cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sẹ́ríkí ń góómà
Akinwùmi Fẹ̀yìn tì
Ori mi ape
Ori mi àpé
Orí mi àpé,
Àyà mi àkóbì-bọ
Kín lòòṣà ń wò?
Orí lẹja fi í labú já,
Orí lọ̀kàsà fi í ṣe rere lálẹ̀ odò
Tá à kì í fì í méyìí tó léegun
Orí lobìnrin fí í jókòó nílé ọkọ rẹ̀
Kó tóó dòpìtàn.
Orí ló ṣọba tó fi dádé owò,
Orí ló ṣèjòyè tó fi tẹ̀pá ilẹ̀kẹ̀. ...
Bi mo ba lowo
Bí mo bá lówó
Onígbèsè mọ ọbẹ̀ẹ́ sè owó ni ò sí lọ́wọ́
Tálákà náà lè jẹ̀dọ̀ ẹran,
Ó le jẹ Ṣàkì, jabọ́dìí, jẹ ibi iké inú ẹran.
Phaedon Gizikis
jẹ́ Aare orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Sẹ́ríkí ń góómà
Bí mo bá lówó
Ẹni bá ń ṣe fújà láìlówó lọ́wọ́,
Janet Jackson
Janet Damita Jo Jackson (ojoibi 18 May, 1966) je olorin omo ile Amerika. Ohun si tun ni àbúrò Michael Jackson.
Sẹ́ríkí ń góómà
Bí mo bá lówó
Ṣe ló fẹ́ gbéra rẹ̀ sí kòtò
Èèyàn ò lówó lọ́wọ́.
Ó ní pẹ́tẹpẹ̀tẹ́ lè jábọ́
Bá a bá bẹ̀dí ọ̀rọ̀ wò,
‘N ò nigbá, ń ò láwo’
Ẹni náà ò tí ì sọ ǹkan tí kò ní. ...
Débọ̀ Awẹ́ (2004), Ẹkún Elédùmarè Elyon Publishers, ISBN 978 2148 17 2, oju-iwe 1-20.
Helen Hunt
je osere ara Amerika.
Michail Stasinopoulos
jẹ́ Aare orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kwande
je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
Abẹ́òkúta
Abeokuta je ilu ni ti o gbajumo nile Yoruba, lapa iwo-oorun orile-ede Naijiria. . O je olu-ilu ipinle Ogun ti o tedo si agbegbe ti o kun fun Apata nla nla. Idi niyi ti won fi n pee ni Abeokuta. Ibe ni Oke Olumo (Olumo Rock) fikale si.
Àsìá ilẹ̀ Tùnísíà
Àsìá ilẹ̀ Tunisia  je ti orile-ede Tunisia ni Afrika.
Abẹ́òkúta
Ìtàn
Ó se pàtàkì láti mọ díẹ̀ nípa ìtàn ilẹ̀ Ẹ̀gbá àti irú ènìyàn tí ń gbé ìlú Ẹ̀gbá. Ìdí èyí ni pé yóò jẹ́ ohun ìrànlọ́wọ́ fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan tó yẹ ní mímọ̀ nínú orin ògódò. Fún ìdí pàtàkì yìí, n ó ò pín àkòrí yìí si ọ̀nà mẹ́rin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
Albrecht Kossel
Ludwig Karl Martin Leonhard Albrecht Kossel (16 September 1853 – 5 July 1927) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Abẹ́òkúta
Bí wọ́n ṣe tẹ ìlú ẹ̀gbá dó
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ onímọ̀ ló ti sọ nípa bí a ti se tẹ ilẹ̀ Ẹ̀gbá dó, tí wọn sí tì gbé àbọ̀ ìwádìí wọn fún aráyé rí. Ara irú àwọn báyìí ni Samuel Johnson, Sàbírì Bíòbákú, Ajísafẹ́, Délànà àti àwọn mìíràn tó jẹ́ òpìtàn àtẹnudẹ́nu.
Johnson gbà pé Ọ̀yọ́ ni àwọn Ẹ̀gbá ti wá. O ní àwọn ẹ̀yà Ẹ̀gbá tòótọ́ lé ti orírun wọn de Ọ̀yọ́. ó tún tẹ̀ síwájú síi pé ọmọ àlè tàbí ẹrú ni Ẹ̀gbá tí kò bá ní orírun láti Ọ̀yọ́. Àwọn olóyè wọn wà lára àwọn Ẹ̀sọ́ Aláàfin láyé àtijọ́, àtipé àwọn olóyè yìí ló sá wá sí Abẹ́òkúta lábẹ́ olórí wọn tó jẹ́ àbúrò ọba Ọ̀yọ́ nígbà náà.
Délànà ní tirẹ̀ ní etí ilé-ifẹ̀ ni àwọn Ẹ̀gbá tó kọ́kọ́ dé tẹ̀ dó sí. Àwọn ni ó pè ní Ẹ̀gbá Gbàgùrà. Wọ́n dúró súú sùù súú káàkiri. Olú ìlú wọn sì ni “ÌDDÓ” tí ó wà níbi tí Ọ̀yọ́ wà báyìí. Àwọn ìsí kejì sun mọ ìsàlẹ̀ díẹ̀. Wọ́n kọjá odò ọnà. Àwọn ni Ẹ̀gbá òkè-ọnà. Òsilẹ̀ ni ọba wọn. Òkó ni olú ìlú wọn .Ẹ̀gbá Aké ló dé gbẹ̀yìn.
Èyí tí ó wá burú jù níbẹ̀ ni ti IKÚ Ẹ́GẸ́ tó jẹ olóyè ifẹ̀ kan. Lámọ́di asíwájú Ẹ̀gbá kan ló páa nígbà tí ǹ dìtẹ̀ mọ ọn. Sùgbọ́n àwọn ọ̀tá kò sàì pa òun náà sán. Ọ̀tẹ̀ àti tẹ̀ǹbẹ̀lẹ̀kun tí wọn ń dí mọ́ àwọn Ẹ̀gbá yìí ló mú wọn pinnu láti kúrò ní ibùjókòó wọ́n. Àwọn babaláwo wọn gbé ọ̀pẹ̀lẹ̀ sánlẹ̀, wọn rí odù òfúnsàá. Wọ́n kifá lọ wọ́n kifá bọ̀, wọ́n ní wọn yóò dé Abẹ́òkúta, àwọn aláwọ̀ funfun yóò sì wá láti bá wọn dọ́rẹ̀ẹ́. Àwọn babaláwo wọn náà ni Tẹ́jú osó láti Ìkìjà Òjo (a ń-là-lejì- ogbè) ara Ìlúgùn àti Awóbíyìí ará irò. 1830 Sódẹkẹ́ lo sáájú pẹ̀lú àwọn Ẹ̀gbá Aké. Balógun Ìlúgùn kó Ẹ̀gbá òkè-ọnà kẹ́yìn. Wọn kò rántí osù tí wọ́n dé Abẹ́òkúta mọ́ sùgbọ́n àsìkò òjò ni. Nígbà tí wọn kọ́kọ́ dé, wọ́n do sí itòsí Olúmọ, olúkúlùkù ìlú sa ara wọn jọ, wọn do kiri Ẹ̀gbá Aké, Ẹ̀gbá òkè-ọnà àti Ẹ̀gbá Gbágùrá ló kọ́kọ́ dé sí Abẹ́òkúta. Ni 1831 ni àwọn Òwu sẹ̀sẹ̀ wá bá wọn tí àwọn Ẹ̀gbá sì gbà wọ́n tọwọ́ tẹsẹ̀. Àwọn Ẹ̀gbádò tí wọ́n bá ní Ìbarà ló sọ wọ́n ni Ẹ̀gbá, nínú ọ̀rọ̀ “Ẹ̀GBÁLUGBÓ” ni wọ́n sì tí fa ọ̀rọ̀ náà yọ. Àwọn òpìtàn ní àwọn Ẹ̀gbádò ni ń gbé ìpadò nígbà tí àwọn Ẹ̀gbá ní gbé ni òkè ilẹ̀. Òpìtàn míìràn tún ní ìtumọ̀ Ẹ̀gbá ni “Ẹ GBÀ Á “ lálejò nítorí pé wọ́n gba àwọn Òwu àti àwọn mìíràn tí wọ́n ń wá abẹ́ ààbò sá sí mọ́ra.
Àwọn èyà tó wà ní ilẹ̀ ẹgbá
Ẹ̀yà orísìírísìí tó wà nílẹ̀ Ẹ̀gbá ló jẹ́ kí ó di ìlú ń lá, pẹ̀lú ìjọba àkóso tó lágbára ogun ló sọ ọ́ di kékéré bó ti wàyìÍ. Ní apá Àríwá, ó fẹ̀ dé odò ọbà, ní gúúsù ó gba ilẹ̀ dé Èbúté mẹ́ta, lápá Ìlà Ìwọ̀ oòrùn (Ẹ̀gbádò) Johnson ní ìlú mẹ́tàlélẹ́ẹ̀dẹ́gbẹ́ta (503) ló parapọ̀ dé Abẹ́òkúta lonìí yìí. Orísìí mẹ́rin ni àwọn Ẹ̀gbá tó wà ní Abẹ́òkúta lónìí. Kò parí síbẹ̀ àwọn miiran tún wà tí wọn ti di Ẹ̀gbá lónìí. Sé tí ewé bá pẹ́ lára ọsẹ, kò ní sàì di ọsẹ. Èkíní nínú àwọn ẹ̀yà Ẹ̀gbà yìí ni Ẹ̀gbá Aké. Orísìírísìí ìlú ló tẹ̀ ẹ́ dó, ìdí nìyí tí àwọn Ẹ̀gbá tó kù se ń sọ pé “Ẹ̀GBÁ KẸ́GBÁ PỌ̀ LÁKÉ”. Aké ni olú ìlú wọn. Àwọn ìlú tó kù lábẹ́ Ẹ̀gbá Aké ni Ìjokò, Ìjẹùn, Ọ̀bà, Ìgbẹ̀Ìn, Ìjẹmọ̀, Ìtọ̀kú, imọ̀, Emẹ̀rẹ̀, Kéesì, Kéǹta, Ìrò, Erunwọ̀n, Ìtórí, Ìtẹsi, Ìkọpa, Ìpóró ati Ìjákọ.
Ẹ̀gbá òkè-ọnà ló tẹ lẹ́ Ẹ̀gbá Aláké. Osìlè ni ọba wọn, oun ni igbákejì Aláké. Òkò ni olú ìlú wọn. Àwọn ìlú tó kù lábẹ́ Ẹ̀gbá òkè -ọnà ni Ejígbo, Ìkìjà, Ìjẹjà, odo, Ìkèrèkú, Ẹ̀runbẹ̀, Ìfọ́tẹ̀, Erinjà, ilogbo àti Ìkànna. Ẹ̀gbá Gbágùrá ni orísìí kẹta. Ìdó ni olórí ìlú wọn. Àgùrá si ni ọba wọn. Àwọn Ìlú to kù ni ọ̀wẹ̀, Ìbàdàn, Ìláwọ̀, Ìwéré, òjé ati àwọn ìlú mọ́kàndínlógoji (39) mìírán.Nígbà tí ogun bẹ sílẹ̀ ni mẹ́sàn-án lara ìlú Gbágùrá sá lọ fi orí balẹ̀ fún Ọlọ́yọ̀ọ́ títí di òní yìí. Àwọn ìlú naa ni Aáwẹ́, Kòjòkú Agéníge, Aràn, Fìdítì, Abẹnà, Akínmọ̀ọ́rìn, Ìlọràá àti Ìròkò. Ẹ̀gbá Òwu ni orísìí kẹrin, Àgó-Òwu ni olú ìlú wọn, Olówu ni ọba wọn, ìlú tó kù lábẹ́ Òwu ni Erùnmu, Òkòlò, Mowó, Àgọ́ ọbà, àti Apòmù. Yàtọ̀ sí àwọn tí a sọ̀rọ̀ rẹ lókè yìí, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀yà míìràn náà ló pọ̀ ní Ẹ̀gbá tí wọ́n ti di ọmọ onílẹ̀ tipẹ́. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn báyìí ni a kó lásìkò ogun tàbí kí wọn wá fúnra wọn nígbà tí wọn ń sá àsálà fún ẹ̀mí wọn, tí wọn sì ǹ wá ibi isádi. Irú àwọn báyìí ni Ègùn tí wọn wá ni Àgọ́- Ègùn, Ìjàyè- ni Àgọ́- Ìjàyè, àti àwọn Ìbàràpá ni Ìbẹ̀rẹ̀kòdó àti ni Arínlẹ́sẹ̀. Bákannáà ni àwọn Ẹ̀gbádò wà ní Ìbàrà iléwó, onídà àti oníkólóbó bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn tí sáájú Ẹ̀gbá dó síbẹ̀.
Ètò òṣèlú àti ọrọ̀ ajé
Ìjọba ìlú pín sí ọ̀nà bíi mẹ́rin nígbà tí ọ̀kan wọn balẹ̀ tán ni ibùdó titun yìí. Àkọ́kọ́ nínú wọn ni àwọn Ológbòóni. Ìlú kọ̀ọ̀kan ló ní àwọn ẹgbẹ́ yìí fún ra rẹ̀. Lóòtọ́, ọba ló nilẹ̀, òun ló sì ń gbọ́ ẹjọ́ tó bá tóbi jù. Sị́bẹ̀ síbẹ̀, àwọn Ògbóni lágbára ju ọba lọ. Àwọn ni òsèlú gan-an. Àwọn ló ń pàsẹ ìlú. Wọn lágbára láti yọ ọba lóyè. Delanọ ní láti ilé-ifẹ̀ ni Ẹ̀gbá tí mú ètò Ògbóni wá. Wọn tún un se, wọn sì jẹ́ kí o wúlò tóbẹ́ẹ̀ tí ilé-ifẹ̀ pàápàá ń gáárùn wo ògbóni Ẹ̀gbá. Orò ni wọn ń lò láti da sẹ̀ríà fún arúfin ti ẹ̀sẹ̀ rẹ tòbi. Bí orò bá ti ń ké ní oru yóò máa bọ̀ lákọlákọ. Olúwo ni olórí àwọn ògbóni. Àwọn oyè tó kù tó sì se pàtàkì ní Apèènà, Akẹ́rẹ̀, Baàjíkí, Baàlá, Baàjítò, Ọ̀dọ̀fín àti Lísa. Àwọn olórógun tún ní àwọn ẹgbẹ́ kejì tó ń tún ìlú tò. Láti inú ẹgbẹ́ àáró tí ọkùnrin kan ti n jẹ Lísàbí dá sẹ́lẹ̀, ní ẹgbẹ́ olórógun ti yọ jáde. Ọjọ́ kẹtàdínlógún kẹtàdínlógún ni wọ́n ń se àpèjọ wọn. Àwọn náà ló gba Ẹ̀gbá kalẹ̀ lọ́wọ́ ìyà tí Ọlọ́yọ̀ọ́ àti àwọn Ìlàrí rẹ fi ń jẹ wọn. Ara àwọn oyè tí wọn ń jẹ ni jagùnà (ajagun lójú ọ̀nà) olúkọ̀tún (olú tí Í ko ogun òtún lójú), Akíngbógun, Òsíẹ̀lẹ̀ àti Akílẹ́gun. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ogun ni wọn si ti sẹ.
Alvan Ikoku
je ara Naijiria(ti a bi ni ọjọ kínní oṣù kẹjọ ọdún 1900- ojo kejidinlogun oṣù kọkànlá ọdún 1972) O jẹ olukọni,ajijagbara ati olóṣèlú
WavPack
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Abẹ́òkúta
Àwọn ọba tí ó ti jẹ
Yàtọ̀ sí ọba Aláké tí a to orúkọ wọn sókè yìí, ọba mẹ́rin míìrán tún sì wà ní Abẹ́òkúta tí wọn ń se olórí ìlú wọn. Sùgbọ́n, gbogbo wọn tún sì wà lábẹ́ aláké gẹ́gẹ́ bii ọba gbogbo gbò ni. Àwọn ọba náà ni, Àgùrà Olówu, Òsilẹ̀ àti olúbarà. Ọba aládé sì ni gbogbo wọn. Ní ti oyè tó kù nílùú, o ní agbára tí wọn fún ìlú kọ̀ọ̀kan láti fi olóyè sílẹ̀. Ẹ̀gbá òkè- ọnà ló ń yan ọ̀tún ọba. Ẹ̀gbá Gbágùrá lo n fi òsì àti Òdọ̀fin sílẹ̀. Ẹ̀gbá Òwu lo si n yan Ẹ̀kẹrin ìlú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn jàǹkànjàǹkàn tó ti fi ẹ̀mí wọn wu ewu fún Ẹ̀gbá ni wọ́n máa ń ráńtí nínú gbogbo orin wọn. Wọn a sì máa fi orúkọ wọn búra pàápàá. Irú àwọn báyìí ni Sódẹkẹ́, Lísàbí, Ẹfúnróyè, Tinúubú ati Ògúndìpẹ̀ Alátise. Àwọn Ẹ̀gbá kò kó iyán wọn kéré wọn kò sì yé bu ọlá fún wọn bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti kú. Orísìí ètò ìjọba mẹ́rin ọtọ̀ọ̀ọ̀tọ̀ ni ó ti kọjá ní ilẹ̀ Ẹ̀gbá kí á tó bọ sí èyí tí a wà lóde òní.
Alvan Ikoku
Ìgbé ayé
Ti a bi ni ọjọ kínní oṣù kẹjọ, 1900, ni Amanagwu Arochukwu, ti a n pe ni Ìpínlẹ̀ Ábíá, láti ọdún 1911 sí ọdún 1914,ọ ka ìwé akẹkọ béèrè ni Arochukwu Government Primary School lati ọdún 1915 sí ọdún 1920,
Abẹ́òkúta
Àwọn ọba tí ó ti jẹ
Ètò ìbílẹ̀ lábẹ́ àsẹ Ògbóni àti Pàràkòyí 1830-1865
Ẹ̀gbá United Board of Management 1865-1898
Ẹ̀gbá Native Administration (Ìjọba Ìbílẹ̀) 1914 – 1960
Iṣẹ́ àwọn ègbá
Orísìírìsìí isé ajé ni àwọn Ẹ̀gbá n mú se nínú ìlú. Yàtọ̀ sí isẹ́ àgbẹ̀ tó jẹ́ tajá tẹran ló ń seé wọ́n fẹràn láti máa da aró, wọ́n mọ̀ nípa àdìrẹ ẹlẹ́kọ dáadáa. Wọ́n tún nífẹ̀ẹ́ si òwò síse. Àwọn àbọ̀ ilẹ̀ sàró ni ó jẹ́ kí ọ̀rọ̀ òwò síse yìí túbọ̀ gbilẹ̀ tó bẹ́ẹ̀. Kò sí ìlú kan tí kò ní ọjà tirẹ̀, sùgbọ́n àwọn ọjà ń lá kan wà tó ti di ti gbogbo gbo. Irú àwọn ọjà báyìí ni Ìtọ̀kú, Ìta Ẹlẹ́gà, ọjà ọba àti Ìbẹ̀rẹ̀kòdó. Paríparí rẹ̀ àwọn Ẹ̀gbá fẹ́ràn láti máa kọrin lásán.yálà kíkọ tà gẹ́gẹ́ bí alágbe tàbí ìfẹ́ láti máa kọrin lásán. Gbogbo ohun tó sì ti sẹlẹ̀ sí àwọn baba ńlá wọn ni wọ́n máa ń mú lò nínú orin wọn pàápàá.
