cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
תלמידי בעש"ט
תלמידים וואס זענען נאך נישט באשריבן
רבי דוד פירקוס ( - ה'תקל"ב), מגיד אין מעזשביזש.
רבי דוד פון שאריגראד.
רבי זאב וואלף קיצעס.
רבי זאב פון אליק.
רבי זעליג פון לאטושוב.
רבי חיים פון קראסנא.
רבי יהודה ליב פון פולנאה ( - כ"א טבת ה'תק"ל), מוכיח פון פולנאה.
רבי יואל פון נעמיראוו ( - ה'תקמ"ח).
רבי יודל פון טשודנאוו.
רבי יונה "דער גוטער" פון אוסטראה.
רבי יונה פון קאמינקא.
רבי יונה פון פולוצק.
רבי יוסף יואל פון סטעפאן ( - ה'תק"ל).
רבי יוסף יוזפא פון אוסטראה.
רבי יוסף משה פון מעזשביזש.
רבי יוסף פון זורניץ.
רבי יוסף פון קאמינקא.
רבי יוסף פון דראהאביטש.
רבי יוסף אשכנזי.
רבי יוסף מלמד פון חמעלניק
רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין
רבי יחיאל מיכל, רב אין האראדנע.
רבי יעקב פון מעזשביזש
רבי יצחק פון מעזריטש
רבי יצחק דוב מרגליות, רב אין יאזלאוויץ.
רבי ישכר בער פון ליובאוויטש.
רבי ישכר פון קעשענעוו
רבי ישעיהו פון יאנאוו ( - כ"ב אייר ה'תקנ"ד), מגיד אין דינאוויץ.
רבי ישראל פון סאטינאוו.
רבי לייב שרה'ס (י"ז תמוז ה'ת"ץ - ד' אדר ב' ה'תקנ"ו).
רבי לייב קעסלער
רבי ליפא פון חמעלניק
רבי מאיר מרגליות ( - י' אייר ה'תק"ן), רב אין אוסטראה און לעמבערג.
רבי מנחם מענדל פון באר ( - י"ב ניסן ה'תקכ"ב).
רבי מנחם מענדל פון דוביסאר
רבי מנחם מענדל פון קאלאמייע
רבי מרדכי פון זאסלאוו
רבי משה קעדס
רבי משה פון שאטנאווע
רבי משה רב אין שדה חדש
רבי משה פון קיטוב ( - י"ז שבט ה'תצ"ח).
רבי משה שהם, רב אין דאלינא.
רבי נחמן פון קאסאוו
רבי נטע פון אוורוטש
רבי ניסן קאטץ פון וואהרט
רבי פאלק פון טיטשלניק
רבי צבי
רבי צבי חסיד פון זלאטשאוו
רבי צבי הערש פון אוסטראה ( - י"ג טבת ה'תקמ"ט)
רבי צבי הערש פון קאמינקא ( - ז' טבת ה'תקמ"א).
רבי שמואל פון קאמינקא ( - ה'תקצ"א).
רבי שבתי פון ראשקאוו (ה'תט"ו - ה'תק"ה).
די רשימה איז זיכער נישט פערטיג!!
קאַטעגאָריע:חסידות תלמידי בעל שם טוב *
צענטראל-אפריקאנישע רעפובליק
די צענטראל-אפֿריקאנישע רעפובליק (סאנגא: Ködörösêse tî Bêafrîka; ) איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראלער אַפֿריקע, וואס גרענעצט זיך מיט קאמערון צו מערב, טשאד צו צפון, סודאן צו צפון־מזרח, דער דרום סודאן צו מזרח, און די רעפובליק פון קאנגא און דעמאקראטישע רעפובליק פון קאנגא צו דרום. איר הױפּטשטאָט איז באנגי. דאס לאנד באדעקט א שטח פון אומגעפער 620,000 קוואדראט ק"מ און די באפעלקערונג פונעם לאנד איז בערך 4.4 מיליאן (אין 2008).
פון תר"ע (1910) ביז תש"ך (1960) איז די טעריטאריע פונעם לאנד געווען א טייל פון דער פראצויזישער קאלאניע צענטראלע עקוואטארישע אפריקע מיטן נאמען "אובאַנגי שאַרי". צוויי דריטל פונעם לאנד ליגט אינעם בעקן פונעם אובאנגי טייך, וואס פליסט דרום אין קאנגא אריין.
עקאנאמיע
די צענטראל-אפֿריקאנישע רעפובליק ווערט גערעכנט איינע פון די ווינציקסט אנטוויקלטע לענדער אין דער וועלט.
דעמאגראפיע
47% פון דער באפעלקערונג איז אונטער דער עלטער פון 15.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:לענדער אין אפריקע
25סטן סעפטעמבער
געשעענישן פונעם טאג
25
דידי הררי
קליין| דוד דידי הררי
דוד "דידי" הררי (געבוירן דעם י"ז תמוז תשט"ז, 26סטן יוני 1956) איז אַ ישראלדיקער פֿאַרוויילער, טעלעוויזיע פּרעזענטאַטאָר, און ראַדיאָ בראָדקאַסטער. אין 2015 האָט ער געדינט ווי אַ פערזענלעכער ראטגעבער פאר די מעדיע אין פרעמיער מיניסטער בנימין נתניהו'ס וואַלן קאַמפּיין.
ביאגראפיע
קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
הארא און ווילדסטאן סטאנציע
הארא און ווילדסטאן (ענגליש: Harrow & Wealdstone) איז א נעצווערק באן סטאנציע אין ווילדסטאן, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער בעקערלו ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט, דער וואטפארד ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט, לאנדאן נארדוועסטערן אייזנבאן און סאדערן באדינונגען. די סטאנציע געפינט זיך ביים גרענעץ פון הארא און ווילדסטאן, און איז אין טראוולקארט זאנע 5.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט די לאנדאן און בירמינגהאם באן מיטן נאמען הארא אום 20סטן יולי 1837 אין א געגנט פון פעלדער אין מידלסעקס. ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט האט ווילדסטאן זיך אנטוויקלט פון א דארף און די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען. אום 16טן אפריל 1917 איז די בעקערלו ליניע געווארן פארלענגערט פון ווילזדן קנופ ביז און האבן זיך אפגעשטעלט אין הארא און ווילדסטאן סטאנציע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:לאנדאנער איבערגרונט סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
היים אויפן קייט
היים אויפן קייט (ענגליש: Home on the Range) איז א 2004 אמעריקאנישער אנימירטער פילם. עס איז געווארן פראדוצירט דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און פארשפרייט דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער 45סטן פילם אין דער וואלט דיזני אנימירטע קלאסישע פילמען סעריע.
קאטעגאריע:2004 פילמען קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען קאטעגאריע:פילמען איבער בעלי חיים
מירון
מושב מֵירוֹן איז א רעליגיעזער מושב אין אויבער גליל ביים פוס פון בארג מירון וואס געהערט צום מרום הגליל ראיאנאט.
דער ישוב הייסט נאך דעם אלטען מירון וואס האט געוואוינט דערנעבן, און זיין נאמען ווערט אפגעהיט אויפן נאמען פונעם אראבישן דארף וואס איז דארט געווען. דער ארט איז באקאנט מיט דעם קבר פון רבי שמעון בר יוחאי פון בארג מירון, וואס געפינט זיך אין איר אויסשטאנד, וואס ווערט באזוכט דורך הונדערטער טויזנטער מענטשן אויף ל"ג בעומר יעדן יאר.
דער רב פונעם מושב זינט תשי"ט איז הרב מאיר זאב שטערן. נפטר געווארן בשנת תשפ”ב.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:יישובים אין ישראל קאַטעגאָריע:ל"ג בעומר קאַטעגאָריע:מירון
הבתולה ממאה שערים
הבתולה ממאה שערים (יודיש: די מיידל פון מאה שערים) איז א בוך אויף העברעיאיש ערשינען צוערשט אין תל אביב אום ה'תשכ"ח, געשריבן דורך אלי בן ישי וועגן די איבערלעבונגען פון א מיידל וואס איז אויפגעוואקסן אין מאה שערים.
כאטש דער שרייבער מאכט קלאר אז עס איז אן אויסגעטראכטע מעשה, זעט מען קלאר אז דער פארפאסער איז אויפגעוואקסן אין א חרדישן קווארטאל און איז נאענט באקאנט מיטן פרומען לעבנס-שטייגער.
וועב-לינקען
קאַטעגאָריע:ראמאנען קאַטעגאָריע:חרדישע יידנטום קאטעגאריע:העברעיאישע ביכער קאטעגאריע:ביכער ערשינען אין יאהר ה'תשכ"ח
15טן פעברואר
דעם 15טן פעברואר איז דער 46סטער טאג פון יאר אין דער זיבעטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 319טעג (320 אין אן עיבור־יאר).
