cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
היידלבערג
יידן אין היידלבורג
יידן האבן געוואוינט אין היידלבערג שוין אינמיטן דעם 13טן יארהונדערט. אין אנהייב פונעם 14טן יארהונדערט האט היידלבערג שוין געהאט אן ארגאניזירטע יידישע קהילה מיט א שול און א בית החיים. היידלבערג איז באקאנט צוליב דעם וואס דארטן איז אויפגעשטעלט געווארן א גרויסער די. פי. לאגער נאכן צווייטן וועלט קריג.
און וואס עס שטארצט נאכמער ארויס, איז דארטן געווען די איינציגע פלאץ און צייט איבער דער אמעריקאנער מיליטער'ישער היסטאריע, וואס האבן זיך באפאסט מיטן איבערדרוקן דעם ש"ס, כאטש זיי זענען בלויז אנגעקומען צו דרוקן איין איינציגער באנד פון מס' פסחים, און בלויז 500 אויפלאגעס, פארט טראגט דאס זייער א היסטארישער ווערד, און ווערט צוכאפט דורך די אנטיקן האנדלער אלס א יקר המציאות.
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
מזבח
מזבח באַצײכנט דאָס אָרט און איעריכטונג אױף װעלכן מען איז מקריב קרבנות. דאס װאָרט „מזבח“ שטאַמט פֿון „זבח“ (שעכטן).
„מזבח“ װערט דערמאָנט בײ נח (בראשית ח'), אברהם אבינו (בראשית י״ב) און אַנדערע, װעלכע האָבן מקריב געװען קרבנות. דער חומש שמות כ, זאָגט אָן, אַז מען זאָל מאַכן א מזבח פֿון ערד (מזבח אדמה), נאָר אויב מען מאַכט אַ מזבח פֿון שטיעער, טאָרן זײ ניט זײן קײן אױסגעהאַקטע (גזית) און מען טאָר זײ ניט האַקן מיט קײן שװערד. אױב אַ כהן האָט געהרגעט אַ מענטש בשוגג און ער האָט געטאָן די עבודה בײם מזבח, האָט מען אים ניט געטאָרט אָנרירן (גמרא מכות י״ב). סוכות פֿלעגט מען אַרומגײן דעם מזבח און זאָגן „אנא ה' הושיעה נא“, און אױך „יופֿי לך מזבח“ (ביזט שײן מיזבח!).
װעגן דעם בױ פֿון מזבח איז פֿאַראַן אין משניות מדות.
קוואַלן
קאטעגאריע:בית המקדש קאטעגאריע:תשמישי קדושה קאטעגאריע:קרבנות
8טן יוני
דעם 8טן יוני איז דער 159סטער טאג פון יאר (160סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 206 טעג.
געבוירן
קליין|120px|[[טים בערנערס-לי]]
ספר החינוך
דאס ספר הַחינוך איז א ספר וואס באשרייבט אלע תרי"ג מצוות פון דער תורה לויטן חשבון פונעם מחבר. דער ספר חינוך ברענגט פאר יעדער מצווה דער טעם פון דער מצווה און אירע דינים. בדרך כלל פאלגט דער חינוך די צאל פון מצוות פונעם רמב"ם.
דאס ספר החינוך איז געשריבן געווארן אין אנהייב פונעם אלף השישי, נאך דער פטירה פונעם רמב"ן אין ה'ל"ד און פאר דער פטירה פונעם רשב"א אין ה'ע.
קאַטעגאָריע:ראשונים
דויד גראסמאן
דויד גראסמאַן (העברעאיש: דויד גרוסמן, געבוירן דעם 25סטן יאנואר 1954 אין ירושלים) איז אן ישראלדיקער שרייבער. זיינע ביכער זענען איבערגעזעצט געווארן צו אַ סאַך שפראכן, און פובליצירט ארום דער וועלט. גראסמאַן איז דער געווינער פון דעם פרעמיער מיניסטער פּריז פֿאַר שאַפונג (1984), "א.מ.ת" פריז (2007), "ספיר" פּריז (2001) פֿאַר זיין בוך "עמעצער צו לויפן מיט" (העברעאיש: "מישהו לרוץ איתו"), אַלבאַטראָס פּריז (2009) פֿאַר "א פרוי אנטלויפט פון א מעלדונג" ("אשה בורחת מבשורה"), און דער מאן בוקער אינטערנאציאנאלער פּריז (2017) פֿאַר "איין פערד גייט אריין אין א באַר" ("סוס אחד נכנס לבר"), געווינער פון דער ישראל ליטעראַטור פּריז פֿאַר תשע"ח.
קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
21סטן אקטאבער
דעם 21סטן אקטאבער איז דער 294סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (295סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 71 טעג.
פייערטעג
21
שוועדישע קראנע
די שוועדישע קראנע אדער דער שוועדישער קרוין (שוועדיש: svensk krona; קאד: SEK) איז די וואלוטע אין שוועדן זייט 1873. אפיציעל איז די קראנע צעטיילט אין 100 Öre (ערע), אבער היינט איז נישט מער דא אזעלכע מטבעות.
היסטאריע
פון 1604 אן איז געווען דער געזעצלעכער צאלמיטל אין שוועדן דער רייקסטאלער. אין אנהייב פון די 1870ער יארן האבן באשלאסן די סקאנדינאווישע לענדער, שוועדן, נארוועגיע און דענמארק, ארויסגעסן א נייע מטבע, א "קרוין", וואס זאל זיין ווערט א 1⁄2480 טייל פון א קילאגראם פון ריין גאלד.
אין צירקולאציע היינט געפינען זיך די מטבעות איין קראנע, 5 און 10 קראנעס, און באנקנאטן פון 20, 50, 100, 500 און 1000 קראנעס.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שוועדן קאַטעגאָריע:וואלוטע קאַטעגאָריע:מטבעות
לודוויג וויטגנשטיין
לודוויג יאזעף יאהאַן וויטגנשטיין (26סטן אפריל 1889 - 29סטן אפריל 1951) איז געווען אן עסטרייכער פילאסאף, וואס איז געווען פראפעסאר פון פילאסאפיע אין דעם אוניווערסיטעט פון קיימברידזש פון 1939 ביז 1947. זיין בוך פילאסאפישע פארשונגען האט מען ארויסגעגעבן נאך זיין טויט; עס ווערט גערעכנט פון די וויכסטיקע ווערק אין אנאלאטישער פילאסאפיע.
ביאגראפיע
לודוויג וויטגנשטיין איז געבוירן געווערן אין ווין דעם 26סטן אפריל 1889 צו קארל און לעאפאלדין וויטגנשטיין, זייער יונגסטע קינד. זיינע עלטערן זענען געווען פון די חשובסטע און רייכסטע משפחות אין דער עסטרייך-אונגארישער אימפעריע.
קאַטעגאָריע:פילאסאפן
אויטא אלארם
אויטא אלארם איז אן עלעקטראנישער אלארם סיסטעם ספעציעל פאר אויטאס וועלכע פייפט אויב איינער פרובירט איינברעכן און אוועקפארן מיט דעם אויטא.
אויטאס זענען איינע פון די הויפט צילן פאר גנבים שוין פאר עטליכע דורות און וועט לויט אלע ערווארטונגן בלייבן אויף זייער ליסטע אויף לעולם און כאטש די זיכערהייט מאסנאמען ווערן בעסער און בעסער ווערן אבער די גנבים אויך מער פארגעשריטן און וועלן דאס קיינמאל נישט אויפגעבן ערשטנס ווייל דאס איז א ווערטפולע חפץ וועלכע ליגט אויפ'ן גאס, פארקויפט זיך זייער גרינג, און פארמאגט אן אריינגעבויטע אנטלויף סיסטעם.
די ערשטע אויטא גניבה וועלכע איז געווארן רעקארדירט ביי די פאליציי איז שוין געווען אין 896', אינגאנצן 10 יאר נאכדעם וואס די גאזאלין אויטאס זענען פארגעשטעלט געווארן פאר די וועלט. היינט צו טאג מיט אזויפיל אויטאס אויף די גאסן זענען פאראן טויזענטער אויטא גניבות וועלכע ווערט געשאצט צו אן אויטא פער יעדע 20 סעקונדן אין די פאראייניגטע שטאטן זעלבסט. וויפיל מען פרובירט זיך צו פארזיכערן פון אן אויטא גניבה איז מען אבער קיינמאל נישט פארזיכערט אזוי לאנג ווי עס ליגט אויפ'ן גאס אן יעדער קען זיין א קרבן צו אן אויטא גניבה. די עגמת נפש נאך א גניבה איז גרויס כאטש יעדער מוז לעגאל האבן אינשורענס.
מיט אזעלכע איבערראשנדע סטאטיסטיקס איז נישט קיין וואונדער אז מיליאנען אמעריקאנער אינוועסטירן אסאך געלט פאר טייערע פארגעשריטענע אלארמען מיט וועלכע זיי האפן צו ברענגן די רפואה פאר די מכה. היינטיגע אלארמען פארמאגן פארגעשריטענע סענסארס, דונערדיגע קלאנגן, און רעמאוט אקטיוויזירונג סיסטעמען וועלכע מאכן די אויטאס פארגעשריטענע זיכערהייט שאכטלעך וועלכע פארן אויף רעדער. שטודיעס ווייזן אז די אויטאס וועלכע האבן גוטע אלארמען האבן ווייניגער שאנסן גע'גנב'ט צו ווערן ווייל די גנבים וועלן ענדערש אויסוועלן אן אויטא אן אלארעם ווי מיט, עס איז דאך נישט פאראן קיין מאנגל פון אויטאס און יעדער גנב קען האבן וויפיל ער וויל.
דער אלארם סיסטעם
די ערשטע וועג צו באטראכטן אן אויטא אלארם איז זייער פשוט: עס איז עטליכע דראטן וועלכע זענען באהאפטן צו א סיירין. עס פארמאגט א קנעפל ביים דרייווערס טיר וועלכע אקטיוויזירט דעם אלארם און אויב איינער עפענט איינע פון די טירן וועט די אלארם אנהייבן קלינגן. אזא אלארם פארלאנגט נישט מער ווי א קנעפל אביסל ווייער און א סיירין.
היינטיגע אלארמס זענען אבער פיל מער פארגעשריטן און באשטייען פון 5 טיילן: 1) א גרופע פון סענסארס, עס קען זיין דרוק סענסארס, מאשען דעטעקטארס, און געווייערטע קנעפלעך וועלכע אקטיוויזירן דאס. 2) א סיירין פון עטליכע קלאנגן וועלכע מען קען אליינס אנשטעלן. 3) א ראדיא רעסיווער וועלכע לאזט דעם רעמאוט אקטיוויזרן און דע-אקטיוויזירן דעם סיסטעם. 4) א באזונדערע באטערי וועלכע זאל העלפן די סיירין פייפן אפילו אויב די הויפט אויטא באטערי איז אויסגעגאנגן. 5) א קאמפיוטער קאנטראל טייל וועלכע קאנטראלירט דעם גאנצן סיסטעם און שפירט ווען די סענסארס ווערן גערירט און צינדט אן די אלארעם.
אין אנדערע ווערטער באשטייט די אלארם פון א קאמפיוטער, א סיירין, און א רייע סענסארס וועלכע אקטיוויזן דעם אלארם. עס זענען פאראן עטליכע ערליי סענסארס וועלכע כאפן אויף פארשידענע ערליי זאכן וועלכע קען נאר פאסירן אויב איינער האט איינגעבראכן אינעם אויטא.
די ערטשע סארט סענסאר זענען די טירן סענסארס וועלכע אקטיוויזירן דעם אלארם אויב איינע פון די טירן, טראנק, אדער הוד ווערט געעפענט. די טירן פארמאגן פשוטע ווייערס וועלכע זענען באהאפטן צו די קנעפלעך וועלכע אקטיוויזירן די לעקטער אינעם אויטא. אויב מען עפענט א טיר וועלן ביידע זאכן אקטיוויזירט ווערן. די לעקטער וועט זיך אנצינדן און די אלארם וועט זיך אויך אנצינדן.
אויסער די שאק סענסארס האבן רוב פארגעשריטענע סיסטעמען א פענסטער סענסאר וועלכע שפירט אויב א פענסטער ווערט אויסגעשאסן, א מיטל וועלכע רוב גנבים נוצן פאר די שנעלסטע ארבעט. די סארט סענסארס זענען מיקראפאנען וועלכע כאפן אויף די קול פון די גלאז און סיגנאליזירן דעם קאמפיוטער וועלכע מאכט די סיירין פייפן. אן אנדערע סארט פענסטער סענסאר איז די טויש אין לופט דרוק וועלכע ווערט געשאפן דורך עפענען א פענסטער אפילו ווען די טעמפרעאטור איז אייניג אינעווייניג און אינדרויסן. די סארט סענסאר איז א פשוטער הויכהילכער וועלכע גיט ארויס א קול נאכדעם וואס די ניי געשאפענע לופט דרוק מאכט אז די מיטעלסטע טייל פונעם הויכהילכער זאל זיך רירן און די עלעקטראמאגנעט וועלכע ליגט אונטער דעם כאפט אויף דעם קול. (א הויכהילכער איז צוזאמענגעשטעלט פון צוויי טיילן: אן עלעקטראמאגנעט און א ספעציעלע סחורה'נע מאטריאל וועלכע ליגט אינדערמיטן. ווען די הויכהילכער באקומט די עלעקטראנישע סיגנאלן, וועלכע ווערן געשיקט דורך די מוזיק סיסטעמען, מאכט עס די מיטעלסטע טייל טאנצן ארויף און אראפ און די עלעקטראמאגנעט אונטער דעם שפילט דאס אויף הויך לויט די שטארקייטן פון די סיגנאלן). טייל פון די אלארם סיסטעמען נוצן דעם אויטא'ס הויכהילכער (ספיקערס) צו טאן די ארבעט און אנדערע פארמאגן באזונדערע הויכהילכער דערפאר.
געוויסע גנבים דארפן נישט דעם גאנצן אויטא נאר זוכן געוויסע טיילן דערפון וועלכע זיי פארקויפן פאר געלט. די סארט גנבים קענען מאכן אסאך שאדנס אן דארפן אויפברעכן די טירן אדער פענסטער. און גנבים וועלכע זענען עקוויפטעט מיט שלעפער טראקס קענען פשוט אוועקפירן דעם גאנצן אויטא אן דארפן צורירן צו די אינעווייניגסטע טיילן.
עס זענען פאראן עטליכע סארט סענסארס וועלכע באוואכן אויך דעם דרויסנדיגן טייל פון אן אויטא. עס איז פאראן א ספעציעלע ראדאר סיסטעם וועלכע דערשפירט די בארירונגן ארום דעם אויטא און אויב עס טוט זיך צופיל אקטיוויטעטן זייער נאנט צום אויטא וועט דאס סיגנאליזירן די אלארם סיסטעם. אנדערע אויטאס פארמאגן א טילט סענסאר וועלכע פארמאגט אין זיך צוויי דראטן וועלכע ליגן אין א שאכטל פון מערקוירי פליסיקייט. אויב דער אויטא ווערט געבויגן אויף איין וועג וועט די פליסיגע מערקוירי שווימען צו די אנדערע זייט און מאכן קאנטאקט מיט ביידע דראטן אויפאיינמאל וואס וועט סיגנאליזירן די אלארם. גוטע אלארם סיסטעמען פארמאגן עטליכע אזעלכע טילט סענסארס וועלכע ליגן אויסגעלייגט אויף געוויסע פונקטן אונטער דעם אויטא.
דער ויצעקו
עס קלינגט אלטמאדיש, אן אלארם קלינגט און דער גנב לויפט אוועק. אבער עס איז ווירקליך אזוי אין יעדע גניבה. רוב גנבים וועלן אנטלויפן אויב זיי וועלן נישט באווייזן אויסצולעשן די אלארם אין געציילטע סעקונדן ווייל די גערודער מאכט אים אומבאקוועם און לייגט אים אין צענטער פון די סצענע אויף די גאס און ביינאכט ווייסט ער אז דער באלעבאס אדער זיינע שכינים וועלן זיך אויפוועקן פון די גערודער און רופן די פאליציי.
פארגעשריטענע גנבים קענען שנעל אויסלעשן די אלארמס דורך איבערשניידן די נויטיגע דראטן און די פירמעס קומען כסדר אויף מיט נייע עצות וויאזוי צו באהאלטן די ווייערינג מען זאל זיי נישט קענען טרעפן. עס זענען אבער פאראן גנבים אויך אין די פירמעס וועלכע זענען גרייט ארויסצוגעבן די אינפארמאציע פאר אביסל געלט.
געוויסע אויטאס שפילן א רעקארדירטע מעסעדזש ווען איינער רירט צו צום אויטא און ווארענט יענעם צו שטיין ווייט פון דעם אויטא. מענטשן וואס נוצן די מעסעדזשעס האבן בכוונה צוויי זאכן: צו דערשרעקן דעם מעגליכן גנב אז דאס איז א פארגעשריטנער אלארם סיסטעם פון וועלכע ער זאל זיך באלד אפשאקלן און גיין נעמען א צווייטענס אויטא און אנדערע מענטשן שפירן זיך פשוט גוט ווען זייערע אויטאס זענען עפעס מער ווי יענעמ'ס.
דער רעמאט קאנטראל
דער הויפט נוצן פון א רעמאט קאנטראל איז צו אקטיוויזירן און דע-אקטיוויזירן די אלארם סיסטעם מיט איין דרוק אויף א קנעפל. אמאל ווען עס זענען נאך נישט געווען קיין רעמאוט קאנטראלס האבן די אלארמס געארבעט מיט א צייט אפגעשטופע סיסטעם וועלכע האט געגעבן דעם דרייווער 30 ביז 60 סעקונדן פון ווען דער דרייווער האט אים אקטיוויזירט ביז ער מאכט צו אלע שלעסער. דאס זעלבע איז געווען פארקערט ווען מען האט געהאט 30 סעקונדן צו דע-עקטיוויזירן פון ווען מען האט געעפענט דעם אויטא ביז מען האט אריינגעדרוקט אדער גענוצט די ריכטיגע ציפערן אדער שליסל. אין אנדערע ווערטער האט עס געארבעט ענליך ווי די היים און אפיס אלארם סיסטעמען וועלכע גיבן אויך א געוויסע צייט ביז מען קען אריינדרוקן די ציפערן. די סארט סיסטעם איז אבער נישט ווערד געווען קיין סאך ווייל די גנבים האבן זיך שנעל אויסגעלערנט וויאזוי צו מסדר זיין אן אויטא אין ווייניגער פון 30 סעקונדן און האבן מיט די אלארמס אינאיינעם אוועקגעפירט טויזענטער אויטאס. זינט דער רעמאוט קאנטראל איז געווארן א טייל פון די סיסטעם האט מען דאס געטוישט אז עס צעקלינגט זיך באלד און דער גנב ווערט דערשראקן און לויפט אוועק.
מען קען פראגראמירן אויפ'ן רעמאוט מערערע זאכן ווי עפענען די טיר שלעסער, עפענען די טראנק, אנצינדן די סיירין, און עס זענען פאראן רעמאוט סיסטעמען וואס ארבעטן מיט א קאמפיוטער אינעם אויטא וועלכע לאזט עפענען די פענסטער, אנצינדן געוויסע זאכן, און די אויטא שיקט צוריק א מעסעדזש פאר'ן רעמאוט אויב עס האט ווירקליך געטאן די ארבעט. די וואס האבן די פארגעשריטענע רעמאוטס וועט דער אויטא איר אלאמירן ווען די אלארם הייבט אן פייפן און אויך די רעמאוט אויפ'ן פעקל שליסלעך וועט זיך נעמען פייפן.
פארגעשריטענע גנבים געבן זיך אבער אן עצה מיט די פארגעשריטענע רעמאוטס דורך צוטרעפן די ריכטיגע קאוד וועלכע די רעמאוט סיסטעם נוצט צו קאמיוניקירן מיט'ן אויטא. זיי פארמאגן ספעציעלע מאשינדלעך וועלכע גייען דורך הונדערטער קאודס ביז ווילאנג עס טרעפט צו די ריכטיגע און דעמאלטס גנב'נען זיי די אויטא באקוועמערהייט.
טייל אלארם פירמעס האבן זיך אן עצה געגעבן אויך מיט דעם און האבן אנטוויקלעט א רעמאוט סיסטעם וועלכע פארמאגט צענדליגער קאודס און עס טוישט זיך אליינס פון צייט צו צייט וואס מאכט פיל שווערער פאר די גנבים עס אויסצוגעפינען.
זינט די 90'גער יארן זענען אלארמס געווארן זייער פאפולער און די פירמעס וועלכע מאכן זיי האבן אנגעהויבן א פארמעסט ווער עס קען מאכן בעסערע און מער פארגעשריטענע סיסטעמען. יעדע שטיק צייט קומט ארויס א נייע אלארם סיסטעם וועלכע פארמאגט עפעס מער ווי די פריערדיגע און די מענטשן וואס קויפן זיך טייערע אויטאס זענען וויליג צו באצאלן אסאך געלט פאר א גוטע אלארם צו שפארן די עגמת נפש פון א גניבה. היינט ווען רוב טייערע אויטאס פארמאגן שוין אויך נעוויגאציע סיסטעמען וועלכע נוצן די דזשי-פי-עס טעכנאלאגיע איז פאראן א מעגליכקייט צו באהעפטן די דזשי-פי-עס רעסיווער צום אלארם סיסטעם און מיט דעם וועט דער באלעבאס קענען שטענדיג זען וואו זיין אויטא געפינט זיך. און אפילו אויב עס וועט פאר איינעם יא געלונגן צו גנב'נען זיין אויטא וועט ער דאס נישט האבן פאר לאנג ווייל דער באלעבאס וועט אנרופן די פאליציי און איבערגעבן וואו די אויטא געפינט זיך אויפ'ן מאמענט און מען וועט יענעם באלד כאפן.
עס זענען פאראן נאך פארשידענע זיכערהייט פראדוקטן קעגן אויטא גניבות ווי די קלאב, א מעטאלענע שלאס וועלכע מען שטעלט ארויף אויפ'ן סטירינג וויל, און פארשידענע עלעקטראנישע טשיפס וועלכע שיקן סיגנאלן אויב דער אויטא ווערט גע'גנב'ט און מען קען כסדר נאכזוכן וואו דער אויטא געפינט זיך דורך אריינרופן די פירמע. אין די לעצטע יארן איז אנגעקומען די "אן סטאר" פראגראם וועלכע געפינט זיך אין א גרויסע טייל פון דזשי.עם. אויטאס וועלכע איז אויך א גרויסע הילף קעגן גניבות אבער די אלע זאכן קענען פראפעסיאנאלע גנבים אויסמיידן. א קלאב באשיצט נישט פון קיין גניבות מיט א שלעפער טראק און די אלע סארט טשיפס ווייסן די גנבים זייער גוט וויאזוי דאס צו באזייטיגן און אפילו ווען נישט האבן זיי ספעציעלע ערטער וואו זיי פירן די אויטאס אראפ אונטער די ערד וואו קיין איין דזשי-פי-עס און אויך נישט אן סטאר ארבעטן.
פארגעשריטענע אויטא אלארמס האבן זיך ארויסגעשטעלט צו זיין די מערסטע עפעקטיוו קעגן גניבות ווייל די סיסטעמען זענען זייער סענסיטיוו און צעקלינגן זיך ווי נאר מען רירט צו. ווי דערמאנט געבן זיך די גנבים נאך אלץ אן עצה אבער אויך די פירמעס ארבעטן פלייסיג און קומען כסדר ארויס מיט נייע סיסטעמען וועלכע מען קען נישט אויסשפילן.
אגב, איז וויכטיג צו באמערקן אז אויטא אלארמס זענען נישט קיין סאך ווערט אויף פארנומענע גאסן וואו עס איז פאראן גערודער אויך ביינאכט און עס דרייען זיך מערערע אויטאס. אן אויטא אלארם איז דעזיינט פאר דעם דורכשניטליכן איינוואוינער וועלכער וואוינט אויף א שטילע געסל אין א געגענט וואס רוישט נישט ביינאכט. אויף אזא ארט איז אן אלארם זייער עפעקטיוו.
קאַטעגאָריע:אויטאמאבילן קאַטעגאָריע:זיכערהייט
ליסטע פון שטעט אין אונגארן
אונגארן האט (ביים 1טן יולי 2009) 328 שטעט (אונגאריש: város, מערצאל: városok; ס'איז נישט פאראן קיין אונטערשייד צווישן א שטאָט און א שטעטל). די הויפטשטאט בודאפעשט האט א באזונדערן סטאטוס, און געהערט נישט צו קיין שום קאַנט; נאך 23 שטעט זענען שטעטלעכע קאנטן (megyei jogú város – שטאָט מיט קאַנט רעכטן).
די גרעסטע שטאט איז די הויפטשטאט בודאפעשט מיט 2,503,105 איינוואוינער, און די קלענסטע איז פאלהאזא מיט 1038 איינוואוינער (2010).
מער ווי 100,000 (גרויסע שטעט)
שטעט אין אונגארן *
קריפטאן
250px|לינקס 250px|קליין|קריפּטאָן איז בלאַס קריפּטאָן (Krypton) איז א כעמישער עלעמענט פון דער פאמיליע פון איידעלע גאַזן, מיט כעמישן סימבאָל Kr און אַטאם נומער 36. קריפּטאָן איז אידענטיפיצירט געווארן אין 1898 דורך וויליאם ראַמזי און מאָריס טראַווערס.
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:איידעלע גאזן
קעפלער-452b
220px|קליין|קעפלער-452b
קעפלער-452b (ענגליש: Kepler-452b) איז אן עקסטראסאלישער פלאנעט וואס ארביטירט ארום דעם שטערן קעפלער-452. ער איז געווארן אידענטיפיצירט דורכן קעפלער קאסמאס טעלעסקאפ. זיין אופדעקונג איז געווען געמאלדן דורך NASA דעם 23סטן יולי 2015.
קאַטעגאָריע:פלאנעטן
סוואהילי
סוואַהילי (Kiswahili קיסוואַהילי) איז א באַנטו שפראך וואס פארשידענע עטנישע גרופעס רעדן וואס וואוינען ביים בארטן פונעם מאזאמביקער קאנאל פון צפון קעניע ביז צפון מאזאמביק, כולל די קאמאראס אינזלען. אויך אין סאמאליע זענען פאראן עטנישע גרופעס וואס רעדן סוואהילי. כאטש נאר פינף מיליאן מענטשן רעדן סוואהילי ווי מוטער שפראך, אבער כמעט אין גאנץ מזרח אפריקע איז זי די טאג־טעגלעכע שפראך, מיט מער ווי 60 מיליאן רעדער. סוואהילי איז די אמטשפראך פון פינף לענדער: טאנזאניע, קעניע, אוגאנדע, די קאמאראס און די דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא.
משה מארגארעטן
קליין|מארגערעטן ביי דער [[ווייסע הויז חנוכה מסיבה, מיט פרעזידענט דאנאלד טראמפ]]
משה שלמה מאַרגאַרעטן איז אַן אַמעריקאַנער חסידישער עסקן, אקטיוו פאר פדיון שבויים, באקאנט אלס פירער פון דער קאמפיין צו פארקירצן די טורמע פאר ווייסע קאָלנער עבירות (טורמע רעפארם פירסט סטעפ אקט ), און אלס איינער פון די פירנדע אקטיוויסטן פאר דער באפרייאונג פון אידישע געפאנגענע שלום מרדכי רובאשקין, מרדכי יצחק סאמעט, און שלום ווייס.
ביאגראפיע
מארגארעטן, א סקווירא חסיד, איז חתונה געהאט און וואוינט אין וויליאמסבורג.
אין 2021 איז מאַרגאַרעטן געוואָרן באַרימט נאָכדעם ווי ער און דער אָרגאַניזאַציע 'צדק' האָבן געאַרבעט צו ראַטעווען אַפגאַנע בירגער וועלכע האָבן געהאָלפן די אמעריקאנער קרעפטן אין אפגאניסטאן, און זענען געבליבן פון הינטער נאך די פאראייניגטע שטאטן האבן זיך ארויסגעצויגן פון דארט.
פדיון שבויים
מאַרגאַרעטן האָט געגרינדעט די אָרגאַניזאַציע 'צדק' וועלכע באשעפטיגט זיך מיט פדיון שבויים (אויסלייזן אַרעסטאַנטן). די אָרגאַניזאַציע העלפט אידן וועלכע האָבן זיך פארטשעפעט מיט די אויטאריטעטן אין די פאראייניגטע שטאטן ווי אויך די וואס זיצן אין טורמע. צווישן אַנדערן, האָט מאַרגאַרעטן צוזאַמען מיט אַנדערע אָרגאַניזאַציעס באַהאַנדלט די באַפרייאונג פון די אַרעסטאַנטן שלום מרדכי רובאשקין, מרדכי יצחק סאַמעט און שלום ווייס.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חסידים קאַטעגאָריע:עסקנים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
י"ד טבת
יארצייטן
קאַטעגאָריע:טבת
קינדליין
alt=קינדער|קליין|א קינד אין קאנאדע ליינט די קינדליין קינדליין איז א וועכנטליכער פרומער זשורנאל אויף אידיש ספעציעל פאר קינדער, ארויסגעגעבן זינט מקץ תשע"ה. דער זשורנאַל איז געווארן געגרינדעט און ארויסגעגעבן דורך הרב מענדל הערש פאנעט, און האט געהאט א קאמיטע פון שרייבער און מחנכים ווי ר' פישל שעכטער, ר' חיים הערש מענדעלאוויטש, און ר' דוד וועבער.
קינדליין ווערט וועכנטליך פארשפרייט צו פילע שטעט און לענדער איבער דער וועלט, אריינגערעכענט פאראײניגטע שטאטן, קאנאדע, ישראל, ענגלאנד, בעלגיע, שווייץ, און עסטרייך.
אינהאלט
קינדליין איז אויפגענומען געווארן מיט גרויס פרייד און איז געווען די ערשטע אויסגאבע וואס איז געווען כשר ביי אלע פרומע קרייזן, אנגעהויבן פון סאטמאר ביז די מער מאדערנע קרייזן. דאס איז צוליב דעם וואס דער גרינדער הרב מענדל הערש פאנעט האט אוועק געשטעלט איז א פאראייניגטע גרופע פון מחנכים פון פארשידענע פרומע קרייזן ווי סאטמאר, סקווירא, באבוב און בעלזא.
קינדליין איז געווען די ערשטע אידישע אויסגאבע וואס האט געלאזט מאלן קאמיקס ספעציעל פאר די פרומע קרייזן אויסגעהאלטן פון יעדן שטאנדפונקט. סיי די מעלערייען און סיי די אינהאלט ווערן געשריבן בלויז פאר קינדליין און נישט איבערגעטייטשט פון אנדערע שפראכן. די מעלער פון די קאמיקס זענען די גרעסטע מעלער אין דעם אידישן מארק, גדי פאלאק, אברהם זמורה , דבורה קאטאווסקי , מאטי העללער, דון בר לב, יואל בר לב, דוד גאלד, בת שבע האוולין , זקי ירחי, א. אסציסלעווסקי, אהרן זאב בערנשטיין, און נאך.
אברהם ליס
אברהם ליס (1913, ביאליסטאָק - 1998, תל-אָביב) איז געווען אַן ישראלדיקער ייִדישער ליטעראַטור-קריטיקער און רעדאַקטאָר.
די פריילעכע קבצנים (אלבאם)
די פריילעכע קבצנים איז א אלבאם פון הומאריסטישע ליעדער אין די יודישע שפראך געזינגען דורך 4 בורשטיין'ס ארויסגעגעהבן אין 1960 אויף רעקארד. אום 1980 האט התקליט עס ארויפגעלייגט אויף קאסעטע אונטערן סעריע שירים גדולים ביידיש, קאוד נומער 40103. דער נאמען קומט ווארשיינליך פון א באריהמטע יודישע פילם פריילעכע קבצנים.
אברהם ליס
לעבנסגעשיכטע
אברהם ליס איז געבוירן געוואָרן אין 1913 אין דער שטאָט ביאליסטאָק (איצט – אין פּוילן, דעמלט – אין רוסלענדישער אימפּעריע. אין 1933 איז ער געווען צווישן די גרינדער פון דער ייִדישער קולטור-געזעלשאַפט אין זײַן שטאָט. אין 1935 האָט ער דעביוטירט מיט אַ קריטישן אַרטיקל אין דער ביאַליסטאָקער צײַטונג "אונזער לעבּן". אין 1936 איז ער עולה געווען קיין ארץ ישראל. במשך פון יאָרצענדליקער האָט ער פאַרעפטלעכט ליטעראַטור-קריטישע אַרטיקלען און פאַרצייכענונגען אין דער ייִדישער פּרעסע פון ישראל, פּוילן, ראַטנפארבאַנד, דרום-אַמעריקע און דרום-אַפריקע. אין 1940 – 1949 האָט אברהם ליס רעדאַגירט צוזאַמען מיט א.ריוועס דעם זשורנאַל "אונדזערס: זאַמלונג פֿאַר ליטעראַטור און קריטיק". במשך 28 האָט ער געפירט ראַדיִאָ-פּראָגראַמען "קול ישראל" וועגן דער ייִדישער ליטעראַטור. אין 1962 – 1968 איז אברהם ליס געווען דער דיקערטאָר און רעדאַקטאָר פונעם תל-אָביבער "י.ל.פּרץ פאַרלאַג". זינט 1967 ביז זײַן טויט אין 1998 איז ער געווען דער דירעקטאָר פונעם תל-אָביבער בית שלום-עליכם און דער רעדאַקטאָר פון זײַן פאַרלאַג.
די פריילעכע קבצנים (אלבאם)
אין 2000 האט ישראל מיוזיק עס ארויסגעגעהבן אויף סידי מיט א צוגאב פון נאך צעהן ליעדער פון אנדערע אלבאמען, פינעף דערפון פון פסחקע בורשטיין אלס סאולאו.
אברהם ליס
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:שרייבער
קינדליין
אינהאלט
אויסער קאמיקס, האט קינדליין פארמאגט פארשידענע קאַלומס, ווי היסטאריע, ערפינדונגען, וויסנשאפט, הינטער די קוליסן, אינטערוויוס, און נאך, וועלכע האלטן געשפאנט די ליינער. קינדליין איז טאקע געאייגנט פאר קינדער, אבער מיט דער צייט איז עס אויפגענומען געווארן ביי אלע יארגענג, ווען אפילו ערוואקסענע ליינען זי אויך.
די אויסגאבע פארמאגט אן אייגענעם וועד החינוך וועלכע קוקן איבער די אויסגאבע יעדע וואך, און צענזורירן וואס זיי שפירן איז נישט גענוג ריין און חינוך'דיג. דער וועד החינוך איז געווען צוזאמגעשטעלט פון די מחנכים רבי אהרן האלבערשטאם (קרייזער רב און מנהל פון ת"ת דרכי חיים אין בארא פארק), ר' חיים הערש מענדעלאוויטש (מגיד שיעור און מחנך אין קרית יואל), ר' דוד אלימלך צאנגער (הויפט מגיה), ר' יהושע חיים רובין, ר' נפתלי משה ווייס און ר' מרדכי שאול אינדיג (מנהל תלמוד תורה ברסלב "היכל הקודש" וויליאמסבורג.)
די פריילעכע קבצנים (אלבאם)
צוגעלייגט אין די איי עם אויסגאבע
מעהר ליעדער פון פסח'קע בורשטיין
קינדליין
שרייבער און מעלער
קינדליין איז א אויסנאם אין דער וועלט פון אידישע אויסגאבעס אז די שרייבער און מעלער מוזן זיך באנוצן מיט זייערע עכטע נעמען, און נישט אז די שרייבער באהאלטן זייער ריכטיגע אידענטיטעט אונטערן שלייער פון פענע נעמען, ווי עס איז איינגעפירט אין פילע אויסגאבעס.
פילע ארטיקלען אין קינדליין פלעגן געשריבן ווערן דורך באקאנטע מחנכים, בעלי דרשנים און מלמדים, א שטייגער ווי דער גרינדער ר' מענדל הערש פאנעט און ר' חיים הערש מענדלאוויטש, ישראל אלטער גראווייס און ר' דוד וועבער צווישן אנדערע.
די וועכענטליכע מאלערייען וואס ערשיינען אין קינדליין זענען מערסטנס די ווערק פון ב. האוולין, אברהם זמורה און מאטי העלער צווישן אנדערע. אבער מאלערייען און קאמיקס פון באקאנטע מעלער ווי יואל וואקסבערגער, גדי פאלאק, זקי ירחי און ד. קאטאווסקי, טוען אויך ערשיינען פון צייט צו צייט, ספעציעל אין די וואכן פון ימים טובים און אין די קינדליין ביילאגעס.
אברהם יעקב פרידמאן
קליין|גראוויור פון רבי אברהם יעקב פון סאדיגורא רבי אברהם יעקב פרידמאן (כ' חשוון ה'תק"ף - י"א אלול ה'תרמ"ג), פון סאדיגורא, איז געווען דער צווייטער זון פון דעם רוזשינער.
קינדליין
ארטיקלען
קינדליין איז א צוזאמשטעל פון פארשידנארטיגע שטענדיגע און צייטווייליגע קאַלומס און רובריקן, די שטענדיגע רובריקן זענען:
אברהם יעקב פרידמאן
אפשטאם
רבי אברהם יעקב איז געבוירן כ' חשוון ה'תק"ף, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד.
רבנות
נאך זיין ברודער רבי שלום יוסף'ס פטירה, י"א אלול ה'תרי"א, איז רבי אברהם יעקב געווארן דער ממלא מקום פון פאטער און ברודער, אלס רבי אין סאדיגורא.
קינדליין
צוריקצואוועגס
ספעציעלער פארש ביילאגע אנגעפירט דורך דער גרינדער הרב פאנעט מיט די מיטארבעט פון די היסטאריקערס ר' אליעזר אבראהאמאוויטש, ר' עמנואל זילבערמאן, ר' יוסף נחמיה קוואדראט און ר' שמעון שלמה זילבער, און נאך באגלייט מיט בילדער פון פאטאגראפיסטן ארום די וועלט און אויך דורך דער פרומער פאטאגראפיסט יאסי גאלדבערגער וועלכע פארן אראפ צו די שטעט און באשרייבן זייערע מעמארן און פארש ארבעט.
אברהם יעקב פרידמאן
רבנות
זיין איינפלוס האט געהאט א ווייטן פארנעם, זיינע אנהענגערס האבן זיך געציילט אין טויזנטער, צווישן זיי באקאנטע רבי'ס און רבנים. רבי אברהם יעקב איז געווען דער פרעזידענט (נשיא) פון צדקת רמבה"נ פאר גאנץ רוסלאנד, דורך זיין אינטערווענירונג האט מען אויפגעשטעלט די אלע הייזער פון כולל וואהלין אין ירושלים.
קינדליין
געפעכט
אום 7טן פעברואר 2021 האט הרב פאנעט, דער גרידנער און רעדאקטאר פון קינדליין, געמאלדן אז ער טוט רעזעגנירן פון קינדליין. דאס איז געקומען נאך א לענגערן פארצויגענעם קריגעריי מיטן אינוועסטירער דוד ריינער.
אברהם יעקב פרידמאן
הסתלקות
נאך שבועות ה'תרמ"ג איז רבי אברהם יעקב קראנק געווארן, די דאקטוירים האבן פעסטגעשטעלט אז זיין מאגן איז איינגעטריקנט געווארן פון אזויפיל פאסטן. י"א אלול, דעם זעלבן טאג וואס זיין עלטערע ברודער איז נפטר געווארן, האט ער געזאגט דברי תורה אויף דעם פיוט "נאפד נקמה סתרו יושר", ער האט געדאוונט זיין לעצטן מעריב, און איז נפטר געווארן י"א אלול ה'תרמ"ג, ער ליגט אין סאדיגורא אין פאטער'ס אוהל.
פאמיליע
רבי אברהם יעקב האט געהייראט אין עלטער פון דרייצן יאר, י"ח סיון ה'תקצ"ג אין פינסק, מרת מרים, א טאכטער פון הרב אהרן פערלאוו, דער בית אהרן, א זון פון הרב אשר פערלאוו פון קארלין-סטאלין. זייערע קינדער:
קינדליין
געפעכט
פאנעט האט פארדעכטיגט און באשולדיגט דעם אינוועסטירער דוד ריינער אין ארויס גנבענען און שווינדלען געלט פון דער פירמע אין לויף פון אסאך יארן, במשך וואס פאנעט און ריינער זענען געווען אין די בוררות האט הרב פאנעט געטענהט אז ריינער שטערט אים צו פירן דעם זשורנאל, דעריבער האט ער באשלאסן צו פארלאזן דעם זשורנאל קינדליין גיין זיין אייגענעם וועג און אנהייבן א נייעם זשורנאל מיטן נאמען "הונדערט".
קינדליין איז דערווייל געלייגט געווארן דורך מרת פאנעט די שותף און פירערין פון קינדליין אויף האלד ביז די קריגעריי וועט ווערן געשליכטעט, אבער דאס האט נישט אנגעהאלטן לאנג און נאך א קורצער צייט האט ריינער פארכאפט די קאמפאני קינדליין און אליינס באַשלאָסן צו עפענען דעם זשורנאל און אים פירן אַליין.
אברהם יעקב פרידמאן
פאמיליע
בזיווג שני האט רבי אברהם יעקב געהייראט מרת "גיטל", א טאכטער פון זיין ברודער רבי מנחם נחום פרידמאן פון שטעפאנעשט.
רעפערענצן
פרידמאן, אברהם יעקב קאטעגאריע:סאדיגורא
קינדליין
געפעכט
ריינער האט צוגעשטעלט אסאך א נידעריגער קוואַליטעט ווי קינדליין איז געווען אין דער צייט פון פּאַנעט, און אין דער זעלבער צייט האט ריינער געפירט גאר א העפטיגן קאמפיין קעגן דעם גרינדער הרב פאנעט און זיין נייעם זשורנאל הונדערט, פירנדיג צו איר אפשפארונג דורך פארשידענע טעראר שטיק און מיט א איינזייטיגע פסק/עיקול פון רב אשר לאנדא פון די אזויגערופענעם "בית דין" בית יוסף פון בארא פארק.
ביידע צדדים האבן ארויס געשטעלט בריוון מיט זייער צד פון די געפעכט.
די העפטיגע קאמפיין פון ריינער אין די גאסן עס האָט אויך געפירט דערצו אז קינדליין איז געפאלן שטארק אין סעילס צוליב דעם וואס די המון עם האט נישט געוואלט שטיצן אזא אויפפירונג. דערווייל איז קינדליין אין געריכט.
ביכער
קינדליין טוט אויך ארויסגעבן ביכער פון קאמיקס אדער מעשיות וואס ווערן צוערשט געדרוקט אין די וועכענטליכע קינדליין מאגאזין. פאלגנד איז א ליסטע פון ביכער ארויסגעגעבן דורך אדער מיט די הילף פון קינדליין:
פאקטן
קינדליין אויסגאבעס פון נומער 40 און ווייטער (סוכות תשע"ו) פארמאגן דריי דרעטלן; די מיטעלסטע דרעטל האט מען צוגעלייגט ווען די צאל בלעטער פונעם וועכענטליכן מאגאזין זענען ארויף פון 48/40 צו 56/52.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראכיקע צײטשריפטן קאַטעגאָריע:פרומע מאגאזינען
אייקידא
אײַקידאָ (合気道) איז א יאפאנישע קאמפקונסט וועלכע איז אנטוויקלט געווארן אין דעם 1942 און שטאמט פון דזשודזשוטסו. דער ציל פון אייקידא איז צו זיך פארטיידיקן און ניט צו אטאקירן.
ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט
איינער פון די קאנסעקווענצן פון דער טעאריע איז אז זאכן ווערן קירצער וואס גיכער זיי גייען. דאס טוט מען באמערקן נאר ביי גאר הויכע גיכן.
איינשטיין האט אויפגעטון אז צייט און פלאץ זענען פארבינדן איינס מיט אנאנד. און אז צייט איז רעלאטיוו, דאס מיינט אז עס קען לויפן שנעלער אדער שטייטער ווי די צייט אויף א צוייטן פלאץ. לויט דער טעאריע קומט אויס אז צייט לויפט שטייטער פאר אוביעקטן וואס רירן זיך מיט א גרויסע שנעלקייט, רעלאטיוו צו אביעקטן וואס רירן זיך שטייטער.
א קאנסעקווענץ פון דער טעאריע איז אז מאס איז רעלאטיוו צו ענערגיע E=mc², און די מאטריאל קען פארוואנדלט ווערן צו ענערגיע צ. ב. נוקלעארע ענערגיע פון אוראניום אדער די זון שטראלן.
דער צווילינג משל
לויט איינשטיין'ס טעאריע קען אויסקומען דער פאלגנדער משל מיט די צווילינג: אויב צוויי ברודער ווערן געבוירן אויף דער וועלט אין דער זעלבער צייט. לאמיר זיי רופן ראובן און שמעון. איין טאג פליט ראובן ארויף מיט א ראקעט וואס פארט גאר שנעל (קרוב צו דער גיך פון ליכט). פאר ראובן שפירט עס ווי ער פליט פאר אפאר סעקונדעס, און זיין זייגער ווייזט אויך אזוי. ווען ראובן קומט צוריק אראפ, טרעפט ער שמעון אן אלטן מענטש, און שמעון זאגט אים אז ער האט געווארט פאר אים פופציג יאר. וויבאלט ראובן איז געפארן גאר שנעל, איז צייט פאר אים געגאנגען אסאך שטייטער ווי די צייט פון שמעון וואס איז נישט געפארן אזוי שנעל.
נאסא'ס פראבע
נאסא האט אויספרובירט איינשטיין'ס טעאריע מיט צוויי אטאמישע זייגערס וואס מען האט אנגעשטעלט אויף גענוי דער זעלבער צייט. איין זייגער האט מען ארויפגעשיקט מיט א ראקעט וואס איז געפארן זייער שנעל (אבער נישט גענוג שנעל אז דער חילוק אין צייט זאל קענען באמערקט ווערן דורך מענטשן). ווען מען האט צוריק אראפגעברענגט דעם זייגער און אים פארגלייכט מיט דעם אנדערן האט מען געזען אז ער איז טאקע אנדערש מיט א חלק פון א סעקונדע, גענוי וויפיל עס וואלט געדארפט זיין לויט דער טעאריע פאר דער שנעלקייט מיט וואס דער ראקעט איז געפארן.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:פיזיק
פראכטבאן
קליין|א פֿראכטבאן אין ענגלאנד
א פֿראַכטבאַן איז א באן וואס ווערט באנוצט אין טראנספארטירן לאסט. פראכטבאנען שליסן איין פראכט וואגאנען געשלעפט דורך איין אדער מער לאקאמאטיוון וואס זענען ספעציעל אויסגעפורעמט פאר זייער באשטימטן באנוץ.
אין די ערשטע און צווייטע וועלט-מלחמות זענען פראכט וואגאנען אָפט גענוצט געווארן צו פֿירן זשעלנערס צום פֿראָנט. אין דער צייט פון נאציאנאלע סאציאליזם אין דער צווייטער וועלט-מלחמה זענען יידן, קריגס געפאנגענע און צוואנג ארבעטער דעפארטירט געוואָרן צו די קאנצענטראציע און פארניכטונג לאגערן אויף פראכטבאנען. פֿראכט באנען זענען אויך גענוצט געווארן מאסנווייז אין סאוועטן פארבאנד אין דער צייט ווען דייטשע קריגס געפאנגענע און מיטגלידער פון סאָוועטישע פעלקער זענען דעפארטירט געוואָרן צו די שטראָף לאגערן אונטער סטאלין. קאַטעגאָריע:באן טראנספארט קאַטעגאָריע:האנדל קאַטעגאָריע:פראכט
חיים בן עטר
קליין|מצבה פון הרב חיים בן עטר הרב חיים בן-עטר (געבוירן ה'תנ"ו, סאלי, מאראקא - י"ד תמוז ה'תק"ג, ירושלים ארץ ישראל), גערופן דער אור החיים הקדוש נאך זיין באקאנטן ספר "אור החיים". באקאנט אלס גרויסער צדיק, חכם און מקובל, קודם אין מאראקא, און שפעטער אין ארץ ישראל וואו ער איז נפטר געווארן און וואו זיין קבר געפונט זיך אויפן הר הזיתים.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין ה'תנ"ו צו זיין פאטער הרב משה בן עטר זון הרב חיים בן עטר (הראשון) אין סאלי, מאראקא.
זיין זיידע, וואס האט אויך געהייסן חיים, האט אים אויפגעצויגן, און ביי אים האט ער געלערנט און אויסגעוואקסן צו וואס ער איז צוגעקומען. ווי דער אוה"ח הק' שרייבט עס: "ביי מיין זיידן האב איך געזען אז אפי' אין די קורצע נעכט פון תמוז, איז ער אויפגעווען א האלבע נאכט צו קלאגן אויפן חורבן בית המקדש, ווי אן אלמנה קלאגט אויף איר מאן, און דערנאך האט מיין זיידע געלערנט מיט אונז די תורה הק'".
ער שרייבט אין זיין ספר איבער זיינע יונגע יארן וואס ער האט מיטגעליטן מיט אלע אידן די גזירות פון די רעגירונג פון גאר הויכע שטייערן, וואס ס'איז געווען נישט איבערצוטראגן. זיין שווער, א גרויסער עושר, האט מען פארכאפט אין תפיסה, ווי ער איז דארט אויך נפטר געווארן. דעם אוה"ח הק' אליינס האבן זיי אויך געזוכט צו ארעסטירן, מ'האט אים געכאפט נאר מיט אסאך השתדלות האט מען אים באוויזן ארויסצונעמען פון דארט. פארט אבער האט די רעגירונג קאנפיסקירט אלע פארמעגנס פון דער משפחה, איבערלאזנדיג דעם אוה"ח הק' בעירום ובחוסר כל. פון דארט איז ער געגאנגען פון איין מדינה צום צווייטן, מיטמאכנדיג אסאך, בעיקר פון הונגער.
אין יאר ה'תצ"ט איז ער מיט א צאל פון זיינע תלמידים ארויף קיין ארץ ישראל.
דער וועג האט ער געמאכט דורך איטאליע, ער האט מיטגענומען מיט זיך תלמידים, ווי ער איז געקומען האט מען איהם אויפגענומען מיט גרויס יראת הכבוד, ווען מען האט געהערט אז ער פארט קיין ארץ ישראל האט זיך פארזאמלט ארום איהם נאך תלמידים, אויסגעצייכנטע חכמים און בעל מקובלים. אין איטאליע האבן אסאך רייכע לייט און פארמעגליכע אידן איהם צוגעזאגט אז ווען ער וועט זיין אין ארץ ישראל מיט זיינע תלמידים און זיי וועלן דארט שטעלן א ישיבה וועט מען זיי שיקן געלט.
זיין חבורה אין איטאליע האט זיך געציילט דרייסיג נפשות מיט זייערע פאמיליעס; אין ר"ח אב אין יאר תק"א האבן זיי זיך געלאזט אין וועג פון ליווארנא קיין ארץ ישראל, אנקומענדיג קיין ירושלים האט דארט געהערשט א מגיפה זענען זיי געגאנגען קיין פקיעין ביז ט"ו אב שנת ה'תק"ב וואו זיי זענען געקומען צוריק קיין ירושלים. אין ירושלים האט ער אויפגעשטעלט צוויי ישיבות, איינס פאר לערנען פשוט די תורה און די צווייטע פאר לערנען סודות התורה און קבלה.
דער חיד"א ווערט פאררעכנט פון זיינע תלמידים.
ער איז געווען אין ירושלים עלף חדשים און איז דערנאך נפטר געווארן אין חודש תמוז שנת ה'תק"ג.
זיין יארצייט
עס זענען דא חילוקי דעות איבער ווען עס געפאלט זיין יארצייט. אין די וועלט איז אנגענומען אז זיין יארצייט איז ט"ו תמוז. ס'זענען דא אבער וואס זאגן, אז זיין יארצייט איז געווען מיט איין טאג פריער, י"ד תמוז.
די וואס זאגן אז זיין יארצייט איז י"ד תמוז צייכענען אן אויף א באקאנטע מעשה מיטן בעש"ט הק'. אז דער בעש"ט האט זיך געוואשן די הענט צו שלש סעודות און ער איז געווארן פאר'מח'ט און אויסגערופן מיט א קרעכטץ "כבה נר המערבי", און ער האט עס מסביר געווען פאר די תלמידים אז דער אוה"ח הק' איז יעצט נפטר געווארן און דער בעש"ט האט עס געשפירט, ווייל ס'איז דא סודות וכוונות אויף נטילת ידים וואס ס'איז נאר באקאנט פאר חד בדרא און יעצט האט ער עס באקומען, איז א סימן אז דער אוה"ח הק' איז נסתלק געווארן. און דאס מציאות איז, אז ט"ו תמוז קען נישט געפאלן אום שבת! מוז זיין אז די פטירה פון אוה"ח הק' איז געווען י"ד תמוז, נאר וויבאלד די לוויה איז געווען, ווי פארשטענדליך, ט"ו תמוז, האט זיך דער עולם צומישט מיטן טאג. און א טעות וואס דער עולם איז איינגעגעסן דערמיט טוט מען נישט טוישן.
משיח השם
באור החיים הקדוש ב(פרשת ראה, ספר דברים טו, ז) על הפסוק: "כִּֽי־יִהְיֶה֩ בְךָ֨ אֶבְי֜וֹן מֵאַחַ֤ד אַחֶ֙יךָ֙ בְּאַחַ֣ד שְׁעָרֶ֔יךָ וגו'", שטייט להדיא: משיח השם שמו חיים.
זיין גרויסקייט
דער חיד"א שרייבט, ווען איך בין געווען יונג האב איך געזעהן דער הייליגען מאן און חסיד ר' חיים בן עטר, ער האט מייסד געווען אין זיין ישיבה א חבורה וואס זאל לערנען א גאנצע נאכט פון מוצאי שבת קודש ביז צופרי, ער האט צוטיילט די נאכט אויף פיר טיילן און יעדע משמורה האט א אנדערע חבורה געלערנט משנה, גמרא, זוהר, הלכה, אלע לימודים האט ער מסדר געווען לויט הייליגע שמות און כוונות.
דער קאמארנער רבי ברענגט אין זיין ספר נתיב מצוותיך אז די סיבה פאר וואס דער בעל שם טוב האט אזוי שטארק געוואלט פארן קיין ארץ ישראל, איז וויבאלד ער איז געווען א בחינה פון רוח פון משיח, און דער אור החיים איז געווען אין די בחינה פון נפש פון משיח, און אויב די ביידע טרעפן זיך וואלט נתעורר געווארן די נפש און רוח פון משיח, אבער פון הימל האט מען אנדערש געוואלט.
הר' גרשון קיטוב'ער האט פארציילט פאר'ן אוה"ח הק', אז דער בעש"ט וויל ארויפקומען קיין ארץ ישראל זיך צו טרעפן מיט אים. האט אים דער אוה"ח הק' געזאגט, ער זאל פרעגן דעם בעש"ט אויב בשעת ווען ער גייט שפאצירן אין די עולמות העליונים צי זעהט ער אים אינגאנצן, די תשובה איז געווען ניין, דער בעש"ט זעט נאר זיינע פיס. האט דער אוה"ח הק' געזאגט, אויב אזוי איז א שאד ער זאל קומען, ער וועט עס סייווי נישט מאכן. וכך הווה, ווי עס איז באקאנט די מעשה.
זיינע חיבורים
ר' חיים בן עטר האט געשריבן אסאך ספרים וואס איז אנגענומען איבעראל, צווישן זיינע חיבורים זענען:
אין זיין ספר פרי תואר קריגט ער זיך אסאך מיט דעם גאון דער פרי חדש. דער חיד"א שרייבט אז איינמאל איז ער געגאנגען מיט איהם אויפן קבר פון דעם פרי חדש, און דער אור החיים האט זיך געוויילט לאנג אויף זיין קבר, און ער האט באמערקט ווי "עבידי רבנן שלמא" די צוויי תלמידי חכמים האבן געמאכט שלום צווישן זיך.
ביי די חסידים זענען זיינע ספרים זייער אנגענומען, נאכמער ווי ביי די ספרדים.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אחרונים קאַטעגאָריע:מקובלים קאַטעגאָריע:מאראקא קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים קאַטעגאָריע:רבנים אין מאראקא
קאלעע
א פארט אין פראנקרייך פון וואו שיפן און באנען פארן ארויס איבער און אונטער דעם קאנאל קיין ענגלאנד.
קאַטעגאָריע:פראנקרייך
אנטואן דע סענט-עקזופערי
קליין|סענט-עקזופּערי אין [[טולוז, 1933]] אַנטואַן דע סענט-עקזופּערי (פראנצויזיש: Antoine de Saint-Exupéry; 29סטן יוני 1900 - 31סטן יולי 1944) איז געווען א פראנצויזער פילאט, שרייבער, דיכטער און זשורנאליסט. ער האט געשריבן א סך בארימטע דערציילונגען ווי "דער קליינער פרינץ" (Le Petit Prince, 1943), "נאַכט פֿלוג" (Vol de nuit, 1931) און "לאַנד פֿון די מענטשן" (Terre des hommes, 1939). סענט-עקזופּערי איז אומגעקומען ביי א פּאַטראלירן פֿלוג נאענט צו מאַרסיי אין 1944.
לאקאלע רעגירונג אין לאנדאן
קליין|לאנדאן איז א [[Regions of England|ראיאן פון ענגלאנד. דאס איז דער שטח פון אחריות פון דער GLA.]] קליין|[[סיטי ראטהויז (לאנדאן)| סיטי ראטהויז ביינאכט, די הויפטקווארטירן GLA.]] לאקאלע רעגירונג אין לאנדאן גייט אן אין צוויי שיכטן; א שטאטס, סטראטעגישער שיכט און א לאקאלער שיכט. די שטאט-ברייט אדמיניסטראציע ווערט קאארדינירט דורך דער גרעסערער לאנדאנאנער אויטאריטעט (GLA), און די לאקאלע אדמיניסטראציע ווערט אויסגעפירט דורך 33 קלענערע אויטאריטעטן.
העכערער שיכט
די גרויסלאנדאנאנער אויטאריטעט איז צוזאמענגעשטעלט פון צוויי געוויילטע טיילן. זיי זענען דער בירגערמייסטער פון לאנדאן, וואס האט די עקסעקוטיווע מאכט, און די לאנדאנער פארזאמלונג, וואס טוט חוקר ודורש זיין די החלטות פונעם בירגערמייסטער און קען אננעמען אדער אפווארפן זיינע בודזשעט פארשלאגן יעדע יאר. די GLA האט אחריות פאר סטראטעגישער פלאנירונג, פאליציי, די פייער דינסט, רוב ענינים פון טראנספארט און עקאנאמישער אנטוויקלונג. זי איז א לעצטיקע ארגאניזאציע, אויפגעשטעלט אין 2000 במקום דער גרויסלאנדאנער ראט (GLC) וואס איז געווארן אפגעשאפט אין 1986. די הויפטקווארטיר פון דער GLA און דעם בירגערמייסטער פון לאנדאן איז אין דעם סיטי ראטהויז. דער היינטיקער בירגערמייסטער פון לאנדאן איז סאדיק קאן, געוויילט אין 2015, נאך באריס זשאנסאן.
געזונט דינסטן אין לאנדאן ווערן פארוואלט מיט דער נאציאנאלער רעגירונג דורך דער נאציאנאלער געזונטדינסט, וואס איז קאנטראלירט און אנגעפירט אין לאנדאן דורך NHS לאנדאן.
נידעריגער שיכט
די 33 לאקאלע אויטאריטעטן זענען די 32 לאנדאנער בארא ראטן און די סיטי פון לאנדאן קארפאראציע. אויף זיי איז דא דאס אחריות פאר לאקאלע דינסטן וואס זענען אונטער דער אויפזיכט פון דער GLA, למשל לאקאלע פלאנירונג, שולעס, סאציאלע דינסטן, לאקאלע גאסן און מיסט אויפזאמלען. די לאנדאנער באראס האבן יעדע איינע א ראט וואס ווערט דערוויילט יעדע פיר יאר דורך די איינוואוינער דארטן.
די סיטי פון לאנדאן האט נישט קיין נארמאלע לאקאלע אויטאריטעט, נאר ווערט געהערשט דורך דער היסטארישער סיטי פון לאנדאן קארפאראציע וואס ווערט געוויילט דורך סיי איינוואוינער סיי געשעפטן, און וואס עקזיסטירט אינעם זעלבן פארמאט זייט די מיטל עלטער.
רעפערענצן
קאטעגאריע:לאנדאן
פון קערעסטיר ביז אמעריקא
דאס בוך איז ערשינען אין יאר ה'תשס"א און אנטהאלט נאנט צו זעקס הונדערט זייטן.
קאַטעגאָריע:יידישע ביכער קאַטעגאָריע:ביאגראפישע ביכער קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט-מלחמה ביכער
15טן יוני
דעם 15טן יוני איז דער 166סטער טאג פון יאר (167סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 199 טעג.
פייערטעג
15
קאני 2012
קאני 2012 איז א פילם פון דער "אומזעאיקע קינדער פירמע" וועלכע וויל באאינפלוסן די וועלט צו ארעסטירן דעם מערדער דזשאסעף קאני פון אוגאנדע. לויטן פילם טוט קאני הייסן קינדער מערדן זייערע פאמיליעס, דערנאך ווערן די קינדער זיינע זעלנער. אנדער טענה'ן אז קאני איז שוין לאנג ארויס פון אוגאנדע און זיין מיליטער איז היינט אסאך קלענער ווי ס'איז געווען אין 2007.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פילמען
רבי דוסא בן הרכינס
רבי דוסא בן הרכינס, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט פופצן מאל אין משניות.
זיין צייט
רבי דוסא בן הרכינס איז געווען אין די צייטן פון שמעון הצדיק, דער רמב"ם שרייבט אז רבי דוסא בן הרכינס האט מאריך ימים געווען און ער האט געלעבט איבער פיר הונדערט יאר, פון די צייטן פון שמעון הצדיק, ביז נאך דעם חורבן בית שני אין די צייטן פון רבי עקיבא.
זעט אויך
רשימה:תנאים
רעפרענצען
קאטעגאריע:תנאים קאַטעגאָריע:אנשי כנסת הגדולה
חדרה מערב באן סטאנציע
חדרה מערב באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע פאר פאסאזשירן און פראכט וואס באדינט די שטאט חדרה. די סטאנציע געפינט זיך אין מערב חדרה לעבן דער אינדוסטריעלער זאנע. אין חדרה געפינט זיך אויך די חדרה מזרח באן סטאנציע פאר פראכט אליין. מ'האט געעפנט די סטאנציע מיי 1953
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
11טן יוני
דעם 11טן יוני איז דער 162סטער טאג פון יאר (163סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 203 טעג.
פייערטעג
11
סאא טאמע און פרינסיפע
סאַאָ טאָמע און פּרינסיפּע, אפיציעל די דעמאקראטישע רעפובליק פון סאַא טאמע און פרינסיפע איז א פארטוגעזיש־רעדנדיק אינזל לאנד אין דעם איינגאס פון גינע, לעבן דעם מערב־עקוואטארישן בארטן פון צענטראל-אפריקע.
דאס לאנד באשטייט פון צוויי ארכיפעלאגן ארום די הויפט אינזלען, סאא טאמע און פרינסיפע.
סאַא טאמע און פרינסיפע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער און אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אינדזלען
קוואנטן-מעכאניק
שוין פאר 1900 איז מען געווארן געוואר אז קלאסישע מעכאניק האט פראבלעמען ביי געוויסע פענאמענען. ביז מען איז געקומען צו קוואנטן-מעכאניק, וואס האט געשאפן א רעוואלוציע אין דעם פארשטאנד פון פיזיק.
קוואנטן־מעכאניק איז גאנץ אנדערש פון קלאסישער מעכאניק אויך אין דעם אז זי זאגט נישט גענוי וואס וועט פאסירן, נאר די מעגלעכקייט פון א פאסירונג.
קאַטעגאָריע:פיזיק *
עפיסטעמאלאגיע
דאס ווארט עפיסטעמאלאגיע נעמט זיך פונעם שאטישן פילאסאף זשיימס פרעדעריק פעריער (1808 - 1864).
גלויבן
גלויבן האט צוויי באדייטן: צוטרוי אין א מענטש אא"ו, און גלייבן אז א געוויסע פראפאזיציע איז וואר. אין עפיסטעמאלאגיע האט "גלויבן" דאס צווייטע באדייט, קעגנאיבער "וויסן", אז מען ווייסט קלאר (און מען קען באווייזן) די ווארהייט פון א פראפאזיציע. למשל ווען א מענטש קוקט אויפן הימל און זעט אז ער איז בלוי, ווייסט ער דאס. אבער ווען א מענטש גלייבט אז דער הימל איז בלוי, האלט ער פעסט אין זיין מיינונג אויך ווען דער הימל איז ווירקלעך רויט.
יחיאל מיכל (אווערבוך)
רבי יחיאל מיכל (אווערבוך) זצ"ל (ה'תקמ"ה - כ"ה סיון ה'תרט"ז), רב אין דינאוויץ, באקאנט אלס רבי מיכל'ע קירימער.
אפשטאם
רבי מיכל'ע איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ה, צו זיין פאטער הרב צבי מנחם פון האניפאלי, באקאנט אלס רבי הערש מענדל, א זון פון הרב משולם זוסיא (אוערבאך) פון האניפאלי, באקאנט אלס דער רבי ר' זושא. און צו זיין מוטער מרת סימא א טאכטער פון הרב דוב בער פון אוליאנאוו, א זון פון הרב צבי הירש, א זון פון דעם בעל שם טוב.
רבנות
אין יאר ה'תקע"ד נאך דער פטירה פון זיין פאטער רבי הערש מענדל, איז רבי מיכל'ע אין עלטער פון דרייסיג יאר, אויפגענימען געווארן אלס רב אין דינאוויץ, פאדאליע, אין דער רוסלענדישער אימפעריע (היינט אוקראינע) אויף זיין פאטער'ס ארט, און ווייטער אנגעפירט מיט זיין רבי'סטיווע.
רבי מיכל'ע איז געווען א תלמיד פון הרב ישראל פרידמאן, דער ריזשינער.
איינמאל ווען רבי מיכל'ע איז געווען ביים ריזשענער אין סאדיגורא אויף שבת, האט פרייטאג צו נאכטס אינמיטן דער סעודה דער ריזשינער אים אריינגערוימט אין אויער, "ווען איך וועל ארויפקומען אויף יענער וועלט, וועל איך מיך מתדיין זיין מיט מיינע עלטערען פארוואס זיי האבן אראפגעברענגט אזא הייליגע נשמה ווי איך, אין אזא דור השפל".
דעמאלטס ווען מען האט ארעסטירט דעם ריזשינער האט מען אויך ארעסטירט רבי מיכל'ע, דער ריזשינער איז שפעטער באפרייט געווארן צייטווייליג, און האט געמוזט אנטלויפן פון רוסלאנד. רבי מיכל'ע איז געזעסען צוויי יאר אין געפענגעניש. אין ענדע האבן די רשעים אים פאראורטיילט צו פארשיקן קיין סיביר. די חסידים האבן זיך מוסר נפש געווען, און אים געראטעוועט. זיי האבן אינטערגעשמירט א באנדע רויבער, וועלכע זענען באפאלן די וועכטער, ווען זיי זענען דורך געפארן אין וואלד קיין סיביר. נאך א קורצן קאמף איז זיי געלונגען אים צו באפרייען. און אים אריבער געשווערצט קיין אונגארן, ווי ער האט זיך באזעצט אין קירעמא. (נישט ווייט פון בארדיוב-בארטפעלד).
הסתלקות
רבי מיכל'ע איז נפטר געווארן כ"ה סיון ה'תרט"ז, און ער ליגט אין קירעמא.
פאמיליע
רבי מיכל'ע האט געהייראט מרת ביילא א טאכטער פון הרב יצחק האלבערשטאט רב אין קאנסטאנטינין, אן אייניקל פון רבי יעקב עמדין און דער חכם צבי. פון זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רבנים קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
דאנאלד דאק
דאָנאַלד דאַק (ענגליש: Donald Duck) איז א קאַרטון כאראקטער וואס איז געשאַפֿן געווארן דורך וואָלט דיזני. ער איז א ווייסער ענטע און זיינע שנאָבל און פֿיס זענען אראנזש. ער טראגט אַ מאטראס היטל, א מאטראס העמד און א רויטע קראוואט. זיין ערשטער אויפֿטרעט איז געווען אין "די קלוגע קליינע הון" דעם 9סטן יוני 1934. דאָנאַלד איז דער ברודער-זון פֿון סקרודזש מאַקדאַק. זיין חברטע איז דייזי דאַק און זיינע ברודער-זין זענען יואי, דואי און לואי. דאָנאַלד האט באווייזט זיך אין קורצע אַנימירטע פֿילמען, אין קאָמיקס ביכער און אין צייטונג קאָמיקס, און באווייזט זיך אין די "דער מיקי מויז קלובהויז".
דאָנאַלד דאַק איז איינער פֿון די מערסט פּאָפּולערע קאַרטון כאראקטערן פֿון אַלע צייטן.
קאַטעגאָריע:מיקי מויז אוניווערס כאראקטערן
כערסאנער גובערניע
די כערסאנער גובערניע איז אן אבלאסט (גובערניע) פון אוקראינע, צפון פון קרים. די הויפטשטאט איז כערסאן. זי איז אקופירט געווארן דורך רוסלאנד ביי דער רוסלענדישער אינוואזיע אין דער אוקראינע 2022.
געאגראפיע
די כערסאנער גובערניע האט א שטח סה״כ פון 28,461 קוואדראט ק״מ, און איז אין דרום אוקראינע. צו צפון גרענעצט זי די דניפראפעטראווסקער גובערניע, צו מזרח – זאפאראזשיער גובערניע, צו מערב – מיקאלאייווער גובערניע, און צו דרום – די אויטאנאמישע רעפובליק פון קרים (אקופירט דורך רוסלאנד).
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אוקראינע
באזע (כעמיע)
א באזע האט א pH גרעסער פון 7—וואס גרעסער דער pH איז שטערקער די באזע.
ביישפילן פון שטארקע באזעס זענען אמאניאק און נאטריום הידראקסיד. נאטריום ביקארבאנאט (באקפולווער) און וויינשטיין זענען צארטע באזעס.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:כעמיע
געאגראפיע פון כינע
קליין|300px|[סאטעליט פאטא פון כינע די געאגראפיע פון כינע איז פארשפרייט 5026 ק"מ אריבער across the מזרח אזיע און גרענעצט דעם מזרח כינע ים, קארעע בוכטע, געלער ים, און דרום כינע ים, צווישן צפון קארעע און וויעטנאם דורך ברייטע פלאכלענדער, אויסגעשפרייטע מדבריות, און געהויבענע בערג קייטן, כולל ריזיגע שטחים פון אומגאסטפריינדלעכן באדן. דער מזרח העלפט פונעם לאנד, זיין באדן מיט די בייבארטנדיקע אינזלען, איז א ראיאן פון פרוכפערדיקע פלאכלענדער, בערג, מדבריות, סטעפעס, און אונטער-טראפיקאלישע שטחים. דער מערב העלפט פון כינע איז א ראיאן פון פלאטאען און טורעמענדיקע מאסיוון, איינשליסנדיק א טייל פון דעם העכסטן הויכלאנד אויף דער ערד.