cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): Ba
3.	Bẹ́: v. (i) to burst: Ó bẹ́ pẹ̀ẹ́; It bursts (ii) to cut: Ó bẹ́ ẹ ní orí; He cut his head off (iii) to jump: Ọmọ náà bẹ́; The child jumped (iv) to buy a little quantity of a commodity: Ó bẹ́ tábà; He bought a little quantity of tobacco (vi) to crack: Orógbó náà bẹ́; The bitter cola cracked when it was eaten (vii) to start: Òràn ti bẹ́; Trouble has started (viii) to puncture: Táyà náà bẹ́; The tyre punctured (iv) to spat: Ó bẹ́ itọ́; He Spat.
4.	Bẹ: v. (i) to be bright: Ó bẹ; It is bright (ii) to peel: Ó bẹ iṣu náà; He peeled the yam (iii) to speak cheekily: Ó bẹ si mi; He spoke cheekily to me (iv) to exist: Ó ń bẹ; It exists (v) to be forward/to be screwed: Ọmọkùnrin yẹn bẹ; That boy is too forward.
5.	Bẹ̀: v. ‘beg’: Ó bẹ̀ mí; He begged me (ii) apologize: O ti ṣẹ Olú. Bẹ́ ẹ̀ ‘You have offended Olú. Apologize to him. (iii) implore: Ó bẹ olè náà kí ó máà kó gbogbo owó wọn lọ; He implored the robber not to take all their money (iv) ask: Ó bẹ̀ wà lọ́wẹ̀; He asked us for communal help.
6.	Bí: v. (i) to give birth to: Ó bímọ; She gave birth to a baby (ii) to be annoyed: Ó ń bínú; He is annoyed (iii) If: Bí o lù mi n ó lù ọ́; If you hit me I will hit you. (iv) Question marker: Ó lọ bí?; Did he go? (v) how: Ó kọ́ mi bí mo ti máa se é; He taught me how to do it (vi) that: Ó ní àfi bí òun pa á; He says there is nothing but that he will kill him (vii) When/after: Bí ó ti rí mi, inú rè dùn; When he saw me, he was happy (viii) like: Ó rí bí Olú; He is like Olú (ix) as: Ṣe bí mo ti wí; Do as I say (x) bear: Obìnrin yẹn ti bí ọmọ mẹ́wàá; That woman has borne ten children (xi) born: Ọdún tí ó kọjá ni wọ́n bí Olú; Olú was born last year (xii) just: Adé wole bí mo se jádé; Adè entered just as I left (xiii) more: Ènìyàn bí ogbọ̀n ló wà nílé rẹ̀; There were thirty people in his house, more or less (xiv) reproduce: Ológbò máa ń bí ní ẹ̀ẹ̀méjì lọ́dún; Cats reproduce twice a year (xv) such: Wọ́n ń fẹ́ èso tí ó kún fún omi bí i osàn; They want some juicy fruit such as orange (xvi) whether: Nò mọ̀ bí ó máa wá tàbí kò níí wá; I don’t know whether he will come or not’.
7.	Bi: v. to ask: Ó bi í ní ìbéèrè; He asked him questions.
8.	Bì: v.(i) to vomit: Ó bì; He vomited (ii) Ó bì mí; He pushed me (iii) to change colour: Aṣọ náà máa ń bì; The cloth always changes its colour(s) (iv) sick: Olú bì nígbà tí ó jẹ iyán ní àjẹjù; Olú was sick when he ate too much pounded yam.
9.	Bo: v. to hide: Ó bo sí abẹ́ igi; He hid under the tree.
10.	Bọ: v. to worship: Ó bọ òrìṣà; He worshipped the deity.
D
1.	Dán: v. to be smooth: Ó dán; It is smooth (ii) glitter: Òrùka náà ń dán ní ìka ọwọ́ rẹ̀; The ring glittered on her finger (iii) sparkle: Dáyámọ́ǹdì náà ń dán bí iná tí ó mọ́lẹ̀ náà ṣe tàn sí i; The diamond sparkled in the bright light.
2.	Dẹ: v.to hunt: Ó dẹ ìgbẹ́; He hunted for animals in the bush (ii) to incite: Mo dẹ wọ́n sí i; I incited them against him.
4.	Di: v. for: Ó múra sílẹ̀ di ọjọ́ náà; He made himself ready for the day (ii) to be deaf: Etí rẹ̀ di; He is deaf (iii) run: Omi náà ti di gbígbẹ; The river has run dry (iv) bandage: Dótítà di ọwọ́ tí Olú fi pa; The doctor bandaged Olú’s cut hand.
5.	Dín: v. (i) to fry: Ó dín ẹran; he fried meat (ii) to reduce: Ó dín owó ọjà; He reduced the price of the good (iii) discount: A ó dín ọ ní náírà mẹ́wàá; We shall give you a discount of ten naira. (iv) decline: Iye ọmọ ilé-ìwé tí ó wà níbí ti dín; There had been a decline in the number of students here.
6.	Dó: v. (i) to settle: Ó dó sí Ìbàdàn; He settled at Ìbàdàn (ii) a vulgar language for to have sexual intercourse with: Ó dó o; He had sexual intercourse with her.
7.	Dú: v. to slaughter: Ó dú u; He slaughtered it (ii) to darken/to blacken: Ó rẹ ẹ́ dú; he dyed it to a dark colour.
8.	Du: v. to run: Ó du lọ; He rushed away.
9.	dù: v. (i) to compete for/to scramble for: Wọ́n du ipò náà; They compete for the post (ii) to deny: Ó fi ipò mi dù mí; He denied me of my post (iii) vie: Wọ́n ń du ẹ̀bùn ipò kìíní; They were vying for first prize.
10.	Dún: v. (i) to give forth a sound: Ó dún bí ìbọn; It sounds like a gun; Ìbọn náà dún; The report of the gun was audible (ii) squeak: Ilẹ̀kùn náà dún nígbà tí mo ṣí i; The door squeaked when I opened it. (iii) ring: Fóònù ń dún; The telephone is ringing.
F
2.	Fẹ̀: v. (i) to expand/to enlarge: Ó ń fẹ̀; It is expanding, Ó fẹ ihò náà; he enlarged the hole (ii) to be extensive: Ó fẹ̀; It is extensive (iii) to sit relaxedly: Ó fẹ̀; He sat relaxedly (iv) broad: Èjìká rẹ̀ fẹ̀; He has a broad shoulder (v) deep: Ohùn rẹ̀ fẹ̀; He has a deep voice.
4.	Fín: v. (i) Ó fi Sheltox fin yàrá ná; He sprays the room with Sheltox (ii) to blow: Ó fin iná; He blew the fire to make it burn up (iii) to be acceptable. Ẹbọ á fin; The sacrifice would be accepted by the deities, e.g. good-luck (iv) to cut patterns on something: Ó fín igbá; He carved patterns on the calabash.
5.	Fó: v. (i) to be clear: Ilẹ̀ ti fó; The ground is clear (ii) to float: Ó fó lórí omi; It floated on the river.
6.	Fun: v.(i) to blow: Ó fun fèrè; He blows the whistle (ii) to play: Wọ́n fun fèrè; They played a wood wind.
G
Guy Mollet
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): Ba
2.	Gàn: v. to despise: Ó gàn án; He despised him (ii) sneer: Ó gàn mí; He sneered at me.
Àsìá ilẹ̀ Aceh
Àsìá ilẹ̀ Aceh je asia orile-ede olominira aladawa ile Aceh ti Aceh.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Emure
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Èmùré jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Èkìtì tó wà ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí iké ìjọba rẹ̀ wà rè ní ìlú Emùré ní ìpínlẹ̀ Èkìtì.
Àsìá ilẹ̀ Akrotiri àti Dhekelia
je asia orile-ede
Àsìá ilẹ̀ Adjara
Àsìá ilẹ̀ Adjara je asia orile-ede olominira aladawa ile Adjara ti Georgia.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): Ba
3.	Gẹ̀: v. (i) to cut: Ó gẹ irun; He cut his hair (ii) to pet: Ó gẹ̀ mí; He petted me (iii) to put something on in a jaunty way: Ó gẹ gèlè’ She puts on her head-kerchief in a jaunty way.
4.	Gọ́: v. to be tired (slang): Ó gọ́ mi; I am tired.
5.	Gọ: v.to lurk in hiding: Ó gọ; he lurked in hiding
Jacques Cartier
Jacques Cartier (1491 – September 1, 1557) je oluwakiri ara Fransi omo eya Breton to pe Kanada ni ti Fransi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ẹnúgu
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Enugu je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Nkwo-Nike.
Daniel arap Moi
Daniel arap Moi gbajumo bi 'Nyayo', oro lede Swahili fun 'igbese' nitoripe o so pe oun tele igbese Aare Kenya akoko, Jomo Kenyatta.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ẹnúgu
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Enugu je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Uwani.
Ààrẹ ilẹ̀ Gúúsù Áfríkà
Ààrẹ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Gùùsù Áfríkà ni olori orile-ede ati olori ijoba orile-ede Guusu Afrika labe ofin ibe.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ẹnúgu
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Enugu je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Enugu.
