cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
יעקב ישראל דעהאן
ער ווערט א בעל תשובה
דורך אויס די גאנצע צייט האט ער געוויאינט אין האלאנד, זייענדיג א זייער ליבעראלע מדינה האט ער נישט געשפירט צופול די אנטיסעמיטיזם וואס הערשט איבער די וועלט. דאס האט זיך אבער געטוישט ביי די ערשטע וועלט קריג ווען ער האט געהערט מער און מער וועגן די פיינטשאפט צו אידן. זייענדיג נאטורלעך א סענסיטיווער מענטש האט דאס אים זייער אויפגעשוידערט, דאס האט אים אזוי געגעסן פאר א שטיק צייט.
אין יאר 1916 האט ער אפגעהאקט מיט אלע זיינע פריערדיגע פארבונדענטע אין די האלאנדישע רעגירונג און האט אנגעפאנגן ווערן רעליגיעז, אלס טייל פון זיין זיך דערנעטערן צורוק צו אידען האט ער אנגעפאנגן א קארעספאנדענץ מיט דר. חיים ווייצמאן.
ער האט זיך אנגעפאנגען שטארק אריינלייגן אין תשובה און יישוב ארץ ישראל, אויף אזוי ווייט אז אין זיין ארבעטס צימער איז געהאנגן א טאוול וואס האט געהאט די צוויי זאכן אויפגעשריבן אויף זיך:
ער פארט קיין ארץ ישראל
אין 1919 איז ער אפגעפארן קיין ארץ ישראל, די ציוניסטישע און מזרחיסטישער פארטייען אין אמסטערדאם האבן פאר אים געמאכט א גרויסע געזעגענונגס צוזאמענקונפט און לכבודו ארויסגעגעבן א ספעציעלע אויסגאבע געשריבן אין עברית און האלאנדיש, אויך האבן זיך באטייליגט גרויסע אינטעלעקטועלע פרעזענליכקייטן וואס האבן אים באוואונדערט פאר זיין טאלאנט און קליגשאפט.
אנקומענדיג קיין ירושלים איז ער געווען גאר גליקלעך ביי זיך ווי מען קען זען פון די לידער וואס ער האט געשריבן יענע צייטן.
ער האט דאן באזוכט ביי ר' יצחק ירוחם דיסקין און הרב יוסף חיים זאנענפעלד, די צוויי האבן אין אים געזען א טייערן איד וואס וועט נאכגייען זיין גראדקייט און נישט פארטייאישקייט און האבן אים דערציילט איבער דער מצב פון די ישוב הישן זינט די ציוניסטן האבן אנגעפאנגן אונטערשטעלן פיסלעך און אפגעהאלטן די געלטער.
דורך די גאנצע צייט פון ווען ער איז אנגעקומען קיין ירושלים איז ער געווארן נענטער און נענטער צו די ירושליםער רבנים און די ישוב הישן, אין דער זעלבער צייט איז זיין גרויסקייט אין די אויגן פון אלעמען געוואקסן.
צווישן זיינע לידער און געשרייבעכטצער פון יענער תקופה קען מען שטארק זען ווי גליקלעך ער האט זיך געפילט זייענדיג אין ירושלים, און ווי פרום ער איז געווארן, ער דרוקט זיך שטארק אויס קעגן די נייע יוגענטליכע וואס זענען נישט פרום, ספעציעל ווי ער באגענעגט זיי ביים כותל המערבי אום תשעה באב, ער רעדט זיך זייער אף אויף די נאציאנאלער חינוך און באשולדיגט זיי אין דעם פראבלעם.
אויף דער זייט פון דעם יישוב הישן
אין יענער צייט האט אויסגעבראכן די שרעקליכע מחלוקת צווישן די קהילות פון די ישוב הישן אונטער די דעמאלטסדיגע עדה החרדית געפירט דורך ר' יוסף חיים זאננפעלד און די ציוניסטן אונטער די רבנות הראשית געפירט דורך הרב קוק. צווישן די עיקר מחלוקת דאן איז געווען וועגן די יציאה אקציע פון די עדה החרדית. די וועד לאומי האט דאן זיך געווענדעט צו די ענגלישע רעגירונג אז זיי זענען די וואס רעפריזענטירן גאנץ כלל ישראל, אויף דעם האט מען געקענט זיך אויסשליסן פון די וועד לאומי יעדעס יאר אין חדש אייר. די אגודה מיט די עדה החרדית האבן דאן אונטערגענומען וואס זיי האבן גערופען יציאה אקציע אויף זיכער מאכן אז מען שליסט זיך אויס פון די וועד לאומי וויבאלד זיי ברעכן אונטער אלס וואס האט מיט אידישקייט.
מזרחי איז געווען ביי דער מיינונג אז מען זאל יא בלייבן אין די וועד לאומי כאטש עס איז קעגן אידישקייט, דורכאויס די מחלוקת האט זיך דעהאן באמיעט אז אגודת ישראל מיט מזרחי זאלן שלום מאכן כאטש מיט די איינע זאך קעגן די וועד לאומי אבער דאס האט זיך אים נישט איינגעגעבן.
אין ה'תר"פ האט ער זיך אפיציעל דערקלערט אלס מיטגליד פון אגודת ישראל און איז באלד דערנאך געווארן גענעראל סעקרעטאר פון איר וועד הפועל אין ירושלים.
אלס גענעראל סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין ירושלים
ער האט אנגעפירט מיט א קאמפיין וואס איז געווען אינדרויסן פון ארץ ישראל – קיין לאנדאן און גענף – קעגן די פירערשאפט אין ארץ ישראל.
עס איז אינטערסאנט צו באמערקן אז אויף אזוי ווייט איז ער געווען נאנט מיט דרויסענדיגע פאליטיקאנטען אז איינמאל דורך א זיצונג אין ירושלים האט ער דערציילט איבער א נארוואס אנגענומענע באשלוס פון די העכער אינסטאנצן אין לאנדאן איבער ארץ ישראל, די ידיעה האט זיך בליץ שנעל פארשפרייט איבער גאנץ ירושלים, ווען די ציוניסטישע ביורא האט געהערט דערפון האבן זיי דאס געלייקנט ווייל זיי האבן דאס נישט געהערט פון אויסלאנד, א טאג שפעטער האבן זיי דאס ערעשט געהערט אין האבן געמוזט מודה זיין.
דורך אויס אלע פראבלעמען אין יענער תקופה ווי די מצה שטייער און שחיטה פראבלעמען האט דעהאן פארטייטיגט די יישוב אין די געריכטן.
די רדיפות
צוליב זיין געוואלדיגן פאליטישן כוח און זיין אויסעגעווענליכע איבער ג'געבן'הייט פאר די פרומע האט ער געהאט אויסצושטיין שרעקליכע רדיפות מצד די פרייע און מזרחי.
זיי האבן פרובירט וואס זיי האבן געקענט אז די הויך-שולע זאל אים אפזאגן, ווען דאס האט זיך נישט איינגעגעבן האבן זיי ארגאנאזירט אז מען זאל אים נאכלויפן אין די גאסן כאילו ער איז א שטאטס משוגענער. זיי האבן אויסגערופן א חרם אז די סטודענטן זאלן זיך נישט באטייליגן אין זיינע לעקציעס, אויף די לעצטע האבן זיי אויך געווארנט מיט נקמה.
די לאגע איז געווארן ערגער פון טאג צו טאג אויף אזוי ווייט אז מען האט געמוזט שניידן זיינע לעקציעס אזוי אז ער איז איבערגעבליבן מיט נאר 2 לעקציעס א וואך און צימאל נאר 2 תלמידים האבן זיך באטייליגט.
זיינע פיינט האבן אים בארעדט פאר די ענגלישע "שרייבער פארבאנד" ווי ער איז געווען א מיטגליד, און פאר די "האנדלס בלאט" אין אמסטערדאם. און זיי האבן גאנץ גוטן מצליח געווען צו שניידן זיין געהאלט און פאזיציע אין די פלעצער.
לארד נארטקליף
אין ה'תרפ"ב איז לארד נארטקליף געקומען קיין ארץ ישראל. זייענדיג דער רעדאקטאר פון די דעילי עקספרעס האט ער געהאט א שטרענגע שטאב וואס האט פרובירט אויסצומיידן כמעט יעדעם וואס האט פרובירט אים צו באזוכן, און דאך ווען ער איז געקומען האט באלד נאך די ציוניסטישע דעלעגאציע זיך געטראפן מיט אים די פארשטייער פון אגודת ישראל מיט דעהאן אין שפיץ. דר. דעהאן האט אראפגעלייגט די מצב און אים איבערגעגעבן א מעמארנדום וואס דרוקט אויס די קעגנערשאפט פון די ישוב צו ציוניזם און די באלפור דעקלאראציע.
דאס האט גאר שטארק אויפגערעגט די יונגנט און פארטייען. אין די רדיפות קעגן די פרומע האט זיך גאר פארשטארקט אויף אזוי ווייט אז מען איז זיי איבערגאפאלן אינמיטן גאס. זיי האבן זיך אפילו אריינגעבראכן אין שטוב פון הרב יוסף חיים זאנענפעלד.