געשטארבן
15
מאיר נתן האלבערשטאם
רבי מאיר נתן האלבערשטאם זצ"ל (ה'תקפ"ה – ט"ו מנחם אב ה'תרט"ו). ער איז געווען דער דריטער זון פון דעם דברי חיים.
אפשטאם
רבי מאיר נתן איז געבוירן און יאר ה'תקפ"ה, צו זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים, און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, דער ברוך טעם.
הסתלקות
רבי מאיר נתן איז נפטר געווארן זייער יונג ט"ו מנחם אב ה'תרט"ו.
פאמיליע
רבי מאיר נתן האט געהייראט מרת ביילא א טאכטער פון, הרב אליעזר הורוויץ, דער דזשיקאווער רב, זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:צאנז קאַטעגאָריע:דזשיקאוו
פעמיניזם: דער מיאוסער אמת
"פעמיניזם: דער מיאוסער אמת" איז אַ בוך וואָס איז געשריבן פֿון מײַק בוקאַנאַן (ענגליש: "Mike Buchanan") (דרוקרעכט 2016, כאָטש דער אַרויסקום פֿון דעם עלעקטראָנישן ביכל איז אים יאָר 2012 אַרויסגעקומען). לויט דער הקדמה, צעפרטלט דאָס בוך אַ סך ראַדיקאַלע פֿעמיניסטישע מיטאָסן, אָנבושהדיקע ליגנטן און פֿאָרשט אויס דעם היזק וואָס ראַדיקאַלער פֿעמיניזם האָט אויסגעאַרבעט אויף באַציִונגען און דער משפחה אין דער מערבדיקער וועלט. לויט דעם אַרײַנפֿיר, בקרוב פֿאַר דער אויסגאַבע פֿון דער עלעקטראָניש־ביכל־אויפֿלאַגע פֿון דעם דאָזיגן בוך, האָט דער מחבר, וואָס איז דער מנהיג פֿון דער פּאָליטישער פּאַרטיי "יושר פֿאַר מענער און ייִנגלעך (און די פֿרויען וואָס האָבן זיי ליב) (ענגליש: "Justice for Men and Boys (and the Women Who Love Them (J4MB))), איניציִיִרט די "קעגן־פֿעמיניזם־ליגע" (ענגליש: "Anti-Feminism League"). בקרוב נאָך דעם האָט ער איניציִיִרט "קאַמפּאַניע פֿאַר זכות אין מיסחר" (ענגליש: (Campaign for Merit in Business" (C4MB)").
אשר אריאלי
הרב אשר יהודה לייב אריאלי (געבוירן תשי"ז) איז א מגיד שיעור אין דער מירער ישיבה און אין ישיבת תפארת צבי אין ירושלים. זיין בלאַט שעור אין מיר איז דער גרעסטער אין דער װעלט, מיט 700 תלמידים טאג־טעגלעך.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:מירער ישיבה קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
יידיש הומאריסטא לידער אויסגעפירט פון מאקס פערלמאן
יידיש הומאריסטא לידער אויסגעפירט פון מאקס פערלמאן איז א מוזיק אלבאם פון 1987 מיט ניין יודישע ליעדער געזינגען דורך מאקס פערלמאן.
די קאסעטע איז ארויסגעגעהבן געווארן דורך התקליט פון חיפה אין די סעריע פון שירים גדולים ביידיש. קאוד נומער 40114.
אינהאלט
עהרשטע זייט:
קאטעגאריע:אידישע ניגונים קאסעטעס קאטעגאריע:הומאר
לוזשיץ
לוזשיץ איז אַ  ראיאן אין מיזרח דײַטשלאַנד לעבן דער פּױלישער גרענעץ. אין דער געגנט וואוינט דאָס סאָרבישע פֿאָלק. דער איטאַליִענישער נאָמען לוצאַטאָ (פֿון רמח"ל) שטאמט פון לוזשיץ.
קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
רבי ר' העשיל פון קראקע
קליין|די נייע איבערגעמאכטע מציבה פון רבי׳ן ר' העשיל אין קראקע רבי אברהם יהושע העשיל פון קראקע (~ה'שנ"ה, 1595 – כ' תשרי ה'תכ"ד, 21סטן אקטאבער 1663), באקאנט אלס דער רבי ר' העשיל (פון קראקע) איז געווען פון די גרעסטע רבנים און פוסקים אין זיין דור.
ער האט געדינט ווי ראש ישיבה און שטאט׳ס רב אין לובלין און קראקע.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן ארום שנת שנ"ה צו זיין פטאער רבי יעקב, וואס איז גיווען דער רב און ראש ישיבה אין בריסק, ליטא (היינט בעלארוס). ר' העשיל איז בעיקר געווען א תלמיד פון זיין טאטע, מיט די צייט האט ער צו געהאלפן זיין טאטע מיטן פירן זיין ישיבה אין בריסק. זיין ערשטער ווייב איז אוועק יונגערהייט, אין יאר שצ"ה איז זיין פטאער ר' יעקב נתקבל געווארן אלץ רב און ראש ישיבה אין דער שטאט לובלין, פוילן. אויך דארט איז ער געשטאנען צו זיין פאטערס זייט און איז געווען זיין רעכטע האנט. אין יאר ת"ד איז זיין טאטע אוועק און ר' העשיל האט ווייטער געפירט די ישיבה, אין יאר ת"י איז ער אויכעט נתמנה געווארן אלץ רב פון דער שטאט. אינעם יאר תי"ד איז אוועק דער תוספת יום טוב, רבי יום-טוב ליפמאן העלער, וואס האט געדינט אלס רב פון קראקע, און דער רבי ר' העשיל איז נתמנה געווארן רב אין זיין פלאץ. אין קראקע האט ער אויכעט געפירט די ישיבה, דארט האט ער געהאט גאר חשובע תלמידים ועלכע א גרויסע טייל פון זיי זענען שפעטער געווארען פון די גדולי הדור (זעה שפעטער).
ער ווערט גערעכענט אלץ איינער פון די גדולי הדור, און איז געווען זייער באליבט ביי די מאסען.
זיין שיטה פון לערנען איז געווען צו פארטיפען אין די רייד פון די גמרא מיט רש"י און תוספות, און פון דארט ווייטער צו לערנען מיט די ראשונים "לאסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא", ער איז געווען אנקעגען די דרך פון לערנען סתם פילפול.
אין דער תקופה פון ת"ח ות"ט, איז ער געפארן קיין וויען וואו ער האט זיך געטראפן מט די אנשי המלוכה כדי צו שתדלען פאר די אידן, ער איז אויכעט געגאנגען נאך געלט צו העלפן די אלע אידן וואס זענען געשעדיגט געווארן אין די ת"ח ות"ט יארן.
ער איז אוועק אין קראקע כ' תשרי תכ"ד.
זיינע באקאנטע תלמידים
קליין|שער בלאט פונעם ספר חנוכת התורה געדרוקט אין [[פיעטרקאוו תר"ס]]
זיינע ספרים
ער האט מחבר געווען א סאך ספרים, אבער נאר א קליינער טייל פון זיי זענען געדרוקט געווארן:
זיינע פסקים און חידושים זענען פארשפרייט אין די ספרים פון זיינע תלמידים און אין די ספרים פון די אנדערע גדולי הדור, צום ביישפיל דער ש"ך, נודע ביהודה, חכם צבי, חתם סופר און נאך.
משפחה
זיינע קינדער זענען:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:שטאט׳ס רבנים קאַטעגאָריע:קראקע
זאק גאלדשמיד
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:בריטישע פאליטיקער קאַטעגאָריע:ענגלישע יידן
אדם סמיט
אדם סמיט (ענגליש: Adam Smith; 5טן יוני 1723 – 17טן יולי 1790) איז געווען א שאטישער פילאסאף און עקאנאמיסט. מ'האלט אים פאר דער גרינדער פון מאדערנער עקאנאמיק און קאפיטאליזם. זיין בוך "די רייכקייט פון פעלקער" פון 1776 אנטהאלט זיינע חשובסטע געדאנקען אין דעם געביט פון עקאנאמיק. ער איז געווען פון די פירנדיקע מענטשן פון אויפגעקלערטקייט אין שאטלאנד.
יונגע יארן
אדם סמיט איז געווען דער זון פון א שטייער באאמטער אין קערקאדי (Kirkcaldy), פייף, סקאטלאנד. גענוי ווען ער איז געבוירן ווייסט מען נישט, אבער בערך אין 1723. ביי די פיר יאר אלט האבן א באנדע ציגיינער אים געכאפט; זיין פעטער האט אים געראטעוועט אין צוריקגעברענט צו זיין מוטער. אין דעם פארט פון קערקאדי האט סמיט געזען דעם הלוך ילך פון האנדל.
