cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John C. Breckinridge
John Cabell Breckinridge je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Sobekhotep 4k
Sobekhotep IV je Farao ni ile Egipti.
ISO 15919
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Biase
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Gúúsù Áfríkà
Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Gúúsù Áfíríkà wà ní ẹnu igun Apá guusu Áfíríkà. Ó ní ibodè pẹ̀lú orílẹ̀-èdè Namibia, Botswana àti Zimbabwe ní àríwá, mọ́ Mozambique àti Swaziland ní ìlà Òòrùn, 2,798 kilometres (1,739 mi) etí odò ní Okun Atlantiki àti Okun India, ti Lesotho si budo je yiyika pelu re.
Àwọn Ìgbèríko Gúúsù Áfíríkà
Orílẹ̀-èdè Gúúsù Áfíríkà pín sí igberiko 9.
Ìrìn-àjò
South Africa jẹ orílẹ-èdè kan pẹlu ìtàn àkọọ́lẹ̀ ti ẹlẹ́yàmẹ̀yà; láti igba miiran ti iṣagbega iwa-ipa ti o kọja, orilẹ-ede yii ka lati jẹ idagbasoke julọ julọ lori ilẹ Afirika da duro diẹ ninu awọn aleebu irora.
Ṣugbọn a ko le dinku ilẹ ikọja yii si awọn abawọn itan rẹ: loni, orilẹ-ede jẹ ọkan ninu awọn irin-ajo ti o dara julọ julọ ni agbaye, ni ifamọra ẹgbẹẹgbẹrun awọn ọmọ ile-iwe, ati pe ọpọlọpọ awọn alejo ṣe irin ajo lati ṣe ẹwa si agbegbe ti o dara yii.
Heineken Lokpobiri
Heineken Lokpobiri jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Ìwọ̀ oòrùn Balyesa ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2007 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.
Àgèrè
Agere Drum
Théodore Steeg
thumb|Théodore Steeg ọdún 1868 sí ọdún 1950. je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Lee Maeba
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Àgèrè
ÀGẸ̀RẸ̀:-
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Calabar-Municipal
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Merneferre Ay
Merneferre Ay je Farao ni ile Egipti.
Àgèrè
A nlù agẹrẹ lọjọ ọdun awọn ọdẹ. Idi niyi ti a fi n pe Agẹrẹ ni ìlù ogun. Bi ọlọ́ọ́dẹ tàbí olórí ọdẹ kan bá ku ni a n lù agẹrẹ. Ọ̀wọ́ ìlù mẹta la papọ̀ se àgẹ̀rẹ̀ ògún.
(a)	Àgẹ̀rẹ̀:- Eyí ni ìlù to tobi ju pátápátá. Igi la fi ngbẹ agẹrẹ. Oju meji Ọgbọọgba lo sì nì. Ìlù yi dabi ìbẹ̀mbẹ́. Awọ la fin bòó lójú ọ̀nà méjèèjì, okun la si nfi wa awọ ojú rẹ lọ́nà méjèèjì ki o le dún.
(b)	Fééré:- Ìlù yii kere jù agẹrẹ lọ. Igi naa la fi gbẹ ẹ, ṣùgbọ́n ko fẹ to agẹrẹ.
(d)	Aféré: Ìlù yii lo kere jù awọn meji ìsáájú lọ.
Ìpèsè
Ipese Drum
ÌPÈSÈ:-
Ìlù tí àwọn babaláwo ńlù lọjọ ọdún ifá ni Ìpèsè. Awọn mìíran npe e ni Ìpẹ̀sì. Yatọ̀ si ọjọ ọdun ifa, a tun nlù Ipese lọjọ̀ ti a ba n ṣe isinku tabi ijade oku ọkan nínú àwọn asaaju nibi Ifa. Mẹrin ni ọ̀wọ́ ìlù ti a papọ se Ìpèsè:-
(b)	Àféré:- Ìlù yìí lo tobi tẹle Ipese. Igi la fi n gbẹ àféré, ṣùgbọ́n o lẹgbẹ ti o fẹ jù ipese ko ga to ipese, ẹsẹ mẹta ni o fi dúró nilẹ.
(d)	Àràn: Ìlù yìí kò tobi to Aféré, bẹẹ ni ko ga to o. Òun náà ni ẹsẹ̀ mẹ́ta to fi dúró
(e)	Agogo:-  Ohun kẹ́rin ti a n lù si Ìpese ni agogo. Irin la fi ńrọ agogo. Abala ìrìn meji ti a papọ, ṣùgbọ́n ti a da ẹnu rẹ si lapa kan ni agogo.
Pierre Laval
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Lawrence Gonzi
Lawrence Gonzi (ojoibi 1 July 1953) ni Alakoso Agba ile Malta lowolowo ati olori Nationalist Party (Partit Nazzjonalista).
Ẹfọ̀n-Alààyè
Nínú àwọn ìwé ti mo yẹ̀ wò. kò sí èyí tó sọ pàtó ìgbà tàbí àkókò tí a dá ìlú Ẹ̀fọ̀m-Aláayè sílẹ̀. Gẹ́gẹ́ bí ìṣe àti àbúdá ìtàn ìwáṣẹ̀. púpọ̀ nínú ìtàn yìí ló máa ń rújú pàápàá tó bá jẹ́ ìtàn ìtẹ̀lúdó ni ìlẹ Yorùbá. (Akínyẹmí 1991:121) Ìlànà ìtàn àròsọ ìwásẹ̀ ní a gbé ìtàn wọ̀nyí lé. Ní ìgbà ìwáṣè kò sí pé a ń kọ nǹkan sílẹ̀. Nítorí àìkọ sílẹ̀ ìtàn yìí, kò jẹ́ kì a rí àkọsílẹ̀ gidi fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlú ní ilẹ̀ Yorùbá nínú ibi tí ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè ti jé ọ̀kan nínú awọn ìlú bẹ́ẹ̀. Ìtàn ti a rí jójọ kò kọjá ìtàn atẹnúdẹnu. ìtàn ìwáṣẹ̀ ìlú Ẹ̀fọ̀n Aláayé kò yàtọ̀ sí èyí. Oríṣìí òpìtàn ni a rí, ìtàn wọn máa ń yàtọ̀ sí ara wọn, bí kò ní àfikún yóò ni àyọkúro ọ̀kan pàtàkì lára ohun tí àwọn òpìtàn ti ṣiṣẹ́ lé lórí nípa ìtàn ilẹ̀ Aáfíríkà ni ìyànjú wọn lati wo ìtàn ìwáṣẹ̀, kí wọ́n tó lè fa òótọ́ yọ jáde. Ṣàṣà ni onímọ̀ kan tó ṣiṣẹ́ lórí ìtàn ìlú kan tàbí àdúgbò kan tí kò mú ìlànà ìtàn ìwáṣẹ̀ ló láti ṣàlàyé to bojumu nípa orírun ìlú kan (Johnson 1921;3).
Gẹ́gẹ́ bí àwọn òpìtàn ilẹ̀ Yorùbá, àwọ òpìtàn ìlú Ẹ̀fọ̀n Aláayè gbà pé ọ̀dọ̀ odùduwà ni wọ́n tí ṣẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀. Lára àwọn òpìtàn yìí tilẹ̀ lérò pé ẹni tó tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè dó rọ̀ lati ojú ọ̀run sílé ayé. Ìlú tó sọ̀kalẹ̀ sí ní Ilé-Ifẹ̀ tó jẹ́ orírun àwọn Yorùbá. Ìtàn yìí ṣòro láti gbàgbọ́, nítorí kò ri ìdí múlẹ̀. Kò tí ì sí ẹni tí a rí tó wọ̀ láti ojú ọ̀run rí. Nínú ìtàn ìwáṣẹ̀, òrìṣà àti odù mẹ́rìndínlógún ni a gbọ́ pé wọ́n rọ̀ láti ìsálọ̀run wá sí ìsálayé (Abimbọla, W. 1968:15). Awọn òpìtàn yìí lè rò pé bóyá nítorí tí a ti ń pe àwọn Ọba ilẹ̀ Yorùbá ni ìgbákejì òrìṣà ni àwọn náà ṣe rò pé Aláayè àkọ́kọ́ rọ̀ sílẹ́ ayé lati ọ̀run.
‘Ọmọ ọwá, ọmọ ẹkún
Ọmọ òkìrìkìsì
Ọmọ ọ̀ tójú ọ̀run á yé’
Nínu ìtàn ìwáṣẹ̀ mìíràn, a gbọ́ pé Ọbàlùfọ̀n Aláyémore ni ọba àkọ́kọ́ ti o tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè dó. Ọbalùfọ̀n Aláyémọrẹ yìí jẹ́ ọmọ Ọbàlùfọ̀n Ogbógbódirin tí í ṣe àkọ́bí Odùduwà tí ó jẹ́ Ọọ̀ni ti Ilé-Ifẹ̀ ni àkókó ìgbà kan. Lẹ́yìn Ikú rẹ̀, Ọ̀rànmíyàn lò yẹ kí ó jẹ ọba ní Ilé-Ifẹ̀ ṣùgbọ́n ó ti lọ sílùú àwọn ọmọ rẹ̀, Eweka ni Eìní ati Aláàfin ni Ọ̀yọ́. Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ ti jẹ oyè Ọọ̀ni kí Ọ̀rànmíyàn tó dé.
