cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
קרייצצוג
היינטיגע צייטן טוט מען אויך אנרופען אלגעמיינע קעמפפערס מיטן נאמען "קרייצצוג" אויב זיי פירן מלחמה מיט א צוועק אייננצועמען דעם צווייטן צוליב אידיאלאגישע אדער רעליגיעזע סיבות. ווי צ.ב.ש. אמעריקעס מלחמה קעגן איראק ווערט אנגערופען דורך די קעגנערס אלס: בוש'ס פערזענליכע קרייצוג.
היסטאריע
נאך די תקופה ווען די פראנצויזישע קארל אימפעריע איז אונטערגעגאנגען אין אייראפע צום ענדע פונעם 9טן י"ה, און אין דער צייט ווען קריסטענטום האט זיך אויסגעשפרייט איבער די גרעניצן פון גארער אייראפע, איז אויסגעקומען אז אן א שיעור קעמפער האבן נישט געהאט וואס צו טאן.
עס האט דאן געהערשט זייער א איבער געפרומטע רעליגיעזע שטימונג צווישען די מאסען, מענטשן האבן אדאפטירט רעליגיע און עס האט געהערשט א געוואלדיגע אויפוועקונג צו קריסטענטום, די קירכע האט אויך געשפילט א גרויס ראלע אין דעם דורך פארשפרייטן רעליגיעזע פראפאגאנדע, און פראקלאמירט אז עס איז רעכט צו גיין אין קאמף כדי איינצונעמען דאס הייליגע לאנד און בעיקר די שטאט ירושלים (דער פלאץ ווי יוזל איז געשטארבען) פון די מוסלומענער. דאס אלעס האט בייגעשטייערט אז ווען די ערשטע קרייצוג האט זיך אנגעהויבן האט דער המון עם אין פולען מערהייט דאס גענצליך געשטיצט.
ביי ענדע פון 11טן י"ה זיינען די קריסטן געווען פארמישט אין א מלחמה מיט די אראבער ארום טערקיי, די מלחמה פירער האבן דאן געבעטן הילף פונעם פויבסט. דער פויבסט'ס ענטפער איז געווען אסאך א גרעסערער אבער זונלאזער, נישט נאר האט ער געשטיצט די מלחמה אין טערקיי, נאר אויך באפוילן צו גיין איינעמען ירושלים. אזוי האט זיך אנגעהויבן דער ערשטער פון די קרייצוגען.
די קרייצצוגן
עס זיינען געווען אסאך קרייצוגען, אבער נישט אלע האבן באקומען אפציעלע נומערן וויבאלד זיי זיינען נישט געווען גענוג וויכטיג.
דער ציל פון רוב קרייצצוגן איז געווען איינצונעמען ירושלים, אבער אסאך זענען אויך געווען סתם מלחמות קעגן נישט קריסטען און פערזענליכע פיינט פון די פויבסט.
ערשטע קרייצצוג
נאכדעם ווי די קריסטן האבן געבעטן הילף פון די פויבסטן, האט ער געבעטן די מאסן אין ד'תתי"ט (1095) צו גיין העלפן אין די פארעם פון די קרייצוגלער אין די מלמחה אנטקעגן די טערקן, ווען די קרייצוגלער האבן שטארק געווונען, זיינען זיי ארויס געגאנגען אויף ירושלים, און האבן איר איינגענומען פון די מוסולמענער הענט אין יאר ד'תתנ"ט (1099). דורך אויס די מלחמה האבן זיי אויסגע'הרגעט אלע איינווויאנער אויך יידן, און זיי פאברענט אין זייערע שולן.
צווייטע קרייצוגלער
(ד'תתק"ז - ד'תתק"ט) נאך א שטיק צייט פון רעלאטיוו שטילקייט ווען די מוסלומענער און קריסטן האבן געלעבט גאנץ שיין איינס נעבן צווייטן אין ירושלים, בערנארד פון קלערוואקס האט גפערעדיגט א נייע קרייצוג ווען די שטעטל אדעסע איז געפאלן צו די טערקען. פרנצויזישע און דייטשע ארמייען אונטער לואיס די זיבטער פון פראנקרייך און קאנארד די דריטער פון דייטשלאנד, האבן מארשירט קיין אזיע אין יאר 1147 און האבן נישט צופיל אויספיעט צו טאן, און האבן פאקטיש אויסגעשטעלט צו פארלירן אנדערע קרייצוג שטעט דורך אן אנייגשטעלטע און דורךגעפאלנע אטאקע אויף דמשק. ביי די יאר 1149 ביידע פירער האבן זיך צוריקגעקערט צו זייערע וויאינערעטער אנע גרויסע אויפטוען.
דריטע קרייצוגלער
(ד'תתקמ"ז - ד'תתקנ"ב) אין 1187 סאלאדין די סולטאן פון מצרים האט צוריק גענומען ירושלים פון די קריסטן. פויבסט גרעגארי די אכטע האט דאן גערופן פאר א קרייצוג וואס איז געווען אנגעפירט דורך איירופעס זייער וויכטיגע פירערס: פיליף די צווייטע פון פראנקרייך, ריכארד דער ערשטער פון ענגלאנד, און פרעדריק דער ערשטער. פרעדריק האט זיך דערטרינקן אין 1190 איבערלאזנדיג א וואקלדיגע פריינטשאפט צווישען די ענגלישע און פראנצויזן. פיליף האט פארלאזט די קרייצוג און 1191 נאכדעם וואס די קריסטן האבן איינגענומען עכו, די קרייצוג האבן דאן מארשירט דרום אויף די ים הגדול בארטענס, ביז זיי זענען אנגעקומען צו ארשוף ווי זיי האבן באזיגט די מוסלומענער. זיי האבן אבער געליטן פון הונגער און דארשט און האבן נישט געקענט אנהאלטן זייער געווינס. אין 1192 האט ריכארד דערגרייכט אן אפמאך מיט סאלאדין און ער איז דערנאך צוריקגעפארן קיין ענגלאנד. אויפן וועג האט זיך ריכארדס שיף צעבראכן און ער האט זיך געמוזט אפשטעלן אין עסטרייך, אין עסטרייך האט אים זיין פיינט דוק לעאפאלד געפאנגען און איבערגעגעבן פאר פרעדריקס זון הענרי די פינפטע און ער איז געהאלטן געווארן פאר א קעניגליכע אויסלייז געלט. ביי 1197 האט הענרי געוואלט אנפאנגן נאך א קרייצוג אבער ער איז קראנק געווארן און געשטארבן פון מאלאריא.
פערטע קרייצוגלער
די פערטע קרייצוג האט זיך אנגעהויבן ביי דער דריטער אינאקענט פויבסט אין יאר ד'תתקס"ב (1202), מיטן געדאנק צו אטאקטירן די הייליגע לאנד ירושלים פון די מוסלעמענער די כופרים. אבער די ווענעדיגע האבן פארענדערט דאס ציל פון די קרייצוג, און האבן אריבער צו קאנסטאנטינאפעל (וואס הייסט היינט "איסטאמבול") ווו זיי האבן געפרובט באזעצן א ביזאנטינער אויפן קעניגס שטול. נאך א סעריע פון אויסבראכס, איז קאנסטאנטינאפעל געווארן גערויבט אין יאר ד'תתקס"ד (1204). די קרייצוג איז דורכגעפאלן, וויל צום ענדע איז זי נישט אנגעקומען אין ארץ ישראל.
אלביגענזער קרייצצוגלער
דער אלביגענזער קרייצצוגלער האט זיך אנגעהויבן אום ד'תתקס"ט (1209) איר צוועק איז געווען צו פארטרייבן די קאטארערס פון דרום זייט פראנקרייך.
קינדער קרייצוגלער
(ד'תתקע"ב)
פינפטע קרייצוגלער
(ד'תתקע"ז - ד'תתקפ"א)
זיבעטע קרייצוגלער
thumb|250px|קרייצצוג
אידן
פיל יידן זיינען געמארדעט געווארן ביי די קרייצוג אין יאר תתנ"ו. אזעלכע האבן זיך גענומען זייער לעבן אויף קידוש השם, אויך האבן פילע אידן אליינס געשחטן זייערע אייגענע ווייבער און קינדער כדי זיי זאלן זיך נישט שמד'ן צו די קריסטן. דאס איז איינע פון די סיבות וואס מען פירט זיך מיט מנהגי אבלות אין די ספירת העומר, ווייל די קרייצוג האט זיך אנגעפאנגען אין די תקופה.
זייער אויסקוק אין די וועלט
קאַטעגאָריע:מלחמות
אדוואקאט גענעראל
אדוואקאט גענעראל איז דער הויפט פראקוראר פון דעם לאנד, און איז אויך דער לעגאלער אדוואקאט צו פארדייטיקן די לאנד. אין אלע מדינות איז זיין אויפגאבע אביסל אנדערשט, אבער דער מיינונג איז אז דער איז דער הויפט אדוואקאט וואס באשיצט די געזעץ פון דעם פאלק, דערמיט זייענדיג דער צווייט גרעסטע כוח אין געזעלשאפט נאך די סופרים קארט, וואס מאכן די געזעצן, ער טייטש דאס אויס וויאזוי די פאליציי זאל דאס אדורכפירן, דער חילוק איז נאר ווי ווייט גרייכן זיינע כוחות צו אנקלאגן און פארטיידיקן געוויסע אינטערעסן אין דער רעגירונג.