Ìbáṣepọ̀ tó wà láàrín àwọn ẹ̀yà ẹ̀gbá
A ti sọ pé kálukú ẹ̀yà Ẹ̀gbá ló ń da ọmú ìyá rẹ̀ gbé, sị́bẹ̀, kò sàìsí ìbásepọ̀ díẹ̀ láàárín wọn. Lọ́nà kìnní, gbogbo Ẹ̀gbá ló gbà Abẹ́òkúta sí ìlú wọn.Wọn ni ilẹ̀ níbẹ̀, sùgbọ́n wọn a máa lọ sí ẹ̀yìn odi ìlú láti lọ múlẹ̀ oko. Ní ìparí ọ̀sẹ̀ ni wọ́n ń wálé. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú oko ẹ̀yìn odi ìlú báyìí lo ti di ìlú fún wọn. Abúlé ni wọn n pe àwọn ìletò wọ̀nyí. Kò sí ọmọ Ẹ̀gbá kan tí kò ní abúlé. Ètò abúlé wọ́ pọ̀, ó sì gún régé, Baálẹ̀ tàbí olóróko (olórí oko) ni o wà ní ipò ọ̀wọ̀ jùlọ. Bákan náà ló jẹ́ pé gbogbo wọn lo jọ ń bú ọlá fún àwọn ẹni ńlá wọn. Kò sí pé apá kan kò ka àwọn ẹni àná yìí wọ̀nyìí́ kún. Orò tún jẹ́ ẹ̀sìn kan tó so wọ́n pọ̀. Nílélóko ni wọn ti ń sọdún orò lọ́dọọdún. Àwọn olórò ìlú kan lè mú orò wọn dé ìlú mìíràn láìsí ìjà láìsí ìta. Lóòótọ́, ìlú kọ̀ọ̀kan ló ní òrìsà tirẹ̀ tó se pàtàkì, fún àpẹẹrẹ, àwọn Òwu ló ni Òtòǹpòrò àti Ẹlúkú. Àwọn Odò ọnà ló ni Agẹmọ, àwọn ìbarà lo ni Gẹ̀lẹ̀dẹ́. Òrìsà Àdáátán, ọ̀tọ̀ ni. O máa ń sẹlẹ̀ ni ọ̀pọ̀ ìgbà pé tí ìlú kan bá parí ọdún tiwọn lónìí, tí àdúgbò míìràn le bẹ̀rẹ̀ ni ọjọ́ keje ẹ̀. Èyí kò sí yi padà láti ọjọ́ pípẹ́ wá.
Ọjà kan náà ni wọn jọ́ ń ná, oúnjẹ ti wọn ń jẹ ní Aké ni wọn ń jẹ ní Òkò. Wọn fẹ́ràn àmàlà láfún púpọ̀. Bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n ń jẹ Sapala kòkò, ewé, awújẹ àti èsúrú. “Mo lérò pé pẹ̀lú gbogbo àlàyé mi òkè yìí ìrànlọ́wọ́ ni yóò jẹ fún àwọn ohun ti a ó ò máa kan nínú orin Ògóló níwájú, àwọn ọ̀rọ̀ tí ìbá si ru ni lójú tẹ́lẹ̀ ni yóò di ohun ti yóò tètè yé ni”.
Afárá Third Mainland
thumb|Afara Third mainland ni ale
thumb|Third Mainland bridge Afárá Third Mainland tabi Third Mainland Bridge ni o gunjulo ninu awon afara meta to sejapo Erekusu Eko, Lagos, Nigeria mo oluile, awon meji to ku ni afara Eko ati Carter. Ohun ni afara to gunjulo ni Africa. Afara Third Mainland bere lati Oworonshoki to jamo ojuona Apapa-Oshodi ati ojuona Lagos-Ibadan, o si dopin ni iyana Adeniji Adele ni Lagos Island. Ile-ise Julius Berger Nigeria PLC lo ko ni 1990 labe ijoba ologun Aare Ibrahim Babangida. Igun re je 11.8km.
thumb|Awon alaje ni ori afara third mainland
George Paget Thomson
Sir George Paget Thomson, FRS (3 May 1892 – 10 September 1975) je onimosayensi ara Britani to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kwami
wa ni Naijiria
Austrálíà
Austrálíà (, or ), fun ibise bi Orílẹ̀-èdè Àjọni ilẹ̀ Austrálíà, je orile-ede ni Southern Hemisphere to ni gbogbo ile orile Ostralia (to kere julo laye),  erekusu Tasmania, ati opolopo awon erekusu kekeke ni inu okun India ati Pasifiki. Awon orile-ede to ni bode pelu ni Indonesia, East Timor, ati Papua New Guinea ni ariwa, Solomon Islands, Vanuatu, ati New Caledonia ni ariwa-ilaorun, ati New Zealand ni guusuilaorun.
Àsìá ilẹ̀ Ùgándà
Àsìá ilẹ̀ Uganda ni Afrika.
David Bamigboye
jẹ́ olóṣèlú ọmọ orílè-èdè Naijiria àti Gómìnà Ipinle Kwara láti ọdún 1967 tí di ọdún 1975.
Bloemfontein
Bloemfontein je ilu ni orile-ede Guusu Afrika, ohun ni ibujoko fun Ile-ise Idajo.
Windows Media Audio
Windows Media Audio ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Ábídí
thumb|right|320px|A Specimen of typeset fonts and languages, by [[William Caslon, letter founder; from the 1728 Cyclopaedia.]]
Jodie Foster
Jodie Foster (abiso Alicia Christian Foster; November 19, 1962) je osere ara Amerika.
Ibrahim Taiwo
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kware
Agbegbe Ijoba Ibile Kware je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Kware
Sucre
thumb|Sucre, Bolivia.
Sucre (onibugbe je 247,300 ni 2006) ni oluilu olofin ibagbepo ti orile-ede Bolivia.
Àsìá ilẹ̀ Sámbíà
Àsìá ilẹ̀ Sámbíà ni Afrika.
José Ramos-Horta
José Manuel Ramos-Horta, GCL (born 26 December 1949) is the President of East Timor, the second since independence from Indonesia, taking office on 20 May 2007. je eni to gba Ebun Nobel Alafia
Charles Soludo
Charles Chukwuma Soludo (ojoibi 28 July, 1960) je ojogbon imo isuna, ohun si ni Gomina ati Alaga igbimo awon oludari Ile Ifowopamo Ijoba ile Naijiria lati 29 May, 2004 titi di 29 May, 2009. Ni ojo kesan osu kokanla odun 2021, Soludo to n soju egbe All Progressives Grande Alliance ni won kede gege bi olubori ninu ibo gomina ipinle Anambra ni odun 2021, ti o si bori awon to sunmo re lati egbe PDP ati APC, Valentine Ozigbo ati Emmanuel Nnamdi Uba.
Kí ni fíìmù?
FÍÌMÙ
Fíìmù jẹ́ ọ̀rọ̀ kàn tí a fi kó àwòràn papọ̀. A máa ń gbé fíìmù jáde nígbà tí a bá gbá àwòrán àwọn ènìyàn àti àwọn nǹkan sílẹ̀ pẹ̀lú kámẹ́rà, tàbí tí a bá ṣẹ̀dá àwòràn nǹkan nípa lílo àwọn irinṣẹ́ kòmpútà. A máa ń lo fíìmù láti ṣẹ̀fẹ̀, láti dá àwọn ènìyàn lára yá, gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ ńlá tí a fi ń kọ àwọn ará ìlú ní nǹkan tuntun. Àwòrán wúlò láti bá ènìyàn sọ ọ̀rọ̀ pàtàkì. Àkọ́lé àwọn eré tí wọ́n máa ń gbé jáde nínú fíìmù máa ń ní ìtumọ̀, ó sì máa ń pe èrò sọ́kàn òǹwòran. “Longman dictionary of contemporary English” (1995) túmọ̀ fíìmù gẹ́gẹ́ bíi:
TTA (codec)
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Kí ni fíìmù?
A story that is told using sound and moving pictures, shown at a cinema or on television for entertainment…. To use a camera to record a story or real events so that it can be shown in the cinema or on television.
(Ìtàn tí a sọ pẹ̀lú ohùn àti àwòràn tí ó dúró sójú kan, tí a gbé síta fún wíwò ni sinimá tàbí lóríi tẹlifísàn fún ìdálárayá… tí a fi ẹ̀rọ agbàwòrán sílẹ̀ kámẹ́rà gba ìtàn tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ ojú ayé sílẹ̀ kí a bà á le gbé síta fún wíwò ní sinimá tàbí lórí tẹlifísàn.)
Oríṣìíríṣìí fíìmù tó wà
Oríṣìírìṣìí fíìmù ni ó wá. Àwọn tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìtàn ìwáṣẹ̀ tàbí àwon ìtàn akọni. Wọ́n máa ń pè wọ́n ní “epics/historical films”. Àpẹẹrẹ àwọn fíìmù àgbéléwò tí ó wà lábẹ́ ọ̀wọ́ yìí, tí wọ́n sì ti gbé jáde ni; Jógun-ó-mí, Odùduwà, Efúnsetán Aníwúrà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. A tún ni àwọn kan tí wọ́n níí ṣe pẹ̀lu híwu ìwà òdaràn. Àpẹẹrẹ àwọn fíìmù tí ó ti wà lórí igbá tí ó sì wa lábẹ́ ọ̀wọ́ yìí ni; Tombolo, Isakaba àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ọ̀wọ́ kẹta ni wọ́n ń pè ní “comedy films” (àwàdà). Ọ̀pọ̀lọpọ̀ fíìmù tí ó níí ṣe pẹ̀lú ẹ̀fẹ̀ ni wọ́n tí gbé jáde. Àpẹẹrẹ ni fíìmù baba latin, òǹṣèrè kan tí ó gbajúmọ̀ nínú fíìmù Yorùbá tí ó pè ní, “Mr President” tàbí èyí tí òṣèré inú fíìmù òyìnbó ní ilẹ̀ Nàíjáríà kan tí a ń pè ní Nkem Owoh ṣe. Ó pè é ní “Osuofia in London”. Ọ̀wọ́ kẹrin ni èyí tí wọ́n ń pè ní “drama films” (fíìmù orí ìtàgé). Orí ìtàgé ni wọ́n ti kọ́kọ́ máa ń ṣe irú eré báyìí kí wọ́n tó gbé jáde sínú kásẹ̀tì. Àpẹẹrẹ ní Àkànní Òpómúléró àti Ṣàǹgó. Yàtọ̀ sí èyí, a tún rí àwọn tí wọ́n máa ń ṣe láti ba àwọn ènìyàn lẹ́rù. Nínú irú fíìmù yìí, a ó ò máa rí oríṣi nǹkan tí yóò ba ènìyàn lẹ́rù bíi iwin olórí mẹ́fà, kí ilẹ̀ dédé lanu gbé ènìyàn kan ṣoṣo mi láàárín ọjà àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àpẹẹrẹ irúfẹ́ fíìmù wọ̀nyí ni Aníkúlápó tí Ìyá Rainbow ò̀ṣèré Yorùbá kan gbé jáde. Irúfẹ́ fíìmù yìí ni wọ́n ń pé ni “Horror films” lédè òyìnbó. Bákan náà ni a ní a tún rí àwọn tí wọ́n ń pè ní “dance and musical film” (oníjó). Àwọn wọ̀nyí níí ṣe pẹ̀lú ijó. Àpẹẹrẹ kan ni fíìmù Láídé Bákàrè; Ijóyá. A tún ní àwọn mìíràn bíi Science fiction (Mérìírí ti sáyéńsì), Action film (oníjàgídíjàgan) àti Adventure films (ìtàn lórí ìwádìí) tí kò tíì bẹ̀rẹ̀ lọ́dọ̀ wa níbí.
