cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
לאנדאן
בילדונג
עטלעכע וועלטס בילדונג אנשטאלטן געפינען זיך אין לאנדאן. לויט די ראנגירונג פון 2012 זענען אוניווערסיטעט קאלעגיע לאנדאן (ראנגיק 4טער אין דער וועלט), אימפעראלע קאלעגיע לאנדאן (6טער) און קינגס קאלעגיע לאנדאן (26טער).
קולטור
לאנדאן האט צענדליקע טעאטערן, דער מערסטע טייל פון זיי אינעם וועסט ענד. אויך האט לאנדען עטלעכע ארקעסטערן און אפערע הייזער.
מוזייען און קונסט גאלעריעס
קליין|דער בריטישער מוזיי לאנדאן איז דער היים פון א סך מוזייען און גאלעריעס וואס ציען טוריסטן; טייל פון זיי דארף מען צאלן אריינצוגיין אבער א סך קען מען באזוכן בחינם. דער ערשטער מוזיי אין לאנדאן איז געווען דער בריטישער מוזיי אין בלומסבורי, געגרינדעט אין 1753. היינט האט דער מוזיי זיבן מיליאן ארטעפאקטן פון ארום דער וועלט. אין 1824 איז געגרינדעט געווארן די נאציאנאלע גאלעריע פאר דער נאציאנאלער בריטישער זאמלונג פון געמעלן; די גאלעריע פארנעמט א חשובן ארט אין טראפאלגאר סקווער. אין דעם צווייטן העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האט אנטוויקלט אין דרום קענזינגטאן א קולטורעלער און וויסנשאפטלעכער צענטער, מיט דריי הויפט נאציאנאלע מוזייען, דער וויקטאריע און אלבערט מוזיי, דער נאטירלעכע היסטאריע מוזיי און דער וויסנשאפט מוזיי.
מוזיק
קליין|ראיאל אלבערט האל
לאנדאן איז איינער פון די קלאסישע מוזיק און פאפולערע מוזיק הויפטשטעט פון דער וועלט. די שטאט פארמאגט עטלעכע חשובע ארקעסטערס און קאנצערט זאלן ווי למשל דער בארביקאן קונסט צענטער (היים פונעם לאנדאנער סימפאני ארקעסטער), קאדאגאן זאל (קעניגלעכער פילהארמאנישער ארקעסטער) און דער ראיאל אלבערט האל (די פראמס). די הויפט אפערע הייזער אין לאנדאן זענען דאס קעניגלעכע אפערע הויז און דער קאליסעום טעאטער. די שטאט פארמאגט אויך עטלעכע קאנסערוואטאריעס: די קעניגלעכע אקאדעמיע פון מוזיק, די קעניגלעכע קאלעגיע פון מוזיק, גילדהאל שולע פון מוזיק און דראמע און טריניטי קאלעגיע פון מוזיק.
ספארט
קליין|וועמבלי סטאדיאן ביינאכט אין לאנדען געפינען זיך וועמבלי סטאדיאן, וואס קען האלטן 90,000 מענטשן, און די פעלדער פון די ווימבלדאן טעניס מייסטערשאפטן.
לאנדאן איז די איינציגסטע שטאט אין דער וועלט וואס האט גאסטירט די אלימפיאדע דריי מאל: אין 1908, 1948 און  2012.
דער פאפולערסטער ספארט אין לאנדאן איז פוטבאל, מיט 14 קלובן אין דער פוטבאל ליגע, זעקס פון זיי אין דער פרעמיער ליגע: ארסענאל, טאטנהאם האטספער, וועס האם יונייטיד, טשעלסי, פולהאם און קווינס פארק ריינדזשערס.
אויך האט לאנדאן פינף ראגבי יוניאן קלובן אין דער אביבה פרעמיערשאפט. דער נאציאנאלער ראגבי סטאדיאן געפינט זיך אין טוויקנהאם, דרום־מערב לאנדאן, און קען האלטן 84,000 מענטשן.
לאנדאן האט צוויי טעסט קריקעט גרונטן, לארדס אין סט דזשאנס וואוד און דער אוול אין קענינגטן.
יעדע יאר אין אפריל קומט פאר דער לאנדאנער מאראטאן מיט עטלעכע 35,000 לויפער וואס לויפן א וועג פון 42.2 ק"מ ארום דער שטאט.
אויך קומט פאר יעדע יאר דער אקספארד און קעמברידזש רודערשיפל געיעג אויפן טעמז, פון פאטני קיין מארטלייק.
אידישער יישוב אין לאנדאן
לאנדאן האט א גרויסן יישוב פון אומגעפער 200,000 יידן, די גרעסטע יידישע קהילה אין בריטאניע. דער היינטיקער יישוב פון יידן אין לאנדאן גייט צוריק צום יאר ה'תט"ז, ווען מנשה בן ישראל איז געקומען פון האלאנד און האט געגרינדעט א ספרדישע קהילה. בערך 80 יאר שפעטער האבן אנגעהויבן צו קומען אשכנזישע יידן פון די דייטשע לענדער. די ערשטע פאראייניגטע אשכנזישע קהילה אין לאנדאן איז געווען די "פאראייניגטע שול" . דער אב"ד פון דער פאראייניגטע שול איז דער "הויפט רב", היינט הרב אפרים מירוויס. אין די תר"ם יארן האבן די שולן און שטיבלעך אינעם איסט ענד, בעיקר פוילישע און רוסישע יידן, זיך פאראייניגט אונטער דער "פעדעראציע פון שולן" . זייער אב"ד איז הרב ליכטנשטיין.
אין תרפ"ו איז געשאפן געווארן דער יסוד פון דער היינטיגער חרדישער קהילה, דאס התאחדות קהלות החרדים. היינט צוטאג דינט דארטן אלס רב הרב משה חיים אפרים פאדווא וואס ער איז אן איידעם ביים ריסקעווער רב, וואס האט איבערגענומען דעם כתר הרבנות פון זיין טאטן, הרב חנוך העניך פאדווא, וואס האט געדינט דארטן ארום א יובל יארן.
די חרדישע קהילה איז קאנצענטרירט אין דריי געגנטן: סטאמפארד היל, גאלדערס גרין און הענדאן, און עדזשווער. די יידן וואס וואוינען אין סטאמפארד היל זענעו אין מערסטן טייל חסידיש.
די חרדישע סטאמפארד היל געפינט זיך אין אין צפון לאנדאן אין די לאנדאנער בארא פון העקני, און אזוי אויך אין הערינגיי. די גאלדערס גרין געגנט געפינט זיך צפון-מערב לאנדאן אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט.
צווישן די גרויסע יידישע שולעס אין לאנדאן זענען JFS, חשמונאים, יסודי התורה און בית יעקב פון גאלדערס גרין. די ישיבות אין לאנדאן זענען כולל בעלז, באבאוו, לב שמחה (די גערער ישיבה פון אייראפע), ישיבת חיי עולם און די מתיבתא.
אין לאנדאן דערשיינען יעדע וואך דריי זשורנאלן, דער דזשואיש קראניקל, די אידישע טריבונע און המודיע.
שוועסטער שטעט
גרויסלאנדאנער אויטאריטעט -
רעפערענצן
*
דניאל סיון
דניאל סיון (געבוירן 21סטן אויגוסט, 1949) איז א ישראעלישער עמעריטוס פראפעסאר אין דער העברעאישע שפראך אפטיילונג אין בן-גוריון אוניווערסיטעט פונעם נגב.
ביאגראפיע
דניאל סבוני (שפעטער סיון) איז געבוירן געווארן אין קאסאבלאנקא, מאראקא. ער האט אימיגרירט קיין ארץ ישראל מיט זיינע עלטערן מאכלוף און אלען און זיינע צוויי ברידער שמואל און מיכל. ווען זיי זענען אנגעקומען מיט דער שיף פון מארסיי זענען זיי גענומען געווארן צו שיכון כנען, א געגנט אין צפת. סבוני'ס יונגסטע ברודער, גבי סבוני, איז דארט געבוירן געווארן.
אין אוגוסט 1967, האט סיון זיך אנגעשלאסן אין די צה"ל און געווארן א קאודינג אנווייזער אין די סיגנאלן קארפ ביי צפרין.