קאַטעגאָריע:געזעץ קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
סנהדרין
סַנהֶדרין (א העברעישע וואָרט וואָס מיינט פארזאמלונג; אויף גריכיש: συνέδριον סינעדריאָן) איז געווען א געריכט פון 71 מיטגלידער וואס האט געפועלט פון בית שני צייטן ביז יאר ד'קפ"ה (346).
סנהדרין גדולה
איר מקור איז פון במדבר י"א. אין די צייטן פון עזרא און נחמיה איז געוועזן די כנסת הגדולה אין לשכת הגזית אין הר הבית וואס האבן באשטימט צו מען זאל ארויס גיין אין מלחמת רשות, אדער דן זיין מלכים, פארברייטערן פלאך אין ירושלים, ארויסגעבן א דין אויף עיר הנידח.
סנהדרין קטנה
סנהדרין 23 דיינים וואס האבן דן געווען נאר דיני נפשות צווישן מענטשן אדער חיות, וואס מען לערנט ארויס פון "שופטים ושוטרים תתנו בכל שעריך".
מען דאוונט יעדן טאג "השיבה שופטינו כבראשונה ויועצנו כבתחילה, צו צוריק שטעלן די סנהדרין אויף פאלק ישראל.
די נייע סנהדרין
ווען נאפאליאן באנאפארטע איז געווען פירער פון פראנקרייך, האט ער אויפגעשטעלט א רבני'ישע קערפערשאפט מיט איין און זיבעציג רבנים וואס זאלן אנפירן אלע אידישע פראגן פון זיין גאנצע אימפעריע, אין שפיץ איז געשטאנען דער ראש הסנהדרין דער גאון ר' דוד טעבעל.
אין יאר 2004 האט זיך אויפגעשטעלעט א גרופע וואס וויל אומקערן די סנהדרין, און עס איז געגרינדעט געווארן אין טבריה.
התבודדות
left|thumb|250px|א ברסלבער חסיד מאכט התבודדות אין א [[וואלד אין ירושלים]] התבודדות איז אזא ריטואל אז מען גייט אין א ליידיגן עלנדן פלאץ ווי א וואלד אדער א מדבר, ווייט אוועק פון אנדערע מענטשן און מען מאכט א חשבון הנפש צו גאט, מען רעדט צו גאט, און מען טראכט צו זיך אליינס איבער די עבירות און תשובה פארנעמעונגען מיט וידוי לויט די פערזענהליכער וואונטש.
אייגענטליך איז התבודדות צוטיילט אין צוויי חלקים, איינס איז דער התבודדות וואס דער שפיץ איז "התבוננות", דאס הייסט מען זאל צוקומען צו טיעפע ענינים פון מחשבה, וואס מען קען דערצו נישט צוקומען נאר אויב מען אנטלויפט פון מענשטן און מען טיילט זיך אפ פון זיי. דאס איז בדרך כלל די כוונה ווען מען זעהט די ווארט אין אמאליגע מוסר ספרים. דער צווייטער חלק איז התבודדות וואס דער שפיץ איז תפלה ותחנונים, מען זאל מתפלל זיין צו גאט, וואס מען קען נישט מתפלל זיין צו גאט מיט די ריכטיגע דביקות נאר אויב מען אנטלויפט פון מענטשן און מען טיילט זיך פון זיי אפ. און דאס ווערט בדרך כלל פראטקיצירט ביי ברסלבער חסידים.
התבודדות ווערט דערמאנט אין אסאך ספרים פון אמאל, די ערשטע ספרים דערמאנען אז אסאך פירושים, אסיום (דאס איז איינע פון די כתות פון כלל ישראל וואס התבודדות און אפגעזונדערקייט איז געווען זיין הויפט ציל, ווערט דערמאנט אין ספר יוסיפון און אין אנדערע ערשטע ספרים, זיין האבן געגריקט סיי מיט די פירושים און סיי מיט די צדוקים), און אויך פילוזאפים פלעגן אסאך גיין אליין, אין מדבריות, וועלדער פעלדער, זיין אפגעזונדער פון דער וועלט און זיך קאנצעטרירען אויף מחשבה און הויכע ענינים.
אזוי ווערט עס דערמאנט אין מורה נבוכים און אין חובת הלבבות, אויך שפעטער ביי די חסידים ווערט התבודדות דערמאנט אלס א מיטל ווי אזוי דערנענטער ווערן צו השי"ת, ווי דער נועם אלימלך אין זיין צעטיל קטן, רבי צבי מזידוטושב אין זיין ספר סור מרע ועשה טוב.
התבודדות ביי ברעסלעווער חסידים
עס ווערט פראקטיצירט הויפטזעכליך צווישן ברסלבער חסידים
ר' נחמן מברסלב
עס איז באקאנט די ווערט פון ר' נחמן (ליקוטי מוהר"ן ח"ב סי' כ"ה) התבודדות הוא מעלה גדולה ועליונה מן הכל התבודדות איז דער גרעסטער מעלה העכער אלעס, ר' נחמן האט געזאגט מקטן ועד גדול אי אפשר להיות איש ישראלי באמת כי אם על ידי התבודוות פון קליין ביז גרויס מען קען נישט זיין א אמת'ער יוד נאר דורך התבודדות.
אנפאננג איז אים שווער געווען אפילו צו זיצען אליין א שטיק צייט, אבער ער האט זיך דאס אויסגעלענרט, ער פלעגט זאגן פאר זיינע חסידים: איך האב זייער געהארעווט. ער פלעגט טראכטן איך האב נאר דעם יעצטיגן טאג, נישט נעכטן נישט מארגן נאר היינט, און אזוי האט ער געקענט רייסען שטיקר פון זיך.
ר' נחמן האט פארציילט אז אין זיין יוגענט איז ער געווען אזוי שטארק אריינגעטוהן אין דעם ענין פון רעדן צו השי"ת, אז אפילו ווען ער האט געבענטש האט ער נאכן בענטשן אויך גערעדט צו השי"ת אויף אידיש, ער האט אים געלויבט און געדאקנט אויף די גוטע עסן וואס ער האט געגריגן, ער האט ארויסגעזאגט: איך לויב דיך פאר די גוטע ברוינפען פאר די גוטע קוכען, פאר פארשפייז, און פאר די גאנצע סעודה.
ר' נחמן האט געמאכט התבודדות זיין גאנץ לעבן, ער האט אייביג געטועהן תפלה צו השי"ת, אפילו אויף דער עלטער ווען ער איז שוין געווען א גרויסער רבי פון הונדערטער חסידים האט מען אים געזעהן אסאך וויינען און מאכן התבודדות, די ערד ארום אים פלעגט זיין נאס פון טרערן, אמאל סוכות ווען ער האט ארום גענומען די בלעמער מיט די לולב האט זיך געגאסן א טייך וואסער ארום די בימה צוליב זיינע טרעטרן. אמאל האט ער געגעבן א טלית פאר זיין גרויסען תלמיד ר' יודל ממעדווידעווקא האט ער אים געזאגט זאלסט מכבד זיין די טלית ווייל אזופיל האר עס איז דא אין דעם טלית אזויפיל טרערן האב איך פארגאסן צו וויסען וואס איז דאס א טלית.
ר' נחמן האט געזאגט אז אלעס השגות און חכמות וואס ער האט זוכה געווען איז געקומען בלויז ווייל ער האט געמאכט התבודדות, ער האט אסאך געוויינט, בתמימות ובפשיטות, אויך האט ער געזאגט אז ווער עס וועט אים נאכמאכן און מאכן התבודדות אלע טאג און וועט זיין א עקשן אין תפלה וועט זוכה זיין צו אלעס וואס ער דארף צוקומען.
ער פלעגט פארברענגט דערמיט אסאך שעה'ן, זיין סדר איז געווען ער האט זיך אויפגעזיכט א פלאץ ווי מענטשטן דרייען זיך נישט, דהיינו אין זיין טאטע'נס הויז איז געוען א בוידם וואס מען האט דארט געהאלטן שטרוי, האט ער זיך דארט באהאלטן מיט א תהלים'ל און האט האט דערמיט געשריגן צו השי"ת ער זאל זוכה זיין מקורב ווערן צו השי"ת. ער פלעגט אזוי רעדן צו השי"ת שעה'ן און טעג.
עס האט זיך אים אסאך געדוכט אז מען הערט אים נישט צו, מען וויל פון הימל ער זאל נישט זיין קיין עהרליכער איד, פארקערט גאר ער האט געהאט ראיות אז פון הימל דערווייטערט מען אים מיט אלע סארט וועגן, מען דארף אים נישט, ער האט געזעהן ווי עס גייט אריבער אסאך צייט און ער האט נאך נישט זוכה געווען צו דערנענטערט ווערן צו השי"ת, דאך האט ער זיך געשטארקט און געבעטן פון השי"ת.
ר' נחמן האט אמאל געזאגט ווען א מענטש פאלט אריין אין בלאטע, דער יצר הרע האט זיך געשטארקט אויף אים ער איז דורך געפאלן א עבירה, דארף ער שרייען און שרייען, ביז השי"ת וועט אים העלפן. ער האט זיך אמאל אויסגעדרקיט דער עיקר איז מבטן שאול שוועתי, דאס הייסט אזוי ווי יונה האט געזאגט ווען ער איז געווען אין די פיש און האט געשפירט ער איז ביים שאול תחתיות האט ער געשריגן צו השי"ת פון די אפגערונט פונעם שאול שריי איך צו דיר.
