cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ראבערט וואדלא
קליין|ראָבערט וואָדלאָ (לינקס) נאָענט צו זיין פאָטער ראָבערט פּערשינג וואָדלאָ (ענגליש: Robert Pershing Wadlow; 22 פעברואר 1918 - 15 יולי 1940) איז געווען דער העכסטער מענטש אין די דאָקומענטירטע היסטאריע, פֿאַר וועמען עס איז פאראן אומאפפרעגלעכע באווײַזן. וואָדלאָ איז באקאנט ווי דער אַלטאָנער גיגאנט אָדער גיגאַנט פון אילינוי ווייַל ער איז געבוירן און געוואקסן אין אַלטאָן, אילינוי.
וואָדלאָ האט דערגרייכט 8 פיס 11.1 צאל (2.720 מעטער) אין הייך און געוואויגן 199 ק"ג בייַ זיין טויט אין עלטער פון 22. זיין גרויסער פאָרמאַט און זיין געצויגן וווּקס אין דערוואקסנשאפט איז געווען צוליב היפערטראפיע פון זיין היפאפיז, וואָס רעזולטאטן אין אַ אויסערגעווענלעכע הויכע מדרגה פון מענטשלעכער וווּקס האָרמאָנע. ער האט ניט אָנווייַז פון אַ סוף צו זיין וווּקס אפילו בייַ דער צייַט פון זיין טויט.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
ישראל צבי יאיר דאנציגער
רבי ישראל צבי יאיר דאנציגער (געבוירן ג' חשוון ה'תש"ה, 1945) איז דער היינטיגער אלעקסאנדער רבי, און דער זיבעטער אין דער דינאסטיע.
לעבענסגעשיכטע
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים אין יאר ה'תש"ה דאס עלטסטע קינד צו זיין פאטער רבי אברהם מנחם דאנציגער, בעל " אמרי מנחם" ,און צו זיין מוטער מרת אסתר לאה היילפערין, אן אפשטאמלינג פונעם בעל התניא. אין זיינע קינדערישע יארן האט ער געלערנט אין דעם עץ חיים חדר אין ירושלים. אין זיינע ערשטע בחור'ישע יארן האט ער געלערנט אין דער וויזשניצער תלמוד תורה, און שפעטער איז ער אריבערגעגאנגען לערנען אין "בית מאיר" ישיבה און דערנאך אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק.
ווען עס איז געקומען די צייט האט ער חתונה געהאט מיט מרת אסתר, טאכטער פון רבי משה בערגמאן, דער גרינדער פון ישיבת הרשב"י. נאך דער חתונה האט ער געלערנט אין בראסלעווער כולל, און פלעגט אויכעט אקטיווליך אנטייל נעמען אין דעם שיעור פון ספרי מוהר"ן. שפעטער האט ער געלערנט אין כולל חזון איש.
ער איז באוויסט אלס גאר א גרויסער תלמיד חכם און אן הייליגער מאן.
ער האט איבערגענומען די שרביט הנהגה נאך די פטירה פון זיין פאטער אין יאר ה'תשס"ה לויט דער צוואה. זיינע דברי תורה וועלכע ווערן געשריבן דורך די צוהערערס קומען ארויס וועכענט'ליך.
דערצו איז פארהאנען שטיבלעך פונעם הויף אין ירושלים, ביתר עלית, מודיעין עילית, עמנואל, בארא פארק, לייקוואוד, אנטווערפן, ציריך, סטאמפארד היל און גאלדערס גרין אין לאנדאן.
זיין פעטער (זיין מאמע'ס ברודער) רבי שמואל אלעזר היילפרין איז דער ראש ישיבה פון דער חב"ד'סקער ישיבה "תורת אמת", און אלס בחור און יונגערמאן פלעגט רבי ישראל צבי יאיר זיין אנגעקניפט צו אים זייער שטארק. זיין שוואגער איז רבי מאיר צבי בערגמאן, דער איידעם פונעם ליטווישן פוסק אליעזר מנחם מן שך.
קינדער
ישראל_צבי_יאיר קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
האנדוראס
עס באדעקט א שטח פון 112,000 ק"מ² מיט א געשאצטער באפעלקערונג פון אכט מיליאן. די הויפטשטאט איז טעגוסיגאלפע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:האנדוראס קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
שמירה (פילם)
א געשיכטע וועגן א מזיק וואס האט געשוועבט אינעם שטוב פון א עלטערע פארפאלק - מלחמה איבערלעבער; ווען דער אלטער איז געשטארבן, האט דער רב געצאלט פאר א יונגער אויסווארף, אז ער זאל היטן - ווי די הלכה פארלאנגט - אויפ'ן טויט'ן קערפער. און דער קאַמף צווישן רעאליטעט און אילוזיע, וואס ס'האט זיך דארט אפגעשפילט איבער'ן נאכט, איז א אויספירליכע צאפעל'דיגע געשיכטע.
דער פילם איז געשריבן און רעזשיסירט דורך קיט טאמאס, און פראדוצירט דורך דעני פֿינקלמאַן - דירעקטאר פונעם 'ספּאַרקס-נעקסט' פילעם פּראָדוקציע פירמע.
אקטיארן
אום דעצעמבער 2019 איז די ווידזשעל אויפגעשפילט געווארן צום ערשטן מאל, אין דער טאראנטא אינטערנאציאנאלער פילם-פעסטיוואל, שפעטער אינעם 'אינטערנאַציאָנאַלע פאַנטאַסטיש פילם פעסטיוואַל - אין געראַרדמער פראנקרייך, און אום מרץ 2020 אין סאַוט-ביי-סאַוטוועסט פעסטיוואל אין אסטין טעקסאס.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך פילמען קאַטעגאָריע:פילמען וועגן חסידים קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:2019 פילמען קאַטעגאָריע:מנשה לוסטיג
נוי סוכה
ס׳איז פֿאראן א מנהג ישראל צו באשיינען און שענער מאכן די סוכה מיט נוי סוכה, למשל אויפהענגען שיינע זאכן אין דער סוכה. קליין|הענגעדיגע נוי סוכה די מקור ווערט שוין געברענגט אין דער גמרא אז מען האט געהאנגען פארשידענע טעפיכער, סחורות און פרוכט צו באשיינען זייערע סוכות.
עס זענען פארהאן עטליכע טראדיציאנעלע נוי סוכה, ווי שטערנס און רינגעלעך. געוויסע טאלאנטפולע מענטשן ערצייגן הערליכע ארטיסטישע מיניאטור, וואסערפאלן, עלעקטרישע שילדן און קרוינען, אלעס וואס טוט נאר באשיינען און רייכער מאכן דעם סוכה.
מנהגים
אין געוויסע ערטער הענגט מען פלעשלעך מיט וויין, בוימל, מעל און אויך וואסער.
געוויסע פירן זיך צו הענגען אלע שבעת המינים, און פארשידענע אנדערע סארטן פרוכט.
היינט הענגען אויף אסאך מענטשן בילדער פון רבי'ס און גדולי ישראל, ווייל דאס איז אונזער נוי סוכה, תורה-ריזן. קליין|א סוכה'לע מיט נוי סוכה אסאך הענגען נאר טאוועלן און בילדער אויף די ווענט אבער נישט פון דעם סכך.
הלכה
די נוי סוכה זענען מוקצה, און מען טאר דאס נישט צורירן דורכאויס יום טוב, חוץ טאמער מען האט זיך אויסגענומען א תנאי בעפאר יום טוב.
רעפערענצן
הענגען די שבעת המינים אין דער סוכה
נוי סוכה ביי חב"דפעדיע
קאַטעגאָריע:סוכות קאַטעגאָריע:מנהגים
גא
קליין|280px|א גא שפיל גא ( איגא, ( וועיקי, ( באַדוק), טייטש: ארומרינגלען שפיל) איז אן אוראלטער טאוול שפיל פאר צוויי שפילער וואס שטאמט פון כינע מער ווי צוויי טויזנט יאר צוריק. די כללים פונעם שפיל זענען גאנץ איינפאך, אבער דער שפיל איז רייך אין סטראטעגיע.
צוויי שפילער שפילן איינס נאכאנאנד שטעלנדיק שווארצע און ווייסע "שטיינער" אויף די ליידיקע ראגן (די "פונקטן") אין א נעץ פון 19 x 19 ליניעס אויסגעמאלט אויף א טאוול. דער ציל איז ארומצונעמען מיט זיינע שטיינער א גרעסרן טייל פונעם טאוול ווי זיין קעגנער. מען באוועגט נישט קיין שטיין וואס ליגט שוין אויפן טאוול, סיידן ווען ער איז ארומגענומען מיט דעם קעגנערס שטיינער ווען מען נעמט די ארומגענומענע שטיינער אראפ פונעם טאוול.
היינט שפילן גא מער ווי 40 מיליאן מענטשן ארום דער וועלט.
קאַטעגאָריע:שפילעריי קאַטעגאָריע:כינע
פעדעריקא פעליני
פֿעדעריקא פֿעליני (20טן יאנואר 1920 - 31סטן אקטאבער 1993) איז געווען אן איטאליענישער רעזשיסאר און סצענאר שרייבער.
