cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ẹ̀gbá
ÀWỌN Ẹ̀YÀ TÓ WÀ NÍLẸ̀ Ẹ̀GBÁ LÓDE ÒNÍ
Ẹ̀gbá òkè-ọnà ló tẹ lẹ́ Ẹ̀gbá Aláké. Osìlè ni ọba wọn, oun ni igbákejì Aláké. Òkò ni olú ìlú wọn. Àwọn ìlú tó kù lábẹ́ Ẹ̀gbá òkè -ọnà ni Ejígbo, Ìkìjà, Ìjẹjà, odo, Ìkèrèkú, Ẹ̀runbẹ̀, Ìfọ́tẹ̀, Erinjà, ilogbo àti Ìkànna. Ẹ̀gbá Gbágùrá ni orísìí kẹta. Ìdó ni olórí ìlú wọn. Àgùrá si ni ọba wọn. Àwọn Ìlú to kù ni ọ̀wẹ̀, Ìbàdàn, Ìláwọ̀, Ìwéré, òjé ati àwọn ìlú mọ́kàndínlógoji (39) mìírán.Nígbà tí ogun bẹ sílẹ̀ ni mẹ́sàn-án lara ìlú Gbágùrá sá lọ fi orí balẹ̀ fún Ọlọ́yọ̀ọ́ títí di òní yìí. Àwọn ìlú naa ni Aáwẹ́, Kòjòkú Agéníge, Aràn, Fìdítì, Abẹnà, Akínmọ̀ọ́rìn, Ìlọràá àti Ìròkò.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Asa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ẹ̀gbá
ÀWỌN Ẹ̀YÀ TÓ WÀ NÍLẸ̀ Ẹ̀GBÁ LÓDE ÒNÍ
Ẹ̀gbá Òwu ni orísìí kẹrin, Àgó-Òwu ni olú ìlú wọn, Olówu ni ọba wọn, ìlú tó kù lábẹ́ Òwu ni Erùnmu, Òkòlò, Mowó, Àgọ́ ọbà, àti Apòmù. Yàtọ̀ sí àwọn tí a sọ̀rọ̀ rẹ lókè yìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀yà míìràn náà ló pọ̀ ní Ẹ̀gbá tí wọ́n ti di ọmọ onílẹ̀ tipẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn báyìí ni a kó lásìkò ogun tàbí kí wọn wá fúnra wọn nígbà tí wọn ń sá àsálà fún ẹ̀mí wọn, tí wọn sì ǹ wá ibi isádi. Irú àwọn báyìí ni Ègùn tí wọn wá ni Àgọ́- Ègùn, Ìjàyè- ni Àgọ́- Ìjàyè, àti àwọn Ìbàràpá ni Ìbẹ̀rẹ̀kòdó àti ni Arínlẹ́sẹ̀. Bákannáà ni àwọn Ẹ̀gbádò wà ní Ìbàrà iléwó, onídà àti oníkólóbó bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn tí sáájú Ẹ̀gbá dó síbẹ̀.
ÈTÒ ÌSÈLÚ ÀTI TI ỌRỌ̀ AJÉ ILẸ̀ Ẹ̀GBÁ
Láti ìgbà tí àwọn Ẹ̀gbá ti dó sí Abẹ́òkúta ni ètò ìsèlú wọn ti bẹ̀rẹ̀ si yàtọ̀. Ó di pè wọn ń yan ọba kan gẹ́gẹ́ bí olórí gbogbo gbò. Tẹ́lẹ̀tẹ́lẹ̀ ọ̀rọ̀ kò rí bẹ́ẹ̀, kọ́lọ́mú dọ́mú Ìyá rẹ gbé ni. Èyí náà ló sì fìyà jẹ wọ́n. ÀÌrìnpọ̀ ejò ló sá ǹ jẹ ejò níyà.Sé bọ́ká bá síwájú, tí pamọ́lẹ̀ tẹ le e, tí baba wọn òjòlá wá ń wọ́ ruru bọ̀ lẹ́yìn, kò sí baba ẹni tó jẹ dúró. Ọ̀rọ̀ “èmi –ò-gbà ìwọ -ò -gbà” yìí ló jẹ́ kí àwọn alábàágbé Ẹ̀gbá maa pòwe mọ́ wọn pe “Ẹ̀gbá kò lólú, gbogbo wọn ló ń se bí ọba” Ọba wá di púpọ̀.
Ìjọba ìlú pín sí ọ̀nà bíi mẹ́rin nígbà tí ọ̀kan wọn balẹ̀ tán ni ibùdó titun yìí. Àkọ́kọ́ nínú wọn ni àwọn Ológbòóni. Ìlú kọ̀ọ̀kan ló ní àwọn ẹgbẹ́ yìí fún ra rẹ̀. Lóòtọ́, ọba ló nilẹ̀, òun ló sì ń gbọ́ ẹjọ́ tó bá tóbi jù. Sị́bẹ̀ síbẹ̀, àwọn Ògbóni lágbára ju ọba lọ. Àwọn ni òsèlú gan-an. Àwọn ló ń pàsẹ ìlú. Wọn lágbára láti yọ ọba lóyè. Delanọ ní láti ilé-ifẹ̀ ni Ẹ̀gbá tí mú ètò Ògbóni wá. Wọn tún un se, wọn sì jẹ́ kí o wúlò tóbẹ́ẹ̀ tí ilé-ifẹ̀ pàápàá ń gáárùn wo ògbóni Ẹ̀gbá.
Orò ni wọn ń lò láti da sẹ̀ríà fún arúfin ti ẹ̀sẹ̀ rẹ tòbi. Bí orò bá ti ń ké ní oru yóò máa bọ̀ lákọlákọ. Olúwo ni olórí àwọn ògbóni. Àwọn oyè tó kù tó sì se pàtàkì ní Apèènà, Akẹ́rẹ̀, Baàjíkí, Baàlá, Baàjítò, Ọ̀dọ̀fín àti Lísa{. Àwọn olórógun tún ní àwọn ẹgbẹ́ kejì tó ń tún ìlú tò. Láti inú ẹgbẹ́ àáró tí ọkùnrin kan ti n jẹ Lísàbí dá sẹ́lẹ̀, ní ẹgbẹ́ olórógun ti yọ jáde. Ọjọ́ kẹtàdínlógún kẹtàdínlógún ni wọ́n ń se àpèjọ wọn. Àwọn náà ló gba Ẹ̀gbá kalẹ̀ lọ́wọ́ ìyà tí Ọlọ́yọ̀ọ́ àti àwọn Ìlàrí rẹ fi ń jẹ wọn. Ara àwọn oyè tí wọn ń jẹ ni jagùnà (ajagun lójú ọ̀nà) olúkọ̀tún (olú tí Í ko ogun òtún lójú), Akíngbógun, Òsíẹ̀lẹ̀ àti Akílẹ́gun. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ni wọn si ti sẹ. Àwọn pàràkòyí náà tún jẹ́ ọ̀kan pàtàkì tí ọrọ ba di ti ọrọ̀ ajé àti ìsèlú. Àwọn ni n parí ìjà lọ́jà, àwọn ló n gbowó ìsọ ̀. Asíwájú àwọn pàràkòyí ni olórí pàràkòyí.
Àwọn ọdẹ pàápàá tún jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn atúnlùútò. Wọ́n ń dá ogun jà nígbà mìíràn. Àwọn ni wọn n sọ ọjà àti gbogbo ìlú lóru. Àwọn olóyè ọdẹ jàǹjàǹkàn naa a maa ba àwọn tó wà ní ìgbìmọ̀ ìlú pésẹ̀ fún àpérò pàtàkì. Díẹ̀ lára oyè tí wọn n jẹ ni Asípa, olúọ́dẹ àti Àró ọdẹ.
Bí ọ̀rọ̀ kan ba n di èyí ti apá lé ko ka, o di ọdọ olórí àdúgbò nì yẹn. Bí kò bá tún ni ojútùú níbẹ̀, a jẹ́ pé ó di tìlùú nì yẹn ọba lo maa n dájọ́ irú èyí nígbà náà. Tí a bá ka a ni ẹní, èjì ó di ọba mẹsan an to ti jẹ láti ìgbà ti wọn ti de sí Abẹ́òkúta. Àwọn náà nìwọ̀n yii
ORÚKỌ ỌBA ̀ TÍ Ó JẸ. ÀKÓKÒ TÍ Ó KÚ.
ÒKÚNKẸ́NÚ 	28/08/1854 		 31/08/1862
Armand-Emmanuel de Vignerot du Plessis, Duc de Richelieu
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Ẹ̀gbá
ÈTÒ ÌSÈLÚ ÀTI TI ỌRỌ̀ AJÉ ILẸ̀ Ẹ̀GBÁ
ADÉMỌ́LÁ	 	28/11/1869 	 	 30/12/1877
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Umu-Nneochi
Agbegbe Ijoba Ibile Umu-Nneochi je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Naijiria.
Ẹ̀gbá
ÈTÒ ÌSÈLÚ ÀTI TI ỌRỌ̀ AJÉ ILẸ̀ Ẹ̀GBÁ
OYÉKÀN 	18/01/1878 		18/12/1881
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ungogo
wa ni Naijiria
Ẹ̀gbá
ÈTÒ ÌSÈLÚ ÀTI TI ỌRỌ̀ AJÉ ILẸ̀ Ẹ̀GBÁ
OLÚWAÁJÌ 	 09/02/1885 	27/01/1889
SÓKÁLÙ 	18/09/1891 	11/06/1898
GBÁDÉBỌ̀ 	08/08/1898 		28/05/1920
ADÉMỌ́LÁ II 	10/07/1920 		27/12/1962
GBÁDÉBỌII 	12/08/1963 		26/10/1971
LÍPẸ̀Ẹ́DẸ́ I 	10/08 1972 		……………
Yàtọ̀ sí ọba Aláké tí a to orúkọ wọn sókè yìí, ọba mẹ́rin míìrán tún sì wà ní Abẹ́òkúta tí wọn ń se olórí ìlú wọn. Sùgbọ́n, gbogbo wọn tún sì wà lábẹ́ aláké gẹ́gẹ́ bii ọba gbogbo gbò ni. Àwọn ọba náà ni, Àgùrà Olówu, Òsilẹ̀ àti olúbarà. Ọba aládé sì ni gbogbo wọn. Ní ti oyè tó kù nílùú, o ní agbára tí wọn fún ìlú kọ̀ọ̀kan láti fi olóyè sílẹ̀. Ẹ̀gbá òkè- ọnà ló ń yan ọ̀tún ọba. Ẹ̀gbá Gbágùrá lo n fi òsì àti Òdọ̀fin sílẹ̀. Ẹ̀gbá Òwu lo si n yan Ẹ̀kẹrin ìlú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn jàǹkànjàǹkàn tó ti fi ẹ̀mí wọn wu ewu fún Ẹ̀gbá ni wọ́n máa ń ráńtí nínú gbogbo orin wọn. Wọn a sì máa fi orúkọ wọn búra pàápàá. Irú àwọn báyìí ni Sódẹkẹ́, Lísàbí, Ẹfúnróyè, Tinúubú ati Ògúndìpẹ̀ Alátise. Àwọn Ẹ̀gbá kò kó iyán wọn kéré wọn kò sì yé bu ọlá fún wọn bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti kú.
UNESCO-IHE
UNESCO-IHE (ilé-èkó nípa ìmò omi) jé ilé èkó ìlú mo'kaye tí a dá sílè ní odún 2003. UNESCO- IHE jé ìtèsíwájú isé tí ó bèrè ní odún 1957 n'igbati IHE kókó bèrè èkó ìmò èro fún àwon amòye làti orílè èdè to sèsè n'dìde alè.
Ẹ̀gbá
ÈTÒ ÌSÈLÚ ÀTI TI ỌRỌ̀ AJÉ ILẸ̀ Ẹ̀GBÁ
Orísìí ètò ìjọba mẹ́rin ọtọ̀ọ̀ọ̀tọ̀ ni ó ti kọjá ní ilẹ̀ Ẹ̀gbá kí á tó bọ sí èyí tí a wà lóde òní.
UNESCO-IHE
UNESCO-IHE f'ibujoko sí ìlú Delft, ni orílè èdè Nedalandi, ó sì jé àjoni gbogbo omo egbé orílè èdè UNESCO. A se ìsèdálè rè gégé bi ilé-èkó oní gireedi èkíní nípasè àjosepò UNESCO àti ìjoba orílè èdè Nedalandi.
Kùránì
thumb|230 px|Kùránì, Iwe mimo esin [[Islam|Imale]]
UNESCO-IHE
Ilé- èkó yi lo tóbi julo l'agbalaye nínú ìmò èkó omi ohun nikan si ni ilé èkó ti a fi àse fun nínú ètò UN (United Nations) làti fun ni n 'íwê èrí èkó àgbà (Msc degree).
Contemporary R&B
Contemporary R&B
Kùránì
Kùrání jẹ́ ìwé mímọ́ ẹ̀sìn Islam
UNESCO-IHE
Àwon ojúse ilé èkó UNESCO -IHE n'iwonyi:
Làti ìsèdálè re wa ni odún 1957, IHE- gégé bi ati moosi- ti pese èkó àgbà fún àwon amòye (onímò èro àti siensi) tí ólé ni egbèrún mérìnlá, òpòlopò won làti àwon orílè èdè to sèsè n'dìde alè ,lápapò bi orílè èdè  ogójo. O ti fi oyè fún àwon òmòwé ti ólé ni aarun di l'ogorin, bakan naa o ti se àwon isé ìwádî ìjìnlè àti ti igbe ni n'igunpa sókè kakakiri àgbáyé.
Ẹ̀gbá
ÈTÒ ÌSÈLÚ ÀTI TI ỌRỌ̀ AJÉ ILẸ̀ Ẹ̀GBÁ
Ètò ìbílẹ̀ lábẹ́ àsẹ Ògbóni àti Pàràkòyí 1830-1865
Ẹ̀gbá United Government (Ìjọba Ẹ̀gbá) 1898 – 1914
Ẹ̀gbá Native Administration (Ìjọba Ìbílẹ̀) 1914 – 1960
ÌBÁSEPỌ̀ TÓ WÀ LÁÀÁRÍN ÀWỌN Ẹ̀YÀ Ẹ̀GBÁ
A ti sọ pé kálukú ẹ̀yà Ẹ̀gbá ló ń da ọmú ìyá rẹ̀ gbé, sị́bẹ̀, kò sàìsí ìbásepọ̀ díẹ̀ láàárín wọn. Lọ́nà kìnní, gbogbo Ẹ̀gbá ló gbà Abẹ́òkúta sí ìlú wọn.Wọn ni ilẹ̀ níbẹ̀, sùgbọ́n wọn a máa lọ sí ẹ̀yìn odi ìlú láti lọ múlẹ̀ oko. Ní ìparí ọ̀sẹ̀ ni wọ́n ń wálé. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú oko ẹ̀yìn odi ìlú báyìí lo ti di ìlú fún wọn. Abúlé ni wọn n pe àwọn ìletò wọ̀nyí. Kò sí ọmọ Ẹ̀gbá kan tí kò ní abúlé. Ètò abúlé wọ́ pọ̀, ó sì gún régé, Baálẹ̀ tàbí olóróko (olórí oko) ni o wà ní ipò ọ̀wọ̀ jùlọ.
Bákan náà ló jẹ́ pé gbogbo wọn lo jọ ń bú ọlá fún àwọn ẹni ńlá wọn. Kò sí pé apá kan kò ka àwọn ẹni àná yìí wọ̀nyìí́ kún. Orò tún jẹ́ ẹ̀sìn kan tó so wọ́n pọ̀. Nílélóko ni wọn ti ń sọdún orò lọ́dọọdún. Àwọn olórò ìlú kan lè mú orò wọn dé ìlú mìíràn láìsí ìjà láìsí ìta. Lóòótọ́, ìlú kọ̀ọ̀kan ló ní òrìsà tirẹ̀ tó se pàtàkì, fún àpẹẹrẹ, àwọn Òwu ló ni Òtòǹpòrò àti Ẹlúkú. Àwọn Odò ọnà ló ni Agẹmọ, àwọn ìbarà lo ni Gẹ̀lẹ̀dẹ́. Òrìsà Àdáátán, ọ̀tọ̀ ni. O máa ń sẹlẹ̀ ni ọ̀pọ̀ ìgbà pé tí ìlú kan bá parí ọdún tiwọn lónìí, tí àdúgbò míìràn le bẹ̀rẹ̀ ni ọjọ́ keje ẹ̀. Èyí kò sí yi padà láti ọjọ́ pípẹ́ wá.
Ọjà kan náà ni wọn jọ́ ń ná, oúnjẹ ti wọn ń jẹ ní Aké ni wọn ń jẹ ní Òkò. Wọn fẹ́ràn àmàlà láfún púpọ̀. Bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n ń jẹ Sapala kòkò, ewé, awújẹ àti èsúrú. “Mo lérò pé pẹ̀lú gbogbo àlàyé mi òkè yìí ìrànlọ́wọ́ ni yóò jẹ fún àwọn ohun ti a ó ò máa kan nínú orin Ògóló níwájú, àwọn ọ̀rọ̀ tí ìbá si ru ni lójú tẹ́lẹ̀ ni yóò di ohun ti yóò tètè yé ni”.
Samuel Oshoffa
Samuel Bilehou Joseph Oshoffa (1909-1985 ) ni oludasile ijo esin Kristi Celestial Church of Christ ni 1947 leyin igba to sonu fun osu meta leba Porto Novo ni orile-ede Benin?
Jean-Joseph, Marquis Dessolles
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
.cc
.cc je ti Àwọn Erékùsù Kókósì (Cocos Islands)
Mahmud Kanti Bello
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Bassey Otu
Bassey Otu (bíi ní Ọjọ́ kejìdínlógún Oṣù kẹwá ọdún 1959)  jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tó jẹ́ aṣojú Odukpani Ìpínlẹ̀ Cross River ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin kékeré láti ọdún 2003 sí 2011. Wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Cross River ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà látàrí ètò ìdìbò oṣù kẹrin ọdún 2011 lábẹ ẹgbẹ́ òśèlú People's Democratic Party (PDP).
Mohammed Adamu Bello
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Oníbínibí ilẹ̀ Nàìjíríà
Ilé-ìgbìmọ̀ Aṣòfin Oníbínibí ilẹ̀ Nàìjíríà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Asari-Toru
Agbegbe Ijoba Ibile Asari-Toru je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Buguma
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Uruan
wa ni Naijiria
Élie, duc Decazes
thumb|Élie Decazes Élie Louis Decazes je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Onuimo
thumb|Ilé ìwòsàn Umucheke ní Onuimo Agbegbe Ijoba Ibile Onuimo je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Okwe
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Urue-Offong/Oruko
wa ni Naijiria
Dylan Thomas
Dylan Thomas je akewi lati ile Wuelsi. A bí Thomas ní 1914. Ó kú ní 1953. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì.
Göttingen
Göttingen (Low German: Chöttingen ) je ilu ni ipinle Lower Saxony ni Jemani.
William Butler Yeats
thumb|180px|William Butler Yeats ninu foto ti Alice Boughton ya ni 1903 Williams Butler Yeats (13 June 1865–28 January 1939) je akewi ati onimo ninu Litireso ede Geesi. Omo ile Geesi ni. A bí W.B. Yeats ní 1865. Ó kú ní 1939. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì. O gbà pé nǹkan tí ó bá ṣẹlẹ̀ ní ẹgbẹ̀rún méjì ọdún kan ni yóò tún ṣẹlẹ̀ ní ẹgbẹrún méjì ọdún tí ó bá tún tẹ̀lé é.
.cf
.cf je àmìọ̀rọ̀ orílẹ̀-èdè top-level domain fun Internet (ccTLD) ti ile Central African Republic. It is administered by the Central African Society of Telecommunications.
Ìbínibí
Ìbínibí je agbajo awon eniyan ti won ni ibapinpo gidi tabi tikosi itan kanna, asa, ede tabi orisun. Idagbasoke ati isegbejadeimo ibínibí je bibatan gbagbagba mo idagbasoke awon isejoba tonile-ese elero ayeodeoni ati awon egbe imurinkankan aseonibinibi ni Europe ni awon odunrun 18jo ati 19sa, botilejepe awon asonibinibi n fa ibinibi lo si ijohun lori ila itan jijapo.
Roger Milla
Roger Milla (oruko abiso Albert Roger Mooh Miller, ojoibi May 20, 1952) je agbaboolu-elese omo orile-ede Cameroon tele.
.cg
.cg
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Askira/Uba
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ushongo
je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
.ch
.ch je ti ile Swítsàlandì
Íslándì
Íslándì (Ísland; ) je is orile-ede erekusu Europe ni to budo si Okun Ariwa Atlantiki lori Ebe Arin-Atlantiki. O ni olugbe bi 320,000 ati apapo iye aala 103000 km². Oluilu re ati ilu totobijulo re ni Reykjavík, pelu ayika re to ni ida meji-inu meta olugbe orile-ede na. Iceland je agbese lileru ati loro-ile.
Bello Mohammed Tukur
Bello Mohammed Tukur jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú àárín Adamawa ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti Ọdún 2011 sí Ọdún 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú Labour Party.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ussa
Agbegbe Ijoba Ibile Ussa je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Lissam.
Jules de Polignac (1780–1847)
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Palẹstínì
thumb|300px|Maapu àwọn Ilẹ̀ Mímọ́ ni 1759 ("Terra Sancta sive Palæstina") Palẹstínì (ארץ־ישראל, Hébérù: פלשתינה tó túmọ̀sí Palẹstínà àti فلسطين tó tútọ̀sí Filastini tabi Falastini) je oruko ile aye ijohun to wa larin Mediteraneani àti àwọn etí odò Jordani ní Àrin Ìlàoòrùn.
Homo ergaster
Homo ergaster is an extinct chronospecies of Homo that lived in eastern and southern Africa during the early Pleistocene, about 2.5- 1.7 million years ago. There is still disagreement on the subject of the classification, ancestry, and progeny of H. ergaster, but it is now widely accepted to be the direct ancestor of later hominids such as Homo heidelbergensis, Homo sapiens, and Homo neanderthalensis rather than Asian Homo erectus. It is one of the earliest members of the genus Homo, possibly descended from, or sharing a common ancestor with, Homo habilis.
Charles Olson
thumb|Charles Olson Charles Olson (27 December 1910 – 10 January 1970) je ako-ewi ara Amerika. Ó wà lára àwon tí wón mò mo Black Mountain College. Ònkòwé ni ó sì ti ko òpòlopò ewì kò ní ìfé sí pé à n sàpèjúwe lo re re re nínú ewì tàbí kí a máa lo àfiwé tààrà àlòòdabò.
Edwin Muir
Edwin Muir (15 May 1887 – 3 January, 1959) A bí Muir ní 1887. Ó kú ní 1959. Akéwì pàtàkì ni. Orkney ni Muir ti ṣe kékeré. Ní 1901 sí 1902 ni ó tẹ̀lé àwọn òbí rẹ̀ lọ sí Glasgow. Kò pẹ́ tí wọ́n dé Glasgow tí bí babá, ìyá àti àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ̀ méjì kú. Kò tíì ju ọmọ ọdún méjìdínlógún lọ lásìkò yìí káńsà (cancer) ni ó pa ìyá rẹ̀. Ikọ́ọfe (T.B) ni ó pa àwọn ẹ̀gbọ́n rẹ. Nígbà tí ó ku òun nìkan, ó bẹ̀rẹ̀ sí níí ṣe iṣẹ́ akọ̀wé ní Glasgow. Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewì.
Homo habilis
Homo habilis ( "Handy-man") is a species of the genus Homo, which lived from approximately at the beginning of the Pleistocene period. The discovery and description of this species is credited to both Mary and Louis Leakey, who found fossils in Tanzania, East Africa, between 1962 and 1964. Homo habilis (or possibly H. rudolfensis) is the earliest known species of the genus Homo. In its appearance and morphology, H. habilis is thus the least similar to modern humans of all species in the genus (except possibly H. rudolfensis). H. habilis was short and had disproportionately long arms compared to modern humans; however, it had a less protruding face than the australopithecines from which it is thought to have descended. H. habilis had a cranial capacity slightly less than half of the size of modern humans. Despite the ape-like morphology of the bodies, H. habilis remains are often accompanied by primitive stone tools (e.g. Olduvai Gorge, Tanzania and Lake Turkana, Kenya).
Olórí ìjọba
Olórí ìjọba ni osise agba tin o je apase ijoba, to solori ipade kabineeti. Ninu ilana ileasofin, olori ijoba ni a mo bi Alakoso Agba, tabi Aare Ijoba, Asiwaju, ati bee bee lo. Ni ilana orile-ede olominira yiyan Aare tabi awon Oba alase, olori ijoba le je enikan naa bi olori orile-ede, ti an pe ni Aare tabi Oba.
Sẹ̀mítíìkì
Semitic
Semitiiki
Semitic ni àwọn ènìyàn ka ju ti o ṣi ye wọn jù síbẹ̀ àwọn èdè kan wa ti wọn kò mọ rárá nipá ṣiṣe arópò extant ati extinet kan. Semitic ṣe ipatẹ adọọfa lorisiirisi. Nípa ìṣàkóṣo ti ìbílẹ̀ wọn ṣùgbọ́n dọsini kan àbọ̀ lo wà lábẹ́ ìṣàkóṣo àwọn Arabiki, ṣùgbọ́n àwọn kan rò wípé ko ba ojú mu lati ṣe bẹ. Àwọn Oludari kan gba pe Semitic a le ri orukọ wọn ni àríwá ìlà Oòrùn, àríwá Iwọ Òòrun àti Guṣu lábẹ́ ipin ẹka ìdílé kan ṣùgbọ́n aríyanjiyan wa lórí pe bóyá Arabiki wa ni ariwa ìlà Oòrun tàbí pẹ̀lú ẹ̀ka ìdílé Gúṣù. Arákùnrin tí Orúkọ rẹ̀ ń jẹ Hetzron (1972: 15-16)5 ṣe àríyànjiyàn lórí ipò
(1)	Ẹka ìdílé àríwá ila Òòrun wa láti Akkadian, nítorí èdè to ti paré tó jẹ́ ayé òlàjú tó ti kọjá lọ ti àwọn Assyrians àti Babylonians nígbà to ṣi jẹ pé Akkadian wà ní lílò fún nǹkan bi Ọdún meji miliniọnu títí di àkókò ayé jésù Hetzron pin àríwá ìwọ̀ Oòrùn Semitiki si àringbùngbùn àti Gúṣù àríwá ṣi ẹ̀ka. Ti àwọn Ìsáájú dúró fún Aramaic ní àṣìkò ìgbà ayé àtijọ́ ati tí ode òní orisiirisi Aramaic ni wọ́n ń ṣọ lati nǹkan bí Centiuri mẹwa BC. Ṣẹ́yìn. nǹkan bì Centiuri mẹ́fà sẹ́yìn àwọn kirisitẹni Aramaic nìkan ní ó jẹ́ èdè to gbalè nígbà náà bi ó tilẹ̀ jẹ pé àwọn èdè tí á ń ṣọ ni ìlètò ti tàn Kariaye ìwọ̀ Òòrùn Aramaic /ma’lula(15) Turoyo (70) èdè tí á ń pe láàrín àwọn Olùṣo èdè ní Assyrian (200).
2. Ẹka arìngbùngbùn Guṣu ní èyà Canani tí a pín ti ó dúró fún èdè to tí parẹ́ legbẹ èdè ìlà Òòrun gẹ́gẹ́ bi Phonecian ati (Biblical) Hebrew. Àwọn phonecian, ni tòótó wọn ń sọ̀rọ̀ nipa Lebanon, nígbà to yá o ń tàn ká nípa gbígba Òmìnira, nígbà to ya ó di èdè àwọn keteji (Carthage) níbi tí á tí mọ hàn-án bí puniki. Èdè ìgbàlódé ti àwọn Hébérù ń ṣọ ni Isrealis lo ṣe àtúnṣe rẹ (4, 510). Èdè tí àwọn Ras Shamra àti Uguritic ń sọ kàyéfì lo jẹ́. Èdè to ti pẹ́ tí àwọn Quran ń lò láti Centiuri kẹrin AD, lo wà ṣùgbọ́n nígbà tó yá wọ́n padà ṣí tí Centiuri karun BC; ṣùgbọ́n síbẹ̀ wọ́n ko ṣọ mọ́. Loni Orísìírìsí ìpínlẹ̀ Arábìkì tí wọ́n ń so ní tí gbogbogbo ní àrín ìlà Òòrùn àti àríwá adúláwọ̀ Afíríkà. Ní Áfíríkà àwọn èdè tó hàn gbegedé wọn ṣi pegedé Egyptian (42,500), hassaniya (2, 230), ti wọn ń ṣọ ní Mauritania àti díẹ̀ lápá Mali Senegal àti Niger, Morocan (19,542); Shua (1,031), wọn ń ṣọ díẹ̀ ní Chad, Cameroon, Nigeria Niger; Sudanese (16,000-19,000) ohun nìkan ni wọ́n ń sọ ní Àríwá Sudan ṣùgbọ́n pẹ̀lú àwọn Olùṣọ èdè ni Egypt àti Eritrea; Algerian Colloquial (22,400), tì wọ́n ń sọ Tunisia; àti Sulaimitoan (4,500) ṣùgbọ́n wọ́n ń ṣọ èdè yìí díẹ̀ ní Libya àti Egypt. Ó dá hàn yàtọ̀ ṣí ẹ̀dá ọ̀rọ̀ aláwomọ èdè oni ti Arabiki ṣùgbọ́n èdè Arabiki ní a ń lò fún ẹ̀kọ́ Ìṣàkóṣo àti Ìgbòòrò Ìbánisòrọ̀ bakan náà a ń lo gẹ́gẹ́ bi èdè kejì ó si jẹ́ èdè ìpìnlẹ̀ àkọ́kọ fún èdè Arábìkì. Ìyàtọ̀ ẹ̀dá Ìgbẹ́dègbẹ́yọ̀ wúni lórí nítorípé àpèjúwe àkọ́kọ́ Ferguson (1959) Maltese (330) wọn ń sọ̀rọ̀ nìpa ilè ti omi yíká ti Malta ati níbikíbi ohun ní ìpìlẹ̀ èdá ti Àríwá Afíríkà Arabiki ṣùgbọ́n tí ó tí tàn ka láàrín àwọn Italiàni.
(3)	Sémítìkì to wa ní Guṣu kún fún àwọn Arabiki Guṣu àti Ethic Semitic Ṣùgbọ́n àwọn ti tẹ́lẹ̀ kún fún Orísìíríṣí bi Hadrami Mineah Ontabanian ati Sebaean, Òhun nìkan ni a mọ̀ láti ìwọ̀ Òòrùn Guṣu Arábìkì àkọsílè rè tí wà láti Centiuri méjọ BC pẹ̀lú Arábìkì ti Guṣu Soqotri (70), Mehri (77), Jibbali (25) àti Harsusi (700) Ṣùgbọ́n ki i se gbogbo àwọn Òmòwé to gboye nínú koko isẹ kan lo fara mọ̀. Ethic-Semitic kún fún àwọn ará Àríwá Eghiopic àti ẹ̀ka ọ̀rọ̀ aláwòmọ́ àti Liturgical G I’ IZ Ùqre (683) àti Tigrinya (6, 060) àti Ethiopia tí ó wa ní ẹ̀ka Guṣu to wa láàrin ita tì kò sí ní pínpín. Amharic (20, 000) èdè Ethopia jẹ tí gbogbo gbo ó wà lára ti tẹ́lẹ̀ gẹ́gẹ́ bi Harari (26), O jé ẹni ti ahọ́n rẹ̀ fanimọ́ra tí ó si jẹ tí ìbìlẹ̀ ṣi gbogbo ìlú Harari gbogbo àwọn ẹgbẹ́ atòdefimọ̀ gbárajọ pẹ̀lú àwọn ará Àrìwá tí Gurage l’orisiirisi gẹ́gẹ́ bí Soddo (104) yàtọ̀ si tí àringbùngbùn tí ìwọ̀ Òòrùn pẹ̀lú Chaha, Masqan, e.t.c. tí wọ́n jẹ sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ (1,856) Orísìírírìsí nǹkan tí Gurage fi kun ni silti (493) a ṣi ṣe àpínsowoó rẹ̀ ṣi ẹgbé èyí ti o wa láàrín. Ó ṣe pàtàkì kí á ka “Gurage” ká á ṣi fi hàn gẹ́gẹ́ bi èdè kan.
Ibn Battuta
Abu Abdullah Muhammad Ibn Abdullah Al Lawati Al Tanji Ibn Battuta (أبو عبد الله محمد ابن عبد الله اللواتي الطنجي بن بطوطة), tabi lasan bi Ibn Battuta (February 24, 1304–1368 tabi 1369), je omowe, onirinajo musulumi Beriberi ara Moroko to gbajumo nitori akoole awon irinajo ati irinkerindo re to n je Rihla (ajo ni Arabiki). Awon irinajo re wonyi je fun ogbon odun won si je lori bi gbogbo ile imale ati ju be lo, won lo lati Ariwa Afrika, Iwoorun Afrika, Apaguusu Europe ati Apailaorun Europe, de Arin Ilaorun, orileabe India, Arin Asia, Guusuilaorun Asia ati Saina ni Ilaorun, ijinna to ju awon tosiwaju ati Marco Polo lo. Nitori awon akoole irinajo re wonyi Ibn Battuta je ikan ninu awon arinrinajo olokikijulo.
Kusitiiki
Cushtic
Kusitiiki
Kí á to lè ri Chustic gẹ́gẹ́ bí ìdílé kan ó ní ṣe pé kí á pápọ̀ pẹ̀lú ẹgbẹ́ ìsọ̀rí èdè yòókù, díẹ̀ nínú wọn dá hàn yàtọ̀ láàrín ara wọn; Àwọn kan ṣe àfihàn tí ó dádúró tí ó ṣi yàtò láàrín ẹ̀ka egbẹ́. Ó ṣì ṣúnmọ́ atodefimọ èdè. Díẹ̀ laarin àwọn àgbà ẹgbẹ́ odẹ ni Kenya lo ń ṣọ Yaaku. Àwọn ẹgbẹ́ mééfèfà jo ni nǹkan kan to jọ jẹ àjọni lórí ẹ̀kọ́ nípa ayé to dúró lórí aṣàmì tí ó wa ní ìsàlẹ̀, ìlà Òòrùn Cushitic to wà lórí òkè ati èyí to wa ní ìlà Òòrùn to wa nílẹ̀, Dullay àti Yaakuni nǹkan tí wọn fi se àárin dipo kí a ka lábẹ́ ìlà Òòrùn ẹwọ́n Cushitic.
(1)	Cushitic to wa ní Àríwá kún fún èdè eyọkan, Badawi/Beja (1,148), tí á ń ṣọ ní agbègbè to farapẹ́ ìpín ti Sudan, Egypt àti Eriterea.
(2)	Cushitic to wa ní àringbùngbùn jẹ mọ èdè Àgaw, ó jẹ ẹgbẹ́ ti a ṣe atúnmọ̀ rẹ̀ lórísìírìsí ni Àríwá ìlà Òòrùn Ethiopia àti Kwara lápapọ̀ 1,000), Xamtunga (80), Awngi (490), àti díẹ̀ lórìṣìírìsí tó rún
(3)	Ai ba ìgbà mu fún Burji, Cushitic tó wà ní ìlà òòrùn tún mún ìpàdé ìṣùpọ̀ àhánnupè. Àwọn sọ̀rọ̀sọ̀sọ̀ ń gbé ní orí òkè tí wọn ń ṣọ Burji wa ní Àríwá Kenya àwọn ẹgbẹ́ náà ní Burji (87) Sidamo (1,500) àti Kambata Halìyya ẹgbẹ̀rún kan. Àwọn Cushitic ìlà Òòrùn ní ẹka ẹgbẹ́ mẹta.
(ii)	Àwọn ẹ̀ka ẹgbẹ́ Oromoid kún fún Orísìírìsí Ojúlówó Oromo (13, 960) tí wọ́n tí sọ̀rọ̀ lati Odò Tana ní kenya si ìpààlà sudan àti Tigrai kòkàárí tí Ethiopia àti konsoid, èdè abínibí lo sọ wọn pọ̣̀ ni Gusu ìwọ̀ Òòrùn. Ṣùgbọ́n eyi ti wọn ń ṣọ ni Kanso (200)
(iii)	Àwọn ọmọ Tana wọn jẹ mo ìlà Òòrùn àti ìwọ̀ Òòrùn ti ìpààlà wa láàrìn wọn. Àwọn ará tẹ́lẹ̀ kún fún Àríwá ni Kenyan Rendille (32) Boni(5) Lapapọ iye ti àwọn Somali jẹ (8,335) Sọ̀rọ̀sọ̀rọ̀ ní Somalia, Djiboute, Ila Òòrùn Ethiopia, ati Aríwá ìlà Òòrùn Kẹnya. Ti ìwọ̀ Òòrùn pín tó ṣí ní Daasenech (30) Arbore (1,000-500) àti bóyá èdè Elmọlo. Èkọ́ nípa ìmọ̀ ayé tí ó da wà ní Bayso (500) òhun ní wọ́n ń ṣọ ní agbègbè Abàjà adágún nínú Ethopian Rift Valley tí ó pin ẹya kan pẹlu ìlà Òòrùn atí ìwọ̀ Òòrùn.
(4)	Dually dúró fún gẹ́gẹ́ bi okùn ìmọ̀ ẹ̀dá èdè ní àgbègbè Wayto Valley ṣí ìwọ̀ òòrùn ti Konsout (of 4(n) soke) èyí to yàtọ̀ l’orisiirisi ni Gusu Tsmay (7) pípàdé ẹgbẹ́ onihun ìsùpọ̀ lójúpọ̀ parapọ̀ ní Ethnologue gẹ́gẹ́ bi Gwwada (65-76).
(5)	Èdè Cushitic ni Ọ̀pọ̀lọ̀pọ̀ ń sọ ni Tanzania, níbi ti wọn ti dúró fún iraqw gẹ́gẹ́ bí ìsùpọ̀ fún apẹẹrẹ (365), Gorowa (30) Burunge (31) Mbugu/Mana (32) ní wọn ṣábà maa ń lò gẹ́gẹ́ bi ojúlówó àpẹ̀ẹrẹ èdè àmúlùmálà àti alaisi Asax àti fún kw’adza ọmọ ẹgbẹ ti i ki i ṣe ọmọ ìlú Tan zania tó jẹ dahalo (3,000) ó sọ̀rọ̀ ní ìletò to ṣúnmọ́ ẹnu ìlú odò Tana ní Kenya.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Uvwie
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Atakunmosa
Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Atakunmosa je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Osu.
James Brown
James Joseph Brown, Jr. (May 3, 1933 – December 25, 2006) je olorin omo ile Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Uyo
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Augie
Agbegbe Ijoba Ibile Augie je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
The Cosby Show
The Cosby Show ni ere alawada ori telifisan ni Amerika pelu Bill Cosby, to koko jade sori afefe ni September 20, 1984 to si wa ni be fun odun mejo lori ile-ise telifisan NBC titi di April 30, 1992. Ere na da lori ebi Huxtable family, ti wo je ebi omowe omo Afrika Amerika ti won gbe ni Brooklyn, New York.
.ci
.ci is the Internet country code top-level domain (ccTLD) for Côte d'Ivoire.
Félix Houphouët-Boigny
Félix Houphouët-Boigny (18 October 1905 – 7 December 1993), ti awon ololufe re n pe ni Papa Houphouët tabi Le Vieux, je Aare akoko orile-ede Côte d'Ivoire lati 1960 de 1993.
.ck
.ck je ti ile Erekusu Kuuk
Dante Alighieri
Dante Alighieri (May/June c.1265 – September 14, 1321), to gbajumo gege bi Dante, je akoewi ara Italia ni Asiko Ailaju Europe.
Victor, 3rd duc de Broglie
thumb|De Broglie je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Jacques Laffitte
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Awe
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Vandeikya
je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Uzo-Uwani
Agbegbe Ijoba Ibile Uzo-Uwani je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Umuluokpa.
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Da Nang
250px|right|thumb|Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Đa Nang
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Da Nang (Da Nang Airport, Sân bay Đa Nang) je papa oko ofurufu ni ilu Da Nang, ni Nam Trung Bo, Vietnam.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Auyo
Agbegbe Ijoba Ibile Auyo je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Abedi Pele
Abedi Ayew, bakanna gege bi Abedi "Pele" (ojoibi November 5, 1964) je agbaboolu omo orile-ede Ghana tele. Won pe ni Agbaboolu Ara Afrika Odun ni 1991, 1992 and 1993.
Bill Cosby
William Henry "Bill" Cosby, Jr. (ojoibi July 12, 1937) je omo orile-ede Amerika, alawada, osere, olukowe, atokun eto telifisan, olukoni, olorin ati alakitiyan.
Ẹ̀sìn Krístì
thumb|Ibojì mímó fún àpèjúwe ti Dome lórí àwon Katholikon, Jerusalemu. <font face="Tahoma">Ẹ̀sìn Kristi tàbí Ìsìn Kristi tàbí Ẹ̀sìn onígbàgbọ́ (tí àwon míràn máa ń pè ni Ẹ̀sìn Kiriyò) jẹ́ ẹ̀sìn Ọlọ́runkan tọ́ dá l'órí ìgbésíayé àti àwọn ẹ̀kọ́ Jesu ti Nasareti gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe kọsílẹ̀ nínú Májẹ̀mú Tuntun ti Bíbélì.
Bí mo se so sáájú àwon onígbàgbó ní èró to yàtò nipa òpòlopò nnkan nínú bíbélì fún bí àpeere awon kan gbà pe Jésù dógba pèlú olódùmarè eléyìí ni wọ́n ń pè ni èkó métalọ́kan ninu eyi tí o so pe, olódùmarè, Jésù àti Èmí mímó bara won dógba àti pe nnkankan náà ní àwon métèèta. Àwon onígbàgbó míràn ko faramó èyí torí kò séé fòye gbé bí ènìyàn tàbí èdá méta ṣe le parapọ̀ di okan. Àmó sa òpòlopò ìjo àwon onígbàgbó ló gbàgbó nínú àwon òpó márààrun tí a là sílè.
ÌTÀNKÁLÉ ÈSÌN ÌGBÀGBÓ
Ní ìlú Jerúsálémù ni èsìn ìgbàgbó ti bèrè kò tó di pe àwón omo ogun Róòmù ba ìlú náà jè ní ogórin odún léyìn ikú Jésù. Díè nínú àwon Júù lo kókó di onígbàgbó torí wón gbà pé Jésù Kírísìtì ní àmúse àsótélè àwon wòlíì nínú májèmú láíláí sugbon láti ipasè isẹ́ ìwàásù ti Póòlù àpóísitèlì se ní óríléèdè àwon kènfèrí(àwon aláìgbàgbó), òpòlopò kènfèrí bèrè sí ní dide
Inúnibíni jé bíi omo ìyá awúsá fún èsìn ni kò sí ẹ̀sìn kan tí kò ní alátakò. Bí ẹnìkan kò bá gba ohun tí mo gbàgbọ́ ó ṣeéṣe fun irú ẹni béè láti takò mí. Bẹẹ gẹ́gẹ́ lọ́ ṣe ri fún èsìn ìgbàgbó, onírúurú àtakò sùgbọ́n èyí tọ́ burú jù ní inúnibíni láti ọdọ Ọba Nẹ́rò tí í se olórí ìjoba Róòmù nigbana Ọba yìí ko le gbà ki enìkan máa pe Jésù ní Olúwa Nígbà tí òun sì jẹ́ Ọba, ìdí nìyí tí ó sẹ gbógun ti ìgbàgbó.
Sugbọ́n léyìn ọba yìí, ọba kan jẹ tí ó n jẹ Constantine. Ọba yìí di onigbàgbọ́. Èyí mú kí ẹ̀sìn igbàgbọ́ gbayì nígbà náà ó sì wá rọrùn fún ẹnikẹ́ni láti di onígbàgbọ. Bákannáà eléyìí mú kí ìgbàgbọ́ di yẹpẹrẹ, ko di gbẹ̀fẹ́, yàtọ̀ sí èyí ìjo páàdì(catholic) to wa ni Róòmú nkó àwọn èèyàn ni papá mọra wọ́n fi jújú bo àwọn ènìyàn lójú wón gbe ọ̀rọ̀ àṣà aye wọ inú ìjọ. Eléyìí sì mú kí èdè àìyedè àti ìṣọ̣̀tẹ̣̀ bẹ́rẹ́ nínú ìjọ̀. Ìgbà tó yá ìyapa bẹ̀rẹ̀ sí ní dé àwọn èèyàn tí ó sì sokùnfà ìyapa naa ni àwọn èèyàn bíi Martin Luther, John Calvin, Ernst Troeltsch àti àwon ènìyàn míràn tí a kòlè dárúkọ. Wọ́n tako àwọn àṣà bíi kí á máa ṣe ìtẹ̀bọmì fún ọmọdé, ẹ̀kọ́ lórí metalọkan àṣepọ ìjọ ati ìjọba, sísọ àwọn olórí èsìn bíi ti olórun. Gbogbo àwọn àṣà yìí ni àwon ènìyàn wònyí tako. Ìyapa tí ó sẹlè kúrò nínú ìjọ paadi (Catholic) ló bí àwọn ìjọ bíi onítèbọmi (Baptist), Àgùdà (Anglican), Methodist àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̣̀ lọ. Bí ó tìlẹ̀ jé pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ onírúurú àjọ ati ìpàdé ni wọ́n gbé kalẹ lati ṣe àtúnṣe àwọn aṣa ijo,̣ sìbẹ̀ òrò kò ní ojú itu. Yàtọ̀ si èyì ìtànkálè ẹ̀sìn ìmàle (Islam) tún ṣàkóbá fun ẹ̀sìn ìgbàgbọ́ lọpọlọpọ, ìdàgbà sókè èsìn ìmàle bèrẹ̀ ni ogoòrùn – un mèfa odún leyin iku Jesu.
Àmósá laye òde òní kí èsìn ìgbàgbó má baá so òtító rè nù onírúurú ìgbìmò àti àjo lati gbe kalè láti mú àjosepo àti àsoyepo wà láàrin awon ìjo. Pèlúpèlú onírúurú ìjo loti n gbìyànju láti se ìwádìí ìjìnlè sínú bíbélì láti lóye ohun tí bíbélì n so.
Casimir Pierre Perier
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
ASEAN
The Ajose awon Orile-ede Guusuilaorun Asia (Geesi: Association of Southeast Asian Nations), to je ke kuru si ASEAN (, occasionally  ni Geesi, to je ede isise won), je agbajo oloselu jeografi ati tekonomi awon orile-ede 10 ti won budo si Guusuilaorun Asia, to je didasile ni 8 August 1967 latowo Indonesia, Malaysia, awon Philippines, Singapore ati Thailand.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wamako
Agbegbe Ijoba Ibile Wamako je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Wamako (tabi Wamakko).
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wamba
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Warawa
wa ni Naijiria
.cn
.cn je ti ile china
Jean-de-Dieu Soult
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Ca Mau
250px|right|thumb|Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Ca Mau
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Ca Mau (Ca Mau Airport, Sân bay Ca Mau) je papa oko ofurufu ni ilu Ca Mau, ni Mekong Delta, Vietnam.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Warji
wa ni Naijiria
.cl
.cl ni amioro orile-ede top-level domain lori Internet (ccTLD) fun Tsile.
