cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
בעלגיע
בעלגיע אדער דאס קעניגרייך פון בעלגיע (אין פלעמיש: België; פראנצויזיש: Belgique; דייטש: Belgien) איז אַ לאַנד אין צפון-מערב אײראָפּע, דאס לאנד האט א פעדעראלע צאמ-שטעלונג פון דריי געגענטער: פלאנדערן, וואלאניע, בריסעל. דער לאנד הויפט איז דער קעניג פיליפ דער ערשטער. די אפיציעלע שפראכן זענען פלעמיש, פראנצויזיש און דייטש. דאס לאנד גרענעצט זיך מיט האלאנד פון צפון, דייטשלאנד און לוקסעמבורג ביי מזרח און פראנקרייך ביי דרום, און ליגט ביי דעם צפון ים אויף מערב. בעלגיע האט א שטח פון 30,528 קוואדראט ק"מ (11,787 קוואדראט מייל). די הױפּטשטאָט איז בריסעל.
תולדות אברהם יצחק
ממוזער|250px|שמחת בית השואבה סוכות [[ה'תש"ע פון תולדות אברהם יצחק מאה שערים ירושלים - 2010 (זען שפּיץ צייכן)]] קליין|250px|די [[שול פֿון "תולדות אברהם יצחק" אין בית שמש]]תולדות אברהם יצחק איז א חסידישער ירושלימער הויף וועלכע געהערט צום יישוב הישן און צו דער עדה החרדית.
בעלגיע
בעלגיע האט א באפעלקערונג פון בערך 10.4 מיליאן (יולי 2010). בעלגיע איז געווען א גרונטמיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד און איז דער גאסטגעבער פון זיין הויפטקווארטיר.
תולדות אברהם יצחק
געשיכטע און כאראקטערן פונעם הויף
דער הויף איז געגרינדעט געווארן אין תשנ"ז דורך די וואס האבן זיך אפגעטיילט פון תולדות אהרן נאך דער פטירה פון זייער רבין רבי אברהם יצחק קאהן און געקרוינט זיין עלטערן זון רבי שמואל יעקב קאהן פאר זייער רבי. דער הויף באשטייט היינט צו טאגס פון 650 משפחות און הויפטקווארטירט אין דער מאה שערים געגנט אין ירושלים דארט וואו עס וואוינען די מערהייט פון די חסידים. דער צווייטער הויפט צענטער פון תולדות אברהם יצחק געפינט זיך אין בית שמש. אויכעט זענען דא אנדערע פיליאלען פון דעם הויף אין ביתר עילית, מאנסי, קרית יואל, בארא פארק,וויליאמסבורג און לאנדאן. לעצטנס האט זיך געעפנט אויכעט א קליינער שטיבל אין בני ברק.
בעלגיע
היסטאריע
אין די געגנט פון היינטיגער בעלגיע, האבן פאר צוויי טויזנט יאר צוריק געוואוינט שבטים וואו די קעלטן און די גאלן. און יאר 57 פאר דער ציילונג, האט יוליוס קייזער אויסגעברייטערט דאס איינ-נעמען פון די רוימישע אימפעריע, און האט גרעסער געמאכט דאס פלאץ ביז גאליא בעלגיקא, די געגנט וואס נעמט אריין די היינטיגע בעלגיע און האלאנד, אבער אין דעם 5טן יארהונדערט האט יוליאנוס איבער געגעבן גאליא בעלגיקא פאר די פראנקען. אין דעם 8טן יארהונדערט האבן זיי געטוישט די רעליגיע צו קריסטנטום. אין 843 האט דער אפמאך פון ווערדון צעטיילט די פראנקישע אימפעריע, און די נידערלאנדן זענען געווארן געטיילט צווישן מיטל און מערב פראנקיע.
תולדות אברהם יצחק
געשיכטע און כאראקטערן פונעם הויף
דורך די פארלויפענע יארן האבן זיך מצרף געווען צו דער חסידות אויכעט אזעלכע וואס קומען פון אנדערע הויפן, און הויפטזעכטלעך פון אונגארישע הויפן. די ארץ ישראל'דיגע חסידים וואס שטאמען אפ אריגינעל פון דער מוטער חסידות פירן זיך לויט די תקנות און גייען אנגעטוהן מיט דעם גאנצן ירושלימער לבוש, סיי מענער און סיי פרויען. די מענער גייען מיט געשטרייפענע קאפטאנעס, האלבע הויזן מיט לאנגע זאקן (אינמיטן דער וואך שווארצע און שבת און יום טוב גייען זיי מיט ווייסע), ווייסע יארמולקע, און טראגען א שטריימל פון דער בר מצווה. די פרויען שערן זיך אפ אינגאנצן די האר פונעם קאפ נאך דער חתונה (אזוי ווי ס'איז אנגענומען ביי חסידישע הויפן אפשטאמיג פון אונגארן, גאליציע און ראמעניע) טראגען א שווארץ טיכל, מיט ברייטע און נישט רעש'נדיגע קאלירטע קליידער און דיקע שווארצע שטרימף, אזוי ווי עס שטייט אין ספר התקנות וואס איז געשריבן געווארן דורך רבי אהרן ראטה.
בעלגיע
היסטאריע
במשך די מיטעלע יארן האט בעלגיע געוועלטיגט מיט נאך נידערלאנדער דורך נאנטע קעניגרייכן.
תולדות אברהם יצחק
געשיכטע און כאראקטערן פונעם הויף
אנדערעש ווי תולדות אהרן וואס רעכנט זיך מער אלס א חבורה ווי א חסידות, תולדות אברהם יצחק איז אויסגעשטעלט מער ווי א חסידות. זיי לייגן א שטארקן דגש אויף אהבת ישראל און שבת.
בעלגיע
היסטאריע
אין דעם 14טן יארהונדערט איז אנגעקומען צו פארשידענע געגענטער אין בעלגיע די גאלדענע עפאכע, אונטער דאס הערשאפט פונם פראנצויזישן בארגאניע פירשטן. אין די צייט איז געוואקסן די עקאנאמיע, אינדוסטריע און קונסט. די פלעמישע שטעט איפער, ברוגע און גענט זענען געוואקסען אויף טעקסטיל און קליידער פראדוקציע. און מיט די צייט איז אנטווערפן געווארן א וויכטיגע ים-פארט וואס האט ערמעגליכט אריבער צופירן ווארע צו אייראפעישע און בריטישע אונזלען און אויך צו זיי. אינמיטן דעם 16טן יארהונדערט האט אנגעהויבן גיין די בארג אראפ, די נידערלאַנדן זענען אריבער צו די הענט פון די שפאנישע האפסבורגן, איינוואוינער האבן אנגעהויבן א לאנגע קאמף אקעגען דער הערשאפט פון די שפאנישע קאטאליקן.
תולדות אברהם יצחק
געשיכטע און כאראקטערן פונעם הויף
היינט צי טאגס איז שוין תולדות אברהם יצחק מער וויזניץ ווי תולדות אהרן
צווישן די מער בארימטע חסידים פון תולדות אברהם יצחק זענען געווען דער פוסק און מיטגליד פון בד"ץ פון עדה החרדית, רבי מאיר בראנדסדארפער, דער מקובל און בעל מחבר ספר "מתוק מדבש" על הזוהר הקדוש, רבי דניאל פריש און דער סופר סת"ם רבי מנחם דאווידאוויטש.
בעלגיע
היסטאריע
אין יאר 1568 האט אויסגעבראכן דאס קריג פאר זעלבשטענדיגקייט פון די נידערלאַנדן, "די רעוואלוציע פון די נידערלאַנדן". דער קריג האט געדויערט אכציג יאר, צום סוף האט האלאנד מיט אירע פארבינדעטע פארטריבן שפאניע פון זייערע טעריטאריע, אבער בעלגיע און לוקסעמבורג זענען געבליבען אונטער די הערשאפט פון די שפאנישע קאטוילן און זענען געווען באקאנט אלס די דרום נידערלאַנדן אדער שפאנישע נידערלאַנדן. אונטער די קאנטראקט פון אוטרעכט (1713), וואס האט געענדיגט די ירושה'דיגע מלחמה, איז אריבער די שפאנישע נידערלאַנדן צו דער הערשאפט פון די האפסבורגן אין עסטרייך. נאך דער פראנצויזישער רעוואלוציע האבן די פראנצויזן אריינגעדרינגען אין דעם געגנט. די פראנצויזישע אינוואזיע האט צוגעאיילט דאס אויפשטעלן פון דער פלעמישער נאציאנאלער באוועגונג, וואס האט זיך קעגן געשטעלט צו א פראנצויזישער הערשאפט. דאס אמאליגע נידערלאַנדן איז געווארן א פאל-שטענדיג חלק פון פראנקרייך, וואס האט ווידער צוטיילט צו ניין שטיקלעך.
