cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
אביי
ביאגראפיע
זיין עכטער נאמען איז געווען נחמני, (שבת לג. עד. מעילה כ:). ער האט געהייסן אזוי נאך זיין זיידע און אזוי ווי ער איז געווען א תלמיד פון זיין פעטער רבה בר נחמני און רבה האט איהם נישט געוואלט זאגן דעם נאמען פון זיין טאטע האט ער איהם גערופען אביי פון דעם לשון טאטע, און דערפון איז געווארן דער נאמען אביי.
אין א צווייט פלאץ זאגט רש"י (גיטין לד:) פארקערט זיין עכטער נאמען איז געווען אביי, נאר זיין פעטער רבה האט איהם זייער ליב געהאט און איהם גערופען אויפן נאמען פון זיין טאטע נחמני.
עס איז דא א הלכה אז אויב א פרוי האט צוויי מאל אדער דריי מאל חתונה און יעדעס מאל שטארבט דאס מאן, דארף מען חייש זיין מער נישט חתונה האבן מיט איהר ווייל אפשר איז זי א קטלנית, דאס הייסט איהרע מענער האלטן זיך נישט ביי איר, פארציילט די גמרא (כתובות סה.) אז אביי האט נישט געהאלטן ווי רבי אז ביי צוויי מאל הייסט א חזקה און ער האט חתונה געהאט מיט א שיינע פרוי א יפת תואר וואס האט שוין געהאט צוויי מענער פאר איהם, ביידע מענער זענען געווען גרויסע תלמידי חכמים איינער רחבה פון פומפדיתא דער צווייטער רבי יצחק דער אייניקל פון רבה בר בר חנה, אבער אביי האט נאך זיין חתונה נישט מאריך ימים געווען.
פון זיינע מנהגים און גוטע זיטען
אביי פלעגט גיבן די הענט פאר אלטע לייט און זיי געהאלפן זיך באוועגן (קידושין לג. ושאילתות דרב אחא).
ער האט באוויזן א קונץ שטיק, ער האט געווארפן אכט אייער און זיי אלע געכאפט איינס נאך אנאנד (סוכה נג.).
ער האט זיך שטארק געפרייעט ווען א תלמיד חכם האט מסיים געווען א מסכתא, ער פעלגט דאן מאכן א סעודה א סיום מסכתא פאר אלעמען ( שבת קיח:).
די הלכה בלייבט ווי ער
די גמרא זאגט (גיטין לד:) והלכתא כנחמני, די הלכה בלייבט ווי אביי וואס הייסט נחמני.
עס איז דא א כלל אז די הלכה בלייבט ווי אביי ביי די הלכות פון יע"ל קג"ם [דאס איז ראשי תיבות י'אוש שלא מדעת (ב"מ כב), ע'ד זומם (סנהדרין כז), ל'חי העומד מאליו (עירובין טו.), קידושין שלא נמסרו לביאה (קידושין נא), ג'ילוי דעת בגיטין (גיטין לד), מ'ומר (סנהדרין כז), עס שטייט אין מלחמות ה' (מסכת ב"ק י.) אז אויב עס איז א פשוט'ע זאך פאר אביי און פאר זיין חבר רבא איז עס א ספק, דאן בלייבט די הלכה ווי אביי.
זיין גרויסקייט
אין הימל האט מען אויסגערופען זיי געווארט אין דעם צדיק נחמני, און דערפאר האט ער געקענט פארטרייבן די קליפה פון אגרת בת מחלת (פסחים קיב:).
די גמרא זאגט אין תענית אז מען פלעגט אים שיקן א גריס א שלום עליכם פון הימל יעדן ערב שבת.
אלס ראש ישיבה
אביי איז געווען דער ראש ישיבה אין פומבדיתא נאך רב יוסף, נאך אביי איז רבא געווארן דער ראש ישיבה (גיטין סו"פ הנזיקין, ברכות פרק הרואה), ער איז געווארן ראש ישיבה אין יאהר ד"א שנת פ"ה. ער איז געווען דרייצען אדער פערצין יאהר ראש ישיבה.
די גמרא פארציילט ווען מען האט געוואלט שטעלן א ראש ישיבה איז דארט געווען ר' זירא, רבה בר מתנה, און רבא, יעדען האט מען געפרעגט נאר נישט אביי, דעריבער האט איהם רבא געזאגט פתח נחמני הייב אהן נחמני.
זיינע חברים
רב יוסף איז געווען זיין חבר און אויך זיין רבי (שבת מה: קידושין לג. ערכין ספ"ד) זעה אין (מנחות לה:) אביי איז געזעסן פאר רב יוסף.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמוראים
עליה אין ארץ ישראל
עליה אין ארץ ישראל הייסט ארויפצוגיין וואוינען אין ארץ ישראל, ווייל אין דער אידישער רעליגיע איז דאס אן העכער שטאפל אין קדושה צו וואוינען אין ארץ ישראל.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל קאַטעגאָריע:ציוניזם
10טן אפריל
דעם 10טן אפריל איז דער 100ער טאג פון יאר (101טער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 265 טעג.
געשטארבן
10
אקספארדשיר
זי ווערט צעטיילט אין פינף דיסטריקטן: אקספארד, טשערוועל, וועל פון ווייט הארס, מערב אקספארדשיר און דרום אקספארדשיר.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
נינא האגען
left|thumb|250px|נינאַ האַגן 2003 נינאַ האַגען (אַרױסרעד נינאַ האַגן) (געב' דעם 11טן מערץ, 1955 (ה'תשט"ו)) איז א דײַטשישע פאנק ראק זינגערין פֿון בערלין זינט די 1970ער יארן. אירע באבע-זײדע פון טאטנס צד זײַנען געװען ייִדן און זיי זענען דערהרגעט געװאָרן דורך די נאַציס.
קאַטעגאָריע:זינגערס
אברהם אהרן גינזבורג
ד"ר אברהם אהרן גינזבורג איז געווען א דאקטאר אין ירושלים (כ"ט אייר ה'תרנ"ו – ט"ו בשבט ה'תש"ב).
ביאגראפיע
גינזבורג איז געבוירן געוואָרן אין ווארשע, פוילן, אין א ציוניסטישער רעליגיעזער היים צו זיין פאָטער מאיר גינזבורג. אין 1924 האָט ער גראַדואיִרט אין מעדיצין.
ער האט חתונה געהאט מיט אסתר, נעוו וואָהל, פון דער שטאָט פשעמישל, פוילן, האָט שטודירט שפראַכן און ליטעראַטור אין לעמבערג, און האָט אפילו אָנגעהויבן א דאָקטאָראט וועגן די דאָזיקע טעמעס. אין 1932, נאך דער חתונה האט דאס יונגע פּאָרפאלק זיך באזעצט אין ירושלים און אפילו געבראכט זייערע עלטערן צו ישראל.
קאַטעגאָריע:דאקטוירים קאַטעגאָריע:פוילישע יידן קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
פארטא-נאווא
פארטא-נאווא איז א פארט אויף דעם איינגאס פון גינע, אין דעם דרום־מזרח פון לאנד. אין די 1990ער יארן האט מען געפונען נאפט אין דעם ים לעבן פארטא-נאווא, און היינט איז עס א וויכטיקער עקספארט.
עקאנאמיע
פארטא-נאווא האט א צעמענט פאבריק און א צווייג פון דעם בענין אינטערנאציאנאלן באנק. אויך געפינט זיך דארט דער וואנדא מארק.
לאנדאנער פארזאמלונג
מיטגלידער פון דער פארזאמלונ
די פארזאמלונג באשטייט פון  25 מיטגלידער דערוויילט ניצן דעם צוגעגעבענער מיטגליד סיסטעם פון פארהעלטעניש־וואלן. מען האלט די וואלן יעדע פיר יאר – די זעלבע צייט ווי פארן  בירגערמייסטער. לאנדאן ווערט צעטיילט אין 14 וויילערשאפט וואס יעדע איינע וויילט איין מיטגליד, מיט נאך 11 מיטגלידער דערוויילט פון א פארטיי ליסטער כדי די צאל מיטגלידער פון יעדער פארטיי זאל זיין פראפארציאנעל צו דער צאל שטימען פאר יענער פארטיי אין גאנץ לאנדאן. א פארטיי דארף באקומען מינדערסטנס 5% פון די פארטיי ליסטע שטימען צו געווינען א זיץ. א מיטגליד אין דער לאנדאנער פארזאמלונג באקומט א יערליך געהאלט פון אומגעפער £55,000.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:לאנדאן קאַטעגאָריע:לאקאלע רעגירונג
רעגירונגס-אגענטור
א רעגירונגס-אַגענטור איז א קערפערשאפט אדער אן ארגאניזאציע געשאפן דורך רעגירונג'ס אינסטאנצן וואס פארפיגט איבער א געוויסע זאך.
פימא
וועלכע איז אוועק געשטעלט צו פארפיגן אין צייטן פון קריזיסן, ווי צ.ב.ש. א האריקעין.
