cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Àdúgbò Oyé-Èkìtì
10.	Ijagun:-	Awọn ti on jagun ni wọn gbe ni àdúgbò yìi.
11.	Oke-Ọfa:-	Apa oke ni àdúgbo naa wa
12.	Ayegbaju:-	Wọn tun pe àdúgbò yi ni odo-oje nitori pe ẹgbẹ odo ni ilu náà wa.
14.	Ijagẹmọ:-	Àwọn ara àdúgbò yin i a mọ si ologun tàbí onija láti ìle-ifẹ wa. Igbati wọn de ilu Ọyẹ wọn sit un pe wọn ni ijagẹmọ nitorí ija wọn.
15.	Ilogbo:- àdúgbo yi jẹ pàtàkì ni ìlú Ọye, Ijalọ po púpọ̀ si arin wọn itorí náà ni wọn ni ọmọ orin yọyọ ilugbo.
16.	Ilupeju:-	Ireko ilu Ọyẹ ni, àwọn ni wọn máa ń sin ọba Ọyẹ wọn máa ń pe jọ si ilu Ọyẹ láti ba ọba ji roro, ìdí ti wọn fi pe wọn ni ilupeju.
17.	Orisunmíbare:- Wọn jẹ àdúgbò ti o ko owo ati oríṣìíríṣìí dukiya wa si ilu Ọyẹ, àwọn ara Ọyẹ ri pe ọlọrọ ni wọn jẹ ni wọn se pe wọn ni orísunmibare.
18.	Esọ sin :- 	àdúgbò yi ti wọn pe ni esọ sin jẹ ara àwọn ti ogun ko wa lati ile- ifẹ.
19.	Ile ya o :- 	Ogun ko wọn láti Iyao wa si ìlú Ọyẹ ti wọn wa ya ile gbe ni ilu Ọyẹ ni wọn fi ń pe ni ile-yao.
20.	Ileesa:- 	Wọn jẹ àdúgbò to ji náà si ìlú nitorí wọn ko ogùn ba ilu púpọ̀.
21.	Ilẹmọ:- 	O wa lati ile-ifẹ wa si ilu Ọyẹ wọn si kin jẹ iyọ ni àdúgbọ̀ yi.
22.	Ipamọ:- 	wọn jẹ ọmọ ìya si ilẹmọ, wọn jẹ ara ilẹmọ ìdí ti wọn fi ń pe ni ilẹmọ ni yen.
23.	Idọfin:- 	Ọ̀nà mẹrin ni àwọn ara àdúgbò yi ti si wa kì wọn to para po wa si Ijisẹ.
24.	Irare:-		Ilare ni wọn jẹ ni ilẹ-Ifẹ wọn wa ń jẹ́ irare ni ìgbati wọn de ilu Ọyẹ.
25.	Oke ìyin-Araroni:- 	Ọ̀nà mẹta ni wọn ti si wa
26.	Iyeni:- 	jẹ àdúgbò ti wọn ti jẹ orogun ni ilu Ọyé.
28.	Oloyagba:-	Iya gba ni ogun tí ki wọn wa sí ilu Ọyẹ ni wọn se ń jẹ oloyagbe. 29.	Ibẹru:- 	Ọlota ni aburo Ijise lati ile ifẹ wa nígbati wọn de Ọyẹ iberu ati Ijisẹ wa yapa o sit un jẹ àdúgbò ti o bẹru ogun tàbí ija púpọ̀.
30.	Imijẹ:-	 	Àdúgbò yii wa láti ilu Itapu iṣẹ ọdẹ ni baba ń la wa n se. Iṣẹ yii lo se wa si ilu Ọyẹ ìdí ti wọn fi tẹ̀dó si ìlú Ọyẹ ni èyí.
Claude Ake
thumb|Claude Ake
Àgbáyé
right|270px|thumbnail|a [[cylindrical equal-area projection map of the world]] Àgbáyé
Hugh David Politzer
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
29 March
28 March | 29 March | 30 March -
Nkem Nwankwo
je olukowe omo ile Naijiria.
Kudirat Abiola
Kúdíràtù Abíọ̀lá tí a bí ni ọdún 1951, dágbére fáyé ní ọjọ́ kẹrin oṣù kẹfà ọdún 1996(1951 - 4 June, 1996)  jẹ́ òṣèlú àti ajàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọ ènìyàn ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ó tún jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìyàwó M. K. O. Abíọ́lá.
Ayé Rẹ̀
Wọ́n bí i ní ọdún 1951 ní Zaria ní ilẹ̀ Nàìjíríà. Alhaja Kudirat Abiola ni obìnrin kejì tí ó fẹ́ ọkọ rẹ̀. Ní àkókò ikú rẹ̀, ó jẹ́ ìyàwó àgbà rẹ̀.
Wọ́n pa á lákòókò tí ìjọba orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ti fi ọkọ rẹ̀ sí àtìmọ́lé. Ọkọ rẹ̀ ni wọ́n gbàgbọ́ pé ó jẹ́ olúdìje tó jáwé olúború nínú ìdìbò Nàìjíríà tó wáyé lọ́dún 1993, tí wọ́n sì tì mú u láìpẹ́ lẹ́hìn tí ìjọba àpaniláṣẹ Ibrahim Babangida fagi lé wọn. Ìpànìyàn náà jẹ́ kókó-ọ̀rọ̀ ti ìwádìí àti ìdánwò ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún lẹ́hìn náà. Gẹ́gẹ́ bí àwọn àkọọlẹ, ìpànìyàn náà ni àṣẹ àti lẹ́hìn náà wáyé nípasẹ̀ àwọn ọkùnrin mẹ́fà. Abiola kú nínú ọkọ̀ rẹ̀ láti iná ìbọn. Awakọ̀ rẹ̀ tún kú. Olùrànlọ́wọ́ ti ara ẹni, ẹnití ó fi ẹ̀sùn kan pé ó ní ipa pẹ̀lú àwọn apànìyàn rẹ̀, wà nínú ọkọ̀ ayọ̀kẹ́lẹ́ ṣùgbọ́n kò farapa.
Ọkọ rẹ̀ tẹ̀síwájú láti wà ní àtimọ́lé láìsí ẹsùn lẹ́hìn ikú rẹ̀. Ó kú ní àwọn ipò ìfura ní kété ṣáájú kí wọ́n tó sọ pé yóò tú sílẹ̀ ní ọjọ́ keje oṣù keje ọdún 1998.
Dọ́là Sùrìnámù
je owonina ni Afrika.
David Gross
David Jonathan Gross (ojoibi February 19, 1941) je onimosayensi ara Amerika to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Peso Urugúáì
je owonina ni Afrika.
Olu Obafemi
je olukowe omo ile Naijiria.
Nicolás Massú
Nicolás Alejandro Massú Fried (ojoibi October 10, 1979, ni Viña del Mar, Chile) je agba tennis ara Chile to ti feyinti.
Centavo Ẹ̀kùàdọ̀r
je owonina ni Afrika.
31 March
30 March | 31 March | 1 April --
SUCRE
je owonina ni Afrika.
Odia Ofeimun
je olukowe omo ile Naijiria.
Bolívar Fenesuela
je owonina ni Afrika.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Tsẹ́kì Olómìnira
je ti orile-ede Tsẹ́kì Olómìnira.
Amapá
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Ìladò Suez
Ìladò Suez
Àkójọ àwọn Alákòóso ilẹ̀ Agbègbè Olúìlú Ìjọba Àpapọ̀ Abùjá
This is a list of ministers of the Abuja Federal Capital Territory. The Federal Capital Territory, Abuja, Nigeria was formed in 1976 from parts of former Nasarawa, Niger, and Kogi States.
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Akwa Íbọm
This is a list of administrators and governors of Akwa Ibom State. Akwa Ibom State was formed in 1987 when it was split from Cross River State.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Dẹ́nmárkì
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Denmarki je ti orile-ede Denmark.
Flora Nwapa
Florence Nwanzuruahu Nkiru Nwapa je olukowe omo ile Naijiria.
Biodun Jeyifo
Biodun Jeyifo ojogbon omo ile Naijiria.
Frank Wilczek
Frank Anthony Wilczek (ojoibi May 15, 1951) je onimosayensi ara Amerika to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Táyọ̀ Awótúsìn
Tayo Awotusin
Táyọ̀ Awótúsìn àti Chris Odiiibe: Níbi ogun tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní Leberia, wọ́n pa Táyọ̀ Awótúsìn ti ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn Champion àti Chris Odiiibe ti ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn Guardian ní ọdún 1991 níbi tí wọ́n ti ń ṣe iṣẹ́ òòjọ́ wọn.
