cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
מוסר
צו מיינט איר מסירה? צו מיינט איר מסורה?
מוסר איז די תורה פון אויסארבעטן די מידות בין אדם לחבירו און מעלות בין אדם למקום.
עס איז אויך דא א אידישע שטרעמנוג וואס האט זיך גענדיגט ביי די צווייטע וועלט מלחמה פון רוסלאנד, בעיקר פון 5 סארטן שטרעמנוגן וואס זיי האבן געארבייט אויף אנדערע מידות.
דער חזון איש שרייבט אין זיין ספר זייער שטארק קעגן די בעלי מוסר אפילו נאכן צענזור וואס מ'האט ארויסגעפליקט אסאך שטיקלך קעגן חסידים דארטן האט מען איבער געלאזט קעגן די בעלי מוסר ווייל די חסידישע ענינים האט נישט אזוי ווייט געשעדיגט די ליטוואקעס אבער די מוסר יא.
זעט אויך
* קאטעגאריע:מידות קאטעגאריע:מעלות קאטעגאריע:יידישע שטרעמונגען
צבי אלימלך האלבערשטאם
רבי צבי אלימלך האלבערשטאם (געב' ב' חשוון ה'תשי"ג; 21סטן אקטאבער 1952) איז דער צאנזער רבי פון ארץ ישראל אין "קרית צאנז", נתניה, און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
ביאגראפיע
רבי צבי אלימלך איז געבוירן געווארן אין יאר התשי"ב אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז דער עלטסטער זון פון רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם, דער פריערדיגער קלויזענבורגער רבי און גרינדער פון דער קרית צאנז געגנט, און מרת חיה נחמה, טאכטער פון רבי שמואל דוד אונגאר, אב"ד נייטרא. ער איז "נשיא" פון די מוסדות התורה והחינוך פון "צאנז", צווישן זיי דער לאניאדא שפיטאל און דאס גרויסע "מפעל הש"ס העולמי", און א פאר ישיבות אין קהילות אין אלע שטעט אין ארץ ישראל, אין אויך די קהילות "שפע חיים" אין אמעריקע, אויפן נאמען פונעם צאנז-קלויזנבורגער רבי זי"ע. אויך האט ער קהילות אין ענגלאנד און אין אנטווערפן.
אין יאר ה'תשע"ב צוליב די ענגשאפט אין דעם צאנזער שיכון פון נתניה, לויט זיין אנווייזונג, איז אויפגעשטעלט געווארן די געגנט 'קרית צאנז' אין דער שטאט טבריה. אין דער נייער געגנט וואס באשטייט הויפטזעכליך פון יונגע פארפעלקער, די בוי גייט אן ווייטער, און לויטן אורשפרינגליכן פלאן די געגנט וועט אנטהאלטן 400 וואוינוגען.
זיין חסידות ציילט נאנט צו צווי און אהאלב טויזנט ראשי משפחות.
ער איז זייער א בעגאבטער מענטש מיט א הדרת פנים, און א רעספעקטירטער פערזאן, ער זאגט כסדר פשעטלעך וואו ער ווייזט גרויס בקיאות, חריפות, און גאונות אין חסידות, השקפה, הלכה און תלמוד.
משפחה
רבי צבי אלימלך האט געהייראט אום ראש חודש אלול, ה'תש"ל מרת חיה שרה, א טאכטער פון רבי שמואל אונסדארפער אב"ד ראשית חכמה מאנטריאל. זייערע קינדער זענען:
רעפערענצן
האלבערשטאם, צבי אלימלך קאטעגאריע:צאנז קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ליל הסדר
left|300px|thumb|אויפן בילד קען מען זעהן: א [[הגדה עס איז אפען ביי הא לחמא עניא. אן אנגעפילטן כוס. א מצה טאש מיט די מצות אויפגעדעקט. די מה נשתנה לעכט, זיי האבן רויטע איך גלייך ווייסע.]] די ערשטע נאכט פֿון פסח (אין ארץ ישראל), די ערשטע צוויי נעכט פֿון פסח (אין חוץ לארץ, ווו מ'האלט צוויי טעג יום טוב), פראוועט מען אין יעדן יידישן שטוב א סדר. ביים סדר ליינט מען די הגדה און מען איז מקיים די אלע מצוות און מנהגים וואס געהערן דערצו. ווי אויך איז א טייל פֿונ'ם סדר א יום-טוב'דיקע סעודה.
וויבאלד פסח איז א יום טוב בעיקר אלס אנדעקעניש צו יציאת מצרים, זענען אסאך מנהגים אלס אנדעקעניש צו פֿרייהייט.
כאטש געוויינטליך דאווענט מען אין שול, אבער דעם סדר פֿירט אן יעדער איינער בײַ זיך אין שטוב צוזאמען מיט זײַן משפחה. ס'איז אן אלטער מנהג אײַנצולײַדן געסט אויפֿ'ן סדר,איבערהויפט ווען מען קען האבן אן ארעמאן אדער אן עלענדען מענטש בײַם טיש וואס האט נישט די מעגליכקייט צו פֿירן א געהעריקן סדר פֿאר זיך.
מצוות און מנהגים פון דער נאכט
ביים סדר זענען דא פינף מצוות:
קערה
left|300px|thumb|אויפן בילד זעט מען א קערה מיט די סימנים.
קַדֵׁש
קדש - ווען דער טאטע קומט אהיים פון שול טוט ער זיך אן די קיטל און מאכט שנעל קידוש כדי די קליינע קינדער זאלן נישט איינשלאפן.
וּרחַץ
ורחץ - מען וואשט זיך די הענט און מען מאכט נישט די ברכה על נטילת ידים.
כּרפַּס
left|200px
יַחַץ
יחץ - מען צעטיילט די מיטעלסטע מצה וואס הייסט לוי, די גרעסערע העלפט לייגט מען אוועק פאר אפיקומן און די קלענערע העלפט לייגט מען צוריק צווישן די מצות.
מַגיִד
מגיד - מען הייבט אויף די דריי מצות און מען זאגט די הגדה פון הא לחמא עניא ביז גאל ישראל.
רָחצָה
רחצה - מען וואשט זיך די הענט און מען מאכט יא די ברכה על נטילת ידים.
מוׁציִא
מוציא - מען הייבט אויף אלע דריי מצות און מען מאכט א ברכה המוציא לחם מן הארץ.
מַצָה
מען לאזט אויס די אינטערשטע מצה און מען מאכט א ברכה על אכילת מצה, און מען עסט עס אנגעלאנטערהייט.
מַרוׁר
מרור - מען עסט א כזית מרור, מיט דער ברכה "על אכילת מרור", אבער מען מאכט נישט קיין ברכה "בורא פרי האדמה".
כּוׁרֵך
כורך - מען נעמט א שטיקעל מרור און מען וויקעלט דאס איין צעווישען צוויי שטיקלעך מצה מען זאגט זכר למקדש כהלל און מען עסט עס אנגעלאנט.
שׁלחָן עֹרֵך
שלחן ערך - מען גרייט אן א סעודה לכבוד יום טוב און מען לאזט זיך וויאל גיין, מען פירט זיך צו עסן אייער.
צָפוׁן
צפון - מען נעמט די באהאלטענע אפיקומן און מען עסט דאס.
בֵּרַך
ברך - מען גיסט אן דעם דריטן כוס און מען בענטשט.
הַלֵל
הלל - מען גיסט אן דעם פערדן כוס און מען זאגט הלל.
נִרצָה
נרצה - ווער עס האט געטאן די אלע זאכן איז באוויליגט פארן אויבירשטען.
פסח לידער
עס זענען דא אסאך באקאנטע פסח לידער, פאלגענד איז א טיילווייזע ליסטע:
פיוטים
די אשכנזים זינגען עטלעכע פיוטים ביים סוף פונעם סדר:
שיר השירים
ווען מען ענדיגט דעם סדר דארף מען עוסק זיין אין דעם ענין פון יציאת מצרים. אסאך האבן דעם מנהג צו ליינען דעם ספר שיר השירים.
וועבלינקען
*
Песах
קרית שמונה
איר נאמען א שטאט פון אכט איז נאך 8 קעמפער וואס זענען אומגעקומען ביים פארטיידיקן יענעם געגנט אין דעם ערשטן וועלט קריג, ביי די תל-חי פאגראמען, וואו יוסף טרומפעלדאר איז אומגעקומען.
עס איז געבויט אויף די חרבנות פון אן אמאליגן אראבישן דארף פון בעדואינער.
היינט צוטאגס וואוינען דארטן 22,000 אידן.
איין דריטל דערפון איז אינגער ווי 19 יאר.
רוב זענען ספרדים פון מאראקא.
יציאת מצרים 2 (אלבאם)
יציאת מצרים 2  איז דער 20סטער אלבאם (יידיש נחת) פון די 36 אלבאמען געשאפן דורך יום טוב עהרליך.
