cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hiroshima
Hiroshima (広島市) jẹ́ ìlú ní orílẹ̀ èdè Japan àti olúìlú Ìbílẹ̀ Hiroshima, ó sì tún jẹ́ ìlú tótóbijùlo ní agbègbè Chūgoku ní apáìwọ̀ọ̀rùn Honshū, tó jẹ́ erékùṣù títóbijùlọ ní Japan. Ó jẹ́ ìlú àkọ́kọ́ nínú ìtàn tó jẹ́ piparun pẹ̀lù bọmbù átọ́mù nígbà tí orílẹ̀ èdè Améríkà jù síbẹ̀ ní ago 8:15 am ọjọ kẹfà Oṣù kẹjọ Ọdún 1945, ní súnmọ́ òpin Ogun Àgbáyé Kejì.
Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Ìpínlẹ̀ Kàdúná jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn Ìpínlẹ̀ mẹ́rìdínlógójì ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìpínlẹ̀ Kàdúná jẹ́ ọkan lára ìpínlẹ̀ tó wà ní apá Àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú ìpínlẹ̀ yìí ń bá a jórúkọ, ìlú Kàdúná, èyí tí ó jẹ́ ìlú kẹ́jọ tí ó tóbi jù ní orílẹ̀-èdè yìí ní ọdún 2006. Wọ́n dá ìpínlẹ̀ yìí sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ìpínlẹ̀ àárín-gbùngbùn Àríwá ní ọdún 1967, èyí tí ó yíká Ìpínlẹ̀ Katsina òde-òní. Ní ọdún 1987 ní Ìpínlẹ̀ Kàdúná ṣẹ ààlà-ọ̀nà wọn. Ìnagijẹ Kàdúná ní Center of learnig (Ilé fún ẹ̀kọ́). Orúkọ yìí ṣe rẹ́gí wọn Nítorí ọ̀pọ̀ ilé-ẹ̀kọ́ tó ní kìmí ni ó wà ní ìpínlẹ̀ náà, àpẹẹrẹ ní Ahmadu Bello University.
Ìpínlẹ̀ Kàdúná òde-òní jẹ́ ilé ìṣura fún àwọn ohun ìlàjú ilẹ̀ Áfíríkà, kódà, Nok civilization tí ó gbèrú láti c.1500 BC sí c. 500 AD náà wà ní bẹ̀. Ní séntúrì 9th, òwúlẹ̀-wútàn tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Ya'qubi ṣe àkọsílẹ̀ ìwàláyé Ìjọba Hausa, èyí tí ó wà kí wón tó sọ ọ́ di Sokoto Caliphate ní ọdún 1800 lẹ́yìn ìjà àwọn Fulani. Ní àkókò ìmúnisìn, àwọn olùdarí ilẹ̀- Britain sọ Kàdúná di olú-ìlú Àbọ̀ ní Àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Dorothy Hodgkin
Dorothy Hodgkin je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Yunifásítì Báyéró
thumb|Yunifásítì Báyéró.
Yunifásítì Bayero Kano (BUK) jẹ́ ilé-ẹ̀kọ́ gíga tí ó wà ní Kano, Ìpínlẹ̀ Kano, Nàìjíríà. Ọdún 1975 ni wọ́n da sílẹ̀, nígbà tí wọ́n yí orúkọ rẹ̀ láti Ilé-ìwé gíga Yunifásítì ti Bayero pẹ̀lú ìdàgbàsókè láti Ilé-ẹ̀kọ́ gíga Yunifásítì sí Yunifásítì. Ó jẹ́ Yunifásítì àkọ́kọ́ ní Ìpínlẹ̀ Kano, Àríwá-ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Igbo-Etiti
Agbegbe Ijoba Ibile Igbo-Etiti je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ogbede.
Ìṣeìjọánglíkánì
Ìṣe ìjọ Anglican (Anglicanism) je asa kan ninu Esin Kristi to ni awon ijo ti won ni ibasepo ojoun po mo Ijo ile Ilegeesi tabi iru igbagbo, isin ati ito ijo kanna. Anglikani bi oro wa lati inu ecclesia anglicana, oro ede Latin igba ailaju ni bi odun 1246 to tumosi Ijo Ilegeesi (the English Church). Awon onigbagbo Iseijoanglikani ni won unje Awon Anglikani. Opo awon Anglikani ni won je omo egbe awon ijo ti won je ara Idarapo awon Anglikani kariaye.
Ìṣeọ̀rọ̀àsìkò
Ìṣeọ̀rọ̀àsìkò je apa iseigba. Bakanna o tun je apa eko itan, bi itan aye, awon sayensi ile-aye, ati eko iwon asiko oniseorooriile.
N
right|N
na nb nc nd ne nf ng nh ni nj nk nl nm nn no np nq nr ns nt nu nv nw nx ny nz
Hokusai
Katsushika Hokusai (葛飾 北斎) was a Japanese artist, ukiyo-e painter and printmaker of the Edo period. In his time, he was Japan's leading expert on Chinese painting. Born in Edo (now Tokyo), Hokusai is best-known as author of the woodblock print series Thirty-six Views of Mount Fuji (富嶽三十六景) which includes the internationally recognized print, The Great Wave off Kanagawa, created during the 1820s.
Ẹ̀wádún 2010
Ẹ̀wádún 2010
Frank Forde
je Alakoso Agba orile-ede Austrálíà tele.
Connecticut
Ipinle Konnektikot
Àsìá ilẹ̀ Fínlándì
je asia orile-ede Finland.
Cletus Komena Emein
Cletus Komena Emein je omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Niger tele.
M
right|M
Ọ̀ni
Ọ̀ni
M
ma mb mc md me mf mg mh mi mj mk ml mm mn mo mp mq mr ms mt mu mv mw mx my mz
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Iguegben
wa ni Naijiria
Ọ̀ni
Itokasi
Krokodil Ƿæterdraca تمساح Krokodil Крокодилови Cocodril Krokodille Echte Krokodile Taakáá ts'in Κροκόδειλος Crocodile Crocodylidae fa:تمساح Crocodile Crocodilo Ngo̍k-ǹg 크로커다일과 Pravi krokodili Krokodilo Buaya תניניים ნამდვილი ნიანგები Қолтырауын Krokodil Neheng Crocodylidae Tikrieji krokodilai Krokodilfélék Crocodylidae arz:تمساح Buaya Krokodillen クロコダイル科 Krokodille Krokodille كپېړ Krokodylowate Crocodilo Crocodil Настоящие крокодилы Krokodili Crocodile Krokodílovité Krokodil Buhaya Krokotiilit Krokodiler Buwaya முதலை మొసలి จระเข้ Timsahgiller Справжні крокодили Cá sấu 鱷科
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Igbo-Eze
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Igbo-Eze je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ibagwa-Aka.
Claude Monet
Claude Monet, abiso Oscar Claude Monet (14 November 1840 – 5 December 1926), je akun awora ara Fransi.
Robert Burns Woodward
Robert Burns Woodward je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Abhisit Vejjajiva
Abhisit Vejjajiva (อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ (Thai pronunciation),, , ojoibi 3 August 1964) je Alakoso Agba orile-ede Thailand lati 2008 de 2011.
.kh
Itokasi
Toppdomän
Ilẹ̀ọbalúayé Rómù Apáìlàoòrùn
The Byzantine Empire (or Byzantium) was the Eastern Roman Empire during Late Antiquity and the Middle Ages, centered on the capital of Constantinople. Known simply as the "Roman Empire" (Greek: Βασιλεία Ῥωμαίων, Basileia Rhōmaiōn; Imperium Romanum) or Romania (Ῥωμανία) to its inhabitants and neighbours, it was the direct continuation of the Ancient Roman State and maintained Roman state traditions. Byzantium is today distinguished from ancient Rome proper insofar as it was oriented towards Greek culture, characterised by Christianity rather than Roman polytheism, and was predominantly Greek-speaking rather than Latin-speaking.
As the distinction between Roman Empire and Byzantine Empire is largely a modern convention, it is not possible to assign a date of separation; however, important points are the Roman Empire's administrative division into western and eastern halves in 285 by Emperor Diocletian (r. 284–305), and Emperor Constantine I's (r. 306–337) decision in 324 to transfer the capital from Nicomedia (in Asia Minor) to Byzantium on the Bosphorus, which became Constantinople, "City of Constantine" (alternatively "New Rome"). The Roman Empire was finally divided in 395 AD after the death of Emperor Theodosius I (r. 379–395), thus this date is also very important if the Byzantine Empire (or Eastern Roman Empire) is looked upon as completely separated from the West. The transition to Byzantine history proper finally begins during the reign of Emperor Heraclius (r. 610–641), since Heraclius effectively established a new state after reforming the army and administration by introducing themes and by changing the official language of the Empire from Latin to Greek.
