cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
דארבי
אנדענקפונקטן
דארבי מוזיי און קונסט גאלעריע ווייזט מאלערייען פון זשאסעף רייט, אויך שיין קעניגליכע קרוין דארבי פארצעליי, נאטירלעכע היסטאריע, לאקאלע פאלקן און ארכעאלאגיע.
שאסייען
אזוי ווי דארבי ליגט צענטראל אין הארץ פון ענגלאנד, איז ער געווארן א ראג וואס פארבינדט מיט אסאך ראיאנען אין לאנד. דער 45px אויטאסטראד גייט אדורך בערך צען מייל מזרח פון דער שטאט, און פארבינדט דארבי מיט לאנדאן, שעפילד און לידז. נאך הויפט שאסייען וואס פארן אדורך דארבי אדער נאענט דערביי, זענען דער 30px (היסטאריש איז דער שאסיי געווען דער הויפט שטראז פון לאנדאן קיין לעסטער, מאנטשעסטער און קארלייל), דער 50px (באדמין צו מאנספילד דורך בריסטאל און בירמינגהאם), דער 50px (ווארינגטאן צו לעסטער דורך סטאק-אן-טרענט), דער 50px (ניוקאסל-אונטער-ליים צו מעבלטארפ, כולל "ברייען קלאף וועג" וואס פארבינדט דארבי מיט נאטינגהאם) און דער 50px (דארבי צו טערסק דורך שעפילד און לידז).
באנען
קליין|250px|"מידלאנד דארבי" באן סטאנציע דארבי האט א באן שוין זייט 1840, ווען מען האט געעפנט די צפון מידלאנדס באן קיין לידז, און א רוטע צו נאטינגהאם און לעסטער פון דער מידלאנד קאנטן באן; אין 1844 האבן די קאמפאניס זיך פאראייניגט אין דער מידלאנד באן. די מידלאנד דארבי באן סטאנציע ווערט אפערירט דורך מזרח מידלאנד באנען, און האט עקספרעס באן דינסטן קיין לאנדאן, צפון מזרח און דרום מערב.
לופט
מזרח מידלאנדס פליפארט געפינט זיך 24 ק"מ פון דארבי.
52.922°N, -1.47583°W
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דארבי
פראגראמירן שפראך
א פראגראמירן שפראך איז א געמאכטע שפראך וואס מען ניצט כדי צו שאפן א פראגראם אדער ווייכווארג וואס קען קאנטראלירן א מאשין, למשל א קאמפיוטער. ביז היינט האט מען שוין געשאפן טויזנטער פראגראמירן שפראכן.
עס זענען דא פיל פראגראמירן שפראכן וואס יעדע פון זיי איז געאייגנט פאר אנדערע צוועקן. עטליכע באקאנטע שפראכן זענען: סי (C), ++C, וויזועל בייסיק (Visual Basic), פערל (Perl), דזשאווא (Java), סי שארפ (#C).
ערשטע אנטוויקלונגען
די גאר ערשטע קאמפיוטערס האט מען נישט פראגראמירט אזוי ווי היינט מיט א געשפייכלערטן פראגראם, נאר מען האט געדארפט ענדערן דער קרייזעריי פיזיש.
שפעטער האט מען אנגעהויבן שרייבן פראגראמען אין מאשין שפראך, וואו דער פראגראמירער שרייבט יעדע אנווייזונג ווי א נומער וואס דאס הארטווארג קען גלייך אויספירן.
אפענער קאָד
אפענער קאד באצייכנט א קאמפיוטער פראגראם וואס איז אפן און פריי פאר אלעמען סיי מיט זיך נוצן מיט דער פראגראם און סיי מיט ענדערן דער אינסטרוקציע לויטן פראגאמירער'ס ווילן. דער צוועק פון דער מעטאד איז צו לאזן דאס פראגראם זיך אנטוויקלען אויפן בעסטן און שנעלסטן אויפן.
צום ביישפיל, די אפערירן סיסטעם לינוקס איז אן אפענע אינסטרוקציע. דערקעגן מייקראסאפט'ס פראגראמען וואס זיינען קאמפילירט און עס איז א פארשלאסענער קאד.
*
עבי שטיין
left|thumb|250px|אביגיל ביי א דרשה אין דעם קאליפארניע אוניווערסיטעט אביגיל ״עבי״ חוה שטיין (ענגליש: Abby Stein; געבוירן דעם 1טן אקטאבער 1991 מיטן נאמען "ישראל אברהם (שרולי) שטיין") איז אן אמעריקאנער טראנסזשענדער אקטיוויסט, שרייבער, רעדנער, און אפגעפארענער געוועזענער חסיד.
ביאגראפיע
אביגיל חוה, וועלכע איז מער באקאנט איבעראל אלס "עבי", איז געבוירן געווארן אין 1991 אין וויליאמסבורג, אלס א יונגל מיטן נאמען ישראל אברהם שטיין, צו זיין פאטער רבי מנחם מענדל שטיין דער סאווראנער רב און זון פונעם פאלטיטשאנער רבי, רבי מרדכי שטיין, און צו זיין מוטער מרת חיה שיינדיל, טאכטער פון רבי יוסף משה מייזליש, דער געוועזענער ווייטצענער רב פון ברוקלין. ער איז אויך אן אייניקל פונעם בעל שם טוב דער גרינדער פון חסידות. ער איז דאס זעקסטע קינד פון 13 געשוויסטער. אלס קינד איז ער געגאנגען לערנען אין חסידישע מוסדות. שפעטער האט ער געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין דעם וויזשניצער שטעטל אין קייאמישע לעיק ניו יארק.
אין יאר 2010 האט ער געהייראט מרת פריידא הורוויץ וואס קומט אויכעט פון א רעבישער-משפחה, א קורצע צייט נאך דער חתונה איז זיי געבוירן זייער איינציגסטע קינד, דוד. אין יאר 2012 האט ער איבערגעלאזט די חרדישע געמיינדע און דעם חסידישן לעבן-שטייגער, און האט זיך גע'גט פון זיין פרוי.
אין יאר 2015 האט ער זיך דערקלערט טראנסזשענדער, און צוליב דעם האט זיין משפחה אפגעהאקט סיי וועלכער קאנטאקט מיט אים. זיין געשיכטע איז געווען באשריבן און אלע גרויסע צייטונגען אין אמעריקע, און אין ישראל. דער ערשטער ארטיקל איז געווען אין דער צייטונג פארווערטס אויף דער אידישער שפראך.
אין יאר 2014 איז שטיין געווארן א סטודענט(קע) אין דעם פּרעזסטישפולן קאלומביע אוניווערסיטעט וואו ער האט שטודירט פרויען און מין (אידענטיטעט) שטודיעס, און די וויסנשאפט פון פירערשאפט.
שטיין איז הײַנט אַ באַקאַנטע מעדיאַ־רעדנער, און מען האָט געשריבן וועגן אים אין דער „ניו־יאָרק טײַמס און „ניו־יאָרק פּאָסט, און ער איז געוואָרן אַ מעדיאַ־סענסאַציע.
רעפערענצן
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן קאטעגאריע:יידישע שרייבער קאטעגאריע:אפגעפארענער קאטעגאריע:וויליאמסבורגער קאטעגאריע:יידישע להט"בן קאטעגאריע:טראנסזשענדערס קאטעגאריע:עסקנים קאטעגאריע:אייניקלעך פון בעש"ט קאטעגאריע:טווערסקי פאמיליע
אמהערסט, מאסאטשוסעטס
אַמהערסט איז א שטעטל אין העמפשיר קאנט, מאסאטשוסעטס, אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אינעם קאנעטיקוט טייך טאל.
דער יידישער ביכער-צענטער געפינט זיך אין אמהערסט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין די פאראייניגטע שטאטן קאַטעגאָריע:מאסאטשוסעטס
סטראנטיום
250px|לינקס 250px|קליין|סטראָנטיום סטראָנטיום (Strontium) איז אַ כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן מיט כעמישן סימבאָל Sr און אטאם נומער 38.
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:אלקאלי ערד מעטאלן
וואלווערהאמפטאן
קליין|250px| וואלווערהאמפטאן וואלווערהאמפטאן איז א שטאט אין דעם מערב מידלאנדס ראיאן, ענגלאנד. זי ליגט אויף דעם מזרח-מערב וואסערשייד פון ענגלאנד. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז בערך 239,100 (געשאצט 2004).
די שטאט איז געגרינדעט אין 985. זי איז לאנג געווען א מארק שטאט וואו מ'האט געהאנדלט וואל. ביי דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע איז די שטאט געווארן א צענטער פון מינירן (קוילן, קאלכשטיין און אייזן ארץ) און אויטא פראדוקציע. היינט איז אינזשעניריע א חשובע אינדוסטריע אין דער שטאט.
משה רוקח
רבי משה רוקח (ה'תקע"ה - ב' אייר ה'תרמ"ז), פון קארעוו.
