cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ìjẹ̀ṣà
Àwọn ìlú Ìjẹ̀ṣà
(19)	Ìkíyìnwá
(20)	Ifẹ̀wàrà
(21)	Èsà-òkè
(22)	Èsà-odò
(23)	Ìbòkun
(24)	Òtan-ilé
(25)	Ìmèsí-ilé
(26)	Òsú
(27)	Ìpetu-ilé
(28)	Ìlàrè
(29)	Ìlayè
(30)	Ìtagúnmodu
(31)	Mogbàrà
(32)	Òmò
(33)	Ìgángán
(34)	Iléṣà
Àwọn oyè pàtàkì ní Ìjẹ̀ṣà
Orísìrísì oyè ló wà ní ilé lólọkàn ò jọ kan. Pàápàá ní ìlú Ilésà gangan, bẹ́ pẹ̀lú ní àwọn oyè míràn tún wà ní ààrín àdúgbò. Bákan náà ni wọ́n ń jẹ àwọn oyè bi baálẹ̀, lọ́jà ni àwọn ìlú kékèké abẹ́ wọn. lára àwọn oyè pàtàkì tí ó wà ní ìlú ilésà gangan ní wọ̀nyí.
(1)	Léjòfì
(2)	Àrápaté
(3)	Risawe
(4)	Òdolé
(5)	Lórò
(6)	Ọbańlá
(7)	Léjọ̀kà
(8)	Sàwè
(10)	sàlórò àti
(11)	Yèyé ríse
Ètò òṣèlú àti ètò ìjọba àwọn Ìjẹ̀ṣà
Tí a bá wo ètò òsèlú tàbí ètò ìse ìjọba ilé ìjẹ̀sà a ó ri wí pé ó jé ètò ìsè ìjọba ti o dára. Nítorí pé, ọba ló jẹ́ olórí fún gbogbo Ìlú ti o maa n pa àsẹ bákan naa ní wọn ní àwọn olórí àdúgbò kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú àwọn ìjòyè. Lára àwọn oyè àdúgbò ni tí a rí olórí ọmọ, ọ̀wábùsuwà, lọ́tún, losì, Ìyá-lóbìrin, àti olórí àdúgbò gangan tí wọn maa n fi orúkọ àdúgbò pè bi àpeere:- bàbá lanaye ni àdúgbò Ànáyè, bàbá luroye ni àdúgbò Ìróyè abbl.
Àwọn olórí àdúgbò kọ̀ọ̀kan yi ló jé olórí fún àwọn ará àdúgbò wọn tí yoo si máà se ìsàkóso àdúgbò naa. Àwọn olórí yìí naa tún ni àwọn àsọmọgbè kọọkan pẹ̀lú isé olúkálukú. Ìyálóbìnrin wà fún ọ̀rọ̀ àwọn obinrin ni àdúgbò, bàbá lórí ọmọ wa fún ọ̀rọ̀ àwọn ọ̀dọ́. Ti ọ̀rọ̀ kan ba selè láàrín àwọn ọ̀dọ̀ tàbí làáárín àgbà tí ó wà ní àdúgbò. Wọn á gbé ejó naa lọ si ilé bàbá lórí ọmọ tí bàbá lórí ọmọ bá parí ọ̀rọ̀ náà tí wọ́n a tari rẹ̀ si olórí-àdúgbò àti àwọn ìjòye rẹ tí àwọn ìjòyè àti olórí àdúgbò naa kò bá rí ọ̀rọ̀ náà yanjú wọ́n a gbé o di ọ̀dọ̀ ọwá (Ọba wọn) àti àwọn Ìjòyè rẹ fún ejò dídá. Ọ̀dọ̀ Ọwá yìí ni ẹjọ́ gbígbé kiri parí sí. Tí a bá wá ri ẹjọ́ tí Ọwá kò le parí wọn a ní kí oníjà méjì naa lọ búra ní ẹ̀yìnkùlé Ọwá, níbíyi ènìyàn kò le se èké kí o lọ búra ní bẹ̀ nítorí kò sí ohun tí a sọ tí kò ní selẹ̀.
Àṣà àwọn Ìjẹ̀ṣà
Tí a bá sọ̀rọ̀ nípa àsà ni ilẹ̀ Yorùbá lónìí, a ó ri wí pé kò sí ojùlówó ọmọ Yorùbá tí kò ní àsà, àmọ́ àsà wá le yàtọ̀ láti ibìkan sí ibòmíràn. Lára àwọn ojúlówó ọmọ Yorùbá tí ó ní àsà ni a ti rí àwọn Ìjẹ̀sà. Tí a bá sì ń sọ̀rọ̀ nípa àsà, àsà jẹ́ ohun tí agbègbè kan ń se yálà nínú Ìwà wọn, ẹ̀sìn wọn, tàbí nínú Ìsesí wọn.
Oúnjẹ
Oúńjẹ jẹ́ ohun tí kò sé fi ọwọ́ rọ́ sẹ́yìn ní àwùjọ, bẹ si ni àwọn agbègbè kọ̀ọ̀kan ní àwọn oúńjẹ tí wọ́n fẹ́ràn. Tí a ba sọ̀rọ̀ nípa oúńjẹ tí Ìjẹ̀sà fẹ́ràn jù tàbí oúńjẹ ti o jẹ́ oúńjẹ pàtàkì a o ni sai lai dárúkọ iyán, nítorí iyán ní oúńjẹ pàtàkì tí Ìjẹ̀sà maa n jẹ, bí o tìlẹ́jẹ́ pé wọn tun ni àwọn oúńjẹ míràn bi àmàlà, Ẹ̀bà, Fùfú, ẹ̀wà, Ìrẹsì abbl. Sùgbọ́n iyán ni ọba oúńjẹ wọn .Ìjẹ̀sà le jẹ iyán ni ẹmẹẹta ni ojúmọ́ tàbí ni gbogbo Ìgbà àti àkókò nítorí náà, iyán jẹ oúńjẹ fún Ìjẹ̀sà.
Ijó
Nípa ti ijó jíjó kò sí àdúgbò tí kò ní ijó tàbí orin ti wọn, àwọn ondo n ko obitun, Ìlàjẹ àti Ìkálẹ̀ ń kọ bírípo, bẹ́ nì ti àwọn Ìjẹ̀sà pẹlú ilésà ń kọ orin Àdàmọ̀, bẹ́nì wọ́n tun jọ ijó Ìkàngá ati ijó lóye pẹ̀lú Ìlù bẹ̀nbẹ́ àti orin Ìkàngá bákannáà. Onírúrurú orin ni a mọ̀ Ìjẹ̀sà mọ́ sùgbọ́n Ìkàngá àti loye ni o jẹ́ orin Ìpílẹ̀ wọn ti wọn maa ń kọ.
Ìwọsọ
Èyí maa tú jẹ ọ̀kan lára àwọn ibi tí a tì lé rì àsà àti èdè Yorùbá bákannáà ni gbogbo àwọn ẹ̀yà kọọkan tún ní àsà ìwọsọ tí wọn. Àwọn obìnrín Ìjẹ̀sà maa nwọ àsọ̀ àfì tó jẹ́ Ìró àti bùbá bẹ́ni àwọn okùnrin wọn máà ń wọ esikí àti sòkòtò ẹlẹ́nu ńlá pẹ̀lú fìlà alabankata.
Oge síṣe
Èyí jẹ́ àsà tí o sábà maa ń súyọ láàárín àwọn obìnrin pàápàá jùlọ àwọn ọ̀dọ́. Àwọn obìnrin Ìjẹ̀sà máà n lo lali, tiro, osùn láti fi soge.
Àwọn ènìyàn ìlú Ìjẹ̀sà
Àwọn Ìjẹ̀sà jẹ́ alákíkánjú àti jagunjagun ènìyàn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ní àwọn Ìjẹ̀sà ni pa nínú rẹ̀, ní àkókò ogun kariaye ilè Yorùbá. Lára irú àwọn ogun bẹ́ẹ̀ tí àwọn Ìjẹ̀sà ja a ni ogun Ìbàdàn, ogun Jalumu àti ogun Kiriji tàbí ogun Ekìtì parapọ̀. Ogun Èkìtì parapọ̀ bẹ̀rẹ̀ ní ọdún 1877, o sì perí ní ọdún 1886. Ẹni tí ó jẹ́ bí asíwájú ogun pàtàkì yìí ni okùnrin alajagun Ìjẹ̀sà kan ti orúkọ rẹ ń jẹ́ Ògèdèngbé .Ogun Èkìtì parapọ̀ yìí ni ó mú orúkọ Ògèdèngbe dúró sinsin nínú ìtàn Yorùbá ogn náà si ja fún ọdún mẹsan gbáko ọdún 1910 ní ògèdèngbé kú.
Ohun kan tí àwọn Ìjẹ̀sà se ni Ìrántí Ògèdèngbé tí ó jẹ́ olórí àwọn Ìjẹ̀sà wà ni eréjà Ilésà ní iwájú ilé Ìfowópamọ́ ti “National Bank of Nigeria Limited”
lsẹ́ àwọn Ìjẹ̀sà
Gbogbo àwọn ẹ̀yà ìyókù ní ilẹ̀ Yorùbá ní wọ́n mọ àwọn Ìjẹ̀sà sí onísòwò paraku idi ni yi tí wọn fi ń pe àwọn Ìjẹ̀sà ni “Òsómàáló”. Gẹ́gẹ́ bí a ti rí kà nínú ìwé, a gbọ́ pẹ́ àwọn Ìjẹ̀sà ni ó dá àsà san an díẹ̀dị́ẹ̀ sílẹ̀ nínú Ìsòwò. Wọ́n màá n lọ láti ìlú dé ìlú àti ìletò de ìletò láti se isẹ́ ọjà títà wọn, ohun tí wọn si n ta ní pàtàkì ní asọ. Sùgbọ́n lónìí Ìjẹ̀sà ti kúrò ni a n kiri láti Ìlú de ìlú tàbí Ìletò de Ìletò, wọ́n ti wà nínú ilé ìtajà ní àwọn ìlú ńláńlá bíi, Ìbàdàn, Èkó, Ìlọrin, Ògbọ́mọ̀sọ́, Kánò, Kàdùná, òsogbo àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ.
