cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oduduwa
Mọ́remì àti àwọn Ùgbò
Lẹ́yìn tí àwọmọ Odùduwà gbogbo ti túká kúrò ní Ifẹ̀ láti lọ dá ìlú àti ìletò tiwọ̀n sílẹ̀, ó ṣòro láti tukọ̀ ìlú náà fún olórí tó wà níbẹ̀ nígbà náà, fúndìí èyí, àwọn ìpèníjà oríṣiríṣi ni ó dojú kọ Ilé-Ifẹ̀ lásìkò yí. Àwọn ẹmẹ̀wà Ọbàtálá tí ó jẹ́ ẹni tó ti darí Ifẹ̀ ṣáájú Odùduwà ni a gbọ́ wíoé wọ́n sọra wọn di  agbọ́n onígàn oró tí wọ́n sì ń gbẹẹ̀mí àwọn ènìyàn lọ́nà àìtọ́, léte àti gbẹ̀san gbígba agbára tí Odùduwà gba agbára lọ́wọ́ Obàtálá. Wọn yóò múra gẹ́gẹ́ bí Th àlùjọ̀nú nígbà tí wọn yóò wọ àwọn kiníkan tó dàbí ewé, lọ́nà tí hóò dẹ́rù ba àwọn ènìyàn gidigidi, wọn yóò ma dáná sunlé tí wọn yóò ja àwọn ọlọ́jà lólẹ láàrín ọjà. Lásìkò yí ni ọmọba bìnrin Mọ́remí Ajasoro, tí ó jẹ́ ọmọba bìnrin ní ìlú Ọ̀fà, tì ó wá láti ìran Ọlálọmí Ọlọ́fà gangan, tí ó jẹ́ ẹni tì ó tẹ Ìlú Ọ̀fà dó tí ó sìbtún jẹ́ adarí pàtàkì fún Ìbọ̀lọ́ ní ìlú Ọ̀yọ́, tí ó sì tún jẹ́ ìbátan Ọ̀rànmíyàn ni a gbọ́ wílé ó dá sí ìṣẹ̀lẹ̀ náà tí ó sì sapá gidi láti pẹ̀tù sí wàhálà náà níoa ṣíṣe alamí àwọn níṣẹ́ búburú náà. Ó fara rẹ̀ sílẹ̀ láti jẹ̀ kí wọ́n fipá kó ọòun lẹ́rú. Nínú ìgbèkùn ẹrú rẹ̀ ni Ọba àwọn Ùgbò náà ti fẹ láti fi ṣaya. Ọba náà gbìyànjú láti ba múfẹ̀ẹ́ lẹyìn tí ó fẹ ytan ṣùgbọ́n Mọ́remí kọ̀ jálẹ̀ ní torí ó ti ládé orí tẹ́lẹ̀, àti wípé iṣẹ́ alamí ló wá ṣe kìí ṣe ọ̀rọ̀ ìfẹ́ ló kàn. Ó ní bí Ọba náà bá le dọ ìdí abájọ àwọn amòòkùn-sìkà náà fún òun, kíá ni òun yóò gbà fun lát lájọṣepọ̀. Ọba náà kọọ̀ jálẹ̀ láti ṣe ẹyí, ṣùgbọ́n ó ṣe ìfẹ́ inú Mọ́remi tí ó sì tú àṣírí náà si lọ́wọ́. Ó sọ fún Mọ́remí wí wípé ohun tí àwọn kórìíra jùlọ nígbà tí àwọn bá ti múra bí àlùjọ̀nnú náà bi iná, nítorí iná nìkan ló lè tú wọ́n láṣìírì, bí wọ́n bá sì ríná, àwọn yóọò sá lọ. Lẹ́yìn tí Mọ́remí ti gnọ́ àṣírí yìí tán ni ó bẹ̀rẹ̀ sí ń dọ́gbọ́n ọ̀nà tí yóò gbà sákúrò níbẹ̀. OnÓ ní kí wọ́n bá òun wá ọsàn tó pọ́ tí ó sì fi ṣe oògùn orun fún gbogbo àwọn olùgbé Ààfin náà. Lẹ́yìn tí wọ́n jí ni wọ́n ri wípé Mọ́eemí ti na pápà bora tí ó sì ti lọ tú àṣírí àwọn fún àwọn ènìyàn rẹ̀,. Báyìí ni àwọn Ifẹ̀ ṣe múra sílẹ̀ fún àÙgbọ́ lá ti bá wọn bami ìjà wò. Tí wọ́n sì ṣẹ́gun wọn.
Ipa tí Odùduwà kó nínú ìṣẹ̀dáyé
Àwọb ìtàn ìbílẹ̀ kam di múlẹ̀ wípé Odùduqà jẹ́ ọkan lára àwọn Orisa tí Elédùmarè dẹẹ́ràn jùlọ nígbà ìwáṣẹ̀. Àwọn ìtàn wọ̀yí fi múlẹ̀ wípé Odùduwà ni Elédùmarè rán wá sáyé láti wádá ayé sorí ẹ̀kún omi. Iṣẹ yìí ni a gbọ́ wípé Ọbàtálá kùnà láti jẹ́ lẹ́ni tí a ti fún ní ìkarahun ìgbín, iyẹ̀pẹ̀, àti igi tíyóò fi tàn án ká fún iṣẹ́ pàtàkì náà. Ìtàn yí ni àwọn ẹlẹ́sìn ìbílẹ̀ Yorùbá gbàgbọ́ tí wọ́n sì fi ṣe ọ̀pákútẹ̀lẹ̀ ì)àgbọ́ wọn nípa ìṣẹ̀dá ayé. Wọ́n ma ń fi igbá àti ṣe àmì Ọbàtálá àti Odùduwà nígbà tí ọnọrí igbá ń rọ́pò Ọbàtálá tí ìyá igbá sì ń dúró fún Odùduwà gẹ́gẹ́ bíese Ọlọ́fin Ọ̀yẹ́tẹ  tí ó túmọ̀ sí ẹni tí gba igbá ìyè lọ̀dọ̀ Elédùmarè.
Àwọn ìtọ́ka sí
<references group="" responsive="">
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Omo àgbágbá sami sílé
Àgbágbá ilé ria see sun
Mesi oko ri wa
A kìí bani jeku kan abàyà suésùé
A kìí báni in sisré òjá finfin nílokò
Oso ìgbà mo fi gbígbin n sèye òkè ilokò
Wón nit ó bá gbin níbòmíràn won a ni ogun ló dé
Ogun ò mò dé Àgùntan ni
Omo olórò kan òrò kan
Tí won fi n se lóròlórò ìbà tetè
Ilórò agba aiku ile wa nílokò
Èje ló bí fún wa
Ìfitónilétí
Àwon gẹ́gẹ́ bí àwon òrò orúkọ lè gba àwon àbọ̀ àwon kan wòfún ni (àwon ọ̀rò ise agbàbò) nígbà mìíràn ó jé wọ̀fún nígbà tí wọ́n bá jẹ́ aláìgbàbọ̀ ṣùgbọ́n tí won bá gbà àwọn àbọ̀ tan, tàbí kí won máà gba àwon ìsomó kankan.
3.	eat 	(NP)
kill 	(NP)
drink (NP)
[+ liquid].