Nígbà tí Ọ̀rànmíyàn dé, Aláyẹ́mọrẹ sá kúrò lórí oyè nítorí pé ní ayé àtijọ́ wọn kì í fi ẹni ìṣááju sílẹ̀ láti fi àbúrò joyè. Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ rìn títí ó fi dé orí òkè kan. Wọn pe ibẹ̀ ni Ọba-òkè. Èyí ni ọba tó tẹ̀dó sorí òkè ṣùgbọ́n lónìí ọ̀bàkè ni wọn ń pe ibẹ̀.
Ni orí òkè yìí, Ọbàlùfọ̀n ṣe àkíyèsí pé ẹranko búburú pọ̀ ní agbègbè tó tẹ̀dó sí, èyí tó pọ̀jù ni ẹfọ̀n. Ó bẹ̀rẹ̀ sí í pa ẹfọ̀n yìí ni àparun. Awọn ẹfọ̀n kékeré níbẹ̀ ni wọn kójọ sínu ọgbà, ti wọn so wọn mọ́lẹ̀ títí wọ́n fi kú. Ọmọdé tó bá lọ sì igbó ibi tí wọ́n kó ẹfọ̀n kékeré sí, ni awọn òbí wọn a ké pé: ‘Kọ́ ọ̀ yàá ṣe lúgbó ẹfọ̀n alaayè’
Nibi yìí ni Ẹ̀fọ̀n ti kún orúkọ Ọbalufọn Aláyémọrẹ. Lára Aláyémọrẹ ni wọn tí yọ Aláayè to fid i: Ẹ̀fọ̀n-Aláayè títí dí òní. Nígbà tí ó ṣe Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ ránṣẹ́ sí Ọ̀rànmíyàn kí o fi nǹkan ìtẹ̀lúdó ṣọwọ́ sí òun. Lẹ́yìn tí wọ́n ti fi nǹkan yìí ránṣẹ́ sí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ; kò pẹ́ ti Ọ̀rànmíyàn kú. Àwọn ará Ilé-Ifẹ̀ wá ránṣẹ́ si Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ láti wá jọba lẹ́ẹ̀kejì. Kí o tó lọ, ó fí ọmọ rẹ̀ jọba ní ipò rẹ̀. Ìyàwó mẹ́ta ni Aláyémọrẹ ni kí ó tó kúrò ní Ẹ̀fọ̀n-Aláayè. Àwọn ni Adúdú Ọ̀ránkú tí ì ṣe ìran àwọn Obólógun; Aparapára ọ̀run ìran awọn Aṣemọjọ, ẹ̀ẹ̀kẹta ni Èsùmòrè-gbé-ojú-ọ̀run-sàgá-ìjà. Ìtàn sọ pé lásìkò tí Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ padà sí Ilé-Ifẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ọọ̀ni, bọ́ sí àkókò ti Ọba Dàda Aláàfin Ọ̀yọ́ wá lórí oyè ni nǹkan bí 1200-1300AD.
Bí ìtàn ìwáṣẹ̀ yìí ìbá ṣe rọrún tó láti gbàgbọ́ awọn àskìyèsí kan ní a rí tọ́ka sí tí ó jẹ́ kí ìtàn náà rú ènìyàn lójú. Nínú ìtàn yìí, wọn sọ pé Ọbàlùfọ̀n Ògbógbódirin ni àkọ́bí Odùduwa, èyí tó tako ìtàn tí a ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ nípa Odùduwa. Ọ̀kànbí ni àkọ́bí Odùduwa. Bó bá tilẹ̀ ṣe orúkọ ló yípadà, àwọn ọmọ Ọkànbí ni ọba méje pàtàkì ni ilẹ̀ Yorùbá tí kò sí Ọbàlùfọ̀n nínú wọn. Ohun tí òpìtàn ìbá sọ fun wa nip é ìran Odùduwà ni Ọbàlùfọ̀n jẹ́.
Àkókò tí ìṣẹ̀lẹ̀ yìí ṣẹ rú ni lójú púpọ̀. Nínú ìtàn yìí a ri i pe Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ mọ àsìkò ti Ọ̀rànmíyàn wà láyé. A rí i pé ẹ̀gbọ́n àti àbúrò ni wọn. Kó yẹ kó rí bẹ́ẹ̀, ṣe ló yẹ kó jẹ ọmọ àti bàbá. Lóòótọ́ ni Ọ̀rànmíyàn jẹ ọba ni Òkò, tó tún wá sí Ilé-Ifẹ̀. Àwọn ará Ọ̀y;ọ ló fi Àjàká jẹ ọba sí Òkò. Aláàfin Dada tí òpìtàn fẹnu bà pé ó jẹ ọba ní Ọ̀yọ́ da ìtàn rú. Johnson (1921:144) gbà pé Àjàká ló wá lórí oyè gẹ́gẹ́ bí Aláàfin Ọ̀yọ́ nígbà tí Ọ̀rànmíyàn kú. Tó bá jẹ́ òtítọ́ ní Ọbàlùfọ̀n Aláyémọrẹ tún wa jọba lẹ́ẹ̀kejì ní Ilé-Ifẹ̀ a jẹ́ pé àsìkò Aláàfin Àjàkáló jẹ ọba.
Gangan
Gangan (Drum)
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Calabar
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ẹfọ̀n-Alààyè
Awọn òtìtọ́ kọ̀ọ̀kan farahàn nínú ìtàn yìí. Lóòótọ́ ni Ọbalùfọ̀n Aláyémọrẹ kan wá ni Ilé-Ifẹ̀. Títí dí oní ọ̀gbọ́n Ọbàlùfọ̀n wa ní Ilé-Ifẹ̀. Àdúgbò Aláayè si wa ní Ilé-Ifẹ̀ títí dí òní. Kò sí irọ́ níbẹ̀ pé Ẹ̀fọ̀n Aláayè bá Ilé-Ifẹ̀ tan. Nínú ìtàn mìíràn, a gbọ pé àwọn oríṣìí ènìyàn bí i mẹ́fà ni wọ́n tẹ̀dó lásìkò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ sí Ẹ̀fọ̀n-Aláayè. Nínú ìtàn yìí, a gbọ́ pé Èkúwì ló kọ́kọ́ dé sílùú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, igbó-àbá ni Èkúwì tẹ̀dó sí. Ọdẹ kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Oríkin náà tẹ̀dó sí Igbó àayè. Lọ́jọ́ kan, lásìkò tí oríkin tẹ̀dó, ó rí iná tó ń rú ni Igbó-Àbá. Ó ṣe ọ̀dẹ lọ sí igbó yìí. Oríkin rọ àwọn tó wa ni Igbó àbá kí wọn jọ má gbé ní Igbó-Àayè. Wọ́n gbà bẹ́ẹ̀. Lásìkò tí wọn jọ ń gbé ni wọn fí Ọbàlùfọ̀n jẹ ọba. Igbákejì Ọbàlùfọ̀n tí wọ́n jọ wá láti Ilé-Ifẹ̀ ní wọn fi jẹ igbákejì ọba tí a mọ̀ sí Ọbańlá. Bàbá Igbó Àbá ọjọ́sí ni wọn fi jẹ baba ọlọ́jà tí a mọ sí Ọbalọ́jà. Ọbàlùfọ̀n àti Ọbalọ́jà jẹ́ ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ nígbà náà. Bí ọba ṣe ń pàṣẹ fún àayè ní Ọbalọ́jà ṣe n pàṣẹ ní Ọ̀bàlú láyé ìgbà náà. Lónìí, Ọbalọ́jà jẹ Olóyè pàtàkì ní ìlú Ẹ̀fọ̀n. Ọbalọ́jù ní olórí àwọn Ọ̀bàlú. Àjọṣe wá láàrìn Ọba àti Ọbalọ́jà. Bí ọba kan bá wàjà ní ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, iwájú ilé ọba-ọlọ́ja ni wọn yóò kó ọjà lọ.
Nínú ìtàn mìíran a gbọ́ pé ààfin Odùduwà ni wọ́n bí Aláayè sí. Ọ̀kan nínú àwọn ọmọ-ọba obinrin ló bii. O jẹ́ arẹwà okùnrin ti ènìyàn púpọ̀ fẹ́ràn rẹ̀ pàápàá àwọn babaláwo tó ń wá sí ààfin. Ìtàn yìí tẹ̀síwájú pé ọkùnrin yìí ní aáwọ̀ ni ààfin, èyí ló mú kí Odùduwà ṣe fún Aláayè ní ilẹ̀ sí ìráyè tí a mọ̀ sì Modákẹ́kẹ́ lónìí. Odùduwà fún un ni adé tó sì n jẹ́ Ọba Láayè. Nínú ìtẹ̀sìwájú, Ìtàn mìíràn tó fara jọ ìtàn òkè yìí, a gbọ́ pé àwọn ọmọọba méjì ló fẹ́ lọ tẹ ìlú dó. Bó ba rí bẹ́ẹ̀ á jẹ́ pé ìlú Ẹ̀fọ̀n tí wá kí Modákẹ́kẹ́ tó dáyé. Àtàdá ati Johnson tilẹ̀ maa ń to Aré àti Ẹ̀fọ̀n tẹ̀lé ara wọn.
Gangan
Gangan:
Ìlù yii lo tẹle kẹrikẹri. Ó kéré ju àwọn méjèèjì ìsaájú lọ. Igi la fi ń gbẹ́ òun náà bí i ti àwọn tóókù. Kò sí ohun ti kẹríkẹrì ní tì gangan ò ní.
