cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
וויעטנאמעזיש
וויעטנאַמעזיש (tiếng Việt) איז די אפיציעלע שפראך פון וויעטנאם. זי איז די מוטער שפראך פון די וויעטנאמעזער, וואָס זענען 87% פון דער גאַנצער באַפעלקערונג פון וויעטנאם.
וויעטנאמעזיש געהערט צו דער אויסטרא־אזיאטישע גרופע פון שפראכן.
אוצר מילים
300px|קליין|דאס איז א ביישפיל פון א סתם וויעטנאמעזישער זאץ. די אראנזשע ווערטער זענען אריגינאל פון וויעטנאמעזיש און די גרוינע זענען אריגינאל פון כינעזיש ווי אין אנדערע אזיע מדינות, וויבאלד אז כינעזיש איז גענוצט געווען פאר אפיציעלע ענינים פאר טויזנטן יארן, פול ווערטער פונעם וויעטנאמעזישער אוצר מילים, סיי וועגן פאליטיק און וויסנשאפט סיי וועגן טעגטעגליכע זאכן, באשטימט פון כינעזיש. בערך צווישן 30% און 60% פון די וויעטנאמעזישע ווערטער קומען פון כינע.
אין דער צייט פון פראנקרייכע אקופאציע, וויעטנאמעזיש האט געבארגן א סאך ווערטער פון פראנצויזיש, צום ביישפיל דעם ווארט cà phê (פון פראנצעזיש "café" קאפע). היינט, א סאך נייע ווערטער זענען געבארגן פון ענגליש, ווי דעם ווארט tivi (פון ענגליש "TV" טעלעוויזיע).
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:וויעטנאם קאַטעגאָריע:שפראכן
גראדנע
גראדנע ((, Hrodna ; ; ; ) איז א שטאט אין מערב בעלארוס, אייראפע, אויפן טייך נעמאן, נאענט צו גרענעצן פון פוילן און ליטע. די שטאט איז די הויפטשטאט פון דער גראדנער גובערניע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
וואוד סטריט באן סטאנציע
וואוד סטריט איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין  וואלטאמסטוי, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד. זי געפינט זיך אויף דער טשינגפארד ליניע פון דער איבערגרונט.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אין 1873 אויף דער גרויס־איסטערן באן.
באדינונג
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן פארן:
מאטי אילאוויטש
מאטי אילאוויטש איז א קאמפאזיטאר פון אידישע ניגונים און חיזוק ניגונים פארן מענטש און ווי אויך ניגונים איבער אמונה. אויך איז ער א בדחן און א זינגער. ער וואוינט אין סטעטן איילענד, ניו יארק.
ביאגראפיע
אילאוויטש איז געבוירן געווארן אין יאר תשמ"ט און מיימאנידיס שפיטאל אין בארא פארק. ער האט חתונה געהאט און יאר תשס"ז צו א טאכטער פון ר' יודל וויינגארטען.
דרויסנדיגע לינקס
מאטי אילאוויטש אינסטעגראם אקקאונט- https://www.instagram.com/mottyilowitz/ מאטי אילאוויטש אויף פעיסבוק- https://www.facebook.com/motty.ilowitz Twitter- https://twitter.com/MottyIlowitz
קאַטעגאָריע:בדחנים
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס
JewishGen
JewishGen דזשואישגען איז אן ארגאניזאציע געגרינדעט אין 1987 דורך סוזאַן י מלך אין היוסטן, טעקסאַס, ווי אַ פידאָנעט בוליטאַן ברעט מיט 150 ניצערס אינטערעסירט אין אידישע ייחוס. עס שפּעטער באווויגן צו דער אינטערנעץ. אין 2003, עס איז געווארן אַ צוגעבן פון די מוזיי פון אידישע העריטאַגע, און רילאָוקייטיד זייַן אָפיס אין דעם מוזיי אין 2008.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:גענעאלאגיע קאטעגאריע:יידישע ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
פאלם ספרינגס
פאלם ספּרינגס איז אַ מדברישע ריזאָרט שטאָט אין ריווערסייד קאָונטי, קאַליפאָרניע, פאַראייניגטע שטאַטן. עס איז לאקירט ארום 55 מייל מזרח פון סאַן בערנאַרדינאָ, 107 מייל מזרח פון לאס אנדזשעלעס, 123 מייל צפון-מזרח פון סאַן דיעגאָ, און 268 מייל מערב פון פיניקס, אַריזאנע. די באַפעלקערונג איז געווען 44,552 ביים אפיציעלן 2010 צענסוס. פאלם ספּרינגס פארנעמט ארום 94 קוואַדראַט מייל (240 מ"מ) מאכנדיג איר די גרעסטע שטאָט אין די קאַונטי לויט לאַנד מאס.
בייקינג, גאָלף, הייקינג, פערד רייטעריי, שווימעריי, און טעניס אין די ארומיגע מדבר און באַרג געביטן זענען הויפּט פארמען פון פאַרוויילונג אין פּאַלם ספּרינגס.
פּאַלם ספּרינגס איז אַ פאפולערע פענסיאנירונג דעסטינאציע, ווי אויך אַ ווינטער <font color="#004000">אפרוה דעסטינאציע; דורכאויס די ווינטער חדשים (נאוועמבער-מערץ) פארמערט זיך דער שטאָט'ס באַפעלקערונג דרייפאכיג.
טוריזם איז אַ הויפּט פאַקטאָר אין דער שטאָטס עקאנאמיע מיט 1.6 מיליאָן באזוכער אין 2011. די שטאָט האט איבער 130 האָטעלן און ריזאָרטן, און איבער 100 רעסטאראנען.
קלימאַט
פאלם ספּרינגס האט אַ הייסן מדבר קלימאַט, מיט איבער 300 טעג פון זון און אַרום 4.83 אינטשעס (122.7 מ"מ) פון רעגן יערליך. די ווינטער חדשים זענען וואַרעם, מיט אַ מערהייַט פון טעג גרייכנדיג 70ºF און אין יאנואר און פעברואר אפטמאל ביז 80ºF און צומאל אפילו איבער 90ºF. אין קאנטראסט זענען דורכשניטלעך פארהאן 17 נעכט יערליך ווען די טעמפעראטור פאלט ארונטער 40ºF; אייַז קאַלטע טעמפּעראַטורן פאסירן אין ווייניגער ווי העלפט פון די יאָרן. די נידריגסטע טעמפּעראַטור איז רעקאָרדירט אלס 19ºF, אום 22סטן יאנואר, 1937. אום זומער זעען די טעג אָפֿטע טאג-טעמפּעראַטורן פון אריבער 110ºF און איבערנאַכטיגע טעמפעראטורן פון העכער 80ºF. די מיטלגארטיגע יערליכע טעמפּעראַטור איז 74.6ºF. עס זענען פארהאן 180 טעג מיט אַ הויך גרייכנדיג 90ºF, און 100ºF קען ווערן געזען אין 116 טעג. די העכסטע טעמפּעראַטור אויפן רעקאָרד אין פּאַלם ספּרינגס איז 123ºF, ארכיוויזירט אום 28סטן און 29סטן יולי, 1995.
רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:קאליפארניע קאַטעגאָריע:רעזארט שטעט אין אמעריקע קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
סאטעליט
200px|קליין|סאטעליט מוזיי א סאטעליט איז אן אביעקט וועלכע רינגלט ארום דער וועלט. צום ביישפיל די לבנה איז דער ערד'ס נאטורליכער סאטעליט. אין דעם געביט פון קאסמאס-פארן באדייט א סאטעליט א מענטשליך געמאכטן סאטעליט וואס רינגלט ארום דער וועלט פיל שנעלער ווי די לבנה און פליט אסאך נענטער צו דער ערד.
יעדער סאטעליט וועלכע רינגלט ארום דער וועלט דרייט זיך ארום און ארום אויף א פריער באשטימטן וועג וועלכע עס פאלגט נאך די גאנצע צייט. די אויסגעפלאסטערטע וועג ווערט אנגערופן די ארביט. די העכסטע פונקט צווישן דעם סאטעליט און דער ערד ווערט אנגערופן אַפאָגי און די נידעריגסטע פונקט ווערט אנגערופן פעריגי. עס זענען פאראן פארשידענע ערליי סאטעליטן און יעדער פון זיי האט אן אנדערע מיסיע. אויסנאמען זענען די דזשי-פי-עס סאטעליטן וועלכע ציילן 26 און די אירידיום סאטעליטן וועלן זענען איבער 60 אין צאל.
א סאטעליט ווערט איינמאל ארויפגעשיקט אין קאסמאס און מער קומט עס נישט אראפ. אויב עס צוברעכט זיך טוישט מען דאס מיט א נייע און די אלטע בלייבט ווייטער פליען אין קאסמאס אינאיינעם מיט אלע שטיקער פון געוועזענע ראקעטס און אנדערע זאכן וועלכע זענען אנגעקומען אין קאסמאס און זענען קיינמאל נישט צוריק געברענגט געווארן. אלעס אינאיינעם איז פאראן א חשבון פון בערך 26,000 אביעקטן וועלכע פליען ארום אין קאסמאס.
