cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
DNA
Awon ohun ini
Alopo emeji DNA double helix je gbigbero pelu ipa meji: awon ide haidrojin larin awon nukleotidi ati awon ibasepo ipele ipile larin awon ipilenukleu oloorundidun. Ninu ayika olomi ahamo, awon ide π adarapo awon ipile nukleotidi naro mo ipo horo DNA, láti dín iye ìbáṣepọ̀ wọn pọ̀ mọ́ igbá ìṣèdàlú kù ati bíi bẹ́ẹ̀, okun òmìnira Gibbs. Àwọn ìpìlẹ̀ mẹ́rẹ̀ẹ̀rin tó wà nínú DNA ni adẹnínì (kíkékúrú sí A), sitosínì (kíkékúrú sí C), guanínì (kíkékúrú sí G) àti timínì (kíkékúrú sí T). Àwọn ìpìlẹ̀ mẹ́rẹ̀ẹ̀rin yìí ni wọ́n so pọ̀ mọ́ ṣúgà/oníyọ̀fósfórù láti dá odidi núkléótídì, bó ṣe hàn fún adenosínì oníyọ̀fósfórùkan.
Àwọn ìpìlẹ̀núkléù pín sí irú méjì: àwọn purínì, A àti G, tí wọ́n jẹ́ ọlọ́mọ ẹgbẹ́ márùún àti mẹ́fà àwọn àdàpọ̀ aláàyípoọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, àti àwọn pirimidínì, ọlọ́mọ ẹgbẹ́ mẹ́fà C àti T. Ìpìlẹ̀núkléù pirimidínì karùún, urasílì (kíkékúrú sí U), ló úndípò timínì nínú RNA, ó sì yàtọ̀ sí timínì nkpa pé kò ní àdìpọ̀ mẹ́tílì nínú òrùka rẹ̀. Urasílì kì í sábà sí nínú DNA, ọ́ únṣẹlẹ̀ nìkan bíi èso ìfọ́wẹ́wẹ́ sitosínì. Bakanna mọ́ RNA àti DNA iye nínlá àwọn a large number of artificial núkléì kíkan ajọra aláfọwọ́dá náà tún ti jẹ́ dídá láti le ṣe àgbékà àwọn ohun ìní núkléì kíkan, tàbí fún lílò nínú ọ̀rọ̀oníṣẹ́ọ̀nàalàyè.
Àwọn ibitooro
Àwọn atínrín alọ́po méjéèjì náà dá igbáẹ̀yìn DNA. Alọ́po ẹ̀mẹjì míràn kan náà tún ṣe é rí nípa títẹ̀lé àwọn àyè, tàbi àwọn ibitooro, tó wà láàrin àwọn atínrín náà. Àwọn àyè yìí wà nítòsí sí àwọn ìpìlẹ̀ méjì ó sìl lè pèsè ojú ìdè. Nítorípé àwọn atínrín kò wà níwájú ara wọn, àwọn ibitooro lò ní ìtóbi dídọ́gba. Ibitooro kan, ibitooro àgbà, jẹ́ 22 Å ní fífẹ̀, èkejì, ibitooro kékeré, jẹ́ 12 Å ní fífẹ̀. Híhá ibitooro kékeré túmọ̀sí pé àwọn etí àwọn ìpìlẹ̀ ṣe é bọ́sí nínú ibitooro àgbà. Nítorí bẹ́ẹ̀, àwọn proteínì bíi àwọn akópa ìṣàwòkọ tí wọ́n le so mọ́ àwọn ìtẹ̀léntẹ̀lé pàtó nínú DNA alátínrín méjì únsábà farakan àwọn ẹ̀gbẹ́ àwọn ìpìlẹ̀ tí wọ́n hàn nínú ibitooro àgbà. This situation varies in unusual conformations of DNA within the cell (see below), but the major and minor grooves are always named to reflect the differences in size that would be seen if the DNA is twisted back into the ordinary B form.
Ìṣeméjì ìpílẹ̀
In a DNA double helix, each type of nucleobase on one strand normally interacts with just one type of nucleobase on the other strand. This is called complementary base pairing. Here, purines form hydrogen bonds to pyrimidines, with A bonding only to T, and C bonding only to G. This arrangement of two nucleotides binding together across the double helix is called a base pair. As hydrogen bonds are not covalent, they can be broken and rejoined relatively easily. The two strands of DNA in a double helix can therefore be pulled apart like a zipper, either by a mechanical force or high temperature. As a result of this complementarity, all the information in the double-stranded sequence of a DNA helix is duplicated on each strand, which is vital in DNA replication. Indeed, this reversible and specific interaction between complementary base pairs is critical for all the functions of DNA in living organisms. Top, a GC base pair with three hydrogen bonds. Bottom, an AT base pair with two hydrogen bonds. Non-covalent hydrogen bonds between the pairs are shown as dashed lines. The two types of base pairs form different numbers of hydrogen bonds, AT forming two hydrogen bonds, and GC forming three hydrogen bonds (see figures, left). DNA with high GC-content is more stable than DNA with low GC-content. Although it is often stated that this is due to the added stability of an additional hydrogen bond, this is incorrect. DNA with high GC-content is more stable due to intra-strand base stacking interactions.
As noted above, most DNA molecules are actually two polymer strands, bound together in a helical fashion by noncovalent bonds; this double stranded structure (dsDNA) is maintained largely by the intrastrand base stacking interactions, which are strongest for G,C stacks. The two strands can come apart – a process known as melting – to form two ss DNA molecules. Melting occurs when conditions favor ssDNA; such conditions are high temperature, low salt and high pH (low pH also melts DNA, but since DNA is unstable due to acid depurination, low pH is rarely used). The stability of the dsDNA form depends not only on the GC-content (% G,C basepairs) but also on sequence (since stacking is sequence specific) and also length (longer molecules are more stable). The stability can be measured in various ways; a common way is the "melting temperature", which is the temperature at which 50% of the ds molecules are converted to ss molecules; melting temperature is dependent on ionic strength and the concentration of DNA. As a result, it is both the percentage of GC base pairs and the overall length of a DNA double helix that determine the strength of the association between the two strands of DNA. Long DNA helices with a high GC-content have stronger-interacting strands, while short helices with high AT content have weaker-interacting strands. In biology, parts of the DNA double helix that need to separate easily, such as the TATAAT Pribnow box in some promoters, tend to have a high AT content, making the strands easier to pull apart.
In the laboratory, the strength of this interaction can be measured by finding the temperature required to break the hydrogen bonds, their melting temperature (also called Tm value). When all the base pairs in a DNA double helix melt, the strands separate and exist in solution as two entirely independent molecules. These single-stranded DNA molecules (ssDNA) have no single common shape, but some conformations are more stable than others.
Ọlọ́gbọ́n àti òdì-ọlọ́gbọ́n
A DNA sequence is called "sense" if its sequence is the same as that of a messenger RNA copy that is translated into protein. The sequence on the opposite strand is called the "antisense" sequence. Both sense and antisense sequences can exist on different parts of the same strand of DNA (i.e. both strands contain both sense and antisense sequences). In both prokaryotes and eukaryotes, antisense RNA sequences are produced, but the functions of these RNAs are not entirely clear. One proposal is that antisense RNAs are involved in regulating gene expression through RNA-RNA base pairing.
A few DNA sequences in prokaryotes and eukaryotes, and more in plasmids and viruses, blur the distinction between sense and antisense strands by having overlapping genes. In these cases, some DNA sequences do double duty, encoding one protein when read along one strand, and a second protein when read in the opposite direction along the other strand. In bacteria, this overlap may be involved in the regulation of gene transcription, while in viruses, overlapping genes increase the amount of information that can be encoded within the small viral genome.
Ìlọ́pogidi
DNA can be twisted like a rope in a process called DNA supercoiling. With DNA in its "relaxed" state, a strand usually circles the axis of the double helix once every 10.4 base pairs, but if the DNA is twisted the strands become more tightly or more loosely wound. If the DNA is twisted in the direction of the helix, this is positive supercoiling, and the bases are held more tightly together. If they are twisted in the opposite direction, this is negative supercoiling, and the bases come apart more easily. In nature, most DNA has slight negative supercoiling that is introduced by enzymes called topoisomerases. These enzymes are also needed to relieve the twisting stresses introduced into DNA strands during processes such as transcription and DNA replication.
