cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
רובו ככולו
געבורט
ווען רוב פונעם קאפ פון אן עובר איז ארויס פון דער מוטער הייסט דאס קינד געבוירן. דאס איז א נפקא מינא לגבי פארשידענע הלכות, ווי למשל בכור.
ווען זאגט מען נישט רובו ככולו
ביי א זאך וואס פאדערט א שיעור קען מען נישט ניצן דעם פרינציפ פון רובו ככולו.
פסח ביינאכט דארף מען עסן א גאנצן כזית מצה, א רוב כזית איז נישט גענוג; ווייל ווינציגער ווי א כזית הייסט נאך נישט געגעסן. אויך וואס מ'דארף טרינקען פיר כוסות וויין, איז מען נישט יוצא מיט דריי כוסות, כאטש דריי איז א רוב.
ווען איינער עסט ווייניקער ווי א כזית חזיר אדער נבילה קומט אים נישט קיין מלקות, אפילו ווען ער האט געגעסן רוב פון א כזית.
אויסנאמען
א מנין פאר קדיש אדער קדושה איז צען מענער וואס זענען בר מצווה; אפילו אכט אדער ניין איז נישט גענוג, און מען זאגט נישט רובו ככולו. טראץ דעם, ווען מען האט א מנין פון צען מענטשן אבער נישט אלע דאווענען מיט, קען מען זאגן חזרת הש"ץ אויב לכל הפחות זעקס (א רוב פון צען) דאווענען מיט.
ביי קידוש און אנדערע פעלער פון א כוס של ברכה איז דער שיעור א רביעית, אבער טרינקען איז גענוג ווען טרינקט רוב רביעית יוצא צו זיין.
מחצה על מחצה
טאמער די צוויי העלפט זענען גלייך, איז א מחלוקת אמוראים צי דאס הייסט א רוב צי נישט. למשל, ווען מען שעכט גענוי העלפט פון די סימנים.
7טן סעפטעמבער
דעם 7טן סעפטעמבער איז דער 260סטער טאג פון יאר (261סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 115 טעג.
רובו ככולו
זעט אויך
קאַטעגאָריע:הלכה
7טן סעפטעמבער
פייערונגען
07
ניקעלאדיאן
קליין|סימבאָל פון ניקעלאָדיאָן ניקעלאָדיאָן, ניקעלאָדעאָן אדער ניק (ענגליש: Nickelodeon) איז אן אינטערנאציאנאלער טעלעוויזיע קאנאל. דער אייגנטומער איז ווײַאַקאָם.
איינע פון די מערסטנס בארמיטע פראגראמען אויף ניקעלאָדיאָן איז די אנימירטע טעלעוויזיע סעריע "ספּאָנדזשבאָב סקווערפּענץ".
פראגראמען
קאטעגאריע:טעלעוויזיע קאנאלן
שלום כ"ץ
שלום כ"ץ (נפ' תשמ"ב) איז געווען פאררעכנט צווישן די בעסטע חזנים אין דער תקופה פון נאכ'ן קריג.
לעבנסגעשיכטע
שלום כ"ץ איז געבוירן אין גרויסווארדיין, אונגארן, אין יאר תרע"ט. ביי די זיבן יאר אלט האט ער שוין אנגעהויבן צו זינגען אין א כאר. ער איז אויפגענומען צו זיין חזן אין קעשענעוו, בעסאראביע, און ער האט דארט געדינט אלס נשיא פון דער אגודת חזני בעסאראביע. ער האט איבערגעלעבט די צווייטע וועלט מלחמה און דערנאך איז ער געווארן הויפט חזן אין דער אחוה שול אין בוקארעסט. ער האט אויפגעטרעטן אויף קאנצערטן אין גאנץ אייראפע, און איז געווען זייער פאפולער.
שפעטער האט מען אים גערופן קיין אמעריקע צו זיין הויפט חזן אינעם בית הכנסת בית שלום דער גרעסטער שוהל אין וואשינגטאן די סי. אין 1950 האט ער באזוכט אין ארץ ישראל און ער האט אפגעהאלטן קאנצערטן איבער דער גאנצער מדינה. ער איז נפטר געווארן אין יאר תשמ"ב און ער האט איבערגעלאזט אסאך פון זיינע שיינע שטיקלעך רעקארדירט פון וואס מ'קען הערן זיין שיינע שטארקע שטימע.
ער ווערט פאררעכנט אלס איינע פון די לעצטע פון די "גאלדן עידזש" חזנים.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חזנים
עקאלאגיע
עקאלאגיע (פון גריכיש: οἶκος, "הויז"; -λογία, "שטודיע פון") איז די וויסנשאפט וואס שטודירט אלע לעבעדיקע ארגאניזמען אין זייער סביבה, מיט איר קלימאט, באדן, וואסער, ליכט, זויערשטאף און מינעראלן. עקאלאגן שטודירן די קאמפאזיציע, פארשפרייטונג, קוואנטיטעט, צאל און מצבים פון ארגאניזמען אין עקאלאגישע סיסטעמען. עקאלאגיע איז א צווישנדיסציפלינאריש פעלד וואס נעמט איין ביאלאגיע און ערד וויסנשאפט.
דער דייטשער וויסנשאפטלער ערנסט העקל (1834–1919) האט געשאפן דאס ווארט "עקאלאגיע" ("Ökologie") אין 1866. די אוראלטע פילאסאפן, ווי היפאקראטעס און אריסטו האבן אוועקגעשטעלט די יסודות פון עקאלאגיע אין זייער שטודיע פון נאטור.
*
ריטשארד פיינמאן
ריטשארד פֿיליפס פֿיינמאן (ענגליש: Richard Phillips Feynman; 11טן מיי 1918, קווינס, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן – 15טן פעברואר 1988, לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע) איז געווען א יידיש-אמעריקאנער פיזיקער, א געווינער פונעם נאבעל פריז פאר פיזיק אין יאר 1965 פאר זיין ארבעט אין דעם געביט פון קוואנטן-עלעקטראדינאמיק. ער האט בייגעשטייערט א סך צו דער אנטוויקלונג פון דער טעאריע פון קוואנטן-עלעקטראדינאמיק בפרט, און צו פיזיק בכלל, און ער איז געווען אן אינספירנדער לעקטאר. ער איז געווען א שותף אין דעם "מאנהעטן פראיעקט" פאר אנטוויקלען דעם אטאם-באמבע און אן אנזיכטיגער מיטגליד אין דער "ראדזשערס קאמיסיע" וואס האט געפארשט די אומשטאנדן פון דעם טשאלענדזשער קאסמאס-שיף קאטאסטראפע.
קאַטעגאָריע:פיזיקער קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
לואיס קארנרייך
לואיס קארנרייך איז געווען א פעדעראלער באנקראט ריכטער אין דער פאראייניגטע שטאטן באנקראט געריכט פארן דיסטריקט פון מעין פון 2001 ביז 2015. ער איז איינער פון די פירער פון דער יידישער ארטאדאקסישער געמיינדע אין באנגאר.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:ריכטער קאַטעגאָריע:אדוואקאטן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאנארישע אינזלען
קליין|250px|די קאנארישע אינזלען די קאנארישע אינזלען זענען אַ שפאנישער ארכיפעלאג אין דעם אטלאנטישן אקעאן. די הויפּטשטעט זענען סאנטא קרוז דע טענעריפע און לאס פאלמאס.
דער ארכיפעלאג באשטייט פון זיבן הויפּט אינזלען:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שפאניע קאַטעגאָריע:אינדזלען
אכמעדאבאד
אַכמעדאַבאַד (אויך באוואוסט ווי אַמדאַוואַד) איז די גרעסטע שטאט און געוועזענע הויפטשטאט פון גודזשאראט, א שטאַט אין אינדיע. ער איז דער אדמיניסטראטיווער הויפט־קווארטיר פונעם אכמעדאבאד דיסטריקט און דער זיצארט פונעם גודזשאראט הויכגעריכט. מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 6.3 מיליאן איז ער די זעקסט גרעסטע שטאָט אין אינדיע. אכמעדאבאד געפינט זיך אויף די ברעגן פונעם טייך סאבארמאטי, 30 ק״מ פונעם שטאַט־הויפטשטאָט גאנדהינאגאר, זיין צווילינג שטאט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אינדיע
פארוויקלט
קליין
פֿאַרוויקלט (ענגליש: Tangled) איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער-אנימירטער פאנטאזיע-קאמעדיע מוזיקפילם פון 2010. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און באפרייט געווארן דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער 50סטן פולער לענג פילם פון די וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס, און איז אינספירירט געווארן פון דער דייטשער מעשה "ראפונצל" פון די גרים ברידער.
קאטעגאריע:2010 פילמען קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:מוזיקפילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
שטוביקונג
שטוביקונג איז אן ענדערונג וואס פאסירט ביי ווילדע בעלי חיים און פלאנצן, ווען מענטשן האלטן זיי פאר א לענגערער צײַט.
ווען מענטשן נעמן ווילדע בעלי חיים און פלאנצן און האלטן זיי און האדעווען זיי, אין דער לויף פון דער צייט קענען זיך די בעלי חיים און פלאנצן ענדערן זיך. די בעלי חיים און פלאנצן ווערן אפהענגיק אין די מענטשן וואס האלטן זיי, און מעגלעך קענען זיי ענדערן זיך אין וועגן וואס טויגן פאר מענטשנהייט. די ענדערונג, וואס מען רופט שטוביקונג, פאסירט ווען מענטשן קלויבן אויס וועלכע בעלי חיים זאלן זיך פלאדזשען צו שאפן דעם נעקסטן דור. ביאלאגן רופן דעם פראצעס געקינצלטער אפקלייב.