הרב יונגרייז (אויף פון אגודה) און דעהאן האבן דאן באקומען אנאנאמען בריוו אז זיי זאלן זאגן ווידוי ווייל זייער טעג זענען געציילטע, און טאקע הרב יונגרייז און הרב דיסקין האבן דערפאר באקומען פאליצייאישע שיץ, אבער הרב זאנענפעלד און דעהאן האבן זיך אנטזאגט פון די שיץ.
צוליב די אלע זאכן האט הרב זאנענפעלד פארעפנטלעכט א בריוו אין דואר היום צו בארואיגען די געמיטער, אויך האט דעהאן געשיקט א בריוו צום לארד ווי ער גיבט צו פארשטייען אז די וועלט פרעסע האט זיין באגעגעניש שלעכט אויסגעטייטשט, און די לאנדאן טייםס האט דאס געדרוקט.
די אלע זאכן זענען געטאן געווארן אין א פרואוו אפצושטעלן די אנפאלן, וויבאלד זיי האבן דאס אויסגעטייטשט ווי א קעגנערשאפט קעגן ישוב ארץ ישראל ווען באמת איז דאס נאר געווען א קעגנערשאפט קעגן די ווערטשאפט פון די ציוניסטישע פירער און וועד לאומי.
די אראבישע פראבלעם און די באזוך ביי קעניג חוסיין
אין דער צייט וואס די דעמאלטסדיגע ירושליםדיגע אגודה איז נישט געווען קעגן ישוב ארץ ישראל, זענען זיי אבער יא געווען קעגן א אידישע מדינה.
אויך איז געווען גרויסע פראבלעמאן פון די אראבישע שכנים וואס האט זייער געשטערט די זיכערהייט פון די אידען.
דעהאן האט דערפאר געזען אז מען מוז זעהן זיך אדורך צו קומען מיט די אראבישע שכנים און דאס האבן די ציוניסטישע פירער נישט גקעקנט פארטראגן.
זייענדיג זייער באפריינדעט מיט עמיר סידניי אבדולא פון טראנס-ירדן אויף אזוי ווייט אז יעדעס מאהל עס איז געקומען גרויסע געסט און בעיקר אראבישע קעניגען פלעגט ער איינלאדענען דעהאן אויף אמאן מיט צוהאלטן די באגעגענישן.
אין איינע פון דעהאןס באריכטן שילדערט ער די באגענגעניש וואס ער האט געהאט מיט קעניג פייזל פון איראק ביי עמיר אין שטוב.
דעהאן האט געזען אין די באלפור דעקליראציע אז דאס וועט זיין א גרויסע פראבלעם מיט די אראבישע שכנים און אין זיינע באשרייבנוגען זעהט מען ווי ער דרוקט זיך אויס אז אלע טייטשן איבער די דעקליראציע ווי אזוי זיי ווילן, דערפאר האט ער געהאלטן אז מען זאל מאכן א קאנסטיטוציאנאלע רעגירונג פון אידען מיט אראבער גלייך וואס זאל זיין געבויעט אויף גלייכבארעכטיגונג און פרייער עמיגראציע, אנע פאליטישע אמביציעס. זיין פלאן איז געווען צו מאכן א פארלאמענט וואס וועט זיין א דריטל אידן, א דריטל אראבער, און די לעצטע דריטל וועט מען וועלן סיי אידן און סיי אראבער, אזוי וועלן אמאל די אידען האבן די מערהייט און אמאל די אראבער.
דאס אלעס האט אים אבער נאר מער פארפיינטעט ביי זיינע פיינט, און האט אים נישט געברענגט קיין גוטס.
די קלימאקס איז אבער געווען ווען ער האט זיך געטראפן מיט קעניג חוסיין אין ה'תרפ"ד, עס איז געקומען אלס איינלאדענוגס פון ירדן'ס אבדולא מיט וועם דעהאן איז געווען באפריינדעט, און עס איז געווען א גאנצע דעלעגאציע פון אגודת ישראל און עדה החרדית וואס האט זיך געטראפן מיט קעניג חוסיין.
די ציוניסטישע פירער און צייטונגען האבן דאס נישט געקענט פארטראגן און האבן אנגעפאנגען א שרעקליכע העץ קאמפיין אנטקעגן די עדה החרדית, אגודת ישראל, און אלע אשכנזישע ארטאדאקסישע אידען.
די העצעס האבן אנגעפאנגען זיין מער אפען און האבן מער און מער דערמאנט אז אזא איינער ווי דעהאן האט נישט וואס זיך צו געפינען צווישען די לעבעדיגע.
פון דאן אהן האט דעהאן דערהאלטן ווארענונגס בריווען אז מען וועט אים שיסען אויב ער פארלאזט נישט דאס לאנד אין געציילטע טעג. ער האט זיך אבער אויסגעלאכט דערפון. עס זענען דאן אויך פארגעקומען נייע וואלן פאר די ענגלישע פארלאמענט און אגודת ישראל האט געהאט באשטימט א דעליגאציע בראש מיט דעהאן אז זיי זאלן פארען אויף לאנדאן זיכער מאכן אז מען וועט פאר די עדה החרדית געבן די רעכט פון א זעלבסשטענדיגע קהלה. די צייטונגען האבן זיך פון דעם דערוואוסט און איין טאג נאכדעם וואס זיי האבן דאס מפרסם געווען איז דעהאן דערמארדערט געווארן.
ער ווערט דערמארדערט
left|300px|thumb|די לוי' פון דעהאן מאנטאג אווענט די נאכט צו די 29 אין סיון איז ער נארוואס ארויסגעקומען פון שערי צדק שפיטאל וואו ער האט געדאווענט מעריב פארן עמוד זייענדיג אין דעם יאר נאך זיי טאטן. די דאקטוירים אינעוויניג אין שפיטאל האבן געהערט דריי שאסן און זענען ארויסגעקומען צו טרעפן דעהאן א טויטן.
ווען מען האט דערציילט פאר הרב יוסף חיים זאננפעלד דינסטאג אינדערפרי וועגן די טויט פון דעהאן האט ער זיך געריסן קריעה און געמאכט א ברוך דיין האמת מיט שם ומלכות.
די פארדאכטונגען נאך זיין טויט
גלייך נאך זיין טויט האט מען געטראפן ביי זיינע כתבים ווערטער פון לויבונגען און ליבשאפט צו מענער, אלס דעם האט מען אנגעפאנגן פארשפרייטן טענות אז ער איז געווען א האמאסעקסואל און אז די פאליציי פארדעכטיגט אז די מארד האט געהאט צו טאן מיט עלעמענטן וועגען זיין זיין א האמאסעקסואל.
אגודת ישראל האט צוליב דעם אנגעפרעגט ביי די פאליציי אין ירושלים אז וויבאלד די פרעסע פארשפרייט דאס צו עס איז אמת אדער נישט, אויף וואס די פאליציי האט געענטפערט אז נישט.
זיין סעקסואלישע אידענטיטעט
נאָך זײַענדיק אין האָלאַנד איז ער געווען פאַררעכנט ווי אַ האָמאָסעקסואַל צוליב סײַ די לידער וואָס ער האָט געשריבן און סײַ צוליב די ביכער וואָס ער האָט געשריבן. נאָך הײַנט צוטאָג אין האָלאַנד איז ער פון די גאָר באַוואוסטע פּערזאָנען וואָס איז געווען אַ האָמאָסעקסואַל. ווען ער איז געוואָרן אַ בעל תשובה זאָגן אויף אים עדות הרב משה בלוי אַז דאָס איז נישט אמת, פון די ווערטער פון הרב משה בלוי (איבערגעזעצט אויף אידיש): זיי וועלן נישט אַרײַנברענגען קיין ספק אין אונז וועגן דער ערליכקײַט פון דעהאַן ז"ל, און נישט נאָר אין זײַן גראָדקײַט נאָר אויך אין זײַן אויפירונג און אמונה, מיר האָבן אים געקענט פון דער נאָענט. מיר האָבן אים געקענט אַלס עפענטליכע פּערזאָן וואָס שטייט בראש, און מיר האָבן אים אויך געקענט אַלס פּריוואַטע מענטש, מיר האָבן אים געזעהן אין זײַן פּרעזענליכע לעבן, בײַ זײַן אויפירונג אין שטוב, מיר האָבן אים געזעהן אין אַלע זײַנע לעבנס וועגן, און מיר האָבן אין אים נישט געטראָפן קיין שום פסול. נאָר ליגענט איז דאָס וואָס זײַנע קעגנער זאָגן אויף אים נידריגע בילבולים כדי צו גרינגער מאַכן מיט דעם כאָטש אַביסל די שענדליכע רציחה.
אַ פּאָר דוגמאות פון זײַנע לידער, וואָס זײַנען אַ באַווײַז פאַר דעהאַנס אידענטיטאַט:
וואָס וואַרט איך פאַר, שפּעט אין דער נאכט / אלע שלאָפן שוין אין דער שטאָט / און איך זיץ זיך לעבן דעם כותל-המערבי - / צו גאָט, אדער צו א מאַראָקאַנישן בחור?
צי קען אַ מענטש באַדינען צוויי האַרן? / כאָטש איך בין אַ דינער פאַר גאָט און טײַוול / מיט איין תאווה און איין פריילעכקײַט / און איך פיל ווי אַזוי מײַן האַרץ ווערט צעשמאָלצן אין אַ צווייטן פלאַם.