Àsìá ilẹ̀ Altai
je asia orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Epe
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Àsìá ilẹ̀ Agbègbè Òkun Índíà Brítánì
je asia orile-ede
James Cook
thumb|James Cook.
El Salfador
El Salfador tabi Orile-ede Olominira ile El Salfador (itumo ni ede spanisi je Orile-ede Olominira Olugbala) je orile-ede ni Arin Amerika.
Udoma Udo Udoma
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ilẹ̀ Ọbalúayé Jẹ́mánì
Ile Obaluaye Jemani
San Francisco
San Francisco je ilu ni Ipinle Kalifornia ni orile-ede Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlàòrùn Esan
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Frederik Willem de Klerk
Frederik Willem de Klerk (ojoibi 18 March 1936 - Oṣu kọkanla ọjọ 11, Ọdun 2021), to je mimo si F. W. de Klerk, lo je Aare Orile-ede keje ati igbeyin ni orile-ede Guusu Afrika ni igba iselu eleyameya, o wa loripo lati September 1989 de May 1994.
Gúnugún oníìyẹ́lẹ́nu
Gúnugún oníìyẹ́lẹ́nu (Gypaetus barbatus)
Àsìá ilẹ̀ Erékùṣù Kérésìmesì
je asia orile-ede
Àsìá ilẹ̀ Buryatia
je asia orile-ede
Nicholas Ugbane
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Àsìá ilẹ̀ àwọn Erékùṣù Kókósì
je asia orile-ede
William Faulkner
William Faulkner (September 25, 1897 – July 6, 1962) je olukowe omo orile-ede Amerika to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Esan
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Desmond Tutu
Desmond Mpilo Tutu (ojo ibi 7 October 1931 - 26 December 2021) je omo orile-ede Guusu Afrika
Àsìá ilẹ̀ Họ́ng Kọng
je asia orile-ede
Àsìá ilẹ̀ Inner Mòngólíà
je asia orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ese-Odo
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Igún
Igún (Necrosyrtes monachus) jẹ́ éyẹ oko tó ma ń ja òkú-n-bete, yálà tènìyàn tàbí ẹranko tó bá ti kú. Oríṣi méjì ni éyẹ igún tí ó wà.
Àsìá ilẹ̀ Kurdistan Irak
je asia orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ethiope
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Etche
Agbegbe Ijoba Ibile Etche je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Okehi
Carl Linnaeus
Carl Linnaeus (Ni ede Latini gege bi Carolus Linnaeus, ati leyin to je oye gege bi, 23 May 1707 – 10 January 1778) je asegbo ara ile Sweden.
Àwọn agbègbè Tànsáníà
Tanzania je pipin si agbegbe 26 (mkoa) (oluilu won ninu braketi):
Àsìá ilẹ̀ Guangxi
thumb|right je asia orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Essien Udim
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ọ̀ra Ìgbómínà
Ọ̀ra Ìgbómínà
Agbègbè Ìlá-Ọ̀ràngún ni Ọ̀ra-Ìgbómìnà wà. Ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà ló dúró bí afárá tí a lè gùn kọjá sí ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ípínlẹ̀ Ondó, àti ìpínlẹ́ Kwara. Ìkóríta ìpínlẹ̀ mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ni Ọ̀ra-ìgbómìnà wà, ṣùgbọ́n ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní wọ́ ṣírò rẹ̀ mọ́. Kilómítà mẹ́tàlá ni Ọ̀ra-Ìgbómìnà sí Ìlá-Ọ̀ràngún tó wá ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, Kílómítà mẹ́ta péré ni Ọ̀ra sí Àránọ̀rin tó wà ní ìpínlẹ́ Kwara, ó sì jẹ́ Kìlómítà kan péré sí Ọ̀sàn Èkìtì tó wà ní ìpínlẹ̀ Oǹdó. Ilé-Ifẹ̀ ni àwọm Ọ̀ra ti wá ní òórọ̀ ọjọ́. Ìtàn àtẹnudẹ́nu fi yẹ́ ni pé kì í ṣe Ọ̀ra àkọ́kọ́ ni wọ́n wà báyìí. Ní ǹkan bí ọ̀rìnlé-lẹ́ẹ́dẹ́gbẹ̀ta ọdún sẹ́hìn ni wọ́n tẹ ibi tí wọ́n wà báyìí dó. Ọra-Ìgbómìnà jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìlú tí ogun dààmú-púpọ̀ ní ayé àtijọ́. Nínú àwọn ogun tí ìtàn sọ fún ni pọ́ dààmú Ọ̀ra ni – ogun Ìyápọ̀ (ìyàápọ̀), ogun Jálumi, Èkìtì Parapọ̀, àti ògun Ògbórí-ẹfọ̀n. Ní àkókò náà, àwọn akọni pọ́ ní Ọ̀ra lábẹ́ àkóso Akẹsin ọba wọn. Àwọn ògbógi olórí ogun nígbà náà ni ‘Eésinkin Ajagunmọ́rùkú àti Eníkọ̀tún Lámọdi ti Òkè-Ópó àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ológun mìíràn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ló fí ìbẹ̀rù-bójo sá kúrò ní ìlú ní àkókò ogun. Nígbà tí ogun rọlẹ̀, ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ nínú àwọn to ti ságun ló pádá wá sí Ọ̀ra ṣùgbọ́n àwọn mìíràn kò padà mọ́ títí di òní olónìí. Àwọn Òkèèwù tó jẹ́ aládùúgbò Ọra náà ṣí kúrò ní Kèságbé ìlú wọn, wọ́n sì wá sí Ọ̀ra. Nínú àwọn tí kò pádà sí Ọ̀ra mọ́, a rí àwọ́n tọ́ wá ní Rorẹ́, Òmù-àrán, Ìlọfà àti Ibàdàn. Àwọn ìran wọn wà níbẹ́ títí dì òní olónìí. Ní àkókò tí mo ń kọ ìwé yìí, ìlú méjì ló papọ̀ tí a ń pè ní Ọ̀ra-Ìgbómìnà - Ọ̀ra àti Òkèèwù, ìlú ọlọ́ba sin i méjèèjì.
Ọmọ ìrókò kan gàǹgà tí ń bẹ nígberí Òkèwù
Wọn è ẹ́ jóhun ún ṣè ‘ọn Ọ̀ra
Wọn è ẹ́ jóhun ún ṣe ‘ọn Òkèwù
Wọn è ẹ́ jóhun ún ṣe ‘ọn Àtẹ́-ńlẹ́-ọdẹ́
Ọmọ Ọ́dẹ́-mojì, ma a sin’mọ gágá relé ọkọ
Àpè-joògùn má bì l’Okèwù”.
Ìtàn kẹta jẹ́ èyí tí baba mí gan-an sọ fún mi kí títán tó dé sí i ní dún 1966. Ẹni ọgọ́fa ọdún ni baba mi Olóyè Fabiyi Àyàndá Òpó, mọjàlekan, Aláànì Akẹsìn, nígbà tó tẹ́rí gbaṣọ. Bába mi fi yé mi pé àwọn ojúlé tí wa ní Ọ̀ra nígbà òun gbọ́njú ni Ìperin, Ìjásíọ̀, Òkè-Òpọ́, Òkèágbalá, ilé atè, Odò àbàtà, Òkè-akànangi, Okèkàngá, Òkèọ́jà, odìda, odòò mìjá, Òkèwugbó, Ilé Ásánlú, ilé Akòoyi, ilé sansanran, odònóíṣà ilé ọba-jòkò, ilé Eésinkin-Ọ̀ra ilé ìyá Ọ̀ra, ilẹ́ ọ̀dogun, ilé ọ̀gbara, ilé Olúpo, kereèjà, àti ilé Jégbádò. Gbogbo àwọn ojúlé wọ̀nyí ló wà lábẹ́ àkóso ọba Akẹsìn ṣùgbọ́n àwọn ìwàrẹ̀fà àti àwọn Ẹtalà2 ló ń pàṣẹ ìlú. Ìdí nìyẹn tí wọn ṣe máa ń we pé – “Péú lAkẹ́sìn ń wỌ̀ra”.
D. ÀWỌN ÈNÌYÀN ÌLÚ Ọ̀RA, IṢẸ́ OÚNJẸ ÀTI ÈDÈ WỌN Ẹ̀yà Yorùbá kan náà ni gbogbo àwọn ènìyàn ìlú Ọ̀ra-Ìgbómìnà àti Òkèwù. Ṣùgbọ́n kì í ṣe ọ̀kan náà ni wọ́n ní òórọ̀ ọjọ́ bí a ti sọ ṣáájú. Àwọn ará Ọ̀yọ́ wà ní Ọ̀ra, àwọn árá Ilé-Ifẹ̀ sì wà ní Ọ̀ra pẹ̀lú. Àwọn kan tán sí Èkìtì, àwọn mìíràn si tan sí ìpínlẹ̀ Kwárà. Àwọn tó ti ilẹ̀ Tápà wá ń bẹ ní Ọ̀ra, àwọn tó ti Kàbbà wá sì ń bẹ níbẹ̀ báyìí- àwọn ni ọmọ, Olújùmú. Àwọn Hausá pàápàá wà ní ìlú Ọ̀ra báyìí, ṣùgbọ́n èdè Ìgbómìnà ni èdè tí ó gbégbá oróke láàrin wọn. Iṣẹ́ àgbẹ̀ aroko-jẹun ni iṣẹ Ọ̀ra láti ilẹ̀ wà. Wọ́n ń gbin iṣu, àgbado, àti ẹ̀gẹ́. Àwọn ohun ọ̀gbìn tí wọ́n fi ń ṣowó ni tábà ọ̀pẹ, áko, erèé òwú, obì àbàtà àti ìgbá tí wọ́n fi ń ṣe ìyere fún irú tí wọ́n fi ń ṣe ọbẹ̀.
