cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
אלעזר מנחם מן שך
שפעטער
ווען הרב יוסף שלמה כהנעמאן האט געעפנט די פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק אין תש"ד, האבן די תלמידים פון דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקווה, דעמאלסט די פירנדיקע ליטווישע ישיבה אין ארץ ישראל, מורא געהאט פונעם נייעם קאנקורענץ. האבן זיי פארגעשטעלט צום ראש ישיבה, רבי ראובן כ"ץ, צו ברענגען צו דער ישיבה הרב שך, און ער האט אים טאקע גערופן צו ווערן א ר"מ אין דער ישיבה. ער איז אריבער אליין צו וואוינען אין פתח תקווה, און יעדן שבת פלעג ער צוריקפארן צו זיין משפחה אין ירושלים.
שפעטער איז ער געווארן א מגיד שיעור און ראש ישיבה אין דער פאנאוועזשער ישיבה לאנגע יארן.
משפחה
די קינדער פון רבי אלעזר מנחם מן שך און זיין ווייב גוטל זענען:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה קאַטעגאָריע:דגל התורה
אל על
250px|לא ממוסגר|לינקס קליין|250px|אן אל על עראפלאן אין די לופטן אל על (העברעאיש; אויסגערעדט "על אַל") איז די גרעסטע לופטליניע אין ישראל. עס איז באזירט אין בן גוריון פליפעלד לעבן דער שטאָט לוד, 20 ק״מ ווייט פון תל אביב. דער אויסדרוק אל על געפֿונט זיך אין תנ"ך און באדייט אַרויף צו גאָ-ט. דער יאט״א קאָד פאר אל על LY איז גענומען פונעם אמאליגען נאָמען פון דער שטאָט לוד ( Ly dda) און דעם פליפעלד.
צוליב דער שטענדיגער דראאונג פון ​​טעראָריסט אנפאלן, ווערן פליען דורך על על געפירט אונטער באזונדער שטרענגע זיכערהייט מיטלען.
אל על אקטיוויזירט לופטרייזעס אין אייראפע, אזיע, אפריקע, אמעריקע און אויסטראליע.
על אל האט 49 עראפלאנען און פארט אין 40 צילן.
היסטאריע
די פירמע איז געגרינדעט געווארן אין 1948, און די ערשטע פלי איז געווען פון גענף קיין תל אביב.
אין 2003 האט מען פריוואטיזירט די פירמע און אנגעהויבן האנדלען אירע אקציעס אין דער תל אביב בערזע.
במשך 50 יאר איז אל על געווען די אפיציעלע לופטליניע פון ישראל און האט געהערט צו דער רעגירונג.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לופטליניעס קאַטעגאָריע:פירמעס קאַטעגאָריע:טראנספארט אין ישראל
רב (אמורא)
רב אבא, אדער ווי ער ווערט אנגערופן אין ש"ס מיטן נאמן רב, אדער אבא אריכא. ער האט געגרינדעט די ישיבה אין סורא.
זיין אפשטאם
זיין פאטער האט געהייסן אייבו, ער שטאמט פון די קינדער פון שמעי דער ברודער פון דוד המלך. ער ווערט פארעכנט אלס א בן גדולים איינער וואס שטאמט פון חשובע איידל לייט.
זיין נאמען
אין גמרא געפונט מען אסאך מען האט אים גערופן אבא. שמואל האט אים גערופן אבא, זאגט רש"י צוליב חשיבות, אזוי ווי מען זאגט אויף א חשובער קלוגער מאן "ער איז מיין טאטע". אדער מיינט דאס ער איז דער חשובסטער און דער עלטסער פון אלע, ער איז דער טאטע, ווייל ער האט לאנג געלעבט איבער 400 יאהר.
אויך געפינט מען אסאך מען האט אים גערופן רב. ווייל אזוי ווי מען רופט רבי יהודה הנשיא רבי, האט מען אים גערופן רב, ווייל אין ארץ ישראל האט מען גערופן רבי, און אין בבל האט מען גערופן רב, און ער האט געוואוינט בעיקר אין בבל.
אויך האט ער געהייסן אבא אריכא ווי באלד ער איז געווען א הויכער מענטש.
זיינע רביים
ער איז געווען א תלמיד פון רב חייא, זיין פעטער, זיין טאטענס ברודער. רב חייא האט אים זייער חשוב געהאלטן און אים גערופן "בן אחותי" מיין געליבטער טייערער. אויך איז ער געווען א תלמיד פון רבי יהודה הנשיא דער בעל משניות. דער רמב"ם שרייבט אין די הקדמה פון פירוש המשניות אז ער האט מקבל געווען פון ר' ינאי, אבער דער ראב"ד שרייבט לא היה ולא נברא עס איז נישט אמת.
פון זיין לעבענס ביאגראפיע
ער איז קודם געווען ביי רבי יהודה נשיאה אין ארץ ישראל און געלערנט אין זיין ישיבה.
אין שנת ג'תתקע"ט איז רב צוזאמען מיט זיין חבר שמואל אראפ קיין בבל, אנהייב האט מען נישט געוואוסט זיין גרויסקייט און מען האט אים געשעטלט פאר א דאלמוטשער פאר די בני ישיבה ביז ר' שילא האט זיך גאכאפט אז דאס איז רב און האט אים זייער מכבד געווען
שמואל האט זיך באזעצט אין נהרדעא און געווארן דארט דער ראש ישיבה, רב האט נישט געוואלט שטערן זיין חבר שמואל און איז געגאנגען קיין סורא וואס הייסט אויך מתא מחסיא, עס האבן דארט געוואינט אסאך אידן, אבער רוב זענען געווען עמי הארץ, ער האט זיך דארט באזעצט אין אויסגעלערנט די גאנצע שטאט די וועגן פון די תורה, די גמרא זאגט רב בקעה מצא וגדר בה גדר, רב האט געטראפען א ליידיג פלאץ און האט דארט ארום גענומען דאס גאנצע פלאץ מיט תורה, רב האט דארט אויפגעשטלט א גרויסע ישיבה מיט אסאך תלמידים, האט אויפגעשטלעט דארט א בית דין, אזוי איז אויסגעקומען אז אין בבל האט עקזיסטירט צוויי גרויסע בתי דינים, אין נהרדעא וואס שמואל האט געהאט און אין סורא וואס רב האט אויפגעשטעלט. ער איז געווען אין סורא א ראש ישיבה 24 יאר ווי עס שטייט רבותינו שבבבל מיינט מען רב און שמואל.
א תנא אדער א אמורא
אין גמרא געפונען מיר רב תנא הוא ופליג, ער ווערט אבער אויך פארעכנט ווי א אמורא, דאס איז וויבאלד ער האט לאנג געלעבט, ער איז געווען אין די ענדע פון די תנאים און ביים אנפאנג פון די אמוראים. דער ספר כריתות שרייבט אז רב ווערט נישט דערמאנט אין די משנה וויבאלד זיין דור וואס זענען געווען אנהייב פון די אמוראים האט אים נישט גערעכנט פאר קיין תנא, דעריבער האט ר' יוחנן נישט אנגענומען זיינע רייד, אבער פאר אונז ווערט ער פארעכנט ווי א תנא, און ער האט א כח צו קרוגען אויף תנאים.
ער איז אויך געווען א מקורב למלכות, עס איז געווען א שר אדרכן וואס האט אים ליב געהאט אהבת נפש, אזוי נאנט ווי רב מיט אנטונינוס, ווען דער שר איז געשטארבן האט רב געזאגט נתפרדה החבילה.
זיינע חברים
ער האט געהאט גאר אסאך, מיר דערמאנן נאר אייניגע. שמואל, ר' יצחק בן אבדימי, ר' חנינא, ר' יוחנן, רב חביבא, ר' אבא בר יעקב.
זיין משפחה
רב האט זיך געפירט ווען ער איז אנגעקומען אין א פלאץ האט ער זיך גענומען א ווייב, ער האט געזאגט מאן הויה ליומא, וועלכע פרוי איז גרייט צו זיין מיין ווייב, אויף בלויז א טאג ווילאנג איך בין דא, דערנאך ווייס איך נישט ווען איך וועל זיך צוריק קערן.
זיין פטירה
ווי דערמאנט האט ער גלעבט זייער לאנג פיר הונדערט יאהר. רב איז אוועק שנת.
זיין דור האבן געמאכט אויף אים א גאר שטארקן הספד, א גאנצע יאהר פון זיין פטירה האט מען נישט געבררענגט קיין הדסים און בלומען ביי קיין חתונה. רבי יוחנן האט צוריסן דרייצן בגדים אויף אים און געזאגט אזיל גברא דמסתפינא מיניה, עס איז אוועק א מענטש וואס איך האב מורא געהאט פון אים.
זיין זוהן האט געהייסן ר' חייא בר רב, זיין איידעם רב חנן. זיינע קאזינעס זענען געווען רבנא, עוקבא, רבנא, נחמיה,
זיינע ספרים
עס איז דא וואס זאגן אז ער האט מחבר געווען דעם ספרא מיטן ספרי. זיין ברענגן דערצו א ראיה ווייל עס הייסט ספרא דבי רב און ספרי דבי רב.