Àwọn Àkóonú Fíìmù
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú àwọn fíìmù tí ó ń jáde ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà ló ní àkóónú tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìṣòró tí ó ń kójú àwọn mùtúmùwà ilẹ̀ Áfíríkà. Àwọn fíìmù kan máa ń gbe ẹ̀sìn kìrìsítẹ́nì àti mùsùlùmí lẹ́sẹ̀ nígbà tí àwọn kan ń polongo ìhìnrere. Àpẹẹrẹ irú àwọn fíìmù wọ̀nyí nii “Agbára ńlá” tí Mike Bamiloye ṣe, “látòrunwá” àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lo.̣ Yàtọ̀ sí àwọn fíìmù tí ó níí ṣe pẹ̀lú ẹ̀sìn lóríṣìíríṣìrí, a tún ní àwọn tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìdàrúdàpọ̀ tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn tí ó níí ṣe pẹ̀lú ìdàrúdàpọ̀ tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí àwọn ẹ̀sìn méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ bá kọlu ara wọn, yálà nígbà tí àwọn ọmọ wọn bá fé láti fẹ́ ara wọn tàbí nígbà tí ọ̀rọ̀ ilẹ̀ bá dạ̀ wọ́n pọ̀. Àpẹẹrẹ ní fíìmù kan tí wọ́n pè ní “Not without my daughter” (Láìsí ọmọbìnrin mi) tí ó ń sọ ìtàn nípa okùnrin mùsùlùmí kan àti obìnrin kìrìsìtẹ́nì kan tí wọ́n fẹ́ ṣe ìgbéyàwó tí wọ́n sì tún rí oríṣI ìṣòro nígbà tí wọ́n ń gbáradì fún ìgbéyàwó wọn. Bákan náà, àwọn fíìmù kan tún wà tí iṣẹ́ pàtàkì tí wọ́n ń jẹ́ níí ṣe pẹ̀lú àrùn tí ó bá ń kojú àwùjọ lásìkò kan kì í sẹ ní Afrika nìkan ní irú fíìmù yìí ti ń jáde. Ní ilẹ̀ Amerika, a rí fíìmù kan tí wọ́n pè ní “philadephia”. Pàtàkì ohun tí ó jẹ́ àkóónú fíìmù yìí ní bí àwọn ènìyàn ṣe máa ń hùwà sí àwọn tí ó ní àrùn éèdì. Ní ìlẹ̀ Nàìjíríà náà, a rí irú fíìmù bíi “Elébòlò” (charlot) àti “wheel of change” (Kẹ̀kẹ́ ìyípadà) tí ó níí ṣe pẹ̀lú àrùn kògbóògùn éèdì. Síwájú sí ì, àwọn àkóónú mìíràn tí fíìmù tún máa ń ní ni ìwà ìbàjẹ́, ìkìlọ̀ lórí bí wọ́n ṣe máa ń kọ iyán àwọn obìnrin ilẹ̀ Afrika kéré, ìkìlọ̀ nípa àṣà òkèèrè tí ó gbòde kan àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Fíìmù Yorùbá
Àwọn fíìmù tí ó kọ́kọ́ jádé máa ń fi àṣà Yorùbá hàn sí gbogbo àgbáyé nítorí wí pé àwọn tí wọ́n ń ṣe fíìmù nígbà náà gbà wí pé ọ̀nà kan tí àwọn lè gbà láti jẹ́ kí àwọn ará ìlú òkèèrè ó gba fíìmù Yorùbá gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ tí ó kúnjú òṣùwọ̀n ni láti fi ạ̀ṣà àti ìṣe wa hàn nínú eré náà. Ní ọdún 1975 Ọlá Balógun gbé fíìmù kan tí ó pè ní “Àjàní Ògún”. Lẹ́yìn èyí, àwọn díè nínú àwọn tí ń ṣe eré ìbílẹ̀ káàkiri bẹ̀rẹ̀ sí ní kópa nínú òwò fíìmù. Lásìkò yìí ni Herbert Ogunde ṣe fíìmù tí ó pè ní “Aiye”. Fíìmù yìí jáde ni ọdún 1980. Ohun kan ṣoṣo tí kò wá jẹ́ kí fíìmù yìí dí ìtẹwọ́gbà káàkiri ni pé, ó fi àwọn Yorùbá hàn gẹ́gẹ́ bí ènìyàn burúkú tí wọ́n máa ń ṣe oríṣìíríṣìí ẹgbẹ́ tí ó ń bànìyàn lẹ́rù. Yàtọ̀ sí èyí, owó tí olóyè Ogunde fi ṣe fíìmù yìí fẹ́ẹ̀ lè má pé nígbà tí wọ́n tà á tán. Níṣe ni ó dàbí ẹni tó ṣòwò tí kò jèrè. Ṣùgbọ́n ti olóyè Ògúǹdé ṣe ti àwọn bíi Ọlá Balógun, Adéyemí Afọláyan tí gbogbo ènìyàn mọ̀ sí “Ade love” àti Moses Oláìyá tí wọ́n ń pè ní “Bàbá Sàlá”. Gégé bí Nosa Owens-Ibie (2004) ṣe sọ, gbogbo fíìmù tí wọ́n ṣe pẹ̀lú owó tí wọ́n yá ni ilé-ìfowópamọ́, wọ́n jẹ gbèsè tí púpọ̀ wọn ò tilẹ̀ dábàá àti ṣe fíìmù àgbéléwò mọ́ léyìn náà. Gẹ́gẹ́ bí ohun tí “Ade love” sọ kí ó tó kú ni ọdún 1995 nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan tí wọ́n ṣe fun; ó ṣàlàyé bí òun ṣe yá owó ní báńkì láti ṣe fíìmù rẹ̀ “Destiny” (àyànmọ́). Ó ní ní ìgbà náa, dọ́là kan jẹ déédé náìrà mẹ́wàá, ṣùgbọ́n ní ọjọ yìí, ó di náírà kan-dínlógún fún dọ́là kan. Ó ní òun ní láti ya owó si ni láti san owó tí oùn yá ṣe fíìmù náà. Ohun kan tí a ṣàkíyèsí ni pé, owó fa ọwọ́ aago fíìmù Yorùbá sẹ́yìn. Ní ọdún 1992, Ládi Ládébò, ọ̀kan nínú àwọn tó ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí ní ṣe fíìmù sí fídíò gbá oyè méjì lórí fíìmù rẹ̀ méjì: “Èèwò” àti “Vender”. Lẹ́yìn èyí, àwọn bíi Ọlá Balógun àti Herbert Ogunde bẹ̀rẹ̀ sí níí ṣe fíìmù pẹ̀lú irínṣẹ́ tuntun. Èyí jẹ́ kí àwọn fíìmù wọ̀nyí di gbajúmọ̀ ní ilẹ̀ Nàíjíríà àti ní òkèèrè. Ògúǹ̀dé ṣe “Jaiyesinmi”, “Àròpin N’tènìà” àti Àyànmọ́. Láàárín ọdún 1993 sí ọdún 1996, àwọn tí wọ́n ń ṣe fíìmù Yorùbá ti pọ̀ sí. Fíìmù Yorùbá tí ó jáde ní àkókò yìí lé ní igba (200). Àwọn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ ń ṣe fíìmù Yorùbá ni ìgbà náà ni: Jimoh Aliu tí ó ṣe “Ètékéte”, Tunde Àlàbí hundeyin ṣe “Iyawo alhaji”, Professor Pellar náà ṣe fíìmù mẹ́ta. Àwọn ni “Idán ńlọ”, “Owó Idán” àti “Agbára”. Oyin Adéjọbí náà ṣe fíìmù kan tí ó pè ní “Orogún Adédigba” ní ọdún 1995. Yàtọ̀ sí èyí, Yẹmí Fáróunbí ṣe fíìmù kan tí ó pè ní “Ẹ̀bùn Olúwa” ní ọdún yìí kan náà. Àwọn òṣèrè bíi Jídé Kòsọ́kọ́ àti Ṣọlá Fósùdó ṣe fíìmù kan tí wọ́n pè ní “Ọkọ Ìyàwó”. Lẹ́yìn tí àwọn òṣèrè yìí ṣe fíìmù yìí tán, àwọn òṣèrè mìíràn bẹ̀rẹ̀ sí í gbé fíìmù tiwọn náà jáde. Bí wọ́n bá ni kí wọ́n ka oríṣi fíìmù Yorùbá tí ó ti jáde, yóò tó ìdá mẹ́fà fíìmù tí ó ti jáde ní ilé-iṣẹ́ àwọn onífíìmù tí ó gbajúmọ̀ nísìnyí. Orúkọ tí wọ́n ń pé ilé-iṣẹ́ náà, tí ó kó àwọn òṣèré mọ́ àwọn tí ń ṣe fíìmù jọ ni wọ́n ń pè ní Nollywood. Ilé-iṣẹ́ fíìmù Yorùbá ti tóbi si; àkóónú fíìmù wọn sì ti ń yípadà sí ti àtijọ́ tí ó jẹ́ wí pé ọ̀rọ̀ ẹ̀sìn ìbílẹ̀, ẹ̀fẹ̀ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ, ni ó ń jẹ ẹ́ lógún.
Iwe ti a yewo
ÀGBÉYẸ̀WÒ ÌLÒ Ẹ̀KA-ÈDÈ NÍNÚ FÍÌMÙ ÀGBÉLÉWÒ JÓGUN-Ó-MÍ, ṢAWORO-IDẸ ÀTI AGOGO-ÈÈWỌ̀
APÁ KAN NÍNÚ ÀṢEKÁGBÁ OYÈ
B.A (HONS.) YORÙBÁ
YUNIFÁSITÌ OBÁFẸ́MI AWÓLỌ́WỌ̀,
[[ILÉ-IFẸ̀.]
