cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
שמעון תלמיד ר' נחמן מברסלב
ר' שמעון איז זינט דאן זייער צוגעבינדן געווארן צו זיין רבין, ער האט געזאגט פאר ר' נחמן, איך קען אזוינע עבודת ווי אייך נישט באווייזן, אבער איהר וועט זיכער זוכה זיין צו זיין א גרויסער צדיק, איך וויל זיין אייער משמש, איך וויל אייך באדינען. שפעטער איז טאקע אזוי געווארן.
אין יאר ה'תקנ"ח האט ר' נחמן געזאגט פאר זיין תלמיד ר' שמעון הער צו איך האב א נסיעה פאר מיר, איך ווייס נישט ווי איך וועל פאהרן, ר' שמעון האט דערפון פארשטאנען אז זיי רבי וויל ער זאל מיט גיין מיט אים, איז ער געגאנגען שנעל און געדונגען פערד און וואגן, צוגעגרייט גענוג צו עסן און אלעס געמאכט גרייט פאר די נסיעה, דער רבי האט אים געזאגט עס קען נעמען די נסיעה א וואך, צוויי וואכן, א חודש, א פערטעל יאר א האלב יאר, א גאנצע יאר, האט ר' שמעון געזאגט איך בין אויף אלעם מסכים, זיי האבן זיך געלאזט אין וועג אריין, זיי זענען אנגעקומען צו א שטעטל וואלחיוויץ, דארט מען צוגענומען נאך איינעם, זיי אלע זענען געפארן ביז מען איז געקומען צום שטאט מעזבוז. נאנט צו דער שטאט איז ר' שמעון געווערן זייער פארשלאפט, ער האט נישט געקעונט מיט פארן מיט ר' נחמן מען האט אים געמוזט איבערלאזן, אבער ר' נחמן האט געוואלט ווייטער פארן, ר' שמעון האט זייער געוויינט און האט געפרעגט דעם רבין ווען וועט איהר צוריק קומען עס קען דאך נעמען זייער לאנג די נסיעה, האט אים דער רבי געזאגט ניין אצינד ווייס איך שוין, עס וועט נעמען אכט אדער צען טעג איך פאר קיין קאמעניץ און איך קום צוריק, ר' שמעון האט געזאגט ער לאזט נישט אפ דעם רבין ביז דער רבי זאגט אים צו אז ווען ער קומט צוריק וועט ער זיין געזונט, און דער רבי האט אים טאקע צוגעזאגט, און ער איז געווארן געזינט.
קיין פעטערבורג
אזוי ווי ר' שמעון איז געווען א שמש ביי זיין רבי ר' נחמן האט אים אמאל ר' נחמן געשיקט ער זאל צוזאמענעמען געלד פון מעדווידיווקא, אבער ר' שמעון האט נישט אכט געגעבן אויף די געלד און די געלד איז פארשוואונדען, דער רבי האט זיך געבייזערט אויף אים און אים געזאגט "צוליב דעם קומט דיר צו פאר שיקען", אזוי איז טאקע געשען צוליב א סיבה האט ר' שמעון געדארפט אוועק פארהן קיין פעטערבורג, דאס איז דאן געווען א פלאץ וואס איז ווייט פון דעם ישוב פון אידן, עס האבן דארט געוואונט זייער ווייניג אידן, און ער איז דארט פארבליבן דריי און א האלב יאר.
התבודדות
ר' שמעון איז געווען א גרויסע עהרליכער ברסלעבער חסיד, ער איז געווען באקאנט איבאראל מיט זיינע תפלות און התבודדות שעה'ן, ער פלעגט גיין אין וועלדער און פעלדער און אסאך בעטען פון השי"ת.
ר' נחמן האט אמאל אויף אים געזאגט: ער האט שוין צובראכן פון זיך את שלעכטע מדות אינגאנצען.
א שמש אויף דער וועלט און אויף יענער וועלט
ר' שמעון האט זוכה געווען אסאך באדינען זיין רבי'ן.
אין די ערשטע צייטן פון זיי רבי ווען ר' נחמן האט נאך געוואנט אין אויסיאטין ביי זיין שווער פלעגט אים שוין ר' שמעון באדינען, עס ווערט פארציילט אז איינמאל האט ר' נחמן געפאסט א גאנצע וואך, אינמיטן וואך איז אנגעקומען זיין תלמיד ר' שמעון עס איז געווען מיטוואך, ר' שמעון האט געזעהן אז ר' נחמן איז מסוכן עס איז געגאנגען בלוט פון זיינע נאז און זיינע אויגן און פון זיין מויל, האט ער גאמאכט א גרויס געשריי, און געזאגט פאר זיין רבין ר' נחמן אויב איהר גייט נישט שוין עסן וועלן איהר אויסזאגן פאר יעדן אז איהר פאסט, האט אים ר' נחמן געזאגט, שרעק זיך נישט אזוי איז דער סדר, קודם איז שווער נאכדעם ווערט עס גרינגער, עס זעהן מארגן וועט בעסער ווערן, ר' שמעון האט נישט געהאט קיין בריכה ער האט געמוזט שווייגן ווייל ער האט צוגעזאגט פאר ר' נחמן ער וועט פאר קיינעם נישט דערציילן.
קאַטעגאָריע:ברסלבער
ווינט
קליין|250px|דירעקציע וויאזוי די ווינט לויפט. ווינט איז דער שטראמונג פון לופט באשטאנדטיילן אין א געוויסער האריזאנטאלער ריכטונג.
דאס קומט צושטאנד דורך אומאייניגער אטמאספערע הייצונג אויף דעם ערד פלאך. וואס אויף איין פלאץ איז די טעמפעראטור נידעריגער וואס שלעפט די לופט פון די שכינותדיגער פלאץ וואס איז העכערע טעמפרוטאר.
עס פאסירט אין אלע פארמען, פון א קליין פרישער לופטל וואס בלאזט אויף אפאר מינוט, ביז גלאבאלע שטורעמס.
א קליין ווינטל פאסירט דורך דעם וואס די זון באקט אויף איין פלאץ, און מאכט אז די ווארעמע לופט זאל זיך הייבן, און די זייטיגע קאלטער לופט קומט אויטאמאטיש אהין צו ערזעצן דעם חלל וואס האט זיך געשאפט דורך די לופט וואס איז ארויפגעגאנגען. דאס שאפט די פארענדערע לופט וואס מיר רופן ווינט.
בענעפיטן
דער ווינט קען דינען ווי א פריינט, דורך זומער ווען עס איז ביטער הייס, קומט ער און מאכט קיל און לעבט אויף די קינדער ווען עס מאכט פליען דעם קייט, אדער ביי א קליין בעיבי וואס די ווינט בלאזט די טשאשטקלעך אין דעם בעטל עס זאל זינגן און זיך דרייען.
אמאל האבן אויך אלע שיפן גערייזט אויף זעגלען וואס האבן פונקציאנירט דורך די ווינטן וואס בלאזן אויף די ארויפגעצויגענע ליילעכער איבערן שיף. און ווען די שיף געוואלט בייטן ריכטונגען, האט מען אויסגעדרייט די זעגל אויף א אנדערע זייט, אלעס געוואנדן אין די ריכטונגען אין וואס די ווינטן בלאזן.
די וועטער-פאראויסזאגער באשטימען אויך פיהל, לויט וועלכער ריכטונג און מיט וואספארא שטארקייט די ווינטן בלאזן. אויך נעמט דער ווינט א הויפט ראלע אין שפייזן די באשעפענישן און איז א וויכטיג פאר די עקזיסטענץ פונעם וועלט באשאף, נעמליך, די נאטור איז אז גענוי ווי די באשעפענישן אויף אונזער וועלט, מערן זיך אדורכדעם וואס צוויי זרעים קומען זיך צוזאם, אזוי טוען אויך געוואוקסן שפראצן בלויז נאכוואס די פייבער שטויב פון די קערנדלעך פון איין געוואוקס, בארירן דעם קערנדל פונעם צווייטן געוואוקס. און דאס טוט אלעס דער ווינט צושטאנד ברענגען.
פעלעריקייטן
אין ווינטער איז עס ביטער פארפרויערן קאלט, אויב בלאזט ער מיטן גאנצן קראפט. אויך איז דא גרויזאמע הוראגאנען און טארנאדאס וואס אן רחמנות קענען זיי חרוב מאכן גאנצע שטעט הייזער און יארן און עפאכעס פון פלאג מי הארוואניע פון די מענטשן אין איין מינוט.
קאַטעגאָריע:נאטור קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע
מיזרח
left|300px|thumb|אויפן בילד זעט מען א [[קאמפוס מיט מזרח קאלירט אנדערש]] מזרח איז די זייט פון די וועלט ווי דער זון שיינט אויף יעדן אינדערפרי.
כ"ג שבט
געשעענישן
דער מיטלער רב האט זיך דערביי אויסגעדרוקט: "דער טאג וועט נאך זיין א יומא דפגרא ביי כלל ישראל אויף אייביג", זעט אונטערן קעפל "יארצייטן".
אדל די טאכטער פון ר' נחמן מברסלב
אדל (ה'תקמ"ז - ה'תרי"ד) איז געווען די עלטסטע טאכטער פון ר' נחמן מברסלב.
