cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marc Serena
Marc Serena (tí wọ́n bí ní ọdún 1983) jẹ́ olùgbéré-jáde, olùdarí eré àti ònkọ̀tàn ọmọ orílẹ̀-èdè Spain. Ó gbajúmọ̀ fún dídarí àwọn fíìmù ìtàn-àkọọ́lẹ̀ ti ilẹ̀ Áfríkà bíi Tchindas, Peixos d'aigua dolça àti The Writer from a Country Without Bookstores.
Mary Durojaye
Mary Adeola Temitope Asake Durojaye, tabi nìkan Mary Durojaye, tí a bí ní ọjọ́ kẹrìnlá osù Keje ọdún 1990 ní Ìlú London, United Kingdom jẹ́ ògbóǹtarìgì agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n obìnrin ti ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí ó sẹ̀ wá láti orílẹ̀-ède Nàìjíríà.
21560 Analyons
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Upe Atosu
Upe Atosu tí a bí ní Ọjọ́ kọkànlélọ́gún, Oṣù Kẹ̀rin, Ọdún 1993 jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n orílẹ̀-èdè Nàìjíríà fún Butler Bulldogs <a href="./Bọ́ọ̀lù-alápẹ̀rẹ̀" rel="mw:WikiLink" data-linkid="100" data-cx="{&quot;adapted&quot;:true,&quot;sourceTitle&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Basketball&quot;,&quot;thumbnail&quot;:{&quot;source&quot;:&quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Carter_vs_Gasol%2C_Lakers_vs_Magic.jpg/80px-Carter_vs_Gasol%2C_Lakers_vs_Magic.jpg&quot;,&quot;width&quot;:80,&quot;height&quot;:60},&quot;description&quot;:&quot;Team sport&quot;,&quot;pageprops&quot;:{&quot;wikibase_item&quot;:&quot;Q5372&quot;},&quot;pagelanguage&quot;:&quot;en&quot;},&quot;targetTitle&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Bọ́ọ̀lù-alápẹ̀rẹ̀&quot;,&quot;thumbnail&quot;:{&quot;source&quot;:&quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Jordan_by_Lipofsky_16577.jpg/80px-Jordan_by_Lipofsky_16577.jpg&quot;,&quot;width&quot;:80,&quot;height&quot;:107},&quot;pageprops&quot;:{&quot;wikibase_item&quot;:&quot;Q5372&quot;},&quot;pagelanguage&quot;:&quot;yo&quot;},&quot;targetFrom&quot;:&quot;link&quot;}" class="cx-link" id="mwCA" title="Bọ́ọ̀lù-alápẹ̀rẹ̀">bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n</a> ti àwọn obìnrin àti ẹgbẹ́ agbá <a href="./Bọ́ọ̀lù-alápẹ̀rẹ̀" rel="mw:WikiLink" data-linkid="100" data-cx="{&quot;adapted&quot;:true,&quot;sourceTitle&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Basketball&quot;,&quot;thumbnail&quot;:{&quot;source&quot;:&quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Carter_vs_Gasol%2C_Lakers_vs_Magic.jpg/80px-Carter_vs_Gasol%2C_Lakers_vs_Magic.jpg&quot;,&quot;width&quot;:80,&quot;height&quot;:60},&quot;description&quot;:&quot;Team sport&quot;,&quot;pageprops&quot;:{&quot;wikibase_item&quot;:&quot;Q5372&quot;},&quot;pagelanguage&quot;:&quot;en&quot;},&quot;targetTitle&quot;:{&quot;title&quot;:&quot;Bọ́ọ̀lù-alápẹ̀rẹ̀&quot;,&quot;thumbnail&quot;:{&quot;source&quot;:&quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Jordan_by_Lipofsky_16577.jpg/80px-Jordan_by_Lipofsky_16577.jpg&quot;,&quot;width&quot;:80,&quot;height&quot;:107},&quot;pageprops&quot;:{&quot;wikibase_item&quot;:&quot;Q5372&quot;},&quot;pagelanguage&quot;:&quot;yo&quot;},&quot;targetFrom&quot;:&quot;link&quot;}" class="cx-link" id="mwCA" title="Bọ́ọ̀lù-alápẹ̀rẹ̀">bọ́ọ̀lù</a>  orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
4566 Chaokuangpiu
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Upe Atosu
Ó kópa níbi 2017 Women's Afrobasket.
Eva Marie Saint
Eva Marie Saint (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ Kẹ́rin Oṣù Kẹfà, Ọdún1924 ) jẹ́ Òṣèrè fíìmù Amẹ́ríkà, Tíátà àti Tẹlẹfísọ̀n. Ní fún ìgbà tó ju Ọgọ́jẹ Ọdún lọ, ó gba Àwọ́ọ̀dù Akadẹ́mì àti Primetime Emmy Award, pẹ̀lú yíyàn fún Golden Globe Award àti  British Academy Film Awards lẹ́ẹ̀mejì. Lẹ́yìn ikú Olivia de Havilland ní ọdún 2020, Saint di Òṣèrè tó dàgbà jù tó ti gba Àwọ́ọ̀dù Akadẹ́mì àti Òṣèrè tó ṣekú láyé lára àwọn Òṣèrè tó gbajúmọ̀ nínu sinimá Golden Age of Hollywood.
Wọ́n bí sí New Jersey, ó dàgbà sí New York, Saint lọ sí Bowling Green State University àti wí pé ó bẹ̀rẹ̀ ìrìnàjò ayé rẹ̀ pẹ̀lú Òṣèré Tẹlẹfísọ̀n àti Rédíò ní 1940s. Lára àwọn iṣẹ́ àkọ́kọ́ tó ṣe tó gbajúmọ̀ ní: ipa tó kó gẹ́gẹ́ bí Thelma ní Hoorton Foote's The Trip to Bountiful (1953).
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ Ayé rẹ
Wọ́n bí Saint ní Ọjọ́ Kẹ́rin oṣù Kéje, ọdún 1924, ní Newark, New Jersey, sí ẹbí Quaker. Ó lọ sí Bethlehem Central High School ní Delmar, New York, lẹ́gbẹ̀ẹ́ Albany, Ó ṣe tán ní ọdún 1942. Ó di ara hall of fame ilé-ìwé sẹ́kọ́ndírí ní ọdún 2006. Ó kọ́ ìmọ̀ Òṣèré ṣiṣẹ́ ní Bowling Green State University àti darapọ̀ mọ́ Delta Gamma Sorority. Ní àsìkò yìí, ó ṣe olórí Òṣèré ní Personal Appearance. Tíátà tó ṣe ní ọgbà Bowling Green tọ́ padà sọ lẹ́yìn rẹ̀. Ó jẹ́ lára àwọn ẹgbẹ́ Tíátà ọlọ́lá tó kọ ara wọn jọ bíi ọmọ-ìyá,
Theta Alpha Phi, àti wí pé òun ní ó ń tọ́jú rẹ́kọ̀dù fún àwọn àjọ ọmọ-ilé ìwé ní ọdún 19.. 4
Cynthia Adobea
Cynthia Adobea jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini ọjọ akọkọ, óṣu August ni ọdun 1990. Agbabọọlu naa ṣere gẹgẹbi defender.
23323 Anand
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Dinara Safina
Dinara Mikhailovna Safina (Динара Михайловна Сафина, Динара Мөбин кызы Сафина, Dinara Möbin kızı Safina), ojoibi April 27, 1986 ni Moscow, je agba tenis ara Rosia lati eya Tatari. Safina de ifunnipo No. 1 Lagbaye bi enikan.
4630 Chaonis
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
21436 Chaoyichi
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Jamopyper
Jamiu Damilare Tajudeen (tí wọ́n bí ní 25 October 1995) tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Jamopyper, jẹ́ olórin Afrobeat ti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2020, Jamopyper tẹwọ́bọ̀wé pẹ̀lú Zlatan ibile, tó ni "Zanku Records". Wọ́n yàn án fún ọ̀kan lára àwọn àmì-ẹ̀yẹThe Headies 2020.
5217 Chaozhou
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Agnes Aduako
Agnes Aduako jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini 25, óṣu December ni ọdun 1989. Agbabọọlu naa ṣere gẹgẹbi fun forward
Pablo César
Pablo César (tí wọ́n bí ní 26 Oṣù Kínní, Ọdún 1962), jẹ́ olùdarí eré ọmọ orílẹ̀-èdè Argẹntínà. Ó ti lọ́wọ́sí sinimá ilẹ̀ Áfríkà pẹ̀lú dídarí àwọn eré bíi Equinox, the Garden of the Roses, Los dioses de agua àti Aphrodite, the Garden of the Perfumes.
15500 Anantpatel
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Gale Sondergaard
je óṣèrè lóbinrin ilẹ america ti a bini óṣu febuary, ọdun 1899 to si ku ni óṣu August, ọdun 1985.
Igbesi Ayè Arabinrin naa
Ósèrè lóbinrin naa ni a bisi Ilu Litchfield, Minnesota fun Hans Sondergaard ati Anna Kirstine Søndergaard.
Sondergaard fẹ́ òṣèré lọ́kùnrin Neill O'Malley ní ọdún 1922 tí wọ́n sì pínyà ní ọdún 1930. Ní oṣù May ní ọdún 1930, Òṣèré binrin náà fẹ́ Herbert Biberman ní ìlú Philadelphia, Pennsylvania. Ọkọ náà kú ní ọdún 1971. Tọkọ Taya náà gba àwọn ọmọ méjì tọ́ (Joan Kristine Biberman àti Daniel Hans Biberman).
Lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ àìsàn rọpá rọsè, Sondergaard kú sí Ilé ìwòsàn tí Motion Picture àti television ní ìlú Woodland Hills, California ní ọdún 1985 lóri àìsàn tí àwọn òyìnbó pè ní Vascular thrombosis.
Ẹkọ
Baba Gale ṣiṣẹ ni ilè iwè giga ti Minnesota nibi ti óṣèrè lóbinrin naa ti jẹ akẹẹkọ ti imọ èrè itage.
