cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ìlú Ìrèlè
ÀPÈJÚWE ÌLÚ ÌRÈLÈ
Ìlú Ìrèlè jẹ́ ọ̀kan pàtàkì àti èyí tí ó tóbi jù nínú Ìkálẹ̀ Mẹ̀sàn-án (Ìrèlè, Àjàgbà, Ọ̀mi, Ìdèpé-Òkìtipupa, Aye, Ìkọ̀yà, Ìlú tuntun, Ijudò àti Ijùkè, Erínjẹ, Gbodìgò-Ìgbòdan Líṣà). Ìlú yìí wà ní ìlà-oòrùn gúṣù Yorùbá (SEY) gẹ́gẹ́ bí ìpínsí-ìsọ̀rí Oyelaran (1967), Ó sì jẹ ibìjókòó ìjọba ìbílẹ̀ Ìrèlè. Ìlú yìí jẹ́ ọkan lára àwọn ìlú tí ó ti wà ní ìgbà láéláé, àwọn olùgbé ìlú yìí yòó máa súnmọ́ ẹgbẹ̀rún lọ́nà ẹgbàá. Ní apá ìlà-oòrun, wọ́n bá ilú Sàbọmì àti Igbotu pààlà, ní apá ìwọ̀-oòrùn ìlú Ọ̀rẹ̀ àti Odìgbó pààlà, ní àriwá tí wọ́n sì ba ìlú Okìtìpupa-Ìdèpé àti Ìgbòbíní pààlà nígbà tí gusu wọ́n bá ìlú Ọ̀mì pààlà. Ìrèlè jẹ́ ìlú tí a tẹ̀dó sórí yanrìn, tí òjò sì máa ń rọ̀ ní àkókò rẹ̀ dáradára. Eléyìí ni ó jẹ́ kì àwọn olùgbé inú ìlú yìí yan iṣẹ́ àgbẹ̀ àti iṣẹ́ ẹja pípa ní àyò gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ òòjọ́ wọ́n ṣé wọ́n ní oko lèrè àgbẹ̀. Ohun tí wọ́n sábà máa ń gbìn ni ọ̀pẹ, obì tí ó lè máa mú owó wọlé fún wọn. Wọ́n tún máa ń gbin iṣu, ẹ̀gẹ́ kókò, kúkúǹdùkú àti ewébẹ̀ sínú oko àrojẹ wọn. Nígbà tí ó dip é ilẹ̀ wọn kò tó, tí ó sì tún ń ṣá, tí wọ́n sì ń pọ̀ sí i, àwọn mìíràn fi ìlú sílẹ̀ láti lọ mú oko ní ìlú mìíràn. Ìdí èyí ló fi jẹ́ pé àwọn ará ìlú yìí fi fi oko ṣe ilé ju ìlú wọn lọ. Lára oko wọn yìí ni a ti ri Kìdímọ̀, Lítòtó, Líkànran, Òfò, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ṣùgbọ́n nígbà tí ọ̀làjú dé, àwọn ará ìlú yìí kò fi iṣẹ́ àgbẹ̀ àti ẹja pípa nìkan ṣe iṣẹ́ mọ́, àwọn náà ti ń ṣe iṣẹ́ ayàwòrán, télọ̀, bíríkìlà, awakọ̀, wọ́n sì ń dá iṣẹ́ sílẹ̀. Wọ́n ní ọjọ́ tí wọ́n máa ń kó èrè oko wọn lọ láti tà bíi ọjà Arárọ̀mí, Ọjà Ọba, àti Ọjà Kónyè tí wọ́n máa ń kó èrè oko wọn lọ láti tà bíi ọjà Arárọ̀mí, Ọjà Ọba, àti Ọjà Kóyè tí wọn máa ń ná ní ọrọọrín sira wọn. Àwọn olùsìn ẹ̀sìn ìbílẹ̀ pọ̀ ni Ìrèlè. Wọ́n máa ń bọ odò, Ayélála, Arẹdẹ-lẹ́rọ̀n bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Wọ́n máa ń ṣe ọdún egúngún, Ṣàngó, Ògún, Ọrẹ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ṣùgbọ́n nígbà tí ẹ̀sìn àjòjì dé wọ́n bẹ̀rẹ̀ si ń yi padà lati inú ẹ̀sìn ìbílẹ̀ wọ́n sí ẹ̀sìn mùsùmùmí àti ẹ̀sìn kirisitẹni. Bí ojú ṣe ń là si náà ni ìdàgbàsókè ń bá ìlú yìí. Oríṣìíríṣìí ohun amúlúdùn ni ó wà ní ìlú Ìrèlè, bíi iná mọ̀nà-mọ́ná, omi-ẹ̀rọ, ọ̀dà oju popo, ile ìfowópamọ́, ilé ìfiwé-ránṣẹ́, ilé-ìwé gígá àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
ISO 22000
je opagun kariaye.
Ìlú Ìrèlè
Odú Ifá tó tẹ Ìrèlè dó
"Ègúntán Ọ̀bàrà
Ègùntán á ṣẹ
Sylvanus Ngele
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ìlú Ìrèlè
Odú Ifá tó tẹ Ìrèlè dó
A díá fún Ìyá túrèké
Wọ́n ni kó lọ ra ewurẹ́ wá lọ́jà
Owó ẹyọ kan ní wọn fún
Ègùntán ní ìyá òun yóò ra ewúrẹ́ méjì
Knut Hamsun
Knut Hamsun (August 4, 1859 – February 19, 1952) je olukowe ara Norway to gba Ebun Nobel ninu litireso ni odun 1920.
Ìlú Ìrèlè
Odú Ifá tó tẹ Ìrèlè dó
Ọ̀bàrà ni ìyà òun yóò ra ewúrẹ́ kan
Túrèké ra ewúrẹ́ kan
Ṣùgbọ́n ó lóyún
Kí ó tó délé ewúrẹ́ bí mọ".
ORÍKÌ ÌLÚ ÌRÈLÈ
" Ìrèlè ẹgùn,
Ibi owó ń gbé so,
Tí a rí nǹkan fi kan
Ìrèlè ẹgùn,
Ó gbẹ́ja ńlá bọfá,
Èṣù gbagada ojú ọ̀run
Ó jókòó ṣòwò ọlà
Malòkun ò gbólú
Ọba-mi-jọ̀ba òkè.
Àtètè-Olókun
Iwá òkun, òkun ni
Ẹ̀yìn òkun, òkun ni
A kì í rídìí òkun
A kìí rídìí Ọlọ́sà
Ọmọ Ìrèlè kò ní opin
Ìdí ìgbálẹ̀ kì í ṣẹ́
Aṣọ funfun tí Malòkun
ÌTỌSẸ̀ Ọ̀RỌ̀
1 Ugbò = Orúkọ ìlú kan ní ìlú Ìlàjẹ ní jẹ́ bẹ́ẹ̀.
2 Olúgbò-amẹ́tọ̀ = Orukọ ọba ìlú Ugbò nígbà náà.
4 Ìgbẹ́kẹ̀bọ́ = ìlú kan ní jẹ́ bẹ́ẹ̀ ni ìpílẹ̀ Ìlàjẹ
5 Ọba Ùfóràmí = Orúkọ Ọba Benin.
6 Olú Orófun = Orúkọ oyé ọba ìlú Ìrèlè.
Bob Nwannunu
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ìlú Ìrèlè
ÌTỌSẸ̀ Ọ̀RỌ̀
9 Ugbotu = Orukọ ìlú àwọn Ìlàjẹ kan ni.
Sòmálíà
Somalia tabi Olominira ile Somalia je orile-ede ni Ilaorun Afrika. Somalia jẹ orilẹ-ede ni Afirika ariwa ila-oorun, nibi ti okun pupa ati okun Indian jẹ ẹya ti awọn iṣowo ti CEN SAD, IGAD, Afirika ile Afirika
Ìlú Ìrèlè
ÌTỌSẸ̀ Ọ̀RỌ̀
11 Ogun Òsòkòlò = Orúkọ ìlú kan tó kó ogun ja ìlú Ìrèlè.
12 Ùjọ́ = Orúkọ àwọn ẹ̀ya ènìyàn kan ni
Àṣà Nok
thumb|right|Ere lati Nok, The thinker Àṣà Nok yo jade ni arin ile Naijiria ni bi odun 1000 SK o si pare lai nidi ni bi odun 200 LK. A ko mo ohun ti awon ènìyàn náà pe ara won, nitori náà oruko àsà náà ni won fi so ilu won. Àsà Nok wa lati ariwa Afrika ni ipinlè Niger.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dutsin-Ma
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Mohammed Ali Ndume
Mohammed Ali Ndume jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin kékeré ti ilẹ̀ Nàìjíríà lati ọdún 2003 sí 2011. Wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Borno State ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2011 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party, PDP.
