cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ריטשארד ניקסאן
יונגע יארן
ניקסאן איז געבוירן געווארן אין יאר 1913 אין דער היים פון זיין משפחה אין יארבע לינדע, קאליפארניע, און איז אויפגעוואקסן א קוואקער. אחוץ אים דער איינציגער פרעזידענט וואס איז אויך געווען א קוואקער איז געווען הערבערט קלארק האווער. ניקסאן איז אויפגעוואקסן אין וויטיער, קאליפארניע. ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געדינט אין דעם ים-פלאט.
קאַטעגאָריע:USA פרעזידענטן קאַטעגאָריע:רעפובליקאנער פרעזידענט קאנדידאטן
מאכט
מיינט איר רעגירונג?
מאכט אין פיזיק איז א מאס פון דער גיכקייט ווי שנעל ענערגיע ווערט אריבערגעפירט אדער פארוואנדלט פון איין פארעם אין א צווייטן פארעם אדער ווי שנעל ארבעט ווערט געטוהן אויף אן אביעקט. אין דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן ווערט מאכט געמאסטן אין וואט (W) וואס איז גלייך צו איין דזשול פער סעקונדע.
מאטעמאטיש איז מאכט דעפינירט אלץ די דעריוואטיוו פון די ארבעט פונקציע לויט די צייט:
עלעקטרישע מאכט קען אויסגערעכנט ווערן אלץ די טאפלונג פון דעם עלעקטרישער שטראם (I) מיט דעם וואלטאזש (V) ווי פאלגנד:. אין פאל פון א געווענטליכע עלעקטרישע לעמפל, צום ביישפיל, ווערט עלעקטרישע ענערגיע פארוואנדלט אין ליכט (וואס איז אויך א פארעם פון ענערגיע) און אין טערמישע ענערגיע (וואס איז די סיבה פארוואס א לעמפל ווערט הייס).
קאטעגאריע:פיזיק
זשימי קארטער
זשעימס זשימי אירל קארטער (געבוירן דעם 1טן אקטאבער, 1924), די 39סטער אמעריקאנער פרעזידענט,
געדינט פון: ביז:
ער ווערט באטראכט ווי איינער וואס גייט נישט אין שפאן מיט די פאליטיק פון אמעריקא, ער האט זיך ערווארבן א נאמען אלץ א שלום ליבהאבער, און אלץ איינער וואס איז גרייט צו טון אלעס וואס ער קען אפילו גיין קעגן דער אדמיניסטראיציע פון דער וואס איז אצינד אין ווייסן הויז, בי עס זאל זיין שלום און פרידן, און מענטשן אין דער וועלט זאלן נישט ליידן.
וועגן דעם פאקט דערווייטערן זיך פון אים רוב פאליטיקערס, ווי די פרעזידענטן בוש, קלינטאן, און אויך ביי דער דעמאקראטישער קאנווענץ וואס איז פארגעקומען אין יאר 2008 האט מען אים נישט געגעבן א רעדע צו רעדן.
ער איז א שטארק ליבעראלער אבער קריסטליכער גוי פון די אמאליגער סאוט וואס האסן נאך די אידן.
קאַטעגאָריע:USA פרעזידענטן
מאנהעטן
קליין|250px|די 5 באראס פון ניו יארק - מאנהעטן איז אנגעצייכנט אין רויט. מאנהעטן איז איינע פון די באראס אין ניו יארק. עס ווערט אויך אנגערופן לאקאל "די שטאט". מאנהעטען איז אויסגעשטעלט ווי א שמאלער, לאנגער אינזל, און ליגט צווישן קווינס און ניו זשערסי לענגאויס, מיט ברוקלין פון אונטען און בראנקס פון אויבן.
וואס איז מאנהעטן
מאנהעטן איז דער הויפט שטאט פון די ביזנעס און פינאנץ וועלט, און איז א חשובע וועלט צענטער פון קונסט-ווערק, טעאטער שפילען, בוך פובליקאציע, און קליידער מאדעס.
מאנהעטן איז דאס הארץ און דער צענטער פון דער גאנצער וועלט, גאנץ מאנהעטן האט מען אפגעקופט פאר זעקס און צוואנציג דאלער, אבער היינט צו טאג ווערט יעדער קוואדראט מעטער פארקויפט פאר א הויכן איבערגעריסענעם פרייז. ווען מען דערנענטער זיך צו ניו יארק פונדערווייטענס, סיי דורך א קאר, סיי דורך א שיף, אבער דורך די לופט, און מען קוקט אויף מאנהעטן בלייבט מען אטעם'לאז, עס באווייזט זיך פארן קוקער פיל מעכטיגע וואלקן קראצערס, ריזיגע בריקן, לאנגע טונעלן, לאנגע גאסן און הונדערטער פארט בריקן. אויך טונעלן וואס גיין אריבער אונטער די ערד וואס עס געפינט זיך אין זיי שאסייען און באן שינעס וואס דינען ווי א אונטערגרונד-באן באקאנט אלס די סאבוועי.
מאנהעטן איז פלאצירט אויף אויסגאס פון דעם גרויסן האדסן טייך, און זי געפינט זיך אין א לייכטן צוטריט אויפן וועג פון די באוואנסטע געביטן אין די פאראייניגטע שטאטן, אלס רעזולטאט האט זיך ענטוויקלט אין איהר איינע פון די הויפט האפענס וואס איר פאלטפארמעס, שיף בריקן, און מאגעזינען ציעהן זיך מיילן ווייט.
וואלקען קראצערס
אלס רעזולטאט פון די גרויסע געדרענג אין שטאט איז די שטאט געצוואנגען צו גיין אין דער הויך... זי האט אנגעהויבן צו בויען פיל שטאטקיגע געביידעס, ביז זיי זענען פארוואנדלט געווארן אין די העכסטע מאדרערנסטע בינינים אין דער וועלט און זענען באקאנט מיט זייער נאמן, וואלקען קראצער, די בוואוסטע בנינים זענען די עמפייער סטעיט בילדונג, מען בויעט היינט צוריק אויף די פרידעם טאור'ס, דער
ביזנעס און פינאנץ
אין אונטערשטן טייל פון מאנהעטן געפינט זיך די גרעסטע בערזע אויף דער וועלט, די ניו יארק סטאק עקסטעינדזש, וואס פארנעמט איר ארט אין די באוואוסטע וואל סטריט געגענט. ווי אויך זייער אסאך שיינע געשעפטן און אינטערסאנטע געביידעס וואס ציעט טוריסטן פון די גאנצע וועלט. אויך איז דארט די גרעסטע פעדעראל רעזערוו באנק, וואס האט די גרעסטע מאס גאלד שטיקער אוועקגעלייגט אויף איין פלאץ. אין מיטעלסטע טייל איז די יו. ען. געביידע.
קונסט
מאנהעטן פארמאגט עטליכע פון די חשובסטע מוזעאומס און אקאדעמיעס אויף דער וועלט פון רעפינירטע און פאפולערע קונסט-ווערק.
טעאטער
מאנהעטן פארמאגט א וועלט בארימטע געגנט פון שוי שפילעריי, אין וועלכע מענטשן קומען טעגליך פון איבער דער גאנצער וועלט צו זען שפילן פון דראמא, טאנץ, און מוזיק. די חשובסטע שפילן ווערן געשפילט אויף בראדוויי, דאס איז דער געגנט ארום טיימס סקווער וואס גייט פון 42סטער גאס ביז 50סטער גאס צווישן 7טע און 8טע עוועניוס.
אויך זענען דא שפילן וואס רופן זיך אָף בראדוויי (off Broadway), וועלכע זענען געווענליך אויך פון גאר הויך קוואליטעט נאר א שטאפל נידריגער פון די אויף בראדוויי. די שפילן זענען געווענליך נישט ווייט פון דעם בראדוויי געגנט, אפט אין די 50סטע אדער הויך 30סטע גאסן.
אין דעם ערשטן העלפט פון דעם 20סטן יארהונדערט איז שוי שפילעריי געווען גאר פאפולער ביים המון עם, און פון דארט זענען ארויסגעקומען פיל פון די אמעריקאנער פאלקס ניגונים. דאס אויפקום פון פילם טעאטער, דערנאך קאלירטע פילמען, און דערנאך טעלעוויזיע, האט געברענגט אז שוי שפילעריי האט פארלוירן איר וויכטיגע ארט אין אמעריקאנע פאפ קולטור, פירנדיג דערצו אז די פרייזן פון שפילן זאלן זיך שטארק הייבן כדי די שפיל געזעלשאפטן זאלן קענען מרויח זיין. טראצדעם איז שוי שפילעריי נאך אלץ גאר א שטארקע פארוויילונגס מיטל פאר טויזנטער אין ניו יארק, און אינאיינעם מיט'ן וועסט ענד געגנט אין לאנדאן, איז דאס דער וועלט הויפטקווארטיר פאר שוי שפילעריי.
פובלישינג
מאנהעטען איז דער וועלט צענטער פון פאַרלאַגן. ס'זענען פאַראַן הונדערטע פאַרלעגן. ביכער אין אלע שפראכן ווערן געדרוקט דורך עטליכע פאַרלאַג הייזער.