ווער זענען געווען די מערדער
אין שפערדיגע יארן האבן די צייטונגען אלע מסכים געווען אז די מערדער זענען געווען ציוניסטען, נאר ווער פונטקלעך איז נישט באוואוסט.
וואס עס איז יא באוואוסט איז אז רחל ינאית די פרוי פון יצחק בן צבי א געוועזענע מדינת ישראל נשיא איז געווען שטארק פארמישט אין זיין מארד.
אויך איז באוואוסט די פאלגענדע 3 נעמען אלס די וואס האבן זיך באטייליגט אין די מארד אברהם תהומי, ישראל שוחט, און יעקב פאט.
וועבלינקען
קאטעגאריע:היסטאריע פון ארץ ישראל קאטעגאריע:בעלי תשובה קאטעגאריע:קנאים קאטעגאריע:יישוב הישן קאטעגאריע:יידישע דיכטער קאַטעגאָריע:האלענדישע יידן קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
מנחם מענדיל האגער (בני ברק)
רבי מנחם מענדיל האגער (געבוירן ה' כסלו ה'תשי"ח) איז דער וויזשניצער רבי פון מרכז חסידי וויזשניץ, אין עזרא גאס, בני ברק.
ער איז דער יונגערער זון פונעם פריערדיקן וויזשניצער רבי'ן רבי משה יהושע האגער, דער "ישועות משה", און פון מרת לאה אסתר, טאכטער פון רבי חיים מנחם מענדל פאנעט פון דעעש הי״ד.
א יאר נאך זיין בר מצווה איז ער געפארן קיין אמעריקע צו לערנען אין דער סקווערער ישיבה.
ער האט געהייראט מרת מרים, די טאכטער פון הרב אברהם דוד הורוויץ, שטראסבורגער רב, ב׳ אדר ב׳ תשל״ו.
ביז זיין פאטערס פטירה כ' אדר ה'תשע"ב האט ער געדינט אלס רב פון קרית וויזשניץ, בני ברק. פאר א קליין שטיקל צייט, נאך איידער ער איז געווארן דער רב פון וויזשניצער שיכון, פלעגט ער אויך דינען אלס רב פון דער וויזשניצער קהילה אין אנטווערפן.
רבי מענדיל איז געקרוינט געווארן אלס אב"ד קרית וויזשניץ, בני ברק, י' סיון ה'תש"ן ביי דער היסטארישער פארזאמלונג פון "התוועדות העולמית דחסידי וויזשניץ" וואו זיין טאטע דער וויזשניצער רבי האט אים מכתיר געווען במעמד אלפי ישראל. אין די לעצטע יארן האט רבי מענדיל אנגעהויבן צו פירן ווי אויך האט ער אנגעהויבן צו בויען מוסדות און געקויפט א א גרויסן שטח אין בני ברק, און בויעט אויף בתי מדרשים אין ארץ ישראל און אין דער גאנצער וועלט. אויסער בני ברק, האט ער אויך מוסדות וואס געפונען זיך אין אשדוד, אלעד, ירושלים, אנטווערפן, וויליאמסבורג, בארא פארק, מאנסי און לאנדאן. צווישן זיינע פראמינענטע און מער בארימטע חסידים זענען אריינגערעכנט: הרב ישראל גרינבערגער, רב פון דער וויזשניצער (רבי מענדל) קהילה אין פתח תקווה און אלעד און מחבר ספר שו"ת "שובה ישראל", דער עשיר און פילאנטראפ חיים שטערן פון קווינס און הרב שלמה שטיינמעץ פון וויליאמסבורג.
זיין משפחה
רבי מנחם מענדיל און זיין ווייב מרת מרים האבן איין זון און דריי טעכטער. מענדיל קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
דיעטע
left|thumb|250px|די וואס גייען אויף דייעט וועגן זיך אויף אפ כסדר צו רעגולירן זייער וואג. דיעטע איז די פראקטיצירונג וואס דער מענטש עסט בלויז רעגולירטע געוויסע מעניו פון עסן צוליב א געוויסע סיבה, געווענליך איז עס פעשע מענטשען וואס היטען זיך אויס פון עסן פעטע עסן כדי אפצופאלן וואג, אבער עס טרעפט זיך אויך ביי קראנקע מענטשען וואס מעגן נישט עסן א געוויסע סארט עסן, אדער פארקערט זיי מעגן נאר עסן געוויסע סארט עסן, הייסט דאס אז זיי זענען אויף א דיעטע.
דיעטעס איז א טייל פון אמעריקאנער קולטור און צו יעדער צייט זענען א גרויסע פראצענט פון לאנד אויף א דיעטע. עס זענען פאראן דיעטע פראגראמען פון אלע סארטן און טייל פון זיי זענען געווארן גרויסע ביזנעסער וועלכע ווערן נאכגעפאלגט דורך מיליאנען מענטשן. באקאנט זענען די פאלגענדע דיעטע פראגראמען: עטקינס דיעטע, קרויט זופ דיעטע, גרייפפרוכט דיעטע, האליוואוד מירעקל דיעטע, רייז דיעטע, סקארסדעל דיעטע, סאוט ביטש דיעטע, און זאנע דיעטע.
קערפער געניטשאפט
דער קערפער איז דער בעסטער מאשין פון דער וועלט וועלכע קען טראכטן, פלאנירן, און טאן וואס טויזנטער מאשינען און קאמפיוטערס וואלטן געדארפט טאן. נאך א וואונדער וועלכע ווייניג ווייסן איז דער פאקט אז דער קערפער נוצט גאר ווייניג ענערגיע צו טאן זיין ארבעט. אפילו ווען דער קערפער טוט שווערע ארבעט וועט זי נוצן גאר ווייניג ענערגיע רעלאטיוו צו וואס עס קען פראדוצירן. ווען א מענטש זיצט און טוט גארנישט וועט זיין קערפער פארברענען א קארגע 12 קאלאריעס פער פונט יעדן טאג (א פונט איז 0.45 ק"ג). דאס מיינט אז פאר א דורכשניטליכער מענטש וואס וועגט 150 פונט (68 ק"ג) וועט זיין קערפער דארפן 1,800 קאלאריעס פער טאג צו זיצן און אפערירן פון זיך אליינס אן דעם וואס דער מענטש זאל טאן עפעס באזונדער.
דאס איז גאר ווייניג ענערגיע אויב מען טראכט וואס עס דארף אלץ אפערירן אינעווייניג. די הארץ דארף קלאפן, די לונגן אריינציען און ארויסבלאזן לופט, דער מוח דארף קאנטראלירן און טראכטן, און דער קערפער דארף זיין ווארים צו אלע צייט.
ווען מען שטעלט זיך אויף פון בענקל און מען גייט נוצט מען שוין מער ענערגיע אבער נאך אלץ וואונדערליך ווייניג פון וואס מען וואלט זיך פארגעשטעלט. א מענטש וואס לויפט נוצט ארום 100 קאלאריס פער מייל (א מייל איז 1.7 מעטער) וואס מיינט אז ער נוצט עפעס מער ווי 10 פראצענט וואס זיין קערפער דארף צו זיצן שטיל צו קענען לויפן א מייל.
צו פארשטיין דעם קאנצעפט לאמיר באטראכטן אן אויטא. אין דורכשניטליך וועט אן אויטא ארייננעמען צווישן 15 און 30 גאלאנען גאזאלין. יעדע גאלאן גאזאלין פארמאגט אזוי פיל ענערגיע ווי 31,000 קאלאריס אינעם מענטש'נס קערפער וואס מיינט אז א אויב א מענטש זאל ווען קענען טרונקן גאזאלין אנשטאט עסן ברויט און פלייש וואלט ער נאר געברויכט איין גאלאן גאזאלין צו לויפן 300 מייל. אויב זאל דער מענטש נוצן א ביציקל אנשטאט לויפן צופיס וועט ער קענען אנציען איבער טויזענט מייל מיט די איין גאלאן גאזאלין.
קאלאריס איז א פארעם פון ענערגיע וועלכע ווערט גערעכנט גענוי ווי אלע אנדערע ענערגיע מיטלן אין דער וועלט. איין קאלאריע באשטייט פון דער סך הכל ענערגיע וואס נעמט צו הייצן איין גראם וואסער צו איין גראד. א שטיקל קעזקוכן פארמאגט גענוג ענערגיע צו מאכן א 60 וואטס לאמפ ברענען פאר אנדערהאלבער שעה. עטליכע פונט גרינצייג וואלט געווען גענוג צו הייצן א גלעזל הייס וואסער עס זאל קאכן, און 5 סענדווישטעס מיט פלייש דערין וואלט גענוג געווען צו פירן אן אויטא פאר איין מייל.
אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז דער קערפער דארף פיל ווייניגער עסן ווי מיר טראכטן צו קענען טאן זיין טאג טעגליכע ארבעט וועלכע מעג זיך נישט אפשטעלן פאר איין מינוט. וואס פאסירט מיט די איבעריגע עסן?