אדל איז געבוירן געווארן ה'תקמ"ז צו איר פאטער רבי נחמן פון ברסלב.
זי האט געהייראט רבי יוסף יוסקא א זון פון רבי אברהם דוב בער אויערבאך פון כמעלניק, או איידעם פון רבי יעקב יוסף פון פולנאה. זי האט געהאט א זון מיט א טאכטער. ר' אברהם דוב איז געווען א תלמיד פון דעם גרויסן מגיד פון מעזריטש.
אדל איז געווארן א כלה אין יאר ה'תקנ"ט, אין דעם יאר וואס ר' נחמן איז צוריק געקומען פון זיין נסיעה קיין ארץ ישראל. די חתונה איז פארגעקומען אין דער שטאט פונעם חתן אין כמעלניק, ר' נחמן איז אהין געפארן מיט זיין הויזגעזונד. אויך די מוטער פון ר' נחמן פייגא איז געקומען צו פארן צו דער חתונה, עס ווערט פארציילט אז זי האט געזאגט אז זי האט זוכה געווען צו זען דעם זיידע פון דער כלה, דעם בעל שם טוב, ביי דער חופה פון איר אייניקל אדל.
זי איז נפטר געווארן אין ה'תרי"ד.
קאטעגאריע:ברסלבער
תענית
פאסט-טאג מיינט א טאג וואס מען עסט נישט און טרינקט נישט אין איר.
ביי די יידן זיינען דא 6 באשטימטע פאסט-טעג:
כדי צו געדענקן די 6 פאסט טעג איז דא א סימן: זכר - נקיבה, שווארץ - ווייס, און לאנג - קורץ.
זכר איז "צום גדליה" ווייל די תענית הייסט נאך א זכר, נקיבה איז "אסתר תענית" ווייל די תענית הייסט נאך א נקיבה, שווארץ איז "תשעה באב" ווייל די תענית איז פאר אבילות וואס איז אנגעטאן שווארץ, ווייס איז "יום כיפור" ווייל די תענית איז פאר דעם יום טוב וואס גאט פארגעבט אלע אידען זייערע זינד, לאנג איז "י"ז בתמוז" ווייל דער טאג איז זייער לאנג, און קורץ איז "עשרה בטבת" ווייל דער טאג איז זייער קורץ.
אויך קען א מענטש פאר זיך אליין זיך באשטימען א פאסט-טאג פון וועלכע סיבה זאל נאר נישט זײַן, און דאס הייסט תענית יחיד.
ווי לאנג דארף מען פאסטן
אין רוב פֿאסט טעג (חוץ פון תשעה באב און יום כיפור) דארף מען פאסטן פון עלות השחר ביז צאת הכוכבים.
א תענית יחיד קען דער יחיד באשטימען אויף נאר א האלבער טאג.
תשעה באב און יום כיפור פאסט מען פון זון אינטערגאנג די נאכט פריער ביז צאת הכוכבים.
*
ביבליאטעק
וועבלינקען
קאטעגאריע:אינפארמאציע *
געזעלשאפטלעכער אפמאך
געזעלשאַפֿטלעכער אָפּמאַך (איבערזעץ פון ענגליש: סאָציאַלער קאָנטראַקט - Social Contract) איז א באגריף אין פאליטיק וויסנשאפט וואס מיינט דעם מענטשנס צוזאמען-זאמלונג אפמאך וואס יעדער מענטש וויל זאל זיין א מדינה, פאליציי, געזעצן, מיליטער אא"וו כדי זאל דער מענטש זיין פארזיכערט און זאל נישט זיין א "כל דאלים גבר" צושטאנד.
אויך מאכן זיך אפ מענטשן צווישן זיך געזעצן פון דרך ארץ און פאלגן זיי כאטש וואס מען מוז זיי נישט פאלגן לויט דעם געריכט.
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
מערב
די מערבֿ־טייל פֿונעם וועלט (באַזונדערש אין רוימישער צייט) הייסט די מערבֿ־זייט.
זע אויך
קאטעגאריע:געאגראפיע
נעאלאגן
נעאלאגן האט מען גערופן די גרופע פֿון אידן אין אונגאַרן װאַס האָט אַרײַנגעפֿירט שינוּייִם. זײער יידנטום איז צװישן אָרטאָדאָקסאישע און קאָנסערװאַטאָרישע אַמעריקאַנע שטרעמונגען. אפילו וואס זי נישט געווען זעהר פרום, האט אירע יידישקייט געבליבן שטארק, און זי זינד געווען קעגען די ציונים.
וועבלינקען
קאטעגאריע:יידישע שטרעמונגען קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
ברכה
צו מיינט איר גריסן אדער ברכת המזון אדער מסכת ברכות?
ברכה מיינט בענטשן און דאנקען און לױבן גאט. רעליגיעזע אידן זאגן א ברכה צו דאנקן גאט וואס ער האט שענקט אזויפיל גוטס. עס איז א פליכט צו מאכן 100 ברכות יעדן איינציגן טאג צו זיין פארטאן דורכאויס אין דעם געפיל. די עטאבאלירטע מאה ברכות זענען ווי פאלגענד (דערווײַל נישט אין סדר) פאר די:
ברכת המצוות
איידער מען שטעלט זיך טון א מצווה מאכט מען א ברכה:
א ברכה פון א צדיק
איבערהױפּט בײַ די חסידים און ביי די ספרדים איז א מנהג אז מ'לזאט זיך בענטשן פֿון אן ערליכן איד.
קאַטעגאָריע:ברכות קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
מחלוקת
חסידים האלטען אז די רבישע מחלוקת זיינען לשם שמיים אבער פילע האלטען אז די מחלוקת איז נאר צילוב געלט און כבוד. אסאך מאל קען מען אנוויזען אסאך ראיות אז עס איז וועגען יודישקייט, אין אסאך מאל ווייזט מען אן עס איז וועגען כבוד אין געלט.
בפרקי אבות: כל מחלוקת שהיא לשם שמים, סופה להתקיים. ושאינה לשם שמים, אין סופה להתקיים. איזו היא מחלוקת שהיא לשם שמים? זו מחלוקת הלל ושמאי. ושאינה לשם שמים? זו מחלוקת קרח וכל עדתו. -- פרקי אבות ה, יז
קאַטעגאָריע:יידישע אויסדרוקן
לאסט (טעלעוויזיע סעריע)
thumb|left
LOST (פֿון ענגליש, ס'טײַטש פֿאַרבלאָנדזשעטע) איז אַ פאפולערע אַמעריקאַנער טעלעוויזיע סעריע וואָס געהערט צום דראַמאַ זשאַנער אין סוף פֿונעם 2004.
די סעריע זעט אויס בעלעטריסטיק, אבער די שאפערס זאגן אז ביים ענדע וועט מען זען אז אלע מאדנע פאסירונגען אין דער פילם איז רעאליסטיש.
געשיכטע
די געשיכטע איז איבער אַן אַעראָפּלאַן (מיטן נאמען אשיאניק 815) אויפן וועג פון אמעריקע קיין אויסטראליע, וואס איז אומגעפאלן אין אן אינדזל אין דעם פאציפישן אקעאן, און איבער די געראטעווע לעבנס געשעענישן אינעם אינדזל.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:טי ווי סעריעס
דרום
left|300px|thumb|אויפן בילד זעט מען די ריכטונגען מיט דרום קאלירט דרום איז די זייט פון דער וועלט וואס איז רעכטס ווען מען שטייט צו מזרח. דאס איז די ריכטונג צום דרום פאלוס.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
כהן
א כהן איז איינער וואס איז אן אייניקל פון אהרן הכהן משה רבינו'ס ברודער.
ספעציעלע הלכות
כהנים האבן ספעציעלע הלכות וואס זיי זענען באפוילן צו האלטן, צווישן זיי:
כהנים היינט
די ראלע פון א כהן איז אנגעזען היינט זייער אסאך.
אין רמ"א שטייט מען טאר זיך נישט באניצן מיט א כהן, ווייל עס א ענין מועל בהקדש.
די גענע פון כהנים
גאנץ לעצטנס איז דאס אז כהנים זענען אייניקלעך פון אהרן הכהן באשטעטיגט געווארן דורך גענעטישע פרואוון. מען האט געפונען אז זיי אלע האבן א ענליכע גענעטישע שטריך. מען האט דאס אויך גענוצט אויף צו באשטעטיגן אז געוויסע שווארצע שבטים וואס האבן געזאגט אז זיי שטאמען פון אידן האבן רעכט אזוי צו זאגן.
משפחה נאמען "כהן"
א סך כהנים האבן משפחה נאמען כהן, אדער אן אנדער נאמען וואס באווייזט אויף א כהן ווי למשל כ"ץ (כהן צדק) אדער כהנא, אזוי אויך איז דא קאהן וואס איז אויך א משפחה נאמען וואס קומט אויך פון כהן. אויך זענען דא באוואוסטע פאמיליעס פון כהנים ווי ראפאפארט און שוואַרץ.
אויף אנדערע שפראכן
ענגליש: Cohen, Cohn, Cowen, Kahan, קאַרן, קאָהן, קאַן, קאָנווייַ, קאָהאַן, קאָהאַנער, קאַהאַנמאַן, טשאַפּלאַן, קעאָהאַן קאַפּלאַן (קאָהאַן איז אויך אַן איריש לעצטע נאמען און קאָנווייַ איז אויך אַ לעצטע נאמען פון וועלש אָנהייב; קאָווען איז אָפֿט אַ וואַריאַנט פון דער סקאַטיש לעצטע נאמען קאָוואַן.)