Àmì Ẹ̀yẹ àti Ìdánilọ́lá
Òṣèré lóbinrin nàá gba Ebun Akademi bí Obìnrin Òṣèré tó ranilọ́wọ́ Keji Didarajulo.
Aaliyah Brown (Sprinter)
Aaliyah Brown tí wọ́n bí ní ọjọ́ kẹfà oṣù kínní ọdún 1995 jẹ́ asáré orí ọ̀dan ayára pá sprinter ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà. Ó kópa nínú ìdíje women's 4 × 100 metres relay at the 2017 World Championships in Athletics.
4032 Chaplygin
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Bradley Cooper
Bradley Cooper (ojoibi 5 Oṣù Kínní, 1975) je osere ara Amerika.
Chike Frankie Edozien
Chiké Frankie Edozien jẹ́ ònkọ̀wé àti oníṣẹ́ ìròyìn ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ati Amẹ́ríkà. Òun ni adarí àgbà fún New York University, Accra, òun náà sì tún ni olùdarí fún New York University Journalism. Orisirisi àpilẹ̀kọ ni ó ma ń ke tí ó sì ń gbé jáde nínú àwọn ìwé-ìròyìnrẹ̀. Òun ni ó kọ ìwé Lives of Great Men, ní ọdún 2007, ó sì gba ẹ̀bùn amì-ẹ̀yẹ Lambda Literary Award fún iṣẹ́ rẹ̀ náà. Wọ́n yan ìwé rẹ̀ 'Lives' fún amì-ẹ̀yẹ Randy Shilts Award àwọn ìwé àpilẹ̀kọ ní ọdún 2018, tí ilé-iṣẹ́ ìtẹ̀wé Triangle gbé jáde. Edozien ti fi ìwé rẹ̀ yí sọ̀rọ̀ lórí òmìnira, ìfaradà àti akitiyan tí ó ṣe àfihàn rẹ̀ nínú ìwé rẹ̀ ní orísirṣi ìpéjọ agbáyé pàá pàá jùlọ ní orílẹ̀-èdè India. sí orílẹ̀-èdè Australia àti New Zealand àti South Africa àti orílẹ̀-èdè Nàìjíríà< Ghana àti orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.
Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ fásitì káàkiri àgbáyé bíi:
Yale University, New York University , anchester Metropolitan University ,lstu Jayanti College, Bangalore, University of Delhi, and moràti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ
Ìwé ‘Lives’ ni ó jẹ́ ìwé tí ó ṣe àgbéyẹwò ìgbé ayé àwọn LGBTQ tí wọ́n jẹ́ ọkùnrin àti obìnrin  tí eọ́n wà ní ilẹ̀ Adúláwọ káàkiti agbáyé. Wọ́n yan Edozien's "Shea Prince" fún amì-ẹ̀yẹ 2018 Gerald Kraak Human Rights Award àti "Last Night in Asaba" ni wọ́n ṣà yàn fún àmì-ẹ̀yẹ Gerald Kraak ní ọdún 2019, lára àwọn ìwé rẹ̀ tí ó tún gbayì ni  ‘As You Like It’, tí ó mu gba àmì-ẹ̀yẹ Lambda award ní ọdún 2019. .
Princella Adubea
Princella Adubea jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ̀ ghana ti a bini 27, óṣu December ni ọdun 1998. Agbabọọlu naa ṣere fun Racing de Santander gẹgẹbi ipo forward.
Michael Costello
Michael Costello jẹ olokiki a njagun onise lati Los Angeles.
2409 Chapman
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Ileri Amukamara
Promise Amukamara tí a bí ní ọjọ́ kejìlélógún osù kẹfà ọdún 1993 jẹ́ agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n ti orílẹ̀-ède Nàìjíríà-Amẹrika fún Charnay Basket Bourgogne SUD (FRA) àti ẹgbẹ́ orílẹ̀-ède Nàìjíríà.
Ìbẹ̀rẹ̀ Ìgbésí ayé àti ẹ̀kọ́
Promise ga ní ẹsẹ̀ bàtà marun ó lé inch mẹsan(175 cm). Ó jẹ́ ọmọ ilé-ìwé gíga ti <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Arizona_State_University" rel="mw:ExtLink" title="Arizona State University" class="cx-link" data-linkid="105">Arizona State University</a>. Ó tún jẹ́ àbúrò fún Super Bowl XLVI Champion,  New York Giants tẹ́lẹ̀ rí cornerback Prince Amukamara.
Iṣẹ́ tí ó yàn
Promise jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ D'Tigress, ẹgbẹ́ agbá bọ́ọ̀lù inú agbọ̀n obìnrin ti orílẹ̀-ède Nàìjíríà. Ó jẹ́ olùsọ́ ààyè ti ẹgbẹ́ tí ó ṣeré níbi 2020 Olympic Games ní Tokyo. Ó tún kópa níbi FIBA Women's Basketball World Cup ti ọdún 2018.
824 Anastasia
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Boris Becker
Boris Franz Becker (ojoibi 22 November 1967) je agba tenis to ti feyinti to je Eni Ipo 1 Lagbaye tele lati orile-ede Jemani. O gba ife-eye Grand Slam ni emefa bi enikan, eso Wura kan ninu idije enimeji ni Olimpiki, ati eni ti ojo-ori re kerejulo to gba Idije Wimbledon awon okunrin enikan nigba to je omo-odun 17.
16238 Chappe
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
20477 Anastroda
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Brian Teacher
je agba tenis to gba ife eye Grand Slam.
11166 Anatolefrance
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Ebenezer Andrews
Ebenezer Andrews ni a bini ọjọ mọkan lèèlogun, óṣu May ni ọdun 2000 jẹ elere badminton ti ilẹ ghana. Ni óṣu April, ọdun 2019 elere naa jẹ ọkan lara team ilẹ ghana to gba ami ọla ti idẹ ni idije ti gbogbo ilẹ afirica to waye ni Port Harcourt, Naigiria.
Iṣẹ ati Àṣèyọri
Andrews kopa ninu idije Badminton U-19 ti Junior gbogbo ilẹ afirica to waye ni Algeria ni ọdun 2013. Elere na kopa ninu ere ẹlẹkẹwa ti gbogbo ilẹ afirica ni ilè iwè giga ti Kenyatta ni Nairobi, ilẹ Kenya. Ni ọdun 2018, Andrews ati Akẹgbẹ rẹ Daniel Doe gba gold ninu ere ti commonwealth to waye ni ilẹ Australia ni doubles finals.
3938 Chapront
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Sweets" for the Sweet
"Sweets" for the Sweet ni ó jẹ́ orin tí oní fèrè kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Harry "Sweets" Edison tí wọ́n gbé jáde ní ọdún 1964 lábẹ́ ilé-iṣẹ́ agbórinjáde Sue.
24268 Charconley
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Anita Amankwa
Anita Amankwa jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini ọjọ keji, óṣu september ni ọdun 1989. Agbabọọlu naa ṣere gẹgẹbi forward
Titilope Gbemisola Akosa
Titilope Gbemisola Akosa tí gbogbo ènìyàn mọ́ sì Titolope Akosa jẹ agbejọ́rọ̀ ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Òun ni olùdásílẹ̀ ilé iṣẹ́ Titi Akosa & Co ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2015, ó jẹ́ agbenuso fún àwọn obìnrin lórí ètò tí àkọlé rẹ jẹ́  Towards a Gender Responsive Green Climate Fund in Africa  ní ibí ayẹyẹ Paris Climate Treaty.
Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Títí sì ìlú Èkó, ibè sì ni ó dàgbà sì. Ó gboyè nínú ìmò òfin láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Lagos State University, ó sì tẹ̀ síwájú sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Lagos níbi tí ó tí gbà masters rẹ̀.
21128 Chapuis
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Titilope Gbemisola Akosa
Iṣẹ́
Akosa dá ilé iṣẹ́ tirẹ̀ tí ó pè ní Títí Akosa & Co pẹ̀lú àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ mìíràn, òun sì ni olórí àti olùkọ́ni onímòràn nípa òfin fún ilé iṣẹ́ náà.
Michael Baah
Michael Opoku Baah jẹ elere badminton orilẹ ede Ghana ti a bini ọjọ keji lèèlogun, óṣu July, ọdun 1996.
19539 Anaverdu
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
11314 Charcot
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
3286 Anatoliya
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Guillermo Vilas
Guillermo Vilas (ojoibi 17 August 1952, ni Buenos Aires, Argentina) je agba tenis ara Argentina to gba ife eye awon okunrin enikan Grand Slam 4.
Victor Mbaoma
Victor Mbaoma(ti a bini ọjọ ogun, óṣu kẹ̀wá, ọdun 1996) jẹ ogbon tarigi agbaabọlu ọmọ orílè-èdè Nàìjíríà toun ṣèrè fun FC Qizilqum gẹ̀gẹbi Centre forward.
Igbèsi Aye Arakunrin naa
Victor ni a bisi ilu eko, Arakunrin naa bẹrẹ iṣẹ rẹ pẹlu Remo stars F.C., Akwa United lẹyin naa ló lọsi Enyimba F.C. ni ọdun 2019.
Iṣẹ ati Àṣèyọri
Victor jẹ elere to gba goal julọ ninu league eleyi lo jẹki ko dara pọmọ Apapọ Team ilẹ Naigiria. Arakunrin naa gba goal mẹrin dinlogun ni ere mọkan lèèlogun ni Eyinmba. Ni ọdun 2022, Victor kopa ninu debut ilẹ okun fun órilẹ ede Naigiria ni ere to wa larin Mexico ati Ecuador.
