cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
תהילים
דוד
אין מסכת פסחים, האבן חז"ל באשטימט: "אז אלע געזאנגן און לויבן וואס ווערט דערמאנט אין ספר תהלים האט דוד זיי געזאגט"
אויף די ערשיינונג פון די פרקים פון תהילים וואס רעדן ארום אויף טעמעס אסאך שפעטער ווי דוד המלך שרייבט רבי אברהם בן עזרא אין זיין אריינפיר צו ספר תהילים: "עס איז דא א גרויסע מחלוקת צווישן די מפרשים, טייל זאגן אז דוד האט דאס געשריבן און ער איז געווען א נביא, ... און טייל זאגן אז דער תהלים האט נישט קיין נבואה, און דערפאר האבן איר די קדמונים געשריבן צוזאמן מיט איוב און די מגילות... און זיי זאגן אז 'על נהרות בבל' - האט פארפאסט איינער פון די משוררים אין בבל... און אויך אז אסף ... איז נישט דער אסף פון דוד'ס צייטן."
אין סך הכול זענען 73 מזמורים אנגעצייכענט ביי זייער אנפאנג די ווארט לדוד, 12 מזמורים פאר אסף, 11 פאר די קינדער פון קרח, 2 מזמורים פאר שלמה, איין מזמור פאר איתן האזרחי (וואס לויט די מסורת איז דאס אברהם) איין מזמור פאר משה, און 3 מזמורים ווערט דערמאנט ידותון. פופציג מזמורים טראגן בכלל נישט קיין שום דערמאנונג פון א נאמען פון א פארפאסער.
סארטן אינטראמענטן
אין פיל פון די מזמורי תהילים ווערט אראפגעמאלטן אינעם קעפל די סארט אינסטראמענט וואס האט באגלייט דעם ניגון:
נעמען פון די מחברים
שם המחבר מופיע בראש בראש 100 ממזמורי תהילים, כשהאות ל' באה לפני שמם:
אנצייכענונג פון צייט צו זאגן דעם מזמור
אין טייל מזמורים טרעפן מיר די פאסיגע צייט ווען מען זאל דאס זאגן:
אנווייזונגען וויאזוי דאס צו זאגן
אויסער די וועגן פונעם ניגון וואס ליגט אין קעפל, געפינט זיך אויך די אנווייזונגען וויאזוי דאס צו זינגען. וויכטיג פאר דעם איז דאס ווארט "סֶלָה", וואס באשיינט 71 מאל אינעם ספר. מילה נוספת המשמשת להדרכת הנגינה היא "היגיון", המופיעה במזמור ט, ז. תיבות אחרות שהוצע לקוראן כסימני נעימה הן: "ניצב" (לט, ו), "מיני" (מה, ט), "משכיל" (מז, ח), "אֵלֶם" (מז, ח), "רַבָּה" (סב, ג), "יָרוּמוּ" (קמ, ט)
זאגן תהילים אין אידישע טראדיציע
ספר תהילים איז דאס מערסטע באנוצטער און באקאנטסטער ספר פון אלע טיילן פון כתובים. וויבאלד מען טרעפט דערין מזמורים וואס שטימען זיך אריין כמעט אין יעדן מצב.
רעפערענצן
* קאטעגאריע:דוד
קאַטעגאָריע:ספרים פון תנ"ך
קיך
א קיך איז א צימער, אדער טייל פון א צימער, וואו מען קאכט, באקט און גרייט אן עסן.
אין יעדן הויז צי קאמירציעלע געביידע געפינט זיך איין צימער וואס איז דעזיגנירט פאר דעם ציל פון קאכן עסנווארג, און פון דעם שטאמט איר נאמען קיך.
א געווענליכע קיך איז אויסגעשטאט מיט א אויוון, קראן, פרידזשידער, און שענק אנגעפולט מיט צוגעהערן צום קאכן, ווי טעפ און געשיר.
די פארגעשריטענע קיכן פארמאגן אויך א געשיר־וואשער (א מאשין וואס וואשט אליינס די געשיר), א מיקראכוואליע אויוון, און אנדערע עלעקטראנישע געצייג.
קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
אליעזר חי שאלתיאל ריקאנאטי
אליעזר ריקאנאטי איז געווען א רייכער מאן און א גרויסער תלמיד חכם אין דער שטאט ליווארנא אין איטאליע, אין די צייטן פון חיד"א אין די יארן תק"ל — תק"נ.
דער חיד"א איז געווען נאענט צום דעם עושר און ווען ער איז געשטארבן אין יאר תק"נ דרייצן טעג אין אייר, האט איהם דער חיד"א מספיד געווען, דער הספד איז געדרוקט אין זיין ספר כסא דוד.
דער חיד"א האט מקדיש געווען דעם גאנצן ספר לכבוד דעם תלמיד חכם, ער שרייבט דארט אז די אלע דרשות פון דעם ספר האט ער געדרש'נט אין דער ישיבה פון רבי אליעזר חי שאלתיאל. ריקאנאטי
ישראל גרינבערגער
הרב ישראל גרינבערגער (געב' ט"ו סיון ה'תשי"ט), איז דער רב און מו"צ פון דער וויזשניצער קהילה (רבי מנחם מענדיל האגער) אין דער שטאט אלעד און פתח תקווה. צוזעצליך דינט ער אלס א דיין אין בית דין פון צענטער בני ברק
לעבנסגעשיכטע
הרב גרינבערגער איז געבוירן געווארן סיוון ה'תשי"ט אין קרית וויזשניץ, בני ברק צו זיין פאטער רבי חיים מנחם גרינבערגער (נפ' געווארן ה'תשע"ב), וועלכער איז געווען אן אויפפאלענדער וויזשניצער חסיד און וועלעכער דורך זיין מיליטערישער דינסט אין דער זעקסטאגיגער מלחמה איז געווען א מלחמה געפאנגענער אין סיריע, און צו זיין מוטער מרת פעסיא. אלס בחור האט ער געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין בני ברק. ער געהייראט מרת חיה ביילא, טאכטער פון הרב החסיד ר' חיים גליק. ער האט באקומען א היתר הוראה (ערלויבעניש צו פסק'נען) פון דעם געוועזענעם גאב"ד העדה החרדית רבי יצחק יעקב ווייס, בעל "מנחת יצחק", פונעם פריערדיגן פוסק הדור רבי שמואל הלוי וואזנער, בעל "שבט הלוי" און פון רבי משה האלבערשטאם, א מיטגליד פון בד"צ העדה החרדית אין ירושלים. שפעטער איז ער בארופן געווארן דורך זיין רבי, רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי צו וועמען איז ער געווען אנגעקניפט בלב ובנפש, אלס א רב און א דיין פונעם וויזשניצער בית מדרש וועלכער געפינט זיך אויף דער פראנקפורטער גאס אין דער שטאט פתח תקווה. ער האט געוואוינט אין פתח תקווה פאר אומגעפער 11 יאר. ער האט אויך א שטארקן איינפלוס אויסערהאלב פון דער וויזשניצער געמיינדע, און ער ווערט רעספעקטירט און אנגענומען אפילו ביי דער פארטרעטערס פון דער ציוניסטישער "מזרחי" באוועגונג. שטענדיג באטאנט ער די וויכטיגקייט פון אחדות, און טאקע האט ער פאראייניגט צוזאמען פארשידענע קרייזן אין פתח תקווה, און אויך א דאנק אים אלע חרדישע געמיינדעס אין דער שטאט צוזאמען אינאיינעם מיט מזרוחניקעס, לעבן אין פרידן און גוטברודערשאפט. ער איז באוואוסט אלס א גרויסער תלמיד חכם און אן שפאנענדיגער בעל דרשן. ער טרעט אויף מיט דרשות אין פארשידענע פלעצער. א גרויסער טייל פון זיינע דרשות ווערט איבערגעגעבן אויף לשה"ק, אבער מאנכמאל האלט ער דרשות אויף אידיש אויך. ער איז אויכעט באוואוסט מיט זיינע פארבינדונגען אין דער עמטליכער רבנות הראשית. אנפאנג פון די ה'תש"ס יארן, לויטן באפעל פון מורו ורבו, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי, איז ער באשטימט געווארן רב פון דער וויזשניצער קהילה אין אלעד און אריבערגעגאנגען דארט וואוינען. גלייכצייטיג דינט ער נאך אלץ אלס א רב אין פתח תקווה,דארט וואו ער פראוועט שבתים, און אינמיטן דער וואך לערנט ער פאר פארשידענע שיעורים און הלכות. נאך דער פטירה פון דעם "ישועות משה" איז ער געווארן א חסיד פונעם רעבינ'ס זון רבי מנחם מענדיל האגער. אין יאר ה'תשע"ג לויט אן אנווייזונג פונעם רבי, האט ער זיך פארטיפט און פארוויקלט אין א שווערער קאנטראווערסיעלער פרשה פון חתונה מאכן א פרוי וועמענ'ס גט איז געווען פסול לויט דעת פון פילצאליגע און הויכגעשעצטע רבנים, אבער נאכדעם וואס ער האט באקומען בעראטונגען און אונטערשטיצונג פון עטליכע רבנים, האט ער געהאלטן אז דער גט איז גילטיג לכולי עלמא און איז געווען דער מסדר קידושין ביי יענער חתונה. אין יאר ה'תשס"ה, האט ער ארויסגעגעבן א ספר שו"ת אונטערן נאמען "שובה ישראל".