ביי דער קאנגרעס פון ווין, נאך דער נידערלאגע פון נאפאלעאן אין יאר 1815, איז דער געגנט איבערגעגעבן געווארן צו דעם פאראייניגטע קעניגרייך פון די נידערלאַנדן. אבער נאך פופצן יאר, אין יאר 1830, האבן ווידערגעשפעניגט די קאטוילישע דרום פראווינצן פון די נידערלאַנדן אין די האלענדישע פראטעסטאנטישע הערשאפט. זיי האבן געוואונען זעלבסשטענדיגקייט, און זיי האבן אויפגעשטעלט צום ערשטן מאל אן אייגן קעניגרייך מיטן אדאפטירן דאס רוימישע נאמען פונעם געגנט בעלגיקא/בעלגיע. די בעלגישע האבן געשטרעבט אויף א זעלבסשטענדיגן קעניגרייך און האבן זיך געוואנדן צום פראנצויזישען קעניג צו אויפנעמען זיין זון אלס קעניג פון בעלגיע. ווען ער האט נישט געוואלט, האט מען אנגעבאטן דאס קעניגרייך פארן דייטשן פרינץ לעאפאלד וואס האט געהערט צו דער זאקסען-קאבורג-גאטהא משפחה (די מומע פון דער בריטישער קעניגין וויקטאריע). אום 21סטן יולי 1831, דאס בעלגישע זעלבסשטענדיגקייט טאג, איז געקרוינט געווארן פרינץ לעאפאלד אלס לעאפאלד דער ערשטער, דער קעניג פון בעלגיע, און אזוי האט זיך אנגעהויבן די דינאסטיע פונם בעלגישע קעניגרייך. פאר פינף און אכציג יאר האט בעלגיע געבליהט אלץ א קליינע אבער פעסטגעשטעלטע קעניגרייך. בעלגיע האט מורא געהאט איינגעשלינגן צו ווערן דורך איינע פון די שכנים צוזאמען מיט די גרויסע שלאכטן פאר מאכט ביי די גרעניצן - דייטשלאנד, פראנקרייך און האלאנד, וועגען דעם האט זי זיך געהאלטן צו א נייטראלע אויסערן פאליטיק. טראץ די נייטראלע פאליטיק, און דאס אנערקענונג פון די פרוזען, האבן די דייטשן אינוואדירט אום יאר 1914. דאס אינוואדירן באגלייט מיט קריגס-פארברעכן איז געווען דאס אורזאך פון די זאפארטע צושטעלונג פון ענגלאנד צו די מלחמה. אייניגע פון די שווערסטע בלוטיגסטע שלאכטן בשעת דער ערשטער וועלט מלחמה איז געווען אויפן בעלגישן גרונד, וועלכער ווערט אויסגעדריקט און דאס ליד אין די פעלדער פון פלאנדערן.
ביי די צווייטער וועלט קריג איז גאנץ בעלגיע איינגענומען געווארן אין דריי וואכן אום לויף פון א איבעראשונג אנגריף דורך דייטשע אין מיי 1940. בעלגיע האט נאכן צווייטער וועלט קריג גענאסן פון אן עקאנאמישן אויפשוואונג. בעלגיע איז אויסגערופן געווארן אלץ די הויפטקווארטירן פון די אייראפעישן פארבאנד און פון נאט"א (צפון אטלאנטישע פאקט ארגאניזאציע), און דאס האט געהעכערט די פארבינדונגן מיט אויסלענדישע ביזנעסער און האט פארבעסערט אירע עקאנאמיע. אויך געפינט זיך אין בעלגיע די אייראפעאישע קאמיסיע.
היינט איז בעלגיע צוטיילט אין צוויי עטנישע חלקים, די פלעמערס און די וואלאנישע, עס שיינט אז ווען נישט די הויפטשטאט בריסעל און די מאנארכיע, וואלט בעלגיע געווען צוטיילט און צוויי לענדער. דער יעצטיגער קעניג איז פיליפ דער ערשטער וואס האט איבערגענומען און יאר 2013 זיין פאטער אלבערט דער צווייטער וועלכער האט זיך אפגעזאגט. דער יעצטיגער פרעמיער מיניסטער איז איוו לעטרעם וועלכער האט אויפגעטוישט הערמאן וואן ראמפוי נאכדעם וואס ער איז געווארן אויפגענומען פאר די ערשטע שטענדיגע פרעזידענט פון די אייראפעישער ראט.
פאליטיק
בעלגיע איז א געזעצליכע מאנארכיע מיט א פארלאמענטארע דעמאקראטיע. דורך די 19טער י"ה איז דאס בעלגישע קעניגרייך אדורך פארשידענע טוישונגען אין דאס בוי פון די הערשאפט און אין דאס בוי פון די יעצטיגע פעדעראציע, וואס מאכט ארדענונג און שטעלט פריש צוזאם וויאזוי די פעדעראלע פארלאמענט זאל ארבעטן, באשטעטיגט אין יאר 1993. די נייע אויסשטעל טוט רעגולירן די באטייליגונג פון פארטרעטערס פון דריי ניוואס אין די הערשאפט: די צענטראלע רעגירונג, די פראווינצן און די שפראכן געמיינדעס (צוזאמגעשטעלט דורך די געגענטער).
די דריי ניוואס אין די הערשאפט, וואס יעדער האט א אנדערע מאכט, זענען:
1. די צענטראלע רעגירונג - מעג באהאנדעלען געביטן וואס די בעלגישע גלייכפארמיגקייט איז וויכטיג צו האלטן א גלייכשטעלונג און א אחדות צב"ש דער בודזשעט, דאס דורכפירן געזעצן, יוסטיץ, זיכערהייט, וואלוטע פאליטיק, שטייער, קאנקארענץ און סאציאלע זיכערהייט.
2. דריי געגענטער (פעדעראלע איינהייטן):
3. דריי שפראכן געמיינשאפן:
עקאנאמיע
די בעלגישע עקאנאמיע איז זייער ענטוויקלט און איז באזירט אויף אינטערנאציאנאלן האנדל. מער פון 70% פון בעלגיע'ס ברוטא אינלענדישן פראדוקט קומט פון אימפארט און עקספארט. בעלגיע ברענגט אריין רוי-שטאף פאר פילע פראדוקטן און עקספארטירט זיי נאכן איבערארבעטן וואס הייבט דאס פראדוקט-ווערט. מער פון 50% פון פראדוקציע איז באשטימט פאר עקספארט, און אין געוויסע געביטן וואו צב"ש טעקסטיל און גלאז גייט עס ארויף ביז 80%. וויבאלד דאס פאזיציע פונם לאנד און די ענטוויקעלטע טראנספארטאציע פון אינפרא-סטראקטור דינט בעלגיע אלץ א צענטראלע קאמערצואלע אנשלוס-פונקט אין די אייראפעישער מארקט.
בעלגיע איז א צענטראלע געמיינשאף אין די אייראפעישע פאראיין, א געמיינשאף אין די יורא, און בריסעל דינט אלץ די הויפטשטאט פון די אייראפעישע פאראיין. דאס עקאנאמישען מארקעט אין בעלגיע איז זעהר ענטוויקלט, די ארבעטס-פראדוקטיוויטעט איז הויך און דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט פער מענטש איז פון די העכסטע אין די אינדוסטריעלע לענדער. די דינסטן סעקטאר איז דאמינאנט און איז 75% פון דעם בעלגישן ברוטא אינלענדישן פראדוקט. די אינדוסטריע פאבריצירט א 24% פון דעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט, און די אגריקולטור נאר א 1.3%. בעלגיע איז א קליינע אפענע מארק מיט אויסלענדישע האנדל באציאונגען צום ברוטא אינלענדישן פראדוקט פון א 84% פאר אימפארט און א 79% פאר עקספארט.
בעלגיע אימפארטירט בעיקר עסן, מאשינעריי איינריכטונגען, רויע דיאמאנטען, נאפט, שטאף און נאך. די הויפט אימפארט איז אויטאמאבילן, באארבעטע עסן, באארבעטע מעטאלן, באארבעטע דיאמאנטען.
בעלגיע ליידט פון אפאר עקאנאמישע פראבלעמען וואס באגלייט בעלגיע שוין פילע דורות, און איבערהויפט איז דאס טרעפען נייע ארבעטס-פלעצער. און געוויסע געגענטער איז דאס ארבעטסלאזיקײט הויך אין טוישט זיך שוין נישט פאר צענדליגע יארן. די שטייערן זענען הויך, און דאס שטייפע ארבעטס-מארקט ווערט קאנטראלירט דורך באוועגלאזע ארבעטס-געזעצן. דאס באצאלען ארבעטערס איז פון די העכסטע אין אייראפע.
בעלגיע האט א גרויסע רעגירונגס-חוב, און צוגאב צודעם שטייט זי פאר א פראבלעם פון א עלטערע באפעלקערונג וואס וועט גורם זיין צו א באדייטענעם העכערונג אין טראנספער לייסטונגען.
געאגראפיע
בעלגיע ליגט אין צפון מערב אייראפע און גרעניצט זיך מיט האלאנד פון צפון, מיט פראנקרייך ביי דרום, מיט דייטשלאנד און לוקסעמבורג ביי מזרח, און ליגט ביי דעם צפון ים אויף מערב. בעלגיע האט א שטח פון 30,528 קוואדראט ק"מ (11,787 קוואדראט מייל). די געביטן זענען איינגעטיילט אין צוויי: פלאך גרונד אין צפון; די ארדענען אויף דרום. די גרעסטע טייך אין בעלגיע איז די סכעלדע.