ווען א יונגער מאן האט אמאל געפרעדט ר' נחמן וויאזוי ווערט מען א עהרליכער איד, האט אים ר' נחמן געזאגט יעדע נאכט פארן לייגן טראכט אריין וויאזוי איז אריבער דעם טאג, אויב איז עס געווען מיט הצלחה דאן לויב און דאנק השי"ת רעדט צו אים און זאג אים געלויבט ביזטו פאר דעם גוטען טאג, העלף מיר אויף ווייטער מארגען זאל ווייטער זיין גוט, אויב איז געווען א נישט גוטער טאג דאן מאן דיר א חשבון היתכן מיינע טעג גייען אריבער מיט גארנישט וואס וועט אויסוואקסן פון מיר ביזה השי"ת וועט דיר העלפן.
איינער האט אמאל געפרעגט ר' נחמן וויאזוי ווערט מען א פיינער איד זאגט אים ר' נחמן זאלסט לערנען תורה, זאגט ער אים אין קען נישט לערנען, זאגט אים ר' נחמן טא זיי מתפלל און מאך התבודדות בעט זיך אויס פון השי"ת זאלסט קענען און פארשטיין תורה, געדענקט דורך תפלה קומט מען אהן צו אלעס גוט'ס צו קדושה, צו תורה צו אלעס גוטס פון אלע וועלטן (ליקוטי מוהר"ן ח"ב סי' קי"א).
רעדן מיטן מאמע לשון דווקא
אייגענטליך ווערט תפלה און התבודדות דערמאנט אין אלע ספרים, אבער ר' נחמן מברסלב האט געמאכט דערפון א גרויסער עיקר, ער האט געזאגט מען זאל זיך געוויינען רעדן צו השי"ת מיט דעם מאמע לשון דווקא, ווייל דער מאמע לשון איז נענטער צום נפש ווי א מענטש, דאס איז זיין מאמע לשון, און ער ווערט נתעורר און דערנענטער צו השי"ת דערמיט.
נאך אין די ערשטע יאהרן פון ר' נחמן ווען ער איז געווען א קינד האט זיך אזוי געפירט, אזוי נאכדעם וואס ער האט געגעסן און געבענטשן ברכת המזון האט ער גערדעט צו השי"ת אין אידיש דווקא, ער האט אים געלויבט אויף אידיש און געזאגט איך לויב דיר אז די האסט מיר געגעבן צו עסן און צו טרינקן, און האט אויסגערעכנט אלע זאכן וואס ער האט געגעבן ביי דער סעודה.
דאס אלעס איז געווען די נייער שיטה און וועג פון ר' נחמן אז יעדער מענטש זאל זיך געוויינען צו רעדן צו השי"ת אויף זיין מאמע לשון, אין זיין פאל איז עס געווען אידיש.
גיין אין פעלד
ווען ר' נחמן האט גערעדט אז מען זאל מאכן התבודדות האט ער געזאגט אז דער עיקר התבודדות איז צו גיין אין פעלד, און אזוי ווערט געברענגט אין ליקוטי מוהר"ן (ח"א סי' נ"ב) אז דאס שלימות פון התבודדות איז צו גיין אין א פעלד, זיך אויסרעדן פאר השי"ת אלעס וואס עס קוועטש אים, ער שטייט דארט אז התבודדות איז צו גיין אין א פעלד דארט ווי מענטשן דרייען זיך נישט קיינמאהל, דאס הייסט מען זאל גיין אין אזא פעלד אינמיטן נאכט, דארט ווי א מענטש דרייט זיך נישט אפילו בייטאג, ווייל אויב סתם מענטשן דרייען זיך דארט, ווערט שוין די לופט נישט ריין, און דער וואס עס וויל זיך אפזונדערן פון דער וועלט וועט עס אים זיין שווער.
אין יאהר ה'תקס"ב נאך שבועות האט ר' נחמן געשיקט זיין טאכטער שרה די טאכטער פון ר' נחמן מברסלב זי זאל רופען א מענטש און אים געזאגט קום לאמיר גיין שפאצירן, ר' נחמן איז דאן געגאנגען אין פעלד מיט זיין תלמיד און אים געזאגט אויב די וואלסט ווען צוגעהערט וויאזוי יעדער גראז עקסטער לויבט און גיט א שירה פאר השי"ת, זי זינגט צו השי"ת אהן קיין פנויות און זייטיגע מחשבות, ווייל זי ווארט נישט אויף קיין שכר, עס איז זייער גוט צו זיין פרום צווישן זיי, דערמיט האט ר' נחמן געוואלט לערנען זיין נייער וועג מען זאל מאכן התבודדות און זיך אויסשרייען צו השי"ת, ר' נחמן איז דעמאלטס געגאנגען מיט זיין תלמיד צו א הייל אויסער די שטאט ר' נחמן האט גענומען א שערי ציון און זיך געזעצט מתפלל זיין, ער האט געוויינט און געשריגן צו השי"ת אסאך שעות, ביז עס איז געווארן פארנאכט און זיי זענען אהיים געגאנגען.
אנדערע ברסלבער חסידים
ר' נחמן האט אויסגעלערנט אלע זיינע תלמידים און נאכפאלגער'ס זאלן מאכן התבודדות און בעטן פון השי"ת.
ער האט געהאט א תלמיד ר' שמואל אייזיק מדאשיב פאר אים האט ער עקסטער אויסגעלערנט וויאזוי צו מאכן התבודדות.
קאטעגאריע:ברסלב
שלום קרויז
הרב שלום קרויז (כ"ז אייר ה'תרע"ז, ראצפערט - י"ד כסלו ה'תשע"א, ניו יארק) איז געווען אב"ד אין אודווארי, רומעניע, פאר דער צווייטער וועלט מלחמה, און א רב אין וויליאמסבורג, ברוקלין, נאך דער מלחמה. ער איז געווען דער לעצטער רב אין דער וועלט וואס איז נאך געווען א רב אינדערהיים אין  אייראפע נאך פאר דער מלחמה.
פון יאר ה'תשכ"ד און ביז ה'תשל"ג האט ער געפירט א ישיבה. זיינע תשובות זענען געדרוקט אין שו"ת דברי שלום. אכט חלקים און זיינע תורות זענען געדרוקט אין דער סעריע פון ספרים "מנוחת שלום".
לעבנסגעשיכטע
רבי שלום קרויז איז געבוירן אין אונגארן צו זיין פאטער הרב שמואל דוד קרויז אב"ד אודווארי, א זון פון הרב שלום קרויז פון לעגענעמיהאלי, א זון פון הרב איתמר אפרים קרויז פון ק"ק ווארשאני. הרב שמואל דוד קרויז איז געווען אן איידעם פון ר' ישראל דוב שטיין ראש הקהל אין ראצפערט, א זון פון הרב משה שטיין אב"ד סענזשארץ בעמח"ס באר משה.
זיין ברית איז פארגעקומען אין ראצפערט שבת ערב שבועות תרע"ז. ביי זיין ברית וואס איז פארגעקומען אין ראצפערט שבת ערב שבועות תרע"ז האט דער בעלזער רב, רבי מהרי"ד מכבד געווען זיין זון רבי אהרן אלץ סנדק.
ווען זיין טאטע רבי שמואל דוד קרויז, אודוואריער רב איז נפטר געווארן אין כ"ה חשוון ה'תרצ"ז, האט מען אים אויפגענומען אלס רב אנשטאט אים. (ער שטאמט פון איבער 45 דורות רבנים. פון מנוחת אשר טשענגער און רבי שמואל קאמאדער פון דאראג.) די וואלען און די אויפנאמע איז פארגעקומען אין אנוועזנהייט פון הגה"ק רבי שלום אליעזר האלבערשטאם זון פון דעם דברי חיים פון צאנז, וואס האט געזאגט פארן עולם אז ער הייסט ענדיגן תיכף און אויפנעמען דעם זון אלס רב.
ער איז געווען אויפן זעלבן באן וואס איז ארויסגעפארן פון אונגארן צו דער שווייץ (עיין ספר מנוחת שלום חלק ראשון, וואו ער דערציילט אויספירליך און באריכות איבער די געשענישן און זיין רעטונג, ווי אויך אין דעם אריינפיר פון שו"ת "דברי שלום, און אויכעט אין דעם בול "מאפילה לאורה" פונעם בארימטן סופר רבי הערשל פריעדמאן) און איז באפרייט געווארן ביום כ"א כסליו, צוזאמען מיטן סאטמארער רבין.
אין אמעריקע
אין אמעריקא האט דער רב אנגעפירט מיט א ביהמ"ד פון שנת תש"ח. (קערעסטירער-אודוואריער בית המדרש) ער האט געהאט א ישיבה משנת תשכ"ד עד שנת תשל"ג ווען עס איז נפטר געווארן זיין איידעם הגה"צ רבי לייבוש טויב ז"ל פון קאלוב. דעמאלס האט ער פארמאכט די ישיבה. אבער דער כולל איז אנגעגאנגען ביז שנת תשמ"ג.
אלס פוסק
בשנת תשל"ז איז ער אויפגענומען געווארן דורך רבינו מסאטמאר בעל דברי יואל אלס רב און יושב ראש פון די בית הוראה פון התאחדות הרבנים, וואס איז דעמאלס נתייסד געווארן אין וויליאמסבורג. ביז נישט לאנג פאר זיין פטירה איז ער נאך געגאנגען כמעט יעדען טאג אין בית הוראה.
רוב פון די היינטיגע רבנים ודיינים האבען געהאט ביי אים שימוש. ווי הרב מאיר וועבערמאן. הרב אילאוויטש. הרבי מקאסאן. הרב חיים דוד כ"ץ. הרב יאזעפאוויטש. הרב מאיבראן. הרב ירמי' פ"מ. ועוד. ער האט שוין מסמיך געווען להוראה הונדערטער יונגעלייט. ווי אויך געגעבען פאר צענדליגע שוחטים און פאר סופרים כתב קבלה.
