cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orúkọ Àdúgbò ní Ìjẹ̀bú-Igbó, Ìpínlẹ̀ Ògùn, Nàìjíríà
IJÈBÚ IGBÓ
11.	Àdúgbò:  	Ládugbó Ìtumò:		Ládugbó ni èdè Ìjèbú túmò sí ìkokò ni Yorùbá àjùmòlò. Ìtàn sò wí pé Odò ńlá kan wà ni àdúgbò yìí ti ìkòkò (ládugbó) àbáláyé kan wà nínú rè. Tí àwon enìyàn bá fé pon omi múmu, nínú Ládugbó yìí ni won ti máa ń pon-ón. Sùgbon bi o ba je ki a fo aso, ìwè ati ohun miran ni won a lo omi tí ó yí Ládigbó náà kà á. Nígbà ti o se won se àdúgbò náà di “Odò-o-Ládugbó” ti àgékúrú rè wá di Lágugbó.
12.	Àdúgbò:  	Igà Eran Ìtumò:		Ní ìgbà láyéláyé, Bàbá kan wà ti wón ń pè ni Òsígbadé Olómo òdo-nitori kò mo iye omo ti o bi, sùgbón ó jé onísòwò eran Màlúù. Ó ní àgbàlá ńlá ti ó máa ń da eran sí lati je pápá, kò si ohun òsìn míràn ti ó ń ba àwon màlúù náà gbé ni àgbàlá náà. Àgbàlá ńlá yìí ni àwon Ìjèbú máa ń pè ni Ugà eran ti o wa di “Igbà Eran’ lónìí
13.	Àdúgbò:  	Ìdágòlu Ìtumò:		Ní ayé àtijú won a máa sa ìgò jo sí àdúgbò yìí fún fífo lati tà á. Ìtán so wí pé èyìn odi ìlú ni ibè jé, wón tún máa ń da àwon àkúfó ìgò jo síbè, àwon tí ó bá jé odùndùn, won a fó won sí wéwé. Ìgbà tí ó se, àwon ènìyàn bèrè sí tèdó sì àdúgbò yìí. won wa ń pe ibè ní “Abúle Ìdágòlu” ti o wa di “idágòlu”lónìí
14.	Àdúgbò:  	Ìdí Isin Ìtumò:		Inú Igbó ni àdúgbò yìí jé nígbà àtijó, Igi ti o máa ń so èso isin ni ó pò nínú igbó yìí jù. Àwon eniyàn a máa sinmi labe àwon igi náà bí won bá ń ti ònà oko tàbí odò bò. Ìgbà tí ó se, ìgbó náà bèrè sí súnmó abúlé, nìtori àwon ènìyàn ń tèdó sí etí bè. Tí àwon àgbàlagbà ní abúlé pàápàá àwon Okùnrin bá jeun tan won a “tàtaré”sí abé igi yìí lati lo gba atégùn, ìbi ti wón bá ti ń tayò, tí won ń “tàkúrò so” won a wà níbè fún ìgbà pípé. Enikéni ti ò ba ni àlejò, won a ni kí ó lo wo eni ní ó ń bèèrè ni ìdí igi isin tí ó wa di “Ìdí Isin” lónìí.
15.	Àdúgbò:  	Ìdí scale (síkéèlì) Ìtumò:		Ní àdúgbò yìí, ìwòn tì àwon alágbède ro ni wón ń lò lati máa fi se òsù wòn kòkó. Gbogbo àwon onísòwò kòkó pátápátá ni won máa ń pàdé ni àdúgbò ti a ń so yìí lati wa rà ati ta kòkó won níbè. Ní ìdí èyí, won so ibè dí ìdí scale ti wón ti ń won kòkó, ti àgékúrú rè sì di “Ìdí scale” lónìí
16.	Àdúgbò:  	Òkè sópen Ìtumò:		Ní ìgbà atijo, àwon osó ati Àjé kò fi ìse won bò rárá, isé ibi won kò ni àfìwé, sùgbón àwon Àgbààgbà pinnu lati da sèríà fún enikeni ti owó won bá tè. Tí won bá mú enikeni ti o ni osó tabi Àjé ibi tì wón ti yàn sótò, ti won ti ń so òkò pa wón ni wón ń pè ní òkè ti osó pari emir è sí, tabí òkè tie mi osó pin sí. Èdè àdúgbò Ìjèbú ni “pen” – Yorùbá àjùmòlò ni “Pin” Nígbà ti ojú ńlà ti àwon enìyàn ń kólé sí bè won wa so àdúgbò náà dí “Orí òkè osópen”ti àgékúrú rè wá di “ÒKE SÓPEN”
18.	Àdúgbò:  	Itún-Lógun Ìtumò:		Itún ni èdè ìjèbú túmò sí “Agbólé”. Àwon jagunjagun ìlú ni ibi ti wón ti máa ń pàdé dira ogun ti won ba fe lo sí ojú ogun. Àkókò ti won bá fe lo jagun nikan ni won máa ń pàdé ni ibè. Tí àwon ènìyàn tì kò mo ohun ti o ń selè télè bá ti ń ri àwon jagunjagun ti won ń dé sí itún yìí, won a ni àwon Ológun ti dé sí itún won. Won wa so ibè di “itún Ológun” ti àgékúrú rè wa di “itún Lógun”.
19.	Àdúgbò:  	Odò Asóyìn Ìtumò:		Odò kan wà ni àdúgbò kan, ti èso Òyìn máa ń so repete ní bèbè rè. Àwon àgbàgbà a máa jókòó ta ayò ni abé àwon igi yìí, won a si máa fi èso òyìn panu bí ayò bá ń lo lówó. Báyìí ni wón so ibè di “Odò ti o ń so èso Òyìn” tí ó wá di “Odò asoyìn”.
20.	Àdúgbò:  	Orímolúsì Ìtumò:		Ní Ìgbà Ìwásè orúko àdúgbò ńlá kan ni ìjèbú Igbó ni “Orímolúsì”. Sùgbón, gégé bi a ti mò wí pé àwon Yorùbá máa ń ye ìpún tabi Àyàmó wò (ori). Àwon ènìyàn àdúgbò náà a da Obì won a wí pé “Orí ìwo lo mo Olùsìn, Olùserere, je kí ìgbésí ayé mi dára o. Báyìí ni eni ti o kókó je Oba ìlú náà wí pé òun ni Olórí ìlú, òun ni orí fún àwon ènìyàn ti o wà ni ìlú gbogbo ènìyàn yóò sì ma pe sin òun ni. Ní ìdí ènìyàn, won so Oba náà di “Orí-mo-Olùsìn” ti ó di “orímolúsì” lónìí.
21.	Àdúgbò:  	Bógije Ìtumò:		Ní ayé atijo okùnrin kan wà ti o kúrò ni àárin ìlú lati máa lo gbé inú Igbo nitori wí pé o ti ya wèrè, wèrè yìí pe lára rè to béè gè é ti o gbé òpòlopò odún nínú igbó náà. Ní ìgbà míràn ti kinní òhún bá wò ó lára tán, a bèrè sí yà èèpo igi a máa rún-un wòmùwòmù; Àwon èrò ti ó ń lo, tó ń bò lónà oko máa ń wòó tàánú-tàánú; nígbà tì o yá kò jo wón lójú mo. Wón wá ń pè é ni wèrè ti ó ń bó igi je, òun a sì máa le won bí wón bá ti pè é béè. Sùgbón nígbà tì àwon ènìyàn bèrè sí ko ilé ibè, won wa so ibè di àdúgbò wèrè tò ń bó igi je, àgékúrú rè wá di “bógije”
22.	Àdúgbò:  	Òkè Idán Ìtumò:		Àwon eléégún ati àwon abòrìsà ìlú máa ń se ayeye Odún won ni Odoodún ni ayé atiju. Orí Òkè ńlá kan ni won sì ti máa ń pa Idán Orísirísi fún àwon ara ìlú. Nígbà tì o se àwon ènìyàn kólé sí Orí Òkè yìí, won sí so àdúgbò náà di “Orí Òkè Idán pípa” tó wa di Òkè Idán” lónìí.
