 6.
Ọlọ́run tó layé lọ̀run.
Ẹni Akọ́gọ fẹ́ ní í pa nígi.
Ọrọ̀ gidi Ojú-ìwé 7.
Bó o tún fowó ṣe hun iyì sílẹ̀,
Ìlú Ìgàngàn Ojú-ìwé 8-10.
Ẹ yé, ẹ wá ná, ẹ wáà gbọ́rọ̀ ẹnu àwa.
Àwaa kékeré ìwòyì tó buyọ̀ setè.
Ìlú Làǹlátẹ̀ Ojú-ìwé 11.
Bá a bá gbọ́ Làǹlátẹ̀ sétí,
Ṣe ni wọ́n ń bá raa wọn wá re.
Ìlú Èrúwà Ojú-ìwé 12.
Èrú-ṣíṣe kò ráyè níbẹ̀;
Ìlú Ìdèrè Ojú-ìwé 14-16.
Ayé ní kí wọn ó súnmọ́ raa wọn.
Ẹ̀gàn tàbáwàdà lè pé “ṣe layé tẹ̀ wọ́rọ́kọ́”,
Àsìá ilẹ̀ àwọn Erékùṣù Apáàríwá Mariana
je asia orile-ede.
Àsìá ilẹ̀ àwọn Erékùsù Pitcairn
je asia orile-ede.
Wolfgang Ketterle
thumb|220px|Wolfgang Ketterle je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Àsìá ilẹ̀ Rotuma
je asia orile-ede.
Ja, vi elsker dette landet
je orin oriki orile-ede
Cristóbal Mendoza
Cristóbal Hurtado de Mendoza (23 June 1772 – 8 February 1829) je oloselu ati Aare ile Venezuela akoko.
Kriangsak Chomanan
thumb|General Kriangsak Chomanan ní ọdún 1976 Kriangsak Chomanan je Alakoso Agba ile Thailand tele.
Àwọn àdúgbò ìlú Àkúrẹ́
13.	Okúntá eléńlá :- Ó jẹ́ ibi tí òkúnta ńlá ńlá pó sí.’
Iṣẹ́ Àgbẹ̀
Kí ni ìdí tí àwọn ènìyàn fi yan iṣẹ́ àgbẹ̀ ní pọ̀sìn
Lára àwọn ìdí ti àwọn ènìyàn fi ní ikóòrírà si iṣẹ́ àgbẹ̀ nipé, ó jẹ́ iṣẹ́ tí o nira láti se. Láì fi igbá bọ̀ kan nínú rárá, iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ tí ó nira, ìdí nìyí tí àwọn ènìyàn fi ń sá fún iṣẹ́ yi nítorí pé kò sẹ́ni tí ó fẹ́ ṣiṣẹ́ tó nira rárá, a fi iṣẹ́ ìrọ̀rùn nìkan, bí iṣẹ́ ófíìsì. Àwọn ohun èlò tí wọ́n ń lò, bíi àdá àti ọkọ́ tún ń ba àwọn ènìyàn lẹ́rù lati fi ṣiṣẹ́ àgbẹ̀. Ṣúgbọ̀n nígbà tí ọ̀làjú dé, ni àwọn onímọ̀ ìjinlẹ̀ ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ohun èlò amáyédẹrùn fún iṣẹ́ àgbẹ̀. Èyí ló wá mú kí iṣẹ́ àgbẹ̀ wá wu ọ̀pọ̀lọpọ̀ lati ṣẹ, nítorí pé kò wá sí àṣekú ni iṣẹ́ àgbẹ̀ nítorí ìrànlọ́wọ̀ kẹ́míkà tí a fi ń pa oko àti àwọn ohun èlò ìgbàlódè míràn bí èyí tí wọ́n fi ń kọko, èyí tí wọ́n fi ń kórè àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Pẹ̀lú ìdàgbàsókè tí ó ti bá iṣẹ́ àgbẹ̀ ni àwùjọ wa lónìí yìí, ó yẹ kí ẹni kọ̀ọ̀kan wa mú iṣẹ́ àgbẹ̀ yi lọ́kùnkúndún-ùn nítorí nípa iṣẹ́ àgbẹ̀ ni óunjẹ fi lè pọ̀ yanturu ni àwùjọ wa. Kìí ṣe bẹ́ẹ̀ nìkan ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ ọ̀ná láti tán òṣì àti ìṣẹ́ nípa pípèsè iṣẹ́ fún àwọn tí kò rí iṣẹ́, yó sì tún mú ìdàgbàsókè ba ọrọ̀ ajẹ́ wa ni orílẹ̀-èdè wa, Nàíjíríà àti àgáyé lápapọ̀.
Banharn Silpa-archa
Banharn Silpa-archa je Alakoso Agba ile Thailand tele.
Francis Arinze
Francis Arinze (ojoibi 1 Osu Kokanla 1932) je omo ile Naijiria lati eya Ígbò to je Kardinali Ijo Katoliki ti Romu.
Dọ́là Ìlàòrùn Kàríbẹ́ánì
je owonina ni Afrika.
Cyprian Ekwensi
ÌTỌ́KASÍ
"Cyprian Ekwensi". Encyclopedia of World Biography. Thomson Gale.
Marcos Pérez Jiménez
'''"' je Aare ile Venezuela tele.
Chavalit Yongchaiyudh
Chavalit Yongchaiyudh jẹ́ alákóso àgbà ti ilẹ̀ Thailand tẹ́lẹ̀.ref>
Chidchai Wannasathit
Chidchai_Wannasathit je Alakoso Agba ile Thailand tele.
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Plateau
This is a list of administrators and governors of Plateau State. Plateau State, Nigeria was formed on 1976-02-03 when Benue-Plateau State was divided into Benue State and Plateau State.
Femi Euba
je olukowe omo ile Naijiria.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Bùlgáríà
je ti orile-ede Bùlgáríà.
Somchai Wongsawat
Somchai Wongsawat (สมชาย วงศ์สวัสดิ์, born August 31, 1947) je Alakoso Agba ile Thailand tele.
S.M. Raji àti J.I. Ogunranti
Odu
Àkójọ̀pọ̀ orin Ifá Ajẹmọ́dù Ojú-Ìwé 91-110.
Ègbè:	Olówó tutu dodo ó ó ó,
Àkójọpọ̀ Orin Ifá Ojú-Ìwé 32-90.
Ifá fẹ́ fọhùn;
Dan Fulani
je olukowe omo ile Naijiria.
