cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ערשטע וועלט-מלחמה
די ים־ארענע
דעם 8טן דעצעמבער 1914 איז אנגעגאנגען דער פאלקלאנד אינזלען קאמף, וואו דער בריטישער פלאט האט פארזונקען די עסקאדרע אדמיראל שפע. דער בריטישער פלאט האט געשטעלט א ים־בלאקאדע אויף די "צענטראלע קראפטן", וואס האט פארזיכערט פירן מיליטער און פראוויאנט צום פאראייניגטן קעניגרייך. א דייטשע פראבע אדורכצוברעכן די בלאקאדע האט געפירט צום גרעסטן אנגרייף אין דער מלחמה צווישן די פלאטן - דער קאמף פון יוטלאנד (1916). אין דעם קאמף האבן די דייטשן געהאט דערפאלג אין פארזינקען 14 ענגלישע שיפן פאר א פארלוסט פון 11 דייטשע שיפן, אבער די ציל - אדורכברעכן די ים־בלאקאדע אויף דייטשלאנד האבן זיי נישט דערגרייכט. עס האבן פאסירן עטלעכע אנגרייפן אינעם אטלאנטישן אקעאן צוויישן שיפן, אבער דאס איז פארגעקומען זעלטן.
יידן אין ארץ ישראל בשעת דעם וועלט קריג
בשעת דער ערשטער וועלט קריג האבן די יידן אין ארץ ישראל געליטן פון שווערע ארימקייט, ווייל די גרעניצן פון ארץ ישראל זיינען געווען פארשפארט, און דער עיקר האנדל פון די יידן איז געווען עקספארטירן פרוכט צו אייראפע. אויך די פרומע (אנשי יישוב הישן) וואס האבן דאן זיך אויסגעהאלטן פון די "כספי החלוקה וואס האבן באקומען פון פארמעגלעכע יידן פון איבער דער גארער וועלט, האבן אויפגעהערט באקומען זייער פארדינסט.
די פאראייניגטע שטאטן
ביים אנהייב פון דער מלחמה זענען די פאראייניגטע שטאטן געווען נייטראל, און זיי האכן זיך נישט אריינגעמישט. אבער שפעטער האט דאס זיך געענדערט צוליב צוויי סיבות.
ערשטנס, די דייטשע סובמארינען (אונטער־ום שיפן) האבן אטאקירט פאסאזשירן שיפן אין די אקעאנען. איינע פון זיי איז געווען די לוסיטאניע; פארנדיק קיין בריטאניע זענען געהרגעט געווארן א סך אמעריקאנער און בריטישע ציווילע בירגער.
צווייטנס, האבן די דייטשן געשיקט א געהיימען טעלעגראם (דער צימערמאן טעלעגראם, געשריבן דרוך ארטור צימערמאן) קיין מעקסיקא., מיטן פארשלאג אז די צוויי לענדער זאלן קעמפן צוזאם קעגן די פאראייניגטע שטאטן. דייטשלאנד האט צוגעזאגט מעקסיקא דעם דרום־מערבדיקן טייל פון די פאראייניגטע שטאטן, וואס די אמעריקאנער האבן פריער צוגענומען פון מעקסיקא. שפיאנען פונעם פאראייניגטן קעניגרייך האבן אנטפלעקט דעם קאד פונעם טעלעגראם, און האבן גע'מסר'ט די דייטשן פאר די אמעריקאנער.
צוליב דעם האט אמעריקע באשלאסן צו העלפן די אליאירטע קראפטן. דעם 6טן אפריל 1917 האבן זיי פראקלאמירט מלחמה קעגן דייטשלאנד.
נאך דער מלחמה
די מלחמה האט אויפגעהערט דעם 11טן נאוועמבער 1918, ווען די צענטראלע מאכטן האבן נאכגעגעבן. אזוי ווי בריטאניע און אמעריקע האבן געזיגט דייטשלאנד, האט דייטשלאנד און עסטרייך געמוזט אונטערשרייבן דעם ווערסיי אפמאך. זיי האבן געדארפט נעמען אחריות פאר דער מלחמה, און מ'האט צעשפאלטן די גרויסער עסטרייך אונגארישע אימפעריע. דייטשלאנד האט געמוזט באצאלן $66.7 מיליאן ווידערגוטמאכונג, וואס זיי האבן געענדיגט צאלן דעם 4טן אקטאבער 2010.
וועבלינקען
*
ט"ו אייר
ט"ו אייר איז דער פֿופֿצנטער טאג פונעם צווייטן חודש.
יארצייטן
15. ijjár
ט"ז אייר
ט"ז אייר איז דער זעכצנטער טאג פונעם צווייטן חודש.
יארצייטן
16. ijjár
יואל וועבער
ר' יואל וועבער אדער וויאזוי מען רופט אים יואלי פעטער וועבער צוליב די פילע יואלי'ס וואס די וועבער משפחה פארמאגט און ער איז דער איינציגסטער פעטער.
די וועבער משפחה זענען פון די פירנדע פיגורן אין פאפא חסידות. זייער פאטער דער ראש המשפחה ר' יודל וועבער א שוואגער פון ר' יוסף גרינוואלד פאפא רב, איז געווען דער לאנגיעריגער בעל תפילה און ראש ישיבה אין פאפא. זיינע זין און טעכטער פארנעמען אלע פירנדע פאזיציעס אין דעם היינטיקן חרדישע עולם העסקנות. ר' יואל איז דאס יונגסטע קינד וואס דינט אלס ראש העסקנים פאר פאפא, תולדות אברהם יצחק און מאה שערים שטיבלאך.
ער האט מלכתחילה געלערנט אין קלויזענבורגער ישיבה אבער ער איז שטארק קנאיש געשטימט און איז טאקע אן איידעם ביי א סאטמארער משפחה אין ירושלים.
ער איז דער ירושלים קארעספאנדענט פאר דער חרדישער יידישער צייטונג נייעס באריכט .זיינע העכסט דראמאטישע רעפארטאזשן וועגן מיטל מזרח קאנפליקט ווערן געליינט דורך טויזנטער מיט דורשט אונטערן קאלום פונעם פענע נאמען י. ירושלמי. אויך האט ער אנדערע נעמען ווי אבא חנה ריבקין (אזא שפיל ווייל ער האט א טאכטער וואס הייסט חנה רבקה...) און נאך.
ער דינט אויך ווי א בילדער רעפארטער פאר א סך חסידישע הויפן אריינצושטעלן זייערע בילדער פראמינענט אין די וועכנטלעכע בילדער-מאגאזין פון ארץ ישראל.
קאַטעגאָריע:חרדישע זשורנאליסטן קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער קאַטעגאָריע:פאפא
י"ז אייר
יארצייטן
17. ijjár
פלייש
left|thumb|250px|פארשידענע מינע פלייש.פלייש איז די מאטריאל וואס איז עסבארער טישו פון קערפער פון א בעל חי וואס מענטשן אדער אנדערע בעלי חיים קענען עסן, בעיקר פון די מוסקלען, אבער עס איז אבער אויך אנדערע גלידער ווי די לעבער וואס מען קען פארדייען אלס עסנווארג. אדורך דער גאנצע היסטאריע האבן מענטשן געפאנגען און געקוילעט בעלי חיים פאר פלייש, למשל שאף, פי, הינער, קיניגלעך און חזירים.
פלייש אנטהאלט בעיקר וואסער, פראטעין און פֿעט. געוויינלעך טוט מען קאכן דאס פלייש פארן עסן אדער פראצעסירן אין אנדערע וועגן ווי זאלצן.
אידישקייט
לויט דער יידישער רעליגיע מעג מען עסן פלייש נאר פון געוויסע בהמות (אקסן, שאף און ציגן), חיות (למשל הערשן) און עופות (למשל הינער, קאטשקעס, אינדיקעס און גענז). מען דארף שעכטן דעם בעלי חי לויט די הלכות פון שחיטה.
קאַטעגאָריע:פלייש קאַטעגאָריע:קערפער קאַטעגאָריע:עסנווארג
בעלארוס
בעלארוס (העברעאיש; בלארוס, ; ; ) (אויך באקאנט אלס ווייסרוסלאנד אדער רייסן), איז א לאנד אין מזרח-אייראפע אן קיין שום ים-גרענעץ. זיינע גרענעצן זענען רוסלאנד צו מזרח, ליטע און לעטלאנד צו צפון, פוילן צו מערב און אוקראינע צו דרום. די הויפטשטאט איז מינסק. אנדערע גרויסע שטעט זענען באברויסק, בריסק, האמעל, גראדנא, וויטעבסק און מאהילעוו. א דריטל פונעם לאנד איז באדעקט מיט וועלדער.
די באפעלקערונג פון לאנד איז 9,849,000.