23.	Àdúgbò:  	Iwáta Ìtumò:		Ní ìgbà ti àwon ènìyàn bá je Oyè tan ní ìlú, àwon Ìjòyè a sì wá sí Iwájú ìta àafin Oba pèlú àwon ebí, ara ati òré won-lati wa jó, lati se àjoyò pèlú Olóyè tuntun. Nígbà ti ó so àwon ènìyàn féràn lati máa se ayeye orísirìsì ni iwájú ìta àafin Oba nitori pé enikeni ti o ba fe se ayeye ti Oba bat i gbó nipa rè ni yóò ri èbùn gbà lówó Oba. Báyìí ni won bèrè sì lo ìtà Oba fun ayeye, bí won ba sì fé se àpèjúwe ìbì ti won yóò ti se ayeye fun àwon ará, òré, ati ojúlùmò, won a ni kí wón wá bá won se ayeye ni iwájú ìta Oba. Níbo ni e o ti se ayeye? “iwáta Oba ni” kèrèkèrè wón so àdúgbò náà di “Iwátá”.
24.	Àdúgbò:  	Òkè Ererú Ìtumò:		Kí o tó dì wí pé a gba òmìnira, àdúgbò yìí ni wón ti máa ń ta erú, tì àwon ènìyàn sì ti máa ń ra àwon erú lo sí “Àgbádárìgì”. Nígbà ti ó se Ojà erú títà sá féré ni orí òkè yìí, àwon Olùtajà a sì wá so ibè di Òkè-Ererú
25.	Àdúgbò:  	Òkè Tákò Ìtumò:		Ní ìgbà àtijó, ti wón ba fe fi Oba je ni ìlú, àdígbò yìí ni won ti máa ń gbìmò eni ti Oba kan, lati ìdílé ti Oba kan. Tí ètò fífi Oba je yìí bá takókó ti o díjú tan pátá, àwon àgbààgbà afobaje á kó ara won lo si Ori Òkè kan lati lo tú gbogbo ohun ti o bá dìju palè. Ní orí òkè yìí won a dìbò, won a dá ifá, ohun gbogbo yóò sì ni ojútùú kì won tó padà sí ilé. Nitorí ìdí èyí ni wón se so òkè náà di “Òkè Tákò” Òkè ti a ti ń tú ohun lèrò ti ó ta kókó.
26.	Àdúgbò:  	Òkè Àtààfíà Ìtumò:		Léyìn Ìgbà ti àwon afobaje bá ti ri ojùtùú enì ti yóò joba, Okan won a balè, won a wá gun orí òkè kan lo lati lo gba atégùn sára, nìbe wón a mu emu, won a sì máa wí pé àlàáfíà ti dé bá ìlú. Orí òkè yìí ni o di àdúgbò ńlá lónì, ti won so di “Òkè àlààfíà”.
27.	Àdúgbò:  	Òkè ìfé Ìtumò:		Orí òkè kan wà ti àwon àlejò ti wón ba sèsè wo inú ìlú ti máa ń lo búra wí pé àwon kò ni se búburú sí Oba ati àwon omo onílùú Orisìrìsi àwon èyà enìyàn ni won máa ń pàdé ni orí oke yìí ni asìko ìbúra náà, Ègbá, ìbàdàn Òyó. Hausa, Ìgbò, abbl. Orò ajé ni ó gbe won wá sí ìlú náà (Ìjèbú Igbó). Ní gbà tí ó se Oba se akiyesi wí pé gbogbo àwon àlejò wònyí ń se bí omo ìyá kan náà, a fi bi eni pe ile kan ni gbogbo won ti wá. Láì fa òrò gùn, àwon àlejò yìí ń pò sí, won ń bí sí i, won ń rè sí, ìlú sì kún to béè géè tì onílé kò mo àlejò mó. Ní ojo kan, Ob ape gbogbo àwon àlejò ìlú jo tèbí tàráawon, Ó sì so fún won wí pé òun ríi pé won ni ìfé ara won, lati òní lo, òun (Oba) yàn-ǹ-da orí òkè tì wón tì bura ni ojósí fún won, ki won ko àwon enìyàn won ki wón lo tèdó sí ibè. Gbogbo àwon àlejò wònyí sì dupe lówó oba. Won sì se bi Oba ti wí. Lati Igba náà ni won ti so àdúgbò náà di orí òkè ìfé ti o di “Òkè Ìfé” loni yìí.
29.	Àdúgbò:  	Odòdóoróyè Ìtumò:		Ní aye atijo, Okùnrin ken wà ni ìlú ó je alágbára atì alákíkanjú ènìyàn. Orúko rè ń jé “omódóríoyè” Ó se isé takun-takun fún ìlú Baba rè, ò sì jè omo Oba”. Ní ìgbà tì Oba tó wà lórí Oyè wàjà, Ìdílé rè ni Oba kàn òun sì ni o ye ki wón mú, nínú ìdílé náà. pàápàá tì o tún jé alágbára ènìyàn. Àwon afobaje gba àbètétè lowo elòmíràn won sì kojú “Omódoríòyè” sóòrù alé. Kàkà ki ilè kú, ilè á sá ni Omódérìoyè fi òrò náà se ati bi a se mò wí pé àwon alágbára kò kò Ikú Omodorioye se Okunrin, ò sì pinnu wí pé bí won kò tilè fi òun joba won kò ni gbàgbé òun láyéláyé. Báyìí ni “omódóríoyè tí àwon ènìyàn ti se àgékúrú orúko rè sí “Dóróyè” télè, di odò ńla kan sí odì ìlú náà, ó sì fi ohùn sílè wí pè, Oba tí ó ba je ti kò bá mu nínú omi náà kì ni pe lori oyè tí wón fi je, atì wí pé eníkéni tí ó bá ń mu omi náà yóò di alágbára. Bíí àwon ènìyàn se bèrè sí ni tèdó si eti odò náà ni yìí, ti won sí so àdúgbò náà ti “Odòdóoróyè” iyan nip e “Odò Omódórí oyè”.
30.	Àdúgbò:  	Station (Sitésòn) Ìtumò:		Léyìn Ìgbà ti awon Gèésì dé, ti Okò ayókélé ati irúfé okò mìran bèrè si won orile èdè wa, àwon Okò akérò tì o ba wo ìlú ìjèbú Igbó ni ibikan ti won ti gbódò ja awon èrò won sile, ti won yóò sì kó àwon èrò miran. Ibè ni won ń pè ni station, Ibikiri ti ènìyàn bá ń lo lati ìjèbú Igbó, Ibe nikan ni e ti lè ri oko wò.
Waje
Ni odun 2016, Waje je okan lara awon adajo merin ninu eto akoko
The Voice Nigeria. Nigba to di odun 2018, Waje farahan loorekoore ninu fiimu Africa Magic telenovela, Battleground.
Àgbàjọ
thumb|300px|A [[community of interest gathers at Stonehenge, England, for the summer solstice.]]
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ohimini
jẹ̣́ ìjọba ìbílẹ̀ ní ìpínlẹ̀ Benue tó wà ní orílẹ̀ édè Nàìjíríà.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ohionmwon
wa ni Naijiria
Polinésíà
je agbegbe ile ayé.
Rupee Mọ́rísì
je owonina ni Afrika.
Frederick Hopkins
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Metical
je owonina ni Afrika.
Winnie Mandela
Winnie Madikizela-Mandela (ibi ni 26 September 1936 - 2 April 2018 oruko abiso Nomzamo Winifred Zanyiwe Madikizela) jẹ́ olóṣèlú ará ilẹ̀ Guusu Afrika.
