cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Kiini
flag: n; (White flag is a symbol of peace) (The bank of the river is full of flage.) àsiá; opagun Àsiá funfun túmò sí àlááfia. Irufe/òdòdó etí òdò kan Bèbè òdò náà kún fun koriko/òdòdò etí odo.
flag: v; (The streels were flagged to celebrate the team’s victory.) (My strength is flagging.) so àsiá wón so asía won sí gbogbo àwon ònà náà lati sàjoyò igbá oróke tí awon egbe agbábóòlu náà gbé.Lo síle; dínkù Agbára mi ti n dúnkù.
flame: n; (The flames were growing hugher and higher.) owó má owó má náà n pòn sí.
flame: v; (The logs were flamed on thd earth.) jó pèlú owó má owóiná jó àwon ìtì igi náà sóri ilè.
flank: n; (She patted the horse’s flank) egbé nnkan; ìnà ó fi owo gbá esin náa ní ègb é.
flank: v; (She left the courtroom flanked by armed quard.) dúró tì légbèé ó kúró nínú ìyàrá ilé ejó náà pèlú awon olùso meji légbèe re.
Oju-iwe Keji
flannel: n; (He bought a flannel shirt.) aso tí owúu rè kún ná ó ra èwù tí a fi aso tí òwúu rè kúnná se.
flap: n; (With a flap of its wings’the bird was gone.) (The flap of the envelope is cut off.) ìgbònyé pìpì 	pèlú ìgbònyé pìpì, eye náà lo iwé pelebe tàbí paálí pelebe tàbí páànù pelebe tí a so mo nnkan láti maá fí dé e. Enu apò iwé náa ti já.
flap:v; gbònyé. Eye náà gbònyée rè o sì fò lo The bird flapped its wings and flew away.
flare: v; (The match flared and went out.) jó bùlàbùlà. Ìsáná náà jó bùlàbùlà o si kú.
flare: n; (The flare of the match lip up his face.) iná bùlàbùlà. Iná bùlàbùlà ìsáná náà fi oju rè han.
flared: adj: (He wore a flared trousers.) tí ó fe nísàlè ó wo sokoto tó fè nísàle.
flash: n: (flashes of light were followed by an explosion.) mònàmóná Ariwo(ará) ló máà n telé mònàmóná.
flask: n; (The woman bought a flask.) ságo kekere obìnrin náà ra ságó kéreré kan.
flat: adj; pelebe ó fún mi ni pákó pelebe.(He gave me a flat wood.)
flat: n; (He beaterd the door with the flat of his hand.) (The man buit a flat.) ibi pelebe O fi ibi pelebe owó rè gbá ilèkùn náà. Ilé ìgbàlódé- irúfé ilé ìgbàlódé ti a ti kó ilé ìwe àti ilé –ìyàbgé pò mó àwon ìyèwù okùnrin náà kó ilé ìgbàlódé kan.
flatten: (The exercises will flatten your stomach.) té beere; se pelebe. Idárayá náà yóò so ikùn rè di pelebe.
flavour: n; (The food his sweet flavour.) òórùn dídùn ounje náà ni oorùn dídùn.
Ìsèdálẹ̀ Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà
Níbi an tọ̀nà Ìjẹ̀sàá bọ̀
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
flax: n; (a flax in his vineyard.) ògbò ó gbin
flea: n; (The dog has fleas.) ìdun; eégbon. Ajá náà ní eégbon.
flee:v; (He burst into tears and fled.) sá; lo ó bú sékún ó sì sá lo.
fleece: n; (The man sat on a fleece.) irin àgùntàn- awon àgùntàn tí a sí pèlú irun. Okùnrin náà jókòó lórí irun agùntan.
Ìsèdálẹ̀ Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà
Ọtáforíjọja ọ̀nà ni an kọlijẹ̀bú
Ṣàngó
Ọgbọ́n tí àwọn ènìyàn ṣàngó tókù dá láti fi bá àwọn ọ̀tá rẹ̀ jà nípa títi iná bọlé wọn àti bẹ́ẹ̀bẹ́ẹ̀ lọ ni ó sọ ṣàngó di òrìṣà tí wọ́n ń bọ títí dòní tí wọ́n sì ńfi ẹnu wọn túúbá wí pé ṣàngó kò so: Ọba koso.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fleece: (The retailer fleeced the man.) ré je. Aláròbò náà ré okùnrin náà je
fleet: n; (There is a reduction in the size og British fleet.)  egbé okò; òwó okò Egbé oko àwon Gèésì ti n dín kù.
fleet: adj; (The Child is very fleet.) yara; jáfáfá ní ìrìn. omo náà yara dáadáa.
flesh: (The trap had cut deeply into the robbit’s flesh.) eran are pàkúté náà ti ge eran are ehoro náà wonú.
flex: (He stood on the side of the pool flexing his muscles.) ró; lò ó dúró légbèé odò náà, o n ró ara rè.
flick: v; (The horse was flicking flies away from his tail.) gbón. Esin náà n gbon awon esinsin kúrò ni irù rè.
flicker: v; (The light flickered and went away.) jó bàìbàì Iná náà jó bàìbàì o sí kú
flimsy: adj; (He made a flimsy table.) féléfélé; tí kò lágbára.Ó se tábìlì féléfélé tí ko lágbara.
flint: n; (His eyes were as hard as flint.) òkúta ìbon: irúfé òkúta kan tí ó máa n sána tí ó bá so nnkan Ojú rè le bní òkúta ìbon.
flit: v; (The buterfly flitted from flower to flower.) fò kiri labalábá náà fò kiru láto orí òdòdò kan sí òmíràn.
float: v; léfòó. Àpò oníke náà léfòó lójú omi A plastic bag was floatry in the water.
flock: n; (He has a flock of cattle.) agbo eran; òwó eran ó ní agbo àgùntan.
flock: v; (Huge numbers of birs had flocked together by the lake.) kóra jo pò òpòlopo àwon eye ti kóra won jo pò sí etí àdágún náà.
flood: n; (The heavy rain has caused floods in many parts of the country.) ìkún omi òkò nlà náà ti dá àwon ìkún omi sílè ni òpòlòpò àwon agbègbè ni orílè-èdè.
flood: v; (If the pipe bursts it could flood the whole house.) kún pèlú omi Tí opá omi náà bá bé ó lè kún gbogbo ilé pèlún omi.
floor: n; (His body was hying on the kitchen floor.) ilè ilé Ara rè wà lórí ilè-ilé ìdáná náà. flop: (Exhausted, he flopped down into a Chair.) subú lulè ó subu lulè sìnú àgà nígbà tí ó rè e.
flour: (He bought a bag of flour.) ìyefun ó ra àpò ìyèfun kan.
flour: v; (Roll the dough on a lighthy floured surface.) fi ìyèfun yí fi ìyèfun yí àkàrà náà fééréfé.
flourish: v; (The plarnts folourish in a damp climate.) rúwé ; gbilè, Àwon irúigbìn náà n gbilè lásìko Ogìnnìnntin.
flow:v; (Blood flowed from the cut on her head. sàn èjè n sàn jáde lójú ogbé tó wà lóro rè.
flow: ìsàn (She tried to stop the flow of blood from the wound.) ó gbiyanju láti da ìsàn èjè tí ó n jáde lójú ogbé náà dúró.
flower: n; (The plant has a beautiful brightred flower.) òdòdó. Irúgbìn náà ni òdòdó tó dáa tí ó pupa tí o n tàn.