מאדע אינדוסטריע
די מאדע אינדוסטריע איז א גאר חשובע אין ניו יארק און איז נאר צווייט צום מאדע אינדוסטרי אין פאריז, פראנקרייך. מאדע צייגונגען (פעשען שויס) ווערן אויף געהאלטן אין מאנהעטן צו צייגן די נייסטע און אינטערעסאנטע מאדעס פון דעזיינערס איבער די גאנצע וועלט.
גענגטן פון אויבן צפון ביז אראפ דרום.
קליין|250px|מ'זעהט דאס גרינע באקסל פון אויבן דאס איז [[סענטראל פארק וואס טיילט אפ אפער איסט סייד פון אפער וועסט סייד, און די ים'ען פון איסט ריווער פון מזרח און די האדסן פון מערב רינגלען איר ארום.]] מאנהעטן איז צוטיילט אין דיסטירקטס און געגנטער.
מאנהעטנ'ס היסטאריע
מאנהעטן האט זיך אנגעהויבן אלץ ניי אמסטערדאם, א קליין דערפל פון האלאנדישע באזעצער אינ'ם צפון שפיץ פונ'ם אינזל. עס איז דאן געווען א חלק פון ניי נעדערלאנד, אונטער'ן הערשאפט פון די האלאנדישע אימפעריע. די לעגענדע דערציילט אז דער אינזל איז אפגעקויפט געווארן פון די אינדיאנער פאר גלעזערנע שטיינדעלעך ווערט 24 דאלאר.
אין 1665-תכ"ה, אונטער'ן גאווערנאר פיטער סטייוועסאנט, איז דאס אינזל איבערגעגאנגען צו ענגלישע הערשאפט און גאווארן א טייל פון ניי ענגלאנד.
אידן אין מאנהעטן
אין די ערשטע פאר הונדערט יאר זענען רוב אידן געווען אפשטאמיגע פון די גולי ספרד. די ערשטע אידישע קהלה איז געווען דער ספרד'ישער בית הכנסת שארית ישראל וועלכע שטייט נאך היינט צו טאגס.
אין דעם לעצטן טייל פון דער 19'טער יאר-הונדערט און אנפאנג טייל פון 20'ער, האבן אידן פון מזרח אייראפע, איבערהויפט פון אוקריינא און ליטע, אימיגרירט קיין אמעריקע, געטריבן דורך שוידערליכע פאגראמען און א וואקסנדיגע אנטיסעמיטיזם.
די ארטיגע אידן אין ניו יארק און איבער אמעריקע, וועלכע האבן זיך ערוואנדן אן אריסטאקראטישן שטייגער און א חשוב'ן ארט אין אמעריקאנער געזעלשאפט, האבן אראפגעקוקט אויף די אייראפעאישע אידן אלץ אומציוויליזירטע און פאנאטישע. די אלט-געזעסענע אידן האבן דערפאר געמאכט א פלאן צו העלפן די אייראפעאישע אידן זיך ציען מער צו די נייע מערב חלקים פונ'ם לאנד, אזוי זיי צו געבן געלגנהייטן זיך אריינצוארבעטן אינעם ריין אמעריקאנער געזעלשאפט און אויך זיך צו פארמיידן די בושות פון די ניי-געקומענע ארימע אידישע שלעפערס.
די גרויסע צאלן אידישע אימיגראנטן האבן אבער געמאכט אזא פלאן אוממעגליך, און די אידן האבן זיך אריינגעצויגן אין די ארימע טענעמענטס פון די לאוער איסט סייד און ברוקלין, צווישן אנדערע ארימע אימיגראנטן פון איטאליע און אירלאנד. אידן האבן דאן אוועקגעשטעלט א ווירבלדיגן אידישן לעבנסשטייגער, און אידן און אידישקייט האבן אנגעהויבן זיך אנצוזעהן איבער גאנץ ניו יארק.
ביז נאכ'ן צווייטער וועלט קריג איז אידישקייט געווען צענטראליזירט אין לאוער איסט סייד. נאכ'ן קריג, מיט'ן אנקום פון טויזנטער חרד'ישע אידן וועלכע האבן זיך באזעצט אין וויליאמסבורג און בארא פארק, האט מאנהעטן פארלוירן איר סטאטוס אלץ צענטער פון אידישקייט אין אמעריקע.
היינט צו טאגס געפונען זיך נאך פילע טויזנטער אידן אין מאנהעטן. מערסטנס זענען זיי פון די מאדערן-ארטאדאקסישע אדער נישט-ארטאדאקסישע קרייזן.
הוראגאן סענדי
דעם 29סטן און 30סטן אקטאבער 2012, האט הוראגאן סענדי חרב געמאכט א ברייטן שטח פון אונטער מאנהאטן, מיט שטארקע פארפלייצונגען און הויכע ווינטן, אז א סך איינוואוינער זענען געבליבן און קראפט און בענזין און די טראנספארט סיסטעם האט אויפגעהערט צו ארבעטן. צוליב דעם שטורעם און זיין אימפאקט האט זיך אנגעהויבן אן ערנסטע דיסקוסיע וועגן בויען ים ווענט און אנדערע באריערן ביים בארטן צו פארמיידן נאך אזא פארפלייצונג אין דער צוקונפט.
וועבלינקען
קליין|פאנאראמע פון לאוער מאנהעטען|500x500פיקס
דירעקציעס
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
לייבער דיי
קליין|250px|א לעבאר דיי פאראדע אין יאר 1861 אין [[אגדען יוטא]] לייבער דיי (ענגליש: Labor Day) איז אן אמעריקאנער פעדעראלע לעגאלע חגא. עס איז דעם ערשטן מאנטאג אינעם מאנאט סעפטעמבער. טראדיציאנאל ווערט עס אפגעצייכנט מיט ווינציג הוליערייען און סעלעבראציעס, נאר ענדערש מיט רואיגע פייערונגען דורך באזוכן פריינט און פאמילע. אויך ווערן אפגעראכטן פארשידענע טראדיצינאלע פאראדען, אין ניו יארק און מאסאטשוסעטס.
אין דער גארער וועלט פירט מען זיך צו פייערן "ארבייטער'ס טאג" אין דעם ערשטן טאג פון מאי, אויך אין אמעריקא האבן אסאך פארלאנגט מען זאל פייערן דעם טאג אנהייב מאי, אבער פאקטיש האט מען אין אמעריקא אנגעהויבן צו פייערן די חגא דעם ערשטן מאנטאג פון סעפטעמבער נאך אין יאר 1880. די אינטערנאציאנעלע ארבעטער אסאסיאציע מיט נאך אנדערע האבן גראדע יא נוטה געווען מען זאל פייערן דעם טאג אנהייב מאי, אבער נאך שווערע ראיאטן וואס האט אויסגעבראכען אין שיקאגא אנהייב מאי פון יאר 1886 (באקאנט אלס די העימארקעט ראיאטן), האט פרעזידענט גראווער קליוולאנד געזארגט אז מען וועט אפטייטשן א חגא אין יענעם טעג אלץ א פייערונג פאר די ראיאטן. היות די טראדיציע האט זיך שוין אזוי אנגעהויבן, און אויס זארג אז אויב וועט מען דאס טוישן וועט אויסקוקן כאילו אמעריקאנער ארבעטער גרופעס זענען פאראייניגט מיט די אינטערנאציאנאליסטן, איז דאס שוין געבליבן אז אין אמעריקא איז אנדערש און דער ערשטער מאנטאג אין סעפטעמבער איז די חגא טאג ביז היינט.
די ערשטע פאראדע אין דעם טאג איז געווארן ארגאנאזירט דורך די רייטער פון ארבייט גרופע, טייל היסטאריקער זאגן אז יענע פאראדע איז צושטאנד געקומען צוזאמען מיט די ראסיסטישע קו קלוקס קלאן גרופע, א פאקט וואס האט אין אנהייב געדינט די שטיצער פון א מאי פאראדע וועלכע האבען זיך געזוכט אפצושאקלען פון די אריגענעלע ארגאנאזירער. דער ליבעראלער היסטאריקער האווארד זין האט געשריבן דערוועגן אין זיין באקאנטע בוך מענטשן'ס היסטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן.
דער טאג איז אין אלגעמיין דער לעצטער טאג וואס קינדער סטודענטן האבן זייער זומער הפסקה פון שולע, דעם פאלגנדן טאג הייבט מען אן דאס נייע שולע יאר.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חגאות קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
וויקיפּעדיע:אלע נייעס/תשס"ו/אלול
דאנערשטאג ה' סליחות כ"ח אלול (סעפטעמבער 21)
left|40px
מאנטאג ב' סליחות כ"ה אלול (סעפטעמבער 18)
left|80px
זונטאג א' סליחות כ"ד אלול (סעפטעמבער 17)
left|50px
דינסטאג י"ט אלול (סעפטעמבער 12)
left|thumb|100px|הק' [[יוני נתניהו הי"ד, ברודער פון ביבי נתניהו, דער איינציגסטער געפאלענער העלד און אנפירער פון מבצע יונתן.]]