Àwon ìsomọ́ máa n borí àwon àpólà (tí ó lè jẹ eyọ ọ̀rò kan ṣoṣ̣o) sí àwon àpólà orúkọ̀. Níbí ni a ṣe àpèjúwe ránpẹ́ nípa àwọn Àfikún ọ̀rọ̀ ìṣe sí.
4a:	eat		 ([NP an unripe mango])
b.	destroy 	 [NP the termitarium]
c.	said 		 [s. that [s the NBA examination is
canceled]]
e.	saw 		[NP Mọ́remí].
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Ko dàíjù kó dá ni ní kòró boko
Omo oréré o pojú wode ìjèsà míbò
O ni ti won kò bá poju wò ó
À remo nílé re
Ibi ti won feniyan sile ti won gberee ru
omo olójà àlténí fún
Àwon to bójà ni be ki ni won o se
Se ni n bá ro pòsí ide
Ti n bá ròyìyà iyùn
Se ni a ba gbóità kalé ki an to ru ìlokò ka lo gba’run
Éyin lómògbà lómógba rí yèyé ria nígbó òsé
Se ni méwàá ní fobi aperiri wò mí
Obì aperiri Ilé gbara oso ùsì ònà Ìlokò
Ìfitónilétí
Àwon ọ̀rò ìse aláìgbàbọ̀ ni a máa fihàn nísàlẹ̀, pélù àwon ìsomọ́.
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Obi apèrírí lúpaa ra nólè kale
Ìfitónilétí
5a	Jòkó sórí ẹní
b.	Sùn síjòkó èyìn ọ̀kọ̀
d.	La àlá
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Omo olórò an fi í sori èsí wonin nígó òké
Ìfitónilétí
e.	Kú.
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Èsí Ilémi ko bàmí àbàyè ni e rè
Ìfitónilétí
Nígbà tí àwon yìí kò gba àwon àfikún, wón lè, nípa ìgba àkànṣe gba àwọn àbọ̀ - àwon àbọ̀ àkànse tí a so mọ wọn tàbí tí a sèdá láti ara won. Wón fẹjọ́ Èsù sọ nínú Bíbélì pé ó n gba Éfà níyànjú láti ma bẹ̀rù nípa jíjẹ èso èèwọ̀, tó wí pé, “Èyin kò ní kú kan”. Èṣù kò nílò àti yí ọ̀rọ̀ ìse aláìgbàbò sí agbàbọ̀
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Kó bá ti la ba omo elomirin ke wa je èsí
Ìfitónilétí
Nitóri pé wọ́n n sọ̀rọ̀ nípa àwọn ọ̀rò orúkọ wọ́n fi àwọn nnkan pamọ́ lórí àwọn irú ọ̀rọ̀ orúkọ (kódà yíyípadà) ní àwọn èdè kan. Èdè Gẹ̀ẹ́ṣì kìí ṣe àpẹẹrẹ tó dára nípa bí ọ̀rọ̀ ìṣe ṣe lè yí ọ̀rọ̀ roúkọ tí a bá wẹ̀yìn, ipa aṣekókó ÒṢÈRẸ́, ÀKỌ́SO, ÈLÒ, abbl wá tààrà tàbí àìṣetààrà láti ara ọ̀rọ̀ ìṣẹ. Fún àpẹẹrẹ alè máà ri sùgbón a mọ̀ pé N kan náà (nítòótọ́ NP) ni ó n kú nínú:
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Esi pajá je o fegbe laa seun ni mùrè ògègè ria
Ìfitónilétí
6.	Olú pa olè náà
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Omo olórò un fi i se hóròhórò ìbàtetè
Iloro a bolórò a remo nílé re
Iloro agba aiku ria nílokò èje lo bí kò á
Stanley Baldwin
thumb|Stanley Baldwin Stanley Baldwin, 1st Earl Baldwin of Bewdley ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Omo olorere kó ni níjanu ‘
Iba mi kára oní mure Agege a
Ajagun si òtè wonrin wónrin
Òjagbáríigba òkè Ìlokò
Luis Alberto Monge
ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
Omo oboko jà padìye oko je
I be si ti sájí oko àgbò n ba gbà
Ìfitónilétí
Olè náà ni olú pa Àti pé kò sí àníàní, NP kan náà tó fa ikú bó tilẹ̀ jé ̣pé ìtò gẹ́gẹ́ ní àwon olùkópa nínú gbólóhùn méjèèjì wà. Fún bẹ́ẹ̀ Olú ni ÒṢÈRÉ nínú gbólóhùn méjèèjì nígbà tí Olè náà jẹ́ Àkọ́so nínú méjèèjì bákan náà. A lè sọ̀rò nípa àwọn ọ̀wọ́ ọ̀rò mìíràn, tó yàtọ̀ sí Àwọn ọ̀rọ̀ orúkọ àti àwọn ọ̀rò ìse, sùgbón ẹ jẹ́ kí á padá séyìn láti wo àwon ìjíròrò wa fún ìbáramu. À n sọ pé ọ̀rò kòòkan, bó jé ọ̀rò orúkọ tàbí òrọ̀ ìse, máa ṇ̣̣̣ wá pẹ̀lú àwọn nnkan. Nínú ìbásepò wọn, àwon òrò náà n sisẹ́ lórí ara wọn to fi jẹ́ pé àwon ọ̀wò kan a gbà àwọn mìíràn yóò sì fún wọn ní àwọn àbùdá kan. Ọ̀rò orúkọ náà, tó máa n jé olùkópa, kìí ṣe ÒSÈRÉ tàbí ÀKÓSO tí òrò kò bá fún wọn ní irú ipa béè. Nínú ọ̀rò – èdè tí ayé (tí a gbé wọnú gírámà) òrò ìse tó n darí àbọ̀ APOR rẹ̀ fún ìdí èyí, ọ́ n fún ní isẹ́ (ní báyìí, Ø role nìkan, àmó ó lè se àyànse àwon àwòmọ́ mìị́ràn).
Antonio González, 1st Marquis of Valdeterrazo
thumb|Antonio González González je oloselu ara Spain ati Alakoso Agba ile Spain.
Ìfitónilétí
2.4	Àwon ibi gígạ̣̣ ̣ ̣
Ìwọ̀n mìíran nì a ti menu bà tẹ́lè, nípa ọ̀rò náà, ohun náà ní pé kìí jẹyọ ní dídáwà. Olè di Olè náà, ògbójú Olè náà, ògbójú alágbára Olè náà pẹ̀lú ìwo, abbl. Àwon àlèpọ̀ òrò náà sí àwọn ọ̀wọ́ tí ó tóbi pẹ̀lú ìrànlówọ́ àwọn ohun tí a pè ní àwon àpólà. Nítorí pé àárín òrò, òrò gangan tí a bá túnṣe nì yóò dúró fún odidi àpólà, a máa n pé irú won ni Ori. Ni a se máa rí i, òrò orúkọ ní ó máa n jé orí fún Apólà orúkọ (APOR), òrò ìse fún Àpólà ìse (APIS), òrò àpèjúwe fún Àpólà àpèjúwe (APAJ)….,X tàbí Y tún àpólà X (XP) àti àpólà Y (YP) bákan náà. Lẹ́èkan sí, ká wò ó pé olùsọ èka –èdè rè mọ púpò nípa rè. Yorùbá máa mọ̀ mọ̀ pé ọmọ ‘child’ ni a lè tó àwon òrò èpón mọ́ bi i ọmọ kékeré ‘small child’̣, ọmọ baba Ìbàdàn ‘the child of the man from Ìbàdàn’ tàbí ọmọ náà “the child” kò di dandan, àti pé kódà, wọn kò tí ì kọ̀ ní àwon àtòpọ̀ yìí rí. Àti wí pé ọpọlọ tí olùsọ ẹ̀ka–èdè yìí n lo ni a fẹ́ gbéyẹ̀wò nínú gírámà, Akitiyan láti mọ ohun tí ó mọ̀ láì kó. Se kò pani lérìn-ín, olùsọ èka – èdè, tàbí ọmọdé kan n kó àwọn orímò èdá–èdè kò ní ìtumọ̀ sùgbọ́n òótọ́ ni.