די ערשטע שטוביקונג האט פאסירט ווען מ'האט אנגעהויבן לאנדווירטשאפט. צוערשט האבן מענטשן געשטוביקט הינט]. נאכן אנהייב פון לאנדווירטשאפט, האבן מענטשן געשטוביקט שא, און ציגו, און שפעטער פיך און חזירים.
געשטוביקט פלאנצן זענען גערעטענישן און צירפלאנצן. מענטשן ניצן געשטוביקטע בעלי חיים פאר עסן, באקליידונג און צו ארבעטן. אויך טוט מען האלטן געשטוביקטע בעלי חיים ווי גלעטלינגען.
געשטוביקטע בעלי חיים
קליין|250px|פיך אין [[אוראלט עגיפטן]]
קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
עברונה
קליין|Hyphaene thebaica, דום פּאַלמע אין עברונה שוצגעביט
עַבְרוֹנָה איז אַ שוצגעביט אין דרום ישראל. עברונה געפינט זיך אין מזרח נגב, בערך 15 ק.מ. אויף צפון פון אילת.
פלאַנצן
עברונה געפינט זיך אין מדברישער געביט און מחמת דעם זיינען ס׳רוב פלאַנצן רעפּרעזענטירט דורך טריקעניש־ און זאַלץ־טאָלערירנדיקע פאָרמען: צוויי זגאַלן פון אַקאַציען: Acacia tortilis און Acacia raddiana, בושן פון Suaeda asphaltica, Nitraria retusa, Alhagi graecorum, Atriplex halimus און אַנדערע. אין עברונה געפינט זיך אויך אַ גרופּע דום פּאַלמען (Hyphaene thebaica), פאַר וועלכער די שוצגעביט איז דער צפונדיקער עק פון אַרעאַל.
בעלי חיים
עברונה איז אַ היים פאַר איין פערטל פון דער ישראלישער פּאָפּולאַציע פון גאַזעל Gazella dorcas. צווישן אַנדערע זויג־חיות קען מען געפינען קיניגלעך, ווי אויך עטלעכע זגאַלן רויב־חיות: פוקסן, וועלף, קאַראַקאַל קעץ, היענעס. אַנדערע וויכטיקע עלעמענטן פון דער פאַונע זיינען פייגל, שרצים און כל מיני אינסעקטן.
אַרכעאָלאָגיע
אין די גרענעצן פון עברונה געפינען זיך עטלעכע אַרכעאָלאָגישע דענקמעלער. איינער פון זיי איז רעשטלעך פון אַ פאַרם פון דער אומייה תקופה מיט אונטערערדישע וואַסער קאַנאַלן, וואָס זיינען באַנוצט געוואָרן צו באַוואַסערן די סעדער.
נאַפט איבערפלייץ 2014
3-4 דעצעמבער 2014 האָט אין דער סביבה דורכגעריסן אַ נאַפט רער, וואָס איז אַ טייל פון דעם אילת־אשקלון נאַפט טראַנספּאָרט ליניע. ס׳איז אַרויסגעגאָסן געוואָרן אַן ערך 5 מלנ. טאָן נאַפט. אין עברונה האָט געליטן די צפונדיקע טייל, און מען האָט שוין אָפּגעשאַצט, אַז די נעגאַטיווע השפּעה אויף דער נאַטור זאָל זיין זייער אַ גרויסע. בשעת זויג־חיות און פייגל מיידן אויס די נאַפט לוזשעס, קליינע בעלי חיים זיינען ניט מסוגל זיי צו פאַרמיידן. איז אַפּשיטא, אַז די פלאַנצן זיינען נאָך אין גרעסערער סכנה, ווייל חוץ די אָפענע לוזשעס ס׳איז געוואָרן קאָנטאַמינירט אַ היפּשער שטח גרונט.
די מיטלען, וואָס ווערן פאַרווענדעט דורך דער אינסטאַנץ פאַר נאַטור און פּאַרקן, זיינען: אויספּאָמפּען די נאַפט לוזשעס און צו עוואַקואירן די איינגעשמוצטע באָדן.
וועב־לינקען
קאַטעגאָריע:ישראל
רבינו תם
הרב יעקב בן מאיר (ד'תת"ס - ד'תתקל"א), באקאנט אלס רבנו תם, אין ראשי תבות: ר"ת, איז געווען אן אייניקל פון רש"י, און פון די גרעסטע בעלי תוספות. ער איז גערופן 'תם' אויפן פסוק "ויעקב איש תם יושב אהלים" (בראשית כה, כז). אזוי ווי זיין זיידע, האט רבנו תם געוואוינט אין פראנקרייך. ער האט געשריבן דעם "ספר הישר" און א פאעזיע וועגן טראפ.
קאַטעגאָריע:ראשונים
2009
נאבעל פריזן
*
1903
ה'תרס"ג - ה'תרס"ד
נאבעל פריזן
קאַטעגאָריע:1900ער
טעלאנגאנע
טעלאַנגאַנע (טעלוגו: తెల౦గాణ; ) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. זי געפינט זיך אין דרום אינדיע. דעם 2טן יוני 2014, איז טעלאַנגאַנע געווארן דער 29סטער שטאַט פון אינדיע, און באשטייט פון די צען צפון־מערבדיקן דיסטריקטן פון אנדרא פראדעש.
די ארומיקע שטאטן זענען קארנאטאקא אין מערב, מאהאראשטרא אין צפון־מערב און צפון, טשאטיסגאר אין צפון־מזרח, און אנדרא פראדעש אין מזרח און דרום.
די הויפטשטאט איז היידעראבאד. די שפראכן פון דעם שטאט זענען טעלוגו און אורדו.
טעלאַנגאַנע איז דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח מיט 114,840 ק"מ2, און אויך דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג, מיט 35,286,757 איינוואוינער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אינדיע
אשכנזישע הברה
אשכנזישע הברה איז אַ נוסח אַרויסצוריידן לשון קודש און תרגום לשון, וואָס האָט זיך אַנטוויקלט צווישן אשכנזישע יידן. צוזאַמען מיט באַשטימטע באַזונדערקייטן אין סינטאַקס און וואָרטשאַץ שטעלט זי מיט זיך פאָר אַ שפּראַך, אַ יורש פון לשון קודש, וואָס אשכנזים פלעגן פאַרווענדן פאַר תפילה טאָן און חזנות, לייענען און שרייבן ביכער, פאַר לערנען. ווייט פאַרשפּרייט ביז די יאָרן פון חורבן איז דער אשכנזישער אַרויסרייד היינטצוטאָג זייער באַגרענעצט אין זיין באַנוץ, נאָכגעבנדיק זיין ראָלע דער הברה פון מאָדערנעם עברית אין מדינת ישראל און אַפילו אין אַנדערע לענדער.
פאָנאָלאָגיע
אין פאַרגלייך צום אַרויסרייד, וואָס ווערט דערקלערט אין די ווערק פון די טבריה׳ער בעלי מסורה, ווי אויך צו אַנדערע פריערע טראַדיציעס, באַווייזט די אשכנזישע הברה אַ ריי שינויים, וואָס אַ סך פון זיי שרייבט מען צו צו דער השפּעה פון אָרטיקע גלות שפּראַכן, וואָס די יידן האָבן אָנגענומען אין זייער לאַנגער וואַנדערונג פון מיטלן מזרח.
דער אַרויסרייד פון לשון קודש איז אויך אָפּהיינגיק פון קאָנטעקסט. דאס לייענען פון אַ בעל קורא איז מער בהסכם מיט דער אשכנזישער פאַרשטענדיקונג פון ניקוד און טעמים, וואָס דעפינירט דעם פאָרמעלן סטיל פון דער אשכנזישער הברה, בשעת ביים לערנען און לייענען די גמרא און אַנדערע רבנישע טעקסטן איז דער אַרויסרייד נעענטער צו דעם פון סעמיטישן חלק וואָס אין יידיש.
קאָנסאָנאַנטיזם
פון די תחילתדיקע סעמיטישע קאָנסאָנאַנט קלאַנגען האָבן די אל״ף און עי״ן ניט געלאָזן קיין שפּורן און ביידע ווערן היינט ניט אַרויסגערעדט. די צוויי אַנדער אותיות גרוניות, ה״א און חי״ת, זיינען אויפגעהיט געוואָרן, אָבער דער חי״ת האָט פאַרלאָרן זיין געגאָרגלטנקייט און איז צונויפגעפאַלן מיטן כ״ף רפה אַלץ וועלאַרער [x].
