cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
גראמען
ביי געוויסע קרייזן ספעציעל אין חוץ לארץ ניצט מען גראמען ביי א חתונה וואס א בדחן זינגט א ליד מעורר זיין די מסובים מיט שמחה און תשובה.
קאטעגאריע:חתונה קאטעגאריע:נגינה קאטעגאריע:פארוויילונג
ווייס סלאנים
ווייס סלאנים ווערן אנגערופען די חסידות וואס איז אויפגעשטעלט געווארען דורך ר' שלום נח בערעזאווסקי בעל הנתיבות שלום ז"ל וואס ער האט אוועק גענומען א גרויס חלק פון חסידים פון זיין שווער האדמו"ר מסלאנים זצ"ל ווען זיי האבן מכתיר געווען ר' שלום נח ז"ל בחיים חיותו פון זיין שווער.
זיי האבן אנגערופן די וואס זענען איבערגבליבן מיט זיין שווער מיט'ן נאמען "שווארצע חסידים" נישט וועלנדיג אים נעמען פאר רבי אין דער צייט וואס זייער רבי האט נאך גילעבט האבן די וועלעכע מ'האט גערופן "שווארצע" זיי אנגעהויבן צו רופען "ווייסע" און אזוי איז עס געבליבן.
יוסף גוטפארב
left|250px יוסף גוטפארב איז א באקאנטער "נומער" (שטערן) אין ירושלים עיר הקודש, ער דרייט זיך אגאנצן טאג אין זכרון משה שטיבלעך. ווי ער מאכט קדישים, געבט לחיים און לעבט-אויף מיט וויצן די אלע בחורים און צובראכענע אידן וואס דרייען זיך דארט. ער פירט זיך צו וואשן זיך די הענט נאכאנאנד און גיט אכטונג נישט אנרורן א צווייטן. כאטש זיינע אינטרעסאנטע הנהגות האלט ער אויס א שיינע שטוב מיט קינדער.
גוטפארב, יוסף
עצור כאן חושבים
עצור כאן חושבים (דער אפטייטש איז, "האַלט! דא טראכט מען"), איז דער נאמען פון דעם הייד פארק פארום, וואו אידישע אינטעלעקטועלע תלמידי חכמים זיצן צוזאמען און לערנען די יסודות פון אונזער אמונה, תורה, מסורה און השקפה.
די ערשטע מאטיוויציע און רוח החיים פונעם פארום איז געקומען פון די תלמידים פון ר' אהרן מילער, "תלמיד חכם" און גאון וועלכער באהערשט זיבן שפראכן און איז א שטארק געלערנטער פילאזאף. דער פארום איז געגרינדעט געווארן לכבודו - נאכדעם וואס אפאר "קנאים" האבען אים גע'רודפ'ט - דורך זיינע תלמידים ובראשם ווטו1, וואס איז געווען דער מנהל יחיד במשך תשעה ירחי לידה.
הרב מילר איז א תלמיד פון הרב גדליה נאדעל ז"ל דער תלמיד חביב פונעם חזון איש און געוועזענער ראש ישיבת וויזשניץ, וועלכער איז אויך געווען שטארק קאנטראווערסיאל. הרב מילר גייט אין זיינע דרכים, ויש אומרים בתוספת נופך. זיינע צוויי ערשטע זין זענען איידעמס ביי צוויי זין פון ר' גדליה ז"ל.
פון זיינע תלמידים, בעיקר ווטו1 און יהוסף, זענען עוסק אין זיין תורה אויך מעל דפי הפארום וואס באשטייט אין דעם וואס די גאנצע פילאזאפיע, פסיכאלאגיע און דת אויף די וועלט, איז באזירט ביסודו אויף איין אידעע פון דעם רצון צו איינהייט און צוזאמען-פאסיגהייט (אחדות הויה והתאמה), ואידך זיל גמור, אין דעם רצון השם וואס איז אויסגעדריקט אין תורת משה.
איין ווערדפולער כאראקטער פון יענעם פארום איז "מיימוני", מנהל משנה און מיטגרינדער פון אנפאנג און היינט חבר ההנהלה המשותפת, א סאלידער ליבעראלער תלמיד חכם, א חרדי מתחזק מתלמידי הרב נאדל רופט ער זיך, און ער רורט זיך נישט אן ציטירן דעם רמב"ם; ער לעבט מיטן רמב"ם און זיין ראציאנאלן צוגאנג צו פארשטיין אלעס מיטן אייגענעם שכל. ער קעמפט און לייקנט שטענדיג די אמת'דיגקייט פונעם ספר הזוהר. וויבאלד ער וויל אבער פארבלייבן אינעם חרדישן לעבנסשטייגער אין בני ברק, פארבלייבט ער באהאלטן אינטער זיין ניק, און ער זאגט נישט אפן ארויס ווער ער איז.
אויך איז דארטן דא זייער א שארפער פאפולערער שרייבער "רב סיינפלד", וואס האט איבערגענומען די הנהלה פון ווטו למען הרבות ספסלי בית המדרש. ער איז א ליטווישער מגזע היחס, א תורה ודעת תלמיד פון אמעריקע און שרייבט אסאך מאל אין ענגליש אטאקירענדיג די ארץ ישראל'דיגע לעבן אז מען ארבייט נישט און אזוי ווייטער. ער איז זייער שארף דעריבער גאר אינטערסאנט צו ליינען. מיט די יארן ס'איז מפורסם געווארן אז זיינע נאמען איז זלמן יהושע סאראצקין. ער איז א רויטער. ער פלעגט ווויינען אין טעלזסטאן לעבן ירושלים, און היינט איז ער אין לאנדאן און ארבעט ווי אן אדוואקאט.
"מציץ ונפגע" איז אויך א אינטערסאנטער שרייבער, און א גרויסער תלמיד חכם, ער איז א נטורי קרתא'ניק און ער נעמט זיך טאקע דארטן אייביג זייער שיין אן פאר דעם סאטמארערא קנאות. זיין נאמען איז יואל גראמען, און ער פלעגט ווויינען אין ווארשעווער הייזער אין ירושלים. מיט די יארן איז ער געווארן א דאקטער אין מאטעמאטיקע און האט באקומט א שטעלע אין דער העברעישע אוניווערסיטעט.
במשך דער צייט איז צוגעקומען נאך א מנהל משנה מיטן ניק: קעלעמר, גאר א שארפער און א כאריזמאטישער דמות. ער אינטערעסירט זיך שטארק אין די יידישע קולטור וואס ווערט צוביסלאך פארגעסן סיי פון די חרדים און סיי פון די ציונים. דאס ביסל יידיש אין דעם פורום קען מען זוקף זיין לזכותו אין דעם אשכול פון יידישע לידער.
איינער פון די גרעסטע און חשובסטע שרייבערס פון דער פארום שוין צוועלעף יארן איז זייער א גרויסער תלמיד חכם וואס הייסט ר' ישראל נתנאל רובין שליט"א. 'מיימוני' פלעגט אים הייסן 'הגרי"ן", און ס'זיינען דא אזעלעכע וואס האלטן אז ער איז משיח.
בכלל, ס'זיינען געווען עטלעכע גרופעס אין עצכ"ח: א גרופע פון חבד"צקער, א גרופע פון מזרחניקעס, א גרופע פון רעפארמער, א גרופע פון שנה ופירשניקעס און סתם פרייער, א גרופע פון אקאדעמיקערס, א גרופע פון סתם חרדים, און פארשטענדליך די גרופע פון ר' גדליה נאדל'ס און ר' אהרן מילער'ס תלמידים. פון רוב גרופעס היינט איז קיינעם נישט געבליבן, אבער לאמיר רעדן כסדר פון יעדן גרופע.
די פירער פון די חב"דצקער גרופע זיינען געווען "הלבן" און "מסתברא", וואס האט געהאט אויך א צווייטן ניק, "אתנחתא". "הלבן" איז שלום בער לעווין, דער מנהל פון דער ליובאוויטשער ביבליאטעק אין ברוקלין, ניו יארק. "אתנחתא" איז נחום גרינוואלד, וואס איז געבוירן געווארן ווי א פאפער-סאטמערער חסיד, און געווארן ליובאוויטשער. ער ווויינט אין לייקוווד. ביידע לעווין און גרינוואלד האבן געשריבן אין עצכ"ח א פאר יארן, ביז ס'איז געקומען דארטן ר' ישראל נתנאל רובין, און נאך א קריג פון א פאר חדשים זיי ביידע אנטלויפן אן קיין הויזן, מיט די אלע אנדערע חב"דצקער וואס פלעגן שרייבן אין עצכ"ח.
פון די גרופע פון מזרחניקעס קען מען דערמאנען איינער וואס שרייבט אונטער צוויי הויפט ניקן, "אריק123" און "בעל בעמיו". זיין אמתער נאמען איז אריה שטערן. ער איז א תלמיד פון ר' צבי יהודה קוק, און ער פלעגט ברענגען דארטן די השקפות זיינע. אנדערע מזרחניק דארטן מיט א ביסל באזונדערן שיטה איז "מואדיב", וואס איז אויך געווען מנהל דארטן א תקופה. זיין אמתער נאמען איז ברק גנות (גאנאט), און ער איז א ברודער פונעם באוווסטער מזרחישער זשורנאליסט גונן גנות. ער ווויינט אין נוה דניאל, א יישוב לעבן ירושלים. ער איז פון ישיבת גוש עציון, א תלמיד פון ר' יהודה עמיטל און ר' אהרן ליכטענשטיין. שטערן און גנות זיינען ביידע די מנהיגים פון די מזרחישע גרופע אין עצכ"ח. ר' ישראל נתנאל רובין הנזכר פלעגט זיי געבן אין די ציין אריין און באווייזן אלע, אז די שיטה פון מזרחי איז שקר וכזב. זיי ווערן אלע מאל זייער אויפגערעקט, און דער מנהל האט רחמנות אויף זיי און ער מעקט אויס אלעס וואס ר' ישראל נתנאל רובין שרייבט, אבער האמת עד לעצמו.