Nepherites 1k
Oba Nepherites I, tabi Nefaarud I je Farao ni ile Egipti.
C Sharp
jẹ́ ọ̀págun kárríayé.
Hubert Humphrey
thumb|Hubert Humphrey. Igbakeji Aare Amerika tẹlẹ je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Arthur Schopenhauer
Arthur Schopenhauer
Uche Okafor
Uchenna Kizito Okafor, ni kukuru bi Uche Okafor (8 August 1967 – 6 January 2011 ) lasan bi Uche Okafor (ojoibi 8 August 1967 ni Owerri) je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Nectanebo 1k
Nectanebo I jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Alain Juppé
Alain Marie Juppé (bíi ní Ojọ́ karùndínlógún Oṣù Kẹjọ Ọdún 1945) jẹ́ alákóso àgbà orílẹ̀ èdè France tẹ́lẹ̀ lati ọdún 1995 sí 1997 lábẹ́ ìjọba ààrẹ Jacques Chirac, tí kò sì gbajúmọ̀. Ófi ìjọba sílẹ̀ lẹ́yin ìdìbò ọdún 1997.
ISO 25178
je opagun kariaye.
Filipínì
Filipínì tabi Àwọn Filipini (Pilipinas ), fun onibise bi orile-ede Olominira ile awon Filipini (Republika ng Pilipinas), je orile-ede kan ni Guusuilaorun Asia ni apaiwoorun Okun Pasifiki. Si ariwa re niwaju Luzon Strait ni Taiwan wa. Ni iwoorun niwaju Omi Okun Guusu Saina ni Vietnam wa. Omi Okun Sulu ni guusuiwoorun wa larin re ati erekusu Borneo, be si ni ni guusu ni Omi Okun Selebes pinniya kuro si awon erekusu Indonesia miran. O bode mo Omi Okun Filipini ni ilaorun. Oluilu re wa ni Manila.
Igbo
E le ka ayoka ni Yoruba lori "Igbo":
Ìgbìrà
Igbìrà tàbí Ebira je eya eniyan ni Naijiria.
Spiro Agnew
thumb|Spiro Agnew Igbákejì Aare Améríkà tẹ́lẹ̀ je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
ISO 26000
je opagun kariaye.
ISO/IEC 27000-series
je opagun kariaye.
STS-126
thumb|STS- 126.
STS-124
STS-124 je iranloseOko-alobo Ofurufu, latowo Oko-alobo Ofurufu Discovery lo si International Space Station.
Ajman
Ajmān (tabi Ujman; عجمان ‘ajmān) je ikan ninu awon Emireti meje orile-ede Awon Emireti Sisokan Arabu.
Ptolemy 1k Soter
Ptolemy I Soter (Πτολεμαῖος Σωτήρ) jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Joseph Laniel
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Kòréà Àríwá
Àríwá Kòréà tabi Orile-ede Olominira Ara Oloselu ile Kòréà
Èdè Ìgbìrà
Èdè Igbìrà tàbí Ebira tàbí Egbira jẹ́ èdè ní Nàìjíríà (ní àwọn Ìpínlẹ̀ Kwárà àti Ẹdó àti Násáráwá). Èdè Igbìrà Èdè yìí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn èdè Naìjírìà. Àwọn tí wọ́n ń sọ ọ́ jẹ́ mílíọ̀nù kan. Wọn wà ní àgbègbè Èbìrà ní ìpínlè Kogi, Kwara, Edo, àti béè béè lo. Àwon èka èdè tí ó wà ní abẹ́ rẹ̀ ni Okene (Hima, Ihima) ìgbàrà (Etunno) Èbìrà ní ìsupò èka èdè, wón ń lò ó ní ilé ìwé.
ISO/IEC 27000
je opagun kariaye.
STS-125
thumb|STS-125.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ẹ̀bọ́nyì
thumb|Unwana, Ebonyi. Agbegbe Ijoba Ibile Ebonyi je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Ugbodo.
Ptolemy 2k Philadelphus
Ptolemy II Philadelphus (Πτολεμαῖος Φιλάδελφος) jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Edati
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Henri Queuille
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
ISO/IEC 27001
jẹ́ ọ̀págun káríayé.
Nelson Rockefeller
thumb|Nelson Rockefeller. Igbákejì Ààrẹ Amẹ́ríkà telẹ̀ je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Ptolemy 13k
Ptolemy XIII Theos Philopator (Πτολεμαῖος Θεός Φιλοπάτωρ) je Farao ni ile Egipti.
ISO/IEC 27003
je opagun kariaye.
ISO/IEC 27002
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ede
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ede je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Oja Timi.
Walter Mondale
je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Apáìlàoòrùn Obolo
thumb|Àwòrán Odò Obolo, tí ó wà ní apá ìla-òòrùn Obolo, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Agbegbe Ijoba Ibile Apailaorun Obolo je ijoba ibile ni Ipinle Akwa Ibom to wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Edu
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Nàmíbíà
Nàmíbíà tabi Orile-ede Olominira ile Namibia je orile-ede ni Apaguusu Afrika.
Koin
Koin
Èdè koin
Orúkọ àdúgbò tí wọ́n ń pè é ni Itajikan. Àwọn ènìyàn koin ní wọ́n sì ń sọ ọ́. Ó kún fún àlàyé kíkún lórí gírámà èdè. Ilè Cameroon ni wọ́n ti ń sọ ọ́. Àwọn ti wọ́n ń sọ èdè yìí jẹ́ àádọ́jọ ẹgbẹ̀rún. Àwọn mọ̀lẹ́bí èdè koin ni Niger-Congo, Atlántic-Congo, Volta-Congo àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Nkechi Justina Nwaogu
Nkechi Justina Nwaogu (bíi ní Ọjọ́ ọ̀kàndínlọ́gbọ̀n Oṣù karún Ọdún 1956) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú ààrín Abia, ìpínlẹ̀ Abia ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti Ọdún 2011 sí 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.
Pierre Curie
Pierre Curie (15 May 1859 – 19 April 1906) je omo orile-ede Fransi to je onimo fisiyiki, asiwaju ninu kristalografi, isegberingberin, piezoelectricity ati radiolilagabra, ati elebun Nobel. Ni 1903 o gba Ebun Nobel ninu Fisiyiki pelu iyawo re, Maria Skłodowska-Curie, ati Henri Becquerel, "fun idamo ise pataki ti won se nipa iwadi papo won lori isele itankakiri ti Ojogbon Henri Becquerel se awari."
Bohemia
thumb|right|Bohemia (green) within the Czech Republic today. thumb|right|[[Flag of Bohemia|Historical flag of Bohemia]]
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ede
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Ede je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ẹdẹ.
Àkójọ àwọn èdè iṣẹ́ọba gẹ́gẹ́ bíi ọrílẹ̀-èdè
F
<BR>
ISO/IEC 27004
je opagun kariaye.
Tetisheri
Tetisheri jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Fujairah
Fujairah (الفجيرة, al-fuǧayrah) je ikan ninu awon Emireti meje ti won parapo je orile-ede Awon Emireti Sisokan Arabu.
Pierre Bérégovoy
Pierre Bérégovoy (1925-1993) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gbọ̀ngàn Ife
Agbegbe Ijoba Ibile Gbongan Ife je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ile-Ife.
Ahhotep 1k
Ahhotep I jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Bámijí Òjó
Bamiji Ojo (20 October, 1939) je olukowe omo ile Naijiria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ife
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Ife je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Modakeke.
ISO/IEC 27005
je opagun kariaye.
Ahmose-Nefertari
Ahmose-Nefertari jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Fínlándì
Finlandi (pipe ), fun onibise bi Orile-ede Olominira ile Finlandi, je orile-ede Nordik kan to budo si agbegbe Fennoscandia ni Apaariwa Europe. O ni bo de mo Sweden ni iwoorun, Norway ni ariwa ati Russia ni ilaorun, be sini Estonia wa ni guusu re niwaju Ikun-omi Finlandi.
ISO/IEC 27006
je opagun kariaye.
Maurice Couve de Murville
Maurice Couve de Murville (1907-1999) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Ife
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Ife je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ipetumodu.
Àwọn ará Jẹ́mánì
Àwọn ará Jẹ́mánì (Deutsche) je eya eniyan, nipa bi won se nipo asa Jemani, iranderan, ati ti ede won je ede Jemani.
