cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P
Oju-iwe Keji
Púpọ̀púpọ̀, adv. abundantly, much, to be numerous. Wọ́n pọ̀ púpọ̀púpọ̀ (They were very numerous)
Purọ́ v.i. Ó purọ́ (He told a lie)
pútẹ́ Pútẹ́pútẹ́, adv. easily (qualifying verb ‘Já’, to cut) Okùn náà ja Pútẹ́ (The rope snapped easily)
Putu, Putuputu, adv. well (modifying verb ‘Hó,’ to lather) Ọṣẹ náà ń hó putu (The soap lathers well)
Galileo Galilei
Galileo Galilei (15 February 1564 – 8 January 1642) je ara Italia onimo fisiiki, mathematiiki, olutorawo, ati onimo oye to ko ipa pataki ninu Ijidide Sayensi. Die ninu awon aseyori re ni atunse si teliskopu ati awon akiyesi irawo to se, ati itileyin ise Copernicus. Won ti pe Galileo ni "baba itorawo oniakiyesi odeoni," "baba fisiiki odeoni," the "baba sayensi," ati "Baba Sayensi Odeoni." Stephen Hawking so pe, "Galileo, ju elomiran, lo sise fun ibi sayensi odeoni."
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): SH
Atumo-Ede (Yoruba-English): ₦
Àsìá ilẹ̀ Mẹ́ksíkò
Àsìá ilẹ̀ Mẹ́ksíkò (Spanish: Bandera de México) jẹ ilá nináró áláwọmẹtá awọ éwé, fúnfún, àti púpá pẹ̀lú amí ọ̀pá àṣẹ Mẹ́ksíkò ní árín inú ilá fúnfún rẹ.
Benizelos Rouphos
thumb|Benizelos Rouphos jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): SH
Ṣá, Adj. faded, stale, fallow. Aṣọ yìí sá (This cloth faded)
Ṣá, Ṣá lọ́gbẹ́, v.t. to wound with catlass sword, etc. Ó sá a lọ́gbẹ́ (He wounded him with cutlass)
Ṣá, adv. merely, only. Mo fèsì kan sá (I made merely one reply)
Sábá, n. chain bracelet.
Ṣábaṣàba, adv. clumsily, messy, badly. Ó ń ṣe ṣábaṣàba. (He is behaving badly)
Ṣá bolẹ̀ v.t. to strike to the ground wounded. Ó ṣá a bolẹ̀ (He struck him to the ground wounded)
Ṣàbùkù, adj. disgraceful, to disgrace. Ó ṣàbùkù ara rẹ̀ (He disgraced himself)
Ṣàbùkù sí, v.t. to disgrace, to despise, to disrespect, to disparage. Ó ṣàbùkù sí araa rẹ̀ (He disgraced himself)
Ṣàbùlà, Sàdàlù, v.t. to adulterate, to dilute. Ó ṣàbùlà ọtí náà (He diluted the liquor)
Ṣàdéhùn, v.t. to make an agreement. Wọ́n ṣàdéhùn (They made an agreement)
Ṣàfarawé v.t. to imitate. Ó ṣàfarawé rẹ̀ (He imitated him)
Ṣafẹ́, Gbafẹ́, v.i. to be foppish, to look stylish. Ó gbafẹ́ (He looks stylish)
Ṣàfẹnusí, v.t. to have voice in a matter, to vote for. Ó ṣàfẹnusí sí ọ̀rọ̀ náà (He has a voice in the matter)
Ṣàfẹ́rí v.t. to seek, to enguire after, to be longing for. Ó ń ṣàfẹ́rí rẹ (He is longing for you)
Ṣàfiyèsí. Ṣàkíyèsí, v.t. to observe, to take notice of. Ó ṣàkíyèsí rẹ̀ (He took notice of him)
ṣàfojúdi, Ṣàfojúdi sí, v.t. to be insolent to, to be impudent, to be impertinent to. Ó ṣòfojúdi sí mi (He was impertinent to me)
Ṣàfọwọ́rá, v.i. to steal, to pilfer. Ó ṣàfọwọrá ìwé mi (He stole my book)
Ṣàgàbàgebè, v.i. to play the hypocrite. Ó ṣàgàbàgebè (He played the hypocrite)
Ṣàgálámàṣa, v.i. to play underhand trickes. Ó ń ṣàgálámàṣà (He is playing the underhand tricks)
Ṣagídí, v.i to be obstinate, to be self-willed, to behave stubbornly. Ó ń ṣagídí (He is behaving stubbornly)
Ṣàgunlá, v.i. to be indifferent to, not to care about. Ó ṣàgunlá sí ni (He did not care about me)
Ṣàgbàfọ̀, v.t. to send clothes to the laundry, to be a washerman. Ó ń ṣàgbàfọ̀ (He is a washerman)
Ṣàgbàgún, v.t. to pund grains as a job. Ó ń ṣàgbàgún (He pounds grains as a job)
Ṣàgbàkà, v.t. to be engaged in counting (cowries) as a job. Ó ń ṣàgbàka (He is engaged in counting cowvied as a job)
Ṣàgbákò, v.t. to meet by chance, to come across as a misfortune or an unfortunate circumstance, to be befallen by ill fortune, to be unlucky. Ó ṣàgbákò (Ill-fortune befell him)
Ṣàgbàkọ, v.t. to till another’s farm for him on hive. Ó ṣàgbàkọ oko mi (He tilled my farm for me on hire)
Ṣàgbàlọ̀, v.t. to grind (corn) for pay. Ó ṣàgbàlọ̀ àgbàdo fún mi (He ground corn for me for a fee)
Ṣàgbàlu, v.t. to give cloth to be beaten and made smooth, to beat and make cloth smooth for a fee. Ó ń ṣàgbàlù (He beats and makes cloth smooth for a fee)
Ṣàgbàmọ, v.t. to take contract for building mud-houses. Ó ń ṣàgbàmọ (He takes contract for building mud-house)
Ṣàgbàro, v.t. to take contract for tilling another’s farm. Ó ń ṣàgbàro. (He takes contract for tilling another person’s farm)
Ṣàgbàsọ, v.t. to interprete. Ó ń ṣàgbàsọ (He is an interpreter)
Ṣàgbàṣọ́, v.t. to act as a watch-man. Ó ń ṣàgbàṣọ́ (He is a watch-man)
Ṣàgbàtà, v.t. to hawk goods about for another. Ó ń ṣàgbàtà (He is hawking goods about for another person)
Ṣàgbàtọ́ v.t. to act as a nurse for another. Ó ń ṣàgbàtọ́ (He is acting as a nurse for another person)
Ṣagbáwo, v.i. to be a steward. Ó ń ṣagbáwo (He is a steward)
Ṣàgbàwò, v.t. to put a sick person in the hands of a doctor, to accept to take as a patient. Oníṣèègùn náà ṣàgbàwò rẹ̀ (The doctor accepted to take him as his patient)
Ṣàgbàwọ̀, v.i. to lodge about, not to have one’s own abode, to be in the act of hiring clothing. Ó ń ṣàgbàwọ̀ (He is in the habit of hiring clothing)
Ṣagbe, v.i. to beg for alms. Ó ń ṣagbe (He is begging for alms)
Ṣàgbèrè, v.i. to commit fornication or adultery, to be a fornicator or adulterer. Ó ṣàgbèrè (He commited adultery)
Ṣàgbéré, v.i. to go to excess either in saying or doing something, to insult. Ó ṣàgbéré sí mi (He insulted me)
Ṣàgbẹ̀dẹ, v.i. to take to the blacksmith’s trade. Ó ń ṣàgbẹ̀dẹ (He is a blacksmith)
Ṣahun, Láhun, v.i. to be close-fisted, to be miserly, to behave in a miserly way. Ó ṣahun (He behaved in a miserly way)
Ṣái, interj. an expression of defiance.