אפשטאם
רבי משה איז געבוירן און יאר ה'תקע"ה, דער פערטער זון צו זיין פאטער הרב שלום רוקח, פון בעלזא באקאנט אלס דער שר שלום. און צו זיין מוטער מרת מלכה א טאכטער פון הרב ישכר דוב רומערז רב אין סקאהל.
רבנות
רבי משה איז געווען רב און אן אדמו"ר אין מיעכאוו און אין קארעוו.
הסתלקות
רבי משה איז נפטר געווארן ב' אייר ה'תרמ"ז.
פערלאפ אונטערגרונט סטאנציע
פֿערלאפ איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין פערלאפ, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע. זי געפינט זיך אויף דער צפון זייט פון פֿארעסט ראד אין פֿערלאפ, צפון פון בארקינגסייד.
די סטאנציע איז אין זאנע 4.
באדינונגען
אין די שפיץ שעה׳ן פארן צוויי באנען א שעה קיין מערב רייסליפ
צינק
250px|לינקס 250px|קליין|צינק דאָס צינק (Zinc) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Zn און אַטאַם נומער 30. ער איז אן איבערגאנג מעטאל.
מעש איז א געשמעלץ פון צינק און קופער, וואס ווערט שוין גענוצט דריי טויזנט יאר.
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
די קונסט פון מלחמה
קליין|400פיקס|א טייל פונעם בוך די קונסט פון מלחמה די קונסט פון מלחמה ( סון זי בינג פֿאַ) איז א בוך געשריבן דורכן כינעזישן גענעראל סון צו אינעם 6טן יארהונדער פאר דער ציווילער רעכענונג. דאס בוך האט 13 קאפיטלעך. דאס בוך דערציילט וועגן מלחמות און וויאזוי מען זיגט. עס רעדט וועגן מיליטערישער סטראטעגיע און פארוואלטונג פון מלחמה.
מען האט איבערגעזעצט דאס בוך אויף פראנצויזיש צום ערשטן מאל אין 1772, און אויף ענגליש (טיילווייז) צום ערשטן מאל אין 1905.
טעמעס
סון צו האט געהאלטן אז וואס ווייניגער מען פירט מלחמה איז בעסער. די מלחמה זאל מען פירן וואס גיכער כדי צו פארמיידן עקאנאמישן שאדן.
די דרייצן קאפיטלעך
קאַטעגאָריע:ביכער קאַטעגאָריע:מלחמה קאַטעגאָריע:כינע
נאגיב מאכפוז
קליין|נאַגיב מאַכפֿוז נאַגיב מאַכפֿוז 11טן דעצעמבער 1911 - 30סטן אויגוסט 2006) איז געווען אן עגיפטישער שרייבער וואס איז באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר ליטעראטור אין 1988.
יונגע יארן
מאכפוז איז געבוין געווארן אין א נידריגער מיטל־קלאס מוסלעמענישער פאמיליע אין קיירא. מ'האט אים א נאמען געגעבן נאך פראפעסאר נאגיב פאשא מאכפוז (1882 - 1974), דער בארימטער קאפטישער דאקטער וואס האט אויפגעפאסט אויף זיין געבורט. ער איז געווען דאס זיבעטע און יונגסטע קינד אין א משפחה פון פינף יינגלעך און צוויי מיידלעך. זיין פאטער איז געווען א ציווילער-באאמטער. ער האט שטודירט פילאזאפיע אין דעם קעניג פואד אוניווערסיטעט (היינט קיירא אוניווערסיטעט) און האט גראדואירט אין 1934.
ער איז געבליבן א בחור ביז ער איז געווען אלט 43. אין 1954 האט ער געהייראט אן עגיפטישע פרוי, אטיא, וואס האט אים געבוירן צוויי טעכטער.
פאליטיק
ווען פרעזידענט אנוואר סאדאט האט געמאכט שלום מיט ישראל אין קעמפ דעיוויד, האט מאכפוז דאס שטארק געשטיצט. צוליב דעם האט מען פֿאַרווערט זיינע ביכער אין די אראבישע לענדער, ביז ער האט געווינען דעם נאבעל פריז.
ווערק
קאַטעגאָריע:עגיפטישע מענטשן קאַטעגאָריע:ראמאניסטן קאַטעגאָריע:נאבעל פריז קאַטעגאָריע:קיירא
אלעזר רוקח (בעלז)
רבי אלעזר רוקח זצ"ל (ה'תק"ע - י"ט כסלו ה'תרמ"ב), פון בעלזא. דאס עלצטע קינד און דער בכור פון דעם שר שלום פון בעלזא.
אפשטאם
רבי אלעזר'ל איז געבוירן און יאר ה'תק"ע (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב שלום רוקח פון בעלזא, באקאנט אלס דער "שר שלום", און צו זיין מוטער מרת מלכה, א טאכטער פון הרב ישכר דוב רומערז רב אין סקאהל.
אויף רבי אלעזר'ל האט מען געזאגט ער האט דאס אויסזען פון זיין פאטער; דער רוזשינער האט געזאגט, ס'איז צו דערקענען אויף אים אז ער איז דאס ערשטע כח פון פאטער.
אין יאר ה'תרט"ו נאך זיין פאטער'ס פטירה, האט רבי אלעזר'לס יונגסטער ברודער רבי יהושע'לע איבער גענומען די רביסטעוווע פון פאטער, אין רבי אלעזר'ל איז געבליבן וואוינען אין בעלזא און זיך ערנערט פון זיין וויין געשעפט.
הסתלקות
רבי אלעזר'ל איז נפטר געווארן י"ט כסלו ה'תרמ"ב. און ליגט נעבן זיין פאטער.
זיין מצבה איז איינע פון די פיר אויפן בית החיים אין בעלזא, וועלכע זענען נישט געשעדיגט געווארן אין דעם צווייטן וועלט קריג.
פאמיליע
רבי אלעזר'לס קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בעלזא קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
היימלאנד
היימלאַנד איז א יודיש בוך פון בירא-בידזשאנער לידער געשריבן דורך איציק פעפער און ערשינען דורך איקאר אין ניו יארק 1944 לכבוד דער באגעגעניש פון דער עזעקוטיווע פונעם איקאר מיט דער סאוועטישער דעלעגאציע, וועלכער איז באשטאנען פון שלמה מיכאלס און איציק פעפער, אין לינקאלן האטעל דעם 21סטן סעפטעמבער 1943.
טעאריע פון משמעותדיקייט
טעאָריע פֿון משמעותדיקײַט איז אַ צװײַג פֿון מאַטעמאַטיק, װאָס אַנאַלאַזירט, אױף אַ מאַטעמאַטישן אױפֿן, סײַ װאָסערע נישט זיכערדיקע פֿענאָמען. למשל, װאָס איז די משמעותדיקײַט פֿון װאַרפֿן אַ װערפֿל (die) און זאָל אַרױסקומען זעקס-זעקס.
היימלאנד
די אייננאמע פון דעם בוך איז געגאנגען פאר הילף צו דער רויטער ארמיי. עס איז צאמגעשטעלט געווארן דורך יצחק אלחנן ראָנטש, דער רעדאקטאר פון ניי לעבן, חודש זשורנאל פון איקאר.
טעאריע פון משמעותדיקייט
די טעאָריע װערט אַ סך גענוצט אין סטאַטיסטיק און אין עקאָנאָמיק.
היימלאנד
אינהאלט
דאס בוך אנטהאלט אכט-און-פערציג לידער אין דריי אפטיילונגען אין א ס"ה פון 125 זייטן. מארק שאגאל האט בייגעטראגן אכט צייכענונגען ווי א מתנה צו דער הילף-אקציע פאר דער רויטער ארמיי.
דער וואונדער-אוצר פון דער יודישער שפראך
דער וואוּנדער-אוֹצָר פוּן דער יוּדישׁער שפּראַך איז א סעריע יודישע ביכער פון פאָלקסטימלעכע רעדנסאַרטן, גלייכווערטעלך און אַנעקדאָטן געזאמלט און דערקלעהרט דורך יהודה עלזעט אין ווארשע. געזעצט אין דרוקעריי פון א. ראָם און א. י. האַלטער אין נאוואליפיע 7, און געדרוקט ביי די ברידער לעווין-עפּשטיין אין פּאַוויע 38.
היימלאנד
אינהאלט
אויף זייט דריי איז אויך פאראן א בילד פונעם פאַרפאַסער.
דער וואונדער-אוצר פון דער יודישער שפראך
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידישע ביכער קאַטעגאָריע:יידישע אויסדרוקן קאטעגאריע:יודישע ביכער געדרוקט אין ווארשע
היימלאנד
אינהאלט
די ערשטע אפטיילונג אנטהאלט איבערהויפט לידער וועלכע באזינגען ביראבידזשאן.