Queen Ahmose
Queen Ahmose jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Gbọ̀ngàn Òfurufú Kennedy
Gbọ̀ngàn Òfurufú Kennedy tabi The John F. Kennedy Space Center (Gbongan Ofurufu Kennedy; KSC) ni ibi isise ti NASA unlo bi ibi igbera fun gbogbo awon ifoloke ofurufu omoniyan to ti waye lati 1968.
Victor Ikpeba
Victor Nosa Ikpeba (ojoibi June 12, 1973 ni Benin City) je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Domingo Alaba Obende
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Nọ́mbà alòdì àti nọ́mbà adájú
Jije alòdì tabi àìlòdì je ohun ini nomba kan to je gidi, tabi ara omoakojopo awon nomba gidi bi awon nomba onipin ati odidi. Nomba alodi ni awon nomba tiwonkere ju òdo lo fun apere -{\sqrt{2}}, -1.44, -1. Nomba adaju (fun apere nomba gidi todaju, nomba onipin todaju, nomba odidi todaju) je nomba topoju odo lo, fun apere {\sqrt{2}}, 1.44, 1. Òdo fun ra re ki se odi tabi odaju. Àwon nomba ailoodi je awon nomba adaju ati odo. Awon nomba aidaju je nomba alodi ati odo.
Àwọn ọmọ Pólàndì
Awon omo Polandi tabi awon ara Polandi je awon eniyan lati Polandi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Ife
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Ife je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ifetedo.
ISO/IEC 27007
je opagun kariaye.
Edgar Faure
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Ikechukwu Obiorah
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
ISO 27799
je opagun kariaye.
ISO 31000
je opagun kariaye.
Irun
thumb|Irun
Emmanuel Dangana Ocheja
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Irun
Irun je iru proteini to n wu jade ninu ara.
Office Open XML
je opagun kariaye.
Babafemi Ojudu
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Otaru Salihu Ohize
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Akin Babalola Kamar Odunsi
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Portable Document Format
je opagun kariaye.
Èdè Kóngò
Kikongo tabi ede Kongo je ede Bantu ti awon eya Bakongo ati Bandundu n so.
A
Èdè tí àwọn ènìyàn wọ̀nyí ń sọ ni Kitumba, òun ta ń pè ní Kongó ní n ǹkan ṣe pẹ̀lú àpapọ̀ àwọn èdè Bantu. Àwọn ibi tí ati n sọ èdè yìí ni: Angola, Congo, Crabon ati Zoure. Ní àarin odún (1960) sí Ọdún (1996) àwọn tí ó n sọ èdè yìí dín díẹ̀ ni mílíọ̀nù mọ́kànlá. Àkọtọ́ èdè wọn muná dóko; ṣùgbọ́n wọn kìí lo àmì ohùn lórí gbogbo ọ̀rọ̀ wọn. Àkọtọ wọn tó wuyì yìí lo mú kí ohun èdè wọn dín kù ní lílò.
B
Èdè Kongo
Kongo tàbí Kikongo – ó jẹ́ èdè Bantu, àwọn ènìyàn Bakongo ni wọn ń sọ ọ́. Ààrin ilẹ̀ Afíríkà ni ó wà. Àwọn tí wọ́n ń sọ ọ́ jẹ́ mílíọ̀nù méje ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tí wọ́n kó ní ẹrú ní ilẹ̀ Afíríkà tí wọ́n sì tà wọ́n fún America ni wọ́n ń sọ èdè yìí. Àwọn bí i mílíọ̀nù ni wọ́n ń lo èdè yìí gẹ́gẹ́ bí èdè méjì.
Kongo language
ISO/IEC 38500
je opagun kariaye.
Antoine Pinay
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Nọ́mbà aláìníìpín
Ninu imo mathematiki Nọ́mbà aláìníìpín je nomba gidi ti ko je nomba oniipin, eyun nomba ti ko se e pin dogba laiseku ikankan, nomba ti ko se ko sile bi m/n ti m ati n ba je odidi, ti n ko gbodo je odo.
René Mayer
René Mayer (4 May 1895, Paris– 13 December 1972, Paris) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Ras al Khaimah
Ras al-Khaimah (رأس الخيمة, rās al-Khaymah, to tumo si "The Top of the Tent"), mimo tele bi Julfar, je ikan ninu awon Emireti meje orile-ede Awon Emireti Sisokan Arabu.
Ankhesenamen
Ankhesenamen jẹ́ Fáráò ní ilẹ̀ Égípítì ní ọdún púpọ̀ sẹ́yìn.
Èdè Pólándì
Èdè Pólándì (język polski) ..
ISO/IEC 42010
je opagun kariaye.
Fred Hampton
Fred Hampton (August 30, 1948 – December 4, 1969) je omo ile Amerika ati igbakeji alaga egbe oloselu Black Panther Party ni ipinle Illinois.
Iyabo Obasanjo-Bello
(ọjọ́-ìbí: ọjọ́ kẹ́ta-dín-lọ́gbọ̀n oṣù kẹrin, ọdún 1967) jẹ́ ọmọ ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin èyí tí a sì lè pè ní "sẹ́nétọ̀" Nàìjíríà tẹ́lẹ̀ àti ọmọbìnrin Ààrẹ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà nígbà kan rí, Olusegun Obasanjo àti ìyàwó rẹ̀ Oluremi Obasanjo.
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé Rẹ̀ Àti Ẹ̀kọ́
Obasanjo lọ sí ilé-ìwé Corona ní Victoria Island, Èkó, Capital School ní Kaduna, àti Queen's College ní Èkó. Ó gba òye nípa Òògùn ti ogbó ti Ilé-ìwé gíga Yunifásítì ìlú Ibadan ní ọdún 1988, òye titun ní ẹ̀kọ́ nípa àjàkálẹ̀-àrùn láti University of California, Davis ní Davis, California, United States, ní ọdún 1990, àti òye ńlá, PhD ní ẹ̀kọ́ kan náà láti Cornell University ní Ithaca. New York, ní ọdún 1994.
Ayé Rẹ̀
Iyabo Obasanjo fẹ́ Oluwafolajimi Akeem Bello ní oṣù kẹsàn-án, ọdún 1999. Àwọn tọkọtaya náà pìnyà lẹ́hìn tí Ọbásanjọ́ fi ẹ̀sùn ìkọsílẹ̀ ní ọjọ́ ọ̀kàn-dín-lógún oṣù kárùn-ún, ọdún 2003. Àwọn méjèèjì ní ọmọ kan; Jimi Bello tí a bí ní ọjọ́ ọ̀kàn oṣù kìíní, ọdún 2000 ní Chatham County, North Carolina.
Osama bin Laden
Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden (أسامة بن محمد بن عوض بن لادن, ʾUsāmah bin Muḥammad bin ʿAwaḍ bin Lādin; March 10, 1957– May 2, 2011) je omo orile-ede Saudi Arabia ati oludasile ati olori al-Qaeda.
Festus Olabode Ola
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Nefertari
Nefertari jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Mark Antony
Mark Antony jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
ISO/IEC 80000
je opagun kariaye.
Tiye
Tiye (c. 1398 BC – 1338 BC, also spelled Taia, Tiy and Tiyi) was the daughter of Yuya and Tjuyu (also spelled Thuyu). She became the Great Royal Wife of the Egyptian pharaoh Amenhotep III and matriarch of the Amarna family from which many members of the royal family of Ancient Egypt were born. je Farao ni ile Egipti.