זונטאג י"ז אלול (סעפטעמבער 10
70px|left
דאנערשטאג יד אלול (סעפטעמבער 7)
אין די אידישע וועלט: פאליטיק: היסטאריע: טעענאלאגיע:
מיטוואך יג אלול (סעפטעמבער 6)
אין די אידישע וועלט: left|40px
פאליטיק:
מעדיצין:
טעכנאלאגיע:
דינסטאג יב אלול (סעפטעמבער 5)
left|100px
זונטאג י' אלול (3טן סעפטעמבער)
left|100px
פרייטאג ח' אלול (סעפטעמבער 1)
left|100px
דאנערשטאג ז' אלול (31סטן אויגוסט)
left|100px
מיטוואך ו' אלול (אוגוסט 30)
left|100px
דינסטאג ה' אלול (אוגוסט 29)
left|100px
]
מאנטיק ד' אלול (אוגוסט 28)
left|100px
זונטאג ג' אלול (אוגוסט 27)
left|100px
פרייטאג ב' דר"ח אלול (אוגוסט 25)
left|100px
דאנערשטאג ר"ח אלול ל' אב (אוגוסט 24)
left|thumb|100px|פערזענליכער וואונטש אויך ערפילט...
היידנס ראד באן סטאנציע
היידנס ראד איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער סאטאן שלייף ליניע, אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק, אויך דורך עטלעכע באנען פון סאדערן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן אקטאבער 1868, מיטן נאמען היידנס ליין. אין 1889 האט מען געגעבן דעם היינטיגן נאמען היידנס ראד.
באדינונגען
די באדינונגען זענען דורך טעמזלינק און סאדערן (נאר שפיץ שעה׳ן). די באנען אין די נישט שפיץ שעה׳ן איז ווי פאלגנד:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
בליץ
left|thumb|250px|בליץ אויפן [[אייפעל טורעם הינזיכט]] left|thumb|250px|א בליץ (אקטיוו) בליץ אדער לייטענונג איז א מעכטיגע נאטירלעכע עלעקטאראנישער באפרייאונג בשעת רעגן שטורעמס. עס באלייכט דעם הימל מיט ליכטיגקייט. די היץ וואס דאס לאזט ארויס אין די לופט פאראורזאכט מעכטיגע שאק'ס אין דער אטמעספערע, און דאס איז די קול פון דונערן.
אידישקייט
מען זאגט 2 ברכות אויף דונערן און בליצן 1 שכוחו וגבורתו מלא עולם, און 2 עושה מעשה בראשית.
קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע קאַטעגאָריע:וועטער
Åska
מארווין שיק
מארווין שיק (3 יולי 1934 – 23 אפריל 2020) איז געווען אן עסקן פאר יידישן חינוך אין אמעריקע. ער איז געווען פראפעסאר פון געזעצן און פרעזידענט פון דער רבי יעקב יוסף שולע.
ער האט געדינט אויך ווי א פארטיידיגער פון פרומע אינטערעסן - נישט בלויז אין געריכט זאל, נאר אויך אויף די בלעטער פון דער אנגלא-אידישער פרעסע. ער האט געהאט א בלאג, און זיינע קאלומס זענען ערשינען וועכנטליך אין דעם זשערוסאלעם פאסט און אין דער זשואיש פרעס.
פאמיליע
זיין זון איז איז דער וועלט בארימטער אסיסטענט אונטער עליאט שפיצער "זשאו שיק", וואס פארשט די וואל סטריט באהערדע.
זיין ברודער איז ארטור שיק וואס צוליב אים איז געווארן ראיאטן אין בארא פארק.
זיין פלימעניק איז דייוויד שיק, דער באקאנטער גרונטייגנס אדוואקאט וואס האט ארויסגעשווינדלט שווערע צענדליגע מיליאנען פון רייכע פרומע אידן.
זיין זון איז געווארן דער גרעסטער אידישער קנאקער ביים ניו יארק גובערנאטארס ביורא. געשטעלט צו אנטוויקלען עקאנאמיש ניו יארק שטאַט און אלע אירע געגנטן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:אידישע בלאגס קאַטעגאָריע:עסקנים קאַטעגאָריע:פראפעסארן
רעגירונגס מאכט אבטייל
אויטאריטעט צעטיילונג (אפשר רעגירונגס-מאכט אבטייל) איז די רעגירונגס-מאכט צעטיילונג, וואס מען האט איר צעטיילט מיטן ציל צו באגרענעצן די מאכט פון די רעגירונג כדי זאל זי זיך דעמאקראטיש פירן צו איינבייגן די רעגירונג צו די געזעצן פון דער געריכט גלייך ווי יעדער בירגער.
די דריי אויטאריטעטן זיינען: אין מדינת ישראל איז די ערשטע צוויי אויטאריטעטן אינעם זעלבן מאכט, אינעם כנסת. אבער אין אמעריקע, דער קאנגרעס איז דער אויספירער אויטאריטעט.
קאַטעגאָריע:רעגירונג קאַטעגאָריע:דעמאקראטיע קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
וועלט
left|300px די וועלט איז דער ערד פלאנעט פונעם מענטשלעכן אויסקוק.
לענדער און פעלקער
לענדער פלעגן אמאל באשטיין פון א פאלק מיט איין רעליגיע און איין שפראך. היינט זענען דא לענדער וואס אבלאנגן נישט צו קיין שום רעליגיע און פארטרעטן נישט קיין שום פאלק ווי: שווייץ און די פאראייניגטע שטאטן. שווייץ איז געווען די ערשטע אזא לאנד וועלכע האט זיך געגרינדעט ווען טויזנטער מענטשן פון די דערנעבענדיגע דייטשלאנד, פראנקרייך, און איטאליע האבן זיך באזעצט אויף די הויכע שיינע בערג און צוביסלעך איז געווארן דערפון א לאנד. אמעריקע איז היינט גענוי אזוי טראץ וואס רוב זענען געקומען פון בריטען. אמעריקע האט זיך קונה געווען דער ביישפיל פון דעמאקראטיע און האט אזוי אריינגעשריבן אין איר קאנסטיטוציע אלס דער נומער איינס פליכט.
מדינת ישראל איז געווען דאס ערשטע לאנד וואס איז צושטאנד געקומען פון איין רעליגיע אבער האט געגרינדעט א ריין דעמאקראטישע לאנד גרייט אנצונעמען יעדן איינעם פון סיי וועלכן גלויבן. מדינת ישראל פארמאגט אין פאקט ניטאמאל א זעקסטל פון כלל ישראל. רוב אידן וואוינען נאך היינט צושפרייט איבער צענדליגער לענדער אין די וועלט.
לענדער זענען שטענדיג געגאנגען און געקומען און די מאכטפולע זענען גרעסער און קלענער געווארן. אלעס איז געווען געוואנדן לויט די שטארקייט וואס מען האט פארמאגט. די וועלט'ס היסטאריע איז פיל מיט בלוט, טויזנטער, אויב נישט מיליאנען, מלחמות זענען פארגעקומען און אלע צייטן און אין אלע לענדער. עס זענען געווען לענדער וואס האבן געפירט די וועלט ביי די נאז און זענען דערנאך צושפליטערט געווארן אויף קליינע שטיקלעך.
עס זענען שטענדיג געווען עטליכע גרויסע לענדער וואס האבן פארנומען דעם "אויבנאן" און זענען געווען די רעדנער פון דער וועלט. די נענסטע תקופה צו אונז איז געווען בעפאר דער צווייטער וועלט קריג ווען בריטאניע, פראנקרייך, עסטרייך, רוסלאנד און פרייסן זענען געווען די פירער פון די וועלט. ווען עס האט זיך געהאנדלט פון קריג אדער שלום האבן די לענדער ווי פאליציי לייט איינגעטיילט וואס יא און וואס נישט. נאך דער צווייטער וועלט קריג, אדער ווי מען רופט עס היינט דעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט, האט זיך דאס בילד געטוישט און מיט די כוח פון די נארוואס געגרינדעטע "פאראייניגטע פעלקער" זענען די פאראייניגטע שטאטן, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, פראנקרייך, סאוועטישע רוסלאנד און כינע געווארן די וועלט פירערס. טייל פון די לענדער מאכן זיך נישט קיין סאך צו טאן מיט די וועלט'ס געשעענישן נאר שיקן אפאר אויסגעקארגטע טרופן ווען עפעס פאסירט. אמעריקע מיט בריטען זענען די פאקטישע פאליציי אויף די וועלט'ס געשעענישן. עס האט שוין אפגעקאסט טריליאנען דאלארן פאר שטייער צאלער דאס אז די רעגירונגן שטעקן זיך אריין די נאז ווי אימער זיי קענען נאר.
עס זענען פאראן היינט ארום 200 איינארקענטע לענדער אין די וועלט. פון דעם זענען דא אזעלכע גרויסע ווי רוסלאנד און אזעלכע קליינע ווי מאנאקא, צפון אפריקע. עס ווערט געשאצט אז עס זענען היינט דא ארום 6 ביליאן מענטשן אויף די וועלט און עס וואקסט מיט באלד 100 מיליאן א יאר. די פראצענט פון די וועלט'ס וואוקס ווערט קלענער פון יאר צו יאר. ביז 20 יאר צוריק פלעגט די וועלט'ס מענטשהייט וואקסן מיט צוויי פראצענט א יאר. היינט וואקסט עס נישט מער ווי 1.2 פראצענט פער יאר. עס ווערן היינט געבוירן ארום 50 נייע קינדער פער יעדע טויזנט מענטשן. אבער עס שטארבן פיל ווייניגער פון דעם.