ווען ער האט פארענדיגט צו דינען אין די מיליטער, האט ער זיך געצויגן צו רמת גן און שטודירט אין די תל אביב אוניווערסיטעט. ער האט גראדואירט מיט א בעטשלער אוו ארטס דעגרי אין בייבל שטודיעס און העברעאישע שפראך אין 1970. ער האט ווייטער שטודירט און באקומען זייך מעסטער אוו ארטס דעגרי אין העברעאישע און סעמיטישע שפראכן. זיין טעסיס איז געווען קאנצענטרירט אויף "צפון מעריב סעמיטישע אקעדיען שריפטן פון אוגרית" און איז געווען אונטער די אויפזיכט פון פראפעסאר ענסאן פראנק רעיני. סיון'ס טעסיס פאר זיין PHD דעגרי, "גראמאטיק פון די צפון מעריב סעמיטישע וואקאבלען אין אקעדיען שריפטן פון די לאנד פון ישראל און סיריע אין די מיטעלע בראנז יארן" איז געשריבן געווארן אונטער די אויפזיכט פון פראפעסאר גדעון גאלדענבערג און פראפעסאר ענסאן פראנק רעיני.
פון 2009 ביז 2011, האט סיון ארויסגעגעבן א וועכנטליכע דשאז פראגראם אויף ראדיא דרום. ער איז געווען א מיטגליד פון די באנדע "כח משיכה" (גראוויטעט) אין וועלכע ער האט געשפילט די גוטאר און געזינגען בלוז און דשאז ניגונים מיט זיין ברודער גבי סבוני. נאך אסאך יארן, האט סיון אויפגעגעבן די באנדע, וועלכע האט זיך געטוישט איר נאמען צו דשוקבאקס.
סיון איז פארהייראט (צום צווייטן מאל). ער האט דריי קינדער מיט זיין ערשטע פרוי.
אקאדעמישע קאריערע
אין אקטאבער 1979 איז ער געווארן אויפגענומען אלס לערער אין די העברעאישע שפראך אפטיילונג אין די בן-גריון אוניווערסיטעט פון די נגב, און אין 1997 איז ער געווארן א פולער פראפעסאר. אין 1986 און 1990, איז סיון געווען א באזוכנדע פראפעסאר ביי הארווארד אוניווערסיטעט און בראנדייס אוניווערסיטעט.
אין א צוזאמענארבעט מיט פראפעסאר מאיא פרוכטמן, האט סיון פארראכטן דעם דורכדרינגליכע "אריאל" ווערטערבוך און צוזאמען מיט דר. חיים דהי האט ער געשריבן דעם אריאל ארמיש-העברעאישע ווערטערבוך. ביידע פון די ווערטערביכער זענען פובליצירט געווארן דורך קורים פובלישינג הויז.
פעלד פון פארשונגען
סיון האט שטודירט די ארבעט פון גראמאטיקער רבי יהודה חיוג. ער האט געשריבן ארטיקלען אין עטליכע פון די לינגוויסטישע אידייעס אין די ארבעט, און אין 2012, צוזאמען מיט דר. אלי וטד, האט ער פובליצירט א צוגעשריבענע, קריטישע אויפלאגע גערופן "די דריי גראמאטישע עסייען פון רבי יהודה חיוג אין זייער אראבישע אפשטאם און זייער איבערזעצונג צו מאדערנע העברעאיש", פובליצירט דורך די בן-גריון אוניווערסיטעט פון די נגב פובלישינג הויז.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לינגוויסטן קאַטעגאָריע:ישראלים
א'תע"ח
געבוירן
קאטעגאריע:יידישע יארן
אויטא יאג
קליין|אויטא יאג אן אויטא יאג (ענגליש: car chase) איז ווען די פאליציי יאגט נאך א פארברעכער וועלכער אנטלויפט מיט אן אויטא. די פאליציי נוצט פארשידענע טאקטיקן צו צווינגן דעם אנטלויפנדן אויטא צו קומען צו אן אפשטעל.
אן אויטא יאג איז נישט קיין שפיל. די פאליציי האבן שוין מערערע מאל אומגעברענגט אומשולדיגע און זענען אליין אויך געשעדיגט געווארן אין די מסוכנ'דיגע יאגן. די פאטאליטעטן האבן געפירט דערצו אז די פאליציי אפיצירן דארפן דורכגיין ספעציעלע טרענירונגן וויאזוי צו באהאנדלן אזא סיטואציע און ווען עס לוינט זיך צו גיין אויף א יאג און ווען נישט.
טרענירונג
גענוי ווי א ביקס וואס קען זיין זייער מסוכן אויב מען נוצט דאס נישט לויט די אנווייזונגן, אזוי אויך איז א יאגנדיגע אויטא וועלכע שמייסט אויף לאקאלע גאסן און שאסייען צווישן אנדערע אויטאס וועלכע גייען זיך זייערע וועגן. אמאל האבן פאליציי אפיצירן נישט באקומען קיין טרענירונג וויאזוי צו נוצן זייערע אויטאס אין פאל זיי יאגן איינעם נאך און עס האבן פאסירט אסאך שווערע עקסידענטן אין וועלכע די קרימינאלן, פארבייגייער, און אפטמאל די פאליציי אפיצירן זעלבסט זענען געשעדיגט געווארן.
אסאך האבן קריטיקירט דעם פאליסי און געטענה'ט אז עס לוינט זיך נישט נאצויאגן קרימינאלן ווען מען שטעלט איין די לעבנס פון פאליציי אפיצירן און זיכער נישט ווען פארבייגיער קענען געשעדיגט ווערן. דאס האט געפירט די פאליציי דעפארטמענטס ארום דאס לאנד צו געבן זייערע אפיצירן ספעציעלע טרענירונג וויאזוי צו באהאנדלן זייערע אויטאס אין אזעלכע פעלער. די ערשטע זאך וואס זיי דארפן גוט קענען זענען די עקוויפמענט וואס מאדענע פאליציי אויטאס פארמאגן. אזעלכע זאכן ווי בליציגע לעקטערס, סיירינס, און ראידא טראנסמישן קען אוועקנעמען די קאנצעטראציע פון ראוד און א ציט ווען דער אויטא פארט זייער שנעל. די אלע זאכן דארף זיין ווי נאטורליך צו די אפיצירן אז עס זאל זיי נישט עפעקטירן ביים דרייוון.
פאליציי אגענטורן פארמאגן ספעציעלע שטחים וואו זיי שטעלן אויס פארשידענע ראוד און הייעוועי סיטואציעס און דערויף טרענירן זיי די אפיצירן צו דרייוון מיט א שנעלקייט פון 120 מ.פ.ש. און מאכן שארפע מאנעווערעס אן פארלירן קאנטראל.
טייל פאליציי דעפארטמענטס פארמאגן ספעציעלע דרייווינג סטימולעיטארס (ווידעא שפילן) וועלכע טרענירט זיי צו אלע אומשטענדן וואס מעגליך. די אפיצירן קענען דערנאך איבערקוקן זייער דרייוון פון די הייך ווי עס וואלט ווען גענומען געווארן פון א העליקאפטער.
געצייג
(אגב, די ערשטע ברייט באנוצטע פאליציי אויטא מאדעל איז געווען די שעווראלעט קאפריס און דערנאך איז צוגעקומען די קראון וויקטאריע וועלכע איז פארשפרייט געווארן איבער'ן גאנצן לאנד. די קראון וויקטאריעס האבן אבער געהאט א פראבלעם אז ווען מען האט אריינגעקראכט פון אונטן האט א פייער עקספלאדירט. דאס האט געברענגט צו די טויט פון עטליכע אפיצירן און פארד האט דאן אריינגעשטעלט א ספעציעלע סיסטעם וועלכע נוצט כעמיקאלן צו פארהאלטן א פייער איינמאל דער אויטא פארט שנעלער ווי א געוויסע ספיד. אבער די פאליציי דעפארטמענטס האבן נישט אויסגעווארט אויף פארד'ס פאררעכטונג און האבן איבערגעלאזט פארד און אריבער צו דזשי-עם'ס אויטאס).
די פאליציי אויטאס זענען אנדערש מיט עטליכע זאכן ווי די ציווילע פון דעם זעלבן סארט. א פאליס קאר ווערט גענוצט זייער אסאך און שטייט אסאך אויף איין פלאץ. די ענדזשינס זענען געטוישט פאר א שטערקערע וועלכע קען פארן שנעלער און פארנעמען די פלוצלינגע טוישן פון ספיד. צודעם פארלאנגט זיך אויך בעסערע טראנסמישן קילערס און שווערע ראידאטארס אויף אויסצושפייען די היץ. אויך די אלטענעיטאר ווערט געטוישט וויבאלד די פאליציי אויטאס האבן לעקטערס, סיירינס, און ראידא עקוויפמענט וועלכע פארלאנגן ביז 130 עמפס.
ברוכים הבאים
א בענטשוג א לוסטיגע ווען מען דערזעהן אן אלעטן גוטן פרײַנט
אויטא יאג
געצייג
אויסער די אויטאס פארמאגן אלע פאליציי דעפארטמענטס ספעציעלע עקוויפמענט וואס ווערט גענוצט צו מאכן ראוד בלאקירונגן און אזוי כאפן דעם אנטלויפנדיגן קרימינאל. זיי פארמאגן ספעציעלע אייזענס וועלכע קענען צושטעכן רעדער איינמאל מען פארט ארויף דערויף און געוויסע פאליציי דעפארטמענטס פרובירן יעצט אויס א נייע טעכנאלאגיע וואס וועט קענען שניידן די גאזאלין סופליי צו אן אויטא פון דערווייטענס דורך נוצן לעיזער.
גרויסע פאליציי דעפארטמענטס פארמאגן אויך העליקאפטערס וועלכע קומען זייער גוט צוניץ ביים נאכיאגן קרימינאלן. די העליקאפטערס האבן נישט קיין ראוד פראבלעמען און קענען שטענדיג האלטן אן אויג אויף דעם אנטלויפנדיגן אויטא פון דער הייך. זיי וועלן אריינרופן די סטאנציע צו געבן סטראטעגישע ראוד בלאק פונקטן.
דער יאג
די וועטער און אנדערע פאקטארן וועט אויך שפילן א ראלע אין דעם באשלוס. אויב די וועטער איז שיין און די ראודס זענען טרוקן וועט דער אפיציר מעגליך מאכן א יאג אפילו פאר א ספק אדער אומוויכטיגע פארברעכן. אויב עס רעגנט אדער שנייט וועט זיך אויספעלן א וויכטיגערע סיבה פארוואס עס זאל זיך לוינען צו מאכן א יאג.
אויף א פלאץ ווי עס איז פאראן טראפיק, אדער קאנסטראקשן, אדער דער אפיציר ווייסט אז אביסל ווייטער איז פאראן א סקול פאר קינדער וועט ער דעם פארשוין לאזן לויפן און נישט איינשטעלן זיין לעבן אדער די לעבן פון אומשולדיגע פארבייגייער. אין רוב פעלער וועט דער אפיציר רופן הילף און וועט בלייבן אין קאנטאקט מיט א העכערע אפיציר (סופערווייזער) וואס וועט געבן דעם באשלוס וואס ווייטער צו טאן. אויב דער סופערווייזער וועט באשליסן אז די סיטואציע איז צו מסוכן וועט ער מעגליך אפרופן דעם יאג.
אין א סיטואציע ווען מען קען נישט דעם פארברעכער אפשטעלן איז פאראן א טעכניק וואס ווערט גערופן די פארסוט אינטערווענשן טעכניק. דאס פארלאנגט אז דער אפיציר זאל דעגרייכן דעם אנטלויפנדיגן אויטא און זיך שטעלן ביי זיין זייט און אים געבן א שטופ זייטיג אויף די אונטערשטע טייל נעבן די רעדל. דאס וועט מאכן דעם אויטא זיך דרייען און ארויסגיין פון קאנטראל פון וועלכע דער פארברעכער וועט זיך נישט קענען אזוי שנעל ערהוילן און וועט מוזן אויפגעבן.
אבער דער טענכיק מעג נאר גענוצט ווערן נאכדעם וואס די פאליציי האט אפגעליידיגט דעם שאסיי אדער גאס וואו דער יאג פאסירט ווייל אנדערש וועלן אנדערע אויטאס עפעקטירט ווערן און פארבייגייער קענען געשעדיגט ווערן.
אויב דאס העלפט אויך נישט וועט דער אפיציר בלייבן מיט די ברירה פון נוצן זיין ביקס צו שיסן די רעדער און אפשטעלן דעם אויטא מיט געוואלד. דער מיטל ווערט זייער זעלטן גענוצט און עס מוז באשטעטיגט ווערן פון א הויכראנקיגער אפיציר און אזא באפעל וועט נאר קומען אין א פאל ווען עס האנדלט זיך פון גאר א גרויסער פארברעכער וועמען עס איז א גרעסערע סכנה צו לאזן גיין ווי אים נאכצויאגן.
אין די היינטיגע וועלט מיט קאמעראס און טעלעוועיזע ווערן פאליציי יאגן טיילמאל רעקארדירט און געוויזן פאר די פובליק. טעלעוויזיע העליקאפטערס פאלגן נאך די פאליציי פון אויבן און באטראכטן די גאנצע געשעעניש וועלכע ווערט טראנספארמירט לעבעדיג צו יעדן.
די שטאט לאס אנדזשעלעס איז באקאנט אלס די הויפטשטאט פון פאליציי אויטא געיגעגן. עס ווערן דארט באריכטעט בערך 700 אויטא געיגעגן פער יאר. רוב מידיא פירמעס פארמאגן ספעציעל טרענירטע העליקאפטער פילאטן וועלכע פאלגן נאך אויטא יאגן פון דער לופטן און דאס ווערט געוויזן לעבעדיג אויף טעלעוויזיע.
די געזעצן איבער פאליציי יאגן
געזעצליך איז נישט פאראן עפעס וואס שטייט אין וועג פאר פאליציי אפיצירן צו מאכן דעם יא באשלוס און אנהייבן א יאג. די פאליציי האט די לעגאלע רעכט אליינס צו מאכן דעם באשלוס און די איינציגסטע קאסקעווענצן וואס זיי קענען האבן איז די פובליק קריטיק אדער קריטיק פאר דעם אפיציר אינערהאלב די אגענטור.
לויט די נאציאנאלע הייעוועי טראפיק סעפיטי אדמיניסטראציע דאטא, איז דעם פארגאנגענעם יאר געווען 365 טויט פעלער איבער'ן לאנד וועלכע איז געווען דער רעזולטאט פון א פאליציי יאג. פון דעם נומער זענען 140 געווען פארבייגייער אינגאנצן אומשולדיג זייענדיג אויף די נישט ריכטיגע פלאץ אין די נישט ריכטיגע מינוט.
נאכמער, די פעדעראלע רעגירונג האט א געזעץ וועלכע באשיצט אירע לאו ענפארסמענט אגענטורן פון יעדע סארט שאדן וואס קומט ארויס ווען אפיצירן פירן אויס זייערע פליכטן. דאס מיינט אז לעגאל קען מען נישט קלאגן די רעגירונג אויב עפעס פאסירט מיט א הויז, אויטא, פעלד, אדער מענטשליכע שאדן. דער געזעץ איז אנדערש פון סטעיט צו סטעיט און אמאל קען יא געלונגן פאר א געליטענעם צו באקומען קאמפענסאציע. אבער די אפיצירן וואס האבן געטאן זייער ארבעט קענען קיינמאל נישט געקלאגט ווערן אזוי לאנג ווי זיי האבן געטאן זייער ארבעט.
קאַטעגאָריע:פאליציי
אקטיוויטעט
אקטיוויזם איז טאן אסאך קליינע זאכן.
אן עסקן איז דער וואס איז פארנומען אויפצוטאן פארן ציבור לשם שמים און אן באצאלט. אויף א מער היימישער שפראך, הייסט אזא איינער 'א שוויצער', איינער וואס שוויצט אסאך אויפצוטון ביי יעדע מצב, וואס ער מאכט צומאל אליינס.
ביי די חרדישע וועלט פירט אן עסקן די גאנצע לעבן, ווייל זיי האבן דאך נישט קיין וואלן סיסטעם צו מאכן ווער עס זאל פירן די שוואכע קומט דאס אטאמטיש אויס אז ווער עס איז אקטיוו דער איז דער פירער. קאַטעגאָריע:עסקנים
יידישפיל
ייִדישפּיל איז אַ ייִדישער טעאַטער אין תל אביב, ישׂראל. דער טעאטער איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשמ"ז
שמואל עצמון איז דער גרינדער, און אנפירער פונעם טעאטער.
בלוי
בלוי (אָדער בלאָ) איז איינע פון די 4 הויפט קאלירן, אויב מען גייט מיט דעם RGB (רויט, גרין, בלוי) קאליר פארמולא. לויט די RGB פארמולא, קען מען פון בלויז די דריי קאלירן צוקומען צו 16.7 מיליאן באזונדערע קאלירן.
דערקעגן זענען פאראן אנדערע קאליר פארמולא'ס, וועלכע אנערקענען נישט די קאליר בלוי אלס א הויפט קאליר.
די האריזאנט קוקט אויס פארן מענטשליכן אויג ווי סוואלט געווען בלוי, דעריבער רופען מענטשען אן די הימל בלוי, הגם באמת איז עס אינגאנצען נישט בלוי.
די אסטראנויטן אין קאסמאס זעען בלוט אין א בלויען קאליר, ווייל עס איז דארט נישט דא קיין אקסיגען.
תכלת איז בלוי וואל, געמאכט פון א ספעציעלע בעל חי מיטן נאמען חלזון וואס קומט נאר ארוף פון ים איינמאל אין 70 יאר.
קאַטעגאָריע:קאלירן
טערעסיף
טערעסיף אדער טרעסיף איז א שטעטל אין קארפאטארוס, היינט אין דער טראנסקארפאטישער גובערניע פון אוקראינע. זי געפינט זיך ביים צוזאמענפלוס פון די טייכן טיסא און טערעסיף, 36 ק"מ דרום־מזרח פון חוסט און 9 ק״מ מערב פון סיגעט. דאס שטעטל האט 7616 איינוואוינער (יאר 2016).
יידישע היסטאריע
די ערשטע יידן זענען געקומען אין טערעסיף אין די אנהייב ת"ק יארן. אין 1768 האבן געוואוינט פיר יידישע משפחות אין שטעטל, אין 1880 האבן געוואוינט 155 יידן, און אין 1921, זענען זיי געווען 480.
רעפערענץ
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אוקראינע קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ב'פ"ג
געשטארבן
קאטעגאריע:יידישע יארן
כ"ז סיון
יארצייטן
27. siván
כ"ח סיון
יארצייטן
28. siván
פרשת בראשית
פרשת בראשית איז די ערשטע סדרה (פרשה) פון דער תורה.
אין דער סדרה לערנט מען איבער וויאזוי דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט, אין לויף פון זעקס טעג אין דער וואך, און ער האט גערוט דעם זיבעטן טאג, שבת קודש.
שפעטער אין דער סדרה לערנט מען איבער די ערשטע מענטשן פון די וועלט, וואס דער אויבערשטער האט באשאפן, אדם און זיין ווייב חוה, וועלכע האבן זיך געדרייט אין גן עדן, און האבן געזינדיגט נאכ'ן עסן פון דעם עץ הדעת בוים.
חוה האט געבוירן צוויי קינדער קין און הבל. קין האט שפעטער אומגעברענגט הבל.
דערנאך האט חוה געבוירן א דריטן זון, שת.
דערנאך ענדיגט צו די סדרה מיט דעם ייחוס פון די קומענדיגע צען דורות פון אדם ביז נח.
מצוות
אין דער סדרה איז אויך דא די ערשטע מצוה, פריה ורביה.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ספר בראשית קאַטעגאָריע:תורה
גלית
גלית איז געווען א פלישתי א ריז, ער האט געלעסטערט און געשענדעט דעם אויבערשטענס נאמען, און איז געטויט געווארן דורך דוד המלך אין א דועל פארמעסט.
קאטעגאריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
סטרוקטור
סטרוקטור איז דער וועג וויאזוי חלקים זענען צאם געשטעלט פון געביידעס, מענטשן, חשבונות, שפּראַך, ביימער, עראָפּלאַנען, אלעס דארף צוקומען צו גרינטליכע געפלאנטע דעזיין פון סטרוקטור דאס זאל בלייבן שטיין, ווען איין טייל איז געמאָסטן און געוואויגן לויט אַן אַנדער טייל. נאָר דורך דעם שטייט דאס גאנצקייט דערפון צוזאַמען.
קאטעגאריע:נאטור
גרויסבריטאניע
גרויסבריטאניע איז דער גרעסטער אינזל פון די בריטישע אינזלן און אויך דער גרעסטער אינזל אין אייראפע. זי ליגט צפון-מערב פון קאנטינענטאלער אייראפע און מזרח פון אירלאנד. גרויסבריטאניע פארנעמט דעם גרעסטן טייל פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך. זי איז ארומגענומען מיט מער ווי 1000 קלענערע אינזלען.
געאגראפיע
מיט א שטח פון 209,331 קוואדראט ק"מ (80,823 קוואדראט מייל) דער אינזל גרויסבריטאניע איז דער גרעסטער פון די בריטישע אינזלען. ער איז דער גרעסטער אינזל אין אייראפע, און  אכטער גרעסטער אין דער וועלט.
<!--
Great Britain stretches over approximately ten degrees of latitude on its longer, north-south axis. Geographically, the island is marked by low, rolling countryside in the east and south, while hills and mountains predominate in the western and northern regions. Before the end of the last ice age, Great Britain was a peninsula of Europe; the rising sea levels caused by glacial melting at the end of the ice age caused the formation of the English Channel, the body of water which now separates Great Britain from continental Europe at a minimum distance of 21 miles (34 km).
Political definition
גרויסבריטאניע איז היינט נישט קיין לאנד, נאר אן אינזל אינעם פאראייניגטן קעניגרייך. Politically, "Great Britain" describes the combination of England, Scotland, and Wales, and therefore also includes a number of outlying islands such as the Isle of Wight, Anglesey, the Isles of Scilly, the Hebrides, and the island groups of Orkney and Shetland, but does not include other outlying islands such as the Isle of Man or the Channel Islands.
Great Britain has evolved politically from the gradual union of England and Scotland which started in 1603 with the Union of Crowns under James VI of Scotland and eventually resulted in the Acts of Union in 1707 which merged the parliaments of each nation and thus resulted in the formation of the Kingdom of Great Britain, which covered the entire island, to the situation following 1801 in which Great Britain together with the island of Ireland constituted the larger United Kingdom of Great Britain and Ireland (UK). The UK became the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in 1922 following the independence of five-sixths of Ireland as first the Irish Free State, a Dominion of the then British Commonwealth, and then later as an independent republic outside the British Commonwealth as the Republic of Ireland.
היסטאריע
The island of Great Britain was first inhabited by people who crossed over the land bridge from the European mainland. Its Iron Age inhabitants are known as the Brythons, a group speaking a Celtic language, and most of it (not the northernmost part) was conquered to become the Ancient Roman province of Britannia. After the fall of the Roman Empire, the Brythons of the south and east of the island became assimilated by colonising Germanic tribes (Angles, Saxons and Jutes) who became known as the English people. Beyond Hadrian's wall, the major ethnic groups were the Scots, who may have emigrated from Ireland, and the Picts as well as other Brythonic peoples in the south-west. The south-east of Scotland was colonised by the Angles and formed, until 1018, a part of the Kingdom of Northumbria. To speakers of Germanic languages, the Brythons were called Welsh, a term that came eventually to be applied exclusively to the inhabitants of what is now Wales, but which survives also in names like Wallace. In subsequent centuries Vikings settled in several parts of the island, and The Norman Conquest introduced a French ruling élite who also became assimilated.
Since the union of 1707, the entire island has been one political unit, firstly as the Kingdom of Great Britain, later as part of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, and then as part of the present United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Since the formation of this unified state, the adjective British has come to refer to things associated with the United Kingdom generally, such as citizenship, and not the island of Great Britain.
The term was used officially for the first time during the reign of King James VI of Scotland, I of England. Though England and Scotland each remained legally in existence as separate countries with their own parliaments, on 20 October 1604 King James proclaimed himself as 'King of Great Brittaine, France and Ireland', a title that continued to be used by many of his successors. In 1707, an Act of Union joined both parliaments. That Act used two different terms to describe the new all island nation, a 'United Kingdom' and the 'Kingdom of Great Britain'. However, the former term is regarded by many as having been a description of the union rather than its formal name at that stage. Most reference books therefore describe the all-island kingdom that existed between 1707 and 1800 as the "Kingdom of Great Britain".
In 1801, under a new Act of Union, this kingdom merged with the Kingdom of Ireland, over which the monarch of Great Britain had ruled. The new kingdom was from then onwards unambiguously called the United Kingdom of Great Britain and Ireland. In 1922, 26 of Ireland's 32 counties attained independence to form a separate Irish Free State. The remaining truncated kingdom has therefore since then been known as the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
Use of the term Great Britain
"Great Britain" is often used to mean the "United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland" (UK). However, Great Britain is only the largest island within the United Kingdom, which includes numerous surrounding smaller islands, as well as Northern Ireland in the island of Ireland. In the introduction to his history book The Isles, Norman Davies explains how confusion persists about what "Great Britain" and the "United Kingdom" actually denote in even some eminent educational institutions.
Nomenclature
The name Britain is derived from the name Britannia, used by the Romans from circa 55 BC and increasingly used to describe the island which had formerly been known as insula Albionum, the "island of the Albions". Albion (Alouion in Ptolemy) is sometimes used now to refer to England specifically. Occasionally, it refers to Scotland, which is called Alba in Gaelic, Albain in Irish, and Yr Alban in Welsh. Pliny the Elder in his Natural History (iv.xvi.102) applies it unequivocally to Great Britain.
The name Britannia derived from the travel writings of the ancient Greek Pytheas around 320 BC, which described various islands in the North Atlantic as far North as Thule (probably Iceland). Although Pytheas' own writings do not survive, later Greek writers described the islands as the αι Βρεττανιαι or the Brittanic Isles. The peoples of these islands of Prettanike were called the Πρεττανοι, Priteni or Pretani. These names derived from a Celtic name which is likely to have reached Pytheas from the Gauls, who may have used it as their term for the inhabitants of the islands. Priteni is the source of the Welsh language term Prydain, Britain, which has the same source as the Goidelic term Cruithne used to refer to the early Brythonic speaking inhabitants of Ireland and the north of Scotland. The latter were later called Picts or Caledonians by the Romans.
During Roman times, the term Britannia was applied to the Roman province of Britain, which occupied most of the island of Great Britain, and to the island as a whole.
(See British Isles (terminology) for further discussion of etymology).
Great Britain may well be a translation of the French term Grande Bretagne, which is used in France to distinguish Britain from Brittany (in French: Bretagne), which had been settled in late Roman times by Romano-Celtic troops from Maximus' army and later by refugees from Roman Britain, who were then under attack by the Anglo-Saxons. Since the English court and aristocracy was largely French-speaking for about two centuries after the Norman Conquest of 1066, the French term may have naturally passed into English usage. The term "Bretayne the grete" was used by chroniclers as early as 1338, but it was not used officially until James I proclaimed himself "King of Great Britain" on 20 October 1604 to avoid the more cumbersome title "King of England and Scotland". Sources such as the New Oxford American Dictionary (NOAD) define Great Britain as "England, Wales, and Scotland considered as a unit" and Britain as "an island that consists of England, Wales, and Scotland." Thus, Britain is the name of the island, while Great Britain is the name of the geopolitical unit. NOAD advises that while Britain "is broadly synonymous with Great Britain ... the longer form is usual for the political unit." However, in the United Kingdom itself, "Britain" is usually taken to be synonymous with the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
'Minor' Britain
In Geoffrey of Monmouth's pseudohistorical Historia Regum Britanniae (circa 1136), the island of Great Britain was referred to as Britannia major ("Greater Britain"), to distinguish it from Britannia minor ("Lesser Britain"), the continental region which approximates to modern Brittany.
In Irish, Wales is referred to as An Bhreatain Bheag which means, literally, Little Britain, although a truer translation would be Britain Minor. On the other hand, the closely-related language, Scottish Gaelic, uses the term, A'Bhreatainn Bheag, to refer to Brittany.
Little Britain is also the name of a BBC radio and television sketch show, and the name of streets in the City of London and in Dorchester. The street in London was named in honour of the former embassy of the Duchy of Brittany, which was located there.
Other major settlements
-->
רעפערענצן
קאטעגאריע:בריטישע אינזלען
אקטיאר
אן אַקטיאָר (אַקטריסע פֿאַר אַ פֿרוי) אדער שוישפילער/ין איז איינער וואָס שפילט אין אַ פילם אָדער טעאַטער אָדער סתם אַזוי נאָך מאַכענדיג אַן אַנדער כאַראַקטער.
* קאַטעגאָריע:קולטור קאַטעגאָריע:פילם
דועל
left|thumb|250px|שווערדן דועל דועל איז א פארמאלע געשלעג צווישן צוויי מענטשן וועלכע רעפרעזענטירן אנדערע און איז ארגינעל דעזיינט געווארן צו פארמיידן געשלעגן און מלחמות דורך גאנצע ארמייען.
אמאליגע צייטען פלעגט זיין איינגעפירט אז ווען 2 מענטשן, גרופעס, אדער קעניגרייכן האבן זיך געקריגט, איז געווען אנגענומען אז מען מאכט אן ענדע צום געפעכט דורך א "דועל", דהיינו? מען קומט אינאיינעם אויף א באשטימטע ארט באוואפענט מיט כל מיני כלי משחית, און יעדער פרובירט צו טויטען דעם 2'טן, און ווער עס שטארקט זיך און טויט דעם אנדערן איז דער געווינער. א דועל איז געווען א באוואוסטע זאך וועלכע האט געצויגן די אינטערעסע פון יעדן און דער געווינער איז אויסגערופן געווארן דורך עדות וועלכע זענען געווען פאר ביידע זייטן. אין אמעריקע האט מען נאכאנאנד געמאכט דועלס אבער עס זענען געווען גרופעס וואס האבן געקעמפט קעגן דעם און צעביסלעך האט מען דאס פארבאטן סטעיט נאך סטעיט. היינטיגע צייטן איז שוין נישט פאראן אזא זאך אין די ציוויליזירטע וועלט אבער אין געוויסע פלעצער איז דאס נאך אלץ איינגעפירט אבער די רעגולאציעס דערצו זענען מער פארזיכטיג.
די ערשטע דועל איז פארגעקומען צווישען גלית הפלישתי און דוד המלך (ווי דער מלבי"ם אין שמואל זאגט אויפן ארט).
דער אמעריקאנער פאליטישאן אלעקסאנדער העמילטאן איז געשטארבן אין א דועל אין 1804.
זע אויך
בור העמילטאן דועל
קאַטעגאָריע:היסטאריע
ווארט פראצעסאר
קליין|300px|[[OpenOffice.org Writer]] װאָרטירער אדער ווארט פראצעסאר איז א קאמפיוטער פראגראם וואס באדינט צו שרייבן און אויסשטעלן טעקסטן און זיי אפדרוקן.
איינע פון די פאפולערע שרייב פראגראמען איז די מייקראסאפט ווארד פראגראם.
מען קען היינט טייפן אן-ליין, אן אפלאדירן א פראגראם אויף אייער קאמפיוטער, דורך גיין צו גוגל דאקס און ספרעדשיטס.
קאַטעגאָריע:ווארט פראצעסארן
קלינטאן
קלינטאן איז א משפחה נאמען:
קאַטעגאָריע:נעמען
Mozilla Firefox
לינקס|200px|פייערפוקס לאגא מאזילא פייערפוקס (אויף ענגליש: Mozilla Firefox) איז א פרייער אפענער-קאד וועב בלעטערער (בראוזער) געמאכט דורך דער אמעריקאנער ווייכווארג פירמע מאזילא.
אין די ערשטע 2000ער יארן איז זי געווען א באקאנטע ערזאַץ פאר אנדערע בלעטערער א שטייגער ווי אינטערנעט עקספלארער וואס ווערט דערשינען מיטן ווינדאוס.
אנדערש ווי גוגל כראם איז זי געבויט דורך פרייע וואלענטורן וואס געבן צו זייערע טאלאנטן, יעדער איינער קען גיין צו די סייט און צוגעבן קאד.
פארשידענע פונקציעס וואס זי פארמאגט זענען: די אינטערנעט־בלעטער עפענען זיך אין באזונדערע טעבס אין דעם זעלבן פענסטער, פארשידענע כלים וואס מען קען צולייגן (עקסטענטשנס; Add-ons).
דרויסנדיקע פארבינדונגען
קאטעגאריע:בלעטערערס קאַטעגאָריע:אפענער קאד קאַטעגאָריע:פרייע ווייכווארג
אימון-סיסטעם
קליין|250px|א [[סקענינג עלעקטעראנישער מיקראסקאפ בילד פון אן איינציגער ניוטראפיל (געל), איינעמענדיג א אנטראקס באקאטעריע (אראנזש).]]
די אימון־סיסטעם איז א קאלעקציע פון ביאלאגישע מעכאניזמען אינערהאלב אן ארגאניזם וואס שיצט און היט אים קעגן אינפעקציעס דורך אידענטיפיצירן און הרג'ענען פאטאגענען.
עס כאפט אויף פאטאגענעס פון אלע סארטן פון ווירוסן ביז צו פאראזיטישע ווערעם און דערקענט זיי פון זייער אנדערשטקייט אז זיי באלאנגען נישט אין די ארגאניזמען נארמאלע צעלן און ביאלאגישער טישו (געוועבע).
די וועג וויאזוי די אימון־סיסטעם כאפט אויף די פרעמדע פאטאגענען איז גאר שטארק קאמפליצירט, וויבאלד די דאזיגע פעטאגענס טוען זיך זייער קונטסליך אדאפטירן און עוואלוציענירן מיט נייע וועגן צו זיך גוט באזעצן אינעם גאסטגעבער ארגאניזם.
כדי צו איבערלעבן דעם נסיון טוט די אימון־סיסטעם אויסנוצן פארשידענע מעכאניזמען וואס האבן זיך אין איר אויך עוואלוציענירט צו דערקענען און מאכן אומשעדליך די פאטאגענען. אפילו פשוט'ע איינצעלער ארגאניזמען וו.צ.ב.ש. באקטעריע האט אין זיך ענזים סיסטעמען וואס טוט זי שיצן און היטן אנטקעגן ווירוס אינפעקציעס.
אנדערע הויפטן אימון מעכאניזמען האבן זיך עוואלוציענירט אין אלטע אויקאריאטעס און פארבלייבן אין זייער מאדערנע אייניקלעך, ווי ביימעלעך, פיש, רעפטיליעס, און אינסעקטן.
די מעכאניזם טוען אריינרעכענען אנטימיקראביעלע פעפטידן וואס ווערט גערופן דעפענסין'ס, פעטערען רעקאגנישען ריסעפטארס, און די קאמפלעמענט סיסטעם.
די אימון־סיסטעם פון ווערטעברעיטס אזאלכע ווי מענטשן איז צוזאמגעשטעלט פון פארשידענע סארטן פון פראטיןס, צעלן, ארגאנען, און טישו, וואס טוען אלע אינטעראקטירן אין א געדרייטע גאר טיפע דינאמישער נעצווערק.
אלס טייל פון א מער קאמפליצירטער אימון ענטפער, די ווערטעברעיט סיסטעם אדאפטירט זיך מיט די צייט צו דערקענען און אויפכאפן די פעטאזשען'ס מער פונטקליך און פארלעסליך.
די אדאפטירונג פראצעס באשאפט אן אימוניטישע זכרון און ערמעגליכט נאך מער עפעקטיווער שוץ דורכאויס די צוקונפטיגע צאםשטויסענישן מיט די דאזיגע פעטאגען'ס.
דאס פראצעס פון אייגן געבויטע אימוניטעט איז די באזיס פון וואקסינירונג.
אומ'סדר ביי דער אימון־סיסטעם קען גורם זיין קרענק.
אימיונאדעפישענסי קרענק געשען ווען די אימון־סיסטעם איז ווייניגער אקטיוו ווי נארמאל, רעזולטירענדיג און נאכאנאנדיגע און לעבן'ס געפאר אינפעקציעס.
אימיונאדעפישענסי קען אדער זיין א רעזולטאט פון גענעטישער קרענק, אזויווי סעוועיר קאמביינד אימיונאדעפישענסי, אדער קען דאס ווערן פראדוצירט פון פארמעסוטיקלס אדער דורך אינפעקציע, ווי עקווייערט אימיון דעפישענסי (עידס) וואס געשענט דורך רעטראווירוס HIV.
אין קאנטראסט, אויטאאימון קרענק געשען פון א היפעראקטיוו אימון סיסטעם אטאקירנדיג נארמאלע טישוס ווי זיי וואלטן ווען געווען דרויסענדע פרעמדע ארגאניזמען.
געווענליכע אוטאאימיון קרענק טוען אריינרעכענען רעמאטויד אטרייטיס, דייעביטיס מעליטוס טיפ 1 און לופס עריטעמאטאסוס.
די דאזיגע קריטישע ראלעס פון אימונאלאגיע אין געזונטהייט און קרענק זענען פעלדער פון אינטענסיווע סייענטיפישע שטודיעס.
*
דוב חיה'לעס
ר' דוב חיה'לעס איז געווען רב אין שטאט לאדיזין אין אוקריינא אין די קיעווער קיבערניע.
עס איז געווען א גרויסער למדן, א קענען פון אלע סארט ספרים און געוואוסט גאר אסאך היסטאריע, ער איז געווען פון די נאנטע חסידים פון ר' נחמן מברסלב, ער פלעגט אסאך פארן פון זיין שטעטל לאדיזין צו ברסלב און האט דארט פארברענגט מיט ר' נחמן. זיין סדר איז געווען יעדעס מאל פלעגט ער פארציילט אינטערעסאטנטע מעשיות און זאכן וואס ער האט געזעהן אין פארשידענע ספרים פאר זיין רבי ר' נחמן, ר' נחמן האט אייביג צוגעהערט און געזאגט דערויף הערות. עס זענען דא אסאך תורות און פשטים וואס ר' נחמן האט צוגעלייגט דערצו נאכדעם און מעורר געווען זאכן, איינמאהל האט ער געזאגט אויף א פשט דאס איז ריכטיג רוח הקודש.
זיי ליבשאפט צו זיין רבין איז געווען זייער שטארק, ער איז געווען ממש צוגעבונדען צו איהם מיט גאנצען לייב און לעבן. איינמאהל האט ער פארשטאנען אז זיין רבנות שטעלע שטערט איהם פון זיין צוגעבונדען צו זיין רבי, האט ער אפגעמאכט ביי זיך ער וועט זיך אפלאזן פון זיין א רב, ער האט זיינע קינדער און זיין ווייב ארויף געזעצט אויף א וואגן און זיי אפגעפירט קיין ברסלב, זיך גענומען דארט א הויז צו זיין נאנט צו זיין רבי.
איינמאהל האט פארציילט א מעשה פאר ר' נחמן, און דורך דעם איז ארויס געקומען אז ר' נחמן האט מחליט געווען דרוקן זיין וואונדערבארן ספר ספר המדות. קאטעגאריע:רבנים
יאפאן
‫ ‫יאַפּאַן (יאפאניש: 日本, ניהאָן/ניפּאָן) איז אַן אינזל־לאנד אין מזרח אַזיע. עס איז פלאצירט אין צפון־מערב זייט פון דעם פאציפישן אקעאן, מזרח פון דרום קארעע, צפון קארעע, כינע און רוסלאנד. זײַן הױפּטשטאָט איז טאָקיאָ.
יאפאן איז אן ארכיפעלאג פון 6,852 אינזלען. די הויפט אינזלען האקיידא, האנשו, שיקאקא און קיושו באדעקן 97% פונעם לאנד שטח פון יאפאן. דער גרעסטער אינזל איז האנשו. עס איז א שטארק אנטוויקלט לאנד מיט דער דריטער גרעסטער פראדוקט ווערדע אין דער וועלט. די באפעלקערונג פונעם לאנד איז העכער פון 126 מיליאן מענטשן.
אין דעם מיטל אלטער זענען געווען אין יאפאן סאמוריי און שאגון, ענלעך צו ריטער און לארדן אין אייראפע.
היסטאריע
די עלטסטע געשריבענע היסטאריע פון יאפאן געפינט זיך אין כינעזישע דאקומענטן. פון די 5טן און 6טן יארהונדערטער האבן די יאפאנעזער אנגעהויבן שרייבן זייער אייגענע היסטאריע, ווען מענטשן פון כינע און קארעע האבן זיי אויסגעלערנט די כינעזישע שריפט סיסטעם. פון די שכנותדיקע לענדער האבן די יאפאנעזער געלערנט וועגן בודהיזם. אין יאפאן איז דאס געווארן זען בודהיזם.
די העיאנער תקופה אין יאפאן איז געווען פון 794 ביז 1185, ווען ס'איז ארויסגעקומען א דייטלעכע יאפאנישע קולטור, מיט קונסט, פאעזיע און פראזע]. אין דער תקופה האט [[מוראסאקי שיקיבו געשריבן דעם ערשטן ראמאן, די מעשה פון גענזשי. אויך אין דער תקופה האט מען געשריבן דעם לידטעקסט פון יאפאנס נאציאנאלן הימען.
אינעם 16סטן יארהונדערט האבן די אייראפעישע אנגעהויבן קומען האנדלען אין יאפאן. די ערשטע זענען געווען די פארטוגעזער, דערנאך שפאנישע, ענגלישע און האלענדער. אין 1854האט דער אמעריקאנער קאמאדאר פערי געצוואונגען די יאפאנעזער אויפעפענען זייער לאנד, און די אמעריקאנער האבן אנגעהויבן קומען צו ניצן די פארטן אין יאפאן פאר זייערע וואלפיש שיפן. אין 1868 איז פארגעקומען די מיידזשי רעסטאראציע וואס האט צוריק אויפגעשטעלט די יאפאנישע אימפעריע, וואס האט געדויערט ביז 1945. די אימפעריע האט אינוואדירט טייוואן און קארעע, און האט געפירט עטלעכע מלחמות מיט כינע.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה זענען אנטלאפן קיין יאפאן בערך 6,000 יידן פונעם געגנט אונטער סאוועטן הערשאפט, וואס קיין לאנד האט נישט געוואלט אויפנעמען זיי. די נאציס האבן געשיקט אן אפיציר פון דער געסטאפא קיין יאפאן צו באאיינפלוסן די יאפאנישע רעגירונג אריבערצושיקן די יידן קיין דייטשלאנד, אבער יאפאן האט אפגעזאגט די פאדערונג. די יידן אין יאפאן האבן נישט געליטן אזוי שטארק ווי די יידן אין אייראפע.
דעם 15טן אויגוסט 1945 האבן די יאפאנעזער קאפיטולירט צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. אמעריקע האט אקופירט יאפאן ביז 1952. אין האט יאפאן אויפגענומען א נייעם פאציפישן געזעץ. דעם 19טן דעצעמבער 1956 איז יאפאן געווארן דער 80סטער מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער.
געאגראפיע
קליין|טאפאגראפישע מאפע יאפאן האט אינגאנצן 6,852 אינזלען לענגאויס דעם פאציפישן בארטן פון אזיע. דאס לאנד, צוזאמען מיט זיינע אינזלען, ליגט צווישן די גארטל־ליניעס 24° און 46°N, און די מערידיאן־ליניעס 122° און 146°E. די הויפט אינזלען, פון צפון צו דרום, זענען האקיידא, האנשו, שיקאקו און קיושו. בערך 73 פראצענט פון יאפאן איז באדעקט מיט וועלדער, בערגיג און אומניצבאר פאר לאנדווירטשאפט און אינדוסטריעלן ניץ אדער וואוינניץ. דערפאר, די וואוינבארע זאנעס, פלאצירט מערסטנס אין די בארטן שטחים, האבן גאר הויכע באפעלקערונג ענגשאפטן. יאפאן איז איינע פון די מערסטע געדעכטסטע באפעלקערט לענדער אין דער וועלט. דער גרעסערער טאקיא שטח, וואס נעמט איין די הויפטשטאט טאקיא און עטלעכע ארומיגע פרעפעקטורן, איז דער גרעסטער מעטראפאליטאנער שטח אין דער וועלט, מיט מער ווי 30 מיליאן איינוואוינער.
די אינזלען פון יאפאן ליגן אין א וואולקאנישער זאנע אויפן פאציפישן רינג פון פייער. יאפאן האט 108 טעטיקע וואולקאנען. שעדלעכע ערדציטערנישן, וואס אפטמאל זענען גורם צונאמיס, פאסירן עטלעכע מאל יעדן יארהונדערט. דער 1923 טאקיא ערדציטערניש האט געהרגעט 140,000 מענטשן. די לעצטיגע גרויסע ערדציטערנישן זענען די 2004 טשועסטו ערדציטערניש און דער 2011 סענדיי ערדציטערניש, א  9.0-שטארקייט ערדציטערניש וואס האט אנגעשלאגן יאפאן דעם 11טן מערץ 2011, און האט געלאזט אין גאנג א צונאמי. דעם 24סטן מיי 2012 האט אנגעשלאגן א 6.1-שטארקייט ערדציטערניש לעבן דעם בארטן פון צפון־מזרח יאפאן, אבער קיין צונאמי איז נישט געווארן.
קלימאט
דער קלימאט פון יאפאן איז בעיקר טעמפעראט, אבער ס'איז א גרויסע ענדערונג פון צפון ביז דרום. אין ווינטער שנייט גאנץ א שיין ביסל. די זייט פון די אינזלען וואס קערט צום פאציפישן אקעאן איז ווארעם, און דארט וואקסן קאראל-ריפן, די מערסטע צפונדיקע ריפן אין דער וועלט. סוף יוני און אנהייב יולי איז דער מאנסון סעזאן.
סביבה
ווען יאפאן האט אנטוויקלט זיין עקאנאמיע נאך דער צווייטער וועלט מלחמה האט מען נישט שטארק אויפגעפאסט אויף דער סביבה. היינט אבער טוט יאפאן אנטוויקלען נייע טעכנאלאגיעס וואס זענען פריינדלעך צו דער סביבה. אין 1997 איז יאפאן געווען גאסטגעבער צו דער קאנפערענץ וואס האט געשאפן דעם קיאטא פראטאקאל.
עקאנאמיע
אינדוסטריע, וואס פראדוצירט א פערטל פונעם יאפאנישן אלגעמיינעם נאציאנאלן פראדוקט, איז שטארק אפהענגיק אויפן אימפארט פון שטאף און ברענשטאף. יאפאן איז גוט באקאנט אינעם אינטערנאציאנאלן מארק פאר זיינע עלעקטראניק און אויטא אינדוסטריעס, וואס ליגן אונטער די גרויסע פירמעס ווי טאיאטא. האנדא, סובארו, ניסאן, מאזדא, סאני, מאצושיטא, קענאן, ניפאן שטאל, טאשיבא און היטאטשי. יאפאן האט אויך א גרויסן מארק-סעגמענט אין הויך־טעכנאלאגיע ("הייטעק")֞—האלבדורכפירערס, אינדוסטריעלע כעמיקאלן, ראבאטיק און לופט־אינדוסטריעס.
אזוי ווי יאפאן האט א הויכע באפעלקערונג ענגשאפט, ספעציעל אין די גרויסע שטעט, האלט מען ביי בויען וואלקן קראצערס וואן טויזנטער מענטשן קענען וואוינען.
טראנספארט
יאפאן האט 1.2 מיליאן קילאמעטער פון גאסן און שאסייען; אויף די צווישנשטעט שאסייען דארף מען באצאלן א צאל. אין יאפאן פארט מען אויף דער לינקער זייט.
יאפאן האט 176 פליפארטן. דער גרעסטער אינלענדישער פליפארט, האנעדא פליפארט, איז דער מערסט באשעפטיקסטער פליפארט אין אזיע. דער גרעסטער אינטערנאציאנאלער פליפארט איז נאריטא אינטערנאציאנאלער פליפארט, וואס באדינט די געגנט פון טאקיא.
ס'זענען 22 הויפט ים־פארטן.
דעמאגראפיע
יאפאנס באפעלקערונג ווערט געשאצט צו בערך 127.3 מיליאן, מיט 80% פון די איינוואוינער וואס וואוינען אויף האנשו. די יאפאנעזישע געזעלשאפט איז לינגוויסטיש און קולטורעל האמאגען; 98.5% פון זיי זענען עטנישע יאפאנעזער.
איינער וואס איז געבוירן אין יאפאן ווערט נישט אויטאמאטיש א יאפאנעזער בירגער, נאר ווען זיין פאמיליע טוט אים איינשרייבן.
יידנטום אין יאפאן
די יידישע קהילה אין יאפאן איז גאנץ קליין, און איז קאנצענטרירט אין די גרויסע שטעט. ווען די יאפאנעזער האבן געעפנט די טויערן פון זייער לאנד צו אימיגראנטן פון דער מערב־וועלט אין 1845, זענען געקומען אויך יידן. די ערשטע געמיינדע איז צאמגעשטעלט געווארן מיט יידן פון כינע, בעיקר פון שאנכיי און האנג קאנג. אין 1870 זענען געווען אין יאקאהאמא 50 יידישע משפחות. אויך אין קאבע און נאגאסאקי האט מען אויפגעשטעלט יידישע קהילות. די גרעסטע קהילה איז געווען אין נאגאסאקי, וואו מען האט געבויט די ערשטע שול.
ספארט
יאפאן איז געווען דער גאסטגעבער פאר דער טאקיא זומער אלימפיאדע אין 1964, און אויך פאר די ווינטער אלימפיאדעס אין סאפארא, 1972 און נאגאנא, 1998.
בילדונג
אין 1872 האט מען איינגעפירט אין יאפאן אבליגאטארישע בילדונג. דאס איז געווען איינער פון די רעזולטאטן פון דער מיידזשי רעסטאראציע.
וועבלינקען
*
גאלד
200px|לינקס 200px|קליין|געל גאָלד 200px|קליין|רוי גאָלד גאלד (לאַטייַן: Aurum) איז א כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Au און אטאמישן נומער 79. עס איז פון די טייערסטע מעטאלן אויף דער וועלט, טייערער פון זילבער און קופער, צוליב איר ווינציגקייט אויף דער וועלט.
גאלד ווערט געניצט ווי געלט און פאר זיין ווערט. אויך האט גאלד פראקטישע באניצן אין ציינדאקטעריי, עלעקטראניק און אנדערע פעלדער.
ביי די נדבות המשכן איז גאלד אויסגערעכנט די ערשטע אין פסוק 'זהב וכסף ונחושת'.
אין בית המקדש איז פארנוצט געווארן פיל גאלד.
באן
היסטאריע
די באן איז אנטוויקלט געווארן אין דעם 19טן יארהונדערט (אין 1830). די ערשטע באן איז געפארן בלויז עטלעכע קילאמעטער מיט א דאַמף-לאָקאָמאָטיוו אין גרויסבריטאניע. טיפער אין דעם 20סטער י"ה איז שוין די באן געווען פארשפרייט אין רוב אייראפע.
די באן איז געוועזן א געוואלדיקע אויסברעך זינט טויזנטער יארן צוריק. ביז ווען די באן איז דערשינען געווארן, האבן מענטשן זיך געוואנדערט דורך פערד מיט וועגינער, וואס דערפאר האט דער פארן געדויערט זייער לאנג מיט פיל סכנות אויף די וועגן, אדער האט מען זיך געוואנדערט מיט שיפן וואס האבן געפארן זייער שטאט דורך פארהאנגען. צוליב דעם האבן זיך דאן רוב מענטשן נישט ערלויבט צו באזוכן אנדערע ערטער אינדרויסן פון זייער דערפל. אבער זינט די באן איז דערשינען געווארן האט דאס פארענדערט די וועלט אין גאר א סך ענינים, צ.ב.ש האט דאס צוגעברענגט צו די באדארפעניש צו פארן אויף דאטשע און פארברענגען אויף וואקאציע, און איבערהויפט האט דאס פארענדערט די האנדל אין ווירטשאפט. (זע אױך אינדוסטריעלע רעוואלוציע)
אין דעם 20סטן י"ה האט זיך אנטוויקלט אין פאריז און אין לאנדאן די שטאטישע באנען און די אונטערערדישע באנען.
קליין|250px|א פראנצויזישער [[דאמף לאקאמאטיוו|דאַמף-לאָקאָמאָטיוו פונעם 20סטער י"ה]]
מעכאניזם
עס איז פאראן עטלעכע ערליי באנען אין דער וועלט. די באנען וועלכע פארן אויף ווייטע ערטער ווערן געטריבן דורך א לאקאמאטיוו (א לאקאמאטיוו איז די טייל פון דער באן, געוויינלעך די פאדערשטע טייל, אין וואס דער מאטאר ליגט, און שלעפט אדער שטופט די איבריגע וואגאנען) און די וואס פארן אין שטאט ארבעט דורך עלעקטריק אדער מאגנעט. א באן איז נישט צופיל אנדערש ווי אן אויטא נאר האט א גרעסערע מאטאר און נעמט קראפט דורך אנדערע וועגן און אנשטאט פארן אויף טראקטן פארט עס אויף שינעס וועלכע האלט איר גלייך.
די ערשטע באנען (לאקאמאטיוון) האבן גענומען קראפט דורך פארע מאטארן דאס איז הייס וואסער וואס האט ארויסגעגעבן פארע וואס האט געדרייט דעם מאטאר. שפעטער האט מען אנגעהויבן נוצן עלעקטריק מאטארן וואס ווערן געטריבן דורך דיזל גאז. רוב באנען ווערן היינט געטריבן דורך דיזל מאטארן. עס פארשטייט זיך אז צו שלעפן א באן אנגעפילט מיט סחורה פאדערט זיך גאר א שטארקע מאטאר מינימום ווי עטליכע טויזנט אויטאס [די באן אליין אן קיין משא וועגט טויזנט מאל אזויפיל ווי אן אויטא]. ס'איז אבער נישט אזוי, א באן האט געווענליך א 12 צילינדער מאטאר מיט צווישן 3 און 4 טויזנט פערד קראפט וועלכע איז נישט מער ווי מאקסימום 15 מאל אזוי שטארק ווי א געווענליכן אויטא וואס האט בערך 200 פערד קראפט. דאס איז ווייל א זאך וואס ליגט אויף שינעס לאזט זיך גרינגער שלעפן. טאקע דערפאר האט א באן אייזערנע רעדער ווייל לופט רעדער גייען ארויף און אראפ ווען עס דרייט זיך און דאס נוצט מער קראפט. כדי די רעדער זאלן נישט גליטשן איז דא אין יעדע באן אסאך זאמד וואס ווערט דורך ספעציעלע רערן ארויסגעשפריצט צו די רעדער ווען עס ווערט גליטשיג. די זאמד שפריצן סיסטעם ווערט אפערירט אויטאמאטיש דורך עטליכע סענסארס אונטערן באן.
מיט נאך א זאך איז א מאטאר פון א באן אנדערש ווי ביי אן אויטא. אן אויטא האט א טראנסמיסיע וועלכע קאנטראלירט דעם מאטאר און די ציינראדן (גירס) ווען עס זאל גיין שנעלער אדער לאנגזאמער. א באנ'ס מאטאר ארבעט שטענדיג די זעלבע שנעל און צודעם איז דא אן אזוי גערופענער הייבריד סיסטעם וואס קאנטראלירט די ציינראדן זעלבסט. טאקע ווייל עס איז נישט פאראן קיין טראנסמיסיע קען די באן נישט פארן אזוי שנעל (געווענליך פארט א צווישן 50 און 70 מייל פער שטונדע). אויב מען וואלט דווקא יא געוואלט לייגן א טראנסמיסיע אין א באן וואלטן געמוזט זיין גאר אסאך ציינראדן און וואלט אויפגענומען צופיל פלאץ. א באן פרעסט נישט מער ווי 1.5 גאלאן דיזל פער מייל מיט א געווענליכע משא. דיזל איז קרעפטיגער ווי געווענליכע בענזין.
left|thumb|250px|אַ װאַגאן פֿון אַ דײַטשער באַן
פארן מיט דער באן שבת
קאַטעגאָריע:באן
האראלד וואוד באן סטאנציע
האראלד וואוד איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די שטאָט האראלד וואוד, אין דער לאנדאנער בארא פון העווערינג, מזרח לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 6.
די סטאנציע ווערט באדינט בעיקר דורך דער -  מעטרא באן. זונטיק שטעלן זיך אפ טייל באנען פון אבעליא גרויס-אנגליא קיין. פון 2019 וועט די סטאנציע ווערן באדינט דורך קרייצבאן, מיט פארבינדונגען צו סטאנציעס אין צענטראל לאנדאן, ווי אויך און היטרוי ערפארט.
היסטאריע
האראלד וואוד באן סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן דעצעמבער 1868 דורך דער גרויס-איסטערן אייזנבאן אויף זייער הויפט ליניע פון קיין מזרח ענגלאנד.
צוקונפטיקע אנטוויקלונג
פון מיי 2017 וועט די ליניע ניצן קלאס 345 צוגן מיט 9 וואגאנען, וואס זענען לאנג 200 מעטער.
באדינונג
אין די נישט שפיץ־שעה׳ן פארן פון דער סטאנציע 6 באנען א שעה קיין ליווערפול סטריט און 6 באנען קיין שענפילד. זונטיק פארן אויך צוויי באנען א שעה פון אבעליא גרויס-אנגליא קיין ליווערפון סטריט און קיין סאטענד וויקטאריע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
דאנציג
דאנציג (פויליש:Gdańsk גדאַנסק) איז א פארט שטאט אין פוילן.
דאנציג איז אמאל געווען א גרויסע האנדעלס צענטער.
כ"ט סיון
די טעג ווען כ"ט סיון קען געפאלן:
יארצייטן
29. siván
דינגען
דינגען איז אז מען צאלט דירה געלט פאר דעם בעל הבית דאס צו לאזן וואוינען אין א געביידע.
קאַטעגאָריע:אייגנטום
מעדיקעיד
מעדיקעיד איז א רעגירונגס פראגראם אויסגעשטעלט ווי סיי וואסארע אנדערע פריוואטע געזונט פארזיכערונג פירמע, אבער בחינם. צו שטיצן די ארימע איינוואוינער פון אמעריקע וואס האבן נישט גענוג געלט צו צאלן פאר דאקטעריי.
עס קומט אין פארעם פון א קארטל מיט א בילד פון זיך, און מען דארף דאס געבן פארן דאקטער.
עס איז אויסגעשטעלט אז מען קען נאר גיין צום אייגענעם גענעראלן דאקטער און אויב עס פארלאנגט זיך א דאקטער ספעציאליסט אויף איין ענין ווי למשל הארץ אדער אויגן געבט ער א רעפערעל.
קאטעגאריע:רעגירונגס פראגראמען
אחשוורוש
left|200px|thumb|אַ בילד פון Ahasuerus Gottlieb אחשוורוש איז געוועזן קעניג פון פרס פון יאר ג'רע"ד ביז ג'רצ"ה. ער האט געהערשט פון הודו ביז כוש.
אין זיין צייט איז פארגעקומען דער נס פורים.
זיין ערשטע ווייב איז געווען ושתי.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך