cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
נחמן מברסלב
שארפע קעגנערשאפט
קעגנערשאפט אויף ברעסלעווער חסידים איז געווען אלע דורות, ביי די ברעסלעווער זענען דא ספעציעלע תורות און מאמרים צוליב מחלוקת, עס איז ממש א חלק פון זייער חסידות, אז מען קריגט אויף זיי און זיי לעבן איבער. עס ווערט פארציילט אז בשעת דעם ברית פון ר' נחמן איז אנוועזנד געווען זיין פעטער ר' ברוך מעזשביזשער, האט אים זיין שוועסטער פייגא די מאמע פון ר' נחמן געבעטן וואונטש אן מען זאל נישט קריגן אויף אים, האט ר' ברוך געזאגט פייגעלע דאס קען נישט זיין, עס איז פארפאלן מען מוז קריגן אויף אים.
דער הייליגער שפאלער זיידע וואס ר' נחמן איז געווען זיין תלמיד בעפאר,האט געפירט קעגן ר' נחמן א פייערדיגער מערכה, און פראבירט צו פועל'ן ביי אנדערע צדיקים אז זיי זאלן אויף אים לייגן א חרם. און ר' נחמן האט געשריבן אויפן הייליגן שפאלער זיידע, אז ער איז נישט קיין ערליכער.
דער בערדיטשאווער רב האט עס אבער נישט צוגעלאזט און שטענדיג זיך אנגענומען פאר ר' נחמן'ען. שפעטער האט זיין פעטער ר' ברוכ'ל מעזשביזשער אויך געשטאנען קעגן עהם, ווען ער האט דערשמעקט זיין נייעם דרך, אנדערש פונעם זיידן דער בעל שם טוב.
ריכטיגע סיבה פון התנגדות
די ריכטיגע סיבה פארוואס די גרעסטע צדיקים פון אוקריינא - ווי ר' נחמן איז אויפגעקומען מיט זיין נייע דרך - זענען געווען ממש פייער אקעגן עהם און בעיקר אקעגן זיין נייע דרך, איז יארן לאנג דערשטיקט געווארן, פון פארציילט ווערן, און די ברעסלעווע חסידים פלעגן - אזויווי ר' נחמן אליינס - זאגן אייגענע טעמים לטובתם.
וואס איז זיכער, אז אפילו היינט, זענען היבש גרויסע הויפן, זייער שארף קעגן דעם ברעסלאווער דרך, און זענען לחלוטין אפגעטיילט דערפון. צווישן די באקאנטע הויפן וואס שטייען ווייט פון דעם דרך, זענען סלאנים, בעלזא, קלויזנבורג, טשערנאבל (כולל ראחמיסטריווקא און סקווירא),. די אונגארישע און פוילישע הויפן, האבן זיי נישט געקענט פון דער נאנט, און בכלל האט מען נישט גערעדט דערפון, האבן זיי זיך נישט ארויסגעשטעלט שארף.
זיינע ספרים
זעה
רעפערענצן
קאטעגאריע:קעגנערשאפט קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט קאַטעגאָריע:רוסישע אדמורי"ם קאַטעגאָריע:ברסלב
דזשארזש וואשינגטאן
דזשארזש וואשינגטאן (22סטן פעברואר, 1732 - 14טן דעצעמבער, 1799) איז געווען דער ערשטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן, פון אפריל 30, 1789 ביזן 3טן מערץ, 1797. ער איז געווען דער הויפט קאמענדאנט פון דער רעוואלוציאנערישער ארמיי.
די הויפט שטאט וואשינגטאן די סי הייסט נאך אים און אויך דער שטאַט וואשינגטאן. ער איז דער איינציגסטער פרעזידענט וואס האט א שטאט וואס הייסט נאך אים.
וואשינגטאנס געזיכט איז היינט א נאציאנאלער סימבאל פון אמעריקע. זיין בילד באווייזט זיך אויף דעם 1 דאלער פאפירגעלט און אויך אויפן קוואדער מטבע.
וואשינגטאן האט געהנאט אן אריסטאקראטישן לעבנסטיל. ער פלעג יאגן פוקסן און שפילן קארטן, טריק-טראק און ביליארד.
אין וואשינגטאן די.סי. האט מען געבויעט די וואשינטאן מאנומענט אין זיין עהרע.
וואשינגטאן
האלדז ווייטאג
left|thumb|250px|געשאוואלן הלאדז. האלדז ווייטאג אין ענגליש Pharyngitis דאס איז א ווייטיקדיגע אנטצינדונג פון דעם אינעווייניגסטן האלדז וואס הייסט פארינקס, עס קען אויך אריינרעכענען די אנצינדונג פון די מאנדעלן.
דער מערסט טרעפענדער גורם צו דער אנטצינדונג איז די אינפעקציע וואס 90% פראצענט איז פון א ווירוס. דאס איבעריגע ביי באקטעריע אינפעקציע.
קאטעגאריע:קרענק
נפתלי בלומענפעלד
נפתלי בלומענפעלד (געב' כ"ו אב תשט"ז) איז דער אפיציעלער מנהל רוחני אין דער סאטמאר ישיבה גדולה אין קווינס, ניו יארק.
יונגע יארן
ר' נפתלי איז אנגעבליך געבוירן געווארן כ"ו אב שנת תשט"ז אין בני ברק, צו זיין פאטער ר' שלמה בלומענפעלד, וואס איז נפטר געווארן אין די תש"ם יארן.
אלס בחור האט ער געלערנט אין דער ישיבה גדולה תורה ויראה פון סאטמאר אויף סאנדז סט., און פון דארט איז ער א חתן געווארן ביי הרב עזריאל גליק, געוועזענער משב"ק ביי די סאטמארער רבי'ס, און חתונה געהאט אין עלטער פון לערך 18-19 יאר, בשנת תשל"ד-ה.
דערנאך איז ער פאר פילע לאנגע יארן איז ער געווען א מגיד שיעור אין ישיבה לצעירים דרבינו יואל מסאטמאר וויליאמסבורג, צוזאמען מיט הרב זלמן לייב טייטלבוים סאטמארער רבי פון וויליאמסבורג, און דארט האט זיך אנגעהויבן זיין קאריערע.
מנהל אין קווינס ישיבה
אין חורף תש"ס לפ"ק ווען מ'האט געגרינדעט די ישיבה גדולה ד'סאטמאר וויליאמסבורג, דאן לאקירט געווען אויף טאראנטאן פלעיס אין פארעסט היללס אין קווינס, איז ער געווארן דער אפיציעלער מנהל רוחני פון דער ישיבה, א אמט וואס ער פארנעמט ביז היינט צוטאגס.
הנהלת הישיבה
אסאך עלטערן און ווי אויך איינגעשטעלטע אין ישיבה האבן תרעומות און טענות צו ר' נפתלי איבער זיין אויפפירונג און זיין שטייפקייט ווען עס קומט צו באהאנדלען בחורים.
ר' נפתלי מיט זיין פאטריאכאלישער צורה מיטן ווייסן בארד טוט ער אנווארפן א ציטער און א שרעק אויף די בחורים פיל מער ווי סיי ווער פון די ישיבה איינגעשטעלטע, און בעיקר איז עס נוגע די בין הזמנים טעג.
מחנה דברי יואל
אין די זומער מאנאטן ווען די ישיבה ציעט זיך אריבער צום קעמפ וואס איז סטאנציאנירט אין סוואן לעיק, ניו יארק איז ר' נפתלי'ס שווערסטע צייט פון יאר אנצופירען די ישיבה. דעמאלטס דרייט ער זיך ארום ממש מיט'ן קאפ אראפ, ביז ער "שוויצט אדורך" דעם זומער, ווי ר' נפתלי אליין טוט זיך אפט אויסדרוקן.
והיה מחניך קדוש
איינער פון זיינע באקאנטסטע פראיעקטן איז די "והיה מחניך קדוש" קאמפיין וואס האט זיך געגרינדעט אין די זומער יאר תשס"ה לפ"ק, בעיקר מיט צוקויפענדיג ספעציעלע טרעקלעך [גאלף קאר'ס] פאר די משגיחים אין ישיבה נאכצוגיין די בחורים אין די פארשטופטע וועלדער וואס איז דא גאר אין אסאך דארט אין קעמפ, אויך איז איינגעהאנדעלט געווארן ספעציעלע גרויסע לעקטער'ס וואס שיינט אזוי שטארק ווי 10 מיליאן ליכט אינאיינעם, אריינצושיינען אין די טיפע וועלדער און ווי אימער עס פעלט זיך אויס.
אנגעפירט דעם פראיעקט האט בעיקר דער משגיח ר' אהרן ווייס און ר' אברהם וואלף שטויבער, די לעצטער איז באקאנט אין אנפירען א שטארקע ראלע אינעם ועד הצניעות אין זיין היימשטאט קרית יואל.
בעל דרשן
ר' נפתלי גלייכט זייער צו רעדן און האלטן דרשות פאר א ציבור, אויך טוט ער אפט נאכצוזאגן פילע שטיקלעך מהר"ל און רבי צדוק'ס.
ר' לייבוש טייטלבוים - דער משפיע רוחני און מנהל כללי בוקר וערב אין קווינס ישיבה ווערט פארעכנט צווישן די שטארקע מתנגדים צו ר' נפתלי'ס ווירטשאפט. די קעגנערשאפט איז הויפטזעכליך איבער קאלטקייט ווען עס קומט צו אידישקייט ענינים, און בפרט דאס אויפשטיין פארטאגס, וואס איז נאכגעלאזט אין די היינטיגע ישיבה וועלט און אזוי אויך אין דער סאטמארער ישיבה גדולה זינט איר גרינדונג.
קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים קאַטעגאָריע:רעדנער קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע
יצחק דוד גראסמאן
הרב יצחק דוד גראסמאן (געב' י"ט אלול ה'תש"ו, 15טן סעפטעמבער 1946) איז דער באליבסטער חרדישער רב אויף די פרייע אידן און ארץ ישראל און איבער דער גארער וועלט. זיין כאריזמע באשטייט פון דעם וואס ער האט מקדיש געווען זיין לעבן צו ליבען און מקרב זיין די פרייע קינדער פון ארץ ישראל דורך זיין מוסד אין מגדל העמק וואו ער איז אשכנזי שטאטס רב אז אלע מינדעריעריגע פארברעכער פון גאנץ ארץ ישראל פון אלע טורמעס טראגט מען צו אים זיי צו רעהאבילירן און זיי זאלן קענען ארויסגיין פריערט פון טורמע צו קענען דינען א נארמאל לעבן אפילו זיי האבן באגאנגען פארברעכן אלס אינג און אן שכל.
מען האט אים שוין פיל פארבעטן צו דינען אלס הויפט רב פון גאנץ ארץ ישראל צוליב דעם רעספעקט און עהרע וואס אלע פרייע, לינקע און רעכטע ביינאזאם שעצן אים. און דאס וועט געבן אסאך כבוד פאר תורה אידישקייט אבער אזוי ווי זיין פאמיליע און טאטע רבי ישראל גראסמאן ראש ישיבת פינסק קארלין, געהערן זיך אן צו דעם עדה החרדית קרייז פון ירושלים וואס באקעמעפט ציונות דערווייל האט ער דאס אפגעזאגט.
הרב גראסמאן איז א פעטער פון רבקה האלצבערג, איינע פון די קדושים פון דער מומביי רציחה.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו גוטא פערל און הרב ישראל גראסמאן, ראש ישיבה פון תמים חב"ד ליובאוויטש אין דארף חב"ד און אין פינסק קארלין. אין זײַן יוגנט האָט ער געלערנט אין דער עץ חיים ישיבה, און שפעטער אין דער סלאבאָדקער ישיבה אין בני ברק און אין דער ישיבה פון תומכי תומכים אין לוד. אין 1966 איז ער באשטימט געווארן אלס רב, אין 1967 האט ער געהייראט אסתר, טאכטער ​​פון הרב דוב בעריש ראזענבערג, אן איינפלוסרייכער איינוואוינער פון לאד חב"ד, אין 1968 איז ער אריבער קיין מגדל העמק, אויפן שליחות פון רבי משה מרדכי בידערמאן, און צוזאמען מיט זיין זון הרב אברהם שלמה בידערמאן (שפעטער דער לעלאווער רבי) האט אנגעהויבן ברייטע חינוך און תורה אקטיוויטעטן.
אין 1970 איז ער באשטימט געוואָרן אלס בירגערמייסטער פון מגדל העמק. אין די דאָזיקע יאָרן האָט ער געארבעט צווישן די יונגע מענטשן וואָס האָבן זיך דעגענערירט אין פארברעכן און דראגס און וועלן אריינגיין אין זיי אין דיסקאָטעק און קלובן און באזוכן די טורמעס און אויך ארבעטן צו עפֿענען א רעליגיעזע אָפּטיילונג אין דער טורמע דינסט. וואו ארעסטאנטן קענען ארבעטן אויף זייער פערזענליכן וואוקס און רעהאביליטאציע. הרב גראסמאן איז געווען באוואוסט אלס "רב פון די דיסקאָס" און "רב פון די געפאנגענע"
אין 1972 האָט ער אָנגעהויבן גרינדן די נעטוואָרק אינסטיטוציע נעץ וואָס גיט תורה און חינוך אין נויט געביטן. 18 טרייניז זענען אין דער ערשטער ציקל און איבער די יאָרן עס דעוועלאָפּעד און געוואקסן ראַפּאַדלי און עס ציילן טויזנטער טרייניז.
אלול ה'תשס"ח האט ער געעפנט די ישיבה "תומכי תמימים" (איינע פון ​​די צווייגן פון די ישיבות תומכי תמימים ליובאוויטש נעץ) אין דער שטאט, אנגעפירט פון זיין פאטער רבי ישראל גראסמאן, וועלכער איז געווען דער ראש פון דער ישיבת תומכי תמימים אין כפר חב"ד, ביז ער האט איבערגעגעבן די פירערשאפט פון דער ישיבה פאר הרב יצחק גאלדבערג, היינט ווערט זי געפירט אומאפהענגיק דורך מגדל אור אינסטיטוציעס, און הונדערטער בחורים לערנען דארט, אנגעפירט דורך הרב יצחק גאלדבערג און אונטער דער אנפירונג פון הרב לוי ווילימאווסקי.
צווישן 1991 און 1995 האָט הרב גראָסמאַן אויך געאַרבעט בײַם אויפנעמען אימיגראנטן, און האָט פיל געטון צו ברענגען די אימיגראַנטישע יידן פון געוועזענעם סאוועטן פארבאנד און די אימיגראנטן פון עטיאפיע, פראנקרייך און תימן און זייער אויפנעמען אין די ערציאונג אינסטיטוציעס. צווישן זיין אנדערע אַקטיוויטעטן אין די אַבזאָרפּשאַן פון עלייה, ער האָט געגרינדעט אַ יינגער סעמינאַר אין מגדל העמק מיטן נאָמען מדרשת הגליל, ווי אויך אַ מיידל סטודיאָ און אַ אָרט וואָס אָפפערס העכער בילדונג פֿאַר ימאַגראַנט יוגנט פון די סאוועטן פארבאנד, און אַן עלעמענטאַר שולע. גערופן מאַטשאַשאַ. די חינוך נעץ וואָס ער האָט געגרינדעט איז אַקטיוו אפילו מחוץ ישראל און האָט צווייגן אין געוועזענעם סאוועטן פארבאנד אין פעטערבורג און מאָסקווע.
אין 2002 האט הרב גראסמאן געגרינדעט אין מגדל העמק מיטלשול "בית יעקב" פאר מיידלעך מיטן נאמען "שלהבת".
אין 2003 האט הרב גראסמאן איניציאירט דעם קאמפיין "יום טוב פון שבע", אין וועלכן צענדליקער טויזנטער שפייז פעקלעך ווערן פארטיילט פאר פסח און ראש השנה פאר נויטבאדערפטיקע משפחות איבערן לאנד.
אין 2003 האט הרב גראסמאן געגרינדעט די "אור ישראלישע" יוגנט באוועגונג, וואס ברענגט אריין 9,000 יוגנטלעכע אין מער ווי 130 צווייגן איבערן לאנד.
אין 2006, האָט הרב גראסמאן באוואוסט און באזארגט א ווארימע היים פאר 700 צה״ל זעלנער אין צוגרייטונג צו זייער קאמף אין די טעג פון קעמפן אין דער צווייטער לבנון מלחמה.
אין 2011 גרינדעט הרב גראסמאן אן אקאדעמישן צענטער פאר דער חרדישער קהילה אין גן יבנה מיטן נאמען "דער חרדישער קאַמפּוס פאר אויסגעצייכנטקייט."
אין 2012 גרינדעט הרב גראָסמאַן אַן עדוקאַטיאָנאַל-טעראַפּיוטיק יוגנט-דאָרף - "כפר זוהרים", וואָס אָפפערס א ווארימע היים און לעבנס-וועגווייזער פאר יוגנטלעכע וואָס פאַלן ארויס פון דער עדה החרדית. היינט איז זיין ברודער הרב זלמן גראסמאן פאראנטווארטלעך פאר אינסטיטוציעס. און עפֿנטלעכע ענינים.
אין 2003 האבן פיל רבנים געבעטן הרב גראסמאן צו קאנדידירן פאר דער שטעלע פון ​​הויפט רב פון ישראל, אבער זיין פאטער, רבי ישראל גראסמאן האט דאס פארבאטן, דער טאטע און זון האבן זיך באוויזן צוזאמען פאר רבי יוסף שלום אלישיב האט באפוילן א זון צו פאלגן דעם פאטער אין אין 2011, וואָס טוט ניט אויסשליסן די צוקונפֿט קאַנדידאַסי פֿאַר דעם שטעלע.
אין 2004 האָט שמואל שאַפּיראָ רעקאָרדירט ​​דאָס ליד "אהבת ישראל", וואָס איז געווען געווידמעט הרב גראסמאן (וואס אין יענע צייטן האָט שאַפּיראָ געדינט אלס חזן פון דער שול אין מגדל העמק) ביי דער געווינס פון דעם ישראל פרייז.
ביי די וואלן, וואס זענען אפגעהאלטן געווארן דעם 23 סטן סעפטעמבער 2008, איז ער ערוויילט געוואָרן צום הויפט ראבינער ראט. ער האָט געוואונען 76 שטימען פֿון 144, די צווייטע פון ​​די אשכנזישע קאנדידאטן.
אין סעפּטעמבער 2015, איז ער קריטיקירט געוואָרן אין געוויסע חרדישע קרייזן, נאָכדעם וואָס ער האָט מסדר קידושין געווען פאר בר רפאלי מיטן געשעפטסמאַן עדי עזרא.