Lẹ́hìn isẹ́ òwò síse ti a mọ si Òsómàló tí wọ́n máa ń kiri, wọ́n tún máa ń se isẹ́ àgbẹ̀ paraku nínú oko wọn, àwọn Ìjẹ̀sà a maa gbin kòkó, obì, isu, àgbàdo, káfé, ìrẹsì, àti orísì́ àwọn ohun jíjẹ míìràn. orísì àwọn isẹ́ míìràn tí àwọn Ìjẹ̀sà n se ni isẹ́ àgbẹ̀dẹ dúdú àti àgbẹ̀de góòlù, isẹ́ gbénàgbénà, asọ híhun, aró dídá àti orísi isẹ́ míràn.
Àwọn ilé isẹ́ ti a lè rí ní ilésà ní “ International Breweries Limited Nigeria” ni ibití wọ́n ti ń se ọtí ti orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ “Trophy Larger Beer” àti àwọn ohun amúlúdùn ti a lè rí ni ilésà lónìí ni iná mọ̀nàmọ́ná, pápá ìseré àti ilé ìtura.
Ẹ̀sìn àwọn Ìjẹ̀sà
Ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún sẹ́hìn, kí àwọn òyìnbó tó kó ẹ̀sìn àtọ̀húnrìnwá de orílè-èdè wa, àwọn Yorùbá ti ni ẹ̀́sìn ti wọn. llésà gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára ilẹ́ Yorùbá maa n sin àwọn òrìsà bii ògún, ọ̀sun, ifá, èsù, ọya àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ. àkọ́kọ́ nínú àwọn ẹ̀sìn àtọ̀húnrìnwá ti o wá sí orilè - èdè yìí wọ ilẹ̀ Ìjẹ̀sà ni nǹkan bíi ọdún mélòó sẹ́hìn ni a mọ̀ sí ẹ̀sìn Kìrìsìtẹ́nì, ẹ̀sìn Mùsùlùmí tí ó ti àwọn lárúbáwá wọ ilẹ̀ Ìjẹ̀sà.
Ìbejì
Àwọn Ìbejì jẹ́ àwọn ọmọ méjì tí ìyá wọn lóyún papọ̀, wọ́n lè jẹ́ obìnrin meji, ọkùnrin méjì tàbi ọkùnrin kan àti obìnrin kan. Àwọn ìbejì le ti àti inú ẹyin kan jade tàbí láti inú ẹyin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Àwọn tí ó jáde láti inú ẹyin kan ma ń jo ara wọn, wọ́n sì ma ń jẹ́ ọkùnrin méjì tàbí obìnrin méjì. Ní igbamiran(ìṣẹ̀lẹ̀ yí kò wọ́pọ̀), àwọn ìbejì kan le ní baba méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
Statistiki
Ní gbogbo àgbáyé, ẹ̀yà Yoruba ni àwọn ọmọ wọn ń ya ìbejì jù, àwọn ìbejì 45 sí 50(àwọn ọmọ 90 sí 100) ni ó ń ya ìbejì nínú gbogbo ọmọ ẹgbẹ̀rún tí wọ́n bá bí.
Isiaka Adetunji Adeleke
Isiaka Adetunji Adeleke (15 January 1955 – 23 April 2017) jẹ́ òlòsèlú àti gómìnà ìpínlè Osun, orile-èdè Nàìjíríà, tí ò sí figbàkan ri jẹ omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà tí o sojú ìpínlè Osun lemeji larin ọdún 2007 si 2011 labẹ àsìá ẹgbẹ òṣèlú People's Democratic Party (PDP) tí wón si dibo yan lẹkan si lábẹ àsìá ẹgbẹ́ All Progressives Congress in 2015.
Ìgbésíayé
Wón bí Isiaka Adetunji Adeleke ní ọdun 1955 sí ìdílé Ayoola Adeleke ati Esther Adeleke. . Wọn bí ni ìpínlè Enugu. Ó bẹ̀rẹ̀ ilé-ẹ̀kọ́ alakobere ni Christ Church School, Enugu ki o to lọ́ si ìlú Ibadan. Ọ́ parí ilé-ẹ̀kọ́ gírámà ní Ogbomoso Grammar School.
Şalom
Şalom je iwe-iroyin olosoose awon Ju tounje titejade ni Turki. Oruko re wa lati ikoleta oro ni ede Turki fun oro Heberu Shalom. O je didasile ni 29 Osu Kewa 1947 latowo oniroyin omo Ju Turki Avram Leyon. O unje titesiwe ni Istanbul o si unjade ni ojoojo Ojoru. Ayafi ojuewe re kan to je pelu ede Ladino, ede Turki ni won fi un tejade. İvo Molinas ni olutejade re. Yakup Barokas ni olootu agba. Iye itakiri re je bi 5,000.
Orúkọ Àdúgbò ní Òndó, Ìpínlẹ̀ Òndó, Nàìjíríà
Òndó
ISO/IEC 8859-12
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Suleja
wa ni Naijiria
Orin sákárà
Orin sakara
Orin Sákárà
Ìfáàrà Ẹ̀dá ìtàn méjì ní a gbọ́ tí ó rọ̀ mọ́ bí eré Sákárà ṣe bẹ̀rẹ̀. Ọkan ní pé ni ìlú Ìlọrin ní Sákárà tí bẹ̀rẹ̀ láti ọwọ́ àwọn Mùsúlùmí kan, kí a to mú un wá sí Ìbàdàn lásìkò Baálẹ̀ Sítú tí ó jẹ́ Olúbàdàn láàrin ọdún 1914 sí 1925. Ẹ̀dà ìtàn kejì ní pé eré kerekérè ni ó pilẹ̀ eré Sakárà láti ọwọ́ Abúdù, tí ó jẹ́ ọmọ Yorùbá kan tí ó ń ṣe àtìpó ní ìlú Bídàá ní ìpínlẹ̀ Náíjà. ...
ISO/IEC 8859-13
je opagun kariaye.
Orin sákárà
Orin Sákárà
Agan
Orin agan
Orin Àgan
Àwọn orin kán wà ni ilẹ̀ Yorùbá tí wọ́n ń kù lọ. Wọ́n ti fi ìgbà kan kári ilẹ̀ Yorùbá rí. Ní àsìkò yìí ìlú kọ̀ọ̀kan ní a ti ń rí wọn. Wọn ò tilẹ̀ kárí ẹkù kan mọ́. Irúfẹ́ àwọn orin náà fara pẹ́ òrìṣà kan pàtó. Ìlú tí ẹ̀sìn òkèrè bá ti gba ẹ̀ṣìn ìbílẹ̀ lọ́wọ́ wọn, dandan ni kí irú orin bẹ́ẹ̀ kú pẹ̀lú ẹ̀sìn tí wọ́n gbé jù sílẹ̀....
Were
Orin were
Orin Wéré
Ìfáàrà Ìtara àti ìtaníjí nínú ẹ̀sìn Mùsùlùmí ni a gbọ́ pé ìpilẹ̀ṣẹ̀ eré ajíwéré, nígbà tí àwọn olúfọkànsìn kan máa ń lọ káàkiri àdúgbò ní ìdájí láti jí àwọn Mùsúlùmí lati kírun àárọ̀. Èyí ni aáyan láti má jẹ́ kí àwọn ènìyàn sùn gbàgbera, kí wọn sì jí wéré láti ṣàdúrà òórọ̀....
Juju
Orin juju
Awon ohun elo juju
Àwọn ohun èlò eré Jùjú
Nígbà ti eré Jùjú bẹ̀rẹ̀, àwọn ohun èlò tí àwọn òṣèré n lò ni: báńjò, ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀, samba àti ‘jùjú’ (àsìkò). Nígbà tí wọn kò lo gìtá alápòótí mọ ní wọ́n bẹ̀rẹ̀ síí lo báńjò. Àwọn ohun-èlò ìbílẹ́ tí wọ́n tún mú wọ inú eré Jùjú ni gágan, sákárà tàbí orùn ìṣà, gudugudu, agogo, àgídigbo tàbí móló. Àwọn ohun-èlò ìgbàlódé tí a mú wọ́nú eré Jùjú ní gìtá, ọ̀pọ̀ ìlú alásopọ̀ tí ẹnìkanṣoṣo máa ń lù, bóńgò, kóńgà, ẹ̀rọ gbohùngbohùn, míkísà, búsítà, àkọ́díọ̀nù àti dùùrù àfẹnufọn, nígbà kan rí. ...
