cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anafilasisi
Eto Pinpin
Oriṣi anafilasisi mẹta lo wa. Ayajija ti o niiṣe pẹlu anafilasisi ni asopọ pẹlu fifẹ awọn ọpa ti o ngbe ẹjẹ kiri arati o tan kaa kiri gbogbo ara ti o nfa riru ẹjẹ ti o lọ silẹ eyiti o fi 30% lo silẹ ju ila ti o kere julọ tabi iwọn odiwọn itumọ lọ. Anafilasisi ti baifasiki jẹ fifi ara han pada awọn aami aiṣan laarin wakati 1–72 laisi ifarako nkan ti ara korira siwaju. Agbejade iṣẹlẹ yatọ si ara wọn, ti awọn ẹkọ kan njẹwọ irufẹ iṣẹlẹ ti o pọ to 20%. Fifi ara han pada yii maa nsaba waye laarin wakati 8. A maa nṣe abojuto rẹ ni ọna kanna pẹlu anafilasisi. Anafilasisi ti kii ṣe e tootọ tabi abajade anafilasisi ti ko mu awọn aami aiṣan lọwọ jẹ oriṣi anafilasisi ti ko ni awọn abajade nkan ti ara korira ṣugbọn ti o wa ni taara lati ọwọ bi sẹẹli ṣe njọwọ granuli awọn sẹẹli masiti. Anafilasisi ti ko niiṣe pẹlu ajẹsara jẹ ọrọ ti World Allergy Organization nlo lọwọlọwọ pẹlu imọran pe ki a ma lo awọn ọrọ atijọ mọ.
Awọn aami aiṣan
Anafilasisi fi oriṣiriṣi aami aiṣan han laarin iṣẹju tabi wakati pẹlu iye 5 si 30 ni ibẹrẹ pẹpẹ iṣẹju bi nini ifarakan ba jẹ ninu iṣan ati 2 wakati fun awọn ounjẹ. Ibi ti o wọpọ julọ lati ni ikọlu ni: Awọ-ara (80–90%), mimi (70%), ifun (30–45%), ọkan ati ọpa ti o ngbe ẹjẹ kiri ara (10–45%), ati eto iṣakoso awọn iṣan (10–15%) pẹlu l’ọpọlọpọ igba nkan meji tabi ju bẹẹ lọ ninu eyi.
Nipa ọkan
Gbigbọn ọpa to ngbe ẹjẹ kuro lati ọkan le ṣẹlẹ pẹlu myocardial infarction, aidun deedeti o tẹle, tabicardiac arrest. Awọn ti o ni aiṣan ti ko han sita ninu ọpa ti o ngbe ẹjẹ kiri ara wa ninu ewu ti o gaju nipa ọkan lati ọwọ anafilasisi. Gbigbọn ọpa ti o ngbe ẹjẹ kiri ara nii fiṣe pẹlu wíwà awọn sẹẹli kan ti njọwọ hisitamini sinu ọkan. Nigbati ọkan ti o nyara sáré ti o waye nipase riru ẹjẹ ti o lọ silẹ jẹ eyiti wọpọ, a ti ṣe apejuwe Bezold–Jarisch reflex ni 10% awọn iṣẹlẹ, nibiti ọkan ti o nlọra sáré ti ni asopọ pẹlu riru ẹjẹ ti o lọ silẹ. Lilọ silẹ riru ẹjẹ tabi ijaya (yala ti o lo kaakiri ara] tabi [[ijaya ọkan|ti ọkan]) le mu lọwọ imọlara fifuyẹ tabi [[pipadanu òye ìwàláàyè. Lilọ silẹ riru ẹjẹ kii saba jẹ aami kansoso fun anafilasisi.