פאלגנדיק איז די ליסט לידער פונעם אלבאם:
דער גרויסער באשעפער
פארשטיין
ברד
נעצן
גלות
שבת הגדול
מכות בכורות
גאולה מארש
והביאנו
תפלה
פעדעראלע רעזערוו
קליין|250px|פעדעראל רעזערוו געביידע אין וואשינגטאן די פעדעראלע רעזערוו, אדער די פעד ווי מען רופט דאס בקיצור, איז די צענטראלע באנקירן סיסטעם פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
די פעדעראלע רעזערוו איז נומער איינס ווען עס קומט צו אמעריקע'ס עקאנאמיע. די פעד איז די באנק פון אלע בענק און די באנק פון די רעגירונג. די פעד רעגולירט אלע פינאנציעלע אינסטיטוציעס, קאנטראלירט דאס לאנד'ס געלט, און באאיינפלוסט די עקאנאמיע דורך טוישן די אינטערעסט ראטעס און א רייע אנדערע טאקטיקן וועלכע קען סטימולירן אדער אפשוואכן די עקאנאמיע און אזוי ארום האלטן אינפלאציע נידעריג, עמפלאוימענט ראטעס הויך, און א שטארקע פראדוקציע פון אמעריקאנער פירמעס.
פארוואס ברויך מען די פעדעראלע רעזערוו?
כדי צו פארשטיין פארוואס דאס לאנד דארף האבן די פעד דארף מען ערשט באטראכטן וואס איז געווען בעפאר די פעד איז געגרינדעט געווארן אין 913'. ביז אהין האט זיך ארומגעדרייט אין אמעריקע 30,000 סארט וואלוטע וועלכע איז געמאכט געווארן דורך סיי וועמען אנגעהויבן פון די רעגירונג און געענדיגט ביי דראג געשעפטן. די ערשטע פראבלעם איז געווען אז פארשידענע וואלוטע זענען געווען מער ווערט ווי אנדערע און טייל זענען געווען די ווערט פון גאלד און זילבער וועלכע איז אוועקגעלייגט געווארן דערפאר און טייל נישט. עס זענען געווען צייטן ווען די בענק האבן נישט געהאט גענוג קעש און מענטשן האבן נישט געקענט ארויסנעמען געלט.
די פעד האט באקומען די פאראנטווארטליכקייט צו סטאביליזירן די געלטליכע סיסטעם אין די פאראייניגטע שטאטן אז געלט זאל זיין גענוג פליסיג און עס זאל קיינמאל נישט מאנגלן קיין קעש אין די בענק. כדי דאס זאל קענען צושטאנד קומען האט זיך אויסגעפעלט צו מאכן אן "עלעסטיק וואלוטע" וואס האט געמיינט אז די פעד זאל האלטן קאנטראל אינפלאציע אז פרייזן זאלן נישט ארויפשפרינגן פלוצלינג און זיכער מאכן צו יעדע צייט אז די געלט פארזארגונג איז נישט צופיל אדער צו ווייניג צו פארמיידן אינפלאציע און א רעסעסיע.
אינפלאציע און רעסעסיע
אינפלאציע איז איינע פון די וויכטיגסטע שליסלן צו אן עקאנאמיע. אויב אינפלאציע איז הויך מיינט דאס אז די וואלוטע איז ווערט ווייניגער און פרייזן פאר פראדוקטן און סערוויסעס גייען ארויף און מענטשן גיבן אויס ווייניגער געלט און האלטן זיך צוריק פון מאכן אינוועסטמענטס און בויען הייזער. פארשטייט זיך אז ביזנעסער ווערן אינאיינעם עפעקטירט ווייל אויך זיי דארפן צאלן מער פאר פארזארגונגערס ווען אין דער זעלבער צייט פאלן סעילס.
צו פארשטיין וואס מיינט א געלט פארזארגונג דארף מען דאס באטראכטן ווי יעדע אנדערע פראדוקט אויף די מארקעט וועלכע איז געוואנדן אויף פארזארגונג און פארלאנג. ווען די פארזארגונג איז גרויס און דער פארלאנג איז קליין איז אויטאמאטיש די פרייזן ביליג און ווען פארזארגונג איז קליין און דער פארלאנג איז גרויס זענען פרייזן טייער. דאס זעלבע איז מיט געלט. ווען עס איז פאראן צופיל געלט אין צירקולאציע פארלירט דאס די חשיבות און פרייזן גייען ארויף. דאס ברענגט אז געלט זאל נאכמער פארלירן איר ווערט און אינפלאציע ווערט נאר ערגער. מענטשן וועלן אין אזעלכע צייטן נישט וועלן מאכן קיין אינוועסטמענטס פונקט אזוי ווי מענטשן וואלטן נישט געוואלט מאכן קיין אינוועסטמענטס אין גאלד אויב עס וואלט געווען א גרויסע פארזארגונג.
א רעסעסיע פאסירט געווענליך ווען אינפלאציע ווערט צו הויך און מענטשן אינוועסטירן נישט וואס מיינט אז די בענק האבן נישט קיין ביזנעס געהעריג און געשעפטן קענען נישט פארקויפן ווי נארמאל. דאס ברענגט א קאטאסטראפע און ביזנעסער הייבן אן אויפזאגן ארבייטער און אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער.
די ערשטע זאך וואס די פעד וועט טאן ווען אינפלאציע ווערט הויך אדער ווען א רעסעסיע פאסירט איז העכערן די קורצע טערמינען אינטערעסט ראטעס. דאס קוראזשירט מענטשן צו אינוועסטירן געלט און פארקלענערט אויטאמאטיש די געלט פארזארגונג וואס מאכט אז דאס געלט זאל באקומען א גרעסערע חשיבות און אינפלאציע הייבט אן פאלן.
דאס העכער'ן אינטערעסט ראטעס דארף געטאן ווערן צוביסלעך און מיט קאפ ווייל אויב עס גייט צו ווילד וועט עס עפעקטירן אינפלאציע אויפ'ן לאנגן טערמין און וועט שאטן די האוזינג מארקעט.
פאראנטווארטליכקייטן
די פעד רעגולירט די פינאנציעלע אינסטיטוציעס, דינט אלס די רעגירונג'ס באנק, דינט אלס די בענק'ס באנק, און איז פאראנטווארטליכט איבער דאס לאנד'ס געלט. די פעד פארמאגט צוויי אפטיילונגן וועלכע זענען די באורד אוו גאווערנערס וועלכע קאנטראלירן די געלטליכע פארזארגונג און 12 ראיאנען רעזערוו בענק צעשפרייט איבער'ן לאנד וועלכע דינען אלס סערוויס אפטיילונגן אויסצופירן די פאליסיס און האלטן אן אויג איבער אלע פינאנציעלע אינסטיטוציעס. יעדע אפטיילונג רעפרעזענטירט אויך די פריוואטע סעקטאר אין איר ראיאן. אט זענען די הויפט אונטערנעמונגן פון די פעד:
געלטליכע פאליסי
ווי דערמאנט ווענדט זיך די גאנצע עקאנאמיע איבער די פארזארגונג פון געלט. ווען אינפלאציע איז נידעריג וועלן מענטשן בארגן מער געלט און בויען מער הייזער און קויפ'ן מער פראדוקטן. דאס איז זייער גוט פאר די עקאנאמיע ביז ווילאנג עס איז נישט פאראן צופיל געלט. דאס פאסירט ווען די אינטערעסט ראטעס זענען שוין נידעריג פאר א לאנגע צייט און צופיל געלט דרייט זיך צווישן מענטשן וואס מאכט דאס געלט ווייניגער ווערט. א צווייטע זאך וואס קען פאסירן איז אז מענטשן קויפן שוין צופיל און די פירמעס פארזארגונג ווערט קלענער קעגן דער פארלאנג און פרייזן הייבן אן ארויפגיין. דאס איז זייער פשוט צו פארשטיין ווייל מיט ווייניג פראדוקטן און צופיל געלט אויף די גאס מיינט א גרויסע פארלאנג פאר ווייניג פארזארגונג.
די פעד באטראכט פארשידענע עקאנאמישע אנווייזונגען וועלכע צייגן די עקאנאמישע מצב און באשליסן לויט דעם וויאזוי צו דרייען די געלטליכע פאליסי. ווען געלט ווערט צו טייער אדער צו ביליג וועט די פעד טוישן די אינטערעסט ראטעס און אומדירעקט שטופן דאס לאנד'ס עקאנאמיע צו אן אנדערע דירעקציע וואס קען אמאל גיין ביז א רעסעסיע אבער מיט א פלאן פאר דעם לאנגן טערמין.
אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז די ווערט פון דאס געלט וואס מיר האבן אין טאש און אין אונזערע באנק אקאונטס איז געוואנדן לויט וויאזוי די פעד באשליסט עס זאל זיין. אויב די פעד וויל א טויש אין די וואלוטע וועט זי זיך נישט רעכנען מיט קיינעם אויפ'ן קורצן טערמין און די עפעקט פון איר פאליסי וועט שנעל קומען, געווענליך אין א יאר, צוויי.
פינאנציעלע אינסטיטוציע רעגולאטור
די פעד אפטיילונגן איבער'ן לאנד באטראכטן די אקטיוויטעטן פון אלע בענק און שטעלן די רעגולאציעס וועלכע זיי דארפן אויספאלגן אויב זיי וויל טאן ביזנעס מיט'ן פובליק. יעדעס מאל א באנק קומט אויף מיט נייע געדאנקן וועט די פעד האלטן אן אויג וואספארא אימפאקט דאס וועט האבן אויף די באנק מארקעט. ווען צוויי בענק וועלן זיך פאראייניגן וועט די פעד דאס דארפן באשטעטיגן און וועט דערנאך מעסטן וואספארא אימפאקט דאס האט געמאכט פאר די לאקאלע געמיינדע.
די פעד דינט אויך אלס א באנק פאר אלע בענק. די אגענטור זיצט אין צענטער פון די באנק סערוויסעס און טראנזאקציעס און א דריטל טשעקס גייען דארט אדורך וועלכע ציילט צו 20 ביליאן טשעקס פער יאר. בענק מאכן ביזנעס אויך מיט קלירינג האויזעס אבער א דאנק וואס א גרויסע טייל טשעקס גייען דורך די פעד טוט דאס פארזיכערן די מארקעט מיט יושר'דיגע סערוויס און אפצאלן.
די רעגירונג'ס באנק
די גרעסטע באנק קאסטומער איז די רעגירונג וועלכע האט איר טשעקינג אקאונט ביי די פעד. אלע רעגירונג טראנזאקציעס גייט דורך די פעד וועלכע באטרעפט אין די ווערט פון טריליאנען דאלארן. אלע סעווינגס באנדס, טרעזשורי בילס, און נאטעס וואס ווערט פארקויפט דורך די רעגירונג באלאנגט צו די רעגירונג פעד אקאונטס. די פעד איז אויך די איינציגסטע דיסטריביוטער פון די יו-עס מינט דעפארטמענט וועלכע פארשפרייט און קאלעקט אלע אמעריקאנער וואלוטע וועלכע צירקולירט אין לאנד און ארום די וועלט. אלע געלט וואס גייט אדורך די פעד ווערט באטראכט דורך די פעד אויב דאס איז אין א גוטן צושטאנד עס זאל קענען צוריק גיין אין צירקולאציע. אויב נישט וועט די פעד דאס פארניכטן און נייע געלט וועט פראדוצירט ווערן אנשטאט דעם דורך די טרעזשורי דעפארטמענט. די פעד האט א גרויסע רעזערוו אקאונט אין וועלכע זי האט גרייט קעש פאר אלע בענק אין צייטן ווען זיי נויטיגן זיך פאר מער קעש ווי ענדע וואך און בעפאר חגאות.
רעזערוו פארלאנג
כדי צו פארמיידן א קעש קריזיס, ווי עס איז אפטמאל פארגעקומען בעפאר די פעד איז געגרינדעט געווארן, האט די פעד איינגעשטעלט א פאליסי אין וועלכע זי פארלאנגט פון אלע בענק צו האלטן א געוויסע פראצענט קעש אין רעזערוו אין פאל מענטשן ווילן ארויסנעמען זייער געלט. דער חשבון איז געוואנדן לויט וויפיל געלט די באנק פארמאגט אין אלע טשעקינג אקאונטס אינאיינעם און די באנק מוז האבן גרייט צווישן 3 און 10 פראצענט מער פון דעם צו יעדע צייט, געוואנדן לויט די רעגולאציעס פון די פעד. מיט דעם קען די פעד האבן א גרינגע קאנטראל אויף די געלט פארזארגונג ווייל אויב די פעד וויל פארמינערן די געלט פארזארגונג וועט זי העכערן די רעזערוו פראצענט וואס די בענק מוזן האלטן און דאס וועט אפהאלטן די בענק פון בארגן געלט ווייל זיי מוזן דאך האלטן די באשטימטע פראצענט וואס מיינט בארגן ווייניגער געלט. דאס זעלבע איז פארקערט. אויב די פעד וויל געבן א גרעסערע געלט פארזארגונג וועט זי פארמינערן די רעזערוו פראצענט און די בענק וועלן זיך באלד נעמען בארגן וואס מיינט מער געלט אין צירקולאציע.
דער מיטל האט א באלדיגע עפעקט אויף די גאנצע עקאנאמיע און טאקע דערפאר וועט די פעד דאס נאר נוצן אין אן עמוירדזשענסי סיטואציע. נארמאל וועט די פעד דאס באלאנסירן מיט קויפן אדער פארקויפן סעקיוריטיס. ווען די פעד פארקויפט סעקיוריטיס וועלן די רעזערוו פון די בענק קלענער ווערן און די אינטערעסט ראטעס וועלן ארויפגיין און ווען די פעד וועט קויפן סעקיוריטיס וועלן די בענק האבן א גרעסערע רעזערוו און די אינטערעסט ראטעס וועלן אראפגיין.
ווען א באנק דערזעט זיך מיט א קלענערע פראצענט רעזערוו געלטער ווי זי ברויך האבן וועט זי באלד מוזן בארגן געלט פון א צווייטע באנק אדער פון די פעדעראלע רעזערוו. אויב זי וועט דאס נעמען פון א צוייטע באנק אדער אנדערע פינאנציעלע אינסטיטוציע וועט דאס געטאן ווערן אונטער פארמאכטע טירן וועלכע ווערט גערופן די פעדעראלע פאנד מארקעט. די אינטערעסט ראטעס פון די סארט ביזנעס איז געוואנדן לויט פארזארגונג און פארלאנג. אויב די באנק וועט בארגן דאס געלט פון די פעדעראלע רעזערוו וועט זי צאלן אן אינטערעסט ראטע וועלכע ווערט גערופן די דיסקאונט ראטע.
דיסקאונט ראטע
די ראטע האט א שטארקע עפעקט אויף די עקאנאמיע כאטש דאס ווערט ווייניג גענוצט ווייל לויט די אינטערעסט ראטעס וואס די פעד פארלאנגט קען מען פארשטיין וואס איר געלט פאליסי איז צו יעדע צייט. ווען די אינטערעסט ראטעס זענען הויך איז א סיגנאל אז די פעד זוכט צו מאכן שטייפער די געלט פאליסי און פארקערט ווען די אינטערעסט ראטעס זענען ביליג.
אלעס דרייט זיך ארום אינטערעסט ראטעס. ווען אינטערעסט ראטעס זענען ביליג בארגן מער מענטשן געלט און די געלט גייט אריין אין די עקאנאמיע וועלכע וואקסט פון פרישע אויסגאבן. ווען צופיל געלט ליגט אין צירקולאציע ווערט געשאפן דער אינפלאציע פראבלעם און די פעד מוז באלד לייגן די ברעיקס וועלכע זי וועט טאן דורך פארקויפן סעקיוריטיס וועלכע וועט רעדוצירן די רעזערוו און בענק וועלן בארגן ווייניגער וואס מיינט אז די גאנצע עקאנאמיע וועט אפגעשוואכט ווערן און מיט איר וועט אינפלאציע קומען אונטער קאנטראל.
אפענע מארקעט אפעראציעס
די אלע טראנזאקציעס ווערט געטאן אין די אפענע מארקעט אז יעדער זאל קענען מיטהאלטן און זען וואס די פעד טוט און פארשטיין וואס איר ציל איז. אויב די פעד וויל רעדוצירן געלט פארזארגונג וועט זי פארקויפן סעקיוריטיס און אויב וויל זי פארמערן געלט פארזארגונג וועט זי קויפן סעקיוריטיס.
דאס ארבעט ווי פאלגענד: די פעד קויפט סעקיוריטיס פון בענק אדער פון סעקיוריטי האנדלער און באצאלט דערפאר דורך געבן א קרעדיט צו די באנק'ס רעזערוו אקאונט. די בענק וועלן באלד נוצן דאס געלט צו געבן הלוואות ווייל יעצט האבן זיי מער געלט וויפיל זיי מוזן האלטן אין רעזערוו. דאס ברענגט מער געלט אין צירקולאציע און נידערט די פרייזן פון די פעדעראלע פאנד ראטעס און די עקאנאמיע הייבט אן וואקסן.
אין א פארקערטע ביישפיל וועט די פעד פארקויפן די סעקיוריטיס צו די בענק און די בענק וועלן באצאלן דערפאר וואס מינט אז זיי וועלן מער נישט קענען ארויסבארגן אזויפיל געלט ווייל יעצט האבן זיי ווייניגער געלט און צו יעדע צייט מוז די רעזערוו פראצענט בלייבן די זעלבע.
די אלע אקטיוויטעטן ווערן באשלאסן אין די אפענע מארקעט קאמיטע וועלכע ווערט אפגעהאלטן 8 מאל פער יאר. אין יעדע פון די מיטינגן וועלן די פעד באורד מיטגלידער זיך טרעפן און באשליסן די פאליסי אויב זי זאל קויפן אדער פארקויפן סעקיוריטיס און די פובליק באקומט די רעזולטאטן ביז מינוטן. ביי יעדע אזא מיטינג איז אנוועזנד די 7 מיטגלידער פון די באורד אוו גאווערנערס און דער פרעזידענט פון די פעדעראלע רעזערוו אין ניו יארק און 4 אנדערע ראיאן מיטגלידער וועלכע טוישט זיך יעדעס מאל צווישן די 11 אפטיילונגן.
דער אויסשטעל פון די פעד
ווען די פעדעראלע רעזערוו איז געגרינדעט געווארן אין 913' אונטער די פעדעראלע רעזערוו אקט האט די רעגירונג געגעבן די אגענטור א ספעציעלע מאכט וועלכע קיין איין אנדערע רעגירונג אפטיילונג פארמאגט נישט, וועלכע איז זעלבשטענדיקייט פון די רעגירונג. קאנגרעס האט די ענדגילטיגע בעלות אויף די פעד ווייל די פעדעראלע רעזערוו אקט קען געטוישט ווערן דורך זיי. אבער אויף דערווייל אפערירט די פעד גענצליך אליינס און דארף נישט אנפרעגן ביי די רעגירונג בעפאר זי נעמט שריט.