Orin ninu odun ibile
Odun ibile
Ero Yoruba nipa ajodun ibile
Èrò àti ìgbàgbọ́ Yorùbá nípa àjọ̀dún ìbílẹ̀
Àjọ̀dún ìbílẹ̀ jẹ́ mọ́ bíbọ òrìṣà kan tí àwọn olùsìn rẹ̀ fi ń wájú mọ́ra tàbí láti fi bẹ̀bẹ̀ tàbí san ẹ̀jẹ́ lọ́dọ̀ rẹ̀. Gbogbo ìwọ̀nyí wà fún ṣíṣe ìfẹ́ rẹ̀. Àjọ̀dún ìbílẹ̀ tún lè wà fún ìrántí aṣááju tàbí akọni kan, bóyá tí ó tẹ ìlú kan dó, tàbí tí ó jagun kan láti gba àwọn ènìyàn rẹ̀ sílẹ̀ lọ́wọ́ ọ̀tá tàbí lọ́wọ́ ibi tàbí ìjàǹbá kan, tàbí tí ó ṣe ohun mánigbàgbé kan tí wọn fi ń ránti rẹ̀ tàbí tí wọ́n fi ń ṣọpẹ́ fún un, tí wọ́n sì tí ipa bẹ́ẹ̀ sọ ọ́ di òrìṣà tí wọn yóò máa bọ, tí wọn yóò sì máa ṣe ẹ̀yẹ fún lọ́dọọdún tàbí lóòrèkóòrè. ...
Iwulo orin Yoruba
Orin Yoruba
Ìwúlò orin Yorùbá
Orin jẹ ọ̀nà kan pàtàkì tí ẹní tí ó kọrín fí ń gbé èrè-ọkàn rẹ̀ jáde lórí ohun tí ń jẹ ẹ́ lọ́kàn, yálà nípa ọ̀rọ̀ ara rẹ̀, ọ̀rọ̀ ẹlòmíràn tàbí nípa ọ̀rọ̀ kan láwùjọ. Ọ̀kọrin lè fi orin mú iwúrí àti ìdùnu bá ara rẹ̀ tàbí ẹlòmìíràn. Gẹ́gẹ́ bí alóre láwùjọ, ọ̀kọrin tàbí òṣèré lè fi orin gbé ẹ̀dùn ọkàn èrò àwùjọ síta, èyí tí ìba máa fún ni ni ìnira tàbí ìtẹ̀mọ́lẹ̀ tàbí ìbánujẹ́ abẹ́nu, yálà láti ọwọ́ ìjọba tàbí àwọn aláṣẹ kan. Orin lè wá fún lílò ara-ẹni tàbí tí àwùjọ lápapọ̀. Orin lè mú ní sapá ṣe ohun tí ó dàbí ẹní ṣòroó ṣe fún ní nígbà mìíràn. ...
Orin apala
Apala
Orin Àpàlà
Ìfáàrà Orin àpàlà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orin Yorùbá ti wọ́n jẹ́ gbájúmọ̀ ni agbègbè ẹ̀gbá, Ìjẹ̀bú, Ọ̀yọ̀, Ọ̀sun àti Ìgbóminà. Orin ayẹyẹ ni orin àpàlà, orin ìgbàlóde ni pẹ̀lú. Orin àpàlà kò ní nǹkan án se pẹ̀lú ẹ̀sìn, òrìsà tàbí ìbọ kan tí a mọ̀ ni ilẹ̀ Yorùbá. Orin ìgbàfẹ́ ni orin àpàlà....
Orin Fújì
Ìfáàrà Orin ìgbàlódé ni orin Fújì. Orin tó gbalágboko ni pẹ̀lú. Àwọn ohun díẹ̀ péréte ni a ó ṣọ̀rọ̀ lé lorí nínú orin yìí. A ó fi ẹnu ba ohun èlò orin Fújì, àwọn ọ̀kọrin Fújì ìṣàkóso àti kókó tí Fújì ń dálé lórí. ...
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Amuwo-Odofin
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ìlàòrùn Timor
Ilaorun Timor je orile-ede ni Asia.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sule Tankarkar
Agbegbe Ijoba Ibile Sule-Tankarkar je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Naijiria.
Heidelberg
Heidelberg je ilu ni ipinle Baden-Württemberg, ni Jẹ́mánì. Ni 2008, awon eniyan to to 145,000 ni won gbe nibe to ni aala 109 km².
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sumaila
wa ni Naijiria
ISO/IEC 8859-14
je opagun kariaye.
Shimon Peres
, GCMG (שמעון פרס, abiso Szymon Perski; 2 August 1923 - 28 September 2016) ni Aare ikesan lowolowo orile-ede Israel. Peres je served twice as the Alakoso Agba ile Israel kejo lemeji ati gege bi Alakoso Agba Igbadie lekan, be sini o ti je omo awon kabineti 12 ninu ise oloselu to ju odun 66 lo. Peres je didiboyan si Knesset ni November 1959, ayafi fun osu meta ni ibere 2006, o wa nibe titi di 2007, nigba to di Aare.
Benjamin Netanyahu
thumb|Benjamin Netanyahu (b. 1949)
Èdè Akaanu
Llingua Akán Akaneg Akan (Sprachen) Akan languages Idioma acano Lingua akán 아칸어군 Akan (språk) Língua akan Аканские языки
Dan Quayle
James Danforth "Dan" Quayle (ojoibi February 4, 1947) lo je Igbakeji Aare orile-ede Amerika ikerinlelogoji labe Aare George H. W. Bush (1989–1993). Tele o je Asoju ati Alagba asofin lati ipinle Indiana.
ISO/IEC 8859-15
je opagun kariaye.
Haruna Ishola
Hárúnà Bello Ìṣọ̀lá (1919 - 9 November, 1983) jẹ́ gbajúgbajà Olórin Àpàlà ọmọ bíbí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Olusola Adeyeye
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Suru
Agbegbe Ijoba Ibile Suru je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Anámbra
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Anambra je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Awkuzu.
Anthony Agbo
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Smart Adeyemi
Smart Adéyẹmí (tí a bí ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù Kẹjọ ọdún 1960) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria láti ìpínlẹ̀ Kogí.
Ìlà kàkà rẹ̀ gẹ́gẹ́ òṣèlú
Sínétọ̀ Smart Adéyẹmí ti fìgbà kan jẹ́ ọmọ ilẹ̀ ìgbìmọ̀ aṣòfin-àgbà níbi tí ó ti ṣojú ẹkùn ìwọ̀-oòrùn ìpínlẹ̀ Kogí títí di ọdún 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party. Sínétọ̀ Dino Mélayé tí ẹgbẹ́ All Progressives Congress ló borí rẹ̀ nínú ìdìbò náà. Nígbà tí ó di ọdún 2019, Smart Adéyẹmí tún díje ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà, ṣùgbọ́n lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú APC, Dino Mélayé tí ó jẹ́ aṣojú ẹgbẹ́ PDP ló tún borí rẹ̀ nínú ìdìbò náà.
Láìpẹ́ yìí, ilé-ẹjọ́ da ìbò tó gbé Dino Mélayé wọlé nù, ó sìn pàṣẹ kí wọ́n ṣe àtúndìbò mìíràn. Ìdìbò náà ń lọ lọ́wọ́ ni ìpínlẹ̀ Kogí. Lẹ́yìn àtúndì ìbò náà, Smart Adéyẹmí ló wọlé gẹ́gẹ́ bí Aṣòfin-àgbà láti ṣojú apá ìwọ̀-oòrùn ìpínlẹ̀ Kogí.
ISO 9000
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Surulere, Ìpínlẹ̀ Èkó
Agbegbe Ijoba Ibile Surulere wa ni Naijiria
ISO/IEC 8859-16
je opagun kariaye.
SQL
thumb|SQL. je opagun kariaye.
Laurent Gbagbo
Laurent Koudou Gbagbo (ojoibi May 31, 1945) ni Aare orile-ede Côte d'Ivoire (ti a tun mo si Ivory Coast) lati 2000 de 2011.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Anámbra
Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Anambra je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Otuacha.
Ken Saro-Wiwa
Kenule "Ken" Beeson Saro-Wiwa (October 10, 1941 – November 10, 1995) je olukowe omo Naijiria
Ronald Golias
Ronald Golias (4 May, 1929 – 27 September, 2005) je osere ara orile-ede Brazil.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tafawa Balewa
wa ni Naijiria
Tòmátò
Tòmátò ní irúgbìn tó po ti o si kéré. Ó da fún ara wa. Tí ó bá ti pón ó ma n pupa, bi ósͅe n pón lósì ma ma tóbi. Orísͅìrisì tòmátò ló wà ní àgbáyé. Wón ma n pe tòmátò ni èso nítorí pé ó ní ìrúgbìn tó pòͅ. Sͅùgbóͅn àwoͅn ènìyàn ma n pé tòmátò l’ágbàye ni èfóͅ, wóͅn sì dèͅ má n se bi èfóͅ.
Bí Oúnje
Tòmátò je eso kan ti a fi maa n se obe. Ti o ba pon tan, kii pe ra nitori naa, awon oloja maa n fe tete ta a tan. Ile Hausa ni gbigbe tòmátò wopo si ju ni ile Naijiria.
ISO 9126
je opagun kariaye.
ISO 9241
je opagun kariaye.
Charles Hard Townes
thumb|Charles Hard Townes je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tai
Agbegbe Ijoba Ibile Tai je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria.
Guillaume Soro
Guillaume Kigbafori Soro (ojoibi May 8, 1972 ni Ferkessédougou, Côte d'Ivoire) ti je Alakoso Agba orile-ede Côte d'Ivoire lati April 4, 2007.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Takai
wa ni Naijiria
ISO 9362
je opagun kariaye.
Anwar El Sadat
Muhammad Anwar Al Sadat (25 December, 1918 - 6 October, 1981) jẹ́ olóṣèlú àti Ààrẹ ilẹ̀ Egypti láti 5 October, 1970 títí dé 6 October, 1981.
Corbin Bleu
Corbin Bleu Reivers (February 21, 1989) je akorin ati osere ara Amerika.
Myanmar
Burma tabi Orile-ede Irepo ile Myanmar je orile-ede ni Ásíà.
Nikolay Basov
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Alexander Prokhorov
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Ìwọ̀n bàtà ẹṣẹ̀
jẹ́ ìwọ̀n tí wón fi ún wọn bàtà tí ó ba ẹsẹ̀ ènìyàn mu.
Itokasi
Calzado Pointures et tailles en habillement
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Andoni
Agbegbe Ijoba Ibile Andoni je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ngo
Èdè Abínibí
Ede Abinibi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Talata Mafara
wa ni Naijiria
Aberdeen
Ìlú ńlá kan nìyí ní ìlà-oòrùn àríwá ilẹ̀ Scotland. Ara Káúntì (County) Aberdeenshire ni ó wà tẹ́lẹ̀. Láti oṣù kárùn-ún ọdún 1975 ni ó ti di ara Grampian. Wọ́n máa ń pe Aberdeen ní ‘granite city’. Ó ní Yunifásítì kan tí wọ́n dá sílẹ̀ ní 1494. Aberdeen Angus ni wọn máa ń pe orúkọ àgùntàn kan tí ó gbajúmọ̀ ní Aberdeen. Àwọn ará ìlú Aberdeen ni wọ́n ń pè ní Aberdonian.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Takum
Agbegbe Ijoba Ibile Takum je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Takum.
Àdúgbò Èkó, Ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà
Eko =+EKO-LAGOS= Ìtumò:	Agbègbè yí jé ibi tí àwon ará ìlú orísirísi latí orílè èdè káàkiri gbé ní gbà a ayeye yí ní 1977 (Festival of Arts and culture). Ìtumò:	Ibí yí jé agbègbè tí àown Ìbàrì bà ńgbé, nítorínáà ni wón fi pèé ní Ìyànà-Ibà. Ìtumò:	Abúlé –Ìjèsà ni apá ibi tí àwon ìjèsà kókó pò sí ní èkó, èyí ni ìdí tí ó fi ńjé Abúlé-Ìjàshà. Ìtumò:	Ìdí tí a fí só ní mile 2 nìípé máìlì méjì ni ókù láti ibè sí ìbi tó ńjé Tincan-Island. Ìtumò:	Ibí ni ówà nínú Èkó, orúko yí ni orúko Oba Èkó níìgbà tó tipé, sùgbó orúko rè ni wón fi so agbègbè yí tí ó ńjé kòsókó road. Ìtumò:	Orúko ènìyàn Tàfá Bàléwà, eni náà jé lára àwon tí ó ti jé ààre orílè wa, lé yìn ikú rè ni wón fi so ibè ní Tàfá Bàléwà “Square”. Ìtumò:	Technology Road, ìdí tí wón fi só ní oruko yi nípé, Yaba Technology kò jìnà sí ibè rárá, ìdí náà ni wón fi soóní Technology Road. Ìtumò:	Ní agbègbè yí enìkan péré ni óní kéké sùgbón nítorí èyí ni won fi so ibè ní kèké, sùgbón ní ìgbà tí àwon òyìnbó fid é ní wón só di kéké. Ìtumò:	Orúko èyàn ni óún jé Herbert macanlay, eni yì jé okan lára àwon òyìbó tí wón wá sí orílè èdè yí, nítorí èyí ni wón fi só ní Herbert macaulay way. Ìtumò:	Ní ìlú Èkó ìdí tí wón fi só ní Maryland nipé, orúko aya oba ìlú òyinbó ni Mary, ìdí èyí ni a fi só ní Maryland. Ìtumò:	Èdè yí ni èdè àwon haúsá, ìtumò rè sì ni kíá-kíá, àwon Haúsá ni wón pò sí ibí yìí jù, ní-ìgbà tí wón tèdó tí bè wón kò mò bí wón áse bá àwon èèyàn sòrò, sùgbón nínú ìwònba ìgbà tí wón ń tajà èdè won ni másámásá, ìdí ètí ni wón fi só ní másámásá-kíá-kíá. Ìtumò:	Ìdí tí wón fi só ní “coconut village” niípé omi pò ní ibè gan, àti cocoanut (àgbon). O wa ni agbègbè Ajégúnlè.
Ìtumò:	Ajégúnlè jé ibi tí wón ti ń ra jà àti ta jà ní Èkó, àti wípé ibè jé lára ibi tìí àwon èèyàn pòsí ní ìlú Èkó, ojà títà sì ń lo déédéé tí aje ati owó dè tińwolé nígbà náà, ìdí náà ni ófinjé Ajégúnlè.
Ìtumò:	Èyí jé orúko agbègbè kan ní ìlú Agége cinema ńlá kan ní ó wà ní ibè, tí wón pè ní PEN-CINEMA.
Ìtumò:	Ilú yíì wà ní agbègbè Àpápá ní Èkó, ìlú ńkí jé ibi tí àwon èèyàn pò si, tí àwon sì gbèrò sí gan.
Ìtumò:	Ibì jé agbègbè tí àwon custom pò sí, ibè sì ni ibi tí àwon erù sì pò sí àti àwon kòntánà idí èyí ni wón fi pèéní Tincay-Island.
Ìtumò:	Agbègbè èyí ní Èkó ni ilé-isé ibi tí wón ti ń se àwon Okò Volkswagen. Ìtumò:	Agbègbè yí ni ówà ní Dòpèmú ní ìlú Èkó, ibè ni àwon ohun ìkólé yìí pò sí (aluminum) ìdí náà ni wón fi ń pèé ní aluminum Ìtumò:	Agbègbè yí ni wón ti má n já erù tí óún bò láti òkè-ògun àti èyí tí wón bá fé gbé jáde, ìdí èyí ni a fi ń pèé ní “port’
Ìtumò:	Lékki jé ibi tí wón kó àwon eléwòn sí ìdí yìí ni wón fi ń pèéní Lékkí. Ìtumò:	Abúlé òsun jé lára ibi tí àwon abò-òrìsà òsun pó sí ní ìlú Èkó èyí ni wón fi só ní Abúlé-òsu, àti pé omí pò ní bè lópòlópò.
Ìtumò:	Kiríkirì ni ibi tí àwon eléwòn má n gbéé kiríkirì sì jé lára, ilé èwèn tí ó tóbí jù, nítorí è ni wón fi ń péè agbègbè náà ní kiríkirì.
Ìtumò:	Abílé-Àdó jé lara ibi ti awon àlàdó pos i ni aiye atijo ni ilu Eko opolopo ni ko mo ibe nitori ise ti won nse ni ibe.
Patrick Allen (Jamáíkà)
thumb|Patrick Allen.
Àdúgbò Èkó, Ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà
Ìtumò:	Eyi je ibi ti nkan alaworan yip o sin i ilu Eko, nkan ti ounje “satellite” nitori náà ni won fi pee ni “Satellite Town”.
Patrick Allen (Jamáíkà)
Sir Patrick Linton Allen, ON, GCMG, CD (ojoibi 7 February 1951) ni Gomina-Agba ile Jamaica lati 26 February 2009.
Àdúgbò Èkó, Ìpínlẹ̀ Èkó, Nàìjíríà
Ìtumò:	saw mill jé lára àwon agbègbè tí ó tóbi jù tí wón ti máa n se ìtójú igi tí a fin kólé ìdí náà ni ó finjé saw-mill.
Ìtumò:	Ibi agbègbè ni ibi tí a ti má n rí àwon Haúsá tí wón pò sí jù ní agbègbè tàbí ìlú.
Ìtumò:	“Salvation Avenue” je ibi ti awon elesin Christi posi “choistians”, ibi ti awon elesin bas i posi igbala ni won ma n pariwo (salvation) idi ti won fi n pe ni “salvation Avenue”
Ìtumò:	Idi-Ararba yi je ibi ti idi araba po si lopolopo, agbegbe náà ko jina si mushin ni ìlu Eko. adugb bariga
ISO 9529
je opagun kariaye.
Juliu Késárì
Gaiu Juliu Késárì (13 July 100 BC – 15 March 44 BC) je ogagun ati agbaalu ara Romu. O kopa pataki ninu iyipada Romu Olominira si Ileobaluaye Romu.
Àfin ilé-ìṣọ́ Egeskov
Egeskov Castle
Oruko miiran ti a n pe Egeskov Castle ni Danish Egeskov Slot. Castle yii wa ni gusu erekusu Funen ni Denmark. Omi ipamo igba 'renaissance' ti o wa nibe ni o dara ju ni ilu Oyinbo. Itan Castle naa ti bere lati nnkan bii Senturi kerinla. Eni ti o ya aworan castle naa ni Frands brockenhuus ni 1554.
Sin-Itiro Tomonaga
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
ISO 9506
je opagun kariaye.
Félix Gouin
je Aare ile Furansi tele.
X.500
je opagun kariaye.
Charles de Gaulle
Charles André Joseph Marie de Gaulle (, or ; 22 November 1890 – 9 November 1970) je was a French ogagun agba omo ile Fransi ati agba ilu to solori Free French Forces nigba Ogun Agbaye Keji. Leyin eyi o da Igba Oselu Karun Fransi ni 1958 o si di Aare akoko re lati 1959 de 1969.
Gege bi omo ogun nigba Ogun Agbaye Akoko, ninu awon odun 1920 si awon odun 1930 de Gaulle gbajumo bi olugbowo awon oko ijagun ati baalu ijagun, to gba pe won le dopin ogun jija ninu ere. Nigba Ogun Agbaye Keji o di ipo Ọ̀gágun Ẹlẹ́ẹ̀ṣọ́ fun igbadie, nibi o ti lo oko ijagun ninu ija 1940 Isubu ile Fransi ni 1940, o si je ipo ninu ijoba Fransi ko to di pe Fransi subu.
Ahmed Mohammed Inuwa
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Aberdeenshire
Agbègbè kan ní ìlà-oòrùn Scotland ni Aberdeenshire. Ó ní àwọ òkè ní apá ìwọ̀-oòrùn rẹ̀. Ibi tí ó ga jù níbẹ̀ ni a ń pè ní Cairngorm. Àwọn òkè yìí jẹ ojú ní gbèsè. Orí òkè wọ̀nyí ni odò Don àti Dee ti sun wá. Ní apá ìlà-oòrùn Aberdenshire, iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ó jẹ wọ́n lógún. Bí wọ́n ti ń dáko ni wọ́n ń sin nǹkan ọ̀sìn. Bèbè òkun ibẹ̀ ní òkúta. Buchan Ness tí ó wà ní Aberdeenshire ni ìlú tí ó kángun jù ní ìlà-oòrùn ilẹ̀ Scotland. Àwọn ìlú tí ó ṣe pàtàkì ní Aberdeenshire ni Aberdeen, Peterhead, fraserburgh, Inverturie, Ballatre àti Huntly. Iṣẹ́ àgbẹ̀ ni ó wọ́pọ̀ jù ní Aberdeenshire. Wọ́n dá ilé-iṣẹ́ ẹja sílẹ̀ ní Aberdeen, fraserburgh àti Peterhead. Àwọn ènìyàn ti ó wà ní agbègbè yìí ní 1961 jẹ́ 298, 503.
Julian Schwinger
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Iléṣà
Iléṣà jẹ́ ìlú ní ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀
Tí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa ojúlówó àwọn ọmọ Yorùbá ni ilẹ̀ Yorùbá òde-òní ìjẹ̀sa jẹ́ ọ̀kan pàtàkì lára ojúlówó ọmọ Yorùbá tí kò se fí ọwọ́ rọ́ sẹ́yìn nínú ìtàn àwọn Yorùbá. Oríìsíìsí ìtàn ni a sì gbọ́ nípa orírun Ìjẹ̀sà gẹ́gẹ́ bí ojúlówó Yorùbá kó dà a ti lè gbọ́ wí pé olórí àwọn Ìjẹ̀sà jẹ òkan lára àwọn ọmọ méjèje tí Odùduwà bí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìtàn ni a gbọ́ nípa ìsẹ̀dálẹ̀ Ìjẹ̀sà. Ó sì dàbí ẹni pé o sòro díẹ̀ láti sọ pe ọ̀kan ni fìdí múlẹ̀ jùlọ.
Lára ìtàn tí a gbọ́ ni wí pé ó jẹ́ àsà fún àwọn ènìyàn jàkànjàkàn láti wá bá Ajíbógun ní ibùdó rẹ̀, àwọn ènìyàn wònyí ni à ń pè ní “Ìjọ tí a sà”. Ní ìtẹ̀síwájú, ìtàn sọ fún wa wí pé òjígírí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tí ò bá Ajíbógun kúrò ni ilé-ifẹ̀. Òjígírí yìí kan náà ló jẹ́ ọwá sí ìlú Ìpólé. Bákanna ni ìtàn sọ pé òjígírí ló jẹ Ògbóni sí ìlú ti Ìjẹ̀bú-jẹ̀sà. A sì tún gbọ́ wí pé nígbà tí Ajíbógun kúrò ni ilé-ifẹ̀, ilé-Ìdó ni o kọ́kọ́ dúró sí láti ilè Ìdó yi ló ti lọ sin òkú ọlọ́fin (Odùduwà) ní ilé-ifẹ̀, lẹ́yìn èyí ni a gbọ́ wí pé ìgbàdayé ni Ajíbógun padà sí, tí ó sì kú síbẹ̀. Ọ̀kà-òkìlè tí ó jẹ́ daodu fún Ajíbógun ni ó jẹ Ọwá sí ìlú- Ìlówá ti oun naa si sun ibẹ̀, bakanna ni Ọbarabara tí a mọ̀ sí Olokun. Esin ló je Ọwá sí Ìpólé. Ọwalusẹ ní ẹnití ó jẹ Ọwá àkọ́kọ́ sí ìlú Ilesà ti o nì. Bakanna ni a tún rí ìtàn míràn tó sọ fún wa nípa Ọwá Obòkun ti ilẹ̀-Ìjẹ̀sà wí pé nígbà tí Odùduwà tó n se bàbá fún (Ajíbógun) dàgbà ti ojú rẹ fọ̀ ni ifá Àgbọ̀níregùn ní kí wọn lo bu omi òkun wá kí ojú Odùduwà bàbá wọn lè là. Báyìí ní ó wá pe àwọn ọmọ rẹ̀ ni ọ̀kọ̀ọkan èjèejì wí pé ki wọn lọ bu omi lókun wá fún ìtọ́jú ojú òhun, sùgbọ́n èyí Ọwá re ló gbà láti lọ bu omi òkun naa wá. Nígbà tí ó ń lọ bàbá rẹ fun ní idà tí á mọ̀ sí idà ìsẹ́gun pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ agbára, a gbọ́ wí pé nígbà tí o n lọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìsòro àti ìdàmú ló bá pàdé ni ojú ọ̀nà rẹ sùgbọ́n o sẹ́gun wọn pẹ̀lú idà ìsẹ́gun ọwọ́ rẹ, sùgbọ́n kí ó tó dé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn ló ti sọ ìrètí nù èrò yìí ló mú kí bàbá rẹ gan-an pàápàá sọ ìrètí nù, èrò yìí ló mú kí bàbá pín gbogbo ogún àti àwọn ohun ìní rẹ̀ fún àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ (Owá)
Sùgbọ́n ìyàlẹ́nu ló jẹ́ fún àwọn ènìyàn àti bàbá wí pé ó lè padà dé mọ́. nígbà tí o dé wọn fi omi òkun fọ ojú bàbá wọn ó sì là padà, lẹ́yìn èyí ló wá bi bàbá lérè wí pé àwọn ẹ̀gbọ́n oun ń kọ́ bàbá sì sàlàyé fún pe ò ń rò pé kò lè padà wá sí ilé mọ́ àti wí pé ò ń ti pín gbogbo ogún fún àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ. Ajíbógun bínú gidi, ó wá bèèrè wí pé kí ni ogún ti oun báyìí, bàbá rẹ ni kò sí nkan-kan mọ́ àfi idà Ìsẹ́gun tí ó wà ní ọwọ́ rẹ nìkan ló kù, inú bí Ajíbógun ó fa idà yọ láti fi ge bàbá rẹ̀, sùgbọ́n idà bá adé ò sí ge jọwọjọwọ ìwájú adé naa, lẹ́yìn èyí ní bàbá rẹ̀ gbé adé naa fún, nítorí pé ó se akin àti akíkanjú ènìyàn, sùgbọ́n bàbá rẹ sọ fun wí pé láti òní lọ kò gbọdọ̀ dé adé tí ó ní jọwọjọẁ létí mọ́, àti ìgbàyí ló ti di èwọ̀ fún gbogbo ọwá tí ó bá jẹ ni ILÉSÀ.
Paragúáì
Paragúáì (US, UK ), officially the Republic of Paraguay (República del Paraguay , Guaraní: Tetã Paraguái ), is a landlocked country in South America. It is bordered by Argentina to the south and southwest, Brazil to the east and northeast, and Bolivia to the northwest. Paraguay lies on both banks of the Paraguay River, which runs through the center of the country from north to south. Due to its central location in South America, it is sometimes referred to as Corazón de América, or the Heart of America.
The Guaraní have been living in Paraguay since before the arrival of Europeans in the 16th century, when Paraguay became part of the Spanish colonial empire. Following independence from Spain in 1811, Paraguay was ruled by a series of dictators who followed isolationist and protectionist policies. This development was truncated by the disastrous Paraguayan War (1864–1870) in which the country lost 60% to 70% of its population and large amounts of territory. During a large part of the 20th century, Paraguay was ruled by Alfredo Stroessner, who led one of South America's longest lived military dictatorships. In 1989 Stroessner was toppled and free elections were celebrated in 1993. In 1994 Paraguay joined Argentina, Brazil and Uruguay to found Mercosur.
Iléṣà
Ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀
Ìtàn míràn ni pé, lẹ́yìn ìgbàtí Ajíbógun ti parí isẹ́ ti bàbá ran tán ni o kúrò ni ilé-ifẹ̀ láti lọ se ìbẹ̀wò sí ìlú àwọn bàbá rẹ. lára àwọn ìlú tí Àjíbógun gba kọ já ni Osu àti àwọn ìlú míràn, a gbọ́ wí pé, Ọ̀kà-òkìle tí ó jẹ́ dáódù fúnAjíbógun ní ó jẹ Owari si ìlú Ìpólé tì wọn ń sì ń pé ni Owari. Ìtàn sọ fún wa wí pé Ìpólé yìí ní Ọ̀kà-òkìle jẹ Owa ti rẹ si sùgbọ́n oun àti àwọn ará ìlú ko gbọ ara wọn yé rárá nítorí agbára tí ó ní, sùgbọ́n o selẹ̀ wí pé ọ̀tẹ̀ yìí bẹ̀rẹ̀sì ni pọ̀ si láàrín àwọn ará ìlú pẹ̀lú ọba, ọ̀tẹ̀ yìí ló fa Ìjà tí ó pín ìlú sí méjì. lára àwọn tí ó kọ́ ara jọ ni wọ́n sọ gbólóhùn kan pé “Ìn jẹ́ asá” tí ó túmọ̀ sí pé “ Ẹjẹ́ ká sá “ èyí ní wọ́n yípadà sí Ìjẹ̀sà, àwọn wọ̀nyí ni wọn lo tẹ ìlú Ilésà gan-gan dó. Lẹ́yìn tí wọ́n tẹ ìlú Ilésà dó ni àwọn olóyè ti wọ́n kúrò ni ìlú Ìpólé pé ara wọn jọ pé ó yẹ kí àwọn ni ọba, wọ́n wa pa ìmọ̀ pọ̀ pé kí wọn lọ mú Ọwalusẹ ti se àbúrò Ọ̀kà-òkìle kí o jẹ́ ọba wọn, wọ́n se bẹ lọ́ọ̀tọ́ Owálusẹ si jẹ ọba àkọ́kọ́ ní ìlú Ilésà. Ìgbàtí tí Ọ̀kà-òkìle gbọ́ ní Ìpólé o ránsẹ́ sí Owalusẹ pé kí ó wá. Ọwálúsẹ̀ si se bẹ gẹ́gẹ́, ìgbàtí ó dé ọ̀dọ̀ Ọ̀kà-òkìle naa idà si etí Ọwálùsẹ̀, etí kàn si jábọ́, ìgbàtí Ọwálùsẹ  padà sí Ilésà oun à ti Ọwá (Ọ̀kà-òkìle) kò rí ara wọ́n, àti ìgbàyí nì Oka- okule tí gẹ́gùn pé gbogbo ọdún tí wọ́n bá fẹ se ni ilésà wọ́n gbọ́dọ̀ kọ́kọ́ se ti Ìpólé títí di àsìkò yìí. Lẹ́yìn gbogbo rògbòdìyàn yìí ni Ọ̀kà-òkìle (Owá) pinu láti ba gbogbo ará Ìpólé se ìpàdé pọ̀, ohun tí o sẹ lẹ ni Ìpàdé ni pé Ọ̀kà-òkìle se àlàyé pé oun fẹ́ férakù láàrín wọn (fẹ́ kú) ó fún wọn ni osù mẹ́ta, lẹ́yìn osù kan ará ìlú lọ ba pé sé kò fẹ́ wo ilé mọ ilè mọ ni, sùgbọ́n ojú ti fẹ́ ma ti Owari nítorí òrọ̀
òhún ti di yẹ̀yẹ́ láàárín ìgboro. Ìgbà tí ó di ọjọ́ tí ó fẹ́ wọ ilẹ̀ ó jẹ́ àárín òru bí owari se wọ ilẹ̀ ni gbogbo ìgboro dàrú nítorí gbiri gbiri tí wọn gbọ́ wọ́n sáré kiri, kò pé ní àwọn kan ri tí wọn si fi ariwo bọ ẹnu pé owá ti rì ò, Owá ti rì ò, èyí ní wọn yí padà tí ó di Owárì. Àfin tí o rì ni à ń pè ní Ùpàrà Owárì. Ìdí sì ni yìí tí Ọwá kò gbọ́dọ̀ fi dé ibẹ̀ títí di àsìkò yìí. Ìlú mẹ́ta ló kúrò ni Ìpólé, lára wọn ni Ìpólé, Ìjakuro àti Ẹ̀fọ̀n Aláayè. Ìdí nì yí tí wọn má ń sọ pé
Paragúáì
Though it remains one of the region's poorest and least-developed countries, in 2010, Paraguay's economy grew by 14.5%, the largest economic expansion in Latin America, and the third fastest in the world after Qatar and Singapore. By 2011, economic growth slowed but remained high, at 6.4%.
Iléṣà
Ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀
“Ọ̀pá Ìpólé ku ogun
ISO 9660
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tambuwal
Agbegbe Ijoba Ibile Tambuwal je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Tambuwal (tabi Tambawal tabi Tambawel)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tarmuwa
Agbegbe Ijoba Ibile Tarmuwa wa ni Naijiria
Ahmed Tijani Ahmed
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Georges Bidault
Georges-Augustin Bidault je Aare ile Furansi tele.
Dennis Gabor
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Erykah Badu
Erica Abi Wright (ojoibi 26 Oṣù Kejì, 1971), to gbajumo pelu oruko ori-itage Erykah Badu, je omo orile-ede Amerika akorin, atokun awo-orin ati osere. Ise-owo re po mo lati R&B, hip hop ati jazz. O kopa gidigidi ninu igbooro iru orin neo soul, ati iru ona toyato to fi n korin ati ona oge re. O je mimo gege bi "Iyafin Akoko Neo-Soul" ("First Lady of Neo-Soul") tabi "Ayaba Neo-Soul" (the "Queen of Neo Soul".
Yushau Anka
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aninri
Agbegbe Ijoba Ibile Aninri je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ndeaboh.
Bill Gates
William Henry "Bill" Gates III tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù kẹwàá ọdún 1955 (28th/10/1955) jẹ́ oníṣòwò ọmọ orílẹ̀-èdè Amerika, alaanu, oludako ati alaga ilé-iṣẹ́ Microsoft, ilé-iṣẹ́ atolànà kọ̀m̀pútà tó dá sílẹ̀ pẹ̀lú Paul Allen. Gates jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó lọ́wọ́ jùlọ lágbàáyé òun sì ni olówó jùlọ ní àgbáyé lọ́dún 1995, 2009, àyàfi ọdún 2008, nígbà tó bọ́ sí ipò kẹta. Nígbà tó fi ṣíṣe ní Microsoft, Gates wà ní ipò CEO àti amójútó àgbà atolànà kọ̀m̀pútà, bẹ́ẹ̀ sì ni òun ni onípìn-ín ìdákowò tó tóbi jù lọ, ipin ajoni. Ó tún ti kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé.
ISO 9897
je opagun kariaye.
Ọ̀rúndún
Ọ̀rúndún kan je ogorun odun.
Ọ̀rúndún 1k • Ọ̀rúndún 2k • Ọ̀rúndún 3k • Ọ̀rúndún 4k • Ọ̀rúndún 5k • Ọ̀rúndún 6k • Ọ̀rúndún 7k • Ọ̀rúndún 8k • Ọ̀rúndún 9k • Ọ̀rúndún 10k •
Ọ̀rúndún 11k • Ọ̀rúndún 12k • Ọ̀rúndún 13k • Ọ̀rúndún 14k • Ọ̀rúndún 15k • Ọ̀rúndún 16k • Ọ̀rúndún 17k • Ọ̀rúndún 18k • Ọ̀rúndún 19k • Ọ̀rúndún 20k •
Ọ̀rúndún 21k • Ọ̀rúndún 22k • Ọ̀rúndún 23k • Ọ̀rúndún 24k • Ọ̀rúndún 25k • Ọ̀rúndún 26k • Ọ̀rúndún 27k • Ọ̀rúndún 28k • Ọ̀rúndún 29k • Ọ̀rúndún 30k •
Írẹ́lándì Apáàríwá
Irẹlandi Apáàríwá jẹ́ orílẹ̀-èdè ní Ìsọ̀kan Ilẹ̀-Ọba tó fìhà sí ìláoòrùn-àríwá Erékùsù Irẹlandi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Apapa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ahmed Ibrahim Lawan
Ahmad Ibrahim Lawan GCON (tí a bí ní ọjọ́ Kejìlá, oṣù kìíní, ọdún 1959) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olóṣèlú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ọ̀jọ̀gbọ́n, tí ó sì ti sin ìlú gẹ́gẹ́ bíi Ààrẹ tí ìgbìmọ̀ sẹ́náàtì orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti ọdún 2019. Òun ni aṣojú senatorial district ní apá Àríwá ilẹ̀ Yobe. Ó sì tún jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ All Progressives Congress.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Taura
Agbegbe Ijoba Ibile Taura je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Bruce Golding
Orette Bruce Golding MP (ojoibi 5 December 1947) je oloselu ara orile-ede Jamaica to ti je Alakoso Agba ile Jamaika lati 2007.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Aniocha
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aniocha wa ni Nigeria.
Ìlú Òró
Ilu Oro
POSIX
je opagun kariaye.
Hans Bethe
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Simon Ajibola
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Àwọn Erékùṣù Fàróè
Àwọn Erékùsù Fàróè je orile-ede ni Europe.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Aniocha
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
ISO 9984
je opagun kariaye.
Vincent Auriol
thumb|Àwòrán Vincent Auriol je Aare ile Furansi tele.
Yukio Hatoyama
Yukio Hatoyama (鳩山由紀夫) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Japan tó di Alákòóso Àgbà orílẹ̀-èdè Japan ní Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹsàn-án ọdún 2009 (16 September 2009). Lọ́jọ́ kejì oṣù kẹfà ọdún 2010 (2 June 2010), Hatoyama kéde pé òun kọ̀wé fiṣẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Alákóso Àgbà.
Kuwere
KWERE
Wilson Asinobi Ake
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Kuwere
Kuwere
ÀÀYÈ WỌN
Wọ́n wà ní apa ìwọ-oòrun ààrin gbuǹgbùn Tanzania.
IYE WỌN
Wọn lè ní ẹgbẹ̀rún lọ́nà ààdọ́ta eǹìyàn
ÈDÈ WỌN
Èdè kikwer (ti Bàǹtú ni wọ́n ń sọ
ALÁBÀÁGBÉ
Zaramọ, Doe, Zingna, Luguru àti Swahili.
ÌTAǸ WỌN
Ní nǹkan bí ẹgbẹ̀rún ọdún ṣẹ́yìn ni baba ńlá Kwere de láti Mozanbique.Nínú ìrìn-àjò wọn ni wọ́n ti bá àwọn eǹìyaǹ Swahili tí wọn di mùslùmí pàdé wọn fìdí tì sí ibẹ̀ pẹ̀lu àwọn alábàágbè wọn bí Zeramo ati Doe
ÌṢẸ̀LÚ WỌN
Àwọn Kwere ò ni ìjọba àpapọ̀ Ijọba ìletò,ijọba abúlé àti ìjọba ìlú-síluń ní wọ́n ní Àgbà àdúgbò ló ń fi olórí jẹ. Olórí ló ní aṣẹ ilè ìran. Òun si ni ètùtù ìlu wà ní ìkáwọ́ rẹ̀. Ọkúnrin ni olórí sáábà ń jẹ́. òun ló ń pàrí ìjà láàrin ẹbi. Agbára ńlá, ọwọ́ rẹ̀ ló wà. Òun náà ló ni agbára tí a fi ń bá èmi àìrí sọ̀rọ̀.