Itokasi
Toppdomän
Èdè Xhosa
Xhosa (, isiXhosa)
Henri Konan Bédié
Aimé Henri Konan Bédié (ojoibi May 5, 1934) je oloselu ara Côte d'Ivoire. O je Aare ile Côte d'Ivoire lati 1993 to 1999.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Awgu
Agbegbe Ijoba Ibile Awgu je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Awgu.
Ida B. Wells
Ida Bell Wells-Barnett (July 16, 1862 – March 25, 1931) je omo Afrika Amerika oniroyin, olootu iwe-iroyin ati, pelu oko re Ferdinand L. Barnett, ikan ninu asiwaju akoko fun Egbe irinkankan eto omoolu. O se akosile bi Idajopaniyan ni orile-ede Amerika se sele, be sini o kopa ninu egbe irinkankan fun awon eto obinrin ati egbe irinkankan fun eto didibo fun awon obinrin.
Henri Konan Bédié
Ni Oṣu kọkanla ọdun 2021, Ni ipari apejọ apejọ PDCI ẹgbẹ oṣelu rẹ, Henri Konan Bédié ṣe ipinnu lati yan oludamọran pataki kan ni alabojuto ilaja. Yiyan rẹ ṣubu lori Noël Akossi Bendjo, adari ilu Plateau tẹlẹ ati igbakeji aarẹ ti ẹgbẹ naa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Warri
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ayamelum
Agbegbe Ijoba Ibile Ayamelum je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Anaku.
Étienne Maurice Gérard
thumb|David Étienne Maurice Gérard Étienne Maurice, comte Gérard je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Homo
Homo is the genus that includes modern humans and species closely related to them. The genus is estimated to be about 2.3 to 2.4 million years old,  evolving from australopithecine ancestors with the appearance of Homo habilis. Specifically, H. habilis is assumed to be the direct descendant of Australopithecus garhi which lived about 2.5 million years ago. The most salient physiological development between the two species is the increase in cranial capacity, from about 450 cc in A. garhi to 600 cc in H. habilis. Within the Homo genus, cranial capacity again doubled from H. habilis to H. heidelbergensis by 0.6 million years ago. The cranial capacity of H. heidelbergensis overlaps with the range found in modern humans.
The advent of Homo coincides with the first evidence of stone tools (the Oldowan industry), and thus by definition with the beginning of the Lower Palaeolithic. The emergence of Homo also coincides roughly with the onset of Quaternary glaciation, the beginning of the current ice age.
All species of the genus except Homo sapiens (modern humans) are extinct. Homo neanderthalensis, traditionally considered the last surviving relative, died out about 24,000 years ago, while a recent discovery suggests that another species, Homo floresiensis, discovered in 2003, may have lived as recently as 12,000 years ago. The discovery of Denisova hominin, announced in March 2010, may reveal it to be yet another species in the genus.
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Phu Bai
250px|right|thumb|Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Phu Bai
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Phu Bai (Phu Bai Airport, Sân bay Phu Bai) je papa oko ofurufu ni ilu Hue, ni Bac Trung Bo, Vietnam.
Ìdìbòyàn
thumb|Ọwọ́ tó ń dìbò. Ìdìbò jẹ́ ìpinnu àti ìgbésẹ tí àwọn ènìyàn kan gbà láti yan ẹni tí yóò ṣojú tàbí darí wọn sípò.
Ìdìbò ti jẹ́ èròjà ìṣèjọba àwaarawa láti bíi sẹ́ńtúrì mẹ́tàdínlógún sẹ́yìn. A máà ń lò ó fún yíyan ni sípò aṣòfin àti ti aṣojúṣòfin àti sí Ìjọba ìbílẹ̀ pẹlú ti ẹlẹ́kùnjẹkùn. Ìgbésẹ yìí tún wọpọ ní àwọn Ilé-iṣẹ́ ńlá-ńlá àti ti aládani pẹlú àwọn ẹlẹ́gbẹ́jẹgbẹ́.
Ìlo káríayé ìdìbò gégé bí èròjà fún yíyan asojú tí ó wọpọ ní ìjọba àwaarawa ti àsìkò yìí wà ní ìyàtọ̀ sí ti ayé àtijọ́ nigbati yíyan ni sípò máa ń wáyé nípa lílosortition ,Ẹni orí yàn tabi kádàrá nípa ṣíṣe èyí-jẹ-èyí-o-jẹ láti fi yàn wọ́n sípò.
Àtúnṣe sí ètò ìdìbò ṣe àfihàn àwọn ìgbésẹ tí wọ́n ń se fun ìrọwọ́-ìrọsẹ̀ nínú ètò ìdìbò tàbí síṣe àtúnṣe sí àwọn ètò ìdìbò tí ó wà nílẹ̀ tẹ́lẹ̀. PsephologySífọ́lọ́jì jẹ́ ẹ̀kọ́ nípa èsì ìdìbò àti àwọn ìṣirò mìíràn tí ó rọ̀mọ́ ètò ìdìbò ní pàtàkì jùlọ láti ṣírò èsì ìdìbò náà síwájú kíkéde rẹ̀. Ìdìbò jẹ kókó dídìbòyàn tàbí ìdìbòyan
Láti "dìbò" túmọ sí láti Yàn tàbí ṣe "ìpinnu" àti nígbà mìíràn,wọn máa ń lo àwọn ìwé pélébé aláfọwọ́jù sínú àpótí gégébí ìdìbò(referendum).Ìlú Amẹ́ríkà ní èyí tí wọ́pọ̀ jùlọ.
Ìṣẹ̀-Èkìtì
Ise-Ekiti
Iṣẹ́ yìí dá lórí àyẹ̀wò fonọ́lọ́jì ẹ̀ka-èdè Ìṣẹ̀-Èkìtì, èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ẹ̀ka-èdè tí à ń sọ ní ìpínlẹ̀ Èkìtì. Láti ṣe àgbékalẹ̀ iṣẹ́ yìí, tíọ́rì onídàrọ́ ni a lò. Ìpín mẹ́rin ni a pín iṣẹ́ yìí sí. Ní orí kìn-ín-ní ni a ti sọ ìtàn orírun Ìṣẹ̀-Èkìtì. A sọ èrèdí iṣẹ́ yìí, ọgbọ́n ìwádìí tí a lò àti àyẹ̀wò iṣẹ́ tí ó wà nílẹ̀. Bákan náà, a sọ tíọ́rì tí a lò fún iṣẹ́ yìí.
Ní orí kejì ni a ti ṣe àlàyé lórí àwọn ìró inú ẹ̀ka-èdè ìṣẹ̀-èdè Ìṣẹ̀-Èkìtì. Bíi ìró kónsónáǹtì, ìró fáwẹ́lì, ìró ohùn, iṣẹ́ ohùn, sílébù àti oríṣiríṣi. sílébù tí a lè rí nínú ẹ̀ka-èdè Ìṣẹ̀-Èkìtì. Ní orí kẹ́ta àpilẹ̀ko yìí ni a ti ṣàyẹ̀wo nípa ìgbésẹ̣̀ fonọ́lọ́jì tí ó wà nínú ẹ̀ka-èdè Ìṣẹ̀-Èkìtì. A wo ìpàrójẹ, àrànmọ́ àti àǹkóò fáwẹ́lì.
Ní orí kẹ́rin iṣẹ́ yìí ni a ti gbìyànjú láti wo àwọn ìyàtọ̀ àti ìjọra tí ó wà láàrin fonọ́lọ́ji ẹ̀ka-èdè Ìsè-Èkìtì àti ti olórí ẹ̀ka-èdè Yorùbá. Àgbálọgbábọ̀ iṣẹ́ yìí dá lé àwọn tuntun tí ó jáde nínú ìwádìí ti a ṣe a si tọ́ka sí àwọn ibi tí a lérò pé iṣẹ́ kù sí.
Omi
right|thumb|229x229px|Omi
"Omi" ni orúkọ àdàpè tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì ń pèé ní H20 ní ipò ṣíṣàn. Ní ipò yìí omi lè di ohun tí ń rọ̀ bíi òjò, tàbí ohun tí afẹ́fẹ́ ń gbé bí kùrukùru. A lè rí ìkùukùu nígbà tí omi àti omi dídì bá ṣù pọ̀ lójú sánmà. Nígbà tí omi náà bá ṣèpínyà, omi dídì oníkírísítálì lè já bọ́ gẹ́gẹ́ bí yìnyín. À ń pè omi onípò gáàsì ní oruku omi. Omi máa ń yí ipò rẹ̀ ní ìpele kọ̀ọ̀kan ti ìyípoyípo omi. Bí ìyípopyípo omi ṣe ń ṣẹlẹ̀ rèé: Kùrukùru omi yóò gòkè lọ sójú sánmà, yóò wá di òjò. Òjò náà yóò wá rọ̀, yóò sì wọnú àwọn adágún, àwọn ọ̀sà, àti àwọn odò, yóò sì “rin ilẹ̀ ayé gbingbin.” Lẹ́yìn èyí, omi sábà máa ń wọnú òkun lẹ́ẹ̀kan sí i.
Pàtàkì omi fún ọ̀làjú ènìyàn
thumb|229x229px|[[Lagos Lagoon|Ọ̀sà Èkó]] Ní ìgbà ìgbàanì, etí odò tàbí ìladò ni ọ̀lájú máa ń gbòòrò: Mesopotámíà wà láàárín odò méjì tó ṣe pàtàkì — Odò Tígírísì àti Odò Yúfírétì; Odò Náílì ṣe kókó fún Íjíbítì ìgbàanì. Ọ̀làjú àfonífojì Indus ìjímìjí (c. 3300 BCE to 1300 BCE) dàgbàsókè lẹ́bàá Odò Indus àti àwọn odò míì tí ń ṣàn láti òkè Himalaya. Wọ́n kọ́ Ìlú Róòmù ìgbàanì ní bèrè Odò Táíbà tó wà lórílẹ̀-èdè Ítálì. Àwọn ìgboro ìlú ńlá ìgbàlóde bíi Èkó, Lọ́ńdọ́nù, Tokyo, Parisi, Montreal, Rotterdam, Shanghai, Buenos Aires, New York àti Ṣìkágò ti gbòòrò lápá kan nítorí wọ́n láǹfààní sí omi. Àwọn erékùṣù tó ní èbúté aláìléwu, gẹ́gẹ́ bí Singapore, ti dọlọ́rọ̀ nítorí ìdí ọ̀hún bákan náà. Ní ẹkùn ilẹ̀ aláìtó omi gẹ́gẹ́ bíi apá àríwá Áfíríkà àti Ilẹ̀ Lárúbáwá, àǹfààní omi tó ṣeé mu ti ń ṣe kókó fún ìdàgbàsókè ènìyàn.
Ìlera àti Ìbàyíkájẹ́
thumb|227x227px|Ẹni tó ń ta omi tó ṣeé mu "Omi tó ṣeé mu" là ń pè omi tí kò lárùn nínú. Bí omi kò bá ṣeé mu, àá sẹ́ ẹ, tàbí kí a sè é kí a tó mu ún. Nǹkan bí àádọ́ta ọ̀kẹ́ lọ́nà 660 ènìyàn wà tí kò láǹfààní sí omi tó ṣeé mu.
Omi tí a ò lè mu ṣùgbọ́n tí a lè lò ó láti wẹ̀ là ń pè é ní omi tí kò léwu tàbí omi tó dára. Kiloríìnì ni wọ́n máa ń fi sínú omi kí a lè lò ó láti wẹ̀ tàbí mu ún.
Ìgbàgbọ́ àti Ẹ̀sìn nípa omi
thumb|228x228px|Ojúbọ Ọ̀ṣun létí Odò Ọ̀ṣun Nínú ẹ̀sìn púpọ̀, wọ́n ka omi sí ohun mímọ́. Lílo omi fún ìmọ́ra wà nínú àwọn ẹ̀sìn mélòó kan, bí àpẹẹrẹ: Ẹ̀sìn Ìmàle, Ẹ̀sìn Kírísítì, Ìsìn Júù, Ìṣẹ̀ṣe, Ẹ̀sìn Híńdù àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ní ẹ̀sìn Kírísítì, wọ́n máa ń ṣe ìrìbọmi gẹ́gẹ́ bíi ìyàsímímọ́. Ẹ̀sìn Ìmàle ń ṣe ghusl kí wọ́n tó gbàdúrà.
Ní Ìṣẹ̀ṣe, àwọn òrìṣà olómi wà. Àwọn tí wọ́n ń sìn wọ́pọ̀ jù lọ jẹ́: Ọ̀ṣun, Yemọja àti Olókun. Òrìṣà Ọ̀ṣun àti Yemọja jẹ́ obìnrin, ṣùgbọ́n Olókun ò jẹ́ obìnrin tàbí ọkùnrin. Orúkọ Odò Ọ̀ṣun tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ni wọ́n fàyọ láti orúkọ òrìṣà yẹn. Odò Ọ̀ṣun ni àwọn olùjọ̀sìn Ọ̀ṣun máa ń ṣayẹyẹ Ọ̀ṣun Òṣogbo lọ́dọọdún.
Grace Folashade Bent
nee Makinwa je oloselu ara Nàìjíríà ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà(ojoibi 25 October 1960) je omo ile igbimo asofin ti won dibo yan ni osu kerin odun 2007 lori egbe People's Democratic Party ni agbegbe Adamawa South ti Ipinle Adamawa.
Ìgbà èwe àti bí ó ṣe kẹ́kọ̀ọ́
Ọdun 1960 ni wọn bi Grace Folashade Bent. Ó lọ sí Ilé-Ẹ̀kọ́ Gírámà Ilésà (Kíláàsì ti 1978). Ni Yunifasiti ti Calabar o jẹ ajafitafita ẹgbẹ awọn ọmọ ile-iwe. O gba BA (Hons) ni Gẹẹsi ati Awọn Ikẹkọ Litireso ni ọdun 1998, ati MSc kan ni Imọ-iṣe Oselu ati Awọn ibatan Kariaye ni ọdun 2003. O gba oye ti Isakoso Awujọ lati Indiana State University,[[Orílẹ̀ èdè America . Ṣaaju ki o to wọ ile igbimọ aṣofin agba, Grace Folashade Bent jẹ oludamọran oselu si Alaga egbe PDP, Audu Ogbeh,òlùranlowo igbejade, NTA Kaduna, ati Alakoso Jack Ventures Nigeria. Ó ti tẹ ìwé jáde tí àkọlé rẹ̀ jẹ́ Women in Inter Ethnic Marriages in Nigeria.
Òsèlú
Lẹhin idibo ni ọdun 2007 Grace Folashade Bent di alaga ti Igbimọ Alagba Ilu Naijiria lori Ayika(Nigerian Senate Committee on Environment). Ni ipa yii, o ni ipa ninu ariyanjiyan lori itẹsiwaju igbanilaaye fun fifa gaasi ti a fun awọn ile-iṣẹ epo nipasẹ Alakoso Umaru Yar'Adua laisi ijumọsọrọ pẹlu Alagba. Ni Oṣu Kẹta ọdun 2009, Oṣiṣẹ ile-igbimọ Bent tako idasile Igbimọ Iṣakoso Aginju lori ipilẹ pe eyi yoo ṣagbepọ tabi ṣe ẹda awọn iṣẹ ti igbimọ orilẹ-ede lori awọn iṣoro ilolupo. Aṣoju ile igbimọ aṣofin agba, Mahmud Kanti Bello, kilọ fun u lati ma fa igbọran gbogbo eniyan lori igbimọ ti a pinnu sinu “awọn ariyanjiyan ti ko tọ”.
Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah
Sabah IV Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (Arabiki: صباح الأحمد الجابر الصباح Sabāh al-Ahmad al-Jābir as-Sabāh; ojoibi June 16, 1929) ni Emiri ile Kuwait.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìwọ̀orùn Warri
wa ni Naijiria
Hugues-Bernard Maret, duc de Bassano
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
.cu
.cu je ti ile Kuba
Itokasi
Toppdomän
Jesse Jackson
Jesse Louis Jackson, Sr. (ojoibi October 8, 1941) je alakitiyan eto arailu omo orile-ede Amerika.
Robert Guéï
Robert Guéï (March 16, 1941 – September 19, 2002) lo je olori ijoba ologun ile Côte d'Ivoire lati December 24, 1999 de October 26, 2000.
Itokasi
Ìkọ awọ́lẹ́ẹ̀gbẹ́'Ìkọ kedere''Ìkọ awọ́lẹ́ẹ̀gbẹ́' http://www.amusingtime.com/images/021/funniest-memes-i-love-sleep-because-its-like-a-time-machine.jpeg thumbnail|haha meme
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Pleiku
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Pleiku (Pleiku Airport, Sân bay Pleiku) je papa oko ofurufu ni ilu Pleiku, ni Tay Nguyen, Vietnam.
.cv
.cv
Nasser Mohammed Al-Ahmed Al-Sabah
Nasser Mohammed Al-Ahmed Al-Sabah (ojoibi 1940) ni Alakoso Agba ile Kuwait. O je yiyan si ipo yi ni February 7, 2006 latowo Emiri Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah.
.cx
.cx
Atanda Yusuf
Musibau Atanda Yusuf je omo ile-ise ologun Naijiria to ti feyinti ati Gomina Ipinle Ekiti tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wasagu/Danko
Agbegbe Ijoba Ibile Wasagu/Danko je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Kodofanianu
KORDOFANIAN
Kodofanianu
Ní agbègbè orí òkè Nuba ní orílẹ̣̀ èdè Sudan ni àwọn ènìyàn tí ó n sọ èdè yìí wọ́pọ̀ sí jùlọ bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Ogun àti ọ̀tẹ̀ ti fọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn yìí ká. Àtẹ ìṣàlẹ̀ yìí ni ó ṣe àkójọpọ̀ àwọn ìsọ̀rí èdè tí ó wà ní abẹ́ ori èdè Kordofanian. Nínú àtẹ yìí a rí ‘Proto-Kordofanian’ tí ó pín sí ìsọ̀rí mẹ́rin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀: Heiban, Tahodi, Rashad, Katla. Heiban pín sí Ìlà Oòrùn (Ko, Warnang); ààrín gbùngbùn (Koalib, Logol, Laru, Ebang,  Utoro); lààrín ‘Central àti west’ a rí shirumba;  Ní ìwọ̀ oòrùn (Tiro àti Moro). Talodi: lábẹ́ Tolodi, a rí Ngile (Masakin) àti Dengbebu, Tocho, Jomang, Nding, Tegem. Rashad: lábẹ́ rẹ̀ ni Tagoi àti Tagali wà. Katla: lábẹ́ rẹ̀ ni kalak (Katla) àti Lomorik (Tima).
.cy
.cy
Niyi Adebayo
Niyi Adebayo je oloselu omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Ekiti tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Babura
Agbegbe Ijoba Ibile Babura je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Babura jẹ Local Government Area ni Ariwa Jigawa State, Nigeria. O Pin ààlà kannáà pẹlu ijoba ibile Baure ti ìlú Katsina state lati Ariwa, Kazaure lati ìwọ̀ oòrùn Sule Tankarkar láti ila-oorun ati ìjọba ibile Danbattaof ti ìlú  Kano lati  guusu. Olú ilese je ìlú Babura. Adari agbegbe lowo lọwọ ti Babura ti ọ ti jẹ oyè Sarkin Bai of Ringim, Ringim Emirate Council, Alhaji Muhammad Nata’ala Mustapha (Councillor & King Maker) ti wà lórí oyè láti oṣù kẹrin ọdún 2019 lẹyìn ikú àbúrò rẹ̀ Alhaji Hadi Mustapha Musa of the Bani Ya Musa clan.
Gbogbo Ìpawó Orílẹ̀-èdè
thumb|Ṣíṣe ìṣirò ìpawó orílẹ̀-èdè. Gbogbo Ìpawó Orílẹ̀-èdè (GIO) ni ona iwon gbogbo okowo orile-ede kan. Eyi ni iye owo itaja gbogbo oja ati isisefun to waye ninu bode orile-ede kan larin odun kan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Babura
O jẹ agbegbe 992 km2 pẹlu awọn eniyan inú rẹ̀ 208,101 at the 2006 census.
Louis, comte Molé
Louis-Mathieu Molé je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Tope Ademiluyi
Tope Ademiluyi je oloselu omo orile-ede Naijiria ati adipo Gomina Ipinle Ekiti tele.
Mọ́skò
Mọsko ni olú-ìlú Rọ́síà. Ìlú nlá ni. Orí odò Moskva ni ó wà. Odún 1918 ni ó di olú-ìlú USSR nígbà tí wón gbé olú-ìlú yìí kúrò ní Leningrad. Moscow ni ìlú tí ó tóbi jù ní Rósíà. Oun ni ó wà ní ipò kefà tí a bá ní kí á ka àwon ìlú tí ó tóbi ní ilé-ayé. Ìlú tí ó léwà ni Moscow. Uspenki Cathedral tí ó wà ní ibè ni wón ti máa n dé àwon tsar (àwon olùdarí Rósíà) lade láyé àtijó. Ibè náà ni Arkhangelski tí wón ti n sin wón wà. Ilé-isé àti Ilé-èko pò ní ibè Lára àwon ilé-èkó ibè ni. Lomonosov University tí ó jé University ìjoba wa ni ibe. Orí òkè Lenin ni wón kó o sí òun sì ni University tí ó tóbi jù ní Rósíà. Ibè náà ni USSR Academy of Sciences wa. Mùsíómù, ilé-ìkàwé àti tíátà wà níbè. Àwon Bolshoi Theatre and Ballet, the State Symphony Ochestra àti the State Folk Dance Company tí ó wà ni Moscow gbayì gan-an ni.
Robert Ajayi Boroffice
jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Naijiria tí ó jẹ́ asójú agbègbè àríwá Ondo ní Ilé Alàgbà Nàìjíríà láti ọdún 2011.
.cz
.cz
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bagudo
Agbegbe Ijoba Ibile Bagudo je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wudil
thumb|Odò Wuldil ní agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀, Wuldil. wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wase
thumb|Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀, Wase. Agbegbe Ijoba Ibile Wase je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Wase
Èdè Swati
The Swati or Swazi language (siSwati, isiSwazi)
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Phu Cat
250px|right|thumb|Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Phu Cat
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Phu Cat (Phu Cat Airport, Sân bay Phu Cat) je papa oko ofurufu ni ilu Quy Nhon, ni Nam Trung Bo, Vietnam.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bagwai
thumb|Ẹnubodè Bagwai Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
.dj
.dj
Choummaly Sayasone
thumb|Choummaly Sayasone.
Brimmo Yusuf
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
François Arago
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Martin Luther King, Jr.
Martin Luther King, Jr.(January 15, 1929 – April 4, 1968) jẹ́ ẹni ọ̀wọ̀, alákitiyan ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, bẹ́ẹ̀ ni ó sí jẹ́ olórí ẹgbẹ́-ìjíndé fún ẹ̀tọ́ ọmọ-àwùjọ ni ilé Amẹ́ríkà. Gẹ́gẹ́ bí oníwasú Ìjọ Onítẹ̀bọmi, King di alakitiyan fún ẹ́tọ́ ará-ìlú ní ìbẹ̀rẹ̀ ayé rẹ̀.
François Guizot
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wurno
Agbegbe Ijoba Ibile Wurno je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Wurno
Bouasone Bouphavanh
thumb|Bouasone
John Odigie Oyegun
jẹ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ẹdó tẹ́lẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bakassi
thumb|Agbègbè ìjọba Bakassi. Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bakassi wa ni Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wushishi
wa ni Naijiria
Fred Aghogho Brume
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Wukari
Agbegbe Ijoba Ibile Wukari je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Wukari.
Goni Modu Bura
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Mohammed Abul-Salam Onuka
je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Edo tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bakura
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bakori
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
.dm
.dm je ti ile Dòmíníkà
Itokasi
Toppdomän
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Bokkos
Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ Bokkos jẹ́ ìjọba Ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Plateau ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilé ìjọba rẹ̀ wà ní Bokkos ní Ìpínlẹ̀ Plateau.
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Dong Tac
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Đông Tác (Dong Tac Airport, Sân bay Đông Tác) je papa oko ofurufu ni ilu Ca Mau, ni Phú Yên, Vietnam.
Fiẹtnám
Fiẹtnám je orile-ede ni Asia.
Alphonse Henri, comte d'Hautpoul
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Yagba
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọ̀orùn Yagba
wa ni Naijiria
Odilon Barrot
thumb|Odilon Barrot ọdún 1791 sí ọdún 1873) Hyacinthe Camille Odilon Barrot je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Bassey Asuquo
je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Edo ati Delta tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Yabo
Agbegbe Ijoba Ibile Yabo je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Yabo
Baba Adamu Iyam
je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Edo tele.
Ijọidi
Apá gúúsù ilẹ̀ Nigeria ni a ti rí àwọn tí wọ́n ń sọ èdè yìí. Èdè náà ni a mọ̀ sí Defaka àti Ijọ. Jenewari àti Williamson (1989) ni wọ́n ṣe àgbékalẹ̀ àtẹ isálẹ̀ yìí Nínú àtẹ yìí, a rí ‘Proto-Ijoid’ tí ó pín sí Defaka ati Ijọ. Ijọ pín Ìlà-oòrùn àti ìwọ̀ oòrùn. Lábé ìlà-oòrùn ni a ti rí: Nkọrọ, Ibani, Kalabari, Kirike (Okrika), Nembe ati Akaha(Akassa). Lábẹ́ ìwọ̀-oòrùn ni a ti rí : Izon, Biseni, Akita (Okordia), Oruma
Montenegro
Montenegro ( i /<span title="/ˌ/ secondary stress follows">ˌ m <span title="/ɒ/ short 'o' in 'body'">ɒ n t <span title="/ɪ/ or /ə/ 'e' in 'roses'">ᵻ <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ n <span title="/eɪ/ long 'a' in 'base'">eɪ ɡ r <span title="/oʊ/ long 'o' in 'code'">oʊ /    MON -tən- AYG -roh  or  /<span title="/ˌ/ secondary stress follows">ˌ m <span title="/ɒ/ short 'o' in 'body'">ɒ n t <span title="/ɪ/ or /ə/ 'e' in 'roses'">ᵻ <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ n <span title="/iː/ long 'e' in 'seed'">iː ɡ r <span title="/oʊ/ long 'o' in 'code'">oʊ /    MON -tən- EEG -roh  or  /<span title="/ˌ/ secondary stress follows">ˌ m <span title="/ɒ/ short 'o' in 'body'">ɒ n t <span title="/ɪ/ or /ə/ 'e' in 'roses'">ᵻ <span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ n <span title="/ɛ/ short 'e' in 'bed'">ɛ ɡ r <span title="/oʊ/ long 'o' in 'code'">oʊ /    MON -tən- EG -roh  ; Montenegrin: Crna Gora / Црна Гора  <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[t͡sr̩̂ːnaː ɡɔ̌ra] <small class="nowrap metadata"> ( listen), túmọ̀ sí  "Black Mountain") jẹ́ orílẹ̀ èdè ní  Southeastern Europe. Ó ní ààlà ní Òkun Adria sí gúúsù-ìwọ̀oòrùn àti ààlà lẹgbẹ́ Croatia sí ìwọ̀oòrùn, Bosnia and Herzegovina sí gúúsù ìwọ̀oòrùn, Serbia sí gúúsù ìlàoòrùn, àti Albania si gúúsù-ìlàoòrùn. Ó jẹ́ ìpínlẹ̀ àti ìlú tó tóbi jùlọ ní ìlú Podgorica, nígbà tí  Cetinje sì di  Prijestonica, tí ó túmọ̀ sí Royal Capital City tẹ́lẹ̀.
Àtìláńtíìkì
ÀTÌLÁŃTÍÌKÌ
Atlantic
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Balanga
thumb|Ìlú Balanga. Bataan Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Àtìláńtíìkì
Gẹ́gẹ́ bí orúkọ rẹ̀ ti fi ara hàn ìwọ̀ oòrùn Áfíríkà, ní ẹ̀bá òkun Àtìláńtíìkì ni èdè yìí sodo sí jùlo. Ó fọ́nká láti ẹnu odò Senegal títí dé orílẹ̀ èdè Liberia. Díẹ̀ lára àwọn èdè tí ó pẹ̀ka sí abẹ́ orí èdè yìí ni a ti rí: Fulfulde, Wolof, Diola, Serer àti Remne. Sapir (1971) ni ó ṣe àgbékalẹ̀ àtẹ ìsàlẹ̀ yìí: Nínú àtẹ yìí a rí ‘Proto-Atlantic’ tí ó pín sí Àríwá àti Gunsu. Ní àríwá ni a ti rí Fulfulde àti Wolof, Serer, Cangin, Diola ati Pupel, Balanta, Bassari/Bedik ati Konyagi, Biafada/Pajade, Kobiana/Kasanga àti Banyin, Nalu, Bijago(Proto-Atlantic), Sua, Temne, Sherbro àti Gola, Limba