As the Western Roman Empire decayed and fragmented into numerous separate kingdoms, the Byzantine Empire continued to survive, existing for more than a thousand years from its genesis in the 4th century until the Fall of Constantinople in 1453. During most of its existence, it remained one of the most powerful economic, cultural, and military forces in Europe, despite setbacks and territorial losses, especially during the Roman–Persian and Byzantine–Arab Wars. The Empire recovered during the Macedonian dynasty, rising again to become a preeminent power in the Eastern Mediterranean by the late 10th century, rivaling the Fatimid Caliphate.
After 1071, however, much of Asia Minor, the Empire's heartland, was lost to the Seljuk Turks. The Komnenian restoration regained some ground and briefly reestablished dominance in the 12th century, but following the death of Emperor Andronikos I Komnenos (r. 1183–1185) and the end of the Komnenos dynasty in the late 12th century the Empire declined again. The Empire received a mortal blow in 1204 from the Fourth Crusade, when it was dissolved and divided into competing Byzantine Greek and Latin realms.
Abdulkadir Kure
Abdulkadir Kure je omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Niger tele.
Àsìá ilẹ̀ Georgia
je asia orile-ede Georgia.
Adekunle Fajuyi
Francis Adekunle Fajuyi, BEM (June 26, 1926 - 29 July 1966) was the first military governor of the former Western Region, Nigeria.
Harold Holt
je Alakoso Agba orile-ede Austrálíà tele.
Miami
Miami ( tabi ) je ilu totobi to budo si et oku Atlanti ni apaguusuilaorun Florida, ni Orile-ede Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ihitte Uboma
thumb|Olú-ilé Ihitte Uboma. Agbegbe Ijoba Ibile Ihitte/Uboma je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Isi Nweke
.kn
.kn je ti ile Saint Kitts ati Nevis
Abubakar Girei
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
Bettino Ricasoli
thumb|Bettino Ricasoli, ọdún 1860 si ọdún 1870 je Alakoso Agba ile Italia tele.
Àsìá ilẹ̀ Gríìsì
Àsìá ilẹ̀ Gríìsì je asia orile-ede Griisi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ihiala
Agbegbe Ijoba Ibile Ihiala je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ihiala.
Awon ilu miran ni agbegbe ijoba ibile yi ni Okija ati Uli.
Urbano Rattazzi
je Alakoso Agba ile Italia tele.
Jonathan Zwingina
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
O
right|O
oa ob oc od oe of og oh oi oj ok ol om on oo op oq or os ot ou ov ow ox oy oz
Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Ìpínlẹ̀ Jigawa jẹ́ ọkan nínu ìpínlè mẹ́rìndínlógójì orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìpínlẹ̀ yí wà ní apá àríwá orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọdún 1991 láti apá ìwọ̀ Oòrùn gúsù Kánò, Jigawa wa ni ààlà tó wà lárin orílẹ̀-èdè Niger ati orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Dutse ni olú ìlú fún Ìpínlẹ̀ náà, tí ósìjẹ́ ìlú tí o tóbi julọ ní Ìpínlẹ̀ Jigawa.
Erékùṣù Norfolk
Erékùsù Nọ́rúfọ́lkì
Hamid Karzai
Hamid Karzai (Pashto: حامد کرزی - Ḥāmid Karzay; ọjọ́ìbí: Ọjó kẹrìnlélógún Oṣù kejìlá Ọdún 1957) jẹ́ Ààrẹ orílè-èdè Afghanistan fún bí ọdún mẹwá, lati Ọjọ́ keje Oṣù kẹjìlá Ọdún 2004 di Ọjọ́kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù kẹsán Ọdún 2014.
Ìpínlẹ̀ Jígàwà
Awọn èdè
Awọn orísìrísí èdè tí ó wà ní ìpínlè Jigawa ní Bade, Warji, Duwai. Hausa ati Fula je èdè ti wọn n sọ jù ni ìpínlè Jigawa.
Ijọba Ìbílẹ̀
Awọn ijọba íbílẹ̀ tí ó wà nì ìpínlẹ̀ Jigawa jẹ́ mẹ́tàdìnlógbọ̀n. Awọn ná ní:
Bode Thomas
Oloye Bode Thomas (ti a bi ni ojo ketalelogun osu kokanla odun 1919 ti o sin di oloogbe ni odun 1953) je agbejoro, oloselu, ati agba-oje agbasaga omo Yoruba lati ilu Oyo lorile-ede Naijiria. O pegede gege bi minisita nigba isejoba awon oyinbo ti n sakoso orile-ede Naijiria ki Naijiria to gba ominira lodun 1960. Oun kan naa ni Minisita igbokegbodo oko akoko lorile-ede Naijiria leyin ti Naijiria gba ominira.
Awon Itokasi
Àsìá ilẹ̀ Húngárì
thumb je asia orile-ede
Luigi Carlo Farini
thumb|Luigi Carlo Farini litografia je Alakoso Agba ile Italia tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ijebu
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Ijebu je ijoba ibile ni Ipinle Ogun to wa ni Naijiria.
Àdìsá Akinloyè
Augustus Meredith Àdìsá Akinloyè (August 19, 1916 – September 18, 2007) jẹ́ olóṣèlú ọmọ ilẹ̀ Naijiria.
Robert S. Mulliken
Robert Sanderson Mulliken ForMemRS (June 7, 1896 – October 31, 1986) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Emmanuel Essien
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
Yunifásítì ìlú Ìbàdàn
Ìtàn
thumb|right|Kenneth Dike Library, University of Ibadan Wọ́n dá Ilé-ẹ̀kọ́ Yunásítì ti ilu Ibadan kalè ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, Oṣùkọkànlá Ọdun 1948. Rt. Hon. Sir Abubakar Tafawa Balewa ẹ́ ẹ eniàkọ́kọ́ o á ati ẹ́ e iò o àbá aÌsàlẹ̀ Yunifasiti ìí.  O si je oye yi ni ayeye kan, ti a ranti fun Ilu Gangan, í ó o ì i áyé e órí ri ápá aìṣeré e Yuniásítì yìí  í i ọdú un 1963. Kenneth Dike ì i niọmọ oílẹ̀èdè  àìjíríà aàkọ́kọ́ otí ó jẹ́ ipò Gíwá  Yunifasiti áà..
Ìṣàkóso
Àwọn Aṣáájú yunifásítì ìlú Ìbàdàn lọ́wọ́lọ́wọ́ ni:
Moses Ọláìyá Adéjùmọ̀
Moses Ọláìyá Adéjùmọ̀ (1936 - 2018) je gbaju gbaja osere ori amohun-maworan ati oni sinima omo ile Naijiria Ohun ni opo eniyan mo si "Baba Sala". O je Alawada kerikeri elere ori itage Yoruba.
Moses Adejumo je omo ilu Ijesha ni ipinle Osun.Baba Sala ni a gba pe o je Oludasile awada (Comedy) ninu ere Sinima ile Yoruba, gege bi o se ba awon ogbon-tagi osere ori itage Yoruba miran bii: Hubert Ogunde, Kola Ogunmola, Oyin Adejobi ati Duro Ladipo bi o se je wipe awon ni won pile ti won si gbe ere Sinima ori itage Yoruba gun oke agba doni, bakan naa ni o je oun paapaa mu idagba-soke ba Sinima Yoruba lapapo ni ilana tire naa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlàòrùn Ijebu
wa ni Naijiria
Alfonso Ferrero La Marmora
je Alakoso Agba ile Italia tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ijebu
wa ni Naijiria
Nnamdi Eriobuna
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
John McEwen
je Alakoso Agba orile-ede Austrálíà tele.
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (, ; 30 March 1853 – 29 July 1890) was a Dutch post-Impressionist painter whose work had a far-reaching influence on 20th century art for its vivid colors and emotional impact. He suffered from anxiety and increasingly frequent bouts of mental illness throughout his life and died, largely unknown, at the age of 37 from a self-inflicted gunshot wound.
Bashir Mustapha
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
Marco Minghetti
thumb|Riccio G. - ritratto di Marco Minghetti je Alakoso Agba ile Italia tele.
Munich
Munich (München, ; Minga ) je oluilu Bavaria, Jẹ́mánì.
Hypertext
Hypertext tàbí Ikokoja jẹ ikọ̀ lórí kọ̀mpútà tàbí ohun ẹ̀rọ afinásisẹ́ míràn, pẹ̀lú àwọn ìtọ́kasí (ijapokoja) sí àwọn ikọ̀ míràn tí olùkàwé lè lò kíákíá, bóyá pẹ̀lú Click èkúté (mouse) tàbí títẹ̀ bọ́tínì lórí pátákó bọ́tínì. Lẹ́yìn pé òun fihàn ikọ̀, hypertext tún lè ní tábìlì, àwòrán àti àwọn ohùn ìfilọ́lẹ̀ míràn. Hypertext ní àjọtúmọ̀ lábẹ́ tó ń ṣe ìtumọ̀ ọ̀pọ̀ World Wide Web, tó mú kó jẹ́ kó rọrùn láti lo àti láti pín ìfitónilétí lórí Internet.