דייַטש: קאָהן, קאָהן, קאָגען, קארן, קון, קאַהן, קאָנעל, קאַן / קאָוין, קאַץ (פון ראשי תיבות כ״ץ (כהן צדק)), דזשאַטשקאָנע, קאָגענמאַנן, קאָגענמאַן, קאָגנער, קאָגענער, קאַגען, קאָהנער, קאָהנער, קאַהנמאַנן, קאַהאַנעמאַן, קאַהנמאַנן
האָלענדיש: כהן, קיין, קאָהן, קאָן, קאָגען
פראנצויזיש: קאַהען, כהן, קאַן, קאַהון, קאַהאַנע
גריכיש: קאָץ, קאָטאַיס, קאָטאַטיס, קאָטהאַניס
אונגעריש: הכהן, קאָוואַקס, קאַכאַן, קאָנעל
רוסיש: קאָגאַן, קאָגען, קאָכען (קאָטשען), פּאָפּ (פּריסט) ברעוודאַ, קאַגעדאַן / קאַגידאַן (אין העברעיש, דעם נאָמען איז ספּעלד "קאַף-שין-דאַלעד-מאָנאַשקע" און איז אַן אַקראַנים פֿאַר "קאָהאַנעי שלוטשעי דעשמייַאַ נינהו," וואָס איז אראמיש פֿאַר "כהנים זענען די שליחים פון הימל"). קאַזשדאַן / קאַזדאַן / קאַסדאַן / קאַסדין / קאַסדען / קאָגאַן / קאָגאָן / קאָגענסאָהן / קאַגאַן / קאַגאַנאָוויטש / קאַגאַנאָווסקי זענען אויך מעגלעך ווערייישאַנז פון דעם נאָמען
גרוזיניש: קאָטאַיס, קאָטאַטיס, קוטאַטיסי, קוטאַïססי
סערביש: קאָון, קאָן, קאָדזשען
פויליש: קאָן, קאָטשאַן, דזשאַטש, קאַפּלאַן, קאַפּלאַן, קאַפּלין, קאַפּלאָן, קאַç
איטאַליעניש: קאָוין, כהן, פּראָהען, סאַסערדאָטע (איטאַליעניש פֿאַר "גאַלעך"), סאַסערדאָטי, סאַסערדאָטי קאָוין
שפּאַניש: קאָוין, כהן, קאָון, קאַננאָה, קאַננאָ, קאַנאָה, קאַנאָו, קאַאָ, קאָריאַ
צפון
זעט אויך
Kompasretning
סדר עולם זוטא
קאטעגאריע:ספרי קודש
כהן
אויף אנדערע שפראכן
באַסק: אַפּעזטעגוי "פּריסטלי הויז", אין באַסק "אַפּאַיז" (פּריסטלי) און "טעגי" (הויז). אויך אַפּéסטעגוי, אַפּעסטעגויאַ, אַפּאַעסטעגוי, אַפעסטעגוי
פּערסיש: 'קאָהאַן,', קâהען, קאָהאַנזâד, קאָהאַנסי, קאָהאַני, קאָהאַנקâדאָš
טערקיש: הכהן
אַראַביש: על-הכהן, על-קאַהען, על-קאַהין
אלטע / מאָדערן העברעיש: הכהן, האַקאָהען, בן-הכהן, באַר-הכהן, קאָהעני, קאַהאַנאַ, קאָהאַנים, קאָהענ-טזעדעק/קאָהענ-טזאַדיק (קאַץ)
אנדערע: מייז / מאַזאָ, מאַזער (אַקראַנים פון מי זעראַ אהרן, ד"ה "פון די זוימען פון אהרן"), אַזאָולאַי (אַקראַנים פון ישאַה זאָנאַה ווע'טשאַללעלאַה לא ייקאַטשו, טייַטש "אַ פרעמד אָדער דיוואָרסט פרוי ער וועט ניט נעמען": פאַרווער ביינדינג אויף קאָהאַנים), ראַפּאַפּאָרט, קאַהאַנע
וועבלינקען
נאך וועגן די שווארצע וואס זאגן אז זיי זענען אידן
קאטעגאריע:בית המקדש קאטעגאריע:משפחה *
סדר עולם רבה
דער סדר עולם רבא איז מיוחס צו רבי שמעון בן חלפתא פון די ערשטע תנאים.
עס איז דער ערשטער מדרש וואס אידן האבן, ער אנטהאלט בעיקר דאטום'ס וואו די מעשיות שטייט אין די תורה פון ווען אדם הראשון איז געבוירן, ביז נאכן חורבן בית שני, דער עיקר אבער פארציילט ער ביז צום חורבן בית ראשון.
עס איז געבויט אויף די פסוקי תנ"ך אבער איבראל לייגט ער צו דעם פונקטליכן דאטום, רש"י ברעגנט זייער פיל דערפון. צווישן די דאטומ'ם שטייט אויך גאר שיינע מדרשים און דרשות אויף פסוקים, מוסר רייד און הלכות דרך ארץ.
עס איז גאנצע פרקים און דאטום'ם וואס אנדערע מדרשים האבן גענומען אות באות פונעם סדר עולם רבא ווי אין מדרש רבה.
עס איז דא פירושים דערויף, הגהות פון יעב"ץ, הגהות הגר"א, משה יאיר וויינטשטאק.
קאַטעגאָריע:מדרש
לאגיק
לאָגיק איז די וויסנשאפט פון פארשטאנד און באווייזן. עס איז אן אפטייל פון פסיכאלאגיע און מאטעמאטיק. דורך א לאגישע טעאריע קען מען אנטשיידן צי עטוואס איז אמת אדער פאלש. די יסודות פון לאגיק האט אוועקגעשטעלט דער לאגישער אריסטא.
דער באוווסטער ביישפיל פון אריסטא צו מסביר זיין וואס איז לאגיק, איז ווי פאלגנדיק: אויב מיר ווייסן אז א מענטש איז שטערבלעך, און מיר ווייסן אז אריסטא איז א מענטש, מוז דאך זיין אז אריסטא איז שטערבלעך.
לאגיק שרייבט מען מיט באשטימטע סימבאלן. \land באדייט "און". \lor באדייט "אדער". \Rightarrow באדייט "אויב...דען". \lnot און \sim באדייטן "נישט".
אויב מיר שרייבן דעם פריעריקן ביישפיל מיט סימבאלן, שרייבט מען עס אזוי:
און מיט אלגעמיינע צייכונגען שרייבט מען עס אזוי:
ווימבלדאן טשייס באן סטאנציע
ווימבלדאן טשייס איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
לאגיק
היסטאריע
אין אנהייב איז לאגיק געווען בלויז אין די פילאסאפישע קלאסיפיקאציע, אבער במשך די לעצטע הונדערטע יארן האט מען עס צוגעלייגט אויך אין די מאטעמאטישע קלאסיפיקאציע, וואס מען רופט 'מאטעמאטיק לאגיק.
ווימבלדאן טשייס באן סטאנציע
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 7טן יולי 1929, ווען סאדערן באן האט געעפנט דעם ערשטן טייל פון דער ווימבלדאן-סאטאן באן.
באדינונגען
די באדינונגען זענען דורך טעמזלינק און סאדערן (נאר שפיץ שעה׳ן). די באנען אין די נישט שפיץ שעה׳ן איז ווי פאלגנד:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
מיסטער בין
left|250px מיסטער בין איז דער נאמען פון א בריטישע קאמעדישע טעלעוויזיע סעריע געשפילט דורך ראוען עקטינסאן.
קאַטעגאָריע:טי ווי סעריעס קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
אבא גריון על מגילת אסתר
אבא גריון איז א מדרש אויף מגילות אסתר
ט' שבט
די טעג ווען ט' שבט קען געפאלן זענען:
אבא גריון על מגילת אסתר
דאס האט געדרוקט דער משכיל שלמה באבער
ט' שבט
געשעענישן
אין דעם טאג, אין יאהר ה'תש"ד (1944), האבן די צוויי ברידער עררייכט די באדן פון דעם הייליגן לאנד נאך א לענגערע געפארפולע רעטונגס אקציע וואס איז אונטערגענומען געווארן מיט די הילף פון בעלזער חסידים איבער דער וועלט.
דער טאג ווערט געפייערט ביי צענדליקער טויזנטער אידן איבער דער וועלט אלס א יום טוב, בעלזער חסידים רעכטן אפ סעודות און זאגן נישט קיין תחנון אין דעם טאג.
אבא גריון על מגילת אסתר
עס אנטהאלט דריי מדרשים, אסאך דערפון איז געדרוקט אין ילקוט שמעוני אויף מגילת אסתר, אבער מען קען טרעפן דערין עטליכע נייע זאכן.
קאטעגאריע:ספרי קודש קאטעגאריע:מדרשים קאטעגאריע:ביכער
סי געיט
קליין|סי געיט פון דער לופט סי געיט איז א געגנט אין ברוקלין, ניו יארק, עס וואוינען דארט 5000 מענטשען און עס איז פארהאן 2000 דירות, עס געפונט זיך ביים מעריב-דרום ווינקל פון ברוקלין און עס טוט זיך גרעניצן מיט קאני איילענד צו מזרח.