ווען מען צוטיילט די וועלט'ס באפעלקערונג ביי די ראיאנען האט אזיע איבער העלפט פון דער וועלט'ס באפעלקערונג, כינע מיט ארום 1.3 ביליאן און אינדיע מיט עפעס איבער א ביליאן. אייראפע האט ארום 14 פראצענט פון די וועלט'ס באפעלקערונג, דרום און צפון אמעריקע אויך 14 פראצענט, אפריקע 13 פראצענט, און די פאסיפיק אינזלן ארום 1 פראצענט. אינטרעסאנט איז אז די יונייטעד נעשאנס שאצט אז אזיע גייט פארלירן איר פראצענט און אפריקע גייט זיך צום ווייניגסטן דאפלען. אינגאנצן וואוינען 1.2 ביליאן מענטשן אין די העכסט מאנדיניזירטע לענדער. די איבריגע 4.9 ביליאן מענטשן וואוינען אין די איבריגע לענדער. 9 פון יעדע 10 מענטשן וואס ווערן היינט געבוירן וואוינען אין די אוממאנדיניזירטע לענדער. זיי שאצן אז ביז'ן יאר 2050 וועט די וועלט האבן איבער 9 ביליאן מענטשן.
די זיבן קאנטינענטן
דאס ווארט קאנטינענט באדייט די ערד'ס גרעסטע כסדר'דיגע באהעפטיגונג פון לאנדמאסע.
א קאנטינענט איז אנגעזען פון אן אינזל אדער האלבאינזל נישט בלויז אויף איר גרויסקייט נאר אויך אויף איר געאלאגישע סטרוקטור און אנטוויקלונג. די זיבן קאנטינענטן אין די רייע לויט איר גרויסקייט זענען: אייראזיע (קאנווענציאנעל באטראכט אלס די צוויי קאנטינענטן פון אייראפע, אינדיווידועל דער צווייטער קלענסטער, און אזיע), אפריקע, צפון אמעריקע, דרום אמעריקע, אנטארקטיק און אויסטראליע.
דער קאנטינענטאלער שטח – אלע לאנד וואס הייבן זיך העכער די ים פלאך – קומט אן צו 29 פראצענט פון דער וועלט'ס סך הכל אין שטח. מער ווי צוויי דריטל פון די קאנטינענטעל'ס שטח ליגט צפון פונעם עקוואטאר. (דער עקוואטאר איז אן אויסגעטראכטע ליניע ארום דער ערד וואס איז די זעלבע ווייטקייט פון די נארד און דרום פאלוסן, און צעטיילט די ערד צו צפון־ און דרום האלבקיילעך.)
אין צוגאב, די קאנטינענטעל מאסעס נעמט אריין די איינגעטונקענע קאנטינענטעל אפלייג, וועלכע גייט בארג אראפ פון די אקעאן'ס ברעגעס פונעם קאנטינענט צו טיפקייט פון ארום 600 פיס (138 מעטער). ביילאפיג ביי דעם פונקט הייבט זיך אן די מער שארפע (מיטאמאליגע) שפרונג צו די אקעאניק פארטיפונג באקאנט אלס "די קאנטינענטעל סלאופ".
אויב די קאנטינענטעל אפלייגן ווערן אריינגערעכנט אין חשבון וועט די סך הכל קאנטינענטעל שטח פארמערט ווערן צו 35 פראצענט פון די ערד'ס אויבערפלאך. אינזלן וואס שטייען אויף א קאנטינענטעל פאליציע פון אן אנגעגעבענע קאנטינענט ווערן געווענליך פאררעכענט אלס א טייל פון דעם קאנטינענט. א פראמינענטער ביישפיל איז גרויס בריטאנען און אירלאנד אין אייראפע.
אין געאלאגיע, ווי געזאגט, ווערן די קאנטינענטן געמאסטן אויף גאר אן אנדערן חשבון אויף וועלכע געאפיזיקיסטן האבן יארן לאנג געארבעט צו פארשן. זייער חשבון לויפט אויפ'ן סטרוקטור פון די ערד אונטער דעם קאנטינענט לויט איר שאק כוואליע און היץ. מיר וועלן זיך נישט אריינלאזן אין דעם פשעטל ווייל עס איז נישט דאס פלאץ פאר דעם און עס פארלאנגט זיך אויך א היבש ביסל שטערן איינקנייטשונג. למעשה ווערט דער סדר פון די קאנטינענטן אויסגערעכענט לויט די געאלאגישע חשבון ווי פאלגנד: אפריקע, אנטארקטיקע, אזיע, אויסטראליע, אייראפע, צפון אמעריקע און דרום אמעריקע.
די מאפע
פון ווען די וועלט שטייט האבן מענטשן געשטרעבט צו מאכן מאפעס פון לענדער אדער שטעט. פארשטייט זיך אז די אלע מאפעס זענען קיינמאל נישט געווען ריכטיג ווייל עס איז געמאסטן געווארן לויט'ן חשבון וויפיל מייל מען האט גערעכנט אין די ברייט און אין די לענג פון איטליכער שטאט באזונדער. מען קען נאך היינט טרעפן אלטע מאפעס וואס זענען זייער גרייזיג.
יעדעס לאנד פלעגט זיך צייכענען א אייגענע מאפע און מען פלעגט עס מערערע מאל צוזאמענשטעלן און מאכן א וועלט מאפע. ביז פאר 500 יאר צוריק האט די גאנצע וועלט נישט געהאט קיין אנונג אז עס עקזעסטירט א יבשה אריבער דעם אנטלאנטיק אקעאן. איר קענט זיך שוין פארשטעלן וויאזוי אזא מאפע האט אויסגעקוקט...
מאפעס ווערן איבערגעמאכט פון צייט צו צייט מיט נייערע מעטאדן. מען נוצט היינט גאר סאפיסטיקירטע ראדארן און מייקראסקאפס אויסצוצייכנען א פונקטליכע מאפע וואס מיר זעען היינט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:וועלט קאַטעגאָריע:געאלאגיע קאַטעגאָריע:אוניווערס
רוה טאג
א רו־טאג, אדער יום שבתון ווי אין לשון קודש, איז א טאג וואס דאס פאלק האט אויסגעוועלט זיך אפרוען פון ארבעט.
עס זענען דא ימים טובים און חגאות וואס זענען נישט קיין רוה טעג, אבער אין אלגעמיין צייכענט מען אפ א יום טוב דורך רוען.
אין פראנקרייך האבן די ארבייטער די מערסטע רוה טעג.
אין רעליגיע
שבת איז דער אידישער רוה טאג פון דער וואך אבער ביי די קריסטן האט מען דאס געטוישט צו זונטאג, דערפאר איז היינט צו טאג אין רוב פארגעשריטענע לענדער זונטאג דער רוה טאג.
ביי די מוסלעמענער איז עס אום פרייטאג.
אמעריקע
קאַטעגאָריע:פייערטעג קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער קאטעגאריע:קולטור
הייבריד אויטא
הייבריד אויטא איז אן אויטא וועלכע ווערט געטריבן דורך צוויי מאטארן, א בענזין ענדזשין און א באטערי מאטאר. די סארט אויטאס קומען היינט אריין אין די מארקעט אלס מער ענווייראמענט פריינטליך און אלס אן אויטא וועלכע נוצט פיל ווייניגער גאזאלין וועלכע איז געווארן אן אישו זינט די פרייזן זענען געשטיגן.
וואס איז א הייבריד?
דאס ווארט הייבריד באדייט א פֿארמאשין וועלכע ווערט געטריבן דורך צוויי ענערגיע קוועלער. אין פאקט זענען שוין פאראן הייבריד'ס פאר לאנגע יארן ווייל יעדע סובמארין פארמאגט צוויי ענערגיע קוועלער (נוקלעאר און עלעקטריק אדער דיזעל און עלעקטריק) און אזוי אויך די אור אלטע לאקאמאטיוון וועלכע שלעפן די קאמערציאלע באן וואגאנען. אין די לעצטע יארן זענען פאראן הייבריד שטאטישע באסעס און אסאך שטעט און געוויסע גרויסע טראקטארן זענען הייבריד. עס זענען פאראן עטליכע וועגן וויאזוי דער הייבריד אויטא ווערט געטריבן און דאס ווענדט זיך לויט דער אויסשטעל פון די ענערגיע קוועלער. די ערשטע וועג איז דער ארגינעלער וועג וועלכע פארמאגט נאר איין מאטאר און די ענערגיע פאר דער מאטאר ווערט געברענגט פון ביידע קוועלער אינאיינעם. עס זענען אבער אויך פאראן אנדערע סארט וועגן וויאזוי די צוויי ענערגיע קוועלער טיילן זיך איין צו טרייבן איינס אדער צוויי מאטארן. כאטש די ערשטע וועג איז פיל ביליגער און גרינגער צו פראדוצירן זענען למעשה רוב הייבריד מאדעלן מעכאניזירט דורך די צווייטע וועג וועלכע איז שפעטער ערפינדן געווארן. דער סיבה דערצו וועט איר פארשטיין ווען איר וועט ענדיגן דעם ארטיקל. א הייבריד אויטא פארמאגט די פאלגענדע טיילן: 1) א בענזין מאטאר וועלכע איז גארנישט אנדערש ווי די מאטאר פון אלע אנדערע אויטאס נאר איז פיל קלענער. 2) א גאזאלין טאנק אלס א ענערגיע קוואל פאר די גאזאלין מאטאר. 3) א פארגעשריטענע עלעקטריק מאטאר וועלכע נעמט איר ענערגיע פון א באטערי אבער קען אויך צוריקגעבן ענערגיע פאר די באטערי ווען מען ברעיקט אראפ. 4) א גענעראטאר וועלכע פראדוצירט עלעקטריע. 5) באטעריס פאר דעם עלעקטריק מאטאר. און 6) א טראנסמישן וועלכע קען זיין אן ארגינעלע אדער פארגעשריטענע טראנסמישן, געוואנדן לויט דער אויסשטעל פון די הייבריד סיסטעם.