אין פאקט זענען די אלע 26,000 אביעקטן סאטעליטן וויבאלד זיי רינגלן ארום די וועלט. אבער אונז רופן מיר סאטעליטן נאר די וועלכע זענען אין באנוץ און ארבעטן פאר א פירמע, רעגירונג, אדער סיי וועלכע אנדערע ארגאניזאציע. רוב מאדערניזירטע לענדער פארמאגן אייגענע סאטעליטן אין קאסמאס און אסאך גרויסע פירמעס האבן דארט זייערע אייגענע סאטעליטן. אויב איר וועט פרעגן א קינד ווער עס האט די ערשטע ארויפגעשיקט א סאטעליט אין קאסמאס וועט ער געוויס זאגן אמעריקע. אין פאקט איז רוסלאנד געווען די ערשטע וועלכע האבן ארויפגעשיקט די ספוטניק סאטעליט אום אקטאבער 957'. קיינער האט אבער נישט געוואוסט דערפון און קיינער האט נישט מיטגעהאלטן וויאזוי מען האט עס ארויפגעשיקט וויבאלד עס איז געווען א סאוויעטישע סוד. די ספוטניק סאטעליטן איז געווען 23 אינטשעס גרויס און האט געוואויגן 184 פונט.
די ספוטניק סאטעליט איז באשטאנען פון א באל מיט פיר אנטענעס וועלכע די רוסישע האבן גענוצט פאר קאמיוניקאציע. אינעווייניג אינעם סאטעליט איז דאס געווען אנגעפילט מיט ניטראגען גאז וועלכע האט אויסגעברענט ביז 92 טעג און די סאטעליט איז ארויס פון באנוץ. די רוסישע האבן באלד נאכגעפאלגט מיט א צווייטע סאטעליט וועלכע האט שוין געוואויגן א האלבע טאן און איז געפלויגן אין קאסמאס א האלבע יאר.
א סאטעליט ווערט ארויפגעשיקט אין קאסמאס
א סאטעליט קומט אן אין קאסמאס (אוניווערס) דורך א ראקעט אדער דורך א קאסמאס שאטל. עטליכע לענדער און אסאך גרויסע פירמעס פארמאגן די נויטיגע ראקעטן און יעדע שטיק צייט ווערט א פרישע סאטעליט פון עטליכע טאנען ארויפגעשיקט סוקסעספול.
א ראקעט איז א שפיציגע טורעם וועלכע ווערט ארויפגעשאסן מיט'ן שפיץ ארויף כדי צו פארגרינגערן די רייזע אין אונזער וועלט אטמאספערע וועלכע איז די שווערסטע טייל פון דער רייזע. איינמאל עס גרייכט די הויכקייט פון קאסמאס דרייט זיך עס איבער זייטיג און עס פארט ווי א מיסיל צו מזרח זייט פון דער וועלט וויבאלד די וועלט דרייט זיך צו מזרח און דאס פארגרינגערט די רייזע. די ראקעטן הייבן זיך געווענליך אן אויסדרייען ווען זיי גרייכן די עקוואטאר פון דער וועלט וועלכע איז די העכסטע פונקט אין קאסמאס און די לופט איז די דינסטע פאר די ראקעט צו מאכן דעם נויטיגן דריי. אויך די ספיד ווערט איינגעטיילט לויט די דעסטינאציע רייזע און עס ווענדט זיך פון וואו די ראקעט פארט ארויס. צום ביישפיל נאס"א פארמאגט איר הויפט לאנטש באזע אין פלארידע וועלכע געפינט זיך 28 גראד צפון פון דער ערד'ס עקוואטאר. לויט זייער חשבון דרייט זיך די וועלט בערך 894 מייל פער שטונדע העכער איר לאנטש צענטער און עס קומט אויס אז קענעדי קאסמאס צענטער אז אפגערוקט מיט ספיד פון דעם עקוואטאר בערך 144 מייל פער שטונדע. (די וועלט איז א רינדיג ווי א באל. ווי יעדע באל איז די רינדיקייט ברייטער אינדערמיטן און שמעלער אונטן און אויבן דאס מאכט דער חילוק אין די שנעלקייט וואס עס דרייט זיך).
פארגעסט נישט אז אלעס איז נאר אן אפשאצונג ווייל די גאנצע עקוואטאר איז נאר אן אויסגעמאלענעם ליניע פון די וועלטס אפטיילונג צווישן צפון און דרום. מער גענויע חשבונות איז צו קאמפליצירט פאר אונז און דאס וועלן מיר לאזן פאר די נאס"א סייענטיסטן.
אויב נאס"א וואלט געהאט איר לאנטש צענטער נענטער צום עקוואטאר וואלטן זי זיך געשפארט אסאך ענערגיע וויבאלד די היינטיגע ראקעטן אדער קאסמאס שאטלס זענען זייער שווער (צענדליגער טויזענטער טאנען) צוליב די שווערע ברענשטאף טאנקען וועלכע זי טראגט אויף זיך די ערשטע מאמענטן פון די רייזע. יעצט צו מאכן די שווערע משא פליען 144 מייל פער שטונדע שנעלער פארנוצט גאר אסאך ענערגיע וועלכע איז אסאך געלט.
ווען א ראקעט גרייכט די קאסמאס הויכקייט (בערך 120 מייל ארויף) שיסט עס ארויס עטליכע קליינע ראקעטן וועלכע גלייכט אויס די ראקעט און דאן ווערט די סאטעליט ארויסגעשיקט פון די ראקעט. איינמאל די סאטעליט איז אין קאסמאס ווערט ארויסגעשאסן נאך עטליכע קליינע ראקעטן וועלכע מאכן זיכער אז די סאטעליט ווערט גענוג ווייט אפגעטיילט פון די ראקעט כדי עס זאל זיך נישט צוזאמענקראכן און געשעדיגט ווערן.
א ראקעט מוז פליען כאטש 25,039 מייל פער שטונדע עס זאל קענען גרייכן א קאסמאס הויכקייט. אויב עס פליט לאנגזאמער האט עס נישט גענוג ענערגיע דאס צו שטופן ווייטער און עס וואלט אויסגעוועפט און צוריק אראפגעפאלן.
די סאטעליטן אין קאסמאס
אגב, דאס וואס מען זאגט אז עס איז נישט פאראן קיין גראוויטי אין קאסמאס איז א טעות עס איז געוויס יא פאראן גראוויטי אין די גאנצע יוניווערס נאר עס איז נישט פאראן קיין אטמאספערע דאס צו שפירן און די גראוויטי ציט נישט צו א דעסטינאציע נאר ענדערש ארום און ארום אין קאסמאס. זע מער וועגן גראוויטי.
פארוואס?
יעדע סאטעליט דארף פליען ווייל אויב נישט וואלט דאס נישט געקענט בלייבן אין באנוץ ממה נפשך, אויב וואלט עס געשטאנען צו הויך אין קאסמאס וואלט עס אוועקגעפלויגן העכער און העכער און אויב וואלט עס געווען צו נידעריג אין קאסמאס וואלט עס די גראוויטי אראפגעשלעפט צו די ערד. די איינציגסטע וועג דאס זאל ארבעטן איז דורכדעם וואס עס פליט ביי א געוויסע הויכקייט פונקט מיט א געוויסע שנעלקייט. די הויכקייט פונקט פון א דורכשניטליכע סאטעליט איז 150 מייל העכער די ים אויבערפלאך און די שנעלקייט איז 17,000 מייל פער שטונדע. ווען די סאטעליט פליט ווערט געשאפן א כוח וועלכע ווערט גערופן אינערטיע. (דאס איז די זעלבע כוח וואס האלט א פליגער אין דער לופטן און אזוי אויך יעדע אביעקט וואס איר וואלט געווארפן און וואלט געפלויגן עטליכע מעטער). די כוח לאזט נישט די גראוויטי פון די ערד דאס אראפשלעפן אבער אין דער זעלבער צייט איז דאס גענוג שטארק צוריק צו האלטן עס זאל נישט ארויפפליען העכער און אזוי בלייבט עס ביי א געוויסע הייך די גאנצע צייט כאטש עס דארף גיין העכער און נידעריגער ווען עס דרייט זיך ארום די וועלט.
דאס איז דער באלייפיגער חשבון מיט א געווענליכע סאטעליט וועלכע רינגעלט ארום די וועלט. עס זענען אויך פאראן סאטעליטן אין קאסמאס וועלכע זענען פיל העכער און שטייען העכער א געוויסע פונקט פון די וועלט די גאנצע צייט.
לויט דעם חשבון קומט אויס אז ווי נענטער א סאטעליט איז צו די ערד אלס שנעלער דארף דאס פליען אז די וועלט'ס גראוויטי זאל איר נישט אראפשלעפן. (א פליגער איז נישט פאסיג אין דעם חשבון כאטש א פליגער פארט פיל לאנגזאמער, ווייל א פליגער פארט אויף איר אייגענעם כוח, פארברענענדיג הונדעטער גאלאנען ברענשטאף, ווען א סאטעליט פליט מיט די אטמאספערע פון קאסמאס). סאטעליטן דארפן זיך געפינען וואס נענטער צו די וועלט אז זיי זאלן קענען סערווירן די קאמיוניקאציע און אנדערע זאכן מיט וועלכע מיר באנוצן זיך מיט איר. א וועטער סאטעליט דארף אבער זיין פיל העכער אין קאסמאס וויבאלד עס דארף מעסטן פארשידענע זאכן ביי יענע הויכקייט. דערפאר שטייט די וועטער סאטעליט ביי א הויכקייט פון 22,223 מייל העכער די ים אויבערפלאך (דאס איז בערך 200 מאל אזוי הויך ווי א געהעריגע סאטעליט). ביי יענע הויכקייט פעלט זיך נאר אויס א שנעלקייט פון 7,000 מייל פער שטונדע זיך צו האלטן אין דער לופטן. צוליב איר הויכקייט איז איר רינגל ארום די וועלט פיל גרעסער און עס רינגעלט נאר ארום די וועלט איינמאל אין 24 שטונדן. וויבאלד די וועלט דרייט זיך אויך און קומט צוריק צו די זעלבע פונקט יעדע 24 שטונדן קומט אויס אז די סאטעליט שטייט ביי דעם זעלבן פונקט יעדע מינוט ווען אין פאקט פליט עס טויזענטער מיילן פער שטונדע.