Ṣàìbọláfún, Ṣàìbọ̀wọ̀fún, v.t. to disrespect, to dishonour. Má ṣàìbọ̀wọ̀ fún un (Don’t disrespect him)
Ṣàìdọ́gba, adj. unequal. Wọn kò ṣàìdọ́gba (They are not unequal)
Ṣàìfà, v.t. not to draw or pull. Kò ṣàìfà á (He did not fail to pull it.)
Ṣàìfẹ́, v.t. to have, to be unwilling. Kò ṣàìfẹ́ ẹ (He did not hate him)
Ṣàìgbàgbọ́, v.i. to be credulous, to disbelieve. N kò ṣàìgbà á gbọ́ (I did not disbelieve him)
Ṣàìgbẹ́kẹ̀lé, v.t. to distrust. N kò ṣàìgbẹ́kẹ̀lé e (I did not distrust him)
Ṣàìjẹ́wọ́ v.i. to refuse to confess. Kò le ṣàìjẹ́wọ́ (He can not refuse to confess)
Ṣàìkíyèsí, v.t. not to heed or observe. Ó ṣàìkíyèsí i (He did not observe it)
Ṣàìlera, adj. sick, ill, weak. Ó ṣàìlera fún ara (The sody is weak)
Ṣàìléso, Sàìsèso unfruitful, barren. Kò ṣàìléso (She is not barren)
Ṣàìlẹ́gbẹ́, adj. of its own kind, singular, sui generic. Kò ṣàìlẹ́gbẹ́ (It is not the only one of its own kind)
Ṣàìlẹ́wà, adj. ugly, uncouth. Kò ṣàìlẹ́wà. (He is not ugly)
Ṣàìlọ́ra, adj. quick, smart. Wọ́n ṣàìlọ́ra láti kọ́wèé (They were quick to learn)
Ṣàìmọ́, adj. unclean. Àwọn bàtà náà kò ṣàìmọ́ (The shoes are not unclean)
Ṣàìmú, v.t. not to take. Kò ṣàìmú un dání lọ sílé (He did not fail to take it along whicle going home)
Ṣàìní, v.i. to be destitute of. Wọ́n kò ṣàìní ìfẹ́ ènìyàn lọ́kàn (They are not destitute of human feelings)
Ṣàìgbàgbọ́, v.t. not to have confidence in, to disbelieve, to discredit. Kò ṣàìgbà á gbọ́ (He does not disbelieve him)
Ṣàìpẹ́, adj. quick, punctual, soon, before long. Ó lè ṣàìpẹ́ wá mú un (He may come and take it before long)
Ṣàìpò, adj. unmingled, unmixed. Wọn kò ṣàìpò ó (It was not unmixed)
Ṣàìpọ̀, adj. few, Kò lè ṣàìpọ̀ (It can not be few)
Ṣàìsàn, v.i to be ill, to be sick. Ó ṣàìsàn (He is ill)
Ṣàìsùn, v.i. to keep awake, to pass a sleepless night. Ó ṣàìsùn lánàá (He passed a sleepless night yesterday)
Ṣàìṣe déédéé, adj. unequal. Àwọn igi méjèèjì kò ṣàìṣe déédéé ara won. (The two sticks are not unequal)
Ṣàìsóòótọ́, adj. unture. Kò lè ṣàìsóòótọ́ nínú ẹ̀sùn tí wọ́n fi kàn án. (All his accusations against him cannot all be untrue)
Ṣàìsòótọ́, v.i. to be unfair, to be unjust. Kò lè ṣàìsòótọ́ nínú ẹ̀sùn tí ó fi kàn án (He cannot be unfair in his accusation against him)
Ṣàìtà, adj. unsold. Wọn kò lè ṣàìta àwọn ilé yẹn (The houses cannot remain unsold)
Ṣàìtàsé, v.i. not to miss the mark. Ọfà rẹ̀ kò lè ṣàìtàsé ẹranko náà (His arrow cannot but miss the animal)
Ṣàìtẹ́rùn, adj unsatisfactory. Kò lè ṣàìté ẹ lọ́rùn (It cannot be unsatisfactory to him)
Ṣàìtó, adj. not enough. Kò lè ṣàìtí (It can not but be enough)
Ṣàìtọ́, v.i. to behave ill towards one. Ó ṣàìtọ́ sí i (He behaved ill towards him)
Ṣàìtọ́, adj. not straight, crooked. Igi tí o máa gé kò gbọdọ̀ ṣàìtọ́ o (Do not cut a crooked tree)
Ṣàìwá, Ṣàìsí, v.i to be absent. Kò ṣàìwá sí ìpàdé náà (He was not absent from the meeting)
Ṣàìwẹ̀, adj. unwashed. Má ṣàìwẹ̀ fún àwọn ọmọ yẹn láàárọ̀ yí o (Don’t leave the children unwashed this morning)
Ṣàìwí, v.i. not to speak. O kò gbọdọ ṣàìwí fún un nípa ọ̀rọ̀ náà (You should not but speak to him about the matter)
Ṣàìwò, v.i. not to look, Kò lè ṣàìwò ó (He can not but look at it)
Ṣàìwọ̀, adj. disagreeable. Bí owó ojà yẹn bá ṣàìwọ̀ fún ọ, fi sílẹ̀ (If the price of the good is bdisagreeable to you, leave it)
Ṣayé, v.i. to manage the affairs of a country or the world. Báwo ni wọ́n ṣe ń ṣayé sí? (How are they managing the affairs of the world?)
Ṣàìyẹ, adj. unworthy, unfit, unsuitable. Ko gbọdọ̀ ṣàìyẹ fún iṣẹ́ náà (He should not be unsuitable for the job)
Ṣàjàpá, v.i. to hawk goods about for sale. Ó ń ṣàjàpá (She is hawking goods about for sale)
Ṣàjèjì, adj. strange, new, uncommon. Ohun tí ó ṣàjèjì kan ṣẹlẹ̀ láàárọ̀ yìí (A strange thing happened this morning)
Ṣàjẹ́, v.i. to practice witchery. Ó ń ṣàjẹ́ (He is practicing witchery)
Ṣájẹ, v.t. to cut to pieces for the purpose of eating, to give a good handshake. Ó ṣá a jẹ (He gave him a good handshake)
Ṣaájò, v.t. to be concerned about the safely of some one, to take care of, to be solicitous. Ó ṣaájò ọmọ náà (She took care of the child)
Ṣàjọ, v.t. to collect, to gather together, to hold a council. Ó ṣà wọ́n jọ (He gathered them together)
Ṣàjọmọ, v.t. to have a mutual understanding of any matter, to agree together. Wọ́n ṣàjọmọ̀ ọ̀rọ̀ náà (They have a mutual understanding of the matter)
Ṣáájú, prep. before, in front of, ahead of. Ó ṣáájú wa (He is ahead of us)
Ṣáká, adv. quite. Ó mọ́ ṣáká (It is quite cleam)
Ṣàkàjúwe, v.t. to describe. Ó ṣàkàjúwe rẹ̀ (He described it)
Ṣákálá, adj. profane, commonplace. Má sọ̀rọ̀ ṣákálá ní ilé Ọlọ́run (Don’t use a profance language in the church)
Ṣàkàṣàkà, adv. clearly, plainly. Ó ń sọ̀rọ̀ ṣàkàṣàkà (He is talking plainly)
Ṣákaṣàka, adv. messy, rough. Ó rí ṣákaṣàka. (It is rough)
Ṣakaṣìkì, n. iron fetters. Wọ́n fi ṣakasìkì sí i lẹ́sẹ̀ (They put iron fetters round his feet)
Ṣàkàwé, v.t. to compare, to illustrate. Ṣàkàwé àwọn ilé méjèèjì (Compare the two houses)
Ṣálìí, v.i. to prove abortive or disappointing, to miscarry, to refuse to five. Ìbọn yìí ṣákìí (They gun refused to fire)
Ṣákiṣàki, adj. rough, regged, shaggy. Ó rí ṣákiṣàki (It is rough)
Ṣàkíyèsí, v.t. to notice, to observe. Ó ṣàkíyèsí mi (He noticed me)
Ṣ’’ako, v.i. to stray, to wander. Ọmọ náà ṣáko lọ (The child wandered away)
Ṣáàkókò, v.i. to be opportune. Ó bọ́ ṣáàkókò (It came at an opportune moment)
Ṣáko lọ, v.i. the same as ‘Ṣáko’.
Ṣàkóso, v.t. to govern, to rule, to control. Wọ́n ń ṣàkóso wa (They govern us)
Ṣaláàápàdé, v.t. to meet bychance. Ó ṣaláàápàdé rè (He met him by chance)
Ṣaládásí, v.i. to be officious
Ṣaládúgbò, v.i. to be a neigbour. Ó fẹ́ ṣaládúgbò wa. (He wants to be out neighbour)
Ṣalágbàfọ̀, v.i. to act as a laundres. Ó fẹ́ ṣalágbàfọ̀ (He wants to act as a laundress)
Ṣalágbàsọ, v.i. to be an advocate. Ẹgbẹ́ náà kò ṣalágbàsọ fún ìlò ipá (The group does not advocate the use of violence)
Ṣaláìmọ́, adj. unclean. Omi náà kò lè ṣaláìmọ́ (The water can not be unclean)
Ṣaláìmọ̀, adj. ignorant. Kò lè ṣaláìmọ àwọn nǹ̀̀kan ìgbàlódé (He cannot be ignorant technology)
Ṣaláìyíhùn, v.i. to be positive, to be insistent, not to go back on promise. Máà ṣsláìyíhùn pade lórí owó ọja náà (Don’t be insistent on the price of the good)
Ṣaláìlágbára, adj. weak. Kò lè ṣaláìlágbára. (He cannot be weak)
Ṣaláìlera, adj. weak, ill. Kò lè ṣaláìlera (He cannot be ill)
Ṣaláìlówó, adj. poor. Kò lè ṣaláìlówó (He cannot be poor)
Ṣaláìlọ́kàn, adj. timid, coward. Ọmọ-ọba kò lè ṣláìlọkan (A prince cannot be a coward)
Ṣaláìlọ́mọ, adj. childless. Àdúrà wa nip é kí a má ṣaláìlọmọ. Our prayer is that we should not be childless)
Ṣaláìyìn, v.t. not to praise. Aláìmoore lè ṣaláìyin Ọlọ́run (An ungrateful person may not praise God)
Ṣálaporẹ́, n. a kind of small fish.
Ṣálọ́gbẹ́, v.t. to waund with knife, sword, cutlass, etc. Ó ṣá a lọ́gbẹ́ (He wounded him with a cutlass)
Ṣamí, v.t. to spy, to be a spy. Ó ṣamí fún wọn (He spied for them)
Ṣamọ̀nà, v.t. to lead, to guide. Òun ló ń ṣamọ̀nà wa (He leads us)
Ṣán, v.t. to eat àgìdí or any kindred food without sauce, to plaster, to cut down bush or forest. Ó ṣán igbó náà (He cut the bust)
Ṣàn, v.i. to flow (as a river) to be watery (as soup), to be too thin, to rinse (Clothes, etc.) Wọ́n ṣan àwọn aṣọ náà (They rinse the clothes)
Ṣáná, v.t. to ignite a match. Ó ṣáná (He ignited the match)
Ṣàna, v.i. to pay respect to any member of the family of one’s wife, to give dowry, to perform the customary duties to the members of the family of one’s wife. Ó ṣàna. (He performed the customary duties to the members of the family of his wife)
Ṣàn bò, v.t. overflow. Omi náà ṣàn bo bèbè rẹ̀ (The river overflowed its bank)
Ṣàǹfààní, adj. advantageous, useful profitable. Ó ṣàǹfààní fún àwa méjèèjì. (It was advantageous to the two of us)
Ṣánjà, v.t. to make a mud ceiling. Ó ṣánjà. (He made a mud ceiling)
Ṣánkú, v.t. to die prematurely. Ó ṣánkú (He died prematurely)
Ṣánlé, Rẹ́lẹ́, v.t. to plaster a house. Ó ṣánlé rẹ̀ (He plastered his house)
Ṣánlẹ̀, v.t. to cut overgrown grass, to clean a bush or forest for planting. Ó ṣánlè (He cut the overgrown grass)
Ṣánpá, v.i. to swing the arm. Ó ṣánpá rẹ̀ (He swung his arm(
Ṣansẹ̀, v.i. to wash the feet. Ó ṣansẹ̀ rẹ̀ (He washed his feet)
Ṣanṣan, adv. straight. Ó dúró ṣánṣán (He stood straight)
Ṣàánú, v.t. to be merciful towards, to have mercy or pity on. Ṣàánú mi (Have mercy on me)
Ṣanúrò, v.i. to think. Ó ń ṣanúrò nípa rẹ̀ (He is thinking about it)
Ṣánwọ́, v.i. to be empty-handed, to swing the hand. Ó ṣánwọ́ rẹ̀ (He swung his hand)
Ṣápa, v.t. to hack to death. Ó ṣa a pa (He hacked him to death)
Ṣapá kan, v.t. to do a portion of a thing.. Ó ṣapá kan iṣẹ́ náà. (He did a portion of the work).
Ṣápaṣàpa, adv. roughly, filthily. Ògiri tí wọ́n ṣán ṣápaṣàpa ni (It was a roughly plastered wall)
Ṣápẹ́, Ṣátẹ́, v.i. to clap hands together, to applaud. Ó ṣápẹ́ (He clapped his hands together)
Ṣàpẹẹrẹ, v.i. to illustrate, to signify, to signify, to maek a sign. Ó fi àwòrán ṣàpẹẹrẹ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ (His lecture was illustrated with diagrams)
Ṣápọn, v.i. to be diligent, to be industrious. Akẹ́kọ̀ọ́ tó ń ṣaápọn in (He is a diligent student)
Ṣàrà, v.i. to be singular, to be strange.
Ṣárán, v.i. to speak incoherently (through old age) to be a dotard. Ó ń ṣárán (He is speaking incoherently)
Ṣàrékérekè, v.i. to be treacherous, to be adouble dealer. Ó ń ṣàrékérekè (He is treacherous)
Ṣàárẹ̀, v.i. to be weary. Ó ń ṣàárẹ̀ (He felt weary)
Ṣàrò, v.t. to think upon, to meditate upon, thing over. Wọ́n ṣ ọ̀rọ̀ náà rò (They thought over the matter)
Ṣàròyé, v.i. to be talkative, to quarrel, to talk at great length. Wọ́n ń ṣàròyé lórí ọ̀rọ̀ náà (They talked at great length on the matter)
Ṣáṣá, adv. clearly, completely, thoroughly. Ó ń sọ̀rọ̀ ṣáṣá (He is speaking clearly)
Ṣàṣá, n. small-pox marks. Ṣàṣá ṣá a lójú (He has small-pox marks on his face)
Ṣàṣà, adj. few, not many. Ṣàṣà ènìyàn níí fẹ́ ni lẹ́yìn: tájá tẹran níí fẹ́ni loju ẹni (Few speak well of a person behing his back-all praise him in his presence
Ṣaṣara-ọwọ̀, n. a worn-out broom, tip of a broom. Ó fi ṣaṣara-ọwọ̀ tọ́ mi (He tounched me with the tip of a broom)
Ṣááṣààṣá, adv. here bad there, at various point. Ó tá ṣáásààṣá (He touched various points)
Ṣàṣàrò, v.i. to meditate, to give much thought to. Wọ́n ń ṣàṣàrò lórí ọ̀rọ̀ náà (They are giving much thought to the matter)
Ṣàṣegba, v.t. to do in turn, to take turns to do something. Wọ́n ń ṣàṣegbà (They are taking turns to do it)
Ṣàṣejù, v.t. to overdo a thing. Ó ṣàṣejù (He overdid it)
Ṣàṣelékè, Ṣàṣerégèé, v.t. to go to extremes in anything. Ó ṣàṣerégèé lórí ọ̀rọ̀ náà (He went to the extremes on the matter)
Ṣàṣeṣá, v.t. Same with ‘Ṣàṣejù.’