יונגע יארן
סעפטעמבער 1939 האט ער זיך איינגעשריבן אין דער געזעץ שולע פונעם אוניווערסיטעט פון רוים, א טובה טון זיינע עלטערן, אבער ער האט נישט שטודירט דארט. פרנסה האט ער געהאט פון צייכענען פארטרעטן. אין אקטאבער 1943 האט ער געהייראט דזשוליעטא מאסינא. אין מערץ 1945 האט זי געבוירן א זון, וואס איז געשטארבן נאך דריי וואכן.
קאַטעגאָריע:איטאליענער קאַטעגאָריע:רעזשיסארן
דוד לוי
דוד לוי (געבוירן דעם י"ז טבת ה'תרח"ץ, 21סטן דעצעמבער 1937) איז א ישראלישער פאליטיקער און פובליקער פיגור. ער האט געדינט יארן לאנג ווי א כנסת מיטגליד און אלס מיניסטער אין די מדינת ישראל רעגירונגען. ער איז געווארן באלוינט מיטן ישראל פריז פֿאַר אַ לעבן פּראיעקט פֿאַר 2018.
ביאגרפיע
דוד לוי איז געבוירן געווארן אין ראבאט, מאראקא, צו זיינע עלטערן רבי משה הלוי, אַ געבוירענער פון קאַסאַבלאַנקאַ, און סימי לוי.
משפחה
לוי אוין זיין ווייב ראשל-רחל זיי האָבן 12 קינדער. זיין זון, זשאקי לוי האָט געדינט אַלס בירגערמייסטער פון בית שאן. זיין זון אשכול האט א נאָמען נאָכן פרעמיער מיניסטער לוי אשכול. זיין טאָכטער, ארלי לוי-אבעקאסיס, איז געווען אַ מיטגליד אינעם כנסת, און איז דערנאָך געלאפן פאר דעם כנסת ביי די 21סטע כנסת וואלן, אָבער איר פארטיי האָט נישט דערגרייכט דעם וואל-בלאָק.
קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
פעטער
א פֿעטער (בּאַטשי אויף אונגאריש) איז א פאמיליע נאענטשאפט, וואס אזוי רופט מען איינע פון די עלטערן'ס ברודער אדער שוואגער. א שוועסטער אדער א שוועגערין פון אן עלטער רופט מען א מומע.
דעם זיידנ'ס ברודער, איז אן עלטער־פעטער.
יודישקייט
מען זיצט נישט שבעה אויף א פעטער אבער ער איז פסול לעדות.
אנדערע באנוצן
פעטער קען אויך מיינען א דיקער, אדער פעשער מענטש, וואס דאן אויב מען זאגט עס קען עס זיין א באליידיגונג.
קאטעגאריע:משפחה
אטאמאנישע אימפעריע
קליין|400px|גרענעצן אין 1683
די אטאמאַנישע אימפעריע (1293–1922) (אטאמאנישע טערקיש: دولتْ علیّه عثمانیّه  Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye, טערקיש: Osmanlı Devleti אדער Osmanlı İmparatorluğu), איז געווען א טערקישער שטאַט. אין יענער צייט איז די שטאַט געווען באוואוסט אלס די טערקישע אימפעריע. די אימפעריע איז געגרינדעט געווארן אין דעם 13טן יארהונדערט אין צפון־מערב אנאטאליע. איר נאכפאלגער איז די רעפובליק פון טערקיי, וואס איז אפיציעל אויפגעשטעלט 29 אקטאבער 1923.
ביים שפיץ פון איר מאכט זענען אירע טעריטאריעס געווען פארשפרייט איבער דריי קאנטינענטן (16טער–17טער יארהונדערט), מיט א קאנטראל איבער א גרויסן טייל פון דרום-מזרח אייראפע, דעם מיטל מזרח און צפון אפריקע. די לענדער זענען געווען פון דעם דורכגאס פון גיבראלטאר (און אום 1553 דער אטלאנטישער בארטן פון מאראקא ווייטער פון גיבראלטאר) אין מערב, ביזן קאספישן ים און דעם פערסישן איינגאס אין מזרח; און פונעם עק פון עסטרייך, אונגארן און טיילן פון אוקראינע אין צפון ביז סודאן, עריטרעע, סאמאליע און תימן אין דרום. די אטאמאנישע אימפעריע האט געהאט 29 פראווינצן, ווי אויך די פרינציפאליטעטן פון מאלדאוויע, זימבערגן, וואלאכיע און סערביע. ארץ ישראל איז געווען אריינגערעכנט ווי א טייל פון דער אטאמאנישער אימפעריע.
במשך זעקס יארהונדערטער איז די אימפעריע געווען דער צענטער פון אינטעראקציעס צווישן די מזרח און מערב וועלטן. מיט דער הויפטשטאט קושטא (איסטאנבול) און ריזיקע לענדער אין דער הערשאפט פון סוליימען דער פראכטיגער מער ווייניגער ווי די לענדער אונטער דער הערשאפט פון יוסטיניאן דער גרויסער מיט 1000 יאר פריער, איז די אטאמאנישע אימפעריע געווען א מוסולמענישער נאכפאלגער פון דער ביזאנטישער אימפעריע.
דער ערשטער קייסער איז געווען אסמאן דער ערשטער.
דער ערשטער אטאמאנישער הערשער וואס האט געהאט דעם טיטל סולטאן איז געווען באאיזיט דער ערשטער. אין 1390 האט ער איינגענומען די לעצטער פעסטונג פון דער ביזאנטישער אימפעריע אין קליין־אזיע. אין 1402 האט די אטאמנישע אימפעריע געכאפט א קלאפ, ווען טימור האט זיי געזיגט אין דעם קאמף פון אנקארא, און די טימורן האבן אים גענומען אין געפענגעניש.
אזוי ווי די אימפעריע איז געווען צווישן מזרח און מערב, איז דער גאנצער האנדל געווארן געפירט דורך די שטעט פון דער אימפעריע, במשך זעקס הונדערט יאר.
נאמען
דאס ווארט אטאמאן שטאמט פונעם נאמען פון אסמאן דער ערשטער, דער גרינדער פון דער אימפעריע און פון דעם הערשנדיקן הויז פון אסמאן (אויך באוואוסט ווי די אטאמאנישע דינאסטיע). דער נאמען אסמאן איז די טערקישע פארעם in פונעם אראבישן נאמען אוטמאַן. אין אטאמאנישן טערקיש, האט מען גערופן די אימפעריע  Devlet-i ʿAlīye-yi ʿO s mānīye, (פשוטו כמשמעו "דער אייבערשטער אטאמאנישער שטאַט") אדער אמאל ʿO s mānlı Devleti. אין מאדערנעם טערקיש, הייסט זי Osmanlı İmparatorluğu ("די אטאמאניעש אימפעריע") אדער Osmanlı Devleti ("דער אטאמאנישער שטאַט").
אריגינעל האט דאס טערקישע ווארט פאר "אטאמאן" (Osmanlı) באדייט די שבטים-נאכפאלגער פון אטמאן אין דעם פערצטן יארהונדערט. שפעטער האט מען געניצט דעם נאמען פאר די חשובע מענטשן אין די מיליטער און אדמיניסטראציע. דאס ווארט "טערק" (Türk) אבער האט מען געניצט פאר די אנאטאלישע פויערן און שבטים־באפעלקערונג.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל (ט"ז כסלו ה'תרי"ח - כ"ט כסלו ה'תש"ט), פון הוסיאטין.
אטאמאנישע אימפעריע
היסטאריע
אין דעם 13טן יארהונדערט איז אנאטאליע געווען צעטיילט אין א געלאטעכץ פון אומאפהענגיקע טערקישע פרינציפאליטעטן, באקאנט ווי די אנאטאלישע בייליקן. איינער פון די דאזיגע בייליקן, אין דעם געגנט פון ביטיניע אויפן גרענעץ פון דער ביזאנטישער אימפעריע, איז געווען אנגעפירט דורכן טערקישן שבט־אנפֿירער אסמאן (געש׳ 1324), א מענטש פון וועמען מען ווייסט כמעט גארנישט, און פון וועמען שטאמט דער נאמען אטאמאן. די ערשטע נאכפאלגער פון אסמאן זענען געווען סיי פון טערקישע אפשטאם סיי ביזאנטישע רענעגאנטן, א גרויסער טייל פון זיי געווארענע מוסולמענער. אסמאן האט פארשפרייט זיין פרינציפאליטעט ווען ער האט באהערשט ביזאנטישע שטעט לענגאויס דעם טייך סאקאריע. ס׳זענען נישט פאראן קיין סך מקורות וועגן דער תקופה, דערפאר איז נישט קלאר וויאזוי די פריערדיגע אטאמאנען האבן געדאנזשעט צו געוועלטיקן איבער זייערע שכנים.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
אפשטאם
רבי ישראל איז געבוירן אין סטריסאוו ט"ז כסלו ה'תרי"ח, צו זיין פאטער הרב מרדכי פייביש פרידמאן, פון הוסיאטין, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת ברכה דינה א טאכטער פון הרב דוד צבי קאבלאנסקי, א שוואגער פון רוזשינער.
אטאמאנישע אימפעריע
היסטאריע
אין דעם 13טן יארהונדערט איז אנאטאליע געווען צעטיילט אין א געלאטעכץ פון אומאפהענגיקע טערקישע פרינציפאליטעטן, באקאנט ווי די אנאטאלישע בייליקן. איינער פון די דאזיגע בייליקן, אין דעם געגנט פון ביטיניע אויפן גרענעץ פון דער ביזאנטישער אימפעריע, איז געווען אנגעפירט דורכן טערקישן שבט־אנפֿירער אסמאן (געש׳ 1324), א מענטש פון וועמען מען ווייסט כמעט גארנישט, און פון וועמען שטאמט דער נאמען אטאמאן. די ערשטע נאכפאלגער פון אסמאן זענען געווען סיי פון טערקישע אפשטאם סיי ביזאנטישע רענעגאנטן, א גרויסער טייל פון זיי געווארענע מוסולמענער. אסמאן האט פארשפרייט זיין פרינציפאליטעט ווען ער האט באהערשט ביזאנטישע שטעט לענגאויס דעם טייך סאקאריע. ס׳זענען נישט פאראן קיין סך מקורות וועגן דער תקופה, דערפאר איז נישט קלאר וויאזוי די פריערדיגע אטאמאנען האבן געדאנזשעט צו געוועלטיקן איבער זייערע שכנים. אין דעם יארהונדערט נאכן טויט פון אסמאן דער ערשטער, האט אטאמאנישע הערשאפט אנגעהויבן זיך פארשפרייטן איבער אנאטאליע אין די באלקאן לענדער. אסמאנ׳ס זון, ארהאן, האט איינגענומען די שטאט בורסע אין צפון-מערב אנאטאליע אין 1326, און האט געמאכט זי די נייע הויפטשטאט פון דער אטאמאנישער מדינה. מיט דעם ניצחון האבן די ביזאנטן פארלוירן זייער קאנטראל איבער צפון-מערב אנאטאליע. די וויכטיקע שטאט סאלאניקי איז געכאפט געווארן פון די ווענעטן אין 1387. דער אטאמאנישער ניצחון ביי קאסאווא אין 1389 האט געצייכענט דעם סוף פון סערבישע מאכט אין דעם געגנט, און האט געעפנט דעם וועג פאר אטאמאנישער פארברייטערונג אין אייראפע אריין. דער קאמף פון ניקאפאליס אין 1396, ברייט געהאלטן דער לעצטער גרויסער קרייצצוג פון דער מיטל אלטער, האט נישט געקענט צוריקהאלטן דעם גאנג פאראויס פון די זיגנדיקע אטאמאנישע טערקן.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
רבנות
נאך זיין פאטער'ס פטירה, ל"ז בעומר, כ"ב אייר ה'תרנ"ד, האט די חסידים אויפגענומען רבי ישראל אלס ממלא מקום אין הוסיאטין.
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
אין די ערטער וואס די אטאמאנישע אימפעריע האט איינגענומען, ווי סטאמבול, זענען געווען פיל יידישע געמיינדעס, וואס די אטאמאנען האבן גערופן "ראמאניאטן". ווען ער האט איינגענומען קושטא, האט דער סולטאן באשלאסן צו באזעצן די שטאט פונדאסניי, און דערפאר האט ער אריבערגעפירט אין דער שטאט טויזנטער יידן, בעיקר פון צענטראל גריכנלאנד און מאקעדאניע.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
רבנות
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי ישראל אנטלאפען קיין וויען, ער איז דארט געבליבן ביז אין יאר ה'תרצ"ז, ווען ער איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל אין זיך באזעצט אין תל אביב.
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
אחוץ פון זיי האבן א סאך פארטריבענע יידן, בעיקר פון פראנקרייך, פארטוגאל און שפאניע, זיך באזעצט אין דער אטאמאנישער אימפעריע אין די 14טער און 15טער יארהונדערטער.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
רבנות
אין יאר ה'תש"ב (1942) האבן די דייטשן אנגעהויבן זיך דערנענטערן צו ארץ ישראל און א גרויסער פחד איז געפאלן אויפן יידישן יישוב, דערפאר האט הרב יעקב לאנדא, רב פון בני ברק, זיך געוואנדן צום הוסיאטינער רבי׳ן און האט אים געבעטן צו דאווענען פאר א ישועה פונעם צורר. דער רבי האט מסכים געווען און איז געגאנגען דאווענען אין ירושלים ביים קבר פון הרב חיים אבן עטר (דער אור החיים), און נאך זאגן תהילים דארט האט ער געזאגט צום עולם אז "דער צורר וועט נישט האבן קיין שליטה אין אונזער לאנד", און מיט דעם האט ער בארואיגט די חסידים.
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
נאכן פארטרייבן די יידן פון שפאניע, פארטוגאל און פראנקרייך האט דער סולטאן באיזיט דער צווייטער געוואלט מאכן פלאץ פאר זיי אונטער זיין הערשאפט.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
הסתלקות
זיין ערשטע רביצין איז נפטר געווארן ט"ז סיון ה'תרנ"ב.
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
אין דער אטאמאנישער אימפעריע זענען אויך געווען יידישע קהילות וואס זענען נישט געווען פון א ספרדישער (שפאנישער) אפשטאמונג. די יידן אין צפון אפריקע האט מען גערופן מאגראבישע יידן אדער מערבדיקע יידן (מאגרעב מיינט מערב, וואס צפון אפריקע ווערט גערופן אויף אראביש, אנדערש פון די מזרח לענדער). ס׳איז שוין געווען א קהילה יידן וואס שטאמען פון צפון אפריקע אין ארץ ישראל, באזונדער פון דער ספרדישער קהילה. אין פארגלייך מיט די מאגראבישע יידן, האט מען גערופן די יידן אין עגיפטן, סיריע און ארץ ישראל מוסתערבים, ווייל זייער לעבנסשטייגער איז געווען ענלעך צו זייערע אראבישע שכנים. די יידן זענען נישט געווען פון די יידן פארטריבן פון שפאניע; זיי האבן אלעמאל געוואוינט אין די מזרח לענדער.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
הסתלקות
זיין צווייטע רביצין איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרצ"ו אין ליגט אין וויען.
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
די פרנסות פון די יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע זענען געווען זייער פארשידנארטיג. א סאך יידן האבן געארבעט אין פארזארגן שפייז און וואפן, און האבן אויך פארזארגט די זאכן צו דער אטאמאנישער מיליטער. אנדערע יידן האבן געארבעט אין פאבריקאציע פון פעלן און קליידער. די פארטריבענע יידן פון אייראפע האבן מיטגעברענגט מיט זיי נייע אנטוויקלונגען צו דער אימפעריע.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
פאמיליע
רבי ישראל האט געהייראט בזיווג ראשון ט"ו סיון ה'תרל"ב אין סאדיגורא מרת נחמה גיטל א טאכטער פון הרב אבי עזרא זעליג שפירא, פון מאגליניצא. זייערע קינדער:
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
די יידן פון סאלאניקע און סטאמבול האבן געהאנדלט א סאך מיט פארשידענע אייראפעאישע לענדער.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
פאמיליע
בזיווג שני האט רבי ישראל געהייראט א טאכטער פון הרב חיים האגער פון אנטוניא.
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
די יידן זענען געווען ערלויבט צו פארן ארום דער אימפעריע גאנץ פריי, זיך צו באזעצן וואו זיי האבן געוואלט, און צו קויפן אומבאוועגלעכע גיטער. אחוץ דעם, זענען די יידן געווען אנערקענט ווי א רעליגיעזע געמיינדע און האבן געהאט א געוויסע מאס פון אויטאנאמיע אין די געביטן פון רעליגיע, יוסטיץ און געזעלשאפט. גאנץ א שיינע צאל יידן זענען געקומען צו וויכטיקע פאזיציעס אין דער אטאמאנישער אימפעריע, ווי למשל רבי יוסף המון און זיין זון רבי משה המון, וואס זענען ביידע געווען הויף דאקטוירים פון די סולטאנען. אויך דון יוסף נשיא, דער איידעם פון דאנא גראציע, איז צוגעקומען צום ראנג פון א הערצאג און האט געהערשט איבער עטלעכע אינזלען אין דעם אגאישן ים.
ישראל פרידמאן (הוסיאטין)
רעפערענצן
ישראל קאטעגאריע:גדולי ישראל אין וויען קאטעגאריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
אין די טעג פונעם סולטאן מעהמעט דער צווייטער, איז דער יידישער לבוש געווען א רויטער הויב, אן איבערציער פון באוול און שווארצע שיך. דערנאך, אין דער תקופה פונעם סולטאן מוראט דער דריטער, האט מען גע׳אסר׳ט די יידן צו גיין אנגעטון זיידענע קליידער, די פרויען האבן נישט געטארט טראגן טייערע צירונג.
אוואנטורע צייט
אוואנטורע צייט (ענגליש: Adventure Time) איז אן אמעריקאנישע אנימירטע טעלעוויזיע סעריע באשאפן דורך פּענדלטאָן וואָרד פאר קארטון נעצווערק. די סעריע איז וועגן די אוואנטורעס פון פֿין און זיין בעסטער פריינד דזשעיק, א הונט מיט מאגישע כוחות צו טוישן פארעם און וואקסן און איינשרומפן ביי וועלן. פֿין און דזשעיק לעבן אין די לאנד פֿון או, א לאנד וואס איז געווען צעשטערט אין די גרויסע שוועמל מלחמה.
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
דער סולטאן מוראט דער פערטער האט געמאכט נאך הארבער פאר די יידן מער ווי אלע אנדערע אטאמאנישע סולטאנען. דער דאזיקער מצב פון די יידן האט געברענגט א געוויסע עמיגראציע צו די גרענעץ פראווינצן פון דער אימפעריע און אינדרויסן פון דער אימפעריע. אין דעם 18טן יארהונדערט און אין אנהייב 19טן יארהונדערט זענען די יידישע קהילות ווייטער אראפגעגאנגען. טאג טעגלעך האבן די יידן געליטן פון בילבולים, שטייערן, און נאך.
אוואנטורע צייט
וועבלינקען
קאטעגאריע:טעלעוויזיע סעריעס פאר קינדער קאטעגאריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
אטאמאנישע אימפעריע
יידן אין דער אטאמאנישער אימפעריע
פונעם פערטן יארצענדלינג פונעם 19טן יארהונדערט זענען געשען דייטיקע ענדערונגען אין די לעבן און פאליטישן צושטאנד פון די יידן. די יידן האבן געבעטן א נאמינאציע וואס זאל זיין גלייך צו דער פאזיציע פון די גריכישע און ארמענישע פאטריארכן. אין 1836 האט דער סולטאן מאהמוט דער צווייטער באשטעטיגט די פאזיציע, און דער ערשטער וואס איז געווען באשטימט איזן געווען רבי אברהם הלוי, מיטן טיטל חכם באשי. ער איז געווען פאראנטווארטלעך אויפן קאפשטייעט און אויך אויף באשטראפן מענטשן פון דער יידישער געמיינדע.
אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האבן אויסגעבראכן 40 בלוט-בילבולים אין די לענג און ברייט פון דער אימפעריע, אבער די טערקישע הערשאפט האט געשיצט די יידן, ספעציעל דורכן אינטערווענץ פון בריטישן עסקן, סיר משה מאנטיפיארי
עס ווערט געשאצט אז אין די לעצטע טעג פון דער אימפעריע זענען געווען דארט 375,000 יידן (כולל אין ארץ ישראל).
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אימפעריעס קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
חיים זאנוויל אבראמאוויטש
רבי חיים זאַנוויל אבראמאוויטש (געבוירן ה'תרנ"ח אדער ה'תרס"ב - כ"ד תשרי ה'תשנ"ו ), דער ריבניצער רבי, איז געווען באוואוסט אלס א פועל ישועות.
לעבנסגעשיכטע
ר' חיים זאנוויל איז געבוירן צו זיין פאטער ר' משה, און מוטער יוטא ציפורה, אין באטאשאן, רומעניע, אין תרס"ב. ער איז געווען א חסיד פון דעם שטעפאנעשטער רבי, הר"ר אברהם מתתיהו פרידמאן.
פילע אינטערעסאנטע לעגענדעס און וואונדער הערט מען פון זיין לעבן און שאפן, ער איז געווען פארעכענט אלס אן הייליגער געטליכער מאן א קדוש וטהור וואס האט זיך מוסר נפש געווען אין קאמוניסטישן רוסלאנד צו טון מצוות און מל'ען אידישע קינדער אונטער די גרעסטע סכנות.
ער איז ארויסגעקומען פון רוסלאנד תשכ"ט קיין ירושלים, וואו ער האט געוואוינט אין קרית מאטערסדארף. נאך עטלעכע יאר האט ער זיך געצויגן אין אמעריקע.
די ערשטע צייטן האט ער זיך אויפגעהאלטן אין מיאמי. שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין ברוקלין, אין קרוין הייטס, ער האט געוויילט א תקופה אין סיגעיט, דערנאך בארא פארק ,ווי אויך א תקופה און לאס אנדזשעלעס, און נאך פלעצער, אבער דערנאך האט ער זיך באזעצט אין מאנסי, און געווארן באקאנט אלס א גרויסער רבי. ער איז געווען א מוהל, א שוחט, א רב, א רבי, אלעס האט ער געדאווענט פאר די עמוד ער האט געפאסט גאנצע טעג, ער האט מרבה געווען צו גיין אין מקווה.
אידן פארציילן מופתים און וואונדער וואס ער האט געזען האבנדיג אפענע אויגן צו זען אלץ.
הרב עזריאל טויבער האט אים פיל געהאלפן ארויסברענגענדיג דעם רבי פון רוסלאנד ווי אויך ראמי קאהן—ער שילדערט פיל אין זיין ספר וועגן אים, מרדכי בן דוד האט פיל זיך געדרייט ביי אים און נאך פארשידענע עסקנים. צווישן זיינע גבאים זענען געווען יחזקי' האפמאן, יצחק תהילים, אברהם שעהנוואלד, אברהם הערש גליק, ארי' געלדצעלער, יואל יואלי'ש קרויס (ב"ר שלמה אריה), משה וועג און משה בערקאוויטש משב"ק.
נאך זיין פטירה האט מען מייסד געווען א חדר תשב"ר נחלת חיים ריבניץ אויף זיין נאמען, וואס ווערט געפירט פון הרב חיים פלאהר. דער מוסד איז על טהרת הקודש מ'נעמט נישט קיינע פראגראמען נאר ריינע געלט.
צו זיין ציון שטראמען אידן אין די  טויזנטער, אלע טעג פון יאר, ס'כמעט נישטא א צייט דורכ'ן גאנצן יאר, טאג און נאכט, וואס ס'זאל זיין ליידיג פון מענטשן דארט, ממש ארום דער זייגער.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:רומענישע יידן קאַטעגאָריע:מוהלים
אברהם ווילנער
רבי אברהם ווילנער (1765 - כ"ה כסלו תקס"ט, 14טן דעצעמבער 1808), איז געווען א זון פון דעם ווילנער גאון. ער האט ארויסגעגעבן דעם מדרש אגדת בראשית פון זיין פאָטער׳ס שריפטן אין מיטאַרבעט מיט זיין ברודער לייב.
אמעריקאנישער סאמאא
אַמעריקאַנישער סאַמאאַ איז א טעריטאריע פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין דעם דרום פאציפישן אקעאן. די הויפטשטאט איז פאגא פאגא.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אינדזלען קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
יינגל
מרכז|קליין| איינגל
א ייִנגל איז א קינד וואס איז א זכר. נאך דער בר מצוה רופט מען אים א בחור.
קאַטעגאָריע:משפחה קאַטעגאָריע:מענטשן Boy Junge اوغلان Oğlan Dreng
Knabo Varon fa:پسر Garçon Buachaill 소년 Drengur Fiú Jongen Jong (geslacht) Gutt gut Chłopiec Menino Мальчик Carusu Boy Boy 男仔 男孩
מאיר הורוויץ (לינסק)
רבי מאיר הורוויץ זצ"ל (ה'תרי"ז - ד' ניסן ה'תרפ"ד), רב אין לינסק.
אפשטאם
רבי מאיר'ל איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ז (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב אברהם חיים הורוויץ (דער צווייטער) , רב אין לינסק, א זון פון הרב מנחם מענדל הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת מרים יוכבד א טאכטער פון הרב ישכר דוב בעריש בעער, רב אין איסטריק און ליטאוויסק, א זון פון הרב שמואל זיינוויל בראווער, רב אין ליטאוויסק..
רבנות
נאך זיין חתונה האט רבי מאיר'ל געוואוינט אין צאנז און געגעסן קעסט ביי זיין שטיף-שווער דער צאנזער רב, דארט איז רבי מאיר'ל געקרוינט געווארן אלס דיין אין צאנז אין בית דין פון צאנזער רב. נאך די פטירה פון צאנזער רב, איז רבי מאיר'ל צוריק קיין לינסק, פון דארט פלעגט ער פארן קיין שינאווא צום שינאווער רב, וועלכער האט ארויסגעוויזען א געוואלדיגע ליבשאפט צו רבי מאיר'ל, און פלעגט אים ריפן "שוואגער". (זיי זענען אויך געווען מחותנים, רבי מאיר'לס שוועסטער חיה יהודית איז געווען א שניר פון שינאווער רב, די ווייב פון סטראפקאווער רב. אין יאר ה'תרנ"ז (אומגעפער) ווען זיין פאטער רבי אברהם חיים (דער צווייטער) איז קראנק געווארן, האט מען אויפגענימן רבי מאיר'ל אלס יונגער רב אין לינסק. נאך זיין פאטער'ס פטירה כ"ג חשוון ה'תרס"ה איז ער געווארן רב אויף זיין פאטער'ס ארט.
הסתלקות
רבי מאיר'ל האט זיך אנגעליטן פון די באקאנטע קרענק און איז נפטר געווארן ד' ניסן ה'תרפ"ד, אין ליגט אין לינסק.
פאמיליע
אין יאר ה'תר"ל (אומגעפער) האט רבי מאיר'ל געהייראט מרת הינדא רחמה א טאכטער פון הרב נפתלי צבי פרנס, פון צאנז, אן אייניקל פון מגלה עמוקות.
(רבי נפתלי צבי איז נפטר געווארן זייער יונג, זיין ווייב די אלמנה, מרת רבקה א טאכטער פון הרב אלימלך טורם האט געהייראט בזיווג רביעי הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב. אירע קינדער - צוויי זונען און די טאכטער הינדא רחמה זענען אויפגעצויגן געווארן ביים צאנזער רב ויי אייגענע קינדער, אין ער האט זיי חתונה געמאכט ווי זיינע אייגענע קינדער).
זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לינסק
באטידא דע קאקא
באַטידאַ דע קאָקאָ איז אַ בראַזיליִאַנישע משקה פֿון קאַשאַסאַ, װאָס איז אַ מין שנאַפּס, צוקער און קאָקאָס. באַטידאַ מײנט געשלאָגן אױף פארטוגעזיש, װײַל מע האַקט דעם קאָקאָס צוזאַמען מיט דער קאַשאַסאַ.
קאטעגאריע:געטראנקען
וואן דירעקשן
קליין|לינקס|ביים זינגען ביי א [[קאנצערט]]
וואַן דירעקשן (ענגליש: One Direction, יידיש: "איין ריכטונג") איז א פאפולערע בריטישע מוזיקאלישע טרופע באזירט אין לאנדאן. זיי זענען ארויפגעקומען אויף די ארענע ביים קאנקורירן אין די טעלעוויזיע פראגראם די עקס פאקטאר אין 2010, וואס כאטש זיי האבן נישט ענדגילטיג געווינען האט עס זיי געמאכט באוואוסט אין די מוזיק וועלט.
אי"ה ביי דיר (פילם)
אי"ה ביי דיר איז א סעריע פון פינעף עפיזאדן פילם, אין ענגליש, וועגן דער טעמע פון ראנדקעווען און שידוכים, וואס איז זייער קאמיש און נאטורליך אפגעשפילט, דורך יונגע אקטיארן.
דער פילם איז רעזשיסירט דורך לאה גאטפריד, און ארויסגעשטעלט אין פינעף עפיזאדן אויף יוטוב קאנאל.
הויפט זייט/י' חשוון
י' מרחשון לינקס|100px|דער טשעבינער רב
חשוון 10 קאַטעגאָריע:מוסטער היינט אין היסטאריע he:תבנית:י' בחשוון
מגיד תעלומה
קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר מגיד תעלומה, ערשטער אויסגאבע קליין|225px|דער שער בלאט פון ספר מגיד תעלומה, ירושלימער אויסגאבע מגיד תעלומה איז א ספר געשריבן געווארן דורך רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל, רב אין דינאוו באקאנט אלס דער בני יששכר
דער מחבר
רבי צבי אלימלך שפירא זצ"ל איז געבוירן אין יאר ה'תקמ"ג (אומגעפער), און איז נפטר געווארן י"ח טבת ה'תר"א. זיין פאטער איז געווען רבי פסח לאנגזאם, מ'האט אים גערופן רבי פסח יאווארניקער, זיין מוטער רחל מינא איז געווען א ניכטשע פון רבי אלימלך פון ליזשענסק. רבי הערש מיילך איז געווען רב אין צען פארשידענע שטעט: דינאוו, ריבאטוטש, סטריזשעוו, לאנצהוט, קאלאמיי, האלאשיץ, בערטש, דזשילבערץ, דיבעצק, מונקאטש, נאכהער צוריק אין דינאוו.
אינהאלט
דער ספר מגיד תעלומה איז א פירוש אויף מסכת ברכות אויפן סדר פון די דפים, אפצולערנען פשט אין גמרא רש"י און תוספות, ווי אויך אויף פארשידענע ערטער חסידישע געדאנקען.
אויסגאבעס
חלק א'
אויסער די אויסגאבעס, איז דער ספר מגיד תעלומה פארשידענע מאל ארויסגעגעבן געווארן, פאטאגראפירט פון אן אנדער אויסגאבע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - ש"ס קאַטעגאָריע:מפרשי הש"ס - ברכות
ווילרייק
ווילרייק (פלעמיש: Wilrijk) איז א דיסטריקט פון אנטווערפן אין דעם פלעמישע ראיאן פון בעלגיע. דער שטח איז 13.61 ק"מ 2 . די באפעלקערונג איז 38.319 איינוואוינערס.
היסטאריע
ווילרייק איז געווען א זעלבסט-שטענדיג געמיינדע ביז זי איז אום 1טן יאנואר 1983 צוגעפיגט געווארן צו אנטווערפן.
יידנטום
אין ווילרייק איז פלאצירט דער באקאנטע ישיבת עץ חיים ווילרייק. די ישיבה איז אויפגעשטעלט געווארן נאך פארן צווייטע וועלטס קריג. נאכן מלחמה איז דער ישיבה צוריק געפענט געווארן.
היינט איז דער ראש ישיבה הרב חיים ארי' שפיטץ זון פון ביסטריצער רב און איידעם פון חיים יוסף דוד ווייס באקאנט אלץ דער חיד"א ווייס.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלגיע קאַטעגאָריע:אנטווערפן
בשר בחלב
בשר בחלב איז טייטש פלייש מיט מילך, וואס יידן טארן נישט עסן. מן התורה איז אסור צו עסן פלייש פון א בהמה געקאכט מיט מילך אדער קעז. אויך איז אסור צו קאכן, און צו האבן הנאה פון בשר בחלב. מדרבנן איז אסור אויך פלייש פון חיות און עופות, ווי אויך איז אסור צו עסן פלייש אדער פליישיגע מאכלים צוזאמען מיט מילכיגס, און נאך א פליישיגער סעודה דארף מען ווארטן עטלעכע שעה'ן ביז מען מעג עסן מילכיגס. אסאך פון די דינים פון כשרות באהאנדלען בשר וחלב.
די דינים זענען אין שולחן ערוך יורה דעה.
קאַטעגאָריע:תרי"ג מצוות קאַטעגאָריע:כשרות
פוטער
פּוטער איז א מילכיגער פראדוקט, פראדוצירט פון אויפגעשאלקעטן מילך ביז עס קאנצעטרירט בלויז די פעטנס פון דעם מילך. עס ווערט מיינסטנס געניצט צו שמירן אויף ברויט אדער פרעגלן געקעכצן, און אויך אין געבעקס.
מען מאכט פוטער מערסטנט פון מילך פון קי, אבער קען מאכן זי אויך פון מילך פון אנדערע כשר'ע בהמות ווי שאף און ציגן.
טשאטיסגארה
טשאַטיסגאַרה (הינדי: छत्तीसगढ़) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין צענטראל-אינדיע, ארומגענומען מיט אוטאר פראדעש אין צפון, דזשארקהאנד אין צפון־מזרח, אדישא אין מזרח, טעלאנגאנע און אנדרא פראדעש אין דרום, מאהאראשטרא אין דרום־מערב און מאדהיא פראדעש צו צפון־מערב. טשאַטיסגאַרה איז געשאפן געווארן דעם 1טן נאוועמבער 2000 פון די 16 דרום־מזרחדיקע דיסטריקטן פון מאדהיא פראדעש.
פוטער
פוטער איז העל געל.
טשאטיסגארה
טשאַטיסגאַרה באדעקט א שטח פון 135,194.5 ק"מ², און איז דער צוועלפטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט שטח. מיט א באפעלקערונג פון 25,545,198 מענטשן (אין 2011), איז טשאַטיסגאַרה דער 16סטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אינדיע
וואוד גרין אונטערגרונט סטאנציע
וואוד גרין איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 19טן סעפטעמבער 1932 אויף דער קאקפאסטערס פארלענגערונג פון דער פיקאדילי ליניע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פיקאדילי ליניע סטאנציעס
פרענק וועלקער
קליין פֿרענקלין ווענדל "פֿרענק" וועלקער (ענגליש: Franklin Wendell "Frank" Welker, געבוירן דעם 12טן מערץ 1946) איז אן אמעריקאנער אקטיאר וואס מאכט רוב זיין קאריערע אלס א שטימע אקטיאר. ער איז בעסטנס באקאנט פֿאַר זיינע קלאנגען פֿון בעלי חיים און אַלס די אריגינעלע שטימע פֿון סקובי-דו.
קאטעגאריע:שטימע אקטיארן קאטעגאריע:פילם אקטיארן קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
ראנדקעווען
ראַנדקעווען (פון פויליש: Randka ראַנדקאַ), אדער אן אבשאוי, איז א פאַזע אין סאציאלע פארהעלטענישן וואו א מאנצביל און א פריילין טרעפן זיך אויף א ראַנדקע צו שאצן זיך אנאנד צי זיי זענען צוגעפאסט צו הייראטן. די ראנדקע קען זיין א שפאציער צוזאמען, אן אויספלוג אדער זיי עסן א מאלצייט צוזאמען. א בלינדע ראנדקע איז ווען צוויי מענטשן קומען צוזאמען וואס בכלל קענען זיך נישט און האבן נאך נישט קיין שייכות צוזאמען. ביי יידן און נאך א סך קולטורן איז איינגעפירט אז א דריטער פארטיי, א משפחה אדער א שדכן, זאל פארשטעלן די ראנדקע. לעצטנס האט זיך געמאכט אויפן אינטערנעץ ראנדקע וועבזייטלעך וואו קען זיך טרעפן.
קאַטעגאָריע:מענטשליכע באציאונגען
האלענדיש
[[טעקע:Map of the Dutch World.svg|קליין|300px|א מאפע ווו מען רעדט האלענדיש טונקל בלוי: אַמטיק און מוטערשפראך
בלוי: אדמיניסטראטיוו און אַמטיק, אבער נישט מוטערשפראך
העל בלוי: סעקונדער/נישט אמטיק
גרינער קוואדראט: מינדערהייט]]
האלענדיש אדער נעדערלענדיש (האלענדיש: Nederlands) איז א מערב־גערמאנישע שפראך וואס איבער 22 מיליאן מענטשן רעדן אלס מוטערשפראך, און איבער 5 מיליאן מענטשן אלס א צווייטער שפראך. רוב מוטערשפראך רעדער וואוינען אין האלאנד, בעלגיע און סורינאמע, און קלענערע צאלן רעדער אין טיילן פון פראנקרייך, דייטשלאנד און געוועזענע האלענדישע קאלאניעס. די שפראך איז גאנץ נאענט צו אנדערע מערב־גערמאניש שפראכן (למשל, ענגליש, מערב פריזיש און דייטשיש).
האלענדיש איז די פרינציפאלע און אפיציעלע שפראך פון האלאנד, פלאנדערן אין בעלגיע (וואס זייער דיאלעקט רופט זיך פלעמיש) און סורינאמע.
אין דרום אפריקע, איז איינע פון די שפראכן אפריקאנעריש, א האלענדישער דיאלעקט, גערעדט דורך די בורן.
וויקיפעדיע
די האלענדיש־שפראכיגע וויקיפעדיע איז די זיבעטע גרעסטע, און פארמאגט 600,000 ארטיקלען.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גערמאנישע שפראכן קאַטעגאָריע:האלאנד קאַטעגאָריע:בעלגיע
דער שפאקטיוו
קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאלן
סכך
ממוזער|סוכה המסוככת בענפי [[דקליים|דקל, שהם אחד החומרים השכיחים ביותר לסיכוך הסוכה.]] סכך איז די מאטריאל וואס מען נוצט צו באדעקן א סוכה, וואס ווערט גענוצט דורכאויס סוכות.
גיאם דע מאשא
גיאם דע מאַשא (1300 - אקטאבער 1377) איז געווען אַ מיטל־עלטערישער פראנצויזישער דיכטער און קאמפאזיטאר. ער האט געשריבן איבער 400 לידער, אַרייַנגערעכנט 235 באַללאַדעס, 76 ראָנדאען, 39 ווירעלאַיען, 24 לייען, 10 קאָמפּלאַינטעס, און 7 שאַנסאָן ראיאַל.
סכך
אין הלכה
סכך מוז על פי הלכה זיין פון א מאטריאל וועלכע וואקסט ארויס פון דער ערד (גידולו מן הקרקע), א שטייגער ווי די אפט-באנוצטע באמבו שטעקנס, לולבים, צי פארשידענע אנדערע סארטן בלעטער און ביימער. די סכך מוז אויך זיין אפגעשניטן פון דער ערד, איז למשל, אויב מאכט מען א סוכה אונטער א בוים, איז זי נישט כשר. אבער דער סכך מוז געמאכט ווערן פון א מאטריאל וואס איז נישט מקבל טומאה, דאס הייסט נישט קיין כלי ווי א לייטער אדער א באנק.
גיאם דע מאשא
ער איז געבוירן אין 1300 אין רהימס פֿראַנקרייַך. ער געשטארבן אין אפריל 1377.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מיטל אלטער קאַטעגאָריע:פראנצויזן קאַטעגאָריע:דיכטער קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
סכך
אין הלכה
אויך טאר די סכך נישט האבן קיין שלעכטע גערוף, וואס פאר'מיאוס'ט דאס זיצן אין דער סוכה.
דער סכך טאר נישט זיין העכער ווי 20 איילן פון דער באדן פון דער סוכה, כדי מען זאל דערקענען אז די סוכה איז באדעקט מיט סכך.
קאַטעגאָריע:סוכות
סמאלענסק
סמאָלענסק (רוסיש: Смоленск) איז א שטאט אין רוסלאנד, די הויפט שטאט פון די געגנט.
היסטאריע
אין תרע״ד איז בערעלע חגי געווארן חזן אין סמאלענסק.
לינקען
קאטעגאריע:שטעט אין רוסלאנד
קאסטא ריקא
קליין|340px|בילדער פון קאָסטאַ ריקאַ קאסטאַ ריקאַ, אפיציעל די רעפובליק פון קאסטאַ ריקאַ , איז א לאנד אין צענטראלער אמעריקע מיט א שטח פון 130,373 ק"מ2. דאס לאנד גרענעצט ניקאראגוא צו צפון און פאנאמא צו דרום, מיטן קאראאיבישן ים צו מזרח און דעם פאציפישן אקעאן צו מערב. די הויפטשטאט איז סאן האזע.
קאסטא ריקא איז דאס איינציגע לאנד אין לאטיין אמעריקע וואס איז אין די ליסטע פון די 22 עלטסטע דעמאקראטיעס. אין 1949 האט קאסטא ריקא אפגעשאפן זיין ארמיי. אין 1821 האט קאסטא ריקא זיך געשיידט פון שפאניע און אין 1823 זיך פארבינדן אין דער פעדעראלער רעפובליק פון צענטראלער אמעריקע, ביז 1839. אין 1824 איז סאן האזע געווארן די הויפטשטאט.
21סטן אפריל
דעם 21סטן אפריל איז דער 111טער טאג פון יאר (112טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 254 טעג.
קאסטא ריקא
די הויפט שפראך איז שפאניש.
אבל
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
קאסטא ריקא
קאסטא ריקא איז א דעמאקראטישע רעפובליק.
דער קלימאט איז טראפיש א גאנץ יאר.
קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע קאַטעגאָריע:צענטראלע אמעריקע
21סטן אפריל
געשטארבן
קליין|100px|דער שרייבער מארק טוויין
מנחם מענדל הורוויץ (לינסק) (ב)
רבי מנחם מענדל הורוויץ זצ"ל (דער צווייטער) (ה'תרמ"ד - ה'תש"ג), רב אין לינסק.
אפשטאם
רבי מענדל'י איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ד (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ (דער צווייטער) , רב אין לינסק, א זון פון הרב מנחם מענדל הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב אברהם חיים הורוויץ, רב אין לינסק, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת הינדא רחמה א טאכטער פון הרב נפתלי צבי פרנס, פון צאנז, אן אייניקל פון מגלה עמוקות.
רבנות
נאך זיין חתונה האט רבי מענדל'י געוואוינט אין סטראפקאוו אין געגעסען קעסט ביי זיין שווער, נאכהער האט ער זיך געצויגן מיט זיין שווער קיין קאשוי. אין יאר ה'תרפ"ג ווען זיין פאטער איז נפטר געווארן איז רבי מענדל'י אויפגענומען געווארן אלס ממלא מקום פון פאטער, רב אין לינסק, מיט אים האט זיך געשלאסן דאס לינסקער רבנות וואס האט זיך געצויגן איבער צוויי הונדערט יאר.
הסתלקות
רבי מענדל'י איז דערשאסן געווארן אין זעסלאוו ה'תש"ג, הי"ד.
24סטן מיי
דעם 24סטן מיי איז דער 144סטער טאג פון יאר (145סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 221 טעג.
מנחם מענדל הורוויץ (לינסק) (ב)
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לינסק
24סטן מיי
פייערטעג
24
צבי הירש מייזליש
הרב צבי הירש מייזליש (געב׳ תרצ״ט) איז געוועהן די צווייטער שאפראנער רב אין ניו יארק.
ער איז געבוירן געווארן אין יאר תרצ״ט צו זיין פאטער הרב חיים מייזליש סארוואשער רב און זיין מוטער יאכעט, אפאר יאר נאך זיין ברודער יהושע וואס איז שפעטער געווארן ליעזשער רב אין לאנדאן. ער האט געלערנט אין סאטמאר (ניו יארק) וואו ער האט אפגעשריבן די סוגיא שיעורים פון דעם סאטמארער רב, רבי יואל טייטלבוים, און ארויס געגעבן שפעטער די חידושי סוגיות.
אין יאר תש״ך האט ער חתונה געהאט צו מרים, א טאכטער פון רבי שמעון ישראל פאזען דער שאפראנער רב. ווען זיין שווער איז אוועק אין יאר תשכ״ט האט ער איבערגענומען זיין ביהמ״ד און שפעטער געעפנט די מוסדות מיט א ישיבה.
זיינע קינדער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים
אור זרוע
אור זרוע איז א הלכה ספר פון רבינו יצחק מויינא. אור זרוע איז א הלכה ספר פון רבינו יצחק מויינא.
רעפערענצן
שם הגדולים מערכת גדולים אות [ש ד] קאַטעגאָריע:ספרים קאטעגאריע:ראשונים
ריבניץ
ריבניץ איז א שטאט אין טראנסניסטריע, מאלדאווע. אין 2004, האט עס געהאט א באפעלקערונג פון 53,648. ריבניץ געפינט זיך אין דעם צפון טייל פון טראנסניסטריע, אויפן לינקן ברעג פונעם נעסטער; צווישן דער שטאט און דעם טייך איז א דאמבע.
היסטאריע
ריבניץ איז געגרינדעט אין 1628.
אין 1926 זענען 38.6% פון די איינוואוינער געווען יידן, די גרעסטע גרופע.
באקאנטע מענטשן פון ריבניץ
קאַטעגאָריע:מאלדאווע קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
שלום יוסף פרידמאן (הוסיאטין)
רבי שלום יוסף פרידמאן זצ"ל (ה'תר"ך - ז' טבת ה'תרמ"ג), פון הוסיאטין.
הסתלקות
רבי שלום יוסף איז נפטר געווארן זייער יונג, אין עלטער פון דריי און צוואנציג יאר ז' טבת ה'תרמ"ג.
פאמיליע
בזיווג שני האט רבי ישראל געהייראט א טאכטער פון הרב חיים האגער פון אנטוניא.
רעפערענצן
קאטעגאריע:רוזשין
בעלזא
קליין|250px|דער בית מדרש פון בעלזא אין ירושלים בעלזא איז א חסידות געגרינדעט דורך הרב שלום רוקח אין דער שטאט בעלזא אין מזרח גאליציע, אמאל פוילן, היינט אוקראינע. דער הויף ציילט צענדליגער בתי מדרש און חינוך אין אסאך יידישע קהילות אויף דער וועלט.
הרב שלום
הרב שלום, וואס ווערט גערופן דער ערשטער בעלזער רב איז געווען באקאנט אלס וועלט'ס בארימטער בעל מופת צו וועמען צענדליגער טויזנטער אידן און נישט אידן האבן געשטראמט אויף ישועות און רפואות. צו ווערן אויסגעהאלפן און אויסגעהיילט. ביי א סאך תלמידים פון דעם חוזה פון לובלין, רבי יעקב יצחק הורוויץ, איז ער געווען אנגענומען אלס דער ממשיך דרכו. ער האט אויפגעבויעט אין זיינער צייט די שענסטע שול אין גאליציע. ער איז נפטר געווארן כ"ז אלול ה'תרט"ו, און ליגט אין שטאט בעלזא.
הרב יהושע
הרב יהושע, דער מיטעלער בעלזער רב, נאך אים האט איבער גענומען דאס רבנות פון דעם שטעטל בעלזא זיין יונגסטער זון הרב יהושע רוקח, באקאנט אלס דער גרויסער לוחם קעגן דער רעפארם באוועגונג און משכילים. ער האט געגרינדעט אן ארטאדאקסישע באוועגונג אין גאליציע באקאנט אלס 'מחזיקי הדת'. אויך האט ער געגרינדעט דעם ערשטן ארטאדאקסישן צייטשריפט אונטערן נאמען 'קול מחזיקי הדת'. ער איז נפטר געווארן כ"ג שבט תרנ"ד אין וויען, עסטרייך נאך א געפאהרפולער אפאראציע וואס ער איז אריבער, און ליגט אין בעלזא.
הרב ישכר דוב
נאך הרב יהושע איז דאס רבנות פון בעלזא אריבער צו זיין צווייטן זון הרב ישכר דוב רוקח, אנגערופן דער פריערדיגער בעלזער רב. באקאנט אלס חכם הרזים און א געוואלדיגער קלוגער מענטש. אויך זיין גאונות און גדלות בתורה האט באקומען א נאמען און צעשפרייט געווארן איבער גאנץ אייראפע ווי אויך ארץ ישראל און אמעריקע. ביי דער ערשטער וועלט'ס קריג האט ער אויסגעוואנדערט אויף אונגארן ווי ער האט זיך אויפגעהאלטן און מונקאטש און אין ראצפערט. זייענדיג און מונקאטש האט אויסגעבראכן די באקאנטע מחלוקה צווישן מונקאטש און בעלזא, הויפטזעכטליך צוליב דער קפידא פון דעם ארטיגן שטאט'ס רב רבי חיים אלעזר שפירא באקאנט אלס מחבר פון ספר ׳מנחת אלעזר׳. ער איז נפטר געווארן כ"ב מרחשוון תרפ"ז, און ליגט אין בעלזא.
קליין|רעכטס|הרב אהרן רוקח
הרב אהרן
נאך הרב ישכר דוב איז געקרוינט געווארן זיין עלטסטער זון רבי אהרן רוקח אלס רב פון דער שטאט בעלזא. באקאנט אלס זעלטענער פרוש און קדוש וטהור, עס איז געפאלען א שרעקליכע פחד דקדושה אויף יעדער וואס האט נאר געקוקט אויף זיין הייליגער געזיכט, אלע צדיקים פון זיין דור האבן זיך מכניע געווען פאר אים, ער איז אנגענומען אלס דער ריכטיגער 'צדיק הדור' פון זיינער צייט ביי אלע חסידישע און אפילו טייל ליטווישע קרייזן אן אויסנאם.
נאך דער חורבן אייראפע האט רבי אהרן רוקח זצ"ל, וועלכער איז געווען באקאנט אלס א מלאך אלוקים מיט זיין הייליגער פירונג, צוריק אויפגעבויט די קהילה אין ארץ-ישראל און אין חוץ-לארץ. ער איז נפטר געווארן פלוצלינג מוצאי שבת עקב כ"א אב תשי"ז אין ירושלים עיר הקודש, זיין פטירה האט אויפגעשוידערט דעם גאנצן ארטדאקסישן יודענטום איבער דער גארער וועלט. ער ליגט אין הר המנוחות אין גבעת שאול, ירושלים.
הרב ישכר דוב (היינטיקער רבי)
ניין יאר נאך זיין פטירה האט מען אויפגענומען זיין פלומעניק הרב ישכר דוב רוקח, די הכתרה איז פארגעקומען נאך דעם וואס ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון דעם וויזשניצער רבי'ן משה יהושע האגער אין אדר ה'תשכ"ו, נאך איידער ער איז געווארן אכצן יאר אלט.
אונטער זיין הנהגה האט דאס חסידות געבליעט. די הויפטקווארטיר געפינט זיך אין קרית בעלזא, ירושלים, וואו מ'האט געבויעט דעם בעלזער בית מדרש אין א ריזיגער געביידע, אויפן סטיל פונעם בית מדרש אין דער שטאט בעלז. לעבן דעם בית מדרש געפינט זיך דעם רבי'נס הויז, און אין דער ארומיגן געגנט וואוינען בערך טויזנט בעלזער חסידים.
דער רבי לייגט אריין א ספעציעלע ארבעט אין חינוך, וואו ער מאכט חידושים אין נייע איינפירונגען, ווי צום ביישפיל דעם באניץ פון פסיכאלאגן און סאציאלע באדינונגען אין זיינע מוסדות, און אויך אין קירוב רחוקים. ער האט אויפגעשטעלט די ארגאניזאציעס "תורה ואמונה" "צהר" אין "הידברות", וועלכע זענען באקאנט און דעם עולם התשובה אין ארץ ישראל. אויך האט דער רבי סטימולירט ר' מיילעך פירער אויפצושטעלן די עזרה למרפא ארגאניזאציע.
אלכסנדר ליזען
אלעקסאנדער ליזען (אוקראַיניש - Олександр Лізен; דער אמתער פֿאַמיליע-נאָמען – ליזענבערג; 1911, הײַדאַקי, וואָלינער גובערניע – 2000, לעמבערג) איז געווען אַ ייִדישער פּראָזאַיקער, וואָס האָט געשריבן אויף אוקראַיִניש און אויף ייִדיש.
בעלזא
הרב ישכר דוב (היינטיקער רבי)
אין ארץ ישראל האט בעלזא שטיבלעך אין בני ברק, אשדוד, בית שמש, תל אביב, קרית גת, נוף הגליל און חיפה; אין חו"ל אין בארא פארק, מאנסי, וויליאמסבורג, סטעטן איילענד, לעיקוואד, מאנטרעאל, אנטווערפן, לאנדאן, מאנטשעסטער, ציריך, ווין, מעלבארן און סאא פאולא.
אלכסנדר ליזען
לעבנס-געשיכטע
אלעקסאנדער ליזענבערג איז געבוירן געוואָרן אינעם דאָרף הײַדאַקי אין דער וואָלינער גובערניע פֿון דער רוסלענדישער אימפּעריע אין אַן אָרעמער משפּחה. ער איז אויסגעוואַקסן אינעם וואָלינער שטעטל קופּעל. אין 1923 איז דער קומענדיקער שרײַבער געוואָרן אַ מיטגליד אין "השומר הצעיר". שפּעטער איז ער אַריבערגעפֿאָרן קיין מאָסקווע, וווּ ער האָט פֿאָרגעזעצט זײַן ציוניסטישע טעטיקייט. אין 1929 האָט נ.ק.וו.ד. אַרעסטירט אים און ביז 1933 איז אלעקסאנדער ליזענבערג געווען אין תּפֿיסות און לאַגערן, דערנאָך, במשך פֿון 3 יאָר – אין פֿאַרשיקונג. אין 1936 איז ער באפֿרײַט געוואָרן און זיך באַזעצט אין קיִעוו. אלעקסאנדער ליזענבערג האָט גענומען אַן אָנטייל אין דער צווייטער וועלט-מלחמה אין די רייען פֿון דער סאָוועטישער אַרמיי. נאָכן זיג האָט ער זיך באַזעצט אין לעמבערג. ער האָט פֿאַרענדיקט דעם לעמבערגער עקאָנאָמיק-אינסטיטוט און געאַרבעט אַלס בוכהאַלטער. אין 1988 האָט ער אָנרגאַניזירט די לעמבערגער געזעלשאַפֿט פון דער ייִדישער קולטור אויף שלום-עליכֿמס נאָמען און איז געוואָרן זײַן ערשטער פֿאָרזיצער. אלעקסאנדער ליזען איז געשטאָרבן אין לעמבערג אין 2000.
בעלזא
הרב ישכר דוב (היינטיקער רבי)
א קליינט צאל פון די חסידים האבן זיך נישט געוואלט אונטערווארפן אונטערן נייעם רבי'ן און האלטן זיך נאך בעלזער חסידים פון רבי אהרן רוקח זצ"ל. זיי האבן אנגענומען אלס רבי יהושע רוקח, אדמו"ר פון מאכניווקא.
פאליען-ריסקעווע
פאָליען-ריסקעווע (  ;  אדער Havasmező ;     ; ) איז א קאמונע אין דעם מאראמאשער קרייז, רומעניע, 10 ק״מ דרום פון אויבער ווישעווע און 25 ק״מ צפון-מערב פון בארשא. זי איז איינער פון די עלצטע ערטער אין מאַראַמאראש, דערמאנט צום ערשטן מאָל אין יאר 1353. זי איז די גרעסטע קאמונע אין דעם קרייז און באשטייט פון איין דאָרף, פאליען-ריסקעווע.
די קאץ דער פאיאץ
עס איז ערשיינען דורך פארלאג עשרים וארבע פון ניו יארק און מיטגעשטיצט פון די יוגנטרוף פראגראם לייענוואַרג פֿאַר קליינוואַרג - א סעריע פון קינדער ביכער אויף יידיש.
פאליען-ריסקעווע
יידישע היסטאריע
די יידישע באפעלקערונג פון פאליען-ריסקעווע איז געווען 623 (אין יאר 1880) און 726 (אין 1930).
בעלזא
בעלזער ישיבות
דאס בעלזער חסידות האט זעקס ישיבה גדולות אין ארץ ישראל: אין יאר תשס"ו האט מען אויפגעשטעלט א ישיבה פאר עלטערע בחורים וואס האבן שוין געלערנט דריי יאר אין ישיבה גדולה. די ישיבה איז געווען אין ירושלים אין דעם בנין פון קאלעוו אין שיכון חב"ד, ווי אויך אין הר חוצבים, און געפינט זיך היינט אין גבעת שאול, ירושלים, אינעווייניג פון דער באקאנטער דיסקין געביידע
די קאץ דער פאיאץ
דאס בוך איז געשריבן אין יידישע אותיות, מערסטנס אין גראמען. זייט ביי זייט מיט די זעלבע ווערטער אין לאטיינישע בוכשטאבן וועלכע קען העלפן ארויסזאגן די ווערטער פאר די וואס זענען אנהייבער אין די שפראך.
בעלזא
בעלזער ישיבות
אין אלול פון יאר תשע"ג האט מען אויפגעשטעלט די ישיבה קדושת אהרן וואס געפינט זוך אינעם גרויסן בעלזער בית המדרש אין ירושלים.
די קאץ דער פאיאץ
דאס בוך אנטהאלט א ס"ה פון 63 זייטן. אויך פארמאגט עס די ארגינעלע מאלערייען פונעם קאץ, די קינדער און די פיש.
עס איז געדרוקט אין סינגאפור.
וועבלינקען
קאטעגאריע:יידיש-שפראכיגע קינדער ביכער קאטעגאריע:ביכער ערשינען אין 2003
פאליען-ריסקעווע
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים קאַטעגאָריע:רומעניע קאַטעגאָריע:דערפער
בעלזא
בעלזער ישיבות
בעלז האט ישיבה קטנות אין ירושלים, בית חלקיה, טעלז סטאן, קוממיות, בני ברק, אשדוד, בית שמש, לאנדאן, מאנטשעסטער, אנטווערפן, מאנטרעאל, בארא פארק און מאנסי.
אנזיכטיקע חסידים
פריערדיקע:
היינטיקע:
חיים ברוך האלבערשטאם
רבי חיים ברוך האלבערשטאם הי"ד (ה'תרמ"ז - ה'תש"ב), רב אין פריסטיק.
אפשטאם
רבי חיים ברוך איז געבוירן ה'תרמ"ז (אומגעפעהר), צו זיין פאטער הרב מנחם מענדל האלבערשטאם, רב אין פריסטיק, א זון פון הרב אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין דוקלא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם רב אין קשאנאוו, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת פייגא ביילא א טאכטער פון הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב.
רבנות
רבי חיים ברוך
אין יאר ה'תרפ"ו נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי חיים ברוך געווארן רב אין פריסטיק.
הסתלקות
רבי חיים ברוך איז אומגעקומן אויף קידוש השם, הי"ד.
פאמיליע
אין יאר ה'תרע"ב האט רבי חיים ברוך געהייראט מרת רייזל א טאכטער פון הרב יעקב קאפיל פרנס פון גארליץ. זיי זענען אומגעקומן צוזאמען מיט זייער פאמיליע אויף קידוש השם, הי"ד. זייערע קינדער:
אלכסנדר ליזען
ליטעראַרישע טעטיקייט
אַלס פּראָזאַיקער אויף אוקראַיִניש האָט אלעקסאנדער ליזען דעביוטירט אין 1959 אויף די שפּאַלטן פֿונעם לעמבערגער זשורנאַל "זשאָווטען". אין 1966 איז דערשינען זײַן ערשט בוך אויף אוקראַיִניש. אין 1970 האָט אלעקסאנדער ליזען דעביוטירט אויף יידיש אינעם מאָסקווער זשורנאַל "סאָוועטישע היימלאַנד". זינט דעם איז ער געוואָרן א צוויי-שפּראַכיקער ליטעראַט. זײַן ערשט בוך אויף ייִדיש איז דערשינען אין 1981. אויף ייִדיש האָט ער זיך געדרוקט אויך אין די צײַטונגען "ביראָבידזשאַנער שטערן" און "פֿאָלקס-שטימע" (וואַרשע).
זײַנע ביכער
·        Монумент, Львів, “Каменяр”, 1966
·        Зелені надгробники, Львів, “Каменяр”, 1969
·        Корінь добра, Львів, “Каменяр”, 1973
·        נחומקע אתרוג, מאָסקווע, "סאָוועטסקי פּיסאַטעל", 1981
·        Друге сонце, Львів, “Каменяр”, 1982
·        אַלע קאָלירן פונעם רעגנבויגן, מאָסקווע, "סאָוועטסקי פּיסאַטעל", 1984
·        Даймоніон або Життя та смерть Василя Дударя, Київ, “Радянський письменник”, 1990
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
חיים ברוך האלבערשטאם
רעפערענצן
האלבערשטאם, חנה קאַטעגאָריע:קשאנאוו קאַטעגאָריע:שינאווא קאַטעגאָריע:גארליץ
שלום כהן
הרב שלום כהן (גערופן חכם שלום; י"ב חשוון ה'תרצ"א, 3טן נאוועמבער 1930 – כ"ה אב ה'תשפ"ב, 22סטן אויגוסט 2022) איז געווען א ספרדי'שער גדול, ראש ישיבה פון ישיבת פורת יוסף, און נשיא פון מועצת חכמי התורה.
ביאגראפיע
דער רב איז געבוירן אין ירושלים אין יאר תרצ"א, צו זיין טאטע רבי אפרים כהן, ראש ישיבת המקובלים.
אלס בחור האט ער געלערנט אין ישיבת פורת יוסף ביי זיין ראש ישיבה רבי עזרא עטייה זצ"ל פון די מנהיגי עדת הספרדים.
נאך זיין חתונה איז ער געווארן א מגיד שיעור אין ישיבת פורת יוסף און געעפנט נאך אן אפטיילונג אין דעם קאטאמאן געגנט אין ירושלים.
ער האט געהאט א נאנטן קשר מיט מרן עובדיה יוסף, און ווען ער איז אוועק פון דער וועלט האט מען אים אויפגענומען אלס נשיא פון מועצת חכמי התורה.
אפטא
אַפטא איז א שטעטל אין פוילן, אין דער שווענטאקזשיסקער וואויוואדעשאפט. זי איז די הויפטשטאט פון דער אפטער פאוויאט. איר באפעלקערונג איז 7,833 (2007).