סי געיט איז געבויט געווארן אויפן ארט וועלכעס איז אין די מיטעלע 1800 אנגערופען געווארען Norton's Point אדער West Brighton ווי די מאכטפולע פאליטישע קרופטירטע ארגאניזאציע Tammany Hall האבן אויפגעשטעלט שאַנדהייזער און דארט האט זיך אויסבאהלטען זייער פירער דער געוועזענער קנגרעסמאן William Marcy Tweed וועלכער איז אנטלאפען פון א מאנהעטן תפיסה, פון דארט האט ער געכאפט א שיף קיין קובא. אין 1892 האט מען פארקויפט דאס פלאץ און אויפגעשטעלט א Yacht Club - וועלכער איז פארברענט געווארן אין די 30' יארן - און א פארוויילונגס ארט פאר רייכע אריסטעקראטען, דאמאלטס איז געבויט געווארען גרויסע פאלאצען און האטעלען דעזיינט דורוך בארימטע ארכיטעקן, אין 1899 האבן די פולע נייע היים איינגעטומערס זיך צונויפגענומען און באשטימט אן אסאציאציע (Association) וועלכע זאל זיי פארטרעטן און איר א נאמען געגעבען "די סי געיט אסאציאציע". במשך די 30' יארן ווען עס האט געהערשט די דעפרעסיע אין אמעריקע האט סי געיט פארלוירען איר חן די רייכע לייט זענען פארשווינדען געווארען און די אלע גרויסע פאלאצען זענען צוטיילט געווארען פאר מערערע דירות ווי די מיטל קלאס מענטשן האבן זיך באזעצט. אין די 40' יארן ווען עס האט געהערשט דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען זיך אין אמעריקע געשראקען פון א פלוצלינגער באמבאדירונג מצד די דייטשע לופט כוחעס, האט מען דאמאלט אויפגעבויט אנטי-ערקרעפט anti aircraft באזעס אויפן ים בארטען פון סי געיט. די איבערבלייבענישען פון די אנטי-ערקרעפט איינריכטען איז געווען מערגבאר ביז אינמיטן די 90' יארן ווען די us army corps of engineers האט באשאטן דער ים בארטען מיט טויזנטער טאנען פון זאמד און באגראבן אלזדינג צוליב א גרויסער פארפלייצונג וועלכער האט אומגעווארפען א הויז און געטון שאדן צו מערערע אנדערע הייזער.
סי געיט טוט ביז היינט פונקצואנירען ווי א זעלבשטענדיגע פריוואטע שטאט מיט אן אייגענעם פאליציי דעפארטמענט וועלכע איז דער עלצטער פאליציי דעפארטמענט אין ברוקלין, סי געיט איז באשיצט מיט א הויעכער צוים פון מזרח זייט - וועלכער האט 2 טוירען ווי די פארקער פון מענטשען און אטומאבילען קומען אריין - און מיט'ן ים פון דריי, די גאסען און פארקס זענען די אייגענטום פון די סי געיט אסאציאציע וועלכע זענען די פארשטייערס פון די 820 היים איינגעטומער. די אסאציאציע באשטייט פון 21 ערוועלטע איינוואוינער, וואלען קומט פאָר א יעדערס יאר אויף 7 פון די 21 בענקלעך, צו וועלען אדער צו ווערן געוועלט מיז מען זיין אן היים איינגעטומער, דער אסאציאציע באשטימט אויך א פרעזידענט און א ווייס פרעזידענט פון ציווישען אירע מיטגלידער.
אידן אין סי געיט
און די בראשית יארן פון סי געיט האט מען קיין איד נישט אריין געלאזט אבער מיט דער צייט האט זיך דאס געטוישט אז מיט א 10יאר צוריק האט די ניו יארק טיימס געשריבען אין אן ארטיקעל איבער סי געיט אז אירע איינוואוינערס זענען 70% אידן איינגעטיילט אין דרי גרופעס, אלט געזעצענע אמעריקאנער אידן, ארטאדאקסישע אידן און רוסישע אידן.
פון די ערשטע פאפעלערע אידישע איינוואוינערס איז באקאנט דער באוויסטער שרייבער יצחק באשעוויס זינגער וועלכער איז אנגעקומען קיין אמעריקע אין 25' (לויט אנדערע ערשט אין 35') צו זיין ברודער וועלכער האט געוואוינט אין סי געיט און קורץ דעראויף האט ער זיך זעלבסט געדונגען א דירה פאר $4 א וואך, און שפעטער אין זיינע שרייבונגען האט ער געשריבען איבער סי געיט מיט קורצע זאצן.
אין די 50'-60' יארן האבן זיך א טייל מתפללים אפגעטיילט און געגרינדעט א נייער שול ווי הרב קראוויץ און שפעטער הרב אריעלי האבן געדינט אלץ רב, דערנאך אין די 80ער יארן איז די שול איבער גענומען געווארן דורוך הרב רובין זין פון סוליצער רבין פון פאר ראקאוועי וועלכער פירט דעם שול ביזען היינטאגען טאג.
חרדישע יידן קומען קיין סי געיט
ביז די מיטעלע 70' יארן האבן קיין סאך היימישע אידן נישט געוואוינט אין סי געיט און די איינצעלע וועלכע האבן יא געוואוינט האבן זיך שווער געפונען דאס פלאץ. עס איז דארט געווען צוויי כשרע האטעלן Sea Gate Manor און דער Ocean Breeze Hotel וואו טייל פלעגן קומען אמאל אויף א שבת און וואו אויך זענען געווען אזאלכע וואס פלעגן דינגען א דירה אויפ'ן זומער.
דער רבי פון ריבניץ האט אויך געוואוינט אין סי געיט עטליכע יאר, מען האט געקויפט א גרויס הויז וואו דער רבי האט געוואוינט און א שול און אויך געבויט א מקוה, היינט ווערט די שול אנגעפירט דורך ר' דוד מייזעלס דער עלצטער זון פון הרב מייזעלס און די מקוה איז גענצליך איבערגעבויט געווארן און ווערט באניצט אלס די מקוה טהרה פון סי געיט. אין די אנהייב 80' יארן האט זיך געצויגן קיין סי געיט הרב שמאול קרויס און געעפענט א שול, הרב קרויס וועלכער קען אויך באצייכענט ווערן אלס א חסידישער רבי מיט זיין פירן טיש, י"ב חלות, טיילן שיריים. מיט די צייט האבן זיינע מענטשן און מתפללים געבויט א נייע שול און א מקוה אבער דערנאך האט מען זיך צוטיילט און הרב קרויס איז צוריק צו זיין שול און די בעלי בתים זענען געבליבן אין דער נייער שול. הרב קרויס האט נאך עטליכע יאר זיך געצויגן קיין קרית יואל. ווידער די בעלי בתים שול איז אנגעגאנגען אָן א אפיציעלן רב און אויף די הייליגע טעג און שיינע שבתים פלעגט צו זיי קומען פראווערען ר' ברוך מרדכי לעבעוויטש מקמארנא, בערך אין 90' האט ר' אלימלך אשכנזי וועלכער איז פריער געווען רב אין מעלבארן אויסטראליע איבערגענומען די שול.
קאַטעגאָריע:געגנטן
תשליך
left|thumb|250px|טייך [[סאפיע (גארטן)|סאפיע אין אומאן וואו די בראסלאווער מאכן תשליך]] תשליך איז דער נאמען פון א אידישער מנהג צו גיין דעם ערשטן טאג פון ראש השנה צו א טייך וואס איז דא דערינען פיש און דארט "אוועקווארפן" אלע עבירות וואס דער מענטש האט געטון א גאנץ יאר. דער מנהג האט מען ארויסגעלערנט פון א פסוק:.
אין אן ארט וואו עס איז נישטא קיין טייכן מיט פיש, מאכט מען תשליך אויך לעבן יעדער וואסער איינזאמלונג אדער אפילו ביי וואסער וואס רינט פון א קראן.
אויב דער ערשטער טאג ראש השנה געפאלט שבת, זאגט מען תשליך נאר ביים צווייטן טאג. אסאך פירן זיך, מען גייט זאגן תשליך א טאג פאר ערב יום כיפור (אדער דעם פריערדיקן אוונט) וואס ווערט גערופן "שלש עשרה מדות", ווייל מען זאגט דעם פזמון מיט די שלש עשרה מדות ביי סליחות אין יענעם טאג.
עס איז געשריבן געווארן א ספעצילע תפלה פון חיד"א צו זאגן ביי תשליך.
קאַטעגאָריע:ראש השנה קאַטעגאָריע:וואסער
ראנאלד רייגען
אין די אינגע יארן איז ער געווען אן אקטיאר אין האליוואד. שפעטער איז ער אריין אין פאליטיק און ער איז דערוויילט געווארן אלס גאווערנאר אין קאליפארניע. שפעטער איז ער געלאפן פאר פרעזידענט קעגן דשימי קארטער (וועלכער איז געלאפן פאר א צווייטן טערמין) און ער האט אים באזיגט מיט א לענדסלייד זייענדיג אינעם רושם פון די איראן געפאנגענע.