Ṣáátá, v.t. to slander, to disparage, to malign. Ó ṣáátá mi (He disparaged me)
Ṣà tán, v.t. to pick up entirely. Ó ṣà wọ́n tán (He picked them up entirely)
Ṣàtìpó, v.i. to sojourn in a place, to dwell temporarily in a place. Ó Ṣàtìpó ní ìbàdàn (He sojourned at Ìbàdàn)
Ṣàtúnṣe, v.t. to mediate. Ó to ṣàtúnṣe láàrin ẹgbẹ́ méjèèjì tí wọ́n ń ṣe ìpórógan (He ha mediated between the two groups who were in dispute)
Ṣàwàdà, v.i. to jest, to indulge in jesting, to mock. Ó fi i ṣàwàdà (He mocked him)
ṣàwárí, v.t. to search and find out. Wọ́n fi i ṣàwárí (They searched for it and found it out)
ṣàwáwí, v.t. to make excuses. Má ṣàwáwí kankan (Don’t make any excuse)
ṣawo v.i. to be initiated into a secret cult. Ó ti ń ṣawo (He has been initiated into a secret cult)
Ṣaworo, n. small brass bell, jingle
Ṣawòró, v.i. to be too close-fisted. Ó ń ṣawòró (He is too close-fisted)
Ṣàwòtán, v.t. to heal thoroughly, to effect a complete cure. Ó ṣàwòtán egbò náà (He healed the wound thoroughly)
Ṣawun, Ṣahun, Láhun, adj. niggarely, stingy. Máà ṣahun pẹ̀lú súgà yẹn (Don’t be stingy with the suger)
Ṣàyíká, v.t. to encircle, to surrounded. Wọ́n ṣàyíká wa (They surrounded us)
Ṣe, as a particle is often contracted to ‘Ṣ’ – e.g. ṣe àfiyèsí= Ṣàfiyèsí; Ṣe àìlera= Ṣàìlera; Ṣe àṣàrò = Ṣàṣàrò.
Ṣe, v.i. to do, to act, to make, to cause, to be. Ó ṣe é (He did it)
Ṣebí, v.i. to think, to suppose. Mo ṣebí o lọ síbẹ̀ (I thought you went there)
Ṣèdájọ́, v.t. to judge, to pass sentence, to decide a case. Ó ṣedájọ́ fún un (He judged his case)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jega
Agbegbe Ijoba Ibile Jega je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Daniel Akintonde
jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn tẹ́lẹ̀.
Dundun
Dundun
Alexandros Koumoundouros
thumb|Alexandros Koumoundouros jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Gòmbè
Gombe je oluilu Ipinle Gombe ni orile-ede Naijiria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jema'a
wa ni Naijiria
Teslim Folarin
Teslim Folarin (ojoibi October 1963) je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Charles Édouard Guillaume
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Teslim Folarin
Esun isekupani
Ni 4 January, 2011 Oloopa Naijiria fesun kan Folarin ati awon meta miran, Ramoni Jayeoba, Bankole Olaide Raji ati Raimi Ismaila pe won lowo ninu iku Eleweomo, to je olori egbe kan NURTW eka Ipinle Oyo.
Àsìá ilẹ̀ Nikarágúà
Àsìá ilẹ̀ Nikarágúà jegbigba bi tonibise ni August 27, 1971 (o koko je gbigbalo ni September 4, 1908 ).
Teslim Folarin
Esun isekupani
Ni 13 January 2011, Oloopa Naijiria fagile esun isekupani ti won fi kan bi be Ile-Ejo ni Ibadan tu sile kuro latimole.
Bòtújẹ̀
Bòtújẹ̀ tàbí Lóbòtújè, Làpálàpá  (Jatropha curcas)
Robert Koleoso
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Epameinontas Deligeorgis
thumb|Epameinontas Deligeorgis jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Afghanístàn
Afghanístàn (Pashto/Dari: افغانستان, Pashto: Afġānistān, Dari: Afġānestān ), àlòṣiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Onímàle ilẹ̀ Afghanístàn, ni is a orílẹ̀-èdè onílẹ̀bodè ní Gúúsù àti Àrin Ásíà. Afghanístàn ní bodè mọ́ Pakistan ní ìlà-òrùn àti ní gúúsù; mọ́ Iran ní ìwọ̀-òrùn; mọ́ Turkmenistan, Uzbekistan, àti Tajikistan ní àríwá; àti mọ́ Ṣáínà ní àríwá-ìlàòrùn. Gbogbo ilẹ̀ ibẹ̀ fẹ̀ tó 652000 km2, orílẹ̀-èdè olókè ní tó ní ilẹ̀ pẹpẹ ní apá àríwá àti gúúsù-ilàòrùn. Kabul ni olúìlú àti ilú tótóbijùlọ níbẹ̀. Iye aráàlú ibẹ̀ fẹ́ ẹ̀ pọ̀ tó 32 mílíọ́nù, tí wọ́n jẹ́ ẹ̀yà àwọn Pashtun, Tajik, Hazara àti Uzbek.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jere
wa ni Naijiria
Sam Ewang
jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn tẹ́lẹ̀.
Philémon Yang
Philémon Yunji Yang (ojoibi June 14, 1947 ) je oloselu ara Kameruun ati Alakoso Agba ile Kameruun lati 30 June 2009.
Konstantin Novoselov
Konstantin Sergeevich Novoselov (Константи́н Серге́евич Новосёлов; ojoibi 23 August 1974) je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Èdè Gẹ̀ẹ́sì Áfríkà Amẹ́ríkà
Àpèjá AAVE duro fun African-American Vernacular English, ìyẹn ni, ede Geesi tí àwọn ọmọ Afrika Amerika n so ni ile Amerika. Ọ̀kan nínú àwọn èdè àdúgbò ni. Àwọn orúkọ mìíràn tí wọ́n tún ń pe èdè yìí ni Black English Vernacular (BEV), Afro-American English àti Black English. Àwọn àmì ìdámò èdè yìí ni pé wọn kì í lo ‘s’ tí ó jẹ́ àtọ́ka ẹni kẹ́ta ẹyọ, bí àpẹẹrẹ, She walk, wọn kìí lo be, bí àpẹẹrẹ, They real fine. wọ́n sì máa ń lo be láti tọ́ka ibá atẹ́rẹrẹ bárakú, bí àpẹẹrẹ, Sometime they be walking round here. A kò le so pàtò ibi tí èdè yìí ti sẹ̀. Àwọn kan sọ pé láti ara kirio (Creole) ni ṣùgbọ́n àbùdá rẹ̀ kọ̀ọ̀kan tí a ń ṣe àkíyèsí rẹ̀ lára èdè Gẹ̀ẹ́si tí wọn ń sọ ní gusu Àmẹ́ríkà jẹ́ kí àwọn kan gbà pé láti ara èdè Gẹ̀ẹ́sì ni ó ti wáyé. Èdè yìí wá ní àbùdá tirẹ̀ nígbà tí àwọn dúdú kọjá sí àwọn ìlú ńláńlá. wọ́n wá ń lo èdè yìí gẹ́gẹ́ bí àmì àdámọ̀ fún ara wọn.
Ọmọ Afrika Amerika
Àsìá ilẹ̀ Saint Kitts àti Nevis
je asia orile-ede
Àsìá ilẹ̀ Lùsíà Mímọ́
The flag of Saint Lucia was adopted on March 1, 1967.
Charilaos Trikoupis
thumb|Charilaos Trikoupis.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Kayode Olofinmoyin
Kayode Olofinmoyin jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn tẹ́lẹ̀.
Sápẹ́lẹ́
Sápẹ́lẹ́ je ilu ni Ìpínlẹ̀ Dẹ́ltà, Nàìjíríà.
Thrasyvoulos Zaimis
thumb|Thrasyvoulos Zaimis.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Àsìá ilẹ̀ Saint Vincent àti àwọn Grẹnadínì
je asia orile-ede
Ìpínlẹ̀ Sókótó
Ipinle Sokoto jé ikan ninu awon ipinle mérìndilógún tí o wà ní orile-ede Naijiria. Ìpínlè Sokoto wà ní àríwá ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà Oruko gomina ipinle sokoto lowolowo bayii ni arakunrin Tanbuwal
Ijọba Ìbílẹ̀
Awọn ijọba íbílẹ̀ tí ó wà nì ìpínlẹ̀ Sokoto jẹ́ mẹ́tàlẹ́lógún. Awon na ni:
Akin Euba
Akin Euba (born Olatunji Akin Euba, Lagos, Nigeria, April 28, 1935)
Ise Akin Euba ni onkowe ye wo ninu ise re yii. Loooto, ilana awon nGeesi ni Akin Euba fi n korin sugbon asa awon Yoruba ni o gbe ise re ka. Onkowe yii soro nipa iwadii ti Akin Euba se lori ilu. Onkowe yii ko saipin orin si isori. Gbogbo eni ti o ba ni nnkan se pelu tilutifon (music) ni iwe yii yoo wulo fun.
Ali Abdullah Saleh
Ali Abdullah Saleh (علي عبدالله صالح; ojoibi 21 March 1946 tabi 1942 ) lo je was the first Aare akoko Orileolominira Yemen. Saleh teletele je Aare Orileolominira Arabu Yemen (Ariwa Yemen) lati 1978 titi de 1990, nigbato bo sipo bi alaga Igbimo Aare Orileolominira Yemen (unified Yemen). Ohun ni aare Yemen to pejulo lori aga, nigba to wa nibe lati 1978.
Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀
Yunifásítì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ jé yunifásitì ijoba apapo ni Naijiria to budo si Ile-Ife. Wón dá ilé-ẹ̀kọ́ yí sílẹ̀ ní ọdún 1961, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ ìkẹ́kọ̀ọ́ níbẹ̀ ní oṣù Kẹwàá ọdún 1962
Abiola Ajimobi
Isiaka Abiola Ajimobi (ojóìbí 16 December 1949-2020) jé olósèlú omo orílè-èdè Naijiria àti gómìnà Ipinle Oyo láti 29 Osù Karun 2011 titi di 2019. Ó tun jé Alàgbà ni Ile Alagba Asofin Naijiria láti 2003 de 2007.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Jos
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Jos je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Angware.
Theodoros Deligiannis
thumb|Theodoros Deligiannis jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Ali Muhammad Mujawar
Ali Mohammed Mujawar (Arabiki: علي محمد مجور; ojoibi 26 April 1953) ni Alakoso Agba ile Yemen lati 7 April 2007
Timothy Adudu
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Dimitrios Valvis
thumb|Valvis Dimitrios jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Jos
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Jos je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Jos.
Àsìá ilẹ̀ àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà
Àsìá ilẹ̀ Amẹ́ríkà je asia orile-ede Amerika.
Delhi Titun
New Delhi (नई दिल्ली, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, نئی دلی) je oluilu ile India. With a total area of 42.7 km2, New Delhi is situated within the metropolis of Delhi and serves as the seat of the Government of India and the Government of the National Capital Territory of Delhi (NCT).
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kabba/Bunu
wa ni ipinle Kogi ni orile edeNaijiria.
Richard F. Heck
Richard Fred Heck (ojoibi August 15, 1931) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Stephen Harper
Stephen Joseph Harper, PC, MP (ojoibi April 30, 1959) ni Alakoso Agba 22ji lowolowo orile-ede Kánádà, ohun na tun ni olori egbe oloselu Conservative Party.
Èdè Áfríkáánì
Èdè ìwọ̀ oòrùn Jámìnì (a West Germany language) tí ó wáyé láti ara Dọ́ọ̀jì (Dutuh) ni eléyìí tí wọ́n ń sọ ní Gúsù Aáfíríkà. Àwọn tí ó ń sọ ọ́ tó míhíọ̀nù mẹ́fà. Wọ́n ń sọ ọ́ ní Nàmíbíà, màláwì, Zambia àti Zimbabwe. Àwọn kan tí ó sì ti ṣe àtìpó lọ sí ilẹ̀ Australia àti Canada náà ń sọ èdè náà. Wọ́n tún máa ń pa èdè yìí ni kéépú Dọọ̀jì (lapa Dutch). Èdè àwọn tí ó wá tẹ ilẹ̀ Gúsù Aáfíríkà dó ní ṣẹ́ńtúrì kẹtàdínlógún (17th century) ni ṣùgbọ́n ó ti wá yàtọ̀ sí èdè Dọ́ọ̀jì (Dutch) ti ilẹ̀ Úroòpù (Europe) báyìí nítorí èdè àdúgbò kọ̀ọ̀kan ti ń wọ inú rẹ̀. Èdè yìí ni èdè tí ó lé ní ìdajì àwọn funfun tí ó dó sí Gúsù Aáfíríkà ń sọ. Ìdá àádọ́sà n-án àwọn tí òbí wọn jẹ́ ẹ̀yà méjì ni ó sì ń sọ èdè yìí pẹ̀lú. Láti ọdún 1925 ni wọn ti ń lo èdè yìí pẹ̀lú èdè Gẹ̀ẹ́sì gẹ́gẹ́ bí èdè ìjọba. Èdè yìí tin í lítírésọ̀. Àkọtọ́ Rómáànù ni wọ́n fi ń kọ ọ́.
Èdè Ainu
Èdè Ainu 	Èdè kan tí ó dá dúró ní òun nìkan ni èdè yìí. A kò mọ iye ẹni tí ó ń sọ ọ ṣùgbọ́n ètò ìkànìyàn ọdún 1996 so pe márùndínlógún ni wọ́n. Hokkaido, Japan àti ní Sakhalin àti Erékùsù Kuril. Ní ìbẹ̀rẹ̀ sẹ́ńtúrì ogún, púpọ̀ núnú àwọn ohun tí ó se pàtàkì nínú èdè àti àṣa Ainu ni Jepaníìsì ti gba ipò wọn
Usman Adamu
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Konstantinos Konstantopoulos
thumb|Konstantinos Konstantopoulos.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Jos
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Jos je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Bukuru.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kabo
wa ni Naijiria
Nikolaos Deligiannis
thumb|Nikolaos Deligiannis.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Sotirios Sotiropoulos
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Saidu Dansadau
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Badamasi Maccido
Badamasi Maccido (1961-2006) je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2006 nigba to ku ninu ijanba baalu ADC Airlines Flight 53 pelu baba re Mohammadu Maccido ati omo re.
Ìlá-Ọ̀ràngún
Ìlá Òràngún, (or Ila, or Ila-Orogun) jẹ́ ìlú ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ibẹ̀ ni ibùjókòó Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlá
Rupiah Banda
Rupiah Bwezani Banda (ojoibi 13 February 1937) je oloselu ara ile Zambia to je Aare ile Sambia ekerin lati 2008.
Dimitrios Rallis
thumb|Dimitrios Rallis.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Isah Maina
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Kàdúná
wa ni Naijiria
Alexandros Zaimis
thumb|Alexandros Zaimis jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Georgios Theotokis
Georgios Theotokis (Γεώργιος Θεοτόκης, 1844–1916) jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Igi dúdú
Igi dúdú (Diospyros mespiliformis)
Pedro Pires
Pedro Verona Rodrigues Pires (ojoibi 29 April 1934) ni Aare orile-ede Cape Verde lati March 2001. Ki o to di Aare, ohun ni Alakoso Agba lati 1975 de 1991.
Pennsylvania
Commonwealth of Pennsylvania je ipinle U.S. to budo si agbegbe Apailaorun ati Mid-Atlantic orile-ede Amerika.