Àwọn ìdìmú DNA míràn
DNA exists in many possible conformations that include A-DNA, B-DNA, and Z-DNA forms, although, only B-DNA and Z-DNA have been directly observed in functional organisms. The conformation that DNA adopts depends on the hydration level, DNA sequence, the amount and direction of supercoiling, chemical modifications of the bases, the type and concentration of metal ions, as well as the presence of polyamines in solution.
The first published reports of A-DNA X-ray diffraction patterns— and also B-DNA used analyses based on Patterson transforms that provided only a limited amount of structural information for oriented fibers of DNA. An alternate analysis was then proposed by Wilkins et al., in 1953, for the in vivo B-DNA X-ray diffraction/scattering patterns of highly hydrated DNA fibers in terms of squares of Bessel functions. In the same journal, James D. Watson and Francis Crick presented their molecular modeling analysis of the DNA X-ray diffraction patterns to suggest that the structure was a double-helix.
Although the `B-DNA form' is most common under the conditions found in cells, it is not a well-defined conformation but a family of related DNA conformations that occur at the high hydration levels present in living cells. Their corresponding X-ray diffraction and scattering patterns are characteristic of molecular paracrystals with a significant degree of disorder.
Compared to B-DNA, the A-DNA form is a wider right-handed spiral, with a shallow, wide minor groove and a narrower, deeper major groove. The A form occurs under non-physiological conditions in partially dehydrated samples of DNA, while in the cell it may be produced in hybrid pairings of DNA and RNA strands, as well as in enzyme-DNA complexes. Segments of DNA where the bases have been chemically modified by methylation may undergo a larger change in conformation and adopt the Z form. Here, the strands turn about the helical axis in a left-handed spiral, the opposite of the more common B form. These unusual structures can be recognized by specific Z-DNA binding proteins and may be involved in the regulation of transcription.
Ìsiṣẹ́olòógùn DNA míràn
For a number of years exobiologists have proposed the existence of a shadow biosphere, a postulated microbial biosphere of Earth that uses radically different biochemical and molecular processes than currently known life. One of the proposals was the existence of lifeforms that use arsenic instead of phosphorus in DNA.
A December 2010 NASA press conference stated that the bacterium GFAJ-1, which has evolved in an arsenic-rich environment, is the first terrestrial lifeform found which may have this ability. The bacterium was found in Mono Lake, east of Yosemite National Park. GFAJ-1 is a rod-shaped extremophile bacterium in the family Halomonadaceae that, when starved of phosphorus, may be capable of incorporating the usually poisonous element arsenic in its DNA. This discovery may lend weight to the long-standing idea that extraterrestrial life could have a different chemical makeup from life on Earth. The research was carried out by a team led by Felisa Wolfe-Simon, a geomicrobiologist and geobiochemist, a Postdoctoral Fellow of the NASA Astrobiology Institute with Arizona State University. This finding has, however, faced strong criticism from the scientific community; scientists have argued that there is no evidence that arsenic is actually incorporated into biomolecules. Independent conformation of this finding has also not yet been possible.
Àwọn ìdìmú Quadruplex
These guanine-rich sequences may stabilize chromosome ends by forming structures of stacked sets of four-base units, rather than the usual base pairs found in other DNA molecules. Here, four guanine bases form a flat plate and these flat four-base units then stack on top of each other, to form a stable G-quadruplex structure. These structures are stabilized by hydrogen bonding between the edges of the bases and chelation of a metal ion in the centre of each four-base unit. Other structures can also be formed, with the central set of four bases coming from either a single strand folded around the bases, or several different parallel strands, each contributing one base to the central structure.
In addition to these stacked structures, telomeres also form large loop structures called telomere loops, or T-loops. Here, the single-stranded DNA curls around in a long circle stabilized by telomere-binding proteins. At the very end of the T-loop, the single-stranded telomere DNA is held onto a region of double-stranded DNA by the telomere strand disrupting the double-helical DNA and base pairing to one of the two strands. This triple-stranded structure is called a displacement loop or D-loop.
Branched DNA can form networks containing multiple branches.
DNA ẹlẹ́ka
In DNA fraying occurs when non-complementary regions exist at the end of an otherwise complementary double-strand of DNA. However, branched DNA can occur if a third strand of DNA is introduced and contains adjoining regions able to hybridize with the frayed regions of the pre-existing double-strand. Although the simplest example of branched DNA involves only three strands of DNA, complexes involving additional strands and multiple branches are also possible. Branched DNA can be used in nanotechnology to construct geometric shapes, see the section on uses in technology below.
Ìgbọ̀ntìtì
DNA may carry out low-frequency collective motion as observed by the Raman spectroscopy and analyzed with a quasi-continuum model.
Xavi
Xavier Hernández i Creus
Michael Kearney
Michael Kearney Òun ni ó kéré jù láti gba oyè ní Yunifásítì. Ọmọ ọdún mẹ́fà àti oṣù méje ni ó jẹ́ nígbà tí ó wọ santa Rosa Junior College, California ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà ní 1990. Ní ọdún 1994 ni ó gba oyè B.A. nínú Anthropology ní. University of South Alabama ní ilẹ̀ Amẹ́ríkà nígbà tí ó jẹ ọmọ ọdún mẹ́wàá àti oṣù mẹ́rin.
Derek Walcott
Derek Alton Walcott, OCC (ojoibi January 23, 1930) je akoewi, akoere, olukowe ati onisona abojumun ara Lusia Mimo to gba Ebun Nobel fun Isonamookomooka ni 1992. His works include the Homeric epic Omeros.
Jide Obi
je olorin ara Naijiria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Aba
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Nàìjíríà. A dá ìjọba ìbílè Aba North kalẹ̀ ní odun 1991. Olú ìlú ìjọba ìbílè náà sì ni Eziama Uratta. .Àwon ẹ̀yà igbo ni ó pò ní ìjọba ìbílè yìí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùgbé ìjọba ìbílè yìí jé Kristẹni àti àsin òrìṣà tí wọn sì ún sọ èdè Igbo tàbí Inglisi.
Àtòjọ àwọn ìlú ni ìjọba ìbílè Abá North
Àwọn ìlú yìí ni:
Ètò ọ̀rọ̀ ajé agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Aba ni ọjà Ariaria International Market, ọjà Ariaria jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọjà tí ó tóbi jù ni Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oshodi/Isolo
wa ni Naijiria
Obiwon
je olorin ara Naijiria.
Dram Arméníà
thumb|Dírámù Armenia. je owonina ni orile-ede ni Europe.
Lichtenstein Castle
thumb|Agbala Lichtenstein Lichtenstein Castle Legbee Honau ni Swabian Alb, Baden-Wurttemberg, Jẹ́mánì ni 'Castle' yii wa. Itumo oruko ti won n sapejuwe re yii ni ede Geesi ni 'light (cloured) stone', iyen ni okuta ti awo ara re ko po. Fun ekunrere alaye nipa 'castle' yii, wo link title
Ogbogu Okonji
je olorin ara Naijiria.
Kenzaburō Ōe
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Osisioma-Ngwa
Agbegbe Ijoba Ibile Osisioma-Ngwa je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Naijiria.
Sonny Okosun
je olorin ara Naijiria.
Ruble Bẹ̀lárùs
je owonina ni orile-ede ni Europe.
Hans Adolf Krebs
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Kamla Persad-Bissessar
Kamla Persad-Bissessar (born 22 April 1952 in Siparia ) is the Prime Minister of the Republic of Trinidad and Tobago, the seventh person to hold this position. She was sworn in as Prime Minister on May 26, 2010 and is the country's first female Prime Minister.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Òṣogbo
Agbegbe Ijoba Ibile Osogbo je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Osogbo.
STS-28
thumb|Ìdarí STS- 28.