Èdè Zulu
thumb|DurbanSign1989, èdè Zulu ni ó kẹ́yìn. Èdè Zulu jẹ́ èdè àwọn ènìyàn Zulu ti Gúúsù Áfríkà. Ilanga
Orílẹ̀-èdè Olómìnira àwọn Ará ilẹ̀ Ṣáínà
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ará ilẹ̀ Ṣáínà je orile-ede ni orile Ásíà.
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú
250px|thumb|[[Space Shuttle Endeavour STS-127 landing video]] Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú
Odion Ugbesia
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Ethiope
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Columbia
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Columbia
Audu Idris Umar
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Etinan
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
STS-132
STS-132 (ISS assembly ifoloke ULF4) ni iranlose Space Shuttle, to ti gbera lat losi International Space Station. O gbera lati Kennedy Space Center ni 14 May 2010.
Abdulaziz Usman
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Eti-osa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Àsìá ilẹ̀ Khakassia
je asia orile-ede
Guru Nanak Dev
thumb|Àwòrán Kíkùn Guru Nanak Dev.
Àsìá ilẹ̀ Papua
je asia orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbọ̀ngàn Etsako
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ ìlàòrùn Etsako
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Etim Ekpo
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Àsìá ilẹ̀ Nakhchivan
Àsìá ilẹ̀ Nakhchivan je asia orile-ede olominira aladawa ile Nakhchivan ti Nakhchivan.
Àsìá ilẹ̀ Sakha
Àsìá ilẹ̀ Sakha je asia orile-ede
Dar es Salaam
Dar es Salaam (دار السلام [itumo: "ile alafia"] Dār as-Salām), tele bi Mzizima, ni ilu titobijulo ni Tanzania.
1 Oṣù Kínní
31 December - 1 January - 2 January ---
Àsìá ilẹ̀ Ningxia
thumb|right je asia orile-ede
Baṣọ̀run Gáà
Baṣọ̀run Gáà jẹ́ ìwé ìtàn eré-oníṣe tí gbajúmọ̀ oǹkọ̀wé nì, Adébáyọ̀ Fàlétí kọ. Ó dá lórí ìtàn olóyè Baṣọ̀run tí ìlú Ọ̀yọ́ tí wọ́n ń pè ní Baṣọ̀run Gáà. Ó jẹ́ afọbajẹ ní ìlú Ọ̀yọ́ láyé àtijó. Kókó inú ìwé ìtàn eré oníṣe yìí ni wípé kí a má ṣe ìkà. Ìjìnlẹ̀ èdè Yorùbá ni ònkọ̀wé náà fi kọ ìwé náà, tí ó sì gbé ìtàn rẹ̀ lé orí ìtàn gidi tí ó sì jẹ́ ojúlówó ìtàn ilé Yorùbá.
ìtàn Igbesiaye Baṣọ̀run Gáà
Gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ kan ni BBC, ìtàn fi ye wa pe, Basọrun Gaa ni olori igbimọ Ọyọmesi, eyi to dabi Olootu ijọba laye ode oni, lẹyin Alaafin, tii se oriade ilu Ọyọ́, Basọrun Gaa lo tun ku. Ko si sẹni to le e sọ pe ti Basọrun Gaa ko jẹ eeyan gidi, wọn yoo fi jẹ oye Basọrun, to jẹ olori igbimọ lọbalọba fun Alaafin, tii se Ọyọmesi. Ni bayii, o wa yẹ ka mọ itan igbe aye akọni yii ati ipa to ko ni ilu rẹ, boya rere ni abi buburu. Basọrun Gaa ni olori ogun Ọyọ ile ati gbajumọ ilu ni saa onka ẹgbẹrun ọdun kẹtadinlogun si ikejidnlogun, 17th/18th century Basọrun Gaa se gudugudu meje ati ya a ya mẹfa lati rii daju pe Ọyọ ile akọkọ di ilu nla, o lagbara, to si fẹ de ọpọ ilu ati orilẹ-ede lode oni Lọdun 1750 ni Alaafin Labisi yan Gaa gẹgẹ bii Basọrun, olootu ijọba ati olori igbimọ lọbalọba ẹlẹni meje fun Alaafin nilu Ọyọ ile, ti agbara si n pa Gaa bi ọti Ilu Ọyọ ile roju, o tuba, o tusẹ lasiko ti Basọrun Gaa joye, ti Ọyọ si maa n gba isakọlẹ lati ọpọ ilu àmọ́nà to wa labẹ rẹ Tọmọde-tagba nilu Ọyọ lo n bẹru, ti wọn si n bọwọ fun Basọrun Gaa, tori pe o ni oogun abẹnu gọngọ, ti asẹ rẹ si mulẹ ni aarin ilu ju Alaafin Labisi to yan an sipo lọ Itan sọ pe Basọrun Gaa ni oogun pupọ, to si maa n parada di ẹranko to ba wu u, to fi mọ Ẹkun, Kiniun, Igala, Ọya ati bẹẹ bẹẹ lọ Ni kete ti Gaa di Basọrun ni Ọyọ ile lo pa meji ninu awọn ọrẹ imulẹ Alaafin Labisi, eyi to dun ọba naa de egungun, to si gba ẹmi ara rẹ lọdun 1750 naa Alaafin Awọnbioju lo jẹ Alaafin lẹyin Labisi, sugbọn niwọn igba toun naa kọ lati gba itọni lọdọ Basọrun Gaa, aadoje ọjọ pere lo lo lori itẹ ti Gaa fi ni ki wọn yẹju rẹ Alaafin Agboluaje to jẹ lẹyin Awọnbioju tiẹ ri ijọba se n tiẹ, tori o n gbọrọ si Basọrun Gaa lẹnu, sugbọn ọwọ Basọrun Gaa naa ni ẹmi rẹ papa bọ si Alaafin Majẹogbe tiẹ lo dun kan soso pere lori itẹ, ki Basọrun Gaa to ran sọrun ọsan gangan Lọdun 1774 ni Alaafin Abiọdun gori itẹ, to si n wọna bi yoo se rẹyin Basọrun Gaa, ko lee roju se aye, sugbọn Gaa pa ọmọbinrin Alaafin Abiọdun, Agbọrin, nigba to nilo ẹranko Agbọnrin, to si ni orukọ wọn jọra Ọrọ naa dun Abiọdun to bẹẹ, to si beere fun atilẹyin Onikoyi, ati aarẹ Ọna Kakanfo to jẹ nigba naa, Ọyalabi lati ilu Ajasẹ ipo, ki wọn lee tete rẹyin Basọrun Gaa Alaafin Abọdun kọkọ yọ ibẹru Gaa kuro lọkan awọn araalu, to si jẹ ki ibinu rẹ maa ru jade ni inu wọn, titi ti Basọrun Gaa fi rọ lapa, rọ lẹsẹ Lọdun 1774, ẹgbẹlẹgbẹ awọn eeyan Ọyọ ile ya bo agboole Basọrun Gaa, ti wọn si wọ ọ lọ si ọja Akẹsan, ki wọn to sun un nina gburugburu, bẹẹ ni wọn pa a tọmọtọmọ, wọn jẹ ile Gaa run patapata Sugbọn ori ko akọbi rẹ, Ojo Aburumaku yọ ninu wahala yii, to si sa lọ si ilẹ Ibariba, eyi to fopin si aye fami lete ki n tutọ ti Basọrun Gaa ati idile rẹ n jẹ Idi ree ti awọn eeyan se maa n pa asamọ pe ‘Bo laya ko sika, to ba ri iku Gaa, ko sootọ’ Sugbọn iku Basọrun Gaa se akoba nla fun ijọba Ọyọ akọkọ, tori lẹyin iku Gaa ni ẹdinku ba bi awọn ọmọ ogun rẹ ti dangajia si ati agbara ilu naa, tawọn ilu kan si n sa kuro labẹ rẹ, titi ti Ọyọ ile akọkọ fi tu lọdun 1836.
Àsìá ilẹ̀ Tibet
je asia orile-ede
Vincent Obasi Usulor
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Antonie van Leeuwenhoek
Antonie Philips van Leeuwenhoek (ni Dutch bakanna bi Anthonie, Antoni, tabi Theunis, ni Geesi, Antony tabi Anton) (ibi ni October 24, 1632 o si ku ni August 26, 1723 – isinku ni August 30) je onisowo ati onimosayensi omo orile-ede Netherlands.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Etsako
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ọ̀pọ̀lọ́
Ọ̀pọ̀lọ́ je iru eda awon ajomijoke ni inu ito Anura ti won ni awo gbigbe.