LÁTI ỌWỌ́
BÁDÉWỌLÉ OLÚWÁTÓSÌN ADÉBÙKỌ́LÁ
OṢÙ ỌPẸ́ 2007
Supervisor – Dr. F.A. Fabunmi
Allvar Gullstrand
Allvar Gullstrand (5 June 1862, – 28 July 1930) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Kwaya-Kusar
wa ni Naijiria
Edgar Allan Poe
Edgar Allan Poe (January 19, 1809 – October 7, 1849) je olukowe, akoewi, olootu ati oluyewo iwe kiko omo ile Amerika.
JPEG XR
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
George Innih
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
Blu-ray Disc
Blu-ray Disc (Blu-ray tabi BD) je akaaba olojuina-ribiti amounmaworan (optical-disc media storage)
Àsìá ilẹ̀ Sòmálílàndì
Àsìá ilẹ̀  ni Afrika.
Àsìá ilẹ̀ Sìmbábúè
Àsìá ilẹ̀ Zimbabwe ni Afrika.
Ioannis Alevras
thumb|Ààre Ioannis Alevras jẹ́ Aare orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Konstantinos Tsatsos
jẹ́ Aare orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Lossless JPEG
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Australian
Osirelianu
Austrolian
Austrolian ni a orúkọ fún ẹgbẹ́ àwọn èdè kan tí àwọn aborigine ń sọ. Àwọn èdè yìí fi bí obọ̀n lé ní igba (230) síbè àwọn tí ó ń sọ wọ́n kò ju ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgbọ̀n lọ. Wọ́n pín àwọn èdè wọ̀nyí sí ẹbí bí ọgbọ̀n ó dún méjì nítorí wí pé wọ́n ní wọ́n bá ara wọn tan. Gbogbo àwọn èdè wọ̀nyí, yàtọ̀ sí ọ̀kan nínú wọn ni ó wà ní àríwá ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Australia àwọn ilẹ̀ tí ó wà ní àríwá (Northern Territory) àti Queensland. Gbogbo ilẹ̀ tí a ń sọ̀rọ̀ rẹ̀ yìí kò ju ìdá mẹ́jọ ilẹ̀ Austrolia lọ. Ṣùgbọ́n èdè tí a ń pe ẹbí rẹ̀ ní Pama-Nyunga ni ó gba gbogbo ilẹ̀ yòókú ní Austrolia. Àwọn èdè tí ó wà nínú ebí yìí tó àádọ́ta tí àwọn ènìyàn sì ń lò wọ́n dáadáa. Àwọn èdè tí àwọn ènìyàn ń sọ jù ni twi, Wapiri, Aranda, Mabuyng àti Western Desert. Àwọn tí ó ń sọ òkọ̀ọ̀kan wọn lé tàbí kí ó dún díẹ̀ ní ọgọ́rùn-ún. Láti nǹkan búséńtúrì kejìdúnlógún àwọn èdè tí ó ní àwọn tí ó ń sọ wọ́n ti ń dínkù jọjọ. Púpọ̀ nínú àwọn tí ó sẹ́kì yìí ti ń parẹ́. Kò sí ẹni tí ó lè sọ bí ọjọ́ iwájú àwọn èdè aborigine yìí yóò ṣe rí ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn ti ń ṣiṣẹ́ gidigidi lórí wọn báyìí láti nǹkan bí ọdún 1960 tí àwọn kan ti dìde láti jà fún fífún gbogbo ènìyàn ní ẹ̀tọ́ lábẹ́ òfin. Púpọ̀ nínú àwọn èdè wọ̀nyí ni ó ti ń ní àkọsílẹ̀ tí wọ́n fi àkọtọ́ Rómáànù (Roman alphabet) kọ. Àwọn ilé-ẹ̀kọ́ sì ti ń lo èdè méjì., èdè mìíràn àti èdè mìíràn.
Sunday Orihya Ifere
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
Xanana Gusmão
Kay Rala Xanana Gusmão GCL (oruko abiso José Alexandre Gusmão, ojoibi 20 June 1946) je alagidi ogun tele to di Aare akoko ile Ilaorun Timor, lori aga lati May 2002 de May 2007. Leyin re o tun di Alakoso Agba ile Ilaorun Timor ni 8 August 2007 titi doni.
Susan Sarandon
Susan Abigail Sarandon (oruko idile Tomalin; ojoibi October 4, 1946) je osere ara Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Erékùṣù Èkó
wa ni Naijiria
JBIG
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Ásíà
Asia je orile to tobijulo ati ti eniyan posijulo ni orile aye.
Àsìá ilẹ̀ Orílẹ̀-èdè Olómìnira Áràbù Sàhráwì
Àsìá ilẹ̀  ni Afrika.
Àsìá ilẹ̀ Puntlàndì
Àsìá ilẹ̀ Puntland ni Afrika.
Adamu Atta
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
JBIG2
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Santiago
Santiago, ni oluilu ati ilu titobijulo ni orile-ede Tsile
Walter Raleigh
Walter Raleigh A bi i ni 1552. O ku ni 1618. Soja omo ile Geesi ni o si maa n rin irinajo pupo. Oun ni o mu taba wa si ile Geesi ti o si mu 'potato' wa si Ireland. Oun ati Sir Humphrey Gilbert (ti o je half-brother) ni won jo ja ni ile Amerika. O tun ja fun ile Geesi ni Ireland. Iwe History of the World ti o ko ko pari re titi ti o fi ku. Won pa a ni nitori pe ko pa ofin mo.
Alexis Carrel
Alexis Carrel (June 28, 1873 – November 5, 1944) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Eku
thumb|Eku ilé Eku
Orisii meji lo wa, dudu ati pupa resuresu (brown). Awon eku maa n gun ni iwon insi merindinlogun ninu eyi ti insi mejo re maa n je iru. Won maa n ba nnkan je pupo ni pataki awon ti o dudu. Ni laboretiri, won maa n sin awon eku funfun kan ti won fi maa n se iwadii.
Konstantinos Stephanopoulos
Konstantinos Stephanopoulos (Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος, ojoibi August 15, 1926) lo je Aare kefa Igba Oselu Iketa orílẹ̀-èdè Gríìsì.
Christos Sartzetakis
thumb|Christos Sartzetakis ọdún1989 (1929-2022) jẹ́ Aare orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
ISO 3166
ISO 3166 je apa meta opagun amioro, fun agbegbe lati se amioro fun awon orile-ede, awon agbegbe to ba le won ati ipin apa won, ti Àgbájọ Káríayé fún Ìṣọ̀págun tesiwejade. Oruko re gangan ni Awon amioro fun isoju fun awon oruko orile-ede ati ipinlabe won.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Èkó-Mainland
wa ni Naijiria
Bàbátúnjí Olówòfóyèkú
Babatunji Olowofoyeku (May 21, 1917 - March 26, 2003)
Àsìá ilẹ̀ Zanzibar
Àsìá ilẹ̀  ni Afrika.
Cornelius Adebayo
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
George 2k ilẹ̀ Gríìsì
thumb|George ìkejì ti ilẹ̀ Gríìsì jẹ́ Aare orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Meryl Streep
Mary Louise "Meryl" Streep (ojoibi June 22, 1949 ) je osere ara Amerika to gba Ebun Akademi Obinrin Osere Todarajulo ni emeji ni 1982 ati 2011.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Langtang
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Langtang je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Mabudi.
Portable Network Graphics
thumb|Àwòrán Portable Network Graphics. ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Àsìá ilẹ̀ Gúúsù Sudan
Àsìá ilẹ̀ Gúúsù Sudan ni Afrika.
Rafael Correa
Rafael Vicente Correa Delgado (ojoibi April 6, 1963) ni Aare Orile-ede Olominira ile Ekuador lati 2007 ati lowolowo Aare pro tempore Isokan awon Omoorile-ede Guusu Amerika. Onimo oro-okowo to keko ni Ecuador, Belgium ati US, o je fun igba soki bi Alakoso Inawo orile-ede re ni 2005. O je didiboyan bi Aare ni opin 2006 o si gun ori aga ni Osu Kinni 2007.
Enrico Fermi
Enrico Fermi (29 September 1901 – 28 November 1954) je onimosayensi ara Italia to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Robert Bárány
Róbert Bárány (22 April 1876 – 8 April 1936) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Langtang
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Langtang je ijoba ibile ni Ipinle Plateau ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Langtang.
Wireless Application Protocol Bitmap Format
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Sally Field
je osere ara Amerika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lapai
wa ni Naijiria
Europe
Úróòpù je ikan ninu orílẹ̀ meje aye.
Cher
je osere ara Amerika.
APNG
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lamurde
wa ni Naijiria
Constantine 2k ilẹ̀ Gríìsì
thumb|Constantine ìkejì ti ilẹ̀ Gríìsì jẹ́ Aare orílẹ̀-èdè Gríìsì tẹ́lẹ̀.
Salaudeen Latinwo
Salaudeen Latinwo  (born 1943-2023) je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
Jules Bordet
Jules Jean Baptiste Vincent Bordet (13 June 1870 – 6 April 1961) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Hydrogen
thumb|Idanwo Hydrogen julọ.Oniranran Háídrójìn tabi Hídrójìn je elimenti kemika to ni nomba atomu 1. O je sisoju fun latowo ami-idamo H. Pelu iwuwo atomu iye 1.008 u (1.008 u fun Hydrogen-1), hydrogen ni apilese kemika tofuyejulo ati tolopojulo, o je bi 75 % gbogbo isupo apilese Agbalaaye. Awon irawo ninu telentele olori je ni pataki kiki haidojin ni iwa plasma re. Ki haidrojin o da wa fun ra ara re ni Aye sowon gan.
Mẹ́ksíkò
Àwọn Ìpínlẹ̀ Mẹ́síkò Aṣọ̀kan (Estados Unidos Mexicanos lédè Sípéènì) ,tàbí Mẹ́síkò ní ṣókí, jẹ́ orílẹ̀-èdè ní Apá Àríwá Amẹ́ríkà. Èdè Sípéènì ni wọ́n ń sọ níbẹ̀. Apá gúúsù orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà ló wà. Àwọn ọmọ Sípéènì ṣẹ́gun Mẹ́síkò lọ́dún 1519. Ọ̀pọ̀ àwọn Mestizo wà nínú àwọn ènìyàn tó wà ní Mẹ́síkò, ìyẹn ni àwọn tí òbí wọn jẹ́ apá kan Òyìnbó àti apá kan ọmọ ìbílẹ̀ Mẹ́síkò. Lọ́dún 1821 orílẹ̀-èdè yìí gbà òmìnira lẹ́yìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìjà àti ogun. Wọ́n di Orílẹ̀-Èdè Olómìnira lọ́dún 1824.
