cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ipokia
Awon ede
Ede ti won maa n so ju ni Anago, eyi to je okan lara awon eka-ede Yoruba.
Awon eka-ede yooku ni; Egun, Eyo ati ede Geesi, to je ede ajumoso ni ile Naijiria.
Iroyin nipa ifiweranse
Koodu ifiweranse ilu yii ni 111.
Awon itokasi
wa ni Naijiria
Bode Olowoporoku
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (འཇིགས་མེད་གེ་སར་རྣམ་རྒྱལ་དབང་ཕྱུག་, ojoibi 21 February 1980) ni Druk Gyalpo ile Bhutan ikarun (Oba ile Bhutan) ati olori ilé-oba Wangchuck. O gori oye ni 14 December 2006, o si gbade ni 6 November 2008.
Swídìn
Swídìn tabi Sweden je orile-ede ni Europe.
Islam Karimov
Islom Abdug‘aniyevich Karimov (Cyrillic Uzbek: Ислом Абдуғаниевич Каримов; Russian: Ислам Абдуганиевич Каримов Islam Abduganiyevich Karimov) (ojoibi January 30, 1938 - September 2, 2016) je oloselu omo Uzbek to je Aare akoko ile Uzbekistan lati 1990.
Àwòdì apẹja
Àwòdì apẹja (Pandion haliaetus)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Irewole
Agbegbe Ijoba Ibile Irewole je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ikire.
Ọ̀yọ́túnjí
Oyotunji Apejopo awon kan ni yi ti won n gbe ede ati asa Yoruba laruge. Won pe ibi ti won wa ni The kingdom of Oyotunji, Box 51, Yoruba Village, South carolina 29941. Oruko Oba won ni H.R.H. Oba Oseijeman Adefunmi 1. Ile-Ife ni oba yii ti wa gba ade ni ojo karun-un osu kefa, odun 1981 ni aafin Oba Okunade Sijuwade, Olubushe Keji. Eyi si ni igba akoko ti eni ti kii se omo ile Naijiria yoo gba ade ni Ile-Ife. Orisirisi orisa ile Yoruba ni won n bo ni ibi yii.
Àsìá ilẹ̀ Ùsbẹ̀kìstán
thumb|right|250px| Standard of the Armed Forces
Àsìá ilẹ̀ Uzbekistan je asia orile-ede
Àsìá ilẹ̀ Fiẹtnám
je asia orile-ede
Port Louis
Port Louis (pipe ni Faranse ) ni oluilu orile-ede Mọ́rísì.
1 E10 m²
thumb|[[Lebanon is about 10,000 km².]]
Celestine Babayaro
agba boolu-elese totifeyinti ara Naijiria
1 E10 m²
To help compare orders of magnitude of different geographical regions we list here areas between 10,000 km² and 100,000 km². See also areas of other orders of magnitude.
MPEG-4 Part 3
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Irepodun/Ifelodun
thumb|Ilé Ìjọsìn Anglican, Igede-Ekiti, Ìpínlẹ̀ Ekiti. Agbegbe Ijoba Ibile Irepodun/Ifelodun je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Igede-Ekiti.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): A1
English-Yorùbá: A
A 1.	Absorb: v. (i) ‘fa’ the cloth absorbed all the water in the bowl; Aṣọ náà fa gbogbo omi inú abọ́ náà (ii) ‘mọ̀’ I have not absorbed all their rules; N kò tíì mọ gbogbo òfin wọn.
2.	Abundant: v. ‘pọ̀’ Maize was abundant last year; Àgbàdo pọ̀ ní ọdún tí ó kọjá).
3.	Abuse: v. ‘bú’ He abused me; Ó bú mi.
4.	Accept: v. (i) ‘dà’ The sacrifice has been accepted; Ẹbọ náà ti dà (ii) ‘fin’ The sacrifice would be accepted by the deities; Ẹbọ náà yóò fín (iii) ‘gbọ́’ He accepts what I say; Ó gbọ́ ọ̀rọ̀ mi (iv) ‘gbà’ He accepted the money; Ó gba owó náà (v) ‘yàn’ The kolanuts have been accepted by the deity; Obì náà ti yàn.
Dimeji Bankole
Oladimeji Saburi Bankole (ojoibi November 14, 1969) je oloselu omo ile Naijiria ati lowolowo Agbenuso ile Asoju ile Naijiria ni Ile-igbimo Asofin Naijiria
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): A1
5.	Accommodate: v. ‘gbà’ Our house can accommodate four people; Ilé wa lè gbà ènìyàn mẹ́rin.
6.	Accompany: v. (i) ‘sìn’ He accompanied him there; Ò sìn ín lọ sí ibẹ̀ (ii) ‘bá’ He accompanied Olú to the doctor; Ó bá Olú lọ sọ́dọ̀ dókítà.
Adaptive Multi-Rate audio codec
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): A1
7.	Accurate: v. ‘pé’ It is accurate; Ó pé.
8.	Achieve: v. ‘gbà’ He achieved high marks in the examination; Ó gba máàkì tó ga nínú ìdánwò.
9.	Acknowledge: v. ‘gbà’ Do you acknowledge that you are wrong?; Ṣé o gbà pé o jẹ̀bi?.
10.	Add: v. ‘rò’ He added three to four to make seven; Ó ro ẹẹ́ta mọ́ ẹẹ́rin láti di eéje.
Polokwane
Polokwane, totumosi "Ibi Abo",  je ilu ni orile-ede Guusu Afrika.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): B1
English-Yoruba: B
1.	Bargain: v. ‘ná’ He bargained for the good; Ó ná ọjà náà.
2.	Bark: v. ‘gbó’ The dog barked; Ajá náà gbó.
4.	Bear: v.(i) ‘gbé’ That small horse cannot bear your weight; Ẹṣin kékeré yẹn kò lè gbé ọ; (nítorí pé o ti tóbi jù) (ii) ‘bí The woman has borne ten children; Obìnrin náà ti bí ọmọ mẹ́wàá.
5.	Beat: v. (i) ‘pa’ The rain was beating him; Òjò ń pa á (ii) ‘gbòn’ He beats a red-hot cutlass with a hammer so as to reshape it; Ó gbọn àdá.(iii) ‘bọ́’ He beats the earth-floor; Ó bọ́lẹ̀. (iv) ‘lù’ His heart is beating; Ọkàn rẹ̀ ń lù. (v) ‘pò’ She beats eggs in milk; Ó po eyin nínú mílíìkì (vi) ‘nà’ We beat them in football; A nà wọ́n nínú eré bọ́ọ̀lù.
6.	Backon: v. ‘jù’ He beckoned his hand to me; Ó ju ọwọ́ sí mi.
7.	Become: v. (i) ‘mọ́’ To work hard does not mean that the worker will be rich; Gìdìgìdì kò mọ́là. (ii) ‘dì’ It becomes dry; Ó di gbígbẹ. (iv) ‘dà’ What has he become?; Kí ló dà?.
8.	Befall: v. ‘bá’ Misfortune befell them; Ibi bá wọn
9.	Befit: v. ‘yẹ’ It befits him; Ó yẹ ẹ́.
10.	Beg: v. ‘bẹ́’ He begged me; Ó bẹ̀ mí.
Àsìá ilẹ̀ Yemen
je asia orile-ede
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isa
Agbegbe Ijoba Ibile Isa je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Isa
Frank Sherwood Rowland
Frank Sherwood Rowland (June 28, 1927 – March 10, 2012) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Jigme Thinley
Jigme Yoser Thinley (ojoibi 1952) lo ti je Alakoso Agba orile-ede Bhutan lati April 2008. Won mo si Lyonchen Jigme Yoser Thinley. "Lyonchen" tumosi "alakoso agba".
Enhanced Variable Rate Codec B
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ise/Orun
Agbegbe Ijoba Ibile Ise/Orun je ijoba ibile ni Ipinle Ekiti towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ise-Ekiti.
Àsìá ilẹ̀ Palẹstínì
jẹ́ asia orílẹ̀-èdè
Friedrich Nietzsche
Friedrich Wilhelm Nietzsche (October 15, 1844– August 25, 1900) (in English, ) je ara Europe ni orundun 19 to je onimo oye ati onimo filologi ijoun. O ko iwe agbeyewo lori esin, iwuwa, asa igbana, imoye ati sayensi, nipa lilo ede Jemani otooto.