קאַטעגאָריע:פילאסאפן קאַטעגאָריע:עקאנאמיסטן קאַטעגאָריע:סקאטישע מענטשן
דעריוואטיוו
א דעריוואַטיוו פון אַ פֿונקציע איז דער באַרגנייג אויף דער באַריר־לינע בײַ א פֿונקט. א דעריוואַטיוו באַשרייבט די וואַקסיקייט פון אַ פֿונקציע. דער היפּוך פֿון א דעריוואַטיוו איז אַן אינטעגראל. דער דעריוואַטיוו ווערט געפֿונען געוויינטלעך אין מאַטעמאַטיק און פֿיזיק.
אין פֿיזיק, דער דעריוואַטיוו פֿון פּאָזיציע איז גיכקייט, און דער דעריוואַטיוו פֿון גיכקייט איז פֿאַרגיכערונג.
דעפֿיניציע
דערמאַנט זיך אַז די פֿונקציע פאַר אַ גראָדער ליניע איז y(x)=ax+b. דער וואַריאבל a איז דער באַרגנייג פון דער לינע, ד"ה ווען x_1\neq x_2:
דעריבער א שנײַדלינע (secant) וואָס שנײַדט זיך איבער א פֿונקצע f(x) בײַ x=x_1 און x=x_2 האָט דעם באַרגנייג
דער דעריוואַטיוו ווערט אָנגעשריבן אין מאַטעמאַטישער נאָטאַציע ווי f'(x) צי. טאָ מע שרײַבט:
די לעצטע שורה ניצט דעם אונטערשטעל x-x_2=h.
דעריוואַטיוו טעאָרעמען
פאַראַן כּלערליי כּללים וואָס העלפֿן אונדז צו געפֿינען דעם דעריוואַטיוו.
כּפֿלען מיט א שטענדיקער גרייס
אויב מיר ווילן דיפֿערענצירן א פֿונקציע מאָל אַ שטענדיקע גרייס:
סך־הכּל־כּלל
אויב מיר ווילן דיפֿערענצירן א פֿונקציע פּלוס אַ פֿונקציע ניצט מען דעם סך־הכּל־כּלל:
קייט־כּלל
אויב מיר ווילן דיפערענצירן א פֿונקציע פֿון א פֿונקציע ניצט מען דעם קייט־כּלל:
פּראָדוקט־כּלל
אויב מיר ווילן דיפערענצירן אַ פראָדוקט פֿון צוויי פֿונקציעס ניצט מען דעם פּראָדוקט־כּלל:
קוואַדראַטישע פֿונקציע
בדרך משל לאָמיר דיפערענצירן א פראָסטע פֿונקציע f(x) = x^2 (קוואַדראַטישע פֿונקציע) ניצנדיק דער דעפֿיניציע
אָדער זינט (זעט „דעפֿיניציע“ אין דער הייך), פּראָדוקט־כּלל באַווייזט
קוואַדראַט־וואָרצל
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
טויט מארש
טויט מארשן זענען געווען די געצווינגענע מאַרשן וואס די נאציס האבן ארויפגעצווינגען אויף זייערע ארעסטאנטען בעת דער צווייטער וועלט מלחמה אויף ווייטע מרחקים, אונטער אומדערטרעגלעכע מצבֿים, בשעת וועלכע די אַרעסטאַנטן זענען באַעוועלט געוואָרן דורך זייערע באַגלייטנדיגע וועכטער און אָפֿטמאָל דערהרגעט געוואָרן.
די נאַציס האָבן אָנגעפֿירט פֿיל טויט מאַרשן בעת דעם האָלאָקאָסט, מיינסטנס נאָענט צו דער ענדע פֿונעם קריג, נאָכפֿאָלגנדיג די עוואַקואַציע פֿון קאָנצענטראַציע לאַגערן.
דער טערמין טויט מאַרש איז לכתּחילה גענוצט געוואָרן דורך אַרעסטאַנטן אין נאַצישע קאָנצענטראַציע לאַגערן און שפּעטער דורך האָלאָקאָסט היסטאָריקער.
דער ערשטער גרויס-מאַשטאַביקער טויט מאַרש איז פֿאָרגעקומען אום זומער פֿון 1941, נאָכפֿאָלגנדיג די דייטשע אינוואַזיע פֿונעם סאוועטן פארבאנד. הונדרעטער טויזענטער סאָוועטישע קריגס געפֿאַנגענע זענען געצווינגען געוואָרן צו גיין לענג-אויס די שאָסייען פֿון אוקראַיִנע און ווייס-רוסלאַנד בשעת'ן ווערן טראַנספּאָרטירט פֿון איין לאַגער צום אַנדערן. מאַסן אַרעסטאַנטן זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינמיטן וועג, אָדער ביי פֿאָראויס אַראַנזשירטע עקזעקוציע פּלעצער. בערך אין דער זעלבער צייט האָבן די רומעינישע (וועלעכע זענען געווען דייטשע אַליִיִרטע) מאַרשירט אידן פֿון בעסאַראַביע און בוקאווינא קיין טראַנסניסטריע. טויזנטער זענען אינמיטן וועג דערשאָסן געוואָרן דורך די רומענישע און דייטשע וועכטער.
רובֿ טויט מאַרשן זענען פֿאָרגעקומען נאָענט צו דער ענדע פֿון דער צווייטער וועלט מלחמה. אין משך פֿונעם זומער פֿון 1944, בעת די אַליאירטע האָבן זיך פֿאָראויס געריקט אויף מעריב און די סאָוועטישע אויף מזרח, האָבן די נאַציס אָנגעהויבן ליקווידירן די קאָנצענטראַציע לאַגערן. די ערשטע לאַגערן צו ווערן אויסגעליידיגט זענען געווען די וועלכע האָבן זיך געפֿונען אין צענטראַל פּוילן און אין די באַלטישע לענדער. יענעם האַרבסט, האָבן נאַצישע פֿירער באַשלאָסן צוצואיילן די דעפּאָרטירונג פֿון די בודאָפּעשטער אידן צו זייער טויט. אַ טויט מאַרש פֿון בודאָפּעשט האָט זיך אָנגעהויבן דעם 8טן נאָוועמבער 1944. 76,000 אידישע מענער, פֿרויען און קינדער זענען געצווינגען געוואָרן צו גיין ביז דער עסטרייכישער גרענעץ, אין באַגלייטונג פֿון אונגערישע וועכטער דער מאַרש האָט זיך געצויגן אַ חודש, וואָס אין דער צייט זענען טויזענטער געשטאָרבן פֿון הונגער, קראַנקייט, אויסשעפּונג און קעלט. נאָך טויזענטער זענען דערשאָסן געוואָרן אינמיטן וועג. עטלעכע הונדרעט זענען געראַטעוועט געוואָרן דורך נייטראַלע דיפּלאָמאַטן ווי ראַול וואַלענבערג פֿון שוועדן, וועלכער האָט אַרויס געשלעפּט אידן פֿון די מאַרשירנדע רייען, זיי גענומען אונטער זיין אויפֿזיכט און זיי צוריק באַגלייט קיין בודאָפּעשט. ס'רובֿ זענען נישט געווען אזוי מזלדיק, אָבער— די אַרעסטאַנטן וועלכע האָבן דערגרייכט די עסטרייכישער גרענעץ זענען איבערגעגעבן געווארן צו דייטשע סאָלדאַטן, וועלכע האָבן זיי געפֿירט צו פארשידענע קאָנצענטראַציע לאַגערן. אַזעלכע ווי  און מאטהויזן.
במשך פֿונעם ווינטער פֿון 1944-1945 האָבן די דייטשן געוויסט אַז זיי האָבן בעצם פֿאַרלוירן דעם קריג. דאָס האָט זיי געברענגט צו עוואַקואירן די קאָנצענטראַציע לאַגערן אין פּוילן, און צווינגן זייערע אַרעסטאַנטן צו מאַרשירן קיין דייטשלאַנד. די אידן זעלבסט האָבן געלעבט אין שטענדיקן פּחד פֿון דערמאָרדעט ווערן בעת די לעצטע פֿאַזעס פֿונעם קריג וויבאַלד מען האָט זיי מער נישט געדאַרפֿט פֿאַר קיין אַרבעט.