Calcium
Kalisiomu jẹ́ kémíkàlì ìdá-ìpílè pẹ̀lú àmì ìdámò Ca àti ogún nọ́mbà átọ̀mù. Kalisiomu jẹ́́ alàwọ eléérú rírọ̀̀, ẹgbẹ́́ alkaline earth metal, ikarun ìdá-ìpílè tí ó wúwo jú nílé ayé.
Fritz Albert Lipmann
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Otukpo
je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
Orílẹ̀-èdè olómìnira alájọṣepọ̀
thumb|right|Orílẹ̀-èdè olómìnira oníjọbapọ̀ ile [[Naijiria ati awon Ipinle merindinlogoji ati Agbegbe Ijoba Apapo kan ibe]]
Orílẹ̀-èdè olómìnira alájọṣepọ̀ je orile-ede ìjọba àjọṣepọ̀ to ni iru ijoba orile-ede olominira.
Ninu orile-ede apapo olominira, isejoba je pinpin larin ijoba apapo ati awon ijoba ipinle/ibile to wa ni be.
Itokasi
Федерална република República federal Forbundsrepublik Bundesrepublik Federal republic República federal Repubblica federale רפובליקה פדרלית ფედერალური რესპუბლიკა Federale republiek Förbundsrepubliek Republika federalna República federal Republică federală Федеративна республіка
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Aba
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Aba(Aba South) je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Nàìjíríà. Ó ní ìlẹ̀ tí ó tó 49 km2 àti àwọn olùgbé 423,852 gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn 2006 se so.
Àtòjọ àwọn ìlú ní Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Aba
• Akoli
• Amanfuru
• Asaeme
• lineodi
• Ndiegoro
• Nnetu
• Oliabiain
• Umuagbai
• Uniumba
• Umuosi
• Abaukwu
• Ariaria
• Asaokpuja
• Eziukwu
• Obucla
Manat Azerbaijani
The Manat (amioro: AZN) je owonina ni orile-ede Azerbaijan ni Europe.
Lev Bùlgáríà
thumb|Lev Bulgaria. je owonina ni orile-ede ni Europe.
Ìlú-ọba Brítánì Olókìkí
Ìlú-ọba Brítánì Olókìkí, to tun je mimo si Sisodokan Ilu-oba Britani Olokiki, je orile-ede alaselorile ni ariwaiwoorun Europe, to wa lati 1707 titi di 1801.
Koruna
thumb|Kòrúnà Czech. je owonina ni orile-ede ni Europe.
STS-34
thumb|Ìfisípò ẹ̀rọ-ìlò nínú STS-34.
Jacob Zuma
Jacob Zuma jẹ́ ààrẹ orílẹ̀ èdè Gúúsù Áfíríkà tẹ́lẹ́. Ó wolé ní osù kejìlá odún 2006 gégé bí alága fún egbé African National Congress (ANC) ní Guusu Afrika. Olóyè ni ó jé ní àárín àwọn Zulu. Ní ọjọ́ karùn-ún osù kìíní odún 2007, ó fé Nompumeledo Ntuli, ọmọ ọdún mẹ́tàlélọ́gbọ̀n gẹ́gẹ́ bí ìyàwó rẹ̀ karin lẹ́yìn ìgbà tí ó ti bí ọmọ méjì fún un. 1943 ni wọ́n bí Jacob Zuma. Ìyàwó rẹ̀ kan tí orúkọ rẹ̀ ní jẹ́ Kate pa ara rẹ̀ ní ọdúin 2000 nítorí pé ó ní ìgbéyàwó tí àwọn ti ṣe fún ọfún mẹ́rìnlélógún kò rọgbọ. Ọmọ ọdún mẹ́rìnlélógójì ni Kate nígbà náà: Ní ọdún 2005 ni President thabo Mbaki yọ Zuma kúrò ní ipò igbákejì àrẹ nítorí ìwà ìbàjẹ́. Ní ọdún 2006 ni wón fi ẹ̀sùn kan Zuma pé ó fi ipá bá obìnrin kan tí ó ní HIV lo pò. Kò jẹ̀bi ẹ̀sùn náà. Ni Oṣu Kẹsan ọdun 2021, idajọ ododo jẹrisi idalẹjọ ti Jacob Zuma si oṣu mẹẹdogun ninu tubu.
António Egas Moniz
António Caetano de Abreu Freire Egas Moniz (29 Kọkànlá 1874 – 13 Oṣù Kejìlá 1955) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Odò Amasónì
Odo Amasonini odo to tobijulo lagbaye. Awon oniwadii kan ni ile Brazil ti so pe odo Amazon ni o gun ju ni agbaye. Teletele, odo Amazon ni a mo pe o ni omi ninu ju lo ni gbogbo agbaye ti o si je pe odo Nile ni o gun ju sugbon, awon oniwadii yii so pe Mismi ni ile Peru ni Amazon ti bere ati pe o gun ni iwon 6,800 km (4,250 miles) ni gba ti Nile si gun ni iwon 6,695 km.
Rabiu Kwankwaso
Rabi'u Musa Kwankwaso FNSE (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹẹ̀jilelogun oṣù kewa ọdún 1956) jẹ́ gbajúgbajà olóṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Kano lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni gomina Ipinle Kano tele ri.
Ni odún 2022,ni won yan Rabiu Kwankwaso gege bi oludije fun aare orílẹ̀ èdè Naijiria ti odun 2023 lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú New Nigeria People's Party.
Bẹ̀lárùs
Bẹ̀lárùs, (Беларусь, Беларусь or Белоруссия, Belorussia see Etymology), lonibise bi Orile-ede Olominira ile Bẹ̀lárùs, je orile-ede ayikanule ni Apailaorun Europa, to ni bode bi owo-ago pelu Rosia ni ariwailaorun, Ukrein ni guusu, Poland ni iwoorun, ati Lithuania ati Latvia si ariwaiwoorun. Oluilu re ni Minsk; awon ilu re pataki miran tun ni Brest, Grodno (Hrodna), Gomel (Homiel), Mogilev (Mahilyow) ati Vitebsk (Viciebsk). Idalogorun ogoji 207600 km2 re lo je igbo aginju, be sini apa okowo re to tobijulo ni ise agbe ati ise elero.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlàòrùn Ovia
wa ni Naijiria
STS-29
thumb|STS-29 sínú sánmà.
Viktor Yanukovych
Viktor Fedorovych Yanukovych (Ukrainian: Viktor Fedorovyč Janukovyč; Виктор Фёдорович Янукович) (ojoibi July 9, 1950, Yenakiieve, Donetsk Oblast) ni Aare ekerin orile-ede Ukraine lati 25 February, 2010.
Yanukovych je Gomina igberiko Donetsk Oblast lati 1997 de 2002. Yanukoych tun wa ni ipo Alakoso Agba ile Ukraine lemeji lati November 21, 2002 de December 31, 2004 labe Aare Leonid Kuchma ati lati August 4, 2006 titi de December 18, 2007 labe Aare Viktor Yushchenko, to je alatako re ninu idiboyan Aare 2004 nibi to gba ipo keji.
Nikita Khrushchev
Nikita Khrushchev
Lari
thumb
je owonina ni orile-ede ni Europe.
ISO 6438
je opagun kariaye.
Thomas Huckle Weller
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Titaniomu
Titaniomu ni ipilese elegbogi pelu ami-idamo Ti ati nomba atomu 22.
Bùlgáríà
Bulgaria (България, Bălgariya, ), tabi Orile-ede Olominira ile Bulgaria (Република България, Republika Bălgariya, ), je orile-ede ni guusu-apailaorun Europe.
Wisława Szymborska
, Maria Wisława Anna Szymborska (1923-1.02.2012) je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso. thumb
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Owan
wa ni Naijiria
John Franklin Enders
thumb|John Franklin Enders je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìwọ̀orùn Ovia
wa ni Naijiria
Dram Karabakh
thumb|Dram Karabakh. je owonina ni orile-ede ni Europe.
Frederick Chapman Robbins
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
ISO 6709
je opagun kariaye.
Hugo Theorell
Axel Hugo Theodor Theorell je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Dario Fo
thumb|Dario Fo-Cesena je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Líbyà
Libya je orile-ede ni Ariwa Afrika.
Petr Nečas
Petr Nečas (ojoibi 19 November 1964 ni Uherské Hradiště; ) ni Alakoso Agba orile-ede Tseki Olominira lowolowo lati 28 Osu Kefa 2010.
Victor Olaiya
Victor Abímbọ́lá Ọláìyá tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Dr. Victor Ọláìyá ni wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ̀gbọ̀n oṣù Kejìlá ọdún 1930, ó sìn jáde láyé lọ́jọ́ Kejìlá oṣù kejì ọdún 2020 (31st December 1930 - 12th February 2020) jẹ́ gbajúmọ̀ afọnfèrè-kọrin afẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun bàbá gbajúmọ̀ òṣèrébìnrin sinimá àgbéléwò, Moji Ọláìyá tí ó ṣe aláìsí lọ́dún 2017.
Àwọn Ìtọ́kasí
http://www.thisdayonline.com/archive/2004/04/24/20040424plu01.html
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọ̀orùn Owan
wa ni Naijiria
Sunita Williams
Sunita Williams (ojoibi September 19, 1965) jẹ́ ajagun ojú omi ti ìlẹ̀ Amẹ́ríkà tí ó sì tún jẹ́ òṣìṣẹ́ NASA.
ISO 7001
je opagun kariaye.
Potassium
Pòtásíọ̀mù je elimenti kemika kan to ni ami-idamo K (latinu ede Latini Tuntun fun kalium) ati nomba atomu 19. Potasiomu je metali alkali alawo fadaka-funfun didelowo to undi oksidi kiakia ninu afefe to si yirapo mo omi gigdigidi, eyi unfa igbona jade to sana si haidrojin to unbujade ninu iyirapo na, o si unjo bi awo lilaki.
Nitoripe potasiomu ati sodiomu jora ni isese kemika won, awon iyọ̀ won ko se e ya sira won nibere. O di odun 1702 ko to di pe won fun ra pe opo elimenti wa ninu awon iyo won, eyi je mimufidaju ni odun 1807 nigba ti potasiomu ati sodiomu je yiya sotooto latinu awon iyọ̀ otooto pelu elektrolisisi. Potasiomu inu adaye wa ninu awon iyọ̀ oniioni nikan. Nitori eyi, o wa ninu omi okun (to je 0.04% potasiomu pelu iwuwo ), o si je apa opo awon alumoni.
STS-32
STS-32 je iranlose 33k ninu eto Oko-Alobo Ofurufu ti NASA, ati igbera 9k fun Oko-Alobo Ofurufu Columbia. Nigba to gbera ni 9 January 1990, o je igba akoko leyin STS-61-C ti Pepe A ni Agbala 39 ti Gbongan Ofurufu Kennedy je lilo fun igbera; bakanna o tun je igba akoko ti Mobile Launcher Platform No. 3 (MLP-3) je lilo ninu eto Oko-Alobo Ofurufu. STS-32 lo je, nigbana, iranlose oko-alobo to pe julo to waye, pelu igba to to ojo 11. Ko to kan STS-32, iranlose kan soso to ni iye igba kanna ni STS-9 in 1983.
Melbourne
Melbourne (, tabi ni oluilu ati ilu piposijulo ni Ipinle Victoria, ati ilu piposijulo keji ni Australia.
Zirconium
Zirconium je ipilese elegbogi pelu ami-idamo Zr ati nomba atomu 40.
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz (Fidel Kastro ( audio) ; August 13, 1926 – November 25, 2016) je oloselu ara Kuba, ikan ninu awon olori Ijidide ara Kuba, Alakoso Agba Kuba lati February 1959 titi de December 1976, ati leyin re Aare ile Kuba titi di igba to kosesile kuro lori aga ni February 2008.
Málì
Mali, fun tonibise bi Olominira ile Mali (République du Mali), je orile-ede tileyika ni Apaiwoorun Afrika. Mali ni bode mo Algeria ni ariwa, Nijer ni ilaorun, Burkina Faso ati Côte d'Ivoire ni guusu, Guinea ni guusu-iwoorun, ati Senegal ati Mauritania ni iwoorun. Itobi re fi die ju 1,240,000 km² lo pelu iye awon eniyan to ju egbegberun 14 lo. Oluilu re wa ni Bamako.
Mali ni agbegbe mejo be sini awon bode re ni ariwa sun de arin Sahara, nigbati agbegbe apaguusu, nibi ti opolopo eniyan ngbe, ni awon odo Niger ati Sénégal. Ise agbe ati ise apeja ni won se ju nibe. Awon ohun alumoni Mali ni wura, uraniomu, ati iyo. Mali je ikan ninu awon orile-ede to je talaka julo mi agbaye.
Present-day Mali oni fi igba kan wa ni apa awon ile obaluaye meta ti Iwoorun Afrika to n dari idunadura kiri Sahara: Ile Obaluaye Ghana, ile Obaluaye Mali (nibiti orile-ede Mali ti gba oruko re), ati Ile Obaluaye Songhai. Ni opin awon odun 1800, Mali bo sowo awon ara Fransi, o di apa Sudan Fransi. Mali gba ilominira ni 1959 lapapo mo Senegal, gege bi Ile Apapo Mali. Leyin odun kan, Ile Apapo Mali di orile-ede alominira ile Mali. Leyin igba pipe ijoba egbe oloselu-kan, ifipagbajoba ni 1991 mu ilana-ibagbepo titun jade ati idasile Mali gege bi orile-ede toseluaralu egbe oloselu-pupo.
Honolulu
Honolulu ni oluilu ati ilu to i awon eniyan pupojulo ni ipinle Hawaii ni Amerika.
Èdè Àmháríkì
Amhariki Èdè Sẹ̀mítíìkì (Semitic) kan ni eléyìí tí nǹkan bú mílíọ̀nu márùndínlógún ń sọ gẹ́gẹ́ bí èdè àkọ́kọ́ ní Ethopia (ìtópíà). Níbẹ̀, wọ́n ń lò ó gẹ́gẹ́ bí tí ìjọba ń mú lò. Àwọn bú mílíọ̀nù márùn-ún ni ó ń sọ èdè yìí ní agbègbè Ethiopia nígbà tí ̣ àwọn ọ̀pọ̀lọpò mílíọ̀nù mìíràn ń sọ èdè yìí gẹ́gẹ́ bí èdè kejì àkọ́kúntẹnu ní Ethiopia àti Sudan (Sùdáànù). Láti nǹkan bíi sẹ́ńtúrì kẹrìnlá (14th Century) ni èdè yìí ti ní àkọsílẹ̀. Àkọtọ́ Amharic ni wọ́n fi kọ ọ́ sílẹ̀. Àkọtọ́ yìí ní Kóńsónáǹtì mẹ́tàlélọ́gbọ̀n ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn sì ní ẹ̀dà méjeméje. Ẹ̀dà kóńsónáǹtì tí ènìyàn yóò mú lò dúró lóró fáwẹ̀lì tí kóńsónáǹtì náà yóò bá jẹ yọ. Àbá ti ń wáyé nípa pé kí àtúnṣe wà fún àkọtọ́ yìí. Àwọn kan sì ti kóra wọn jọ fún ìpolongo láti sọ èdè yìí di àjùmọ̀lò (Standardisc).
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Abẹ́òkúta
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Abẹ́òkúta jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rè wà ní ìlú Akomoje, lágbèbè Abeokuta. Ó ní ìwọ̀ ilẹ̀ tó tóbí tó 808 km2 àti èrò ènìyàn tó tó bíi 201,329, lásìkò ìkarí ti ọdún 2006.
Ní agbègbè yìí, a ní Oyan Dam, tó jẹ́ orísun omi pàtàkì fún Ìpínlẹ̀ Èkó àti Abeokuta. Àwọn ará-ìlú sì gbẹ́kẹ̀le fún ẹja pípa àti ìpèsè omi.
Kóòdù ìfìwéránṣe ti agbègbè náà ni 110.
Èkó
Èkó (tàbí Lagos ní èdè Gẹ̀ẹ́sì, US also ; Èkó) ni ìlú tó ní èrò tó pọ̀ jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ní gbogbo ilẹ̀ Áfríkà. Èkó jẹ́ ilé-ajé pàtàkì ní gbogbo Áfríkà àti oríta òkòwò ní Ìpínlẹ̀ Èkó. Èkó gẹ́gẹ́bí ìlú-nínlá ni o ní GDP kẹrin tó pọ̀jùlọ ní Áfríkà, ibẹ̀ sì ni èbúté ọkọ̀-ojúomi tó tó bijùlọ àti tó láápọn jùlọ ní ilẹ̀ Áfríkà. Èkó ni ìkan láàrin àwọn ìlú tí ó ń ní ìgbèdàgbà kíákíá jùlọ ní àgbáyé.
Èkó ní orúkọ tí àwọn Yorùbá ń pè ìlú erékùsù tí ó ti di olú ìlú àti ibùjoko ìjoba gbogbo-gbòò fún ilè Nàìjíríà ní ojó òní. Ìlú Yorùbá ní, ṣugbọ́n orúkọ ti àwọn ènìyàn àgbáíyé fí ń pè é ni èyí ti àwọn Òyìnbó Potogi tí o kọ́ bẹ etíkun ilẹ̀ Yorùbá wò fún un. Orúkọ náà ni “Lagos”, eyi ti ìtumọ rẹ̀ jásí “adágún” tàbí “ọ̀sà”, nítorí pé ọ̀sà ni ó yí ìlú náà ka...
Àwọn Ẹ̀yà Yorùbá ti Àwórì ni ó kọ́kọ́ tẹ̀dó si agbègbè Ìlú Èkó, lábé ìsàkóso àti Ìtọnà olórí wọn, Ọ̀lọ̀fin, àwọn Àwórì kọ́kọ́ tẹ̀dó sí erékùsù Ìddó, Léyìn ìgbà náà ni wọ́n bẹ̀rẹ̀ si ní wọnú àwọn agbègbè yókù Èkó láti tẹ̀dó. Ní séntúrì karùndínlógún {15th Century}, Ìlú Èkó, bọ́ sí abẹ́ ìsàkóso Ìjọba Benin. Ìgbà náà ni àwọn Ológun Ìlú náà sọ agbègbè ìlú náà ní Èkó, eléyìí, tí ó túmò sí [Ibi tí àwọn Ológun tí ń simi} Ní èdè Edo/Benin. Gbogbo eléyìí ṣẹlẹ̀ lábẹ́ olórí àwọn Benin ní ìgbà náà Ọba Ọ̀rọ̀gbà. Léyìn tí èyí ṣẹlẹ̀, ni Ìjọba Benin fi Baálẹ̀ jẹ́ oyè, láti máà M'ójútó/Se Àkóso, àti Gbígbà Ìsákọ́lè {Tribute} ìlú náà bíi agbègbè lábé-fé Ìjọba ńlá ti Benin. Ọba Yorùbá àkọ́kọ́ ti Ìlú Èkó jẹ́, ní Ọba Aṣípa. Ní ọdun-ún 1472, àwọn Òyìnbó Pọ́tókì{Portuguese} dé si ilè Èkó, àwọn Pọ́tókì náà ní Òyìnbó àkókó, tí o máà de Ilè -Èkó láti Erékùsù Orílè-ẹ̀dẹ̀ Europe ní ìgbà náà.
Àwòrán ará òwò Nàìjíríà
Àwọn Owó Nàìjíríà àti àwòrán tí ó wà lára wọn.
N1	-	Náírà kan (Herbert Macaulay)
N10	-	Náírà mẹ́wàá (Alvan Ikoku (1900-1971)
N20	-	Ogún náírà (Murtala Mohammed (1938-1978)
N200	-	Igba naira (Alhaji Ahamadu Bello (1909-1966))
N500	-	Ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta naira (Dr Nnamdi Azikiwe (1904-1996))
N1000	-	Ẹgbẹ̀rún naira (Alhaji Aliyu ma0-Borno àti Dr Clement Isong)
ISO 7002
je opagun kariaye.
Tenge
je owonina ni orile-ede Kazakhstan ni Europe.
1000 tenge commemorative banknote for 2010 year - the Chairmanship of Kazakhstan in OSCE
STS-31
thumb|STS-31.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Owerri Municipal
Agbegbe Ijoba Ibile Owerri Municipal je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Owerri
Pinyin
thumb|Dajia-shuo-Putonghua, Pinyin. je opagun kariaye.
Leu Móldófà
thumb|Leu Moldovan. je owonina ni orile-ede ni Europe.
Pascal (Èdè Ìṣèlànà)
je opagun kariaye.
Shannon Lucid
Shannon Matilda Wells Lucid (ojoibi January 14, 1943) je asekemistrialaye ati Arinlofurufu fun NASA ara Amerika.
Ìrànwọ́:Báwo lẹṣe le dá ojúewé tuntun
Fún àwọn ìlànà ìkọ̀wé, ẹ wo Ìpinu ọ̀nà ìṣiṣẹ́ àti ìlànà ìgbékalẹ̀ àyọkà. Bákanáà ẹ tún wo ìkìlọ̀ fún Wikipedia.
ar:ويكيبيديا:مقالتك الأولى be-x-old:Вікіпэдыя:Як стварыць новы артыкул bg:Уикипедия:Вашата първа статия cs:Wikipedie:Váš první článek cy:Wicipedia:Eich erthygl gyntaf en:Wikipedia:Your first article es:Ayuda:Cómo empezar una página fa:ویکی‌پدیا:اولین مقاله شما hr:Wikipedija:Kako stvoriti novu stranicu id:Wikipedia:Artikel pertama Anda he:ויקיפדיה:איך ליצור דף חדש hu:Wikipédia:Hogyan írj új lapot? ja:Wikipedia:記事を執筆する th:วิกิพีเดีย:บทความแรกของคุณ vi:Wikipedia:Viết bài mới zh:Wikipedia:您的第一篇条目
Ẹgbẹ́ Kọ́múnístì ilẹ̀ Kúbà
Ẹgbẹ́ Kọ́múnístì ilẹ̀ Kúbà (Partido Comunista de Cuba, PCC) ni egbe oloselu to n sejoba lowolowo ni Kuba.
José Saramago
José de Sousa Saramago, GColSE ((16 November 1922 – 18 June 2010)) je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Àwọn Ọba Ilẹ̀ Nàìjíríà
Ìlú àti Orúkọ Oyè wọn
Abẹ́òkúta 	-	Aláké
Adó-Èkìtì	-	Èwí
Àkúrẹ́		-	Déjì
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Owerri
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Owerri je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Orie Uratta
Àwọn Ọba Ilẹ̀ Nàìjíríà
Ẹdẹ 		-	Tìmì
Ìjọba ìbílẹ̀ Adámáwá
I.Demsa, Fufore, Girei, Gombi, guyuk, Hhong, Jada, Yola North, Lamurde, Madagali, Maiha, Mayo-bel Michika-Micloka, Mubi North-Uba, Mubi South, Numan, Shelle Song (Goila), Toungo, Yola South.
Àwọn Ọba Ilẹ̀ Nàìjíríà
Ìlokò 		-	Aloko
Ìkọ̀lé		-	Ẹlẹ́kọ̀lé
Ìjerò		-	Ajerò
Ilẹ̀-Olújìí	-	Jegun
Ìdànrè		-	Ọwá
Ìkàrẹ́		-	Olúkàrẹ́
Ifọ́n 		-	Olúfọ́n
Ifẹ̀ 		-	Ọọ̀ni
OSI model
thumb|OSI Model. je opagun kariaye.
Àwọn Ọba Ilẹ̀ Nàìjíríà
Calabar	-	Obong
Onitsha 	-	Obi
Ilẹ́sà 		-	Ọwá Obòkun
Ìlá 		-	Ọ̀ràngún
Ìlárá 		-	Alárá
Ìjẹ̀bú-Òde 	-	Awùjalẹ̀
Złoty
je owonina ni orile-ede ni Europe.
Àwọn Ọba Ilẹ̀ Nàìjíríà
Sábẹ		-	Onísábẹ
Ọ̀gbàgì 	-	Ọwá
Ọ̀wọ̀		-	Ọlọ́wọ̀
Ọ̀yọ́ 		-	Aláàfin
Òṣogbo	-	Àtàọ́ja
Ògbómọ̀ṣọ́	-	Ṣọ̀hún
Òwu 		-	Olówu
Ijàrẹ́		-	Oníjàrẹ́
Benin		-	Ọba of Benin
Lagos 		-	Ọba of Lagos
Kaduna 	-	Emir
Ìlọ́rin 		-	Emir
Sókótó 	-	Saltan
Borno 		-	Shehu
Warri		-	Olú
Èjìgbò 		-	Ogìyán
ISO 7736
je opagun kariaye.
Leu Románíà
thumb|Lúù Romania. je owonina ni orile-ede ni Europe.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Owo
wa ni Naijiria
Nneka
Nneka Lucia Egbunna, a bii ni ọjọ́ kẹrìnlelogun, Ọdún 1980. O jẹ olorin àdàlú ilẹ Nàìjíríà àti jamaní Hip/Soul. Á máa ṣe àkọọlè irúfẹ́ orin yìí àti kíkọ orin náà
Ìgbé- Ayé Ẹ
Nneka tí bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Anambra tíí ṣe ẹ̀yà ìgbò tí ìyá a rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Jamani. A bí Nneka bẹ́ẹ̀ la tọ dàgbà nílùú Warri tíí ṣe agbègbè Del,ta lórílẹ̀ èdè Naìjíríà. Ó lọ ilé –ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti ilé iṣé awórin-túnrin-rọ nípìnlẹ́ Delta, Ó tẹ́ síwájú nípa lílọ ile-ìwé Girama ti ilé –iṣẹ́ ifọpo orilẹ-èdè Nàìjíríà. Nneka gba ìmọ̀ orin kíkọ́ lóòórọ̀ ayé ẹ̀ nílé ìwé ẹ̀ àti nínú ẹgbẹ́ akọrin ti ilé ìjọsìn. Nígbà tí ó tàtaré bọ́ sí orílẹ̀ èdè Jámánì nílùú Hamburg lẹ́ni ọmọ ọdún méjìdínlógún, ó mú orin gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ajẹ́ pẹ̀lú ìkẹ́kọ̀ọ́ gboyé nínú ìmọ̀ àṣà àti ìṣe ènìyàn. Ní báyìí, orílẹ́-èdè Nàìjíríà àti Hamburg ni ó fi ṣe ibùgbé.
Orin Gẹ́gẹ́ bí Iṣẹ́ Ajé
Làti ọdún 2003 ni Nneka ti ń ṣíṣé pọ̀ pẹlu alátò orin hip-hop tórúkọ rẹ̀ ń jẹ́ DJ Farhot tíí tún ṣe agbórin jáde tí ó fi ilẹ̀ Hamburg ṣe ibùgbé. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀jẹ̀ –wẹ́wẹ́ olórin ó kọ́kọ́ jẹ it wọ́gbà àwọn ènìyàn ní ọdún 2004 nígbà tí ó kópa nínú ìṣíde ijó-jíjó kan pẹ̀lúu gbajúgbajà akọrin Reggae tí ń jẹ́ Ṣean Paul nílùú Hamburg. Lẹ́yìn tí orúkọ rẹ̀ ti tàn kálé-káko Nneka ri àǹfàní àti kà àwo rẹ̀ àkọ́kọ́ sílẹ̀ .Lẹ́yin tí ó gbé àwo náà tí ó là á jáde tí ó pe àkọ́lé e rẹ̀ ni “The Uncomfortable Truth” pẹ̀lú ilé iṣẹ agbó rinjáde Yo Mama’s ,níbi ìgbé –kiri orin ẹ̀ fún ìgbà àkọ́kọ̀ ló ti kọrin pẹ̀lú  atrice Bart Williams nínú oṣù kẹrin, Odún 2005, ní àwọn ìlú bíi  Germany, Austria àti Switzerland.
Ó parí àkáálẹ̀ orin rẹ̀ àkọ́kọ́ ni àsìkò ọ̀gbẹlẹ̀ (Ẹrùn) tí ó pe àkọ́lé ẹ̀ ni “ Victim of Truth”, títà àwo náà wáyé ni orílẹ̀-èdè Jamáni, Gẹ̀ẹ́sì Faranse, Netherland, Nàìjíríà àti Japan.
Àkójọpọ̀ láti ẹ̀ka agbóhùn sáfẹ́fẹ́ pàápàá jùlọ UK’a Sunday Times pè ní “ọdun tí a fojú fo aṣemáṣe àwo orin jùlọ” tí wọn sì gbe yèwò sí ti àwo orin Launyn Hill tí ó kún fún ọpọlọpọ aṣemáṣe. Lẹ́yìn tí àwo náà bóde pàdé, ó ṣínà ìgbé –iri àti ìkópa nínú ayẹyẹ bí i chiemsee, Reggae Summer, Haarlem (Beuridgings Pop), Den Haag (park pop) àti Saint-Brienc (Art Rock festival) bákan náà ni ni àwọn bíi La Maroquinerie àti New Moring ní ìlú paris, Tivel ní Utrecht, Paradiso nì Amsterdam àti Cargo òun Ulu nílùú London. Bákan náà ló ti ran àwọn akọrin mìràn lọ́ẁ bíi Femi –kuti, Bilai seed àti Gnarls Barkley.
Ní oṣu kejì ọdún 2008,ó gbé àwo rẹ̀ kejì jàde tí ó pè ní "No Longer at Ease”. Ó yọ àkọlé àwo nàá jáde làti inú ìwé ìtàn (Chinua Achebe tí ìwé náà sì  fi òye  inú orin náà hàn. Ọ̀pọ̀ orin inú àwo náà ni ó ní í ṣe pẹ̀lú ọ̀rọ̀ –òṣèlú, tí ó ń sọ nípa ìṣòro àwọn èyà Gúsù – úsù ilẹ̀ yìí àti àwọn ìwá ọbaàyéjẹ́ mìíràn tí ń wáyé l’ágbègbè abínibí Nneka. No longer at ease” jẹ́ èyí tó so òṣèlú pọ̀ mọ́ ara ẹni nípa pé ó jẹ́ àwònú bọ̀nú orin Soul, hip-hop a[ti Reggae.orin tí ó gbajúmọ̀ jù nínú àwo náà “heartbeat ‘ jẹ́ àdákọ rẹ̀ akọkọ tí ó wọ ikọ orin ilẹ̀  Jamaní aláàdọ́ta àkọ́kọ́,Ní oṣù kẹsan-an 2009 orin náà wọ ikọ orin àdákọ ilẹ̀  Gẹ̀ẹ́sì ní ipò ogún.
Ni oṣu tí ó tẹ̀lẹ́ e, onírúurú ìrìn àjò orin kíkọ sílẹ́ Faransé ítàló, àti orílẹ̀ èdè Potogí ni ó wáyé, ó tún ṣe alátílẹyìn fún Lenny Kravitz nínú ìrìn àjò orin rẹ̀ sílẹ̀ Faransé ni oṣù kẹrin ọdún 2009. Nneka ẹni tí a ti kà mọ àwọn tí ó ṣe é ṣe kí ó gba àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bi ọ̀ǹkọrin nínú ikọ̀ oriṣi mẹta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí ilé–iṣẹ́ amohun-máwòran channel o’ṣe agbatẹnu rẹ̀ àmọ́ tí ó jáwé olúborí gẹ́gẹ́ bí ọ̀ṣèré akọrin aláwọ̀dúdú  tí ó dárajú nínú ìdíje MOBO l’ọ]dún 2009.
Ní ìparí ọdún 2009. Beyond Race magazine’s kà mọ́ ikọ̀ aláàdọ́ta àwọn akọrin tí ó ń dide bọ̀ leyìí tí ó mú kí wọn ó gbé àwòrán rẹ̀ sójú ewé àkọ́kọ́ ìwé àtẹ̀jáde kan  kan pẹ̀lú àwọn mììran biúi Bodega Girls àti S. cole Bákan náà ni wọ́n ni ìfọ̀rọ̀wérọ̀ pẹ̀lúu Magasíìnì náà.
Ní oṣù kọkànlá ọdún 2009, Nneka ṣe ìpàtẹ orin rẹ̀ àkọ́kọ́ lọ sọrílẹ̀ èdè USA nibi tí ó ti ṣeré nilùú New York, Vienna, Washington D.C., Boston, Philadelphia, Los Angeles àti San Francisco.
Bákan, náà ni ó jẹ́ ẹni àyẹ́sí pàtàkì níbi ayẹyẹ ‘the Roots  Jam, àwo r2 àkọ́kọ́ lórílẹ̀ èdè Améríkà tí ó pé ní ‘ concrete Jungle” ni yóò jáde níjọ́ kejì oṣù kejì ọdún, 2010. Ọ̀kan nínú orin inú àwo rẹ̀ tí ó pé  ní “kangpe”  ni ó ṣe bẹ́ẹ̀ jẹ́ átẹ́wọ́gbà EA sports FIFA 2010 gẹ́gẹ́ bíi orin abẹ́nú fún eré bọ́ọ̀lù orí ẹ̀rọ amóhùn –máwòrán.
Ní oṣù kìíní ọdún 2010, Nneka Farahàn lórí ètò tí a pè ní ‘Late show’ pẹ̀lúu David Letterman ní ìlú New York kí ó tó lóre ọ̀fẹ́ àti gbé rẹ̀ kiri ilẹ̀ Amẹ́ríkà. Ó gbà láti rìrìn –àjò orin kík̀ pẹ̀lúu Nas àti Damian Marley láti le é báwọn gbé àwo orin ‘Distant Relativs “ larugẹ. Ó ti ṣe àtúnkọ orin rẹ̀ tí ó gbajúmọ̀ jù u ni ̂”Heartbeat “ pẹ̀lu Nas tí yóò si di kíkó jáde laipẹ jọjọ. Ó tún gbà láti kópa nínú ayeye ìpàt  orin tí a pè ní “Lilith Fair Concert" (2010) pẹ̀lú àwọn aḱrin bí i Tegan àti Sara, Sarah Mcachlan. Kelly Clarkson Jill scott, Erykah Badu, Corrine Barley Rae, Mary J Blige, Rihanna, àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ gẹ́gẹ́ bí akópa. Yọ́ó tun ṣere bákan náà ni ashington, Raleigh àti Charlotte nílẹ̀ Amẹ́ríkà. Bẹ́ẹ̀ ló tún kọ orin tí ó fi sorí ìdije b̀ọ́ọ̀lù àgbáyé tí a pé ní 2010  ifa  world cup tí ó wáyé  nílẹ̀ Gúsù Afíríkà (south Africa) tí ó pé ní “ Viva Africa “. Ó ṣe èyí  nítórí tí ó jẹ́ ìgbà àkọ́kọ́ ìdíje náà nilé aláwọ̀údú.
Ó gba àmì ẹ̀yẹ gẹ́gẹ́ bí akọrin orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó dára júlo níbi ayẹyẹ Nigeria Entertainment Awards 2010 tí ó wáyé ti ó wáyé nílùú New York Lorílẹ̀ èdè Amẹríkà.
Ọ̀nà Ìṣowọ́ Kọrin
Bótrilẹ̀ jẹ́ pè Nneka n kọrin ju Ráàpù lọ, ó ní orin hip-hop bi òún fi bẹ̀rẹ̀, òun sí ni óń fún òhun ní ìmísí nígbà tí ó si dárúkọ àwọn olórin bíi Fẹlá-kuti àti Bob Marley, kò ṣàì dárúkọ àwọn olórin Ráàpù ìgbàlódé bí i Mos Def, Talib Kweli àti Larry Hill gẹ̀gẹ̀ bí àwọn ti orin wọ́ nípa lórí ìrìn àjò òhun nínú orin kíkọ. Àwọn orin rẹ̀ a máa ní òye nípa ìtàn àti ayé e rẹ̀ lórílẹ̀ Nàìjíríà àti ìgba rẹ̀ nílùu àwọn aláwọ́ -funfun. Àwọn orin rẹ̀ a tún má a sọ nípa ìjẹgàba àwọn ènìyan péréte lórí ọ̀rọ̀ ajẹ́,ìṣẹ́ àti ogun tí ó sí máa ń kún fún ẹkó ìwá áti ẹsẹ bíbélì nígbà ti àwọn aláwìyè kan nídi iṣẹ́ orin a máa fiwé Erykah Badu, Neneh Cherry àti Floety.
Ìpòngbẹ
Orin rẹ̀ tí ó pé ní “Heartbeat” jẹ́ èyi tí ṣarah Matos (Magarida) àti Lourenco Ortiago (Rui) ti kO lọ́pọ̀ ìgbà nínú sáà keje ti orin ilẹ̀ Potogí tí wọn ń pè ní |Moranges comAcucar”.
ISO/IEC 7811
je opagun kariaye.
Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìpìnlẹ̀ Anámbra
Aguata (Aguata), Anambra East Otuocha), Ananmbra West (Nzam), Aniocha (Neni), Awka North (Achalla), Awka South (akwa), Ayamelum (Anaku), Dunukofia, Ekwusiewo (Ozubu Idemili North (Ogidi), Idemili South (Idemoli), Ihiala (IHIA Njikoka, Nnewi Norh (Nnewi), Nnewi South (Ukp Ogbaru, Onitsha North (Onitsha), Orumiba North (Orumba No, Onisha South (Fegge), Orunmba South (Umueze), Oyi.
ISO/IEC 7810
je opagun kariaye.
Apáìwọ̀orùn Sàhárà
Apáìwọ̀oòrùn Sahara je agbegbe ni Ariwa Afrika ti o ni bode pelu Mòrókò ni ariwa, Algeria ni ilaoorunariwa ati guusu, Okun Atlantiki ni ilaoorun.
Àsìá ilẹ̀ Adygea
thumb je asia orile-ede
Ruble Rọ́síà
je owonina ni orile-ede ni Europe.
Àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìpínlẹ̀ Akwa-Íbọm
Abak (Abak), Eastern Obodo, Eket (eket), atai, Essien Udim Afa he ikot, Etim Ekpo, Etinan (Etinan), Ibesikpo Asutan, Ibiono Ibom (Ibiono), Ika, Ikono (Ibiaku Ntokoko Ikot Abasi (Ikot Abasi), Ikot Ekpene, Ini (odoro Ikpe), Itu (Itu), (Enwang), Mkpat Enin (Mpat Enin, Nsit Ibom, Msit Ubium, Akara, Okobo, Onna (Abat), Oron (Oron), Oruk Anam, Udungl Ukanafun, Esit Eket (Uguo), Uruan (Idu), Urue Offong – oruk Offong) (Uyo)
Tsílè
thumb|left thumb|left|Atakama Olominira ile Tsílè je orile-ede ni Guusu Amerika
Niobium
Niobium (Greek mythology: Niobe, omo birin Tantalus), tabi columbium, je ipilese elegbogi pelu ami-idamo Nb ati nomba atomu 41.
Àwọn olórí ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà
1st October, 1979 (Ọjọ́ kìíní oṣù kẹwàá 1979) General Olúṣégun Ọbásunjọ́ fi ọ̀pá àṣẹ lé Alhaji Shehu Shagari lọ́wọ́.
26th August 1993: (Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹ́jọ 1993) General I.B. Babangida yẹ̀bá fún Chief Earnest Shónẹ́kan. Olórí ogun tí ó jẹ́ àrẹ ni Bàbángida náà pe ara rẹ.
9th June 1998: (Ọjọ́ kẹsàn-án oṣù kẹfà ọdún 1998) General Abdusalami Abubakar ni wọ́n yàn láti rọ́pò General Sani Abacha.
29th May 1999: (Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 1999). General Abdusalami Abubakar gbé ìjọba fún Chief Olúsẹ́gun Ọbásanjọ́.
29th May 2007: (Ọjọ́ kọkàndínlọ́gbọ̀n oṣù karùn-ún ọdún 2006) Chief Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́ gbé ìjọba fún Alhaji Umaru Yar’Adua.
STS-40
thumb|Ẹgbẹ́ aṣàgbékalẹ̀ STS-40.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Owerri
Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Owerri je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Umuguma
Gao Xingjian
thumb|Gao Xingjian je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
STS-43
thumb|Àgbékalẹ nínú STS-43.
ISO/IEC 7813
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Abi
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ruble Transnistria
je owonina ni orile-ede ni Europe.
Steffi Graf
Stefanie Maria Graf (ojoibi June 14, 1969, ni Mannheim, Baden-Württemberg, Iwoorun Jemani) je obinrin agba tenis to je Eni Ipo Kinni Lagbaye tele.
ISO/IEC 7816
je opagun kariaye.
Fuel oil
je opagun kariaye.
Hryvnia
je owonina ni orile-ede ni Europe.
Àsìá ilẹ̀ Albáníà
Àsìá ilẹ̀ Albáníà je asia orile-ede Albáníà
Àsìá ilẹ̀ Àndórà
Àsìá ilẹ̀ Andorra je ti orile-ede Àndórà
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aboh-Mbaise
thumb|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aboh Mbaise ní Ìpínlẹ̀ Imo. Agbegbe Ijoba Ibile Aboh-Mbaise je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Aboh
Nọ́mbà áljẹ́brà
Ninu mathematiiki, nomba aljebra je nomba tosoro kan to je wewe polynomial tikoje-odo ni oniyekiye eyo kan pelu oniipin (tabi lonibamu, odidi) afisodipupo. Awon nomba bi \pi ti won ki se ti aljebra ni won so pe won je transcendental; Bi gbogbo won nomba gidi ni won je transcendental.
Kathryn Thornton
Kathryn Ryan Cordell Thornton (Ph.D.) (ojoibi August 17, 1952 in Montgomery, Alabama) je onimosayensi ati arinlofurufu tele fun NASA ara Amerika to ti lo wakati 975 ni ofurufu. Lowolowo ohun ni Igbakeji Olori Eko fun awon Eto Iparieko ni Ile-Eko Iseero ati Sayensi Alamulo ti University of Virginia.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Abẹ́òkúta
thumb|Gbọ̀ngán ti Ake Abeokuta, ní ìpínlẹ̀ Ògun Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Abẹ́òkúta jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ògùn, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rè wà ní ìlú Ake, lágbèbè Abeokuta 7.15°N, 3.35°W.
Kóòù ìfìwéránṣe ti agbègbè náà ni 110.
Aṣojú agbègbè náà tẹ́lẹ̀ rí ni Dimeji Bankole, tó jẹ́ agbẹnusọ fún ilé-ìgbìmọ̀ aṣòfin, láti ọdún 2003 wọ 2011.
Fanuatu
Vanuatu ( or  ), ni onibise bi orile-ede Olominira ile Vanuatu (Faranse: République de Vanuatu, Bislama: Ripablik blong Vanuatu), je orile-ede erekusu to budo si Guusu Okun Pasifik. Ile arkipelago, to wa lati ileru, je bi 1750 km si ilaorun apaariwa Ostrelia, 500 km si ariwailaorun Kaledonia Tuntun, iwoorun Fiji, ati guusuilaorun awon Erekusu Solomoni, leba Guinea Tutun.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Abua/Odual
Agbegbe Ijoba Ibile Abua/Odual je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Abua
ISO 8571
je opagun kariaye.
V. S. Naipaul
Ni 2008, The Times fi Naipaul sipo keje lori atojo won fun "Awon olukowe Britani 50 titobijulo lati 1945".
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Adavi
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Àsìá ilẹ̀ Àngólà
Àsìá ilẹ̀ Àngólà
Lek
thumb|Léékì. je owonina ni orile-ede ni Europe.
Themba Dlamini
Absalom Themba Dlamini (ojoibi 1950) je Alakoso Agba orile-ede Swasilandi lati November 2003 de September 2008.
Ìsirò Statistiki
thumb|350px|right|A graph of a [[Normal distribution|normal bell curve showing statistics used in standardized testing assessment. The scales include standard deviations, cumulative percentages, percentile equivalents, Z-scores, T-scores, standard nines, and percentages in standard nines.]]
Georg Ohm
Georg Simon Ohm  je asefisiksi ara Jemani. Gege bi oluko ni ile-eko agba, Ohm bere iwadi re pelu ahamo elektrokemika to sese je didawaye, ti ara Italia Oloye Alessandro Volta dawaye. Pelu awon irin-ise to da fun ra re, Ohm wadaju pe iseepin taara wa larin iyato alagbara (potential difference tabi voltage ni èdè Gẹ̀ẹ́sì) to je mimulo rekoja opa agbena kan ati iwo onitanna to waye. Ibasepo yi lamo loni si Ofin Ohm.
ISO 8601
je opagun kariaye.
Kuna
Kuna ni owonina ni orile-ede ni Croatia (ISO 4217 amioro: HRK.)
Siẹrra Léònè
Siẹrra Léònè (Krio: Sa Lone), lonibise bi Orile-ede Olominira ile Siẹrra Léònè, je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O ni bode mo Guinea si ariwa ati ilaorun, Liberia ni guusuilaorun, ati Okun Atlantiki ni iwoorun ati guusuiwoorun. Sierra Leone ni aala ile to 71740 km2 ao si ni olugbe ti idiye re je egbegberun 6.5. O je Imusin Britani tele, loni o ti di orile-ede olominira albagbepo to ni awon igberiko meta ati Western Area; awon wonyi na si tun je pipin si agbegbe merinla.
Sierra leone ni ojuojo olooru, pelu ile ayika to je orisirisi lati savannah de rainforests. Freetown ni oluilu, ilu totobijulo ati gbongan okowo re. Awon ilu pataki yioku na tun ni Bo, Kenema, Koidu Town ati Makeni.
Geesi ni ede onibise nibe, ti won unlo ni ile-eko, ibise ijoba ati latowo awon amohunmaworan. Mende ni ede gbangba ti won unso ni guusu, beesini Temne ni ede ti ariwa. Krio (ede Krioli lati inu ede Geesi ati opo awon ede Afrika to si je ede abinibi fun awon Krio Sierra Leone) ni ede akoko ti awon bi 10% olugbe unso sugbon bi 95% ni ede na ye. Botilejepe oun je lilo kakiri Sierra Leone, ede Krio ko ni ipo onibise kankan nibe.
Christopher Columbus
Christopher Columbus
Siẹrra Léònè
Sierra Leone lonibise je ile fun awon eya eniyan merinla, ikookan won ni ede ati asa ti re. Awon eya eniyan titobijulo meji ni won wa, awon wonyi ni awon Mende ati awon Temne, ikokan won je 30% olugbe. Awon Mende poju ni agbegbe Guusu-Apailaorun Sierra Leone beesini awon Temne poju si ni Apaariwa Sierra Leone. O ti pe ti awon Mende ti un bori ninu oselu ni Sierra Leone. Opo awon omo-orile-ede je kiki elesin Musulumi, botilejepe won ni awon elesin Kristi bi 35%. Niyato si opo awon omo-orile-ede Afrikan miran, Sierra Leone ko ni isoro eya tabi esin bo se wa nibo miran.
Àsìá ilẹ̀ Àngúíllà
Àsìá ilẹ̀ Anguilla
Denar
je owonina ni orile-ede ni Europe.
Computer Graphics Metafile
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oyi
thumb|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀, Oyi. Agbegbe Ijoba Ibile Oyi je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Nteje.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Adó-Èkìtì
Agbegbe Ijoba Ibile Ado-Ekiti je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ado-Ekiti.