Ẹfọ̀n-Alààyè
Ni pàtàkì, ogun kò ṣẹgún Ẹ̀fọ̀ Aláayè rí àyàfi Ogun Ọdẹ́rinlọ (1852-54). Ọdẹ́rìnlọ jẹ ọmọ Ìrágberí, bẹ́ẹ̀ ni Ẹ̀fọ̀n-Aláayè ni ìrágberí ti kúrò. A le sọ pe ọmọ bíbi Ẹ̀fọ̀n ló kó Ẹ̀fọ̀n-Aláayè kì í ṣe ọ̀tá nítorí òkè to yí wọ́n ká jẹ ìrànlọ́wọ́ púpọ̀ fún ìlú Ẹ̀fọ̀n-Aláayè, ó sì jẹ wàhálà fun ọ̀tá. Àwọn ọ̀tá to fẹ jà wọn lógun nígbó Òòyè, wọn ṣe lásán ni. Ogun yìí fà á ti Aláayè kì í fi jẹ osun ògògó titi dòní. Ohun àrífàyọ nínú ìtàn yìí nip é ọdẹ ló tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n dó gẹ́gẹ́ bí àwọn ìlú mìíran ni ilẹ̀ Yorùbá. Lẹ́yìn rẹ̀ ni àwọn mìíràn ń tẹ̀lé e wá sí ibi ìtẹ̀dó. Ó ṣe é ṣe bẹ́ẹ̀ nitori ibi ti ọdẹ máa ń tẹ̀dó sí kò ní jìnnà sí omit i ń sàn; àtipé yóò ti kó àwọn ẹran rẹ̀ jọ sí ojú ibi ìdáná. Ọja ló ṣéyọ láti ibẹ̀. A tún rí i pé ẹni tó jẹ ọba Ẹ̀fọ̀n gbé adé rẹ̀ wá láti Ilé-Ifẹ̀; ṣùgbọ́n àsìkò tó dé sí ibùdó yìí ni a kò mọ̀. Lóòótọ́, ẹni tó bá jẹ́ alágbára láyé àtijọ, tó sì ní àmúyẹ ni wọn fi i jọba, lẹ́yìn ti Ifá bá ti fọre. Kò yá wá lẹ́nu pé wọ́n fi ẹni tí adé ń bẹ lọ́wọ́ rẹ̀ jẹ ọba nítorí àwọn ohun àmúyẹ ọba wà ni sàkání rẹ̀.
Ní ìparí, Finnegan (1970:368) sọ nínú ọrọ rẹ pé: …they (myths) depict the deeds of human rather then supernatural heroes and deal with or allude to, events such as migrations, war, or the establishment of ruling dynasties.
Schuyler Colfax
je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Ẹfọ̀n-Alààyè
A kò lè fọ́wọ́ rọ́ ìtàn ìwáṣẹ̀ ìlí Ẹ̀fọ̀n-Alàayè ṣẹ́yìn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé nínú àwọn ìtàn tí àwọn òpìtàn sọ fún wa, ìdáṣọró okùn-ìtàn wà níbẹ̀ ṣùgbọ́n nǹkan tó ṣe pàtàkì ní pé ẹni tó tẹ ìlú Ẹ̀fọ̀n Alàayè dó wá láti Ilé-Ifẹ̀ ní àsìkò ìgbà kan tí a kò mọ̀. Ìlú ibi ti wọ́n tẹ̀dó sí tù wọn lára, wọ́n sì ń gbé ibẹ̀ títí dí òní.
ISO 19092-1
je opagun kariaye.
Ẹfọ̀n-Alààyè
Àkíyèsí: A yọ iṣẹ́ yìí láti inú àpilẹ̀kọ fún Oyè Ẹ́meè I.A. Ologunleko.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Chanchaga
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Apepi 1k
Apepi I je Farao ni ile Egipti.
Mujitaba Mohammed Mallam
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
STS-101
thumb|STS- 109.
STS-99
thumb|STS- 99.
Tai Solarin
Augustus Taiwo "Tai" Solarin (ojoibi 20 August, 1922 - 27 June, 1994) je oluko ati olukowe omo orile-ede Naijiria.
OpenDocument
je opagun kariaye.
Henry Wilson
je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Ìgbìn
Ìlù Ìgbìn Ìlù oriṣà Ọbàtálá ni ìlù yii ọjọ̀ àjọ̀dún Ọbàtálá ni àwọn olóòṣà yìí ńkó ijó Ìgbìn sóde. Oriṣii ìlù mẹ́rin la le tọ́ka sí lábẹ́ ọ̀wọ́ ìgbìn.
(a)	Ìyá-nlá: Igi la fi n gbẹ́ ìlù yìí. Ihò ìnu ìgi naa si dọ́gba jálẹ̀. Awọ lafi ńbo oju ìgi ìlù yi lójù kan.
(b)	Ìyá-gan: Ìlù yii lo tẹle iya-nla. Òun ló sì dàbí omele tàbí emele ìyá-ńlá,
(d)	Keke: 	Ìlù yìi lo tẹle Iya-gan. Ó kó ìpa pàtàkì nínú ìgbin.
(e)	Aféré: Ìlù yii lo kere jù nínú awọ ìlù mẹrẹẹrin ti a le tọka si nínú ọwọ ìlù igbin. Igi náà ni a fi n gbẹ ẹ bi i ti awọn mẹta yooku. Awọn ti n gbẹ ìlù yii máa n sojú àti ìmú sára ìgi ìlù yii.
Sobekemsaf 2k
Sobekemsaf II je Farao ni ile Egipti.
Anthony George Manzo
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Kànnà-n-gó
Kanna-n-go (Drum)
Kànnàngó: -
William A. Wheeler
je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Orin Soul
Orin Soul ni iru orin to bere wa lati orile-ede Amerika to sedapo awon apilese gospel music ati rhythm and blues.
.jp
.jp je amioro orile-ede fun top-level domain ti Internet (ccTLD) fun orile-ede Japan.
ISO 15926 WIP
je opagun kariaye.
Ùsbẹ̀kìstán
Ùsbẹ̀kìstán tabi Orile-ede Olominira ile Ùsbẹ̀kìstán je orile-ede ni Arin Asia.
Sama’ila Mamman
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Lagelu
Lágelú ni ìtàn sọ pe o da ìlú Ìbàdàn sílẹ̀. Ìtàn fi ye wa wípé ibi ti o di ìlú Ìbàdàn l'óde òní bẹ̀rẹ ni ọdun 1829. Ni àkókó yi, irúkèrúdò pọ ni gbogbo ilẹ̀ Yorùbá káàkiri, eyi ni o si fa ti jagunjagun ti a n pe ni Lágelú fi wa tẹdo si ìlú Ìbàdàn. Erongba Lágelú ni lati fi ṣe ibùdó fún awon jagunjagun.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Charanchi
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Intef 7k
Intef VII je Farao ni ile Egipti.
Gbẹ̀du
Pàtàkì ni Gbẹ̀du jẹ̀ nínú àwọn ìlù ìbílẹ̀ Yorùbá. Ìlù yii kan naa lawọn kan n pen i àgbà. Ìyàńgèdè ni ìlẹ̀ Yorùbá. Ìlù mẹta la le tọkasi nínú ọwọ ìlù Gbẹ̀du.
(a)	Aféré:- Ìlù nla ni afẹrẹ. Ó ga tó iwọ̀n ẹsẹ̀ bàtà mẹ́rin ó sì gùn gbọọgì. Géńdé ti ko ba dara rẹ loju ko le gbe nìlẹ. Oùn rẹ̀ máa n rìnlẹ dòdò. Ìkeke ni a fi maa nlù.
(b)	Apéré tabi Opéré: Ìlù yii lo tobi tẹle afẹrẹ labẹ ọmọ ìlù ti a n pe ni Gbẹdu. Igi la fi gbẹẹ, ṣùgbọ́n ko ga, ko si fẹ lẹnu to aféré.
(d)	Ọbadan: Ìlù yii lo kere ju nínú ọ̀wọ́ ìlù Gbẹdu. Igi la fi gbẹẹ bi ti awọn yooku. Ko sit obi to apẹẹrẹ rara.
Gbẹdu se patakì pupọ nitori pe o jẹ ìlù ọba. A kii dede n lu u. Ìlù yi wa fun ìyẹ̀sì awọn Ọba ilẹ̀ Yorùbá. Bi ọba ba gbesẹ tabi ijoye nla kan tẹri gbaso wọn n lù Gbẹdu lati fi tufọ.
STS-106
thumb|Ìdarí STS- 106.
STS-92
thumb|Ìdarí STS-92.
ISO 15930
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Chikun
Agbegbe Ijoba Ibile Chikun wa ni Nigeria.
Joseph Paul-Boncour
Augustin Alfred Joseph Paul-Boncour (4 August 1873 - 28 March 1972) je oloselu ara Fransi ni Igba Oselu Iketa ati Alakoso Agba ile Fransi tele.
MaxiCode
je opagun kariaye.
Jubril Martins-Kuye
(1942-2021) je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
ECMAScript
je opagun kariaye.
Gúdúgúdú
Gúdúgúdú Ìlù yi gan an là bá máa pè ní omele dùndún. Igi la fi n gbẹ́ ẹ, ṣùgbọ́n ojù kansoso lo nì. O fi èyí yatọ si awọn bi ìyá-ìlù, kẹrikẹri, Gangan, ìsaájú ati kànnàngó ti wọn ni ojù méjìméjì.
Sáúdí Arábíà
Sáúdí Arábíà je orile-ede ni Ásíà.