Gbigbesele Iwe Iroyin
Ní oṣù kéje ọdún 1993, ìjọba àpapọ̀ gbẹ́sẹ̀ lé títẹ̀ jáde awon ìwé-ìròyìn bi: The Concord, Press, the Punch Press, the Sketch Press, the ObserverPress and Abuja Newsday Press. Wọ́n ní wọn kò gbọ́dọ̀ tẹ ìwé-ìròyìn jade fún ọdún kan. Ní osu kẹ́fà ọdún 1994, ìjọba àpapọ̀ tún sọ pé kí the Concord Press, The Punch Press àti the Guardian Press má tẹ́ ìwé-ìròyìn wọn jade niọdún mìíràn.
Thirty Minutes of Corruption in Nigeria
Thirty Minutes of Corruption in Nigeria: Ní ọdún 1994, ilẹ́-iṣẹ́ tẹlífísàn kan ní ilẹ̀ Àmẹ́ríkà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ the American Colombia Broadcasting Service (CBS), ní oṣù kéjìlá ọdún gbé ètò kan jáde lórí ìwá ìbajẹ́ tí ó pè ní ‘thirty minutes of corruption in Nigeria. Lẹ́yìn ètò yìí, ìjọbá àpapọ́ ní kí gbogbo àwọn ẹni tí ọ̀rọ̀ ìbàjẹ́ náà kan kí wọn sì pè wọ́n lẹ́jọ́.
Iwe iroyin gbowo lori
Owó ìwé ìròyìn: Ní ọjọ́ kìíní oṣù kéjìlá ọdún 1963, owó ìwé ìròyìn kúrò ní kọ́bọ̀ mẹ́rin ó di kọ́bọ̀ márùn-ún.
Helon Habila
Helon Habila (ojoibi 1967) je olukowe omo ile Naijiria ti arakunrin naa gba ẹbun ti Caine ni ọdun 2001.
Ígbèsi Àyè Àrakunrin naa
Helon Habila ni a bini Kaltungo,ipinlẹ Gombe, ilẹ Naigiria.
Ni ọdun 2002, Habila lọsi ilú England ni ọdun 2002 ti arakunrin naa di fellow ti akọwè ilẹ africa ni ilè iwè giga ti East Anglia. Ni ọdun 2005, Chinua Achebe pè Habila lati di fellow rẹ akọkọ ni college ti Bard.
Ẹkọ
Helen kẹẹkọ lóri èdè gẹẹsi ati imọ literature ni ilè iwè giga ti jos lẹyin naa lo ṣiṣẹ ólukọ ni ninu Federal polytechnic ti Bauchi.
Ami Ẹyẹ ati Idanilọla
Ni ọdun 2000 Ami ẹyẹ ti ẹgbẹ awọn ólórin ti ilẹ Naigiria apapọ ewi. Ni ọdun 2001 Ẹbun ti Caine, "Love Poems". Ni ọdun 2003, Ẹbun ti Commonwealth awọn akọwè ti ilẹ africa, Waiting for an Angel. Ni ọdun 2007 Ẹbun ti Emily Clark Balch, "The Hotel Malogo". Ni ọdun 2008 Ami ẹyẹ ti Library of Virginia Literary fun for Fiction, Measuring Time. Ni ọdun 2011, Ẹbun ti Commonwealth awọn akọwè Oil on Water. Ni ọdun 2012 Ami ẹyẹ ti iwè Orion, Oil on Water. Ni ọdun 2020, Ẹbun ti James Tait Black Memorial, Travelers.
Atiku Abubakar
Láti ìgbà tí o ti wo òsèlù ní 1989, Atiku Abubakar ti díje fún ipò ààre orílè-èdè Nàìjíríà ní emarun(odun 1993, 2007, 2011, 2015 àti 2019) tí o sì fìdíremi. Ni odun 1993, o fidiremi ní idibo primari fun Moshood Abiola àti Baba Gana Kanibe.
Ìdílé rẹ̀
A bí Abubakar ní 25 November 1946 sí ìlú Jẹ́daà, Ìpínlẹ̀ Adamawa. Orúkọ bàbá rẹ̀ ni Garba Abubakar, ẹni tí o jẹ́ oǹtajà àti àgbẹ́ Fulani, orúkọ Ìyá Atiku sì ni Aisha Kande. A sọ Atiku Abubakar lórúkọ Bàbá-àgbà rẹ̀, ẹni tí ó ń jẹ́ Atiku Abdulqadir, o sì jẹ́ ọmọbíbí ìlú Wurno, ìpinlè Sokoto, kó tó dipé o lọ sí ìlú Jẹ́dà.
Èkó rè
Abubakar lo ilé iwe Jada Primary School ni ìpínlè Adamawa. Léyìn ìgbà tí o parí èkó rè ní odún 1960, o wolé si ilé èkó Sekondiri ti Adamawa ní odun kana, pèlú omo ilé-ìwé okandinlogota(59) bi ti rè. Ni odun 1965, o keko jade ni ilé-ìwé naa, o si ni "grade three ni idanwo abajade WAEC rè. Leyin ìwé sekondiri, Abubakar tèsíwájú ìwé ní Nigeria Police College ni Kaduna, sugbon o kuro léyìn ìgbà díè nitori ko fi èrí esi idanwo Mathematics rè han. Léyìn náà, o sisé agbowo ode koto dipé o wolé sí ilé-ìwé School of Hygiene ní Ìpínlè Kano ni 1966, o kó èkó jáde pèlù àmì-èye Diploma ni odun 1967. Atiku tún tesiwaju ìwé léyìn èyí.
Ìdílé rè
Atiku ní ìyàwó merin àti omo mejidinlogbon. Atiku so wipe: "Mo fé ní idile tí o tóbi, mo wa ni eminikan lopolopo nígbà ti mo wà lomode, mi o ní egbon tàbí àbúrò okunrin tàbí obinrin. Mi o fé kí àwon omo mi wa ní àwon nikan bi o ti jé nígbà ti mo wa lomode, óún ni mo se fé ju ìyàwó kan lo, an ìyàwó mi jé aburobinrin mi, òré mi ati olubadamoran mi, won si ún ran arawon lówó.
Ni odun 1971, Atiku fé Titilayo Albert ní ikoko, ni ìlú èkó, o fe ni ikoko nitoripe idile rè kókó tako ìfé won.
Àdúgbò Àgọ́-Ìwòyè
ÀGỌ́-ÌWÒYÈ: ÀDÚGBÒ
1.	Ìsámùró:-	 Babaláwo kan wà ní àdúgbò yì tí orúkọ rẹ ń jẹ́ ìsà, ó má rń gba àwọn Àbíkú ọmọ, o máa ń mú wọn dúró láti má lè jẹ́ kí wọ́n kú. Orúkọ Bàbá yì ni wọ́n fi wá ń pé àdúgbó yí ní ìsámùró.
2.	Ìdóbì:-	 	A má ń ta ọbà ní àdúgbò yí. Ìdí nìyí tí wọ́n fi ún pè ní ìdóbì. 3.	Àyégbàmí:-	Ọmọ ọkùnrin kan tí ó kọ́kọ́ dé àdúgbò yí ní ó ń jẹ́ àyégbàmí. Ìdí nìyí tí a fi n pè bẹ́
4.	Òshọ́ òsì:-	Orúkọ olóyè ìlú ni òshóòsì, oyè osì ìlú ni ó jẹ, ìdí nìyí tí a fi ń pè àgbolé yì ní òshóòsì
5.	Olóòlù:-	Aṣọ òkè ni wọ́n máa ń lù ní agbolé yìí, ìdí nì yí tí wọ́n fi ń pe agbolé yìí ní olóòlù.
6.	Akadi eredo:-	 Agbolé yìí ni agbolé ẹni tí ó kọ́kọ́ jẹ oyẹ (èbùmàrè) ní ìlú Àgó ìwòyè, ìdí nì yí tí a fi ń pe agbolé yìí ní Akádì eredò.
7.	Ẹdùwẹ:-	Agbolé yì jẹ́ agbolé alágẹmọ, ẹni tí ó sì má ń gbé agẹmọ yì má ń dirun sórí bí ogbe orí àkùkọ adìẹ. Ìdí nìyí tí a fi ń pe agbolé yì ní Edùwe.
9.	Agbélékalè bí ère:- Agbolé yìí lati kọ́kọ́ kó ilé tó lẹ́rà jùlọ ní ìlú yìí, ìdí nì yí tí a fí ń pe agbolé yì ní Agbélékalẹ̀ bí ère.
10.	Onàbámiró:-	Ọ̀gbẹ́ni ọ̀nàbámiró jẹ́ ọ̀mọ̀wé, ó wà lárà àwọn tí ó gbé Àgó-Ìwòyè sókè de ini tí ó wà lónì yìí. Ìdí nì yí tí a fi ń fi orúkọ rẹ̀ pe Agbolé yìí.
11.	Dòdùnmú:-	Okunrin olukọ kan (teacher) ni o kọkọ wa si àdúgbò yi, ìdí níyi ti a fi ń pe ni dosunmu.
12.	Olówó Iranrìn:-	Okùnrin kan wà tí óun tá Ianrin ní àdúgbò yí láti bí ọdún pípẹ́ sẹ́yìn, ó sì ti se nkan rere ní ìdí isẹ́ yìí, ìdí nìyí tí a fí ń pé olówó iranrìn.
13. 	Olópò mérin:-	Òpó mẹ́rin kan wà ní àdúgbò yí láti ọdun pípẹ́ wá títí di òní, ìdí nì yí tí a se ń fi orúkọ rẹ̀ pe àdúgbò yí bayi olópò mẹ́rin.
14.	Ìmosù:-	Osù ni isé tí àwọn ara àdúgbò yí yàn láye láti ọdún pípẹ́ wá títí di òní olónì, ìdí nìyí tí a fi ń pe àdúgbò yí ní Ìmosù.
15.	Orogunebi:-	 Ọkùnrin kan tí ó ní ta ògùn tí ó sì kó ilé ni a n fí ilé rẹ̀ pe àdúgbò yí.
16.	Oyinkìńkorò:-	Ilé olóyè agẹmọ kan ni ó wà ní agbolé yìí, orúkọ rẹ̀ ni wọ́n sì fi ń pe agbolé yìí.
17.	Obamijasi:-	Àwọn agbo ilé méjì jà du oyè ọba, agbolé baálẹ̀ ato àti agbo ilé odùdányà, oyè yí wá jámọ́.
18.	Bámè ato:-	Agbolé èyí ní wọ́n ti kọ́kọ́ jẹ baálè ní ìlú Àgọ́ Ìwòyè (Baálè ató), Orúkọ Baálè yí nì asì fí ń pé agbolé yìí títí di òní olónìí.
19. 	Opopona ọja:-	Inu agbole yi ni o ja ńlá kan wa ìdí niyi ti a fi n pe agbole náà ni opopona ọjà.
20.	okenugbo:- 	Àdúgbò òkènúgbó jẹ́ ọ̀nà tí ó lọ sí ìlú kan tí à ń pè ní òkénúgbọ́n láti inú ìlú Àgó ìwòyè. Ọ̀nà yí ni wọ́n fi pe àdúgbò.
21.	Ajọbì láwé:-	Orúkọ àwọn ẹbi kan nìyí wọ́n kó ilé papọ̀ sí ẹ̀gbẹ́ ara wọn, wọ́n àsi ń pe àdúgbò náà ní ajọbì láre.
22.	Pàsedà:-	Ògbẹ́ni passedà ní ilé-ìwé kan ní àdúgbò yí orúkọ ilé ìwé yìí ni “ọmọ-Edumare Model School” inú àdúgbò pàsedà lọ́nà.
23.	Ìtamẹ́rin:-	Ilé ìwé kan wà ní àdúgbò yí tí à ń pé ni Ìta mẹ́rin high school. Ìdí nìyí tí a fi ń pé àdúgbò yí ní ìtamẹ́rin.
Christopher Okigbo
Christopher Ifekandu Okigbo (1930–1967) je olukowe omo ile Naijiria.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Estóníà
je ti orile-ede Estonia.
Albert Fert
Albert (Bert) Fert (ojoibi 7 March 1938 ni Carcassonne, Aude) je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Oṣù Kínní
Lát'ọwọ́ Wikipedia, ìwé ìmọ̀ ọ̀fẹ́
Osù kinni ni January je ninu Kalenda Gregory. Ojo Mokanlelogbon ni o wa ninu osu January.
Amazonas (ìpínlẹ̀ Brasil)
Amazonas je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Itokasi
Иёлоти Амазонас
Oṣù Kejì
Osù Keji ni February je ninu Kalenda Gregory. Ojo mejidinlogbon tabi mokandinlogbon ni o wa ninu February.
Milwaukee, Wisconsin
Milwaukee je ilu kan ni ipinle Wisconsin ni orile-ede Amerika.
Peter Grünberg
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Fínlándì
je ti orile-ede Fínlándì.
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Anámbra
This is a list of administrators and governors of Anambra State. Anambra State, Nigeria was formed on 3 February 1976 when East-Central State was divided into Anambra and Imo (Owerri) states.
Spéìn
Spéìn tabi Ilẹ̀oba Spéìn (España, tabi  ni èdè Gẹ̀ẹ́sì) je orile-ede ni Europe.
Stephen Allen Benson
Stephen Allen Benson (May 21, 1816 – January 24, 1865) je Aare ile Làìbéríà tele.
Kole Omotosho
(1943-2023) je olukowe omo ile Naijiria.
Frank Ajobena
Frank O. Ajobena je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Abia tele.
Ben Okri
Ben Okri OBE FRSL (ojoibi 15 March 1959) je olukowe omo ile Naijiria.
Tess Onwueme
je olukowe omo ile Naijiria.
Rondônia
Rondônia je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Daniel Bashiel Warner
thumb|Daniel Warner Daniel Bashiel Warner je Aare ile Làìbéríà tele.
Oṣù Kàrún
Osù karun ni May je ninu Kalenda Gregory. Ojo mokanlelogbon ni o wa ninu osu May.
Ìladò Panamá
thumb|300px|Location of Panama between [[Pacific Ocean|Pacific (bottom) and Caribbean (top), with canal at top center]] Ìladò Panamá
Pius Anyim
Pius Anyim je oloselu omo ile Naijiria. Anyim lo je Aare Alagba Ile-asofin Naijiria lati 2000 titi de 2003.
Oṣù Kẹta
Osù keta (tí àwọn Yorùbá mọ̀ sí Oṣù Ẹrẹ̀nà) jẹ́ oṣù kẹta odun kalenda Gìrẹ́górì àti Julian. Ọjọ́ mokanlelogbon ni o wa ninu Oṣù Ẹrẹ̀nà. Òun ni oṣù kẹ́jì nínú àwọn oṣù méje tí ó ní ọjọ́ mókanlélogún.
Edward James Roye
thumb|Edward James Roye Edward James Roye je Aare ile Liberia tele.
Dennis Osadebay
Dennis Chukude Osadebay (June 29, 1911—December 26, 1994) je Asiwaju tele agbegbe Nigeria tele Arin-Apaiwoorun ati olukowe omo ile Naijiria.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Fránsì
je ti orile-ede Fránsì.
Ogbonnaya Onu
thumb|Ogbeni Ogbohaya Onu.
Ìlu Frankfọrtì
Frankfurt am Main je ilu ni Jẹ́mánì.
Anthony Obi
Anthony Obi (1952-2022) je omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Abia tele.
James Spriggs Payne
thumb|James Payne James Spriggs Payne je Aare ile Liberia tele.
Zadie Smith
Zadie Smith (born on 25 October 1975) je olukowe itan aroso ara Ilegeesi
Temi Ejoor
Temi Ejoor jẹ́ ajagunfẹ̀yìntì ọmọ orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó ti fìgbà kan jẹ́ Gómìnà Ìpínlẹ̀ Abia ati Enugu tẹ́lẹ̀ rí.
James Skivring Smith
James Skivring Smith (1825-1884?) je Aare ile Liberia tele.
Toshihide Maskawa
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Georgia
thumb|right je ti orile-ede.
Alfred Francis Russell
Alfred Francis Russell je Aare ile Liberia tele.
Roraima
Roraima je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Húngárì
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Húngárì bere si je lilo lati July 3, 1990, leyin opin ijoba kommunisti.
Makoto Kobayashi
Makoto Kobayashi (小林 誠) (ojoibi April 7, 1944 in Nagoya, Japan) je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Anthony W. Gardiner
Anthony W. Gardiner je Aare ile Liberia tele.
Yukréìn
Ukraníà je orile-ede ni Europe.
Talc
Talc
Afárá
thumb|right|300px|[[Juscelino Kubitschek bridge|Afára Juscelino Kubitschek ni Brasília, Brazil.]] Afárá
Frédéric Passy
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Agbègbè Antárktìkì Brítánì
British Antarctic Territory (BAT) je idasi ni Antarctica to je ti orile-ede Britani gege bi ikan ninu awon Agbegbe Okere Britani merinla re.
Joseph James Cheeseman
Joseph James Cheeseman je Aare ile Liberia tele.
Hilary R. W. Johnson
thumb|Hilary R. W. Johnson Hilary R. W. Johnson je Aare ile Liberia tele.
Orji Uzor Kalu
Orji Uzor Kalu (tí wọ́n bí ní Ọjọ́ kọkànlélógún oṣù kẹrin ọdún 1960) jẹ́ olóṣèlú ọmọ bíbí ìpínlẹ̀ Abia lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ṣáà méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ló lò gẹ́gẹ́ bí Gómìnà ìpínlẹ̀ Abia. Lọ́dún 2019, ó díje dùpò Sínétọ̀ lábẹ́ ẹgbẹ́ òṣèlú All Progressives Congress, ó sìn wọlé. Lọ́jọ́ karùn-ún oṣù Kejìlá ọdún 2019, ilé ẹjọ́ dá a lẹ́bi ẹsùn jìbìtì owó tí ìjọba àpapọ̀ fi kàn án, wọ́n sì fi i sẹ́wọ̀n ọdún méjìlá gbáko.
Abubakar Tafawa Balewa
Abubakar Tafawa Balewa (December 1912 – January 15, 1966) je omo orile ede Nàìjíríà, lati apa ariwa ile Nàìjíríà. Balewa je Alakoso Agba (prime minister) akoko fun ile Nàìjíríà ni Igba Oselu Akoko ile Nàìjíríà leyin igba ti Nàìjíríà gba ominira ni odun 1960. Eni ayesi ni kariaye, o gba owo ni orile Afrika gege bi ikan lara awon ti won daba idasile Akojoegbe Okan ara Afrika (Organization of African Unity, OAU).
Saint Martin
Saint Martin (Saint-Martin; Sint Maarten) je erekusu amooru ni ariwailaorun Karibeani, bi 300 km (186 miles) ilaorun orile-ede Puerto Rico. Erekusu yi to je 87 km2 je pipin ni 60/40 larin Fransi (53 km2) ati Netherlands Antilles (34 km2) ; ohun ni erekusu to kerejulo ti awon eniyan n gbe si ninu okun ti o je pipin larin awon orile-ede meji, eyi je be lati odun 1648.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Íslándì
thumb|right je ti orile-ede.
FIFA
Egbe Ipapo Kariaye Ajose Boolu-Elese (Geesi:International Federation of Association Football; Faranse: Fédération Internationale de Football Association), to gbajumo gege bi FIFA, ni is the international agbarajo asejoba kariaye fun boolu-elese. Ibujoko re wa ni Zürich, Switzerland, be sini Aare re lowolowo bayi ni Sepp Blatter. FIFA ni o ni ojuse fun agbajo ati isejoba awon idije pataki boolu-elese, agaga Ife Eye Agbaye FIFA, to waye lati odun 1930.
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Káríayé Múrítàlá Mùhammẹ̀d
Papa Oko ofurufu Kariaye Murtala Muhammed (Murtala Muhammed International Airport (MMIA)).Papa oko ofurufu je okan gbogi laarin awon papa oko ofurufu ni orile ede naijiria,Papa oko ofurufu wa ni ipinle eko....Ile ise yii wa labe isakoso ijoba ibile ikeja
Helen Ovbiagele
je olukowe omo ile Naijiria.
William D. Coleman
William David Coleman  je Aare ile Làìbéríà tele.
Élie Ducommun
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Sola Osofisan
je olukowe omo ile Naijiria.
Bode Sowande
je olukowe omo ile Naijiria.
Garretson W. Gibson
Garretson W. Gibson je Aare ile Liberia tele.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Írẹ́lándì
je ti orile-ede.
Randal Cremer
Sir William Randal Cremer je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Itálíà
je ti orile-ede.
Godwin Abbe
je ara orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Akwa Ibom tele.
Alagoas
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Daniel Edward Howard
Daniel Edward Howard je Aare ile Liberia tele.
Oṣù Kẹfà
Osu kefa ni June je ninu odun. Ogbon ojo ni o wa ninu osu June.
Arthur Barclay
thumb|Arthur Barclay Arthur Barclay je Aare ile Liberia tele.
Zulu Sofola
Nwazuluwa Onuekwuke "Zulu" Sofola je olukowe omo ile Naijiria.
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Káríayé Nnamdi Azikiwe
Nnamdi Azikiwe International Airport
Victor Attah
Victor Bassey Attah (ojoibi 20 November 1938) je ara orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Akwa Ibom tele.
Bahia
Ipinle Bahia je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Ken Wiwa
je olukowe omo ile Naijiria. Ken je omo Ken Saro-Wiwa.
Philip K. Dick
Philip Kindred Dick (December 16, 1928 – March 2, 1982) je omo ile Amerika olukowe aroso ati aroso sayensi ojoola.
Jàjá ìlú Òpobò
Jaja ilu Opobo
Ọba Jaja tí ìlú Opobo (Orúkọ:  Jubo Jubogha, 1821 - 1891) jẹ́ ọmọba oníṣòwò, òun sì ní olùdásílẹ̀ ìlú Opobo, tí ó wà ní ìlú Ìpínlẹ̀ Rivers tí ìlú Nàìjíríà. Wọ́n bí ni Umuduruoha Amaigbo ní ìpínlẹ̀ Imo, ọ̀dọ̀ ló wà nígbà tí àwọn afẹ́rú-ṣòwò mú lẹ́rú ní Bonny. Orúkọ tó padà jẹ́ ni "Jájá"
Jaja of Opobo: Ní ọdún 1792, Jaja of Opobo di Ọba Banny. Ó kú ní 1829.
Mohammed Bello
Mohammed Bello: Mohammed Bello tí ó jẹ́ ọmọ Uthman dan fodio kọ́ ìlú Sokoto ní 1809. Ní 1817 nígbà tí baba rẹ̀ kú, ó di Caliph ibẹ̀.
Shodeke
Shódẹkẹ́: Ní 1825, Shódẹkẹ́ di aṣáájú àwọn Ẹ̀gbá ní Abẹ́òkúta.
Baale Ibadan
Baálẹ̀ Ìbàdàn: Ní ọdún 1830, wọ́n dá Ìbàdàn sílẹ̀ ó sì ní Baálẹ̀ àkọ́kọ́
Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì
Ogun Àgbáyé Ẹlẹ́ẹ̀kejì tàbí Ogun Agbáyé Kejì jẹ́ ogun tí ó pa gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè agbáyé pọ̀ lẹ́ẹ̀kan-ṣoṣo tí ó bẹ̀ ní àárín ọdún 1939 sí ọdún 1945. Ogun yí jẹ́ èyí tí ó kan gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè agbáyé tí wọ́n jẹ́ alágbára tí wọ́n sì lààmì-laaka. Ọ̀pọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n jagun náà ni a lè pin sí méjì. Àwọn apá kíní ni Òngbèjà nígbà tí àwọn apá kejì jẹ́ Atọ́jà. Iye àwọn tí wọ́n jẹ́ jagun-jagun tí wọ́n kópa nínú ogun yí jẹ́ ọgbàọ́rùn un mílíọ́nù láti àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n jẹ́ ọgbọ̀n lápapọ̀. Àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n jẹ́ oníjà gan an sa ipá wọn nípa lílo gbogbo ọrọ̀-ajé, ìṣúná, ilé-iṣẹ́ jànkàn-jànkàn, ìwádí ìmọ̀ sáyéẹ́nsì tí wọ́n ní láti fi jagun náà, èyí kò jẹ́ kí á mọ̀ nkan ogun àwoọ́n ọmọ ogun nikan ni àwọn orílẹ̀-èdè yí ló láti fi jagun ni tàbí wọ́n lo àwọn nkan mìíràn tí kìí ṣe ti Olohun tí ó jẹ́ ti àwọn ará ìlú lásán. Ogun agbáyé ẹlẹ́kejì yí jẹ́ ọ̀kan gbòógì nínú àwọn ogun tí èmi ati dúkìá ti ṣòfò jùlo lágbàáyé nínú ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ọmọ adáríhurun. Àwọn ológun tí wọ́n sọ ẹ̀mí wọn nu níbi ìjà-àgbà yí jẹ́ mílíọ́nù ọ́nà àádọ́rin àti mílíọ́nù lọ́nà márùndínláàdọ́taọ́sàn án ènìyàn, nígbà tí àwọn tí wọ́n kú jùlọ jẹ́ ará ìlú lásán tí wọn kìí ṣe jagun-jagun. Ohun tí ó fàá tí òkú yí fi pọ̀ tó bẹ̀ẹ́ ni ìwà ìmọ̀ọ́mọ̀-ṣekú pa ọ̀pọ̀ ènìyàn tí àwọn Gẹ̀ẹ́sì ń pe ní jẹ́nósáìtì, nípa ìlànà ìfebipani, pípa àwọn aláìṣẹ̀ àti fífi ajàkálẹ̀ àrùn pani. Wọ́n ṣamúlò àwọn bàlúù dìgbòlùjà nínú ogun àgbáyé yí, ba kan náà ni wọ́n tún lo àwọn àdó olóró tí ó le pa ìlú run, bẹ́ẹ̀ sì ni wọ́n tun lo nuclear weaponsláti jagun lásìkò náà., lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ iwe àdéhùn ati òfin oríṣiríṣi
Oṣù Keje
Osu keje ni July je ninu odun. Ojo mokanlelogbon ni o wa ninu osu July.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Kàsàkstán
thumb|right je ti orile-ede.
Bertha von Suttner
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Obong Akpan Isemin
je ara orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Akwa Ibom tele.
Délé Giwa
Dele Giwa tí abísọ rẹ̀ ń jẹ́ Sùmọ́nù Ọládélé Baines Giwa jẹ́ ọmọ prílẹ̀-èdè Nàìjíríà tí won bí ní ọjọ́ kẹrìndínlógún oṣù kẹta ọdún 1947, tí ó sì papò dà ní ọjọ́ kọkàndínlógún oṣù kẹwá ọdún  1986. (16 March 1947 – 19 October 1986) jẹ́ oníṣẹ́ ìwé ìròyìn àti olóòtú ìwé ìròyìn ọlọ́sọ̀ọ̀sẹ̀ Newswatch''.
Ètò ẹ̀kọ́ rẹ̀
Délé l9 sí ilé-ẹ̀kọ́ L.A tí ó wà ní Làgèrè ní ìlú Ilé-Ifẹ̀. Ó sì wọ ilé-ẹ̀kọ́ ti Odùduwà College ní Ilé-Ifẹ̀ nígbà tí bàbá rẹ̀ ríṣẹ́ sí ibẹ̀ gẹ́gẹ́ bí alágbàfọ̀. Délé tún lọ sílé ẹ̀kọ́ àgbà ní ìlú Amẹ́ríkà tí ó sì kẹ́kọ́ gboyè BA nínú ìmọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì ní ulé-ẹ̀kọ́ Brooklyn College ní ọdún 1977. Ó tún sì tún lọ sílé ẹ̀kọ́ Fordham University láti kẹ́kọ̀ọ́ gboyè siwájú si. Ó ṣiṣẹ́ ní ilé-iṣẹ́ ìwé ìròyìn ilẹ̀ Amerika tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ The New York Times gẹ́gẹ́ bí amúgbá-lẹ́gbẹ̀ẹ́ olóòtú ìwé ìròyìn náà fún odidi ọdún mẹ́rin gbáko ṣáájú kí ó tó padà sí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà láti sìṣẹ́ nílé iṣẹ́ ìwé ìròyìn Daily Times tí ó wà ní ìlú Èkó.
Délé Gíwá, Ray Ekpu, Dan Agbese ati Yakubu Mohammed ni wọ́n jọ pawọ́pọ̀ dá ilé-iṣẹ́ ìwé ìròyìn Newswatch ní ọdún 1984, wọ́n sì gbé àpilẹ̀kọ akọ́kọ́ jáde ní ọjọ́ kejìdínlógún oṣù kíní ọdún 1985, tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí ń pin ká ní oṣù kíní. Délé gbé iṣẹ́ ìmọ̀ ìròyìn àti ìkóroyìn jọ jáde ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà pẹ̀lú ṣíṣàfikún ìgboyà àti ìtọpinpin nínú iṣẹ́ ìròyìn nígbà ayé rẹ̀. Ní àsìkò ìjọba Ààrẹ apàṣẹ wàá lábẹ́ ìjọba ológun Ibrahim Babangida tí ó gba ìjọba ní inú oṣù kẹjọ ọdún 1985. Délé gbé àwòrán ojú Ààrẹ náà sí ojú ewé akọ́kọ́ ìwé ìròyìn náà ní ẹ̀mẹ́rin tí ó sì tún ń fẹnu àbùkù sọ tẹni bá ro wípé òun yóò ma da ìjọba Ààrẹ Babangida rà. Nígbẹ̀yìn, ìwé ìròyìn Newswatch gbójú agan sí Ààrẹ náà lásìkò ìjọba rẹ̀.
Ìgbé ayé rẹ̀
Délé Gíwá fẹ́ ìyàwó rẹ̀ àkọ́kọ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà tí ó jẹ́ oníṣẹ́ ìlera  ní ọdún 1974. Ó fẹ́ ìyàwó kejì tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Florence Ita Giwa, amọ́ ìgbéyàwó wọn kò ju lò ju oṣù mẹ́wá lọ kí ó tó túká. Lẹ́yìn náà ó tún ṣe ìgbéyàwó pẹ̀lú arabìnrin Olufunmilayo Olaniyan ní ọjọ́ kẹwá oṣù keje ọdún 1984, tí wọ́n sì jọ wà papọ̀ títí di àsìkò ikú rẹ̀ ní ọdún 1986. Ìyá rẹ̀ tó bi àti ọmọ rẹ̀ ni wọ́n gbẹ̀yìn rẹ̀.
Ernesto Teodoro Moneta
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Oṣù Kẹjọ
Osù kẹjọ ni August jẹ́ nínú ọdún. Ọjọ́ mọ́kànlélógbọ̀n ni ó wà nínú osù August.
Edwin Barclay
thumb|Edwin Barclay Edwin Barclay je Aare ile Làìbéríà tele.
William Tubman
thumb|William Tubman William Vacanarat Shadrach Tubman je Aare ile Làìbéríà tele.
Ceará
Ceará jẹ́ ìkan nínú àwọn ipinle ni orile-ede Brasil.
Końskowola
thumb|80px|right|Coat of Końskowola Abule kan ni ila-oorun gusu ile Polandi ni o n je Końskowola (IPA [kɔɲskɔ'vɔla]). O wa laarin Pulawi ati Kuro.
Itumo ti a le fun Konskowola ni Ife Esin (Horse's Will) sugbon oruko re gan-an wa lati ara Wola - orisii abule kan, oruko eni ti o si ni in ni Jan z Konina (Jan Koninski, Joonu ti Koni). Odun 1442 ni won se akiyesi oruko ti a n pe ni Koninskawola yii.
Ni nnkan bii senturi kerinla (XIV) ni won da abule yii sile ni abe Witowska Wola. Won wa yi oruko re pada si Koniiskawola ni senturi kokandinlogun (XIX).
Idongesit Nkanga
thumb|Idongesit Nkanga
je ara orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Akwa Ibom tele.
ISO 3166-2:NG
ISO 3166-2:NG ni akoole ninu ISO 3166-2, apa opagun ISO 3166 ti International Organization for Standardization (ISO) tejadesiwe to setumo awon amioro fun oruko awon ipinsabe koko ile Naijiria (ti eyi ti amioro ISO 3166-1 alpha-2 je <tt>NG</tt>).
Lowolowo, agbegbe 1 ati ipinle 36 ni won je fifun ni amioro. Amioro kookan bere pelu <tt>NG</tt>-, titele pelu leta meji.
Àkójọ àwọn èdè gẹ́gẹ́ bíi iye àwọn afisọ̀rọ̀ abínibí
thumb|right|275px|Ipinkiri lowolowo awon Ibatan Ede Eniyan thumb|Awon ede mesan ti won je didiye pe won iye to pojulo awon afisoro abinibi laye, lati SIL Ethnologue, 2005. Eyi ni Àkójọ àwọn èdè gẹ́gẹ́ bíi iye àwọn afisọ̀rọ̀ abínibí.
Din ni 10,000
{| class="wikitable sortable" ! Language ! Family ! width=35%|Official status and where spoken natively by more than 1% of the population ! width=35%|Number of speakers
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Látfíà
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Látfíà je ti orile-ede Latvia
Maranhão
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Louis Renault (jurist)
Louis Renault je eni to gba Ebun Nobel Alafia
William R. Tolbert, Jr.
William Richard Tolbert Jr. . Jẹ́ Ààrẹ orílẹ̀-èdè Làìbéríà tẹ́lẹ̀.
Abdullahi Sarki Mukhtar
Abdullahi Sarki Mukhtar je oloselu omo ile Naijiria ati Gomina Ipinle Kaduna ati Ipinle Katsina tele.
Joseph Adewusi
Joseph Adedurotimi Adewusi je ara orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Akwa Ibom tele.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Líktẹ́nstáìnì
thumb|right je ti orile-ede.
Klas Pontus Arnoldson
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
John Ebiye
je ara orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Akwa Ibom tele.
Pernambuco
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Paraíba
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Oṣù Kẹ̀sán
Osù kẹsàán ni September jẹ́ nínú Kàlẹ́ndà Gregory. Ọgbọ̀n ọjọ́ ni ó wà nínú osù September.
Samuel Doe
Samuel Kanyon Doe (May 6, 1951 – September 9, 1990) je Aare ile Liberia tele.
Mark Twain
Samuel Langhorne Clemens (30 November 1835 - 21 April 1910) tí a mọ́ pẹ̀lú orúkọ ìkọ̀wé Mark Twain jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.
Àwọn Erékùṣù Falkland
Falkland Islands
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Káríayé Port Harcourt
Pápá Ọkọ̀-Òfurúfú Káríayé Port Harcourt (Port Harcourt International Airport) wà ní ìlu Port Harcourt, ní Ìpínlẹ̀ Rivers, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Lituéníà
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Lithuania je ti orile-ede.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Lúksẹ́mbọ̀rg
je ti orile-ede.
Àgbájọ Káríayé fún Ìṣọ̀págun
Agbajo Kariaye fun Iseopagun
Ère Òmìnira
350px|thumb|right|Ere Ominira ni New York Ère Òmìnira tabi Ominira Nilaju Aye (Statue of Lberty)
Amos Sawyer
Amos Claudius Sawyer (1945-2022) je Aare ile Làìbéríà tele.
Oṣù Kọkànlá
Osù kokanla ni November je ninu Kalenda Gregory. Ogbon ojo ni o wa ninu osu November.
David D. Kpormakpor
David D. Kpormakpor je Aare ile Liberia tele.
Fredrik Bajer
Fredrik Bajer (April 21, 1837 – January 22, 1922) je olukowe, oluko ati oloselu ara Danmarki gba Ebun Nobel Alafia ni 1908
Pápá Ọkọ̀ Òfurufú Ìbàdàn
Papa Oko Ofurufu Ibadan (Ibadan Airport) je papa oko ofurufu ni ilu Ibadan, ni Ipinle Oyo, Nigeria.
Auguste Beernaert
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Wilton G. S. Sankawulo
Wilton Gbakolo Sengbe Sankawulo, Sr. je Aare ile Làìbéríà tele.
Piauí
Ipinle Piauí je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Makẹdóníà
je ti orile-ede.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A
Atumo-Ede
a (1A) kan: I gave him a dog. (Mo fun ní ajá kan). abandon (v); Kọ̀ sílẹ̀: He abandoned his job. (Ó kọ iṣẹ́ rẹ̀ sílẹ̀)
abbreviation (n);  ìkéúrú: Abbreviation is useful when taking lecture notes. (ìkékúrú wúlò tí a bá ń ṣe àkọsílẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́.
abdomen (n); ìkùn: The abdomen of the boy protruded because he over ate. (ikùn ọmọ náà rí róńdó nítorí pé ó jẹun yó jù).
ability (n); agbára tàbí òye: He has the ability to remember dates. (Ó ní òye ọjọ́ àti àkókò).
able (adj); lè, lágbár: He is able to do all thing. (Ó lè ṣe ohun gbogbo).
aboard (adv); nínú okò ojú omi tàbí òfúrufú; The captain welcomes you aboard this plane. (Adarí ọkọ̀ òfúrufú kì i yín káàbọ̀ sínú ọkọ̀.
abolish (v); parẹ́: Government has abolished the tax on agricultural products. (Ìjọba ti dá owó orí lori ohun ọ̀gbùn dúró.
about (adv); yíká, nípasẹ̀: What ara you talking about Kunle? (kí ní ẹ̀ ń sọ nípa Kúnlé?)
Ruth Perry
Ruth Perry je Aare ile Liberia tele.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A
abrupt (adj); lójijì, láìròtẹ́lẹ̀: He shouted abruptly. (Ó kígbe líjijì).
abscess (n); ìkójọpọ̀ ọyún: The injection Joshua got from the nurse has formed abscess. (Abẹ́rẹ́ tí nọ́ọ̀sì fún Joshua ti di Ọyún).
absolute (adj); pátápátá; Amina has absolute freedom to choose a husband. (Amina ní òmìnìra pátápátá láti yan ọkọ).
absorb (v) fàmu: The dry Gari absorbed water easily. (Gaàrí gbígbẹ náà fa omi mu).
absurd (adj) ṣàìtọ́: He behaved in an absurd way. (Ó hùwà ní ọ̀nà tí kò tọ́).
abundant (adj); lọ́pọ̀; rẹpẹtẹ: There was an abundant rain last year. (Òjò rò rẹpẹtẹ ní èṣí
abura (n) ẹ̀yà igi kan: Olu made his furniture with abura (Olú kan àga rẹ̀ pẹ̀lú igi abura).
abuse (v); èébú: ìlòkílò: The teacher abused his power. (Olùkọ́ náà ṣI agbára lò).
acacia (n); ẹ̀yà igi kan: The old man rests under acacia tree. (Bàbá arúgbó náà ń gbatẹ́gùn lábẹ́ ogo kaṣíà).
academy (n); Ilé ẹ̀kọ́ gíga: He attends Baptist Academy. (Ó ń lọ sí ilé ìwé gíga ìjọ onítẹ̀bọmi).
accent (v); àmì ohùn: (Yorùbá is an accent language. (Èdè Yorùbá jẹ́ èdè Olóhùn).
accept: (v); tẹ́wọ́gbà: I accepted the doctors advice: (Mo gba imọ̀ràn dókítà).
acceptable (adj); ìtẹ́wọ́gbà: This work you have done is not acceptable, please do it again. (Iṣẹ́ tí o ṣe kò jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà. Jọ̀wọ́, lọ tun ṣe.
access (n); ọ̀nà, àjè: I have access to the library. (Mo lè wọ ilé ìkàwé).
accommodate (v) fún láàyè: You could accommodate another student in your room (Ó le fún akẹ́kọ̀ọ́ mìíràn láàyè nínú yàrá rẹ).
accompany (v); Bálọ, Bárìn, Bákẹ́gbẹ́: He accompanied Bọla to Lagos. (Ó bá Bọ́lá lọ sí Èkó).
accomplish (v) ṣe parí: I accomplished two hours work before dinner. (Mo parí iṣẹ́ wákàtí méjì kí oúnjẹ ọ̀sán tó tó).
accord (n); ọkàn kan: We are in accord about this matter. (A wà ní ọkàn kan nípa ọ̀rọ̀ yìí).
account (n) ìṣirò, ìròyìn: Edwin gave an exciting account of the football match. (Edwin ṣe ìròyìn ìdíje bọ́ọ̀lù orí pápá).
accurate (adj) déédé: My watch is more accurate than yours. (Aago mi ṣe déédé ju tìrẹ). accuse (v) fi sùn: The teacher accused Tálá of stealing. (Olùkọ́ náà fi ẹ̀ṣùn kan Tálá pé ó jalè).
accustom (v) mọ́lára, sọdàṣà: She is accustomed to eating beef. (Ó mọlára kí ó máa jẹ ẹran).
ache (v) fífọ́, ríro: Her head ached all night (orí fọ́ọ ní gbogbo òru).
achieve (v) ṣetán, ṣerere: He achieved success in his studies. (Ó ṣe rere lẹ́nu ẹ̀kọ́ rẹ̀).
acid (n) ohun tó kan tàbí nínú: Some acid dropped onto Maria’s skirt and made a hole in it.
acknowledge (v) Jẹ́wọ́, gbà: They acknowledged Olu as the cleverest student. (Wọ́n gbà pé Olú ni akẹ́kọ̀ọ́ tó mọ̀wé jùlọ).
acquaintance (n); ojúlùmọ̀: He is an acquaintance of mine (Ojúlùmọ̀ mi ni).
acquire (v); Jèrè: Ayo acquired his wealth through frand. (Ayò kó ọrọ̀ rẹ̀ jọ lọ́nà ẹ̀ní).
acquint (v) dáláre, dásílẹ̀ The suspect was acquitted by the court (Ilé ẹjọ́ dá arúfin náà sílẹ̀).
Tobias Michael Carel Asser
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A
across (adj); rékọjá: My friend lives in the house across the street. (Ilé tó wà ní ìfòná títì ní ọ̀rẹ́ mi ń gbé).
act (v) ìṣe, òfin: Killing the lion was an act of bravery. (Iṣé akin ni pípa kìnìún).
actress (n); òṣẹ̀ré obìnrin: Liz Benson is one of the Contemporary actress. (Ọ̀kan lára àwọn òṣèrébìnrin ìwòyí ni Liz Benson ń ṣe).
actual (adj); nítòótọ́, pàápàá, gan-an: He is the actual person that stole the goat. (Òun gan an ló jí ewúrẹ́ náà).
A.D. Lẹ́yìn ìkú Olúwa wa: This Church was built in 1950 A.D. (A kọ́ ìlé ìjọsìn yìí ní ẹgbẹ̀rún méjì ọdún ó dín díẹ̀ lẹ́yìn ikú Olúwa wa).
adapt (v); bádọ́gba: mólára, wà fún: It is sometimes difficult to adapt to town life. (Ó máa ń ṣòrọ nígbà míràn kí ìgbé ayé ìgboro tó mómi lára).
address (n); bá sọ̀rọ̀, kọ̀wé sí: Always address elders with respect. (Máa bá àwọn àgbà sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ọ̀wọ̀).
adequate (adj); tó: There is an adequate amount of food for everyone. (Oúnjẹ tó tó wà fún gbogbo ènìyàn).
adjective (n) Àpèjúwe: She sang a beautiful song. (Ó kọ orin dádùn).
adjust (v) tún ṣe, tò léṣẹsẹ: Olù adjusted his trousers. (Olú tún ṣòkòtò rẹ̀ ṣe).
administer (v); ṣàkóso: The government administers the Country. (Ìjọba ń ṣàkóso orílẹ̀, èdè).
administrator (n); alákòóso: The Principla is the administrator of the school. (Ọ̀gá ilé ìwé ni alákòóso ìlé ìwé náà).
admiral (n); Olórí ọkọ̀ ogun: My brother is an admiral. (Olórí ọkọ̀ ogun ojú omi ni ẹ̀gọ́n mi).
admire (v); jọmi lojú, yìn; wuyì lójú: I admire his Kindness. (Ìwà rere rẹ̀ jọmi lójú).
admit (v) gbà sílẹ́, jẹ́wọ́: He admitted his failt. (Ó jẹ́wọ́ àìṣe déédé rẹ̀).
adolescent (adj) Ọ̀dọ́ rẹ̀. Adolescent life is full of mistakes. (Ìgbà ọ̀dọ́ kún fún àṣìṣe).
adopt (v) sọdọmọ: The childless couple adopted a child at last. (Tọkọtaya tí wọ́n yàgàn náà ti fi ọmọ kan sọmọ nígbẹ̀yìn). adore (v); júbà; fẹ́ràn lọ́pọ̀lọpọ̀: The boy adores chocolate. (Ọmọkùnrin náà fẹ́ràn ìpápánu púpọ̀).
adult (n); àgbà: Olu is now an adult. He can take decisions on his own. (Olú ti dàgbà báyìí. Ó lè dá romú, kí ó sì ṣe ìpinnu lórí ohun tí ó kàn án.
ISO 3166-2
ISO 3166-2 ni apa opagun ISO 3166 to je titejadesiwe latowo International Organization for Standardization lati setumo àwon amioro fun awon oruko awon ipinsabe koko (f.a igberiko, agbegbe tabi ipinle) awon orile-ede ti won je siseniamioro ni ISO 3166-1. Oruko ifisise re ni Awon amioro fun isoju fun awon oruko orile-ede ati ipinlabe won - Apa 2: Amioro Ipinlabe Orile-ede. 1998 ni o koko je titejadesiwe.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A
advance (v); ìlọsíwájú, àgbàsílẹ̀ owó. We are more advanced in techonology. (A ti lọ síwájú nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ).
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Kàdúná
Atojo awon alamojuto ati awon Gomina Ipinle Kaduna. Ipinle Kaduna je didasile ni 27 May 1967 bi North Central State o si je titunsoloruko ni 17 Mar 1976 bi Ipinle Kaduna.
ISO 3166-2
Idi ISO 3166-2 ni lati fidimule opagun kariaye amioro oniletanomba kukuru ati ayasoto lati soju awon ipin amojuto awon orile-ede.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Móldófà
je ti orile-ede.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A
advantage (n); àǹfààní: There are lots of advantages in doing good. (Àǹfààní púpọ̀ ló wà nínú síṣe rere).
Sergipe
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): A
adventure (n); ìdáwọ́lé: He went into a lot of adventures in order to learn more. (Ó dáwọ́lé oríṣìíríṣìí ń kan kí ó lè ní ìmọ̀ si).
adverb (n); ọ̀rọ̀ àpọ́nlé: She sang a song beautifully today. (Ó kọrin dáradára ló nìí.
advertise (v) kéde, polówó;  The supermarket was advertising salt at a good price. (ilé ìtàjà náà ń polówó iyọ̀ ní owí pọ́ọ́kú).
advise (v); dárúmọ̀ràn, dámọ̀ràn; ìmọ̀ràn: She advised me to beware of dog. (Ó gbàmí nímọ̀ràn wípé kí n ṣọ́ra fún ajá).
aeroplane (n); bààbú, ọkọ ofurufu: There was a plane crash at Abuja. (Ìjàmbá ọkọ̀ òfúrufú ṣẹlẹ̀ ní Àbújá).
affect (v); mú lọ́kàn, kàn: This new rule will not affect me as lam leaving the school. (Òfin tuntun yìí kò kàn ní torí pé mò ń fi ilé ìwé náà sílẹ̀.
affectionate (adj); nífẹ̀ẹ́: Her mother writes her long, affectionate letters. (Ìyá rẹ̀ kọ lẹ́tà ìfẹ́ gígùn si).
afford (v); ní agbára láti ṣe ǹkan. My father says he can’t afford a car. (Bàbá mí ní àwọn kò ní agbára láti ra ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́).
afraid (adj); bẹ̀rù, fòyà, kọmimú: Olu says he’s not afraid of lion. (Olú sọ wí pé òun kò bẹ̀rù kìnìún). after (prep); lẹ́yìn, tẹ̀lé: Tomorrow is the day after today. (Ọ̀la ni ó tẹ̀lẹ́ òní). Ọ̀sán (n) afternoon: Come again this afternoon. (Padà wá ní ọ̀sán yìí).
afterwards (adv); Nígbèyìn: We want to the film and afterwards we walked home together. (A lọ síbi sinimá, nígbẹ̀yìn a jọ rìn lọ sílé).
against (prep); lòdìsí: Our teacher is against bad habits. (Olùkọ́ wa lòdìsí ìwà ìbàjẹ́).
agbádá (n) agbádá: The agbada he put on made him look twice his age. (Agbádá tí ó wọ̀ mú u dàbí àgbàlagbà).
age (n); Ọjọ́ orí: Mary’s age is eight. (Ọjọ́ orí Maria ti tó ọdún mẹ́jọ).
age (v); dàgbà, gbó: He has aged because of hard labour. (Ó ti gbó nítorí ìṣẹ́ agbára).
agent (n) Aṣojú: My father is a postal agent. (Aṣojú ilé ìṣẹ́ ìfìwéránṣẹ́ ni bàbá mi).
ago (adv); kọjá, sẹ́yìn: We came to live here six years ago. (A dé síbí ní ọdún mẹ́fà sẹ́yìn).
agony (n); inira, ìrora: The wounded man was in agony. (Inu ìrora ni ọkùnrin tí ó ṣèṣe n nì wà).
agree (v); sàdéùn, fohùnsọ̀kan: I agree with you. (Mo fohùn sọ̀kan pẹ̀lú rẹ).
agriculture (n); iṣẹ́ àgbẹ̀: Agriculture is important because we all have to eat. (Iṣẹ́ àgbẹ̀ ṣe pàtàkì nítorí wí pé gbogbo wa ni a máa jẹun).
ahead (adv); ní wájú: We shall have to cross that river ahead of us. (A máa rékojá odò tí ó wà ní wájú wa).
ahmadiyya(n); Ẹ̀yà èṣìn mùsùlùmí: Alhajì Yusuph is of Ahmadiyya Sect. (Ẹ̀yà Ahmadiyya ni Alhaji Yésúfù).
aid (n) ìrànlọ́wọ́: A dictionary is an aid to learning English. (Ìwé asọ̀tumọ̀ jẹ́ ìrànlọ́wọ́ fún kíkọ́ èdè gẹ̀ẹ́sì). aid (v); gbọwọ́, Olùgbọ̀wọ́: He aided the criminal. (Ó ṣe Olùgbọ̀wọ́ ọ̀daràn náà).
aim (v); Èrò, fojúsùn: He aimed to be the best football player in the school. (Ó gbèrò láti jẹ́ òṣèré orí pápá tí ó dára jùlọ ní ilé ìwé).
aim (n); fojúsùn: He aimed at the lion. (Ó fojúsun kìnìún náà).
air (n); Afẹ́fẹ́: The air is refresling. (Afẹ́fẹ́ náà tura).
Moses Blah
Moses Zeh Blah je Aare ile Liberia tele.
Ògòngò
Ògòngò (Struthio camelus) jẹ́ ẹyẹ tó tóbi sùgbọ́n tí kò le fò tí wọ́n jẹ́ abínibí sí Afrika.
Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Rio Grande do Norte
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Jazz
thumb|Louis Armstrong akọrin Jazz. Jazz je iru orin to bere ni Amerika larin awujo awon Omo Afrika Amerika.
Charles Taylor (Liberia)
Charles McArthur Ghankay Taylor (ojoibi 28 January 1948) je 22nd Aare orile-ede laiberia, lati 2 Osu Kejo 1997 titi de 11 Osu Kejo 2003.
Ni Oṣu Kẹwa Ọdun 2021, Charles Taylor, ti a dajọ si 50 ọdun ninu tubu fun awọn iwa-ipa si eda eniyan ni ọdun 2012 fun ipa rẹ lakoko ogun abele ni Sierra Leone, fi ẹsun kan si Liberia fun “aisi sisanwo ti ifẹhinti rẹ”. A fi ẹsun yii ranṣẹ si Ile-ẹjọ Idajọ ti Awujọ Iṣowo ti Iwọ-oorun Afirika (ECOWAS).
Niyi Osundare
(bí ni ọjọ́ kejìlá, Oṣù Ẹ̀rẹnà, Ọdún 1947) jẹ́ onímọ̀ èdè, akéwì, onísẹ́ lámèyítọ́ àti eléré onísẹ́ ọmọ Orílẹ̀èdè Nàìjíríà.
Ìbẹ̀rẹ̀ Pẹ̀pẹ̀ ayé rẹ̀
Nìyí Ọ̀sundare jẹ́ aṣáájú akéwì nílẹ̀ Adúláwọ̀, eléré-onísẹ́, onímọ̀ èdè àti onísẹ́ lámèyítọ́. Ìlú Ìkẹ́rẹ́ Èkìtì ní apá ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà ni wọ́n ti bí i ni ọjọ́ kejìlá, Oṣù Ẹ̀rẹnà, Ọdún 1947. Òrìṣà tó ò gún ewì rẹ̀ ni ewì alohùn nínú àṣà Yorùbá rẹ̀, èyí ló jẹ́ kí ìwọ̀nùbọ̀nú wà nínú iṣẹ́ rẹ̀ àti àṣà ewì àgbáyé yòókù, lára wọn ni Ilẹ̀ Adúláwọ̀, Amẹ́ríkà, Amẹ́ríkà - Látìnì, Éyísà àti Yúróòpù. Ó táko ìdúnmokò mọ́ ọ̀rọ̀ sísọ bákan náà àwọn iṣẹ́ àtinúdá àti àròjinlẹ̀ ni ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìjàǹgbara òṣèlú, òmìnira àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn Adúláwọ̀ àti agbègbè. Ó ti gba ọ́pọ̀lọpọ̀ àmì-ẹ̀yẹ lára wọn ni àmì-ẹ̀yẹ ewì Ẹgbẹ́ àwọn Òǹkọ̀wé Orílẹ̀èdè Nàìjíríà (Association of Nigerian Authors -  ANA), Àmì - Ẹyẹ Ewì Commonwealth, Àmì ẹ̀yẹ ewì Tchicaya U Tam'si àti àmì ẹ̀yẹ ewì ANA tòun ti iléeṣẹ́ Cadbury lẹ́ẹ̀mejì. Ní ọdún 1991, Ọ̀sundare di akéwì Adúláwọ̀ onígẹ̀ẹ́sì àkọ́kọ́ láti gba àmì ẹ̀yẹ NOMA, bákan náà ló gba àmì ẹ̀yẹ Fonlon Nichols fún iṣẹ́ takuntakun àti ipa ribiribi rẹ̀ sí ìjàfẹ́tọ̀ọ́ ọmọnìyàn ní ilẹ̀ Áfíríkà. Ní ọdún 2014, wọ́n gbà á wọlé sí National Order of Merit  tíì ṣe ẹ̀yẹ tó ga jù ní Orílẹ̀èdè rẹ̀ fún ìmọ̀ tó tayọ àti ìseyorí àtinúdá. Ọ̀jọ̀gbọ́n afẹ̀yìntì tí ó tayọ ní Ọ̀sundare ní Yunifásítì ti Ìlú New Orleans
Ebí àti Èkó
Ẹbí àti Èkọ́:Ọ̀sundare gba oyè ẹ̀kọ́ BA. nínú Èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Yunifásítì ti Ìlú Ìbàdàn, Oyè MA ni Yunifasiti Ìlú Leeds and Oyè Ph.D ní Yunifásítì ìlú Canada. Ó jẹ olórí ẹ̀ka Gẹ̀ẹ́sì ní Yunifásítì ti Ìbàdàn ní ọdún 1993 sí 1997. Ó di Ọ̀jọ̀gbọ́n Èdè Gẹ̀ẹ́sì ní Yunifásítì New Orleans ní ọdún 1997. Ọsundare ní ìyàwó àti ọmọ mẹ́ta tí wọ́n ṣì ń gbè ni Orílẹ̀èdè Nàìjíríà.
Àwọn àmì ẹ̀yẹ
First Prize, Western State of Nigeria Poetry Competition (1968)[11]
Alfred Hermann Fried
je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Niyi Osundare
Àwọn àmì ẹ̀yẹ
1981 Major Book Prize and Letter of Commendation, BBC Poetry Competition (1981)[12]
Honorable Mention, Noma Award for Publishing in Africa (1986)[13]
Goiás
je ikan ninu awon ipinle ni orile-ede Brasil.
Niyi Osundare
Àwọn àmì ẹ̀yẹ
Honorable Mention, Noma Award for Publishing in Africa (1989)[14]
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Máltà
thumb|right je ti orile-ede.
Niyi Osundare
Àwọn àmì ẹ̀yẹ
Association of Nigerian Authors (ANA) Poetry Prize (1986)[citation needed]
Joint-Winner, Overall Commonwealth Poetry Prize (1986)[15]
Kwanza Award (1991)[16]
Cadbury/ANA Poetry Prize (Nigeria’s highest poetry prize). Also won the maiden edition in 1989 (1994)[18]
Fonlon/Nichols Prize for "Excellence in Literary Creativity Combined with Significant Contributions to Human Rights in Africa"; African Literature Association (ALA)’s most distinguished award) (1998)[19]
The Spectrum Books Award to The Eye of the Earth as “One of Nigeria’s Best 25 Books in the Last 25 Years” (2004)[20]
The Tchicaya U Tam'si Prize for African Poetry (regarded as Africa's highest poetry prize) (2008)[21][22]
Nigerian National Order of Merit Award (Nigeria's highest award for academic excellence) (2014)[23][24]
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B
ATÚMỌ̀-ÈDÈ (YORÙBÁ-ENGLISH):B
Niyi Osundare
Àkójọ pò isẹ́ rẹ̀
Village Voices (1984)-
The Eye of the Earth (1986, winner of a Commonwealth Poetry Prize and the poetry prize of the Association of Nigerian Authors)-[25]
Kano
Kano jẹ́ olú ìlú Ìpínlè Kano àti ìlú tí ó tóbijùlo ẹ̀kẹta ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà lẹ́yìn ìlú Ìbàdàn àti ìlú Èkó. Gẹ́gẹ́ bí ìkànìyàn ọdún 2006, Kano jẹ́ ìpínlẹ̀ tí ó ní èrò jùlọ ní orílẹ̀̀ èdè Nàìjíríà. Àwọn ibi tó lajú níbẹ̀ gba ìlẹ̀ tó tóbi tó 137 km2 tí ó sì ní àwọn ìjọba ìbílẹ̀ mẹ́fà — Kano Municipal, Fagge, Dala, Gwale, Tarauni àti Nasarawa — pẹ̀lú olùgbélú 2,163,225 ní ìkànìyàn ọdún 2006.
Ìwé àkàsíwájú
Kano
Oṣù Kejìlá
Osù Ọ̀pẹ nínú ònkà oṣù ojú ọ̀run Yorùbá ni ó jẹ́ oṣù Kejìlá nínú ònkà oṣù ojú ọ̀run ti àwọn (Gẹ̀ẹ́sì) tí wọ́n pè ní December Ọjọ́ mọ́kànlélọ́gbọ̀n ni ó wà nínú oṣù yí. Osù December ni awọn gẹ̀ẹ́sì fa orúkọ rẹ̀ yọ látara ọ̀rọ̀ ""decem" (tí ó túmọ̀ sí ten) nítorí wípé òun gaan ni oṣù kẹwàá ọdún nínú kalẹ̀dà tí àwọn calendar of Romulus c. 750 BC tí ìbẹ̀rẹ̀ oṣù tiwọn sì bẹ̀rẹ̀ ní oṣù kẹta ọdún. Àwọn oṣù tókù kò ti sí tẹ́lẹ̀, amọ́ wọ́n ṣàfikún oṣú kínní ati oṣù kejì kun tí December sì dá dúró ní tirẹ̀.
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B
1.	box (n); Àpótí: I kept my dresses inside Sade’s box. (Mo kó aṣọ sínú àpótí sadé).
2.	bov (v); Ẹ̀sẹ́: Olu boxed me in the nose. (Olú kàn mí ní ẹ̀sẹ́ ni imú).
3.	boy (n); Ọmọkùnrin: Àdùkẹ́’s mummy gave birth to a baby boy. (Ìyá Àdùkẹ́ bí ọmọ ọkùnrin).
4.	boycott (v): Já. We Boycott the load because it was too expensive. (A já ẹrù náà sílẹ̀, nítórí pé ó ti wọ́n jù).
5.	boycott (n); pa tì: You Boycott me as of no account. (Àpatì ló pa mí tì).
6.	bracelet (n); Ẹ̀gbà omì ọmọ́: Bracelet is in her hand. (Ẹ̀gbà omì ọwọ́ wà ní ọwọ́ rẹ̀).
7.	braces (verb); dè: He brace up the trouser. (Ó de sòkòtò náà sókè).
8.	bracket (noun); àmì: He gave me a signal. (Ó fàmì hàn mí).
9.	brag (verb); halẹ̀: He made empty brag to me. (Ó hàlẹ̀ mọ́ mi).
11.	braid (noun); irún dídì. She wears her hair in braids. (Irun orí rẹ̀ wà ní dídì).
Niyi Osundare
Àkójọ pò isẹ́ rẹ̀
Moonsongs (1988)-
Songs of the Season (1999)-
Waiting Laughters (1990, winner of the Noma Award)-[26]
Selected Poems (1992)-
Midlife (1993)-
Àwọn Erékùsù Sólómọ́nì
Àwọn Erékùṣù Sólómọ́nì (Solomon Islands)
Niyi Osundare
Àkójọ pò isẹ́ rẹ̀
The Word is an Egg (2002)-
Atúmọ̀-Èdè (Yorùbá-Gẹ̀ẹ́sì): B
13.	brake (nonu); Ìjánu kẹ̀kẹ́: The brake of the bicycle is not good. (Ìjánu kẹ̀kẹ́ náà kò dára).