cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
לארעם איפסום
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.
די באדייט פון די פאראגראף איז: פארשטאנען? גארנישט!
די ווערטער זענען פון אלט-לאטיינישן אפשטאם, טייל מיינען יא עפעס א ווארט, אבער ס'קלעבט זיך זיכער נישט צוזאם אלס א סטעיטמענט.
היינט צוטאגס זענען שוין דא נאך ענליכע נוסחאות וואס מ'נוצט ווי אין זשאבלאנען וכדו', און ס'זענען דא הונדערטער רענדאם טעקסט גענעראטארן - אסאך רופן עס א lorem ipsum generator - וואס קענען צושטעלן וויפיל שורות פון באדייטלאזע פאראגראפן ס'פעלט זיך נאר אויס.
גרויסער באריער ריף
קליין|מאפע פונעם גרויסן באריער ריף דער גרויסער באַריער ריף איז דער וועלטס גרעסטע קאראל ריף סיסטעם, צאמגעשטעלט פון מער ווי 2,900 איינציקע ריפן און 900 אינזלען פארשפרייט איבער 2,600 ק"מ (1,600 מייל) איבער א שטח פון אומגעפער 344,400 קוואדראט ק"מ (133,000 קוואדראט מייל). דער ריף געפינט זיך אינעם קאראל ים, לעבן דעם בארטן פון קווינסלאנד, אויסטראליע.
דעם גרויסן באריער ריף קען מען זען פונעם קאסמאס, און איז דער גרעסטער סטרוקטור אין דער וועלט געמאכט פון לעבעדיקע ארגאניזמען. דער ריף סטרוקטור איז געבויט פון מיליאנען קליינע ארגאניזמען, קאראל פאליפן. ער איז אויסגעקליבן געווארן א וועלט ירושה ארט אין 1981. ער ווערט גערעכנט איינער פון די זיבן נאטורליכע וואונדער פון דער וועלט.
אין דעם גרויסן באריער ריף טרעפט מען דרייסיק זגאלן פון וואלפיש, דעלפינען און פארפאסן. מער ווי 1500 זגאלן פון פיש לעבן אויפן ריף.
קאַטעגאָריע:אויסטראליע קאַטעגאָריע:וועלט ירושה ערטער קאַטעגאָריע:פאציפישער אקעאן קאַטעגאָריע:אינדזלען
בירקבעק סטאנציע
בירקבעק איז א באן סטאנציע אויף דער לאנדאן ברידזש- ליניע און א טראמלינק סטאנציע באדינט דורך טראמלינק רוטע 2. די סטאנציע געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי.
היסטאריע
די באן סטאנציע האט געעפנט דעם 2טן מערץ 1930. אין 1983 האט מען פארקלענערט די ליניע צו איין פאר שינעס.
אין 2000 האט מען געעפנט די טראמלינק סטאנציע מיט איין פעראן אויף דער נישט געניצטער זייט פון דער געוועזענר אייזנבאן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
אגוז
אגוז איז א ספעציעלע איינהייט אין דער גולני בריגאדע וואס איר ציל איז זיך שלאגן קעגן טעראר, ד"ה גערילא טאקטיקן,
זי ספעציאליזירט זיך אין קעמפן ענג באוווינטע געגנטער, ווי אין יהודה און שומרון, און זיך פארמאסקירן זיך, אויסנוצן די טונקלקייט פון די נאכט און אטאקירן, זיי באנוצן זיך מיט ספעציעלע אויגן טראפן צו צו שווארץ מאכן די ווייסלעך פון די אויג, אויך א מאסטיק פארן מויל וואס מאכט די ציינער גענצליך שווארץ, דאס זענען מייסטענס די וועגן צו דערקענען א מענטש אין די פינסטער.
דאס זעלבע איז אין וועלדער, אין די מדבר, יעדע געגנט מיט איר אייגנארטיקייט, און אגוז וועט אריינגיין אינעם געגנט, און קיינער וועט נישט וויסן אז זיי זענען דארט געווען.
קאַטעגאָריע:צה"ל
חטיבת גולני
הר ברכה
הר ברכה איז אַ ייִדישער קהילה-יישוב אין שומרון, קילאָמעטער צו דרום פון שכם. דער יישוב ברכה איז געגרינדעט געוואָרן אין דעצעמבער 1983 און ער געהערט צום שומרון רעגיִאָנאַלן ראַט. די באַפעלקערונג פונעם יישוב באַטרעפט אַן ערך 450 משפּחות.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שומרון קאַטעגאָריע:יישובים
גבאי
קליין|מרכז| משמש בקודש ב[[ביאלע פודלסקה (פולין, 1926)]] קליין|מרכז| משב"ק וגבאי האדמו"ר מליובאוויטש, הרב [[יהודה לייב גראנער|יהודה אריה לייב גרונר 1990]] קליין|תמונת הרב הקדוש המפורסם מכניס אורחים אלפים ורבבות זן ומפרנס ומכלכל ומיטיב אין חקר לחסידותו וקדושתו אדמו"ר רבי [[ישעיה שטיינער מקערסטירר זצוקללה"ה ב"ר משה ומרים זצ"ל משמש בקודש אצל האדמו"ר רבי צבי הירש מליסקא]] א גבאי אדער משמש בקודש ווערט אנגערופן איינער וואס באדינט א צדיק, א רב אדער אן אדמו"ר פון א חסידי'שן הויף.
זיין תפקיד
דער תפקיד פונעם גבאי'ן ווענדט זיך לויט יעדן מקום באזונדער.
ביי א רב וועט זיך געווענדליך געפונען נאר איין גבאי וועלכע איז אליין געשטעלט אויף אלע באדערפענישן פונעם רב, ווי אויך פירט ער דעם רב און ארדנט אים איין ווען און וואו צו גיין.
אנדערש איז אבער אין חסידי'שע הויפן ווי דארט איז געווענדליך פארהאן מערערע גבאים ווי יעדער איינער איז געשטעלט אויף איינס אדער עטליכע תפקידים.
געווענליכע תפקידים:
רעפערענצן
*
אברהם דוד הורוויץ
הרב אברהם דוד הורוויץ (כ"ב חשוון ה'תרע"ב - ו' אלול ה'תשס"ד) איז געווען דער שטראסבורגער רב און א דיין אין דער עדה החרדית.
ביאגראפיע
רבי אברהם דוד איז געבוירן געווארן אין באלעכאוו, א קליין שטעטל אין גאליציע (היינט צו טאגס אין פוילן), צו זיין פאטער ר' זלמן לייב שלמה יהודה וועלכער פלעגט דינען אלס א דיין אין פשעווארסק און עטליכע יארן שפעטער זיין אויפגאבע איז געווען אב בית דין פון באלעכאוו; זיין זיידע פון זיין פאטער'ס זייט איז געווען א תלמיד פון רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשויב. זיין מוטער, מרת ראשא, איז געווען א טאכטער פון רבי פינחס חיים הלוי הורוויץ, ראש בית דין אין קאסאוו, מחבר פון "פתחא זוטא" און א וויזשניצער חסיד. ווען ער איז געווארן דריי יאר אלט איז זיין מאמע נפטר געווארן, און געציילטע יארן שפעטער איז אויך זיין טאטע אוועק, און ער איז אויפגעוואקסן ביי זיין זיידע וואס האט איהם אויפגעצויגן אזוי ווי אן אייגן קינד.
צוזאמען מיט זיין זיידע, האבן זיי זיך אריבערגעצויגן אין גרויסווארדיין, וואו ער איז דערנעטערט געווארן צו רבי ישראל האגער, דער אהבת ישראל פון וויזשניץ, און שפעטער געווארן איינער פון זיינע פראמינענטע תלמידים. דערנאך ער האט געדינט אלס וויזשניצער ראש ישיבה פאר א שטיקל צייט. בזיווג ראשון האט ער געהייראט מרת ברכה, טאכטער פון רבי אליעזר ליפא זילבערמאן, א רב אין ראצפערט. אומגעפער א יאר נאך זיין חתונה האט ער זיך צוריקגעקערט אין גרויסווארדיין און נתמנה געווארן צו דינען אלס א דיין דורך דעם ארטיגן רב פון שטאט רבי פנחס סג"ל צימעטבוים.
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז ער געשיקט געווארן אין ארבייט'ס לאגערן, וואו ער האט געליטן פון פארשידענע מחלות, שטארקע און שרעקליכע ייסורים און מיטגעמאכט זייער א סאך אין יענער צייט. ליידער זיין ווייב און זיינע פינף קינדער האבן נישט איבערגעלעבט דער מלחמה און דערמארדעט געווארן דורך די נאציס. טראצדעם וואס ער האט זיך געליטן זייער א סאך און האט פארלוירן זיין משפחה, האט ער זיך געראטעוועט, און ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט זיך ענדליך געענדיגט איז ער געווארן רב אין דעם פליטים לאגער אין לימבורג, דייטשלאנד. אויך איז ער געווען א רב פון דער אידישער קהילה אין לאנדסבערג און אויסבורג. צום צווייטן מאל האט ער געהייראט מרת נחמה, א טאכטער פון רבי יחזקאל ווידמאן, א וויזשניצער חסיד און א רב פון דער סיטשלער קהילה.