Akaanu
Akaanu, Akan Àwọn ènìyàn bíi mílíọ̀nù méjè ni ó ń sọ èdè yìí ní pàtàkì ní orílẹ̀-èdè Ghana. Wọ́n tún ń sọ èdè yìí ní Cote d’lvoire àti Tógò. A máa ń lo Akan fún àwọn èdè tí ó fara pera wọ̀nyí Ashante, fante àti iwì tí àwọn tó ń sọ wọ́n gbọ́ ara wọn ní àgbóyé dáàyè kan ṣùgbọ́n tí wọ́n kà sí èdè òtọ̀ọ̀lọ̀ nítorí àṣà àti ọ̀nà ìgbà kọ nǹkan sílẹ̀ wọn tí kò bára mu. Èdè ìṣèjọba Àkọtọ́ Rómáànù ni wọ́n lò láti kọ ọ́ sílè.
Àgbàdo
Àgbàdo (Zea mays) ni ó jẹ́ óuńjẹ jij́ẹ oní hóró tí àwọn ènìyàn ilẹ̀ apá Gúúsù ilẹ̀ Mexico ṣe àwárí rẹ̀ ní ǹkan bíi egberun mewa odun seýin. ọkà kan tí wọ́n kọ́kọ́ jẹ́ sísọ di ohun ọ̀gbìn látọwọ́ àwọn ẹ̀yà abínibí ní apágúúsù Mẹ́ksíkò bíi ọdún 10,000 sẹ́yìn. Igi agbado ma n yo ewe sooro, ti o si ma n yo irukere ti o ni eruku ododo ni owo oke eyi ti o ma n se atona fun yiyo omo agbado. Awon nimo sayensi feran lati maa pee ni Maize (agbado) nitori wipe oruko yi o gbajumo julo fun irufe ounje onihoro yi, ti o si ni itumo orisirisi lodo awon eniyan ni orile agbaye.
Robert Andrews Millikan
thumb|220px| Robert A. Millikan (March 22, 1868 – December 19, 1953) je [physics|asefisiksi]] aladanwo ara American, ati elebun Nobel ninu fisiksi fun ise iwon idira (charge) re lori electron ati fun ise re lori ipa foto onitanna.
Sigmund Freud
Sigmund Freud, born Sigismund Schlomo Freud (6 May 1856 – 23 September 1939), je ara Austria onimo ikanra to sedasile ile-eko alatuwo-inuokan to unje iwosan-inuokan.
Limpopo
Limpopo is the northernmost province of South Africa. It is named after the Limpopo River, which forms the province's western and northern borders. The capital and largest city in the province is Polokwane (formerly Pietersburg).
The province was formed from the northern region of Transvaal Province in 1994, and was initially named Northern Transvaal. The following year, it was renamed Northern Province, which remained the name until 2003, when it was formally changed to Limpopo after deliberation by the provincial government and amendment of the South African Constitution. An alternate name considered for the province was Mapungubwe.
jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn igberiko 9 ní orílẹ̀-èdè Gúúsù Áfíríkà.
Ọkànli
Ọkànli (Paspalum scrobiculatum)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Kàdúná
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Kaduna wa ni Naijiria
Morgan Tsvangirai
Morgan Richard Tsvangirai (, ojoibi 10 Osu Keta 1952) ni Alakoso Agba orile-ede Simbabue.
Kyriakoulis Mavromichalis
thumb|Kyriakoulis Mavromichalis jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
José Maria Neves
José Maria Pereira Neves (ojoibi March 28, 1960 ni erekusu Santiago ) ni Alakoso Agba ile Cape Verde.
Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2021, José Maria Neves, ṣẹgun idibo Alakoso ni yika akọkọ ti Oṣu Kẹwa Ọjọ 17, ni ibamu si awọn abajade akọkọ ti a tẹjade lori oju opo wẹẹbu osise. bori 51.5% ti Idibo, opo to peye lati dibo ni yika akọkọ, ni ibamu si awọn abajade wọnyi ti o jọmọ 97% ti awọn ibudo idibo.
Rotuma
Rotuma je ti ile Fiji, o ni erekusu Rotuma ati awon erekusu kekere legbe re.
Janet Olaide Sheba
Oluko ni Janet Olaide Sheba je ni eka-eko ede ati Litireso Aafirika ni OAU, Ife, Nigeria. Odun 1996 ni o gba oye omowe lori litireso Yoruba. Opolopo ise ni o ti se lori litireso ile Aafirika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kafin Haúsá
thumb|Ìlú Kafin Hausa. Agbegbe Ijoba Ibile Kafin Hausa je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
James Manager
James Manager jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Ìpínlẹ̀ Delta ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà láti ọdún 2003 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.
Stephanos Dragoumis
thumb|Stephanos Dragoumis Alákòso Àgbà Giriki tẹ́lẹ̀ láti ọdún 1842 sí ọ̀dún 1943 jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kafur
wa ni Naijiria
Akira Suzuki (aṣiṣẹ́ògùn)
Akira Suzuki (鈴木 章) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri ni 2010.
Dimitrios Gounaris
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
François Bozizé
François Bozizé Yangouvonda (bíi Ọjọ́ kẹrinla Oṣù kẹwá Odún 1946) jẹ́ ààrẹ orílè-èdè Olómíníra àárín Áfíríkà.
Adamu Sidi Ali
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2007 doni.
Northern Cape
je ikan ninu awon igberiko 9 ni orile-ede Guusu Afrika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kaga
wa ni Naijiria
Oladipo Diya
Donaldson Oladipo Diya (tí a bí ní ọjọ́ kẹta oṣu kẹrin, odún 1994 - 26 Oṣù Kẹta 2023) jẹ́ ajagun gbogboogbò ti orílẹ̀-èdè Naijiria tí ó sì ti fìgbà kan jẹ́ oloyè àwọn ajagun ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ó sì tún jẹ́ igba-keji aare ti Nàìjíríà lábẹ́ ìjọba ológun ti olórí ìlú Sani Abacha láti ọdún 1994 títí tí wọ́n fi fi ẹ̀sùn ọ̀tẹ̀ kàn án ní ọdún 1997. Ó fìgbà kan jẹ́ oloye akogun àti gómìnà ológun ti Ogun State láti oṣu kìíní, ọdún 1984 títí di oṣu kẹjọ ọdún 1985.
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Ọjọ́ keta, oṣu kerin, ọdún 1944 ni a bí Donaldson Oladipo Diya sí ìlú Odogbolu, Ipinle Ogun, tó filgbà kan jẹ́ ti apa iwo-oorun, ile Nàìjíríà Ilé-ìwé alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti Methodist ní Ipinle Eko ni ó ti kàwẹ́.
Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ológun
Diya dara pọ̀ mọ́ Nigerian Defence Academy, ti Ipinle Kaduna ó sì ja Ogun Abẹ́lé Nàìjíríà Lẹ́yìn náà, ó lọ sí US Army School of Infantry, ti Command and Staff College, Jaji (láti ọdún 1980 títí wọ ọdún 1981) ní National Institute for Policy and Strategic Studies, Kuru. Nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìjọba ológun lọ́dún náà lọ́hùn-ún, ó lọ sí Ahmadu Bello University, ti ìpínlẹ̀ Zaria, láti lọ gboyè nínú ẹ̀kọ́ Law, ibẹ̀ sì ni ó ti gboyè LLB. Lẹ́yìn náà, ní Nigerian Law School, wọ́n pè é wọ bar láti wá dara pọ̀ mọ́ àwọn amòfin ti ilẹ̀ Nàìjíríà ni Ilé-ẹjọ́ Gígajùlọ ilẹ̀ Nàìjíríà.
Oladipo Diya ni adarí àwọn ajagun ìkọkànlélọ́gbọ̀n. Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí gómìnà ológun ti Ipinle Ogun ní oṣù kìíní ọdún 1984 títí wọ oṣu kẹjọ, ọdún 1985.
Mpumalanga
jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn igberiko 9 ní orílẹ̀-èdè Gúúsù Áfíríkà. Mpumalanga jẹ́ ọ̀kan gbòógì ìlú tí ó ni ibi ìgbafẹ́ púpọ̀. Àwọn ilé ìgbafẹ́ tí wọ́n wà níbẹ̀: Odo Blyde Kanyo, Ipase ibere, Fèrèsé Ọlọ́run, Age gagara ti o wa ni kilomita marun-din-logoji Graskopu ni oju ona Panorama, Ogba Lofedi ti oni orisirisi nkan ogbin ti o le ni ẹgbẹ̀rún méjì, Iho gbohun gbohun, Adágún odò kiirisi irú rẹ̀ tí ó tóbi ju ní gúúsù Áfíríkà, Oke ikoja, Ilé ìgbafẹ́ Gustafu.
Ìjẹrò-Èkìtì
Ijero-Ekiti jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìlú tó wà ní Ipinle Ekiti, ní Naijiria.
Oladipo Diya
Olóyè àwọn oṣìẹ́ àpapọ̀
Wọ́n yàn án gẹ́gẹ́ bí olóyè àwọn òṣìṣẹ́ àpapọ̀ ní ọdún 1993 àti igbá kejì alága ti Provisional Ruling Council ní ọdún1994. Gẹ́gẹ́ bí Chief of the Defence Staff (Nigeria) ó sì jẹ́  igbá kejì ààrẹ de facto ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà ìjọba ológun ti Sani Abacha láti ọdún 1994 títí wọ́n fi fi ẹ̀sùn ọ̀tẹ̀ kàn án ní ọdún 1997. Alákòóso àwọn òṣìṣẹ́ nígbà náà ni Bode George
Ìgbìmọ̀ ọ̀tẹ̀ ti ọdún 1997
Ní ọdún 1997, Diya àti àwọn sójà kan gbìmọ̀ pọ̀ láti ṣí Sani Abacha nídìí kúrò lórí oyè kí wọ́n ba lè joyè ọ̀hún. Àmọ́ àwọn òṣìṣẹ́ tó ṣe olóòótó sí Abacha ló lọ túfọ̀ fun. Èyí sì mu kí wọ́n gbé Diya àti àwọn ọmọ ẹ̀yìn rẹ̀ ṣẹ̀wọ̀n. Wọ́n fi ẹ̀sùn òtẹ̀ kàn wọ́n, wọ́n sì gbé wọn lolé ẹjọ́ tí wọ́n wá padà dájọ́ ikú fún wọn. Ní odún 1998, Abacha fòṣánlẹ̀, ó kú, Abdulsalami Abubakar sì di olórí ìlú lẹ́yìn rẹ̀. Olórí ìlú yìí ló pàṣẹ pé kí wọ́n tú Diya sílẹ̀.
Ọ̀pọ̀ èèyàn gbàgbọ́ pé Abacha lọ́wọ́ sí ìgbìmọ̀ ọ̀tẹ̀ tí Diya ṣe, ìdí abájọ ni pé kí ó ba lè ṣe Diya mọ̀ṣẹ́ nítorí Diya ti ń di gbajúgbajà láàrin ìlú. Kí ó tó dìgbà yìí, àwọn òṣìṣẹ́ tó jẹ́ olóòótọ́ sí Abacha ti gbìyànjú láti pa Diya rí lẹ́ẹ̀mejì àmọ́ wọn ò ri pa. Àwọn tó yànnàná ìṣẹ̀lẹ̀ náà sọ ọ́ di mímọ̀ pè ìṣẹ̀lẹ̀ òhún fi hàn gbangba-gbàǹgbà pé ìpínyà ti wà láàrin àwọn aṣèjọba ológun, àti pé èrò Abacha ni láti wà lórí oyè náà kí ó le bà di ààrẹ orílẹ̀-èdè Naijiria.
Olóògbé olóyè Gani Fawehinmi, tí ó fìgbà kan jẹ́ ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọnìyàn fi lé lẹ̀ nínú ìweh-ìròyìn Post Express pé gbogbo àwọn èèyàn tí wọ́n dárúkọ pé ó wà nínú ìgbìmọ̀ ọ̀tẹ̀ náà jẹ̀ àwọn ọmọ Abacha, tí wọ́n sì jẹ́ olóòótọ́ si, nítorí ìdí èyí, ọ̀rò náà dojúrú, ó sì ta kòkò.
Ẹjọ́ ikú rẹ̀
Léyìn tí wọ́n tì í mọ́lé, wọ́n dájọ́ ikú fún Diya àti èèyàn márùn-ún mìíràn ní oṣù kẹrin, ọdún 1998. Nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tí wọ́n ṣe, Diya fi ìdí ẹ̀ múlẹ̀ pè ọ̀kan lára àwọn òṣìṣẹ̀ tó súnmọ́ Abacha pẹ́kípẹ́kí, Gen. Ishaya Bamaiyi, ni ó fi ọ̀rọ̀ náà lọ òun, tí ó sì ní kí wọ́n gbìmọ̀ ọ̀tẹ̀ fún Abacha. Àwọn ìjọba sì fi ọ̀rọ̀ náà pamọ̀ fún àwọn ará-ìlú.
Olórí àwọn agbófinró ológun ìgbà náà ni General Victor Malu, tí ó fìgbàn kan jẹ́ adarí àwọn ọ̀wọ́ tó ń rí sí ìfọ̀rọ̀ àlàáfíà lélẹ̀ ti West African region ECOMOG, fi ìdáhùn sì ẹjọ́ Diya, ó sì sọ pé ìjẹ́wọ́ Diya ò ṣe pàtàkì àti pé ohun tí òun fẹ́ kí Diya ṣe ni láti fi hàn pé kò sí lára àwọn ìgbìmọ̀ ọlọ́tẹ̀ ọ̀hún.
Ìjọba ilẹ̀ South Africa bi wọ́n lẹ́jọ́ lahtàri àṣírí tí wọ́n ń fi bò, ó sì kì wọ́n nílọ̀ láti mà ṣe ìdájọ́ ikú fún Diya àti àwọn èèyàn rẹ̀ bí wọn ò bá lẹ́rìí tó dánjú, nítorí èyí lè bí wàhálà láàrin àwọn ará-ìlú náà àti lókè òkun. Abdulsalami Abubakar, tó gorí oyè lẹ́yìn Abacha padà figi lé ẹjọ́ ikú tí wọ́n dá fún Diya.
Wọ́n padà tú Diya sílẹ̀, wọ́n sì gba agbára àti àṣẹ lọ́wọ́ rẹ̀, wọ́n gba ipò lọ́wọ́ rẹ̀ pẹ̀lú, wọ́n sì ní kò gbọdọ̀ lo orúkọ oyè rẹ̀ mọ́.
Iṣẹ́ rẹ̀ lẹ́yìn ìgbà náà
Lẹ́yìn tí wọ́n tu sílẹ̀, Diya kọ̀ láti fọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú Oputa Panel nígbà tí Oputa ń fi ọ̀rọ̀ wa lẹ́nu wò lórí iṣẹ́ rẹ̀ nígbà tí ó jẹ́ igbá kejì ààrẹ. Ó fi gbogbo àkókò rẹ̀ tiraka láti mú àwọn ohun ìní rẹ̀ padà bọ̀ sípò lẹ́yìn tí ìjọba ti gbẹ́sẹ̀ lé àwọn ohun ìní rẹ̀. Ìdí abájọ ni pé kò ṣàlàyé bí ó ṣe rówó láti ra àwọn nǹkan iyebíye tó ní níwọ̀n ìgbà tó jẹ́ pé owó oṣù rẹ̀ ò tó nǹkan kan.
Ní ọjọ́ kejìdínlógún, oṣù karùn-ún, ọdún 2020, ìyàwó kejì Diya di olóògbé. Ìròyìn fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé àrùn COVID-19 ló pa á, àti pé ìyàwó rẹ̀ àkọ́kọ́ náà ti kó àrùn náà.
Òṣogbo
Òṣogbo jẹ́ ìlú ńlá kan ní ìpílẹ̀ Ọ̀ṣun ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, bákan náà ni ó jẹ́ olú ìlú fún ìpínlẹ̀ náà ní apá ìwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Nàìjíríà. Ọ̀gbẹ́ni Gbóyèga Òyètọ́lá ni Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun lọ́wọ́lọ́wọ́. Òṣogbo di olú ìlú fụ́n Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun ní ọdun 1991. Bákan náà ni ó tún jẹ́ olú ilé-iṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ fún ìlú Òṣogbo, tí ilé-iṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ náà sì wà ní Òke Báálẹ̀, nígbà tí ìjọba ìbílẹ̀ Ọlọ́rundá ń ṣojú agbègbè Ìgbóǹnà nílú Òṣogbo.
Erékùṣù Rhode
Rhode Island je ikan ninu awon ipinle 50 ni orile-ede Amrika.
Mohammed Mana
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2007 doni.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kagarko
wa ni Naijiria
Stephanos Skouloudis
thumb|Stephanos Skouloudis jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Niels Bohr
Niels Henrik David Bohr (7 October 1885 – 18 November 1962) je ara Denmark onimofisiiki ti o se afikun ipilese si oye idimule atomu ati isese ero ayosere, fun eyi to gba Ebun Nobel ninu Fisiiki ni 1922.
Manne Siegbahn
Karl Manne Georg Siegbahn ForMemRS (3 December 1886 – 26 September 1978) je asefisksi ara Sweden who to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi ni 1924 "fun àwọn iwari ati isewadi re ninu papa-eka iwo-igbaja iran X".
Kìṣí
Kishi je ilu ni Naijiria.
Paul Kagame
Paul Kagame (ojoibi 23 October 1957) lowolowo ni Aare Orile-ede Olominira ile Ruwanda ikefa.
Àríwá-Ìwọòrùn (Gúúsù Áfríkà)
je ikan ninu awon igberiko 9 ni orile-ede Guusu Afrika.
Látfíà
Látfíà (Latvija), lonibise bi Orile-ede Olominira ile Látfíà (Latvijas Republika) je orile-ede ni agbegbe Baltiki ni Apaariwa Europe. O ni bode ni ariwa mo Estonia (343 km), ni guusu mo Lithuania (588 km), ni ilaorun mo Rosia (276 km), ati ni guusuilaorun mo Belarus (141 km). Niwaju Omi-okun Baltiki ni iwoorun ni Swidin wa. Agbegbe Látfíà borile to to 64589 km2 o si ni ojuoju tutu kakiri odun.
Nikolaos Kalogeropoulos
thumb|Nikolaos Kalogeropoulos jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Olasope O. Oyelaran
Olasope O. Oyelaran jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ọ̀jọ̀gbọ́n ìmọ̀ ẹ̀dá-èdè ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ èdè àti lítíréṣọ̀ Áfíríkà ní ilé-ẹ̀kọ́ Yunifásitì Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀, ní Ilé-Ifẹ̀. Láti ìgbà tí wọ́n ti dá ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ yìí sílẹ̀ ní ọdún 1975 ó ti wà ní ibẹ̀. Kí ó tó di àsìko ̀ yí, ó ti ń ṣiṣẹ́ ní Institute of African Studies, OAU, Ifẹ̀ láti ọdún 1970. Òun ni olùkọ́ àkọ́kọ́ ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ èdè àti Lítíréṣọ̀ Afirika, OAU. Ó fẹ̀yìn tì lẹ́nu iṣẹ́ olùkọ́ni ní ọdún 1988.
Bugama
Bugama je ilu ni Naijiria.
Nikolaos Stratos
thumb jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Ṣakí
Ṣakí jẹ́ ìlú kan ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ilú Ṣakí ni ó wà ní agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọ̀ Oorun Ṣakí ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.
Ibi tí Ìlú Ṣaki wà
Àwọn àpáta ńlá ńlá ni wọ́n yí ìlú Ṣaki ká, Ìlú náà wà ní ẹ̀bá odò Ofiki, odò náà sì já sí Odò Ògùn tàbí Ògùnpa ní ǹkan bí ìwọn ogójì kìlómítà
Karin Barber
Karin Barber
Oluko litireso ni Karin Barber je ni eka-eko Ede ati Litireso Aafirika fun ojo pipe. Eka-eko yii ni o ti n sise nigba ti o n kawe oye omowe re lori litireso. 1984 ni o fi eka-eko yii sile. Ni odun 2001 o gba Ẹ̀bùn Herskovits fun ise re, The Generation of Plays: Yoruba Popular Life in Theater.
Mario Vargas Llosa
Jorge Mario Pedro Vargas Llosa (born March 28, 1936) je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Western Cape
thumb|Aginjù, WC. jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn igberiko 9 ní orílẹ̀-èdè Gúúsù Áfíríkà.
Gúúsù Carolina
South Carolina
Faustin-Archange Touadéra
Faustin-Archange Touadéra (ojoibi April 21, 1957 ) lo je Alakoso Agba orile-ede Olominira Arin Afrika lati January 2008.
Funtua
Funtua je ilu ni Ipinle Katsina ni Naijiria. Ibe ni ibujoko Agbegbe Ijoba Ibile Funtua wa.
Petros Protopapadakis
thumb|Petros Protopapadakis jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
James Franck
James Franck (26 August 1882 – 21 May 1964) je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Paul Emmanuel
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2007 doni.
Olabiyi Yai
Olabiyi Babalola Joseph Yaï (ọjọ́-ìbí 1939 ) jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Benin àti ọ̀jọ̀gbọ́n lítíréṣọ̀ ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ Èdè àti Lítíréṣọ̀ Áfíríkà ni Yunifásítí Ọbáfẹ́mi Awólọ́wọ̀ (Obafemi Awolowo University) ní ìlú Ifẹ̀, ní orilẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ọdún 1988 ni olùkọ́ yìí fi ẹ̀yìn tì ní ẹ̀ka-ẹ̀kọ́ yìí. Yai tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi aṣojú orílẹ̀-èdè Benin sí UNESCO, bẹ́ẹ̀ sì ni ó tún ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bíi alága ìgbìmọ̀ apàṣẹ rẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kaiama
wa ni Naijiria
Rùwándà
Orile-ede Olominira ile Rwanda je orile-ede ni apa ilaoorun Afrika.
Motion JPEG
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Spyridon Lambros
thumb|Spyridon Lambros jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Anastasios Charalambis
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Kàtsínà
thumb|Katsina. Katsina je ilu ni ile Naijiria ati oluilu ipinle Katsina ni apa ariwa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kaita
wa ni Naijiria
Port Elizabeth
Port Elizabeth (Ebhayi; colloquial Die Baai) je ilu ni orile-ede Guusu Afrika.
Sotirios Krokidas
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
JPEG 2000
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Idriss Déby
General Idriss Déby Itno (إدريس ديبي Idrīs Daybī Itnū; ọjọ́ìbí June 18, 1952 - 2021) ni olóṣèlú ará Tsad tó tún jẹ́ Ààrẹ ilẹ̀ Tsad (1990-2021).
H.262/MPEG-2 Part 2
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Marie Curie
Marie Salomea Skłodowska-Curie (7 November 1867 – 4 July 1934) je onimo fisiyiki ati onimo kemistri omo orile-ede Poland to di ara Fransi lojowaju. O je asiwaju ninu papa radiolilagbara ati eni akoko to gba Ebun Nobel meji — ninu fisiyiki ati kemistri. Ohun na lo tun je obinrin akoko to je ojogbon ni Yunifasiti ilu Paris.
Liu Xiaobo
Liu Xiaobo (ojoibi 28 December 1955) je eni to gba Ebun Nobel Alafia
MPEG-4 Part 2
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Nikolaos Triantaphyllakos
thumb|Nikolaos Triantafyllakos jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Stylianos Gonatas
thumb|Stylianos Gonatas.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Gúúsù Dakota
South Dakota je ipinle kan ni agbegbe Arin-iwoorun orile-ede Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kala/Balge
wa ni Naijiria