די מעלות פון א הייבריד
הייבריד אויטאס זענען דערווייל טייערער פון אנדערע אויטאס און כאטש מען שפארט זיך גאזאלין עווענטועל איז עס נאך נישט גענוג א גוטע סיבה צו קויפן אזא אויטא ווייל א דורכשניטליכער הייבריד אויטא איז מיט עטליכע טויזענט דאלאר טייערער ווי אן אנדערע אויטא די זעלבע גרויס און קראפטיג און א דורכשניטליכער דרייווער נוצט נישט אזויפיל גאזאלין אין די ערשטע פאר יאר אז עס זאל זיין אזא מציאה. לויט אפיציעלע שאצונגן קויפט א דרוכשניטליכער דרייווער ארום 1,200 דאלאר ווערט אין גאזאלין פער יאר. יעצט אויב איינער צאלט עקסטערע 5,000 דאלאר פאר א גוטע הייבריד אויטא וועט אים געדויערן 8 יאר צו אפנעמען זיין עקסטערע געלט אפילו מיט די בעסטע הייבריד וועלכע נוצט די ווייניגסטע גאזאלין. אבער אן אויטא וואס דארף נוצן ווייניגער גאזאלין האט נאך א מעלה און דאס איז די באקוועמליכקייט אז מען קען פארן פיל מער מיילן אן דארפן איבערפילן דעם אויטא מיט גאזאלין. דאס איז שוין יא א שטארקע סיבה צו צאלן מער געלט אבער נאר פאר איינער וואס קען זיך דאס ערלויבן. א צווייטע מעלה פון הייבריד אויטאס זענען אירע ריינע מאטארן וועלכע גיבן ארויס פיל ווייניגער שמוציגע אפפאל (קארבאן מאנאקסייד און קארבאן דיאקסייד) וואס מאכט איר מער ענווייראמענט פריינטליך. מען שאצט אז אויב יעדער אין גאנץ אמעריקע וועט טוישן צו הייבריד אויטאס וועט מען קענען זען א חילוק מיט די אייגענע אויגן ביז עטליכע יאר. אבער וועם אינטערעסירט די ענווייראמענט? יעדער וויל וואוינען אין א ריינערע ענווייראמענט אבער ווייניג מענטשן זענען גרייט צו צאלן א פרייז דערפאר.
מעכאניזם
כדי צו פארשטיין וויאזוי א הייבריד אויטא קען באווייזן ארויסצוגעבן די זעלבע קראפט און דאך נאר נוצן האלב אזויפיל גאזאלין פעלט זיך אויס א קורצע הקדמה: ווי יעדער ווייסט ווערט די קראפט פון אן אויטא געמאסטן לויט וויפיל פערד-קראפט עס גיט ארויס. למעשה ווערט אבער די גרויסע מאס פערד קראפט קוים גענוצט ווייל ווען א דורכשניטליכער אויטא פארט אויפ'ן הייעוועי נוצט עס נישט מער פון 20 פערד-קראפט. די גרויסע מאס פערד קראפט ווערט נאר גענוצט ווען דער אויטא שטרענגט זיך איבער זייער שטארק ווי אנהייבן פארן צו א שנעלע ספיד אדער ארויפשלעפן א שיפע בארג. ווי מער פערד-קראפט אלס בעסער ציט עס ארויף. קומט אויס אז דער גרויסער קראפטיגער מאטאר איז נישט וויכטיג 90 פראצענט פון דער צייט און נוצט איבעריגע ענערגיע צוליב איר גרויסקייט און שטארקייט ווייל אין פאקט וואלט דער אויטא געקענט נוצן א פיל קלענערע מאטאר רוב פון די צייט. די הייבריד אויטאס לעזן דעם פראבלעם. עס פארמאגט נאר א קליינע מאטאר ווייל רוב צייט פעלט זיך נישט אויס מער פון דעם און ווען עס דארף האבן מער ענערגיע באקומט עס פרישע קראפט פון דעם עלעקטריק מאטאר. אבער דער קליינער מאטאר איז נישט די איינציגסטע חכמה וועלכע מאכט דעם הייבריד שפארן גאזאלין. ווי מיר האבן פריער דערמאנט באקומט די באטערי צוריק ענערגיע פון דעם עלעקטריק מאטאר. דאס פאסירט ווען דער אויטא פאר שנעל און מיטאיינמאל ברעיקט דער דרייווער אראפ. דער מאטאר האט דעמאלט איז זיך אסאך ענערגיע און שיקט דאס צוריק צו די באטערי וואס מיינט אז די באטערי שפארט זיך ענערגיע יעדעס מאל דער אויטא ברעיקט. ווען אן ארגינעלער אויטא שטייט ביי א רויטע ליכט פאר א מינוט נוצט עס נאך אלץ אסאך ענערגיע ווייל דער גרויסער קראפטיגער מאטאר ארבעט ווייטער צו זיין גרייט ווען עס וועט ווייטער דארפן פארן. דער הייבריד אויטא שפארט זיך אין אזא פאל זייער אסאך גאזאלין ווייל עס לעשט אויס אויטאמאטיש די גאזאלין מאטאר און נאר דער עלעקטריק מאטאר בלייבט ארבעטן, נישט נוצנדיג אפילו א ברעקל גאזאלין. ווען דער אויטא דארף אנהייבן פארן ווייטער האט עס גענוג ענערגיע פאר די ערשטע סעקונדן ביז ווילאנג דער גאזאלין מאטאר צינדט זיך צוריק אן. רעדער פון א הייבריד שפארט אויך גאזאלין ווייל דער געשטעל פון א הייבריד אויטא לאזט נוצן אן אנדערע סארט רעדל וועלכע איז הארטער און מער אויפגעבלאזן וואס מאכט איר האבן א בעסערע כאפ אויפ'ן ראוד וואס מיינט ווייניגער קראפט פון די מאטארן.
הייבריד אויטאס אויף די מארקעט
די פירער אין די הייבריד אויטא מארקעט זענען די צוויי יאפאנעזער פירמעס האנדא און טאיאטע וועלכע זענען ביידע גאר אויפגעכאפטע נעמען אין נארט אמעריקע. ביידע פירמעס זענען ערשט ארויסגעקומען מיט א ספעציעלן הייבריד מאדעל און דערנאך האבן זיי אנגעהויבן פראדוצירן טייל פון זייערע ארגינעלע מאדעלן אין א הייבריד ווערסיע. האנדא האט ערשט ארויסגעגעבן איר אינסייד מאדעל און טאיאטע האט ארויסגעגעבן די פריוס מאדעל. ביידע זענען געווען די ערשטע הייבריד קאנצעפטן אבער זענען דאך געווען היבש אנדערש איינע פון די אנדערע. ביידע קאסטן בערך 20 טויזענט דאלאר און פארמאגן א גאזאלין מאטאר און אן עלעקטריק מאטאר מיט באטעריס אבער דארט ענדיגט זיך זייערע ענליכקייטן. אין די ערשטע יארן איז טאיאטע געווען מער פארגעשריטן ווי האנדא ווען זי איז ארויסגעקומען מיט איר פריוס מאדעל שוין אין 97' (עס איז דעמאלט נאר פארקויפט געווארן אין יאפאן), ווען האנדא איז ערשט ערשינען אין 00' מיט איר אינסייד מאדעל. דער ציל פון טאיאטע איז געווען צו רעדוצירן די שלעכטע אפפאל (עמישענס) פון דעם אויטא וואס מער און דער ציל פון האנדא איז געווען צו נוצן וואס ווייניגער ענערגיע. ביידע זענען געווען סוקסעספול אין זייערע ערייכונגן אבער טאיאטע האט אויסגעקוקט צו זיין מער פארגעשריטן מיט איר 4 טירן פריוס וועלכע קוקט נישט אויס צופיל אנדערש פון אנדערע אויטאס ווען האנדא'ס אינסייד מאדעל איז נאר געווען א 2 טיר מאדעל מיט א מאדנעם אויסקוק. די צייט האט זיך גערוקט אין האנדא האט זיך היבש פארבעסערט און געמאכט פארשריט ווען זי איז ארויסגעקומען מיט איר האנדא סיוויק הייבריד מאדעל. האנדא'ס סיוויק מאדעל איז איינע פון די מערסט אויפגעכאפטע מאדעלן איבער די וועלט און א הייבריד מאדעל פון דעם סארט איז באצייכנט געווארן אלס א געוואלדיגער סוקסעס. אינדערצווישן האבן אלע אנדערע גרויסע פירמעס אנגעהויבן ארבעטן אויף הייבריד מאדעלן וועלכע ווערן אלע ערווארטע אין די קומענדיגע יארן. דער צוקונפט פאר הייבריד איז דערווייל א גוטער ווען מער און מער קאנצעפט מאדעלן ווערן געוויזן דורך א רייע אויטא פירמעס ביי זייערע פארשטעלונגן ארום די וועלט.