אין תש"ז איז ער באשטימט געווארן רב פון דער עדת ישראל שול אין שטראסבורג, פראנקרייך און קורץ נאכהער איז ער געווארן אב בית דין פון דער קהילה. דערצו האט ער אויפגעשטעלט א כשרות סיסטעם וועלכע איז געווען זייער באוואוסט צווישן א סאך אידן פון גאנץ פראנקרייך.
אין תשל"ט האבן זיי זיך געצויגן קיין ירושלים, וואו מ'האט אים אויפגענומען אלס דיין אין דער עדה החרדית און רב פון דעם זשופניק בית המדרש. ו' אלול ה'תשס"ד איז ער נפטר געווארן, און ער איז באערדיגט געווארן אין הר הזיתים אין ירושלים.
פאמיליע
יבזיווג ראשון ער האט געהייראט מרת ברכה, א טאכטער פון רבי אליעזר ליפא זילבערמאן, רבי אין ראצפערט, א זון פון רבי משה, רבי אין ראצפערט, און איידעם פון רבי נפתלי האלבערשטאם פון רודניק. זי איז אומגעקומען אויף קידוש השם מיט אירע פינף קינדער, הי"ד.
נאך דער מלחמה אין יאר ה'תש"ה האט ער געהייראט זיין צווייטע ווייב, מרת נחמה (תרפ"א - ל׳ אב תשע״ב), טאכטער פון ר' יחזקאל ווידמאן גאב"ד סיטשל, א וויזשניצער חסיד. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים קאַטעגאָריע:עדה החרדית קאַטעגאָריע:פראנקרייך קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינבורג
פרינץ פֿיליפ, הערצאג פון עדינבורג (געבוירן פרינץ פֿיליפ פון גריכנלאנד און דענמארק; 10טן יוני 1921– 9טן אפריל 2021), איז געווען א מיטגליד פון דער בריטישער קעניגלעכער משפּחה ווי דער מאן פון עליזאבעט די צווייטע.
פיליפ איז געבוירן געווארן אין די גריכישע און דענישע קעניגלעכע משפחות. ער איז געבוירן אין גריכנלאנד, אָבער זיין משפּחה איז פארטריבן געווארן פון לאנד ווען ער איז געווען אַכצן חדשים אַלט. נאָך זיין בילדונג אין פֿראַנקרייך, דייַטשלאַנד און דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך, איז ער אריין אין קעניגלעכן ים־פֿלאט אין 1939, אַלט 18 יאר. פון יולי 1939, האט ער אנגעהויבן קארעספאנדירן מיט דער דרייַצן־יעריגער פּרינצעסין עליזאַבעט, וועמען ער האט ערשט באגעגנט אין 1934. במשך דער צווייטער וועלט־מלחמה האט ער געדינט אויסגעצייכענט אין די מיטללענדישע און פּאַצפֿישע ים־פֿלאטן.
נאָך דער מלחמה, האָט דזשארזש דער זעקסטער דערלויבט פיליפ חתונה צו האבן מיט עליזאבעט׳ן. בעפֿאַר דער אפיציעלער מעלדונג פון זייער דערלאבונג אין יולי 1947, האט ער אפגעזאגט זיינע גריכישע און דענישע טיטלען און סטילן, איז געווארן אַ נאַטוראַליזרטער בריטישער בירגער, און האט אנגענומען די פאַמיליע־נאמען מאנטבאטן פון זיין מוטערלעכע זיידע-באָבע. ער האט געהייראט עליזאַבעט אום 20סטן נאוועמבער 1947. גלייך פאר דער חתונה, האָט אים דער קעניג געשאנקען מיטן סטיל His Royal Highness (היז רויעל היינעס, ״זיין קעניגלעכע הויכקייט״) און האט אים געמאכט הערצאג פון עדינבורג, ערל פון מעריאָנעט, און באַראָן גריניטש.
פיליפ האט פארלאזט אַקטיוו מיליטער דינסט ווען עליזאַבעט איז געווארן די מלכּה אין 1952, ווען ער האט שוין דערגרייכט די ראַנג פון קאַמאַנדער, און איז געווארן אַ בריטישער פרינץ אין 1957. פיליפ האט געהאט פיר קינדער מיט עליזאַבעט: טשאַרלס, פּרינס פון וויילס ; אַן, פּרינסצעסין רויאַל ; פּרינץ ענדרו, הערצאג פון יארק ; און פּרינץ עדוואַרד, ערל פון וועסעקס. דורך אַ בריטיש אָרדער אין קאָנסיל געזעץ וואָס איז ארויס אין 1960, קינדסקינדער פון די פּאָר וואָס טראָגן נישט קיין קעניגלעכע סטילן און טיטלען קענען ניצן דען פאַמיליע־נאמען מאַנטבאַטן-ווינדזאָר, וואָס ווערט אויך געניצט דורך עטלעכע מיטגלידער פון דער קעניג־פֿאמיליע וואָס האָבן יא טיטלען,  ווי אַן, ענדרו און עדוואַרד.
שמעון שמואל פרוג
קליין|פארטרעט פון שמעון פֿרוג שמעון שמואל פֿרוג (רוסיש: Семён Григорьевич Фруг; 1860, יידישע לאנדווירשטשאפטלעכע קאָלאָניע באָבראָווי קוט, כערסאָנער געגנט, רוסלענדישע אימפעריע – 1916, אָדעס) איז געווען א ייִדישער דיכטער, וועלכער האָט געשריבן איבערהויפּט אויף רוסיש און אויף יידיש, איינער פון די וויכטיקסטע דיכטער פון דער באוועגונג "חיבת ציון". אָבער זײַן ראָליע אין דער ייִדישער ליטעראטור איז ניט באגרענעצט מיטן אידעאָלאָגישן אינהאלט פון זײַנע ווערק.
פון זײַנע ביכער
אלע שריפטן פון ש.פרוג אין דרײַ בענדער, ניו-יאָרק, 1927
שירי פרוג (העברעישע איבערזעצונג פון יעקב קאפּלאן), ווארשע, תרנ"ח-תרנ"ט.
שירי שמעון שמואל פרוג (העברעישע איבערזעצונג פון אברהם לעווינסאָן), תל אביב, תש"א.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
אלי פאלקאוויטש
אלי פאַלקאָוויטש (רוסיש: Эли Маркович Фалькович; 1898, האָמעל, ווײַסרוסלאַנד, רוסלענדישע אימפעריע – 1979, מאָסקווע) איז געווען אַ ייִדישער לינגוויסט.
לעבנסגעשיכטע
אין די 1920ער יאָרן האָט אלי פאַלקאָוויטש פאַרענדיקט דעם פאַקולטעט פאַר לינגוויסטיק פונעם מאָסקווער אוניווערסיטעט. נאָך זענענדיק אַ סטודענט, האָט ער אונטעריכטעט ייִדיש אינעם קאָמוניסטישן אוניווערסיטעט פון די מערב-פעלקער (אַזוי גערופענע "מײַרעווקע"). אין די 1930ער יאָרן איז ער געווען אַן אונטעריכטער (שפּעטער - אַ דאָצענט) אויף דער קאַטעדרע פון דער ייִדישער שפּראַך-קענטעניש פונעם 2טן מאָסקווער אוניווערסיטעט. פאַרעפנטלעכן וויסנשאַפטלעכע אַרטיקלען אויף ייִדיש האָט אלי פאַלקאָוויטש אָנגעהויבן אין 1927. אין די 1930ער יאָרן איז ער געווען אַן אָפטער מחבר פונעם קיִעווער לינגוויסטישן זשורנאַל "אויף שפּראַך-פראָנט". דעם 15טן דעצעמבער 1936 האָט אלי פאַלקאָוויטש אָנטיילגענומען אין דער באַראַטונג אין מאָסקווע, וועלכע איז געווידמעט געווען דער באַהאַנדלונג פון דער פראַגע וועג דעם מלוכה-סטאַטוס פון דער ייִדישער שפּראַך – אין צוזאַמענהאַנג מיט אַ פּלאַן צו שאַפן אין ביראָבידזשאַן, אויף יסוד פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אַ ייִדישע רעפּובליק.
אלי פאַלקאָוויטש האָט געבראַכט אַ גרויסן בײַטראָג אינעם שאַפן לערנביכער און ווערטערביכער פון דער ייִדישער שפּראַך. אין 1941 איז ער פרײַפיליק אַוועק אויפן פראָנט און ווי אַ פּשוטער סאָלדאַט אָנטיילגענומען אין שלאַכטן פאַר מאָסקווע. אין זומער 1942 איז אלי פאַלקאָוויטש פאַר זײַן העלדישקייט באַלוינט געוואָרן מיט "לענין-אָרדען". אין 1943 – 1948 איז ער געווען אַ מיטגליד פונעם ייִדישן אַנטי-פאַשיסטישן קאָמיטעט.
אין די 1950ער יאָרן, נאָך דער פאַרניכטונג פון דער ייִדישער סאָוועטישער קולטור האָט אלי פאַלקאָוויטש געאַרבעט אַלס לעקטאָר אויף דער רוסישער שפּראַך. זינט אין 1961 האָט אָנגעהויבן צו דערשײַנען דער זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" פלעג ער פון צײַט צו צײַט פאַרעפנטלעכן אויף זײַנע שפּאַלטן פּאָפּולערע אַרטיקלען איבער די פראַגן פון סטיליסטיק פון דער ייִדישער ליעראַרישער שפּראַך. אין 1974 – 1978 האָט ער געפירט אין "סאָוועטיש היימלאַנד" די רובריק "פאַר די, וואָס לערנען ייִדיש".
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן קאַטעגאָריע:יידישיסטן
ברוך שוחט
הרב ברוך מאיר יעקב הלוי שוחט (געבוירן י"ז כסלו תרע"ו, 10 טן דעצעמבער 1954, ניו יארק) איז דער קאַרלינער רבי. ער איז אן אייניקל פונעם פריערדיקן קארלינער רבי'ן, רבי יוחנן פּערלאָוו.
ביאגארפיע
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:קארלין קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
פנחס קאריצער
אפשטאם
רבי פנחס'ל איז געבוירן אין יאר ה'תפ"ה (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי אברהם אבא שפירא, א זון פון רבי פנחס שפירא, מגיד אין שקלאוו, אייניקלעך פון רבי נתן נטע שפירא, דער מגלה עמוקות. און צו זיין מוטער מרת רחל שיינדיל שרה.
זיין געשיכטע
רבי פנחס'ל איז געווען א אויסנאמער מתמיד, מען האט אויף אים געזאגט, ער איז דער אפוטרופוס פון דער תורה, ער האט מיט קיינעם נישט גערעדט, ס'זאל אים נישט שטערן פון לערנען, מ'האט אים גערופן דער שטומער בחור.
הסתלקות
רבי פנחס'ל איז נפטר געווארן י' אלול ה'תקנ"א, און ליגט אין שעפעטיווקע.
זיין פאמיליע
רבי פנחס'ל האט געהייראט בזיווג ראשון מרת חנה, פון חמעלניק, אבער נאך א צייט האט ער איר גע'גט.
בזיווג שני האט רבי פנחס'ל געהייראט מרת טריינא א טאכטער פון הרב יונה ווייל פון סלאוויטא. זייערע קינדער:
בזיווג שלישי האט רבי פנחס'ל געהייראט מרת יוטא. זייערע קינדער:
רעפערענצען
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
די טיילונג אין אונגארישן יידנטום
די טיילונג אין אונגארן (לשה"ק: החלוקה במדינת אונגארן) איז געווען די אפיציעלע צעשפליטערונג פון די יידישע געמיינדעס אין דעם קעניגרייך פון אונגארן (נישט היינטיקע אונגארן) צווישן ה'תר"ל און ה'תרל"ב, צו ארטאדאקסישע, נעאלאגישע און שטאַטוסקווא קהילות. א סאך אלטע געמיינדעס האבן זיך צעשפליטערט אין צוויי און אפילו דריי נייע צוליב דער טיילונג.
הינטערגרונט
ביזן סוף פון דעם 18טן יארהונדערט האבן די יידישע געמיינדעס אין אייראפע געהאט א ברייטע געריכטליכע אויטאנאמיע, און די בתי דין האבן געקענט די הלכה שטרענג ארויפצווינגען אויפן עולם. די מאדערניזירונג, אויפקלערונג און ארבאניזאציע האבן די טראדיציאנעלע יידישע געזעלשאפט שארף אומגעוואנדלט, און געמאכט דעם וועג ברייט פאר א רעפארם אין יידישקייט. קעגן די רעפארמיסטן, ווי ר' אהרן חורינער, זענען געשטאנען דער חת"ם סופר און אנדערע רבנים, וואס האבן געזוכט דעם אלטן דרך צו אָפּהיטן ?אונע די בעפוגניסע? - צום ביישפיל, חרם - וואס די מלכות האט אוועקגענומען. די רעפארמער האבן זיי א א נאהמען געגעהבן "ארטאדאקסן".
אין דעם קעניגרייך פון אונגארן - די היינטיקע אונגארן, סלאוואקיי, בורגנלאנד, זיבנבערגן, קארפאטארוס און נאך - האט זיך אן אָרטליכע רעפארם-באוועגונג פארמירט ארום ה'תק"ץ-ה'תר"י, די נעאלאגן. זי זענען געווען מעסיק אין אירע פאדערונגען, און קעגן פארענדערונגען אין עיקרי הדת. די וויכטיקסטע נעאלאגישע רב, יהודה ליב (לעאפאלד) לעף (ה'תקע"א - ה'תרל"ו), האט אָפּגעוואָרפן די פארשלאגן פון די דייטשע רעפארמער ר' אברהם גייגער און ר' שמואל האלדהיים, די אינטעלעקטואלישע פארלויפער פון היינטיקע רעפארם יידנטום. די נעאלאגישע השקפה איז געווען עהנליך צום היינטיקע קאנסערוואטיוו יידנטום, אבער מער טראדיציאנעל. ווען האלדהיים'ס תלמיד ר' יצחק איינהארן האט געגרינדעט א קהילה אין פעשט אם ה'תר"ח, ווו מ'האט אבגעשאפן די ברית מילה און אריבערגעפירט שבת קיין זונטאג, האבן זיי לעף און זיינע אנהענגער גערודפט: זיי האבן געזאגט איינהארן און זיינע קהילה האבן זיך "מוציא געוועהן פון כלל ישראל".
גלייכצייטיק, זענען זיי אבער אויך געווען קעגן די ארטאדאקסן. אום ה'תרכ"ג, האט דער היסטאריקער און תנ"ך פארשער צבי הירש גרעץ באשטעטיקט וואס אין ישעיהו נ"ג האט דער נביא נישט געמיינט וואס א משיח וועט קומען, זאנדערן וואס עם ישראל וועט זיך אליין גואל זיין. אין דער גרויסע סקאנדאל וואס האט דעמעלט'ס פאסירט - א וויכטיקע מייל-שטיין וואס האט שארף אויסגעטיילט צווישן די השקפה פון די מאדערן ארטאדאקס און די פאזיטיוו-היסטארישע שולע פון ר' זכריה פרענקעל, דער פארלויפער פון קאנסערוואטיוו יידנטום - האבן לעף און די אנדערע נעאלאגן אינטערגעשטיצט גרעץ. זיי האבן געהאט א גרויסע השפעה אין מיטעל-אונגארן, ווו די קהילות, צום ביישפיל אין פעשט און סעגעד, זענען געווען רעלאטיוו ניי און די מייסטע יידן זענען אסימילירט געווען אין די אונגארישע געזעלשאפט. אין די צפון פון די קעניגרייך, ווו די געמיינדעס זינד געווען א סאך עלטער, בלייבען די יידן פרום: אין אויבערלאנד - בורגנלאנד און מערב סלאוואקיי - די ארטיגע יידן האבן געשטאמט פון עסטרייך און מעהרן און זענען געווען רעלאטיוו מאדערן; אין אונטערלאנד (קארפאטורוס, צפון זיבנבערגן און מזרח סלאוואקיי) האבן די יידן געשטאמט פון גאליציע, זיי זענען געווען ארעם, צוריקגעשטאנען און בעאיינפלוסט פון חסידות. די אויבערלענדישע רבנים האבן נישט געליעבט די חסידים; ר' ירמיהו לעוו, אבדק"ק אויהעל, האט זיי אפילו רודף געווען. אבער די ביידע גרופעס האבן געמוזט צוזאמענארבייטן קעגן די רעפארמער און נעאלאגן.
270px|קליין|מיהאלאוויץ תקנות, פון "לב העיברי", געדרוקט תרכ"ט. די מחלוקות צווישן די ארטאדאקסן און נעאלאגן האבן געפירט צו שטרייטען אין א סך געמיינדעס מיט א געמישטן ציבור. אויך די פרומע זענען נישט געווען גלייכפאָרמיק: אין דעם מאדערניזירטן אויבערלאנד, ווי די השפעה פון דער דייטשער קולטור איז געווען שטערקער פון די אונגארישע, האט די השקפה פון תורה עם דרך ארץ געהאט א סאך אנהענגער, געפירט פון הרב עזריאל הילדעסהיימער פון אייזנשטאט. די אויבערלענדישע רבנים האבן דאס געשטיצט אלס אקעגנווירקונג צו נעאלאגיע. אפילו אין דעם בית הכנסת פון אברהם שמואל בנימין סופר אין פרעשבורג האט מען געהאט א דרשן אין דייטש. אבער ס'גווען אויך קנאים, וואס האבן געהאט א גרויסע השפעה אין מזרח און זענען געשטיצט געווארן פון די רבי'ס דארט. זיי זענען געפירט געווארן  דורך רבי הלל ליכטנשטיין, וואס האט געגלויבט אז הילדעסהיימער און די מאדערן ארטאדאקס זענען נאך ערגער פון די רעפארמער, ווייל זי בריינגען השכלה אריין מיט די פארקליידונג פון פרומקייט.