Aliyu Magatakarda Wamakko
Ètò ìṣèlú rẹ̀
Ètò ìdìbò láàrín Wamakko àti Muhammadu Maigari Dingyadi tó díje láti ẹgbẹ́ DPP, pẹlú Wamakko àti Attahiru Bafarawa, tó jẹ́ olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ òṣèlú DPP. Wamakko tún jáwé olúborí lẹ́lẹ́kejì, sípò Gómìnà ó sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìlú nínú oṣù kaàrún ọdún 2008. Olùdíje ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ wá sọ wípé òun yóò tún gbalé ẹjọ́ lọ láti lọ takò èsìGomiGomGomingomi. Ní ọdún 2007, Wamakko ṣe ìfilọ́lẹ̀ ètò léṣẹ̀ẹ́wọ̀gbẹ́ tí a mọ̀ sí State Poverty Reduction Agency, (SPORA), láti pèsè iṣẹ́ fàwọn ọ̀dọ́. Nínú oṣù lasan, ọdún 2009, ó tún ṣe ìpèsè ilé gbígbé bíi ẹgbẹ́ẹ̀rún méjí fáwọn ará ìlú. Síwájú sii, ó sàlàyé wípé òun kò ní dá ilé ìfowópamọ́ sílẹ̀, ṣùgbọ́n ìjọba òun yóò ṣàtìlẹ́yìn fún ẹnikẹ́ni tó bá nífẹ̀ẹ́ síi. Ní oṣù kẹẹ̀wá, ọdún 2009, kọmíṣọ́́́́nà fún ètò ìgbẹ́jọ́ ní ìpínlẹ̀ sọ wípé wọ́n ṣetán láti ṣe ìwáàdí Gómìnà, tẹ́lẹ̀rí Attahiru Bafarawa àti àwọn Márùn míràn fún ìwà àjẹbánu àti ìṣe-owó ìlú tó tó bílíọ́nù Mẹ́ta Naira (N2.919 billion), mọ́ku-mọ̀ku nígbà tí ó wà lórí ipò Gómìnà. Bafarawa pe akiyesi àwọn àjọ olùwáàdi tí Gómìnà Wamakko ti ìpínlẹ̀ Ṣókótó, pé wọ́n fẹ́ṣe àtakò oun àti iṣẹ́ tí oun ṣe, nígbà tí oun wà lórí àga Gómìnà tẹ́lẹ Ó sọ síwájú síi pé, Wamakko ni igbákejì òun, nígbà tí òun jẹ́ Gómìnà, ó gba ìgbìmọ̀ olùwáàdi￼ kí wọ́n ránṣẹ́ sí Wamakko kí ètò ìwáàdí tó le è bẹ̀rẹ̀. Àwọn olùwáàdi￼ wòye pé ọ̀rọ̀ náà ti di ìtì ọ̀gẹ̀dẹ̀ tí kò ṣe fọwọ́ bù.
Olaudah Equiano
Idanilọla
Óṣèrè lọkunrin ilẹ Gambia Louis Mahoney ṣèrè lóri Equiano ninu television ti BBC lori ijagbara ati ominira tita ati rira ẹru ni ọdun 1975. Crater to wa ni Mercury ni a sọ ni "Equiano" ni ọdun 1976. Ni óṣu November, ọdun 1996 Equiano Society ni wọn da silẹ ni ilú london lati fi yẹ arakuneim naa si.
Àdúgbò Oyé-Èkìtì
3.	Ọmọdọwa:-	Ibi jẹ agbegbe ti ọba ilu maa n gbe.
13.	Ẹgbẹ:-		 Ọ̀nà mẹta ni àwọn ara ẹgbẹ ti si wa ki wọn to wa si mọ àwọn ara ijisẹ.
27.	Asara:-	àdúgbò yìí jẹ ibi àwọn ìransẹ ọba ń gbe.
Claude Ake
Claude Ake (18 February 1939 in Lagos - 7 November 1996) je ojogbon ninu imo sayensi oselu. Ake je omo ile Naijiria.
Uzodinma Iweala
Uzodinma Iweala (ojoibi November 5, 1982) je olukowe omo ile Naijiria.
1 April
31 March | 1 April | 2 April -
Oṣù Kẹrin
Osù kerin odun ni April je. Ọgbọ̀n ọjọ́ ni o wa ninu osu April.
Helon Habila
Ígbèsi Àyè Àrakunrin naa
Lati óṣu July 2013 di óṣu June 2014 Habila di fellow ti DAAD Fellow ni Berlin, Germany. Arakunrin naa ni wọn fi ṣè adajọ ninu ẹbun ti Etisalat lori literature ni ọdun 2016.
Atiku Abubakar
Atiku Abubakar GCON (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 1946) jẹ́ gbajúgbajà olóṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Adamawa lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni Igbákejì Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà nígbà ìṣèjọba Ààrẹ Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ láti ọdun 1999 sí ọdun 2007. Lọ́dún 2019, ó díje dupó Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party tako Ààrẹ Muhammadu Buhari tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, ṣùgbọ́n ìbò àti orí kò ṣe é lóore, ó fìdí remi.
Ni osu kaarun odún 2022,ni won yan Atiku Abubakar gege bi oludije fun aare orílẹ̀ èdè Naijiria ti odun 2023 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party.
Èkó rè
Baba Atiku Abubakar lòdì sí èkó, o si gbiyanju láti mó jé kí Atiku kàwé sugbon ní ìgbà ijoba gbó nipa oro yìí, wón ti baba Atiku mon ewon fún ojo díè kí o to dipe ìyá-ìyàwó rè san owo lati gba léè. Atiku Abubakar bèrè ìwé nígbanígbà tí o jé omo odún méjo.
Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè
8.	Bàtàdìran:-	Ẹni tí o kọkọ tẹ̀dó si agbo-ile yi aso bata ni o n se pẹ̀lú ẹbi rẹ titi di asiko yi, ìdí niyi ti a fi pe agbole yii ni Batadiran.
24.	Ìdodẹ̀:-		Àgbolè yìí jẹ́ bi tí igi obì wà ìdí èyí ni wọ́n fi pè ní ìdobì.
Wole Oguntokun
jẹ́ Ònkọ̀wé, adarí eré orí-ìtàgé, agbẹjọ́rò àti oníṣẹ́ Ìwé Ìròyìnìwé ìròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Pará
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Yoichiro Nambu
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
John Major
Sir John Major
Ogbonnaya Onu
je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Abia tele.
Àmì orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Gríìsì
thumb|right Àmì orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Gríìsì je ti orile-ede Griisi.
Islàmabad
Islamabad je oluilu orile-ede Pakistan
Godwin Abbe
thumb|Godwin Osagie Abbe, Minisita tẹlẹ fun aabo ni orile-ede Naijiria
Tocantins (ìpínlẹ̀)
Tocantins  je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Charles Albert Gobat
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Tunde Ogbeha
Jonathan Tunde Ogbeha je Ogagun nibi Ise Ologun ile Naijiria to tifeyinti lati ipinle Kogi, o je olumojuto/gomina ologun fun ipinle Akwa Ibom ati leyin re fun Ipinle Bendel nigba ijoba ologun Ogagun Ibrahim Babangida (1985-1993). Leyin ti oselu pada ni 1999 o je didiboyan gege bi alagba fun Iwoorun Kogi ni Ile-igbimo Asofin Naijiria lati May 1999 titi di May 2007.
Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì
Bí ó ṣe bẹ̀rẹ̀
A gbọ́ wípé ogun àgbáyé ẹlẹ́kejì yí bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kínní oṣù Kẹsàn an ọdún 1939, nígbà tí orílẹ̀-èdè ilé-iṣẹ́ ológun Nazi ti ilẹ̀ Germany kọlu orílẹ̀-èdè Pólándì tí àjọ ìṣọ̀kan United Kingdom àti orílẹ̀-èdè Faransé náà sì ṣígun kọlu orílẹ̀-èdè Germany lẹ́ni tí ó ń gbèjà orílẹ̀-èdè Pólándì ní ọjọ́ kẹta tí Germany kọlu Pólándì. Níparí ọdún 1939 sí 1941, orílẹ̀-èdè Germany ti ń ṣàkóso lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ilẹ̀ àti Ìlú ní apá Yúróòpù, lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìfọwọ́bọ̀wé àdéhùn àti òfin oríṣiríṣi. Lẹ́yìn èyí, orílẹ̀-èdè Germany, orílẹ̀-èdè Japan àti orílẹ̀-èdè Italy kórapọ̀ di ọ̀kan tí wọ́n pe orúkọ wọn ní Axis Alliance, nígbà tí àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn náà sì ń dara pọ̀ mọ̀ wọn nígbà tí ó yá. Nínú we àdéhùn tí ọ̀gágun Molotov–Ribbentrop fọwọ́bọ̀ ní oṣù Kẹjọ ọdún 1939, orílẹ̀-èdè Germany àti Soviet Union nígbà náà fọwọ́-sowọ́pọ̀ láti túbọ̀ gba àwọn ilẹ̀ àwọn alámùúlégbè wọn ní Yúróòpù siwájú si.
Charles D. B. King
thumb|Charles D. B. King, aṣojú sí àpéjọ àláfíà láti orílẹ̀-èdè Liberia. Charles D. B. King je Aare ile Liberia tele.
Grínlándì
Greenland
Molara Wood
Molara Wood je olukowe omo ile Naijiria.
Délé Giwa
Ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀
Sùmọ́nù Ọládélé Baines Giwa won bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹta ọdún 1947, tí ó sì papò dà ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹwá ọdún 1986. (16 March 1947 ) ni wọ́n bí sínú ẹbí ìkan nínú àwọn òṣìṣẹ́ l'áàfin Ọba Adesoji Aderemi nígbà ayé rẹ̀.
Yakubu Bako
je ara orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Akwa Ibom tele.
Oṣù Ọwàrà
Osù kewa ni October je ninu Kalenda Gregory. Ojo mokanlelogbon ni o wa ninu osu October.
Dáníẹ́l Archibong
Daniel Archibong je omo ologun nibi Ise Ologun ile Naijiria. Nigba ijoba ologun Ogagun Muhammadu Buhari o je yiyan sipo gege bi Gomina Ipinle Cross River lati 1984 de 1986.
Gregory Agboneni
Gregory Agboneni je omo ologun ile Nigeria to tifeyinti ti o di Olumojuto Ologun fun Ipinle Adamawa ati Ipinle Cross River larin December 1993 ati August 1996 nigba ijoba ologun Ogagun Sani Abacha.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A
above (adv); lókè: We watched the birds above (À ń wo àwọn ẹyẹ lókè).
abroad (adv); ẹ̀yìn odi, òkè òkun: My brother is studying abroad. (Ẹ̀gbọ́n mi ọkùnrin ń kàwé lókè òkun).
absent (adj); kò sí, kò wá; He was absent from work last Tuesday. (Kò wá sí ibi iṣẹ́ ní ọjọ́ ìṣẹ́gun tó kọ́já).
accident (n) èsì, ìjàmbá: There was an accident yesterday. (Ìjàmbá kan sẹlẹ̀ lánàá).
acre (n); gburè ilẹ̀: The acre of land belongs to the Chief. (Olóyè ló ni gburè ilẹ̀ náà.
Karl Seitz
Karl Seitz je Aare Austria tele.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A
active (adj) yára: My little brother is very active, he never sits still. (Àbúrò mi ọkùnrin yára púpọ̀ kì í wò sùù).
actor (n); Òṣèré ọkùnrin: Hubert Ogunde was a a famous actor. (Gbajúmọ̀ òṣèré ni Ògúndé ń ṣe láyé àtijọ́).
add (v); fikún: There were seven eggs in the basket I added three, so now there are ten. (Ẹyindìyẹ méje ló wà nínú apẹ̀rẹ̀, mo fi mẹ́ta kún un, ní bá yìí ó ti di mẹ́wàá. adder (n); paramọ́lẹ̀: Adder is a poisonious snake. (Ejò olóró nì paramọ́lẹ̀).
aerial (n); lójúsánmọ̀, lójúọ̀run: The aerial of my radio is fanlty. (Ọ̀pá redio mi kò dára).
affair (n); ìṣe: The party was a very noisy affair. (Ayẹyẹ náà jẹ́ aláriwo).
again (adv); ẹ̀wẹ̀, lẹ́ẹ̀kejì: I liked the book so much that I read it again. (Mo gbádùn ìwé náà tó bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ tó jẹ́ pé mo tún un kà).
agnostic (n); aláìgbàgbọ́: Olú is an agnostic. (Aláìgbàgbọ́ ni Olú).
Lawrence Onoja
Lawrence Onoja jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà awon Ipinle Plateau ati Katsina tẹ́lẹ̀.
Niyi Osundare
Àwọn àmì ẹ̀yẹ
Noma Award for Publishing in Africa (the first Anglophone African poet to receive the award) (1991)[17]
Àkójọ pò isẹ́ rẹ̀
Songs from the Marketplace (1983)-
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B
10.	braid (verb); dì: She braid her hair in wisps unth black thread. (Títí di irun orí rẹ̀ ní òwú dúdú).
12.	brain (noun); Ọpọlọ: He fell and dashed his brain out on the rocks. (Ó subú, ó fi ọpọlọ gbá òkúta).
Niyi Osundare
Àkójọ pò isẹ́ rẹ̀
Thread in the Loom: Essays on African Literature and Culture (2002)-
Àwọn Agbègbè Òkèrè Brítánì
Current overseas territories
The 14 British overseas territories are:
Niyi Osundare
Àkójọ pò isẹ́ rẹ̀
Tender Moments:Love Poems (2006)-
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B
20.	break fast (nonu); ónújẹ àárọ̀: I am eating my breakfast. (Mò ń jẹ óńjẹ àárọ̀ mi).
21.	Breast (nonu); ọmí: The new baby is suckling her mother’s breast. (Ọmọ titun náà ńmu omí ìyá rẹ̀).
30.	Bride (noun) Ìyàwó: Bride will bear a children and then as a make weight produce the teath. (Ìyàwó á bí mẹ́sàn-án, á fi ọ̀kan se ẹ̀nì).
34.	bridle (noun); Ìjánu: The bridle of the car is not good. (Ìjánu ọkọ̀ náà kò dára).
38.	brim (noun); bèbè odò: I saw the child at a brim side. (bèbè odò ni a ti rí ọmọ náà).
45.	brooch (noun): ohun ọ̀ṣọ́: Sọlá put brooch in her dress. (Sọlá fi ohun ọ̀sọ́ si ara asọ rẹ̀).
Elihu Root
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B
66.	build (verb) kọ́: Olu built many housen round mine. (Olú kọ́ ọ̀pọ̀ ilé yí ilé mi ka).
