cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
אל קיידא
אל קאידע אן ארגאניזאציע
די טעראר אטקעס פון די ארגאניזאציע ווערן פארעכנט פאר קלוג אסטרטגיש און אכזריות'דיג. צום ביישפיל די 9/11 אטאקע'ס איז געווען נישט אסך מענטש'ן אין פרימטיבע וועגן גענומען אן ארעפלאן און עס געמאכט פאר א באמבע צו ניצן ווען און ווי זיי ווילען, ווי זיי האבן טאקע געטון און גאר וויכטיגע פלעצר און די פאראנייגטע שטאטן פון אמעריקע. די טעראר אטעקעס און מדריד שפאניע וואס איז אויס גערכענט געווארן אז עס זאל זיין פונקט פאר די וואלן און שפאניע, וואס האט געשטיצט די אמריקאנער קואליציה אין די צווייטע גאלף קריג, אין א קאמפיין פון אל קאידע אנטקעגען די 20 פון די 23 לענדער וואס האבן געשטיצט די צווייטע גאלף קריג מיט אמעריקע וואס האט געפירט צו דעם אז די סוציאלע פארטייען וואס האבן זיך אנטקעגען געשטעלט די שפאניע'ס מיליטערישע אנווזענהייט און די צווייטע גאלף קריג אין עיראק, האבן געוונען די וואלען און ארויסגענומון אירע מליטער פון די אמריקאנער קואליציה און די צווייטע גאלף קריג א זאך וואס אל קאידע זעט אין דעם א גרויסן דערגרייכונג און הצלחה.
איינער פון די עיקר אינטערסן פון אל קאידע איז צו מאכן פראבלעמען ציווישן אמעריקע און סאודי אראביע און מען קען דאס זען ביי דעם פאקט אז אסאמא בין לאדען האט פערזענליך אויסגעקליבען די טעראריסטען פאר די ספטעמבר 11 טעראר אטעקעס פון סודיע'ר אפשטאם וואס באמת איז די גרופע נישט געוון אויסגעשטעלט פאר דעם נאר דווקא געטוישט כדאי צו קענען אויפרעגן די אמריקאנער אויף די סאודי אראביע, פראפעסארן האלטן אז אל קאידע האט א אסטרטגישער כלל צו אריין שלפען די אמריקאנער רעגירונג אין מלחמו'ת אויף אראבישע באדן, כדי אויף צורעגן די ארביש'ע וועלט קעגען די אמריקאנער און פארשוואכערן זייער השפעה און די ארביש'ע לענדער און.
די פאראייניגטע שטאטן האט געהאט אפאר געלעגנהייטן צו באקומען בן לאדן אדער אומברענגען נאך פאר 9/11, אין דער צייט פרעזידענט קלינטאן איז געווען אין אמט, אבער פון די אלע געלגענהייט'ן זענען גאר נישט געווארן צוליב א סך סיבות ווי אויכעט לעגעלע אספעקטן, און פריווען צו וואטשען אויף אומשילדיגע בירגער.
סטראטעגיע
איר סטראטעגיע, און וועג פון ארבעט, ביז דער מלחמה אין אפגאניסטאן, וואס האט אראפ געווארפן די טאליבאן פון מאכט, זענען זיי בעיקר געווען אין אפגניסטאן, דארט'ן האט אל קאידע געהאט פארשידנע טרענירונג'ס קעמפס ווי מען האט זיך געלערנט ווי אויסצופירן טעראריסטשע אקציעס. בשעת און וועגן די מלחמה זענען הונדערטער אל קאידע מיטגלידער געהארגעט אין געפאנגען געווארן און אריינגעשליידערט געווארן אין די אמריקאנער ארמיי'ס באזע אין גוואנטאנמאו בעי קובא טרויריגע בארימטע מקסימום זיכערהייט'ס טורמע, און די איבריגע זענען אנטלאפען צו די שכנות'דיגע פאקיסטאן, יירן, עיראק, סיריע, און נאך לענדער. די אל קאידע טערנירונג'ס קעמפס איז אריבער געפירט געווארן צו סודאן ביז מען האט זיי אנדעקט. היינט צוטאג'ס איז די געוואגסטע אקציעס פון אל קאידע אין עיראק, וואס עס שווערצן זיך אריין טויזנטער אל קאידע מיטגלידער און דזשיהאד קעמפער און אל קאידע אפיליערטע. פון ווען די אמריקאנער אזויגעריפענער זיג אין עיראק, איז כמעט נישטא א וואך וואס איז נישטא טויטליכע טעראר אטאקעס.
נאך דעם וואס מען האט אויף געדעקט די טערקישער צעל אין למס' נומבער 2003 קען מען זיך אסאך לערנען ווי אזוי די צעלן אין די וועלט ארבעט'ן. א קליינע טעראר צעל שטעלט זיך צוזאמען און ווייזט גרייטקייט צו טעראר. זייערער פירער טרעפן זיך מיט אל קאידע הויפטן. אין און באקומען ראט אין אנווייזנגען ווי אזוי אויס צו קלייבען א פלאץ צו אטעקירען, און T.N.T פינציעלר הילף, און לכאורה אויך מוישטירונגען מיט אויפרייס מאטריאל, און ווי אזוי אויס צו פירען די אטקעס. אין נאך די לאקלע פירער גייען צריק אהיים און שטעלן עס אויס למעשה מיט פלענער אין אזוי ווייטער לויט ווי אזוי מען האט זיי אויס געלערנט אין די טעראר קעמפ. און טאמער זיי זענען נישט מצליח אזוי מען האט געפלאנט פון פארויס טרעפט מען א צווייטע פלאץ אזויווי די לאקאלע טעראריסטען פארשטייען. זעט מען אז עס איז דא א געוויסע פרייהייט פון די לאקאלע טעראר צעלן. ביי די אויבערדערמאנטער טערקישער צעל האט בין לאדין אונגעוויזען די באזע וואס דינט די אמריקאנער ארמיי אין טערקיי און ישרא-ל'שע שיפן אין די טערקישע האפן, האבן די טערקישער צעל אויסגעקליבן די בריטישע קאנסול אין די בית מדרש אין סטאמבול.
ווי אויכעט יאגן זיי זיך נישט זיי האבן אסך צייט און לייגען אריין אסך קאפ און פינקטעליכע אויסחשבענן, די עיקר עס זאל געלאנגען, פון ווען זיי הבען זיך גטראפען מיט בן לאדן אין זיין קאמאנדיר אויף די אטעקעס, אין 2001 ביז הערשט אין 2003 צווי יאר שפעטער, הבען זיי אויסגעפירט די טעראר אטעקעס, ווי אויך פראפירען זיי עס צו מאכן ווי צוזאמען מעגליך, אזוי די טעראר אטקעס, אין אמעריקא, לונדון עגלאנד, ברצלונה שפאניע, אין די סיני האלב אינזל מצרים, ביי די גרעניץ מיט ישרא-ל, און אויב נישט איז אזוי שנעל ווי מעגליך, אזוי די צויי טעראר אטקעס אין איסטנבול טערקיי, וואס אז געווען אפגעריגיט מיט פינף טעג, און די אטקעס וועלן זיין הויפט שטעט אדער גרויסע שטעט.
כמעט אלעמאל וועט זיין א געוויסע ציל נישט סתם הארגענן די מענטשן פון "פיינט". אזוי קען מען זען ביי די טעראר אטעקעס אין אמעריקע, אין גאר סענסטיווע אין חשוב'ע פלעצער, די הויך פונקט פון די אמריקאנר עקנאמיע די צווילינוג געביידעס, די מילטער הויפט קאווטיר די פענטאגן, אין די פלאן וואס איז אדארך געפאלן די ווייסע'ן הויז, איז כדאי צו שיקען א מעסדזש פאר די אמריקאנר אז זי איז נישט פאר זיכער'ט אזוי זי מיינט און זי וועט טייער באצלען פאר זיך אריין מישען אין די אראבישע וועלט. די טעראר טעראר אטעקעס אין איסטנבול איז צו ווארענן טערקיי זאל זיך נישט דענטערן צו די מערב וועלט און ביעקר אמעריקע און ישרא-ל. די טעראר טעראר אטעקעס אין סיני איז צו פטערייבען די מערב וועלט און ישרא-ל'ס טוריסטן און פאר מצרים אז זי וועט בעצאלן פאר איר מיט ארבעט מיט די "כופרים" די טעראר טעראר אטעקעס אין לונדון צי ווייזען אז זי וועט בעצאלן פאר איר מלחמה אין עיראק.
היינט צו טאג האט אל קאידע טעראר צעלן איבער פארשידנע פלעצער איבער דער וועלט, מערסטענ'ס פון מסלומענר בירגער אדער געווארנע מסלומענר. אל קאידע שטעלט צו פאר אירע טעראר צעלן פאלשע פאספארטן, וואס מיט דעם פארן זיי ווי זיי דארפן אויסצופירן די טעראר אטעקעס. געוויסע טעראר צעלן ארבעט'ן גלייך אויף צו פלאנירען און אויסצופירן טעראר אטעקעס. ווידעראמאל איז דא אנדרע טעראר צעלן וואס הייסען שלאפ'דיגע צעלן, וואס זיי הייסט מען אויסמישען ציווישען די באפלקרונג ביז די קומעדיגע באפעל. ווידער געוויסע צעלן בעיקר די שלאפ'דיגע צעלן טוען גאר שאפן געלט פאר די הויפט אל קאידע טעראר ארגאניזאציע,דרוך אויף שטעלען פקטיווע "וואוילטעטיגע" ארגאניזאציעס. און א סך מאל פאלען די רעגירונגען אריין אין די נעץ פון די וואס זאגן אז זיי געבען הומניטערשע הילף, אבער באמת געבן זיי איבער פאר ארגאניזאציעס טעראר צעווקן, אזוי די "וואוילטעטיגע" ארגאניזאציע די "מענטשליכע זארג" וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1980 אין אטאווא, קאנאדע, וואס האט געדארפט זיין א "וואוילטעטיגע" צדקה ארגאניזאציע, אבער באמת האבן זיי אריבער געפירט געלטער צו טעראר אקטיוויטעטן.