Awọn iwadi okunfa iku
Ninu ẹniti anafilasisi pa, iwadi nipa iku le fi "ọkan ti o ṣofo" kan han eyiti o waye nipasẹ oro ti o dinku lati ọwọ fifẹ awọn ọpa ti o ngbe ẹjẹ kiri ara ati ti tun tan kaa kiri omi ti o wa ninu awọn iṣan si awọn apo to wa lerefe. Awọn aami miiran ni kikorajọpọ omi ninu awọn alafo ara, eosinofilia ninu ẹdọ-foo, ọkan ati awọn tisu, ati ẹri myokadial haipopafusion. Awọn iwadi imọ-ijinlẹ le ṣe awari ipele sẹrọmu ti o pọ si tryptase, pipọsi ni akotan ati ipele sẹrọmu IgE ni pato.
Mimi
Awọn aami aiṣan ti o rọ mọ mimi le wa, ti o ni ninu aile mi delẹ, mimi ti o ngbọn tabi [idiwọ ọnafun]]. Eemi ti o ngbọn maa nsaba nwaye nipasẹ gbigbọn ti ẹdọ foo eyiti sisunki awọn iṣan maa nfa nigbati mimi ti o wa lati idiwọ ọnafun (stridor) ni asopọ pẹlu didi ọna alafo atẹgun ti oke eyiti o ṣe igbakeji si wiwu. Ohùn kikẹ, irora pẹlu gbigbe nkan mi, tabi ikọ tun le waye.
Didena
A gba ni niyanju lati yẹra fun okunfa anafilasisi. Ni awọn ipo ti eyi ko ti ṣee ṣe, didin bi ara ṣe nṣiṣẹ lodi si nkan ku tabi mimu kuro le jẹ eyiti a yan. Ọna abojuto to nlo ajẹsara ara ẹni pẹlu awọn oro Hymenoptera jẹ eyiti o f’ẹsẹ mulẹ lati dinku tabi mimu kuro bi ara ṣe nṣiṣẹ lodi si nkan ninu 80–90% awọn agbalagba ati 98% ninu awọn ọmọde l’odi si awọn nkan ti ara korira oyin, agbọn, agbọn, yelojakẹti, ati tana tana. Ọna abojuto to nlo ajẹsara ara ẹni lati ẹnu le munadoko lati dinku tabi mu kuro bi ara ṣe nṣiṣẹ lodi si nkan ninu awọn eniyan si awọn ounjẹ kan ti o ninu wara-olomi, ẹyin, ẹpa; ṣugbọn awọn nkan ti ko dara si wọpọ. Ọna abojuto to nlo ajẹsara ara ẹni tun ṣee ṣe fun awọn abojuto ti o pọ, ṣugbọn a gba ọpọ eniyan nimọran lati saa yẹra fun nkan ti o nṣe okunfa naa. Fun awon ti ara won nsise l’odi si oje, o le ṣe pataki lati yẹra fun awọn ounjẹ to nfa ṣiṣe iṣẹ lodi bi pia, ọgede, potato laarin ọpọ ounjẹ miiran.
Ayẹwo
Ni igba ikọlu kan, ayẹwo ẹjẹ fun tryptase tabi hisitamini (ti jọwọ lati ọwọ awọn sẹẹli masiti) le wulo lati ṣe ayẹwo anafilasisi nitori titani kokoro tabi abojuto. Yatọ si eyi, awọn ayẹwo yii ni ko wulo to bi okunfa ba jẹ ounjẹ tabi bi ẹni naa ba ni riru ẹjẹ ti o ṣe deedee, wọn kii sii ṣe mọ ni pato fun ayẹwo.
Efinifirini
Efinifrini (adrenaline) jẹ ọna itoju akọkọ fun anafilasisi laisi ewu ti o gba ẹmi kankan lati lòó. A gba ni niyanju ki a fun ni ni efinifirini olomi lati inu iṣan si inu itan ni kete ti a ba kiyesi ayẹwo. Bi ko ba si abajade ti o dara to, a tun le tun abẹrẹ naa fun ni ni gbogbo iṣẹju 5 si 15 si ara wọn. A nilo fifun ni ẹlẹẹkeji ninu 16 si 35% awọn iṣẹlẹ ninu eyiti fifun kọja eemeji kii saba nilo. Ọna lilo ti a ngba fun ni nipasẹ iṣan jẹ eyiti a yan ṣaaju ọra abẹ́ awọ nitori ti eyiti ti o keyin le ma tete ṣee fa sinu ara. Awọn nkan ti ko dara diẹ nipa lilo efinifirini ni ninu gbigbọn, aibalẹ ọkan, efọri, ati iro ọkan ti ko ṣe deede.
