cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
65.	Àdúgbo:	Ibágbé Ìtumò:		Wón ni inú àwon tí ń gbé àdúgbò yìí té púpò, won kì í ba èèyàn jà rárá, wón sì máa n ba èèyàn dámòràn púpò tàbí gba ènìyàn nímòràn nípa ohunkóhùn tí ba se ènìyàn. Idí nìyí tí wón fi ń pé wón ní ilé ìbágbé.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
L.J. Dòsùmú
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
66.	Àdúgbo:	Agbédè Ìtumò:		Wón ní ní ayé àtijó bàbá kan wà tí ó máa n sòrò tí yó sì yo kòmóòkun òrò tó bá so pèlú, àwon aládùúgbò tí ò tí won máa ń wá kó ìlànà tí ènìyàn fi máa ń ba ènìyàn sòrò tírú eni béè yó sì gbó òrò náà ni àgbóyé. Idi nìyí tí wón fi so ilé máa ní ilé agbédè.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Isin Shotire
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
67.	Àdúgbo:	Òkodò Ìtumò:		Wón ní ìdí ti wón fi ń pe àwon ní òkódò ni pé ilé àwon ti omi pé omi yìí gan-an ló sì yí àwon ka pèlú.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
D.M.O. Akínbíyi
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
68.	Àdúgbo:	Ògo: Ìtumò:		Ìtàn so fún wa pé, nítorí pé àwon tó wà ní agbo ilé yìí féràn láti máa yin olúwa logo ni wón se so wón di agbo ilé ògo.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
C.O. Ògúnbánjọ
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
69.	Àdúgbo:	Báálèsàngó Ìtumò:		Sàngó ni wón so pé àwon tí wón wà nínú ilé yìí máa ń bo láyé àtijó, ibè gan-an ni a lè so pé ojúbo sàngó gan-an wà nígbà náà láti ìgbà tí à ń wí yìí ni wón ti ń pè wón ni agbo ilé baálè Sàngó.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
A. Òkúbádéjọ.
Ayọ̀ Òkúsàga
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
70.	Àdúgbo:	Òkò Ìtumò:		Wón ní àwon omo tó wà ni agbo ilé yìí burú ju èpè ìdílé lo láyé àtijó tó fi jé pé òkò ni gbogbo àwon omo yìí máa ń lè kiri àdúgbò nígbà náà, èyí ló mú won so orúko agbo ilé won ní agbo ilé òkò.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
Oláyínká Ọlámosu
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
71.	Àdúgbo:	Ańdù Ìtumò:		Orúkò enìkàn tí ó kókó dé àdúgbò nì wón fi so àdúgbò náà ni orúko rè. Wón ní òun gan-an ni wón fi je alága àdúgbò náà.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
O.O. Ọmọlolú
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
72.	Àdúgbo:	Ògìdìgànún Ìtumò:		Wón ní eni tí ó bá sè ni àwon ilé yìí máa ń gbé ni gídí gánún lo bá baálè láàfin rè láyé àtijó, won kì í jé kí esè irú enì béè kanlè títí tí won ó fi gbé e dé ibi tí wón bá gbé e lo. Ìdí nìyí tí wón fi ń pe ilé yìí ní agbo ilé ògìdìgànún
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
H.M. Àllí-Balógun
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
73.	Àdúgbo:	Adébóyè Ìtumò:		Adúgbò yìí náà dàbí ti okè tí mo kókó menu bà télè, orúko eni tí ó kókó dé àdúgbò yìí ni wón fi so àdúgbò yìí lórúkò tí wón sì ń jé orúko náà di òní olómìí yìí.
Lítíréṣọ̀
thumb|right|300px|Old book bindings at the [[Merton College library.]]
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
75.	Àdúgbo:	Òòtà Ìtumò:		Ní ayé àtijó, wón ní kò sí irú ojà tí ènìyàn lè gbé dé agbolé yìí tí kò ní rí tà. Ìdí nìyí tí wón fi ń pè é ni ilé òòtà.
Neanderthal
Neanderthal, tabi ), bakanna kiko bi Neandertal, ni ikan ninu iran Homo to ti pare to wa nigba Pleistocene specimens ni Europe ati apaiwoorun ati arin Asia.  Neanderthals je titopo boya bi subspecies (tabi eya) awon eniyan (Homo sapiens neanderthalensis) tabi bi iru eda otooto (Homo neanderthalensis).  Awon traits Neanderthal-asiwaju akoko yo wa ni Europe ni bi odun 600,000–350,000 seyin. Loni (ni 2010) ifihan genetiki daba ibimopapo sele pelu Homo sapiens ni bi odun 80,000 to 50,000 seyin, won si ni gbagbo pe awon eniyan isun Eurasia je bi 1% de 4% Neanderthal.
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́
Àwọn àdúgbò ìlú Mọdákẹ́kẹ́ àti ìtumọ̀ wọn
77.	Àdúgbo:	Ońsàká Ìtumò:		Gégé bí a se mò pé sàká gan-an jé Ìtore àánú fún àwon aláìní ènìyàn, èyí lò mú kí àwon ara ile ońsàká sora won ni orúko yìí nítorí pé wón ní bàbá kan wa ní agbolé yìí ni ayé àtijó to máa ń se ìtore àánú fún àwon ènìyàn lopolopo. Bí àwon alámùlégbè won se so won ní agbolé ońsàká nìyen.
John Augustus Otunba Payne
Ogunyemi Ebikunle Ajose
A.M.A. Akinloyè
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Rogo
wa ni Naijiria
STS-61
thumb|Ẹgbẹ́ aṣàgbékalẹ̀ STS-61.
Joshua Lederberg
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Neanderthal
Itokasi
تلارملامتالاك نلاات
Lítíréṣọ̀
Litireso tabi iṣẹ́ọnàmọ̀ọ́kọmọ̀ọ́kà
John Augustus Otunba Payne
A.G.O. Agbaje
Won di looya ni 1952
Lítíréṣọ̀
OHUN TÍ LÍTÍRÉṢỌ̀ JẸ́ Eléyìí náà kò ṣàì ní orírun tirẹ̀ láti inú èdè Látìn “LITERE” Èyí ni àwọn gẹ́ẹ́sì yá wọ inú èdè wọn tí wọ́n ń pè ni lete rature” Ìtumọ̀ tí a fún lítíréṣọ̀ máa ń yípadà láti ọ̀dọ̀ ẹ̀yà ènìyàn kan sí èkejì láti ìgbà dé ìgbà. Lítíréṣọ̀ kò dúró sójú kan. Babalọlá (1986), ṣàpèjúwe lítíréṣọ̀ pé:
“Àkójọpọ̀ ìjìnlẹ̀ ọ̀rọ̀ ní èdè kan tàbí òmíràn tó jásí ewì, ìtàn àlọ́, ìyànjú, eré onítàn, ìròyìn àti eré akọ́nilọ́gbọ́n lórí ìtàgé”
Kopernisiomu
Kopernisiomu je ìpilẹ̀ṣẹ̀ telégbògi pelu ami-idamo Cn ati nomba atomu 112. O koko je dida ni 1996 lati ile-ise iwadi sayensi Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) ni orile-ede Jemani.
Neanderthal
Itokasi
هت ه خت تت ت ت ت ت ت تت ةنتن
William Onyeabor
je olorin ara Naijiria.
Lítíréṣọ̀
Tí a bá wo òde òní, ìtumọ̀ tí a fún lítíréṣọ̀ tún yàtọ̀, fún àpẹẹrẹ a máa ń ṣàkíyèsí ìlò èdè tí wọ́n fi kọ ìwé kan yàtọ̀ sí èyí, a tún ka lítíréṣọ̀ kùn iṣẹ́ òǹkọ̀wé alátinúdá tàbí iṣẹ́ tó ní í ṣe pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ìlò ojú inú gẹ́gẹ́ bí ewì, ìtàn àròkọ àti eré oníṣe. A ó sì rí i pe awẹ́ tàbí ẹ̀yà lítíréṣọ̀ tí a mẹ̀nubà wọ̀nyí kó púpọ̀ nínú ìmọ̀ ìgbé ẹ̀dá láwújọ (folklore) mọ́ ara, yálà, a kọ, ọ́ sílẹ̀, a rò ó sọ tàbí a ṣe é léré yàtọ̀ fún àwọn àkọọ́ lẹ̀ iṣẹ́ ọwọ́. Lítírésọ̀ tún jẹ́ irúfẹ́ àkọọ́lẹ̀ tó ní àbùdá ẹ̀mí gígùn, ó máa ń fi ìṣẹ̀ṣe àti àṣà àgbáríjọ àwọn èèyàn kan hàn. Àwọn míràn tó tún sọ̀rọ̀ lórí lítíréṣọ̀ ni àwọn ọmọ lẹ́yìn Mark: Àwọn Marxist (1977) yìí gbà pé:
“Scrutiny of the literature could not be realize without the society”
Èyí ni pé:
Kopernisiomu
O n je ununbiomu tele pelu ami-idamo Uub ki IUPAC o to yi oruko re pada si Kopernisiomu ni 19 February, 2010 fun eye onimo-etoirawo ara Poland, Nicolaus Copernicus.
