cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
אנטיביאטיק
דער מערסטער באוואוסטער אנטיביאטיק איז פעניצילין. דאס איז דער ערשטער אנטיביאטיק צו ווערן אנטפלעקט (אין 1928). דער ערפינדער פון פעניצילין, אלעקסאנדער פלעמינג, האט געווינען דעם נאבעל פריז פאר מעדיצין צוליב דעם דערגרייך.
באניץ
קאַטעגאָריע:מעדיקאמענטן
בית זרע
בית זרע איז א קיבוץ אין עמק הירדן. עס איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תרפ"א.
קאטעגאריע:קיבוצים
כ"ב תמוז
די טעג ווען כ"ב תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
22. tammúz
קרית יואל סקול דיסטריקט
דער קרית יואל סקול דיסטריקט איז א רעגירונגס געשטיצטע פובליק סקול אין קרית יואל, מאנרא, וואס ווערט גענוצט צו העלפן קינדער מיט ספעציעלע געברויכן אין א היימיש אידישע סביבה.
דער סקול דיסטריקט איז צושטאנד געקומען אין יאר 1990. מיט פיער יאר שפעטער איז אנטשטאנען א מהומה איבער א קלאנג אז מ'האט דארט אנגעבליך אראפגענומען די מזוזות פון די טירן פון איין געביידע ס'זאל הייסן א סעקולערע סקול כדי צו קענען באקומען די שטאטישע רעגירונג געלטער פאר די ערציאונג פון ספעציעלע קינדער.
דער היתר האט געגעבן דער רב פון קרית יואל ר' אהרן טייטלבוים און זיין טאטע דער פריערדיגער סאטמארער רבי צוזאמען מיט די דיינים פון קהל יטב לב ד'סאטמאר, אז היות די דאזיגע אנטשטאלט איז גענצליך אויפגעהאלטן דורך דער רעגירונג, זענען די אידן דארט בלויזע ארבעטער און זענען נישט אחראי אויף די ווירטשאפט פון דער שולע, פונקט ווי איינער זאל ארבעטן אין א פאסטאמט אדער סיי וועלכער גויאישע אנטשטאלט.
אנטקעגן דעם האבן זיך ארויסגעשטעלט מיט גרויסע מחאות און קאמפן דער וויזשניצער רבי פון מאנסי, רבי יחזקאל ראטה, רבי אברהם לייטנער, דער סאלקער רב רבי אליעזר פיש,  רבי רפאל בלום קאשויער רב, רבי יודל גרובער, רבי שמחה בונם וואלדענבערג, רבי דניאל ביטון, משה בער בעק, הרב דאמב און אלע רבנים פון די בני יואל. איבער דער מיינונג פונעם גאב"ד ירושלים רבי משה אריה פריינד זענען דא צוויי דעות, אין דעם קונטרס דבריהם הן הן זכרונם ארויסגעגעבן דורך זיין שוואגער רבי מענדל טארים ווערט געשריבן אז ער איז געווען שטארק דערקעגן און אויך געשריבן א בריוו און זיך אויסגעדרוקט גאר שארף אקעגן דעם רב ר' אהרן טייטלבוים, פון די אנדערע זייט איז דא א בריוו פון איהם ווי ער ציהט צוריק פון וואס ער האט געשריבן, און אזוי אויך האט ער אויפגענומען דעם רב פון קרית יואל אויף א שיינעם באזוך אויך נאכן זאגן די מכלומר'שטע מימרא.
דער רב פון קרית יואל האט דעמאלטס געהאלטן אין איין שרייען אז ער איז מוכן ומזומן זיך מפלפל צו זיין מיט יעדעם איינעם איבער דעם ענין און אויפווייזן זיין גערעכטיגקייט עפ"י הלכה, און קיינער איז נישט געקומען צו אים זיך טענה'ען און הערן זיין מיינונג, וואס דאס וואלט געווען די מינימאלסטע זאך צו קומען צום לאקאלן שטאט'ס רב און הערן וואס ער האט צו זאגן, לעומת זה האבן די אנדערע ג'טענהט אז די צד שכנגד זענען אסאך מער, און עלטרע רבנים און זיי דארפן זיך נישט אראפ-לאזן און זיך קומען אויס טענה'ן.
למעשה, קוקט דאס אויס ווי א געהעריגער אידישער חדר אדער שולע, טרעפנדיג זיך אויסריידן אויף יעדער זאך פארוואס עס איז לעגאל אויסגעהאלטן, צום ביישפיל פאר פסח לערנט מען מיט די קינדער יציאת מצרים מיטן אויסרייד אז עס איז "היסטאריע" און נישט דוקא רעליגיע.
אויך האבן קעגן דעם געקעמפט די גאר פרייע ליבעראלע אידן וואס האסן רעליגיע, זיי האבן געטענה'ט פונקט פארקערט פון די קנאים, אז דאס איז נישט סעקולער, אפילו מען האט אראפגענומען די מזוזות, ווייל מ'לערנט דארטן אידישע לימודים פון דער תורה, דעריבער טארן זיי נישט באקומען רעגירונג שטיצע, וואס די סאטמארער האבן אופגעוויזן אז די שולע איז אפען אויך אין יידישע ימים טובים אין ווי דער אסימילירטער סופעראיטענטעד בערנאדא האט דעקלערט  מיר האבן שווער געארבעט אויסצורייסן דעם באשעפער'ס נאמען פונעם סקול, סופרים קארט אורטייל
אין דער ענדע, שווערע פארדרייטער לעגאלע קאמפן און פאליטישע דרוק צו שפילן זיך מיט די ווערטער פון געזעץ, האט דער קרית יואל סקול דיסטריקט באזיגט אלע אירע שטערערס, אבער מיט א פעטן פרייז פון פאליטישע שונאים מבית ומבחוץ.
ספרים און קונטרסים
אין לויף פונעם קאמף זענען ארויסגעגעבן אומצאליגע קונטרסים פון ביידע זייטן איבער די נושא. אט ווערט אויסגערעכנט א טייל פון זיי לויט די אלף בית:
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאַטעגאָריע:סאטמאר
סענאט
קליין|200px|זיגל פונעם אמעריקאנער סענאט דער סענאט פון די פאראייניגטע שטאטן איז די העכערע הויז פון קאנגרעס (פארלאמענט). יעדער שטאַט שיקט צוויי סענאטארן פאר א קאדענץ פון זעקס יאר. איז סה"כ 100 סענאטארן.
די רעכט פון דעם סענאט שטאמען פונעם ערשטן קאפיטל פון דער קאנסטיטוציע פון די פאראייניגטע שטאטן.
קאַטעגאָריע:USA רעגירונג קאַטעגאָריע:פאליטיק
הליכות ציון
א הלכה'דיגע בלעטל, פסקי דינים העומדים על הפרק, ארויסגעגעבן דורך מערכת הליכות ציון דבאבוב, און איז געשטעלט אויף די שיעורים פון באבובע דיין. קאטעגאריע:תורה בלעטער קאטעגאריע:באבוב
עי. די. קיו.
די פארטיי איז געגרינדעט געווארן דורך מאריא דומאנט אין 1994 אלס א רעכטע פראנצויזישע פארטיי. די פארטיי האט באקומען אסאך שטיצע אבער האט פאר לאנגע יארן פארפעלט צו געווינען די נויטיגע צאל זיצן צו ווערן פאררעכנט אלס אן אפיצילע פארטיי. אין די מערץ 2007 וואלן האט די פארטיי מיטאיינמאל געווינען 41 זיצן און געווארן די אפיציעלע אפאזיציע פארטיי קעגן די ליבעראלן, און געשיקט די פי-קיו צו דריט. די רעזולטאטן פון די וואלן האט שאקירט קוויבעק קומענדיג פון א קאמפיין אין וועלכע די פארטיי האט נישט געהאט קיין געלט און קיין ריכטיגע ארגאניזאציע ווי די אנדערע אפיציעלע פארטייען. קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען קאַטעגאָריע:קאנאדע
משה קאברינער
רבי משה פאַליער (ט"ז כסלו תקמ"ד, 11טן דעצעמבער 1783 - כ"ט ניסן תרי"ח, 13טן אפריל 1858), באוואוסט ווי רבי משה קאברינער, איז געווען דער ערשטער קאברינער רבי. ער איז געווען א לעכאוויטש ער תלמיד.
ביאגראפיע
רבי משה איז געבוירן געווארן אין פיֶיסק וואס געפונט זיך ביי קאברין (נעבן בריסק) צו זיין פאטער ישראל אליעזר. ער האט געלערנט ביי רבי משה שערעשאווער און שפּעטער ביי רבי מרדכי לעכאוויטשער. עס ווערט דערציילט אז צוליב זיין איבערגעגעבנקייַט צו זיין דאזיגער רבי האט אים זיין שווער פארטריבן פון זיין הויז. אזוי אויך האט זיין רבי עדות געזאגט אויף אים אז יעדן טאָג טוט ער אנטדעקן אַ נייַע וועג וועגן אין "בכל דרכיך דעהו". ער האט שטרענג מקפיד געווען אויף טבילה אין מקוה, אפילו ווען עס איז געווען קאַלט ווי אייז.
נאָך זיין רבינ'ס פטירה, האט ער זיך מדבק געווען אין זיין זון, רבי נח לעכאוויטשער. ווען ער איז אויך נפטר געווארן, אין תקצ"ג (1832), איז רבי משה געווארן רבי אנשטאט אים. כאָטש ער איז געווען א רבי, איז ער אויך געפארן צו רבי ישראל פון רוזשין, ווי ער איז געווארן אויפגענומען מיט גרויס כבוד.
