cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
געארדנטער פאר
אריינפיר
אין מאטעמאטיק, א געארדנטער פאר איז א זאמלונג פון צוויי אביעקטן, וואו דער סדר איז מעכב, ד״ה איינער פון די אביעקטאן איז דער ערשטער (דער ערשטער קאארדינאט אדער לינקע פראיעקציע), און דער צווייטער אביעקט איז דער צווייטער  (דער צווייטער קאארדינאט אדער רעכטע פראיעקציע). א געארדנטער פאר וואס זיין ערשטער קאארדינאט איז a און דער צווייטער קאארדינאט איז b טוט מען שרייבן (a,b) (אדער אמאל ). ווען a איז אנדערש פון b, איז דער געארדנטער פאר (a,b) אנדערש פונעם געארדנטן פאר (b,a) - אין דעם זינען איז דאס געארדנט.
אייגנשאפטן
אז (a_1,b_1) און (a_2,b_2) זענען צוויי געארדנטע פארן, איז די  כאראקטעריסטישע אדער דעפינירנדע אייגנשאפט פון געארדנטע פארן: דאס הייסט, צוויי געארדנטע פארן זענען גלייך ווען, און נאר ווען: די ערשטע קאארדינאטן פון די פארן זענען גלייך און אויך די צווייטע קאארדינאטן פון די פארן זענען גלייך.
שויס
שויס איז דער אויבערפלאך באשאפן וואס ליגט צווישן די קני און די טאליע ווען מען איז אין א זיצן'דער פאזיציע. א שויס הייסט נאר ווען מען זיצט און נישט ווען מען שטייט אדער ליגט.
קאנסומער פראדוקטען פארן שויס
עס זענען פארהאן פארשידענע קאנסומער געצייגן באשאפן ספעציפיש פארן באנוץ אויפן אדער מיטן שויס. די לעפטאפ צ.ב.ש., איז דעזיין'ט פאר מענטשן וואס ברויכן נוצן זייערע קאמפיוטער אוועק פון זייער ארבייטס טיש וואס זיי קענען זיך נישט באנוצן מיטן דעסקטאפ. היינט צוטאגס האט זיך שוין געטוישט איר נאמען אויף נאוטבוק אלס א נאטיץ ביכל וואס דינט מיט צושלעפן ווי מען גייט, אבער איר אגינעלער נאמען האט באצייכענט איר הויפט סיבה פון פאזיציע. ווייל מען נוצט דאס אויף א שויס אנשטאט א טיש.
שויס אין קאלטור
ביי עלעטער לייט איז די סדר צו נעמען א קליין קינד אויפן שויס ארויסצווייזן חביבות און ליבשאפט זיך שפילן דערמיט.
אבער אז עלטערע מענטשן זאלן זיך ארויפזעצן אויפן אן אן אדערן'ס שויס איז דאס מער סעקסועל פון נאטור, עס איז אויך דא א אינטערטעימענט אפציע וואס הייסט שויס טאנץ, ווי א מיידל טוט זיך אויס האלב נאקעט און טאנצט אויפן שויס פון דעם צאלער.
אלאן אלעקסאנדער מילן
קליין|לינקס אַלאַן אַלעקסאַנדער מילן (18טן יאנואר 1882–31סטן יאנואר 1956) איז געווען א בריטישער שרייבער וואס איז בעסטנס באקאנט געווארן פאר זיינע ביכער וועגן דעם בערעלע וויני-דער-פּו און פאר פארשידענע פּאָעמעס. מילן איז געווען א באקאנטער שרייבער, בפרט אלס א דראַמאַטורג, ביז אז די גרויסע הצלחה פון "פּו" האט געטונקלט אלע זיינע פריערדיקע שאפונגען.
וועבלינקען
קאטעגאריע:בריטישע שרייבער
מרדכי פון קרעמניץ
רבי מרדכי פון קרעמניץ זצ"ל (ה'תק"ו - י"ג תמוז ה'תק"ף), פון קרעמניץ.
אפשטאם
רבי מרדכי איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו, א זון פון רבי יצחק פון דראהאביטש, א זון פון רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש.
זיין געשיכטע
רבי מרדכי איז געווען פון א תלמיד פון הרב אלימלך פון ליזשענסק, ער איז געווען באקאנט פאר זיין שארפקייט און קלוגשאפט.
צווישן זיינע תלמידים זענען געווען רבי אברהם דוב אויערבאך פון אוורוטש, רבי ישעיה שור (מחבר פונעם ספר כליל תפארת) און רבי מאיר פרעמישלאנער.
הסתלקות
רבי מרדכי איז נפטר געווארן י"ג תמוז ה'תק"ף.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם קאַטעגאָריע:זלאטשאוו
סטראטפארד, לאנדאן
סטראַטפֿארד איז א שטאָט און דיסטריקט אין מזרח לאנדאן, ענגלאנד, אין דער לאנדאנער בארא פון נייהעם. ער געפינט זיך אין וועסט העם, 9.7 ק"מ מזרח פון טשערינג קראס.
סטראטפארד איז א טייל פון גרויסלאנדאן זייט 1965.
בילדונג
קליין|אוניווערסיטעט פון מזרח לאנדאן סטראטפארד קאמפוס דער אוניווערסיטעט פון מזרח לאנדאן האט א הויפט קאמפוס אין סטראטפארד.
קאַטעגאָריע:לאנדאן
קינא
קליין|250px|[[אינווייניגסטער טייל פון א ליידיקע קינאָ.]] אַ קינא איז אַ מין טעאַטער װאו מענטשן זעען פילמען. אין אַ נאָרמאַלער קינאָ ס'זענען פאַראַן אַ פּאָר הונדערט בענקלעך, אַ מאַשין װאָס שײנט די בילדער אױף אַן עקראַן.
אין אַ קינאָ עסט מען קאָקאָשעס (פּאַפּקאָרן) אָדער זיסװאַרג.
אײדער די פילמען טוען זיך אָנהײבן, זעט מען די רעקלאַמעס פאַר די קומענדיקע פילמען. אין די לעצטערע יאָרן זעט מען אױך רעקלאַמעס פאַר פּראָדוקטן װאָס מ'פאַרקױפט אין קראָמען.
קאַטעגאָריע:פילם קאַטעגאָריע:טעאטער
סאפאקלעס
סאפֿאקלעס (גריכיש: Σοφοκλῆς, 496 פאר דער רעכענונג - 405 פאר דער רעכענונג) איז געווען איינער פון די דריי אוראלט־גריכישער דראמאטורגן פון טראגעדיעס. ער איז געווען נאך אייסקולאס און פאר אויריפידעס. עס ווערט געברענגט אז ער האט געשריבן 123 פארשטעלונגען, אבער נאר זיבן עקזיסטירן היינט.
אריסטו האט געהאלטן סאפאקלעס פאר דעם גרעסטן דראמאטורג פונעם גריכישן טעאטער.
לעבנסגעשיכטע
סאפאקלעס איז געבוירן געווארן אין דעמאס, אינעם לאנד פון אטיקע, אנדערט האלבן קילאמעטער דרום־מערב פון אטען. ער איז געבוירן פינף יאר פארן מאראטאן קאמף. זיין פאטער, סאליפאס, איז געווען א רייכער סוחר.
קענסער
קענסער (אויך ראַק, קאַנסער, קרעפס) (אין דאקטוירישער שפראך: בייזוואוקס) איז אַ קראַנקייט ווען עס פאסירט א ניט־קאָנטראָלירטע צו-וואסקן זיך פֿון קעמערלעך (צעלן) און זיי טוען אדער אַרײַנדרינגען אין דערנעבנדיגע געוועבן אָדער געפירט ווערן צו אַנדערע ערטער אינעם קערפער און דארט זיך צו-וואקסן (מעטאַסטאַסיס, דאס איז ווען די קענסער־קעמערלעך ווערן געפֿירט דורכן בלוט אָדער לימפֿע ־סיסטעם , רוב קענסערס וועלן פארמירן א שטיק.
קענסער קען ערשיינען ביי מענטשן פֿון יעדן עלטער, נאָר די ריזיקע גייט ארויף מיטן עלטער ווערן. לויט דער וועלט געזונט ארגאניזאציע, 12.5% פון אלע טויטפאלן אויף דער גארער וועלט.
קענסער, איז די שנעלסטע שטייגנדע קרענק, עס איז געשאצט אז ביזן יאר 2020 וועלן ל"ע זיין 25,000,000 קענסער ליינדנדע גלאבאל, 1.7 מיליאן קראנקע אין אמעריקע אליין פער יאר, און פון זיי וועלן לכאורה שטארבן אריבער זעקס הונדערט טויזנט פערזאנען פער יאר. דעס איז דאך א הימל שפאלטנדע ציפער, עפעס וואס די וועלט קען נישט שטיין גלייכגילטיג, זיך צוקוקן דערצו און צושטימען בלינדערהייט, ווי דער ביטערע מחלה רייסט שטיקער פון די מענטשהייט.
צו מאכן בקיצור דעם שרעקליכן ציפער: איינער פון צוויי מענער, איינע פון דריי פרויען, און איינער פון צען קינדער וועלן הערן דעם שרעקעדיגן ווארט פון א ווייס קיטל'דיגן דאקטאר: "איר האט קענסער", אין משך פון זייער לעבן. דעס איז דער שאצונג פון די 'אמעריקען קענסער סאסייעטי'.