Itokasi
Tudser Kröten Bufonidae Konnat Sapo Rupūžės Tamazolin Padden Ropuchowate Hamp'atu Жабы 蛤乸
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Etung
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
George Kunda
thumb|George Kunda
George Kunda (ojoibi February 26, 1956 ni Luanshya) je oloselu ara Zambia. Lowolowo Kunda ni Igbakeji Aare ile Sambia lati 2008 labe Aare Rupiah Banda.
Àsìá ilẹ̀ Ìwọòrùn Papua
thumb|right je asia orile-ede
Bertrand Russell
Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell, OM, FRS (18 May 1872 – 2 February 1970) je onimo oye omo orile-ede Britani Botilejepe o gbe gbogbo ile aye re ni Ilegeesi, Welsi ni won ti bi, ibe na ni o si ku si.
Àsìá ilẹ̀ Tuva
thumb|Tuva thumb|Tuva
Àkójọ àwọn Ààrẹ ilẹ̀ Tànsáníà
This is a list of presidents of Tanzania.
Àsìá ilẹ̀ Tuva
Ìkọ kedere' Àsìá ilẹ̀ Tuva je asia orile-ede
Brasil
Brasil (Brasil,  ), lóníbiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Aparapọ̀ ilẹ̀ Bràsíl (Federative Republic of Brazil (República Federativa do Brasil, ), ni orílẹ̀-èdè tótóbijùlọ ní Gúúsì Amẹ́ríkà àti ní agbègbè Amẹ́ríkà Látìnì. Òkòwò rẹ̀ ni ìkaàrún tótóbijùlọ lagbaye, gegebi àlà jeografi àti bii alabugbe pelu 193 million eniyan.  Brasil ni orile-ede Eledeluso totobijulo lagbaye, ati ikan soso ni orile awon Amerika.
O ni bode mo Okun Atlantiki ni ilaorun, Brasil ni etiomi to to 7491 km. O ni bode ni ariwa pelu Venezuela, Guyana, Suriname ati agbegbe okere Fransi ni Guiana fransi; ni ariwaiwoorun pelu Kolombia; ni iwoorun pelu Bolivia ati Peru; ni guusuiwoorun pelu Argentina ati Paraguay ati ni guusu pelu Uruguay. Opo awon erekusu osupo wa ni ara ile Brasil, bi Fernando de Noronha, Rocas Atoll, Saint Peter and Paul Rocks, ati Trindade and Martim Vaz. O ni bode mo gbogbo awon orile-ede Guusu Amerika ayafi Ekuador ati Tsile.
Brasil tele je imusin Portugal latigba ti Pedro Álvares Cabral gunle sibe ni 1500 titi di 1815, nigba to di ileoba ati Ileoba Asokan Portugal, Brasil ati awon Algafe je didasile. Ibase amusin na je gige ni 1808, nigbati oluilu ileobaluaye alamusin Portugal je gbigbe kuro ni Lisbon lo si Rio de Janeiro, leyin igba ti Napoleon gbogunlu Portugal. Brasil gba ilominira ni 1822 pelu idasile Ileobaluaye ile Brasil, orile-ede abasokan pelu iru ijoba kabiyesi onilanairepo ati sistemu onileasofin. Brasil orile-ede olominira oniare ni 1889, nigba ti ifipagbajoba ologun sakede Orile-ede Olominira, botilejepe ileasofin oniyewu meji, loni to n je Kongresi, ti wa lati igba itowobowe ilanairepo akoko ni 1824. Ilanairepo Brasil loni, to je dida ni 1988, pe Brasil ni Orile-ede Olominira Apapo. Iparapo orile-ede na waye pelu isokan larin Agbegbe Ijoba Apapo, awon Ipinle 26, ati awon Agbegbe ibile 5,564.
Okowo Brasil ni ikefa totobijulo lagbaye gegebi GDP oloruko ati ikeje totobijulo gegebi osuwon agbara inawo (titi de 2011). Brazil ni ikan ninu awon okowo gbangba to unsare dagba julo lagbaye. Awon atunse okowo to waye ti fun ni idamo tuntun kariaye. Brasil je omoegbe oludasile Awon Orile-ede Asokan, G20, CPLP, Isokan Latini, Agbajo awon Orile-ede Iberia Amerika, Agbajo awon Orile-ede Amerika, Mercosul ati Isokan awon Orile-ede Guusu Amerika, ati ikan ninu awon orile-ede BRIC. Bakana Brasil tun je ikan ninu awon awon orile-ede Olohun-orisirisi 17, ibe je ile fun awon orisi eran igbe, ayika adanida, opo awon alumoni adanida nibi orisi ibi abo. Pelu awon eya 67 abinibi ti won da duro, Brasil ni iye awon eniyan aitibapade to pojulo lagbaye.
Ìtumọ̀ orúkọ
Oruko re bi "Brasil" wa lati oruko igi brasil, igi kan to n wu nigbakan ni janti rere leti eba omi Brasil. Ni ede Portugal, igi brasil unje pau-brasil, nibi ti brasil ti tumo si "pupa bi ojuina", lati ede Latin brasa ("ember") ati alemeyin -il (lati -iculum tabi -ilium). Nitoripe igi brasil se da aro pupa, o niyi daada ni Europe lati fi kun aso, ohun si ni aje akoko to wulo lati Brasil. Kakiri igba orundun 16k, opo igi brasil je fifatu latowo awon eniya abinibi (agaga awon Tupi) leba etiomi Brasil, awon yi si ta won fun awon onibukata ara Europe (agaga awon ara Portugal, ati fun awon ara Fransi) fun pasiparo fun orisi oja amulo lati Europe.
Oruko onibise ile yi, ninu awon akosile awon ara portugal, je was the "Ile Agbelebu Mimo" ("Land of the Holy Cross"; Terra da Santa Cruz), sugbon awon awako-ojuomi ati oloja ara Europe unsaba pe lasan bi "Ile Brasil" ("Land of Brazil"; Terra do Brasil) nitori bukata igi brasil. Oruko yi lo gbajumo titi do ni to fi ropo oruko onibise. Bakanna awon awako ojuomi nibere pe ibe ni "Ïle àwon Odidere" ("Land of Parrots"; Terra di Papaga).
Ni ede Guarani, ti se ede onibise kan ni Paraguay, Brasil unje pipe ni "Pindorama". Oruko yi ni awon eniyan abinibi fun agbegbe yi, itumo re ni "ile awon igi ọ̀pẹ" ("land of the palm trees").
Ìsọdibiàmúsìn Pọ́rtúgàl
Ori ile ti a mo loni bi Brasil je gbigbesele latowo Portugal ni April 1500, nigba ti oko-ojuomi lati Portugal ti Pedro Álvares Cabral dari gunle. Awon wonyi pade awon are ibe ti ede opo won je ti Tupi–Guarani. Botilejepe ilu abudo akoko je didasile ni 1532, imusin ko bere titi to fi di 1534, nigbati Oba Dom João 3k ile Portugal pin ibe si ile basorun ajogun mejila.
Eto yi ko ni yori i rere rara, bosi ti di odun 1549 oba yan Gomina Agba kan lati samojuto gbogbo ibe. Awon eya abinibi bi melo kan je fifamora, awon miran je kikoleru tabi piparun ninu ogun tabi pelu awon arun ti awon ara Europe ko ran won ti ara won ko ni ajesara si. Nigba ti yio fi di arin orundun 16k, suga ti di oja okere pataki fun Brasil nitori awon ara Portugal yi ko opo eru wa lati Afrika lati fi won sise fun ibere oja suga to unpo si kariaye.
Nipa gbigbogun ti awon ara Fransi, awon ara Portugal diedie fe ile won de guusuilaorun, won si gbesele ilu Rio de Janeiro ni 1567, ati de ariwaiwoorun, nibi ti won ti gbesele ilu São Luís ni 1615. Won ran awon ologun losi igbo-aginju Amasoni won si bori awon ajagun Britani ati Holandi to wa nibe, ki won o to bere sini da abule ati ile ologun sibe lati 1669. Ni 1680 won de guusu nibi ti won da Sacramento sile si ni eba Rio de la Plata, ni agbegbe Etiomi Apailaorun region.
Ni opin orundun 17k, oja suga ni okere bere si ni re sile sugbon lati ibere awon odun 1690, iwari wura latowo awon oluwakiri ni agbegbe na to unje pipe ni Minas Gerais ni Mato Grosso ati Goiás loni, gba ibi amusin na la lowo iparun. Kakiri lati Brasil, ati lati Portugal, egbeegberun eniyan tu wa si koto alumoni lati wa sise. Awon ara Spein gbira lati dena awon ara Portugal lati fe ile won de ori ile to je ti won gegebi Adehun Tordesillas 1494, won si yori lati gbesele Etiomi apailaorun ni 1777. Sibesibe, asan ni eyi jasi gegebi Adehun San Ildefonso, ti won fowosi lodun kanna yi, sedaju ase Portugal lori gbogbo awon ile ti won ba gbesele, ati igba yi ni opo gbogbo bode Brasil loni ti wa.