באַקאַנט מיט זיין ענווה. אויף זיין קבר שטייט געשריבן אז ווער עס וועט איבערטרייבן אין זיין שבח. "וועל איך אויפשטיין און נקמה נעמען בזה ובבא, אבער ס'איז מותר צו זאָגן אויף מיר אז איך בין א אוהב ישראל".
זיין השקפה
אזוי ווי זיינע רביס, האט ער ווייטער געצויגן די דרך פון קאַרלין, ארויסהייבנדיג די וויכטיגקייט פון תפילה מיט ענטוזיאַזם. אזוי אויך האט ער מדגיש געווען צווישן זיינע אנהענגערס אז "אַיעדע חבורה ביי אידן האָבן אַ טויער אין הימל און אונזער טויער איז אונזער אמונה ושפלות".
זיינע תורות זענען געווארן צוזאמגענומען אין ספר אמרות טהורות, ווארשע תר"ע, און אין אמרות משה, בני ברק תשמ"ט.
זעט אויך
אמרות און עובדות פון אים אין ספר "אור ישרים"
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם
פארשונג
וויסנשאפטלעכע פארשונג באשטייט פון דער אפליקאציע פון וויסנשאפטלעכע מעטאדן באזירט אויף וויסנשאפט, די פארשונג שטעלט דערנאך צו וויסנשאפטלעכער אינפארמאציע און טעאריעס פאר דער הסברה פון נאטור און אייגענטום פון מענטשן פון דעם גאנצן אוניווערס.
עס ווערט געפאנדעט פון פובליק אדער וואולטעטיגע צדקה קרנות, אריינגערעכענט אסאך קאמפאניס.
דער טערמין פאָרשונג איז אויך באניצט אויסצומאלן א קאלעקציע פון אינפארמאציע איבער איין קאלעקטיוון סוביעקט.
קאטעגאריע:וויסנשאפט
צין
לינקס|250px 250px|קליין|בלאַנק זילבער-גרוי מעטאַל. דאס צין איז א כעמישער עלעמענט מיטן סימבאל Sn  און אטאם נומער 50. עס איז א בלויאיש-ווייסער, גלאנציגער מעטאל וועלכע איז הארט און קען ווערן צולאזט אין היץ העכער 786 גראד פארענהייט. עס ווערט אריינגעמישט אין מעש, בראנדז, און אנדערע געמיש מעטאלען ווי אויך אין גאלוואניזירונג מעטאל.
קאטעגאריע:כעמישע עלעמענטן
כל העולם כולו (הייד פארק)
מיינט איר דעם איזראעלי בילדער מאגאזין כל העולם כולו?
לכתחלה זענען רוב זאכן און מיינוגען דארטן געווען ארוניש געשטימט איבער די סאטמאר פאליטיק און עס איז געווען די בעסטע פלאץ צו דערוויסן וועגן אלע ארונישע ניוז און דעמעגאגיע דורכאויס דעם טאג.
קאַטעגאָריע:הייד פארק פארומען קאטעגאריע:ארונים
מורדים
די מורדים [פונעם ווארט ווידערשפעניגן], זענען באקאנט אלס די וויזשניצער מורדים וואס זענען געווען א גרופע אזוי-גערופענע קנאים וואס האבן אין די בחורישע יארן געלערנט אין וויזשניץ בני ברק, און זענען געווארן בייז ווען דער וויזשניצער רבי, רבי חיים מאיר האט אויפגענומען זיין זון ר' משה'לע - דער 'ישועות משה' אלס רב אין קרית וויזשניץ, צוליב זיינע ׳ציוניסטישע׳ אנשויאונגען.
צווישן די גרופע איז געווען אריינגערעכנט ר' מאטל שטיין, אליעזר דוד פאל, און משה בער בעק.
מים אחרונים
left|thumb|250px|א טראדיציאנאלע שיסל פאר מים אחרוניםמים אחרונים איז די פליכט וואס חז"ל האבן געהייסן זיך צו אפ-וואשן די הענט ווען מ'ענדיגט א סעודה פון ברויט, איידער מ'זאגט די ברכת המזון.
עס רופט זיך מים "אחרונים", וואס מיינט "לעצטע" וואסער, וויבאלד עס זענען די מים "ראשונים", וואס איז נטילת ידים איידער די סעודה, און אויך מים "אמצעים", צווישן פיש און פלייש, וואס איז בלויז וואלונטירליך (א רשות).
עס זענען דא צוויי טעמים דערפאר, איינס ווייל די חז"ל זאגן אין מסכת ברכות אז ווען מ'עסט ברויט, זאל מען איינטינקען די ברויט אין זאלץ, אין די צייטן פון די גמרא איז די מערהייט פון זאלץ געקומען פון סדום ביים ים המלח, אט די זאלץ הייסט "מלח סדומית", די זאלץ האט א שעדליכקייט אז אויב עס רירט אן די אויגן קען מען בלינד ווערן דערפון, כאטשיג די שאנסן זענען ווינציג, ווייל די שעדליכע חלק איז נאר א ברעקל און א הויפן, איז עס פארט א ריזיקע, דעריבער כדי צו פארמיידן א סכנה מוז מען אפוואשן די שעדליכע זאלץ.
די צווייטע טעם איז ווייל נאכן עסן זענען די הענט פארשמירט, דאס רופט זיך אין גמרא "זוהמא", דעריבער אלס כבוד צו גאט איידער מ'בענטשט זאל מען זיין זויבער רייניגט מען זיך אפ די הענט.
אויך די טעם פון זויבערע הענט איז נישט נוגע ווייל מ'עסט דאך מיט א לעפל אדער גאפל, א זאך וואס איז נישט געווען איינגעפירט בימי התלמוד.
אבער עס שטייט אין שלחן ערוך אז עס זענען דא נאך טעמים ע"פ קבלה דעריבער זאל מען מקפיד זיין זיך יא צו וואשן.
היינטיגע צייטן פירן זיך יעדער זיך צו וואשן מים אחרונים.
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים Birkat_Hamazon
גוי
אַ גוי (שטאמט פון לשון קודש וואס מיינט "פאלק") איז איינער וואָס איז נישט אַ ייד. האפטמאל נוצט מען דער וואָרט גוי כדי צו אָפשיידן די ווערטע פונעם גוי לעומת דער איד.
זעה אויך שייגעץ
דער איד כלפי דעם גוי
אידן בענטשן יעדן טאג די ברכה שלא עשני גוי צו געבן א לויב אז זיי זענען מחויב אין מצוות.
היסטאריש, צוליב די פילע גלות יארן, האבן אידן זיך אנגעליטן פיל צרות פון די נישט-אידישע באפעלקערונג צווישן וועלכע זיי האבן געוואוינט. דאס האט צוגעפירט אז דער אידישן פסיכיק האט אפטמאל נישט געהאט פיל צוטרוי צו א גוי, און אפילו טיילמאל געברענגט העסליכע געפילן פון אידן אויף גוים צוריק.
היחס לגוי לפי אליהו הנביא
זיי מיסטאָמע ווילן צו האַלטן די ווערטער פון אליהו הנביא אין זיין בוך תנא דבי אליהו (פרק ט); ודבורה אשה נביאה אשת לפידות היא שופטה את ישראל בעת ההיא (שופטים ד-ד). וכי מה טיבה של דבורה שהיא שופטת את ישראל בעת ההיא ומתנבאה עליהם? והלא פנחס בן אלעזר הכהן הגדול היה בימים ההם. "מעיד אני עלי את השמים ואת הארץ, בין ישראל בין גוי, בין איש בין אשה, בין עבד ובין שפחה, הכל לפי מעשה שהוא עושה - כך רוח הקודש שורה עליו וכו'. הקב"ה בוחן לבות וכליות, אמר הקב"ה לדבורה: אתם כוונתם לשם שמים ועשיתם פתילות עבות כדי שיהא אורן מרובה, גם אני ארבה אתכם בישראל וביהודה ובשנים עשר שבטי ישראל. כך אמרו, על דבורה אשת ברק ועל כיוצא בה הוא אומר: חכמת נשים בנתה ביתה וגו' (משלי יד-א).
חסידי אומות העולם
לויט די תורה קען א גוי אויך פארדינען זיין חלק אין עולם הבא אויב ער איז א בן נח דורך איינהאלטן די זיבן מצוות בני נח. די זיבן מצוות זענען:
געהאלפן אין דעם שואה
עס זענען געווען טויזנטער גוים אין די יארן פון דער צווייטע וועלט קריג וואס האבן באהאלטן אידן און זיי געראטעוועט פון טויט איינשטעלנדיג דערביי זייער אייגן לעבן. דער ישראל'ישער ארגאניזציע "יד ושם" האט אן עקסטערן אפטיילונג פאר די "חסידי אומות העולם" צו געבן אן אפדענק און אנערקענונג פאר די מענטשן.
דרויסענדע לינקס
קאַטעגאָריע:טיטלען קאַטעגאָריע:יידישקייט קאַטעגאָריע:רעליגיע קאַטעגאָריע:פעלקער
חנוכה
קליין|א וואנט מנורה אויף חנוכה חנוכה איז א יום טוב וואָס ווערט געפײַערט אַכט טעג, אָנהייבנדיק פון כ"ה כסלו. חנוכה איז איינע פון זיבן מצוות וואָס די חז"ל האָבן באשטימט, צו צינדן חנוכה-ליכט און לויבן דעם אייבערשטן פאר די נסים, דורך זאָגן הלל און זאָגן על הנסים בײַם דאווענען און בײַם בענטשן.
שטאַמונג
די חז"ל דערציילן ווען די יוונים זענען אריין אין היכל האָבן זיי מטמא געווען אלע אייל וואָס איז דאָרט געווען, און ווען די חשמונאים האָבן זיי באזיגט און זענען אריין און היכל, האָבן זיי נאָכגעזוכט און האָבן נישט געפונן נאָר איין קריגעלע אייל, וואָס איז נישט געווען טמא, וואָס איז נאך געווען פארזיגלט מיט דעם שטעמפל פון כהן גדול, וואָס איז געווען גענוג פונקט פאר איין טאָג אָןצוצינדן די מנורה, און ס'איז געשען א נס און מען האָט געצינדן דערפון אכט טעג, ביז מען האָט געברענגט פרישע אייל. דאָס אנדערע יאָר האָבן די חכמים באשטימט און געמאכט די טעג פאר א יום טוב, מיט הלל און הודאה, וואָס ווערט אָנגערופן חנוכה. און וויבאלד דער נס איז געשען מיט די ליכט פון דער מנורה, דערפאר האָבן די חכמים באשטימט מען זאָל צינדן חנוכה-ליכט, צו דערמאָנען דעם נס . אנדערע ראשונים זאָגן, אז דעם יום טוב האָבן די חכמים באשטימט איבער דעם נס פון זיגן דעם קריג, און וויבאלד ס'איז געדאפלט געוואָרן דער נס מיט דעם אייל, האָבן די חכמים אויך צוגעלייגט מ'זאָל צינדן די חנוכה-ליכט, צו דערמאָנען דעם נס.
אכט טעג
איבער דער פראגע פארוואס די חכמים האבן באשטימט חנוכה אכט טעג, כאטש דער נס מיט דעם קריגעלע אויל איז נאר געווען זיבן טעג - פאר איין טאג איז דאך געווען גענוג - איז פארהאן פארשידענע ערקלערונגן, א טייל דערפון:
דער נס פון זיגן דעם קריג
חנוכה איז באשטימט סיי פאר א אנדענקונג וואס האט פאסירט מיט דעם אויל, סיי א אנדענקונג פון דעם קריג וואס די חשמונאים האבן געזיגט קעגן די גריכן, די מעשה ווערט געשילדערט מיט אלע דעטאלן אין מגילת תענית און אויך אין מגילת החשמונאים. אלס אנדענק פונעם נס צינדט מען אן די חנוכה ליכט, און אלס אנדענק פון זיגן קעגן די גריכן זאגט מען הלל און על הנסים.
די סיבה שטייט עטלעכע טעמים אין די מפורשים. קודם וויבאלד לויט די געזעצן פון דער תורה האבן די חשמונאים נישט געטארט נעמען דאס אידישע קעניגרייך, ווייל דאס אידישע קעניגרייך געהערט בלויז פאר מלכות בית דוד, ווער עס קריגט אויף דעם קעניגרייך פון בית דוד איז ווי גלייך ער קריגט אויף דער שכינה. אזוי שטייט אין רמב"ן פרשת ויחי אויפן פסוק לא יסור שבט מיהודה. אבער אין של"ה שטייט אז די כוונה פון די חשמונאים איז געווען צום גוטן, זיי האבן געמאכט א גרייז.
דער חתם סופר זאגט אז וויבאלד די חשמונאים האבן פארכאפט דאס קעניגרייך פון בית דוד, און ר' יהודה הנשיא איז געווען פון די אייניקלעך פון בית דוד, האט עס איהם זייער געאהרט, פארוואס זיי האבן דאס געטוהן דעריבער ווערט חנוכה כמעט נישט דערמאנט אין משניות.
נאך אן אורזאך, וואס עס ווערט געברענגט פון די היסטאריקער, פארוואס דער אנדענק און פייערונג פון חנוכה איז דוקא נאר נאך די נס פון דער מנורה און נישט נאך די זיגן קעגן די גריכן, ווייל למעשה דורכאויס די היסטאריע פון די אידן ביז דאן זענען געווען פולע זיגן וואס די אידן האבן געהאט קעגן זייערע פיינט, און בלויז צוליב דעם זיג האבן די חכמים נישט געפונען פאר וויכטיק צו גרינדן א ספעציעלן יום טוב פאר אלע דורות אינעם יארטאג, אבער וויבאלד אין יענער עפאכע זענען געווען פולע אידן וואס זענען געווען אסימילירט וואס האבן זיך גערופן העלעניסטן און דער נס פון דער מנורה איז געווען אזא סארט אויסערגעווענליכער וואונדערליכער נס וואס דאס האט געברענגט צו דעם אז פולע אידן האבן זיך צוריקגעקערט צום פרומען וועג, און נאכאמאל געקומען מאסנסווייז מקריב זיין קרבנות אין בית המקדש, ממילא איז עס געווען ווי א ווידערבאנייונג פון דעם אידישן פאלק און איר גלויבן.
רמזים
דער רמב"ן אויף די תורה אנהייב פרשת בהעלותך ברענגט פון א מדרש אז השי"ת האט געזאגט פאר משה ער זאל זאגן צו אהרן אז די מצוה פון חנוכה וועט אייביג זיין, אפילו ווען מען וועט נישט קענען מקריב זיין קרבנות ווייל די בית המקדש וועט זיין חרוב, אבער חנוכה ליכט ווען מען צינדן אפילו אין גלות.
אין מדרש רבה שטייט (במדב"ר פי"ג) אז אין דעם טאג איז פארטיג געווארן דאס בויען די משכן אין מדבר, אבער השי"ת האט געווארט ביז ראש חודש ניסן מען זאל אויפשטעלן די ערשטע מאל דאס משכן, האט זיך דער חודש געשעמט, האט איהם השי"ת באצאלט אז אין צווייטן בית המקדש איז געווארן א יום טוב דערין.
דער נאמען
איבער דעם נאמען חנוכה איז פארהאן פארשידענע ערקלערונגן טעמים און רמזים אין די ראשונים, און אויך שפעטער אין די אחרונים.
אנצינדן די חנוכה ליכט
אנצינדן די חנוכה ליכט איז די הויפט מצווה פון חנוכה. מען צינדט די ליכט יעדע נאכט פון חנוכה (פון דער נאכט נאך כ"ד כסלו) נאך דער שקיעה (אחוץ ערב שבת ווען מען דארף צינדן פאר דער שקיעה). מען קען יוצא זיין מיט באזונדערע ליכט, אבער דער מנהג איז אז מען ניצט א מנורה, אפטמאל א זילבערן.
די עיקר תקנה איז געווען צינדן יעדע נאכט איין ליכטל אין יעדן הויז, און מיט דעם האט דאס גאנצע הויזגעזינד יוצא געווען. נאר די מהדרין צינדן איין ליכטל פאר יעדעם איינעם, און די מהדרין מן המהדרין צינדן נאך א ליכטל יעדע נאכט (ד"ה איין ליכטל די ערשטע נאכט, צוויי די צווייטע נאכט, אא"וו). היינט איז אנגענומען בכל תפוצות ישראל אז מען צינדט ווי די מהדרין מן המהדרין. ביי אשכנזים פירט מען זיך אז יעדער איינער,אויך קינדער, האט זיין אייגענע מנורה. ביי ספרדים איז דער מנהג אז נאר דער בעל הבית צינדט און ער איז מוציא זיין גאנצע משפחה.
היינט
היינט ווערט חנוכה געפייערט דורך יעדן איינעם אפילו דורך אידן וואס א גאנץ יאר האבן זיי נישט קיין גרויסע שייכות צו דער תורה.
פרויען האבן א מנהג נישט צו טון קיין ארבעט ווען די חנוכה ליכט ברענען.
חנוכה אינעם ווייסן הויז
דאס ערשטע שייכות וואס דאס ווייסע הויז האט געהאט מיט חנוכה אין געווען אין יאר תשי״ב ווען ישראל פרעמיער מיניסטער דוד בן-גוריון האט באשאנקען פֿ״ש פרעזידענט הערי טרומאן מיט א חנוכה מנורה. אין תש״ם האט פרעזידענט זשימי קארטער זיך באטייליגט אין דער ערשטער חנוכה מנורה צינדן צערעמאניע פון דער נאציאנאלער מנורה לעבן דעם ווייסן הויז.
חנוכה פירונגען
קליין|פאנטשקעס אום חנוכה קומען זיך משפחות צוזאם און מען פראוועט סעודות, מען עסט פרישע לאטקעס און מען זינגט חנוכה לידער. עס איז אן איינגעפירטער מנהג אז מען שפילט דריידל. טייל מענטשן עסן לאטקעס חנוכה. ס'איז אויך געווארן א מנהג לעצטנס צו עסן פאנטשקעס חנוכה.
נאך א מנהג איז צו טיילן חנוכה געלט צו די קינדער, און די קינדער שפילן דריידל מיטן געלט.
רעפערענצן
*
כ"א תמוז
די טעג ווען כ"א תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
21. tammúz
סאטמאר, רומעניע
סאַטמאַר אדער אדער סאַטמער (אונגאריש: Szatmárnémeti; דייטשיש: Sathmar) איז אַ שטאָט אין זיבנבערגן, רומעניע.
רבנים אין סאטמאר
דער ערשטער רב אין סאטמאר איז געווען הרב יודא גרינוואלד, דער מחבר פונעם ספר ״זכרון יהודא״, וועלכער האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער. ער איז געוועזן אן איידעם ביי הרב יוסף יוזפא סופר דער דריטער זון פונעם חת"ם סופר, וועלכער אנדערש ווי זיינע צוויי עלטערע ברידער רבי אברהם בנימין, דער ״כתב סופר״ און רבי שמעון פון קראקע, דער ״מכתב סופר״, האט ער נישט משמש געווען ברבנות, אבער זיין איידעם איז יא געווען צוריק אין א רבנות שטעלע.
נאך אים איז געוועזן דארטן רב הרב אליעזר דוד גרינוואלד א ברודער פון דעם ערוגת הבשם, וואס איז בעפאר דעם געווען רב אין אויבער ווישעווע, וואס ער האט אויך נישט איבער געלאזט קיין קינדער.
דער לעצטער רב אין סאטמאר פארן קריג איז געווען הרב יואל טייטלבוים, דער סאטמארער רבי, וואס ווי עס איז באקאנט דער בילד ווען דער רומענישער קעניג קארל איז געקומען קיין סאטמאר פאר א באזוך איז ער דער ערשטער צוגעגאנגען צו אים און אים באגריסט. שפעטער אין 1940 נאך דעם וואס היטלער ימ"ש האט געשיקט זיין אויסערן מיניסטער ריבענטראפ צו צעטיילן זיבנבערגן וואס איז צוגענומען געווארן פון אונגארן ביים ווערסיי אפמאך און איז צעשניטן געווארן צווישן אונגארן און רומעניע, וואס דאן איז סאטמאר צוריק געווארן אונטער דעם אונגארישער הערשאפט, האט אים די אונגארישע רעגירונג געוואלט באשטראפן דערפאר, האט ער זיך פארענטפערט אז ער איז בעצם אן אונגארישער נאר אזוי ווי ער איז דער ערוויילטער רב האט ער נישט געהאט קיין ברירה נאר צו גיין צו דעם קבלת פנים.
קאטעגאריע:שטעט אין רומעניע קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:סאטמאר
בשבילי הפרשה
א תורה בלעטל אויף די וואכעדיגע סדרה, ארויסגעגעבן אנגעבליך דורך כיתה ט' פון ישיבת באבוב בני ציון, אבער איז צו הערליך צו גלייבן אז עס מאכן עס טאקע כיתה ט' יונגלעך.
עס פארמאגט אינגאנצען 2 זייטען שווארץ אויף ווייס, אבער עס איז מלא תוכן, פיל מער פון אנדערע וואס האבן 4 זייטען אדער מער.
געווענליך האט עס 1 לאנגע מאמר אויף א פסוק אין די פרשה, אדורכטוהענדיג די פסוק באספקלריית הפוסקים.
קאטעגאריע:תורה בלעטער קאטעגאריע:באבוב
געשמעלץ
א געשמעלץ אדער לעגירונג איז א געמישעכץ פון צוויי מעטאלן (אדער א כעמישער עלעמענט מיט א מעטאל) וואס זענען געמישט מיט פארשידענע מעטאל עלעמענטן.
צו מאכן דעם געשמעלץ, שמעלצט מען די צוויי באשטאנדטיילן, און מען מישט זיי ווען זיי זענען פליסיג. ווען זיי קילן אפ, ווערט דער געשמעלץ הארט.
די מערסטע גענוצטע געשמעלצן זענען:
קאַטעגאָריע:כעמיע קאַטעגאָריע:מעטאלן קאַטעגאָריע:מעטאלורגיע
סעקונדע
א סעקונדע איז דער גרונטלעכער איינס פון צייט אין דער אינטערנאציאנאלע סיסטעם פון איינסן, מיטן סימבאל s.
א סעקונדע איז א זעכציגסטל פון א מינוט, וואס איז א זעכציגסטל פון א שעה; ממילא איז א סעקונדע דאס צווייטע זעכציגסטל פון א שעה. דערפאר הייסט עס "סעקונדע" מלשון "סעקאנד" אין ענגליש וואס מיינט "נעקסטע".
פונעם יאר 1000 ביזן יאר 1960 האט מען דעפינירט די סעקונדע ווי 1/86,400 פון א דורכשניט זון טאג. היינט ווערט זי דעפינירט לויט אן אטאמישן זייגער.
מען מעסט טיילן פון א סעקונדע ווי א מיליסעקונדע (א טויזנטל פון א סעקונדע), א מיקראסעקונדע (א מיליאנט פון א סעקונדע) און א נאנאסעקונדע (א ביליאנט פון א סעקונדע). קאַטעגאָריע:צייט
זשאסעף ליבערמאן
left זשאסעף איזאַדאר ליבערמאן, יוסף אדער זשא, (געב' דעם 24סטן פעברואר 1942) איז דער פרומער אידישער ארטאדאקסישער סענאטאר פון קאנעטיקעט.
זיין צווייטע ווייב הדסה ליבערמאן האט אים געמאכט א בעל תשובה. זי שטאמט פון רומעניע פון דער שטאט סאטמאר.
ער איז געלאפן פאר וויצע פרעזידענט אונטער על גאר אויף דעם דעמאקראטישן טיקעט. און פארלוירן.
ער איז א דעמאקראט, אבער ווען עס קומט צו זיכערהייט פראגעס, ווערט ער באטראכט ווי א קאנסערוואטיווער, ער איז פון דעם ערשטן מינוט אן געשטאנען ביי דער רעכטער זייט פון בוש מיט זיין מלחמה קעגן טעראר, און קעגן איראק, ער האט איר שטענדיג באגריסט, אפילו ווען עס האט אים טייער געקאסט, ער האט שיער נישט פארלוירן זיין בענקל אלס סענעטאר, דאך האט ער זיך נישט געבויגן זיין מיינונג.
רעטעניש
200px|קליין|[[רוביקס קוב]] 200px|קליין|א לאבירינט א רעטעניש איז א פראבלעם וואס קען נאר געלייזט ווערן מיט א טיפערן פארשטאנד. אין אלגעמיין איז א רעטעניש אן אונטערהאלטונגס פארברענגונג, צום ביישפיל א קעסטל רעטענישט, אבער עס קען אויך זיין אן ערנסטע זאך וואס פארלאנגט זיך צו אויספארשן.
א רעטעניש טוט אויספרואוון די קינסטלעכקייט פונעם לייזער.
מאשאווצע
מאשאווצע איז א דארף אין צענטראַל סלאוואקיי מיט א באפֿעלקערונג פֿון 1380. מאשאווצע איז דער געבורטספלאץ פונעם סלאוואקישן דיכטער, יאן קאלאר.
גאלעריע
קאַטעגאָריע:סלאוואקיי קאַטעגאָריע:דערפער
באלקאני
left הרב באַלקאַני איז אן איידעם ביי דעם גרויסן לובאוויטשער רייכן משפחה פון רובאשקין כשר פלייש.
ער פירט אן יארן לאנג מיט א בית יעקב שולע אין בארא פארק פאר מיידלעך, באקאנט אלס בית יעקב ד'באלקאני, ער איז געווען אין די נייעס שוין פיל מאל צוליב זיינע פארצווייגטע געטועכץ פאר תורה אנשטאלטן.
קאַטעגאָריע:עסקנים קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
חיפה דיסטריקט
קליין|חיפה חיפה דיסטריקט איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן פון מדינת ישראל. דער דיסטריקט נעמט אריין די שטעט ארום חיפה. און די הויפט שטאט איז חיפה.
שטעט
קאטעגאריע:דיסטריקטן אין ישראל
מדרש זוטא
איז א מדרש אויפן סיסטעם פון מדרש רבה, אבער אין גאר א קליינע פארמאט, עס האט שיר השירים זוטא, רות זוטא, אסתר זוטא, קהלת זוטא, איכה זוטא
עס איז בלויז אויף די חמשה מגילות נישט אויף תורה נביאים. שלמה באבער צייגט אהן אינעם מבוא פונעם ספר, אז דער ילקוט שמעוני האט נישט געהאט די חמש מגילות ארגינאלע מדרש רבה, נאר די קליינע מדרשים, און יעדעס מאל ווען דער ילקוט שמעוני צייכנט אהן מדרש שיר השירים אבער מדרש רות מיינט דאס איינע פון די מדרשים.
איינע פון די חידושים אין דעם מדרש אז אין מדרש שיר השירים זוטא רעכענט ער אויס אלע זיבעציג נעמען וואס אידן הייסן. און ברענגט ראיות דערויף פון פסוקים. אט דער חידוש ווערט אסאך געברענגט אין ראשונים בשם המדרש ווי עס ברעגנט רבי מכיר בן אבא מרי אין זיין ספר ילקוט המכירי, דער ריקנטי פרשת בהעלותך.
קאַטעגאָריע:מדרשים
פלאך
קליין|200px|צוויי פלאכן וואס איבערשניידן אין א דריי־דימענסיעלן רוים אין מאטעמאטיק, איז א פֿלאַך א פלאכער צוויי־דימענסיעלער אויבערפלאך; דאס איז א גרונטלעכער באגריף.
אין אנדערע דימענסיעס האט מען א פונקט (0 דימענסיעס), א ליניע (1 דימענסיע) און א רוים (3 דימענסיעס).
א פלאך אין דריי דימענסיעס
אין דריי דימענסיעס גייען אן די פאלגנדער:
קאַטעגאָריע:געאמעטריע
קופער
250px|לינקס 200px|קליין|מעטאַליש קופּער קופער איז א כעמישער עלעמענט מיטן סימבאל Cu און  אטאמישן נומער 29. עס איז אן איבערגאנג מעטאל.
פעניס ביז אינמיטן די 1980ער יארן פלעגט געמאכט ווערן פון ריין קופער, היינטצוטאגס צוליב די טייערקייט פון קופער און די שוואכקייט פונעם פעני ווערט דאס צוזאמגעמישט אויך מיט אנדערע מעטאלען ווצבש"פ צינק.
מען באניצט קופער אין א סאך כעמישע רעאקציעס ווי צום ביישפיל אין דער סאנאגאשירא רעאקציע (ענגליש: "Sonogashira Reaction", דײַטש: "Sonogashira Reaktion") אלס א קאטאליזאטאר וואס פארקניפט סוף-שטענדיקע (ענגליש: "terminal", דײַטש: "endständig") אלקינע מיט ארילהאלאגענידן (ענגליש: "aryl halide", דײַטש: "Arylhalogenid") כדי צו שאפן צווייענדיק-פונקציאנאליזירטע אלקינע. די דאזיגע רעאקציע איז אויך קאטאליזירט מיט פאלאדיום.
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
מדרש הגדול
דער מדרש הגדול איז א גרויסער מדרש, ערהאט געדינט אין תימן און ביי אמאליגע ספרד'ישע אידן אלס זייער הויפט מדרש.
ער איז מסודר אויף די פרשיות פון דער תורה, ער איז געשריבן מיט א פליסיגן גרינגען לשון הקודש, ענדליך ווי די תימנער אידן שרייבן, ער האט כמעט נישט קיין ארמית רוב פון דארט איז אויף לשון הקודש, עס געפינט זיך דארט אסאך זאכן געשריבן אנדערש ווי אנדערע מדרשים, עס ווערט פאררעכנט ווי גאר א אלטער מדרש.
יאהרן לאנג איז עס געווען אין א כתב יד, תימנער און ספרד'ישע אידן האבן דערין געלערנט פון כתב יד, ביז מוסד רב קוק האט עס איבערגעדרוקט מיט זייערע גוטע נוצבארע הגהות, שיינע אותיות. עס אנטהאלט פינף בענדער. יעדער חומש א באנד.
קאַטעגאָריע:מדרשים
ריב אייזן
קליין|150px|ריב אייזןleft|thumb|250px|די אלט מאדישע ריב אייזן וואס אונזערע באבעס פלעגן רייבן די קארטאפל קיגל. א ריב אייזן איז א ווערקצייג געווידמעט צו צירייבן עסנווארגן, אין אלגעמיין רויע גרינצייגן, ווי קארטאפל אדער מערן.
עס זענען דא פארשידענע ערליי ריב אייזנס, טייל זענען געמאכט פון בלעך אין אויסגעשניצעט שארפע לעכער. טייל זענען דיקע געפלאכטענע דראטן.
קאטעגאריע:קאכן געצייג
טביליסי
צווילינג שטעט
טביליסי האט די פאלגנדע צווילינג שטעט (לויטן יאר פון ווערן געצווילינגט):
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע קאַטעגאָריע:שטעט אין גרוזיע
כ' תמוז
יארצייטן
20. tammúz
זאלץ
זאלץ איז א קריסטאלישער מינעראל וואס באשטייט בעיקר פון נאטריום קלאריד (NaCl). וואס איז נויטבאר פאר מענטשן און בעלי חיים צו לעבן, אבער צופיל זאלץ קען שעדיקן. מען לייגט זאלץ אריין אין עסן ס'זאל שמעקן גוט און אויפלעבן די אפעטיט. זאלץ איז פון די עלטסטע ווירצונגען. אויך ניצט מען זאלץ כדי עסן זאל זיך האלטן פאר א לענגערע צייט.
מ'קען אויסגראבן זאלץ פון דער ערד אדער אויסטרוקענען פון ים וואסער.
אין יידישקייט
ווען מען מאכט המוציא איבער ברויט אדער חלה טונקט מען עס אין זאלץ לויט דער יידישער טראדיציע.
מוסד רב קוק
קליין מוסד הרב קוק איז א מוסד וואס ר' יהודה לייב מיימון האט אויפגעשטעלט אין שנת ה'תרצ"ו.
עס האט זייט זיין גרינדונג שוין געדריקט הונדערטער און טויזנטער ספרים און ביכער פון אלע סארט וואס כלל ישראל דארף.
עס זענען דא גאנץ עקסטרעמע פרומע אידן, נטורי קרתא מענטשן, וואס ווילן נישט אריין קוקן אין א ספר וואס זיי האבן געדרוקט, וויבאלד עס איז אויפן נאמען פון רב קוק.
צענטער דיסטריקט (ישראל)
צענטער דיסטריקט איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן אין מדינת ישראל. זיין הויפטשטאט איז רמלה.
שטעט
קאַטעגאָריע:דיסטריקטן אין ישראל
היסטאריע פון וויסנשאפט
וויסנשאפט איז א קערפער פון קענטענישן, סיי עמפיריש (פון פראקטישער דערפארונג) סיי טעארעטיש, אויסגעארבעט דורך א גלאבאלער קהילה פון פארשער, ניצנדיג געוויסע טעכניקעס פון אבזערוואציע און דערקלערונג. די קונסט ווערט גערופן דער וויסנשאפליכער מעטאד. די היסטאריע פון וויסנשאפט ניצט די מעטאדן פון אלגעמיינער היסטאריע.
וויסנשאפט האט זיך אנטוויקלט פון פראקטישע נויט און אויך פון פילאזאפישע פארשונגען. די וויסנשאפטליכע רעוואלוציע האט אנגעהויבן אין אייראפע דעם 13טן יארהונדערט און דערגרייכט איר שפיץ אין דעם 16טן יארהונדערט.
זעט אויך
*
וואָך
וואָך איז אן איינצהייט פון צייט פון זיבן טעג. אין א חודש זענען דא פיר וואכן (מיט נאך א פאר טעג). די וואך פון זיבן טעג איז אנגענומען אין כמעט דער גאנצער וועלט. די וואך צייכנט די ארבעטסטעג, למשל זעקס ארבעטסטעג און איין רו־טאג אדער, ווי אין די מערב לענדער היינט, פינף ארבעטסטעג און צוויי רו־טעג.
אין דער תורה שטעט אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט אין זעקט טעג און גערוט דעם זיבעטן טאג. דעריבער דארפן יידן טון ארבעט זעקס טעג און היטן דעם זיבעטן טאג אלס שבת.
קאַטעגאָריע:צייט
סלאגאן
א סלאגאן איז א זאץ וואס מיינט נישט די אויבעפלעכליכע אפטייטש פון די ווערטער נאר ענדערש ארויסצודרוקן א קלוגער מוסר רייד.
וועבלינקען
*
מוהל
מוהל איז דער וואס שניידט אוועק די ערלה פון איינעם ביי א רעליגיעזער צעראמאניע ברית מילה.
מעיקר הדין ליגט די מצוה פון מילה אויפן פאטער פונעם קינד, אבער רוב פאטערס האבן נישט די דערפארונג דעריבער בעט מען א פראפעסיאנעלער מוהל צו ווערן זיין שליח.
באקאנטע מוהלים
אין ארץ ישראל איז געווען א גרויסער מוהל יאסעלע ווייסבערג וואס האט גע'מל'עט יעדן טאג עטליכע קינדער. זיין זון משה גייט אין זיינע פיסטריט, און ער איז דער אפיציעלער מוהל אין שערי צדק שפיטאל.
אין דער וויזשניצער קהילה אין מאנסי, ווען דער פריערדיגער רבי, רבי מרדכי האגער פלעגט מכובד ווערן מיט סנדקאות, אויסשליסליך נאר זיין זון, רבי ישראל האגער, וואס האט געדינט דעמאלטס אלס רב ד'קהל "תורת חיים" אין מאנסי, און וועלכער איז א בארימטער מוהל, האט געמעגט דורכפירן די ברית. קאַטעגאָריע:ברית מילה קאַטעגאָריע:אידישע פאכן *
ויואל משה
ויואל משה איז א ספר געשריבן געווארן בכתב יד פונעם סאטמארער רב רבי יואל טייטלבוים, וואו ער איז מבאר שיטתו פארוואס אידן זענן פארבאטן געווארן צו האבן אן אייגן יידישע דעמאקראטישע לאנד מיט אן אייגענער מיליטער פאר ביאת המשיח. דאס ספר איז אנגעטיילט אין דריי חלקים מאמר שלש שבועות, מאמר ישוב ארץ ישראל, מאמר לשון קודש. דער מאמר לשון קודש איז א תשובה וואס דער סאטמארער רב האט געשריבן צו הרב פינחס הירשפרונג קעגן דער מאדערנער העברעאישער שפראך.
ווען דאס ספר איז ארויס געקומען האט זיך ווי פארשטענדליך געמאכט אן איבערקערעניש אין אלע שיכטן און קרייזן, טייל האבן עס פארברענט, און טייל גאר ווי דער בריסקער רב האט געזאגט אס עס איז א פינפטע שלחן ערוך. אין סאטמאר בפרט איז דאס ספר די איינציגסטע  וואס איז גרינטליך מבאר די עבירה פון ציונות געבויט אויף פריעריגע מקורות.
נאך דער פטירה פון רבי יואל טייטלבוים האט די בעלזער צייטונג המחנה חרדי געהאט א וועכענטליכן קאלום וועלכער האט זיך אפגעגעבן מיטן אפ-פרעגן דעם ויואל משה, די סאטמארע חסידים האבן נישט געענטפערט, דער איד האט זיך איינמאל באצויגן צו דעם מיט זלזול "אל תען כסיל" און "אין משיבין את הארי לאחר המיתה".
דרוקסאגראפיע
עס איז צוערשט ערשינען אין יאהר תש"כ, קודם בלויז די ערשטע מאמר דורך הוצאת ספרים ירושלים פון רבי יוסף אשכנזי.
במשך די קומענדיגע צוויי יאהר איז עס איבערגעדרוקט געווארן נאך דריי מאל, ווען צום לעצט איז עס שוין געווען א דיקער באנד מיט אלע דריי מאמרים.
די פינפטע מאל איז עס איבערגעדרוקט געווארן אין יאהר תשכ"ב אין טויזנט עקזעמפלארן אין ירושלים דורך רבי יודא לייב ווייס, בהוצאת רבי בן ציון יאקאבאוויטש.
אין תשס"ד איז ארויסגעקומען א פרישע איבערגעארבעטע דרוק אין ברוקלין.
עס אנטהאלט בסך הכל פינעף-הונדערט און צעהן זייטן. די מפתחות איז געמאכט געווארן דורך רבי סענדער דייטש.
ילקוט אמרים ויואל משה
דאס איז א תמצית פונעם ערשטן מאמר שלש שבועות, ארויסגענומען די טיפע פלפולים כדי מען זאל עס גרינגער קענען לערנען.
עס איז צוערשט געדרוקט געווארן זומער תשס"ב ביי כפתור ופרח אין ברוקלין, און זינט דאן איז עס איבערגעדרוקט געווארן עטליכע מאל אין טויזנטער עקזעמפלארן.
עס אנטהאלט צוויי-הונדערט פיער-און-דרייסיג זייטן, מיט די מפתחות.
הסכמות
קאַטעגאָריע:קנאות קאַטעגאָריע:ספרי סאטמאר קאטעגאריע:ספרי הלכה
י"ט תמוז
די טעג ווען י"ט תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
19. tammúz
צוקער
קליין|250px|פון די רערן מאכט מען צוקער קליין|250px|צוקער צוקער איז דער נאמען פון א גרופע קארבאהידראטן וואס האבן א זיסן טעם. מען ניצט צוקער צו מאכן זיס דאס עסן. ס'זאל זיין געשמאק פארן צונג.
געוויינלעך מיינט דאס ווארט "צוקער" סוקראז, אבער אויך גלוקאז, פרוקטאז און לאקטאז.
א מענטש וואס עסט צופיל עסנווארגן וואס אנטהאלטן צוקער קען אמאל קומען צו ליידן פון צוקערקרענק, ווען דער קערפער פארלירט דעם כח צו פארוואנדלען דעם צוקער אין זאכן וואס דער קערפער קען ניצן,
פראדוקציע
ראר צוקער איז א פלאנץ וואס וואקסט אין ווארעמע לענדער ביז א הייך פון זיבן מעטער. די רערן אנטהאלטן א זיסן זאפט פון וואס מען נעמט ארויס דעם צוקער.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:זיסווארג
עירוב
קליין|250px|עירוב שטאנגען אין ירושלים עירוב געווענליך מיינט דאס עירובי חצרות, בכדי צו קענען טראגן שבת אין אן ארט וואס ארומגענומען מיט מחיצות אבער וואו מען וואוינט דארט אין פארשידענע הײַזער. עירוב קען אויך מיינען "עירובי תחומין" אדער "עירוב תבשילין".
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
''דער ארטיקל דא באשרייבט דאס צאנז-קלויזענבורג'ער חסידות וועלכע איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה. פאר אינפארמאציע אויף דעם ארגינעלן צאנזער חסידות וואס איז געגרינדעט געווארן דורך הרה"ק ר' חיים האלבערשטאם זיע"א זעט צאנז (הויף)'' left|thumb|150px|דער סימבאל פון צאנז קלויזענבורג
עירוב
עירוב חצירות
דאס מאכן א עירוב חצירות איז א תקנה‎‎‎ פון שלמה המלך, די תקנה איז אז ווען צוויי אדער מער מענטשן וואוינען אין איין חצר ווערט דאס פאררעכנט ווי א רשות הרבים און מען טאר דארט נישט טראגן שבת, און אויב מאכט מען א עירוב און יעדער איז זיך משתתף אין די איין ברויט וואס ווערט געלייגט אין איין הויז ווערט יא די חצר פאררעכנט ווי א רשות היחיד צו מעגן מטלטל זיין שבת דארט. אויך ווען א שטח האט א דין פון א כרמלית און מען נעמט אים ארום מיט מחיצות קען עס ווערן א טייל פון אן עירוב.
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
קלויזענבורג
קלויזענבורג איז דער נאמען פון א חסידישן הויף וואס איז געגרינדעט געווארן דורך האדמו"ר ר' יקותיאל יהודה האלבערשטאם זצוקללה"ה (א זון פונעם רודניקער רב, הרב צבי הירש האלבערשטאם, וואס איז געווען א זון פון גארליצער רב אן אייניקל פון דברי חיים פון צאנז) וואס האט ממשיך געווען אין דעם וועג פון זיין הייליגן זיידן דעם דברי חיים און זיין זייזען דער יטב לב פון סיגעט.
עירוב
צורת הפתח
די תקנה פון עירובי חצירות איז נאר פאר אזעלכע חצירות וואס זענען ארומגענומען מיט געהעריגע מחיצות, אבער א חצר וואס האט נישט קיין גאנצע מחיצה קען מען אין דעם נישט טראגן נאר אויב מען מאכט א צורת הפתח, וואס דאס זענען אזעלכע שטאנגען וואס שטריק לויפט אויף דעם פון אויבן, און דאס ווערט פאררעכנט ווי א טיר פאר דעם חצר, אזוי ארום קען מען נאכדעם מאכן עירובי חצירות.
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
קלויזענבורג
דער קלויזענבורגער רבי פון קרית צאנז ר' יקותיאל יהודה וואס איז געווען רב פון קהילת הספרדים אין דער שטאט קלויזנבורג, רומעניע, פאר'ן צוויטן וועלט קריג, האט אויפגעבויט יודישקייט און חסידות נאכן קריג און האט גערופן זיינע מוסדות און זיינע שטעטלעך אין ארץ ישראל מיטן נאמען קרית צאנז אויפן נאמען פון זיין זיידן דער צאנזער רב דער דברי חיים זי"ע.
עירוב
צורת הפתח
מען האט דאס געמאכט אין פיל גרויסע שטעט אין אייראפע.
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
קלויזענבורג
די וואוילטעטיגקייטן פונם רבי'ן זענען נישט נאר געווען פאר זיינע חסידים נאר פאר גאנץ כלל ישראל, ווי ס'איז באוואוסט האט ער אויפגעשטעלט מפעל הש"ס און דעם לאניאדא שפיטאל אין קרית צאנז, נתניה.
עירוב
צורת הפתח
עס זענען דא וואס זאגן אז אין טייל שטעט האט מען דאס נישט געלאזט מאכן צוליב דעם אז עס וועט נשתכח ווערן הלכות הוצאה והכנסה. דער תוספות יום טוב זאגט אז אין ירושלים בזמן בית המקדש איז וועגן דעם נישט געווען קיין עירוב.
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
קלויזענבורג
צענטער|250px|אדמור"י צאנז קלויזענבורג
עירוב
צורת הפתח
אבער אנדערע זאגן אז דאס וואס מען האט נישט געמאכט קיין עירוב אין פארשידענע שטעט איז צוליב אנדערע סיבות און נישט עס זאל נישט פארגעסן ווערן די הלכה פון נישט טראגן. ווייל אלס הוצאה והכנסה זאל נישט פארגעסן ווערן, האט מען געטון איינע פון די צוויי זאכן אדער אז איינער פון שטאט זאל נישט טראגן, און אין מערסטנ'ס פעלער האט מען פשוט געלאזט ביים עק שטאט א קליין שטיקל פלאץ וואו ס'נישט דא קיין עירוב און מ'האט מפרסם געווען אין שטאט אז יענע גאס האט נישט קיין עירוב,אזוי ווי ס'שטייט אין שולחן ערוך.
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
דאס חסידות היינט
נאך דער פטירה פונעם רבי'ן ר' יקותיאל יהודה זענען אויפגענומען געווארן אויף זיין פלאץ:
עירוב
רשות הרבים
אויב א פלאץ הייסט א רשות הרבים מן התורה דאן העלפט נישט קיין צורת הפתח, און נישט קיין עירוב חצירות, און אז מען טראגט אין א רשות הרבים בשוגג איז מען חייב חטאת.
צאנז-קלויזענבורג (הויף)
דאס חסידות היינט
צאנז קלויזענבורג ווערט גערעכנט היינט אלס איינע פון די גרויסע חסידות'ן איבער דער גארער וועלט, עס האט בתי מדרשות און מוסדות אין:
עירוב
רשות הרבים
א רשות הרבים איז א פלאץ מיוחד פאר אסאך מענטשן ווי א מארק פלאץ אדער א שאסיי, און עס מיז זיין 16 אמות ברייט, און עס איז א מחלוקת ראשונים אויב עס מוזן זיך באניצן מיט דעם רשות הרבים ששים רבוא מענטשן אז דאס זאל זיין א רשות הרבים מן התורה.
ארץ ישראל
אין ירושלים און בני ברק און רוב שטעט אין ארץ ישראל איז דא אן עירוב צו טראגן שבת.
ברוקלין און מאנהעטן
צי קען מען דאס היינט מאכן און טראגן דערמיט אין שבת.
אלע ליטווישע גדולים אין ניו יארק האבן געהאלטן אז מאנהעטן און ברוקלין האבן א דין רשות הרבים מן התורה, און מען קען דא נישט מאכן קיין עירוב, טייל פון זיי, וואס רעכנט אריין ר' אהרן קאטלער, האבן געהאלטן אז עס פעלט נישט אויס קיין ששים רבוא, און ממילא איז פשוט אז די פלעצער האבן א דין רשות הרבים, אנדערע, און דאס רעכנט אריין ר' משה פיינשטיין, האבן געהאלטן אז ששים רבוא ברויכן זיך נישט ציזאם קימען אין איין גאס, עס איז געניג אז אין די שטאט איז דא ששים רבוא, און לויט זיי איז אויך מאנהעטן און ברוקלין א רשות הרבים מן התורה און מען קען נישט מאכן קיין עירוב.
אנדערע גדולי ישראל וואס דאס רעכנט אריין דער סאטמארער רבי ר' יואל טייטלבוים האבן געהאלטן אז מען זאל נישט מאכן קיין עירוב צוליב מכשולות וואס קען ארויסקומען פון נישט קענען הלכות הוצאה בשבת.
פון דער אנדערער זייט איז געווען ר' יהונתן שטייף און ר' מיכאל בער ווייסמאנדל וואס האבן געהאלטן אז מען דארף יא מאכן א עירוב אין ברוקלין און מאנהעטן, ר' מיכאל בער האט געוואלט מצרף זיין די בריקן פון דער סאבוויי פאר פי תקרה און צורת הפתח.
בארא פארק און וויליאמסבורג
אין יאר תש"ס האט הרב אפרים בלומענבערג אנגעהויבן א נייער עירוב אין בארא פארק מיט דער השגחה פון הרב חיים לייב כ"ץ, די קהילות וואס שטיצן דאס זענען בעלז און קלויזנבורג, און די קעגנער זענען סאטמאר און באבוב.
אין יאר תשס"ג האט מען געמאכט אן עירוב אין וויליאמסבורג מיט דער הסכמה פון הרב שלום קרויז, אודווארער רב, און הרב אפרים פישל הערשקאוויטש. די קהילות וואס שטיצן דאס זענען, צווישן אנדערע, פאפא, באיאן, קלויזנבורג, בעלז און וויזניץ ב"ב. פארשידענע אנדערע קהילות אין שטאט אין שפיץ פון סאטמאר זענען דערקעגן.
אייראפע
אין אנטווערפן איז דא אן עירוב נאך פון פארן קריג.
רבנים פון פריערדיגן דור אין אמעריקע וואס שטיצן
רבי יונתן שטייף
רבנים פון פריערדיגן דור אין אמעריקע דערקעגן
הרב אהרן קאטלער
וועב זייטלעך
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאַטעגאָריע:שבת
חיים קויפמאן
רבי חיים שאול קויפמאן (ז' טבת תרצ"ח - כ״ד תשרי תשס"ו) איז געווען ראש ישיבה אין און איינער פון די גרינדער פון דער ישיבה קטנה תפארת יעקב אין גייטסהעד. ער איז אוועק פריצייטיג מוצאי שמחת תורה כ"ד תשרי תשס"ו אין בליענדן עלטער פון 68 יאר.
קערפער פלעק
קערפּער פלעק אָדער שיינהייט מאַרק איז אַ פּימפּל אויפן געזיכט.
חיים קויפמאן
ביאגראפֿיע
ער איז געבוירן ז' טבת ה'תרצ"ח אין בערלין צו זיין פאטער ר׳ משה קויפמאן, א צאנזער חסיד, און זיין מוטער, א טאכטער פון ר׳ חיים שאול שענדארף, א חסיד פון רבי ברוך גארליצער. זיין באבע'ס עלטערע שוועסטער האט חתונה געהאט צום הייליגן צאנזער רב אין זיין דריטער זיווג, און זיין באבע – די רביצינ'ס אינגערע שוועסטער – האט פארברענגט גאר אסאך צייט אין דעם הייליגן שטוב.
ווען ער איז געווען אלט אנדערט האלב יאר איז זיין משפחה אנטלאפן פון דער ברענעדיגער ערד קיין ענגלאנד, אים מיטנעמענדיג. אנקומענדיג קיין ענגלאנד איז זיין פאטער נאר אריינגעלאזט געווארן אין לאנד מיט'ן תנאי אז ער וועט זיך זיך באזעצן אין די גייטסהעד געגנט און צוגעבן צו דער דארטיגער עקאנאמיע דורך עפענען דארט א טעקסטיל פאבריק, נוצנדיג דערצו זיין עקספערטיז אינעם טעקסטיל פעלד. פון אנפאנג איז ער געווען שטארק באזארגט איבער וויאזוי ער וועט קענען ערציען זיינע קינדער אין אזא וויסט פלאץ וואו עס עקזיסטירט נישט קיין אידישקייט, אבער זיין זארג האט זיך שנעל ארויסגעשטעלט צו זיין איבריג ווען ביים אנקומען אהין האט ער געפונען א שיינע, כאטש קליינע, אידישע קהילה, מיט א מוסד וואס איז ספעציעל געווארן געגרינדעט דורך הרב באמבערגער וואס איז געווען פריער רב אין מיינץ, מיטן ציל צוצושטעלן אן ערליכן חינוך פאר קינדער פון פליטים וואס האבן אהין דערגרייכט.
קערפער פלעק
עס איז נישט קיין געזונט פּראָבלעם, עס איז נאָר אַן עקל אבער געוויסע קאלירטע פימפלען זענען יא שיין. פארהאן וואס פרובירן צו מאכן א אפעראציע דאס אפצוטאן פון געזיכט.
חיים קויפמאן
ביאגראפֿיע
ווען חיים האט דערגרייכט די יארגאנג פון ישיבה גדולה, איז ער אריין לערנען אין דער ארטיגער ישיבה גדולה ביי הגאון רבי לייב גורוויץ און ביי הגאון רבי לייב לאפיאן, ער פלעגט ביים שיעור אפשרייבן אלע שיעורים מיט א גראדקייט, און נישט פארגעסן אראפצושרייבן אפילו די קושיות וואס די בחורים האבן אריינגעפרעגט ביים שיעור, א זאך וואס ער האט יארן שפעטער אויך געטון פארלאנגען פון זיינע אייגענע תלמידים.
קערפער פלעק
קאַטעגאָריע:געזונט קאַטעגאָריע:אנאטאמיע
חיים קויפמאן
ביאגראפֿיע
יעדן שבת האבן זיך די בחורים געטון פארזאמלען אין שטוב פון איינעם פון די כולל אינגעלייט (הרב מרדכי יוסף קאמיאנקע) וואו זיי האבן פארברענגט מיטן זינגען ווארימע ניגונים און פארציילן סיפורי צדיקים און דברי תורה אויף דער סדרה. דער בחור חיים האט זיך געשפירט דערפון גאר דערהויבן, און יארן שפעטער האט ער אליין געטון פירן ענליכע פארזאמלונגען, מיט זיינע פייערדיגע אינספירירנדע ווערטער.
איינער פון זיינע שטארקע פונקטן איז געווען זיינע גאר גוטע מעגליכקייטן זיך צו אויסקומען מיט אנדערע, ער האט אנגעהאלטן מיט איינעם פון זיינע חברותות, הגאון רבי מתתיהו סאלאמאן משגיח בית מדרש גבוה לייקוואוד, פאר זעכצן יאר אין-א-צי, אין ישיבה און דערנאך אין כולל.
ווען זיין פאטער איז געווארן ערנסט קראנק האט חיים אויפגעגעבן זיינע טעגליכע סדרים אין לערנען, טאג און נאכט איז ער געווען פארנומען מיט'ן זיך אפגעבן מיט זיין פאטער. אום ה'תשי"ח, ווען ער איז אלט געווען צוואנציג יאר, איז זיין פאטער נפטר געווארן. און חיים איז דאן בעפארן יו"ט פורים געווארן ארויסגעשיקט קיין אמעריקע זיך צו אויפהאלטן ביי זיינע נאנטע פאמיליע מיטגלידער. זיינס א פאמיליע נאנטער, ר' אלעזר שענדארף, איז געווען נאנט מיט'ן סאטמארער רבי׳ן פון די נאך-מלחמה יארן ווען דער סאטמארער רבי האט געוויילט אין שווייץ, און ער האט אראנדזשירט אז חיים זאל האבן די מעגליכקייט אנטיילצונעמען אין ביידע סדרים פונעם רבי'ן פסח אויפדערנאכט, א זעלטענע עהרע.
חיים האט צוגעהערט צו יעדעס ווארט, ער האט באטראכט יעדע טאהט, און יעדע דעטאל איז געווארן אריינגענומען אין זיין מח, וואס ער פלעגט שפעטער האלטן אינ-איין איבער פארציילן מיט התרגשות.
אזוי אויך האט ער זיך מיטגעכאפט מיט'ן סאטמארער רבי אויף זיין שיף אויפ'ן וועג רייזנדיג אפצושטאטן א באזוך אין ארץ ישראל, ווי חיים האט אלעס באטראכט מיט נייגער און דערנאך נישט אויפגעהערט צו איבער-דערציילן.
זייענדיג אין אמעריקע האט ער אויך אריינגעכאפט צו וויילן אויף איין שבת אין לעיקוואָד במחיצת רבי אהרן קאטלער.
אין יאר תש״ך זייענדיג 21 יאר אלט האט ער געהייראט זיין חשובע אשת חיל לאה נאַגל פון אנטווערפן, איר פאטער איז געווען א גערער חסיד, אריגינעל פון לאדזש. ווערנדיג א חתן ביי אזא יונגע יארגאנג איז ער אריין לערנען אין דעם געיטסהעדער כולל הרבנים, וואס איז געגרינדעט געווארן דורך הרב אליהו דעסלער, וואס דאס איז לכאורה געווען אין דער צייט די איינציגסטע כולל אין אייראפע. די סטאנדארטן אין דעם כולל זענען געווען גאר הויעכע, זיינע קאלעגען אין דעם כולל רעכענען אריין פילע וואס זענען שפעטער אויסגעוואקסן אלס גאר באקאנטע רבנים און ראשי ישיבה, צווישן אנדערע הגאון רבי יצחק טוביה ווייס שליט"א ירושלימער רב.
ער איז בארימט מיט זיינע געלונגענע און געשמאקע שיעורים אין חומש רש"י, וואס ער פלעגט געבן בעיקר ביי מלוה מלכה.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:גייטסהעד קאַטעגאָריע:ענגלישע רבנים קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע קאַטעגאָריע:דרשנים קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
פעני
קליין|א פעני פון [[גהאנע]] א פעני איז א מטבע אדער אן איינס פון וואלוטע אין פארשידענע לענדער וואו מ'רעדט ענגליש.
היסטאריע
אינעם אכטן יארהונדערט האט קארל דער גרויסער פראקלאמירט אז מ'זאל שלאגן 240 פֿעניג (פעניס) פון א פונט זילבער. יענער פונט האט געוואויגן בערך 326 גראם, קומט אויס אז איין פעניג האט אנטהאלט 1.36 גראם. (היינט איז ווערט אזוי פיל זילבער 40p שטערלינג.)
שפעטער פלעג מען שלאגן פעניס פון ריינעם קופער ביז אינמיטן די 1980ער יארן. זײַט דעמאלסט איז קופער אויך צו טייער און מען מישט אריין אנדערע מעטאלען ווצבש"פ צינק און נאך.
די פעני איז די קלענסטע מטבע אין ווערט:
בילדער
קאַטעגאָריע:מטבעות
זונטיק
ער הייסט אזוי ווייל דעם טאג האט מען געדינט די עבודה זרה די זון.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טעג
ניקל
250px|מינימזעד|לינקס 200px|קליין|מעטאלישער ניקל 200px|קליין|א שטיק ניקל ניקל איז א כעמישער עלעמענט מיטן סימבאל Ni (לאטייניש: niccolum) און אטאמישן נומער 28. ער איז אן איבערגאנג מעטאל, און איינער פון פיר מעטאלן וואס האבן מאגנעטיזם.
די אמעריקאנער 5 צענטיגע מטבע הייסט ניקל, צוליב ווייל ס'איז געמאכט פון די סארט מעטאל.
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
פארמל
א פֿאָרמל אדער פֿארמולע אין מאטעמאטיק איז א באשטימטע מאטעמאטישע אויסלייג כדי צו פארגרינגערן צו רעכענען קאמפליצירטע חשבונות.
צום ביישפיל: איז א פארמל צו רעכענען דעם קוואדראט C. איז א וועג צו אויסרעכנען א קוואדראטישע גלייכונג.
קאטעגאריע:מאטעמאטיק
י"ח תמוז
די טעג ווען י"ח תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
18. tammúz
שידוך
thumb|250px|Gerard van Honthorst, De koppelaarster (1625)|קליין|מרכז| שדכן צייכונג 1625 א שידוך איז א צוזאמענשטעל פון א מאן מיט א פרוי.
א שידוך ווערט געווענליך באנוצט צו באצייכענען א מאן/פרוי אנקניפ איידער זיי האבן געהייראט, ווי צ.ב.ש. נעכטן איז געווען א שיינער שידוך, ראובן מיט לאה. אדער יוסף און בנימין האבן זיך משדך געווען.
טראדיציאנעל ווערט א שידוך אויסגעפירט דורך א שדכן, אבער אין דער היינטיגער מאדערנער וועלט טרעפן זיך אסאך פארן אן א שדכן.
וועבלינקען
קאטעגאריע:משפחה
דיים
thumbnail|אמעריקאנער דיים צען [[צענט מטבעות, פון רעכטס צו לינקס, א מורקערי דיים פון זילבער, א מאדערנע דיים געמאכט פון א קופער ניקל געמיש, אן עלטערע דיים געמאכט פון א זילבער געמיש,]]
דיים איז די אמעריקאנער 10 צענטיגע מטבע, וואס איז ווערט א צענטל פון א דאלאר.
קאַטעגאָריע:מטבעות
פירערשאפט
פירערשאפט איז אנפירן א ארגענעזאציע פון מענטשן וואס זענען אויף א געוויסער אופן אונטערגעווארפן אונטער זיין איינפלוס, מאטיוויציע און זיין טייל איז צוגעשריבן די קרעדיט צו ערמעגליכען די מענטשן אויצופירן זאכן וואס אן אים וואלט דאס נישט צושטאנד געקומען דער ענד ציל וואס איז בשותפות א טובה פאר אלעמען.
אנדערשט ווי געוועלטיגן איז פירערשאפט נישט ארויפגעצווינגן דורך דעם וואס זיין טאטע איז געווען דער פירער נאר אנגענומען מכוח זיין אייגענע קוואליטעט, חכמה און טאלאנטען.
קאַטעגאָריע:סאציאל וויסנשאפט
תל אביב דיסטריקט
קליין|מאפע פון תל אביב דיסטריקט תל אביב דיסטריקט איז איינער פון די זעקס דיסטריקטן אין מדינת ישראל. זיין הויפט שטאט איז תל אביב.
באבי יאר
באבי יאר איז דער טאל צפון - מערב נעבן קיעוו וואו די נאציס האבן ביי חורבן אייראפע דארטן אויסגעהארגעט הונדערט טויזנט מענטשן רובם ככולם אידן אין דעם צווייטן וועלט קריג. אנגעהויבן דעם 29סטן סעפטעמבער 1941.
קליין|250px|
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
פארלארינע
fa:گمشده‌ها Lost, les disparus Lost Lost Lost (serial) Lost (dizi)
קוואדער
קליין|לינקס|אמעריקאנישער קוואדער א קוואדער (פון פֿערטל) איז אן אמעריקאנער אדער קאנאדישע 25 צענטיגע מטבע וואס איז א פערטל פון א דאלאר.
קאַטעגאָריע:מטבעות
טללי אורות
טללי אורות איז א וועכענטליכע תורה בלעטל, ארויסגעגעבן דורך צעירי אברכים דבאבוב 45.
ערשיינט אין א קאלירפולע פארמאט, מלא תוכן וחן, הגם בעיקר באבובע ענינים, איז עס אבער רייך און שיין בייארבעט, פארמאגט צווישן 4 און 6 זייטען. קאטעגאריע:תורה בלעטער קאטעגאריע:באבוב
מיסט
זע אויך
מיסט מענעדזשמענט
קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
עובדיה יוסף
קליין|267x267px|הרב עובדיה יוסף [[2013 תשע"ד לערנן תורה|טעקסט=]] הרב עובדיה יוסף (גריפן מרן אודער מרן מלכא גבוירן י"ב תשרי ה'תרפ"א, באגדאד, איראק - ג' חשוון ה'תשע"ד, ירושלים, ישראל) איז געווען א חרדישער ספרדישער תלמיד חכם און פוסק, תלמיד פון הרב עזרא עטייה, און איינער פון די גייסטליכער פירער פון די ספרדישע געמיינדעס. פון תשל"ג ביז תשמ"ג האט ער געדינט ווי דער ספרדישער הויפט רב פון ישראל, דער "ראשון לציון", און ער איז געווען דער גייסטלעכער פירער פון דער ש"ס פארטיי.
ער איז געווען באוואוסט פאר זיין לייכטן שטאנדפונקט וואס ער האט גענומען אין הלכה, וואו ער פלעגט שטענדיג מקיל זיין, אפילו ווען דאס איבערוועגנדיקער מערהייט פון פוסקים זיינען מחמיר, א זאך וואס האט אים באווייטערט פון מערערע פרומע קרייזן, אויך פון צעווישן די ספרדישע.
ער איז געווען באוואוסט פאר זיינע שארפע רעמארקן, וואס האבן אסאך מאל ענטהאלטעט רעסיסטישע געדאנקען, קעגן אנדערע יידישע קרייזן און פרעזענלעכקייטן, איינרעכענענדיק רבנים אדמו"רים און מקובלים, ווי אויך קעגן ניט אידן, און זיינען אפט מאל קאנדעמנירט געווארן דורך אידישע ארגינעזאציעס ארום דער וועלט אלס האס רייד. זיינע אנההענגער און מיטגלידער פון זיין פארטיי פארטיידיקן אים, און ערקלערן אז ער האט זיך ניט געמיינט צו אנטשעפן מיט אנדערע, נאר אז זיין סטיל פון רעדן איז געווען א שארפע, און אז אזוי איז דער סטיל פון רעדן ביי די אפשטאמיקע פון אראבישע לענדער.
ער האט געלערנט אין דער ישיבה פורת יוסף אלס בחור אונטער הרב עזרא עטייה, און זיך געדרייט צווישן די קנאים אויס אומצוטרוי וואס די ערליכע ספרדים פון יענע צייטן האבן געהאט קעגן די ציונים פארן אפווישן זייער מסורה.
אורין
מרכז|ממוזער| שתן
עובדיה יוסף
ער איז געווען פון די באוואוסטע בעלי השפעה אין ספרדישע קרייזן, מיט אומגעפער 11 מאנדאטן פון דער ש"ס פארטיי.