Lítíréṣọ̀
“Lítíréṣọ̀ kò lè ṣe é dá yẹ̀wò láìwo àwùjọ tí a kọ ọ́ fún”
Kí òǹkọ̀wé kan tó lè se iṣẹ́ rẹ̀ ní àṣeyanjú, irúfẹ́ oǹkọ̀wé náà gbọ́dọ̀ ni àtinúdá àtinúdá yìí pẹ̀lú ohun gan-an tí ó ń ṣelẹ̀ láwùjọ ni yóò wá sọ di ọ̀kan nínú iṣẹ́ rẹ̀. Lara àwọn tí ó ṣiṣẹ́ lórí ìlànà Marx yìí ni: Trosky ara Russia, Lucas àti Goldmann. Daviguand (1960) ni tíọ́rì sọ pé
John Augustus Otunba Payne
A.G.O. Agbaje
A.G.O. Agbájé
Abubakar Maimalari
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Jigawa tele.
John Augustus Otunba Payne
A.G.O. Agbaje
J.O. Ajíbọ́lá
Lítíréṣọ̀
“Lítíréṣọ̀ wà fún láti máa so èrò ọkàn ènìyàn jáde nípa ọjọ́ iwájú”
Nípa yíyẹ lítíréṣọ̀ wò, à ní láti wo ẹ̀hun ìpìlẹ̀ ìtumọ̀, èyí ni wíwo gbogbo nǹkan tí ó wà láwùjọ yẹn olápapọ̀ láì dá ọ̀kan sí.
John Augustus Otunba Payne
A.G.O. Agbaje
E.B. Craig
Ali Sa'ad Birnin-Kudu
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Jigawa tele.
John Augustus Otunba Payne
A.G.O. Agbaje
E.O. Ayọ̀ọlá
Àktíníọ̀m
Àktíníọ̀m tabi Actinium je is a radioactive apilese kemika alagbararadio to ni ami-idamo Ac ati nomba atomu 89, to je wiwari ni odun 1899.
John Augustus Otunba Payne
O. Ajose-Adeogun
Won di looya ni 1953
O. Ajọ́sẹ̀-Adéògún
S.A Ògúnkẹ́yẹ
D.O. Coker
[Adéníran Ògúnsànyà ]]
S.L. Dúrósarọ́
[A.R. Bákàrè]]
S.B. Adéwùnmí
Adénẹ́kàn Adémọ́lá
السعودية.
السعودية. ni ccTLD asodikikariaye fun Saudi Arabia. Punycode re ni xn--mgberp4a5d4ar. CcTLD ni Latin fun Saudi Arabia ni .sa.
John Augustus Otunba Payne
O. Ajose-Adeogun
S.D. Adébíyí
Adédàpọ̀ Adérẹ̀mí
O. Ọ̀ráfidíyà
Àdùkẹ́ Moore
E.O. Fákáyòdé
G.B.A. Akínyẹdé
Andrew Ajíbọ́lá
O.B. Akin Olugbade
Won di looya ni 1954
Severo Ochoa
Severo Ochoa de Albornoz je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
John Augustus Otunba Payne
O.B. Akin Olugbade
S.A. Awólèsì
A. Adésidà
[Kẹ́hìndé Ṣófọlá ]]
Adédòkun Hastrup
Búsàrí Òbísẹ̀san
.A. Fájẹ́misìn
D.O. Ògúndìran
Káyọ̀dé Ẹ̀ṣọ́
S.O. Abudu
B.O. Babalakin
Won di looya ni 1959
B.O. Babalákin
Y.O. Àdìó
Ọláyínká Ayọ̀ọlá
Àbáyọ̀mí Olówòfóyèkù
Looya akoko ni ile Naijiria
Lọ́yà àkọ́kọ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà tí ó jẹ́ ọmọ Nàìjíríà ni Williams Alexander Sapara Williams. Ó di agbẹjọ́rò ní odún 1880.
High Court Judge akoko ni ile Naijiria
Sir Olumuyiwa Jibalaru ni ọmọ Nàìjíríà kìíní tí yoo di adájọ́ ilé-ẹjọ́ kóòtù gíga (High Court of Judge).
Chief Justice akoko ni ile Naijiria
Ọmọ Yorùbá ni Ọmọ Nàìjíríà àkọ́kọ́ tí yóò di ‘Chief Justice’ ilẹ̀ Nàìjíríà ni Sir Adétòkunbọ̀ Adémọ́lá. Ọmọ Yorùbá ni Ọmọ-ọba Abẹ́òkúta ni.
Senior Advocate of Nigeria (SAN) akoko ni ile Naijiria
Lọ́yà tí ó kọ́kọ́ gba ‘Senior Advocate of Nàìjíríà ‘Chief F.R.A. Williams. Ọmọ Yorùbá ni.
Looya obinrin akoko ni ile Naijiria
Lọ́yà obìnrìn àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ ọmọ Nàìjíríà tí yóò di adájọ́ ilé ẹjọ́ àgbà (High Court Judge) ní ilẹ̀ Nàìjíríà ni Mrs Modupẹ Ọmọ-Ẹboh tí ó jẹ́ ọmọ Akingbẹhin. Ọmọ Yorùbá ni.
High Court Judge obinrin akoko ni ile Naijiria
Lọ́yà obìnrìn àkọ́kọ́ tí ó jẹ́ ọmọ Nàìjíríà tí yóò di adájọ́ ilé ẹjọ́ àgbà (High Court Judge) ní ilẹ̀ Nàìjíríà ni Mrs Modupẹ Ọmọ-Ẹboh tí ó jẹ́ ọmọ Akingbẹhin. Ọmọ Yorùbá ni.
link title
Ẹlẹ́ẹ̀mín
Ẹlẹ́ẹ̀mín tabi alaaye je sistemu ton min bi eranko, ogbin, ebu ati eleemin tintinni.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Roni
Agbegbe Ijoba Ibile Roni je ijoba ibile ni Ipinle Jigawa ni Nigeria.
Cerium
Cerium je apilese kemika to ni ami-idamo Ce ati nomba atomu 58.
Ibrahim Saminu Turaki
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Jigawa tele.
Àsìá ilẹ̀ Bẹ́ljíọ̀m
Àsìá ilẹ̀ Bẹ́ljíọ̀mù
Saheed Osupa
je olorin ara Naijiria.
Walter Houser Brattain
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Olayinka Sule
jẹ́ ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà àti gómìnà Ìpínlẹ̀ Jigawa tẹ́lẹ̀, tí a bí ní ọjọ́ Kẹrin oṣù Karùn ún ọdún 1948 jẹ́ ajagun fẹ̀yìntì  tí ó kú ní ọdún 2020.
Itokasi
– 23 August 2020) was the Administrator of Jigawa State, Nigeria from August 1991 to January 1992 during the military regime of General Ibrahim Babangida.
After his retirement, he became captain of the Ikeja Golf Club. He was an excellent golf player, winning several tournaments.
Arthur Kornberg
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Napoleon 3k
Louis-Napoléon Bonaparte (20 April 1808 – 9 January 1873) je Aare ile Furansi tele.
Plantashun Boyz
je olorin ara Naijiria.
Ilẹ̀-Ọba Òttómánì
Ilẹ̀-Ọba Ottomani tabi Ilẹ̀jọba Ottomani
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sabon-Birni
Agbegbe Ijoba Ibile Sabon-Birni je ijoba ibile ni Ipinle Sokoto ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Sabon-Birni
Guatẹmálà
Guatẹmálà je orile-ede ni Arin Amerika.
Sir Shina Peters
je olorin ara Naijiria.
Chen Ning Yang
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Aguata
Agbegbe Ijoba Ibile Aguata je ijoba ibile ni Ipinle Anambra ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Aguata.
Àsìá ilẹ̀ Bẹ̀lísè
Àsìá ilẹ̀ Bẹ̀lísè
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Agége
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Agége je ijoba ibile ni Ipinle Eko to wa ni Nigeria.
=Foto= <Gallery> Agege Local government, Ogba Town 2.jpg Agege local, ogba town government.jpg Agege ogba road.jpg Agege road.jpg AGEGE ROUND ABOUT 7, AGEGE LAGOS.jpg AGEGE STADIUM 11, AGEGE LAGOS.jpg AGEGE STADIUM 13, AGEGE LAGOS.jpg AGEGE STADIUM 14, AGEGE LAGOS.jpg </Gallery>
Ìwakọ̀ lọ́wọ́ ọtún àti lọ́wọ́ òsì
Ìwakọ̀ lọ́wọ́ ọtún àti lọ́wọ́ òsì
Frank Macfarlane Burnet
jẹ́ onímọ̀ Sáyẹ́nsì tó gba Ẹ̀bùn Nobel fún Ìwòsàn.
Ọkọ̀-àlọbọ̀ Òfurufú Atlantis
Ọkọ̀-ayára Òfurufú Atlantis ti o ti lo si inu ofurufu lati nnkan bi ose meji ni o pada si ile aye ni Edwards Airforce Base, California, U.S.A. ni oni ojo Ketalelogun osu kefa odun 2007. Gbogbo awon mejeeje ti won wa ninu re ni won ba a de. Sunita Williams naa ti gunle si ile aye. Oun ni obinrin ti o pe ju ni oju ofurufu. Ojo marundinlogowaa (195 days) ni o gbe ni oju ofurufu. Oun naa ni obinrin ti o rin ni oju ofurufu ju.