René Pleven
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Ìrè-Èkìtì
Ire-Ekiti
Emeka Ezeugo
Emeka Ezeugo (ojoibi December 16, 1965 ni Aba, Nigeria) je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Ìrè-Èkìtì
F.I. Ibitoye
Ogun
F.I. Ibitoye (1981), ‘Ìlú Ìrè-Èkìtì’, láti inú ‘Òrìṣà Ògún ní ìlú Ìrè-Èkìtì.’, Àpilẹ̀kọ fún Oyè Bíeè, DALL, OAU, Ifẹ̀, Nigeria, ojú-ìwé 1-3. Ìrè-Èkìtì jẹ́ ìlú kan ní agbègbè àríwá Èkìtì ní ìpínlẹ̀ Oǹdó; èyí tí ó jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ọmọ bíbí inú ìpínlẹ̀ ìwọ̀-oòrùn àtijọ́. Tí ènìyàn bá gba ojú títì ọlọ́dà wọ ìlú Ìrè, ó rí bi kìlómítà márùndínlógójì sí Ìkọ̀lé-Èkìtì tí í ṣe olú ìlú fún gbogbo agbègbè àríwá Èkìtì. Ṣùgbọ́n ó fi díẹ̀ lé ni ogóje kìlómítà láti Ilé-Ifẹ̀. Èyiini tí a bá gba ọ̀nà Adó-Èkìtì. Nígbà tí a bá gba ọ̀nà yìí, lẹ́hìn tí a dé Ìlúpéjú-Èkìtì ni a óò wá yà kúrò ní títí ọlọ́dà sí apá ọ̀tún. Ọ̀nà apá ọ̀tún yẹn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń ṣe ni a óò wá tọ̀ dé Ìrè-Èkìtì, kìlómítà márùn-ún ibi tí a ti máa yà jẹ́ sí ìlú Ìrè-Èkìtì. Ara ẹ̀yà ilẹ̀ Yorùbá náà ní ilú Ìrè-Èkìtì wà. Àwọn gan-an pàápàá sì tilẹ̀ fi ọwọ́ sọ àyà pé láti Ilé-Ifẹ̀ ni àwọn ti wá. Wọ́n tún tẹnu mọ́ ọ dáradára pé ibẹ̀ ni àwọn ti gbé adé ọba wọn wa. Nítorí náà, títí di òní olónìí, Onírè ti Ìlù Ìre-Èkìtì jẹ́ ògbóǹtagi kan nínú àwọn ọba Aládé tí ó wà ní Èkìtì. Gẹ́gẹ́ bí n óò ti ṣe àlàyẹ́ ní orí kejì ìwé àpilẹ̀kọ yìí, “Oní-èrè” ni ìtàn sọ fún wa pé wọ́n gé kúrú sí “Onírè” ti ìsìnyìí. Alàyẹ́ Samuel Johnson nínú The History of The Yoruba. sì ti fi yé wa pé nítorí oríṣìíríṣìí òkè tí ó yi gbogbo ẹ̀yà Yorùbá tí à ń pe ní Èkìtì ká, ni a ṣe ń pè wọ́n bẹ́ẹ̀. Nítorí náà, orúkọ àjùmọ jẹ́ ní “Èkìtì”. Ìtàn sí tún fi yé mi pé ìlú kékeré kan tí ó ń jẹ́ “Igbó Ìrùn” ni àwọn ará Ìrè-Èkìtì ti ṣí wá sí ibi tí wọ́n wà báyìí; àìsàn kan ló sì lé wọn kúrò níbẹ̀. “Igbó Ìrùn” ti di igbó ní ìsinyìí, ṣùgbọn apá àríwá Ìrè-Èkìtì ló wà. Mo fi èyí hàn nínú àwòrán ìlú náà. Ìṣesí àwọn ará Ìrè-Èkìtì kò yàtọ̀ sí tí àwọn ìlú Yorùbá yòókù, yálà nípa aṣọ wíwọ̀ tàbí àṣà mìíràn. Àrùn tí í sìí ṣe Àbọ́yadé, gbogbo Ọya níí ṣe. Àwọn náà kò kẹ̀rẹ̀ nípa gbígba ẹ̀sìn Òkèèrè mọ́ra nígbà tí gbogbo ilẹ̀ Yorùbá mìíràn ń ṣe èyí. Ẹsìn Ìjọ Páàdi àti ti Lárúbáwá ni a gbọ́ pé wọ́n gbárùkù mọ́ jù. Síbẹ̀síbẹ̀, wọ́n ṣì ń ráyẹ̀ gbọ́ ti ẹ̀sìn ìbílẹ̀ Yorùbá, bí ọ́ tilẹ̀ jẹ́ pẹ́ ó ní àwọn àdúgbò tí èyí múmú láyà wọn jù. Fún àpẹrẹ, mo tọka sí àwọn àdúgbò tí wọn ti mọ̀ nípa Òrìṣà Ògún dáadáa nínú àwòrán. Èdè Èkìtì nì òdè Àdúgbọ̀ wọn. Nítorí náà, ìyàtọ̀ tí ó wà láàrin èdè Èkìtì àti ti Yorùbá káríayé náà ló wà ní tiwọn. Fún àpẹẹrẹ wọn a máa pa àwọn kóńsónàntì kan bíi ‘w’ jẹ. Wọn a pe “owó,” ‘Òwírọ̀’ “Àwòrò” ni “eó”, “ọ̀úrọ̀”, “Àòrò”. Wọ́n tún lè pa ‘h’ gan-an jẹ; kí wọ́n pe “Ahéré”ní “Aéré. Nítorí náà “Aéré eó” yóò dípò “Ahéré owó” Nígbà mìíràn pàápàá, wọn a fi ẹyọ ọ̀rọ̀ kan dípò òmíràn, fún àpẹẹrẹ: ira yóò dípò ará erú yóò dípò erú èyé yóò dípò ìyá. àbá yóò dípò bàbá ijọ́ yóò dípò ọjọ́
Gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ, àwọn náà tún máa ń fi fáwẹ́lì ‘u’ bẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀. Fún àpẹẹrẹ: Ulé dípò Ilé Ùrè dípò Ìrè Ufẹ̀ dípò Ifẹ̀ Ukú dípò Ikú
Lanthanum
Lanthanum je apilese kemika to ni ami-idamo La ati nomba atomu 57.
Ìrè-Èkìtì
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà ni èdè yìí fi yàtọ̀ si ti Yorùbá káríayé. Nítorí náà, mo kàn ṣì ń ṣe àlàyé rẹ̀ léréfèé ni, n óò tún máa mẹ́nu bá wọ́n nígbà tí a bá ń ṣe àtúpayá èdè orin Ògún. Ọ̀rọ̀ pọ̀ nínú ìwé kọ́bọ̀ ni.
Ìsọdipúpọ̀
thumb|right|3 × 4 = 12, a le to ami méjìlá sí orí ìlà gbọlọjọ mẹ́ta tí ikọ̀ọ̀kan ní àmìn mẹ́rin tàbí sí orí ìlà nínàró mẹ́rin tí ikọ̀ọ̀kan wọn ní àmìn mẹ́ta. thumb|right|Àmì ìsọdipúpọ̀. Isodipupo (ti a ma n tọka si nipasẹ aami agbelebu ×, ati nipasẹ aami aarin-laini ⋅, ati lori kọnputa nipasẹ aami akiyesi *) jẹ ọkan ninu awọn iṣẹ iṣiro alakọbẹrẹ mẹrin. Awọn isiro alakobere toku jẹ afikun, iyokuro, ati pipin.
A le ri isodipupo gegebi atunse afikun.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Efon
Efon jẹ́ ọ̀kan lára àwọn agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ tó wà ní Ìpínlẹ̀ Èkìtì, ní ìlú Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní Efon-Alaaye.
Wíwọ̀n ilẹ̀ yìí tó 232 km2, ó sì ní iye ènìyàn tó ń lọ bíi 86,941 nígbà tí wọ́n ka orí kọ̀ọ̀kan ní ọdún 2006. Nọ́ḿbà ìfìwéránṣẹ́ agbègbè náà ni 362.
Àjọni àwọn Orílẹ̀-èdè Alómìnira
Àjọni àwọn Orílẹ̀-èdè Alómìnira (Содружество Независимых Государств, СНГ) je agbajo agbegbe ti awon orile-ede to kopa nibe je awon Orile-ede Sofieti Olominira tele, to je didasile nigbati Isokan Sofieti foka.
John Okechukwuemeka
John Okechukwuemeka jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí ó jẹ́ mínísítà ìpínlẹ̀ tẹ́lẹ̀ fún ètò ìgbòkègbodò ọkọ̀ tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Àríwá Ìpínlẹ̀ Anambra ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà látàrí ètò ìdìbò ti Oṣù kẹrin ọdún 2011 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Yewa
Àgbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Yewa jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ní orílè-èdè Nàìjíríà. Olú-ìlú rẹ̀ wà ní ìlú Ayétòrò.
Molière
Jean-Baptiste Poquelin, to gbajumo bi oruko ori itage re Molière, (baptised January 15, 1622 – February 17, 1673) je osere ati ako ere ara Fransi to je gbigba bi ikan ninu awon elere alawada ninla julo ninu isemookomooka. Ninu awon iwe re ni Le Misanthrope (The Misanthrope), L'École des femmes (The School for Wives), Tartuffe ou L'Imposteur, (Tartuffe or the Hypocrite), L'Avare (The Miser), Le Malade imaginaire (The Imaginary Invalid), ati Le Bourgeois Gentilhomme (The Bourgeois Gentleman).