Édouard Daladier
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Levi P. Morton
thumb|Levi Morton je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Jurelang Zedkaia
Jurelang Zedkaia (1950 - 2015) je oloselu ara awon Erekusu Marshall ati oloye ibe. Zedkaia je didiboyan bi the 5th Aare ikarun awon Erekusu Marshall ni October 26, 2009, leyin ti asaju re Litokwa Tomeing ti je yiyo kuro.
Seqenenre Tao 2k
Seqenenre Tao II je Farao ni ile Egipti.
Thomas A. Hendricks
je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Ibiapuye Martyns-Yellowe
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Salisu Matori
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
STS-103
thumb|STS-103. STS-103 je ero ofurufu ti o n rin tagbara tagbara Hubble Space Telesscope ti o ma n n satunse siSpace Shuttle Discovery. Won fi STS-103 ranse si ofurufu lati Kennedy Space Center ni Florida ni odun (December 19, 1999) ti o si pada ni (27 December 19990.
Fíìmù
Fíìmu
Ìwà Ọ̀daràn
C.O. Odéjobí
C. O. Ọdẹjọbi (2004), ‘Àyẹ̀wò Ìgbékalẹ̀ Ìwà Ọ̀daràn nínú fíìmù Àgbéléwò Yorùbá’., Àpilẹ̀kọ fún Oyè Ẹẹ́meè, DALL, OAU, Ifẹ̀, Nigeria.
ÀṢAMỌ̀ Iṣẹ́ yìí ṣe àyẹwò sí bí isẹlẹ inú àwùjo se jé òpákùtèlè ìwà òdaràn nínú ìsòwó àwọn fíìmù àgbéléwò Yorùbá kan, b.a. ‘Ogun Àjàyè’, ‘Owọ́ Blow’, ‘Aṣéwó Kánò’, ‘Agbo Ọ̀dájú’, ‘Ṣaworoidẹ’, ‘Ìdè’, abbl. Àlàyé wáyé lórí ọ̀nà ìgbékalè ọ̀ràn nínú fíìmù àgbéléwò Yorùbá, bákan náa ni a sì tún se àyèwò ipa tí fíìmù àgbéléwò ajemọ́ ọ̀ràn dídá ń ní lórí àwọn òǹwòran, òsèré lọ́kùnrin-lóbìnrin àti àwùjo lápapọ̀. Iṣẹ́ yìí ṣe àyèwò ohun tó ń mú kí àwọn asefíìmù ó máa ṣe àgbéjáde fíìmù Yorùbá ajemó òràn dídá tó lu ìgboro pa báyìí, a sì tún wo orísirísi ìjìyà tí àwọn ọ̀daràn máa ń gbà. Tíọ́rì ìmò ìfojú ìbára-eni-gbépò ni a lò kí a lè fi òràn dídá inú fíìmù wé tí ojú ayé. Ìfọ̀rọ̀ wá àwọn aṣefíìmù lénu wò wáyé láti mọ ìdí tí wọ́n fi ń gbé fíìmù ajẹmó òràn dídá jáde. A tún fi ọ̀rọ̀ wá àṣàyàn àwọn òṣèré lókùnrin àti lóbìnrin àti ònwòran lénu wò láti mo ìhà tí wón ko sí fíìmù ajemó òràn dídá àti ipa tí wíwo irúfé fíìmù béè lè ní lórí àwọn ènìyàn nínú àwùjo. Àwọn fíìmù àgbéléwò Yorùbá tó jẹ mọ́ iṣẹ́ yìí ni a wò tí a sì tú palè. Ní àfikún. Olùwádìí tún lọ sí ilé ìkàwé láti ka ọ̀pọ̀ ìwé bíi jọ́nà, átíkù, ìwé iṣé àbò-ìwádìí láti lè mo àwọn isé tó ti wà nílè. Iṣẹ́ ìwádìí yìí fi hàn pé ìyàgàn àti àìní tó je mó owó, ipò, obìnrin àti àwọn nǹkan mìíràn tí ẹ̀dà lépa ló ń ti àwon ènìyàn sínú ìwà ọ̀daràn. Iṣẹ́ yìí se àkíyèsí pé lára àwọn tó ń lówó nínú ìwà ọ̀daràn ni a ti rí òré, ebí àti àwọn agbófinró. Bákan náà ni isẹ́ yìí tún se àfihàn onírúurú ọ̀nà tí àwọn ọ̀daràn wọ̀nyí ń gbà dá ọ̀ràn. Ní ìparí. iṣé yìí gbà pé àwọn ìwà ọ̀daràn tó ń ṣelè ni a lè kà sí ọ̀kan lára ohun tí ìsẹ̀lẹ̀ àwùjọ bí àti pé ìjìyà ti a ń fún ọ̀daràn máa ń ní ipa nínú ẹbí wọn nígbà mìíràn.
Alábòójútó Kìíní: 		Ọ̀jọ́gbọ́n T.M. Ilésanmí
Alábòójútó Kejì:		Ọ̀jọ̀gbọ́n B. Àjùwọ̀n
Ojú Ìwé:			249 ì
Àpíntí
Apinti (Drum)
Àpíntí:
Ọkan nínú àwọn ìlù ti a nlu nibi aseyẹ ni apinti. Ẹya ìlù mẹta la papọ ti a n pen i àpíntí.
(a)	Iya-ìlù: Igi ti a gbẹ ti a si da iho sìnu rẹ la fi nṣe ìya-ìlù. Oju kan ṣoṣo lo ni. Oju kan ṣoṣo yi la n fi awọ bo. Iho ìnu ìgi yi jade si isalẹ rẹ, ko si ni awọ. Iya-ìlù yi ni okun tẹẹrẹ ti a so mọ ara rẹ. Okun náà la fi ngbe e kọpa.
Kóstá Rikà
Kóstá Rikà, lonibise o je Orile-ede Olominira ile Kosta Rika(Costa Rica tabi República de Costa Rica, ) je orile-ede ni Arin Amerika, o ni bode mo Nicaragua ni Ariwa, Panama ni ilaorun ati guusu, mo Okun Pasifik ni iwoorun ati guusu ati mo Omi-okun Karibeani ni ilaorun.
Kosta Rika, to tumosi "Eti Odo Olora", ti pa constitutionally ise ologun re re pelu ilana-ibagbepo ni 1949. Ohun nikan ni orile-ede Amerika Latini to wa ni akojo awon orile-ede 22 oseluarailu pipejulo. Kosta Rika lemolemo ti wa larin awon orile-ede Amerika Latini to gaju nipa Atoka Idagbasoke Eniyan, o si wa ni ipo 54th lagbaye ni odun 2007. O wa ni ipo keta lagbaye, ati akoko ni gbogbo Amerika, nipa Atoka Bi Ayika Se Wa ni 2010.
Ni 2007 ijoba Kosta Rikan sekede eto fun Kosta Rika lati di orile-ede ti ko lo karbon ni 2021. Gege bi New Economics Foundation se so, Kosta Rika gba ipo kinni ninu Atoka Planeti Adunnu beesi ni o je orile-ede "alawoewe julo" lagbaye.
Itan
left|thumb|upright|A pre-Columbian [[incense burner with a crocodile lid (500 – 1350 AD), from Costa Rica.]] Apa ariwaiwoorun orile-ede yi, Peninsula Nikoya, ni o je ibi guusujulo fun ipa asa Nahuatl nigbati awon olubori ara Spein de be ni orunddun kerindinlogun. Arin ati apaguusu orile-ede ni ipa Chibcha. Sibesibe, awon eniyan atilewa ti kopa lori asa Costa Rican odeoni niye to kere, nitoripe opolopo ninu won ku lowo awon arun bi smallpox ati idamu latowo awon alamusin ara spein.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dala
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ọmọ Haúsá
Ọmọ Hausa je
ISO 16750
je opagun kariaye.
Kamose
Kamose je Farao ni ile Egipti.
Máttéù Mbu
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Damaturu
Agbegbe Ijoba Ibile Damaturu wa ni Nigeria.
Adlai E. Stevenson I
je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
STS-98
Itokasi
̀
Omololu Meroyi
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
ISO/IEC 17024
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Damban
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Albert Sarraut
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Marvin Gaye
Marvin Pentz Gay, Jr., to gbajumo pelu oruko ori-itage re  Marvin Gaye, (April 2, 1939 – April 1, 1984) je akorin omo orile-ede Amerika.
STS-102
thumb|Ìdarí STS-102.
Das Schloß (Ìwé)
thumb|The Castle.
The Castle
Hatshepsut
Hatshepsut jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Garret Hobart
thumb|Garret Augustus Hobart jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà àti Igbakeji Ààrẹ Amẹ́ríkà tẹ́lẹ̀.
Turkmẹ́nìstán
Turkmenistan tabi Orile-ede Olominira ile Turkmenistan (Türkmenistan Respublikasy), mimo bakanna bi Turkmenia, Туркмения) je orile-ede ni Alaari Asia.
Pierre-Étienne Flandin
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Amenhotep 2k
Amenhotep II jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
ISO 17369
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dambatta
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
ISO/IEC 17025
jẹ́ ìṣirò ISO àkọ́kọ́ tí a lò nípasẹ̀ ìdánwò àti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìṣelọ́pọ̀.
Àwọn ìtọ́ka sí
Charles W. Fairbanks
Charles Warren Fairbanks je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Mohammed A Muhammed
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
James S. Sherman
James Schoolcraft Sherman je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Amenhotep 3k
Amenhotep III je Farao ni ile Egipti.
Mohammed Saleh
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Mohammed Kabiru Jibril
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (13 June 1831 – 5 November 1879) je onimo fisiyiki oniriro ati mathematiiki ara Skotlandi. Aseyori re to se pataki ju ni iro oninagberigberin, to sakojopo gbogbo awon akiyesi, adanwo ati awon isodogba fun itanna, isegberigberin ati optiyiki teletele ti won ko baratan si iru tobaramu. Awon akojopo isodogba re—awon isodogba Maxwell—fihan pe itanna, isegberingberin ati imole na je ifarahanjade isele kanna: papa oninagberingberin. Lati igba yi siwaju, gbogbo awon ofin ati isodogba awon eka wonyi di iru mimuyanju awon isodogba Maxwell. Ise Maxwell ninu isoninagberingberin ti je pipe ni "isodokan tolokiki keji ninu fisiyiki", leyin ekinni ti Isaac Newton se.
Maxwell fihan pe papa onina ati gberingberin n gba inu aaye koja gege bi oniriru, ati pelu isare imole ti ko yi pada. Nipari, ni odun 1864 Maxwell ko iwe "A dynamical theory of the electromagnetic field", ninu ibi ti o ti koko damoran pe ni ooto imole je irusilesoke ninu ohun kanna to n fa isele onina ati gberingberin.
Maxwell tun seda ipinka Maxwell, ona statistiki lati sapejuwe awon ese iro imurin awon efuufu. Awon iwari mejeji yi lo mu igba fisiyiki odeoni waye, o se ifilele ise ojo iwaju ninu papa bi ijebaratan pataki ati isise ero atasere.
Maxwell na lo tun da foto alawo akoko ni 1861, o si tun se ipilese idimule opo ati isopo won bi won se je mimulo ninu awon afara.
Opolopo awon onimo fisiyiki gba Maxwell pe o je onimo sayensi igba orundun 19 to ni ipa pataki julo lori fisiyiki igba orundun 20. Awon afikun re si sayensi je iru kanna bi ti awon Isaac Newton ati Albert Einstein. Ninu iwadi igboro fun egberun odun, iwadi lowo awon onimo fisiyiki pataki julo dibo fun Maxwell gege bi onimo fisiyiki eketa tolokiki julo ni gbogbo igba, leyin Newton ati Einstein nikan. Ni asiko ojoibi odun ogorun Maxwell, Einstein fun ra re juwe ise Maxwell gege bi "eyi to se gbangba julo ati to wulo julo ti fisiyiki ni iriri lati igba Newton." Einstein fi foto Maxwell si ara ogiri yara ikawe re, pelu foto Michael Faraday ati Newton.
Igba ewe, 1831–39
James Clerk Maxwell je bibi ni 13 June 1831 ni 14 India Street, Edinburgh, fun John Clerk Maxwell, agbejoro, ati Frances Maxwell (omo Cay).
STS-104
thumb|Ẹgbẹ́ aṣàgbékalẹ̀ STS- 104.
Ọ
Ọ je alfabeti Yoruba.
ISO/IEC 18000
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Damboa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Fernand Bouisson
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Àpíìrì
Apiiri
Àpíìrì tàbí sẹkẹrẹ:
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dandi
Agbegbe Ijoba Ibile Dandi je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Àpíìrì
(a)	Ìya-àjẹ́: Àgbe to tobi díẹ̀ la fi  n ṣe Iya-aje. E so igi kan bayi la n ṣe sara owu ti a ran. Bi a ba ti seetan, a o fi owu ti a se eso si yi kọ ara agbe náà lọwọọwọ titi de ọrun rẹ̀. Eso ara agbe yi ni n dun lara rẹ nìgba ti a ba n luu.
(b)	Emele-ajè: Emele-aje meji la n lu si apiiri. Agbe la fi n ṣe e bi ti iya-aje. Agbe ti a fi n se emele-aje ko tobi to eyi ti a fi n se iya-aje. Ìdi niyi ti didun wọn ko fi fẹ dodo bi ti Ìya-aje.
Ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀
Ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun èlò amúlùúdùn ní ilẹ̀ Yorùbá. Jákè jádò ìlẹ Yorùbá la ti ń lù sẹ̀kẹ̀rẹ̀, pàá pàá jùlọ níbí àṣeyẹ oríṣiríṣi. "Sèkèrè" jé òkan. làra oh un  tí ó n  mú ìdàgbàsókè àti ìdánilárayá wá fún àwon ènìyàn ní àwùjo .Sèkèrè yi jé òkan lára ohun ìlù tí wón  n lòní apá ìwò oòrùn nd orílè èdè Nàìjíríà tí a so ìlèkè mó lára igbá tí a sì fi àwòn so ara rè. Sèkèrè jé irinsé ìlù tí ó wópò níìwò oòrùn Áfíríkà àti láàárín  àwon aláwò funfun. Nígbàtí a bá n korin ni a máa n mìí.
Seti 1k
Seti I je Farao ni ile Egipti.
Ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀
Àwọn ìlù akọ́wọ̀ọ́rìn pẹ̀lu Ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀
Kósó: Kósó ni ìlù tí a fi igi ṣe. Awọ la fi ń bo orí igi tí a gbẹ́ náà. O gùn gbọọrọ tó ìwọ̀n ẹṣẹ̀ bàtà méjì àbọ̀. Ó sì tóbi lórí níbí tí a fi awọ bò ju ìsàlẹ̀ lọ, ó ní ọ̀já tẹ́ẹ́rẹ́ tí a lè fi gbé e kọ́ apá.
Isa Mohammed (ọmọ Ilé Alàgbà)
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀
Àwọn ìlù akọ́wọ̀ọ́rìn pẹ̀lu Ṣẹ̀kẹ̀rẹ̀
Bẹ́mbẹ́: jẹ́ ìlù tí a fi awọ bo lójú méjèèjì, tí wọ́n sì tún fi awọ tẹ́tẹ́ẹ́rẹ́ bí Òkun ṣòkòtò kọ lójú kí ohùn rẹ̀ ó lè dun yàtọ̀ létí. Awọ tẹ́ẹ́rẹ́ bí okùn ṣòkótò yí náà ni wọ́n fi ma ń fà tí wọ́n sì ń fọwọ́ kan ojú ìlù náà kí olè mú Ohun tí onílù náà bá fẹ́ jáde lásìkò tí ó bá ń lùú.
Aro: Ìlù kẹrin tí a ń lù sí sẹ̀kẹ̣̀rẹ̀ ni aro. Irin la fi ń ṣe aro, àwọn alágbẹ̀dẹ ló sì ń ṣe é.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dandume
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
STS-105
thumb|Ìdarí STS- 105. STS- 105 jẹ́ iṣẹ́-àgbéṣe ìṣàwàrí ọkọ̀ inú-sánmà sí ibùdó ọkọ̀ inú-sánmà àgbáyé, darí láti Kennedy Space Centre, Florida 10 Oṣù Kẹjọ 2001.
Àmìọ̀rọ̀ QR
thumb|Àmì QR. je opagun kariaye.
Ìgè
Opadotun
Ewì Fún Àwọn Ògo Wẹẹrẹ Ìwé Kejì
Ige
Wolfgang Pauli
Wolfgang Ernst Pauli (April 25, 1900 – December 15, 1958) je ara orile-ede Ostria to je onimo fisiyiki oniriro ati ikan ninu awon asiwaju ninu fisiyiki ayosere. Ni odun 1945, leyin ti Albert Einstein ti filoruko re sile, o gba Ebun Nobel ninu Fisiyiki fun "afikun to se koko nipa iwari ofin tuntun Adaba re, opo iyasoto tabi opo Pauli," to jemo iro yiyi, to wa labe idimule elo ati gbogbo Kemistri.
Ìgè
Ìgè
Ìgé Adùbí ìsa
Àdùbí oníkẹ̀ẹ́yẹ
Ẹni ti kò màdùbí
A lóníkẹ̀ẹ́yẹ̀ ṣánpọ́nná
Thomas R. Marshall
thumb|Thomas Riley Marshall je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Ìgè
Ìgè
Ìgè Àdùbí asaare
Èèyàn tó bẹ Ìgè Àdùbí níṣẹ́
Ojo
Òjó
Òjó olúkù-lóyè
Igbe kíké níṣẹ́ ẹyẹ
Òjó Àdìó alájòóòsinmi
Tóo jó láruru
Tóo sì jó ní kọ̀bì
Ajayi
Àjàyí
Àjàyí Ògídí olú
Oníkánga àjípọn
Ò bomi òsùùrù wẹdà
Ẹni Àjàyí gbà gbà tí ò le gbà tán
Aríléwọ́lá, ikú ní í gbolúwarẹ
Irele
Àwọn ewí àkàkọ́gbọ́n: Ìrẹ̀lẹ̀
N ò ní yéé hùwà ìrẹ̀lẹ̀
N ò ní rágbà fún
N ò ní lanu mi bú ajunilọ
Oríkì Iṣẹ́ àárọ̀ Yorùbá: Ọdẹ
Onígbérí kíjìpá
Alákò à ń kàdá bọ̀
Anílàsà láàrin ìbọn
Alájá tí í lagogo kagbó
Ikú tí í pàmọ̀tẹ́kun
Ẹ̀rùjẹ̀jẹ̀ fún kìnnìhún
Eléṣù lẹ́yìn erin
Olójú-iná à á sìnkú àgbọ̀nrín
Abàtàn íṣorọ́rí ẹfọ̀n
Àwọn oríkì orúkọ àmútọ̀runwá: Ìbejì
Táyélolú, Kẹ́yìndé
Ẹélà Ọba ọmọ
Gbàbílà a-rinkinkin-lọ́ṣọ̀ọ́
Olúwaà mi
Góńgó lórí ìgbágó
Tì-ẹ̀mì lórí ìyeyè
Ò-gbórí-ìyeyè nawọ́ sáboyún
Àlubọ́sà ẹgàn, agẹmọ eréwé
A-jí-folú-kẹ́
Iwe ti a yewo
Olátúnjí Ọ̀pádọ̀tun (2001)  Ewì Fún Àwọn Ògo Wẹẹrẹ Ìwé Kejì Rasmed Publications LTD. Ibadan, oju-iwe 1-12.