דיסטריקטען, פראווינצען אין געמיינדעס
בעלגיע איז צוטיילט אין דריי הויפט געמיינדעס: די פלעמישע געמיינדע, די וואלאנישע געמיינדע, און די געמיינדע וואס רעדן דייטשיש. אקעגען דעם איז בעלגיע צוטיילט אין דריי פעדעראלע געגענטער:
1. בריסעל די שטאט, 80% איינוואוינערס רעדן פראנצויזיש אין די באצירק איז אויך דא וואס רעדן פלעמיש. אפיציעל איז בריסעל א צוויי שפראכיג באצירק. באפעלקערונג: 980,000 איינוואוינערס.
2. פלאנדערן (הויפטשטאט: בריסעל), דאס מערסטע איינוואוינערס רעדן פלעמיש. באפעלקערונג: 6,000,000 איינוואוינערס. צאמגעשטעלט פון פינף פראווינצן:
3. וואלאניע (הויפטשטאט: נאמור), דאס מערסטע איינוואוינערס רעדן פראנצויזיש אין א קליינע מינדערהייט וואס רעדן דייטשיש. באפעלקערונג: 3,360,000 איינוואוינערס. אויך צאמגעשטעלט פון פינף פראווינצן:
דעמאגראפיע
בעלגיע האט א באפעלקערונג פון 10,414,336 איינוואוינערס. רעליגיעס אין בעלגיע ווערט צוטיילט 75% קאטוילן, 4% מוסלמענער, 1% פראטעסטאנטן און ווייניגער פון 1% יידן. שפראכן ווערט צוטיילט פלעמיש 60%, פראנצויזיש 40% און דייטש ווייניגער פון 1%.
יידן אין בעלגיע
די ערשטע יידן זענען אנגעקומען קיין בעלגיע אין די מיטלאלטער, אין די 13טער י"ה, אבער די קהילות זענען געווארן חרוב במשך יענע יארהונדערט און די 14טער י"ה דורך די שווארצע מגפה אין די רייאטן וואס איז געווארן מיטבאגלייט. אין דער 16טער י"ה זענען אנגעקומען אנוסים פון שפאניע און פארטוגאל, און אין דער 16טער י"ה זענען אנגעקומען יידן פון דייטשלאנד צו די געניצן פונם לאנד. ווען בעלגיע האט אויסגערופן זעלבסטשטענדיגקייט און יאר 1830 האבן געלעבט נאר א 1,000 יידן. די גרויסע איינוואנדערונג איז אנגעקומען אין ענדע 19טער י"ה מייסטענס פון מזרח אייראפע.
נאכדעם וואס בעלגיע איז איינגענומען געווארן דורך דאס נאצישן דייטשלאנד ביי די צווייטער וועלט קריג איז נישט שלעכט געווארן פאר די יידן אויף איינמאל נאר צוביסלעך, און א העלפט יידן זענען געשיקט געווארן צו ארבעטס-לאגערן און טויט-לאגערן בשעת די מלחמה. פון זיי זענען געהרגט געווארן א 28,900 מענטשען, וואס האבן אויסגעמאכט א 44% פון דער יידישער געמיינדע. אסאך בעלגישע האבן געראטעוועט יידן דורך זיי באהאלטן אדער דורך העלפן אנטלויפן פון לאנד.
נאך די מלחמה זענען אויפגעשטעלט געווארן פרישע אידישע קהילות אין בריסעל און אנטווערפן און היינט צוטאגס איז דא אין בעלגיע א 51,800 יידן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בעלגיע
דוד עקשטיין
דוד עקשטיין איז איינער פון די ראשי הקהל פון קהל יטב לב (ארונים) ד'סאטמאר פון קרית יואל, איז אויך פון די פירער פון ווילעדש מאנרוי. ער איז א גרויסער גביר און א פארזיכערונגס מעקלער.
מיידלעך גייען ארויף אין ישיבה (August 2005)
דוד עקשטיין האט ביי א זיצונג מיט די ניו יארק שטאַטס פאליציי געזאגט, אז די "קיין טרעספעסינג" סיינס וואס הענגען אויפ'ן וועג צום ציון מוז בלייבן, ווייל מיידלעך גייען ארויף אין דער ישיבה צו בחורים, און אזוי קען מען זיי אפהאלטן.
עקשטיין האט זיך פארענטפערט פארוואס ער קען נישט אויספאלגן די פארארדענונג פונעם ריכטער ראזענוואסער אז די סיינס מוזן אראפקומען, זאגנדיג אז זיי האבן א סאך פראבלעמען צווישן בחורים מיט מיידלעך, און עס האלט שוין ביי דעם אז מיידלעך קומען ארויף אין ישיבה דורכן וועג וואס גייט לעבן בית החיים ווייל דארט זעט מען זיי נישט. דערפאר האבן זיי נישט קיין ברירה נאר צו לאזן די סיינס ווייל אזוי האבן די מיידלעך מורא אז מען וועט זיי קלאגן. קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים קאַטעגאָריע:ארונים
דעיל קארנעגי
קליין|250px|דעיל קאנארגי דעיל קארנעגי (24סטן נאוועמבער, 1888 – 1טן נאוועמבער, 1955), פריער קארנאגי, איז געווען א שרייבער און רעדנער וואס האט זיך אפגעגעבן צו אנטוויקעלן די הלכות בין אדם לחבירו, דאס הייסט וויאזוי צו זיך אויפירן מיט אנדערע מענטשן. מיליאנען האבן שוין געליינט זיינע ביכער און מיטגעהאלטן זיינע סעמינארן, בעיקר סעילסלייט, מחנכים און מענטשן וואס ווילן געפעלן און לעבן גוט מיט זייער חברה אדער שלום בית.
אידישקייט
די געוועזענע בעלי מוסר פון לעצטן דור, ווי ר' אליהו דעסלער און ר' אביגדור מילער האבן געהאלטן זיין בוך; ווי צו שאפן פריינד און באאיינפלוסן מענטשן (How to Make Friends and Influence People), וואס האט זיך שוין פארקויפט מער ווי דרייסיג מיליאן קאפיס. אלס א יסודות'דיגער מוסר ספר, ווייל זיי האבן געהאלטן אז זיך אויסצולערנען מידות בין אדם לחבירו קומט בעפאר מדריגות און הייליגע באגריפן און דאס איז דער עיקר ארבעט אין עבודת ה' פון יעדן איד אויף דער וועלט און זיין תכלית אין לעבן.
היינט צוטאגס, לאנג נאך זיין טויט, האלטן נאך אלס אן זיין געניאלער סיסטעם וויאזוי צו העלפן מענטשן אין פארעם פון סעמינארן. און אין ארץ ישראל באטייליגן זיך דערין אסאך חרדים אויכעט.
קאטעגאריע:מוסר קאטעגאריע:אמעריקאנער שרייבער
יוני 2006
יוני 30
left|100px
יוני 27
left|100px
יוני 24
left|100px
יוני 23
left|80px
דעם 21סטן יוני
left|90px
יוני 19
left|80px
יוני 16
left|100px
יוני 15
left|100px
יוני 13
left|120px
יוני 9
left|100px
יוני 5
left|100px
יוני 4
left|100px
שטיין עפאכע
עס ענדיגט זיך די תקופה מיט דער אנטוויקילונג פון אגריקאלטור און די אריינברענגען פון געוויסע בעלי חיים צווישן דער מענטשהייט, און דער צושמעלצונג פון קופער שטיין צו מאכן אייזן.
די פעריאדע ווערט פארעכענט אלס פרעהיסטאריש וואס האט זיך אנגעהויבן צוליב דעם וואס אין יענע צייטן האט נאך דער מענטש נישט געקענט שרייבן, וואס מיטן שרייבן האט מען ערשט געקענט אנהייבן צו וויסן און רעכענן היסטאריע כדי צו דאקומענטירן וואס גייט פאר.
עס הייסט שטיין עפאכע ווייל דאן האבן זיך אלע באנוצט מיט שטיינער פאר זייערע טאגטעגליכע געברויכן אין לעבן. נאך נשיט געווען אייזן מיט פאלסטיק און אזוי ווייטער טולס אדער געצייג און געווער זיך באנוצען בלויז פון שטיין.
די דאטום'ס פון ווען ביז ווען עס האט זיך געצויגן איז אין מחלוקת ווייל עס ווענדט זיך אסאך אין דעם ראיאן פון ווי מ'רעדט ווי למשל עס איז נאך היינט דא געזעלשפאטן וואס וואונען ווי אין יענע תקופה, זייער צוריקגעשטאנען.
קאַטעגאָריע:תקופות אין געשיכטע
נאטירלעכע סעלעקציע
נאטירלעכע סעלעקציע איז דער פראצעס ווי געוויסע באשעפענישן מיט בעסערע שטריכן זענען מער אויסגעשטעלט צו איבערלעבן, און געאייגענט צו געבוירן קינדער. דער גרינדער פֿון דער טעאָריע איז טשאַרלס דאַרװין און אַלפֿערד װאַלאַנס.
זע אױך
קאַטעגאָריע:נאטור קאַטעגאָריע:וויסנשאפט
אריק איינשטיין
אַריק איינשטיין (געבוירן העברי; תל אביב י"ב טבת ה'תרצ"ט - כ"ד כסלו ה'תשע"ד, הלועזי; תל אביב יפו 3טן יאנואר 1939, 2טן דעצמעבר 2018) (איידעם ומחותן פון ר' זוהר אורי שליט"א) איז געווען א ישראלישער פאפולערער זינגער און אן אקטיאר פון די ישראלישע פילמען סלאח שבתי און מציצים.
