cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luiz Inácio Lula da Silva
Luiz Inácio Lula da Silva (ojoibi 27 October 1945), o gbajumo gege bi Lula, ni Aare orile-ede Brazil lati 2003 titi 2011. A tún yàn sípò ààrẹ fún sáà kẹta ni odun 2022, tí à sì ṣe ìbúra-wọlé fun ní ọjọ́ kínní oṣù kínní ọdún 2023. Oun ni Ààrẹ orílè-èdè Brazil lọ́wọ́ lọ́wọ́.
Musiliu Obanikoro
je agba oloselu omo bibi ilu Eko nile Yoruba lapa gusu iwo-oorun orile-ede Naijiria. O ti figba kan je asofin-agba (Senator) ni odun 2003 si 2007 nibiti o ti soju ipinle Eko nile igbimo asofin-agba. Ni odun 2014, Aare-ana, Goodluck Jonathan yan-an gegebi Minister-kereje fun aabo orile-ede (Defense Minister Of state).
Odumegwu Ojukwu
Chukwuemeka Odumegwu-Ojukwu (a bíi ní ọjọ́ kẹrin oṣù kọkànlá ọdún 1933 - ó sì kú ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n oṣù kọkànlá ọdún 2001)jẹ́ ológun àti òsèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà tẹ́lẹ̀. Ó fìgbà kan jẹ Gómìnà ológun apá àríwá Nàìjíríà lọ́dún 1966. Oun ló ṣe égbátẹrù ogun abẹ́lé Biafra fi tako ìjọba orile-ede Nàìjíríà lọ́dún 1967 sí 1970.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ràn-ùnràn-ùn, adv. wonderingly.
Rápálá v.i. to crawl with difficulty to wriggle along. Ọmọ náà ń rápálá. (The baby was crawling with difficulty)
New York (Ìpínlẹ̀)
Ìpínlẹ̀ New York je ikan ninu awon ipinle aadota ni orile-ede Amerika.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rárà n. song, elegy, culugy. Ó ń sun rárà. (He is sing a ecology)
Rara, adv. loudly, vociverously, bitterly. Ó ń ké rara. (He is shouting bitterly)
Ràrá, n. dwarf, piginy. Ràrá ni (He is a dwarf )
Rara, v.t. to redeem oneself. Ó san owó láti rara rẹ (He paid money to redeem himself).
Rárá, adv. at all. Kò lọ rárá (He didn’t go at all)
Ráre, v.i. to linger, to suffer a long and tedious illness without care or attention, to struggle between life and death. Wọ́n fi i sílẹ̀ kí ó máa ráre. (They left him to suffer the long illness without care)
Rárí fárí, v.i to shave the head. Ó rárí rẹ̀ (He shaved his head)
Raurau, adv. entirely, totally, altogether, comptely. Ilé náà jóná ráúráú. (The house burnt completely)
Rawọ́, v.i. to rub both hand together. O rawọ́ (He rubbed his hands together)
Re, v.i. to change or shed feathers, to moult, to fall off (as hairs or leaves) Àwọn ẹyẹ náà re ìyẹ́ wọn (The birds shed their feathers)
Re àjò, Ràjò, Rebi, v.i to go on a journey, to go abroad. Ó re àjò (He went on a journey)
Réderède, n. foolishness, to be redundant. Ó sọ mi dib réderède (He made me to be redundant)
Rèdí. V.i to move the tail upward (as a bird sitting on a tree). tp wag the tail, tp waggle the buttocks. Ó ń rèdí. (She is waggling her buttocks)
Régérégé, adv. evenly, exactly, perfectly. Ó gún régérégé. (It is perfectly straight)
Wilhelm Wien
thumb|220px| je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Bòtswánà
Ìtàn
Ipo aare bo sowo igbakeji aare, Quett Masire, to jje didiboyan fun ra re ni 1984 ati lemeji si ni 1989 ati 1994. Masire feyinti ni 1998. Igbakeji re Festus Mogae, je didiboyan fun ra re ni 1999 ati lekan si ni 2004. Ni 2008 ipo aare bo sowo Ian Khama (omokunrin aare akoko), to fi ipo re sile bi olori Ile-ise Iseabo Botswana lati le ba bo si ipo oloselu yi.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rékọjá, v.t. to pass over, to omit, to exceed. Ó ré odò náà kọjá (He passed over the river)
Bòtswánà
Ìtàn
Ijiyan lori bode pelu Namibia lori Caprivi Strip je lilaja latowo Ile-Ejo Akariaye fun Idajo ni Osu Kejila 1999, pe Erekusu Kasikili je ti Botswana.
Àsìá ilẹ̀ Kúbà
Àsìá ilẹ̀ Kúbà je gbigbalo ni May 20, 1902.
James Joyce
thumb|upright|alt=Half-length portrait of man in his thirties. He looks to his right so that his face is in profile. He has a mustache, a thin beard, and medium-length hair slicked back, and wears a pince-nez and a plain dark greatcoat, looking vaguely like a Russian revolutionary.|Joyce in Zürich, c. 1918 James Augustine Aloysius Joyce (2 February 1882 – 13 January 1941) je olukowe ati ako-ewi omo Irelandi, to je gbigba gege bi ikan ninu awon olukowe to ipa julo ni orundun 20. Pelu Marcel Proust, Virginia Woolf, ati awon yioku, Joyce ko ipa pataki ninu igbega itan-aroko odeoni. O gbajumo fun iwe re bi Ulysses (1922) ati Dubliners (1914), A Portrait of the Artist as a Young Man (1916) ati Finnegans Wake (1939).
Bòtswánà
Ìṣèlú àti ìjọba
Iselu ni Botswana unwaye labe eto orile-ede olominira oloselu asoju, nibi ti Ààrẹ ilẹ̀ Bòtswánà ti je olori orile-ede ati olori ijoba, ati labe sistemu egbe oloselu pupo. Agba apase wa lowo ijobat. Agbara Asofin wa lowo ijoba ati Iléaṣòfin ilẹ̀ Bòtswánà. Idiboyan aipe, ikewa iru re, waye ni ojo 16 Osu Kewa 2009.
Lati igba ilominira, oselu ni Botswana ti je gigaba latowo Egbe Oloselu Botswana. Adajo ni ilominira latodo apase ati asofin. Gege bi Isekedere Akariaye se so, Botswana ni orile-ede Afrika to ni iwa ibaje to din julo, be sini ipo re sunmo Portugal ati Korea Guusu. Nevertheless the country is considered to have the most secretive public institutions. Orin-iyin orile-ede ni Fatshe leno la rona.
Àwọn ìpín àmójútó
Botswana je pinpin si sàkání 15 – sakani oko 9 ati sakani ilu 6.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rékọjá adv. beyond measure, exceedingly, extremely. Ó ga rékọjá àlà (He is extremenly tall)
Bòtswánà
Àwọn ìpín àmójútó
Àwọn sàkání oko ni:
Àwọn sàkání ìlú ni:
Walter Kohn
Walter Kohn je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
William Okpara
agba boolu-elese totifeyinti ara Naijiria
REDCODE
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Ìpínlẹ̀ Kàtsínà
Ìpínlẹ̀ Kàtsínà je ikan ninu awon Ipinle 36 ni orile-ede Naijiria.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rékọjá àlà, adv. beyond bounds, exceedingly, extremely. Ó kúrú rékọjá àlà. (He is extremely short).