Simeon Oduoye
Simeon Olasukanmi Oduoye je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Ebonyi tele.
Tóríọ̀m
Tóríọ̀m tabi Thorium je apilese kemika to ni ami-idamo Th ati nomba atomu 90.
Thorium je onide alagbararadio to sele ladanida.
Louis Jules Trochu
je Aare ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sabon Gari
Agbegbe Ijoba Ibile Sabon-Gari wa ni Naijiria
Praseodymium
Praseodymium ( tabi  ) je apilese kemika  to ni ami-idamo Pr ati nomba atomu 59.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sabuwa
wa ni Naijiria
Prince Adekunle
je olorin ara Naijiria.
P-Square
je olorin ara Naijiria.
Peter Medawar
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ahiazu-Mbaise
thumb|Olú Ilé-iṣẹ́ Ahiazu Mbaise Agbegbe Ijoba Ibile Ahiazu-Mbaise je ijoba ibile ni Ipinle Imo ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Afor-Oru
Adolphe Thiers
je Aare ile Furansi tele.
Àsìá ilẹ̀ Abkhazia
Àsìá ilẹ̀ Abkhazia
Muhamman Shata
je olorin ara Naijiria.
Neodymium
Neodymium je apilese kemika to ni ami-idamo Nd ati nomba atomu 60.
Georg von Békésy
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìlàòrùn Ahoada
Agbegbe Ijoba Ibile Ilaorun Ahoada je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Ahoada.
Sam Egwu
Sam Ominyi Egwu (ojoibi 20 June 1954) je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Ebonyi tele.
STS-68
STS-68
Patrice de Mac-Mahon, duc de Magenta
je Aare ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ìwọòrùn Ahoada
Agbegbe Ijoba Ibile Iwoorun Ahoada je ijoba ibile ni Ipinle Rivers ni Naijiria. Ibujoko re wa ni Akinima
Protaktiníọ̀m
Protaktiníọ̀m tabi Protactinium je apilese kemika to ni ami-idamo Pa ati nomba atomu 91.
James Baldwin
James Arthur Baldwin (August 2, 1924 – December 1, 1987) je ara Amerika arotanko, olukowe, akoere, akoewi, alaroko ati alakitiyan awon eto araalu.
مصر.
مصر. ni ccTLD asodikikariaye fun Egypt. . O bere si je lilo ni May 5, 2010. Punycode re ni .xn--wgbh1c. CcTLD ni Latin fun Egypt ni .eg.
Àsìá ilẹ̀ Àlgéríà
Àsìá ilẹ̀ Àlgéríà
Francis Crick
je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Eukaryote
Ẹ̀ùkáríọ́tì tabi ahamo eukarioti je awon ohun elemin ti awon ahamo ara won ni koroonu ninu. Eyi lo ya won soto si pròkáríọ́tì, ti ahamo won ko ni koroonu.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Safana
wa ni Naijiria
Gregor Mendel
Gregor Johann Mendel (July 20, 1822 – January 6, 1884) je ojise olorun ati onimosayensi ara Austria, to gbajumo leyin iku re gege eni pataki ninu sayensi tuntun genetics nitori agbeka ijogun iru maruloawon iwa kan pato ninu ogbin ewa popondo. Mendel fihan pe ijogun awon iwa wonyi untele awon ofin kan pato, ti won gba oruko re lojowaju. Bi ise Mendel yi se se pataki to ko je didamo ki o to di ibere orundun 20k. Itunwari alominira awon ofin wonyi ni won se ifilole sayensi odeoni ton unje genetiki.
STS-64
STS-64 ni iranlose Oko-abalobabo Discovery lati se iseadanwo orisirisi. O gbera lati Gbangan Ofurufu Kennedy, Florida, ni September 9, 1994.
Ùráníọ̀m
Ùráníọ̀m tabi Uranium je apilese kemika onide bi fadaka funfun ninu eseese aktinidi ti tabili igba to ni nomba atomu 92. O ni ami-idamo kemika U. Atomu uraniom kan ni 92 awon protoni 92 ati awon elektroni 92.
Ogun Pẹlopónéssè
Ogun Pẹlopónéssè to sele lati 431 SK de 404 SK, je ogun ancient Griiki ayeijoun ti Athens ati ileobaluaye re gbe lu Apapo Peloponesse ti ilu Sparta lewaju.
Onyeka Onwenu
Onyeka Onwenu (ọjọ́ìbí ọjọ́ mọ́kànlélógbọ̀n oṣù kìíní ọdún 1952 ) jẹ́ oniroyin, olórin, òṣèré a jíjà gbàrà ati òṣèlú ni Nàìjíríà. Ó wá láàrin àwọn tí ó má ń dá jọ fún ètò X Factor tẹ́lẹ̀. Òun ni alága tẹ́lẹ̀ fún àṣà àti ìṣe fún ìpínlè Imo. Òun ni adarí àti olórí Aláṣẹ fún ìdàgbàsókè àwọn obìnrin ní orílè èdè.
Ìbẹ̀rẹ̀pẹ̀pẹ̀ ayé àti ètò-ẹ̀kọ́ rẹ̀
Onyeka jẹ ọmọ ìdílé Arodizuogu ni ìlú Ideato North ni ìpínlè Imo. Òun ni ọmọbìnrin àbíkẹ́yìn fún àwọn òbí rẹ. Bàbá rẹ̀, D. K Onwenu tí ó jẹ́ òṣèlú kú ní ìgbà tí Onyeka wá ní ọdún mẹ́rin sì inu ìjàmbá ọkọ̀. .Onwenu gboyè nínú International Relations and Communication láti ilé ẹ̀kọ́ gíga tí Wellesley College, ó sì gba masters ni The New School for Social Reasearch ni New York.
Iṣẹ́
Ní ọdún 1984, Onyeka ṣe ère ìwé ìtàn A Squandering of Riches tí ó ṣọ̀rọ̀ nípa ìwà ibajẹ àti nípa bíi àwọn Niger Delta ṣe ń sọ fún àwọn ìjọba pé kí wọn dẹkùn tí wọn ṣe bá ìlú wọn jẹ́ pelu ìdọ̀tí tí ó ń jáde lára èpò rọ̀bì. Ó ṣe atọkun fún ètò "Contact" ni ọdún 1988 àti "Who's On" ni 1993 lórí NTA.
Ó bẹ́ẹ̀rẹ̀ orin kíkọ ní ọdún 1981, o kọ orin For the love of you àti Endless life. Òun àti gbajúmọ̀ olórin Sunny Ade jọ kọrin Madawolohun, Choices àti Wait for me. Ó kọ orin Polygon tí ó sì fi yẹ Nelson Mandela sì nígbà tí ó wá sí Nàìjíríà ni 1990 lẹ́yìn tí ó kúrò ní ẹ̀wọ̀n. Ní ọdún 2013, ó wá láàrin àwọn mẹta tí ó ṣe adájọ́ lóri ètò X Factor ni Nigeria. Ó jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ People Democratic Party. Ó ti du ipò alága ìbílẹ̀ ni Ideato North ni ìpínlè Imo ni ẹ méjì ṣùgbọ́n pàbó ló jà sì. Gómìnà tẹ́lẹ̀, Ikedi Ohakim fi ṣe alága fún àṣà àti ìṣe fún ìpínlè Imo. Ní ọjọ́ kẹrin di lógún, oṣù kẹsàn-án ọdún 2013, Olórí orile-ede Nàìjíríà tẹ́lẹ̀, Goodluck Jonathan fi ṣe adarí àti olórí Aláṣẹ fún ìdàgbàsókè àwọn obìnrin ní orílè èdè. Ní ọdún 2000, òun ati NTA jọ ní àríyànjiyàn lórí pé wọn lọ orin rẹ láì sọ fún. Eré tí Onwenu má kọ́kọ́ farahàn ni Nightmare. Ó ti kópa nínú àwọn eré bíi bíi Women's Cot, Half of a Yellow Sun àti Lion Heart.
Aiyé rẹ̀
Onyeka tí bí ọmọ méjì.
Àwọn ìtọ́kasí
[Ẹ̀ka:Àwọn ọmọ Yorùbá]]
Ẹurásíà
thumbnail|Eurasia thumbnail|Eurasia, with [[North Africa and the Horn of Africa visible]] right|thumb|African-Eurasian aspect of [[the Blue Marble|Earth]] Ẹurásíà je isupoile nla to je bi 52,990,000 km2 (20,846,000 mi2) tabi bi 10.6% ojude Aye (36.2% agbegbe ile). Nigba miran o je gbigba gege bi orile kan soso, Eurasia je apapo awon orile Europe and Ásíà (Eurasia jade ninu oruko won), eyi wa latojo pipe.
Eurasia je ibugbe fun 4.8 legbegberunkeji eniyan, iye to ju 71% onibugbe aye lo.