NASA
וועלכע פארפיגט איבער לופט פארקער, און ספעיס פראגראמען
מעדיקעל עקזעמינער אפיס
וועלכע פארפיגט איבער געוויסע הומענטארישע געזונטהייט פראצעדורן
CIA
וועלכע געט זיך אפ מיט שפיאנאזש אינדרויסן פון די פאראייניגטע שטאטן
FBI
וועלכע געט זיך אפ מיט אינלאד שפיאנזש, און קאנטער טעראריזם, ווי אויך פארברעכן, און וואנדאליזם
NTSB
פארפיגט איבער די זיכערהייטס מאסנאמען פון דעם לופט פארקער
FAA
וועלכע האט דעם קאנטראל איבער לופט קאנטראל, און איבער לופט פעלדער
קאסטאמס
וועלכע האבן קאנטראל איבער אלע גרעניצן אין אמעריקא
קאַטעגאָריע:רעגירונג
חזקיה שבתאי
רבי חזקיהו שבתאי יהושע (ה'תרכ"ב, 1862 – כ"ג אב ה'תשט"ו, 1955) איז געווען א שד"ר און אב בית דין פון דעם ספרדישן בית דין אין ירושלים, און האָט זיך געפירט ווי דער חכם באשי אין יפו.
היספאניאלא
היספּאַניִאָלאַ איז אַן אינדזל אינעם קאַראַאיבישן ים.
חזקיה שבתאי
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין סאלאניקי צו רבי גבריאל יהושע שבתי און רחל. רבי יהודה צדקה יונגט איז געווען דער וואָס פלעגט קומען פיל מיט אים אין דער תורה. הרב יצחק מורסיה איניקל פון הרב חזקיה שבתאי.
היספאניאלא
האיטי פארנעמט דאס מערב דריטל פונעם אינזל און די דאמיניקאנישע רעפובליק די צוויי דריטל צו מזרח.
חזקיה שבתאי
ספרים
קאַטעגאָריע:ספרדישע רבנים קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים קאַטעגאָריע:נקבר אין סנהדריה
היספאניאלא
קאַטעגאָריע:אינדזלען קאַטעגאָריע:צפון אמעריקע
לימא
12.04333°N, -77.02833°W
לימאַ איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון פערו. זי ליגט אויפן בארטן פונעם פאציפישן אקעאן. די שטאט איז געגרינדעט דעם 15טן יאנואר, 1535.
היסטאריע
אין אנהייב פונעם 19טן יארהונדערט, ווען א סך אנדערע שטעט אין שפאנישער אמעריקע האבן זיך שוין געהאט באפרייט פונעם יאך פון דער שפאנישער אימפעריע, איז לימא געבליבן געטריי צום שפאנישן קרוין ביז חאסע דע סאן מארטין און זיין מיליטער זענען אריין אין דער שטאט אין יולי 1821
מיזורי טייך
דער מיזורי טײַך איז א טייך אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, און איז, מיטן מיסיסיפי טייך צוזאמען, דער פערטער לענגסטער טייך אין דער וועלט. דער מקור פונעם מיזורי איז ביים צוזאמענגאס פון די מעדיסאן און דזשעפערסאן טייכן אין מאנטענע. דער מיזורי פלוסט מזרח און דרום אדורך די פאראייניגטע שטאטן, דורך די שטאטן מאנטענע, צפון דעקאטע, דרום דעקאטע, נעבראסקא, אייאווע, קאנזאס און מיזורי. דער מיזורי טייך פלוסט אין מיסיסיפי טייך אריין צפון פון סט לואיס, מיזורי.
זשמיגראד
קליין|דער מארק פלאץ אין שטאט זשמיגראד איז א קליין שטעטל אין יאסלוי דיסטריקט, פוילן.
מיזורי טייך
בייטייכן
די גרויסע בייטייכן פונעם מיסיסיפי זענען:
וויענער אונטערגרונט
דער וויענער אונטערגרונט (דייטשיש: U-Bahn Wien) איז א באן סיסטעם וואס באדינט די הויפטשטאט פון עסטרייך וויען, און די ארומיגע הינטערשטעט. ביז אקטאבער 2013, די U-Bahn נעץ וועלכע פארמאגט פינף ליניען, פלעגט באשטיין פון 74.6 קילאמעטער פון ליניעס, און האט באדינט 101 סטאנציעס. אין דער ענדע פון 2013, זענען צוגעלייגט געווארן נאך 4.2 קילאמעטער פון ליניעס און נאך דריי צוזעצליכע סטאנציעס אין דער U2 ליניע.
מיזורי טייך
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טייכן קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
זשמיגראד
עס וואוינען בערך 6,076 איינוואוינער אין דעם שטעטל. קליין|דער לאקאלער בית המדרש וואס איז פארברענט געווארן דורך די נאציס קליין|א געדענקמאל אויפן פלאץ וואו עס פארגעקומען א מאסן-מארד אויף די אידישע איינוואוינער פון שטאט, דורך די נאציס אין דעם שטאט האט געדינט רבי סיני האלבערשטאם אלס רב, און פון דארט איז אויסגעשטיגן דאס זשמיגראדער חסידות.
וויענער אונטערגרונט
היסטאריע
אין פארגלייך צו אנדערע אונטערגרונט באנען ארום דער וועלט, דער וויענער אונטערגרונט וועלכער איז מער באקאנט מיטן נאמען "או-באן", ווערכט פארעכנט אלס גאר יונג. די פראגע און די צווייפלונג צי זאל מען בויען א אונטערגרונט באן אין וויען, איז געווען אן אויסרייד פאר א דעבאטע איבער הונדערט יאר. אנהייב פון יאר 1844 און ביז די זעכציגער יארן פונעם 20סטן יארהונדערט, האט מען דיסקוסירט עטליכע פלאנירונגען פאר מאסן טראנספארט, אבער כמעט אלע פלענער האט מען צולעצט איגנארירט, אפגעשטיפט, אדער אפגערופן.
זשמיגראד
צווייטע וועלט-מלחמה
ביז דער צווייטער וועלט-מלחמה איז געווען אין דער שטעטל א גרויסע אידישע קהילה, וואס איז בעיקר באשטאנען פון חסידישע פאמיליעס, צאנז ער חסידים.
וויענער אונטערגרונט
היסטאריע
קליין|לינקס|ליניע 2 באן פארט דורך דער דוניי שטאט'ס בריק (Donaustadtbrücke)
זשמיגראד
צווייטע וועלט-מלחמה
אום 7טן יולי 1942 זענען אלע אידישע איינוואוינער באפוילן געווארן זיך צו פארזאמלען אין דער צענטער פון שטאט. די אידן, בערך 1,250, זענען שפעטער אריינגעפירט געווארן אין וואלד, וואו זיי זענען ליידער קאלטבלוטיג דערשאסן געווארן דורך די גרויזאמע נאצישע רוצחים. קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
וויענער אונטערגרונט
היסטאריע
די ערשטע סיסטעם וואס איז אויפגעשטעלט געווארן איז געווען א נעץ פון שטאטישע באנען (דייטשיש: Stadtbahn), וועלכע האט פארמאגט 4 ליניעס (פון אנפאנג האט מען באשטימט דריי הויפט ליניעס און דריי לאקאלע), און וואס האט געפירט די פאסאזשירן אין דאמף-באנען. דער וועג-דורכברוך האט פאסירט אין 1892, און דער סיסטעם האט זיך אויפגעמאכט אין עטליכע שריטן צווישן דעם 11טן מיי 1898 און דעם 6סטן אויגוסט 1901.
קליין|לינקס|די זוד-טיראלער באן סטאנציע אין וויען (Südtiroler Platz)
אין 1937 און אויכעט נאך דעם אנשלאס (דער איינשלאס פון עסטרייך צו דייטשלאנד פאר דער צווייטער וועלט קריג), ווען וויען האט זיך פארוואנדלט אין דער דריטער גרעסטער שטאט (אין טערמינען פון שטח) פון דעם דריטן רייך, האט מען ארויפגעלייגט אויפן טיש פארשידענע עהרגייציגע פלענער פאר א געבוי פון א אונטערגרונט באן און אויכעט פון א הויפט באן סטאנציע, און למעשה האט מען אפילו איבערצוקוקן טונעלן, אבער צום סוף ס'איז האט זיך נישט אויסגעארבעט וויבאלד די צווייטע וועלט קריג האט זיך אויסגעבראכן.
קליין|לינקס|די ציגלער-גאס באן סטאנציע אין וויען (Zieglergasse)
אנפאנגליכע געבוי (1969-1982): גרונטליכע סיסטעם (Grundnetz)
אנפאנג, די גרונטליכע סיסטעם (דייטשיש: Grundnetz) איז אויסגעקליבן געווארן פון פארשידענע סקיצן פון דער נעץ, דורך 1967, די פלענער פאר דער U2 ליניע האבן זיך היפש רעדוצירט, און דער פלאן פאר דער U3 איז אפגעמעקט געווארן אינגאנצן, און די גרונטיגע נעץ וואס איז באשטעטיגט געווארן איז געשילדערט געווארן אלס א "נאענטע גרונטליכע סיסטעם". די דאזיגע סיסטעם וואס פלעגט אנטהאלטן אין זיך די ליניעס U1, U2 און U3 האט אריינגערעכנט אין זיך: די בוי ארבעטן האבן אנגעהויבן אום 3טן נאוועמבער 1969. אום 25סטן פעברואר 1978, איז די ערשטע וויענער U-Bahn ליניע צווישן קארלספלאץ און רוימאן-פלאץ, די U1 ליניע האט אנגעפאנגען צו באטריבן. מיט א צאל פון 12 וואגאנען, איז די אויפשטעלונג פון דער "גרונטליכע אונטערגרונט באנען נעץ" פארענדיגט געווארן אום 3טן סעפטעמבער 1982.