נאך א ביישפיל איז די לבנה וועלכע געפינט זיך 240,000 מייל העכער די ערד. אזא הויכע רייזע ארום די וועלט איז גאר גרויס און מיט א שנעלקייט פון 2,300 מייל פער שטונדע מאכט עס איין רינג יעדע 27.3 טעג. ווי העכער א סאטעליט געפינט זיך אין קאסמאס אלס לענגער קען זיך דאס האלטן דארט. די סאטעליטן וועלכע פליען נאנט צו די ערד קלאפן זיך אן מיט די וועלט'ס אטמאספערע פון צייט צו צייט און יעדעס מאל ווערט עס אביסל מער אראפגעשלעפט ביז עס פאלט גענצליך אריין אין די וועלטס אטמאספערע וואו עס ווערט פארברענט. אבער אין די הויכע ספערן איז נישט פאראן דעם פראבלעם און א סאטעליט קען דארט פליען לויט זייער שאצונג פאר הונדערטער יארן.
ווען א סאטעליט קומט אן אין קאסמאס פארמאגט זי עטליכע קליינע ראקעטן אויף זיך וועלכע ווערן גענוצט דורך אירע קאנטראלירער צו מאכן ענדערונגן ארויף אדער אראפ. ווען אירע קאנטראלירער באשטעטיגן אז זי האט דעגרייכט די באשטימטע הויכקייט לאזט מען איר לויפן.
די סייענטיסטן דארפן אויסרעכנען די בעסטע צייט אין טאג ווען די סאטעליט זאלן אנקומען אין קאסמאס, געוואנדן לויט די וועטער און פארשידענע אנדערע זאכן. די ראקעט דארף ארויסגעשאסן ווערן גענוי בעפאר די צייט וואס עס וועט געדויערן די רייזע כדי עס זאל אנקומען אין קאסמאס צו די באשטימטע מינוט.
סאטעליט סארטן
קליין|250px|מילסטאר-א קאמוניקאציע סאטעליט סאטעליטן קומען אין פארשידענע פארעמען און גרייסן, געוואנדן צו וואס זיי ווערן גענוצט. לאמיר נעמען עטליכע ביישפילן:
וועטער סאטעליטן העלפן די מעטעאראלאגן (וועטער עקספערטן) צו קענען פאראויסזאגן די וועטער פאר די קומענדיגע טעג דורך רעקארדירן די וועטער ארום די ערד קוגל און אויסרעכענען ווילאנג עס וועט געדויערן אנצקומען צו א צווייטע פלאץ. די וועטער סאטעליטן קומען אויסגעשטאט מיט סאפיסטיקירטע קאמעראס וועלכע שיקן אראפ בילדער פון וואס עס גייט פאר אויף די וועלט.
קאמיוניקאציע סאטעליטן זענען מער סאפיסטיקירט וויבאלד זיי פארמאגן הונדערטער טויזענטער טרענספאנדער וועלכע באקומען קאמיוניקאציע סיגנאלן פון די ערד און שיקן עס צוריק אראפ צו א צווייטע פלאץ אויף די ערד מיט אן אנדערע פריקווענסי.
וויסנשאפטלעכע סאטעליטן ווערן גענוצט אויסצורעכנען פארשידענע וויסנשאפטלעכע זאכן פון קאסמאס און די גלגלים. א דאנק די סאטעליטן קענען די קאסמאס סייענטיסטן שטודירן און מאכן פארשריט אין קאסמאס. דער מערסט באקאנטער וויסנשאפטלעכער סאטעליט איז דער האַבל קאסמאס טעלעסקאפ, אבער עס זענען פאראן צענדליגער אנדערע וועלכע ווערן גענוצט פאר די זעלבע צוועק.
נאוויגאציע סאטעליטן ווערן גענוצט צו העלפן שיפן און פליגער נאוויגירן ארום דער ערד. היינט קומען זיי צו הילף אויך פאר אויטאס און אנדערע דזשי-פי-עס דעווייסעס וועלכע צייגן וואו אויף די וועלט מען געפינט זיך. עס זענען פאראן צוויי סארט נעוויגאציע סאטעליטן: דזשי-פי-עס און נאווסטאר.
ערד אבזערוואציע סאטעליטן זענען געמאכט צו אבזערווירן די אויסשטעל פון דער ערד. די סאטעליטן ווערן גענוצט צו מאכן מאפעס, מעסטן די ערד'ס טעמפעראטור, און אנדערע זאכן וועלכע טוישן זיך פון צייט צו צייט.
אויסער די אלע ציווילע סאטעליטן זענען פאראן א רייע מיליטערישע סאטעליטן וועלכע'ס מיסיעס איז א סוד. קיינער ווייסט נישט וויפיל זיי זענען אין צאל און וואס יעדע פון זיי טוען דארט.
אלע סאטעליטן פארמאגן א הויפט קערפער וועלכע אנטהאלט די אלע דעווייסעס. די קערפער איז געמאכט פון שטארקע אייזן עס זאל קענען אויסהאלטן די לאנטש וועלכע איז ווי א שטארקע אויפרייס. יעדע סאטעליט פאמאגט א סאלאר פאנעל וועלכע ציט אריין סאלאר ענערגיע פון די זון און עס נוצט א באטערי בעקאפ אין פאל די סאלאר קראפט גייט אויס. געוויסע סאטעליטן נוצן פיול סעל טעכנאלאגיע און אמאל פלעגט מען אפילו נוצן נוקלעראע ענערגיע.
יעדע סאטעליט שיקט באריכטן פון איר קערפערשאפט צו די קאסמאס צענטער אויף די ערד וועלכע האט איר ארויסגעשיקט. אמאל מאכט זיך אז עפעס ווערט צובראכן און מען שיקט ארויס א קאסמאס שאטל מיט אסטראנאטן וועלכע קריכן ארויף אויף די סאטעליט און פאררעכטן דאס.
קליינע סאטעליטן שטארבן אפ מיט דער צייט און מען שיקט ארויף נייע אבער די גרויסע סאפיסטיקירטע סאטעליטן זענען זייער טייער און געדויערט לאנג צו פראדוצירן. די סארט סאטעליטן ווערן פראדוצירט צעביסלעך און פון צייט צו צייט לייגן די אסטראנאטן צו נאך א טייל ביז עס ווערט גענצליך פארטיג.
סאטעליט ארביט פאזיציעס
עס זענען פאראן איבער טויזענט סאטעליטן פון אלע סארטן וועלכע פליען ארום אין קאסמאס צו יעדע צייט און דאס ווערט מער און מער פון יאר צו יאר. (האט נישט קיין מורא עס איז פאראן גענוג פלאץ אפילו פאר מיליאנען). די גרעסטע אין צאל זענען די וועטער, קאמיוניקאציע, און טעלעוויזיע סאטעליטן וועלכע ציילן הונדערטער און פליען ביי א הויכקייט פון 22,223 מייל העכער די ערד, דאס איז בערך א צענטל די הויכקייט פון די לבנה. יענע ארט ווערט גערופן אין די סייענטיפישע וועלט אלס די סאטעליט פארקינג סטריפ צוליב די פילע סאטעליטן וועלכע שפרייזן דארט ארום. דאס פלאץ איז פונקט העכער דער עקוואטאר פון די וועלט און די סאטעליטן שטייען העכער איין ארט פון די וועלט די גאנצע צייט, ווי מיר האבן דערמאנט אינעם פאריגן ארטיקל אז זיי צירקולירן די וועלט איינמאל אין 24 שטונדן און וויבאלד די וועלט דרייט זיך אויך ארום איינמאל אין 24 שטונדן קומט אויס אז עס געפינט זיך אויף די זעלבע פלאץ די גאנצע צייט.
דערנאך זענען פאראן א רייע סאטעליטן פון פארשידענע סארטן וועלכע פליען 400 מייל העכער די ערד און גייען ארום די וועלט עטליכע מאל פער טאג. די קאסמאס שאטלס פון נאס"א פארט אויך בערך אויף די זעלבע הויכקייט (צווישן 250 און 400 מייל). צום לעצט זענען פאראן די סאטעליטן וועלכע ווערן גענוצט פאר נעוויגאציע, מאפעס, און פאטאגראפיע, וועלכע פליען אין די פאלאר ארביט וואס מיינט אביסל העכער די וועלטס צפון העכסטע ארט וועלכע איז די נארט פאל. די סאטעליטן פארן נישט אזוי שנעל און שטייען אויך העכער איין פלאץ העכער די וועלט וויבאלד עס דרייט זיך ארום די וועלט די זעלבע שנעל ווי די וועלט דרייט זיך אין קאסמאס. דאס קומט אויס אז רוב וועלט (אויסער די עק דרום טייל) גייט דורך אונטער די סאטעליטן זייער נאנט. וויבאלד עס זענען פאראן אזויפיל סאטעליטן אין קאסמאס איז פאראן א קאנטראל צימער אין אלע לענדער וועלכע האבן סאטעליטן אין קאסמאס כדי זיכער צו מאכן אז איינס קראכט נישט אריין אין די אנדערע און די סיגנאלן קלאפן זיך נישט אן איינע די אנדערע.
טשערי טאמאטע
די טשערי טאמאטע (״קארש-פאמידאר״) איז א סארט טאמאטע וועלכע וואקסט קליין. זי ווערט געניצט אלס א נאש און צו באצירן פרוכט און גרינצייג טעצער אזוי אויך ווערט זי אסאך געניצט אין סאלאטן. זי ווערט גערופן טשערי אלס איר נאנטע אויסזעהן צו א קארש (״טשערי״ אויף ענגליש).
טשערי טאמאטעס זענען געפלאנצט געווארן דורך די אינדיאנער אין דרום אמעריקע. ארגינעל איז דער טאמאטע געוויקס געוואקסן אזוי ווי קליינע בונדלעך און אויף א שטרענגל אזוי ווי טרויבן. אזוי פריה ווי אנהייב די ה' אלפים יארן האבן די אינדיאנער שוין געשפילט מיט די טאמאטעס און געפלאנצט אויף אסאך אנדערע אופנים וואס האבן געהאלפן פארוואנדלען די טאמאטע אין עטליכע גרייסן און קאלירן.
סאטעליט
סאטעליט ארביט פאזיציעס
אויב א מענטש ווייסט גענוי ווען א סאטעליט וועט פליען העכער זיין קאפ קען מען דאס זען מיט א טעלעסקאפ נאר ביינאכט און נאר אין א נאכט ווען די לבנה שיינט נישט צו שטארק.
טשערי טאמאטע
גאלעריע
קאטעגאריע:גרינצייג קאטעגאריע:פרוכט
סאטעליט
סאטעליט ארביט פאזיציעס
אט איז א ליסטע פון רוב סאטעליטן וואו הויך העכער אונז זיי געפינען זיך:
די נידעריגסטע סאטעליטן קענען פליען צווישן 80 און 1,200 מייל העכער אונזערע קעפ. (אונז מיינט אמעריקאנער וועלכע זענען נישט ווייט פון דעם עקוואטאר). די נידעריגסטע סאטעליטן זענען אבזערוואציע סאטעליטן וועלכע ווערן גענוצט פאר מאפעס, כאפן בילדער, ענווייראמענט שאצונגן, און אלע סארט זוכונגן וועלכע ווערן באשטימט דורך א סאטעליט ווי זוכן פאר מינעראלן, נאכפאלגן שיפן און פליגער אין פאל פון אן עמוירדזשענסי און אזוי אויך די אלע מענטשן וועלכע האבן אויף זיך די ספעציעלע אייזן רינג אויף זייערע קערפער זיי זאלן נישט קענען אנטלויפן פון לאנד. אין דער צוקונפט וועט אינטערנעט אויך ארבעטן דורך נידעריג פליענדיגע סאטעליטן וועלכע וועלן טראנסמיטירן די ראדיא סיגנאלן איינמאל אינטערנעט וועט אריבערגיין פון טעלעפאן צו ראידא פריקווענסי, ערווארטעט אין די קומענדיגע יארן.
די נעקסטע גרופע סאטעליטן פליען צווישן 3,000 און 12,000 מייל העכער אונזערע קעפ. די סאטעליטן ווערן גענוצט פאר נעוויגאציע וועלכע זענען די דזשי-פי-עס און נאווסטאר סאטעליטן. יעדער וואס האט א דזשי-פי-עס רעסיווער קען באקומען די אינפארמאציע פון די סאטעליטן ווי אימער אויף די וועלט מען געפינט זיך. אלע שיפן, פליגער, קאסמאס שאטלס, און אויטאס מיט נעוויגאציע ארבעטן מיט די סאטעליטן.
א שטאפל העכער איז שוין די העכסטע שטאפל וועלכע איז 22,223 מייל העכער אונז. ווי פריער דערמאנט זענען דארט פאראן אלע וועטער און קאמיוניקאציע סאטעליטן. וויבאלד די סאטעליטן געפינען זיך אזוי הויך איז פאראן א שטיקל אפלייג אין קאמיוניקאציע וועלכע איז בערך 600 מילי-סעקונדעס. די אפלייג קען זיין אמאל פיל מער ביז אזוי פיל ווי צוויי סעקונדן, געוואנדן לויט די מעכאניזם וועלכע מען נוצט אונטן אויף די ערד. ווען מען רעדט איבער'ן ים קען מען דאס אליינס בייוואוינען.
סאטעליט קאסטן
א דורכשניטליכע נומער איז נישט גילטיג דא ווייל יעדע איז אן אנדערע פרייז. לאמיר נוצן א ביישפיל:
בערך 10 יאר צוריק האט מען ארויפגעשיקט א סאטעליט וועלכע האט באקומען די מיסיע נאכצופאלגן האריקעינס און אלאמירן ווען איינס ווערט געשאפן. די האריקען סאטעליט האט געקאסט צו מאכן 290 מיליאן. די סאטעליטן וועלכע וועלן גענוצט ווערן אין די מיסיל דעפענס סיסטעם (צו מעלדן ווען א מיסיל קומט צו גיין) וועט קאסטן בערך 600 מיליאן יעדע איינע. אין פאקט איז שוין פאראן איין אזא סאטעליט וועלכע ווערט גענוצט פאר די מיסיל דעפענס פראבעס.
די פרייזן ענדיגן זיך אבער נישט דא ווייל אויך ארויפצושיקן א סאטעליט קאסט געלט. כדי צו שיקן א סאטעליט דארף מען בויען א ראקעט (א ראקעט ווערט נאר איינמאל גענוצט) און דאס ארויפשיסן אין קאסמאס אזאך וועלכע קאסט אליינס עטליכע הונדערט מיליאן דאלאר אבער קען אמאל זיין ביליגער אויב מען שיקט עטליכע צוזאמען מיט א קאסמאס שאטל. נאכ'ן ארויפשיסן קאסט די אויפהאלטונג אויך אסאך געלט יערליך אזוי לאנג ווי עס איז אין קאסמאס.
אין צוגאב איז יעדע סאטעליט לאנטש אן איינשטעל ווייל עס מאכט פיל מאל וואס עס ארבעט זיך נישט אויס און אלעס גייט לאיבוד. די פיר גרעסטע פירמעס וועלכע בויען סאטעליטן זענען: הוס, בעל עראקאסמאס, באואינג, און לאקהיד מארטין.
סאטעליט ביזנעס
אויסער נאס"א און אלע אנדערע קאסמאס אגענטורן ארום די וועלט זענען פאראן א רייע גרויסע פירמעס וועלכע האבן זייערע אייגענע סאטעליטן אין קאסמאס. קלענערע פירמעס וועלכע דארפן האבן סאטעליט סערוויס אבער קענען נישט ערלויבן אזא אונטערנעמונג קענען אפדינגן סערוויס פון די נאן-פראפיט ארגאניזאציע עי-עם-עס-עי-טי וועלכע פארמאגט היינט איבער 40 סאטעליטן אין קאסמאס. איר ערשטע סאטעליט איז ארויף אין קאסמאס אין 961'.
אין דער צוקונפט וועט סאטעליטן אריינקומען מער אין באנוץ וויבאלד די קאמפיוטער וועלט וועט ווערן מער פארבינדן און וועט גענוצט ווערן פאר פארשידענע סארט קאמיוניקאציע וועלכע וועלן דארפן נוצן סאטעליטן. אין דער צוקונפט וועט מייקראסאפט, עפל, און אסאך אנדערע פירמעס פארמאגן סאטעליטן ווייל אנדערש וועלן זיי נישט קענען זיין אין ביזנעס.
מיסט אין קאסמאס
א טייל פון די שמיץ (אדער דזשאנק ווי זיי רופן דאס) פאלן מיט דער צייט אוועק וויבאלד זיי פליען נידעריג און עווענטועל גרייכט עס די וועלט'ס אטמאספערע און פאלט אראפ צו די ערד, געווענליך אין וואסער וויבאלד רוב וועלט איז וואסער, אבער אמאל אויך אויף די יבשה. עס האט זיך שוין מערערע מאל געמאכט אז מענטשן האבן באקומען מתנות פון קאסמאס אין זייערע בעקיארדס וועלכע האבן געמאכט טיפע לעכער.
חנוך ערנטרוי
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט צו הרב ישראל ערנטרוי (נפטר תשכ״ה), ראש ישיבה פון דער "עדת ישראל" ישיבה פון הרב שלמה זלמן ברויער אין פראנקפורט, און שפעטער רב פון דער שטאט טשעשאם, ענגלאנד, און צו זיין ווייב בלומא. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין זיידן, הרב חנוך ערנטרוי, רב פון מינכן. ווען די צווייטע וועלט-מלחמה האט אויסגעבראכן איז זיין משפחה געקומען צום פאראייניגטן קעניגרייך. ער האט געלערנט אין דער גייטסהעדער ישיבה, און דערנאך אין דער סונדערלאנדער ישיבה. ער האט געהייראט רחל שטערנבוך, שוועסטער פון די רבנים אליהו און משה שטרנבוך. איר שוועסטער יהודית איז די ווייב פון הרב משולם דוד הלוי סאלאווייטשיק. נאך דער חתונה האט ער געלערנט זיבן יאר אין דער גייטסהעדער כולל.