Ni 1808, ebi ile-oba Portugal ati opo awon ijoye Portugal, lati bo lowo awon ajagun Napoleon I lati Fransi ti won ungbogun ti Portugal ati gbogbo Arin Gbongan Europe, ko ara won lo si ilu Rio de Janeiro, to fi be di ibujoko gbogbo Ileobaluaye Portugal. Ni 1815 Dom João 6k, gege bi aruobaje dipo iya re, gbe Brasil soke lati ibi amusin di alase Kingdom united with Portugal|Ileoba Asokan ile Portugal, Brasil ati awon Algarfe. Ni 1809 awon ara Portugal na tun gbogun ti Guiana Fransi (ti won da pada fun Fransi ni 1817) be sini ni 1816 won yi orunko Etiomi Apailaorun si Cisplatina.
Dìde, Èyin Ará
Nigeria's present national anthem, "Arise, O compatriots" was adopted in 1978.
It replaced the anthem "Nigeria We Hail Thee", adopted on independence in 1960. The words were written by a British expatriate, Lilian Jean Williams, while the music was composed by Frances Benda.
Ali Hassan Mwinyi
Ali Hassan Mwinyi (ojoibi May 8, 1925, Kivure, ni Coast Region, Tanzania) je oloselu ara orile-ede Tanzania. O je Aare ekeji ile Tanzania lati 1985 de 1995.
Ẹ̀bùn Nobel
Ẹ̀bùn Nobel (Ẹ̀bùn Nobel ní èdè Gẹ̀̀ẹ́̀si àti Nobelpriset ní ède Sweden Norwegian: Nobelprisen) ní àwọn èbùn odoódún káríayé tí àwọn ìgbìmọ̀ ará Scandinafia ń fún ni fún ìdámọ̀ ìmúlọsíwájú àṣà àti ìmọ̀ ìjìnlẹ̀. Wọ́n jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọdún 1895 latowo ara Sweden onímọ̀ ẹ̀kọ́ ẹ̀lá (kẹ́místri) Alfred Nobel, olúṣé dynamite. Àwọn èbún nínú Fisiksi, Kemistri, Ìwòsàn, Litireso, ati Alafia koko je bibun ni 1901. Ebun Sveriges Riksbank ninu ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ Okòwò ní Ìrántí Alfred Nobel jẹ́ dídìmúlẹ́ látọwọ́ Sveriges Riksbank ní ọdún 1968 ó sí kọ́kọ́ jẹ́ bíbùn ní ọdún 1969. Bótilẹ̀jẹ́pẹ́ èyí kìí ṣe ẹ̀bùn Nobel gangan, ìkéde àti ìfifún ré̀ ń sélẹ̀ nígbà kan náà mọ́ àwọn ẹ̀bùn yókù. Ẹ̀bùn kọ̀ọ̀kan jẹ́ dídámọ̀ ní pàápàá fún iṣé wọn.
Kenneth Kaunda
thumb|Kenneth Kaunda, 1970 Kenneth David Kaunda, (ojoibi April 28, 1924 - 2021) ti àwon ololufe re mo lasan bi KK je Aare akoko ile Sambia, lati 1964 si 1991.
Ìwé Àṣẹ Aṣàlàyé Ọ̀fẹ́ GNU
GNU Free Documentation License (GFDL) (Ìwé Àṣẹ Aṣàlàyé Ọ̀fẹ́ GNU) jẹ́ ìwé àṣẹ copyleft fún aṣàlàyé ọ̀fẹ́ látọwọ́ Free Software Foundation (FSF) fún àwọn iṣẹ́ ọwọ́ GNU. Àtẹ̀jáde 1.3 ni ó wà lọ́wọ́, ìkọ oníbiṣẹ́ rẹ̀ ṣe é rí ní àdírẹ́sì http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html.
Ìwé àṣẹ náà wà fún aṣàlàyé atòlànà kọ̀mpútà àti bákanáà fún àwọn ìjésì míràn àti fún àwọn ìwé ìlànà. Èyí mudájú pé àwòkọ kọ̀ọ̀kan èlò náà, bótilẹ̀jẹ́ láláàtúnṣe, yíò ní ìwé àṣẹ kannáà. Àwọn àwòkọ wọ̀nyí ṣe é tà, sùgbọ́n eni tó tà gbọdọ̀ mọ̀ pé elòmíràn náà lè ṣe àtúnṣe síi láì gbàṣẹ lọ́wọ́ rẹ̀. Wikipedia ni iṣẹ́ ọwọ́ tótóbijùlọ aṣàlàyé ọ̀fẹ́ tó únlo ìwé àṣẹ yìí.
Olu Falae
Samuel Oluyemisi Falae CFR (Ọjọ́ọ̀bí Ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Ọ̀wàrà, ọdún 1938). Tí a mọ̀ sí Olu Falae, jẹ́ òṣìṣẹ́ Iléeṣé - ìfowópamọ́, alákòóso àti olóṣèlú láti Àkúrẹ́, Ìpínlẹ̀ Òǹdó. Akọ̀wé ìjọba ológun Babaginda ni lọ́dún January 1986 sí December 1990 ó sì jẹ́ mínísítà owóńná fún àsìkò ránpẹ́ ní ọdún 1990. Ó díje dupò Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ìjọba Olómìnira elẹ́kẹ̀ẹtà àti ẹlẹ́ẹ̀kẹrìn.
Ìgbé àyè àti ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Falae sínú ìdílé Olóyè Joshua Alekete àti Abigail Aina Falae ní  ọjọ́ kọkànlélógún oṣù Ọ̀wàrà, ọdún 1938 ní ìlú Abo, Àkúrẹ́. Ọmọ ìlú Òǹdó ni Joshua Falae ṣùgbọ́n torí àwọn àǹfààní tó wà nínú àgbẹ̀ kókó, ẹbí Falae àti díẹ̀ lára àwọn ọmọ Àkúrẹ́ kó lọ sí ìletò kan tó súnmọ́ tí wọ́n pé ní Ago-Abo tí a tún mọ̀ sí Ìlú Abo níbi tí wọ́n tẹ̀dó sí bíi olùdásílẹ̀. Wọ́n padà fi Bàbá Falae jẹ olóyè abúlé Ago - Abo. Ìlú Ìgbàrà-Òkè ni wọ́n tí bí àti tọ́ Ìyá Falae ó sì kú lásìkò tó ń bímọ ní ọdún 1946 nígbà tí Falae jẹ́ ọmọ ọdún mẹ́jọ péré. Bàbá àti Ìyá Bàbá ré ni wọ́n tọ dàgbà. Ìyá bàbá rẹ̀ ni (Olóyè Ọ̀sanyìntuke Falae - (ọmọ Adedipe) tí ó jẹ ọmọọmọ iya Déjì tí Àkúrẹ́ àti ọmọ Elemo ti Àkúrẹ́, Olóye Adedipe Oporua Atosin (Òun fúnra rẹ̀ ọmọ-ọmọ Déjì Arakale ti Àkúrẹ́, Bàbá Òṣùpá). Falae lọ sí ilé - ẹ̀kọ́ alákọ̀bẹ́ẹ̀rẹ̀ Anglican ní ìlú Àkúrẹ́ níbi tí ó pàdé ìyàwó rẹ̀ tí ó fẹ́ Rachel Òlátúnbọ̀sún Fáshọ̀rántí, àbúrò olórí Afẹ́nifẹ́re Reuben Fáṣhọ̀rántí. Lẹ́yìn tí ó parí ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀, ó ṣe ìdánwò láti wọlé sí Kọ́lẹ́jì Igbóbì, wọ́n sì gbà á wọlé ní ọdún 1953. Nígbà tí ó kẹ́kọ̀ọ́ gboyè ni Igbóbì, ó lọ parí ẹ̀kọ́ rẹ̀ ni Kọ́lẹ́jì Ìjọba, Ìbàdàn n
Ní ọdún 1958 fún ìwé ẹ̀rí gíga ilé - ẹ̀kọ́. Ó padà di Olùkọ́ ní Ilé-ẹ̀kọ́ Girama Oyemekun, Àkúrẹ́. Ó lọ sí Yunifásítì Ìbàdàn ó sì kẹ́kọ̀ọ́ gboyè nínú ẹ̀kọ́ ọ̀rọ̀ -ajé (Economics). Lẹ́yìn náà ó lọ sí Yunifásítì Yale ní ìlú Amẹ́ríkà. Ní Yunifásítì Ìbàdàn, ó sójú gbọ́gan ibùgbé rẹ̀ ní ẹgbẹ́ aṣojú àwọn akẹ́kọ̀ọ́, ó sì jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ olótùú tí magasínì tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ nínú ọgbà ilé ẹ̀kọ́.
Ipa rẹ̀ nínú ìṣèlú
Nígbà tí ó parí ẹ̀kọ́ dìgírì nínú ètò ọ̀rọ̀ ajé Falae darapọ̀ mọ́ àwọn òṣìṣẹ́ ìjọba gẹ́gẹ́ bí igbákejì akọ̀wé, Ẹgbẹ́ àwọn àpapọ̀ áwọn òṣìṣẹ́ Orílẹ̀èdè. Ó padà di olùrànlọ́wọ́ akọ̀wé àgbà. Ní ọdún 1971, wọ́n gbé lọ sí Iléeṣé ìṣètò gbòógì (Central Planning Office). Lásìkò rẹ̀ ní iléeṣẹ́ yìí, ẹ̀ka yìí kópa nínú ìgbékalẹ̀ Ètò ìdàgbàsókè fún Orílẹ̀èdè ìkẹta (Third National Development Plan) àti Ṣíṣe àtúnyẹ̀wò iṣẹ́ tí ìjọba bá ti yí padà. Ní ọdún 1977, wọ́n yan Falae gẹ́gẹ́bí akọ̀wé àgbà (ẹ̀ka Ọ̀rọ̀ - ajé), ọ́físì àwọn aṣojú ìjọba. Ní ọdún, ó di olùdarí àgbà Báǹkì Nigerian Merchant, tí a mọ̀ sí United Dominion Trust. Lásìkò ìṣàkóso rẹ̀ ni Báǹkì náà, iléeṣẹ́ náà mú àlékún bá owó yíya tí wọ́n fi àṣẹ sí. Falae padà sí iṣẹ́ ìjọba ní ọdún 1986, nígbà tí wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bíi akọ̀wé fún ìjọba. Lásìkò yìí, ó lérò wí pé Nàìjíríà nílò àtúntò ọrọ̀ - ajé. Ní ọdún 1985, ṣáájú ìgbaaṣẹ́ rẹ̀, ìjọba ológun béèrè fún èrò àwùjọ tí IMF (Èròngbà Àtúnṣe Ọrọ̀-ajé) Economic Structuring Proposal gẹ́gẹ́ bíi ìdí fún owó yíyá láti ara owó náà. Wọ́n kò gbà èrò yìí wọlé. Ìjọba tó ń ṣàkóso nígbà yẹn gbé Ètò Àtúnṣe Àgbékalẹ̀- Structural Adjustment Programme (SAP).
Ó fi ipò akọ̀wé ìjọba silẹ láti ṣe mínísítà ètò owóńná ìjọba àpapọ̀ ní ọdún 1990 ní àsìkò ìjọba ológun Ibrahim Babaginda. Wọ́n yọ ọ́ ní iṣẹ́ ní Oṣù Ògún ọdún 1990. Lẹ́hìn náà, ó darapọ̀ mọ́ ètò ìyípadà ìjọba àwarawa.
Àsìá ilẹ̀ Xinjiang
thumb|Àsìá ilẹ̀ Xinjiang thumb|Àsìá ilẹ̀ Xinjiang-Shicai thumb|Àsìá ilẹ̀ Yettishar (1865-1873) thumb|Àsìá ilẹ̀ Yettishar (1873-1877) je asia orile-ede
Ìrìnàjò lọ sínú Òṣùpá
ÌDÒWÚ OLUWASEUN ADẸ́SAYỌ̀
ÌRÌNÀJÒ LỌ SÍNÚ ÒṢÙPÁ
Aye mẹ́jọ míràn bíi’rú ti wa lo n yi po káàkiri òòrùn. Àwa la ṣìkẹta táa jìnà sóòrùn, awọn méjì wà níwájú. Àwọn mẹ́fà wà lẹ́yìn wa. Mo ni òòrùn tí à ń wò lókè taa rò pé ó kéré mo ló tóbi lọ́pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà ju gbogbo ilé ayé lọ báyé yìí ṣẹ́ ń yípo òòrùn, bẹ́ẹ̀ náà lòsùpá ń yípó ayé Mo tún sọ fún wa wípé jínjìn ilé ayé sí òṣùpá tó ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́ọ̀rún mẹta, ó lé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ogún kìlómítà 320, 000 kin. Bíi kéèyàn ó máa rin Èkó sí Ìbàdàn bíi ọ̀nà ẹgbẹ̀rún méjì bẹ́ẹ̀ náà lòṣùpá ṣe jìn sílé ayé tó téèyàn bá kúrò lórí ilẹ̀ ayé àlàfo tí ń bẹ láàrin Ilé-ayé àti òṣùpá, láàrin ilé ayé àti òòrùn láàrin ilé-ayé àti àwọn ayé mẹ́jọ tó kù lèèyàn ó kàn o, téèyàn bá ń fò lọ sókè sínú òfurufú àlàfo yìí làwọn olóyìnbó ń pè ní space ṣee mọ̀ pé bí ìgbà téèyàn bá to ǹkan ka lẹ̀ tálàfo wá wà níbẹ̀, bí Olódùmarè ṣe tàlàfo sáàrin ilé ayé àtàwọn ayé tókù, àtòòrìn àtòṣùpá rèé. Àlàfo tí à ń sọ yìí, bíi ojú sánmọ̀, ojú òfurufú ló ṣe rí ṣùgbọ́n ǹkan tí ó fi yàtọ̀ díẹ̀ ni pé kò sí atẹ́gùn nínú àlàfo yìí, kò sí kùrukùru òfuru jágédo lásán ni. Àjá ni wọ́n kọ́kọ́ rán sínú àlàfo tí à ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ yìí lọ́dún 1957 Làíkà lórúkọ tájá yìn ń jẹ́, nigba tájá yi padà tí ò kú ní wọ́n bá rán ẹnìkan ta n pe ni Yuri Gagarin lọ sínu àlàfo yìí, láti orílẹ̀èdè Russia láti mọ̀ bálàfo yì sẹ rí Yuri Gagarin lẹni àkọ́kọ́ tó kọ́kọ́ fò kúrò lórí ilẹ̀-àyé pátápátá lọ sinu àlàfo ta n pe ni space to wà láàrin Ilé ayé àtòṣùpá. Lẹ́yìn èyí orílẹ̀ èdè America náà bẹ̀rẹ̀ sí ní rìnrìnàjò yii Ìgbẹ̀yìn gbẹ́yín orílẹ̀èdè America lọ́ sínú òṣùpá lọ́dún 1969 Neil Armstrong ati Edwin Aldrin si lẹni àkọ́kọ́ tí ó kọ́kọ́ wọnú ọ̀sùpá. Mo sọ fun wa wipe òǹfà kan nbẹ́ ninú ilé ayé tó má n fa gbobgo ǹkan tó bá ti wà lórí ilé-ayé tàbí súnmọ́ ilé ayé mọ́ra,
Advance Australia Fair
"Advance Australia Fair"
Àsìá ilẹ̀ Åland
thumb je asia orile-ede
Frederick Chiluba
Frederick Jacob Titus Chiluba (April 30, 1943 – June 18, 2011) je oloselu ara Zambia to di Aare ile Zambia keji lati 1991 de 2002.
Àsìá ilẹ̀ Transnistria
thumb je asia orile-ede
Odò
thumb|right|Odò Gambia Odò jẹ́ ojú-ọ̀nà fún omi tó ń ṣàn ní orí ilẹ̀ láti ibi gíga sí ibi ìsàlẹ̀.
Màláwì
Màláwì (Chichewa ), lonibise bi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Màláwì, je orílẹ̀-èdè àdèmọ́àrinlẹ̀ kan ni guusuilaorun Afrika to je mi mo tele bi Ilẹ̀ Nyasa. O ni bode mo Zambia ni ariwaiwoorun, Tanzania ni ariwailaorun, ati Mozambique ni ilaorun, guusu ati iwoorun. Orile-ede na je pinpinniya si Tanzania ati Mozambique pelu Omi-adagun Malawi. Malawi tobi to 118000 km² pelu awon alabugbe ti idiye won ju 13,900,000 lo. Oluilu re ni Lilongwe, to tun je ilu totobijulo ni be; ikeji totobijulo ni Blantyre ati iketa ni Mzuzu. Malawi bi oruko re wa lati Maravi, oruko atijo fun awon Nyanja ti won budo si be. Won tun unpe orile-ede yi bi "Ọkàn Alọ́wọ́rọ́ Afrika".
Tawar Umbi Wada
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Benjamin Mkapa
Benjamin William Mkapa (ojoibi November 12, 1938 ) je Aare eketa orile-ede Tanzania lati odun 1995 titi de 2005.
Meniñ Qazaqstanım
My Kazakhstan
Levy Mwanawasa
thumb|Levy Mwanawasa Levy Mwanawasa je Aare ati Igbakeji Aare ile Sambia tele.
Reuben Kamanga
Reuben Kamanga je Igbakeji Aare ile Sambia tele.
Japan
Japan (日本) jẹ́ orílẹ̀-èdè erékùṣù ní Ìlà Oòrùn Asia. Ó pàlà pẹ̀lú Òkun Pàsífíìkì, o wa ni ilaorun Okun Japan, Saina, Ariwa Korea, Guusu Korea ati Rosia, o gun lati Okun Okhotsk ni ariwa de Okun Ilaorun Saina ati Taiwan ni guusu. Awon leta ti won fi n ko oruko Japan tumo si "orisun orun", eyi lo je idie ti a fi n pe Japan ni "Ile Iladide Orun".
Japan jẹ́ arkipelago àwọn Erékùṣù 6,852. àwọn erékùṣù ibẹ̀ tí ó tóbi jùlọ ní Honshū, Hokkaidō, Kyūshū àti Shikoku, ti àpapọ̀ wọ́n jẹ́ èdè mẹ́tàdínlọ́gọ́rùún (97%) ìtóbi ilẹ̀ Japan. Opo awon erekusu wonyi je oloke, opo je onileru; fun apere, ibi gigajulo ni Japan, Oke Fuji, je onileru. Japan je orile-ede ikewa to iye awon eniyajulo, pelu awon eniyan ti won to egbegberun 128. Agbegbe Titobiju Tokyo, to ni oluilu de facto Tokyo ati awon ibile ayika re, ni o je agbegbe metropoli titobijulo lagbaye pelu iye eniyan to to egbegberun 30.