די אל קאידע טעראר ארגאניזאציע פארמאגן א סך קליינע און גרויסע שיפן, וואס מיט איר הילף איר'ע מענטשן און עקספלאסיווע מאטריאל קומען אן איבער דער וועלט. לויט מערב וועלט שפיאנאזש אגענטורן פארמאגן פון צעדליגער ביז הונדרטער שיפן אין אלע מיני סייזס. די וועג איז גענומען פון די טאמיל טייגער ראבעלן פון די אפריקאנר לענדער, ווי אויך פאר אן מעכטיגע פאנדריעזינוג אפראט, מיט אריבער פירען לעגלע ביזנס סחורות, מיט אימלעגלע געוור און דראגס, וויבאלד די וואסער איז נישט איטער א הערשאפט, קען זיי זיך ארומדרייען פרייערהייט אויף די וואסער און שווימען אינטער וועמען'ס פאן ס'לוינט זיך וואס טוישט זיך אין מיטען וועג אפאר מאל, דאס העלפט א סך די אל קאידע טעראריסט'ען צו קענען גייען און קומען פרייערהייט. וועגען די זאכן הערשט א גרויסן געפאר אז אל קאידע וועט זיך באניצען מיט שיפן צי אטעקירען אן אמריקאנער פארט (שטאט) מיט בילאגישע וואפן אדער א שמוציגע באמבע אדער גאר א שיפ אנגעפילט מיט אריזן סכום נארמלע אויפרייס מאטריאל השם ירחם.
אום 5טן יולי 2005 האט אל דשאזירא, די גרויסע אראבישע טעלוויזיע סטאנציע, אויף געשפילט א ווידעא פון איימן א זוואהרי וואס האט פארגעשלאגן א הודנה-די אראבישע וועג פון רליגזע פייער אפשטעל וויבאלד לויט די אראבישע רליגע טאר מען נישט שלום מאכן מיט א כופר- פאר די מערב וועלט בתנאי אז זיי זאלען אפ פיצען פון עיראק אפגאניסטאן און וואס ער רופט אן פלסטין (ארץ ישרא-ל). אין 18 אוגוסט 2005 האבן די סאודי אראביע'ס זיכערהייט'ס קרעפטן, מצליח געוון צי אומברעגנון די הויפט אל קאידע און סאודי אראביע עבד אל עזיז אל מוקרין, אין הויפט שטאט ריאד, צוזאמען מיט נאך דריי מענטשען, א פאר שעה נאך'ן אומבערגנון אן פארכפטער אמריקאנר אינזשעניר פאל דזשאנסאן וואס האט געארבעט אין די אמעריקאנער קאמפני לאקיהד מרטין א פירמע וואס געט זיך אפ מילעטרישע אינזשעניר'ג. דער אל קאידע טעראר צעל אין סאודי אראביע, איז געוון פאראנטווארטליך פאר א סך טעראר אקציעס, בעיקר קעגן פרעמדע אין אויסלאנדער, ווי אויפגעריסען א קאר אנגעפילט מיט אויפרייס מאטריאל דריי מאל, וואס האט גע'קאסט 56 מענטשען'ס לעבן רוב פרעמדע. אטעקעס אויף די גאז איינריכטונגען, אין חייבער, און ינבוע, וואס האט גע'הארגעט 28 מענטשען'ס לעבן. שיסערייען אויף א דייטשע בירגער, און אויף בי. בי. סי. פאטגרפירער, וואס איז גע'הארגעט אין א שרייבער איז פארוונודעט געווארן. די טעראר אקטיוועטעטן פון די סאודי אראביע צעל, איז קלאר געטון געווארן כדאי צו דערשרעקן און פארטרייבען נישט מסלומענר פון סודיע. אל קאידע טוען אויך דרוך פירען פאלטישער אטענטן, ווי אויף די נארטערן אלייענס פירער אחמד שאה מסעוד אין א אטענט דרוך אל קאידע טעראריסטען גלייך פאר סעפטעבר 11, די נארטערן אלייענס פון אפגניסטאן איז די סקולערע גרופע קעגן אל קאידע, די פריעדיגע פרעזידענט פון פאקיסטאן פברעז מושארף איז צוויי מאל גערטעוועט געווארן פון אטנטען פארזוכען דרוך אל קאידע. אין 19 אוקטאבער 2008 האט די בירטישע צייטוג סאנדיי אקפרס אויפגעדעקט, אז אל קאידע האט געסטראשעט אז זי וועט אינטערצינדען ריזגע וואלד פייערן, און רוסלאנד, אמעריקע, און אויסטראליע, אנצוזייען אן איבערקערניש און שעדיג'ן די טוריזם אינדוסטריע, אין אזוי ארום אויך די עקאנאמיע.
די פינגער אפדריקען פון אל קאידע ווי אזוי צו דער קענען אז אל קאידע האט עס געטוען פראפעסיניאל און פונקטלכע אונגרייטונג. יעדע טעראר אטעקע ווערט אנגעגרייט א לאנגע צייט למשל כדי צו קענען אויספירן די 9/11 אטאקעס האבן זיי זיך געלערנט פליען נשט קיין קליינע צייט.
פילצאליגע אטאקעס
זיי וועלן מאכן אסך טעראר אטאקע'ס אין די זעלבע צייט זיכער צומאכן אז מען ווייסט אז עס איז א טעראר אטאקע אין אנצוזיין פאניק און פאראורזאכן וואס מער פארוונדעט'ע.
טעראר אטאקעס אין וויכטיגע שטעט
רוב טעראר אטאקע'ס ווערן איסגעפירט און חשובע שטעט ווי למשל הויפט שטעט אין די צווייט גרעסטע שטעט אין חשיבת אדער פינאנציעלר דיסטריקט טעראר אטאקע'ס און צענטרעלע שטעט איז די מארלישע קלאפ עקסטרעם שטארק ווי אויך די פאפלסיטי אין די מידיע איז דעמאלטס גאר גרויס.
זעלבסטמארד אטאקעס
און רוב פעלער צי מיט א אַעראָפּלאַן צי מיט קאר'ס צי מיט שיפן צי אפילו מיט מענטשן זענען די מענטשען טערנירט צו זעלבסמארד אפילו מען דארף זיי נישט האבן און עס איז מעגליך צי אקטיוויזרען די אויפרייס מאטריאל דורך א זייגער אדער דורך קאמונעקאציע סיגנאלן א חוץ פון די עצם ווילען פון אויספירן א ווילן זיי אנזייען א פאניק אז זיי זענען פאנטישע חברה אין זיי מיינען עס ערנסט אפילו צו שטארבן פאר דעם ווי אויך מאכן זיי א טאקטישע חשבון צי קאמפלאשיזרן די ארגאניזאציע די טעראריסט'ן וועלן און יעדנפאלס געכאפט ווערן און מיט דעם וואס ווערן געהארגט איז זייער שווער צו נאכגייען די טעראריסט'ן.
נישט נעמן אחריות אויף אטעקעס
און רוב טעראר אטעקס וועלן זיי נישט נעמן אחריות אנצוזייען פאניק און ספקות און וועגן דעם די טעראר אטעקס און שפאניע האבן די שפינאזש אגנטורן חושד געוון אז עס רעדט זיך פון א צווייטע טעראר ארגאניזאציע.
ארגאניזאציעס וואס געהערן צו אל קאידע
אל קאידע איז אפציעל געווארן א שירעם ארגאניזאציע אין 1988 דרוך די גרינדער אין פירער, אסאמא בין לאדען, וואס האט צוזמען געשטלט די פרינציפען און צילען פון די טעראר ארגאניזאציע. אויף דעם האבן געחתמט די מיצרשע פירער פון די "דזשיהאד אסלאמי" וואס זענען אריין אין אל קאידע און שפיץ פון זייער פירער איימן אל זוואהירי, וואס איז דערוועלט געווארן נאך דער טויט פון אסאמא בין לאדען. דורך די יארן האבן נאך צענלדיגער איסלמישער טעראר ארגאניזאציעס זיך אנגעשלאסן מיט אל קאידע און די מיטעל מזרח די מצרישער דזשיהאד אסלאמי, זייער געווזענע פירער איימן אל זוואהירי היינט פירער פון אל קאידע. די עבדאללה עזאם גרופעס זיי זענען אקטיוו אין סוריה, מצרים.
אַל־קײַדאַ איז א טעראר אליאנס מיליטאנטישע טעראר גרופע געגרינדעט דורך אזאם און אפגהאנע אראבער וואס זענען פארשפרייט צו צוזייט איבער דער גארער וועלט פון מוסולמענער וואס האלטן אז אמעריקע איז דער שטן און די רעליגיע פארפליכטעט זיי צו באקעמפן. שפעטער איז אסאמא בין לאדען געווארן דער פירער פון דער ארגאניזאציע. זיי אטאקירן ציווילע און מיליטערישע צילן.