קאסטן
ווי פריער דערמאנט זענען הייבריד'ס טייערער ווי אנדערע ארגינעלע אויטא מאדעלן אין די זעלבע קאטעגאריעס און אפילו מיט די גאזאלין וואס מען שפארט זיך לוינט זיך דאס נאך נישט. אבער מיט דעם אלעם איז די הייבריד מארקעט זייער סוקסעספול צוליב אירע אנדערע מעלות און אויך ווייל מענטשן גלייכן צו זיין מער פארגעשריטן ווי זייערע פריינט און אנדערע ווייל זיי ווילן באמת העלפן די סביבה.
פאר אינטערעסאנטקייט וועלן מיר געבן א בליק אויף די פרייזן פון די הייבריד מאדעלן וועלכע זענען שוין אינדרויסן: לויט אלע עקספערטן איז דער האנדא עקארד דערווייל די בעסטע הייבריד אויטא מאדעל אויף די מארקעט מיט א צוגעגליכענע פרייז פון $30,000. אין קאנטראסט קאסט די טייערסטע ארגינעלע עקארד נישט מער ווי $26,850 וואס מיינט א חילוק פון איבער $3,000. מען ערווארטעט אז די פרייזן פאר הייבריד אויטאס וועלן שטארק פאלן איינמאל עס וועלן זיין צענדליגער מאדעלן און דעמאלט וועט שוין איינמאל לוינען צו קויפן הייבריד אויפ'ן חשבון פון שפארן אויף גאזאלין וועלכע איז זייער טייער היינט צו טאג.
קאַטעגאָריע:אויטאמאבילן
סובסטאנטיוו
א סובסטאַנטיוו אדער זאַכוואָרט (אויף ענגליש: noun) איז א ווארט וואס מען נוצט אנצורופן א מענטש, זאַך, פּלאַץ אדער באגריף, צום ביישפיל: טיש, בענקל, שטאט, מענטש, משה, בערל, לייכזיניגקייט און העראאיזם. דער זאכווארט איז דער עיקר באשטאנדטייל פון יעדער פראזע.
דאס קען פונקציאנירן אלס סוביעקט אדער אביעקט פון א ווערב.
דאס קען זיך טוישן ווי אזוי מען זאגט דאס צו לויט דער צאל, זאגט מען דאס בלשון רבים אדער בלשון יחיד (למשל, ווארט - ווערטער), צי פון לשון זכר צו לשון נקבה, צי בלשון פרט ווי ירושלים אדער בלשון כלל ווי שטאט.
דער ארטיקל
פאר א סובסטאנטיוו קען קומען אן ארטיקל (למשל א, אן אדער דער, די, דאס א.ד.ג.) ווי אויך אן אדיעקטיוו.
אויף יידיש האט יעדער סובסטאנטיוו א מין: לשון זכר (מענלעך), לשון נקבה (ווייבלעך) אדער לשון סתם (נייטראל). נישט נאר זאכן געהערן צו א מין נאר אפילו ערטער (לענדער, שטעט) האבן א מין. דער געוויסער ארטיקל טוישט זיך אין יידיש לויטן מין פונעם סובסטאנטיוו, למשל: דער טיש, דער פעטער, די טיר, די מומע, דאס פלייש, דאס בענקל.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:ווארטקלאסן
משכונות פארהאנדלונג
משכונות פארהאנדלונג איז א פראדעצור וועלכע ווערט געווענליך געטאן דורך א ספעציעלע אפטיילונג אין א פאליציי דעפארטמענט וועלכע זענען טרענירט צו פארהאנדלן מיט געפארפולע פארברעכער אין א משכונות סצענע.
משכונות פארכאפונג איז די שווערסטע קרימינאלע געשעעניש פאר די לאו ענפארסמענט אגענטורן וויבאלד עס לייגט אריין ציווילע מענטשן אין אן ערנסטע סכנה זייענדיג אונטער די הענט פון קאלטבלוטיגע מערדער און קענען יעדע ליאדע מינוט אומקומען דורך די אויסטויש פון פייער צווישן די פארברעכער און די פאליציי. די לאו ענפארסמענט אגענטורן פארמאגן ספעציעלע אפיצירן וועלכע זענען טרענירט צו פארהאנדלן מיט די פארכאפער, זען וואס זיי ווילן און אויסארבעטן א פלאן מיט די פאליציי וויאזוי צו ענדיגן די פארכאפונג אין פרידן און אויב אוממעגליך מיט די ווייניגסטע פאטאליטעטן וואס מעגליך.
די פאליציי זאגט אז רוב משכונות פארכאפונגן ענדיגן זיך אין פרידן ווען די פארכאפטע שפאצירן ארויס מיט די הענט אין די הייעך און די פארכאפער ווערן ארעסטירט. אבער נישט שטענדיג איז דאס דער פאל און די פאליציי איז געצווינגן צו שטורעמען די געביידע אדער הויז וואו די משכונות ווערן אויפגעהאלטן קעגן זייער ווילן. דער פארהאנדלער דארף טאן א מייסטער ארבעט צו האלטן רואיג די פארכאפער וועלכע זענען געווענליך נערוועז און אליינס דערשראקן צום טויט און אין דער זעלבער צייט פארשטיין וואס זיי ווילן און ווי ווייט זיי וועלן גיין דאס צו דערגרייכן.
נאר אויב דער פארהאנדלער קען נישט קומען צו קיין לעזונג דעמאלט וועט די פאליציי מאכ'ן פלענער וויאזוי צו שטורעמען די געביידע אין א סורפרייז.
א משכונות סיטואציע
משכונות פארכאפער קענען וועלן אסאך זאכן און איין סצענע איז נישט אנדערש ווי די צווייטע. אין גענעראל קענען די סיטואציעס אריינגיין אין 3 קאטעגאריעס וועלכע זענען:
1) די פארכאפער ווילן באקומען עפעס אנגעהויבן פון געלט, זיכערהייט, פארלאזן דאס לאנד, און קען אנטהאלטן קאמפליצירטע פאליטישע צילן.
2) די פארכאפער מיינען נישט די משכונות נאר א דריטע פארטיי וועלכע זאל זיי צושטעלן עפעס אלס אן אויסטויש פאר די משכונות וועלכע זיי האלטן.
3) פארכאפער וועלכע ארבעטן נישט פאר זיך אליינס נאר זענען א סימבאלישע ווערט ווי עס איז געווען דער פאל מיט די באקאנטע 972' משכונות פארכאפונג אין מוניך, דייטשלאנד, אין וועלכע די געשעעניש האט געצילט די מדינת ישראל רעגירונג.
אין יעדע משכונות פארכאפונג איז פאראן דריי טריט וויאזוי די געשעעניש אנטוויקעלט זיך. די ערשטע טייל איז די ווילדע טייל וויאזוי די פארכאפער פארכאפן זייערע משכונות און טרעפן א גוטע פלאץ וואו זיי צו אקאמאדירן זיי זאלן נישט קענען געזען אדער געהערט ווערן פון די פאליציי. איינמאל די פאליציי אפיצירן זענען שוין באשטימט אויף זייערע ערטער און דער פארהאנדלער האט געמאכט קאנטאקט מיט די פארכאפער און זיי גיבן איבער זייער פארלאנג דעמאלט איז דער ערטשער טייל פאראיבער און מען גייט אריין אינעם צווייטן טייל וועלכע איז פארהאנדלן.
די פארהאנדלונג פראדעצור קען געדויערן פון 10 מינוט ביז עטליכע מאנאטן. די משכונות ווערן אינדערצווישן געהאלטן אויף די זעלבע ארט און די פאליציי מאכט קאנטאקט מיט די פארכאפער לויט וויאזוי די מצב אנטוויקעלט זיך. דער לעצטער טייל איז די ענדע וועלכע איז געווענליך אז די פארכאפער גיבן זיך אונטער אין פרידן און לאזן יעדן ארויס אומגעשעדיגט. אבער אמאל ענדיגט זיך דאס אנדערש ווען די פאליציי שטורעמט דאס פלאץ וואו די משכונות ווערן אויפגעהאלטן און שיסן די פארכאפער אדער ארעסטירן זיי. אמאל איז אויך פאראן א פאל ווען די משכונות באקומען זייערע פארלאנגן און ווערן געלאזט פריי מיט אן אויסגערעכנט'ן פלאן זיי שפעטער צו כאפן.
דער מצב מיט די משכונות טוישט נישט די פלענער פון די פאליציי און אפילו אויב איין משכון ווערט געשאסן דורך די פארכאפער גייען די פארהאנדלונגן ווייטער אן. אין די ענדע פון א משכונות דראמא קען פיל מאל זיין אז איינע אדער עטליכע פון די משכונות זענען טויט אדער שווער פארוואונדעט. אין אזעלכע פעלער איז דאס רוב מאל די ארבעט פון די פארכאפער וועלכע טוען די רציחות צו צייגן זייער ערנסטקייט אדער צו באשטראפן א משכון וועלכע פאלגט נישט זייערע רעגולאציעס. אין געוויסע פעלער קען דאס אויך זיין אן אומדירעקטן קרבן פון די פייער אויסטויש ווען די פאליציי שטורעמט די געביידע.
די פארכאפער
די ערשטע זאך וואס דער פארהאנדלער טוט אין א משכונות פארכאפונג איז געוואויר צו ווערן ווי מער אינפארמאציע איבער די פארכאפער און זייערע מאטיוון. נאכדעם וואס מען באטראכט די פערזענליכע אינפארמאציע פון די פארכאפער פרעגט זיך די פראגע פארוואס האט יענער פארכאפט משכונות. עס קען זיין עטליכע סיבות דערצו. רוב משכונות פעלער פאסירט דורך א פארברעכער וועלכע פארכאפט משכונות נאכדעם וואס ער זעט אז ער איז אויף צרות און ער איז צעמישט און נערוועז און פארכאפט איינס אדער עטליכע מענטשן אלס א מיטל זיך צו באשיצן פון די פאליציי וועלכע יאגן אים נאך. אין אזא פאל איז דאס נישט אויספלאנירט פון פאראויס. אזעלכע פעלער פאסירן זייער אפט און יעדע פאליציי דעפארטמענט איז שוין דורכגעגאנגן אזעלכע פעלער.
קינדנעפינג איז אויך אמאל די זעלבע ציל ווי א משכונות פארכאפונג אבער דארט איז דאס פלאץ וואו דער קרבן געפינט זיך און די אינדענטיטעט פון די פארכאפער פארהוילן און די פארכאפער גיבן אנווייזונגן פאר די פאליציי דורך באהאלטענע מעסעדזשעס. א משכונות פארכאפונג איז פונקט פארקערט. די פארכאפער זענען אפען מיט זייער אינדענטיטעט און דאס פלאץ וואו די משכונות ווערן פארהאלטן זענען אין רוב פעלער באקאנט.
דער פארהאנדלער און זיינע טאקטיקן
ביי יעדע משכונות פארכאפונג זענען די צוויי וויכטיגסטע מענטשן דער קאמאנדיר וועלכער האט די אויטאריטעט איבער די פאליציי און דער פארהאנדלער וועלכע קאמיוניקירט דירעקט מיט די פארכאפער. דער פארהאנדלער מוז דירעקט זיין א מענטש וועלכע איז געמאכט נאר פאר דעם און דער קאמאנדיר קען נישט זיין דער פארהאנדלער אפילו ער פארשטייט דערצו ווייל דער הויפט געדאנק איז צו ווייזן פאר די פארכאפער אז דער פארהאנדלער איז א פרידליכער מענטש אן קיין וואפן און פארהאנדעלט צווישן די פאליצייי און די פארכאפער. דער פארהאנדלער דארף פרובירן אפשטופן אולטימאטום'ס וועלכע די פארכאפער גיבן כדי צו געבן מער צייט פאר די פאליציי זיך אנצוגרייטן אדער מער אפצושוואכן די פארכאפער און שפעטער וועט זיין גרינגער זיי צו ברעכן.
דער פארהאנדלער פארשט אויס די אינדעטיטעט פון די פארכאפער וועלכע ווערט איבערגעגעבן דורך די פאליציי און דערנאך הייבט ער אן זיין ארבעט אין וועלכע ער שטעלט צו א קאמיוניקאציע מיטל מיט די פארכאפער און הייבט זיי אן אויספרעגן ווערן זיי זענען און וואס זיי ווילן און לויט דעם באשלוסט ער וואס ווייטער צו טאן. אין יעדע פלאנירטע פארכאפונג איז געווענליך פאראן א פירער פון די גרופע און דער פארהאנדלער דארף אויסגעפינען ווער דאס איז און מאכן קאנטאקט נאר מיט אים. יעדע פאל איז אן אנדערע סיטואציע און דער פארהאנדלער וועט האנדלן אנדערש מיט א דעפרעסטער פארכאפער ווי מיט א קאלט בלוטיגע פלאנירער.
אמאל מאכט זיך אז א פשוט'ער מענטש ווערט דער פארהאנדלער צי ווייל ער איז נאנט מיט די פארכאפער (ווי עס איז אסאך מאל דער פאל מיט א קרימינאל וועלכער באשיצט זיך מיט א משכון) אדער ווייל ער איז פערצופאל געווארן פארמישט אין די סיטואציע ווי עס איז געווען דער פאל ביי די 975' משכונות דראמא אין די אמעריקאנער קאנסולאט אין מאלאזיע וואו די פארכאפער האבן אנגערופן די אמבאסאדע צו מעלדן זייער פארכאפונג אין פערצופאל האט א יונגער אמבאסאדאר אפיציר אויפגעהויבן די טעלעפאן און ער איז פארבליבן דער פארהאנדלער זינט די פארכאפער האבן נישט געוואלט רעדן צו א צווייטן נאר צו אים. אין אזעלכע פעלער וועלן די פאליציי געווענליך שיקן א פראפעסיאנאלע פארהאנדלער ארויסצוהעלפן מיט די ארבעט.
א הויפט ציל וואס די פארהאנדלער פרובירן אין יעדע משכונות סצענע איז צו פארלענגער'ן די סצענע ווי מער ווייל די היסטאריע האט געוויזן אז ווי לענגער דער שפיל געדויערט אלס בעסער זענען די שאנסן עס זאל זיך ענדיגן בשלום. דער פארהאנדלער פרובירט צו רעדן מיט זיי ווי מער און זאגט זיי כסדר אז ער וועט נאר קענען געבן אן ענטפער ביז א שטיק צייט און אזוי שלעפט ער די צייט מער און מער און די פארכאפער קענען שוין אמאל חרטה האבן אדער אפגעשוואכט ווערן, גיבנדיג דעם פארהאנדלער מער שאנסן זיי צו ברעכן אדער די פאליציי זיי בייצוקומען אויב עס פעלט אויס.
דער פארהאנדלער וועט אין יעדע פאל פארהאנדלן מיט די פארכאפער איבער די וואוילזיין פון די משכונות. ער באפעלט די פארכאפער זיי צו געבן עסן און מעדיצין, אויב נויטיג, אויב זיי ווילן מען זאל נאכגעבן די פארלאנגן. דער פארהאנדלער פרובירט אויך אין יעדע פאל אויב עס איז פאראן מער ווי איין משכון די פארכאפער זאלן ארויסלאזן עטליכע משכונות, ספעציעל פרויען און קינדער. דאס העלפט אסאך דעם פארהאנדלער און אויך די פאליציי ווייל די משכונות קענען געבן אינפארמאציע וואס טוט זיך אפ אינעווייניג און בכלל מעכט עס גרינגער אן אקציע פון די פאליציי אויב עס פעלט זיך אויס פשוט ווייל עס זענען פאראן ווייניגער מענטשן וועמען מען דארף באשיצן.
א הויפט טעכניק פון א פארהאנדלער איז צו ווייזן אז ער איז רואיג און נאכאנאנד זאגן פאר די פארכאפער אז אלעס וועט זיך אויסארבעטן צעביסלעך. דער פארהאנדלער וועט קיינמאל נישט ענטפערן אויף א פארלאנג ניין. נאר וועט דאס אפשטופן אדער זאגן אז ער דארף פרעגן די העכערע אויטאריטעטן. ווען די פארכאפער זעען אז מען גייט רואיג ווערן זיי אויך רואיגער און מען קען מיט זיי גרינגער פארהאנדלן.
נאך א וויכטיגע זאך וואס דער פארהאנדלער דארף טאן איז צייגן פאר די פארכאפער אז ער פארשטייט זייער סיטואציע און זייערע פארלאנגן און וועט טאן אלעס וואס ער קען אלס א פארמיטלער. דער פארהאנדלער דארף אנקניפן א נאנטשאפט צו די פארכאפער און זיי דארפן איינזען אז ער איז באגלייבט. מיט דער צייט וועט דער פארהאנדלער אפעלירן צו די משכונות און פארשטיין געבן די פארכאפער די אומשולדיגקייט פון זיי און וועט אריינברענגן א געפיל צו די משכונות אז די פארכאפער זאלן נישט טשעפען די משכונות אזוי שנעל.
אין 975' ביי א משכונות פארכאפונג אויף א באן אין האלאנד האט א געלונגענער פארהאנדלער געארבעט אויף די געפילן פון די פארכאפער וועלכע האבן שפעטער ארויסגעלאזט איינעם וועמען זיי האבן אויסגעקליבן צו דערשיסן אלס א סטראשע. דער מענטש האט געוויינט פאר די וואוילזיין פון זיין פאמיליע און די פארכאפער האבן אים נישט געקענט שיסן ווייל זייערע געפילן האבן דאס נישט צוגעלאזט און זיי האבן אנשטאט ארויסגעווארפן דעם מענטש פון די באן אומגעשעדיגט. שפעטער ווען זיי האבן אויסגעקליבן אנדערע מענטשן צו דערשיסן האבן זיי באלד געשאסן בעפאר יענע האבן געהאט די ברירה זיך צו בעטן און אזוי האבן זיי יא געקענט דורכפירן די מערדערייען.
אין 980' האבן בריטישע כוחות סוקסעספול געשטורעמט אן אמבאסאדע (פרינסעס געיט) ווען דער פארהאנדלער האט געהאלטן אינמיטן רעדן מיט דעם הויפט פון די פארכאפער און אזוי האבן די פארכאפער נישט דערשפירט גענוג שנעל אז די פאליציי כוחות רוקן זיך אריין אין די געביידע. אלע, אויסער איינער, פון די 24 משכונות זענען געראטעוועט געווארן א דאנק וואס מען האט איבערגעצייגט די פארכאפער זיי זאלן פריער ארויסלאזן עטליכע משכונות וועלכע די פאליציי האט גענוצט אלס אינפארמאציע וויאזוי אלעס קוקט אויס פון אינעווייניג.
מאכן א געשעפט אדער נישט
פארשטייט זיך אז מען קען נישט נאכגעבן די פארלאנגן פון די פארכאפער ווייל אויב יא וועט פארקומען פארכאפונגן יעדן טאג. דער פארהאנדלער דארף פרובירן צו מאכן א געשעפט מיט די פארכאפער אז מען וועט זיי נאכגעבן נאר געוויסע זאכן און דאס איז אויך נאר אויס זיי וועלן אנשטאט דעם באהאנדלן געהעריג די משכונות אדער ארויסלאזן עטליכע פון זיי. די געשעפטן וואס מען מאכט מיט פארכאפער ווערט געהאלטן א סוד וויבאלד אנדערע פארברעכער זאלן זיך נישט צוכאפן צו אזעלכע מעשים.
ווען עס קומט צו פאליטישע פארכאפונגן וועלן די רעגירונגן וואס זענען פארמישט דאפרן מאכן די באשלוסן וואס מען זאל יא און נישט נאכגעבן די פארכאפער און זיי דארפן זיכער מאכן ווי ווייט מעגליך אז די וועלט ווייסט נישט וואס מען האט נאכגעגעבן די פארכאפער כדי אנדערע זאל דאס נישט טאן. אין גענעראל איז די פאליסי אז מען גיט נישט נאך קיין פארלאנגן און טאקע דערפאר זענען היינט פאראן ווייניגער משכונות פארכאפונגן ווי אמאל. אמעריקע, רוסלאנד, און מדינת ישראל זענען באקאנט אלס לענדער וועלכע גיבן קיינמאל נישט נאך פאר פארכאפער, ספעציעל טעראריסטן.
אבער שטענדיג איז פאראן אן אויסנאם און יעדע סיטואציע קען זיין אנדערש. אויב עס זענען פארכאפט קינדער אדער וויכטיגע פאליטישאנס איז מען געווענליך ווייכער צו די פארכאפער. אין 985' ביי די חיזאבאלא היידזשעקינג פון טי-דאבעליו-עי פלייט 847 האט די איזראעלישע רעגירונג נישט געהאט קיין ברירה און נאכגעגעבן די טעראריסטנ'ס פארלאנג מען זאל ארויסלאזן 700 ארעסטאנטן פון מדינת ישראל טורמעס. אלע משכונות זענען פריי געלאזט געווארן אויסער איין אמעריקאנער וועלכע איז געשאסן געווארן.
ביי די היסטארישע 972' אלימפיק פארכאפונג אין דייטשלאנד (אין וועלכע 8 איזרעאלישע שפילער זענען פארכאפט געווארן נאכדעם וואס עטליכע זענען אומגעברענגט געווארן אין די פארכאפונג) האט מדינת ישראל בשום אופ'ן נישט געוואלט נאכגעבן די טעראריסטן און אנשטאט האט מען זיי נאכגעגעבן א פארלאנג זיי צו טראגן מיט א באס צו צוויי העליקאפטערס אין וועלכע זיי וועלן פארן צו די עירפארט און מיטנעמען די משכונות צו זייערע דעסטינאציעס. די דייטשע פאליציי האבן געהאפט אז ביים עירפארט וועלן זיי קענען שטורעמען די טעראריסטן אבער עס איז דורכגעפאלן ווען אלע משכונות זענען אומגעקומען אינאיינעם מיט א פאליציי אפיציר און איין פילאט. 5 טעראריסטן זענען אומגעקומען און 3 זענען געכאפט געווארן. רוסלאנד צום ביישפיל האט אסאך געליטן צוליב איר שטייפע שטעלונג קעגן טעראריסטן. אין צוויי פעלער ( די פארכאפונג פון א טעאטאר און שפעטער די בעסלאן סקול פארכאפונג) זענען הונדערטער משכונות אומגעקומען ווען די רוסישע כוחות האבן געשטורעמט די געביידעס נישט וועלנדיג נאכגעבן די טשעטשניער טעראריסטן.
פון די אנדערע זייט איז פראנקרייך באקאנט אלס א נאכגעבער צו פארכאפער און טאקע דערפאר האבן זיי אסאך געליטן פון פארכאפונגן אין די 70'ער און 80'ער יארן. אין געוויסע פעלער האבן די פארכאפער אפילו נישט אויסגעפאלגט די אפמאכונגן ווייל זיי האבן געוואוסט אז די פראנצויזישע וועלן אלעס נאכגעבן צוריק צו באקומען די משכונות.
היינט צו טאג קומען פאר ווייניג היידזשעקינגס און אנדערע פארכאפונגן נאר א דאנק וואס טעראריסטן ווייסן אז מען גיט זיי נישט נאך און זיי מאכן נישט אזעלכע פלענער. אבער משכונות פארכאפונגן קומען יא פאר אינלאנד דורך קרימינאלן וועלכע בלאקירן זיך אין הייזער אדער געביידעס מיט איינס אדער מערערע משכונות. אין רוב פון די פעלער באווייזן די פארהאנדלער צו ברענגן דער פארכאפער צו די פאדערשטע טיר אן קיין וואפן אין די הענט.
יואל בראנד
left|300px|thumb
יואל בראנד (טראַנסילוואַניע 1907 - ארץ ישראל 1964) ער איז געווען פארנומען ביי דעם צווייטן וועלט קריג אין ראטעווען יידן פון די טויט לאגערן אונטער די נאציס.
לעבנסגעשיכטע
בראנד איז דערפאר געגאנגען קיין איסטאנבול צו זיך צונויפטרעפן מיט די אליערטע צו קענען ראטעווען די יידען. מיט אים האט הימלער מיטגעשיקט באנדי גרוסז - א יידישער שפיאנאזש אגענט - זיך צו טרעפן מיט די אמעריקאנער און בריטישע אויסצוארבייטן א אפמאך פאר די זיכערהייטדינסט - די דייטשע שפיאנאזש אגענטור - פאר א בזונדערע שלום מיט זיי קעגן די רוסישע. פון איסטאנבול זענען זיי געגאנגען צו סיריע ווי זיי זענען ארעסטירט געווארן, און זענען שפעטער גענומען געווארן קיין קיירא פאר אויספארשונגען. שפעטער האבן זיי ארויסגעלאזט בראנד ער איז געגאנגען קיין ארץ ישראל ווי ער איז געשטארבן אין 1964.
די פאראט
אין דעם בוך כחש שרייבט בן העכט אז עס וואלט זיך אויסגעלאז אנדערש ווען נישט די יידישע אגענטור. ער שרייבט אז:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאַטעגאָריע:ציוניסטן
שמעון תלמיד ר' נחמן מברסלב
ר' שמעון איז געווען א תלמיד פון ר' נחמן פון ברעסלב, צווישן ברסלעבער חסידים ווערט ער פארעכענט אלס א תלמיד מיט א ה"א הידיעה.
ער האט אסאך משמש געווען זיין רבי'ן ר' נחמן.
ווען ר' נחמן איז אלט געווען דרייצן יאר, יענע צייט איז אויך געווען זיין חתונה, האט ער אנגעטראפן ר' שמעון, ר' נחמן האט נישט געוואלט גראד רעדן צו אים פון עבודת ה', ער האט אים קודם געוואלט אויספרויבירן צו ער מיינט ערנסט דינען השי"ת אבער נישט, האט ער גערעדט צו אים פארשידענע שטותים, ר' שמעון האט גארנישט גענטפערט, האט אים ר' נחמן געפרעגט זאג די ביסט נישט קיין נארמאלער מענטש, ווילסט נישט זיין ווי יעדער ? זאגט אים ר' שמעון איך בין א תם איך זיך תמימות, האט אים ר' נחמן געזאגט סע האט א פנים אז מיר וועלן זיך קענען.
ר' נחמן האט דאן גערעדט אסאך מיט ר' שמעון פון וועגן וויאזוי צו דינען השי"ת, ער האט אים געזאגט אז ער האט פרויבריט צו רעדן מיט אסאך פון די יונגע בחורים, זיי זענען זייער ווייט פון השי"ת, אסאך בחורים זענען בעלי עבירות און טועהן שלעכטץ. ר' נחמן האט אים געזאגט קום מיין חבר לאמיר זיך אפשיידן פון אלעם פון דער וועלט, לאמיר פארשטיין אז עס איז קיין שום תכלית נישט דא אויף דער וועלט נאר עבודת השי"ת, און נאר אזוינע ווערטער, ער האט אים געזאגט איך וויל זיך אפשיידן אינגאנצען פון דער וועלט.