אין זיין יוגנט איז ער געווען א מייסטער פון הויכשפרונג אין מדינת ישראל.
אין יאר ה'תשכ"ו האט ער פראדוצירט זיין ערשטע טייפ מיטן נאמען "שר בשבילך"
ער איז געשטארבן אין תל אביב, כ"ד כסלו ה'תשע"ד.
משפחה
איינשטיין האט געהייראט אלונה שוחט. זיי האבן געהאט צוויי טעכטער, שירי און יאסמין, וואס האבן געהייראט אפרים און שלום זוהר, צוויי זין פון הרב אורי זוהר.
איינשטיין
געלע זשורנאליזם
געלע זשורנאליזם איז א טערמין אויף אזא סארט פארדרייטען זשורנאליזם וואס לייגט פאר א ציל נישט בארייכערן די אינפארמאציע און צו פארציילן די פאקטן פאר די ליינער. נאר עס דרייט אן א קאשע מיט די אינפארמאציע איר צו אויפבלאזן און פארדרייען צו מאכן לעבעדיג. עס ציעט דעם ליינער שטערקער ווי סתם זשורנאליזם, ווייל עס מאכט דאס לעבעדיג הייס, און פיל מיט געפילן אבער עס דינט קעגן דעם ציל פון זשורנאליזם צו זיין נייטראל.
ביישפילן
טאבלויד'ס ווי דער ניו יארק פאוסט און דער דעילי ניוז ווערן פארעכענט אין דעם כלל, ווייל זיי זיכן נאר צו האבן שניידעדיגע קעפלעך. קעגן דעם ניו יארק טיימס וואס איז טאקע לאנגווייליג אבער עס שרייבט בלויז אינפארמאציע נישט לאזונגען.
די זעלבע אין ארץ ישראל הארץ וואס איז אינפארמאטיוו קעגן ידיעות און מעריב וואס זענן צוויי טאבלוידן (אין קוואליטעט אבער נישט אין מאס) וואס העצן און שימפן פון יעדעס ווארט פון סתם ארטיקלען.
קאטעגאריע:זשורנאליזם קאטעגאריע:צייטונגען
גרענד דזשורי
א גרענד דזשורי איז א דזשורי וואס ווערט ערוועלט פאר קאמפליצירטע און פארלענגערטע משפטים און פעדעראלע און לאקאלע אויספארשונגן. א גרענד דזשורי דינט אין א משפט קעגן א גרויסע פירמע אדער א גרעסערע אויספארשונג וועלכע די רעגירונג האט אונטערגענומען.
אויסוואל און פונקציעס
א גרענד דזשורי ווערט אויסגעקליבן על פי גורל און ווערן קוואליפיצירט און איינגעשוואוירן דורך דער ריכטער פון דעם משפט וועלכע וועט דאס אויסהערן. דער ערשטער חילוק פון א גרענד און טרייל דזשורי איז, אז א טרייל דזשורי דינט געווענליך צווישן עטליכע שטונדן ביז עטליכע טעג נאכאנאנד אבער א גרענד דזשורי איז איינגעשטעלט צו דינען פאר א לענגערע טערמין אין פעלער וואס מען ווייסט אז דער משפט וועט זיך שלעפן פאר לאנגע מאנאטן. אין פעדעראלע געריכטן איז די מאקסימום וואס א גרענד דזשורי קען דינען 18 מאנאטן אבער אין די סטעיט געריכטן קען דאס גיין ביז א מאקסימום פון 36 מאנאטן.
א גרענד דזשורי דינט נישט איין טאג נאך די אנדערע נאר וועט ערשיינען אין געריכט ווען עס איז פאראן א סעסיע וועלכע איז געווענליך איינס אדער צוויי מאל א וואך און טיילמאל נאר איינס אדער צוויי מאל א מאנאט. די גרענד דזשורי קען אהיימגיין צווישן איין סעסיע און די צווייטע און איז פארבאטן צו רעדן צו מענטשן וועגן די משפט. דאס געריכט פאלגט נאך די גרענד דזשורי און אויב זיי פארפעלן איינצוהאלטן זייערע צוזאגן ווערן זיי באשטראפט און ארויסגעווארפן.
נאך א גרויסער נפקא מינא צווישן א טרייל דזשורי און א גרענד דזשורי איז די וועג וויאזוי זיי גיבן ארויס זייערע באשלוסן. א טרייל דזשורי זאגט אויב דער אנגעקלאגטער איז שולדיג אדער נישט און א גרענד דזשורי זאגט נאר אויב איינער דארף באשולדיגט ווערן אין אזא פאל און דער ריכטער באשטעטיגט שוין ווער עס זאל זיין שולדיג און די שטראף וועלכע ער וועט באקומען.
א גרענד דזשורי ווערט זייער גוט באהאוונט מיט די משפט וועלכע זיי האלטן מיט און טיילמאל ווערן זיי באשולדיגט צו זיין איינשטימיג צו איין צד נאכדעם וואס זיי הערן זיך אן פון די גאס און די מידיא איבער דעם משפט. אין אזא פאל וועט די קעגנזייטיגע צד אריינגעבן א פארלאנג צום ריכטער ער זאל אויפלעזן די דזשורי און שאפן א נייע אבער א ריכטער וועט דאס זעלטן טאן ווייל דאס געזעץ זאגט אז אויב א מענט איז אומשולדיג דארף ער קענען אויפווייזן זיין אומשולד אפילו אויב די דזשורי איז מעגליך איינזייטיג. ווי געזאגט איז אבער פאראן אן אויסנאם און געלונגענע אדוואקאטן קענען אלעס באווייזן. עס זענען שוין געווען עטליכע פארברעכער און פירמעס וועלכע האבן זיך ארויסגעדרייט פון הארבע שטראפן נאר צוליב וואס מען האט אויפגעלשעזט די גרענד דזשורי און מען האט אויפגענומען א נייע וועלכע האבן נאך נישט געוואוסט צופיל וועגן די משפט.
וויבאלד א גרענד דזשורי איז א גרעסערע אונטערנעמונג ווערט זי אויפגענומען אין גרופעס פון 24 מענטשן אבער עס איז פאראן אויסנאם פעלער ווען עס איז נאר פאראן 12 מיטגלידער. טראץ וואס מען נעמט אויף 24 מענטשן ווערן אבער נאר איינגעשוואוירן צווישן 12 און 23 מענטשן און דאס איז לויט וויאזוי דער ריכטער באשליסט. די אנדערע האלטן מיט דעם משפט כדי צו זיין אינפארמירט אין פאל איינער פון די איינגעשוואוירענע וועט אויפגעזאגט ווערן אדער וועט נישט קענען ערשיינען צוליב א סיבה.
א גרענד דזשורי ווערט געוויזן אינפארמאציע וועלכע מען וואלט נישט געוויזן פאר א טרייל דזשורי און וויבאלד טייל אינפארמאציע קענען זיין זייער סענסיטיוו ווערן זיי איינגעשוואוירן נישט צו זאגן פאר קיינעם קיין איין ווארט און זייער אינדענטיטעט ווערט פארהלאטן פון די פובליק. א גרענד דזשורי דינט אויך אין געריכטליכע סעסיעס וועלכע די פובליק ווייסט אפילו נישט אז איז פאראן א סעסיע איבער דעם און זיי זענען די וואס באשליסן וואספארא שריט די אויטאריטעטן זאלן אונטערנעמען אויסצוראטן קארופציע און פארברעכן. דער ריכטער וועלט געווענליך אויס א פארגייער און אמאל וועלן די דזשוריסטן זיך אליינס אויסווען א  פארגייער וועלכער וועט פארליינען און איבערגעבן אינפארמאציע וועלכע זענען באשלאסן געווארן דורך די גרענד דזשורי. ווי געזאגט גיט נישט א גרענד דזשורי ארויס קיין אורטייל אויף אן אנגעקלאגטן זעלבסט נאר ליבערשט אויב עס איז פאראן א שולדיגער אדער נישט. אויב זיי באלשיסן אז עס איז פאראן שולידיגע וועלן זיי צוריקשיקן די אנקלאגע צום ריכטער און דער ריכטער וועט שוין טאן דאס איבעריגע. אויב זיי באשליסן אויף ניין וועלן זיי פארהאלטן די אנקלאגע און עס וועט ארויסגעווארפן ווערן. עס איז אויך פאראן אזא זאך ווי אן אנטלויפנדיגע דזשורי וואס מיינט אז די דזשורי האקט אפ מיט די פראקורארן און זאמעלט אייגענע אינפארמאציע און נוצט זייערע אייגענע טעכניקן דאס צו באטראכטן. דער ריכטער ווארפט נישט אזוי שנעל ארויס א גרענד דזשורי נאר וועט פרובירן מיט פארשידענע מיטלן וויאזוי צוריק אריינצוברענגן די פראקורארן אין דעם משפט.