קאַטעגאָריע:טעראר קאַטעגאָריע:איסלאם
דזשעף זשעקאבי
דזשעף זשעקאבי איז א פרומער אידישער קאלומניסט פאר דער באסטאן גלאב צייטונג. ער איז רעכט קאנסערוועטיוו געשטימט. זיינע קאלוםס ווערן סינדיקירט נאציאנאל דורך זשאואיש ווארלד רעוויאו.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
סוף זמן קריאת שמע של שחרית
סוף זמן קריאת שמע של שחרית איז די לעצטע צייט אין טאג וואס מען קען לייענען קריאת שמע אינדערפרי.
די משנה אין מסכת ברכות זאגט אז מען קען לייענען קריאת שמע אינדערפרי ביז ווען די קעניגליכע קינדער וועקן זיך אויף. די גמרא זאגט אויף דעם אז דאס איז ביז די ענדע פון די דריטע שטונדע אין טאג.
עס זענען עטליכע מיינונגען אין ווען די ענדע פון די דריטע שטונדע איז:
פראצעסאר
לויטן פאן נוימאן ארכיטעקטור, די אנווייזונגען וואס דער פראצעסאר באקומט דערמעגלעכן דעם פראצעסאר צו לייענען דאטן פונעם זיכרון, אויספירן אריטמעטישע, לאגישע און איינגאב/אויסגאב אפעראציעס אויף די דאטן.
אן אינטעגרירטער שטראמקרייז קען האבן עטלעכע צענטראל־פראצעסארן אויף איין שפענדל.
צוויי וויכטיקע קאמפאנענטן פון א צענטראל־פראצעסאר זענען די אריטמעטיש-לאגישע איינהייט (ALU), וואס פירט אויס די אריטמעטישע און לאגישע אפעראציעס, און די קאנטראל איינהייט, וואס ברענגט די אנווייזוגען פונעם זיכרון און פירט זיי דורך.
יגאל עמיר
250px|קליין|יגאל עמיר, 1995 יגאל עמיר (געבוירן דעם 23סטן מיי 1970) איז דער אפציעלער מערדער ווער ס'האט געשאסן און דערמארדעט דעם פרעמיער מיניסטער פון ישראל יצחק ראבין, צוליב ראבינ'ס שטיצע פאר א שלום מיט די פאלעסטינער, אין אויסטויש פון שטחים.
עס זענען דא וואס זאגן אז די אפיציעלע שטעלונג פון די ישראלישע רעגירונג איז א קאווער אפ, און אז געוויסע געהיים אגענטן פון שב"כ, ווי אבישי רביב, איז געווען פארמישט אינעם מארד.
ביאגראפיע
יגאל איז געבוירן צו זיינע עלטערן שלמה עמיר - א סופר סת"ם, און גאולה עמיר א קינדערגארטן-אויפזעערין, ביידע אפשטאמיגע פון תימן. כאטש זיי זענען בכלל נישט געווען פארמישט אינעם אטענטאט, האבן אבער זייערע קינדער יא געשפילט א ראלע דערין, דאן און שפעטער. ווען זייער עלטערע זון חגי עמיר האט געהאלפן זיין יונגערע ברודער יגאל מיט'ן אויספירן דעם פלאן, און איז אליינס געזעצן דערפאר 16 יאר אין טורמע.
שפעטער האט זיין יונגערע ברודער אמיתי עמיר פארהייראט זיין ברודערס שטיף טאכטער, נאך וואס ער האט חתונה געהאט מיט לאריסא טראמבובלער - א רוסיש געבוירענע פרוי - וואס האט צוליב געטריישאפט צו יגאל זיך מקריב געווען פאר אים, און אנגענומען א קידושין דורך א שליח, און שפעטער געהאט א קינד מיט אים, דורך א לאבראטארישע באפרוכטינג, אום יאר תשס"ז, און הייסט ינון אליהו שלום עמיר.
קאטעגאריע:רעכטע לאגער קאטעגאריע:ישראלים קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע
ממעיינות התאחדותינו
ממעיינות התאחדותינו איז א תורה בלעטל אויף די וואכעדיגע פרשה האט אנגעהויבן צו ערשיינען צום ערשטען מאל אין שבת פרשת מטות מסעי שנת תשנ"ט, א דירעקטער רעזולטאט פונעם סאטמאר שפלינטער וואס האט דעמאלטס פאסירט, און האלט נאך אן ביזן היינטיגן טאג, הגם אין א איינגעשרומפענע און פארהעלניסטמעסיגע פארמאט.
פון אירע הויפט ארטיקלען איז די תורות און דרשות פון הרב אהרן טייטלבוים, סאטמארער רבי, און דאס איז אייגענטליך די ציל פונעם אויסגאבע פונעם ערשטען טאג אן.
קאַטעגאָריע:ארונים קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
ב'תשס"ג
קאַטעגאָריע:יידישע יארן
מאיר ווערטהיימער
leftמאיר ווערטהיימער איז דער פארזיצר פון המספיק, איינע פון די ווערטהיימער משפחה וואס זענען כלל טוער. חיים שלמה ווערטהיימער, מענדל ווערטהיימער און משה יוסל ווערטהיימער, פלימעניק ר' משה יצחק ווערטהיימער, און אזוי ווייטער.
קאטעגאריע:ארונים קאטעגאריע:עסקנים
לשון־רבים
אין כמעט אלע שפראכן בייגט מען סובסטאנטיוון צו ווײַזן מערצאל. אויף אסאך שפראכן, כולל יידיש, בייגט מען אויך אדיעקטיוון און ווערבן צו ווײַזן מערצאל.
מערצאל אין יידיש
אנדערש ווי רוב שפראכן, אויף יידיש איז פארמירן די מערצאל פון סובסטאנטיוון שטארק קאמפליצירט. ס'איז נישט דא קיין איין כלל, נאר עטלעכע כללים.
מערצאל מיט -ן אדער -ען
ווען א סובסטאנטיוו לאזט אויס מיט א קאנסאנאנט אדער א געדרוקטער וואקאל, נארמאל שאפט מען מערצאל מיט -ן, למשל: אפגרונטן (פון אפגרונט), מענטשן (פון מענטש), שולן (פון שול), שעה'ן (פון שעה).
אין די פאלגנדע אויסנאם פאלן שאפט מען די מערצאל מיט -ען:
מערצאל מיט -ים אדער -ות
ווערטער וואס שטאמען פון לשון־קודש שאפֿן זייער מערצאל מיט -ים אדער -ות. אין מערצאל רוקט זיך דער דרוק צום פֿאַרלעצטן טראַף.
מערצאל מיט -עך
פארקלענערונגס־ווערטער שאפֿן די מערצאל מיט -עך אַנדערע ווערטער וואָס לאָזן זיך אויס מיט אַ -ל וועלן שאַפן די מערצאל -ען
ביישפּילן פון פארקלענערונגען: מויד -> מיידל -> מיידלעך. ראד -> רעדל -> רעדלעך. גאס -> געסל -> געסלעך.
פארשידענע דיאלעקטישע פארעמען: שליסל -> שליסלעך. צעטל -> צעטלעך. אויף סטאנדארט יידיש וועלן די סובסטאנטיוון זיין אויף מערצאל מיט -ען. שליסלען מיט צעטלען.
מערצאל מיט -ער
ס'איז נישט דא קיין כלל וועלכע ווערטער שאפן זייער מערצאל מיט -ער, אבער אסאך גאר אלטע ווערטער אין יידיש האבן מערצאל -ער. למשל:
אפטמאל ענדערט זיך א ← ע, ו ← י, "קורצער חולם" וי ← יי, "לאנגער חולם" וי ← ײַ:
סעמי טריילער
קליין|לינקס|250px קליין|250px|אַ "[[שטראז צוג|שטראָז צוג" אין אויסטראליע]] א סעמי טרײלער (ענגליש: Semi-trailer; ווערטלעך: "האַלב-וואַגאָן") איז א סארט שווערער לאסטאויטא וואס ווערט געבויט פון צוויי טיילן: א שלעפער און א וואַגאָן.
לשון־רבים
מערצאל גלייך מיט איינצאל
רעכט --> רעכט
סעמי טריילער
דער פאדערטייל איז דאס איינסל וואס שלעפט דער הינטערטייל, דער וואַגאָן וואס מען טשעפעט צו עס זאל דאס שלעפן. לויט די שווערקייט פון דער לאסט אזויפיל רעדער האט דאס ביז 18.
לשון־רבים
זעט אויך
קאַטעגאָריע:גראמאטיק
סעמי טריילער
מען נוצט בלויז דיזל פאר דעם.
זיין מאטאר קען אנטרייבן 450 ביז 600 פערד-מאכט.
קאטעגאריע:לאסטאויטאס קאטעגאריע:טראנספארט
קפ"ש טיטאניק
קליין קליין קפ"ש טיטאניק (ענגליש: RMS Titanic) איז געווען א ריזיגע לוקסוס שיף וואס איז געזונקען אויפן וועג פון גרויסבריטאניע צו אמעריקע דעם 15טן אפריל, 1912. זייענדיג אויף איר ערשטע רייזע, ווען די שיף האט אריינגעקראכט אין אן אייזבארג. און בלויז נאך 2 שעה און 40 מינוט האט די שיף געזונקען.
די שיף איז געווען די גרעסטע שיף אין יענע תקופה, ווען מען האט געבויעט די שיף האבן זיך די אינזשענירן בארימט אז די טיטאניק קען נישט זינקען. עס האט אנגעהאלטן אומגעפער 2,283 פאסאנזשירן. נאר 706 מענטשן זענען געראטעוועט געווארן פון די קאטאסטראפע.