Bode Olajumoke
Wilfred Olabode "Bode Olajumoke" (ojoibi 1 July, 1944) je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Imhotep
Imhotep jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Huey P. Newton
thumb|right|Huey P. Newton Huey Percy Newton (February 17, 1942 – August 22, 1989) je omo ile Amerika. Newton je oludasile ati olori egbe oselu Black Panther Party.
Weni
Weni the Elder je Farao ni ile Egipti.
John Young (arìnlófurufú)
John Watts Young (ojoibi September 24, 1930 - died 5 january 2018) was is a retired American arinlofurufu afeyinti, pailoti asedanwo, ologun ojuomi, ati oniseero oko-ofurufu to di eni ikesan to fi ese kan oju Osupa bi adari iranlose Apollo 16 ni 1972.
Sobeknakht 2k
Sobeknakht II je Farao ni ile Egipti.
Christopher Omoworare Babajide
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Kraków
Kraków, bakanna Krakow or Cracow ( 13px|link=http://www.m-w.com/cgi-bin/audio.pl?ggkrak03.wav listen ), je ilu titobijulo keji ni orile-ede Poland
Socotra
right|270px|thumb|Map of the Socotra archipelago Socotra tabi Soqotra (Arabic سُقُطْرَى ; ) je arkipelago kekere awon erekusu merin kan ni Okun India.
Ahmose, omokùnrin ilẹ̀ Ebana
Ahmose, son of Ebana je Farao ni ile Egipti.
Michel Rocard
Michel Rocard (1930 - 2016) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Efan Ekoku
Efangwu Goziem "Efan" Ekoku (ojoibi 8 June 1967, ni Cheetham Hill, Manchester) je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Black Panther Party
thumb|Àpèjọ Black Panther Party.
Black Panther Party (ti a mo si Black Panther Party fún ìdáàbòbò fún ara-ẹni ni igba ti won koko da sile) je egbe oselu fun idagbasoke ati ilosiwaju awon alawo dudu ni orile-ede Amerika larin odun 1960 titi de gbogbo odun 1970.
Huey P. Newton ati Bobby Seale ni won da sile ni osu kewa odun 1966 ni Oakland ni Kalifọ́rníà.
Zosso
‘ZOSSO’
Nígbà tí ìyá ọmọ náà bá dé ilé yoò fá irun orí ọmọ rè, yóò sì lọ ra igbá àti ìkòkò tuntun. Igbá yìí ni yóò fi bo ìkòkò náà lọ sí odò ‘Zosso’. Omi odò yìí ni ìyá àti ọmọ yóò fi wẹ̀ títí omi yóò fi tàn. Òrìsà yìí máà n dáàbò bo àwọn ọmọde lọ́wọ́ aburú.
Kazimierz Marcinkiewicz
je omo ile Poland.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Yewa
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Yewa je ijoba ibile ni Ipinle Ogun to wa ni Nigeria. Oruko re tele ni Guusu Egbado. Ibujoko re wa ni ilu Ilaro
Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes Saavedra ( in modern Spanish; September 29, 1547–April 23, 1616)
Adawari Pepple
Adawari Michael Pepple je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Irak
Irak tabi Orile-ede Olominira ile Irak
Ineni
Ineni jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Gemini 3
Gemini 3
Senenmut
Senenmut jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Egbedore
Agbegbe Ijoba Ibile Egbedore je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Awo.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Egor
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Félix Gaillard
Félix Gaillard d'Aimé (5 November 1919, Paris - 10 July 1970) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Yuya
Yuya je Farao ni ile Egipti.
Itokasi
Yuya y Tuyu
Jarosław Kaczyński
thumb|Jarosław Kaczyński Sejm 2016 (Jarosław Aleksander Kaczyński) je omo ile Poland.
Baton Rouge
Baton Rouge (French: Bâton-Rouge ) ni oluilu ati ilu titobijulo keji ni Ipinle Louisiana ni orile-ede Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ehime-Mbano
Agbegbe Ijoba Ibile Ehime-Mbano je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ehime
Robert Schuman
Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman (1886-1963) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Sao Tome àti Principe
Sao Tome ati Prinsipe
Um Al Quwain
Umm al-Quwain (Arabiki: أمّ القيوين, umm al-quwwayn, to tumo si "Iya awon alagbara meji") je ikan ninu awon Emireti orile-ede Awon Emireti Sisokan Arabu.
Itokasi
ഉം അല്‍ കുവൈന്‍ Умм-эль-Кайвайн (город)
Aleksander Kwaśniewski
Aleksander Kwaśniewski (ojoibi November 15, 1954) je omo ile Poland ati Aare Polandi tele lati 1995 de 2005.
Gemini 10
Gemini 10
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ejigbo
Agbegbe Ijoba Ibile Ejigbo je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ejigbo.
Amenhotep, omokùnrin ilẹ̀ Hapu
Amenhotep, son of Hapu je Farao ni ile Egipti.
Dalhatu Umaru Sangari
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Lionel Jospin
Lionel Jospin (1937) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ekeremor
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Eket
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Jerzy Buzek
thumb|Jerzy Buzek, 2010 je omo ile Poland.
Philips Tanimu Aduda
Philips Tanimu Aduda jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Abuja, ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin láti Ọdún 2011 sí Ọdún 2015 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.
Abubakar Olusola Saraki
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
André Marie
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Gbemisola Ruqayyah Saraki
{{Gbemi Saraki''' je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Michael Emenalo
Michael Emenalo (ojoibi 4 July 1965 ni Aba, Nigeria) je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Òkun
right|thumb|250px|Aworan awon okun ile-aye Òkun je gbogbo omi oniyo, ati eyi to se pataki ara ile-aye. Bi 71% oju Ile-Aye ni okun bo mo le.
Alice Walker
Alice Malsenior Walker (ojoibi February 9, 1944) je olukowe omo orile-ede Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Èkìtì
Agbegbe Ijoba Ibile Ekiti je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti to wa ni Nigeria.
Lúksẹ́mbọ̀rg
Lúksẹ́mbọ̀rg, lonibise bi Dutsi Agba ile Lúksẹ́mbọ̀rg (Groussherzogtum Lëtzebuerg, Grand-Duché de Luxembourg, Großherzogtum Luxemburg), je orile-ede ayikanule ni apaiworun Europe, o ni bode mo Belgium, France, ati Germany. Lúksẹ́mbọ̀rg ni olugbe to ju ilaji egbegberun eniyan lo ninu aala to to 2,586 Kilomita ilopomeji (999 sq mi).
Sefiu Adegbenga Kaka
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Apollo 10
Apollo 10
Hanna Suchocka
thumb|Hanna Suchocka, adarí ìgbìmọ̀ ìjọba ti ilẹ̀ Poland láti ọdún 1992 si ọdún1993 je omo ile Poland.
Stanisław Iwanicki
thumb|Stanisław Iwanicki je omo ile Poland.
George Thompson Sekibo
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Wilfred Agbonavbare
Wilfred Agbonavbare (ojoibi October 5, 1966 ni Lagos) je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Michel Debré
Michel Debré (1912-1996) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
New Orleans
New Orleans ( or, locally or ; La Nouvelle-Orléans ) jẹ́ ìlú ní orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà àti tí ó tóbi jùlọ ní ìpínlẹ̀ Louisiana.
Chancellor Bay
Chancellor Bay je Farao ni ile Egipti.
Mirosław Kochalski
je omo ile Poland.
Wojciech Kozak
Wojciech Kozak je omo ile Poland.
John Nanzip Shagaya
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Jacques Chaban-Delmas
Jacques Chaban-Delmas (1915-2000) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Manetho
Manetho je Farao ni ile Egipti.
Pothinus
Pothinus je Farao ni ile Egipti.
Walerian Pańko
thumb Walerian Janusz Pańko je omo ile Poland.
Ganiyu Solomon
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù-Ìwọòrùn Èkìtì
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu-Iwoorun Ekiti je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ilawe-Ekiti.
Apollo 16
Apollo 16
Lawali Shuaibu
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Houston
Houston ni ilu titobijulo kerin ni orile-ede Amerika ati ilu totobijulo ni ipinle Texas.
Nikarágúà
Nikaragua tibise Olominira ile Nikaragua (República de Nicaragua, ), jẹ́ orílẹ̀-èdè Olómìnira toselu aṣojú ni Àárín Amẹ́ríkà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Èkìtì
Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Ekiti je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Aramoko.