דער פליכט און פראצעדור פון א גרענד דזשורי ווערט דערמאנט אין די פינפטע אמענדמענט אין די אמעריקאנער קאנסטיטוציע און איז איינגעשטעלט געווארן לויט די אנווייזונגן פון די בריטישע געריכט סיסטעם וועלכע איז באקאנט אלס די קאמען לאו. די פעדערלאע געריכט און די סטעיט געריכטן האבן זיך במשך די יארן איינגעשטעלט רעפארמען אינעם פראצעדור וויאזוי און ווען זיי נוצן א גרענד דזשורי.
זע אויך
דזשורי
קאַטעגאָריע:יוסטיץ
יונתן ראזענבלום
left|thumb|250px|ר' יונתן ראזענבלום. יונתן ראזענבלום (געב׳ תשי״א) איז א חרדישער אמעריקאנער עסקן און שריפטשטעלער וואס פארטיידיקט די תורה, הויפט זעכליך די ליטווישע השקפה.
ער איז א בעל תשובה וואס וואוינט אין הר נוף, ירושלים מיט זיין ווייב און אכט קינדער.
ער איז א קאלעזש גראדואירטער און האט א דאקטאראט פון דעם אייווי ליגע יעל אוניווערסיטעט.
וועבלינק
קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן קאַטעגאָריע:בעלי תשובה קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ריינהארד היידריך
ריינהארד היידריך א קריגס פארברעכער א נאצי פון די הויפט פאראנטווארטלעכע צו די שואה.
אין יאר ה'תרצ"א (1931) איז ער אנגענומען געווארן ביי די נאצישע פארטיי, און דערנאך איז ער נאמינירט געווארן ווי דער הויפט גענעראל פון די פארט יידיגונגס רייך מיניסטעריום.
כסליו ה'ת"ש ווען די דייטשן האבן איינגענומען פוילן האט ער באפעלט די פוילישע קאמאנדאטן צו אויפשטעלן פאר די יידן געטאס און באשטימען א יודענראט.
ער איז אומגעברענגט געווארן אין טשעכאסלאוואקיי, אין יוני 1942, דורך טשעכישע אויפשטענדלער, וואס דערפאר האבן די נאציס אויסגעמארדעט א גאנץ דארף מיטן נאמען לידיצע אלס נקמה, 260 מענטשן, מיטן אויסרייד אז זיי האבן געהאלפן די אויפשטענדלער.
יידן פון טערעזנשטאט האבן באגראבן די אומגעקומענע, און אלס באלוינונג, האט די געטא באקומען די שעפעלעך פונעם דארף.
נאך דער אטאקע האט מען אפערירט אויף היידריך. ער האט געליטן פון סעפסיס, וואס מען קען באהאנדלען מיט פעניצילין, א מעדיקאמענט וואס איז שוין געווארן פאבריצירט נאר אין בריטאניע און די פאראייניגטע שטאטן, מיט וואס דייטשלאנד האט געהאלטן מלחמה.
קאַטעגאָריע:קריגס פארברעכער קאַטעגאָריע:נאציס קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
כ"ב אייר
דער זיבן און דרייסיגסטער טאג פון דעם עומר.
יארצייטן
22. ijjár
אינטעליגענטע אויספלאנעווען
קליין|ווען א מענטש טרעפ א [[זייגער אין א וויסטעניש כאפט ער גראד אז דער זייגער איז געמאכט מער דורך א כוונה ווי די שטיינער ארום]] אינטעליגענטע אויספלאנעווען (Intelligent Design) איז דער באגריף וואס לויטעט אז באשעפענישן פון לעבן אויף דער וועלט, איז דאס בעסטע פארשטענדליך דורך גלייבן אין א קלוגער באשעפער. און נישט דורך אן אומדירעקטער עקסידענט פראצעס פון נאטורליכע סעלעקציע.
אנדערשט פון עוואלוציע וואס איז א טעאריע, איז אינטעליגענטע אויספלאנעווען א פאקט וואס מ'לאזט זיך נישט אריין אין די ווייטערע העכערע סיבות וואס, ווער און וויאזוי אלץ איז באשאפן. מען באטראכט בלויז די נאטור ביז מ'קומט צום אויספיר וואסערע טיפע דעזיין; גרויסע וואונדערליכע קענטעניסן, און פונקטליכע פלענער עס ליגט אין די נאטור, און דורך דעם איז א ראי' אז ענדלאזע אינטעלעגענציע, און נישט בלינדע אומפאל האט דאס באשאפן.
זיי זענען אפילו גורס די טעאריע פון עוואלוציע, אבער די באשאפונג פון אנפאנג זאגן זיי ליגט מער פון דעם בלינדן פראצעס.
עס איז נישט אויסגעהאלטן לויט וויסנשאפט
רוב וויסנשאפטלער זאגן אז עס שטימט נישט, און דערווייל זעהט מען נישט קיין פלאן אדער ציל אין באשעפעניש, און אז עס זענען דא אסאך מער פעלערן און וויסטעניש ווי עס זענען דא וואונדער. ווי צום ביישפיל די שטיינער וואס ליגן ארום די זייגער.
צוליב די מאטיוו
דערווייל איז דאס נישט קיין אנגענומענע לימוד אין די פובליק שולעס ווייל די רוב אלגעמיינער גוי, אפילו זיי זענען רוב רעליגיעז, האלטן אבער אז דער גאנצער חכמה ווערט געטריבן פון אמונה און רעליגיע, און אנדערשט פון כללית'דיגע סייענס, וואס האט נישט קיין מאטיוו עפעס אנדערשט ווי שטודירן לעבן, רוב סייענטיסטען זענען אפילו רעליגיעז, האבן די אינטליזשענט דעזיין חברה א אינטערעסע צו פארשפרייטן זייער גלויבן אין א גאט וואס זיי זאגן טאקע נישט ארויס בפירוש אבער דאס איז זייער ענד כוונה.
די אינטעליגענטע אויספלאנעווען חברה ענטפערן אבער אז די וויסנשאפטלער האבן א פניה קעגן אמונה, און זענען נישט מסכים פאר קיין שום פרייז איינצוזען אז עס איז דא א באשפער אויף דער וועלט אפילו די ראיות צייגן צו דעם ווייל זיי זענען פאנאטשיע אטעאיסטען.
עס פארענטפערט גארנישט
דאס איז די טענה אז א באשאפער איז נאך מער וואונדערליך ווי די זייגער, און אויב ער מוז נישט האבן א באשאפער דאן דארף די וועלט אויך נישט האבן א באשאפער.
תורה
ביי אידן ווערט דאס אנגערופן נפלאות הבורא פון דעם חובת הלבבות אין שער הבחינה, ביזן רמב"ם און זיין יד החזקה, האבן אראפגעלייגט אלס יסוד אז צו זיין א ערליכער איד איז דאס בעסטער און גרינגסטער וועג דורך די לימוד פון אינטעליגענטע אויספלאנעווען. ווייל דאס איז דער שנעלסטער און גרינגסטער וועג צו אמונה.
קאַטעגאָריע:אמונה קאַטעגאָריע:וויסנשאפט קאַטעגאָריע:מוסר
יידיש נחת (אלבאם)
יידיש נחת איז די ערשטע קאסעטע פון דעם באקאנטן זינגער ר' יום טוב עהרליך, אין דער יידיש־נחת סעריע. לענג: 50 מינוט.
מערהייט
רוב איז די מערהייט ד.מ. מער ווי העלפט פון א געוויסער טייל.
אידישקייט
עס איז דא אזא באגריף פון אחרי רבים להטות, אז אין א ספק ווען מען ווייזט נישט ויאזוי זיך פירן מוז מען גיין נאך רוב, אבער נישט צו שלעכטס.
דעמאקראטיע
מערהייט איז א שליסל צו אן אמתע דעמאקראטיע, אין אלע געביטן פון א דעמאקראטיש לאנד. קאטעגאריע:וואלן
Majority Většina Majoritet Enemmistö (äänestys) Majoritet Większość względna Большинство Majoritet
מאה שערים
קליין|מאה שערים גאס קליין|מאה שערים גאס מאה שערים (ארויסגערעדט: מיישאָ'רים) איז א פרומע געגנט אין צענטער פון ירושלים.
מען האט באשטימט איר נאמען "מאה שערים" אלס דעם וואס איר גרינדונג איז געווען פרשת תולדות, און אין דער פרשה שטייט:.
ארכיטעקטור
קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן
בראנכן אנצינדונג
בראנכן אָנצינדונג איז אן אנצינדונג אין די בראנכן אפטייל פון די לונגען.
דאס קען זיין אין א קורץ טערמינענדיג פארביי גייענדער צייט אפשניט. אדער כראניש אויף א לאנגער צייט אפשניט.
סימפטאמען
די סימפטאמען פון בראנכן אנצידונג זענען:
קאטעגאריע:קרענק
קאנטערטעראריזם
די אויספירונג פון קאנטערטעראריזם
קאנטערטעראריזם ווערט אויסגעפירט אין פארשידענע וועגן. עס פארלאנגט צוזאמענצוקלויבן אינפארמאציע איבער טעראריסטן און זייערע אקטיוויטעטן, צו נוצן די געקליבענע אינפארמאציע און אקטועל פארמיידן טעראריזם און באשטראפן די שולדיגע, ארבעטן אינאיינעם מיט אנדערע לענדער צו דערשטיקן די גלאבאלע טעראריזם נעטוואורק, און דערשמעקן און צעשטערן די פינאנציעלע שטיצע וועלכע ווערן גענוצט צו אפערירן טעראריזם. אין צוגאב, דארפן די קאנטערטעראריזם אגענטורן ארויפלייגן סאנקציעס אויף לענדער וועלכע שטיצן טעראריזם אדער לאזן טעראריסטן אפערירן אין זייער טעריטאריע און צומאל פארלאנגט עס אויך צו נוצן מיליטערישע כוחות. נאך א טייל פון קאנטערטעראריזם איז צו באיינפלוסן די פובליק און די וועלט אז טעראריזם איז שלעכט און מיט דעם זיי אויסשליסן פון אלע אנדערע מיליטערישע קאנפליקטן און פאליטיש געשטימטע שטורעמעס.
רעגירונגן גייען נאך און קלייבן אינפארמאציע איבער טעראריסטן, זייערע צילן, און זייערע מעגליכקייטן אויסצופירן זייערע געפלאנטע אקטן און מיט דעם טוט מען באווארנען די פובליק און צעשטערן די בייזוויליגע פלענער. אין די שפיאנאזש וועלט ווערט דאס אנגערופן אינטעליגענץ קלייבונג און די אגענטורן וואס קלייבן די אינפארמאציע ווערן אנגערופן אינטעליגענץ אגענטורן. אין די פאראייניגטע שטאטן זענען פאראן מערערע אינטעליגענץ אגענטורן, ווי מיר וועלן באלד זען, וועלכע ווערן אינאיינעם אנגערופן די אינטעליגענץ קאמיוניטי.
די ארבעט פון קאנטערטעראריזם איז זייער א שווערע ווייל די טעראריסטן ארבעטן געווענליך זייער באהאלטן און מאכן זייערע קאמיוניקאציעס אין דערווייטערטע געגענטער. די אגענטורן מוזן זיך פארלאזן אויף קוועלער וועלכע זיי ווייסן אליינס נישט אויב עס איז גענוג קראנט. אויף די אנדערע זייט דארפן די אגענטורן האלטן זייערע אינפארמאציע שטארק אין געהיים כדי די טעראריסטן זאלן נישט וויסן אז מען פאלגט זיי נאך. אין קאנווענציאנאלע שפיאנאזש ווייסט מען אז עס איז פאראן א רעגירונג, מען ווייסט איבער זייערע אפטיילונגן און אגענטורן, מען ווייסט זייערע פאליסיס און מיליטערישע מעגליכקייטן, און מען ברויך נישט האלטן די אלע אינפארמאציע אין געהיים. אין קאנטראסט איז טעראריזם'ס גאנצע עקזיסטענץ א מיסטעריע און איינמאל מען ווייסט שוין יא מעג קיינער נישט וויסן דערפון.
אינפארמאציע איבער טעראריסטן ווערט געקליבן דורך צוויי וועגן: טעכנישע און לעבעדיגע. טעכנישע אינפארמאציע ווערט געקליבן דורך פארגעשריטענע סעטעלייטס און אנדערע עלעקטראנישע דעווייסעס וועלכע ווערן אונטערגעלייגט. לעבעדיגע אינפארמאציע ווערט געקליבן דורך לעבעדיגע שפיאנען און אינפארמאנטן וועלכע שפילן מיט די טעראריסטן. די לעבעדיגע שפיאנען ארבעטן אויפ'ן זעלבן סיסטעם ווי אמאל אבער די טעכנישע שפיאנאזש טוישט זיך יעדע שטיק צייט ווייל אויך די טעראריסטן ווערן מער און מער פארגעשריטן און מען דארף כסדר טוישן די טעכנאלאגיעס און טאקטיקן. מאכטפולע טעראריסטישע גרופעס ווי אל-קאידא נוצן פארגעשריטענע קאודס אין זייער קאמיוניקאציע און שיקן מעסעדזשעס אין ספעציעלע פארמאטן צו וועלכע זיי האבן אייגענע קאמפיוטער פראגראמען דאס אפצוליינען.
סעטעלייטס ווערן אויך גענוצט צו דערשפירן טעראריסטן דורך פאטאגראפירן זייערע טרענירונגס באזעס און וואפן מאגאזינען. די סעטעלייטס פאר זיך טוען א גוטע ארבעט אבער פון דעם אליינס קען מען נישט גענוג ארויסבאקומען און אויך די סעטעלייטס האבן פראבלעמען ווייל זיי ארבעטן נישט געהעריג ביינאכט אדער אין שווערע וועטער אומשטענדן.
דורכאויס די היסטאריע האבן רעגירונגן שטענדיג רעקרוטירט לעבעדיגע שפיאנען און אינפארמאנטן וועלכע האבן אריינגעדרינגן צווישן די טעראריסטן, ספעציעל אין אזעלכע פעלער וואו טעכנישע שפיאנאזש איז געווען אוממעגליך. אבער אויך צו לעבעדיגע שפיאנען זענען פאראן לימיטס.
אלע דעמאקראטישע רעגירונגן באטראכטן אויסלענדישע שפיאנאזש אלס א פארברעכן אפילו אויב די צוויי לענדער באטראכטן זיך אלס פריינט צווישן זיך. דערפאר מוזן די אגענטורן זיין זייער פארזיכטיג מיט זייערע אגענטן זיי זאלן נישט אנטדעקט ווערן וואס קען פירן צו פאליטישע קאנפאנטראציעס. אגענטן דארפן זיך לערנען פרעמדע שפראכן און קולטור בעפאר זיי קענען געשיקט ווערן פאר א מיסיע כדי זיי זאלן זיך קענען אויסמישן צווישן די טעראריסטן און עס איז זייער שווער צו טרעפן גענוג וויליגע אגענטן צו טאן אזעלכע ארבעט וועלכע קען זיי פירן אין טורמע אויף זייער גאנצן לעבן אדער קענען זיי אומגעברענגט ווערן.
רעגירונגן מוזן אויך זיכער מאכן אז זיי שיקן ארויס אייגענע שפיאנען וועלכע זענען געטריי צו די לאנד און וועלן נישט פארראטן און ווערן געדאפעלטע אגענטן. נאך א סיבה איז ווייל מען קען זיך נישט פארלאזן אויף פרעמדע שפיאנען און זייערע אינפארמאציע ווייל עס האט זיך שוין מערערע מאל ארויסגעשטעלט אז די אינפארמאציע איז געווען פאלש און האט גאר געשטערט די ארבעט. די טעראריסטן ווייסן אז עס קענען זיך אריינדרייען שפיאנען און וועלן טיילמאל שיקן פאלשע מעסעדזשעס מיט וועלכע זיי וועלן צעמישן די שפיאנען און אגענטורן. אויסערדעם איז די אויסוואל פון די אגענטן זייער א שווערע ארבעט ווייל מען דארף געווענליך צוקומען צו קרימינאלע מענטשן וועלכע זענען וויליג צו ארבעטן פאר די רעגירונג אנשטאט גיין אין טורמע. די רעגירונג דארף זיין זייער פארזיכטיג וועמען זיי נעמען ווייל אמאל קענען זיי ליידן שווערע קאנסקעווענצן דערפון שפעטער. אויסער די אינפארמאציע וואס ווערט געקליבן דורך לעבעדיגע שפיאנען און טעכנאלאגישע דיווייסעס דארפן אלע רעגירונגן צוקומען צום צווייטענ'ס אינפארמאציע און נוצן אויך געפובלישטע אינפארמאציע וועלכע ווערט געברענגט אין באגלייבטע צייטונגן און ביכער. די ארטיקלן און אינפארמאציע ווערט אנאליזירט און ווערט אויך גענוצט אלס א טייל פון די אינפארמאציע.
נאך אלעם איז אבער טעראריזם א גרויסער פראבלעם און וויפיל אגענטורן און אגענטן וועלן ארבעטן דערויף וועט נישט זיין גענוג ווייל מען קען זיך נישט אויסרעכנען מיט טעראריסטן וועלכע טוישן זייערע מיינונגן פון איין טאג אויף די אנדערע און קומען אויף מיט נייע בייפאלן און צילן וועלכע מען פון פריער נישט אויסרעכנען. מענטשן האבן קריטיקירט פארוואס די אמעריקאנער רעגירונג האט פארפעלט צו אנטדעקן די בייזוויליגע סעפטעמבער 11 פלענער, טייל האבן עס אנגעלייגט אויף די שוואכע קאמיוניקאציע צווישן די אגענטורן, אנדערע האבן געזאגט אז מען האט זיך צופיל פארלאזט אויף טעכנאלאגישע שפיאנאזש, און אנדערע האבן אנגעוויזן אז מען האט פשוט פארזען די געפאר וועלכע איז געקומען נענטער און נענטער. אלעס קען זיין, אבער דאס אז די היידזשעקער האבן איבערגענומען א פליגער מיט דזשילעטן האט קיינער זיך נישט געקענט פארשטעלן. אזוי איז געווען אין אפריקע מיט די אמבאסאדעס באמבארדירונג. קיינער האט דאס נישט געקענט אויסרעכנען פון פאראויס ווייל דער גאנצער ראיאן איז פון יארן פריער באטראכט געווארן אלס א "לאו ריסק" זאנע וויבאלד עס זענען קיינמאל פריער נישט געווען קיין אטאקעס אויף אמעריקאנער אינטערעסן אין מזרח אפריקע.