Jules Armand Dufaure
je Aare ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sagbama
wa ni Naijiria
Àsìá ilẹ̀ Afghanístàn
Àsìá ilẹ̀ Afghanístàn
Promethium
Promethium je apilese kemika to ni ami-idamo Pm ati nomba atomu 61. O yato si awon apilese yioku nitori pe oun nika ni apilese radioalagbara leyin technetium to je titele pelu awon apilese kemika ti awon isotopu won duro sinsin.
STS-63
thumb|Àwòrán Ìdarí STS- 63.
Orin Kalypso
Kalypso ni iru orin Afro-Karibeani to bere lati Trinidad and Tobago.
Tsung-Dao Lee
Tsung-Dao Lee tàbí T.D. Lee, (bí ní Ọjọ́ kẹrìnlélógún Oṣù kọkànlá Ọdún  1926) jẹ́ aṣisẹ́olóhungidi ọmọ orílẹ̀ èdè China ará Amẹ́ríkà tó gba Ẹ̀bùn Nobel nínú ìmọ̀ Physics ní ọdún 1957.
Àwọn iyì àti ẹ̀yẹ
Ẹ̀yẹ:
Ọmọ ẹgbẹ́:
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sakaba
Agbegbe Ijoba Ibile Sakaba je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Keisuke Honda
Keisuke Honda (13/6/86) jẹ́ agbá bọ́ọ̀ orí ọ̀dàn, ọmọ orẹ̀-èdè 🇯🇵
Tànsáníà
Tànsáníà tabi Orílẹ̀-èdè Olómìnira Ìṣọ̀kan ilẹ̀ Tànsáníà (Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) je orile-ede ni Ilaoorun Afrika to ni bode mo Kenya ati Uganda ni ariwa, Rwanda, Burundi ati orile-ede Olominira Toseluarailu ile Kongo ni iwoorun, ati Zambia, Malawi ati Mozambique ni guusu. Awon bode Tansania ni ilaorun ja si Okun India.
Awon agbegbe
left|thumb|200px|Regions of Tanzania.
Awon agbegbe Tanzania niwonyi: Arusha· Dar es Salaam· Dodoma· Iringa· Kagera· Kigoma· Kilimanjaro· Lindi· Manyara· Mara· Mbeya· Morogoro· Mtwara· Mwanza· Pemba North· Pemba South· Pwani· Rukwa· Ruvuma· Shinyanga· Singida· Tabora· Tanga· Zanzibar Central/South· Zanzibar North· Zanzibar Urban/West
Nẹ́ptúníọ̀m
Nẹ́ptúníọ̀m tabi Neptunium je apilese kemika pelu ami-idamo Np ati nomba atomu 93.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sandamu
wa ni Naijiria
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ajaokuta
thumb|Ilé-iṣẹ́ Ajaokuta Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Susilo Bambang Yudhoyono
Susilo Bambang Yudhoyono, AC (pronounced ), (ojoibi 9 September 1949) je oloselu ara Indonesia ati osise agba Ile-ise Ajagun to ti feyinti to ti je Aare ile Indonesia lati 2004.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ajeromi/Ifelodun
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Abdullahi Yusuf Ahmed
Abdullahi Yusuf Ahmed (Cabdullaahi Yuusuf Axmed, عبدالله يوسف أحمد) (born December 15, 1934) je Aare orile-ede Somalia lati 2004 titi de 2008.
Pavel Cherenkov
thumb|220px| je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Dizzy Gillespie
John Birks "Dizzy" Gillespie (October 21, 1917 – January 6, 1993) je afon fere jazz ara Amerika, o tun je olori egbe akorin, akorin ati oluda orin ti won mo bi "the sound of surprise".
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Ajingi
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Pròkáríọ́tì
Pròkáríọ́tì ( tàbí ) ni àdìpọ̀ àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mí tí wọn kò ní kóróonú àhámọ́ (= karyon), tàbí àwọn apáinú tí mẹ́mbránì yí ká míràn. Àwọn ohun ẹlẹ́ẹ̀mí tí àhámọ́ wọ́n ní kóróonú ni à únpè ní eukaryotes. Ọ̀pọ̀ àwọn Most pròkáríọ́tì jẹ́ oníàhámọ́kan, sùgbọ́n àwọn díẹ̀ bí i àwọn miksobaktéríà ní ìpele oníàhámọ́púpọ̀ nínú ìṣe ayé wọn.
Jules Grévy
je Aare ile Furansi tele.
Usman Jibrin
(tí a bí ní ọdún 1942 tí ó sì kú ní ọjọ́ kẹjọ oṣù kẹsàn-án ọdún 2011) jẹ́ òṣèlú ọmọ orílẹ̀-èdè Naijiria tí ó jẹ́ gómìnà ológun tí Ipinle Kaduna láti oṣù keje ọdún 1975 títí di ọdún 1977 lásìkò ìjọba ológun ti Murtala Mohammed.
Àsìá ilẹ̀ Bẹ̀rmúdà
Àsìá ilẹ̀ Bermuda je gbigbalo ni October 4, 1910. O je Ami Pupa Britani pelu Asia Isokan ni apa oke osi re, ati ami opa ase ile Bermuda ni apa isale otun re.
James D. Watson
200px|thumb|right|James D. Watson James Dewey Watson je onimo sayensi to gba Ebun Nobel fun Iwosan.
Plùtòníọ̀m
Plùtòníọ̀m tabi Plutonium je is a synthetic apilese kemika alasopo  teyinuraniom alagbararadio to ni ami-idamo kemika Pu ati nomba atomu 94.
Abba Kyari
Abba Kyari (17 November 1938 – 25 November 2018) je Ogagun Eleso ni ile-ise Jagunjagun ara Naijiria to je ipo gege bi gomina ipinle ti kosi mo loni North-Central State, Nigeria leyin igba ti won dasile latara Northern Region nigba ijoba ologun Ogagun Yakubu Gowon. As an army officer Kyari had survived a mutiny by a battalion under his command in the aftermath of the July 1966 Nigerian counter-coup. He subsequently rose to command the Nigerian Army's 1 Brigade and then the army's artillery branch. In July 1967 he was appointed governor of North-Central State under the military government of Yakubu Gowon. He held the position for seven years and implemented a masterplan for the development of the city of Kaduna. He cautiously welcomed the return to civilian rule. Kyari later led the northern delegation of the 1994 National Constitutional Conference and chaired its National Defence Committee. After his retirement he was a director or chairman of several businesses in Nigeria.
Muktar Muhammed
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kaduna tele.
Indonésíà
Indonésíà ( tàbí ), lóníbiṣẹ́ bíi Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Indonésíà (Republik Indonesia), jẹ́ orílẹ̀-èdè ní Gúúsùìlàorùn Ásíà àti Oseania. Indonesia ní àwọn erékùṣù 17,508. Pẹ̀lú olùgbé bíi 230 ẹgbẹgbẹ̀rún ènìyàn, òhun ni orílẹ̀-èdè olólùgbéjùlọ kẹrin láyé, ó sì ní olùgbé àwọn Mùsùlùmí tótóbijùlọ láyé. Indonésíà jẹ́ orílẹ̀-èdè olómìnira, pẹ̀lú aṣòfin àti ààrẹ adìbòyàn. Olúìlú rẹ̀ ni Jakarta. Ó ní bodè ilẹ̀ mọ́ Papua New Guinea, East Timor, àti Malaysia. Àwọn orílẹ̀-èdè míràn ìtòsí rẹ̀ náà tún ni Singapore, Philippines, Australia, àti ilẹ̀agbègbè Índíà Andaman and Nicobar Islands. Indonesia jẹ́ ọmọ ẹgbẹ́ olùdásílẹ̀ ASEAN àti ọmọ egbẹ́ Àwọn òkòwò únlá G-20.
Òṣùṣùerékùṣù Indonesia ti jẹ́ agbègbè òwò pàtàkì láti ọ̀rúndún keje, nígbàtí Srivijaya àti Majapahit ṣòwò pẹ̀lú Ṣáínà àti India. Díẹ̀díè àwọn olórí ibẹ̀ gba àpẹrẹ àṣà, ẹ̀sìn àti olóṣèlú láti òkèrè láti ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọ̀rúndún CE, bẹ́ẹ̀sìni àwọn ilẹ̀ọba Hindu àti Buddhisti gbòòrò. Itan Indonesia ti gba ipa latodo awon alagbara okere ti won wa sibe nitori awon ohun alumoni toni. Awon musulumi onisowo mu esin Islam wa sibe, beesini awon alagbara lati Europe ba ara won ja lati se adase owo ni awon Erekusu Spice Maluku lasiko Igba Iwari. Leyin awon orundun meta ati abo iseamusin awon ara Hollandi, Indonesia gba ilominira re leyin Ogun Agbaye 2k. Loni Indonesia je orile-ede olominira aare oniparapo to ni awon igberiko meta le logbon.
Kakiri awon opo erekusu re, Indonesia ni awon eya eniyan, ede ati esin otooto. Awon ara Java ni eya eniyan totobijulo, to si unbori loloselu. Indonesia ti sedagbasoke idamo kanna to ni ede orile-ede, orisi eya-eniyan, iseopo esin larin ogunlogo olugbe musulumi, ati itan iseamuin ati bi won se koju re.Motto orile-ede Indonesia, "Bhinneka Tunggal Ika" ("Okan ninu Opo"), tokasi awon opo orisirisi to da orile-ede yi. Botilejepe o ni olugbe pupo ati awon agbegbe sisupo ololugbe, Indonesia ni awon agbegbe aginju to ni opoelemin giga keji lagbaye. Botilejepe o ni awon ohun alumoni ile pupo aini unba ja gidigidi loni.