ג|גימ״ל און ד|דל״ת זיינען די איינציקע צווישן די בגדכפ״ת קאָנסאָנאַנטן, וואָס זיינען אין דער אשכנזישער הברה איינאַרטיק. פּונקט אַזוי ווי אין דער טבריה׳ער מסורה, האָבן די אַנדערע קאָנסאָנאַנטן פון דער סעריע צוויי רעאַליזאַציעס: אַ פּלאָסיווע (מיטן דגש) און אַ פריקאַטיווע (מיט רפה). דער פריקאַטיווער תֿ׳ (פריער [θ]) האָט זיך צוזאַמענגעשמאָלצן מיט סמ״ך און שׂי״ן אַלס [s]. די פּאָרלעך בּ/בֿ, כּ/כֿ, פּ/פֿ און תּ/תֿ זיינען אין געוויינלעכן רעגיסטער פון אשכנזישן אַרויסרייד פולשטענדיקע פאָנעמען, ד.ה. זיי קענען פאָרקומען אין די זעלביקע פּאָזיציעס און טראָגן טיילווייז אַ באַטייט־אונטערשיידנדיקע ראָלע. די תנכישע כללים פון ספּיראַנטיזאַציע ווערן פולקום געפאָלגט בלויז אין אַ פאָרזיכטיקן לייענען פון מקרא.
די אַזוי גערופענע "עמפאַטישע" קאָנסאָנאַנטן ט|טי״ת, ק|קו״ף און צ|צדי״ק האָבן אין אשכנז זיינע באַזונדערקייטן פאַרלאָרן. טי״ת און קו״ף זיינען אידענטיש מיט זייערע ניט־עמפאַטישע כנגדים (ט׳ מיט תּ׳, ק׳ מיט כּ), בשעת צדי״ק האָט די רעאַליזאַציע פון אַפריקאַט t͡s.
קאָנסאָנאַנטישער ו׳, וואָס איז פריער געווען אַ האַלב־קאָנסאָנאַנט (דהיינו [w]) ווערט צווישן אשכנזים אַרויסגערעדט גענוי ווי בֿ׳.
ר|רי״ש און ל|למ״ד האָבן פאַרשידענע רעאַליזאַציעס לויט דעם אָפּשטאַם פון ריידער צי לייענער און די געבליבענע קאָנסאָנאַנטן האָבן זייערע ווערטן ניט געביטן.
וואָקאַליזם
בשעת דער קאָנסאָנאַנטיזם ווייזט גאָר ווייניק וואַריאַציע, זיינען די וואָקאַל קלאַנגען אין דער געשיכטע פון אשכנזים געווען דייטלעך אומסטאַבילער. די אַנטוויקלונג פון לשון קודשדיקן וואָקאַליזם אין אשכנז האָט בדרך כלל געפאָלגט די אַנטשפּרעכנדיקע אַנטוויקלונגען אין דער אומגאַנגשפּראַך, יידיש. דער וואָקאַלישער באַשטאַנד פון לשון קודש צווישן ריידער פון אַ דיאַלעקט פון יידיש איז אָבער ניט אידענטיש צו דעם פון דעם לשון־קודשדיקן קאָמפּאָנענט אין יענער יידישער ריידעניש, לכל הפּחות ניט אין פאָרמעלן סטיל פון בעל קריאה.
קאטעגאריע:יידן קאטעגאריע:לשון קודש
זונדל בערמאן
זונדל בערמאן (ער שרייבט זיך ברמן) איז א דרוקער און ארויסגעבער פון פילע וויכטיגע ספרי קודש שוין צענדליגער יאהרן, אנגעבליך האט ער שוין פארשפרייט ספרים אין די תש"כ יאהרן.
ער האט במשך די יאהרן ארויסגעגעבן פילע מסכתות, איינצעלנע און גאנצע משניות, רמב"ם'ס און ש"ס'ן, ווי אויך אנדערע סעט'ס ווי שיטה מקובצת און נאך.
ער האט אנגעהויבן מיט בלויז קאפיעס פון אלטע ספרים, און דערנאך איז אריבער צו גענצליך איבערדרוקן די ספרים פונדאסניי. היינט האט ער שוין פילע ספרים אונטער זיך, סעט'ס און איינצעלנע, אויף לשון הקודש און אויף ענגליש.
ער פארמאגט שוין היינט זיבן פיזישע געשעפטן לאקאציעס אין ניו יארק און ניו דזשערזי און א גרויסע געשעפט אנליין.
ער האט געוואוינט אין ברוקלין און היינט איז ער לאקירט אין לעיקוואוד.
ב B
א שטיק איז ער געווען א שותף מיט איינעם '''ב. ברוכמאן און דאן האט ער ארויסגעגעבן ספרים אונטערן סימבאל פון ב B'''.
וועב
קאַטעגאָריע:ספרים אגיטירער קאַטעגאָריע:ספרים געשעפטן קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
וואודסייד טראם סטאנציע
וואודסייד איז א טראמלינק סטאנציע אין קרוידן, באדינט דורך טראמלינק רוטעס 1, 2 און 4. די סטאנציע געפינט זיך אויפן ארט פון דער געוועזענער וואודסייד באן סטאנציע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
עקאנאמיע
די עקאנאמיע איז די סיסטעם פון פראדוקציע, האנדלען, פארטיילונג, און פארניץ פון סחורה און דינסטן פון א לאנד.
דאס ווארט "עקאנאמיע" שטאמט פון גריכיש οἰκονομία "הויזגעזינד פארוואלטונג".
אין א מארק־באזירט עקאנאמיע, טוט מען פראדוצירן גוטער און דינסטן לויט די פארזארג און נאכפרעג צווישן מענטשן, אן שטערן.
קאַטעגאָריע:געזעלשאפט קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
סאנטא קרוז דע טענעריפע
קליין|סאנטא קרוז דע טענעריפע סאַנטאַ קרוז דע טענעריפע איז איינע פון די צוויי הויפּטשטעט פון די קאַנאַרי אינזלען (שפאניע). (די צווייטע הויפטשטאט איז לאס פאלמאס.) די שטאט געפינט זיך אויפן אינזל טענעריפע, און האט אַ באַפעלקערונג פון 222,417 באוווינער (2009).
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
פנחס גאלדשמידט
לינקס|קליין| גאָלדשמידט אין 1998 לינקס|קליין| גאלדשמידט ביי די 2011 איינשווערונג פון בית שלום בית כנסת אין שפיער, דייטשלאנד הרב פנחס גאלדשמידט (געבוירן דעם 21סטן יולי 1963) איז דער רב פון דער ליטווישער אידישער קהילה אין מאָסקווע, רוסלאנד זינט 1993 דינענדיג אין דער מאסקווער כאראל שול און א מיטגליד פון דער פרעזידענטשאפט פונעם רוסישן אידישן קאנגרעס, וואס נעמט אריין בעיקר די געמיינדעס וועלכע זענען צוגעבונדן מיט דעם ליטווישן שטראם אין רוסלאנד. ער האָט אויך געגרינדעט און אָנגעפירט דעם מאָסקווער בית דין פון דער קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן (CIS) זינט 1989, און זינט 2011 דינט ער אלס פרעזידענט פון דער קאנפערענץ פון אייראפעאישע רבנים (CER) וועלכע פאראייניגט איבער זיבן הונדערט כלל רבנים פון דובלין ביז כאבאראווסק.
ביאגראפיע
גאָלדשמידט איז געבוירן געוואָרן ביי עליזאַבעט און שלמה אין ציריך, שווייץ. זײן משפּחה האָט געוואוינט אין דער שווייץ שוין פיר דורות. זיין פאטער איז אַן אינדוסטריאַליסט וואָס האט אנטוויקלט אַ סיסטעם פאַר סאָרטירן און מסדר זיין קליידער. זיין עלטער זיידע פון זיין פאטער'ס זייט האָט געדינט אַלס הויפּט-רב פון דענמאַרק און שפּעטער פון דער קהילה אין ציריך.
ער האט געלערנט ביי הרב משה סאלאווייטשיק, און שפעטער אין דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק, ישיבת מרכז הרב און ישיבת נר ישראל אין באלטימאר, וואו ער האט אויך באקומען היתר הוראה. אין דער זעלבער צייט האט ער געלערנט אין די דזשאָהנס האָפּקינס אינסטיטוט, ווו ער האט באקומען אַ מאַסטער'ס גראַד.
צווישן 1987 און 1989 איז ער געווען רב אין אויבער נצרת, און איז געווען שטארק פארמישט אין דער גייסטיגער ארייננעמען פון עולים פון סאוועטן פארבאנד. אין 1989 איז ער געשיקט געוואָרן דורך זיין רבי, רבי משה סאָלאָווייטשיק, צו פּרעזידירן דעם בית דין פון די סאוועטן פארבאנד און שפּעטער פון די קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן, אין 1990 האָט ער געשאַפן די גיידליינס אין צוזאַמענאַרבעט מיט דעם מדינת ישׂראלדיגן אינערן־מיניסטעריום, כּדי צו באַשטעטיגן די אידן וואָס האָבן באַהאַלטן זייער אידישער אידענטיטעט אין דער סאָוועטישער צײט.
אין רוסלאנד האָט הרב גאלדשמידט געאַרבעט ווידער אויפצושטעלן אידישן כלל־לעבן, אַרײַנגערעכנט שולעס, אַ בית דין, א חברא קדישא, כשר'ע זופּ־קיכן, ישיבות און פּאָליטישע שירעם סטרוקטורן, ווי דער רוסישער אידישער קאָנגרעס, וואס ער איז געווען איינער פון די גרינדער און וואו ער דינט אלס מיטגלידער פונעם פרעזידענטשאפט, און דער קאָנגרעס פון אידישע רעליגיעזע אָרגאַניזאַציעס און אַססאָסיאַציעס אין רוסלאַנד (CJROAR). אויך אויף זײן איניציאטיוו זענען געגרינדעט געװארן די "אהלי יעקב" ישיבה אין מאסקווע, און די "עץ חיים" אלגעמײנע אידישע שולע. הרב גאלדשמידט איז באקאנט אלס רב פון טייל פון די רוסישע אליגארכן און ביליאנערן, אריינגערעכנט ארקאדי גאידאמאק. דער רב האט געשריבן א שו"ת איבער הלכה'ישע פראבלעמען פון די אידן פון קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן וואס הייסט "זכרון בספר".קליין| גאָלדשמידט און אי.יו. פירער Jerzy Buzek, José Manuel Barroso און Herman Van Rompuy, [[בריסל ראיאן|בריסל, 2011]] אין יאנואר 2005 האבן פינף הונדערט מענטשן, אריינגערעכנט צייטונגס רעדאקטארן, פובליק אינטעלעקטואלן און ניינצן דומא (רוסישע לעגיסלאַטיווע קערפערשאַפט) דעפוטאטן פארעפנטלעכט אן אפעלאט צום פראקוראר גענעראל פון רוסלאנד, וואס האט געבעטן צו פארמאכן דאס אידישע ארגאניזירטע לעבן אין רוסלאנד. א שפעטערדיגע טעלעוויזיע-אריינרופן-שאו, ביי וועלכע 100,000 מענטשן האבן טעלעפאָנירט, האט געזאגט אז 54% פון די באטייליגטע שטיצן דעם געדאנק פון פארבאטן אלע אידישע ארגאניזאציעס אין רוסלאנד. גאלדשמידט האט געשריבן אן ענטפער געווענדעט צו דמיטרי ראגאזין, פירער פון דער נאציאנאליסטישער ראדינא (מוטערלאנד) פארטיי, וועלכער האט זיך דעמאלט אנטשולדיגט און זיך דערווייטערט פון דער פעטיציע.
גאלדשמידט איז דעפארטירט געווארן פון רוסלאנד אין סעפטעמבער 2005, אבער מען האט אים געלאזט צוריקקומען צו די קהילה דריי חדשים שפעטער נאך אן אינטערנאציאנאלע קאמפיין. אין 2010 דורך ספּעציעלע באַפעלן פון רוסלאַנד'ס פּרעזידענט, דמיטרי מעדוועדעוו, איז ער געמאכט געווארן אַ בירגער פון רוסלאַנד.קליין| גאָלדשמידט ביי די WEF 2013 אין פרילינג פון 2009 איז גאָלדשמידט געווען גאסט-פראפעסאר אין די דעיוויס צענטער אין האַרוואַרד.
אין 2011 איז גאלדשמידט אויסגעוויילט געווארן אלס פרעזידענט פון דער קאנפערענץ פון אייראפעאישע רבנים, א שירעם גרופע פון זיבן הונדערט אייראפעישע רבנים, דורך איר שטייענדיגן קאמיטע. פארדעם איז ער געווען פאָרזיצער פון דעם קאָמיטע.
סוף 2012, האט ער פארעפנטליכט א קריטיקירנדן ארטיקל קעגן דעם רבנות פון מדינת ישראל און די הויפט-רבנים. דערויף האבן די מיטגלידער פונעם פרעזידענטשאפט פונעם מועצת פון אייראפעאישע רבנים ארויסגעגעבן א שטיצע-בריוו פאר די הויפט רבנים פון ישראל און פראטעסטירט "אויף יעדער פרואוו צו שאַטן דעם מעמד פון הרב מעצגער און באַגרענעצן זיינע טריט דורך פארשידענע פאקטארן און קענען פירן צו חילול השם."
ער האָט אדרעסירט דעם יו.עס. סענאט, דעם אי.יו. פּאַרליאַמענט, דעם קאָונסיל פון אייראָפּע, דער ישראל-כנסת, דער מדינת ישראל פּרעמיער נתניהו'ס "נֶאמָן קאָמיסיע", אָקספאָרד אוניווערזיטעט, דער ארגאניזאציע פאר זיכערהייט און קאָאָפּעראציע אין אייראפע קאנפערענץ אין בערלין איבער אַנטיסעמיטיזם, און האַרוואַרד אוניווערזיטעט, דיסקוטירנדיג די שטאַט פון די אידישע קהילה און דראאונגען צו איר.
אין 2008 האָט דער זשערוסאלעם פּאָסט געשטעלט גאָלדשמידט אויפן 31סטן אָרט אין איר יערלעכער רשימה פֿון די פופציג מערסטע איינפלוסרייכע אידן אין דער וועלט.
ביי דער רוסלאנד-אוקראינע מלחמה אין מערץ 2022, איז ער אומגעראכטן אַוועק פון רוסלאנד, ווי ער האט געזאגט, צו העלפן זיין פאטער. ער האָט באַשטימט זײן דעפּוטאַט, הרב דוד יאָשובײעוו, אַלס זיין נאָכפאָלגער – און האָט געמאָלדן אַז ער וועט ווייטער דינען אלס ראש בית-דין פון די קהל פון זעלבשטענדיקע שטאטן און באַלטישע לענגער. די ערשטע וואָכן נאָך זיין אַוועקפאָרן איז הרב גאָלדשמידט געווען אין די הויפּטשטעט פון מזרח-אייראָפּע, ערשט אין אונגארן, און געהאָלפן אידישע פליטים פון אוקראַינע, אָבער אין א געוויסער פונקט איז ער אָנגעקומען קיין ישראל און איז שוין זינט דעמאָלט אין ישראל. לויט א טוויט פון זיין שניר, זשורנאַליסט אַוויטאַל כיזשיק-גאָלדשמידט, האט ער פארלאזט רוסלאנד נאכדעם וואס ער איז געדריקט געווארן דורך די אויטאריטעטן צו אויסדריקן שטיצע פאר דער מלחמה אין אוקראינע - און ער האט זיך אפגעזאגט דאס צו טאן. כיזשיק-גאָלדשמידט'ס באַשולדיגונג איז אָפּגעוואָרפן געוואָרן דורך עטליכע קוועלער אין דער מאָסקווער אידישער קהילה, אריינגערעכנט די פרעסע דינסט פון דער מאָסקווער כאָראַל שול, וואו פנחס גאָלדשמידט איז ווידערוויילט געוואָרן אלס הויפּט-רב פון מאָסקווע דעם זעלבן 7טן יוני.
פערזענליכע לעבן
ער איז חתונה געהאט מיט דרה, א געבוירענע אין די פאראייניגטע שטאטן און ער איז א פאטער פון זיבן קינדער.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:שווייצער רבנים קאַטעגאָריע:רבני רוסלאנד
פּארטא וואראס
לינקס|100px|הערב פּאָרטאָ וואַראַס איז אַ שטאָט אין דרום טשילע מיט 32912 איינוואוינער אויף 2002.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
אברהם יצחקי
ר' אברהם יצחקי איז געווען א אייניקל פון ר' אברהם אזולאי דער בעל מחבר ספר חסד לאברהם. זיין מאמע איז געווען א טאכטער פון דעם חסד לאברהם.
קאַטעגאָריע:רבנים
21סטער י"ה
דער 21סטער יארהונדערט איז די צייט צווישן די יארן 2001 - 2100.
געשעענישן
* קאַטעגאָריע:יארהונדערט
יצחק לוי
ביאגארפיע
לוי איז געבוירן אין קאַסאַבלאַנקאַ מאראקא צו ליאורה און דניאל יצחק לוי. יצחק לוי איז א איינוואוינער פון כפר מימון אין דער נגב, חתונה געהאט און דער פאטער פון פינף קינדער. דעם 2טן נאוועמבער 2000 האט ער פארלוירן זיין טאכטער ​​איילת השחר, וועלכע איז אומגעקומען אין א טעראר אטאקע מאַשין-באמבע נעבן מחנה יהודה מארקעט אין ירושלים. קליין|מרכז| הרב יצחק לוי מאעכט הכנסת ספר תורה בפאר והדר במושב בית מימון [[תשס"ו, לזכרה של בתו העלמה החסודה איילת השחר לוי הי"ד שנהרגה על קידוש השם במחנה יהודה קווארטל]] קאַטעגאָריע:מאראקאנער יידן קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל
ציג
אן א צאל ערציילונגען און ביישפילן, זענען באזירט איבער דעם 'ציגעלע', אנגעהויבן מיטן 'חד גדיא'. אין גמרא שטייט, אז דער ציג איז דער ווילדסטער צווישן די בהמה דקות, און האבן א אייגנארטיגע נאטור פון שפרונגען און אויספירן איבער אלע צוימען.
אין א ציגן שטאל רוהט א אויסגעצייכענטע געזונטע מוהט, דאס שמעק פון ציגן איז געזונט, זייער מילך איז 'גאר געזונט', ציגן מילך איז דאס מערסטע געזונטסטע מילך, און בכלל דאס בעסטע צו היילן אן א צאל ווייטאגען און שוואכקייטן, ווייל עס נישט פארהאנען אזא זאך ווי אלערגיע ביי ציגן מילך, און עס האט דאס בעסטע נאטורליכסטע ווייטאמינען וואס עס פעלט נאר אויס צו קריגן.
אויף צו האדעווען ציגן אויפן צוועק צו נעמען זייער מילך, און האבן נאך קינדער, איז גענוג איין צוויי זכרים אין א שטאל פון הונדערטע נקיבות, און ווי נאר עס האלט פארן געבורט, געבט עס שוין נישט אזוי שנעל מילך, אבער באלד דערנאך געבט עס ווידער ווי געהעריג.
דאס שטאל ווערט צוטיילט געווענליך, די קליינטשיקע קינדערלעך באזונדער, די טראגעדיגע מאמעס באזונדער, און די נוצליכע וואס געבן זאפארט מילעך אינעם ספעציעלן צוים, ווי זיי ווערן אויסגעשטעלט צום מעלקן, און א פרייע פעלד צום פאשענען.
ציגן האבן נישט דאס ווייכסטע האר, און נישט די לענגסטע הערנער, אבער דאך ווערן ביידע אפגענומען ביי די אייגענטומער, פאר באקוועמליכע און געזונטערע צוועקן.
ציגן (און קאזעס) עסן אלער ערליי פלאנצן כולל די וואס קענען שעדיגן אנדערע בהמות.
א ציג איז מעלה גרה; איר בויך איז צעטיילט אין פיר קאמערן.
אין יידישקייט
די ציג איז א כשר'ע בהמה, וואס איז מעלה גרה און האט צעשפאלטענע קאפיטעס.
די תורה רעכנט ציגן צווישן די בהמות וואס מען מעג מקריב זיין אויפן מזבח. ביים משכן איז געווען א באזונדערע דעק אויפן שויבן, פון ציגן הויט. עס איז באקאנט די פירונג פון עבודת יום כיפור אין בית המקדש, ווי מ'האט געמאכט דעם גורל פון אחד לה' און אחד לעזאזל, וואס איז געווען געצייגט אויף וויכטיג גייסטיגע ענינים.
אפעראציע בארבאראסא
אפעראציע בארבאראסע איז דער נאצישער קאד נאמען, פאר דער אפעראציע קעגן רוסלאנד, וואס דייטשלאנד האט אטאקירט רוסלאנד, ברעכנדיק די ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, אויפן 22סטן יוני, 1941.
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
באנגאלאר
באַנגאַלאר, אפיציעל בענגאַלורו (קאנאדא: ಬೆಂಗಳೂರು), איז די הויפטשטאָט פונעם אינדישן שטאט קארנאטאקא. מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 8.42 מיליאן איז ער די דריט גרעסטע שטאָט אין אינדיע. באנגאלאר איז דער גרעסטער צענטער פאר אינפארמאציע טעכנאלאגיע אין אינדיע
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אינדיע
ארענע טראם סטאנציע (קרוידן)
אַרענע איז א טראמלינק סטאנציע אין וואודסייד, דרום נארוואוד, אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, באדינט דורך טראמלינק רוטעס 1, 2 און 4. די סטאנציע געפינט זיך לעבן קרוידן ספארט ארענע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
זארגע
זארגע איז א מין אין דער גראז פאמיליע Poaceae. די פלאנצן וואקסן אין ווארעמע קלימאטן. זגאלן פון זארגע וואקסן נאטירלעך אין טראפישע און אונטערטראפישע ראיאנען פון אלע קאנטינעטן. זארגעהירזש, א זגאל פון זארגע, איז די פינפטע וויכטיקסטע תבואה אין דער וועלט, נאך ווייץ, רייז, קוקורוזע און גערשט.
א סך זגאלן פון זארגע קענען גוט פארטראגן טריקעניש און הויכע טעמפעראטורן, צוליב דעם איז זי א וויכטיקער קוואל פון שפייז אין ד מדבר שטחים פון אפריקע.
ביאליסטאק
ביאליסטאק איז א גרויסע שטאט אין פוילן, וואו עס האבן געוווינט טויזנטער יידן.
ווען די דייטש האט אריינמארשירט קיין פוילן, איז ביאליסטאק געווען אונטער רוסלאנד, לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך, אבער אין יוני 1941 האט דייטשלאנד אונטער גענומען אפעראציע בארבאראסע, און אטאקירט די סאוועטן פארבאנד, ביים אריינקומען אין ביאליסטאק, האבן געוווינט דארט, איבער פופציג טויזנט יידן, גלייך ביים אנקומען האבן די נאציס אנגעפאנגען מיט זייערע מערדערישע אקטן, און האבן פארברענט צוויי טויזנט יידן לעבעדיגערהייט, איבער די קומענדיקע פאר וואכן, האבן זיי אומגעברענגט, נאך אפאר טויזנט יידן.
אין אויגוסט 1941, איז אויפגעשטעלט געווארן א געטא, ווי אין אלע אנדערע געטאס, געווארן א ציל צו רויבערייען, פון דאס יידישע האב און גוטס, די געטא איז געווען אנגעפירט דורך א יודנראט, און אלס עלטעסטער, איז געווען אפרים באראש.
אין פעברואר 1943, זענען צען טויזנט יידן פארשיקט געווארן קיין טרעבלינקע, אום אויגוסט איז געווען א באפעל, צו פארשיקן נאך דרייסיג טויזנט יידן, אבער עס האט אויסגעבראכן אן אויפשטאנד, וואס האט אנגעהאלטן פון 16טן אוגוסט ביזן 20סטן אוגוסט, און די קעמפער זענען אומגעקומען, דערנאך איז געבליבן א קליינע געטא, מיט א פאר טויזנט איינוווינער, וואס אין ענדע יאר 1943 זענען זיי אויך אומגעקומען.
הונדערט פופציג יידישע אונטערגרונט מיטגלידער, האבן זיך אנגעשלאסן מיט פארטיזאנער, און א טייל פון זיי האבן איבערגעלעבט די קריג, נאך דריי הונדערט יידן זענען אהיים געקומען קיין ביאליסטאק, ווען די מלחמה האט זיך גענדיקט.
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
דזשיימס מעטיס
קליין|דזשעמס מעטיס '''דזשיימס נ. מעטיס' (ענגליש: James N. Mattis)'' געבוירן דעם 8טן פון סעפטעמבער 1950 איז אַ געוועזענער יו.עס. מארין קארפס גענעראל.
פאליטישע טעטיקייטן און פובליק סערוויס
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:גענעראלן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
באנגאר, גווינעד
53.21667°N, -4.11667°W
באַנגאר (וועלשיש: Bangor) איז א שטאט אין גווינעד, צפון־מערב וועילס, און איינע פון די קלענסטע שטעט אין בריטאניע. ער איז אן אוניווערסיטעט־שטאט מיט א באפעלקערונג פון 18,808 ביים 2011 צענזוס.
היסטאריע
קליין|280x280px|א מארק־טאג אין באנגאר, 1856 מענטשן וואוינען שוין אין באנגאר זינט דעם זעקסטן יאר-הונדערט.
געאגראפיע
באנגאר ליגט אויפן בארטן פון צפון וויילס לעבן דעם מעניי דורכגאס.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין וויילס
באנגאר, מעין
באנגאר (ענגליש: Bangor) איז די דריטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין מעין, פאראייניגטע שטאטן. ביים 2010 צענזוס איז זיין באפעלקערונג געווען 33,039.
קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע קאַטעגאָריע:פארט שטעט
יצחק זרחיה אזולאי
זיינע רביים און חברים
ער האט געלערנט ביי זיין טאטע ר' ישעיהו אזולאי, אבער זיין עיקר רבי איז געווען זיין פעטער ר' אברהם יצחקי א זון פון זיין זיידע ר' יצחק אזולאי, וואס איז געווען פון די גרויסע חכמים אין ירושלים און א ראשון לציון.
ר' יצחק זרחיה האט חתונה געהאט מיט זיין ווייב שרה די טאכטער פון ר' יוסף ב"ר פסח מייאליר, דער חיד"א שרייבט אויף די זיידע ר' יוסף ער איז געווען א חסיד און מקובל, א געטליכער הייליגער מאן, וואס איז געקומען קיין ירושלים צוזאמען מיט דעם הייליגן מאן ר' יהודה החסיד, השני ער איז אויך געווען א קרוב מיטן סמ"ע (מעגל טוב ע' 27). ר' יוסף איז אויך געווען די רבי פון זיין איידעם ר' יצחק זרחיה, ער האט געלערנט פון איהם חכמת האמת און קבלה אין יאר ה'תפ"ט (שם הגדולים ערך ר' אברהם יצחקי).
אין די ספרים פון חיד"א ווערט אסאך געברענגט וואס זיין טאטע ר' יצחק זרחיה האט געהערט פון אנדערע גדולי ישראל. קודם איז דא אסאך פון וואס ער האט געהערט פון זיינע עלטערין ביז צו ר' אברהם אזולאי, און דערנאך פון ר' ניסים רוזילייו, פון ר' אפרים הכהן דער בעל מחבר שער אפרים, און אויך פון דער גאון ר' גרשון קיטובער דער שוואגער פון בעל שם טוב (שמחת הרגל להחיד"א דל"ה ע"ב). און נאך.
אלס חבר בית דין און ראש ישיבה
ר' יצחק זרחיה איז געוען פון די ראשי הדיינים אין בית המדרש בית יעקב, און א ראש ישיבה אין ישיבת גדולת מרדכי צוזאמען מיט זיין שוואגער ר' יונה נבון, ער ווערט פארעכנט אלס פון די זיבן גרויסע רבנים וואס האבן אין זייער צייט געמאכט אלע תקנות אין ירושלים, ער איז אונטערגעשריבן אויף די תקנות ווי צום ביישפיל אויף דער באקאנטער תקנה אז א בחור העכער צוואנציג יאר טאר נישט וואוינען אין ירושלים, און אויף דער תקנה איז אין ירושלים טאר א פרוי נישט גיין מיט אומצוגעדעקטע קליידער (תקנות ירושלים דמ"ב), אויף די כתב שליחות קיין איטאליע פון די שד"ר און אויף פארשידענע הסכמות אויף ספרים ווי אויפן פרי האדמה, נחפה בכסף, חיי עולם, פרי הארץ, און נאך.
זיינע נסיעות
אין יאר ה'תק"א איז אויף ירושלים אריבער אסאך צרות, די אראבער האבן ארויף געלייגט אסאך שטייערן אויף די אידן, מען איז געווען זייער ארים, האט מען ארויסגעשיקט צוויי גרויסע לייט אין אייראפע זאמלען געלט פאר די ירושלים אידן, איינער פון די צוויי איז געווען ר' יצחק זרחיה, זיי זענען געפארן קיין איטאליע און קיין פראנקרייך, ר' יצחק איז געווען אין קושטא אבער ער האט זיך נישט גוט געפילט און איז צוריק געפארן קיין ירושלים.
זיינע ספרים
עס זענען געדרוקט עטליכע תשובות אויף הלכה פון אים אין זיין זון'ס ספרים דער חיד"א (ברכי יוסף אבן העזר סי' ל"א, מחזיק ברכה או"ח סי' רי"ט, חיים שאל ח"א סי' ז').
אויך דערמאנט דער חיד"א פון איהם ליקוטי זכרונותיו, כתבי עטרת ראשי (פני דוד ד"ב כסא דוד דרוש נ"ה או"ג), נימוקי עטרת ראשי אבא מארי (ברכ"י או"ח סי' תקפ"ו, פתח עינים סנהדרין די"ז ועוד), גליוני עטרת ראשי, און אסאך מאל שמעתי מעטרת ראשי, אסאך פון זיינע תורות און פסקים זענען וואס ער האט געהערט פון זיינע רביים און חברים אין ירושלים.
זיין משפחה
ר' יצחק זרחיה איז נפטר געווארן כ"ג טבת שנת ה'תקכ"ה, זיין זון דער חיד"א איז דעמאלטס געווען אין מצרים, ווען ער האט דערפון געהערט האט ער איהם דארט מספיד געווען, עס איז פארבליבן דעם הספד און כתב יד.
ווי עס זעהן אויס פון וואס ר' יצחק זרחיה שרייבט אין זיין הסכמה אויפן ספר שער יוסף אז ער האט נישט געהאט נאך קינדער נאר דער חיד"א איז געווען זיין איינציג קינד.
אזולאי
מרדכי הערשמאן
מרדכי הערשמאן (ה'תרמ"ח - ב' שבט ה'תש"א) איז געווען פון די גרויסע חזנים אין דער צייט פונעם מלך החזנים יאסעלע ראזענבלאט, און ער האט קאנקוריט אויפן קרוין אבער יאסעלע האט עס געווינען צוליב זיינע פילע אייגנארטיגע מעלות.
ביאגראפיע
הערשמאן איז געבוירן אין יאר תרמ"ח, אין דער שטאט טשערניכאוו (וואהלין). אלס קינד האט ער שוין געזונגען אין דעם כאר פון די בארימטע חזנים ר' זיידל ראוונער, שמאי מרגליות, ניסי בעלזער און מאיר פיסאק.
חזנות
אין תרע"ג איז הערשמאן ערוויילט געווארן אלס חזן פון ווילנא, אין א פארמעסט פון פינף און צוואנציג בארימטע חזנים.
ער איז געווען דארט חזן זיבן יאר, ביז אין יאר תר"פ איז ער געקומען קיין אמעריקע. און ער האט פארנומען די שטעלע אינעם טעמפל בעט-על אין בארא פארק, ניו יארק.
די באציאונגען צווישן אים און די אנדערע חזנים זענען נישט געווען אזוי אמבעסטן, בפרט מיטן בארימטן חזן ר' יאסעלע ראזענבלאט. אבער ווען ר' יאסעלע איז טראגיש אומגעקומען אין ארץ ישראל אין יאר תרצ"ג, האט ער געזאגט דעם קל מלא רחמים אויפן קבר צוזאמען מיטן חזן זבולון קווארטין.
חזן הערשמאן האט איבערגעלאזט א אוצר מיט שטיקלעך, ווי אויך איז ער בארימט מיט זיין געשמאקן אראפזינגען שיינע אלטע אידישע לידער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חזנים קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
8טן סעפטעמבער
דעם 8טן סעפטעמבער איז דער 261סטער טאג פון יאר (262סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 114 טעג.
פייערונגען
08
פיטער פען (1953 פילם)
פּיטער פּען (ענגליש: Peter Pan) איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פילם פון 1953 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני. ער איז דער 14סטער דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג, און איז באזירט אויף דער שוישפיל "פיטער און ווענדי" פון דזשיימס מעטיו בערי. דער פילם איז ערשטנס באפרייט געווארן דעם 5טן פעברואר 1953, און איז געווען דער לעצטער דיזני אנימירטער פילם פובליצירט דורך RKO ראדיא פילמען. דערנאך האט וואלט דיזני געגרינדעט זיין אייגענע פובליקאציע פירמע מיטן נאמען בוענא וויסטא.
שטימע אקטיארן
קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:מוזיקפילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
מאדים
קליין|מאדים פלאנעט דער מאדים אָדער מאַרס (ענגליש: Mars; סימבאל: ) איז דער פערטער פלאנעט פון דער זון, וועלכע געפינט זיך א דורכשניט ווייט פון 130 מיליאן מייל (‏1.523,662,31 AU‏) ווייט פון דער זון וועלכע איז געשאצט צו בערך 80 מיליאן מייל פון דער ערד. מאדים איז די צווייטע קלענסטע פלאנעט אין דער זון סיסטעם, נאך מערקור. מאדים האט צוויי קליינע לבנות, פאבאס און דעמאס.
מאדים ווערט גערופן דער "רויטער פלאנעט"—צוליב דער אייזן אקסיד אויף זיין אייבערפלאך זעט ער אויס רויטלעך. מאדים איז אן ערדישער פלאנעט, צוינויפגעשטעלט בעיקר פון שטיינער און מעטאלן. ביז 1965 האט מען געמיינט אז אפשר האט מאדים פליסיק וואסער אויף זיין אייבערפלאך. מיט די סאטעליטן וואס מען האט געשיקט אריבער מאדים פארשטייט מען היינט אז עס געפינט זיך אייז אויף די פאלוסן פון מאדים.
די אטמאספער פון מאדים איז זייער דין, מיט א סך קוילן זייערס און ווייניק זויערשטאף. אזוי ווי מאדים איז ווייטער פון דער זון ווי די ערד, און האט נישט קיין סך לופט, זענען די טעמפעראטורן נידעריקער ווי אויף דער ערד.
די סקארע פונעם פלאנעט האט א דורכשניט די פון 50 ק"מ, און די גרעסטע געדיכטקייט איז 125 ק"מ.
מען קען זען מאדים גאנץ גרינג פון דער ערד; ער זעט אויס רויטלעך, און זיין גרייס קען דערגרייכן 2.91-, וואס נאר יופיטער, ווענוס, די לבנה און די זון זען אויס העלער.
ארום מאדים רינגלען פינעף קאסמאס־שיפן, און צוויי ליגן אויף זיין אייבערפלאך.
נאמען
דער פלאנעט מַאְדִּים ווערט דערמאנט מיט דעם נאמען שוין דורך חז"ל אין דער גמרא. דער נאמען מאדים נעמט זיך פונעם רויטן קאליר (רויט איז ״אדום״ אין לשון הקודש) פונעם פלאנעט. אויף אנדערע שפראכן הייסט דער פלאנעט מאַרס Mars, אויפן נאמען פונעם אפגאט מארס אין דער רוימישער מיטאלאגיע.
אלגעמיינע אינפארמאציע
דער דיאמעטער פון מאדים איז העלפט די גרייס פונעם דיאמעטער פון דער ערד מיט 6,721 ק"מ (בערך 4,000 מייל) ביים עקוואטאר קעגן דער ערד'ס איבער 8,000 מייל אין דיאמעטער. (די לבנה איז בערך א פערטל די גרייס פון דער וועלט מיט בערך 2,000 מייל אין דיאמעטער.) אויך איז ער ווייניגער געדיכט ווי די ערד, און דערפאר האט מאדים 15% פונעם פארנעם פון דער ערד אבער נאר 11% פון איר מאסע, און ממילא האט מאדים אומגעפער 38% פון דער ערד׳ס אייבערפלאך גראוויטאציע. דער שטח פון דעם אייבערפלאך פון מאדים איז א ביסל ווייניגער ווי דער שטח פון די אלע יבשות אויף דער ערד. דער אייבערפלאך פון מאדים איז פיל מיט קראטערס, און דאס אייז וואס געפינט זיך ביי די פאלוסן איז טרוקענע אייז וואס ווערט געשאפן ווען קארבאן דיאקסייד ווערט פארפרוירן, אבער די פארשער האלטן אז אויך שנייט עס. די גרויסע מדבר׳ס אויף מאדים ווערן כסדר גרעסער און קלענער, אזוי ווי גרויסע ווינטן בלאזן גרויסע זאמד-וואלקענס פון איין ארט צום צווייטן. אויף מאדים געפינט זיך דער גרעסטער בארג אין דער זון-סיסטעם, דער וואולקאן אלימפאס מאנס, וואס איז הויך 27 קילאמעטער. אויך געפינט זיך אויף מאדים דער קאניאן וואליס מארינאריס וואס איז לאנג 4,500 קילאמעטער און ברייט 200 קילאמעטער.
מאדים דרייט זיך אויף זיין אקס איינמאל אין 24 שעה'ן מיט 37 מינוט, וואס איז די לענג פון א טאג אויפן פלאנעט. דער אקס פון מאדים איז אנגעבויגן, אזוי ווי דער אקס פון דער ערד, במילא האט ער אויך פיר צייטן פונעם יאר.
אזוי ווי אלע פלאנעטן (אבער אנדערש ווי די לבנה וועלכע רינגלט ארום דער ערד) טוט דער מאדים ארומרינגלען די זון, אויף א גרעסערן רינג (אָרביט) וועלכע געדויערט איר 686.98 טעג (בערך 1,8 ערד יאר) מיט א גיך פון 24.13 ק"מ א סעקונדע (איבער 50,000 מייל פער שטונדע). דער פלאנעט איז 1.52 מאל אזוי ווייט פון דער זון ווי די ערד, דערפאר באקומט ער נאר 43% אזויפיל ליכט פון דער זון.
דער אייבערפלאך זעט אויס רויט־אראנזש צוליב אייזן-אקסיד (זשאווער).
דער רמב"ם שרייבט אז יעדער איינער פון די פלאנעטן נעבן דער זון זענען גלגלים פאר זיך און דאס האט מען זיך איבערגעצייגט מיט טעלעסקאפן ווען מען האט באמערקט אז דער מאדים האט צוויי לבנות, פאבאס און דעמאס, וועלכע רינגלען אים ארום גענוי ווי די לבנה רינגעלט ארום דער ערד. (מאכט נישט קיין טעות. די וועלט איז א (נאטירלעכער) סאטעליט פאר דער זון און די לבנה איז א סאטעליט פאר דער וועלט. דער מאדים איז א סאטעליט פאר דער זון און ער פארמאגט צוויי אייגענע סאטעליטן וועלכע רינגלען אים ארום. דער מאדים געפינט זיך נישט צווישן דער ערד און דער זון נאר געפינט זיך ווייטער ארויס פון דער ערד. דער מאדים איז א פלאנעט און די לבנה איז א לבנה.)
אינעווייניגע סטרוקטור
אסטראנאמען מיינען אז מאדים האט אינוועניג א יאדער פון די געדעכטע מינעראלן אייזן, ניקל און 16-17% שוועבל, ארומגענומען מיט א סקארע פון ווייניגער-געדעכטע סיליציום, זויערשטאף, מאגנעזיום, אלומיניום, קאלציום און קאליום. די סקארע האט א דורכשניטלעכע געדעכטקייט פון 50 ק"מ, און די גרעסטע געדעכטקייט איז 125 ק"מ. אין פארגלייך האט ערד א סקארע וואס איז דורכשניטלעך טיף 40 ק״מ
אייבערפלאך געאלאגיע
מאדים איז אן ערדישער פלאנעט וואס באשטייט פון מינעראלן וואס אנטהאלטן סיליציום און זויערשטאף, מעטאלן און אנדערע עלעמענטן וואס מען טרעפט אין שטיין. דער אייבערפלאך פון מאדים איז בעיקר באסאלט, און איז באדעקט מיט שטויב פון אייזן-אקסיד.
דער פעניקס סאטעליט האט געשיקט דאטן פון מאדים וואס ווייזט אז דער באדן אנטהאלט די עלעמענטן מאגנעזיום, נאטריום, קאליום און כלאר.
אזוי ווי דער אטמאספער־דרוק אויף מאדים איז גאר קליין, 100 מאל ווייניגער ווי אויף דער ערד, איז נישט מעגלעך פאר פליסיג וואסער צו עקזיסטירן דארט. דאס וואסער וואס געפינט זיך דארט איז אייז. אסטראנאמען האלטן אז אמאל פלעג יא זיין פליסיג וואסער אויפן פלאנעט. טייל פארשער האלטן אז די נידריגע פלוינען אין צפון זענען אמאל געווען באדעקט מיט אן אקעאן טיף הונדערטער מעטער, אפשר אזוי גרויס ווי דער ארקטישער אקעאן אויף דער ערד.
די פארעמען פון דעם אייבערפלאך האבן א פנים אז פליסיג וואסער האט א מאל עקזיסטירט דארט. אין 25 ערטער זעט מען גרויסע אויסגעקריצטע קאנאלן וואס זען אויס אז זיי זענען אויסגעפארעמט געווארן דורך א קאטאסטראפישן פלוס פון וואסער. איינער פון די גרויסער ביישפילן איז דער ״מאדים וואליס״, וואס איז לאנג 700 ק״מ, א סך מער ווי דער גראנד קאניאן, מיט א ברייט פון 20 ק״מ און א טיף פון 2 ק״מ אין טייל ערטער.
געאגראפיע פון מאדים
אין 1840 האט יאהאן היינריך מעדלער געמאלט די ערשטע מאפע פון מאדים, באזירט אויף צען יאר פון אבזערוואציעס. און שפעטער האט ער פארבעסערט די מאפע מיט ווילהעלם בער. זיי האבן נישט געגעבן קיין נעמען צו די שטחים אויף דער מאפע.
היינט גיט מען יא נעמען. למשל, קראטערס גרעסער פון 60 קילאמעטער האבן נעמען נאך געשטארבענע וויסנשאפטלער און שרייבער וואס האבן בייגעשטייערט צו דער שטודיע פון מאדים.
ארביט און ראטאציע
קליין|upright|מאדים איז בערך 230 מיליאן קילאמעטער פון דער זון; זיין ארביט־תקופה איז 687 (ערד) טעג, געוויזן רויט. דער ארביט פון דער ערד איז געוויזן בלוי.
דער דורכשניטלעכער ווייט פון מאדים פון דער זון איז בערך 230 מיליאן קילאמעטער, און זיין ארביט־תקופה איז 687 (ערד) טעג. דער זון־טאג (אדער סאל) אויף מאדים איז נאר א ביסל לענגער ווי דער ערד טאג : 24 שעה, 39 מינוט און 35.244 סעקונדעס. א מאדים־יאר איז גלייך צו 1.8809 ערד־יאר, אדער 1 יאר, 320 טעג און 18.2 שעה׳ן.
דער אַקס פון מאדים איז אנגעבויגן 25.19 גראד רעלאטיוו צו זיין ארביט־פלוין, ענלעך צום אַקס־אנבייג פון דער ערד. ממילא האט מאדים סעזאנען אזוי ווי די ערד, אבער אויף מאדים זענען די סעזאנען צוויי מאל אזוי לאנד ווייל זיין ארביט־פעריאד איז א סך גרעסער. היינטיקע צייטן איז די אריענטירונג פונעם צפון פאלוס פון מאדים נאנט צום שטערן דענעב. מאדים האט אן ארביט-עקסצענטרישקייט בערך 0.09. דאס איז די צווייטע גרעסטע אין דער זון-סיסטעם; פון די אנדערע פלאנעטן נאר מערקור האט א גרעסערע ארביט-עקסצענטרישקייט. אין דער פארגאנגענהייט האט מאדים אמאל געהאט אן ארביט א סך ענלעכער צו א קרייז. די אסטראנאמען טענה׳ן אז זיין עקסצענטרישקייט פלעג זיין אומגעפער 0.002, א סך ווייניגער ווי די ערד האט היינט. מאדים האט אן עקסצענטרישקייט-ציקל פון 96,000 ערד יארן אין פארגלייך צו ערד׳ס ציקל פון 100,000 יאר.
אטמאספער
אסטראנאמען שטעלן פאר אז אריגינעל האט די אטמאספער אנטהאלטעט מער קוילנשטאף.
שיקן קאסמאס־שיפן קיין מאדים
אסטראנאמען האבן ערשט באמערקט דעם מאדים אין דער ענדע פונעם 19טן יארהונדערט מיט די בעסטע טעלעסקאפן וואס מען האט דעמאלט פארמאגט. וואס זיי האבן געשריבן איז א געלעכטער היינט ווייל מיט סאטעליט בילדער זעט מען אז עס קוקט אויס גאר אנדערש ווי זיי האבן פארגעשריבן. ווען מען קוקט מיט א סאטעליט איז דער מאדים א רויטער פלאנעט מיט טונקעלע און ליכטיגע טיילן און עס קוקט אויס ווי עס פארמאגט אויך פארפרוירענע שפיצן וועלכע איז קאלירט ווייס.
פאר באלד הונדערט יאר האט די וועלט געגלייבט אז אויפן מאדים איז אמאל געווען לעבן וועלכע איז יא אדער נישט אויסגעשטארבן און אן א שיעור ביכער זענען ארויסגעקומען מיט פאנטאזיעס אז איין טאג וועלן די אויגעהונגערטע באשעפענישן פונעם מאדים אראפקומען אויף די וועלט און איר אינוואדירן. איין פאנטאזירער האט געשריבן אין נאמען פון א גרויסע אסטראנאמער אז אין די לעצטע יארן האבן די אויסגעהונגערטע באשעפענישן פונעם מאדים געגראבן קאנאלן פון די פארפרוירענע אייז און מיט דעם לעבן זיי נאך היינט דארט.
אין 1971, נאכדעם וואס NASA האט שוין געהאט געשיקט ראקעטן אין קאסמאס און אויך צו דער לבנה האט מען באשלאסן צו גיין ווייטער און באטראכטן דעם מאדים. NASA האט ארויפגעשיקט דעם מארינער 9 וועלכער האט צוריקגעשיקט בילדער און אנטוישט אלע פאנטאזירער ווען מען האט קלאר געזען אז אלעס איז תוהו ובוהו און עס באשטייט פון נישט מער ווי זאמד און שטיינער.
עטליכע יאר דערויף האט NASA ווידער ארויפגעשיקט א צווילינג ארביטער וועלכע זיי האבן גערופן וויקינג נומער איינס און צוויי. די ארביטער האבן אויך געלאנדעט אויפ'ן מאדים און ווידער צוריקגעשיקט בילדער פון א מדבר פון רויטליכע זאמד און שטיינער און גארנישט מער. זינט דאן האט מען געשיקט נאך עטליכע ארביטערס און אלע איינס ביי איינס האבן צוריקגעשיקט די זעלבע זאך און איז געווארן קלארער און קלארער. אום אוגוסט 12 2006, עטליכע טעג נאכדעם וואס דער שאטעל דיסקאווערי האט געלאנדעט, האט NASA ארויפגעשיקט א פרישע מאדים ארביטער וועלכע האט דעגרייכט דעם מאדים און מערץ 2007. דער לעצטער ארביטער רופן זיי די מארס רעקאנאסאנס וועלכע האט צוריקגעשיקט די בעסטע בילדער און אויך דריי-דעגרי בילדער.
וואסער אויף מאדים
זינט מען האט באמערקט אז עס איז פאראן ווייסע טיילן אויפ'ן מאדים איז דער פאנטאזיע אז עס איז פאראן וואסער דארט שטערקער געווארן און וויפיל מען האט דערווייל געשיקט קען מען נאך אלץ נישט דערגיין וואס דאס איז. פון די בילדער וועלכע די פילע ארביטערס האבן געשיקט קוקט אויס אז עס זענען פאראן דריי ראיאנען אויפ'ן מאדים. עס איז פאראן גלייכע אויבערפלאכן, בערגיקע אויבערפאלכן, און ווייסע בערגיקע ראיאנען וועלכע קוקן נישט אויס פיל אנדערש ווי די פאלאר ראיאנען ביי די צוויי שפיצן פון אונזער וועלט.
איר וועט אוודאי פרעגן: נו אויב מען זעט דאר אייז אפשר איז טאקע פאראן וואסער דארט? דער ענטפער איז אבער אז לויט וויפיל אונז פארשטייען מיר איז נישט מעגליך, בדרך הטבע, אזא זאך וויבאלד אין קאסמאס קען קיין וואסער אדער לופט נישט זיין. וואס יא איז דערווייל נישט קלאר אבער עס איז מעגליך אז עס איז טרוקענע אייז וועלכע איז געמאכט פון קארבאן דיאקסייד.
פון די טעסטן וואס די פארשידענע ארביטערס האבן גענומען האט מען אויסגערעכנט אז די אטמאספערע אויפ'ן מאדים איז אנדערש וואו אין קאסמאס וואו די סאטעליטן און שאטעלס פליען ארום. די אטמאספערע באשטייט פון 95 פראצענט קארבאן דיאקסייד (די וועלט פארמאגט ווייניגער ווי איין פראצענט) 2.7 אזאט (די וועלט האט 78 פראצענט) און קוים א פינפטל פון א פראצענט אקסיגען (די וועלט האט 21 פראצענט). דער טעמפרעאטור איז געוואנדן לויט דער זון. ווען די זון שיינט איז דארט צווישן 220 און 70º פארענהייט און ווען די זון שיינט נישט איז דארט צווישן מינוס 140 און מינוס 20º פארענהייט. אין עטליכע מינוטן קען זיך די טעמפעראטור זיך טוישן מיט 60º פארענהייט.
נאך אן אינטערעסאנטע זאך וואס מען איז געוואויר געווארן ווען מען האט באזוכט דעם מאדים איז די טונקעלע און ליכטיגע טיילן פון דעם פלאנעט. די פאנטאזיעס פלעגן גיין אז די טונקעלע ערטער מיינען קאנאלן און געוואוקסן אבער ווען די שטודיעס זענען געווען טיף אינעם פראצעס האט מען אנגעהויבן באמערקן אז עס זענען פאראן זאמד שטורעמעס אויף ריזיגע ראיאנען וועלכע קענען אנהאלטן לאנגע מאנאטן. סייענטיסטן זאגן יעצט אז צו יעדע צייט איז פאראן זאמד שטורעמעס און דאס איז וואס מיר זעען טונקעלע און ליכטיגע ראיאנען ווען מען קוקט מיט א טעלעסקאפ.
פון וואס די זאמד שטורעמעס קומען קען נאך נישט ערקלערט ווערן אבער מען שטעלט זיך פאר אז דאס פאסירט פון די שרעקליכע היץ פון די זון וועלכע'ס היץ די זאמד זאפט איין און הייבט אונטער די גרינגערע שטויבלעך און פארמירט א שטורעם.
וויסנשאפטלער גלייבן אז פארשידענע טאלן און בערג אויפ'ן מאדים זענען געשאפן געווארן מיט די יארן און טוישט זיך כסדר. זיי גלייבן אז געוויסע זאכן פונעם קאסמאס קלאפן אריין דערין און דאס שאפט גרויסע לעכער און ווי עס שטעלט זיך יעצט ארויס זענען פאראן וואולקאנען אויפ'ן מאדים וועלכע שאפן בערג. אגב, דאס זעלבע גלייבט מען וועגן די ערד. עס איז זיכער אז וואולקאנען האבן געשאפן בערג אבער זיי האלטן אז פאלנדיגע שטיקער פון קאסמאס האט געשאפן לעכער במשך די יארן. זיי ווייזן אן אויף א שטח אינעם מדבר פון קאליפארניע וואו עס איז פאראן א גרויסע און טיפע לאך פון עטליכע מייל און זיי קענען נישט זען עפעס אנדערש נאר אז א ריזיגע שטיק פון קאסמאס איז דארט געפאלן לויט זיי מיט עטליכע הונדערט יאר צוריק.
עס איז פארשטענדליך אז אויב עס וועט געלונגען פאר NASA עווענטועל ארויפצושיקן לעבעדיגע מענטשן קיין מאדים וועלן אלע פאנטאזיעס צונישט ווערן און מען וועט טרעפן א ליידיגן פלאנעט וועלכע דער מענטשליכער מוח וועט נישט פארשטיין פארוואס דאס איז באשאפן געווארן. מען וועט זיך טרעפן האבנדיג אויסגעגעבן הונדערטער ביליאנען דאלארן און צענדליגער יארן פון שטודיעס. קליין|550px|center|טייל פון א בילד פון מאדים גענומען דורכן "אפארטיוניטי"
לבנות
פון מאדימ׳ס אייבערפלאך זען אויס די באוועגונגען פון פאבאס און דעמאס גאנץ אנדערש ווי דער ערד׳ס לבנה, Moon. פאבאס גייט אויף אין מערב און אראפ אין מזרח, און גייט אויף נאכאמאל 11 שעה נאכהער. דעמאס גייט ארויף נארמאל, אין מזרח, אבער גאר פאמעלעך. כאטש האט דעמאס א 30-שעה ארביט, דויערט 2.7 טעג פון זיין אויפגאנג ביזן אונטערגאנג פאר איינעם וואס קוקט פונעם עקוואטאר, ווייל ער גייט פאמעלעך הינטער דער ראטאציע פונעם פלאנעט מאדים. לינקס|מסגרת|ארביטן פון פאבאס או דעמאס (פראפארציאנעל) אזוי דער ארביט פון פֿאבאס איז נידעריג טון פֿלייץ־קראפֿטן פונעם פלאנעט מאדים מאכן דעם ארביט ביסלעכווייז וואס נידריגער. אבער עס וואלט געדויערט נאך 50 מיליאן יאר ביז פֿאבאס קומט צו נאענט צום אייבערפלאך פון מאדים<"ref name="phobos.html />.
ס׳איז מעגלעך אז מאדים האט קליינע לבנות קלענער פון 50 צו 100 מעטער דיאמעטער, און די אסטראנאמען זאגן אז עס דארף עקזיסטירן א שטויב־רינג צווישן פאבאס און דעמאס
דער געיעג קיין מאדים
דער געיעג קיין מאדים האט זיך שוין אנגעפאנגן אין די 60ער יארן און זינט דאן האבן אמעריקע, רוסלאנד, אייראפע, און יאפאן צענדליגער מאל ארויפגעשיקט ארביטערס פון וועלכע טייל האבן נישט און טייל האבן יא געלאנדעט אויפן מאדים. דער געיעג האט שוין אפגעקאסט פיל מער ווי יעדע אנדערע קאסמאס מיסיע וויבאלד כמעט צוויי דריטל ראקעטס וועלכע מען האט אהינגעשיקט זענען דורכגעפאלן בעפאר מען האט געפארטיגט די מיסיע און טייל אפילו בעפאר מען האט אנגעהויבן. די קאסמאס אגענטורן ווייזן אן אז זייער אסאך זאכן קענען גיין אומריכטיג און דערפאר האט מען געהאט אזויפיל דורכפעלער אבער אין פאקט זענען אסאך פון די מיסיעס דורכגעפאלן מיט מער פשוט'ע זאכן ווי פארלירן קאמוניקאציע.