Titilope Sonuga
Titilope Sonuga, ẹni tí àwọn èèyàn mọ sì Titi Sonuga, je akéwì, enginíà, àti òṣèré ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Wọ́n bíi sì ìlú Èkó, ó sì lọ sí orílẹ̀ èdè Canada nígbà tí ó pè ọmọ ọdún mẹ́tàlá. Ó siṣẹ́ fún ọdún márùn-ún gẹ́gẹ́ bíi enginíà. Ní ọdún 2011, ó gbà àmì ẹ̀yẹ onkọ̀we tuntun láti ọ̀dọ̀ Canadian Authors Association. Ní ọdún 2012, ó gbé ìgbà orókè níbi ìdíje Maya Angelou Poetry Contest. Ní oṣù karùn-ún ọdún 2015, ó di akéwì àkọ́kọ́ tí ó má farahàn níbi ayẹyẹ tí wọn fi gbé Ààrẹ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà sórí òye. Sonuga tí kéwì níbi ayẹyẹ Lagos International Poetry Festival. Yàtọ̀ sí ewì, Sonuga tí kópa nínú eré ṣíṣe. Ó kọ ipa Eki nínú eré Gidi Up pẹ̀lú àwọn òṣèré bíi OC Ukeje, Deyemi Okanlawon, Somkele Iyamah àti Ikechukwu Onunaku. Ó jẹ́ àmbásẹ́dọ̀ fún  She Will Connect Program ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó kọ orin ' 'Ada The Country' '. Ní ọdún 2015, ó ṣe ìkéde ìgbéyàwó rẹ pẹ̀lú ayàwòrán tí orúkọ rẹ̀ jẹ́ Ṣeun Williams.
Àrùn jẹjẹrẹ ọmú
Àrùn jẹjẹrẹ ọmú jẹ àrùn tó jẹyọ láti araàwọn ohun àsopọ tó wà nínú ọmú Lára àwọn àmì àìsàn jẹjẹrẹ ní níní ééwo nínú ọmú, ìyàtọ nínú ìrísí ọmú, níní àwọ̀ tó dàbí èpo ọ̀sàn, kí ìkókó máa kọ omi ọmú, kí omi ọmú máa da láìfọ́mọ lọ́mú, tí orí ọmú bá kojú sínú, kí àwọ máa pọ kó sì máa gbẹ. Nínú àwọn àrùn tó máa ń tàn ká láti ọnà jínjìn, ó ṣeé ṣe kí ìrora wà nínú egungun, kí ibì kan nínú ara máa wú, àìlemí dáadáa, tàbí kí ara máa pọ́.
Àwọn okùnfà àrùn jẹjẹrẹ ọmú ní sísanrà jù, àìṣe eré-ìdárayá, ọtí àmujù, lílo ògùn láti máa ṣe nǹkan oṣù nígbà tí èèyàn ti wà ní  ọjọ-orí tí kò lè ṣe nǹkan oṣù mọ, títètè bẹ̀rẹ̀ nǹkan oṣù fún ọmọ tí ọjọ́ orí rẹ kéré, pípẹ́ bímọ àti kí èèyàn má bímọ rárá, ọjọ orí, tí àrùn jẹjẹrẹ bá wà nínú ìran, àti nínú ẹbí. Nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ti ṣẹlẹ̀ rí. Bí ìdá 5-10% èèyàn ni wọn jogún rẹ, Àyípadà BRCA náà wà níbẹ̀.
Emmanuel Botwe
Emmanuel Botwe ni à bini ọjọ ogun, óṣu May, ọdun 1999 jẹ elere badminton órilẹ ede Ghana.
Iṣẹ Emmanuel ati Àṣèyọri
Ni ọdun 2010, Botwe kopa ninu idije gbogbo ilẹ afirica to waye ni Mauritius. Ni ọdun 2013, elere naa kopa ninu idije Junior Badminton gbogbo ilẹ afirica to waye ni Algeria. Botwe pẹlu awọn akẹgbẹrẹ Andrews Ebenezer, Daniel Doe, Jennifer Abitty, Grace Atipaka ati Eryram Yaa Migbodzi kopa ninu idije agbaye lori Badminton fun igba akọkọ. Ni ọdun 2019, Emmanuel kopa ninu ere ilẹ africa.
Gladys Amfobea
Gladys Amfobea jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini ọjọ akọkọ, óṣu july ni ọdun 1998. Agbabọọlu naa ṣere gẹgẹbi defender.
4180 Anaxagoras
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Ariane Astrid Atodji
Ariane Astrid Atodji (tí wọ́n bí ní ọdún 1980) jẹ́ olùdarí eré, olùgbéré-jáde àti ònkọ̀tàn ọmọ orílẹ̀-èdèKamẹrúùnù. Ó ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré ìtàn-àkọ́ọ́lẹ̀ tó fi mọ́ Koundi et le Jeudi national àti La souffrance est une école de sagesse.
Anita Amenuku
Anita Amenuku tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlọ́gbọ̀n osù Keje ọdún 1985 jẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá obìnrin ará ilẹ̀ Ghana kan tí mú ipò iwájú lórí pápá. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ agbábọ́ọ̀lù aláfẹsẹ̀gbá àwọn obìnrin ti orílẹ̀-ède Ghana. Ó wà lára àwọn tí ó kópa níbi FIFA Women's World Cup ti ọdún 2007. Lórí ìpele ẹgbẹ́, ó ṣeré fún Ghatel Ladies ní Ghana. Ó kọ́kọ́ fara hàn lórí pápá fún Ghana lòdì sí Australia ní ọjọ́ kejìlá Oṣù Kẹẹ̀sán ọdún 2007.
5878 Charlene
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Enyinna Nwigwe
Enyinna Nwigwe jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé ati olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Òun ni ó gbé àwọn aládùn bíi: The Wedding Party, Black November, àti Black Gold jáde.
Ìbẹ̀rẹ̀ ayé ati ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n tó Nwigwe ní ìlú Ngor Okpala ní Ìpínlẹ̀ Imo ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó kẹ́kọ̀ọ́ jáde ní ilé-ẹ̀kọ́ fásìtì ti ìlú Calabar ní Ìpínlẹ̀ Delta nínú ìmọ̀ Ìṣúná.
Iṣẹ́ rẹ̀
Nwigwe bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ lásìkò tí ó wà ní ilé-ẹ̀kọ́ Fásitì nígbà tí ó ń ṣiṣẹ́ módẹ́ẹ̀lì pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ runway àti print model ṣáájú kí ó tó darapọ̀ mó iṣẹ́ tíátà. Ó gbé eré kan jáde tí ó pè ní Wheel of Change eré tí Jeta Amata darí rẹ̀ ní ọdún 2004. Ní báyìí, Nwigwe ń lọ sí ìlú Los Angeles ati orílẹ̀-èdè Nigeria láti ṣíṣe rẹ̀. Ó ti kópa nínú àwọn eré orísiríṣi ṣáájú kí ó tó kópa nínú eré tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ Black  November tí àwọn òṣèré bíi Kim Basinger, Mickey Rourke, Vivica A. Fox, Akon, Wyclef Jean, and Anne Heche ti kópa ní ọdún. Ó kópa bí olú-èdá ìtàn gẹ́gẹ́ bí páítọ̀ nínú eré Hell or High Water, ní ọdún 2015. Lẹ́yìn eré yí ni ó pinu láti máa kòpa nínú eré tí ó bá ti níṣe pẹ̀lú ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ. Ní ọdún 2017, News of Africa pèé ní  Ẹni àkọ́kọ́ nínú àwọn méjìlá tí ojú wọn fani-mọ́ra jùlọ ní Nollywood, lọ́dún náà.
Àwọn amì-ẹ̀yẹ ati ìfisọrí rẹ̀
Wọ́n yan Nwigwe amì-ẹ̀yẹ ti Nollywood and African Film Critics Award, ní ọdún 2015, ati òṣèré amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ tí ó peregedé jùlọ níbi ayẹyẹ African Oscars nínú eré Black November. Ní ọdún 2016, wọ́n tún yàn án fún amúgbálẹ́gbẹ̀ẹ́ tí ó peregedé jùlọ nínú eré Gẹ̀ẹ́sì níbi amì-ẹ̀yẹ City People Entertainment Awards.
6006 Anaximandros
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
15969 Charlesgreen
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Rẹ̀mí Àlùkò
Adérẹ̀mí Àlùkò tí gbogno ènìyàn tún mọ̀ sí Igwe, Bàbá Àràbà, Àjélà' àti  bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ jẹ́ olórin ọ̀kọrin  Fújì àti òṣèré orí-ìtàgé ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ìgba èwe rẹ̀
Wọ́n bí Rẹ̀mí Àlùkò ní ìlú Èbúté Mẹ́ta ní Ìpínlẹ̀ Èkó ní ọdún 1977. Àmọ́, àwọn bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Iléṣà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀ṣun tí ìyá rẹ̀ sì jẹ́ ọmọ bíbí ìlú Abẹ́òkúta ní Ìpínlẹ̀ Ògùn ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ẹ̀wé, Rẹ̀mí ma ń tẹnu mọ wípé ọmọ bíbí Ìpínlẹ̀ Èkó ni òun ń ṣe. Olórin Fújì yí jẹ́ ẹlẹ́sìn ọmọ lẹ́yìn Kírísítì, bí ó tilẹ̀.jẹ́ wípé wọ́n ma ń fọn rere rẹ̀ wípé àwọn ẹlẹ́sìn Mùsùlùmí ni wọ́n lorin fújì.
Claude Haffner
Claude Haffner (tí wọ́n bí ní ọdún 1976) jẹ́ olùdarí eré àti olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Fráǹsì àti Kóngò. Ó ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré ìtàn-àkọ́ọ́lẹ̀ tó fi mọ́ Ko Bongisa Mutu, Défilé Célianthe àti Noire ici, blanche là-bas.
29613 Charlespicard
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Olivia Amoako
Olivia Amoako jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ kenya ti a bini 30, óṣu september ni ọdun 1985. Agbabọọlu naa ṣere fun awọn ọdọmọbinrin Ghatel gẹgẹ̀bi defender.
Tobiloba Ajayi
Tobiloba Ajayi jẹ́ agbejọ́rọ̀ ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó ní àrùn Cerebral palsy.
Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé àti ẹ̀kọ́ rẹ̀
Ajayi ni ọmọ kẹrin láàárín àwọn ọmọ márùn-ún tí àwọn òbí rẹ bí. Àwọn òbí rẹ kò kọ́kọ́ fẹ́ ran lọ sí ilé ẹ̀kọ́ nítorí àìlera tí ó ní. Àìlera yí kò fun ni àǹfààní láti lè jókòó, dúró tàbí rìn. Ó bẹ̀rẹ̀ ẹ̀kọ́ rẹ̀ nígbà tí ó wà ní ọmọ ọdún mẹta. Ó gboyè gíga jáde láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Hertfordshire nínú ìmò òfin àgbáyé.
Iṣẹ́
Ó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ni Mobility Aid and Appliance Research and Development Center. Ó sì wà láàárín àwọn tí ó ṣe òfin fún àwọn alábọ̀ ara ní ìpínlẹ̀ èkó. Ó gbà Mandela Washington Fellowship ni ọdún 2016. Ní oṣù kìíní ọdún 2017, ó si ṣẹ́ pelu Benola Cerebral Palsy Initiatives. Ní oṣù kejì ọdún 2018, ó gbé ètò kàn kalẹ̀ tí ó fi ṣe ìrànlọ́wọ́ fún àwọn ọmọ tí ó bá ní àrùn Cerebral Palsy.
6051 Anaximenes
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Giya Kancheli
thumbnail|right|Giya Kancheli Giya Kancheli (გია ყანჩელი; 10.08.1935 – 2.10.2019) – Georgian composer.
Ivan Lendl
Ivan Lendl (ojoibi March 7, 1960) is a former world no.1 professional tennis player. Originally from Czechoslovakia, he became a United States citizen in 1992. He was one of the game's most dominant players in the 1980s and remained a top competitor into the early 1990s. He has been described as one of the greatest tennis players of all time. je agba tenis to gba ife eye Grand Slam.
Nana Abdullahi
Nana Aisha Abdullahi (tí a bí ní ọdun 1960 tí ó sì fi ayé sílè ní ọjọ́ kàrún-ún oṣù kẹta ọdún 2014) jẹ́ adájọ́ àti agbejọ́rò tẹ́lẹ̀rí ní Nàìjíríà. Ní ọdún 2010, Abdullahi di adájọ́ High Court ìpínlè Jigawa, òun sì ni obìnrin àkọ́kọ́ tó máa kọ́kọ́ dé ipò náà. (Jigawa jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Ìpínlẹ̀ ní apá Àríwá orílè-èdè Nàìjíríà.)
Abdullahi jẹ́ Solicitor General, Attorney General àti Commissioner for Justice láti 2000 sí 2005. A yàn án gẹ́gẹ́ bi adájọ́ àgbà ti ilé-ẹjọ́ gíga ní ìpínlè Jigawa, ní ọdun 2010, òun sì ni obinrin àkọ́kọ́ tí ó di ipò náà mú. Òun ni ó di ipò yìí mú títí di ìgbà tí ó fi ayé sílè ní ọdún 2014.
Justice Nana Abdullahi fi ayé sílè ní ilé-ìwòsàn aládàáni kan ní Dutse, ìpínlè Jigawa, Nàìjíríà, ní ọjọ́ kàrún-ún oṣù kẹta ọdún 2014 ní ọmọ ọdún mẹ́rìnléláàádọ́ta. Ó fi ọkọ rẹ̀, Abubakar, sílẹ̀ sáyé.
13933 Charleville
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
32222 Charlesvest
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Michael Wenning
thumb|Michael Wenning (1935-2011) je oloselu ara Amerika ati ni Ile Alagba Amerika tele.
21801 Ančerl
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Jim Courier
thumb|Jim Courier je agba tenis to gba ife eye Grand Slam.
4479 Charlieparker
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Infant
infant tàbí ọmọ jòjòlọ́ jẹ́ ọmọdé tí kò tíì pé ọdún kan. Yorùbá ma ń pè wọ́n ní ọmọ titun tàbí ọmọ jòjòlọ́.
Ìrísí wọn
Èjìká àti ìbàdí ọmọdé ma ń sábà fẹ̀, ikùn wọn ma ń tóbi díẹ̀.
Orí ọmọdé
Orí ọmọdé ma ń sábà tóbi, òkè orí wọn(ibi tí ọpọlọ wà) sì ma ń tóbi ju ìyókù orí wọn lọ. Orí ọmọ aṣẹ̀ṣẹ̀bí sì ma ń tóbi tó 33–36 cm.
Irun ọmọdé
Àwọn ọmọdé kọ̀kan ma ń ní irun tí ó rẹwà lára irun yìí ni wọ́n pè ní lanugo. Ènìyàn le ṣàkíyèsí rẹ̀ ní ẹ̀yìn, èjìká, etí àti ojú àwọn ọmọdé tí kò lò iye ọ̀sẹ̀ tàbí oṣù tí ó yẹ kí wọ́n lò nínú ìyá wọn. Lanugo ma kúrò larin ose díẹ̀ lẹ́yìn ìbí. Wọ́n le bí ọmọdé pẹ̀lú irun tí ó kún lórí; àwọn míràn, pàápàá jù lọ àwọn ọmọ òyìnbó ma ń ní àwọn irun tí ó tín-ín-rín tàbí kí wọ́n má ní irun rárá.
14088 Ancus
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
8677 Charlier
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Ọgbẹ́-inú buruli
Ọgbẹ́-inú Buruli (tí a tún mọ̀ sí Ọgbẹ́-inú Bairnsdale, Ọgbẹ́-inú Searls, tàbí Ọgbẹ́-inú Daintree ) jẹ́ àrùn àkóràn èyítí ó má a nwáyé nípasẹ̀ Mycobacterium ulcerans. Ipele àkọ́kọ́ àkóràn àrùn náà ni a lè dámọ̀ nípasẹ̀ kókó tàbí ibití ó wú lára ẹni. Kókó yìí lè yípadà sí ọgbẹ́-inú. Ọgbẹ́-inú náà lè tóbi nínú ju lórí awọ ara lọ, àyíká rẹ̀ sí lè wú. Bí àrùn náà ti nle síwájú síi, ó lè ran egungun. Ọgbẹ́-inú Buruli a má a sábà mú ni lọ́wọ́ tàbí lẹ́sẹ̀; ibà kò fi bẹ́ẹ̀ wọ́pọ̀.
Òkùnfà
M. ulcerans a má a pọ oró tí a mọ̀ sí mycolactonejáde, èyí tí ó má a ndín ìlànà iṣẹ́ àtako àrùn kù, tó sì má a nfa ikú. Àwọn kòkòrò àrùn àìlèfojúrí tí ó jẹ́ ẹbí kan náà a má a fa ikọ́ àwúgbẹ àti ẹ̀tẹ̀ (M. tuberculosis àti M. leprae,lọ́kọ̀ọ̀kan). A kò mọ̀ bí àrùn náà ti ntàn káàkiri. Orísun omi lè níí ṣe pẹ̀lú títànkáàkiri. Títí di ọdún 2013 kò sí àjẹsára kankan tó nṣiṣẹ́.
Ìtọ́jú
Bí a bá tọ́jú ènìyàn lásìkò, àwọn egbògi agbógun ti àkóràn fún ọ̀sẹ̀ mẹ́jọ a má a ní ipa lórí ìwọ̀n ọgọ́rin nínú ọgọrun (80%) ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn náà. Ìtọ́jú a má a wáyé nípasẹ̀ lílo àwọn egbògi bíi rifampicin àti streptomycin. A tún má a nlo Clarithromycin tàbí moxifloxacin dípò streptomycin. Àwọn ìtọ́jú mìíràn tún lè jẹ́ gígé kúrò ọgbẹ́-inú náà. Lẹ́yìn tí egbò àkóràn náà bá ti jinà, ojú ibẹ̀ a má a ní àpá.
Àtànká àti Ìṣàkóso àtànká àrùn
Ọgbẹ́-inú Buruli a má a sábà wáyé ní ìgbèríko Gúsù Sahara Afirika pàápàá júlọ Cote d'Ivoire, ṣùgbọ́n ó tún lè wáyé ní Eṣia, ìwọ̀-oòrùn pasifiki àti ní àwọn Amẹrika. Ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn náà ti wáyé ní àwọn orílẹ̀-èdè tó ju 32 lọ. Iye ìṣẹ̀lẹ̀ àrùn náà tó tó ẹgbẹ̀rún marun sí mẹ́fà ló má a nwáyé lọ́dọọdún. Àrùn náà a tún má a wáyé lára àwọn ẹranko melo kan yàtọ̀ sí lára ọmọ ènìyàn. Albert Ruskin Cook ni ẹni àkọ́kọ́ tó ṣe àpèjúwe ọgbẹ́-inú buruli ní ọdún 1897.
10426 Charlierouse
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Manouchka Kelly Labouba
Manouchka Kelly Labouba jẹ́ olùdarí eré, olùgbéré-jáde àti ònkọ̀tàn ọmọ́ orílẹ̀-èdè Gàbọ̀n tó maá n sábà daŕi àwọn eré oníṣókí. Ó ti ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn eré oníṣókí, lára wọn ni Marty et la tendre dame, Le guichet automatique àti Le divorce. Ó tún maá ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi olóòtú sinimá àti olùyàwòrán.
Karim Abdel Gawad
thumb|Karim Abdel Gawad 2017 Karim Abdel Gawad (ti a bi ni ọgbon'jọ oṣu Keje, ọdun 1991 ni Alexandria ) jẹ ￼￼agbabọọlu￼￼ elegede ti o ti ṣe aṣoju orilẹ-ede Egypt. O de ipo kinni iṣẹ-giga ti Agbaye 1 ni Oṣu Karun ọdun 2017.
Ni Oṣu kọkanla ọdun 2016, o gba 2016 World Open Squash Championship ni Cairo ni orilẹ-ede Egipti nigbati o dujoko Ramy Ashour. O di ara orilẹ-ede Egipti kẹta lati gba asiwaju agbaye lẹhin Amr Shabana ati Ramy Ashour.