זינט 2015 איז הרב גראסמאן א מיטגליד אין פובליק ראט פון חרדי אינסטיטוט פאר פאליסי שטודיעס.
זיין משפּחה
זײַן ברודער, הרב בן ציון, איז איינפלוסרייך אין חב״ד קהילה מגדל העמק
זיין ברודער, רבי אליעזר יחזקאל, ראש ישיבה פון מגדל אור און א מגיד צדק אין דער סאראט וויזשניץ קהילה אין חיפה
זיין ברודער יוסף איז געשטאָרבן פון א הארץ אטאקע אין עלטער פון 57. [5]
זײן איידעם, ר׳ שמואל העניג, מחבר פון ספר ״משה איש השולוק״ וועגן אדמו״ר ר׳ משה מרדכי מאלאלאוו און א ספר ״גדול בישראל״ וועגן ר׳ ישראל גראסמאן, אויפזעער פון דער נאציאנאלער יוגנט־באוועגונג ״אר ישראל״. אין ירושלים.
זײַן איידעם, רבי חיים מאיר גאנץ, שטודירט תורה ביים כולל כולל, און וואוינט אין בני ברק.
זײַן זון, הרב שניאור זלמן, לערנט תורה ביים מגדל אור כולל אין מגדל העמק.
זײַן איידעם, רבי שלמה נחשוני, א דיין און ראש פון א כולל אין ירושלים.
זיין שוואגער, רבי נפתלי נוסבאום, דיין און פוסק הלכה אין ירושלים, פון די ראשי ישיבה פון טשיבין, דער ישיבה שער השמים, און דער ראש ישיבה פון די חי חסידים 'חי משה' אין ירושלים.
זיין שוואגער רבי שמואל צבי פריד, א דיין אין ירושלים.
זיין שוואגער, הרב בן ציון לייבאוויץ, איז דער דירעקטאר פון חינוך אין די וויזניצער אינסטיטוציעס אין ירושלים.
זיין שוואגער, רבי ברוך לוריע, א דיין אין ירושלים, און ראש טפליק כולל אין שטאט.
זיין שוואגער, רבי שמעון ראזענבערג, דער פאטער פון רבקה האלצבערג, וועלכע איז דערמארדעט געווארן צוזאמען מיט איר מאן און אנדערע אין דער טעראר אטאקע קעגן א חב״ד הויז אין מומביי אין 2008. וואוינט אין עפולה.
זיין שוואגער הרב יוסף יצחק ראזענבערג לערנט א שיעור אין ישיבת תורת אמת פאר יונגעלייט אין ירושלים.
זיין שוואגער, הרב יצחק יהודה יאראסלאווסקי, איז דער סעקרעטאר פון דעם רבינס געריכט פון חב״ד אין הייליקן לאנד און דער רב פון דער חב״ד קהילה אין קרית מלאכי.
זײן שװאגער, ר׳ שמואל שנור, איז א שכנות־רב אין מגדל העמק.
זײַן אייניקל, הרב דוב בעריש העניג, איז א שליח פון חב״ד אין טשענגדו, כינע.
אויסצייכענונגען
הרב גראסמאנס אקטיוויטעטן אויפן געביט פון חינוך און געזעלשאפט זענען אנערקענט און באערט, און ער האט געווינען א סך אויסצייכענונגען.
אין 1980 האט הרב גראסמאן באקומען דעם "פאטער פון געפאנגענע" אויפן נאמען פון הרב אריה לעווין.
אין 1983 האָט הרב גראָסמאַן באַקומען דעם פּרעמיע "אהבת ישראל", וואָס האָט אים געגעבן פּרעזידענט חיים הערצאָג און פרעמיער מיניסטער מנחם בעגין.
אין 1988 האט הרב גראסמאן באקומען א באשטעטיקונגס-סערטיפיקאט פונעם פאראטרוף-פארבאנד פון ירושלימער באפרייער.
אין 1991 האט הרב גראסמאן באקומען דעם "שילד פון טאלעראנץ" פונעם ספיקער פון כנסת.
אין 1994 האט הרב גראסמאן באקומען אן ערן דאקטאראט פון ישיבה אוניווערסיטעט אין ניו יארק.
אין 2004 האָט הרב גראָסמאַן באַקומען דעם "ישראל פרייז" פאר א לעבנס-דערגרייכונג - א באזונדערע ביישטייערונג צו דער געזעלשאפט און דער מדינה.
אין 2006 האָט הרב גראָסמאַן באַקומען דעם טיטל "דאָקטאָר פון האָנאָור" פונעם בר-אילן אוניווערסיטעט.
אין 2008 האט הרב גראסמאן אנגעצונדן דעם ערשטן באקן ביי דער באלקן באלויכטונג צערעמאניע אויפן בארג הערצל צווישן מעמאריאל טאג און די מארטירער פון דער ישראלדיקער ציווילע קריג און אומאפהענגיקייט טאג.
אין 2008 האט הרב גראסמאן באקומען דעם "טייערן גליל" פּרעמיע צו באצייכענען זײַן ארבעט אינעם געביט פון חינוך און וועלפער אין אנוועזנהייט פון פרעזידענט פון שטאט, שמעון פּערעס, רעגירונג פארשטייערס און אנדערע חשובע מענטשן.
אין 2009 האָט הרב גראָסמאַן באַקומען דעם פרעסטיזשפולן פּרעמיע - מענטשלעכער מענטש פון יאָר פונעם אמעריקאנער קאַרינג אינסטיטוט.
אין 2014 איז הרב גראסמאן באלוינט געווארן מיט דער "מעדאל פונעם פרעזידענט פון מדינת ישראל" פון פרעזידענט שמעון פּערעס.
קאטעגאריע:רבנים אין ישראל
אנגינע
אנגינע אדער מאנדלען אנצינדונג איז איז אן אינפעקציע אויף די מאנדלען, וואס זענען קליינע דריזן אין דעם האלדז הינטער דעם צונג. דער עיקר סימפטאם פון אנגינע איז א האלדז ווייטאג, אבער דערצו קען אויך זײַן היסן און קאפווייטיק.
קאטעגאריע:קרענק
פאדינגטאן בערעלע
פּאַדינגטאָן בערעלע (ענגליש: Paddington Bear) איז א פיקטיווער כאראקטער אין קינדער ליטעראטור. ער איז ערשט באווייזט געווארן דעם 13טן אקטאבער 1958, און איז געווען אין מער ווי 20 ביכער געשריבן דורך מייקל באנד. פּאַדינגטאָן בערעלע איז א נימוסדיקער בער פון פערו. ער רופֿט מענטשן כמעט קיין מאל נישט לויט זייערע ערשטע נעמען.
"פּאַדינגטאָן" ביכער האבן זיך פֿאַרקויפֿן העכער 30 מיליאן קאפיעס ארום דער וועלט. א פילם באזירט אויף די ביכער איז באפרייט געווארן אין 2014.
קאטעגאריע:פיקטיווע כאראקטערן
גלגול
צו מיינט איר גלגול שלג?
גלגול איז א מיסטישער טערמין וואס אין פשוטן אפטייטש מיינט דאס דרייען און זיך קוילערן ווי א ראד. דאס שטאמט נאך פון די אייזן עפאכע וואס מ'האט געגלייבט אז דער מענטש וועט צוריק ווערן לעבעדיג אויף די וועלט נאך זיין טויט.
דער ציל אז דער נשמה זאל דא צוריק קומען אין א נייעם קערפער, איז געווענליך צו מתקן זיין זאכן וואס ער האט פארפאסט אדער שלעכט געטאן ביים ערשטן לעבן.
אידישקייט
עס זענען דא וואס זאגן איבער פון ר' אביגדור מילער אז ער זאל האבן געזאגט קלאר און דייטליך אז דאס איז בלויז א משל פון חז"ל, און מיינט פשוט צו רעדן צום מענטש אז זיינע מידות וואס מען איז מתקן איז נישט בלויז אויף איין לעבן פון 70 יאר אויף די וועלט נאר א אייביגער לעבן אפילו נאכן טויט, ווייל דאס לעבן אין די תורה ווערט נישט באטראכט בלויז אויף די וועלט נאר דאס איז בלויז די הקדמה און פארצימער לויט די מוסר טעזע..
רשעים ווערן מגולגל אין הונט; און צדיקים אין פיש.
אין סקווירא שטעטל האט א פיש געשעפט באמטער געזאגט אז ער האט געהערט א פיש רעדן מיט א מענטשליכע שטומע.
אידן גלייבען אז ווען עס גייט פאר א מענטש שלעכט אויף די וועלט, צו איז ער קראנק אדער אנדערע צרות, און ער איז נישט קיין זינדיגער קען דאס זיין אז זיין לעבן איז די נשמה פון א פריערדיגן מענטש וואס דארף דא צוריקומען האבן צרות פאר עפעס א תיקון.
תחנון
תחנון איז א תחינה וואס מען זאגט יעדן טאג אין דער וואכן נאך דער הויכע שמונה עשרה ביי שחרית און מנחה.
חסידים און רוב ספרדים זאגן שלש עשרה מדות פאר תחנון. דער עיקר תחינה וואס מען זאגט איז קאפיטל ו' פון תהלים לויט די אשכנזים אדער קאפיטל כ"ה לויט די ספרדים. די טעג זאגט מען נישט קיין תחנון:
אויך זאגט מען נישט קיין תחנון ווען מען דאווענט מיט א חתן, א פאטער פון א קינד וואס האט א ברית דעם טאג, א סנדק אדער א מוהל
תחנון ביי מנחה פאר א טאג ווען מען זאגט נישט תחנון
היינט איז אנגענומען נישט צו זאגן תחנון ביי מנחה ווען דעם נעקסטן טאג זאגט מען נישט קיין תחנון. דערפאר זאגט מען קיינמאל נישט תחנון ביי מנחה פרייטיק (ווייל שבת זאגט מען נישט תחנון).
ס׳איז פאראן א פאר אויסנאמען ווען מען זאגט יא תחנון צו מנחה כאטש דעם נעקסטן טאג זאגט מען נישט תחנון: מנחה א טאג פאר ערב ראש השנה און א טאג פאר ערב יום כיפור. דאס הייסט אז כאטש בערב ראש השנה (כ"ט אלול) זאגט מען נישט תחנון א גאנצן טאג, אבער מנחה דעם פריערדיגן טאג (ד״ה מנחה אום כ"ח אלול) זאגט מען יא תחנון. איין טעם איז ווייל מען גייט זאגן סליחות נאך דער תפילת מנחה (ערב ראש השנה נאך חצות, אדער פארטאגס) ווען מען וועט זאגן תחנון. דאס איז נישט אויסגעהאלטן פאר אשכנזים, וואס זאגן נישט תחנון ביי די סליחות ערב יום כיפור. דערפאר קען מען זאגן אן אנדער טעם, ווייל דאס נישט זאגן תחנון ערב יום כיפור נעמט זיך פון יום כיפור, אבער עס ציט זיך נישט צום פריערדיקן טאג. ביי רוב אשכנזים זאגט מען נישט תחנון פסח שני, אבער א טאג פריער זאגט מען יא תחנון צו מנחה; אויך דא קען מען זאגן אז דער שמחה פון פסח שני איז נאר בייטאג, און נישט דעם אוונט, במילא איז די פריערדיקע מנחה ווייט פונעם נעקסטן ״טאג״. אין טייל קהילות אין מערב אשכנז איז דער מנהג אז ט"ו בשבט, ל"ג בעומר און ט"ו באב, זאגט מען נישט תחנון, אבער דעם טאג פריער זאגט מען יא תחנון צו מנחה.
רבי דוד אבודרהם שרייבט וועגן דעם מנהג אין שפאניע אין זיינע צייטן:
יהודה משי זהב
יהודה משי זהב (19טן יולי 1959 – 29סטן יוני 2022) איז געווען א אשכנזיש עסקן, גרינדער און געוועזענער פארזיצער פון דער זק"א ארגאניזאציע.
לעבנסגעשיכטע
משי זהב איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין א ווארצלדיגער ירושלימער משפחה צו זיין פאטער, דער שריפטשטעלער מנחם מענדל משי זהב, און צו זיין מוטער מרת שרה זיסל, טאכטער פון הרב יוסף שיינבערגער, דער לעגענדארישן סעקרעטאר פון דער עדה החרדית. ער איז אויפגעוואקסן געווארן אין דער מאה שערים געגנט. אלס קינד איז ער ערצויגען געווארן אין דער עץ חיים תלמוד תורה, און נאכהער אין די ישיבות "תפארת ישראל", "אהל יעקב" און "תורה אור". צווישן די יארן 1983 און 1986, האט ער געלערנט אין דעם "עיר דוד" כולל.
אלס אן אקטיוויסט פון נטורי קרתא
אין זיין יוגנט, פלעגט ער אויספירן פילפאכע מחאה אקטיוויטעטן. זיין אקטיווקייט האט זיך אנגעהויבן זייענדיג אן אייניקל פון ר' יוסף שיינבערגער, דער דעמאלטסדיגער גענעראל פאר אלע עדה החרדית מערכות. משי זהב איז געווען באקאנט אלס גענעראל און אונטערנעמער פון אלע מערכות און קאמפן פון דער עדה החרדית און קנאים קעגן דעם ציונות אידיאל און אלעס וואס האט צו טוהן מיט איר רעגירונג און אירע מוסדות. צוליב דעם, האט ער באהויפטעט אז ער איז פארהאפטעט געווארן דורך דער ציוניסטישער פאליציי, נישט ווייניגער ווי 24 מאל.
משי זהב פלעגט אויך ארבעטן אלס רעדאקטאר פון דער וועכנטליכער צייטונג "העדה" - די עמטליכע צייטונג פון דער עדה החרדית. געמיינזאם מיט זיין ברודער צבי, האט ער פארעפענטליכט 7 ביכער וועלכע לייגן אראפ אין זיך די קאמפן פון דער חרדישער געמיינדע אין מדינת ישראל
ער פלעגט אויך אנפירן אלע פייניגונג מיטלען פון דער חרדישער משמרת הצניעות פון די אמאליגע צייטן אין ירושלים.
ער פלעגט אויך אנטייל נעמען אין די געוואלטיגע אקטיוויטעטן מיט נטורי קרתא ווען ירחמיאל ישראל יצחק דאמב, א חרדישער איד פון לאנדאן, וועלכער פלעגט געהערן צו דעם מער עקסטרעמיסטן שיכט פון נטורי קרתא (דער קאצענעלבויגן קרייז), פלעגט אנקומען קיין א"י איינמאל א יאר און אויפטרעטן קעגן פארשידענע רבנים, וואס זענען געווען לויט זיין שיטה "נישט גענוג" קנאים (אריינגערעכנט רבנים פון דער עדה החרדית און פון נטורי קרתא).
ער האט אנגעפירט אלע קאמפן קעגן בחירות און אלע קבלת פנים פאראנשטאלטונגען פאר די סאטמארער אדמורי"ם ווען זיי זענען געקומען טיילן געלט פאר די מוסדות החינוך וואס זענען זיך מתנזר פון אננעמען געלט פון דער ציוניסטישער רעגירונג.
לעצטנס האט ער געמוזט אויפגעבן די פירערשאפט פון זק"א וואס איז זייער א בכבודיגע ארגענעזאציע, און דאס איבערגעבן פאר זיין מחותן ר' דודי זילבערשלאג דאס צו פירן.
דער ווענדפונקט אין זיין לעבן און די ענדערונג פון זיין וועלט-אנשויונג
נאך דעם שוידערליכן טעראר-אנשלאג אויף ליניע 405 וואס האט פאסירט אום 6טן יולי 1989, דארט וואו האט ער דערלאנגט ערשטע הילף צו די פארלעצטע און באטראפנדע, נאכדעם אויפן וועג צוריק אהיים, איז ער אייגנטליך אנגעקומען צו א דרינגעניש, אז אויב אין די אויגן פון דעם פיינד זענען אלע איינארטיג, דעמאלטס האלט ער אויך אזוי. זייט דעמאלטס, ווען עס איז געווען א רעגלמעסיגע וועלע פון שרעקליכע טעראר אנשלאגן וואס האבן באטראפן ארץ ישראל, פלעגט ער אנקומען צוזאמען אינאיינעם מיט נאך וואלאנטירן צו די זעלבסטמארד-אנגריפן-ערטער, און באהאנדלען די לייכעס פון די אומגעקומענע, און נאכטרעגליך איז געגרינדעט געווארן די ארנגאניזאציע זק"א, וועמענס אנלייטער און פארזיצער איז משי זהב, און וואס איר ראשי תיבות באדייטן "אידענטיפיצירונג פון קאטאסטראפע אפפערן" (אויף העברעאיש: "זיהוי קורבנות אסון").
אין יאר תשס"ג ער איז איינגעלאדענט געווארן אין אויפטראג פון דער ציוניסטישער רעגירונג אנצוצינדן א פאקל לכבוד דעם יום העצמאות (אומאפהענגיגקייט טאג) אין דער יערליכער עמטליכער צערעמאניע וואס קומט פאר אין דעם הערצל בארג אין ירושלים, ווען דער הויכפונקט פון דעם אוונט איז געווען ווען זיין דערקלערונג אין דער צערעמאניע אין פראנט פון טויזנטער אנוועזנדע "אין עהרע פון מדינת ישראל" האט סימבאליזירט דעם שארפן און אומגעהויערן ווענדפונקט אין זיין לעבן. אלס פארזיצער פון זק"א ער באשעפטיגט זיך אויך און פועל'ט צו דערנענטערן און שלום מאכן צווישן פרייע און פרומע אידן.
קאַטעגאָריע:עסקנים קאַטעגאָריע:משמרת הצניעות קאַטעגאָריע:ירושאלמער קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
שטריימל (בלאג)
left|thumb|250px|זיין לאגא שטריימל איז א בלאגער אויף זיין בלאג א חסיד און א הערעטיק A Hasid and a Heretic
לויט ווי ער שרייבט, איז ער געבוירן אין אייראפע אין יאר 1974, און אויפגעוואקסן אין מיטל מזרח, און דארט געלעהרנט אין דער באקאנטער מירער ישיבה, און וואוינט היינט אין וויליאמסבורג מיט זיין ווייב און זעקס קינדער.
ווי דער נאמען זאגט איז ער אן אפיקורס אבער ער וואוינט נאכאלס צווישן די פרומע אידן, און דאס צווינגט אים זיך אויסצוגעבן אויפן אינטערנעט, צו פארגרינגערען זיין צוויי פאכיג לעבן ווי א טאטע מיט א שטוב פון פרומע קינדער, אבער ווי ער שרייבט שלאגט ער זיך מיט די טעגליכע נסיונות וואס ער דארף זיך באהאלטן.
אויך האט ער באשריבן זיין ערשטן עסן פון טריפה און זיין עסן אום יום כיפור.
זייענדיג א אידישער בלאג, מעסט מען אים קעגן דעם טאטן פון די אלע בלאגס: קטלא קניא וואס איז בלי ספק מער ראפינירט און מער תלמיד חכם ווי שטריימל, אבער אנדערשט ווי קטלא קניא, איז ער גאר ווייט פון בייסיק און האסליך, ער שרייבט מיט שטארקע ליבע און עמאציע וואס באטרעפט טיף אין יעדן פון זיינע ליינער וואס האבן אויך די זעלבע ספיקות און נסיונות.
ער איז שוין געווען באשריבן אין ניו יארק טיימס און אין אנדערע פרעסטיזשפולע פרעסע ארטיקלען איבער ארויסגעפאלענע חסידים צום מאדערענעם לעבנסשטייגער וואס לעבן ווייטער צווישן די גאר פרומע באהאלטענערהייט.
װעבלינקען
קאטעגאריע:אידישע בלאגס קאַטעגאָריע:אפגעפארענער קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער
קוראן
קליין|קאראן דער קאָראַן (אָדער קוראַן, דער נאָמען שטאַמט פון "קרא" - לייענען) איז דער צענטראַלער טעקסט ביי די מוסלמענער. לויט ווי זיי האַלטן, איז דאָס פון גאָט (”אַלאַ”) איבערגעגעבן געוואָרן צו מוכאַמאַד אין פאַרשיידענע טיילן איבער אַ צייט פון אַרום צוואַנציק יאָר. לויט דער רעליגיע האט דאס מוכאַמאַד באקומען פון גאט דורך מלאך גבריאל
לויט וויסנשאפטלעכע פאָרשונג, דער יסוד פון איסלאם; פאָרשער פון איסלאמישער היסטאריע האבן שטודירט די עוואלוציע פון ​​קיבלא מיט דער צייט פאר דער געבורטס ארט פון איסלאם. Patricia Crone, Michael Cook און א סך אנדערע פארשער, באזירט אויף טעקסט און ארכעאלאגישער פאָרשונג, האָבן געמיינט אז דער "Masjid al-Haram" געפינט זיך אין צפון־מערב אַראַבישער האלבאינזל. (ניט אין מעקאַ ווי אויסגעדריקט אין קלאסישע ווערק באזירט אויף דערציילונג קולטור))
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:איסלאם
זשאן עדעמס
זשאן עדעמס (30סטן אקטאבער, 1735 - 4טן יולי, 1826) איז געווען דער צווייטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן. ער איז געווען וויצע פרעזידענט ביים ערשטן פרעזידענט. זיין קאדענץ איז געווען פונעם 4טן מערץ, 1797, ביזן 3טן מערץ, 1801.
עדעמס איז געווען אן אדוואקאט פון באסטאן און א דעלעגאט פון מאסאטשוסעטס צום קאנטינענטאלן קאנגרעס.
קאַטעגאָריע:USA פרעזידענטן קאַטעגאָריע:מאסאטשוסעטס
העברעאיש
קליין|טאוול אויף העברעאיש פון די ה'ר' יארן אין דער [[קארדאבער שול]] העברעאיש (עברית) איז אַ סעמיטישע שפּראַך. מען שרייבט העברעאיש מיט די 22 אותיות פונעם אלף בית לשון קודש. די יידן אינעם מדבר און אין ארץ ישראל ביזן חורבן פונעם ערשטן בית המקדש האבן גערעדט לשון קודש. ווען בבל האט באזיגט ארץ ישראל און געפירט די יידן אין גלות אין בבל האבן די יידן אויפגעהערט רעדן לשון קודש און זיי האבן גערעדט אראמיש.
דאָס מאָדערנע העברעאיִש (עברית ישראלית) איז דאס וואס מיר רופן לשון קודש און פֿאַרצײַטישן אַראַמיש, מיט אַנטלײַונגען פֿון נישט־סעמיטישע שפּראַכן און עטלעכע ענדערונגען אין גראַמאַטיק. דאָס העברעיִש איז איבער געפרישט געװאָרן װי אַ רײדשפּראַך אינעם סוף פֿון 19טן יאָרהונדערט ביז אָנהײב פֿונעם 20טן יאָרהונדערט דורך אליעזר בן יהודה. די אָפֿיציעלע הברה איז באַזירט אױף די וואקאלן פון דער ספרדישער טראַדיציע.
היסטאריע
לויט די לינגוויסטן, געהערט העברעאיש צו דער כנענישער גרופע שפראכן, וואס זיי זענען א צווייג פון דער צפון־מערבדיקער פאמיליע פון סעמיטשע שפראכן.
לויט אברהם בן-יוסף, האט העברעאיש געבליעט ווי א רעדן־שפראך אין מלכות ישראל און מלכות יהודה פון 1200 פאר דער ציווילער רעכענונג (יאר ב׳ת״ר בערך) ביזן חורבן פונעם ערשטן בית המקדש. אין גלות בבל ווייסט מען נישט וויפיל מען האט גערעדט העבעראיש, אזוי ווי די הויפט שפראך דארט איז געווען אלטע אראמיש. שפעטער, נאכן חורבן פונעם צווייטן בית המקדש האט כמעט קיינער נישט גערעדט העברעאיש, אויבוואויל מען האט ווייטער געשריבן ספרי קודש אין לשון קודש. אינעם 19סטן יארהונדערט האט ווידעראמאל אויפגעבליעט דאס רעדן העברעאיש.
גראמאטיק
העברעאיש ניצט אותיות פאר, נאך און אינמיטן א ווארט. פאר א ווארט קען קומען ה־ (דער), ו־ (און), כ־ (ווי) און די פרעפאזיציעס ב־ (אין), ל־ (צו) און מ־ (פון).
תקופות פון דער שפראך
די העברעאישע שפראך באשטייט פון פיר גרונד-תקופות:
א דיכטונג פון אלעזר הקאליר פֿון דעם מיטל־אַלטער אויף פורים:
לינגוויסטיק
כמעט דער גאנצער תנ״ך (אחוץ טיילן פון דניאל און עזרא), ווי אויך די משנה און רוב פון די ספרים חיצוניים און די באהאלטענע מגילות, זענען געשריבן אין לשון קודש. די שפראך האט זיך געענדערט במשך די יארן, און מען דערקענען די אונטערשייד צווישן לשון קודש אין תנ״ך און לשון חז״ל געניצט אין דער משנה.
א פאר הונדערט יאר נאכן חורבן בית המקדש (אין 3טן יארהונדערט) האבן רוב יידן אויפגעהערט רעדן העברעאיש אין טאג-טעגלעכן לעבן. די גמרא, סיי תלמוד ירושלמי און סיי תלמוד בבלי זענען געשריבן אויף אראמיש. טייל יידן האבן דאך ווייטער גערעדט העברעאיש; ביי די בעלי מסורה אין טבריה אינעם 8טן יארהונדערט איז זייער שפראך געווען לשון קודש.
אויך ווען מען האט אויפגעהערט רעדן העברעאיש איז די שפראך נאכאלץ געבליבן די הויפט שפראך פון שרייבן ביי יידן, בעיקר אין הלכה ענינים, למשל שרייבן די פראטאקאלן פון בתי דינים, זאמלונגען פון הלכות, פירושים אויף כתבי קודש און נאך. אפטמאל האבן יידן געשריבן בריוו און קאנטראקטן אין העבעראיש. אבער, אזוי ווי ווייבער האבן נישט געלערנט לשון־קודש (וואס מענער האבן יא געלערנט), ספרים פאר ווייבער האט מען געשריבן אין דער שפראך וואס די פרויען האבן פארשטאנען, ד״ה אין די אשכנזישע קהילות יידיש (למשל די צאינה וראינה), אין די ספרדישע קהילות אויף לאדינא, און אין די אראבישע לענדער אין יידיש־אראביש.
אנדערע ספרים וואס זענען נישט הלכה ספרים האט מען אויך טיילמאל געשריבן אין זשארגאן. דער רמב״ם האט געשריבן זיין הלכה ספר משנה תורה אויף לשון־קודש, אבער דעם מורה נבוכים און דעם פירוש המשניות אין יידיש־אראביש. שפעטער האט מען פארטייטשט זיינע אראבישע ספרים אויף לשון־קודש. די איבן תיבון משפחה איז געווען באקאנט פאר עוסק זיין אין דער ארבעט.
שפראכן וואס זענען באאיינפלוסט פון העברעאיש
דער איינפלוס פון העברעאיש איז באקאנט ספעציעל אין די יידישע שפראכן. די שפראך יידיש, וואס איז געווען די מוטערשפראך פון די אשכנזישע יידן אין אייראפע, און וואס האט א מקור אין מיטל־הויך־דייטש, איינע פון די דיאלעקטן פון דייטש, בארגט א סך ווערטער פון לשון־קודש (העברעאייש) – עטלעכע 20% פון זיין וואקאבולאר – און מען שרייבט יידיש מיטן אלף־בית פון לשון־קודש. יידיש, אנדערש ווי העברעאיש, ניצט אותיות פאר די וואקאלן, אזוי ווי די אייראפעאישע שפראכן – למשל, דער אות ע|ע' באדינט צו באצייכענען דעם וואקאל e. דאך, ווערטער וואס קומען פון לשון־קודש שרייבט מען מיט דער ארטאגראפיע פון זייער אריגינעלער שפראך. אזוי, דאס ווארט "אֱמֶת" (וואס ווער אויסגערעדט אויף יידיש /eməs/), שרייבט מען טאקע ״אמת״ און נישט "עמעס".
די שפראך לאדינא (אויך גערופן"ספאניאליש" אדער "יידיש־שפאניש"), וואס האט זיך אנטוויקלט פון קאסטילישן שפאניש, און איז געווען די שפראך פון די ספרדישע (שפאנישע) יידישע קהילות יהודיות איבער דער גארער וועלט, האט אויך געבארגט א סך ווערטער פון לשון־קודש, און ווערט געשריבן מיט אלף־בית, בעיקר מיט רש"י אותיות (אויבוואויל ס׳איז פאראן פאר לאדינא א סיסטעם פון שרייבן אויף לאטיינישע אותיות).
יידישע אראביש, די שפראך פון די יידישע קהילות אין דער מוסולמענישער אימפעריע, בעיקר אין צפון אפריקע, וואס איז די שפראך אין וואס דער רמב״ם האט געשריבן זיין מורה נבוכים און נאך חשובע ספרים, ווערט אויך אזוי געשריבן מיט די אותיות פון לשון־קודש.
די שפראכן אראמיש און אראביש ווערן בארעכענט שוועסטער שפראכן פון העברעאיש, און געוויסע אויסשפראכן פון העברעאיש קען מען פארשטיין אין יענע שפראכן.
ס׳זענען פאראן אנדערע שפראכן וואס האבן באקומען א השפעה פון העברעאיש דורך דאס פארטייטשן תנ״ך אויף פרעמדע שפראכן. דאס ווארט "שַׁבָּת", למשל, איז גאנץ פארשפרייט אין כלערליי שפראכן ווי דער נאמען פון דעם זיבעטן טאג אין דער וואך, דער רו־טאג. אויך א סך העברעאישע נעמען פון תנ״ך זענען גאנץ פארשפרייט איבער דער וועלט. די צוויי ווערטער פון לשון־קודש וואס זענען מערסט פארשפרייט זענען "אמן" און "הללויה" – די ווערטער מיט וואס מען ענדיגט געוויסע תפילות, און באדייטן הסכמה מיט וואס מ׳האט געזאגט.
העברעאישע שריפט
די העברעאישע שריפט האט אן אלף בית מיט 22 אותיות, און 5 באזונדערע ענדע אותיות וואס ווערן געניצט ביים סוף פון א ווארט אנשטאט דעם נארמאלן אות. די געטאפלטע אותיות זענען כ-ך מ-ם נ-ן פ-ף צ-ץ. די אותיות זענען די קאנסאנאטן, און לכתחילה האט מען נישט געשריבן די וואקאלן. אויך זענען פאראן גראפישע סימבאלן פאר די וואקאלן, פינטעלעך און שטרייכעלעך (וואס מען האט איינגעפירט א סך שפעטער). דער קוואדראטישער אלף בית וואס איז באקאנט היינט איז באזירט אויפן ״אינטערנאצינאלער״ אראמישער שריפט פון דער פערסישער אימפעריע, וואס האט געטוישט די אורלאטע כתב עברי שריפט (העברעאיש־פֿעניקישער שריפט) לויט א הוראה וואסעזרא הסופר) האט באקומען פון הימל, וואס מען פלעג ניצן אין מלכות יהודה, מלכות ישראל און אין די ברייט און לענג פונעם פארצייטיקן מזרח פאר גלות בבל. כתב עברי איז נישט אינגאנצן פארשוואונדן געווארן, און מ׳האט זי נאך געניצט אין די צייטן פונעם צווייטן בית המקדש, און ביים בר כוכבא אויפשטאנד האט מען געניצט מטבעות מיט כתב עברי שריפט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישע שפראכן * קאַטעגאָריע:ציוניזם
אדאלף אייכמאן
אין 1914 איז ער אריבער מיט זיין משפחה קיין עסטרייך. אין 1932 איז ער געווארן א מיטגליד אינעם עסטרייכער עס.עס.. ווען די נאציס האבן איבערגענומען די הערשאפט פון דער דייטשער רעגירונג, האט ער געצויגן צוריק אין דייטשלאנד.
ער איז צום סוף פארכאפט געווארן דורך דעם מוסד אין מדינת ישראל און געטראפן געווארן שולדיג. מ'האט אים געהאנגען און פארברענט זיין קערפער.
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע קאַטעגאָריע:נאציזם קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער
הר הבית
קליין|250px|ווערט געזען דער גאלדענער [[קופאל פון אל אקצע מעטשעט און אויך דער כותל פון אונטן.]] הר הבית איז דער מקום פון בית המקדש. אפילו דאס באלאנגט היינט צוטאגס פארן ארץ ישראל רעגירונג איז די אידישע צוטריט אהין באגרעניצט און נישט לעגאל. עס האט אן אייגן פאליציי דורך די וואקאף וואס איז א מוסולמענער הקדש ארגאניזאציע קער צונעמן אויף אלע זייערע הייליגע פלעצער. פון צייט צו צייט קומען פאר שטיינער ווארפעריי פון דארטן אראפצו אויף די מתפללים ביים כותל.
אידישקייט
עס ווערט פארעכענט ווי דער סאמער הייליקסטער באדן ביי אסאך רעליגיעס. כאטשיג לויט געוויסע יידן איז מען אין גלות, און דערפאר טאר מען נישט אהין גיין, איז לויט דער הלכה דאס צו הייליק פאר טמא'נע מענטשן נישט קיין חילוק ווער, פון היינטיגע צייטן דארטן איבערטרעטען. איז אבער דא א סך יידישע ארטאדאקסן וואס האלטן יא פון ארויפגיין אהין אלס מצוה. - בלויז אויף געוויסע ערטער וואס מ'ווייסט זיכער אז דאס איז נישט ממש דעם מקום המקדש לויט מאפעס אויסגעארבעט פון ארכעאלאגן.
גאַלעריע
* קאַטעגאָריע:מקומות הקדושים קאַטעגאָריע:ירושלים בערג
תלמודישע ענציקלאפעדיע
קליין די תלמודישע ענציקלאפעדיע ווערט ארויסגעגבן דורך אן אנשטאלט געגרינדעט דורך הרב מאיר בר אילן, זון פון נצי"ב און געווען אנגעפירט דורך הרב שלמה יוסף זעווין עס אנטהאלט שוין 32 בענדער.
דארטן ווערן אויסגעשמועסט אלע שיטות פון ראשונים אחרונים פוסקים און מפרשים אויף ש"ס, הלכה מנהג און קבלה און מקרא איבער יעדן נושא וואס נאר פארהאן אין אידישקייט.
עס גייט לויט די אותיות
מען האלט ביי ענדיגן די ענציקלאפעדיע.
מיטגלידער פון דער רעדאקציע
דער פארוואלטער פון דער ענציקלאפעדיע פון איר אנהייב ביז זיין פטירה אין יאר תשס"ט (2009) איז געווען הרב יהושע הוטנכר.
אין יאר 2014, איז דער הויפט רעדאקטאר געווען הרב זלמן נחמיה גאלדבערג און פארוואלטער איז געווען הרב פראפ' אברהם שטיינבערג.
רעפערענצן
קאטעגאריע:ענציקלאפעדיעס קאַטעגאָריע:ספרי קודש
מדרש תנחומא הקדום והישן
דער מדרש האט געדרוקט שלמה באבער, אין שנת ה'תרמ"ד פון א כתב יד, עס האט א גרויסע מבוא ווי דער מוציא לאור שרייבט פארשידענע כללים וועגן דעם מדרש תנחומא בכלל, און וועגן דעם מדרש תנחומא הישן בפרט.
ער שרייבט דארט אז דער מדרש איז דער מדרש ילמדנו וואס די ראשונים ברענגען. אבער אנדערע מדרשים קענער האלטן אנדערש.
עס האט פארשידנע אנדערע מדרשים וואס שטייט נישט אין מדרש תנחומא, עס איז צוויי בענדער, מיט אסאך הערות והגהות. קאַטעגאָריע:מדרשים
כעזבאלא
left|thumb|250px|די חיזבאלא פאָן left|thumb|250px|סאיעד כאסאן נאסראללא, דער פירער פון חיזבאלא
כעזבאָלאַ איז א שיאיטישע מוסלמענער ארגאניזאציע אין לבנון מיט פאליטישע און מיליטערישע צווייגן, וואס שטרעבט אויף צו באקעמפן מדינת ישראל. עס ווערט אנגעפירט דורך סאיעד כאסאן נאסראללא, און ווערט געשטיצט הויפטזעכליך דורך איראן און סוריע.
כעזבאָלאַ ווערט אנגעטיטלט דורך רוב לענדער אין דער מערב וועלט אלס א טעראריסטישע ארגאניזאציע. חיזבאלא און אירע שטיצער, אריינגערעכנט פילע פאליטישע פירער און סתם המון עם אין לבנון, האלטן אז זי איז א לעגיטימע מיליציע אויף צו היטן אויף לבנון קעגן ישראל'ישע אנגרייפן און אויף צו שטעלן ווידערשטאנד קעגן ישראל'ישע אקופאציע.
כעזבאָלאַ איז געגרינדעט געווארן אין די אנהויב 80'ער יארן אלס א קעגנשטאנד צו ישראל נאכן מלחמה מיט אראפאט'ס פ.ל.א. ארגאניזאציע און דער לבנון ברודער קריג, אין 1982-תשמ"ב. די ישראל'ישע אקופאציע פונעם זיכערהייט זאנע האט אנגעהאלטן פון 1982-תשמ"ב ביז דער ריקצוג אין מערץ 2000-תש"ס דורך דער ישראל'ישער פרעמיער מיניסטער אהוד ברק.
כעזבאָלאַ פארמאגט אן ארמיי פון עטליכע טויזנט קעמפפער, און פילע פארגעשריטענע וואפנס. זיי פארמאגן, לויט די אפשאצונג פון ישראל'ישע שפיאנאזש, איבער צען טויזנט קאטיושע ראקעטן, דאס מערסטע פון זיי אנטהאלטן פון איראן. אויך פארמאגן זיי פון איראן די ווייט שטרעקיגע מיסלס פאג'ר און זלזל.
במשך פון די יארן האט חיזבאלא געשיקט טויזנטער קאטיושע ראקעטן אויף די איינוואוינער אין צפון פון מדינת ישראל.
ישראל-כעזבאָלאַ קריזיס 2006
אין יולי 2006-תשס"ו האט אויסגעבראכן די צווייטע לבנונישע מלחמה נאכדעם וואס כעזבאָלאַ האט פארכאפט צוויי ישראלישע סאלדאטן. די ישראלישע רעגירונג האט אלס ענטפער אונטערגענומען אן אקציע אויף אויסצוראטן חיזבאלא און פארניכטן זייערע כחות. דער אקציע האט זיך ארויסגעוויזן פיל שווערער ווי דער ישראלישע מיליטער האט זיך גערעכנט, און האט זיך אויסגעלאזט מיט א פייער-אפשטעל רעזאלוציע פון דער יו ען, אונטער וועלכע דער לעבאנעזער ארמיי וועט איבערנעמען דאס קאנטראל פון דרום לבנון אנשטאט כעזבאָלאַ, אבער די חיזבאלא כחות זענען נישט פארניכטעט געווארן.
אין די שטרייטונגען האט כעזבאָלאַ צום ערשטן מאל גענוצט די ווייט שטרעקיגע ראקעטן, און געשאסן מער פון 70 ק"מ אריין אין ישראלישן שטח, ביז חיפה, טבריה און חדרה.
קעגן אמעריקע
כעזבאָלאַ ווערט באשולדיגט אין צוויי גאר מערקבארע טעראריסטישע אקטן אנטקעגן אמעריקע.
דער ערשטער האט פאסירט אפריל 18 1983-תשמ"ג. א ווען אנגעפילט מיט 2000 פונט אויפרייס שטאף איז אריינגעפארן אין דעם אמעריקאנער אמבאסאדע אין ביירוט, דורכרייסנדיג די שטעך-דראט צוים, און אריינגעקראכנדיג אין דעם בנין, אויפרייסנדיג דערביי א מעכטיגע אויפפלאצונג. 63 פערזאן זענען אומגעקומען, 17 פון זיי אמעריקאנע.
דער צווייטער און פיל מערקבארער אינצידענט איז געווען דער זעלבער יאר אקטאבער 23. א טראָק אנגעפילט מיט 12,000 פונט אויפרייס שטאף איז אריינגעפארן אין א קאמפאונד פון אמעריקאנער מארינעס, וועלכע זענען געווען אין לאנד אלץ א טייל פון א מולטי-נאציאנאלע שלום-האלטן מיסיאן, און זענען געווען הויפטקווארטירט אין דעם ביירוט אינטערנאציאנאלע לופט-פעלד.
אין דעם טאג זענען אומגעברענגט געווארן די גרעסטע צאל אמאריקאנער מארינעס אין איין טאג זינט די שלאכטן אין איווא דזימא. דער אטאקע איז פארבליבן דער טויטליכסטער אנגרייף אויף אמעריקאנער אויף א פרעמד לאנד זינט דער צווייטער וועלט מלחמה.
שטארקייט
גענוי ווי שטארק זענען די כעזבאלא קראפטן ווייסט מען נישט. לויט ישראל מיניסטער נפתלי בענעט האט כעזבאלא עטלעכע 130,000 ראקעטן און מיסלען וואס זייער ציל איז ישראל, און דער ישראל שעף פון גענעראל שטאב גדי אייזנקאט האלט אז כעזבאלא פארמאגט "צענדליגע טויזנטער" לאנג-ציל און קורץ-ציל ראקעטן, דראנען, און פארגעשריטענע קאמפיוטער ענקריפציע מעגלעכקייטן, ווי אויך פארגעשריטענע פארטיידיקונג פעהיגקייטן ווי די SA-6 זעניט מיסלען סיסטעם.
קאַטעגאָריע:לבנון קאַטעגאָריע:טעראר
מחיצה
א מחיצה איז א באגריף אין הלכה וואס ווערט געניצט אין פארשידענע געלעגנהייטן.
אינפעקציע
אינפעקציע איז א פרעמדער שעדליכער קאליניזאציע פון א אנדער ארגאניזם פון א פרעמדער ספישיס וואס באזעצט זיך אין א גאסט געבער ארגאניזם, און עס נוצט אויס איר גאסט געבעריי צו זויגן כוח צו וואקסן און זיך פארמערן אויפן חשבון פון דעם גאסט געבער. דאס מאכט אן א חורבן פארן גאסט געבער און מאכט אים קראנק. אפט מאל טוט דאס אינגאנצען טויטען דעם גליד אוואו דער פרעמדער ארגאנסים האט זיך באזעצט. די קערפער פון גאסט געבער איז אפט מאל אין אנפאנג טוט רעאקציאנירן מיט א אנטצינדונג. די פאראזיטן קענען זיין, באקטעריע, פאראזיטען, פאנגי, און נאך.
קאַטעגאָריע:מיקראביאלאגיע קאטעגאריע:קרענק
זשיימס מעדיסאן
קאַטעגאָריע:USA פרעזידענטן
יוסף יואל קאהן
רבי יוסף יואל קאהן (געב' ירושלים י"ז אדר ב׳ ה'תשי"ט) איז דער רבי פונעם "מבקשי אמונה" חסידות.
ער איז דער יונגסטער זון פונעם פריערדיגן תולדות אהרן רבי, רבי אברהם יצחק קאהן, און פון מרת יענטא, א טאכטער פון הרה"ק רבי אהרן ראטה, דער גרינדער פון דער שומרי אמונים - תולדות אהרן דינאסטיע. ער איז אן איידעם פון רבי מנחם מענדל מאנדערער, דער געוועזענער קאסאווער רבי פון ירושלים.
רבי יוסף יואל ווידמעט זיין צייט און באשעפטיגט זיך מיט קירוב. ער פירט זיך צו פראווען שבתים און פירן טישן אין פארשידענע שטעט און זידלונגען, וואס עס וואוינען פרייע אידן אדער אזעלכע וועלכע געהערן צו דער מזרחי באוועגונג, כדי זיי צו מקרב זיין צו אידישקייט. אויסער דעם דינט ער אלס ראש כולל אין דער ישועות יעקב שוהל אין מאה שערים. פאר א סאך יארן האט נישט געהאט קיין קינדער, אבער טראצדעם האט ער זיך נישט מייאש געווען און נישט אויפגעגעבן, און יעדן טאג פלעגט ער צוזאמען אינאיינעם מיט זיין רעביצין פארן קיין קבר רחל און זיך אויסבעטן ביז ער איז געהאלפן געווארן. י"ב אדר ב ה'תשע"א, דריי און דרייסיג יאר נאך זיין חתונה, זענען אים געבוירן צווילינג מיידלעך.
ער ווערט געשטיצט דורך ביידע זיינע ברידער, סיי דער תולדות אהרן רבי, און סיי דער תולדות אברהם יצחק רבי.
רעפערענצן
קאהן, יוסף יואל
מאנדלען
צו מיינט איר די מאנדלען פון בוים? left|thumb|250px|די מאנדלען. מאנדלען איז א פאר גלידער פון דער לימפעס-סיסטעם וואס זייער פארעם איז ווי די מאנדלען וואס וואקסן אויף ביימער, דעריבער ווערן זיי אזוי גערופן. זיי זענען באהאפטן צום פארינקס.
עס מאכט זיך אפט אן אנצינדונג אויף די מאנדלען און ביי ערוואקסענע קען מען דאס ארויסשניידן, ווייל נאך די 5 יאר ענדיגט דאס איר קריטישער דינסט פון אימיון סיסטעם.
די רויטע פיל
"די רויטע פּיל" (ענגליש: "The Red Pill") איז אַן אַמעריקאַנישער דאָקומענטאַלער פֿילם וואָס איז געווען באַשאַפֿן אין 2016 רעזשיסירט פֿון קאַסי דזשיי ("Cassie Jaye"). דער פֿילם פֿאָרשט אויס די באַוועגונג פֿון די רעכט פֿון מענער בשעת דזשיי פֿילמירט די מנהיגים און אָנהענגער(ין)ס אין דער באַוועגונג פֿאַר אַ יאָר. מען האָט אָפּגעהאַלטן די פּרעמיערע פֿון דעם פֿילם "די רויטע פּיל" דעם 7טן אָקטאָבער 2016 בײַ "סינעמאַ ווילאַדזש" ("Cinema Village") אין דער שטאָט ניו-יאָרק, נאָכגעקומען פֿון עטלעכע אַנדערע איינמאָליקע פֿילמווײַזונגען איבער גאָר דער וועלט. עס איז געווען אַרויסגעגעבן אויף די־ווי־די און בלו־ריי דעם 7טן מערץ 2017, פֿון "גראַוויטאַס ווענטורס" ("Gravitas Ventures"). מחלוקת וועגן דעם פֿילם איז געווען גורם עטלעכע פּראָטעסטן און אַנולירונגען פֿון די פֿילמווײַזונגען.
הייליגקייט
הייליגקייט איז א העכערער געטליכער באגריף, וואס איר מיינונוג איז א מיסטישער געפיל געמישט מיט א רעליגיעזן גרונט פון טראדיציע, וואס מענטשן דורכאויס היסטאריע האבן אייביג געשטרעבט דאס צו לעבן, און דערמיט שפירן אז מען איז נאנטער צו גאט, און דערמיט ערליך.
די רויטע פיל
"די רויטע פּיל" פֿאַרצייכענט די נסיעה פֿון דזשיי וווּ זי הייבט אָן אַלס אַ סקעפּטישע פֿעמיניסטקע וואָס איז חוקר־ודורש דאָס וואָס זי האַלט איז אַ שינאה־באַוועגונג. דאַן אַנטדעקט זי אַז די באַוועגונג איז אַנדערש פֿון וואָס זי האָט זיך געריכט און הייבט אָן צו ספקן אין אירע אייגנע דעות וועגן מין, כוח און פּריווילעגיע. דער פֿילם רעדט אַרום פֿילצאׇליקע ענינים וועגן מענער און ייִנגלעך ווי צום בײַשפּיל מענליכע אַליינמאׇרד ניוואׇען, אַרבעטאָרט טויטפֿאַלן און שטאַרק אײַנגעשטעלטע שטעלעס, פֿאַלשע פֿאַרגעוואַלדיקונג טענות און מיליטער־מוזדינסט.
קאַטעגאָריע:פילמען
הייליגקייט
שלימות - גאנצקייט, תיקון המידות
די איינפאכער טייטש איז גאנץ, אז אזוי ווי ג-ט איז א מושלם א פולער אויסגעארבייטער כביכול'דיגער פערזאן, - "כי קדוש אני" - אן קיין שום פעלער און שוואכקייט, אזוי איז די ארבייט פון יעדע מענטש אויף די וועלט זיך אויסצוארבייטן די שלעכטע מדות און שוואכקייטן, צו זיין הייליג, און רש"י זאגט א עצה וויאזוי צוציקומען צו די הויכע מדרגה.
דערפאר הייסט אן ערליכער מאן, א הייליגער מאן, ווייל ער איז אויסגעארבייט און קען נישט טאן זינד, פונקט ווי גאט.
הייליגקייט אין יידישקייט
די תורה באפעלט: "קדושים תהי' כי קדוש אני". לויט רש"י מיינט דאס לעבן מיט פרישות - זיך אפזונדערן און נישט נאכגיין געשמאקע גלוסטיגע ציאונגען בעיקר סעקס. (אבער לויט אנדערע ראשונים מיינט דאס אויך אייז קרים, פיצא, וויין א.א.וו.) אזוי ווי די תורה באפעלט ערגעץ אנדערשט "ולא תתורו אחרי לבבכם ואחרי עיניכם". אפילו זאכן וואס מ'מעג טאן זאל מען זיך צוריק האלטן, ווייל צום סוף וועט מען דורכפאלן מיט זינד, - און דערמיט וועט מען זיין אינגאנצן איבערגעגבן פאר גאט און זיין ווילן.
זעט אויך
קאטעגאריע:הייליג קאטעגאריע:סאציאלאגיע
טאמעס זשעפערסאן
טאמאס דזשעפערסאן (13טן אפריל, 1743 – 4טן יולי, 1826) איז געווען דער 3טער פרעזידענט פון אמעריקע. ער האט געדינט פון: 4טן מערץ, 1801 – 4טן מערץ, 1809.
ווען ער איז געוועזן 14 יאר אלט איז זיין טאטע געשטארבן.
דער פארטרעט פון דזשעפערסאן באווייזט זיך אויפן אמעריקאנישן צוויי-דאלאר באנקנאט, און ער איז איינער פון פיר פרעזידענטן וואס זייער פארטרעט איז איינגעקריצט אויף דעם נאציאנאלן אנדענק־מאנומענט אויף בארג ראשמאר.
קאַטעגאָריע:USA פרעזידענטן
אוצר המדרשים
עס איז מסודר דערין אסאך קליינע מדרשים וואס איז נישט בנמצא, ער האט עס צוזאמענגענומען פון דעם מדרש בית המדרש און פון נאך אלטע ספרים.
דער ספר האט מען אויך געדרוקט מיט הגהות פון הרב חיים קאניעווסקי.
קאַטעגאָריע:ספרי קודש
קעמפ
קעמפ(אידיש: לאַגער) איז פאר די קינדער און אנשטאלטן וואס פארברענגען צוזאמען אוועק פון שטוב פאר 8 וואכן אינעם זומער.
אין סאטמאר קענען די קינדער נישט שפילן קיין באל און כמעט נישט קיין אקטיוויטעטן, דאס האט זיך אבער שוין אויך מער געטוישט, זינטן גרינדדונג פון קאנקורענץ ביי די ארונים מיידלעך נייע קעמפ, וואס האט אריינגעברענגט ביי די מיידלעך אקטיוויטעטן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חינוך
לימפאטישע סיסטעם
די לימפֿאַטישע סיסטעם איז א קאמפליצירטער נעצווערק פון לעכער און רערן, צאמגעשטעלט פון לימפנאדן און לימפרערן וואס טראנספערירן לעבנס קריטיש וויכטיגע באשטיינדטיילען פון דער בלוט צירקולאציע סיסטעם. זי איז א גרויסער טייל פון דער אימון-סיסטעם.
צימער
אין ארכיטעקטור, איז צימער אדער שטוב אן אפטייל פון א הויז מען רופט דאס אויך א צימער אדער א קאמערל.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:שולן קאטעגאריע:חסידות
זשיימס מאנרא
קליין|250px|זשיימס מאנרא זשיימס מאנרא (28סטן אפריל, 1758 - 4טן יולי, 1831), איז געווען דער 5טער אמעריקאנער פרעזידענט.
ער האט געדינט אין אמט פון 4טן מערץ 1817 ביזן 4טן מערץ 1825
מאנרא האט פראקלאמירט אין 1823 אז מען וועט מער נישט לאזן אייראפע זיך אריינמישן אין אמעריקע.
קאַטעגאָריע:USA פרעזידענטן
קארל דער גרויסער
געבוירן דעם 2טן אפריל 748, און געשטארבן דעם 28סטן יאנואר 814.
באציאונגען מיט יידן
קארל דער גרויסער האט זיך געוואנדן ברייטהארציק צו די יידן, אזוי ווי זיין פאטער פעפין דער קורצער וואס האט געדענקט די הילף פון די יידן ווען ער האט איינגענומען פראוואנס פון די מורו. אין זיינע צייטן האט מען אריינגענומען יידן אין דעם קייסערישן הויף, און א ייד, יצחק, לכאורה א דאלמעטשער, האט באטייליקט אין דער גרופע וואס קארל האט געשיקט צו הארון אל-ראשיד. ביי יידן האט מען גערעכנט די תקופה פון קארל'ס מלוכה די גאלדענע צייט פון פראנצויזישן און דייטשן יידנטום.
קאַטעגאָריע:קיסרים
געשווילאכץ
קליין|250px|געשוואלענער ענקל פון די פוס. א געשווילעכץ מאכט זיך ווען וואסער פון קערפער פארבלייבט אין די ביאלאגישער טישו.
קאטעגאריע:קרענק
אנטשויזן
אנטשויזן איז א בוך וואס באשרייבט אפגאפארענע בחורים און מיידלעך פון חרדישן לעבנסשטייגער אין ניו יארק.
העלע ווינסטאן האט געדארפט אפשרייבן עפעס א שטודיע פאר אירע אוניוועריסטעט לימודים זי האט אנגעהויבן שרייבן וועגן די אפגעפארענע צוביסלעך האט זיך באמערקט אז זי ווערט א אפגאט ביי די געוועזענ פרומע, ווייל קיינער הערט נישט אויס זייער ווייטאג און פיין פון מוזן וואונען אפגעפרעמדט און מיט זעלבסט-שולדיג געפילן פון איבערלאזן טאטע מאמע און משפחה, צוביסלעך איז דאס געווארן א גאנצער בוך פון א וועלט וואס לעבט שטיל און זי האט דאס אויפגעדעקט מיט אלע אירע קאלירן.
איר בוך באשטייט פון פרקים וואס יעדע באזונדער איז א שמועס מיט אן אנדער אפגעפארענער, טייל זענען גייסטיש נעבעך צעשמעטערט און טייל זענען יא גליקליך זינט זיי האבן אלעס איבערגעלאזט און אנגעהויבן א ניי לעבן.