Ṣàngó
Àwọn orúkọ tí Ṣàngó ń jẹ́
Oríṣiríṣi orúkọ ni a mọ ṣàngó sí nínú èyí tí gbogbo wọn sì ní ìtumọ̀ tàbí ìdí kan pàtó ti a fi ńpè wọ́n bẹ́ẹ̀. Àwọn orúkọ bíi ìwọ̀nyìí:
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
flower: v; (This particular variety flower in July.) yo òdòdó. Irúfé àwon wònyí máa n yo òdòdó nínú osu Agemo (osù keje).
flower.pot. (He bought a flower pot.) ìkòkò òdòdó ó ra ìkòkò òdòdó kan.
Ìsèdálẹ̀ Ìlú Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà
Ọmọ Egbùrùkòyàkẹ̀” Oríṣìíríṣìí oyè ni wọ́n máa ń jẹ ní Iléṣà tí wọn sìń jẹ́ ní Ìjẹ̀bú Jẹ̀ṣà. A rí Ọ̀gbọ́ni ní Iléṣà bẹ́ẹ̀ náà ni ó wà ní Ìjẹ̀bú Jẹ̀ṣà. Ara ìwàrẹ̀fà mẹfà ni Ọ̀gbọ́ni méjèejì yí wa ni Iléṣà ṣùgbọ́n Ọ̀gbọ́n Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ni aṣáájú àwọn ìwàrẹ̀fà náà. a rí àwọn olóyè bí Ọbaálá, Rísàwẹ́, Ọ̀dọlé, Léjòfi Sàlórò Àrápatẹ́ àti Ọbádò ni Ìjẹ̀bú-Jèṣà bí wọ́n ti wà ni Iléṣà. Bákan náà, oríṣìíríṣìí àdúgbò ni a rí tí orúkọ wọn bá ara wọn mu ní àwọn ìlú méjèèjì yí fún àpẹẹrẹ bí a ṣe rí Ọ̀gbọ́n Ìlọ́rọ̀ ni Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà náà ni a rí i ní Iléṣà, Òkèníṣà wà ní Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà, Òkèṣà sì wà ní Iléṣà. Odò-Ẹsẹ̀ wà ní ìlú méjèèjì yí bẹ́ẹ̀ náà ni Ẹrẹ́jà pẹ̀lú. Nínú gbogbo àwọn ìlú tí ó wà ní Ilẹ̀ Ìjẹ̀sà, èdè tàbí ohùn ti Iléṣà àti ti Ijẹ̀bú-Jẹ̀ṣà ló bá ara wọn mu jù lọ. Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ló máa ń fi Ọwá tuntun han gbogbo Ìjẹ̀ṣà gẹ́gẹ́ bí olórí wọn tuntun lẹ́hìn tí ó bá ti ṣúre fún un tán. Tí ọ̀kan nínú wọn bá sì wàjà, óun ni ogún ti wọ́n máa ń jẹ lọ́dọ̀ ara wọn bí aya, ẹrú àti ẹrù Ní ìgbà ayé ogun, ọ̀tún ogun, ni Ìjẹ̀bú-Jẹ̀ṣà jẹ́ ní ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà, wọ́n sì ní ọ̀ná tiwọn yàtọ̀ sí ti àwọn yòókù. Nígbà tí ilẹ̀ Ijẹ̀ṣà dàrú nígbà kan láyé ọjọ́un, àrìmọ-kùnrin ọwá àti àrìmọ-bìnrin Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà ni wọ́n fi ṣe ètùtù kí ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà tó rójú ráyè, kí ó tó tàbà tuṣẹ. Nítorí pé Ọba Ìjẹ̀bú - Jẹ̀ṣà àti Ọwá Ilẹ́ṣà jẹ́ tẹ̀gbọ́n tàbúrò látàárọ̀ ọjọ́ wá, àjọṣe tiwọn tún lé igbá kan ju ti gbogbo àwọn ọba ilẹ̀ Ìjẹ̀ṣà tó kù lọ nítorí pé “Ọwá ati Ọ̀gbọ́ni Ìjẹ̀bú -Jẹ̀ṣà ló mọ ohun tí wọ́n jọ dì sẹ́rù ara wọn”.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
Atumo-Ede (English-Yoruba): I
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fluent: adj; (She is fluent in polish.) lè sòrò jojo ó lè sòrò dáadáa lede pólìísì.
fluid: n; (The doctor told him to drind plenty of fluids.) nnkan sísàn onísegun náà ní kí o máa mu òpò nnkan sísàn.
fluke: n; (They ar determine to show that their last win was no fluke.) oriire àìrotélè; orí-bándé W;on pínnu láti fi han pe bíbórí won tí ó gbèyìn kìí se oríbandé.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
i: pro; (I asked her to help me.) mo, mo so fún un kí ó ràn mí lówó.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
flute: n; (I have a flite.) fèrè mo ní fere kan.
flutter: v; (The butterfly fluttered from flower to flower.) fò níbàábalè Labalábá náà fo níbàánbalè lati orí òdòdó kan sí omiran.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
ice:n; (He put some ice in his drink to make it cold.) omi dídì; yìnyìn ó ju yìnyín sínú ohun mímú rè kí ó bàa lè tutu. ice-cream: n; (He drank ice-cream yesterday.) wàrà oníyìnyìn; ó mú wàrà oníyìnyín lanáà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fly:v; (A wasp had flown in through the windon.) fò Agbón ti fò wole láti ojú ferese.
foal: n; (He has a foal.) omo esin; omo kétékétè ó ni omo esin kan.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
icy: adj; (My hands were icy when I came out of the water.) tutu púpò, owó mí tutu púpò nígbà tí mo jade síta nínú omi.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
foam: n; (He slept on a foam mattress.) tìmùtìmù; ìfoòfó ó sun lórí tìmùtìmù.
foam:v; (The tooth paste foamed in his mouth.) ru ose ìfoyin náà ru ní enu rè.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
idea: n; (He had an idea that she would come and see him.) mú; èrò ó ní èrò pé yóò wà rí oun.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
focus: n; (It was the main focua of attention of the meeting.) ìdojúko òhun lo jé ìdojuko ìpàdé náà gan-an.