ער איז געווען אין שטיצע פארן עירוב אין וויליאמסבורג.
די הכשרים פון אודווארי ווערן געגעבן דורך זיין זון ומ"מ הגה"צ רבי שמואל דוד קרויז אודוואריער רב וואס האט שוין באקומען די הוראה מגדולי הרבנים מדור העבר בשנת תשכ"ז. ער געט שוין הכשרים משנת תשמ"ג. ער האט געהאט שימוש אין עניני כשרות ביי הגה"צ מגרויסווערדיין ז"ל. וויא אויך ביי ראביי בערנאד ליווי דער טאטע פון ראביי דן יואל ליווי דער בעה"ב פון די אוי קעי.און שימוש לענייני הוראה חוץ פון זיין טאטן אויך פון הגה"צ ר"י שטיינער ראש בי"ד ווין. גאב"ד דעברעצין בעל באר משה. הגה"צ מקאפיש בעל משנת יעקב הגה"צ מסאמבאטהעלי ועוד
משפחה
אין דעם ערשטן מאל, האט רבי שלום געהייראט מרת הענטשא מרים (נפטר געווארן כ"ט טבת ה'תשל"ה), טאכטער פון רבי ישראל אברהם אלטער לאנדא אבד"ק עדעלין, אן אייניקל פון רבי ישעיה'לע פון קערעסטיר, צוזאמען האבן זיי געהאט איין זון און צוויי טעכטער. נאך איר פטירה האט ער חתונה געהאט מיט מרת אסתר (נפטר געווארן כ"ח חשוון ה'תשס"ג), טאכטער פון רבי דוד סאקס.
דער אודוואריער רב זצ"ל האט בנין וחתנין רבנן. פילצאליגע אייניקלעך זיינע, דינען אלס רבנים און דיינים. יונגעלייט אייניקלעך און אור אייניקלעך וועלכע זיצן און האראווען באהלה של תורה.
די קינדער אוו די אייניקלעך (א טיילווייזע ליסטע) זענען ווי פאלגנד:
רבי שלום איז געווען אויכעט א ברודער מיטן איש החסד ראצפערטער רב.
זיינע לעצטע יארן
אויף יום טוב שבועות ה'תש"ע האט דער אודוואריער רב, געוויילט אין ען.וויי.יו שפיטאל אין מאנהעטען דארט וואו די משפחה, חסידים און אנהענגערס געדאווענט אלע תפילות. מוצאי שבועות האט דער דאקטאר האווערד פריעדמאן געמיינט אז עס איז פארפאלן אבער דער אייבישטער האט געהאלפן און ער איז ב"ה אהיימגעקומען צום הויז ביים טאכטער סטראזשניצער רעביצין מרת רחל, וואס האט זיך מוסר נפש געווען פאר זיין געזונט.
אום ראש השנה האט אודווארי געהאט די זכיה אז דער רב איז ערשינען אין ביהמ"ד און געהאלטן א פייערדיגע דרשה אין גרויסן בית המדרש און געדאווענט פארן עמוד מוסף. ווי אויך יום הקדוש פאר כל נדרי געהאלטן א פייערדיגע דרשה. הושענא רבההאט געדויערט שעה'ן די הייליגע דרשה מיט די הושענות. שמחת תורה א ריזיגן ציבור אידן פון אלע עקן און פארבן רעגנבויגען פונעם חרדי'שן אידנטום, איז אנגעקומען צום רב כדי מיטצוהאלטן דעם גרויסן מעמד פון הקפות
נאך סוכות איז דער רב ליידער ווידערמאל אריינגעפירט געווארן אין שפיטאל און גאנץ כלל ישראל האט איינגעריסן מיט הימל שפאלטנדע תפילות און בכיות, פארן זקן הרבנים, גלייכצייטיג, זענען פארגעקומען צוויי חתונות פון צוויי אור אייניקלעך פון אים.
זיין פטירה
מוצש"ק וישלח תשע"א איז ער נפטר געווארן.
תיכף ווען די בשורה איז פארשפרייט געווארן האט זיך פארזאמלט ארום דעם אודוואריער בית המדרש און אין די גאסן ארום, צענדליגע טויזנטער אידן. מען האט דעם צדיק גע'טובלט אין זיין אייגענעם מקוה בראשות די אויסגעקליבענע חברה קדישא ווי אויך עטליכע אנזיכטיגע און חשוב'ע תלמידים. נאכדעם האט מען דעם ארון אריינגעטראגן אין בית המדרש. תלמידים האבן זיך קריעה געריסן כהלכה. נאך די הקפות האבן מספיד געווען קודם דער שוואגער דער קערעסטיר־בערבעשטער רבי הרב ישעי' גראס וואס ער האט אויך אויפן פלאץ מכתיר געווען דעם נייעם רב זיין איינציגן זון, שמואל דוד קרויז. נאכדעם האבן מספיד געווען: דער קארלסבורגער רב, רבי יחזקאל ראטה, אדמו"ר מהארעדענקא מאנטשעסטער א מחותן. איינער פון די צוויי סאטמארער רביס, רבי זלמן לייב טייטלבוים. דער מונקאטשער רבי, רבי משה לייב ראבינאוויטש. דער פאפא רבי, רבי יעקב יחזקיה גרינוואלד, רבי טודרוס זילבער יאוואזשנער שכן טוב רב. אב"ד סאטמאר וומס"ב רבי מענדל טייטלבוים, דעם רבינ'ס איידעם רבי נחום מאיר גערמאן. דער רבינ'ס איידעם רבי מאיר יוסף ראזענבוים - סטראזשניצער רבי פון קליוולאנד. אן אייניקל פונעם רב, רבי ישראל אברהם אלטער קרויז - קערעסטירער רבי. אן אייניקל פונעם רב, רבי ישכר דוב טויב, נעשכיזער רב פון וויליאמסבורג. אן אייניקל פונעם רב, הרב מתולדות נפתלי. אן אייניקל פונעם רב, רבי איתמר ראזענבוים פון מאנסי,והאחרון הכביד הגאב"ד ד'אודווארי. ווי אויך דער משמש בקודש הרב חיים אהרן מיללער. פארטאגס איז די לוויה אנגעקומען צום חלקת אודווארי ניו דזשערסי וואו עס איז געווען שווארץ פון די הונדערטער אידען וואס האבן דארט אפגעווארט דעם ארון. אין דעם בית החיים זענען אויכעט אפגעהאלטן געווארן מילי דהספידא, און דערנאך דער ארון איז נטמן געווארן אינעם אוהל פון צדיקי בית אודווארי זי"ע.
די וואך פון דער שבעה זענען טויזנטער אידן דורכגעגאנגען מנחם אבל זיין און טרייסטן זיין איינציגן און באליבטן זון רבי שמואל דוד וואס איז באקאנט בעולם התורה והחסידות און וואס האט ערווארבן א נאמען פון א געוואלדיגער תלמיד חכם און פוסק, וועלכער איז א בקיא בכל מכמונות התורה, און וועלכער האט געהאט א היתר הוראה שוין פילע יארן, זייט תשכ"ז. צווישן די רביס וואס זענען געקומען צו מנחם אבל זיין, זענען אריינגערעכנט: ביידע סאטמארער רביס. די רביס פון, באבאוו, פאפא, וויזשניץ, סקווירא, רחמיסטריווקא, פשעווארסק, קרעטשענעוו, וויען צעהלים, תולדות אהרן, מונקאטש, דינוב און נאך. ככלות השבעה איז פארגעקומען די הקמת המצבה בחלקת אודווארי ביום כ"א כסלו, אין דעם טאג וואס דער רב זי"ע איז באפרייט געווארן צוזאמען מיטן סאטמארער רבי אדמו"ר בעל דברי יואל זי"ע. בוסן זענען געפארן פון אלע צענטערן אין ניו יארק. דורך די ערשטע צוויי וואכען נאך דער פטירה פונעם רב זענען געבוירן געווארן אין די משפחה 7 אור אייניקלעך וואס טראגען דעם נאמן "שלום".
מיט דעם הסתלקות פון איינעם פון די איינציגע פארצייטישע צדיקים פון דער אלטער היים האט זיך געשלאסן א תקופה וואס האט צוזאמעגעבינדן דעם היינטיגן דור מיטן פריערדיגן.
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן קאַטעגאָריע:רומענישע רבנים קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאטעגאריע:וויליאמסבורגער
ט"ו ניסן
געשעענישן
קליין|200px|[[הגדה של פסח]]
רעפערענצן
15. nisán
אבנר בן נר
קליין|אבנר בן נר (ציכונג)
קליין|250px|אבנר'ס קבר
אבנר בן נר איז געווען א שוועסטער־קינד פון שאול המלך, (שמואל א' יד, נ). ער איז געווען דער קריגס פירער פאר די אידן אין שאול המלך'ס צייטן; ער איז אויכעט געווען א גרויסער תלמיד חכם.
אבנר איז געווען א גרויסער גיבור אזוי ווייט אז איז געווען גרינגער פאר א מענטש צו רוקן א וואנט 600 אמות דיק ווי צו רוקן איין פוס פון אבנר.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
Llista de personatges bíblics
AJOP
AJOP ד'זשואיש א'וטריטש פ'ראפעשענאלס איז א ארגאניזאציע אין באלטימאר וואס פאראייניגט אלע קירוב ארבעטער אין א יארליכער קאנווענציאן.