די פעד באשטייט פון א זיבן מיטגלידער באורד אוו גאווערנערס וועלכע ווערן אלע געשטעלט דורך דעם פרעזידענט פאר 14 יעריגע טערמינען. די לאנגע טערמינען זענען ספעציעל אזוי אויסגערעכנט אז עס זאל נישט קענען אויסקומען קיין פאל אז איין פרעזידענט זאל קענען שטעלן מער ווי עטליכע מיטגלידער און אזוי ארום וועט די באורד בלייבן פאליטיש באלאנסירט צו יעדע צייט. דער טשעירמאן ווערט אויך געשטעלט דורך דעם פרעזידענט אבער ער באקומט שוין יא נאר א 4 יעריגע טערמין און ווערט ווידער ערוועלט דורך א שטימע אינערהאלב די אגענטור. פארשטייט זיך אז אלע קאנדידאטן דארפן באשטעטיגט ווערן דורכ'ן סענאט נאך שווערע פארהערן צו פארזיכערן זייערע קוואליפיקאציעס.
די 12 רעזערוו אפטיילונגן איבער'ן לאנד פארמאגן יעדע איינע 9 דירעקטארס וועלכע זענען צעטיילט צו דריי גרופעס, יעדע מיט אנדערע פאראנטווארטליכקייטן. די דריי גרופעס ווערן גערופן קלאס עי, קלאס בי, און קלאס סי און זענען צעטיילט דריי, דריי, און דריי. קלאס עי. רעפרעזענטירט די קאמערציאלע בענק וועלכע זענען מיטגלידער פון די פעד סיסטעם און די אנדערע צוויי קלאסן רעפרעזענטירן די עקאנאמישע אינטערעסן פון די לאקאלע דיסטריקס וועלכע האט נישט צעטאן מיט באנקירונג, ווי ארגיקולטור, פאבריקאציע, לעיבאר, קאנסומערס, און נאן-פראפיט ארגאניזאציעס. די מיטגלידער בענק ערוועלן די קלאס עי. און קלאס בי. דירעקטארס און די באורד אוו גאווערנערס ערוועלן די קלאס סי דירעקטארס. אזוי ווערן סיי די רעגירונג און סיי די פריוואטע סעקטאר אייניג רעפרעזענטירט.
די מיטגלידער בענק זענען אלע רעגירונג געטשארטערטע בענק (רעגיסטרירט מיט די רעגירונג) וועלכע ווערן אויטאמאטיש מיטגלידער אויב זיי גרייכן אלע סטאנדארטן וועלכע די פעד פארלאנגט. יעדע פון די בענק דארף קויפן סטאק פון די פעד וועלכע מאכט זיי א טייל פון די פעד און גוט זיי רעכטן צו שטימען ביים אויסוויילן די לאקאלע דירעקטארס.
די גאנצע אויסשטעל פון די פעד איז אזוי געמאכט אז קיין איין גרופע זאל נישט האבן צופיל קאנטראל. יעדע געצייג אדער אפעראציע ווערט קאנטראלירט דורך א צווייטע קלאס כדי צו פארזיכערן אז פאליטיק זאל נישט האבן קיין פלאץ דארט.
עקאנאמישע אנווייזונגען
כדי צו קענען אנטוויקלן דאס לאנד'ס געלטליכע פאליסי דארף די פעד באטראכן פארשידענע עקאנאמישע אנווייזונגען וועלכע ווערן באטראכט ביי די אפענע מארקעט אפעראציע מיטינגן. דאס צייגט די פעד אין וועלכע וועג די עקאנאמיע גייט און לויט דעם דארף די פעד באשליסן וואספארא שריט צו נעמען. אויסער די הויפט אנווייזונגען וועלכע מיר וועלן באלד אויסרעכנען, קוקט די פעד אויף די אזויגערופענע "בייזש בוך" וועלכע איז א באריכט וועלכע באטראכט די קאמענטן פון ביזנעסער און אנדערע קאנטראקטן אינדרויסן פון די פעדעראלע רעזערוו. דער באריכט קען אויך האבן א שטארקע באאיינפלוס וויאזוי די פעד וועט באהאנדלן די געלטליכע פאליסי. אויסער די מיטינגן וועט דער פעד טשיערמאן באטראכטן די עקאנאמיע יעדע האלבע שטונדע און ביי שווערע צייטן יעדע 15 מינוט. ער באטראכט פארשידענע דאטא וועלכע מעסטן די עקאנאמיע אין עטליכע קאטעגאריעס און קוקט אריין אין ביזנעס אקטיוויטעטן וועלכע ווערן געמאכט דורך די גרויסע ביזנעסער כדי צו באקומען דעם בילד וואס גייט פאר אין די ביזנעס וועלט. וור קויפט, ווער פארקויפט, וואס מען קויפט און פארקויפט, און וואספארא פרייזן מען צאלט דערפאר. די הויפט עקאנאמישע אנווייזונגען מיט וועלכע די פעד מעסט די עקאנאמיע זענען:
קאנסומער פרייז אינדעקס
דאס איז די וויכטיגסטע עקאנאמישע אנווייזונג וועלכע ווערט צוגעשטעלט דורך די לעיבאר דעפארטמענט סטאטיסטיק אפטיילונג. אין דעם ווערט געמאסטן די פרייזן פון א רייע פראדוקטן און סערוויסעס אין אלע הויפט קאטעגאריעס אין די צייט אפשניט פון א מאנאט. מיט דעם קען די פעד גרינג מעסטן אינפלאציע ווייל דאס גיט אן אויבערפלעכליכע בילד פון די גאנצע מארקעט.
ברוטא אינלענדישער פראדוקט
דאס איז די סך הכל פון אלע פראדוקטן וועלכע איז פראדוצירט געווארן אינערהאלב די פאראייניגטע שטאטן. עס רעכנט אריין אלע קאטעגאריעס און אלע קוועלער און דורכדעם זעט מען מיט וויפיל די עקאנאמיע איז באמת געוואקסן אנדעם וואס אינפלאציע זאל דאס עפעקטירן. דער באריכט קומט ארויס ביי די ענדע פון די 4 קווארטאלן פון יאר.
האויזינג סטארטס
דאס איז א מאנטאליכע מעסטונג וויפיל הייזער מען האט אנגעהויבן בויען דורכאויס דעם מאנאט. האויזינג איז נישט אלעס אבער וויבאלד דאס איז זייער סענסיטיוו צו אינטערעסט ראטעס איז דאס זייער א וויכטיגע מעסטונג וועלכע די פעד דארף וויסן. עס צייגט קלאר וויאזוי די פינאנציעלע ענדערונגן עפעקטירן די קאנסומער און עס צייגט זייער שנעל ווייל א טויש אין די אינטערעסט ראטעס האט א שטארקע און שנעלע עפעקט אויף האויזינג.
נאנפארם פעיראל עמפלאוימענט
דאס מעסט די סך הכל נומער פון פעיראל (געהאלט) וואס ווערט אויסגעטיילט אין אלע אינדוסטריס אויסער די פארמינג אינדוסטרי. דאס ווערט אויך צוגעשטעלט דורך די לעיבאר דעפארטמענט און איז זייער א גוטע עקאנאמישער אנווייזער וועלכע צייגט די דורכשניטליכע סכום פון שטונדן וואס מען ארבעט און וויפיל מען פארדינט פער שטונדע. דאס צייגט קלאר אויב עס איז פאראן א טויש אין פארזארגונג און פארלאנג.
די פארמינג אינדוסטרי איז אויסגעשלאסן פון דעם באריכט ווייל דאס איז די איינציגסטע סארט ביזנעס וועלכע ווערט כמעט נישט עפעקטירט פון די עקאנאמישער מצב אין לאנד. וויאזוי אימער וועט פארמינג בלייבן דאס זעלבע ווייל מענטשן דארפן האבן וואס צו עסן און די פראדוקציע טוישט זיך אפילו נישט אין א רעסעסיע.
עס. ענד פי. סטאק אינדעקס
סטאקס ווערן געהאנדלט אין גרופעס פון וועלכע יעדע פון זיי ליגט אין א אינדעקס וועלכע גיט די דורכשניטליכע בילד וואס אלע סטאקס טוען אינאיינעם. עס זענען פאראן פארשידענע אזעלכע אינדעקסן אין יעדע אינדוסטרי. דאס בעסטע פון זיי איז די עס. ענד פי. (סטענדערט ענד פאר) וועלכע רעפרעזענטירט די פרייז און ווערט פון 500 גרויסע פירמעס אין אלע אינדוסטריס.
אויב די אינדעקס איז הויך איז טייטש אז די קאנסומער און ביזנעסער אינאיינעם זענען ביי דער מיינונג אז די עקאנאמיע וועט וואקסן און זענען גרייט צו אינוועסטירן וואס מיינט אז אינוועסטמענטס און אויסגאבן וועלן ווייטער שטייגן וועלכע איז זייער גוט פאר די עקאנאמיע. פארקערט איז א סימן אז מען האט פארלוירן די קאנפעדענץ אין די עקאנאמיע.
אינדוסטריאלע פראדוקציע און קעפעסיטי יוטיליזאציע
דאס מעסט די אינדוסטריאלע פראדוקציע ביי פראדוקט און ביי אינדוסטרי אינאיינעם. דאס ווערט באריכטעט יעדע מאנאט און גיט די ערשטע בליק אויף די גראוס דאמעסטיק פראדוקט וועלכעס באריכט קומט נאר ארויס איינמאל אין דריי מאנאטן. די קעפעסיטי יוטיליזאציע צייגט ווי גוט די נאציאנאלע אוצרות ווערן אויסגענוצט וועלכע איז אויך אן אנווייזונג פאר דעם צוקונפט.
ביזנעס סעילס און אינווענטארי
דאס איז א מעסטונג פון די סך הכל סעילס און אינווענטארי פון די פאבריקאציע, האלסעיל, און ריטעיל סעקטארן. דער באריכט איז א מאנאטליכע פון די דעפארטמענט אוו קאמערץ און איז א גוטע אנווייזונג אויב די פירמעס רוקן ארויס זייער סחורה אדער נישט. אויב עס איז פאראן צופיל אינווענטארי איז א סימן אז מען מאכט נישט גענוג סעילס און מיינט אז די פראדוקציע וועט פארלאנגזאמט ווערן דעם קומענדיגן מאנאט.
לייכטע אויטא סעילס
אויטא סעילס קענען האבן א גרויסע עפעקט אויף די דזשי.די.פי. ווייל עס איז די טייערסטע פראדוקט וואס ווערט פארקויפט אין אזעלכע קוואנטום. דער באריכט ווערט געמאכט דורך וואורד'ס אויטאמאטיוו רעפארטס און די אמעריקן אויטאמאביל מענופעקטשורערס אסאסיאציע, און ווערט איבערגעקוקט און באלאנסירט לויט'ן סעזאן דורך די דעפארטמענט אוו קאמערץ און ביורא אוו עקאנאמיק אפעירס.
עם-2
געלטליכע פארזארגונג ווערט צעטיילט צו דריי קאטעגאריעס וועלכע ווערן גערופן עם- 1, עם-2, און עם-3. די ערשטע איז די אקטעלע קעש פארזארגונג, אויסגאבן, טשעקינג אקאונטס, און וואלוטע. די צווייטע רעכנט אריין אלעס פון די ערשטע און לייגט צו אויך קליינע סעווינגס אקאונטס, דעפאזיטס ביי בענק, און מאני מארקעט מיוטשעל פאנדס. די דריטע לייגט צו אלע גרויסע און לאנגע טערמין אינוועסטמענטס וועלכע ווערט געהאלטן דורך די גרויסע קאאפעראציעס.
די פעד באטראכט די עם-2 סטאטיסטיקס וויבאלד דאס גיט איר אן אויבערפלעכליכן בילד איבער די פליסיקייט פון געלט אין לאנד. געלטליכע פארזארגונג און די פראדוקציע איז געווענליך צוויי אנדערע זאכן אבער וויבאלד עס קען אמאל זיין פארבינדן איינע מיט די אנדערע וועט די פעד האלטן אן אויג דערויף און דאס מעסטן איינע קעגן די אנדערע.
דער סך הכל
די אלע עקאנאמישע אנווייזונגען זענען צעטיילט צו דריי הויפט אנווייזונגען פאר דעם סך הכל בילד. די דריי קאטעגאריעס זענען לידינג, קאנסידענט, און לעגינג. לידינג מיינט פירנדיג. דאס זענען די אנווייזונגען וועלכע צייגן וויאזוי די עקאנאמיע וועט גיין אינען צוקונפט געבויט אויף די פאקטן און עפעקטן און היסטאריע. קאנסידענט אנווייזונגען צייגן די איצטיגע סטאטוס און לעגינג אנווייזונגען צייגן ווילאנג די איצטיגע מצב וועט אנהאלטן. די אנווייזונגען ווערן ערשט עפעקטירט מאנאטן און אמאל יארן נאכדעם וואס עס פאסירט א טויש.
פינאנצירונג
ווי דערמאנט אפערירט די פעד גענצליך אלס א זעלבשטענדיגע אגענטור און כדי דאס צו קענען עררייכן פינאנצירט זי זיך אליינס און ברויך נישט אנקומען צו קיין הילף פון די רעגירונג. די הויפט פארדינסטן פון די פעד איז אינטערעסט וועלכע זי פארדינט פון בארגן געלטער פאר די בענק און אויסלענדישע וואלוטע עקסטשעינדזש. א צווייטע קוואל פון פארדינסטן קומט אריין פון אלגעמיינע באנק אפעראציעס וועלכע איז פאנד טראנספערס און קלירן טשעקס. די אלע זאכן קומען מיט א פרייז און זינט די פעד איז די באנק פאר אלע בענק פארדינט זי גוט דערפון.
למעשה פארדינט די פעד פיל מער געלט וויפיל זי ברויך האבן צו אפערירן און צאלן אירע איינגעשטעלטע. דאס איבעריגע געלט גייט צו די טרעזשורי דעפארטמענט און ווערט גענוצט פאר אנדערע צוועקן. זינט די פעד איז געגרינדעט געווארן האט זי אין דורכשניטליך אפגעגעבן 95 פראצענט פון אירע פארדינסטן פאר די טרעזשורי דעפארטמענט יעדעס יאר.
קאַטעגאָריע:פינאנץ קאַטעגאָריע:עקאנאמיע קאַטעגאָריע:רעגירונג קאַטעגאָריע:צענטראלבענק
קניידלעך
thumb|left|קניידלעך אין הינדל יויך
א קניידל איז א באקאנטע יידישע מאכל וואס איז געמאכט פון מצה מעל מיט אייער און וואסער אפגעקאכט.
אין אמעריקע רופט מען דאס א מצה באל.
פסח
ביי חסידי'שע יידן וואס עסן נישט קיין געבראקטס אגאנץ פסח פירט מען זיך דאס צו עסן אחרון של פסח.
קאַטעגאָריע:יידישע קיך קאטעגאריע:פסח
נאוועמבער
נאוועמבער איז דער 11טער חודש אין גויאישן קאלענדער, צווישן אקטאבער און דעצעמבער.
ער קומט פונ'ם לאטיינישן ווארט 9 ווייל אין רוימישן קאלענדאר איז דאס געווען דער ניינטער חודש ציילנדיג פון מערץ.
נאוועמבער איז איינער פון די 4 מאנאטן וואס האבן שטענדיג 30 טעג.
*
שלמה קארליבאך
קליין|200px|א בוך-טאוול פון זיין [[ספר]] הרב שלמה קארליבאך (י"ח טבת ה'תרפ"ה - ט"ז חשוון ה'תשנ"ה) איז געווען א חזן און זינגער, און גאר א גרויסער ניגונים קאמפאזיטאר, בעיקר הארציגע נשמה ניגונים.
יוגנט
ער איז געבוירן אין בערלין צוזאמען מיט זיין צווילינג ברודער רבי אליהו חיים.
ווען די נאצי פארטיי האט זיך אנגעהויבן שטארקן אין דייטשלאנד, האט זיך די משפחה אריבערגעצויגן קיין באדן, עסטרייך וואו זיין טאטע האט אנגענומען דעם רבנות פאסטן.
אין תרצ"ט האבן זיי אימיגרירט קיין אמעריקע וואו זיין פאטער האט געגרינדעט א ביהמ"ד אין מאנהעטן בית יעקב וועלכע איז היינט באוואוסט אלס קארליבאך שוהל.
ער האט געלערנט אין בית מדרש גבוה ביי הגאון רבי אהרן קאטלער, און פריער ביי הגאון רבי שלמה היימאן אין תורה ודעת; נאכער איז ער געווארן א חב"ד'סקער חסיד.
אין חב"ד האט ער אנגעהויבן מקרב זיין פרייע אידן צו זייער רעליגיע און טראדיציע דורך פארציילן מעשיות און זינגען פאר זיי, צוזאמען מיט זיי טאנצענדיג און אריינדרינגען אין זייער נשמה.
אזוי ווי ער איז נאך געווען א בחור און זיך געמישט מיט מיידלעך בשעתן זינגען, האט אים זיין רבי און פירער, דער לובאוויטשער רבי פארבאטן אז ער טאר מער נישט זינגען פאר קיין געמישטע אוידיענצן, ער האט אבער זיך נישט געקענט צוריק האלטן זאגנדיק אז ער טוט אויף דערמיט זייער אסאך האט ער זיך צושיידט פון חב"ד און געווארן א ראביי פאר זיך פירנדיג א קהילה פון איינגעזאמלטע היפיס אין סאן פראנציסקא קאליפארניע.
ער האט אויך געהאט א ביהמ"ד אין ברוקלין.
ער פלעגט ארומפארן איבער דער וועלט זינגען און מקרב זיין יודן צו יודישקייט, בפרט אין די געוועזענע קאמוניסטישע לענדער. היינט ווערן זיינע ניגונים געזינגען אין אלע יידישע פרומע חסידישע הייזער און שמחות.