10719 Andamar
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
1510 Charlois
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Àrùn Chagas
Àrùn Chagas, tàbí àrùn traipanosomiasisi Amẹrika, jẹ́ irúfẹ́ àrùn ajẹlójú-onílé kan ni ilẹ̀-olóoru tí abẹ̀mí protosoa tí a tún mọ̀ sí Trypanosoma cruzi n ṣe okùnfà rẹ̀. Irúfẹ́ Àwọn kòkòrò eégbọn kan ni í máa n tàn án káàkiri. Ìmọ̀lára àrùn náà máa n yípadà bí àrùn náà bá ti bọ́ sí ará ẹnìkan. Ní ìbẹ̀rẹ̀ rẹ̀, aláìsàn kì í sáàbà mọ̀ ọ́ lára tàbí kí ó máa ṣe é fẹ́ẹ́rẹ́fẹ́, tí ó sì lè mú àìsàn ibà, ará-wíwú àwọn kànga omi-ẹ̀jẹ̀, tàbí ẹ̀fọ́rí lọ́wọ́, tàbí kí ojú ibi tí kòkòrò náà ti buni jẹ wú. Lẹ́yìn ọ̀ṣẹ̀ 8 sí 12, ni onítọ̀hún náà yóò bọ́ sínú àìsàn náà gan an gan an, tí ó sì jẹ́ pé ìdá 60 sí 70 ninu ọgọ́rùn ún ni kì í rí ìmọ̀lára àrùn tí ó ju èyí náà lọ. Tí ìdá 30 sí 40 ninu 100 àwọn ènìyàn sì máa n ní àwọn ìmọ̀lára àrùn míràn sí lẹ́yìn ọdún 10 sí 30 tí àrùn náà ti kọ́kọ́ wọ wọ́n lára. Díẹ̀ lára àwọn ìfarahàn àrùn yìí ni kí àwọn fẹ́ntíríkù ọkàn-ènìyàn tóbi gan an tí bí i 20 sí 30 ninu 100 sí máa n yọrí sí kí ọkàn ṣíwọ́-iṣẹ́. Tí gògò-n-gò gbẹ̀ǹgbẹ̀ kan tàbí abọ́dìí kọlọbọ náà sì lè jẹ́ àrùn tí yóò ṣe àwọn 10 ninu 100 àwọn ènìyàn míràn.
Okùnfà ati Ìtọpinpin
"Kòkòrò eégbọn" mùjẹ̀mùjẹ̀ tí í ṣe ìbátan awọn kòkòrò-àrùn Triatominae ni ó máa n tan ààrùn T. cruzi sí ara àwọn ènìyàn ati ti àwọn ẹranko-abirun-lára míràn. Àwọn kòkòrò yii ní oríṣiríṣi orukọ tí wọn máa n pè wọn ní awọn agbegbe kọọkan,bí i: vinchuca ní ilẹ̀ Arjentina, Bolifia, Shile ati Paraguay, barbeiro ( onígbàjámọ̀) ni wọn n pè é; ní ilẹ Brasili, wọn n pè é ní pito ní ilẹ̀ Kolombia, ò n jẹ́ chinche ní Ààrin-gbùngbùn Amẹrika, ati chipo ní ilẹ Fenesuela. Awọn ààrùn náà a tún máa tàn kálẹ̀ nípaṣẹ̀ gbigba ẹjẹ sí ara, pípààrọ̀ ẹya-ara, jìjẹ ounjẹ tí ó ní awọn kòkòrò àrùn yii nínú, àti láti ara ìyà sí ọlẹ̀. Ìtọ́pínpín àrùn yìí ṣeéṣe tí àrùn náà kò bá tí ì pẹ́ lára nípa lílo ẹ̀rọ máíkrósíkópù fún ṣiṣe àwárí kòkòrò àrùn nàá. Tí àrùn náà bá ti pẹ́ lára, nípasẹ̀ títọ́pínpín àwọnakọ́dà-ara tó máa n bá T. cruzi jà nínú ẹ̀jẹ̀ ni a tún fi lè ṣe àyẹ̀wò àrùn yìí.
Dídèná Àrùn náà àti Gbígba Ìtọ́jú
Pípa àwọn kòkòrò eégbọn run àti kí a má ṣe jẹ́ kí wọn bù wa jẹ ni ọna kan pátákì láti dènà àrùn yìí. Àwọn ọna ìgbìyànjú míràn láti dènà àrùn náà tún ni yíyẹ ẹ̀jẹ̀ wò kí a tó gbà á sára. Kò sì tí ì sí abẹ́rẹ́ àjẹsára kan fún un títí di ọdun 2013. Àísàn naa ṣe é wò tí kò bá tí ì wọra dáadáa pẹlu lílo ògùn benznidazole tàbí nifurtimox. Àwọn ògùn yìí lè mú àrùn náà kúrò lára pátápátá tí a bá tètè bẹ̀rẹ̀ sí ní lò wọn sugbọn iṣẹ́ wọn yoo dinkù bí àrùn Chagas bá ti n pẹ́ lára. Tí a bá lo àwọn ògùn yìí fún àrùn tí ó ti pẹ́ lára, wọn lè dá àwọn ìmọ̀lára òpin àrùn dúró tàbí kí wọn dènà ìfarahàn wọn. Benznidazole àti nifurtimox tún máa n fa àwọn àìbáradọgba kan tí kò pẹ́ títí lára àwọn eniyan 40 ninu 100 àwọn bí i ìṣáká ara, májèlé ọpọlọ àti dídá wahala sílẹ̀ fun àkópọ̀ àwọn ẹ̀yà-ara tí n mú oúnjẹ dà lára.
Ìtànká àti Ìdẹ́kun Àrùn náà
Ó fẹ̀rẹ̀ tó miliọnu 7 sí 8 ènìyàn, pàápáá ní ilẹ Meksiko, Ààrin-gbùngbùn Amẹrika àti ilẹ Gúsù Amẹrika ti wọn ní àrùn Chagas. Èyí yọrí sí ikú àwọn ẹ̀gbẹ̀rún mejila àbọ̀ ènìyàn ní ọdun 2006. Ọ̀pọ̀ àwọn tí àrùn náà mú ni wọn jẹ́ akúṣẹ̀ẹ́ tí ó tún jẹ́ pé ọ̀pọ̀ nínú wọn ni kò tilẹ̀ mọ̀ pé àwọn ní àrùn náà lára. Òbítíbitì àwọn ènìyàn tí n ṣí lọ láti ibikan sí òmíràn tún mú àwọn agbègbè tí àrùn Chagas náà ti n ṣe ọṣẹ́ fẹ̀ sì i, tí Ilẹ́ Gẹẹ̀́sì àti Ilẹ̀ Amẹrika sìn bẹ lára wọn pẹ̀lú. Ọ̀pọ̀ àwọn agbègbè náà sì ni àrù yìí tún ti gbilẹ̀ sí i títí dé ọdún 2014. Carlos Chagas ni ó kọ́kọ́ ṣàpéjúwe àrùn yìí ní ọdun 1909. Òun náà sí ni a ṣe n fi orúkọ rẹ̀ pe àrùn náà. Àrùn yìí pẹlu a máa wà lára irúfẹ́ àwọn ẹranko bí i àádọ́jọ míràn.
Mary Odili
Mary Ukaego Odili (née Nzenwa; CFR tí a bí ní ọjọ́ kejìlá oṣù kárùn-ún ọdún 1952) jẹ́ adájọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti ìyàwó Peter Odili, tó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí Gómìnà Ìpínlẹ̀ Rivers láti ọdún 1999 sí 2007. Ààrẹ Goodluck Jonathan ni ó yàn án gẹ́gẹ́ bíi adájọ́ 'Associate' ti ilé-ẹjọ́ gíga ti Nàìjíríà (JSC) àti pé olóyè adájọ́ Katsina-Alu ni ó ṣètò ìbúra sí ọ́fíìsì fún un ní ọjọ́ kẹta-lé-lógún oṣù kẹfà, ọdún 2011.
Ṣáájú kí ó tó di adájọ́ SCN, ó ṣiṣẹ́ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ́fíìsì pàtàkì, pẹ̀lú adájọ́, Ilé-ẹjọ́ gíga ti Ìpínlẹ̀ Rivers (ní ọdún 1992 sí ọdún 2004), Ìdájọ́, Ilé-ẹjọ́ àpéjọ, ẹ̀ka Abuja (ọdún 2004 sí ọdún 2010), àti Ìdájọ́ Alákoso, Ilé-ẹjọ́ ti ràwọ̀, ẹ̀ka Kaduna (ọdún 2010 sí ọdún 2011). Ó sìn gẹ́gẹ́ bí Ìyáwó Ààrẹ ti Ìpínlẹ̀ Rivers nígbà tí ọkọ rẹ̀ wà nípò gomina.
543 Charlotte
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Ounje omo
Oúnjẹ ọmọ tàbí Oúnjẹ ìkókó jẹ́ àwọn oúnjẹ tí wọ́n rọ̀, tí wọ́n lè ṣe é jẹ fún àwọn ìkókó yàtọ̀ sí omi ọmú tàbí àwọn oúnjẹ ọmọdé ìgbàlódé tí wọ́n ṣe fún jíjẹ ọmọ jòjòló tí ọjọ́ orí rẹ̀ kò ju ọmọ oṣù mẹ́fà sí ọdún méjì lọ. Àwọn oúnjẹ wọ̀nyí máa ń wà lóríṣiríṣi pẹ̀lú adùn oríṣiríṣi tí wọ́n máa ń rà lọ́wọ́ àwọn tí wọ́n ṣe wọ́n sílẹ̀, tàbí àwọn oúnjẹ tààrà tí wọn lọ̀ fún jíjẹ.
Àkókò tó tọ́ láti fọ́mọ lóúnjẹ ọmọ
Títí di ọdún 2023, àwọn àjọ ìlera àgbáyé, World Health Organization, UNICEF àti àwọn àjọ mìíràn lórí ìlera dá àbá pé ó dára kí ọmọ ìkòkò tó oṣù mẹ́fà kí àwọn ìyá ọmọ tó máa gbìyànjú láti bẹ̀rẹ̀ sí fún ọmọ lóúnjẹ. Èyí ni wọ́n gbà pé kò pẹ́ tàbí yá jù.
Ìlera ara
Gẹ́gẹ́ bí àbá àjọ àgbáyé lórí ìlera àwùjọ, àjọ World Health Organization, wọ́n dábàá pé, ọmọdé ni lati fi omi ọyàn nìkan ṣe oúnjẹ fún odidi oṣù mẹ́fà láti lè ní ìdàgbàsókè àti ìlera tí péye, wọn gbà pé ọmọ oṣù mẹ́fà tí dàgbà tó nípa tara àti àyíká láti lè jẹ onírúurú oúnjẹ. Àwọn onímọ̀ tí wọ́n ń gba àjọ ìlera àgbáyé World Health Assembly ní ìmọ̀ràn tí fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú ẹ̀rí pé fífún ọmọ tí kò tó oṣù mẹ́fà oúnjẹ òkèlè tàbí oúnjẹ líle lè fa àìlera fún ọmọ ìkòkò, tí ó sì lè ṣàkóbá fún ìdàgbàsókè àti ìlera rẹ̀.
Ọ̀kan lára àwọn àkóbá fífún ọmọ tí kò tó oṣù mẹ́fà lóùnjẹ́ líle ni àìní-áyọ́ọ̀nù tó (iron deficiency). Fúnfún ọmọ lóúnjẹ pọ̀ mọ́ omi ọmú ni kíákíá lè dẹ́kun ebi pípa fún ọmọ, tí yóò sì tún dín bí ọmọ yóò ṣe máa mú ọmú kù, tí yóò sì ṣàkóbá fún bí ọmú ìyá ọmọ yóò ṣe sẹ̀ daadaa sí. Nítorí pé ṣíṣẹ̀dá èròjà oúnjẹ "iron" láti inú ọmú máa a dínkù nígbà tí omi ọmú bá ń pàdé àwọn èròjà oúnjẹ mìíràn nínú ikùn kékeré tí ọmọdé máa ń ní, fúnfún ọmọ lóúnjẹ láti pẹ̀kún omi ọyàn lè ṣokùnfà àìlágbára èròjà oúnjẹ, "iron" àti anemia.
Ní Canada, wọ́n máa ń ṣe àmójútó èròjà oúnjẹ sodium nínú oúnjẹ ọmọdé bíi oúnjẹ tí wọ́n ṣe jáde láti inú èso, ohun mímu láti inú èso, bẹ́ẹ̀ náà wọn kìí jẹ́ kí wọ́n ta àwọn oúnjẹ ọmọdé tí wọ́n fi àgbàdo ṣe tí kò bá ní èròjà oúnjẹ sodium tí ó tó ìwọ̀n gram 0.05 - 0.25 grams fun ìwọ̀n 100 gram nínú, èyí sáàbà máa ń dá lé irú oúnjẹ bẹ́ẹ̀.
Bí a bá ní ọmọ kan tí ó ní ìtàn àtakò àwọn oúnjẹ tí kò bá ara rẹ̀ mu, a lè gbìyànjú láti bẹ̀rẹ̀ sí fún ọmọ ni oúnjẹ ẹyọ kan péré ní ìwọ̀nba, tí wọn á sí fi àlàfo ọjọ́ díẹ̀ sí àárín wọn láti lè mọ irú oúnjẹ tí kò bá ọmọ náà ni ara mú. Nípa èyí, bí ọmọ kan kò bá gba oúnjẹ kan jẹ, à á lè mọ irú oúnjẹ tí ó ń àìlera fún irú ọmọ bẹ́ẹ̀.
Jimmy Connors
James Scott "Jimmy" Connors (ojoibi September 2, 1952, in East St. Louis, Illinois) je agba tenis ara Amerika to gba ife eye Grand Slam ati to wa ni ipo kinni lagbaye tele.
6013 Andanike
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Ounje omo
Ìlera ara
Fúnfún àwọn ọmọdé ní àwọn oúnjẹ tí wọn ní àwọn èròjà oúnjẹ tí ọmọ nílò nínú ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè àti ìlera ọmọ. Fúnfún ọmọ lóúnjẹ lọ́nà àìtọ́ tàbí oúnjẹ tí kò léròjà oúnjẹ pípéye nínú lè fa àìlera ara àti pípé ọpọlọ pípé ọmọ kékeré jòjòló. Àwọn ìpolongo ìkẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n máa ń dáni lẹ́kọ̀ọ́ àsìkò tí ó tọ́ láti fún ọmọ lóúnjẹ líle, irú oúnjẹ tí ó tọ́ fún ọmọ láti jẹ àti ìmọ́ tótó máa ń dára, tí wọ́n sì ń ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iranlọwọ lórí àṣà funfun ọmọ lóúnjẹ.
Petit Minkoumba
Ni Oṣu Kẹrin ọdun 2018, o jẹ ọkan ninu awọn elere idaraya mẹjọ ti orilẹ-ede Cameroon ti won ko ri mo ere Agbaye 2018.
Wunmi Mosaku
Wunmi Mosaku (bíi ni ọdún 1986) jẹ́ òṣèré àti olórin ni orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó gbajúmọ̀ fún ipa Joy tí ó kó nínú eré Moses Jones (2009) àti Holly Lawson nínú eré Vera(2011). Ó gba àmì ẹ̀yẹ Best Supporting Actress láti ọ̀dọ̀ BAFTA TV Award fún ipa Gloria Taylor tí ó kó nínú eré Damilola, Our Loved Boy ni ọdún 2016. Ní ọdún 2019, ó kópa nínú ipá karùn-ún tí fíìmù Luther.
Ìbẹ̀rẹ̀ pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Mosaku sì orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àmọ́ wọ́n gbe lọ sí ìlú Manchester ni orílẹ̀ èdè England. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Trinity Church of England High school àti Xaverian Sixth Form College.
Iṣẹ́
Mosaku gboyè jáde láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Royal Academy of Dramatic Art ní ọdún 2007. Ó kọ́kọ́ farahàn lórí eré orí ìtàgé nínú eré The Great Theatre of the World èyí tí Pedro Calderón gbé kalẹ̀. Lẹ́yìn náà, ó ti kópa nínú eré Rough Crossing èyí èyí tí Rupert Goold ṣe adarí fún. Ní ọdún 2009, ó kópa nínú eré Isindigo Katrina. Ó farahàn nínú ìwé ìròyìn ní ojú ìwé àkọ́kọ́ tí Screen International ni oṣù kẹfà ọdún 2009 gẹ́gẹ́ bí ìkan lára àwọn gbajúmọ̀ ni orílẹ̀ èdè UK. Ní ọdún 2010, ó kó ipa Malia nínú eré  I am Slave, èyí ló sì jẹ́ kí ó gba àmì ẹ̀yẹ òṣèré bìnrin to dára jù lọ láti ọ̀dọ̀ Birmingham Black Film Festival, Culture Diversity Awards àti Screen Nation Awards. Ní ọdún 2015, ó kó ipa Quentina nínú eré Capital èyí tí BBC gbé kalẹ̀.
Kalifa Dienta
Kalifa Dienta (tí wọ́n bí ní 1 Oṣù Kínní, Ọdún 1940) jẹ́ olùdarí eré àti olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Málì. Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún dídarí eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ A Banna. Ó tún maá n ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bi ònkọ̀tàn àti olùyàwòrán.
Mandy La Candy
Mandy La Candy  jẹ́ ọkùnrin tí ó yí ara rẹ̀ padà sí obìnrin ọmọ orílẹ̀-èdè is a Canada tí ó ń fi orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ṣe ibùgbé.
Mandy ni wọ́n mọ̀ sí Okwudili ṣáájú kí ó tó yí ara rẹ̀ padà sí obìnrin. Ní ọdún 2016, ó gbé àwòrán ara rẹ̀ tí òun ati ìyàwó olórí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà tẹ́lẹ̀ ìyẹn Melania Trump's, ìyẹn Donald Trump, fọ́tò yí ni wọ́n gbé jáde nínú ìwé kan tí akọ́lé rẹ̀ ń jẹ́  old playboy magazine tí ó ní àkòrí "If Melanie with such photos can become a first lady looking like this, why can’t I".
Fífún ọmọ lọ́mú
thumb| Ọmọ tó ń mọmú Fífún ọmọ lọ́mú jẹ́ ọ̀nà tí à ń gbà fún ọmọ ọwọ́ ní ọmú tó ń ti igbáàyà obìnrin wá. Wàrà yìí le jẹ́ èyí tó wá láti ọmú tàbí èyí tí a fà sínú ike, tí a sì ń fún ọmọ mu. Àjọ tó ń rí sí ètò ìlera (WHO) dámọ̀ràn pé kí ọmọ ọmú bẹ̀rẹ̀ láàárín wákàtí àkọ́kọ́ tí a bí ọmọ sáyé, kí ó sì máa lọ bẹ́ẹ̀ títí tọ́mọ náà á fi dàgbà. Àwọn àjọ ìlera, pẹ̀lú àjọ WHO, dámọ̀ràn pé ọmọ gbọ́dọ̀ mu ọmú nìkan fún odindin oṣù mẹ́fà gbáko láifi nǹkan kan kún. Èyí túmọ sí pé wọn ò gbọdọ̀ ṣe àfikún oúnjẹ mìíràn tàbí ohun mímu mìíràn pẹlú ọmú náà, yàtọ̀ sí Vitamin D. Àjọ WHO, dámọ̀ràn pé ọmọ gbọ́dọ̀ mu ọmú nìkan fún odindin oṣù mẹ́fà gbáko láifi nǹkan kan kún, lẹ́yìn tí wọ́n lè wá máa ṣàfíkún àwọn oúnjẹ mìíràn kún ọmú náà títí ọmọ náà á fi pé ọdún méjì. Nínú àwọn ọmọ mílíọ́nù 135 tí wọ́n ń bí lọ́dọọdún, 42% nínú wọn ló ń mu ọmú ní kété tí wọ́n bá bí wọn, 38% àwọn ìyá ló ń tèlé ìmòràn pé kí wọ́n máa fún ọmọ lọmú nìkan fún oṣù mẹ́fà àkọ́kọ́, 58% sì ló ń fún ọmọ lọ́mú títí wọ ọdún méjì àti jù bẹ́ẹ̀ lọ.