Àgbẹ̀ paraku ni wọ́n. Wọ́n ń gbinsu, gbìngẹ̀, gbìngbàdo. Wọ́n ń gbin òwú àti tábá. wọ́n ń sin ẹranko àti ẹyẹ wọn a sì tún máa ṣe ọ̀sin eja.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Anka
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Aran
Aran
==Awon Aràn== Sòbìà,
Grẹ̀nádà
Grẹ̀nádà je orile-ede erekusu ni Karibeani.
Kuwere
Kwere gba ọlọ́run ńla (MuLUNGU) gbọ́ ọlọ́run ỳí ló ń ròjò ìdíle kọ̀ọ̀kan ló ní òrìṣà tí wọn ń kè pè. Wọ́n gbà pé ọlọ́run nla] ń ran àrùn àti òfò sí wọn. Òkú ọ̀run ló ń gbè ẹ̀bẹ̀ wọn lọ aí ọ̀dọ̀ ọlọ́run ńlá wọn. Òrìṣà-ló ń wo ọjọ́ iwájú fún wọṅ ni MGANGA. Òun ní í sọ ọ̀nà abayọ sí àdánwò tó bà dé bá wọn.
ISO 9985
je opagun kariaye.
Awka
Awka (Ọka) ní olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Anambra, Nàìjíríà. Wọ́n sọ ìlú náà di olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Anambra ní 21 August 1991, nígbà tí wón ya Ìpínlẹ̀ Anambra kúrò lára Ìpínlẹ̀ Enugu. Gẹ́gẹ́ bí abayori ìkànìyàn ọdún 2006 ní Nàìjíríà, àwọn olùgbé Akwa tó 301,657. Ìpínlẹ̀ Awka wà láàrin Onitsha àti Enugu.
Aran
Eépà,
ISO 9985
Itokasi
Romanization of Armenian
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Toungo
wa ni Naijiria
Aran
Áràn mùjèmùjè/Aràn Okèelè,
Awka
6.20694°N, 7.06778°W
Owerri
Owerri (, Owèrrè) ni olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Imo ní Nàìjíríà, ìlú náà wà láàrin ilẹ̀ igbó. Òun tún ni ìlú tí ó tóbi jù ní Ìpínlẹ̀ Imo, ìlú Orlu, Okigwe àti Ohaji/Egbema sì ni ó tẹ̀lẹ́. Owerri ní ìjọba ìbílè mẹta, àwọn ni Owerri Municipal, Owerri North àti Owerri West, ìlú Owerri ní àwọn olùgbé 1,401,873 ní ọdun 2016. Owerri pín àlà pẹ̀lú Otamiri River ní apá ìwọ̀ oòrùn rẹ̀ àti Nworie River ní apá gúúsù rẹ̀.
Léon Blum
je Aare ile Furansi tele.
Czechoslovakia
Czechoslovakia (Československo; from 1990 Česko-Slovensko) je orile-ede olominira ni Arin Europe to wa lati October 1918, nigba to gba ominira latowo Austro-Hungarian Empire, titi di 1992 nigba to pin si orile-ede Tseki Olominira ati orile-ede Slovakia.
Sola Akinyede
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
ISO/IEC 9995
je opagun kariaye.
Georges Pompidou
Georges Pompidou (1911-1974) je Aare ile Furansi tele.
Murray Gell-Mann
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Akihito
Akihito ((明仁) ni Oba (天皇) ile Japan lowolowo, ohun ni Oba 125th gege bi asa ifobaje Japan (1989-2019).
Chris Bosh
Christopher Wesson Bosh (ojoibi March 24, 1984) je agbaboolu alapere ara Amerika to un gba ipo iwaju alagbara fun Miami Heat ni NBA.
Patricia Akwashiki
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ankpa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Gbólóhùn Yorùbá
Òfin Síntáàsì
Ohun tí a pè ni òfin yìí ni bi elédè se ń so èdè rè bí ìgbà pé ó ń tèlé ìlànà kan. Fún àpeere, eni tí ó bá gbó èdè Yorùbá dáradára yóò mò pé (1a) ni ó tònà pe (1b) kò tònà, (1)	(a) 	Mo lo sí oko
Hannes Alfvén
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Leon Cooper
Leon Neil Cooper (ojoibi February 28, 1930) je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tofa
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tangaza
Agbegbe Ijoba Ibile Tangaza jẹ ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Gidan-Madi
René Coty
Gustave Jules René Coty je Aare ile Furansi tele.
Umaru Argungu
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tarka
je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tangaza
Tangaza jẹ Local Government Area ni ìlú Sokoto State, Nigeria. Olú ilé wa ni Gidan Madi.
Àwọn Ẹyẹ
Eye
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ardo-Kola
Agbegbe Ijoba Ibile Ardo-Kola je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria.
Àwọn Ẹyẹ
Àwon Eye
1.	Ògòǹgò
2.	Pépéye
3.	Adie
4.	Àsá
5.	Àwòdì
6.	Odíderé
8.	Eyelé
9.	Tòlótòló
10.	Òwìwí
11.	Òkín
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ado
Agbegbe Ijoba Ibile je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
Àwọn Ẹyẹ
Àwon Eye
12.	Ológosé
13.	Eye Oba
14.	Lékèélékèé
15.	Wasowaso
16.	Àdàbà
Mọ́ṣálásí
thumb|Aworan Mosalasi to rewa ni adugbo Pankshin ni ipinle Plateau Mọ́ṣálásí jẹ́ ilé ìsìn fún àwọn mù̀sulùmí.
Àwọn Ẹyẹ
Àwon Eye
18.	Èluulùú
19.	Àparò
20.	Ègà
Iṣẹ́ ẹlẹ́rọ
Iṣẹ́ ẹlẹ́rọ
Mátsù Píktsù
Mátsù Píktsù (Machu Pikchu, "Old Peak", ) ni igba iwaju Kolumbia ile Inca to budo si 2430 m loke ipele okun. O budo si oke ebe lori Afonifoji Urubamba ni Peru, to je 80 km ariwaiwoorun Cuzco ninu ibi ti Odo Urubamba gba koja. Opo awon onimo arkeoloji gbagbo pe Machu Picchu je kiko gege bi ile fun oluaye Inca Pachacuti (1438–1472). O je titoksi bi "The Lost City of the Incas",
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Apa
Agbegbe Ijoba Ibile je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
Sunday Awoniyi
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Maurice Yaméogo
Maurice Yaméogo (December 31, 1921 – September 9, 1993) ni Aare akoko orile-ede Olominira ile Upper Volta tele (ti a mo loni si Burkina Faso).
Àwọn Òdòdó
Ododo
Àkójọ àwọn agbègbè mẹ̀trópólìs títóbijùlọ ní Áfríkà
Itokasi
Списък на най-големите урбанизирани зони в Африка List of metropolitan areas in Africa by population Lijst van grootste metropolen van Afrika pt:Anexo:Lista das maiores áreas metropolitanas da África pt:Anexo:Lista das cidades mais populosas da África
Nuhu Aliyu Labbo
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ónjẹ Alẹ́ Olúwa
Ninu Ihinrere esin Kristi Onje Ale Oluwa ni onje igbeyin ti Jesus pin pelu awon Aposteli Mejila ti won je omo eyin re ki o to je kikan mo agbelebu.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tsafe
wa ni Naijiria
Alain Poher
je Aare ile Furansi tele.
Sangoulé Lamizana
Aboubakar Sangoulé Lamizana (January 31, 1916 – 26 May 2005) je Aare ati Alakoso Agba orile-ede Burkina Faso (nigba to je Upper Volta) tele.
Àwọn Igi
Igi
Ibi Ọ̀ṣọ́ Àgbáyé
thumb|200px|[[Logo of the UNESCO World Heritage Committee]] Ibi Ọ̀ṣọ́ Àgbáyé UNESCO je ibi (bi egan, okeile, adagun, asale, iboji, ileigbe, complex, tabi ilu) to wa ninu akojo ti Eto Oso Agbaye akariaye se ti Igbimo Oso Agbaye UNESCO unsedari, to ni awon orile-ede 21 gege bi omo egbe ti won je didiboyan latowo Ile-igbimo Gbogbogboo fun igba odun- merin kan. Ibi Oso Aye je ibi to se pataki fun asa tabi nitori boseri.
Ilẹ̀ọbalúayé Austríà
Austrian Empire ()
Èdè Slofákíà
Èdè Slofakia (, slovenčina, o yato si slovenščina, tabi Slovenian), je ede ile Indo-Europe to je ikan ninu awon ede Iwoorun Slaf (pelu ede Tseki, ede Polandi, Silesian, Kashubian, ati ede Sorbia).
ISO 10160
je opagun kariaye.
Àwọn Igi
Àwon Igi
1. Afàrà
Alfred Kastler
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Jean-Baptiste Ouédraogo
Jean-Baptiste Ouédraogo je Aare orile-ede Burkina Faso (nigba to je Upper Volta) tele.
Àwọn Igi
Àwon Igi
2. Ahùn
Mohammed Aruwa
thumb|Muktar Ahmed Mohammed Aruwa je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ìhìnrere
thumb|Oju ewe akoko [[Gospel of Mark|Ihinrere Marku ni ede Armenia, latowo Sargis Pitsak, orundun 14.]] A Ihinrere ni iwe ti a ko to sapejuwe igbesiaye Jesus.