Rélọ, v.i to entice, to seduce
Ré mọ́ v.t. to be attracted to, to draw towards. Ó ré mọ́ olówó ọjà. (She was attracted to the rich man at the market)
Réré, adv. far, at a great distance. Ìlú náà wà ní ọ̀nà jínjìn réré sí ibí (The town is far from here)
Rere, adj. good, well. Ọmọ rere ni. (He is a good child)
Rere, adv. well. Ó perí mi ní rere (He wish me well)
Rere, Ire, n. good, welfare, good act. Rere gbè é (Good act benefited him)
Rérí, v.t. ó fẹ́ rérí rẹ̀ (He wants to shave the hairs of his head)
Rérí, v.i. to cease yielding fruits. Igi náà ti rérí (The tree has stopped yielding fruits)
Reta, v.t. to pick pepper from the stem with the hand. Ó ń reta (She is picking pepper from the stem with her hands)
Retí, v.t. to hope for, to expect, to wait for. Ó ń retí wa (He is expecting us)
Réúréú adj. short and stunted. Ó rí réúréú (He is short and stunted)
Rẹ́, v.t. to cut, to shear, to nip, to plaster. Ó rẹ́ lé rẹ̀ (He plastered his house)
Rẹ́, v.i. to be friendly together. wọ́n rẹ́ (They are friendly together)
John Pople
John Pople je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rẹ̀ Possess. Pron. third pers. sing. his, her, its. MO rí ìwé rẹ̀. (I saw his books)
Rẹ̀ v.i to be tired, to increase. Ó rẹ̀ mí (I am tired)
Rẹgẹ, v.t. to set a trap for. Ó rẹgẹ dè é (He set a trap fro him)
Rẹgẹ, Rẹkẹ, v.i. to be on the gui vive, to be on the alert, to be on the watch, to await in angry impatient. Ó rẹgẹ dè é (He awaited him in angry impatient)
Rẹ́gí, Rẹ́gírẹ́gí, adv. evenly, equally, exactly. Agolo àti ìdérí rẹ̀ ṣe régí. (The tin and its lid fit one another exactly)
Rẹ̀yìn, v.i. to be behind, to decrease, to be flat, to go backward, to be backward. Ó rẹ̀yìn (He went backward)
Rẹ́jẹ, v.t. to cheat, to defraud. Ó rẹ́ mi jẹ (He cheated me)
Rẹ láró, v.t. to dye. Ó rẹ ẹ́ láró (He dyed it).
John Locke
John Locke (29 Osu Kejo 1632 – 28 Osu Kewa 1704), to gbajumo gege bi Baba Isealainide,  je amoye ati onisegun ara Ilegeesi to je ikan larin awon onironu Olaju to ni ipa julo. Won gba bi ikan lara awon aseoniriri akoko ara Britani, nipa titele asa ti Francis Bacon bere, bakanna o tun se pataki si ero adehun awujo. Ise re se pataki fun idagbasoke epistemology ati imoye oselu. Awon iwe re ni ipa lori Voltaire ati Rousseau, opo awon onironu Olaju Skotlandi, ati bakanna lori awon Olujidide Amerika. Ipa re si iseolominira ijohun ati ero alainide han ninu Ifilole Ilominira Amerika.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rẹ́lé, v.t. to plaster house. Ó rẹ́lé rẹ̀ (He plastered his house)
Rẹlẹ̀, v.t. to go down, to humble oneself, to subside, to be low. Ó rẹlẹ̀ (It is low)
Rẹ̀ lẹ́kún, v.t. to comfort, to console. Ó rẹ̀ ẹ́ lẹ́kún (He consoled him)
Ewì Ayaba
KÍ NI EWÌ AYABA?
Ewì ayaba jẹ́ ewì tí a mọ̀ mọ́ àwọn ìyàwó ọba nìkan. Ọ̀kan pàtàkì lára ẹ̀yà ewì alohùn ilẹ̀ Yorùbá ni pẹ̀lú. Ààfin ọba ni a ti ń bá ewì ayaba pàdé. Ní pàtàkì jù lọ, ewì obìnrin ni ewì ayaba. Ohun tí à ń sọ ni pé àwọn obìnrin nìkan ló ń kópa nínú àgbékalẹ̀ ewì ayaba.
Ọjọ́ ewì ayaba ti pẹ́ láwùjọ Yorùbá. Láàrin àwọn Ọ̀yọ́ ni ewì yìí ti wọ́pọ̀ jù lọ. Ìwádìí jẹ́ kí á mọ̀ pé irú ewì yìí náà ń wáyé láàrin àwọn Èkìtì. (Aládésurú, 1985) Orúkọ tí a mọ̀ mọ́ ewì yìí ní agbègbè Èkìtì ni orin olorì. Yálà kí á pe ewì yìí ní “ewì ayaba” tàbí “orin olorì”, sibẹ́ iṣẹ́ kan náà ni wọ́n ń ṣe láwùjọ Yorùbá. Ìwádìí jẹ́ kí á mọ̀ pé àwọn ayaba kì í gbé ewì yìí jáde kọjá àsìkò ayẹyẹ tàbí ìṣẹ̀ṣe inú ààfin ọba láyé àtijọ́. Lóde òní, ewì ayaba ti ń wáyé nínú ayẹyẹ tó jẹ́ ti ìdílé ọba. Bákan náà, ewì ayaba a tún máa wáyé nínú ayẹyẹ ìlú; tí ọba bá ti wà níbè.̣ Nípa àkíyèsí wọ̀nyìí, a rí i pé ewì ayaba wà fún ọba, ayaba àti ẹbí ọba lápapọ̀.
QuickTime File Format
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rẹ́ lórí, v.t. to poll, to prune the branches off, to top. Ó rẹ́ igi náà lórí (He pruned the branches of the tree)
Rẹ́ lórùn, v.t. to cut the neck of. Ó rẹ́ ẹ lọ́rùn (He cut his neck)
Rẹ́ lulẹ̀, ké lulẹ̀, v.t. to cut down. Ó rẹ́ igi náà lulẹ̀. (He cut the tree down)
Rẹ́mú, Rẹ́múrẹ́mú, adv. exactly. Wọ́n ṣe rémú (The fit each other exactly)
Rẹ́pọ̀, Rẹ́pọ̀ mọ́, v.t. to cleave, to combine with, to become fused together. Wọ́n rẹ́pọ̀ (They became fused together)
Rẹrẹ, adv. closely (modifying verbs of pursuing or of motion towards) Ó gbá rẹrẹ tì í (He followed him closely)
Rẹ́rìn-ín, v.i to laugh. O rẹ́rìn-ín. (He laughed)
Rẹ́rìn-ín akọ, v.i to laugh coarsely. Ó rẹ́rìn-ín akọ (He laughed coarsely)
Rẹrù, v.i. to carry load, to bear burden, to bear responsibility. Ó rẹrù. (He was carrying a load)
Rẹ sílẹ̀, v.t. to lower, to degrade. Ó rẹ̀ é sílẹ̀ (He lowered it)
Rẹ̀tẹ́, v.t to lull to sleep (as a baby)
Rẹ́úrẹ́ú, adv. entirely, completely, altogether. Ó rẹ́ ẹ rẹ́úrẹ́ú (He cut it off completely)
Rẹ̀wẹ̀sì, v.i to be dejected, to be disheartened, to be downcast. Ọkàn rẹ̀ rẹ̀wẹ̀sì (He felt dejected)
Rẹ́yin, v.t. to draw honey from the live. Ó réyin (He drew honey from the live)
Rẹ̀yìn, v.t. to diminish, to be behind. Ipa tí ó ní ti rẹ̀yìn lẹ́yìn ọjọ́ pípẹ́ (His influence has diminished over time)
Rì, v.i. to be drown, to sink. Ó rì sínú omi (He was drowned)
Rí, v.i to see, to find, to discover, to perceive. Mo rí i (I saw it)
Rí, adv. prior to this time, at any time before, never, at no time before. Kò tíì lọ sí ibẹ̀ rí (He has never been there before)
Rí bákan náà v.i. to be alike, to be similar, to be uniform. Wọ́ rí bákan náà (The were alike)
Ribiribi, adj. important, of much consequence. Ó ṣe iṣẹ́ ribiribi (He did an important task)
Ribiti, Rubutu, adj. round, circular. Ó rí ribiti. (It is round)
Rí dájú, v.i to be cure of, to be certain. Ó rí i dájú pé ó wà níbẹ̀ (He was certain that he was there)
Rídìí, v.i. to see the reason for a thing, to find out the secret about a thing, to see the end of. Ó ti rídìí ọ̀rọ̀ náà. (He has found out the secret about the matter)
Rífín, v.t. to have a contempt for to hold in contempt. Àwọn ọmọ náà rí wọn fin. (The children held them in contempt)
Olúyọ̀lé
Baṣọ̀run Olúyọ̀lé jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn jagunjagun tí ó wá láti ìlú Ọ̀yọ́ sí ìlú Ìbàdàn. Wọ́n bí Baṣọ̀run Olúyọ̀lé ní Ọ̀yọ́ àtijọ́ sí inú ìdílé Olúkùoyè tí bàbá rẹ̀ sì jẹ́ Àrẹmọbìnrin Àgbọ̀nyín tí ó jẹ́ ọmọ Aláàfin Abíọ́dún nígbà náà. Òun ni ó kọ́kọ́ rí ìlú Ìbàdàn gẹ́gẹ́ bí ìlú olókìkí yàtọ̀ sí ibùdó ogun. Ìdí rèé tí ó fi fi ìdí ìjọba tó gíríkì múlẹ̀ nígbà náà.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rígbà, v.t. to receive, to obtain. Ó rí i gba (He was able to receive it)
Ríhe, v.t. to find, to find and pick up what is lost. Ó rí owó he. (He found and picked up the money that was lost)
Ríjẹ, adj. well off, well-to-do, rich. Ó ríjẹ (He is rich)
Rìkíṣí, n. conspiracy, plot, intrigue. Wọ́n ń di rìkíṣí mọ ọn (They are Plotting against him)
Olúyọ̀lé
Àsìko rẹ̀ ni àwọn ìlú tí wọ́n wà ní abẹ́ Ìbàdàn gbèrú si. Kò kùnà láti gbé iṣẹ́ àgbẹ̀ lárugẹ, bẹ́ẹ̀ ni ó fi ìpìlẹ̀ ọrọ̀ ajé tí ó nípọn múlẹ̀. Ìdí rèé tí a fi ń pe Ìbàdàn ní "ilé Olúyọ̀lé".