דאס איז אויך שפעטער געווארן פארוואנדעלט אין א פילם מיטן נאמען "טיטאניק".
מ'האט אנגעהויבן בויען די טיטאַניק דעם 31סטן מערץ, 1909 אין דער "האַרלאַנד און וואלף" שיפבויעריי אין בעלפאַסט, אירלאנד.
כ' אב
די טעג ווען כ' אב קען געפאלן:
קפ"ש טיטאניק
קליין|250px|גרייס פון טיטאניק פארהעלטענישמעסיג מיט אן [[ערבוס A380, אן אויטאבוס, אן אויטא און א מענטש]] די לענג פון דער טיטאַניק איז 269 מעטער (כמעט פיר מאָל די לענג פון אַ באָעינג 747), און קען גרייכן אַ גיכקייט פון 23 נאַץ (43 ק"מ א ש). זי האט געקענט טראָגן 3547 פּאַסאַזשירן.
בעלינגהאם באן סטאנציע
בעלינגהאַם  איז א סטאנציע אויף דער -  ליניע אין דער פארשטאט פון בעלינגהאם, אין דער לאנדאנער בארא פון לואישעם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק און איז אין טראוולקארט זאנע 3.
קפ"ש טיטאניק
עס איז פארהאן א רעקארדירונג פון א קל מלא פון דעם בארימטער חזן יאסעלע ראזענבלאט וואו ער באוויינט דער טיטאניק מאנשאפט.
כ' אב
יארצייטן
20. ab
בעלינגהאם באן סטאנציע
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אום 1טן יולי 1892 אויף דעם קאטפארד שלייף דורך דער לאנדאן, טשאטאם און דאווער באן.
קפ"ש טיטאניק
קאַטעגאָריע:קאטאסטראפעס קאַטעגאָריע:היסטאריע קאַטעגאָריע:שיפן
בעלינגהאם באן סטאנציע
באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק. אין די נישט־שפיץ שעה׳ן איז די באדינונג:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
הארטער דיסק
left|250px|thumb|אן הארטדיסק פון אינעווייניק אַ האַרטער דיסק איז א קאמפיוטער באשטאנדטייל וואס איז באשטימט צו היטן אין איר דאטן (ווי פראגראמען און פארשיידענע אנדערע איינצלאיטן). א הארטער דיסק קען אנטהאלטן גרויסע טיילן פון דאטן אין פארגלייך מיט אנדערע זיכרונות, אבער פון דער צווייטער זייט ארבעט ער למשל 10,000 מאל פאמעלעכער ווי דער RAM זיכרון.
דער הארטער דיסק איז א ניט־אויסוועפיקע מעכאנישע זיכרון מיטל וואס דערלאזט איינשפרייכלען די דאטן בקביעותדיק (אנדערש איז למשל דער RAM זיכרון וואס איז יא אויסוועפיק, און ער פארלירט די דאטן גלייך ווען מען האקט אים אפ פון דער עלעקטריע).
די מאסן פון זיין געהאלט רעכנט זיך אין ביטן לויטן ביינערי צאל.
קאַטעגאָריע:איינשפייכלערונג מיטלען
חרם דרבינו גרשום
חרם דרבינו גרשום ווערט אנגערופן די תקנות וואס רבינו גרשום מאור הגולה מתקן געווען און עס גוזר געווען בשם חרם.
די תקנות
אין דערצו איז אַרייַנגערעכנט:
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
יעקב וויינראט
דאקטאר יעקב וויינראט (תש"ז 1947 - ז' מרחשון תשע"ט, 16טן אקטאבער 2018) איז געווען א חרדישער אדוואקאט וואס איז דער גרעסטער אדוואקאט אין ישראל. ער האט פארטרעטן אלע חשובע מענטשן פונעם פרעמיער מיניסטער ביז כנסת דעפוטאטן. ער איז געווען א תלמיד מובהק פון דעם פאנאוועזשער ראש ישיבה רבי בערל פאווארסקי, מיט וועמען האט ער געהאט יארן לאנג א קביעות צו לערנען יעדן ערב שבת.
ביאגראפיע
יעקב וויינראט איז געבוירן געווארן אין יאר תש"ז צו זיין פאטער משה אהרן אין דער שטאט אנסבאך, דייטשלאנד.
ער איז געווען א טאטע פון זעקס קינדער און האט געוואוינט אין רמת גן. זיין דאקטאראט האט געדינט אלס יסוד פאר א געזעץ צו באפרייען עגונות אין ארץ ישראל פון זייערע מענער וואס ווילן נישט געבן קיין גט.
ער איז אויך א פראפעסער פאר געזעץ און א פילאסאף, פסיכאלאג, מאטעמאטיקער און א גרויסער תלמיד חכם.
ער איז געווען א תלמיד פון פאנאוועזשער ישיבה.
ער איז געווען א מיטגליד אין וועדת טל.
קאטעגאריע:אדוואקאטן קאַטעגאָריע:דייטשע יידן קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:חרדים קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה
קינדער שפיל
קינדער שפיל איז א שפיל און אויסדרוק אויף א נארישער שפיל פון אן ערוואקסענער.
עס איז אויך פארהאן אזא געזעלשאפט געגרינדעט אין יאר ה'תשס"ד מיטן ציל צוצושטעלן פאר די קינדער פונעם אידיש רעדענדן ציבור אלע סארט אינטערהאלטונג ווי למשל, שפילערייען מעשה ביכלעך און פיקטשער ביכער, קינדער טעיפס א.ד.ג. און די לעצטע פאר יאר איז "קינדער שפיל" טאקע ארויסגעקומען מיט צענדליגער אייטעמס צום צופרידענהייט פונעם ציבור.
קאַטעגאָריע:קינדהייט קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער קאַטעגאָריע:שפילן
חשק
חשק איז א פיסיכלאגישער טערמין פון וועלן טאן א זאך.
רות וועסטהיימער
קליין|רות וועסטהיימער מרת. רות וועסטהיימער גבוירן קורולה רות זיגל איז א אידישע באבע, באקאנט אלס דאקטער רוט, וואס טרעט אויף אויף טעלעוויזיע און אין צייטונגען צו געבן עצות וויאזוי מען זאל מקיים זיין געשלעכטלעכע באציונגען.
קאטעגאריע:סעקס
ליקוטי עצות
ליקוטי עצות איז א ספר אויסגעשטעלט לויט די א"ב. עס איז עצות און הנהגות ווי אזוי זיך צו פירן מען זאל דערמיט ווערן א ערהליכער פרומער איד, לויט די שיטה און געדאנקען גאנג פון דער ברסלבער פירער ר' נחמן מברסלב דער ספר איז ארגינעל געשריבן געווארן צום ערשט אלץ דעם ספר קיצור ליקוטי מוהר"ן, יאהרן שפעטער האט עס ר' נתן מברסלב איבערגעשריבן און איינגעטיילט לויט די אותיות.
ערעקשאן
ערעקציע איז ווען דער פעניס ווערט הארט און אויסגעצויגן בעת'ן סעקס. דאס מאכט אז זרע זאל ארויסקומען (אויב דאס פעניס וועט זיין הייס).
עס זענען דא מענטשן וואס ליידן פון א פראבלעם אז זיי קענען נישט קומען צום פולקאמע מאס פון ערעקשאן, אז זיי זאלן קענען האבן די מעגליכקייט צו ארויסברענגן די ספערם, אז עס זאל זיין לעבעדיג און אקטיוו, זענען דא פארשידענע היילונגען, טאבלעטן, און דאס גלייכן, דאס צו באהעלפן.
קאטעגאריע:סעקס
ליקוטי עצות
ר' נתן שרייבט אין דער הקדמה פון דעם ספר צווישן אנדערע "עס איז נישט דא קיין הייליגע עצה וואס מען וועט נישט טרעפן אין דעם קליין באנד". עס איז ווארט ביי ווארט ארויסגענומען פון די לאנגע מאמרים פונעם ספר ליקוטי מוהר"ן, אבער עס בלויז גענומען די למעשה פון יעדן מאמר נישט די דרושים.
מען קען טרעפן אסאך פירושים און הסברים צווישן די קורצע ווערטער אויפן ספר ליקוטי מוהר"ן.
ר' נתן האט דאס געשריבן אנפאנג אין שנת ה'תקפ"ו, און האט שטענדיג צוגעלייגט נייע הוספות ביז מען האט צום ערשטן מאל אנגעהויבן צו דריקן אין שנת ה'תר"א, און מען האט עס געפארטיגט אין שנת ה'תר"ג אין לעמבערג.
דער רב פון טשעהרין רבי נחמן מטשעהרין האט עס איבערגעדרוקט אין שנת ה'תרל"ד אין לעמבערג, און האט צוגעלייט דערצו א ניי ספר מיטן נאמען ליקוטי עצות מהדורא בתרא, עס אנטהאלט אסאך נייע זאכן, ער האט צוגעשעטלט אויך פון אנדערע ספרים פון ר' נחמן ווי פון ספר חיי מוהר"ן שיחות הר"ן סיפורי מעשיות.
דער ספר ווערט דערמאנט אסאך אין ספרי הנהגות, דער מסגרת השלחן אויף קיצור שלחן ערוך דערמאנט עס אסאך, אויך אין זיינע אנדערע ספרים ווי דרכי חיים דערמאנט ער עס. הגאון ר' חיים פלאג'י דערמאנט עס אסאך. דער ויגד יעקב אין זיין צוואה "צדה לדרך" ציטירט דערפון עטליכע מאל. דער ייטב לב און קדושת יו"ט דערמאנען עס אויך.