Orisun itumo oruko
Oruko Indonesia wa lati Latini Indus, ati Giriki nesos, to tumosi "erekusu". Oruko yi lojo lati orundun 18k, ki Indonesia alominra o to je didasile. Ni 1850, George Earl, onimo oro-eyaeniyan omo Geesi, damoran lilo oro Indunesians — ati Malayunesians — fun awon onibugbe "Osusuerekusu India tabi Osusuerekusu Malaya". Ninu iwe yi kanna, akeko Earl, James Richardson Logan, lo Indonesia gege bi oro-oruko kanna fun Osusuerekusu India. Sibesibe awon olukowe ara Hollandi ninuawon iwe lori East Indies won ko lo Indonesia. Dipo, won lo Osusuerekusu Malay (Maleische Archipel); the Netherlands East Indies (Nederlandsch Oost Indië), tabi Indië; Ilaorun (de Oost); ati Insulinde.
lati 1900, Indonesia bere sini wopo bi oruko ninu awon iwe olukowe lodi awon Nedalandi, beesini awon asetorile-ede gba ni lilo gege bi ifihan oselu. Adolf Bastian, lati Yunifasiti ilu Berlin, mugbajumo pelu iwe re Indonesien oder die Inseln des Malayischen Archipels, 1884–1894. Olukowe ara Indonesia to koko lo oruko yi ni Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara), nigbato da iso akede sile ni Nedalandi pelu oruko Indonesisch Pers-bureau ni 1913.
Maurice Rouvier
je Aare ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Akamkpa
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sanga
wa ni Naijiria
Àsìá
Àsíá jẹ́ aṣọ pélébé tí ó ni àwọn àpẹẹrẹ àrànbara tí ó dúró fún àmì, amí tàbí èṣọ́. Ìwúlò kan pàtàkì tí ó ni ni wípé wọ́n a maa lòó gẹ́gẹ́ bí àmi orílẹ̀ èdè.
Ahmed Sani Yerima
Ahmed Rufai Sani Yerima jé olósèlú omo orílé-èdè Naijiria. Ó jé Gómìnà Ipinle Zamfara lati 1999 di 2007. Lowolowo o n ni Alagba asofin fun Zamfara West ni Ile-igbimo Asofin Naijiria
Koisaanu
Oju=iwe kiini
ỌLỌFNSAO OLUKEMI   M.
ÀWỌN ẸBÍ ÈDÈ KHOISAN
Ìfáàrà
Ẹbí èdè Khoisan yìí ni ó kéré jù lọ nínú àwọn ẹbí èdè gbogbo tí ó wà ní Áfíríkà. Gẹ́gẹ́ bí Greenberg (1963a) ti sọ, ó ní àwọn ni wọ́n dúró fún èyí tí ó kéré jù lọ nínú èdè Áfíríkà. ÌPÌLẸ̀ ORÚKỌ ÈDÈ YÌÍ A mu orúkọ yìí jáde láti ara orúkọ ẹgbẹ́ Khoi-Khoi ti Gusu ilẹ Afirikà (South Africa) àti ẹgbẹ́ san (Bushmen) ti Namibia. A máa ń lo orúkọ yìí fún Oríṣìíríṣìí àwọn ẹ̀yà tí wọ́n jẹ́ pé àwọn gan-an ni wọ́n kọ́kọ́ jẹ́ olùgbé ilẹ̀ south Africa kí awọn Bantu tó wá, kí àwọn òyìnbó ilẹ̀ Gẹẹsi (Europe) sì tó kó wọn lẹ́rù. Oríṣìíríṣìí àwọn onímọ̀ ni wọn ti siṣẹ lórí orúkọ yìí – Khoisan.Tan Gùldemann ati Rainer Vossen ṣàlàyé nínú iṣẹ́ rẹ̀ pé Leonardt Schulze 1928 ni o mu orúkọ yìí jáde láti ara Hottentot’ tí o túmọ̀ sí Khoi ti o sì tún túmọ̀ sí ‘person’ (ènìyàn) àti ‘san’ tí ó túmọ̀ sí ‘forager’. Lẹ́yìn èyí ni onímọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ẹ̀dá àṣà, ìgbàgbọ́ àti ìdàgbàsókè ọmọnìyàn, anthropologist Schapera (1930) tún wá fẹ̀ orúkọ yìí lòjù sẹ́yìn nípasẹ̀ ‘Hottentot’àti ‘Bushman’ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yà, (racia) àṣà (cultural) àti ìmọ̀ ẹ̀dá èdè. (Linguistic). Àwọn orúmọ̀ mìíràn tí wọ́n jẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ kẹta ti wọ́n tún siṣẹ́ lé orúkọ yìí lórí ni Kolnler (1975, 1981) sands (1998) àti Traill (1980, 1986). Wọn pinnu láti lo orúkọ náà Khoisan gẹ́gẹ́ bí olúborí fún àwọn èdè tí kìí ṣe ti Bantù tí kì í sì í ṣe èdè Cushitic. Àwọn onímọ̀ akíọ́lọ́jì fi han wí pé nǹkan bí ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́fa ọdún sẹ́yìn ni awọn ènìyàn Khoisan ti fara hàn. Èyí fi han pé lọ́dọ̀ àwọn àgbà láèláè nìkan ni a ti lè máa gbọ́ èdè Khoisan nìkan báyìí. Bí èdè Khoisan tilẹ̀ farajọra nínú ètò ìró, gírámà tirẹ̀ yàtọ̀ gédégbé. Àìsí àkọ́sìlẹ̀ ìtàn àwọn èdè wọ̀nyí mú kí o nira díẹ̀ láti sọ ìfarajọra awọn èdè yìí sí ara àti sí àwọn èdè adúláwọ̀ tí ó kù. Lóde àní, Ilẹ̀ (South Western Africa) gúsu-ìwọ̀ òòrùn Áfíríkà títí dé àginjù kàlàhárì (Kalaharì Desert), láti Angola de South Africa àti ní apákan ilẹ̀ Tanzania nìkan ní wọ́n ti ń sọ èdè Khoisan. Edè Hadza àti Sandawe ní ilẹ̀ Tanzania ni a sáábà máa ń pè ní Khoisan ṣúgbọ̀n wọ́n yàtọ̀ nípa ibùgbé àti ìmọ̀ ẹ̀dá èdè sí ara wọn. A wá lè sọ pé nínú gbogbo èdè àgbáyé, èdè Khoisan wà lára àwọn èdè tí àwọn onímọ́ èdè kò kọbiara sí tí a kò sì kọ́ ẹ̀kọ́ nípa rẹ̀.
ÌPÒ TÍ ÈDÈ YÌÍ WÀ
Èdè Khoisan yìí gẹ́gẹ́ bí a ti sọ síwájú ń dín kù síi lójoojúmọ́ ni. Bẹ́ẹ̀ ni ó sì ń di ohun ìgbàgbé. Ohun tí ó fa èyí ni pé àwọn tí wọ́n ń sọ àmúlùmálà èdè Khoisan bẹ̀rẹ̀ sí í sọ èdè mìíràn tí ó gbilẹ̀ ní agbègbè wọn; wọ́n sì dẹ́kun kíkọ́ àwọn ọmọ wọn ní èdè abínibí wọn. Ọ̀pọ̀ àwọn èdè wọ̀nyí ni kò ní àkọ́silẹ̀ kankan tí ó sì fíhàn pé sísọnù tí àwọn èdè wọ̀nyí sọnù, kò lè ní àtúnṣe. Ó jẹ́ ohun tí ó nira díẹ̀ láti sọ pé iye àwọn ènìyàn kan pàtó ni wọ́n ń sọ èdè Khoisan. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé a kò mọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ ṣáájú kí àwọn Òyìnbó tó gòkè bọ̀, a kò sì mọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ ní gbogbo àkókò tí àwọn Òyìnbó ń ṣètò ìjọba, bẹ́ẹ̀ sì tún ni pé ìwọ̀nba la lè sọ mọ nípa ohun ti ó ń ṣẹlẹ ní lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí pẹ̀lú. Ṣùgbọ́n àkọsílẹ̀ fi hàn pé, ní bíì ẹgbẹ̀rún ọdún méjì sẹ́yìn, iye nọ́nbà tí wọ́n kọ sílẹ̀ kò ṣeé tẹ̀lé mọ́; àkọsílẹ̀ sọ wí pé ẹgbẹ̀rún lọ́nà ọgọ́fà sí ẹgbẹ̀rún lọ́nà Igba (120,000 – 200,000) ni wọn, ṣùgbọ́n èyí ti di ohun àfìsẹ́yìn bí eégún fí aṣọ. Wọn kò tó bẹ́ẹ̀ mọ́. Díẹ̀ lára àwọn èdè khoisan àti iye àwọn tí wọ́n ń sọ ọ́.
