cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pẹ̀lẹ́
Agbéraga, Lọ̀ ọ́ Ṣe Wọ̀
A tí réèyàn tó mòòkùn ọ̀sẹ̀ tí ò sì rì.
A ti rẹ́ni tó jẹgba aáyán láìpòkóló.
A ti réèyàn tó gbọ́kùnrùn mì láìbì.
Àyàfi ká tòkè múlé mọ wálẹ̀. ...
Ọ̀nà Ọpẹ́ Pọ̀
Ọ̀rọ̀ ọgbọ́n pọ̀ lẹ́nu Yorùbá.
Ojú
Oju jẹ́ ẹ̀yà ara tí ẹranko àti ènìyàn ń lò láti ríran, ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ gbogbo ẹranko ló ní ojú (ṣùgbọ́n àwọn ẹranko kan wà tí kò lójú) Fún eniyan àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹranko, àwòrán tí ojú bárí á lọ sí ọpọlọ, ọpọlọ á sì túnmọ̀ àwòrán náà. Ènìyàn àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹranko ní ojú méji, àwọn ẹranko inú odò tí a tún ń pè ní "copepods" ní ojú kan, àwọn ẹranko mìíràn ní ojú mẹ́ta , àwọn mìíràn ní mẹ́rin. Ìjàm̀bá sí ojú le fa àìríran tàbí ìṣòro pẹ̀lú ìan rírí thumb|Oju [[eniyan.]]
Pẹ̀lẹ́
Ọ̀nà Ọpẹ́ Pọ̀
Ọmọ Oòduà ló ni ká-sọ̀rọ̀-ìjìnlẹ̀.
Wọ́n ti pàṣamọ̀ àìmọnú-ún-rò ọmọ adáríhurun
Gẹ́gẹ́ bí okùnfà àìmọpẹ́-ẹ́-dú.
Béèyàn ò sì wáá mọ inú ún rò,
Tó ṣe pé torí ẹ̀ ni ò jẹ́ ó mọpẹ́ẹ́ dú,
Ṣebí ó lójú ti fi ń ríran. ...
Olúgbóyèga Àlàbá
A bí Ọ̀jọ̀gbọ́n Olúgbóyèga Àlàbá ní ìlú Ìgàngàn ní ìwọ̀n àádọ́ta ọdún síwájú àkókò yìí. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Ìjọ Elétò àti ilé-ẹ̀kọ́ mọdá ti Ìjọ yìí kan náà ní ìlú Ìgàngàn. Ó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ Olùkọ́ni Leo Mímọ́ ti Ìjọ Àgùdà ní ìlú Abẹ́òkúta. Ó tún lọ sí Yunifásítì ti Èkó ní Akọkà....
Jìbìtì Dọ̀gá Ìṣekúṣe
‘Ẹni a bá ní a ó jọ
Jíjù là á jù ú!’
Jìbìtì jọ Ìṣekúṣe
Ṣé níjọ́ tí ìṣekúṣe ń bọ̀ wálé ayé,
Ìjọ Jìbìtì kúkú ni.
Nígbà Ìṣekúṣe dáyé tán,
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Agaie
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Pẹ̀lẹ́
Jìbìtì Dọ̀gá Ìṣekúṣe
Ó gbé e lé Jìbìtì lọ́wọ́. ...
William Shockley
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Pẹ̀lẹ́
Iwe ti a yewo
Ọlátúnjí Ọ̀pádọ̀tun (2005); Àwọn Akéwì Ṣàṣàrò University Press PLC. ISBN 978-030-741-9, oju-iwe 20-35.
link title
Akrotiri àti Dhekelia
thumb|Last flag of Cyprus under British colonial rule Awon Agbegbe Ibujoko Aladawa Akrotiri ati Dhekelia je agbegbe meji ni erekusu Kipru ti Britani n samojuto.
Jacques-Charles Dupont de l'Eure
Jacques-Charles Dupont de l'Eure (27 February 1767– 3 March 1855) je Aare ile Furansi tele.
STS-55
thumb|Ẹgbẹ́ ìṣàgbéjàde STS-55.
Hassiomu
Hassiomu je ipilese elegbogi pelu ami-idamo Hs ati nomba atomu 108.
Fàdákàolómi
Fadakaolomi (Mercury or  ), also known as quicksilver  tabi hydrargyrum, je apilese kemika pelu ami idamo Hg (Latinized hydrargyrum, lati "hydr-" to tumosi olomi tabi sisan ati "argyros" to tumosi fadaka) and atomic number 80.
Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn
Àwọn àdúgbò ìlú Ìbàdàn àti ìtumọ̀ wọn
51.	Àdúgbo:	Mòpó Ìtumò: 		Ilé ńlá kan tí ìjoba kó sí ìbàdàn ló ń je mòpó. Mapo Hill gangan ni orúko ibi yìí sùgbón ìgbà tó yá àwon ènìyàn bèrè sí ní pè nì òkè mòpó
52.	Àdúgbo:	Alésìnlóyé Ìtumò: 		orúko ojà kan ní ìbàdàn ni. Sùgbón orúko èèyàn kan ló ń jé béè.
53.	Àdúgbo:	Olówó ti n fi owó sànú-un Ìtumò: 		Ìbùdókoo kan ni èyí ní ìbàdàn; orúko èèyàn kan ni wón fi so. orúko eni náà ni Alhaji Múfútàù Oláníhùn. Ìbùdókò yìí wà ní ònà Gate.
54.	Àdúgbo:	Ìbàdàn Ìtumò: 		Èbá-Òdàn ni wón kókó ń jé télè nítorí pé ní èbá-òdàn ni àwon ògúnmólá tó té Ìbàdàn dó kókó de si kí wón tó ó bó sí àárín ìlú nígbà tí ojú ń là ni wón yí orúko náà padà sí Ìbàdàn.
55.	Àdúgbo:	Orogún Ìtumò: 		Ìyàwó méjì ni won jo wà lóòdò Oko gbogbo ìgbà ni ìjà ma ń wáyé láàrin àwon méjéèjì èyìn ìyàwó si ni oko ma ń gbèè sí Ìyàálé ka èyí sí àrínfín ló fi bínú dodo èyí ni wón fi ń pe odò yìí ní Orógún orúko yìí náà ni wón fi ń pe àdúgbò yen.
56.	Àdúgbo:	Ajíbode Ìtumò: 		Orúko ode kan ni wón fi ń pe ibí yìí kò sí ìgbà tí ènìyàn lè kojá níbè ti kò ní í bá odè náà níbè ìdí nìyí tí wón fi ń pe òdúgbò náà ni Ajíbóde.
57.	Àdúgbo:	Adéòyó Ìtumò: 		Adé ti àwon omo Osòrun gbé wá láti òyó ni wón kó sí ìlé kan ní àdúgbó yìí ni wón bá so ibè ní Adéòyó.
58.	Àdúgbo:	Ilé atééré Ìtumò: 		Ìrísí bàbà kan tí ń jé Yusuff ni wón fi so agboolé yìí ilé bàbá yìí ni ó wà ní àkókó kàn ní àdúgbò náà. Bí ó sé tééré ló mú won so àdúgbò náà béè
59.	Àdúgbo:	alágbàáà Ìtumò: 		ìdílé elégún ni ìdílé yìí. Eégún ilé won tí ń jé alágbàáà ni wón fi so àdúgbò náà
60.	Àdúgbo:	Dàádàá Ìtumò: 		enìkan tí ń jé Dáúdá ni wón so orúko rè di Dàádàá tí wón fi ń pe àdúgbò yìí.