אום שבת הגדול ה'תשע"ח האט ער געהאלטן א דרשה אינעם "אבי עזרי" בית מדרש אין פתח תקווה און איז ארויסגעקומען מיט א נייעם פסק הלכה אז ס'איז נישט גענוג צו פוצן די ציינער פון דעם חמץ, און אז מען מוז דערצו אויך אויסשווענקן דאס מויל מיט הייס וואסער.
ער איז א א מחותן צווישן די אנדערע מיט רבי חיים מאיר וואזנער, און מיט דעם עסקן שלמה לייב אבערמאן, דער פארזיצער פון דער בארומטער "לב מלכה" ארגאניזאציע אין ירושלים.
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאַטעגאָריע:וויזשניצער חסידים
קענטיש טאן וועסט באן סטאנציע
קענטיש טאן וועסט (Kentish Town West) איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין צפון לאנדאן, אויף דער נארד לאנדאן ליניע די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן אפריל 1867, מיטן נאמען קענטיש טאַן. די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען דעם 2טן יוני 1924.
באדינונג
די סטאנציע האט די פאלגנדע לאנדאנער איבערגרונט באדינונגען:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:לאנדאנער איבערגרונט סטאנציעס
בעלארוסיש
בעלארוסיש אדער ווײַסרוסיש (беларуская мова בעלאַרוסקאַיאַ מאָוואַ) איז א מזרח-סלאווישע שפראך וואס מ'רעדט אין בעלארוס. מ'רעדט בעלארוסיש אויך אין רוסלאנד, אוקראינע און פוילן. לויטן צענזוס אין בעלארוס רעדן 3,686,000 (36.7%) איינוואוינער פון לאנד בעלארוסיש. אנדערע מקורות האלטן אז בעלארוסיש איז די מוטער-שפראך פון 6,984,000 (85.6%) פון די בעלארוסישער באפעלקערונג.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בעלארוס
ארבע פרשיות
די ארבע פרשיות זענען די פיר ספעציעלע פרשיות וואס מען ליינט אין דער תורה נאך דער וואכנדיגער סדרה אין די שבתים, פון דעם שבת ווען מען בענטשט חודש אדר ביז דעם שבת ווען בענטשט חודש ניסן. למשל, דעם שבת פאר פורים ליינט מען פרשת זכור, וואס האט א שייכות מיט פורים.
פרשת זכור
פון תורת כהנים ווייזט אויס אז ליינען פרשת זכור איז א מצוה פון דער תורה, און אויך דאס צו ליינען פון א ספר תורה פאר צען מענטשן, איז א מצוה פון דער תורה.
רעפערענצען
קאַטעגאָריע:שבת
נפתלי הורוויץ (ריגליץ)
רבי נפתלי הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ע - כ"א תמוז ה'תשכ"ה), ריגליצער רב.
אפשטאם
רבי נפתלי איז געבוירן אין יאר ה'תר"ע, צו זיין פאטער הרב ישראל יוסף הורוויץ, דער ריגליצער רב, א זון פון הרב אלטער אליעזר הורוויץ, רב אין ריגליץ און סטאשאוו, א זון פון הרב אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת רבקה א טאכטער פון הרב יצחק הורוויץ, דער סטוטשינער רב.
רבנות
פון זיין יוגנט נאך אין גאליציע האט רבי נפתלי זיך ארויסגעוויזן מיט זיינע שטארקע טאלענטן אלס אן אנפירער פון דער ארגאניזאציע צעירי אגודת ישראל. ער איז געווען א קונסטליכער רעדנער און א שרייבער אין פארשידענע צייטשריפטן.
ביי דעם צווייטן וועלט קריג איז רבי נפתלי אנגעקומען קיין שאנכיי, און פון דארט אין יאר ה'תש"ו איז ער געפארן קיין אמעריקא. רבי נפתלי איז געווען רב פון דער שול אוהל אברהם משכן יוסף אין בארא פארק, ער איז געווען באוואוסט אלס תלמיד חכם אין רירנדיגער בעל דרשן.
הסתלקות
רבי נפתלי איז נפטר געווארן כ"א תמוז ה'תשכ"ה, נאך א קורצער קרענק. ביי זיין לויה האבען אנטייל גענימען אן אויסגעריפענער צאל רבי'ס און רבנים. ס'האט אים מספיד געווען דער נאראלער רב הרב חיים מאיר שפירא, זיין מחותן הרב אלחנן זאב טייץ, אין נאמען פון אגודת הרבנים הרב פנחס טייץ רב פון עליזאבעט, ניו דזשערסי, הרב אליעזר קירשנער רב פון דער שול בני יהודה אין בארא פארק, און דער ציעשינאווער רבי.
פאמיליע
רבי נפתלי האט געהייראט מרת ריקל רייזל א טאכטער פון הרב דוב בעריש ריינמאן, פון נאראל. זייערע קינדער:
זיינע פארפאסונגען
אויך איז צו געפינען זיינע ארטיקלען אין פארשידענע אויסגעבעס צ.ב.ש. אידישער אלמאנאך, ארטאדאקסישע טריבונע, א.ז.וו., ער האט זיך אונטערגעשריבן נפתלי ראפשיצער, א בנן של קדושים, הרב בן הרב.
וועזואוו
דער וועזואוו (איטאליעניש: Vesuvio, לאטייניש: Vesuvius) איז א וואולקאן מזרח פון נאפאלי וואס קוקט אויף דער נאפאלי איינגאס. ער איז איינער פון דריי טעטיקע וואולקאנען אין איטאליע (די אנדערע זענען עטנא און סטראמבאלי), און פון די שטערקסטע איבער דער וועלט.
דער אויסבראך פון וועזואוו אין יאר 79 לויטן ציווילן קאלענדאר האט פארטיליקט די רוימישע שטעט פאמפעי און הערקולאנעום. דאס איז געווען דאס ערשטע מאל אין היסטאריע וואס מען האט באריכטעט אן אויסבראך פון וועזואוו. זייט דעמאלסט האט ער אויסגעבראכן עטלעכע מאל און ער ווערט גערעכנט דער געפערלעכסטער וואולקאן אין דער וועלט צוליב דער גרויסער באפעלקערונג וואס וואוינט ארום אים. טאמער ער זאל אויסברעכן זענען דריי מיליאן מענטשן אין געפאר.
דער לעצטער אויסבראך איז געווען אין יאר 1944 ביי דער  צווייטער וועלט מלחמה השנייה ווען דריי דערפער זענען  געווארן אומגעווארפן.
רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:איטאליע קאַטעגאָריע:וואולקאנען
יצחק שמיר
יצחק שמיר-יעזערניצקי (22סטן אקטאבער 1915, י"ד חשוון ה'תרע"ו – 30סטן יוני 2012, י' תמוז ה'תשע"ב) איז געווען פרעמיער מיניסטער פון ישראל, א קעמפער אין די לח"י, און א הויכראנגיקער מוסד אגענט.
יונגע יארן
שמיר איז געבוירן אין פוילן, דעם 15טן אקטאבער 1915, מיטן נאמען יצחק יאזרניצקי. ער האט געלערנט אין פאלקסשולע, און דערנאך האט ער שטודירט געזעץ אין ווארשעעווער אוניווערסיטעט, ער האט אבער נישט פארענדיקט זיינע שטודירן.
חומש סעודה
א חומש סעודה איז א סעודה וואס מען מאכט ביי יידן ווען א יינגל ווערט אלט פינף יאר און הייבט אן לערנען חומש. דער מנהג איז צו לערנען מיטן יינגל די ערשטע פסוקים פון ספר ויקרא.
יצחק שמיר
זיינע יארן אין ארץ ישראל
אין 1934 איז שמיר געקומען קיין פאלעסטינע, ער איז פון פריער, געווען א מיטגליד אין דער בית"ר ציוניסטישע ארגאניזאציע, און ווען ער איז געקומען קיין ארץ ישראל, איז ער געגאנגען שטודירן, אין דעם העברעישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, עטליכע יאר דערויף האט ער זיך אנגעשלאסן אין די אצ"ל, און ער האט אויפגעהערט צו לערנען, זיין פאמיליע איז פארבליבן אין פוילן, און זיי זענען אומגעקומען דורך די נאציס. שמאל|250px|ממוזער|מציבה פון יצחק שמיר מיט [[שולמית שמיר בחלקת גדולי האומה בהר הרצל]]
חומש סעודה
דער מנהג פון מאכן א חומש-סעודה, איז גאר א אלטער מנהג, פון פארן קריג, און היינט צוטאגס, איז עס נאכאלץ א מנהג ביי אטייל משפחות ווען דאס קינד ווערט פינף יאר, אים ארויפשטעלן אויף א בענקל און פרעגן און ענטפערן די פראגעס און פארזאגן די פסוקים פון פ' ויקרא.
אבער די באנייאונג און דאס אוועקשטעלן אויף א גרויסן פארנעם, האט הרה"ח ר' חיים פריעד ע"ה, דער מחבר פונעם ערשטן א' ב' ספר - אלף בינה, וואס איז בכלל געווען א טאלאנטפולער און ענערגישער מחנך, און זייענדיג א אלטע בעלזער חסיד, און א שטארקע אנהענגער פונעם אלטן סקווערער רבין, ר' יעקב יוסף טווערסקי זצוק"ל, האט ער דאס געוואלט איינפירן אינעם סקווערער תלמוד תורה, ווי ער האט געדינט צענדליגע יארן אלס היסטארישער מלמד דרדקי.