געהאט צוויי טעכטער "אסתר נשמה טהורה", און "חנה נדרה נפשי" און געווען אפגעטיילט פון זיין ווייב "נעילה".
left|200px|thumb|אין זיין יוגנט ער האט מקרב געווען טויזנטער רחוקים צו אידישקייט, און ווייל אין יענער צייט איז די היפי באוועגונג געווען זייער גרויס, איז ער אריין אין זייער טיפעניש, און זיי ארויף געשטיפט צו העכער'ס, און זיי זענען געווארן נאנט מיט אים צוליב זיין שיינע שטימע און הארציגע ניגונים. ער פלעגט קענען זיך קושן און האלזן מיט היימלאזע שמוציגע שטונקעדיגע מענטשן, ווארשיינליך צוליב זיין אומגלויבליכער ליבשאפט פאר אנדערע, און צוליב זיין עקסטרעמע ליבשאפט צו גאט'ס באשעפענישען, איז זיין דרך געווען זייער קאנטראווערסיעל, און איז נישט געווארן אנגענומען אין די אלגעמיינע חסידישע געמיינדעס, כאטש ער איז געווען זייער מקורב ביים אמשינאוועררבי'ן, וואס האט זיך אמאל אויס געדרוקט צו זיינע חסידים אויף אים "דער יוד וועט האבן מער עוה"ב, ווי וואס עץ מיינט אז איך וועל האבן".
זיינע ווערק
ער האט רעקארדירט ביי זיין לעבן איבער טויזנט ניגונים, וואס טייל ווערן פון צייט צו צייט פריש אנטפלעקט.
ער האט געהאט זיין אייגנארטיגע נוסח התפלה, אויף וועלכע עס דאווענען היינט זיינע תלמידים (ווי למשל יהודה גרין), און פלעגט דערציילן מעשיות אויף: ענגליש, העברעאיש, דייטש און יודיש. אויך פלעגט ער זינגען אלטע יודישע לידער.
זינט זיין פטירה זענען שוין ארויסגעקומען צענדליגער ספרים, ביכער און אלבאמען פון זיינע מעשיות און ניגונים. אזוי אויך איז זיין לעבן א טעמע פאר פילמען און טעאטער שפילן.
חיים פרטיים
רבי שלמה קארליבאך האט איבערגעגעבן אלין נעילה גליק-קרליבך, געבוירן אין טאראנטא, קאנאדע, פון וועמען זיינע טעכטער חנה נדרה אמרה נפשי, און א נשמה טהורה שלוחה אסתר.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים קאַטעגאָריע:דייטשע יידן קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:חזנים קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות קאַטעגאָריע:געשיכטע ערציילער
סאלאמאן שעכטער
thumb|left|סאלאמאן שעכטער סאלאמאן שעכטער (שניאור זלמן שעכטער) (ה'תר"ז - ה'תרע"ה, 1847 - 1915) איז געווען דער גרינדער פון קאנסערוואטיוו אידן, א קאנסערוואטיווער רב.
שעכטער איז געבוירן אין פאקשאן, רומעניע אין א משפחה פון חב"דסקע חסידים.
ער האט געברענגט דעם גרעסטן טייל פון דער קאיר גניזה קיין קעמברידזש.
קאטעגאריע:קאנסערוואטיווע יידנטום קאַטעגאָריע:רומענישע יידן
הימל
קליין|250px|דער הימל, דאס בילד געכאפט פון אן עראפלאן. דא זעט מען אז דער הימל האט פארשיידענע קאלירן דער הימל איז דער טייל פון דער אטמאספער וואס מען קען זען פון דער ערד אדער פון אן אנדער אסטראנאמישן קערפער. ביי טאג זעט אויס דער הימל פון דער ערד גאנץ בלוי, אבער אין אמת'ן איז דאס ווייל דער לופט טוט צעווארפן דאס ליכט פון דער זון.  ביינאכט זעט אויס דער הימל שווארץ באשפרענקלט מיט שטערן.
בייטאג, ווען נאר דער הימל איז נישט איבערגעוואלקנט זעט מען די זון, און אמאל אויך די לבנה. ביינאכט זעט מען אין דעם הימל די לבנה, פלאנעטן און שטערן.
אנדערער פענאמענען וואס מען זעט אמאל אין דעם הימל זענען וואלקענעס, רעגנבויגן און דאס צפון ליכט.
קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
20/20 זעהקראפט
דער אויסדרוק 20/20 זעהקראפט איז פארמירט געווארן דורך א גרופע דאקטוירים וועלכע האבן נאכ'ן אונטערזוכן צענדליגער טויזנטער פאציענטן זיך פארגליכן אויף א געוויסע גרייס בוכשטאבן וועלכע א נארמאלער מענטש דארף קענען זען קלאר שטייענדיג 20 פיס אוועק פון דעם.
מעסטונג
אויב איינער האט א 20/40 זעהקראפט באדייט דאס אז ער זעט אן אביעקט 20 פיס ווייט אזוי קלאר ווי א נארמאלער מענטש וואלט געזען פון 40 פיס ווייט. אויב איינער האט א 20/100 זעהקראפט איז א צייכן אז ער האט גאר שוואכע אויגן און קען זען אן אביעקט וועלכע שטייט 20 פיס ווייט אזויווי א נארמאלער מענשט וואלט געזען ווען ער שטייט 100 פיס ווייט. א 20/200 זעהקראפט איז לעגאל בלינד אין די פאראיייגטע שטאטן.
א 20/20 זעהקראפט איז דורכשניטלעך. עס איז מעגליך צו האבן א בעסערע זעהקראפט פון דעם אויך. איינער וואס האט א 20/10 זעהקראפט קען זען אן אביעקט 20 פיס ווייט אזויווי א נארמאלער מענטש וואלט געזען פון 10 פיס ווייט.
אסאך מענטשן האבן אנדערע זעהקראפט אויף ביידע אויגן און האבן אנדערע נומערן ברילן אויף ביידע זייטן. קאַטעגאָריע:מעדיצין קאַטעגאָריע:געזונט
טיבער
דער טיבער איז דער דריט־לענגסטער טייך אין איטאליע. דער טייך הייבט זיך אן אין די אפענינען אין עמיליע-ראמאניא און פליסט מערסטנס דורך אומבריע און לאציא צום טירהענישן ים, צווישן אסטיא און פיומיטשינא.
די שטאט רוים איז געגרינדעט געווארן אויפן מזרח ברעג פונעם טיבער.
געאגראפיע
דער טייך טיבער איז לאנג 405 ק״מ, און האט א דרענאזש בעקן מיט א שטח פון בערך 17,375 קוואדראט ק״מ, קרוב צו 5% פון דער גאנצער טעריטאריע פונעם לאנד.
ער איז דער דריט־לענגסטער טייך פון איטאליע, נאך די טייכן פא און אדיזשע.
גאלעריע
צענטער|קליין|700x700פיקס|קאמונע פון פֿיומיטשינא און דער מויל פונעם טיבער, מיי 2013
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:איטאליע קאַטעגאָריע:טייכן אין אייראפע
גורא הומארא
קאַטעגאָריע:שטעט אין רומעניע
אליהו הנביא (אלבאם)
פאלגנדיק איז די ליסט לידער פונעם אלבאם:
מוצאי שבת
אליהו הנביא עס נעמט דעם פזמון וואס מען זינגט יעדן מוצאי שבת "אליהו הנביא אליהו התשבי אליהו הגלעדני, במהרה יבוא אלינו עם משיח בן דוד" דארט ווערט אויסגערעכנט אלע מאל וואס אליהו הנביא ווערט דערמאנט אין תנ"ך און די אותות ומופתים וואס ער האט באוויזן, מיט זיין קונץ ליכן אופן טייטש ער עס איבער אויף אידיש מיט הערליכער גראם.
א פייער פון הימל פארציילט מיט וואונדערליכע פראזען און שיינע גראמען די מעשה ווען די נביאי הבעל האבן זיך פארמאסטן מיט אליהו הנביא ווער עס קען ברענגן א פייער פון הימל צו פארברענן די קרבנות, אליהו הנביא האט געוואונען און וויאזוי ער האט געברענגט דאן רעגן פאר ארץ ישראל.
הנודער
אויסטיילונג (ליטעראטור)
אן אויסטיילונג אין ליטעראטור באגריפן, איז אן אריינפיר אין א געשיכטע וואס טוט אונדז ערקלערן דעם באַזיס פון דער געשיכטע. עס ערקלערט אונדז 4 ערקלערונגען: "ווען, וווּ, ווען און פאַרוואָס" איבער די געשיכטע. אויב עס איז דא צום וועניגסטן צוויי ערקלערונגען פון די פריערע פיר, הייסט זי אן "אויסטיילונג".
דאס איז געוויינטלעך דער גרונד פון דער געשיכטע, וואס אן איר וועט מען נישט פארשטיין דעם תוך פון דער געשיכטע.
געוויינטליך ווערט זי געשריבן אין דעם אנפאנג פון דער געשיכטע, אבער עס קען אויך ווערן געשריבן ביים ענדע אדער אין מיטן דורך פלעשבעקס.
קאַטעגאָריע:ליטעראטור
אליהו הנביא (אלבאם)
התגלות
דער נס ביים קייסר א מורא'דיגע מעשה וויאזוי דער צאר פון רוסלנאנד ניקולאיי האט באפוילן זיינע מיניסטארן צוזאמען שטעלן שווערע שלעכטע גזירות אויף אידן, מען זאל נישט דאווענען נישט לערענן, נישט היטן טהרת המשפחה, וויאזוי אליהו הנביא האט דורך א אינטערעסאנטן שפיצל זיין אויסגעשפילט און עס איז בטל געווארן.
דער רייטער
דער גנב
הרחמן
ברוך השם
הירשע דוד קאץ
הירשע-דוד כ"ץ (געב' 1956) איז א דיכטער, דענקער, שריפטשטעלער און פארשער, וועמענס ארטיקלען איבער דער אידישער שפראך דערשיינען וועכנטליך אין דער אלגעמיינער זשורנאל. ביז נישט לאנג צוריק פלעגט ער זיך דרוקן אויסשליסליך אין דעם יידישן פארווערטס.
ער לעבט און שאפט אין דער אידישער ווילנע, און פארט כסדר ארום איבער מזרח אייראפע פון אמאל צו פאראייביגן איר זכרון דורך אינטערוויואירן שארית-הפליטה איבערלעבער פון דעם חורבן אייראפע. זיינע ארטיקלען זענען פול מיט אידישע געפילן פאר אהבת ישראל, און אחריות צו לערנען מיט די נייע דורות וואס מיר האבן אמאל פארמאגט.
ער איז אויפגעוואקסן אין בארא פארק, און על אף וואס ער איז א אידישיסטישער פראפעסער איז ער אנדערשט ווי די אנדערע אידישיסטן פון די ייוו"א קולטור, ווייל ער האט ארויסגעגעבן א בוך וואו ער שרייבט אז די ייוו"א ארטאגראפיע איז נישט די איינציקסטע אויסגעהאלטענע ארטאגראפיע. .
נאציזם
קליין|סימבאל פונעם נאצי פארטיי נאציאנאל-סאציאליזם (אין קורצן: נאציזם; דייטשיש: Nationalsozialismus אדער Nazismus) איז א פאליטישע באוועגונג זינט די 1920ער.
פיל פון זייערע געדאנקען זיינען אוועק געשטעלט אויף א ראסיסטישע אידיאלאגיע וואס איז אנטפלעקט געווארן דורך דער נאציאנאלער סאציאליסטישער פארטיי אין דייטשלאנד אין די 1920ער און 1930ער דורך איר הויפט-פיהרער אדאלף היטלער וואס באשרייבט די אידאלאגיע אין זיין בוך מיין קאמפף.
לויטן אידיאלאגיע איז די אריער ראסע דערהויבענער פון אלע אנדערע ראסן און האבן די פעאיגקייט צו איבערקומען. לויט זייער ראסישע אידיאלאגיע, זיינען די סלאַבֿן, ציגאנער און איבערהויפט די יידן מינערווערטיקע מענטשן. די נאציס האבן געשיקט מיליאנען יידן און ציגיינער צו קאנצענטראציע לאגערן ווו זיי האבן צום סוף דערמארדעט געוואָרן. דעם מארד רופט מען אין העברעאיש "די שואה".
ג' שבט ה'תרצ"ג האט דער דייטשער-פרעזידענט פאול פון הינדנבורג באשטימט אז אדאלף היטלער, דער פירער פון די נאציזם פארטיי (דאן איז זי געווען די גרעסטע פארטיי), זאל ווערן קאנצלער אויף דייטשלאנד. באלד נאך זיין ארויפגאנג, האט היטלער אנגעהויבן צו אויספירן זיין אידיאלאגיע, און דורך דעם האט אויסגעפלאצט דער צווייטער וועלט קריג.
די נאציס אונטער זייער פירער אדאלף היטלער האבן געוואלט פארלענדן דעם יידישן פאלק ביי דער צווייטער וועלט מלחמה. זיי האבן באשטימט צו הרגענען דער וואס ס'איז א 3טער דור צו א יידישן אפשטאם פון דער מאמע אדער טאטע זייט צוגעבונדן צו די נירנבערג געזעצן.
געבראקטס
געבראקטס איז טייטש מצה געווייקט אין וואסער, אדער סיי וועלכע געקעכטס וואס קומט אריין דערין מצה-מעל, ווי קניידלעך.
אַ סך חסידישע אידן האבן פסח מחמיר געווען מיט חומרות וועלכע טראצדעם וואס האבן קיין גרונד אין הלכה איז מען זיך אבער מחמיר דערין, ווייל אפשר האט זיך געמאכט אז איין ווייצל איז נישט געווארן צעמאלן אינגאנצן און יעצט אז מ'וועט עס בראקן אין וואסער, איז דאך מעגליך אז דאס ווייצל זאל יערן און עס וועט נאך ווערן חמץ.
אויף דעם חשש פירן זיך טאקע אַ סך חסידישע אידן נישט צו עסן קיין געבראקטס.
פון דער צווייטער זייט, אויך ערליכע אידן פון אלע דורות האבן זיך נוהג געווען צו עסן געבראקס אום פסח. דער פרעשבורגער רב, רבי משה סופר (חתם סופר) האט אפילו געזאגט אז ער ווייסט נישט וויאזוי מ'קען האבן אן "עונג יום טוב" אן קניידלעך. און אז דאס אסר'ן צו בראקן, נעמט אוועק דעם טעם יום טוב.
אין חוץ לארץ, וואו מ'האלט פסח אכט טעג, פירן זיך רוב צו עסן געבראקטס אחרון של פסח. קאַטעגאָריע:פסח
מצה
קולטור
קולטור איז די שרייבאכצער פון ביכער און צייטונגען פון דער געזעלשאפט, וואס דארטן ווערט באוויזן איר וויסנשאפט. זי קאטעגאריזירט אויך די קונסט און ערפינדונגען און רעליגיע אלעס לויט מיט וואס די געזעלשאפט געבט זיך אפ.
דער עצם שטאנד פון קולטור מיינט צו זאגן לעבנסשטייגער.
לויט די אנטראפאלאגן איז קולטור צוזאמענגעשטעלט פון וויסן, גלויבן, קינסטלעכקייט, עטיק, פירעכץ און די אלע געוואוינהייטן וואס א מענטש באקומעט זייענדיק א טייל פון דער געזעלשאפט.
הויכע קולטור האט צו טון מיט א געפיל פאר קונסט און די גייסט וויסנשאפטן.
*
diq:Portal:Zagon
א' אלול
יארצייטן
לינקס|100px|באיאנער רבי פון לייפציג
דוד המלך
קליין|מרכז| נעים זמירות ישראל [[דוד המלך בן ישי ונצבת בת עדיאל משורר מזמורי ספר תהלים (ציכונג)]] קליין|250px|א מאלעריי ווי אזוי עס האט בערך אויסגעקוקט די מלחמה פון דוד מיט גלית הפלשתי
דוד המלך (אדער דוד בן ישי) איז געווען דער צווייטער יידישער קעניג ביי די צייטן פון בית ראשון צווישן די יארן ב'תשנ"ו - ב'תשצ"ה, ער איז געווען דער טאטע פון שלמה המלך.
אין יאר ב'תשנ"ו איז דוד המלך געווארן קעניג אויף שבט יהודה אין פארלויף פון 7 יאר, נאכער האט ער געקעניגט אויך אויף די עשרת השבטים אין חברון און באשטימט שטאט ירושלים אלץ די הויפטשטאט פון ישראל'ס קעניגרייך און האט אריבער געפירט דער ארון הברית אין ירושלים.
דוד המלך האט געפירט פילע מלחמות און האט איינגענומען ארם, מואב, עמון, אדום און פלשת. וואס דערפאר האט אים גאט באפוילן נישט צו בויען דער בית המקדש, נאר זיין זון שלמה המלך וועט בויען דער בית המקדש. און דערפאר האט מען געמעגט אין דוד המלך צייטן דינען גאט אין צעשפרייטע מזבחות.
לויט ווי עס שטייט אין מגילת רות שטאמט דוד פון א גיורת רות המואביה, אן אייניקל פון עגלון מלך פון מואב.
איידער האט דוד געהייראט בת שבע, איז זי געווען די ווייב פון אוריה החתי.
זיין פאמיליע
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך קאַטעגאָריע:מלכי יהודה
מעמד הר סיני
מעמד הר סיני איז די שטאנד וואס די יידן באקומען די תורה פון משה רבינו און גאט מאכט א בונד מיט די יידן. thumb|הר סיני לויט די יידישע טראדאציע איז בארג סיני דער ארט וווּ משה רבינו האט באקומען די תורה פון גאט אומגעפער אין יאר ב'תק"י.
אין די שטעלע האבן די יידן באקומען אויף זיך דעמאקראטיש צו אנעמען די געזעצן פון די תורה.
לויט די קריסטלעכע האט גאט געגעבן צו משה אין בארג סיני נאר די עשרת הדברות.
קאַטעגאָריע:בערג קאַטעגאָריע:פלעצער פון תנ"ך
יאמונע
לינקס|קליין|250x250פיקס|דער טאדזש מאהאל, אויף די ברעגן פון דער יאמונע יאַמונע (הינדי: यमुना, ענגליש: Yamuna ) איז דער גרעסטער טייך פון די בייטייכן פונעם גאנגעס אין צפון אינדיע. איר קוואל איז דער יאמונאטרי גלעטשער, ביי א הייך פון 6,387 מעטער, און זי איז לאנג 1,376 קילאמעטער. איר דרענאזש בעקן באדעקט א שטח פון 366,223 קוואדראט ק״מ (מער ווי 40% פונעם גאנצן גאנגעס דרענאזש בעקן).
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אינדיע קאַטעגאָריע:טייכן אין אזיע
אמנון
אמנון איז געווען דער בן-בכור פון דוד המלך.
ער איז ערמארדן געווארן דורך אבשלום זיין ברודער, צוליב וואס ער האט פארגעוואלדיקט זיין שטיף שוועסטער תמר.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
רמת הגולן
left|250px רמת הגולן איז דער ראיאן צווישן דעם ירדן טייך און סיריע אין דער צפון ארץ ישראל דיסטריקט. די ארץ ישראל'דיגע זייט איז געווארען איינגענומען ביי דער זעקס טאג קריג, אין דעם גולן איז דא אסאך קוואלן וואס שטעלן צו א דריטל פון דעם וואסער אין דעם כנרת. פון 1974 זיצן דארט יו ען טרופן און היטן אויפן שטילקייט וואס איז טאקע רואיג געווען. סיריע בעהט נאך אלץ צוריק דעם גאנצן גולן אלס אויפטויש פאר שלום. ס'דא וואס האלטן אז טאמער איז עס א אמת'ער שלום לוינט זיך עס. אנדערע טענה'ען אז באלד בלייבט שוין נישט איבער פון ווי צו געבען.
היינט וווֹינען אין גולן 40 טויזנט מענטשן:18.5 טויזנט דרוזן, 2,700 אלאווים, און 17.5 טויזנט יידן. ס'זענען דא 6 דרוזישע שטעטלעך און 32 אידישע דערפער, די פארדינסט זענען פון ערד ארבעט.
די דרוזן פון גולן זען זיך נישט אלס ישראל בירגער, נאר האלטן זיך מיט די סירישע בירגערשאפט. די רעגירונג אין ישראל איז זייער בירגערשאפט אנערקענט אלס פראבלעמאטיש, אבער נישט אלס סירישע. די הויפטשטאט פונעם ראיאן איז קצרין.
וועבלינקס
קאטעגאריע:בערג
קאַטעגאָריע:ישראל קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאנפליקט
אינטערנאציאנאל
אינטערנאציאנאל איז מער אויסגעשפרייט פון נאציאנאל וואס מיינט געווענליך א צוזאמענארבייט און אנגעלעגענהייט פון פארשידענע לענדער צושפרייט איבער די וועלט. עס ווערט אויך באנוצט אויף צו אויסמשלן א געשעעניש אינדערויסן פון דאס אייגן לאנד ווי מ'געפינט זיך.
זעט אויך
קאטעגאריע:פאליטישע וויסנשאפט
חיים
קאַטעגאָריע:נעמען
גוגל אנאליטיקס
left|250px גוגל אנאליטיקס (Google Analytics) איז א פרייער באדינונג פון גוגל צו ווייזן סטאטיסטיק און טראפיק אנאליזן און פעטערן'ס פון וויזיטארס צו אייער וועב סייט.
עס איז אויסגעשטעלט מיט אנאליזן מאפעס פון די וועלט פון ווי אייערע ליינער זענען קאנצערטריט. און וועלכע ענין עס האט גורם געווען דאס מערסטע טראפיק צו דעם סייט. א.א.וו. אינטערסאנטע גראפס און נומערן צו ווייזן וואס איר זאלט זיך פארלייגן כדי צוציען נאך ליינער און אזוי ארום קענען מאכן געלט אויף עדס אין אייער סייט.
עס האט 80 מינע וועגן וויאזוי צו ווייזן רעפארטס איר זאלט אייך אינטימעטלי באקענען מיט אייערע ליינער וואס און ווער, ווי און וויאזוי, פארוואס און ווען, - זיי נוצען אייער סייט. אדער טאמער עס איז א ביזנעס סייט, צו זעהן וועלכע פראדוקטען פארקויפן זיך מער דורך כאפן דעם קאסטומער.
left|thumb|250px|א סקרין שאט פון איינע פון די גראפס עס איז אזוי פאפולער געווארן אז גוגל גיט דאס מער נישט אוועק בחינם נאר נאך אן אינטוויטאציע מיט א גורל.
קאַטעגאָריע:אינטערנעט
יוסף יצחק יעקבסאן
יוסף יצחק יעקבסאן איז דער רעדאקטאר פון דער אידישער צייטונג דער אלגעמיינער זשורנאל און איינער פון די איינפלוסרייכסטע אידישע רעדנער היינט צו טאג.
אמאל
געבוירן געווארן כ"ט סיון תשל"ב, יוני דעם 11טן 1972, עטלעכע מאנאטן, אגב, נאך דעם וואס זיין פאטער ר' גרשון בער ז"ל האט געגרינדעט דעם אלגעמיינעם זשורנאל און מוטער צביה (ליפסקר). ער האט זיך געהאדעוועט אין די ליובאוויטשער ישיבות אין דעם קראון הייטס געגנט פון ברוקלין.אלס יונגער בחורל איז ער געווארן איינער פון די "חוזרים" פון דעם ליובאוויטשער רבי'ן, אדמו"ר ר' מנחם מענדל שניאורסאהן זצ"ל, איבערחזרנדיק זיינע שיחות צו טויזנטער צוהערער איבער דער וועלט. חתונה געהאט צו זעקס און צוואנציק יאר מיט אסתר אביגיל שלמה פון פיטסבורג.
משפיע און רעטאריקער
ער ווערט פאררעכנט אלס איינער פון די בעסטע דרשנים און מגידי שיעורים היינט צו טאג אין דער אידישער וועלט, א פה מפיק מרגליות. זיינע שיעורים, קלאסן און לעקציעס סיי אין נגלה און סיי אין חסידות, השקפה, מחשבת ישראל און היינטצייטיקע טעמעס זיינען א שם דבר אין דער וועלט. במשך פון יארן האט ער פארגעלערנט חסידות צו ליטווישע בחורים אין ליטווישע ישיבות, אין "בית התלמוד", "ד'מיר", און "תורה ודעת". ער האט במשך פון יארן געגעבן שיעורים אין חסידות אין "היכל מנחם", אין מאנסי און אין בארא פארק, פאר חסידישע און ליטווישע אידן פון כלערליי קרייזן, אריינרעכנדיק סאטמאראר בחורים און יונגעלייט. עס גיסן זיך פון זיין מויל גאנצענע שטיקער "דברי יואל", "חידושי תורה" און "ויואל משה", ווי אויך "קדושת לוי", "לקוטי מהר"ן", "פרי צדיק", רמח"ל, און זעלבסטפארשטענדלעך, אלע ספרי חב"ד. ער איז א דורכגעווייקטער חסידישער איד. בדרך הלצה קען מען זאגן אז אויב מ'וועט אים אויפשניידן דעם קליינעם פינגער וועלן זיך גיסן חסידישע השקפות, מאמרים און מעשיות אנשטאט בלוט. צו פופצן יאר האט ער שוין געדינט אלס א שרייבער פון דעם ליובאוויטשער רבין'ס שיחות, ארויסהעלפענדיק זיין עלטערן ברודער ר' סימון. דער טאטע ר' גרשון בער ע"ה פלעגט זיך גרויסן צו די סאטמארער אידן וואס האבן אים געווארנעט אז מיטן שרייבן קעגן סאטמאר וועט ער האבן קינדער וואס וועלן זיך שמד'ן, אז זיי זאלן קוקען אויף זיין זון ר' יוסף יצחק'ס חסידות, יראת שמים און לומדות, און זיך ווינטשען נאר אזעלכע משומדים פאר גאנץ כלל ישראל.
רעדאקטאר פון אלגעמיינעם זשורנאל
ווען זיין טאטע גרשון בער איז געשטארבן, כ"ף אייר תשס"ה, איז זיין עלטערער ברודער, ר' סימון, געווארן דער ארויסגעבער פון צייטונג, און ר' יוסף יצחק איז געווארן דער רעדאקטער פון זשורנאל.
אויך האבן זיי געפענט א וועבזייט, וואס האט 30,000 ליינער וועכענטליך, און ווערט באנייט יעדע וואך.
זיי האבן פארוואנדלט די צייטונג אין א פרעכטיקע אויסגאבע, מיט א סך נייע שרייבער און גאר א סך תוכן און שיינע גראפיקע. אבער למעשה האט דער צייטונג נאך א סך צו וואקסן, און דער ברייטער עולם ערווארט גרויסע אנטוויקלונגען אין דעם צוקונפט פון צייטונג.
משגיח
יעקבסאן דינט אויך אלס מגיד שיעור און משפיע אין איינע פון די לויבאוויטשע ישיבות אין קראון הייטס, "חובבי תורה". די בחורים קלאמערן זיך צו אים, היות אז אין צוגאב צו זיין ווארעמקייט און זיינע אויסערגעוויינלעכע שיעורים, קען מען מיט אים ריידן זייער אפן וועגן נסיונות און ספיקות. זיין צוגאנג צו אידישקייט איז זייער אפן און ער האט נישט קיין מורא פון פראגעס און דילעמעס וואס א סך פון אונזער יוגנט האט. (דער וועלט בארימטער "מתתיהו" איז פון זיינע תלמידים)
כאריזמע
יש אומרים אז ער ווערט א קולט פיגור, ווייל ער איז היינט צוטאג דער איינציקער רעדנער פון חבד וואס ווען ער רעדט עפענען זיך אלע מיילער און א שטילשטאנד הערשט אין דעם קהל. זיינע דרשות זיינען לעגענדאר, מוראדיק אינטערעסאנט און פארכאפענדיק. ער באצויבערט דעם עולם אויף אן אייגנארטיקן אופן.