צווייטע פארברייטערונג (1982-2000) ליניעס U3 און U6
קליין|רעכטס|א בליק אויף וויענער וועסט-באן-הויף (Westbahnhof)
דריטע פארברייטערונג (2001-2010) די ערשטע פארלענגערונגען פון U1 און U2
אין 1996 א נייער U-Bahn קאנטראקט וועלכער איז מער באקאנט מיטן נאמען "א מיליארד פעקל", איז אונטערגעשריבן געווארן. צום ערשטן מאל אין אייראפע, א אונטערגרונט באן פראייעקט האט געמוזט אדורכגיין לאנגע און טייערע אונטערזוכונגען וואס אומבאלאנגן זיין איינפלוס אויף דער אומגעבונג, וויבאלד די אויסלענגערונג פון ליניע U2 איז געווען איבער 10 קילאמעטער. דער פארלענגערונג עטאפ האט אריינגערעכנט אין זיך:
פארלענגערונג פון ליניע U1 צו לעאפאלדאו
קליין|לינקס|די טאבאר-גאס סטאנציע (Taborstraße)
פארלענגערונג פון U2 פון שאטענרינג צו שטאדיאן (ערנסט-האפפל סטאדיאן)
12 יוני 2003, איז די גרונט-שטיין צערעמאניע פארגעקומען אויסערהאלב פון דעם סטאדיאן. צוליב דעם אייראפעישן פוסבאל טשעמפיאנעט וואס איז אפגעהאלטן געווארן אין עסטרייך אין 2008 האט מען שטארק געדריקט אויף די בויערס צו פארענדיגן זייער ארבעט ביי צייטנס, און אזוי איז טאקע געווען. Wiener Linien האבן געענדיגט די פארלענגערונג פונקט אזוי ווי ס'איז ערווארטעט געווען פון זיי, און אום 10 מאיי 2008 איז דער נייער מארשרוט געעפנט געווארן.
פארלענגערונג פון U2 פון שטאדיאן צו אספערן
אום 2טן אקטאבער 2010 זענען געעפנט געווארן זעקס צוזעצליכע סטאנציעס, וואס ברענגען די U2 דורך דער דאנאושטאט בריק (Donaustadtbrücke) איבערן דוניי טייך צו דער אספערן גאס (Aspernstrasse) וועלכע געפינט זיך אין דעם 22סטן קווארטאל אין וויען. צוזעצליכע פארלענגערונג פון 4.2 קילאמעטער איז אויסגעפירט געווארן און 3 צוזעצליכע סטאנציעס אין דער ריכטונג פון אספערן זענען עמטליך געעפנט געווארן אום 5טן אקטאבער 2013
די או-באן נעץ
קאַטעגאָריע:באן טראנספארט קאַטעגאָריע:עסטרייך
טשארלס דער דריטער
טשאַרלס, קעניג פונעם פאראייניקטן קעניגרייך, פולער נאמען טשארלס פיליפ ארטור דזשארדש פון ווינדזאר (געבוירן דעם 14טן נאוועמבער 1948), איז דער היינטיגער קעניג פונעם פאראייניגטן קעניגרייך מיט נאך 14 קאמאנוועלט מדינות. ער איז געווארן קעניג ביים עלטער פון 73 מיטן טויט פון זיין מוטער, עליזאבעט די צווייטע, אום 8טן סעפטעמבער 2022.
ער איז דער עלטסטער זון פון עליזאבעט די צווייטע, קעניגין פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, און פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינבורג. ער האט געהאלטן דעם טיטל פרינץ פון וויילס זייט 1958 ביז ער איז געווארן קעניג, לענגער פון נארוועלכן פרינץ פון וויילס. אויך איז ער געווען הערצאג פון ראטעסיי (אין סקאטלאנד) און הערצאג פון קארנוואל.
אין 1981 האט פרינץ טשארלס געהייראט זיין ערשטע ווייב דיאנע, און זיי האבן זיך גע'גט אין 1996. זיי האבן געהאט צוויי זין, פרינץ וויליאם, פרינץ פון וויילס, און פרינץ הערי פון וויילס. אין 2005 האט טשארלס געהייראט זיין צווייטע ווייב, קאמילע, די היינטיגע קעניגין.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ענגלענדער קאַטעגאָריע:מלכים קאַטעגאָריע:הערצאגן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:פאראייניגטע קעניגרייך
סאמועל האנעמאן
קריסטיאן פרידריך סאמועל האנעמאן (10טן אפריל 1755 – 2טן יולי 1843) איז געווען א דייטשער דאקטער, באוואוסט פארן ערפינדן אן אלטערנאטיוון מעדיצין וואס הייסט האמעאפאטיע.
ֿ
קאַטעגאָריע:דאקטוירים קאַטעגאָריע:דייטשן
מאנטרע
46.43333°N, 6.91667°W מאנטרע איז א שטאט אין דעם ווא קאנטאן אין דער שווייץ, וואס געפינט זיך אויפן בארטן פון דער גענף אזערע ביים פוס פון די אלפן. די שטאט באדעקט א שטח פון 33.4 קוואדראט ק"מ. זי האט א באפעלקערונג פון 25,199 (דעצעמבער 2011), פון זיי זענען 44% אויסלענדישע בירגער. 74% רעדן פראנצויזיש אלס מוטערשפראך.
מנחם
מנחם איז א פערזענלעכער נאמען אויף לשון־קודש.
מאנטרע
קאַטעגאָריע:שטעט אין דער שווייץ
מנחם
איינער וואס הייסט מנחם טוט מען אפט רופן מענדל אויף יידיש.
דאָס װאָרט קען זיך װײַטער צעטײלן צו עטלעכע באַדײַטן:
קאַטעגאָריע:נעמען
בעליני
די בעליני (ענגליש: "Bellini") איז א קאקטעיל אויף די ליסטע פון די אונטערנאציאנאלע באר אסאסיאציע וועלכע באשטייט פון גאזיגע וויין און צוריבענע פערדזשעך אדער די נעקטאר דערפון. דער רעצעפט איז געשאפן אין ווענעציע אין די פריהע ניינציגער יאהרן.
עס ווערט סערווירט אין א שאמפעין גלאז אהן אייז.
וועב לינקען
קאטעגאריע:אלקאהאלישע געטראנקען קאטעגאריע:וויין קאטעגאריע:איטאליע
בלעך
בלעך איז מעטאל געמאכט אין דינע שטיקלעך, געוויינלעך דיקער ווי 6 מ"מ. אזוי ווי די שטיקלעך זענען דין קען מען זיי בייגן און קנייטשן. נארמאל באדעקט מען די שטיקלעך אייזן אדער שטאל מיט צין כדי זיי זאלן נישט ווערן פארזשאווערט. היינט ווערט בלעך גענוצט אסאך אין די פאבריקאציע פון פושקעס.
אמאל איז געווען נארמאל צו ניצן מעשענע לייכטער, ווי היינט זילבערנע לייכטער.
קאַטעגאָריע:מעטאלורגיע קאַטעגאָריע:פאבריקאציע
סדר טהרות
סדר טהרות איז כולל 12 מסכתות. טהרות איז טייטש ריינע זאכן, די מסכתות אין דעם סדר האבן צו טון מיט דינים פון טומאה און טהרה.
דער סדר איז צעטיילט אין די פאלגנדע 12 מסכתות:
אין סדר טהרות איז נישט דא קיין גמרא נאר בבלי אויף מסכת נדה.
דרויסנדיגע פארבינדונגען
קאַטעגאָריע:משניות
יודל מארק
יודל מארק (געב' 1897 - געש' 1975) איז געווען א גרויסער יידיש שפראך פילאלאג און רעדאקטער פון א זשורנאל ארויסגעגעבן דורך דעם ייוו"א אינסטיטוט איבער יידיש, ער האט ארויסגעגעבן 4 בענדער אויף א יידיש ווערטערבוך מיטן נאמען גרויסער ווערטערבוך פון דער יידישער שפראך און נאכאלטס געבליבן ביי אות א. און אוועק פון דער וועלט. ער האט געשריבן 12 בענדער ביים לעבן אבער עס איז דערווייל נישט אפגעדרוקט געווארן. אין אנפאנג האט דאס דער ייוו"א געברויכט צו אפדרוקן אבער מארק האט נישט געוואלט זיך צושטעלן צו זייער ארטאגראפיע האט ער דאס געמוזט אליין'ס אפדרוקן.
רעפערענצן
קאטעגאריע:יידישיסטן קאטעגאריע:פילאלאגן קאַטעגאָריע:יידיש שפראך לינגוויסטן
צרפתיש
צָרפַֿתיש אדער יודיש־פראנצויזיש (ארויסגעזאגט אין יודיש: צאָרפֿאַטיש אדער צאָרפאַסיש, ענגליש: Zarphatic אדער Judeo-French) איז אן אונטערגעגאנגענע פראנצויזישע שפראך אדער רעדעניש פון יודן אין מיטל-אלטערישן פראנקרייך, וואס האט אנטהאלטן א צאהל ווערטער פון הויעך דייטש און לשון קודש.
דער אונטערשייד צווישן צרפתיש און אלט־פראנצעיזיש איז לויט טייל געוועהן א קליינער, און טייל לינגוויסטן האלטן דערפאר אז ס׳איז גאהר קיין חילוק פון דער יודישער רעדעניש ביז דער שפראך פון פראנצויזן ניט געווען. די צאהל ווערטער פון לשון־קדושדיגן אפשטאם אין צרפתיש איז געווען קלענער ווי אין אנדערע יודישע שפראכן. פארט וועהרט עס פאררעכנט ווי א באזונדערע שפראך מיט אן אייגענעם קאוד.