דעם 18טן יאַנואַר 1945, האָט זיך די עוואַקואַציע פֿון אוישוויץ און זיינע אונטערלאַגערן אָנגעהויבן. אַרום 60,000 מיינסטנס אידישע אַרעסטאַנטן, זענען מאַרשירט געוואָרן קיין וואדזיסלאוו (Loslau אויף דייטש), ווו זיי זענען פּלאַצירט געוואָרן אויף געפּאַקטע פֿראַכט באַנען און טראַנספּאָרטירט געוואָרן צו אַנדערע קאָנצענטראַציע לאַגערן ווייטער אויף מערב, אַזעלכע ווי גראס ראזען, דאכוי און מאטהויזן. צום ווייניקסטנס 15,000 מענטשן זענען געשטאָרבן אָדער דערהרגעט געוואָרן ביי דעם באַזונדערן טויט מאַרש. דריי טעג שפּעטער, דעם 21טן יאַנואַר, זענען 4,000 אַרעסטאַנטן, מייסטנס אידן פֿאַרשיקט געוואָרן פֿונעם ? לאַגער. אין דעם חודש האָבן די דייטשן אויך אָנגעהויבן אויסליידיגן דעם סטוטהאף לאַגער קאָמפּלעקס-נעץ וועלכער האָט אין יענער צייט געהאַלטן 47,000 אַרעסטאַנטן, איבער 35,000 פֿון זיי אידן רובֿ פֿון זיי פֿרויען. אַ סך-הכל פֿון 7,000 אידן 6,000 פֿרויען און 1,000 מענער האָבן געצווינגנערהייט מאַרשירט פֿאַר 10 טעג. זיבן הונדרעט זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינמיטן וועג. די וועלכע האָבן איבערגעלעבט דעם מאַרש אליין זענען אָנגעקומען צום באַלטישן ים דעם 31טן יאַנואַר. דעם זעלבן טאָג האָבן די נאַציס אריינגעשטופּט די איבערגעבליבענע אַרעסטאַנטן אינעם ים אַריין און זיי געשאָסן― בלויז דרייצן האָבן איבערגעלעבט.
די עוואַקואַציע פֿונעם הויפּט לאַגער פֿון גראָס-ראָזען און זיינע אונטערלאַגערן האָט זיך אָנגעהויבן אום פֿעברואַר 1945. אַלץ אינאיינעם זענען 40,000 אַרעסטאַנטן מאַרשירט געוואָרן, און טויזענטער זענען דערמאָרדעט געוואָרן לענג-אויס דעם וועג.
אום פֿעברואַר זענען די 20,000 אידישע אַרעסטאַנטן וועלכע האָבן געאַרבעט אין די ? אַרבעטס לאַגערן, אָדער דערמאָרדעט געוואָרן גלייך פֿאַר דער עוואַקואַציע אָדער בשעת דעם טויט מאַרש אַוועק פֿון די לאַגערן.
דורכאויס מערץ און אַפּריל 1945 בשעת די מלחמה האָט זיך געצויגן צו אַ סוף, האָבן די נאַציס עוואַקואירט לאַגער נאָך לאַגער, שיקנדיג צום ווייניגסטנס 250,000 פֿון זייערע 700,000 לאַגערס אַרעסטאַנטן אויף טויט מאַרשן. עטלעכע פֿון די מאַרשן האָבן זיך געצויגן וואָכן פֿאַרשאַפֿנדיק טויזענטער טויטפֿאַלן לענג-אויס די שאָסייען פֿון מערב עסטרייך און צענטראַל דייטשלאַנד. אָפֿט מאָל זענען די אַרעסטאַנטן מאַרשירט געוואָרן טייל פֿונעם וועג צו פֿוס און ווייטער אויף געפּאַקטע באַנען–זיבעציק מענטשן אויף אַ וואָגן –וואו זיי זענען אָפּגעזאָגט געוואָרן עסנוואַרג און וואַסער.
דעם 6טן אַפּריל 1945 האָט זיך די עוואַקואַציע פֿונעם הויפּט בוכנוואלד לאַגער אָנגעהויבן. 3,100 אידישע אַרעסטאַנטן זענען אַוועק מאַרשירט געוואָרן, פֿון וועלכע 1,400 זענען דערמאָרדעט געוואָרן אינמיטן וועג. איבער די קומענדיקע פֿיר טעג זענען נאָך 40,000 אַרעסטאַנטן עוואַקואירט געוואָרן פֿונעם לאַגער, פֿון וועלכע 13,000 זענען דערהרגעט געוואָרן. בלויז מער ווי 20,000 אַרעסטאַנטן זענען איבערגעבליבן אינעם לאַגער, אריינגערעכנט עטלעכע אידן.
איינער פֿון די איבערגעבליבענע בוכענוואלד אונטערלאַגערן צו ווערן אויסגעליידיקט איז געווען רעמסדארף, וועלעכער איז עוואַקואירט געוואָרן דעם 13טן אַפּריל. איבער 4,000 אַרעסטאַנטן האָבן פֿאַרלאָזט דעם לאַגער, אָבער נישט מער ווי 500 האָבן איבערגעלעבט דעם סוף פֿונעם מאַרש.
די עוואַקואַציע פֿונעם דארא-מיטעלבאו לאַגער האָט זיך אויך אָנגעהויבן אום אַפּריל. רובֿ פֿונעם לאַגערס אַרעסטאַנטן זענען מאַרשירט געוואָרן פֿאַר צוויי וואָכן קיין בערגן-בעלזן. איין גרופּע אַרעסטאַנטן איז געצווינגען געוואָרן אַריין צו גיין אין אַ שטאַל וואָס איז דאַן אינטערגעצינדן געוואָרן. אַמעריקאַנער טרופּעס זענען אָנגעקומען דעם אַנדערן טאָג און אַנדעקט הונדרעטער פֿאַרברענטע קערפּערס.
אום ענדע אַפּריל האָבן די נאַציס אָנגעהויבן דורכצופֿירן טויט מאַרשן פֿון פלאסענבערג, זאכענהויזען, נענגאמע, מאגדעבורג, מאטהויזען, ראוונסברועק, און פֿון נאָך עטלעכע פֿון די דאכוי אונטערלאַגערן. בשעת די מאַרשן, וועלכע האָבן אנגעהאַלטן ממש ביז צום טאָג פֿון דער נאַצישער קאַפּיטולירונג צוויי וואכן שפּעטער, זענען צענדליקער טויזענטער אַרעסטאַנטן געשטאָרבן אָדער הינגעריכטעט געוואָרן. די וואָס זענען אָפּגעשטאַנען אָדער זיך אָפּגעשטעלט אויסצורוען זיך, אַפֿילו אויף אַ רגע, זענען דערשאָסן געוואָרן. אין איין פֿאַל זענען טויזענטער מייסטנס אונגערישע אַרעסטאַנטן באַגראָבן געווארן לענג-אויס אַ קורצן 37-מייליגן מהלך צווישן גונסקריכען און מאטהויזן.
סך-הכל זענען אַן אָפּשאַץ פֿון 200,000-250,000 קאָנצענטראַציע לאַגערס אַרעסטאַנטן דערמאָרדעט געוואָרן אָדער געשטאָרבן ביי די געצווינגענע טויט מאַרשן וועלכע זענען דורכגעפֿירט געוואָרן דורכויס די לעצטע צען חדשים פֿון דער צווייטער וועלט מלחמה, 25% ביז א דריטל פֿון זיי אידן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
נאכטשאטן
די נאַכטשאָטנס (לאטיין: Solanaceae) זענען א פאמיליע פון פלאנצן וואס האבן בלומען. א סך פון די פלאנצן אין דער פאמיליע קען מען עסן, אבער טייל פון זיי זענען גיפטיק. אפטמאל איז נאר א טייל פונעם פלאנץ עסבאר אדער גיפטיק. באקאנט אין דער פאמיליע זענען פאפריקע, קארטאפל, טאמאטן, פאטלעזשאן, פייסעליס, טאבאק, שווארצער טאלקארש און פייפלעך.
א היבשער טייל פון די נאכטשאטנס קומען פון אמעריקע, און מ'האט זיי נישט געזען אין אייראפע ביז די רייזעס פון קאלומבוס אינעם 15טן יארהונדערט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פלאנצן משפחות
דניאל מארלין
דניאל מאַרלין (ענגליש: Daniel Marlin, געב. אין ניו-יאָרק 1945) איז אַן אַמעריקאַנער ייִדישער דיכטער (אויף ענגליש און אויף ייִדיש) און קינסטלער.
ענריקא פערמי
ענריקא פֿערמי (29סטן סעפטעמבער 1901 - 28סטן נאוועמבער 1954) איז געווען אן אמעריקאנער פיזיקער, געבוירן אין איטאליע, וואס האט געארבעט אויפן ערשטן קערנדיקן רעאקטאר, און איז באוואוסט פאר זיינע ביישטייערונגען צו דער אנטוויקלונג פון קוואנטן טעאריע, קערנפיזיק, טיילכל פיזיק און סטאטיסטישע מעכאניק. אין 1938 איז ער באלוינט געווארן מיטן נאבעל פריז פאר זיין ארבעט אויף ראדיאאקטיוויטעט.
ער איז געווען איינער פון די גרעסטע וויסנשאפטלער פונעם 20סטן יארהונדערט.