Zangbetọ
Zangbeto jẹ́ Òrìṣà àwọn ẹ̀yà Ògù ní Àgbádárìgì tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Badagry, tí wọ́n gbàgbọ́ pé ìran Yorùbá, ṣùgbọ́n tí wọ́n ṢẸ̀ wá láti orílẹ̀ èdè Olómìnira Benin àti orílẹ̀-èdè Togo. Zángbétọ́ lè jade nígbà kúgbàà tí wọ́n bá fẹ́ ṣe ọdún Òrìsà tàbí aỵẹyẹ ìbílẹ̀. ‘Zangbetọ’ jẹ́ Òrìsà tó mò n pa idán ní ọjọ́ ayẹyẹ láti yẹ́ àwọn ènìyàn sì. ‘Zangbetọ’ sì tún jẹ ààbò fún ìlú kí àwọn ọlọ́sà máa ba wọ̀lú ní òru. Tí ọ̀rọ̀ kan bá sí se pàtàkì, ‘Zangbetọ’ kan náà ni wọn yóò ran láti lọ jẹ́ irú isẹ́ bẹ́è. Tí ẹnìkan bà sì sẹ̀ tàbí lódí sí ofin ìlú, àrokò ‘Zangbetọ’ ni wọn yóò fí síwájú ilé e rẹ̀. Ẹníkẹ́ni tí wọ́n bá sì fi irú àrokò yìí síwájú ilé rẹ̀ yóò ní láti dé aàfin Ọba kí ó sì san ohun kóhun tí wọn bá ni kò san ki ó to lè wo ilé rẹ̀. Àgbálo gbábọ̀ ọ̀rọ̀ nii ni pé àwọn ẹ̀sìn àtọ̀hunrìnwá wà ṣùgbọ́n ẹ̀sìn àbáláyé kò lè parun, nítorí pe, gbogbo àwọn Òrìsà wọ̀nyí ṣì wà síbẹ̀.
Òjò
Òjò jẹ́ omi tí ó ń rọ̀ láti sánmọ̀, tí ó ṣì ń di omi ní orí ilẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní ni omi tí ó ń sọ̀kalẹ̀ yí ń ṣe fún ọmọ ènìyàn, lára rẹ̀ ni a ti ń pèsè iná mọ̀nàmọ́má, ó wúlò nínú ilé, ó wúlò fún mímu, ìdáná àti ìtọ́jú oúnjẹ, ó wúlò fún ìwẹ̀, àti bẹẹ bẹẹ lọ. Síwájú sí, omi òjò tún wúlò fún ìdàgbàsókè àwọn ǹkan ọ̀gbìn wá gbogbo.
Ludwig van Beethoven
right|thumb|150px|A portrait by [[Joseph Karl Stieler, 1820]] right|150px
Sonni Ogbuoji
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ahmed Sani Stores
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Human Rights Watch
Human Rights Watch je agbajo aije ti ijoba kariaye kan to un sewadi ati akitiyan fun awon eto omoniyan. Ibujoko re wa ni ilu New York o si ni awon ibi-ise ni Berlin, Brussels, Chicago, Geneva, Johannesburg, London, Los Angeles, Moscow, Paris, San Francisco, Tokyo, Toronto, ati Washington D.C.
Itan
Human Rights Watch je didasile labe oruko Helsinki Watch ni odun 1978 lati mojuto bi orile-ede tele Isokan Sofieti se un tele Awon Ipinnu Helsinki.
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Àrin Áfríkà je orile-ede ni Apa Arin Afrika.
Jomo Kenyatta
Jomo Kenyatta[ pron.] (c. 1894 – 22 August 1978) je Alakoso Agba akoko (1963–1964) ati Aare (1964–1978) akoko orile-ede Kenya.
Frédéric Chopin
thumb|200px|Chopin,1835
Frédéric François Chopin, ni ede Polandi Fryderyk Franciszek Chopin (surname is pronounced in French, and usually  in English, and is sometimes written Szopen in Polish; 1 March 1810 – 17 October 1849), je olukopojade orin ati oluteduru omo Polandi. Won gba pe o je ikan ninu awon oga ninu orin ife.
Dalhatu Tafida
thumb|Dr. Dalhatu Sarki Tafida je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Robert Crippen
Robert Laurel Crippen (born September 11, 1937 in Beaumont, Texas) is an engineer, retired United States Navy Captain and a former NASA astronaut. He flew on four Space Shuttle missions, including three as commander. Crippen is a recipient of the Congressional Space Medal of Honor.
Pierre Pflimlin
Pierre Eugène Jean Pflimlin (5 February 1907 - 27 June 2000) je ara Fransi oloselu oseluarailu elesin Kristi to di Alakoso Agba ni Igba Oselu Kerin fun ose die ni 1958, ko to di pe Charles de Gaulle ropo re ni May 1958.
Smolensk
Smolensk (Смоле́нск; Смаленск; Smolenskas; Smoleńsk; Smolensk) je ilu ni orile-ede Rosia.
Pierre Mauroy
Pierre Mauroy (1928-2013) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Eleme
Agbegbe Ijoba Ibile Eleme je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Nchia
Johann Sebastian Bach
thumb|Kikun ti Bach: 1746 right|200px|alt=Signature of JS Bach Johann Sebastian Bach (Oṣu Kẹta Ọjọ 21, 1685 - Oṣu Keje 28, 1750) jẹ olupilẹṣẹ ara Jamani ti akoko Baroque. O gba kaakiri bi ọkan ninu awọn olupilẹṣẹ nla julọ ninu itan -iwọ -oorun. O tun jẹ ọkan ninu awọn olupilẹṣẹ olokiki julọ. Bach ni agba awọn olupilẹṣẹ bii Mozart, Beethoven ati Brahms, ni apakan nitori o gbe awọn ọna orin ti akoko rẹ si ipele giga ti imọ -ẹrọ ati pipe. Nitori didara iṣẹ ọwọ rẹ, awọn akọrin alamọdaju nigbagbogbo ka a si bi olupilẹṣẹ nla julọ ninu itan -iwọ -oorun.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ekwusigo
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ Ekwusigo j́ẹ ìjọba ìbíl̀ẹ ní Ìpínlẹ̀ Anambra ní ní orílè èdè Naijiria. Ibùjóko rẹ́ wà ní Ozzubulu.
Johann Sebastian Bach
Igbesiaye
A bi Bach ni Eisenach ni ọdun 1685. Baba rẹ, Johann Ambrosius, olupe ile -ẹjọ ni o kọ lati mu violin. Bach ko tii jẹ ọmọ ọdun mẹwa nigbati baba rẹ ku, o fi i silẹ alainibaba. O lọ lati gbe ni ile arakunrin rẹ; arakunrin rẹ ngbe ni Ohrdruf. Nitori ohun ti o dara julọ, Bach ni iṣẹ ni monastery Michaelis ni Lüneberg ni 1700. Ohùn rẹ yipada ni igba diẹ lẹhinna, ṣugbọn o tẹsiwaju bi akọrin. Lẹhin mu iṣẹ ṣiṣe igba diẹ ni Weimar ni 1703 bi oṣere fayolini, Bach di alamọja ni Neue Kirche ni Arnstadt (1703-1707). Ibasepo rẹ pẹlu igbimọ ile ijọsin ṣoro bi ọdọ olorin nigbagbogbo ṣe foju kọ awọn ojuse rẹ, ni yiyan lati ṣe adaṣe eto ara. Iwe akọọlẹ kan ṣe apejuwe isinmi oṣu mẹrin ti a fun Bach, lati rin irin-ajo lọ si Lubeck nibiti yoo ti mọ ara rẹ pẹlu orin Dietrich Buxtehude. O pada si Arnstadt ni igba pipẹ lẹhin ti o ti nireti, binu si igbimọ naa. Lẹhinna o ṣiṣẹ ni ṣoki ni St. Bach ṣajọ Toccata olokiki rẹ ati Fugue ni D kekere (BWV 565) ati cantatas akọkọ rẹ lakoko ti o wa ni Mühlhausen. Nigbamii o gba iṣẹ fun Duke ti Sachsen-Weimar ni ọdun 1708, ti n ṣiṣẹ bi agbẹjọ ile-ẹjọ ati ṣiṣe ni ẹgbẹ akọrin, nikẹhin o di adari rẹ ni 1714. O kọ ọpọlọpọ awọn akopọ eto ara lakoko asiko yii, pẹlu Orgel-Büchlein rẹ. Bach fi Weimar silẹ ati ni aabo iṣẹ kan ni Oṣu kejila ọdun 1717 bi Kapellmeister ni Cöthen. Ni ọdun 1720, iyawo Bach lojiji ku, o fi silẹ pẹlu awọn ọmọ mẹrin (awọn mẹta miiran ti ku ni ikoko). Laipẹ diẹ lẹhinna, o pade iyawo keji rẹ, soprano Anna Magdalena Wilcke, ẹniti o fẹ ni Oṣu Kejila ọdun 1721. Yoo bi awọn ọmọ 13, botilẹjẹpe marun nikan ni yoo ye igba ewe. Awọn ere orin Brandenburg mẹfa (BWV 1046-51), ati ọpọlọpọ awọn iṣẹ ohun elo miiran, ọjọ lati awọn ọdun Cöthen rẹ. Bach di Kantor ti Ile -iwe Thomas ni Leipzig ni Oṣu Karun ọdun 1723 o si ṣe iṣẹ naa titi o fi kú. O wa ni Leipzig ti o kọ pupọ julọ awọn cantatas rẹ. Bach bajẹ ko ni itẹlọrun pẹlu iṣẹ yii, kii ṣe nitori isanwo kekere rẹ nikan, ṣugbọn nitori awọn iṣẹ ti o nira ati ohun elo buburu. Nitorinaa, o gba awọn iṣẹ miiran, pẹlu didari Ilu Collegium Musicum, akojọpọ awọn alamọja ati awọn akọrin amateur ti o fun awọn ere orin osẹ, ni 1729. O tun di oludari orin ni kootu Dresden ni 1736, ni iṣẹ Frederick Augustus II. Bach bẹrẹ ṣiṣe awọn irin ajo lọ si Berlin ni awọn ọdun 1740, kii ṣe o kere ju nitori ọmọ rẹ, Carl Philipp Emanuel, ṣiṣẹ bi akọrin nibẹ. Aisan pẹlu àtọgbẹ, Bach ku ni Oṣu Keje ọjọ 28, ọdun 1750.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Emuoha
Agbegbe Ijoba Ibile Emuoha je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Emuoha
Adamu Garba Talba
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Roald Amundsen
Roald Engelbregt Gravning Amundsen (16 July 1872 – c. 18 June 1928) je oniwakiri ara Norway. ọmọ ọdún márùn dín ní ọgọ́ta ni. Ẹni àkọ́kọ́ tí ó dé póólù gúsù. Ó ṣe alábápàdá ikú rẹ̀ ní ibi ìjàmbá ọkọ̀ òfurufú ní odò bárẹ́ǹtì. Àwon òbí rẹ ni Jen Amundsen àti Hanna Sahlqvist. Ó gba àmì ẹ̀yẹ Úbádì ní ọdún 1907 láti ọwọ àwọn Ẹgbẹ arin ìrìn àjò aláwárí fún eni àkókó tí  ó ṣe àwárí agbègbè Àríwá ìlà oòrùn. Kò gbè ìyàwó, bẹ́ẹ́ní kò sì bí omo.
Àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn
thumb|right|[[Magna Carta je gbigbejade ni Ilegeesi ni 1215.]] Àwọn ẹ̀tọ́ ọmọnìyàn ni "awo eto ipile ati ominira ti gbogbo awon omo eniyan leto si." Awon olugbowo ero yi un tenumo pe gbogbo awon eniyan ni awon ajemonu nitoripe won je omo eniyan. Nitorie awon eto omoniyan je gbigba bi ti eyi to je alagbalaaye ati bakanna. Iru awon ajemonu bayi le wa gege bi awon asa awon iwuwa eniyan gangan, gege bi asa iwa tito tabi awon eto eda ti o ni idi pataki, tabi gege bi awon eto olofin boya ninu orile-ede tabi ninu ofin kariaye. Sibesibe, ko si ikoenu lori kini ohu pato to je tabi ti ko je eto omoniyan lona kankan, be si ni ero awon eto omoniyan bi afoyemo ti je ohun ijiyan ati igbeyewo ninu imo oye.
ero odeoni nipa awon eto omoniyan dide leyin isele Ogun Agbaye Keji, gege bi idahun si Ipaniyanrun àwon Ju, eyi fa itowobowe Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn latowo United Nations General Assembly ni 1948.
Sínńtààsì Èdè Aafíríka
AKANDE TITILAYO C.
Sintaasi ede Aafirika
SYNTAX- JOHN R. WATTERS.
John R. Watters túmọ̀ sínńtààsì sí bí ìró àti ọ̀rọ̀ se ń so papọ̀ di gbólóhùn, àti bí àwọn ìsọ̀rí kọ̀ọ̀kan se hun ara wọn papọ̀ ní ìpele, ìpele di gbólóhùn. Gbogbo èdè ni wọ́n ní ju ọ̀nà kan lọ ti wọn ń gba hun ọ̀rọ̀ wọn. tí a bá ń kọ nípa èdè kan, àfojúsùn wa ni láti se àfìwé ìdí tí ìhun wọn fi pé orísìírísìí. Ní ilẹ̀ Afirika, ó fẹ́ẹ̀ jẹ́ pé gbogbo èdè ni wọn ń lo Olùwà, àbò àti ọ̀rọ̀ ìṣe. A tún máa ń lo “less common word orders” nínú gbogbo èdè, láti sèdá gbólóhùn àyísódì.
(SENTENCES WITH SINGLE CLAUSES) GBÓLÓHÙN ALÁWẸ̀ KAN. Ètò ọ̀rọ̀ (Word categories) Àwọn ọ̀rọ̀ tí a máa ń tò pọ̀ di gbólóhùn ni OR, IS, Apọnle, Eyan àti Atókùn. Iwájú ọ̀rọ̀ orúkọ ni atọ́kùn máa ń wà Post Position máa ń wa lẹ́yìn ọ̀rọ̀ orúkọ. Nínú èdè Afirika, OR ati Is se iyebíye. Àwọn èdè Africa máa ń lo Is dáadáa ju àwọn èdè Gẹ̀ẹ́sì àti èdè àwọn European. Fún àpẹẹrẹ:
Aghem, Bantu, Benu-Congo, Niger-Congo
-(i)	fi - baףּà – The bird is red.
Ọ̀rọ̀ Ise ni wọ́n lo red fún nínú gbólóhùn yìí.
-	Ngiti, Lendu, Central Sudanic, Nilo-Sohare
-(ii)	mà m-àndi we are ill
Ẹ̀wẹ̀, a lè lo ọrọ ìṣe ní ibi tí àwọn elédè Gẹ̀ẹ́sì bá ti ń lo àpọ́nlé (e.g. frequently, not yet, still, again) ati ọ̀rọ̀ àsopọ̀ (Conjunction) e.g. and, their’
-	Yorùbá, Defoid, Benue – Congo, Niger- Congo
-	Ejapham, Ekoid Bantu, benue-Congo – Niger-Congo
(ii)	à-njánà à-Chòr-á She is still talking
Àwọn Èdè Africa kò ní Atókà púpọ̀ bí Europeans. Èdè Afíríka jẹ́ èdè olóhùn, èyí ni a sì fi máa ń dá wọn mọ̀ yàtọ̀.
-	Babungo, Bantu, Benu- Congo ati Niger-Congo
(i)	ףּwá báy làa bàà He was very, very red
(ii)	ףּwá nyiףּ máa tátátә He ran quickly and Continuosly
Gbólóhùn oní pọ́nónna (Simple Sentence) Àwọn wọ̀nyí: Subject (s) verb (v) obuject (o) ni a máa ń lò láti sàlàyé gbólóhùn Svo ni o gbajúmọ̀ ní ilẹ̀ Afroasiatic àti ní Niger-Congo yàtọ̀ sí Mande, Senufo àti Ijo, Ní ilè Khoisan – Khoe náà yàtọ̀ fún àpẹẹrẹ:
Hausa, Chadic, Afroasiatic
(i)		S		V		O
Obdun 	yaa ci	na amaaa
Swahili, Bantu, Benu – Congo, Niger-Congo
(ii)		S 	     V        O
Ferdinand Magellan
thumb|Ferdinand Magellan.
Sínńtààsì Èdè Aafíríka
Halima   a-na-pika     ugali
Halima is cooking porridge
Nínú àwọn èdè wọ̀nyí:
-	Bari, Eastern Nilotic, Nilo – Saharan, S   V    O Adv ló gbajúmọ̀.
(iii)	   S           V            O        Adv
teleme       a kop       kene    ‘de’ de
Ìkejì tí ó tùn gbajúmọ̀ ní ilẹ̀ Afirika ni SOV. A lè rí i ní Ethio-Semitic, Cushitic àti Omotic láàrin Afroasiatic ní senufo : Bí àpẹẹrẹ:
(i)	Silt’e, Ethio – Semitic, Afroasiatic
isaam      ciitañe      gilgil     Ceeñeet
(ii)	Supyire, Senufo, Gur, Niger-Congo
S 	 O                  V
Kile ù    kùni             pwọ
‘May God sweep the path.