זיכערהייט מאסנאמען קעגן טעראריזם
זינט טעראריזם איז געווארן א פראבלעם פאר אמעריקע האט די קאנטערטעראריזם קאמיוניטי אויפגענומען א רייע נייע זיכערהייט מאסנאמען וועלכע קענען באשיצן געביידעס אדער אנדערע צילן קעגן באמבעס. די רעגירונג האט שוין אויסגעגעבן ביליאנען דאלארן פאר נייע זיכערהייטן ווי באמבע-באשוצטע געביידעס, ארמאר, וואפן דערשפירער, און נאך צענדליגער ערליי מאסנאמען וועלכע קאסטן אלע פאנטאסטישע סכומים. די ספעציעלע זיכערהייטן זענען איינגעשטעלט געווארן אין געביידעס איבער'ן לאנד און אויך אין אויסלאנד. וויבאלד די קאסטן זענען זייער הויך און די שאנסן פאר א טארער אטאקע זענען קליין האט די רעגירונג געברויכט שטודירן און באשלוסן וועלכע געביידעס זענען וויכטיגער און וועלכע נישט.
אינעם פארגאנגנהייט האבן טעראריסטן צום מערסטן אטאקירט אפיציעלע צילן ווי פאליטישע פירער, דימפלאמאטן, וויכטיגע רעגירונג'ס געביידעס, און אמבאסאדאס צוליב זייער סימבאלישע וויכטיקייט. נאך א פאפולערע טעראריזם פלעגט זיין פליגער היידזשעקינגס וועלכע די טעראריסטן האבן שטארק געלויבט צוליב איר דראמאטישקייט און שרעק וואס עס האט אנגעווארפן אויף די באטרעפענדע לענדער און אפישעלס. היידזשעקינגס האט זיך אבער סוקסעספול געעענדיגט נאכדעם וואס מען האט קיינמאל נישט נאכגעגעבן פאר טעראריסטן און רוב היידזשעקינגס האבן זיך געענדיגט מיט א דורכפאל פאר די היידזשעקערס. די רעגירונגן האבן אויך אונטערגענומען שטרענגערע מאסנאמען צו פארהאלטן דאס ארויפשמאגלן וואפן אויף א פליגער און עס האט גוט געהאלפן. אפילו די סעפטעמבער 11 היידזשעקער האבן לויט עקספערטן נישט ארויפגעשמאגלט קיין וואפן נאר האבן זיך באנוצט מיט פאלשע וואפן און קליינע מעסערלעך וועלכע מען האט נאך דעמאלט געמעגט ארויפברענגן אויף א פליגער.
די אלע נייע מאסנאמען זענען טאקע זייער עפעקטיוו און עס איז שווער צו גלייבן אז טעראריסטן וועלן זיי קענען אדורכברעכן. אבער די עקספערטן האלטן אז טאקע דערפאר וועלן די טעראריסטן ענדערש זוכן ווייכערע צילן און מען קען זיך מיט זיי נישט אויסרעכנען. עקספערטן אין די קאנטערטעראריזם אגענטורן פארמאגן איינגעשטעלטע וועמענ'ס ארבעט עס איז צו שטודירן און אויסטראכטן טאקטיקן וועלכע טעראריסטן קענען מעגליך נוצן פאר טעראר צילן. א גוטער ביישפיל איז געווען דער שיך באמבארדירער וועלכער האט אדורכגעשווערצט זיין סי-4 באמבע וועלכע איז געווען אריינגענייט אין זיין שיך. נאך זיין פרשה האט מען אנגעהויבן פארלאנגן אויסצוטאן די שיך אין עירפארטס בעפאר מען גייט אדורך די מעטאל דעטעקטאר. א פרישע שיך באמבע וועט טאקע, ווארשיינליך, מער נישט פארקומען אבער טעראריסטן קענען אויסטרעפן א נייע וועג וויאזוי ארויפצושמאגלן אויפרייס אויף א פליגער. די עקספערטן זיצן און טראכטן פון אלע סארט וועגן וואס מען קען זיך נאר פארשטעלן און פרובירן זיי אויס אין רעאליטעט און דערנאך מאכן זיי די נויטיגע ענדערונגן וועלכע קען דאס פארמיידן.
ארויפצוגיין היינט אויף א פליגער איז א שטיקל אפקומעניש אבער יעדער פארשטייט די וויכטיקייט פון די פילפאכיגע זיכערהייט מאסנאמען וועלכע זענען געמאכט צו באשיצן יעדן פערזענליך. עס איז וואונדערליך צו זען וויאזוי די פארנומענסטע מענטשן פון די וועלט שטייען אין לאנגע רייען אין אזעלכע עירפארטס ווי דזשעי-עף-קעי און על-עי-עקס און זאגן נישט ארויס קיין ווארט אפילו נאכדעם וואס מען הייסט זיי אויסטאן די שיך און אויבערראק און מען פארלאנגט די פאפירן עטליכע מאל.
אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע קעגן טעראריזם
טעראריזם איז א גלאבאלע פראבלעם היינט צו טאג וועלכע פלאגט צענדליגער לענדער. גרויסע טעראריסטישע ארגאניזאציעס ווי אל קאידא האט שוין עפעקטירט מערערע לענדער און ווערט מער און מער פארשפרייט און זיי צו באקעמפן פארלאנגט זיך אן אינטערנאציאנאלע קאאפעראציע צווישן די הונדערטער אגענטורן און קיין איין לאנד קען זיך נישט קיין עצה געבן אן די הילף און אינפארמאציע פון אנדערע לענדער. אפילו אזא מעכטיג לאנד ווי די פאראייניגטע שטאטן איז שטארק אנגעוואנדן אויף אזעלכע לענדער ווי פראנקרייך, בריטען, דייטשלאנד, טערקיי, און א רייע אראבישע לענדער.
רוב לענדער נוצן זייערע געזעץ דורכפירונג אלס זייער וואפן קעגן טעראריזם. די פאראייניגטע שטאטן האט אין די ניינציגער יארן פארשפרייט אירע אנטי-טעראריזם געזעצן און איינגעשטעלט דעם "עקסטרעטעריטאריעל" געזעץ וועלכע לויטעט אז טעראריזם קעגן אמעריקאנער אינטערעסן אפילו אויסער די גרעניצן פון אמעריקע מוז לעגאל אנגעקלאגט ווערן אין יו-עס פעדעראלע געריכטן. אין די לעצטע יארן האבן צענדליגער לענדער וועלכע האבן באוויזן צו לייגן א האנט אויף טעראריסטן ערוועלט צו אנקלאגן די טעראריסטן אין אמעריקע, וויסנדיג אז מיט דעם וועלן זיי באקומען די האבסטע שטראף וואס מעגליך און דאס וועט עווענטועל אויך העלפן באקומען די קאנטראל איבער די טעראריסטן. א ביישפיל פון אזא פאל איז געווען דער טאראריסט ראמזעי יאסעף וועלכע האט דורכגעפירט די ערשטע באמבארדירונג אויף די וואורלד טרעיד צענטער געביידעס אין 93' און איז טראספערירט געווארן קיין אמעריקע וואו ער און זיינע קאלאבאראטירער זענען אנגעקלאגט געווארן אין א פעדעראלע געריכט אין ניו יארק.
ווי באקאנט האלטן זיך די טעראריסטישע גרופעס אויף פון געלטער וועלכע זיי זאמלן פון זייערע שטיצער איבער די וועלט און טראנספערירן דאס עלעקטראניש דורך בענק צו באצאלן געהאלטן פאר זייערע ארבייטער, טראנפארטאציע, און וואפן. געוויסע טעראריסטישע גרופעס ווי כאמאס און די טאמיל טייגערס פון סרי לאנקע נוצן אויך די געלט פאר וואוילטעטיגע צוועקן כדי צו געווינען די פאליטישע שטיצע.
די פאראייניגטע שטאטן און נאך לענדער האבן פארבאטן דאס געבן געלט פאר טעראריסטישע ארגאניזאציעס און עס איז א פולשטענדיגער פארברעכן אפילו אויב מען קען אויפווייזן אז די געלט, אדער טייל דערפון, איז געגאנגן פאר וואוילטעטיגע צוועקן. אין 99' האט אמעריקע און נאך לענדער געמאכט דאס געבן געלט פאר טעראריסטישע ארגאניזאציעס א אינטערנאציאנאלע פארברעכן וועלכע איז גאר הארב און יעדע לאנד קען אויף דעם אנקלאגן. די אקט האט אסאך געהאלפן און די אלע פירמעס און גרופעס וועלכע האבן אפען געשטיצט די טעראריסטישע ארגאניזאציעס האבן דאס אפגעשטעלט און ווער נישט איז אנגעקלאגט געווארן. די טעראריסטן געבן אבער זיך נאך אלץ אן עצה און אנשטאט טראנספערירן געלטער דורך בענק טוישן זיי איין די געלטער פאר גאלד און דיימאנטן און שווערצן דאס אריבער גרעניצן. די קאנטערטעראריזם ארגאניזאציעס שאצן אז טראץ אלע שוועריקייטן וואס מען שטעלט זיי אין וועג פליסן נאך אלץ אריין גרויסע געלטער דורך פארשידענע וועגן. אין 79' האט די אמעריקאנער קאנגרעס אפיציעל באצייכנט עטליכע לענדער אלס שטיצער פון טעראריזם און האט פארבאטן אירע בירגער צו האנדלען מיט די לענדער, אינוועסטירן אין זייערע פינאנציעלע אינסטיטוציעס, און דאס פארקויפן וואפן אדער אנדערע געצייג וועלכע קען גענוצט ווערן פאר וואפן. אזעלכע לענדער ווי ליביע, סיריע, איראק, איראן, סודאן, דרום קארעא, און קובא זענען באלד אריין אונטער דעם פארבאט צוליב זייער אפענע שטיצע צו טעראריזם. די סאנקציעס האבן אביסל געהאלפן מיט די יארן אבער היינט זענען זיי מער גארנישט ווערט ווייל די טעראריסטן זענען מער נישט אנגעוואנדן אויף רעגירונגן און באשיצן זיך און פינאנצירן זיך אליינס.