קאלאריס קומען אריין
ווי געזאגט דארפן מיר נישט מער ווי 1,800 קאלאריס צו קנען דורכמאכן דעם טאג זיצנדיג אויף א בענקל. אין די היינטיגע וועלט איז פאראן א געוואלד עסן און איז זייער פעט מיט גאר אסאך קאלאריס. פון א פשוט'ע פרישטאג פון עטליכע רעפטלעך ברויט, אביסל טונא פיש, א פארציע גרינצייג, און א גלעזל מילך איז שוין איבער גענוג דורכצומאכן דעם מעת לעת אן קיין שטרויכלונגען. א דורכשניטליכער מענטש וואס טוט נישט עפעס ספעציעלע שווערע ארבעט דארף קענען לעבן אויף א 2,000 קאלאריע דייעט און ווען איר ליינט אינפארמאציע אויף עסן וועט איר שטענדיג זען אז דאס איז אויסגערעכנט אויף די פראצענטן לויט די דורכשניטליכער דייעט פון 2,000 קאלאריס.
א בייגל פארמאגט 160 קאלאריס, א גלעזל ביר 140, א קענדי 7, איין ?סלייס טשיז?, 70, א טשאקלאד טשיפ קיכל 80, א באנאנע 85, א פאטעטא (קארטאפל) 220, א גלעזל מילך 120, און א גלעזל קאלא סאדע פארמאגט 100 קאלאריס.
מען שאצט אז אין די אמעריקאנער פרעס וועלט נעמט א מענטש אריין צווישן 3,000 און 5,000 קאלאריס אן קיין פראבלעם און אן דעם וואס ער זאל האבן געווען ביי א פארטי וואו ער עסט געווענליך נאך מער. אט דאס איז דער פראבלעם ווייל ווי מיר זעען נעמען מיר אריין באלד דאפלט פון וואס מיר דארפן טאקע האבן. דער קערפער רעאגירט באלד צו אלע עסן וואס קומען אריין און ארבעט אויס די קאלאריס צו ענערגיע און אלע איבעריגע גייט ארויס פון קערפער. אבער נישט אלע איבעריגע עסן גייט ארויס און מיט דעם איז דער מענטש גארנישט אנדערש ווי די בהמה. דער קערפער וועט נעמען איבעריגע עסן און דאס מאכן צו פעטנס און דאס אוועקלייגן אין קערפער פאר א רעגנדיגע טאג ווען עס וועט נישט האבן גענוג עסן זאל עס קענען נעמען ענערגיע פן דארט.
יעדע קערפער ארבעט אנדערש און נישט יעדע קערפער וועט אלעס ארויסווארפן און דאס וועט זיך צעביסלעך אנהייבן אנזאמלן און צולייגן עקסטערע פונט פן ?פעטנס?. עס נעמט אינגאנצן 3,500 עקסטערע קאלאריס צו באשאפן א פונט פעטנס. אויב א מענטש זאל עסן 2,000 עקסטערע קאלאריס יעדן טאג און זיין קערפער זאל ארויסשיקן 90 פראצענט דערפון וועט נאר נעמען 175 טעג ער זאל וועגן מיט איין פונט מער וואס מיינט אז ער וועט צונעמען צוויי פונט פער יאר. מענטשן וואס ליידן פון פעשקייט האבן נישט אזא גוטע פארדייאונג סיסטעם און זייער קערפער וועט אנזאמלן פיל מער פעטנס און דאס וועט זיך אנזאמלן פיל שנעלער, טיילמאל עטליכע פונט פער מאנאט.
א דיעטע
אלס א ביישפיל וועלן מיר נעמען א מענטש וואס פארמאגט עקסטערע פונט און מיר וועלן אויסשטעלן עטליכע וועגן וויאזוי ער קען פטור ווערן פון זיין פעטנס:
1)	ער קען זיך אריינלייגן אין בעט און לאזן אויסהונגערן און יעדן טאג וואס גייט פארביי וועט זיין קערפער ארויסנעמען ווייניגסטענס 1,800 קאלאריס צו קענען אפערירן וואס מיינט אז דער מענטש וועט פארלירן א פונט יעדע צוויי טעג.
2)	דער מענטש וועט נאר עסן 1,500 קאלאריס פער טאג וואס מיינט אז ער וועט שאפן א דעפיציט פון 300 קאלאריס יעדען טאג. עס וועט אים נעמען 12 טעג פטור צו ווערן פון א פונט פעטנס. טאקע לענגער אבער ער וועט נישט ממש הונגערן.
3)	ער קען עסן נאר וויפיל ער דארף (1,800 קאלאריס) און מאכן איבונגן יעדן טאג צו פארברענען אביסל עקסטערע קאלאריס. לאמיר זאגן ער וועט לויפן 2 מייל פר טאג וועט ער פארברענען 200 קאלאריס וואס מיינט ער וועט קענען פארלירן א פונט יעדע 18 טעג.
4)	אדער קען ער טאן אביסל פון ביידע. ער וועט עסן 200 קאלאריס ווייניגער און לויפן 2 מייל פער טאג און צוזאמען פארברענען און מאכן פארלירן 400 קאלאריס פער טאג וואס וועט אים העלפן פטור ווערן פון א פונט פעטנס אין עפעס מער ווי א וואך.
אט דאס איז א דייעט און עס קען נישט זיין אנדערש. א מענטש וואס איז איבערוואגיג מיינט אז ער טראגט א סורפלוס פון קאלאריס מיט זיך און ער ברויך פטור ווערן דערפון אדער דורך שאפן א דעפיציט אדער ארבעטן צו פארברענען אביסל יעדן טאג. אלע דייעט פראגראמען טוען גענוי דאס און די קונץ איז וועלכע דייעט פראגראם וועט דאס ווייניגסטע פייניגן דעם מענטש.
דער פראבלעם מיט א דיעטע
א דייעט איז נישט קיין ענדגילטיגער לעזונג צו דעם פראבלעם. אויב א מענטש ליידט אז זיין קערפער לייגט אוועק צופיל פונט וועט א דייעט נאר ברענגן א צייטווייליגער דעפיציט פון קאלאריס וואס וועט אים מאכן פארלירן פונט איבער א געוויסע צייט אפשניט. אבער די מינוט ער וועט איבערלאזן דעם פראגראם און וועט אנהייבן עסן ווי בעפאר וועט זיין קערפער ווייטער שאפן דעם זעלבן פראבלעם. קומט אויס אז אויב אזא סארט מענטש וויל בלייבן אין פארעם וועט ער דארפן בלייבן אויף דייעט זיין גאנצע לעבן און זיכער מאכן אז ער נעמט קיינמאל נישט אריין מער וויפיל קאלאריס ער ברויך האבן לויט זיין קערפער סייז.
רוב דייעט גייער נעמען אריין 50 עקסטערע קאלאריס פער טאג און נעמען צו 5 פונט פער יאר. ווען עס זאמעלט זיך אן גייט מען אויף א דייעט און מען פארלירט 10-20 פונט ביז 2 מאנאטן. די מינוט מען ענדיגט די דייעט הייבט זיך אן די זעלבע פרשה און מען הייבט ווידער אן צונעמען פונט און ווען עס זאמעלט זיך ווידער אן גייט מען ווידער אויף דייעט.
א דייעט איז א נאטורליכער וועג פון פארלירן פונט און עס איז נישט פאראן א צווייטע וועג. א דייעט מיינט איינצוימען די קאלאריס וואס מען נעמט אריין און אפילו מיט די בעסטע דייעט וועט דער מענטש בלייבן הונגעריג.
עס זענען פאראן היינט א רייע אנדערע וועג וויאזוי פטור צו ווערן פןו איבעריגע פעטנס אבער קיין איינע פן זיי זענען נישט נאטירליך און האבן אלע קאסקעווענצן.
קאטעגאריע:געזונט קאטעגאריע:עסנווארג
משרד החינוך
Education Minister of Israel משרד החינוך, התרבות והספורט Menteri Pendidikan Israel
א' סיון
א' סיון איז דער ערשטער טאג פונעם דריטן חודש.
פינף און פערציג טעג אין דעם עומר
ד'תתקס"ד
נפטר געווארן
כ' טבת - רבינו משה בן מימן רמב"ם
1204 1204 १२०४
ב' סיון
יום המיוחס
ב' סיון איז דער צווייטער טאג פונעם דריטן חודש.
זעקס און פערציג טעג אין דעם עומר
ד'תתקס"ב
נפטר געווארן
1202 1202 १२०२
שווים באסיין
left|thumb|250px|לייג דא א הסבר אויפ'ן בילד שווים באסיין איז א גרויסער בור וואס מ'פילט אן מיט וואסער און מ'שווימט דערין, עס איז אויך אויסגעשטעלט צו קענען אריינשפרינגען און זיך באדן דערין, געווענליך קומט דאס אפן אונטערן פרייען הימל, זיך צו קענען ליגן און באקן אונטערן זין.
קאַטעגאָריע:ספארט קאַטעגאָריע:וואסער קאַטעגאָריע:פרייצייט
בוקאווסק
בוקאווסק איז א דארף אין מערב־גאליציע וואס איז געווען ביז צום צווייטער וועלט קריג א יידיש שטעטל.