Àsìá ilẹ̀ Írẹ́lándì
Àsìá ilẹ̀ Írẹ́lándì je asia orile-ede Írẹ́lándì.
Afàyàwọ́
Àwọn ẹranko afàyàwọ́
Q
right|Q
qa qb qc qd qe qf qg qh qi qj qk ql qm qn qo qp qq qr qs qt qu qv qw qx qy qz
Faure Gnassingbé
Faure Essozimna Gnassingbé (ojoibi June 6, 1966 ) ni Aare ile Togo lati May 4, 2005. O je omo Aare Gnassingbé Eyadéma, baba re yan si ibise ijoba gege bi Alakoso oro Irinse, Alumoni, Ifiweranse ati Ibanisorolookan lati 2003 to 2005. Leyin iku Eyadéma ni 5 February, 2005 Gnassingbé di Aare. Oruko iya re ni Sena Sabine Mensah. o ka ile iwe giga ni lome, o kawe gboye ninu imo eto isuna okowo ni Sorbonne, Paris. O te siwaju lati gba masitasi ni George Washinton Unifasiti ni Amerika. Ni Oṣu Kẹwa ọdun 2021, Faure Gnassingbé gba iyatọ “HeForShe” lati ọdọ Awọn obinrin UN ni ọjọ Jimọ fun eto imulo rẹ ti igbega si awọn obinrin, ati dọgbadọgba akọ ati abo, kede ẹnu -ọna ijọba République Togolaise. HeForShe (Lui pour Elle) jẹ iṣọkan iṣọkan agbaye ti o dari nipasẹ Awọn Obirin UN fun isọdọkan ti o ga julọ ati inifura akọ ati abo. Orilẹ -ede Togo. HeForShe (Oun fun Rẹ) jẹ iṣọkan iṣọkan agbaye ti o dari nipasẹ Awọn Obirin UN fun dọgbadọgba nla ati inifura akọ.
Àsìá ilẹ̀ Íslándì
Àsìá ilẹ̀ Íslándì je asia orile-ede Íslándì.
Federico Luigi, Conte Menabrea
thumb|Luigi Federico Menabrea je Alakoso Agba ile Italia tele.
.kw
.kw
John Gorton
je Alakoso Agba orile-ede Austrálíà tele.
.kr
Itokasi
Toppdomän
Ẹ̀rúndún 2k
Ẹ̀rúndún 2k (Ẹ̀rúndún kejì) ni igba asiko to bere ni ojo 1 Osu Kinni odun 1001 to si pari ni ojo 31 Osu Kejila odun 2000.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ijumu
wa ni Naijiria
Àsìá ilẹ̀ Itálíà
thumb
je asia orile-ede
Manfred Eigen
Manfred Eigen (born May 9, 1927 ) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Àsìá ilẹ̀ Kàsàkstán
thumb je asia orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ijero
Agbegbe Ijoba Ibile Ijero je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ijero-Ekiti.
Potsdam
thumb|Alter Markt, Potsdam. je ilu ni orile-ede Jẹ́mánì.
Agostino Depretis
je Alakoso Agba ile Italia tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ika-Annang
wa ni Naijiria
Giovanni Lanza
thumb|Giovanni Lanza je Alakoso Agba ile Italia tele.
.nf
.nf ile Erékùsù Nọ́rúfọ́lkì
Ethiópíà
Ethiopia je orile-ede ni agbegbe iha ìlàorùn Áfríkà.
Ẹ̀rúndún 3k
Ẹ̀rúndún 3k (Ẹ̀rúndún kẹta) ni igba asiko to bere ni ojo 1 Osu Kinni odun 2001 ti yio si pari ni ojo 31 Osu Kejila odun 3000.
Bremen
Bremen je ilu ni orile-ede Jẹ́mánì.
.nc
.nc
Ẹ̀rúndún 1k
Ẹ̀rúndún 1k (Ẹ̀rúndún kinni) Ní ìgbà àsìkò tó bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ kinni Osu Kini ọdún kiní lẹ́yìn krístì tọ́ sì parí nií ojo 31 Osu Kejila odun 1000.
Àsìá ilẹ̀ Látfíà
Àsìá ilẹ̀ Látfíà je asia orile-ede Látfíà
William McMahon
William McMahon je Alakoso Agba orile-ede Austrálíà tele.
.ne
.ne
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlàòrùn Ika
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa-Ilaorun Ika je ijoba ibile ni Ipinle Delta ni Naijiria.
Giovanni Giolitti
je Alakoso Agba ile Italia tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ika
wa ni Naijiria
.na
.na
George Tupou 5k
George Tupou Karun (Tongan: Siaosi Tupou V, oruko lekunrere: Siaosi Tāufaāhau Manumataongo Tukuaho Tupou V), (ojoibi 4 May 1948) ni Oba ile Tonga.
Lars Onsager
Lars Onsager je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Hamburg
je ilu ni orile-ede Jẹ́mánì.
Pablo Picasso
Pablo Ruiz y Picasso, to gbajumo bi Pablo Picasso (, 25 October 1881 – 8 April 1973), je akun àworan, agbere, atewe, oniseamo, ati onigbajamo oriitage ara Spein to lo opo gbogbo ojo aye re ni Fransi.
Francesco Crispi
thumb|Francesco Crispi je Alakoso Agba ile Italia tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikara
wa ni Naijiria
Àsìá ilẹ̀ Líktẹ́nstáìnì
thumb je asia orile-ede
Gilbert Houngbo
Gilbert Fossoun Houngbo (ojoibi 4 February 1961 ) je oloselu omo ile Togo to ti je Alakoso Agba ile Togo lati 8 September 2008.
Eko
Houngbo gba iwe eri giga ninu ibojuto isowo lati University of Lomé ni Togo, bakanna o tun gba iwe eri ninu isesiro ati inawo lati Université du Québec à Trois-Rivières ni Kanada. O je omo egbe Canadian Institute of Chartered Accountants.
Ni Oṣu Kini Ọdun 2022, Gilbert Houngbo jẹ Alaga tuntun ti Igbimọ Alakoso Ohun elo Adayeba (NRGI).
Orin jùjú
Orin jùjú tabi Jùjú je iru orin agbo lati Nigeria to wa lati iluorin asa Yoruba.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikeduru
Agbegbe Ijoba Ibile Ikeduru je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Iho
Benedetto Cairoli
thumb|Benedetto Cairoli iii je Alakoso Agba ile Italia tele.
Derek Barton
Derek Barton je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Luigi Pelloux
thumb|Luigi Pelloux je Alakoso Agba ile Italia tele.
T
ta tb tc td te tf tg th ti tj tk tl tm tn to tp tq tr ts tt tu tv tw tx ty tz
Windhoek
thumbnail|300px|Windhuk thumbnail|170px|Windhuk
David Brigidi
David Cobbina Brigidi jẹ́ amòfin àti olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú àárín Balyesa ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 1999 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.
Àsìá ilẹ̀ Lituéníà
thumb je asia orile-ede
Feleti Sevele
Feleti Vakauta Sevele (ojoibi July 7 1944) ni Alakoso Agba Ileoba Tonga.
Mẹ́rkúríù (pálánẹ́tì)
Mẹ́rkúríù ni pálánẹ́tì to sunmojulo si Orun ninu Sistemu Orun, o unyipo Orun ni ekan ni 87.969 ojo Aye.
.my
.my je ti Malaysia.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìkẹ́nnẹ́
Agbegbe Ijoba Ibile Ikenne je ijoba ibile ni Ipinle Ogun to wa ni Naijiria.
S
sa sb sc sd se sf sg sh si sj sk sl sm sn so sp sq sr ss st su sv sw sx sy sz
Àsìá ilẹ̀ Lúksẹ́mbọ̀rg
thumb je asia orile-ede
Euclid
Euclid (Greek: ), fl. 300 BC, bakanna bi Euclid ti Alexandria, je Greek onimomathematiki, ti o je gbigba gege bi "Baba Geometry."
Manuel Blanco Encalada
Manuel José Blanco y Calvo de Encalada je Aare orile-ede Tsile tele.
R
ra rb rc rd re rf rg rh ri rj rk rl rm rn ro rp rq rr rs rt ru rv rw rx ry rz
Ray Charles
Ray Charles (September 23, 1930–June 10, 2004) je olorin omo orilee-ede Amerika. Charles je asiwaju ninu iru orin soul larin awon odun 1950 nipa sisadalu rhythm & blues, gospel, ati blues sinu awon awo orin re ni Atlantic Records.
Wiesbaden
je ilu ni orile-ede Jẹ́mánì, ni oluilu Ipinle Hesse.
Giuseppe Saracco
je Alakoso Agba ile Italia tele.