געוויסע לינגוויסטן זאגן אז פון די שפראך איז אנטוויקלט געווארן די יודישע שפראך ביי די אשכנזים. ווי למשל דאס ווארט טשאלנט קומט מעהגליך פון דא.
עס איז געשריבן געווארן מיט די העברעאישע אלף בית און נקודות.
עס פלעהגט גערעדט ווערן דורך יודן אין צפון פראנקרייך און מערב דייטשלאנד אין די באקאנטע שטעהט ווי מאגענצא, פראנקפורט ד'מיין און אאכן.
די שפראך האט געבליהט אינעם עלפטן יאהר-הונדערט, און די דעמאלטס'דיגע באריהמטע מענטשן ווי רבי משה הדרשן און רש"י האבן זיך באנוצט דערמיט.
די לעזי רש"י זענען געשריבן אין דער שפראך.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידישע שפראכן קאַטעגאָריע:פראנקרייך קאטעגאריע:אלף בית
מגילת איכה
250px|ממוזער| מגילת איכה מגילת איכה ענטהאלט די קינות פון ירמיה הנביא אויפן חורבן ירושלים. זי איז פון די חמש מגילות אין כתובים. אין תנ"ך און אין מדרש ווערט זי אנגערופן קינות אדער מגילת קינות.
מען זאגט דעם מגילת איכה תשעה באב ביינאכט נאך מעריב, זיצנדיג אויף דער ערד.
אויסשטעל
די ערשטע, צווייטע, און פערטע קאפיטלעך וואס הייבן זיך אן מיטן ווארט "איכה", האבן אלע צוויי און צוואנציג פסוקים, און יעדער פסוק פאנגט זיך אן מיט אן אנדערע אות, לויטן סדר פון די א"ב.
דער דריטער קאפיטל איז געבויט אין א דרייפאכיגן פארמאט, דריי מאל צוויי און צוואנציג פסוקים, מיט דריי פסוקים פאר יעדן אות לויטן סדר.
דער פינפטער קאפיטל האט אויך דער באשטימטער צאל פון צוויי און צוואנציג פסוקים, אבער עס גייט נישט אויפן סדר פון די א"ב.
פרק א' און ב'
פרק א' און ב' האט ירמיה געשריבן נאך פארן חורבן, לויט ווי עס איז דערציילט אין ספר ירמיה. גאט האט אים באפוילן צו שרייבן אין א מגילה די קינות אויפן חורבן ווי גלייך עס האט שוין פאסירט, ווי א נבואה אז דער חורבן איז גאר נאנט אויב טוט מען נישט קיין תשובה. אין פרק א' קלאגט ירמיה אויף ירושלים וועלכע איז געבליבן חרוב, איינזאם און פארלאזט. און אין פרק ב' באוויינט ער די קרבנות, זייערע שרעקליכע צרות און אונגעהוירע ליידן.
פרק ג'
פרק ג', "אני הגבר", האט ירמיה שפעטער צוגעלייגט. ער שילדערט די קאשמארן פונעם חורבן, און דערנאך זאגט ער מוסר אז דאס איז געשען צוליב די זינד, און מען זאל דאס איינזען און זיך צוריקקערן צו גאט. ער טרייסט און בלאזט אריין האפענונג אז דער אייבערשטער וועט נישט שטענדיג פארלאזן, זיין צארן וועט זיך נישט ציען אויף שטענדיג, און צום סוף וועט ער רחמנות האבן אויף כלל ישראל.
פרק ד' און ה'
פרק ד' איז א קינה פון ירמיה אויף יאשיהו המלך נאך זיין טראגישן טויט, און אזוי אויך אויף די אומגעקומענע פון יהודה און ירושלים. די קינות אויף יאשיהו זענען אויך געווען געשריבן נאך פארן חורבן, און עס ווערט דערמאנט אין ספר ירמיה.
די לעצטע צוויי פסוקים פון פרק ד' ענטהאלט א נבואה אויפן שפעטערדיגן חורבן פונעם צווייטן בית המקדש דורך "אדום" - די רוימער, און דערנאך אדום'ס ענדגילטיגע מפלה און די גאולה שלימה.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ספרים פון תנ"ך קאַטעגאָריע:תשעה באב
אברהם וויינבערג (דער צווייטער)
רבי אברהם וויינבערג (דער צווייטער) (ה'תרמ"ד - א' אייר תרצ"ג ), דער "בית אברהם", איז געווען דער דריטטער סלאנימער רבי. ער האט געפירט זיין רביסטעווע פון תרע"ו ביז זיין פטירה אין תרצ"ג.
ביאגראפיע
רבי אברהם איז געבוירן געווארן אין תרמ"ד, עטלעכע חדשים נאך דער פטירה פון זיין זיידן רבי אברהם וויינבערג, גרינדער פונעם סלאנימער הויף, וועמענס נאמען מ'האט אים געגעבן. זיין פאטער איז געווען רבי שמואל וויינבערג, דער צווייטער סלאנימער רבי. אין תרס"א האט ער געהייראט די טאכטער פון דעם לאמאזשער רבי צבי הירש מארגנשטערן, אן אייניקל פונעם אלטן קאצקער רבי'ן.
מלאך געזיכט
א מלאך געזיכט (ענגליש: "Angel Face") איז א קאקטעיל געמאכט מיט גלייכע טיילן דזשין, עפריקאט ברענדי און קאלוואדאס.
עס ווערט סערווירט אין א קאקטעיל גלאז אהן אייז.
אברהם וויינבערג (דער צווייטער)
ביאגראפיע
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אברהם 2 קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים
מלאך געזיכט
עס איז אויף די אפיציעלע ליסטע פון די אינטערנאציאנאלע באר אסאסיאציע.
וועב לינקען
קאטעגאריע:אלקאהאלישע געטראנקען
היימלאנד זיכערהייט
דער פאראייניגטע שטאטן דעפארטמענט פון היימלאנד זיכערהייט (DHS) איז א קאבינעט דעפארטמענט פון דער פאראייניגטע שטאטן  פעדעראלער רעגירונג מיט דער פאראנטווארטלעכקייט צו שיצן די טעריטאריע פונעם לאנד פון טעראריסטישע אטאקעס און אנרופן צו  נאטירלעכע קאטאסטראפעס.
פאלאשן
זיי פארמאגן אן אייגענעם שפראך גערופן אמהאריש.
די פאלאשן פארמאגן זייער ענליכע מנהגים צו יודן, דערפאר איז פארהאן וואס ווייזן אן אויף זיי ווי אויף איינע פון די עשרת השבטים.
לויט אנדערע זענען די פאלאשן אייניקלעך פון די קעניגן שבא וועלכע איז געפארן חתונה האבן מיט שלמה המלך.
זיי האבן אמאל פארמאגט אן אייגענעם קעניג מיט אן אייגענעם מיליטער און זענען שטענדיג געווען פארמישט אין מלחמות מיט די ארומיגע געמיינדעס. מיט די צייט האבן די ארומיגע זיך געשטארקט אויף זיי, און זינט דאן האבן זיי שטארק געליטן. מען האט זיי געיאגט און געפייניגט אן אויפהער.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידן לויט וואוינארט קאַטעגאָריע:עטיאפיע
שמחה מאנדלבוים
לעבנסגעשיכטע
ער איז געבוירן געווארן אין טוראוו (היינט אין בעלארוס), צו רב ברוך מאנדלבוים, א קארלינער חסיד וואס איז געווען דער טוראווער רב (פריער געווען רב פון די שטעטלעך סטאלין און מאציעוו ). אין יאר תרל"ד (1874) איז ער ארויף מיט זיינע עלטערן און זיינע ניין געשוויסטער קיין ארץ ישראל און די משפחה האט זיך באזעצט אין ירושלים. אין יאר תרמ"ה (1885) בערך איז ער געפארן קיין קאברין כדי חתונה האבן מיט אסתר-ליבא, די טאכטער פונעם קאברינער רבי׳ו, רבי מנחם נחום עפשטיין. איידער זיי זענען צוריקגעפארן צו ארץ ישראל איז דאס יונגע פארפאלק געפארן קיין לאדזש  וואו זיי האבן איינגעקויפט מאשינען צו שטריקן שטרימפ, וואס זיי האבן מיטגעברענגט צום לאנד און האבן מיט דעם געשאפן פרנסה פאר ווייבער פונעם אלטן יישוב.
משפחה
צווישן זיינע אייניקלעך זענען:
קאַטעגאָריע:ירושאלמער קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן קאַטעגאָריע:סטאלינער חסידים קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
נחלת שבעה
קליין|250px|ריבלין גאַס אין נחלת שבעה קליין| מפת השכונה נחלת שבעה איז די דריטע געגנט אין ירושלים געבויט אינדרויסן פון די מויערן פון אלטשטאט. אויפגעבויט 1869, אלס א נייע געגנט, אן א ספעציעלע פונקט אויף ארכיטעקטור, דעריבער איז דער געגנט געבויט, אויף גאר שמאלע געסלעך, און ביז אנהייב 1950ער יארן, איז נישט געווען קיין נארמאלע אפלויף סיסטעם. היינט איז די געגנט באוואוסט אלס איינס פיל מיט שענק, טרינק הייזער, קלובן, און אנדערע פארוויילונגען.
אנדערש ווי די ערשטע צוויי געגנטן, משכנות שאננים און מחנה ישראל, וואס זענען געבויט געווארן מיט א פלאן ביז צום לעצטן דעטאל, איז נחלת שבעה געבויט געווארן לויט די געברויכן פון אירע בעלי בתים. מורא האבנדיק פון די שכנים, האבן זיי געבויט די געגנט נאנט צו יפו גאס, די הויפט שאסיי פון יענער צייט. דער שטח איז געקויפט געווארן מיט דער טענה אז די יידן דארפן ווייץ אויף פסח. וויבאלד די טערקן האבן נישט ערלויבט עמעצן, וואס האט נישט קיין טערקישע בירגערשאפט, צו קענען קויפן שטח, האט אונטער געשריבן די ווייב פון לייב האראוויטץ, איינע פון די זיבן מענטשן וואס זענען געווען פון די גרינדער פון דער נייער געגנט.
געארג דער פינפטער
קליין|באקרוינונג פארטרעט, 1911
געארג דער פינפטער (פערזענלעכער נאמען: געארג פרעדעריק ערנעסט אלבערט; 3טן יוני 1865 – 20סטן יאנואר 1936) איז געווען מלך פונעם פאראייניגטן קעניגרייך און די בריטישע דאמיניאנען און  קייסער פון אינדיע פונעם 6טן מיי  1910 ביז זיין טויט אין 1936.
ער איז געווען דער צווייטער זון פון אלבערט עדווארד, פרינץ פון וויילס, (שפעטער געווארן קעניג עדווארד דער זיבעטער) און אן אייניקל פונעם דעמאלסיגן מארנארך, וויקטאריע.
אין 1917 איז געארג געווארן דער ערשטער מאנארך פונעם ווינדזאר הויז.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מלכים קאַטעגאָריע:קיסרים קאַטעגאָריע:פאראייניקטע קעניגרייך
אונקלוס
אונקלוס איז געװײן אַ גר און דער מחבר פֿון אַ תרגום (איבערזעצונג פֿונעם חומש אויף אראמיש). דער תרגום איז די באַקאַנטעסטע פֿון אַלע תרגומים; און מע' רופֿט אים תרגום אונקלוס. על־פּי תלמוד, איז ער געװען אַ רױמישער פֿירשט װאָס איז שפּעטר געװאָרן אַ ייִד.
אונקלוס איז געווען א שוועסטער קינד פון דעם גרויסן רומישן קייסער טיטוס, וואס האט חרוב געמאכט דעם בית המקדש. ער האט געוואלט פארשטיין די תורה און איז געקומען לערנען די תורה פאר הלל און שמאי, האבן זיי אים געזאגט דו וועסט נישט פארשטיין די תורה נאר אויב די ביסט זיך מל. האט ער דאס געטוהן (זוהר פר' אחרי).
ווען ער האט זיך געוואלט מגייר זיין האט ער מורא געהאט פון זיין פעטער טיטוס אז ער וועט אים הרג'נען האט ער אים געפרעגט א קשיא איך וויל פאהרן האנדל'ן מיט וואס זאל אים מאכן ביזנעס ? זאגט אים זיין פעטער זיך א סחורה וואס איז ביליג ביי דער וועלט ווייל עס וועט אמאהל טייער ווערן, איז ער געגאנגען און האט זיך מגייר געווען, ווען זיין פעטער האט אים געפרעגט פארוואס האסטו עס געטוהן? האט ער געזאגט דו האסט מיר געגעבן די עצה, ווייל די אידן זענען זייער ביליג ביי דער גאנצער וועלט און זיי וועלן נאר ווערן טייער (גמרא גיטין)
אונקלוס איז געווען א תלמיד פון רבי אליעזר און רבי יהושע (מגילה ג.). און זיין תרגום איז דאס וואס ער האט מקבל געווען פון זיי. די גמרא זאגט דארט אז דער תרגום אונקלוס איז געגעבן פאר אידן אויפן בארג סיני. דאס הייסט אידן האבן עס שוין געוויסט פאר אונקלוס נאר עס איז פארגעסן געווארן און אונקלוס האט עס דערמאנט שכחום וחזרו ויסדום (עיין סמ"ג עשין י"ט).
עס איז דא וואס זאגן אז ער איז אויך געווען א תלמיד פון רבי גמליאל (יוחסין, אברבנאל הקדמת נחלת אבות).
ווען זיין טאטע איז געשטארבן האט ער אויך באקומען א חלק פון דער ירושה, אבער אזוי ווי די ירושה האט אויך איינגעשלאסן עבודה זרה, און דאס איז אסור בהנאה, האט ער נישט געוואלט האבן א חלק אין דעם געלד און האט אלעס געווארפן אין ים המלח (תוספתא דמאי פ"ו י"ב).
קאַטעגאָריע:גרים קאַטעגאָריע:תנ"ך
מרדכי רוקח
הרב מרדכי רוקח (ה'תרס"א, 1901 - כ"ה חשוון ה'תש"י, 17 נאוועמבער 1949) איז געווען דער בילגארייער רב. ער איז דער פאטער פון דעם היינטיקן בעלזער רב, הרב ישכר דב רוקח.
ביאגראפיע
געבוירן אין דער שטאט בעלז צו זיין פאטער רבי ישכר דוב רוקח, דער דריטער בעלזער רב, און צו זיין מוטער חיה דבורה, אן אייניקל פון רבי מרדכי גאלדמאן פון זוועהיל. ער איז געווען שטאט׳ס רב פון בילגאריי, פוילן, פון תרפ"ו ער ביז דעם אויסברוך פון דער צווייטער וועלט-מלחמה.
קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים קאַטעגאָריע:בעלזער חסידים
ליפיד
ליפידן ווערן געניצט אין די קאסמעטיק און עסנווארג אינדוסטריעס, ווי אויך אין נאנאטעכנאלאגיע.
ביאלאגישע פונקציאנען
ליפידן דינען אין דעם קערפער ווי:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ביאכעמיע
שוועסטער בארי
די שװעסטער באַרי זײַנען צװײ אמעריקאנער שװעסטער, וואס זינגען אין ייִדיש, און ענגליש אַ ביסל.
פאפא (הויף)
קליין|די פּאפא [[תרצ"ד הכנסת ספר תורה איז געווען אויף שבת און איז געווארן פאָטאָגראַפירט דורך אַ גוי.]] קליין|די ינלענדיש פון די פאפא גרויס [[בית המדרש אין וויליאַמסבורג, ברוקלין]] קליין|פאפא חדר אין וויליאמסבורג פאפא חסידות איז געגרינדעט געווארן אין דער שטאט פאפא, דורך הרב יעקב יחזקיהו גרינוואלד, דער רב פון דער קהילה עדת ישראל, אין דער שטאט פאפא.
זיין ממלא מקום איז געווען הרב יוסף גרינוואלד דער פאפא רב. ר' יוסף גרינוואלד האט איבער געפלאנצט די פאפא חסידות אין אמעריקע נאך דער צווייטער וועלט קריג, מיטן גרינדן די קהילה "קהלת יעקב פאפא" אין וויליאמסבורג, דער פאפא רב איז געווען א שטארקער אנהענגער אין בעלז, און דער פאפא חסידות גייט אין דעם בעלזער דרך.
זיין ממלא מקום איז דער עלטסטער זון האדמו"ר רבי יעקב יחזקיה גרינוואלד פון וויליאמסבורג. זיין צווייטער זון, איז אב"ד תולדות יוסף פאפא אין בארא פארק הרב ישראל מנחם גרינוואלד. זיין דריטער זון, איז דומ"ץ פאפא וויליאמסבורג הרב אהרן גרינוואלד.
קאַטעגאָריע:פאפא
עקאנאמיע פון דייטשלאנד
קליין|[[האמבורג האוון איז דער צווייטער גרעסטער פארט אין אייראפע.]] ווען דייטשלאנד איז געווארן א לאנד אין 1871 איז זי שוין שפעט אריינגעקומען אין דעם פארמעסט פון אינדוסטריאליזאציע, וועלכע איז געווען דאמינירט דורך בריטן און פראנקרייך. דייטשלאנד האט אבער אנגעהויבן מיט גרויס הצלחה א דאנק די שווערע ארבעט פון איר ערשטן קאנצלער אטא וואן ביסמארק וועלכער האט געהאט א גוטע ערפארונג אין ביזנעס און האט אויפגעבויט דאס לאנדס עקענאמיע. אין 1910 איז שוין דייטשלאנד געווען פאררעכנט פאר איינע פון די הויפט אינדוסטריאלע לענדער אין דער וועלט. די סוקסעספולע ביזנעס מענטשן זענען געווען די פרייסישע וועלכע זענען געווען זייער פונקטליכע און אויסגערעכנטע מענטשן. די הויפט אינדוסטריעס אין די עקענאמיע זיינען געווען: קוילן און אייזן און די אלע זאכן וואס ווערן געמאכט פון די צוויי עלעמענטן ווי: מאשינען און מאשין געצייג, כעמיקאלן, עלעקטראניק שטייער, שיפן און שפעטער אויך אויטאס. די פינקטלעכע דייטשע עקענאמיע איז נאמינירט געווארן אלס אן ארגאניזירטע קאפיטיליסטישע עקענאמיע, אנדערש ווי די קאפיטיליזם אין די פאראייניקטע שטאטן און בריטן. די שטארקע עקענמאיע האט דורכגעלעבט ביידע וועלט מלחמות טראץ די שווערע באמבארדירונג פון די אליאירטע כוחות פן 1942 ביז 1945.
נאכדעם וואס דער צווייטער וועלט קריג האט זיך געענדיגט אין 1945 האבן די מערב לענדער איינגעזען דאס געברויך אויפצובויען די אייראפעאישע עקענאמיעס כדי זיך צו פארמיידן דעם געפאר פון דעם סאוועטן פארבאנד מיט אירע קאמוניסטישע פלענער. אין 1947 האבן די מערב לענדער, מיט אמעריקע אין שפיץ, אנגעהויבן אויסצופירן די אייראפעאישע ערהוילונגס פראגראם, באוואוּסט ווי דעם מארשאל פלאן, און געגעבן גרויסע הלואות פאר אלע אייראפעאישע לענדער וועלכע האבן געליטן פון דער קריג. דייטשלאנד האט דאן דעגרייכט א געשעפט מיט אמעריקע פאר א 20 יעריקע עקענאמיע אויסשפרייטונג פלאן פאר מערב דייטשלאנד וועלכע האט געהויבן די וואוֹין סטאנדארטן און די אינדוסטריאלע פראדוקציע צו העכערע שטאפלן ווי עס איז געשטאנען בעפאר די קריג. אין די דייטשע היסטאריע איז דער מארשאל פלאן באצייכנט געווארן אלס מערב דייטשלאנדס נס. מזרח דייטשלאנד האט נישט געוואלט געניסן פון דעם מארשאל פלאן און האט ליבערשט אדאפטירט די קאמוניסטישע עקענאמישע סיסטעם. אלע ביזנעסער, אריינגערעכנט פארמען, זיינען אריבער אונטער דעם בעלות פון די רעגירונג וועלכע האט אויספלאנירט די עקענאמיע און אויפגעשטעלט א קאמיסיע וועלכע האט אויסגעטיילט געהאלטן פאר די ארבעטער און ארויפגעלייגט די פרייזן אויף אלע פראדוקטן. אויך מזרח דייטשלאנד האט שטארק מצליח געווען און איר עקענאמיע איז באצייכנט געווארן אלס די שטארקסטע אינדוסטריאליזירטע קאמוניסטישע עקענאמיע.
די שטארקע עקענאמיע אין מזרח דייטשלאנד האט נישט געדארפט אויסווארטן די קאמוניסטישע דורכפאל ווען זי איז אינגאנצן צופאלן אין 1990 ווען מזרח און מערב דייטשלאנד האבן זיך פאראייניגט. א גרויסע טייל מזרח ארבעטער זיינען אריבער צו מערב ביזנעסער און איינגעטוישט זייערע פראדוקטן פאר מערב דייטשלאנד פראדוקטן. נאך ערגער פון דעם איז געווען ווען די מזרח איינוואוינער האבן אנגעהויבן איינטוישן זייערע אוסטמארק וואלוטע איינס פאר איינס פאר די מערב דייטשע מארק וועלכע איז ווערט געווען כאטש 10 מאל אזויפיל. דאס האט אין ד'ערד געלייגט אלע מזרח ביזנעסער וועלכע האבן מער נישט געהאט קיין ווערט און האבן מער נישט געקענט עקספארטירן קיין סחורה ווייל די מארק איז געווען צו טייער פאר די לענדער מיט וועלכע זי האט געהאנדלט. ביז עטליכע יאר איז די גאנצע עקענאמיע צוברעקלט געווארן און א פלוס פון נייע אינוועסטמענטס האבן אנגעהויבן אריינקומען פון מערב דייטשלאנד ביזנעסער וועלכע האבן צוריק אנגעהויבן אויפבויען די וואקלדיגע עקענאמיע און געטוישט די גאנצע ביזנעס סטייל צו פריוואטע ביזנעסער מיט הויכע רווחים און פעטע געהאלטן. די דייטשע רעגירונג האט אין די פארגאנגענע 13 יאר אינוועסטירט ביליאנען דאלארן אין די אויפבוי פון די מזרח דייטשלאנדס עקענאמיע און וועט ווייטער אינוועסטירן פאר נאך עטליכע יאר. ווי מיר שטייען היינט האט שוין די דייטשע רעגירונג אינוועסטירט 70 מאל אזויפיל געלט ווי זי האט באקומען נאך די צווייטע וועלט קריג פון דעם מארשאל פלאן.
אין די לעצטע 50 יאר איז דייטשלאנד'ס עקענאמיע עטליכע מאל געווען אין רעסעיע אבער זי האט אלעס איבערגעלעבט און שטייט נאך היינט אלס איינע פון די וועלט'ס שטערקסטע עקענאמיעס. מער ווי האלב פון עקספארטן און אימפארטן קומען און גייען פון אייראפעאישע לענדער. דייטשלאנד'ס בענק זענען פון די גרעסטע ראלע שפילער אין די אייראפעאישע פאראיין (אי-יו) און ברענגן אריין גאר גרויסע פראפיטן.
ארבעט'ס קראפט
אין דער פארגאנגנהייט האט מערב דייטשלאנד געהאט זייער א נידעריגע ארבעטסלאזיקייט ראטע און מזרח דייטשלאנד האט אינגאנצן נישט געהאט קיין ארבעטסלאזיגע אונטער די קאמוניסטישע סיסטעם. אלנפאלס, האט זיך אבער די ציפערן געטוישט אין די לעצטערע יארן און די ארבעטסלאזיקייט ראטעס האבן זיך שטארק געהויבן. די הויפט סיבות צו דעם איז געווען די אינדוסטריאלע איבערבוי פון מזרח דייטשלאנד און א שטארקע רעדוקציע אין עקספארט וועלכע איז געקומען צוליב רעסעסיעס אין אנדערע לענדער. אין 997' האט דייטשלאנד'ס ארבעטסלאזיקייט ראטע דעגרייכט א רעקארד הויך פון 12.2 פראצענט וואס מיינט אז ארום 4 מיליאן דייטשע איינוואוינער זענען געבליבן אן א דזשאב. דאס איז געווען פיל העכער ווי אין אמעריקע, קאנאדע, בריטען, און פראנקרייך. ווען מען צוטיילט עס צווישן מזרח און מערב דייטשלאנד איז עס אויסגעקומען 9 פראצענט אין מערב דייטשלאנד און איבער 17 פראצענט אין מזרח. דייטשלאנד האט א היסטאריע פון שטארקע ארבעטער יוניאנס. די ערשעט יוניאנס זענען געגרינדעט געווארן אין 868' און איז שטארק געוואקסן ביז די דריטע רייך (די נאצישע פארטיי) האט איבערגענומען אלע יוניאנס אין 933'. נאך די קריג זענען די יוניאנס צוריקגעקומען מיט א שטארקע קראפט און ביז עטליכע יאר געהאט 4.8 מיליאן ארבעטער אונטער די יוניאנס. היינט האבן די איבער 100 יוניאנס נאנט צו 8 מיליאן ארבעטער אונטער זיך. מזרח דייטשלאנד האט געהאט אן אייגענע יוניאן וועלכע האט געהאט אונטער זיך 9.6 מיליאן ארבעטער, אריינגערעכנט ארעסטאנטן, סטודענטן, פראדוקציע ארבעטער, אפיס ארבעטער, און פראפעסיאנאלן. די יוניאן איז צוזאמענגעפאלן ווען מזרח האט זיך פאראייניגט מיט מערב דייטשלאנד. די מערב יוניאנס האבן זיך דאן אויסגעשפרייט קיין מזרח דייטשלאנד און פארגעשלאגן די מזרח ארבעטער בעסערע ארבעט רעגולאציעס פון ווייניגער שטונדן, בעסערע געהאלט, און פריע רעטייערמענט.
עקאנאמישע אפטיילונגען
פאבריצירונג און אינדוסטרי איז שטענדיג געווען די הויפט קראפט אין דייטשלאנד'ס עקענאמיע און האט איר געהאלפן איבערלעבן די צווייטע וועלט קריג און שפעטער די פאראייניגונג פון מזרח און מערב דייטשלאנד. אין די לעצטע יארן האט זיך די עקענאמיע אין די מאדערנע לענדער געטוישט און אויך דייטשלאנד האט אנגעהויבן פארלירן פאבריצירונג ווען סערוויס האט פארנומען איר פלאץ. נאך אלץ באטרעפט די פאבריצירונג און אינדוסטרי אפטיילונג 35 פראצענט פון דעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט. דייטשלאנד פאבריצירט אייזן, צעמענט, כעמיקאלן, עלעקטראניק, עסן און געטראנקן, מאשינערי און אלע מאשינעריע געצייג, און אויטאס.
דייטשלאנד'ס אינדוסטרי און פאבריצירונג איז קאנצעטרירט אין עטליכע געגענטער אין שפיץ פון די באקאנטע רוהר ראיאן וועלכע איז איינע פון די מערסט דעוועלאפטע אינדוסטריאלע ערטער אין די וועלט. די גרעסטע אינדוסטריאלע שטעט זענען: פראנקפורט, וויסבאדן, מעינז, און אפענבעטש. די שטעט פראדוצירן אלע מעטאלס, עלעקטראניק עקוויפמענט, פארמאסי פראדוקטן, כעמיקאלן, און אויטאס. דערנאך קומען די שטעט סטוטגארט און מינכן וועלכע פראדוצירן עירקרעפט, טעקסטיל און אנצוגן, אפיס מאשינערי, אפטיקל אינסטרומענטן, און ביר. די הויפט שטאט בערלין און האמבורג קומען אריין דריט מיט עקענאמישע ציפערן. דייטשלאנד איז אן עכטע אינדוסטריאלע לאנד וועלכע האט כמעט נישט קיין מינעראל גראבונגן, פארמינג, געהילץ, און פישינג. די דערמאנטע סעקטארס מאכן אויס קארגע 10 פראצענט פון די דזשי.די.פי. און נאר איין פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט ארבעט אין איינע פון די סעקטארן. רוב עסן אין דייטשלאנד ווערט אימפארטירט פון שכינות'דיגע לענדער. די איינציגסטע עסן וואס וואקסט אין דייטשלאנד זענען: ווייץ, קארטאפל, צוקער, און גערשטן. אפילו פרוכט וואקסט נישט דארט קיין סאך און ווערט אין גרעסטן טייל אימפארטירט. פרוכט וואס וואקסן אין דייטשלאנד זענען עפל און טרויבן (פון וועלכע עס ווערן געמאכט די באוואוסטע דייטשע וויינען). עס וואקסן דארט אויך אנדערע פרוכט און גרינצייג אבער זייער ווייניג אז מען זאל עס אפילו קענען אריינרעכנען אין דעם לאנד'ס אוצרות.
דייטשלאנד האט גענוג וועלדער אבער זיי פארמאגן נישט קיין סאך אוצרות פון וועלכע מען זאל קענען פארדינען. ארום 32 פראצענט פון דאס לאנד'ס טעריטאריע איז באוואקסן און אין דעם געפינט זיך אסאך גוטע האלץ וועלכע מען נוצט פאר מעבל און שפילצייג אבער עס איז קיינמאל נישט געווען גענוג און מען האט שטענדיג געמוזט אימפארטירן אין צוגאב. די וואס פארמאגן וועלדער פאר סיי וועלכע פראדוקציע האבן שווערע געזעצן פון די רעגירונג וועלכע וויל ראטעוון די וועלדער אין לאנד.
ענערגיע
זייענדיג א לאנד מיט אזא גרויסע אינדוסטריאלע פראדוקציע פאדערט זיך אסאך ענערגיע וועלכע דייטשלאנד פארמאגט נישט גענוג און האט שטענדיג געמוזט צוקומען צו אימפארטן פון אנדערע לענדער. אין די אנפאנג יארן פונעם 19'טן יאר-הונדערט ווען די עקענאמיע האט אנגעהויבן אויפבליען אין דייטשלאנד איז די קראפט געקומען פון הארטע און ברוינע קוילן. אבער דאס האט שנעל אויסגעוועפט, ערשטנס ווייל זי האט נישט געהאט גענוג, און אפילו אזוי האט די דייטשע רעגירונג באזייטיגט דעם ענערגיע מיטל וועלכע ברענגט א שלעכטע עפעקט אויף די ריינקייט פון די לופט, וועלכע איז אזוי אויך זייער שלעכט אין דייטשלאנד. מיט די באזייטיגונג פון קוילן האט מען אנגעהויבן ברענגן ענערגיע פון אויל, נאטורליכע גאז, און היידרא-עלעקטריק. דייטשלאנד האט אבער פון דעם אויך נישט קיין סאך און האט אנגעהויבן אימפארטירן ענערגיע פון אנדערע לענדער. דייטשלאנד האט אזוי געשטופט צענדליגער יארן און געצאלט טייער געלט פאר ענערגיע וועלכע איז אריינגעקומען פון פארשידענע לענדער. דאס האט אבער אויסגעפלאצט אין די 970' יארן און עס איז געווארן אן אויל קריזיס. די רעגירונג האט דעמאלט איינזגעזען אז די איינציגסטע לעזונג פאר דעם מאנגל וועט זיין נוקלעארע ענערגיע וועלכע איז טייער אויפצובויען און ביליג אנצוהאלטן און איז די מערסט אפעקטיווע ענערגיע מיטל היינט צו טאג. די רעגירונג האט אינוועסטירט אסאך געלט און אויפגעבויט 19 נוקלעארע איינשטעלונגן וועלכע האבן ביז א צאל יארן געגעבן ענערגיע פאר 36 פראצענט פון די פובליק עלעקטריסיטי געברויך. דער פלאן איז געווען צו בויען נאך פיל מער נוקלעארע פליגלן אין א צייט פון 10 יאר אבער די טשערנאביל עקסידענט אין אוקריינע האט עפעקטירט דייטשלאנד און די איינוואוינער האבן אנגעהויבן פראטעסטירן קעגן די געפארפולע נוקלעארע פליגלן און פארהאלטן די פלענער אויף ווייטער, און דארט שטייט עס נאך היינט... די רעגירונג האט שפעטער פרובירט אינוועסטירן אין אנדערע ענערגיע מיטלן ווי ווינט און סאלאר ענערגיע אבער עס איז פאראן ווייניג האפענונג אז עס וועט אמאל קענען ברענגן גענוג ענערגיע צו קענען סופלייען דאס לאנד מיט אזא שטארקע געברויך.
וואלוטע און באנקירונג
די אפיציעלע געלט פון דייטשלאנד איז היינט די איינציגע וואלוטע פון דעם אייראפעאישע פאראיין (אי-יו) וועלכע ווערט אנגערופן די יורא. דייטשלאנד איז איינע פון די 12 אי-יו מיטגלידער לענדער וועלכע האבן אדאפטירט די יורא. די יורא איז שוין געווען אין קראפט אין 999' אבער נאר פאר געלט טראנספערירונגן און אנדערע אקאונט געברויכן. די געוועזענע דייטשע מארק איז נאך דעמאלט פארבליבן די וואלוטע וועלכע האט זיך געדרייט צווישן די מענטשן און די געשעפטן. מיט בערך אנדערהאלבן יאר צוריק האבן די 12 לענדער אדאפטירט די יורא וואלוטע אלס זייער אפיציעלע וואלוטע. די יורא האט אריינגעברענגט אלע בילס און מטבעות אין די צירקולאציע און די מארק איז געווארן אויס לעגאלע וואלוטע. אלס א מיטגלידער אין דער אייראזאנע וואלוטע, מוז דייטשלאנד נאכגיין די עקענאמישע פאליסיס וועלכע ווערט אויסגעשטעלט דורך די אייראפעאישע צענטראלע באנק וועלכע איז הויפטקווארטירט אין פראנקפורט, דייטשלאנד, און איז פאראנטווארטליכט פאר אלע אי-יו געלטליכע פאליסיס, וועלכע רעכנט אריין באשטימען די אינטערעסט ראטעס, און רעגולירן די געלט סופליי. עס פעלן נישט קיין בענק און פינאנציעל סערוויסעס אין דייטשלאנד. עס זענען פאראן דארט טויזענטער קרעדיט פירמעס און אלע ערליי פינאנציעלע אינסטיטוציעס. די שטאט פראנקפורט האט א סטאק עקסטשעינדזש וואו ביזנעס-לייט האנדלן מיט זייערע געלטער. די גרעסטע אינוועסטמענט דארט זענען ריעל עסטעיט באנדס. די דייטשע בענק האבן שטארק געליטן פון די אומסטאביליקייט פון זייער וואלוטע זינט די מזרח און מערב טיילן פון לאנד האבן זיך פאראייניגט. די מזרח וואלוטע (אוסטמארק) איז מער נישט געהאנדלט געווארן אינטערנאציאנאל אבער האט געקענט אויפגעטוישט ווערן אויף די גאסן פאר 7 אסטמארק פאר איין דייטשע מארק. דאס איז א ריזיגע סכום וואס האט געברענגט א שטארקע פראבלעם אין די געלט צירקולאציע. די דייטשע רעגירונג האט רחמנות געהאט אויף די מזרח איינוואוינער און ערלויבט יעדע געוועזענע מזרח איינוואוינער איינצוטוישן זייער אסטמארק פאר דייטשע מארק פאר די זעלבע ווערט (א דאלאר פאר א דאלאר). דאס איז געווען א גרויסע טעות פון די רעגירונג וועלכע האט געליטן דערפון א לאנגע צייט און האט שטענדיג געהאט שוועריקייטן צו סטאביליטיזירן די וואלוטע און באנקירונג.
אויסערן האנדל
דייטשלאנד איז א וויכטיגע האנדל לאנד און איינע פון די עקספארט פירער פון די וועלט אין א נאנטע קאנקורענץ מיט יאפאן און די פיל גרעסערע פאראייניגטע שטאטן. דייטשלאנד'ס הויפט האנדל שותפים זענען אייראפעאישע לענדער ווי פראנקרייך, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, די נעדערלענדס, און איטאליע. אריבער'ן ים האנדלט זי נאר מיט די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע. בעפאר דייטשלאנד האט זיך פאראייניגט האבן די צוויי דייטשלאנד'ס געפירט אסאך האנדל צווישן זיך. ווען זיי האבן זיך פאראייניגט האט מערב דייטשלאנד אסאך פארדינט דערפון ווען זיי האבן אנגעהויבן עקספארטירן אלע מאשינערי פון מזרח דייטשלאנד וועלכע האט בעפאר נישט געמעגט געשיקט ווערן צו די פרייע וועלט. מזרח דייטשלאנד האט זיך געהאט אויסגעצייכנט אין אויטאס און אין ווידעא פראדוקטן וועלכע האט רייך געמאכט אסאך מערב דייטשלאנד ביזנעסער ווען זיי האבן דאס אנגעהויבן עקספארטירן. דאס האט אזוי אנגעהאלטן פאר א רייע יארן אבער היינט איז אלעס צוריק ווי אמאל און מזרח און מערב דייטשלאנד עקספארטירן ביידע זייערע אייגענע פראדוקטן.
דייטשלאנד קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
בצלאל הורוויץ
רבי בצלאל הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ה - ה'תר"ס), רב אין פילזנא.
רבנות
אין יאר ה'תרנה ווען זיין שוואגער רבי אלטער ישעיה דער דעמביצער רב איז נפטר געווארן, נישט איבערלאזונדיג קיין קינדער, האט רבי בצלאל געפירט א קאמפף אויף דעם רבנות פון דעמביץ מיט זיין שוואגער רבי שמואל, אומגעפעהר דריי יאר האט געצויגען דאס פייער ביז דער שינאווער רב האט ארויס גיגיבען א פסק אז דאס רבנות געהערט צו זיין שוואגער רבי שמואל, אבער זיין שוואגער דארף אויסצאהלן פאר רבי בצלאל דריי טויזנט גילדען אז רבי בצלאל זאל קענען ווערען רב אין פילזנא.
הסתלקות
רבי בצלאל איז נפטר געווארן יונג אין יאר ה'תר"ס (אומגעפער).
פאמיליע
רבי בצלאל האט געהייראט א טאכטער פון זיין עלטער-פעטער הרב ראובן הורוויץ רב אין דעמביץ. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דזשיקאוו
לעבנווירקונג
לעבנווירקונג אדער נעבנווירקונג (ענגליש: side effect) איז א טערמין אין מעדיצין פאר א ווירקונג פון א מעדיקאמענט אדער אן אפעראציע וואס איז נישט געוואונטשן און קען זיין שעדלעך. למשל א לעבנווירקונג קען אז א מענטש נעמט צו געוויכט צוליב א מעדיקאמענט וואס ער דארף נעמען. אדער ער קען ווערן שלעפעריק דערפון אדער באקומען קאפ-שווינדל. אויך פון אספירין קען מען בלוטיגן.
תופעת לוואי (תרופה)
Reacció adversa a medicament Bivirkning (medicin) Nebenwirkung Reacción adversa a medicamento Albo-ondorio fa:واکنش های ناخواسته داروئی Effet indésirable Efecto adverso (medicina) Effetto collaterale (medicina) Bijwerking 副作用 Bivirkning Efekt uboczny Efeito adverso Adverse effect (medicine) Stranski učinek Sivuvaikutus Biverkning Yan etki 不良反应 (医学)
חיה מושקא שניאורסאן
מרת חיה מושקא שניאורסאן (כ"ה אדר ה'תרס"א 16טן מערץ 1901 - כ"ב שבט ה'תשמ"ח, 10טן פעברואר 1988) איז געווען די טאכטער פון רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש, און די ווייב פון רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, דער זיבעטער רבי פון של חסידות חב"ד. thumb|253x253px|קבר פון רביצין חיה מושקא שניאורסאן אין ניו-יארק
לעבנסגעשיכטע
חיה מושקא שניאורסאן איז געבוירן געווארן כ"ה אדר תרס"א אינעם שטעטל באבינאוויטש לעבן ליובאוויטש, א טאכטער צו רבי יוסף יצחק שניאורסאהן, דער זעקסטער רבי פון חב"ד-ליובאוויטש און זיין רביצין נחמה דינה. מען האט איר געגעבן א נאמען נאך דער רביצין פונעם צמח צדק, חיה מושקא.
אין יאר תרפ"ט (1928) האט זי חתונה געהאט צו מנחם מענדל שניאורסאהן אין  ווארשע און זיי האבן זיך געצויגן קיין בערלין. ווען די נאציס האבן איבערגענומען די הערשאפט זענען זיי אנטלאפן קיין פאריז, און אין תש"א (1941), ווען פראנקרייך איז איינגענומען געווארן דורך די נאציס  האבן זיי זיך געראטעוועט צו די פאראייניקטע שטאטן צו איר פאטער אינעם קרוין הייטס פערטל פון ברוקלין, ניו יארק. א שטיק צייט נאך איר פאטערס פטירה האט מען באשטימט איר מאן צו פירן דאס חב"ד-ליובאוויטשער הויף.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:רביצינס
מאן (פלאנץ)
דער מאָן (וויסנשאפטלעכער נאמען: Palaver) איז א מין פלאנץ. דער מין האט עטלעכע 120 זגאלן, מערסטנס אייניעריג און א טייל צוויי-יעריג אדער פיל־יאריק. דער מאן דארפט א ווארעמען קלימאט, אויסער איין גרופע זגאלן (Section Meconella) וואס וואקסן אין קאלטע קלימאטן.
פורים
ס׳איז א מנהג ביי אשכנזישע יידן צו עסן פורים א געבעקס מיט מאן זוימען, וואס מ׳רופט מאן־טאשן אדער המן טאשן.
קאַטעגאָריע:פלאנצן
מעין גנים
קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר מעין גנים, ערשטער אויסגאבע קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר מעין גנים, לובלינער אויסגאבע מַעיַן גנים איז א חסידיש ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו שפעטער באקאנט געווארן אויף דעם נאמען פון ספר דער בני יששכר
דער מחבר
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דיבעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.
רבי הערש מיילך האט געשריבן אסאך ספרים, אויסער דעם ספר מעין גנים איז נאך באקאנט: אגרא דפרקא, אגרא דכלה, אזהרות מהרצ"א, בני יששכר, ברכה משולשת, דברים נחמדים, דרך עדותיך, דרך פקודיך, הגהות והוספות מהרצ"א, הגהות מהרצ"א, הלכות ותקנות, והיה ברכה, חדושי בני יששכר, חדושי מהרצ"א, טעמי המצות, כלי הרואים, לקוטי מהרצ"א, מגיד תעלומה, נחל אמונים, סדר הקרבנות, רגל ישרה, ריח דודאים, תקנות תמכין דאורייתא.
אינהאלט
דער ספר מעין גנים האט דער מחבר געשריבן אלס פירוש ארום דעם ספר אור החיים פון רבי יוסף יעבץ, ווי ער ברענגט ארויס זיין שארפן קאמפף קעגען די אויפגעקלערטע ווינטן וואס האבן דעמאלס אנגעהויבן צו בלאזען און פארדרייען דאס ארגינעלע יידישקייט און זיין הייליקייט.
אויסגאבעס
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר מעין גנים פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אנדערע אויסגאבעס.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - דרשות קאַטעגאָריע:מוסר ספרים
דודו טאפאז
220px|קליין| דודו טופז דודו טאָפּאַז (20סטן סעפטעמבער 1946, כ"ד אלול תש"ו - 20סטן אויגוסט 2009, ל' אב ה'תשס"ט) איז געווען אַן פֿאַרווײַלער, אַקטיאָר, סצענארשרייבער, שרײַבער און ישׂראלדיקער ראַדיאָ און טעלעוויזיע מאן. מיט לב טוב און מידות טובות און בעל צדקה וחסד. דער געווינער פון די David Violin Award. באַוווסט דורך ישראל מידיאַ ווי "דער ערשטער אין פאַרווייַלונג", געהייסן נאָך זייַן טעלעוויזיע ווייַזן, און "מלך פון די רייטינג". שמאל|ממוזער|250px|דודו טופז מיט מפיקת הרדיו [[רחל הרמתי, 1984.]] שמאל|ממוזער|350px|דודו טופז, 2006
ביאגארפיע
טאָפּאַז איז געבוירן אין חיפה ווי דוד גאָלדענבערג צו לילי און אליהו גאָלדענבערג.
משפחה
זיין זון דניאל פונעם באַשטאַנד-קינסטלער מטי הלחמי.
אין 1990 האָט טאָפּאַז חתונה געהאט מיט דליה בר ששת (געשטארבן מערץ 2019), א פארקויפערין פון בת ים. דאָס פּאָרל האט געהאט א זון מיטן נאמען עומר.
אין 1997 האט ער חתונה געהאט מיט רוני חן, א לערער אין ענגליש. די פּאָר האט אַ זון געהייסן יונתן.
קאַטעגאָריע:אקטיארן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
די ערשטע באגעגעניש
די ערשטע באגעגעניש איז א יודיש בוך געשריבן דורך בעלא שאגאל, מיט 27 צייכענונגען און א קורצער פאהרווארט פון איהר מאן דער באריהמטער מאָהלער מארק שאגאל.
עס איז ערשינען אין 1947 אין ניו יארק דורכן פארלאג פון אידישן פראטערנאלן ארדן. דאס בוך אנטהאלט איין-און-צוואנציג ערציילונגען אין א ס"ה פון 230 זייטן.
דאס בוך וועהרט דורך טייל אריינגערעכנט אין דער ליסטע פון יודיש פאר אנהייבער, צוליב זיין רעלאטיוו לייכטער שפראך.
טיילן פונעם בוך זענען איבערגעזעצט געווארן אויף העברעיאיש דורך יהודה יערי און געדרוקט געווארן אין 1970 צוזאמען מיט איהר עהרשטן בוך ברענענדיקע ליכט דורך הוצאת דביר.
וועב לינקען
קאטעגאריע:יידישע ביכער קאטעגאריע:ביכער ערשינען אין 1947