יצחק שמיר
די צווייטע וועלט מלחמה
ער איז געווען פאראנטווארטליך אויפן מארד פון לארד מוין, און אויף די אטענטאט פרווו, אויף העראלד מעקמייקל, דער בריטישער פירער אין פאלעסטינע, אויפן מארד פון פאלקע בערנאדאט, א שוועדישער דיפלאמאט אין די פאראייניגטע פעלקער, זיינע אקטיוויטעטן האבן געברענגט צו דעם, אז ביז היינט איז ער א "'פערסאנא נאן גראטא"' אין ענגלאנד.
חומש סעודה
דער אלטער סקווערער רבי האט זיך אויסגעדרוקט: טאקע א שאד, אזא שיינער מנהג זאל פארגעסן ווערן.. און פון דעמאלטס אן, האבן שוין אלע היימישע חדרים אנגעהויבן נאכמאכן דעם מנהג, און דאס ספעקטאקל פון דער 'חומש סעודה', איז היינט א היסטארישע צייט, ווען עלטערן, זיידעס און עלטער זיידעס, שעפן נחת פונעם אונטערוואקסנדן יודישן דור, על טהרת הקודש און הייליגע מסורה.
רעפערענצן
קאטעגאריע:חינוך קאטעגאריע:מנהגים
יצחק שמיר
לעבן אין מדינת ישראל
אין די יארן נאך דער גרינדונג פון ישראל, האט ער געארבעט אין פארשידענע פאבריקן, ביז איסר הראל, דער הויפט פון דעם מוסד, האט אים מאביליזירט צו דעם מוסד, פאר צען יאר האט געארבעט אין די שפיאנאזש אגענטור, און אין 1965, איז צוריק געגאנגען ארבעטן אלס ביזנעסמאן.
אלס פרעמיער
מנחם בעגין האט רעזיגנירט, אינמיטן דער מלחמה, און שמיר האט איבערגענומען א לאנד, וואס איר לאגע איז געווען טיף אין דער ערד, אינמיטן א קריג, אן אינפלאצע וואס איז געווען די העכסטע וואס ישראל האט נאר אמאל געוויסט, די וואלן האבן זיך דערנענטערט, און סקאנדאלן זענען ארויף אויפן שטח, ביי די וואלן פון 1984, איז שמעון פערעס געלאפן פון די מערך פארטיי, ער האט כמעט געווינען קעגן שמיר, ער האט אבער נישט געקענט אויפשטעלן א קאאליציע, האט דער פרעזידענט, חיים הערצאג, געמאכט א ראטאציע, ווי א פאראייניגטע רעגירונג, שמעון פערעס צוויי יאר פרעמיער, און שמיר צוויי יאר, און זיי וועלן זיין אויסערן מיניסטארן, אין די צייט וואס זיי זענען נישט אויפן בענקל.
דער איינגאס קריג
נאך דער מלחמה האט דער אמעריקאנער פרעזידענט דזשארזש ה. וו. בוש, אנגעפאנגען לייגן גרויס דרוק אויף שמיר, צו קומען צו דער שלום קאנפערענץ, אין מאדריד, ער האט זיך שטארק קעגנגעשטעלט די קאנפערענץ.
אין 1992, האבן עטליכע פארטייען פון דער קאאליציע, ארויסגעטרעטן פון דער רעגירונג, מיט דער טענה פון קארופציע, די וואלן זענען געפעדערט געווארן, און יצחק רבין פון דער עבודה פארטיי האט געווינען, שמיר האט רעזיגנירט, פון דער פארזיצערשאפט פון די ליכוד.
ער איז צוריק צום ציווילן לעבן. זיינע לעצטע יארן איז ער געווען אין א מושב זקנים. ער איז נפטר געווארן שבת י' תמוז תשע"ב (30סטן יוני 2012).
משפחה
ער מיט זיין ווייב שרה שולמית (לוי), האבן צוויי קינדער, יאיר און גלעדה.
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון ישראל קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הרצל
חיים צבי טייטלבוים
אפשטאם
רבי חיים צבי איז געבוירן אין טעטש, אונגארן, אין יאר ה'תר"ם, צו זיין פאטער הרב חנניה יו"ט ליפא טייטלבוים, רב אין סיגעט, א זון פון הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער "ייטב לב", א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער "ישמח משה". און צו זיין מוטער חנה א טאכטער פון הרב יואל אשכנזי רב אין זלאטשעוו, א זון פון הרב משה דוד אשכנזי, רב אין טאלטשאווא.
אלס בחור איז ער געפארן צום "בית יצחק" צו באקומען ביי אים היתר הוראה. ווען דער בית יצחק האט אים געפרעגט זיין נאמען, האט ער געענפערט חיים הירש "טב" אן צו זאגן אז ער איז א זון פונעם סיגעטער רב. דער בית יצחק האט אים פארהערט און געשריבן פאר אים א היתר הוראה. ארויסגייענדיג פון שטוב, האט דער בית יצחק אים באגלייט צו דער טיר, וואו ער האט געזען א ייד שטיין. האט ער אים געפרעגט וואס ער וויל, האט יענער געענטפערט "כ'בין דער גבאי פון חיים צבי", האט דער בית יצחק צוריקגעפרעגט, "און ווער איז חיים צבי?", ענטפערט אים דער גבאי "דאס איז דעם סיגעטער רבי'נס זון". הערנדיג דאס האט דער בית יצחק גערופן חיים צבי ער זאל אים צוריקגעבן די היתר הוראה, ווייל ער וויל שרייבן פאסנדיג פארן סיגעטער רבי'נס זון. אבער חיים צבי האט אנגרופן אז ער איז געקומען נעמען היתר הוראה פאר זיך, און נישט פאר זיין פאטער.
רבנות
נאך דער פטירה פון זיין פאטער אין יאר ה'תרס"ד, איז רבי חיים צבי געווארן אויפגענומען רב און אב"ד אין סיגעט, אויף זיין פאטער'ס ארט.
הסתלקות
רבי חיים צבי איז פלוצלינג נפטר געווארן פון א מח בלוטשטורץ אין קליינווארדיין ו' שבט ה'תרפ"ו. מען האט אים געפירט צו קבורה צומארגן אין סיגעט.
פאמיליע
זיי האבן געהאט 14 קינדער נאר 2 קינדער און 2 אייניקלעך האבן איבערגעלעבט די חורבן אייראפע:
ארטור לאנגערמאן
אַרטור אויזשען לאַנגערמאַן (געבוירן דעם 21סטן אויגוסט 1942 אין בארגערהויט, א פארשטאט פון אנטווערפן) איז א בעלגישער דיאמאנטן-סוחר און פאבריקאנט, וועלכער האט אויפגעבויט זיין גאנצע קאריערע אין אנטווערפן.
גלייכצייטיק האט ער מיט די יארן צוזאמענגעשטעלט איינע פון די גרעסטע פריוואטע קאלעקציע (פארזאמלונג) פון אנטיסעמיטישע בילדער אין דער וועלט. די דאזיקע קאלעקציע איז היינט געווארן דער קערן און די באזע פון די "ארטור לאנגערמאן ארכיוון פאר'ן אונטערזוך פון די אנטיסעמיטישע בילדער", א שטיפטונג וועלכע איז געגרינדעט געווארן אין יאָר 2019 אין די טעכנישע אוניווערסיטעט פון בערלין אונטער'ן נאמען פון " דער ארטור לאנגערמאן ארכיוו, פאר די אויספארשונג פונ'ם וויזועלען אנטיסעמיטיזמוס” (ALAVA).
די דאזיקע פארזאמלונג איז שוין טיילווייז פארגעשטעלט געווארן אינ'ם מעמאריאל פון דער צפון-פראנצויזישער שטאט קאען, איז פובליצירט געווארן ביי Fayard, און קען אויך ווערן באטראכט און שטודירט אין דער באשרייבונג פון Le Collectionneur (דער פארזאמלער). אין חודש מערץ פון יאָר 2020 ווערט לאנגערמאן באשיינט דורך דעם בעלגישן בלאט Regards, מיט'ן טיטל פון "דער מענטש פונ'ם יאָר". לויט לאנגערמאן "האבן די גרעסטע אנטיסעמיטן קיינמאל נישט ריכטיק באגעגנט קיין יידן".
ביאגראפיע
לאנגערמאנ׳ס פאטער שלמה (א פעלץ-סוחר) איז געבוירן אין קראָקע אין יאָר 1907 און זיין מוטער זיסלא (בלייווייס), א ספעציאליסט אין מאדע-קליידונג, איז געבוירן אין ווארשע. צען יאָר שפעטער, אין יאָר 1926, זענען די ביידע פאמיליעס זיך געקומען באזעצן אין בעלגיע, וואו זיי האבן חתונה געהאט אין 1941 און ארטור איז געבוירן געווארן אין 1942. זיי זענען געווארן ארעסטירט דעם 28סטן מערץ 1944 און מען האט זיי געפֿירט אין דעם ס.ס. פארזאמל-פלאץ פון די קאזערנע דאסען (Kazerne Dossin), פון וואנעט מען האט זיי דעפארטירט קיין אוישוויץ דעם 19טן מאי 1944 (מיטן 25סטן טראנספארט), דאס הייסט ווייניגער ווי 4 חדשים פאר דער באפרייאונג פון בעלגיע.