.mz
.mz je ti ile Mozambique
Giuseppe Zanardelli
thumb|Giuseppe Zanardelli iii je Alakoso Agba ile Italia tele.
Odd Hassel
thumb|Odd Hassel Odd Hassel je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Hubert Ogunde
Hubert Adédèjí Ògúnǹdé (31 May, a bi ni odun 1916 o ku ni 4 April, 1990). Hubert Adédèjì Ògúnǹdé jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé ati sinnimá àgbéléwò ọmọ Yorùbá láti orílẹ̀ èdè Naijiria]. Ó tún jẹ́ Olùkọ̀tàn, olùdarí eré orí-ìtàgé, akọrin, Òun ni olùdásílẹ̀ Ẹgbẹ́ Òṣèré Ògúnǹdé kalẹ̀, èyí tí ó jẹ́ alákọ̀ọ́kọ́ irú rẹ̀ nílẹ̀ [[Yorùbá àti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà lálapọ̀. láì-fọ̀tá-pè, òun ni gbogbo tẹrí-tọ lè júwe gẹ́gẹ́ bí Olùdásílẹ̀ Eré Orí-Ìtàgé nilẹ̀ Nàìjíríà, tàbí ẹni tó mú ọ̀làjú wọ eré orí-ìtàgé ní Nàìjíríà.
Florence Ita Giwa
thumb|Olóṣèlú obìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, Florence Ita-Giwa je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikere
Agbegbe Ijoba Ibile Ikere je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ikere-Ekiti.
V
va vb vc vd ve vf vg vh vi vj vk vl vm vn vo vp vq vr vs vt vu vv vw vx vy vz
Ọ̀rúndún 21k
Ọ̀rúndún 21k (Ọ̀rúndún kọkànlélógún) ni orundun lowolowo bayi fun Igba towopo gege bi Kalenda Gregory. O bere ni ojo 1 Osu Kinni odun 2001 yio si pari ni ojo 31 Osu Kejila odun 2100.
U
ua ub uc ud ue uf ug uh ui uj uk ul um un uo up uq ur us ut uu uv uw ux uy uz
W
wa wb wc wd we wf wg wh wi wj wk wl wm wn wo wp wq wr ws wt wu wv ww wx wy wz
Adaba
Àdàbà yí yọ lókè 80
Àdàbà yí yọ o
Sọ̀kalẹ̀ wá ò adaba
Bàbá lọ ò sókè 85
Edumarè wọlé ẹ ò
Bàbá mi délé ògo
Ojú ti júdasì dandan
Sìkàsìkà má sìkà mọ́
Ojú baba níkàn ẹ ló yẹ́ 90
Eléte lète ń yé
Ará mi mo tọrọ gáfárà ná
Mo fẹ́ ki bàbá mì dada
Aṣiwájú Onígbàgbọ́ 95
Ìlá nilé babáà rẹ
Ọmọ ọ̀ràngún ọmọ ògóyè mi o
Déyẹmí
‘Caretaker’ tó pawó
Afínjú caretaker’ ni 100
Èrò tí ń lọ sílàá òràngún
Bẹ́ẹ dókè ìlá, ẹ bá mi yà kí baba
Bàbá Adéfolúṣọ́, ọkọ Àdùkẹ́ mi daada
Ọ̣̀kọ Táyélolú mì
Ọmọ Oyètáyọ̀ Bámigbádé
‘Reverened’ tó pawó gidi ni
Adéyẹmí, ọmọ afínjú ọlọ́jà o
Wọn a rìn gbẹndẹ́kẹ
Wọ́n a rìn gbẹndẹ́kẹ 110
Ọmọ ọ̀bùn wọn a rìn ràdàràdà wọja
Ọ̀bùn ràdàràdà ní ó rẹrù afínjú wọlé
Adéyẹmi bàbá mi daada
Bá mi kí bàbá rẹ daada,
Nínú Olúwa 115
Bàbá mi John Àjàyí atọ́nà,
Àrànse olúwa pàtàkì,
Kó máa bá bàbá mi dada
Ìgò ńlá lorókè 120
Júdásì ojú tí ẹ o,
Olùgbàlà ti jíǹde
Ẹ bá mi kí bàbá mi William Adétọ̀nà
Àwọ̀n kan mí bẹ lókè 125
Wọ́n ń kọrin àléluyà
Lílé:		E ké Hosánà
Lílé:		Hosánà
Ègbè:		Lelú, lèlu 130
Lílé:		Lelú
Ègbè:		Lelú, lèlu
Lílé:		Lelúyà
Lílé:		Sákà sakà mi 135
Lelúyà
Nina Simone
Nina Simone (oruko abiso Eunice Kathleen Waymon; February 21, 1933 – April 21, 2003) je omo ile Amerika akorin, oluko orin, atepiano, atorin, ati alakitiyan awon eto araalu to ko orin jazz. Simone fe di atepiano orin klasik bo se n sise lopo iru orin ti ninu won je klasik, jazz, blues, soul, folk, R&B, gospel, ati pop.
Botilejepe won woarun aisan isiyemeji, aisan iyiwapada lainidi ati skitsofrenia, Simone gbe awon orin to ju 40 jade, opo won larin 1958 — nigba to se debut pelu Little Girl Blue — ati 1974.
Igba ewe (1933–1954)
Simone was born Eunice Kathleen Waymon in Tryon, North Carolina. One of eight children in a poor family, she began playing piano at age three; the first song she learned was "God Be With You, Till We Meet Again". Demonstrating a talent with the instrument, she performed at her local church, but her concert debut, a classical recital, was given when she was twelve. Simone later claimed that during this performance her parents, who had taken seats in the front row, were forced to move to the back of the hall to make way for white people. Simone said she refused to play until her parents were moved back to the front, the incident contributing to her later involvement in the civil rights movement.
Amẹ́ríkà Brítánì
British America is the anachronistic term used to refer to the territories under the control of the Crown or Parliament of the United Kingdom in present day North America (including Bermuda), Central America, the Caribbean, and Guyana. Colonial America consisted of the English and later British Empire in continental North America in the 17th and 18th centuries. Formally, the British Colonies in North America were known as British America and the British West Indies until 1776, when the Thirteen British Colonies located along the Atlantic seaboard declared their independence and formed the United States of America. After that, British North America (or, simply but not inclusively, Canada) were used to describe the remainder of Britain's continental North American possessions. The term "British North America" was first used informally in 1783, but it was uncommon before the Report on the Affairs of British North America (1839), called the Durham Report.
British America gained large amounts of new territory following the Treaty of Paris which ended Britain's involvement in the Seven Years' War. At the start of the American War of Independence in 1775, the British Empire included 20 colonies north and east of New Spain (Present day areas of Mexico and the Western United States). East Florida and West Florida were ceded to Spain in the Treaty of Paris (1783) which ended the American Revolution, and then ceded by Spain to the United States in 1819. All but one of the remaining colonies of British North America apart from the British West Indies united together from 1867 to 1873 forming the Dominion of Canada. Newfoundland joined Canada in 1949.
Itokasi
Amèrica britànica Britisch Nordamerika British America América británica Amérique du Nord britannique Britisk Nord-Amerika Brittiska Nordamerika 英屬北美
.mx
.mx je ti meksiko
Àsìá Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Makẹdóníà
thumb je asia orile-ede
Àsìá ilẹ̀ Móldófà
thumb je asia orile-ede
Gough Whitlam
Edward Gough Whitlam, AC, QC (ojoibi 11 July 1916), bakanna bi Gough Whitlam je Alakoso Agba orile-ede Austrálíà tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikom
wa ni Naijiria
Schwerin
thumb|Schweriner Schloss. je ilu ni orile-ede Jẹ́mánì.
Àsìá ilẹ̀ Mónakò
je asia orile-ede
Patrick Osakwe
(1948-2022) je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
Sidney Sonnino
je Alakoso Agba ile Italia tele.
Malcolm Fraser
je Alakoso Agba orile-ede Austrálíà tele.
.mw
.mw je ti orile-ede Malawi.
Patrice Lumumba
Patrice Émery Lumumba (2 July, 1925 – 17 January, 1961)
Agustín Eyzaguirre
thumb|Agustín Eyzaguirre Arechavala, (ọdún 1768 sí ọdún 1837) Agustín Manuel de Eyzaguirre y Arechavala je Aare orile-ede Tsile tele.
Alessandro Fortis
thumb|Alessandro Fortis je Alakoso Agba ile Italia tele.
Àsìá ilẹ̀ Montenẹ́grò
thumb je asia orile-ede
Stella Omu
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ikono
wa ni Naijiria
Ramón Freire
thumb|Ramón Freire Ramón Freire Serrano je Aare orile-ede Tsile tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìkòròdú
wa ni Naijiria
X
xa xb xc xd xe xf xg xh xi xj xk xl xm xn xo xp xq xr xs xt xu xv xw xx xy xz
Luigi Luzzatti
je Alakoso Agba ile Italia tele.