Olatunji Opadotun
STS-100
STS-100 je iranlose Oko-alobabo Ofurufu si Ibudo Ofurufu Akariaye (ISS) ti Oko-alobabo Ofurufu  Endeavour se. STS-100 lo lo kan owo roboti Canadarm2 mo ISS.
Ramesses 2k
Ramesses II je Farao ni ile Egipti.
ISO/IEC 18014
je opagun kariaye.
ISO 18245
je opagun kariaye.
Ramesses 3k
Ramesses III jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dange-Shuni
Agbegbe Ijoba Ibile Dange-Shuni je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Dange
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Danja
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ernest Rutherford
Ernest Rutherford, 1st Baron Rutherford of Nelson, OM, FRS (30 August 1871–19 October 1937) je onimo kemistri ati onimo fisiyiki lati New Zealand to gbajumo gege bi baba nuclear physics.
ISO 18629
je opagun kariaye.
Psusennes 1k
Psusennes I je Farao ni ile Egipti.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dan Musa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Mutiu Adepoju
Mùtíù Adépòjù, eni tí ojó ìbí rè jé 22 Oşù Kejìlá (ojó kejìlélógún Oşù Òpe) 1970, tí a sì bí sí'lù ú Ìbàdàn, jé agbábóòlù-elésè (bóòlù àfesègbá) fún orílè-èdè rè, Nàìjíríà.
STS-109
thumb|STS- 109.
Curtis Mayfield
Curtis Lee Mayfield (June 3, 1942 – December 26, 1999) je omo orile-ede Amerika akorin ati atokun soul, rhythm and blues, ati funk, ohun lo se atokun ati akorin fun filmu Super Fly. Nitori bi ise orin bayi o je gbigba gege bi asiwaju ninu orin Funk ati awon orin awon ara Afrika Amerika to je mo toloselu.
Tóngà
Tóngà
ISO 18916
je opagun kariaye.
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Sófìẹ̀tì Sósíálístì ti Ukraine
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Sófìẹ̀tì Sósíálístì ti Ukraine
Munirudeen Adekunle Muse
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
STS-111
{{ekunrere}
Anerood Jugnauth
Sir Anerood Jugnauth (अनिरुद्ध जगन्नाथ), KCMG, QC, GCSK, PC, LLB, GOLH, GOP, ORS (born 29 March 1930) ni Aare ile Mauritius.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Darazo
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
PDF/A
je opagun kariaye.
Bala Mohammed
Bala Mohammed jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú Gúúsù Ìpínlẹ̀ Bauchi ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà. Ó jẹ́ aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin lẹ́yìn tí ó wọlé látàrí ètò ìdìbò ti oṣù kẹrin ọdún 2007 lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú People's Democratic Party.
STS-108
STS-108 ni iranlose Oko-abalobabo Ofurufu si Ibùdó-ọkọ̀ Lófurufú Káríayé (ISS) ti Space Shuttle  Endeavour fo lo se. Ise re ni lati ko ohun elo ati ohun iranlowo lo si.
ISO 19011
je opagun kariaye.
Ramoni Olalekan Mustapha
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Paul Ramadier
Paul Ramadier (1888-1961) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Shoshenq 1k
Shoshenq I jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dass
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dawakin Tofa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Raymond Barre
Raymond Barre (1924-2007) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Paul Reynaud
(tí a bí ní 15 October 1878 ti o si fi ayé sílè lojo 21 September 1966)  je olósèlú àti  Alakoso Agba ile Furansi tele. Òpòlopò mo fún ija fun ominira ètò òrò ajé àti ija tako orílè-èdè Germini. Paul jé alakoso agba ti orílè-èdè Furansi nigba tí orílè-èdè Germini doju ogun ko Furansi ni odun 1940, gbogbo ipa rè láti gba Furansi lówó Germini já sofo koto dipé ó kowe fipo rè sílè ní June 1940. O gbiyanju láti sá kuro ni Furansi sugbon o kuna koto dipe awon omo ologun Philippe Pétain gbamú. A jú sewon ní ní orílè-èdè Germini ni odun 1942, o tún sewon ní orílè-èdè Australia koto dipé a tu sílé ni odún 1945 léyìn ogun Itter Castle.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dawakin Kudu
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
ISO 19092-2
je opagun kariaye.
Sulaiman Mohammed Nazif
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
ISO 19114
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Degema
Agbegbe Ijoba Ibile Degema je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Degema
ISO 19439
je opagun kariaye.
ISO 19115
je opagun kariaye.
Shoshenq 3k
Shoshenq III je Farao ni ile Egipti.
STS-113
thumb|Ọkọ̀ inú-sánmà STS- 113.
Àjọṣepọ̀
thumb|300px|Maapu awon orile-ede ijoba apapo onibise
Ìjọbapọ̀ tabi Orílẹ̀-èdè ìjọba àpapọ̀ tabi orile-ede apapo ni iru ijoba ibiti awon opo orile-ede ti darapo sokan lati ni ijoba kan soso larin ara won.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Demsa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dekina
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Maurice Bourgès-Maunoury
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Ekeeti
Ekeeti (Eket)
Eket:-
Èdè Bantu ni èdè yìí. Gusu Ìlà oòrùn orílẹ̀ èdè Nigeria ni wọn ti ń sọ èdè yìí. Ẹya àwọn ti ó ń sọ èdè Ibibio ni wọn, wọ́ wà ní Ìpínlẹ̀ Akwa-Ibom ni orílẹ̀ èdè Nigeria. Wọn ń sọ èdè yí náà ni Benue Congo.
Osorkon 3k
Osorkon III je Farao ni ile Egipti.
Piye
Piye jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Pierre Mendès France
je Alakoso Agba ile Furansi tele.
The Metamorphosis
thumb|The Metamorphosis.
The Metamorphosis jẹ́ ìwé onítàn geere ti Franz Kafka.
Charles G. Dawes
Charles Gates Dawes (August 27, 1865 – April 23, 1951) je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Tefnakht
Tefnakht je Farao ni ile Egipti.
Èdè Bijago
Èdè Bijago tabi Bidyogo jẹ́ ọkan pàtàkì lára àwọn orisìírísìí èdè bí i mẹ́ẹ́dógbọ̀n tí wọ́n ń sọ láti ilẹ Guinea-Bissau, orúkọ mìíràn tí a tún mọ èdè yìí sí ni: Bigogo, Byougout. Bijuga, Budjago, Bugago. Bákan náà ni a mò wọ́n mọ àwọn. Ẹ̀ka Èdè bíi: Anhaki, kagbaaga, Kajoko, Kamọna àti Orango wọ́pọ̀ nínú èdè Bidgogo. Gbogbo àwọn èdè náà ni wọn sì tì ń sọ títí di àkókò yìí. Àwọn Niger-Congo tó jẹ́ ẹya Bijago ló máa ń ṣọ èdè náà.
Unified Modeling Language
je opagun kariaye.
Ojúọ̀run ayé
Ojuorun aye ni ipele awon efuufu to seayika Ayé ti ibújìn aye dimu. Ojúọ̀run lo n da abo bo awon ohun elemin ni ile-aye nipa fifamu ultraviolet solar radiation, eyi n je ki ooru yi o mu loworo o si n seresile igbonasi to le wu ni ojo ati asale. Afefe gbigbe ni bii (gege bi ikunsi) 78.08% nitrojini, 20.95% oksijini, 0.93% argoni, 0.038% karboni oloksijinimeji, ati iye tasere awon efuufu miran. Bakana afefe tun ni iye orisi omi oru, to fe to 1%.
Ojuorun ni iposi to to quintillion marun (5x10^18) kg, idameta ninu merin won wa ni tosi bi 11 km ojude. Ojuorun n tinrin si bi o se n goke si lai si bode kan pato larin ojuorun ati ofurufu. Giga 120 km ni ibi ti awon ipa tojuorun ti n han lara ni asiko ipadawole tojuorun fun oko-ofurufu. Ala Kármán ni 100 km bakanna tun je gbigba gege bi ala larin ojuorun ati ofurufu.
Ikopapo
Afefe je kikopapo nitrijini, oksijini ati argoni ti lapapo won je "awon efuufu pataki" ojuorun. Àwon efuufu yioku ni a mo si "efuufu tasere" (trace gases), lara won ni awon efuufu ogba-alakaba bi omi oru, karboni oloksijinimeji, methani, nitrous oxide ati ossonu. Afefe jijo ni iye tasere opolopo awon adapo alegbogi miran. Opolopo awon ohun ounkoko aladaba le w ninu afijuwe afefe ti ko mo, bi dust, pollen ati spores, sea spray, volcanic ash ati meteoroid. Orisirisi awon amúdọ̀tí ile-ise elero na tun le wa, bi klorini bi apilese tabi adapo, fluorini (ninu adapo), merikuri ti apilese, ati sulferi ninu adapo bi sulferi oloksijinimeji (SO2).