Ewì Ayaba
KÍ NI EWÌ AYABA?
Gbogbo ewì alohùn Yorùbá ló ní kókó tí wọ́n má ń dá lé lórí. Lára kókó tí ewì ayaba máa ń dá lé lórí ni ìjúwe àwọn ayaba gẹ́gẹ́ bí i aya aládé, àrẹ̀mọ ọba tàbí abọ́baṣèlú. Ọ̀rọ̀ nípa ìgbésí-ayé ayaba, àti ọba nínú ààfin. Àlèébù to wà nínú ilé ọba. Ìwà òjòwú láàrin ayaba, ìṣàfihàn ipò ọba láàrin ìlú. Orúkọ àdàpè ọba. Ítàn àwọn ọba tó ti jẹ rí. Ọ̀rọ̀ nípa ìdàgbàsókè tó wọ inú ìlú lásìkò ọba kọ̀ọ̀kan. Àkíyèsí nípa ìwà ọba tàbí ìrísí ọba. Ọ̀rọ̀ nípa ọdún àti ìbọ tó ń wáyé láàrin ìlú tó jẹ́ ti ọba Ọ̀yọ́-Ọ̀ṣun. Ìwúre fún ọba àti ẹbí ọba.
Àdàbà
Àdàbà (Streptopelia semitorquata)
Yola
Yola di olú-ìlú àti ìlú tí ó tóbi jù ní f Ìpínlẹ̀ Adamawa, Nàìjíríà. Ìlú náà wà ní olùgbé 336,648 ní ọdun 2010. Yola pín sí méjì, àwọn ni ìlú Yola àtijó níbi tí Lamido ìlú náà gbé àti ìlú Jimeta, ìlú Jimeta ní àárín ètò ọ̀rọ̀ ajé Yola.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isuikwuato
wa ni Naijiria
Olúyọ̀lé
Iṣẹ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí jagunjagun
Látàrí họ́u họ́ù tí ogun dá sílẹ̀ láàárín àwọn àgbààgbà olóyè ìlú Ọ̀yọ́-ilé láti gorí àpèrè Aláàfin ti Ọ̀yọ́ nígbà náà tí ó ṣófo, èyí ni ó mú kí wàhálà bẹ́ sílẹ̀ láàárín  Aláàfin àti Baṣọ̀run Gáà tí ọ̀pọ̀ àwọn ọmọ Ọ̀yọ́ ìgbà náà sá àsálà fún ẹ̀mí ara wọn. Fífọ́nká tí àwọn ọmọ Ọ̀yọ́ fọ́n ká yí, tí wọ́n sì ti lọ tẹ̀dó sí oríṣìíríṣìí ibùgbé tí wọn kò sì fẹ́ san ìsákọ́lẹ̀ fún Ọ̀yọ́ mọ́, àsìkò yìí ni Iba Olúyọ̀lé di lààmì-laaka láàrín àwọn jagunjagun. Ó kọ́kọ́ di ìlúmọ̀ọ́ká látàrí ipa tí ó kó láàárín àwọn ọmọ ogun tí wọ́n borí ogun Òwu, ní èyí tí ó sì mú kí ìjọba ilẹ̀ Ẹ̀gbá àti àwọn ìlú bí Ìbàdàn ó ṣubú. Láti bu ọlá fún pẹ̀lú ipa rẹ̀ láti lè jẹ́ kí ìjọba Ọ̀yọ́ tí ó ti ń dẹnụ kọlẹ̀ ó tún gbìnà yá nínú àwọn ogun tí ó mú Ọ̀yọ́ borí ilẹ̀ Ẹ̀gbá, Ìjẹ̀bú-Rẹ́mọ yí ni ó mú kí wọ́n fi jẹ  Ààrẹ Àgò ilẹ̀ Ìbàdàn . Òun náà sì fi ara rẹ̀ jẹ oyè  Òsì-Kakaǹfò , tí ó sọ ọ́ di ológun apàṣẹ wàá kẹta fún ilẹ̀ Ìbàdàn.
Ewì Ayaba
KÍ NI EWÌ AYABA?
ÀṢAMỌ̀ Iṣẹ́ yìí ṣe àgbéyẹ̀wò ewì ayaba láàrin àwọn Ọ̀yọ́-Ọ̀ṣun. Ó sì jẹ́ kí á mọ̀ nípa àbùdá ewì ayaba, ìsọwọ́lò-èdè ewì ayaba, ọgbọ́n ìsèré ewì ayaba àti ìwílò rẹ̀ láwùjọ. Ọgbọ́n ìwádìí tí a yàn láàyò nínú iṣẹ́ yìí ni gbígba ohùn ewì ayaba sínú fọ́nrán. Àwọn ìlú márùn-ún tí agba ohùn ewì ayaba wọn sínú fọ́nrán ni Òṣogbo, Ẹdẹ, Ìláwó-Èjìgbò, Ìwó àti Ìkòyí. Lẹ́yìn náà, a ṣe àdàkọ ewì wọ̀nyìí, a sì ṣe àtúpalẹ̀ rẹ̀. Síbẹ̀, a fi ọ̀rọ̀ wá àwọn ọba ìlú tí a mẹ́nubà yìí lẹ́nu wò. A tún ka àwọn ìwé tó bá iṣẹ́ yìí mu. Tíọ́rí ìbára-ẹni-gbépọ̀ láwùjọ ni a yan láàyò láti fi ṣe àtúpalẹ̀ àkòónú àti ìsọwọ́lò-èdè inú ewì ayaba yìí. Ìwádìí lórí iṣẹ́ yìí fi hàn pé ewì ayaba jẹ́ ẹ̀yà lítíréṣọ̀ alohùn Yorùbá tó jẹ́ ti àwọn obìnrin; ní pàtàkì jùlọ ìyàwo ọba olorì ọba tàbí ayaba. A jẹ́ kí ó di mímọ̀ nínú iṣẹ́ yìí pé àwọn ayaba a máa ké ewì wọn yìí láàfin tàbí nínú ayẹyẹ tó kan ọba ìlú dáradára. A sọ nínú iṣẹ́ yìí pé ìsọ̀rí ayaba méjì tí a mọ̀ sí ayaba àgbà àti ayaba kéékèèké ló ń lọ́wọ́ nínú ewì yìí. Ní ìkádìí, iṣẹ́ yìí ṣàlàyé pé orin àti ìsàré ni ewì ayaba Ọ̀yọ́-Ọ̀ṣun. Ìwádìí lórí iṣẹ́ yìí sì jẹ́ kí á mọ̀ pé ewì ayaba yìí gbajúgbajà nínú ṣíṣe ìjíyìn nípa ayaba, ọba àti àwọn ìṣèṣe inú àwùjọ kọ̀ọ̀kan. Síbẹ̀ ewì ayaba yìí tún jẹ mọ́ ìwúre fún ọba àti ẹbi ọba
Alámòójútó:Ọ̀mọ̀wẹ́ J.B. Agbájé
Ojú Ewé:228
Pablo Neruda
Pablo Neruda (July 12, 1904 – September 23, 1973) ni oruko ikowe, ati to je oruko abofinmu fun olukowe komunisti ati oloselu ara Tsile Neftalí Ricardo Reyes Basoalto. O yan oruko yi bi eye fun akoewi olokiki omo Tseki Jan Neruda.
