cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
שיצפאס
די סיט בעלטס
א סיט בעלט האלט צוגעבינדן דעם מענטש צו זיין זיץ און ווען אן עקסידענט פאסירט וועט דער איינער פאסיק זיין דער וואס שטעלט אפ די אינערציע פון דעם מענטש וועלכע איז א סעקונדע פריער געפארן 60 מ.פ.ש.
אבער דא ליגט אויך א צווייטע חכמה און דאס איז די פארשפרייטונג פון דעם אפשטעל קראפט. אויב איינער זאל ווארפן אויף אייך 10 קליינע שטיינער וועט גארנישט פאסירן אבער אויב ער וועט נאכדעם ווארפן איין שטיין וועלכע וועגט אינאיינעם ווי די 10 קליינע שטיינער וועט איר זיך שטארק צוקלאפן. א סיט בעלט איז אויסגעלייגט פון די אקסלן ביז די בעקן (פעלוויס) און ווען עס פאסירט אן עקסידענט שטעלט עס אפ דעם מענטש ריר נאך ריר, געוואנדן לויט וויאזוי דער מענטש פאלט, און אזוי ווערט די אימפאקט פון דעם אפשטעלן צעטיילט.
א סיט בעלט בינדט איין א מענטש אויף צוויי פלעצער: די אקסלן און די בעקן. די צוויי פלעצער זענען די שטערקסטע טיילן פון דעם קערפער און דערפאר האט מען אזוי דעזיינט די סיט בעלט אז די קראפט זאל גיין אויף די צוויי פלעצער און די אימפאקט זאל האבן א קלענערע עפעקט. אויסערדעם איז די סיט בעלט געמאכט פון א ווייכע אבער שטארקע סחורה וועלכע ציט זיך אויס א קליין ביסל ווען עס באקומט דרוק. דאס העלפט אויך דעם מענטש ביי אן עקסידענט ווייל איינמאל זיין קערפער קען זיך רירן אויף פאראויס א קליין ביסל וועט די אימפאקט זיין שוואכער פונקט ווי ער זאל ווען פאלן אויף א ווייכע מאטריאל. פארשטייט זיך אז דאס מעג זיך נישט אויסציען מען ווי א קליין ביסל ווייל אויב יא איז דער מענטש ווידער אין א סכנה אז ער וועט אנקלאפן עפעס א טייל פון דעם אויטא. עס איז איראניש, אבער א פאקט אז מיט די היינטיגע שוואכע פלאסטיק אויטאס פאסירן ווייניגער פאטאליטעטן ביי אן עקסידענט ווי די אלטע אייזערנע אויטאס. דאס איז ווייל עס זענען היינט אריינגעבויט ספעציעלע חכמות אין די סוספענשן פון דעם אויטא וועלכע זאפט איין א טייל פון אן אימפאקט און פארלאנגזאמט דעם אויטא ביי א קראך מיט א קליין ביסל וועלכע מאכט אויס אסאך. יעצט אויב דער מענטש איז צוגעבינדן מיט סיט בעלטס צו דעם אויטא וועט ער געניסן פון דעם פארלאנגזאמונג און די אימפאקט וועט אים זיין לייכטער. אויב ער איז נישט צוגעבינדן וועט זין אינערציע בלייבן מיט די זעלבע קראפט ווייל זיין אינערציע קראפט איז אפגעטיילט פון דעם אויטא און כאטש דער אויטא וועט פארלאנגזאמט ווערן מיט א משהו וועט ער ווייטער פליען מיט די זעלבע קראפט נאך שנעלער און שטערקער ווי דער אויטא.
די מעכאניזם פון א סיט בעלט
ווען איר זיצט אין קאר און איר ווילט אייך בייגן אויף פאראויס וועט די סיט בעלט אייך לאזן דאס טאן זייער גערן. אבער ווען עס וועט פאסירן אן עקסידענט וועט די זעלבע סיט בעלט אייך אפהאלטן. וויאזוי קען דאס זיין? יעדע סיט בעלט איז באהאפטן צו א רינדיגע רעדל וועלכע איז באהאפטן צו דעם אויטא מיט א ספרינג וועלכע איז אויסגעלייגט אויף אריינצושלעפן די סיט בעלט. ווען מען זעצט זיך אריין אין קאר שלעפט מען די סיט בעלט קעגן די כוח פון די ספרינג און דערפאר האלט עס דעם מענטש שטייף. ווען דער מענטש גייט ארויס פון קאר ציט די ספרינג צוריק אריין די סיט בעלט.
די רעדל פארמאגט א שלאס וועלכע קען איר אפהאלטן פון זיך דרייען ווען עס פאסירט אן עקסידענט. די רעדל פארמאגט ציינדלעך וועלכע שטעקן זיך ארויס די פארקערטע וועג פון די כוח פון די ספרינג גענוי ווי א רעדל פון א ביציקל אדער בעיבי קערידזש וועלכע קען געשלאסן ווערן ווען מען דרוקט אראפ די ברעיק און עס שטעקט אריין א שטיק אייזן אין די שפיצן און קען זיך נישט ווייטער דרייען. אין אן אויטא דארף דאס פאסירן אויטאמאטיש ווען אן עקסידענט פאסירט. אין דעם איז פאראן צוויי וועגן וויאזוי דאס ארבעט:
די ערטשע וועג ארבעט מיט אינערציע. עס איז פאראן א שטיק אייזן וועלכע דינט אלס די שלאס און איז באהאפטן צו א צווייטע טייל וועלכע הענגט אונטער דעם. די אונטערשטע טייל איז א שווערע שטיקל אייזן וועלכע ווארפט זיך פונקט ווי א מענטש ווען עס פאסירט אן עקסידענט. איינמאל עס ווארפט זיך אויף פאראויס צוליב דעם אימפאקט בייגט עס אויטאמאטיש ארויף דעם קליינעם שלאס אייזן און האלט אפ דאס רעדל פון זיך דרייען.
די צווייטע וועג איז מער פשוט. דארט איז נישט פאראן קיין ציינדלעך אויפ'ן רעדל נאר די ציינדלעך ליגן אונטער דעם רעדל. אויפ'ן רעדל ליגט א שלאס (א שטיק אייזן) וועלכע האלט זיך אין פלאץ מיט א ספרינג. ווען מען שלעפט די סיט בעלט נארמאל האלט זיך די שלאס אין פלאץ און מען קען שלעפן וויפיל מען וויל. אבער ווען מען שלעפט עס ווילדערהייט וועט די שלעסל איבערוועגן די ספרינג פון די קראפט פון שלעפן און די שלעסל וועט ארויסגיין פון פלאץ און זיך פארהאנקן אין די ציינער אונטער דאס רעדל.
ווען דער אויטא מאכט אן עקסידענט און קומט צו א פלוצלינגן אפשטעל וועט דער מענטש וואס פאלט אויף פאראויס שלעפן די סיט בעלט גאר שנעל און דאס וועט אויטאמאטיש אראפלאזן דעם שלעסל און פארהאנקענען די רעדל. דאס וועט אויך פאסירן יעדעס מאל איר שלעפט די סיט בעלט זייער שנעל מיט די האנט.
די פריטענשענער
די מעכאניזם אליינס וואלט נאך נישט געווען גענוג ווייל דער מענטש זיצט נישט אנגעלענט 100 פראצענט וואס מיינט אז רוב פון דער צייט איז די סיט בעלט אויסגעצויגן צופיל און אויב עס וועט פאסירן אן עקסידענט וועט עס נישט זיין גענוג שטייף.
יעדעס אויטא קומט היינט מיט א קליינע קאמפיוטער סיסטעם און צענדליגער סענסארס וועלכע העלפן סטאביליזירן דעם אויטא. די סענסארס דערשפירן די אימפאקט פון א עקסידענט און מעלדן דעם קאמפיוטער סיסטעם אז עס האט פאסירט אן עקסידענט. די קאמפיוטער שיקט אריבער דעם מעסעדזש צו די פריטענשענער און דערנאך צו די עירבעג וועלכע בלאזט זיך אויף.
דאס רעדל אויף וועלכע די סיט בעלט דרייט זיך ארויף און אראפ ליגט נאנט צו א שמאלע הויכע שאכטל וועלכע האט לעכער וואו די שפיצן פון די ציינדלעך פון די רעדלעך גייען דורך. אינעווייניג אינעם שאכטל איז פאראן צוויי שטעקענעס מיט ציינדלעך דערויף. די שטעקענעס ליגן אויפ'ן אונטערשטן טייל פון די שאכטלעך און רירט נישט צו די ציינדלעך פון די סיט בעלט רעדל.
ווען מען צינדט אן דעם אויטא גייט אריין אביסל גאזאלין אין דעם שאכטל דורך א ספעציעלע רער און בלייבט דארט די גאנצע צייט ווייל עס האט נישט פון וואו ארויסצוגיין. ווען די קאר לעשט זיך אויס פליסט צוריק אריין די גאזאלין אין די רערן.
אונטער די שאכטל איז פאראן קליינע לעכל וואו עס ליגט אן עלעקטראנישע צינדער.
ווען עס פאסירט אן עקסידענט באקומט דער קאמפיוטער א מעסעדזש פון די סענסארס אז עס האט פאסירט אן עקסידענט. דער קאמפיוטער שיקט דאן ארויס אן עלעקטראנישע שטראל צו דעם צינדער אונטערן שאכטל וועלכע גיט ארויס א פונק. די רעאקציע איז, ווי פארשטייט זיך, א קליינע אויפרייס וויבאלד די שאכטל איז פיל מיט גאזאלין (ברענשטאף). דאס שטופט אויטאמאטיש ארויף די שטעקענעס מיט די ציינדלעך און ווען עס גרייכט די ציינדלעך פון די סיט בעלט רעדל דרייט עס די רעדל מיט קראפט און די סיט בעלט ציט זיך איין.
פארגעסט נישט אז די אלע זאכן דארפן פאסירן שנעלער ווי די עקסידענט פאסירט וואס מיינט אז עס נעמט הונדערטסלעך פון א סעקונדע.
אמאל ווען עס איז נאך נישט געווען קיין קאמפיוטערס איז נאך נישט געווען אזא זאך און געוויסע טייערע אויטאס האבן געהאט פריטענשענערס וועלכע האבן געארבעט מיט מעכאנישע חכמות וועלכע איז געווען זייער טייער. די היינטיגע סיסטעם איז ביליג און געפינט זיך אין רוב אויטאס.
די לימיט
די אלע זאכן ארבעטן פיין ווילאנג דער עקסידענט פאסירט ווען מען פארט אויף נארמאלע ספיד לימיטס. אויב מען פארט גאר שנעל און עס פאסירט אן עקסידענט וועט די שטארקע קראפט איבערוועגן אלע מעכאניזם'ס פון די סיט בעלט און די גאנצע זאך וועט זיך צוברעכן און די סיט בעלט וועט מער נישט ארבעטן וואס מיינט א זיכערע טויט פאר די פאסאזשירן וואס זיצן אין דעם אויטא.
אין געוויסע אויטאס איז פאראן א וואג לימיט וועלכע פארמינערט די שאנסן אז די מעכאניזם זאל זיך צוברעכן מיט א פשוט'ע עצה. די סיט בעלט איז אויף א געוויסע ארט איינגעבויגן אביסל און צוגענייט מיט שטארקע פאדעם.
ווען עס פאסירט א שטארקער עקצידענט וואס מיינט אז זייער אסאך קראפט שלעפט די סיט בעלט וואס וואלט צעבראכן די גאנצע זאך, רייסן זיך די פעדעמער אויף און די איינגעבויגענע טייל לאזט ארויס די סיט בעלט א קליין ביסל צו מאכן די אימפאקט שוואכער.
עס איז פאראן נאך א מעכאניזם וועלכע געוויסע אויטאס פארמאגן. דארט איז דאס רעדל וואס האלט אן די סיט בעלט אפגעטיילט פון די טייל וואס האלט אן די ציינדלעך אבער עס האלט זיך אינאיינעם מיט שלעסער. ווען עס פאסירט א שטארקע עקסידענט צוברעכן זיך די שלעסער ערשט און די רעדל לאזט זיך דרייען נאך אביסל וואס מיינט אז מער פון די סיט בלעט לאזט זיך אויסציען און די אימפאקט ווערט א משהו שוואכער.
אינעם צוקונפט וועט מען ווארשיינליך אויסטרעפן נאך חכמות וויאזוי צו מאכן די סיט בעלטס מער זיכער אבער די איינציגסטע פראבלעם וואס וועט שטענדיג פארבלייבן איז צו מאכן די פאסאזשירן דאס נוצן.
קאַטעגאָריע:אויטאמאבילן קאַטעגאָריע:זיכערהייט
ז' אדר
נאר אין א פשוטן יאר.
טעג ווען ז' אדר קען געפאלן:
זיגל
קליין|250px|א זיגל מיט [[וואקס]] א זיגל איז א מין כלי וואס מיט דעם דרוקט מען א מענטשלעכע חתימה, אמאל פלעגט דאס זיין אין שפיץ פון א רינגעל.
קאַטעגאָריע:זיכערהייט
זשיימס ביוקענען
קליין|250px זשיימס ביוקאנאן (23סטן אפריל, 1791 – 1טן יוני, 1868) איז געווען דער 15טער אמעריקאנער פרעזידענט,
געדינט פון: ביז:
קאַטעגאָריע:USA פרעזידענטן
תעודת בגרות
תעודת בגרות (ייִדיש: מאַטורע) איז דער העברעישער נאמען, אויף א באשיינונג-דאָקומענט וואס מען באקומט פון משרד החינוך כדי צו אויפווייזן די ערקענונגען פונעם מענטש וואס העלפט אים נאכער זיך אנגעבן אין אקאדעמישע שולעס ווי אוניווערסיטעטן, קאלעדזשן א.ד.ג.
די באדארפענע פראפעסיען אין ישראל
פאלגנדיג איז די ליסטע פון די באדארפענע פראפעסיען אין ישראל צו באלוינט ווערן מיט א "תעודת בגרות" דאקומענט:
קאַטעגאָריע:בילדונג קאַטעגאָריע:דאקומענטן
דזשאסעף ברונא
left|thumb|250px|דזשאסעף ברונא דזשאסעף ברונא (געבוירן אפריל 8 1929) איז אמעריקאנער ביזנעסמאן און פאליטיקאנט, ער איז דער יעצטיגער מאיאריטעט פירער פון דעם ניו יארק שטאט סענאט, ערוויילט אין דעם 43סטן דיסטריקט. ער איז א רעפובליקאנער.
ברונא
זוכן
זוכן איז אז איינער פארלירט א וויכטיגע זאך פרובירט ער עס אויפצוזוכן.
זעט אויך
קאטעגאריע:לעבן
נאציאנאל געאגראפיש
קליין|נאציאנאל געאגראפֿיש'ס לאָגאָ נאציאנאל געאגראפֿיש (ענגליש: National Geographic) איז א מאָנטלעכער זשורנאל וואס ערשיינט אין פילע שפראכן איבער דער גאנצער וועלט און באהאנדעלט שיינע אינטרעסאנטע זאכן איבער נאטור און קולטור ארום דער וועלט.
וועבלינקן
קאַטעגאָריע:וויסנשאפט-זשורנאלן
קאַטעגאָריע:נאטור
גדליהו בן אחיקם
גדליהו בן אחיקם (אדער גדליה), איז געווען דער לעצטער פירער פון מלכות יהודה. נבוכדנאצר (דער קעניג פון בבל) האט אים באשטימט אלץ א פירער פון אלע פארבליבענע אין יהודה נאך וואס די בבלים האבן איר איינגענומען און מגלה געווען רוב יידן קיין בבל.
אין א צייט ארום ג' תשרי האט א ייד מיטן נאמען ישמעאל בן נתניה געמארדעט גדליהו צוליב וואס, און לזכר דעם פאסט מען צום גדליה. נאך וואס גדליהו איז געשטארבן האבן אלע איבעריגע יידן און ירמיהו צווישן זיי אראפגענידערט קיין מצרים.
48 יאר ארום האט כורש דער קעניג פון פרס צוריק געקערט די יידן קיין ארץ ישראל.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:מלכות יהודה קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
וואלקן קראצער
קליין|250px|[[טייפי 101 ביינאכט]]
א וואלקן קראצער ווערט אנגערופן א גאר הויכער בנין וואס מענטשן האבן געבויט און עס קוקט אויס ווי עס כאפט זיך אן אין די וואלקענעס.
אין ניו יארק איז היינט פארבליבן דער עמפייער סטעיט בילדינג אלס העכסטער וואלקן קראצער, אויך די טווין טאוערס זענען געווען וואלקן קראצערס.
ביים סוף פון דעם 20סטן יארהונדערט האט זיך געמאכט אן אומאפיציעלער פארמעסט צו בויען דעם העכסטן וואלקן קראצער. מ'האט געבויט אסאך אין מזרח אזיע, אין כינע, יאפאן, מאלייזיע, דרום קארעע און טייוואן. אין אנהייב פון דעם 21סטן יארהונדערט האט מען אנגעהויבן בויען גאר הויכע סטרוקטורן אינעם מיטל מזרח.
דער העכסטער וואלקן קראצער אויף דער וועלט איז געווען דער טייפי 101, וואס געפינט זיך אין טייפי, טייוואן, מיט 101 שטאק, און איז הויך 509.2 מעטער (1670.60 פיס). זייט 2010 איז דער העכסטער וואלקן קראצער בורדזש כאליפא, מיט 163 שטאק און הויך 828 מעטער.
קאַטעגאָריע:וואלקן קראצערס
קלינישער טויט
אַ קלינישער טויט מיינט, אז די 'געהירן' [מח] איז מער נישט אין דינסט, דער מענטש אטעמט כמעט מער נישט, און איז נאטורליך שוין טויט, אבער עס איז נאך דא שאנסן, אז ער זאל צוריק לעבעדיג ווערן, כאטש גאנץ ווייניג שאנסן. עס איז פארהאנען א מעדעצינישע באהאנדלונג, וואס הייסט CPR, וואס געלערנטע פאראמעדיקער קענען צוריקברענגן דעם גוסס, פון א הארץ אטאקע פאל, און דאס גלייכן, און דורך דעם שענקען לעבן פראצענטיג דעם פאציענט.
דאס לעצטע זאך וואס ארבעט ביי א גוסס איז דאס הארץ, עס איז אנגענומען אז דער מענטש אין א מצב פון קלינישער טויט, שפירט שוין גארנישט, אבער ווי עס איז באקאנט, פון קראנטע קוועלער פון מענטשן וואס האבן יא צוריק אויפגעלעבט, אז דער מענטש הערט זייער גוט וואס טוהט זיך ארום זיך, אין די קריטישע מאמענטן פון גסיסה.
ביי יידישקייט
אין דער יודישער הלכה, איז פארבאטן צו דערנענטערן דאס טויט פון א מענטשן, דורך סיי וועלכע שטייגער, ווי צום ביישפיל אראפנעמען די רערן, טראץ וואס עס קוקט אויס מינדערוויכטיג אים צו דערהאלטן ביים לעבן נאך אייניגע שטונדן, וויבאלד דער מענטש גייט דאך שוין ממילא נישט צוריק לעבעדיג ווערן ווי מען זעט געווענליך, דאך, טאר מען נישט צונעמען לויט יודישער הלכה, אפילו איין רגע פון זיין לעבן, וויפיל ער לעבט נאך.
קאַטעגאָריע:קרענק
די נויט
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שוועדן קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
סטודענט
קליין|250px|סטודענטן ביי א [[מאטעמאטיק לעקציע]] אַ סטודענט איז איינער וואס לערנט זיך סיי וואסארא ענין. אין די וועלט איז דאס ווען איינער געווענליך אן אינגער מענטש וואס שטודירט אין אן הויכע שולע ווי אוניווערסיטעטן און קאלעדזשן
זעט אויך
קאַטעגאָריע:בילדונג
כורש
אין יאר 538 פאר'ן ציילן (אומגעפער 50 יאר נאכ'ן חורבן בית ראשון) האט ער פראקלאמירט צו ערלויבן די אידן זיך אומקערן קיין ארץ ישראל כדי צו בויען דער צווייטער בית המקדש, (נאך 67 יאר גלות), אויך האט ער געפאָדערט פון די אידן וואס האבן געוואלט בלייבן אין בבל, זאלן שטיצן די אידן וואס פארן צוריק קיין ארץ ישראל. אויך האט ער אומגעקערט די כלים פון דער בית המקדש וואס נבוכדנאצר האט גערויבט פון די אידן. די אומקערונג הייסט שיבת ציון.
קאַטעגאָריע:מלכי פרס קאַטעגאָריע:בית המקדש קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך קאַטעגאָריע:היסטאריע פון ארץ ישראל
ה'תשנ"ו
נפטר געווארן
כ״ד תשרי – רבי חיים זאנוויל אבראמאוויטש פון ריבניץ
אסטאנא
קליין|אסטאנא אַסטאַנאַ (פֿריער נור-סולטאן) איז די הױפטשטאָט פֿון קאַזאַכסטאַן. 600,0000 פּערזאָנען ווױנען אין אַסטאַנאַ.
קאַטעגאָריע:שטעט אין קאזאכסטאן קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
ערבוס
קליין|א 330-200 [[Air Seychelles 2013]]
היסטאריע
ארגינעל איז ערבוס געווען א קליינע פליווארג פראדוצירער צווישן א רייע אייראפעישע פליווארג פירמעס אין די 60'ער יארן אונטער אן אנדערע נאמען. ערבוס איז געבוירן אין די ענדע 60'ער יארן אלס א קאלאבאראציע צווישן בריטן, דייטשלאנד, און פראנקרייך וועלכע האבן געזוכט צו קאנקורירן מיט אמעריקע'ס גרעסטע פליווארג פירמעס באואינג און דאגלעס. דאס איז געקומען נאך די געלונגענע קאנקארד וועלכע איז אויך געווען א פאראייניגטע פראיעקט צווישן בריטן און פראנקרייך. די ערשטע מאדעל איז געווען די A300 וועלכע איז געווען א דירעקטע קאנקורענט צו באואינג'ס 737 אבער עס האט זיך נישט אויסגעארבעט צוליב טעכנישע און פאליטישע סיבות און בריטן האט צוריק געצויגן פון דעם פראיעקט. באלד נאך דער דורכפאל האבן דייטשלאנד און פראנקרייך זיך פאראייניגט צו גיין ווייטער און האבן פארמאל געגרינדעט ערבוס אלס א פובליק פירמע. ערבוס האט נישט אויפגעגעבן די A300 און האט דאס ארויסגעגעבן אין 974' אבער עס האט זיך שוואך פארקויפט אין די ערשטע יארן. ערבוס האט נאכגעפאלגט מיט איר עי-320 אין 981' וועלכע איז געווען א פיל פארבעסערטער ווערסיע פון די A300 און האט געהאט א געוואלדיגע סוקסעס ווען בעפאר עס האט זיך ערשט געהויבן האט די פירמע שוין געהאט איבער 400 באשטעלונגן אין קאנטראסט צו 15 באשטעלונגן פאר די A300.
די סוקסעס האט נאכגעפאלגט מיט נייע מאדעלן וועלכע האבן זיך פארקויפט איבער די גאנצע וועלט און אויך אין אמעריקע זעלבסט. ביי די ענדע פון די 80'גער יארן זענען באואינג און ערבוס אפיציעל געווען אין א נאנטע קאנקורענט ווען ביידע האבן זיך געריסן פאר יעדע ארדער און יעדעס מאל איינער האט געווינען א קאנטראקט האט דער אנדערער פרובירט נקמה נעמען מיט'ן פארכאפן א צווייטע ארדער. אין 00' האט בריטען זיך נאכאמאל פאראייניגט מיט ערבוס פאר דעם A380 פראיעקט, די וועלט'ס גרעסטע קאמערציאלע לופטמאשין מיט 555 זיצן וועלכע איז פארטיג געווארן דעם פארגאנגענעם אפריל. דער פראיעקט איז געווען איינע פון די גרעסטע אונטערנעמונגן אין אוויאציע היסטאריע און האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין א סוקסעס אויף דערווייל סיי אין אינדזשעניר און סיי אין באשטעלונגן. די ערשטע דעליווערי וועט זיין ביז עטליכע מאנאטן.
אין 99' האט ערבוס געגרינדעט א מיליטערישע אפטיילונג אונטער'ן נאמען ערבוס מיליטערי וועלכע וועט בויען עטליכע מיליטערישע טראנספארט פליגער פאר נאט"א. די מיליטערישע אפטיילונג ווערט באטראכט אלס א סטראטעגיע פון ערבוס צו בלייבן שטארק אין ביזנעס אין פאל די ציווילע לופטליניע אינדוסטרי וועט אפגעשוואכט ווערן צוליב מלחמות זאל זי בלייבן אין ביזנעס. ערבוס פליגערס ווערן פראדוצירט אין פראנקרייך, דייטשלאנד, ענגלאנד, שפאניע, כינע, און די פאראייניגטע שטאטן דורך 50,000 ארבעטער. אויסער דירעקטע ארבעטער זענען פאראן ארום 120,000 ארבעטערס וועלכע ארבעטן פאר סופלייער פירמעס פון ערבוס אין די פאראייניגטע שטאטן.
פיש
קליין|אַ הערינג א פֿיש איז א בעל חי וואס לעבט אין וואסער און אטעמט דורך קשעלעס (זשאברעס). אַ פֿיש װאָס װאױנט אין דעם ים און דאַרף זאַלץ-װאַסער צו לעבן הייסט א ים־פיש. א פיש וואס לעבט אין טייכן און אזערעס הייסט א פרישוואסער פיש.
ערבוס
היסטאריע
קאַטעגאָריע:אוויאציע
פיש
פיש אלס מאכל
פיש זענען א וויכטיגער מקור פון עסן פאר מענטשן.
פיש אין דער תורה
לויט דער תורה מעג מען עסן נאר פיש װאָס האָבן פֿלוספֿעדערן און שופּן (סנפיר וקשקשת) אזוי ווי ס'שטייט אין ויקרא (י"א ט'): אֶת-זֶה, תֹּאכְלוּ, מִכֹּל, אֲשֶׁר בַּמָּיִם: כֹּל אֲשֶׁר-לוֹ סְנַפִּיר וְקַשְׂקֶשֶׂת בַּמַּיִם, בַּיַּמִּים וּבַנְּחָלִים--אֹתָם תֹּאכֵלוּ.
*
מיכאיל סאקאשווילי
מיכאיל סאַקאַשווילי (געב' דעם 21סטן דעצעמבער 1967) איז געווען דער פּרעזידענט פון גרוזיע פון 2004 ביז 2015.
קאטעגאריע:פרעזידענטן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
1 (נומער)
left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער 1 איז דער ערשטער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאכן נול און פארן צוויי.
1 איז גימטריא א'
משה פריעדמאן (מו"ץ)
ר' משה פרידמאן איז א זון פון ר' מענדל פריעדמאן ראש ישיבת סאטמאר בירושלים, איידעם ביי ר' יחזקאל ראטה, דיין אין סאטמאר 10טע עוו, און אויפגענומען אנשטאט ר' חיים דוד כ"ץ אין 53. אין בארא פארק דורך די ארונים.
פריעדמאן, משה
סאנא
סאַנאַ' איז די הױפּטשטאָט פֿון תימן.
אפרים שמעון לייכטאג
רבי אפרים שמעון לייכטאג איז דומ"ץ אין סאטמארער בית המדרש אין בארא פארק אויף 15טער עוועניו (ארוינים), אונטער דער פירערשאפט פון ר' שלום אליעזר טייטלבוים, זון פון ברך משה.
ר' אפרים שמעון איז א אייניקל פון רבי אליהו לייכטאג, דיין אין דער שטאט סאטמאר. ער האט פארהייראט די טאכטער פון אהרן ברוך ענגלענדער, א ברודער פון אלי'ש ענגלענדער פון לאנדאן.
דער 15 עוו. סאטמארער בית המדרש האבן אים אויפגענומען אלס דיין.
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
י"ג אדר
נאר אין א פשוטן יאר.
טעג ווען י"ג אדר קען געפאלן:
אין די צייטן פון חז"ל האבן די וואס האבן געוואוינט אין דערפער ("בני כפרים") געהערט דאס מגילת אסתר ליינען דעם טאג אויב ער איז געפאלן מאנטאג אדער דאנערשטאג. קליין|200px|רבי [[משה פיינשטיין]]
עיר פארס וואן
left|250px
ער פֿארס וואַן איז דער נאמען פונעם עראפלאן פון דעם פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן. א יעדער פליגער פונעם אמעריקאנישן לופטפלאט וואס פירט דעם פרעזידענט באקומט דעם נאמען עיר פארס וואן. אין דער שפראך פון דעם המון עם, ווערט דער ספעציעלער פליגער אין וואס דער פרעזידענט פארט נארמאל גערופן ער פארס וואן. היינט זענען דא פאר דעם צוועק צוויי באינג VC-25A פליגערס. זיי האבן א קווארטיר פארן פרעזידענט וואס איז כולל א שלאפצימער און א באדצימער.
קאַטעגאָריע:USA פרעזידענטן קאַטעגאָריע:עראפלאנען קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
שנה ראשונה
שנה ראשונה איז דאס ערשטע יאר נאך דער חתונה. לויט דער תורה אין דעם יאר דארף מען פריילעך מאכן די ווייב און אפגעבן צייט פאר איר. אין דעם יאר פירט מען זיך צו זיך נישט דערווייטערן פון שטוב אויף דאטשע א.ד.ג.
אין פריערדיקע צייטן, האט א מענטש נישט געדארפט גיין דינען אין מיליטער ווען ער איז געוועזן אין דעם שנה ראשונה.
קאַטעגאָריע:חתונה קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
3 (נומער)
3 איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 2 און פאר 4.
3 איז גימאטריע ג
0 (נומער)
לינקס|250px|זערא נול אדער זעראָ איז דער נומער 0 וואס קומט נאך 1- און פאר 1.
עס איז אַ נומער וואָס באַדייט גאָרנישט מיט גאָרנישט. 10 זעראָס איז צען מאָל גאָרנישט און 1,000 זעראָס זענען טויזנט מאָל גאָרנישט. די זעראָס פאַר זיך האָבן נישט קיין שום באַדייט און קיין שום ווערט.
ווען מ'שטעלט אָבער אַוועק פאַר דעם זעראָ אַ ציפער: 1, 2, אָדער 3, ווערט דער זעראָ אַ גאַנצער יחסן און באַקומט פּלוצלינג פלייש מיט ביינער.
אַ זעראָ מיט 1 איז גאַנצע 10. אַ זעראָ מיט 2 איז 20, אַ זעראָ מיט 3 איז 30, און אַ זעראָ מיט אַ 4 איז 40. אַ ציפער 1 אָדער 2 מיט אַסאַך זעראָס דערנאָך, קען ווערן אַ מיליאָן (1,000,000), אַ ביליאָן אָדער אַ טריליאָן.
דער נול, דער זעראָ, דער אַזוי-גערופענער גאָרנישט, איז זייער וויכטיג אין דער וויסנשאַפט פון מאַטעמאַטיק און אָן אים וואָלט נישט מעגליך געווען צו ציילן די יאָרן און פירן אַ קאַלענדאַר, מען וואָלט נישט געקענט מאַכן חשבונות און קאַלקולאַציעס אין אַסטראָנאָמיע, פֿיזיק און אַרכיטעקטור.
ווער עס איז געווען דער געניאַלער דערפינדער פון דעם זעראָ איז נישט באַקאַנט און אויך ווייסט מען נישט גענוי אין וועלכן יאָר ער איז צום ערשטן מאָל גענוצט געוואָרן. מ'גלויבט אָבער אַז דער זעראָ איז דערפינדן געוואָרן ביי די מאַיאַ אינדיאַנער פון צענטראַל אַמעריקע מיט אומגעפער 1600 יאָר צוריק.
מ'האָט נאָך אין יענער צייט ביים דערפונדן דעם נול נישט געגעבן קיין נאָבעל־פּריזן פאַר וויכטיגע דערפינדונגען און אַנטדעקונגען, דער דערפינדער פון דעם זעראָ וואָלט אָבער אָן אַ צווייפל פאַרדינט די נאָבל פּרעמיע ווען מ'וואָלט דעמאָלט געגעבן אַזעלכע פּרעמיעס. און ווען מ'ווייסט זיין נאָמען וואָלט ער פאַרצייכנט געוואָרן אַלס איינער פון די גרעסטע דערפינדער אין דער וועלט.
אין מאטעמאטיק
יעדער נומער וואס מען טאפלט מיט א נול, באטרעפט א נול. אין מאטעמאטיק איז פארבאטן צו צעטיילן סיי וואסערע נומער מיט א נול. ד"ה, א נול קען ניט זיין קיין דענאמינאטאר.
געהיימע דינסט פון די פאראייניגטע שטאטן
קליין|250px די געהיימע דינסט פון די פאראייניגטע שטאטן איז געשטעלט צו באוואכען באשיצן די פרעזידענט און וויצע פרעזידענט און די פאמיליע זייערע. געגרינדעט דעם 5טן יולי, 1865, קעגן שווינדל, דאס איז געווען די איינציגסטע אגענטור וואס האט געהאט טויזנטער אגענטן אונטער זיך דעמאלטס, ממילא האט עס איבערגענומען אסאך ראלעס ווי אויספארשן באנק רויבערייען אומלעגאלע פארוועטן.. און נאך איז נאך די מארד פון פרעזידענט וויליאם מעקינלי און 1901 האט קאנגרעס בייאויפטראגט די סיקרעט סערוויס צו שיצן אויפן פרעזידענט.
5,000 אגענטן ארבעטן פאר די סיקרעט סערוויס,
וועבלינקען
קאטעגאריע:USA רעגירונג קאטעגאריע:זיכערהייט
בעריש מייזליש
ר' בעריש מייזליש איז דער סאטמארער רב אין בארא פארק אין ביהמ"ד אויף 53'טע סטריט
אין דער סאטמארער מחלוקת האט ער גענומען א שטעלונג אויף זיין שוואגער'ס צד הרב אהרן טייטלבוים.
זיין זון איז רבי חיים הערש מייזליש אין בני ברק.
קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים
צוואנג
צוואַנג איז דאס פירן א מענטש צו טוהן עפעס אומווילנדיג דורך כח אדער סטראשונגן. עס רעדט זיך פון א צאמשטעל פון צווינגעדיגע טאהטן וועלכע רירן אן אין דעם פרייע ווילן פון א יחיד כדי צו דערגרייכן א געוואונטשענע רעזולטאט. דאס קען אריין נעמען שאנטאזש, ארויסצווינגעריי, פייניגונג, און סעקסואלע אנפאל. קאַטעגאָריע:פארברעכן
2 (נומער)
2 איז גימאטריע ב'
פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
קליין|150px|זיגל פונעם פרעזידענטדער פרעזידענט פון די פֿאראייניגטע שטאטן (, אינקורצן POTUS) איז דער געוויילטער ראש מלוכה און הויפט פונעם עקזעקוטיוו פון די פאראייניגטע שטאטן. דער פרעזידענט פירט דעם עקזעקוטיוו און די פעדעראלע רעגירונג, און ער איז דער הויפט קאמאנדיר פון דער מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
דער אמט פון פרעזידענט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע איז דער העכסטער אמט אָנצוקומען אין לאנד. (אין רוב אנדערע לענדער איז דער פרעמיער מיניסטער דער פירער און קאמאנדיר איבער אלעם.) ער ווערט באטראכט אלס דער מאכטפולסטער פערזאן אין דער וועלט.
צו ווערן פרעזידענט דארף מען דערווייל זיין א געבוירענער אין לאנד און מינימום 35 יאהר אלט, און האבן געוואונט אין לאנד פאר די לעצטע זיבן יאר. (ארנאלד שווארצענעגער האפט צו טוישן דאס געזעץ צו קענען לויפן פאר פרעזידענט). אין 1951 איז דאס געזעץ אריין אין קראפט איבער די צוימינג פון דינען נישט מער ווי צוויי טערמינען (ד.מ. צוויי מאל 4 יאר)
דאס ווייסע הויז
די פרעזידענטס אפיציעלע רעזידענט איז אין די ווייסע הויז
ער פארס וואן
דער פרעזידענט האט די סאפסיקירסטע פליגער אין דער וועלט און דער איינציגסטער פרעזידענט וואס האט א ספעציעלע פליגער, און מ'רופט דאס "ער פארס וואן"
די ערשטער פאמיליע
די פרעזידענטס פאמיליע ווערט אנגעריפן 'די ערשטע פאמיליע'
די קאבינעט
א פרעזידענט וויילט זיך אויס זיינע קאבינעט מיטגלידער און קאלעגן. דער העכסטער אמט נאכ'ן פרעזידענט איז דער וויצע־פרעזידענט, און דערנאך דער שטאַט׳ס סעקרעטאר.
זעט אויך
*
Prezidant Stadoù-Unanet Amerika Presidenti di i Stati Uniti d'America Amerikanske præsidenter Uachtarán na Stát Aontaithe Presidentes dos Estados Unidos de América Daftar Presiden Amerika Serikat അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ പ്രസിഡണ്ടുമാരുടെ പട്ടിക Président d's Êtats Unnis Prisidenti dî Stati Uniti
ריבית
ריבית מיינט אפגעבן א חוב מיט צינזען (מיט מער פראצענט).
ווען מען לייגט אריין געלט אין א באנק קאנטע, קען די באנק צולייגן ריבית צו דער קאנטע.
אין יידישקייט
לויט דער תורה איז פארבאטן צו אויסלייען מיט ריבית פאר א ייד נאר בלויז פון גוים.
אבער ס'איז פאראן אן עצה פון די אחרונים צו בארגן געלט אויף ריבית מיט א היתר עיסקא.
רעפערענצן
קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
ט"ו אדר
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אדר
רחל
קליין| רחל אמנו מיט יעקב אבינו על יד הבאר (צייכונג, ויליאם דייס, 1853 בריטיש) די מאמע רחל זי איז געווען די צווייטע טאכטער פון לבן הארמי און מוטער עדינה. איז געווען דאס באליבטע ווייב פון יעקב. זי האט געהאט צוויי קינדער:יוסף און בנימין.
קול ברמה נשמע
ירמיהו דער נביא האט געזאגט אין נאמען פון גאט (100 יאר-) נאך וואס די עשרת השבטים האבן גולה געוועזן, הערט זיך א קול פון רחל ווי זי וויינט אויף אירע קינדער די עשרת השבטים וואס האבן גולה געוועזן, און ווי גאט טרייסט איר און זאגט צו אז אין דער צוקונפט וועלן זיך אלע אומקערן צוריק קיין ארץ ישראל:
די פסוקים ווערן איבערגעחזרט און געזונגען צו דערמאנען די נבואה אז כלל ישראל וועט זיך אומקערן פון גלות.
קבר רחל
די אנגענומענע דעה איז אז רחל איז געשטארבן י"א מרחשון ב'ר"ח אין אפרת לעבן בית לחם. אבער לויט ספר שמואל איז זי באגראבן געווארן אין רמה וואס ליגט צפון פון ירושלים.
קאַטעגאָריע:אבות און אמהות קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
4 (נומער)
left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער 4 איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 3 און פאר 5.
4 איז גימאטריע ד
קארן (טרופע)
קליין|לינקס קארן (דייטש: korn) איז א פאפולערע אמעריקעניש נו מעטאל באנד. דער באנד איז געגרינדעט געווארן אום ה'תשנ"ג (1993). זיי זינגען מיינסטנס אויף ענגליש.
דיסקאָגראַפֿיע
זייערע סידיס:
קאַטעגאָריע:טרופעס קאַטעגאָריע:דייטשישע זינגערס
גרויזאם
גרויזאם איז א מענטש וואס ווארפט א גרויסער כעס וואס מען פארכט זיך פון דעם.
5 (נומער)
קליין|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער 5 פינף איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך פיר און פאר זעקס.
5 איז די גימאטריא פון ה'.
י"ז תמוז
יארצייטן
17. tammúz
6 (נומער)
left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער זעקס איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך פינף און פאר זיבן.
6 איז גימאטריע ו'
עלעקטריע
עלעקטריע איז א גרופע פיזישע ערשיינונגען פארבונדן מיט דעם אנוועזנהייט און באוועגונג פון מאטעריע וואס האט א אייגנשאפט פון עלעקטרישע לאדונג, וואס פיצקילע באשטאנדטיילן ווי עלעקטראנען און פראטאנען פליסן און שאפן א קראפט וואס ציט און שטופט צווישן זיך. דאס קען מאכן בליצן און אויך ליכטיגקייט.
עטימאלאגיע
עלעקטריע שטאמט פון דעם גריכישן ווארט ήλεκτρον (עלעקטראן).
עלעקטרישע לאדונג
עלעקטרישע לאדונג איז א פיזישע אייגנשאפט פון מאטעריע, וואס איז גורם אן עלעקטראמאגנעטישע אינטעראקציע מיט אנדערע לאדונגען אדער מיט אן עלעקטרישן פעלד.
עלעקטרישער שטראם
א שטראם דורך א רעזיסטאר שאפט א היצונג; דזשיימס פרעסקאט דזשול האט דאס שטודירט מאטעמאטיש אין 1840.
עלעקטרישע קרייזן
אן עלעקטרישער קרייז איז א צוזאמענשטעל פון עלעקטרישע קאמאפאנענטן וואס לאזט אן עלעקטרישע לאדונג פלוסן ארום א פארמאכטן שטעג (א קרייז); געוויינלעך איז דער צוועק אויפצוטון עפעס ווי צינדן א לעמפל. די פארשידענע קאמפאנענטן אין א קרייז זענען אזעלכע עלעמענטן ווי קעגנשטעלן, קאנדענסאטארן, אויסשלישערס, טראנספארמאטארן און עלעקטראניק.
עלעקטראניק
עלעקטראניק איז א געביט וואס באהאנדלט קרייזן מיט תחום עלעקטראנישע באשטאנדטיילן געמאכט פון האלבדורכפירערס ווי דיאדעס און טראנזיסטארן. מיטן הילף פון עלעקטראנישע באשטאנדטיילן קען מען שאפן אמפליפייערס, שאלטער באשטאנדטיילן, לאגישע טויערן אא"וו. זיי זענען דער פונדאמענט פון מערסטע עלעקטראנישע געצייג און דורך זיי האט די טעכנאלאגיע זיך שטארק אנטוויקלט אין דעם 20סטן יארהונדערט.
פראדוקציע
עלעקטרישע קראפט ווערט גענערירט אדער מיט עלעקטראמעכאנישע גענערירערס, וואס מען טרייבט מיט פארע פון ברענען קוילן אדער נאפט, אדער פון א נוקלעארער רעאקציע, אדער פון קינעטישער ענערגיע וואס מען נעמט פון פליסנדיקן וואסער אדער ווינט.
באגי מען
א פאנטאזיע פון קליינע קינדער אז עס געפונט זיך ווי ווען א מיסטריעזער שלעכטער פארשוין וואס זוכט נאר שלעכטס צו טוהען בעיקר פאר קליינע קינדער קאטעגאריע:פאנטאזיעס
יונתן יוסף מענצער
יונתן יוסף מענצער איז א ביזנעסמאן און געוועזענער אקטיוויסט אין ברוקלין ניו יארק.
מענצער מיט זיין שותף יחיאל גאלדבערגער, זענען מיט יארן צוריק ארויף אויפן פאליטישן לייטער אין ניו יארק און האבן פארשאפט קאנטאקטן מיט פאליטישטאנס און ערוויילטע באאמטע, אין ניו יארק סטעיט. די קאנטאקטן וואס זיי האבן אנגעקניפט האט זיי אויך געברענגט נעגאטיווע פובליסיטי איבער פארשידענע קאמפיין מיטסברויכן.
ער איז א געוועזענע פאפא חסיד.
קאטעגאריע: עסקנים קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט קאַטעגאָריע:פאפא
קאדעקס כאמוראבי
left|250px קאדעקס כאמוראבי איז אן אוראלטער מגילה געשריבן אויף אקאדיש אויסגעטשעטשעט אויף א שטיין פון די צייטן פון אברהם אבינו.
די מגילה איז געשריבן געווארן אויף א שטיין דורך כאמוראבי דער קעניג פון בבל (א'תתקס"ח - ב'י) דערגרייכט 281 געזעצן ווען א סך חוקים פון זיי וואס געהערט צו בין אדם לחבירו זיינען געראטן צו די חוקי התורה (וואס איז געשריבן געווארן ארום 450 יאר שפעטער).
דרוסנדיקע לינקן
קאַטעגאָריע:ארכעאלאגיע קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו קאַטעגאָריע:געזעץ קאַטעגאָריע:תנ"ך קאַטעגאָריע:היסטאריע
7 (נומער)
left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער זיבן איז די נאטירלעכער צאל וואס קומט נאך זעקס און פאר אכט.
7 איז גימאטריע ז'
מנחם דאווידאוויטש
הרב מנחם דאַווידאויטש (ד' אדר ה'תרפ"ח, 25סטן פעברואר 1928 - כ"ג סיון ה'תשע"ז, 17טן יוני 2017) איז געווען א סופר סת"ם א מומחה וואס האט אויסגעלערט דורות פון סופרים. מען האט אים גערופן 'דער רבי פון די סופרים'.. אין דער עדה החרדית איז ער גערעכנט געווארן דער אויטאריטעט אינעם געביט פון ספרות. דעם "תיקון קוראים" וואס ער האט ארויסגעגעבן איז געווארן דער פראטאטיפ פון רוב היינטיקע ספרי תורה.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין מינכן, דייטשלאנד צו זיינע עלטערן דוד און הענדל. ווען ער איז געווען אלט צען יאר איז ער ארויף מיט זיינע עלטערן אין ארץ ישראל, און זיי האבן זיך באזעצט אין פרדס חנה. דערנאך זענען זיי אריבער קיין ירושלים, וואו ער האט געלערנט ביי זיין רבי׳ן  הרב יוסף צבי דושינסקיא. אין זיין יוגנט איז ער אויך געווארן נאענט צו  הרב אהרן ראטה, דער שומרי אמונים רבי, וואס האט אים מקרב געווען און איז געווארן זיין רבי מובהק. נאך זיין פטירה איז ער געווארן א חסיד פון זיין איידעם רבי אברהם יצחק קאהן, מחבר פון 'דברי אמונה' און גרינדער פונעם תולדות אהרן חסידות. נאך זיין פטירה איז ער אריבער צום תולדות אברהם יצחק רבי פון זיין בכור, רבי שמואל יעקב קאהן.
נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין ירושלים, און ער האט אנגעהויבן עוסק זיין אין ספרות. ער איז גערעכנט געווארן דער גרעסטער מומחה אין ספרות. דורכאויס פופציק יאר האט ער געדינט ווי דער סופר פונעם עדה החרדית בית דין. הרב יצחק יעקב ווייס, גאב"ד פון דער עדה החרדית, האט פארלאזט אויף אים אין ענינים פון ספרות. ער האט געשריבן 26 ספרי תורה, כולל די ספר תורה פון זיין רבי׳ן, דער תולדות אהרן רבי. אויך איז ער געווען דעם רבי׳נס בעל קורא.
ער איז נפטר געווארן, אלט 89, שבת שלח לך, כ"ג סיון ה'תשע"ז. זיין לויה איז פארגעקומען מוצאי שבת, און מען האט אים באערדיגט אין הר הזיתים.
וועבלינקען
קליין|זיין ספר ״מנחת הסופר״
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חסידים קאַטעגאָריע:ירושאלמער קאַטעגאָריע:עדה החרדית קאַטעגאָריע:סופרים קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
גלעזל
גלעזעל א כלי צו טרינקען
List of glassware
מיטשעם קנופ סטאנציע
מיטשעם קנופ איז א נאציאנאלע באן סטאנציע באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק און א טראמלינק סטאנציע אין דרום מיטשעם אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן, דרום לאנדאן. מיט דער באן קען מען פארן פון מיטשעם קנופ גראד, צפון קיין אין בעדפארדשיר און דרום קיין  אין מערב סאסעקס.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1868 דורך דער לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן אויף דער קיין  ליניע, ביים קנופ מיט דער מערב קרוידן קיין ווימבלדאן ליניע. אין 1997 איז פארמאכט געווארן די מערב קרוידן קיין ווימבלדאן ליניע און איז געטוישט געווארן צו א טראמלינק ליניע. היינט איז די סטאנציע מער נישט קיין קנופ ווייל די טראמלינק ליניע גייט אריבער דער באן ליניע אויף א בריק.
באדינונגען
די באדינונג אין די נישט שפיץ שעה׳ן איז ווי פאלגנד:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
אהרן בערנשטיין
רבי אהרן בערנשטיין (ח' סיון תרע"ח, מאי 1918 – י"ט חשוון תשנ"ה, 24סטן אקטאבער 1994) איז געווען דער ראש ישיבה פון חיי עולם אין ירושלים און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
ביאגראפיע
רבי אהרן בערנשטיין איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרע"ח צו זיין פאטער רבי פישל דיין ראב"ד פון עדת החסידים אין ירושלים, א קארלינער חסיד און באוווסטער גאון און צדיק ווי אויך א גרויסער יחסן.
רבי אהרן איז געווען א גרויסער און באוווסטער עילוי. גאר יונג האט ער זיך שוין געשריבן אין לערנען מיט  גדולי אר"י, בעיקר איז רבי אהרן שטארק נתקרב געווארן צום טשעבינער רב  וואס האט אים געגעבן היתר הוראה, א זאך וואס נאר איינצילע האבן דערצו זוכה געווען.
אין יאר ה'תרצ"ט האט ער חתונה געהאט מיט דינה, טאכטער רבי יצחק מאיר האגער אב"ד ור"מ סטאנעוויטצא אין אוקריינא. נאך אלס יונגערמאן איז ער אויפגענומען געווארן אלס ראש ישיבה אין דעם באוואוסטן חסידישן ישיבת חיי עולם, און שפעטער איז ער אויך געווארן דיין אין בי"ד פון אגודת ישראל. נאך זיין פטירה און עלטער פון זעקס און זיבעציק יאר, איז צונויפגעקליבן געווארען זיינע חידושים אויף סוגיות הש"ס דורך זיינע קינדער אינער ספר פרי אהרן.
משפחה
די קינדער פון רבי אהרן און זיין ווייב דינה זענען:
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
רבי אלימלך פון ליזענסק
אלימלך ליפמן מליז'נסק
ה'תש"ס
נפטר געווארן
א' אב – הרב שלמה האלבערשטאם, באבאווער רב (געב' תרס"ח)
10 (נומער)
צען איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 9 און פאר 11.
איז גימאטריע י
8 (נומער)
left|thumb|250px|אנטוויקלונג פון שרייבן דעם נומער אכט איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך זיבן און פאר ניין.
8 איז גימאטריע ח'
תמוז
קליין|תמוז איז דער [[חודש פונעם חטא העגל וואס האט צוגעברענגט משה רבינו צו צוברעכן די לוחות.]]
תמוז איז דער פערטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער צענטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי ).
קביעות - קאלענדאר
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז תמוז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר) : א חודש פון ניין און צוואניג טעג.
ראש חודש תמוז איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון סיון, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון תמוז, וויבאלד סיון איז שטענדיג א פולער חודש (מלא) : ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש תמוז קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ג ה ו) זונטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, פרייטיק.
דער אינהאלט פון חודש
דער צירוף פון חודש תמוז גייט ארויס פון דער ענדע פון די ווערטער (סופי תיבות) וכל זה איננו שוה לי (אסתר ה. יג.).
דער מזל פון תמוז ווערט אנגערופן סרטן (דער ראַק).
רעפערענצן
*
צירונג
left|thumb|250px|פערל און אנדערע צירונג צירונג איז למשל א בראצלעט, האלזבאנד, פינגערל א.ד.ג אפט מיט טייערע דיאמאנט שטיינער אין אלע פארעמען אין גאלד אדער אין זילבער, עס קומט אין אלע קאלירן. פרויען און צומאלן מענער טוען דאס אן פאר שיינקייט.
*
בריטישער מאנדאט
קליין|250px|די שטחים פון דעם בריטישן מאנדאט דער בריטישער מאנדאט איז דער נאמען פון דעם מאנדאט וואס דאס פאראייניגטע קעניגרייך האבן באקומען פון די פעלקער-ליגע ביי דער סאנרעמא קאנפערענץ צו הערשן אויף ארץ ישראל, פאלעסטינע, צווישן די יארן ה'תר"פ ; 1920 - ביז ה'תש"ח ; 1948 ווען מדינת ישראל איז געגרינדעט געווארן. ער איז אויפגעשטעלט געווארן מיט א ציל אויפצובויען א "יידיש נאציאנאל הויז" (בית לאומי) פאר די יידן אין ארץ ישראל לויט ווי די בריטישע האבן ערקלערט אין דער באלפור דעקלעראציע.
וועבלינקס
*
ברוקלין נעיווי יארד
די ברוקלין נעיווי יארד איז א ריזן שטח וואס דינט אלס איין זייט גרעניץ פון וויליאמסבורג ביי קענט עוועניו.
דאס איז היינט צוטאגס די פלאץ פון הונדערטע אידישע ביזנעסער אזא אינדוסטריעל שטח בלויז פאר האנדל און נישט פאר וואונען.
ביי די צווייטע וועלט מלחמה איז דאס נאך געווען א מיליטערישע באזע פאר דער אמעריקאנער פלאט. דער ליובאוויטשער רבי, רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, האט דארט וואלונטירט אלס אינזשעניר.
ר' חיים שלמה ווערטהיימער איז דער הויפט אידישע געהילף דארטן אין די הנהלה.
איר מזרח איז קענט, מערב איז פלאשינג, און דרום איז וויליאמסבורג סטריט און צפון איז טילערי צופיסענס פון דאמבא.
קאטעגאריע:וויליאמסבורג קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ קאטעגאריע:USA מיליטער
יחזקאל ראטה
הרב יחזקאל ראטה (תרצ"ה – כ"ג אדר תשפ"א) איז געווען דער קארלסבורגער רב אין ניו יארק.
אין זיין יוגנט איז ער געווען מו"ץ אין ירושלים, פון דארט האט מען אים אויף גענומען אלס דומ"ץ פון קהל יטב לב דסאטמאר אין בארא פארק, היינט פירט ער אן מיט זיין קהילה קהל יראי השם און מיט זיין כולל בית תלמוד להוראה.
ביאגראפיע
הרב יחזקאל ראטה איז געבוירן געווארן אין רומעניע אין יאר תרצ"ה. דארט איז ער געווען א תלמיד פון דער ישיבה אין אראד. אין יאר תשי״ג האט ער געדאנזשעט אנטלויפן פון רומעניע קיין ישראל, און ער האט געלערנט ביי רבי משה אריה פריינד, גאב״ד פון דער עדה החרדית, אין ישיבת סאטמאר אין ירושלים.
ער האט חתונה געהאט מיט חיה רעכל, טאכטער פון הרב חיים מענדל כהן פון ירושלים. ער איז געווען רב פון דער סאטמארער קהילה אין קאטאמאן, ירושלים.
א גרויסע טייל פון יאהר פארברענגט ער אויך אין מירון, ווי ער האט אן אייגענע הויז און בית המדרש.
ער איז א גרויסער מתמיד פון אלס קינד אן ווען ער האט געוואוינט אין ארץ ישראל. ער איז וועלט בארימט מיט זיין כחא דהיתרא אין אלע סארט שאלות. מען האלט אים פאר א גרויסער מקיל אין עניני אישות שאלות. ער איז א גרויסער בעל מקובל. ווי אויך רופט ער זיך ״רוטה״ אנשטאט ״ראטה״ וויבאלד עס איז מרמז אויף טהור.
ער האט גע'אסר'ט דעם קרית יואל סקול דיסטריקט וואס מען האט אים לכבוד דעם באווארפן מיט אייער אויף זיין באזוך אין קרית יואל.
זיין איידעם הרב משה פרידמאן איז געווארן דיין פאר די ארונים אויף זיין פלאץ אין דער הויפט סאטמאר שול אויף 53, נאך רבי חיים דוד כ"ץ וואס האט זיך נישט געוואלט אונטערווארפן רבי אהרן טייטלבוים.
ער איז נפטר כ״ג אדר תשפ״א, און מען האט אים אריבערגעפירט צו קבורה אין מירון.
משפחה
זיין אייניקל איז רבי יואל ראטה.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:סאטמאר קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
קאפנהאגן
טראנספארט
כאטש קאפנהאגן געפינט זיך אויפן גרענעץ פון לאנד, איז ער דער וויכטיקסטער פארקער פונקט אין דענמארק. אלע וויכטיקע שאסייען, ווי אויך די אייזנבאנען, פארן אריין אין דער שטאט, אין פארעם פון א שטערן. קאפנהאגן איז פארבונדן מיט ליבעק און האמבורג דורך דער פויגלליניע רוטע, און מיט מאלמע און לונד דורך דער ערעסונד פארבינדונג.
קאַטעגאָריע:דענמארק קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע
11 (נומער)
עלף איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 10 און פאר 12.
עלף איז גימאטריא י"א.
ארבעה מינים
מען נעמט איין לולב, איין אתרוג, דריי הדסים (מען מעג נעמען מער ווי דריי הדסים) און צוויי ערבות.
די מקורות אין דער הייליגער תורה און ביי חז"ל
אין דער הייליגער תורה ויקרא (כ"ג מ) שטייט: וּלְקַחְתֶּם לָכֶם בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן פְּרִי עֵץ הָדָר כַּפֹּת תְּמָרִים וַעֲנַף עֵץ עָבֹת וְעַרְבֵי נָחַל וּשְׂמַחְתֶּם לִפְנֵי ה' אֱלֹהֵיכֶם שִׁבְעַת יָמִים.
חז"ל לערנען ארויס פון דעם פסוק אז פון דערתורה מוז מען שאקלען מיט די ארבעה מינים און א יעדן פלאץ נאר דעם ערשטן טאג פון סוכות (ולקחתם לכם ב"יום הראשון"), אבער אין בית המקדש ("לפני ה' אלהיכם") האט די תורה געהייסן די גאנצע זיבן טעג ("...שבעת ימים").
נאך דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש, האבן די חז"ל פארברייטערט די מצוה און האבן געמאכט א תקנה אז מען מוז שאקלען די ארבעה מינים די גאנצע זיבן טעג אפי' אויסער דעם בית המקדש, אז עס זאל זיין א זכר למקדש. דערפאר איז מען היינט מקיים די מצוה אלע זיבן טעג, ווי אויך עס אנגערופן א מצוה דרבנן.
אויך האבן חז"ל גוזר געווען אז מען זאל נישט שאקלען די ארבעה מינים און שבת, (אזוי ווי ביי שופר און מגילת אסתר), ווייל מען איז חושש אז מען וועט דאס אריבער פירן פיר אמות אין א רשות הרבים (וואס דאס איז איינע פון די מלאכות וואס איז פארבאטן שבת).
ברכות און מנהגים
קליין
ברכות
פארן שאקלען לולב זאגט מען די פאלגנדע ברכה: ברוך אתה ה' אלוהינו מלך העולם, אשר קדשנו במצותיו, וציונו על נטילת לולב. אום ערשטן טאג זאגט מען אויך די ברכה פון שהחיינו: ברוך אתה ה' אלוהינו מלך העולם שהחיינו וקימנו והגיענו לזמן הזה
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סוכות
טעדי קאלעק
קליין|250px|טעדי קאלעק טעאדאר ״טעדי״ קאלעק ( כ"ט אייר ה'תרע"א (1911) - י"ב טבת ה'תשס"ז (2007)) איז געווען בירגערמייסטער פון ירושלים אין פארלויף פון 28 יאר, באלוינט מיטן ישראל פריז.
קאלעק איז געבוירן אין 1911 אין גרויסוואשאן, אונגארן, צו זיינע עלטערן אלפרעד (אברהם) און גרעטא (רחל) קאלעק. זיי האבן אין געגעבן דעם נאמען טעאדאר. ממוזער|טעדי קאלעק, שמעון פרס און דוד בן־גוריון מיט הרב [[אליהו בן חיים, רב פון די איראנשיין יידן אין קווינס, ניו יארק]] טעדי איז ארויף קיין ארץ ישראל אין יאר ה'תרצ"ד (1934).
קאטעגאריע:ישראל פריז קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס פון ירושלים קאַטעגאָריע:ירושאלמער קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן
געמיינדע
א געמײַנדע אדער קהילה (קעהילע) איז א פארזאמעלונג פון מענטשן אין איין גרופע. זיי קענען זיין פארשפרייט אין אנדערע עקן וועלט אבער אויב עפעס א געמיינזאמער אידיאל אדער לעבנסשטייגער פאראייניקט זיי ווערן. זיי גערופן אלס א געמיינדע.
יידישקייט
עס איז אנגענומען ביי יידן אז די וואס וווינען אין א שטעטל אדער א געגנט קומען צוזאמען אין א געמיינדע (אדער א קהילה) וואס פארזארגט רעליגיעזע פארברויכן ווי א שול, מקווה, חדר, שחיטה, כשרע עסן און א בית החיים.
*
מיטשעם איסטפילדס באן סטאנציע
מיטשעם איסטפֿילדס איז א באן סטאנציע אין איסטפילדס אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדערן און טעמזלינק. מען קען פארן מיט דער באן פון מיטשעם איסטפֿילדס גראד, צפון קיין אין בעדפארדשיר און דרום קיין  אין מערב סאסעקס.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 2טן יוני 2008.
באדינונגען
די באדינונג אין די נישט שפיץ שעה׳ן איז ווי פאלגנד:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
2007
זעט אויך ה'תשס"ז, ה'תשס"ח
נאבעל פריזן
*
פראנצויזיש
פראנצויזיש (אדער פֿראַנצײזיש; פֿראנצויזיש: français) איז א ראמאנישע שפראך וואס מען רעדט איבערהויפט אין פראנקרייך. אויך רעדט מען זי אין בעלגיע, לוקסעמבורג, שווייץ און קוויבעק, קאנאדע און אויך אין פארשידענע לענדער אין אפריקע. היינט רעדן זי 77 מיליאן מענטשן ווי זייער מוטער שפראך און 128 מיליאן ווי א צווייטע שפראך. אזוי ווי אנדערע ראמאנישע שפראכן, די סובסטאנטיוון זענען אדער מענלעך אדער ווייבלעך.
350px|ממוזער|שמאל|פראנצויזיש רעדערס איבער דער גארער וועלט טונקל בלוי: מוטער שפראך; בלוי: Verwaltungssprache; העל בלוי: Verkehrssprache; גרין: Minderheitensprache
היסטאריע
די רוימער האבן איינגענומען דאס לאנד גאַליע (היינטיקע פראנקרייך) און האבן עס צעטיילט אין פראווינצן. די רוימער האבן גערעדט לאטייניש און ביסלעכווייז איז לאטייניש געווארן די פארשפרייטע שפראך אין לאנד. די געוועזענע שפראך, גאַליש, האט מען וואס ווייניגער געניצט, און היינט ווערט א דיאלעקט פון גאליש, ברעטאניש, גערעדט נאר אין בריטאני.
אין פראנקרייך האט דאס ארויסרעד פון לאטיינישט זיך געענדערט ביז היינט וואס מ׳קען שווער דערקענען אז פֿראנצויזיש איז א ראמאנישע שפראך. נאכדעם וואס די רוימישע אימפעריע איז אונטערגעגאנגען האט זיך די שפראך אנטוויקלט אנדערשט אין די פארשידענע לענדער. אין מיטל־אלטער פראנקרייך האט די שפראך געהאט בעיקר צוויי דיאלעקטן: דער צפון־דיאלעקט langue d'oïl לאַנג ד׳אָאי און דער דרום־דיאלעקט langue d'oc לאַנג ד׳אק.
דער ווערב אויף פראנצויזיש
פֿראנצויזישע ווערבער האבן 8 צייטן (כולל אימפעראַטיוו), און יעדע צייט פון א ווערב האט 6 פֿארשידענע קאניוגאַציעס, לויטן סוביעקט פערזאן. ד״ה ס׳איז פֿאראן אינגאנצן 18 קאניויגאציעס פאר יעדן ווערב.
ס׳איז פֿאראן 3 גרופעס פון נארמאלע ווערבן: ווערבן וואס זייער פֿארעם לאזט אויס מיט ‎~er, ~re, און ‎.~ir אחוץ די דריי גרופעס איז אויך פֿאראן א גאנץ לאנגע רייע פון אויסנאמען וואס האבן אנדערע קאניוגאציעס.
קאַטעגאָריע:שפראכן קאַטעגאָריע:פראנקרייך קאַטעגאָריע:קאנאדע קאַטעגאָריע:בעלגיע קאַטעגאָריע:שווייץ
12 (נומער)
צװעלף איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 11 און פאר 13.
12 איז גימטריא יב
12 מאנאטן אין א יאר.
ענגליש
קליין| טונקל בלוי :לענדער וואו רוב מענטשן רעדן ענגליש העל בלוי : לענדער וואו ענגליש איז אן אפיציעלע שפראך, אבער רוב רעדן נישט ענגליש ענגליש איז אַ מערב־גערמאנישע שפּראַך וואס שטאמט פון גרויסבריטאניע װאָס װערט היינט גערעדט אלס א מוטער שפראך דורך אַרום 380 מיליאָן פּערזאָנען.
היינטצוטאג איז ענגליש די איינציגסטע וועלט שפראך. ענגליש האט אסאך ווערטער; דאס אקספארד ענגליש ווערטערבוך ברענגט מער ווי 250,000 ווערטער.
ענגליש איז אפיציעל אנערקענט מיט דריי באזונדערע דיאלעקטן, דער אמעריקאנישער, דער בריטישער און דער קאנאדישער.
כאטש ענגליש איז א גערמאנישע שפראך, קומט 60% פון זיין וואקאבולאר פון לאטיין.
ענגליש איז די דריטע גרעסטע מוטערשפראך אין דער וועלט, נאך כינעזיש און שפאניש, און די מערסט פארשפרייטע צווייטשפראך. ענגליש איז אן אפיציעלע שפראך פון די פאראייניגטע פעלקער, דעם אייראפעישן פארבאנד און גאר א סך אינטערנאציאנעלע ארגאניזאציעס. 70% פון רעדער פון גערמאנישע שפראכן רעדן ענגליש.
קלאסיפיקאציע
ענגליש איז אן אינדא-אייראפעאישע שפראך און געהערט צו דער מערב-גערמאנישע אפטייל פון די גערמאנישע שפראכן.
היסטאריע
ענגליש איז א מערב־גערמאניש שפראך, וואס האט אַנטוויקלט אין ענגלאנד. דייטשע קאלאניסטן (זאַקסן, אַנגלען און דזשוטן) זענען געקומען צו בריטאניע פון צפון־מערב דייטשלאנד, דענמארק און די נידערלאנדן, אָנהייבנדיק אין יאָר 449. זיי האבן זיך באַזעצט. אין די דרום און מזרח פונעם אינזל בריטאַניע, און האבן אַוועקגעשטופט די קעלטישע בריטן וואָס האבן געוואױנט דארט פֿריער, ביז יענע האבן גערעדט זייער שפראַך אַנשטאָט די אלטע קעלטישע שפראַכן. טייל רעדן נאך קעלטישע שפראַכן—וועלשיש אין וויילס און קארניש אין קארנוואל.
סקאטס איז אַ דיאַלעקט פֿון ענגליש וואָס מ׳רעדט אין סקאטלאנד.
א סך אנדערע פעלקער זענען געקומען וואוינען אין ענגלאנד במשך די יארן, וואס האבן גערעדט אנדערע שפראכן, און די דאזיקע שפראכן האבן צוגעלייגט ווערטער וואס האבן געענדערט די ענגלישע שפראך ביז זי איז געווארן מאדערן ענגליש. צום ביישפיל, אומגעפער יאר 800 זענען געקומען די וויקינגען, ים־גזלנים פון דענמארק און נארוועגיע. זיי האבן גערעדט צפון־גערמאנישע שפראכן און טייל פון זייערע ווערטער זענען אריין אין ענגליש.
ווען וויליאם דער ערשטער האט איבערגענומען די הערשאפט פון ענגלאנד אין יאר 1066, האט ער געברענגט זיינע אדעלן, וואס האבן גערעדט נארמאניש, א שפראך ענלעך צו פראנצויזיש. די ענגלישע שפראך האט זיך געטוישט ווייל מען האט זי גערעדט אבער נישט געשריבן דורכאויס עטלעכע 300 יאר (אפיציעלע שריפטלעכע דאקומענטן האט מען געשריבן אויף נארמאניש). אין יענער תקופה האט ענגליש געבארגט פון נארמאניש א סך ווערטער, ווי אויך האט מען אנגעהויבן פארלירן די אלטע ווארט־ענדונגען. דאס איז די תקופה פון מיטל-ענגליש. א גאנץ באקאנטער שרייבער פון מיטל-ענגליש איז דזשעפרי טשאסער. במשך די יארן האבן די קלאנגען זיך ווייטער געענדערט און מיטל-ענגליש האט זיך אנטוויקלט אין מאדערנעם ענגליש.
ווערנט די יארן האט ענגליש אריינגענומען נייע ווערטער פון א סך אנדערע שפראכן, בעיקר פון פראנצויזיש-אומגעפער 30% צו 40% פון אירע ווערטער-אבער אויך פון כינעזיש, הינדי און אורדו, יאפאנעזיש, שפאניש און פארטוגעזיש. וויסנשאפטלער פון פארשידענע לענדער דארפן קענען רעדן איינער מיט אנאנד זענען די נעמען פאר וויסנשאפטלעכע זאכן גענומען פון די שפראכן גריכיש און לאטייניש. די ווערטער זענען אריין אין ענגליש; למשל, photography פֿאטאגראפֿיע ("-photo" איז טייטש "ליכט" "און "graph-" איז טייטש "בילד" אדער "שרייבן", אויף גריכיש. א פאטאגראפיע איז א בילד געמאכט ניצן ליכט), אדער telephone טעלעפֿאן.
אזוי שטאמט ענגליש פון אלט-ענגליש, דעניש, נארס און פראנצויזיש, אריינגעמישט מיט לאטיין, גריכיש, א ביסל כינעזיש, הינדי, יאפאנעזיש, שפאניש און אויך ווערטער פון אנדערע שפראכן. ענגליש האט גענומען ווערטער אויך פון יידיש, ספעציעל אמעריקאנישע ענגליש, מיט אזעלכע ווערטער ווי maven מבין און bagel בייגל.
ווערטער־אוצר
ענגליש האט א גאר גרויסן ווערטער־אוצר, מיט אומגעפער 600,000 ווערטער. א דריטל פון די ווערטער שטאמען פון דייטשע שפראכן, א דריטל פון לאטיין און א דריטל פון פראנצויזיש.