Awon ipele tosekoko
thumb|right|upright|Layers of the atmosphere (not to scale) Ojuorun aye se pin si ipele pataki marun. Awon ipele yii pin si boya igbonasi npo tabi ndin pelu igasoke. Lati kukurujulo de gigajulo, awon ipele ohun ni yii:
Erwin Schrödinger
thumb|Ere ori Schrödinger, ni agbala ile akoko [[University of Vienna, Austria.]]
Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (12 August 1887, Erdberg – 4 January 1961, Vienna) je ara Ostria to je onimo fisiksi oniriro to gbajumo fun afikun re si isise ero ayosere, agaga isodogba Schrödinger, fun eyi to gba Ebun Nobel ni 1933. Ninu awon leta ni 1935 si ore re Albert Einstein, o damoran adanwo ironu olongbo Schrödinger.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dikwa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Bobo Madare
Bobo Madare
BOBO MADARE Èdè yìí jẹ mọ́ èyí tí wọ́n máa ń sọ ní ìwọ̀ oòrùn Africa. Orúkọ mìíràn tí a tún mọ èdè yìí sí ní: Balck bobo, Bobo Bobo Bobo fing. Àwọn èdè Adugbo wọn ni Benge Bobo, Dioula Bobo, Jula Sogokire Sya Syabere voré Zara. Ile Burkina. Faso ni wọ́n ti ń sọ ọ́. Nígbà tí wọn sijẹ̣ ẹ̀yẹ̀ ti Niger-Congo pẹ̀lú àwọn ẹya Bobo. Àwọn àmì ẹ̀ka wọn ni N.C. B B A B A. A tun rí èdè Bobo mìíràn tó jẹ mo ti Gusu ní: Burkina Faso, Mali. Wọ́n sì tì ń sọ àwọn èdè wọ̀nyí titi di òní.
STS-114
thumb|Ọkọ̀ inú-sánmà.
Eugene Wigner
Eugene Paul "E. P." Wigner (Hungarian Wigner Jenő Pál; November 17, 1902 – January 1, 1995) je omo Hungary Amerika to je onimo fsiyiki ati onimo mathematiiki.
Victor Ndoma-Egba
Victor Ndoma-Egba (bíi ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹta ọdún 1956) jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n dìbò yàn wọlé gẹ́gẹ́ bí aṣojú ní ilé ìgbìmọ̀ aṣòfin àgbà ti ilẹ̀ Nàìjíríà láti ọdún 2003.
Ìpinlẹ̀ṣẹ̀ ayé rẹ̀
Wọ́n bí Victor Ndoma-Egba ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹta ọdún 1956 ní ilù Ikom, Ìpínlẹ̀ Cross River. Ó gba ìwé ẹ̀rí àkọ́kọ́ nínú ìmọ̀ òfin láti University of Lagos. Wọ́n pèé sí àwùjọ amòfin gẹ́gẹ́ bí agbẹjọ́rò ní ọdún 1978 tí ó si di Senior Advocate of Nigeria (SAN) ní ọdún 2004. Ó ti fi ìgbàkan jẹ́ alága Nigerian Bar Association ti ẹ̀ka Calabar.
ISO/IEC 19752
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Doguwa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
STS-121
thumb|Ìdarí STS- 121 kejì.
Charles Curtis
jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà àti Igbakeji Ààrẹ Amẹ́ríkà tẹ́lẹ̀.
Shabaka
Shabaka je Farao ni ile Egipti.
RELAX NG
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Doma
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
ISO 19770
je opagun kariaye.
Ben-Collins Ndu
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
Tùnísíà
Tùnísíà ( or  ; تونس Tūnis ), lonibise bi Orile-ede Olómìnira ara Tùnísíà (الجمهورية التونسية al-Jumhūriyyah at-Tūnisiyyah ), ni orile-ede  apaariwajulo ni Áfríkà. O je orile-ede Maghreb kan, be si ni o ni bode mo Àlgéríà ni iwoorun, Libya ni guusuilaorun, ati Omiokun Mediterraneani si ariwa ati ilaorun. Aala re je 165000 km2, pelu idiyele alabugbe to je egbegberun 10.4. Oruko re wa lati inu oruko oluilu re Tunis to budo si ariwa-ilaorun.
Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà
Alaye sọ́kí lórí ìlú àti àwọn ènìyàn ìjẹ̀bù-jẹ̀ṣà
Ìlù Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà jẹ́ ìlú kan pàtàkì ní ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà. Ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà wà ní ìpínlẹ̀ Ọ̀yị́ ní Nàìjéríà. Apá ìwọ́ oòrùn ni ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà wà ní ilẹ̀ Yorùbá tàbí káàárọ́ - oò- jíire. Ìlú Ilẹ́ṣà ti ó jẹ́ olú ìlú fun gbogbo ilẹ̀ jẹ̀ṣà jẹ́ nǹkan ibùsọ̀ mẹ́rìnléláàádọ́rin sí ìlú Ìbàdàn tí jẹ́ olú ìlú ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́. Ìlú Ijẹ̀bú - Jẹ̀ṣà sì tó nǹkan bí ibùsọ̀ mẹ́fà sí Iléṣà ní apá àríwá ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà.
Dominique de Villepin
Dominique de Villepin (1953) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà
Àdúgbò márùnún pàtàkì ni wọ́n pín ìlú yìí sí kí bà lè rọrùn fún ètò ìjọ̀ba síṣe àti fúniṣẹ́ Ìlọ́rọ̀, Ọ̀kènísà àti Òdògo. Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn àdúgbò yí ló ní Olórí ọmọ tàbí lóógun kọ̀ọ̀kan tí ó jẹ́ aṣáájú fún ọmọ àdúgbò rẹ̀ òun ní aṣáájú fún iṣẹ́kíṣẹ́ àti tí ó bá délẹ̀ láti ṣe ni àdúgbó, bẹ́ẹ̀ ni, ó sì tún jẹ́ aṣojú ọba fún àwọn ọmọ àdúgbò rẹ̀. Òdògo nìkan ni kò fi ara mọ́ èlò yí tó bẹ́ẹ̀ nítorí ìtàn tó bí i fi hàn pé ìlú ọ̀tọ̀ gédégédé ni òun. Àwọn ènìyàn ọ̀gbọ́n náà ń fẹ́ máa hùwà gẹ́gẹ́ bí ìtàn ìgbà ìwásẹ̀ ti fi hàn wí pé wọn kò ní nǹkan kan í ṣe pẹ̀lú Ìjẹ̀bú Jẹ̀ṣà. Lòde òní, nǹkan ti ń yàtọ̀ díẹ̀díẹ̀ nítorí pé àjọṣẹ tí ó péye ti ń wàyé láàárín ọ̀gbọ́n náà àti àwọn ọ̀gbọ́n yòókù.
Ẹ̀rí tí ó fi hàn gbegbe pé àwọn Ìjẹ̀ṣà gba ìlù Ijẹ̀bú - Jẹ̀ṣà gẹ́gẹ́ bi ìlú ti ó tẹ̀ lé Iléṣà ni ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà ni pé ìjókòó àwọn lọ́balọ́ba ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà, Ọwá ìlẹ̀ Ìjẹ̀ṣà ni ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà máa ń yàn àn lé. Síwájú sí i, nípa ti ìlànà oyè jíjẹ, ó ní iye ọjọ́ tí Ọwá tuntun gbọ́dọ̀ lò ní Ijẹ̀bù - Jẹ̀ṣà láyé ọjọ́un. Ọba Ìjẹ̀bù - Jẹ̀ṣà ni ó máa ń gbé Ọwá lésẹ̀ tí ó sì máa ń ṣúre fún un kí wọn tó gbà á gẹ́gẹ́ bí ọwá àti olóri gbogbo ọba ilẹ̀ Ijẹ̀ṣà.
Láti túnbọ̀ fi pàtàkì ìlú Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà hàn, gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú ìtàn ìwásẹ̀, ti Ọwá bá fẹ́ ṣe ìdájọ́ fún ọ̀daràn apànìyàn kan, Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà gbódọ̀ wà níjòkó, bí èyí kò bà rí bẹ́ẹ̀, Ọwá gbódọ̀ sùn irú igbẹ́jọ́ tábi ìdájọ́ bẹ́ẹ̀ sí ọjọ́ iwájú. Ìdí nìyí tí wọ́n ṣe máa ń sọ pé
Felipe Calderón
Felipe de Jesús Calderón Hinojosa  (ojoibi on August 18, 1962) ni Aare ile Meksiko lowolowo. O bo si ori aga ni December 1, 2006, o si tun je didiboyan fun igba odun mefa lekansi titi de 2012.
Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà
“Ọwa ràà dáni í pa
Busoogi
Busoogi (Bushoog)
Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà
K Ìjẹ̀bu -Jẹ̀ṣà mọ mọ̀n
Busoogi
BUSHOOG Bushoog ni a mọ èdè yìí sí. Bákan náà ni wọ́n tún ń jẹ́. Bamong, Bushong, Bushongo, Busoong, Ganga, Kuba Mbale, Mongo Shongo. Wọ́n jẹ mọ ẹka èdè ti Djeenbe, Ngende, Ngombe, Ngombia, Ngongo, panga, Pianga, Shoba, Shobuia ìsobwa. Èdè náà tì wà títí dí oni lápá ijọba onimira ilẹ Congo. Bakan náà ni wọ́n jẹ́ ẹbi Niger-Congo ní ọ̀wọ́ ti Bushong. Awọn èèyàn tó n ṣọ wọ́n sì ju ẹgbàágbèje lọ.
Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà
Kọ́wá bá a pani
Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà á gbọ́”
Iṣẹ́ àgbẹ̀ ni iṣẹ́ pàtàkì jùlọ tí àwọn ènìyàn ìlú Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ń ṣe. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn ni ó jẹ́ àgbẹ̀ alárojẹ, bẹ́ẹ̀ ni a tún rí àwọn tó mú àgbẹ̀ àrojẹ mọ́ àgbẹ̀ agbinrúgbìn tó ń mówó wọlé lọ́dọ́ọdún àti láti ìgbàdégbà. Àwọn irúgbìn tí wọ́n ń gbìn fún àrojẹ ni, iṣu, ẹ̀gẹ́ (gbáàgúdá) ikókó, ìrẹsì, àgbàdo, kọfí, òwù àti obì sì jẹ́ àwọn irù-gbìn tó ń mówó wálé fún wọn.
A rí àwọn oniṣẹ-ọwọ́ bíi, alágbẹ̀dẹ, onílù. agbẹ́gilére, àwọn mọlémọlé àti àwọn kanlékanlé. Àwọn obìnrin wọn náà a máa ṣe oríṣìíríṣìí iṣẹ́-ọwọ́, lára wọn ni aró dídá, apẹ ati ìkòkò mímọ àti aṣọ híhun pẹ̀lú.
Bákan náà, wọ́n tún jẹ́ oníṣowò gidi. Ọmọ ìyá ni ẹlẹ́dẹ̀ àti ìmọ̀dò, bẹ́ẹ̀ náà sì ni inàki àti ọ̀bọ, gbogbo ibi tí a bá ti dárúkọ Ìjẹ̀ṣà ni a á ti máa fi ojú oníṣòwo gidi wò wọ́n. Elèyìí ni a fi ń pè wọ́n ní “Òṣómàáló” nítorí kò sí ibi tí a kó ti lè rí Ìjẹ̀ṣà ti ọ̀rọ̀ ìṣòwò bá délẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni kò sí irúfẹ́ owo tí wọn kò lè ṣe, ohun tí ó kó wọn ni irìnra ni olé àti ọ̀lẹ. “Alápà má ṣiṣẹ́” ni àwọn Ìjẹ̀ṣà máa ń pe àwọn ti kò bá lè ṣiṣẹ́ gidi. Wọn ko sì fẹ́ràn irú àwọn ènìyàn bẹ́ẹ̀ ràrá. Ìjẹ̀ṣà kò kọ̀ láti kọ ọmọ wọn lọ́mọ tí ó bá jalè tàbí tí kò níṣẹ́ kan pàtàkì lọ́wọ́. Wọ̀n á sí máa fi ọmọ wọn tí ó bá jẹ́ akíkanjú tàbí alágbára yangàn láwùjọ. “Òkóbò nìkan ni kìí bímọ sí tòsí, a ní ọmọ òun wà ní òkè-òkun” Bákan náà ni pé “arúgbó nìkan ni ó lè parọ́ ti a kò lè já a nítorí pé àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ ti kú tán” Purọ́ n níyì, ẹ̀tẹ́ ní ń mú wá, bi irọ́ ni, bí òótọ́ ni pé àwọn Ìjèṣà jẹ́ akíkanjú, ẹ wo jagunjagun Ògèdèngbé “Agbógungbórò” Ọ̀gbóni Agúnsóyè, “Ologun abèyìngọgọú, ó pẹ̀fọ̀n tán, ó wojú ìdó kọ̀rọ̀, Ọ̀dọ̀fin Arówóbùsóyè, Ọ̀gbọ́kọ̀ọ́ǹdọ̀ lérí odi kípàyẹ́ bì yẹ̀ẹ̀yẹ̀ẹ̀ séyìn” Ológun Arímọrọ̀ àti àwọn Olórúkọ ńláńlá ni ilẹ̀ Ijẹ̀ṣà láyé ọjọ́un. Tí a bá tún wo àwọn oníṣòwò ńláńlá lóde òní nílẹ̀ Yorùbá jákèjádò, “Ọkan ni ṣànpọ̀nná kó láwùjọ èpè” ni ọ̀rọ̀ ti Ìjẹ̀ṣà. Nínú wọn ni a ti rí Àjànàkú, Erinmi lókun, Ọmọ́le Àmúùgbàǹgba bíu ẹkùn, S.B. Bákàrè Olóye méjì lẹ́ẹ̀kan ṣoṣo àti Onìbọnòjé àtàri àjànàkù tí kì í ṣẹrù ọmọdé. Mé loòó la ó kà lẹ́hín Adépèlé ni ọ̀rọ̀ wọn.
Àwọn ọmọ Ìjèbú -Jẹ̀ṣà jẹ́ aláfẹ́ púpọ̀ pàápàá nígbà tí ọwọ́ wọn bá dilẹ̀. Àwọn ènìyàn ti o fẹ́ràn àlàáfíà, ìfẹ́ àti ìrẹ́pọ̀ láàárin onílé àti àlejò sì ni wọ́n pẹ̀lú. Wọn máa ń pín ara wọn sí ẹlẹ́gbẹ́jẹgbẹ́ láti ṣe iṣẹ́ ìlú láti jọ kẹ́gbẹ́ àjùmọ̀ṣe lẹ́nu iṣẹ́ àti oríṣìíríṣìí ayẹyẹ nílùú pẹ̀lú. “Àjèjé ọwọ́ kan kò gbẹ́rù dóri” àjùmọ̀ṣè wọn yìí mú ìlọsíwájú wá fún ìlú náà lọ́pọ̀lọ́pọ̀ “Abiyamọ kì í gbọ́ ẹkún ọmọ rẹ̀ kò má tatí were” ni ti àwọn ọmọ Ìjẹ̀bù - Jẹ̀ṣà sí ohunkóhun tí wọ́n bá gbọ́ nípa ìlú wọn. Bí ọ̀rọ̀ kan bá délẹ̀ nípa iṣẹ́ ìlú, wọn máa ń rúnpá-rúnsẹ̀ sí i, wọ́n á sì mú sòkòtò wọn wọ̀ láti yanjú irú ọ̀rọ̀ náà. Ọmọ ọkọ ni àwọn ọmọ ìlú Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ní tòótọ̀.
Taharqa
Taharqa jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Sunday Oliseh
Sunday Ogorchukwu Oliseh (born 14 September 1974 in Abavo, Delta State) je agbaboolu-elese omo orile-ede Naijiria.
Jean-Pierre Raffarin
Jean-Pierre Raffarin (1948) je Alakoso Agba ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Donga
Agbegbe Ijoba Ibile Donga je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Donga.
Psamtik 1k
Psamtik I jẹ́ Farao ní ilẹ̀ Egipti.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Daura
thumb|Àmì Ìjọba ilẹ̀ Daura Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ìdomà
thumb|Omobìnrin Idoma tí ó wo aso àwò aláràbarà ti Idoma tí ó sì nsun isu. Èdè Idoma A lè rí Ìdomà ní ààrin gùngùn orílẹ̀ èdè Náígíríà. Àwọn tí wọ́n ń sọ èdè yìí jẹ́ igba méjì ati àádọ́ta ẹgbẹ̀rún. Àwọn aládùgbóò rẹ̀ ni Ibibo, Igbo, Mama àti Mumuye. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn Idoma ni wọ́n jẹ agbẹ. Wọ́n si máa ń se àpọ́nlé àwọn baba ńlá wọn tí wọ́n ti kú.
Mumuye
MUMUYE
Àwọn wọ̀nyí jẹ ara ènìyàn Naijiria, wọn kere niye, wọn si da dúró tẹlẹ ni. Ipinle Taraba ni wọn n gbe ni Jalingo. Wọn le lẹ́gbẹ̀rún lọ́nà irínwó. Isẹ́ Lagalagana ni wọn ń ṣe.
X3D
je opagun kariaye.
Sharjah
Sharjah (Arabic: الشارقة ash-Shāriqa) je ikan ninu awon Emireti Àwọn Emireti Sisokan Arabu.
Henry A. Wallace
je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Necho 2k
Necho II je Farao ni ile Egipti.
ISO/IEC 20000
je opagun kariaye.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dukku
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
STS-118
thumb|STS- 118.
ISO 20022
je opagun kariaye.
Alben W. Barkley
je oloselu ara Amerika ati Igbakeji Aare Amerika tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dunukofia
Agbegbe Ijoba Ibile Dunukofia je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ukpo.
Ahmose 2k
Amasis II (bakanna bi Ahmose II) je Farao ni ile Egipti.
Paulinus Igwe Nwagu
je oloselu ara Naijiria ati omo Ilé Alàgbà Nàìjíríà.
ISO/IEC 21827:2002
je opagun kariaye.
STS-131
STS-131 (ISS assembly ifoloke 19A) ni iranlose Oko-alobo Ofurufu to n lo lowolowo, o gbera ni April 5, 2010 lati itele igbera 39A. Iranlose yi n je gbigbelo pelu.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dutsi
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Dutse
Agbegbe Ijoba Ibile Dutse je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Ìlú Ìrèlè
Ilu Irele Akinyomade (2002), ‘Ìlú Ìrèlè’, láti inú ‘Ipa Obìnrin nínú Ọdún Èje ní Ìlú Ìrèlè.’, Àpilẹ̀kọ fún Oyè Bíeè, DALL, OAU, Ifẹ̀, Nigeria, ojú-ìwe 3-12.