Alagbara itokowo ninla, Japan ni o ni itokowo keta totobijulo lagbaye gegebi GIO oloruko ati gegebi ifiwe agbara iraja. Bakanna o tun je atajalode kerin titobijulo ati arajalatode kerin titobijulo lagbaye. Botilejepe Japan lonibise ti jowo eto re lati gbe ogun, o di ile-ise ologun odeoni mu fun abo ati ise alafia. Leyin Singapore, Japan lo ni ipaniyan to kerejulo lagbaye. Gegebi UN ati WHO se diye, Japan lo ni ireti igbeaye gigunjulo larin gbogbo awon orile-ede lagbaye. Bakanna o tun ni iku omo-owo tokerejulo keta, gegebi UN se so.
Joseph Waku
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Àkójọ àwọn olúìlú ìpínlẹ̀ Nàìjíríà
Àwọn wọ̀nyí ni àkójọ àwọn olúìlú àwọn ìpínlẹ̀ Nàìjíríà.
Ìdìmúlẹ̀
Àwọn ìdìmúlẹ̀ jẹ́ àwọn òpó àti ọ̀nà ìṣe ètò àwujọ àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tó úndarí ìwà àkójọpọ̀ àwọn ẹnikọ̀ọ̀kan nínú ibi ìgbépapọ̀ kan. Àwọn ìdìmúlẹ̀ jẹ́ mímọ̀ pọ̀ mọ́ social purpose àti ìdúróṣinṣin, èyí tó kọ́ jáa ìgbésíayé àti èrò ẹnikọ̀ọ̀kan, àti nípa ṣiṣe àti gbígbéró àwọn ilànà-òfin tó úndarí ìwà àjọṣe àwọn ènìyàn.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ezeagu
Agbegbe Ijoba Ibile Ezeagu je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Aguobu-Owa.
Hope Uzodinma
jẹ́ olóṣèlú àti Gómìnà aṣẹ̀ṣẹ̀yàn ní [] ìpínlẹ̀ Imo]] lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó ti fìgbà kan jẹ́ ọmọ Ilé Ìgbìmọ̀ Aṣòfin àgbà ti Nàìjíríà. Lọ́jọ́ kẹrìnlá oṣù kìíní ọdún 2020 ni Ilé Ẹjọ́ Gíga Jùlọ (Supreme Court) dá Hope Uzodimma tí ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, APC láre lórí ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn lórí èsì ìbò tó wáyé ní Ìpínlẹ̀ Imo, tí ilé ẹjọ́ náà sìn pàṣẹ kí wọ́n búra fún un gẹ́gẹ́ bí Gómìnà tó wọlé ní Ìpínlẹ̀ Imo. Èyí tako ìkéde àjọ tó ń ṣe kòkárí ètò ìbò lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, (Independent National Electoral Commission, INEC) àti ìdájọ́ ilé ẹjọ́ Kòtẹ́milọ́rùn (Appeal Court) pé Emeka Ihedioha tí ẹgbẹ́ òṣèlú People’s Democratic Party ní ó wọlé gẹ́gẹ́ bí Gómìnà ìpínlẹ̀ náà.
Agbègbè Arusha
thumb|200px|Agbègbè Arusha. Agbègbè Arusha je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Àsìá ilẹ̀ Bashkortostan
thumb je asia orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ewekoro
Ewekoro jẹ́ íjọba ìbílẹ̀ kan ní ìpínlẹ̀ Ògùn, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní ìlú Ìtori, ní 6.93333°N, 3.21667°W.
Kóòdù ìfìwéránṣẹ́ agbègbè náà ni 112.
Ìjọba ìbílẹ̀ Ewékorò kó ipa pataki nínú ètò ọrọ̀-ajé ìjọba ìbílẹ̀ nípa pípèsè Cement ti Lafarge(West Africa Portland Cement Company) Ewékorò àti ẹgbẹ́ Dangote.
Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan Brítánì Olókìkí àti Írẹ́lándì
The United Kingdom of Great Britain and Ireland
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ezinihitte-Mbaise
Agbegbe Ijoba Ibile Ezinihitte-Mbaise je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Itu
Abdallah Wali
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Dar es Salaam
thumb|200px|Agbègbè Dar es Salaam.
Weimar Olómìnira
Gege bi Weimar Olómìnira (Weimar Republic) ni awon olukoitan n pe orile-ede olominira onileasofin ti o je didasile ni 1919 ni Jemani lati dipo iru ijoba tobaluaye to wa tele, won soloruko fun Weimar, ilu ti igbimo ilana-ibagbepo ti pade. Sibesibe, oruko tonibise re si duro si Deutsches Reich (Ile Obaluaye Jemani; German Empire). Leyin Ogun Agbaye Akoko, ile olominira yi loyojade lati Ijidide Jemani ni November 1918. Ni 1919, igbimo ile apapo pade ni ilu Weimar, nibiti won ti ko ilana-ibagbepo tuntun fun Raik Jemani (German Reich), won gba ni 11 August. Iru oseluaralu asolominira kose nile ni ibere awon odun 1930, eyi samona fun igori aga NSDAP ati Adolf Hitler ni 1933. Botilejepe ilana-ibagbepo odun 1919 ko je fifagile fun tonibise, awon ofin ti ijoba Nazi se ni February ati March 1933, to je mimo bi Gleichschaltung ("coordination") tumosi pe ijoba le sofin to tako ilana-ibagbepo. Ilana-ibagbepo ko niyi mo; bi be, odun 1933 ni won gba bi opin Weimar Olominira ati ibere "Raik Keta" ti Hitler.
Ni odun 14 ti Weimar Olominira fi wao koju opolopo awon isoro, ninu won ni Owonpupo, awon oloselu alaseju ati awon ologun oto won, ati ikorira latowo awon asegun Ogun Agbaye Akoko. Sibesibe, o bori awon ilana buburu Iwe-ipinnu Versailles, o se atunse owonina, seisodokan iselu owo-ode ati sistemu onaojurin.
Zoroaster
thumb|Zoroaster.
Èdè Kàsákhì
Kazakh
Mainza Chona
Mainza Chona je Igbakeji Aare ile Sambia tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ezza
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ezza je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Ebiaji.
Hammurabi
thumb|Hammurabi.
Kaka Mallam Yale
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ẹ̀kọ́ aṣísílẹ̀
Ẹ̀kọ́ aṣísílẹ̀ jẹ́ ọ̀rọ̀ akọ́jọpọ̀ tó ùjtóka sí àwọn irú ẹ̀kọ́ níbi tí ìmọ̀, àwọn àrọ̀wá tàbí àwọn apá pàtàkì ọ̀rọ̀-ọ̀nà ìkọ̀lẹ́kọ̀ọ́ tàbi òpọ́onú lílò papọ̀ lọ́ọ̀fẹ́ lórí internet.
Ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú áwọn àdárọ̀ bíi Creative Commons, orísún aṣísílẹ̀, dátà aṣísílẹ̀ àti Ìgbàwọlé aṣísílẹ̀, wọ́n sì tún múpọ̀ mọ́ ìkọ̀ni àti àwọn courseware míràn.
Itokasi
मुक्त शिक्षा
Àsìá ilẹ̀ Chuvashia
thumb je asia orile-ede
Agbègbè Dodoma
thumb|200px|Agbègbè Dodoma. Dodoma je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Agbègbè Iringa
thumb|220px|Agbègbè Iringa. Iringa je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Páùlù ará Társù
Páálù (tí àwọn míràn mọ̀ sí Saalu ara Tarsus;, Páálù àpọ́sítélì tàbí Páálù ẹni mímọ́, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Àpọ́sítélì mejemu titun tí ó polongo iṣẹ́ ìránṣẹ́ Jesu Kristi. Páálù wà lára àwọn ènìyàn nígbà ayé àwọn Àpọ́sítélì tí wón kà se pataki ní ìtàn. Ó dá ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjọ sílè ní Asia àti Europe.
Gégé bí ìwé májẹ̀mú tuntun ìṣe àwọn Àpọ́sítélì ṣe ṣàlàyé, Páálù je Farisí. Ó sì kópa nínú sí isenunibinu ìjọba Róòmù sí àwọn Kristẹni àkọ́kọ́, ní Jerúsálẹ́mù kí ó tó di pé ó di ẹni ìgbàlà. Ìgbà di ẹ̀ lẹ́yìn ìgbà tí ó fi owó sí isekupa Stefani, Páálù ń rìn ìrìn àjò lọ sí Damásíkù láti wá àwọn Kristẹni àti láti "kó wọn ní ìdè wá sí Jerúsálẹ́mù"(ESV). Ní àárín ọjọ́, imole ńlá tàn sí Paalu àti àwọn tó yi ká, èyí mú kí ó ṣubú, tí Jesu sì bẹ̀rẹ̀ lọ́wọ́ rẹ̀ wí pé "kí ló dé tí ó fi ń ṣe inúnibíni sí mi".
Ojú Paalu kò láti ríran, à si pàṣẹ fun láti wo ìlú náà. Iriran Paalu padà bò sípò lẹ́yìn ìjọ mẹ́ta nígbà tí Ananíà ará Damásíkù gbàdúrà fun. Léyìn n kan wò yín, wọ́n ṣe itebomi fún Paalu, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí polongo pé Jesu ni olùgbàlà àti ọmọ Olorun. Bi idasi-meji ìwé ìṣe àwọn Àpọ́sítélì sọ̀rọ̀ nípa ìgbé ayé Paalu.
Àwọn míràn gbàgbọ́ pé Paalu ni ó ko mẹ́rìnlá nínú àwọn ìwé metadinlogbon ti Májẹ̀mú Láéláé. Bí ó ti lè jẹ́ wípé àríyànjiyàn wà láàrin àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n lórí bóyá òhun ló kọ àwọn míràn nínú àwọn ìwé yìí àbí òun kọ́.
Àwọn Ìtókasí
<references group="lower-alpha" />
Godfrey Miyanda
Godfrey Miyanda je Igbakeji Aare ile Sámbíà tele. A bii ni odun 1944 ,o je okan lara awon oloselu ni ilu Sámbíà ,o si ti je ajagunfeyinti nigbakan ri. Ni odun 1993, o je igbakeji aare ni ilu Zambia labe isakoso Ogbeni Frederick Shiluba. Ogagun agba Godfrey Miyanda je oko fun arabirin ti a mo si Angela Miyanda.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Fagge
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Àsìá ilẹ̀ Chechnya
thumb|Àsìá ilẹ̀ Chechen-Ingush ASSR (1957-1978) thumb|Àsìá ilẹ̀ Chechen-Ingush ASSR thumb|Àsìá ilẹ̀ Chechen Republic ilẹ̀ Ichkeria thumb|Àsìá ilẹ̀ Chechnya Before 2004 je asia orile-ede
Christon Tembo
Christon Tembo je Igbakeji Aare ile Sambia tele.
Enoch Kavindele
Enoch Kavindele je Igbakeji Aare ile Sambia tele.
Àsìá ilẹ̀ Crimea
thumb je asia orile-ede
Abdul Yandoma
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Fakai
Agbegbe Ijoba Ibile Fakai je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Agbègbè Kigoma
Kigoma Region je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Èdè Tsonga
Èdè Tsonga tàbí èdè Ksitsonga (Xitsonga) jẹ́ èdè ní orílẹ̀-ede Gúúsù Áfríkà.
Bronisław Komorowski
thumb|250px|right|Bronisław Komorowski as Vice Marshal in Sejm, September 2007 thumb|right|250px|Bronisław Komorowski with [[Lech Kaczyński and Nicolas Sarkozy]]
Bronisław Maria Komorowski (ojoibi June 4, 1952, Oborniki Śląskie ) ni Agbenuso Ile Asofin ile Poland pelu agbara aare lati April 10, 2010. Nitori eyi lowolowo ohun ni Adipo Aare ile Poland leyin iku red to Komorowski when on 10 April 2010, Aare Lech Kaczyński ni April 10, 2010 ni Russia.
Agbègbè Kagera
thumb|220px|Agbègbè Kagera. Kagera je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Sahabi Alhaji Yaú
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Faskari
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Kilimanjaro
thumb|220px|Agbègbè Kilimanjaro. Kilimanjaro je ikan ninu awon agbegbe merindinlogbon orile-ede Tansania.
Odò Ọya
Odò Niger tabi Odò Ọya ni èdè Yorùbá je odo gbangba ni apa iwoorun Afrika ti o gun to maili 2500 (bi 4180 km).
Creative Commons
thumb|[[Granada ]] Creative Commons (CC) jẹ́ àgbájọ aláìjẹ́-tièrè kan to bujoko si San Francisco, California, USA to n sise lati se opo ise alátinúdá to wa fun awon elomiran lati tunse lona tobofinmu ati lati pelu awon elomiran. Agbajo ohun ti segbesile orisi awon iwe ase etoawoko to won je iwe ase Creative Commons si igboro lofe lai gba owo. won iwe ase wonyi gba awon oluda ni aaye lati so iru awon eto wo ni won dimu, ati awon eto wo ni won fisile fun anfani awon araja tabi awon oluda miran. An easy to understand one-page explanation of rights, with associated visual symbols, explains the specifics of each Creative Commons license. This simplicity distinguishes Creative Commons from an all rights reserved copyright. Creative Commons was invented to create a more flexible copyright model, replacing "all rights reserved" with “some rights reserved”. Wikipedia is one of the notable web-based projects using one of its licenses.
The organization was founded in 2001 by Larry Lessig, Hal Abelson and Eric Eldred with support of the Center for the Public Domain. The first set of copyright licenses were released in December 2002. In 2008, there were an estimated 130 million works licensed under Creative Commons. Creative Commons is governed by a board of directors and a technical advisory board. Esther Wojcicki, journalism teacher from Palo Alto, CA, is currently the chair of the board. Creative Commons has been embraced by many as a way for content creators to take control of how they choose to share their intellectual property. There has also been criticism that it doesn't go far enough. alátinúdá
Fẹlá Kútì
Fẹlá Aníkúlápó Kútì (orúkọ ìbí Olúfẹlá Olúṣégun Olúdọ̀tun Ransome-Kútì, October 15, 1938 - August 2, 1997) tàbí Fẹlá jẹ́ olórin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó tún jẹ́ adìjà-gbara fún àwọn ọmọ orílè- èdè Nàìjíríà; ó sì tún ma ń kọ orin. Wón mọ̀ó ṣí ẹni tí ó ò síwájú orin àwọn aláwọ̀ dúdú. Orúkọ mìíràn tí won a máa pe Felá ni "Abàmì Èdá."
Fẹlá Kútì jẹ́ ọmọ adìjà-gbara fún ètó àwọn obìnrin, Ìyá ààfin Fúnmiláyò Ransome Kútì. Ní ìgbà tí ó dé láti ìlú òyìnbó, orin rè kan tí ó ń jẹ́ "Africa '70" jáde ní ọdún 1970. Ní ọdún yì í ni ó fi orin rè bá àwọn ìjọba alágbádá tó wà ní'pò wì i.[3] Ní ọdún yìí náà ni ó dá "Kàlàkútà Republic Commune" sí'lè, tí ó sì yo ara álà rè kúrò láàrín ín àwon tó ní'fèé sí ìjọba alágbádá. Ìjọ "Commune" yìí padà dárú ní ọdún un 1977 ní'gbà tí wón dá'ná sun-ún. Láti ìgbà tí Felá Kútì ti di olóògbé ni omo rè, Fémi Kútì, ti kó gbogbo orin rè jo s'ójú kan.
Ìbèrè ayé e rẹ̀
Ní ọdún 1967, Kútì lọ sí Orílè Èdè Ghánà láti lọ wá ònà mìíràn bí yó ò ti mà a pe orin re. Ònà ìpè orin mììràn ti è yì í wá ni "Afrobeat", ìyẹn tí ń ṣe àpapọ̀ "highlife", "fun", "jazz", "salsa", "calypso" àti orin ìjìnlè ilẹ̀ Yorùbá.
Bí Fẹlá ṣe jà fún ètó ará ìlú
Bí Felá ti ṣe ń ṣe ìjà-n-gbara, bẹ́èni wón ń fì pamó sí àgó ọlópàá. Ní gbogbo ìgbà tí ó bá fi èhónú hàn ni wón maá mu lọ sí àtìmólé, béè náa ni wón a má a fi ìyà je àwọn ìyàwó àti àwọn ọmọ rè. Felá Kútì jé adìjà-gbara fún ètó ọ ará ìlú tí tí ó fi di olóògbé. Kútì a máa dojú kọ ìjọba Nàìjíríà fún gbogbo ìwà ìbàjé tí wọn wù sí àwọn ará ìlú tí wón fi wón sí ipò. Felá jé kí wón mọ̀ pé àwọn òyìnbó ni wón dá rògbòdìyàn sí ìlú Nàìjíríà. Felá tún jé kí wón mọ àwọn ìwà ìbàjé kan tí ó wà láàárín in àwọn aláwọ̀ dúdú: bí i kí a máa gba àbètẹ́lẹ̀, kí a má ṣe òótó, kí a máa se ojúkòkòrò, kí a máa da ìbò rú, kí a máa gbé'ni pa, kí a máa se jàgídí-jàgan àti bẹ́èbéẹ̀ lọ.
Ipa tí o fi í lè
Gbogbo ènìyàn ló mọ̀ pé Felá Kútì jẹ́ akínkanjú, tí o fi orin rè tún ìlú ṣe. Ayẹyẹ ọdọọdún kan sì wà, tí wón ń pè ní "Felabration" láti fi máa ṣe ìrántí olóògbé Felá Kútì gégé bí i eni orin rè wuyì l'áwùjọ.
Ní ọdún 1999, Universal Music France, ní abé e ìdarí i Francis Kertekian, gbé áábóòmù ọgóójì ó lé márùn ún (àrùn-dín-láàdóta) ti Felá jáde. Bẹ́è sì tún ni Felá tún gba oríyìn àti àmì ìpegedé l'ókè òkun.