וועב לינקען
קאטעגאריע:יידישע ביכער קאַטעגאָריע:דיכטונג קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט] קאטעגאריע:יודישע ביכער געדרוקט אין ניו יארק אין יאהר 1944
טעאריע פון משמעותדיקייט
היסטאריע
ס'איז אנגענומען אז די טעאריע פון משמעותדיקייט האט זיך אנגעהויבן אין 1654. אין יענעם יאר האט זיך אנגעפירט א קארעספאנדענץ צווישן פיער דע פערמא און בלייז פאסקאל, ארום די וועגן צו רעכענען די משמעותדיקייט אין געוויסע מזל־שפילן. די נאכפאלגנדיקע טריט האט געמאכט כריסטיאן הויגנס,
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
מעסאפאטאמיע
קליין|מעסאפאטאמיע קליין|מעסאפאטאמיער ראיאן מעסאָפּאָטאַמיע (פון גריכיש: מעסאס μέσος - "צווישן"; פּאטאַמיע ποτάμια  - "טייכן") איז דער ראיאן וואס שפרייט זיך אויס צווישן די צוויי גרויסע טייכן דער פרת און דער חידקל. די צוויי טייכן הייבן זיך אן אין מזרח טערקיי; דער פרת הייבט זיך אן אין מיטל מזרח טערקיי און דער חדקל הייבט זיך אן אין דרום מזרח טערקיי, און ביידע גיסן זיך אריין אונעם פערסישן איינגאס. צווישן די צוויי טייכן וואס ציען זיך פון דרום טערקיי ביז אראפ גאנץ איראק ביזן פערסישן איינגאס, ווערט אנגערופן מעסאפאטאמיע, וואס דארטן האט זיך אנגעהויבן די ערשטע ציוויליזאציע. דער ראיאן איז דער מזרח טייל פון דער "פֿרוכטבארער האלבער לבנה". פריער האט מען גערופן נאר דעם צפון טייל צווישן די טייכן מיטן נאמען מעסאפאטאמיע; אין תנ"ך ווערט דער ראיאן אנגערופן ארם נהריים. היינט ניצט מען דעם נאמען פארן גאנצן שטח צווישן די צוויי טייכן.
מעסאפאטעמיע איז אנגענומען צו זיין די ערשטע ברייט פארשפרייטע פלאץ פון שריפט, די שומער שריפט, גערופן די "כתב יתידות" ווייל זיי פרעגן שרייבן מיט סימנים פון נעגל ארייגעקריצט אין ליים.
געאגראפיע
דער נאמען מעסאפאטאמיע באדייט דעם ראיאן פון די בארגאראפן פון די זאגראס בערג און די בערג פון קורדיסטאן צו מזרח און צפון, און די מדבריות פון סיריע און דעם אראבישן האלבאינדזל אין מערב און דרום ביזן בארטן פונעם פערסישן איינגאס. היינט איז דער ראיאן מערסטנס אין איראק, און א טייל אין סיריע און איראן.
די צוויי הויפט טייכן אינעם ראיאן זענען דער פרת אין מערב—זיין מקור איז אין טערקיי און זיין לענג איז 2,781 ק"מ, און דער חידקל מזרח פונעם פרת—זיין מקור איז אין מזרח טערקיי און זיין לענג 1,740 ק"מ. די גרעסטע דיסטאנץ צווישן די צוויי טייכן איז 250 ק"מ, און די קלענסטע דיסטאנץ איז 10 ק"מ.
אין דרום איז פאראן א גרויסער מאנגל פון וואסער, ווייל די רעגן געבן נאר 70-300 מ"מ א יאר.
היסטאריע
אין דער היסטארישער וועלט די ערשטע ציוויליזאציע וואס מ'ווייסט דערפון (ווייל דאס איז באמת די ערשטע ציוויליזאציע נאכן מבול) איז די ציוויליזאציע פון מעסאפאטאמיע. היסטאריקער געבן אן כל מיני סיבות פארוואס דווקא דארט, אבער אונז דארפן מיר נישט צוקומען צי דעם, זייער פשוט, די תיבה האט גערוהט אויף די הרי אררט, זאגט דער תרגום אויף דעם אז דאס איז הרי קרדו, די קורדישע בערג, דאס איז אין צפון מעריב סיריע, פון דארטן זענען זיי געגאנגען מזרח, צום נענסטן גרעסטן טייך (הנהר הגדול נהר פרת, אלע יענע ישובים זענען געווען ארום טייכן) און זיי זענען אנגעקומען און זיך באזעצט אין דעם גאנצן ארם נהרים געגנט.
די צייוויליזאציע אין מעסאפאטאמיע, פאר פינף הונדערט יאר, איז צוטיילט אין א פאר פעלקער, די ערשטע וואס מ'ווייסט, איז די שומער באפעלקערונג, זייער ציוויליזאציע איז געווען בעיקר סטאנציאנירט, ביים מער דרום חלק פון מעסאפאטאמיע, טייל פין זייערע באקאנטע שטעט זענען אור (געבורט-שטאט פון אברהם אבינו), ארק, און ימדת ניסר.
די צווייטע גרויסע באפעלקערונג, איז געווען די קעניגרייך פון אכד, (אכד ואלכד מארץ שנער) דאס איז שוין געווען מער א קעניגרייך, זיי זענען געווען סטאנציאנירט מער צפון פון די שמירים, אבער האבן זיך שפעטער זייער אויסגעשפרייט, אייננעמענדיג גאנץ שמיר אונטער זיך, מיט א שמיץ אריבער, פון זייערע באקאנטע שטעט איז כוש און שיפור.
פין די ציוויליזאציעס איז געבליבן אסאך קונסט, ווי אויך געשריבענע ווערק, זייער לעבן איז געווען געבויט ארום אגריקולטור, וואס צוליב דעם האבן זיי אלע געוואנט ארום די טייכן, זיי האבן אויכט געמאכט אזוינע יאורות פין די טייכן ביז זייערע פעלדער, אזויווי די מצריים, זיי זענען פארשטייט זיך געווען פוסטע געצן דינער.
די מלכות פון אַכַד האט זיך עווענטועל אויסגעשפרייט, אין איינגענומען די גאנצע געגנט אראפ, און דרום, ביז נאכן אראבישן האלב אינזל, און אין מזרח זענען זיי אנגעקומען ביז כנען. ס'זענען געווען אין יענער געגנט נאך אסאך קלענערע מלוכות.
די צווייטע גרויס ציוויליזאציע איז געווען מצרים און כוש.
קאַטעגאָריע:פלעצער פון תנ"ך קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
ליווערפול
קליין|250px| ליווערפול וואסערפֿראנט ליווערפול איז א שטאט און מעטראפאליטאנער בארא אין מערזיסייד, ענגלאנד, אויף דער מזרח זייט פון דער מערזי לעפצונג. זי איז געגרינדעט געווארן אין 1207 און באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1880. ליווערפול איז די פערטע גרעסטע שטאט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך מיט א באפעלקערונג פון 435,500,.
ליווערפול איז א גרויסע פארט שטאט. ביים אנהייב 19טן יארהונדערט, איז 40% פון דער וועלט'ס מסחר אדורכגעגאנגען ליווערפול'ס דאקן, אזוי איז ליווערפול געוואקסן א הויפט שטאט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
היינאלט אונטערגרונט סטאנציע
היינאלט איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין היינאלט, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע. לעבן דער סטאנציע געפינט זיך איינער פון די דריי צענראל ליניע וואקזאלן.
די סטאנציע איז אין זאנע 4.
היסטאריע
היינאלט סטאנציע האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע היינאלט שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד אדורך היינאלט. אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 31סטן מיי 1948 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע קיין צענטראל לאנדאן דורך גאנטס היל. באנען קיין וואודפארד אדורך האבן אנגעהויבן דעם 21סטן נאוועמבער 1948.
באדינונגען
אחוץ די שפיץ שעה׳ן שטעלן זיך אפ:
אין די שפיץ שעה׳ן פארן צוויי באנען א שעה קיין מערב רייסליפ.
היינאלט סטאנציע איז נאר 800 מעטער ווייט פון פערלאפ סטאנציע, וואס מען קען זיין ווען מען קוקט קיין דרום פון די פעראנען. א דורכשניט רייזע צווישן די צוויי סטאנציעס דויערט 65 סעקונדעס.
ראדיום
250px|לינקס ראַדיום (Radium) איז אַ ראַדיאָאַקטיווער כעמישער עלעמענט פון דער פאמיליע פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן, מיט כעמישן סימבאָל Ra און אטאם נומער 88.
קאטעגאריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:אלקאלי ערד מעטאלן
לוקסעמבורג
די גרויסהערצאגשאפט פון לוקסעמבורג איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אייראפע, וואס גרענעצט זיך מיט בעלגיע, פראנקרייך, און  דייטשלאנד. די באפעלקערונג פון לוקסעמבורג איז ווינציקער ווי א האלבער מיליאן אין א שטח פון 2,586 קוואדראט ק"מ.