Austrálásíà
thumb|250px|right|Australasia thumb|250px|Regions of [[Oceania.]] Australasia je agbegbe ni Oseania: Australia, New Zealand, erekusu New Guinea, ati awon erekusu itosi ara won ni Okun Pasifiki. Charles de Brosses ni o koko lo oruko yi ninu Histoire des navigations aux terres australes (1756). O mu wa lati Latin fun "guusu Asia" o si seyato agbegbe yi si Polynesia (ni ilaorun) ati guusuilaorun Pasifiki (Magellanica). Bakanna o tun yato si Micronesia (ni ariwailaorun). Australasia joko lori Abo India-Autralia, pelu India.
Porfirio Lobo Sosa
Porfirio Lobo Sosa (ojoibi 22 December 1947), mimo bi Pepe Lobo, ni Aare ile Honduras, oloselu ati adako.
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Discovery
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Discovery (Orbiter Vehicle Designation: OV-103) je ikan ninu awon oko-afiyipo meta ti won sise lowolowo ninu awon Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú ti NASA, to je ile-ise ofurufu ti orile-ede Amerika. (Awon meji yioku ni Atlantis ati Endeavour.) Nigba to koko sise ni 1984, Discovery je oko-afiyipo keta sugbon loni ohun ni eyi to pejulo lenu ise. Discovery ti se iranlose fun iwadi ati fun isoapapo ISS.
Isaac Babalola Akinyele
Oba Isaac Babalola Akinyele, OBE, KBE (April 18, 1882 – May 30, 1964) ni Olubadan akoko to gun ori ite gege bi oba. O gun ori ite ni 1955 o si wa ni be titi di ojo iku re ni 1964
.pm
.pm
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oju
Agbegbe Ijoba Ibile Oju je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
.gb
.gb lo je yiyasile fun Britani Olokiki sugbon ko je lilo mo, .uk je lilo dipo re.
Itokasi
Toppdomän
Melanésíà
thumb|right|300px|Melanesia
Melanesia je omo agbegbe Oseania to fe lati apaiwoorun opin Okun Pasifiki titi de Okun Arafura, ati tokoju si ilaorun si Fiji. Agbegbe kopo opo awon erekusu to wa ni ariwa ati ariwailaorun Ostrelia. Oruko Melanesia (lati Greek: μέλας, dudu; νῆσος, erekusu) koko je lilo latowo Jules Dumont d'Urville ni 1832 lati setokasi awon eya eniyan ati idipo jeografi awon erekusu to yato si Polynesia ati Maikronesia.
Dọ́là Nàmíbíà
je owonina ni Afrika.
Karl Landsteiner
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Àgbájọ
Àgbájọ'je itosile awujo ti won unfe ohun kanna, sakoso ise ara won, ti won si ni ipaala to pin won niya kuro ni ayika won.
In the social sciences, organizations are the object of analysis for a number of disciplines, such as sociology, economics, political science, psychology, management, and organizational communication. In more specific contexts, particularly for sociologists, the term "institution" may be preferred. The broader analysis of organizations is commonly referred to as organizational studies, organizational behavior or organization analysis. A number of different theories and perspectives exist, some of which are compatible,
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Odò Oji
Agbegbe Ijoba Ibile Oji River je ijoba ibile ni Ipinle Enugu towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Oji River.
Ìjọba
Ìjọba ni ikorajo ninu awujo kan, ile oloselu tabi agbajo to ni ase lati se ati fipase ofin, ilana, itele-ofin.
"Ijoba" ntoka si ijoba abele, isejoba oludalara to le ibile, onibinibi, tabi kariaye.
Ìjọba je "akojoegbe, to n joba lori agbegbe iselu kan", "awon alase ninu awujo", ati elo fun awon alase lati pase lori awujo.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okehi
wa ni Naijiria
Miguel Ángel Asturias
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso. thumb
Yasunari Kawabata
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Árktìkì
thumb|Àwòrán ìṣètọ́sọ́nà Átííkì. je agbegbe ile ayé.
Otto Heinrich Warburg
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Central Intelligence Agency
right|thumb|The entrance of the CIA [[Headquarters]] Central Intelligence Agency (CIA) je Ile-ise olofofo ti ijoba orile-ede Amerika.
Nelly Sachs
je olukowe tó gbà Ebun Nobel ninu Litireso.
Nelly Sachs (10 December 1891 – 12 May 1970) was a German-Swedish poet and playwright. Àwọn ìrí ri nipa ogun abẹlẹ Nazis nínú World War II Yuroopu se ayípadà rẹ sí elemi sọrọ sọrọ fun awọn ẹgbẹ rẹ Jews. Her best-known play is Eli: Ein Mysterienspiel vom Leiden Israels (1950); other works include the poems "Zeichen im Sand" (1962), "Verzauberung" (1970), and the collections of poetry In den Wohnungen des Todes (1947), Flucht und Verwandlung (1959), Fahrt ins Staublose (1961), and Suche nach Lebenden (1971). She was awarded the Nobel Prize in Literature in 1966.
László Sólyom
László Sólyom (ojoibi on January 3, 1942) ni Aare orile-ede Hungary,
Odò Dánúbì
Odo Danubi ( tabi Danubi ni soki) ni odo gigunjulo ni Isokan Europe ati odo Europe gigunjulo keji leyin Volga.
Djìbútì
Djibouti tabi Orile-ede Olominira ile Djibouti je orile-ede ni Ilaoorun Afrika.
Antárktìkì
thumb|Almirante Brown Station, Antántíkì. je agbegbe ile ayé.
Ìgbà Òṣèlú Èkejì Nàìjíríà
Ìgbà Òṣèlú Elékejì Nàìjíríà tàbì Orílẹ̀-èdè Olómìnira ará Nàìjíríà Èkejì jẹ́ ìgbà ìṣèjọba àwarawa àwọn mẹ̀kúnnù orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó wáyé láàrin ọdún 1979 sí 1983 tí ó jẹ́ ìṣèjọba pẹ̀lú ìlànà-ìbágbépọ̀ kejì asominira.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okene
wa ni Naijiria
Aleksandr Solzhenitsyn
thumb|350px je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Peter King
Peter King Adéyoyin Osubu tí a mọ̀ sí Peter King jẹ́ gbajú-gbajà olorin tó jẹ́ ọmọ bíbí ilẹ̀ Nàìjíríà, tí ó mọ̀ nípa ìlò onírúurú irinṣẹ́ èlò orin.
Lọ́pọ̀ ìgbà, ó fẹ́ràn láti máa fọn fèrè, tí a mọ̀ sí Saxphone, tí ó sì ma fi ń gbé orin jáde àti ìlù Jáàsì fún ìgbádùn àwọn tó ní ìfẹ́ sí irúfẹ́ orin rẹ̀. Peter King gbàjúmọ̀ púpọ̀ láàrín àwọn àrá ilẹ̀ Europe àti ilẹ̀ Amẹ́ríkà ju Ilẹ̀ wa Nàìjíríà lọ pẹ̀lú orin Mìlíkì tó ń kọ fáwọn olólùfẹ́ rẹ̀.
Wọ́n bí Peter King ní ọdún 1938 ní ìlú Enugu, ní ìwọ̀-oòrùn gúúsù, ilẹ̀ Nàìjíríà, ó dàgbà sí Ìlú Lọ́kọ́ja, ìlú Èkó àti Port Harcourt. Ní ọdún 1957, Peter King, darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olórin Roy Chicago ní Ìlú Ìbàdàn, nibi tó ti ń lu àwọn onírúurú Ìlú àti éròjà orin tó dárà fún ìgbádùn àwọn to m'ayé jẹ.
Ní ọdún 1961, ó lọ sí ilé ẹ̀kọ́ Orin ní ìlú London àti Ilé Ẹ̀kọ́ Trinity. Ní ìlú London yìí ni King ti darapọ̀ mọ́ Báyọ̀ Martins ẹni tó yan ìlù láàyò àti ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, Mike Fálànà tó jẹ́ afun-fèrè. Àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta yí wá dá ẹgbẹ́ tí a mọ̀ sí African Messangers.
Ẹgbẹ́ African Messengers yí máa ń kọrin ní àwọn ibi àkànṣe ayẹyẹ àti ibi ìgbafẹ́. Wọ́n sì tún ń ṣe ègbè fún àwọn gbajúgbajà àti ìlú mọ̀ọ́ká olórin bíi, The Four Tops, The Temptations àti Diana Ross.
Peter King àti ẹgbẹ́ olórin rẹ̀ padà sí Orílẹ̀-èdè Nàìjíríà ní ọdún 1969 tí wọ́n sì kọrin láàrín ìjà ogun abẹ́lé tó bẹ́sílẹ̀ lákòókò náà ní ìlú Nàìjíríà.
Ní ọdún 1971, King padà sí ìlú London, ó sì rin ìrìn àjò lọ sí Ìlú Europe, Amẹ́ríkà àti Japan pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ tí ó pè ní Shango. Ó tún ṣe agbátẹrù àwọn elégbè orin fún Boney M, nígbà àkọ́kọ́ tí wọ́n lọ kọrin níbi ìrìn àjò káàkiri sí orílẹ̀-èdè Europe ní ọdún 1977. Bẹ́ẹ̀ náà ló tún ṣe àwo orin mẹ́sàn-án míràn láàrín ọdún 1975 àti 1978. Ó kọ̀wé orin ìgbà ló dé fún àwọn òṣèré àti ilé iṣẹ́ Tẹlifíṣọ̀nu.
Ní ọdún 1979, ẹ̀wẹ̀, King padà si orílè-èdè Nàìjíríà o sì dá ẹgbẹ́ P. K silẹ̀. Ó ń ṣe àkójọpọ̀ orin fún èrè Orí ìtàgé, ó wá tún ṣe àwo orin mẹ́ta kún àwọn àwo orin rẹ̀.
.sj
.sj is the Internet country code top-level domain (ccTLD) reserved for the designation Svalbard and Jan Mayen. It is administered by UNINETT Norid. Currently it is not used as Svalbard and Jan Mayen are parts of Norway. Home page owners on Svalbard have .no or .com like in Norway. Jan Mayen has no indigenous population.
Mẹ̀túsélà
Mẹ̀túsélà ni eni to gbo julo ti Bibeli so ojoori re, o so pe o je odun 969.
Metusela ninu Bibeli
Metusela je didaruko ninu Bibeli ni, gege bi akoole iran to ja Adamu mo Noah. Akoole iran yi tun je pipe, lai so akoole asiko, ni, ati ni.
(21) Enoku si wa ni ogota odun o le marun o si bi Metusela. (22) Enoku si ba Olorun rin ni odunrun odun leyin ti o bi Metusela, o si bi awon omokunrin ati awon omobinrin (23) Gbogbo ojo Enoku si je irinwo odun o din marundinlogoji (24) Enoku si ba Olorun rin, oun ko si si, nitori ti Olorun mu lo. (25) Metusela si wa ni ogosan odun o le meje, o si bi Lameki (26) Metusela si wa ni egberin odun o din mejidinlogun leyin igba ti o bi Lameki, o si bi awon omokunrin ati awon omobinrin (27) Gbogbo ojo Metusela si je egberun odun o din mokanlelogbon, o si ku
Gordon Bajnai
thumb|Gordon Bajnai.
Danladi Mohammed Zakari
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kogi tele.
Heinrich Böll
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Òkun Àgbáyé
thumb|Òkun àgbáyé. je agbegbe ile ayé.
Rand
je owonina ni Afrika.
Ólafur Ragnar Grímsson
President of Iceland (1996-2016)
Kárbọ̀nù
thumb|Kárbọ̀nù atomu Kárbọ̀nù (láti carbo "èédú") je ipilese kemika to ni ami-idamo C ati nomba atomu 6. Gẹ́gẹ́ bí ìkan nínú ẹgbẹ́ 14 lórí tábìlì ìdásìkò àwọn ẹ́límẹ̀ntì, ó jẹ́ aláìjẹ́-mẹ́tàlì àti afagbáramẹ́rindìmú—èyí jẹ́ pé ẹ̀lẹ́ktrọ́nù mẹ́rin wà láti dá ìsopọ̀ kẹ́míkà àjọfagbáradìmú. Àwọn ísótòpù kárbọ̀nù mẹ́ta ni wọ́n wà fún ra wọn, 12C àti 13C jẹ́ dídúró, nígbàtí 14C jẹ́ onítítànyindin, tóúntúká díẹ̀díẹ̀ pẹ̀lú àsìkò àbọ̀-ìgbéayé tó tó bíi ọdún 5,730. Kárbọ̀nù ni ìkan nínú àwọn ẹ́límẹ̀ntì díẹ̀ tí wọ́n ti jẹ́ dídámọ̀ láti ìgbà àtijọ́.
Orísi àwọn álótrópù kárbọ̀nù lọ́wà tí èyí tó gbajúmọ̀ nínú wọn jẹ́ gráfáìt, díámọ́ndì, àti kárbọ̀nù àìlétòara. Àwọn ìní oníṣeẹ̀dá kárbọ̀nù yàtọ̀ gẹ́gẹ́bí irú álótrópù bá ṣe rí. Fún àpẹrẹ, díámọ́ndì jẹ́ híhannú, nígbàtí gráfáìt jẹ́ dídinú tó sì dúdú. Díámọ́ndì jẹ́ ìkan nínú àwọn èròjà tó le jùlọ, nígbàtí gráfáìt jẹ́ dídẹra dáadáa tó bẹ̀ẹ̀ láti fi kọ ìwé. Díámọ́ndì ní ìgbéwọra oníṣetanná tó kéré gidi, nígbàtí gráfáìt jẹ́ olùgbéwọra tó dára gidigidi. Lábẹ́ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ onídéédé, díámọ́ndì, nánótúbù kárbọ̀nù àti grafínnì ní ìgbéwọra onígbígbóná tó gajùlọ ní àrin àwọn èròjà tí a mọ̀.
Kola Ogunkoya
je olorin ara Naijiria.
Kárbọ̀nù
Gbogbo àwọn álótrópù kárbọ̀nù jẹ́ aláralíle ní abẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ onídéédé tí gráfáìt jẹ́ irú èyí tó jẹ́ dídúró jùlọ níagbára onítigbígbóná. Wọ́n jẹ́ olódì sí kẹ́míkà bẹ́èsìni wọ́n fẹ́ ìgbónásí gíga láti túndaramọ́ra gan mọ́ ọ́ksíjìn. The most common Ipòàyè ìsọdiọ̀ksídì kárbọ̀nù nínú àwọn àdàpọ̀ aláìníọ́rgánì ni +4, nígbàtí +2 wà nínú mónọ́ksídì kárbọ̀nù àti àwọn metali irekoja karbonili miran. Orisun totobijulo karbonu alainiorgani ni okuta-efun, dolomaiti ati dioksidi karbonu, sugbon opo re tun wa ninu awon ìwalẹ̀ oniorgani èédú, peat, epo petroliomu ati klatarati methani. Karbonu se Carbon forms more adapo ju awon elimenti yiowu lo, bi milionu mewa adapo oniorgani ogidi lo wa titi doni, sibe awon yi ko ju ida die lo ninu gbogbo iye iru adapo karbonu to se e se labe isele onideede.
Karbonu ni elimenti 15k to gbalejulo ni inu iwule Aye, ati elimenti kerin to gbale julo ninu agbala-aye gegebi iye akojo leyin háídrójìn, hílíọ̀mù, ati ọ́ksíjìn. O wa ninu gbogbo iru eda ohun alaye, be sini ninu ara eniyan karbonu ni elimenti keji to gbalejulo gegebi iye akojo (bi 18.5%) leyin oksijin. Igbale yi, lapapo mo ipinsorisirisi awon adapo organiki ati agbara won lati da polimeri ni ibi igbonasi to wopo ni ile Aye, so elimenti yi di ipile kemika gbogbo ohun elemi.
Àwọn ìdámọ̀
Àwọn orísi ìdá tàbí álótrópù kárbọ̀nù (ẹ wo ìsàlẹ̀) ní nínú wọn ohun tó le jùlọ ní ìdáyé, díámọ̀ndì, àti èyi tó jẹ́ ìkan nínú ohun rírọ̀ jùlọ, gráfáìtì. Bákannáà, ó ní ìfẹ́ fún ìsopọ̀ mọ́ àwọn átọ̀mù kékeré míràn, bíi àwọn átọ̀mù kárbọ̀nù míràn, ó sí le dá ọ̀pọ̀ ìsopọ̀ àjọfagbáradìmú afẹsẹ̀múlẹ̀ mọ́ àwọn átọ̀mú báyìí. Nítorí ẹ̀yí, kárbọ̀nù le dá orísirísi àdàpọ̀ tó pọ̀ tó mílíọ́mù mẹ́ẹ̀wá; ogunlọ́gọ̀ gbogbo àwọn àdápọ̀ kẹ́míkà. Carbon also has the highest sublimation point of all elements. At atmospheric pressure it has no melting point as its triple point is at 10.8 ± 0.2 MPa and 4,600 ± 300 K (~4,330 °C or 7,820 °F), so it sublimates at about 3,900 K.
Carbon sublimes in a carbon arc which has a temperature of about 5,800 K (5,530 °C; 9,980 °F). Thus, irrespective of its allotropic form, carbon remains solid at higher temperatures than the highest melting point metals such as tungsten or rhenium. Although thermodynamically prone to oxidation, carbon resists oxidation more effectively than elements such as iron and copper that are weaker reducing agents at room temperature.
Carbon compounds form the basis of all known life on Earth, and the carbon-nitrogen cycle provides some of the energy produced by the Sun and other stars. Although it forms an extraordinary variety of compounds, most forms of carbon are comparatively unreactive under normal conditions. At standard temperature and pressure, it resists all but the strongest oxidizers. It does not react with sulfuric acid, hydrochloric acid, chlorine or any alkalis. At elevated temperatures carbon reacts with oxygen to form carbon oxides, and will reduce such metal oxides as iron oxide to the metal. This exothermic reaction is used in the iron and steel industry to control the carbon content of steel:
with sulfur to form carbon disulfide and with steam in the coal-gas reaction: Carbon combines with some metals at high temperatures to form metallic carbides, such as the iron carbide cementite in steel, and tungsten carbide, widely used as an abrasive and for making hard tips for cutting tools.
As of 2009, graphene appears to be the strongest material ever tested. However, the process of separating it from graphite will require some technological development before it is economical enough to be used in industrial processes.
The system of carbon allotropes spans a range of extremes:
Allotropes
Atomic carbon is a very short-lived species and, therefore, carbon is stabilized in various multi-atomic structures with different molecular configurations called allotropes. The three relatively well-known allotropes of carbon are amorphous carbon, graphite, and diamond. Once considered exotic, fullerenes are nowadays commonly synthesized and used in research; they include buckyballs, carbon nanotubes, carbon nanobuds and nanofibers. Several other exotic allotropes have also been discovered, such as lonsdaleite, glassy carbon, carbon nanofoam and linear acetylenic carbon (carbyne).
The amorphous form is an assortment of carbon atoms in a non-crystalline, irregular, glassy state, which is essentially graphite but not held in a crystalline macrostructure. It is present as a powder, and is the main constituent of substances such as charcoal, lampblack (soot) and activated carbon. At normal pressures carbon takes the form of graphite, in which each atom is bonded trigonally to three others in a plane composed of fused hexagonal rings, just like those in aromatic hydrocarbons. The resulting network is 2-dimensional, and the resulting flat sheets are stacked and loosely bonded through weak van der Waals forces. This gives graphite its softness and its cleaving properties (the sheets slip easily past one another). Because of the delocalization of one of the outer electrons of each atom to form a π-cloud, graphite conducts electricity, but only in the plane of each covalently bonded sheet. This results in a lower bulk electrical conductivity for carbon than for most metals. The delocalization also accounts for the energetic stability of graphite over diamond at room temperature.
At very high pressures carbon forms the more compact allotrope diamond, having nearly twice the density of graphite. Here, each atom is bonded tetrahedrally to four others, thus making a 3-dimensional network of puckered six-membered rings of atoms. Diamond has the same cubic structure as silicon and germanium and because of the strength of the carbon-carbon bonds, it is the hardest naturally occurring substance in terms of resistance to scratching. Contrary to the popular belief that "diamonds are forever", they are in fact thermodynamically unstable under normal conditions and transform into graphite. However, due to a high activation energy barrier, the transition into graphite is so extremely slow at room temperature as to be unnoticeable. Under some conditions, carbon crystallizes as lonsdaleite. This form has a hexagonal crystal lattice where all atoms are covalently bonded. Therefore, all properties of lonsdaleite are close to those of diamond.
Fullerenes have a graphite-like structure, but instead of purely hexagonal packing, they also contain pentagons (or even heptagons) of carbon atoms, which bend the sheet into spheres, ellipses or cylinders. The properties of fullerenes (split into buckyballs, buckytubes and nanobuds) have not yet been fully analyzed and represent an intense area of research in nanomaterials. The names "fullerene" and "buckyball" are given after Richard Buckminster Fuller, popularizer of geodesic domes, which resemble the structure of fullerenes. The buckyballs are fairly large molecules formed completely of carbon bonded trigonally, forming spheroids (the best-known and simplest is the soccerball-shaped C60 buckminsterfullerene). Carbon nanotubes are structurally similar to buckyballs, except that each atom is bonded trigonally in a curved sheet that forms a hollow cylinder. Nanobuds were first reported in 2007 and are hybrid bucky tube/buckyball materials (buckyballs are covalently bonded to the outer wall of a nanotube) that combine the properties of both in a single structure.
Of the other discovered allotropes, carbon nanofoam is a ferromagnetic allotrope discovered in 1997. It consists of a low-density cluster-assembly of carbon atoms strung together in a loose three-dimensional web, in which the atoms are bonded trigonally in six- and seven-membered rings. It is among the lightest known solids, with a density of about 2 kg/m3. Similarly, glassy carbon contains a high proportion of closed porosity, but contrary to normal graphite, the graphitic layers are not stacked like pages in a book, but have a more random arrangement. Linear acetylenic carbon has the chemical structure -(C:::C)n-. Carbon in this modification is linear with sp orbital hybridization, and is a polymer with alternating single and triple bonds. This type of carbyne is of considerable interest to nanotechnology as its Young's modulus is forty times that of the hardest known material – diamond.
Occurrence
Carbon is the fourth most abundant chemical element in the universe by mass after hydrogen, helium, and oxygen. Carbon is abundant in the Sun, stars, comets, and in the atmospheres of most planets. Some meteorites contain microscopic diamonds that were formed when the solar system was still a protoplanetary disk. Microscopic diamonds may also be formed by the intense pressure and high temperature at the sites of meteorite impacts.
In combination with oxygen in carbon dioxide, carbon is found in the Earth's atmosphere (approximately 810 gigatonnes of carbon) and dissolved in all water bodies (approximately 36,000 gigatonnes of carbon). Around 1,900 gigatonnes of carbon are present in the biosphere. Hydrocarbons (such as coal, petroleum, and natural gas) contain carbon as well—coal "reserves" (not "resources") amount to around 900 gigatonnes, and oil reserves around 150 gigatonnes. Proven sources of natural gas are about 175 1012 cubic metres (representing about 105 gigatonnes carbon), but it is estimated that there are also about 900 1012 cubic metres of "unconventional" gas such as shale gas, representing about 540 gigatonnes of carbon. (In the past, quantities of hydrocarbons were greater. In the period from 1751 to 2008 about 347 gigatonnes of carbon were released as carbon dioxide to the atmosphere from burning of fossil fuels. ) Carbon is also locked up as methane and methane hydrates in polar regions. It is estimated that at least 1,400 Gt of carbon is in this form just in (and under) the submarine permafrost of the Siberian Shelf.