קאַטעגאָריע:קירוב
שנאר
שנאר מיינט: בעטן געלט אדער חפצים ביי א צווייטן אן אפצאל.
אמאל טיט מען דאס לטובת מוסדות אדער פאר א פערזענליכע צוועק. פיל כוללים און פארשיידענע מוסדות'ן האלטן זיך אונטער דורך שנארן געלט פון די יידן. דאס איז סיי אין חוץ לארץ, און ספעציעל אין ארץ ישראל.
א שנארער איז איינער וואס לעבט פון בעטן נדבות. די וואס פארן ארום אין די וועלט צו זאמלן געלט פאר מוסדות ווערן אויך אנגערופן משולחים. קאטעגאריע:צדקה
Contributie
ניעלס באהר
ניעלס הענריק דאוויד באהר (7טן אקטאבער 1885 - 18טן נאוועמבער 1962) איז געווען א יידישער פיזיקער פון דענמארק וואס האט אויפגעטון אסאך אין די בוי און אויסזע פון דעם אטאם, און איז געווען פון די ערפינדער פון קוואנטום פיזיק. ער האט באקומען דעם נאבעל־פריז פאר פיזיק אין 1922.
ער האט באקומען אן ערע דיפלאם פונעם ווייצמאן אינסטיטוט פאר וויסנשאפט.
לעבנסגעשיכטע
קליין|נילס באהר ביי א באזוך צום [[ווייצמאן אינסטיטוט]] באהר איז געבוירן געווארן אין קאפנהאגן, דענמארק, דער צווייטער פון דריי קינדער פון כריסטיאן באהר (1858—1911), א וועלטס-פיזיאלאג, און העלען (אדלער) (1860—1930).
באהר האט געלערנט פיזיק אין קאפנהאגן אוניווערסיטעט, און האט באקומען זיין דאקטאראט אין 1911. יענע יאר איז ער אריבער צום אוניווערסיטעט פון קעמברידזש צו ארבעטן מיט דזשיי דזשיי טאמסאן, אבער ער האט נישט געדאנזשעט איינארדענען מיט אים און א קורצע צייט נאכהער איז ער אריבער צו מאנטשעסטער אוניווערסיטעט צו ארבעטן מיט ערנעסט ראדערפארד, וואס האט געפארשט די סטרוקטור פונעם אטאם.
וועבלינקען
באהר קאַטעגאָריע:יידן קאַטעגאָריע:דענער קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
מארק ענטאני
קאַטעגאָריע:זינגערס
ט"ז ניסן
היום יום אחד לעומר
יארצייטן
16. nisán
זשאן קרעטיען
זשאַן דזשאסעף דזשעקווא קרעטיען (געב' 11טן יאנואר 1934) איז געווען דער 20סטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע, פון 1993 - 2003. קרעטיען איז א ליבעראלער פון קוויבעק. קרעטיען האט סערווירט 34 יאר זינט ער איז ערשט ערוועלט  געווארן צום קאנאדישן פארלאמענט אין 1963.
עבר
זיין פאמיליע
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
י"ז ניסן
יארצייטן
17. nisán
יארצייט
יאָרצײַט אָדער יאָהרצײַט איז דער טאג וואס לויפט אפ דעם יאר וואס א נפטר איז געשטארבן יענעם טאג. על פי הלכה ברויכט מען פאסטן און זאגן קדיש, אבער עס איז דער מנהג צו צינדן ליכט ווייל די נשמה האט א עלי' און צו געבן בראנפן צו טרינקן לחיים, ביי א תיקון נאכן דאווענען, און זיך וואונטשן אז די נשמה זאל ארויפגיין גרעסערע מעלות אין גן עדן.
מען פירט זיך אויך ארויפגיין צום קבר און לייגן א שטיין און זאגן קאפיטלעך תהילים און לערנען משניות.
א יארצייט פון א צדיק איז א "הילולא" ארויסצוברענגען זיינע תולדות און לערנען זיין תורה און זיך פרייען און לערנען זיין לעבן.
שבת פאר דער יארצייט
דער מנהג איז אז איינער וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך איז א חיוב פאר אן עליה שבת. ביי א סאך חסידים איז אויך דער מנהג מכבד זיין איינעם וואס האט יארצייט בו ביום אדער די קומענדיקע וואך מיט בענטשן ביי שלש סעודות.
וועבלינק
קאטעגאריע:מנהגים קאַטעגאָריע:אבלות אין יידישקייט
רעגן
רעגן איז איינע פון די ערליי פליסיגקייטן וואס פאלן פון הימל אויף דער ערד, אנדערע פליסיגקייטן זענען, שניי, הוגעל אין טוי. רעגן פארמירט זיך ווען באזונדערע טראפן פון וואסער פאלן פון די וואלקנס אויף די ערדס אויבערפלאך. נישט אלע רעגנס גרייכן די ערדס אויבערפלאך, טייל וועפן אויס בשעת זיי פאלן דורך די טרוקענע לופט. ווען גארנישט גרייכט די גרינד, רופט זיך עס ווירגע, א זאך וואס פאסירט אסאך אין די הייסע טרוקענע מדבריות.
נישט אלע רעגן וואסער גרייכט דער ערד, אסאך ווערן פארטרוקענט אויפן וועג איידער עס גרייכט איר ציל.
וויאזוי ארבייט דאס?
קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע קאַטעגאָריע:וועטער
סטאקס
סטאקס איז דער טייל וואס גרויסע קארפאראציעס געבן ארויס א געלעגענהייט פאר פרעמעדע מענטשן צו קויפן און אינוועסטירן סטאק אין זייער קאמפאני.
שארט
זעהט: סטאק מארקעט.
אביגדור מילער
הרב אביגדור מילער זצ"ל, (ראש חודש אלול חודש הרחמים והסליחות ה'תרס"ח 1908 - כ"ז ניסן ה'תשס"א 2001) איז געווען פון די לעצטע בעלי מוסר בדורנו און א מגיד נפלא.
ער איז געוועזן א רב אין טשעלסי און אין ברוינסוויל און אין פלעטבוש און איז אויך געווען פארטאן אין חינוך דורך זיין א לערער אין בית יעקב און א משגיח אין ישיבת חיים בערלין. זיין שול איז סוף ימיו געווען אויף אוישען פארקוויי, קעגן איבער דער מירער ישיבה.
י"ח ניסן
היום שלשה ימים לעומר.
יארצייטן
18. nisán
אביגדור מילער
ער האט געפירט א קהילה פון בעלי תשובה וואס האבן זיך אנגעקלעבט אין אים דורכאויס זיינע יארן וואס ער האט געדינט ברבנות און הרבצת התורה. ער איז באקאנט געווען מיט זיינע דרשות פון מוסר וואס די טעיפס און סי. דיס. און ספרים ווערן געהערט און געלערנט ביי טויזענטער. אפילו ער איז געווען א מוסר'ניק און ליטוואק האבן זיך ביי זיינע מוסר רייד געווייקט פיהלחסידישע אידן.
זיין שארפע פעדער און אריטארישן קראפט האט ער גענוצט צו שטארקן די אמונה און ליבשאפט צו גאט און צו דער מסורה ביי די מאסן.
די אלגעמיינע חרדישע גאס האט אויף אים זייער ארויף געקוקט, ער איז געווען באקאנט אלס טיעפער בעל השקפה, ער איז געווען עקסטרעם קעגן גואישע פירצות און אויך זיין נאכאנאנדיגע זיך קאכן אין נפלאות הבורא, ער איז אנטלאפן פון כבוד כמתכוי קשת. ער איז געווען א געוואלדיגער רעטאריקער און פארמאגט א קונסט צו מאכן אינטערסאנט זיין שפראך, ער האט געצויגן צו זיך מאסן מענטשן, עס איז וואול באקאנט אז ביי זיינע שיעורים זענען געזעסן טיפע קעפ, גרויסע דאקטוירים און אדוואקאטן, וואס האבן געפונען א טרייסט אין זיינע איבערווייזן אז עס געפינט זיך א גאט אויף דער וועלט, ער האט איבערגעוויזן אינעם אמת פון תורת משה רבינו, אז אפילו דער גרעסטער אויבער חכם איז בטל געווארן פאר זיין שכל און קלוגשאפט.
יוגנט
ר' אביגדור איז געבוירן געווארן אין באלטימאר, אמעריקע און ער איז דארט געווען ביז די זיבעצן יאר. אין יענער צייט איז נישט געווען קיין ערליכע אידישע ישיבה נאר אין ניו יארק דעריבער ווען ער איז אלט געווארן זיבעצן יאר איז ער געקומען לערנען אין דער ישיבה אין ניו יארק. שפעטער איז ער געפארן אין אייראפע אין סלאבאדקע לערנען, ער האט דארט חתונה געהאט אין קאוונע ביי א רב. ער איז דארט געבליבן ביז די יארן וואס איז געווארן ענג פאר אידן אין אייראפע, דאן איז ער אנטלאפֿן מיט זיין ווייב קיין אמעריקע צוריק.
ער איז פון אייביג אן געווען א דורכגעטראכטער פאזיטיווער שטילער כאראקטער. ער האט שפעטער פארציילט ביי זיינע שיעירום אז די פאזיטיווקייט טייל איז אין גרויסן חלק צושטאנד געקעומען דורך די השפעה פון א פערטער קלאס פרויען טיטששער אין באלטימאר ווען ער איז בלויז אלט געווען 9 יאר, פלעגט זי אים מקבל פנים זיין יעדן טאג אין קלאס מיט אלע קינדערליך ווי גוט די טאג איז האט ער זיך אויסגעפארעמט א פאזיטיווער דרך אין זיין עבודת ה' וואס האט לויט אים געטריבן די רעשטע פון די עטליכע ניינציג יאר רייכער לעבן.
פרייליכקייט
די זאך איז געווען דער גאנצער יסוד און נאכאנאנדיגער באשעפטיגונג פון זיין לעבן. ער האט געהלאטן אז א נרגן איינער וואס איז נישט פארטאן אין גוטס איז דער גרעסטער מושחת און בעל עבירה און האט נישט קיין זכות קיום אויף די וועלט.
אזוי איז ער געווען פון נאטור אויס זייער אן אויסגערעכענטער קאלט בלוטיגער טרוקענער מענשט און נישט געווארן עקסייטעט פאר צופיל. בטבעו איז ער נישט געווען א מענטש וואס האט זיך געלאזט ווערן אויפגעהייטערט און בשמחה פון זאכן און מענטשן ארום זיך, [עס פעלט דא עפעס וואס מען קען נישט פארשטיין] מכוח שלעכטע מידות וואס ער האט געזאגט אז ער מיינט נישט חלילה קיין שלעכט און ער איז געבוירן א קאלטער. ער האט דאס אנערקענט פיל מאל און געזאגט אז ער ארבייט דערויף און האט טאקע מעורר געווען אנדערע שטענדיג צו טאן פאר אנדערע לפנים משורת הדין.
זיין גרונט צו אידישקייט איז געווען שמחת החיים, איינצוזען אז דאס לעבן איז באשאפן גווארן מיטן איין איינציגן ציל להטיב עם בריותיו, ווי עס שטייט "עולם חסד יבנה", ער האט דאס טאקע אפגעשפיגלט אין פערזענליכען לעבן, ווען ער פלעגט שרייען און וויינען פאר שמחה ביי די נייציג יאר ווי א קליין בעיבי פרייענדיג זיך איבער די בריאה, עס איז געווען א מחזה הוד, ווען ער פלעגט אויפהייבן דעם עפל ביי זיינע שיעורים און זיך קאכן בפרטי פרטים ווי גוט טיעף און געשמאק דאס איז צו זעהן שמעקן און עסן. זיין בארד איז קיינמאל ווייס געווארן. און ביזן לעצטן טאג האט ער אויסגערעכנט אלע נסים פון זיין לעבן. אנגעהויבן פון די ניין יאר ווען ער איז אראפגעפלאן אויף א שטעקן און דאס האט פארפעלט מיט א סענטימיטער אים בלינד צו מאכן דעם אויג. אדער ווען ער פלעגט גיין שפאצירן יעדן טאג און זיך אפשטעלן פאר מיר ישיבה ווייזן און מסביר זיין פאר די בחורים ווי אינטערסאנט דער דענדערליין ארבייט. איבער און איבער, פלעגט ער הייסט פאר יעדן בחור, נאכן פרעגן צו ער האט פארשטאנען ער זאל דאס איבעזאגן פאר זיין חבר... ער האט טאקע געווען די לעצטע מינוטן פון זיין גסיסה מיט א שמייכל זאגנדיג אז ער האט געהאט א מוראדיג געשמאק לעבן וואס קיינער האט נאך נישט געהאט לויט אים, און דעריבער קען ער נישט זיין טרויעריג אפילו ער ווייסט אז זיין לעבען אויף דער וועלט ענדיגט זיך.
ספעציעל איז געווען באקאנט זיין ארבייט פורים און ביי חתונות, ער פלעגט זיך אנטאן פאיאץ־היטלעך און אלע מינע אינטערעסאנטע קליידער צו מאכן לאכן דעם עולם, ער פלעגט טאנצן שעות אויף שעות צוריקציוועגס און קלאפן מיט די הענט אויף די טישן מיטן גאנצן כוח, עס איז כמעט געווען א נס ווייל געווענליך א 90 יאריגער איד האט נישט די כוחות, אויך האט ער געהייסן זינגן לאנג די זעלבע ניגונים נישט לויפן שנעל פון איינס צום צווייטן נאר זיך פארטיפן און לאזן דעם זעלבן הרגש ווערן מער און מער.
זיין באליבטסטער ניגון איז געווען אנא אנא אנא עבדא דקודשא בריך הוא וואס אויף דעם האט ער געטאנצן דער לענגסטער.
א אייניקל איז אמאל אריינגעקומען אין קאך אומגעראכטן טרעפט ער זיין זיידן ר' אביגדור איינגעטונקען זיין קאפ אין א בעקן וואסער, פרעגט ער אים וואס איז דאס, ענטפערט אים ר' אביגדור: איינער האט זיך אפגערעדט פאר מיר אז די לופט איז פארפעסטיגט און איך האב פארלוירן די ריכטיגע אהבת ה' פון די לופטן האב איך מיך געמוזט איינהאלטן דעם אטעם פאר א לאנגע צייט אונטערן וואסער און דערנאך אויסשרייען ווי גוט די לופט איז...
איינמאל איז זיין אייניקל, א טאטע פון א שטוב מיט קינדער און א אנפירער פון דער הצלה, געשטארבן ר"ל אין זייער מיאוסן טראגישן אומגלוק, עס איז געווען ווען יענער איז געפארן צום כותל מיט זיין זון צו דער בר מצוה. דאס איז געווען הארט פארן שיעור דאנערשטאג, און א צעטל איז געהאנגען איבערן אנזאג ווי די לוויה וועט פארקומען, ווען ער איז אראפגעקומען האט ער דאס באמערקט און געהייסן אראפנעמען דעם צעטל. ער האט פארגעלערנט דעם שיעור איבער'חזר'נדיג די יסודות פון זיין השקפה איבער שמחת החיים. דערנאך אויף דער פריוואטער שאלה פארוואס אזא שטארקייט בשעת ווען די אברים פון זיין אייניקל ווערן נאך צאמגעקליבן פון דער סצענע צו ווערן געברענגט צו דער טהרה, האט ער געזאגט אז רוב אידן האבן נאך נישט געוואוסט און די צעטל וואלט זיי צושטערט די שמחה און ער זעלבסט איז באמת געווען מער פרייליך דאנקענדיג גאט פאר אז טייערע מתנה פון זיין אייניקל וואס האט געלעבט עטליכע דרייסיג יאר, און קיין איין אנדערע אייניקל איז נאך נישט געשטארבן.
איינמאל ווען ער האט געהאט א באלון אויף די אדערן פון הארץ און מען האט אים ארויסגעפירט פון אפערעיטינג רום, האט ער באמערקט זיינע 3 טעכטער מיט פארוויינטע אויגן איבערן תהלים, האט ער זיך אנגערופן אז ווען ער איז געווען אינג האט ער נישט געחלומט פון האבן פרומע קינדער נאר אזוי ווי די שטייגער פון אמעריקע אז די קינדער זענען דאן געווארן גוים, זעהנדיג ווי ערליך זיינע קינדער זענען, פרייט ער זיך אז ער האט יסורים, ווייל בלויז אזוי וועט ער נאך האבן עפעס עולם הבא.
עס פארציילט זיין טאכטער אז זיי האט אים אמאל געזען שפאצירן אויף די גאס, אזוי ווי ער האט אים באמערקט, רופט ער זיך אהן: די ווייסט איך האב פונקט געטראכט פון דיר, איך געב אהם א לויב און דאנק פאר השי"ת ער האט מיר געגעבן געלד די צו מאכן חתונה, זאגט אים זיין טאכטער טאטע'שע איך האב שוין חתונה געהאט פאר איבער פופציג יאר צוריק ? זאגט ער איהר, זאלסט וויסן יעדן טאג לויב איך דערויף פאר השם יתברך.
התעוררות
אויך איז ער געווען א שטארקער שעמעדיגער מענטש, ער האט ביי די פופצן יאר געזאגט א דרשה פאר איבער טויזנט אידן כדי זיך צו ברעכן די מידת הבושה.
מערי מעגדעלין
זיי זאגן אז 2 עדות וואס זענען געווען זונות פון פאך אויס האבן דאס בייגעוואונט די ביאה ווי גאט האט געמאכט שוואנגערען די מאמע פון יאשקע אין א הייל.
אביגדור מילער
התעוררות
ער האט געהאלטן אז עס איז דא א געוויסער פונקט וואס אלע חשבונות דארפן ווערן אויס צוליב די הרגש וואס ברויך זיך שטארקן אויפן שכל.
מערי מעגדעלין
קאַטעגאָריע:קריסטנטום
אביגדור מילער
התעוררות
אבער ווען עס איז געקומען צו זיינע אויסגערעכנטע פרינציפן ווען ער האט פארשטאנען און געהאלטן אז עס איז פארמישט אין די זאכן וואס האבן צוטין מיט אידישקייט, איז ער געשטאנען דערוף מיט א גרויסע עקשנות, ער האט נישט נאכגעגעבן איין קלייניגקייט פאר די וועלט.
זשערוסאלעם פאסט
די צייטונג איז געגרינדעט אין 1932 מיטן נאמען The Palestine Post (די פאלעסטינע פאסט) אונטער גרשון אגראן. מען האט געטוישט איר נאמען צו Jerusalem Post אין 1950.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
אביגדור מילער
התעוררות
ער פלעגט נישט גיין צו קיין חתונות אדער טאמער איז ער געגאנגען ווי למשל צו אייניקלעך, האט ער זיך טאקע בלויז אויפגעהאלטן דארטן פאר פופצען מינוט און אפגעטאנצען מיט זיין מאנטל אין האנט, אבער ער האט אזוי לעבעדיג געטאנצען מיט אזא הופקע אז יונגע בחורים קענען נישט אזוי טאנצן, ער פלעגט טאנצען ווי א קלאון, זיך נאריש געמאכט, און געמאכט לאכן דעם עולם.
קנאות
ווען ער האט געלעבט זענען געווען אזעלכע וואס האבן אים גערעכנט אלץ צו עקסטערם אבער ווען ער איז פארשטארבן האבן אלע קרייזן אים אנערקענט אלס ריז אין השקפה און מוסר וואס זיינס גלייכן איז נישט געווען דורות.
איין אזא אנעקדאוט איז געווען באשריבן אין די צייטונגען בשעתם און האט אנגעמאכט לויט טייל א חילול ה' געווען איז דאס ער איז געווארן ארעסטירט פאר אנשרייען א ראביי ביי א אוי.יו. קאנווענשאן אין פארענט פון  טויזנטער פרייע און מאדערענע איד, ער האט זיך אויך דאן נישט צוריק געהאלטן פון געבן עטליכע געזונטע קלעפ פאר דעם ראביי, ווייל די רב האט גערעדט קעגן ר' אהרן קאטלערס כוונה צו אריבערפלאנצן די ישיבה קאלטור פון אייראפע קיין אמעריקע. ער האט זיך אויסגעריסן פון הונדערטער אידן וואס האבן אים געוואלט אפהאלטן אויפן וועג ארויף צום פאדיאום, וואס ער האט נישט געוואלט זיך זעצן אין אנפאנג צוליב תערובות, כאטשיג ער איז געווען א יאנג איזריאל רב.
די אייניקליך האבן זיך שטארק געשעמט מיט דעם, אבער ער האט זיי פרובירט צו בארואיגן, ער האט זיי געזאגט אז ער האט א צוואה און שליחות פון ר' אהרן קאטלער דאס צו טאן, ווייל איידער ר' אהרן איז געשטארבן האט ר' אהרן אים געזאגט אין שפיטאל ער זאל זיך אנעמען פאר די כבוד פון זיין פראיעקט און דאס באקעמפן מיט אלע מעגליכקייטן.
לויט ווי די משפחה פארציילט זענען דאן דארט געווען נאך עטליכע פרומע רבנים וואס זענען געזעצן צום סוף פון זאל מיט אים, זיי זענען אבער געווען אין א גרויסן פארלעגנהייט ווייל ער האט זיי אויפגעפאדערט מיטגיין מיט אים און געבן קלעפ פאר דעם ראביי אויבן אן, אבער זיי זענען נישט געווען גערייט פאר אזא סארט מסירת נפש, ר' אביגדור האט זיך דאן מיט זיי גע'טענה'ט, ער האט זיי געזאגט זיי זאלן איבערלאזן די היט און ברילן און גיין אן די קליידונג, ער האט זיי דאן אויך געזאגט אז ער האלט זיך פאר א גיבור וואס וועט נישט לאזן הארגענען קיינעם. אבער זיי האבן פארט מורא געהאט ער האט זיך שיינערהייט און רואיגערהייט צאמגעלייגט די ברילן און זיך אנגעגארטעלט און ארויפשפארצירט צו טאן זיין אקט.
די אייניקלעך האבן דערנאך פארציילט אז זיי האבן שוין געוויסט אז עפעס גייט דא זיין צרות מיטן זיידן בעפאר ער איז געגאנגען, ווייל זיין מנהג איז געווען נישט צו גיין אויף קיין שום קאנוועשאן און קיין שום צוזאמקנופט פון אידן כדי נישט צו נעמען כבוד.
רבנות
און 1938 ווען אייראפע האט אנגעהויבן צו ברענען האט ער איבערגעלאזט אלץ און אנטלאפן מיט זיין ווייב קיין אמעריקע אין א סובארב פון באסטאן מיטן נאמען טשעלסי וואס איז דאן געווען אן עיר ואם בישראל, ער האט געדינט ברבנות מיט מסירת נפש אויף אן אינטערסאנטן וועג, גראד ווען ער איז אנגעקומען האט ער זיך ערקלערט אלס פריוואטער מלמד, ער האט אויסגערופן אין שול נאכן דאווענען שבת צופרי, אז ער שטייט גרייט פאר ווער עס וויל לערנען אן קיין געלט. און קיינער האט זיך נישט אנגערופן נאר איין זון פונעם קצב פון דער שטאט וואס האט אים שפעטער געהאלפן רעקרוטירן נאך קינדער פאר תורה.
אמעריקע
זייענדיג אין אמעריקע פאר די מלחמה האט ער געזען ערשט האנטיג און זעלבסט געקעמפט די מלחמה קעגן די רעפארם און מאדערן ארטאדאקסישע קרייזן.
ער געלערענט בחברותא מיט הרב משה ביק אבד"ק מעזשביזש, וואס זיי זענען שפעטער געווארן גדולים פונעם כור הברזל אמעריקע און האבן געדינט ברבנות אין אייראפע, א דאנק די השפעה פון הרב יעקב יוסף הערמאן.
זייענדיג אן געלענטער עהרליכן איד וואס נישט זייער ווייניג גרויסע אידן האבן באקומען א קאלעזש חינוך, האט ער טאקע מקדיש געווען זיין לעבן צו באקמעפן די אמעריקע פראבלעם פון קאלאדזש.
ער פלעגט אייביג הייסן געבן צדקה אביסל מער פאר אמעריקאנע צוועקן ווי מ'געט פאר ארץ ישראלדיגע.
אויך פלעגט ער נישט לאזן גיין קיין בחורים און קיין אינגעלייט לערנען קיין ארץ ישראל, ווען זיי האבן זיך פאר'עקשנ'ט אז זיי מוזען גיין אהין צוליב שידוכים אז טאמער מען גייט דארטן הייסט מען א בעסערע בחור, האט ער זיך נאך אלטס קעגן געשטעלט און האט יענעם פרובירט מאכן פילן אז מיט דעם וואס ער וועט דא בלייבן לערנען אין אן אמעריקאנע ישיבה בויט ער תורה אין אמעריקע.
לוקסוס
ער איז געווען א גרויסער לוחם דערקעגן. ער איז געשלאפן זעכציג יאר אויף א ברעט ווייל א מאטראץ פעלט זיך נישט אויס, און עס איז ווארשיינליך בעסער פארן רוקן א ברעט. ער האט געהאט די זעלבע בענקלעך און מעבל אין זיין קהילה און הויז פאר איבער זעכציג יאר.
דעם לעצטן טאג פון זיין לעבן ווען זיין זון האט אים געפרעגט פארוואס ער איז אזוי בשמחה מען דארף דאך זיין ערנסט ווען מען גייט ארויף צום בית דין של מעלה מקבל פנים זיין די שכינה און געבן א דין וחשבון, האט ער זיך צושריגן מיט אלע זיינע לעצטע כוחות, איך בין דאך נישט געווען קיין איין וואקאציע מיין גאנצן לעבן!
ער האט קיינמאל נישט געוואלט לייגן א קלינגער ביי זיין דירה אויף אוישן פארקוועי גאס כאטש ער האט געוואוינט אויפן צווייטן שטאק, זיינע קינדער האבן זיך גע'טענה'ט מיט אים און אים געזאגט אז א ניינציג יעריגער איד דארף זיך נישט אראפשלעפן שטענדיג ווען איינער וויל אריינקומען צו עפענען די טיר. אבער ער האט געענטפערט אז דאס איז אן אמעריקאנער לוקסוס.
סאטמאר
ער פארציילט אז די שטאלץ פון אידישקייט וואס סאטמאר האט אריינגעברענגט איז אים פערזענליך אויך צוניץ געקומען, ווייל אלס רב פלעגט ער זיך פירן מיט די שווארצע טראגע און פולן בארד, וואס אין יענע צייטן איז דאס געווען א בחינה פון זיך רייצן מיט די גוים, געווען אזעלכע וואס האט אים געזאגט אז דאס גיין אזוי טוט אויסרופן אנטיסעמיטיזם. איינמאל ווען ער איז געווען יונג האט גאר א אידענע אים אנגעשפיגן אויף א סאבוועי מיינענדיג אז ער איז א סאטמארער האט זי געשריגן אויף אים איהר סאטמארער האבן גורם געווען היטלער מיט ענקער אנדערשטיגער פיראכץ און לבוש. ער האט איר אנגעכאפט ביי די האר און ארויפגעשלעפט צו דער גאס ביז פאליציי איז אנגעקומען און אפגעשריבן פאר איר א טיקעט פארן שפייען...
מיט פאטעס פלעגט ער זאגן אז מען קען מיינען אז היטלער האט געמאכט א חילוק צווישן די דייטשע און עסטרייכישע אידן, און צווישן די פולישע חסידים, ער פלעגט זאגן אז מען זעהט אז די פיינטשאפט פון היטלער און די נאציס זענען נישט געווען דירעקט אויף חסידישע אידן, פונקט פארקערט דער עיקר מיט וואס זיי האבן אויפגערייצט די מאסן איז געווען ווייל יידן האבן זיך געמישט און די אונערוויזטעטען און דאקטויערן און לויערס און פינאנציעלע אינסטיטוציעס.
ער האט געלאזט בצוואה פאר זיינע קינדער געשריבן אז ער באפעלט נישט אבער ווער עס וויל אים טאן א נחת רוח פאר זיין נשמה נאכן טויט זאל זיך אנגעהערן און באפריינדען צו חסידים וואס דאווענען בנוסח ספרד און הויפטזעכליך מחסידי סאטמאר.
איין אייניקל וואס איז זעלבסט א גרויסער באקאנטער רב אין לעיקוואוד, ר' שמחה בונם קאהן, פארט יערליך אויף שבת נחמו קיין קרית יואל שוין זעקס יאר זינט די פטירה פון זיין זיידן און שטייט איין ביי ר' דוד עקשטיין.
דער אייניקל הרב שמחה בונם קאהן איז טאקע געווען זיין נאנטסטער אייניקל, וואס איז געווען א גבאי ביי ר' משה פיינשטיין און אים איבערגעלאזט אויפן הסכמה פון ר' משה און זיך אנגעהויבן צו דרייען ביי ר' מילער נאך פאר ער איז געווארן זיין אייניקל.
ער פלעגט שטענדיג וויינען מיט התרגשות ביי זיינע דרשות אז טייל מאל כאפט זיך אים אן א רייץ צו נעמען א טעקסי בלויז דורכפארן בעדפארד ענוועניו אין וויליאמסבורג צו זעהן די סאטמאר בא'חנ'טע אינגעלעך מיט זייער לבוש און זיי בלויז זיי בענטשן פון טיפן הארץ.
א חשובער איד פון וויליאמסבורג א.ז. (פון די בני יואל קרייזן) פארציילט אז ער איז געווען א שליח פון ר' אביגדור פאר איבער צוואנציג יאר צו טראגן יעדן ערב פסח קמחא דפסחא געלט פאר א צאל משפחות וואס זיי דרייען זיך דווקא אין סאטמאר און וואונען דווקא אין וויליאמסבורג האבן מער ווי זעקס קינדער. און דער סכום האט יערלך באטראפן מער ווי פופצען טויזענט דאלער. ער האט דערביי אנגעווארענט יענעם נישט צו פארציילן פאר קיינעם. יענער האט עובר געווען אויף דעם ציווי בלויז נאכדעם וואס ר' אביגדור איז שוין פארשטארבן.
ער האט אמאל פארציילט אז ער האט שפאצירט א וועג פון 6 שעה פון זיין וואונונג אין בראנסוויל צו וויליאמסבורג אין יום טוב שמחת תורה בלויז קענען מיט צוהאלטן די הקפות אין סאטמאר ראדני. און ווען ער איז אנגעקומען אין ראדני האט ער געזען דער אלטער רבי רבינו יואל טאנצן מיט אזא התלבות אז אין זיין דמיון האט זיך מצייר געווען א מלאך וואס טאנצט דא מיט די תורה האט ער אויך מיט געטאנצט מיט אזא התלהבות אז די פוס האבן אים וויי געטאן פאר חדשים נאכדעם.
ר' סענדער דייטש פארציילט אין זיין ספר בוצינא קדישא אז רבי יואל טייטלבוים פלעגט אים לאזן רופן שטענדיג ווען ער האט געוואלט מודיע זיין פאר די וועלט אז אידן זענען קעגן מדינת ישראל. ר' סענדער זאגט אז דער סאטמארער רבי האט געהאלטן אז ער איז דער גרעסטער ירא שמים צווישן די ליטווישע גדולים וואס קימערן זיך צו מוסרן אידן אויפן ענגלישן שפראך, דערפאר איז בלויז ער דער שליח דאס צו טאן אין ענגליש, און ר' סענדער פארציילט אז ר' אביגדור פלעגט מיט אים זיצן אין א זייטיגן צימער פאר שעות און שעות, און דער רבי ר' יואל פלעגט זיך קאכן און אויפהייטערן קעגן די ציונים, שרייען און קאכן אלייןס אין צימער, אזוי ווייט אז זיי האבן פשוט מורא געהאט דארטן צו בלייבן, פון אנדערן צימער האבן זיי אפגעשריבן א סקעטש, און יעדע האלבע שעה געקומען ווייזן דעם רבין צו ער איז מסכים צום נוסח, דער רבי האט געהייסן טוישן און טוישן און געשריגן אויף ביידע פארוואס זיי פארשטייען אים נישט. ר' אביגדור כאטשיג וואס ער איז געווען א פרעמדער רב וואס האט נישט געהאט קיין שייכות צו ר' יואל, האט נאך מער געציטערט פון ר' סענדער פון ר' יואל, ווייל ער האט מער פארשטאנען צו די הייליגע רוגזא אז דאס איז ווי א געטליכער פייער, ווי ר' סענדער וואס ער זאגט אויף זיך אז ער האט דא נישט אזוי שטארק משיג געווען.
ר' אביגדור האט קיין איינמאל נישט פארציילט פאר קיינעם דערוועגן. און אויך נישט געגעבן פאר ר' סענדער רשות דאס צו באשרייבן דערוועגן אין זיין ספר, ער האט קיינמאל נישט גערעדט פון די דאזיגע טראסט און חיבה יתירה וואס ר' יואל האט אים ארויסגעוויזן, אחוץ איינמאל ווען ער האט גערעדט פון אמונת צדיקים, האט ער בלויז געזאגט אז ווען מען האט אים אמאל געלאזט רופן פון סאטמאר רבס שטוב, אז דער רבי רופט האט ער נישט געקענט שלאפן פון גרויס פחד... (ער האט נישט פארציילט אז דאס איז געווען א רעגולארע זאך ווי ר' סענדער האט געזאגט), ער זאגט אז ער האט זיך געשפירט ווי די אידן פאר קבלת התורה.
ער פלעגט זיך טענה'ען מיט די בני יואל אידן וואס אפאר פון זיי זענען געווען זיינע אנהענגער, און האבן צו אים געזאגט אז ווען סאטמאר רב ר' יואל איז אוועק קען מען נישט מאכן קיין פאסענדער מנהיג, אז זיי זענען די ערגסטע סכנה פארן יהדות. ווען זיי פלעגן אים זאגן אז ער איז זייער מנהיג, האט ער זיי געזאגט אז ער איז זיי נישט מקבל אלס תלמידים נאר זיי ברויכן זיך אונטערווארפן דעם ברך משהס הנהגה, און ער האט געהאלטן ווארט און זיי אויפגעהערט צו ענטפערן אויף אפילו פריוואטע שאלות, אבער טראץ זיין עקשנות זיי צו פארטרייבן, און טראץ וואס זיי האבן אים נישט געפאלגט, האט ער זיי ווייטער מכבד זיין און אפילו זיי אנרופן פערזענליך שואל עצה צו זיין און זיך דורכרעדן איבער זיי בנוגע א סאטמאר'ע אישו וואס ער האט געוואלט פארשטיין על בריה. אין פאקט זענען געווען אסאך בני יואל אידן וואס האבן זיך געדרייעט ביי אים, און האבן געלערנט פון אים זייער אסאך.
ליובאוויטש
כאטש ער איז נישט געווען קיין חב"ד חסיד, האט ער פארט געהאט א שייכות מיט חב"ד חסידים און מיטן ליבואוויטשער רבין. ווער ס'הערט צו די קאסעטטעס קען באמערקן אז יעדעס יאר חנוכה פלעגט ער צו רעדן פון די חב"ד שלוחים אין רוססלאנד און פון זייער מסירות נפש. ער האט זיך אויך אנגעשטרענגט און געגאנגען צו די לויה פון האדמור מליובאוויטש זצ"ל.
ער האט זיך אמאל אויסגעדריקט צו איינעם וואס האט געוואלט ער זאל נעמען א שטעלונג בנוגע א קאנטראווערסיאלע ענין פון ליובאוויטש "איך כלפי דעם ליובאוויטשן רבי, בין גלייך ווי א מורישקע נעבן א ריז".
יידיש
די קינדער און אייניקלעך פארציילן אז פאר ער איז געשטארבן, האט ער געלאזט צוואה און געבעטן אז מען זאל נאר רעדן אידיש, אפילו זיינע טויזנטער טעיפס זענען בעיקר אויף ענגליש, האט ער אבער אייביג מוסר מודעה געווען אז דאס איז די סיבה ווייל זיינע שיעורים איז בעיקר געצילט פאר בעלי תשובות וואס רעדן נישט, און קענען נישט, קיין אידיש. אינדערהיים פלעגט ער טאקע נאר רעדן בלויז א ריינע אלטמאדישע אידיש. ווארשיינליך אנצוהאלטן דעם דרך ישראל סבא פון אמאל מיט איר ארגינעלן פארעם.
זיי זאגן עדות אז במשך זינט די געבורט פון עלטסטן בכור א צירקע זעכציג יאר האט ער אין שטוב נישט גערעדט קיין איין ווארט ענגליש צו קיינעם בלויז, ווען איינער האט נישט געקענט קיין אידיש. און דאך אויף די טעיפס רעדט ער אן ענגליש וואס איז זייער הויך און קונסטלעריש. עס מיז אבער ווערן באטאנעט אז עס איז דא פון אים איבער הונדערט טעיפס אויף אידיש דווקא, זיי אידיש איז מיט א זעלטן שיינע שפראך, עס איז גאר רייך מיט ווערטער, יעדעס ווארט וואס ער זאגט סיי אין ענגליש סיי אין לשון קודש צב"ש ווען ער זאגט נאך א פסוק פארטייטש ער איהר אין אידיש, מיט א רייכער שפראך, ער האט גאר גוט באזיצט דעם אידישען שפראך אסאך מער ווי אנדערע וואס רעדן דאס א גאנצען טאג, און ווי שרייבער וואס שרייבן אידיש אין צייטונגען אדער ביכער.