לוקסעמבורג איז דעמאקראטיע מיט א פארלאמענט און א קאנצטיטוצענעלע מאנארכיע, באהערשט פון א גרויסהערצאג. ער איז די איינציגסטע איבערגעבליבענע סואוורענע גרויסהערצאגשאפט. דאס לאנד האט א שטראק-אנטוויקלטע עקאנאמיע, מיט דער העכסטער פראדוקט ווערדע א קאפ אויף דער וועלט. זיין היסטארישע און סטראטעגישע חשיבות קערן צוריק ביז זיין גרינדונג אלס א רוימישע פעסטונג און אלס פראנקישע שלאס אין די פריערדיקע מיטל עלטער. לוקסעמבורג איז אן עטאבלירונג מיטגליד פון דעם אייראפעישן פארבאנד, נאטא, די פאראייניקטע פעלקער, בענעלוקס און דער מערב אייראפעישער פארבאנד; דאס ווייזט אויף דער שטארקער קאנצענזוס פאר עקאנאמישער, פאליטישער און מיליטערישער אינטעגראציע. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט לוקסעמבורג איז די היים פון עטלעכע אינצטיטוציעס און אגענטורן פון דעם אייראפעישן פארבאנד.
לוקסעמבורג איז א דריישפראכיש לאנד—פראנצויזיש, דייטשיש און לוקסעמבורגיש זענען אלע אפיציעלע שפראכן. כאטש דער שטאַט איז סעקולער, די באפעלקערונג איז הערשנדיק קאטויליש.
מען ציילט אין דער אידישער קהילה מער 1500 מיטגלידער, צוויי שולן עקזיסטירן אין דער מדינה, די ערשטע אין דער הויפטשטאט לוקסעמבורג און די צווייטע אין עש-סור-אלזעט. חב"ד ליובאוויטש אין לוקסעמבורג וואס זיינען פון די איינציקע אידן וואס רעדן אידיש דארט.
וועבלינקען
*
געטעבארג
היסטאריע
געטעבארג איז געגרינדעט געווארן אין 1621.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן
תל אביב אוניווערסיטעט באן סטאנציע
תל אָביב אוניווערסיטעט באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען באַן סטאַנציע אין צפון תל אביב, נאנט צו תל אביב אוניווערסיטעט און דעם ישראל יארידן און קאנווענצן צענטער. די סטאַנציע האָט פיר פעראנען און פֿון דאָרטן קען מען פארן צו אַלע צילן פֿון דער ישׂראל-באַן. זי איז געבויט געווארן אין יאר 2000.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין תל אביב
מערב יארקשיר
מערב יארקשיר איז א מעטראפאליטאנע און צערעמאניע־גראפנשאפט אין צפון ענגלאנד. מערב יארקשיר איז לאנד-איינגעשלאסן און גרענעצט די גראפנשאפטן לאנקאשיר צו צפון־מערב, צפון יארקשיר צו צפון און מזרח, דרום יארקשיר צו דרום־מזרח, דארבישיר צו דרום און גרויס-מאנטשעסטער צו דרום־מערב. מערב יארקשיר באדעקט א שטח פון 2,029 קוואדראט ק"מ.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
שלמה מאנדל
שלמה מאנדל (י' תשרי ה'תר"ע 1909 - כ"ה אלול ה'תשמ"א 1981) איז געווען א חזן פון די גרויסע אין זיין דור, וועלכע האט במשך זיין לעבן געדינט אין ווילנע, ווארשע, קראקע און יאהאנעסבורג.
גריניטש סטאנציע
גריניטש  איז אן איבערבייט סטאנציע צווישן דער נאציאנאלע באן ליניע פון לאנדאן קיין צפון קענט און דעם לואישעם צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב). די סטאנציע געפינט זיך 400 מעטער דרום־מערב פונעם שטאט־צענטער פון גריניטש, דרום־מזרח לאנדאן.
שלמה מאנדל
ביאגראפיע
שלמה מאנדל איז געבוירן אין צאנז, גאליציע יום כיפור תר"ע. זיין משפחה האט זיך שפעטער געצויגן קיין טארנע.
גריניטש סטאנציע
זי איז אין טראוולקארט זאנע 2 און 3.
היסטאריע
די לאנדאן און גריניטש אייזנבאן איז די עלטסטע פארשטאטישע באן אין דער וועלט. די אייזנבאן האט געעפנט אין 1836 פון דעפטפארד קיין ספא ראד, בערמאנדזי; אין דעצעמבער יענע יאר האט מען פארלענגערט די ליניע קיין לאנדאן ברידזש. אום 24סטן דעצעמבער 1838 האט מען געעפנט א פראוויזארישע סטאנציע אין גריניטש, און פון דעמאלסט זענען די באנען געפארן פון גריניטש קיין לאנדאן ברידזש. אין 1840 האט מען געעפנט די פראכטפולע סטאנציע געביידע, וואס איז היינט פון די עלצטע סטאנציע געביידעס אין דער וועלט.
שלמה מאנדל
ביאגראפיע
ער איז געווארן חזן אין דער "טהרת הקודש" שול אין ווילנע, וואו חזן גלעזער האט דיריגרט דעם כאר.
גריניטש סטאנציע
היסטאריע
די דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) פעראנען האט מען געעפנט דעם 3טן דעצעמבער 1999 מיט דער פארלענגערונג פון דער דל״ב קיין לואישעם.
סאדאיסטערן
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
שלמה מאנדל
ביאגראפיע
פון ווילנע איז ער געגאנגען קיין ווארשע וואו ער האט געדאוונט אין דער נאזשיק שוהל און מוריה. דארט האט ער אנגעהויבן ארויסצוגעבן זיינע ערשטע פלאטעס. נאך צוויי יאר איז ער געגאנגען צו דער "אהבת רעים" שוהל אין קראקע וואו ער איז שטארק באריהמט געווארן און אנגעהויבן געבן קאנצערטן איבער אייראפע, האלאנד און ענגלאנד.
גריניטש סטאנציע
דאקלאנדס לייכטע באן
12 באנען א שעה קיין באנק און 12 באנען א שעה קיין לואישעם. אין דער פרי פארן טייל באנען קיין סטראטפארד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
שלמה מאנדל
ביאגראפיע
ער האט איבערגעלעהבט די קריג. און אין 1938 איז ער געגאנגען קיין יאהאנעסבורג, דרום אפריקע וואו ער איז געבליבן חזן ביז ער האט פענסיאנירט און געפארן קיין ישראל אין יאהר תשל"ד וואו ער האט אפגעהאלטן עטליכע קאנצערטן וואס טייל זענען רעקארדירט געווארן.
ער איז נפטר געווארן אין יאהאנעסבורג און געברענגט געווארן צו קבורה אין ישראל.
שטימע
חזן מאנדל ווערט פאררעכנט אלס גרויסער זאגער מיט א שטארקער ווארעמקייט און חסידישן ברען.
קאמפאזיציעס
זייענדיג אויפגעוואקסן אין א חסידישער אטמאספערע, דערקענט זיך עס שטארק אין זיינע קאמפאזיציעס.
מענסטרואציע
מענסטרואַציע אדער וסת איז א פיזיאלאגיש-הארמאנישער פראצעס וואס פאסירט אין א פעריאדישן אופן אין דעם קערפער פון א נקבה ביי מענטשן און ביי א טייל פון זויגערס, וואס איז נייטיק פאר רעפראדוקציע. אינעם קערפער פון א מענטשלעכער נקיבה פאסירט מענסטרואציע בערך איין מאל א חודש דורכאויס דער תקופה פון איר פרוכבארקייט, אנהייבנדיג פון איר געשלעכטלעכער דערוואקסנהייט און ביזן איבערגאנג עלטער ("מענאפויזע" menopause). מענסטרואציע איז א טייל פונעם חודשלעכן פעריאד.
אין דער לויף פונעם חודשלעכן פעריאד טוט דער אייערשטאק פון א נקיבה וואס איז געשלעכטלעך דערוואקסן באפרייען איין אייעלע (אדער מער ווי איינס), אין א פראצעס וואס הייסט אוואולאציע. דער שליימהויט פונגם טראכט (endometrium) ווערט דיקער כדי צו האלטן דאס פערטיליזירטע אייעלע, וואס הייבט אן שוואנגערשאפט. טאמער זי ווערט נישט שוואנגער, טוט די שליימהויט אוועקפאלן פונעם טראכט. דעמאלסט הייבט אן א נייער חודשלעכער פעריאד. די אוועקגעפאלענע שליימהויט געמישט מיט בלוט און אנדערע פליסיקייט קומען ארויס פונעם קערפער דורך דער מוטערשייד.
אבנארמאלע מענסטרואציע
מענסטרואציע איז א פונקטליכע הארמאן זייגער וואס רעגולירט די אנטוויקלונג פונעם פאליקל, ארויספלוס פון עסטראגען, אויפבוי פון א דיקע ליינינג אינעם יוטערעס פאר אוואולאציע, דער ארויסגוס פון גרויסע קוואנטומען פון קלארע סערוויקל מיוקוס, דער LH פלייץ וואס רייצט אן אוואולאציע און דער טויש צו א ווייכע ליינינג אינעם יוטערעס נאך אוואולאציע ווען דער אויפגעריסענער פאליקל הייבט אן צו פאבריצירן פראגעסטעראן. אויב דער קאמפליצירטער אויסגערעכענטער זייגער פון הארמאן געשעענישן שטימט נישט, קענען די פעריאדן זיין אומרעגולער. אין א פרוי וואס איז פערטיל, ברענגט דער נארמאלער אויפבוי פון א פעסטע דיקע ליינינג אין יוטערעס, נאכגעפאלגט דורך א ווייכע ליינינג אין צווייטן העלפט חודש, א רעגולערע און גלייכע פלוס פון מענסטרועל בלוט. דער יוטערעס האט א פרישער אנפאנג מיט יעדן נייע סייקל. אבער אויב ס'איז נישטא קיין אוואולאציע, בויט זיך דער יוטערעס אויף אומרעגולער און בלוטיגונג איז אויך אומרעגולער.
ווען די מאס פון טעג צווישן מענסטרועלע פעריאדן טוישט זיך צו שטארק איז עס א צייכן פון א פעלער ערגעץ אין דעם זייגער וואס רעגולירט די געהעריגע אויפבוי פון דעם יוטערעס ליינינג און קען האבן א שייכות מיט א מאנגל אין אוואולאציע, שוואכע אוואולאציע, אדער עפעס אן אפנויג פון נארמאלן סדר פון הארמאן רעגולירונג. געוויס קענען פרויען מיט אומרעגולערע פע ך פלמצף חל ףיריאדן אוויולעיטן און ווערן שוואנגערדיג, אבער אויב זיי אוויולעיטן, איז עס מעגליך שפעט אדער נישט יעדן חודש. געוויסע פרויען קענען אוויולעיטן נאר צוויי מאל א יאר און האבן זייער צומישטע פיריאדס אינצווישן. אויב ס'איז דא זייער א הויכע ספערם קאונט איז זייער מעגליך אז די פרוי וועט ווערן טראגעדיג די איין מאל וואס זי אוואולירט יא.
וסת אין הלכה
לויט דער תורה, א פרוי פון ווען עס הייבט אן איר מענסטרואציע ביז נאך זי טובל'ט זיך אין א כשר'ער מקוה איז זי א נדה. למעשה האבן די חכמים מתקן געווען אז זי טוט זיך נישט טובל'ן ביז נאך די שבעה נקיים, וואס דאס איז, זיבן ריינע טעג אן א מראה פון בלוט. ווען א מאן האט תשמיש מיט איר בשעת זי איז א נידה זענען זיי ביידע עובר אן איסור כרת. אויך איז זי דעמאלסט טמא, וואס אין אמאליגע צייטן האט געהאט פארשידענע קאנסעקווענצן. לויטן שולחן ערוך, ווען א געהייראעטע פרוי איז א נידה, דארף זי פירן מיט איר מאן געוויסע הרחקות (דערווייטערונגען).
מאלטא
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע קאַטעגאָריע:אינדזלען
קלאפטאן באן סטאנציע
קלאפטאן באן סטאנציע איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון העקני, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3, אויף די לי וועלי ליניעס און ווערט אפערירט דורך לאנדאנער איבערגרונט.
באן באדינונגען
יעדע שעה פארן ארויס
המוציא
קאַטעגאָריע:ברכות
לודמירער ראיאן
לודמירער ראיאן איז א ראיאן אין דער וואהלינער גובערניע אין מערב אוקראינע. איר אדמיניסטראטיווער צענטער איז לודמיר. זי האט א באפעלקערונג פון 172,947.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אוקראינע
לעוו בערינסקי
לעוו בערינסקי (רוסיש – Лев Беринский, געב. דעם 6טן אַפּריל 1939 אין קאשאַני, בעסאַראַביע) איז אַ ישראלדיקער דיכטער, וועלכער שרײַבט אויף ייִדיש און אויף רוסיש.
לעבנסגעשיכטע
אין 1991 איז לעוו בערינסקי עולה געווען קיין ישראל. ער וווינט אין עכו. חוץ זײַן אָריגינעלער פּאָעטישער שאַפונג אויף ייִדיש און אויף רוסיש, זעצט לעוו בערינסקי איבער דיכטונג פון דײַטש, רומעניש, שפּאַניש, העברעיִש און אַנדערע שפּראַכן אין ייִדיש און אין רוסיש, ווי אויך דיכטונג און פּראָזע פון ייִדיש אין רוסיש. צווישן אַנדערס האָט לעוו בערינסקי איבערגעזעצט אין רוסיש ווערק פון מאַרק שאַגאַל, דאָרע טייטלבוים, יצחק באַשעוויס-זינגער, מרדכי צאַנין, חיים נחמן ביאַליק, שלמה וואָרזאָגער, מאָטל גרוביִאַן, אהרן ווערגעליס און חיים ביידער.
ביכער איבערגעזעצט פון ייִדיש אין רוסיש
Марк Шагал, Ангел над крышами: стихи, проза, статьи, выступления, письма, Москва, 1989.
Исаак Башевис Зингер, Шоша. Рассказы, Москва, 1991.
Дора Тейтельбойм, «Огненный куст» (стихи), Тель-Авив, 1992.
М. Цанин, По ту сторону времени: рассказы», Тель-Авив, 1993.
Арн Вергелис, Сталин и Михоэлс,Тель-Авив, 2011.
דזשאוואהארלאל נעהרו
דזשאַוואַהאַרלאַל נעהרו (הינדי: जवाहरलाल नेहरू 14טן נאוועמבער 1889 - 27סטן מיי 1964), אויך באקאנט ווי "פאנדיט נעהרו", איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון אומאפהענגיקער אינדיע פאר 17 יאר, פון 1947 ביז זיין טויט אין 1964. ער איז געווען דער פירער פון דער סאציאלישטישער אינדישע קאנגרעס בשעת ווען די בריטישע האבן געהערשט אין אינדיע.
יונגע יארן
נעהרו איז געבוירן געווארן אין אלאהאבאד, אוטאר פראדעש, אינדיע. זיין פאטער, מאטילאַל נעהרו, איז געווען א גבירישער אדוואקאט וואס האט געהערט צו דער קאשמירי פאנדיט געמיינדע. זיין מוטער איז געווען סווארופראני טהוסו. דזשאַוואַרהאַרלאַל איז געווען דאס עלטסטע קינד; ער האט געהאט צוויי שוועסטער. אין 1905 האט מען געשיקט נעהרו אין הארא שולע אין ענגלאנד. אין 1907 האט ער אנגעהויבן שטודירן אין טריניטי קאלעדזש קעמברידזש און ער האט באקומען זיין דיפלאם אין נאטירלעכע וויסנשאפטן נאך דריי יאר, אין 1910.
פאמיליע
נעהרו האט געהייראט קאמאלא קויל אין 1916. זיי האבן געהאט איין טאכטער אינדירא נאך א יאר, אין 1917. אין נאוועמבער 1924 האבן זיי געהאט א יינגל, אבער האט געלעבט נאר איין וואך.
זייער טאכטער אינדירא גאנדהי איז שפעטער געווארן פרעמיער מיניסטער פון אינדיע.
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן קאַטעגאָריע:אינדיער
6טן פעברואר
דעם 6טן פעברואר איז דער 37סטער טאג פון יאר אין דער זעקסטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 328 טעג (329 אין אן עיבור־יאר).
געשטארבן
06
World Wide Web
די World Wide Web (גערופן קורץ די Web אדער מיט ראשי תיבות WWW; אויף יידיש: וועלט־וועב) איז א צוזאמענשטעל פון פארבונדענע היפערטעקסט דאקומענטן וואס מ'רופט "וועב בלעטער", וואס אנטהאלטן אנדערע רעסורסן ווי בילדער און ווידעאס. דער צוטריט צו דער וועב איז דורך דער אינטערנעץ.
אין א וועב בלאט זענען געוויסע ווערטער אדער פראזעס זענען פארבונדן מיט אנדערע בלעטער דורך היפערטעקסט. מען ליינט וועב בלעטער מיט א בלעטערער, וואס ווייזט דעם בלאט און די געלינקטע ווערטער אויפן עקראן.
די טאטאליטעט פון וועב בלעטער אויף איין סוביעקט אונטער איין פארוואלטערשאפט און אין איין אינטערנעץ געביט ווערט גערופן א וועבזייטל.
היסטאריע פונעם וועב
דער ערפינדער פון דעם World Wide Web איז געווען טים בערנערס-לי. ער האט פארגעשלאגן א פראיעקט פאר א וועב פון דאקומענטן וואס מען באקוקט מיט בלעטערערס דורך א קליענט-דינער ארכיטעקטור.