J. J. Thomson
Sir Joseph John "J. J." Thomson, OM, FRS (18 December 1856 – 30 August 1940) je ara Britani asefisiksi ati elebun Nobel. O gbajumo fun iwari elektronu ati awon agbaayekanna, ati fun ida osuwoninale akojo. Thomson gba 1906 Ebun Nobel ninu Fisiksi ni 1906 fun iwari elektronu ati fun ise re lori igbasinu iseitanna ninu awon efuufu.
Eleftherios Venizelos
Eleftherios Venizelos (tabi Elefthérios Kyriákou Venizélos, Griiki: Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος; 23 August 1864 – 18 March 1936) je Griiki eni pataki ati olori to se koko fun ibe ni ibere orundun 20th. Won diboyan lopo igba gege bi Alakoso Agba ile Griisi lati 1910 de 1920 ati lati 1928 de 1932. Venizelos ko ipa pataki ninu oro abele ati ti okere ile Griisi to fi je pe won gba bi "oludasile ile Griisi odeoni", be si ni won mo bi "Baba orile-ede".
Half Rate
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Àsìá ilẹ̀ Apáàríwá Kíprù
je asia orile-ede
Shavkat Mirziyoyev
Shavkat Miromonovich Mirziyoyev (lede Rosia Шавкат Мираманович Мирзиёев Shavkat Miramanovich Mirziyoyev loun lo) (ojoibi 1957 ) ni Alakoso Agba orile-ede Uzbekistan. O je didaloruko sipo yi latowo Aare Islam Karimov ni ojo 12 Osu Kejila 2003, beeni ileasofin Usbeki si faramo. O ropo Alakoso Agba O‘tkir Sultonov to je lilekuro. Igbakeji re ni Ergash Shoismatov.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ishielu
Agbegbe Ijoba Ibile Ishielu je ijoba ibile ni Ipinle Ebonyi ni Nigeria. Ibujoko re wa ni Ezilo.
Amẹ́ríkà Látìnì
Ìfáàrà
Èyí tókù a ó sì fi fún yin
Àpilẹ̀kọ yìí ṣe àgbéyẹ̀wò ìbásepọ̀ láàrin Afíríkà (Yorùbá) àti ètò ìsèjọba ni Latin America, àti ní pàtàkì jùlọ bi wọn se igbógun tí àwọn ènìyàn Afíríkà nípa kíkópa nínú ìsèjọ̀ba Latin Amẹrika. Nígbà tí Brazil yóò dúró gẹ́gẹ́ bii burè fún síse àlàyé ní ọ̀rín kinníwín Afro-Brazilian ni a o máa fiwé àwọn ohun tí ó sẹlẹ ni orílẹ̀-èdè Afro-Latin America nípa ètò ìsèjọba àti ìgbési aye wọn ni ayé àtijọ́ àti ayé òde òní.
Iṣẹ́ yìí yóò yiri bi àwọn ènìyàn ilẹ̀ Afíríka tí se àmúlùmálà àṣà ọ̀làjú àti òsèlú ibi ti wọn ba ara wọn. Ìbéèrè ni pé ǹ jẹ́ ìgbé ayé àwọn ènìyàn ilẹ̀ Adúláwọ̀ ni orílẹ̀ èdè Latin America dábòbò àṣà àti ìse wọn láti ẹ̀yìn wà bí? Tàbí ó mú ki àyípadà o de bá àjọsepọ̀ wọn?
Nígbà tí a bá sọ̀rọ̀ nípa Afíríkà ni àsìkò òwò ẹrú, Yorùbá jẹ́ ẹ̀yà kan pàtàkì tí àṣà àti ìse wọn borí to si gbajúmọ̀ jú láàrin àwọn ẹ̀yà ilẹ̀ Afíríká yòókú. Fún àpẹẹrẹ gbogbo àṣà àti ìse Yorùbá bíi ẹ̀sìn, ìbọ̀risà àti ìgbàgbọ́ wọn ni wọn mu ni ọ̀kúnkúndùn ní òkè òkun níbi tí wọ́n kó wọn lọ gẹ́gẹ́ bíi ẹrú. Èyí kìí se àsọdùn rárá pé kàkà ki kìnníùn ṣe akápò Ẹkùn, oníkálukú yóò ṣe ọdẹ tirẹ̀ lọ́tọ̀ọ̀tọ̀. Nítorí náà a rí àwọn ẹrú tí wọ́n gbà pé àwọn yóò maa se àṣà àti ẹ̀sìn wọn bi àwọn ti ń se nígbà tí wọ́n wà ni Afíríkà, àwọn ẹrú ti wọn gbà pé wọn kò ní se àṣà àti ẹ̀sìn ìlú aláwọ̀ funfun ni wọn pàgọ́ (cadomble) tí Yorùbá si jẹ asaájú fún àwọn yòókù.
Ohun tí a ń sọ ni pe kàkà ti Yorùbá yóò fi faramọ́ àṣà, ẹ̀sìn àti ìse ibi ti wọn ba ara wọn, ẹ̀sìn àti àṣà ti wọn ni wọn gbe lárugẹ tí ó si gbilẹ̀ débi pe àwọn ẹ̀yà Afíríkà mìíràn darapọ̀ mọ wọn ti wọn si jọ ń bọ àwọn òrìṣà bíi Ẹ̀là, Ògún, Sàngó, Ọbàtálá, sanpọnna, Ọbalufọn àti àwọn irúnmọlẹ̀ yòókù ni òkè okun. Lára àwọn ìlú tí àwọn ènìyàn wa ni: Lati America, Bahia, Guayana, Brazil, Haiti, Alagre, Cuba, Columbia, Trinidad abbl. Nínú iṣẹ́ yìí a o lọ Afíríkà tàbí àwọn ènìyàn ilẹ̀ Adúláwọ̀ dípò Yorùbá fún ìtumọ̀ lẹ́kùnrẹ́rẹ́ nípa ìgbésí ayé wọn ní orílẹ̀-èdè Amẹrika.
Afro-American ni àwọn ènìyàn tí wọn kó ni ẹrú ní Afíríkà lọ sí orílẹ̀-èdè Amẹrika (New world) àwọn ni wọn n sisẹ tí wọ́n si ń gbé àárín Amẹrika. Afro-Latin America ni àwọn ẹrú láti ilẹ̀ Afíríkà ti wọn kó wọn gba Amerika lọ si Gúsù Amerika (south American) ní àwọn ìlú bíi. Agentina, Mexico, Haiti, Cuba, Brazil abbl.
Ìsòro mìíràn tí ó tún kojú àwọn ènìyàn Afíríkà ni èdè, ni Afro-America, èdè ìsèjọba wọn ni èdè Gẹ̀ẹ́sì (English) ṣùgbọ́n èyí kò ri bẹ́ẹ̀ ní Afro-Latin America, èdè ìsèjọba ni èdè Faransé, Potogi àti Spanish (French, Prtuguese and Spanish). Èyí mú kí ó sòro fún àwọn ènìyàn láti ní ìbásepọ̀ tàbí ìfikùnlukùn àyàfi ki wọn o ri ògbufọ̀. Títí di ọdún 1970 si 1972 ni Brazil ó jẹ́ ìsòro fún àwọn ènìyàn ti o ń ṣe akọ̀ròyìn láti kọ nǹkan nípa Afíríkà.
Àwọn ìsòro mìíràn tí ó tún kojú àwọn ènìyàn Afíríka ni Àríwá Amẹrika n títa kò àti ìkórira àwọn Dúdú gbogbo ohun ti ko ba ti dara wọn gbà pé ọwọ Afíríkà lo ti wa. Wọn kò gbà ki àwọn Afíríkà ni asojú nínú ètò òsèlú àti ìjọba, bákan náà ni wọn ko ni ètò òsèlú àti ìjọba, bákan náà ni wọn ko ni ẹ̀tọ́ láti dìbò tàbí díje fún ipò kankan. Òfin kò fi ààyè sílẹ̀ fún àǹfààní bẹ́ẹ̀. Bí ìgbógun tí àwọn Adúláwọ̀ àti ìwà ẹlẹyamẹya se nípọn tó. Síbẹ̀, àwọn ènìyàn Afíríkà si ri ara wọn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yà kanna, ibi yòówù ki wọn o wa, ìsòro yòówù ki wọn o maa la kọja.