focus: v; (I quickly focused the camera on the Children.) doju ko; wò mo yára doju ero ayàwòrán náà ko àwon omo náà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
ideal: adj; (This is an ideal place to live- it has a big garden and it is very near the sea.) àpeere tí ó dára jùlo Àpeere ibi tí ó dára jùlo láti máá gbe ní ibíyìí- o ní ogbà tí o tóbi, o sì sún mó etí òkun pékípékí.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
foe: n; ota N kò bèrù otá kankan.(I fear no foe.)
fog: n; (We get heavy fogs on this cost in winter.) ìkuukùu A máa n ri ìkuukùu púpò òkun yìí ni àsìkò èèrùn.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
identical: adj; (The two bowls are identical.) bákan náà gégè; bá mú ohun kan náà Àwon opón méjèèji bára won mu.
identification: n; (Have youchad any identification? ìdámò N jé o ní ìdámò kankan?.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fog: v; (The government was tryin to fog.) dàrú Ìjoba náà n gbìyànjú láti da ojú òrò rú kí o tó dìgbà ìbò náà. the real issues before the election.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
identify: v; (Can you identify the three plants in the picture?) mò; mò dájú N jé o lè mo àwon irúgbìn métèèlta inú awòrán náà?
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fole: v; (He folded the map up and put it in his pocket.) ká ó ká àwòran ìtóka ìlú náà 	ó sì fi sí apo rè
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
identity: n; (Can you prove your identity?) ohun ti ènìyàn jé N jé o le so eni tí o jé?
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fold: n; (He called on them to return to the fold.) agbo ó pè won kí won padà sínú agbo náà.
foliage: n; (foliage is very good for the livestocks.) (We folk, what are we going to do today?) ewé Ewé dára fun àwon eran òsìn ní jíje. àwon ènìyàn; mùtúmùtú’. Àwa mùtúmùtú, kí la ó se lónìí?.
fool: n; (Don’t be such a fool!) òmùgò Ma ya omùgò báyen!
fool: v; (I fooled him into thinking that I was giving him some money.) tàn; mú ní èegò Mo tàn an láti máa rò pe mo n fún un ní àwon owó kan.
foolish: adj; (I was folish enough to believe what jeff told me.) go Mo gò tóbéè láti gba ohun ti Jeff so fún mi gbé.
for: prep; (There is a letter for you.) fun léta kan wà fín o.
forbid: v; (My doctor forbid me sugar.) dá lékun; kà léèwò onísègùn mi da mi lékun súgà jíje.
ford: v; (The were fording the river near the village.) koja lórí omi/wà kojá lórí omi wón n koja lori omi lébàá abúlé náà.
foreign: adj; (You could tell was foreign by the way she dreesd.) ti ilú mìíràn Nípa bí ó se woso o lè so fún un pé omo ilú nìíràn ni
foresee: v; (We do not foresee any problem.) wòye. A kò wòye pé wáhale kankan yóò wà.
forever: adv; laelae; títí táé N ó máa rántí ojó ayò náa láéláé
forge: v; (He forged a spear for my father.) (He was sent to prison for forging important papers.) ro ó ro òkò fún bàbáà mi. Se ìdàrò Wón rán an lo sí èwòn nítorí pé Ó se ìdàrò àwon iwé pàtàlà náà.
forge: n; (The golds mith was in the forge.) aró; àgbède Alágbede náà wà nínú ebu.
forgery: n; (This passport is a forgery!) ìdàrò Ìdàrò ni fóntò pélébé yìí!
forgive: v; (I forgave him for being rude to me.)  dáríjin. Mo daríjì fún pé ó se ìpánle sí mi.
forgiveness: n; (It is good to show forgiveness to people who are sorry for doing wrong.) idaríji ó dára kí a máa fi ìdáriji hàn fún àwon tó bá káàánú fún sise asìse.
fork: n; (We can eat rice with a fork.) (Take the right fork.) amuga A lè fi amuga ìjeun je ìresì. Ibi ònà ti pín sí mèjì Gba èyí ti ó lo sí apá òtún níbi tí ònà ti pin sí méjì náà.
fork: v; (The road forks son after the bridge.) (fork left after lthe bridge.) pín sí méjì kò jìnnà sí afara náà ti ònà náà fí pín sí méjì. ya sápá kan ya sí apá osì léyìn afárá náà
form: n; (He is form 2 now.) (The rock was in the form of a cow lying down.) (If you fill in this form, you can take books out of the library.) ìjókòó ó wà ní ìjókòó kejì bayìí Ìwò; àwòràn Òkùta náà dàbí àwòrán tó dùbúle. Irúré ìwé kan tí a lè. Tí o bá ko nnkan sí inú àwon àlàfo tó wá nínú ìwé títè yìí, o lè mu àwon iwé jade ni yàrá ìkówèé pamósí.
form: v; (A table is formed of a flat piece of wood.) (We formed a club for people whe liked cars.) se; mo sèdá 	pákó pelebe ni a fi n se tábìlì. A sèdá egbé fún àwon ènìyàn to féràn okò ayókélé
formal: adj; (If you vist important people, you must wear formal dress and behave in a formal way.) (There are Rose and Agnes; the former is wearing a green dress, the latter is wearing a white one.) (The owner of this shop lis obolu the former owner was Mrs Àjàlá.) bí ìse; bí àsà; tí ó tònà Tí a bá lo kí àwon ènìyàn pàtàkì a gbódò aso to bá àsà mu a sì gbódò hùwa bí o ti tònà. Ti àkókó Rose àti Agnes ló wà, ení àkókó wo aso aláwò ewé; eni ìgbèyin wo funfun. Tí ìgbà laelae ; ti télètélè. Eni tí o ni ilé ìtàjà yìí ni oboli eni tó ni télètélè ni arábìnrín Àjàtá.
formation: n; (The formation of rocks takes very many years.) ìsèdá; ìdásilè Ìsèda àwon okúta máa n gba òpòlopò odún.
fort: n; (The others dicided to go out for the day and left me holding the fort.) odi Awon ìyókù pínu láti jáde lo ní òsan wón sì fi mi sílè kí n dí odí mú.
fortify: v; (They fortified the building againt the attack of enemies.) (He fortified the wine with alcohol.) mo odi sí; se ààbò fún; Wón mo odi fún ilé náà nítorí ìjà àwon òtá. Fún ni okun; fún ní agbára. Ó fún wáìnì náà pèlú otí lílè.
fortnight: n; (In a fortnight’s time I will be in Lagos.) osè méjì Ní òsè méjì sí àsìkò yìí n ó wà ní ilé Èkó.
forture”n; (I wish you good fortune.) (He made a fortune by selling house.) oríire; alábàápàdé. Mo gbagura kí o se dábàápàdé nnkan rere. Orò; òpolopò owó. Ó ní òpòlopo owó nípa títa ilé.
fortunate: adj;  sse oríire o se oríi re pe ó ní òpòlopò àwon ebí tó láàánú (You are fortunate to have so many kind relatives.)
forward: adv; (When the lights were green the car moved forwards.) díwájú Nígbà tí àwon ína oko náà mú àwò ewé jáde, okò ayókélé náà ló siwájú.
fought: v; jà (He fought him.) ó bá a jà.
foul: adj: (There was a foul small coming from the rubber factory.) légbin; léèrí òórùn tó légbin n jade síta láti ilé-isé róbà náà.
found: v; (I found my book.) (The school was founded in 1954.) rí mo rí iwé mi. Dá sílè:Wón dá ilé-ìwé náà sílè ní osùn 1954 foundation: n; (The foundation of the school was in 1954.)  ìdásílè Idásílé ilé-iwé náà waye ní odùn 1954. ìpìlè ilè : ìsolè. Abala ilé tí ó wá nínú ilè ní a n pè ní ìpìlè ilé.
Maseru
Maseru ni oluilu orile-ede Lesotho. Bakanna ibe tun ni ibujoko Ipinleagbegbe Maseru. O budo si eti Odo Mohokare, ni bode mo orile-ede Guusu Afrika, Maseru nikan ni ilu totobi ni Lesotho pelu olugbe to to 227,880 (2006).
Eswatini
Eswatini je orile-ede ni Apaguusu Afrika
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
idiom: n; (“I’ve got cold feet”doesn’t only means that my feet fell cold, it means that I am frightened- it is an idiom.) àkànlò èdè “Ese mí dì lútù”kò túmò sí èsè mi n tutu nìkan, ó túmò sí pè èrù bà mí- àkànlò èdè ní.
idle: adj; (The idel girl spent all day looking out of the window.) lẹ; láìlè sisé; omodébìnrin tí kolè sisé naa lo gbogbo ojó láti fi yojú lójú fèrèse.
idol: n; (There were some wooden idiols that the people prayed to.) ère; orisà Àwon ère igi kan wà tí àwon ènìyàn nlá máa n gbàdúrà sí.
if: conj; (If you lend me your bicycle, I will clean it for you.) (I don’t know if he will go or not.) bí tí, 	Bí o ba yá mí ní kèkéè rẹ n ó bá o nù. Bóyá N kò mò bóyá yóò lo tàbí ko níí lo. ignite: v; (He lit a match and ignited the dry sticks.) gbiná; dána sum; tiná bò ó sa ìsáná kan ó sì tína bo àwon ìgì gbígbe náa.
ignition: n; (Our car wouldn’t work because there was something wrong with the ignition.) ète/ èro tí o n mú okò sisé okò ayókélé wa kò lè sisé tori pé nnkan kan ti selè sí ohun tí o le mú un sisé.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
founder: n; (The parts of a building under the ground are the foundation.) (He is the founder of the school.) olùdásílè óun ni olùdasile ilé-ìwé náà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
ignorant: adj; (Little Children are ignorant, so they go to school to learn things.) làìmò; yopè; láìmòye. Àwon omode ko mòye ohunkohun ìdi nìyí ti wón fi n lo sí ilé-èkó lati kékòó.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
foundry: n; (He works in an iron foundary.) ilé-isé tí a ti n ro irín ó n se isé ní ilé-isé ìserin.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
ignore: v; (I tried to say something but the teacher ignored me.) sàìkàsì; fojú fò dá mo gbìyànjú làti so nnkan kan sugbon olùkó ko kà mi sí.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fountain: n; (In the hotes garden was a pretty fountain with water coming out of the mouth of a stone lion.) ìsun; orísun Nínú ogbe ilé ìtura náa ìsun kan tí ó rewà tí omi ti n tí jáde lénu kìnìún a fi òkúta gbé.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
ill: adj; (She is ill today and must stay at home.) sàìsàn ó n se àìsàn lónìí, o sì gbódò dúró nìlè.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
four: n; (Four and three are seven (4+3=7).) eérin Eérin àti eéta jé eéje
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
ill: adv; (The Cruel man ill-treated his Children.) búburú okùnrìn ìkà náà se àwon omo re ni ìsekúùse.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
four: adj; (I have four brothers.) mérin mo ni arákùnrin merin.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illegal: adj; (It is illegal to take things belonging to other people.) lòdì sí òfin ó lòdì sí òfin láti máa mú ohun olóhun.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fourteen: n; (Thirteen is followed by fourteen.)  Eérìnlá Eérinla lo telé eetàlà.
fourteen: adj; (My father had fourteen brothers.) mérìnlá Baba mi ni arákùnrin mérìnlá.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illegible: adj; (His handwriting is illegible.) tí o sòróó kà Ìsowokòwé rè sòróó kà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fourty: adj; (There are forty boys running in the race.) ogójì ogójì omokùnrin lo n sáre nínú ìdiye náà.
fourty: n; (Ten and thints are fourty.) Eéwàá àti ogbòn jé ogójì.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illegitimate: adj; (He is an illegitimate Child.) tí a kò bí ní ipò ìgbeyàwó, ní ònà àìtó; Omo ààlè omo ààlè ni.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fowl: n; (He has many fowls.) eye; adìye ó ní òpòlopò àwon àdìye.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illiteracy: n; (Every year whe have more schools so that we can get rid of illiteracy.) àìmòóko-mòókà odoodún lá n ní àwon ilé-ìwé sí i láti dékun àìmòóko-mòókà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fox: n; (The hunter killed a fox.) kòlòkòlò Ode náà pa kòlòkòlò kan
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illiterate: adj; (Many people in the world are illiterate.) aláìmòóko-mòókà òpòlopò ènìyàn nlé ayé ló jé aláìmòóko-mòókà. illness: n; (He has had a bed illness, but he is better new.) àìsàn; amódi Aisan búburu se é sùgbón are re ti dá bájìí.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fracture: n; (He has a fracture in his leg.)  sísé egungun ; rírò egungun Egungun ese rè ró.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illuminate: v; (They illuminated our strrrts with coloured lights.) tan ìmólè si Wón tan ìmólè sí àwon ònà wa pèlú àwon iná aláràbarà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fracture:v; (His leg was fractured in an accident.)se egungun; ró egungun Egungun esè rè sé nínú ìjàmbá mótò.
fragment: n; (There was a fragment of glas on the floor.) èérún Èérún ìgò iwà lórí ilè
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illumination: n; (The faint illumination of that bulb will soon go out.) ìfunni ní ìmólè. Ìmóle léúléu tí o n jade lójú gílóòbù year ko ní pé ku.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
frail: adj; (He is very frail after his long Illness.) láìlera; láìlágbara; aherepè ko ní agbára kankan mó léyin òpòlopo àárè náà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illusion: n; (She is under the illusion the he loves her.) ìsìnà ètàn; irújú ó wà nínú ìsìnà pe ó féràn òun.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
frame: n; (These modern buildings have steel frames.) férémù Àwon ilé ìgbàlódé wònyí ni àwon férému tí a fi ayó se.
frame: v; (He framed the photograph of his girlgriend.) se ìlàpà nnkan ó se ìlàpa fóntò òrébìnrin rè.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illustrate: v; (This picture illustrates the cotton plant.) se àpeere; se àpèjúwe Àwòrán yìí n se àpeere igi òwú.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
framework: (The froamework of the hit is wood.) ìlàpo pákó ní wón fi se ìbìpo àgó náà.
fraud: n; (He was sent to prison for fraud.) (He said he was very rich, but he is a fraud –he is evern poorer than me!) ètan; èrù; ayédèrú Won rán an lo sí ogbà èwòn fùn èrú síse. Eni tí ó n sèrú; elétàn. Ó so fún ni pé òun lórò. Dáàdáà sùgbòn elétàn ni ó táláka ju èmi páàpáà lo!
José Linhares
je omo orile-ede Brasil ati Aare orile-ede Brasil tele.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
free: v; (He freed the birds from the cages.) fún ní ònìnìra; tú sílè yònda ó tú àwon eye náà sílè nínú àwon àgò náà.
freely: adv; (He gave him his money freely.) (You can speak freely.) lófèé ó fún un lówó lófèé. Láìni odiwon/wàhálà O lè sòrò pèlù ìròrùn. freeze: v; (The water froze and turned into ice.) dì omi náà dì sí yí padà sí yìnyín.
frequent: adj; (I enjoyed his frequents visits.) nígbà gbogbo; nígbàtùugbà Mo gbádun àbèwò ìgbàgbogbo rè.
freequently: adj; (She cooks chicken frequently; about three times a week.) lémólemó; nigbàgbogbo ó máa n se eran adìye lemolemo, ní bíi ìgbà méta nínú òsè kan.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
illustration: n; (The illustrations in the magazine were drawn by Ali.) àwòrán; ìfihàn; ajúwe Alí ló ya àwon àwòrán inú ìwé ìròyìn náà.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
friday: n; (He was here on last Friday.) ojó Etì. f wa níbí ní ojó Etì tó koja.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
image: n; (Muslims do not allow any image in their mosques.) àwòrán; ère Àwon mùsùlùmí kìí gba aworan ère kankan nínú àwon mosálásí won.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
fridge: n; (There is some milk in the fridge.) èro amú-nnkan-tutù wàrà díè wà nínú ero amú-nnkàn tutu.
Yunifásítì ìlú Calabar
thumb|Fáṣítì Ìpínlẹ̀ Calabar.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): F
Oju-iwe Keji
friend: n; (Agnes is simion’s girl friend.)òré Agnes jé orébìnrin símíónì
fright: n; (He gave her a fright.) èrù; ìròyà ó mu ìfòyà bà a.
Yunifásítì ìlú Calabar
jé yunifásítì ijoba tí o wà ní Calabar, ìpínlè Cross River, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A da kalè ní odun 1973. Orúko olori yunifásitì náà lówólówó ni Òjògbón Florence Obi, Òjògbón Florence di olori yunifásitì náà ní ojó kiní, osù kejila, odun 2020 (Dec 1, 2020).
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
imagine: v; (Do you imagine I am going to stop your game? You are wrong.) rò; wòye; gbèrò se o rò pé n ó dá eré ìdárayá re duro ni? O sì í.
imam: n; (The man is an imam.) dórí èsìn musulumi; lèmómù olórí èsìn mùsùlum/ lèmó mù ní okùnrin náà.
imitate: v; (He always imitates his elder brother.) tèté; se àfarawé; sín je ó máa n sàfarawé ègbón-on rè okunrin.
imitation: n; (He learns by imitation.) (This isn’t a real gun-it’s only an imitation.) àpeere; àfarawé; ìsíje ó n kékòó pèlú afarawe/ìsínje. Ayédèrú: Eléyìí kìí se ìbon gidi-ayédèrú ni.
immediate: adj; (I live with my immediate family.) lógan; lójú kan náà tí ó sún mo pékípékí mo n gbe pèlú àwon ebíì mi to sún mo mi pékípékí. immediately: adv; (She came immediately.) lógàn; ní wérèwéré ó dé lógán.
immense: adj; (He made an immense amount of money in the business.) tóbi púpò; láìní ìwòn ó lo owo tí o pò púpò sórí isé náà.
immensely: adj; (I am immensely pleased to have this job.) púpò; lópòlopò ó wù mi púpò láti ní isé yìí.
immigrant: n; (The are all immigrant.) eni ti o ti oríle-èdè òtò wá máa gbé orílè-ede kan: àtìpò. Àtìpó ni gbogbo won.
immigrate: v; (Some people immigrated from the neighbouring country.) wá sínú ìlú kan tàbí orílè-èdè kan láti máa gbé Àwon ènìyan kan sí wo orílè-edè yìí láti orílè-èdè àmúegbe láti máa gbé.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Fiẹtnám
thumb|right je ti orile-ede.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): I
immigration: n; (The rate of immigration is increasing nowadays.) ìsílo sí ìlú nìíràn Ìsílo sí ìlú mìíran ti n pò si láyé òde òní.
immoral: adj; (It is immoral to cheat people.) láìní ìwà rere; búburú ó buru láti máà yan àwon ènìyan je.
immortal: adj; (Many people believe that the body dies but the soul is immortal.) tí ko lè kú; tí kò lè díbàjé. Òpòlopò àwon eniyan ló gbàgbó pé are ló n ku sùgbón èmí kìí kú.
immunization:n; (Immunization against serious illness is very important.) ìfúnlóògun láti fí dènà àìsàn tàbí àrùn Ifúnlóògùn /Ìloògùn láti fí dìnà àìsàn búburú se pàtàki.
impatient: adj; (It is of no use getting impatient when you are waiting for the train to come.) laíní; sùúrù; ní wàràwàrà kò ye kí ènìyàn se aláìnísùúrù ni sùúrù tí o bá dúró de rélùwéè/ okò ojú irin láti dé.
impertinent: adj; (She scolded her son for being impertinent.) yájú ó bá omo rè okùnrin wí tóri pè ó yájú.
impertinence: n; (She scdded hers son for his Impertinence.) òyájú ó bá omo rè okùnrin wí tórí ìwà òyájú tí o ní.
implement: n; (The men mending the road had left their implements in a hut.) ohun èlò isé Àwon okùnrìn tí ó n tún ojú ònà náà se ti fi àwon ohun èlò isé won sílè sínú ahéré kan. implore: v; (She implored the robber not to take all her money.)  bè; bèbè	ó be adigunjalè náà kí ó má kó gbogbo owó òun.
impolite: adj; (I think it was impolite when I asked the old woman how old she was. láìyénisí; láìmásà Mo rò pe kò yémisi nígbà mo bèrè lówó obìnrin agbàlagbà náà pé omo odún mélòó ni?
importance: n; (The importance of telling the truth cannot be doubted.) pàtàkì pàtàkí òtíto sísò ko se e fowó ró ségbèé.
important: adj; (It is important that we tell the trugh.) tí o se pataki ó se patakí kí a so òtító.
impose: v; (A new tax was imposed on the people of the country.) bù fún; gbé lé lórí Wón gbe owó orí tuntun ni sísan le àwon ènìyàn orílè-èdè náà lórí.
impossible: adj; (I cannot come today if it is impossible.) tí kò seése N ko lè wa lónìí tí ko bá seé se. impress: v; (The teacher was not impressed with my work.) jo lójú Isé mi kò jo olùkó náà lójú.
impression: n; (The talk made a great impression on me.) àmì; èrò okàn tàbí ìwòlókàn òrò náà ní àmì gidigídí lára mi.
impressive: adj; (His work was very impiessive.) lámì; joni lójú Isé rè joni lójú jojo.
imprisonment: n; (He was given two year imprisonment.) ìhàmò-inú-túbú; ìfisínú-èwon ó gba ìfusínu-èwon odún méjì.
improve: v; (I think you should improve your hardwriting: at the present- it is very bad.) tún se; mú dára sí í Mo ro pé ó ye kí o tún ìsowokòwéè re se, ní bàyìí ó burú yìí.
improvement: n; (There have been great improvements in your work’but your writing still needs improverment.) atúnse; imúdára-síi. Àwon àtúnse gidi ti n wà nínú iseè rè sugbón ìsowókòweé rè sì n fé àtúnse.
impulsive: adj; (He is impulsive, always doing whatever comes into his mind without thinking about what will happen. ní oòfà okàn ó máa n ní òòfà okàn, nípa sise ohun yóòwù tó bá ti wá sí i lókàn láìro ohun tí yòó selè.
in: prep; adv; (We live in Africa.) ní A n gbé ní Áríríka.
inadequate: adj; (The food was inadequate for ten people.) tí ko tó/ láìtó óúnje náà ko tó fún ènìyàn méwàá.
imcapable: adj; (Since her accident, she has been incapable of walking.) láìlèse; láìlágbára. Lati ìgbà tí o tí ní ìjànbá, kò tíì légbára àtilè rìn. inch: n; (My finger is two inches long.) idámejìlá ìwon ese kan. Èékánná mi gùn tó ìdáméjì nínú  idáméyìlá ìwon ese kan.
incident: n; (There is an interesting incident in the story where the boy goes to his friend’s party.) ìsèlè; alábàápàde Ìsèlè tí ó dùn móni wá nínú ìtàn náà, níbi tí omokùnrin náà ti lo sí ibi àsè oreé rè.
incline: v; (The road inclined towards the top of the mountain.) tè sí; wó sí ònà náà lè sí apa ibi orí òkè náà.
inclination: n; (My inclination is to study at an art college.) ìfé okàn Ifé okàn mi ni láti kékòó nílé èkó giga ti isé-onà.
inclide: v; (I inclided my uncle in the list of people to thank.) fi pèlú; kà kún; kà mó Mo ka ègbón iyá ni mó àwon tó ye ká dupe lówóo won.
income: n; (Part of her income comes from her shop, and part from teaching dancing in the evenings.) owó tí a pa wolé Apá kan lára owo tí ó pa wolé wá láti bi ilé ìtàjà re, apa kan láti ara èkó ijó jíjó tí o n kóni ni ìròléìròlé.
incomplete: adj; (The materials are incomplete.) tí kò pé; sàìkún Awon ohun èbò náà kò pé.
inconvencent: adj; (This table is at an inconvencent hight – it is just too high for me to see what is on it.) sàìrorùn; sàìye Gba labile yìí sàìrorùn fún mi- ó ti ga jù fún ni lati rí rí ohun to wà lóríi rè.
incorrect: adj; (The answer to the question is incorrect.)  tí kò rí béè; tí ko bam u Idáhùn sí ìbéèrè náà ko bamu.
indeed: adv; (He runs very fast indeed.) nítòòtó; gidigidi ó máa n yára sára dáadáa nítòótó.
indefinite: adj; (I am staying for an indefinite time.) (I asked him when he would go abroad, but he gave me an indefinite answer.) tí kò lópin Mo n dúró fún àsìkò tí kò lópin. tí kò dájú Mo bèèrè lòwó rè àsìkò tí yóò lo sí òkè òkun sùgbón o fún mí ni ìdáhùn tí kò dàjú.
independent: adj; (She lives away from home, she is independent. olómìnìra; ti òmìnira o n gbe nibi tí o jìnà sílé, o ni omínira.
independence: n; (America gained its independence in 1776.) òmìnira Ilè Améríkà gba òmìnira ní odún 1776.
index: n; (The texts have many indexes.) ìtókasí Àwon ìwé náà ni àwon ìtókasi púpò.
indicate: v; (Was there any evidence to indicate that he planned to return?) fi hàn, tóka sí N jé èrí kankan wà láti tóka sí wí pé o gbèrò àti padà?.
indication: n; (There is no indication that you have worked hand.) ìtókasé, àpeere kò sí ìtokasí pe o sise dáadáa.
indicator: n; (High profit is one of the indicators of company good performance.) (His left hand indicator is flashing.) atóka; asàfihàn; àmì Èrè goboi jé ara àwon àmi pé ilé-isé náa sisé dáadáa. ète ti ó máa n se àfihàn nnkan fúnni. Ète are okò tí ó wà ní apa otún okò rè ti o n sàpèjúwe pé okò fé yà sí apá òtún n tàn.
indigenous: adj; (The coconut palm is indigenous to Africa.) tì ilè; ti ilú náà Ilè Afíríkà ni igi àgbon náà wà.
indignent: adj; (I was indignant because Samuel had been punished linfairly.) bínú; runú Mo bínú torí pè won je sámúétì níyà lónà àìtó. indignantly: adv; (“It isn’t fair”! She said indignantly.) pètú ibínú; pèlú ìrunú“kò dáa béè”! ó sòrò pèlú ìbínù.
indigo: n; (He dyed his cloth with indigo.) aró olóun búlúù ó pa aso rè lároó búlúù.
indirect: adj; (He went to the house by am indirect road.) tí kò se tààrà ó gba ònà ti ko se tààra lo sí ilé náà.
individual: (The Children had individual desks.) ení kòókan; olúkúlùkú olúkúlùkù àwon omo náà ni aga rè.
individually: adv; (Individually, I like the Children, but I find them too noisy in a group.) níkòòkan Mo féran àwon omo náà níkòòkan sugbon lápapo mo rí pé won náa n pariwojù.
indoor: adj; (If it rains, we play indoor games.) ti inú ilé Nígbà tí ojo bá n rò, a máa n se àwon eré ìdárayá tó je mo ti inú ilé.
indoors: adj; We stayed indoors because it was raining.) nínú ilé A dúró nínú ilé torí pé òjò n rò.
industry: n; (Our town has a lot of industries.) ilé-isé; ibi ìsòwò Ilú wa ní òpòpo ilé-isé.
industrial: adj; (That is an industrial town.) tí ó ní òpòlopò àwon ilé-isé Ilú tí ó ní òpòlopò ilé-isé nìyen.
industrious: adj; (The man is industrious.) lápon okùnrin náà láápon.
infancy: n; (From his infancy he has been interested in machines.) ìgbà omodé; ìgbà èwe Láti ìgbà omódé re ló ti ní ifé nínú àwon èro.
infant: n; (The nurse told the young mothers about medical care for infants.) omo owó olùtójú àwon alàìsan náà so fún àwon òsóóró abiyamo nipa síse itójú àwon omo owó won pèlu oògun ìtójú. infect: v; .(One of the Children had a fever, and three other Children in his class were infected with it.) ràn mó òkan nínú àwon omo náà ní àìsàn ibà, èyí tí ó ràn mó àwon omo méta yòókù tí wón wà nínú kíláásì rè
infection: n; (Have you got an infection.) akóràn; arànmó Tàbí o ti ní àkóràn àìsàn.
infections: adj; (An infections illness is one that you can give to other people.) tí o le ranni Àrùn tí ó lè ràn in irúré àrùn ti o lè kó ran àwon mìíràn.
infinite: adj; (ifinite space surrounds the Earth.) láìlópin ; láìnípèkun Aàyè tí kò lópin ló yí ilé po
infinitively: adv; (It is infinitively very much easier to drive a can than to understand how it works.) gidigidi; púpòpúpò ó rorùn gidigidi láti wa okò ayokélé ju láti mò bí ó ti n sisé lo.
infinity: n; (He gazed into infinity.) àsìkò tàbíààyè tí kò ní ìpekun ó bojú wo ibi tí kò ní ìpekun.
inflate: v; (The types of the bicycle must be inflated to the right pressine.) (He inflated the price of the goods.) fi aféfé kún A gbódò fé ìwòn atégùn tó ye sínu awib táyà kèkè náà. Fè sókè; sún sókè Ó sún owó ojà náà sókè.
Àmì ọ̀pá àṣẹ ilẹ̀ Yemen
thumb|right Ami opa ase ile Yemen je ti orile-ede Yemen.
Eurico Gaspar Dutra
je omo orile-ede Brasil ati Aare orile-ede Brasil tele.
Olúbàdàn
Olubadan ni oruko oye oba ilu ibadan. Olubadan to wa lori oye lowolowo bayii (ni 2016) ni Sálíù Adétúnjí.
José Félix Uriburu
thumb|José Félix Uriburu José Félix Uriburu je Aare orile-ede Argentina tele.
Pópù Symmachus
Pope Symmachus (Ókú ní ọdún keje 512) jẹ́ Póòpù Ìjọ Kátólìkì tẹ́lẹ́. Ó jẹ́ Póòpù lati ọjọ́ kejìlélóguń, Oṣù keje ọdún 498 sí ọdún 512 tó fí kú.
Rutherford B. Hayes
thumb|Rutherford B. Hayes. je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.
Yunifásítì ìlú Ilorin
thumb|Ilé-ìjọsìn Chapel of Light, Fáṣítì Ìlọrin.
jé yunifásítì tí ijoba tí o wà ní ìpínlè Kwárà, orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. A dá yunifásitì ìlú Ìlorin kalè ni odún 1975. Orúko olori Yunifásitì Ìlorin lówólówó ni Ojogbon Sulyman Age Abdulkareeem, yunifásitì Ilorin ní olé ní aadota egbèrún akeko o si tun ní olé ni egbèrún meedogun hectare ile(15, 000 hectares), èyi tí o mu won je Yunifásitì tí o ni ilè jù ní orílè-èdè Nàìjíríà.
Ìṣọ̀kan Áfríkà
{{Infobox country }} Light green: Suspended states {{flagicon|South Africa}} Midrand } Ìṣọ̀kan Áfríkà (Gígékúrú bí AU ní èdè Gẹ̀ẹ́sì tàbí UA jẹ́ ẹgbẹ́ ìṣọ̀kan tó ní àwọn Orílẹ̀-èdè Olómìnira Adúláwọ̀ márùnléláàádọ́ta (55) bí ọmọ ẹgbẹ́.[Morocco]] nìkan ni orílẹ̀-èdè Olómìnira tí kìí ṣe ọmọ ẹgbẹ́ àjọ Ìṣọ̀kan Adúláwọ̀ . Ìṣọ̀kan Afrikà jẹ́ dídásílẹ̀ ní ọjọ́ Kẹsàn án oṣù Keje, ọdún 2002 (9-7-2002), Àjọ (AU) ni ó kalẹ̀ sí ìlú Addis Ababa, ní orílẹ̀-èdè Ethiopia.
Aláàfin Ìlú Ọ̀yọ́
Nínú èdè Yorùbá, wúnrẹ̀n "ọba" túnmọ̀ sí olórí ìlú. Gbogbo ìlú tó wà ní ilẹ̀ Yorùbá ló ní orúkọ tí wọ́n ń pe ọba wọn. Ní ìlú Ọ̀yọ́, Aláàfin ni orúkọ tí wọ́n ń pe ọba wọn, èyí tí a lè túnmọ̀ sí "ẹni tó ni àfin".
Abdelaziz Bouteflika
Abdelaziz Bouteflika (عبد العزيز بوتفليقة) (ojoibi March 2, 1937) je oloselu ati Aare orile-ede Algeria lati odun 1999.
Luanda
Luanda je oluilu orile-ede Angola.
Ulysses S. Grant
Ulysses S. Grant (April 27, 1822 – July 23, 1885) je oloselu ara Amerika ati Aare ibe tele.
Atúmọ̀-Èdè (Gẹ̀ẹ́sì-Yorùbá): D
[[Atumo-Ede (Yoruba-English): [ ETAN]
Oju-iwe Kiini
dab: v; (She stopped crying and dabbed her eyes.) jèjé;  nù  fééréfé ó dáké ekùn, o sì nu ojú rè nù.
dab: n; (She gave her daughter a dab on her face after greeting her.) ìlù jéjé; ìfowokán feerefe, ifowó-nù fééréfé o fún omo re ni ifowonu fééréfe lorí léyùn to kìí tán.
daft: n; (Don’t be so daft.) aláìní-làákàyè; alání-òye. Má yan aláàlóye.
dainty: adj; (She is a dainty Child.) dídùn; dára; elegé omo tó rewà ni.
daisy: n; (The garden is fill of daisy.) irúfé koríko kan tó ó máa n ní òdòdó fúnfun lórí pèlú pupa résúrésú láàrin rè. Imí ogba náà fún koríko tí Ó ní òdòdò funfun lórí pèlú anu pupa láàrin rè.
dangerous: adj; (The river is highly dangerous for the swimmers.) lèwu odò náà léwu gidegidi fún àwon òmùwè.
darling: n; (She is my darling.) olùfé olùfé mi ni.
darling: adj; (My darling daughter is here.) olólùfé olólùfé omo mí obìnrin wà nibi.
dart: v; (The mouse darted away when I approached.) lo kíákíá; sáré lo lojiji. Eku ilé náà sáré lo lójiji nígbà tí mo sún mó on.
dash: v; (I must dash.) sún sìwájú kíákíá, lo kíákíá mo gbòdò máà lo kíakíá.
dash: n; (Try to make a dash of freedom.) ìsúnsíwáhú mura láti ni ìsúnsíwájú òmìnira. Ami kan ti a n fi sí ìwé kíko.
date: n; (What is today’s date?) déètì kí ni déètì.
date: v; (Don’t forget to date your cheque.) fi déètì ojó sínu ìwé kíko ma se gbagba láti fi déètì sínú sòwédówó re.
daughter:n; (The man has three daughters.) omobìnrin okùnrin náà ní omonùnrin méta.
dawn: n; (We must start at dawn.) àfèmójú. A gbódò bèrè nì àfèmójú
dawn: v; (Day was dawning as we left.) yé;bers sí ni mole ojúmó ti mo bí a se kúrò.
day:n; (He has been working all day.) ojú òsán ó ti n sisé ní gbogbo ojú òsán
daylight: n; (He stole the car in the daylight.)  ojúmomo ojúmomo ló jí okò ayókélé nàá.
daytime: n; (You hardly see owls in the daytime.) ojú òsán; òsán gangan o kò lè sábà rí àwon eye òwìwí ni òsán gangan.
dead: adj; (The tiger fell dead.) di òkú; láìlémìí. Ekùn náà subú lulè ó dòkú.
dead: n; òkú. (We carried the wounded and the dead off the battle field.) A gbé awon to fara pa ati awon okú náà kúrò lójú ìjà.
deaf: adj: (She was born completely deaf.) tí ó dití. A bii ládití pátápata.
deaf:n; (They are all deafs.) eni tí ó dití. Adìti ni gbogbo won
deal: n; (The workers are hoping for a better pay deal.) ìpín ; àjọsopò. Àwon òsìsè náa n retí ìpín/ isé tí yoo mú owó to gbe péélí wa.
deal: v; (He dealt me four cards.) pín ó pín páálì ìkonkan-sí méin fún mí.
dear: adj; (My daughter is very dear to me.) tí ó sòwón omobìnrin ni sòwón sí ni púpò.
dear: n; (Come here, my dear.) Èdá gìdi; ẹni rere, olùfẹ́ máa bò níbi, olùfé mi.
death: n; (Her death was a shock to him.) ikú ikú re bá a lójijì.
debate:n; (After much debate we decided to leave the place.) àríyànjiyàn iléyin òpòlopò aríyànjiyàn a pinu láti kúrò nìbè.
debate: v; (What are you debating about?) se n se àríyànjiyàn kí le n se àríyànjuyàn lé lórí.
debit: n; (How much is my debit?) gbèsè. Eló ni gbese mi?.
debtor: n; (The man is my debtor.) onígbèsè onígbèsè mi lokùnrin náà.
decade: n; (It now a decade I saw him last.) odún mẹ́wàá ó pe odún mẹ́wàá tí mo rí i gbèyìn.
decay: v; (Sugar will decay your teeth.) rà bàjé súgà yóò ba eyín re jé.
decay: n; (That system slowly fell into decay.) ìbàjẹ́; rírá; aláìsìsé díédíè.
deceive: v; (He deceived him.) tàn jẹ ó tàn an jẹ.
deceiver: n; (The man is a deceiver.) elètàn elètàn ni okùnrin náà.
december: n; (He was born in December.) Ọ̀pẹ̀; Oṣù kejìlá ọdún. A bíi nínú Oṣù Ọ̀pẹ̀.
decent: adj; (The lady is decent.)finju. Omoódan náà fúnju.
decide: v; (I have decided to go.) pinnu. Mo ti pinnu láto lo.
decidous: adj; (He went to hunt in a decidours forest.) tí n wówé lódoodún ó lo sode nínú igbó tí o n wówé lódoodún.
deck: n; (My bad is on the top deck.) pákó tí a fit è okò. Erù mí wà lórí pákó tí afi lé okò lókè.
declaration: n; (The was a declaration of wan yesterday.) ikede ìkéde ogún wáyé lánàá.
declare: v; (He declared that the war is over.) kéde;  tenumó ó kéde pé ogún ti tan.
decorate: v; (The table was decorated.) se lósòó	wón se tábìlì náà lósòó.
decline: n; (There is a decline in the population of this country.) ìdínkù; iwásílè. Idúnke/ìwásílè wà nínú ìye olùgbé orìkè-èdè yìí. decline: v; (The influence declined after she lost the election.) dínkù; wá sílè. Gbajúmò rè dúnkù léyìn tí kò wolé ìbò.
deep: adj; (The well is very deep.) jìn; jinlè kàngs náà jìn dáadáa.
deer: n; (The hunter killed a deer.) àgbòrin, ìgalà, egbin ode náa pa àgbònrin.
defeat: v; (Thou shall defeat your enemies.) bì subu; borí. Ìwo yóò bóri àwon òtá re.
defeat: n; (Your enemies shall suffer defeat.) ìsubu. Àwon òtá re yóò rí ìsubú.
defend: v; (I will defend him.) gbèjà; dáàbò bp; se odi fun. N ó dáàbò bò o.
deficiency: n; (Vitamin deficiency can lead to Illness.) ààpé. Àìpé oúnjẹ asaralóore lè fa àìsàn.