פון די גרופע פון רעפארמער שרייבערס אין עצכ"ח, מען קען צייכן צוויי רעפארמער רעבעצנס: "אמשלום" - אירע אמתער נאמען איז תמר דובדבני (דווודעוואני), און "שחרית" - זי איז דליה מארקס, א לעקטאר אין דער היברו יוניאן קאלעדזש אין ירושלים. "אמשלום" גיט היינט א טעגלעכע שיעור אין דף היומי צו די מענטשן וואס מ'רופט היינט אין ארץ ישראל 'להט"ב'. דאס מיינט אלע סארטן פון קראנקע מענטשן - האמאסעקסועלן, מענטשן וואס מאכן אן אפאראציע צו ענדערן זייער געשלעכט (וואס מ'רופט היינט טראנסדזשעדערס), און די אלע אזעלעכע מיתה משונה פארשוינען, זאלן מיר נישט וויסן פון קיין צרות. די גרעסטע מצוה פון די רעפארמער היינט איז מאכן א גמילות חסד מיט די פאדסקוצוועס, און זאגן זיי אז זיי זיינען די נארמאלער, און די מענטשן וואס האבן גראדע די אלטע תאווה צו א נקבה זיינען די קראנקער.
פון די שנה ופירשניקעס' גרופע, ס'איז געווען דער באוווסטער ירון ידען, א ספרדישער פון טבריה וואס איז געווארן א חרדי און ווידער געווארן אן אפיקורס און מסית ומדיח. ער פלעגט שרייבן אונטער זיין אמתער נאמען. אנדערער איז אהרן ראז. ער איז געווען א בעלזער בחור, וואס פלעגט ליינען אין זיין צימער אין בעלזער ישיבה טרף ביכער. די בעלזער האבן זיך געשפילט גרויסע מבינים אין חינוך און כביכול ליבעראלע מענטשן, און האבן אים געלאזט ליינען די אלע טרפניאעקעס אין א פריוואטע צימער אין ישיבה, מיינען אז מיט דער צייט וועט ער דאס אוועק לאזן און ער וועט בלייבן א גוטער חסידישער בחור, מיט א גארטל אויף דער הינטן און אן איידעלער שמעק פון מי רגליים פון מקווה. אבער איין טאג איז ער געגאנגען צום טעלעוויזיע און האט זיי דערציילט אז ער איז אן אפיקורס אין א חסידישער ישיבה. דען בעלז האט שוין נישט געהאט א ברירה און זיי האבן אים ארויסגעווארפן. ראז פלעגט שרייבן אונטערן ניק 'שמרן100'. אנדערער שנה ופירשניק דארטן איז געווען איינער, ישראל עליאך, וואס ווויינט היינט אין מודיעין. ער האט אנגעהויבן ווי א כולל יונגערמאן, און פלעגט שרייבן זיינע קושיות אין תנ"ך אונטער דער ניק 'מקרא'. מיט דער צייט איז ער געווארן אפיקורס גמור און מחלל שבת, און זיין פרוי האט גענדערט צו הויזן און קורצע ערבלעך ווי א פרייע חזירטע.
פון די אקאדעמיקע שרייבערס מ'קען צייכן נדב שנערב, א פראפעסאר אויף פיזיק אין בר אילן אוניווערסיטעט, וואס איז אויך א תלמיד חכם וואס האט סמיכה. ער האט אויך געשריבן א שיינער ספר אויף די פרשה, "קרן זוית". אויך געשריבן א רעצענאזיע אינעם פאפולארישער בלאט 'מקור ראשון' וועגן ר' ישראל נתנאל רובין'ס בוך אין פילאסאפיע און חקירת אלוקות, "מה שאלוהים לא יכול" (וואס גאט קען נישט).
דער פארום איז געבויט אויף פילאזאפיע, וואס דער הייליגער גר"א מיט נאך אידישע פירער לאורך כל הדורות האבן גע'אסר'ט זיך צו פארטיפן ווייל עס מאכט שוואך די אמונה פון פשוטי המון עם. זיי אבער טענהן אז זיי גייען בדרך הרמב"ם און אז היינט איז נישט דא קיין אנדערער וועג כדי שתתקבל פנימיות התורה בלבבות אחב"י.
די כותבי הפארום, שביניהם באקאנטע רבנים און פראפעסארן מכל חלקי היהדות סיי חרידיש סיי לאומי, זענען טאקע קענטליך אלס גאר שטארקע תלמידי חכמים וואס האבן זיך אנגעפיהלט כריסם בש"ס ופוסקים. ממילא פארשטייט זיך דאס זיי מעגן יא אריינקריכען אין די טיעפע פילאזאפיעס און עס איז א בחינה פון א מצווה פון לימוד התורה און פון והלכת בדרכיו און וידעת היום והשבות על לבבך און נאך פילע פליכטן דורכאויס די תורה ווי מ'זעהט אז עס א יסוד אין אידישקייט לדעת את ה'.
עס איז דא צוויי פארומען, איינס אין העבערעיש און דאס צווייטע אין ענגליש.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הייד פארק פארומען קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
משה יודא דייטש
ר' משה יודא דייטש איז געווען דער רעגלמעסיקער עדיטאריעל שרייבער פון דער סאטמאר זאליס צייטונג, דער איד. ער וואוינט אין קרית יואל און קערט זיך אן צו די זאליס.
זיין פאפולערקייט שטאמט נאך פון זיין אמאליקער וועכנטלעכער קאַלום אין דער איד אויף א מאדערן לשון הקודש, אונטערן קעפל משמעות המאורעות קעגן די אגודה קרייזן און בעלזא, וואס איז געווען זייער פאפולער און איז געווארן געלייענט ביי אלע קרייזן אלס אינטערסאנטקייט און טאן געבעריי פארן סאטמאר רבין'ס קנאות.
בעלזא און זייער צייטונג המחנה החדרי האבן אים נישט אפגעשוינט און צוריק געענטפערט אויף זיין שטייגער, אפילו פערזענלעכע געשעפטן מיט פאמיליע פראבלעמען וואס האט געוויזן אז ער איז גאר נישט אזוי ערליך.
ער איז געווען א געשליפענער שרייבער מיט היסטארישע ידע אין כללים פון דיאלעקט אין יידיש און נאך מער אין לשון קודש, קומענדיק פון ארץ ישראל. אויך פלעגט ער יארן רעדאגירן די אנגלא-אידישע סעקולערע צייטונג, דער פארווערטס.
זייט דעם סאטמארער מחלוקת, ה'תש"ס, איז דער איד געווארן א פארטייאישע זאלונישע צייטונג, און די אהרונים האבן זיך געעפענט אן אייגענע פארטייאישע צייטונג, דער בלאט, זייט דעמאלטס איז משה יודא דייטש געווען באקאנט אלס דער עדיטאריעל שרייבער ווי ער רייסט אראפ און שפאסט רעגלמעסיק פון די סאטמאר רבי, ר' אהרן טייטלבוים שליט"א און זיינע חסידים. דעריבער איז ער געווארן א פיגור אין דער מחלוקה, און ער איז דער ציל ברעט פון די ארונים און אויך אז ווי קען א איד וואס האט געארבעט ביי א פרייער צייטונג קומען און פארקויפן קנאות, אבער ער ענטפערט אז ער האט נישט געשריבן אדער געלייענט נאר פשוט געטאן קאמפיוטער ארבעט פאר פרנסה.
ער איז טאקע נישט דער רעדאקטאר נאר ר' אהרן פרידמאן איז דער אפיציעלער רעדאקטאר וואס קוקט דורך אלע עדס און ארטיקלען, אבער ר' משה יודאס שרייבן איז דער טאן-געבער פון דער צייטונג צוליב איר חשיבות אין עדיטאריעל קאלום יעדע וואך.
היינט צו טאג האט ער זיך פענסיאנירט, ער איז א פריוואטער מאן און שרייבט שוין נישט אין דער איד.
קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער קאַטעגאָריע:רעדאקטארן קאַטעגאָריע:סאטמאר קאטעגאריע:קנאים
י"ט אלול
יארצייטן
19. elúl
רננו צדיקים 2 (אלבאם)
זייט 1 אפגעשריגן די גזירה א משל פון צדיקים דער אינגער רבי דער רבי האט געהייסן ארוממיך אנטסעמיטיזים ערליכע קינדער די רביצין זייט 2 די וואונדערליכע קבורה די גרויסע וואהלן דער צווייטער סיפור חסידות
חייקל חזן
ר' חייקיל חזן איז געווען פון די גרויסע תלמידים און חסידים פון דעם צדיק ר' נחמן מברסלב, ר' נחמן האט אים זייער געגליכן ער איז געווען פון די גאר נאנטע צו אים, ער איז געווען פון זיינע שטוב מענטשן, ער האט זיך אסאך געדרייעט ביי אים אין שטוב, ער פלעגט זיך טרויען צו זאגן זאגן פאר ר' נחמן אזאנס וואס אנדערע חסידים האבן זיך נישט געטרויט.