געשיכטע
כדי צו פארמיידן מחלוקת עס איז אויך געווען א "רב" וואס האט משמש צאנזער חסידים. אין תרכ"ד איז רבי שלמה האלבערשטאם (הײַנט באוואוסט אלס באבאווער רב) געווארן רב אין בוקאווסק, ביז" תרל"ט. שפעטער האט מען גענומען אלס רב רבי חיים פינטער (דער פאטער פון ר' שמואל שמעלקע פינטער פון לאנדאן). בשעת דעם ערשטן וועלט קריג איז גאליציע געווען דער פֿראנט צווישן עסטרייך און רוסלאנד און אסאך יידן זענען אנטלאפן קיין ווין, די הויפטשטאט. נאכ'ן קריג איז דער רב געבליבן אין ווין און זײַן זון רבי אברהם פינטער איז געווארן רב.
אין די חורבן יארן פון אייראפע האבן די דײַטשע רשעים אויפגעשטעלט אין בוקאווסק א „באזונדערער לאגער" ווו אהין מ'האט געפירט די איבערגעבליבענע יידן פון סאניק, לינסק און דאבראמיל.
300px|קליין|דער בית עולם אין בוקאווסק
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דערפער אין פוילן קאַטעגאָריע:גאליציע קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ישראל יעקב פישער
הרב ישראל יעקב פישער (1925 - 2003) איז געווען רב אין שכונת זכרון משה, ירושלים ,און ראב"ד פון דער עדה החרדית פון תשנ"ו ביז תשס"ג.
ביאגראפיע
ישראל יעקב פישער איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו דבורה און אהרן פישער פון די אנשי ה"פרושים" בירושלים. ס'ווערט פארציילט אז זיין טאטע האט געשאסן דעם מנהיג פון די אראבער וואס איז געקומען טשעפן די אידן ביי די תרפ"ט ראיאטן, אבער די שמועות זענען נישט באשטעטיגט. זיין טאטע האט געשטאמט פון א רבנישער משפחה, דער זיידע רבי שלמה פישער איז געווען רב פון דער סטאטוס קווא קהילה פון קארלסבורג און א תלמיד פון רבי אברהם שמואל בנימין סופר און רבי יצחק דוב באמבערגער. די באבע שרה גיטל פישער איז געווען אן אייניקל פון רבי צבי הירש העלער מגדולי רבני אונגארן.
זיין טאטע איז געווען מקורב צו יעקב ישראל דעהאן, ממילא האט ער גערופן זיין קינד אויף זיין נאמען. בשנת ה'תש"ב, זייענדיג אלט 17 יאר, איז זיין פאטער נפטר געווארן. מיט ערציען די בני המשפחה, האט ארויסגעהאלפן, הרב יחיאל מתתיהו דיוויס. ישראל יעקב האט חתונה געהאט מיט מלכה בת הרב ישראל אשר וואלעס, איידעם פוחן הרב בן ציון יאדלער.
הרב פישער האט געדינט במשך ארבעים שנה אלס רב שכונת זכרון משה אין ירושלים, און אלס דיין אין בד"צ העדה החרדית. בסוף ימיו איז ער געווארן נתמנה ראב"ד של הבד"צ. ער איז נחשב אלס איינער פון די חשובי הפוסקים אין ירושלים. זיינע פסקים זענען פארזאמלט אין די ניין בענדער שו"ת "אבן ישראל".
צווישן זיינע באקאנטע פסקים: א שוואנגערע פרוי אין דעם ניינטן חודש איז פטור פון פאסטן יום הכיפורים, און א היתר צו עפענען שבת שטאפערס פון פלאסטיקע פלעשלעך.
ער איז נפטר געווארן כ"ה אדר א' ה'תשס"ג (27סטן פעברואר 2003) און באערדיגט אין הר המנוחות, ירושלים.
ג' סיון
ג' סיון איז דער דריטער טאג פונעם דריטן חודש.
געבוירן
ה'תרצ"ד - רבי משה בער בעק, הויפט אנפירער פון דער נטורי קרתא גרופע אין אמעריקא
ד' סיון
ד' סיון איז דער פֿערטער טאג פונעם דריטן חודש.
אלטער בחור
אן אלטער בחור איז אן עלטערער אומפארהייראטער מאנספערזאן, וואס עס געלונגט איהם נישט צו טרעפן א שידוך, אדער פון אנדערע סיבות.
אידישקייט
בן עזאי איז יא געווארן ערלויבט פון גאט נישט חתונה האבן מיט א פרוי.
ביי חסידים, ווי נאר מ'גרייכט די צוואנציג יאר ווערט מען אפגעזיגלט פאר אן "אלטן בחור", ביי די אנדערע קרייזן איז עס א ביסל עלטער, בערך 23 - 25.
קאַטעגאָריע:חתונה
ווייב
קליין|מרכז|פּאָרטרעט ווייבפון די האָלענדיש מאָלער Dirk Jacobs דירק ג'ייקובס זיך און זיין פרוי, 1550 ווייב מיינט א פרוי וואס איז חתונה געהאט מיט א מאן. אויב זי האט חתונה געהאט אבער מען האט איר אפגעגט אפילו אויב זי זעלבסט האט עס פארלאנגט, דאן האט זי נישט דער טיטל ווייב. נאר פשוט פרוי
קאטעגאריע:חתונה
יהושע ראזנבערגער
הרב יהושע ראזנבערגער איז א חבר הבד"צ פון די עדה החרדית, און רב פון קרית הרמ"א אין בית שמש, ער איז גאר א שטארקער קנאי.
משפחה
רבי יהושע איז אן איידעם ביים ספינקער רבי פון ירושלים, רבי יוסף מאיר כהנא. זיין זון רבי יצחק דינט אלס רב פון דער לי-גארדענס געגנט נעבן וויליאמסבורג, און איז פארהייראטעט צו מרת רחל אסתר, טאכטער פון רבי זלמן לייב טייטלבוים, איינער פון די צוויי סאטמארער רבי'ס. זיין איידעם איז רבי אשר ישעיה ראזנבוים, נאדווארנער רבי אין ביתר עילית.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:עדה החרדית קאַטעגאָריע:קנאים
א' כסלו
די טעג ווען א' כסלו קען געפאלן זענען:
עשרת השבטים
די עשרת השבטים זענען די 10 פארלוירענע שבטים פון מלכות ישראל וואס זענען פארטריבען געווארן דורך אשור פאר די שבטים יהודה ובנימין.
דער תפארת ישראל אויף משניות (מס' סנהדרין) זאגט אז די אפגאנער זענען אפשטאמיגע פון די עשרת השבטים.
קאלאמבוס האט געהאלטן אז געוויסע אינדיאנע שבטים, זענען גאר אייניקלעך פון די עשרת השבטים.
רבי מנשה בן ישראל האלט אז די פארלוירענע שבטים זענען אנגעקומען קיין אמעריקע ווי זיי באהאלטן זיך אויס, ער ברענגט א ראיה אז אין שפאניע איז געווען א פאלק וואס האט זיך אויסבאהאלטן פאר פינעף הונדערט יאר און קיינער האט נישט געוויסט פון זיי,
בייבל קריטיק
תנ"ך קריטיקיזם איז א וויסנשאפטלעכע קריטיקישע צוגאנג צום תנ"ך וואס איז געגרינדעט אויף צוזאמען-פאסטן פארשידענע טעקסטן אין תנ"ך, זייער אינהאלט און סטיל, און לויט דעם באשטימען זיי אנדערע מקורות צו די פארשידענע טעקסטן. דער ערשטער וואס האט אנטפלעקט די צוגאנג, איז געווען דער פילאזאף ברוך שפינאזע, אבער די צוגאנג איז אנטוויקלט געווארן מערער ביים ענדע פון די 19טע י"ה, ווען צווישן זיי איז געווען די פארשערס פון יוליוס ולהויזן.
ה' סיון
ה' סיון איז דער פֿינפֿטער טאג פונעם דריטן חודש.
בייבל קריטיק
קאַטעגאָריע:תנ"ך
בעדפארד גארדענס
left|thumb|350px|איינע פון די בעדפארד גארדענס בנינים פון ווייט עוועניו און הופער סטריטבעדפארד גארדענס איז א פריאעקט פון מערערע רעזידענשעל בנינים אויף בעדפארד עוועניו אין וויליאמסבורג, ווי עס וואוינען הונדערטער חסידישע פאמיליעס, אנגעבליך, אלס אומפארמעגליך, די בנינים איז אונטער א פריוואטע אייגענטומערשאפט און א חלק איז אויסגעהאלטן פון די שטאט. די גאר ארימע וואוינען דארן כמעט רענט פריי. די בנינים זענען און הארץ פון די חסידישע געגענט און איז א פראמענענטע געגענט. קאטעגאריע:וויליאמסבורג
תל אביב נייע צענטראלע סטאנציע
קליין|250px|א בילד פון דעם 6טן שטאק תל אביב נייע צענטראלע אויטאבוס סטאנציע איז א טערמינאל פאר אויטאבוסן אין תל אביב, און זי איז די גרערסטע טערמינאל איבער דער גארער וועלט.
מען האט איר אנגעהויבן בויען אין יאר ה'תשכ"ז, אבער די געבוי האט זיך פארזאמט זייער לאנג, און נאר 26 יאר שפעטער אין יאר ה'תשנ"ג האט מען אויפגעעפנט די סטאנציע.
די סטאנציע געפינט זיך אין דרום תל אביב, נישט ווייט פון תל אביב ההגנה באן סטאנציע.
קאַטעגאָריע:תל אביב קאַטעגאָריע:צענטראלע אויטאבוס סטאנציעס קאַטעגאָריע:טראנספארט אין ישראל
ווייטקייט
ווייטקייט איז א נומערישער דיסקריפציע ווי ווייט זאכן זענען איינס פון אנדערן. אין פיזיקס פון יעדן טאג קען דאס זיך אויסטייטשן ווי גרויס איז די פיזישע לענג אדער די צייט אפשניט פון גיין ביז אהין.
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
פניני השער
א הערליכע תורה בלעטל אויף די וואכענדיגע סדרה און נאך, ארויסגעגעבן דורך די תלמידי ישיבה שער התלמוד.
געדרוקט מיט א שווארצע קאליר, און אנטהאלט געווענליך כאטש 8 זייטען, אדער מער, ווערט פארשפרייט בעיקר נאר אין די גרעסערע שולען אין וויליאמסבורג.
לעצטענס איז שוין ארויסגעקומען עטליכע בענדער צוזאמגעבונדען פון די הערליכע גליונות וואס איז שוין ערשינען ביז היינט צוטאגס.
קאטעגאריע:תורה בלעטער
רביצין
רביצין איז געוויינטליך א ווייב פון א רב אדער א רבי. עמטליך האט נישט קיין רביצין קיין שום תפקיד, נאר מען רופט 'רביצין' אלס כבוד צי איר מאן דער ת"ח, אבער געווענליך איז שוין א טויגליכע רביצין אין עסקנות, בעיקר ביי די פרויען פאריין פין זייער קהלה.
א רב וועט אים נישט פאסן צו זאגן למשל גיי פרעג מיין ווייב וועט ער זאגן גיי פרעג מיין רביצין.
טייל גאר פרומע בעלי בתים זאגן קיינמאל דאס ווארט ווייב ווייל זיי באטראכטן רביצין אלס מער אן איידעלער אויסדרוק אויף א פארהייראטער פרוי.
קאַטעגאָריע:רבנים *
ו' סיון
יארצייטן
6. siván
דער שטירמער
דער שטורעמער (דייטש: Der Stürmer) איז געווען א נאצישע צייטונג מיט האס און פראפאגאנדע וואס איז געגרינדעט געווארן צו פארשפרייטן אנטיסעמיטיזם, האס און געהעצט קעגן אידן.
אונטערן ערשטן בלאט איז געשטאנען, Die Juden sind unser Unglück, די יידן זענען אונדזער אומגליק,
פונעם בערליןער שטאטגארטן (זאא), איז א טיגער איין טאג אנטלאפן, און אויף דער גאס האט ער געהרגט א מענטש, איז א ייד וואס האט געהאט א רעוואלווער געקומען, און דערשאסן דעם טיגער אויף טויט, אויפן קומענדיגער טאג איז געשטאנען אין דער שטירמער, פארפליכטער יודע ברענגט אום הילפסלאז קעצעלע, השנאה מקלקלת השורה.
קאטעגאריע:נאציזם קאטעגאריע:צייטונגען
כנסת
קליין|300px|די כנסת געביידע פון דרום דער כנסת (ארויסרעד: קנעסעט) איז דער פארלאמענט פון ישראל. דער כנסת האט 120 מיטגלידער וואס הייסן כנסת דעפוטאטן.
ברוך נתן האלבערשטאם
רבי ברוך נתן האלבערשטאם איז דער רב פון דער סאטמארער קהילה פון רבי זלמן לייב טייטלבוים אין לאנדאן. ער איז געווארן רב אין תשע"ה נאך וואס ער האט דארט געוואונען די וואלן, און ער האט זיך דאן אהינגעצויגן פון זיין היימשטאט וויליאמסבורג וואו ער פלעגט וואוינען בעפאר.
כנסת
די וואלן פארן 19טן כנסת זענען אפגעהאלטן געווארן ט"ז שבט תשס"ט, און פארן 20סטן כנסת כ"ו אדר תשע"ה.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:כנסת קאַטעגאָריע:ישראל קאַטעגאָריע:רעגירונג קאַטעגאָריע:קרית הלאום
ברוך נתן האלבערשטאם
ביאגראפיע
ער איז א זון פון רבי משה האלבערשטאם, דער קיוויאשדער רב זצ"ל פון וויליאמסבורג, וואס איז א בן אחר בן צום צאנזער רב. ער האט געהייראט רחל, די טאכטער פון רבי מרדכי שטיין, פאלטישאנער רב.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים קאַטעגאָריע:צאנז קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קאַטעגאָריע:זאלוינים
אראקל פון דעלפי
קליין|250px|א [[פרעסקא פון מיכעלאנגעלא פון דעם אראקל פון דעלפי]] אראקל פון דעלפי איז געווען א אראקל אין אוראלט גריכנלאנד אין שטאט דעלפי וואס האט געזאגט נבואה וואס עס וועט פאסירן אין דער צוקונפט.
עס איז דא א באוווסטע מיטאלאגיע איבער דער אראקל מיט דעם קעניג עדיפוס.
קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
Oracle grec
ספר ויקרא
ספר ויקרא איז דאס דריטע ספר אין די חמשה חומשי תורה.
אין דעם ספר ערקלערט די תורה די פונקטליכע געזעצן פון די קרבנות וואס מען האט מקריב געווען אינעם משכן.
דער סדר פון פרשיות אין ספר ויקרא
אין ספר ויקרא איז דא 10 פרשיות:
קאַטעגאָריע:ספרים פון תנ"ך *
ז' סיון
ז' סיון איז דער זיבעטער טאג פונעם דריטן חודש.
יארצייטן
7. siván
שמעון וויזנטאל
קליין|שמעון וויזנטאל
שמעון װיזנטאַל (Simon Wiesenthal) (31סטן דעצעמבער 1908, בוטשאטש - 20סטן סעפטעמבער 2005, וויען) איז באוואוסט אלס דער "נאצי יעגער", ער האט אוועקגעגעבן זיין לעבן פארן זאמלען און דאקומענטירן אינפארמאציע פון די מלחמה פאברעכערס מיטן מאטיוו זיי צו ברענגען צו יוסטיץ.
זיין היסטאריע
וויזנטאל איז געבוירן צו א אידישער משפחה אין שטאט בוטשאטש אין דער דעמאלטיגער גאליציע (היינט פוילן). ער האט שטודירט ארכיטעקטור אין פראג. ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן האט ער געוואוינט אין שטאט לעמבערג אין פוילן. ער האט דורכגעלעבט די מלחמה נאכן זיך ארומוואלגערן אין פארשידענע לאגערן.
נאצי יעגער
אין יאר 1945 איז ער באפרייט געווארן דורך די אמעריקאנער אין מאוטהאוזן לאגער אין עסטרייך, און ער האט אנגעהויבן צו ארבעטן פאר די אמעריקאנער מיליטער דורן זאמלען אינהאלט איבער מלחמה פארברעכערס. אין 1947 האט ער געעפענט צוזאמען מיט אנדערע די "צענטער פאר אידן דאקומענטאציע" אין שטאט לינץ אין עסטרייך, אבער די גרופע האט זיך אויפגעלעזט ווען אמעריקא האט פארלוירן אינטערעסע אין פארזעצן די נאצי יוסטיץ סיסטעם. וויזנטאל זעלבסט האט פאר זיך פריוואט פארגעזעצט צו דאקומענטירן אינהאלט, אין צוגאב צו זיין ארבעט מיטן ארויסהעלפן מלחמה געליטענע.
לויט זיין ווערסיע איז ער געווען פארמישט אין אידענטיפיצירן דאס באהאלטעניש ארט פון אדאלף אייכמאן אין ארגענטינא אים צו ברענגען צו גערעכטיגקייט אין מדינת ישראל (אנדערע לייקענען עס). נאכדעם וואס ער האט זיך אנגעשעפט חיזוק פון די אייכמאן פראצעס האט ער ווידער געעפענט זיין צענטער פארן כאפן נאציס, דאסמאל אין וויען. ער האט זיך ספעציעל באקאנט געמאכט מיטן אנטדעקן און פארכאפן קארל זילבערבאוער, די הויפט געסטאפע וועלכע האט פארכאפט ענע פרעק אין זיין פאמיליע.
אין יאר 1977 איז געעפנט געווארן די שמעון וויזענטאל צענטער אין לאס אנדזשעלעס.
מיסיע פארפולקאמט
אין יאר 2003 זייענדיג אלט 94 יאר, האט וויזנטאל טראמפאטירט אויפן פארפולקאם פון זיין מיסיע. "איך האב געפינען די מאסן רוצחים, און איך האב דערלעבט זייער טויט. אויב זענען נאר פארהאן וואס זענען איבערגעבליבן זענען זיי שוין צו אלט זיך צו שטעלן צו א פראצעס. מיין ארבעט איז דעריבער פארטיג"
וויזנטאל האט ארויסגעגעבן 12 ביכער איבער זיינע לייסטונגען און אויספארשונגען. אין יאר 2005 איז ער געשטארבן זייענדיג אלט 97 יאר און איז באגראבן געווארן אין די בית עלמין אין הרצליה.
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
שלום פרידמאן
הרב שלום פרידמאן איז א דיין פון דעם התאחדות קהלות החרדים אין לאנדאן, ענגלאנד. ער איז דער מחבר פונעם ספר ״פתח השער״ אויף הלכות נידה.
הרב פרידמאן איז אויפגענומען געווארן אלס סגן הגאב"ד צו די זייט אויף זיינער שוואגער הרב אפרים פאדווא.
ער איז א איידעם ביים פריערדיגן רב, הרב חנוך דוב פאדווא.
הרב פרידמאן איז געבוירן געווארן אין מאנטשעסטער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:דיינים
לשון קודש
לשון הקודש איז דער אור אַלטער שפּראַך וואס מ'נוצט ווען מען לערנט תורה. דאס איז די שפראך וואס מען האט גערעדט בשעת מתן תורה און איז פארבליבן געווארן אלס א הייליגע שפראך ביי די יידן במשך זייערע אלע דורות.
לויט די ארטאדאקסישע-יידישע טראדיציע איז דאס די ערשטע שפראך פון דער וועלט ביז דור הפלגה ווען די שפראכן האבן זיך צעטיילט צו 70 שפראכן. אין מדרש שטייט אז מיט די שפראך האט גאט באשאפן דער הימל און די ערד.
קאטעגאריע:שפראכן קאטעגאריע:לשון קודש
ישראל דיסטריקטן
יעדער דיסטריקט אין ישראל האט א הויפטשטאט און באזונדערע פעדעראלע אפטיילונגען ווי געריכטן און נאך,
אין ישראל איז דא זעקס דיסטריקטן (זיבן מיט יהודה ושומרון); דריי זענען שטעטליש: ירושלים, תל אביב, און חיפה, און דריי געאגראפישע דיסטריקטן: צפון, דער צענטער און דרום.
קליין|150px|די זיבן דיסטריקטן
*
אייזיק אזימאוו
אײַזיק אַזימאָוו (רוסיש: Айзек Юдович Азимов, געבוירן Исаак Юдович Озимов; ענגליש: Isaac  Asimov)‏ (כ"ט טבת תר"ף – ג' ניסן תשנ"ב). ביאָכעמיקער, אַמעריקאַנער שרײַבער, תּחילת אַ רוסישער ייִד. ער האָט אָנגעשריבן איבער 500 ביכער אָבער ער איז באַוווּסט איבער הויפּט פֿאַר דער וויסנשאַפֿטלעכער פֿאַנטאַזיע (science fiction).
אזימאוו
ח' סיון
ח' סיון איז דער אכטער טאג פונעם דריטן חודש.
יארצייטן
8. siván
אוישוויץ
אוישוויץ (דייטש: Auschwitz) איז דער נאמען פון א געגנט פון עטליכע קאנצענטראציע לאגערן און די גרעסטע פארניכטונג לאגער ביי דעם חורבן אייראפע וואס די דייטשן האבן געבויט אין יאר ה'ת"ש (1940) לעבן דער שטאט אשפעצין.
דער נאמען אוישוויץ ווארפט א שוידער און א ציטער. מען האט אין אוישוויץ אומגעברענגט מער ווי א מיליאן יידן (מענער, פרויען און קינדער), און ווי אויך ארום 22,000 ציגיינער. דער דאקטאר מענגעלע פלעגט שטיין ביים טויער פון אושוויץ אין טייטלען רעכטץ אדער לינקס. רובא דרובא אלטע יידן, פרויען, און קליינע קינדער, זענען געשיקט געווארן אויף לינקס, ווי זיי זענען ליידער לעבעדיג פארגאזט אין פארברענט געווארן הי"ד. די איבריגע זיינן געשיקט געווארן אין ארבעט'ס לאגערן, ווי מען האט ביטער שווער געארבעט פאר די נאציס. היינט צו טאג איז דארט געווארן א מוזעאום ווי עס איז נאך געבליבן עטוואס א זכר ווי טויזנטער טוריסטן באזוכן יערליך, אבער די גאז קאמערן מיט רוב באראקן שטייען שוין נישט. 250px|קליין|די טויער פון די לאגער אין אוישוויץ מיט די ווערטער "ארבייט מאכט פריי" קליין|250px|די גרויס פון אוישוויץ [[בית הכסא]]
זיכרונות
צווישן די שרייבער וואס האבן געשריבן וועגן זייער דערפארונגען אין אוישוויץ:
ביכער אין יידיש וועגן די היסטאריע פון אוישוויץ
קאַטעגאָריע:פארניכטונגס לאגערן
ארגאזם
אן אָרגאַזם (פון גריכיש: ὀργασμός) איז די לעצטע שטופע ווען דער וואס איז פארמישט אין האבן געשלעכט האלט ביים קלימאקס פון דעם סעקסואלן אקט וואס ברענגט אז ער/זי זאל קומען צום הויכפונקט פון פארגעניגן.
דאס קומען צו ארגאזם איז פאראן ביי ביידע, ביים מאן און ביי דער פרוי. אבער ביידע שפירן דאס אנדערש, און קיינער קען נישט פארשטיין וויאזוי און וואס דער אנדערע שפירט.
טראצדעם וואס דער ארגאזם איז טאקע אנדערש, איז עס אבער ביי ביידע דער קלימאקס, וואס איז דער סאמע העכסטע שטופע פונעם געשלעכט, וואס נאכדעם ווערט די ליבע און גלוסט גענצליך אנטרינען.
סימנים פון ארגאזם
1) ביי דער פרוי זי הייבט אן עטוואס ציטערן. די קליטארע אין די װאַגינע ווערט שטייף. די מוסקאלן ווערן עטוואס אויפגעבלאזן ביד די ארגאזם גייט דורך, וואס דאן גייט אלעס צוריק צו איר פריערדיגע שטאפל.
2) ביים מאן דער פעניס באקומט א דינע אבער לובריקארע פליסקייקייט, צו דערטאגן דעם אקטיוון מארסירן. א גאר קליינע דאזע ספרעמע גייט ארויס, וואס באשמירט דעם שפיץ פונעם פעניס.
קאַטעגאָריע:סעקס
יידיש ראדיא אין אויסטראליע
קאטעגאריע:ראדיא
שלמה האלבערשטאם (ב)
רבי שלמה האלבערשטאם (א' כסלו ה'תרס"ח - א' מנחם אב ה'תש"ס), דער דריטער באבובער רב.
אפשטאם
רבי שלמה איז געבוירן אין באבאוו א' כסלו ה'תרס"ח צו זיין פאטער הרב בן-ציון האלבערשטאם, רב אין באבאוו, א זון פון הרב שלמה האלבערשטאם, רב אין באבוב, א זון פון רבי מאיר נתן האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת חיה פראדיל א טאכטער פון הרב שלום אליעזר האלבערשטאם, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים.
רבנות
אין תרצ"א האט זיין פאטער זיך געצויגן קיין טשעבין, און איבערגעלאזט ר' שלמה אלס "יונגער רב" אין באבאוו.
אלס יונגערמאן אין באבאוו האט ער געפירט די נעצווערק פון 40 באבאווער ישיבות אין גאליציע.
אין תרצ"ט ווען די נאציס זענען אריין אין גאליציע איז די משפחה אנטלאפן און געוואנדערט ביז לעמבערג. רוב פון דער משפחה איז אומגעקומען דארט, אבער ר' שלמה, מיט איין זון נפתלי צבי, האבן זיך געראטעוועט און געוואנדערט ווייטער. ש"ק פרשת בהעלתך זענען זיי געווען אין ניימארק און די געשטאפא האט זיי געכאפט פרובירנדיק זיך אריבערכאפן איבערן גרענעץ אין סלאוואקיי. מיט נסים זענען זיי באפרייט געווארן. ענדלעך זענען זיי געקומען קיין בוקארעסט, רומעניע, וואו זיי האבן זיך באהאלטן ביז נאך דער מלחמה.
ספינקס
left|thumb|250px|די [[גרויסע ספינקס פון גיזע אין מצרים]] דער ספֿינקס (פון אוראלט גריכיש: σφίγξ; "דערשטיקן") איז א מיטאלאגישער מאנסטער צונויפגעשטעלט פון א לייב מיט א קאפ פון א מענטש (זעט די בילד).
שלמה האלבערשטאם (ב)
רבנות
ער איז אנגעקומען קיין אמעריקע נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, וואו ער האט ווידעראמאל אויפגעשטעלט דאס באבאווער חסידות אינעם קרוין הייטס געגנט פון ברוקלין, ניו יארק. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין בארא פארק, וואו דאס חסידות איז היינט הויפטקווארטירט.
ספינקס
ביי די גריכישע מיטאלאגיע איז ער געזעצן ביים טויער פון דער שטאט טעביי און האט געפרעגט יעדער דורכגייהער א רעטעניש: "וואס פאר א באשעפעניש גייט אויף פיר פיס אין דער פרי, צוויי פיס ביי טאג און דריי פיס אין אוונט?" אויב דער דורכגייער האט נישט געוווסט די ענטפער, האט אים דער מאנסטער פארשטיקט גערן.
שלמה האלבערשטאם (ב)
הסתלקות
רבי שלמה איז נפטר געווארן א' מנחם אב ה'תש"ס. ער ליגט אין פלאראל פארק בית עלמין, ניו דזשערסי און מען האט געשטעלט דארט אן אהל אויף זיין קבר.
ספינקס
ביי די געשיכטע פן עדיפוס, איז עדיפוס געווען דער ערשטער וואס האט געוווסט דעם ענטפער אויף דעם רעטעניש (אז דאס איז א קינד), און דער מאנסטער האט זיך דאן אראפגעווארפן פון דער מויער צום טויט. נאך דעם האבן די שטאט טעביי אים באקרוינט אלס זייער קעניג.
שלמה האלבערשטאם (ב)
פאמיליע
אין יאר ה'תרפ"ה האט רבי שלמה געהייראט בזיווג ראשון מרת בלומא רחל, א טאכטער פון זיין פעטער הרב חיים יעקב טייטלבוים, רב אין לימאנאוו. זי איז אומגעקומען אויף קידוש השם מיט אירע קינדער, געבליבן איז איין זון:
ספינקס
קאַטעגאָריע:מיטאלאגישע באשעפענישן קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
שלמה האלבערשטאם (ב)
פאמיליע
נאך דער צווייטער וועלט־קריג האט רבי שלמה געהייראט בזיווג שני מרת פריידא, א טאכטער פון הרב אריה לייביש רובין פון ציעשינאוו. זייערע קינדער:
ספינקס
Sfinx
שלמה האלבערשטאם (ב)
וועבלינק
דער רבי לויפט...
מרדכי שעכטער
ד"ר מרדכי שעכטער (1927–2007), דער דריטער רעדאַקטאָר פֿון אױפֿן שװעל (1957–2004), איז געװען אַ באַװוּסטער ייִדיש־לינגװיסט, ־שרײַבער, און ־לערער. ער איז געבױרן געװאָרן אין טשערנעװיץ (דעמאָלט רומעניע) אין 1927 און האָט געקראָגן זײַן דאָקטאָראַט אין לינגװיסטיק פֿון װינער אוניװערסיטעט אין 1951. פֿון דעמאָלט אָן װױנט ער אין אַמעריקע. ער האָט פֿון 1972 געלערנט ייִדיש אין קאָלומביע־אוניװערסיטעט אין ניו־יאָרק און, פֿון 1981 ביז ער איז אַרױס אױף פּענסיע אין די סוף 80ער יאָרן, איז ער דאָרט געװען דער עלטערער לעקטאָר אין ייִדיש־לימודים. ער האָט געלערנט שפּראַך אין דער אוריאל װײַנרײַך־פּראָגראַם אין ייִדישער שפּראַך, ליטעראַטור און קולטור בײַם ייִדישן װיסנשאַפֿטלעכן אינסטיטוט — ייִװאָ און קאָלומביע־אוניװערסיטעט פֿון איר אָנהײב אין 1968 ביז 2002. ער האָט אױך געלײענט ייִדיש־קורסן אין ייִדישן טעאָלאָגישן סעמינאַר (1960–1962), אין ייִדישן לערער סעמינאַר/הרצליה (1962–1978), און אין ישיבֿה־אוניװערסיטעט (1968–1973). ער איז געװען דער לערער פֿון אַ סך אָנגעזעענע װיסנשאַפֿטלערס און פּראָפֿעסאָרן פֿון דער ייִדישער שפּראַך, ליטעראַטור און געשיכטע איבער דער גאָרער װעלט. (ס'איז ניט קײן גוזמא צו זאָגן אַז) כּמעט יעדער באַקאַנטער ייִדיש־לערער אָדער ־געלערנטער אין צפֿון־אַמעריקע אין די לעצטע פֿערציק יאָר, און אַ סך פֿון אַנדערע קאָנטינענטן אױך, האָבן זיך געלערנט בײַ מרדכי שעכטערן.
שלמה האלבערשטאם (ב)
וועבלינק
האלבערשטאם, שלמה קאַטעגאָריע:באבוב
מרדכי שעכטער
מרדכי שעכטער איז געקומען קײן אַמעריקע אין 1951 אָבער ער האָט געאַרבעט פֿאַרן ייִװאָ נאָך זינט 1947, צו ערשט װי אַ זאַמלער פֿאַר דעם ייִװאָ־אַרכיװ אין די פּליטים־לאַגערן אין עסטרײַך, דערנאָך אין ניו־יאָרק װי אַ ביבליאָגראַף און קאָרעקטאָר (1954–1956); צום סוף, פֿון 1971 ביז 1986, װי דער רעדאַקטאָר פֿון דער צײַטשריפֿט ייִדישע שפּראַך, אַ זשורנאַל אַרױסגעגעבן פֿון ייִװאָ איבערגעגעבן כּלל־ייִדיש — אַרױסרעד, גראַמאַטיק, װאָקאַבולאַר אאַז"ו.
ד"ר שעכטער האָט באַקומען די איציק מאַנגער־פּרעמיע, די סאַמע חשובֿסטע ליטעראַרישע פּרעמיע אין דער װעלט פֿון ייִדיש, אין 1994; די חײם זשיטלאָװסקי־פּרעמיע אין 1984; און די עושר שטשוטשינסקי־פּרעמיע פֿון דעם אַלװעלטלעכן ייִדישן קולטור־קאָנגרעס אין 1986. זײַנע געזעלשאַפֿטלעכע אױפֿטוען זײַנען נישט װײניקער װיכטיק װי זײַנע ליטעראַרישע און אַקאַדעמישע.
ער איז דער פֿאַרלײגער פֿון דער ייִדיש־ליגע און האָט געדינט װי איר אױספֿיר־סעקרעטאַר פֿון איר סאַמע אָנהײב אין 1979 ביז 2004; אין 1964 — אין אײנעם מיט עטלעכע תּלמידים זײַנע — האָט ער פֿאַרלײגט ,,יוגנטרוף — ייִדישע יוגנט פֿאַר ייִדיש" און איז געװען זײַן אָפֿיציעלער בעל־יועץ ביז 1974.
זײַנע פּובליקאַציעס (טײלװײַזע רשימה)
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס קאטעגאריע:רעדאקטארן
ווייטאג
left|thumb|250px|א [[קאריקאטור פון איינער וואס האט שמערצליכע קאפוויי.]] פיין איז א אומבאקוועמער סענזאציע וואס קען זיין זייער שטארק אביסל אדער אומבאשרייבליך פיינפול. ליידן איז ווען דער מענטש שפירט די ווייטאג.
שארף ציפעדיג ברענעדיג קענען ווערן אויסגערעכענט אלס איינע פון די סענזאציעס ווען מען האט פיין.
ווייטאג קען זיך אויסטייטשען אויף צוויי ריכטונגען, 1. עמאציאנעל און 2. אין קערפערליך.
פיזישע פיין: געשענט אלס קאנסעקווענס וואס די ניוראןס שיקן מעסעזשס צום מוח אז דער ביאלאגישער טישו איז ערגעץ געשעדיגט געווארן. די וועג וויאזוי דאס ארבעט איז זייער וואונדערליך, נערווען טראגן דעם מעסעזש פון א וואונד צום מוח, אז עפעס איז דא געשען און מען זאל לויפן צום דאקטער דאס פארעכטן כדי מען זאל נישט שטארבן.
די צוויי מערסטע פייניגונגען אין די פאראייניגטע שטאטן איז קאפוויי און רוקן ווייטאג
פרשת צו
צַו איז די צווייטע סדרה פון ספר ויקרא.
די פרשה הייבט זיך אן מיט די מצוה פון תרומת הדשן ווי אזוי מ'זאל זיך אומגיין מיט די הויפנס אש וואס האבן זיך איינגעזאמעלט אויפן מזבח פון די פארברענעטע קרבנות פון דורכן טאג.
דערנאך קימערט זיך די תורה מיט די מצוה פון מנחת חביתין א ספעציעלע קרבן מנחה וואס נאר דער כהן גדול האט מקריב געווען און באצאלט פון זיין אייגן טאש.
דעלפי
לינקס|קליין|250px|דער טעמפל פון [[אפאלאן אין דעלפי]] דעלפי איז א שטאט אין גריכנלאנד. ביי די אלטע גריכלאנד איז דארט געווען א רעליגיע צענטראל וואס איז דארט געווען פלאצירט דער מגיד עתידות דער אראקעל פון דעלפי.
היינט געפינט זיך דארט "ארכיאלאגישע פלאץ" מיט די אלטע טעמפל פון אפאלאן דער אפגאט פון די זון און נאך...
קאַטעגאָריע:גריכנלאנד קאַטעגאָריע:גריכישע מיטאלאגיע
יוסף מאיר טווערסקי
דער רבי רבי יוסף מאיר'ל טווערסקי פון מאכניווקא איז געווען דער עלטסטער זון ביים רבי'ן רבי אברהם יהושע העשיל טווערסקי פון סקווירא, דער עלטסטער זון פון רבי'ן רבי איציקל, כאטש מאיזה סיבה שיהיה האט ער נישט ממלא מקום געווען אין סקווירא, דאך אבער איז ער פאררעכנט געווארן פון צווישן די שענסטע רבי'ס אין דער טשערנאבילער גזע, איבערהויפט האט ער זיך זייער שטארק נאנט געהאלטן מיט זיין פעטער דעם רבי'ן רבי דוד'ל זי"ע און איז פאר אים געווען שטארק נכנע, ער האט געפירט זייער א שארפע פירערשאפט.