A ṣe àfiikún àwọn àpólà tí a kó tí olùsọ èka–èdè lè lò pé kò ní ẹ̀kun ó sì peléke. Àwon iní ìhun béẹ̀ lè kún fún àwon èròjà wọ̀fún tí ó wọnú ara won. Sùgbón èyí kéyií tó bá ṣẹlè, àpólà gbọ́dọ̀ ní orí, títèlé àwon ohun tí òfin níní orí gbà, tí a pè ní ‘endocentricity requiremrnt’. Nítorí bẹ́ẹ̀tí a bá ní òrọ̀ kan W, ó gbọ́dọ̀ di W max tí a túpalẹ̀ ní síntáàsì gẹ́gẹ́ bí i WP (for W-Phrase) tàbí W” (W- double prime (=bar)).̣̣
Alókò ti Ìlokò-ìjèsà
ORIKI OBA ALÓKÒ TI ÌLOKÒ
N ba gbagbo tó sàmù rederede
N ba gbòbídìye bàyà péke
Omo olúygbó aré o
Asébi gbodidi emi
Èlúsémusé
Elufagba sile ka ma ba silé yà o
Agba gòkè bèrè mole
Kómo alókò mó baà nà toto lórí omi
Àgbágba òkè nawó kanlè é mú ohun oni í je
Bàbá mí káre onimùrè àgègè o
Me mo roni kebì a pè run òní
Obi o peru ni para e jólè kíká
Omo asoro de mèkun kèkun
Omo olórò a fi í kun olójà lóta e fun
Omo olórò a fi í kun hóròhòrò ìbà tetè
Horo a boyún
Hóró a remo
Hórò a gànyìn bì meje lo bi n Ilòkò
Onìmùrè agegé nlé
Bàbá mi káre onimùrè àgègè o
Omo obóko já padiye oko je
O ni bi ko si ti saji oko agbo n bá gbà
N bá gbagba kò í bàmú rederede
N bá gbòbídìye bàyà péke
Mo ra gbagiri o
Olugbo are o
Asebi gbogogo okun
Asebi gbodidi eni
Elu fògbàgbà o sami súlé
Ka ma ba sulé ya o
Onímùrè agege nle
Bàbá mi káre onímùrè agege o
Omo oloro a fi pa hórò hórò ìbàtetè
Horo a gànyìn bí meje lóbí
Onímùrè àgègè nlé
Omo Ajagun sia ko omo ló reni
Àjàgúnsi lo lereja to fi wa bogun níjèsà obokun
Owá mò ni n jíle ní ogboní lásòrè
Baba mi káre oni mure Àgègè o.
Omo okeinísà Ategboro esu
Ki mo ro poke inias nisu tii ta
Tori kísu mo baà tàtawòde
Kí mo jògèdè aigbo loko
Ki me ba ti jalè
Omo Alágádá kilo fólè
Àgádá farumo
Ó fa rùmò
Eni bá ti pé loko nijo náà
A je wí pé ó ni ohun tí n se
Alákàtàkì á kilo fólè
Òrò sí bá yèpè
Ó tun fi báyín erinlá
Ó wá fi mu okuta látìbà
Oloro lo làtìbà
Ogboni oge lo lodò agidi
Ara ojúgboro ò gbó
Èrò àtìbà ò mò
Omo arí herehere enu gbéde yàde
Oníjukùn so agogo mo ìrókò
Àgbà iwoye so agogo mó kun
Eran yòkòkò mù
Omo ògbùrùkù yàkè
Ogbùrú yàkè o dabi kò papò somijè
Oníjùkù àgbé
Omo abìdèdè ònà omi
Obi ko wò ó séun eni
Yè é é hò sénu eni
Kó hò síjù
Omo eranko á fije
Omo olobi yèé ó ho
Kó petu nígbó àgbó
Tòótó lobi hò
Tòótó letu kú nílé ni Irin kí mía rin
Kí màa bóba relé ògún àlròtélè
Oba dirù sílè
Ojú roni koro koro bi uwo
Omo bàtá kumirin babe gèru nílé ògbóni oyé
Loro lo latiba
Ogboni lo lodo agigi nílé mi
Omo elékùn ònà kí an kàn fide se nílé ògbòni
Èkùn ònà kóó fòó san ni bí òyìyè
Bàbá mi káre onímùrè àgègé o
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
Oba Ogbomoso
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Ògbómòsó òle ò gbé
Ògbómòsó òle ò gbé, eni ó bá lágbárá ni gbébe
1	Lóótó ni béèni Òdodo ni
Ògbómòsó ‘mo ajekà ká tó mùko yangan
Ògbómòsó ‘mo a jòrépo-tú-yì
Àlà e wà bí o ?
Inú ilé gbogbo kàà sì n kan an ní tíwa.
Ògúnlola lorúko sòún àkókó je
Soun kéìtán iwin lábérinjo
Àísá Òkin onígùru-gùrù kéta
Adàdá mówù moja àpà
Eléyun ni ni oòòò
Òun loba tó kókó tèlú ògbómòsó òòòòòò
Un lókó tèlú Ògbómòsó dó
Lóòtó ni, béèni òdodo ni kì gbogbo Oba kí won ó tó mó on je
Ògbómòsá òle ò gbé eni ó lágbára ní gbébe
Temi bá n lo sónà ibè mo monú ilée wa
Èyi loríkì ti ògbómòsó ajílété Béè náà ni Oba ajísegírí niilé wa
Eni ó lagbara ni gbebe.