ביאגראפיע
קאַטעגאָריע:איטאליענער קאַטעגאָריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:פיזיקער קאַטעגאָריע:נאבעל פריז
StarCraft
קליין|250px|בילד סי.די פון ערשטע ווערסייע סטאַרקראַפֿט (ענגליש: StarCraft) איז א סטראטעגישע עכטע צייט ווידעאשפיל, ער איז געגינדעט געוורט דוך Blizzard אינעם יאר 1998
אין דער שפיל גיפט דריי ראסן מיט פארשיידענע וועגן צו זיך אנטוויקלען
די ראסן
קליין|250px|בילד פון דער שפיל
אין דער שפיץ פון דער זערג שטייט די Overmind וועלכע ווערט געהאפן מיט עטלעכע אונטער־מוחות צו קאנטראלירן אויף זיינע אלמעכטיקע גריבלערס.
קאַטעגאָריע:ווידעא שפילן
רק"ע
רק"ע (ראשי תיבות פון רשת קליטת עלייה, ווערט צומאל גערופן ווי: ״נעץ פינעף״) איז א ישראלישער מלוכישער ראדיא קאנאל וואס לויפט אין די ראמען פון ישראל שטימע (קול ישראל) און טראנסמיטירט אויף עטלעכע שפראכן וועלכע זענען נישט אפעציעל אין ישראל (העברעאיש און אראביש).
געשיכטע
די אידישע אגענטור האט אנגעהובן מיט די "טראנסמיסיעס פאר נייע אימיגראנטן" אין דער יאהר 1948, און זיי זענען געווען באשטימט פאר נייע אימיגראנטן און פאר עליה שליחים אין ציפערן. אין -11טן מערץ 1950 האט אנגעהויבן צו לויפן קול ציון לגולה אויף ענגליש, פראנצויזיש און אידיש, און ס'איז אויך טראנסמיטירט געווארן מיט קורצע כוואליעס קיין אויסלאנד.
א יאר-צענדליג נאך ישראל זעלבסשטענדיגקייט אין-14טן מאי 1958, האבן מען אנגעהויבן די טראנסמיסיעס אין רוסיש און גרוזיניש צום ראטן פארבאנד. אין-1960 איז אריבער קול ציון לגולה צום רשות פון ישראל שטימע. מיטן אויפנעמען די געזעץ פון טראנסמיסיע אויטאריטעט, האט באקומען די סטאנציע די נאמען "שידורי קול ישראל לחו"ל ולעולים" און זי איז געווארן ווי א טייל פון טראנסמיסיע אויטאריטעט.
פון אנפאנג 1971 האבן אנגעהויבן די ראטן פארבאנד אויטאריטעטן צו צושטערן די סטאנציע טראנסמיסיעס, ווי זיי האבן געמאכט אין 1956. אין די יארן 1973-1974 איז אויפגעשטעלט געווארן א צענטער פאר קארצע כוואליעס וואס אין אים איז געווען אריינגערעכנט 14 שטארקע משדרים פאר קורצע כוואליעס.
די גרויסע אימיגראציע פון סאוויעטן פארבאנד וואס האט זיך אנגעהויבן אין-1972 האט באשטעטיגט די נייטיגקייט פון די טראנסמיסיעס. אין -1988 זייט די אנטפאנג פון די גלאסנוסט אין דער סאוויעטן פארבאנד, האבן די אויטאריטעטן אויפגעהערט צו צושטערן די סטאנציע טראנסמיסיעס.
אין-1991 האט די סטאנציע געטוישט איר נאמען צו "רק"ע" - "רשת קליטת עליה". אין-2002 איז ערצייגט געווארן דאס וועבזייטל פון דער סטאנציע וואס האט אנגעהויבן מיט א לעבעדיגער טראנסמיסיע צוויי יאר שפעטער.
די קאנאל טעטיגקייט היינט צו טאג
היינט צו טאג טראנסמיטירט די קאנאל אין די פאלגנדע שפראכן:
די טראנסמיסיעס אויף אידיש
ווי ס'איז דערמאנט געווארן פון 1950 האבן אנגעהויבן די טראנסמיסיעס אויף אידיש.
די באוואוסטע אַנאַנסירער פון די אידישע שידור זענען געווען אדם גרוזמאן מיט אריה לאנדאן. אין דער יאר 2014 האט אברהם זאקס אנגעהויבן פירן די טראנסמיסיעס. עס האט באקומען דעם נאמען 'די אידיש אוידיציע פון קול ישראל', און נייעס זענען אנגעהויבן ווערן פארגעליינט טאג טעגלעך. די אידישע טראנסמיסיעס ווערן בראדקאסטירט יעדן טאג א פערטל שעה פון 8:45 ביז 9:00.
סטאנציע אינפארמאציע
סארט: מלוכישע ראדיא
שפראך: פארשידענע שפראכן
מדינה:	ישראל
קליטה געגנט:	אצבע הגליל ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 88.5FM קליטה געגנט:	צפת והגליל ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 94.4FM קליטה געגנט:	חיפה און די אמגעגנט ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 100.7FM קליטה געגנט:	תל אביב און די אמגעגנט ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 101.2FM קליטה געגנט:	ירושלים און דער מרכז ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 100.3FM קליטה געגנט:	באר-שבע און די אמגעגנט ווערט געכאפט אין דעם טעדער: 107.3FM
ALS
אן ערך פון 30.000 מענטשן א יאר ווערן קראנק מיט עי.על.עס. אין אמעריקע.
איצט גייט אן א סאציאל מעדיע קאמפיין מיטן נאמען, אייז-עמער ארויסרוף (Ice Bucket Challenge), צו שאפן פירסום און אויפטרייבן געלט, דערמיט צו שטיצן די פארש ארבייט, כדי צו טרעפן א רפואה פאר דעם קרענק.
קאַטעגאָריע:קרענק
יוסטוס פון טבריה
יוסטוס פֿון טבריה איז געווען א ײדישער היסטאָריקער און קנאים־פֿירער קעגן די רױמער אין דער צײט פֿון דעם גרויסן יידישן אויפשטאנד. ער איז געװען אַ קעגנער פֿון יוסף פֿלאװיוס, װעלכער שרײבן װעגן אים אין זײן „אױטאָביאָגראַפֿיע.“ ער האָט פֿאַרפֿאַסט אַ ײדישע געשיכטע, װעלכע איז פֿאַרלױרן געגאַנגען און װערט דערמאָנט בײ פֿלאװיוס און אױך בײ די קריסטלעכע קירכן־פֿאָטערס אײזעביוס און היעראָנימוס. ער האָט װארשײנלעך געהײסן אין העברעאיש „צדוק,“ װאָס איז אין לאַטײן „יוסטוט“ (IVSTVS).
קוואַלן
קאטעגאריע:תקופת בית שני קאטעגאריע:היסטאריקער
פנחס הורוויץ
רבי פנחס הלוי הורוויץ (ה'תצ"א - ד' תמוז ה'תקס"ה), רב אין פראנקפורט. באקאנט אלס "דער בעל הפלאה".
אפשטאם
רבי פנחס איז געבוירן אין יאר ה'תפ"ו, צו זיין פאטער הרב צבי הירש הלוי הורוויץ, פון טשארטקאוו א זון פון הרב מאיר הלוי הורוויץ, פון טיקטין, א זון פון הרב יהושע הארוך (דער לאנגער), א זון פון הרב פנחס הלוי הורוויץ, א שוואגער פונעם רמ"א.
זיין פאטער רבי צבי הירש איז געווען פון די גדולי הדור אין זיין צייט, דער נודע ביהודא שרייבט אין א תשובה, מען זאל זיך נישט פארלאזן אויף זיין תשובה, נאר אויב די דריי עמודי עולם וועלען צושטימן מיט אים, און רעכענט אויס רבי צבי הירש פון די דריי.
זיינע רבי'ס
רבי פנחס פארציילט אין זיין הקדמה אויף זיין ספר שבת אחים איבער זיינע רבי'ס: פון אנפאנג האט ער געלערנט ביי זיין פאטער, וועלכער האט אים געעפענט זיינע אויערן צו הערן לערנען, ביז ווען ער האט חתונה געהאט. נאך זיין חתונה האט ער געלערנט ביי זיין עלטערן ברודער רבי נחום אומגעפער איין יאר, ביז זיין ברודער איז אויף גענומען געווארן אלס רב. נאכהער האט ער זיך אנגעקניפט אין זיין ברודער רבי שמעלקא מיט א וואנדערליכן ליבשאפט, וואו דער ליבשאפט פון דוד מיט יהונתן, און צוזאמען געלערנט ש"ס און פוסקים עטליכע יאר מיט א גרויס פלייסיקייט, שפעטער איבער פארשידענע אומשטענדן האבן זיי זיך צוטיילט.
רבי פנחס איז געפארן צוזאמן מיט זיין ברודער ר' שמעלקא, צום מעזריטשער מגיד אויף א שבת, זיך איבער צו צייגן דעם ווירקליכקייט פון די חסידים. נאך שבת זענען זיי דארט פארבליבן, און זענען געווארן פון די גרויסע תלמידים פון מגיד.
רבנות
רבי פנחס איז ערשטנס געווען רב אין וויטקאוו נאכהער איז ער געווארן רב אין לעחוויץ, רבי פנחס פארציילט אין זיין הקדמה אויף זיין ספר הפלאה: “דארט האט ער פארגעלערנט יעדען טאג שיעורים אין ש"ס און פוסקים מיט א געוואלדיגן טיפקייט, אין זיינע תלמידים זענען שטארק געשטיגן”.
נאכדעם וואס רבי פנחס איז אוועק פון לעכאוויץ, איז ער אויפגענומען געווארן אין יאר ה'תקל"ב אלס רב אין פראנקפורט, דארט האט ער ווייטער געפירט זיין ישיבה און ארויס געשטעלט תלמידים גדולי הדור זעקס און דרייסיג יאר.
איינער פון זיינע באקאנטסטע תלמידים איז געווען דער חתם סופר.
הסתלקות
רבי פנחס איז נפטר געווארן מאנטאג ד' תמוז ה'תקס"ה, און ער ליגט אין פראנקפורט.
פאמיליע
רבי פנחס האט געהייראט מרת רחל דבורה ( נפ׳ שמיני עצרת ה'תקנ"ב), א טאכטער פון הרב יואל היילפרין. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם קאַטעגאָריע:רבני דייטשלאנד קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
אורי צבי גרינבערג
אורי צבי גרינבערג (22סטן סעפטעמבער 1896, בילקאמין, מזרח-גאליציע – 9טן מיי 1981, רמת גן) איז געווען איינער פון די גרעסטער דיכטער-עקספּרעסיִאָניסטן אין ייִדישער און העברעיִשער ליטעראטור, דעפּוטאט פון דער ערשטער כנסת פון חרות-פּארטיי, לארעאט פון ישראל פריז פאר קינסטלערישער ליטעראטור פארן 1957 יאָר.
לעבנסגעשיכטע
גרינבערג איז געבוירן געוואָרן אין בילקאמין, גאליציע, דעמאלט אין באשטאנד פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, אין א חסידישער משפחה. פון זיין מאמעס צד איז ער געווען אן אייניקל פונעם שרף פון סטרעליסק, אויף וועמענס נאמען מ'האט אים גערופן. זיין פאטער איז געווען דער גלינער רבי, אן אייניקל פון רבי יחיאל מיכל פון זלאטשאוו און רבי  מאירל פרעמישלאנער. ווען ער איז געוואן אלט אנדערהאלבן יאר אלט, האט זיך זיין משפחה געצויגן קיין לעמבערג.
אורי צבי האָט באקומען א טראדיציִאָנעלן ייִדישן חינוך. אלס דיכטער אויף ייִדיש האָט ער דעביוטירט אין 1912 אין דער צײַטונג "דער ייִדישער ארבײַטער" (לעמבערג) און אויף העברעיִש – אין צײַטשריפט "השילוח" (אָדעס). זײַן ערשטע לידער-זאמלונג "ערגעץ אויף פעלדער" איז דערשינען אויף יידיש אין לעמבערג אין 1915. אין דעם זעלבן יאָר האָט מען גרינבערגן מאָביליזירט אין דער עסטרײַכישער ארמיי און ער האָט אָנטיילגעמונען אין שלאכטן אויפן סערבישן פראָנט. בעת דער מלחמה האָט ער געשריבן לידער אויף יידיש און אויף העברעיש און געפירט א פראָנט-טאָגבוך.
קליין|250px|[[ווארשע 1922. פון לינקס אויף רעכטס: אסתר שומיאטשער-הירשביין, מענדל עלקין, פרץ הירשביין, אורי צבי גרינברג, חנה קאציזנע, אלטער קאציזנע און אסתר עלקין]] אין סוף פון דער מלחמה האָט גרינבערג זיך אומגעקערט קיין לעמבערג און אין נאָוועמבער 1918 איז ער געוואָרן אן עד פון א שוידערלעכן פּאָגראָם, וואָס פּאָליאקן האָבן געמאכט אויף די לעמבערגער ייִדן. אין 1919 האָט דער דיכטער ארויסגעגעבן אין לעמבערג זײַן צווייט בוך – "אין צײַטנס רויש". אין 1920 איז ער אריבערגעפאָרן קיין ווארשע. דאָרט איז ער געוואָרן באנאנד מיט פּרץ מארקיש און מלך ראוויטש איינער פון די גרינדער פון דער ייִדישער עקספּרעסיִאָניסטישער ליטעראטור-גרופּע "כאליאסטרע". באנאנד מיט ייִדיש האָט ער פארעפנטלעכט לידער אויך אויף העברעיִש. אין 1921 זײַנען אין ווארשע דערשינען גרינבערגס פּאָעמע "מעפיסאָ" און זײַן לידער-בוך "פארנאכטן-גאָלד". אין 1922 האָט ער אָנגעהויבן ארויסצוגעבן א ליטעראטור-זשורנאל מיטן נאָמען "אלבאטראָס". אויף זײַנע שפּאלטן האָט דער דיכטער פארעפנטלעכט זײַן פּאָעמע "אין מלכות פון צלם". די פּוילישע מאכט-אָרגאנען האָבן אים פאר דעם באשולדיקט אין פארשוועכן דאָס קריסטלעכע גלויבן און פארבאָטן ארויסגעבן "אלבאטראָס". אין 1923 איז גרינבערג אריבערגעפאָרן קיין בערלין, וווּ ער האָט פאָרגעזעצט ארויסגעבן "אלבאטראָס". ערב זײַן אוועקפאָרן איז אין ווארשע ארויסגעגעבן געוואָרן זײַן לידער-זאמלונג "קריג אויף דער ערד", אן איבערגעארבעטער וואריִאנט פון דער זאמלונג "ערגעץ אויף פעלדער".
אורי צבי גרינבערג איז אָנערקענט געוואָרן ווי איינער פון די גרעסטע העברעיִשע דיכטער. פאר זײַן העברעיִשער שאפונג איז ער באלוינט געוואָרן מיט חיים נחמן ביאליק-פּרײַז (1947 און 1957), מיט מלוכה-פּרײַז פון ישראל (1957), מיטן טיטל פון ערן-דאָקטאָר פונעם תל-אָביבער אוניווערסיטעט (1978). ער איז אויסדערוויילט געוואָרן אלס מיטגליד פון אקאדעמיע פאר העברעיִשן לשון (1959). פונדעסטוועגן האָט ער פּאראלעל געשאפן לידער אויך אויף יידיש אין סוף 50ער - אָנהייב 60ער יאָרן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
י"א טבת
יארצייטן
קאַטעגאָריע:טבת
אתגר קרת
אתגר קרת (אויסגערעדט עטגאַר קערעט; געב. אין רמת-גן דעם 20טן אויגוסט 1967) איז איינער פון די פּאָפּולערסטע הײַנטצײַטיקע ישראלדיקע שרײַבער. קליין|דיראס בשנת 1|150px
לעבנסגעשיכטע
אתגר קרת איז געבוירן געוואָרן אין ישראל אין א משפּחה פון ייִדן, וואס האבן איבערגעלעבט דעם חורבן פונעם אייראָפּעיִשן ייִדנטום - אפרים און אורנה קרת. ער האָט זיך געלערנט אין תל-אָביבער אוניווערסיטעט. אתגר קרתס ערשטע זאַמלונג דערציילונגען "צינורות" ("רערן") איז דערשינען אין תל-אָביב אין 2002 אָבער דערפאָלג און פּאָפּולערקייט זײַנען צו אים געקומען נאָכן דערשײַנען פון זײַן צווייטער זאַמלונג דערציילונגען "געגועי לקיסינג'ר" ("מײַן בענקשאַפט נאָך קיסינדזשער") אין 1994. אתגר קרת שאַפּונג (צווישן אַנדערש זײַן מאַניר ברייט אויסנוצן אין זײַנע ווערק דעם הײַנטצײַטיקן העברעיִשן סלענג) האָט משפּיע געווען אויף אַ גאַנצן דור העברעיִשע פּראָזאַיִקער. ער שרײַבט אויך קינאָ-סצענאַרן און טעקסטן פאַר זינגלידער. זײַנע דערציילונגען זײַנען איבערגעזעצט אויף פיל שפּראַכן: ענגליש, רוסיש, פראַנצויזיש, שפּאַניש, דײַטש, פּויליש אא"וו. אתגר קרת וווינט אין תל-אָביב, זײַן ווײַב איז שירה גפן, אַ אקטריסע און אַ קינדער-שרײַבערן. זיי האָבן איין קינד.
רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
דוד משה שטיינבערג
דוד משה שטיינבערג (ה'תר"ל - תש"ב) איז געווען פון די גרויסע חזנים און קאמפאזיטארן אין דער גאלדענער תקופה פון חזנות אין אמעריקע וואו ער איז כסדר אויפגעטרעטן צוזאמען מיט די גרויסע.