ארטור, א קליין קינד פון אונטער צוויי יאָר, ווערט קודם אריין געבראכט אין א קינדערהיים פאר יעצט געבוירענע קינדער, די pouponniere פון די AJB  אין Uccle ביי בריסל און פון דארט אינ'ם קינדערהיים פון באראן דע קאסטרא פון עטערבעיק, אויך א פארשטאט פון בריסעל. דער נעץ פון די AJB -קינדערהיימען אין בעלגיע איז דאמאלט געדולדעט געווארן דורך די געסטאפא, כדי צו געפעלען דעם אינטערנאציאנאלען רויטען-קרייץ, אבער איז געשטאנען אונטער זייער שטרענגער קאנטראלע. עטליכע טעג פאר דער באפרייאונג, האט די געסטאפא ארגאניזירט נאך א לעצטע ראזיא, כדי נאך אין די לעצטע מינוט שנעל צו דעפארטירן די קינדער פון אט די אלע היימען און זיי אויסראטן אין די גאז-קאמערן פון אוישוויץ און אנדערע ס.ס. לאגערן אין מזרח-אייראפע. אבער עס געלונגט ארטור נאך ב"ה אין די לעצטע מינוט, אדאנק א יידישע אונטערגרונט-באוועגונג, פון דארט געראטעוועט צו ווערן.
דער פאטער שלמה, איבערלעבט ליידער נישט דעם שרעקליכען קריג, הי"ד. די מוטער זיסלא האט אבער מער מזל. די נאציס האבן זי געשיקט אין אוישוויץ, וואו זי מוז ארבעטן אין די קאך. אדאנק דעם קען זי נאך איבערלעבן די מלחמה און זי קומט צוריק אין בעלגיע אין יאָר 1945.
דיאמאנטן סוחר און פאבריקאנט
צווישן 9 און 17 יאָר, איז ארטור איינגעשריבן אין "השומר הצעיר", א יידישע יוגנט-ארגאניזאציע פון לינקע ציוניסטן, געגרונדעט אין עסטרייך אין יאָר 1913. ער הייבט א'ן די מיטל-שולע, אבער ער מוז זיין שטודיום פארקורצן, כדי צו העלפן ברענגען פרנסה אין שטוב. ער קומט קיין אנטווערפן וואו ער לערנט זיך אויס דעם פאך פון דיאמאנט-קליווען. נאכדעם ווי ער ארבעט 8 יאָר ביי א דארטיקן דיאמאנט-פאבריקאנט, וועלכער לערנט אים אויס אללע פראקטישע און סוחרישע פאסעטען פון דעם פאך, באשליסט ער צו גרונדען א'ן אייגענע דיאמאנט-פירמע. אין די 80ער יאָרן, שפעציאליזירט ער זיך אין פארב-שטיינער, אן ארטיקל וואס הייבט דעמאלט א'ן צו ווערן פון די מייסט געזוכטע אין די דיאמאנט בראנזשע. נאכדעם ווי ער פארקויפט זיין האלבן סטאק פאר איינער פון די גרעסטע לאנדאנער סוחרים, ווערט ער אינטערנאציאנאל באקאנט און באטראכט פאר א שפיץ רעפערענץ אויפ'ן געביט פון דיאמאנטענע פארב-שטיינער. די אינטערנאציאנאלע פרעסע, ראדיא און טעלעוויזיע פרעגט אים כסדר אויס און קלאסירט אים אלס עקספערט אין די סארט שטיינער. ווען פאטריק וואואלאט האט צוזאמען געשטעלט זיין פֿילם פון "די פארבשטיינער פון בארנעא", ווערט דער גאנצער סצענאריא (סקריפט) געשריבן אויפ'ן סמך פון לאנגערמאן'ס פאכמאנשאפט.
דאקומענטן וועגן אנטיסעמיטיזם
ביים אייכמאן פראצעס אין ירושלים אין יאָר 1961, וועלכער איז דאמאלט שטארק פארשפרייט געווארן דורך די אינטערנאציאנאלע פרעסע, רעאליזירט דער יונגער ארטור לאנגערמאן די שרעק און דעם טייוולאנישער פארנעם פון די שואה. ער שטעלט זיך פראגען צו פארשטיין דעם מקור פון די ביטערע אנטיסעמיטישע האס, וואס האט איממער געהערשט און הערשט נאך היינט אין די וועלט. צוגעדרוקט און מאטיווירט דורך די דאזיקע פראבלעצען,  הייבט ער א'ן צוזאמען צו שטעלען א פארזאמלונג פון "אנטיסעמיטיקא". במשך צענדליגע יאָרען זוכט ער אויף איבעראל אין די וועלט, מאהלערייען און אלטע גראווירונגען (פון צווישן 17טן און 20סטן יאָרהונדערט), גרויסע און קלענערע סקולפטורען פון קעראמיק (ליימווארג), פון האלץ און פון בראנז, פלאקאטען, אריגינאלע צייכנונגען, פאסט-קארטן, א.א.וו. זיין קאלעקציע ציילט היינט איבער 7.000 אביעקטען און אנטיסעמיטישע בילדער, אללע אויפגענומען אין א'ן אינווענטאר און דיגיטאליזירט, בתוכם הונדערטער אריגינעלע צייכענונגען פונ'ם קאריקאטוריסט Philipp Rupprecht, מעהר באקאנט אונטער'ן פען-נאמען פון Fips, דער כאראקטעריסטישער צייכנער פון די נאצי צייטונג "דער שטורמער".
די אללע דאקומענטען זענען פאכמעניש באשטודירט געווארן דורך ראלף קייסערס א וועלט רעפערענץ אויף דעם געביט (א פראנצויזישער פראפעסער שפעציאליזירט אין נאצישע שריפטען), א.א.וו. א טייל פון די פארזאמלונג איז שוין אין יאָר 2016 פארגעשטעלט געווארן אין די אויבען-דערמאנטע קאזערנע דאסעין און שפעטער אין יאָר 2017 ביי א גרויסע אויסשטעלונג אינ'ם מעמאריאל פון די פראנצויזישע שטאט קאען, אונטער'ן טיטעל פון Dessins Assassins. א קאטאלאג פון די אויסשטעלונג איז דאמאלט קא-ארדאנירט געווארן דורך סטעפאן גרימאלדי און גאויאם דואזי (Guillaume Doizy) און איז שפעטער ערשינען ביי Fayard. אין יאָר 2017 האט מען אויפגעטראגט Philippe Pierret, א באקאנטער היסטאריקער פון די יידישע געשיכטע און געוועזענער קאנסערוואטאר פון יידישן מוזעאום פון בעלגיע (צווישן 1999 ביז 2015), צוזאמען צו שטעלן א'ן אינווענטאר פון אט די קאלעקציע. דער פריער דערמאנטער גוויאם דואזי, א שפעציאליסט אויפ'ן געביט פון קאריקאטור און פון פרעסע-צייכענונגען, האט צוזאמען געשטעלט א ספעציפישן פראגראם און זיך באטייליגט ביים אינדעקסירן פון די  קאלעקציע. גלייכצייטיק האט דער צענטרום פאר אנטיסעמיטישע אויספארשונג פונעם טעכנישן אוניווערסיטעט פון בערלין באשלאסן, צו מאביליזירן גרעסערע פינאנציעלע מעגליכקייטן צו שטודירן די פארזאמלונג פון לאנגערמאן. אין מערץ 2019 האט ארטור לאנגערמאן אפיציעל אפגעשטאנען זיין קאלעקציע צום דערמאנטען צענטרום פאר אנטיסעמיטישע אויספארשונג פונעם טעכנישן אוניווערסיטעט פון בערלין. עס ווערט געשאפן א שטיפטונג אונטער'ן נאמען פון "די ארכיוון פון ארטור לאנגערמאן פאר'ן אויפזוכן דעם איקאנאגראפישן (בילדער און צייכענונגען) אנטי-סעמיטיזם (ALAVA). לאנגערמאן פריווט צו באשרייבן און ערקלערען די געשיכטע און די געאגראפיע פונ'ם אנטיסעמיטיזם: " די מייסטע מענטשן, בתוכם אויך מיינע עלטערן, האבן נישט געקענט מעסטן און רעאליזירען דעם פארנעם פון וואס דא פאסירט. מען האט אנגעהויבען צו הרגנ'ן יידען פון אפ 1933, אבער זיי האבן געהאלטן אז עס וועט זיי גארנישט געשעהן און זיי האבן געהאט א קינד אין מיט'ן דער קריג. אויב זיי וואלטן געזען די אלע בילדער וואס איך האב דא יעצט פאר מיר, וואלטן זיי פארשטאנען דעם מצב און זיי וואלטן אפשר אנטלאפן.
איבערזעצער
זייט דעם חורבן, האט זיך די צאל פון די וואס רעדן נאך יידיש שטארק פארמינערט. כדי צוריק און ווידער צו פארשפרייטן די שפראך אינערהאלב דער באפעלקערונג, האט ארטור לאנגערמאן איבערגעזעצט אויף פראנצויזיש צוויי בראשורן פון שלום עליכם (1859-1916) דאס אייביגע לעבן קורצע געשיכטן אן צו ווייזען די צייט (ערשינען אין 2012 ביי מעטראפאליס), אין צוזאמענארבעט מיט אריאל ציון פון דער שואה-ביבליאטעק פון פאריז. געשיכטעס פאר קינדער, נישט צו געבן אין די הענט פון קינדער (ערשינען אין 2019 ביי MarqueBelge) אילוסטראציעס פון סאם רינגער. קאַטעגאָריע:ביזנעסלייט קאַטעגאָריע:אנטווערפן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:שארית הפליטה
חיים וואזנער
ביאגראפיע
ר' חיים איז געבוירן געווארן אין ווין, אין תרצ"ט, דער עלצטער זון פון הרב שמואל וואזנער אין בני ברק, מחבר פון "שבט הלוי". ער איז געבליבן אין אייראפע ווען זיינע עלטערן זענען געקומען קיין ארץ ישראל. ערשט נאך דער מלחמה איז ער געווארן פאראייניגט מיט זיינע עלטערן.
נאך זיין חתונה איז ער געווארן א מגיד שיעור אין "ישיבת חכמי לובלין" אין בני ברק.
אין חודש שבט תשפ״א איז ער געווארן קראנק מיט קאוויד־19 און כ״ה שבט איז ער נפטר געווארן אין מעיני הישועה מעדיצינישער צענטער, בני ברק.
רבנות
אין תשנ"ב איז ער געקומען קיין לאנדאן צו ווערן רב פון די סאטמארער חסידים אין לאנדאן, ער האט איבערגענומען דאס רבנות פון הר"ר נתן יוסף מייזעלס ,וואס האט דעמאלטס פארלאזט לאנדאן און געפארן וואוינען אין מאנסי. אויך האט ער געפירט א בית דין פאר דיני תורות אונטער דער לאנדאנער חרדישער קהילה.
ער האט געדינט אין לאנדאן ביז תמוז תשס"ט, ווען ער איז געפארן ארויסהעלפן זיין טאטן דעם שבט הלוי אין בני ברק, צוליב זיין הויכן עלטער. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תשע"ה האט מען אים באשטימט ממלא מקום.
פאמיליע
זיינע קינדער זענען:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סאטמאר קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק קאַטעגאָריע:רבנישע לויים קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים קאַטעגאָריע:קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
דוד צבי פנקס
דוד צבי פנקס (פינקאַס; 5טן דעצעמבער 1895 - 14טן אויגוסט 1952) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער, איינער פון די אונטערשרייבער פון דער דעקלאראציע פון אומאפהענגיקייט און דער דריטער טראנספארט מיניסטער פון מדינת ישראל, פון 8טן אקטאבער 1951 ביז זיין פטירה. בערך צוויי חדשים פאר זיין טויט פון א הארץ אטאקע, איז ער געווען א קרבן פון א פראבירטן אטענטאט.
אין אייראָפּע
פּינקאַס איז געבוירן געוואָרן י״ח כסלו ה'תרנ"ו אין שאפראן, אונגארן (דעמאלסט אַ טייל פֿון דער עסטרייך-אונגערישער אימעפעריע) צו יעקב יהודה פנקס, אַ קאָמערסאַנט, אייגנטומער פון אַ האטעל און רעסטאראַנען און אַ באַנקיר, אַ גרינדער פון די מזרחי אין עסטרייך און א מיטגליד אין דער ווינער קהילה־ראַט. מען האט אים א נאמען געגעבן נאָך דוד צבי ריגלער, דער פאטער פון זיין מוטער שרה. דוד צבי, באקאנט אין זיין משפּחה מיטן נאמען "דאלפֿי", איז געווען דער ערשטער זון פון זיינע עלטערן נאָך זעקס טעכטער אין אַ משפּחה פון זיבן טעכטער און פיר זין. אין דער עלטער פון אַכט יאָר, איז זיין משפּחה אריבערגעצויגן קיין ווין. ער האט באקומען א טראדיציאנעלע און אלגעמיינע חינוך, יידישקייט האט ער געלערנט ביי רבי ישעיהו פירסט אין ווין און אין דער פרעשבורגער ישיבה, און ער שטודירט געזעצן אין דעם ווינער אוניווערסיטעט.
ביים אויסברוך פון ערשטן וועלט קריג איז ער געווען אין דער עלטער פון פריזיוו, אָבער ער איז ניט ארײַנגעצויגן געוואָרן אין ארמיי ווי זײַנע אנדערע ברידער. אין יענער תקופה האָט ער שטודירט געזעצן. זיין פאטער האט ליקווידירט די רעסטאָראַנען געשעפטן און האט געקויפט אַ באַנק. פּינקאַס האָט נישט געענדיקט זיין דאָקטאָראַט אין געזעצן, ווײַל ער איז געצוואונגען אָפהאַקן זיינע שטודיעס כדי מיטטיילן אין ארבעט פאר דער באנק.
אין ארץ ישראל
אנהייב 1925 האָט די משפּחה אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט מערסטע קינדער און אייניקלעך. דאָ האָט מען באַשטימט פנקס דירעקטאָר פון דער מזרחי באַנק אין תל אביב, וואָס ער האָט טאַקע געפירט ביז ער איז דערוויילט געוואָרן פארזיצער פון דער באנק־ראַט אין 1949, א פאזיציע וואָס ער האָט געהאלטן ביז זיין פטירה. ער האָט אָנגעפירט מיט די מזרחי עקאָנאָמישע אינסטיטוציעס אין לאנד.
אין תרפ"ה, ער איז געווארן געוויילט פארזיצער פון דעם קאמיטעט פון דער גרויסער שול אין תל אביב. ער האט געדינט ווי דער ערשטער פארזיצער פון דער רעליגיע ראט, די תל אביבער קהילה־ראט. אין תרפ"ו האט ער געהייראט לאה פון ביאליסטאָק, שטיף־טאכטער פון הרב יעקב בערמאן, און שוועסטער, אויף דער מוטערס זייט, פון צוקונפטיגן כנסת ספיקער יצחק בערמאן. דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט צוויי קינדער: מרדכי און יהודית. אין 1932 האט מען אים געוויילט צום תל אביבער שטאטראט פאר דער מזרחי פארטיי און האט געפירט די שטאטישע בילדונג אָפּטיילונג במשך 18 יאר. אין די ערשטע יארן פון דער מדינה, איידער מען האט אים באשטימט טראנספארט מיניסטער, איז ער ווידער דערוויילט געוואָרן צום שטאטראט, און צווישן 1950 און 1951 האט ער געדינט ווי וויצע בירגערמייסטער.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל
NASA
קליין|איצטיקער NASA עמבלעם די נאַציאָנאַלע עראָנויטיק און קאָסמאָס אַדמיניסטראַציע (ענגליש: National Aeronautics and Space Administration; ראשי תיבות: NASA) איז דער צווייג פֿון די רעגירונג פֿון די פֿאַראײניקטע שטאַטן וואס באַהאַנדלט קאָסמאָס פֿאָרשונג און עראָנויטיק, די אָפּעראַציע און פֿאָרמירונג פֿון עראָפּלאַנען. NASA האט געפֿירט אַ סאַך מצליחדיקע מיסיעס ווי די אינטערנאַציאָנאַלע קאָסמאָס סטאַנציע (ISS) און אַפאָלאָ 11, וואס האט אַראָפּגעלאָזט דעם ערשטן מענטש אויף דער לבנה אין 1969. NASA איז געגרינדעט געוואָרן דעם 29סטן יולי 1958.
וועבלינקען
קאטעגאריע:USA רעגירונג קאטעגאריע:קאסמאס
ליסטע פון ישיבה קטנות אין סטאמפארד היל
זעט אויך
ישיבה קטנות אין סטאמפארד היל קאַטעגאָריע:ישיבות קאַטעגאָריע:לאנדאן
יולי עדלשטיין
יולי יואל עדלשטיין (אוקראיניש: Юліан Юрійович Едельштейн ; געבוירן 5טן אויגוסט 1958; י"ט אב תשי"ח) איז א ישראלישער פאליטיקער, א כנסת דעפוטאט פון דער ליכוד פארטיי. ער איז פריער געווען דער געזונטהייט מיניסטער. צווישן די יארן 2013–2020 האט ער געדינט ווי דער 16טער פארזיצער פון דער כנסת. ער איז אויך געווען מיניסטער פאר אימיגראציע און אינטעגראציע און מיניסטער פאר דער יידישער פארשפרייטונג.
איידער איז ער ארויף קיין ישראל איז ער געווען אן אסיר ציון אינעם סאוועטן פארבאנד.
ער איז א לערער פון שפראכן.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן צו זיין מוטער אניטא (ראזנצווייג) און פאטער יורי עדלשטיין.
עדעלשטיין האָט חתונה געהאַט מיט טאַטיאַנאַ (טאַניאַ) אין סאוועטן פארבאנד אין 1981. נאכן אימיגרירן קײן ישראל האבן זײ געהאט א זון. צווישן די יאָרן 1987-2008 האָבן זיי געוואוינט אין אלון שבות אין גוש עציון. אין 2008 איז די משפּחה אריבערגעצויגן קיין נווה דניאל אין גוש עציון. אום 24סטן יאנואר 2014, איז זיין פרוי טאַטיאַנאַ נפטר געווארן פון ראַק מחלה.
אין אקטאבער 2015 איז ער אריבערגעפארן צו וואוינען אין הרצליה פיתוח מיט זיין שותפה אירינה נבזלין, טאכטער ​​פון לעאָניד נעבזלין, באַזיצער פון דער לאביינג פירמע "אימפּריוועט", פאָרזיצער פון דער הנהלה פון "בית התפוצות", פּרעזידענט פון דער נדב וויקיפּעדיע. אין יוני 2016, די צוויי האָבן חתונה געהאט.
קאַטעגאָריע:אוקראאינישע יידן קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
היסטאריע פון גריכנלאנד
די היסטאריע של גריכנלאנד האט זיך אנגעהויבן גאר פרי. שוין אין אוראלטע צייטן האט זיך אנטוויקלט די מינאישע ציוויליזאציע אויף די ברעגן פון דעם אגאישן ים. אין דעם 9טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אנגעהויבן א נייע תקופה אין די געשיכטע פון גריכנלאנד, ווען די שטאטס שטאַטן ווי אטען, ספארטא און נאך זענען אויפגעשטעלט געווארן. אין יענער צייט האט זיך אנטוויקלט די העלעניסטישע קולטור.
אין דעם 4טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט אלעקסאנדער דער גרויסער פאראייניקט די אלע גריכישע שטעט און זיי זענען געווארן א טייל פון זיין אימפעריע. נאך זיין טויט האט די אימפעריע צעשפאלטן.
דערנאך איז גריכנלאנד אראפגענגאנגען ביז אין יאר 168 האט די רוימישע אימפעריע איינגענומען גריכנלאנד, וואס איז דעמאלסט געווארן א פראווינץ אין דער רוימישער אימפעריע. ווען די רוימישע אימפעריע האט זיך צעשפאלטן אויף צוויי אין דעם 4טן יארהונדערט, איז גריכנלאנד געווען אין דעם מזרח טייל, וואס מען רופט היינט די ביזאנטישע אימפעריע, מיט איר הויפטשטאט אין קאנסטאנטינאפאל. די ביזאנטישע אימפעריע האט געדויערט טויזנט יאר ביז, אין דעם 15טן יארהונדערט, האט די אטאמאנישע אימפעריע זי איינגענומען. די אטאמאנען האבן געהערשט אין גריכנלאנד ביז דעם 19טן יארהונדערט. אין 1821 האט אויסגעבראכן א רעוואלוציע פון די גריכן קעגן דער אימפעריע, ביז אין 1832 האט זיך גריכנלאנד אפגעזונדערט פון דער אימפעריע.
אין 1940 האט אויסגעבראכן די איטאליע-גריכנלאנד מלחמה ווען פאשיסטישע איטאליע האט אינוואדירט גריכנלאנד. ווען די איטאליענער האבן נישט געקענט אייננעמען גריכנלאנד, האט נאצי דייטשלאנד אריינגמישט אין דער מלחמה און האבן געהערשט אין גריכנלאנד ביזן סוף פון דער מלחמה.
נאך דער וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין גריכנלאנד א בירגער קריג ביז 1949. נאכדעם איז גריכנלאנד געווען א קאנצטיטוציאנאלע מאנארכיע. אין 1967 האט די מיליטער איבערגענומען די הערשאפט. אין 1973 האט די מיליטערישע רעגירונג מבטל געווען די מאנארכיע.
אין 1975 איז אויפגעשטעלט געווארן אין גריכנלאנד א דעמאקראטישע רעפובליק. אין 1981 איז גריכנלאנד געווארן א מיטגליד אין דעם אייראפעישן פארבאנד. אין 2001 איז גריכנלאנד אריין אין דער אייראזאנע און די וואלוטע איז געטוישט געווארן פון דעם דראכמא צו דעם איירא.
גריכנלאנד קאַטעגאָריע:גריכנלאנד
וואלפסבערג
וואלפסבערג (דייטשיש: Wolfsberg, סלאוועניש: Volšperk), איז א שטאט אין דעם פעדעראלן לאנד קארינטיע אין עסטרייך, וואס ווערט פארעכנט אויכעט אלס איינע פון קארינטיע'ס פראווינצן די שטאט ציילט אפ ארום 25,000 איינוואוינערס לויט דעם עסטרייכישן צענזוס ביורא.
געאגראפיע
די שטאט געפינט זיך דעם לאוואנט טייך טאל (דייטשיש: Lavant), הארט אין די אלפן בערג. דער צפון-מערב'דיגער וועג ארויף צו פאקסטאל בארג פאברבייגאנג (דייטשיש: Packsattel berg übergang), פארבינדט וואלפסבערג מיטן שטעטל וואויטסבערג אין שטיריע (דייטשיש: Voitsberg in Styria). וואלפסבערג דיסטריקט געביט דעקט צו א פלאך פון 279 קילאמעטער (108 קוואדראטן מייל), און איז דער פערטער גרעסטער דיסטריקט געביט אין גאנץ עסטרייך.
קליין|לינקס|א בליק אויף דעם ריידעבען שלאס אין וואלפסבערג
היסטארישע איינצלהייטן
אויסגעפינסן פון דער בראנדז עפאכע, און פון דער האלשטאט קולטור צייט, באווייזן אז מענטשן האבן זיך באזעצט אין דעם געביט פון וואלפסבערג שוין אין דער רוימישער עפאכע.
אין דעם 11טן יאהונדערט דער שטח פון וואלפסבערג פלעגט געהערן צו לענדערייען אין דעם הערצאגטום פון קארינטיע פון די מיטל אלטער טעג, וועלכע זענען איבערגעגעבן געווארן צום בישאפ-פרינץ פון באמבערג, ווארשיינליך דורך דעם קייזער הענרי דער צווייטער, שוין אין יאר 1007. דער שלאס העכער דער שטאט איז צום ערשטן מאל דערמאנט געווארן אלס "וואלפספערך" אין יאר 1178, אין א געשיכטע איבערן סאנקט פאול קלויסטער אין לאוואנטאל. דער דערנעבנדיגער זידלונג ארט איז געווארן דער פארוואלטונג צענטער פון די קארינעטישע געביטן פון באמבערג, און אין יאר 1331 האט די שטאט באקומען רעכטן פון א געהעריגער שטאט.
קליין|לינקס|אויפנאמע פון דער שטאט נעבן דעם טייך
אין יאר 1338 זענען די אידישע איינוואוינערס פון דער שטאט פארטריבן געווארן. אין דער ענדע פונעם 14טן יארהונדערט, איז די ביישטאט וועלכע פלעגט זיך געפינען אויף דער אנדערער זייט פון דער בריק, איינגעגלידערט געווארן צו וואלפסבערג אלס א אונטערשטאט. אין ביידע זייטן פון דער שטאט האט מען געבויט מויערן וואס שפעטער זענען באפעסטיגט געווארן נאך שטערקער און האבן באשיצט די שטאט פון די איבערפאלן פון די אונגארישע און די טורקס.
אין 1716, 170 הייזער אין וואלפסבערג זענען גענצליך פארניכטעט געווארן אין א שרעקליכער שריפה. אין יאר 1759, וואלפסבערג, צוזאמען אינאיינעם מיט די אנדערע באזיצונגען פון דעם באבענבערגער הויז, זענען אפגעקויפט געווארן דורך די האפסבורגערס. נאכדעם וואס דער פארקויף און דער אנוואקס פון וויינשטאקן האט זיך היפש רעדוצירט זענען אייזן-האנדל און פארארבעטונג שטארק ארויפגעשטיגן און געווארן די וויכטיגסטע ווירטשאפט צווייגן פון דער שטאט. אין יאר 1780 האט פראנץ פאול פון הערבס געגרינדעט אין וואלפסבערג א פאבריק פון בליי-ווייס. אין 1846 האט דער גראף הוגא הענקל פון דאנערסמארק באקומען די הערשאפט איבער דער שטאט.
דורך דער צווייטער וועלט קריג האט זיך געפינען דארט א קריג-געפאנגענע לאגער מיט אומגעפער 35 מאנשאפט מיטגלידער און איבער 7,000 געפאנגענע פון פוילן, האלאנד, פראנקרייך, בעלגיע, יוגאסלאוויע, סאוועטן פארבאנד, ענגלאנד, קאנאדע און איטאליע. אין 18טן דעצעמבער 1944 זענען 46 געפאנגענע מיט נאך דריי בירגער אומגעברענגט געווארן דורך א העפטיגן באמבעס אנגריף. נאך דער ענדע פון דעם בריטישן באזעצונג דאס פלאץ פלעגט באדינען אלס דער וויכטיגסטער אינטערנירונג-לאגער וואו פיזיש-שוואכע ארעסטאנטן פון דעם בריטישן באזעצונג געגנטער זענען געהאלטן געווארן. שפעטער האט מען ארעסטירט און אהין געברענגט ארום 3,000-4,000 קריג פארברעכערס און מענטשן וואס האבן געהערט צו נאצי ארגאניזאציעס. אין 1948 איז דער לאגער איבערגעגעבן געווארן צו די עסטרייכישע באהערדן.
ווירטשאפט
אין דער פארגאנגענהייט די שטאט פלעגט זיין א צענטער פון האנדל און טראנספארט צוליב איר לאקאציע צווישן יודנבורג און דעם דרומ'דיגן חלק פונעם לאנד. יארן צוריק פלעגט מען אויסהאקן דארט גאלד און זילבער, הויפטזעכליך אין דעם 16טן יארהונדערט, אבער אין דעם 19טן יארהונדערט האט מען אויפגעהערט אויסהאקן גאלד און זילבער וויבאלד דעמאלטס, ווירשאפטליך ס'איז האט זיך שוין נישט געלוינט. אויסער גאלד אין זילבער איז אויסגעהאקט געווארן אין דער געגנט פון דער שטאט, אין דער ווייטערע פארגאנגענהייט אויכעט קויל, אבער צולעצט, אין יאר 1986, ס'איז האט זיך אויפגעהערט צוליב דער זעלבער אויבערדערמאנטער סיבה. היינט צו טאגס עס זענען פאראן אין דער שטאט און אויכעט אין דעם באצירק וואלפסבערג פילצאליגע אינדוסטריעלע פירמעס, טייל פון זיי זענען טאכטער-געזעלשאפטן פון פארשיידענע גרויסע אינטערנאציאנאלע אונטערנעמען. צווישן זיי זענען אריינגערעכנט אין די פירמעס די פאלגנדע ווירטשאפט צווייגן: טוריזם, לאנדווירטשאפט און אייזן האנדל. נישט ווייט פון דער שטאט געפינט זיך אויכעט א לופטפעלד.
קאַטעגאָריע:שטעט אין עסטרייך
בפי ישרים
די ניגונים זענען נתחבר געווארן פארן בעלזער הויף דורך יודל איינהארן.
אינהאלט
ערשטע זייט:
צווייטע זייט:
קאטעגאריע:אידישע טעיפס קאטעגאריע:בעלזא
אינגבער
אינגבער איז דער ריזאם ווארצל פונעם פלאנץ Zingiber officinale, וואס מען ניצט ווי א געווירץ אדער א מעדיקאמנט. אינגבער געהערט צום מין און פאמיליע (Zingiberaceae). אנדערע באקאנטע פלאנצן אין דער פאמיליע זענען קורקום, קארדעמאן, און גאלאנגאל.
אינגבער שטאמט פון דרום כינע, פון וואנעט ער האט זיך צעשפרייט צו די געווירץ אינזלען און אנדערע טיילן פון אזיע, און נאכהער צומערב אפריקע און די קאראאיבישע אינזלען. אינגבער האט זיך באוויזן אין אייראפע, דורך אינדיע, אין די ג'תש"ע יארן צוליב דעם געווירצן מסחר.
עטימאלאגיע
דאס ווארט "אינגבער" שטאמט, דורך אלטהויכדייטש gingibero און אלטפראנצויזיש gimgibre פון לאטיינישן gingiber, וואס ווערט גענומען פון גריכיש (ζιγγίβερις זינגיבעריס)
גערטנעריי
אינגבער שאפט געזעמלעך פון ווײַסע און רויזע קנאספן וואס בליען ווי געלע בלומען. אינגבער וואקסט ביז איין מעטער הויך.
רעפערענצן
קאטעגאריע:געווירצן
ליסטע פון מיידלעך סעמינארן אין סטאמפארד היל
זעט אויך
קאַטעגאָריע:רשימות
אדל
אָדל (ה'ת"ף-ה'תקמ"ז) איז געווען די טאכטער פון בעש"ט.
אָדל האט חתונה געהאט מיט ר' יחיאל אשכנזי מען האט אים גערופן ביי חסידים 'דער דייטשל', וויבאלד ער איז געקומען פון דייטשלאנד. ער ווערט פאררעכנט ביי חסידים ווי א צדיק נסתר, ער האט געהאט דריי קינדער פון אדל, א טאכטער פייגא און צוויי זין ר' משה חיים אפרים פון סדילקאוו דער בעל דגל מחנה אפרים, און ר' ברוך פון מעזשביזש.
דאס חשיבות פון אדל
אדל די טאכטער פון בעל שם טוב איז געווען באקאנט ביי חסידים אלס א גרויסע צדיקת, דער בעל שם טוב האט אמאל געזאגט אויף איר אז איר נשמה קומט פון די ריינע אוצר נשמות, זי איז מרומז אין פסוק א'ש ד'ת ל'מו. (דברים )
איר אייניקל ר' נחמן מברסלב האט אמאל געזאגט אז דעריבער האט זי דער בעל שם טוב געהאלטן חשוב ווייל זי האט שטענדיג געברענט צו טוהן גוטס, זי האט אייביג זיך געדרייט מיט מחשבות וואס נאך קען איך טוען א נחת רוח פאר השי"ת.
דער תלמיד פון בעל שם טוב, ר' נחמן האראדענקער, האט זיך משדך געווען די שוועסטער פון דעם צדיק ר' יצחק מדרוביטש, דער טאטע פון ר' מיכל מזלאטשוב. דער בעל שם טוב איז געווען דער שדכן, און האט אים געזאגט ווען דו וועסט האבן א קינד, און מיין טאכטער אדל וועט האבן א טאכטער וועלן מיר זיך משדך זיין, דאס וועט זיין שדכנות געלט. האט אים ר' נחמן האראדענקער געזאגט איך בין דאך א יחסן איך בין זיך מתיחס ביז דוד המלך, האט אים דער בעל שם טוב ארויסגענומען א כתב יחוס און געוויזן ער קומט אויך פון דוד המלך ע"ה.
קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט קאטעגאריע:רביצינס
הויפט זייט/כ' תמוז
150px|לא ממוסגר|לינקס|טעקסט=רבי חיים נאה כ' תמוז תמוז 20 קאַטעגאָריע:מוסטער היינט אין היסטאריע
בארג ראשמאר
קליין בארג ראַשמאר נאציאנאלער אנדענק איז א גרויסע סקולפטור אויף בארג ראַשמאר אין דרום-דעקאטע, וווא ס'איז איינגעקריצט פיר פנימ'ער פון בארימטע אמעריקאנער פרעזידענטן, אין די גראניט שטיין פון בארג ראשמאר.
היסטאריע
דער אנדענק איז געבויעט געווארן אין א פארזוך צו ציען און פארמערן די צאל טוריסטן וואס באזוכן דרום דעקאטע,  און עס איז געלונגען, בארג ראשמאר איז פון די בארימסטע סימבאלן פון אמעריקע מיט נאנט צו דריי מיליאן באזוכער יערליך.
דער ארגינעלער פלאן איז געווען סתם אויסצושניצן עטליכע בארימטע פיגורן און העלדן; שפעטער איז אבער באשלאסן געווארן אויסצוקריצן די צורות פון די פרעזידענטן וועלכע האבן די מערסטע געהאלפן אוועקשטעלן אמעריקע אין די ערשטע 130 יאר.
רחמיסטריווקא (הויף)
רחמיסטריווקא איז א שטעטל אינעם טשערקאסער געגנט פון היינטיקער אוקראינע, וואו הר"ר יוחנן טווערסקי, דער יונגסטער זון פונעם טשערנאבלער מגיד און אן איידעם פון הר"ר פינחס פון קאלק, האט אויפגעשטעלט זיין הויף. די רחמיסטריווקער רבי'ס זענען פון דער טשערנאבילער גזע.
ס'זענען דא היינט צוויי רבי'ס, איינער אין בארא פארק און זיין נעפֿע אין ירושלים, וואס האלטן זיך שטארק בידידות.
געשיכטע
אין תרנ"ה איז דער ערשטער רבי, רבי יוחנן נסתלק געווארן, און מ'האט אים באהאלטן אין דעם בית עולם און געבויט אויפן קבר אן אוהל.
זיינע זון האבען ממשיך געווען ביז עס איז גווארען שווער צו וואינען וועגען די פילע פאגראמען זענען זיי ארויף קיין ארץ ישראל און איבערגעפלאנצט די הויף אין ירושלים עיר הקודש
רבי מאטעלע (מרדכי), א זון פון רבי יוחנן, האט עולה געווען קיין ארץ ישראל און איבערגעפלאנצט דעם הויף אין ירושלים. נאך זיין פטירה האט געפירט רבי נחום אין ירושלים.
נאך ר' נחום'ס פטירה האבן געפירט אין ירושלים זיינע קינדער, ר' אברהם דוב מיט ר' דודיע, וואס יעדער האט באוואונדערט דאס אחדות צווישן זיי. זיי האבן זיך געטיילט מיט אלע כיבודים אלע זאגעריי האט געזאגט ר' דודיע זייענדיג א חזן און סנדקאות וכדומה איז געווען פאר ר' אברהם בער. אנדערע האבען געמיינט אז ר' אברהם דוב איז דער רבי, און ר' דוד דער שמש, זייענדיג אזא פשטן און אזא עניו, קוויטלעך האט מען גענומען צוזאמען מיט ברודערשאפט און ליבשאפט.
נאך דער פטירה פון ר' אברהם בער איז געווען זיין זון ר' אפרים א שטיק צייט רבי צוזאמען מיט זיין פעטער ר' דודיע. ר' אפרים איז געווען דער אפוטרופס פון דער ירושה פון זיין עלטער פעטער ר' מאטעלע.
נאך ר' דוד׳ס פטירה האט ממלא מקום געווען זיין זון ר' יוחנטשע און זיינע זין זענען ר' מאטל אין ירושלים און רבי חי יצחק אין בארא פארק.
וואס איז געווען צו באוואונדערען צוויי ברידער מיט אזא ענווה, דאן איז ראחמיסטריווקא געווארן פון א שטיבל אויף רחוב שפת אמת א וועלט'ס חסידות מיט טויזנטער אנהענגער און גרויסע שולן מוסדות און שטיבלעך ארום דער וועלט.
רחמיסטריווקער רבי'ס און ייחוס
רבי יוחנן טווערסקי (ה'תקע"ו - ד' ניסן ה'תרנ"ה), דער ערשטער רחמיסטריווקא רבי, א זון פון רבי מאטעלע טשערנאבלער, דער זון פונעם מאור עינים, פון די תלמידי בעש"ט.
נפתלי הירץ וויזעל
קליין|נפתלי הירץ וויזעל נפתלי הירץ וויזעל (ה' טבת ה'תפ"ו – אור לא' אדר ב' ה'תקס"ה), באקאנט מיט זיינע ראשי תיבות נה"ו, איז געווען פון די גרויסע משכילים.
אסאך פון די ערשטע משכילים זענען זיינע תלמידים, צווישן זיינע תלמידים זענען חייקיל הורוויץ און זיינע צוויי איידעמער הירש בער הורוויץ און משה לאנדא. דער משה לאנדא איז געווען א זון פון ר' שמואל לאנדא, אן אייניקל פון ר' יחזקאל לאנדא דער "נודע ביהודה". ער האט געמאכט א ספר יין לבנון אויף מסכת אבות, עס האט א הסכמה פונעם נודע ביהודה.
אזוי ווי אלע גרויסע משכילים אין זיינער צייט האבן זיי זייער גע'רודפ'ט און גע'חוזק'ט פון חסידים, זיי האבן געוואוינט אין אומאן, און ווען ר' לוי יצחק בערדיטשעווער האט אמאל געוואלט ווערן רב אין דער שטאט, האבן זיי אים נישט געלאזט.
ווייזעל האט געוואלט אריינברענגען זיינע רעיונות און זיינע שטעלונגען ביי אידן, אבער וויסנדיג אז עס וועט זיין קאנטערוועסעיל, האט ער מחליט געווען ער וועט שרייבן א ספר וואס וועט הייסן יין לבנון, ער וועט בעטן דערויף א הסכמה פון א גדול הדור, אינעם ספר וועט ער שרייבן זאכן וואס יעדער איז מסכים דערצו, שפעטער וועט ער עס דרוקן מיט אן אנדער ספר וואס וועט הייסן יין הלבנון, און דארט וועט ער שרייבן אלעס וואס ער וויל, און די וועלט וועט אהנענמען אז דער גדול הדור האט דערויף אויך מסכים געווען. אזוי האט ער געשריבן דעם ספר יין לבנון אויף אבות, ער האט עס געטראגן פארן נודע ביהודה, און ער האט איהם געשריבן א הסכמה, שפעטער ווען דער נודע ביהודה איז געוואויר געווארן אז ער איז א משכיל, האט ער צוריק געבעטן זיין הסכמה, אבער נפתלי הירץ האט איהם נישט געוואלט צוריק געבען. למעשה האט מען געדרוקט דעם ספר יין לבנון אויף אבות מיט א הסכמה פונעם נודע ביהודה, אהנעם ספר יין הלבנון.
דער ספר יין הלבנון איז נישט דא, ביי די ברסלבער חסידים ווערט פארציילט אז ר' נחמן מברסלב האט באקריגן דעם ספר ווען עס איז געווען אין כתב יד פון זיינע תלמידים, און האט עס פארברענט.
קאטעגאריע: משכילים
דזשארדזש אסבארן
דזשארדזש גידעון אליווער אסבארן (ענגליש: George Gideon Oliver Osborne; געב' דעם 23סטן מיי 1971) איז א בריטישער פאליטיקער פון דער קאנסערוואטיוו פארטיי, וואס האט געדינט ווי דער שאצקאנצלער פון בריטאניע פון 2010 ביז 2016. ער איז א דעפוטאט אין דעם בריטישן קאמאנס פארן טאטאן וויילדיסטריקט זייט 2001.
אין 2005 האט ער געפירט די אקציע צו וויילן דייוויד קאמעראן פירער פון דער קאנסערוואטיוו פארטיי. דערנאך איז ער געווארן דער שאטן-קאנצלער ווען קאמעראן האט געפירט די אפאזיציע אין פארלאמענט, ביז קאמעראן איז געווארן פרעמיער מיניסטער אין די בריטישע אלגעמיינע וואלן פון 2010, זייט ווען ער איז געווארן באשטימט קאנצלער אין קאמעראנ'ס רעגירונג.
ביאגראפיע
אסבארן איז געבוירן געוווארן אין פאדינגטאן, לאנדאן. ער האט שטודירט אין אקספארד אוניווערסיטעט. ער איז געווארן שאצקאנצלער דעם 12טן מיי 2010.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:בריטישע פאליטיקער קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
חיים פריעד
ר' חיים פריעד, איז באקאנט אלץ א איש חינוך, דער פארפאסער פונעם ערשטן אלף בינה - אלף בית ספר פאר קינדער, און נאך עהם האבן זיך שוין פארמערט פוהלע אנדערע וואס האבן נאכגעמאכט דעם געדאנק.
ער איז געווען א גאר טאלענטירטער פיגור, און זייענדיג א מקורב ביי פולע הויפן, ווי צום ביישפיל, וויזשניץ, בעלזא, פאפא, סקווירא, האט ער פארפאסט אייגענע לידער, און דאס געשאנקן פאר די הויפן אלץ געשאנק, און אזוי איז ער באקאנט געווען אלץ איש האשכולות, זייענדיג דער מלחין און קאפעליע מייסטער, שרייבער און שריפטשטעלער אינאיינעם, דורכאויס די יארן ווי ער האט אלץ טאלערירט אין יעדן הויף.
ער האט איבערגעפרישט דעם אור אלטן מנהג פון חדר פירן, וואס איז ממקורו פון בעלזא אינדערהיים, און ער האט געדינט אלץ מלמד דרדקי, פאר צענדליגע יארן, און האט אוועקגעשטעלט א פעסטן סיסטעם אינעם היינטיגן דרך החינוך. ער איז געווען מלמד אין צעלימער חדר, און שפעטער אין סקווערן שטעטל, פאר לאנגע יארן, ביז ער האט זיך געצויגן קיין ארץ ישראל ביז זיין פטירה אין הויעכן עלטער.
ר' חיים שטאמט פונעם סאנפעטער רב זצ"ל, ער איז א פעטער פאר דער באקאנטער טוען רבני שמואל פריעד.
קאטעגאריע:מחנכים קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
דרך אמונה (סיגעט)
דרך אמונה איז א ספר מיט חידושים און דרושים על התורה און מועדים געשריבן אין לשון הקודש מערסטנס געבויעט אויפן זוהר און געדרוקט אין רש"י אותיות, געדוקט פון די כתבים געשריבן דורך רבי מנחם מענדל שטערן סיגוטער רב (דאן סיהאט) און מסודר צום דרוק דורך זיין אייניקל חיים שמואל א זוהן פונעם סיגוטער רב רבי יוסף שטערן אן איידעם פון מחבר.
דער ספר אנטהאלט צוויי הונדערט פיער-און-צוואנציג בלעטער מיט עפ"י רוב לענגערע תורות און די צווייטע דרוק דורכן אייניקל חיים צבי זעגעלבוים וועלכער האט אויך געשריבן א הקדמה צום ספר, איז שוין נישטא צו באקומען.
עס ווערט דערמאנט אין די שער בלאט און אין די הקדמה פונעם איידעם איבער נאך א כתב יד אויף הלכה, ובעיקר הלכות ריבית, וואס זיי ווילן ארויסגעבן; אבער ווי עס זעהט אויס לא איסתייעא מילתא.
דרוקסאגראפיע
קאטעגאריע:ספרי קודש
פראנקפורט
פֿראנקפֿורט אם מיין (אין ספרים פרנקפורט דמיין אדער פפד"מ) איז די גרעסטע שטאט אין העסע, דייטשלאנד, און די פינפטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד, מיט א באפעלקערונג פון 687,775 (2012). די שטאט געפינט זיך אויף די ברעגן פונעם מיין, א בייטייך פונעם ריין.
פראנקפורט איז דער פינאנציעלער צענטער פון דייטשלאנד. אויך געפינט זיך דארטן דער אייראפעישער צענטראלבאנק.
אין די ספרים ווערט זי גערופן "פראנקפורט דמיין", ווייל עס איז אויך דא א באקאנטע שטאט פראנקפורט דאדר.
עקאנאמיע
מיט א קאנצענטראציע פון פינאנציעלע אינסטיטוציעס, איז פראנקפורט איינער פון דער וועלטס וויכטיקסטע פינאנציעלע צענטערס, און דער פירנדיקער פינאנציעלער צענטער אין דייטשלאנד, מיט מינכן א שטיק וועג דער צווייטער.
אויך איז פארהאנען דער אפציעלער נאציאנאלער לופטפעלד אין פראנקפורט.
צענטראל־בענק
פראנקפורט איז די היים פון צוויי וויכטיקע צענטראלבענק.
דער אייראפעישער צענטראל־באנק (Europäische Zentralbank) איז איינער פון די וויכטיקסטע צענטראלבענק אין דער וועלט. דער באנק באשטימט די געלט־פאליטיק פאר דער אייראזאנע, וואס באשטייט פון 18 אייראפעישער פארבאנד מיטגלידשטאַטן וואס האבן אדאפטירט דעם איירא (€) ווי זייער געמיינזאמע וואלוטע און איינציקער לעגאלער אנבאט. זייט זיין גרינדונג אין 1998 געפינען זיך די הויפטקווארטיר פונעם באנק אינעם אייראטורעם ביי ווילי־בראנד־פלאץ און, צוליב א מאנגל אין פלאץ, אויך אין נאך צוויי הויכע ביורא געביידעס אין פראנקפורטס פינאנציעלן דיסטריקט.