Bi o ba nilo, a tun le fun ni ni fifi nkan sinu iṣan nipa lilo efinifirini olomi ti a ti là. Ṣugbọn a ti ri asopọ mọ dysrhythmia ati myocardial infarctionninu efinifirini ti a fun ni nipasẹ iṣan. Abẹrẹ to nfun ni ni efinifirini fun ra rẹti a nlo fun fifun ara ẹni ni abẹrẹ ni eemeji, ọkan fun awọn agbalagba tabi ọmọde ti iwọn wọn kọja 25 kg ati ọkan fun awọn ọmọde ti iwọn wọn to 10 si 25 kg.
Ẹkọ nipa ajakalẹ arun
wiwaye anafilasisi jẹ 4–5 ninu awọn eniyan 100,000 l’ọdun, pẹlu ewu fun igbe-aiye ti 0.5–2%. O jọ wipe o npọ sii: wiwaye ni awọn ọdun 1980 sunmọ 20 ninu 100,00 l’ọdun, nigbati o di awọn ọdun 1990 o jẹ 50 ninu 100,000 l’ọdun. O jọ wipe anafilasisi ti ounjẹ ṣe okunfa rẹ npọ sii. Ewu naa pọju lọ ni aarin awọn ọdọ ati awọn obinrin.
Iṣakoso
Anafilasisi jẹ pajawiri iṣegun oyinbo kan ti o le nilo titaniji bii iṣakoso ibiti atẹgun ngba, afikun atẹgun ti a nmi, ọpọlọpọ omi ti o nwa laarin iṣan, ati abojuto ti o ga gan-an. Fi fun ni ni efinifirini jẹ ààyò abojuto pẹlu alodi si hisatanini ati awọn sitẹriọdu ti a maa nsaba lo gẹgẹ bii asopọmọ. Agba ni nimọran yiyẹniwo fun wakati 2 si 24 ni ile-iwosan fun awọn eniyan l’ọgan ti wọn ba pada si ipo nitori aibalẹ ọkan anafilasisi baifasiki.
Iwadi ijinlẹ
Awọn iṣẹ kan nlọ lọwọ lati ṣẹda efinifirini sublingual lati ṣe itọju anafilasisi. Abẹrẹ si abẹ ọra ara ti o lodi si IgE (anti-IgE) antibody omalizumab ni a nṣe ayẹwo gẹgẹ bii ọna lati dẹkun pipada, ṣugbọn a ko ti gba ni niyanju lilo rẹ.
Omiiran
Awọn aami aiṣan ninu ifun le ni pajapaja ninu inu rirun, igbẹ-ọrin, ati eebi bίbὶ. Idamu le wa, ipadanu akoso apo-ὶtợ tabi irora egungun ibadi ti o jọ ti pajapaja niiṣe pẹlu ile-ọmọ. Lilanu silẹ ọpa ti o ngbe ẹjẹ ni ayika ọpọlọ le fa ẹfọri. Imọlara iporuru ọkan tabi "ewu kan ti o nbo wa" ni a ti ṣe apejuwe rẹ ri.
Sisọtẹlẹ
Ninu awọn ti a mọ okunfa wọn ti itoju si wa ni kiakia, asọtẹlẹ rẹ dara. Bi o ti le jẹ wipe a ko mọ okunfa rẹ, bi awọn itọju lati dẹkun ba wa, asọtẹlẹ ma ndara. Bi iku ba waye, o maa nsaba jẹ yala nipa eto mimi (paapaa àìlèmí) tabi ti ọkan (ijaya), pẹlu 0.7–awọn isẹlẹ 20% ma nfa iku. Awọn isẹlẹ fifarahan iku laarin iṣẹju ti wa. Awọn abajade ninu awọn to ni anafilasisi ti idaraya nṣe okunfa maa ndara, pẹlu abajade ti o nira ti o kere tabi ti ko nira bi awọn eniyan ti ndagba.