62.	Àdúgbo:	Agboolé Bánjo Ìtumò: 		Ode ni Okùnrin yìí ni àsìkò ogun ti àwon èèyàn bá ń sá sógùn ún sósì ó wá pe àwon ènìyàn pé tí àwon dijo dúró síbí ìdí nìyí tí wón fi ń pè é ní àgbolé Bánjo ibi tí àwon ènìyàn jo sí.
63.	Àdúgbo:	Òkè-Àrèmo Ìtumò: 		Àrèmo Obo kan ló yòó ti orúko rè ń jé Lándànì ló wá te ibí yìí dó nítorí ti ibè jé orí-òkè ni wón fi só di òkè-Àrèmo.
64.	Àdúgbo:	Basòrun Ìtumò: 		Ìdílé Osòrun òyó ló wá te àdúgbò yìí dó ni wón fi so orúko oyè ti ìdílé won ń je lóyòó so àdúgbò náà.
65.	Àdúgbo:	Olómo Ìtumò: 		Nínú àwon tí wón ma ń mo ilé-pàálábàrá láyé ìgbà yen bàbá kan wà ládùgbó yìí tó jé ìlú mò-ón-ká nínú ìsé òmòlé ló jé kí wón so àdúgbò náà ní ilé-olómo.
66.	Àdúgbo:	Ìdí-Osè Ìtumò: 		Igi ló ń jo osè yìí àwon ènìyàn ma ń dúró sídìí rè láti won okò nígbà tí ó wá dip é àwon ènìyàn ń kí ilé sí agbègbè yìí ni wón wá á fi igi yìí so àdúgbò náà.
67.	Àdúgbo:	Adábaálé Ìtumò: 		Egúngún ló ń jé Adábaálé láti ìlú òyó ni wón ti gbé eégún yen wá síbè, orúko eégún yìí ni wón fi ń pe àdúgbò yìí
68.	Àdúgbo:	Iyemetu Ìtumò: 		Ìyá kan wà lágbègbè yìí tó ń ta etu, ti àwon ènìyàn bá ń lo sódò ìyá yìí won á so pé àwon ń lo sílè yèyé metu, èyí ni wón súnki di Ìyemetu.
69.	Àdúgbo:	Odò onà-Eléwé Ìtumò: 		Odò kan ló ń jé onà àwon ìyá kan ma ń ta ewé lápákan ibi tí odò wáà ti sàn kojá idí nìyí ti wón fi ń lo ewé láti yán an kí ènìyàn lè mo ibi tí à ń tóka sí lápá odò náà.
71.	Àdúgbo:	Bodè-Òjà Ìtumò: 		enu òpin ìlú ni bode wón tún wá á dé ojà síbè ni wón fi ń pè é ní bode-ojà.
73.	Àdúgbo:	Ògúntnlà Ìtumò: 		Òde ni bàbá yìí ìlú Abéòkúta ló ti sode wá sí Ìbàdàn ibi tí ó wá tèdó sí tó ń gbé ni wón ń pé lábè ògúntulà.
74.	Àdúgbo:	Òjé Ìtumò: 		ìdílé yìí jé ti àwon alágbède Òjé.
75.	Àdúgbo:	Òke-Sápátì Ìtumò: 		Òkè yìí ga ò wé rí gánrangánran bi òkè yúse rí ni wón fi ń pe àdúgbò yìí.
76.	Àdúgbo:	Ògbèré Ìtumò: 		Odò kan ló sàn kojá ládùgbó yìí ti orúko rè ń jé àgbèré èyí ni wón so di orúko fun àdúgbò náà.
77.	Àdúgbo:	Kòsódò Ìtumò: 		ní àdúgbò yìí kò sí omi kankan ní be tó jé pé tí wón bá gbé kànga kò lè kan omi èyí ló mú won so àdúgbò yìí ní kosódò.
78.	Àdúgbo:	Ayékalè Ìtumò: 		gbogbo àwon tí wón kókó wá láti ilú ìbòmíran sí Ìbàdàn agbègbè yìí ni wón kókó dúró sí kí wón tó ó fónká ló sí ìgboro orísìírìsìí àwon èyà ní ilè-Yorùbá la lè bá pàde nib í ìdí nìyí tó fi ń jé Ayékalè.
79.	Àdúgbo:	Ìdi-Obì Ìtumò: 		Igi Obì kan ràpàtà ló wà ládùgbóò yìí òhun ni wón ń to láti fi pè é.
80.	Àdúgbo:	Omólàde Ìtumò: 		Orúko ìnagije tí wón fún jagunjagun kán tí àwón ènìyàn rè rò pé ó ti kú sójú ogún nítorí won kò gbúròó rè fún ìgbà pípé. Ojó tó dé ó ua àwon ènìyàn lénu ni wón ba so pé omólàde tó di orúko àdúgbò yìí 81.	Àdúgbo:	Odińjó Ìtumò: 		Ní ayé àtijó, a maa n ní odi ìlú, bákan náà ni a máa n ní bode ìlú. Nígbà tó di ojó kun, àwon omodé tó ń dègbé bá seesi finá sí oko. Báyì ni odi ìlú se bèrè sii jóná. Enìkan sáré wádè sáàrín ìlú láti so fún wón pé odí ìlú ti ń jóná. Báyi ni gbogbo ènìyàn se ń pari wop e Odíńjo odíńjó tí `dúgbò náà sì dí odíńjó loni
82.	Àdúgbo:	Pópó Yemoja Ìtumò:		Ojúbo òrìsà yemoja wà ni àdúgbò náà, ti kò sì sí onà míràn láti gbà dé ibè yàtò sí ojú ònà kan soso. Nítorí ìdí èyí ni won se ń pe ojú ònà yìí ní òpópó yemoja
83.	Àdúgbo:	Bodè Ìtumò:		Ibi tí ojà Bodè wà lónì yìí ní enu odì ìlú nígbà náà. Ibè ni àwon omibodè maa ń dúró sí láti máa só ìlú náà.
84.	Àdúgbo:	Òrányàn Ìtumò:		Ènìyàn ni ó n jè òrániyàn yìí, tí ó di odò pèlú ìbínú ńlà. Ojúbo odò náà ni wón fi so àdúgbò ibè ní orúko tó ń jé láti máa fi se ìránti rè.
85.	Àdúgbo:	Ògùnpa Ìtumò:		Akínkanju Ológun kan ni ó di odò láyé àtijó. Ìdí nìyí tí wón fi ń pe odò náà ní orúko re Ògùnpa, ti oruko náà sì di orúko àdúgbò náà.
86.	Àdúgbo:	Èsù Awele Ìtumò:		Ojúbo èsù ńlá kan wa ni ibi tí wón ń pè ni èsù àwèlé lorni. Ìdí sì nìyí tí wón fi ń pé àdúgbò náà ni orúko yìí.
87.	Àdúgbo:	Òrè-Àré Ìtumò:		Orí òkè ti ààre Látóòsà kole sí ni wón ń pè ni òkè àrelónì
88.	Àdúgbo:	Ile-tuntun Ìtumò:		Ibi tí a ń pè ní ilé-tuntun lónì jé igbó ń lá télètélè ti kò sì sí àwon ilé oní bíríkì kankan níbè. Àdúgbò yìí ni wón kókó kó ilé oní bíríki sí ní ìlú Ibadàn. Ìdí nìyí tí a fi ń pé é ní Ilé-tuntun.
89.	Àdúgbo:	Ìta ègé Ìtumò:		Ilé eléégún tí ó ń jé afìdi èlégèé ni ó wà ní àdúgbò náà, tí ó sì ní orúko ńlá ní ìlú Ìbàdàn. Àti pé ibè ni wón ti máa ń se àseye fún eni tó bá kú tí kìí se elésìn mùsùlùmí tàbí ìgbàgbó.