Àwọn Igi
Àwon Igi
3. Idí
4. Gedú
5. Ìrókò
6. Ògánwó
7. Òmò
8. Òsè
9. Apá
Ahmed Ibrahim Lawan
Olùkọ́ àgbà ní Fáṣítì kan ni Gashua ni Lawan, wọ́n sì kọ́kọ́ yàn án sí ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin ní ọdún 1999 láti jẹ aṣojú àgbègbè Bade/Jakusko Constituency gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ẹgbẹ́ All Nigeria People's Party. Wọ́n tún Lawan yàn ní ọdún kí ó tó lọ díje dupò Sẹ́nátọ̀ ní ìlú Yobe, tí ó sì wọlé ní ọdún 2007. Lẹ́yìn tí wọ́n tún un yàn ní ọdún 2011, 2015, àti 2019, (gẹ́gẹ́ bíi ọmọ ẹgbẹ́ All Progressive Congress) wọ́n yán Lawan láti jẹ Ààrẹ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin.
Tony Blair
Anthony Charles Lynton "Tony" Blair (ọjọ́ìbí 6 May, 1953) jẹ́ olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Britani tó jẹ́ Alákòóso Àgbà orílẹ̀-èdè Ilẹ̀ọba Ìṣọ̀kan ti Britani Nínlá àti Irelandi Apáàríwá láti ọjọ́ 2 May ọdún 1997 títí di ọjọ́ 27 June ọdún 2007.
Ilẹ̀ Ọba Bakuba
Ilẹ̀ọba Bakuba (o tun nje Kuba tabi Bushongo) Ifáárà: Àwọn kúbà náà ló ń jẹ Bushoong.
Nader al-Dahabi
Nader Dahabi (نادر الذهبي; ojoibi 1946 ni Amman (Jordan)) je oloselu ara ile Jordan to di Alakoso Agba ibe lati 25 November 2007 di 14 December 2009.
Ilẹ̀ Ọba Bakuba
ÀÀYÈ WỌN
Ààrin gbungban gusu (Congo Zaire) ni wọ́n wà
IYE WỌN
Ẹgbẹ̀riún mẹ́tà-dún-lóguń ni wọn
ÈDÈ WỌN
Ede Bushhoog ló jẹ́ ẹ̀yà Bàǹtú ni wọn ń sọ
ALÁGÀÁGBE WỌN
Biombo, lùbà, kasai, lenda, pyaang, àti Ngongo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Arewa-Dandi
Agbegbe Ijoba Ibile Arewa Dandi je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Gbólóhùn Yorùbá
Òfin Síntáàsì
(b)	Sí lo oko mo
ISO/IEC 10165
je opagun kariaye.
Ilẹ̀ Ọba Bakuba
ÌTÀN WỌN
Awọn Bushoog ni ẹ̀yà tó pọ jù ni kńbà.Baba-ńlá wọn ló tẹ ibẹ̀ dó. Abẹ́ Ìṣèjọba Shyaan kan soso bi gbogbo wọn wà. Òun ló ń darí wọn. Apá ìwọ̀-oòrùn ni wọ́n ti wá sí tí wọ́n etí Máńgò wọn bá àwọn ìwa àti kété sì parapọ̀ ṣe ìjoba kúbà.
Gbólóhùn Yorùbá
Òfin Síntáàsì
Ohun tí eléyìí ń fi hàn wá nipé ìlànà kan wà tí elédè ń tèlé láti so òrò pò tí yóò first di gbólóhùn. Irú gbólóhùn tí ó bá tèlé ìlànà tí elédè mò yìí ni a ó so pé ó bá òfin mu. O ye kì a tètè menu ba ìyàtò kan ti ó wà láàrin bíbá òfin mù àti jíjé àtéwógbà. Gbólóhùn lè wà ti yóò bá òfin mu sùgbon tí ó lè máà jé àtéwógbà fún àwon tí ń so èdè. Bíbófinmu níí se pèlú ìmò èdè; ìlò èdè ni jíjé ítéwógbà níí se pèlú. Fún àpeere, àwon kan lè so pé (2a) kò jé ìtéwógbà fún àwon wi pé (2b) ni àwon gbà wolé.
(2)	(a)	Àwon ti ó  lo kò pò (b)	 Àwon  ti wón lo kò pò
Méjèèjì ni ó bófin mu nítorí méjèèjì ni a máa ń so nínú èdè Yorùbá. Ìyen ni pé méjèèjì ni ó wà nínú ìmò wa gégé bí eni tí ó gbó Yorùbá. Nínú ìlò ni àwon kan ti lè so pé òkan jé ìtéwógbà, èkejì kò jé ìtéwógbà. Èyí kò ni ǹ kan se pèlú pé bóyá gbólóhùn méjèèjì bófin mu tàbí won kò bófin mu. Ìmò elédè nípa èdè rè ni yóò je wá lógún nínú jùlo.
Jeddah
Jeddah (o se ko bakanna bi Jiddah, Jidda, or Jedda; جدّة Jidda) je ilu ni Saudi Arabia to budo si eba Odo Pupa o si je ilu ninla ni iwoorun Saudi Arabia.
Ilẹ̀ Ọba Bakuba
ÌTÀN WỌN
IṢẸ́ ỌNÀ WỌN
Àwọn tí ń ṣe iṣẹ́ ọnà tí àwọn adarí ìjọba àti àwọn mẹ̀kúnǹu ń lò bí :-
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tsanyawa
thumb|Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀, Tsanyawa. wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tangaza
Tangaza Pin ìlà kannáà Republic of Niger sí Ariwa. Títóbi rẹ ní 2,477 km2 ati awọn ènìyàn 113,853 ni ikaniyan ọdún 2006.
Ilẹ̀ Ọba Bakuba
ÌTÀN WỌN
- Ìwo tí wọ́n fi n] mu ọti
Chris Anyanwu
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Gordon Brown
James Gordon Brown (20 February, 1951) jẹ́ Alákòóso Àgbà orílẹ̀-èdè Ilẹ̀ọba Ìsọ̀kan ti Britani Nínlá àti Irelandi Apáàríwá (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tangaza
Ero iransẹ postal code agbegbe na ni 841.
Ilẹ̀ Ọba Bakuba
ÌTÀN WỌN
- Ìjókòó ọba
- Idà ọba
- Ọ̀pá aṣẹ́ àti
- Abẹ̀bẹ̀ ọba
ỌRỌ̀ AJÉ WỌN
- Wọ́n ń pẹja
- Wọ́n ń hun aṣọ
- Wọ́n ń dáko pákí, àgbàdo àti ọka ̀ bàbà
- Obiǹrin wọ́n ń ṣòwo ̀ káàkiri agbègbè wọn
ÌṢÈLU WỌN
Awọn Bushoog ló ń darí Kuba. Olú ìiú wọn ni Nsheng. Ó le ní ọgọ́ruǹ-ún aṣojú fún ìgbèríko kọ̀ọ̀kan. Òfin ati ìlànà ọba Nyimu wọn ń tẹ̀̀ lé oba shyaam ni ọba àkọ́kọ́. Àwọn ọba mọ́kaǹlélógún ló sì ti jẹ lẹ́yìn rẹ̀. o ti ló iríniwó ọdún ṣẹ́yìn tie ̀tò ìjọba náà ti bẹ̀rẹ.
Ẹ̀siǹ WỌN
Bumba ni ẹdá àkọ́kọ́ nínú ìtàn ìgbà ìwáṣẹ̀ won. Òun ló fí awọn Bushoong se asíwájú àti olórí -Ẹ̀sin Baba ńlá wọn ni wọn ń sìn. Ẹ̀sín ọ̀ún ti ń ku lọ díẹ̀díẹ̀. Síbẹ̀, Ìfá tabi Adábigbá ń gbé láàrin wọn. Wọn gbà pè òròṣà ló ko oríre bá wọń. Ère ajá ni wọṅ ń sí ojúbọ òrìsà wọṅ. Ère yìí ló dúró bí olúgbàlà wọn.
Martin Ryle
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Kiwahu
KWAHU
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Tureta
Agbegbe Ijoba Ibile Tureta je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Tureta
Louis Néel
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Toro
wa ni Naijiria
Leo Esaki
Leo Esaki tí wọ́n tún mọ̀ si Reona Esakib ó jẹ́ ọmọ ilẹ̀ Japan tí wọ́n bí ní ọjọ́ kejìlá Oṣù Kẹ́ta, 1925 (12 March 1925)jẹ́ onímò sáyẹ́nsì tó gba àmì ẹ̀yẹ Ẹ̀bùn Nobel nínú ìmọ̀ Físíisì ní ọdún 1937.
Fenesuela
Venezuela tabi Orile-ede Olominira Bolifari ile Venezuela (Spanish: República Bolivariana de Venezuela) je orile-ede ni eti odo apa ariwa Guusu Amerika.
ISO 10161
je opagun kariaye.
Whirlpool (cryptography)
je opagun kariaye.
Àwọn Òdòdó
Àwo n Òdòdó díè
1Korotin
Saye Zerbo
Saye Zerbo je Aare ati Alakoso Agba orile-ede Burkina Faso (nigba to je Upper Volta) tele.
Òfin
thumb|200px|right|[[Lady Justice|Iya 'Dajo ni ami-idamo fun onidajo. Idajo je fifihan bi osa to ni awon ami-idamo meta fun ona to bofin mu: ida ton duro fun agbara igbero ile-ejo; iwon to duro fun gbigba gbogbo ejo ro; ati iboju to duro fun aifi si egbe kankan. ]]
Àwọn Òdòdó
Àwo n Òdòdó díè
2Àkálífà
3Ìlá abilà
4Alámáńdà
5Kerebùjé