דארדאנעלן
די דארדאנעלן איז א שמאלער דורכגאס אין טערקיי וואס שייד אייראפע און אזיע. די דארדאנעלן פירן פון דעם ים פון מארמארא צום אגאישן ים.
World Wide Web
מערסטע גענוצטע נוצליכע װעבזײַטלעך
(אכטונג: די רשימה איז לאוו דווקא אין סדר ווייל דאס טוישט זיך אבער עס איז בערך דורכשניטליך אזוי) גענומען פון אלעסקע (א וועב סייט וואס מעסט וועלכע וועב סייטס האבן דאס מערסטע טראפיק)
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן קאַטעגאָריע:אינטערנעט
היסטאריע פון רוסלאנד
די היסטאריע פון רוסלאנד הייבט אן מיט די מזרח סלאוון. דער ערשטער מזרח סלאווישער שטאַט, קיעווער רוס, האט אנגענומען קריסטלעכקייט פון דער ביזאנטישער אימפעריע אום 988, מיט דעם האט אנגעהויבן א סינטעז פון ביזאנטישע און סלאווישע קולטורן וואס האבן דעפֿינירט רוסישע קולטו פאר די קומענדיגע טויזנט יאר. דער קיעווער רוס שטאַט איז לסוף זיך צעפאלן אונטער די מאנגאלישע אינוואדירערס אין די 1230ער יארן. <!-- After the 13th century, Moscow gradually came to dominate the former cultural center. By the 18th century, the Grand Duchy of Moscow had become the huge Russian Empire, stretching from Poland eastward to the Pacific Ocean. Expansion in the western direction sharpened Russia's awareness of its separation from much of the rest of Europe and shattered the isolation in which the initial stages of expansion had occurred. Successive regimes of the 19th century responded to such pressures with a combination of halfhearted reform and repression. Russian serfdom was abolished in 1861, but its abolition was achieved on terms unfavorable to the peasants and served to increase revolutionary pressures. Between the abolition of serfdom and the beginning of World War I in 1914, the Stolypin reforms, the constitution of 1906 and State Duma introduced notable changes to the economy and politics of Russia, but the tsars were still not willing to relinquish autocratic rule, or share their power.
דארדאנעלן
קאַטעגאָריע:דורכגאסן
היסטאריע פון רוסלאנד
The Russian Revolution in 1917 was triggered by a combination of economic breakdown, war weariness, and discontent with the autocratic system of government, and it first brought a coalition of liberals and moderate socialists to power, but their failed policies led to seizure of power by the Communist Bolsheviks on October 25. Between 1922 and 1991, the history of Russia is essentially the history of the Soviet Union, effectively an ideologically based empire which was roughly coterminous with Russia before the Treaty of Brest-Litovsk. The approach to the building of socialism, however, varied over different periods in Soviet history, from the mixed economy and diverse society and culture of the 1920s to the command economy and repressions of the Stalin era to the "era of stagnation" in the 1980s. From its first years, government in the Soviet Union was based on the one-party rule of the Communists, as the Bolsheviks called themselves, beginning in March 1918. However, by the late 1980s, with the weaknesses of its economic and political structures becoming acute, the Communist leaders embarked on major reforms, which led to the collapse of the Soviet Union.
The history of the Russian Federation is brief, dating back only to the collapse of the Soviet Union in late 1991. Since gaining its independence, Russia was recognized as the legal successor to the Soviet Union on the international stage. However, Russia has lost its superpower status as it faced serious challenges in its efforts to forge a new post-Soviet political and economic system. Scrapping the socialist central planning and state ownership of property of the Soviet era, Russia attempted to build an economy with elements of market capitalism, with often painful results. Even today Russia shares many continuities of political culture and social structure with its tsarist and Soviet past. -->
פריערע היסטאריע
אין דער צייט צווישן 14טן און 15טן יארהונדערט האט זיך רוסלאנד אנגעהויבן גרינדן ארום די שטאט מאסקווע און האט זיך זייער שנעל אויסגעברייטערט צו מזרח און צפון ביזן אטלאנטישן אקעאן. אין 18טן יארהונדערט האט רוסלאנד שוין פארמאגט די טעריטאריע וואס זי פארמאגט היינט און אויך א טייל פון ריזיגע טייכן און וואסערן אויסערן לאנד אויף וועלכע זי האט געהאט די פולע קאנטראל. איר שנעלע וואוקס האט אסאך אויסגעמאכט צו האנדל און גוטע עקענאמישע דעוועלאפמענטס. אין אירע בעסטע יארן, וועלכע איז געווען הארט פאר די ערשטע וועלט קריג, איז רוסלאנד פאררעכנט געווארן פון די שטערקסטע אימפעריעס, פארמאגנדיג ארום 20 מיליאן קוואדראט קילאמעטער וועלכע באטרעפט נאנט צו א זעקסטל פון דער וועלט'ס סך הכל ערד.
דאס הארץ פון רוסלאנד איז פון אנפאנג אן געווען מאסקווע אבער די גרעסטע טייל פון דער באפעלקערונג האט אין אנפאנג געוואוינט אין און ארום סיביר. רוסלאנד'ס שכנים האבן געהאט א שוואכע נאנטשאפט מיט דער גרויסער אימפעריע ווייל זיי זענען אממערסטענס באשטאנען פון שטארק גלויביגע פראטעסטאנטן אדער מוסלמענער וועלכע האבן זיך געשפירט ווי מורישקעס קעגן די רוסן וועלכע האבן פאטראלירט די גרעניצן מיט גרויס שטאלצקייט. די רוסישע אימפעריע האט אריינגענומען אוקריינע, בעלארוס, פינלאנד, און די באלטישע פראווינצן (היינט לעטלאנד און עסטלאנד) און נאך אסאך אזיאנער לענדער. ווען די יו.עס.עס.אר. איז געגרינדעט געווארן איז די רוסישע אימפעריע געווארן אויס און אלע געוועזענע לענדער אין די אימפעריע זענען געווארן זעלבשטענדיג. ווען די פסס״ר איז צוזאמענגעפאלן אין 1991 איז די רוסלענדישע פעדעראציע געווארן די פרינציפאלער נאכפאלגער שטאַט.
רוסלאנד'ס באפעלעקערונג איז קיינמאל נישט געווען קיין גרויסע קעגן איר גרויסקייט אין טעריטאריע. אזוי שפעט ווי אין די אנפאנג יארן אינעם 18טן יארהונדערט האט רוסלאנד פארמאגט ווייניגער איינוואוינער ווי פראנקרייך וועלכע איז בערך א צוואנציגסטל די גרויסקייט. די רוסישע האבן שטילערהייט אויפגעבויט א שטארקע מיליטער וועלכע איז ערשט באוואוסט געווארן אין די מיטעלע יארן פונעם 17'טן יארהונדערט ווען זי האט אנגעהויבן אויסשפרייטן איר אימפעריע אין אזיע. דאס רוסישע פאלק האט זיך געגרינדעט מיט גריכישע און רומענישע מענטשן וועלכע האבן זיך מיט הונדערטער יאר פריער געהאט באזעצט אינעם שפעטערדיגן אייראפעאישן טייל פון רוסלאנד. אין די צפון געגענטער האבן געוואוינט א מין פאלק וועלכע האבן זיך גערופן די סלעוון. די סלעוון זענען שפעטער געווארן די ריכטיגע רוסן און האבן מער אויפגעטאן ווי די קלוגערע גריכישע און רומענישע איינוואוינער. מיט די יארן האט רוסלאנד צובאקומען מיגראנטן פון אלע סארטן פון גאנץ אזיע און אויך פון אייראפע וועלכע האבן צוזאמען פארמירט די מאדערענע רוסלאנד. ווען רוסלאנד איז שוין געווען די ריכטיגע "רוסלאנד" האט זי מער נישט באקומען צופיל נייע מיגראנטן נאר איז געוואקסן נאטירליך.
רוסלאנד האט געהאט הונדערטער קעניגן און הערשער וועלכע האבן געפירט העפטיגע קריגערייען איינע מיט די אנדערע. יעדע עטליכע יאר איז דאס לאנד אריבער פון איין הערשאפט צו אן אנדערע. אין אנפאנג פון דעם 19טן יארהונדערט איז רוסלאנד דאס ערשטע מאל פארמישט געווארן אין א קריג מיט די אייראפעאישע לענדער ווען דער וועלט'ס באקאנטער הערשער פון פראנקרייך, נאפאלעאן, האט געהאלטן נאנט ביים אייננעמען גאנץ רוסלאנד. אין ענדע האבן די רוסן אים באזיגט און מיט דעם געשאפן איר נאמען אלס א וועלט מאכט און גרויסע אימפעריע. אין יענע יארן האט די וועלט'ס גרעסטע אימפעריע, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, דורכגעפירט די היסטארישע אינדוסטריעלע רעוואלוציע וועלכע האט געטוישט די וועלט מיט א נייע עקענאמישע פנים און וואוין סטיל. רוסלאנד האט זיך געלעבט איינזאם און האט קיינמאל נישט אויפגעצויגן די רעוואלוציע. די אינדוסטריעל רעוואלוציע האט ערשט דערגרייכט רוסלאנד אין אונזער תקופה ווען די וועלט איז אריין אינעם 20טן יארהונדערט.
אין 1856 האבן בריטאניע מיט פראנקרייך באזיגט רוסלאנד אין די דריי יעריגע קרימעישע מלחמה, א שריט וואס האט איבערצייגט רוסלאנד אז די אינדוסטריאליזירטע לענדער האבן בעסערע שאנסן צו בויען מיליטערישע כוחות. רוסלאנד, אונטער די פירערשאפט פון דעם לאנג יעריגן פירער מיכאיל ראמאנאוו, האט זיך טאקע דעמאלט גענומען צו דער ארבעט און אנגעהויבן אויפציען די אייראפעאישע עקאנאמישע סיסטעמען וועלכע האט שפעטער אסאך צוגעהאלפן די רוסן אין די ערשטע וועלט קריג. נאך די קריג האט אויסגעבראכן אינערליכע קאנפליקטן וועלכע האט אונטערגעברענגט די ראמעינאוו רעגירונג. נאך ראמעינאוו איז אלעקסאנדער דער דריטער געווארן קייסער (צאר) און ווען ער איז געשטארבן איז עס אריבער צו זיין זון ניקאלאס דער צווייטער. ניקאלעס האט געהערשט אין רוסלאנד פאר א לענגערע צייט אריינגערעכנט די שווערע יארן בעפאר און בעת דעם ערשטן וועלט קריג.
רוסלאנד ביים ערטשן וועלט קריג
הארט בעפאר דעם ערטשן וועלט קריג האט אויסגעבראכן האט רוסלאנד געהאט א שווערע צייט נאכדעם וואס די ארבעט'ס קראפט אין פעטערבורג איז ארויס אין אן ערנסטע סטרייק וועלכע האט געהאלטן ביים פארקריפלען די עקענאמיע פון גאנץ רוסלאנד. די ארבייטער האבן פארלאנגט אסאך נייע פראגראמען און מער פרייהייט. אין די ערשטע פאזעס פון די סטרייק, וועלכע איז פארצייכנט געווארן אין די היסטאריע אלס די רוסישע רעוואלוציע פון 1905, האבן טויזנטער ארבייטער מארשירט צו די ווינטער פאלאץ (א רעגירונגס געביידע) מיט געווער אין די הענט גרייט צו רעוואלטירן קעגן די רעגירונג אויב נויטיג. יענער פרואוו איז דורכגעפאלן ווען די רוסישע ארמיי האט זיך דערוואוסט פונעם פלאן און צו געשטעלט אסאך טרופן ארום די געביידע וועלכע האבן געשאסן אויף די דערביטערטע ארימע ארבייטער, אומברענגנדיע און פארוואונדנדיג הונדערטער. אבער עס האבן באלד דערויף נאכגעפאלגט פרישע מארשן מיט צענדליגער טויזענטער מענטשן וועלכע די רעגירונג האט געמוזט אין אכט נעמען, ספעציעל ווען די וואלן האבן זיך אונטערגעריקט און דער נייער קאנדידאט פאר פרעמיער מיניסטער, פיאטער סטאליעפין, האט געוואלט געוואונען די וואלן. סטאליעפין האט שפעטער געוואונען די וואלן און באלד נאכגעגעבן אויף טייל פון די פארלאנגונגען. דאס לאנד איז נאך געווען אפגעמוטשעט פון די נארוואס דורכגייענדיגע רעוואלטן ווען די ערשטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן און איז נישט גרייט געווען צו גיין אין קריג. די רוסישע האבן זיך דעמאלט געמאכט א חשבון אז אויב זיי וועלן מיטשטיין מיט די דייטשן וועלן זיי האבן די בעסטע שאנסן פאר'ן צוקונפט. נישט וועלנדיג איז זי צוביסלעך אריינגעשלעפט געווארן טיפער און טיפער אינעם פלאנטער, פירנדיג העפטיגע מלחמות אויף דריי אנדערע פראנטן. די רוסן האבן אפגעהאלטן א רייע זיגן און זיך באלד געזען אינדרויסן פון קריג ערווארטנדיג רואיגערע צייטן ווען א פרישע רעוואלוציע האט אויסגעבראכן אין לאנד, דאסמאל פיל שטערקער ווי אין 905', און האט ליקווידירט די ניקאלעס תקופה. ניקאליי איז אריינגעזעצט געווארן אין תפיסה און שפעטער דערמארדעט געווארן דורך עקסטרעם קאנסערוואטיווע רעוואלטירער, אן אקט וואס האט געפירט רוסלאנד צו א ציווילע קריג וועלכע איז געוואונען געווארן אין 1921 דורך די קורץ געגרינדעטע קאמוניסטישע פארטיי. די קאמוניסטן האבן זיך באלד גענומען צו די עבודה און געגרינדעט די יו.עס.עס.אר. וועלכע איז געווארן די גרעסטע קאמוניסטישע פאראיין און וועג ווייזער פאר אסאך אנדערע לענדער.
די סטאלין תקופה און דער צווייטער וועלט קריג
אין 927' איז דער ערשטער קאמוניסטישער פירער ווילאדימיר לענין קראנק געווארן און עס האט זיך אנגעהויבן געפערליכע קריגערייען ווער עס זאל איבערנעמען די פירערשאפט. די צוויי הויפט קאנדידאטן זענען געווען סטעפאן טראטסקי, א לאנג יעריגער גענעראל אין די רויטע ארמיי, און דזשאסעף סטאלין, די פארטיי'ס סעקראטאר זינט איר גרינדונג. כאטש טראטסקי איז געווען א געלערנטער און זיגרייכער גענעראל און מיליטערישע פירער, האט אבער סטאלין'ס שטארקייט אין ארגאניזאציע מער אויסגענומען די קאמוניסטן און רוב דעלעגאטן האבן אים אנגעפאנגען שטיצן. טראטסקי האט נישט נאכגעלאזט און אנגעהויבן מאכן מהומות וועלכע האט געפירט צו ערנסטע שלאכטן אינערהאלב די פארטיי. זעענדיג אז די מצב פארערגערט זיך האט די פארטיי זיך פאראייניגט און ארויסגעווארפן טראטסקי פון די פארטיי. טראטסקי האט באלד אפגעצויגן פון רוסלאנד און איז אין 940' דערמארדעט געווארן אין מעקסיקא דורך סטאלינ'ס אגענטן וועלכע האבן אים נאכגעזוכט אין די גאנצע וועלט. ווערנדיג 50 יאר אלט איז סטאלין געקרוינט געווארן אלס דער צווייטער און מעכטיגסטער סאוויעט פירער וועלכער האט געווארפן א פחד אויף גאנץ אזיע און זיין שרעקעדיגער נאמען האט דערגרייכט ביז אין די מערב לענדער. סטאלין האט אויסגעארבעט די גאנצע געפלאנטע עקאנאמישע סיסטעם און אנגעקניפט גאר נאנטע באציאונגען מיט אנדערע קאמוניסטישע לענדער אויף וועלכע די גאנצע עקאנאמיע האט זיך געהאלטן. אלע פראדוקציע אין לאנד איז ביז עטליכע יאר געדאפעלט געווארן און יעדעס ביסל פארדינטע געלט איז געגאנגען צו די מיליטערישע קאסעס וועלכע האט זיך אויפגעטריסטעט מיט אסאך נייע וואפן און טרופן. סטאלינ'ס פלענער האבן זיך זייער שנעל אויסגעארבעט און דאס לאנד האט געהאט אויסערגעווענליכע הצלחה אין סיי וועלכן הינזיכט. די ערשטע קריזיס וואס האט דערגרייכט סטאלין'ס רעגירונג איז געווען די עפידעמיק אויסברוך אין 932' וועלכע האט עלימינירט געשאצטע 5 ביז 7 מיליאן רוסישע איינוואוינער.
ביז אין מאי איז די קריג אין אייראפע גענצליך פארטיג געווארן אבער די צווייטע וועלט קריג האט ווייטער אנגעהאלטן מיט די פארביסענע יאפאן וועלכע האט געגעבן שווערע פארלוסטן פאר די אמעריקאנער ים־פלאט אין דעם פאציפישן אקעאן. אום 9טן אויגוסט, איין טאג נאכדעם וואס אמעריקע האט געווארפן די ערטשע אטאם באמבע אויף היראשימא, האט די יו.עס.עס.אר. געמאלדן קריג קעגן יאפאן. אירע כוחות האבן זיך באלד אריינגעריקט מיט א שטארקייט אין די צפון יאפאנעזישע אינזלן און אקופירטע שטעט. פון דארט האט שוין נישט גענומען לאנג ביז די יאפאנעזישע האבן זיך אונטערגעגעבן נאכדעם וואס אמעריקע האט געווארפן די צווייטע אטאם באמבע.
די מלחמה נאכווייען
דער סאוועטן־פארבאנד האט געליטן די גרעסטע פארלוסטן (אין כמות) אין די צווייטע וועלט קריג. די אייראפעאישע טייל פון לאנד איז געווען שטארק ריאונירט און אלע ביזנעסער זענען געגאנגן א גאנג. אין די ערשטע יארן האט מען געשאצט אז רוסלאנד האט פארלוירן 20 מיליאן מענטשן [סאלדאטן און ציווילע] דורכאויס די זעקס קריג יארן. די ציפער איז אבער פיל געשטיגן ווען פרעזידענט גורבאטשאוו'ס רעגירונג האט דאס מער פונקטליך שטודירט און האט דערגרייכט צווישן 28 און 29 מיליאן מענטשן. קורץ נאך די קריג האט סטאלין אריינגעשיקט זיינע כוחות אין אייראפע און גענומען ברייטע פארציעס אין מזרח אייראפע און אין יאפאנ'ס געוועזענע אקופירטע לענדער אין מזרח אזיע. סטאלין האט פעסט אנטייל גענומען אין אלע היסטארישע קאנפערענצן נאך די קריג און אויך אין די גרינדונג פון די יונייטעד נעישאנס. נאך די נארישע פארהאנדלונגן איבער דייטשלאנד, האט רוסלאנד באקומען די מזרח טייל פון די 4 טיילן אין וועלכע בערלין איז צושפליטערט געווארן.
די קאלטע קריג הויבט זיך אן
די מלחמה צייט פריינטשאפט צווישן רוסלאנד און די אליאירטע איז נאר געווען א כמו פריינטשאפט וועלכע לענדער קניפן געווענליך אן ווען מען גייט צוזאמען קעגן א פיינט, נוסח עמון ומואב... רוסלאנד האט באמת געהאט אסאך אנדערע פלענער אויף נאך די קריג ווי זי האט געזאגט די אליאירטע לענדער אין די ערשטע קאנפערענצן נאך די קריג. אמעריקע און בריטען האבן געזוכט איינצושטעלן דעמאקראטיע אין אייראפע און האבן געגרינדעט שפעטער די באוואוסטע מארשאל פלאן וועלכע האט געשענקט ביליאנען דאלארן פאר די מלחמה געליטענע לענדער אז זיי זאלן זיך קענען צוריקכאפן. סטאלין האט אבער געהאט אנדערע פלענער און האט נישט געוואלט אקצעפטירן דעם מארשאל פלאן נאר אנשטאט אנגעהויבן ארויפצוואונגען קאמוניזם מיט'ן זעלבן סטיל ווי ער האט דאס געטאן אין זיין אייגן לאנד. רוסלאנד האט אוועקגעמאכט די מערב סטיל עקענאמיע סיסטעם וועלכע איז געווען געשטעלט אויף גלאבאלע האנדל און האט ליבערשט פארברייטערט און געשטארקט די האנדל אין די יו.עס.עס.אר. און שפעטער מיט אנדערע קאמוניסטישע לענדער. ביידע גרויסמאכטן האבן זיך גענומען מיט אלע באקן צו בויען מיליטערישע מאכט און עס האט זיך מיט די צייט אויסגעפארמעט א ברוגז טאנץ צווישן די צוויי גרויסמאכטן אין וועלכע עס איז יעדע שטיק צייט געווען אן אנדערער צייטווייליגער געוואונער. רוסלאנד איז אנגעגאנגען מיט איר ארבעט צו פארשפרייטן קאמוניזם ביז אין 1948 ווען זי האט איינגעשעטעלט די לעצטע קאמוניסטישע רעגירונג אין טשעכאסלאוואקיע. די יו.עס.עס.אר. האט אין יענע יארן געהאט קאנטראל אויף פוילן, אונגארן, ראמעיניע, בולגאריע, יוגאסלאוויע, אלבאניע, און מזרח דייטשלאנד. די שנעלע דעוועלאפמענטס און הארבע פאליסיס וואס די קאמוניסטן האבן דורכגעפירט האט אלאמירט די מערב לענדער און האט געפירט צו די גרינדונג פון נאט"א (נארט אטלאנטיק טריטי ארגאניזאציע) אין 949'. אינעם זעלבן יאר האט די יו.עס.עס.אר. געגרינדעט א פארקערטע ארגאניזאציע וועלכע זי האט א נאמען געגעבן סי.עם.אי.עי. (קאונסיל אף מיוטשעל עקאנאמיק אסיסטענט) מיט אלע קאמוניסטישע לענדער אלס מיטגלידער.
די קרושטשאוו תקופה
סטאלין האט אנגעהאלטן זיין פירערשאפט אמט ביז זיין טויט אין 953' ווען ער איז נאכגעפאלגט געווארן דורך א געקליבענע צאל הויכראנגיקע אפיצירן וועלכע האבן געפירט די רעגירונג ביז אין 955' ווען ניקיטע קארוטשעוו האט באוויזן צו געווינען די פירערשאפט בענקל, נוצנדיג ענדליכע טאקטיקן וואס סטאלין האט גענוצט אין די 920' יארן. קרושטשאוו האט שטילערהייט אנגענומען א פארקערטע פאליסי ווי סטאלין וועלכע איז געווען מער יושר'דיג און נארמאל. א שיינעם טאג האט קארוטשאוו צוזאמענגענומען זיין גאנצע קאבינעט אונטער פארמאכטע טירן און אפגעהאלטן אן אנטי-סטאלין רעדע מיט אלע מפרשים. צווישן זיינע ווערטער האט ער געזאגט אז סטאלין האט פארקיווערט די סאוויעטישע פירערשאפט צו א פערזענליכע קולט פאר זיין אייגענע כבוד מיט קאטאסטראפישע קאסעקווענצן פאר די פארטיי און לאנד. ער האט אין יענעם רעדע שארף פארדאמט סטאלינ'ס טעראריסטישע מאסן ארעסטן און דעפארטאציע און דאס אומברענגן מענטשן אן א געריכטליכע אורטייל. ער האט אויך באשולדיגט סטאלין פאר די שווערע מלחמה פארלוסטן וועלכע ער האט אנגעלייגט אויף סטאלינ'ס געקניפטע פריינטשאפט מיט דייטשלאנד בעפאר די ערשטע וועלט קריג. קארוטשאוו האט באשוואוירן זיינע מיניסטארן נישט צו פארשפרייטן די תוכן פון זיין רעדע. אבער עס האט ארויסגערינען צו די מידיא צו די שטוינונג פון די קאמוניסטן און די גאנצע וועלט. זעענדיג אז ער האט מער נישט וואס צו באהאלטן האט קארוטשאוו אפען אנגעהויבן צו "די-סטאליניזירן" רוסלאנד, טוישנדיג אלע פלאקאטן וועלכע האבן געהאלטן סטאלינ'ס בילד און אראפגענומען זיין דערמאנונג פון יעדע פאבליק אינסטיטוט. עס זענען געשריבן געווארן צענלדיגער ביכער אראפצונעמען די רעפוטאציע פון סטאלין און אויפקלערן זיין אומגערעכטיקייט. נישט לאנג דערנאך איז סטאלינ'ס קערפער באזייטיגט געווארן פון איר פראמינענטן ארט אינעם רויט'ן סקווער.
אין 961' האט מזרח דייטשלאנד אנגעהויבן צו מאכן קונצן ווען צענדליגער דעמאנסטראציעס זענען דורכגעפירט געווארן דורך מיליאנען ארבייטער און רוסלאנד האט געמוזט אריינשיקן איר ארמיי צו מאכן ארדענונג. די מזרח איינוואוינער האבן דאס נישט געוואלט דולדן און האבן אין די מאסן אנגעהויבן אנטלויפן צו מערב דייטשלאנד וועלכע איז געווען אקופירט דורך די מערב לענדער. מען שאצט אז ארום 2.5 מיליאן מענטשן זענען אנטלאפן פון מזרח דייטשלאנד אין דעם יאר. זעענדיג וואס ער ווארט זיי, האבן די רוסן אויפגעבויט דעם היסטארישן בערלינער וואנט וועלכע האט אפגעטיילט דייטשלאנד מיט געוואלד און סימבאליזירט קאמוניזם אויפ'ן העכסטן שטאפל.
קארוטשאוו האט געטוישט וואס ער האט געוואלט טוישן אבער ער האט אונטערגעהינקעט מיט זיין פירערשאפט און עקאנאמיע סטאביליזם און אסאך מיניסטארן האבן פארלאנג ער זאל רעזיגנירן. נאכדעם וואס די קובאנער מיסיל קריזיס איז אריבער אין 1962 מיט רוסלאנד'ס דורכפאל איז די דרוק פאר זיין רעזיגנאציע שטערקער געווארן און ער האט אנגעהויבן פארלירן שטיצע אינערהאלב זיין אייגענע רעגירונג.