91.	Àdúgbo:	Kudeti Ìtumò:		Akinkanjú ológun kan un ó di Odò láye àfìjó nígbà tí àwon òdá rè fé mu. Ó wòó pé kàkà kí ilè kú ilè á sá. Ìdí nìyí tí wón fi so Odò náà ni kúde tì láti máa fi se ìrántí akoni náà, tí gbogbo agbègbè náà sì di kúdetì bákan náà.
93.	Àdúgbo:	Inalende Ìtumò:		Agbègbè kan tí àwon ènìyàn tí ogun lé kùró ní ìbùgbé won tèdó sí, tí wón sì fin í ìsinmi ni a ń pè ni Ináléndé lónì yìí.
95.	Àdúgbo:	Beyerunka Ìtumò:		Okùnrin kan wà láyè àtíjó tó ní n àsìn bíi adìye ati eyele, okùnrin yìí sì fún je eni tó burú púpò. Bákan náà, okùnrin yìí féràn àgbàdo púpò. Gbogbo ìgbà tí ó bá fi ń fun àwon ń nkan òsìn rè lóńje, ni oùn náà máà ń je àgbàdo ti rè. Nítorí ìwà yìí, àwon ènìyàn máa ń júwe ìlé rè gégé bíi bàbá-a-bá-eye-rún-oka bàbà. Báyìí ni wón se só ó di Béyerúnkà.
96.	Àdúgbo:	Elekùró Ìtumò:		Agbègbè yìí jé ibi ti òwò èkùr’’o pípa wópò sí. Ìdí nìyí tí won fi so àdúgbò náà ní elékùró.
97.	Àdúgbo:	Ilé Abòkè Ìtumò:  	Agbègbè yìí ni bàbá tí ó máa ń bo òrìsà òkè-Ìbàdàn ń gbé. Ìdí nìyí tí won fi ń pe àdúgbò náà ni ìlé abòkè.
98.	Àdúgbo:	Dùgbè Ìtumò:		Agbegbe tí àwon ènìyàn, tí ogun lé kúrò níbì kan, tí gbogbo wón sì ro gìlàgìlà dé sí ni a ń pè ní Dùgbè
99.	Àdúgbo:	Amúnígun Ìtumò:		Ìtàn fi yé wa pé Òkan léhìn àwon omo Ogun Bashorun Ìbíkúnlé tí ó jé jagun-jagun pàtàkì ní ìlú Ìbàdàn ní ó ńgbé àdúgbò yìí. Nítorí àkíkanjú rè lójú ogun tú won fi ńpè ni amúló ju ogun. Ìnagije yìí sì ni won so di Amunigun
100.	Àdúgbo:	Agodi Ìtumò:		Ibí jé àgó àwon abìrun kan, àwon odi ni wón máa ńkó síbè fún ìtójú, ní ayé àtijó ilé-ìtóju odi ní ibè jé.
101.	Àdúgbo:	Abébi Ìtumò:		Ní àyé àtijó oko obì ní wón fi adúgbò yìí dá àwon àgbè alóko osì ní ó ńgbé ìbè tí o fí jé wípé tí ènìyàn bá ńlo abé obì ni yío màà tò lo.
102.	Àdúgbo:	Béyerúkà Ìtumò:		Okùnrin kán wà ní àdúgbò tí féràn láti máa je àgbàdo, ni ìgbà yen àwon àgbe ka àgbàdo kún oúnje ye nítori, ìdí èyí ní wón se ńjè Okùnrin náà ní eni tí ó ń bá èye rú Okà.
103.	Àdúgbo:	Beere Ìtumò:		Ibí yìí jé Ibi tí iwón máa ń pa koríko kan tí ó ń jé beere lo fún Aláàfin láyé àtijó.
104.	Àdúgbo:	Alakìa-Adegbiyi Ìtumò:		Ìnagije alàgbà tí ó jé baákì àdúgbò yìí rí, tí ò si je oloro pèlu oun ti eni àkoko láti dé àdúgbò yìí.
105.	Àdúgbo:	Agbeni Ìtumò:		Ní àárò ojó àwon onísòwò ni àwon tí ó tèdó sí ibí yìí. Ìtumò orúkoyìí ni agbeni bí owó.
106.	Àdúgbo:	Bédyà Ìtumò:		Àwon àgbà fí yé wá pé awuye wuye kún tí ó wáyé láàrín àwon elegbé ode lórí ode tí ó tédòó láti de igbó yìí. Orúko àdúgbò yìí gan ni “Igbódìjà”
107.	Àdúgbo:	Adámásìngbà Ìtumò:		Ìtàn yíì dá lórí okùnrin kan tí ó yá owó sùgbón tí kò lè singbà nípasè àíró wó san, ó dá ìgbà àti dá owó yìí padà sùgbón kò ri san.
108.	Àdúgbo:	Èkótèdó Ìtumò:		Nítorí Ìwà òlàjú, òmòwé àti aláfé ti gbayì ní àdúgbò yìí ni wón fi so lórú ko yìí.
109.	Àdúgbo: 	Òja Igbó Ìtumò:		Igbó ni àdúgbò yí jé ní ayé Ìgbà yen, àwon ará àdúgbò yìí ni wón béèrè sì nà ojà alé ní bè Ìdí nà yí tí orúko àdúgbò yìí fi wáyé.
110.	Àdúgbo:	Ìdí arere Ìtumò:		Igi kúnwá nì àdúgbò ewé aréré ni ó maa ń wù lórí rè, ewé yìí máa ńtàn tí o fi sé wípé Ibòji ré pò púpò, ìwon ènìyàn máa ńjoko láti gba ategùn níbè won sì máà ń se fàájì níbì pèlú.
111.	Àdúgbo:	Ita-maya Ìtumò:		Alàgbà ken tí orúko rè ńké máyabìkan ni wón gé kúru ti wòn sí ńpè ní ìta máyà.
112.	Àdúgbo:	Ìsàlè-Òsì Ìtumò:		Òkin lára àwon olóyè olúbàbàn kan tí ó ńjé òsì máyè ni ó tèdó sí ibí yìí láyé àtijó
113.	Àdúgbo:	Oke foko Ìtumò:		Nkan ti o mu oriko adugbo yii wa nipe adapo yangi ati ile erofo ni olorun da ibe, o sit un je oke, Ibe maa n nira lati gba.
114.	Àdúgbo:	Ode Aremo Ìtumò:		Ibi yíi ni awon oyinbo ajele gbe aremo Alaafin Oya sa pamo si ki o maa ba ku lehin Iku baba re gere bi asa awon Oyo.
115.	Àdúgbo:	Apata Ìtumò:		Ibí yii ni awon ara ilu Egba fi se Ibí isadi won ni igba aye ogun nigabi.
116.	Àdúgbo:	Idi Ayanre Ìtumò:		Igi ayanre kun ni o ti wa ni adugbo yìí kí ó ti wa dí wipe awon ènìyàn la ile loju de ibe.
117.	Àdúgbo:	gbénlá Ìtumò:		Àdúgbò yìí jé ibi tí won ní orúkí asiwájú kan ni akoko kan ni Ibadan tí orúko rè ń jé Ológbéńlá. Ológbéńlá yìí ni wón wá so di “Gbenla”èka-èdè ló fà á
118.	Àdúgbo:	Alékúsó Ìtumò:		A gbó pé ni àsìkò ogun Ìbàdàn àti ìjàyè, owó àwon ìjàyè ló kókó dun àwon Ìbàdàn ti won sì mu olórí ogun Ìbàdàn ìgbà náà sí ìgbèkùn won. Àwon omo-Ogun Ìbàdàn padà sí ilé láti lo tún ara mu, won sì padà ìjàyè ni àkókó yìí ni Ibàdàn ségun Ìjàyè pátápatá tí wón mú lérú Okàn àwon Ìbàdàn kò bale nígbà tí wón dé ilé nítorí èèyàn líle ni awon ìjàyè ìdí nìyí tí wón fi wá yan àwon òpò omo-ogun won sí ojú ònà tí àwon ìjàyè mó ó ń rìn wo Ìbàdàn, lásìkò ìgbà náà láti máa só won. A gbó pé àwon omo-ogun wònyí lò to osù méta dáádáá kíwon tó kúrò níbè, ni wón fi so ògangan ibè ni Alékúsó (ibi tí a gbé uan eeyan kó máa so won).
119.	Àdúgbo:	Òde-Ajé Alálùbósà Ìtumò:		Ojà kan ló wà nì adúgbò yìí tó jé wí pé kìkì àlùbósà nì wón máa ń tà, ní bè gégé bí isé ajé won. Ibikíbi ní àwon ìlú tó wà léti Ìbàdàn sin i won ti máa ń wá ra àtùbósà tó bá ti je enì tó fé ra òpò.
120.	Àdúgbo:	Òde-Ajé Olóòlu Ìtumò:		Àbúrò ni eni tó/te/ Ode-Ajé olóòlù yìí jé sí eni tó te àdúgbò òde-Ajé alálùbósà dó ó, kó tó di ojà. A gbó pé jagunjagun ni wón àti wí pé eégún Olóòlù yìí òkan lára erù ti wón ko bò láti ojú-ogun ni. Ègbón ló ní kí àbúlò òun sún sí ìsàlè díè kí ó tó dúró, èyí ló fà á tí àdúgbò mejeeji yìí kò fi jìnnà si ara won.
121.	Àdúgbo:	Òkè-Àpón Ìtumò:		Àdúgbò yìí ń be láàrin òjé sí yemétu Ìdí tí wón fi ń pè é ni Òkè-Àpón ni pé òke-kere ni àdúgbò òhún wà tó sì takété sí títì lákòókò kan àwon tí kò tíì ni Ìyàwó nílé nì wón máa ń sáábà gba tàbí réǹtì ilé sí àdúgbò yìí, pàápàá àwon omo ile-ìwé èkósé Nóòsì ti na ìwe èkóse noosí tiko jinna sibe àti àwon òsìsé sekiteríàtì. Nítorí pé àwon òdó wá po níbè tíwon kò sì tíì ni ìyàwó tàbí oko ni won fi so àdúgbò yìí ní òkè-Àpón. Tí àwon olóńje bíi èbà, iyán fùfú èwà àti béèbéè/ lo bá ti apé ońje lé omo won lórí fún kíkiri, won á wà so fún-un pé kó tètè mó o gbé ojà rè lo oke-Àpón nítorí ojà, pàápàá ońje, a máa tà níbè púpò.
122.	Àdúgbo:	Agbeni Ìtumò:		Abénà ìmò mi so pé àwon ará Ìbàdàn gbèjà Ìbikúnle tó jé Balógun won ní àkókò ken pé wón wá ta òtúu rè lójì (ojì -> gbèsè tàví fáìnì) wón wá so pé ibi ti baba won ìyen (ìbíkúnlé) gbé sanwo ojì náà ni won ń pè ni Agbeni ìdí nìyí tíwón fi máa ń ki àwon Ìbàdàn ní “Agbeniníjà omo òkè Ìbàdán
123.	Àdúgbo:	Móníyà Ìtumò:		Àdúgbò yìí jé bí oríta tó ya ìlú ìjàyè àti Òyó sótò ní Ìbàdàn. Ìdí nip é ni Móníyá nì èèyàn tó ń lo sí ìlú ìjàyè yóò ti yà. Ní ojó ti àwon ará Ìbàdàn/wá ń lo sógun ìjàyè nígbà tí won dé móníyá wón pín ara won àwon kan yà sí ona tó gba ìjàyè lo tààrà, àwon kan gba ojú ònà òyó lo láti lè gba fìdítì wo ìjàyè Ògúnmólá ni wón so pé, ó sájú Ogun lódún náà, wón ní Ìbíkúnlé ò lo “Ibi ti gbogbo wa ti yà là ń pè ní Móníyà”
124.	Àdúgbo:	Gégé Ìtumò:		Lójó tí àwon Ìbàdàn ń lo Ogun Èkìtì parapò ti àwon omo ogun tó jé akoni wa kó ara won jo sójú kan tí won ró gégé kí won ó tó wa ránsé re ilé Balógun Ìbíkúnlé pé kó máa bò pé àwon ti se tán ni “Gégé” “Won ró gégé-tan won ranse re ilé Balógun won”.
125.	Àdúgbo:	Òdè-Òlóló Ìtumò:		Nígbà tí wón ń lo ogun Èkìtì parapò yìí wón ní ó pé won díè ki wón ó tó fi ìlú Ìbàdàn sí ilè nítorí won kò múra fún ogun yìí, òjíjì ni won rónísé Alaafin kí omo ogun tó ye kó lo, ó tó múra tán ó pe díè. Ibì tó wà gbé ló won jáí púpò kí won ó tó fi odi ìlú sílè ni wón so nì “òde-òóló”.
126.	Àdúgbo:	Lábó Ìtumò:		Láyé ìgbà kan, Okùnrin ìjèsà kan wà nì ìlú. Ìbàdàn tó jé pé ó máa ń sòsómàáló. Okùnrin yìí gbajúmò púpò aso-òkè ló máa ń tà. Ní ojó kan owó rè wá bó sonù, ó wa owó yìí títí, kò ri, bàbá yìí wá bèrè sì í ké nitori owo yìí ká a lára, owó tó ti ń pa á bò láti àárò ni ‘Òwó bó, Olá bó, ìbòòsí àrè” Ibi tówó bàbá ìjèsà gbé bó sonù là ń pè nì “Lábó”
127.	Àdúgbo:	Eléta Ìtumò:		Àdúgbò yìí ni won ti máa ń pín àgbá ota fún àwon omo-ogun Ìbàdàn tí wón bá ń lo ogun. Ibi ti won ti rí yíta Ogun fún wa ni “Eléta”
128.	Àdúgbo:	Ayéyé Ìtumò:		Abénà-ìmó mi so fun mi pé ibi ti won ti yé àwon eni àkókó sí ni ayéyé. Òkan lára àwon tí wón yé sí nígbà náà lóhùn-ún nì “Agbájé Ayéyé “Ibi tí a gbé yéni sí là ń pè láyéyé”.
129.	Àdúgbo:	Òpóyéosà Ìtumò:		Láyé ijóun, tí wón bá fe lo sí ogun ní ìlú Ìbàdàn, Balógun yóò se ìkéde láti pé àwon ode, olóògùn ológun tó bá dára rè lójú tó fé bá won lo sójú ogun. Nígbà tí gbogbo àwon èèyàn wòn yí ba péjú sìbà, ni Balógun àti àwon ìjòyè rè yòókù yóò tó wá á sa àwon to pójú-òsùwòn láti lo léhìn òpò Ìdánrawò. Òpóyéosà ni gbangba ibi tí wón ti máa ń se èyí Níbàdàn wà nitori ko jinnà si ilé Balógun. Irú èyí náà selè nínú ìwé Ògbójú Ode nínú Igbó Irúnmolè tí D.O. Fágúnwà ko. Ibi tí a gbe n sa won lójó tá a bá n lo ogun là ń pè ni yéosà nijo-un.
130.	Àdúgbo:	Náléndé Ìtumò:		Wón ní ìná ló lé àwon ènìyàn tówà ní àdúgbò yìí dé ibè láyé ijóun. Wón wá so pé ní àdúgbò odinjo ni iná ti sé lójó náà, èyí fíhàn pé àwon tó sá kúrò níbè tí won kò padà síbè mó ni won so ibè ni orúko ìtumò re nip é (Ní-hàà-ín ní iná lémi dé)
131.	Àdúgbo:	Ìdí Arere Ìtumò:		Lójó ti iyò wón ti gbogbo Ìbàdàn àti ìlú agbègbè rè kó rí iyò je tàbí se Obè. Ológbó tawón pé iyò pé iyò wà nì ìkòròdú lébàá Èkó ni gbogbo Ìbàdàn bá to jánà rere bí esú jáko. Ìyá baba mi máa ń pe odún náà ní “Odún gágá”. Nígbà tí wón wá n padà bò látìkòròdú, Ìdí Arere ni àwon èrò kókó gbé sò. Níjó èrò ìbàdàn n wayo o rekorodu tí gbogbo wón to jánà rere bi esú jáko, ìdí Arere lakokoso èrò”
132.	Àdúgbo:	Olóòsà-oko Ìtumò:		Òòsà-oko nì won máa ń bon i àdúgbò yìí Níbàdàn. Àwon Oloosa oko ló wà ní bè títí di òní. Awoni ènìyàn a sì máa lo toro omo níbè 133.	Àdúgbo:	Agodi Ìtumò:		Àgó-odi-ìlú ló di Agodi nítorí èhìn odi ìlú ni àdúgbò yìí wà láyé àtijó Níbàdàn Ibè si ni ilé-isé Telifísòn àkókó wà nítorí ìbè máa ń dáké róró ni.
134.	Àdúgbo:	Òkè Páàdì Ìtumò:		Àdúgbò yìí ni àwon ìjo Àgùdà fi Ìbùjokòó sí nígbà tí wón dé pèlú èsìn won páàdi ni wón máa ń pe àwon olórí èsìn yìí.
134.	Àdúgbo:	Ìdí Ìrókò Ìtumò:		Bàbá kan ni ó máa ń dá oko sí èbá ìdí Ìrókò ní àtijó. Ìgbàkúùgbà tí wón bá ti ń wá bàbá yí tàbí wón fé gba nǹken lówó rè, wón á ní kí won lo wò ó ní Ìdí-Ìrókò. Bí bàbá yí se kó abúlé síbè nìyí àti ìgbà yìí ni wón ti ń pe ibè ní ìdí Ìrókò.
135.	Àdúgbo:	Òkè Sápátì Ìtumò:		Òyìnbó kátólíìkì ni a gbó pé ó kó ilé rè si orí okè kàn ti àwon ènìyàn sì máa ń wo ilé náà lórí òkè téńté ríí wón bá wá béèrè pé níbo ni enìkan ń lo o le ni ibi tí sápátì kólé kólé si. Bí wón se so ibid i òkè sápátì nìyí
Àsìá ilẹ̀ Bangladẹ́shì
right|thumb|208px| Air Force Ensign. Flag Ratio: 1:2 thumb|right|208px|The first flag of an Independent Bangladesh with the country map that does not exist in the current flag. Àsìá ilẹ̀ Bangladẹ́shì je asia orile-ede Bangladẹ́shì
Etí
thumb|Eti Eniyan Etí jẹ́ ẹ̀yà ara, èyí tí ènìyàn àti ẹranko fi ń gbọ́ ọ̀rọ̀. Ènìyàn àti ẹran ọ̀sìn, (tí òyìnbó ń pè ní "mammals") ní etí méjì. A lè pín etí sí ẹ̀yà mẹ́ta; etí ìta, etí àárín àti etí inú, awon ẹ̀yà mẹ́tẹ̀ẹ̀ta yìí ń ṣiṣẹ́ papọ̀ láti mú kí ènìyàn tàbí ẹranko gbọ́rọ̀. Ìjàm̀bá sí etí (pàápàá jù lo; ìlù etí) le fa àìgbọ́ràn tàbí ìṣòro pẹ̀lú ọ̀rọ̀ gbígbọ́.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Agatu
Ìjọba Ìbílẹ̀ Àgàtú jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Benue lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà
George Wells Beadle
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Kìnìún
Kìnìún (Panthera leo)
Louis-Eugène Cavaignac
je Aare ile Furansi tele.
Meitneriomu
Meitneriomu je ipilese elegbogi pelu ami-idamo Mt ati nomba atomu 109.
John Augustus Otunba Payne
Awon Agbejoro Omo Yoruba
Àsìá ilẹ̀ Bárbádọ̀s
Àsìá orilẹ̀-ede Bárbádọ̀s koko je lilo lonibise ni 30 November 1966.
John Augustus Otunba Payne
Àwọn Lọ́ọ́yà àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà tí wọ́n jẹ́ ọmọ Yorùbá. A kọ ọdún tí wọ́n di looya sí òkè orúkọ wọn
Christopher Alexander Sapara Williams
O di looya ni 1880 Christopher Alexander Sapará Williams Òun ni ọmọ Nàìjíríà tí ó kọ́kọ́ di Lọ́ọ́yà
Rotimi Olusola Alade
O di loya ni 1892
Rotimi Olusomoha Aládé
John Augustus Otunba Payne
John Augustus Otunba Payne
E.J. Alexander Taylor
O di looya ni 1905
E.J. Alexander Taylor
John Akinola Otunba Payne
O di looya ni 1909
John Akinọla Òtúnba Payne
Sir Adeyemo Alakija
O di looya ni 1910
Sir Adéyẹmọ Alákijà
Olayinka Alakija
Ithiel K Ladipọ Doherty
STS-51
thumb|STS-51.
John Augustus Otunba Payne
Olayinka Alakija
Olaseeni Moore
E.A. Franklin
Won di looya n 1921 E. A Franklin
Alfred Latunde Johnson
E.M.E. Àgbètì
Adedapo Kayode
Won di looya ni 1922
Adédépò Káyọ̀dé
S.H.A. Baptist.
Ayodele Williams
Won di looya ni 1923
[Ayọ̀délé Williams ]]
Steven Bánkọ́lé Rhodes
A.O.D. Dòsùnmú
Adébíyí Désàlú
C.A. Harrison Obafemi
Won di looya ni 1924
C.A. Harrison Ọbáfẹ́mi
Muhammed Lawal Basil Agusto
A. O. Àbáyọ̀mí
I.O. Caxton Martins
Rufus Adékúnlé Wright
Adégúnlẹ̀ Ṣóẹ̀tán
F.O. Lucas
F.O. Lucas
A. O. Thomas
Albert Horatus Akíntúndé Doherty
J. Omoniyi Coker
Won di looya ni 1926
J. Ọmọliyì Coker
Isaac Kúshìkà Roberts
F. Tátúndé Vincent
T.Ekundayo Kusimo Sorinola
T. Ẹkúndayọ̀ Kusimo Ṣórìnọ́lá
Akínbọ́nà Sólúadé
Samuel Ayodele Thomas
Won di looya ni 1928
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Oruko ati itumo awon adugbo ilu Mọdákẹ́kẹ́, ni Ipinle Osun, Naijiria.
John Augustus Otunba Payne
Samuel Ayodele Thomas
Samuel Ayọ̀délé Thomas
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
6.	Àdúgbo:	Ilé Oósà Ìtumò:		Orúko Oyè ìlí, òun ni olóórí àwon afobaje
John Augustus Otunba Payne
Samuel Ayodele Thomas
Frances Edney Euba
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
7.	Àdúgbo:	ilé Ògòkú Ìtumò:		A ri èyin kágò eégún ijó níí jó. Òrìsà eégún ni won ń bo níbè
John Augustus Otunba Payne
Omosanya Adefolu
Won di looya ni 1929
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
8.	Àdúgbo:	Agbo ilé káríkárà Ìtumò:		Onísòwò ni gbogbo won. nínú oríkì won lo ti jáde tói so pé. Kárí kárà kámó sanwó, ká sin owó kó dìjà 9.	Àdúgbo:	Olóyà Ìtumò:		orisa oya ni won ń lo níbe, ojúbo oya wà nibe, won sì gbàgbó pé o máa ń fun won lómo
10.	Àdúgbo:	Ajóńbàdí Ìtumò:		Gbajumò aláfé ènìyàn ni bale agbo ilé yìí. Ti o ba n rin lo lójúde ìrin oge pèlú fáàri ni.
John Augustus Otunba Payne
Omosanya Adefolu
Ọmọ́sànyà Adéfólú
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
11.	Àdúgbo:	Olókúta Ìtumò:		kìkì òkúta ni agbo ilé náà. Àwon ènìyàn rip e ko si ohun to lè hù níbè.
John Augustus Otunba Payne
Omosanya Adefolu
Richard Adé-Ẹ̀yọ̀ Doherty
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
12.	Àdúgbo:	Ilé Elébiti Ìtumò:		Orúko Eégún to maa ń jáde ni agboile yìí ni. Nínú oríki rè ló ti jáde tó so pé. Elébiti sàgbá ko níjà.
John Augustus Otunba Payne
Omosanya Adefolu
Hezekiah Ajayi Johnson (Alias Onibuwe)
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
13.	Àdúgbo:	jágbéegùn Ìtumò:		Onísègùn ni won. Kò si àrùn ti won gbé dé Ibè ti ko san
14.	Àdúgbo:	òòpó òsun Ìtumò:		Ilé olósun òrìsà òsun máa ń fún won lómo.
John Augustus Otunba Payne
Abiola Akinwumi
O di looya ni 1930
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
15.	Àdúgbo:	Ilé Èkerin Ìtumò:		Orúko òye Balógun. Òun lo je igbá kerin si Oba.
John Augustus Otunba Payne
Abiola Akinwumi
Abíọ́lá Akínwùmí
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
16.	Àdúgbo:	Ilé òsó Aró Ìtumò:		Aró dídá ni isé won níbi. Ko si aso ti won ko le se òsó sí lára.
17.	Àdúgbo:	Agbo ilé Fágúnwá Ìtumò:		Ifá gúnwá síbì. Onífá niwón ni agbo ilé yìí wón ni ojúbo Ifá níbè.
18.	Àdúgbo:	Olórò Ìtumò:		Orò ni won ń bò. Àwon ara agbo ilé yìí máa ń dásà pe bi obìnrin bá fojú di orò, orò yóò gbe e.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Ògúnyẹmí Ẹbíkúnlé Ajọ́ṣẹ̀
O di looya ni 1933
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
19.	Àdúgbo:	Ilé ògóbùlà Ìtumò:		Ogo bu olá fún won nínú ilé yìí. Ibi ti olóórí àwon onísàngó ń gbé. Ojúbo sàngó wà níbè
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Olúwọlé Ayọ̀délé Alákijà
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
20.	Àdúgbo:	ilè Àsàmú Ìtumò:		Orúko oyè ìlú ní, onílù ni wón níbè
21.	Àdúgbo:	Alágbòn Ìtumò:		Agbón ni wón ń hun ta. pàtàkì isé owó won ni àgbòn híhùn.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
O di looya ni 1934
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
22.	Àdúgbo:	játíná Ìtumò:		Oti títà ni isé owó won. Eléyìí hàn nínú oríkì won tó sap é: Játi jákà bí àdèbà Oti sèkètè ni won máa ń se
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Adébíyí Májẹ́kódùnmí
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
23.	Àdúgbo:	Olómi Ape Ìtumò:		Omi inú orù won máa ń mu. Won máa n re omì nínú ape.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
O di looya ni 1935
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
24.	Àdúgbo:	Ilé Eléwúro Ìtumò:		Ewúro gbigbo ni ise won, àwon ènìyàn kìí wá ewúro ti níbè
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Ọlájídé Ọláríbigbé Alákijà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ringim
thumb|Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀, Ringim. Agbegbe Ijoba Ibile Ringim je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Riyom
Agbegbe Ijoba Ibile Riyom je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Riyom
Aceh
Aceh (, won npe bi ) je agbegbe pataki (daerah istimewa) orile-ede Indonesia, to budo si eti apaariwa erekusu Sumatra.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
O di looya ni 1936
Akinọlá Adésọ̀gbìn
Won di looya ni 1940
Adélékè Adédoyin
Ladipọ Ọdúnsì
Won di looya ni 1941
Ọladipọ Moore
John Idowu Conred Taylor
Won di looya ni 1942
Christian Adéṣẹ́gun Wilson
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
25.	Àdúgbo:	Adélérè Ìtumò:		Orúko eni tó te agbo ilé yìí dó. Won gba pe oruko ajemoyè ni èrè nínú
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Ọdúnbákú
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
26.	Àdúgbo:	Wúgbolú Ìtumò:		òun lo kókó je oba ògúnsùà. O ni ìfé àwon ènìyàn re
27.	Àdúgbo:	Agbo ilé yangun Ìtumò:		Àgbàdo títà ni ise won. Àwon ni kò jékí ebi pa èlú.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Ọlátúndé Balógun
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
28.	Àdúgbo:	Àgbójà Ìtumò:		Àlùbàtá ni won. Bàtá ni won máa ń lù fún Eégún won
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Bọ̀dé Thomas
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
29.	Àdúgbo:	Ilé epo Ìtumò:		Onísowò epo ni won. Epo kìí won nílé yìí
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
O di looya ni 1944
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
30.	Àdúgbo:	Baálè Sàngó Ìtumò:		Ibi ti olóórí àwon onísàgó ń gbé, Ojúbo sàngó wà níbè.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Àlàbí Taylor
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
31.	Àdúgbo:	Iráyè Ìtumò:		Ní àtijo òrìsà kan wà ni ibi tí à ń pè ni ìráyè yìí orúko òrìsà náà ni ìrá láti ipólé òwu ni wón ti gbé òrìsà yìí wá léyìn ogun húkù húkù, obaláayè ni orúko àwòro rè. Bí wón bat i n bo òrìsà yìí tí won da Obì tí Obì si yàn àwon Olùsìn rè yóòmáa pariwo ayò pé ìra ti yè, Ìráyè, ìráyè láti ibi yìí ni a ti mu orúko àdúgbò yìí
32.	Àdúgbo:	pónńtan Ìtumò:		Ìrísí ìyá ken tí ó jé gbajúmò ni agbo ilé yìí ni won fi n pè é ìyá náà lówó lówó béè ni ó sì pupa wèè ó sì tún sígbonlè pípupa tí ìyà yìí pupo ni won fi n fi àwò rè júwe rè tí wón si fi so agbo ilé yìí
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Won di looya ni 1946
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
33.	Àdúgbo:	Okè èsó Ìtumò:		Àwon ìran oníkòyí ni wón te agbo ilé yìí dó, jagunjagun sin i wón àwon ni won máa n jagun fun ìlú.
Edward Lawrie Tatum
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Àrùn
Àrùn tabi ọ̀kùnrùn ni eyi ti ko je ki ara ohun elemin o le.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Funsọ Blaize
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
34.	Àdúgbo:	Esin Oye Ìtumò:		Ilé Alésinlóyè ni won máa n pè é télè kí won fi n pe béè ni pé okùnrin ken wa níbè nígbà náà tí ó máa n gun esin ni àsìkò ilé odún tí wón bá wa sí ilé láti oko àsìkò yìí sì ni oyé máa n mu ni agbègbè wa; èyí ni won fi máa n pè é ni Alésin nígbà oyé.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Akíntóyè Tẹ́júosó
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
35.	Àdúgbo:	Ilé Èkerin Ìtumò:		Ní Ìdílé yìí oyè Èkerin ni wón máa ń je níbè èyí ni won fi máa n pè won ni ilé èkerin
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
36.	Àdúgbo:	Òkè ìpàlò Ìtumò:		Orí òkè ni ìbí yìí ó sì kún fun kìkì òkuta èyí ni a fi n pè é ni òkè ìpàhò
27.	Àdúgbo:	Ajíbésinro Ìtumò:		Aji bá esin lórí òòró ni wón sún kid i ajíbésinró. Ní àtijó àwon ìdílé yìí ni won máa n fie sin rin ìrìn àjò béè wón sì ni esin yìí to pò gan-an débi pe won máa n so won mólè ní iwájú ìta nit í eni tí ó ń lo tí o ń bò yóò máa ba won níbè.
28.	Àdúgbo:	Okè Òwu Ìtumò:		Àwon ènìyàn tí ogun lé kúrò ni ìpólé òwu nígbà ogun húkùhúkù ni wón tèdó si ibí, orúko ìlú won ni won si fib o agbolé won
29.	Àdúgbo:	Ìtaàsìn Ìtumò:		Níbí yìí ni ilè ìjósìn àkókó ni ilú Modákéké kókó wa àwon ìjo sítifáánù mimó ni wón kó ilé ìjósìn yìí bákan náà légbèé rè ni ilé ìjósìn àwon mùsùlùmí wà èyí ni won fi so Ibè ni ita ìsìn èyí tí ó wa di itaàsìn
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Agwara
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
30.	Àdúgbo:	Agbo ilé Oláyá Ìtumò:		Ní agboole yìí òrìsà oya ni won n sìn níbí orúko òrìsà yìí ni a fi n pe agbo ilé yìí.
31.	Àdúgbo:	Olúgbòóyàn Ìtumò:		Orúko odò kan ni olúgbo ògàn yìí orúko odò yìí ni a fi n pe agbo ilé yìí.
32.	Àdúgbo:	Òkè Olá Ìtumò:		Orí òkè kan ń be ni àdúgbò yìí àwon ènìyàn ń dá àníyàn pé kí òkè náà ó jé òkè olá fún àwon
33.	Àdúgbo:	Ilé Arídìíèké Ìtumò:		Ìnágije babaláwo kan ni ń jé báyìí ìdí ti wón fi n pè é béè ni pé babaláwo náà máa n tu eni ti àwon àjé bá dè mólè béè ni ó sì máa n gbogbo kùrukùn ti bá n be ní ìgbésí ayé omo èdá. Babalawo náà gbónà ìlú mo ká sì nib í àwon ènìyàn ba ti n lo si ilé rè won a ni àwon ènìyàn ba ti n lo si ilé rè won a ni àwon n lo si ilé arídìíèké èyí ni won fi n pe agbe ilé yìí di òní olónìí
34.	Àdúgbo:	Ilé onílé àrán Ìtumò:		Ní ìdílé yìí aso àrán ni won máa n tà níbè ìdí nìyí tí wón fi ń pè é ni onílé àrán
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Won di looya ni 1947
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
35.	Àdúgbo:	Eréta Ìtumò:		Ìdì ti wón fi ń pe agbo ilé yìí ni ilé eréta ni pé níògangan agbo ilè yìí ni àwon ará ijóhun ti máa n wa ota tí àwon alágbède máa n yó sínú ìgbá kí won ó tó so ó di Irin ti won fi n rokó ròdá.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
H.O. Davies
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
36.	Àdúgbo:	Ilé Alubàtá Ìtumò:		Ìsé ìlù lílù ni wón n se níbí ìlù bàtá ni won sì máa n lù àwon onílù ìdílè yìí ni wón máa n lu bàtà fun àwon tí won ń bo òrìsà sàngó àti àwon eléégún ibé owó won yìí ni won fi so agbo ilé won loruko.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Ọlájídé Ṣómólú
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
37.	Àdúgbo:	Òkè Amólà Ìtumò:		Orúko enìkàn tí ó jé gbajúmò ní ìlù Modákéké ni ó ń jé Amólà ní àgbègbè Ibi tí ó kó ilé sí òkè yí. Ibè po ni béè ni orí òkè yìí ni ó kó ilé sí tente èyì ni won fi n pe agbo ilé yìí ni òkè Amolà
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
S.A. Adéọba
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
38.	Àdúgbo:	Ilé Aláró Ìtumò:		Látijo isé aró dídà ni àwon idílè yìí máa n se isé yìí ni àwon ènìyàn sì mo wón mó bí enìkàn bá ti fe lo si ilé won, won á ni àwon ń lo sí ilé aláró, orúko yìí ni wón tè mo agbo ilé yìí lára dòní olónìí.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Victor Ìlòrí
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
39.	Àdúgbo:	Òkè Awo Ìtumò:		Níbí ni igbódù àwon baba awo kí ilù ó to máa fè si nígbà tí ìlú wá kúrò ni inú igbó ni àwon babalawo wá fenu kò pé ibè ni àwon yòó ti máa se ìpàdé owo àwon yóò lo se igbódù mìíràn ni wón bá n se ìpàdé awo ni òkè awo. Èyí ni won fi ń pe ibè ní òkè awo di òní.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
C.O. Awóyẹlé
Guinea Alágedeméjì
Guinea Agedeméjìayé tabi Orile-ede Olominira ile Guinea Agedemejiaye je orile-ede ni Arin Afrika.
Àsìá ilẹ̀ Bẹ̀lárùs
Àsìá ilẹ̀ Belarus
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
S. Àyìnlá Abina
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
40.	Àdúgbo:	ilé atàgbèdò òjo Ìtumò:		Ní agbo ilé yìí ni won ti máa n ta àgbàdo ju ní àsìkò òjò èyí rí béè torí pé àwon kíì sábà gbin oúnje mìíràn àfi àgbàdo ìdí nìyí ti won fi n pè won ni ilé àtàgbàdo òjò.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
T.O.S. Benson
L.O. Fádípè
G.B.A. Coker
E.A. Caxton-Martins
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
41.	Àdúgbo:	Olómi Ape Ìtumò:		Odò ti ó ń sun láti ilè tí won wa gbé ape le lórí láti inú àpe yìí ni won ti máa n pon omi yìí idí nìyí ti wón fi so ni agbo ilé olomi ape.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Won di looya ni 1948
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
42.	Àdúgbo:	Egbédòré Ìtumò:		Àwon egbé ni wón parapò tí wón dá àdùgbò yìí sílè èyí ni wón fi so agbo ilé yìí ní orúko.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
M.O. Oyàmádé
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
43.	Àdúgbo:	Ilé Akirè Ìtumò:		Àwon ìdílé Obá ìkirè ni won te agboolé yìí dó ìdí nìyí ti won fi só lórúko mo orúko ìlú won 44.	Àdúgbo:	Ìta mérin Ìtumò:		Orita ni àdúgbò yi jé títì mérin ni wón sì pàdé níbè èyí ló fà á tí wón fi n pè é ni ìtamérin.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
J.O. Kassim
STS-58
thumb|Ẹgbẹ́ ìṣe STS-58.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
O.A. Akántóyè
A.O. Lawson
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
45.	Àdúgbo:	Ilé gbénà Ìtumò:		Ní agbe ilé yìí – isé gbegilére ni isé won àwon ìdílé Ajibógun ni won sì máa n gbénà ni wón ba kúkú so ìdílé náà ní ilé gbénàgbénà sùgbón akekúrú rènì àwon ènìyàn ń pè dòní
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Dúró Phillips
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
46.	Àdúgbo:	Kóìíwò Ìtumò:		Ìtàn ìgbà ìwásè so fun wa pe tokotaya kan wà níbí agbo ilé yìí tí won n bí àbìkú omo bí won bat i bi omo yìí ni yóòkú ni won wá pinnu láti kó omo tí wón bi ni àsìkò kan jade kí won ó si se ináwó rè kí ayé gbó kórun mò. Nìgbà tí wón se báyìn ni omo bá dúró ni kò bá kú mó èyí ni ó fà á ti won fi so ibè ni kóìíwò èyí tí àpajá rè ń jé kó èyí wò ná bóyá a jé dúró.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Àtàndá Fàtáì-Williams
[O. Akínkúgbé ]]
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
47.	Àdúgbo:	Okè D.O Ìtumò:		Ìtàn so pé Ibè ni (District officer) ń gbé orí òkè sì ni ibè ilé àwon tí ó ti di ipò D.O. yìí mu ti wón jé òyìnbó sì wà níbè pèlú. Léyìn ìgbà tí a gba òmìníra àwon òyìnbo ti ń gbé ibè kí Obásanjó ó tó sòfin kí àlejò m;aa lo ní (1978)
48.	Àdúgbo:	Bodè Ìtumò:		A rí orúko agbo ilé yìí nipa sè pé ibè ni enu odi ìlú.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Abíọ́dún Akéréle
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
49.	Àdúgbo:	Ilé Akálà Ìtumò:		Àwon ìdílè yìí jé ìdílé tí wón wa láti ede wá tèdó sí Modákéké. Ilá ni wón sì máa ń gbìn. Wón ni wón máa n sòrò pé ilá odun yìí o àkálà ni o ohun tí wón máa n wí yìí ni won fi so agbo ilé won ni ilé àkálà.
John Bardeen
John Bardeen (May 23, 1908 – January 30, 1991) je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
50.	Àdúgbo:	Alágbàáà Ìtumò:		Télètélè rí, àwon eléégún ni àwon ti wón ń jé alágbàáà yìí ibè sì ni àwon olórí òjè won wa. lénu kan kìkìdá àwon eléégún ni wón dá àdúgbò yìí sílè.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Ayọ̀ Rósìji
M.A. Adésànyà
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
51.	Àdúgbo:	Agbóríití Ìtumò:		Ní ayé àtijó, ode niwón nínú agboolé yìí Akíkanjú ènìyàn sì ni wón nínú ode sisé nígbà náà, tí wón bá degbó lo títí tí wón bá pa erankéran àwon ni wón máa ń gbé orí rè fún. Ìdi rè nìyí tí wón fi ń pè wón ní agbóríitú.
52.	Àdúgbo:	Ilé Owá Ìtumò:		Gégé bí wón ti so, wón ní láti Ilésà ni àwon tí ó da àdúgbò yìí sílè ti wá. Nítorí pá àwon ìjèsà ni a máa ń kì ni “Omo owá, obokun rémi”.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
V.O. Ẹ̀san
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
53.	Àdúgbo:	 Irépòlérè Ìtumò:		Gbogbo àwon tí wón kólé ládúgbò yìí ni wón femu kò láti so àdúgbò won ni Ìrépòlérè. A lè so pé pèlú ìsòkan tí wón ní ni orúko àdúgbò yìí se di
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Basheer Agusto
Won di looya ni 1949
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
54.	Àdúgbo:	ile péròó Ìtumò:		Ìtàn so fún wa pé, àwon tó wà ni àdúgbò yìí láyé àtijó jé ologbón gidigidi, tó fi jé pe tí òrò bá rújú tan níbò míràn àwon ni wón máa ń báwon dá eyó pèlú. Èyí ló mú kí àwon aládùúgbò won panupò so àdúgbò yìí dó títí di òní olónìí yìí.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
C.O. Madarikan
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
55.	Àdúgbo:	Ilé Olómù Ìtumò:		Àwon tí wón wá láti òmù àrán la gbó pé àwon ló té àdúgbò yìí dó títí di òní yìí.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
A.O. Lápitẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
56.	Àdúgbo:	Awótóbi Ìtumò:		Ní ayé àtijó àwon babaláwo ni wón wa ní àdúgbò yìí. Ní ìgbà náà gbogbo wa mò pé ipa pàtàkì ni Ifá ń kó láwùjò àwon Yorùbá, èyí ló mú kí àwon ènìyàn máa so pé, àwon ń lo sílé baba awo títí wón fi so ó di ilé Awótóbi.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
D.O. A. Ògúntóyè
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
57.	Àdúgbo:	Amókèegùn Ìtumò:		Ìdí tí wón fi ń pe àdúgbò yìí ni Amókèegùn nip é, kí èègùn tó débè yóò gun òkè bíi mélòó kan, lénu kan òkè ni a máa gùn débè ni wón se so àdúgbò ni Amókèegùn.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
G.S. Sówèmímọ̀
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
58.	Àdúgbo:	Onílàálì Ìtumò:		Ìsé àwon àdúgbò yìí ni wón se so wón lórúko. Ní ayé àtijó làálì tí àwon Hausa máa ń lé sórí èékánná ni àwon fi ń sisé se ní ti won. Idí nìyí tí wón fi ń pè wón ní ilé Onílàálì.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
J.O. Beckley
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
59.	Àdúgbo:	Ogérojú Ìtumò:		Ní ayé àtijó ìtàn kan so fún wa pé àwon tí wón wa nínú agbo ilé yìí gbáfínjú dáadáa, kò sí ibi tí wón lè dé nígbà náà tí wònkò ní mò pé inú àdúgbò yìí ni wónm ti jáde wá, ni àwon ènìyàn se pa emu pò láti so wón ni ilé Ogérojú.
60.	Àdúgbo:	Agbónanni Ìtumò:		Wón ni ní ìgbà ken Igbó tí ouni máa wa lára rè ni ènìyàn máa wà dé àdúgbò yìí, àárò kùtù hàn ni omi yìí máa ń wà ní ara igbó yìí tó fi jé pé kò sí bí ènìyàn se lè jí lo sì àdúgbò yìí ki aso irú eni béè ma tutu wálé. Idí nìyí tí wón fi so àdúgbò yìí ni agbón-an-ni.
61.	Àdúgbo:	Atólógun Ìtumò:		Ní ilé yìí, àwon jagunjagun má fit i ìbon se ni wón, tí ogun bale tán won ki í lo ìbon láti fi jà rárá bí kò se kùmò àti ada pèlú ida. Ko sì sí bí ogun náà se lè le tó ti wón lè pa wón lójú ogun, fóniladìe toko èèmó bò nit ì won. Ìdí nìyí tí wón fi ń pè wón ní ilé Atólógun.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Adé Mummey
S.O. Lámbò
Adégbóyèga Adémọ́lá
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
64.	Àdúgbo:	léwèéré Ìtumò:		Nínú agbo ilé yìí láyé àtijó, wón ní àwon omo agbo ilé yìí máa ń wéré nígbà náà, èyí ló mú kí won máa pe agbo ilé won ní ilé léwèéré.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
S.L. Akíntọ́lá