EDE, 		  	IYE ÀWỌN TI Ń SỌ,	ILÚ,
Sandare, 				40, 000,		Tanzania
Haillom (San), 			16,000,		Namibia,
Name (Khoekhoegowab) 	233,701		Namibia, Botswana, South Africa
Suua ,					6,000, Botswana
Tsoa. 5,000,			Botswana
//Ani ,				1,000,			Botswana
Gana, 				2,000,			Botswana
Kxoe 				10,000,		Namibia, Angola, Botswana South Africa, Zambia
//Gwi, 				2,500	,		Botswana
Kung-Ekoka,		6,900,			Botswana, Angola, South Africa.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sapele
wa ni Naijiria
STS-67
STS-67 je iranlose ifoloke-ofurufu omoniyan to lo to gbera lati Kennedy Space Center, Florida ni 2 March 1995.
Koisaanu
Oju-iwe keji
IHUN EDE KHOISAN ÈTÒ ÌRÓ
Àwọn èdè Khoisan kò ṣàì ní ìfarajọra nínú ètò ìrò. Ó dá yàtọ̀ gédégbè sí àwọn èdè ilẹ̀ Áfíríkà yòókù, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn èdè tí ó nira.
FAWẸLI Ọ̀pọ̀ àwọn èdè Khoisan wònyí ni ó ń lo fáwẹ́lì márùn ún - /i/, /e/, /a/, /o/, /u/ tí a sì lè pè pẹ̀lú àwọn oríṣìí àbùdá wọ̀nyìí bíi, ìránmú, (nasalization) ìfi káà-ọ̀fun-pè (pharyngealization) ati oríṣìí àmúyẹ ohùn bíi mímí ohun (breathy voice) ati dídún ohùn (Creaky voice) tí yóò sì mú bí i oríṣìí ìró fáwẹ́lì bí i ogójì jáde.
KỌ́ŃSÓNÁǸTÌ:-
(Clicks) kílíìkì
Kílíìkì ni a ń pe àwọn kọ́ńsónáǹtì wọn; títí kan àwọn àfeyínpè (dential), àfèrìgìpè, (alveolar), afàjàfèrìgìpè (alveo-palatal), afẹ̀gbẹ́-ẹnu-pè (lateral) àti kílíìkì afètèpè (bilabial Chick). Sandawe àti àwọn Hadza tí ilẹ̀ Tanzania ń lo àfeyínpè (dental ) afèrìgìpè (alveolar) àti kílíìkì afẹ̀gbé-ẹnu-pè (lateral clicks). Pẹ̀lú gbogbo àhesọ ọ̀rọ̀ títí di àkókò yìí orísun kílíìkì èdè Khoisan kò tíì yéni.
-	Kiliiki Àfeyínpè – A máa ń pe èyí nípa gbígbé ahọ́n sí ẹ̀yìn ẹyín iwájú. “tsk”
-	Kílíìkì Afèrìgìpè – Ó máa ń dún bí ìgbà tí a bá ṣí ìdérí ìgò nípa gbígbé ahọ́n sí ẹ̀yìn eyín iwájú.
-	Kílíìkì Afàjàfàrìgìpè – Ó máa ń dún nípa gbígbé ahọ́n sílẹ̀ kúrò lára àjà ẹnu.
-	Kílíìkì Afègbẹ́-ẹnu-pè – ó máa ń dùn gẹ́gẹ́ bí ìró ti à ń lò lédè Gẹ̀ẹ́sì láti mú kí ẹsin kánjú.
-	Kílíìkì Afètépè máa ń dún nípa kíkanra ètè méjèèjì, tí a sì tún sí i sílẹ̀ ní kíá, gẹ́gẹ́ bí ìró ìfẹnukonu ni èyí ṣe máa ń dún.
Ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn kílíìkì wọ̀nyí ló lè ní Kíkùnyùn-ùn, (Voicing) ríránmú (nasality), “aspiration” ati “ejection”. Láti le mú kí á ní àgbéjáde oríṣìíríṣìí kílíìkì. Àwọn orísìíríṣìí kílíìkì wọnyi ló mú kí èdè Khoisan yàtọ̀. Àpẹẹrẹ nínú èdè Nama, Ogún ni kílíìkì tí wọ́n ń lò nígbà tí wọ́n n lo mẹ́tàlélógọ́rin nínú ède Kxoe tí ó jẹ́ ọ̀kan lára èdè Khoisan. Ní àfíkún, àádọ́rùn-ún ònírúrú kóńsónáǹtì kílíìkì ni wọ́n n lo ni Gwi tí òhun náà jẹ́ ọ̀kan lára èdè Khosian wọ̀nyí. Àpẹẹrẹ Kílíìki Nama
SÍLÉBÙ
Gbogbo àwọn kóńsónáǹtì Kílíìkì àti èyí tí kìí ṣe kílíìkì ló máa ń fara hàn ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rọ̀ tí fáwẹ́lì sì máa ń tẹ̀lé e. Ìwọ̀nba kóńsónáǹtì bí àpẹẹrẹ /b/, /m/, /n/, /r/, àti /l/ ló lè jẹ yọ láàrín fáwẹ́lì, díẹ̀ sì lè farahàn ní ẹ̀yìn ọ̀rọ̀.
ÌRÓ OHÙN
Àwọn èdè Khosan máa ń sàfihàn oríṣìíríṣìí ìró ohùn, bí àpẹẹrẹ, Jul’hoan ní ipele ohun àárún oríṣìí mẹ́rùn, ó sì ní ipele ohun òkè kan.
GIRAMA
Ọ̀rọ̀ àti ìhun gbólóhùn àwọn èdè Khoisan yàtọ̀ síra láàrin ara wọn.
Ọ̀RỌ̀ ORÚKỌ
Ìsọ̀rí mẹ́ta ni ọ̀rọ̀ arúkọ Khoisan pín sí; bí a bá wòó, nípasẹ̀ jẹnda, akọ, abo àti àjọni ni ò pín sí. Nínú Kxoe, fún àpẹẹrẹ, jẹ́ńdà nínú ọ̀rọ̀-orúkọ aláìlẹ́mìí tún máa ń ní nǹkan ṣe pẹ̀lú ìríṣí, bi àpẹẹrẹ, akọ ní í ṣe pẹ̀lú gígùn, tí tò si tóbi, nígbà tí abo ní í ṣe pẹ̀lú nǹken kúkúrú, gbígbòòrò tí kó sì tóbi òríṣìíríṣìí mọ́fíímù ni wọ́n fi ń parí òkọ̀ọ̀kan àwọn jẹ́ńdà wọ̀nyí.
Àpẹẹrẹ láti inú èdè Nama.
Khoisan ,		English, 		Yoruba ,
Khoe-b,		Man ,			Ọkùnrin ,
Balarabe Musa
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kaduna tele.
Koisaanu
Oju-iwe keji
Khoe-s,		Woman, 		Obinrin ,
Oríṣìíríṣìí nọ́mbà mẹ́ta ni wọ́n ní, àwọn ní ẹyọ, oníméjì àti ọ̀pọ̀.
NỌ́MBÀ Apẹẹrẹ lati inu èdè Naro
Male (Akọ), 		Female (Abo), 	Common (Ako/Abo)
SG,		ba ,			sa 				_________ Dual ,		tsara ,			sara, 				Khoara
PL 		llua 			dzi 				na
Ọ̀RỌ̀-ÌṢE
Àbùdá gírámà tí ó sáábà máa ń jẹ yọ nínú àwọn èdè Khoisan ni lílo ọ̀rọ̀-iṣe àkànmónúkọ (verb compound) nígbà tí èdè Gẹ̀ẹ́sì ń lo ọ̀rọ̀ atọ́kùn tàbí ọ̀rọ̀-iṣe kan (single verb) Àpẹẹrẹ
English, 					Khoisan, Enter 						go + enter.
Àsìkò (Tense)
Ẹ̀rún ni a máa ń lò láti fi àsìko hàn nínú èdè KhoeKhoe àti nípa lílo àfòrò ẹyin nínú ede Kxoe, Buga ati //Ani Ninú àwọn èdè Kalahari East Kxoe, Àfòmọ́ ẹ̀yìn ló ń fi ìṣẹ̀lẹ̀ ti o ti Koja hàn (Past Tense), ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lọ́wọ́ tí ó lòdì ati jẹ̀rọ́ndì hàn nígbà tí ìṣẹ̀lẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́ àti ti ọjọ́ iwájú ń lo Ẹ̀rún. Bẹ́ẹ̀ náà lọmọ́ sorí nínú èdè Naro, G//ana, G/ui àti ‡Haba.
IBÁ ÌṢẸ̀LẸ̀
Mana nìkan ni ó ń lo ibá ìṣẹ̀lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìṣẹ̀dá (Morphological Category) ó sì ya ibá ìṣẹ̀lẹ̀ aṣetán sọ́tọ̀ sí àìṣetán
IYISODI
Àfihàn ìgbésí ayé àwọn olùṣọ èdè Khoisan ni ọ̀rọ̀-èdè (Vocabulary) wọn jẹ́. Ní ìwọ̀n ìgbà tí àwọn olùṣọ èdè wọ̀nyí ń gbé pọ̀ pẹ̀lú àwọn ìṣẹ̀dá mìírà, èyí mú kí wọ́n ní àwọn ọ̀rọ̀-èdè tí ó súnmọ́ ọdẹ ṣíṣe, ẹranko, Kóríko àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Sadi Carnot
Marie François Sadi Carnot je Aare ile Furansi tele.
Nur Hassan Hussein
Nur Hassan Hussein (Nuur Xasan Xuseen, نور حسن حسين), bakanna gege bi Nur Adde to tumosi Nur Pupa, lo je Alakoso Agba orile-ede Somalia lati November 2007 de February 2009.
Ska
thumb|Akọrin Ska.
Ska (, Jamaican ) je iru orin to bere lati Jamaica ni opin awon odun 1950, ohun lo siwaju rocksteady ati reggae.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Akko
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Ilya Frank
Ilya Mikhailovich Frank (Илья́ Миха́йлович Франк) (23 October 1908 – 22 June 1990) je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Abba Musa Rimi
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kaduna tele.
Àsìá ilẹ̀ Bhùtán
Àsìá ilẹ̀ Bhutan.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Akoko-Ẹdó
Agbegbe Ijoba Ibile wa ni Nigeria.
Charles Dupuy
je Aare ile Furansi tele.
Àsìá ilẹ̀ Bòlífíà
Àsìá ilẹ̀ Bolivia.
Igor Tamm
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
Jean Casimir-Perier
je Aare ile Furansi tele.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sardauna
Agbegbe Ijoba Ibile Sardauna je ijoba ibile ni Ipinle Taraba towa ni Nigeria. Ibujoko re wa ni ilu Gembu.
Bósníà àti Hẹrjẹgòfínà
thumb|250px|right Bósníà àti Hẹrjẹgòfínà ( or ; Bosnian, Croatian, Serbian Latin: Bosna i Hercegovina; Bosnian and Serbian Cyrillic: Босна и Херцеговина) je orile-ede ni Guu-Apailaorun Europe, ni Peninsula Balkani. O ni bode mo Kroatia ni ariwa, iwoorun ati guusu, Serbia ni ilaorun, ati Montenegro si guusuilaorun, Bosnia ati Herzegovina (bakanna: Bosnia-Herzegovina/Bosnia ati Hercegovina) je ku di ko je ayikanule, ayafi fun 26 km ebado Omi-okun Adriatiki, ni ilu Neum. Abenu orile-ede na je kiki okegiga ni arin ati si guusu, ilegiga ni ariwaiwoorun, ati ile pelebe ni ariwa ilaorun. Ninu na tu ni ibi jeografi totobiju to ni ojuojo orile iloworo, to ni igba orun gbigbona ati igba otutu to ni yinyin. Eti apaguusu re ni ojuojo Mediteraneani ati ojuile pelebe.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Sagamu
je ijoba ibile ni Ipinle Ogun ni Naijiria. Ibujoko re wa ni ilu Sagamu.
Maurice Wilkins
Maurice Hugh Frederick Wilkins CBE FRS (15 December 1916 – 5 October 2004) je omo New Zealand ara Ilegeesi asefisiksi ati asebioloji onihoro, ati elebun Nobel ti iwadi re ko ipa lori oye sayensi ita yanyan, iyasoto isotopu, iwokekere oloju ati X-ray diffraction, ati si idagbasoke radar. O gbajumo fun ise re ni King's College London lori igbamu DNA. Fun ise yi, ohun, Francis Crick ati James Watson gba Ebun Nobel fun Iwosan 1962, "fun iwari nipa igbamu onihoro awon onikikan nukleiki ati pataki re igberin ifitonileti ninu awon eroja alaaye."
Àkójọ àwọn Gómìnà Ìpínlẹ̀ Èkìtì
This is a list of administrators and governors of Ekiti State. Ekiti State was created on October 1, 1996 from territory of Ondo State.
Kùríọ̀m
Kùríọ̀m tabi Curium je apilese kemika alasopapo to ni ami-idamo Cm ati nomba atomu 96. Gege bi apilese teyinuraniom onide alagbararadio ti eseese aktinidi, kuriom nje mimuwaye nipa didigbolu plutonium pelu awon igbonwo alpha (awon ioni helium). O je sisoloruko fun Marie Skłodowska-Curie ati oko re Pierre.
Abubakar Dangiwa Umar
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kaduna tele.
Emilio G. Segrè
je onimosayensi to gba Ebun Nobel ninu Fisiksi.
MediaWiki
MediaWiki jẹ́ irinṣẹ́ àti ìlànà kọ̀mpútà fún wiki lórí ìtàkùn ayélu-jára irinṣẹ́ ọ̀fẹ́ tó gbajúmọ̀ tí ó jẹ́ ìgbé lárugẹ, lílò tí ó ní agbára púpọ̀ lọ́wọ́ ati to sagbara fun gbogbo awon ise-owo Wikimedia Foundation bíi Wikipedia, Wiktionary,Wikinews, àti lótí ọ̀pọ̀ àwọn  ìtàkùn wiki míràn káàkiri àgbáyé. A kọọ́ ní èdè kọ̀mpútà PHP pẹ̀lú àká tó fẹsẹ̀ múlẹ̀.
Bẹ́rkẹ́líọ̀m
Bẹ́rkẹ́líọ̀m tabi Berkelium je apilese alasopapo to ni ami-idamo Bk ati nomba atomu 97. Gege bi apilese onide alagbararadio ninu eseese aktinidi, berkelium koko je sisopapo nipa didigbolu americium pelu awon igbonwo alpha (awon ioni helium), o si je sisoloruko fun Yunifasiti Kalifornia ni Berkeley. Berkelium ni apilese teyinuraniom karun to je sisopapo.
Máltà
Máltà, tabi Orile-ede Olominira ile Malta (Repubblika ta' Malta) je orile-ede ni Europe.
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Shanga
Agbegbe Ijoba Ibile Shanga je ijoba ibile ni Ipinle Kebbi towa ni Nigeria.
Mohammed Dabo Lere
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kaduna tele.
Thallium
Thallium je apilese kemika pelu ami-idamo Tl ati nomba atomu 81.
Àsìá ilẹ̀ Bòtswánà
Àsìá ilẹ̀ Botswana.
Ayọ̀ Fáyọ́ṣe
Peter Ayodele Fayose (ojoibi 13 November 1960) je oloselu omo orile-ede Naijiria ati Gomina Ipinle Ekiti ni Nigeria lati 29 May 2003 de 16 October 2006,
Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀ Shani
wa ni Naijiria
Styl-Plus
je olorin ara Naijiria.
Lawal Jafaru Isa
je omo orile-ede Naijiria ati gomina Ipinle Kaduna tele.
Ọ̀yọ́
Ilu Ọ̀yọ́ jẹ́ ilu ni Naijiria. Àwọn tí ó ń gbé ìlú Ọ̀yọ́ jù ni àwọn ẹ̀ya Yorùbá, olóri ìlú Ọ̀yọ́ ni Ikú bàbá yèyé Aláàfin.
~RayhanatOladele
Ìbàdàn
Ìbàdàn jẹ́ olú-ìlú Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ìlú Ìbàdàn ni ìlú tí ó tóbí jùlọ ni apá ìwọ̀òrùn Afríkà, bẹ́ẹ̀ sì ni ó jẹ́ olú ìlú ìjọba fún  ìpínlè Ọ̀yọ́. Ìbàdàn jẹ́ ilú àwon jagunjagun tí wọ́n dá sílẹ̀ẹ̀ lẹ́yìn tí ìjọba Ọ̀yọ́ Kátúnga túká nígbà tí Àwọn Fúlàní ṣe ìkọlù sí ìjọba Ọ̀yọ́ nígbà náà. Orúkọ tí wọ́n ń pe ilú yí (Ìbàdàn) ní ó túmọ̀ sí ẹ̀bá ọ̀dàn.
Ìtàn Ilẹ̀ Ìbàdàn
Ìtàn fìdí rẹ̀ múlẹ̀ wí pé wọ́n da ìlú Ìbàdàn sílẹ̀ ní nǹkan bí ọdún 1829 látàrí àwọn ogun àti rògbòdìyàn tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní ilẹ̀ Yorùbá nígbà náà. Àsìkò yí ni àwọn ìlú tí wọ́n ṣe pàtàkì Ilẹ̀ Yorùbá nígbà náà bíi: Ọ̀yọ́ ilé, Ìjàyè àti Òwu ń kojú ogun lọ́tún lòsì, nígbà tí àwọn ìlú tuntun míràn náà ń dìde. Lára àwọn ìlú tí wọ́n ń dìde ni: Abẹ́òkúta, Ọ̀yọ́ Àtìbà àti Ìbàdàn. Ibadan dide lati dipo won. Gege bi awon onitan Lágelú tí ó jẹ́ Jagun ìlú Ifẹ̀ ló da Ìbàdàn sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àgọ́ fún àwọn jagunjagun tí wọ́n bá ń bọ̀ láti Ọ̀yọ́, Ifẹ̀ àti Ìjẹ̀bú. NÍ ọdún 1852, àwọn Church Missionary Society rán David àti Anna Hinderer láti tán ìhìnrere àti láti kọ́ ilé ìjọsin ní Ìbàdàn tí wọ́n bá dé ní ọdún 1853. Ibadan bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí Ìpínlẹ̀ jagunjagun tí ó sì wà bẹ́ẹ̀ títí di ọdún kẹ́wàá tí ó gbẹ̀yìn sẹ́ńtúrì kọkàndínlógún.
Ní ọdún 1893, Ìbàdàn di ìlú amọ́nà/ìlú tí ó wà lábẹ́ àṣẹ bírítéènì lẹ́yìn tí Fìjàbí tí ó jẹ́ baálé ìlú Ìbàdàn fí ọwọ́ sí ìwé àdéhùn pẹ̀lú ẹni tí ó ń ṣe iṣé gomìnà ìlú amọ́nà George C. Denton ní ọjọ́ Kàrúndínlógún oṣù kẹjọ
Àwọn Bírítéénì ṣe àgbékalè ìlú amọ́nà láti ṣe àkóso ètò ọrọ̀ ajé ní agbègbè Ìbàdàn tí ó ṣí gbòrò láìpẹ́ gbòógì ilẹ̀ ètò ọrọ̀ ajé. Ìlú Ìbàdàn ní ó gba àlejò Ilé ẹ̀kọ́ gíga àkọ́kọ́, Yunifásítì ti Ibadan tí wọ́n kọ́kọ́ dá sílẹ̀ gẹ́gẹ́ kọ́lẹ̀jì tí Yunifásítì Lọ́ńdọ̀nì ni ọdún 1948 tí ó padà di Yunifásítì tí ó dá dúró ní ọdún 1962. Ó wà lára àwọn ilé ẹ̀kọ́ àkọ́kọ́ tí wọ́n dá mọ̀ ní orílẹ̀ Áfíríkà. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ gíga mìíran tí ó wà ní ìlú Ìbàdàn ní politẹ́kíníkì ìlú Ibadan, Lead City Yunifásítì, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Àwọn ilé ẹ̀kọ́ àkọ́bẹ̀rẹ̀ àti girama náà pọ̀ káàkiri ìlú Ìbàdàn àti agbègbè rẹ̀.
Ìjọba
Wọ́n pín Ìbàdàn sí àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ mọ́kànlá. Márùn-ún wà ní ìgboro Ìbàdàn, mẹ́fà yòókù sì wà ní etílé.
Àwọn Agbègbè Ìjọba Ìbílẹ̀
Àwọn àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ ìgboro ìlú Ìbàdàn
Àwọn àgbègbè ìjọba Ìbílẹ̀ àyíká etílé Ìbàdàn
Orílẹ̀-èdè Olómìnira Sófìẹ̀tì Sósíálístì Georgia
Orile-ede Olominira Sofieti Sosialisti Georgia (საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა sakartvelos sabch'ota socialist'uri resp'ublik'a; Грузинская Советская Социалистическая Республика Gruzinskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika), tabi Georgian SSR ni soki, je ikan ninu awon orile-ede olominira ninu orile-ede tele Soviet Union.
Omotola Jalade Ekeinde
Ọmọ́tọ́lá Jalade Ekeinde (wọ́n bí Ọmọ́tọ́lá Jaládé ní Ọjọ́ keje oṣù kejì ọdún 1978). O jẹ ọmọ bíbí orílẹ̀-èdè Nàìjíríà. Ó jẹ́ òṣèré, akorin, alàáánú àti àwòṣe iṣaaju. Láti ìgbà tí fiimu sinimá àgbéléwò ti jẹ akọkọ ni ọ́dún 1995, 'Ọmọ́tọ́lá ti farahàn nínú àwọn fiimu tí ó ju ọ̀ọ́dúnrún lọ, tí ó ta miliọnu àwọn adakọ fidio. Lẹyin ti o gba àìmọye àmìn ẹ̀yẹ-giga ló ti gbà lórí à ń ṣeré sinimá àgbéléwò yìí, ṣiṣilẹ iṣẹ orin kan, ati ikojọpọ ipilẹ onifẹfẹ ti o jẹ ilara, tẹtẹ ti pe e bi gidi Africa Magic Ọ̀pọ̀lọpọ̀ olólùfẹ́ ní wọ́n sìn ń tẹ́lẹ̀ lórí àwọn ìkànnì abánidọ́rẹ̀ẹ́ lórí ẹ̀rọ ayélujára. Arabinrin naa ni Amuludun akọkọ lati gba ju miliọnu kan ami ifẹran lori Facebook page. Bí ó ṣe ń ṣe sinimá àgbéléwò bẹ́ẹ̀ ló ń kọrin ìgbàlódé. Lọwọlọwọ o ni apapọ ti ami-eye awọn alatileyin to le ni miliọnu mẹta ati abo lórí ẹ̀rọ ayélujára Facebook.
Ni ikọja awọn aṣeyọri iṣowo rẹ, o tun ṣe iyin fun awọn igbiyanju omoniyan alailẹgbẹ rẹ. Ọmọ́tọ́lá jẹ ọkan ninu awọn aṣáájú-ọnà ti fidio fiimu era ti sinima Naijiria, o je ọkan ninu awọn oṣere ti a wo julọ julọ ni Afirika. Ni ọdun 2013, o gbe ọla fun ni Timeatokọ iroyin ti Ogorun eniyan ti o ni agbara julọ ni agbaye lẹgbẹẹ Michelle Obama, Beyoncé ati  Kate Middleton.
Ni ọdun 2013, Ọmọ́tọ́lá ṣe ifihan ni ṣoki lori iwe afọwọkọ ti VH1, Hit the Floor. Ni ọjọ keji Oṣù Kọkànlá 2013, o sọrọ ni itọsọna 2013 ti WISE- Summit, ti o waye ni Doha, Qatar.
Ni ọdun 2014, ijọba Naijiria ti bu ọla fun un gẹgẹbi Ọmọ ẹgbẹ ti Bere fun Federal Republic, MFR fun awọn ẹbun rẹ si sinima Naijiria.
ìgbésí ayé àti èkoó
Ọmótólá, tí ó jẹ ti ẹyà ọmọ Ondo, ni a bi ní Ìpínlè Ekó. Ó dàgbà ní ìdílé àwọn máàrún: àwọn òbí rè àti àwọn arákùnrin àbúrò méjì; Táyò àti Bólájí Jaladé. Ìyá rẹ, Oluwatoyin Jalade née Amori Oguntade, ṣiṣẹ ni J.T Chanrai Nàìjíríà, ti babá rẹ, Oluwashola Jalade, ṣiṣẹ ni YMCA ati Egbé Orilẹ-ede Ekó. Ipilẹṣẹ akọkọ ti Ọmọtola ni latì ṣiṣẹ ni iṣakoso iṣowo, lakọ́kò ti o n durò de àwọn abajade rẹ latí ilè-ẹkọ giga, o bẹrẹ àwòṣé lati ṣe igbesi aye. Ọmọtola kà iwé ni ilé-ẹkọ Chrisland School, Opebi (1981–1987), Oxford Children School (1987), Santos Layout, atí Command Secondary Schoo,l Kaduna (1988–1993). O nì igbà diẹ ni Obafemi Awolowo Yunifasiti o si pàrí ẹkọ rẹ ni Yaba College ti Imọ-ẹrọ (1996–2004), nibí ti o ti kẹkọọ Isakoso Ohun-ini.
Ṣiṣẹ Iṣẹ iṣe
A ṣe agbekalẹ Omotola si oṣere nipa titẹle pẹlu ọrẹ kan lọ se idanwo. Iṣe akọkọ ti o ṣiṣẹ ni fiimu 1995 Venom of Justice, oludari ni Reginald Ebere. Ti tọka Reginald bi ṣiṣilẹ iṣẹ Omotola. O fun ni ipo olori ninu fiimu naa, eyiti o ṣeto ipilẹ fun iṣẹ ti o dara ni ile-iṣẹ fiimu àgbéléwò. Omotola ni ipa nla akọkọ rẹ ninu fiimu ti o ni iyin ti o jẹri pupọ ”Mortal Inheritance” ”(1995). Ninu fiimu naa, o ṣe alaisan sickle-cell ti o ja fun igbesi aye rẹ laisi awọn idiwọn iwalaaye. Iwa Omotola bori arun na o si bi omo. A ka fiimu naa si ọkan ninu fiimu ti o dara julọ niti Nigeria ti ṣe tẹlẹ. Lati igbanna, o ti ṣe irawọ ni ọpọlọpọ awọn fiimu sinima, pẹlu Games Women Play, Blood Sisters, All My Life, Last Wedding, My Story, The Woman in Meati ogun awon omiran.
Lẹyin iṣẹ ti n ṣalaye iṣẹ ni Mortal Inheritance , aworan ti Omotola gba "Oṣere ti o dara julọ ninu fiimu Gẹẹsi" ati "Oṣere ti o dara julọ ni Iwoye" ni (1997)Ami-eye Ere Fiimu. Arabinrin naa ni Odomodebirin abikẹyin ni Nàìjíríà ni akoko yẹn lati ṣaṣeyọri iṣẹ yii.