Pablo Neruda gba Ebun Nobel ninu litireso ni odun 1971
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rín, Rẹ́rìn-ín, v.t. lo laugh. Ó rín (He laughed)
Tijani Babangida
agba boolu-elese totifeyinti ara Naijiria
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rin, adj. damp, moist, humid. Yàrá yìí ń rin (This room is damp)
Rìn, v.i to tickle, to walk, to travel. Ó rìn lọ sí ilé. (He walked home.)
Rin, v.i. to grate (cassava), to squeeze against. Wọ́n rin ẹ̀gẹ́ (The grate cassava)
Rìn gbẹ̀rẹ́, v.i. to walk slowly or lazily. Ó ń rìn gbẹ̀rẹ́ (He is walking slowly)
Rin gbindin, v.t. to soak, to be very wet. Ó ń rin gbindin. (It is very wet)
Rìn hẹ́bẹ́hẹ́bẹ́, v.i to waddle, to walk like the duch. Ó ń rìn hẹ́bẹ́hẹ́bẹ́ (He is walking like a duck)
Rìnká, Rìn káàkiri, v.i. to stroll about, to roam about, to walk about. Wọn ń rìnká (They were walking about)
Rìn kiri, v.i. to rove about, to wander about. Ó ń rìn kiri (He was wandering about)
Rìn lẹ́dọ̀, v.i. to nauseate. Òórùn ẹran náà ń rìn mí lẹ́dọ̀ (The smell of the meat nauseates me)
Rìn lọ, Rin wò, Rìn yíká, v.t. to go round the boundaries of. Ó rìn yíká oko rẹ̀ (He went round the boundaries of his farm)
Rinrin, adv. very (qualifying “Wúwo”, heavy) Òkúta náà wúwo rinrin (They stone is very heavy)
Rírà, adj purchasable, buying Iṣẹ́ ìwé rírà àti títà ni ó ń ṣe (He is buying and selling books)
Rírà, adj. putrid, rotten Ẹ̀fọ́ rírà ni ó rà (She bought rotten vegetables)
Georgi Parvanov
Georgi Sedefchov Parvanov (Георги Седефчов Първанов, ) (ojoibi 28 June 1957) ni Aare ile Bulgaria lati 22 January 2002.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ríran, v.i. to see, to have the power of seeing the future. Ó máa ń ríran (He bhas the power of seeing the future)
Ríràn, adj. infections. Àìsàn ríran ni. (It is an infectious disease)
Oju-iwe Keji
Ríraníyè, n. stupefaction, act of stupefying
Rírànlọ́wọ́n, n. help, assistance, act of helping
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isu
thumb|Agbègbè ìjọba Ìbílẹ̀, Isu. Agbegbe Ijoba Ibile Isu je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Umundugba
Pópù Benedict 16k
Pope Benedict XVI (Benedictus XVI; orúkọ abiso ni Joseph Aloisius Ratzinger; 16 April 1927 – 31 December 2022) jẹ́ adarí ìjọ Kátólíìkì àgbáyé àti olórí Orílẹ̀ Vatican city láàrin 19 April 2005 títí di ìgbà tí ó kọ̀wé fi ṣe silẹ ni 28 February 2013. A yan Benedict gẹ́gẹ́ bi poopu ní ìgbà tí poopu télèrí, Pope John Paul II fi àyẹ́ sílè. Nígbà tí Benedict kọ̀wé fi ipò sílè, ó ní "Pope emeritus" ni kí wọ́n ma pe oun, orúkọ yìí sì ni wọ́ ń pèé títí di ìgbà tí ó fi ayé sílè ní ọdun 2022.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rírántí, n. remembrance, memory.
MOD àti TOD
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rírẹ́pọ̀, n. friendliness
Boyko Borisov
thumb|Boyko Borisov
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rírì, value, worth. Ó mọ rírì ìwé tí mo fún un. (He knows the worth of the book I give to him)
Rírídìí, n. discovery, solution
Rírìn, n. walking, manner of walking. Rírìn jẹ́ eré ìdárayá kan. (Walking is an exercise)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Itas/Gadau
thumb|Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀, Itas/Gadau. wa ni Naijiria
Pópù Benedict 16k
A fi àmì òróró yàn gẹ́gẹ́ bí àlùfáà ní ọdun 1951 ní Bavaria, Benedict bẹ̀rẹ̀ si ún kàwé títí wọ́n fi mọ̀ọ́ bi onímò ẹ̀kọ́ Teologi. Ó di ọ̀jọ̀gbọ́n nínú ìmò Teologi nígbà tí ó jẹ́ ọmọ ọdún kan lé lógbọ̀n(31) ní ọdun 1958.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rírìnkiri, n wandering about.
Rírìn síwájú, n. progress, outward movement.
Rírojú, n. sadness, melancholy
Rírọ, ìrọ, n. the act of manufacturing, the act of smithing
Rírọ́pò, n. succession, occupying of another’s place. Ní rírọ́pò sí orí oyè, òun ni ipò kẹ́ta. (In order of succession to the throne, he is the third)
Rírú, adj. muddy (as a river) Ó ń ṣeré nínú omi adágún rírú (He is playing in a muddy lake)
Rírù, adj. portable, act of carrying.
Rírù, n. thinness, paleness (especially after illness), becoming thin)
Rírúbọ, n. the act of sacrifice
Rírújú, n. puzzling intricacy, perplexity
Rírun, n. destruction, extirpation, perishing
Rírùn, adj. stinking, smelling (e.g. palm oil) Ó wọ yàrá rerun (He entered a stinking roon
Rírún, adj crushed, broken. Ó tẹ gíláàsì rerun mọ́lẹ̀. (He stepped on pieces of broken glass)
Rì sílẹ̀, Rì tẹ́lẹ̀ v.t. to bury in the fround. Ó rì í sílẹ̀. (He buried it in the ground)
Rí tẹ́lẹ̀, Rí tẹ́lẹ̀ rí, v.t. to foresee. Kò lè rí bí ọjọ́ iwájú yóò ṣe rí tẹ́lẹ̀ (He could no foresee the future)
Ríwí sí, v.t. to find fault-with, to censure. Ó ríwí sí wọn (They were censured by him)
Rò, v.t to imagine, to ceive, to rove about. Ilé náà rí bí ó ṣe rò ó. (The house was as she had imagined it)
Ró, v.i. to give sound. Aago náà ró fún ìparí kíláàsì. (The bell sounded for the end of the class)
Ro, v.t. to hoe, to till, to drill. Ó ń ro oko rẹ̀ (He is hoeing his farm)
Ro, v.i. to fall down in drops, to pain severely, to ache. Gbogbo ara ló ń ro mí (I am aching all over my body)
Rò bẹẹrẹ, v.i. to dilate, to expatiate upon, to talk too much. Ó bú u fún pé ó rò bẹẹrẹ (He rebuked him for talking too much)
Róbótó, Roboto, adj. round, circular. Òṣùpá rí roboto. (The moon is round)
Ródóródó, Rodorodo, adj. moulded in round form, to be spherical, to be globular. Ó ń rodorodo (It is spherical)
Rogodo, adj. round, circular. Ó rí rogodo (It is round)
Ró gooro, Ró wooro, v.i. to give a sharp shrill sound, to tingle, to be very painful. Ó ń ro mí gooro. (It is very painful)
Rogún, v.i to drain into a pond or pit. OmÍ rogún sínú ihò. (Water drained into the pit)
Ròyìn, v.t. to tell news, to report, to recount news. Ó ròyìn náà fún mi (He recounted the news to me)
Rojọ́, v.i to complain, to narrate the point. Ó rojọ́ fún mi nípa ìwà rẹ̀. (He complained to me about his behaviour)
Rojú v.i to look sad or displeased to be sulky, to frown. Ó rojú. (He frowned)
Rokà, v.t. to turn or stir yam-flour in boiling water. Ó ń rokà (He is turning yam-flour in boiling water)
Rò kiri, v.t. same as ‘Rò káàkiri’
Rókírókí, adv. brilliantly (modifying the adj. ‘Pọ́n’ red) Ó pọ́n rókírókí (It is brilliantly red.)