אויך איז דא א מדרש עשרה מילי דחסידותא וואס רעדט ארום די צען חסידות וואס רב האט זיך דערמיט געפירט 1) ער האט נישט ארויסגעקוקט פון זיינע ד' אמות. 2) ער איז נישט געגאנגען מיט א בלויזן קאפ. 3) ער האט געגעסן שבת דריי סעודות. 4) ער האט אינזינען געהאט ביים דאווענען. 5) נישט געקוקט אויף די זיין. 6) ווען ער איז אריין אין בית המדרש איז ער געגאנגען א אוםוועג, כדי דער ציבור זאל זיך נישט אויפשטעלן און זיך ריקן פאר אים. 7) ער האט נישט געגען קיין סעודת הרשות נאר א סעודה פון א מצוה. 8) ווער עס האט אים באליידיגט איז רב געגאנגען צו אים און האט אים איבערגעבעטן. 9) ער האט געהאט א זיסע שטומע, דעריבער פלעגט ער אסאך זיין א מתרגם מסביר זיין פאר די בני ישיבה וואס די ראשי ישיבות זאגן. י) ער איז שטענדיג געגאנגען מיט טלית און תפלין.
טויט
טויט איז די פערמאנענטע טערמינאציע פון ביאלאגישע פונקציעס וואס דעפֿינירן לעבעדיגע ארגאניזמען. דאס באטיטלט סיי דאס אקטועלע געשעעניש פון שטארבן און סיי דאס נאכאנאנדיגע מציאות פון טויט נאכן פארענדיגן דאס לעבן.
רב (אמורא)
זיינע ספרים
עס איז דא אסך פירושים אויף דער מדרש, צו לעצט האט דאס געדרוקט דער גאון ר' גרשון העניך ליינער פון ראדיזין אין צען טאג וואס ער איז געזעסן אין תפיסה, יעדן טאג האט ער מסביר געווען א צווייטער מדה פון רב מיט גרויס בקיאות און חריפות שאין דוגמתו.
טויט
נפטר
א טויטער ייד ווערט אנגערופן א נפטר. דעריבער רופֿט מען א טויטן ייד א "נפטר" ווייל ווען ער לעבט איז ער מחוייב צו טון מצוות אבער נאכן טויט ווערט ער פטור.
רב (אמורא)
זיינע ספרים
דער רמב"ם שרייבט אויף אים ער האט נישט גערעדט קיין דברים בטלים זיין גאנץ לעבן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמוראים
טויט
ברוך דיין האמת
ברוך דיין האמת איז דער אידישער אויסדרוק נאכ'ן הערן א שלעכטע בשורה
ביי אידן מאכט מען אויף יעדער זאך א ברכה, וואס באדייט צו דאנקען און לויבן גאט.
און וויבאלד חז"ל זאגן "חייב אדם לברך על הרעה כשם שמברך על הטובה", מען דארף בענטשן גאט אויף שלעכטס פונקט ווי מען בענטשט אים אויף גוטס, דעריבער איז דער ספאנטאנער ענטפער ביים הערן פון עמיצן אז עס האט פאסירט א שלעכטע נייעס: ברוך דיין האמת!
פאלקס ווערטער
עס איז דא א פאלקסווארט ווי אויף א טויטן באנקעס - ווייל באנקעס איז א מין סארט רפואה דורך ווארעמע ליידיקע גלעזער וואס האבן אויסגעציט דאס בלוט ("כוסות רוח" ענלעך צו מקיז דם ביי רז"ל) וואס פלעגט געניצט ווערן אויף א קראנקען מענטש ארויס צי נאגן בלוט וואס איז געווען אנגענומען אלס א רפואה. פארשטייט זיך אז אויף א טויטן האט עס נישט געהאלפן ווייל ער איז דאך שוין טויט פון דעם קומט דער אויסדריק "ס'וועט העלפֿן ווי אויף א טויטן באנקעס"
שריפת התלמוד
קאַטעגאָריע:היסטאריע
בית מדרש
בית־מדרש מיינט א פלאץ וואו מען לערנט, אנדערשט ווי א שול וואס איז לכתחילה בלויז אלס בית הכנסת צו דאווענען. אבער זענען שוין אסאך פון די היינטיגע שולן געווארן פארוואנדלט אין א לערנען פלאץ אויך. אבער אמאליגע צייטן איז דאס געווען עקסטער פון א שול. אין א שול דארף מען זיין שטארק נזהר נישט אויסצורעדן קיין שום דברים בטלים.
קאַטעגאָריע:יידישקייט
דרייעק
קליין|דרייעק ABC דרייעק (דריי-עק) איז א פּאָליגאָן מיט 3 ריפּן וואס האט דריי עקן.
טעארעטיש איז דער באטרעף פון דער גאנצער דרייעק 180 גראד.
די לענגסטע זייט פון א דרייעק איז קעגן איבער דעם גרעסטן ווינקל, און די קלענסטע זייט איז קעגן איבער דעם קלענסטן ווינקל.
גראד-ווינקל דרייעק
אין א גראד-ווינקל דרייעק קען מען דעפֿינירן די טריגאנאמעטרישע פונקציעס סינוס (ענגליש: "Sine", דייטש/לאטיין: "Sinus"), קאסינוס (ענגליש: "Cosine", דייטש: "Kosinus", לאטיין: "Cosinus") און טאנגענס (ענגליש: "Tangent", דייטש/לאטיין: "Tangens") דער סינוס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענגן פון דער זייט קעגן איבער דעם געזאגטעם ווינקל און דער היפאטענוז. דער קאסינוס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענג פון דער שכיינישער זייט (וואס איז צווישן דעם געזאגטעם ווינקל און דער 90 גראד ווינקל) און דער היפאטענוז. דער טאנגענס פון א ווינקל איז די טיילצאל צווישן די לענג פון דער זייט קעגן איבער דעם ווינקל און דער שכיינישער זייט.
די אינווערס פונקציעס פון סינוס, קאסינוס און טאנגענס זענען ארקוססינוס (ענגליש: "arcsine", דייטש: "Arkussinus"), ארקוסקאסינוס (ענגליש: "arccosine", דייטש: "Arkuskosinus") און ארקוסטאנגענס (ענגליש: "arctangent", דייטש: "Arkustangens")
קאַטעגאָריע:געאמעטריע
פארדייאונג סיסטעם
פֿאַרדײַונג־סיסטעם איז די וואונדערבארע סיסטעם וואס פארדייעט דאס עסן וואס מען לייגט אריין אין מויל, עס ווערט באארבעט און צושטיקלעט ארויסצונעמן אלע גוטע באשטאנדטיילן און ארויסווארפן אלע שלעכטע. די פארדייאונג־סיסטעם באשטייט פון דעם מויל, וושט, בויך און קישקעס צוזאמען מיט די צונג, שפייכל־דריזן, פאנקרעאס, לעבער און גאלפענכער. דער פראצעס פון פארדייען האט עטלעכע שטאפלען.
די פארדייאונג־סיסטעם אין א מענטש איז לאנג אומגעפער 9 מעטער.
קיילי מינא
left|250px קײַלי מינאָ (Kylie Minogue) איז אַן אויסטראלישע פּאָפּולערע פאפ זינגערין און צומאלן אַן אקטריסע. זי איז געבוירן געװאָרן א' סיון ה'תשכ"ח.
זי איז באװוּסט געווארן אומגעפער אין יאר ה'תש"מ דורך איר שפיל אין א טעלעוויזיע זיילזייף (soap opera) פראגראם.
דיסקראָגראַפֿיע
Light Years
דיסקאגראפיע
קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
מעט דעימאן
left|thumb|250px|מעט דעימאן. מעט דעימאן איז א אינגער אקטיאר און פראדצורער פון אייגענע פילמען.
ווען ער איז אלט געוען בלויז 2 יאר האבן זיך זיינע עלטערן געגט און ער איז געווארן אויפגעצויגן און איין עלטערן שטוב.
ביי די 16 יאר האט ער שוין אנגעהויבן שפילן אלס אקטיאר מיט זיין שכן בען עפלעק.
דעימאן
ליקוטי מוהר"ן
דער ליקוטי מוהר"ן איז דאס ווערק פון א גרויסן חסידישן רבי'ן, רבי נחמן מברסלב, אייניקל פון דעם אויסטרעפער פון חסידות ר' ישראל בעל שם טוב. קליין
די מאמרים
דער ספר ענהאלט צוויי חלקים. דער ערשטער חלק האט 286 מאמרים. דער צווייטער חלק האט 125 מאמרים. דער אויסשטעל פון די מאמרים זענען פארשידענארטיג עס איז דא לאנגע מאמרים וואס ציהן זיך אויף עטליכע בלעטער און עס איז דא קורצע וואס זענען בלויז א שורה אדער צוויי.ֿ
די לאנגע מאמרים זענען צוטיילט אויף אותיות. עס קען זיין א מאמר וואס האט 10 — 12 אותיות, דער לענגעסטער מאמר איז דער מאמר תקעו אמונה און ח"ב סי' ה'. און פון די גאר קורצע מאמרים איז מאמר קי"א אין ח"א. אויך מאמר מ"ב אין ח"ב.
ווען איז עס געזאגט געווארן
ר' נחמן האט געפירט מיט די חסידים אין די יארן צווישן ה'תקמ"ח ביז ה'תקע"א רוב מאמרים זענען געזאגט געווארן אין די יאהרן וואס ער האט געהאט נעבען זיך זיין תלמיד ר' נתן מברסלב. פון ה'תקס"ב. די מאמרים זענען די תורות וואס ר' נחמן האט געזאגט פאר זיינע חסידים אין די צייטן, אבער עס איז אויך דא דארט אסאך שמועסן פאר חסידים און פאר יחידים פרטיות'דיגע מענטשן, ר' נתן האט דאס שפעטער געהערט און אפגעשריבן. דער סדר פון ר' נחמן איז געווען ער האט געזאגט תורה זעקס מאל א יאהר. 1) ראש השנה. 2) שבת חנוכה. 3) שבועות. און נאך דריי מאל אין נישט באשטימטע צייטן, דעמאלטס האט ער בדרך כלל געזאגט לאנגע מאמרים. עס געפינט זיך אויך דארט עטליכע מאמרים וואס ער האט געזאגט פאר ער איז געפארן קיין ארץ ישראל ה'תקנ"ח, דאס זענען קליינע מאמרים וואס זענען צווישן די מאמרים פון מאמר ע"ג ביז מאמר ק"ח און עס איז אנגעצייכנט "מלשון החברים". ר' נחמן האט אריין געלייגט א גרויס ארבייט וויאזוי זיין ספר זאל געשריבן ווערן, יעדעס ווארט האט ער געמאסטן און געוואוגן צו מען זאל עס דריקן, עס זענען דא מאמרים וואס ער האט עס פארענדערט פונעם ארגינעלן טעקס ויאזוי ער האט עס געזאגט, ווייל ער האט געהאלטן אז עס דארף אנדערש ווערן געשריבן, און אז די דאזיגע זאכן טאר נישט אנטפלעקט ווערן פאר יעדן. ר' נחמן שרייבט אין זיין ספר (ליקוטי מוהר"ן ח"ב סי' מ"ח) אז אמת'ער צדיק האט א פחד ווען ער זאגט תורה וואס יא צו זאגן און וואס נישט, זיין ציטער און פחד איז שטארקער ווי כלל ישראל האט אין די ימי הרחמים והרצון אין ראש השנה ויום כיפור. אסאך פון זיינע מאמרים וואס ער האט נישט געוואלט געבן צום דרוק האט ער מיט דער צייט פארברענט, אויך האט ער צוואה געלאזט אז אלע כתבים וואס ער האט נישט איבערגעקוקט נאר עס איז געבליבן געשרפארט אין זיין שופלאד זאל מען גלייך נאך זיין פטירה פארברענען. עס געפינען זיך מאמרים וואס ר' נחמן האט געמעגט אייניגע ווערטער אזוי ווייט אז עס האט נישט קיין המשך צו די קומענדיגע רייד, און דאך האט ר' נחמן עס געהייסן אזוי דרוקן און פארשפרייטן אפילו עס האט נישט קיין געהעריגע המשך
ווועלכע יאהר האט מען עס געדרוקט
דער ערשטער ליקוטי מוהר"ן איז געווען געדרוקט בלויז דער ערשטען חלק, אין יאהר תקס"ח אין אוסטרה. עס איז געדרוקט געווארן דורך ר' נחמן זעלבסט, און ער האט געשיקט זיין תלמיד ר' נתן זאל אכט געבן עס זאל געדרוקט ווערן פונקטליך וויאזוי ער וויל.
דער צווייטער חלק איז געדרוקט אינעם יאהר וואס ר' נתמן איז נסתלק געווארן, אין מאהלוב שנת תקע"א, דורך ר' נתן זיין תלמיד.
אין שנת תקפ"א האט ר' נתן נאכאמאל געדורקט דעם ספר, דאסמאהל אלע ביידע חלקים צוזאמאן, ער האט צוגעלייכט אסאך מראה מקומות, צוטיילט דעם ספר אין סימנים און אין אותיות, אויף דעם שער בלאט שטייט עס איז געדרוקט אין מאהלוב, אבער עס איז נישט אמת עס איז געווארן געדרוקט אין ברסלב אין די הויז פון ר' נתן, מען האט געשריבן "מאהלוב" וויבאלד די רוסישע רעגירונג האט נישט געגעבן רשות דאן צו דריקן ברסלבער ספרים נאר מיט א צענזור.
פון דעמאלטס אהן איז דער ספר געדרוקט געווארן צענדליגער און הונדערטער מאל, איבער דער גארער וועלט.
מיר וועלן דא אויסרעענען די דרוקן וואס האבן צוגעלייגט די גרעסטע שינוים זייט שנת תקפ"א. שנת [ה'תרל"ו] האט ר' נחמן מטשעהרין עס געדרוקט אין לעבמערג מיט נייע אסאך מראה מקומות און הערות. שנת [ה' תש...] האט עס געדרוקט ר' אריה וויינשטאק, מיט ר' משה קרעמער מיט אותיות מרובעת זייער שיין און גוט מגיה געווען. שנת [ה' תשמ.] האט עס געדרוקט דפוס משך הנחל מיט גאר אסאך נייע מראה מקומות.
דער ספר אין דער וועלט
דער ספר האט היינט פינף הסכמות פון חסידישע רבנים. 1) רבי יעקב יצחק פון לובלין . רבי ישראל מקאזניץ רבי אברהם חיים מזלאטשוב רבי מאיר מבראד רבי אפרים זלמן מרגליות
פאר ר' נחמן האט געוועלט דרוקן זיין ספר האט ער ארום געשיקט זיין תלמיד ר' זלמינא צו נעמען הסכמות, ברסלבער חסידים זאגן שיח שרפי קודש אז ר' זלמינע דער תלמיד פון ר' נחמן האט צוזאמען געקליבן 13 הסכמות. אונעם ערשטן דרוק וואס ר' נחמן האט געדרוקט איז נישט געווען קיין שום הסכמה, אבער שפעטר האט ר' נתן צוגעדרוקט עטליכע הסכמות.
אסאך חסידישע רבנים ברענגען נאך אין זייערע ספרים פון די מאמרים פון ליקוטי מוהר"ן, אייניקע פון זיי זענען משמרת איתמר, בית יעקב פרשיסחא, בארות המים, אך פרי תבואה, רחמי האב, דברי תורה מונקאטש ספר בעל שם טוב עה"ת. אויך שפעטערדיגע רבנים ווי די רביים פון סאטמאר, פאפא, ברענגן פון דעם ספר.
אויך דער צדיקעל ר' שמעון מזעליכאוו פון לעצטען דור, איז געווען זיין פארקאכט אין דעם ספר.
ר' נחמן אויף זיין ספר
ר' נחמן האט שטארק געבעטן פון זיינע חסידים מען זאל זיך פארטון מיטן ליקוטי מוהר"ן.
ער האט געזאגט די לשונות.
דער ספר ביי ברסלב'ער חסידים
ווי באקאנט האט מען ביי ברסלבער חסידים נישט אויפגענומען א ממלא מקום אויף פלאץ פון זייער רבי'ן, די ברסלעבער חסידים האבן געהאלטן אז אז פעלט זיי נישט קיין רבי'ן זיי האבן א רבי, אלעס וואס זייער רבי וויל שטייט אוין זיין ספר ליקוטי מוהר"ן, ר' נתן חזרט כמעט אין יעדן בריוו פון עלים לתרופה הפוך בה והפוך בה ומניה לא תזוע. די ברסלבער חסידים פלעגן זיך פארטיפן אין דעם ספר אווי ווי מען לערנעט א פסוק חומש צו א שטיקל גמרא, און יעדעס אות און ווארט האבן זיי געטראפן אוצרות יקרות, וואס איז זיי ווערט מער ווי גאלד.
פירושים אויף דעם ספר
דער ספר איז א טיעף ספר, וואס איז זייער שווער צו פארשטיין, וויפיל מען זאל נאר שרייבן פירושים און ביאורים וועט מען אלץ קענען טרעפן נאך און נאך פירושים.
אבער מיר וועלן אויסרעכענן אייניקע וואס האבן געשריבן פירושים אויף די סדר פון מאמרים. 1) אין ספר ליקוטי הלכות איז דא אסאך פירושים און ביאורים אויפן ליקוטי מוהר"ן, און אזוי שטייט אין די הקדמה אז דאס איז א פירוש און ביאור אויף די רייד פון ר' נחמן. ב) פרפראות לחכמה. ג) באבי הנחל. ד) מי הנחל. ה) ביאור הליקוטים. ו) שפת הנחל. ז) מענינים בנחלים. ח) פיתוחי חותם.
די ספרים קיצור ליקוטי מוהר"ן ליקוטי עצות זענען געמאכט געווארן וויאזוי מען קען די טיעפע מאמרים ארויס ברענגן אויף א אופן מען זאל פאלגן און מקיים זיין וואס דארט שטייט.
עס זענען דא מפתחות אויף דעם ספר. מפתח ענינים וואס האט געמאכט ר' נתן צבי קעניג. מפתח מאמרי חז"ל אינעם ספר שפת הנחל פון צפת.
מתנגדים אויף דעם ספר.
אין די חסידישע ספרים איז נישט דא קיין שום סימן פון התנגדות אויף די ספרים, אין מעשה ביכלעך קען מען טרעפן פון מאנכע וואס ברענגען נאך פון אנדערע אז מען זאל נישט לערנען דערין. און סקווירא חסידות איז אנגענומען אז מען טאר אין די ספרים נישט קוקן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ספרי ברסלב קאַטעגאָריע:ברסלב
פינפטע עליה
אין די אימיגראציע זיינען געקומען פארמעגלעכע און אויפגעקלערטע מענטשן אנדערש ווי די פריעריגע אימיגראציעס, און דאס האט זייער געהאלפן צום עקאנאמישן אנטוויקלונג אין לאנד.
די סיבות פון דער עמיגראציע
קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
אראבישע ליגע
קליין|250px|לענדער אין דער אראבער־ליגע די אַראַבער־ליגע איז א בונד פון אַראַבישע לענדער פֿון צפֿון־אַפֿריקע און דרום־מערב־אַזיע וואָס האָבן זיך פֿאַרבונדן מיט אַ צוועק צו לעזן די אַראַבישע פּראָבלעמען. איינע פון זייערע הויפט־פראבלעמען איז דאס וואס מדינת ישראל נעמט־איין פאלעסטינער שטחים.
זי איז געגרינדעט געוואָרן אין יאָר ה'תש"ה (1945) דורך זיבן שטאַטן: עגיפטן, סיריע, איראַק, סאודי אראביע, לבנון, יארדאניע און תימן. די אָרגאַניזאַציע איז פֿאַראייניגט פֿון 22 לענדער ווען איינע פֿון זיי איז פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע (PLO) וואָס ביי די אַראַבישע־ליגע איז אש"ף פֿארעכנט ווי אַן אומאָפהענגיקע פאַלעסטינער־שטאַט. אין די 50קער יארן האבן זיך מיטגעטיילט אויך ליביע, סודאן, מאראקא און טוניסיע, און אין די 1960ער יארן קואווייט, און אלזשיר. אין די 1970ער יארן די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, באכריין, קאטאר, אמאן, מאריטאניע, סאמאליע, דזשיבוטי און אש"ף אלס א "פאַלעסטינער שטאַט". קאמארע האט זיך פאראייניגט צו דער ליגע אין יאר (1993).
אין יאר ה'תשל"ט (1979) האט מצרים געבראכן דעם חרם וואס די ליגע האט ארויפֿגעלייגט אויף ישראל, ווען דער נשיא פֿון עגיפטן, אנוואר סאדאט האט אויסגעפירט דעם שלום אפמאך, און געמאכט פרידן מיט ישראל. עגיפטן איז דערפֿאר דערווייטערט געוואָרן פון דער ליגע אויף 10 יאר.
די גרינדונג
געגרינדעט געווארן אין עגיפטן, מיט גרויסבריטאניעס פלאן, גרויסבריטאניע האט עס געוואלט אויפשטעלן אינמיטן דער צווייטער וועלט מלחמה, כדי די אראבישע וועלט זאל זיך אנשליסן צו די אליאירטע קרעפטן, וויבאלד אסאך אראבער האבן גענויגט צו דער נאצי זייט.
אין 1964, זענען פארגעקומען צוויי שפיצן-קאנפערענצן אין קאירא, אין די ערשטע איז אויפגעשטעלט געווארן א צוזאמען ארבעט אין קולטור, דערציונג, און וויסנשאפט. און ביי דער צווייטער קאנפערענץ יענע יאר, איז די פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע (פ.ל.א.) געגרינדעט געווארן, און אין 1976 איז די פ.ל.א. אנגענומען געווארן ווי א לאנד-מיטגליד אין דער ליגע. 1976 איז געווען דער אנהייב פונעם לבנון ברודער קריג, און די אראבישע ליגע, האט געשיקט שלום טרופן קיין לבנון, וואס האבן זיך גאנץ שנעל ארויסגעצויגן פון דארט.
פראבלעמען
פון שטענדיג אן זענען געווען פראבלעמען, מיינונגס פארשידנהייטן איבער ישראל, איבער פאלעסטינער פליטים, ירדן האט אנעקסירט דעם מערב ברעג, און איז געווארן א טייל פון איר וואס דאס איז געווען קעגן ווילן פונעם ליגע. עגיפטן האט געמאכט שלום, מאכנדיג אן איבערקערעניש אינעם ליגע פירערשאפט. די פי על או האט אונטער געשריבן דעם אסלא אפמאך, קעגן די ווילן פונעם ליגע.
איינע פון די הויפט פראבלעמען איז געווען, אז ביי אן אפשטימונג, מוזן אלע איינשטימען, אז נישט איז עס נישט אריבער, און עס איז דורכגעפאלן. דאס הייסט אדער אלע אדער גארנישט.
אין 1992 איז אויסגעבראכן אין סאמאליע, א בירגער קריג, און א שווערע הומאניטארישע צוזאמפאל, וואס איז זיי נישט געלונגען צו העלפן, נאר מיט די הילף פון די פאראייניגטע שטאטן, און אייראפע, האט זיך דער מצב עטוואס פארבעסערט.
אויך ביי די אומרוען אין קענען זיי נישט צופיל אויפטון.
אין יאר 2011, ווען עס האבן זיך אנגעהויבן א רייע פון אומרוען אין א טייל פון די אראבישע לענדער, האט די אראבישע ליגע ארויסגעווארפן מואמאר קאדאפי, דער פירער פון ליביע פארן באפעלן פאר זיין מיליטער אומצוברענגען די אויפשטענדלער, און אונטערברענגען די אויפשטאנד מיט א שטייפער האנט. נאכדעם וואס די רעבעלן האבן ענדגילטיג ארויסגעשטויסן קאדאפי און זיינע אנהעגער פון דער מאכט, איז ליביע צוריק א מיטגליד אין דער אראבישער ליגע.
פירערשאפט
רוב גענעראל-סעקרעטארן זענען געווען עגיפטישע בירגער, אויסער איינער וואס איז געווען א טוניסישער, אין דער צייט וואס עגיפטן, איז געווען ארויסגעווארפן פון דער ארגאניזאציע, נאכן שלום מאכן מיט ישראל.
מסכת בכורות
מסכת בכורות איז די פערדע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום די פרטי דינים פון פטר חמור, בכור בהמה טהורה, די דיני מומים וואס פסל'ט די כהנים.
נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
בכורות בכורות
רבן גמליאל הזקן
רבן גמליאל הזקן דער נשיא פון די סנהדרין, און איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט ניין מאל אין משניות.
מען האט אים גערופן זקן כדי נישט זיך פארטומלען מיט זיין אייניקל וואס האט געהייסן רבן גמליאל פון יבנה. אין אלגעמיין וואו עס שטייט אין משניות נאר "רבן גמליאל" מיינט דאס "רבן גמליאל דיבנה", דאך איז פאראן אויסנאמען.
אפשטאם
רבן גמליאל הזקן איז געווען א זון פון שמעון בן הלל, וועלכער איז געווען א זון פון הלל הזקן, אלע דריי זענען געווען נשיאים אין די לעצטע הונדערט יאר פארן חורבן פון צווייטן בית המקדש.
זיין צייט
רבן גמליאל הזקן איז געווען פון ערשטן דור תנאים, און פון זיבטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס איז געווען פאר דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רעפרענצען
גמליאל הזקן גמליאל הזקן
זשעק ניקאלסאהן
left|thumb|250px|דזשעק ניקאלסאהן. זשעק ניקאלסאהן געבוירין אלס זשאן ניקאלסאהן איז א באקאנטענר אקטיאר וואס ווערט פארעכענט אלס דער בעסטער שפילער פון טונקעלע עלעמענטן כאראקטעריסטיקס ווי מאפיאנערן און גייסטיש קראנקע כאראקטערס.
זיין מאמע איז געווען א שוי מיידל טאנצערקע. און ער האט דאס נישט געוויסט ביז שפעט אין זיין קאריערע און לעבן, ווען א טיים מאגאזין ארטיקל איבער אים האט אים דאס אויפגעדעקט אז זיין טאטע און מאמע זענען גאר זיין זיידע און באבע וואס זענען שוין לאנג פארשטארבן אין די צייט פונעם אויפדעקונג, און זיין שוועסטער וואס טאנצט פאר פרנסה אין בארס און קלאבס איז גאר זיין עכטער בילאגישער מוטער. ער ווייסט נאך היינט נישט ווער זיין טאטע איז.
קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
יערעוואן
יערעוואַן איז די הױפּטשטאָט פֿון אַרמעניע. 1.1 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין יערעוואַן היינט.
טראכטן
טראכטן אדער מחשבה איז די באוואוסטזיניקע טעטיקייט פונעם מוח. ניצן דעם מוח צו צאשטעלן זאכן און פרעגן און ענטפערן גייט אריין אין טראכטן. מען קען פשוט טראכטן וואס איז גוט און קען מאכן די ריכטיגע החלטות יעדע ליאדע סעקונדע אין טאג.
טראכטן ווערט שטודירט אין פסיכאלאגיע, ביאלאגיע, פיזיאלאגיע, פילאסאפיע און סאציאלאגיע.
לויטן פסיכאלאג זשאן פיאזשע איז טראכטן א פעולה פון צופאסן צווישן סכעמאס.
אנטוויקלונג פון טראכטן
באנעמיקע אנטוויקלונג איז די פעאיקייט פון א מענטש צו פארבעסערן זיין טראכטן און לייזן פראבלעמען וואס עלטער ער ווערט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:קערפער קאַטעגאָריע:וויסנשאפט *
עמלק
מחיית עמלק
דער מלחמה מיט עמלק גייט אן מדור דור צו אלע גענעראציעס ביז משיח'ס טאג. און די תורה זעהט אין דעם א אינטערגאלער טייל אין עבודת ה' צו קעניגן זיין הקב"ה, אז אין כסא שלם ושמו שלם ביז מ'וועט נישט איינעמען און הרגענ'ן זיין שונא.
אזוי ווי מ'ווייסט דאך נישט היינט צוטאגס ווער איז א ריכטיגע אייניקל פון עמלק, איז יעדער איינער פריי דאס צו ירש'ענען אויב טרעט אויף די תורה און איז לוחם קעגן הערליכע אידן.
קאטעגאריע:תורה
אייזבארג
left|thumb|250px|לייג דא א הסבר אויפ'ן בילד אייזבארג איז א גרויסע בארג פון אייז וועלכע שווימט אין דעם אקעאן נאכדעם וואס עס ברעכט זיך אפ פון ריזיגע גלעטשערס ביי די צוויי שפיצן פון די וועלט.
דעטאלן און פאקטן
די וועלט באשטייט פון 7 קאנטינענטן, און 5 אקעאנען וועלכע פארנעמען אין סך הכל איבער 70 פראצענט פון די וועלט'ס אויבערפלאך. די וועלט'ס ערד איז איינגעטיילט אין דריי טיילן: אינדערמיטן איז צפון און דרום אמעריקע, אויף איר רעכטע זייט איז אייראפע און אפריקע, און אויף איר לינקע זייט איז אזיע (וועלכע באשטייט פון רוסלאנד, כינע, אינדיע) און אויסטראליע. צפון און דרום אמעריקע זענען גענצליך אפגעטיילט פון די אנדערע צוויי טיילן מיט די צוויי גרעסטע אקעאנען וועלכע זענען דער פאציפישער און אטלאנטישער אקעאנען. די אנדערע צוויי טיילן זענען אבער יא באהאפטן אויפ'ן העכערן טייל (צפון) און רוסלאנד האט טיילן אין אייראפע און אין אזיע. דער אקעאן וועלכע טיילט אפ די אונטערשטע (דרום) טיילן פון אזיע און אפריקע איז דער אינדיאנער אקעאן וועלכע איז דער דריטער גרעסטער אקעאן.
די צוויי פארבליבענע אקעאנען געפינען זיך ביי די שפיצן פון די וועלט. דער ארקטיק געפינט זיך ביים צפון שפיץ פון די וועלט און דער דרום אקעאן געפינט זיך ביים דרום טייל פון די וועלט וועלכע ווערט גערופן דער אנטארקטיק.
פון די 5 אקעאנען זענען די ארקטיק און דרום אקעאנען גענצליך פארפרוירן א גאנץ יאר, דער פאציפיק און אטלאנטיק ווערן נאר פארפרוירן אויף צפון, און דער אינדיען אקעאן ווערט קיינמאל נישט פארפרוירן.
כאטש דער דרום אקעאן איז גרעסער ווי דער ארקטיק איז אבער די צפון טייל פון די וועלט מער פארפרוירן אין דער ווינטער ווייל עס איז פשוט קעלטער און עס נעמט אריין 3 אקעאנען. די ווינטערס פון די צוויי שפיצן פון די וועלט פאסירן אין אנדערע צייטן. דער צפון ווינטער (וועלכער איז אונזער ווינטער) איז צווישן נאוועמבער און אפריל און דער דרום ווינטער איז פונקט פארקערט.
פארשטייט זיך אז ווען די אייזבערג הייבן אן אריינשווימען און צעלאזן זיך ווערן די וואסער שטאפלן געהעכערט און ווי מער אייזבערג אלס מער וואסער. אין די לעצטע יארן איז דער קלימאט פון די וועלט געווארן ווארימער און מער אייז ווערט צעלאזט ווי אמאל (רוב אייז ווערן קיינמאל נישט אויפגעלאזט אין די אקעאנען ווייל דער זומער איז זייער קורץ און די ווארימע וועטערס זענען אויך גענוג קאלט) און העכערט די וואסער שטאפלן וועלכע ברענגט צו פארפלייצונגן און אנדערע נארטורליכע קאטאסטראפעס. גלאבאלע אנווארימונג איז א פאקט און טייל סייענטיסטן זענען ביי דער מיינונג אז אין די קומענדיגע 100 יאר וועלן אלע אייז צעלאזט ווערן אין די וועלט וועט פארפלייצט ווערן.
די שווימנדיגע אייזבערג שטעקן זיך ארויס פון וואסער נאר א פינפטל און די אנדערע פיר פינפטלעך געפינען זיך אונטער'ן וואסער וואס מאכט די אייזבערג 4 מאל אזוי גרויס ווי מען זעט עס. בשעת אן אייזבארג שווימט מבול'ט אראפ דערפון וואסער און אייז וועלכע צעברעקלט זיך אין ים און מאכט אלס קלענער דעם אייזבארג.
אייזבערג זענען א גרויסע סכנה פאר שיפן און אפילו עס דעגרייכט נאר נאנט צו א שיף וועט די שיף צע'מזיק'ט ווערן פון די פאלנדיגע שטיקער אייז וועלכע פאלן מיט א שטארקן אימפאקט. עס איז פאראן ספעציעלע צענטערן וועלכע האלטן אן אויג אויף די אייזבערג און ווארענען שיפן צו שטיין ווייט דערפון און טיילמאל וועלן זיי באזייטיגן קלענערע אייזבערג וועלכע שטייען אין וועג דורך צובינדן צו שיפן. מיט דעם אלעם זענען שוין אסאך שיפן דערטראנקן געווארן פון אייזבערג ווען מען האט עס נישט באמערקט פון פאראויס אדער אויב דער קאפיטאן האט דאס נישט גענוג אויסגעמיטן.
איינע פון די וועלט'ס באקאנטע עקסידענטן פון א שיף און אן אייזבארג איז געווען דער גיגאנטישער טיטאניק שיף וועלכע איז צעריסן געווארן אין האלב פון אן אייזבארג אינמיטן די נאכט. (אגב, היסטאריע זאגט אז דער קאפיטאן פון די טיטאניק האט יא געוואוסט פון דעם אייזבארג אבער האט דאס נישט געוואלט אויסמיידן צוליב זיין שטאלץ מיט דעם גרויסן שיף וועלכע ער האט געהאלטן וועט נישט געזינקן ווערן פון אן אייזבארג).
סייענטיסטן פאלגן נאך אייזבערג שוין איבער הונדערט יאר און שטעלן טיילמאל אויף קליינע סטאנציעס אויף די גרעסערע אייזבערג און פארן מיט דערמיט ביז עס ווערט צו קליין און זיי טראגן אפ פון דארט. מיט צענדליגער יארן צוריק האבן געוויסע סייענטיסטן געארבעט אויף א פלאן צו שלעפן קלענערע אייזבערג דורך שיפן צו וואסערן און לעיקס וועלכע מאנגלן אין וואסער און עס וועט זיך דארט צעלאזן און העכערן די וואסער שטאפלן. די פלענער האט זיך אבער קיינמאל נישט אויסגעארבעט און נאך היינט האט דאס קיינער נישט באוויזן.
אייזבערג קומען אין אלע פארמאטן, גרויס און קליין. די ערשטע גרויסע אייזבארג איז רעקארדירט געווארן אין 956' און איז געווען 208 מייל לאנג און 60 מייל ברייט, בערך די גרויס פון בעלגיע. דעמאלט האט מען געמיינט אז דאס איז די ענדע פון די וועלט אבער אין 00' האט זיך אראפגעבראכן א שטיק אייז וועלכע האט זיך געמאסטן נאנט צו 7,000 סקווער מייל און איז צוגעגליכן געווארן צו די גרויס פון דזשעמעיקע.
די גאר גרויסע אייזבערג קומען פון דעם דרום אקעאן וואו עס ווערט ווארימער אין דער זומער ווי אין דעם ארקטיק און מער אייז ברעכט זיך אפ. די לענדער גרויס אייזבערג קענען אבער נישט שווימען צו ווייט ווייל ווען עס גרייכט שמעלערע דורכגענג ווערט עס פארהאלטן און צעלאזט זיך דארט. טייל אייזבערג ענדיגן זיך נישט צעלאזן ביז די ענדע זומער און ווערן צוריק פארפרוירן אין די ווינטער און דאס איז דער סיבה פארוואס די פארפרוירענע אקעאנען זענען בערגיק.
אפשטאמונג און פארשפרייטונג
אייזבערג קומען פון אלע 4 אקעאנען וועלכע ווערן פארפרוירן און ברעכן זיך אפ ביסלעכווייז. רוב אייז בלייבן יא אויף זייערע פלעצער און צעלאזן זיך דארט, יעדער לויט זיין שטאפל. אבער אלע אייז וואס פרירן איין העכער ווי די ים שטאפל ווערן עווענטועל אייזבערג ווייל צוליב זייער הויכקייט זענען זיי שווערערע שטיקער און ברעכן זיך אפ פון די איבעריגע אייז. איינמאל עס ווערט אן אייזבארג הייבט עס אן מיטשווימען מיט די ים כוואליעס און קען אפוואנדערן טויזענטער מיילן אוועק פון זיין ארגינעלן געבורטס ארט.
ווי דערמאנט קומען רוב גרויסע אייזבערג פון דעם דרום אקעאן אין וועלכע די קלימאטן זענען ווארימער זומער ווי אין דעם ארקטיק. אבער עס איז פאראן נאך א סיבה דערצו און דאס איז צוליב די פילע אינזלן וואס דער דרום אקעאן פארמאגט וועלכע פארמירן דעם אנטארקטיק. די פילע אינזלן און יבשה מאכן די אייז איינפרירן אויף העכערע שטאפלן און זענען נישט מסודר. דערפאר ווען עס ווערט ווארימער ווערט אלעס צעבראכן אויף ברעקלעך און ווער עס קען מאכט דעם וועג ארויס.
אויף אונזער טייל פון די וועלט קומען רוב אייזבערג פון גרינלאנד וואו עס זענען אויך פאראן אסאך אינזלן און וואסער קאמפלעקסן וועלכע פרירן איין זייער הויך און גיבן שפעטער ארויס אייזבערג. דער אייזבארג וועלכער האט געזינקן די בריטישע טיטאניק שיף איז אויך געקומען פון דארט.
רוב גרויסע אייזבערג זענען עטליכע הונדערט פיס דיק און עס זענען פאראן אזעלכע וואס זענען געווען נאנט צו טויזענט פיס דיק. עס איז נישט צום אפשאצן וויפיל טאנען א גרויסע אייזבארג קען וועגן און וויפיל וואסער עס פארמאגט אין זיך. די איינציגסטע פלעצער אין דער וועלט וואו מען קען זען אייזבערג איז אין אלאסקע און אין גרינלאנד. ביידע געפינען זיך אייניג הויך צו צפון פון ביידע זייטן פון קאנאדע. מענטשן פארן ספעציעל צו די ברעגעס ווען מען הערט אז עס דרייען זיך ארום אייזבערג. טייל אייזבערג ווערן פארבלאנדזשעט צו די וואסער ברעגעס און ווערן דארט פארהאנקעט און צעלאזן זיך דארט. אין אזא פאל ווארענט מען מענטשן פון קומען צו די ברעגעס ווייל די וואסער שטאפלן גייען ארויף זייער הויך.
גאר גרויסע אייזבערג קען געדויערן עטליכע יאר ביז זיי ווערן אינגאנצן צעלאזט אויב זיי קומען נישט צוריק אן צו די קאלטע ערטער אין די ווינטער. עס זענען געווען אייזבערג וואס מען האט נאכגעפאלגט ביז 8 יאר ווילאנג עס איז שוין געווען גענוג קליין מען זאל עס מער נישט דארפן באוואכן. דורכאויס די צייט וועט עס זיך טיילמאל ארומדרייען און אמאל אויך איבערדרייען פארקערט, געוואנדן לויט די וואג פון אלע זייטן.
אין 952' האבן וויסנשאפטלערס געפינען אן אייזבארג אין קאנאדע'ס הויכע ארקטיק וועלכע האט זיך געמאסטן 35 סקווער מייל און איז נאר געווען 160 פיס דיק. דער אייזבארג האט אוועקגעשווימען נענטער צו דרום און איז קיינמאל נישט צוריק פארפרוירן געווארן אין די ווינטער אבער איז אויך נישט אזוי שנעל צעלאזט געווארן ווייל עס האט נישט געשווימען צו ווייט וואו עס איז ווארימער. די סייענטיסטן האבן דארט אויפגעשטעלט א פארשונג צענטער און שפעטער האבן זיי אויך אויפגעשטעלט א ראנוועי פאר פליגער און די אמעריקאנער עיר פארס האט זיך באנוצט דערמיט צו לאנדן זייערע פליגער. דער אזויגערופענער טי-3 אייזבארג האט אנגעהאלטן ביז 978' ווען עס האט געשווימען צו די דרום ברעגעס פון גרינלאנד און האט זיך דארט שנעל צעלאזט.
רוב אייזבערג זעען אויס ווי אפגעבראכענע שטיקער בערג אבער מען קען טיילמאל זען אייזבערג מיט די מאדנע'סטע פארעמען. ספעציעל זענען די פארעמען אינטערעסאנט נאכדעם וואס אן אייזבארג דרייט זיך איבער און מען זעט די פארעם פון די כוואליעס בעפאר די אייזבארג איז געווארן איינגעפרוירן.
איבער דער וועלט זענען פאראן צענדליגער טויזנטער שווימנדיגע אייזבערג גרויס און קליין אבער רוב פון זיי קומען נישט אריין אין די אקעאנען וואו עס דרייען זיך שיפן און זענען בכלל נישט קיין סכנה. אין 965' האבן עטליכע גרופעס וויסנשאפטלערס אפגעציילט 30,000 אייזבערג אין א 1,700 סקווער מייל געגענט אינעם אנטארקטיק.
היינטיגע שטודיעס
ווי דערמאנט האלטן די וויסנשאפטלערס א קאנטראל אויף די גרויסע אייזבערג כדי צו קענען ווארענען שיפן. אבער די אויספארשונגן גייען פיל ווייטער פון דעם און ווי מער זיי פארשן אלס מער ווערן זיי געוואויר. א גרופע סייענטיסטן פון נארוועגיע האבן נאכגעפאלגט אן אייזבארג פון 60 ביי 30 מייל פאר 10 יאר. דער אייזבארג האט זיך אפגעבראכן אינעם אנטארקטיק און איז דארט געשווימען 2 יאר און איז שטיין געבליבן פארהאנקערט ערגעץ פאר 5 יאר. נאכדעם האט זיך עס ארויסגעראטעוועט פון דארט און אפגעשווימען מער מערב וואו עס האט אריינגעקראכט אין פארפרוירענע וואסער און פון דעם צוזאמענשטויס האט זיך אפגעבראכן א פרישע אייזבארג וועלכע איז געווען 55 ביי 22 מייל גרויס. ביידע זענען דערנאך געשווימען פאר עטליכע יאר אינעם דרום אקעאן ווילאנג עס האט זיך צעלאזט אין ווארימערע וואסערן.
די סייענטיסטן באנוצן זיך מיט סעטעלייטס און ראדארן נאכצופאלגן די אייזבערג. די סעטעלייטס האלטן א חשבון אויף אלע פארפרוירענע וואסערן און ווען אייזבערג ברעכן זיך אפ כאפט עס אויף אז די פאפרוירענע ים איז געווארן קלענער און שיקט סיגנאלן צו די סייענטיסטן באזעס אז דארט און דארט האט זיך יעצט אפגעבראכן אן אייזבארג.
קאַטעגאָריע:נאטור
מסכת ערכין
מסכת ערכין איז די פינפטע מסכתא פון סדר קדשים אין משניות, די מסכתא האנדלט ארום דיני נדרים און הקדש פארן בדק הבית
נעמען פון די פרקים אין דער מסכתא
קאטעגאריע:משניות קאטעגאריע:גמרא
מציצה בפה
left מציצה בפה איז א גאָר אלטער מנהג ישראל, אז דער מוהל וואס מל'עט אפ דעם קליינעם קינד און ברענגט אים אריין לבריתו של אברהם אבינו, זייגט ארויס מיטן מויל דאס בלוט פונעם פרישן ווּונד ביים שניט דארטן ווי מען האט גע'מל'עט דאס קינד.
מקור אין ש"ס און פוסקים
אין דער משנה שטייט: די גמרא לייגט צו: זעט מען אז אן מציצה איז פאראן א סכנה, דעריבער מאכט מען מציצה אפילו שבת, און דער מוהל וואס מאכט נישט מציצה טוט מען אים אוועקנעמען פון זיין אמט. אויך אין פוסקים וועט דאס געפסקנט: און אזוי אויך אין שולחן ערוך.
דאס הייסט אז שוין אין דער גמרא'ס צייטן האט מען געהאלטן אז מען נעמט אוועק בלוט פון א וואונד האט דאס ווייניגער שאנסן צו ווערן אייטערדיק.
אין מאדערנע צייטן
אבער זינט די רעפארמער האבן אייביג אפגעשפעט פון דעם מנהג האבן די ארטאדאקסן דאס מער פארהייליגט נאר צוליב דעם אנצוהאלטן זייער אידישקייט פאר אלע פרייזן.
אין יאר תשס"ו 2005 האט דער ניו יארק סיטי געזונטהייט ביורא ארויסגעגעבן שארפע רעקעמענדאציעס דאס צו ענדיגן צוליב דעם וואס דאקטוירים האבן פעסטגעשטעלט אז איבער 7 קינדער זײַנען געווארן אנגעשטעקט מיט א שעדליכן פארעם פון "הערפּיס" קרענק וואס דער מוהל האט אריבער געפירט פון זיין נאקעטן מויל צו דעם קליינעם קינדס וואונד, און זינט גרויסע ערוואקסענע האבן די "אנטי-באדי'ס" דאס צו באקעמפן און א קליין קינד האט נאך נישט די "אנטי-באדי'ס" איז דאס טויטליך פארן קינד.
חסידישע רבנים פרובירן איצט אפצושרייען די גזירה אז די סיטי העלט דעפארטמענט זאל זיך נישט מישן און לאזן אנהאלטן דעם אור אלטן הייליגן מנהג טראץ די זיבן קרבנות ווייל זיי ווייזן אן אז טויזנטער קימפעט-קינדער ווערן געמל'ט אויף דעם אופן און עס האט גארנישט פאסירט ממילא ווייזן די סטאטיסטיק אז די זארגן פון די דאקטוירים זענען פאלטש באזירט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
קאַטעגאָריע:ברית מילה ברית מילה
אברהם לויפער
רב אברהם לויפער (געב' תשכ"ב) איז דער דאראגער רב פון וויליאמסבורג.
יונגע יארן
רב אברהם לויפער איז געבוירן אין יאר תשכ"ב צו זיין פאטער ר' שלום לויפער, וועלט בארימטער גבאי צדקה פון סאטמארער רבי'ן  צענדליגע יארן, א זון פון רב ישכר בעריש לויפער, דומ״ץ דק״ק דזשיקאוו.
אין זיין יוגנט איז ער אויפגעצויגן געווארן אין וויליאמסבורג, און האט געלערענט אין דער סאטמארער ישיבה אויף סאנדז סטריט.
אויך איז ער געווען א מלמד יארן לאנג אין סאטמאר אינגעל קעמפ מחנה רב טוב נעפאנעק, ניו יארק.
צדקה וחסד
ער פארטיילט הונדערטער טויזנטער דאלאר אין צדקה דורך זיין חסד ארגאניזאציע געגרינדעט פון זיין טאטע ר' שלום לויפער, ובפרט פאר פסח ווען ער האלט אן די מסורת אבות אנצוגיין מיט די ריזיגע קמחא דפסחא חלוקה פאר טויזנטער משפחות.
בשנת תשע"ז איז נתייסד געווארן דורך אים דער קרן אלמנות וואס צאלט אויס פיש און פלייש פאר אלמנות איבער אמעריקא און קאנאדא וואס דאס שלעפט אריין א ריזן בודזשעט פון א פאר מילאן דאללער יערליך.
הוצאות ספרים אוהל תורה - הפצת אמרי שפר
ער איז א ספרים דרוקער און פארשפרייטער. ער האט ארויסגעגעבן און איבערגעדרוקט די ספרים פון רבי יעקב יוסף פון פולנאה דער תולדות יעקב יוסף, צפנת פענח, כתונת פסים. אויך דער ספר תפארת שלמה, און דגל מחנה אפרים, אוהב ישראל, עבודת ישראל, סידורו של שבת, שער התפלה, באר מים חיים, און נאך.
אלע זיינע ספרים האבן שיינע מפתחות, מפתח פסוקים, מאמרי חז"ל, מפתח ענינים, און אסאך הגהות און מקורות. ווי אויך מראה מקומות.
ער האט אויך מחבר געווען די ספרים:
אתרוג סוחר
אין שנת השמיטה איז ער געווען דער ערשטער וואס האט אויפגעברענגט דעם פראבלעם פון די דערי לולבים מיט די חששות וואס עס איז דא דערויף ווי עס אויפירליך באריכטעט סיי די הלכה חלק און אויך דעם חלק המציאות אין דעם קונטרס האשל ברמה - לולבי שביעית
קצירת החטים
זיין מערכה קעגן די אריזאנע ווייץ איז אקעגן דעם בירור פון הרב יעקב הערש גאלדשטיין און שרייבט אין זיין ספר קציר חטים אז די ווייץ וואס ווערט געשניטן אין פלעצער ווי עס רעגנט, האט א חשש חמץ. הרב אברהם לויפער האט ארויסגעברענגט און מעורר געווען פאר די וועלט אז מחמיר צו זיין אקעגן וואס מ'האט געטאן ביז היינט איז א שינוי אין מסורה, און ממילא טאר מען נישט שניידן אין אריזאנא וואו עס רעגנט נישט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורג קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
שלמה פאפנהיים
הרב שלמה פאפנהיים (י"ד אייר ה'תרפ"ו - ד' אייר ה'תשע"ז; 28סטן אפריל 1926 - 30סטן אפריל 2017) איז געווען דער וויצע־יו"ר פון דער פירערשאפט פון דער עדה החרדית אין ירושלים און א ירושאלמער עסקן. גוטע מידות און אַ גוט האַרץ, ער האט אויפגעשטעלט די "בית לפליטות" היים פאר יתומות און די קימפעטארין היים אין טעלז סטאן.
ביאגראפיע
פאפנהיים איז געבוירן געווארן אין מינכן, דייטשלאנד צו זיינע עלטערן רב גבריאל חיים צבי, א זון פון וואלף פאפנהיים פון די גרינדער פון וועלט אגודת ישראל און חנה (גאלדשמידט). ער איז אויפגעוואקסן אין דער שטאט האלבערשטאט. אין יאר תרצ״ג ווען ער איז געווען אלט זיבן יאר האט זיין פאטער גענומען אים צו דער כנסיה גדולה פון אגודת ישראל. נאך קריסטאל נאכט איז ער אנטלאפן צוזאמען מיט א שוועסטער אויף א קינדערטראנספארט קיין לאנדאן, ענגלאנד. א יאר נאכהער איז ער ארויף קיין ארץ ישראל וואו זיינע עלטערן האבן זיך באזעצט, דארט האט ער געלערנט אין דער ישיבה תורה ויראה אין מאה שערים, ירושלים און אויך אין דושינסקיא׳ס ישיבה. אין יענע טעג איז ער געווארן נאנט צום הויף פון הרב אהרן ראטה, גרינדער פון דעם שומרי אמונים - תולדות אהרן חסידות, און אויך צו זיין איידעם הרב אברהם יצחק קאהן (וואס איז שפעטער געווארן דער ערשטער תולדות אהרן רבי. אויך איז ער געווען נאנט צו הרב וועלוול סאלאווייטשיק און צו די רבי׳ס פון סקווירא און סאטמאר.
ער האט געהייראט בלומא טאכטער פון הרב יעקב אליעזר שטיין פון בורשא, וואס איז אומגעקומען אין דער חורבן אייראפע. נאך זיין חתונה האט ער געארבעט אין א ספרים געשעפט און אין דער זעלבער צייט האט ער געהאלפן אויפשטעלן די מוסדות פון דעם תולדות אהרן חסידות, און געווארן אן אנזיכטיגער עסקן אין דער עדה החרדית.
לויטן פארשלאג פון זיין רבי׳ן פון תולדות אהרן, האט ער אויפגעשטעלט אין מאה שערים געגנט די יתומות היים "בית לפליטות". שפעטער האט ער אויפגעשטעלט צוזאמען מיט הרב יצחק ראזנפעלד די קימפעטארין היים אין טעלז סטאן. אויך איז געווען פון די גרינדער פון די חינוך אנשטאלטן  "בנות ירושלים" און "חינוך ירושלים" פאר די מיידלעך פונעם יישוב הישן.
מער ווי 60 יאר האט ער געדינט ווי א מיטגליד און דער וויצע־יו"ר פון דער פירערשאפט פון דער עדה החרדית, און אויך איז ער געווען פון די גרינדער פונעם וועד הכשרות פון דער עדה.
משפחה
זיינע קינדער זענען געווען:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:עדה החרדית קאַטעגאָריע:חסידים קאַטעגאָריע:שומרי אמונים קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
מאיר ליכטנשטיין
מאיר ליכטנשטיין (געבוירן 1970) איז א חרדישער איד און א דעמאקראטישער פאליטיקער. ער איז געווען דער בירגערמייסטער פון לייקוווד אין 2006.
ער איז ערוויילט געווארן אלס בירגערמייסטער דורך דער שטאטשאפט קאמיטעט דעם ערשטן יאנואר 2006.
אין א ערשטע זייט שמועס מיט די פארווערטס איז ער געווארן אויסגערעכנט אלס דער איינציגסטער חרדישער בירגערמייסטער אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין א שטאט וואס האט אזא גרויסע גויאישע געמיינדע.
נאך זיין קאדענץ איז ער נישט געלאפן פאר א צווייטן קאדענץ און היינט (2014) זיצט ער אויף דעם שטאטשאפט קאמיטעט מיט בירגערמייסטער מנשה מילער, יצחק אקערמאן, סטיוון לאנגערט און ריימאנד קאלס.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס קאטעגאריע:פרומע פאליטיקער קאַטעגאָריע:חרדים
קליידונג
קליידונג איז צוצודעקן דאס נאקעטער קערפער כדי זיך נישט צו שעמען פון די אומאיינגענומענע גלידער און אויך צו באשיצן פון די זון אדער סתם קעלט. און ווי אויך פאר שיינקייט און באקוועמליכקייט.
קאטעגאריע:קליידונג קאטעגאריע:מאדע
דראמאטורג
א דראַמאַטורג איז דער וואס שרייבט פארשטעלונגען צום טעאטער.
זעט אויך
* קאַטעגאָריע:טעאטער
Dramisto
טינעק
טינעק (ענגליש: Teaneck) איז א יישוב הארט לעבן דער דזשארדזש וואשינגטאן בריק אין ניו זשערסי. א פערטל פון די איינוואוינער זענען אידן.
עס אנהאלט פילע כשרע רעסטוראנטען פאר אידן פון אלע געגענטער וואס פארן אהין עסן.
קאַטעגאָריע:ניו זשערסי
בית הכסא פאפיר
בית הכסא פאפיר אדער אשר יצר פאפיר איז אזא סארט טישו וואס דער מענטשהייט נוצט פאר אירע באדערפענישן אפציווישן און רייניגן זיך אדער די חפצים וואס מ'באנוצט זיך דערמיט. left|200px עס איז ווייך און ביליג איך קען מיך געהעריג רייניגען דערמיט אן זיך צו בלוטיגען.
אויף שבת איז דא ספעציעלע געשניטענע פאפיר, כאטשיג מען מעג רייסן, אבער וויבאלד להלכה טאר מען נישט רייסן ווען עס איז דא א צייכן וואס איז שוין האלב געשניטן טאר מען עס ניטש נוצן.
אמאליגע צייטן האבן ערליכע אידן אויסגענוצט ניטל נאכט צו שניידן פאפיר פאר א גאנץ יאר ווייל מ'טאר דאך סייוויסיי נישט לערנען. קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
אויג
קליין|100px|אויג אויגן זענען די אָרגאַנען פונעם מענטש אדער בעל־חי וואָס קען זען דורך דערשפּירן ליכטיגקייט. עס כאַפט די דיפערעץ פון קאָלירן.
אויכעט קען מען זען וואס מען עסט, און דעמאלטס איז דאס עסן בעסער און געשמאקער.
סטרוקטור
די אויגן באָליס האלטן זיך אינעם סאַקעט פון קאָפּ מיט מוסקלען, וואָס ציען דאָס אין אלע ריכטונגען גרינגערהייט אויטאמאטיש וואו מען וויל נאר קוקן.
די וואג פון אן אויג איז בערך א גראם
די אויג מוסקלען זענען די מערסטע אקטיוו פון אלע מוסקלען אינעם מענטש, זיי באוועגן זיך הונדערט טויזנט מאל א יעדן טאג.
ביי ארטראפאדן זענען די אויגן צוזאמענגעשטעלט פון א סאך איינצן וואס יעדער איינער האט זיין אייגענעם לינז.
קאלירן
עס איז אַ וואונדערליכע פיל קאלירן ווידעא קאמארע, און ארבעט פון זיך אליין אגאנצן טאג. עס סאָרטירט אלע בילדער און געשעענישען אינעם מוח.
די אויגן קענען ווערן אָפּגעשוואַכט, איז דא היינט ברילן צו קענען זען גוט.
עס איז שיין ארום באַוואַקסן מיט אויגן ברעמען.
אויגן בליק
א מענטשליכע אויג בלינקט יעדע 0.3 סעקונדעס, און אין משך פון א יאר בלינקט אן אויג 6,205,000 מאל, דאס הייסט אז ווילאנג איר ליינט דורך דעם זאץ וועט איר האבן געבלינקט צוויי... בעצם דריי מאל!!!
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק קאַטעגאָריע:אויג קאַטעגאָריע:אברים
ו'א'
אין חז"ל (ראש השנה לא.) שטייט אז רב קטינא זאגט אז די וועלט גייט נאר שטיין 6,000 יאר און אין די זיבעטע טויזענט יאר וואס איז מרומז אויפן טאג פון שבת וועט די וועלט חרב ווערן און עס גייט נאר פארבלייבן דער אויבערשטער אליינס, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק (ישעיהו ב) ונשגב ה' לבדו ביום ההוא, און א טאג פון אויבערשטען איז 1,000 יאר, ווי דוד המלך זאגט אין תהלים כי אלף שנים בעיניך כיום אתמול. אביי זאגט אז 2,000 יאר גייט עס זיין חרב, און ער לערנט עס ארויס פון א באזונדערע פסוק.
די גמרא (סנהדרין צז:) זאגט אויך אז די צדיקים גמורים גייען נישט שטארבן דעמאלטס, נאר וועלן שוועבן אין די ספערן, ביזן צייט פון עולם הבא.
דער רשב"א (שו"ת ח"א סימן ט) איז מסביר, אז אפילו די וועלט וועט זיין וויסט, וועט זיך די צייט רעכענען כאילו די וועלט וואלט ווען געשטאנען, וואס דאן וואלט עס געדויערט הונדערט יאר.
אין א אנדער מדרש (פרקי דרבי אליעזר) שטייט אז די הימל און ערד גייען באנייט ווערן, און אלע באשעפענישען גייען טועם זיין א טעם פון טויט אויף 2 טאג, און אין די דריטע טאג וועט די אויבערשטער אלעס באנייען און אויפלעבן די טויטע. אבער דער רשב"א (דארט) ערקלערט אז די 2 טאג מיינט 2 טאג פון אויבערשטען וואס דאס איז באמת 2,000 יאר, ד.ה. ר' אליעזר האלט אזוי ווי אביי.
ווידער, אין זוהר הקדוש (תרומה קעו:) שטייט אז די וועלט גייט שטיין 6,000 יאר, און דערנאך וועט עס חרוב ווערן אין 12 שעה, און אין די 13'טע שעה וועט דער אויבערשטער פריש באנייען די וועלט פון דאס ניי. דער רמב"ם אין ספר המורה (חלק שני פרק כט) און אזוי אויך דער רשב"א (שם), ווארפן אריין ווערטער אז עס מיינט נישט ממש אז עס גייט ווערן אויס וועלט, נאר אז וועט נישט זיין אויפן געהעריגען שטייגער, נאר באופן הפסד וכדומה. (גלאבאלע אנווארעמונג)
עס איז וויכטיג אנצוצייכענען אז מיט דעם האלטן אלע אייניג אז די וועלט גייט חרוב ווערן נאך 6,000 יאר, נאר עס איז דא א דיעה אין קבלה, אין אויך פיל ראשונים האלטן אזוי, אז די וועלט גייט שטיין א צירקע פון 49,000 יאר [אין זייער שפראך: זיבן שמיטות], און יעדן זיבעטן טויזנט יאר שמיטה גייט די וועלט רוהען און זיין וויסט, און ווידער נתחדש ווערן צוריק, ביז די 50,000טע טויזנט יאר וואס דאן וועט זיין די גרויסע בירור יובל הגדול, וואס אלעס וועט מתוקן ווערן און די גאנצע עולם הזה וועט בטל ווערן, און עס וועט נאר פארבלייבן די צדיקים לעולם הבא.
די מקובלים שרייבן אז איצט האלטן מיר אין דער 2טער רונדע פון 7,000 יאר, דאס הייסט אין די שמיטת הגבורה.
א
יעקב הערש גאלדשטיין
יעקב הערש גאלדשטיין איז א כולל אינגערמאן אין קינגס טערעס וואס זיין ווייב ברענגט פרנסה פון א קלייד געשעפט אויף ליע ענוועניו וואס פארקויפט פאנג'עלויס BMG.
ער איז דער זון פון דעם לעגענדארן עסקן און אידישער גביר חיים פסח גאלדשטיין.
ער איז געבוירן געווארן אין א סאטמארער משפחה, וואס איז געווארן א חב"דסקער, פון די תלמידים פון ר' מענדל וועכטער.
זיין לעצטיגע מערכה איז אויפציווייזן פאר דער וועלט אז די ווייץ ווא מען האט גענוצט אין סאטמאר פאר די מצות איז פראבלעמאטיש.
ר' אברהם לויפער האט גענומען די ציל אים צו אפענטעפערן. א גרויסער טייל רבנים האבן שוין געזאגט זייער מיינונג אהער און אהין.
קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
פארשטעלונג
א פארשטעלונג איז פאפולערע ליטעראטורע אויסדרוק וואס ווערט געשפילט ביים טעאטער. =ארטאדאקס יודישער בינע= אין די לעצט צענדליגע יארן, איז געווארן א ערשיינונג פון א יודיש-פרומער בינע, און מיט פול-לאנגע פילמען, וואס ערפילט די היימישער וועלט מיטן געברויך פון ערליכע פארגעניגן.
אט דאס ערשיינונג, איז א ברייטערע שילדערונג וויאזוי עס איז געווארן און פארוואס, אבער עס איז א פאקט, וואס ווערט מער און מער.
אויף צום באמערקן, אז כאטש עס זענען פארהאנען פילמען וואס זענען באזירט וועגן יודען, און צומאל אויך דירעקטירט, פראדוצירט, געשפילט דורך פרומע יודען, איז דארט אויך דא א צווישנ'שייד, פאר וועמען עס איז געאייגענט, וואס צומאל איז עס געאייגענט בלויז פאר די סעקולערע וועלט. ווי א שטייגער אנפילן די הוילקייט, אושפיזין (פילם) א.ד.ג.
קאַטעגאָריע:טעאטער * קאטעגאריע:ליטעראטור
تمثيلية
פעדער
א פעדער איז א שרייבן אינסטרומענט וועלכע לייגט טינט אויף אן אויבערפלאך, געווענליך א פאפיר.