As for individual carbon allotropes, graphite is found in large quantities in the United States (mostly in New York and Texas), Russia, Mexico, Greenland, and India. Natural diamonds occur in the rock kimberlite, found in ancient volcanic "necks", or "pipes". Most diamond deposits are in Africa, notably in South Africa, Namibia, Botswana, the Republic of the Congo, and Sierra Leone. There are also deposits in Arkansas, Canada, the Russian Arctic, Brazil and in Northern and Western Australia. Diamonds are now also being recovered from the ocean floor off the Cape of Good Hope. However, though diamonds are found naturally, about 30% of all industrial diamonds used in the U.S. are now made synthetically.
Isotopes
Isotopes of carbon are atomic nuclei that contain six protons plus a number of neutrons (varying from 2 to 16). Carbon has two stable, naturally occurring isotopes. The isotope carbon-12 (12C) forms 98.93% of the carbon on Earth, while carbon-13 (13C) forms the remaining 1.07%. The concentration of 12C is further increased in biological materials because biochemical reactions discriminate against 13C. In 1961, the International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) adopted the isotope carbon-12 as the basis for atomic weights. Identification of carbon in NMR experiments is done with the isotope 13C.
Carbon-14 (14C) is a naturally occurring radioisotope which occurs in trace amounts on Earth of up to 1 part per trillion (0.0000000001%), mostly confined to the atmosphere and superficial deposits, particularly of peat and other organic materials. This isotope decays by 0.158 MeV β− emission. Because of its relatively short half-life of 5730 years, 14C is virtually absent in ancient rocks, but is created in the upper atmosphere (lower stratosphere and upper troposphere) by interaction of nitrogen with cosmic rays. The abundance of 14C in the atmosphere and in living organisms is almost constant, but decreases predictably in their bodies after death. This principle is used in radiocarbon dating, invented in 1949, which has been used extensively to determine the age of carbonaceous materials with ages up to about 40,000 years.
There are 15 known isotopes of carbon and the shortest-lived of these is 8C which decays through proton emission and alpha decay and has a half-life of 1.98739x10−21 s. The exotic 19C exhibits a nuclear halo, which means its radius is appreciably larger than would be expected if the nucleus were a sphere of constant density.
Formation in stars
Formation of the carbon atomic nucleus requires a nearly simultaneous triple collision of alpha particles (helium nuclei) within the core of a giant or supergiant star which is known as the triple-alpha process, as the products of further nuclear fusion reactions of helium with hydrogen or another helium nucleus produce lithium-5 and beryllium-8 respectively, both of which are highly unstable and decay almost instantly back into smaller nuclei. This happens in conditions of temperatures over 100 megakelvin and helium concentration that the rapid expansion and cooling of the early universe prohibited, and therefore no significant carbon was created during the Big Bang. Instead, the interiors of stars in the horizontal branch transform three helium nuclei into carbon by means of this triple-alpha process. In order to be available for formation of life as we know it, this carbon must then later be scattered into space as dust, in supernova explosions, as part of the material which later forms second, third-generation star systems which have planets accreted from such dust. The Solar System is one such third-generation star system. Another of the fusion mechanisms powering stars is the CNO cycle, in which carbon acts as a catalyst to allow the reaction to proceed.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okigwe
Agbegbe Ijoba Ibile Okigwe je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Okigwe
Kárbọ̀nù
Formation in stars
Rotational transitions of various isotopic forms of carbon monoxide (for example, 12CO, 13CO, and C18O) are detectable in the submillimeter wavelength range, and are used in the study of newly forming stars in molecular clouds.
Abubakar Audu
jẹ́ ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria àti Gómìnà Ìpínlè Kogi tẹ́lẹ̀ rí.
George Whipple
George Hoyt Whipple je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Ìwàìbàjẹ́ ní Nàìjíríà
Ìwàìbàjẹ́ olóṣèlú ki se isele oni to gba Naijiria kankan. Lati igba idasile isejoba ilu lorilede ni ejo ilokulo onibise awon alumoni fun isola adani. Iloke isejoba ilu ati ibapade epo ati efuufu onidanida ni awon isele meji to fa ogunlogo iwaibaje lorilede.
Patrick White
thumb|Patrick White writer Patrick Victor Martindale White je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okitipupa
wa ni Naijiria
B.L. Afakirye
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kogi tele.
Àwọn Ẹ́mírátì
Àwọn Ẹ́mírátì tabi àwọn ọmọ Ẹ́mírátì (إماراتي) je awon araalu ati eya eniyan ti won ni asa, idiran ati ede Larubawa ti orile-ede awon Emirati Arabu Ajepiparapo (UAE).
P.U.N. Omeruo
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kogi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okobo
wa ni Naijiria
Lilangeni
je owonina ni Afrika.
Itokasi
Umbuso weSwatini
Seun Kuti
Oluseun Anikulapo Kuti (ti a bi ni ojo kokanla osu kini odun 1983), ti opolopo mo si Seun Kuti, je gbajugbaja olorin omo orile-ede Naijiria. Seun ni o n darii egbe olorin baba re Egypt 80.
Jacksonville
thumb|right|Aerial view in 1893. Jacksonville je ilu to tobijulo ni ipinle Florida ni orile-ede Amerika bo se je mo alabugbe ati ala ile, ati ilu to tobijulo gegebi ala ile ni orile Ipinle Asokan Amerika.
Òkun Atlántíkì
thumb|The Atlantic Ocean, not including [[Arctic and Antarctic regions.]]
thumb Òkun Atlántíkì je okun totobijulo keji ile ayé.
Patrick Aziza
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kebbi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okpe
wa ni Naijiria
.su
.su je ti ile Ìrẹ́pọ̀ Sofiẹti.
Eyvind Johnson
Eyvind Johnson, (29 July 1900—25 August 1976) je ara Swidin olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Akhenaten
Akhenaten
Kwacha Sámbíà
je owonina ni Afrika.
Augustine Aniebo
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kogi tele.
STS-1
STS-1 je ifoloke ni ojuona iyipo aye akoko fun eto Oko-ayara Ofurufu to gbera ni 12 April, 1981 to si pada si Ayé ni 14 April.
Ìlú Djibouti
Ìlú Djibouti ni oluilu orile-ede Djibouti.
George Minot
George Richards Minot (December 2, 1885 – February 25, 1950) je onimo sayensi ara Amerika to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Làìbéríà
Làìbéríà tabi Orile-ede Olominira ile Làìbéríà je orile-ede ni Iwoorun Afrika. O fi ègbé kan Ilè Sàró tí a mò si Sierra Leone ní ìwǫ oòrùn, orílę èdè Guinea ni gúúsù ati orílę èdè Côte d'Ivoire ní ìlà oòrùn. Etí Òkun Làìbéríà kún fún ijù igi mangrove nìbitì ilę nínú loun pęlú èrò kékeré ję kìkì ijù tí ó na apá sí ìtélè ewéko gbígbe. Ilu naa ni o ni 40% ninu eyi ti o seku ni igi Iju Guinea ti Apa Guusu. Afefe ilu Làìbéríà je ti gbigbona ila idameji aye, pelu òjo pupo ni osu May titi di osu October ni asiko òjò ati afefe oye lile fun iyoku odun.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okrika
thumb|Erékùṣù Okrika Agbegbe Ijoba Ibile Okrika je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Okrika
Òkun Pàsífíkì
thumb|Òkun Pàsífíkì lórí àwòrán ìṣètọ́sọ́nà. je agbegbe ile ayé.
Itálíà
Itálíà (Italia; Italy) tabi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Itálíà je orile-ede ni orile Europe.
Harry Martinson
thumb je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Abubakar Musa
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kebbi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Olamaboro
wa ni Naijiria
Eugenio Montale
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Ìkàrẹ́-Akóko
Ìkàrẹ́-Akóko tabi Ìkàrẹ́ ni soki je olú ìlú Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá-Ìlà òrùn Àkókó ní ̀Ipínlẹ̀ Òndó ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó tún jé olú-ìlú tẹ́lẹ̀-tẹ́lẹ̀ fún gbogbo agbègbè Àkókó lápapò ní Ìpínlè Ondó. Àwọn ìlú tí ó wà ní agbègbè Ìkàrẹ́ tẹ́lẹ̀ ni Ọ̀kà-Àkókó ,Ìṣùà Àkókó, Ọ̀gbàgì-Àkókó,  Òkèàgbè-Àkókó, Ìrùn-Àkókó àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Ìkàrẹ́-Àkókó ni olú ilé ịṣẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ Àkókó North-East Local Government wà. Ìlú náà sì tó iye ọgọ́rùn ún kìlọ́mítà (100 km) sí ìlú Àkúrẹ́ tí ó jẹ́ olú ìlú fún gbogbo Ìpínlẹ̀ Òndó lápapọ̀. Àkókó wà ní agbede-méjì àríwá àti ìlà oòrùn Ìpínlè Ondó.̀ Ohun tí wọ́n fi ń ṣọrọ̀ ajé ní ìlú Ìkàrẹ́ ni ǹkan ọ̀gbìn bíi: obì, kòkó, iṣu àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Òkun Apáagúúsù
je agbegbe ile ayé.
Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Ìjọba ilẹ̀ Nàìjíríà ti a mo fun onibise bi Ijoba Apapo ile Naijiria tabi Ijoba Apapo ni soki unsise labe Ilana-Ibagbepo ile Naijiria ti odun 1999. Ijoba Apapo ni ijoba akoko ni to ni ase lori ile Naijiria ati awon ijoba awon Ipinle 36. Ibujoko re wa ni Abuja, ti se oluilu ile Nigeria. Ijoba apapo ile Naijiria koko waye ni ojo 1 osu kewa odun 1960 leyin ti Naijiria gba ilominira latowo Britani. Nigbana ilana-ibagbepo odun 1959 ni o da sile.
Ìkàrẹ́-Akóko
Àwọn ìlú tí Ìkàrẹ́ bá pààlà ni: Arigidi, Ùgbè, Ọ̀gbàgì,Ọ̀kà-Àkókó ,Àkùngbá-Àkókó àti Ṣúpárè.
Ìjọba Àpapọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà
Ijoba ile Naijiria ni apa meta: apa apase, asofin ati asedajo
Ìkàrẹ́-Akóko
Ètò Ẹ̀kọ̣́
Tí a bá ń sọ nípa ẹ̀kọ́ kíkọ́, Ìkàrẹ́ kò gbẹ́yìn láàrín àwọn ìlú tí wọ́n gbé ẹ̀kọ́ lárugẹ ní Ilẹ̀ Yorùbá. Lára àwọn ilé-ẹ̀kọ́ tí wọ́n wà ní ìlú Ìkàrẹ́ ni:  Agolo High School, Mount Carmel Secondary School, Ondo State College of Art and Science (tí ó ti di Federal Technical College, Òkegbèé quarters, Ìkàrẹ́); Ansar Ud-Deen Grammar School (AUD) Ikare Akoko, Agbaode Orimolade Grammar school Ikare; Osele High School Ikare Akoko, Victory College Ikare; Lennon Jubilee High School Ikare; Ikare Grammar School Ikare Akoko, Everlasting Premier College Ikare Akoko, Citadel International College, Ikare; Comprehensive high School, Ikare; Greater Tomorrow Primary School  àti àwọn ilé-ẹ̀kọ́ aládàni tí wọ́n wà ní Ìlú Ìkàrẹ́. Bákan náà ni àwọn ọmọ Ìkàrẹ́ kò fi ìwé kíkà ṣeré, tí ó sì ti gbé wọn dé ibi àti ipò gíga ní gbogbo àgbáyé.
Ètò ọrọ̀-ajé
Ìkàre jẹ́ ojúkò ọjà fún ọ̀pọ̀ àwọn ìlú tí wọ́n wà ní agbègbè rẹ̀ pẹ̀lú àwọn ọjà tí wọ́n wà ní ìlú Ìkàrẹ́ bí Ọjà Ọba tí ó wà ní àdojúkọ ilé ìfowó-pamọ́ First Bank tẹ́lẹ̀, Ọjà Ọ̀kọrẹ̀, Ọjà Òṣèlè ni ó jẹ́ ọjà tí wọ́n ti ń sábà ma ń ta àwọn ǹkan ìṣèmbáyé ìbílẹ̀ jùlọ ní Ìkàrẹ́, Ọjà Jubilee , àti àwọn ọjà míràn tí wọ́n so ìkàrẹ́ pọ̀ mọ́ àwọn ìlú míràn tí wọ́n wà ní agbègbè rẹ̀. Ìlú ìkàrẹ́ tún jẹ́ ìlú tí àwọn tí wọ́n jẹ́ awakọ̀ èrò jẹun pọ̀ sí jùlọ.
Ìwàìbàjẹ́
thumb|450px|World map of the 2009 [[Corruption Perceptions Index by Transparency International, which measures "the degree to which corruption is perceived to exist among public officials and politicians". High numbers (green) indicate less perception of corruption, whereas lower numbers (red) indicate higher perception of corruption.]] Ìwàìbàjẹ́ olóṣèlú tabi ìwàìbàjẹ́ lasan ni lilo agbara sisofin àwon onise ijoba fun ere adani lona to lodi sofin. Ko si iru ìjọba ti ko le se iwaibaje oloselu. Iru iwabaje jorisirisi, sugbon won mupo mo gbigba abetele, ituje, isojusaju, isojuebi, agbaje, afunje, ati ikowoje.
Salihu Tunde Bello
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kebbi tele.
Ìkàrẹ́-Akóko
Ẹ̀sìn
Àwọn ènìyàn ìkàrẹ́ jẹ́ olùsìn ẹ̀sìn ìbílẹ̀ bí òrìṣà oríṣiríṣi bí :Ògún, Ọya, Ṣàngó Aringíyàn àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Bákan náà ni wọ́n jẹ́ ẹlẹ́sìn Ìmàle, kiristeni.
Ìsesi ilu Ikare
Ìṣesí ìlú náà bá ti àwọn ará ilẹ̀ Pọ́túgà àti ti àwọn Lárúbáwá mu nínú ẹ̀sìn, ìṣesí ti àwọn Potogí ni ó wọ ìlú náà ní àárín ọ̀rùndún Kẹrìndínlógún (16th century) nígbà tí òwò ẹrú bẹ̀rẹ̀ ní agbègbè náà. Nígbà tí ìṣesí àwọn lárúbáwá wọ ìlú náà ní ǹkan bí ọ̀rùndún kọkàndínlógún(19th century) látàrí gbígba ẹ̀sìn Mùsùlùmí tí wọ́n gba ẹ̀sìn náà.
William P. Murphy
William Parry Murphy (Stoughton, Wisconsin, February 6, 1892 – October 9, 1987) je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Saul Bellow
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Àwọn olórí ilẹ̀ Nàìjíríà ṣáájú òmìnira
Àwon olórí ilè Nàìjíríà sáájú òmìnira ni:
Fáráò
thumb|After [[Djoser of the third dynasty, pharaohs usually were depicted wearing the Nemes headdress, a false beard, and an ornate kilt]]
John Ubah
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kebbi tele.
M.I
je olorin ara Naijiria.
Kokoro (olórin)
Benjamin ‘Kokoro’ Aderounmu (25 February 1925 – 25 January 2009) je olorin ara Naijiria. won bi sinu idile ọba ni Owo, nipinlẹ Ondo, o si di afọju nigbati o jẹ ọmọ ọdun mẹwa. O ṣe agbekalẹ aṣa alailẹgbẹ ti orin pẹlu ilu, ati tanbourin. ni Odun 1947 o lo si ilu Eko, nibi to ti pade awon olorin ilu bii Ayinde Bakare, Bobby Benson ati Victor Olaiya. Ni ọdun 1960 ati 1970 o ṣe ifihan nigbagbogbo lori Federal ati awọn aaye redio agbegbe, ati pe a bọwọ fun pupọ fun ijinle ati ọgbọn awọn orin rẹ.
Ó kọrin ní èdè Yorùbá nípa ìfẹ́, owó, ìjà àti ìdàgbàsókè ìlú. O ni ipa pupọ lori awọn akọrin miiran. Onkọwe Cyprian Ekwensi kowe ẹda itan-akọọlẹ ti igbesi aye rẹ ninu aramada rẹ,"Ọmọkunrin Drummer".
O ṣe ere ni ọpọlọpọ awọn ilu ni Naijiria ati ni oke okun, ṣugbọn awọn eniyan ti o lo anfani ifọju rẹ lati ṣe iyanjẹ rẹ, ó ní láti sùn, ó sì máa ń kọrin ní òpópónà láti lè rí oúnjẹ jẹ. Sugbon, ni odun 2007 gomina ipinle Eko Babatunde Raji Fashola fun un ni ile yara meji kan leyin ti won pade re nibi ere ti Oba Sunny Adé se.
Kokoro ti ku lati aisan ti o ni ibatan gbuuru laipẹ ki o to gbejade awo-orin rẹ.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Omala
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ola Oluwa
iṣẹ tó gbajúmọ̀ ni ibile Ola Oluwa je Ise agbe. akomona ibile Ola Oluwa ni apẹrẹ ounjẹ ipinle osun (food basket of Osun state).
Henry Hallett Dale
Sir  je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Olorunda
Agbegbe Ijoba Ibile Olorunda jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Ọ̀sun ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà. Ibùjókó rẹ̀ wà ní Igbona.
.tp
.tp je ti East Timor.
Itokasi
Toppdomän
Hans Spemann
je [w:/scientist|onimo sayensi]] to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Dọ́là Sìmbábúè
Dola Simbabue je owonina ni Afrika.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ona-Ara
wa ni Naijiria
Isaac Bashevis Singer
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Samaila Bature Chamah
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kebbi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ondo
wa ni Naijiria
Alẹksándrọ̀s Olókìkí
Aleksandros III Oba áwọn ará Makedoni (356–323 SK), to gbajumo bi Aleksandros Olokiki (Μέγας Ἀλέξανδρος), je Gíríkí oba (basileus) ile Makedoni to da ile-oba titobijulo ni igba ijohun.
Orin Rhythm and blues
thumb|John Lee Hooker, akọrin Rhythm àti Blues.
Orin Rhythm and blues
Albert Szent-Györgyi
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Omuma
Agbegbe Ìjọba Ìbílẹ̀ Omuma jẹ́ ìjọba ìbílẹ̀ ní Ìpínlẹ̀ Rivers ní orílè-èdè Nàìjíríà. Olú ìlú rẹ̀ wà ní Eberi
Òkun Índíà
thumb|Òkun Íńdíà lórí àwòrán ìṣètọ́sọ́nà. Òkun Índíà ni Òkun Eleketa ti o tobi Ju lo ni Àgbáyé lehin Òkun Atlántíkì, ati okun Pasifiki. Ni iha Iwo Orun si okun naa, ni Orile erekusu Afrika,ni iha Ila Orun si okun naa si ni apa Ila orun-Guusu orile erekusu Asia.Si ariwa okun naa ni apa guusu Asia. Orile ede ti o tobi ju lo, Ninu awon orile ede ti o wa ni iha naa ni orile ede India, nibi ti okun naa ti mu oruko, tabi ti okun naa f'oruko jo.
.zr
.zr
Karachi
Karachi (, ڪراچي, Hindi: कराची, Karāchi) ni ilu titobijulo, ebute gbongan ati oluilu idunadura orile-ede Pakistan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọ̀orùn Ondo
wa ni Naijiria
Dan Maraya
je olorin ara Naijiria.
Felix Ibru
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Delta tele.
Lagbaja
tí orúkọ ìnagijẹ rẹ̀ ń jẹ́ Bísádé Ológundé tí a bí ní ìlú Èkó ni ọdún 1960 jẹ́ gbajúgbajà akọrin afrobeat ọmọ orílè èdè Nàìjíríà. Gbogbo ènìyàn mọ akọrin yí sí Lágbájá nítorí wípé ó jé ẹni tí ó fẹ́ràn láti máa lo ìbòjú láti dáàbò bo ara rẹ kí wọn má le dáa mọ̀. Ó gbàgbọ́ nínú àtúntó ìlú láti ipasẹ̀ orin kíkọ.
Ọbàtálá
Nínú Òrìṣà Yorùbá, Obàtálá, lani inu agbara Olorun ni o da ara eniyan ki Olorun o to min si won ninu.
Itokasi
Oxalá
Corneille Heymans
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Antárktìkà
thumb|right|Antárktìkà
Istanbul
Istanbul ni ilu totobijulo ni orile-ede Turki.
Áfríkà-Ẹurásíà
thumb|right
Odysseas Elytis
Odysseas Elytis (Οδυσσέας Ελύτης) (November 2, 1911—March 18, 1996) je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Lúkù Chijiuba Ochulor
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Delta tele.
Otto Loewi
thumb|Otto Loewi nobel je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Weird MC
je olorin ara Naijiria.
J. R. R. Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien, CBE (3 January 1892– 2 September 1973) je olukowe, akoewi, onomo ewa-oro, ati oluko yunifasiti, to gbajumo bi adakowe awon iwe asotan The Hobbit, Alase awon Oruka, ati The Silmarillion.
STS-4
STS-4 was a space shuttle mission by NASA using the Space Shuttle Columbia, launched 27 June 1982. This was the fourth space shuttle mission, and was also the fourth mission for the Space Shuttle Columbia.
Prince Nico Mbarga
je olorin ara Naijiria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Onna
wa ni Naijiria
John Dungs
John David Dungs je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Delta tele.
Elias Canetti
jẹ́ olùkọ̀wé tó gba Ebun Nobel ninu Lítíréṣọ̀.
Austrálíà (orílẹ̀)
thumb|right
.cs
.cs je fun opo odun amioro orile-ede top-level domain (ccTLD) fun Czechoslovakia. Sugbon, orile-ede na tuka si Czech Republic ati Slovakia ni 1993, awon orile-ede mejeji yi si gba ccTLDs ti won otooto: .cz ati .sk nitelerawon. Ilo .cs wa dopin die die, o si je pipare patapata ni January 1995.
Gerhard Domagk
thumb|Gerhard Domagk Gerhard Johannes Paul Domagk je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Àríwá Onitsha
Agbegbe Ijoba Ibile Ariwa Onitsha je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Onitsha.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Gúúsù Onitsha
Agbegbe Ijoba Ibile Guusu Onitsha je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Fegge.
William Golding
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Jaroslav Seifert
je olukowe to gba Ebun Nobel ninu Litireso.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Okpokwu
je ijoba ibile ni Ipinle Benue to wa ni Naijiria.
Ìkìrun
Ìkìrun je ilu ni Ipinle Osun ni orile-ede Naijiria, ibe ni ibujoko agbegbe ijoba ibile Ifelodun wa.
Henrik Dam
Henrik Dam (Oruko lekunrere Carl Peter Henrik Dam) (February 21, 1895 – April 17, 1976) je onimo kemistry alemin ati oro eda-ara ara Danish ti ohun ati Edward Doisy jo gba Ebun Nobel fun Iwosan ni 1943 fun ise ti won se fun sisawari fitamin K ati ipa re ninu oro eda-ara omo eniyan.
Èdè Tàmil
Tamil (தமிழ் tamiḻ; ) je ede Drafidi ti awon Tamil n so.
São Paulo
São Paulo jẹ́ ìlú títóbi jùlọ ní orílẹ̀-èdè Brasil.
Edward Adelbert Doisy
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Herbert Spencer Gasser
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Oredo
wa ni Naijiria