Fífún ọmọ lọ́mú ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àǹfààní sí ìyá àti ọmọ, ó sì máa ń fún ọmọ ní àwọn ohun tó ṣaláìní. Fífún ọmọ lọ́mú máa ń ṣe ìdínkù sí àìsàn bí i ikó ìfe, àrù etí, ikú àìtọ́jọ́, àti ìgbẹ́ gbuuru ní orílẹ̀-èdè tó ti dàgbà àti èyí tó ṣì ń dàgbà lọ́wọ́.
Basilea Amoa-Tetteh
Basilea Amoa-Tetteh jẹ agbabọọlu lobinrin ilẹ ghana ti a bini 7, óṣu march ni ọdun 1984. Agbabọọlu naa ṣere gẹgẹbi forward
18653 Christagünt
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Johan Kriek
je agba tenis to gba ife eye Grand Slam.
Muka Ray
Mukadas Ray Eyiwumi tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Muka Ray ni ó jẹ́ ọmọ bíbí gbajú-gbajà òṣèré orí-ìtàgé Ray Èyíwùnmí tí wọ́n bí ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù Kẹrin ní òpópónà "Olúsọjí" ní Ìlú Bàrígà ní Ìpínlẹ̀ Èkó, àmọ́ tí ó àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ ọmọ bíbí agbègbè ìjọba ìbílẹ̀ Ìrẹ́pọ̀ọ́dùn ní Ìpínlẹ̀ Kwara jẹ́ òṣèré orí-ìtàgé, ati sinimá àgbéléwò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Muka lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ ti AUD, ní ìlúÒṣogbo, ó sì lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ girama Aran Orin Comprehensive High School  ní Ìpínlẹ̀ Kwara, ṣáájú kí  ó tó lọ sí ilé-ẹ̀kọ́ gíga gbogbonìṣe ti Ìpínlẹ̀ Kwara.
Iṣẹ́ rẹ̀.gẹ́gẹ́ bí òṣèré
Muka bẹ̀rẹ̀ eré ṣiṣẹ́ láti ìgbà èwe.rẹ̀.nígbà tí.ó ti wà.ní ilé-ẹ̀kọ́ girama lábẹ́.ìtọ́ni bàbámrẹ̀.tí ó jẹ́ òṣèré ní àsìkò.ọdún 1970, tí babá rẹ̀ sìa ń fun ní àádọ́ta kọ́bọ̀ nígbà náà gẹ́gẹ́ bí owó ọ̀yà ipa tí ó kó ninú eré. Ó ti kópa nínú eré gẹ́gẹ́ onírànṣẹ́ fún ọba nínú eré Ẹdìẹ bà lókùn.
Sòbìà
Sòbìà, tí a tún mọ̀sí ààrùn sòbìà (GWD), jẹ́ àkóràn ti àràn sòbìà. Ènìyàn maa ń ṣàkóràn rẹ̀ bí ó bá mu omi tí ó ní eṣinṣin omi àkóràn aràn sòbìà ọmọ kòkòrò. Lákọkọ́ kòsí àwọn aamì. Lẹ́hìn ọdun kan, ènìyàn yóòní ìgbóná ara nígbà tí òbí aràn bá fa ọgbẹ́ sí àwọ̀, pàápàá lábẹ́ ẹsẹ̀. Aràn yó̀o jáde lára lẹ́hìn oṣù mélòó. Ní àkókò yíì, ó lè nira láti rìn tàbí ṣiṣẹ́. Kò wọ́pọ̀ kí àrùn yí ó mú ikú dání.
Muka Ray
Àwọn àṣàyàn eré rẹ̀
Muka ti ṣeré pẹ̀lú àwọn òṣèré jànkàn-jànkàn bíi: Alex Usifo, ]Olú Jacobs àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Sòbìà
Àwọn ènìyàn nìkan ni irúfẹ́ ẹranko tí àràn sòbìà ń mú. Àràn yíì a fẹ̀ ní ìwọ̀n mìlímítà méjì àwọn tí ó ti dàgbà nínu wọn a maa gùn tó 60 sí 100 sẹ̀ntìmítà(àwọn akọ ló kúrú jù). Láìsí lára àwọn ènìyàn, àwọn ẹyin lè pẹ́ tó oṣụ̀ mẹ́ta. Lámilámi gbọ́dọ̀ jẹ wọ́n ṣáájú èyí. Ọmọ inú lámilámi lè wà láyé fún bí oṣù mẹ́rin. Èyí nipé àrùn yíì gbọ́dọ̀ wáyé lọ́dọ́ọdún lára àwọn ènìyàn láti wá ní agbegbè. Ìmọ àrùn yíì lè wáyé nìkan nípa àwọn àpẹẹrẹ àti ààmì.
Muka Ray
Ẹbí rẹ̀
Àwọn òbí rẹ̀ ni olóògbé Pa ati abilékọ Ray Èyíwùnmí tí wọ́n bí Muka àti àwọn mẹ́wàá tókù yí:
Sòbìà
Ìdẹ́kun lè wáyé bí a bá tètè ṣàwarí àrùn àti àìgba ẹni náà láyè láti kó egbò wọ inú omi mímu. Àwọn ipa mìíràn ni: ìráàyè sí omi tómọ́ gaara àti sísẹ́ omi bí kò bámọ́́. Síṣẹ́ nípa lílo aṣọ náà to. Omi tí ó ti ní àbàwọ́n ni a lè tọ́jú nípa lílo kẹ́míkà tí a ńpè ní temefos láti pa ọmọ kòkòrò. Kòsí egbògi tàbí òògùn ìtọjú tí o ṣiṣẹ́ lòdì sí àrùn náà. A lè yọ àràn náà kúrò díẹ̀díẹ̀ láárin ọ̀sẹ̀ díẹ̀ nípa yíyí lóri igi. Ọgbẹ́ ti àràn tí o ń jáde yi ńfa ni o lè ní kòkòrò àkóràn. Ìrora lè tẹ̀siwajú fún àwọn oṣù díẹ̀ lẹ́hìn tí a yọ aràn kúrò.
Ní 2013 ìṣẹlẹ̀ 148 àrùn náà ni a jábọ̀ rẹ̀. Èyí wálẹ̀ sí 3.5 mílíọ́nù ìṣẹlẹ̀ ní 1986. Orílẹ̀ èdè mẹ́rin péré ni ó wà ní Áfíríkà, èyí tí ó wálẹ̀ láti orílẹ̀ èdè 20 ní àwọn ọdún 1980. Orílẹ̀ èdè tí ó ní jù ni Gúúsù Sudan. Ó jọ bí àkọkọ́ kòkòrò àkóràn àrùn láti yọkúrò. Àrùn sòbìà tì wà láti ìgbà àtijọ́. A sọ nípa rẹ̀ nínu ègbògi Íjíbítì Ebers Papyrus, láti 1550 BC. Orúkọ tí a ń pè ní dracunculiasis jẹyọ láti Látínì "Ìdojúkọ pẹ̀lú lámilámi kékeré", nígbà tí orúkọ "sòbìà" jẹyọ nígbà tí àwọn òyìnbó rí àrùn náà ní Guinea etí òkun Ìwọ̀ oorùn Áfíríkà ní 17th ọgọ́rùn ọdún. Irúfẹ́ ọ̀wọ́ tí àwọn sòbìà ńfa àrùn lára àwọn ẹranko. Èyí kò jọ pé o ń ran ènìyàn. A pin sí ìpele àrùn ipa ọ̀nà orùn tí a gbàgbé.
Richard Akuson
Richard Akuson (tí a bí ní ọjọ́ kẹrìndílọ́gbọ̀n oṣù keje ọdún 1993) jẹ́ agbẹjọ́rò ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, ajà fún ẹ̀tọ́ lórí LGBTQ, òǹkọ̀wé, olóòtú àti olùdásílẹ̀ ìwé ìròyìn tí wọ́n ǹ pé A Nasty Boy, èyí tíí ṣe ìwé àtẹ̀jáde äkọ́kọ́ lórí LGBTQ+ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ní ọdún 2019, Richard wà lára Forbes Áfíríkà ọgbọ̀n tí wọ́n dárúkọ lábẹ́ ọgbọ̀n àwọn ènìyàn tí wọ́n dúró gégé bíi olútakò fún àyípadà láti tako àwọn ìmọràn líle nípa ako, abo, àti Ìbálòpọ̀ ni orílẹ̀-èdè Nàìjíríà níbití Ìbálòpọ̀ láàrín ako pẹ̀lú akọ àti abo pẹ̀lú abo tí jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ pẹlú ẹ̀wọ̀n ọdún mẹ́rìnlá. Ni ọdún 2017, wọ́n yáàn fún àmì-ẹ̀yẹ ti The Future Award Africa's, èyí tíí ṣe àmì-ẹ̀yẹ tuntun ti media. Richard tún jẹ́ ẹnití wón ti yàn ní èèmejì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ gégé bíi ẹni tí ó dára jùlọ nípa ìwé kíkọ lori fashion fún àmì-ẹ̀yẹ Abryanz Style and Fashion Award. Lẹ́hìn ìfilọ́lẹ̀ ìwé ìròhìn kan tí wọ́n ń pè ní Nasty Boya ní ọdún 2017, Richard wà lára àwọn ogójì ọmọ ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó lágbára jùlọ tí ó sì wípé ọjọ́ orí I wọn kò ì tí tó ogójì ọdún tí Ynaija dárúkọ.
Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé rẹ àti ẹ̀kọ́.
Wọ́n bí Richard ní Akwanga, ní Ipinle Nasarawa, orílè-èdè Nàìjíríà. Richard ni wọ́n bí ṣe ìkejì nínú àwọn ọmọkùnrin mẹ́ta, ó dàgbà sí ìdílé tí wọn kò là tí wọn kò dára ṣagbe. Bàbá rẹ jẹ olóṣèlú nígbàtí ìyá rẹ jẹ olùkọ́ ní kọ́lẹ́ẹ̀jì. O lọ sí ilé-ìwé gíga tí Shepherd's International, èyí tí ó jẹ́ lára ilé-ìwé aládàáni ti àwọn onìgbàgbọ́ níbití wọ́n ti ń pèsè ibùgbé fún àwọn ọmọ ilé-ìwé. Lẹ́hìn èyí ni ó lọ sí ilé-èkó gíga Yunifásítì ti Ipinle Nasarawa tí ó wà ní Kefi, fún ìmọ̀ ẹ̀kọ́ ìjìnlè àkọ́kọ́ nínú òfin. Wọ́n pèé sí ilé ìgbìmọ̀ òfin ti ilé Nàìjíríà gégé bíi onídàájọ́ àti agbẹjọ́rò ti ilé aṣòfin àgbà ilẹ̀ Nàìjíríà ní ọdún 2017, lẹ́hìn tí ó ti kọ́ ẹ̀kọ́ gba oyè ní ilé-èkó amofin ti ilé Nàìjíríà tí ó wà ní Èkó.
Iṣẹ́
Akuson bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ rẹ gẹ́gẹ́ bíí olùkọ ní àrà nígbàtí ó pé ọmọ ọdún méjìdínlógún. Ní ọdún 2014, ó lọ́wọ́ pẹlú ṣe àgbékalẹ̀ ILLUDED, èyí tíí ṣe pẹpẹ pínpín fọ́tò lórí ẹ̀rọ ayélujára. Ní ọdún 2016, wọ́n yàn án sí ipò láti ṣe olórí i ẹ̀ẹ̀ka fashion àti style ti BellaNaija. Ipò yì ní ipò tí ó ṣe ìfilọ́lẹ̀ iṣẹ́ ẹ rẹ̀. Iṣẹ́ ẹ rẹ̀ ní  BellaNaija mu kí ó gba àmì ẹ̀yẹ ti Abryanz Style Fashion. Wọ́n sì tún yàn án láti jẹ́ oǹkọ̀wé fashion tí ó peregedé jùlọ ní odún 2016. Léhìn náà ní ọdún kanna ni Richard fi BellaNaija sílẹ̀ láti lọ ṣe ìfilọ́lẹ̀ Ọmọkunrin PR. Ní ọdún 2017, nígbàtí ó wà ní ilé-èkó ìmọ̀ òfin ti orílè-èdè Nàìjíríà, ọ ṣe ìfilọ́lẹ̀ A Nasty Boy, èyí tó jẹ́ títarí ààlà àtẹ̀jáde LGTBQ+ èyí tí ó wípé láìpẹ́ ni ó dàgbà tí ó sì ní òkìkí káríayé.
Akitiyan àti ibi ààbò
Richard wá ibi ààbò lọ sí orílè-èdè Amẹ́ríkà ní ọdún 2018 lẹ́yìn tí ó sálọ kúrò ní orílè-èdè Nàìjíríà lẹ́yìn tí ó ti yọ nínú ìkọlù àwọn oníwà ìbàjẹ́ kan. Ní ìlú Amẹ́ríkà, o síwájú láti máa sọ̀rọ̀ ní gbangba nípa ìkọlù àti àṣà àìbíkítà nípa ìbálòpọ̀ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti fi ààyè sílẹ̀ fún ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò pẹ̀lú awọn OkayAfrica, Very Goog Light àti The Black Youth Project, níbití ó tí ṣe àlàyé lọ́pọ̀lọpọ̀ àwọn oun tí ó yí ìṣẹ̀lẹ̀ burúkú yìí ká. Richard asíwájú láti máa jẹ́ onígboyà ajà-fún-ẹ̀tọ́ ọmọ ènìyàn fún LGBTQ+ àti àwọn tí ó wà ní agbègbè ibi ààbò ní ìlú Améríkà.
39427 Charlottebrontë
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
4815 Anders
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Taiwo Awoniyi
Taiwo Micheal Awoniyi jẹ agbábọọlù afesegba omo orile-ede Naijiria je striker fun FSV Frankfurt.
10642 Charmaine
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
2476 Andersen
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
20335 Charmartell
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Hind Bensari
Hind Bensari (tí wọ́n bí ní ọdún 1987) jẹ́ olùdarí eré àti olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Mòrókò. Ó gbajúmọ̀ fún dídarí àwọn eré bíi 475: Break the Silence àti We Could Be Heroes.
7813 Anderserikson
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
6829 Charmawidor
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
9445 Charpentier
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Chacha Eke
Charity Chinonso Eke, tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí Chacha Eke Faani, tí wọ́n bí lọ́jọ́ kẹrìndínlógún oṣù keje ọdún 1987 jẹ́ Òṣèrébìnrin ọmọ Ìpínlẹ̀ Ebonyi lórílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó di gbajúmọ̀ ìlúmọ̀ọ́ká nígbà tó Kópa nínú sinimá kan tí àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ The End is Near lọ́dún 2012.
Ìgbésí ayé rẹ̀ ní èwe, ìkẹ́kọ̀ọ́ àti iṣẹ́ rẹ̀
Ó bẹ̀rẹ̀ ilé-ìwé àkọ́bẹ̀rẹ̀ ní ESUT Nursery & Primary School ní Ìpínlẹ̀ Ebonyi, lẹ́yìn máa ó kàwé ní Our Lord Shepherd International School ní Enugu. Ó kàwé gboyè BSc ní Ebonyi State University nínú ìmọ̀ Ìṣirò-owó.
Àtòjọ àwọn àṣàyàn sinimá àgbéléwò rẹ̀
Bondage
Aïcha Macky
Aïcha Elhadj Macky (8 Oṣù Kínní Ọdún 1982) jẹ́ olùdarí eré àti olùgbéré-jáde ọmọ orílẹ̀-èdè Nìjẹ̀r. Ó tún jẹ́ onímọ̀ nípa àwùjọ. Ó gbajúmọ̀ jùlọ fún dídarí eré tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ The Fruitless Tree.
25093 Andmikhaylov
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
John Newcombe
John David Newcombe, AO, OBE (born 23 May 1944 in Sydney) is an Australian former World No. 1 tennis player who won seven Grand Slam singles titles, and an all-time record 17 doubles titles. je agba tenis to gba ife eye Grand Slam.
19531 Charton
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
8151 Andranada
jẹ́ plánẹ́tì kékeré ní ibi ìgbàjá ástẹ́rọ́ìdì.
Abímbọ́lá Alao
Abimbola Alao Abímbọ́lá Gbémi Àlàó, tí a tún mọ̀ sí Abi Alao, ó jẹ́ olùsọ̀tàn, Òǹkòwé, atúmọ̀ ìwé àwọn ọmọ kékeré àti olùwídìí.
Ìgbésí ayé
Abí Abímbólá sí ìlú Ibadan, Nàìjírià. Ó kẹ́kọ̀ọ́ ní University of Ibadan, Nigeria, níbití ó tí gba BA (Hon) Classics ní 1988 àti MA Classics ní 1991. Ó tún kẹ́kọ̀ọ́ PGCE àti MA ní creative Writing ní University of Plymouth. Abímbọ́lá ni Òǹkòwé, Dear Toriola, Let's Talk About Perimenopause (2019), Trickster Tales for Telling (2016), How to Enhance Your Storytelling With Music (2016),The Legendary Weaver: New Edition, a young-adult fiction book (2003 and 2011), and The Goshen Principle: A Shelter in the Time of Storm (2010). Ó ti kọ oríṣiríṣi ewì, ìtàn kékéèké àti eré oníṣe. Ní 2008, eré oníṣe rẹ̀, 'Legal Stuff', yege BBC and Royal Court Theatre '24 Degrees' Writing Competition. Ní 2011-2012, Ó kọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìtàn fún KidsOut World Stories; iṣẹ́ yìí yege 2013 Talk Talk Digital Heroes award for the East of England.[1][2] Ó jẹ́ atúnmọ̀ ìwé àwọn ọmọ kékeré, àwọn ìṣe jẹ́ translation of the classics: 'Hansel and Gretel', 'The Little Red Hen and the Grain of Wheat' àti àwọn ìwé míràn, published by Mantra Lingua publishers. Abímbọ́lá jẹ́ olùkọ́ ní ilé olúwa ni Institute of Education, University of Plymouth, láti 2003 dé 2007. Ní 2007, a yàn gẹ́gẹ́bí olùkọ́ ní Creative Writing at the University of St Mark & St John (MARJON), Plymouth, níbití ó tí kọ́ni fún ọdún mọ́kànlá. Olùgba Plymouth's 2017 Mayflower Scholarship, nísinsìyí ó ń ṣèwádìí nípa influence of psychosocial intervention on disease progression in people living with dementia. Abímbọ́lá jẹ́ olùkọ́ni àti olùpèsè fún'StoryWeavers for Dementia', a Special Study Unit (SSU) in Medical Humanities, at the Peninsula School of Medicine and Dentistry, Plymouth. The program, developed by Abimbola, explores non-pharmacological approach to dementia care. Òhun ni a fún àwọn ènìyàn tí wọ́n ń gbé pẹ̀lú oríṣi àjẹsáradementia. Ní 2015, Abímbọ́lá darapọ̀ mọ́ Alzheimer's Society láti darí 12-week project with service users in memory cafes. This culminated in an anthology titled, 'Narrative Adventures from Plymouth Memory Cafes'.[3] Ni oṣù sẹẹrẹ 2014, Stoke Damerel College in Plymouth kópa nínú StoryWeavers for Dementia; ilé ìwé náà yege the Prime Minister's Dementia Friendly Award: Schools Category in May 2014.[4] Abímbọ́lá jẹ́ olùkópa fún BBC Radio Devon 'Pause for thought', láàárín 2004 àti 2009. Ó tún kópa sí 'Saturday Thought', a weekly column in The Herald.
Ken Rosewall
thumb|Àwòrán Ken Rosewall, agbá tẹnisi ọmọ orílẹ̀-èdè Australian je agba tenis to gba ife eye Grand Slam.
Abímbọ́lá Alao
Àmì ẹ̀yẹ