קאטעגאריע:ספרי ברסלב
כ"א אב
די טעג ווען כ"א אב קען געפאלן:
יארצייטן
21. ab
עמבער אלערט
מיסיע
אלס א רעזולטאט צו דעם טראגישן פראבלעם וועלכע פלאגט אזויפיל פאמיליעס, און ספעציעל די קליינע קינדער, האט מען אויפגעשעטעלט אין אלע סטעיטס אן עמוירדזשענסי רעספאנס סיסטעם פאר פעלנדיגע קינדער וועלכע האט באקומען דעם נאמען "עמבער" (אמעריקע'ס מיסינג בראודקעסט עמוירדזשענסי רעספאנס) וועלכע איז א פאראייניגטע אלערט נעטוואורק צווישן די לאו ענפארסמענט אגענטורן, די מידיא, און די עלעקטראנישע ראוד סיינס וועלכע אלערטן אינאיינעם די מאסן איבער א קינדנעפינג באלד ווען עס ווערט באריכטעט.
אין די קומענדיגע שורות וועלן מיר באטראכטן וויאזוי דער פראגראם איז אנטוויקעלט געווארן, וויאזוי עס ווערט גענוצט צו טרעפן פארלוירענע קינדער, און דער סוקסעס פונעם אלארם סיסטעם היינט צו טאג.
געבוירן פון א טראגעדיע
די עמבער אלערט פראגראם איז געגרינדעט געווארן אלס אן ענטפער צו א טראגעדיע פון א קליינע 9 יעריג מיידל וועלכע איז געקידנעפט געווארן אין ארלינגטאן, טעקסאס, אין 996' און איז שפעטער אומגעברענגט געווארן דורך אירע קינדנעפער וועלכע זענען קיינמאל נישט געכאפט געווארן. יענע אינצידענט האט אויפגעטרייסלט דאס גאנצע לאנד און אסאך שאקירטע מענטשן אינאינעם מיט די לאקאלע אויטאריטעטן האבן צוגעזאגט אז עפעס דראסטיש וועט געטאן ווערן צו העלפן מאכן אן אפשטעל צו קינדנעפינגס. עטליכע פאליציי אפטיילונגן און א גרופע עקספערטן האבן זיך באלד געזעצט ארבעטן אויף א פלאן און זענען אויפגעקומען מיט עטליכע פלענער אריינגערעכנט די פאראייניגטע נעטוואורק פלאן.
א יאר דערויף האט מען אויסגעוועלט דעם פלאן וועלכע איז ארגאניזירט און באצאלט געווארן דורך עטליכע ראדיא סטאנציעס און איז נאמינירט געווארן נאך די קליינע מיידל וועלכע האט געהייסן עמבער. שפעטער האט מען אויך צוגעלייגט די אנדערע אויסטיישט צו די בוכשטאבן ווי פריער דערמאנט. אין אנפאנג זענען די אלערטס נאר געמאלדן געווארן דורך די ראידאס אבער מיט די צייט איז עס אריבער אויך צו טעלעוויזיע, עלעקטראנישע ראוד סיינס, און די פאליציי האט איבערגענומען די קאנטראל.
אן אלערט ווערט פארשפרייט
די ערשטע און וויכטיגסטע כלל וואס אלע אנפירער פון די פראגראמען דארפן שטרעבן איז צו האלטן אן עמבער אלערט אלס זייער אן ערנסטע אלארם וועלכע יעדער זאל ארייננעמען אין קאפ. פארשטייט זיך אז אויב עס וועלן זיין עמבער אלערטס יעדן טאג וועלן מענטשן זיך מער נישט וויסנדיג מאכן דערפון. בעפאר אן עמבער אלערט ווערט אלאמירט וועלן די לאו ענפארסמענט אגענטורן זיכער מאכן עטליכע מאל אז עס האנדלט זיך טאקע פון א קידנעפינג און נישט פון א דערשראקענע מאמע וועלכע פאנטאזירט איבער איר קינד וועלכע האט זיך פארשמועסט מיט א פריינט ביים קארנער. אויך מעג נישט דער פראגראם גענוצט ווערן פאר קינדער וועלכע לויפן אליינס אוועק פון די עלטערן צוליב סיי וועלכע סיבה.
אין רוב עמבער אלערט פראגראמען וועט מען דאס נאר נוצן פאר קינדער אונטער 12 יאר וואו די שאנסן זענען גרעסער אז דאס קינד וועט געשעדיגט ווערן. אויך מאכט עס מער דראמאטיש דעם אינצידענט און די מאסן רעגיסטרירט אין מוח אז עמבער אלערט האנדלט זיך פון אומשולדיגע קינדער אויף וועלכע יעדער האט רחמנות.
די פאליציי דארף ארבעטן זייער געשיקט צו קלויבן אינפארמאציע פון עדות וועלכע האבן געזען דעם אינצידענט און דארפן איבער געבן אלע אינפארמאציע וואס זיי האבן איבער דאס קינד און אויב מעגליך וועגן דער קידנעפער אדער די אויסזען פון זיין אויטא. זיי דארפן אויך פארשאפן א בילד פון דאס קינד און דאס באלד אריינסקענען אין קאמפיוטער און פארשפרייטן דאס בילד וואו ווייט מעגליך אז יעדער זאל דערקענען דאס קינד אין פאל מען באמערקט אים/איר ערגעץ.
די גאנצע קאפ-שטיק פון דעם עמבער אלערט סיסטעם איז די קאלאבאראציע צווישן די לאו ענפארסמענט אגענטורן און די מידיא. די אגענטורן און מידיא פירמעס פארבינדן זיך גאר שנעל איינע מיט די אנדערע און טראנספערירן די אינפארמאציע אין מינוטן און קורץ נאכדעם מעלדט מען דעם אלארם מיט אלע דעטאלן וועלכע איז פאראן דערצו. ווען דער אלארם ווערט געמאלדן וועלן אלע מידיא סטאנציעס (ראדיא און טעלעוויזיע) איבערהאקן זייערע פראגראמען און מעלדן דעם עמבער אלערט מיט ערנסקייט און אפעלירן צו די פובליק מען זאל האלטן די אויגן און אויערן אפען און אויב מען פארדעכטיגט עפעס זאל מען באלד רופן דעם אנגעגעבענעם נומער פון די פאליציי דעפארטמענט וועלכע גיט זיך אפ ספעציעל מיט עמבער אלערטס.
סוקסעס געשיכטעס
זינט די עמבער אלערט סיסטעם איז אריין אין קראפט אין עטליכע סטעיטס האט עס שוין געראטעוועט נאנט צו 100 קינדער וועלכע זענען שוין געווען אין די הענט פון קינדנעפער און עס איז זיכער אז פיל מער קינדנעפינג'ס זענען צוריקגעהאלטן געווארן א דאנק דעם סיסטעם.
וויבאלד די עמבער אלערט האט געברענגט סוקסעס און האט פשוט געראטעוועט קינדער פון קינדנעפינגס האט די רעגירונג דאס אנגעהויבן שטודירן אין די ענדע 90'ער יארן און האט אנגעהויבן באטראכטן אויב מען זאל דאס איינשטעלן אין מערערע סטעיטס און אפשר גאר אין גאנצ'ן לאנד. אין 98' האט א מאמע מיט איר 10 יעריג קינד וועלכע איז געקידנעפט געווארן אויפגעטרעטן פאר א סענאט סוב-קאמיטע אין וועלכע זי איז אויסגעפרעגט געווארן וויאזוי די עמבער אלערט סיסטעם האט געהאלפן ראטעווען איר קינד.
אראנדזש קאונטי, קאליפארניע (אוגוסט 02'). טאמארא ברוקס 16 יאר אלט און דזשעקולין מעריס 17 יאר אלט זענען געווען אויפ'ן גאס מיט אנדערע קינדער ווען זיי זענען געקידנעפט געווארן מיט אויסגעשטרעקטע ביקסן.
די פאליציי האט באלד אלאמירט אן עמבער אלערט אין וועלכע זיי האבן געוויזן בילדער פון די צוויי קינדער, א געמאלענע בילד פון דעם פארדעכטיגטן, און די לייסענס פלעיט נומער פון דער אויטא אין וועלכע זיי זענען פארכאפט געווארן. 12 שטונדן שפעטער האט א פעלד ארבייטער דערקענט די לייסענס פלעיט נומער וועלכע ער האט פריער געזען אויף די הייעוועי עלעקטראנישע בולעטין. ער האט גערופן די פאליציי און ביז עטליכע מינוטן זענען די צוויי קינדער געראטעוועט געווארן און דער פארברעכער איז ארעסטירט געווארן.
אבליענע, טעקסאס (אוגוסט 02'). אן איין מאנאט'יגע קינד מיט'ן נאמען נענסי שאוועז איז פארכאפט געווארן אין א וואל-מארט פארקינג לאט ווען די מאמע פון דאס קינד האט צוריק געטראגן די שאפינג וועגעלע ווי עס באלאנגט נאכ'ן אריינפאקן אירע איינקופטן אין איר אויטא. דאס גאנצע לאנד איז אויפגעטרייסעלט געווארן פון די געשעעניש נאכדעם וואס עס איז באקאנט געווארן אז די מאמע פון דאס קינד האט נאך באוויזן אנצוהאלטן דעם פארנ'דיגן אויטא וואו איר קינד איז פארכאפט געווארן און איז געשלעפט געווארן 30 פיס און פארוואונדעט געווארן. אן עמבער אלערט איז אלאמירט געווארן און עטליכע שטונדן דערויף האבן א גרופע מענער אין א רעסטוראנט אויפגעפאסט אויף א פרוי וועלכע האט פרובירט מאכ'ן אן איינדרוק ווי דאס איז איר אייגן קינד אבער איז געווען פארדעכטיגט. זיי האבן אלע געוואוסט וואס האט פריער פאסירט און האבן באשלאסן צו רופן די פאליציי אלס אן אפשר. למעשה איז דאס טאקע געווען דאס פארכאפטע קינד וועלכע איז געקידנעפט געווארן דורך א 25 יעריגע פרוי.