די סארטן
קענסער איז א קראנקייט וואס ווי אינעם קערפער ער ערשיינט איז ער אן אומקאנטראלירטע פארמערונג פון קעמערלעך דאך אין דער מעדיצינישער שפראך ווערט ער איינגעטיילט אויף אסאך קראנקהייטן געווענליך וועט ער ווערן אנגערופן לויט דעם קעמערל פון וואנען ער האט זיך פארשפרייט.
לויט דעם נאציאנאלן אינסטיטוט פאר קרעפס-פארשונג (ענגליש: "National Cancer Research Institute") אין גרויס-בריטאניע זענען געווען 22% פון קרעפס-פטירות אין גרויס-בריטאניע ביז 2014 וועגן לונגען-קרעפס. 10.3% וועגן געדערעם-קרעפס. 7.7% וועגן ברוסט-קרעפס. 6.5% וועגן פארשטייערדריזן-קרעפס (ענגליש: "prostate cancer", דײַטש: "Vorsteherdrüsenkrebs"). אבער די פינאנצירונגן פאר די פארשונג קעגן די פארשידענע קרעפס-סארטן זענען אונטערשידליך. לונגען-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 14.16 מיליאנען פונט. געדערעם-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 25.04 מיליאנען פונט. ברוסט-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 40.32 מיליאנען פונט. פארשטייערדריזן-קרעפס-פארשונג איז געווען פינאנצירט מיט 22.30 מיליאנען פונט.
די סימפטאמען
סימפּטאָמען ענדערן זיך לויט דעם אָרט וואס דער געוואוקס געפינט זיך און לויטן טיפּ פונעם צעל, און ווי ווייט דער געוואוקס האָט זיך שוין פֿאַרשפּרייט און ווי ווייט ער איז אריינגעדרינגען אין די ארומיגע ארגאנען און זיי געשעדיגט. אבער טיילמאל וועט זי אינגאנצן נישט ברענגען קיין סימפטאמען אפילו ער איז שוין א גרויסע געפאר פארן קערפער.
דיאגנאז
די אפטיילונג פון רפואה וואס גיט זיך אפ מיט קענסער ווערט אנגערופן אנקאלאגיע, און ווען א פאמיליע דאקטער וועט פארדאכטן אז א מענטש ליידט פון קענסער וועט ער דעם פאציענט רעקאמענדירן צו זען א אנקאלאג וואס וועט פאר אלעם באטראכטן די סימפטאמען, און אויב איז פאראן אן ערנסטער פארדאכט אויף קענסער וועט ער דאס פעסשטעלן מיטן הילף פון א פּאַטאָלאָג וועט ער וועט ערשטנס נעמען אן אינערלעך בילד פונעם קערפער צי א (CT) אדער א (MRI]). נאכדעם וואס ער באשטעטיגט דורכן בילד אז עס איז טאקע פאראן א אומגעוואונטשענער געוואוקס דארף מען נאכגיין צו וויסן צוויי וויכטיגע פונקטן. די צוויי פונקטן זענען: איינס, צי איז דאס א וואקסנדער קענסער אדער א שטילער קענסער, צוויי, פון וואנעט איז דער מקור פונעם געוואוקס ד.ה. פון וואספארא צעל האט ער זיך צושפרייט. דאס ווערט געטון דורך בודק זיין א צעל פונעם געוואוקס. דער צעל ווערט ארויסגענומען דורך אַ ביאָפּסיע (מוסטער פֿון אַ לעבעדיקן מענטש) אָדער כירורגיע (מוסטער דורך אַן אָפּעראַציע), אויך א בלוט-פראבע וועט ווערן באנוצט אין געוויסע פעלער צו דיאגנאזירן קענסער.
די באהאנדלונג
די הצלחה פון דער באהאנדלונג ווענדט זיך אין פארשידענע פאקטארן פון זיי ווי פרי ס'איז דערקענט געווארן אינעם סארט קענסער ד.ה. ווי ווייט דער סארט קענסער צעל טוט צוגיין דורך כעמאטעראפיע, אבער מען דארף אויך שטארק נעמען אין באטראכט דער כלליותדיגער צושטאנד פונעם געזונט פון פאציענט דאס איז צוליב ווייל כעמאטעראפיע האט גאר שטארקע זייטיגע אומגעוואונטשענע ווירקונג און דאס אלץ איז נאר ווען די ארגאנען זענען נישט געשעדיגט געווארן, ווייל אויב זיי זענען שוין געשעדיגט געווארן איז שוין דא א פראגע צי קען מען בכלל לעבן אן דעם ארגאן ווייל עס איז נישט פאראן קיין מעגליכקייט צוריקצושטעלן א געשעדיגטן ארגאן (אויסער דורך אן איבערפלאנצונג, אבער געווענליך ווערט דאס נישט געמאכט אין פאל פון קענסער). וואָס מער דער פארשריט וואס די וויסנשאַפֿטלעכע פֿאָרשונגען מאכן, אַלץ מער ספּעציפֿיש ווערן די באַהאַנדלונגען לויטן טיפּ קענסער. פֿאַר אַ סך מיני ראַק זײַנען שוין פֿאַראַן רפֿואות וואָס צילעווען ספּעציפֿישע קענסערס.
אומבאַהאַנדלטערהייט קענען קענסערס דערפֿירן צו ערנסטע שאדן אינעם קערפער און אויך צו טויט, כאָטש נישט אין יעדן פֿאַל.
די סיבה
דאָס ניט־רעגולירטע צעוואַקסן זיך וואָס איז כאַראַקטעריסטיש פֿאַר קענסער ווערט אַרויסגערופֿן דורכן שאָדן צו די־ען־איי, וואָס דערפֿירט צו מוטאַציעס אין גענעס (genes) וואָס קאָדירן די פּראָטעיִנען וואָס קאָנטראָלירן די קעמערלעך־ (צעלן־)צעטיילונג. אַ סך מוטאַציעס קענען זײַן נייטיק צו פֿאַרוואַנדלען אַ נאָרמאַל קעמערל אין אַ בייזוווּקסיק (malignant) קעמערל. די מוטאַציעס קענען אַרויסגערופֿן ווערן דורך כעמיקאַלן אָדער פֿיזישע גורמים וואָס הייסן קאַרצינאָגענען (carcinogens), דורכן אויסגעשטעלט ווערן אויף ראַדיִאָאַקטיווע מאַטעריאַלן, אָדער געוויסע ווירוסן וואָס קענען אַרײַנגעבן זייער די־ען־איי אין מענטשלעכן גענאָם. די מוטאַציעס קענען געשען סתּם, אָדער קענען איבערגעגעבן בירושה דורך מוטאַציעס אין די אייער־ אָדער זרע־די־ען־איי.
אַ סך פֿאָרמעס קענסער זײַנען פֿאַרבונדן מיט סבֿיבֿהדיקע פֿאַקטאָרן ווי למשל טאַבאק־רויך, באַשטראַלונג, אַלקאָהאָל און געוויסע ווירוסן. כאטש טייל פון זיי קען מען אויסמײַדן, איז נישטאָ קיין אופֿן אין גאַנצן צו פֿאַרמײַדן די קראַנקייט, און פֿאָלקסגעזונט־פּראָגראַמען (ווי צ"ב וואַקצינירונג) זײַנען וויכטיק איבער דער וועלט.
מיכל זילבער
הרב יחיאל מיכל זילבער (געבוירן ח' תשרי ה'תש"ד, 7טן אקטאבער 1943) איז דער ראש ישיבה פון דער זוועהילער ישיבה אין ירושלים. אויך איז ער אן אויסגעצייכנטער מגיד שיעור, זיינע שיעורים אויפן דף היומי אין תלמוד בבלי זענען רעקארדירט אינעם ראם פון קול הדף און מען הערט זיי טויזנטער מאל. פריער איז ער געווען דער ראש ישיבה אין  איתרי.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין טבריה אין א משפחה פון סלאנימער חסידים, וואס האבן געוואוינט אין טבריה פון ווען רבי מענדעלע וויטעבסקער איז ארויף קיין ארץ ישראל. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין דער סלאנימער ישיבה און איז געווארן א תלמיד פון דעם נתיבות שלום, און אויך אין דער סלאבאדקער ישיבה.
נאך דער חתונה איז ער אריבער וואוינען אין ירושלים. ער איז געווען א ראש ישיבה אין ישיבת איתרי און אין דער פרעשבורגער ישיבה. היינט איז ער ראש ישיבה אין  זוועהיל און ער לערנט פאר אויך אין דער תפארת ישראל ישיבה וואס זיין איידעם הרב ישראל מאיר דרוק האט געעפנט. ער לערנט א פראגרא פון זיבן בלאט גמרא א טאג און אויך 18 פרקים משניות, אזוי מאכט ער יעדע יאר א "סיום" אויף גאנץ ש״ס.
בייקאל אזערע
קליין|300px|בייקאל אזערע די בייקאל אזערע איז א גרויסע אזערע אין דרום סיביר, רוסלאנד, נישט ווייט פון אירקוטסק. בייקאל איז די גרעסטע זאמלונג פון פרישוואסער אין דער וועלט.
מיכל זילבער
ביאגראפיע
ווען מען האט געעפנט קול הדף אין די אנהייב 1980ער יארן האט ער אנגעהויבן רעקארדירן זיינע דף היומי שיעורים, וואס ער גיט ארויס מיט א שארפן ארויסרעד אן א קלארקייט. די שיעורים זענען סיי אויף יידיש סיי אויף העברעאיש און יעדער שיעור דויערט גענוי 60 מינוט; דער שיעור לערנט פאר די גמרא מיט הבנה אין דער סוגיא און מפרשים ווען פאסיג.