Báàbá bára wa tan, a fògbó kògbó nnú lé
Àlà e wà bí ò ò ò
2.	Inú ilé gbogbo kàà sí n kan ní ti waaa
kótó wá kàjàyí-Olú-Ògídí oníkànga àjí pon
Aíléwólá agidingbi lójú Ogun
Àtilé atona ni baba mi Àrèmi fi sá nka ìjà á sí
Béènáàni Aíléwólá agidingbi lójú ogun
O lájá ti n be nínú ilé méì wulè gboni,
Ènìyàn Àjàyí té e rí ò gbodò ya só o mó lásán
Béè náà ni omo aráyé nì n kóba lóro
Ìgbà ti ò dè si eléyùn nì mó o
N ló wa kan Oba Ajagunbádé
Témi bá n lo sónà ibè mo mo on mi ilé wa
Ìbísùnmí, Lákanngbò, oko aràgan
Melvin Schwartz
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Ajagungbádé Onídugbe
Àráráriri, Gbángbóyè ìrèlè baba òkè
Kójú ó torì, kóràn ó dòrìsà
Òrìsà mo kaàbá
Bábà bá yè Ajagungbádé
Jánjanjan ní mo ón dunni
Ajírèrín Òkeke
Àdàgbàlagbà Sinyan àgbìgbò nìwòn
Ìbísùnmí ní n tósàgbònìwòn té e dékun èrín rín
Tobá segúnnugún a kowo móri eyin
Nnkan to sàjààsá té e délé ìbàdàn
Tóbá solówó erú ni, à bá ti rérú è mó pátápátá
3	Atìbàdàn wá joyè bí omo jógíoró
Okùnrin pon pon pon bí ìbon ògodo
Gbongbòn janran baba mi ìbisùnmí tó wúwo bí àte àdí
Aja-n-gba-da-gírì-jagi
Òjò pàà pàà ti tújà Abomo on mú sànpònná kàrà-kàrà nìgbà osàn
Ó yi éyìn osè, o pomo òsú lékún
O sìkà osumí ògódó ó kanga oní kanga
Báni bù ú wò omo òkèèbàdàn
Àlá ó ba bùú, ó ní iyán lémo
Témi bá n lo sónà ibè mo mo on nú ilé waaa
Ìgbà tí ò dè sí eléyun nì mo òòòò
N ló wá kàlàbí Òyéwùmí
Oyèwùmí Ládiméjì, Ládèjo
Afolábí omo Tinúuwin
Ajíkobi Dèjì omo iwin ìgbàlè
Dèjì omo Àsààkún eni tó bá wolodumare ní dá lólá
Òkìkí ò posù, ariwo ò ní pojó
4	òkìkí ò nó somo onílè ni n kankan
Ojo ò tòòjó, ojó ò tojò
Ojó táwon kenimoni gbórí àbíkú kale lójàajagun
Ènìyàn tó gùn n bèrè
Àlàbí ò gùn béè ni ò kúrú
Ó dúró gbangba, óbálábòsí wijo
Níwájú òyìnbó ajélèèèè o jàree abínú eni
Orí ewúré sunwòn itú ló bí
Tàgùtàn sin àn ó bí yàgbò
Ìpàdéolá abesin gbórùlé jìgbàró
Orí baba Láléye sin àn tó bárá Ìbàdàn tan
A rí bí won tí n sojú oko Olúgbódi
Àrìnjó káàkótó oko ògboyà
Méèle nìkàn sùn, méèle nìkàn dájí
Nílé làlàbí òkín lóti málàké ròòde
Témi bá n ko sónà ‘bè mo monú ilé wa
Agbe tori omo rè dáró
Àlùpò dùdù tori omo rè kosùn
Lèkélèké gbàràndá ó torí omo rè déwù aso funfun
Allahu Akbar (orin-ìyìn)
je orin oriki orile-ede
ISO 31-13
je opagun kariaye.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Rùwándà
Emblem ilẹ̀ Rùwándà ni ami opa ase orile-ede Rùwándà.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Torí Àbáké lo fi lo o kóògùn aremo
Àsoba sàrìnjó tí n gbonílù tí fi gbèwù àrán
Oyèwùmí Àlàbí n ní gbomo Ológbàó tí fí wé gèlè genga
Eléyelé ìyàwó, oko jólásún
Àlàbí oko látúndùn
Oyèwùmí Àlàbí ló fi Ládùnní rópò ara rè tó dip ó térí gbaso
Òun loládùnnúnní Àkànó Oba tí n be lógbomòsó òòòò
Oba ògbómòsó tí n be lórí oyè ní ìsinsin in
Témi bá n lo sónà ibè mo on lé wa
Ìbà baba mi Àkànó Oládùnúnní òòò
Oládùnúnní Oba tó rojó ilè tó jàreee
Bémi bá n lo sónà ibè mo monú ílé waaa
O jàre gbogbo àwon ìjòyè tí n be lórí ilè náà
Àlàa`fíà ke wà bí o
Ìṣírò
thumb|Tábìlì ìsirò Isiro
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Témi bá n lo sónà bè mo molé wa
Ìṣírò
Awoyemi, Jolaoluwa
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Ará ilé Àbìó ò ò ò
Ìṣírò
AWÓYẸMÍ JỌLÁOLÚWA
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
6	Oyèwùmí Àlàbí Oládùnní Ajagungbádé kan
Olá òkan ò jòkan aya
Ry Tanindrazanay malala ô!
je orin oriki orile-ede
Ìṣírò
ÌṢIRÒ
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Témi bá n lo sónà bè mo monú ilé won
Ìṣírò
Àwọn Yorùbá ní ọ̀nà tí wọn ń gbà ṣe ìsirọ̀, bẹ́ẹ̀ ní àti ọmọkékeré ní àwọn Yorùbá ti ń kọ́ ọmọ wọn ni ìṣirò ní ṣíṣe. Wọn yóò ni kí ó máa fi ení, èjì kọrin, ṣere bíi
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
*Àwon lomo Ìbàrùbá niwón elégùn esè
Ìbàrùbá niwon elégùn esè Olàyankú omo ode bárán eti oya
Ìṣírò
Ení bí ení ni ọmọde ńkawó
Èjì bí èjì ni àgbàlà ń tayò
Ẹ̀ta bi ẹta ẹ jẹ́ ka tárawa lọ́rẹ
Apẹẹrẹ ìṣirò Yorùbá
1	-	óókan
10	-	ẹ̀wá
20	-	ogún
21	-	Ọ̀kàn lè lógún (20+1 = ọ̀kan lé ni ogún)
26	-	ẹ̀rìndínlọ́gbọ̀n (30-4 = Ọgbọ̀n dín mẹ́rin)
30	-	Ọgbọ̀n
40	-	Ogójì (20x2 = Ogún méjì)
60	-	Ọgọ́ta (20x3 ogún mẹ́ta)
100	-	Ọgọ́rùn-ún (20x5) = Ogún lọ́nà márùn-ún)
120	-	Ọgọ́fà (20x6 = Ogún lọ́nà mẹ́fà)
50	-	àádọ́ta (20 x3 = 10, ẹ́wàá dín nínú ogún mẹ́ta)
200	-	Igba
240	-	Òjìlélúgba (40+200; Òjì = 40)
300	-	Ọ̀ọ́dúnrún
340	-	Ọ̀tàdín nírinwó (400-60 = ọ̀tà = 60 lọ́gbọ́ta)
800	-	Ẹgbẹ̀rin (igba mẹrin 200x4)
900	-	Ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀rún (1000-100 = Ọgọ́rùn-ún  dín ni Ẹgbẹ̀rún
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Omo Ajijoperin
Ìṣírò
1600	-	Ẹgbẹ̀jọ (200x8 = igba méjọ
2000	-	Ẹgbẹ̀wàa (ẹgbàá) (200x10 – igba ní ọ̀nà mẹ́wàá)
4000	-	Ẹgbàajì (2000x2)
6000	-	Ẹgbàata (2000x3)
7000	-	Ẹ̀ẹ́dẹ́gbàárin (8000-100 = Ọgọ́rùn-ún, dín nínú Ẹgbàárin (800)
10, 000 -	Ẹgbàarùn-ún  (Ẹgbẹ̀rùn-ún àádọ́ta ẹgbẹ̀rùn-ún - àádọ́ta ọ̀kẹ́).
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Ìbàrùbá omo olójà n lìkì
Ilé yìí, ilé àwon baba mi
Mo bá e dó kááda oníkáadé
Colin Powell
Colin Luther Powell ti won bi (ọjọ́ìbí 5 April, 1937 - Oṣu Kẹwa ọjọ 18, ọdun 2021) jẹ́ ẹni àyẹ́sí ọmọ ilẹ̀ Améríkà àti Ọ̀gágun oníràwò mérin to ti fèyìntì kúrò ní Ilé-isé Ológun Jagunjagun ilè Améríkà. O tun jé Alákòso Òrò Òkèrè ilè Améríkà láti 2001 - 2005 lábé Ààrẹ George W. Bush. Ohun ni ẹni aláwòdúdú àkókó ti yio gun orí ipò yi. Nígbàtí wa ni ẹnu isé ológun, Powell tún je Alábàágbìmọ̀pọ̀ Ọ̀rọ̀ Àbò Orílẹ́-èdè ile Améríkà (National Security Advisor, 1987-1989); Apèse, Ilé-isé Alase àwọn Ológun Jagunjagun ilè Améríkà (U.S. Army Forces Command, 1989); àti Alaga Ijokopápo àwọn Ògá Ọmọ-ológun ilè Améríkà (Chairman, U.S. Joint Chiefs of Staff, 1989-1993), orí ipò yi lówà nígbàtí Ogún Ikùn Odò Persia selè. Ohun ni o jẹ́ ẹni aláwòdúdú àkókó, àti soso títí dòní, ti yio kópa nínú Ijokopapo àwọn Ògá Ọmọ-ológun ilè Améríkà (Joint Chiefs of Staff).
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Oníkáda won ò sì ní gbèsab àwò ò ní tánmo lórùn n lìkì
Omo pákí nimi, mé je sìgo
Omo nàmù-námú, erú ò joòrì
Omo kékeré Ìbàrìbá téerì ò gbodo jáwé apá sié lánlán
Ìbàrùbá Olákòndórò, Oláyínnkú, omo ode bare eti oya
Omo abérinsé, omo agbònkájù, omo ajíjóperin
Looto ni béèni òdodo ni
Ìbàrùbá won èé sunlé àjà
Won a ní e bámi wéké yógùn nanana ki ni róhun kólé
7	Ìbàrùbá onílè lìkì
Ìbàrùbá won è é pèkùlù
Won a ní e kálo o lé lóhunún ká lo rèé kédò erin
Colin Powell
Ìgbà èwe
A bí Colin Luther Powell ni ọjọ́ 5 osù kerin odún 1937 ní Harlem to jẹ àdúgbò kan ní ìlú New York fún Luther Theophilus Powell àti Maud Arial McKoy ti wọn ko wá sílè láti ilè Jamaika. O si dàgbà ní South Bronx. Apá àwọn òbí re kan tún wa láti ilè Skotlandi àti Irelandi. Powell lo si ilé èkó Morris High School to fi ìgbà kan jẹ ti ìgboro ní Bronx, o parí níbẹ̀ ní 1954.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Ìbàrùbá Olákòndórò Oláyankú
Omo amérin wá á mòlú, omo aréfòndiyàyà
Colin Powell
Iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ ní Ilé-iṣẹ́ Ológun
Powell darapo mo Reserve Officers' Training Corps ni ilè èkó City College ní New York o si sàlàyé re léyìn ìgbà na gẹ́gẹ́ bi ìrírí tí o mu inu re dunjulo laye re, pe ohun ti ri ohun ti ohun fẹ́ràn tí ohun si mọ̀ọ́ ṣe, lókàn re pe "öhun ti wa ara ohun ri." Gẹ́gẹ́ bi Kèdẹ́ẹ̀tì, Powell darapò mo ẹgbẹ́ àwọn Ayìnbọn Pershing ní City College. Nígbàtó parí èkó re ní City College ní 1958, ó gbà ipò gẹ́gẹ́ bi igbákẹ̀ta ajagun ní Ilé-isé Ológun Jagunjagun ilè Améríkà (second lieutenant, United States Army). Òṣìṣé ọmọ-ogun lo jẹ fún odún 35, o di orísirísi Ilé-isé apèse àti ipò alábàṣiṣépò mú títí to fi gòkẹ̀ dè ipò Ògágun ní 1989.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Àrá abowó òjà lálálá
Colin Powell
Alábàágbìmọ̀pọ̀ Ọ̀rọ̀ Àbò Orílẹ́-èdè
Nigbato di omo odun 49, Powell di Alábàágbìmọ̀pọ̀ Ọ̀rọ̀ Àbò Orílẹ́-èdè fún Àare Ronald Reagan lati 1987 titi di 1989 lai fi ipò re sílè gẹ́gẹ́ bi igbákejì ògágun (lieutenant general). Nígbàtó parí isé Ìgbìmò Òrò Àbò ilè Améríkà, Powell gbà ìgbésókè si ipò Ògágun lábé Àare George H.W. Bush, o si ṣiṣé nígbà die gẹ́gẹ́ bi Alásẹ, Ilé-isé Apèse àwọn Ológun Jagunjagun ilè Améríkà, to un mójútó gbogbo Ológun Jagunjagun, Ológun Jagunjagun Alágbẹ́pamó, àti àwọn ẹyo Ilé-isé Ológun Olúsọ́ ilè Améríkà (U.S. National Guard) fun orile Améríkà, Alaska, Hawaii àti Puerto Rico.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Baba mi ògìdán tí fowó ìjà ralè
Colin Powell
Alága Ijókopapo àwọn Oga Omo-ologun
Àfúnse isé ológun to se gbèyìn, láti October 1, 1989 títí di September 30, 1993 ní gẹ́gẹ́ bí Alága ìkejìlá Ijókopapo àwọn Ògá Ọmọ-ológun, èyí ni ipò ológun tógajúlo ní Ilé-isé Alákòso Òrò-àbò ilè Améríkà (U.S. Dept. of Defense).
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Óní bí elérèé ò bá réni
Tí ìjèsà ò bá tajà láwìn
A kòí molésà lásán
Òyíìrí lápó
Oládòkun èjè ti ti ti lénu esin
Tayérunwón, Tègbésòrun
Aare akòta sùsùsù ofà
Sòún abiléfà n wájú Kéètán abilé ofà léyìn
Dáùsí abilé ofà láàrin
Baba wa ló soró kan bí agogo
David Lloyd George
thumb|David Lloyd George David Lloyd George, 1st Earl Lloyd-George of Dwyfor ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Àwon Oba tó tògbómòsó o
8	léfá wolé, lóòsà wolè
kò jé ki elénpe bòdé mó
témi bá n lo sónà bè mo monú ilé wa
Eranko orí ráre tii dún mònnàhun-mònnàhun
Témi bá n lo sónà bè mo mole wa
N ló wá kan Ik’’umóyèdé Àjàsá alátò oyè lábé
Oba lábé bánbóba bánbóba
Oba tóláya márùn-ún táwon márààrún ti an bímo oyè
Wórókòòkan Oba ni wón je
Témi bá n ló sónà ibè mo mo on nú ilé wa
Eléyun nì óòòò`
Taa lóbí, taa lóbí òòò?
Òun ni baba Àjàjí Olú ògidí òòò Olúwùsì Àjàyí
Lóòtó ni béè ni òdodo ni 	Olúwùsì Àjàyí
Onísòro sègì òpónrororo, baba mi akòtòpò iyùn
Òbá jègbè ìlèkè Àjàyí ebí láàrin lòbá mó on gbé
Ailéwólá o yanjú Olá gandangbon
Ìgbà ti ò dè sí eléyun nì mó ò ò ò
Taa lóbí, ta a lóbí ò ò ò ?
N lókàndòwú bólántà a wùwón
9	ìdòwú Bólántà a wuwòn on bólá bá dojúdé a súwon súwon
Àkèyìn sí olá kì í rò
Ìdòwú Olóde Àgbánká
Fárónbi abesi kan kúro lójú ogun
Àlùkojú órun àpinti
Adáso mó fágírí, oko ògúnyìnmí
Agbinni mó gbinsè, oko Ajíbólá
Ògòngò gongo nírìhànló Oko òjíbù ti jájolá
Bí ò sí olùfòn ogun a jà lérìn
Tí ò bá síi lákidófà Ìdòwú Ogun ni jòsogbo
Ó gòkè òrá, o seré nà fún gàmbàrí
Ò se rebee níjó dósogbo
Ògbèkè n gbekè, rábesè gbékèlé
Ó fàtògòrò, ó súwon lóòrógàn títí
Èdù òkin ti fóhnn sà
Témi bá n lo sónà bè molé wa
Ìgbà tí ò dè si eléyun nì mó ò ò ò
10	lówá kan Akíntúndé òwè ìsòlá
Tí jówólè Oòni
Akíntúndé Apébu
Apéébu wóló, atìdí yògòlò
Amúlé gbolófófó
Ilé aseni won ò jìnnà ó jà
Àbá molé olórò ni, a ò sì molé aseni
Àbá mole aseni, òràn won a tètè tán
N lèmi pogunlabí
Yàkàtà yakata kò jé a rí ìdí ìsápá
Ìbíkúnlé ìbàdàn, won ò je á sodún arò ní nkankan
Ìgbì tí n gbìkúnlé
A jade tòun tòbùrù gege bi elégbára ègbè léyìn gbogbo àgbà Bàdàn.
Òháhá ilé lógundégèlé ò eruku esin lofi légún Déyemo
Awon ará Òòyì, àwon n won ò gbón
Àwon n won ò mònràn
11	Ogunlabí kójúmó tó mo lo kó gbogbo won lóóde
Òlémo gbó Àsàmú baba Àb áàsì
Ìgbà ti ò dè sí eleyun nì ìn mó òòòò`
N mí Oba márun òòòò
Lóòtó ni béè ni òdodo ni in
Temi bá n lo sónà bè mo monlé wa
Ó wa kàbàrí Olúòyó, ebìíyà
Oba táa gègè tí ò jugè
Dúdú fílàní n lomo lákan lé fi modi
Pupa re ní sàatà, ìdùkúrùkú
Témi bá n lo sónà bè, mo monú ilé won
Ìgbà tí ò dè sí eléyun nì mó ò
Témi bá n lo sónà ibè mo mo on lé e wa a
In ló wá kàlàó, Onísòrosègi
Àlàó témi bá n lo sona
Àlàó táa wí yìí, òun ni baba Àtàndá Ògúnwèmdé òòò
Òun ni baba Láoyè tíí jórumogegege
Ààre asòkò senbe àbàjà
Sòún dáìsí Oláoyè ni baba ònpetu
Bàbá lelébùrú àásáká
Oláoyè abìlé gbogbo lóógunlóógun
Odán nigi àwúre
Òpè nigi ìràdà
Àgbà ti n féni láfèé lólé
Té lésin, bàà lésin
Òkètè n ketè, a mò ón gùn jomo àgbè
Àtùké bóun àsá baba lágbéndé pinpin pin lórí esin
Òpòló tóo yírò òo se é to Oláoyè okólé baba re lóbá kan kórí
Alùfáà a pàkòi,
Oúnlé orí omo kélebe
Témi bá n lo sónà be momolée wa
Ìgbà ti ò dè si eléyun nì ìn mó o
N ló wá kàntá Olóndé omo Omídélé òòò
Témi bá n lo sónà bè mo monlé wa
Bá à kègbón taní kàbúrò
Mo kókó fe e lo sílé baba itabiyi
Témi bá kó n lo sónà bè mole wa
13	òjó aburúmoku ò ò ò ò
Témi ba n lo sónà bè mo monlé wa
Kékeré àsá omo ajùújù bala
Àgbàlagbà àsá omo ajùújù bala
Olóumí kékée lo ti n soko won nílé
Kekere lo ti n soko won lóki
Kékeé lòjó ti n soko won lóna ijù
Oníyòówón, Inásírù, Ibasòrun Kínyodé
Iba tíí begun wolé e rémo lo
Òfesè mejeèjì gungi òbobò
Òun ni baba ìtá Olóndé omo Omídélé ò ò ò
Òré ò sí, Olórun Oba dada
Ináwolé baba kóta
Ó ní Ifá firipò nínú igbó
Òpèlè firipò laàtàn
Òrìsà ké kè firipò lágbède agodi
14	Témi bá n lo sónà bè nmo monlé wa
Tí ún bá n lo sónà tòkun, òkun lolórí omi
Ìgbà ti ò dè si eléyun nì mó ò ò ò ò
N lówá koláyodé ò ò ò
Berlin
Bàlán-ìn ni oluilu orile-ede Jẹ́mánì.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Oláyodé omo egúngún oko
Àrà n baba mi Àatàndá
Adégòkè omo iwin ìgàlè
Lékèélékèé eléwù akese
Ahan ran mòjàngbòn, eléwù pànpànkusà
Ògbómòsó ní wón gbé, won ó mo lòó sàyonuso, sí
Láyodé omo egúngún oko
Èfúùfùlèlè n won ò leè mi òkun
Won ò sì leè mi òsà
Ìse tí èfúùfùlèlè táwon n se sókè lorùn Àtàndá Òkín Olóun Oba nu ò joke ó wó
Àsá n ta, kò leè tagba raso Àwòdì wón n rà, won ò le e rewin ìgbàlè
Títí tí àwòdì òkè tée gbélé ò ile mò pé ojú eye oko a mó on ri íri-íri
Ìse ègbón, n wón n pe àbúrò
Àbúrò ìba sègbónm ojú won n pón
15	Àbúrò ìba sègbón, ojú won a pón kankan bí oju alala, orùn won a wò pèrè-pèrè bí èwù àgbàlagbà
Ìgbà ti ò dè sí eléyun nì mó o
Ó wa kan Ajíbnólá, Adogun Eléèpo àrán
Ajíbólá Oba to kobi sóyi Témi bá n lo sónà ibè mo monú ilé wa
Ajíbólá Oba tó kobi sóyi sógun
Àlà e wà bí, gbénkan dùgbè-dùgbè
Un ní pé Olóun Oba gbàmi
Oba séríkí, in ní gbani lóhun tótóbi ní nla tóbi
Sòkòtò èfà mi ò òn balè
Táa bá ti lówó lówó gbogbo e níí tóní
Àlà e wà bí ò, inú ilé gbogbo kàà si nkan nítiwa.
Agbà ti ò dè sí eléyun nì mó o
Ó wa kòkò lánipèkun
16	Témi bá n lò sónà an bè, mo mo on nú ilé wa aa
Àlàáfìà ke wà bí o ?
Òkè Olánipèkun?
Òkè kéé kèè ké, mó on jólè rè sánpónná
Òkè tó lo sóòwu òbò
Eléèé tó lo sóowu ò dé
Adéowó dáké mo joke kóòwu jojololá omo Bádéjéorúko
Òkè ni ò ri powó awon èlèdà Àlà e wà bi, inú ilé gbogbo kàà si n kan nít iwa
Jack Steinberger
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Ìgbà ti ò dè si eléyun nì mó o
In ló wa kan Olátúnjí Eléèpo àrán
Olátúnji omo gbángbéfun
Sri Indraditya
Sri Indraditya jẹ́ Ọba ilẹ̀ Thailand tẹ́lẹ̀.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
Àrágada sí bààmú lójú oko Oyèládùn
Kòlù-kòlù mó kolùmi Olátúnji ò ò ò
Eni Olátúnjí Àlàó Àlàó bá kolù yó febo jura
N ló wá kolágidé, Olágíde Àjàgbé òkin baba Lúfójè
Témi bá n lo sónà bè mo monú ilé waaa
Níjó títáláyé ti dáyé ò ò ò
Béè náà ni, níwájú omo Odérónké ti n wó tuuru
Níjó tó fòyìnbó párì joyè
Àlà e wà bí inú gbogbo kàà si n kan ni tiwa a
Àjàgbé Òkin baba ìlúróyè
Ìgbà tí ò dè si eléyin ni mó ò
Ó wá korímádégún àjààgbé Òkin,
Tí ùn bá n lo sónà an be mo nú ilé wa
Salami Àjàgbé, omo ìtá Olónjó, omo Omídélé
Ináwole baba kóta
Gbogbo won pata-pátá táa wí yí òòò
Orílè ti wón ti wá
Gbogbo won lomo ìbààrú onílè lìkì
Oláyankú omo ode báré etí oya
Ìbàrùbá won è é sunlé àlà
Won a ni e bami wéké yógùn nanana kí n róhun kole adodo
18	ìbàrùbá oonílè lìkì
Ìbàrùbá niwon eledin ese, omo ode báré eti oya
Òun ni baba tó se gbogbo wón lè pátápátá pogodo
Nílé è bààrú onílèe lìkì.
ISO 128
je opagun kariaye.
Ọba Ògbómọ̀ṣọ́
ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSÓ
ÀWON ÌTUMÒ ÒRÒ TÍ Ó TA KÓKÓ NÍNÚ ORÍKÌ OBA ÒGBÓMÒSO
Lára àwon kan tún Ògúnlolá bá pàdé ni Aálè èyí tí ó jé bale Òkèelérin, òbé ti ó jé bale Ìjérù, ìran Ègbá ni Òbé jé, nígbà tí Aálè jé ìran Tápà, gbogbo won jo n se ìpàdé ní òdò Sòún Ògúnlola, wón sì fi se alága.
2	   Ìtumò Ògbó mòsó: Ìyàwó Sòún Ògúnlólá jé eni tí n pon Otí tà, orúkootí náà ni oti ewe. Ìyàwó Ògúnlolá je bábá ìjèsà kan ní Owo, nibi ti wón ti jo n sòrò lówó ni Sòún Ògúnlolá wolé, èdè àìyedè dé láàrin Ògúnlolá àti baba náà, Sòún si lu bàbá náà pa. 	wón fún Sòún Ògúnlolá ni àrokò pé kí ó lo fun Aláàrin, bí ó ti débè, ó so fún Oba pé òun yóò bá won ségun elémòsó ti n pa ará Òyó. Ògúnlolá bá elémòsó jà ó sì paá ni ó bá gé ori rè, o sì gbe fún Aláàfin. Ògbórí elémòsó ni o di gbomoso. Akínkanjú ti Ògúnlolá jé yìí ni o jé kí ó jé Olórí fún àwon Oba aládé tí ó wà ní agbègbè Ògbómòsó.
Lára àwon Oba aládé náà ni Oba Arèsà, Oba Ònpetu abbl.
3	     Ìtumò Otí ewe: Otí erèé ni à n pè ní otí ewé.
Ban Muang
Ban Muang je Oba ile Thailand tele.
Daniel Oduber Quirós
thumb|Daniel Oduber ìkẹta ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Sao Tome àti Principe
right|250px je ti orile-ede.
Àtáọ́ja Òṣogbo
osogbo jé oba ìlú ayé àtijó ilè Òsogbo ní ìpínlè Òsun
Ramsay MacDonald
ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
A kì í joyin ká gbàgbé adùn.
Oòmulè o.
Àjàní Òkín.
Mo juba baba à mi.
Pópóolá omo Adédoyin
Mo fé kí oba ìlú òsogbo.
Morónkólá omo òkè bí Oba aláyélúwà.
‘Ládiméjì omoàkógbé.
Àlàmú ÒKín, Làdiméjì Lálékan.
Ìranolá Morónkólá a bi baba joba.
Taani ì bá lóba méjì tí ò fáyé lójú.
Àlàmú Òkín lóba méjì
O tún n sènìyàn rere.
Morónkólá Oba Olóríire.
A bà gbàlá tó kokò sáré.
Àgbàlá Àlàmú ju Oko baba elòmíràn lo.
Omo ìjèsà tó gun làlú.
Elégòdòmì aso ìgbájo.
Èyí tó dùn ni e rà fún mi wá.
Kí n ró n jó ló yè ìjèsà
Ò sere adé eléní ewá.
Béwùúlè o má so bora.
Omo Ajólówu.
E wòó nílé ìré.
E wòó nílé Olórò níjèsà abé.
A ríléwó ní mòkun.
A bèdè kirimì ní ìjèsà.
Láì jé mo ro Àlàmú.
Láì ro Morónkólá.
A bi baba je Oba
A bile gbágà léyìn.
Neville Chamberlain
Arthur  ni Alakoso Agba orile-ede Britani tele.
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
A bilé gbágà láàrin.
Ojó ojó kan ò dùn.
Nàìjíríà
Nàìjíríà jẹ́ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà  (Nigeria ni èdè Gẹ̀ẹ́sì) jẹ́ orílẹ̀-èdè ìjọba àpapọ̀ olómìnira tí ó ní ìjọba ìpínlẹ̀ mẹ́rindínlógójì tó fi mọ́ Agbẹ̀gbẹ̀ Olúìlú Ìjọba Àpapọ̀. Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà wà ní apá Iwọ̀ Oòrùn ilẹ̀ Áfríkà. Orílẹ̀-èdè yí pààlà pẹ̀lú orílẹ̀-èdè Benin ní apá ìwọ̀ Oòrùn, ó tún pààlà pẹ́lú orílẹ̀-èdè olómìnira ti Nijẹr ní apá àríwá, Chad àti Kamẹróòn ní apá ìlà Oòrùn àti Òkun Atlantiki ni apá gúúsù. Abuja ni ó jẹ́ Olú-Ìlú fún orílẹ̀-èdè náà. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé Nàìjíríà ní ẹ̀yà púpọ̀, àwọn ẹ̀yà mẹ́ta ni wọ́n hànde tí wọ́n tóbi jùlọ, tí wọ́n sì pọ̀ jùlo, tí a sì kó àwọn ẹ̀ka ìsọ̀rí ìsọ̀rí èyà tókù sí abẹ́ wọn. Àwọn wọ̀nyí ni Ẹ̀ya Hausa, Ẹ̀ya Ìgbò ati Yorùbá.
Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ìtàn fífẹ̀, bẹ́ẹ̀ sì ni ẹ̀rí ìmọ̀-aíyejọ́un fihàn pé àwọn ìgbé ènìyàn ní agbègbè ibẹ̀ lọ sẹ́yìn dé kéré pátápátá ọdún 9000 kJ. Agbegbe Benue-Cross River jẹ́ rírò gẹ́gẹ́ bí ile àkókó àwọn Bantu arókèrè ti wón fán káàkiri òpó ààrin àti apágúúsù Áfríkà bí irú omi ní ààrin ẹgbẹ̀rúndún akoko àti ẹgbẹ̀rúndún kejì.
Aliyu Doma
Aliyu Doma jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílẹ̀ èdè Naijiria àti Gómìnà Ipinle Nasarawa láárin ọdún 2007 sí 2011.
Nàìjíríà
Orúkọ Nàìjíríà wá láti Odò Ọya, tí a tún mọ̀ gẹ́gẹ́ bíi Odò Náíjà, èyí tó sàn gba Nàìjíríà kọjá. Flora Shaw, tí yíò jẹ́ ìyàwó lọ́jọ́ wájú fún Baron Lugard ará Britan tó jẹ́ alámójútó àmúsìn, ló sẹ̀dá orúkọ yìí ní òpin ọdún 1897.
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
Gbogbo omo Oba dúró gégé bí Ogun.
Nàìjíríà
Nàìjíríà ni orílẹ̀-èdè tó ní èèyàn púpò jùlọ ní Ilẹ̀ Aláwọ̀dúdú, ikejo ni agbaye, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ orílẹ̀-èdè tó ní àwọn eniyan alawodudu jùlọ láyé. Ó wà lára àwọn orílẹ̀-èdè tí a ń pè ní "Next Eleven" nítorí okòwò wọn, ó sì tún jẹ́ ọ̀kan nínú Ajoni àwọn Ibinibi. Okòwò ilẹ̀ Nàìjíríà jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn èyí tó ń dàgbà kíákíá jùlọ lágbàáyé pẹ̀lú IMF tó ń gbèrò ìdàgbàsókè 9% fún 2008 àti 8.3% fún 2009. Ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 2000 sókè, ogunlọ́gọ̀ àwọn ọmọ Nàìjíríà gbé pẹ̀lú iye tó dín ní US$ 1.25 (PPP) lójúmọ́. Nàìjíríà ní okòwò rẹ̀ tóbi jùlọ ní Áfíríkà, ati alágbára ní agbègbè Iwoorun Afirika.
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
Jagun Akínsòwòn di aláfèyìn tì.
Nàìjíríà
Ìtàn Ìṣẹ̀ǹbáyé
thumb|left|140px|Ere Nok ni Museomu Louvre, [[Paris.]] Àwọn ará Nok ní ààrin Nàìjíríà se ẹ̀re gbígbẹ alámọ̀ tí àwọn onímọ̀ ayéejọ́un tí wárí. Ère Nok tó wà ní Minneapolis Institute of Arts, júwè é ẹni pàtàkì kan mú "Ọ̀pá idaran" dání ní owó ọ̀tún àti igi ní owó òsì. Ìwònyì ní àmì-ìdámọ̀ aláse tó jẹ́ bíbásepọ̀ mò àwọn fáráò ilè Egypti ayéejọ́un àti òrìṣà, Oṣíriṣ, èyí lo n so pé irú àwùjọ, idimule, bóyá àti ẹ̀sìn ilè Egypti ayeijoun wà ní agbẹ̀gbẹ̀ ibi tí Nàìjíríà wà lónìí ní ìgbà àwọn Fáráò.
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
Ìyìolá Morónkólá.
Nàìjíríà
Ìtàn Ìṣẹ̀ǹbáyé
Ní apá àríwá, Kano àti Katsina ní ìtàn Àkọsílè tí ọjọ́ wón dẹ́yìn tó bí ọdún 999 kJ. Àwọn ìlú-ọba Haúsá àti Ilé-ọba Kanem-Bornu gbòòrò gẹ́gẹ́ bí ibùdó ajẹ́ láàrin Àríwá àti Ìwọ̀ọòrùn Áfríkà. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún 19sa lábé Usman dan Fodio àwọn ará Fúlàní di àwọn olórí Ilé-ọba Fúlàní lójúkan èyí tó dúró bayi títí di 1903 nígbàtí wọn jẹ́ pínpín láàrin àwọn àlámùúsìn ará Europe. Láàrin 1750 àti 1900, ìdá kan sí ìdá méjì nínú meta àwọn oníbùgbẹ́ àwọn ìlù Fúlàní jẹ́ eru nítorí ogun. thumb|left|140px|Ere lati [[Benin Empire|Bini jẹ́ ẹ̀sò ilè Nàìjíríà tó gbajúmò àti dídámọ̀ jùlọ]]
Àtáọ́ja Òṣogbo
ATAOJA OSOGBO
A bi baba jóba.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Sẹ̀nẹ̀gàl
je ti orílẹ̀-èdè Senegal.
ISO 216
je opagun kariaye.
ISO 217
je opagun kariaye.
Rodrigo Carazo Odio
ni Aare orile-ede Kosta Rika tele.
ISO 216
Itokasi
Format arkusza
Nàìjíríà
Ìtàn Ìṣẹ̀ǹbáyé
Àwọn Yorùbá ka ọjọ́ tí wọ́n ti wà ní agbègbè Nàìjíríà, Benin àti Togo ayéòdeòní sẹ́yìn dé bí ọdún 8500 kJ. Àwọn Ìlú-ọba Ifẹ̀ àti Ọ̀yọ́ ní apá Ìwòòrùn Nàìjíríà gbalẹ̀ ní 700-900 àti 1400 ní sísẹntẹ̀lé. Síbẹ̀síbẹ̀, ìtàn àríso Yorùbá gbàgbọ́ pé Ilé-Ifẹ̀ ni orísun ẹ̀dá ènìyàn pe bẹ́ẹ̀ sì ni ó síwájú àsà-ọ̀làjú míìràn. Ifẹ̀ sẹ̀sọ́ ère alámọ̀ àti onítánganran, Ìlú-ọba Ọ̀yọ́ si fẹ̀ de ibi tí Togo wà loni. Ìlú-ọba míìràn tó tún gbalẹ̀ ní gúúsù apáìwòọ̀rùn Nàìjíríà ní Ìlú-ọba Benin láti ọ̀rúndún 15ru 19sa. Ìjọba wọn dé Ìlú Èkó kí àwọn ara Portugal ó tó wá sọ ibẹ̀ di "Lagos."