אום ט'-י' כסלו ה'תרכ"ו האט ר' הלל געהאלטן א רבנישע זיצונג אין מיהאלאוויץ, וואס האט ארויסגעגעבן תקנות וואס האבן פאַרווערט הערן דרשות אין "לשון אומות העולם", אריינקומען אין בתי כנסיות ווי די בימה איז נישט געווען אין מיטען דעם זאל (די נעאלאגן האבן זי געלייגט אין פאָרנט) אדער וואס האבן געהאט אנדערע שינויים. ד"ר מיכאל סילוועער האט געשריבן אז די תקנות זענען נישט געווען הויפטזעכליך קעגן די רעפארמער; די קנאים האבן זיי געמיינט קעגן די מאדערן ארטאדאקס. אין דער זעלבער צייט האט הרב הילדעסהיימער געשטיצט די נעאלאגישע פארשלאג צו גרינדען א מאדערנע סעמינאר פאר רבנים; ער האט געגלויבט אז עס איז נישט צו פארמיידן, און ס'עט זיין בעסער צו פאָדערן דאס די גייסט פון די אינסטיטאָט זאל זיין פרום. די סעמינאר איז געווען א יהרג ובל יעבור פאר די אנדערע ארטאדאקסן, קנאים און נישט קנאים. סילווער האט אפגעטיילט די פרומע רבנים אין אונגארן אין דריי מחנות: די קנאים, געפירט פון ליכטנשטיין, וואס האבן אונטערגעשריבן די מיהאלאוויץ תקנות; די מילדע, געפירט פון הילדעסהיימער, וואס האבן געשטיצט די סעמינאר; און די הויפט-שטראָם (מעינסטריעם), וואס האט אריינגענימען רבנים ווי מהר"ם שיק, אברהם שאג-צוועבנער, כתב סופר, ירמיהו לעוו און אנדערע. די הויפשטארם רבנים זענען געווען קעגן די מיהאלאוויץ תקנות - פיר מאנאטן בעפאר דעהם קאנפערענץ, שרייבט דער מהר"ם שיק צו ר' הלל אז ס'נישטאָ א הלכה'דיגער איסור אויף האלטן דרשה אין דייטש אדער אנדערע גוי'אישע שפראכן - און אויך קעגן די סעמינאר.
די קאנגרעס
קליין|"שומרי הדת" שטאטוטען.|150px אום ה'תרכ"ז האט אונגארן באקומען כמעט-אומאפהענגיקייט פון עסטרייך, און צוזאמען האבן די ביידע געגרינדעט די עסטרייך אונגארישע אימפעריע. די אונגארישע רעגירונג איז געווען ענטשלאסן צו עמאנציפירען די יידן. אום כ' אדר א' ה'תרכ"ז האבן די פרנסים פון דער פעסטער קהילה, וואס איז געווען א פעסטונג פון נעאלאגיע, באזוכט דעם נייעם מיניסטער פון רעליגיע, יודזשעף עטוועש. זי האבן עמפאהלען וואס, צוליב די קאמנעדע עמאנציפאציע, די יידן זאלן האבן א לאנדישער פארטרעטער-ארגאניזירונג, און דאס א קאנגרעס מיט פארטרעטער פון אלע קהילות אין אונגארן זאל זיך איינזאמלען אים צו אויפשטעלן. עטוועש האט געשטימט. אלע ארטאדקאסן, אפילו הילדעסהיימער, האבן געגלויבט אז די קאנגרעס איז א נעאלאגישע פאלשע שטיק וואס וועט זיי געבן שליטה איבער אלע יידן אין די קעניגרייך. די פעשט פרנסים און אנדערע וואס האט געשטיצט די קאנגרעס האבן באשטאנען אז די זאמלונג האט נישט צו טון מיט רעליגיע, און קיין רעליגיעהזע זאכן וועלן נישט געשמיעסט ווערן, נאר די טעכנישע פארוואלטונג פון די קהילות.
אום ניסן ה'תרכ"ז, א קליינע גרופע פון פרומע אין פעשט האבן געגרינדעט "שומרי הדת" - די פאראיין וואס איז געשטאנען אין שפיץ פון דעם ארטאדאקסישן קאמף קעגן דעם קאנגרעס. די פאראיין מיטגלידער זענען געווען אום מייסט מאדערנער; ר' עקיבה יוסף שלעזינגער, חתן פון ר' הלל און א גרויסע קנאי, האט זיי גערופן "שומדי הדת." דאס איז געווען א גרויסע געשפּעט, שרייבט סילווער, אז די טיילונג - געפאדערט פון די קנאים - איז געווען באווערן דורך אירע גרויסע פיינד, די מאדערנע. "שומרי הדת" זענען געווען בעאיינפלאסט אויך פון דער רב שמשון רפאל הירש אין דייטשלאנד, וואס האט געקעמפט צו גרינדען אן אומאפהענגיקע ארטאדקסישע קהילה אין פראנקפורט. ווי הירש, פראקלאמירט אויך דער נישט-אפיציעלער פירער פון "שומרי הדת", ר' שמשון קרויס, וואס די נעלאגען און די פרומע זענען צוויי פארשידענע רעליגיע, פונקט ווי קאטאליקן און פראטעסטאנטן, און דעריבער זאלן די ארטאדאקסן זעלבסטשטענדיק זיין. "שומרי הדת" האט געמוזט פארמיטלען איבער די גרויסע אונטערשייד אין די פרומע לאגערן: די חסידים (אין אונגארן, אויפט באקאנט אלס "ספרדים") האבן מורא פון ר' ירמיהו לעוו און די נישט-חסידישע רבנים ("אשכנזים"); די מאדערנער האבן מורא פון די קנאים. נאך וואס די פאראיין האט פאבליצירט א קריאה קעגן א נייע ארטאדאקסישע שול אין קאשוי וואס איז נישט אנגעפאסט די מיהאלאוויץ תקנות, מוזטע קרויס א בריוו שיקען צו דער ברויגעזר הילדעסהיימער: ער האט געשריבן וואס ער זעלבסט איז גאנץ פאר די שיטה פון דעם רב, און גלויבט אויך וואס די חסידים זינד א סכנה "אזוי גרויס פונקטליך ווי די נעאלאגן", אבער ס'נישטו קיין ברירה און מ'דארף זיך פאראייניקען, "מפני מראית עין", צוליב די קאנגרעס. אום ד' כסלו ה'תרכ"ט זינד די וואלן פאר אים געהאלטן געווען אין גאנצען לאנד.
די טיילונג
א דעלעגאציע פון פינף רבנים האט געטראפן מיט דעם קייסער פראנץ יאזעף אום י"ב ניסן, און האט געבעטן אז די ארטאדאקסן זאלן נישט ווערן ערצווינגען צו אקצעפטירן די קאנגרעס תקנות. די צוזאמענטרעף האט קיינע רעזולטאטן, און דער קייסער האט באשטעטיגט די תקנות אום ה' תמוז. "שומרי הדת" האט מפציר געווען די ציבור נישט צו באטייליקן זיך אין די וואלן פאר דער נייער געפלאנטער ארגאניזאציע. אנהייב תר"ל, האבן זיי געשיקט דעם אונגארישן פארלאמענט א פעטיציע פון 150 קהילות, מיט רבנישע הסכמות פון גאנץ אייראפע, וואס האט בעהויפטעט דאס די קאנגרעס תקנות זענען קעגן די מסורת און דת. אום שושן פורים ה'תר"ל האט דער פארלאמענט איינשטימיג מכריז געווען אז די פראגע איז דאך א רעליגיאזע זאך, און ס'איז מותר נישט פאר דער רעגירונג זיך אריינצומישען. "שומרי הדת" האט באקומען רשות צו גרינדן אן אייגענע, ארטאדאקסישע קהילות נאציאנאל-ארגאניזאציע.
אום ט' אדר ה'תרל"א איז די קאנגרעסליכן פאראיין, "די נאציאנלע יידישע קאנצליי" (Az Izraeliták Országos Irodája), געגרינדט געווארן. כמעט אלע קהילות וואס זענען געווען אין שליטה פון די נעאלאגן האבן פארבינדן זיך אן די קאנצליי. אום ב' כסליו ה'תרל"ב האט די רעגירונג אנעקראנט די דערווייליקע "דורכפירונג-קאמיסיאן פון די ארטאדאקסישע יידן אין אונגארן או זיבנבערגן" - וואס איז געווען פארבייטעט מיט די שטענדיקע "צענטראל-קאנצליי פון די אויטאנאמישע ארטאדאקסישע קהילות אין אונגארן" (Magyarországi Autonóm Orthodox Izraelita Hitfelekezet Központi Irodája) נאר אום י"ב טבת תרס"ו - און די טיילונג איז געווארן א געריכטליכע ווירקליכקייט. ארום אונגארן, א סך קהילות זענען געווען צעשפליטעט: אין פעשט, די צענטער פון נעאלאגיע, זענען די ארטליכע ארטאדאקסן געווען פון די ערשטע ארויסצוטרעטן פון דער אלטער, פאראייניקטער קהילה צו גרינדן א נייע, וואס פארבינדט זיך צו די קאמיסיאן. אויך אין אונגוואר, אין די ארטאדאקסישע פעסטונג אין אונטערלאנד, א קליינע גרופע האט פארלאזט די געמיינדע צו פארבינדן מיט דער קאנצליי.
ס'איז געווארן אויך א דריטע מין פון קהילות, דער קלענסטער, וואס איז געבליבן זעלבטשטענדיק און האט נישט פארבינדט מיט קיין ארגאניזאציע. דעזיגע זינד געווען די "שטאטוסקווא" קהילות. עטליכע גרויסע רבנים האבן נישט געוואלט זיך שליסן מיט די קאמיסיאן צוליב פארשידענע טעמים: ר' ירמיהו לעוו האט נישט פארבינדעט אויהעל מיט זי זיין גאנצן לעבן, און אזוי האט אויך הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים געמאכט אין דער סיגעטער קהילה. ביידע געמיינדעס זענען געבליבן פאראייניקט און אומאפהענגיק. אויך א קליינע צאל פון נעאלאגישע קהילות האבן נישט געוואלט אריינגיין אין די קאנצליי, און בלייבן אלס שטאטוסקווא. ס'איז געווען געמיינדעס וואס האט זיך צערשפליטעט אפילו אין דריי. א סך חסידים, וואס האבן מורא פון די מתנגדים אין דער קאמיסיע, גרינדטען שטאטוסקווא קהילות. מהר"ם שיק האט געשריבן וואס דעזיגע די זיך נישט פארבינדן מיט די קאמיסיאן זינד עוברים על "לא תעמוד על דם רעך." די יידן אין אונגארן זינד געבליבן צעשפליטערט; אפילו היינט ס'איז א נעלאגישע, ארטאדאקסישע און שטאטוסקווא (איצט געפירט פון חב"ד) ארגאניזאציעס אין די לאנד. און דאך, האבן זי אויך צוזאמענגעארבעט, הויפטליך נאך די ערשטע וועלט מלחמה, ווען די רעגירונג אין געווארן מער און מער אנטיסעמיטיש, און באזונדערש ווערענד די חורבן. און שוין אין אנהייב פון דעם 20סטער י"ה האבן די נעאלאגן און ארטאדאקסן ביידע געאויסערט זיירע פיינדליכקייט צו ציוניזם.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אונגארן קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע
מייקל אקס
מייקל אקס (ענגליש: Michael Hunter Ochs) איז א יודישער זינגער, קאמפאזיטאר און שרייבער.
זיין קאמפאזיציע אויף עושה שלום ווערט געזינגען אין מערערע, בעיקר רעפארם, טעמפלען איבער דער וועלט.
זיין מוזיק טוט אויך ערשיינען אין אסאך פראמינענטע אמעריקאנישע פילמען.
אפמאך פון פאריז (1951)
דער אָפמאַך פֿון פאַריז איז געחתמ'עט געוועארן דעם 18טן אפריל 1951 צווישן פראנקרייך, מערב דייטשלאנד, איטאליע און די דריי בענעלוקס לענדער (בעלגיע, לוקסעמבורג און האלאנד), און האט אויפגעשטעלט די  אייראפעישע קויל און שטאל געמיינדע (ECSC), וואס איז שפעטער געווארן א טייל פונעם אייראפעישן פארבאנד. דער אפמאך איז ארײַנגעקומען אין קראפט דעם 23סטן יולי 1952 און איז אויסגעגאנגען נאך פופציג יאר, דעם 23סטן יולי 2002.
נחום קוק
הרב נחום הכהן קוק (ח' ניסן תרצ"ב, 14טן אפריל 1932 – י"ב ניסן תש"ע, 27סטן מערץ 2010) איז געווען דער רב פונעם תל גנים פערטל אין רמת גן. ער איז געווען שטארק טעטיק אין די געביטן פון רעליגיע און היטן כבוד המת. ער איז געווען א געערטער פון דער שטאט רמת גן.
לעבנסגעשיכטע
הרב קוק איז געבוירן געווארן אין מאנדלבוים הויז אין ירושלים, צו זיינע עלטערן הרב רפאל קוק און רחל, טאכטער פון שמחה מאנדלבוים. מען האט אים געגעבן א נאמען נאך זיין זיידן רבי נחום קאברינער. ער האט געלערנט אין ישיבת כפר הרא"ה, דערנאך אין ישיבת חברון אין ירושלים און אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק.
אין 1954 האט ער געהייראט שושנה, טאכטער פון הרב שמואל אבראמאוויטש, רב פון רמת יצחק. פון זיין חתונה האט ער געוואוינט אינעם רמת יצחק פערטל פון רמת גן. עטלעכע יאר האט ער געלערנט אין היכל התלמוד אין תל אביב. ער איז באשטימט געווארן רב פונעם תל גנים פערטל פון רמת גן, און ער האט געדינט ווי רב פון דער הייראטן אפטיילונג פון דער שטאט.
ער איז געווען יארן לאנג טעטיק אין פארשידענע געביטן פארבונדן מיט היטן דעם הלכה'דיקן כאראקטער פון ישראל. ספעציעל האט ער געטון אינעם עניין פון היטן כבוד המת און האט געפועל'ט א סך קעגן די געריכטן און די פאליציי צו באקומען באשטעטיקונגס־דאקומענטן צו פארמיידן פאלמעסן טויטע. ער האט געדינט פרייוויליק ווי דער רב פונעם ביילינסאן שפיטאל און האט ספעציאליזירט אינעם געביט פון מעדיצין און הלכה.
ער איז געווען פארזיצער פונעם וועד הרבנים אין רמת גן.
אין 2008 האט ער באקומען דעם טיטל געערטער פון רמת גן.
ער איז נפטר געווארן שבת הגדול תש"ע און די לוויה איז פארגעקומען מוצאי שבת. מ'האט אים באערדיגט אינעם פאנאוועזשער בית עולם, נאענט צום קבר פון הרב שך. אויף זיין מצבה שטייט: "מסר עצמו לחזק בדקי הדת, עמל ויגע במצוות כבוד המת וקנה בה קניין" (ער האט זיך איבערגעגעבן צו פארשטערקן רעליגיע, ער האט געארבעט שווער אין דער מצווה פון כבוד המת און האט פארמאגט דארט אן ארט..
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל קאַטעגאָריע:רמת גן קאַטעגאָריע:נקבר אין פאנאוועזשער בית עולם קאַטעגאָריע:כהנים
עם 16
די M16 ביקס איז א שטארק פאפולערע און זייער באנוצטע ביקס, וואס די מיליטער פון די פאראייניקטע שטאטן, האט ארויסגעגעבן אין די צייטן פון די וויעטנאם קריג, עס איז פארהאן די לאנגע וואס וועגט זעקס און א האלב פונט, די קורצע וואס וועגט אביסל ווייניגער פון פיר און א האלב פונט.
די קורצע, איז די ביקס וואס מען האט זיך באניצט זייער אסאך אין ישראל, ביז די M4 וואס איז מער מאדערניזירט איז ארויסגעקאמען.
היינט איז דער טאר, אדער אין העברעיש תבור, די ביקס אויפן שלאכטפעלד.
קאַטעגאָריע:געווער
ביזאנץ
ביזאַנץ איז געווען אַן אוראלט-גריכישע שטאָט.
שפעטער איז די שטאָט איז געווארן דער צענטער פון דער מזרח רוימישער אימפעריע (דער טייל פון דער רוימישער אימפעריע וואו מ׳האט גערעדט, וואס האט זיך אויסגעהאלטן ביז דעם מיטל אלטער ), אָבער אין יענער צייט האט די שטאט שוין געהייסן קאנסטאנטינאפל (קושטא).
געשיכטע
לויט דער לעגענדע האט איינער ביזאַס פון מעגאַראַ, א שטאט נישט ווייט פון אטען, געגרינדעט ביזאנץ ווען ער האט געזעגלט צפון־מזרח דעם אַגאַאישן ים. ווען ער איז אנגעקומען צום באָספּאָרוס, האָט ער געגרינדעט זיין שטאָט קעגן איבער א גריכישער שטאָט, כאַלקעדאָן, אויפן אזיאטישן בארטן.
ביזאנץ איז געווען מערסטנס א האנדל־שטאט צוליב זיין סטראטעגישער לאקאציע ביים איינציגן איינגאנג צום שווארצן ים. שפעטער האט ביזאנץ איינגענומען כאלקעדאן.
די שטאט איז געווארן באלעגערט דורך רוימישע קראפטן אין יאר 196, און איז געווארן שטארק געשעדיגט. ווען סעפטימיוס סעווערוס איז געווארן קייסער האט ער צוריקגעבויט ביזאנץ, וואס האט ווידעראמאל אויפגעבליט.
ווען דער רוימישער קייסער קאנסטאנטין דער גרויסער האט באשלאסן אריבערפירן זיין הויפטשטאט צום מזרח טייל פון דער רוימישער אימפעריע, האט ער אויסגעקליבן ביזאנץ וואס איז געווען פלאצירט סטראטעגיש. ער האט ווידעראמאל געגרינדעט די שטאט אין יאר 330 מיטן נאמען ״ניי רוים״ (Nova Roma). נאך זיין טויט האט מען גערופן די שטאט מיטן נאמען קאנסטאנינאפל (קאנסטאנטינ׳ס שטאט). ער איז געבליבן די הויפטשטאט פון דער מזרח רוימישער אימפעריע. די שפעטערדיקע היסטאריקער האבן גערופן די אימפעריע די ביזאנטישע אימפעריע.
הערות
קאַטעגאָריע:אוראלט גריכנלאנד קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
על דזשאלסאן
על דזשאָלסאָן (ענגליש: Al Jolson) - געבױרן אַלס אַסאַ יואלסאָן דעם 26סטן מײַ 1886 אינעם שטעטל סרעדניק, קאָװנער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצטער: סערעדזשוס 'Seredžius' אין דער ליטװישער רעפּובליק); נפֿטר געװאָרן דעם 23סטן אָקטאָבער 1950 אין סאַן פֿראַנציסקאָ, פֿאַראײניקטע שטאַטן. ער איז געװען אַ פּראָמינענטער אַמעריקאַנער זינגער, קאָמיקער, טעאַטער און קינאָ-אַקטיאָר פֿון רוסיש-ייִדישן אָפּשטאַם. זײַן שעפֿערישע קאַריערע האָט געדױערט פֿון 1911 ביז 1950. מע פֿלעגט אים אָנרופֿן "דער ערשטער ביודעים ייִדישער מענטש, װאָס איז געװאָרן אַ פֿאַרװײַלונג-שטערן אין אַמעריקע" און "דער גרעסטער פֿאַרװײַלער אין דער װעלט". אין 1927 האָט ער געשפּילט אין דעם ערשטן פֿולמעטראַזשיקן קלאַנגען-פֿילם "דער דזשעז-זינגער".
bottom|250px|קליין|די אַפֿישע פֿון דעם פֿילם "דער דזשעז-זינגער"
קאַטעגאָריע:יידישע זינגער קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן
15טן דעצעמבער
דער 15טער דעצעמבער איז דער 349סטער טאג פון יאר (350סטער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 16 טעג.
פייערונגען
15
ביהייוויאריזם
ביהײװיאָריזם (שטאמט פונעם נאמען behavior וואס ס'טייטש אויפפיר) איז א טעאריע פון א לערע אין פּסיכאָלאָגיע וואָס רופֿט צו זיך פֿאָקוסירן און זיך פארטאן מיט דעם אויפגעדעקטער אויפפיר פון די ארגאניזם, און ניט מיט דער וויסיקייט. לויט דער ביהייוויאריזמער מעטאד האט ניט די וויסיקייט קיין דעפיניטיווע באגריף און עס ניט נוציק צו דער טעאריע.
די פארשער פונעם ביהייוויאריזטישער צוגאנג האבן געפארשט אויפפירונגען פון בעלי חיים, און פון זיי געלערנט דעם מענטשנס אויפפיר.
אין מיטן דעם 20סטן י"ה האט ביהייוויאריזם געהאט די מערסטע השפעה אין פסיכאלאגיע, אבער זייט דען איז זייער כח אראפ. עס זיינען דא א סך אנדערע פסיכאלאגישע גענג וואס זיינען אנטקעגן דעם אויפפיר צוגאנג, פון זיי: דער קאגניטיווישער צוגאנג און דער געזעלשאפטלעכער צוגאנג, און נאך.
קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
באגס באני
באַגס באַני (ענגליש: Bugs Bunny) איז א פֿיקטיוו אַנימירט קיניגל וואס באווייזט זיך אין די "לוני טונס" און "מערי מעלאדיעס" קאַרטונען פֿון די וואָרנער ברידער.
קאַטעגאָריע:פיקטיווע כאראקטערן
בעלמאפאן
בעלמאפאַן איז די הויפטשטאט פון בעליז. ער געפינט זיך מזרח פונעם בעליז טייך, און האט א באפעלקערונג פון 14,606.
קאַטעגאָריע:צענטראלע אמעריקע קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין צפון אמעריקע
רינא
רינאָ איז די צוויטע גרעסטע שטאָט אין שטאַט נעוואדא, פאראייניקטע שטאטן. די שטאט ליגט אין א טאל ביי די סיערא נעוואדא בערג. אין 2007 איז איר באפעלקערונג געווען געשאצט 214,853; איז רינא די דריטע גרעסטע שטאט אין נעוואדא.
www.reno.gov
קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
מעץ
מעץ איז אַ שטאָט אין צפֿון-מזרח פֿראַנקרײַך אין דעם פראווינץ װאָס הײסט לאטארינגיע. אין מעץ פֿליסט דער טײַך מױזל.
יידישע קהילה
הרב משה אריה באמבערגער איז געווען רב פון דער חרדישער קהילה פון תשל"ב ביז תשע"ד.
קאַטעגאָריע:שטעט אין פראנקרייך
דזשערעמי דאובער
דזשערעמי דאַובער (ענגליש: Jeremy Dauber) איז א פראפעסאר אויף די יודישע ליטעראטור און קולטור ביי קאלאמביע אוניווערזיטעט.
ער האט שוין ארויסגעגעבן עטליכע ביכער איבער די יודישע ליטעראטור ווי אויך פלעהגט ער שרייבן א קאלום אין די קריסטשען סייענס מאניטאר איבער טעלעוויזיע און פילמען.
וועב
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך דאקטוירים און פראפעסארן קאטעגאריע:אמעריקאנער שרייבער קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק
עוזי
קליין|300px| עוזי מאשין ביקס עוזי איז א קורצע אויטאמאטישע מאשין ביקס, וואס דער ישראל מיליטער האט פאבריצירט אין די ענדע פופציקע יארן.
עס איז קורץ, און דערפאר זייער גוט פאר נאנטע קאמפן איינער קעגן צווייטן, עס ווערט זייער אסאך פארהאקט, און וועגן דעם ווערט עס נישט היינט צופיל באנוצט.
די ישראל מיליטער האט פארדינט מיליאנען פון דעם, נאכן פארקויפן פאר אלע ארמייען, און אנדערע סארט מענטשן.
די ישראל מיליטער האט אויך פאבריצירט די גליל מאשין געווער, וואס איז נישט אזוי באוויסט, ישראל האט זיך באנוצט מיטן עוזי ביים זעקס טאגיקער מלחמה, און מיטן גליל ביי דער ערשטער לבנון מלחמה. קאַטעגאָריע:געווער
אזטעק
די אַזטעקן זענען געווען אמעריקאנער מענטשן וואס האבן געוואוינט אין מעקסיקא. די אזטעק אימפעריע האט געדויערט פונעם 14טן ביזן 16טן י"ה. זיי האבן גערופן זיך מעקסיקאנער אדער נאַהואַ. די שפראך פון די אזטעקן איז נאהואטל.
די אזטעקן האבן געהאט א קאלענדאר מיט א יאר פון 365 טעג. זיי האבן אויך געהאט א רעליגיעזן קאלענדאר מיט א יאר פון 260 טעג.
די הויפטשטאט פון די אזטעקן איז געווען טענאכטיטלאן, אויף אן אינזל אין טעקסאקא אזערע.
עסן
קאַטעגאָריע:מעקסיקא
אנגאלא
אנגאלא איז רייך אין נאטירלעכע אוצרות, צווישן זיי נאפט און בריליאנטן.
קאַטעגאָריע:לענדער אין אפריקע
פאוער ריינדזשערס
כאָטש וואָרצלדיקע קריטיקעס פאר זיין אקציע געוואַלד באשטימט פאר קינד מאסעס, האט דער קאנצעסיע אָנגעגאַנגען, און איצט אנטהאלט ער 23 טעלעוויזיע סעזאנען פון 19 פארשידענע סעריעס און צוויי טעאטריקאלישע פילמען, מיט א דריטער פילם פאר 2017. אין 2010 האט חיים סבן, דער שאפער פונעם סעריע, איבערגעיאָגט צוריק דאס אייגנטום פונעם קאָנצעסיע נאך זיבן יארן אונטער די וואלט דיזני פירמע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טי ווי סעריעס קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע סעריעס פאר קינדער קאַטעגאָריע:סופערהעלדן קאַטעגאָריע:שפילכלעך קאַטעגאָריע:פילמען קאַטעגאָריע:ווידעא שפילן
סאפי שאל
סאפיאַ מאַגדאַלינאַ שאל (9טן מיי 1921 - 22סטן פעברואר 1943) איז געווען איינע פון די מיטגלידער אין דער "ווייסע רויז" גרופע, וואס האט קאמפאנירט א חשובער קאפיטל אין דער געשיכטע פון דער דייטשע אפאזיציע צו נאציזם. פאר איר טייל אין די טעטיקייטן פון דער גרופע האט מען זי פאראורטיילט צו טויט, און זי איז הינגעריכטעט געווארן, צוזאמען מיט איר ברודער האנס שאל און נאך מיטגלידער אין דער גרופע, דורך גילאטינירונג.
שאל ווערט גערעכנט היינט אין דייטשלאנד, צוזאמען מיט אנדערער מיטגלידער פון דער גרופע, ווי א מוסטער פון קוראזש קעגן דעם נאצי רעזשים.
יונגע יארן
שאל איז געוון די טאכטער פונעם בירגערמייסטער פון פארכטנבערג אויפן קאכער טייך, דאס פערטע פון זיינע פינף קינדער. אין 1930 איז די משפחה אריבערגעצויגן קיין לודוויגסבורג און צוויי יאר נאכהער קיין אולם.
זי האט געליינט אסאך ביכער אויף פילאסאפיע און טעאלאגיע.
אין פרילינג 1940 האט זי געקאנטשעט אירע שטודיעס אין מיטלשולע און זי האט אנגעהויבן ארבעטן ווי א קינדערגארטנער.
די ווייסע רויז
קליין|250px|מאנומענט צום אנדענק פון דער "ווייסער רויז" אין מינכן, אין דער פארעם פון בלעטלעך צעשפרייט אויפן טראטואר.
אין אנהייב 1942 האט שאל באטייליגט, צוזאמען מיט איר ברודער האנס, און עטלעכע פריינד, צווישן זיי דער לעקטאר קורט הובער, אין פארשפרייטן בלעטלעך קריטידירנטיק צום רעזשים, וואס האבן גערופן פאר פאפולערער קעגנערשאפט צו דער דיקטאטארישער נאצי הערשאפט.
קאַטעגאָריע:דייטשן קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
יעקב יוסף משה סלאנים
רבי יעקב יוסף משה סלאָנים (תר"ם - י"ב תשרי תרח"ץ; 1880 - 12טן סעפטעמבער 1937) איז געווען דער לעצטער אשכנזישער רב פון חברון. זיין זון און טאָכטער זענען דערמאָרדעט געוואָרן אין די געשעענישן פון 1929.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געוואן אין חברון אין יאר תר"מ 1880, צו רב שניאור זלמן סלאנים און צו מושקא מרים. ער האט באקומען היתר הוראה אין ירושלים יונגערהייט.
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:חברון
קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
סינדערעלא (1950 פילם)
סינדערעלאַ (ענגליש: Cinderella) איז אן אמעריקאנישער אנימירטער מוזיקפילם וואס איז געווארן פראדוצירט אין 1950 דורך וואלט דיזני און פארשפרייט דורך RKO ראדיא פילמען. ער איז דער 12סטער וואלט דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג.
געשיכטע
אין א ווייטן קעניגרייך וואוינט סינדערעלאַ אין פריד מיט אירע עלטערן, ביז איר מוטער שטאַרבט. סינדערעלאַ'ס פֿאָטער הייראט מיט א קאלטע, געמיינע פרוי מיטן נאמען ליידי טרעמיין, וואס האט צוויי טעכטער מיט די נעמען דריזעלאַ און אַנאַסטאַזיע. ווען סינדערעלאַ'ס פֿאָטער שטאַרבט, די שטיף-מוטער מאכט זי א דינסטמויד אין איר אייגענע שטוב. דערווייל באשטימט דער קעניג אין דעם ווייטן שלאָס אז זיין זון דער פרינץ זאל געפינען א פאַסיקע כלה און ברענגען מיט זי א געוויסן צאל אייניקלעך. דער קעניג רופט יעדע ווערטיקע מיידל אין דאס קעניגרייך צו א גרויסן באַל, וואו זיין זון וועט קענען קלייבן זיין כלה. סינדערעלאַ האט נישט קיין פאַסיקן קלייד פאר א באַל, נאר אירע פריינט די מייז (געפירט דורך זשאַק און גוס) און די פויגלען העלפן זי מאכן א קלייד. אבער, די שלכעטע שטיף-שוועסטער צערייַסן דאס קלייד דעם אָוונט פונעם באַל. נאך דעם, די שטיף-מוטער און די שטיף-שוועסטער פֿאָרן צו דעם באַל ווען סינדערעלאַ וויינט אין איר גארטן. איר ווייטאָג ענדיקט זיך ווען איר קוואַטערין נוצט איר צויבער צו געבן זי א פֿיאַקער, א קוטשער, פֿערד, א דינער און א העלע זילבערע באַלקלייד מיט בריליאנטן. אבער, די קוואַטערין ווארענט סינדערעלאַ אז זי דארף קומען צוריק איידער פארנאכט ווייל אלע די דאזיקע זאכן וועלן פארוואנדלען זיך צוריק אין זייערע אמתע פֿאָרעמס. אין דער באַל, זי פארליבט זיך מיט דעם פרינץ און דער קעניג מיינט אז סינדערעלאַ איז די בעסטע כלה, אבער ביי פארנאכט לויפט זי אוועק און פארגעסט איינער פון אירע גלאַז-שיך. די פאלאץ היטערס יעגן סינדערעלאַ ווען זי פליט אין איר פֿיאַקער איידער אז דער כישוף זיך צעפאלט. סינדערעלאַ באהאלט זיך מיט אירע גלעטלינגען און די מייז אין א באוואלדטע פלאץ ווען די היטערס איבערפֿאָרן. דער איינציקער טייל וואס האט געבליבן פון סינדערעלאַ'ס פארקליידונג איז דער איינער גלאַז-שוך אויף איר פוס.
דער גרויסער הערצאָג זאגט צו דער קעניג אז סינדערעלאַ, וואס בלייבט אַנאָנים, האט אנטגעלאפן און אז דער פרינץ וויל הייראטן מיט זי. דעם פארלוירענעם גלאַז-שוך איז די איינציקע עדות פאר דאס. דער קעניג געבט ארויס אן אפיציעלער באַפֿעל צו רופן יעדע מייד אינעם קעניגרייך צו מעסטן דעם שוך און געפינען דאס מיידל. נאך ווען די נייעס גרייכט סינדערעלאַ'ס שטוב, ליידי טרעמיין הערט סינדערערלאַ אונטערברומען דעם וואַלץ געשפילט אינעם באַל. ווען ליידי טרעמיין געפינט אז סינדערעלאַ איז דאס מיסטעריעזע מיידל, זי פארמאכט זי אין איר שלאָפֿצימער. ווען דער הערצאָג קומט אריין אין דער שאַטאָ, זשאַק און גוס גנבען דעם שליסל פון ליידי טרעמיינ'ס קעשענע און נעמען אים צו דער בוידעם ווען אַנאַסטאַזיע און דריזעלע דורכפאלן מעסטן דעם שוך. ליידי טרעמיינ'ס קאָטער לוציפֿער פארהאלט די מייז, נאר ברונא טרייבט אים אוועק פון דאס הויז און דערלויבט די מייז צו באפרייען סינדערעלאַ. ווען דער הערצאָג גרייט אוועקצוגיין קומט סינדערעלאַ און בעט צו מעסטן דעם שוך. ווייל ליידי טרעמיין קענט אז דער שוך וועט פאסן, זי מאכט דעם דינער פאלן ווען ער ברענגט דער שוך צום הערצאָג, און דער שוך ווערט צעטראַסקעט אויף דעם פאדלאגע. צו טרעמיינ'ס גרויל און צו דעם הערצאָג'ס באקוועמלעכקייט, סינדערעלאַ געבט אים דעם אנדערן שוך און ער פאסט זיך פערפעקט. דער פילם ענדיקט זיך מיט דעם פרינץ און סינדערעלאַ ביי זייערע חתונה, און זיי לאזן מיט א קוש.
וועבלינקען
קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:מוזיקפילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
עוועניו ראד טראם סטאנציע
עוועניו ראד איז א טראמלינק סטאנציע באדינט דורך טראמלינק רוטע 2. די סטאנציע געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון בראמלי צווישן פענדזש און בעקנהאם.
רציחה פון בוטשא
קליין|בירגער מיט זייערע הענט פארבינדן אין בוטשא די רציחה פון בוטשא איז געווען א רציחה אויף אוקראינישע בירגער דורך דער רוסישער ארמיי אין דער קיעווער פארשטאט בוטשא בשעת און נאך דער שלאכט פון בוטשא ביי דער 2022 רוסישער אינוואזיע פון אוקראינע. באווייזן פון דער רציחה זענען פארעפנטלעכט געווארן אין אפריל 2022.
עוועניו ראד טראם סטאנציע
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
רציחה פון בוטשא
לויט דער בירגערמייסטער און בוטשא רעגירונג, איז אן ערך פון 1,000 געהארגעטע ציווילע בירגער אפגעפונען געווארן אין די שטאט, און מיידלעך אזוי יונג ווי 14 זענען געשענדעט געווארן דורך רוסישע זעלנערס.
רוסן רעגיערונגס געפאלגן זיי איז געווען נישט פאראנטווארטלעך, און דאס אוקראינע געסימולירן מעטראזש פון די רצחה אדער געשטעלן די רציחהן, און געפאלגן די מעטראזש און פאטאגראפיע פון בר-מיננס איז געווען געפאלשטע נייעס דורך מערב מעדיע. די רוסן קאנסטאטירונגען איז געווען געאויסמאלן ווי פאלש. בוטשא איינוואוינערס טענה'ן אבער אז די רוסישער ארמיי איז געווען פאראנטווארטלעך.
רוסלענדישע אינוואזיע קאַטעגאָריע:2022
דוד רויטמאן
דוד רויטמאן (ה'תרמ"ד - ה'תש"ג) איז געווען א חזן און א קאמפאזיטאר. ער איז געווען פון די גרויסע חזנים אין די צייטן פון יאסעלע ראזנבלאט, קווארטין און הערשמאן.
החזן דוד רויטמאן איז געבוירן אין תרמ"ד אין דרעזינקע, פאדאליע. ווען ער איז געווען אלט 12 יאר פלעגן די יונגלעך דאווענען קבלת שבת צוזאמען יעדן פרייטיג צונאכט, און דער יונגער רויטמאן איז געווען דער חזן. ביי די אכצן יאר האט מען אויפגענומען רויטמאן צו ווערן חזן אין דער שטאט יעליזאבעטגראד (היינט קיראווגראד). אין תרס"ט איז ער געווארן הויפט חזן אין ווילנע, אן אמט וואס ער האט געהאלטן פיר יאר. נאכדעם איז ער געווארן חזן אין פעטערבורג. ווען די רעוואלוציע האט אויסגעבראכן אין רוסלאנד אין 1917 האט זיך רויטמאן געצויגן קיין אדעס, וואו ער האט אויפגעשטעלט א שולע פאר יודישער מוזיק. ער האט געזונגען אין דער קאפעלע פון זיידל ראוונער. אין תרפ"א האט ער אימיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן. אין תרפ"א האט ער אנגעהויבן דאווענען אין דער סלאנימער שול. פון תרפ"ד ביז זיין פטירה איז ער געווען חזן אין ק"ק שערי צדק אין מאנהעטן, ניו יארק.
ער איז געווען א טענאר, באוואוסט מיט זיין אייגנארטיגער גאנג אין חזנות, מיט א בענקשאפט וגעגועים טוט ער "אויסקוועטשן" יעדעס שטיקל.
צוויי פון זיינע גאר באוואוסטע שטיקלעך, "קול ברמה" און "אשמנו מכל עם", זענען געזונגען געווארן דורך יאסעלע און ער האט אים גערופן צו דין תורה דערפאר.
רויטמאן איז נפטר געווארן אין תש"ג אין ניו יארק. אויף זיין ארט אין ק"ק שערי צדק האט מען אויפגענומען משה גענטשאף.
וועבלינק
http://yiddishmusic.jewniverse.info/roitmandavid/index.html
קאַטעגאָריע:חזנים קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
פארלאמענטארע דעמאקראטיע
קליין|350px|פארלאמענטארע מאנארכיעס זענען געוויזן רויט. פארלאמענטארע רעפובליקן זענען געוויזן אראנזש. פרעזידענט רעפובליקן מיט א פארלאמענט געוויזן גרין. א פארלאמענטארע דעמאקראטיע איז א רעגירונג סיסטעם וואו דער פארלאמענט איז די לעגיסלאטור, און טוט באשטימען דעם עקסעקוטיוו. א פארלאמענטארע דעמאקראטיע קען זיין א רעפובליק (אזוי ווי איטאליע) אדער א מאנארכיע (אזוי ווי דאס פאראייניגטע קעניגרייך). אן אנדער סארט דעמאקראטיע האט א געוויילטן פרעזידענט (למשל די פאראייניגטע שטאטן).
אין א פארלאמענטארער דעמאקראטיע, דער עקסעקוטיוו, די רעגירונג, וואקסט פונעם פארלאמענט, און דארף האבן די שטיצונג און צוטרוי פון א מערהייט פון מיטגלידער פונעם פארלאמענט. דער דאזיקער קערפער האט דעם כוח אראפצוווארפן די רעגירונג מיט א החלטה פון אומצוטרוי פון רוב מיטגלידער.
קאַטעגאָריע:רעגירונג
באלט (2008 פילם)
קאטעגאריע:2008 פילמען קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען קאטעגאריע:פילמען איבער בעלי חיים
מאסול
מאסול ( '; צפון מעסאפאטאמישע אראביש: '; ; ; ), איז א שטאט אין צפון איראק און די הויפטשטאט פון דער נינוה גובערניע, בערך 400 ק"מ צפון־מערב פון באגדאד. די שטאט איז געגרינדעט געווארן אויפן מערב ברעג פונעם חידקל, קעגנאיבער דער אוראלטער אשורישער שטאט  נינוה אויפן מזרח ברעג, אבער היינט איז דער שטאטישער שטח געוואקסן און נעמט איין היבשע שטחים אויף ביידע ברעגן, מיט פינף בריקן וואס פארבינדן די צוויי זייטן. די מערהייט פון דער באפעלקערונג זענען אראבער, מיט אשורישער און קורדישע מינאריטעטן. מאסול איז די דריטע גרעסטע שטאט אין איראק נאך באגדאד און באסרא.
צווילינג שטעט
מאסול האט צווילינג:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין איראק
זשיימס וואט
קליין|זשיימס וואט זשיימס וואט (19טן יאנואר 1736 - 19טן אויגוסט 1819) איז געווען א שאטישער ערפינדער און מעכאנישער אינזשעניר, וואס האט פארבעסערט דעם פארע מאטאר אויף א יסודותדיגן אופן און אזוי געווען א שטארקער גורם פאר דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע סיי אינעם קעניגרייך פון גרויסבריטאניע סיי אין דער וועלט.
אין 1774 האט וואט אויפגעשטעלט א פאבריק אין בירמינגהאם צו פאבריצירן זיין פארע מאטאר.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ערפינדערס קאַטעגאָריע:אינזשענירן קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן
דעב פילער
דבורה רחל 'דעב' פֿילער (ענגליש: Deb Filler; געבוירן: ג' חשוון תשט"ו) איז א יודישער שרייבער, זינגער, גיטאריסט, טעאטער פארשטעלער, אקטיאר, קאמיקער און פראדוצירער.
ביאגראפיע
זי וואוינט היינט צו טאגס אין קאנאדע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טעאטער אקטיארן קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער קאַטעגאָריע:יידישע זינגער קאַטעגאָריע:קאמיקער קאַטעגאָריע:הומאריסטן קאַטעגאָריע:ניו זילאנד קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
ישראל יוסף אונגאר
רבי ישראל יוסף אונגאר זצ"ל (ה'תרכ"ח – א' דראש חודש תמוז ה'תש"ב), פון טארנא.
אפשטאם
רבי ישראל יוסף איז געבוירן און יאר ה'תרכ"ח, צו זיין פאטער הרב יעקב יצחק אונגאר א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת חנה א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, דער אמרי נועם, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ דער ראפשיצער רב.
רבנות
רבי ישראל יוסף האט געלערנט ביי זיין פעטער הרב יהושע הורוויץ דער דזשיקאווער רב. אין יאר ה'תרע"ג האט ער אנגעהויבן פראווען רביסטעווע אין טארנא, ס'איז געווען ביי אים א גרויס געגייעכטס, ספעציעל אין די ימים נוראים צו הערען זיינע תפילות אויף דעם ראפשיצער נוסח.
הסתלקות
רבי ישראל יוסף איז ארויסגעפירט געווארן ביי די צווייטע אקציע מיט זיין פאמיליע א' דראש חודש תמוז ה'תש"ב.
פאמיליע
רבי ישראל יוסף האט געהייראט מרת ברכה א טאכטער פון הרב ראובן הורוויץ, רב אין דעמביץ. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דאמבראווא
לאנדאנער בארא פון בארנעט
דער לאנדאנער בארא פון בארנעט איז א לאנדאנער בארא אין צפון לאנדאן. ער גרענעצט הארטפארדשיר צו צפון און נאך פינף לאנדאנער באראס: הארוי און ברענט צו מערב, קאמדן און הארינגיי צו דרום־מזרח און ענפילד צו מזרח.
געגנטן
אין צפון פון בארנעט געפינען זיך די געגנטן "טשיפינג בארנעט" (Chipping Barnet) און "הויך בארנעט" (High Barnet), פון וועמען דער בארא נעמט זיין נאמען. נישט ווייט זענען די געגנטן עדזשווער (וואס האט א גרויסע יידיעש קהילה), טאטערידזש, וועטסטאן און מיל היל. מער צו דרום זענען די געגנטן מער אויפגעבויט: קריקלוואד, קאלינדייל, הענדאן און פינטשלי. אין דרום פונעם בארא געפינען זיך גאלדערס גרין, מיט א גרויסער יידישער באפעלקערונג, און האמפסטעד גארדן סאבערב.
*
קלעצק
קלעצק (בעלאַרוסיש, רוסיש: Клецк; ; ) איז אַ שטאָט אין דער מינסקער גובערניע פון בעלאַרוס אויפן לאן טייך. די באַפעלקערונג פון דער שטאָט ציילט אָן בערך 11,237 מענטשן (2015).
היסטאריע
די יידישע קהילה אין קלעצק ווערט ערשט דערמאנט אין 1522.
אין 1900 האבן געוואוינט דארט 3,415 יידן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלארוס קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
פריידא גיטל ראטנבערג
מרת פֿריידא גיטל ראטנבערג (ט"ו אב תרפ"ח, קערעסטיר - ז' ניסן תשע"ה, ניו יארק) איז געווען די קאסאנער רביצין.
ביאגראפיע
פרידא גיטל איז געבוירן געווארן אין קערעסטיר ט"ו אב תרפ"ח צו רבי מאיר יוסף רובין, קערעסטירער רבי, אן אוראייניקל פון רבי מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו, און זיין ווייב מרת רבקה צירל, א טאכטער פון הרב אברהם שטיינער פון קערעסטיר, א זון פון רבי ישעיהלע קערעסטירער.