Àsìá ilẹ̀ Nẹ́dálándì
thumb je asia orile-ede
Anyim Pius Anyim
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 1999 de 2003.
Luis Federico Leloir
Luis Federico Leloir (September 6, 1906 – December 2, 1987) je dokita ati onimo kemistri alemin ara Argentina to gba Ebun Nobel ninu Kemistri 1970.
São Tomé
São Tomé (olugbe 56,166 ni 2005) ni oluilu orile-ede São Tomé ati Príncipe be sini ohun ni ilu totobijulo nibe. Oruko re wa lati ede Portugi fun Apostoli "Thomas Mimo".
Bob Hawke
je Alakoso Agba orile-ede Austrálíà tele.
.mv
.mv je amioro orile-ede ti Internet fun top-level domain (ccTLD) fun orile-ede Maldives.
Ùgándà
Uganda ni orukọ lẹhin ijọba Buganda, eyiti o ni ipin nla ti guusu ti orilẹ-ede naa, pẹlu Kampala olu-ilu ati ti ede Luganda rẹ ti sọ jakejado orilẹ-ede naa.
.mv
Itokasi
Toppdomän
Ùgándà
Bibẹrẹ ni ọdun 1894, agbegbe naa ni ijọba bi aabo nipasẹ United Kingdom, eyiti o ṣeto ofin iṣakoso ni gbogbo agbegbe naa. Uganda gba ominira lati UK ni 9 Oṣu Kẹwa Ọdun 1962. Akoko lati igba naa ni a ti samisi nipasẹ awọn rogbodiyan iwa-ipa, pẹlu ijọba ijọba oloogun ti ọdun mẹjọ ti Idi Amin mu.
Ede osise jẹ Gẹẹsi, botilẹjẹpe ofin ti sọ pe “eyikeyi ede miiran le ṣee lo bi alabọde itọnisọna ni awọn ile-iwe tabi awọn ile-ẹkọ eto-ẹkọ miiran tabi fun isofin, iṣakoso tabi awọn idi idajọ bi o ti le paṣẹ nipasẹ ofin.”[2][1] ] Luganda, ede ti o da ni agbegbe aarin, jẹ eyiti a sọ ni gbogbo agbegbe Central ati South Eastern ti orilẹ-ede naa, ati pe ọpọlọpọ awọn ede miiran tun sọ, pẹlu Ateso, Lango, Acholi, Runyoro, Runyankole, Rukiga, Luo, [4] Rutooro, Samia, Jopadhola, ati Lusoga. Ni ọdun 2005 Swahili, ti o jẹ ajeji ati pe a wo bi ẹni ti kii ṣe didoju, ni a dabaa gẹgẹbi ede ijọba keji ti Uganda. Ṣugbọn eyi ko tii fọwọsi nipasẹ ile asofin.[12] Sibẹsibẹ, ni kutukutu 2022 Uganda ti pinnu lati jẹ ki Swahili jẹ koko-ọrọ ti o jẹ dandan ninu iwe-ẹkọ ile-iwe.[13]
Alakoso Uganda lọwọlọwọ ni Yoweri Kaguta Museveni, ẹniti o gba agbara ni Oṣu Kini ọdun 1986 lẹhin ogun ija ọlọdun mẹfa ti pẹ. Ni atẹle awọn atunṣe t’olofin ti o yọ awọn opin akoko kuro fun aarẹ, o ni anfani lati duro ati pe o di aarẹ Uganda ni ọdun 2011, 2016 ati ni awọn idibo gbogbogbo 2021.[14]
Itan
Pupọ ti Uganda jẹ olugbe nipasẹ Central sudanic ati Kuliak ti n sọrọ nipa awọn agbe ati awọn darandaran ṣaaju ki awọn agbọrọsọ Bantu de guusu ati awọn agbọrọsọ Nilotic ni ariwa ila-oorun ọdun 3,000 sẹhin ni 1,000 BC. Ni ọdun 1500 AD, wọn ti darapọ mọ awọn aṣa sisọ Bantu ni guusu ti Oke Elgon, odo Nile, ati adagun Kyoga.[17]
Gẹgẹbi aṣa atọwọdọwọ ati awọn iwadii igba atijọ, Ijọba ti Kitara bo apakan pataki ti agbegbe adagun nla, lati awọn adagun ariwa Albert ati Kyoga si adagun gusu Victoria ati Tanganyika.[18] Bunyoro-Kitara ni a nperare gẹgẹ bi ipilẹṣẹ ti awọn ijọba Toro, Ankole, ati Busoga.[19]
Awọn oniṣowo Arab gbe lọ si ilẹ lati Okun India ni etikun Ila-oorun Afirika ni awọn ọdun 1830 fun iṣowo ati iṣowo.[21] Ni ipari awọn ọdun 1860, Bunyoro ni Mid-Western Uganda ri ararẹ ti o halẹ lati ariwa nipasẹ awọn aṣoju ti ara Egipti ṣe atilẹyin.[22] Ko dabi awọn oniṣowo Arab lati etikun Ila-oorun Afirika ti o wa iṣowo, awọn aṣoju wọnyi n ṣe igbega iṣẹgun ajeji. Ni ọdun 1869, Khedive Ismail Pasha ti Egipti, n wa lati fi awọn agbegbe kun ariwa ti awọn aala ti Lake Victoria ati ila-oorun ti Lake Albert ati "guusu ti Gondokoro,"[23] fi oluṣewadii ara ilu Gẹẹsi kan, Samuel Baker, ranṣẹ si irin-ajo ologun si Ilẹ-ilu. awọn aala ti Northern Uganda, pẹlu ipinnu lati dinku iṣowo-ẹru nibẹ ati ṣiṣi ọna si iṣowo ati "ọlaju." Banyoro koju Baker, ẹniti o ni lati ja ogun ti o ni ireti lati ni aabo ipadasẹhin rẹ. Baker ka atako naa gẹgẹ bi iṣe arekereke, o si tako Banyoro ninu iwe kan (Ismailia – A Narrative Of The Expedition To Central Africa For The Suppression of Slave Trade, Organized By Ismail, Khadive Of Egypt (1874))[23] èyí tí wọ́n kà ní ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì. Lẹ́yìn náà, àwọn ará Gẹ̀ẹ́sì dé sí orílẹ̀-èdè Uganda pẹ̀lú àròjinlẹ̀ kan lòdì sí ìjọba Bunyoro wọ́n sì bá ìjọba Buganda lọ́wọ́. Eleyi yoo bajẹ na Bunyoro idaji ti awọn oniwe-agbegbe, eyi ti a ti fi fun Buganda bi ẹsan lati British. Meji ninu ọpọlọpọ “awọn agbegbe ti o sọnu” ni a tun pada si Bunyoro lẹhin ominira.
Ni awọn ọdun 1860, lakoko ti awọn ara Arabia n wa ipa lati ariwa, awọn aṣawakiri Ilu Gẹẹsi ti n wa orisun ti Nile[24] de Uganda. Àwọn míṣọ́nnárì Gẹ̀ẹ́sì Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n dé sí ìjọba Buganda ní 1877 àti àwọn míṣọ́nnárì Kátólíìkì ilẹ̀ Faransé tẹ̀ lé wọn lọ́dún 1879. Ipò yìí fa ikú àwọn Ajẹ́rìíkú Uganda ní 1885—lẹ́yìn tí Muteesa Kìíní àti ọ̀pọ̀ jù lọ ààfin rẹ̀ ti yí padà, àti Atẹle ọmọ rẹ ti o lodi si Kristiani Mwanga.[25]
Lati 1886, ọpọlọpọ awọn ogun ẹsin wa ni Buganda, lakoko laarin awọn Musulumi ati awọn Kristiani ati lẹhinna, lati 1890, laarin awọn Protestant ba-Ingleza ati ba-Fransa Catholics.[27] Nitori rogbodiyan ilu ati awọn ẹru inawo, IBEAC sọ pe ko le “tọju iṣẹ wọn” ni agbegbe naa.[28] Awọn anfani iṣowo Ilu Gẹẹsi jẹ itara lati daabobo ipa-ọna iṣowo ti Nile, eyiti o jẹ ki ijọba Gẹẹsi fikun Buganda ati awọn agbegbe agbegbe lati ṣẹda Idaabobo Uganda ni 1894.[26]: 3–4 [29]
Àsìá ilẹ̀ Nọ́rwèy
je asia orile-ede
Ùgándà
Itan
Protectorate ti Uganda jẹ aabo ti Ijọba Gẹẹsi lati ọdun 1894 si 1962. Ni ọdun 1893, Ile-iṣẹ Imperial British East Africa gbe awọn ẹtọ iṣakoso rẹ ti agbegbe ti o jẹ pataki ti Ijọba Buganda si ijọba Gẹẹsi. IBEAC ti fi aṣẹ rẹ silẹ lori Uganda lẹhin awọn ogun ẹsin ti inu Uganda ti sọ ọ sinu idiwo.[30]
Ni 1894, Aabo Idaabobo Uganda ti dasilẹ, ati pe agbegbe naa ti gbooro sii ju awọn aala ti Buganda nipa fowo si awọn adehun diẹ sii pẹlu awọn ijọba miiran (Toro ni 1900, [31] Ankole ni 1901, ati Bunyoro ni 1933[32]) si agbegbe kan. ti o ni aijọju ni ibamu si ti Uganda ode oni.[33]
Y
ya yb yc yd ye yf yg yh yi yj yk yl ym yn yo yp yq yr ys yt yu yv yw yx yy yz
Ùgándà
Itan
Ipo ti Protectorate ni awọn abajade ti o yatọ pupọ fun Uganda ju ti agbegbe naa ti jẹ ileto bi Kenya adugbo, niwọn igba ti Uganda ti ni iwọn ijọba ti ara ẹni ti yoo jẹ bibẹẹkọ ti ni opin labẹ iṣakoso amunisin ni kikun.[34]
Ni awọn ọdun 1890, awọn alagbaṣe 32,000 lati Ilu Gẹẹsi India ni a gbaṣẹ si Ila-oorun Afirika labẹ awọn adehun iṣẹ iṣẹ indentured lati kọ Ọna Railway Uganda.[35] Pupọ julọ awọn ara India ti o ye wọn pada si ile, ṣugbọn 6,724 pinnu lati wa ni Ila-oorun Afirika lẹhin ipari ila naa.[36] Lẹhinna, diẹ ninu awọn di oniṣòwo ati ki o gba iṣakoso ti owu ginning ati sartorial soobu.[37]
Lati ọdun 1900 si 1920, ajakale arun oorun kan ni apa gusu Uganda, lẹba ariwa eti okun adagun Victoria, ti pa diẹ sii ju 250,000 eniyan.[38]
Ogun Agbaye II gba iṣakoso amunisin ti Uganda ni iyanju lati gba awọn ọmọ ogun 77,143 lati ṣiṣẹ ni Awọn ibọn Afirika Ọba. Wọn rii ni iṣe ni ipolongo Aginju Oorun, ipolongo Abyssinian, Ogun Madagascar ati ipolongo Burma.
Ominira (1962 si 1965)
Uganda gba ominira lati UK ni 9 Oṣu Kẹwa ọdun 1962 pẹlu Queen Elizabeth II gẹgẹbi olori ilu ati Queen ti Uganda. Ni Oṣu Kẹwa Ọdun 1963, Uganda di olominira ṣugbọn o tọju ọmọ ẹgbẹ rẹ ni Agbaye ti Awọn Orilẹ-ede.
Idibo igba ominira akọkọ, ti o waye ni ọdun 1962, jẹ bori nipasẹ ajọṣepọ laarin Uganda People's Congress (UPC) ati Kabaka Yekka (KY). UPC ati KY ṣe agbekalẹ ijọba akọkọ lẹhin-ominira pẹlu Milton Obote gẹgẹbi Alakoso Alakoso, pẹlu Buganda Kabaka (Ọba) Edward Muteesa II di ipo ayẹyẹ nla ti Aare.[39][40]
Awọn ọdun ti ominira lẹsẹkẹsẹ ti Uganda jẹ gaba lori nipasẹ ibatan laarin ijọba aringbungbun ati ijọba agbegbe ti o tobi julọ – Buganda.[41]
Lati akoko ti Ilu Gẹẹsi ti ṣẹda aabo aabo Uganda, ọrọ bi o ṣe le ṣakoso ijọba ọba ti o tobi julọ laarin ilana ti ipinlẹ iṣọkan kan ti jẹ iṣoro nigbagbogbo. Awọn gomina amunisin ti kuna lati wa agbekalẹ kan ti o ṣiṣẹ. Eyi jẹ idiju siwaju sii nipasẹ iwa aiṣedeede Buganda si ibatan rẹ pẹlu ijọba aringbungbun. Buganda ko wa ominira ṣugbọn kuku han pe o ni itunu pẹlu eto alaimuṣinṣin ti o ṣe iṣeduro awọn anfani wọn loke awọn koko-ọrọ miiran laarin aabo tabi ipo pataki nigbati Ilu Gẹẹsi lọ. Eyi jẹ ẹri ni apakan nipasẹ awọn ija laarin awọn alaṣẹ amunisin Ilu Gẹẹsi ati Buganda ṣaaju ominira.[42]
Laarin Buganda, awọn ipin wa - laarin awọn ti o fẹ ki Kabaka wa ni ọba alaṣẹ ati awọn ti o fẹ darapọ mọ pẹlu iyoku Uganda lati ṣẹda ipinlẹ alailesin ode oni. Iyapa naa yorisi ẹda ti awọn ẹgbẹ ti o da lori Buganda meji - Kabaka Yekka (Kabaka Nikan) KY, ati Democratic Party (DP) ti o ni awọn gbongbo ninu Ile ijọsin Katoliki. Ibanujẹ laarin awọn ẹgbẹ mejeeji wọnyi le gidigidi paapaa bi awọn idibo akọkọ fun ile-igbimọ aṣofin lẹhin-Colonial ti sunmọ. Awọn Kabaka paapaa korira olori DP, Benedicto Kiwanuka.[43]
Ni ita Buganda, oloselu alarọ-ọrọ kan lati Northern Uganda, Milton Obote, ti ṣe ajọṣepọ kan ti awọn oloselu ti kii ṣe Buganda lati ṣe agbekalẹ Ẹgbẹ Awọn eniyan Uganda (UPC). UPC ni ọkan rẹ jẹ gaba lori nipasẹ awọn oloselu ti o fẹ lati ṣe atunṣe ohun ti wọn rii bi aidogba agbegbe ti o ṣe ojurere si ipo pataki Buganda. Eyi fa atilẹyin idaran lati ita Buganda. Ẹgbẹ naa sibẹsibẹ jẹ ifọkanbalẹ alaimuṣinṣin ti awọn ifẹ, ṣugbọn Obote ṣe afihan ọgbọn nla ni idunadura wọn sinu ilẹ ti o wọpọ ti o da lori agbekalẹ Federal.
Antonio Salandra
je Alakoso Agba ile Italia tele.
Ùgándà
Itan
Ni Ominira, ibeere Buganda ko ni ipinnu. Uganda jẹ ọkan ninu awọn agbegbe amunisin diẹ ti o gba ominira laisi ẹgbẹ oṣelu ti o ni agbara ti o pọ julọ ni ile asofin. Ninu awọn idibo iṣaaju-ominira, UPC ko ṣe awọn oludije ni Buganda ati bori 37 ti awọn ijoko 61 ti o yan taara (ni ita Buganda). DP gba awọn ijoko 24 ni ita Buganda. “Ipo pataki” ti a fun Buganda tumọ si pe awọn ijoko Buganda 21 ni a yan nipasẹ aṣoju iwọn ti o ṣe afihan awọn idibo si ile igbimọ aṣofin Buganda - Lukikko. KY gba a resounding gun lori DP, gba gbogbo 21 ijoko.
Awọn aṣoju UPC de Gulu ni ọdun 1964 fun apejọ awọn aṣoju wọn. Eyi ni afihan akọkọ bi Obote ṣe n padanu iṣakoso ẹgbẹ rẹ. Ija lori Akowe-Agba ti ẹgbẹ naa jẹ idije kikoro laarin oludije oniwọntunwọnsi tuntun - Grace Ibingira ati John Kakonge ti o jagun. Ibingira lẹhinna di aami ti alatako si Obote laarin UPC. Eyi jẹ ifosiwewe pataki nigbati o n wo awọn iṣẹlẹ ti o tẹle ti o yorisi aawọ laarin Buganda ati ijọba Central. Fun awọn ti ita UPC (pẹlu awọn olufowosi KY), eyi jẹ ami kan pe Obote jẹ ipalara. Awọn alafojusi Keen rii pe UPC kii ṣe ẹyọ kan ti o ni iṣọkan.[49]
Düsseldorf
je ilu ni orile-ede Jẹ́mánì.
Ùgándà
Itan
Iparun ti ẹgbẹ UPC-KY ni gbangba ṣafihan ainitẹlọrun Obote ati awọn miiran ni nipa “ipo pataki” Buganda. Ni ọdun 1964, ijọba dahun si awọn ibeere lati awọn apakan ti ijọba Buganda nla ti wọn kii ṣe ọmọ abẹlẹ Kabaka. Ṣaaju ijọba amunisin, Buganda ti ni idije nipasẹ ijọba Bunyoro adugbo rẹ. Buganda ti ṣẹgun awọn apakan ti Bunyoro ati pe awọn amunisin Ilu Gẹẹsi ti ṣe agbekalẹ eyi ni awọn adehun Buganda. Ti a mọ si "awọn agbegbe ti o sọnu", awọn eniyan ni awọn agbegbe wọnyi fẹ lati pada si jije apakan ti Bunyoro. Obote pinnu lati gba idibo, eyiti o binu awọn Kabaka ati pupọ julọ awọn iyokù Buganda. Awọn olugbe ti awọn agbegbe ti dibo lati pada si Bunyoro pelu awọn igbiyanju Kabaka lati ni ipa lori idibo naa.[50] Lẹhin ti o padanu idibo naa, KY tako owo naa lati gbe awọn agbegbe lọ si Bunyoro, nitorinaa fi opin si ajọṣepọ pẹlu UPC.
Awọn aami wọnyi mu wa sinu idapọ awọn ipa agbara meji pupọ. Buganda akọkọ - awọn eniyan Buganda jẹ Bantu ati nitorinaa ṣe deede si ẹgbẹ Ibingira. Ẹgbẹ Ibingira siwaju si ilọsiwaju ajọṣepọ yii nipa ẹsun Obote pe o fẹ lati bori Kabaka.[51] Wọn ti wa ni ibamu si Obote ti o tako. Ẹlẹẹkeji - awọn ologun aabo - awọn amunisin Ilu Gẹẹsi ti gba ọmọ ogun ati ọlọpa ti o fẹrẹẹ jẹ iyasọtọ lati Northern Uganda nitori pe wọn yẹ fun awọn ipa wọnyi. Ni ominira, ọmọ ogun ati ọlọpa jẹ gaba lori nipasẹ awọn ẹya ariwa - ni pataki Nilotic. Wọn yoo ni imọlara diẹ sii ni ibatan si Obote, ati pe o lo anfani ti eyi ni kikun lati fikun agbara rẹ. Ni Oṣu Kẹrin ọdun 1966, Obote jade ni ẹgbẹrin awọn ọmọ ogun tuntun ti o gba ni Moroto, eyiti ida aadọrin ninu wọn wa lati Ẹkun Ariwa.[52]
Ni akoko ti o wa ni ifarahan lati woye ijọba aringbungbun ati awọn ologun aabo gẹgẹbi awọn "awọn ara ariwa" ti jẹ gaba lori - paapaa Acholi ti o nipasẹ UPC ni aaye pataki si awọn ipo ijọba ni ipele orilẹ-ede.[53] Ni ariwa Uganda awọn iwọn oriṣiriṣi tun wa ti awọn ikunsinu anti-Buganda, ni pataki lori “ipo pataki” ti ijọba ṣaaju ati lẹhin ominira, ati gbogbo awọn anfani eto-ọrọ ati awujọ ti o wa pẹlu ipo yii. "Obote mu awọn nọmba pataki ti awọn ara ariwa wa si aarin ilu, mejeeji nipasẹ iṣẹ ilu ati ologun, o si ṣẹda ẹrọ ti o ni atilẹyin ni Northern Uganda".[53] Sibẹsibẹ, mejeeji "Bantu" ati awọn aami "Nilotic" jẹ aṣoju awọn ambiguities pataki. Ẹka Bantu fun apẹẹrẹ pẹlu mejeeji Buganda ati Bunyoro – awọn abanidije kikoro itan-akọọlẹ. Aami Nilotic pẹlu Lugbara, Acholi, ati Langi, gbogbo wọn ni awọn idije kikoro ti o jẹ asọye iṣelu ologun Uganda nigbamii. Pelu awọn aibikita wọnyi, awọn iṣẹlẹ wọnyi laimọọmọ mu wa si iwaju ipinya iṣelu ariwa/guusu eyiti o tun ni ipa lori iṣelu Ugandan ni iwọn diẹ.
Pipin UPC tẹsiwaju bi awọn alatako ṣe akiyesi ailagbara Obote. Ni ipele agbegbe nibiti UPC ti jẹ gaba lori pupọ julọ aibalẹ awọn igbimọ bẹrẹ lati koju awọn oludari igbimọ ti o wa ni ipo. Paapaa ni agbegbe ile Obote, igbiyanju ni a ṣe lati yọ olori igbimọ agbegbe ni ọdun 1966. Otitọ ti o ni aniyan diẹ sii fun UPC ni pe awọn idibo orilẹ-ede ti o tẹle ni 1967 - ati laisi atilẹyin ti KY (ti o ṣee ṣe bayi lati ṣe). ṣe afẹyinti DP), ati ẹgbẹ ti o dagba ni UPC, o ṣeeṣe gidi pe UPC yoo jade ni agbara ni awọn oṣu.
Obote tẹle KY pẹlu iṣe tuntun ti ile igbimọ aṣofin ni ibẹrẹ ọdun 1966 ti o ṣe idiwọ eyikeyi igbiyanju KY lati faagun ni ita Buganda. KY farahan lati dahun ni ile igbimọ aṣofin nipasẹ ọkan ninu awọn ọmọ ile-igbimọ wọn diẹ ti o ku, Daudi Ochieng ti o ni aisan ti o gbẹhin. Ochieng jẹ ohun irony – botilẹjẹpe lati Northern Uganda, o ti dide ni ipo giga ti KY o si di alamọde timọtimọ si Kabaka ti o fun u ni awọn akọle ilẹ nla ni Buganda. Nigba ti Obote ko si ni ile igbimo asofin, Ochieng fi han gbangba bi ole jibiti ehin-erin ati wura ti ko lodi si orileede Congo ti oga agba awon omo ogun Obote, Colonel Idi Amin ti se. O tun fi ẹsun kan pe Obote, Onama ati Neykon ni gbogbo wọn ni anfaani eto naa.[54]. Awọn ile-igbimọ aṣofin ti dibo pupọju fun ipinnu lati fi ẹsun kan Amin ati ṣe iwadii ipa ti Obote. Eyi gbon ijọba naa o si gbe wahala soke ni orilẹ-ede naa.
KY tun ṣe afihan agbara rẹ lati koju Obote lati inu ẹgbẹ rẹ ni apejọ UPC Buganda nibiti Godfrey Binaisa (Agbẹjọro Gbogbogbo) ti yọ kuro nipasẹ ẹgbẹ kan gbagbọ pe o ni atilẹyin KY, Ibingira ati awọn eroja anti-Obote miiran ni Buganda.[47] ] Idahun Obote ni lati mu Ibingira ati awọn minisita miiran ni ipade minisita ati lati gba awọn agbara pataki ni Kínní 1966. Ni Oṣu Kẹta ọdun 1966, Obote tun kede pe awọn ọfiisi ti Alakoso ati igbakeji aarẹ yoo dẹkun lati wa - ti yọ Kabaka kuro ni imunadoko. Obote tun fun Amin ni agbara diẹ sii - fifun u ni ipo Alakoso Ogun lori ẹniti o ni iṣaaju (Opolot) ti o ni ibatan si Buganda nipasẹ igbeyawo (o ṣee ṣe gbagbọ pe Opolot yoo lọra lati gba igbese ologun lodi si Kabaka ti o ba wa si eyi). Obote pa ofin ofin run ati pe o da awọn idibo duro ni imunadoko nitori oṣu diẹ. Obote lọ lori tẹlifisiọnu ati redio lati fi ẹsun kan Kabaka fun ọpọlọpọ awọn ẹṣẹ pẹlu bibeere fun awọn ọmọ ogun ajeji eyiti o dabi ẹni pe o ti ṣawari nipasẹ Kabaka lẹhin awọn agbasọ ọrọ ti Amin n gbero igbimọ kan. Obote tun tu aṣẹ ti Kabaka kuro nipa ikede laarin awọn igbese miiran:
Imukuro ti awọn igbimọ iṣẹ ti gbogbo eniyan ti ominira fun awọn ẹya apapo. Eyi yọ aṣẹ Kabaka kuro lati yan awọn oṣiṣẹ ilu ni Buganda.
Imukuro ti Ile-ẹjọ giga ti Buganda - yiyọ eyikeyi aṣẹ idajọ ti Kabaka ni.
Gbigbe iṣakoso owo Buganda labẹ iṣakoso aarin siwaju siwaju.
Abolition ti awọn ilẹ fun Buganda olori. Ilẹ jẹ ọkan ninu awọn orisun pataki ti agbara Kabaka lori awọn ọmọ abẹ rẹ.
Ila naa si won bayi kale fun a show mọlẹ laarin Buganda ati Central ijoba. Awọn opitan le jiyan nipa boya eyi le ti yago fun nipasẹ adehun. Eyi ko ṣeeṣe bi Obote ṣe ni igboya bayi o si rii Kabaka bi alailera. Loootọ, nipa gbigba ipo aarẹ ni ọdun mẹrin sẹyin ti wọn si ba UPC, Kabaka ti pin awọn eniyan rẹ ti wọn si gba ẹgbẹ kan si ekeji. Laarin awọn ile-iṣẹ iṣelu Buganda, awọn idije ti ẹsin ati ifẹ ti ara ẹni jẹ ki awọn ile-iṣẹ jẹ ailagbara ati lagbara lati dahun si awọn gbigbe ijọba aringbungbun. Awọn Kabaka ni igbagbogbo ni a gba bi aibikita ati aibikita si imọran lati ọdọ awọn oloselu Buganda ti o jẹ ọdọ ti o loye dara julọ iṣelu lẹhin Ominira tuntun, bii awọn aṣaaju ti o jẹ ambivalent si ohun ti n ṣẹlẹ niwọn igba ti awọn anfani ibile wọn ti tọju. Awọn Kabaka ṣe ojurere fun awọn aṣawakiri tuntun.[55]
Ni May 1966, awọn Kabaka gbe rẹ. Ó béèrè fún ìrànlọ́wọ́ láti ilẹ̀ òkèèrè, ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin Buganda sì sọ pé kí ìjọba Uganda kúrò ní Buganda (títí kan olú ìlú náà, Kampala). Ni idahun Obote pase fun Idi Amin lati kolu aafin Kabaka. Ija fun aafin Kabaka jẹ lile - awọn oluso Kabaka ti nfi idiwọ diẹ sii ju ti a ti ṣe yẹ lọ. Olori ikẹkọ ti Ilu Gẹẹsi - Kabaka pẹlu awọn ologun bi 120 ti o ni ihamọra tọju Idi Amin ni eti okun fun wakati mejila.[56] Wọ́n fojú bù ú pé nǹkan bí ẹgbẹ̀rún méjì [2,000] èèyàn ló kú nínú ogun tó parí nígbà tí àwọn ọmọ ogun ké sí àwọn ìbọn tó wúwo, tí wọ́n sì borí ààfin náà. Idagbasoke igberiko ti a ti nreti ni Buganda ko waye ati pe awọn wakati diẹ lẹhinna Obote ti o ni imọlẹ pade awọn oniroyin lati gbadun iṣẹgun rẹ. Kabaka naa salọ lori awọn odi aafin ati pe awọn olufowosi gbe wọn lọ si igbekun ni Ilu Lọndọnu. Ó kú níbẹ̀ ní ọdún mẹ́ta lẹ́yìn náà.
Ọdun 1966–1971 (ṣaaju ki o to gbajọba)
Ni ọdun 1966, lẹyin ija agbara laarin ijọba ti Obote dari ati Ọba Muteesa, Obote da ofin ofin duro o si yọ aarẹ ayẹyẹ ati igbakeji aarẹ kuro. Ni ọdun 1967, ofin titun kan kede Uganda ni ilu olominira o si pa awọn ijọba ibile run. Obote ni won so gege bi aare.[25]
1971 (lẹhin igbasilẹ) -1979 (ipari ijọba Amin)
Nkan akọkọ: Itan Ilu Uganda (1971–79)
Lẹhin igbimọ ologun ni ọjọ 25 Oṣu Kini ọdun 1971, Obote ti yọ kuro ni agbara ati Gbogbogbo Idi Amin gba iṣakoso orilẹ-ede naa. Amin ṣe akoso Uganda gẹgẹbi alakoso ijọba pẹlu atilẹyin ti ologun fun ọdun mẹjọ to nbọ.[57] O ṣe ipaniyan pupọ laarin orilẹ-ede lati ṣetọju iṣakoso rẹ. O fẹrẹ to 80,000–500,000 awọn ara ilu Ugandan ku ni akoko ijọba rẹ.[58] Yàtọ̀ sí ìwà ìkà rẹ̀, ó fi tipátipá mú àwọn ọmọ ilẹ̀ Íńdíà tó jẹ́ oníṣòwò láti orílẹ̀-èdè Uganda.[59] Ni Oṣu Karun ọdun 1976, awọn onijagidijagan Palestine ji ọkọ ofurufu Air France kan ti wọn si fi agbara mu lati balẹ ni papa ọkọ ofurufu Entebbe. Ọgọ́rùn-ún lára ​​àwọn 250 arìnrìn àjò tí ó wà nínú ọkọ̀ náà ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ ni wọ́n gbá wọn mọ́ra títí ìjagunbalẹ̀ Commando kan ní Ísírẹ́lì fi gbà wọ́n ní ọjọ́ mẹ́wàá lẹ́yìn náà.[60] Ijọba Amin ti pari lẹhin Ogun Uganda-Tanzania ni ọdun 1979, ninu eyiti awọn ọmọ ogun Tanzania ṣe iranlọwọ nipasẹ awọn igbekun Ugandan yabo si Uganda.
1979-lowolowo
Awọn ẹgbẹ oṣelu ni Uganda ni ihamọ ninu awọn iṣẹ wọn ti o bẹrẹ ni ọdun yẹn, ni iwọn kan ti a ṣe apẹrẹ lati dinku iwa-ipa ẹgbẹ. Ninu eto ti kii ṣe ẹgbẹ “Movement” ti Museveni fi lelẹ, awọn ẹgbẹ oselu tẹsiwaju lati wa, ṣugbọn ọfiisi ile-iṣẹ nikan ni wọn le ṣiṣẹ. Wọn ko le ṣi awọn ẹka, ṣe apejọ, tabi awọn oludije ni taara (botilẹjẹpe awọn oludije idibo le jẹ ti awọn ẹgbẹ oṣelu). Ifọrọwewe t’olofin kan fagile wiwọle-ọdun mọkandinlogun yii lori iṣelu awọn ẹgbẹ pupọ ni Oṣu Keje ọdun 2005.
Ni ọdun 1993, Pope John Paul Keji ṣabẹwo si Uganda lakoko irin-ajo oluṣọ-agutan ọlọjọ mẹfa rẹ lati rọ awọn ara Uganda lati wa ilaja. Nígbà ayẹyẹ ọlọ́pọ̀ èèyàn, ó bọ̀wọ̀ fún àwọn Kristẹni ajẹ́rìíkú tí wọ́n pa.
Ni aarin-si-opin 1990s, Museveni ti ni iyìn nipasẹ awọn orilẹ-ede iwọ-oorun gẹgẹbi apakan ti iran tuntun ti awọn oludari ile Afirika.[62]
Alakoso ijọba rẹ ti bajẹ, sibẹsibẹ, nipa ikọlu ati gbigba ni Democratic Republic of Congo lakoko Ogun Kongo Keji, eyiti o fa iku iku 5.4 milionu lati ọdun 1998, ati nipa ikopa ninu awọn ija miiran ni agbegbe Awọn Adagun Nla ti Afirika. Ó ti jà fún ọ̀pọ̀ ọdún nínú ogun abẹ́lé lòdì sí Army Resistance Army, tí ó jẹ̀bi ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwà ọ̀daràn lòdì sí ẹ̀dá ènìyàn, títí kan ìfirú ọmọdé, ìpakúpa Atak, àti ìpànìyàn púpọ̀ mìíràn. Ìforígbárí ní àríwá Uganda ti pa ẹgbẹẹgbẹ̀rún ó sì ti lé àwọn mílíọ̀nù kúrò nípò.[63]
Ile-igbimọ aṣofin fagile awọn opin akoko alaarẹ ni ọdun 2005, ni ẹsun nitori pe Museveni lo awọn owo ilu lati san US $ 2,000 fun ọmọ ẹgbẹ ile-igbimọ kọọkan ti o ṣe atilẹyin iwọn naa.[64] Awọn idibo Aare waye ni Kínní 2006. Museveni ti njijadu lodi si ọpọlọpọ awọn oludije, eyiti o ṣe pataki julọ ninu wọn ni Kizza Besigye.
Lati Oṣu Kẹjọ ọdun 2012, ẹgbẹ Anonymous hacktivist ti halẹ mọ awọn oṣiṣẹ ijọba Ugandan ati ti gepa awọn oju opo wẹẹbu ijọba osise lori awọn owo-owo onibaje rẹ.[66] Diẹ ninu awọn oluranlọwọ agbaye ti halẹ lati ge iranlowo owo si orilẹ-ede naa ti awọn owo-owo ilodisi onibaje tẹsiwaju.[67]
Awọn afihan eto fun itẹlera nipasẹ ọmọ ààrẹ, Muhoozi Kainerugaba, ti pọ si awọn aifokanbale.[68][69][70][71]
Alakoso Yoweri Museveni ti ṣe akoso orilẹ-ede naa lati ọdun 1986 ati pe o jẹ atundi ibo tuntun ni Oṣu Kini ọdun 2021 awọn idibo aarẹ. Gẹgẹbi awọn abajade osise ti Museveni gba awọn idibo pẹlu 58% ti ibo lakoko ti Bobi Wine ti o yipada-popstar ni 35%. Atako tako abajade naa nitori awọn ẹsun jibiti kaakiri ati awọn aiṣedeede.[72][73] Oludije alatako miiran jẹ ọmọ ọdun 24 John Katumba.