Roko, v.i. to till the ground, to cultivate a farm. Ó ń roko (He is tilling the ground)
Rolẹ̀ v.t. the same as Roko.
Ròlù, v.t. to add together. Ó ro gbogbo wọn. Ó ro gbogbo wọn lù (He added them together)
Ròmọ́, v.t. to add to a previous amount. Ó ro owó yìí mọ́ owó yẹn (He added this money to that)
Rónà, v.t. to block the way for someone with a charm. Ó rónà fún un. (He blocked the way for him with a charm)
Ronú Pìwà dà v.i to repent. Ó ti ronú piwa dà. (He has repented)
Ròarẹ́, Ìrorẹ́, n pimple. Ìrorẹ́ sú bò ó lójú (His face is covered with pimples.
Rorò, adj. austere, severe, harsh, fierce. Ó ra ajá tí ó rorò (He bought a fierce dog).
Ròrò, adv. intensifying such adjectives and verbs as ‘Pọ́n, ‘Dan, ‘Pupa, “Le”. Ó pọ́n rorò (It is golden yellows)
Rọ́, v.i. to gush, to give way, to crash. Omi rọ́ jáde láti inú ọ̀pá ẹ̀rọ náà. (Water gushed out from the pipe)
Rọ, v.i. to wither, to manufacture instruments of iron, to set trop, to forge, to droop. Ó rọ ọkọ (He forged a hoe)
Rọ̀ v.t. to urge, to constrain to press upon, to ease, to be easy. Ó rọ̀ fún mi láti ṣe. (It is easy for me to do)
Rọ̀ adj. soft, tender. Ó rọ̀ (It is soft)
Rọ̀bu, v.t. to put under a show-burning fire, to spoil a plan, etc.
Rọ̀ dẹ̀dẹ̀, v.t. to hang over, to impend, to hang from. Ó ń rọ̀ dẹ̀dẹ̀ lórí igi (It is hanging from a tree.
Rọgun, v.t. to get men ready to attack one, to be on the alert, to be ready for war. Ó rọgun (He was ready for war)
Rọ̀gún, v.i. to lean on. Ó rọ̀gún lé e lórí. (He leaned on it)
Rọ̀gbà ká Rọ̀gbà yíká, v.t. to surround, to ecompass, to encircle. A rọ̀gbà yí ìlú náà ká (We surrounded the town)
Rọ̀gbọ̀kú, v.i. to hounge. Ó ń rọ̀gbọ̀kú (He is lounging on a chair)
Rọ́jú, adj. to be able to endure pain or suffering, to strain every nerve. Ó ń rọ́jú jà lọ. (He strains to fight on
Rọjú adv. tame, mild, soft, moderate, cheap. Epo ti rọjú lọ́yà. (oil is now cheap in the market)
Rọ́ kẹ́kẹ́, v.i to creak (as the door, etc.) ilẹ̀kùn náà rọ́ kẹ́kẹ́ ó sì ṣí) (The door crealed open)
Rọlẹ̀, v.i. to subside, to abate. Afẹ́fẹ́ náà ti rọlẹ̀. (The wind has abated)
Rọ̀ lójú, adv. tamely, to look as if one has a mild character. O rọ̀ lójú. (He looks as if he has a mild character)
Rọ̀ lóyè, v.t to remove from office, to deprive one of one’s title, to degrade. Wọ́n ti rọ̀ ó lóyè (He has been removed from office)
Rọ́ lù, v.t. to rush against. Ó rọ́ lù mí (He rushed against me
Rọ̀ mọ́ v.t. to ching to, to embrace. Ó rọ̀ mọ́ mi (He embraced me)
Rọ́nú, v.i to be abstemious, able to endure hunger or starvation for a long time. Ó rọ́nú (He is able to endure hunger for a long time)
Rọnú, adj. tender-hearted soft-hearted. Ó rọnú (He is tender-hearted)
Rọ́pò, v.t. to take the place of another, to succeed. Òjó ti rópò Adé (Òjó has taken the place of Adé)
Rọra, v.i to be careful, to deal gentle.
Rọra Be careful
Rọ̀rọ̀, n. mane (as of the ram, etc.) the long hair on the neck of a horse or a him. Ó fi ọwọ́ ken rọ̀rọ̀ ẹsin náà. (He touched the long hair on the neck of the horse)
Rọrùn, adj. easy convenient, comfortable. Ó rorùn láti yanjú (It is easy to solve)
Hugo Chávez
Hugo Rafael Chávez Frías (28 July 1954 - 5 March 2013) ni Aare orile-ede Venezuela lowolowo.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rọ́tì, v.t. to put on one side. Ó rọ́ wọn tì (He put them on one side)
Rú v.t. to stir up, to incite, to spring up, to shoot up, to sprout, to rise (as smoke) Èéfín náà ń rú. (The smoke is rising)
Rúdurùdu, n. confusion, chaos. Lẹ́yìn àsè náà, gbogbo inú ilé rí rúdurùdu (After the party, the house was in chaos)
Rúùfin v.t. to transgress, violate or break the law. Ó rúùfin (He broke the law)
Eastern Cape
thumb|Seal Point Lighthouse, EC. je ikan ninu awon igberiko 9 ni orile-ede Guusu Afrika.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Oju-iwe Keji
Rúgúdú, Rugudu, adj. small, round. Ó rí rúgúdú. (It is small.) Ó rí rugudu (It is round)
Rúgúdù, n. trouble, quarrel, confusion, muddle. Ó dá brúgúdù sílẹ̀ (He caused a muddle)
Rú jáde, v.i. to emerge, to pring out, to shoot out, to sprout up. Àìmoye olú ni ó rú jade láti inú ilẹ̀ (Hundreds of mushrowns sprouted out from the fround)
Rúkèrúdò, n. tumult, uproar, confusion. láti máà dá rúkùrúdò sílẹ̀, parí ìjà yẹn (To avoid confusion settle that dispute)
Rúlùú, v.i. to cause commotion, to stir up revolt in the town. Ó túlùú (He sterred up revolt in the town)
Rún, v.i to break into pieces, to masticate, to chew, to crush. Ó rún obì (He chewed kolanut)
Run, adj. stranght, direct level, extinct. Irú gò yẹn ti run tan (The type od snake has become extinet)
Run, v.t. to consume, to extirpate, to destroy, to annchilate, to exterminate. Wọ́n ní àwọn ohun ìjà tí wọ́n, fi lè brun gbogbo ayé (They have enough weapons to annchilate the world).
Rùn, v.t. to stink, to emit bad odour. Ó ń rùn (It stinks)
Rúnlẹ̀ v.i. to break into a house, to commit burglary. Ó rúnlẹ̀. (He committed burglary)
Perú
thumb|200px|right|Flag of Peru thumb|270px|right|Peru thumb|270px| Perū thumb|270px|right|Machu Picchu thumb|270px|right|Procession Señor de los Milagros, ([[Lima)]] Peru je orile-ede ni apa guusu Amerika. Lima ni oluilu.
Tertius Zongo
Tertius Zongo (ojoibi 18 May 1957 ) ni Alakoso Agba orile-ede Burkina Faso lati June 2007.
Ugep
Ugep j́ẹ ̀ilú kan tí ó wà ní ìpínl̀ẹ Cross River, oríl̀ẹ èdè Nàìjíríà.
Àsìá ilẹ̀ Orílẹ̀òmìnira Dómíníkì
Àsìá ilẹ̀ Orílẹ̀òmìnira Dómíníkì je asia orile-ede Orílẹ̀òmìnira Dómíníkì
Alan J. Heeger
Alan J. Heeger je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
WebM
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Gustaf Dalén
thumb|220px| je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Adeleke Mamora
Adeleke Olurunnimbe Mamora tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kejì ọdún 1953 (16 February 1953) jẹ́ gbajúmọ̀ olóṣèlú àti Mínísítà kékeré fún ètò ìlera lọ́wọ́lọ́wọ́ lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó ti fi ìgbà kan jẹ́ Agbẹnusọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin tí Ìpínlẹ̀ Èkó lọ́dún 1999, bẹ́ẹ̀ náà wọ́n dìbò yàn án gẹ́gẹ́ bí Sẹ́nétọ̀ lọ́dún 2007, láti ṣojú lábẹ́ àsíyá ẹgbẹ́ òṣèlú Action Congress. In 2003 he was appointed chairman of the Senate Committee on Ethics, Privileges and Public Petitions.
Heike Kamerlingh Onnes
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Nicolaus Copernicus
Nicolaus Copernicus (Mikołaj Kopernik; Nikolaus Kopernikus; in his youth, Niclas Koppernigk; Nicolò Copernico; 19 February 1473 – 24 May 1543) je atorawo igba Renaissance ati eni akoko to safida cosmology alarin-orun, to mu Aye kuro ni arin agbala aye.
Àríwá Carolina
Ipinle Ariwa Karolina je ipinle ni Orile-ede Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ivo
Agbegbe Ijoba Ibile Ivo je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Isiaka.
Àsìá ilẹ̀ El Salfador
Àsìá ilẹ̀ El Salvador je asia orile-ede El Salvador.
Giorgos Seferis
Giorgos tabi George Seferis (Γιώργος Σεφέρης) ni orúkọ ìnagijẹ Geōrgios Seferiádēs (Γεώργιος Σεφεριάδης, 13 March 1900 - September 20, 1971). Òhun ni olùkọ̀wé ọmọ orílẹ̀ èdè Greece tó ṣe pàtàkìjùlọ ní bíi ogún ọrundún sẹ́yìn, tí ó gba ẹbun Nobel. Ó tún ṣisẹ́ bíi aṣojú orílẹ̀ èdè rẹ̀ ní Greek Foreign Service, kí wọ̣́n tó yànhán gẹ́gẹ́ bí asojú sí UK, ibi tó wà lati ọdún 1957 sí 1962.
Ahmed Zewail
Ahmed Hassan Zewail (أحمد حسن زويل, ) (ojoibi February 26, 1946 ni Damanhour, Egypt) je onimo sayensi omo Egypt-Amerika to gba Ebun Nobel ninu Kemistri ni 1999 fun ise re lori isiseogunisejufemto.
Alan MacDiarmid
Alan MacDiarmid je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Sagamu
Sagamu tàbí Ishagamu jẹ́ ìlú àti olú-ìlú ìjọba ìbílẹ̀ kan tí ó wà ní apá Gúúsù Ìwọ̀-oòrùn Ìpìnlẹ̀ Ògùn lẹ́gbẹ̀ẹ́ Odò Ibu. Sagamu sì jẹ́ àkójọpọ̀ ìlú mẹ́tàlá ní ìpínlẹ̀ Ògùn lọ́nà odò Ibu àti odò Ewuru, láàrin ipinle Eko àti Ibadan. Wọ́n sì dasílẹ̀ láàrin sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún nípa sẹ̀ ọmọ-ẹgbẹ́ Yorùbá, ní apá Guusu Ìwọ̀-oòrun orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Àwọn ìlú mẹ́tàlá tí ó wà nínú rẹ̀ ni: Makun, Ofin Sonyindo, Epe, Ibido, Igbepa, Ado, Oko, Ipoji, Batoro, Ijoku, Latawa ati Ijagba. Ó sì jẹ́ olú-ìlú Rẹ́mo, ẹni tí ó jẹ́ apàṣẹ ìlú Remo ni a mọ̀ sí Oba Akarigbo. Ìlú Ofin sì ni ààfin Ọba Akarigbo wà.
Emmanuel Okpede
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
John Danboyi
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Than Shwe
Than Shwe (သန်းရွှေ; ; ojoibi 2 February 1933 ) ni olori orile-ede Myanmar
Gboko
Gboko je ilu ni Ipinle Benue, Naijiria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Iwo
Agbegbe Ijoba Ibile Iwo je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Iwo.
Eṣinṣin
Àwọn eṣinṣin jẹ́ kòkòrò ninu ito awon oníyẹ̀ẹ́meji (Diptera; lati ede Griiki di = meji, ati ptera = iye). Iyato won kedere si awon kokoro miran ni esinsin ni iye ifo meji ni aya-arin ati pair of haltere meji, to wa lati iye eyin, ni aya-ikeyin. (Awon irueda esinsin kan yato nitoripe won ko le fo). Awon kokoro miran ti won tun ni iye to unsise ati iru halteres kan ni Strepsiptera, won si yato si awon esinsin nitoripe awon Strepsiptera ni halteres won ni aya-arin ati iye ifo won ni aya-ikeyin. thumb|400px|Aworan iru esinsin orisirisi merindinlogun
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Izzi
Agbegbe Ijoba Ibile Izzi je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Iboko.
Thein Sein
Thein Sein (သိန်းစိန်; ojoibi 1945) ni alakoso agba ile Burma (fun ibise Myanmar) lowolowo.
Konstantinos Kanaris
Konstantinos Kanaris (Κωνσταντίνος Κανάρης) (1793 or 1795–September 14, 1877) jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Hideki Shirakawa
Hideki Shirakawa (白川 英樹 Shirakawa Hideki, ibi ni Tokyo on August 20, 1936) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Kitsos Tzavelas
thumb|Kitsos Tzavelas.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Antonios Kriezis
thumb|Antonios Kriezis.
Max von Laue
thumb|220px| je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Antonios Kriezis
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jaba
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jada
wa ni Naijiria
Free State
Free State jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn igberiko 9 ní orílẹ̀-èdè Guusu Áfíríkà.
Nguyễn Minh Triết
Nguyễn Minh Triết (ojoibi October 9, 1942 ni adugbo Bến Cát, igberiko Bình Dương, French Indochina) je Aare ile Vietnam lati 2006 de 2011. Ile igbimo asofin Vietnam diboyan pelu ibo 464 (94.12%) ni June 27, 2006.
Thomas Edison
Thomas Alva Edison (February 11, 1847 – October 18, 1931) je oluda ati onisowo ara Amerika. O da awon ero ilo pupo to nipa lori igbe aye bi ero agbohun, kamera aworan isipoda, ati gilobu ina.
Àdán
Àwọn àdán ní àwọn ẹranko afọmúbọ́mọ tí wọ́n wà nínú ìtòsílẹ̀ àwọn ẹranko Ọlọ́wọ́-ìyẹ́ tàbí Chiroptera; tí wọ́n ún lo apá wọn bíi ìyẹ́-ìfò, àwọn níkan ní ẹranko afọmúbọ́mọ tí wọ́n le fò.
Dimitrios Voulgaris
thumb|Dimitrios Voulgaris.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Ìran Yorùbá
Ìran Yorùbá, àwọn ọmọ Yorùbá tàbí Ọmọ káàárọ̀-oòjíire, jé árá ìpinle ẹ̀yà,  ní apá ìwọ̀ oòrùn ilẹ̀ Áfríkà. Wọn jé árá ìpin àwọn ìran to pò ju ní orílẹ̀ Áfríkà. Ilẹ̀ Yorùbá ní púpò nínú wọ́n. Ẹ lè ri wọ́n ní ìpínlẹ̀ púpò bíi ìpínlẹ̀ Ẹdó, Ìpínlẹ̀ Èkìtì, ìpínlẹ̀ Èkó, Ìpínlẹ̀ Kwara, ìpínlẹ̀ Kogí, ìpínlẹ̀ Ògùn, Ìpínlẹ̀ Oǹdó, ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun, ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́, àti ní ẹ̀yà ila ọ́wọ́ òsi ti ilè Nàìjíríà. Ẹ tún le rí wọ́n ní ìpínlẹ̀ to wa nínú orílẹ̀-èdè Olómìnira Benin (Dahomey), ní orílẹ̀-èdè Sàró (Sierra Leone), àti ní àwọn orílẹ̀-èdè miiran bíi àwọn tí wọ́n pè ní Togo, Brazil, Cuba, Haiti, Amẹ́ríkà ati Venezuela. Àwọn Yorùbá wà l’árá àwọn to tóbí ju ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó le jẹ́ pe àwọn lo pọ̀ jù, abí kí wọ́n jẹ́ ìkejì, tàbí ẹ̀yà kẹta tí wọ́n pọ̀ jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Àwọn Yorùbá jẹ́ àwọn ènìyàn kan ti èdè wón pín sí orísirísi. Diẹ̀ lára àwọn ìpínsísọ̀rí àwọn èdè wọn ni a ti ri: "Èkìtì"; "Èkó"; "Ìjèbú"; "Ìjẹ̀ṣhà"; "Ìkálẹ̀"; "Ọ̀yọ́"; "Ẹ̀gbá" àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ìpínsísọ̀rí yí ni a ń pe ní ẹ̀ka èdè tàbí èdè àdúgbò. Ìran Yorùbá je ènìyàn kan tí wọ́n fẹ́ràn láti máà se áájò àti àlejò àwọn ẹlẹ́yà míràn, wọ́n sì ma ń nífẹ́ sí ọmọ'làkejì.
William Henry Bragg
Sir  je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Ẹ̀gbá Owódé
Egba Owode
Oludare Olajubu
Babatunde Agiri
Ìwé Àṣà ìbílẹ̀ Yorùbá tí Olóyè Olúdáre Ọlájubù jẹ́ Olóòtu, Ojú-iwé 1-11, Ikẹja; Longman Nigeria Limited, 1975.
Babátundé Agírí. Gẹ́gẹ́ bí a ti ńní ilẹ̀ ní ẹkùn Ẹ̀gbá Owódé; Ojú-iwé 113-119.
Agbègbè kọ̀ọ̀kan ni ó ní òfin àti àṣà nipa bí ènìyàn ṣe lè ní ilẹ̀ fún ìgbà díẹ̀ tàbí fún ìgbà pípẹ́. Ní àwọn àgbègbè tí ọ̀làjú ti gòkè ní gbogbo àgbáyé, ilẹ̀ nínú ṣe pàtàkì fún àǹfàní iṣẹ́ẹ jíjẹ, mímu àti òwò nìkan. Ọ̀rọ̀ òṣèlú kò ṣe dandan lóríi rẹ̀ bíkọ̀ṣe nínú àwọn ọ̀ràn tí ó da ìlú méjì pọ̀. Láti ilẹ̀ wá láàrín àwọn Yorùbá, ilẹ̀ nínú ṣe pàtàkì fún àǹfàní jíjẹ, mímú àti ti òwò. Láti kọ́lé àti láti ṣe oko ni ó ńmú kí gbogbo ènìyàn ní ìfẹ́ láti ní ilẹ̀. Ní ìwọ̀n ìgbà tí ó jẹ́ iṣẹ́ àgbẹ̀ ni kókó iṣẹ́ẹ wa, àwọn olóyè tàbí àwọn ọba ìlú tí wọn ní ọ̀gọ̀ọ̀rọ̀ ènìyàn lábẹ́ ìtọ́júu wọn máa ńní ilẹ̀ tó pọ̀ ní ikáwọ́ọ wọn ju ẹlòmíràn tí ẹbíi rẹ̀ kéré. Gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn tó wà lábẹ́ àṣẹ olóyè kan, tí wọ́n sì ńṣiṣẹ́ sìn í ti pọ̀ tó ni iyì àti ẹ̀yẹẹ rẹ̀ ṣe máa pọ̀ tó láàrín ẹgbẹ́ àti ìlú. Èyí ni ó mú ọ̀rọ̀ àwọn àgbà kan wá tí o sọ pé, ‘Ohun tó wunni ní ńpọ̀ nínú ọrọ̀ ẹni, ológún ẹrú kú, aṣọ ọ rẹ̀ jẹ́ ọkan.” Ọ̀nà tí ìjòyè yìí fi lè di aláṣẹ lórí àwọn irú ènìyàn wọ̀nyí ni nípa fífi ilẹ̀ fún àwọn ẹbí tàbí ìdílée rẹ̀, ìbátan tàbí àlejò fún ọ̀gbìn ṣíṣe àti àwọn nǹkan míràn gbogbo, àti nípa pínpín oriṣiriṣi ẹ̀bún lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan láàrín àwọn ènìyàn wọ̀nyí. Lílo ilẹ̀ tí a tọrọ yìí lè jẹ́ fún ìgbà díẹ̀ tàbí fífún láyéláyé. Fún ìdí èyí, a ní láti rí i pé kì í ṣe fún iyì láàrín ẹgbẹ́ tàbí ìlú nìkan ni ó mú kí àwọn ìdílé olóyè kan máa ní ilẹ̀ tó pọ̀, ṣùgbọ́n èyí jẹ́ ọ̀nà láti pín nǹkan jíjẹ, mímú àti ti òwò tí ó wọ́n eyíyìí ni ilẹ̀, ní ọ̀nà ìbámu pẹ̀lú ìfẹ́ orìíṣiríṣi ènìyàn tí ó wà ní ìlú tàbí abúlé. Nítorí náà, bí a bá wò ó láti ìhín lọ, ó ṣe é ṣe kí a sọ̀rọ̀ ilẹ̀ níní láàrín àwọn Yorùbá láti ipa jíjẹ, mímu àti ti òwò. Ṣùgbọ́n a ó mẹ́nu ba díẹ̀ nínú ètò ìlú ṣíṣe àti ẹgbẹ́ kíkó tí ó bá jẹ mọ́ tí ilẹ̀ nínú. ...
Birnin Kébbí
Birnin Kebbi je oluilu fun Ipinle Kebbi ni Naijiria.
Àsìá ilẹ̀ Hàítì
je asia orile-ede Haiti
Universala Esperanto-Asocio
Universala Esperanto-Asocio
Wilson Oruma
Wilson Oruma (ojoibi 30 December 1976 in Warri, Nigeria) agba boolu-elese totifeyinti ara Naijiria
Ogun Abele Nigeria
Ogún Abẹ́lé ilẹ̀ Nàìjíríà wáyé láàárín ọjọ́ Kẹfà Oṣù Okúdù Ọdún 1967 sí ọjọ́ kẹẹ̀dógún oṣù Ṣẹ́ẹ́rẹ́: tí a tún mọ̀ sí (Ogun Nàìjíríà - Biafra tàbí Ogun Biafra) jẹ́ Ogun Abẹ́lé tí ó wáyé láàárín ìjọba Nàìjíríà àti orílè-èdè Biafra, ìpínlẹ̀ tí ó fé dádúró tì ó ti fẹ́ gba òmìnira kúrò lára Nàìjíríà ní ọdún 1967. Ọgágun Yakubu Gowon ni ó ń darí Orílẹ̀èdè Nàìjíríà Lt. Colonel Odumegwu Ojukwu sí ń darí Biafra. Èròngbà àwọn olùfẹ́ ẹ̀yà Ìgbò tí wọ́n rò pé àwọn kò lè bá ìjọba àpapọ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ṣe pọ̀ mọ torí pé àwọn Mùsùlùmí ẹ̀yà Haúsá-Fúlàní tí àríwá Orílẹ̀èdè Nàìjíríà tí jẹ gàba ní Biafra. Ìyọrísí ìkọlù yìí láti rògbòdìyàn ìṣèlú, ọrọ̀ ajé, ẹ̀yà, ajẹmáṣà àti ẹ̀sìn ló bí pínpín Nàìjíríà láti ọdún 1960  sí 1963. Lára àwọn aṣokùnfà ogun ní ọdún 1966 ni ìjà ẹ̀sìn àti ìṣègbè ẹ̀yà Ìgbò ní Apá Àríwá Nàìjíríà. Ìdìtẹ̀gbàjọba, àti ìrẹ́jẹ àwọn Ìgbò ní apá àríwá Naijiria. Bákan náà Ìjẹ gàba lórí ìgbéjáde epo rọ̀bì tó lérè gọbọi lórí ní apa Niger Delta  náà kópa ribiribi nínú ogun abẹ́lé náà. Láàárín ọdún kan, àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti yí gbogbo kọ̀rọ̀-kọ́ndú ilẹ̀ Ìgbò Biafara po tí ó fi mọ́ orísun epo tí ó wà ní ìlú Port Harcourt.. Wọ́n mọ odi yí wọn ká tínwọn kò sì gbà kí ẹnikẹ́ni nínú ẹ̀yà Ìgbò ó jáde síta, èyí f a ebi ọ̀pàgbà f'ọwọ́-mẹ́kẹ́ fún tẹ́rú tọmọ wọn. Láàárín ọdún méjì ati abọ̀ tí ogun náà fi wáyé, iye àwọn tí wọ́n jẹ́ ọmọ ẹ̀yà Ìgbò tí wọ́ ṣ'aláìsí láti ọwọ́ àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà jẹ́ ọgọ́rún kan, nígbà tí iye àwọn tí wọ́n ṣ'aláìsí látàrí ebi òpàpàpàlà jẹ́ mílíọ́nù lọ́nà ọgọ́rùn-un márùn-ún ènìyàn.
Ilawe Èkìtì
Ilawe Ekiti ( ilawe tabi ilawe-Ekiti ) jẹ́ ìlú ní ìpínlẹ̀ Èkiti ní orílẹ̀-èdè Naijiria.Ní ọdún 1995, àwọn olùgbé ìlú Ilawe jẹ́ 179,900 Àwọn ipò-ìdojúkọ agbègbè náà jẹ́ 7° 35' 60 N ati 5° 5' 60 E.
Ogun Abele Nigeria
Nígbà tí yóò fi di àárín ọdún 1968, àwọn oníròyìn bẹ̀rẹ̀ sí ń fi àwòrán àwọn àgbà àti ọmọdé tí ebi ti sọ di aláabọ̀ ara nínú àwọn ẹ̀yà ìgbò léde nínú àwọn ìwé ìròyìn tí wọ́n ń jáde ní àwọn orílẹ̀-èdè òkèrè. Àwòrán àwọn tí ebi ń pa wọ̀nyí beeẹ̀ sí ń mú kí àwọn ará ilẹ̀ òkèèrè ó beeẹ̀ sí ń fi oju àánú wo àwọn ènìyàn wọ̀nyí, tí ó sì mú kí àwọn àjọ 3lẹ́yinjú àánú tí kìí ṣe ti ìjọba ó ma dá owó, ounje , aṣọ àti àwọn ohun ìgbáyé-gbádùn mìíràn ránṣẹ́ sí wọn. Orílẹ̀-èdè United Kingdom àti Soviet Union ni wọ́n fẹ̀yìn pọn orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti bori Biafra nígbà náà, nígbà tí orílẹ̀-èdè France àti Isreal ṣagbátẹrù fún àwọn Biafra láti kojú orílẹ̀-èdè Nàìjíríà padà. Àmọ́ àwọn Amẹ́ríkà ní ti wọn kò ṣ'ègbè lẹ́yìn ẹnìkọkan, wọ́n kò fara mọ́ ìfìyà-jẹni tí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ń fi jẹ àwọn Igbo yí, bákan náà ni wọ́n bu ẹnu atẹ́ lu ìgbàẹ́sẹ̀ ìyapa àwọn Biafra kúrò lára orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Norodom Sihamoni
Norodom Sihamoni (នរោត្តម សីហមុនី, ojoibi 14 May 1953) ni Oba orile-ede Kambodia.
Ilawe Èkìtì
Agbègbè
Ilawe Ekiti pín sí oríṣi ìlú mẹ́jọ.
Ọba aládé
Ọba tí ó wà lórí oyè ní Ilu Ilawe Ekiti ni Ọba Adebanji Ajibade Alabi (Afuntande 1). Ó gorí ìtẹ́ ní ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹrin ọdún 2012, ó sì gba ìjọba lọ́wọ́ Ọba Joseph Ademileka.
Ìfarahàn ti Kìrìsìtẹ́ẹ́nì ní Ilawe
Láti ọdún 1890 ni àwọn òjíṣẹ́ Ọlọ́run ti ń wá bí wọ́n ṣe máa ń wọ ilẹ̀ Yorùbá tí ó jẹ́ apá Ìwọ̀-oòrùn nígbà náà. Síwájú ìgbà yìí, àwọn ará Ìláwe ní igbàgbọ́ dájú dájú nínú àwọn òrìṣà ilẹ̀ Yorùbá.
Ibikunle Amosun
Ọjọ́ karùndílọ́gbọ̀n oṣù Ṣẹrẹ ọdún 1958 ní wọ́n bí ọ̀kan lára àwọn olóṣèlú orílẹ̀-èdè Nàíjíríà tí ó ti fi ìgbà kan jẹ gómìnà ìpínlẹ̀ Ogun rí, Ìbíkúnlé Amósùn, bẹ́ẹ̀ náà ni ó jẹ sẹ́nátọ̀ orílẹ̀-èdè Nigeria rí léèmejì. Oṣù Igbe 2003 sí oṣù Igbe 2007 ní Ìbíkúnlé fi jẹ sẹ́nẹ́tọ̀ fún agbèagbè àrin gbùgbù ìpínlẹ̀ Ogun, orílẹ̀-èdè Nàíjíríà. Ó di gómìnà ní ìpínlẹ̀ Ògùn lábẹ́ àsíá ẹgbé ACN ní ọdún 2011 léyìn tí ó fìdí rẹmi ní ìgbà àkọ́kọ́ tó díje dupò. Ó díje dupò fún ipò gómìnà fún sáà kejì ní abẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú APC, lẹ́yìn tí ó wọlé, wọ́n ṣe ìbúra fún un ní ọjọ́ kankàndílọ́gbọ̀ ọṣù Èbìbí ọdún 2015.
Iyabo Anisulowo
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Hun Sen
Hun Sen
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jahun
Agbegbe Ijoba Ibile Jahun je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Athanasios Miaoulis
thumb|Athanasios Miaoulis.
jẹ́ Alákóso Àgbà orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Òndó
thumb|ÒpópónàYaba ni Ondo
Ondo je ilu ni Ipinle Ondo ni Naijiria. Ki a to ri wakati mji lẹhin ti a ti gunlẹ si Okitipupa, a ti de Ondo. Bi a ti wọ Ondo, ilu meji li o sọ si mi lọ́kàn: mo ranti Eko, mo sit un ranti Ijẹbu-Ode. Ti enia ba kọ́kọ́ ri awọn ile nlá nlá ti o wà li apa ọtun ati li apa osi títì, oluwa rẹ̀ yio ṣebi igboro Eko li on wa. ti enia bas i yi ile ọja awọn oyinbo oniṣowo ati awọn ṣọpu ké-kè-ké kakiri daradara, yio mọ pe ilu oniṣowo pataki kan li Ondo jẹ lárin awọn ilu nla nla ilẹ Yoruba. Ile ọkan ninu awọn gbajumọ ilu ti o jẹ oniṣòwò li a wọ̀ si li ọjọ ti a de Ondo. Nigbati o di alẹ, ti a jẹun tan, ti a ntàkúrọ̀sọ, li ọkan ninú awọn ọrẹ mi berè lọwọ bale ile wa, o ni, ‘Ẹ jọwọ, ẹ má pe mo ntọpinpin o, òwò kili ẹnyin ara Ondo nṣe ti ẹ fi li owó lọwọ to bayi, ti ile mèremère si fi pọ̀ ni ilu nyin to bawọnyi?”…...
Nguyễn Tấn Dũng
Nguyễn Tấn Dũng (ojoibi re: November 17, 1949 ni Cà Mau province) je oloselu ati Alakoso Agba orile-ede Vietnam.
Bida
Bida je ilu ni Ipinle Niger ni Naijiria.
Tokunbo Ogunbanjo
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Jakusko
wa ni Naijiria
Mohammed Lawal
jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn tẹ́lẹ̀.
Godwin Okpara
agba boolu-elese totifeyinti ara Naijiria
Charles Glover Barkla
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): P
Atumo-Ede (Yoruba-English): P
Oju-iwe Kiini
pa, verb. (primary idea, “to make to feel, suffers, etc.”, extensively used in composition), to kill, to murder, to put out of existence, to ruin, to stay, to betray to quench fire, to extinguish, to bruise, to rub, to scrub, to cut yam or calabash into halves, to break any hard nut, to peel the bark of a tree, to win a game, to hatch, (eggs), to tell fables, to be intoxicated (as with liquor).
páá, adv. at once, in an instance. Ó lọ síbẹ̀ páá. (He went there at once.)
pá adj. bald, hairless (as in the head). Bàbá náà pá lórí. (The man is bald.)
pá v.t. to avoid giving occasion for quarrel, to avoid strife. Ó pá èṣù (páàṣù/péèṣù) mọ́ nílẹ̀ (He avoided strife.)
pàdánù, v.t. to lose, to suffer loss. Yóò pàdánù ojú rẹ̀ láìpẹ́. (she will lose her sight soon.)
padà san, v.t. to repay, to refund, to retaliate. Wọn yóò padà san owó ìwé náà. (The will refund the cost of the book.)
padà sẹ́yìn, v.i. to turn back, to relapse. Ó padà sẹ́yìn sí àwọn ìwà burúkú rẹ̀ àtijọ́ (He relapsed into his old bad habits.)