ער האט אין זיינע אכט יאר אלס פרעזידענט געהויבן דעם אמעריקאנער שטאלץ אין אויך האט ער געהאלפן אראפווארפן דעם אייזערנעם פארהאנג פון די קאמוניסטן אין רוסלאנד.
ער האט אויסגענוצט זיינע עקספיריענס פון זיין א אקטיאר, ער האט עס אריין געברענגט אין דעם טאג טעגליכן לעבן פונעם דינען אלס פרעזידענט, ער האט אייביג געהאט א גוט ווארט און א ווערטעל אויפן פלאץ, און האט דערמיט באזיגט זיינע גרעסטע שונאים און פארביסענע מענטשן וואס האבן אים געשטערט דורך פירן זיין סדר היום, צווישן די קאנסערוואטווער ווערט ער באטראכט פאר א העלד, זיי לערנען זיינע לעגענדעס און וואס ער האט געפרעדיגט, אלס וואס האט געטועהן איז ביי זיי די בעסטע. פון די אנדערע זייט איז ער געווען די גרעסטע שונא פאר ליבעראליזם, און מיט זיין געשליפען צונגען האט ער אייביג געזאגט א ווערטעל אויף זייער חשבון.
ער איז געווען א גלעצענדער רעדנער, און האט אייביג ארויסגעהויבן מיט וואס די אמעריקאנער קענען שטאלצירן, דאס האט געפירט דערצו אז די מאסן האבן אים זייער געגליכן, דעריבער יעדעס מאל ווען ער האט זיך געשלאגן מיט קאנגרעס, אדער מיט פרעס, איז ער געגאנגען לייוו און געהאלטן א דרשה דירעקט צו דעם המון עם, און אזוי האט ער אויסגעפירט וואס ער האט געוואלט.
רייגען איז געשאסן געווארן דרוך דזשאן הינקלי, עס ווערט פארציילט אז ווען מען האט אים אריין געפירט אין די אפעראציע שטוב ארויס נעמען די קוילן פון זיין לייב, האט ער זיך אנגערופן שפאסיג צו די גרויסע דאקטוירם וואס האבן אים באדינט, איך האף אז איהר זענט נישט קיין ליבעראלען...
די לעצטע צען יאר פון זיין לעבן האט ער געליטן פון אלצהיימערס קרענק און ער האט זיך געזעגנט פונעם אמעריקאנער פאלק, און אסאך מאל האט ער אפילו פארגעסן אז ער איז אמאל געווען דער פרעזידענט.
פון זיינע וועטרליך
איינמאל האט ער געטראפן א יונגער רעפארטער אין ווייסן הויז, דער רעפארטער האט אים געזען מיט א נייעם אנצוג, און פרעגט אים מיס. פרעזידענט דער סוט איז א נייער ? אה זאגט רעגין לאו דווקא דער סוט איז עלטער פאר דיר ! (רעגין איז געווען דער עלטסטער פרעזידענט). דער ראפטארטער איז שטיל געבליבן און האט אפרשטאנען אז ער האט עס נישט געדארפט פרעגן. ער איז צוריק אריין צו זיין אפיס, עס גייט נישט דורך קיין עטליכע מינוט און ער באקומט א קאל פונעם פרעזידנעט זעלבסט ! רעיגן האט אים געזאגט ער האט איבער גערעכט פונקטליך ווי אלט דער סוט איז, ער האט אים אנהגעגעבן דעם ריכטיגן דאטום !
פון די באקאנטסטע ווערטלעך זיינע איז געווען איינמאל ביי א מיליטערישער דרשה האט מען אים געבעטן אזוי ווי ער שטייט ביים מייק זאל ער זאגן א ווארט כדי צו זען דער מייק סיסטעם ארבעט גוט, האט ער זיך אנגערופון "די נוקלעארע באמבעס זענען שוין אנגעשטעלט און גיין ביז פינף מינוט לאנדאן אויף דעם סאוועטן פארבאנד!.
מען זאגט אז די רוסישע פירער האבן זיך דערשראקן דערפון, זענדיג וואס עס דרייט זיך ביים אמעריקאנער פרעזידענט אין קאפ.
קאַטעגאָריע:קאנסערוואטיווע פארטיי קאַטעגאָריע:רעפובליקאנער פרעזידענט קאנדידאטן
אליעזר בן יהודה
left|thumb|250px|אליעזר בן יהודה אליעזר בן יהודה (תרי"ח - כ"ו כסלו תרפ"ג; 7טן יאנואר 1858 – 16טן דעצעמבער 1922) איז געווען א רוסיש-יידישער לינגוויסט און דער גרינדער און שאפֿער פון דער מאדערנער העברעישער שפראך. געשטארבן שבת מיט דער פענע אין דער האנט.
זיינע יוגנט יארן
דאס איז נישט זיין נאמען מיט וואס ער איז געווען באקאנט אין די יונגט, זיין נאמען איז געווען אליעזר יצחק פערלמאן, ער איז געבוירן אין יאר תרי"ח אין שטאט בלאזשקי נעבן ווילנא אין רוסלאנד, זיין טאטע האט געהייסן יהודה לייב זיין מאמע פייגא, ביידע זענען געווען חסידישע אידן און געהיטן די תורה.
ווען ער איז אלט געווען פינף יאר איז זיין טאטע אוועק פון דער וועלט, ביי די דרייצען יאר האט אים זיין מאמע געשיקט לערענן אין א ישיבה. קיין פלאצק. דארט איז געווען א ראש ישיבה יוסי בלוקר, ער איז געווען א גרויסע למדן און לערנער, אבער די ראשי ישיבות האבן נישט געוואוסט אז חוץ דעם איז ער אויך א משכיל, ער האט אפגעלאכט פון אלע פרומע זאכן, און פרויבירט אריין כאפן ווי מער בחורים זיי זאלן אפלאכן פון די תורה און פון אפהיטן די מצות. צוביסלעך האט ער זיך צוגעבונדען צום דעם בחור אליעזר וואס איז געווען א יתום, און מיט דער צייט איז אליעזר געווארן א תלמיד פון זיין ראש ישיבה יוסי בלוקער און האט באהאלטענערהייט אויך געלאכט פון די תורה און פון מצות.
אליעזר האט נישט גערוהט און האט אויפגעקלערט פאר אנדערע בחורים ווי נישט ריכטיג די וועגן פון די תורה איז, אין יענער צייט האבן די משכילים נאך נישט געוואוסט פון ציונות, זיי האבן געהאלטן פונקט פארקערט ווי די שיטה פון די ציונים, זיי האבן געהלאטן אז היינטיגע צייטן דארף מען זיך מאדערניזירן נישט היטן קיין תורה, און ווי ווייטער האבן א שייכות מיט יעדע מין זאך וואס האט צוטעוהן מיט יודישקייט, דער הויפט סלאגען פון די משכילים דאן איז געווען "היה יהודי באהליך והיה גוי בצאתך" דאס הייסט אז אפענערהייט זאל מען נישט דערקענען ביי דיר אז די ביסט א איד און דאס האט דער בחור אליעזר זיך צוגעאכפט, דאס האט נישט געקענט צו לאנג האלטן דער ראש הישיבה פון זיין ישיבה האט אים אפיר גענומען און נאך א שמועס איז ער געוואור געווארן ווי ווייט אליעזר איז פון הוטען די תורה ער זיכט ווי ווייט צו זיין א גוי, און דערפאר האט ער אים פארשיקט פון די ישיבה, ווען מען איז געוואור געווארן אז דאס קומט פון זיין רבי יוסי בלוקר האט אים אויך פארשיקט פון די ישיבה.
אליעזר איז דאן אלט געווען פופצין יאר, און האט דאן געמאכט ביי זיך ער גייט אין גימאנזיע אין דער שטאט דינאבורג, אליעזר האט זיך געוואלט דאן זייער דעווייטערן פון אלעס וואס האט צוטועהן מיט א איד, ער זעלבסט שרייבט אין דעם ספר (החלום ושברו עמוד 62) "אני חש את עצמי לרוסי גמור", איך האלט זיך נישט פאר איד נאר פאר א פאלנער רוס, ער האט זיך אנגעטוהן ווי א גוי און געפארן קיין דייטשלאנד, ער פארציילט דארט אין  בוך אז זיין מאמע האט געוויינט צו אים ער זאל עס נישט טון, אבער ער האט זיך נישט צוגעהערט צו איר געבעט.
החייאת השפה העברית
left|thumb|250px|הצבי צײַטונג רעדאקטירט בײ אים מיט דער צייט האבן די קלוגע משכילים איינגעזען אז די שיטה איז נישט ריכטיג, ווייל דער גוי וועט קיינמאל נישט וועלן אננעמען א איד, אפילו ער איז א פרייער איד וואס האט גארנישט צו טון מיט דת, געווען איז דאס ווען עס האט זיך אנגעהויבן די פאגראמען אין רוסלאנד און אין אוקריינע, און די רוסישע גוים האבן נישט געמאכט קיין אונטערשייד צווישן די אידן, זיי האבן גע'הרג'ט און גע'שחט'ן יעדן וואס האט נאר געהאט א שייכות אמאל מיט א איד, אפגעזעהן צו ער היט מצוות אדער נישט, דאן האבן די משכילים איינגעזעהן אז מען דארף טוישן די שיטה, און מען מיז טון פארקערט מען זאל זיך נישט מישן און ווערן א גוי נאר מען זאל שטאלץ זיין דערמיט וואס מען איז א איד, און דערפון איז ארויסגעקומען די שיטה וואס הייסט ציונות, מען זאל האבן אן אייגן לאנד, אן אייגענע מיליטער, און אן אייגענע שפראך.
אליעזר יצחק פערלמאן האט זיך אויך צוגעכאפט צו דער נייער תנועה און מען האט אנגעהויבן צו פרעדיגן די שיטה פון "תחיה לאומית". אליער יצחק איז אריין אין דעם זייער טיף, און כאטש אין יענער צייט האבן אלע משכילים נישט געוואלט אפילו רעדן לשון הקודש, ווייל זיי האבן דאך זיך געזוכט ווי מער אויסמישן מיטן אנדערע פעלקער, דער דייטשער משכיל האט גערעדט דייטש, דער אוקריינער האט גערעדט אוקרייניש און דער אונגארישער נעאלאג האט גערעדט אונגאריש, דאך האט אליעזר יצחק זיך גענומען דעם ציל פון "החייאת השפה העברית".
זיין ציל איז געווען אויפצולעבן די לשון הקודש שפראך, און עס מאכן פאר א שפראך וואס יעדער איד זאל עס רעדן, קינד און קייט זאלן זיך אפלאזן פון זייער מאמע שפראך, און אנהייבן רעדן בלויז לשון הקודש. זיינע חברים וואס זענען געווען ווייט פון אידישקייט האבן אנפאנג געלאכט פון אים, אבער צוביסלאך האבן זיי איינגעזעהן אז דאס איז גוט פאר זיי, ספעציעל די וואס האבן אנגענומען די שיטה פון ציונים האבן זיך זייער געפרייעט מיט אים. ער זעלבסט שרייבט אז עס האט אים געפעלט חיזוק און שטארקייט זיך צו נעמען צו אזא זאך, אבער ער האט געפונען א רוסישן גוי מיטן נאמען "טשאשניקוב" וואס האט אים זייער געשטארקט אין די שיטה, און האט אים געגעבן געלד פאר דעם, אגב: ווען בן יהודה איז ארויף קיין ארץ ישראל איז דער גוי מיט געקומען מיט אים, בן יהודה שרייבט אויף דעם גוי "הוא שהאיץ בי לכתוב את מאמרי הראשון שאלה נכבדה, וזהו הרבי השלישי (החלום ושברו עמוד 69)
דר. קלויזער א תלמיד פון בן יהודה שרייבט: דער מאמר איז געווען דער אנפאנג פון די נייע תנועה ציונות ביי אידן, דערנאך איז פון דעם ארויסגעקומען די חבורות "חיבת ציון" און ציונות. (מפעל חייו עמוד 10).
בן יהודה האט ארום גערייזט איבעראל צו טרעפן ווער עס וויל אים העלפן אויפלעבן דעם שפראך, ער האט געפארן קיין מאראקא און דארט געטראפן אברהם משה לונץ, דער האט אים פארציילט אז אין ארץ ישראל עקזיסטירט א גאנצע עדה אידן פון אלע סארט ווי אשכנזים, ספרדים, פרסיים און אלע פארשטיין זיך מיט דער זעלבער שפראך, ווייל אלע רעדן איינער צום צווייטן אויף לשון הקודש, בן יהודה האט דאן אפגעמאכט אז דאס בעסטע פלאץ צו פארקויפן די שפראך איז אין ארץ ישראל. דעריבער איז זיין פלאץ דארט און ער האט אפגעמאכט אז ער גייט ווי שנעלער ארויף קיין ארץ ישראל (החלום ושוברו ע' 79).
זיין ארויף גיין קיין ארץ ישראל
אין יאר תרמ"ב איז בן יהודה ארויף קיין ארץ ישראל, אויפן שיף האט ער געזאגט פאר זיין ווייב זיין אפמאך אז פון היינט און ווייטער וועט ער שוין נישט רעדן אין קיין אנדער שפראך נאר העברעאיש, אפילו אויב עס וועלן זיין אזעלכע וואס פארשטיין נישט זיין שפראך, זיין ווייב האט אויך נאך נישט געקענט דאן העברעאיש, האט זי אים געבעטן ער זאל עס נאך נישט טועהן, ער זאל ענדערש צוביסלאך זיך נעמען דערצו, און ווען זי וועט שוין גוט קענען דער שפראך דאן זאל ער זיין אזוי עקסטרעם, עס איז אבער געווען אומזיסט איהרע געבעטן, ער האט אזוי אפגעמאכט און זיך דערצו געהאלטן. ער האט זיך דאן געטוישט זיין נאמען פון פערלמאן צו בן יהודה.
אנקומענדיג קיין ארץ ישראל, מיטן ציל אויסלערנען אלע אידן דארט זיי זאלן אנהייבן רעדן העברעאיש, רוב אידן דאן זענען געווען פרומע וואס היטען די תורה, ער האט זייער געוואלט זיי איבערמאכן צו זיין די וואס נעמען אהן די ציונישע גאגנ און לערנען עברית, דעריבער האט זיך געלאזט וואקסן די בארד און פאות, פלוצלונג איז ער צוריק געווארן א אויסערליך א פרומער מאן, ער האט אנגעהויבן שרייבן אין די פרומע צייטונג חבצלת וואס האט דאן ארויסגעגעבן ישראל דוב פרומקין.
עס איז געווען אינטערעסאנט צו זעהן ווי דער גרויסער פיינט פון אלעם וואס האט צוטועהן מיט דת און יידישער רעליגיע, איינער וואס איז לוחם מיט אלע חרדים און שרייבט אויף זיי די מיאוס'טע ווערטער איז פלוצלונג געווארן א ירושלימער איד, מיטן גאנצען לבוש, מיט בארד און פאות, און ער גייט ארום אין די גאסן פון מאה שערים מיט א לאנגער ציצית, בן יהודה האט געגעבן זיין בארעכטונגען פאר אזא סארט פאפעריי און פאר אזא סארט ליגענט: ווי ער שרייבט אין זיינע מומארן: "כשהתחלתי עתה בחיים קבועים בירושלים, עמדה לפני מדי השאהל באיזה דרך אבחר בנוגע לעניני הדת, וחאליט לנוהג בכלל בדרכי היהדות המקובהל, זה היה קשה עלי ביותר מפני צד הצביעות שבדבר, ואעפ"כ מצאתי לי היתר, משום שנדמה לי אז כי על ידי הוויתורים האלה מצד המשכילים יעלה בידינו להשיג את האחדות והמשטר הנצרכים במלחמת התחייה הלאומית... התאמצתי בכל מה שיכולתי להידמות גם בחיצוניותי לכל הציבור היהודי בארץ ישראל, גדלתי זקני, פשטתי את מלבושי אירופה ולבשתי ארוכים כמנהגי היהודים, וחבשתי לראשי תרבוש במקום כובה איירופי, והתהלכתי בחוצות ירושלים בפרט בשבתות וימים טובים עטוף בטלית מצויצת כהלכה, כך נהגתי ימים ושנים (החלום ושברו ע 107)
אויף זיין וועג צו שוהל פלעגט ער טיילן זיסע שפייז פאר די קינדער אין ירושלים אזוי האט ער געוואלט פאנגען זייערע הערצער, ווען זיי האבן זיך געקלעבט צו אים האט ער גערעדט צו זיי אויף העברעאיש, זיי זאלן זיך לערנען.
ער האט אין ירושלים געטראפן זיינע חברים וואס זענען צוגעשטאנען צו זיין רעיון פון אויפלעבן די העברעאישע שפראך דאס זענען געווען די גרינדער פון העברעאיש ניסים בכר, יחיאל מיכל פינס, הירשנזון, דר. הרצבערג, און כאטש ער האט אויסגעזען אויסערלעך א פרומער איד, האט ער געהאט באהאלטענע אסיפות מיט זיי, עס פארציילט זיין חבר דוד יודילוביץ פון א שמועס וואס איז פארגעקומען ביי איינע פון די אסיפות שרייבט ער אזוי: אינדרויסן פון ירושלים אין א בוידעם פון מיכל פינס זענען זיך צוזאמענגעקומען די משכילים פון ירושלים טראכטען וויאזוי מען קען אויפלעבן די העברעאישע שפראך, אין שפיץ פון דער אסיפה איז געזעסן א יונגער מאן פון 21 יאר (בן יהודה).
רופט זיך אהן א אלטער מאן, אויפלעבן די שפראך ! זייער פיין, אויבער וויאזוי מאכן מען דאס ?
- איז בן יהודה מסביר: גאנץ פשוט אלע בתי ספר וואס שטייען שוין ביז היינט אין ארץ ישראל, ווי אויך די בתי ספר וואס מען וועט אויפשטעלן פון היינט און ווייטער, מוזן לערנען די העברעאישע שפראך און לעבן דערמיט, מען וועט לייגן א חוב אויף יעדען תלמיד - תלמידה אז זיי מוזען רעדן זיי צוושין זיך, סיי אין שטוב, סיי אינדערהיים, אין יעדן פלאץ נאר עברית, די זעלבע די אלטע לייט וואס וועלן האבן א שייכות צו אונז יידער מוז זיך לערנען צו רעדן העברעאיש, אין שטוב, ביי צוזאמענקומען און אין בית המדרש, און אפילו אין די גאסן.
וואס אין די גאסן ! וואונדערט זיך איינע פון די אנוועזענדע, וועט ווען מסכים זיין דערצו, זיך צו מאכן צו נאך ביי די אלע וואס גייען אין די גאסן, די קעסט דאס פוילען ווען א אשכנזי באגעגענט א ספרדי, ווייל זיי האבן דאך נישט קיין געמיינזאמע שפראך, וועלן זיי רעדן העבראייאיש, אבער ווען עס טרעפן זיך אין די גאס צוויי אשכנזים אדער צוויי ספרדים זאלן זיי זיך ברעכן די ציין און אנהייבן רעדן העברייאיש, אין די צייט וואס זיי קענען דאך רעדן גוט אידיש ? דאס וועט דאך זיין א שפאט און א געלעכטער !
די פרומע ירושלי'מער אידן כאטש זיין האבן גארנישט געהאט דערקעגן בן יהודה ווייל ער איז אויסערליך געגאנגען אנגעטוהן ווי א חרדי, דאך האבן זיי געשפירט אז עפעס איז נישט מיט אים ווי זיי ווילן, און האבן אנגעזאגט זייערע קינדער זאלן האבן צופיל צוטון מיט דעם מאדנעם איד פון אייראפע וואס רעדט נאר לשון קודש, בן יהודה פארציילט אז איינמאל איז ער געגאנגען שבת צופרי צו איד, און האט געהערט ווי דער איד מאכט קידוש, נאך קידוש ווייזט אים אהן דער איד אויף א ציגארעט ער זאל עס נעמען און פארייכערן... בן יהודה איז ערשטוינט געווען אז דער ירושלימער איד האט געכאפט ווער ער איז, אבער ער האט זיך ארויסגעדרייט זאגנדיג, איך רייכער נישט אפילו אינדערוואכן (חיי ומפעלו).
בן יהודה האט געשריבן מאמרים מען זאל רעדן לשון קודש אין דער חרד'ידשער צייטונג חבצלת, אבער אזוי ווי ער האט נישט געקענט דארט ארויס זאגן אלעס וואס ער האלט, ווייל דער ארויסגעבער איז געווען א חרדי האט ער אין יאר תרמ"ה — דריי יאר נאך דעם וואס ער איז ארויף קיין ארץ ישראל - אנגהויבן ארויס געבן זיין אייגענעם צייטונג מיט נאמן הצבי.
קעגן דער חלוקה פון די פרומע אידן
בן יהודה צוזאמען מיט די נייע חברה אין יענע צייט חובבי ציון, האבן גוט פארשטאנען דעם באדייט פון די געלד'טער און האבן איינגעזעהן אז ווילאנג די פרומע רבנים טיילן די געלטער האבן זיי נישט קיין אויסזיכט פאר גארנישט, קיינער אין ארץ ישראל וועט זיי נישט הערן, עס איז א שאד יעדער ביסעל ארבייט, דעריבער האבן זיי אנגעהויבן פארשפרייטן מאמרים און קלאנגען אז די פרומע רבנים טיילן נישט די געלטער גלייך, זיי זענען נישט ביושר, בן יהודה האט אין זיינע מאמרים פון זיין צייטונג "הצבי" געשריבן לאנגע מאמרים דערפון. צו אים האט זיך צוגעשטעלט אלע פרייע שרייבער, און אלע וואס האבן געהערט צו די נייע אויפגעקומענע חבורות אין ארץ ישראל, זיי שרייבן אז רוב געלד וואס מען שיקט קיין ארץ ישראל קומט נישט אהן צו די איינוואונערס, נאר זיי ווערן פארטיילט צו נישט ריכטיגע מענטשן, ביי די נישט פרומע וועלט האט געהייסן איינער וואס לערענט נישט א "בטלן", און זיי די נייער קליינער אויפגעקומענער ציבור וואס וויל אויפארבעטען דאס לאנד האבן געהייסן די ריכטיגע מענשטן וואס דאס געלד דארף קומען, זיי שרייבן אז דאס געלד ווערט פארטיילט פאר בטלנים, מענטשן וואס טועהן דערמיט גארנישט, און דאס איז די סיבה פארוואס עס איז דא אין ארץ ישראל אזויפיל ארימקייט. דערמיט האבן זיי אנגערייצט אסאך מאסן מענטשן אויף די עהרליכע רבנים.
בן יהודה האט זיך נישט באגענונג דערמיט וואס ער געשריבן לאנגע מאמרים דערוועגן אין זיין צייטונג "הצבי", ער מיט זיינע חברים האבן אויך געשיקט לאנגע מאמרים אין די צייטונגען אין חוץ לארץ, פון וואו דאס געלד קומט, ער האט אנגערופן די צדקות פון רבי מאיר בן הנס, פון כולל וואלין, רייסין, גאליציע, אונגארן, זימבערגן, מיט די נעמען שנארערס און אויף לשון הקודש מיט דעם נאמען אנשי חלוקה, ער האט אזוי געשריבן אויך אין דעם "המגיד", "הצפירה", "המליץ".
דער ציל פון בן יהודה איז געווען אז אזוי ארום זאלן די מאסן מענטשן וויסן אז דאס געלד גייט בלויז פאר די פרומע, און עס ווערט אויסגעטיילט נישט גיט, נישט מיט יושר, אויב אבער מען וועט אויפהערן שיקן געלד פאר די פרומע קרייזען, פון היינט און ווייטער ווען מען שיקן די געלד פאר די "נישט" פרומע קרייזן ווי חובבי ציון און פאר "חברת תמיכה" פון די משכילישע קרייזן דאן וועלן זיי דאס יא אויסטיילן גוט. און ממילא ווער עס האט די מאה דער האט די דעה, אזוי וועלן די פרייע משכילים קענען צווינגען די מאסן מענטשן צו לערנען העברייאיש און זיך אנקערן צו חברת חובבי ציון.
די ערליכע רבנים האבן דאס נישט פארשוויגן, ספעציעל אז בן יהודה האט זייער מיאוס געשריבן אויף די רבנים ראשיים ווי ר' שמואל סאלאנט, און אין טאג פון י"ג תמוז אין יאר תרמ"ז זענען זיך צוזאמענגעקומען די פרומע חכמים און רבנים פון ארץ ישראל, סיי פון די אשכנזים סיי פון די ספרים און מען האט אפגעשריבן א חרם קעגן בן יהודה, זיי האבן אויך גא'אסר'ת זיין צייטונג דער "הצבי", און שרייבן דערויף ווען עס לייענט דאס איז גלייך ווי ער לייענט אין ספרים חיצונים, און ער איז בלטותא דרבנן דלית ליה אסוותא. דער חרם איז געדרוקט אין חבצלת שנת תרמ"ז גליון 33. בן יהודה האט גלייך פארשטאנען אז ער וועט ווייטער אזוי נישט האבן קיין הצלחה ווייל עס איז דא אין ארץ ישראל זייער א קליינער ציבור מענטשן וואס וועלן נישט צוהערן דעם בתי דין, און ער וועט פארלירן זיין השפעה, דעריבער האט ער זיך איבערגעבעטן מיט די רבנים, און מען האט אראפ גענומען דאס חרם. אבער עס האט נישט לאנג אנגעהאלטן, בן יהודה האט זיך נישט געקענט איינהאלטן, ער האט געזעהן אז די פרומע רבנים שטערן אים אין זיין ציל, צו פערמערן די שיטה פון ציוניזעם און אויסלערנען דאס גאנצע פאלק רעדן די נייע שפארך, ער האט גלייך דערנאך ווייטער געשריבן שפיזיגע מאמרים און שטעכעדיגע רייד אויף אלע פרומע ערליכע רבנים, ווען די רבנים האבן געזען אז ער שרייבט ווייטער אזוי, האבן מען אים ווייטער געלייגט אין חרם. און מען האט אים דערווייטערט פון אידן.
זיין פרוי שרייבט איבער דעם חרם די ווערטער: דער חרם אויף בן יהודה האט מען מודיע געווען אין אלע גאסן, אז דער צייטונג "הצבי" איז אין חרם, און מען טאר עס נישט ברעגנען אין קיין שום אידישע שטוב, קיין שום יהודי טאר נישט דערין לייענען, מען מוז זיך דערווייטערן דערפון פיהר איילן, אט דעם חרם האט מען געקלעבט אין די גאסן ערב שבת. זיך פארציילט אויך אז צום דעם חרם האט מען געקלעבט א צעטל מיטן נאמען "אתה חושב כי רמית אותנו" ווי די חרדים שרייבן פאר בן יהודה, די מיינטס אז מיט דיין לאנגע קאפאטע מיט וואס די ערשיינסט האסטו אונז אפגענארט ! מיט דיין לאנגער בארד און לאנגן טלית! ניין די ביסט א אפיקורס און א צבוע, מיר וועלן פון היינט און ווייטער וויסן ווי זיך צו היטן פון דיר און נישט ווערן געכאפט אין דיין נעץ (חייו ומפעלו עמוד 35).
זיינע מערכות אין ארץ ישראל קעגן די חרדים
נאך דעם וואס בן יהודה האט פארשטאנען אז ער וועט ביי די פרומע שוין גארנישט אויפטועהן, זיי האבן אים שוין געלייגט אין חרם און קיינער פון זיי איז נישט אינטערסירט אין אים, נו פארוואס דעמאלטס דארף ער ווייטער זיין פרום ? פארוואס דארף ער אויסזעהן ווי א דתי, דעריבער איז ער אריבער אויף די צווייטער זייט עקסטרעם, ער האט זיך אראפגענומען זיין בארד, זיך אויסגעטוהן זיינע פרומע קליידער, אויסגעטוהן זיין קאפעל פון קאפ אין געווארן א אנטי דת מאן, פון דאן און ווייטער האט ער זיך גענומען שרייבן אויף די פרומע מיט שטארקייט, ער האט זיי אנגעגרופען ביי יעדע געלעגענהייט, אינעם צייטונג "הדואר" איז געדרוקט אין יענער צייט לאנגע ארטיקעלן און מאמרים וואו ער פארפירט און שרייעט און לארימט קעגן עהרליכע אידן. ער איז ארויס געקומען מיט זיינע ריכטיגע שיטות און זיינע שטרעבונגען. זיין תלמיד דר. יוסי קלוזנר שרייבט: עס איז גריגנג צו פארשטיין ווי די אידן פון ירושלים, ספעציעל די אשכנזים, האבן אנגענומען אים, זעעהנדיג אז ער האט געבראכן אלע סארט געזעצען פון דת אפענערהייט, און ער גרייפט אהן דעם דת (מפעל חייו עמוד 19).
אויך זיין פרוי שרייבט אזוי: בן יהודה האט אצינד שוין איינגעזעהן אז עס איז געווען א טעות פון זיין זייט נאכגעבן פאר די פרומע און זיי ווייזען אז ער איז פרום, דערמיט וועלן זיי נאכנישט וועלן הערן וואס ער רעדט און זאגט, ער האט פארשטאנען אז כדי אריין ברעגנען זיינע שיטות מוז ער שרייבן אסאך אין צייטונגען מיט א "תעלומה בלתי פוסקת", דעריבער האט בן יהודה אראפגעווארפען פון זיך דעם לבוש פון ירושלים, אפגעשניטן זיינע פאות, אויפגעהרט צו גיין אין בית המדרש, אויסגעטוהן זיין טלית, פלוצלונג איז בן יהודה געווארן ארגינאל, אזוי ווי ער איז נאר וואס געקומען פון פאריז (חייו ומפעלו ע' 36). ער האט דירעקט נישט געהיט שבת און יום טוב, דירעקט געגעסן עסן וואס איז נישט כשר (שם ע' 31).
אין יענע צייט כאטש די נישט פרומע האבן געהאט שטארקע חילוקי דעות מיט די פרומע, און זענען געווען אפגעטיילט, דאך האבן זיי זיך נישט געזיכט צו שלאגן און אנגרייפן די פרומע וויסענדיג אז דער פרומע ישוב איז דער רוב, אבער אנדערש איז געווען בן יהודה וואס האט זיך נישט אפגעהאלטן פון גארנישט, ער איז ארויס מיט א גרויסע מלחמה קעגן דעם ישוב הישן און קעגן אלעס וואס האט מיט דת (מעלות ע' 91).
עס איז זעלבסט פארשעטנדליך אז די פרומע זענען אים נישט שולדיג געבליבן און האבן אים געענפטערט מיט אלעס מעגליך, זיין ווייב פארציילט "די פרומע האבן געזעהן אין מיין מאן בן יהודה דער שורש פון אלדינג שלעכטס, דער ישוב הישן האט אים גערודפט, דער אמת איז אז ביים ישוב הישן איז אלעס וואס איז ניי געווען שלעכטס, די מושבות זענען געווען אין חרם ווייל זיי האבן נישט געהיטן שמיטה, די בתי ספר מיט זייער מורים און די תלמידים מיט די עלטערע זייערע אלעס איז געווען אין חרם (חייו ומפעלו ע' 44). קלוזנער שרייבט: די קנאים האבן אים געלייגט אין חרם אסאך מאל מען האט געצינדן שווארצע ליכט מיט שופרות ביים כותל המערבי.
זיין שטרעבונג
זיין שטרעבונג איז געווען אזוי ווי די מיינונג פון די ערשטע ציונים, אז מען זאל זיין א יוד אהן קיין תורה געזעצץ, אלעס וואס מען דארף האבן צו זיין א איד איז צוויי זאכן, א לאנד און א שפראך, דת תורה אליין איז גארנישט, (מפעל חייו ע' 19). כדי צו ווייזען פאר יעדען אז מען קען זיין א איד אהן היטן שבת, האט ער געשריבן א הודעה אין צייטונג "הדואר" "ליל השבת" האדון והגברת בן יהדוה מתכבדים להודיע לכל וכו' קבלת אורחים מדי שבוע בשבוע בלילות השבת וכו', כל מי שרוצה לדבר בנוגע להלשון העברית או לשאלו אחרות יקובל בעת הבקור הכללי וכו'"
בן יהודה איז געוען פון די פירענדע ציונים אין ארץ ישראל, ער האט זיך אוועק געגעבן צו שרייבן זיינע ביכער "מילון העברי" גאר אסאך.
כדי דוכרפירן זיין שטראבונג האט ער מייסד געווען זיין ערשטע חברה אין ארץ ישראל מיטן נאמען תחיית ישראל, איינע פון איהר יסודות איז געווען "תחיית הלשון העברית בדיבור" (מפעל חייו עמוד 51) אבער ער האט מיט די חבורה נאך נישט געהאט קיין הצלחה, שפעטער אין יאר תרמ"ט האט ער געמאכט די חבורה "וועד הלשון העברית" (וואס מיט די צייט האט זיך געטוישט דעם נאמען צו "האקדמיה ללשון העברית").
ער האט פראדוצירט דאס ערשטע העברעישע ווערטערבוך וואס האט צוזאמלט אלע העברעישע ווערטער פון אלע צייטן (זינט די צייטן פון תנ"ך), אויך האט ער ערקלערט פיל נייע העברעישע ווערטער.
זיין משפחה
left|thumb|250px|מיט זיין צװײטע װײַב חמדה ער האט געהייראט מיט זיין פרוי דבורה יונס פון שטאט ווין, זי איז געווען די טאכטער פון שלמה נפתלי הירץ יונאס, אויך א באקאנטער קלוגער געלערנטער משכיל פון זיינער צייט.
אויך זיין פרוי האט אים אסאך געהאלפן, זי איז ארום געפארן אין פארשידענע מושבות און געגענטער אין ארץ ישראל אויסלערנען אידן די נייע שיטה פון ציוניזים, אז מען קען זיין א עכטער איד, אהן היטען די תורה בלויז מיט האבן א לאנד און רעדן די העבראישע שפראך, דאס איז געווען ביי יעדען א נייע זאך, און זי האט דאס זיי אויפגעקלערט מיט איהר דרשות.
דער צייטונג חבצלות פארציילט א פאסירונג מיט זיין פרוי, ווען זי איז ארום געגאנגען אין איינע פון די שטעטליך ארום ארץ ישראל, זי האט גערעדט בלויז עברית, די יודען פון דעם שטעטל האבן דאס אנגעקוקט פאר א גרויסע מעלה א פרוי זאל רעדן בלויז לשון קודש, און נאך דערצו זי קומט פון ירושלים, זיי האבן פארן כבוד פון ירושלים געמאכט א סעודה און איהר געלאדענט דארט אויפטרעטן א דרשה, אבער זי האט זיי אנטוישט, זי האט פארציילט ביי די סעודה וואס פארא השפעה איהר מאן האט אויף די יונגען אין ירושלים, ווי ווייט ער רייסט אפ דת פון יודען, זי האט פארציילט איהר מאן האט אזוי שטארק פיינט יעדער זאך וואס האט מיט דת, אז ער מיט א גאנצע חברה נעמען זיך צוזאם יעדן יום הכיפור אין זייער חצר, און מאכן דארט א ריזין סעודה מען עסט און טרינקט, און מען טאנצט צוזאמען, די פארזאמעלטע זענען דערשטוינט געווארן פון אזא סארט זאך ווייל דעמאלטס איז עס נאך נישט געווען אין ערגעץ.
בן יהודה איז געווען אזוי צוגעבונדען דעם שפארך, אז ווען זיין זיהן בן ציון בן יהודה איז געבוירן האט ער אפגעמאכט ער וועט בכלל נישט רעדן מיט אים נאר העברייאש, ער האט אפגעמאכט אז ער וויל נישט זיינע קינדער זאלן האבן א שייכות מיט די גאס ארום, ווייל אנדערע קינדער רעדן דאך אידיש, אדער ספרדית, און זיינע קינדער וועלן נאך פארגעסן דאס לשון קודש שפראך, דעריבער האט ער זיי נישט געלאזט האבן מיט קיינעם קיין שייכות ער האט זיי איינגעשפטרט ביי זיך אין שטוב, ביז דריי יאר האט דאס קינד בכלל נאך נישט געקענט רעדן געהעריג (חיי ומפעלו ע' 25).