Bi gbogbo ìsòro tí ó n kojú àwọn Afíríkà se pọ̀ tó yìí, ipa ti àwọn ti ó wà ni ìpàgọ́ kò se fi ọwọ́ rọ́ sẹ́yìn, ni oṣù kinni ọdún 1976 àwọn ẹgbẹ́ tí ó wà ni ìpàgọ́ ni Bahia kò gba ìwé àsẹ láti ọ̀dọ̀ àwọn ọlọ́pàá kí wọn tó se ìpàdé tàbí ìwọ́de.
Bákan náà ni Colombia, ni agbègbè Caribbean (àwọn ẹru ti wọn sa) ni wọn pàgọ́ síbẹ̀, àwọn Palenquenos kò tijú láti fi ara wọn hàn gẹ́gẹ́ bí Afíríkà nípa ìgbé ayé wọn títí di òní.
Bákan náà ni a kò le sai mẹnu ba ipa ribiribi ti Manuel Zapeta Ollivella ti se onísègùn, òpìtàn àti òǹkọ̀wé ọmọ Afro – Colombian kó, láti ìgbà tí o ti wa ni akẹ́kọ̀ọ́ ni o ti fi ìfẹ́ hàn si ìjàgbara àwọn ènìyàn ilẹ̀ Afíríkà lọ́wọ́ àwọn amúnisìn. Ní ọdún 1950 o kópa nínú ìwọ́de ìta gbangba tí àwọn akẹ́kọ̀ọ́ Afro-Colombian University se láti tako ìwà amúnìsìn. Ọmọ rẹ̀ obìnrin tí ó jẹ́ ọdọ Edeluma náà kọ ewì lórí àwọn adúláwọ̀. Nicomedes Santa Cruz ti o jẹ ọmọ Peru ni ẹni àkọ́kọ́ ti o kọ nǹkan nípa ìsòro tí ó ń kojú àwọn ènìyàn adúláwọ̀ tí o pe akọ̣le rẹ ni “congo Libre” tí o fi sọri Patrice Lummba. Nínú ìwé tí o kọ ni o se àfihàn ìbásepọ̀ to wà láàrin Afíríkà àti Peru. Ó sọ nínú ìwé rẹ ọgbọ́n tí àwọn alawọ funfun n da láti mu àdínkù ba àwọn Afíríkà àti bi wọn ó se. din agbára wọn kù, o fi ìwé rẹ náà tako ìwà ẹlẹ́yàmẹ̀yà.
A o ni kógo jà bí a bá kùnà láti mẹ́nubà Abdias do Nascimento ti òun náà kọ ìwé lórí Afro-Latin America, iṣẹ́ òǹkọ̀wé yìí ni o gbegba orókè láàrin àwọn òǹkọ̀wé Afro-Brazilian.
Ìgúnlẹ̀
Ni ibẹ̀rẹ̀ pẹpẹ ìbásepọ̀ láàrin adúláwọ̀ àti funfun dàbí ọmọ ọdọ si ọga rẹ (olówó rẹ) ṣùgbọ́n kò pẹ́ kò jìnnà, ìfarakínra nípa ìgbéyàwò, ẹ̀sìn bẹ̀rẹ̀ sí ní da àwọn méjèèjì papọ̀.
Àsẹ̀yìnwá, àsẹ̀yìnbọ̀ ikọlura àti ifagagbaga àṣà bẹ̀rẹ̀ si ni kò ara wọn jọ wọn n dá ẹgbẹ́ sílẹ̀ tí a mọ̀ sí ẹgbẹ ajìjagbara lọ́wọ́ amúnisìn. Àwọn dudu bẹ̀rẹ̀ si ni ri ara wọn gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan láìwo ẹya tàbí ìlú tàbí gbe òsùnwọ̀n le bi iya ti ń jẹ wọn si.
Bí ó ti lẹ jẹ pé ìjàgbara láti kópa nínú ìsèjọba wáyé, ṣùgbọ́n kò so èso rere. Ní ọdún 1920 àwọn aláwọ̀dúdú dá ẹgbẹ́ òsèlú ti wọn sílẹ̀ ni orílẹ̀ èdè Brazil urugay àti Cuba. Ní orílẹ̀ èdè Brazil ni a ti dá ẹgbẹ́ tí a pè ní Frente Negra Brasilaira (Brazil Front) wọn forúkọ ẹgbẹ́ náà sílẹ̀ lọ́dọ̀ àwọn elétò ìdìbò gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ òsèlú, ṣùgbọ́n ìjákulẹ̀ dé báa ìgbésẹ̀ yìí látàrí ìfipá gba ìjọba ológun lọ́wọ́ ìjọba lágbádá tó wáyé. Ní ọdún 1937 tí o si fi òfin de ẹgbẹ́ òsèlú síse. Lẹ́yìn èyí ẹgbẹ́ náà tún bẹ̀rẹ̀ ìpàdé wọn ṣùgbọ́n ojú àpá kò jọ ojú ara nítorí pé ìpàdé yìí kò lọ́wọ́ òsèlú nínú bíi ti tẹ́lẹ̀.
Láàrin ọdún 1973 – 5 ni àwọn àyípadà díẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní dé bá àwọn adúláwọ̀ tí ó wà lábẹ́ ìjọba Brazil. Gbigba ominira orílẹ̀-èdè guinea-Bissau Mozambique àti Angol kò sàì lọ́wọ́ ipa ti orílẹ̀ - èdè Brazil kó nínú. Bákan náà ni ipa ti Brazil ko nípa èdè àti àṣà Afíríkà kìí se kèrémí. Ọ̀pọ̀ àwọn èèyàn Angola ni wọn ń ṣe àtìpó ní Brazil.
ÌWÉ ÌTỌ́KASÍ
Anani Dzidizienyo (African Yoruba) Culture and the Political Kingdom in Latin America. Afro-American Studies Brown University Providence, Rhodeisland
Charles Aderenle Alade: Aspect of Yoruba culture in diaspora. Roger Bastide (1971) African Civilization in the New world. Hurst London.
Ike Ekweremadu
Ike Ekweremadu je oloselu ara Naijiria ati Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 títí di oṣù karùn-ún ọdún 2023. Ni 2007 o di Igbakeji Aare Ile Alagba Asofin si David Mark. Ni 23 Okudu 2022, a fi ẹsun kan Ekweremadu pẹlu iyawo rẹ ni Ile-ẹjọ Majisreeti Ilu UK pẹlu igbimọ lati ṣeto irin-ajo ti ọmọ ọdun 21 kan si UK lati le ikore awọn ẹya ara.
Ìsẹ́yìn
thumb|275x275px|Short Oral history of Iseyin in Onko Language by a native speaker Ìsẹ́yìn jẹ́ ìlú kan tó wà ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní Nàìjíríà. Tí a lè It wí pé ó wà ní apá Àríwá Ìbàdàn. Ìlú náà ni ènìyàn bí i 236,000, gẹ́gẹ́ bí United Nations ṣe sọ ní 2005, tí àwọn ènìyàn yìí di 362,990 ní ọdún 2011,  Ìsẹ́yìn jẹ́ ibí tó jẹ́ wí pé a lè dé ibí tí a bá gba ọ̀nà Ìbàdàn, Ọ̀yọ́, Abẹ́òkúta àti Ògbómọ̀sọ. Ìlú náà ni ilẹ̀ tó fẹ̀, tó ṣe é fi ṣe ilé-òwò àti dá oko, ilé-ìwé fún àǹfààní ní àti àyíká ìlú náà. Orúkọ ọba tí ó jẹ́ ní Isẹ́yìn ni " Àsẹ́yìn Ìlú Ìsẹ́yìn". Àwọn ilé-ìwé pọ̀ ní Ìsẹ́yìn, lára wọn ni Ládòkè Akíntólá, Politẹ́kíníkì bí SAF Politẹ́kíníkì, Ilé-ìwé sẹ́kọ́ndárí bí Kelani Kọlẹ̀jì Ìsẹ́yìn, Greater Love Model àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Tó wà ní àkọsílẹ̀ wí pé àwọn ilé-ìwé yìí ń ṣe dáadáa ní àwọn ìdánwò bí WASSCE & SSCE.
Àwọn ìlúmọ̀ọ́ká tó wá láti Ìsẹ́yìn
Díẹ̀ nínú àwọn ìlúmọ̀ọ́ká tó wá láti Ìsẹ́yìn ni:
Professor Peller
Olukayode Ariwoola
Shina Peller
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): F1
Yoruba-English: F
2.	Fẹ̀: v. (i) to expand/to enlarge: Ó ń fẹ̀; It is expanding, Ó fẹ ihò náà; he enlarged the hole (ii) to be extensive: Ó fẹ̀; It is extensive (iii) to sit relaxedly: Ó fẹ̀; He sat relaxedly (iv) broad: Èjìká rẹ̀ fẹ̀; He has a broad shoulder (v) deep: Ohùn rẹ̀ fẹ̀; He has a deep voice.
3.	Fi: v. (i) to whirl something round: Mo fi apa mi; I swung my arm round and round (ii) to dangle: Ó ń fi dorodoro; he is dangling and oscillation to and fro (iii) to be too much: Náírà kan fi í lọ́wọ́ láti ná fún mi; Even a naira is irksome to him to spend for me (iv) wave: Ó fi agboòrùn rẹ̀; He waved his umbrella.
5.	Fó: v. (i) to be clear: Ilẹ̀ ti fó; The ground is clear (ii) to float: Ó fó lórí omi; It floated on the river.
6.	Fun: v.(i) to blow: Ó fun fèrè; He blows the whistle (ii) to play: Wọ́n fun fèrè; They played a wood wind.
Evo Morales
Juan Evo Morales Ayma (ojoibi October 26, 1959), to gbajumo lasan bi Evo, ni is the 80th and current Aare 80k lowolowo orile-ede Bolivia, lati odun 2006.
George Papandreou (àgbà)
je Alakoso Agba orile-ede Griisi tele.
Albert Abraham Michelson
Albert Abraham Michelson (December 19, 1852 – May 9, 1931) je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Robert Curl
Robert Curl je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Robert Floyd Curl Jr. (ọmọ bíbí ọjọ ketalelogun oṣù Kẹjọ, ọdún 1933) ọmọ ifásitì American Professor Emeritus, Pitzer–Schlumberger olukọni ìmọ sáyẹnsì Emeritus, ati olukọni ìmọ kemistri Emeritus ni Rice University. o gba àmì ẹ̀yẹ Nobel Prize in Chemistry ni ọdún 1996 fún iṣẹ iwadi nanomaterial buckminsterfullerene, ohùn pẹlu Richard Smalley (also of Rice University) àti Harold Kroto ọmọ ilẹ̀ ìwé University of Sussex.
Iolu Abil
Iolu Johnson Abil (ojoibi 1942) je oloselu omo orile-ede Vanuatu. Be sini ohun tun ni Aare orile-ede Vanuatu lati 2 September 2009.
Mbombela
Mbombela tàbí Nelspruit jé ìlú ní orílè-èdè Gúsù Afíríkà.
Ìkokò
Pẹ̀lú
Ìkokò àbàwọ́n (Crocuta crocuta)
Àsìá ilẹ̀ Gúúsù Ossetia
je asia orile-ede
Internet Speech Audio Codec
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): D1
English-Yoruba: D
1.	Dán: v. to be smooth: Ó dán; It is smooth (ii) glitter: Òrùka náà ń dán ní ìka ọwọ́ rẹ̀; The ring glittered on her finger (iii) sparkle: Dáyámọ́ǹdì náà ń dán bí iná tí ó mọ́lẹ̀ náà ṣe tàn sí i; The diamond sparkled in the bright light.
MT9
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): D1
3.	Dí: v. (i) to block: Ó dí ihò; He blocked the hole (ii) stuff up: Imú mi dí; My nose is stuffed up (iii) bar: Wọ́n dí ònà tí ó lọ sí ilé-ìwé náà; They barred the way to the school.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B1
Yoruba-English: B
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): D1
4.	Di: v. for: Ó múra sílẹ̀ di ọjọ́ náà; He made himself ready for the day (ii) to be deaf: Etí rẹ̀ di; He is deaf (iii) run: Omi náà ti di gbígbẹ; The river has run dry (iv) bandage: Dótítà di ọwọ́ tí Olú fi pa; The doctor bandaged Olú’s cut hand.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B1
1.	Ba: v. ‘to hide’ Mo ba sí abẹ́ igi; I hid under the tree.
2.	Bà: v. (i) to ferment: Kòkó náà ti bà; The cocoa has fermented (ii) to perch: Ẹyẹ náà bà; The bird perched (iii) to foment: Mo ba egbò rẹ̀; I fomented his ulcer (iv) to hit: Òkúta tí ó sọ bà mí; The stone he threw hit me. (v) to be afraid: Ẹ̀rù bà mí; I was afraid. (vi) settle: Ẹyẹ náà bá sórí ẹ̀ka igi ka; The bird settled on a branch.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): D1
5.	Dín: v. (i) to fry: Ó dín ẹran; he fried meat (ii) to reduce: Ó dín owó ọjà; He reduced the price of the good (iii) discount: A ó dín ọ ní náírà mẹ́wàá; We shall give you a discount of ten naira. (iv) decline: Iye ọmọ ilé-ìwé tí ó wà níbí ti dín; There had been a decline in the number of students here.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B1
3.	Bẹ́: v. (i) to burst: Ó bẹ́ pẹ̀ẹ́; It bursts (ii) to cut: Ó bẹ́ ẹ ní orí; He cut his head off (iii) to jump: Ọmọ náà bẹ́; The child jumped (iv) to buy a little quantity of a commodity: Ó bẹ́ tábà; He bought a little quantity of tobacco (vi) to crack: Orógbó náà bẹ́; The bitter cola cracked when it was eaten (vii) to start: Òràn ti bẹ́; Trouble has started (viii) to puncture: Táyà náà bẹ́; The tyre punctured (iv) to spat: Ó bẹ́ itọ́; He Spat.
Augustus Aikhomu
Ọ̀gágun Augustus Akhabue Aikhomu tí wọ́n bí lógúnjọ́ oṣù kẹwàá ọdún 1939,ti o sìn papòdà lọ́jọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹjọ ọdún 2011 jẹ́ Ọ̀gágun orí omi, olóyè Admiral tí orílẹ̀ èdè Nigeria, tí ó sìn jẹ́ Igbákejì Ààrẹ Ológun orílẹ̀-èdè Nigeria lábẹ́ Ààrẹ Ológun, Ọ̀gágun-yányán, General Ibrahim Babangida ní ọdún 1986 sí 1993.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): D1
7.	Dú: v. to slaughter: Ó dú u; He slaughtered it (ii) to darken/to blacken: Ó rẹ ẹ́ dú; he dyed it to a dark colour.
8.	Du: v. to run: Ó du lọ; He rushed away.
9.	dù: v. (i) to compete for/to scramble for: Wọ́n du ipò náà; They compete for the post (ii) to deny: Ó fi ipò mi dù mí; He denied me of my post (iii) vie: Wọ́n ń du ẹ̀bùn ipò kìíní; They were vying for first prize.
Augustus Aikhomu
Ìgbà èwe àti aáyan ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀
Wọ́n bí Ọ̀gágun Augustus Aikhomu ní ìlú Idumebo-Irrua, ní Ìpínlẹ̀ Ẹdó, ní Nàìjíríà. Augustus lọ sí ilé-ìwé gíga ti Yaba College of Technology, Royal Britannia Naval College ní Dartmouth, England, Long Gunnery Specialist Course, India àti National Institute of Policy and Strategic Studies, Kuru, Nigeria.
Iṣẹ́ ológun orí omi rẹ̀
Aikhomu dara pọ̀ mọ́ àwọn ológun orí omi Nigeria lọ́jọ́ kìíní oṣù Kejìlá ọdún 1958. Ó dára pọ̀ mọ́ akẹ́kọ̀ọ́ ọmọ ogún, Royal Navy gẹ́gẹ́ bí akọ́ṣẹ́ ní HMSFisgard, lẹ́bàá Torpoint, East Cornwall ní oṣù kìíní ọdún 1959. Ó wà ní Grenville Division ní HMS Fisgard, tí ó sìn yẹ kí ó parí ìkẹ́kọ̀ọ́ oṣù mẹ́rìndínlógún, abala kìíní rẹ̀ ní ìparí oṣù kẹrin ọdún 1960.
Aikhomu jẹ́ Ọ̀gágun-àgbà, NNS Dorina, Ọ̀gágun orí omi ní olú-ilé-iṣẹ́ àwọn ológun orí omi ní ọdún 1983 sí 1984. Bẹ́ẹ̀ náà ló jẹ́ chief of naval staff lọ́dún (1984–86).
Igbákejì Ààrẹ àti Olórí-yáyán àwọn òṣìṣẹ́
Ọ̀gágun jẹ Nigeria, tí ó sìn jẹ́ Igbákejì Ààrẹ-ológun Nigeria lábẹ́ Ọ̀gágun Ibrahim Babangida ní ọdún 1986 sí 1993.
Iṣẹ́ lẹ́yìn ológun
Òun ni Alága àwọn ìgbìmọ̀ máàjẹ́-ò-bàjẹ́ tí ẹgbẹ́-òṣèlú alátakò All Nigeria Peoples Party, ní Nigeria. Aikhomu ṣe ìrànlọ́wọ́ ìwòsàn àrùn ibà-lásà, lassa fever ní ilé-ìwòsàn, Irrua Specialist Hospital. Ó kú ní ọjọ́ kẹtàdínlógún oṣù kẹjọ ọdún 2011. Aya àti ọmọ márùn-ún tí ẹbí ló gbẹ̀yìn rẹ̀.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B1
4.	Bẹ: v. (i) to be bright: Ó bẹ; It is bright (ii) to peel: Ó bẹ iṣu náà; He peeled the yam (iii) to speak cheekily: Ó bẹ si mi; He spoke cheekily to me (iv) to exist: Ó ń bẹ; It exists (v) to be forward/to be screwed: Ọmọkùnrin yẹn bẹ; That boy is too forward.
Kimberley
thumb|Kimberley
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B1
5.	Bẹ̀: v. ‘beg’: Ó bẹ̀ mí; He begged me (ii) apologize: O ti ṣẹ Olú. Bẹ́ ẹ̀ ‘You have offended Olú. Apologize to him. (iii) implore: Ó bẹ olè náà kí ó máà kó gbogbo owó wọn lọ; He implored the robber not to take all their money (iv) ask: Ó bẹ̀ wà lọ́wẹ̀; He asked us for communal help.
Kimberley
Kimberley je ilu ni orile-ede Guusu Afrika.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B1
7.	Bi: v. to ask: Ó bi í ní ìbéèrè; He asked him questions.
8.	Bì: v.(i) to vomit: Ó bì; He vomited (ii) Ó bì mí; He pushed me (iii) to change colour: Aṣọ náà máa ń bì; The cloth always changes its colour(s) (iv) sick: Olú bì nígbà tí ó jẹ iyán ní àjẹjù; Olú was sick when he ate too much pounded yam.
9.	Bo: v. to hide: Ó bo sí abẹ́ igi; He hid under the tree.
Bò: v. (i) to cover: Ó bo abọ́ náà; He covered the plate (ii) to roof: A bo ilé wa; We roofed our house (iii) to have plenty of leaves: Igi ìrókò náà bò; The ìrókò tree is dense with leaves (iv) smoother: Eruku bò mí ‘I was smothered in dust.
10.	Bọ: v. to worship: Ó bọ òrìṣà; He worshipped the deity
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Isiala-Ngwa
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Isiala-Ngwa je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Naijiria.
Harry Kroto
Harold Kroto je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isiala-Mbano
thumb|Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isiala Mbana ní Ìpínlẹ̀ Imo. Agbegbe Ijoba Ibile Isiala-Mbano je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Umuelemai
Gabriel Lippmann
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Spyridon Trikoupis
thumb|Spyridon Trikoupis.
je Alakoso Agba orile-ede Griisi tele.
Action Congress of Nigeria
The Action Congress of Nigeria (ACN), teletele bi Action Congress (AC), je egbe oloselu ti ara Naijiria ologbologbo alainigbekun.
Jimeta
thumb|Jimeta- Adamawa.
Àṣínììsì
Aṣineesi
Achinese (Àṣínììsì)
Èdè àwọn Malayic (Maláyíìkì) kan ni eléyìí tí ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ fún àwọn èdè tí wọ́n ń pè ní Austronesian (èdè tí wọ́n ń sọ ní ilẹ̀ Australia, New Zealand àti Asia). Àwọn ènìyàn bú mílíonù mẹ́ta ni ó ń sọ èdè Àsíníìsì ní apá kan ilẹ̀ Sumatra àti Indonesia. Wọ́n tún máa ń pe èdè yìí ní Achehnese àti Atjehnese. Àkọtọ́ Rómáànù ni wọ́n fi ko èdè yìí sílẹ̀.
New Jersey
Ipinle New Jersey je ikan ninu awon ipinle 50 ni orile-ede Amerika.
Ìlú Ọ̀wọ̀
Ọ̀wọ̀ je ikan lara awon ijoba ibile ni ipinle Ondo. Oba Owo ni won n pe ni olowo ti Ilu Owo. Oba ti o wa lori ite lowolowo ni Ajibade Gbadegesin Ogunoye.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): G1
Yoruba-English: G
1.	Gá: v. to be tired: Ó gá mi (slang); I am tired/I give up.
2.	Gàn: v. to despise: Ó gàn án; He despised him (ii) sneer: Ó gàn mí; He sneered at me.
3.	Gẹ̀: v. (i) to cut: Ó gẹ irun; He cut his hair (ii) to pet: Ó gẹ̀ mí; He petted me (iii) to put something on in a jaunty way: Ó gẹ gèlè’ She puts on her head-kerchief in a jaunty way.
4.	Gọ́: v. to be tired (slang): Ó gọ́ mi; I am tired.
5.	Gọ: v.to lurk in hiding: Ó gọ; he lurked in hiding.
QCELP
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Isiala-Ngwa
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Isiala-Ngwa je ijoba ibile ni Ipinle Abia to wa ni Naijiria.
Saint-Denis, Réunion
Saint-Denis (tabi Saint-Denis de la Réunion fun isojutuu) ni oluilu agbegbe ati apa France okere Réunion, to wa larin Okun India.
Richard Smalley
Richard Smalley je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Selectable Mode Vocoder
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Austríà
Austríà ( tabi ; Österreich ), lonibise bi Orileominira ile Austria (German: Republik Österreich), je orile-ede atimo ile to ni awon eniyan bi egbegberun 8.8 to wa ni Aringbongan Europe. O ni bode mo Orileominira Tseki ati Jemani ni ariawa, Slofakia ati Hungari ni ilaorun, Slofenia ati Italia ni gusu, ati Switsalandi ati Likstenstein ni iwoorun. Gbogbo agbegbe ile Austríà je 83855 km2 be sini ojuojo ibe je onitutu ati alpini. Ori ile Austríà je oloke gan nitori pe awon Alpi po nibe; 32% ibe nikan ni won wa ni abe 500 m, be sin oke re togajulo je 3798 m. Opo awon iyeolubugbe unso ede Jemani, to tun je ede onibise orile-ede ohun. Awon ede ibile onibise miran tun ni ede Kroatia, Hungari ati Slofenia.
Austríà loni ni ibere re lati igba iran-oba Habsburg gegebi ara Obaluaye Romu Mimoy ti Orile-ede awon Ara Jemani; Austria di ikan ninu awon alagbara ninla ile Europe. Ni 1867, Ileobaluaye Austria je sisodi Austria-Hungary.
Obaluaye awon iran Habsburg (Austro-Hungarian) daru ni 1918 leyin opin Ogun Agbaye 1k, nigba Austria lo Austria Ara Jemani bi oruko („Deutschösterreich”, todi „Österreich”) lati ba se isokan po mo Jemani sugbon Adehun Saint Germain lodi si eyi. Igba Oselu Austria Akoko je didasile ni 1919. Ni igba Anschluss 1938, Austríà je bibolori latowo Jemani awon Nasi. Eyi je be titi di opin Ogun Agbaye 2k ni 1945, leyin ti Jemani awon Nasi je bibori ogun latowo awon Ore eyi lo da oselu pada si Austríà. Ni 1955, Adehun Orile-ede Ara Austria satun-dasile Austria gegebi orile-ede alaselorile, lati fopin si ibolori. Ni odun yi kanna, Ileasofin Austria da Ifilole Aisojusaju to filole pe Igba Oselu Austria Keji yio di alaisojusaju titi lailai.
Loni, Austríà je oseluarailu asoju parliamentary|onileasofin to ni awon ipinle mesan. Oluilu ati ilu re totobijulo, pelu iyeolubugbe to ju egbegberun 1.6, ni Vienna. Austríà je ikan ninu awon orile-ede to lolajulo lagbaye, pelu IO oloruko ti enikookan to je $43,723 (idiye 2010). Orile-ede ohun ti sedagbasoke ona igbe giga, be sini ni 2010 o je onipo 25k lagbaye fun Atoka Idagbasoke Omoniyan re. Austríà ti je omo egbe Awon Orile-ede Asokan lati 1955, o sora po mo Isokan Ara Europe ni 1995, be sini o je ikan larin awon ti won da OECD sile. Austríà tun fowobowe Ifenuko Schengen ni 1995, o si gba owonina Europe, euro, ni 1999.
Ioannis Kolettis
je Alakoso Agba orile-ede Griisi tele.
Abubakar Mohammed
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Kọ̀nkọ̀
Àwọn kọ̀nkọ̀
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isin
wa ni Naijiria
Guglielmo Marconi
thumb|220px| je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Andreas Metaxas
Andreas Metaxas (Greek: Ανδρέας Μεταξάς) (1786 - September 19, 1860) je Alakoso Agba orile-ede Griisi tele.
Saidu Ayodele Balogun
jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn tẹ́lẹ̀.
Ọọ̀ni Ifẹ̀
thumb|Ère ilẹ̀ [[Yoruba culture|Yoruba tó ń ṣe àpejúwe ọba c. 1300]] thumb|Ife bronze casting of a King, dated around twelfth century thumb|Drummers at Ooni's Palace alt=|thumb|A picture of an imagined Oduduwa sculpture at the Ooni of Ife palace Ọọ̀ni ti Ilè-Ifẹ̀ ni orúkọ ọba aládé Ilé-Ifẹ̀ àti olórí nípa tẹ̀mí fún gbogbo ìran Yorùbá. Ipò Ooni ti wà ṣáájú ìjọba Oduduwa, èyí tí àwọn onímọ̀ sọ pé ó ti wà láti bíi sẹ́ńtúrì keje sí kẹsàn-án.
Lẹ́yìn ìpapòdà Oduduwa àti ìpàdánù orí-oyè fún Ogun, àwọn ọmọ lẹ́yìn Oduuwa tàn kárí Ile-Ife. Àmọ́ ìtàn mìíràn fi yé wa pé Ogun ló mọ̀ ọ́n mọ̀ rán àwọn ọmọ Oduduwa láti ṣe ìtànkálẹ̀ ìran Yoruba.
Lẹ́yìn ìṣèjọba Oduduwa, Obatala tún gorí oyè ní ẹlẹ́ẹ̀kejì, wọ́n sì í pín ètò ìṣèjọba láàárín ìdílé Obatala àti Obalufon títí Oranmiyan fi da ètò náà rú fúngbà díẹ̀. Ìtàn fi yé wa pé Ooni Lajamisan jẹ́ ọmọ Oranmiyan. Àmọ́, ìṣẹ̀ṣe Ife fi hàn pé Lajamisan jẹ́ ìran Oranfe ní tòótọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, Lajamisan ni ó pàpà mú ọ̀làjú wọ Ifẹ̀.
Ṣáájú sẹ́ńtúrì ogún, ètò ìṣèjọba ń lọ létòlétò. Àmọ́, pẹ̀lú ọ̀làjú àti ìkónilẹ́rú, ètò náà yí padà, ó sì pín sí ìdílé mẹ́rin, t í ṣe Ooni Lafogido, Ooni Osinkola, Ooni Ogboru àti Ooni Giesi. Ọọ̀ni tó ń jẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí ni Adéyẹyè Ẹnitàn Ògúnwúsì, Ojaja II (tí a bí ní ọjọ́ kẹtàdínlógún, oṣù kẹwàá, ọdún 1974).
Ìwé àti iṣẹ́ ìwádìí lóríṣiríṣi
Orísun fún àtòjọ àkọ́kọ́ A list
Orísun fún àtòjọ è̩kejì B list
Ìfọbajẹ
Ìfọbajẹ kì í ṣe isẹ́ tó rọgbọ rárá, ó sì ní àwọn tíwọ́n fi sípò láti máa fọba jẹ. Ìfilélẹ̀ látẹnu àwọn afọbajẹ ní ọdún 1980 lábẹ́ Section 4(2). Ní ọdún 1957, ìfilélẹ̀ tí wọ́n ṣe fún ètò ìfọbajẹ ni:
Karl Ferdinand Braun
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Ọọ̀ni Ifẹ̀
Orúkọ àwọn Ọọ̀ni tó ti
1.	Ọlọfin Odùduwà
2.	Ọbàlùfọ̀n Ògbóderin
3.	Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrè
4.	Òdelé Ọ̀rànmíyàn
6.	Awoorokolokin
7.	Èfọ̀n Ayíóyè
8.	Àjímú Ẹkùn
9.	Aláyémọrè ofifari láti ilé Molódò
10.	Ọ̀sẹgànderùkù
11.	Oyè
12.	Lájàmìsán
Haris Silajdžić
thumb|Haris Silajdžić.
Ọọ̀ni Ifẹ̀
Orúkọ àwọn Ọọ̀ni tó ti
13.	Láàrókà
14.	Owodo
15.	Arírèré Ọ̀kínwo
16.	Otataa
17.	Lápeléke
18.	Atújàbíòjò
19.	Lúwogbàgìdá
20.	Lájódogun
21.	Lafogun
22.	Láfogído
23.	Ọọ̀ni Ọ̀sínkọ́lá
24.	Ọọ̀ni Ògboòrú
Nebojša Radmanović
thumb|Nebojša Radmanović, olóṣèlú láti Bosnia àti Herzegovina.
Immanuel Kant
Immanuel Kant (22 April 1724 – 12 February 1804) je amoye ara Jemani ti orundun 18th lati ilu Königsberg ni Prussia. Kant lo je amoye gbeyin tonipa ni Europe odeoni ninu afinuro imo nigba Olaju to bere pelu awon alayan bi John Locke, George Berkeley, ati David Hume.
Kant seda ona igbewo tuntun ninu imoye to ni ipa kakiri lori imoye kakiri orundun 21st. O satejade awon ise pataki lori oro-ijinle, lori esin, ofin, ati itan. Ikan ninu iwe re pataki ni Agbeyewo Ironu Sasa, to je iwadi lori opin ati opo ironu fun ra re gan. O gbogun ti awon iru oro-adanida ati oro-ijinle to wa tele, o si falasi afikun Kant gan si awon eyi. Awon ise miran to tun se bi agbalagba ni Agbeyewo Ironu Alagbese, to dawo lori iwawiwu, ati Agbeyewo Idajo, to sewadi which investigates oro-ewa ati iwadopin.
Kant damoran pe oro-adanida se tunse pelu oro-ijinle. O so pe nipa liloye awon orisun ati awon opin imo omo-eniyan a le bere awon ibere oloro-ijinle ti yio ni eso. O bere boya ohun kan le je mimo pe o ni awon ini pato kan ki o to di pe iriri ohun na waye. O pinu pe gbogbo awon ohun ti emi le ro nipa won gbodo je bi iru ero re. Nipa bayi ti emi ba le ro lasan nikan bi titori (causality)– ti Kant gba pe o je be– nigbana a le mo won ki a to ni iriri won pe gbogbo awon ohun ti a ni iriri won gbodo je itori tabi ìṣẹlẹ̀. Sibe, o je bayi pe o se e se pe awon ohun kan wa ti eda won ko se fi emi ro, nitorie opo titori, fun apere ko se mulo laisi iriri: o je be pe a ko le mo, fun apere, boya ile-aye ti wa lailai tabi boya ohun kan lo fa wa. Bi be awon ibere ninla oro-ijinle alafinuro ko l ni idahun pelu emi omo-eniyan, sugbon sayensi fidimule sansan ninu awon ofin emi. Iwadi lri idimule ati idagba opolo ninu awon eranko satileyin ironusi Kant, botileje fun ifuramo aaye; eyun, isoju aaye ayika lamupo ohun kan to siwaju ifuramo gangan ayika na fun ra re.
Kant gbagbo pe ohun unda ilaja laarin awon oluseiriri ati awon oluselaakaye. Awon oluseiriri gbagbo pe imo unwa latinu iriri nikan, sugbon awon oluselaakaye tenumo pe imo le bo si abe iyemeji Kartesi ati pe ironu nikan lo le fun wa ni imo. Sugbon ijiyan Kant nipe, lilo ironu lai mulo mo iriri yio fa itanraenije wa, nigba ti iriri yio je tonitoun ti a ko ba koko fi ironu saka wo.
Ero Kant nipa ni Jermani igba aye re, nipa mimu imoye losiwaju ijiyan larin awon oluselaakaye ati oluseiriri. Awon amoye Fichte, Schelling, Hegel ati Schopenhauer ri ara won bi eni to satunse ati samufe sistemu Kantiani, bi be won samuwa orisi iru Isearowa ti Jermani. Titi doni Kant unnipa pataki lori imoye, nipa ipa re lori imoye alatuwo ati imoye orile Europe.
SVOPC
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Paul D. Boyer
Paul Delos Boyer (born July 31, 1918) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Gusau
Gusau je oluilu Ipinle Zamfara ni apaariwa ile Naijiria.
Ikot Ekpene
Ikot Ekpene je ilu ni Ipinle Akwa Ibom ni Naijiria.
Edward Natapei
Edward Nipake Natapei Tuta Fanua`araki (ojoibi 17 July 1954) je oloselu lati Vanuatu. O je didiboyan bi Alakoso Agba ile Vanuatu nigba otooto meji. Natapei ti je teletele Alakoso Oro Okere fun igba die ni 1991, bi adipo Aare ile Vanuatu lati 2 March 1999 de 24 March 1999
Variable-Rate Multimode Wideband
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Isaiah Balat
je Alagba ni Ile Alagba Asofin Naijiria lati 2003 de 2007.
Mahikeng
je ilu ni orile-ede Guusu Afrika.
Ẹ́gíptì Ayéijọ́un
Ẹ́gíptì Ayéijọ́un ni asailaju ayeijoun ti apailaorun Ariwa Afrika, to wo jo si isale Odo Nile nibi ti orile-ede ayeodeoni Egypt wa. Asailaju ti ara Egypti gbajo ni bi odun 3150 SK (gegebi Iseoroasiko apejose ti ara Egypti ) pelu isodokan oselu Apa Oke ati Apa Isale Egypti labe farao akoko. Itan Egypti ayeijoun sele bi eseese awon Ileoba, ti won je pinpinniya pelu awon igba aitoro ti won unje Igba Apinniya. Ileoba Atijo ti Igba Ibere Amobaba, Ileoba Arin ti Igba Arin Amobaba ati Ileoba Tuntun ti Igba Opin Amobaba. Egypti de ogo agbara re nigba Ileoba Tuntun, ni igba Ramesi, leyin eyi ni obere si ni bo si igba irele diedie. Egypt je sisegun latowo awon alagbara okere ni titelentele. Leyin iku Aleksanda Eninla, ikan ninu awon ogagun re to unje Ptolemy Soter, so ara re di ajoba tuntun Egypt. Iran-oba Ptolemi yi joba lori Egypt titi de odun 30 SK, nigba to bo sowo Ile Romu to si di igberiko Romu.
Ọọ̀ni Ifẹ̀
Orúkọ àwọn Ọọ̀ni tó ti
25.	Ọọ̀ni Gíẹ̀sí
26.	Ọọ̀ni Adéjinlé
27.	Ọọ̀ni Àróganganlàgbo
28.	Ọọ̀ni Aríbiwóso
30.	Ọọ̀ni Adésúnmákin
31.	Ọọ̀ni Ọlọ́jọ
33.	Ọọ̀ni Ajífadésiré
34.	Ọọ̀ni Àjílà Oòrùn
35.	Ọọ̀ni Òjìgìdìrí
36.	Ọọ̀ni Kúmóyèró Ọ̀dunlẹ̀bíòjò
37.	Ọọ̀ni Gbániárè
38.	Ọọ̀ni Gbégbáajé
39.	Ọọ̀ni Wúmọníjẹ̀
40.	Ọọ̀ni Adégúnlẹ̀ Abewéelá
41.	Ọọ̀ni Dérin Kùm̀búsù
42.	Ọọ̀ni Ọ̀ráyẹ̀gbà ọ̀jájá,			1878-1850
43.	Ọọ̀ni Dérin Ọlọ́gbéńlá (kò dé adé), 	1880-1894
QuickTime VR
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Isoko
wa ni Naijiria
John E. Walker
John E. Walker je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Ọọ̀ni Ifẹ̀
Orúkọ àwọn Ọọ̀ni tó ti
44.	Ọọ̀ni Adélékan Olúbùse I,			1894-1910
Harris Eghagha
Harris Otadafevwerha Deodemise Eghagha jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà àti Gómìnà Ìpínlẹ̀ Ògùn tẹ́lẹ̀.
Ọọ̀ni Ifẹ̀
Orúkọ àwọn Ọọ̀ni tó ti
45.	Ọọ̀ni Kọ́lá (Osù méjì péré), 			June – July 1910
47.	Ọọ̀ni Sir Adésọjí Adérẹ̀mí,			1930-1980
48.	Ọọ̀ni Okùnadé Ṣíjúwadé Olúbùṣe II,	1980 títí di òní
N.B:- Ní ayé ìgbàanì, àwọn baba-ńlá àti ìyá-ńlá wa kò mọ̀ nípa déètì. Ìdí nìyí tí kò fi sí àkọsílè déètì tí àwọn Ọọ̀ni ìgbà náà jẹ. Àkọsílẹ̀ déètì bẹ̀rẹ̀ láti ayé Ọọ̀ni Ọ̀ráyẹ̀gbà ọ̀jájá.
Ẹ́gíptì Ayéijọ́un
Ninu awon opo oriire awon ara Egipti ayeijoun ni okuta fifo, ile wiwon ati awon ona ikole to fa kiko awon piramidi gbangba, tempili, ati obeliski; sistemu mathimatiki, sistemu iwosan to sise ati to se e mulo, awon sistemu ibomirin ati ona ida iseagbe, awon oko-ojuomi akoko, amo fiyansi Egypti ati iseoroiseona digi (gilasi), iru isemookomooka tuntun, ati adehun alafia atetejulo ti a mo. Egypt left a lasting legacy. Its art and architecture were widely copied, and its antiquities carried off to far corners of the world. Its monumental ruins have inspired the imaginations of travellers and writers for centuries. A new-found respect for antiquities and excavations in the early modern period led to the scientific investigation of Egyptian civilization and a greater appreciation of its cultural legacy.
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro ("Odo January", ; ) je oluilu Ipinle Rio de Janeiro, ilu to tobijulo keji ni ile Brasil ati agbegbe ilu to tobijulo keta ni Guusu Amerika. Rio de Janeiro ti je oluilu Brasil fun bi ogorun meji lati 1763 titi di 1822 ni igba imunisin awon ara Portugal, ati nigbati Brasil di ominira ni 1822 titi di 1960. O tun je oluilu ti tele fun Ile-Oba Portugal (1808–1821). O gbajumo gege bi "Rio" ni soki, alaje re ni A Cidade Maravilhosa, tabi "Ilu Alara".
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Isoko
wa ni Naijiria
Taribo West
Taribo West (ojoibi 26 March 1974 ) agba boolu-elese totifeyinti ara Naijiria
Johannes Diderik van der Waals
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Jens Christian Skou
Jens Christian Skou je onimo sayensi to gba Ebun Nobel ninu Kemistri.
Àsìá ilẹ̀ Kóstá Rikà
Àsìá ilẹ̀ Kóstá Rikà je asia orile-ede Kóstá Rikà
Mùsùlùmí
Musulumi je eni ti o ti gba esin islam.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isi-Uzo
Agbegbe Ijoba Ibile Isi-Uzo je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Ikem.
STS-134
STS-134 (ISS assembly flight ULF6) je ekeji si opin iranlose eto Alobo Ofurufu ti NASA. Iranlose yi ni ifoloke opin fun.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rà v.t. to buy, to purchase, to redeem, to the with rope, to rot, to furnish with laths. Ó ra ìwé (He bought a book)
Rà, adj. rotten, Ẹran náà ti n rà (The meat has started to go rotten)
Ra, v.i. to perish, to rub on, Ó fi epo ra ara (He rubbed oil on his body)
Rá, v.i. to crawl, to creep, ó rá sábẹ́ igi. (He crawled under the tree.
Rá bàbà, v.i. to flutter or hover over. Ẹyẹ náà rá bàbà lórí ilé (The bird hovered over the house)
Ràdí, v.i to replace, to buy back. Wọ́n ní kí ó ra gíláàsì mìíràn dí èyí tí ó fọ́ (He was asked to replace the glass he broke)
Ràdọ̀ bò, v.t. to shelter, to defend, to gather as a hen does to her brood, to protect. Ó ràdọ̀ bò mí (He protected me).
Garba Lawal
agba boolu-elese totifeyinti ara Naijiria
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ràjò, v.i. to go on a journey, to be absent from home. Ó ti ràjò (He has gone on a journey)
Rákaràka, adv. widely spread. Ó rí rákaràka (It is widely spread)
Rákò, Rákòrò, v.i. to creep, to crawl, Ọmọ náà ń rákòrò. (The baby is crawling)
Rákórákó, Rẹ́kórẹ́kó. n. a disease of the penis. Rẹ́kórẹ́kó ń bá a jà. (He is being troubled by a disease of the penis)
Ràkọ̀ràkọ̀, adj. of a brownish red colour. Ó pọ́n ràkọ̀ràkọ̀ (It is of a brownish red colour)
Ràkunmí, ìbákasíẹ, n. camel.
Ramúramù, adv. loudly. Rìnìún náà bú ramúramù (The lion roared loudly)
Bòtswánà
Bòtswánà, lóníbiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Bòtswánà (Lefatshe la Botswana), jẹ́ orílẹ̀-èdè àdèmọ́àrinlẹ̀ tó bùdó sí Apágúsù Áfríkà. Àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè únpe ara wọn bíi "Batswana" (ẹyọìkan: Motswana), sugbon awon elede miran unpe won bi "ara Botswana". Teletele o je ibi-abo Britani to unje Beshuanalandi, Botswana gba oruko tuntun leyin ominira ni ojo 30 Osu Kesan 1966. Latigba na lo lo ti unse idiboyan oselu to gbomitoro.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rámuràmu, adv. same as Rákaràka, which see).
3GP àti 3G2
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Themistoklis Sophoulis
thumb|Themistoklis Sophoulis ní ọdún 1912 ní olú ilé- iṣẹ́ ní erékùsù Samos. je Alakoso Agba orile-ede Griisi tele.
Alexandros Papanastasiou
Alexandros Papanastasiou (8 July 1876, Tripoli, Arcadia– 17 November 1936) je Alakoso Agba orile-ede Griisi tele.
Òwìwí
Òwìwí
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ran, v.t. to spin, to twist (as cord, etc.) Aláǹtakùn náà ń ran òwú (The spider is spinning a web)
Stephanos Stephanopoulos
thumb|Stefanos Stefanopoulos je Alakoso Agba orile-ede Griisi tele.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ràn, v.i. to be infectious (as disease), to ignite (as fire) Igi náà ti ràn (The wood has ignited)
Rámdanràndan, adv. carelessly, confusedly. Ó ń rìn rándanràndan (He is walking carelessly)
Ràndánràndán, adj. pale, sallow, unhealthy. Ó rí ràndánràndán (He looks unhealthy)
Ràngàndà, adj. bright, protruding (as the eye). Ó nawọ́ sí àwọn ojú rẹ̀ ràngàndàn (He pointed to his protruding eyes)
Raníyè, v.t. to cause one to be forgetful, to infatuate. Ó ra á níyè (He made her to be forgetful)
Rán jáde, v.t. to send out, to order out. Ó ran an jáde láti lọ mú aja wọn wọlé (He sent him out to go and bring their dog inside)
Ranjú, v.t. to dilate one’s eyes. Ó ranjú (He dilated his eyes)
Ranjú mọ́ v.t. to stare at one, to fix the eyes staringly at one. Ó ranjú mọ́ mi (He stared at me)
Ràn lẹ́rù v.t. to help one to carry one’s load, to assist. Ó ràn án lẹ́rù (He helped him to carry his load.
Rán lọ, v.t. see Rán
Ràn lọ́wọ́, v.t. to help, to aid, to assist, to succour. Ó ràn mí lọ́wọ́ (He helped me).
Ràn mọ́ v.t. to catch, to stick to, to attach, to hold fast. Iná ràn mọ́ ọn lẹ́wù. (He garment caught fire)
Rán pọ̀, v.t. to speak ironically to sew together. Ó rán àwọn àpò náà pọ̀ (He sew the bags together)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Isokan
Agbegbe Ijoba Ibile Isokan je ijoba ibile ni Ipinle Osun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Apomu.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Ránṣọ, v.i to sew cloth. Ó ránṣọ rẹ̀. (He sew his own clothes.
Rántí, v.i to remember, to call, to mind, to recollect. Rántí láti mú ìwé náà wá (Remember to bring the book)
Bòtswánà
Botswana je petele, be sini 70% je bibomole pelu Aginju Kalahari. O ni bode mo orile-ede Guusu Afrika ni gusu ati gusuilaorun, Namibia ni iwoorun ati ariwa, ati Zimbabwe ni ariwailaorun. Bode re mo Zambia ni ariwa nitosi Kazungula, Zambia ko fi be nitumo sugbon ko gun ju bi ogorun mita lo.
Giovanni Lajolo
thumb|Card. Giovanni Lajolo
Bòtswánà
Botswana ko ni ju eniyan to to egbeegberun meji lo nitorie o je ikan ninu awon orile-ede alabugbe kekere julo ni agbaye. Nigba ti Botswana gba ilominira latowowo Ilẹ̀ọba Aṣọ̀kan ni 1966, o je ikan ninu awon orile-ede to talaka julo ni Afrika pelu GDP ti enikookan bi US$70. Latigbana Botswana ti yira re pada lati di ikan ninu awon ti okowo re undagba julo lagbaye de eyi to ni GDP (agbara iraja) ti enikookan to to bi $14,000. Bakana asa oselu asoju gbale daada nibe.
Ìtàn
Ni orundun 19k, ogun sele larin awon Tswana ti won ti ungbe Botswana ati awon eya Ndebele ti won sese unko bo si agbegbe yi lati ariwa-ilaorun. Bakanna rogbodiyan sele pelu awon ateludo Boer lati Transvaal ni ilaorun. Leyin itoro awon olori Batswana bi Khama III, Bathoen ati Sebele fun iranlowo, Ijoba Britani fi "Bechuanaland" si abe abo re ni ojo 31 Osu Keta 1885. Ibi-ile apaariwa nigbana wa labe imojuto taara bi Ibiabo Beshuanalandi ibe lasi mo loni bi Botswana, nigba ti ibi-ile apaguusu di apa Ileamusin Cape loni o je apa igberiko ariwaiwoorun orile-ede Guusu Afrika. Opo awon eniyan to unso ede Setswana loni ungbe ni orile-ede Guusu Afrika.
Nigbati Isokan ile Guusu Afrika je didasile bi orile-ede ni 1910 latinu awon ileamusin gbangba Britani ni agbegbe na, Ibiabo Bechuanaland, Basutoland (loni bi Lesotho) ati Swaziland (eyun "High Commission Territories") ko je ara re, sugbon eto wa nigbana lati safikun won lojowaju. Ipinnu ni pe ijiroro yio sele pelu awon alabugbe ibe botileje pe awon ijoba Guusu Afrika mura lati da awon ibi-ile na pada fun won, Britani dina eyi; nitorie ko sele. Idiboyan ijoba Asetolorile-ede ni odun 1948, to pile eto apartheid, ati ikesejade Guusu Afrika kuro ni Egbe Kajola ni 1961, fi opin si ero pe awon ibi-ile yi yio bo si owo orile-ede Guusu Afrika. Ifidimule ijoba britani ati idasile ijoba ibile fa idasile ni 1920 igbimo agbero meji lati soju awon ara Afrika ati ara Europe. awon ikede ni 1934 selana ijoba ati agbara ibile. Igbimo agbero ara Afrika ati ara Europe kan je didasile ni 1951, be sini isepo 1961 selana igbimo asofin adamora.
Ni Osu Kefa 1964, Britani fowo si aba idasile ijoba-araeni olselu ni Botswana. Ibujoko ijoba kuro ni Mafikeng ni Guusu Afrika ni 1965, si ilu tuntun ni Gaborone, " Cara Mendapatkan Kuota Gratis 3 10 GB terbaru 2017 " ti kkojinna si bode re. Isepo 1965 fa idiboyan gbogbogbo wa ati ilominira ni ojo 30 Osu Kesan 1966. Seretse Khama, olori ninu awon egbe irinkankan fun ilominira ati ajoye Ngwato je didiboya bi aare akoko, o si tun ti je atundiboyan lemeji latigbana.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): R
Rán-unran-un, n. nonsense. Ó ń sọ rán-unràn-un. (He is talling nonsense)