73.	bump (verb); kọlù: The blind man bumped unto me. (Ọkùnrin afójú náà kọlù mí).
79.	burden (noun) ìnira: He was always a burden to his parent. (Ọmọ náà jẹ́ ìnira fún àwọn òbí rẹ̀).
80.	burgle (noun); olè: Set a burglar to catch a burglar. (Olè ni í mọ ẹsẹ̀ olè tọ̀ lorí àpáta).
82.	burrow (noun) ihò: I make a burrow for rabbit. (Mo gbẹ́ ihò fún ọ̀kẹ́rẹ́).
Ìyísódì nínú Ẹ̀ka-èdè Ìkálẹ̀
Ìyísódì Olùwà Bí ó ṣe jẹ́ wí pé a lè pe àkíyèsí alátẹnumọ́ sí olùwà nínu gbólóhùn, bẹ́ẹ̀ náà ni a lè ṣe ìyísódì fún un. Ée ṣe ni wúnrẹ̀n tí ẸI máa ń lò fún ìyísódì Olùwà nínu gbólóhùn àkíyèsí alátẹnumọ́. Sùgbọ́n nínu YA, ọ̀nà méjì ni a lè gbà ṣe ìyísódì fọ́nrán ìhun tí a pẹ àkíyèsí sí. A lè lo atóka ìyísódì kọ́ tàbí kì í se. Fún àpẹẹrẹ: 23	(a)(i)	Àwa rín		(ii)	Àwa ni
31	(i)	Ée ṣe fífọ̀ Ìyábọ̀ fọ ọfọ̀ múẹ̀n (ii)	Sísọ kọ́ ni Ìyábọ̀ sọ ọ̀rọ̀ mìíràn tàbí Kì í ṣe sísọ ni Ìyábọ̀ sọ ọ̀rọ̀ mìíràn.
(b)	(i)	Ée ṣe Ọ̀rẹ̀ mọ ti jẹun		(ii)	Ọ̀rẹ̀ kọ́ ni mo ti jeun Àpẹẹrẹ ìyísódì àpólà-àpọ́nlé tó ń sọ ìdí tí ìṣe inú gbólóhùn fi wáyé ni 35	(i)	Ée ṣe tìtorí àtijẹun àn án bá susẹ́	(ii)	Nítorí àtijẹun kọ́ ni wọ́n ṣe ṣiṣẹ́
Stockwell (1977:39) ṣàlàyé ibá-ìsẹ̀lẹ̀ àṣetán gẹ́gẹ́ bí ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ tó ń ṣe àfihàn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ti parí. Bámgbósé (1990:168) ní tirẹ̀ ṣàlàyé wí pé ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ àṣetán ìbẹ̀rẹ̀ nínu àsìkò afànámónìí máa ń tọ́ka sí ìṣẹ̀lẹ̀ tí ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ti parí, ṣùgbọ́n tí ó ṣe é ṣe kí gbogbo ìṣẹ̀lẹ̀ náà má tíì tán. Ti ni atọ́ka ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ yìí nínu ẸI. A máa ń lò ó papọ̀ pẹ̀lú atọ́ka ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ atẹ́rẹrẹ 43	(i)	Olú éé ti lọ	Oléé ti lọ	(ii)	Olú ti ń lọ 44	(i)	Àn án ti ka kọrin 		(ii)	Wọn á tí máa kọrin Ée ni atọ́ka ìyísódì ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ yìí. Fún àpẹẹrẹ: 45	(i)	Olú ée ti í lọ		Olée ti í lọ	(ii)	Olú kì í ti í lọ
(b)	(i)	Olú éè tì níí rẹ̀n 	(ii)	Olú kò tíì níí rìn
70	(i)	Olú éè gbé usu wá í ọjà	(ii)	Olú kò gbé iṣu wá sí ọjà
82	(i)	Aṣọ̀ mi kẹ? (ii)	Aṣọ mi ńkọ́? A kò le ṣe ìyísódì gbólóhùn ọlọ́ròòṣe aṣèbéèrè. Fún àpẹẹrẹ: ẸI					YA
(d)	(i)	Mọ ra bàtà maàdọ́gbọ̀n	(ii)	Mo ra bàtà mẹ́ẹ̀dọ́gbọ̀n Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣaájú ní 3.3.4, wí pé tí a bá fẹ́ yí ẹ̀yán sódì, nínu gbólóhùn àkíyèsí alátẹnumọ́, a máa ń sọ ẹ̀yán náà di awẹ́ gbólóhùn asàpèjúwe. Ìgbésè yìí máa ń wáyé nínu ìyísódì òǹkà. Yí ní atọ́ka awẹ́-gbólóhùn-asàpèjúwe nínu ẸI. Ée ṣe ni atọ́ka ìyisódì èyán asòǹka nínu ẸI. Ìyísòdì ẹ̀yán asòǹkà nínu gbólóhùn (86 a-d) yóò fún wa ni (87 a-d) 87	(a)	(i)	Ọmàn yí mọ rí, ée ṣe mẹ́ẹ̀fà	(ii)	Mẹ́fà kọ́ ni ọmọ tí mo rí								tàbí Ọmọ tì mo rí, kì í ṣe mẹ́fà
Ìgúnlẹ̀ Nínu orí kẹta yìí, a ti gbìyànjú láti ṣe àgbékalẹ̀ bí ìyísódì ṣe ń jẹ yọ nínu ẸI. A ṣe àkíyèsí onírúurú ìhun tí ìyísódì ti ń jẹ yọ nínu ẸI. A jẹ́ kó di mímọ̀ pé a lè ṣe ìyísódì eyọ ọ̀rọ̀; a lè ṣe ìyísódì fọ́nrán ìhun gbólóhùn, a sì lè ṣe ìyísódì odidi gbólóhùn. A tún ṣe àgbéyẹ̀wò ìyísódì àsìkò, ibá-ìṣẹ̀lẹ̀ àti ojúṣe nínu ẸI. Lẹ́yìn èyí, ọwọ́jà iṣẹ́ yìí dé àgbéyẹ̀wò òǹkà ẸI. A ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ọ̀rọ̀ òǹkà náà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yán aṣòǹkà, a sì ṣe àfihàn bí a ṣe ń ṣe ìyísódì òǹkà ẸI.
Ilẹ̀ ọbalúayé Brítánìì
Ilẹ̀ ọbalúayé Brítánìì (The British Empire) je awon itedo, amusin, protektoreti, ile agbefun, ati awon other agbegbe miran baun ti won je jijobale tabi mimojuto latowo orile-ede Britani, ti won bere pelu awon amusin okere ati ibujoko itaja that had originated with the overseas colonies and ibujoko itaja ti won je didasile latowo Ilegeesi ni opin orundun 16th ati ibere orundun 17th. O je ile obaluaye totobijulo ninu itan aye ati, fun igba to ju orundun kan lo, o je eyi to lagbarajulo laye. Nigba tio fi di odun 1922, Ile Obaluaye Britani joba lori awon eniyan to to legbegberun bi 458 eniyan, eyi to je ida kan ninu merin iye awon eniyan aye nigbana, o si ni ile to toju lo: eyun ida kan ninu merin gbogbo ile Aye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Afijió
Agbegbe Ijoba Ibile Afijio je ibile ijoba ni Ipinle Oyo. Jobele ni oluilu re.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Egbeda
Agbegbe Ijoba Ibile Egbeda je ibile ijoba ni Ipinle Oyo, Naijiria. Oluilu re ni Egbeda.
Síńtáàsì Yorùbá
O ye kì a tètè menu ba ìyàtò kan ti ó wà láàrin tíbá òfin mù àti jíjé àtéwógbà. Gbólóhùn lè wà ti yóò bá òfin mu sùgbon tí ó lè máà jé àtéwógbà fún àwon tí ń so èdè. Bíbófinmu níí se pèlú ìmò èdè; ìlò èdè ni jíjé àtéwógbà níí se pèlú. Fún àpeere, àwon kan lè so pé (2a) kò jé àtéwógbà fún àwon wi pé (2b) ni àwon gbà wolé.
(2)	Òrò àti Àpólà: 	Òrò ti a bat ò pò ni ó ń di àpólà. Ó seé se kí àpólà jé òrò kansoso. Ìyen tí òrò yìí kò bá ní èyán. Fún àpeere, àpólà-orúko ni a fa igi sí ní ìdi ní (3a) àti (3b).
(d)	Ó rí Olú ni ilé
òfin ìhun gbólóhùn tí a fi lè tún APOR ko ni:
Nìgbàkúùgbà tí a bá tin i a rópò-orúko gégé bi APOR, arópò-orúko náà kì í ní èyán nítorí a kì í fi òrò mìíràn yán arópò-orúko ní èdè Yorùbá béè ni a kì í fi arópò-orúko Yorùbá yán òrò mìíràn. Àwòrán-atóka igi bíi ti (12) náà ni a ó lò fún òfin ìhun gbólóhùn (13). Ìyàtò tí ó kàn níbè kò ju pé dípò OR, a ó lo AR.
(22)	APIS 	--->	    IS     X
Yàtò sí àtúnpínsísòrí tí a menu bà yìí, a tún lè fi òfin ìhun gbólóhùn sàlàyé APIS. (28)	(a) APIS ---> 		  IS (b)   APIS --->		   IS APOR
(34)	Adé gbé ògèdè mi fún eran je
Òrò àpóné ni a máa ń bá nínú àpólà àpónlé. Òrò àpónlé yìí seé se kí ó ju eyo kan lo ó sì lè jé eyo kan. (41) ni òfin ìhun gbólóhùn àpólà àpónlé Ní (42), a fa igi sí ìdí àpólà àpónlé a sì ya àwòrán-atóka igi fún un ní (43).
Gbé Alfa
Ìsòrí kòòfo Gbólóhùn tí a dà ètò rè rú
(61)	(a)	Sé Olú lo? (b)	Olú lo bí?
(12)	Ìbéèrè tí kì í ní ìdáhùn béè ni béè kó: 	Àwon ìbéèrè kan wà ti ìdáhùn won kì í se béè ni tàbí béè kó. Àpeere irú ìbéèrè béè ni
(b)	*Olú se
Kòòfo ni KF dúró fún. Àwon 	 atóka ìbéèrè kan wà tí òrò-ìse kì í se àtúnpínsísòrí fún won. Àpeere irú won ni:
Ohun tí eléyìí ń fi hàn ni pé (69) náà ni ìpìlè fún (68) sùgbón nǹkan tí ó selè nip é àbé àpólà-ìse kó ni àwon atóka ìbéèrè báwo àti níbo wà. Abé ìsòrí tí wón wà ni a ń pè ní àrótì. Bí àwóràn-atóka igi ti won se rí nì yí.
iii. Àlàfo kan wà nínú gbólóhùn àfibò inú awé gbólóhùn yìí.
Àmì yìí I ń fi hàn pé àwon APOR méjèèjì bá ara mu. A ó so APOR; kejì di ti a ó gbé e wá sí abé àfikún.
(76)	Kí á pa àgó méta dára,
(ii)	Kò dára kí á jalè
(b)	Òjó féràn ara rè
Òjó àti ara rè jé eni kéta eyo. Èmi àti ara mi náà sì jé eni kìíní eyo. E jé kí á wá wo gbólóhùn àse.
(1)	A kò lè gbé òrò kankan láti inú gbólóhùn tí ó bá jé pé APOR tí o ní olórí ni ó je gàba lé e lórí.
(87)	(i)	(a)	Ìròyìn pá Nàìjirià gba góòlù dùn mó mi
Àwọn Ọba Ilẹ̀ Yorùbá
Onjo ti Okeho Deji ti ilu Akure
Síńtáàsì Yorùbá
(89)	(a)	(i)	Síse ìdáwò mérin ni ojó kan dára
Ìlú Igbó-Ọrà
Ìlú Igbó-Ọrà Ojú-ìwé 13.
Idere
Síńtáàsì Yorùbá
(ii)	Kí ni kí a pa ¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬___ wù mí? A kò lè gbé nǹkan kan láti inú àpólà tàbí gbólóhùn àso.
Ìlú Igbó-Ọrà
Ìlú Ìdèrè Ojú-ìwé 14-16.
Ṣóun ló tẹ̀ lú yìí dó;
Ìlú Tápà ní Ìbàràpá Ojú-ìwé 18.
Nítorí bí “Agbọ́nmi ti í wó lé ẹja”,
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ìbàdàn
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ibadan je ibile ijoba ni Ipinle Oyo, Naijiria. Oluilu re ni Bodija, Ibadan.
Ìlú Igbó-Ọrà
Ìrọra Àtòkèwá Ojú-ìwé 21.
Ala
Ọ̀gẹ̀dẹ̀ Ayé Ojú-ìwé 23.
La máa ń sinmi aré-sísá,
Gba Tìrẹ Ojú-ìwé 24.
Kò sẹ́ni tó jẹ́ fi ọ́ pòṣé,
Ọtí lójú ogun Ojú-ìwé 26.
Ire
Tibi Tire Ojú-ìwé 27-28.
Àìsàn sì lokùnfà ìwòsàn.
Ìpàdé Ọ̀rẹ́ Mẹ́rin Ojú-ìwé 29.
Gbogbo wọn ń sá kíjokíjo.
Ọwọ́ Àìrí Ojú-ìwé 30.
Nínú-un ká ṣiṣẹ́ láyé,
Òdìkejì Àròkàn Ojú-ìwé 32.
“Òun gan-an lAmúlẹ́nubíabẹ”
Aye
Ó kárí Ayé Ojú-ìwé 33-34.
Olúkálukú a mọ hunt i ń bá un fínra.
Àdúrà fún Ìrìn Gbẹ̀rẹ̀ Ojú-ìwé 35-36.
Ayanmo
Àyànmọ́ ò tó ìwà Ojú-ìwé 37.
Bó o lórí lọ́wọ́,
Ìwà níí sọ ni í datọrọjẹ.
Aájò Ara Ojú-ìwé 43-44.
Aájò ara dórí oúnjẹ àtàtà,
Oúnjẹ tíí mú orí pé,
Ayé yí Ojú-ìwé 45.
Ọmọbìnrin ò sìn yá rẹ̀ mọ́.
Ọ̀gá ńlá Ojú-ìwé 52-53.
Ẹ̀yẹ̀ kàn,
Inúu pápá ló ń gbé kiri.
Ìdí tó fi ń jẹ́ Ọ̀gá-ńlá-wòr`o ní kíkún,
Ebe
Ojú ò tórí Ojú-ìwé 57.
Akanti
Àkàntì Ojú-ìwé 58.
Àkàntì tí ẹ rí yìí
Ká Ṣọ́ra Ojú-ìwé 59.
Un lẹja fi joyè abìwẹ̀gbàdà.
Òwèrè Ènìyàn méjì péré Ojú-ìwé 60-61.
Ó kọ́ wa lọ́rọ̀ kan, àjígbéyẹ̀wò -.
Ìgbaradì: Ẹbọ Àyípadà Ojú-ìwé 62.
Ó dògì.
Èbù ìjọ̀sí paradà
Ìwúlò Ewì Ojú-ìwé 2.
Ká má fojúdewì ló tọ̀nà,
Ká tú ọgbọ́n tó fi pamọ́ yọ.
Má ṣe bẹ́ẹ̀ Ojú-ìwé 4-5.
“Rẹ̀wù òun ṣòkòtò ní wọ̀n o lè wọ̀.
Láaróyè Ojú-ìwé 6.
Ẹni Akọ́gọ fẹ́ ní í pa nígi.
Ọrọ̀ gidi Ojú-ìwé 7.
Ṣe bówó báńsá lo kó jọ.
Bó o tún fowó ṣe hun iyì sílẹ̀,
Ìlú Ìgàngàn Ojú-ìwé 8-10.
Kí lohun tá a fẹ́ẹ́ wí fáyé?
Ìlú Làǹlátẹ̀ Ojú-ìwé 11.
Gbùrù á mà fa nǹkan.
Làǹlá ò fẹ́gàn rárá,
Ìlú Èrúwà Ojú-ìwé 12.
À ní, èrú-ṣíṣe ò sí lọ́rọ̀ọ tiwọn.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Románíà
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Románíà je ti orile-ede Románíà.
Joseph Jenkins Roberts
Joseph Jenkins Roberts (March 15, 1809 – February 24, 1876) jẹ́ Ààrẹ kìnní àti keje ilẹ̀ Làìbéríà (1848-1856) àti (1872-1876). Ó jẹ́ bíbí bíi aláìnídèkùn ní Norfolk, Virginia, USA, Roberts kó lọ sí Làìbéríà ní 1829 nígbà tó jẹ́ ọ̀dọ́. Ó sí ìbùsọ̀ òwò ní Monrovia, kó tó di pé ó kọjú sí ìṣèlú. Nígbàtí Làìbéríà di alómìnira ní 1847, Roberts jẹ́ dídìbòyàn bíi ààrẹ àkọ́kọ́, ó wà lórí àga títí di 1856. Ní 1872 ó tún jẹ́ dídìbòyàn lẹ́kàansíi bíi ààrẹ Làìbéríà keje.
Iṣu
A lè jé isu, ásì le fi isu se iyan(oúnje tó gbajumo gan nílè Yorùbá
Joseph Jenkins Roberts
Ìgbà Ààre àkọ́kọ́ (1847-1856)
Roberts was re-elected three more times to serve a total of eight years, until he lost the election in 1855 to the vice president Benson.
Between presidencies
After his first presidency, Roberts served for fifteen years as a major general in the Liberian army, as well as a diplomatic representative in France and Great Britain. In 1862, he helped to found and became the first president of Liberia College in Monrovia, where he served as president until 1876. Roberts frequently traveled to the United States to raise funds for the college. Until his death he held a professorship in jurisprudence and international law.
Inheritance and legacy
Roberts died on February 24, 1876, less than two months after his second term had ended. In his testament, he left $10,000 and his estate to the educational system of Liberia.
David Jemibewon
David Medaese Jemibewon jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tẹ́lẹ̀.
Wilhelm Miklas
Wilhelm Miklas (born 15 October 1872– 20 March 1956) je Aare orile-ede Austria tele lati 1928 titi di igbati Jemani awon Nazi bori re ni Anschluss 1938.
Belaid Abdessalam
thumb|Belaid Abdessalam Belaid Abdessalam je Alakoso Agba orile-ede Algeria tele.
Chinyere Ike Nwosu
Chinyere Ike Nwosu jẹ́ ọmọ ologun omo orilẹ̀-ede Nàìjíríà to tifeyinti àti Gómìnà awon ipinle Abia ati Oyo tẹ́lẹ̀.
Abdelaziz Belkhadem
thumb|Abdelaziz Belkhadem Abdelaziz Belkhadem je Alakoso Agba orile-ede Algeria tele.
Lam Adesina
Lamidi Onaolapo Adesina (20 January 1939 – 11 November 2012) jẹ́ oloselu ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tẹ́lẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ogbomosho
thumb|Ààfin Ogbomoso Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ogbomosho je agbegbe ijoba ibile ni Ipinle Oyo. Kinira ni Ogbomosho ni oluilu re. Awon abule:
Ìlú-Ìjélè
Orí Kejì: Òrìṣà Ògún Alárọ́ àti àwọn Alàwòrò rẹ̀ ní ìlú ìjélè;
Ìtàn ìgbà ìwásẹ̀ àti bí òrìṣà yìí ṣe dé ìlú Ìjélè Ojú-Ìwé 8-16. Ìtàn ìgbà ìwásẹ̀ kan sọ wí pé lẹ́hìn ìgbà tí Olódùmarè dá ilé ayé tán, ó rán ọ̀kànlénírínwó òrìṣà látu lọ tún ilé ayé tó. Ńú àwọn òrìṣà yìí ní a ti rí Ògún, Òòsààálá, Èṣù,àti Òrúnmìlà.
Bíbọ Ògún ní Ọjọ́ Ọdún Ojú-Ìwé 41-55.
Bí Ògún àjọbọ ṣe wà fún gbogbo ọmọ ìlú, ni àwọn ìdílé kọ̀ọ̀kan ní Ògún tí wọn tí wọn ń bọ ní ọjọ́ náà. Mo til`ẹ gba ohùn ṣílẹ̀ nínú ìwúre tí àwọn ìdílé Ọ̀nàbólújọ ṣe ní ọjọ́ ọdun náà. Èyí sì hàn nínú àkójọpọ̀ oríkì, orin àti ìwúre òrìṣà yìí ní-wájú.
(b)	Ìtán Ojú-Ìwé 59-60.
Nínú oríkì Ògún oríṣìíríṣìí ìtàn ni ó máa ń jẹ jáde níbẹ̀. Àwọn ìtàn yìí sì máa ń sọ nípa ìwà agbára tàbí nǹkan tí Ògùn ti gbé ṣe ní ìgbà ayé rẹ̀. Fún àpẹẹrẹ nínú àkójopọ̀ oríkì Ògún Alárọ́ wọn mẹ́nu bà wí pé òun ni “Aṣìmalẹ” ni ila kẹtàdínláàádòje ìwúre kejì àti ìlà kìíní nínú ìwúre ìyá àfin Adénitẹhìn.
Iwe ti a yewo
Ọsọbà Adeniyi Johnson (1983) Òrìṣà Ògún Aláró Ní Ìlú Ìjélè Oyè B.A. (Hons) Yorùbá. Department of African Languages and Literatures, Obafẹmi Awolọwọ University, Ilé-Ifẹ̀.
Anschluss
Anschluss Austríà
Alfred Nobel
Alfred Bernhard Nobel (Stockholm, Sweden, 21 October 1833 – Sanremo, Italy, 10 December 1896) je onimoise-ero omo ile Sweden.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Atigbo
Agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Atigbo jẹ́ agvègbè ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ tí ó fìdí kalẹ̀ sí Tedé.
Nọ́mbà ìforúkọ sílẹ̀ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú: <tt>TDE</tt>
Amioro ifiletaranse: 203
Michael Jackson
Ti a mọ si “Ọba Pop,” Michael Jackson jẹ akọrin Amẹrika kan ti o taja julọ, akọrin ati onijo. Nigbati o jẹ ọmọde, Jackson di olori akọrin ti ẹgbẹ olokiki Motown ti idile rẹ, Jackson 5. O tẹsiwaju si iṣẹ adashe kan ti aṣeyọri iyalẹnu agbaye, ti o jiṣẹ No.. 1 deba lati awo-orin Off Wall, Thriller and Bad
Ndubuisi Kanu
Ndubuisi Kanu (1943-2021) jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkó tẹ́lẹ̀.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ilẹ̀gẹ̀ẹ́sì
thumb|right je ti orile-ede.
Juan Martín de Pueyrredón
thumb|Àwòrán ti Juan Martín de Pueyrredón, ológun àti olóṣèlú ti Argentina tí ó jà pẹ̀lú José de San Martín. Juan Martín de Pueyrredón je Aare orile-ede Argentina tele.
John Fitzgerald Kennedy
John Fitzgerald Kennedy tabi JFK (John F. Kennedy) (May 29, 1917 – November 22, 1963) je Aare ikarundinlogoji orile-ede Amerika. "Ask not what you can do for your country; ask what your country can do for you."
Ali Soilih
je Aare orile-ede Kòmórò tele.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Welsi
thumb|right je ti orile-ede.
Nwankwo Kanu
Kanu gba eso UEFA Champions League kan, eso Ife-eye UEFA kan, Eso Abori Ife-eye FA meta ati ebun Ara Afrika Agbaboolu-Elese Ododun meji. O tun je ikan ninu awon agbaboolu ti won ti gba Premier League, Ife-eye FA, Champions League, Ife-eye UEFA ati Eso Wura Olympiki. Bakanna o tun je alabasoju UNICEF. .
Vicente López y Planes
Vicente López y Planes je Aare orile-ede Argentina tele.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Afghanístàn
je ti orile-ede.
Ilu Ọyẹ́
Yoruba oral literature
Pópù Urban 1k
Pope Urban I je Popu Ìjọ Kátólìkì tele.
Ilu Ọyẹ́
Apọnlé Ògún Ojú-Ìwé 42-43.
Alaye: Ó jẹ àṣà awọn ọdẹ lati ma ṣe apọnlè Ògún ti noẉn gbagbọ pe on ni o nse akoso iṣẹ ọdẹ, on ni o si ndabobo gbogbo awọn t’o nṣe ọdẹ.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): E
Oju-iwe Kiini
earner: n; (The man is high wage earner.) ení tí ó n gba owó fún isé owó nlá ni okùnrin náà n gba.
effect: n; (The experience had a profund effect on her.) èrè; ìyorísí Irírí náà ní ìyorisí gígìgìdi nínú ayè rè.
elsewhere: adv; (Our farourite restourant was full so we had to go elsewhere.) níbòmíràn Ilé oúnje tí a nífèé kún, a ní láti lo sí ibòmíràn.
empty: v; (He emptied the box.) so di kòròfo ó so àpótí náà di kòròfo.
enquire:v; (How long have you been with the company? He enquired) bèère; tose; wádìí o ti wà pèlú ilé isé náà ti pé tó ? ó bèèrè.
Oju-iwe Keji
episode: n; (That is an episode in my life I would rather forget.) ìsèlè; ìtàn; abala ìtàn. Ìsèlé tí n kò jé gbàgbé láyè mi niyen.
equal: v; (Nobody else can equal him in ability.) bá dógba; bá mu kò tún sí eni tó lè bá a dógna ni lilágbara àtise.
ewe: n; (I have an ewe.) omo àgùntan Mo ní omo àgùntan kan
examine: v; (The doctor was examining the patient.) se àyèwò oní sègùn náà n se àyèwò aláìsàn náà.
excellence: n; (There is excellence in his work.) ìtayo; ìrékojá. Ìtayo wà nínú isé rè.
exhibit: v; (He exhibited the documents a law court.) fi hán; mú wá sí gbangba	ó fi àwon iwé náà hàn nílé ejó.
expand: v; (The tyre began to expand when they punped air into it.) nà; fè.Táyà náà bèrè sí ní fè nigba tí wón n fé atègùn sí i nínú.
extend: v; (He extended the programme.) (The extended the road.) lo títí; fà gun ó fa èto náà gùn. Mú gbòòrò Wón mú ònà náà gbòòrò si.
Volker Zotz
Volker Zotz (a bi ni 28 August, 1956) je akowo, akoewi ati amede ara Austríà.
Pópù Cornelius
Pope Cornelius jẹ́ Póòpù Ìjọ Kátólìkì tẹ́lẹ̀.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Ìlàòrùn Timor
je ti orile-ede.
Àwọn Ẹ̀ka-èdè Yorùbá
Ọ̀RỌ̀-ÌṢÁÁJÚ Èdè Yorùbá àjùmọ̀lò ni ó pa gbogbo ẹ̀yà Yorùbá pọ. Ṣùgbọ́n ẹ̀ka-èdè tí ẹ̀yà kọ̀ọ̀kan ń sọ yàtọ̀ láti ilú kan sí èkeji. Ìyàtọ́ yìí le hàn ketekete tàbí kí ó farasin. Oríṣìíríṣìí iṣẹ́ ìwádii ni àwọn onímọ̀-èdè ti ṣe lórí àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá wọ̀nyí. Púpọ̀ nínú àbájáde ìwádìí wọn ni kò sí ní àrọ́wọ́tó àwọn akẹ́kọ̀ọ́ èdè Yorùbá. Níbi ti irú ìwádìí bẹ́ẹ̀ bá jàjà bọ́ sí ọwọ́ akẹ́kọ̀ọ́, èdè Gẹ̀ẹ́sì tí wọn fi ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ yóò mú ìfàsẹ́yìn bá iṣẹ́ wọn nítorí wọ́n ní láti kọ́kọ́ túmọ̀ rẹ̀ sí èdè Yorùbá kí wọn tó le ṣe àyẹ̀wò àwọn ẹ̀ka-èdè bẹ́ẹ̀ finnífínní. Títí di bi mo ṣe ń sọ yìí, kò sí ìwé kankan nípa àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá lórí àtẹ. Ohun àsọmórọ̀ ni àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá jẹ́ nínú àwọn ìwé gírámà Yorùbá tí ó wà lórí àtẹ. Púpọ̀ àbájáde ìwádìí àwọn onímọ̀-èdè tí ó wà ní àrọ́wọ́tó ni ó dálé ìpín-sí-ìsọ̀rí àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá. Ohun tí ó jẹ àwọn aṣèwádìí mìíràn lógún ni ṣíṣe àgbéyẹ̀wò ẹ̀ka-èdè ìlú kan tí wọ́n yàn láàyò. Ṣùgbọ́n nínú ìwé yìí mo ṣe àyẹ̀wò púpọ̀ àwọn ẹ̀ka-ède Yorùbá léte àti pe àkíyèsí sí fonẹ́tíìkì àti fonọ́lọ́jì ẹ̀ka-èdè wọ̀nyí. Ìwé yìí yóò wúlò púpọ̀ fún àwọn akẹ́ẹ̀kọ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga ti wọ́n ń kọ́ nípa àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá. Yóò si ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọnolùkọ̀ọ́ pẹ̀lú. Bákan náà ni ìwé yìío yóò jẹ́ ìpèníjà fún àwọn akẹ́kọ̀ọ́ onímọ̀-èdè Yorùbá láti túbọ̀ kọ ibi ara sí àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá ju ti àtẹ̀yìnwá lọ. Mo dúpẹ́ lọ́wọ́ àwọn olùkọ́ wọ̀nyí tí wọ́n tẹ̀ mí nífá ẹ̀ka-èdè bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé n kò fojú rí púpọ̀ nínú wọn rí. Àwọn ni Ọ̀mọ̀wé Jíbọ́lá Abíọ́dún, Ọ̀gọ̀gbọ́n Ọládélé Awóbùlúyì, Ọ̀jọ̀gbọ́n Oyèlárán, Ọ̀jọ̀gbọ́n Ayọ̀ Bámgbóṣé, Ọ̀mọ̀wé Adétùgbọ́, Ọ̀mọ̀wé Akínkúgbé àti Ọ̀mọ̀wé Olúrẹ̀mi Bámiṣilẹ̀. Mo tún dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọ̀mọ̀wé Olúyẹ́misí Adébọ̀wálé àti Ọ̀mọ̀wé Jíbọ́lá Abíọ́dún tí wọ́n fu àkókò sílẹ̀ láti bá mi ka ìwé yìí pẹ̀lú àtúnṣe tí ó yẹ nígbà tí mo fí ọwọ́ kọ ọ́ tán. ìmọ̀ràn wọn ni àwọn ohun tí ó dára nínú ìwé yìí, èmi ni mo ni gbogbo àléébù ibẹ́. Mo gbé òṣùbà ọpẹ́ fún àwọn ènìyàn wọ̀nyí fún ìrànlọ́wọ́ wọn. Àwọn ni Ọ̀jọ̀gbọ́n Bísí Ògúnṣíná, Arábìnrin Comfort Ògúnmọ́lá, Arábìnrin Àrìnpé Adéjùmọ̀, Olóyè Olúfẹ́mi Afọlábí, Arábìnrin Ọláyinká Afọlábí, Lékan Agboọlá, Ọjádélé Àjàyí, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tí mo kọ́ ní àwọn ẹ̀ka-èdè Yorùbá láàárín ọdún 1991-1994 àti àwọn aláṣẹ ilé-iṣẹ́ aṣèwétà Montem Paperbacks. Ní ìparí, mo dúpẹ́ lọ́wọ́ Arábìnrin Tèmítọ́pẹ́ Olúmúyìwá, ìyàwó mi àpé àti Mòńjọlá, ọmọ mi, fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ wọn lásìkò ti mo kọ́ ìwé yìí. Ju gbogbo rẹ̀ lọ, bi Ọlọ́run kò bá kọ́ ilé náà, àwọn ti ń kọ́ ọ ń ṣiṣẹ́ lásán. Ìdí nìyí tí mo fi yíkàá níwájú Ọlọ́run ayérayé.
Pópù Eutychian
Pope Eutychian je Popu Ìjọ Kátólìkì tele.
Pópù Miltiades
Pope Miltiades je Popu Ìjọ Kátólìkì tele.
ABTI - American University of Nigeria
thumb|Fáṣítì Amẹ́ríkà ti Nàìjíríà.
Nọ́mbà gidi
Awon Idamo
Itelentele kan (xn) nomba gidi ni a n pe ni ìtẹ̀léntẹ̀lé Cauchy to je pe fun ε > 0, nomba odidi N kan wa to je pe ijinnasi (distance) |xn − xm| kere ju ε eyun to ba je pe n ati m tobi ju N lo. Ni ede mi, itelentele je itelentele Cauchy ti awon afida (element) xn re ba sunmo ara won gbagba.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): G
[[Atumo-Ede (Yoruba-English):r]
go: n; (Can I have a go in mending my bicycle.) ìgbìnyanju; ìtèsíwájú N jé mo le ni ìgbìyànjú nípa tílún kèkè mi se
goodness: n; (There is a lot of goodness in beans.) ànfààní  Ànfààní ló wà lára ewà goods: n; (He sold all his goods before he left the country.) ojà ó ta gbogbo ojà rè kí ó tó fi orílè-èdè sílè.
gracious: adj; (He gave her a gracious smile.) olóore-òfé; aláànú ó fi èrín pàdée rè tàánú tàánú.
grave: n; (She visits her father’s grave every week.) ìbójì; saárè	ó máa n lo be ibojì bàbáa rè wò lósòòsè.
green: adj; (She wore a gren dress.) tí o ní àwò ewé ó wo aso aláwò ewé.
greet: v; (He greeted me.) (The new idea was greeted with surprise.) ki; yò mó ó kí mi. Jo-kí èrò jo. Èrò tuntun náa jo pèlú ìyanu.
grind: v; (We grind grain to make flour.) lòA máa n lo okà láti fi se ìyèfun.
grip: n; (He grip was so strong that her mother couldn’t take her hand away.) ìdìmú; ìgbámú ó di; di iyáa re mú dé ibi pé ìyá re kò lè já owó kúrò.
grunt: v; (Pigs were grunting in the yand.) kùn bí elédè Àwon elédè n kùn nínú ogbà.
guirdance: n; (My teacher gave me guidance in English language.) ìtósónà; ìfònàhàn olùkó mi fún mi ní ìtósónà nínú ede Gèésí.
guest: n; (We try to make our guests happy.) àlejò; alápèje. A gbìyànju láti mú kí inú awon àlejò wa dùn.
guilty: adj; (The criminal was proved to be guilty.) tí ó dá èsè; ní èbi èsè Wón débí èsè ru òdaran náà.
gut: n; (He removed the gut of the gout.) ìfun eran ó ko ìfun ewúré náà kúró.
Ilú-ọba Ọ̀yọ́
]] Ilẹ̀-Ọba Ọ̀yọ́
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): H
hail: v; (It was hailing yesterday.) rò hìí –kí òjò ro hìí ojó rò hìí lánàá