Àbújá
Àbújá jẹ́ olú-Ìlú fún orílé-èdè Nàìjíríà. Ìlú yí ni ó jẹ́ àrin-gbùngbùn fún orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, tí ilé ìjọba àpapọ̀ sì fìdí kalẹ̀ sí ní abẹ́ Aso Rock, Àpáta Agbára ni Àbújá. . Àbújá dí olú-ìlú orílè-ede Nàìjíríà ní osù kéjìlá, odún 1991, ikosile ètò ikaniyan ti 2006 ni pé Àbújá ní olùgbé 776,298
Asunción
Asunción (oruko lekunrere: La Muy Noble y Leal Ciudad de Nuestra Señora Santa María de la Asunción) ni oluilu ati ilu titobijulo ni Paraguay.
Wikisource
Wikisource je an online ileiwe ori Internet  awon iwe ofe ti Wikimedia Foundation seamojuto.
DjVu
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lau
Agbegbe Ijoba Ibile Lau je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Lau.
Jackson Tugbeh
je ara Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lavun
wa ni Naijiria
Mohammed Ndatsu Umaru
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara ati Kano tele.
Joseph Chike Edozien
je ara Naijiria
Ahmed Abdullahi
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
Motto
Motto duro fun eje.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lere
wa ni Naijiria
Wikinews
Wikinews je is isun iroyin ofe wiki ti Wikimedia Foundation nsamojuto
OpenEXR
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Ernest Lawrence
Ernest Orlando Lawrence (August 8, 1901 – August 27, 1958) je asefisiksi ara Amerika to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Ibrahim Alkali
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
Graphics Interchange Format
(GIF) ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Elizabeth Taylor
Dame Elizabeth Rosemond Taylor, DBE (February 27, 1932 – March 23, 2011 ), bakanna bi Liz Taylor, je osere ara Amerika to gba Ebun Akademi lemeji fun osere obinrin didarajulo.
Hílíọ̀mù
thumb|Hílíọ̀mù Hílíọ̀mù, Hélíọ̀m, tabi Helium ni ẹ́límẹ̀ntì kẹ́míkà tó ní nọ́mbà átọ́mù 2 àti iwuwo atomu to je 4.002602, àmì ìdámọ̀ rẹ̀ ni He. O je efuufu oniatomukan, alaigbera, aláìláwọ̀, alailoorun, alainitowo, ati alailewu to siwaju ẹgbẹ́ ẹ̀fúùfù abíire ninu tabili asiko. Awon ojuami ìhó àti ìyọ́ rẹ̀ je awon ti won kerejulo larin awon ẹ́límẹ̀ntì, o si wa pere gege bi efuufu ayafi nigba to ba wa nipo lounloun. Leyin hydrogen, ohun ni elimenti keji to pojulo ni agbalaaye, o si je bi 24% gbogbo akojo elimenti ninu galaksi wa.
August Krogh
Schack August Steenberg Krogh ForMemRS (November 15, 1874 – September 13, 1949) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Lọ́kọ́ja
wa ni Naijiria
Frances McDormand
jẹ́ òṣèré ọmọ ilè Amẹ́ríkà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Logo
je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
ICER
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
ILBM
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Èdè iṣẹ́ọba
thumb|Ètò òfin èdè ìṣèjọba [[Europe.]] Èdè isẹ́ọba orílẹ̀-èdè kan jẹ́ èdè tí wọ́n fún ní ipò pàtàkì ní irúfẹ́ orílẹ̀-èdè náà.
Michigan
Michigan je okan ninu awon ipinle ti o loro ju ni ile Amerika ni Michigan. O fi egbe ti Canada ati awon great Lakes maraarun. Awon eniyan to n gbe ibe to 8, 875,000. Won n se kaa pupo ni ipinle yii nitori pe won ni irin. Detroit je okan lara awon ilu pataki ti won ti n se kaa ni Michigan. awon ara ile Faranse ni o koko te Michigan do ni nnkan bii 1600. Awon Geesi gba a lowo won ni 1763. Michigan di ipinle kerindinlogbon ni ile Amerika ni 1837.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Machina
wa ni Naijiria
Jane Fonda
thumbnail|Jane Fonda (2006) je osere ara Amerika.
Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn
Ò̟RÒ̟ ÀKÓ̟SO̟
Bí ó ti jé̟ pé s̟ís̟e àkíyèsí iyì tó jé̟ àbímó̟ fún è̟dá àti ìdó̟gba è̟tó̟ t̟̟̟̟í kò s̟eé mú kúrò tí è̟dá kò̟ò̟kan ní, ni òkúta ìpìlè̟ fún òmìnira, ìdájó̟ òdodo àti àlàáfíà lágbàáyé.
Bí ó ti jé̟ pé àìka àwo̟n è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn sí àti ìké̟gàn àwo̟n è̟tó̟ wò̟nyí ti s̟e okùnfà fún àwo̟n ìwà búburú kan, tó mú è̟rí-o̟kàn è̟dá gbo̟gbé̟, tó sì jé̟ pé ìbè̟rè̟ ìgbé ayé titun, nínú èyí tí àwo̟n ènìyàn yóò ti ní òmìnira òrò̟ síso̟ àti òmìnira láti gba ohun tó bá wù wó̟n gbó̟, òmìnira ló̟wó̟ è̟rù àti òmìnira ló̟wó̟ àìní, ni a ti kà sí àníyàn tó ga jù lo̟ ló̟kàn àwo̟n o̟mo̟-èniyàn,
Bí ó ti jé̟̟ pé ó s̟e pàtàkì kí a dáàbò bo àwo̟n è̟tó o̟mo̟nìyàn lábé̟ òfin, bí a kò bá fé̟ ti àwo̟n ènìyàn láti ko̟jú ìjà sí ìjo̟ba ipá àti ti amúnisìn, nígbà tí kò bá sí ò̟nà àbáyo̟ mìíràn fún wo̟n láti bèèrè è̟tó̟ wo̟n,
Shaaba Lafiaji
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn
Ò̟RÒ̟ ÀKÓ̟SO̟
Bí ó ti jé̟ pé ó s̟e pàtàkì kí ìdàgbàsókè ìbás̟epò̟ ti ò̟ré̟-sí-ò̟ré̟ wà láàrin àwo̟n orílè̟-èdè,
Shaaba Lafiaji
Itokasi
Shaaba Lafiaji
Ìkéde Akáríayé fún àwọn Ẹ̀tọ́ Ọmọnìyàn
Ò̟RÒ̟ ÀKÓ̟SO̟
Bí ó ti jé̟ pé gbogbo o̟mo̟ Àjo̟-ìsò̟kan orílè̟-èdè àgbáyé tún ti te̟nu mó̟ ìpinnu tí wó̟n ti s̟e té̟lè̟ nínú ìwé àdéhùn wo̟n, pé àwo̟n ní ìgbàgbó̟ nínú è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn tó jé̟ kò-s̟eé-má-nìí, ìgbàgbó̟ nínú iyì àti è̟ye̟ è̟dá ènìyàn, àti ìgbàgbó̟ nínú ìdó̟gba è̟tó̟ láàrin o̟kùnrin àti obìnrin, tó sì jé̟ pé wó̟n tún ti pinnu láti s̟e ìgbéláruge̟ ìtè̟síwájú àwùjo̟ nínú èyí tí òmìnira ètò ìgbé-ayé rere è̟dá ti lè gbòòrò sí i,
Bí ó ti jé̟ pé àwo̟n o̟mo̟ e̟gbé̟ Àjo̟-ìsò̟kan orílè̟-èdè àgbáyé ti jé̟jè̟é̟ láti fo̟wó̟s̟owó̟ pò̟ pè̟lú Àjo̟ náà, kí won lè jo̟ s̟e às̟eyege nípa àmús̟e̟ àwo̟n è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn àti òmìnira è̟dá tó jé̟ kò-s̟eé-má-nìí àti láti rí i pé à ń bò̟wò̟ fún àwo̟n è̟tó̟ náà káríayé,
Bí ó ti jé̟ pé àfi tí àwo̟n è̟tó̟ àti òmìnira wò̟nyí bá yé ènìyàn nìkan ni a fi lè ní àmús̟e̟ è̟jé̟ yìí ní kíkún,
Ní báyìí,
Àpapò̟̟ ìgbìmò̟ Àjo̟-ìsò̟kan orílè̟-èdè àgbáyé s̟e ìkéde káríayé ti è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn, gé̟gé̟ bí ohun àfojúsùn tí gbogbo è̟dá àti orílè̟-èdè jo̟ ń lépa ló̟nà tó jé̟ pé e̟nì kò̟ò̟kan àti è̟ka kò̟ò̟kan láwùjo̟ yóò fi ìkéde yìí só̟kàn, tí wo̟n yóò sì rí i pé àwo̟n lo ètò-ìkó̟ni àti ètò-è̟kó̟ láti s̟e ìgbéláruge̟ ìbò̟wò̟ fún è̟tó̟ àti òmìnira wò̟nyí. Bákan náà, a gbo̟dò̟ rí àwo̟n ìgbésè̟ tí ó lè mú ìlo̟síwájú bá orílè̟-èdè kan s̟os̟o tàbí àwo̟n orílè̟-èdè sí ara wo̟n, kí a sì rí i pé a fi ò̟wò̟ tó jo̟jú wo̟ àwo̟n òfin wò̟nyí, kí àmúlò wo̟n sì jé̟ káríayé láàrin àwo̟n ènìyàn orílè̟-èdè tó jé̟ o̟mo̟ Àjo̟-ìsò̟kan àgbáyé fúnra wo̟n àti láàrin àwo̟n ènìyàn orílè̟-èdè mìíràn tó wà lábé̟ às̟e̟ wo̟n.
Abala kìíní
Gbogbo ènìyàn ni a bí ní òmìnira; iyì àti è̟tó̟ kò̟ò̟kan sì dó̟gba. Wó̟n ní è̟bùn ti làákàyè àti ti è̟rí-o̟kàn, ó sì ye̟ kí wo̟n ó máa hùwà sí ara wo̟n gé̟gé̟ bí o̟mo̟ ìyá.
Abala kejì
E̟nì kò̟ò̟kan ló ní àǹfàní sí gbogbo è̟tó̟ àti òmìnira tí a ti gbé kalè̟ nínú ìkéde yìí láìfi ti ò̟rò̟ ìyàtò̟ è̟yà kankan s̟e; ìyàtò̟ bí i ti è̟yà ènìyàn, àwò̟̟̟, ako̟-n̅-bábo, èdè, è̟sìn, ètò ìs̟èlú tàbí ìyàtò̟ nípa èrò e̟ni, orílè̟-èdè e̟ni, orírun e̟ni, ohun ìní e̟ni, ìbí e̟ni tàbí ìyàtò̟̟ mìíràn yòówù kó jé̟. Síwájú sí i, a kò gbo̟dò̟ ya e̟nìké̟ni só̟tò̟ nítorí irú ìjo̟ba orílè̟-èdè rè̟ ní àwùjo̟ àwo̟n orílè̟-èdè tàbí nítorí ètò-ìs̟èlú tàbí ètò-ìdájó̟ orílè̟-èdè rè̟; orílè̟-èdè náà ìbáà wà ní òmìnira tàbí kí ó wà lábé̟ ìs̟àkóso ilè̟ mìíràn, wo̟n ìbáà má dàá ìjo̟ba ara wo̟n s̟e tàbí kí wó̟n wà lábé̟ ìkáni-lápá-kò yòówù tí ìbáà fé̟ dí òmìnira wo̟n ló̟wó̟ gé̟gé̟ bí orílè̟-èdè.
Abala ke̟ta
E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ láti wà láàyè, è̟tó̟ sí òmìnira àti è̟tó̟ sí ààbò ara rè̟.
Abala ke̟rin
A kò gbo̟dò̟ mú e̟niké̟ni ní e̟rú tàbí kí a mú un sìn; e̟rú níní àti ò wò e̟rú ni a gbo̟dò̟ fi òfin dè ní gbogbo ò̟nà.
Abala karùn-ún
A kò gbo̟dò̟ dá e̟nì ké̟ni lóró tàbí kí a lò ó ní ìlò ìkà tí kò ye̟ o̟mo̟ ènìyàn tàbí ìlò tó lè tàbùkù è̟dá ènìyàn.
Abala ke̟fà
E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ pé kí a kà á sí gé̟gé̟ bí ènìyàn lábé̟ òfin ní ibi gbogbo.
Abala keje
Gbogbo ènìyàn ló dó̟gba lábé̟ òfin. Wó̟n sì ní è̟tó̟ sí àà bò lábé̟ òfin láìsí ìyàsó̟tò̟ kankan. Gbogbo ènìyàn ló ní è̟tó̟ sí ààbò tó dó̟gba kúrò ló̟wó̟ ìyàsó̟tò̟ yòówù tí ìbáà lòdì sí ìkéde yìí àti è̟tó̟ kúrò ló̟wó̟ gbogbo ohun tó bá lè ti ènìyàn láti s̟e irú ìyàsó̟tò̟ bé̟è̟.
Abala ke̟jo̟
E̟nì kò̟ò̟kan lórílè̟-èdè, ló ní è̟tó̟ sí àtúns̟e tó jo̟jú ní ilé-e̟jó̟ fún ìwà tó lòdì sí è̟tó̟ o̟mo̟nìyàn, tó jé̟ kò-s̟eé-má-nìí gé̟gé̟ bó s̟e wà lábé̟ òfin àti bí òfin-ìpìlè̟ s̟e là á sílè̟.
Abala ke̟sàn-án
A kò gbo̟dò̟ s̟àdédé fi òfin mú ènìyàn tàbí kí a kàn gbé ènìyàn tì mó̟lé, tàbí kí a lé ènìyàn jáde ní ìlú láìnídìí.
Abala ke̟wàá
E̟nì kò̟ò̟kan tí a bá fi è̟sùn kàn ló ní è̟tó̟ tó dó̟gba, tó sì kún, láti s̟àlàyé ara rè̟ ní gban̅gba, níwájú ilé-e̟jó̟ tí kò s̟ègbè, kí wo̟n lè s̟e ìpinnu lórí è̟tó̟ àti ojús̟e rè̟ nípa irú è̟sùn ò̟ràn dídá tí a fi kàn án.
Abala kejìlá
E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ pé kí a má s̟àdédé s̟e àyo̟júràn sí ò̟rò̟ ìgbésí ayé rè̟, tàbí sí ò̟rò̟e̟bí rè̟ tàbí sí ò̟rò̟ ìdílé rè̟ tàbí ìwé tí a ko̟ sí i; a kò sì gbo̟dò̟ ba iyì àti orúko̟ rè̟ jé̟. E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ sí ààbò lábé̟ òfin kúrò ló̟wó̟ irú àyo̟júràn tàbí ìbanijé̟ bé̟è̟.
Abala kejìdínlógún
E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟̟tó̟ sí òmìnira èrò, òmìnira è̟rí-o̟kàn àti òmìnira e̟ sìn. E̟tó̟ yìí sì gbani láàyè láti pààrò̟ e̟ sìn tàbí ìgbàgbó̟ e̟ni. Ó sì fún e̟yo̟ e̟nì kan tàbí àkójo̟pò̟ ènìyàn láàyè láti s̟e è̟sìn wo̟n àti ìgbàgbó̟ wo̟n bó s̟e je̟ mó̟ ti ìkó̟ni, ìs̟esí, ìjó̟sìn àti ìmús̟e ohun tí wó̟n gbàgbó̟ yálà ní ìkò̟kò̟ tàbí ní gban̅gba.
Abala ko̟kàndínlógún
E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ sí òmì nira láti ní ìmò̟ràn tí ó wù ú, kí ó sì so̟ irú ìmò̟ràn bé̟è̟ jáde; è̟tó̟yìí gbani láàyè láti ní ìmò̟ràn yòówù láìsí àtakò láti ò̟dò̟ e̟nìké̟ni láti wádìí ò̟rò̟, láti gba ìmò̟ràn ló̟dò̟ e̟lòmíràn tàbí láti gbani níyànjú ló̟nàkó̟nà láìka ààlà orílè̟-èdè kankan kún.
Abala kejìlélógún
E̟nì kò̟ò̟kan gé̟gé̟̟ bí è̟yà nínú àwùjo̟ ló ní è̟tó̟ sí ìdáàbò bò láti o̟wó̟ ìjo̟ba àti láti jé̟ àn fà ní àwo̟n è̟tó̟ tí ó bá o̟rò̟-ajé, ìwà láwùjo̟ àti às̟à àbínibí mu; àwo̟n è̟tó̟ tí ó jé̟ kò-s̟eé-má-nìí fún iyì àti ìdàgbàsókè è̟dá ènìyàn, nípa akitiyan nínú orílè̟-èdè àti ìfo̟wó̟s̟owó̟ pò̟ láàrin àwo̟n orílè̟-èdè ní ìbámu pè̟lú ètò àti ohun àlùmó̟nì orílè̟-èdè kò̟ò̟kan.
Abala ke̟rìnlélógún
E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ sí ìsinmi àti fàájì pè̟lú àkókò tí kò pò̟ jù lé̟nu is̟é̟ àti àsìkò ìsinmi lé̟nu is̟é̟ láti ìgbà dé ìgbà tí a ó sanwó fún.
Abala kejìdínló̟gbò̟n
E̟nì kò̟ò̟kan ló ní è̟tó̟ sí ètò nínú àwùjo̟ rè̟ àti ní gbogbo àwùjo̟ àgbáyé níbi tí àwo̟n è̟tó̟ òmìnira tí a ti gbé kalè̟ nínú ìkéde yìí yóò ti jé̟ mímús̟e̟.
Abala o̟gbò̟n
A kò gbọdọ̀ túmò̟ ohunkóhun nínú ìkéde yìí gé̟gé̟ bí ohun tí ó fún orílè̟-èdè kan tàbí àkójo̟pò̟ àwo̟n ènìyàn kan tàbí e̟nìké̟ni ní è̟tó̟ láti s̟e ohunkóhun tí yóò mú ìparun bá èyíkéyìí nínú àwo̟n è̟tó̟ àti òmìnira tí a kéde yìí.
Hosni Mubarak
Muhammad Hosni Sayyid Mubarak (محمد حسني سيد مبارك,, Muḥammad Ḥusnī Sayyid Mubārak; ojoibi 4 May 1928 - 25 February 2020) je Aare kerin orile-ede Orileolominira Arabu ile Egypti lati 14 October 1981, leyin iku Aare Anwar El-Sadat titi de 2011. Ohun ni olori orile-ede Egypti to pejulo lori aga lati igba Muhammad Ali Pasha.
Multiple-image Network Graphics
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Peter Ogar
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara.
PCX
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Funmi Iyanda
Olufunmilola Aduke Iyanda (bíi ni ọjọ́ kẹtàdínlógbon oṣù keje ọdún 1971), tó gbajúmọ̀ lásán bí Funmi Iyanda, jẹ́ agbóhùnsáfẹ́fẹ́, oníròyìn ní Nàìjíríà. Ó ṣe atọkun ètò rẹ New Dawn With Funmi. Òun ni olùdarí of Ignite Media. Ní ọdún 2011, World Economic Forum pé ní Olórí agbaye tí ó sì kéré. Forbes náà sì wí pé ó wà láàrin àwọn ọ̀dọ́ ti lágbára jù lọ ní Áfríkà.
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti Ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Wọ́n bíi sì ìpínlè Ẹ̀kọ́ sì ẹbí Gabriel àti Yetunde Iyanda. Bàbá rẹ̀ jẹ́ ọmọ Ogbomoso, ìyá rẹ sì wá láti Ìjẹ̀bú-Ọ̀de. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ African Church Princess Primary School, Akoka, Herbert Macaulay School ni Ẹ̀kọ́ àti International School ni Ìbàdàn. Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ gíga tí University of Ìbàdàn, níbi tí ó tí gboye nínú Geography.
Iṣẹ́
Funmi bẹẹ rẹ̀ sì ni di gbajúmọ̀ pelu eto rẹ ti o pe ni Good morning Nigeria. Ètò na je gbajúmọ̀ pàápàá nípa pé wọn máa ń ṣe ìfihàn àwọn èèyàn pàtàkì láàrin ìlú àti àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ń ṣẹlẹ̀ láàrín ìlú. O bẹ́ẹ̀ rẹ sì ni ṣe atọkun ni MITV. Ní ọdún 2000, ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ eto "New Dawn With Funmi", óun ṣi ni atọkun ètò náà. Orí NTA 10 Lagos ni ó ti ṣe ètò náà. Ó ti kọ ìwé fún Farafina Magazine, PM News, The Punch, Daily Trust àti Vanguard Newspaper. Ó ti ṣe àwọn ètò bíi Talk with Funmi àti My Country. Ní ọdún 2012, Funmi àti Chris Dada dá Chopcassava.com kalẹ̀, wọn si se ìfihàn tí àwọn èèyàn ṣe ń ṣe àtakò sì bí owó epò rọ̀bì ṣe wọ́n. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ African Leadership Institute,Tutu Fellow àti ASPEN Institute's Forum for Communications and society. Ní odun 2012, ó kó pa nínú ètò tí UN gbé kalẹ fún àwọn obìnrin láti dẹkùn Ìjàmbá tí ó ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn obìnrin. Funmi je ìkan láàárín àwọn tí ó ṣe aṣojú nínú àtakò tí wọn pé ní Occupy Nigeria, èyí tí wọn ṣe láti fi ibanuje ọkàn wọn hàn sí bí owó epò rọ̀bì ṣe wọ́n. .           ..
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Madobi
wa ni Naijiria
Josip Broz Tito
Josip Broz Tito (bibi bi Josip Broz; 7 or 25 May 1892 – 4 May 1980) je ara ile Yugoslafia to je olujidide ati agbailu. Ohun lo je Akowe Agba (o di Aare leyin) Egbe awon Komunisti ile Yugoslafia (1939–80), o si lewaju irinkankan agbogun Yugoslafia nigba Ogun Agbaye Keji, ati awon Partisan Yugoslafia (1941–45). After the war, he was the authoritarian  Alakoso Agba (1943–63) ati leyin re Aare (1953–80) Orile-ede Olominira Sosialisti Apapo (SFRY). Lati 1943 di ojo iku re ni 1980, o di ipo Kakanfo ile Yugoslafia mu, nibi to ti je alase patapata ile ise ologun Yugoslafia, eyun Yugoslav People's Army (JNA).
Èdìdí Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Èdìdí Ààrẹ Àpapọ̀ Olómìnira ilẹ̀ Nàìjíríà (Seal of the President of the Federal Republic of Nigeria) ni ami-idamo onibise Aare ile Naijiria. O koko je lilo ni 1979 latowo Aare Shehu Shagari ni igba oselu keji to teribomi, o je kikoti latowo awon ijoba ologun larin 1983 titi de 1999. Edidi Aare pada si lilo leyin ti Naijiria pada si oselu ni 1999, o si n je lilo lati gba na lo.
Josip Broz Tito
Tito lo je bi eni to sedasile "Yugoslafia keji", ile apapo sosialisti to wa lati Ogun Agbaye Keji de 1991. Botilejepe o je ikan ninu awon oludasile egbe Cominform, ohun na tun ni eni akoko (ti yio yori si rere) omo egbe Cominform to lodi si ilelori Sofieti.
Èdìdí Ààrẹ ilẹ̀ Nàìjíríà
Ijuwe
Edidi Aare ile Naijiria duro lori Ami Opa Ase ile Naijiria. Ami Opa Ase Naijiria ni apata dudu pelu ila fuufun meji ti won pade bi leta Y. Awon wonyi duro fun awon odo meji ti won n san gba Naijiria koja: odò Benue ati odò Ọya. apata dudu duro fun ile didara nigbati awon esin legbe mejeji duro fun iyì. Àṣá duro fun okun, aso ila awo ewe ati funfun lori apata duro fun ogbin ile.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Mafa
wa ni Naijiria
Emmanuel Nadingar
Emmanuel Nadingar (ojoibi 1951 ) je oloselu ara Chad to je Alakoso Agba ile Tsad lati March 2010.
Ìlú
thumb|Ìlú Ìlú je itedo to ni onibugbe to tobi
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Magama
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Madagali
thumb|Àwujọ níbi tí wọ́n ti nyọ òkúta ní Sukur ní Ìpínlẹ̀ Adamawa, Àríwá Nàìjíríà, ní bayíí ó ti di Ààyè Àjogúnbá Àgbáyé ti UNESCO. wa ni Naijiria
Rasheed Shekoni
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kwara ati Jigawa tele.
.vu
.vu
Truevision TGA
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Magumeri
wa ni Naijiria
Otto Stern
Otto Stern (17 February 1888 – 17 August 1969) je asefisiksi ara Jemani ati elebun Nobel ninu fisiksi.
.vn
.vn
Monrovia
Monrovia ni oluilu orile-ede Liberia.
.ye
.ye ni amioro orile-ede top-level domain (ccTLD) ori Internet fun Yemen.
Itokasi
Toppdomän
Progressive Graphics File
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.
Àṣá
Bùkọ́lá Elémidé tí wọ́n ń pè ní "Àṣá", ni wọ́n bí ní oṣù (September 17, 1982)  tí ó jẹ́ ọmọ Yorùbá ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tí wọ́n bí sí ilẹ̀ Faransé. Jẹ́ olù-korin, àti òṣèré tí ó ń gbé àwo orin jáde.
Ìbẹ̀rẹ̀ ìgbésí ayé rẹ̀
Wọ́n bí Bùkọ́lá Elémidé, (Àṣá) ní ìlú Paris, ní orílẹ̀ èdè Faransé nígbà tí àwọ́̀n òbí rẹ̀ jẹ́ ọmọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Àwọn òbí rẹ̀ darí padà sí orílẹ̀ èdè baba wọn nígbà tí Àṣá wà ní ọmọ ọdún méjì, tí ó sì dàgbà sí ìlú Èkó. Àmọ́, lẹ́yìn ogún ọdún, Àṣá padà sí ìlú Paris ní orílẹ̀ èdè Faransé níbi tí ó ti bẹ̀rẹ̀ iṣè orin kíkọ rẹ̀.
Ìpìlẹ̀ rẹ̀
Àṣá jẹ́ ọmọ obìnrin kan ṣoṣo fún àwọn òbí rẹ̀ láàrín àwọn ọmọ mẹ́rin  tí wọ́n bí, òun ló má ń ṣe ìtọ́jú ilé bí àwọn òbí rẹ̀ kò bá sí nílé, ìgbà yí ni Àṣá ti bẹ̀rẹ̀ orin kíkọ. Ó najú tó ọ̀pọ̀lọpọ̀ orin àwọn gbajú-gbajà olórin olókìkí bíi:  Marvin Gaye, Fẹlá Kútì, Bob Marley, Aretha Franklin, King Sunny Adé, àti Ebenezer Obey. tí ó sì tara wọn gba ìmísí orin kíkọ.
Ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ (IMFP) láti lọ kọ́ nípa orin Jáàsì (Jazz).
Ó gbé àwo orin rẹ̀ "Ẹyẹ Àdàb̀a", tí ó dá kọ jáde ní orílẹ̀ èdè bàbá rẹ̀ Nàìjíríà tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn sì ti ń gbọ́ orin rẹ̀. Àṣá dara pọ̀ mọ́ ilé iṣẹ́́  (Naïve Records). Ìbáṣepọ̀ òun àti Cobhams, ni ó jẹ́ kí ó mọ ọ̀gbẹ́ni  Christophe Dupouy àti Benjamin Constant, ní ó so èso rere tí ó fi gbé àwo orin rẹ̀ ''"Àṣá" jáde. kò pẹ́ kò jìnà tí wọ́n fi ń gbọ́ àwo orin Àṣá káà kiri ilẹ̀ Aláwọ̀ funfun àti ilé Adúláwọ̀ àti orí rédíò káà kiri. Èyí ni ó ṣokùnfà gbígba àmì ẹ̀yẹ ìdánilọ́lá ilẹ̀ Faransé ìyẹn: (French Constantin Award) ní ọdún 2008, nígbà ti wọ́n dìbò yàán gẹ́gẹ́ bí ẹni àkọ́kọ́ làárin àwọn olùdíje akọrin mẹ́wàá tó lẹ́bùn ọpọlọ jùlọ nílùú Parisi.
Àwo orin rẹ̀ ẹlẹ́kejì tí ó pè ní  "Beautiful Imperfection", ni ó gbé jáde ní ọjọ́ karùún oṣù Kẹ́wàá  ọdún 2010 (25 October 2010). Orin tí ó síwájú nínú àwo orin "Beautiful Imperfection" ni àkọ́lé rẹ̀ ń jẹ́ "Be My Man". Ó gbe jáde ní ìparí ọdún 2010.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Maiduguri
wa ni Naijiria
Àṣá
Àwo
Ní ọdún 2014, wọ́n jábọ̀ rẹ̀ wípé ṣáájú kí ó tó gbé àwo "Bed of Stone" jáde, Ó ti tà àwo orin tí ó tó 400,000 jákè jádò àgbáyé.
Èràn
Ẹ̀ràn (virus) jẹ́ kòkòrò àìfojúrí tí ó máa ń bí ara rẹ̀ ní ìlọ́po àìmọye lára ènìyàn, ẹranko tàbí ibikíbi tí ó bá gbè é.
Assyria
thumb|300px|Map of the Neo-Assyrian Empire and its expansions.
Woking
Woking
Assyria
Assyria ni ile-oba to gbale si Oke odo Tigris, ni Mesopotamia (Iraq), to joba lori awon opo ile obaluaye lopo igba. Oruko re wa lati oruko oluilu re akoko eyun ilu ayeijoun Assur (Akkadian: 𒀸𒋗𒁺 𐎹 Aššūrāyu; Arabiki: أشور Aššûr; Heberu: אַשּׁוּר Aššûr, Aramaic: ܐܫܘܪ Ašur. Bakanna Assyria'' tun le je agbegbe jeografi tabi inu ibi ti awon ile obaluaye wonyi wa.
Tagged Image File Format
ni ona igekurupapo faili fun lilo ninu Komputa.