עלקא, נעוואדא (אקטאבער 02'). ניקאל לייטפוט העלמאן, 14 יאר אלט, איז פארכאפט געווארן פארנט פון זיין הויז און איז געפירט געווארן 1,700 מייל ווייט צו א דערפל אין טעקסאס וואו די פאליציי האבן פארכאפט די קידנעפער נאכדעם וואס עס איז אויפגעדעקט געווארן א קרימינאלע רעקארד אויף א שכן וועלכע'ס בילד אין אינפארמאציע איז באקאנט געווארן פאר יעדן דורך אן עמבער אלערט.
אויך דארט האט א פשוט'ער מענטש באמערקט די זעלבע אויטא וועלכע ער האט עטליכע טעג בעפאר געהערט ערקלערן אויף די ראדיא. ער האט גערופן די פאליציי וועלכע האבן געמאכט א ראוד בלאק און דאס קינד איז צוריק געקערט געווארן צו די עלטערן אין עלקא.
עמבער אלערט היינט צו טאג
די עמבער אלערט סיסטעם איז צעביסלעך פארשפרייט געווארן איבער'ן גאנצן לאנד און אין אלע גרויסע שטעט אין קאנאדע. אום אפריל 03' האט פרעזידענט בוש אונטערגעשריבן די פראטעקט אקט פון דעם יאר 03' אין וועלכע עס איז געלעגן אלע פלענער וויאזוי מען זאל אויפשטעלן די עמבער אלערט סיסטעם אין גאנצ'ן לאנד און ראטעווען מער קינדער.
ביי די צערעמאניע איז אנוועזענד געווען די מאמע פון עמבער העגערמען, די קליין מיידעלע איבער וועלכע די אלערט סיסטעם איז געגרינדעט און נאמינירט געווארן. בוש האט צווישן זיינע ווערטער געזאגט:
"עס איז וויכטיג פאר די זיכערהייט פון אונזערע קינדער צו פארשפרייטן די עמבער אלערט סיסטעם כדי די פאליצי און שעריף זאלן באקומען צענדליגער טויזענטער און אפילו מיליאנען מיטהעלפער אין יעדע קידנעפינג. יעדע פארברעכער וואס וועט טראכטן פון פארכאפן א קינד וועט וויסן אז א גרויסע נעץ פון מיליאנען מענטשן וועט זיך אויסשפרייטן און יענער וועט געכאפט ווערן דורך די פאליציי אדער דורך א דערנעבנדיגן אויטא וועלכע וועט דערקענען דעם אויטא אדער די וואס זיצן אינעווייניג און ברענגן די פארברעכער צו גערעכטיקייט."
זינט די עמבער אלערט סיסטעם איז געווארן א נאציאנאלער סיסטעם האט מען איינגעשטעלט אן אלערט קאארדינירער אין די דעפארטמענט אוו יוסטיץ. די עמבער אלערט סיסטעם קאסט א געשאצטע 30 מיליאן דאלאר וועלכע איז היינט א טייל פונעם בודזשעט. דאס געלט ווערט גענוצט צו פאראייניגן די 911 עמוירדזשענסי סיסטעם מיט'ן עמבער אלערט סיסטעם און טרענירן די לאו ענפארסמענט אפיצירן וויאזוי צו האנדל'ן אין אן עמבער אלערט. די עמבער אלערט האט זיך געגרינדעט און איז נאך היינט א וואלונטיר אלארם סיסטעם און האט טאקע אסאך מיטהעלפער וועלכע טוען דאס אלס א וואלונטיר ארבעט. די וואלונטירן זענען שטארק דערביי און שטודירן כסדר וויאזוי מען קען פארבעסערן די אלערט סיסטעם אז מער מענטשן זאלן דאס קענען זען און האלטן אן אויג. אין די לעצטע יארן האבן זיי אנגעהויבן פארשלאגן פאר ווער עס וויל א טעקס מעסעדזש אלערט אין וועלכע א סעליולער אדער ביפער באקומט די אינפארמאציע יעדעס מאל אן עמבער אלערט פאסירט.
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:זיכערהייט
לאסטאויטא
קליין|250px|דער [[פוילין|פוילישער Lublin-51 לאַסטאויטאָ]] א לאַסטאויטאָ אדער לאַסטמאַשין איז א גרויסער אויטא וואס ווערט באנוצט צו פירן לאסט און געצייג פון איין פלאץ צום צווייטן. מערסטנס ניצן לאסטאויטאס דיזל. לאסטאויטאס קענען זיין גרויס אדער קליין, אבער מערסטנס זענען זיי די גרעסטע פארמיטלען אויך די גאסן.
אויוון
קליין|250px|אויוון אן אויוון איז א פארמאכט ארט וואס דערונען טוט מען באקן בראטן א.ד.ג פארשידענע עסנווארג. דאס איז אין מערהייט (היינט צו טאג'ס) א צוזאמשטעל פון פיר אייזערנע ווענט און פון הונטען ברענן א פייער און דאס טוט עס דערווארעמען, אין די אלט פארצייטישע וועלט פלעגט דאס זיין געמאכט פון ציגל און מען האט פון הונטען אריין געלייגט האלץ און דאס אנגעצונדן און אזוי באקן אדער דערווארעמען די שטוב ווינטער.
לאסטאויטא
עס זענען פאראן לאסטאויטאס גרעסער פון בוסן, מיט גרויסע מאטארן פון 350 פערדקראפט אדער מער, וואס קענען פארן גיך אויף די אויטאסטראדן.
אויוון
היינט זענען רוב אויוונס געהייצט מיט גאז אדער עלעקטריע.
קאַטעגאָריע:קיך ווערקצייג
Hard disk
קאַטעגאָריע:ווייטערפירונגען פון ענגליש
עקראן
קליין|א CRT מאניטאר א מאניטאר אדער אדער עקראן איז דער עלעקטראנישער אפטייל פון א קאמפיוטער, טעלעוויזיע אדער סמארטפאן און טייל אנדערע געצייג, וואס איז געשטעלט צו ווייזן און סארטירן פאר די אויגן פונעם מענטש, די רעזולטאטן פון דאטן וואס דער פראצעסאר פראצעסירט אינעם פארעם פון ווערטער און בילדער, פראדוצירט דורכן קאמפיוטער אן איבערלאזן א פערמאנעטן רעקארד.
פלאכעקראן
קליין|פלאכעקראן
קאַטעגאָריע:הארטווארג
דזשואיש ווארלד רעוויו
דזשואיש ווארלד רעוויו Jewish World Review איז א וועב סייט וואס ווערט דערהיינטיקט יעדן טאג אינדערפרי, 5 טעג א וואך, מיט קאלוםס און קאריקטורען מיט חיזוק אין לעבן א.א.וו. דורך דעם חרדישן איד פון בארא פארק ר' בנימין זשאלקאווסקי הי"ו, שוין נאנט צו צען יאר אין איין צוה!
ר' בנימין זשאלקאווסקי איז געוועזן אמאל א זשורנאליסט פארן וואל סטריט זשורנאל.
דער הויפט ציל פון דעם סייט איז קירוב אז די קאנסערוועטיוו גוים און אידן זאלן נישט מיינען אז אידישקייט איז ליבעראליזם, בדרך אגב פאקט ער אויך אריין אידישע השקפה ארטיקלן און אסאך ליינער זענען שוין אזוי ארום געווארן נתקרב צו אידישקייט.
וועבלינק
קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאלן
טאהש (הויף)
קליין|250px| א [[טיש אין טאהש]] טאהש איז א חסידישער הויף געגרינדט דורך הר"ר משולם פייש לאווי אין טאש, אונגארן. רבי משולם פייש איז געווען א תלמיד פון רבי יצחק אייזיק קאמארנער, דער ״היכל הברכה״, א תלמיד פון רבי צבי הירש פון זידיטשויבֿ, א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין. דער חוזה איז געווען א תלמיד פון דעם רבי׳ן ר׳ מיילעך, דער ״נועם אלימלך״, א תלמיד פונעם ״מגיד״, דער הויפט תלמיד פונעם הייליגן בעל שם טוב, דער מייסד פון חסידות.
היינט צוטאגס איז דער טאהשער הויף הויפטקווארטירט אינעם טאהשער שטעטל אין קאנאדע געגרינדעט געווארן דורך רבי משולם פייש לאָווי, דער פריערדיגער טאָהשער רבי. דער טאהשער רבי האט זיך קיינמאל נישט געמישט אין קיין שום מחלוקת, און איז געווען שטארק באוואוסט מיט זיין גרויסע אהבת ישראל און פארטיילן גרויסע געלטער פאר צדקה.
דער היינטיקער רבי איז רבי אלימלך סג״ל לאווי, א זון פון רבי משולם פייש דער צווייטער.
טאהשער דינאסטיע
די דינאסטיע פון טאהש ציט זיך צוריק ביזן ערשטן רבין פון טאהש, הרב הקדוש רבי משולם פייש (תקע"ו, יאזעפסדארף, בעהמען - כ"ח סיון תרל"ג, טאהש) וועלכער איז באטיטלט געווארן דורך צדיקים אלץ דער "שרף" פון טאהש, צוליב זיין פלאם פייערדיגער עבודה. רבי משולם פייש איז געווען א זון פון רבי מרדכי סג"ל לאווי, אן אייניקל פונעם תוספות יום טוב, און זיין מוטער זעלדא.
רבי משולם פייש איז געווען א תלמיד פון די צדיקים רבי דויד'ל דינאווער און רבי אייזיקל קאמארנער, ער איז אויך געפארן צו אלע אנדערע צדיקים פון זיין דור און זיי האבן אים אלע זייער מחשיב געווען, צווישן אנדערע איז ער געווען אין צאנז ביים דברי חיים און ביים ישמח משה, דער צאנזער רב האט אים אנגעכאפט די הענט און געפרעגט "פון וואנעט קומען די הייליגע הענטלעך?".
רבי משולם פייש איז געווען א איש קדוש און מפורסם אלס א אפענער בעל מופת ביי וועם מען האט געזען וואונדערליכע זאכן און מופתים.
זיין זון רבי אלימלך, וועם די טאהשער חסידים רופן מיט'ן טיטל דער "סבא קדישא" פון טאהש, איז געווען א תלמיד פון רבי אייזיק'ל קאמארנער, און פון רבי צבי אלימלך בלאזשעווער. אזוי ווי זיין טאטע איז ער אויך געווען אן איש קדוש ובעל מופת מפורסם צו וועמען מען איז געקומען צו פארן פון גאנצן לאנד זיך פראווען נאך ישועות.
רבי אלימלך טאהשער איז שטארק באוואוסט מיט זיין גרויסער עבודה אין יום טוב פורים.
רבי אלימלך איז נסתלק געווארן אום כ"ג כסלו תש"ג.
דער עלטסטער זוהן ביי רבי אלימלך איז געווען רבי מרדכי, רב פון דעמעטשער אין גלילות פון טאהש.
ער איז אומגעקומען אין דעם קריג צוזאמען מיט דער רביצין און עטליכע קינדער, אום חודש אלול תש"ד הי"ד.
נאך דעם קריג איז זיי זון רבי משולם פייש לאווי געווארן רבי. ער האט געפליכטעט קיין קאנאדע, וואו ער האט פריער געוואוינט אין מאנטריאל, און דארט צוריק איינגעפלאנצט דעם טאהשער הויף, ווען זיין בית המדרש'ל אויף דער דזשין מענס גאס איז באלד געווארן א צוציאונגס פונקט פאר הונדערטער חסידישע אידן.
שטעטל טאהש אין קאנאדע
נאך עטליכע יארן, האט דער טאהשער רבי צוגעטרעטן צו א געוואגטן פלאן - פון וואס יעדער האט אים פרובירט אפצורעדן - און ער האט געגרינדעט אן אייגן שטעטל אינדרויסן פון דער שטאט, מיט'ן ציהל צוריק צוברענגען דאס אייגנארטיגער שטעטל לעבן פון דער אלטער היים.
אין דעם שטעטל וואס געפינט זיך 30 קילאמעטער צפון פון מאנטריאל, האט ער מייסד געווען אלע נויטיגע מוסדות פאר בתי חינוך פאר אינגלעך און מיידלעך, א קהלה מיט אלע קהל'ישע צוגעהער, ישיבה גדולה און ישיבה קטנה, בית השחיטה, מקוה טהרה, און אלעס וואס א אידישע קהלה קען נאר פארמאגן.
היינט אין קרית טאהש ציילן זיך פינף הונדערט משפחות פון חסידים אין קאנאדע.
דאס שטעטל וואס פארנעמט קוים א פינטל אויף א מאפע, איז אבער יארן לאנג געווען א צוציאונגס פונקט פאר טויזנטער חסידים פון דער גארער וועלט, וועלכע זענען געקומען צו פארן טעגליך, און בפרט אויף שבתים און ימים טובים, צו וויילן מיט'ן טאהש'ער רבי'ן ז"ל, אים זעהן, און באקומען פון אים א ברכה.
אומצאליגע חסידים פון פארשידענע שיכטן און קרייזן פלעגן זיך שטענדיג צו באווייזן אין קרית טאהש אויף שבתים און יומי דפגרי צו זעהן דעם טאהשער רבי'ס עבודה, אפילו ליטווישע און ספרדי'שע געסט איז נישט געווען קיין זעלטענע ערשיינונג צו בייוואוינען אין טאהש בשעת'ן לעצטן רבי'נס לעבן.
לעצטע אנטוויקלונגען
ווי אין יעדן פלאץ האט זיך ליידער דא אויך אריינגעכאפט דער יצר הרע פון מחלוקת, בפרט ווען דער רבי משולם פייש איז געווארן אביסל עלטער, און דער רב האט איבערגענומען דעם עול פון די מוסדות, און געווארפן טייל פון דער אדמיניסטראציע, און די יעניגע האבן זעלבסטפארשטענדליך פרובירט זיך קעגנשטעלן, האבנדיג געוויסע געלט תביעות.
וואס דאן האבן די אלטע מנהלים נישט געוואלט אויפגעבן די לעגאלע בעלות אויף די בנינים פון די מוסדות און שטעטל ביז מען קומט זיך דורעך אויף זייערע תביעות.
דערווייל האט דער נייער הנהלה נישט געקענט דעקען די הוצאות אין די מלמדים און די מגי"ש זענען נישט בייצאלט געווארן פאר א לענגערע צייט האט זיך דער תלמוד תורה און די ישיבה אפגעטיילט פון די צענטראלע הנהלה צו א פריוואטע הנהלה געפירט דורך נייטראלע עסקנים
נאך פארהאנדלונגען פון קנאפע צוויי יאהר, האבן זיך די נייע הנהלה אויסגעגליכן מיט דער אלטער, און באצאלט א סכום פון מיליאנען וואס יענע האבן געפאדערט אויף פארשידענע תביעות, און די בנינים זענען אלעס געווארן צוריק איבערגעשריבן אויפ'ן נאמען פון די הנהלת המוסדות און דעם רב.
אום כ"ז אב תשע"ו איז דער רבי משולם פייש זצ"ל נסתלק געווארן.
זיין זון רבי אלימלך סג"ל לאווי האט אים איבערגענומען און ער פירט היינט די חסידות און דאס שטעטל מיט אירע 500 משפחות.
ביי דער ערשטער יארצייט זענען זיך צוזאמענגעקומען קיין טאהש א ריזיגער ציבור וואס טאהש האט זעלטן ווען פאר דעם געזען.
כ"ב אב
יארצייטן
22. ab
פלאסטיק
300px|לינקס|קליין|פארשיידענע פּראָדוקטן געמאכט פון פּלאַסטיק פלאסטיק איז אן אויסגעארבעטע מאטריאל וועלכע ווערט היינטיגע צייטן גענוצט צו א רייע פראדוקטן אנגעהויבן פון פלאסטיק בעגס און גייענדיג ביז אויטא טיילן און אפילו פליגער טיילן. דער באנוץ פון פלאסטיק איז זייער גרויס אין די מאדערנע וועלט וויבאלד עס איז ביליג, שטארק, און קען ווערן ריסייקעלט.
פראדוקציע
פלאסטיק איז געמאכט פון גרויסע ארגאנישע מאלעקולן (די קלענסטע פיזיקאלע זאך וואס פארמאגט אין זיך מערערע אטאמען דורך די צוזאמענהאלט פון כעמיקאלן) וואס קען אויסגעפארמעט ווערן צו פארשידענע פראדוקטן. פלאסטיק איז געמאכט פון א מאלעקול וואס הייסט פאלימערס. צו מאכן פלאסטיק מוזן די פאלימערס ווערן צולאזט און רינעדיג.
מעלות
פלאסטיק איז א גאר גוטע פראדוקט צוליב דעם וואס עס קען ווערן הארט ווי א שטיין, שטארק ווי אייזן, לייכט ווי האלץ, דורכזיכטיג ווי גלאז, און בייגעוודיק ווי גומע. די וועלט היינט איז פיל מיט פלאסטיק ביי יעדע טריט און שריט.
היסטאריע
פלאסטיק איז אין אמת'ן שוין גענוצט געווארן מיט טויזענטער יארן צוריק אבער אויף אנדערע צוועקן און עס איז אנדערש געמאכט געווארן און האט אנדערש אויסגעקוקט. אין די אנפאנג יארן פון 19' האט מען אנגעהויבן פראדעצורן אלע ערליי מעטאלענע פלאסטיק וואס איז געווארן איינע פון די מערסט גענוצטע מעטאלן פון די וועלט.
א געוויסער שטודירער מיט'ן נאמען הערמאן סטודינגער פון דייטשלאנד האט געווינען דער מעדאל אלס דער גרעסטער פלאסטיק דעוועלעפמענט קאפ אין די יארן פון 19'.
באנוץ
שטעלט אייך אראפ אויף יעדן ארט און הייבט אן זיך אומקוקן וועט איר זען אז אלעס ארום אייך איז אין טייל געמאכט פון פלאסטיק. אייער בעט פארמאגט פלאסטיק אויף די מאטראץ, אייער מאנטל האט פלאסטיק קנעפלעך, אייערע ברילן האט פלאסטיק גלעזער, אייער אויטא איז דאך א שטיק פלאסטיק, אייער עסן איז געפאקט אין פלאסטיק און אויך די עסצייג האט אויף זיך פלאסטיק, א.א.וו.
פלאסטיק קען אייביג צוריק צולאזט ווערן און איבערגענוצט ווערן פאר נייע פראדוקציע (ריסייקלינג).
קאַטעגאָריע:מאטעריאלן
השארת הנפש
השארת הנפש אין פראסט יידיש איבערטייטש איבערבלייבונג פון נפש. דאס איז אזא אידישער תורה טראדיציאנאלער באגריף און איסור אז מען טאר נישט צוזעהן אדער גיין נאנאט וכל שכן נישט טשעפענען דעם נפטרס קערפער ווייל וויבאלד מען שטייט דאך אויף תחיית המתים און די נשמה אדער נפש פליט ארויף אין הימל צו באקומען זיין שכר ועונש שאפט זיך א פארלאנג פון די לעבן געבליבענע ארום דעם נפטר צו היטן מיט כבוד און הייליגקייט די קערפער, דאס נישט לאזן פאלמעסען אדער אויסגראבן פון דעם קבר ווייל די נפש לעבט נאך אפילו דער גוף איז טויט.
געוויסע פוסקים צייכענען אויך אן אז דאס איז מקור פון טמא אז מען זאל נישט גיין נעבן א נפטר כדי נישט צו באקומען ספיקות אין די אמונה פון השארת הנפש.
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
זשאן עדווארדס
left|thumb|250px|דזשאן עדווארדס דזשאן עדווארדס האט קאנדידירט אינערהאלב די דעמאקראטישער פארטיי פריימעריס פאר אמעריקאנער פרעזידענט אין 2008.
זיין זון איז געשטארבן און געמאכט פון דעם א קאמפיין אישו.
זיין לעבן איז געווארן זייער רייך פון קעמפן אלס אדוואקאט קעגן דאקטוירים וואס האבן געמאכט טעותים אין זייערע אפעראציעס פאר פאציענטן.
ער איז געווען סענאטאר אויף איין טערמין פון נארט קאראליינע און דערנאך אנגעהויבן צו לויפן פאר פרעזידענט פארלירנדיג צו זשאן קערי אין די פריימעריס און דערנאך האט אים קערי אויסדערוועלט אלס זיין וויצע פרעזידענט קאנדידאט און זיי האבן ביידע פארלוירן אין די גענעראלע וואלן צו בוש און טשעיני טיקעט.
זיין ווייב האט לעצטענס באקומען קענסער און ער האט דאס גענוצט צו שאפן אסאך פאבליסיטי און מידיע אטענשען.
זיין ווייב האט אפילו אריינגערופן צו א טעלעוויזיע שוי צו דעבאטרין דעם קאנסערוואטיוו און טאן געבער פאר די רעפובליקאנער פארטיי דעמעגאגיע ען קאלטער דאס טעלעפאן קאל צום שוי איז ברייט אויפגעשפילט געווארן דורך דעם עדווארדס קאמפיין און איז לויט אלע אנאליטיקער צו פארדאנקן דעם שטארקן פלייץ אין געלטער וואס ער האט לעצטענס באקומען פון די ליבעראלן פון לאנד.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער פרעזידענט וואלן 2008
גאונים
גאונים ווערן אנגערופן די רבנים נאך די סבוראים.
דעם טיטל גאון טרעפט מען צוערשט אין די תקופה פון נאך די רבנן סבוראי, ווען מען האט אזוי באטיטלט דעם ראש ישיבה פון די צוויי הויפט ישיבות אין בבל, סורא און פומבדיתא, וואו עס איז אין יענער תקופה געווען די הויפט תורה צענטערן אין דער אידישער וועלט, און וועמענ'ס ראש ישיבה איז דערפאר אנערקענט געווארן אלס דער הויפט תורה אויטאריטעט נישט בלויז אין לאנד נאר איבעראל וואו עס האט זיך געפינען א איד. דעריבער ווערט יענע תקופה אנגערופן תקופת הגאונים.
מיט דער צייט איז דער אפיציעלער טיטל פארשוואונדן געווארן רב האי גאון איז געווען דער לעצטער צו טראגן דעם טיטל - און ווען די צוויי ישיבות פון סורא און פומבדיתא האבן זיך פארשפארט האט זיך אויפגעהערט דאס קרוינען עמיצן אפיציעל מיט דעם טיטל, און עס האט זיך אנגעהויבן די תקופה פון די ראשונים, אנגעהויבן מיט די ארבעת השבויים, דאן רבינו גרשום מאור הגולה, דערנאך רש"י און זיינע תלמידים די בעלי התוספות, און די איבריגע ראשונים.
שפעטערדיגע תקופה
אין די צייטן פון די ראשונים טרעפט מען נישט אז מען זאל בכלל נוצן דעם טיטל. שפעטער אין אנהייב פון די אחרונים קען מען טרעפן דא און דארט דעם טיטל, און צוביסלעך איז דער טיטל צוריק אריין אין באנוץ צו באצייכענען א גאר גרויסן תלמיד חכם.
קאטעגאריע:גאונים
לערנען
לערנען מיינט זיך מעיין זיין אין א זאך, עס שטודירן, און ארויסציען מסקנות.
ווען מען איז מעיין אין די תורה הקדושה, הייסט עס געלערנט. און להבדיל אלף אלפי הבדלות ווען מען לערנט גוישע ביכער.
אויך ווען מען ווערט געוואויר נייע זאכן הייסט עס אז מען האט זיך געלערנט.
א שטודיע ווייזט אז יעדער מענטש לערנט זיך יעדן טאג אין דורכשניט דריי נייע זאכן.
קאטעגאריע:וויסנשאפט
כ"ג אב
יארצייטן
23. ab
ניו דיל
ניו דיל (דאס ווארט שטאמט פון ענגליש וואס מיינט די נייע ארדענונג) איז א קורצע אויסדרוק אויף דער נייער עקאנאמישער פאליסי וואס דער 32סטער USA פרעזידענט, דער דעמאקראט, פרענקלין דעלאנאו רוזעוועלט, האט איינגעפירט באלד נאכן ווערן פרעזידענט אין יאר ה'תרצ"ג א פּאָר יאר נאך די וועלט ווירטשאפט קריזיס (ווען די בורסע אין USA איז אומגעפאלן). דער געדאנק פון די נייע ארדענונג איז געווען צו אָפזאגן די אלטע עקאנאמישע מעטאד פון קאפיטאליזם, און לאזן די רעגירונג זיך אריינמישן אין די בירגערס פערזענליכע ווירטשאפט.
די ערשטע ארדענונג
די ערשטע ארדענונג האט זיך געצויגן אנדערטהאלבן יאר.
די צווייטע ארדענונג
די צווייטע ארדענונג האט זיך געצויגן דריי יאר.
קאַטעגאָריע:עקאנאמיע קאַטעגאָריע:היסטאריע קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע היסטאריע
בלוט צעל
קליין|250px|פון רעכטס אויף לינקס: [[רויטע בלוט צעל, טראמבאציט און ווייסע בלוט צעל. פאטאגראפירט מיט א דורכזוכנדיקן עלעקטראנישן מיקראסקאפ (SEM).]] א בלוט צעל (בלוט קעמערל) איז נאר וואס א צעל וואס געפינט זיך אין בלוט. זויגערס האבן דריי ערליי בלוט צעלן:
קאַטעגאָריע:בלוט קאַטעגאָריע:אנאטאמיע
גוגל ביכער
left|thumb|250px|זייער לאגא. גוגעל בוך סוירטש איז א סערוויס פון גוגל ווי איר קענט אויפזיכן די טעקסט פון א ספר וואס איר האט נישט.
נאמען
צו מיינט איר וויקיפעדיע:נאמען?
נאמען איז וויאזוי מען רופט אן א זאך אדער א מענשט אדער א באגריף.
ביי מענטשן איז היינט צוטאגס דא לעצטע משפחה נמעען און ערשטע נמאען.
קריאת השם
איז ווען מען גיבט א נאמען פאר א ניי געבוירן קינד.
קאטעגאריע:מנהגים קאטעגאריע:סאציאלאגיע *
ווייסע בלוט צעל
קליין|250px|געמישטע בלוט צעלן רויטע און ווייסע. ווייסע בלוט צעל אדער ליקאקייטס זענען צעלן וואס פארעמען דאס בלוט, זיי ווערן פראדוצירט אין די מארך ביין און העלפן באקעמפן אינפעקציע קרענק, אלס אינטערגאלער טייל פון די אימיון סיסטעם.
קאַטעגאָריע:בלוט
שרה
שָׂרָה אמנו איז געווען די ווייב פון אברהם אבינו, זי איז געווען איינע פון די ארבע אמהות.
זי האט ארגינעל געהייסן שָׂרַי, און גאט האט געטוישט איר נאמען צו שרה.
אויך ווערט זי אנגערופן מיטן נאמען יִסכָּה, וואס מיינט "קוקן", צוליב וואס זי איז געווען זייער א שיינע פרוי, און פרעמדע מענטשן האבן געקוקט אויף איר מיט גליסטעניש.
זי האט אויף א וואונדערלעכן אופן געשוואנגערט אין געבוירן איר איינציגן זון יצחק ביי די ניינציג יאר.
זי איז געשטארבן אין קרית ארבע אויף דער עלטער פון 127 יאר, און מען האט איר באגראבן אין מערת המכפלה.
קאַטעגאָריע:אבות און אמהות קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך