cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ìnáwó
Sé Yorùbá bọ̀ wọ́n ní “Se bó o ti mọ ẹlẹ́wàà sàpọ́n. Ìwọ̀n eku nìwọ̀n ìtẹ́.” Wọn a sì tún máa pa á lówe pé “ìmọ̀ ìwọ̀n ara ẹni ni ìlékè ọgbọ́n nítorí pé ohun ọwọ́ mi ò tó ma fi gọ̀gọ̀ fà á, í í já lu olúwarẹ̀  mọ́lẹ̀ ni” áyé òde òní, àwọn ọ̀dọ́ tilẹ̀ máa ń dáṣà báyìí pé “dẹ̀ẹ́dẹ̀ẹ́ rẹ, ìgbéraga ni ìgbérasán lẹ̀.” Wọ́n máa ń sọ èyí fún ẹni tí ó bá ń kọjá ààyè rẹ̀ ni. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ ọgbọ́n kan se wí pé “ni àtètékọ́ṣe ni ọ̀rọ̀ wà,” bẹ́ẹ̀ náà ni ètò ti wà fún ohun gbogbo láti ìpilẹ̀sẹ̀ wá. Ètò ní í mú kóhun gbogbo rí rẹ́mú. Ọlọrun ọ̀gá ògo to da ayé. Ó fi ẹranko sígbó {àwọn olóró}. Ó tún fi ẹja síbú. Ó fi àwọn ẹyẹ kan sígbó. Ó fi àwọn mìíràn sílé. Àdìmúlà bàbá tó ju bàbá lọ tún fi ààlà sáààrin ilẹ̀, omi òkun, àti sánmọ̀. Ohun gbogbo ń lọ ní mẹ̀lọ̀-mẹ̀lọ. Bàbá dá àwa ọmọnìyàn kò fi ojú wa sí ìpàkọ́. Kò fi ẹsẹ̀ wa sórí kí orí wá wà lẹ́sẹ̀. Elétò lỌlọ́run gan-an.
Kíni ètò? Ètò jẹ̣́ ọ̀nà tí à ń gbà láti sàgbékalẹ̀ ohun kan tàbí ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan lójúnà àti mú kí ó se é wò tàbí kó se é rí tàbí kó dùn ún gbọ́ sétí. A sẹ̀dá orúkọ yìí gan-an ni. Ohun tí a tò ní í jẹ́ ètò. Ẹ̀wẹ̀, ìnáwó ni ọ̀nà tàbí ìwà wa lórí bí a se ń náwó. Ohun pàtàkì ni láti sètòo bí a óò se máa ná àwọn owó tó bá wọlé fún wa. Ní àkọ́kọ́ ná, èyí yóò jẹ́ kí á mọ ìsirò oye owó tó ń wọlé fún wa yálà lọ́sẹ̀ ni o tàbí lósù, bí ó sì se lọ́dún gan-an ni. Bákan náà, yóò tún mú kó rọrùn fún wa láti mọ àwọn ọ̀nà tí owó náà ń bá lọ. Síwájú síi, ètò yóò ràn wá lọ́wọ́ láti le ní ìkọ́ra-ẹni-níjàánu lórí bí a se ń náwó wa. Bí a bá ti mú ìsàkọ̀tún tán, tí a tún mú ìsàkòsì náà, ìsàkusà ni yóò kù nilẹ̀. Tí a bá yọ ti ètò kúrò nínú ojúse ìjọba pàápàá sí ará ìlú, eré ọmọdé ni ìyókù yóò jẹ́. Gbogbo àwọn ẹka ìjọba pátá-porongodo ló máa ń ní àgbẹ́kalẹ̀ ìlànà tí wọn yóò tẹ̀lé lati mọ oye owó ti wọn n reti ati eyi ti wọn óò na bóyá fún odidi ọdún kan ni o tàbí fún osù díẹ̀. Èyí ni wọ́n ǹ pé ní ‘ÈTÒ ÌSÚNÁ’ Ìdí nìyí tó fi se pàtàkì fún gbogbo tolórí-tẹlẹ́mù, tòǹga-tòǹbẹ̀rẹ̀ ki kúlukú ní ètò kan gbòógì lọ́nà bí yóò se máa náwó rẹ̀. Yorùbá bọ̀ wọ́n ní, “eku tó bá ti ní òpó nílẹ̀, kì í si aré sá. Bí a bá ti se àlàkalẹ̀ bí a óò se náwo wa yóò dín ìnákùùná kù láwùjọ wa. Ìnáwó àbàadì pàápàá yóò sì máa gbẹ́nú ìgbẹ́ wo wá láwùjọ wa. Mo ti sọ lẹ́ẹ̀ẹ̀kan nípa àwọn ẹka ìjọba mẹ́tẹ̀ẹ̀tà orílẹ̀ èdè yìí tí wọ́n máa ń sètò ìnáwó wọn. Àwọn wo ló tún yẹ kó máa sètò ìnáwó? Àwọn náà ni àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba, àwọn oníṣòwò, àwọn ọmọ ilé-ìwé, níbi àsẹyẹ. Àwọn òsìsẹ́ ìjọba gbọdọ̀ sètò ìnáwó wọn kó sì gún régé. Ìdí ni pé, èyí ni yóò jẹ́ kí owó osù wọn tó í ná. Ẹni tó ń gba ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá náírà lósù tí kò sì fi òdiwọ̀n sí ìnáwó rẹ̀ nípa títò wọ́n lésẹẹsẹ le máa rówó sohun tó yẹ láàákò tó yẹ nígbà tí ó bá ti náwó rẹ̀ sí àwọn ohun mìíràn tó seése kó nítumọ̀ ṣùgbọ́n tí kì í se fún àkókò náà.
Irú wọn á wá má ráhàn owó tósù bá ti dá sí méjì tàbí kí wọ́n jẹ gbèsè de owó osù mìíràn. Síwájú sí i, àwọn oníṣòwò gbọ́dọ̀ máa sètò to jíire lórí ìnáwó wọn. Nípa ṣíṣe èyí, wọn óò ni àǹfààní láti mọ̀ bọ́yá Ọláńrewájú ni iṣẹ́ wọn tàbí Ọláńrẹ̀yìn. Níbi tí àtúnṣe bá sì ti pọn dandan, “a kì í fòdù ọ̀yà sùn ká tó í nà án ládàá,” wọn kò nì í bèsù bẹ̀gbà, wọn óò sì se àtúnṣe ní wéréwéré. Àwọn ọmọ ilé-ìwé gan-an gbọdọ̀ mọ̀ pé ká sètò ìnáwó ẹni kì í sohun tó burúkú bí ti í wù kó mọ. Gẹ́gẹ́ bí ọmọ ilé ẹ̀kó gíga, béèyàn bá gbowó fún àwọn orísirísi ìnáwó láti ilé lórí ẹ̀kọ́ ẹni, ó seése kí irú ẹni bẹ́ẹ̀ máa ná ìná-àpà tó bá dé ààrin àwọn ẹlẹgbẹ́ẹ rẹ̀. Irú wọn ló máa ń pe ọ̀sẹ̀ tí wọ́n bá ti ilé lọ́dọ̀ àwọn òbí wọn dé ní ‘Ọṣẹ ìgbéraga’ Èyí kò yẹ ọmọlúàbí pàápàá. Ó sì ń pè fún àtúnṣe. Ṣíṣe ètò tó gúnmọ́ lórí ọ̀nà tí à ń gbà náwó kò pin sí àwọn ọ̀nà tí mo sàlàyé rẹ̀ sókè yìí. Mo fẹ́ kó ye wá pé a le sètò ìnáwó wa níbi àwọn orísisi ayẹyẹ bí ìsọmọlórúkọ [tàbí ìkọ́mọ́jáde], ìgbéyàwó, oyè jíjẹ, ìṣílé, àti ìsìnkú àgbà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Yóò ràn wá lọ́wọ́ láti fi bí a se tó hàn wá ká le mọ ohun tí a óò dágbá lé níbi irúfẹ́ àṣeyẹ tí a bá fẹ́ í ṣe. Nípa bẹ́ẹ̀ a ò ní í sí nínú àwọn tó máa ń pa òwe tó máa ń mú kí wọn kábàámọ̀ nígbẹ̀yìn ọ̀rọ̀. Òwe wọn ni, “rán aṣọ rẹ bí o bá se ga mọ.” Èyí tí wọn ì bá fi wí pé “rán aṣọ rẹ bí o bá se lówóo rẹ̀ sí.” Bí ẹni tó ga bá rán aṣọ rẹ̀ ní ‘bóńfò’ bó se lówó mọ ni, kò sì fẹ́ í sàsejù. Irú ẹni bẹ́ẹ̀ le ti mọ̀ pé alásejù pẹ́rẹ́ ní í tẹ́. Bí a bá wá fẹ́ láti sètò ìnáwó wa, ó yẹ ká mọ̀ pé ìtòṣẹ̀ ló lỌ̀yọ̀ọ́, Oníbodè lo làààfin, ẹnìkan kì í fi kẹ̀kẹ́ síwájú ẹsin. Iwájú lojúgun í gbé. Ìnáwó tó bá ṣe kókó jùlọ tó sì ń bèèrè fún ìdásí ní kíákíá ló yẹ ká fi síwájú bí a se ń tò ó ní ẹsẹẹsẹ. Bí a bá wá kíyèsí pé ètò tí a là sílẹ̀ ti ju agbára wa lọ, ẹ jẹ́ ká fura nítorí pé akéwì kan wí pé:
“Ẹ fura óò!
Ẹ fura óò!
Páńsá jááná
Àjà ò fura
Àjá jìn
Ońlè tí ò bá fura
Olè ní ó ko o…”
Bòlífíà
Bòlífíà tabi Ìpínlẹ̀ Ogunlọ́gọ̀ Orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Bòlífíà je orile-ede ni Guusu Amerika.
Louise Fletcher
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Peter Debye
thumb|Peter Debye Peter Debye je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Jobele
Jobele je ilu kekere ni Ipinle Oyo ni Naijiria. Ilu yi ni ibujoke agbegbe ijoba ibile Afijio.
Oladipo Phillips Ayeni
je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Bayelsa tele.
God Bless Anguilla
ni orin-iyin orile-ede ti Anguilla
Oṣù
Osù jemó ìgbà tàbí àkókò tí a n lo ìwé-ìwo ojó fún tí àyípadà rè sì máa n pé bíi ojú ojó tí ó sì farapé bí òsùpá se n sisé. Osù àti òsùpá ní ìbásepò tó dánmórán.
Kí a tólè mo bí osù se n sisé, a gbódò ní òye púpò nípa bí òsùpá se n sisé. Òdiwòn tí òsùpá àti osù fi n sisé kòju "ókàn dín lógbòn sí métà lé láàdóta ojó lo (29.53) days.
White House
White House jẹ́ orúkọ tí wọ́n ń pè Olú-ilé-iṣẹ́ ìṣèjọba orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà tí Ààrẹ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà ti ń ṣèjọba. Ó fìkàlẹ̀ sí Washington DC.
Habu Daura
je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Bayelsa tele.
Hail to Bermuda
ni orin-iyin orile-ede ti Bermuda
Irène Joliot-Curie
Irène Joliot-Curie (12 September 1897 – 17 March 1956) je onimo sayensi ara Fransi, ohun ni omobinrin Marie Skłodowska-Curie ati Pierre Curie ati iyawo Frédéric Joliot-Curie. Lokanna mo oko re, Joliot-Curie gba Ebun Nobel fun Kemistri ni 1935 fun iwari won iranna afowose. Eyi so ebi Curie di ebi to ni awon elebun Nobel julo titi doni. Bakanna awon omo mejeji awon Joliot-Curies, Hélène ati Pierre na je onimo sayensi pataki.
Norman Haworth
Walter Haworth je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Ètò ajé
Eto Oro Aje
Oro Aje
Ajibola, Olaniyi Olabode
AJIBOLA OLANIYI OLABODE
ÈTỌ̀    ORO AJÉ
Barnabas Sibusiso Dlamini
Barnabas Sibusiso Dlamini (ojoibi 15 May 1942) ni Alakoso Agba orile-ede Swasilandi lowolowo. Ohun ni Alakoso Agba lati 1996 de 2003 ati lati October 2008 titi di oni.
Ìgba Òṣèlú Àkọ́kọ́ Nàìjíríà
Ìgba Òṣèlú Àkọ́kọ́ Nàìjíríà sele larin odun 1960 titi de 1966.
Itokasi
Politique du Nigéria
Paul Karrer
Paul Karrer je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Faye Dunaway
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Samuel Odulana Odugade I
Oba Samuel Odulana Odugade I (ojoibi 20 October, 1920) ni Olubadan ogoji lowolowo ni ilu Ibadan. O gun ori ite ni 2007. O ropo Oba Yunusa Ogundipe, Arapasowu 1.
Virgin Islands March
"Virgin Islands March" ni orin omo-orile-ede to je lilo gege bi orin-iyin orile-ede fun Awon Erekusu Wundia ti U.S.
Phnom Penh
thumb|left|270px
Mswati Kẹta
Mswati Kẹta (Mswati III) (oruko abiso Makhosetive Dlamini ni April 19, 1968 ) ni Oba ile Swaziland ati olori Idile Oba Swazi.
Richard Kuhn
Richard Johann Kuhn je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Amartya Sen
Amartya Kumar Sen, CH (অমর্ত্য কুমার সেন, Ômorto Kumar Shen; ojoibi 3 November 1933) je ara India aseoro-okowo to gba ni 1998 Ebun Nobel ninu awon Sayensi Oro-Okowo fun ipa re si oro-okowo itoju awujo ati iro ayanmu awujo, ati fun ijologun re si awon isoro awon talaka awujo. Sen gbajumo fun ise re lori awo ohu ti o unfa iyan, to fa idagbasoke ojutu amulo wa lati dina tabi kekuru awon ipa aito onje lawujo. Lowolowo ohun ni Ojogbon Yunifasiti aga Thomas W. Lamont ati Ojogbon Oro-Okowo ati Imoye ni Harvard University. O je elegbe agba ni Harvard Society of Fellows ati elegbe Trinity College, Cambridge, nibi to ti sise teletele bi Oga lati 1998 di 2004. Ohun olukoni ara Asia ati India akoko to je olori koleji Oxbridge.
Adolf Butenandt
Adolf Butenandt je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Ulan Bator
Ulan Bator tabi Ulaanbaatar (Улаанбаатар, ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ itumo: Akoni Pupa; The Red Hero), je oluilu ati ilutitobijulo ni orile-ede Mongolia. Ilu aladawa ni ti ko si ni igberiko kankan, iye awon eniyan ibe ni 2008 ju egbegberun kan lo.
Ellen Burstyn
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
MPEG-3
MPEG-3 je itokasi fun awon adipo opagun ise amioro ohun ati filmu ti Moving Picture Experts Group (MPEG) pinnu le lati lo fun awon ami HDTV ni 1080p ni arin 20 si 40 megabits per second.
Pyongyang
thumb|Pyongyang, North Korea.
Tera di Solo y suave biento
ni orin-iyin orile-ede ti Bonaire
Ewì
Ewì jẹ́ ìlò èdè lọ́nà àrà tí akéwì ń lò láti ṣàlàyé ọ̀rọ̀ tàbí gbé èrò ọkàn rẹ jáde lọ́nà tó yàtọ̀ sí ọ̀rọ̀ geere. Láwùjọ Yorùbá, ewì lè wà ní àkọsílẹ̀ tàbí agbárí. Ó dá yàtọ̀ gedegbe sí ọ̀rọ̀ sísọ ṣákálá. Kíké ni wọ́n máa ń kéwì. Akéwì ni Yorùbá máa ń pe ẹni tí ó ń kéwì.
Oríṣi Ewì Yorùbá
Yorùbá ní oríṣi Ewì méjì; Ewì Alohùn (Oral Poetry) àti Ewì àpilẹ̀kọ (written Poetry). Ewì Alohùn ni àwọn ewì àjogúnbá láti ọwọ́ àwọn bàbà ńlá wa. Kò pọn dandan kí irú ewì báyìí wà ní àkọsílẹ̀. Ohùn ẹnu, nígbà mìíràn pẹ̀lú ìlù, agogo ni a fi ń gbé e kalè. Bí àpẹẹrẹ; Ìjálá, Oríkì, Ẹ̀sà Égúngún, Ẹkún Ìyàwó, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ewì àpilẹ̀kọ ní àwọn ewì tí a fi ọgbọ́n àtinúdá gbé kalẹ̀ fún kíkà, yálà ní ilé-ẹ̀kọ́ tàbí fún ara ẹni. Ewì àpilẹ̀kọ lọ́pọ̀ ìgbà lò ma ń yí padà sí alohùn pàá pàá jùlọ ní ayé òde òní tí imọ̀ mọ̀ọ́kọ mọ̀ọ́kà ti gbòde kan kan.
George Eliot
Mary Anne (Mary Ann, Marian) Evans (22 November 1819 – 22 December 1880), daada pelu oruko ikowe re George Eliot, je alakodun ara Ilegeesi, oniroyin ati ayedepada, ati ikan ninu awon olukowe asiwaju igba Ffiktoria. O ko akodun meji, ninu won ni The Mill on the Floss (1860), Silas Marner (1861), Middlemarch (1871–72), ati Daniel Deronda (1876), opo won da lori igberiko Ilegeesi, won si gbajumo fun iseonigidi ati ifojuwo inuokan won.
Ìjàdù fún Áfríkà
Ìjàdù fún Áfríkà
Èdè Gríkì
Èdè Gíríìkì jẹ́ èdè àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè Gíríìsì àti Kipru. Álífábẹ́ẹ̀tì wọn jáde láti inú Phoenician script tí ó wá padà di ìkọsílẹ̀ fún èdè Látìn, Cyrillic, Armenian, Coptic, Gothic, àti àwọn ìkọsílẹ̀ mìíràn. Láti nǹkan bíi ẹgbẹ̀rún ọdún mẹ́ta sẹ́yìn ni wọ́n ti ń sọ èdè Gíríìkì ní Balkan peninsula, Ẹ̀rí àkọ́kọ́ tí wọ́n ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ ni Linear B clay tablet tí wọ́n rí ní Messenia tí ọdún rẹ̀ jẹ́ nǹkan bíi 1450 àti 1350 BC, èyí sì ni ó jẹ́ kí èdè Gíríìkì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn èdè tí ó ní àkọsílẹ̀ tó pẹ́ jùlọ.
Diane Keaton
Diane Keaton (ojoibi Diane Hall; January 5, 1946) je osere ara Amerika to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Jẹ́ọ́gráfì ilẹ̀ Áfríkà
Jẹ́ọ́gráfì ilẹ̀ Áfríkà
Omoniyi Caleb Olubolade
Omoniyi Caleb Olubolade (ojoibi 30 November 1954) je Navy Captain totifeyinti ni ibise ologun ojuomi orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Bayelsa tele. O je yiyansipo Alakoso Ojuse Pataki ninu kabineti Aare Goodluck Jonathan ni 6 Osu Kerin, 2010.
Paul Obi
Paul Obi je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Bayelsa tele.
People's Democratic Party
Peoples Democratic Party [PDP] (Ẹgbẹ́ Dẹmokrátíkì àwọn Aráàlú) jẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú alátakò ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Wọ́n dá ẹgbẹ́ òṣèlú yìí sílẹ̀ lọ́dún 1998. Àwọn ni ọmọ ẹgbẹ́ wọn ṣe ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà títí di ọdún 2015 kí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress tó gbàjọba àpapọ̀ lọ́wọ́ wọn. Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀; Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́, Umaru Musa Yar'Adua àti Goodluck Jonathan ni ẹgbẹ́ yìí jẹ kí ẹgbẹ́ APC tó dà wọ́n lágbo nù lọ́dún 2015, tí Ààrẹ Muhammadu Buhari tí ẹgbẹ́ APC fi wọlé gẹ́gẹ́ bí Ààrẹ.
Nicéphore Soglo
je ara orile-ede Benin ati Aare ile Benin tele.
Ìṣèlú ilẹ̀ Áfríkà
Ìṣèlú ilẹ̀ Áfríkà
George de Hevesy
thumb|George de Hevesy George de Hevesy je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Èdè Túrkì
Èdè Turki je ede akoko ni orile-ede Turki.
Sissy Spacek
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Sana'a
thumb|Sana'a - Ìpínlẹ̀ Yemen.
Shirley MacLaine
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Abdullahi Shelleng
(ibi 1942) je omo ologun orile-ede Naijiria toti feyinti ati Gomina Ipinle Benue tele.
MPEG-1
MPEG-1
Beloved Isle Cayman
Beloved Isle Cayman ni orin orile-ede onibise Àwọn Erékùṣù Káímàn ti Leila Ross-Shier ko ni 1930. Bi Ileagbegbe Okere Britani, orin-iyin orile-ede onibise ni God Save the Queen.
Moving Picture Experts Group
Moving Picture Experts Group (MPEG) je egbe osise awon oloye ti o je didasile latowo ISO lati sakojopo awon opagun fun igepapo olohun ati filmu ati irankiri won. O je didasile ni 1988, wo se ipade akoko won ni May 1988 ni Ottawa, Canada.
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn
This is a list of administrators and Governors of Ogun State, Nigeria. Ogun State was formed in 1976-02-03 when Western State divided into Ogun, Ondo, and Oyo states.
Himno di Kòrsou
ni orin-iyin orile-ede ti Curaçao
Lavoslav Ružička
Lavoslav Ružička bibi bi Lavoslav ( Leopold ) Ružička (13 September 1887 – 26 September 1976) je Kroati onimo sayensi ati eni to gba Ebun Nobel ninu Kemistri 1939 to sise gbogbo ileaye re ni Switzerland. onimo sayensi to gba.
Geraldine Page
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Diepreye Alamieyeseigha
Diepreye Solomon Peter Alamieyeseigha ("DSP") (tí a bí ní ọjọ́ kerìndínlógún oṣù kọkànlá, ọdún 1952) je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Bayelsa télèrí. Ní oṣù kejì ọdún 2023, orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà fọwọ́ sí àdéhùn pẹ̀lú Nàìjíríà fún ìdápadà nǹkan bíi mílíọ̀nù kan dọ́là tí Deprieye Alamieyeseigha ti kó jẹ.
Bonaire
Erékùṣù Ilẹ̀agbègbè Bonaire (Eilandgebied Bonaire, Papiamento: Teritorio Insular di Boneiru) je ikan ninu is one of five awon erekusu ileagbegbe marun (Eilandgebieden) ti Netherlands Antilles, to ni erekusu gbangba Bonaire ati, ni apaiwoorun re Klein Bonaire. Lapapo mo Aruba ati Curaçao won je awon erekusu ti a mo bi awon Erekusu ABC ti Leeward Antilles, asopo erekusu apaguusu Lesser Antilles.
Samuel Beckett
Samuel Barclay Beckett (13 April 1906 – 22 December 1989) je olukowe ara Irelandi to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
MPEG-2
Itokasi
MPEG
Otto Hahn
Otto Hahn (8 March 1879 – 28 July 1968) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Riyadh
thumb|Riyadh- olú àwọn ìlú Saudi-Arabia.
Riyadh (الرياض ar-Riyāḍ, itumo: Awon ogba) ni oluilu ati ilu titobijulo ni Saudi Arabia. Ohun tun ni oluilu Igberiko Riyadh, ati ikan ninu awon agbegbe atijo ni Nejd ati Al-Yamama.
Adebayo Lawal
Adebayo Hamed Lawal (born 14 September 1941) je omo ologun orile-ede Naijiria to ti feyinti ati Gomina Ipinle Benue tele lati July 1978 de October 1979.
Adebayo je oga adari awon omo ologun labe ijoba olusegun obasanjo.
Marlee Matlin
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Fredrik Reinfeldt
John Fredrik Reinfeldt (pronounced ) (ojoibi 4 August 1965 in Österhaninge, Stockholm County, Sweden) ni lowolowo Alakos Agba orile-ede Swidin, ati olori egbe oloselu adiasamu aferan-ominira Moderate Party.
Artturi Ilmari Virtanen
thumb|Àwòrán Artturi Ilmari Virtanen Artturi Ilmari Virtanen je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
James B. Sumner
James B. Sumner je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Ishaya Bakut
(ibi 1942) je omo ologun orile-ede Naijiria toti feyinti ati Gomina Ipinle Benue tele.
Kathy Bates
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Edward Said
thumb|Edward Said & [[Daniel Barenboim, 2002]] Edward Said je olukowe.
Doris Leuthard
Doris Leuthard (ojoibi 10 April 1963 in Merenschwand, Aargau) je oloselu ati agbejoro ara Switsalandi ati aare ibe tele.
Àṣà Yorùbá
Àṣà Yorùbá jẹ́ ọ̀nà tí àwọn ẹ̀yà [Yorùbá] ń lò láti fi gbé èrò, ìmọ̀, àti ìṣe wọn kalẹ̀ tí ó sì bá àwùjọ wọn mu ọ́nà tí ó gun gẹ́gẹ́. Tàbí kí á sọ wípé '''Àṣà ni ohun gbogbo tó jẹ mọ́ ìgbé ayé àwọn ènìyàn kan, ní àdúgbò kan, bẹ̀rẹ̀ lórí èrò, èdè, ẹ̀sìn, ètò ìṣèlú, ètò ọrọ̀ ajé, ìsẹ̀dá ohun èlò, ìtàn, òfin, ìṣe, ìrísí, ìhùwàsí, iṣẹ́-ọnà, oúnjẹ, ọ̀nà ìṣe nǹkan, yíyí àyíká tàbí àdúgbò kọ̀ọ̀kan padà. Pàtàkì jùlọ ẹ̀sìn ìbílẹ̀, eré ìbílẹ̀, àti iṣẹ́ ìbílẹ̀. Gbogbo àwọn nǹkan wọ̀nyí ni wọ́n kó'ra jọ pọ̀ ń jẹ́ àṣà'''. Bí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa àṣà àti ìṣe Yorùbá, a ń sọ̀rọ̀ lórí àwọn ohun tí a ń mú enu bà ni ìhùwàsí àti ìrísí wa láàrín àwùjọ. Nínú ogún-lọ́gọ̀ àwọn àṣà àti ìṣe tí ó ń bẹ nílẹ̀ Yorùbá, ọ̀kan pàtàkì ni' Àṣà ìkíní nílẹ̀ Yorùbá. Èyí jẹ́ ohun tí gbogbo àwọn ẹ̀yà tí ó kú ní agbáyé fi ma ń ṣàdáyanrí ọmọ káàrọ̀-o kò-jíire bí tòótọ́ ní gbogbo ayé tí wọ́n bá dé Ẹ jẹ́ kí a jọ gbé e yèwò, kí a jọ yàn-àn-nàá rẹ̀. Ní ṣísẹ̀-n-tẹ̀lé, àkọ́kọ́ ni:
Àṣà ìkíni nílẹ̀ Yorùbá
Àṣà ìkíni jẹ́ àṣà tí ó gbajúgbajà nílẹ̀ Yorùbá, àṣà yí sì ní í ṣe pẹ̀lú ìgbà àti àkókò. Ó ní í ṣe pẹ̀lú ohun tí ó ń sẹlẹ̀ ní déédé àsìkò náà. Bí Yorùbá bá jí láàárọ̀, ọmọdé tí ó bá jẹ́ ọkùnrin, yóò wà lórí ìdọ̀bálẹ̀, nígbà tí èyí tí ó bá jẹ́ obìnrin yóò wà lórí ìkúnlẹ̀, wọn a sì kí àwọn òbí wọn tàbí ẹni tí ó bá ti jùwọ́n lọ ní gbogbo ọ̀nà, wọn á máa wípé:
"Ẹ kú àárọ̀/Ẹkáàárọ̀,
ẹni tí wọ́n ń kí náà á sì dá wọn lóhùn wí pé:
''Káàárọ̀ ọmọ mí, ṣé dáadáa ni o jí? /aàjíırebí?"
Bí ó bá jẹ́ ọ̀sán, wọn á ṣe bákannáà, wọn á sọ wí pé:
"Ẹ kú ọ̀sán/Ẹkásàn-án"
"Kú òsán/Kásàn-án" bí ó bá jẹ́ ìgbà iṣé,
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
Atumo-Ede (Yoruba-English): Ọ
Àṣà Yorùbá
Àṣà ìkíni nílẹ̀ Yorùbá
Bí ó sì jẹ́ àṣálẹ́,
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọtí bàbà, n. guinea-core     beer.
ọtí ìrèké sweet  wine,  sugar-cane  beer.
Àṣà Yorùbá
Àṣà ìkíni nílẹ̀ Yorùbá
Nílẹ̀ Yorùbá, gbogbo àsìkò ni ó ní ìkíni tirẹ̀, ṣùgbọ́n ọmọdé ni ó kọ́kọ́ máa ń kí àgbà. Èyí tí kò bá ṣe bẹ́ẹ̀, ìgbàgbọ́ Yorùbá ní wí pé irú ọmọ bẹ́ẹ̀ kò ní ẹ̀kọ́ tàbí, wọ́n kọ́ ọ ní'lé, kò gbà ni. Bí ó bá jẹ́ ìgbà ayẹ̣yẹ bíi ìsìnkú àgbà, nítorí Yorùbá kì í ṣe òkú ọ̀dọ́, ẹhìnkùnlé ni wọ́n máa ń sin òkú ọ̀dọ́ sí. Ìgbàgbọ́ wọn ni pé, òfò ni ó jẹ́ fún àwọn òbí irú ẹni bẹ́ẹ̀. Wàyí, bí ó bá jẹ́ òkú àgbà, wọn á ní, "Ẹ kú ọ̀fọ̀, ẹ kú ìsìnkú, Olórun yóò mú ọjọ́ jìnnà sí'ra o." Bí ó bá jẹ́ ayẹyẹ Ìkómojáde/Ìsọmọlórúkọ, wọn á ní, "Ẹ kú ọwọ́lómi o." Bákan náà, oríṣiríṣì àkókò ni ó wà nínú odún. Àkókó òfìnkìn, Àkókò ọyẹ́, Àkókò oòrùn (Summer), Àkókò òjò, gbogbo wọ̀nyí sì ni àwọn Yorùbá ní bí a ṣe ń kí'ni fún. Ẹ jẹ́ kí á gbẹ́ àṣà ìsìnkú yẹ̀wò.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọtí kíkan, n. sour liquor, vinegar.
Àṣà Yorùbá
Àṣà ìsìnkú nílẹ̀ Yorùbá
Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú wípé ó ní àwọn òkú tí Yorùbá máa ń ṣe ayẹyẹ fún, àwọn bíi òkú àgbà, nítorí wọ́n gbà wí pé, olóògbé lọ sinmi ni, àti wí pé, wọ́n lọ'lé. Yorùbá gbàgbọ́ pé, ọjà ni ayé, ṣùgbọ́n ọ̀run ni ilé.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
otí òjò, otí titun, n. unfermented liquor.
Àṣà Yorùbá
Àṣà ìsìnkú nílẹ̀ Yorùbá
Bí ó bá jẹ́ òkú ọ̀dọ́ tàbí ọmọdé, òkú ọ̀fọ̀ àti ìbànújẹ́ ló jẹ́. Wọ́n á gbà wí pé, àsìkò rẹ̀ kò tíì tó. Yorùbá máa ń ná owó àti ara sí ìsìnkú àgbà, pàápàá bí olóògbé náà bá jẹ́ ẹni tí ó ní ipò àti ọlá nígbà tí ó wà láyé, tí ó sì tún bí ọmọ. Ìsìnkú àwọn wọ̀nyí máa ń lárinrin, ayé á gbọ́, òrun á sì tún mọ̀ pẹ̀lú.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọtí ẹ̀dá, n. old fermented wine.
Àṣà Yorùbá
Àṣà ìsìnkú nílẹ̀ Yorùbá
Ní ayé àtijọ́, bí aláwo bá kú, àwọn àwọn Olúwo ní ń sìnkú irú ẹni bẹ́ẹ̀. Wọn á pa adìyẹ ìrànà, wọn á sì máa tu ìyẹ́ rẹ bí wọ́n ṣe ń gbé òkú rẹ̀ lọ. Lẹ́yìn tí wọn bá sin òkú tán, àwọn aláwo náà á sun adìye náà jẹ. Ìdí rèé tí Yoòbá fi máa ń sọ wí pè, "Adìyẹ ìrànà kì í ṣ'ọhun à jẹ gbé." Nítorí pé, kò sí ẹni tí kò ní kú.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọtí olójèé, ọtí jìínì, n. trade gin.
Àṣà Yorùbá
Àṣà ìsìnkú nílẹ̀ Yorùbá
Ọ̀fọ̀ ni ó máa ń jẹ́ tí ìyàwó ilé bá sáájú ọkọ rẹ̀ kú. Yorùbá gbàgbọ́ pé, ọkọ ló máa ń sáájú aya rẹ̀ kú, kí ìyàwó máa bójú tó àwọn ọmọ. Fún ìdí èyí, bí okùnrin bá kú, àwọn ìyàwó irú ẹni bẹ́ẹ̀ máa ṣe opó pẹ̀lú ìlànà àti àṣà Yorùbá. Ogójì ọjọ́ tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ni wọ́n máa ń fi ṣe opó. Lẹ́yìn ìsìnkú, àwọn àgbà ilé ni wọ́n máa pín ogún olóògbé fún àwọn ọmọ rẹ̀, bí ó bá jẹ́ òkú olọ́mọ. Àmọ́ tí kò bá bí’mọ, àwọn ẹbí rẹ̀, ní pátàkì jùlọ, àwọn ọmọ ìyá rẹ̀ tí ó jù ú lọ ní wọ́n máa pín ogún náà láàárín ara wọn. Ó tún jẹ́ àṣà Yorùbá òmíì kí wọn máa ṣú opó olóògbé fún àwọn àbúrò rẹ̀, láti fi ṣe aya.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọtí yangan, n. corn beer.
Àṣà Yorùbá
Àṣà ìsìnkú nílẹ̀ Yorùbá
Ohun tí ó jẹ́ orírun àṣà ni ‘àrà’, ó lè dára tàbí kí ó burú. Ìpolówó Èkìtì – iyán rere, ọbẹ̀ rere; Ìpolówó Oǹdó Ẹ̀gi – (dípò Iyán) ẹ̀bà gbọn fẹẹ. Àṣà Oǹdó ni kí wọ́n máa pe iyán ní ẹ̀bà, nítorí pé èèwọ̀ wọn ni, wọn kò gbọdọ̀ polówó iyán ní àárín ìlú.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọtọ̀, n, adj. different, alone, separate
Àṣà Yorùbá
Àwọn ohun tí ó kórá jọ di àṣà
Àṣà jẹ mọ́ ìgbàgbọ́, bí àpẹẹrẹ; Olódùmarè,àbíkú, àkúdàáyà, iṣẹ́-ọnà tí a lè fojú rí tàbí fẹnu sọ.
John Howard Northrop
John Howard Northrop je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Àṣà Yorùbá
Ìsọ̀rí Àṣà
A lè pín àṣà sí ìsọ̀rí mẹ́ta, èyí tí ó jẹ mọ́:
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀tọ̀kú ìlú, n. the town elders, noblemen or wise men.
Àṣà Yorùbá
Ìsọ̀rí Àṣà
(a) Ọgbọ́n ìmọ̀, ète, tàbí ètò tí à ń gbà ṣe nǹkan. Bí àpẹẹrẹ:
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀tọ̀tọ̀, n. the whole of anything, entirety, many. ọ̀tọ̀tọ̀ ènìyàn ni ó wá sí orí pápá. (Many people came to the field.)
ọ̀tun, n. or adj. newness, freshness, novelty, new, fresh, recent, novel. ọ̀tun nìwé yìí. This book is new.
Àṣà Yorùbá
Ìsọ̀rí Àṣà
(d) Bí a ṣe ń darí ìhùwàsí àwọn ẹgbẹ́ tàbí ẹ̀yà kan.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀túnla, adv. day after tomorrow. Wa sí ibí ní ọ̀túnla. (Come here on the day ofter tomorrow.)
Àṣà Yorùbá
Àbùdá Àṣà
Lára àbùdá àṣà ni pé:
(a) Kò lè è súyọ láìsí ènìyàn, ìdí ni wípé ẹ̀mí àṣà gùn ju ti ènìyàn lọ.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọwààrà, n. shower of rain, anything thrown or scattered.
Àṣà Yorùbá
Àbùdá Àṣà
(b) Ó jẹ mọ́ ohun tí a lè fojú rí;
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wàwà, n. an animal resembling the dog, which climbs the tree with its face, downwards, and its hind legs topmost, tree-bear.
Àṣà Yorùbá
Àbùdá Àṣà
(d) Àṣà kọ̀ọ̀kan ló ní ìdí kan pàtó.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wẹ̀, n. a club or a company summoned to assist one of their number in manual labour. Mo bẹ wọ́n ní ọ̀wẹ̀ lórí iṣẹ́ oko mi. I asked them for assistance with my farm-work.
Àṣà Yorùbá
Àlàyé nípa Àṣà
(a) Àṣà lè jẹyọ nínú oúnjẹ: Òkèlè wọ́pọ̀ nínú oúnjẹ wa. Àkókó kúndùn ẹ̀bà, Ìlàjẹ fẹ́ràn púpurú, Igbó ọrà kìí sì í fi láfún òṣèré.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wẹ̀rẹ̀, n. a kind of fish resembling mackerel.
Àṣà Yorùbá
Àlàyé nípa Àṣà
(b) Àṣà lè jẹyọ nínú ìtọ́jú oyún, aláìsà,òkú; ètò ẹbí, àjọṣepọ̀; ètò ìṣàkóso àdúgbò, abúlé tàbí ara dídá nípa iṣẹ́-ọnà.
Yohanna Madaki
Yohanna Ateyan Madaki (1941 - 2006) je omo ologun orile-ede Naijiria toti feyinti ati Gomina awon Ipinle Benue ati Gongola tele.
Àṣà Yorùbá
Aáyẹ tí ó de bá àṣà
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àṣà máa ń yí padà nípa aṣo wíwọ̀, ìgbéyàwó, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, lóde-òní, ètò ẹ̀kọ́ àti ìwà ọ̀làjú tó gbòde kan ti ṣe àkóbá fún àṣà ní àwọn ọ̀nà wọ̀nyí:
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ̀, n. honour, respect (He shows honour to his parents.) ó fi ọ̀wọ̀ fún àwọn òbí rẹ̀.
Pelé
Edison Arantes do Nascimento, KBE (bíi Ọjọ́ kẹtàlélógún Oṣù kẹwá Ọdún 1940, Três Corações, Minas Gerais, Brazil), tí wọ́n mọ̀ sí Pelé ( Brazilian, usual ) jẹ́ agbábọ́ọ̀́lù-ẹlẹ́sẹ̀ tó ti fẹ̀yìntì ọmọ orílẹ̀-èdè Brasil.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọwọ́, n. hand, branch, spray
Àṣà Yorùbá
Aáyẹ tí ó de bá àṣà
(a) Ìwọsọ wa kò bójú mu mọ́.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọwọ̀, n. broom, besom.
Àṣà Yorùbá
Aáyẹ tí ó de bá àṣà
(b) Àṣà ìkíni wa kò ní ọ̀wọ̀ nínú mọ́.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ́ ẹran, n. herd of cattle, drove.
Àṣà Yorùbá
Aáyẹ tí ó de bá àṣà
(d) Kí’yàwó ilé má mọ oúnjẹ ìbílẹ̀ ṣè mọ́.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọwọ́ ìjà (erin), n. trunk (of the elephant)
Àṣà Yorùbá
Aáyẹ tí ó de bá àṣà
(e) A kò mọ ìtumọ̀ àrokò tí a ń kọ́ àwọn ọmọ wa mọ́.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọwọ́ iná n. flame of fire, blaze.
Àṣà Yorùbá
Aáyẹ tí ó de bá àṣà
(ẹ) A kò fi èdè abínibí wa kọ́ àwọn ọmọ wa mọ́.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọwọ́lẹ̀, n. time opportunity. Ó tún mi ní ọwọ́lẹ̀ láti ṣe e. (He gave me the opportunity to do it.)
Àṣà Yorùbá
Àwọn ọ̀nà tí àṣà máa ń gbà yípadà
(a) Bí àṣà tó wà nílẹ̀ bá lágbára ju èyí tó jẹ́ tuntun lọ, èyí tó wà tẹ́lẹ̀ yóò borí tuntun. Bí àpẹẹrẹ, aṣọ wíwọ̀.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ́n, adj. dearth, scarcity, dearness, dear. Ọ̀rẹ́ mi ọ̀wọ́n. (My dear friend.)
Àṣà Yorùbá
Àwọn ọ̀nà tí àṣà máa ń gbà yípadà
(b) Àyípadà lè wáyé bí àṣà tó wà nílẹ̀ tẹ́lẹ̀ bá dógba pẹ̀lú àṣà tuntun, wọ́n lè jọ rìn pọ̀. Bí àpẹẹrẹ, àṣà ìgbéyàwó.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ́n adj. dear, scarce.
Àṣà Yorùbá
Àwọn ọ̀nà tí àṣà máa ń gbà yípadà
(d) Bí àṣà tuntun bá lágbára ju èyí tó wà nílẹ̀ tẹ́lẹ̀, yóò sọ àṣà ti àtẹ̀hìnwá di ohun ìgbàgbé. Bí àpẹẹrẹ, bí a ṣe ń kọ́'lé.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ̀n, n. pillar.
Alfred Adler
Alfred Adler jẹ́ oníṣègùn òyìnbó ọmọ orílẹ̀-èdè Austria. Wọ́n bí Adler ní ọdún 1870. Ó kú ní ọdún 1973 is. Ó jẹ́ oníṣègùn àrùn ọpọlọ tàbí wèrè (psychiatrist). Òun ni ó dá ilé-ẹ̀kọ́ tí ó n jé ‘School of Individual psychology’ sílẹ̀. Ọ̀gbẹ́ni Freud ni ó kókó n tè lé sùgbón ó yapa kúrò ní òdò rè lọ́dún 1911. Ó tako ìtẹmpẹlẹ mọ́ ọ̀rọ̀ ìbá ra-ẹnì lòpò (sex). Lójú rẹ̀, wàhálà tí ènìyàn ni láti sa agbára láti yọ ara eni kúrò ní ipò eni àá fojú ténbélú (inferiority Complex).
Àṣà Yorùbá
Àwọn ọ̀nà tí àṣà máa ń gbà yípadà
(a) Ìmọ̀ ìṣe sáyẹ́ǹsì
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ̀n ilé, n. house-pillar.
Àṣà Yorùbá
Àwọn ọ̀nà tí àṣà máa ń gbà yípadà
(b) Ìṣe jẹun wa
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ́nlówọ̀n-ọ́n, adv. dearly. ọ̀wọ́nlọ́wọ̀n-ọ́n ni wọ́n ra ìṣẹ́gun. (victory was bought dearly.)
Àṣà Yorùbá
Àwọn ọ̀nà tí àṣà máa ń gbà yípadà
(d) Ìsọwọ́ kọ́lé
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ̀n ògiri, n. pillar of wall.
Àṣà Yorùbá
Àwọn ọ̀nà tí àṣà máa ń gbà yípadà
(e) Iṣẹ́ ọwọ́ ní síṣe
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọwọ́ òsì, the left hand.
Àṣà Yorùbá
ÀKÍYÈSI:
Èdè àwọn ènìyàn jẹ́ kókó kan pàtàkì nínú àṣà wọn. Kò sí ẹ̀gbọ́n tàbí àbúrò nínú àṣà àti èdè. Ìbejì ni wọ́n. Ọjọ́ kan náà ni wọ́n délé ayé nítorí pé kò sí ohun tí a fẹ́ sọ nípa àṣà, tí kì í ṣe pé èdè ni a ó fi gbé e kalẹ̀. Láti ara èdè pàápàá ni a ti lè fa àṣà yọ. A lè fi èdè Yorùbá sọ ohun tó wà lọ́kàn ẹni, a lè fi kọrin, a lè fi kéwì, a lè fi jọ́sìn, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Láti ara àwọn nǹkan tí à ń sọ jáde lẹ́nu wọ̀nyí ni àṣà wa ti ń jẹyọ. Ara èdè Yorùbá náà ni òwe àti àwọn àkànlò-èdè gbogbo wà. A lè fa púpọ̀ nínú àwọn àṣà wa yọ láti ara òwe àti àkànlò èdè.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wọ́ ọkọ̀, n. fleet, collection of ships, navy.
Àṣà Yorùbá
ÀKÍYÈSI:
Nítorí náà, èdè ni ó jẹ́ òpómúléró fún àṣà Yorùbá. Àti wí pé, òun ni ó fà á tí ó fi jẹ́ pé, bí àwọn ọmọ Odùduwà ṣe tàn kálẹ̀, orílẹ̀-èdè kan ni wọ́n, èdè kan náà ni wọ́n ń sọ níbikíbi tí wọ́n lè wà. Ìṣesí, ìhùwàsí, àṣà àti ẹ̀sìn wọn kò yàtọ̀. Fún ìdí èyí, láìsí ènìyàn, kò le è sí àṣà rárá.àsà jẹ́ nnkan gbòógì fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ èdè ṣùgbọ́n àwọn yorùbá mu ní ọ̀kúnkúndùn kí gbogbo wa sì gbe lárugẹ
Kóngò Bẹ́ljíọ̀m
The Belgian Congo (French: Congo Belge; Dutch: ) was the formal title of present-day Democratic Republic of the Congo (DRC) between King Leopold II’s formal relinquishment of his personal control over the state to Belgium on 15 November 1908, and Congolese independence on 30 June 1960.
Àṣà Yorùbá
Àwọn Ìtọ́kasí
1.	Adeoye C.L. (1979) Àṣà àti iṣe Yorùbá Oxford University Press Limited
Kóngò Bẹ́ljíọ̀m
Itokasi
Geschichte der Demokratischen Republik Kongo
Àṣà Yorùbá
Àwọn Ìtọ́kasí
2.	J.A. Atanda (1980) An introduction to Yoruba History Ibadan University Press Limited
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọwọ́ ọ̀tún, n. the right hand.
Àṣà Yorùbá
Àwọn Ìtọ́kasí
3.	Adeomola Fasiku (1995) Igbajo and its People Printed by Writers Press Limited
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀wun, n. vengeance, retaliation, recompense, blame; a weaver.
Àṣà Yorùbá
Àwọn Ìtọ́kasí
4.	G.O. Olusanya (1983) Studies in Yorùbá History and Culture Ibadan University Press Limited.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọ̀yà, n. wages, salary, hire, pay, stipend, an animal which is also called ‘Ewújù,’ hedgehog, bush pig. (His wages are ten naira per week.) owó ọ̀yà rẹ̀ jẹ́ náírà mẹ́wàá lọ́sẹ̀.
Àṣà Yorùbá
Àwọn Ìtọ́kasí
5.	Rev. Samuel Johnson (1921) The History of the Yorubas A divisional of  CSS Limited.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): O
ọya, n. wife of ṣàngó, to whom the River Niger is dedicated, hence the river is called ‘Odò Ọya’ after her.
ọyá, n. string or cord made of grass, chisel.
ọyá, ẹyá, n. Knife used for incising palm-trees for obtaining palm-wine.
ọ̀yájú, n. saucy fellow, cheeky or presumptuous. (You cheeky monkey.) Ìwọ òyájú ọ̀bọ yìí.
ọyàn, n. the same as ‘Omú’ which see breast of a woman.
ọ̀yàyà, n merry mood and behavious, cheerfulness, vivacity. ọ̀yàyà rẹ̀ ni ó jẹ́ kí ó ní ìfẹ́ sí i. (He was charmed by his vivacity.)
ọ̀yẹ̀, n. twilight, beginning of the dawn. ọ̀yè ń làá bọ̀. (It is almost dawn.)
ọyẹ́, n. the harmattan, the cool wind that blows in West Africa during December.
ọyinyin, n. one spoiled by indulgence, a spoilt child.
oóyẹ́, ewéédú, n. a viscous vegetable used for soup.
ọ̀yọ́mìsì, ọ̀gọ́mèsì, n. a title of respect conferred on the leading elders of ọ̀yó
ọyún, ètútú, èétú, n. matter coming out of a sore, purulence, pus. Má ṣe fún oówo láti fi agbára jẹ́ kí ọyún rẹ jáde. Dọ́nt squeeze a boil to force the pus out.
Fránsì
Fránsì ( tabi  ; : ), fun ibise gege bi Ile Faranse Olominira (République française, ), je orile-ede ni apa iwoorun Europe, to ni opolopo agbegbe ati erekusu ni oke okun ti won wa ni awon orile miran. Fransi je orile-ede onisokan olominira ti aare die ti bi o se n sise wa ninu Ipolongo awon eto Eniyan ati ti Arailu.
Ewì ajẹmókùú
Songs
ÌLÒ ORIN
Beier (1956), Olúkòjú (1978), Ọlátúnjí (1984), Ilésanmí (1985), Sheba (1988) àti Agbájé (1995) gbà pé ẹ̀ka pàtàkì ni orin jẹ́ nínú lítíréṣọ̀ alohùn Yorùbá. Bí àwọn orin yìí ṣe ń jẹyọ ni wọ́n ní iṣẹ́ tí wọ́n ń ṣe nínú ewì ajẹmókùú láàrin àwọn Ẹ̀gbá àti Ìjẹbú. Bí àpẹẹrẹ:
E è yà
Mo r’Ògùn la fọṣọ
Ìgbì mo délé o mi o bá baba
Ojú mi n ṣomi gbéré
(Àsomọ́ III; o.i. 185, ewì 10, ìlà 42-47)
Èrò sọ́run làwa ńṣe
Ayé làjò
Ọ̀run nilée wa
(Àsomọ́ III; o.i. 169, ewì 7, ìlà 1-3)
Nínú àpẹẹrẹ òkè yìí, akéwì lo irúfẹ́ orin yìí láti síde ègè dídá rẹ̀. Pàápàá jùlọ láti pèsè ọkàn àwọn olùgbọ́ sílẹ̀ nípa àkóónú ègè rẹ̀. Àwọn àpẹẹrẹ orin tí a rí tọ́ka sí nínú ewì ajẹmókùú láàrin àwọn Ẹ̀gbá àti Ìjẹ̀bú ni ìwọ̀nyí:
Lílé:	Àwa náà yóò jẹun ọmọ
Ègbè:	Gbogbo wa náà ni ó jẹun ọmọ
Lílé:	Bénìyàn bímọ tí ò bà tètè kú,
Ègbè:	Àwa náà á jẹun ọmọ
(Àsomọ́ IVI; o.i. 208, ewì 2, ìlà 390-394)
Wọn a ṣe yẹ̀yẹ́ ẹ
Kí ló pàyá
Omi àjàlolo
(Àsomọ́ III; o.i. 218-219, ewì 3, ìlà 25-29)
Ìwà ti ò tọ́ lolóńgbò ń hù
Ìwà tí ò tọ́ lolóńgbo ń hù
Eku bímọ rẹ̀, olóńgbò ń ko
Ó jásí pé ìwà tí ò tọ
Lọmọdé yẹn ń hù
Curaçao
left|thumb|Handelskade in Willemstad, Curaçao Curaçao (Curaçao, Papiamentu: Kòrsou) je erekusu ni apaguusu Omi-okun Karibeani, nitosi etiomi Venezuela. Erekusu Ileagbegbe Curaçao (Dutch: Eilandgebied Curaçao, Papiamentu: Teritorio Insular di Kòrsou), to lamupo mo erekusu gbangba na ati ereku Klein Curaçao ("Curaçao Kekere"), je ikan ninu awon erekusu ileagbegbe Netherlands Antilles, nipa bayi o je apa kan Ileoba awon Nedalandi. Oluilu re ni Willemstad.
Ewì ajẹmókùú
ÌLÒ ORIN
(Àsomọ́ IV; o.i. 230, ewì 6, ìlà 78-82)
A wá a
Àwa ò ríi o
À ń wá a
Àwa ò rí i o
(Àsomọ́ IV; o.i. 234, ewì 8, ìlà 1-4)
Màmá wa ló mà kú o
Ẹwẹlẹ wẹ̀kú ẹwẹlẹ
Ìyá wa ló mà kù o
Ẹkún mo wá sun o
É è àrò mo wá ṣe
Ẹkún mo wá sun
Àrò, àrò mo wá ṣe
(Àsomọ́ IV; o.i. 234, ewì 8, ìlà 1-6)
iwe ti a yewo
ÌTÚPALẸ̀ EWÌ AJẸMÓKÙÚ LÁÀRIN ÀWỌN Ẹ̀GBÁ ÀTI ÌJẸ̀BÚ
M.A. Thesis, Department of Linguistics and African Languages,
Dr. J.B. Bode Agbaje (Supervisor)
Wendell Meredith Stanley
Wendell Meredith Stanley je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Robert Robinson (scientist)
Robert Robinson (scientist) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Robert Adam
Robert Adam Wọ́n bí Adam ní 1728. Ó kú ní 1792. Yaléyalé (architect) ni. Ọmọ ilẹ̀ Scotland ni. Ọkùnrin mẹ́rin ni àwọn òbí rẹ̀ bí. Ó jẹ́ ọkan nínú wọn. Díẹ̀ lára àwọn ilé tí ó yà ni Harewood House, York; Osterley Park, Kedleston Hall, Derbyslire; Luton Hoo, Bedfordshire àti Kenwood.
JPEG
Ninu imo komputa, JPEG (oruko fun Joint Photographic Experts Group, to seda opagun na) je ona to wopo to n je lilo fun igekuru asonu fun awon aworan foto.
Carl 16k Gustaf ilẹ̀ Swídìn
Unlike many other European monarchs who have extensive styles, King Carl Gustaf's formal and complete style is simply His Majesty Carl XVI Gustaf, King of Sweden. The King's heir apparent, upon passage on 1 January 1980 of a new law establishing equal primogeniture (the first such law passed in European history), is Crown Princess Victoria, the eldest child of the King and his wife, Queen Silvia.
Josef Tošovský
' je Alakoso Agba orile-ede Tsẹ́kì Olómìnira tele
Diego Maradona
Diego Armando Maradona (ojoibi 30 October 1960 ni Lanús, Buenos Aires - 2020) je agbaboolu-elese to tifeyinti ara orile-ede Argentina.
Idris Garba
Idris Garba (ibi 1942) je omo ologun orile-ede Naijiria toti feyinti ati Gomina Ipinle Benue ati Kano tele.
Hillary Rodham Clinton
Hillary Diane Rodham Clinton (ojoibi October 26, 1947) je oloselu ara orile-ede Amerika. Lowolowo ohun ni Alakoso Oro Okere orile-ede Amerika 67th labe ijoba Aare Barack Obama. O ti je tele bi Alagba Ile Igbimo Asofin Amerika fun Ipinle New York lati 2001 de 2009. Gege bi iyawo Aare Bill Clinton, ohun lo je Iyaafin Akoko Amerika lati 1993 de 2001. Ninu idiboyan 2008, Clinton je eniagbewo fun idaloruko ipo aare egbe oloselu Democratiki.
Ìṣiṣẹ́àbínimọ́
Ìṣiṣẹ́àbínimọ́ tabi Gẹ̀nẹ́tíkì (lati Èdè Gíríìkì aye atijo, γενετικός genetikos, γένεσις genesis, “ibere”  ) gegebi apa eko baoloji, je sayensi awon abimo, ijogun, ati iyasorisi larin awon adiarajo alaaye.
Ìṣiṣẹ́àbínimọ́ da lori idimu ati imuse oniakinkinni awon abinimo, pelu iwa abinimo ninu ahamo tabi adirajo (f.a. ilagbaralori ati isiseabinimoju), pelu ogun latodo obi si omo, ati pelu ipinkari, iyasoto ati iyipada larin awon olugbe. Nitoripe awon abinibi wa ninu gbogbo awon adirajo alaaye, isiseabinibi se lo lati se akomo gbogbo awon sistemu alaaye, latori awon eran ati bakteria, de ori awon ogbin (agaga awon eso oko) ati awon eran osin, de ori awon eniyan (bi ninu isiseabinibi oniwosan).
.cm
.cm je ti Kameroon
Miloš Zeman
' je Alakoso Agba orile-ede Tsẹ́kì Olómìnira tele
Fidelis Makka
(ibi 1942) je omo ologun orile-ede Naijiria toti feyinti ati Gomina Ipinle Benue tele.
Vladimír Špidla
' je Alakoso Agba orile-ede Tsẹ́kì Olómìnira tele
Jorge Luis Borges
Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo (August 24, 1899 – June 14, 1986), to gbajumo lasan bi Jorge Luis Borges, je omo ile Argentina to je olukowe, alaroko, ati akoewi to je bibi ni Buenos Aires.
Àmìọ̀rọ̀ Morse
right|thumb|290px|Patako awon leta ati nomba amioro Morse Àmìọ̀rọ̀ Morse
Jóṣúà Obademi
Joshua Obademi (ibi 1942) je omo ologun orile-ede Naijiria toti feyinti ati Gomina Ipinle Benue tele.
Stanislav Gross
thumb|Stanislav gross je Alakoso Agba orile-ede Tsẹ́kì Olómìnira tele
John Adams
John Adams je oloselu omo ile Amerika. Wọ́n bí Adams ní 1735. Ó kú ní 1826. Òun ni ó jẹ President ilẹ̀ Àméríkà lẹ́yìn Washington. Òun ni ó kọ́kọ́ lọ ṣe ambassador ilẹ̀ oní-republic tuntun yìí ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì.
Hu Jintao
Hu Jintao (ibi 21 December 1942) ni Aare Orile-ede Olominira ti Ara Saina lati 2003.
Ẹ̀bùn Àláfíà Nobel
Ẹ̀bùn Àláfíà Nobel (ede Scandinavia: Nobels fredspris) je ikan ninu awon Ebun Nobel marun ti Alfred Nobel fi lole ki oto ku.
Aminu Isa Kontagora
Aminu Isa Kontagora (ibi 1942) je omo ologun orile-ede Naijiria toti feyinti ati Gomina Ipinle Benue ati Kano tele.
Ẹ̀lẹ́ktrọ́nù
Atanná (electron) je igbonwo inuatomu ti o ni agbára iná tonidaju, be sini opo re din ni ona egberun si atomu to kere ju lo.
Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè
thumb|Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè, [[Geneva]] Àjọ Ìṣọ̀kan àwọn Orílẹ̀-èdè tabi Àjọ àwọn Orílẹ̀-èdè ni soki (ní èdè Geesi: UNO tàbí UN) jẹ́ àgbájọ káríayé ti eto re je lati fa ifowosowopo ninu ofin kakiriaye, abo kakiriaye, idagbasoke eto inawole, ilosiwaju awujo, eto omoniyan ati imudaju alafia lagaye. OA je didasile ni odun 1945 leyin Ogun Agbaye Keji lati sedipo Apejo awon Orile-ede, lati jawo awon ogun larin awon orile-ede, ki o si pese aye fun ijiroro larin won. O ni opolopo eka akojoegbe kekeke lati le se awon ise wonyi.
Àdánidá
Àdánidá jẹ́ gbogbo ohun pátápátá tó wà ni ilé-ayé, gbogbo ìṣẹ̀lẹ̀ (òjò, àrá, ooru a.bb.lọ), gbogbo ohun ẹlẹ́mìí àti gbogbo èyí tí kò lẹ́mìí. Igbó, koríko, ẹranko, òkúta, ilẹ̀.
Baktéríà
Baktéríà (ìkan: Bakterio) je idipo ninla awon ohun elemintintinni prokarioti ti won ni ahamo eyokan. Gigun won je mitatintinni, idasi bakteria je orisirisi, lati roboto de opa de ilo. Bakteria wa nibi gbogbo ni ile-aye, won wu ninu erupe, omi kikan gbigbona, idoti ,omi, ati jinjin ninu ile aye, bakanna ninu elo elemin, ati ninu ara awon ogbin ati eranko. 40 legbegberun ahamo bakteria ninu erupe gramu kan be sini egbegberun kan ahamo bakteria lo wa ninu omi; lapapo egbegberunkesan marun (5×1030) bakteria lowa ni aye ti won sedajo opo isupoalaaye ni agbaye.
John Couch Adams
John Couch Adams
Wọ́n bí Adams ní 1819. Ó kú ní 1892. Ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì ni. Onímọ̀ ìṣirò (Mathematics) ni. Astronomer sì ni pẹ̀lú. Òun àti Leverrier, astronomer ọmọ ilẹ̀ Faransé kan ni wọ́n jọ gba ogo ṣíṣe àwárí Neptune ní 1846. Òtọ̀ọ̀tọ̀ ni wọ́n ṣe iṣẹ́ tí wọ́n gba ògo rẹ̀ yìí.
Mirek Topolánek
' je Alakoso Agba orile-ede Tsẹ́kì Olómìnira tele
Émile Derlin Zinsou
Émile Derlin Zinsou tí wọ́n bí ní ejò kẹtalélógú oṣù kẹta ọdún 1918  tí ó sì papò da ní ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù keje 2016 jẹ́ olóṣèlú, ònímọ̀ ìjìnlẹ̀ físíìsì tí ó sì tún jẹ́ ààrẹ tẹ́lẹ̀ rí Dahomey kí ó tó di orílẹ̀-èdè Benin pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ àwọn ọmọ ológun ilẹ̀ Dahomey láàrín ọdún 1968 sí ọdún 1969 Zinsou wà lára àwọn tí wọ́n buwọ́ lu òfin tí da àjọ [[African Union sílẹ̀ ní ọjọ́ Kejìlá oṣù keje ọdún 2000 ní orílẹ̀-èdè Togo.
Ibẹ̀rẹ̀ ayé ati iṣẹ́ rẹ̀
Wọ́n bí Zinsou ní ìlú Ouidah ní ọjọ́ kẹtalélógún oṣù kẹta ọdún 1918. Ó kẹ́kọ́ ní Porto Novo ati ilé-ẹ̀kọ́ Ecole William Ponty tí ó wà ní ìlú Senegal. Ó kẹ́kọ́ nípa ìmọ̀ ìṣègùn ní ilé-ẹ̀kọ́ Dakar Medical College tí ó sì di ònímọ̀ ìṣègùn. Zinsou di oníṣègùn ní ilé-iṣẹ́ ọmọ ogun Faranse ní ọdún 1939-1940. Kò pẹ́ púpọ̀ tí ó fi dá ilé ìṣègùn tirẹ̀ sílẹ̀ tí ó sì dara pọ̀ mọ́ ìṣèlú.
Kurt Alder
Kurt Alder je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Èlò
Èlò ni gbogbo ohun to wa layika wa, lati afefe ti a n min, koko inu eruku tabi kikan ojo titi de ori awon irawo ninla ati galaksi. Gbogbo eya ara ni won ni elo ti won, boya won je eniyan tabi eranko tabi ogbin. Elo je gbogbo ohun to wa ni Agbalaaye.
Orin-ìyìn Orílẹ̀-èdè Argẹntínà
je orin orile-ede
Orin-ìyìn Orílẹ̀-èdè Bòlífíà
je orin orile-ede
Dominic Oneya
Dominic Obukadata Oneya (ibi 1942) je omo ologun orile-ede Naijiria toti feyinti ati Gomina Ipinle Benue ati Kano tele.
Chinese Taipei
Taipei Saina
Micheline Calmy-Rey
Micheline Anne-Marie Calmy-Rey (ojoibi 8 July 1945) je oloselu ara Switzerland to di olori fun Eka Ijoba Apapo fun Oro Okere — eyun, alakoso oro okere orile-ede Switzerland. O tun je ikan ninu Igbimo Ijoba Apapo Switzerland lati 2002, ati Aare ni 2007.
Igba ewe ati ikeko
Calmy-Rey je bibi ni Sion ni ibile Valais fun Charles ati Adeline Rey. Calmy-Rey gba iwe eri ni 1963 ni St. Maurice, ati iwe eri DEA ninu sayensi oloselu ni Institut de hautes études internationales (HEI) (Graduate Institute of International Studies) ni 1968. O wole oko ni 1966 ni gba to fe André Calmy. Won ni omo meji.
Goodluck Jonathan
Goodluck Jonathan [ọjọ́ìbí 20 Noveber (Belu)1957] jẹ́ olósèlú ọmọ ilè Nàíjíríà àti Àare orílé èdè Nàíjíríà láti May (Èbìbi) 6, 2010. Ohun ní igbákejì Àare ilè Nàíjíríà sí àare Umaru Músá YarAdua kí ó tó dibo fun gégé bí adìbó àare ni 9 February, 2010 nítorí aìsàn tó dé ba YarAdua mólè. Léyin ti Yar'Adua kú ní May (Èbìbi) 5, 2010, jónáthàn di bakan yéyé ó tun jẹ gómìnà ìpínlè Bàyélsà larin 9 ọpẹ́(December) 2005 àti 28 Ebìbí (May) 2007 àti igbákejì Gòmìnà Ipinle
Igbesi aye Ibẹrẹ
G
Goodluck Jonathan ní a bi ni 20 Oṣu kọkanla ọdun 1957 ni Ilu Ogbia si idile Kristiani kan ti awọn ti n ṣe ọkọ-ọkọ, làti ẹya Ijaw to kere ni Ipinlẹ Bayelsa.
Alicia Keys
Alicia Augello Cook (ojoibi January 25, 1981), to gbajumo pelu oruko ori-itage re Alicia Keys, je olusona, olorin ati osere ara Amerika.
Eveline Widmer-Schlumpf
Eveline Widmer-Schlumpf (ojoibi 16 March 1956) je oloselu ati agbejoro ara Switsalandi, ati omo-egbe Igbimo Ijoba Apapa Switsalandi lati 2008.
Edwin McMillan
thumb|Edwin McMillan Edwin McMillan je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Thomas Hobbes
Thomas Hobbes (5 April 1588 – 4 December 1679), ninu awon iwe ijoun miran bi Thomas Hobbs ara Malmsbury, je ara Ilegeesi to je onimo oye, ti a mo loni fun ise re lori imo-oye oloselu. Iwe re odun 1651 Leviathan sedasile ipilese fun opo imo-oye oloselu Iwoorun lati egbe ero majemu awujo.
Martin Heidegger
Martin Heidegger (26 September 1889 – 26 May 1976)  je onimoye to ni ipa pataki ara ile Jemani. Iwe re to ko to se koko ni, Being and Time. Heidegger si n fa ariyanjiyan nitori ipa to ko ninu Nazism ati itileyin to ni fun Adolf Hitler.
Samuel Adams
Wọ́n bí Adams ní ọdún 1722. Ó kú ní 1803. Olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Àmẹ́ríkà ni tí ó ń fẹ́ kí àyípadà wa. Boston ni wọ́n ti bí i. Láti nǹkan bíi 1765 ni ó ti ń sọ pé ẹni tí kò bá ní aṣojú kò gbọdọ̀ san owó-orí (no taxation without representation). Ó gbé ‘Boston tea-party’ ga. Ní 1776, ó fi ọwọ́ sí ìwé òmìnira (declaration of independent).
Àdìjọ ìtanná
Àdìjọ ìtanná tabi àdìjọ iná (electric charge) adamo ipilese ifipamo awon igbonwo abeatomu ti o n so bi abasepo inagberigberin won se je. Ohun ti o ba ni agbara ina n pese papa inagberingberin eyi si n nipa lori re. Ibasepo larin agbara ina to n gbera lo ati papa inagberingberin ni o n fa Ipa inagberingberin (electromagnetic force), ti o je ikan larin merin ipilese ipa.
Orin-ìyìn Orílẹ̀-èdè Kòlómbìà
je orin orile-ede
Arthur Ashe
Arthur Robert Ashe, Jr.(July 10, 1943 – February 6, 1993) jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfasẹ́ gbá tenis, tí wọ́n bí, tó dàgb̀a, sí Richmond, Virginia. Nípa iṣẹ́ bọ́ọ̀lù rẹ̀, ó jáwé olúborí tí ́ó sì gba ife-ẹ̀yẹ Grand Slam mẹ́ta, èyí tí ó sò di ìkan nínú àwọn tó dára jùlọ nínú tenis ní Amẹ́ríkà. Ashe, tí ó jẹ́ ọmọ Afrika Ameríkà, tún jẹ́ riranti fun akitiyan re fun ilosiwaju awujo.
Sunday Ajibade Adenihun
Sunday Ajibade Adenihun je omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Imo tele.
Bob Dylan
Bob Dylan (oruko ibi Robert Allen Zimmerman, ojo ibi May 24, 1941) je olorin/akorin omo ile Amerika.
Orin-ìyìn Orílẹ̀-èdè Tsílè
je orin orile-ede
Ni Spani
<div style="font-family: Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">
I
II
III
IV
V
VI
Jakarta
thumb|Jakarta- olú àwọn Ìpínlẹ̀ Indonesia.
Holly Hunter
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Salve, Oh Patria
je orin orile-ede
Ìpínlẹ̀ Kwara
Kwara (Ìpínlẹ̀ Kwárà) jẹ ìpínlẹ̀ ní apá ìwọ̀-oòrùn ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ ni ìlọrin. Ó wà ní àríwá àárín gbùngbùn ti a mò sí ìgbánú àárín ìlú. Yorùbá, pèlú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Nupe, Ìbàrìbá àti Fúlàní díẹ̀ ni wọ́n tẹ̀dó síbẹ.
Ijọba Ìbílẹ̀
Awọn ijọba íbílẹ̀ tí ó wà nì ìpínlẹ̀ Kwara jẹ́ mérìndilógún. Awọn náà ní:
Awọn èdè
Awọn orísìrísí èdè tí ó wà ní ìpínlè Kwara nítítò Ijọba ìbílẹ̀:
Emma Thompson
Dame Emma Thompson (tì àbí ni ojo Kàrún dínlógún oṣù kẹrin ọdún 1959) je osere bìnrin ni orile Ede Geesi. Ó jé ọkàn lara oserebinrin tí ó rẹwà julo ni ìran tìrẹ. Ó ti je orisirisi àmì ẹyẹ lórí ìṣe rẹ fún ìwọ̀n ìgbà bí ogójì ọdún, àti àmì ayẹ Academy Awards méjì, àmì ayẹ BAFTA Awards meta, Àmín ẹyẹ Golden Globe ati àmín eye Primetime Emmy.
William Adams
William Adams Wọ́n bí Adams ní 1564. Ó kú ní 1620. Iṣẹ́ ọkọ̀ ojú omi (navigation) ni ó ń ṣe. Dillingham, Kent ni wọ́n ti bí i ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Òun ni ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àkọ́kọ́ tí yóò lọ sí Japan. Shogun Ieyasu ní ìfẹ́ sí i gidi ni, nítorí ìdí èyí, wọn fi ibi tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì àti Dutch ti lè máa ṣòwò lélẹ̀ ní Japan. Eléyìí sì wà títí di 1616.
Prótọ̀nù
Àkọ́wá (proton) je owon abeatomu pelu agbára iná alapaotun pelu opo to je ona 1836 ju opo atanná lo. Akowa ati alaigbara ni a mo si abikun, to je pe ona ti a fi tipatipa de won mo inu inuikun atomu ni a mo si ipa atomu (atomic force).
Òkòwò ilẹ̀ Áfríkà
Òkòwò ilẹ̀ Áfríkà
Pi
thumb|360px|right|Ti idamita iyipo kan ba je 1, iyika re yio je π Pi tabi π (tabi Pai) jẹ́ ọ̀kan nínú oǹkà ìmọ̀ Ìṣirò (Mathematics) tó ṣe pàtàkì. Ó fé tó 3.14159. Ó dúró fún ìpín ìyíká obirikiti mọ́ ìlà ìdáméjì rẹ̀.
Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains
je orin orile-ede
Bashar al-Assad
Bashar al-Assad (بشار حافظ الأسد, Baššār al-ʾAsad; ojoibi 11 September 1965) ni Aare orile-ede Orileominira Arabu Siria, Akowe Agbegbe fun Egbe Ba'ath. O di aare ni odun 2000 leyin iku baba re Hafez al-Assad, to joba lori Siria fun odun 29.
Sam Mbakwe
Samuel Onunaka Mbakwe (1929 - 2004 ) je omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Imo tele.
Jessica Lange
je osere to gba Ebun Akademi bi Obinrin Osere Todarajulo.
Archer John Porter Martin
thumb|Archer John Porter Martin Nobel Archer John Porter Martin je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Babafemi Ogundipe
Babafemi Ogundipe (6 September, 1924 - November, 1971) je oga ologun ni Ile-ise Ologun orile-ede Naijiria. O je Ẹlẹ́ẹ̀ṣọ́.
Akademio de Esperanto
Akademio de Esperanto ni, gege bi ibiitakun re se so, ìdìmúlẹ̀ elede alominira ti ise re je lati mu duro ati da abo bo awon opo ede Esperanto ati akoso idagbasoke re. Aba re wa latowo L.L.Zamenhof ni Apejo Kariaye Akoko Esperanto, o si je didasile pelu oruko Lingva Komitato, eyun Igbimo Ede.
Ni 1948 Igbimo Ede ati Akademi darapo lati da Akademio de Esperanto.
A
aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az
a (1A) kan: I gave him a dog. (Mo fun un ní ajá kan).
John Howard
John Winston Howard, AC (ojoibi 26 July 1939) je tele Alakoso Agba 25th orile-ede Australia, lati 11 March 1996 de 3 December 2007. Ohun ni Alakoso Agba Ostrelia keji to pejulo lori aga leyin Sir Robert Menzies.
Èdè Ìrànlọ́wọ́ Káríayé
Èdè Ìrànlọ́wọ́ Káríayé (international auxiliary language) (EIK tabi IAL ati auxlang ni ede geesi) tabi ede akariaye (interlanguage) je ede fun ibanisoro larin awon eniyan lati awon orile-ede otooto ti won ko ni ede abinibi kanna. Ede Iranlowo niberebere je ede lilo keji.
Jane Addams
Jane Laura Addams A bí Addams ní 1860. Ó kú ní 1935. Ọmọ ilẹ̀ Àméríkà ni. Onímọ̀ nípa ẹ̀kọ́ tí wọ́n ń pè ní Sociology ni. Òun ni ó dá Hull House, Chicago sílẹ̀ ní 1889.
Èdè Ìrànlọ́wọ́ Káríayé
Kunsttaal
Simple Mail Transfer Protocol
Simple Mail Transfer Protocol (SMTP) jẹ́ protokolu internet fún ìfiránsẹ́ lẹ́tà oníná (e-mail). Àlàyé rẹ̀ wà nínú ìwé RFC821 àti RFC1123. Protokolu tí à n lò lọ́wọ́ bayi jẹ́ àfikún mọ́ protokolu àkọ́kọ́ tí àlàyé rẹ̀ wà nínú ìwe RFC 2821.