(iii)	Aiki, Maban, Nilo-Saharan
S                 O          V
gòףּ                yàףּ sám   tare
‘The farmer occupies a fiertile plot.
Ìkẹta ni VSO, òhun kò gbajúmọ̀ ní ilè Afirika. A máa ń rí i ní Berber Chadic ni Afroasiatic, Nilotic Surmic ní ilẹ̀ Eastern Sudamic. Fún àpẹẹrẹ:
(i)	Maasai, Eastern Nilotic Eastern Sudamic, àti Nilo-Saharan.
V 		S		O
The person sees a gazelle.
Nínú àwọn èdè tí ń lo V S O àbọ̀ kìíní àti ìkejì máa ń tẹ̀lé Is á wá fùn wa ní VSOO Turkana bí àpẹẹrẹ:
V		S 		O 		O
à-in-a-kin-i	ayòףּ		ףּide 	        akimui
Nínú èdè SOV, adjuncts (afikun) maa ń síwájú Is, a wá fún wa ni SXOV tàbí SOXV bí ó se hàn ni –
(1)	Aiki, Maban, Nilo-Saharan.
S        O           LOC               V
Kàikàì ti    tiףּíףּ gá    tàk  gán tàndàrkÈ
“X” yìí dùró fún ìkan lára àwọn àfìkún. Àfikún (adujunct) ni
Location post positional phrase “tak g∂n
Àwọn èdè SOV lè lo SOVX fun afikun (adjuncts) bí a se ríi ní Menade, pẹ̀lú atọ́kún Instrumental prepositional a bó a ti o túmọ̀ sí with a knife.
Mende, Western, Mande, Niger – Congo
S               O        V         INST
è 		wúru       tèe 	à bóa
hé 		stick 	       cut 	 with  knife
He cut the stick with a knife.
Gbólóhùn Àsẹ àti ìbèèrè (commands and questions) Ohun mẹ́ta ni a máa gbé yèwò. Èyí ibeere ni tàbí bẹ́ẹ̀ kọ (i) (Yes or no question) (2) Information word question (3) Indirect question. Nínú èdè Africa Yes/no question most commonly involve only a question marker or morpheme at the end or the beginning of the sentences. Nínú èdè Africa ìbéèrè oní bẹẹni tàbí bẹ́ẹ̀kọ́ máa ń ni àmì ìbéèrè ní ìbẹ̀rẹ̀ tàbí ìparí Linda is typical of many Niger-Congo and other langs, that use a question marker at the edge of the sentence. Linden i Ogidi nínú àwọn Niger Congo ti o n lo ìbéèrè alámì ni opìn gbólóhùn.
Linda, Banda, Adamawa –Ubangi, Niger-Congo
(a)	`ce 			gú
he/she 	       arrived     she arrived
(b)	cè      	gú       à
he/she   arrived 	Qm
Did she arrive?
Nínú èdè bíi silte wọ́n máa ń lo ohùn gbigbe sókè ní ìparí gbólóhùn, á lè lò ó gẹ́gẹ́ bíi yes/no question. Fun àpẹẹrẹ:
Silt’e, Ethio – Semitic, Afroasiatic
akkum 	   tisiikbińaas  way Qm
ó máa ń wáyé nínú èdè Haúsá náà. Ohùn àwọn èdè wọ́nyí: Wande, Gur àti Kwa máa ń lọ sí ilẹ̀ ni. Nínú èdè àwọn konni, Gur ní ilè Ghana, vowel or nasal is lengthened and has a slow fall in pitch. Èyí túmọ̀ sí pé nínú èdè Konni fáwẹ̀lì tàbí aránmúpè wọn máa ń falẹ̀.
Àpẹẹrẹ	nì díè saabú-u
Yes/no question tún máa ń wáyé nípa lilo negation (Ayisodi) “Didn’t he
go to Accra? Nínú èdè Gẹ̀ẹ́sì tí a bá dáhùn bẹ́ẹ̀ni, ohun tí à ń sọ ni pé ò lọ sí Accra. Ìdàkejì rẹ̀ ni ó tọ̀nà ní ilẹ̀ Africa. Ṣùgbọ́n ní ilẹ̀: Ejagbam, Ekoid Bant
Benue – Congo àti Niger-Congo
(a)	Ó – kà – jí ògàm à (Didn’t you go to the Qm market)
ÌYÓSÓDÌ Twó different kinds of negation should be distinguishes. Túmọ̀ sí pé orísìí àyísódì méjì ni a máa gbé yèwò. Àkọ́kọ́, A lè yí gbogbo gbólóhùn sí òdì. Ìkejì, ó sì lè jẹ́ àpólà kan nínú gbólóhùn bí àpólà orukọ ni a máa yí sódì.
VERBAL AFFIXES
Ọ̀nà tí ó gbajúmọ̀ tí wọ́n fi máa ń yi gbólóhùn sódì ni síse àtúnrọ àwọn ọ̀rọ̀ ìse. A yi kúrò ni ipò ìṣe lọ sí ìse aláyìísódì. Gbogbo ilẹ Benue-Congo ni wọn tí máa ń lò ó. Fún àpẹẹrẹ.
- Aghem, Grassfield, Banu, Benue-Congo, Niger-Congo
ò bò fí – ghGm He has hit the mat.
ò kà bó gbam-fò he has not hit the mat
Compound and complex sentences (Gbólóhùn ọlọ́pọ̀ awẹ́)
Compound sentewes-ni síse awẹ́ méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ pọ̀, ó máa ń jẹ́ odidi awẹ́ àti àfarahẹ.
Emphasis or focus’Àfojúsùn,
Àfojúsùn jẹ́ ohun pàtàkì tàbí information abẹ́nú nínú gbólóhùn. Ó jẹ́ ohun ti olùsọ gbà pé Oùgbọ́ kò gbọdọ̀ bá òun sọ. Èdè Africa máa ń lo ohùn nígbà mìíràn. Ṣùgbọ́n ohun ti wọ́n sabàá máa ń lò ni (i) yíyí padà kúrò ni ọ̀rọ̀ ìse tàbí kí wọ́n lo AUX àsèrànwọ́ ìṣe (2) use of special words (particles) (3) use of cleft-types constructions fún àpẹẹrẹ nínú èdè Ejaghan.
(a)	à – nam 		bì-yù
buy 		   yam
“She bought yams”
(b)	à – nàm-é 			jén
Focus 			what
(c)	à – nam-é 		bì-yù
She bought        yams
Èdè A ghem ni àfojúsùn tó le (complex focus) In some cases it uses a focus particle ñ
(a)	fù kí mò nyiףּ nõ á kí-bé
The rat ran in the compound.
(b)	Fú kí mọ nyiףּ no á kí-bé
The rat ran (did not walk) in the compound
(c)	Fù kí mọ nyiףּ á kí-bé no
The rat ran inside the conpound (not inside the house)
Àwọn èdè mìíràn lè lo àpepọ̀ verb changes and particles, gẹ́gẹ́ bí ó ti hàn nínú èdè Vute.
(a)	mvèìn yi Gwáb-na tí ףּgé cene
The chief bought him a chicken
(b)	Mvèìn yi Gwab-na-á ףּgé cene já
The Chief bought him a chicken.
Julius Ucha
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
John Edgar Wideman
thumb|John Edgar Wideman.
John Edgar Wideman (ojoibi June 14, 1941, ni Washington, DC) je olukowe omo orile-ede Amerika.
Ẹritrẹ́à
Eritrea je orile-ede ni Afrika.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): Ba
Atumo-Ede (Yoruba-English)
OjueweAkoko/wiwa ayoka
Atọ́ka àyọkà • Ìsopọ̀ ẹ̀ka • Àwọn àkójọ
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): Ba
Yoruba-English
B
Emmanuel Nnamdi Uba
Emmanuel Nnamdi Uba jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Ìpínlẹ̀ Anambra ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2011 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): Ba
1.	Ba: v. ‘to hide’ Mo ba sí abẹ́ igi; I hid under the tree.
2.	Bà: v. (i) to ferment: Kòkó náà ti bà; The cocoa has fermented (ii) to perch: Ẹyẹ náà bà; The bird perched (iii) to foment: Mo ba egbò rẹ̀; I fomented his ulcer (iv) to hit: Òkúta tí ó sọ bà mí; The stone he threw hit me. (v) to be afraid: Ẹ̀rù bà mí; I was afraid. (vi) settle: Ẹyẹ náà bá sórí ẹ̀ka igi ka; The bird settled on a branch.