די סאנקציעס זענען קריטיקירט געווארן דורך טייל מענטשן באלד פון אנהויב מיט די טענה אז עס טוט די פארקערטע ארבעט. אויך האבן אקטיוויסטן אנגעוויזן אז די לענדער וועלכע זענען אונטער די סאנקציעס זענען נישט יושר'דיג ערוועלט געווארן (ווי קובא וועלכע איז נאר צוליב פאליטישע סיבות) ווען אנדערע לענדער (ווי פאקיסטאן און סאודיע אראביע) וואס האדעוון אפיציעל טעראריסטן זענען קיינמאל נישט געשטעלט געווארן אונטער סאנקציעס וועגן מען דארף זייער פאליטישע שטיצע. עקאנאמיסטן ווייזן אויך אן אז די אלע סאנקציעס האבן מער געשאדט די אמעריקאנער ביזנעסער ווי די באטראפענדע לענדער.
היסטאריע האט געוויזן אז נאר סאנקציעס וועלכע זענען ארויפגעשטעלט געווארן דורך די פאראייניגטע פעלקער מיט דער פאראייניגונג פון אלע מיטגלידער לענדער האבן געארבעט. א ביישפיל איז ליביע וועלכע איז באשטראפט געווארן מיט יו-ען סאנקציעס נאך די פאן-עם פליגער באמבארדירונג אין 88' וועלכע האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין א קלארע צוזאמנארבייט פון די טעראריסטן און די ליביער רעגירונג.
מיליטערישע מעטאדן קעגן טעראריזם
אין די ווייטע פארגאנגנהייט האט אמעריקע און אנדערע לענדער קיינמאל נישט גענוצט מיליטערישע מעטאדן קעגן טעראריסטן אדער לענדער וואס שטיצן זיי. די איינציגסטע מאל וואס אמעריקע האט יא גענוצט מיליטער איז געווען ביי די איראנער משכונות קריזיס אין 81' וועלכע איז טאקע דורכגעפאלן. עטליכע יאר דערויף האבן אמעריקאנער קאמפס פליגער באמבארדירט עטליכע צילן אין ליביע נאכדעם וואס א רעגירונג געשטיצטע ליביער טעראריסט האט אומגעברענגט עטליכע אמעריקאנער אין דייטשלאנד. זינט אל קאידא האט אטאקירט אמעריקאנער אמבאסאדעס אין אפריקע האבן אמעריקאנער פליגער מערערע מאל באמבארדירט פארדעכטיגטע אל קאידא טרענירונג קעמפס אין סודאן אין שפעטער אין אפגאניסטאן. אלע האבן זיך שפעטער ארויסגעשטעלט צו זיין א דורכפאל ווען מען האט זיך דערוואוסט אז מען האט עטליכע מאל פארפאסט דעם מייסטער טעראריסט אסאמא בין לאדען מיט קוים עטליכע שטונדן.
נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס האט זיך אלעס געטוישט און די בוש אדמיניסטראציע האט פארארדענט צו נוצן מיליטער כסדר און אזוי צוקלאפן די טעראריסטן. די פאליסי האט געפירט אמעריקע צו די אינוואזיע אויף אפגאניסטאן וועלכע האט אויפגעלעזט די טאליבאנער רעגירונג וועלכע זענען געווען אפענע שטיצער צו אסאמא בין לאדען און זיין אל קאידא נעטוואורק. א יאר דערויף האט די בוש אדמיניסטראציע אינוואדירט איראק מיט'ן באשולדיגונג אז אירע גרויסע זאפאסן פון מאסן פארניכטיגונג'ס וואפן זענען א סכנה צו די פאראייניגטע שטאטן און האבן אויך אנגעוויזן אז סאדאם כוסעין האט שטילערהייט געשטיצט אל קאידא דורכפירן די גרויזאמיגע טעראר אטאקעס.
די אינוואזיע האט זיך אבער אויף דערווייל ארויסגעשטעלט צו זיין א דורכפאל נאכדעם וואס עס זענען נישט געפינען געווארן קיין שום וואפן און עס איז אויך קלאר געווארן אז כוסעין האט נישט געהאט קיין שום פארבינדונג מיט אל קאידא. קאנסערוואטיווע אפישעלס האבן אויך געווארענט אז די פאראייניגטע שטאטן וועט מעגליך אטאקירן נאך לענדער וועלכע זענען פארדעכטיגט מיט'ן שטיצן טעראריסטן ווי סיריע און איראן.
די פאליסי פון נוצן מיליטערישע כוחות אין די קאמף קעגן טעראריזם איז דערווייל זייער פאפולער צווישן די אמעריקאנער מאסן אבער די אלגעמיינע וועלט לייגט א גרויסע פראגע דערויף ווייל די פאקט האט געוויזן אז טראץ די אלע מיליטערישע אפעראציעס האט מען נאך נישט באוויזן צו כאפן אסאמא בין לאדען און בכלל האט מען נישט באוויזן צו עלימינירן די אל קאידא נעטוואורק וועלכע איז אקטיוו און לעבעדיג און האבן שוין אויסגעפירט הונדערטער אטאקעס אין פארשידענע לענדער זינט אמעריקע האט אינוואדירט אפגאניסטאן. עקספערטן ווייזן אן אז די מיליטער האט נישט קיין ערפארונג וויאזוי נאכצוגיין און אפירזוכן די באהאלטענע טעראריסטן און זיי באקומען מינימאלע שפיאנאזש אינפארמאציע.
אויך דארף מען דערמאנען אז די פאנאטישע טעראריסטן האבן בכלל נישט מורא פון טויט און מיליטערישע אפעראציעס זענען בכלל נישט קיין סטראשע צו זיי. הונדערטער טעראריסטן האבן אין די לעצטע עטליכע יאר זיך אליינס אומגעברענגט אין די פילע זעלבסטמארד אטאקעס, א זאך צו וועלכע מיליטערישע כוחות זענען הילפלאז. אויסערדעם ברענגן מיליטערישע אפעראציעס אסאך פאטאליטעטן אויך ביי ציווילע מענטשן און עס איז נישט לאגיש צו זאגן אז ציווילע מענטשן דארפן שטארבן ווען די טעראריסטן זענען נאר א קליינע טייל פון די באפעלקערונג.
די פאראייניגטע שטאטן און אנדערע לענדער וועלכע זענען שוין אטאקירט געווארן דורך טעראריסטן ארבעטן זייער שווער צו געווינען די פובליק שטיצע קעגן טעראריזם און נאכמער צו עלימינירן די פובליק שטיצע צו די טעראריסטן. נישט אין יעדע פאל האט עס אבער געארבעט ווייל טייל פאליטישע אינטערעסן האבן שטארקע שטיצע איבער די וועלט און נאר די טעראריסטן זענען די וואס קעמפן דערפאר און עס איז שווער צו עלימינירן די שטיצע.
עס איז פאראן א וועלט'ס ווערטל: "יענעמ'ס טעראריסט איז א צווייטענס פרייהייט קעמפער". א ביישפיל איז די מצב אין מיטל מזרח. עס זענען פאראן מיליאנען מענטשן איבער די וועלט וואס זענען שטארק קעגן מדינת ישראל'ס אקופאציע אויפ'ן מערב ברעג און אין עזה און וויפיל מען זאל זיי אויפקלערן אז די טעראריסטן זענען בלוט דורשטיגע מערדער וועלן זיי דאס נישט דערהערן צוליב זייער שטעלע קעגן די אקופאציע. דאס זעלבע איז מיט די קריזיסן אין קאשמיר און אין טשעטשניע.
אמעריקע'ס קאנטערטעראריזם אגענטורן
די פאראייניגטע שטאטן פארמאגט 4 הויפט רעגירונג אגענטורן וועלכע גיבן זיך אפ מיט קאנטערטעראריזם. זיי זענען: די נאציאנאלע זיכערהייט אגענטור (ען-עס-עי), די צענטראלע אינטעלידזשענס אגענטור (סי-איי-עי), די פעדעראלע ביורא אוו אינוועסטיגאציע (עף-בי-איי), און די דעפארמענט אוו היימלאנד זיכערהייט (די-עיטש-עס). אויסער די הויפט אגענטורן זענען פאראן נאך א צאל קלענערע אגענטורן וועלכע גיבן זיך אויך אפ מיט קאנטערטעראריזם ארבעט און זענען נישט אזוי באקאנט. לאמיר זען יעדע איינע באזונדער: