cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ìbẹ́pẹ
Ìbẹ́pẹ ( / p <span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ p <span title="/aɪ/ long 'i' in 'tide'">aɪ <span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə /  or US / p <span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ p <span title="/ɑː/ 'a' in 'father'">ɑː <span title="/j/ 'y' in 'yes'">j <span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə /  ) (from Carib via Spanish), papaw, (  / p <span title="/ə/ 'a' in 'about'">ə <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ p <span title="/ɔː/ 'au' in 'fraud'">ɔː /  ) tabi pawpaw (  /<span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ p <span title="/ɔː/ 'au' in 'fraud'">ɔː <span title="/ˌ/ secondary stress follows">ˌ p <span title="/ɔː/ 'au' in 'fraud'">ɔː /  ) jẹ́ èso irúgbìnCarica papaya, tí ó sì jẹ́ méjìlélógún àwọn ẹ̀yà ìdílé Carica ti ẹbí irúgbin Caricaceae.
Nefertiti
Nefertiti jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Emmanuel Amunike
Emmanuel Amuneke (ojoibi 25 December 1970 ni Eze Obodo), bakanna bi Emmanuel Amunike, je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Al Gore
Albert Arnold "Al" Gore, Jr. (ojoibi March 31, 1948) di Igbakeji Aare ikarunlelogoji orile-ede Amerika lati 1993 de 2001 labe Aare Bill Clinton.
Édith Cresson
Édith Cresson (1934) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Edwards Air Force Base
Edwards Air Force Base is a United States Air Force base located on the border of Kern County, Los Angeles County, and San Bernardino County, California, in the Antelope Valley. It is 6 nmi southwest of the central business district of North Edwards, California and 7 mi due east of Rosamond.
Ayo Oni
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Zosso
‘Zosso’ jẹ Òrìṣà àdáyé bá, tó jẹ pé tí wọ́n bá tí bí ọmọ Àjara-Tọpá, ìyá ọmọ náà kò ní jẹ iyọ̀ títí oṣù afi yọ lókè. Tí oṣù yìí bá ti yọ, wọn á gbé ọmọ náa bọ́ sí ìta láti fi osù han ọmọ náà wí pé kí ọmọ náà wo oṣù tí ó wá sáyé. Ní ọjọ́ náà ìyá ọmọ náà yòó gbé ọmọ náà bó sí ìta láìwọ aṣo àti ọmọ náà pàápàá tí òun àti ọmọ rẹ̀ yóò sì jẹ iyọ̀ pèlú ẹja, wọn yóò sì tún fọ́ èkùrọ́ sórí ẹ̀wà láti fún ìyá ọmọ náà jẹ nígbà méje tó bájẹ́ obìnrin, ẹ̀mẹ́sàn-án to ba jẹ ọkùnrin. Léyìn tí wón bá ti se èyí tán, ìyá ọmọ yóò gbé ọmọ rẹ̀ lọ sí ìdí Òrìsà ‘Zosso’ láìwọ asọ ní ọjọ́ kejì, tí yóò sì ra otí dání láti sure fún ọmọ náà gẹ́gẹ́ bí àṣà. Wọn á sì padà sílé.
Rekhmire
Rekhmire je Farao ni ile Egipti.
Avicenna
thumb|right|Avicenna
Gbemisola Ruqayyah Saraki
{{ekunrere}}
Yuny
Yuny jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Kánsílọ̀ ilẹ̀ Jẹ́mánì
Kánsílọ̀ ilẹ̀ Jẹ́mánì ni olori ijoba ile Jẹ́mánì. Oruko ipo ohun lekunrere ni Bundeskanzler (Federal Chancellor).
Saddam Hussein
Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti (April 28, 1937 – December 30, 2006) ni Aare ile Irak lati July 16, 1979 titi de April 9, 2003.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Èkìtì
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Ekiti je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Omuo-Ekiti.
Maya (ará Ẹ́gíptì Ayéijọ́un)
Maya ni Olori akapo nigba ijoba awon farao Tutankhamun, Ay ati Horemheb nigba iran-oba ikejidinlogun ni Egipti Ayeijoun.
Janusz Wojciechowski
(ojoibi 6 December 1954) je omo ile Poland.
Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven ( (U.S.)tabi (UK); ; iribomi ni 17 December 1770 – 26 March 1827) je alakopo orin ati oniduuru ara ile Jemani. Ohun ni eni pataki ju nigba iyipada larin igba orin Klasika ati Romantik ninu orin klasika Europe, be sini o je alakopo orin togbajulo ati tonipajulo.
David Cameron
David William Donald Cameron (ojoibi 9 October 1966) ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
Orílẹ̀òmìnira Dómíníkì
Orílẹ̀òmìnira Dómíníkì (República Dominicana, ) je orile-ede ni erekusu Hispaniola.
Sínńtààsì Èdè Aafíríka
(i)	Ó tún ń lọ. He is going again.
‘The monkey Caught the branch quickly
S                       O                 V
Édouard Balladur
Édouard Balladur (1929) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Sínńtààsì Èdè Aafíríka
édól            oltúףּání 	       eףּkolìí
The child joined its mother at the pound
Are you (pi) eating porridge?
(b)	nńǹ, (ń-kà-ji) Yes, (I didn’t go)
What   did  she buy
Laurent Fabius
Laurent Fabius (1946) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): Ba
Bò: v. (i) to cover: Ó bo abọ́ náà; He covered the plate (ii) to roof: A bo ilé wa; We roofed our house (iii) to have plenty of leaves: Igi ìrókò náà bò; The ìrókò tree is dense with leaves (iv) smoother: Eruku bò mí ‘I was smothered in dust.
3.	Dí: v. (i) to block: Ó dí ihò; He blocked the hole (ii) stuff up: Imú mi dí; My nose is stuffed up (iii) bar: Wọ́n dí ònà tí ó lọ sí ilé-ìwé náà; They barred the way to the school.
1.	Fá: v. to shave: Ó fá irun rẹ̀; He shaved his hair, Ó fá ọbẹ̀ dànù; He scrapped out the remaining of the soup and threw it away.
3.	Fi: v. (i) to whirl something round: Mo fi apa mi; I swung my arm round and round (ii) to dangle: Ó ń fi dorodoro; he is dangling and oscillation to and fro (iii) to be too much: Náírà kan fi í lọ́wọ́ láti ná fún mi; Even a naira is irksome to him to spend for me (iv) wave: Ó fi agboòrùn rẹ̀; He waved his umbrella.
1.	Gá: v. to be tired: Ó gá mi (slang); I am tired/I give up.
Anyimchukwu Ude
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
John James Akpan Udo-Edehe
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Daniel arap Moi
Daniel Toroitich arap Moi (2 September 1924 – 4 February 2020) je Aare orile-ede Kenya lati 1978 titi de 2002.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbọ̀ngàn Esan
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìlàòrùn Esan
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ọ̀ra Ìgbómínà
Akẹsìn kàn jẹ́ ọba Ọ̀ra ni ohun tí àwọn ògbóni tó wà nínú ìgbìmọ̀ - Ìwàrẹ̀fa àti Ẹ̀tàlá bá fi ọ́wọ́ sí ni òun náà yóò fi ọwọ́ sí. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn náà ti lọ, àwọn ojúlé wọ̀nyí ni àwọn tí kò parun bí ogun ti dààmú ìlú Ọ̀ra tó. Baba mi tún sọ síwájú sí i pé Òrùlé tó ń bẹ ní Ọ̀ra nígba tí òun gbonjú kò ju ọgbọ̀n lọ, àti pé ṣe ni wọn fa àgbàlá láti Òkè-Òpó dé Òkèkàngá. Bí eégún bá sì jáde ní Òkèòpó, títí yóò fi dé Òkèkàngá ẹnì kan kan lè má rí i bí kò bá fẹ́ kí ènìyàn rí òun. Baba mi wá ṣàlayé pé Aláfà baba ti òun pa á nítàn pé àwọn Okèwù tọrọ ilẹ̀ lọ́wọ́ Ọ̀ra, Ọ̀ra sì fún wọn láàyè lórí ìlẹ̀ àwọn ìjásíọ̀ àti Òkè Akànangi. Nígbà tí ibi tí a fún wọ́n kò gba wọ́n, wọ́n tọrọ ilẹ̀ lọ́wọ́ àwọn ẹbí Aláfa ní Òkè-Òpó. Nígbà tí awọ́n Òkèwú wá jòkó pẹ̀sẹ̀ tán, àwọn ọmọ íyá wọn tó wà ní Òró àti Agbọnda wá ṣí bá wọ́n. Oníṣòwò ni àwọn tó wá láti Òró wọ̀nyí. Iṣu ànamọ́ li wọn máa ń rù wá sí Ọ̀ra fún tità. Ọ̀nà Àránọ̀rin ni wọ́n máa ń gbà wọ ìlú. Gẹ́gẹ́ bí ìtàn náà ti lọ, obìnrin kan tí ara rẹ̀ kò dá máa ń jòkó ní abẹ́ igi kan ní ẹ̀bá ọ̀nà. Ibi tí igi náà wà nígbà náà ni a ń pè ní Arárọ̀mí lónìí. Baba mi so pàtó pé òun mọ obìnrin tí a ń wí yìí àti pé Àdidì ni wọ́n ń pè é. Ìgbà-kìgbà tí àwọn oníṣòwò wọ̀nyí bá ti ń ru iṣu ànàmọ́ ti Ọ̀ró bọ̀, tí wọn bá sì ti dé ọ̀dọ̀ Àdìdì, wọn a sọ ẹrù wọn kalẹ̀, wọn sì sinmi tẹ́rùn. Kí wọn tó kúrò ní ọ̀dọ̀ Àdìdì, wọn á ju iṣu ànàmọ́ kọ̀ọ̀kan sílẹ̀ lọ́dọ̀ rẹ̀. Báyìí ni àwọn Òkèwù bẹ̀rẹ̀ sí pọ̀ sí i ní Ọ̀ra-Ìgbómínà. Nígbà tó yá, Arójọ̀yójè tó jẹ Aṣáọ̀ni (Ọba ti àwọn okèwú) nígbà náà tọrọ ilẹ̀ díẹ̀ sí i lọ́wọ́ Aláfà òkè-òkó (baba mi àgbà) Gẹ́gẹ́ bí ọ̀rẹ́ sí ọ̀rẹ́, Aláfà fún un ní ilẹ̀ nítorí àwọn Òke-òpó ní ilẹ̀ ilé púpọ̀. Ilẹ̀ oko nikan ni wọn kò ní ní ọ̀nà. Ní ibi tí Aláfà yọ̀ọ̀da fún Arójòjoyè yìí, akọ-iṣu àtí tábà ni àwọn Òkè-òpó ti máa ń gbìn síbẹ̀ rí. Ibẹ̀ náà ni olọ́ọ̀gbẹ́ Ìgè kọ́ ilẹ́ rẹ̀ sí. Ilẹ́ náà wà níbẹ̀ ní àkókò tí mo ń kọ ìwé yìí. Bí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Òkèwù tó rí ààyè kólé sí ṣe ń ránṣẹ́ sí àwọn ọmọ ìyá wọn tó wà ní ẹkùn Òrò àti Agbọndà nìyẹn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn ló tún wá láti Èsìẹ́, Ílúdùn, Ìpetu (Kwara), Rorẹ́ àti Òmu-àrán. Báyìí, àwọn ìtàn mìíràn tí àwọn baba ńlá wa kò pa rí ti ń dìde. Nígba tí ọ̀rọ̀ adé gbé ìjà sílẹ̀ ní Ọ̀ra-Ìgbómìnà láìpẹ́ yìí, ìjọba ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ gbé ìgbìmọ̀ kan dìde láti wádìí ìtàn Ọ̀ra. Àbájáde ìwádìí ìgbìmọ̀ náa wà nínú ìwé ìkéde Gómìná ìpinlẹ̀ Ọ̀yọ́, Olóyè Bọ́lá Ìge tí ní orí ẹrọ asọ̀rọ mágbesí nínú oṣu kẹwàá ọdún 1980 a tún gbọ́ nínú ìkẹ́de yẹn ni pé Òkèwù ló tẹ ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà dó àti pé àwọn ló sọ orúkọ ìlú náà ní Ọ̀ra (A ó ra tán) Ohun tó da àwa lójú ni pẹ́ ìlú méjì ló papọ̀ tí wọn so Ọ̀ra-Ìgbómìnà ró báyìí. Ìlú ọba Aládé sì ni ìlú méjèèjì Ọ̀ra àti Òkèwù.
Oman
Oman je orile-ede ni Asia.
Danboyi Usman
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Duval County, Florida
Duval County
Ehigie Edobor Uzamere
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Challenger
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Challenger (NASA Orbiter Vehicle Designation: OV-099) je Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú keji ti NASA, Columbia ni akoko.
Ìrìnàjò lọ sínú Òṣùpá
Osupa
Àsìá ilẹ̀ àwọn Azores
je asia orile-ede
Japan
Iwadi iseoroayeijoun fihan pe awon eniyan ti ungbe ni Japan lati igba to ya bi igba Okutaijoun Oke. Igba akoko ti a ko gbo nipa oruko Japan ninu iwe akoole je ninu awon iwe itan Saina lati orundun 1k SK. Ipa latodo awon orile-ede miran je titele pelu idagbe igba pipe bo se han gbangba ninu itan Japan. Ni igbeyin orundun 19k ati 20k ijabori ninu Ogun Saina ati Japan Akoko, Ogun Rosia Japan, ati Ogun Agbaye 1k gba Japan laye lati fe ile re nigba itoja ogun. Ogun Saina ati Japan Keji odun 1937 tan titi de Ogun Agbaye 2k, to wa sopin ni 1945 leyin ijubombu atomu si Hiroshima ati Nagasaki. Lati igba atunse ibagbepo re ni 1947, Japan ti di oba onibagbepo olokan pelu obaluaye atiileasofin aladiboyan tounje Diet mu.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ewekoro
Ó ní agbègbè tó tó 594 km2, ó sì ní iye ènìyàn tó tó 55,156 ní ìka-orí ti ọdún 2006.
Wọ́n béré sí ṣe Cement náà ní ọdún 1959 èyí tí ṣe ìbẹ̀rẹ̀ Lafarge Cement ní orílẹ̀-èdè Nigeria. Pẹ̀lú bí Ewékorò ṣe jẹ́ ìlú tó ṣì ń dàgbàsókè, ó ní àbùbá ìlú tó lè di ńlá nípa oko-owo nítorí bí ó ṣe súnmọ́ ìlú méjì tó tóbi jù ní Gúúsù iwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà.
Simon Kapwepwe
Simon Kapwepwe je Igbakeji Aare ile Sambia tele.
Agbègbè Dar es Salaam
Agbègbè Dar es Salaam je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ezza
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Ezza je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Onueke.
Fẹlá Kútì
Ìbèrè ayé e rẹ̀
Olúfelá Olúségun Olúdòtun Ransome-Kútì ni wón bí ní ọdún un 1938, ní ojó karùndínlógún Oşù Òwàrà (October 15) sí ìlú u Abẹ́òkúta, ní ìpínlè Ògùn, ní orílè-èdè Nàìjíríà. Gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀ pé adìjà-gbara fún ètọ̀ àwọn obìnrin ni ìyá a rè, Olóyè Fúnmiláyò Ransome-Kútì, tí bàbá rè ṣì jẹ́ Olùşó Àgùntàn ti ìjọ Ańglícàń, olùkó-àgbà àti ààrẹ fún gbogbo Olùkó. Àwọn ọmọ ìyá rè ni Béèkó Ransome-Kùi àti Olíkóyè Ransome-Kútì, Dókítà ìlúmòóká Dókítà. Fẹlá tún tan mó Ọ̀jọ̀gbón Wolé Sóyínká, ẹni tí ó jẹ́ eni àkókó ní ilè aláwọ̀ dúdú tí ó gba Èbùn Iyì Lítírésò (Nobel Prize in Literature).
Kútì lọ sí ilé ìwé girama ti ìlú u Abẹ́òkúta. Ní ọdún 1958, ó lọ sí òkè òkun lọ ka èkó ìmò ìşègùn. Şùgbón, ó padà lọ sí ilé ìwé èkó orin kan tí wón ń pè ní Trinity College of Music. Kàkàkí ni ó fẹ́ràn láti máa fi kọ orin. Ní'gbà tí ó wà l'óhùn ún, ó dá egbé orin ti tirè sí'lè, tí ó ń jé "Koola Lobitos", tí wón ń ko "jazz" àti "highlife". Ní ọdún 1960, Felá fẹ́ ìyàwó o rè tí orúko rè ń jé Rèmílékún Kútì, eni tí ó sì bí ọmọ méta fun; orúko won a sì má a jé Fémi, Yemí àti Solá. Ní odún 1963, Kútì padà sí Nàìjíríà l'ẹ́yìn ìgbà tí ó ti gba òmìnira; ó sì ń kó egbé orin rè káàkiri.
Àwọn àṣàyàn orin tí ó kọ sílẹ̀
"Open & Close" ní odún 1971
"Gentleman" jáde ní odún 1973
"Stalemate" náà jáde ní odún 1977
Àsìá ilẹ̀ Dagestan
thumb je asia orile-ede
Maitama Bello Yusuf
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Lupando Mwape
Lupando Mwape je Igbakeji Aare ile Sambia tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Fufore
Agbegbe Ijoba Ibile Fufure wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Funakaye
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ẹ̀sìn Búddà
(1)	Ní alẹ́ àkókó o rántí ìgbé ayé kí a kú ni ibikan ki a si tún wà ni ibòmíràn gẹ́gẹ́ bi alààyè.
Agbègbè Mtwara
Agbegbe Mtwara je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Àsìkò
thumb|right|Ago apo, eyi je iwon fun asiko to ti re koja Àsìkò tabi àkókò je esese isele lati ibere titi de opin tabi lati igba eyin titi de isinyi ati titi de igba to n bo niwaju.
Ìmọ-ìṣègùn
Ìtàn nípa ìmò isegun
Àwọn àpẹrẹ tàbí àwòrán nínú ìṣègùn níi àwọn ìlú púpọ̀ tí nló adánidá orísun bí ohun eléwé tutu (lílo ẹ̀gbogi), ìpín ẹranko àti àwọn nǹkan tí ó wà nínú erùpẹ̀ ilẹ̀. Ní gbogbo ìlú ìwọ̀-oòrùn, ìmọ̀ wàà lòri ẹ̀sìn àti uana èsìn níi pá tí iṣègùn. Ní àwọn àyíká múràn wọ́n ńlò ìmọ̀ ìṣègùn tí ó tan mọ ẹ̀s`in, àṣà irírí àti adánidá orison nínú ìmọ̀ ìṣègùn. Àwọn ẹ̀sìn mí gbagbọ pé àwọn oriṣa ní ẹ̀mí, nipe ẹ̀mí wá nínú ohun gbogbo àti wipe gbogbo ènìyàn ló ní agbára ogùn àti àfọ̀ṣẹ, èyí ló tún fún wọn ní agbáara à tí wa ìmọ̀ kún ìmọ̀ ìṣègùn. Ìlú Géreékìì ni ìmọ̀ ìṣègùn ti kọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀. Ẹ̀ń ìmọ̀ ìṣègùn jẹ́ ìtẹ̀síwájú tuntun láti dá èyì tí ò pọ̀jú lọ́ nínú ìmọ̀ ìṣègùn nípa ìlo ìlànà ìmọ̀ àti ìṣàjọ àwọn ẹ̀rí pẹ̀lú ìdàgbásòkè àwọn ọ̀págun èyí tí ó fọ́nká sí àwọn òlùtọ́ jú aláísàn.
Erékùṣù Àjínde
right|thumb|200px|Easter Island, [[Sala y Gómez, South America and the islands in between]] right|thumb|200px|Orthographic projection centered on Easter Island
Agbègbè Ruvuma
thumb|220px|Agbègbè Ruvuma. Ruvuma je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Ìjẹ̀bú-Òde
Àwọn Àdúgbò
7.	Àdúgbò: 	Ìtalápò Ìtùmò: 		Awon ounje orisirisi tí a dì sínú àpò bii àgbàdo, ìyo, ni àwon ara àgbègbè máà ń gbé wá si àdúgbò yìí wá lati tà kí ó tó di àdúgbò. Wón si máà ń na ojà ni àdúgbò yìí títí di òní yìí.
10.	Àdúgbò: 	Ìsesí Ìtùmò: 		Ibí yìí ni ójúbo osi esi wà télètélè kí o to di pé won te ibè do tí o si dí àdúgbò ojúbo osi yìí si wa níbè títí dònìí.
11.	Àdúgbò: 	Ìta Opó Ìtùmò: 		Àwon Opó ni won máà ń na ojà yìí ni alaalé. Òríta ti wón ń náà yìí ni o di adúgbò, ti wón si ń pe ni ìtà opó. Wón si máà ń ná ojà alé ni àdúgbò yìí títí dònìí
Tábìlì àyè àwọn ẹ́límẹ̀ntì
Tabili igba ti je pataki nisinyi ninu imo eko Khemistry, nipa lati pin si owoowo, la si ona to mogbon wa ati lati safiwe awon orisirisi iru iwa egbo. Be na sini tabili yi n je lilo ninu eko Fisiki, Biology, imoero ati Ileise ero. Tabili ise (standard) isinyi ni 117 apilese ti a le fihan gege bi January 27, 2008 (nigbati apilese 118 ti je imudipo (synthesized) apilese 117 ko ti je be).
Agbègbè Shinyanga
thumb|220px|Agbègbè Shinyanga. Shinyanga je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Ìlú Benin
Ilu Benin tabi Benin City je ilu ni Naijiria ati oluilu ipinle Edo.
Margaret Thatcher
Margaret Hilda Thatcher, Baroness Thatcher, (née Roberts, 13 October 1925 – 8 April 2013) je oloselu omo orile-ede Britani.
Ellen Johnson-Sirleaf
Ellen Johnson-Sirleaf (ojoibi 29 September, 1938) ni Aare ile Liberia lowolowo.
Bàrbúdà
Barbuda je erekusu ni Apailaorun Karibeani, o si je apa orile-ede Antigua ati Barbuda. O ni olugbe to to bi 1,500, opo won ti won ungbe ni ilu Codrington.
The Song of the Western Men
je orin oriki orile-ede
Woyo
Woyo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbako
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Naijiria
Woyo
Ní agbègbè Congo (Zaire) ni a tin í àwọn ẹ̀yàn Woyo. A kò le sọ pàtó iye àwọn tó ń gbé agbègbè yìí. Kiwoyo (Bantu) ni èdè àwọn ẹ̀yà yìí. Solongo, Kongo, Vili àti Yombe jẹ́ àwọn Olùbágbé. Ní ñǹkan ẹgbẹ̀rún ọdún kẹ̀ẹdógún (prior 15th century) ìtàn se akọ̀sílẹ rẹ pe ọmọọba bìnrin Nwe kò àwọn ènìyàn rẹ tọ́ yẹ kan dí Woyo sodí lo sí ojù gbangba níbi tí wọ́n gbé wà bayìí. A pa ìlu wọn àkọ́kọ́ run nígbà tí Ọba Kikongo tó jẹ́ olùbágbè wọn Kógun jàwọ́n. Arábìnrìn Kongo la gbọ́ pó dá ilú Woyo kejì silẹ̀. Isẹ́ àgbẹ̀de adẹ́mu apẹja ati ode jẹ́ àwọn isẹ́ ọkùnrin Woyo
Casimir Oyé-Mba
Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2021, Ibrahim Mbombo Njoya, n duro de itusilẹ iṣoogun ni Yuroopu fun aisan to lagbara lati ọdọ Covid-19.
Orin-ìyìn orílẹ̀-èdè Crimea
je orin oriki orile-ede
Adó-Èkìtì
Etò ẹ̀kọ́ ibẹ̀
Ìlú Adó ní ilé-ẹ̀kọ́ ti ìjọba Ìpínlẹ̀ tí wọ́n ń pe ní Yunifásitì Ado Ekiti amọ́ tí wọ́n ti yí padà sí Ekiti State University. Bákan náà ni ilú náà tún ní ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì Adáni tí ó ń jẹ́ Afe Babalola University tí ó wà ní ìlú Adó-Èkìtì, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n tún ní ilé-ẹ̀kọ́ akọ́ṣẹ́-mọṣẹ́ Pólì tí ó jẹ́ ti ìjọba apápọ̀ tí wọ́n pe ní Federal Polytechnic, Ado-Ekiti, wọ́n sì tún ní ilé-ẹ̀kọ́ ti gbogbonìṣe Pólì ti aládàáni tí wọ́n pè ní Crown polytechnic, Odo, Ado-Ekiti
Adewale Ademoyega
Ìgbé ayé àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Adéwáléní ìlú Òde Rẹ́mọ tí ó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn tí ó wà ní àpérò ìwọ̀ Oòrùn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Adewale was born in Ode Remo in present-day Ogun State in southwestern Nigeria. He earned a degree in history from the University of London. He was one of the first graduates that enrolled as an officer in the Nigerian Army along with Lieutenant Colonels Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwu and Victor Banjo, and Majors Olufemi Olutoye, Emmanuel Ifeajuna, and Oluwole Rotimi in the 1966 Nigerian army. Adewal Ademoyega was the last graduate to be commissioned directly into the Nigerian Army Infantry.
Ipa tí ó kò nínú ogun Biafra
Major Ademoyega was released from detention by Biafran Head of State Colonel Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwu, on August 13, 1966. He then formed the Biafran 19th Battalion and subsequently took over for Major Emmanuel Ifeajuna, who also helped with the 1966 coup as the chief of staff of the Liberation Army. Unfortunately for Major Ademoyega, His excellency Ojukwu received some intelligence that some officer would overthrow him. Major Ademoyega was detained along with several officers and comrades. Several of these officers would later be shot by Biafran forces. Maybe Ademoyega was spared however as he truly had nothing to o with this. He was detained for the remainder of the civil war.
Itọ́ka sí
<References/>
Àwọn Ùsbẹ̀k
Uzbeks (O‘zbek, pl. O‘zbeklar)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gokana
Agbegbe Ijoba Ibile Gokana je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Kpor
Ẹdun
Pẹ̀lú
Ẹdun Oríòkun (Colobus vellerosus)
Ngozi Okonjo-Iweala
Ngozi Okonjo-Iweala tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹtàlá oṣù kẹfà ọdún 1954 jẹ́ onímọ̀ ètò ìṣúná, ó sì tún jẹ́ Alákòóso fún ètò ìnáwó àti Alákòóso fún ọ̀rọ̀ ilẹ̀ òkèrè tẹ́lẹ̀ fún orílẹ̀-èdè Njíríà. Ó Jẹ́ ìkan láàárín àwon adarí ni Standard Chartered Bank, Twitter, Global Alliance for Vaccines and Immunizations àti African Risk Capacity (ARC). Okonjo - Iweala tí si ṣé gẹ́gẹ́ bí ojisẹ nípa ọ̀rọ̀ owó ni ẹ méjì ni abẹ àkóso àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, Olusegun Obasanjo àti Goodluck Jonathan.
Ìlú Zanzibar
Zanzibar City ni oluilu ati ilu titobijulo ni erekusu Zanzibar ni Tansania. Bakanna o tun je oluilu Zanzibar Urban/West Region. Ni odun 2002 awon onibugbe ibe je 205,870 (2002 ).
Àwọn Tatar
Tatars (Tatar: tatarlar/татарлар)
Lopo do Nascimento
Ojo ibi re ni ojo kewa osu agemo ni odun 1942, O je okan lara awon oloselu angola to ti fehinti, O je Alakoso Agba ile Angola tele lati ojo kokanla osu beelu ni odun 1975 titi di ojo kesan osu ope ni odun 1978.O tun je akowe agba patapata fun lilo bibo fun ominirailu angola [MPLA].Nigbati o pe omo odun metadinlogun won mu sugbon won tun fi sile pelu pipa ni dandan fun ko koja si ilu Cuanza Norte
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gumel
Agbegbe Ijoba Ibile Gumel je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Jo-Wilfried Tsonga
Jo-Wilfried Tsonga (ojoibi April 17, 1985) je agba tenis alagbase ara Fransi.
Ọba Ìséyìn
ORÌKÌ OBA ÌSÉYÌN
OBA ADÉYERÍ LÁTI ENU (PA) ÁLÍMÌ AJÉYEMÍ ILÉ ALUSÈKÈRÈ NÍ ÌLÚ ÒYÓ
Asawo lode ò febè paní
Elébùrú ìké
Oyinbó omo Èjìdé àgbé
Àsán-àn-jòmì-eye
ohinlolá
O kan Adégbìté
Àrèmú Arówólóyè
O dèèkejì èwèwè
Ogun le fósì
Mohammed Jega
je omo ologun ara Naijiria.
Ọba Ìséyìn
ORÌKÌ OBA ÌSÉYÌN
Abíkú onijànmó
Kó máa jáwon lo
O kan Olúgbilé
Abdullahi Ibrahim (ológun)
Wọn pé Ibrahim sí iṣẹ agbẹjọro ti awọn ilu ọba ni ọdún 1963, atun pe sí iṣẹ agbẹjọro ni ilẹ Nàìjíríà ni ọdún 1964. Oṣiṣẹ gẹgẹ bíi olugbani nimoran ọrọ òfin àti olugbamoran agba ni ìyá àríwá ile Nàìjíríà. O da ile iṣẹ tirẹ silẹ ti o pe ni Abdullahi Ibrahim and company ni ọdún 1973 gege bi alabaṣepọ ìṣàkóso. Abdulahi Ibrahim náà ni wọn fi jẹ olugbani nimoran ọrọ òfin ni ile iṣẹ New Nigeria Development Company Limited, (NNDC), o tun pada di Alaga ile iṣẹ yìí. Ni ọdún 1992, wọn gbà gege bii lọya agba ni Nàìjíríà, eleyii si mu ki ọ jẹ akọkọ ninu awọn ara ìyà Ariwa ni ilẹ Nàìjíríà tí ọ kọkọ jẹ ipò naa. Ọ jẹ alága awọn Body of Benchers titi di ọdún 2001. O tun jẹ ara ẹgbẹ Notary Public, Chartered Institute of Arbitrators, Permanent Court of Arbitration at the Hague ati alaga egbe Nigerian Bar Association Legal Practitioners Disciplinary Committee.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gwale
wa ni Naijiria
Ọba Ìséyìn
ORÌKÌ OBA ÌSÉYÌN
Kó múra kó lè wèé já
Ìdáhùn:	Onírànlówó ènìyàn ni ó n jé béè. Ó n ran ènìyàn lówó.
Sámi soga lávlla
je orin oriki orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Gwer
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Gwer je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
Jean-Bédel Bokassa
Jean-Bédel Bokassa (22 February 1921 – 3 November 1996) je Aare orile-ede Olominira Arin Afrika tele.
1 (nọ́mbà)
Ókan (1) jẹ́ nọ́mbà, iye tàbí òǹkà àti àmi glyph tó dúró fún òǹkà náà.
Barthélemy Boganda
je Alakoso Agba orile-ede Olominira Arin Afrika tele.
Usman Mu'azu
Air Vice-Marshall (afeyinti) Usman Mu'azu (1942–2008) je omo ologun ara Naijiria ati Gomina Ipinle Kaduna tele.
2 (nọ́mbà)
Éjì (2) jẹ́ nọ́mbà, iye ati glyph tó dúró fún nọ́mbà náà. Ó jẹ́ Nọ́mbà àdábáyé tó tẹ̀lé ókan (1) sùgbọ́n tó síwájú ẹta (3).
Rafael Nadal
Rafael "Rafa" Nadal Parera (ojoibi 3 June 1986) je omo Spani agba tenis alagbase to wa ni ipo kinni lagbaye. Nadal ti gba ife eye awon enikan Grand Slam mejo, eso wura 2008 Olympiki fun awon enikan, o ni record 18 fun awon idije ATP World Tour Masters 1000 o si tun je ara egbe Ife Eye Davis Spein to bori opin idije ni 2004, 2008 ati 2009. O je gbigba bi ikan ninu awon agba tenis to lokiki julo laye.
Ọ̀bọ
Ọ̀bọ jẹ́ orúkọ tí a mọ̀ àwọn ẹ̀yà ẹranko tí wọ́n jẹ́ elégungun afọ́mọ-lọ́mú tí wọ́n tún ń pè ní (infraorder Simiiformes), tábí (simians) ní èdè Gẹ̀ẹ́sì. Àká àwọn ẹranko tí a ti mẹ́nu bà lókè yí (ọ̀bọ), ni a mọ̀ ọb̀ọ yàtọ̀ sí Ìnàkí tí kò sí lára wọn bí ó tílẹ̀ jẹ́ wípé ìṣesí kan náà ní wọ́n ní. Àmọ́ lọ́pọ̀ ìgbà, wọ́n má n ka ìnàkí mọ́ àwọn ọ̀bọ.
Hej, Sloveni
je orin oriki orile-ede
Timothée Malendoma
(1935 - 12 December 2010) je Alakoso Agba orile-ede Olominira Arin Afrika tele.
Paul Omeruo
Paul Uzoanya N. Omeruo je omo ologun ara Naijiria.
Wete
je ilu ni Tansania
Ekundayo Opaleye
je omo ologun ara Naijiria.
Burton Richter
Burton Richter (ojoibi March 22, 1931) je onimosayensi ara Amerika to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Ọba Ìkòyí
ORÍKÌ OBA ÌKÒYÍ
Ò-gbé-fìdítì-gbewàré
Kú fúnwon rérìn-ín Olóyè n ni baba mi
Omo jìgan n tode
Adésítèé,
Orin: 		Tapó tapó ;à á bómo ogun
Bangladẹ́shì
Awon bode Bangladesh lowolowo loni je didasile pelu ipinya Bengal ati India ni 1947, nigbati agbegbe na di egbe apailaorun orile-ede tuntun Pakistan. Sugbon, o pinsoto lati egbe apaiworun pelu 1600 km ile India. Nitori idawaloto oloselu ati ede ati aisi okowo to fa isodi awon araalu si Iwoorun Pakistan, to fa ogun fun ilominira ni 1971 ati idasile orile-ede Bangladesh. Leyin ilominira orile-ede tuntun yi koju iyan, ajalu eda ati aini togbale, ati wahala oselu ati igbajoba ologun. Ipadade oseluaraalu ni 1991 mu itoro ati idagbasoke okowo wa.
Peter Obi
Òsèlú
Léyìn idibo gbogbogbo ti odún 2015, Ààré Goodluck Jonathan yan Peter Obi sípò alaga Nigerian Security and Exchange Commission(SEC).
Àkójọ àwọn èdè iṣẹ́ọba
A
Abkhaz:
C
Croatian:
D
Dari:
H
Hungarian:
I
Inuinnaqtun:
Italian:
K
<cite id=K>
Kashmiri:
Korean:
L
Latvian:
M
Moldovan (identical to Romanian according to the law of Moldova )
N
<cite id=N>
Northern Sotho:
S
<cite id=S>
Sotho:
V
Vietnamese:
Z
<cite id=Z>
Official languages of subnational entities
French: see also Official language by province
Rusyn:
Zhuang:
Orin fújì
Ìtàn
Ní ọdún 1960, Sikiru Ayinde àti àwọn akọrin wéré yòókù di gbajúmọ̀ ní gbogbom Èkó.
Ìdàgbàsókè
Àwọn gbajúgbajà olórin fuji ní orílè-èdè Naijiria ni; Rasheed Ayinde Adekunle Merenge, Abass Akande obesere (PK 1), Sir Shina Akanni, Alhaji Isiaka Iyanda Sawaba, Adewale Ayuba, Wasiu Alabi, (Oganla 1) King Dr.Saheed Osupa (His Majesty), Late Sunny T Adesokan (Omo Ina ton ko fújì), Alayeluwa Sulaimon Alao Adekunle Malaika (KS1, Original ), Shefiu Adekunle Alao (Omo Oko), Sule Adio (Atawéwé), Tajudeen Alabi Istijabah (Oju Kwara), Wasiu Ajani (Mr. Pure Water), Taiye Currency, Alhaji Komi Jackson, Remi Aluko(Igwe fújì), Muri Alabi Thunder, Karube Aloma, Oyama Azeez (Arabesa, Alapatinrin, The Modern Real Fuji Creator), Murphy Adisa Sabaika (Madiba 2), Abiodun Ike Minister (Aremo Alayeluwa), Tunde Ileiru, Karubey Shimiu, Adeolu Akanni (Paso Egba), Shamu Nokia, (Quintessential) Sunny Melody, Olusegun Ologo, Segun Michael, Bola Abimbola, àti Sulaimon Alao Adekunle (KS1 Malaika).
Arno Allan Penzias
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Braulio Carrillo Colina
Braulio Evaristo Carrillo Colina (March 20, 1800 – May 15, 1845) ni Olori Orile-ede Kosta Rika (oruko ipo na nu ko to dipe atunse odun 1848 sele) ni igba emeji: akoko je larin 1835 si 1837, be sini bi de facto larin 1838 ati 1842.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Kamẹrúùn
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Kamẹrúùn je ti orile-ede Kamẹrúùn.
Mustafa Kemal Atatürk
Mustafa Kemal Pasha (Atatürk) (1881–10 Oṣù Kọkànlá 1938) jẹ́ ará Turkey tó jẹ́ ọmọ ológun, olùkòwé, àti olùdásílẹ̀ ọmọ Orílẹ̀-èdè Olómìnìra ìlẹ̀ Turkey àti Ààrẹ àkókó orílẹ̀ èdè náà.
Ọjọ́ Rú
thumb|The [[Norse religion|Norse god Odin or Wōden, in an 18th century Icelandic manuscript, after whom Wednesday is named]] Ọjọ́ Rú je ọjọ́ ọ̀sẹ̀ tí ó tẹ̀lé ọjọ́ Ìsẹ́gun ṣùgbọ́n tí ó ṣíwájú Ọjọ́bọ̀. Ní ìbámu pẹ̀lú àjọ àgbáyé ti ISO 8601, òun ni ọjọ́ kẹta nínú ọ̀sẹ̀. Àwọn orílẹ̀-èdè tó fi Ọjọ́ Àìkú ṣe ọjọ́ àkọ́kọ́, gẹ́gẹ́ bí ó ṣe wà nínú Ẹ̀sìn Islam àti àwọn ará Júù, ọjọ́ Rú ni ọjọ́ kẹrin wọn.
Sékouba Konaté
Sékouba Konaté (ojoibi 1964) je oga ologun ni Ise Ologun ile Guinea ati Adipo Aare ile Guinea ti ijoba ologun ibe, National Council for Democracy and Development. Ohun ni Igbakeji Aare tele si Moussa Camara. Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2021, o ti fẹyìntì lati ọmọ ogun.
Manuel Aguilar Chacón
thumb|Manuel Aguilar Chacón ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Ọjọ́ Àbámẹ́ta
Ọjọ́ Àbámẹ́ta tabi Satide tí wọ́n tún ń pe ní diēs Sāturnī ("Saturn's Day") je òpin ọjọ́ ọ̀sẹ̀ tí ó wà láàrín ọjọ́ Ẹtì àti Ọjọ́ Àìkú.
Leopoldo O'Donnell, 1st Duke of Tetuan
thumb|Leopoldo O'Donnell y Jorris je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Vicente Sancho y Cobertores
thumb|Vicente Sancho redondeado je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Ilẹ̀ Yorùbá
Èdè Yorùbá
Ní báyìí, tí a bá wo èdè Yorùbá, àwọn onímọ̀ pín èdè náà sábẹ́ ẹ̀yà Kwa nínú ẹbí èdè Niger-Congo. Wọ́n tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé ẹ̀yà Kwa yìí ló wọ́pọ̀ jùlọ ní sísọ, ní ìwọ̀ oòrùn aláwọ̀ dúdú fún ẹgbẹ̣ẹgbẹ̀rún ọdún. Àwọn onímọ̀ èdè kan tilẹ̀ ti fi ìdí ọ̀rọ̀ múlẹ̀ pé láti orírun kan náà ni àwọn èdè bí Yorùbá, Kru, Banle, Twi, Ga, Ewe, Fon, Edo, Nupe, Igbo, Idoma, Efik àti Ijaw ti bẹ̀rẹ̀ sí yapa gẹ́gẹ́ èdè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tó dúró láti bí ẹgbẹ̀rún mẹ́ta ọ̀dún sẹ́yìn. Ọ̀kan pàtàkì lára àwọn èdè orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ni èdè Yorùbá. Àwọn ìpínlẹ̀ tí a ti lè rí àwọn tó n sọ èdè Yorùbá nílẹ̀ Nàìjíríà norílẹ̀ èdè Bìní. Tógò àti apá kan ní Gúúsù ilẹ̀ Amẹ́ríkà bí i Cuba, Brasil, Haiti, àti Trinidad. Ní gbogbo orílẹ̀-èdè tí a dárúkọ, yàtọ̀ sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, òwò ẹrú ni ó gbé àwọn ẹ̀yà Yorùbá dé ibẹ̀.
Albert Camille Vital
Albert Camille Vital (ojoibi on 18 July 1952) je oga ologun ara orile-ede Madagascar ati Alakoso Agba ijoba ibe lati 20 December 2009 nigba to ropo Eugène Mangalaza.
Ẹ̀kó Ìjìnlẹ̀ nípa Ìfitónilétí
OWOLABANI JAMES AHISU
Ẹ̀kọ́ ìjìnlẹ̀ nípa ìfitónilétí jẹ́ ẹ̀ka kan lára ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ tí ó n wádìí nípa ètò àti àwon àkòónú ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ ìfitónilétí, pẹ̀lú àwọn ìṣedédé ìmọ̀ ìjìnlẹ̀, tí ọ́rì rẹ̀, ìtàn rẹ̀, ogbọ́n-`ikọ́ni àti ètò rẹ̀ pẹ̀lú. Oríṣìíríṣi ni ó ti bá ìlò rẹ̀, ọ̀nà mẹ́ta ni wọ́n ti túmọ̀ rẹ̀ sí. Ìkíní ni pé ìyípadà tó bá ìmò, ìjìnlẹ̀ ìfitónilétí ni wọ́n ti yọ kúrọ̀, gẹ́gẹ́ bí ti ẹ̀kọ́ ìyìnlẹ́ nípa ìfitónilétí tó jẹmọ́ ètò ọrọ-ajé àti òfin ikejì ní, nígbà tí ó jẹ́ pé ọ̀pò nínú àwọn ìfitónilétí yìí ni wọ́n ti n kó pamọ́ nílànà tòde-òní, ìdíyelé tí wá jẹ pàtàkì sí ẹ̀kó ìjìnlẹ̀ nipa ìfitónilétí Ìkéta jẹ́ ìlò àti ìbánisọ̀rọ̀ nípa ìfitónilétí tí a rò pọ̀ láti lò fún ìwádìí, nígbà tí ó jé pé wọ́n ti gbà wọ́n gẹ́gẹ́ bí ohun tó ṣe pàtàkì sí ohun kóhun tó bá jẹ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀.
Henry Addington, 1st Viscount Sidmouth
thumb|Henry Addington ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
José María Montealegre
thumb|José María Montealegra Fernández ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Jesús Jiménez Zamora
thumb|Jesús Jiménez Zamora ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Manuel de Pando, 2nd Marquis of Miraflores
thumb|Marques de miraflores je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
St. John's (Ántígúà àti Bàrbúdà)
St John's
Salustiano de Olózaga y Almandoz
thumb|Salustiano Olózaga je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B
Oju-iwe Kiini
bacon:n; (Bacon is sweet with salt.) eran èyìn elédè Eran èyin elédè dùn pèlu iyò
balance:v; (The farmer weighug sale to balance the weigh of his cocoa bags equally.) wòn lógboogba Agbè náà fì ìwon won àwon kòkó rè loogboogba
barter:v; (He bartered his clothes for shoes.) pààrò, se pàsípààrò. Ó fi aso rè pààrò fún bàta base:n; (The base of the pit is very dark.) ìsàlé, ìpìlè, ìjokòó Ìpìle kòtò náà sókùnkùn gidi
beast: n; (The beast has devoured my goat.) eranko búburú Eranko búburú ti pa ewúré mi je
bahalf: n; (He collected the money on my behalf.) ìtìléyìn; ojú rere ìdúrónípò; nípò ó gba owo náà nípò mi
belief: n; (It was my belief that she went.) ìgbàgbó Ìgbàgbó mi nip é ó lo
bell: n; (He rang the bell) agogo tí a n lù Ó lú agogo náà.
beneath: prep; (The river is flowing beneath the Bridge.) nísàlè; lábè Oni náa n sàn lábè afárá
betrag: v; (The woman betrayed her husband.) sòfófó, fi han, tú asírí; Sekúpa Obìnrin náà tú asírí oko rè
birth: n; (Birth is a providential grace.) Ìbímo; bíbímo. Oo re-òfé olórun ni ìbímo jé
blame: n; (If we don’t complete this job, you will take the blame.) Ibáwì; idálébi Tí a kò bá parí sé yìí ìwo ni yóò gba ìdálébi rè.
blindfold: v; (Strange love has blindfolded the man.) dí loju; bo loju  sú lójú Ifé àjèjì ti bo okùnrin náà lójú
Şükrü Saracoğlu
je Alakoso Agba orile-ede Turki tele.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B
Oju-iwe Kiini
block: v; (He blocked the way againt the rat.) sénà; dina Ó sénà mó eku náà
boast: v; (Don’t boast fabout what is not yet certain for you.) fón enu. Máse fón enu fún nnkan tí ko ti í da e lójú
bold: adj; (The man is very bold.) gbóyà; gbójú-gboya Okùnrin náà gbájú-gbóyà
Oju-iwe Keji
bone:n; (The femur is the longest bone in the body.) egungun Egungun itan ló gùn jù ninu gbogbo àwon ègungun ara
bookcase:n; (He bought a new book case.) àpótí ìkówèésí Ó ra àpóti- ìkówèésí tuntun
bow:n; (The bow is no more good.) orun Orun náà ti bàjé
brake: n; (The bicycle doesn’t have good brake. Ìjámu kèké náà ko ní ìjanu tí o dára
brake: v; (The driver quickly apply brake to avoid accident.) lo ìjánu Awakò náà lo ìyánu kí ìjàmbá má bà á selè
brook: n; (We bathe in a brook.) odò ìsàn kékeré	A wè nínú odò ìsàn kékeré
bug : n; (Bed buy is among all the bugs that bite.) kòkòro; ìda; ìdun	 Idún wà lára àwon kokorò kékèèke tó n jèyan.
bully:v; (The teacher always bullies on his students.) ipá láyà; kígbe mó olùkó náà máa n pá àwon akékòó rè láyá.
bumper: n; (He hit the bumper of the car.) ìdáàbòbò okò ó ko lu ìdáàbòbò okò ayókélé náà. bun: n; (He ate bun yesterday.) akara róbóto àláàádùn ó je àkàrà roboto aláàádun lánàná
Vicente Herrera Zeledón
thumb|Vicente Herrera Zeledón ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B
Oju-iwe Keji
bunk: n; (They put two or three bunks on top of another to save place.) ibùsin tí se mó ògiri wón to ibùsùn meji tabi meta léra, nitorí ààyè
bush : n; (There  is only one bush between my village and the town.) igbó : igbé Igbo kan soso ló wà láàrin abúlé mi ati ilú náà.
but : conj; (His mother won’t be here, but his father might.) sùgbón ìjá è le má wà níbí sùgbon bàbáa rè le wà níbí.
brim : n; (We stood at the brim of the river.) bèbà odò A dúró ní bèbè odò naa brim : v; (His eyes were brimmed with tears.) kún fun; kún ojú rè kún fún omijé
brass: n; (The brass is very good.) ide. Ide náà dára gidigidi
breadfruit: (He ate breadfruit.) N.b “gbere” (is a borrowed word, it is borrowed from breadfruit. It is short end from “gberebúùtù” gbere; -irúfé èso igi kan ó je gbere.
breed: v; (I breed goats.) se ìtójú; bí; lóyún tó; sìn mo n se ìtoju/sìn ewúré
bribe: v; (He bribed his boss.) fún ní rìbá tabi àbètélè o fún ogá rè ní àbètélè
Remi Adedeji
Ìgbésí ayé
Adedeji jẹ ọmọ bíbí ìlú Okemesi ni  Ekiti State ni ọdún 1937. ojú gba Adedeji tí nítorí àwọn ìwé tí ọ ko ni nipasẹ iwa ati ìṣe ile wa. Púpò ni iwe ni o kò nipa ìtàn àwọn ọmọ Naijiria. O ṣe atejade  The fat woman ni ọdún 1973. A Yàn gẹgẹ bí oluranlọwọ a tun ìwé tó academic journal, Bookbird. Ìwé rẹ sọrọ nipa ìjàpá. Ìwé ọdún 1986 "Moonlight Stories" sọrọ nipa Just-so stories ìdí tí ẹkùn fi pa lórí ati ìdí tí ikarahun ìjàpá fi sàn.
Mungu ibariki Afrika
Swahili
Tubariki watoto wa Tanzania.
Mehmet Recep Peker
Mehmet Recep Peker je Alakoso Agba orile-ede Turki tele.
Ìmọ̀ Ẹ̀rọ
(1)	Ìmọ̀ ẹ̀rọ àbáláyé (Anciant technology)
Iṣẹ́ Ọdẹ,
ASỌ WÍWÒ. Nígbà tí a ba jẹun yó tán, nǹkan tó kù láti ronú nípa rẹ̀ ni bí a oo se bo ìhòhò ara. Èyí ló fà á tí àwọn baba ńlá wa fi dọ́gbọ́n aṣọ híhun. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé, awọ ẹran ni wọ́n ń dà bora lákòókó náà, ṣùgbọ́n wọn ní ọ̀kánjùá ń dàgbà ọgbọ́n ń rewájú ọgbọ́n tó rewájú ló fàá tí àwọn èèyàn fi dọ́gbọ́ aṣọ hihun lára òwú lóko. Láti ara aṣọ òfì, kíjìpá àti sányán ni aṣọ ìgbàlódé ti bẹ̀rẹ̀ ILÉ GBÍGBÉ. Bí a bá bo àsírí ara tán ó yẹ kí á rántí ibi fẹ̀yìn lélẹ̀ si. Inú ihò (Caves) la gbọ́ pé àwọn ẹni àárọ̀ ń fi orí pamọ́ sí í ṣùgbọ́n bí ìdàgbà sókè ṣe bẹ̀rẹ̀, ni àwọn èèyàn ń dá ọgbọ́n láti ara imọ̀ ọ̀pẹ, koríko àti ewéko láti fi kọ́ ilé.
Ọba Ìrágbìjí
ORIKI OBA ÌRÁGBÌJÍ
Omo arílù mó lulu fún ìrà
Àrílá ílànkí mo gbé òkè je nàmùn
Oba olókùn esin
L'Aube Nouvelle
je orin oriki orile-ede
Ọba Ìrágbìjí
ORIKI OBA ÌRÁGBÌJÍ
Téni wíjó ará lódó kánkán
Èyí tí ó kò bá fé won ní wò sílé
Èyí tí ò kò bá fé won a wò síjù
Tósàn wéréke tó sàn wèrè ke.
Usman Dakingari
Saidu Usman Nasamu Dakingari je oloselu omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Kebbi lati odun 2007.
Chant de Ralliement
je orin oriki orile-ede
William Alfred Fowler
thumb|William A. Fowler je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Francisco de Paula Martínez de la Rosa y Berdejo
Francisco de Paula Martinez de la Rosa (March 10, 1787 – February 7, 1862) je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Sadi Irmak
je Alakoso Agba orile-ede Turki tele.
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Gongola
This is a list of administrators and Governors of Gongola State. Gongola State was formed on 1976-02-03 when North-Eastern State was divided into Bauchi, Borno, and Gongola states. In 1991-08-27 Gongola State was divided into Adamawa State and Taraba State.
Carlos Martínez de Irujo, Duke of Sotomayor
je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
La Congolaise
je orin oriki orile-ede
Francisco Aguilar Barquero
thumb|Francisco Aguilar Barquero ìkejì ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Juan Bautista Quirós Segura
thumb|Juan Bautista Quirós Segura ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Bilady, Bilady, Bilady
je orin oriki orile-ede
Ee Mungu Nguvu Yetu
Swahili Lyrics
Tunayoipenda
Kila siku tuwe na shukrani.
English Lyrics
May we dwell in unity,
Akin Adesokan
Ẹkọ
Ni ọdun 1990, Akin lọsi ilè iwè giga ti ìlú Ibadan Adesokan gba MA ni ọdun 2003 ati Ph.D. lati ilè iwè giga ti Cornell ni ọdun 2005 nibi toti gba ẹbun gẹgẹbi akẹẹkọ to pegede julọ ninu department rẹ ni Theatre Arts. Arakunrin naa gba ẹbu ti Faculty ti Arts ati Apapọ Council ti Arts ati Àṣà. .
Ọba Ònpetu
ORÌKÌ OBA ÒNPETU ÒJÉ
Olóun lomo èbì òjé a dígò soorò
Mo níró loo pa
Obándé un ló bí ògánndolè
Témi bá n lo sónà bè mo mo on lée waaa
N baálé re bá kápó, ó kórun Olúòjé ó kófà
N ló bá sòló
4	Ìgbà tó di ni sègbè eléèkejì yi èwèwè wè,
Lóòtó ní, béè ni, òdodo ni
Baálè, ìyàwó bá lo sónà oja
Ìgbà tó lógun tí tí tí ogun jìnnà
N logun bá polúòjé ò ò ò
Ni wón bá bó awo re
Ni wón bá fi bo Oba
Oò póríi taa ni ó mo on gbèè ó o ?
Atóyèbí Alárìnje è baaka, abi kété kété babaáje ní tako tabo
Pius Adesanmi
Ikú ati ìyẹ́sí rẹ̀
Adesanmi kú ní ọjọ́ kẹwàá, Oṣù Ẹ̀rẹnà, Ọdún 2019 nígbà tí bàlúù Ethiopian Airlines Flights 302 jábọ̀ ní kété tí ó gbéra láti Addis Ababa sí Nairobi. Lẹ́yìn ikú rẹ̀, àwọn Òǹkọ̀wé káàkiri àgbáyé kọ àkójọpọ̀ ewì ọ̀tàlélúgbaléméje tí wọ́n pè ní (Wreaths for a Wayfarer) ní ìtọ́kasí sí ìwé rẹ̀ àkọ́kọ́ tí ó tẹ̀ jáde ní ọdún 2001. Daraja Press ló gbé jáde láti fi ṣe ìyẹ́sí rẹ̀. Nduka Otiono àti Uche Peter Umezurike ni wọ́n ṣiṣẹ́ olótùú Àkópọjọ̀ ewì náà
Ọba Ònpetu
ORÌKÌ OBA ÒNPETU ÒJÉ
N lo mò ón jó ju taráyòókù lo
O pórí ta ní ó mo gbè o ?
N wón n yoko Efúndélé lénu
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Mauritáníà
thumb|right je ti orílẹ̀-èdè Mauritáníà.
Ọba Ònpetu
ORÌKÌ OBA ÒNPETU ÒJÉ
ÀWON ÌTUMÒ ÒRÒ TÍ Ó TA KOKO NÍUN ORÍKÌ OBA ÒNPETU
Dapo Adeleke
je olùkọ̀wé omo ile Nàìjíríà.
Henry Campbell-Bannerman
thumb|Àwòrán Henry Campbell-Bannerman Sir  ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
Joaquín María López y López
thumb|Àwòrán Joaquín María López je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Bonar Law
thumb|Andrew Bonar Law Andrew Bonar Law ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
Ìfitónilétí
Ètò Gírámà
Ohùn kan tó tún dìjú ni pé, nígbà tí a bá mú ìkan lára àwọn átíkù wọ̀nyí, ní dandan ọ̀kan lára àwọn tó lè dá dúró tí a pín sí abẹ́ ọ̀rò orúkọ̣ ̣̣̣̣gbọ́dọ̀ tẹ̀le, ṣùgbọ́n kì í ṣe dandan kí sísọ ọ̀rọ̀ jẹ́ òotọ́! Ohunkóhun tó bá ṣẹlẹ̀, à n tẹ̀ síwájú láti sọ pé bí a bá ní ọ̀rọ̀ kan, ohun mìíràn, tí ó wá láti ìpín mìíràn, lè tẹ̀le tàbí kí ó máa tẹ̀le, nínú síntáàsì, a máa n lo ọ̀nà mìíràn làti sọ pé:
4.	X: Y; + {__ (Z)}
Oduduwa
Ohun tì Odùduwà túmọ̀ sí
Lápá kan, wọ́n ní ìtàn fiyeni wípé Odùduwà jẹ́ oníṣẹ́ láti ìlú Òkè-Ọrà ìlú tí ó wà ní apá ìlà -Oòrùn é-Ifẹ̀. Wọ́n ní ó rọ̀ láti orí òkè kan pẹ̀lú ẹ̀wọ̀n, ní èyí tó mú kí wọ́n ma kìí wípé: "Oòduà Ayẹ̀wọ̀nrọ̀" tí ó túmọ̀ sí ( 'one who descends on a chain'). Abala ìtàn yí fi yéwa wípé jagun jagun ni Odùduwà jẹ́ pẹ̀lú bí ó ṣe wọ̀ éwù ogun onírin .Lásìkò tí ó wọ Ilé-Ifẹ̀ wá, àjọṣepọ̀ tó lọ́ọ̀rìn wà láàrín àwọn olùgbé ìran mẹ́tàlá(13) Ifẹ̀, tí ìlú kọọ̀kan sì ní Ọba tirẹ̀ bí Ọba Ìjùgbé, Ìwínrín, Ijió, Ìwínrín àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ìfitónilétí
e.	Téèpù mímọ́gaara kan
ISO 31-12
je opagun kariaye.
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Àgùntàn oke bàbá lashosre ló n joko nígbà náà
Omo òréré ko ni nijami
Ìfitónilétí
d.	put 		[x [NP salt] [pp in the soap]]
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Omo agbagba sami síle lo sélé yà ònà ìlokò
O ni bi mo boja ki ni màá se nítèmi
Omo ògúnyán baba ba lérí ota kólórun bùje nígbórò
Omo olóro a fii gbágùnmòkèkè kalè
O daiju kí an dá ni ni kòró bo ko
Baba mi kare oní mùrè àgègè o
Ìfitónilétí
Gẹ́gẹ́ bí olùsọ èdè ṣe nu ìmọ̀ nípa àwọn nnkan wònyí láìkọ́ tí ó sì jẹ pé dandan ni ó n tẹ̀lẹ́ àwọn ofin yìí, ṣe a kò lè sọ pé àwon ọgbọ́n ẹ̀tọ̀ yìí jẹ́ abínibí gẹ́gẹ́ bí mímí ṣe jẹ?
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Oní mùrè àgègè n lé
Elusemuse
Hórò á boyún horo á remo
Mé ra méwùrà dé bè.
Se ni a jo a jígbo
Selége tìrege légbòrò
Àgbàrá atiba gbómo paroko sórí òsé
Omo elékùn ìgbòrò àwíhò
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
LÁTI ENU ALÀGBÀ OYÈKALÈ ÀLÀDÉ (Omo Isé Fóyámu)
Oba tóbá onígògòngò jagun àlùsì àpà
N gbà tí ò dè si eléyun nì mó o
E dáké Ògbómòsó òle ò gbé
Ògbómòsó, Ogbomojúgun Temi bá n lo sónà ibè mo monú ilé wa
Ò-jebòlò jegi ìdi rè
Sara-sara làá kina bolé
Eni tó kúrú n wón n tiro
Àrán inú àpóti oko Efúntádé
5	Torí Àbáké lo fi ránmo láyédé
Ará ilé Àdùnní, OLókan aya bale ajísomo Dèjì
Eléyelé ìyàwó òko Lárónké òòò
Oyèwùmí Àlààbí
Bale ajísomo Dèjì Àlàbí Oko Túndùn
Omo Abérisé
Omo Agbònkájù
Ìṣírò
Ayò tí ta náà tún jẹ́ ọ̀nà tí àwọn Yorùbá fi máa ń kọ ìṣirò Yorùbá ni àwọn ọ̀nà tí wọ́n fi ń ṣe ìsirò wọn fún àpẹẹrẹ “lé”, “dín”, “àádọ́”, “ẹ̀ẹ́dẹ́”, - jẹ́ àwọn ọ̀nà fún ìfilé àti ìyokúrò ìṣirò wọn.
1000	-	Ẹgbẹ̀rún
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Ìbàrùbá mojà lójà
Agbesin lówó Olúpaje
A fìbènbé ooró kù bi òjò
Eléyun ni nú ò ò ò
Jógioró akandehunso, àpáti Olúmokò tí kogun lójú tòsán tòòru
o gbesin lówó Olúgbaja, ààre a-ko-ta-sù sù ofà
Ìgbà ti ò dè sí eléyùn nì mó ò ò ò ti jógioró kú ò
Gúdúgúdú abojú légbèé
Ayìndòwú nibon kò kú, a tomo jógíoro lóra o mú gbogbo e je
Ògbó dì ofà tii semú wìlìkí
O ní kòsí oya òòòò
Ogun a kólé e rá òòò
Ó gbójúlé lé jagun níjó ogun níjó ode
Àwa la múlé gbelé aseni
Òwè ò jejò kínní o feran ejò se lénu
Won ò mò pérúukú lòwò o báwí
Àbàrí OlúÒyó, Oyèédòjun, Látiri abólugun-Oba
Oba táaké ké ti ò juke
Òrìsà tí ò jugè, ojú pópó ní gbé
Òun ni baba Àtàndá Ògúnwèndé òòò
12	Apásánlá abaralómú, lómú omo kélébe
Iwo nlá ni fólúwa re je
Kékeré làdàbà subu táwon tí n je láàrin òtá
Iba tí n bá n bò, a kòdi órun
Eléyun nì ní ò ò ò
Adékúnkèé, Adégòkè oko pàte
Ò-déyìn-ìlèkùn-di-baba-àgbàlagbà
Òmìmyín-mìnyín té e rí ò le è meyín erin
Adìgún ni kásá paà lówó lówó
Kóniyangí kó mó on jélégbáa
17	    Òyìnbó funfun ò doable fóba láàfin sòún ri o
Tí ùn n bá tún lo sónà bè mo mo mole wa
Òré Òsú, Olóun Oba dàda
1.	Ìran ìbàrùbá ni sòún ògúnlolá, ode ni ó se dé ibi ti a mò só Ògbómosò lónìí yìí. Sòún Ògúnlolá àwon kan pàdé nínú igbo, gégé bí ìtàn ti so, èéfìn iná ni wón fi mò pé àwon kan tún wà nínú igbó nàá.
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
Enu àgò bàbá ìbà o.
Elégòdòmì aso ìyèlà.
Ni ojó a fé yan omo oyè ní Òsogbo.
Anthony Eden
thumb|200px|Anthony Ededn ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
José María Figueres
ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
Jagun Akínsòwón sòtító.
Hans Georg Dehmelt
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Nàìjíríà
Iṣẹ́ Ológun
thumb|left|220px|Àwọn ológun tó ń dojú ìjà kọ Boko Haram. Ojúṣe àwọn ológun Olómìnira Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà ni láti dáàbò bo ilẹ̀ Nàìjíríà, gbígbésókè ìjẹlógún àbò Nàìjíríà àti ìtìlẹyìn ìtiraka ìgbèrò àlàáfíà àgàgà ní Ìwọ̀oòrùn Áfríkà.
Jíógíráfì
Ojúilẹ̀ Nàìjíríà jẹ́ orísìírísìí. Ní Gúúsù, ojú-ọjọ́ jẹ́ ti ojoinuigbo amuooru níbi tí òjò ọdọọdún tó 60-80 inches (1,524 — 2,032 mm) lọ́dún. Ní apá gúúsù-ìlà-oòrùn ní Àwọn Ìwúlẹ́ Obudu wà.
Okòòwò
Nígbà ọ̀pọ̀ epo àwọn ọdún 1970s, Nàìjíríà dá gbèsè òkèèrè tó tóbi gidi láti ṣe ìnáwó ìdè-ajé-mọ́lẹ̀, ṣùgbọ́n lẹ́yìn tí iye owó epo dín ní àwọn ọdún 1980s, ó ṣòro fún Nàìjíríà láti san àwọn gbèsè rẹ̀ padà, èyí fa kó fi owó tó yá sílẹ̀ láìsan kó le ba à kọjú sí bí yíò ṣe san èlé orí owó tó yá nìkan.
Ìkọ́ni
GBADAMOSI TEMITOPE THOMAS
Abel Pacheco
Abel Pacheco de la Espriella (ojoibi 22 Osu Kejila, 1933, ni San José) lo je Aare ile Kosta Rika lati 2002 di 2006, o je omo egbe oloselu (Partido Unidad Social Cristiana – PUSC).
Ìkọ́ni
Ẹ̀kọ́ lóni ayé tí awà yí sẹ́.
Gbenga Dáníẹ́l
Gbenga Daniel je oloselu omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Ogun lati odun 2003.
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
Aláyélúwà baba ‘Lábímtán.
Ará ní n gbe ni.
Àjànà kan ó mó pefòn léjó mó.
Oláa baba kálukún ni kálukú n je.
Àlàmú n je Oláa Mátànmí láàfin.
A dàgbà Ládìgbéjó.
Omo Mopé.
ISO 4217
Awon amioro to n sise
The following is a list of active codes of official ISO 4217 currency names.