ער איז געווען א געוואלדיגער קאמפאזיטאר. עס איז פארהאן א רעקארדירונג וואו דער חזן יאסעלע ראזנבלאט זינגט זיינס א הערליכע "אבינו מלכינו גלה" אלס דועט מיט זיין ברודער לוי און מיט שמואל מאלאווסקי.
ער איז געווען פון די געציילטע בארימטע חזנים אין יענער תקופה וועלכע האבן געטראגן א פולע בארד.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין יאר תר"ל אין דער חזנישער שטאט קישינעוו, בעסאראביע. זיין פאטער ר' אברהם איז אויך געווען א בארימטער חזן מיט א שיינער שטימע און אלס קינד האט שוין משה'לע אברהם'ס אנגעפירט דעם טאטנ'ס כאר.
זיין טאטע האט געוואלט ער זאל בלייבן ביים לערנען, אבער די מנגנים אין קעשענאוו האבן געשריגן צו איהם געוואלד וואס ער לאזט נישט זיין געלונגענער זוהן ארויס אויף דער וועלט זיך משלים זיין מוזקאליש אין חזנות, ממילא האבן זיי צום סוף גע'פועל'ט ער זאל איהם שיקן זיך לערנען ביים בארימטן חזן זלמן ראזומני אין אדעס.
אין 1902 איז ער געווארן חזן אין אהרע'לעס שוהל אין אדעס, נאך א קורצע צייט איז ער אויפגענומען געווארן אין חיה'ס שוהל אין בארדיטשעוו וואו דער בארימט חזן רבי ניסן בעלזער - ביי וועם זיין פאטער איז געווען א משורר - האט גע'שתדל'ט פאר איהם.
אויפן וועג האט ער זיך אפגעשטעלט אין לאנדאן וואו מ'האט איהם געגעבן גרויסע אָפערס, אבער ער איז שוין געווען געבונדן צו א קאנטראקט מיט א געזעלשאפט אין ניו יארק.
אין יאהר תרפ"א איז ער געקומען קיין אמעריקע וואו ער איז באלד אויפגענומען געווארן אין דער בריסקער שוהל אין נוארק.
שפעטער האט ער געדינט אין דער מאנטיפיארי שוהל אין די בראנקס און דערנאך אין וואודראו עוועניו באסטאן.
אין 1932 ווען ער איז געווען אויף א קאנצערט טור אין לאנדאן, האט מען אים באוויזן צו צוריק שלעפן קיין ווילנע, וועלכע איז שוין דאן געווען זעלבטשטענדיג, וואו ער איז געווען פאר פינעף יאהר. דערנאך איז ער צוריק קיין ניו יארק וואו ער איז געווען חזן ביז זיין פטירה אום ח' כסליו פון יאהר תש"ב אין עלטער פון זיבעציג יאהר.
פון זיינע קאמפאזיציעס
כאטש ער האט אסאך קאמפאזירט, זענען נישט קיין סאך רעקארדירונגען געבליבן פון איהם.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חזנים קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק
אויקלי פארק באן סטאנציע
היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן דעצעמבער 1873 דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן.
גרויסנארדערן
מאנטיג-פרייטיג רוב שעה׳ן פון טאג פארן:
טעמזלינק
אין די שפיץ שעה׳ן פארן באנען צווישן וועלין גארדן סיטי און לאנדאן קינגס קראס.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט
פרשת השבוע
די חמשה חומשי תורה זענען צעטיילט אויף 54 סדרות. יעדן שבת ליינט מען איין (אדער אמאל צוויי) סדרה (סדרות) אין שול פון א כשר'ער ספר תורה פאר מוסף. מען ליינט די ערשטע סדרה, בראשית דעם שבת נאך שמחת תורה, און יעדן שבת ליינט מען די נעקסטע סדרה לויטן סדר. די סדרה פון דער וואך וועט גערופן פרשת השבוע.
די סדרות
היינטיגע צייטן צעטיילט מען די סדרות לויטן מנהג פון די יידן אין בבל, אזוי קאנטשעט מען די תורה במשך א יאר. די לעצטע סדרה וזאת הברכה ליינט מען שמחת תורה.
אין די צייטן פון די תנאים און אמוראים פלעג זיין אין ארץ ישראל אן אנדער מנהג. די סדרות זענען געווען א סאך קורצער און עס האט געדויערט בערך דריי יאר ביז מען האט מסיים געווען די גאנצע תורה. אין די צייטן פון די גאונים האבן אלע יידישע קהלות מקבל געווען דעם מנהג פון בבל.
די נעמען פון די סדרות וואס זענען אנגענומען היינט זענען על פי רוב דאס ערשטע ווארט אדער איינע פון די ערשטע ווערטער פון דער סדרה.
צופאסן די סדרות
אין א שנה פשוטה וואס האט 353-355 טעג, איז דא אינגאנצן פופציג שבתים, קומט אויס אז ס'זענען דא צופיל סדרות צו ליינען איין סדרה א וואך. נאך דערצו, ווען יו"ט אדער חול המועד געפאלט שבת ליינט מען נישט איינע פון די סדרות נאר אן אנדער קריאה. אין דעם פאל דארף אמאל ליינען צוויי סדרות צוזאמען אין איין שבת. אן עיבור יאר האט 383-385 טעג, דאס הייסט 54 אדער 55 שבתים. אזוי ווי מ'ליינט נישט קיין סדרה דעם שבת פון פסח און אויך נישט דעם שבת פון סוכות, דארף מען לכל היותר 53 סדרות, גענוי וויפיל סדרות איז דא אחוץ "וזאת הברכה" וואס מ'ליינט אלעמאל יו"ט.
די סדרות וואס מ'איז נוהג צו באהעפטן ווען דאס יאר האט ווינציגער ווי 53 שבתים זענען:
דער תוכן פון דער סדרה
בדרך כלל, איז נישט דא קיין קשר צווישן דער סדרה און דעם זמן ווען מען ליינט זי. טראץ דעם ס'מאכט זיך די פאלגנדע:
תימני מנהגים
לויטן מנהג פון די באלאדי תימנים באהעפט מען חקת-בלק אנשטאט מטות-מסעי.
וועבלינקען
* קאַטעגאָריע:יידישער לוח
ציריך ענגע באן סטאנציע
ציריך ענגע באן סטאנציע איז א באן סטאנציע אויף דער ציריכער שטאטבאן סיסטעם אין ענגע קווארטיר, אין דרום־מערב טייל פון דער שווייצער שטאַט ציריך.
באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט דורך די ליניעס S2, S8, און S24 פון דער ציריכער שטאטבאן:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ציריך קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער שווייץ
באסטאנער מאראטאן אטאקע
די באָסטאָנער מאראטאן אטאקע איז געווען א טעראריסט אטאקע וואס איז פארגעקומען דעם 15טן אפריל 2013 בעת טויזנטער מענטשן האבן געלאָפֿן אין דעם יערליכן מאראטאן אין באסטאן, מאסאטשוסעטס.
2 באמבעס האבן עקספלאדירט, 13 סעקונדעס באזונדער.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:מיליטער קאַטעגאָריע:טעראר קאַטעגאָריע:קאטאסטראפעס
שמעון הצדיק
קליין|400px|מערת שמעון הצדיק שמעון הצדיק איז געווען דער לעצטער פון די אנשי כנסת הגדולה, און דער ערשטער תנא וואס זיין נאמען ווערט דערמאנט אין דער משנה, ער איז געווען א כהן גדול אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש, זיין נאמען ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות. ער איז געווען דער רבי פון אנטיגנוס איש סוכו, אין אָנהויב פון דער תקופה פון זוגות.
אפשטאם
שמעון הצדיק איז געווען דער אכטער דור פון יהושע בן יהוצדק, און אלע זענען געווען כהנים גדולים. שמעון הצדיק איז געווען א זון פון חוניו (דער ערשטער), א זון פון ידוע, א זון פון יונתן, א זון פון יוידע, א זון פון אלישיב, א זון פון יויקים, א זון פון יהושע, א זון פון יהוצדק (א ברודער פון עזרא הסופר).
איבער אים און זיין תורה
אין דער צייט פון שמעון הצדיק איז אלעקסאנדער מוקדון געקומען קיין ארץ ישראל ווען ער האט געזעהן שמעון הצדיק איז ער אראפ פון זיין ראטוואגן און זיך געבוקט פאר אים, און ער האט געזאגט דער דאזיגער געשטאלט טוט פאר אים זיגן זיינע קאמפן.
שמעון הצדיק האט געדינט פערציג יאר אלס כהן גדול.
חז"ל האבן עדות געזאגט אויף די שינויים וואס זענען פארגעקומען אין בית המקדש נאכן פטירה פון שמעון הצדיק, וואס לערנען צוריק אויף זיין גדלות: אין ירושלמי איז צוגעלייגט:
שמעון הצדיק האט געהאט צוויי זין, שמעי און חוניו, פאר שמעון הצדיק איז נפטר געווארן האט ער באפויעלן, זיין זון חוניו זאל דינן אלס כהן גדול נאך אים, דער ברודער שמעי וועלכער איז געווען עלטער מיט צוויי און א האלב יאר האט אים מקנא געווען, און האט אים אפגענארט ער זאל אנטוהן די נישט פאסיגע קליידער ביי די עבודה, די כהנים האבן אים געוואלט דערפאר געבען טויט שטראף און ער איז אנטלאפן קיין מצרים און דארט געבויט א מזבח.
מאַ קליק
די מאַ משפּחה איז געווען אַ משפּחה אין מערבֿ כינע במשך פֿון די כינעזיש ציווילע קריג.אַ משפּחה פון מוסלומאַן כינעזיש, די מאַ גאַווערנד מערבֿ כינע ביז 1928, מיטן צפֿון עקספּעדיציע. קאַטעגאָריע:געשטעלטע צו מעקן
אוראל
אוראַל (רוסיש: Уральские горы ) אדער דאס אוראַל־געבערג איז א בארג־קייט וואס ליגט צפון-דרום, און צעטיילט רוסלאנד אין מזרח און מערב טיילן. דער מזרח טייל פון רוסלאנד איז אין אזיע און דער מערב טייל אין אייראפע.
די אוראל בארג־קייט ציט זיך 2,500 ק"מ פון די סטעפן ביים צפון גרענעץ פון קאזאכסטאן ביז די בארטנס פונעם ארקטישן אקעאן. דער אינזל נאוואיע זעמליע איז א פֿארזעצונג פון דער בארג־קייט. דער העכסטער שפיץ אין דער קייט איז דער בארג נאראדע (פּאזנור, 1,895 מ'). נאטורלעכע עראזיע האט אויפגעדעקט א רייכקייט פון מינעראלן אין די אוראל, צווישן זיי אויך איידלשטיינער ווי טאפאז און שמאראק. די קאמי בתולה־וועלדער אין צפון אוראל זענען אנערקענט פון א וועלט ירושה ארט.
געאגראפן טיילן די אוראל אין פינף טיילן: די דרומדיקע, צענטראלע, צפונדיקע, אונטער-ארקטישע און ארקטישע אוראל.
קאַטעגאָריע:בערג קאַטעגאָריע:רוסלאנד
אויסדרוק (מאטעמאטיק)
א מאטעמאטישער אויסדרוק איז אן ענדלעכער סעקווענץ פון סימבאלן וואס פאַסט צו די תקנות פונעם קאנטעקסט. מאטעמאטישע סימבאלן קענען באדייטן נומערן, וואריאבל ען, בינארישע אפרעראציעס און פונקציע ס.
אויך אין יידיש ליינט מען דעם אויסדרוק פון לינקס אויף רעכטס
ביישפילן
עס זענען פאראן גאנץ פשוטע אויסדרוקן:
ווי אויך זייער קאמפלעקסע:
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
דער קרעטשמע
דער קרעטשמע איז א פרומער יודישער פארום וועבזייטל.
זייער מהלך איז צווישן אידישע וועלט און קאווע שטיבל, נעמליך זיי ערלויבן צו שרייבן חסידישע פאליטיק, געבן לייקס און צענזורירן כמעט נישט. אבער ערלויבן נישט צו רעדן וועגן וועלטליכער וויסנשאפט ווי עוואלוציע און קונסט.
דער קרעטשמע איז געווען פארשפארט פאר א שטיק צייט, אבער האט זיך לעצטענס צוריק געעפנט מיט א גרעסערע צאל באטייליגטע.אין איז שוין יעצט ציריק פארמאכט.
משה אונגאר
רבי משה אונגאר זצ"ל (ה'תק"ף – י"ח תשרי ה'תרנ"ח), פון צאנז.
אפשטאם
רבי משה איז געבוירן און יאר ה'תק"ף (אומגעפער) צו זיין פאטער הרב מרדכי דוד אונגאר דער דאמבראווער רב. און צו זיין מוטער מרת חיה שרה פון טשמעלאוו
זיינע רבי'ס
רבי משה האט געוואוינט נאך זיין חתונה אין צאנז אין געגעסן קעסט ביים זיין שווער דער צאנזער רב. אויף די עלטער איז רבי משה ארויף קיין ארץ ישראל אין זיך באזעצט אין צפת.
הסתלקות
רבי משה איז נפטר געווארן אין צפת י"ח תשרי ה'תרנ"ח, און ליגט אין צפת.
פאמיליע
רבי משה האט געהייראט מרת מרים די עלצטע טאכטער פון דעם צאנזער רב, הרב חיים האלבערשטאם. זייערע טעכטער.
זעט אויך
דאמבראווא (הויף)
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן משה קאַטעגאָריע:צאנז קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י
נאגאסאקי
נאַגאַסאַקי (יאפאניש: 長崎, "לאנגער קאַפ") איז די הויפטשטאָט און גרעסטע שטאָט פֿון נאַגאַסאַקי פּרעפעקטורע אויפן אינזל קיושו אין יאפאן. זי איז געווארן דער איינציגער פארט גענוצט פאר האנדל מיט די פארטוגעזער און האלענדער פון דעם 16טן יארהונדערט ביזן 19טן יארהונדערט. טייל פון נאגאסאקי איז געווען די היים פון א וויכטיקער אימפערישער יאפאנעזער ים־פֿלאט באזע דורכאויס דער ערשטער כינע־יאפאנעזישער מלחמה און דער רוסלאנד־יאפאנעזישער מלחמה.
בעת דער צווייטער וועלט מלחמה איז, דורך דער אמעריקאנישע אטאמישער באמבארדירונג פון היראשימע און נאגאסאקי די שטאט נאגאסאקי געווארן די צווייטע און לעצטע שטאט אין דער וועלט צו זיין די ציל פון א נוקלעאר אטאקע (ביי 11:02   פֿארמיטאג, דעם 9טן אויגוסט 1945 'יאַפּאַן סטאַנדאַרד צייט (UTC + 9)').
אום 1טן יוני 2019, האט די שטאט געהאט א געשאצטע באפֿעלקערונג פון 513,643 מענטשן און אן ענגקייט פון 1,017 מענטשן א ק״מ². די שטאט באדעקט א שטח פון 405.86 ק״מ².
צווילינג שטעט
די שטאָט נאַגאַסאַקי האט די פֿאלגנדע צווילינג שטעט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין יאפאן
בארטן פון העלפאנדביין
די בארטן פון העלפאנדביין, אפיציעל די רעפובליק פון בארטן פון העלפאנדביין, איז א לאנד אין מערב אפריקע. זי גרענעצט ליבעריע און גינע אין מערב, מאלי און בורקינע פאסא אין צפון, דעם גהאנע אין מזרח, און דעם איינגאס פון גינע אינעם אטלאנטישן אקעאן אין דרום. זי באדעקט א שטח פון 322,462 קוואדראט ק"מ.
די הויפטשטאט איז יאמוסאקרא, אבער די גרעסטע שטאט און אדמיניסטראטיווער צענטער פון לאנד איז אבידזשאן. די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בארטן פון העלפאנדביין איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
ראיאנען
בארטן פון העלפאנדביין ווערט צעטיילט אין ניינצן ראיאנען. קליין|צענטער|300px|ראיאנען פון בארטן פון העלפאנדביין
עקאנאמיע
בארטן פון העלפאנדביין האט די גרעסטער עקאנאמיע אין דעם מערב אפריקע עקאנאמישן און געלטיקן פארבאנד, מיט 40% פונעם פארבאנדס ברוטא אינלענדישן פראדוקט. עס איז דער וועלטס גרעסטער עקספארטירער פון קאקאא.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
הייעם באן סטאנציע
הייעם באן סטאנציע  אויף דער נארד קענט ליניע געפינט זיך 1 מייל צפון פונעם דארף הייעם, קענט, ענגלאנד.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק.
היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 8טן פעברואר 1845.
באדינונג
די נארמאלע באדינונג איז:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין קענט קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
אין חדר אריין
אין חדר אריין איז א פריערדיגע קאסעטע פון די ווערדיגער קינדער כאר, ארויסגעגעבן דורך אדרת רעקארד קא וואו זיי זינגען פארשידענע ניגונים, בעיקר יודישע, פון ארום דעם יאר פאר קינדער.
עס איז ערשיינען אויף סי די אין 2000.
לידער
ערשטע זייט:
צווייטע זייט:
וועב לינקען
קאַטעגאָריע:אלבאמען קאַטעגאָריע:אידישע ניגונים קאסעטעס קאַטעגאָריע:נגינה
היידלבערג
היידלבערג איז אן אוניווערסיטעט שטאט אין דייטשלאנד, פלאצירט אומגעפער 78 ק״מ דרום פון פראנקפורט. היידלבערג איז די פינפט־גרעסטע שטאט אין דעם דייטשן לאנד באדן-ווירטמבורג.