Ẹkọ nipa ajakalẹ arun
Lọwọlọwọ, anafilasisi nfa iye iku 500–1,000 l’ọdun (2.4 ninu miliọnu) ni orilẹ-ede Amẹrika, iye iku 20 l’ọdun ni orilẹ-ede Gẹẹsi (0.33 ninu miliọnu), ati iye iku 15 l’ọdun ni Ọsirelia (0.64 ninu miliọnu). Iye iku ti dinku laarin awọn ọdun 1970 ati 2000. Ni Ọsirelia, iku anafilasisi ti ounjẹ nfa maa nsaba waye laarin awọn obinrin nigbati iku ti o nwaye nitori kokoro ti o jẹ ni maa nsaba waye laarin awọn ọkunrin. Ogun lilo ni o wọpọ julọ ti o nfa anafilasisi.
Itan
Charles Richet ni o ṣẹda ọrọ "afilasi" ni ọdun 1902 ti o tun wa yipada si "anafilasisi" nitori bi o ti ṣe dun ni sisọ l’ọrọ. O gba aami ẹyẹ Aami ẹ̀yẹ Nobel fun Iṣẹ iṣegun ati ẹkọ imọ ijinlẹ ṣiṣe iṣẹ ẹya ara nkan ẹlẹmi (Nobel Prize in Medicine and Physiology fun iṣẹ rẹ lori anafilasisi ni ọdun 1913. Iṣẹlẹ naa jẹ eyiti a ti ṣe apejuwe rẹ lati igba lailai. Ọrọ naa wa lati Giriki ἀνά ana, alodi si, ati φύλαξις filasisi, idaabobo.
Efinifirini
Awọn eniyan ti o nlo β-blockers le ṣiṣẹ lodi si iṣẹ efinifirini. Ni ipo yii bi efinifirini ko ba ṣiṣe nipasẹ iṣan a le fun ni ni glukagoni eyiti o ni bi o ṣe maa nṣiṣe ti ko da lori β-receptor.
Ayẹwo Dida aiṣan mọ yatọ
O le ṣoro nigba miiran lati da anafilasisi mọ yato si ikọ-ifee, didaku, ati awọn ikọlu ijaya. Ṣugbọn ikọ-ifee kii saba ni ara ti njanijẹ tabi aami aiṣan ti ifun ninu, didaku ma nwaye pẹlu ara ti o funfun dipo ara ti njanijẹ, ati ikolu ijaya le ni ara ti o pọn ṣugbọn kii ni wiwu ti o pọn to nyun ni eyiti o nwaye nitori ikorira ara si nkankan. Awọn nkan miiran ti o le waye tun ni ninu: skrombroidosisi ati aiṣan ti o nwaye nipa jijẹ ẹja ti a ko sè.
Awọn asopọmọ
Antihistamines (H1 ati H2), bi o tile jẹ wipe wọn loo ti wọn nro wipe o dara nitori ero ṣugbọn ẹri iwadi ko kin eyi lẹyin to. Atunyẹwo Cochrane kan ni ọdun 2007 ko ri eyikeyi ẹkọ ti o dara lati gbani niyanju rẹ a ko si gbagbọ pe wọn ni nkan ti wọn nṣe lori edema tabi gbigbon ọna atẹgun. Kọtikositẹrọidu le ma le mu iyatọ wa lọwọ yii nipa ipo anafilasisi, ṣugbọn o ṣee lo ni ireti wipe yoo din ewu anafilasis bafasiki ku. Mimunado wọn lati dena tabi dẹkun nkan ko yọranti to ni awọn ipo yii. Ti a sọ di alatẹgun salbutamol le munadoko fun sisunki ẹdọ foo ti efinifirini ko yanju. A ti lo Methylene blue lara awọn ti ko ṣe daradara si awọn ọna miiran nitori ero wipe o ntu iṣan lara.