בייקאל אזערע
בייקאל איז לאנג 636 ק"מ און ברייט פון 20 ביז 80 ק"מ. ער איז די טיפסטע אזערע אין דער וועלט, ביז 1,700 מעטער. אין בייקאל זענען פאראן 22 אינזלען, דער גרעסטער פון זיי איז אלכאן.
די אזערע האט זגאלן פון פיש וואס מען געפינט נישט אין קיין שום אנדער ארט.
מיכל זילבער
משפחה
זיין איידעם איז הרב ישראל מאיר דרוק, ראש ישיבה פון תפארת ישראל.
בייקאל אזערע
53.5°N, 108.2°W
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אזערעס קאַטעגאָריע:רוסלאנד
מיכל זילבער
ספרים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:סלאנימער חסידים קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
וואלט דיזני
קליין|דיזני אין 1946 וואָלטער עליאַס "וואָלט" דיזני (5טן דעצעמבער, 1901–15טן דעצעמבער, 1966) איז געווען אן אמעריקאנער פילם פראדוצירער, רעזשיסאר, סצענאר שרייבער, אקטיאר, איניציאטאר, און פילאנטראפ, וואס האט געהאט א שטארקן איינפלוס אינעם פעלד פון פארוויילונג אין דעם 20סטן יארהונדערט. מיט זיין ברודער רוי דיזני האט ער געגרינדעט וואָלט דיזני פראדוקציעס, וואס איז שפעטער געווארן פון די בעסטע באוואוסטע פילם פראדוצירערס אין דער וועלט. די פירמע הייסט היינט די וואלט דיזני פירמע און האט יערליכע הכנסות פון USD $35 ביליאן.
דיזני האט געשאפן כאראקטערן ווי מיקי מויז און דאנאלד דאק. אויך האט ער געגרינדעט דעם דיזנילאנד שפילפארק.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:רעזשיסארן קאַטעגאָריע:אקטיארן קאַטעגאָריע:פילם פראדוצירער קאַטעגאָריע:דיזני מענטשן
שאמפאניע
רעכטס|קליין|283x283פיקס שאמפאניע איז א גאזיגע וויין געטראנק, וואס ווערט פאבריצירט אין שאמפאן באצירק אין פראנקרייך.
די רעכטן צו פאבריצירן דאס וויין איז געהאלטן אויף בלויז די געגנט, לויט דעם מאדריד אפמאך, בלויז וויין וואס קומט פון אט דעם ראיאן קען גערופן ווערן שאמפאניע.
אויף די פאבריקאציע, איז פארהאן אן אויפזיכט פון די "וויין פארבאנד אין שאמפאן", זיי דעקלערן די געזעצן וואס רעכנט אריין וועלכע סארטן טרויבן קענען גענוצט ווערן, ערטער ווי עס מעג וואקסן און נאך.
עס זענען פארהאן נאך ערטער ווי עס ווערן פאבריצירט גאזיגע וויין איבער די וועלט, אבער וויבאלד די רעכטן פארן נאמען ווערן געהאלטן נאר צו די וויינען וואס קומען פון שאמפאן, פלעגט מען זיי רופן "וויין פאבריצירט לויטן שאמפאניער סטיל".
פאבריקאציע
די טרויבן צו פאבריצירן דאס וויין איז שארדאנע, פינא נואר, אדער פינא מאניע.
געווענליך וועט די וויין זיין ווייס, אפילו אויב מען נוצט רויטע טרויבן, וועט די וויין זיין וויס, דאס איז וויבאלד די שאלאכטץ און די קערנדלעך ווערן נישט אריין געלייגט אין די וויין. אויב איז די שאמפאניע ראזע אדער רויט, איז דאס צוליבן צולייגן רויטע וויין אין שפעטערדיקע פאזעס.
די טרויבן ווערן געקליבן הארט אנהייב סעזאן, ווען די צוקער אין די פרוכט איז נידריק, און די טעם איז ביטער.
דאס פרעסן די טרויבן איז אויפן טראדיציאנעלן שטייגער ווי געהעריקע וויין, די זאפט הייבט אן קאכן און די צוקער ווערט אלקאהאל, די קוילן זייערס ווערן ארויסגעלאזט, און מען מישט צו אנדערע סארטן וויין.
נאכן אריינמישן אנדערע סארטן וויין, לייגט מען אריין די וויין אין באטלעך, מיט הייוון און אביסל צוקער. די באטלעך ליגן אויף די זייטן, און די קוילן זייערס ווערן נישט ארויסגעלאזט, די מאס צוקער וואס מען לייגט אריין וועט אויסמאכן די וויין ווי גאזיג עס זאל זיין.
די וויין אין די באטלעך וועלן קאכן צווישן א האלב יאר ביז דריי יאר, די פאזיציע פון די באטלעך ווערן געטוישט יעדן טאג, ווי צום ענדע וועט עס ליגן פארקערט מיט די האלדז אויף אראפ.
שפעטער ווערן די באטלעך געעפענט וואס ווערט געטון מיט גרויס פארזיכטיגקייט, די קראפט פון די איינגעשפארטע געטראנק און גאז, איז אן אונגעהויערע דרוק.
די פארפעסיאנעליסטן האבן מיינונגס פארשידענהייטן, איבער וועלכע וויין איז בעסער פרישע וויין אדער וויין וואס ווערט אוועק געלייגט.
די גאז אין שאמפאניע איז א נאטורליכע, אנדערש פון אנדערע גאזיקע וויינען וואס קוילן זייערס ווערן צוגעלייגט דורך די פאבריצירער, די אונטערשידט זעט זיך אן ביים אריינגיסן אין א גלאז, די גאז פון אנדערע וויינען וועט שנעל אויסוועפן, בעת שאמפאניע געדויערט עס א וויילע ווילאנג עס הייבט אן וועפן.
היסטאריע
אנגעהויבן האט זיך עס אין מיטלאלטער, ווען קירכעס און מאנאסטירן, האבן געהאט וויינגערטנער צו מאכן וויין.
די קעניגן אין פראנקרייך פלעגן זיך אפט באנוצן מיט שאמפאניע, און פלעגן דאס שיקן אלס געשאנקען צו אנדערע קעניגן, ביים אויפנעמען א נייעם קעניג אין פראנקרייך איז שאמפאניע געווען דאס טראדיציאנעלע געטראנק.
מכבי עירוני אשדוד
מַכַּבי עירוני אַשדוד (אויסגערעדט: מאַקאַבי איראָני אַשדאָד) איז א פוסבאל גרופע פון אַשדוד, ישראל.
די גרופּע איז געגרינדעט אין 1961. די גרופּע שפילט אין געל און בלוי. דער פֿאן-קלוב איז דער אייגנטומער פון דער גרופע.
וועבלינקען
קאטעגאריע:פוסבאל קאַטעגאָריע:ספארט אין ישראל קאַטעגאָריע:אשדוד
שאמפאניע
היסטאריע
עס איז שטארק פארשפרייט ביי גרויסע באלן און ספארט געשעענישן, צו פייערן מיט עפענען א באטל שאמפאניע, ווען די דעקל פליט פון די גאז קראפט, און דאס געטראנק שפריצט. אנדערע זענען זייער פארזיכטיק ביים עפענען, און מאכן זיכער אז עס ווערט געטון איידלערהייט.
די שאמפאניע ווערט סערווירט אין א ספעציעלע גלאז, וואס איז געמאכט געווארן אז די גאז זאל נישט וועפן שנעל, און דאס געטראנק זאל נישט ווערן אנגעהיצט פון די האנט.
די בעסטע טעמפעראטור צו סערווירן שאמפאניע איז 7 גראד, אפטמאל מיט שטיקער אייז כדי דאס געטראנק זאל בלייבן קאלט.
קאַטעגאָריע:אלקאהאלישע געטראנקען קאַטעגאָריע:וויין קאַטעגאָריע:פראנקרייך
זעלדע
פריסטע יאָרן
געבאָרן אין קאַטערינאָסלאַוו (הײַנט דניפּראָ אָדער דניעפּרפּעטראָווסק) אוקרײַנע, צו אַ חסידישער משפחה. איר מוטער רחל איז געווען אַ טאָכטער פון ר׳ דוד צבי חן (דער רד״ץ), אַ חשובער ליובאַוויטשער רב פון דער באַװאוסטער חן פאַמיליע. איר פאָטער ר׳ שלום שלמה, איז געווען אַ זון פון ר׳ ברוך שניאור שניאורסאָן, און אַ ברודער פון ר׳ לוי יצחק שניאורסאָן – דער פאָטער פון דעם ליובאַוויטשער רבין.
איר פאָטער ר׳ שלום שלמה און איר זיידע דער רד״ץ – וועלכע זײַנען ביידע אַוועק אין איר יוגנט – האָבן געהאַט אַ טיפן גײַסטיקן אײַנדרוק אויף איר. אַזוי ווי זי איז געווען אַ בת‏־יחידה, האָט זי געזאָגט דעם קדיש נאָך איר טאַטן. זעלדע האָט זיך אויפגעהאָדוועט אין אַ חב״דישער היים, און איז שטענדיק געשטאַנען אין קאָנטאַק מיט איר שוועסטערקינד – דער ליובאַוויטשער רבי. קאַטעגאָריע:חרדים קאַטעגאָריע:ישראלישע דיכטער קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
טל געזעץ
חוק טל איז א צייטווייליגער געזעץ אין ארץ ישראל וואס וועט אנהאלטן ביז 2012 וואס דינט ווי א ספעציעלע פטור פאר מיליטערישע דינסט אין צה"ל פאר געוויסע סעקטארן ווי חרדים. דורכדעם וואס זיי האבן חתונה און זיי לערנען אין ישיבה ביז 21 יאר אלט.
דאס איז געווארן באטראכט אלס א נייע מהלך פארן חרדישן אידענטום וואס וועט געגעבן ווערן פאר חרדים א געלעגנהייט צו גיין ארבייטן פאר פרנסה אן דינען אין צה"ל מיט א מינימאלער דינסט פון אפאר חדשים ציווילע סערוויס, אבער אסאך פרומע האבן אין דעם געזעהן א חורבן פאר דת צוליב דעם וואס נחל החרדי איז דורכדעם צושטאנד געקומען פאר בחורים וואס זיצן נישט אין ישיבה אגאנצן טאג ביז די 22 יאר, און בכלל האט דער געזעץ פארגעשלאגן אז מען זאל מוטיגן די מיליטער דינסט ביי חרדים אויך איז דורכדעם געווארן א שטארקער פארקלענערונג אין די געלט פאר געבענטשטע משפחות מיט פיל קינדער.
קאטעגאריע:ישראל קאַטעגאָריע:געזעץ
רויטע קאזאקן
די רויטע קאָזאַקן זענען געווען א מיליטער געשאפן דעם 27סטן דעצעמבער 1917 דורך דער נייער אוקראינישער רעפובליק.
דאקומענטן
קאַטעגאָריע:אוקראינע קאַטעגאָריע:היסטאריע קאַטעגאָריע:ראטנפארבאנד
יום-טוב ליפמאן צונץ
יום-טוב ליפמאן צונץ (10טן אויגוסט 1794, דעטמאלד – 18טן מערץ 1886, בערלין) איז געווען א משכיל און איינער פון די באוואוסטע און גרעסטע פארשערס פון 'חכמת ישראל' אין דעם 19טן יארהונדערט. פון זיינע בארימטע ספרים איז 'הדרשות בישראל' וולעכער איז איבערגעזעצט געווארן צו העברעיש דורך מ"א זק און דערגאנצט דורך חנוך אלבעק.
ווען ער איז געווען אלט אכט יאר איז זיין פאטער נפטר געווארן.
21סטן פעברואר
דעם 21סטן פעברואר איז דער 52סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 313 טעג (314 אין אן עיבור־יאר).
געשטארבן
21
דורכגאס
קליין|166px|געמעל פון א דורכגאס א דורכגאָס איז א שמאלער נאטירלעכער וואסער קאנאל וואס באהעפט צוויי גרעסערע קערפער פון וואסער, און ליגט צווישן צוויי יבשות.
לויטן אינטערנאציאנאלן געזעץ, האבן די שיפן פון אלע פעלקער די רעכט אדורכצופארן א דורכגאס.
רעפערענצן
*
אפני אונטערגרונט סטאנציע
אַפני איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע וואס געפינט זיך אויף אַפני, ליין אין דער בארקינג געגנט, לאנדאנער בארא פון בארקינג און דעגנהעם. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
די סטאנציע האט געעפנט אין 1932 ווען מען האט פארלענגערט די עלעקטריפיצירטע דיסטריקט ליניע קיין פון.
באדינונגען
אחוץ די שפיץ שעה׳ן פארן פון דער סטאנציע: אין די שפיץ שעה׳ן פארן אויך א טייל באנען קיין.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס
דער בלאט
דער בלאט איז א סאטמארער צייטונג אויף יידיש געגרינדעט דורך די אַהרונים.
די גרינדונג
נאכן נישט ווערן באשריבן אין דער איד, האבן די אהרונים דערקלערט קריג קעגן דער איד און איר אייגענטימער משה גבאי. אין 2000 האבן זיי באשלאסן דעם אליינס צו עפענען א צייטונג און שרייבן די נייעס לויט זייער גייסט און רעספעקט.
דעמאלטס זענען ארויסגעקומען בריוון פון א גרופע רבנים אין שפיץ פונעם סאטמארער רבי׳ן דער ברך משה אז זיי אסר'ן צו קויפן ״דער בלאט״, און אז דאס איז א העץ בלעטל קעגן דעם ברך משה.
מיט דער גרינדונג פון ״דער בלאט״ האט זיך שטארק געטוישט די וועלט פון יידישע צייטונגען.
זיי האבן געלייגט א דגוש צו באשרייבן און דעקן אלע שיכטן און קרייזן. זיי האבן אנגעהויבן צו באשרייבן קליינע חסידות'ן און פריוואטע עסקנים אפילו זיי האבן נישט מיט סאטמאר, און דער איד האט נאכגעטאן דאס זעלביגע. אויך האבן זיי אנגעהויבן צו לייגן בילדער און דער איד האט נאכגעטאן אלס קאנקורענץ.
אייגענטום
דער אייגענטימער פון דער בלאט איז אלימלך דייטש, אן איידעם ביים בארימטן זאמלער דוד לייב גרינפעלד און פון די נאנטע מענטשן צום סאטמארער קרית יואל רבי'ן רבי אהרן טייטלבוים. דער רעדאקטאר איז געווען שמואל ווידער.
דער בלאט'ס אידעאלאגיע איז ווי מער אינטערעסאנטער אןן ציענד, פארשטייט זיך אז זיי קענען נישט מוותר זיין אויף קנאות, און אז נישט, כאטש צולייגן אביסל טועמיה מיט פעפער, למשל, מציצה בפה האט זיך אסאך מאל געטראפֿן איהר פלאץ אויף די פֿאדערשטע זייטן צולייגט אז ס'האט זיך געדאכט ווי א ערוואקסענער מאגאזין, די געמישטע שווים-באסיין באשריבן בכלומרשט אלץ "עטרת אברהם" און נאך. דראמאטישע פארזעצונגען, טשיקאווע געשיכטעס און ווי מער אויפרייסעריש.
און מיט דעם איז עס אנדערש ווי אלע היינטיגע צייטונגען וואס די נייעס איז נאר א מיטל איינצוהאנדלען שטיצע פאר זייער באס אדער אידעאלאגיע ווען ס'איז נויטיג.
לעצטנס האבן זיי נאכקאפירט דעם "איד" און אויך אנגעהויבן צוטיילן די צייטונג אויף מערערע אפטיילונגען. צוערשט האבן זיי אפגעטיילט די בילדער, דערנאך האט מען געמאכט אן אפטיילונג פון אינטרעסאנטע ארטיקלען מיטן נאמען "דער אוצר". און שפעטער האבן זיי אויך אפגעטיילט אלע ציבורישע נייעסן - פון פארשידענע קהילות און מוסדות - פונעם הויפט בלאט, אונטערן נאמען "ציבור".
אין די זומער וואכן ווען דער עולם איז אין די קעטסקילס, פארמאגן זיי א באזונדערע ביילאגע גערופן "זומער אפטיילונג".
בלאט
צפורה
קליין| כד וַיְהִי בַדֶּרֶךְ בַּמָּלוֹן וַיִּפְגְּשֵׁהוּ ה' וַיְבַקֵּשׁ הֲמִיתוֹ. כה וַתִּקַּח צִפֹּרָה צֹר וַתִּכְרֹת אֶת-עָרְלַת בְּנָהּ וַתַּגַּע לְרַגְלָיו וַתֹּאמֶר כִּי חֲתַן-דָּמִים אַתָּה לִי. כו וַיִּרֶף מִמֶּנּוּ אָז אָמְרָה חֲתַן דָּמִים לַמּוּלֹת (ספר שמות, פרק ד', פסוקים כ"ד-כ"ו[[הקפלה הסיסטינית)|)]] צפורה איז געווען די טאכטער פון יתרו און די ווייב פון משה רבינו, אזוי ווי עס ווערט געברענגט אין פרשת שמות.
זי האט געהאט צוויי זין, גרשום און אליעזר.
תל אביב צענטראל באן סטאנציע
תל אָביב סאַװידאָר צענטראַל באַן סטאַנציע איז די עלטסטע סטאנציע אויף דער נייער ליניע וואס פארט אריבער תל אביב, און די װיכטיגסטע באַן סטאַנציע אין דער שטאָט. זי איז געװידמעט געװאָרן צום כּנסת דעפּוטאַט מנחם סאַװידאָר. די סטאַנציע האָט דריי אינזל פעראנען און פֿון דאָרטן קען מען פארן צו אַלע צילן פֿון דער ישׂראל-באַן.
זי איז די מערסט באשעפטיגטסע באן סטאנציע אין ישראל, מיט א דורכשניט 70,073 פאסאזשירן טעגלעך אין דעצעמבער 2014.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין תל אביב
אינפארמאציע טעכנאלאגיע
אינפארמאציע טעכנאלאגיע (ענגליש: Information Technology, ראשי תיבות: IT) באהאנדלט די טעכנאלאגיע וואס באגייט זיך מיט אינפארמאציע.
אינפארמאציע טעכנאלאגיע פארנעמט זיך מיט הארטווארג, קאמפיוטער ווייכווארג און קאָמפּיוטער־נעצװערק פאר אנפירן אינפארמאציע. דאס איז כולל איינשפייכלערונג, באארבעטונג, שיצונג און איבערפיר פון אינפארמאציע. קאמפיוטער פראפעסיאנאלן ווערן צוליב דעם אפט גערופן אינפארמאציע טעכנאלאגיע פאכמענטשן. פון די מאדערנע פעלדער פון אינפארמאציע טעכנאלאגיע זענען וועב טעכנאלאגיעס, ביאאינפארמאטיק, וואלקן קאמפיוטעריי און גלאבאלע אינפארמאציע סיסטעמען.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:קאמפיוטעריי קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
יאגואר
דער יאַגואַר (וויסנשאפטלעכער נאעמן: Panthera onca) איז א זגאל פון ווילדער קעץ וואס וואוינט אין דרום-אמעריקע, טיילן פון צענטראל-אמעריקע און צפון אמעריקע. דער יאגואר איז איינער פון פינף זגאלן פון גרויסע קעץ וואס געהערן צום מין פאנטער (Panthera), צוזמען מיט דעם טיגער, דעם שניי לעמפערט, דעם לייב און דעם לעמפערט, און איז דער איינציגער צווישן זיי וואס לעבט אין אמעריקע, און נאר אין אמעריקע. דער יאגואר איז די דריט-גרעסטע קאץ, נאך דעם טיגער און דעם לייב, און איז די גרעסטע און שטערקסטע קאץ אין דעם מערב האלבקיילעך. ער איז פארשפרייט היינט פון די דרום-מערב פאראייניגטע שטאטן אין צפון, דורך צענטראל-אמעריקע, ביזן פאטאגאניע געגנט פון דרום-אמעריקע.
רעפערענצן
קאטעגאריע:חיות קאַטעגאָריע:קעץ
אברהם יהושע העשיל טווערסקי
הר"ר אברהם יהושע העשיל טווערסקי (כ"ד אדר ה'תרנ"ה - י' תשרי ה'תשמ"ט) איז געווען מאכניווקער רבי זיבעציג יאר, פֿון ה'תרע"ז ביז ה'תשמ"ח. ער איז געווען א זון פונעם ערשטן מאכניווקער רבי'ן, הר"ר יוסף מאיר טווערסקי.
אין תשכ"ה האט מען אים ערלויבט צו פארלאזן דעם סאוועטן פארבאנד און ער האט געוואנדערט קיין בני ברק, ישראל.
נאך זיין פטירה איז אויפגענומען געווארן אלס רבי, זיין שוועסטערס אן אייניקל רבי יושע'לע רוקח.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רוסישע אדמורי"ם קאטעגאריע:סקווירא אברהם יהושע אברהם יהושע קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
כעמישער בונד
קאַטעגאָריע:כעמישע פארבינדונגען
אברהם ראפאפארט
הרב אברהם ראפאפארט (ה'תרס"ט, 1908 - ח' תשרי תשל"ד, 1973) איז געווען א דיין אינעם לאנדאנער בית דין פון ק"ק כנסת ישראל, די ארטאדאקסישע קהילה אין לאנדאן.
לעבנסגעשיכטע
הרב אברהם איז געבוירן געווארן אין אוקראינע אין תרס"ט. ער האט געלערנט אין נאווהארדאק. אין תרצ"א האט ער זיך באזעצט אין לאנדאן און האט באקומען א רבנות שטעלע אין דער חב"ד שול אין דעם איסט ענד פון לאנדאן. אין תש"ו איז ער געווארן א מגיד שיעור אין דער עץ חיים ישיבה (וואו רבי אליה לאפיאן איז געווען ראש ישיבה).
ער איז נפטר געווארן אין לאנדאן אין תשל"ד און מען האט אים געפירט צו קבורה אין הר הזיתים.
משפחה
זיינע קינדער:
ספרים
קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים קאַטעגאָריע:דיינים קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
פרשת יתרו
פרשת יתרו איז די פינפטע פרשה אין ספר שמות, זי קומט נאך פרשת בשלח. די פרשה הייבט אן מיט דער געשיכטע ווען יתרו איז געקומען צו משה רבינו און די יידן. דער צווייטער העלפט פון דער פרשה איז וועגן דעם מעמד הר סיני.
אינהאלט
ראש חודש סיון קומען אן די בני ישראל צו די פיס פון בארג סיני. משה גייט ארויף אויפן בארג און דער אייבערשטער זאגט אים אז ער מאכט א בונד מיט די יידן צו ווערן אן "עם סגולה". משה גרייט צו דאס פאלק אויף דריי טעג, כדי זיי זאלן זיין גרייט צו באקומען די תורה. דעם דריטן טאג, שבת, ווייזט זיך דער אייבערשטער אויפן בארג מיט דונער און בליצן און הייבט אן זאגן די עשרת הדיברות צום פאלק.
ביים סוף פון דער סדרה קומט א קורצע פרשה וועגן דעם מזבח.
הפטרה
מען ליינט די הפטורה אין ספר ישעיהו, פרק ו' פסוק א' ביז פרק ז' פסוק ו', דארט שרייבט ישעיהו וויאזוי דער אייבערשטער מיט די מלאכים האבן זיך באוויזן צו אים צום ערשטן מאל. די תימנים און ספרדים ליינען ווייטער ביז פסוק י"ג. די תימנים און אשכנזים זענען מוסיף צוויי פסוקים, ה' און ו', פון קאפיטל ט'.
קאלענדאר
שבת פרשת יתרו קען געפאלן נאר אין די טעג: י"ז שבט, י"ח שבט, י"ט שבט, כ' שבט און כ"ב שבט.
אהרן מנחם מענדל טווערסקי
קליין|הרב אהרן מנחם מענדל טווערסקי הרב אהרן מנחם מענדל טווערסקי (געבוירן ח' כסלו ה'תשכ"ב) איז דער עלטסטער זון פון רבי דוד טווערסקי, סקווערער רבי, און מרת חנה חיה, טאכטער פון רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק. ער ווערט געזען ווי דער ממשיך פון דער סקווערער דינאסטיע, נאך יעצט בחייו פונעם טאטן טוט אים שוין דער טאטע שיקן אויף פארשידענע שליחות'ן און אויפגאבעס.
לעבנסגעשיכטע
הרב טווערסקי איז געבוירן געווארן ח׳ כסלו תשכ״ב (וואו?).
ב' אדר ה'תשמ"ב האט ער געהייראט זיין שוועסטער קינד מרת חוה רייזל, טאכטער פון רבי מרדכי האגער, דער גרינדער און פריערדיגער רבי פונעם מאנסי-וויזשניצער הויף, וועלכער איז אויך געווען זיין פעטער (איידעם פונעם פריערדיגן סקווערער רבי, רבי יעקב יוסף טווערסקי), און אויך זיין עלטער פעטער (ווייל ער איז א ברודער פון זיין זיידע רבי משה האגער, וויזשניצער רבי אין בני ברק).
ווי אויך ווערט דער קייט ווייטער געצויגן אז זיין עלטסטער זון הרב יעקב יוסף, דאס עלטסטע אייניקל פון סקווערער רבי'ן, איז אן איידעם ביי זיין ברודער וואס זיין טאכטער מרת מרגלית איז דאס צווייטע עלטסטע אייניקל.
ער פלעגט מכבד זיין זיין שווער, דער וויזשניצער רבי פון מאנסי גאר שטארק. א סאך מאל ווען זיין שווער האט געפירט א טיש פרייטיג צונאכטס, איז ער געגאנגען צופיס קיין מאנסי און טראצדעם וואס דער גאנג איז לאנג און דויערט כמעט א שעה צייט, איז ער נישט געבליבן שלאפן אין מאנסי און ער פלעגט צוריק שפאצירן אהיים קיין שיכון סקווירא גלייך נאכן טיש.
רבי אהרן מענדל פירט זיך אנטייל נעמען אין די פארהערן פון די סקווערער ישיבה בחורים, און זיי ווייסן אז זיי ברויכן זיך גוט צוצוגרייטן צום פארהער (זיי בעטן אז ער זאל נישט מקפיד זיין אויף זיי). אמאל אמאל פירט ער אויכעט פאר די בחורים א באטע אין זיין שטוב פרייטיג צונאכט. במשך פונעם באטע דערציילט ער מעשיות פון צדיקים וואס זייער יארצייט פאלט אויס אין יענע וואך. זייער אפט טרעט ער אויף אין סקווערער בית מדרש און אמאל אמאל אויכעט אין אנדערע בתי מדרשים אין פארשידענע פלעצער.
א באקאנטע עפיזאד ווערט פארציילט, ווען דער לעצטער ליובאוויטשער רבי מנחם מענדל שניאורסאן איז געזעצן שבעה נאך זיין רעבעצין חי' מושקא, האט דער סקווערער רבי געשיקט זיין זון, אהרן מנחם מענדל, מנחם זיין אין זיין נאמען. דאן האט זיך אפגעשפילט אן עפיזאד בנוגע דעם היסטארישן סידור בעש"ט, וואס ליגט אין אוצר חב"ד, און לויט ווי טייל זאגן געהערט דאס פאר סקווער.
וועבלינק
יוטוב, ר' אהרן מענדל אויף א באזוך אין קאנאדע, סיון תש"ע
אהרן מנחם קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
ציפורי
קליין|מרכז| ציפורי שבגליל ציפורי איז געווען א שטאט אין אונטער גליל פון ארץ ישראל, צפון מערב פון דער היינטיגער שטאט נצרת אומגעפער פיר קילאמעטער.
א יידישע שטאט האט עקזיסטירט דארט פון דער תקופה פון די חשמונאים ביזן 5טן יארהונדערט, און יידן האבן נאך געוואוינט אין דעם געגנט ביזן 10טן יארהונדערט. די שטאט האט א ספעציעלן חשיבות אין דער יידישער היסטאריע, ווייל אין ציפורי זענען געווען טעטיג עטלעכע פון די הויפט תנאים פון דער משנה, דארט האט רבי יהודה הנשיא געפירט דעם סנהדרין, אן דארט האט ער געשלאסן די משנה. די שטאט ווערט דערמאנט א סך מאל דורך חז"ל.
היסטאריע
די ערשטע אנטדעקונגען פון דער שטאט גייען צוריק צו פערסישע אימפעריע צייטן, ווען געציילטע ארטיקלען געפונען זענען דאטירט צו יענער עפאכע. ס'מערהייט ארכעאלאגישע ערפינדונגען אויפן היסטארישן ארט, דאטירן אנהייב רוימישע צייטן און ציען זיך ביז נאך דעם איבערגאנג פון דעם גליל ראיאן פון דער ביזאנטישער אימפעריע צו די אראבער.
די שטאט געפינט זיך אויף א בארג אקראפאליס, ווען אין לויף פון די יארן זענען צוגעלייגט געווארן נייע געגנטער צו דער שטאט אויף די זייטן פונעם בארג, אנגעהויבן אין די פריע רוימישע צייטן דורך הורדוס און זיין משפחה און שפעטערע תקופות ווי נאך דעם חורבן בית המקדש דורכאויס די רוימישע צייטן פון נאך דעם צווייטן בית המקדש.
דאס ערשטע מאל וואס ציפורי ווערט דערמאנט דורך סיי וועלכן אידישן מקור, איז דורך יוסף בן מתתיהו אין זיין בוך אויף אידישער היסטאריע, ״קדמוניות היהודים״. ווען ינאי המלך פון די חשמונאים דינאסטיע, האט אטאקירט עכו און דער קעניג פון קיפראס תלמי, איז געקומען צו הילף פאר די איינוווינער פון יענער שטאט. תלמי האט אונטערגענומען אן אפענסיווע אינעם גליל, ער האט מיט זיין ארמיי אנגעגריפן די שטאט ציפורי, אבער האט זיי נישט געקענט בייקומען.
לויט ווי יוסף בן מתתיהו שרייבט, איז די שטאט געווען א טייל פון די קנאים, אן אידעאלאגיע שטארק אנוועזנד אין די ראיאן, און האט טיילגענומען אין עטליכע אויפשטאנדן קעגן די רוימער און זייערע פארשטייער, צוליב נאציאנאליסטישע און רעליגיעזע געפילן. ווען מתתיהו אנטיגונוס דער צווייטער האט אנגעפירט רעוואלט קעגן זיין פעטער יוחנן הורקנוס דער צווייטער, האט הורדוס מיט די הילף פון א רוימישע מיליטער איינגענומען די שטאט אין א שניי שטורעם, און באשטימט די שטאט אלס זיין הויפטשטאט פונעם גליל, וואו ער איז דערנאך געווארן הערשער, אין יאר 37 פארן ציילונג.
טירת כרמל
טירת כרמל איז א שטאט, אין חיפה דיסטריקט, אין ישראל. די שטאט געפונט זיך אויף דעם מערב עק פון כרמל בארג. שאסיי 4 פארט אריבער נעבן שטאט, צו צפון קיין חיפה. אויף די פלאץ ווי טירת כרמל געפונט זיך, איז ביז די מלחמת השחרור, געווען אן אראביש דארף, מיטן נאמען א-טירא. דורכאויס ראיאטן און די מאורעות תרצ"ו - תרצ"ט, האבן די איינוווינער אטאקירט יידישע צילן אין די געגנט. ביז ווען די הגנה, האט אין אן אנגריף אנגעפירט דורך פיסגייער זעלנער, און שיפן פון ים פלאט, איינגענומען די דארף אין 16טן יולי 1948, און די איינוווינער זענען אנטלאפן.
ציפורי
היסטאריע
אין יאר 4 פאר דער ציווילער ציילונג, איז הורדוס געשטארבן, ער האט פארטיילט זיין מלוכה צו זיינע קינדער, ווען דער גליל האט געזאלט אריבערגיין בירושה צו זיין זון הורדוס אנטיפס. א רעוואלט האט אויסגעבראכן און דער רוימישער פראקוראטאר פון סיריע, ווארוס, האט אונטערדרוקט די אויפשטענדלער, לויט יוסיפון האט ער פארברענט די שטאט און די איבערלעבער האט ער פארקויפט צו קנעכטשאפט. אנטיפס האט געשטעלט ציפורי פאר זיין הויפטשטאט, ביז יאר 20 ביים גרינדונג פון טבריה, ווען דאס האט ער זיך אריבערגעצויגן צום ניי געגרינדעטן שטאט און די טיטל פון הויפטשטאט איז אריבער צו די נייע שטאט. ערשט אין יאר 61, איז די שטאט אריבער צו אגריפס דער צווייטער, וועלכע האט אריבערגעפירט די ארכיוון און צענטראלע באנק צוריק קיין ציפורי און די שטאט איז ווידעראמאל געווארן הויפטשטאט פון גליל.
טירת כרמל
אין 1949, איז אויפגעשטעלט געווארן צוויי מעברות (איבערגאנגס לאגערן), אויפן שטח פון די אראבישע דארף. אין 1951 איז אויפגעשטעלט געווארן, די טירת כרמל לאקאלע ראט, וואס די צוויי מעברות זענען שפעטער צוגערעכנט געווארן צו די מוניציפאליטעט. אין יאר 1992, איז טירת כרמל איינערקענט געווארן, אלס א שטאט.
לויט די צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק, האט טירת כרמל א באפעלקערונג, פון 18,800 איינוווינער, ריכטיג פאר סעפטעמבער 2009.
ציפורי
היסטאריע
ביי די גרויסע יידישע רעוואלט, אנגעהויבן אין יאר 66, האט ציפורי זיך געהאט ארויסגעשטעטלט קעגן דעם אויפשטאנד, זיי האבן אריינגעלאזט אספסיינוס אין שטאט און געבעטן זיין שוץ קעגן די אויפשטענדלער אינעם גליל. א דאנק זייער שטיצע פאר רוים, האט די שטאט ערהאלטן אנערקענונג אלס פאליס און האט אין יאר 67 אדער 68 אנגעהויבן גיסן מטבעות. די אפציעלע פאזיציע האט די שטאט אויסגענוצט אויף פארברייטערן די שטאט, מיט א צאל אונטערנעמונגען וואס זענען קענטליך אינעם שטאט ביז היינט, א רוימישע שטאט מיט בעדער און אקוואדוקטן, דאס לויט די שטייגער און טראדיציע פון פולע שטעט באיינדרוקט דורך די רוימישע אימפעריע.
טירת כרמל
דער בירגערמייסטער איז אריה טל, ערוויילט אין יאנואר 2009.
צו דער רעוואלוציע
עס איז הייַנט אין טירת כרמל ביזאַנטין ייִשובֿ עקסיסטירט אין דער פאַרגאַנגענהייַט זענען דערגייען פון ארכעאלאגישע אויסגראבונען. פון דער צייַט פון דער אָטאָמאַנישער אימפעריע גענומען שטעלן אין אַן אַראַבער שטאָט אנגערופן אַ - טיראַ טיראַ, איינער פון עטלעכע שטעט פון אַז נאָמען אין די ערד פון ישראל אַז געווען מאַנדאַטאָרי.
ציפורי
היסטאריע
נאך די בר כוכבא אויפשטאנד, איז ארץ יהודה גענצליך חרוב געווארן, די איבערלעבער פון יענע ערטער זענען אריבער צו צפון ארץ ישראל, דאס רעכנט אריין דעם נשיא און די סנהדרין, די שטאט איז געווארן א צענטראלער פונקט פאר יידישקייט פון נאכן חורבן, הויפטזעכליך נאך רבי יהודה הנשיא האט זיך אריבערגעצויגן אהין אינאיינעם מיט די סנהדרין. די משנה איז געשריבן און פארזיגלט געווארן אין דעם שטאט און מעגליך אנדערע חיבורים פון די תנאים, ווי תוספתא אדער ברייתא. די אמוראים האבן אויך געטוען אסאך אינדעם שטאט, אבער אין זייערע צייטן האט זיך דער עיקר תורה צענטער זיך אריבערגערוקט קיין טבריה, וואו עס איז ווארשיינליך פאר'חתמ'ט געווארן די תלמוד ירושלמי.
טירת כרמל
צו דער רעוואלוציע
א דאָרף-טיראַ האט אַ אַקטיוו אָנטייל אין די אנפאלן אויף דער ייִדיש ייִשובֿ און טראַנספּערטיישאַן אין די געשעענישן (1929-1948) און אומאפהענגיקייט מלחמה, צו דער פאַך אויף יולי 16 1948 די קאַמביינד קאַמף פון ינפאַנטרי און שעלינג פון דער ים.
ציפורי
היסטאריע
ציפורי אלס שטאט האט נישט טיילגענומען אינעם בר כוכבא אויפשטאנד פון יאר 132-135. אבער דורכאויס די פולמוס קיטוס פון 351 האט די שטאט רעוואלטירט קעגן קיטוס, די רוימישע פראקוראטאר און מיטדעם האט זיך געענדיגט די גלאררייכער היסטאריע פונעם שטאט, אינאיינעם מיט א שטארקע ערדציטערניש און א פייער וועלכע האט פארניכטעט די איבערבלייבענישן פונעם ארט.
ארכעאלאגיע
איינצעלנע כלים זענען געפונען געווארן פון דער פערסישער תקופה אין ארץ ישראל, בעיקר א שארבענע גלאז מיט א מיטאלאגישער צייכענונג. אבער אנגעהויבן פון ענדע העלענישע צייטן טרעפט מען מער חפצים און געביידעס. פון דער העלענישער תקופה האבן פארשער געפונען א מיליטערישע פעסטונג אויפן שפיץ בארג (אקראפאליס), אינעם פעסטונג זענען געפונען געווארן א מקווה און צעבראכענע שארבן מיט העברעישע בוכשטאבן געשריבן אויפדעם. די פעסטונג איז ווארשיינליך נייטראליזירט געווארן דורך די שטאט איינוווינער אין שפעטערע תקופות, און חלקים פונעם יסוד און אינערהאלב די סטראוקטור זענען געווארן אנגעפילט מיט זאמד און שטיינער, נאנט צום ענדע פון בית המקדש. די פעסטונג איז דאטירט געווארן צו א פריערדיקע העלעניש תקופה, נאך איידער די חשמונאים האבן איינגענומען דעם גליל, און די יידישע זאכן אינעם פעסטונג צייגן אז יידן האבן געוויילט אין די געגנט נאך איידער די חשמונאים האבן אינקארפארירט די גליל ראיאן צו זייער מלוכה.
פון די פריע רוימישע תקופה געפונען מיר א שטעטל אויפן בארג און ארום דעם בארג, פיל מיט פריוואטע הייזער וואס א מערהייט פון זיי האבן מקוואות, וואס ווייזט אויף די יידישקייט פונעם שטאט, אין צוגאב צודעם האבן פארשער געפונען די מיסט פון שטאט, און שטודירט די אפפאל פון איבערבלייבענישן פון בהמות, נאר כשר'ע מינים זענען געווען צו געפונען, חזירים צום ביישפיל, א הויפט מאכל צווישן די רוימער זענען געווען ווייניגער פון א פראצענט פון די איבערבלייבענישן.
פון די שפעטערדיקע רוימישע תקופה, געפונען מיר א גרויסע געגנט וואס ווערט גערופן די רוימישע שטאט, די גאסן לויפן געאמעטריש איינער פאראלעל צום צווייטן, ווען צוויי הויפט גאסן קארדא מאקסימוס לויפט פון צפון אויף דרום ריכטונג, און די דעקומאנוס מאקסימוס לויפט פון שטאט אריינגאנג אויף מזרח צו מערב ארויף צום בארג. ווען די קלענערע גאסן האקן דורך די צוויי גאסן ווי א נעץ. דארט וואו די הויפט גאסן טרעפן זיך איז פארהאן א פארום, די שטאטישע מארקעט פונעם רוימישן שטאט צענטער, עס עזנען געפונען געווארן חלקים פון רוימישע בעדער געבויט אקוראט לויט די רוימישע בויעריי און מייסטערשאפט, אינאיינעם מיט מקוואות. די הויפט גאסן האבן טראטוארן און זענען קענטליך און מערקבאר ביז היינט מיט די שווערע שטיין און קריצן פון די וועגענער נאך פון דעמאלסט. אן אפלויף סיסטעם פאר שמוציגע וואסער, פון רעגן, בעדער און א פובליק בית כיסא, האט ארויסגעטראגן די וואסער אינדרויסן פון שטאט. די רוימישע שטאט האט אויך מקוואות אונטער די הייזער גענוי ווי די אלטע חלק פון שטאט.
די הויכפונקט פון דער ארכעאלאגיע איז די וואסער קאנאלן אריינצוברענגען פרישע וואסער אין שטאט, אנהייב איז דער שטייגער געווען וואסער גרובן, פריוואטע און ציבור'ישע וועלכע האבן באדינט דעם באפעלקערונג באנוץ, אבער ווען די שטאט איז געווארן גרויס און זיך פארשפרייט אראפ פונעם בארג, איז אונטערגענומען געווארן א מאסיווע בוי פראיעקט, פון אקוואדוקטן, וואסער איינריכטונגען וואס ברענגען דורך בריקן און בעיקר טונעלן, וואסער פונעם טאל, פון צוויי באזונדערע ערטער, אויף א רוטע וועלכע טרעפט זיך אינמיטן וועג, ווי עס לויפט אריין אין שטאט, און צעטיילט זיך, א טייל וואסער איז געהאלטן געווארן אין אן אונטערערדישע רעזערוואר, און די אנדערע טייל האט ארומגעקרייזט די שטאט ארום און ארום דעם בארג, פון וואו איינוווינער האבן געקענט שעפן וואסער אדער מער פארמעגליכע האבן געהאט וואסער אין זייער שטוב. צוליב טאפאגראפישע סיבות, האבן די איינוווינער אויפן בארג נישט געהאט קיין צוטריט צו די קאנאלן, וויבאלד דער בארג איז הויך איבער 300 מעטער העכערן ים פלאך.
נאך פון דער רוימישער תקופה, זענען די פיל מטבעות וואס די שטאט האט געלאזט גיסן, פון אנהייב זענען זיי געווען יידישע מטבעות, אן צייכענונגען אדער בילדער פון פערזאנען אדער חיות, וואס אמאל שפעטער האבן די מטבעות אנטהאלטן קריצונגען פון די פארשידענע רוימישע קייסערן. מיט פארשידענע אויפשריפטן אין גריכיש, וועלכע ווידערהאלן דעם סלאגאן, אז ציפורי איז שטאט פון שלום. איין מטבע פון שטאט האט א קריצונג פון טיכא, די גאט פון מזל ביי די גריכישע מיטאלאגיע אינמיטן א געצנדינער טעמפל, וואס דאס איז א רעוואלוציע פאר א יידישע שטאט. מערערע טעאריעס זענען אויפגעברענגט געווארן אלס רעזולטאט פון די מטבעות, איבערן יידישקייט פונעם שטאט צוליב די מטבעות.
איינער פון די הויפט חילוקי דעות איבערן שטאט, איז די טעאטער וועלכע איז געפונען געווארן אויפן זייט פונעם בארג, בשעת טייל טענה'ן אז דאס האט אנטיפס געבויט, זאגן אנדערע אז דאס איז פון די רוימישע תקופה פון נאכן חורבן בית המקדש, דאס צוליב ארטיקלען געפונען אונטערן בינע ביי די יסודות פונעם סטרוקטור. א פראכטפולע רוימישע ווילא איז אויך געפונען געווארן אויפן בארג, ווען געוויסע האבן געוואלט טענה'ן אז דאס איז די נשיא'ס הויז, אבער אן קיין גרונטליכע פארשונג אדער מקור.
אינעם רוימישן קווארטאל זענען געפונען געווארן פון ביזאנטישער תקופה נאך אינטערסאנטע געביידעס, א שול אנגעפילט מיט צייכענונגען און בילדער בעיקר פון יידישע טראדיציע, אבער אויך העליאס, וועלכע דינט אלס א גאט אינעם גריכישן מיטאלאגיע איז געמאלן געווארן אויפן פאדלאגע פונעם שול, אינאיינעם מיט אנדערע מאטיוון ווי די עקידה און נאך. א קירכע איז אויך געפונען געווארן אין שטאט פון די תקופה און צום לעצט, איז די וויינהויז, אדער דיאניסוס הויז, וואס איז פיל מיט מאלערייען איבער וויין און באצייכענט א געצנדינעריי טראדיציע מיט מסיבות און אנדערע סארט מאלערייען וועלכע זענען א חידוש פאר א יידישע שטאט און אפילו פאר קריסטן. פון די סארט בילדער, שטעלט זיך ארויס אז ווי געשריבן איז אין פערטן יאר הונדערט, שוין אנגעהויבן דעם אונטערגאנג פון יידישן שטאנדפונקט איבערן חשיבות פונעם שטאט, מער און מער גויים, קריסטן אדער גריכישע געצנדינער האבן אנגעפילט דעם שטאט. ביז ווען די שטאט איז געווארן כמעט ליידיג פון יידן אינמיטן פערטן יארהונדערט.
נישט געפונענע ארכעאלאגיע
אין משנה שטייט איבער א מויער פון יהושע בן נון'ס צייטן וועלכע האט ארומגענומען די שטאט, די מויער איז באצייכענט אויך דורך יוסיפון און אנדערע, אבער קיין זכר איז נישט געפונען געווארן דערפון. וויבאלד די פריעסטע ארטיקלען זענען דאטירט צו דער פערסישער עפאכע, דרינגען די חוקרים ארויס דערפון, אז די תנ״כישע שטאט געפונט זיך אויף אן אנדער לאקאציע, נישט ווייט פון ציפורי פון צווייטן בית המקדש. די שטאט מארק אויפן בארג, וואס ווערט דערמאנט דורך חז״ל אלס די שוק העליון, איז ביז היינט דערווייל נישט געפונען געווארן.
געאגראפיע און דעמאגראפיע
די שטאט אויפן בארג איז 290 מעטער העכערן ים פלאך, וואס מאכט דאס ארט פאר א סטראטעגישע מיליטעריש און פאר זיכערהייט. ציפורי געפונט זיך אויף א קרייצוועג אויף הויפט שאסייען וואס די רוימער האבן געבויט אנהייב 120, ווען אדריינוס איז געווארן קייסער, איין הויפט שאסיי פירט פון עכו קיין טבריה, און די אנדערע פירט פון ציפורי צו די גרויסע מיליטערישע באזע און קאלאניע לאגיו-מגידו. די שאסייען האבן געדינט יידישע רייזענדע און איז באהאנדעלט געווארן דורך יידישע מקורות מערערע מאל לענייני הלכה אדער אגדה. די היינטיקע שאסיי סיסטעם קיין טבריה, לויפט טיילוויז אויפן אלטע רוטע וואס רוימער האבן געבויט, אבער לויפן היינט נישט דורך דעם שטאט זעלבסט.
עס איז אומבאקאנט גענוי וויפיל די באפעלקערונג אינעם שטאט איז געווען, מיינונגספארשידנהייטן און אפשאצונגען שטעלן די באפעלקערונג אויף א צאל פון צווישן 12,000 ביז 25,000, אבער איז אוממעגליך פעסטצושטעלן. אבער פאר ארץ ישראלדיקע באגריפן פון יענע תקופה נאכן חורבן, הייסט דאס א גרויסע שטאט.
קאטעגאריע:אידישע היסטאריע קאטעגאריע: תקופת בית שני קאטעגאריע: ארץ ישראל
רבי פפייס
רבי פפייס, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבן מאל אין משניות.
זיין צייט
רבי פפייס איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש. מען דארף פארשטיין פארוואס דער רמב"ם רעכענט רבי פפיאס פון א דור פריער, פון די וואס האבן נישט געזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רעפרענצען
קאטעגאריע:תנאים
בערנארד מאנטגאמערי
thumb|left|בערנארד מאנטגאמערי בערנארד מאנטגאמערי (17טן נאוועמבער, 1887 - 24סטן מערץ, 1976) איז געווען א בארימטער בריטישער גענעראל ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, ווען ער האט ארויסגעשטויסן ערווין ראמעל פון אפריקע. און ער איז געווען קאמאנדיר פון די אליאירטע קרעפטן אין אייראפע.
געבורט
געבוירן געווארן דעם 17טן נאוועמבער 1887 אין לאנדאן, און זיין נאמען ביים געבוירן ווערן, איז בערנארד לא מאנטגאמערי.
ער האט געלערנט אין דער מיליטערישער שולע סענדהערסט, און אין 1908 איז ער מאביליזירט געווארן אין דער בריטישער ארמיי. ער איז געווען אין אינדיע, ביזן אויסבראך פון דער ערשטער וועלט מלחמה, ווי ער איז געשיקט געווארן צום פראנט אין פראנקרייך, א קויל האט אים געטראפן, און ער איז ערנסט פארווונדעט געווארן, נאכן זיך אויסקורירן איז ער צוריק צום פראנט, וואו ער איז געווען אן אפיציר, אינעם אויסשפיר אפטיילונג פונעם מיליטער, אין די יארן 1938-1939, האט מאנטגאמערי געדינט אלס קאמאנדיר פון די בריטישע קרעפטן אין ארץ ישראל.
צווייטע וועלט מלחמה
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער קאמאנדירט די דריטע בריטישע דיוויזיע, אין פראנקרייך. ביזן גרויסן ריקצוג אין דונקירק. נאכדעם האט ווינסטאן טשערטשיל, אים געמאכט קאמאנדיר אויף דער אכטער בריטישער ארמיי, וואס האט זיך געפונען אין אפריקע, און האט זיך דעמאלט געשלאגן מיט די דייטשער און איטאליענישער ארמייען, ווי ער האט נאך פארשידענע קלוגע מאנוווערן, באוויזן צו באזיגן די נאציס, אין על אלאמיין, און זיי גענצליך ארויסשטויסן פון אפריקע.
נאכן ענדיגן אין אפריקע, איז ער געווען פאראנטווארטליך אויף די בריטישע קרעפטן, אויפן אטאקע אין סיציליע, צוזאמען מיט דזשארדזש פעטאן, דער הויפט גענעראל פונעם אפעראציע, איז געווען דווייט דעיוויד אייזנהאוער.
דער אטאקע אין נארמענדי
אין 1943 איז ער צוריק גערופן געוארן פון אקטיווע קעמפן, צו אויספלאנירן די אליאירטע אטאקע אויף נאצי דייטשלאנד, ער איז דעמאלט געווען קאמאנדיר פון די אליאירטע כוחות אין אייראפע, ביזן אנקום פון אייזענהאוער קיין פראנקרייך, נאכן אפענסיווע.
ער האט באפרייט אנטווערפן, און בריסל, אבער האט נישט פארארדענט די באפרייאונג, וואס וואלט געעפנט דעם פארט פאר שיפן צו אנקערן אין אנטווערפן.
ער האט פלאנירט דאס אייננעמען בריקן אויפן ריין (טייך), אין ארנהיים האלאנד, דורך פאל-שירעם טרופן, וואס האט זיך אויסגעלאזט מיט א ביטערע דורכפאל, אפילו די זעלנער האבן באוויזן איינצונעמען דריי בריקן גאנצערהייט. און דערפאר האט אייזענהאוער, אפגעשטיפט זיינע פלענער.
ביים ארדענען קאנטער אטאקע פון די נאציס, האט ער אויסגערופן א שטורעם, ביים נעמען פולע קרעדיט פאר זיך, פארן באזיגן די דייטשן, וויבאלד ער איז נישט געווען דער איינציגער גענעראל, און אין צוגאב האט ער גאר געשטערט, צום פראגרעס פונעם קריג, דער דערקלערונג האט כמעט געברענגט, אז ער זאל אויפגעזאגט ווערן פונעם מיליטער, ער האט נאכן אייננעמען דייטשלאנד האט ער ערלעדיקט אן אונטערגעבן צערעמאניע, צו טשעפען מיט די אמעריקאנער ארמיי און מיטן הויפטגעעראל אייזענהאוער.
זייענדיג א עגאאיסט, האט ער קיינמאל נישט געוואלט צוריקציען פון זיינע טעותים, און קיינמאל נישט געגעבן קרעדיט פאר זיינע קאלעגן, וואס האט אים געמאכט פאר א פארפיינטער מענטש.
נאך דער מלחמה
נאך דער מלחמה איז ער געווארן קאמאנדיר פון דער בריטישער ארמיי אין אייראפע, וואס האט איינגענומען די פאשיסטישע מדינות.
ער איז געווארן וויצע גענעראל פונעם נאטא, ער איז געשטארבן 1976 דעם 24סטן מערץ, און ער איז באגראבן אין העמפשיר פראווינץ אין ענגלאנד.
זיין מיליטערישע טאקטיק
זיין מיליטערישע טאקטיק איז זייער באוואוסט געווארן, וואס אינדעם איז אריינגערעכנט טרענירונגען, און צוגרייטונגען צום קאמף, ווי אויך פאטענטן איבער צו קליגן דעם פיינט, די זעלנער זאל זיך פארלאזן אויפן קאמאנדיר, אא"וו זיין שיטה איז אדאפטירט געווארן דורך דער בריטישער ארמיי, וואס ווערט באנוצט ביז היינט.
קאטעגאריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער קאַטעגאָריע:גענעראלן
על אריש
די שטאט האט אסאך האטעלן פאר טוריסטן.
אין געגנט פון על אריש וואקסן אסאך טייטלביימער, און מ'פלעג נעמען פון דארטן לולבים צו ניצן סוכות מיט די ארבעה מינים.
קאַטעגאָריע:עגיפטן קאַטעגאָריע:שטעט
שמן־זית
קליין|250px|א פלעשל [[איילבירטן בוימל.]] שמן־זית איז בוימל געמאַכט פון מאַסלינעס. ער ווערט באניצט אסאך אין מיטלענדישן קאכן.
עס ווערט פארעכענט ווי א בעסערע מין בוימל פון די אנדערע בוימלען.
דאס איז מער א ביטערער טעם ווי אנדערע בוימלען.
שמן־זית איז געווען דורכאויס די היסטאריע אין אור-אלטע צייטן ביז איצט אין טייל געגנטער דער הויפט באשטאנדטייל פון קאסמעטיק. אויך אין די צייטן פון דער תורה טרעפן מיר אז מען זאלבט מיט דעם די מלכים און כהנים.
מען ניצט דאס פאַר קאָכן עסן און אויך צו מאכן מיט דעם סאָס אױף סאַלאַט, ברױט, און אַנדערע מינים עסנװאַרג.
אידישקייט
דער נס חנוכה איז געשען מיט שמן זית
קאַטעגאָריע:אויל
פרימצאל
די פרימצאלן זיינען - 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17 ...
ס'איז נישט דא קיין גרעסטע פרימצאל, נאר זענען פאראן אומענדלעכע פרימצאלן.
6טן נאוועמבער
דער 6טער נאוועמבער איז דער 310טער טאג פון יאר (311טער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 55 טעג.
צוגאנדע
ציגאנדע  איז א קליין שטעטל אין אונגארן, 11 ק"מ דרום מערב פון ריטשע, 14 ק"מ מערב פון קליינווארדיין און 24 ק"מ דרום מזרח פון איהעל, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט סלאוואקיי.
אין 1880 האבן געוואוינט אין ציגאנדע 298 יידן, און אין 1930, 229 יידן.