סאטעליט
מיסט אין קאסמאס
די שמוץ וועלכע פליען הויך בלייבן אין קאסמאס זייער לאנג אבער אויך יענע שטיקער ענדיגן ערגעץ, אמאל דורך א פליענדיגע פלאנעט אויב עס דעגרייכט זייער הויך און אמאל צעגייט עס מיט דער צייט. אגב, איז אינטערעסאנט צו וויסן אז לויט וויפיל אונז פליישיגע מוחות פארשטייען איז טאקע דאס די מיסיע פון די קאמעטס וועלכע פליען ארום אין קאסמאס. די קאמעטס פליען זייער הויך אבער קומען אראפ נידעריגער פון צייט צו צייט און נעמען אויף אלע שמוץ אין קאסמאס וועלכע זיי באגעגענען. די קאמעטס ווערן גרעסער און גרעסער צוליב די שמוץ וועלכע זיי נעמען אויף.
חנוך ערנטרוי
ביאגראפיע
אין תש״ך האט ער געגרינדעט דעם כולל אין סונדערלאנד, וואו ער האט געוואוינט קרוב צו צוואנציק יאר. אין די סוף 1970 ער יארן האט מען אים באשטימט אב בית דין אין מאנטשעסטער אלס ממלא מקום פון הרב יצחק יעקב ווייס וואס איז דאן ארויף קיין ישראל צו ווערן ראב"ד פון דער עדה החרדית. הרב ערנטרוי האט נאך נישט געהאט קיין דערפארונג אין דיינות, און איז פריער געפארן אין ישראל וואו ער האט משתתף געווען ביי פארשידענע  בתי דינים, און אויך האט באקומען שימוש ביי הרב יוסף שלום אלישיב און הרב שלמה זלמן אויערבך. אין דעם מאנטשעסטער בית דין האט ער געדינט זעקס יאר, פון תשל״ט ביז תשמ״ד.
סאטעליט
מיסט אין קאסמאס
אין יוני 2006 האט נאסא ארגאניזירט א צוזאמענקראך צווישן א סאטעליט מיט א קאמעט, די גרויס פון מאנהעטן, וועלכע איז פונקט אראפגעקומען נידעריג אין קאסמאס. דער צוזאמענקראך איז געווען א דעפאלגרייך און פון דער אויפרייס האט א צווייטע סאטעליט גענומען בילדער פון וועלכע די סייענטיסטן וועלן קענען בעסער שטודירן וואס דער אינהאלט פון די קאמעטס זענען.
חנוך ערנטרוי
ביאגראפיע
אין 1984 האט די פאראייניגטע קהילה אים באשטימט צו ווערן דער הויפט (ראש בית דין) פון דעם לאנדאנער בית דין. ער איז געבליבן אין דעם אמט ביז 2006, ווען ער האט זיך פענסיאנירט. דערנאך איז ער געווארן דער ראב"ד פונעם אייראפעאישן בית דין פון דער קאנפערענץ פון אייראפעישע רבנים, וואו ער איז פאראנטווארטלעכט פאר ענינים פון גירות.
סאטעליט
מיסט אין קאסמאס
עטליכע יאר צוריק האט נאס"א ארויפגעשיקט א סאטעליט וועלכע זי האט גערופן: "לאנג דארעישן עקספאדזשור פעסיליטי". די סאטעליט האט שטודירט און גענומען בילדער פון אסאך קאסמאס שמוץ און נאך א שטיק צייט האט מען צוריק אראפגעברענגט די סאטעליט דורך א קאסמאס שאטל און עס איז גענומען געווארן פאר שטודיעס אין נאס"א'ס סייענס צענטערן.
קאסמאס סטאנציעס
אויסער סאטעליטן פאר מיסיעס איז פאראן קאסמאס סטאנציעס וועלכע פליען ארום אין קאסמאס און זענען פיל גרעסער ווי סאטעליטן. די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד פארמאגן קאסמאס סטאנציעס שוין יארן און יעצט בויען זיי ביידע, אינאיינעם מיט די הילף פון אסאך אנדערע לענדער, א אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע וועלכע וועט גענוצט ווערן דורך א רייע לענדער איבער די וועלט. די רוסישע זענען געווען די ערשטע צו שיקן א קאסמאס סטאנציע אין קאסמאס. דאס איז געווען אין יאר 971' ווען די סאליוט 1 איז ארויפגעשיקט געווארן אין קאסמאס דורך צוויי מיסיעס. די קאסמאס סטאנציע איז געווען 45 פיס לאנג און האט פארמאגט עטליכע צימערן, אריינגערעכנט א דייניג רום, א קיך, א איבונגן צימער, אן ארויסגאנג צימער, א אפרו צימער, און א קאנטראל צימער. ווען די סטאנציע איז געווען פארטיג האבן די רוסישע ארויפגעשיקט א גרופע פון 11 אסטראנאטן וועלכע האבן געוואוינט דארט פאר 24 טאג און האבן געטאן שטודיעס וועלכע וואלט געדויערט מאנאטן צו טאן אונטן אויף די ערד. אין די ענדע זענען אלע טראגיש אומגעקומען ווען זייער ראקעט האט געקראכט אויפ'ן וועג אראפ.
חנוך ערנטרוי
ביאגראפיע
קאַטעגאָריע:כהנים קאַטעגאָריע:דייטשע יידן קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים קאַטעגאָריע:דיינים קאַטעגאָריע:מוהלים קאַטעגאָריע:ראשי כוללים
סאטעליט
קאסמאס סטאנציעס
די רוסישע האבן איבערגעמאכט די סאליוט סטאנציע עטליכע מאל און האבן דאס שפעטער אויפגעטוישט מיט אנדערע ביז זיי האבן ענדגילטיג דעגרייכט צו די מיר קאסמאס סטאנציע אויף וועלכע זיי האבן אויסגעפירט די לענגסטע מיסיעס אין די געשיכטע.
אמעריקע האט נאכגעפאלגט מיט איר סקיילעב קאסמאס סטאנציע אין יאר 973'. אויפ'ן וועג ארויף איז די סטאנציע געשעדיגט געווארן און ביז 10 טאג האט נאכגעפאלגט א גרופע אסטראנאטן וועלכע האבן פארראכטן די סטאנציע און געטאן אנדערע קאסמאס שטודיעס. די גרופע איז אויפגעטוישט געווארן צוויי מאל און אלעס אינאיינעם האבן די דריי גרופעס געוויילט אין קאסמאס פאר 112 טעג. די סקיילעב סטאנציע איז נאר געווען א פראבע און ווען די מיסיע איז פארטיג געווארן האט מען אפגעלאזט אלע קאנטראלס און ביז עטליכע יאר האט עס דעגרייכט די ערד'ס אטמאספערע אן איז פארברענט געווארן העכער אויסטראליע.
די מיר סטאנציע איז פארבליבן אין קאסמאס ביז אין יאר 01' ווען מען האט אנגעהויבן בויען די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע און די אלטע מיר איז געווארן א שאד די געלט. די רוסישע האבן אפגעלאזט די סטאנציע און ביז עטליכע מאנאטן איז עס פארברענט געווארן העכער דעם פאציפישן אקעאן וואו די איבערבלייבענישן זענען אריינגעפאלן.
היינט איז שוין אין באניץ די אינטערנאציאנאלע קאסמאס סטאנציע.
דער צוקונפט
ווי דערמאנט וועט קאסמאס באקומען נאך און נאך סאטעליטן ווי א יאר לענגער זינט קאמיוניקאציע איבער די וועלט וואקסט זייער שנעל. טייל סייענטיסטן זענען ביי דער מיינונג אז עווענטועל וועט מען האבן ווייניגער סאטעליטן ווייל די סאטעליטן וועלן זיין פיל מער פארגעשריטן און איין סאטעליט וועט קענען טאן די ארבעט פון עטליכע.
קאַטעגאָריע:קאסמאס וויסנשאפט
שלאכט פון בוטשא
די שלאַכט פון בוטשא איז געווען א שלאכט אין בוטשא, אוקראינע, ביי דער 2022 רוסלענדישער אינוואזיע פון אוקראינע. די רוסן האבן געפירט א שלאכט קעגן די אוקראינער ארמייען. די שלאכט האט געדויערט פון 27סטן פעברואר ביז 31סטן מארץ 2022, און האט געענדיקט ווען רוסלאנד האט זיך צוריקגעצויגן פון בוטשא. די שלאכט איז געווען א טייל פון דער שלאכט פון קיעוו.
אוקראינער ארמייען האבן זיך קעגנגעשטעלט קעגן דער רוסלענדישן אפענסיוו אין בוטשא, אירפין, און האסטאמעל, פארשטאטן פון קיעוו. אין בוטשא האבן די רוסן געפירט א רציחה קעגן די איינוואוינער.
רוסלענדישע אינוואזיע קאַטעגאָריע:2022
חיים בן עטר (הראשון)
רבי חיים בן עטר הראשון (הזקן), דער ערשטער פון די חכמי מאראקא פון סאלע (געבוירן ה'ת'-ה'ת"פ). א תלמיד חכם און ביזנעסמאן מיט גרויס פארמעגן. דער נאמען 'עטר' איז א פארפום אדער פארפום (פעדלער אין הימל). ער איז דער זיידע פון רבי הרב חיים בן עטר (השני) דער אור החיים הקדוש.
שלאכט פון בוטשא
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מלחמות
חיים בן עטר (הראשון)
קאַטעגאָריע:רבנים אין מאראקא
קראקעווער געטא
די קראקעווער געטא איז געווען איינע פון די פינף הויפט געטאס וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט אין פוילן.
קראקע איז געווען די הויפטשאט, פון דער גענעראלגובערנאמאן, עס האבן געוווינט אין קראקע, איידער דער קריג 60,000 יידן, זייענדיג איינע פון די עלסטע יידישע קהילות אין פוילן.
אין סעפטעמבער 1939, ווען די נאציס האבן איינגענומען פוילן, זענען געווען 80,000 יידן אין קראקע, זיי האבן גלייך אנגעפאנגען מיט צרות, קעגן די יידן אין שטאט, רויבערייען, און טעראר, איז געווען אויף א מאסן שטייגער. ביז מערץ 1941, זענען 40,000 יידן, פארטריבן געווארן פון דער שטאט, און אסאך אנדערע זענען אריבער צום רוסישע זייט גרעניץ, צו שטעטלעך אין די אומגעגנט, נאכדעם האט מען אויפגעשטעלט די געטא, די געטא איז גרויס געווען, צוויי אין א האלב קיוביק קילאמעטער, 18,000 יידן זענען דארט געווען איינגעשפארט, געווען ארגאניזאציעס, וואס האבן געהאלפן לינדערן די פראבלעמען פונעם געטא.
טויזנטער יידן זענען געווען באשעפטיגט, אין די פאבריקן, אין דער געטא, און אין דרויסן פון דער געטא, אין מיי-יוני 1942, האבן די נאציס פארשיקט 6,000 יידן, קיין בעלזשעץ, אין אקטאבער נאך 7,000 זענען פארשיקט געווארן קיין בעלזשעץ, און אוישוויץ, זעקס הונדערט יידן זענען אומגעקומען אינעם אומשלאגפלאץ.
מערץ 1943, זענען 2,000 יידן פארשיקט געווארן אין דער פלאשיווער געטא, און 2,500 קיין אוישוויץ, און 700 אומגעקומען אין קראקע.
די יידישע קאמף ארגאניזאציע, איז געווען אקטיוו אין דער קראקעווער געטא, דורכפירנדיג צענדליגע אטאקעס אויף דייטשע צילן, אבער פארקערט ווי אין דער ווארשעווער געטא, האבן זיי דורכגעפירט זייערע אקטן, אויף דער ארישע זייט. א באוואוסטע אקציע וואס זיי האבן דורכגעפירט, א באמבע אינעם קאפע צינגעריא, ווי עלף זענען אומגעקומען.
באקאנטער מענטשן אין דער געטא
אסקאר שינדלער, א דייטשער סוחר, איז געקומען אין קראקע ווייל די געטא האט געהאט אסאך יידן וואס קענען ארבעטן. די יידן וואס האבן געארבעט אין זיינע פאבריקן, אלע זענען געראטעוועט געווארן. ער איז געגעבן געווארן דעם חסיד אומות העולם טיטל, פארן זיך איינשטעלן צו ראטעווען זיינע טויזנט ארבעטערס, אין 1974, דורך יד ושם.
מרדכי געבירטיג איז געווען איינער פון די פאפולערסטע שרייבער פון יידיש־שפראך לידער און דיכטונגען. ער איז נפטר געווארן אין דער געטא אין 1942. מרים עקביה, א ישראלדיקע שרייבערקע, האט איבערלעבט די קראקעווער געטא און קאצעטן. דער בארימטער הויט־דאקטער יעקב באראל איז אויך געווען אן איבערלעבער פון דער קראקעווער געטא.
בערנארד אפן איז געבוירן אין 1929 אין קראקע. ער האט איבערגעלעבט די קראקעווער געטא און פארשידענע נאצי קאצעטן. קליין|250px
קאַטעגאָריע:געטאס קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע
קאראיבישער ים
דער קאַראַיבישער ים אדער קאַראַאיבישער ים איז א ים פונעם אטלאנטישן אקעאן פלאצירט אין דעם מערב האלבקוגל. ער גרענעצט מעקסיקא און צענטראלע אמעריקע צו מערב, די גרעסערע אנטילן צפון און די קלענערע אנטילן צו מזרח.
דער קאַראַיבישער ים איז פון די גרעסטע זאלצוואסער ימען מיט א שטח פון 2,754,000 ק"מ².
אין דעם קאראיבישן ים געפינען זיך גאר א סאך אינזלען.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ימען קאַטעגאָריע:אטלאנטישער אקעאן
איסיים
איסײם (גרעכיש: Ἐσσηνοί, Ἐσσαῖοι, צי Ὀσσαῖοι) איז דער נאָמען, װאָס איז אָנגענומען געװאָרן הײנט אין העברעאיש און אױך אין דער ײדישער שפּראך צו באַצײכענען אַ סעקטע פֿון זײער פֿרומע ײדן אין דער צײט פֿון צװײטן בית המקדש. דער ריכטיקער נאָמען פֿון דער דאָזיקער סעקטע איז נישט גענױ באַקאַנט.
די סעקטע װערט דערמאָנט אין די ביכער פֿון ײדישן פֿילאָזאָף פֿילאָן און פֿלאַװיוס יאָסיפֿוס, װעלכע האָבן געלעבט צום סוף פֿון 2טן בית המקדש. אין זײערע ביכער װערן די איסײם אָנגערופֿן אױף גריכיש „עסעאָאי” און אױך „עסנאָאי”; אױף לאַטײן בײ פּליניוס הײסן זײ „עסעני״. װעגן דער באַדײטונג און אָפּשטאַמונג פֿון דאָזיקן נאָמען איז פֿיל געשריבן געװאָרן. טײל גלױבן, אַז דאָס שטאַמט פֿון אַראַמעאישן װאָרט „אַסיאָ” (דאָקטאָר). װײל די איסײם פֿלעגן זיך אױך פֿאַרנעמען מיט הײלן קראנקע. אַנדערע מײנען, אז דאָס שטאַמט פֿון װאָרט „חסא”, װאָס איז אין דער אַלטסירישער שפּראך דער טײטש פֿון חסיד. טײל װילן געפֿינען אין דעם װאָרט דאָס העברעאישע „צנוע”, און דערפֿון זאָל האָבן געװאָרן אין גריכיש דאָס װאָרט „עסנאָאי”; װירקלעך געפֿינען מיר אין דער גמרא דאָס װאָרט „צנועים” צו באַצײכענען זײער פֿרומע מענטשן.
גלױבנס
װאָס איז געװען די לערע פֿון די איסײם? אױך דאָס איז נישט גענױ באַקאַנט, הגם פֿילאָן און יאָסיפֿוס שרײבן יאָ און זאָגאַר אױספֿירלעך װעגן דעם; אָבער דאָס װאָס זײ שרײבן איז נישט זיכער, װײל די איסײם האָבן געהאַלטן זײערע לערעס אין געהײם. פֿלאװיוס דערצײלט (אין דין אױטאָביאָגראפֿיע), אַז ער איז געװען בײ זײ אַ קורצע צײט, אָבער דאָס איז געװען װיעיק, כדי זיך צו באַקענען גענױ מיט זײער לערע.
אין אַלגעמײן װײסט מען, אָז די איסײם האָבן געפֿירט אַ זײער פֿרום און מיליק לעבן. זײ האָבן נישט געװאױנט אין די שטעט און נישט פֿארנומען זיך מיט האַנדל, װײל זײ האָבן געהאַלטן, אַז דאָס פֿירט צו שװינדל און צו אַ נישט ערלעך לעבן. זײ האָבן דעריבער געװאױנט נאָר אין די דערפֿער. און װי װײט מעגלעך האָבן זײ איבערהױפּט געװאױנט אָפּגעזונדערט פֿון די אַרומיקע מענטשן, אַמײסטן אין די װילדערע געגנטן פֿון טײך ירדן. זײ האָבן באַאַרבעט די ערד און זיך פֿאַרנומען מיט מלאכה. געפֿירט האָבן אַלע איסײם אײן בשותפֿותדיקע קאַסע, אַ סאָרט קאָמונעלעבן. אַ סך געלערנטע האַלטן אַז די איסײם זענען געװען זײ װעלכע האָבן געװאױנט בײם ים המלח אין קומראן, און האָבן געשריבן די ים המלח מגילות.
יעדנס פֿאַרמעגן האָט געהערט צו אַלע מיטגלידער. װיפֿיל אײנער האָט פֿאַרדינט האָט ער אַרײנגעטראָגן אין דער אַלגעמײנע קאַסע פֿון דער סעקטע און מיט דער קאַסע האָט אָנגעפֿירט אַ ספּעציעל דערװײלטער פֿאַרװאלטער. אַלע האָבן געגעסן צוזאַמען, געװאױנט צוזאמען, און ציױשן זײ האָט געהערשט אַן אױפֿריכטיקע פֿרײנטשאַפֿט. קײן קרבנות אין בית המקדש האָבן זײ נישט געבראכט, װײל זײ זענען געװען קעגן טױטן לעבענדיקע באַשעפֿענישן. דאַקעגן פֿלעגן זײ שיקן אין בית המקדש קטורת (שמעקעדיקע גראָזן). זײ האָבן, װאַרשײנליך, נישט געגעסן קײן פֿלײש און נישט גיטרונקען קײן װײן. דער הױפּטשטריך זײערע איז געװען, װאָס זײ האָבן, אין גרעסטן טײל, נישט חתונה געהאַט און נישט געפֿירט קײן פֿאַמיליע־לעבן מיט קײן פֿרױ; אין זײער געזילשאַפֿט פֿלעגן זײ צונעמען פֿרעמדע יונגע מענטשן און זײ מחנך זײן אין זײער לעבן. שבת האָבן זײ אָפּגעהיטן מיט דער אומגעװײלעכסטער גענױקײט, און אַ גאַנצן טאָג פֿלעגט זײער עלטסטער לערנען פֿאַר זײ פֿון זײערע ספֿרים. זײ האָבן זיך טובל געװען אינדערפֿרי און מתפּלל געװען מיט דער זון־אױפֿגאַנג.
װעגן זײערע לערעס גיט איבער יאָסיפֿוס, אז די איסײם האָבן געגלױבט, אז אַלץ איז פֿון גאָט, אז דער מענטש האָט נישט קײן פֿרײען װילן און אַלץ װאָס געשעט מיט אים איז אַזױ נגזר געװאָרן פֿון גאָט. זײ האָבן געגלױבט, אַז נאָכן טױט װערט די נשמה באַפֿרײט פֿון קערפּער, װי אַ פֿױגל װאָס פֿליט אַרױס פֿון שטיע. די איסײם האָבן געלערנט ליב צו האָבן גאָט, צו באַזיגן דעם יצר הרע און ליב צו האָבן מענטשן, נישט צו זײן פֿאַלש, נישט צו שװערן נאָר זאָגן יאָ — יאָ, נײן — נײן, נישט אונטערצודריקן קײנעם. זײ האָבן אױך נישט אַנערקענט קײן קנעכטשאַפֿט, װײל זײ האָבן געהאַלטן, אז אַלע מענטשן זענען באַשאַפֿן געװאָרן גלײך. זײ האָבן געהאַט געהײמע ספֿרים, װאָס האָבן אַנטהאַלטן לערעס װעגן דער געטלעכקײט („מעשה מרכבה” פֿון דער משנה) און אױך װעגן דער װעלט־שאַפֿונג (מעשה בראשית). די איסײם האָבן אױך געקענט רפֿואות דורך פֿאַרשידענע קרײטעכצער װי אױך דורך אָפּשפּרעכן מיט הײליקע שמות פֿון מלאכים. טײל איסײם האָבן אױך געזאָגט נביאות װעגן געשעענישן פֿון דער צוקונפֿט, און יאָסיפֿוס דערצײלט, אַז די נביאות זענען מקױם געװאָרן.
אין שפּיץ פֿון זײער אָרגאַניזאַציע איז געשטאַנען דער פֿירער, און אלע האָבן געמוזט אים געהאָרכזאַם זײן. װען אײנער האָט געװאָלט אָנקומען אין זײער חברה האָט ער געמוזט צוערשט דורכגײן אַ פּראָבע. דער נײאָגגעקומענער האָט באַקומען דרײ זאַכן: אַ לאָפּאַטע צו גראָבן ערד, אַ פֿאַרטוך און אַ װײסן כאַלאַט. די ערשטע פּראָבע האָט געדױערט אַ יאָר. אױב ער האָט אױסגעהאַלטן האָט מען אים געפּרואװט נאָך צװײ יאָר און דערנאָך טובל געװען און גענומען פֿון אים אַ שבועה, אז ער װעט נישט אױסזאָגן קײנעם די סודות פֿון דער געזעלשאפֿט, און ער איז געװאָרן א מיטגליד. די מיטגלידער האָבן, לױט פֿלאַװיוס יאָסיפֿוסן, זיך געטײלט אין 4 שטופֿ: 1) קינדער, 2) די דערװאַקסענע אין דער ערשטער פּראָבע־צײט, 3) דערװאַקסענע אין דער צװײטער פּראָבעצײט, 4) די פֿולשטענדיקע מיטגלידער. אין זײער גרױסער אַכטונג האָבן זײ געהאַלטן משה רבנו, און עס װײזט אױס, אז משה רבנו האָט געדינט פֿאר זײ אַלס סימבאָל פֿון זײער לעבן. זײער צאָל זאָל האָבן באַטראָפֿן אין דער צײט פֿון פֿילאָן לערך 4000. זײ האָבן געװאױנט אַמײסטן אין ארץ־ישראל.
איסײם אין קומראן?
פליניוס דער עלטערער האָט רעקאָרדירט אז איסײם האָבן געװױנט בײם ים המלך. א סך דאָקומענטן װערן אנטדעקט געװארן בײ קומראן לעבן ים המלך. די חבֿורה װעמענס מיטגלידער האָבן אָנגעשריבן די דאָקומענטן זענען געווען װי װאס היסטאָריקערס װײסן וועגן די איסײם. דעריבער, מײנען א סך היסטאָריקערס אז די קומראנערס זענען איסײם, לפּחות א מין איסײם.
די איסײם אין ספֿרי חז"ל
װעגן דער באַציאונג פֿון די חכמים אין דער משנה און גמרא צו די איסײם אין די מײנונג בײ די געלערנטע היסטאָריקער צעטײלט. טײל װילן האָבן, אז די איסײם װערן דערמאָנט אין דער גמרא צום גוטן, און דאָס זאָלן זײן די „חסידים הראשונים” אין דער משנה ברכות פּרק ה', די „ותיקין” (ברכות ט'), די „טובלי שחרית” (תוספֿתא ידים), װי אױך די צנועים. אַנדערע און צװישן זײ אײזיק הירש װײס האַלטן, אז די חכמי המשנה זענען געװען קעגן די איסײם, און אז קעגן זײ האָט מען דאָס מתקן געװען די תקנות פֿון טרינקן װײן בײם בענטשן (ברכות נ״א), מען מעג מטלטל זײן כלים אין שבת (שבת קכ״ב), און די װערטער אין דער גמרא יבמות ס״ב אז יעדער מענטש מוז חתונה האָבן, װי אױך די משנה אין סנהדרין פּרק י' „הלוחש על המכה אין לו חלק לעולם הבא” (אז דער װאָס שפּרעכט אָפּ א קראַנקײט װעט נישט קאָבן קײן חלק לעולם הבא).
נאָכן חורבן פֿון בית המקדש
אלטע היסטאריקערס האבן געהאלט אז די ערשטע קריסטלעכע לערעס שטאַמען פֿון די איסײם. די פּלע איבערמאָראַליזירנדע שפּריכװערטער פֿון עװאַנגעליום װעגן דעם, אז אײנער װעט דיר דערלאַנען אַ פּאַטש אין אײן באַק, זאָלסטו אונטערשטעלן די צװײטע, װעגן די אָרימע און דערנידעריקטע, װאָס זײ געהערט דאָס קעניגרײך פֿון הימל, שטאַמען לויט די היסטאריקערס, פֿון די איסײם. גרעץ גײט זאָגאַר אזױ װײט, אז ער זאָגט, אז ישו הנוצרי און זײן לערער יוחנן המטבל זענעך געװען אײנפֿאַך איסײם (דערפֿון האָט געשטאַמט דאָס װאָס יוחנן האָט טובל געװען זײנע מענטשן אין ירדן). גרעץ פֿירט אַדורך אַ גרינטלעכן אַנאַליז פֿון די ערשטע לערעס פֿון עװאַנגעליום און די ענלעטע לערעס טון די „איסײם” צום סוף פֿון 9טן באַנד פֿון גרעץ אין העברעאיש. היינט מערסטע היסטאריקערס, אבער נישט אלע היסטאריקערס, מיינען אז די איסײם האבן פארשווינדן אינגיכן נאָכן חורבן פֿון 2טן בית המקדש.
קוואַלן
קאַטעגאָריע:יידישע באוועגונגען קאַטעגאָריע:יידישע שטרעמונגען קאַטעגאָריע:היסטאריע
משה אליקים בריעה אונגאר
רבי משה אליקים בריעה אונגאר זצ"ל (ה'תרי"ג – כ"א טבת ה'תרע"ז), רבי אין דאמבראווא.
אפשטאם
רבי משה אליקים איז געבוירן אין דזשאבנא אין יאר ה'תרי"ג, צו זיין פאטער הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת מאטיל א טאכטער פון הרב יחיאל קאריצער, א זון פון הרב שמואל קאריצער, אן איידעם פון חוזה פון לובלין.
רבנות
רבי משה אליקים איז געווען, רבי אין דאמבראווא, אין יאר ה'תרע"ד איז ער אנטלאפן קיין קאשוי.
הסתלקות
רבי משה אליקים איז נפטר געווארן אין קאשוי כ"א טבת ה'תרע"ז, און ליגט אין זיידן'ס אוהל אין דאמבראווא.
פאמיליע
רבי משה אליקים האט געהייראט בזיווג ראשון מרת רבקה א טאכטער פון הרב אברהם הורוויץ, רב אין שענדישוב. בזיווג שני האט רבי משה אליקים געהייראט איר שוועסטער מרת חיה. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דאמבראווא
מארטין לוטער
מאַרטין לוטער (10טן נאוועמבער 1483 - 18טן פעברואר 1546) איז געווען דער גרינדער פון פראטעסטאנטע קריסטנטום.
ער איז געווען ד דייטשער מאנאך וואס האט אנגעהויבן די פראטעסטאנטע רעפארמאציע. ער האט פארעפנטלעכט זיינע 95 טעזיסן, וואס האבן אפגעלייקנט די רעכט פון דעם פויבסט צו פארקויפן "פארלינטקייטן". דער פויבסט האט אים אריינגעלייגט אין חרם, אבער לוטער האט פארברענט דעם באפעל.
ער האט געהייראט קאטערינע פאן בארא.
קאַטעגאָריע:דייטשן קאַטעגאָריע:חכמים
הינטערגראבער
קליין|אַ JCB 3CX הינטערגראָבער אַ הינטערגראָבער אדער גראָבער-לאָדער (ענגליש: Backhoe loader) איז אַ שווערע מאַשין וואס שליסט איין אַ טראַקטאָר-ענלעכע אָפּטיילונג מיט אַ לאָדער-ענלעכע לאָפּעטע אין דער פֿאָדערטייל און אַ רידל אויפֿן הינטערטייל. צוליב זייערע (רעלאַטיוו) קליינע גרייס און פֿארשידענע נוצן זענען הינטערגראָבערס זייער גאַנגבאַר אין שטאָטישע אינזשעניריע און קליינע קאָנסטרוקציע פּראָיעקטן (ווי אַ קליינעם הויז, געהאַלטער פֿון שטאָטישע טראַקטן, אאַז"וו), און אויך אין אויסוואַקסנדיקע מדינות. דאָס סאָרט מאַשין איז ענלעך מיט און איז אַנטוויקלט געוואָרן פֿון וואָס מען רופֿט היינט אַ TLB (Tractor-Loader-Backhoe), וועלכער איז אַ לאַנדווירטשאַפֿט טראַקטאָר אויסגעשטייַערט מיט אַ פֿראָנט לאָדער און אַ הינטער רידל.
דער הינטערגראָבער איז ערפֿינדעט געוואָרן אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך אין 1953 דורך דזשאָזעף סיריל באַמפֿאָרד, דער באַגרינדער פֿון JCB.
קוואלע לומפור
צווילינג שטעט
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
תנ"כישער מוזיי פון נאטור־געשיכטע
דער תנ"כישער מוזיי פון נאַטור־געשיכטע איז אַ קליינער מוזיי אין בית שמש, ישראל, געווידמעט צו דער נאַטור־געשיכטע פונעם תנ"ך. דער מוזיי איז געגרינדעט געווארן אין 2014 דורך הרב נתן סליפקין.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראל
פינגער (פוס)
דער פֿינגער (פֿון פֿוס), אָדער פֿוספֿינער זענען נעמען פֿון די צען אבֿרים אויף די פֿיס פון א מענטש אדער א זויגער. יעדער איינער פֿוס האָט פֿינףֿ פֿינגער.
אין דער יידישער שפּראַך, קען מען רופֿן ביידע פֿוספֿינגער און האַנטפֿינגער נאָר "פֿינגער".
קאַטעגאָריע:מענטשלעכע אנאטאמיע
נאריש און נארישער
נאַריש און נאַרישער (ענגליש: Dumb and Dumber) איז אן אמעריקאנישער קאמישער פילם פון 1994 מיט דזשים קערי און דזשעף דניאלס אלס די הויפט אקטיארן.
אין 2014 אין ארויסגעקומען א פאהרזעצונג מיטן נאמען "נאריש און נארישער 2".
געשיכטע
צוויי שלימזל'דיגע פריינט גייען אויף א רייזע צו צוריקקערן א רענצל וואס זיין מיינען אז א פרוי האט פארלוירן.
אינמיטן א קריגעריי זעען זיי אז עס איז פול מיט געלט און זיי נוצן עס פאר זייערע געברויכן.
באקס אפיס
דער פילם איז געווען זייער מצליחדיק און איז געווען נומער איינס נאך זיין ערשטן וואך. ער האט פארדיענט ארום $247 מיליאן קעגן א זיבעצן מילאן בודזשעט.
שמואל ענגיל
רבי שמואל ענגיל (ל' ניסן ה'תרי"ג - י"ט אדר א' ה'תרצ"ה) איז געווען דער אב"ד פון גרויס ראדאמישל און ראב"ד אין קאשוי. זיינע תשובות זענען געדרוקט אינעם ספר שו"ת מהר"ש ענגיל.
אפשטאם
רבי שמואל איז געבוירן אין טארנא, מערב גאליציע (היינט פוילן) צו זיין פאטער הרב זאב וואלף ענגיל, און צו זיין מוטער אסתר ( - כ"ד כסלו). רבי שמואל איז געבוירן פון א ברכה וואס דער צאנזער רב האט אנגעווינטשן זיין מוטער, נאכדעם וואס ס'איז אריבער עטליכע יארן פון ווען זי האט געהייראט.
יונגע יארן
רבי שמואל איז געווען א פייערדיקער אנהענגער (חסיד) פון צאנזער רב און פון זיינע קינדער, ער פלעג פארן צום צאנזער רב, און נאך זיין פטירה איז ער געפארן צו זיין זון דער שינאווער רב.
אין עלטער פון זעקס יאר איז רבי שמואל געווארן א יתום פון זיין פאטער, און ער איז געבליבן לערנען אין צאנז. ווען רבי שמואל איז בר מצוה געווארן האט שוין געדענקט אויסנווייניג ש"ס מיט תוספות, פאר זיין חתונה האט ער שוין געדענקט דעם גאנצן פרי מגדים און חות דעת.
רבנות שטעלעס
ער האט באקומען היתר הוראה פון הרב יוסף שאול נאטאנזאן (דער ״שואל ומשיב״) און פון הרב שניאור זלמן פראדקין (דער ״תורת חסד״).
נאך דער פטירה פון זיין רבי׳ן, דעם צאנזער רב, האט ער מקבל מרות געווען פון זיין זון רבי יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב.
ער איז נפטר געווארן י״ט אדר תרצ״ה און ער ליגט אין קאשוי.
משפחה
הרב שמואל ענגיל האט געהייראט מרת שפרינצא, טאכטער פון הרב אברהם הורוויץ פון שענדישאוו.
זיין איידעם איז געווען הרב דוד היילפערן.
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן
סונדערלאנד
סונדערלאנד  איז א שטאט ביים מויל פונעם טייך וויר אין טיין און וויר, צפון-מזרח ענגלאנד.
סונדערלאנד איז אריגינעל געווען דריי קליינע דערפער:
געאגראפיע
א גרויסער טייל פון דער שטאט איז אויף א נידריגן בארגקייט פאראלעל צום בארטן. דורכשניטלעך איז סונדערלאנד בערך 80 מעטער העכער פונעם ים־פלאך. די שטאט איז צעטיילט דורכן טייך וויר וואס גייט אדורך דער שטאט אין א טיפן טאל.
70% פון דער באפעלקערונג וואוינט אויף דער דרום זייט פונעם טייך און 30% אויף דער צפון זייט. די שטאט שפרייט זיך ביז צום ברעג ים.
רעליגיע
לויטן צענזוס, 81.5% פון סונדערלאנדער איינוואוינער זענען קריסטן, 9.6% האבן נישט קיין רעליגיע, 0.7% זענען מוסולמענער און 7.6% האבן נישט געוואלט אויסזאגן זייער רעליגיע.
נאר 114 יידן וואוינען אין סונדערלאנד. פאר 1750 האט די שטאט נישט געהאט קיין יידישע געמיינדע. אין 1790 איז געווען אין דער שטאט א רב פון האלאנד. די קהילה האט געוואקסן ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה, אבער זייט דעמאלסט אלע סונדערלאנדער יידן אדער זענען נפטר געווארן אדער האבן זיך באזעצט אין גרעסערע יידישע קהילות. אין 1890 האבן ליטווישע יידן פון קראטינגע געעפנט דעם סונדערלאנד בית המדרש. די רבנים פונעם בית המדרש זענען געווען הרב בלאך, הרב הורוויץ, הרב דוד ראבינאוויטש, זיין זון הרב משה אליעזר ראבינאוויטש און הרב אברהם משה באב"ד. אין 1980 האט דער בית מדרש זיך פאראייניגט מיט דער ענגלישער שול, און הרב שמאי צאהן איז געווארן שטאט׳ס רב. די קהילה איז ביסלעכווייז געווארן גאנץ קליין און אין אדר תשס״ו האט מען פארמאכט די שול.
באן
מען האט איבערגעבויט סונדערלאנד סטאנציע אין נאוועמבער 1965. די סטאנציע ווערט באדינט דורך נארדערן באן באדינונגען צווישן ניוקאסל און מידלזברא, און דורך גראנד צענטראל באדינונגען קיין יארק און  לאנדאן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
קאלא-קאלא
קאָלאָ-קאָלאָ איז א פוסבאל גרופע פון סאנטיאגא, טשילע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פוסבאל קאַטעגאָריע:טשילע
אהרן טייטלבוים (נירבאטור)
רבי אהרן טייטלבוים, באקאנט אלס נירבאטור רב, איז א גרויסער בעל מכשיר, ער פארפיגט מיט זיין הכשר איבער א גרויסע חלק פון חרדישע עסן פארבריקן וועלכע פאבריצירן אליינס עסן און אויך פארבריקן וואס ברענגען אריין עסנווארק פון כינע. צווישן די גרויסע פארבריקן צייטל זיך "מיעל מארט" די גרעסטע חרדישע שחיטה אין אמעריקע און אויך "בלו פענטרי" די פריוואטע לעבל עסנווארג פון "Bingo Wholesale", דער אמעריקאנישער צווייג פון דער ישראלישער פירמע "אושר עד".
רבי אהרן פאדערט פון אלע משגיחים אונטער זיין השגחה צו זיין אינטערנעט פריי אפילו נישט מיט א פילטער.
זיינע קינדער
קאטעגאריע:כשרות קאַטעגאָריע:אוהעל קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
אליהו מני
קליין| הרב אליהו מני גאס אין ירושלים, זון השופט מלכיאל יצחק מני גאס אין ירושלים
הרב אליהו סלימן מני (תמוז ה'תקע"ח, 1818 - ח' תמוז ה'תרנ"ט, 1899) איז געווען דער הויפט רב פון חברון און איינער פון די גרעסטע רבנים פון איראק.