ער איז נאנט געווארן צו ר' נחמן ווען ר' נחמן האט געוואוינט אין מעדווידיווקע. ר' חייקיל איז געווען א גרויסע עובד ה', א בעל השגה, און אויך א בעל מופת. ער פלעגט אויך פארן צו אנדערע צדיקים, ווי צו דעם צדיק רבי מרדכי טשערנאבילער.
אלס נאנטער חסיד פון ר' נחמן האט ער זיך ערלויבט צו האבן צו טון מער ווי אנדער חסידים וואו עס ווערט דערציילט ביי חיה די טאכטער פון ר' נחמן מברסלב
זיין כח אין זינגען
ר' חייקיל איז געווען א שיינער חזן און זינגער, עס איז דא אין ברסלב אסאך ניגונים וואס שטאמען פון אים. ר' נחמן האט געזאגט אז האט די כח פון זינגען פון איהר שורש. עס ווערט פארציילט אז ווען ר' נחמן איז אוועק פון זלאטיפאלי און געגאנגען וואוינען קיין ברסלב האט אים ר' נחמן פארבעטן ער זאל מיטקומען קיין ברסלב ר' נחמן האט אים געזאגט לאז אפ דיינע אלע געשפעטן קום מיט מיהר קיין ברסלב ווער דארט א חזן, דערפון וועסטו האבן פרנסה, איך זאגט דיר צו אזוי ווי איך אין א חידוש אין מיין זאך וועסטו זיין א חידוש אין דיין זאך דאס איז אין ניגונה, אבער ער האט עס נישט געטוהן ר' חייקיל איז נישט געקומען קיין ברסלב, און דעריבער ווערט טאקע ר' חייקיל ווייניג דערמאנט אין די שפעטער'דיגע יאהרן פון די לעבענסביאגראפיע פון ר' נחמן מברסלב, כאטש ער איז געווען זייער נאנט צו ר' נחמן, ווייל די לעבענס ביאגראפיע האט ר' נתן געשריבן אין ברסלב וואו ר' חייקיל איז געווען ווייניג. ר' חייקיל האט חרטה געהאט פארוואס ער האט נישט געפאלגט זיין רבי.
ווען ר' נחמן האט געוואנט אין מעדווידעווקא פלעגט ר' נחמן זייער אסאך פאסטן, אזוי ווי ר' חייקיל האט זיך אסאך געדרייעט ביי ר' נחמן אין שטוב, האט ער געמערקט אז ר' נחמן עסט נישט, די עסן וואס דער באדינער ברעגנט, געט ר' נחמן פארן באדינער ער זאל עס אויפעסן. מאכט זיך אמאל ר' חייקיל קומט אריין צו ר' נחמן אין א גרינעם מיטוואך, און זעהט זיי רבי איז זייער שוואך, האט ער פארשטאנען ער האט די גאנצע וואך גארנישט געגעסן, אבער ר' נחמן וויל בשום אופן נישט עסן, זאגט ר' חייקיל רבי אויב איהר וועט נישט עסן א סעודה אצינד, גיי איך פארציילן "איך וועל אויסזאגן". זאגט אים ר' נחמן נו חייקיל גרייט צו אביסל יוך, דער סדר פון ר' נחמן איז געווען ער האט זיך קיינמאהל נישט גע'עקשנ'ט.
ר' חייקיל איז געווען א געטרייער חסיד, ער איז גלייך געלאפן מיט א עוף צום שוחט, מען האט עס געשח'טן, אויפן וועג צוריק האט ער געפליגט דעם טשיקן ווייל ער האט נישט געוואלט פארלירן צייט, מען האט געשטעלט קאכן א געשמאקן יוך און מען האט זיך געגרייט אז נאכן דאווענען מעריב וועט ר' נחמן פראווען א סעודה, תיכף נאך מעריב לויפט ר' חייקיל מיט דעם גוטען זופ צום רבין, ער שטעלט עס אראפ אויפן טיש, זאגט איהר דער רבי "נו חיייקל זינג דעם פרומען ניגון" [דער פרומער ניגון איז דער באקאנטער ברסלעבער ניגון אויף "מעין עולם הבא"], ר' חייקל איז געווען א גרויסע זינגער און האט דאס געזינגען מיט אלע קלאפערגעצייג, ווען ער ווערט פארטיג ווייזט אים דער רבי ער זאל עס נאכמאהל זינגען, ווען ער איז פארטיג געווארן צום צווייטן מאהל וווינגט איהר דער רבי נאכמאהל ער זאל עס זינגען און נאכאמהל. דער רבי איז געזעסן די גאנצע צייט מיט גרויס דביקות, און ר' חייקיל האט געזוגנען און געזונגען, צום סוף פרעגט אים דער רבי נו ווי האלט דער נאכט, איז ר' חייקיל ארויס זעהן ווי שפעט עס איז, און געזעהן ער הייבט אהן טאגען, עס איז בעסער געווארן פארן רבי און ער האט שוין נישט געוואלט טועם זיין, נאר ער האט געפארטיגט פאסטען די גאנצע וואך, ווי זיין געווענליכן סדר איז געווען.
דער ניגון וואס מען זינגט אין ברסלב ראש השנה און יום כיפור אויף "וכל מאמינים" שטאטט פון אים, ווי אויך דער נוסח וואס מען ברימט אינטער פיהר מאל "הטוב, הטוב, הטוב, הטוב" און אזוי הרחום הרחום הרחום הרחום, און אויך.
אויך דער ברודער פון ר' חייקיל איז געווען א חסיד פון ר' נחמן, דאס איז געווען ר' יצחק דער ברודער פון חייקל חזן
יואב בן צרויה
דער מארד פון אבשלום
ווען אבשלום האט רעוואָלטירט דוד'ן, האט יואב בן צרויה געהארגעט אבשלום, און זיין גענעראל עמשא בן יתר כאטש דוד המלך האט אים אנגעזאגט זיי נישט צו הארגענען, דוד המלך האט אים דאס קיינמאל נישט מוחל געווען, און דאס איז געווען איינער פון די סיבות פארוואס ער געהייסן שפעטער פאר זיין זון שלמה המלך אים צו הרגענען.
חייקל חזן
זיין כח אין זינגען
ר' חייקיל האט געהאט א זוהן וואס איז געווען א תלמיד פון ר' נתן מברסלב וואו עס ווערט דערמאנט אין ספר עלים לתרופה.
קאטעגאריע:ברסלבער
יואב בן צרויה
די מעשה מיט אוריה
אוריה החתי איז געווען פון יואב'ס גוטע קאמאנדאנטן. נאך דער מעשה מיט אוריה'ס פרוי בת שבע, האט דוד המלך געשיקט א באפעל צו יואב'ן ער זאל שטעלן אוריה אין דער מלחמה קעגן עמון דארט וואו ער וועט ווערן געהרגעט. יואב האט אנדערש געטון און האט געשטעלט אוריה צוזאמען מיט אנדערע פעסטע זעלנער, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: "אֶל-הַמָּקוֹם אֲשֶׁר יָדַע, כִּי אַנְשֵׁי-חַיִל שָׁם".
דער אויפשטאנד פון אדוניהו
ווען דוד המלך איז געווען אלט און אדוניהו האט געוואלט ירשענען די מלוכה, איז יואב בן צרויה מיט געגיינגען מיט אדוניהו כדי צו אים ממליך זיין.
זיין טויט
פאר דוד המלך איז געשטארבן האט געלאזט צוואה פאר זיין זון שלמה המלך ער זאל הארגענען יואב בן צרויה, וועגען די טויט פון אבנר בן נר, עמשא בן יתר און זיין זון אבשלום, דוד המלך האט אים נישט געוואלט הארגענען ווייל ער האט געדארפט פאר זיינע מלחמות.
ווען שלמה איז געווארן קעניג, האט ער געלאזט הארגענען יואב בן צרויה דורך בניהו בן יהוידע, און ווען בניהו איז געקומען הרג'ענען יואב'ן האט ער זיך אנגעכאפט אין די קרנות המזבח.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
ישראל אייכלער
ישראל יצחק אייכלער (געב' ד' ניסן ה'תשט"ו) איז דער גענעראל און פאליטישער פירער פון בעלזא חסידות, דינט אלס רעדאקטאר יארן לאנג פון זייער צייטונג המחנה החרדי געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון זייער חסידות פון 2003-2005, און נאכאמאל אין 2011.
א געשליפן צינגל און גרויסער דענקער טראכטער און פאלעמיק, און ועל כולם א ווארימער חסידישער איד מיט א ברייטן שמייכל שטענדיק.
אייכלער איז פארהייראט און האט 14 קינדער. ער וואוינט אין קרית בעלזא, ירושלים. ער איז א ברודער פונעם זשורנאליסט יעקב אייכלער. דערצו איין זון זיינער, דוב אייכלער, איז אויכעט א זשורנאליסט.
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן קאַטעגאָריע:בעלזער חסידים קאַטעגאָריע:ראַדיאָ קול חי
שופר
left|thumb|250px|אן אשכנייזישער שופר שופר איז א הארן פון א ווידער מיט וואס מען איז מקיים די מצוה פון תקיעת שופר אום ראש השנה. אויך פירט מען זיך צו בלאזן דערמיט יעדן אינדערפרי אין חודש אלול (אויסער ערב ר"ה) כדי צו ערוועקן דאס הארץ צו תשובה, און אויך צו זיך איינגעוואוינען אויף ראש השנה.
אויך יום כיפור בלאזט מען שופר נאך נעילה.
אין די צייטן ווען יובל איז נוהג געווען, האט מען געבלאזן שופר יום כיפור פון יובל אלס סימן פון באפרייען די עבדים.
כאראקטורן
א שופר איז געמאכט פון א הארן פון א ווידער. מען ווייקט עס אויס און מען רייניגט עס אויס פון אינווייניג.
געוואנדן לויטן פארעם פונעם שופר קען עס זיין שווערער אדער גרינגער צו בלאזן.
הלכות
א שופר וואס איז געשפאלטן אין די לענג איז פסול.
בלאזן
צו בלאזן א שופר דריקט מען דעם שמאלן זייט פונעם שופר צום מויל און מען קאנצענטרירט די גאנצע בלאז-קראפט אינעם שופר.
וועבלינקען
ווידעא: הערט זיך צו צום קול שופר.
קאטעגאריע:ראש השנה קאַטעגאָריע:תשמישי קדושה
מייקל סעוועזש
left|thumb|250px|זיין בוך מייקל סעוועזש געבוירן מיט זיין אידישען נאמען מיכאל אלען וויינער האט א דאקטאר טיטל. ער איז א טאלק שוי האוסט נאציאנאל סינדיקירט דורכאויס אמעריקע.
א רעכטער קאנסערוועטיוו געשטימט. וואס ער איז אמאל געווען א לינקער קאמוניסט און האט איינגעזעהן זייער לעכערליכקייט לויט אים, אבער גייט נישט מיט די פארטייען קיינמאל, און שעלט יעדן איינעם אייניג.
ער איז דער דריטער גרעסטער אין אוידיענס נאך ראש לימבאו און זשאן הענעטי, זיין פּראָגראַם ווערט געשפילט אויף איבער 350 ראַדיאָ סטאנציעס איבער די פאַרייניקטע שטאַטן מיט איבער 8 מיליאָן צוהערערס,.
שרייט און רעגט זיך פאר לאנגע צייט אפשניטען אן נעמען קאלס אויף אלע און אלעם אויף די וועלט פון וואס ער האט געגעסן ביז וואס ער האט געטראכט.
ער האט געהאט א קורצער צייט א טעלעוויזיע שוי אויף ען.בי.סי. אבער צוליב זיין אויסגעשפראכענקייט קעגן געיז וואס ער האט געזאגט אז מען דארף זיי הארגענען על פי תורה האט ער דאס פארלוירן. דאס מאכט טאקע זיינע רעיטינגס הויך.
ער האט געשטיצט דאנאלד טראמפ און די פרעזידענטליכע וואלן פון 2016 אבער ער האט קלאר מסביר געווען אז דאס מיינט נישט אז ער גייט אים שטיצן מיט אלעם מיט צוגעמאכטע אויגן צום ביישפיל ער האט זיך ארויסגעשטעלט קעגן טייל פון די קאנדידאטן וואס טראמפ האט נאמינארט פאר זיין אדמיניסטראציע
מודה אני (אלבאם)
זייט 1 הערט און זעהט קינדער טעיפ ליכטיג אויף דער וועלט מודה אני שירה ברכות ריינקייט אלע ברכות ברוך השם הערט א מעשה זייט 2 אלף בית צדקה איצל פיצל שמע בני פינעף און דרייסיג טעיפס
פארגיכערונג
אין קלאסישער מעכאניק, פאר א קערפער מיט קאנסטאנטער מאסע, איז די פארגיכערונג פראפארציאנעל צו דער נעטא קראפט וואס ווירקט אויף אים (ניוטאנס צווייטער געזעץ): וואו F איז די רעזולטאטישע קראפט אויפן קערפער,  m איז זיין מאסע און  a איז זיין פארגיכערונג.
ווען א קערפער פאלט איבער דער ערד אין פרייען פאל, האט ער א פארגיכערונג פון (בערך) 9.8 מעטער א סעקונדע א סעקונדע. מען איז געוואוינט צו ניצן דעם בוכשטאב g פאר דעם נומער.
סאבינע ליברעכט
סאבינע ליברעכט (געבוירן 13טן יאנואר 1948) איז א ישראלישע שרייבערין.
זי איז געבוירן 1948 סאבינע סאסנאווסקי אין מינכן, דייטשלאנד. אין יאר ה'תשי"א (1950) איז זי ארויף קיין ישראל. איר ערשטע בוך "תפוחים מן המדבר" איז דערשינען געווארן אין יאר ה'תשמ"ו ; 1986 ווען זי איז געווען 37 יאר אלט. און דאס בוך האט באקומען אן אלטערמאן באלוין.
ליברעכט קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
יהויקים
קליין| יהויקים מלך יהודה
יהויקים דער זון פון יהואחז מיט "זְבוּדָּה בַת-פְּדָיָה" איז געווען דער 18טער קעניג אויף מלכות יהודה אין פארלויף פון 11 יאר אין ירושלים, ער איז געווארן קעניג אין יאר ג'קנ"ב. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געווען 25 יאר אלט, נאך וואס זיין טאטע יהואחז איז פארשיקט געווארן דורך פרעה (קעניג פון מצרים).
פרעה באקרוינט יהויקים וואס איז געוועזן פרא מצרים (נאך וואס ער בייט אים זיין נאמען פון "אליקים" צו "יהויקים"), און פארשיקט זיין פאטער יהואחז אין מצרים וואס איז ווארשיינליך געוועזן פרא אשור.230px|קליין| יהויקים ווארפט די מגילה אין פייער ארייןלויט ווי עס שטייט אין ספר מלכים (פרק כ"ג) האט יהויקים געזינדיקט פאר גאט אזוי ווי די פריעריגע מלכים וואס האבן געזינדיקט.
אין די צייט וואס יהויקים האט געקעניגט, האט אשור זיך אונטערגעגעבן צו בבל, און פון דאן איז אשור אראפ אינגאנצן פון די מאפע. נאכער האבן די בבלים באלאגערט ירושלים אין פארלויף פון 3 יאר. אין מיטן די 3 יאר איז יהויקים געשטארבן, און זיין זון יהויכין איז געווארן קעניג.
קאַטעגאָריע:מלכי יהודה
זשאני וואקער
קליין|זשאני וואקער רויטע עטיקעטע זשאני וואקער איז א מין וויסקי. עס ווערט פארקויפט אין פלעשלעך מיט עטיקעטעס פון מערערע קאלירן לויט איר קוואליטעט און טעם, רויט, שווארץ, גרין, גאלד און בלוי. עס האט א בילד פון איינעם מיט א שטעקן היט און בארד אויפן פלעשל.
קאטעגאריע:בראנפענס
ביל געיטס
קליין|ביל גייטס אין 2015 וויליאם הענרי "ביל" גייטס דער דריטער (ענגליש: William Henry "Bill" Gates III; געבוירן דעם 28סטן אקטאבער 1955, עברי; י"ב חשוון תשט"ז, ארצות הברית) איז דער גרינדער פון דער מייקראסאפט פירמע. ער איז דער צווייט רייכסטער מענטש אויף דער וועלט. ביז אינמיטן זומער 17׳ איז ער געווען דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט פון יאר 1995.
פון 1995, ביז 2017, איז ער געווען דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט, אחוץ פיר יאר, מיט א געשאצטן רייכטום פון US$95.6 ביליאן אין דעצעמבער 2017. אבער, אום 27סטן יולי 2017, און זייט דעם 27סטן אקטאבער 2017, האט אמאזאן גרינדער דזשעף בעזאס אים אריבערגעשטיקן, מיט א געשאצטן רייכטום פון US$90.6 ביליאן אין יענער צייט. אום 6טן אויגוסט 2018, איז גייטס׳נס רייכטום געשאצט ביי $95.4 ביליאן, דער צווייט־רייכסטער מענטש אויף דער וועלט, נאך בעזאס.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מייקראסאפט קאַטעגאָריע:ביליאנערן קאַטעגאָריע:ערפינדערס קאַטעגאָריע:וועלט'ס רייכסטע מענטשן
בטחון (אלבאם)
זייט 1 * רבי עקיבא * נחום איש גמזו * בטחון אין וועג * פונקט אין דער צייט זייט 2 * דער כח פון בטחון * געלערנט בטחון * דער בעל בטחון
בדחנות
בדחנות איז באשטימט פאר פארוויילונג, אויפצולעבן און מאכן פרייליך און אויך ערוועקן געפילן פון תשובה און התעוררות ביי א חתונה.
בדחנים באנוצען זיך מיט גראמען; לידער; נגינה; ווי אויך הומאר מיט קאמעדיע.
אמאליגע בדחנים:
היינט צוטאגס: די 10 בעסטע חרדישע בדחנים
1 פינקי וועבער
2 ירמיה דאמען
3 מאטי אילאוויטש
4 ליפא שמעלצער
5 אברהם מרדכי מלאך
6 יונתן שווארץ
7 וועלוול פעלדמאן
8 ישראל שטערן
9 זושא שמעלצער
10 יוסף הערש שווארץ
קאַטעגאָריע:נגינה קאַטעגאָריע:חתונה *
משה דוד טענדלער
הרב משה דוד טענדלער (כ"ז אב ה'תרפ"ו - כ"ב תשרי ה'תשפ"ב) איז געווען אַ דאקטאר פאר ביאלאגיע אין ישיבה אוניווערסיטעט און א רב אין מאנסי פאר מאדערנע ארטאדאקסן.
ער איז אן איידעם פון דעם פוסק הדור הרב משה פיינשטיין.
הרב טענדלער האט עדות געזאגט אין קארט אז מען דארף לויט דער אידישער הלכה נישט טראגן קיין בארד, און חסידישע ארעסטאנטן מעג מען במילא אין תפיסה אפשניידן די בערד.
ער האט אנגעהויבן די מערכה קעגן דעם אור-אלטן מנהג פון מציצה בפה. זיינע קינדער זענען ר' מרדכי טענדלער און ר' אהרן טענדלער.
ער ערלויבט סטעם סעל פארשונג.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:מעדיצין קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
כ' אלול
די טעג ווען כ׳ אלול קען געפאלן:
יארצייטן
20. elúl
קאליפארניע
עס געפונט זיך מער צו מערב זייט לעבן דער גרענעץ פון מעקסיקא און בעיקר לעבן די וואסערן פון פאציפישן אקעאן.
פון אירע גרויסע באקאנטע שטעט זענען לאס אנדזשעלעס, סאן פראנציסקא, און סאן דיעגא.
פון די אינטערעסאנטע זאכן אין קאליפארניע, איז דער "גאלדענער טויער בריק" אין סאן פראנציסקא. די סעקוואיע ביימער אין סעקוואיע פארק, זיי דערהויבן זיך צו א הויך פון הונדערט מעטער (דריי הונדערט פוס). צווישן זיי געפינט זיך דער גענעראל שערמאן, א ריזן בוים וואס איהר הויך דערגרייכט פינף און אכציג מעטער, איהר שטאם איז לערך איין און דרייסיג מעטער אין ארומנעם. מען שאצט אז דער בוים איז אלט איבער פיר טויזנט יאר.
די אפיציעלע שטאַט בלום פון קאליפארניע איז דאס קאליפארניער מאנרענדל.
דזשערי בראון איז גאווערנאר.
טראנספארט
די הויפט פליפעלדער פון קאליפארניע זענען לאס אנדזשעלעס אינטערנאציאנאלע פליפעלד און סאן פראנציסקא אינטערנאציאנאלע פליפעלד.
דער שטאַט האט צוויי גרויסע פארטן—לאס אנדזשעלעס פארט און אקלאנד פארט.
צווישן די שטעט פארט די אמטראק באן.
עקאנאמיע
קאליפארניע׳ס עקאנאמיע ראנגירט מיט די גרעסטע עקאנאמיעס אין דער וועלט. אין 2018 איז דער ברוטא שטאַט פראדוקט געווען $3.0 טריליאן ($76,000 פער מענטש), די גרעסטע אין די פאראייניגטע שטאטן. קאליפארניע איז פאראנטווארטלעך פאר 1/7 פון די פאראייניגטע שטאטנ׳ס אומגעפער $20 טריליאן ברוטא אינלענדישן פראדוקט (בא״פ). ווי אין 2018, איז קאליפארניע׳ס נאמינאלן בא״פ גרעסער פון אלע לענדער אחוץ פיר (די פאראייניגטע שטאטן, כינע, יאפאן און  דייטשלאנד). אין טערמינען פון קויפקראפט-פאריטעט terms of Purchasing Power Parity, איז זי גרעסער פון אלע לענדער אחוץ אכט (די פאראייניגטע שטאטן, כינע, אינדיע, יאפאן, דייטשלאנד, רוסלאנד, בראזיל און אינדאנעזיע).
איר באפעלקערונג
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 39,538,223, די מערסטע אין די פאראיינגטע שטאטן.
איו קאליפארניע וואוינען 235.7 מענטשן פער סקווער מייל, די דרייצענטע מערסטע אין די פאראייניכטע שטאטן,
שפיאנאזש
שפיאנאזש איז זיך אריינשטעלן אין א צווייטער מדינה אדער ארגאניזאציע און ארויסגעבן סודות פאר אן אנדער מדינה באהאלטענערהייט.
משה רבינו האט געשיקט 12 מענטשן, איינס פון יעדן שבט צו שפיאנירן אויף ארץ כנען, ווי דאס הייליג לאנד איז.
איר סוף איז קיין גוטע נישט געווען. 10 פון די מרגלים האבן גערעדט בייז דערויף. בלויז יהושע און כלב האבן גערעדט גוטס. אדאנק דעם האט כלל ישראל געמוזט פארבראכן אין מדבר נאך 40 יאר.
קאַטעגאָריע:תנ"ך קאַטעגאָריע:זיכערהייט *
זלמן לייב פילאפ
רבי זלמן לייב פילאפ איז א דיין אין וויליאמסבורג, רב פון דעם סאטמארער ביהמ"ד אויף קיעפ סט. און חבר הביד"ץ פון סאטמארער בית דין (זאלוינים). ער ווערט פאררעכנט אלס א גרויסער תלמיד חכם. ער איז א אייניקל פון בעל תורת יקותיאל, דיערעשער רב.
ר' זלמן לייב לערנט פאר שוין 30 יאר א שיעור אין שולחן ערוך.
אין די פריערדיגע יארן פלעגט ער האבן א שיעור מיט הגה"צ ר מנחם מענדל טייטלבוים אב"ד סאטמאר מהר"א וומ"ס יעדן טאג זעקס שעה ברציפות
ער איז געווען א שטארקער חסיד פון דעם פריערדיגן סאטמארער רבי דער ברך משה, און נאכדעם האט ער זיך באהאפטן און מקבל געווען אויף זיך אלס רבי זיין זון רבי זלמן לייב טייטלבוים איינער פון די צוויי סאטמארער רביס.
ער איז א ברודער פון ר' מנשה פילאפ.
ארויסגעגעבן די בארימטע ספרים 'מכלל יופי' אויף הלכות שבת און מקואות
קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:זאלוינים
היי טעק (פארום)
היי טעק איז א הייד פארק פארום, אן אינטערנעט שמועס פלאץ אויף יידיש וואו יידיש רעדנדע חרדים פארברענגען.
די טעמע איז איבער טעכענעלאגיע
פארשידענע אינטערעסאנטע און נייע טעכענעלאגישע ערפינדונגען און נייע קאמפיוטער פראגראמען און זייערע פיטשעווקעס מען קען דארט פרעגן פראגעס, עצות, און פראבלעמען, און מ'טוט ארויסהעלפן איינער דעם צווייטן בנוגע פראגראמינג, קאמפיוטער טעכניקער, און סתם הילף אויפן קאמפיוטער, און דעם אינטערנעט.
הויפטזעכליך איז דער מדובר אין זאכן וואס קענען העלפן פאר ביזנעס ענינים. ווייל כידוע דער קאמפיוטער און דער אינטערנעט ווערט באנוצט דורך די עלטערע ערענסטע מענטשן חרדים אין מערסטענטייל נאר פאר מסחר.
אנדערשט ווי רוב הייד פארק פארומס, איז ער ריין פון יעדער מחלוקת, לשון הרע, פאליטיק, און אפילו פון ליצנות. עס דרייען זיך דארטן אין מערסטענטייל נאר ערענסטע מענטשן וואס זענען שטארק פארנומען איבערן טאג, און דעריבער גיסט זיך נישט דארט קיין שפע פון תגובות אזוי ווי אין אנדערע פארום'ס. אבער כמעט יעדע תגובה איז אינטערעסאנט אדער באלערנד
קאַטעגאָריע:הייד פארק פארומען קאטעגאריע:טעכנאלאגיע
למנצח בנגינות (אלבאם)
דער טעיפ למנצח בניגנות איז פון די סעריע פון דעם באקאנטער זינגער יום טוב עהרליך
דער טעיפ האט נישט קיין ווערטער עס איז צוזאמענגענומען עטליכע אויסגעקליבענע ניגונים פון אלע זיינע טעיפ'ס. ער פארמאגט דריי אזעלכע טעיפס, 1) למנצח בנגינות, 2) מזמור לתורה. 3) הלל.
עס איז אבער דא א חילוק וויאזוי עס ווערט געזוגנען אין דעם טעיפ ווי אלע זיינע אנדערע טעיפס, אלע זיינע טעיפס וואס ער האט ארויסגעגעבן זינגט ער אליין, אהן קיין אנדערע כלי זמר, ער האט געהאט א פידל און מעלאדיע, ער רעדט און בשעתן רעדן זינגט זיך אונטער זיינע כלי זמר. אנדערש אבער די דריי אויבענדערמאנטע טעיפ וואס זינגט נישט קיין ווערטער (חוץ הלל וואס זאגט די ווערטער פון הלל), דארט איז די נגיגונים בארייכערט מיט א גאנצען קאר פון כלי זמר, עס באשטייט פון אלע סארט כלי זמר וואס זענען געווען אין זיינער צייט, און געזונגען גאר רייך.
שווייץ
די שװײץ איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אייראפע וואס איז א פעדעראלע רעפובליק פון 26 קאנטאנען. זי גרענעצט דייטשלאנד צו צפון, פראנקרייך צו מערב, איטאליע צו דרום און עסטרייך און ליכטנשטיין צו מזרח.
די שווייץ איז א נייטראל לאנד וואס האט נישט באטייליגט אין קיין מלחמות זייט 1815.
דער אפיציעלער נאמען פון דער שווייץ איז די שװײצער קאָנפֿעדעראציע  (לאטיין: Confoederatio Helvetica). די שווייץ האט פיר אפיציעלע שפראכן: איטאליעניש, דייטש, פראנצויזיש, און רומאנטש.
איר הױפּטשטאָט איז בערן, און די גרעסטע שטאט איז ציריך.
אין דער שווייץ געפינען זיך ביוראען פון עטלעכע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס, כולל די פאראייניגטע פעלקער.
היסטאריע
שווייץ עקזיסטירט ווי א לאנד זייט אדאפטירן די שווייצע פעדעראלע קאנסטיטוציע אין 1848.
אוראלטע היסטאריע
אין דעם שטח פון דער היינטיקער שווייץ האבן געוואוינט קעלטישע שבטים שוין אין 1500 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווי למשל די העלוועטן. אין די צייטן פון דער רוימישער אימפעריע האבן זיי אויפגענומען רוימישע קולטור און די לאטיינישע שפראך.
מיטל אלטער
נאכן איינפאל פון דער רוימישער אימפעריע האבן די גערמאנישע שבטים, די אלעמאנען און די לאמבארדן, איינגענומען דעם שטח, וואס איז שפעטער געקומען אונטער דער הערשאפט פון די פראנקען. דורכאויס די 6טער, 7טער און 8טער יארהונדערטער איז דער שטח פון דער שווייץ געווען אונטער פראנקישער הערשאפט. אבער ביים אפמאך פון ווערדון וואס האט צעטיילט די פראנקישע אימפעריע זענען די שווייצער לענדער געווארן צעטיילט צווישן מיטל פראנקיע און מזרח פראנקיע ביז אומגעפער דעם יאר 1000, ווען זיי זענען געווארן פאראייניקט אונטער דער הילהייליגער רוימישער אימפעריע.
אלטע שווייצער קאנפעדעראציע
די אלטע שווייצער קאנפעדעראציע איז געווען אן אליאנץ צווישן די טאל־געמיינדעס אין די צענטראלע אלפן. אין 1291 האט מען געמאכט אן אפמאך צווישן די קאנטאנען אורי, שוויץ און אונטערוואלדן וואס ווערט גערעכנט די גרינדונג פון דער קאנפעדעראציע.
מאדערנע תקופה
שווייץ איז נישט אינוואדירט געווארן אין קיינער פון די צוויי וועלט מלחמות.
אין 2002 איז די שווייץ געווארן א פולער מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער. שווייץ איז א גרינדער מיטגליד אין דער אייראפעישער פרייהאנדל אסאסיאציע.
געאגראפיע
קליין|רעכטס|[[מאטערהארן אין די שווייצער אלפן]]
די ריין און רהאן טייכן הייבן אן אין די שווייצער בערג. די גרעסטע אזערעס אין דער שווייץ זענען גענף אזערע, קאנסטאנץ אזערע, ציריך אזערע און ניישאטעל אזערע.
בערך א הונדערט פון די בארג שפיצן אין דער שווייץ זענען העכער פון 4000 מעטער. דער העכסטער איז מאנטא ראזא (4,634 מ'); אבער דער מאטערהארן (4,478 מ') איז דער מערסט באקאנטער. ביידע ליגן אין די פענינע אלפן אין דעם קאנטאן וואלייס.
די גרעסטע שטעט זענען:
פאליטיק
די באפעלקערונגען זענען פון 15,000 (אפנצעל אינערהאדן) און 1,253,500 (ציריך), מיט א שטח צווישן 37 ק"מ² (באזעל־שטאט) און 7,105 ק"מ² (גראבינדן). די קאנטאנען נעמען אריין אינגאנצן 2,889 מוניציפאליטעטן. אינערהאלב דער שווייץ געפינען זיך צוויי ענקלאוון: ביסינגען, וואס געהערט צו דייטשלאנד, און קאמפיאנע ד'איטאליע וואס געהערט צו איטאליע.
א געזעץ וואס ווערט דורכגעפירט אין דעם פעדעראלן פארלאמענט קען ווערן איבערגעקערט דורך א רעפערענדום, ווען 50,000 בירגער אונטערשרייבן קעגן דעם געזעץ ווערנט 100 טעג. דער רעפערענדום איז א וואל פונעם גאנצן לאנד, און א מערהייט באשליסט צי אנצונעמען דעם געזעץ צי נישט. אויך 8 קאנטאנען קענען פאדערן א רעפערענדום קעגן א פעדעראלן געזעץ.
אינטערנאציאלע אנשטאלטן
שווייץ האלט זיך נייטראל זייט 1515. ערשט אין 2002 איז זי געווארן א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, דורך א רעפערענדום. שווייץ איז אבער נישט קיין מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד, און האט זיך אפגעזאגט עטלעכע מאל. דער רויטער קרייץ איז געגרינדעט געווארן אין גענף, שווייץ.
די יערליכע אסיפות פונעם וועלט עקאנאמישער פארום אין דאוואס ברענגען צוזאמען די הויפט אינטערנאציאנאלע ביזנעס און פאליטישע פירער פון דער שווייץ און פרעמדע לענדער אדורכשמועסן וויכטיגע פראגעס פון דער וועלט, איינשליסנדיק געזונט און די סביבה. אויך דער הויפטקווארטיר פון דער באנק פאר אינטערנאציאנאלע אויסגלייכן (BIS) זענען פלאצירט אין באזעל זייט 1930.
עקאנאמיע
די שווייץ האט א סטאבילע הייטעק עקאנאמיע און איז זער פארמעגלעך, און ווערט פאררעכנט דאס רייכסטע לאנד אין דער וועלט לויט באפעלקערונג. די עקאנאמיע פון דער שווייץ איז די 36סטע גרעסטע אין דער וועלט לויט ברוטא אינלענדישן פראדוקט (קויפן קראפט פאריטעט).
כ"א אלול
יארצייטן
21. elúl
שווייץ
דעמאגראפיע
אומגעפער 8 מיליאן מענטשן וואוינען אין דער שווייץ. פון זיי רעדן 64% אלעמאניש (א דיאלעקט פון דייטשיש, וואס די שווייצער רופן "שוויצער־דייטש") אלס מוטערשפראך, אין צפון־ און צענטראל־שווייץ. 19% פון דער באפעלקערונג רעדן פראנצויזיש ווי מוטערשפראך, אין דעם מערב טייל פונעם לאנד, און 8% רעדן איטאליעניש, אינעם דרום טייל. נאר 1% פון די באוואוינער רעדן רומאנטש, אן אלטע שפראך א ביסל ענלעך צו לאטיין, אין דרום־מזרח פונעם לאנד.
אורבאניזאציע
ביז פאר 70 יאר האט די באפעלקערונג פון דער שווייץ געוואוינט בעיקר אין דערפער ארום דעם לאנד, אבער היינט וואוינען צוווישן צוויי דריטל און דריי פערטל פון דער גאנצער באפעלקערונג אין שטעט און שטעטלעך. דער שווייצער פלאטא האט א געדעכטע באפעלקערונג מיט אומגעפער 450 מענטשן א ק"מ2. די גרעסטע מעטראפאליטאנישע שטחים זענען ציריך, גענף-לאזאן, באזעל און בערן.
יידן אין דער שווייץ
לויט וואס ווערט באוויזן, זיינען שוין געווען יידן אין דער שווייץ אין יאר ד'תתקע"ג (1213).
אינעם 15טן יארהונדערט האט מען פארטריבן די יידן פון לאנד, און נאר אין דעם 17טן יארהונדערט האט מען זיי ווידעראמאל אריינגעלאזט. אין די 1850ער יארן איז געווען א שטארקע אימיגראציע פון דייטשלאנד און מזרח אייראפע.
דער מערסטער באקאנטער יענע יארן אין שווייץ, איז געווען איינער מרבותינו הראשונים זי"ע דאס איז רבינו משה זי"ע וואס האט געוואוינט אין ציריך, א תלמיד פון מהר"י מקורבי"ל, וואס האט געשריבען הגהות אויפן ספר סמ"ק פון זיין רבי מהר"י מקורבי"ל, וואס די הגהות איז באקאנט אלץ הסמ"ק מצוריך, גדולי דורו האבן דאס גערופן "צורכר" (מהר"ם מינץ, מהרי"ל, מהרי"ק), און מהרי"ק איז דא א שטיקל ווי ער איז שארף חולק אויף איינער פון די גדולים וואס זאגט אז מען קען זיך נישט פארלאזן אויפן סמ"ק מצוריך להלכה "ואשר כתבת דאין מורין מספר הצור"ך שקבץ וכתב כל הדעות ולא לפסק הלכה דבר תימא בעיני ובעיני כל שומע היאך פה קדוש יאמר דבר זה דלמה טורח וחיבר כל ההגהות הגדולות ההנה אם לא לפסק הלכה ולמה יבא דבר שאין כהלכה ויניח ההלכה דרחמנ' ליצלן מהאי דעת'"
רבינו משה האט געוואוינט אין ציריך און געווען די מנהיג און רבי פון די קהילה ערגעץ ארום די ק' יארן, אין א דאקומענט וואס איז דא אין די שטאטישע ארכיוון זעהט אויס אז אין יאר ה"א פ"ט (1329) האט ער שוין דארט געוואוינט, און אז זיין טאטע האט געהייסן ר' זוסמאן, און אין א שפעטערדיגע דאקומענט פון יאר ק"ז (1347) ווערט געשריבען וועגן צאלן שטייערן פון א געוויסע דירה וואס געהערט צי "המורה משה היהודי", די כינוי מורה איז יענע יארן געווען א כינוי פאר א רבי, ווי מען טרעפט אין פילע ספרים פון יענע יארן.ליידער איז רבינו משה אומגעקומען ביי די שווערע פרעות נאך די שווארצע מגיפה, אזוי שטייט אין די פנקסי הקהילה, ה' יקום דמו.
אנדערע טענה'ן (מבוא לספר הסמ"ק מצור"ך הוצאת תשמ"א) אבער אז ער איז אנטלאפן דעמאלט צי דער שטאט בערן, זייער ראי' איז ווייל אין די שטאטישע ארכיוון פון ציריך אין א דאקומענט פון יאר ק"י (1350) ווערט גערעדט אז די שטאט ראט פארקויפט די אויבענדערמאנטע דירה פון יאר ק"ז פאר מעיאר פון שטאט, דארט שטייט אז דער באלעבוס פון דירה איז ר' משה מבערן, פון דעהם דרינגען זיי אז ער ווארשיינליך אנטלאפן צי דער שטאט בערן.
אויסער רבינו משה מצוריך וואס מיר האבן שוין דערמאנט אויבן, טרעפן מיר צווישן די ספרים נאך עטליכע רבנים וואס זענען געווען אין שווייץ.
אין הקדמה צי די קרבן נתנאל שרייבט די קרבן נתנאל זיין סדר היחוס ביז צי די מהר"י וייל, שרייבט ער אז זיין זיידע דור חמישי איז געווען הגאון מוהר"ר יונה וייל שהיה אב"ד במדינת בורגא ושוואבין ומדינת שווייץ, א אוהר אייניקל פון מהר"י וייל, ווארשיינליך איז ער געווען ערגעץ ארום די ר' - ש' יארן. ער איז געווען די מחבר פון ספר הניקור, מער פרטים איבער איהם ווייסעך נישט.
אזוי אויך ערגעץ אין די אנהייב ת' יארן אין קהילת טיהנגין אין שווייץ איז געווען א רב מיטן נאמען מוהר"ר מתתיהו ז"ל בן ר' אדני' ישראל ז"ל, אין שו"ת חוט השני (לבעל החוות יאיר) איז דא א שאלה פון איהם און א תשובה צי איהם.
ערגעץ ווי אין די תק"י יארן איז געווען א רב אין שווייץ מוה"ר יעקב שווייך ז"ל, אין תשו' זכרון יוסף איז דא עטליכע תשובות צי איהם.
ערגעץ אין די תר"י-ל יארן האט געדינט פאר א רב אין קהילת ה"ב הגאון מוהר"ר יוסף וו"ב ז"ל, אין תשובת כתב סופר איז דא צוויי תשובות צי איהם איינס אין תרי"ז אין די אנדערע אין יאר תרכ"ו, וואס היבט זיך אהן "מנחם ציון וירושלם, ישביעהו אורך ימים ושנות חיים, ה"ה ידידי הרב המאוה"ג המופלא בהפלגת חכמים אוצר נחמד חרוץ ושנון כש"ת מו"ה יוסף וו"ב ני' אבדק"ק ה"ב במדינת שווייץ יע"א".
עס וואינען היינט ארום 1000 פרומע און נאך ארום 20000 נישט פרומע יידן אין לאנד, דאס מערהייט אין ציריך.
כאטשיק שווייץ זאל צוהייסן א דעמאקראטיש לאנד באשטייט דארט א פארבאט אויף כשר'ער שחיטה.
ביי דער צווייטע וועלט־מלחמה האט שווייץ נישט געלאזט יידן זיך ראטעווען דורך אריינקומען אין לאנד אויסער ווייניג געציילטע פעלער.
אין די צוויי דערפער ענדינגען און לענגנאַו אין, איז געווען די איינציקע יידישע געמיינדע אין דער איצטיקער שווייץ פון 17 טן ביז 19טן יאָרהונדערט, וואו עס איז מעגלעך געווען שטענדיק יישוב אין דער צייט. ביז אַרום 1800, האבן די דערפער געהערט צו דער מאַרגראַוויאַטע פון ​​באַדען, דערנאָך די קאַנטאָן פון אארגוי. יידן ווערן דערמאנט צום ערשטן מאָל אין לענגנאו אין 1622, אין ענדינגען אין 1678. דאס קויפן לאַנד זענען אויך פארבאטן צו די אידן דאָרט ביזן 19טן יאָרהונדערט. אַזוי האבן זיי געלעבט פֿון די פּעדלעריי, פיה און פאַרמאָג האַנדל.
אין 1844 זענען 44 פֿיה הענדלער אין ענדינגען אַליין און 15. אין לענגנאַו.
אין 1850, האָבן 1,515 אידן געלעבט אין די צוויי דערפער.
אין 1750/51 איז די ערשטער שול געבויט געווארן.
קולטור
דריי פון אייראפע'ס הויפט שפראכן—דייטשיש, פראנצויזיש און איטאליעניש—זענען אפיציעלע שפראכן אין דער שווייץ. די שווייצער קולטור איז פארבונדן מיט די שכנותדיקע לענדער לויט דער שפראך. אויך איז פאראן די איזאלירטע רומאנטשע קולטור אין גראבונדן קאנטאן אין מזרח פונעם לאנד.
אין דער שווייץ געפינען זיך עטלעכע 1000 מוזייען.
ליטעראטור
ביי דער גרינדונג פון דער קאנפעדעראציע אין 1291 האבן אלע ראיאנען גערעדט דייטשיש, ממילא איז די פריעסטע שווייצער ליטעראטור געווארן געשריבן אויף דייטשיש. אין דעם 18טן יארהונדערט איז פראנצויזיש געווארן מאדיש אין בערן און אנדערע ערטער, און מ'האט אנגעהויבן זען דעם איינפלוס פון פראנצויזיש.
פראמינענטע שווייצער שרייבער זענען יערעמיאש גאטהעלף (1797–1854) אויף דייטשיש און [[זשאן-זשאק רוסא (1712–1778) אויף פראנצויזיש. די מערסטע באקאנטע שווייצער ליטערארישע ווערק אין היידי, א מעשה וועגן א יתומה וואס וואוינט ביי איר זיידע אין די אלפן, געשריבן דורך יאהאנא שפיירי (1827–1901). דאס בוך איז געווארן א סימבאל פון דער שווייץ.
ספארט
דער פאפולערסטער ספארט אין דער שווייץ איז נארטלען. אויך שטארק פאפולער איז פוטבאל און אייז האקי.
אויטאספארט פלעג פארקומען אין דער שווייץ, אבער נאכן לע מאן קאטאסטראף אין 1955 האט מען דאס פארווערט.
רעפערענצן
*
כפרות
קליין|250px|הינער-פארקויף פאר כפרות שלאגן אין בני ברק 2008 קליין|250px|ר' שמואל רימלער שעכט א כפרות הינדל אין ברוקלין, ניו יורק, ערב יום כפור, תשע"ב
דער מנהג איז ארומצודרייען א האן -פאר א מאנספערזאן- אדער א הין -פאר א פרויספערזאן- (אדער געלט) איבערן קאפ און זאגן: "זה/זאת כפרתי, זה/זאת חליפתי, זה/זאת תמורתי. זה התרנגול ילך למיתה (און ביי געלט: אלו המעות ילכו לצדקה) ואני אלך לחיים טובים ארוכים ולשלום". וואס דאס פירט אריבער אלע אונזערע עבירות צו דער האן. ביי טייל פירט מען זיך צו נעמען איין האן פאר אלע זכרים און איין הין פאר אלע נקבות. אנדערע פירן זיך צו נעמען איין האן אדער הין פאר יעדן משפחה מיטגליד באזונדער.
עס זענען דא רבנים וואס בעטן צו מאכן כפרות אויף געלט וועגן צער בעלי חיים וואס ווערט געטון ווען מען טראגט די הינער אהין און צוריק.
מקור
פון די ערשטע מקורות אויף דעם טרעפט מען אין "מרדכי", אנהייב מסכת יומא, וואו דער מנהג ווערט אויסגעלויבט און דער סדר פון עס אפרעכטן ווערט ערקלערט. ווי עס ווייזט זיך אויס פון דארט איז דער מנהג שוין געווען דעמאלס ברייט איינגעפירט.
שייגעץ
שייגעץ קומט פונעם ווארט שקץ, און ווייל דאס איז די נידריגסטע שטאפל פון הייליגקייט, דערפאר רופט מען איינער וואס האט נישט קיין יודישע זעל, א שייגעץ.
כפרות
מקור
נאך א מקור איז אין דער שו"ת הגאונים "שערי תשובה", וואו רב ששנא גאון רעדט ארום דער נושא פארוואס דוקא א האן און נישט קיין בהמה וכדו'.
שייגעץ
זעה אויך גוי
כפרות
מקור
אן אינטערעסאנטע מנהג, גאר ענליך צו דער מנהג כפרות, ווערט געברענגט אין רש"י אויף מסכת שבת (דף פ"א ע"ב, ד"ה האי פרפיסא), וואו ער דערציילט פון זייער מנהג צו פלעכטן אזעלכע זעקלעך פון טייטלבוים בלעטער א פאר וואכן פאר ראש השנה פאר יעדן משפחה מיטגליד, אין וועלכע מען האט אנגעפילט מיט ערד און מיסט פון א בהמה, און איינגעפלאנצן בונדלעך. ביז אפאר טעג האבן די בונדלעך ארויסגעוואקסן, און ערב ראש השנה האט יעדער גענומען זייניגע און דאס געדרייט איבער'ן קאפ און אויסגערופן: זה תחת זה, זה חליפתי, זה תמורתי (דער זעלבער נוסח וואס די ראשונים ברענגען צו זאגן מיט א האן), און דאס אריינגעווארפן אין טייך.
טעם
דער טעם קוקט אויס צו זיין בפשטות אלץ צדקה, צוליב דעם וואס מען האט געדרייט מיט'ן האן אדער הין און דאס דערנאך פארטיילט פאר ארימעלייט. דאס ווייזט זיך אויך אן מיט דעם וואס אנדערע האבן טאקע גענוצט א בהמה, ווי א קאלב אדער א ציג, א.ד.ג. און דאס האט מען געהאלטן פאר נאך חשוב'ער, וויבאלד דער צדקה איז גרעסער. אנדערע, ווי דער אויבנדערמאנטער "שערי תשובה", האלטן אז עס דארף יא זיין דוקא א האן אדער א הין, און מוטשען זיך אבער צו טרעפן א טעם אויף דעם.
אין מחזור ויטרי ווערט דערמאנט דער מנהג, און דארט ווערט עס אנגעבינדן צו דער כפרה פון דער שעיר המשתלח: "...און מען זאל דאס ארומשיקן צו די ארימע לייט פון שטאט און עס וועט אויף אים פארגעבן אזוי ווי דער שעיר המשתלח."
ביי די מקובלים
די מקובלים, ווי דער של"ה און דער אריז"ל האבן געהאלטן אז דער מנהג כפרות איז א סגולה אויף ממתיק צו זיין די דינים. רבי חיים וויטאל ברענגט אין נאמען פון אריז"ל:
"דער מנהג פון כפרה וואס ווערט דערמאנט אין די ספרי הגאונים פלעגט מיין רבי (דער אריז"ל] זיין זייער געווארנט דאס מקיים צו זיין... דער צייט פון זיין שחט'ן איז אין נאכט פון ערב יום כיפור פארטאגס פאר דער עלות השחר נאך סליחות. דער סוד פון דעם איז צו באצוואונגען די דינים... וואס דורך די שחיטה ווערן זיי אונטערגעבראכן און די גבורות ווערן פארזיסט... און אנטקעגן דעם איז דער שעיר המשתלח פון יום כיפור... די דינים ווערן אבער נאר אונטערגעבראכן אין די פארטאגס שעה'ן וואס דעמאלס שטארקט זיך דער צייט פון רצון און רחמים."
דרכי האמורי
קליין|250px|אין דען ערשטו דרוק פונעם שלחן ערוך, אורח חיים, מיט הגהות פונעם רמ"א, אין יאר ה'של"ח, איז דאס קעפל פו של סימן תר"ה: "מנהג כפרות בערב יום כפור מנהג של שטות הוא". דער רמ"א דינגט זיך מיטן מחבר. אין שפעטערדיקע דרוקן, כולל אלע היינטיקע דרוקן, האט מען אוועקגענומען די ווערטער "מנהג של שטות הוא". טראץ דאס וואס דער מנהג איז שוין פון אלטע צייטן געווען פארשפרייט, איז דאך געווען אויף דעם פילע קעגנערס, ספעציעל צווישן די ראשונים אין ספרד. אין ספר "אורחות חיים" ווערט געברענגט אין נאמען פון רמב"ן צו אסר'ן דעם מנהג אלס "דרכי האמורי".
דער רשב"א שרייבט אז כאטש אין אשכנז פירן זיך אלע רבנים אין דעם מנהג, און אויך רב האי גאון שרייבט אז דאס איז אן אנגענומענער מנהג, דאך פרייט אים אז ער האט באוויזן צו פארטרייבן פון זיין שטאט די מנהגים פון כפרות, וועלכע ער רופט אן "הבלים הרבה... כדרכי האמורי". אויך ברענגט ער אז עטליכע ווילן זאגן אז דער שחיטה פון די כפרות איז גאר פסול.
מנהג שטות
דער מחבר אין שולחן ערוך נעמט אן דער מיינונג פון דעם רמב"ן און דער רשב"א, און שרייבט אויף דעם "...ויש למנוע המנהג" אין אלטע דריקן איז געשטאנען אין שלחון ערוך "מנהג שטות היא ויש למנוע המנהג", אבער מען האט דאס שפעטער ארויסגענומען. אויך דער פרי חדש שרייבט: "עס איז נישט קיין ספק אז מען דארף מבטל זיין דעם מנהג אלץ דרכי האמורי."
פון דער אנדערער זייט ברענגט דער רמ"א אין זיינען הגהות אויפ'ן מחבר דארט אויפ'ן פלאץ אז מען זאל נישט אפלאזן דעם מנהג, ווייל עס איז א "מנהג ותיקין", און ער הענגט זיך אן אין די ראשונים וואס האבן געשטיצט און באשטעטיגט דעם מנהג. אויך דער ב"ח שרייבט: "מיר זענען נישט חושש אויף די זאכן אויף מבטל צו זיין א מנהג פון די גאונים".
חשש נבלות
אויך פון די וואס האבן אנגענומען דעם מנהג זענען געוען אזעלכע וואס האבן געזארגט אז דער מנהג קען צוברענגען צו עסן נבלות, צוליב דעם וואס א גרויסער עולם פארזאמלט זיך אין איין נאכט און מען שטופט זיך ארום איינס אדער צוויי שוחטים, וועלכע זענען מיד פון אויף זיין א גאנצע נאכט און קענען נישט געהעריג אכטונג געבן אז עס זאל זיין כשר.
דער "חיי אדם" שרייבט: "עס איז איינגעווארצלט ביים המון עם אז דער גאנצער כפרה פון יום כפור איז אנגעוויזן אין דעם מנהג, און זיי מיינען באלד אז דער מנהג כפרות איז אזוי וויכטיג ווי עסן מצה, און צומאל קומט מען דורך דעם צו עסן נבלות, צוליב דאס וואס מען שטופט זיך איינער דעם אנדערן און די שוחטים זענען אנגעשטרענגט און פילן נישט געהעריג דעם מעסער צו עס איז שארף. אויב ווילן זיי מיר נישט אויסהערן און מבטל זיין דעם מנהג, זאלן זיי זיך כאטשיג באגנוגן מיט דרייען געלט ארום דעם קאפ און געבן דאס געלט פאר צדקה, און מען זאל נישט קומען צו קיין איסור נבלה."
אויך ר' יונתן אייבשיץ האט געפייערט אנטקעגן דעם קלקול וואס קומט ארויס פון די אנגעשטרענגטקייט וואס דער מנהג כפרות טוט אנמאכן, און זאגט אז "בזמן הזה איז עס א מצוה און א חוב צו שוואך מאכן דעם מנהג, און מען זאל נישט אריין גיין אין דעם הייליגן טאג מיט א חשש שחיטה."
סדר פון כפרות שלאגן
נישט קיין צווישענשייד מיט וואס מען שלאגט (בעל חי, אדער געלט), איז עס אלעמאל די זעלבע.
הינער
עס איז דא וואס שלאגן כפרות מיט א האן, א מענליכער פאר א מאן און א הין א ווייבליכער פאר א פרוי, און מען דרייט זי ארום העכער דעם קאפ דריי מאל זאגענדיג א געבעט וואס הויבט זיך אן מיט די ווערטער: "זה חליפתי, זה כפרתי" (בעדייט: דאס איז מיין אויסטויש, דאס איז מיין פערצייאונג).
די דאזיגער מנהג, ווערט פראקטיצירט אפילו דורך נישט שטרענג רעליגיעזע אידן און אפילו זאגאר דורך גאנץ פרייע אידן וועלכע האפן אז מיט דעם וועט זיי באשערט ווערן א גליקליך ניי יאהר.
די בעדייט פון דעם מנהג איז, אז מען האפט אז אלע זינד וואס מען האט פראקטיצירט דורכאויס דעם פערגאנגענעם יאהר זאל אריבער גיין צום האן, וועלכער מען פירט זיך צו שחטן און געבן פאר ארימעלייט.
אינטערעסאנט אז דער בית יוסף אין שלחן ערוך פסק'נט אז מען זאל דאס נישט טון ווייל דאס גייט אריין אין דעם איסור פון "חוקות עכו"ם". דאס אשכנזישער אידנטום האט אבער יא אנגענומען דעם מנהג, אננעמענדיג דעם מיינונג פון רמ"א אז מען זאל עס נישט אפלאזן.
אין פאלקלאר
ווען מען וויל זאגן אז איינער טויג נישט זאגט מען "דו טויגסט אויף כפרות".
מרדכי טענדלער
left הרב מרדכי טענדלער איז א רב אין מאנסי. ער איז אן אייניקל פון הרב משה פיינשטיין און האט געהאט שימוש ביי אים, געשריבן זיינע ספרים און אים באדינט.
ער דינט אלס רב אין מאנסי פאר מאדערן-ארטאדאקסישע אידן, און יארן לאנג האט ער זיך אנגענומען און געהאלפן אזוי גערופענע עגונות און פרויען וואס ליידן פון די מענער. דאס האט צוגעברענגט אז אסאך פארביטערטע פרויען האבן מיט אים געהאט שייכות. ביז איין טאג איז דער סקאנדאל ארויסגערינען און פארשמוצט דעם נאמען פון א רב.
איינער פון זיינע קאנטראוועסיאלע שטרעבונגען, איז מתיר זיין א פרויען זאלן מעגן זיך טובל'ן אינמיטן טאג פונעם זיבעטן טאג, זיי זאלן נישט דארפן ווארטן ביז ביינאכט, די מאנסי'ער רבנים ווי ר' חיים פלאהר, ר' מרדכי מוויזניץ, ר' יחזקאל גאלד, האבן געפירט א שטרקע מערכה דערגעגן.