עטימאלאגיע
דער נאמען בעלארוס איז טייטש "ווייסע רוס", וויבאלד בעלארוס איז איינס פון די לענדער וואס הייסן רוס (ד"ה לאנד פון די רוסינער, אדער מזרח סלאוון). ביי יידן איז דאס לאנד א טייל פון ליטא.
היסטאריע
אין דעם 13טן יארהונדערט איז דער שטח פון דעם גרויסער הערצאגשאפט פון ליטע, וואס איז שפעטער געווארן א טייל פון דער פויליש-ליטווישער קאמאנוועלט. אין דעם 18טן יארהונדערט איז די קאמאנוועלט צעטיילט געווארן צווישן דער רוסלענדישער אימפעריע, עסטרייך און פרייסן, און בעלארוס איז געקומען אונטער רוסישער הערשאפט, ביזן ערשטן וועלט קריג. נאכן קריג איז בעלארוס ענדלעך אין 1921 צעטיילט צווישן פוילן אונעם סאוועטן פארבאנד.
חיה
אין אידישקייט איז דער חיה אדער חיות פון די תורה און הלכה דוקא אזאלכע סארטן גאר ווילדע בעלי חיים וואס וואקסט אליינס אין די וואלד. עס אנדערשט ווי בהמה, פיש מענטשן און נאך וואס זענען אויך בעלי חיים, און דער מענטשהייט האט נישט אויף זיי קיין קאנטראל. א טייל זענען כשר צו עסן אבער קיין איינע פון זיי קען מען נישט ברענגן פאר א קורבן.
היינט רופן דאס אבער אן די פרומע יידיש רעדענדיגע אויף אלע בעלי חיים ווייל די תורה רופט דאס אן אזוי.
די בלוט פון די חיה איז אויך חייב מיט כיסוי הדם, און איר חלב מעג מען עסן און עס דארף נישט געגעבן ווערן פארן כהן.
פילם װעגן חיות אױף אידיש
א ליסטע פון חיות
זעט אויך א רשימה פון אלע בעלי חיים
י"ט אייר
היום ארבעה ושלשים יום שהם ארבעה שבועות וששה ימים לעומר
יארצייטן
19. ijjár
בעלארוס
קולטור
צווישן די פראמינענטע בעלארוסישע שרייבער זענען יאנקא קופאלא, אולאדזימיר זילקא און זמיטראק ביאדוליא.
געגנטן
בעלארוס ווערט צעטיילט אין זעקס געגנטן:
*
קאניבאליזם
left|thumb|250px|מענטשן פרעסער אין [[בראזיל.]] קאניבאליזם איז מענטשן פרעסעריי, אדער אלע אנדערע ספישיס וואס עסן די אייגענע פלייש, געווענליך עסט נישט איין מין בעל חי דער אנדער באשעפעניש פון זיין אייגן מין, אחוץ איינער וואס איז באנומען מיט אויסטערלישע רציחה דאס הייסט קאנאביליזם.
קאַטעגאָריע:סאציאל וויסנשאפט
גוגל אלערטס
גוגעל אלערטס איז אימעיל אלערטס - מעלדונגען צו באקומען אין אייער אינבאקס צוגעשיקט פון גוגל אלע וועב סייט און שמועס גרופעס אפדעיטס- אדער ברעיקינג נייעס - אויף א טעמע וואס פאראינטערסירט אייך צו אייער אינבאקס.
עס איז שוין דא אויף היברו אויכט. פון די היברו דאמעין זייערער.
Windows XP
קליין|250px|לאגא פון ווינדאס עקס פי ווינדאס XP איז די ווערסיע פון מייקראסאפטס אפערירן סיסטעם צו א פערזענלעכער קאמפיוטער.
XP קען מען באקומען אין 3 ווערסיעס.
קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
שלום נח בערעזאווסקי
מרכז|250px|קליין|מיט הרב יעקב קמינצקי די אמריקע (נואם) מיט הרב [[אלעזר מנחם מן שך]] הרב שלום נח בערעזאווסקי (ה'תרע"א - ז' אב ה'תש"ס) איז געווען סלאנימער רבי פון ה'תשמ"א ביז צו זיין פטירה. ער האט געפירט זיין רביסטעווע אין ירושלים. ער איז שטארק באוואוסט צוליב זיינע תורות וואס זענען געדרוקט אין די ספרים נתיבות שלום.
הר"ר שלום נח האט געשריבן זייער אסאך. דורך זיינע ספרים איז ער שטארק משפיע אויף יידן סיי חסידיש סיי נישט חסידיש. מ'זאגט נאך פון א חשוב'ן (נישט חסידישן) ראש ישיבה אז דער „נתיבות שלום" איז דער „מסילת ישרים" פון היינטיקן דור.
משפחה
שלום נח איז געבוירן ד' אב ה'תרע"א אין באראנאוויטש, פוילן (היינט בעלארוס) וואו ס'האט געוואוינט א גרויסער קיבוץ פון סלאנימער חסידים. זיין פאטער משה אברהם איז געווען דער ראש הקהל; זיין מוטער איז געווען אן אייניקל פון הלל וויינבערג, א ברודער פון ערשטן סלאנימער רבי'ן דער יסוד העבודה.
אום יאר ה'תרצ"ג האט ער, מיט א ווארעמער הסכמה פון סלאנימער רבי'ן דעם „בית אברהם", געווארן אן איידעם ביים רבי'נס קוזין הר"ר אברהם וויינבערג פון טבריה. זיין שווער איז שפעטער אליין געווארן רבי (דער „ברכת אברהם").
הר"ר שלום נח איז נפטר געווארן ז' אב ה'תש"ס.
תורה און חסידות
שלום נח האט געלערנט אין דער סלאנימער ישיבה תורת חסד אין באראנאוויטש, א ישיבה וואס האט צוזאמענגענומען ליטווישע לומדות מיט א חסידישער השקפה. דער ראש ישיבה איז געוון רבי אברהם שמואל הירשאוויץ, אן אייניקל פון רבי אליעזר גארדאן פון טעלזש, און דער גייסטיקער משגיח איז געווען רבי משה מידנער, אן אייניקל פונעם יסוד העבודה פון סלאנים און א תלמיד פון רבי חיים סאלאווייטשיק פון בריסק.
זיין נאָכגייער איז זיין זון הר"ר שמואל.
מקורות
קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:יידן פון בעלארוס קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:סלאנים
Windows 2000
קליין|250px|א שרימדרוק פון ווינדאס 2000 אויף [[ענגליש]]
Windows 2000 (אויך גערופן בקיצור Win2K) איז א גראפיקעל יוזער אינטערפעס (GUI) אפערירן סיסטעם וואס איז דערשינען געווארן י"ד אדר א' ה'תש"ס ; 17טן פעברואר 2000.
Windows 2000 איז געבויט אויף ווינדאס NT באזע, אינערלעך ווערט עס אנגערופן ווינדאוס 5NT, און עס איז נישט געבויעט אויף DOS קערל. ווינדאס 2000 איז געווען מייקראסאפטס ערשטע עכט סטאבילע אפערירן סיסטעם.
ווערסיעס
ווינדאוס 2000 פארמאגט 4 ווערסיעס
טאג
ממוזער|200px|די פעריאדישקייט פון דער זון קומט פון דער ראטאציע פון דעם ערד־פלאנעט ארום זיין אַקס. ממוזער|200px|די ראטאציע פון דער ערד דורך דעם טאג
א טאָג אדער א מעת-לעת איז אן איינס פון צייט וואס איז לאנג אזוי ווי די זון גייט איין מאל ארום דער ערד. וואס די זון גייט לכאורה ארום דער ערד איז צוליב דעם וואס די ערד דריים זיך אויף איר אקס, אבער די לענג פון דעם טאג איז אויך אפהענגיק אין דעם וואס די ערד גייט ארום דער זון.
א מעת-לעת האט 24 שעה׳ן, וואס איז 1,440 מינוט, וואס איז 86,400 סעקונדעס. איין זון יאר האט (בערך) 365.2422 טעג, ד״ה 365 טעג, 5 שעה׳ן, 48 מינוט און 46.08 סעקונדעס.
א טאג איז א נאטירלעכער איינס פון צייט (אנדערש ווי א שעה, וואס איז אן אויסגעקלערטער איינס).
אויך קען א טאג אפגצייכענען די האלבער טאג קעגן די נאכט, דאן רופט מען עס בייטאג דאס הייסט די דאזיגע שעות וואס איז ליכטיג.
דער אידישער טאג הייבט זיך אן פון דער צאת הכוכבים.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:צייט
בעלי חיים
200px|קליין|פאַרשידענע מינים פון חיות בעלי חיים זענען די גרופע פון לעבעדיגע ארגאניזמען וואס אנטהאלט מענטשן און חיות, ווי אויך בהמות אינסעקטן און כל מיני פייגל א.א.וו. אין אלגעמיין זענען זיי פון מולטיצעלולאר. זיי עסן דאס פלייש פון אנדערע באשעפענישן, פון א אנדער מין אדער פון זעלבן מין, אדער פלאנצן, אזוי האבן זיי כח צו לעבן. דער צד השווה פון אלע בעלי חיים איז אז זיי זיינען פעהיג זיך באוועגן פון איין ארט צו א צווייטן.
עס זענען פאראן מיליאנען זגאלן פון בעלי חיים. טייל זענען גרויס, טייל זענען קליין. אנדערע לעבן אין וואסער, אנדערע לעבן אויף דער ערד, און אנדערע פליען אין דער לופט.
טייל בעלי חיים זענען פלאנצנפרעסערס, טייל זענען פליישפרעסערס, און טייל עסן סיי פלאנצן סיי פלייש.
אחוץ פון עטלעכע גרופעס פון זיציקע פארעמס (למשל, שוואמען און קאראלן), קענען ס׳רוב בעלי חיים באוועגן זיך פון איין ארט צו א צווייטן.
זעט אויך די רשימה פון אלע בעלי חיים
* קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
פאטענץ
פאטענץ ( (העברעיש: "חזקה", ענגליש: "exponentiation") ) איז אן אריטמעטישע אפעראציע אויף צאלן. דער פשוטסטער אופן פון פאטענץ איז איבערגעחזרטע טאפלונג. מען שרייבט א פאטענץ מיט א מדרגה אדער כפל אנצייגער; די מדרגה שרייבט מען קליינטשיק, אויבן, ביי דער רעכטער זייט פונעם נומער, אזוי: \ A^b, און דאס צייכנט אן צו טאפלען דעם באזיס נומער A מיט זיך אליין אזוי פיל מאל ווי די מדרגה b ווייזט. צום ביישפיל: ווען עס שטייט פאר אונדז דער טערמין \ 3^{4} דארפן מיר טאפלען דעם 3 מיט זיך אליין 4 מאל. וואס קומט אויס \ 81. און מע זאגט עס ארויס "דריי צום פערטן כח" אדער "דריי צו דער פערטער מדריגה".
א מדריגה איז חל נאר אויפן באזיס נומער. צב"ש אויב דער באזיס נומער איז מיט א מינוס, דאפלען מיר ניט דאס מינוס סיידן אויב דער באזיס נומער מיטן מינוס זיינען מיט קלאמערן. למשל
באשטימטע וועגן ווי צו רעכענען איינלערנונגען מיט מדרגות.
ביישפילן
זעה אויך
קאַטעגאָריע:אריטמעטיק
הלכה
הלכה איז דער אידישער באגריף וויאזוי זיך צו פירן אויף די וועלט ביים לעבן און ביים טויט. עס איז א מאדערן ווערסיע פון תרי"ג מצוות.
עס איז דא א 4 טיילן שלחן ערוך: חושן משפט געלט און האנדל. יורה דעה - כשרות. אורח חיים טעגליכע פירונגען. און אבן העזר - מאן און ווייב.
לעצטנס איז דא דער משנה ברורה וואס זענען פארשריבן אלע מאדערן הלכות.
עס איז דא וואס זענען צווישן איין מענטש און אנדערן. און צווישן גאט אין דעם מענטש.
צענטראלע טעמעס אין הלכה
* קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
בריטישע אקט אף יוניאן
בריטאניע איז באקאנט מיט אירע פיר אקט אף יוניאן'ס (אקטן וואס האבן פאראייניגט לענדער) וועלכע האבן געברענגט די בריטישע אימפעריע צו איר פולן פראכט.
די אקט אף יוניאן פון 1536
די אקט אף יוניאן וועלכע איז דורכגעפירט געווארן אין 536', דורכאויס די צייטן פון הענרי דער אכטער, וועלכער איז געווען דער צווייטער מאנארך וואס איז פאקטיש געווען א וויילס געבוירענער און איז שפעטער געווארן קעניג אין ענגלאנד צוליב זיין פאמיליע פארבינדענהייט מיט די ענגלישע קעניגן.
יענער אקט האט נישט נאר פאראייניגט ענגלאנד מיט וויילס נאר האט אויך פאראייניגט וויילס זעלבסט. אין וויילס איז פריער געווען צענדליגער מאנארכיעס און לארדן וועלכע האבן געהערשט יעדער אויף א צווייטן ארט. מיט'ן אקט אף יוניאן איז וויילס פאראייניגט געווארן און יעדע געוועזענע מאנארכיע האט באקומען א רעפרעזענטאטיוו אינעם ענגלישן פארלאמענט.
די אקט פון יוניאן פון 1707
די צווייטע אקט אף יוניאן וועלכע איז אדורכגעפירט געווארן אין יאר 1707 האט פאראייניגט ענגלאנד און סקאטלאנד און האט געגרינדעט דאס קעניגרייך פון גרויסבריטאניע. כאטש סקאטלאנד האט ווייטער אנגעהאלטן מיט איר יוסטיץ סיסטעם און נאך ענליכע זאכן, האט זי געשיקט 45 ערוויילטע מיטגלידער צו די בריטישע הויז אף קאמאנס און נאך 16 צו די הויז אף לארדס. סקאטלאנד האט באקומען אלע האנדל רעכטן פונקט ווי ענגלאנד און אויך מיט דאס געלט האט מען זיך צוטיילט.
די אקט אף יוניאן פון 800'
די אקט אף יוניאן וועלכע איז אדורכגעפירט געווארן אין יאר 800', און איז געווארן געזעץ יאנואר דעם ערשטן 801', האט פאראייניגט גרעיט בריטען מיט גאנץ אירלאנד באקומענדיג דעם נאמען "די יונייטעד קינגדאם אף גרעיט בריטען ענד אירלאנד". די בריטישע האבן אריינגענומען 100 איירישע אין די הויז אף קאמאנס און נאך 32 אין די הויז אף לארדס. די איירישע האבן אבער נישט איינגעהאלטן די בריטישע געזעצן און אויפגעשטעלט א מעכטיגע רעבעלן גרופע וועלכע האט געצוואונגן די בריטישע צוריקצוגעבן זעלבסטשטענדיקייט פאר זיי.
ליסטע פון פרעמיער מיניסטארן פון קאנאדע
8)	ראבערט לעירד בארדן. 911' – 917'. א קאנסערוואטיוו יונאניסט. ער האט געהאט דאס ווייניגסטע ערציאונג פון אלע פרעמיער מיניסטארן אבער איז באצייכנט געווארן אלס קאנאדע'ס קלוגסטער און מערסט געלערנטער פרעמיער מיניסטער. זיין בילד ליגט אויפ'ן 100 דאלאר ביל.
9)	ארטור מעגען. ער איז נאר געווען פרעמיער מיניסטער פאר דריי מאנאטן אין 926'. ער איז געווען א מיטגלידער אין ביידע פארטייען.
10)	וויליאם ליאן מעקענזי קינג. דער לענגסטער אין אמט, אלעס צוזאמען איבער 21 יאר. ער איז 3 מאל געווען פרעמיער מיניסטער. 21' – 26', 26' - 30', 35' – 48'. ער איז געווען פרעמיער מיניסטער ביי די צווייטע וועלט קריג און איז אנגעבליך געווען א שונא ישראל. ער האט זיך געטראפן מיט היטלער אין 37' און האט אים באצייכנט אלס א גוטער מענטש. ער האט אפגעזאגט און צוריקגעשיקט א שיף מיט טויזנעטער אידישע אימיגראנטן ענדע קריג. זיין בילד איז אויפ'ן 50 דאלאר ביל. 11)	ריטשארד בעדפארד בינעעט. 30' –35'. א קאנסערוואטיוו. ער איז געווען א מיטגלידער אין די בריטישע הויז אוו לארדס.
12)	לואיס סטעפאן סעינט לורענט. 48' - 57'. א ליבעראלער פון קוויבעק.
13)	דזשאן דזשארדזש דיפענבעיקער. 57' – 63'. א קאנסערוואטיווער. ער איז געווען א צווייטע וועלט קריג וועטעראן. 14)	לעסטער באוועלס פערסאן. 63' – 68'. א ליבעראלער. האט געוואונען די נאבעלע שלום פרייז פאר די לעזונג צום סועז קאנאל קריזיס.
15)	פיער עליאט טראדאו. 68' – 79'. א ליבעראלער פון מאנטרעאל, קוויבעק. ער איז געווען באוואטסט מיט זיינע גוטע אינקניפונגן מיט די פאראייניגטע שטאטן.
16)	 טשארלס דזשאסעף (דזשאו) קלארק. 79' – 80'. א קאנסערוואטיוו. דער יונגסטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע וועלכער איז איינגעשוואוירן געווארן ביי די 39 יאר. 17)	דזשאן נעפיער טורנער. א ליבעראלער. ער איז נאר געווען פרעמיער מיניסטער פאר עפעס מער ווי 2 מאנאטן אין 84'. 18)	מארטין ברייען מאלראני. 84' – 93'. א קאנסערוואטיוו פון קוויבעק.
19)	קים קעמפבעל. א קאנסערוואטיוו. זי איז געווען די ערשטע פרוי פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע און אויך די ערשטע נאטיווע. זי איז געווען אין אמט 6 מאנאטן אין 93'.
20)	דזשאן דזשאסעף דזשעקווא קרעטיען. 93' - 03'. קרעטיען איז א ליבעראלער פון קוויבעק. קרעטיען האט סערווירט 34 יאר זינט ער איז ערשט ערוועלט געווארן אין 63'. 21)	פאול מארטין. 03' - 06'. מארטין האט איבערגענומען קרעטיען נאך זיין רעטייערמענט און געוואונען נאך א מאנדאט.
22)	סטיוון הארפער. 15' - 06'. הארפער איז א קאנסערוואטיוו און איז דער גרינדער פון די פארטיי וועלכע איז עטליכע יאר פריער פארמירט געווארן פון צוויי אנדערע פארטייען.
23)	 זשוסטען טרודא
טייל פרעמיער מיניסטארן פון קאנאדע זענען ווידער ערוועלט געווארן נאכדעם וואס זיי זענען ארויס פון אפיס. אט איז די ריכטיגע סדר:
מעקדאנעלד. מעקענזי. מעקדאנעלד. אבאט. טאמפסאן. באוועל. טופער. לוריער. בארדן. בארדן (אין זיין צווייטע טערמין האט ער געוואונען אין א נייע פארטיי, די יונאניסטן). מעגען. קינג. מעגען. קינג. בינעעט. קינג. סעינט לורענט. דיפענבעיקער. פערסאן. פיער טראדאו. קלארק. פיער טראדאו. טורנער. מאלראני. קעמפבעל. קרעטיען .מארטין. הארפער. זשוסטען טרודא.
קאַטעגאָריע:רעגירונג קאַטעגאָריע:קאנאדע פרעמיער מיניסטארן
מענטאלבלאג
מענטאלבלאג איז א געוועזענער חסידישער ליובאוויטש בלאגער וואס רופט זיך צמח אטלעס
ער וואונט אין באסטען און איז א אייגענארטיגער טראכטער, וואס האלט זיך פאר אן ארטיסט מיט זייער אינטערסאנטע לינקס פון אידישע נייעס טעגליך און קריטיק אויף חבד.
ער זוכט א שידוך.
זיינע קאמענטס שלענגעלט זיך געווענליך פון הייסע דעבאטעס איבער אלעס און אלעמען וואס גייט שלעכט אין חבד בפרט און ביים יהדות החרדית בכלל.
עס איז געוואלדיג געשאמאק זיין סטייל ווייל אייביג קומט ער אויף מיט א אייגענארטיקן מהלך און טראכט אנדערשט ווי עולם גולם.
אויך איז ער זייער טעכניש פארגעשריטען און האלט דעם ליינער דערהיינטיקט מיט אלע טעכניק און טרענדס פון אינטערנעט.
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש קאַטעגאָריע:אידישע בלאגס
2001
נאבעל פריזן
קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישע יארן
בריטיש ערווייס
קליין|בריטיש עירוועיס פליגער בריטיש ערוועיס איז די הויפט לופטליניע פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך. זי איז הויפטקווארטירט אין הארמאנדסווערט, אין דער לאנדאנער בארא פון הילינגדאן.
היסטאריע
בריטיש ערוועיס איז געבוירן געווארן אין יאר 1919 און איז געווען די ערשטע לופטליניע וואס האט געהאט א טעגליכע פליפלאן פון אינטערנאציאנאלע פליען, אנגעהויבן צווישן לאנדאן און פאריז. די פירמע האט ערשט געהייסן "עי.טי.ענד.טי." און האט געהאט עטליכע איינצעלע מאטאר פליגער.
עטליכע יאר שפעטער האבן זיך געעפענט נאך עטליכע קליינע עירליינס אין בריטען. אבער זיי האבן נישט צו לאנג מאריך ימים געווען, ווייל אין יענע צייטן זענען זייער ווייניג מענטשן געפארן מיט פליגערס און עס האט געקאסט א הון רב. אין יענע יארן האט געדויערט פאר א פילאט צוויי טעג צו פליען פון לאנדאן קיין פאריז ווייל מען איז געווען געצווינגען צו לאנדן 33 מאל דורכאויס די וועג.
איינע פון די ערטשע קונדן פאר בריטיש ערוועיס איז געווען די בי.בי.סי. פרעסע. עס זענען געפארן מער פליגער מיט צייטונגן ווי מיט מענטשן. ביז געציילטע יארן האט די פירמע געקויפט גרעסערע פליגער און געמאכט א רייזע פון לאנדאן קיין פאריז אין עטליכע שטונדן. אחוץ דעם זענען פרייזן געפאלן וואס האט סטאביליזירט די פירמע און מענטשן האבן אנגעהויבן נוצן פליגער אין די מאסן.
ביז אין יאר 1930 האט בריטיש ערוועיס געהאט פיר גרויסע קאנקורענטן (הענדלי פיידזש, דיימלער ערוועיס, בריטיש ער מערין, און אימפעריעל ערוועיס) וועלכע האבן זיך געשטארקט יעדן טאג אראפברענגנדיג די פרייזן גאר ביליג. א דאנק די שטארקע קאנקורענט האבן די פירמעס אנגעהויבן מאכן רייזעס איבער די גאנצע וועלט.
די בריטישע רעגירונג האט אין יענע יארן געהאט די בעלות איבער בריטיש ערוועיס און האט איר געהיטן ווי א מאמע גיט אכט אויף איר בעיבי. אין 987' איז די פירמע פריוואטיזירט געווארן נאכדעם וואס די רעגירונג האט איר ארויפגעלייגט אויפ'ן סטאק מארקעט פאר 125 פעניס א שעיר. איבער א מיליאן מענטשן האבן אין צוויי טעג געקויפט בריטיש עירוועיס'ס סטאק, ארויפברענגנדיג איר דריי פאכיג.
גרויס
בריטיש ערוועיס איז נאך היינט דער וועלט'ס גרעסטע לופטליניע אין אינטערנאציאנאלע פליען. די פירמע טראגט ארום 40 מיליאן מענטשן א יאר אויף 309 פליגער. אין איין טאג פארן ארויס איבער א טויזנט פליען צו איבער 500 פליצילן אין 105 לענדער איבער דער וועלט, דעקנדיג ארום 800,000 קילאמעטער.
די פירמע איז הויפטקווארטירט אין היטרוי לופטפעלד אין לאנדאן אבער איז אויך גאר שטארק אקטיוו אין גאטוויק ערפארט און אין לאנדאן סיטי ערפארט. די פירמע גיט ארבעט פאר איבער 60,000 מענטשן פון וועלכע 82 פראצענט ארבעטן אין בריטאניע.
היטרוי פליפעלד
בריטיש ערוועיס האט זיין אייגענעם טערמינאל אין היטרוי ערפארט, לאנדאן וואס הייסט טערמינאל 5 אדער T5. די מלכה עליזאבעט האט געעפנט דעם טערמינאל דעם 14טן מערץ 2008. בויען דעם טערמינאל האט געקאסט £4.3 ביליאן ($6.2 ביליאן). דער טערמינאל געפינט זיך צווישן היטרוי'ס צוויי סטארטפאסן - 27L/09R און 27R/09L. דער שטח איז גרויס 260 העקטארן, און עס האט זיין אייגענע באן סטאנציע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לופטליניעס קאַטעגאָריע:בריטאניע קאַטעגאָריע:טראנספארט
2000
געשטארבן
קאַטעגאָריע:20סטער י"ה *
טערמין
טערמין איז אויף די כוונה און מיינונג פון די זאך וואס פירט זיך לויטן זאגער אדער טוער, מען קען עס נוצען סיי אויף א ווארט (טערמענאלאגיע) און סיי אויף צייט (קאדענץ).
אדער ביי צייט ווען מען בארגט זיך איינער דעם אנדערן געלט דארף מען באצאלן לויט די טערמין'ען פון דעם בארגער אדער פארקערט לויט די טערמין פון דעם פארבארגער.
Termino Термин (значения) Термін (значення)
צושטאנד
צושטאנד
רעפובליק
רעפובליק איז א רעגירונג־מעטאד וואס באשטימט דעם רעגירונגס פירערשאפֿט צו די בירגער, (די בירגער באשטימען ווער זאל זיין דער פירער פון זייער שטאַט). רעפובליק איז אנדערש פון מאנארכיע וואס די פירערשאפֿט גייט אריבער פון טאטן צום קינד, אויך איז רעפובליק אנדערש פֿון דיקטאטור וואס די פירער ווערן דערהויבן דורך די רעגירונג אליין אד"ג.
אין א רעפובליק איז דער ראש מלוכה נישט קיין מאנארך, נאר עס בייט זיך די פירערשאפֿט פֿון צייט צו צייט.
אין יאר 2017 האבן 159 פון דער וועלט׳ס 206 סואווערענע שטאטן געניצט דאס ווארט ״רעפובליק״ אין זייער אפיציעלן נאמען. אבער נישט אלע פון זיי זענען רעפובליקן אין דעם זינען פון האבן א געוויילטער רעגירונג. אויך נישט אלע לענדער מיט א געוויילטער רעגירונג האבן דאס ווארט ״רעפובליק״ אין זייער נאמען.
יידל מיטן פידל
250px|קליין יידל מיטן פידל (פויליש: Judel gra na Skrzypcach, ענגליש: Yiddle With His Fiddle) איז א זייער ערפאלגרייכער פילם אויף יידיש, וואס איז געשאפן געווארן אין פוילן דורך רעזשיסאר יוסף גרין, מיט מאלי פיקאן אין דער טיטל־ראלע. די פרעמיערע איז געהאלטן געווארן אין ווארשע י"ד תשרי תרצ"ז, און דער פילם האט געעפנעט אין ניו יארק י"ז טבת. מיט א סינכראניזאציע אויף העברעאיש שפילט ער אויך אין ארץ ישראל זייט ח' תמוז דעם זעלבן יאהר.
די געשיכטע פון דעם פילם דערציילט וועגן א יונג מיידל (מאלי פיקאן) און איר טאטע, וואס האבן נישט קיין געלט מען האט זיי ארויסגעווארפן פון דער דירה און זיי מוזן וואנדערן אין וועגן און פארדינען געלט ווי כליזמרים. דאס מיידל האט מורא צו וואנדערן ווי א מיידל, וואס איז זייער שווער אין די וועגן און זי טוט זיך אן ווי א בחור, וואס הייסט יידל. יידל און זיין טאטע טרעפן זיך מיט צוויי אנדערע כליזמרים, און יידל פארליבט זיך אין דעם יונגער מאן אפרים. עס איז אוודאי נישט גרינג פאר איר ווייל ער מיינט זי איז א בחור.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך פילמען
פראצעדור
א פראצעדור איז די ספעציפישע סעריע פון פעולות אז די סיסטעם פון א פראצעס וואס מען טוט און וויאזוי מען טוט עס, כדי אז דער געוואונטשענער רעזולטאט זאל דערגרייכן איר גענויעם ציל צום סוף.
קאַטעגאָריע:קאמוניקאציע
Prozedur (Programmierung) Подпрограмма
פראזע
Phrase (disambiguation) Phrase Fráze Frazo (apartigilo) Frase Fraasi Phrase (homonymie) Frase (disambigua) Frase Frase (desambiguação) Фраза (значения) Фраза
רויטער קרייץ
דער רויטער קרייץ (ענגליש: Red Cross) איז אן אינטערנאציאנאלע נייטראלע ארגאניזאציע וועלכע איז געווידמעט צו העלפֿן פארוווּנדעטע אין א קריג און ארויסהעלפן די ציווילע מיט עסן און מעדיצין ווען עס פעלט זיך אויס. די הויפט ביוראס זיינען פלאצירט אין גענף- אין דער שווייץ.
די רויטע קרייץ איז היינט א פארנומענע ארגאניזאציע מיט טויזנטער וואלונטירן ארום די וועלט וועלכע העלפן ארויס די ארימע לענדער מיט עסן אין מעדיצין ווען עס פאסירן קאטאסטראפעס ווי פארפלייצונגן, ערדציטערנישן, עפידימיקס, און אנדערע פראבלעמען.
די רויטע קרייץ איז הויפטקווארטירט אין דזשעניווע, שווייץ, און פארמאגט אפטיילונגן אין 160 לענדער ארום די וועלט, אריינגערעכנט די אמעריקאנער רויטע קרייץ וועלכע איז באוואוסט אלס די מערסט אקטיווע אפטיילונג.
אינטערעסאנטע פאקטן
די רויטע קרייץ באזוכט א יאר ארום א האלב מיליאן ארעסטאנטן אין 1,900 טורמעס אין 80 לענדער ארום די וועלט זיכער צו מאכן אז זיי ווערן געהאלטן מיט יושר. די ארגאניזאציע טראגט און ברענגט ארום 1.3 מיליאן מעסעדזשעס פער יאר צווישן די ארעסטאנטן און זייערע פאמיליעס אדער אנדערע נאנטע. די ארגאניזאציע אראנזשירט ארום 55,000 באזוכונגן צו ארעסטאנטן דורך פאמיליע.
א דאנק די רויטע קרייץ טרעפן זיך ארום 2,500 מענטשן מיט זייערע פאמיליע מיטגלידער וועלכע זיי האבן שוין נישט געזען פאר יארן אדער קיינמאל. פון צענדליגער טויזנטער פארלוירענע וועלכע ווערן איינגעגעבן דורך זייערע פאמיליעס, טרעפט די רויטע קרייץ ארום 1,600 פון זיי פער יאר. ארום 6,000 מענטשן באקומען רייזע דאקומענטן מיט די הילף פון די רויטע קרייץ צו קענען אנקומען אהיים צו זייערע פאמיליעס.
די ארגאניזאציע שטעלט צו הילף פאר 67 שפיטעלער אין 18 ארימע לענדער ארום די וועלט. די ארגאניזאציע האט אפילו אייגענע דאקטוירים וועלכע בא'הנדל'ן ארום 30,000 פאציענטן פער יאר.
יעדעס יאר ברענגן זיי הילף צו טויזנטער פארוואונדעטע אין אלע קאנפליקטן ארום די וועלט. אין דעם פארגאנענעם יאר אליינס האט די ארגאניזאציע געגעבן הילף פאר נאנט צו 100,000 פארוואנדעטע אין 55 באזונדערע פראיעקטן אין 21 לענדער ארום די וועלט.
א דאנק די הילף פון די רויטע קרייץ געניסן איבער 100 מיליאן מענטשן ארום די וועלט פון פרישע וואסער און סאניטאציע סיסטעמען.
די ארגאניזאציע טיילט אויס א יאר א געשאצטע 132,000 טאנען עסן פעקלעך, 745,000 טאנען פון מעדיצין, 895,000 צודעקן (דאכענעס), 132,750 עסצייג סעטס, און שטעלן אויף 6,360 טענטס אין צענדליגער לענדער.
אלעס אינאיינעם פארמאגט די ארגאניזאציע נאנט צו 12,000 ארבייטער פון וועלכע ארום 10,000 געפנען זיך אויף מיסיעס ארום די וועלט. אין די הויפטקווארטירן ארבעטן 826 מענטשן.
די גאנצע אפעראציע קאסט אפ נאנט צו א ביליאן שווייצער פראנק (בערך 785 מיליאן יו-עס דאלאר).
אין ישראל
די ארגאניזאציע מגן דוד אדום אין ישראל איז מיטגליד אין דער רויטער־קרייץ, און באדינט אלס א לאקאלע ישראלישע קראנקהויז.
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:געזונט
סטאטוס
סטאטוס איז דער שטאנד און מצב פון א זאך אדער מענטש.
אינטעליגענץ
אינטעליגענץ איז די אייגנשאפט פון שכל וואס אנטהאלט אין זיך אסאך פארבונדענע מעגלעכקייטן, ווי די מעגליכקייט פאר סברה, פלאן, שליכטן פראבלעמען, טראכטן אבסטראקטיש, באגרייפן איידיע און שפראך, און לערנען.
כאטשיג אינטעליגענץ ווערט באטראכט ביים המון זייער ברייט און לאנג, טוען אבער די פסיכאלאגן דאס טיפיש אנרופן די תכונה באזונדער פון שאפונג, פערזענלעכקייט, כאראקטער, וויסן, אדער קלוגשאפט.
מענטשן וואס צייכענען זיך אויס אין דעם זענען אינטעלאקטועלן.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
ארויסזאג
אן ארויסזאג איז א קורצער אויספירנדער זאץ אלס אן ערקלערונג קלאר און דייטליך וואס מען וויל.
עס קען אויך מיינען פינאנציעלער סטעיטמענט וואס זאגט דער אויספירליכער סטאטוס פון די פינאנצן, אדער נאך סטעיטמענסט פון פאשידענע פעלדער איטליכער מיינט אביסל אנדערשט אז מען ערקלערט דארן א סיכום פון די איבערזוכט. קאטעגאריע:רעדן
חסרון
חסרון מיינט אז עס פעלט צו האבן עפעס. אז מען האט דאס נישט, אדער אז מען האט גארנישט וואס מען ברויך. רעלאטיוו פון וואס מ'רעדט.
אידישקייט
עבירה ווערט אנגערופן חטא וואס דאס קומט מלשון חסרון ווייל לב פנו מן החכמה זינדיגט אזוי אויך די יצר הרע'ס זשאב איז צו מאכן א חסר. קאַטעגאָריע:מוסר
פארעם
פֿארעם באציט זיך געוויינליך אויף דער דרויסענדע צוויי־ אדער דריי־דימענסיענעלער ראם, אויסזען אדער אויסשטעל פון א געאמעטרישן פיגור - אין קאנטראסט צו דער זאך פון אינעווייניג ווי דער אינהאלט אדער סובסטאנץ פון וואס ס'איז צאמגעשטעלט.
דאס ווארט פארעם איז א פענאמענע: דעריבער א דרשה וואס קען אנטהאלטן מייסטערהאפטיגע העליכע ווערטער ארגומענטן און רעיונות, אויב איז נישט דער פארעם, דאס הייסט דער פלאץ רעדנער, אדער אויסלייג פון גראמאטיק, סטיל, ארגאניזאציע פון ווערטער, שלעכט. דאן איז דער פארעם נישט גוט, אבער די תוכן הדרשה יא גוט.
עס דינט אויכעט אנצורופן אן אפליקאציע וואס מ'דארף אויספילן, אדער אין קאמפיוטער שפראך ווען אימער עפעס איז א פראגע און צייכן בויגן. א.א.וו.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:געאמעטריע
אברהם פריד
אברהם שבתי הכהן פרידמאן (געב' י"ג אדר ב' ה'תשי"ט, 22סטן מערץ 1959), באקאנט מיטן נאמען אברהם פריד, ווערט פאררעכנט אלס דער צווייטער צום "מלך פון יידישער מוזיק", מרדכי בן דוד, וואס איז זיין הויפט שותף. די צוויי זענען די גרעסטע אין חסידישע מוזיקר.
ער האט אנגעהויבן זינגען אלס קינד אין דעם חב"ד קינדער כאר.
ער איז א ליובאוויטשער חסיד און וואוינט אין קרוין הייטס.
ביאגראפיע
אברהם פריד איז געבוירן געווארן אין תשי"ט צו זיין פאטער ר' יעקב משה פרידמאן, א בלאזשאווער חסיד, א זון פון הרב מאיר ישראל איסר פרידמאן, רב פון קרעניץ און א צאנזער חסיד. ער איז דער יינגסטער פון אכט קינדער (זעקס ברידער און צוויי שוועסטער). איינער פון זיינער ברידער איז מאניס פרידמאן.
זיינע אלבאמען
אין תשנ"ט האט ער ארויסגעגעבן דעם אלבאם "ניגון הבעש"ט", וועלכע אנטהאלט צוועלף אנגעבליכע חב"ד ניגונים.
די ניגונים אין דעם אלבאם זענען:
וועבלינק
קאטעגאריע:פרומע זינגערס קאטעגאריע:יידיש שפראך זינגערס קאטעגאריע:ליובאוויטשער חסידים קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
שפאניע
‫ שפּאַניע ( עספאַניאַ) איז א לאנד אין דרום־מערב אײראָפּע אויפן איבערישן האלבאינזל. צו מזרח און דרום ביי בארצעלאנע האט זי א בארטן אויפן מיטלענדישן ים א חוץ א קורצן גרענעץ צו דרום מיט דער בריטישער אויסלענדישער טעריטאריע פון גיבראלטאר. פון צפון האט שפאניע א גרענעץ מיט פראנקרייך און אנדארע, און פון מערב מיט פארטוגאל און מיטן אטלאנטישן אקעאן. די טעריטאריע פון שפאניע נעמט איין די באלעארישע אינזלען אינעם מיטלענדישן ים, לעבן דעם מזרח בארטן פונעם האלבאינזל, און די קאנארישע אינזלען אינעם אטלאנטישן אקעאן, לעבן דעם בארטן פון אפריקע.
שפאניע איז אַ מיטגליד לאַנד פונעם אייראפעישן פארבאנד. איר הױפּטשטאָט איז מאַדריד. זייט 1975 איז שפאניע א קאנסטיטוציאנעל קעניגרייך, און איר קעניג איז כואן קארלאס דער ערשטער.
הושענא רבא
הושענא רבא איז דער לעצטער טאג פון דעם יו"ט סוכות, עס מיינט "פילע הושענא'ס" צוליב די פילע געבעטען וואס מען זאגט ביים דאווענען אין דעם דאזיגן טאג, מיט דעם ווארט "הושענא".
שפאניע
די הויפט שפראך איז שפאניש, אבער אין א טייל פונעם לאנד רעדט מען קאטאלאניש. די מערסטע פארשפרייטע רעליגיע איז קאטאליציזם.
הושענא רבא
אין צייטן פון בית המקדש האבן כהנים ארום שפאנצירט די מזבח מיט בינטלעך ערבות זינגענדיג געזאנגען. אלס א געדענקעניש צום ביהמ"ק שפאנצירט מען ארום דעם באלעמער מיטן לולב און אתרוג זיבן מאל זאגנדיג א באזונדערע "הושענא" געבעט יעדעס מאל באזונדער. אויפן באלעמער שטייט מען מיט זיבן ספרי תורות. אין צאנז בלאזט מען  שופר צווישן יעדע רינג.
שפאניע
שפאניע באדעקט א שטח פון 504,030 קוואדראט ק"מ, און איז דאס צווייטע גרעסטע לאנד אין מערב אייראפע, נאך פראנקרייך. זי האט א באפעלקערונג פון 43 מיליאן מענטשן.
הושענא רבא
דער טאג ברענגט מיט זיך א פארכטיגע געמוט אזוי ווי ימים נוראים, עס איז אנגענומען אז דער טאג איז דער גמר דין פון די נייע יאר וואס הייבט זיך אן אום ראש השנה, דעריבער וואונטש מען זיך מיטן וואונטש "א גוט קוויטל" וואס ווייזט אויף די ענדגילטיגן וואונטש צום נייעם יאר.
דאס דאווענען איז אויפן ימים נוראים סטיל, דער בעל תפלה טוט אן א קיטל, די ניסוח איז די זעלבע ווי ימים נוראים, טייל האבן דעם מנהג צו זאגן שיר המעלות ממעמקים נאך ישתבח, איידער קריאת התורה זאגן טייל די שלש עשרה מדות און דעם זעלבן יהי רצון ווי די ימים נוראים.
שפאניע
מיט בערך טויזנט יאר צוריק האט זי געהערט צו די מוסלעמענער, און עס האט דאן געהייסן אנדאלוזיע מיט קארדאווע אלס די הויפט-שטאט.
באליידיגונג
טשעפן מיינט וויי צו טון מיט ווערטער און יענעם באליידיגן. די תורה פארבאט עס, אזוי ווי עס שטייט,
קאַטעגאָריע:מידות
שפאניע
אין יאר ה'רנ"ב האט קעניג פערדינאנד פארטריבן אלע אידן פון שפאניע, און איינגעפירט די טרויעריגע בארימטע אינקוויזיציע.
שפאניע איז היינט א דעמאקראטיע, מיט דער 13טער גרעסטער עקאנאמיע אין דער וועלט.
קליין|גראַן וויאַ מאַדריד
היסטאריע
אין אוראלטע צייטן האבן געוואוינט אין היינטיקער שפאניע די איבערישע און די קעלטן. די פעניקער האבן געבויט דארט שטעט צו האנדלען מיט צין און זילבער. שפעטער האט די רוימישע אימפעריע געהערשט איבער שפאניע מער ווי 500 יאר. ווען די רוימישע אימפעריע איז איינגעפאלן, האבן פארשידענע גערמאנישע שבטים איבערגענומען דאס לאנד.
אין 711 האבן אראבער איבערגענומען די הערשאפט, און דערנאך האבן די מוירן פון צפון אפריקע געהערשט איבערן לאנד במשך 800 יאר. די ציוויליזאציע איז געווען פארגעשריטן אין ארכיטעקטור. זיי האבן געבויט שיינע געביידעס, א סך פון זיי שטייען נאך אין די שטעט סעווילא, גראנאדע און קארדאבע אין אנדאלוזיע.
שפאנישע אימפעריע
אין 1492 האט פערדינאנד דער מלך פון אראגאן און זיין ווייב איזאבעלא מלכה פון קאסטיל פארטריבן די לעצטע מורן און אזוי איבערגענומען גאנץ שפאניע. אין דעם זעלבן יאר האבן זיי געצוואונגען אלע יידן זיך צו שמדן אדער צו פארלאזן דאס לאנד. אויך אין דעם יאר האבן זיי געשיקט קריסטאפער קאלאמבוס אריבער דעם אטלאנטישן אקעאן, וואו ער האט געפונען די קאראאיבישע אינזלען.
קליין|שפאנישע גאליאן שיף. געמעל פונעם [[16טער י"ה|16טן יארהונדערט.]] אין 1492 האט קאלאמבוס אנטפלעקט, די קאראיבישע אינזלען, און עטלעכע יאר נאכהער, אויך דעם קאנטינענט אמעריקע. חאזע טארדסיאס פון יאר 1494 האט צעטיילט די נייע וועלט צווישן שפאניע און פארטוגאל.
די אנטוויקלונגען, דאס פארטיגע ניצחון אויף די מוסולמענער אין דעם איבערישן האלבאינזל און אנטפלעקן אמעריקע, האבן געקערט שפאניע צו אן אייראפעאישע און אויך וועלטלעכע גרויסמאכט אין די 16טן און 17טן יארהונדערטער, א תקופה באקאנט ווי די גאלדענע צייטן פון שפאניע.
געאגראפיע
שפאניע באדעקט א שטח פון 505,992 ק"מ2, און איז דאס 52סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט. דער העכסטער שפיץ איז טעידע אין טענעריפע, וואס איז דער דריטער גרעסטער וואולקאן אין דער וועלט.
די שטאט ליוויע איז אינגאנצן ארומגענומען פון פראנקרייך.
אינזלען
קליין|250px|[[טעידע נאציאנאלער פארק, טענעריפע]]
שפאניע נעמט איין אויך די באלעארישע אינזלען אינעם מיטלענדישן ים און די קאנארישע אינזלען אינעם אטלאנטישן אקעאן.
פאלגנד איז די באפעלקערונג פון די אינזלען:
טייכן
די הויפט טייכן אין שפאניע זענען די טאכא (1,038 ק"מ, טייל אין פארטוגאל), עברא, דוערא, גוואדיאנא און דער גוואדאלקיוויר (647 ק"מ).
קלימאט
שפאניע האט דריי קלימאט זאנעס:
רעגירונג
די היינטיקע קאנסטיטוציע פון שפאניע שטאמט פון 1978, וואס האט פעסטגעשטעלט שפאניע ווי א דעמאקראטיע מיט א קאנסטיטוציאנעלער מאנארכיע. מ'האט באשטעטיקט די קאנסטיטוציע אין א רעפערענדום דעם 6טן דעצעמבער 1978, דורך 88% פון אלע וויילער. לויט דער קאנסטיטוציע באשטייט שפאניע פון 17 אויטאנאמישע געמיינדעס און צוויי אויטאנאמישע שטעט וואס געהערן צום שפאנישן פאלק.
דער פארלאמענט פון שפאניע באשטייט פון צוויי הייזער. דער קאנגרעס פון דעפוטאטן (Congreso de los Diputados) האט 350 מיטגלידער וואס ווערן געוויילט דורך פראפארציאנעלער רעפרעזענטאציע. דער סענאט האט 259 סענאטארן, פון זיי 208 ווערן געוויילט דורכן פאלק און 51 ווערן באשטימט דורך די ראיאנישע פארלאמענטן. אלע דעפוטאטן און סענאטארן דינען פאר א קאדענץ פון פיר יאר.
אויסלענדישע באציאונגען
נאך דעם טויט פון פראנקא אין 1975 האט שפאניע אנגעהויבן א נייע תקופה אין אירע אויסלענדישע באציאונגען. זי איז געווארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד. אין 1982 איז שפאניע געווארן א מיטגליד אין נאט"א.
שפאניע האט באזונדערע באציאונגען מיט שפאנישער אמעריקע און די פיליפינען.
עקאנאמיע
ארבעטסלאזיקײט אין שפאניע איז געשטאנען איבער 20% אין די אנהייב 1990ער יארן, אבער ביז 2006 איז זי אראפ צו 7.6%. די שוואכע פונקטן פון דער עקאנאמיע זענען א הויכע אינפלאציע ראטע, און אויך (לויט דער ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג) א שוואכע בילדונג סיסטעם אין פארהעלטעניש צו אנדערע אנטוויקלטע לענדער, אזוי ווי די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און דאס פאראייניגטע קעניגרייך.
אין 1999 איז דער שפאנישער בודזשעט געווארן באלאנסירט, און שפאניע איז אריינגעטראטן אין דער אייראזאנע.
זייט די 1990ער יארן זענען עטלעכע שפאנישע פירמעס געווארן פיל־נאציאנאל, און האבן פארשפרייט זייערע טעטיקייטן אין לאטיינישער אמעריקע, וואס האט שטארקע קולטורעלע פארבינדונגען מיט שפאניע.
לעבנס־קוואליטעט
אין דער 2005 לעבנס־קוואליטעט אומפרעג געפינט זיך שפאניע אין די ערשטע 10 אין דער וועלט, העכער פון פראנקרייך, דייטשלאנד, דאס פאראייניגטע קעניגרייך און דרום קארעע.
טוריזם
אין די לעצטע פיר יארצענדלינגען האט טוריזם אין שפאניע געוואקסן צו ווערן דאס צווייטע גרעסטע אין דער וועלט, מיט א ווערט פון 40 ביליאן איירא, אומגעפער 5% פון דעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט, אין 2006.
לאנדווירטשאפט
בערך נאר 17 פראצענט פון שפאניעס קולטיווירטער ערד ווערט באוואסערט, אבער עס ווערט געשאצט אז דאס איז דער קוואל פון 40 צו 45 פראצענט פון דער ווערט פון געראט פראדוקציע און 50 פראצענט פון אגריקולטורעלן עקספארט. מער ווי העלפט פונעם באוואסערטן שטח איז איינגעפלאנצט מיט קוקורוזע, פרוכטביימער און גרינסן. אנדערע אגריקולטורעלע פראדוקטן וואס האבן הנאה פון באוואסערונג שליסן איין טרויבן, באוול, בוריקעס, קארטאפל, קטניות, איילבירט ביימער, מאנגאס, טאמאטעס און געפיטער גראזן. ווענדנדיק אויפן געראט, ס'איז מעגלעך אויף 10 פראצענט פון דער באוואסערטער ערד צו באקומען צוויי גערעטענישן אין א יאר.
הושענא רבא
געוויסע חסידישע רבי'ס האלטן עמאציאנאלע רעדעס צו ערוועקן אידן צו טאן תשובה.
מען נעמט א בינטל מיט 5 ערבות וואס רופט זין "הושענות", אין מ'קלאפט דאס אויף דער ערד.
פון דא נעמט זיך דאס שפריכווארט "ווערד ווי אויסגעקלאפטע הושענות" צוליב וואס מען ניצט נישט איבער די זעלבע הושענות נאכדעם וואס מ'האט שוין געקלאפט דערמיט.
תיקון ליל הושענא רבה
הושענא רבה ביינאכט זענען דא פארשידענע מנהגים. מען ליינט גאנץ ספר דברים (אסאך ליינען בציבור פון א ספר תורה) און מען ענדיגט גאנץ תהלים (נאָך יעדן ספר זאגט מען א ספעציעלן יהי רצון). ס'איז אויך דא אזעלכע וואס קוקן אויפן שאטן ביים ליכט פון דער לבנה כדי צו דערגיין וואס וועט פאסירן אין קומענדיגן יאר.
קאַטעגאָריע:סוכות קאַטעגאָריע:ימים נוראים
שפאניע
לאנדווירטשאפט
די טראדיציאנעלע לאנדווירטשאפט פראדוקטן פון שפאניע—ציטרוס פרוכטן, גרינסן, תבואה, איילבירטן אויל און וויין—זענען נאכאלץ וויכטיג.
מינעראלן
אין יאר 2001 זענען ליגניט (ברוינער קויל) און ביטומענישער קויל (שווארצער קויל) די הויפט מינעראלישע רעסורסן פאר דעם שפאנישן ענערגיע מארק המחצבים; אין דעם געביט פון מעטאלן איז מערסט געווען צינק, און צווישן אינדוסטריעלע מינעראלן איז געווען בעיקר נאטריום כלאריד (טיש זאלץ). די הויפט קוילן מינעס געפינען זיך אין אסטוריאס פראווינץ און אין צפון פון לעאן; די מינעראלשיכטעס פון אייזן געפינען זיך ארום די שטעט סאנטאנדער און בילבאו; אין דעם שטעטל אלמאדן לעבן סיודאד ריאל איז אמאל געווען א דייטיקע פראדוקציע־פעאיקייט פון דעם מעטאל [[קוועקזילבער.
ענערגיע
שפאניע איז איינע פון דער וועלט'ס פירנדיקע לענדער אין דער אנטוויקלונג און פראדוקציע פון באנייבארער ענערגיע. אין 2010 איז שפאניע געווארן דער זונקראפט וועלט־פירער
טראנספארט
שפאניע האט א צעטראליזירטע סיסטעם פון שאסייען, מיט זעקס שאסייען וואס פארבינדן מאדריד מיט באסקנלאנד, קאטאלאניע, וואלענסיע, מערב אנדאלוסיע, עקסטרעמעדורע און גאליסיע.
שפאניע האט די ברייטסטע הויכגיך באן נעצווערק אין אייראפע, און די צווייטע ברייטסטע אין דער וועלט נאך כינע. אין אקטאבער 2010 האט שפאניע געהאט 3,500 ק"מ פון הויכגיך גערעלסן וואס פארבינדן מאלאגא, סעווילע, מאדריד, בארצעלאנע, וואלענסיע און וואלאדאליד, מיט באנען וואס פארן ביז 300 ק"מ א שעה. די באנען זענען זייער פינקטלעך, מיט 98.54% וואס קומען אן צו דער צייט (די צווייטע אין דער וועלט, נאכן יאפאנישן שינקאנסען, מיט 99%).
אין שפאניע זענען 47 פובליקע פליפארטן. דער מערסט באשעפטיקט איז מאדריד, מיט 50 מיליאן פאסאזשירן אין 2011, דער 15טער מערסט באשעפטיקטער אין דער וועלט.
דעמאגראפיע
אין 2008 האט די באפעלקערונג פון שפאניע אפיציעל דערגרייכט 46 מיליאן איינוואוינער. 88% פון דער באפעלקערונג זענען געבוירענע שפאניער. די 12% אימיגראנטן שטאמען בעיקר פון לאטיינישער אמעריקע, צפון אפריקע און מזרח אייראפע.
די שטעט מיט דער גרעסטער באפעלקערונג זענען:
רעפערענצן
*
אל אדון
קאַטעגאָריע:תפילה
שמועס
שמועסן מיינט אדורכרעדן אן עניין, ווען איינער זאגט זיין מיינונג, און א צווייטער רופט זיך אן מיט זיין מיינונג, אא"וו.
שמועסן קען אויך מיינען פארברענגען די צייט מיטן רעדן אויף וואס עס לאזט זיך אן קיין באשטימטער ציל. אנדערע רופען דאס אָן "פלוידערן" אדער "פלאפלען".
קאַטעגאָריע:קאמוניקאציע קאַטעגאָריע:פארוויילונג
עד טאונס
ער איז א גלח און וועגן דעם האלטן ער אין איין געווינען ווייל ער האט חסידים וואס קאמפיינען פאר אים.
ביי די חסידישע אידן האט ער ר' משה דוד נידערמאן וואס איז אויף זיין פעיראל דורכן יאר צו פארזיכערן פאר אים די שטימן פון וויליאמסבורג.
איצט האט ער צוויי שטארקע קעגנער איינער ראגער גרין א לאקאלער אסעמבלימאן און לאקאלער קאונסיל מיטגליד, טשארלס באראן וואס איז א אפענער אנטיסעמיט זייענדיג דער איינציגסטער בלעק פעינטער פאליטיקער.
קאטעגאריע:קאנגרעסלייט קאטעגאריע:וויליאמסבורג קאטעגאריע:שווארצע קאטעגאריע:גלחים
דעפיניציע
דעפיניציע איז א פונקטליכער ארויסזאג וואס גיבט אן הסברה אויף דער מיינונג פון א טערמין, ווארט אדער פראזע.
אן ענציקלאפעדיע געבט מער אינפארמאציע איבער א זאך ווי סתם א טרוקענע דעפעניציע וואס דאן איז דאס בלויז א ווערטערבוך.
א מאטעמאטישע דעפיניציע איז א גענויער ארויסזאג, וואס מ'קען ניצן אין א מאטעמאטישן דערווייז.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:שפראך
פראצעס
צו מיינט איר א פראצעס ווי אין א געריכטליכע פראצעדור?
פראצעס (פון א לאטייניש ווארט אויף באוועגן) איז דער נאטורליכע געשענישען אדער דעזעגנירטע סעריע פון טוישונגען פון אייגנשאפטן פון א סיסטעם\אביעקט.
מער פונקטליך, און פון די מערסטע אלגעמיינער סיסטעמאטישער פערספעקטיוו, טוט יעדער פראצעס פארטרעטען אויף א געוויסער מהלך אדער א טייל פון א מהלך אינעם סיסטעם'ס פאזע אפטיילונגן.
יעדע מעסטן איז א פראצעס. די פראצעס פון מעסטן איז די פאנדעמענטאלער קאנצעפט פון פיזיקס, און די פראקטעצירונג פון יעדע פעלד פון סייענס און ענזשענירונג.
פאר די אויבנדערמאנטער ציל אריענטירטער סברה, פון די אינדאסטריאלער מענעזשמענט קוק ווינקל, די פאלגענדע אויסרעכענונגן קענען ווערן גענוצט אין א פראצעס ספעסיפיקאציע: מענטשען, מאשינען, און טולס, מאטריאל, ענערגיע, אינפארמאציע, פראפעסיענאלער וויסן, קאפיטאל, צייט און פלאץ. קאטעגאריע:טערמינען
RSS
left|thumb|250px|דער פֿיד אייקאן. RSS (ראשי תיבות פון Really Simple Syndication; עכטע איינפאכע סינדיקאציע אויף ענגליש) איז א פארמאט וואס שיקט נערונגען (Web Feeds) פון יעדער וועבזייטל צו א אינטערנעץ בלעטערער (Browser) אן דעם וואס דער באנוצער זאל דארפן גיין צום אדרעס פונעם וועבזייטל. דאס ווערט קאלעקטעט דורך אן אגרעגעיטאר וואס באזוכט דעם סערווער פון די וועבזייטן צו זיי האבן פרישע אפדעיטס אין זייערע נערונגען און אויב יא אפדעיט דאס די אגרעגעיטאר אין אייער קאמפיוטער עקראן.
די מעלות דערפון זענען ווי פאלגנד:
קאטעגאריע:אינטערנעט
סטאנדארט
סטאנדארט איז דער טערמין באנוצט צו פראצעסירן עפעס לויט א עטעבאלירטער טעכניק וואס איז אנגענומען אדער דאקומענטירט פאר איר געוויסע פעלד צווישן פארשידענארטיקע אינטערעסן פון זאכן.
געוויינליך זענען סטאנדארטען געשריבן און געמאכט דורך הויפט ארגענעזאציעס אדער די גרעסטע קאמפאניס אין דעם פעלד. קאטעגאריע:געזעלשאפט
באנאן
קליין|250px|דער באנאן פלאנץ דער באַנאַן (אדער די באַנאַנע) איז דער באוואוסטער נאמען פון די פלאנצן פון מין מוסא (musa) און פאר זייערע פרוכט. דער באנאן קומט ארגינעל פון דרום-מזרח אזיע. כאטש ער וואקסט גאר הויך ווי א בוים איז עס דאך נאר א פלאנץ. ער וואקסט היינט אין מער ווי 100 לענדער.
בלעטער
די בלעטער פונעם באנאן פלאנץ זענען גרויס, בייגעוודיק און וואסער־קעגנשטעליק. אין דרום און דרום-מזרח אזיע ניצט מען די בלעטער אנטשטאט טעלער. ספעציעל אין די דרום אינדישע שטאטן טאמיל נאדו, קארנאטאקא, אנדרא פראדעש און קעראלא דערלאנגט מען דאס עסן שטענדיק אויף א באנאן בלאט.
דער באנאן אין הלכה
וויבאלט דער באנאן איז ניט באמת אַ בוים, מען מאכט אַ ברכה אויף באנאן פרוכט "בורא פרי האדמה", און ניט ווי אנדערע פרוכט פון ביימער וואָס די ברכה אויף זיי איז "בורא פרי העץ".
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פרוכט קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
אקאדעמיע
דער נאמען שטאמט נאך א פלאץ וואס איז אינדרויסן פון אטען און דארטן האט פלאטו געהייליגט פאר חינוך און דעת.
*
אויספאפן
אויסנארן איז דער מאניפולאציע פון דער אויפכאפונג צו טוישן געדאנקען און געפילען פון אנדערע, דורך ליגענט, אדער פאלטשקייטן, תחבולות און האלבע-אמת'ער.
אויסנארן נעמט אריין אין זיך קאנצעפטן ווי פרעפעגאנדע באהאלטן און דיסטראקציע.
פיקציע על אף וואס דאס איז נישט אמת ווערט נישט פארעכענט ווי אויסנארן ווייל דאס איז געמאכט צו באשרייבן פאנטאזיע און פארעם פון ריאליטעט, אחוץ אויב דער שרייבער זאגט קלאר א ליגענט אז די מעשה איז אמת.
שטארקייט
שטארקייט איז די פארקערטער ווי שוואכקייט.
סטינגרעי
סטינגרעי (שטעך-שטראל) איז א סארט פיש, עס איז פלאך, רינדיג, מיט א לאנגן שוואנץ, עס איז ביילייפיג צוויי מאל אזוי גרויס ווי א פלאנדער פיש, עס זיצט געווענליך רואיג ביים גרינד פונעם וואסער אין די זאמד און שפייזט זיך מיט ווערם און קליינע פישלעך.
ביי די זייט פון די שוואנץ האט א שפיציגן לאנגן אבר, וואס ווען זי שפירט אז זי איז אנגעוואוירן פון אן לאקערער, שטעכט זי מיטן שפיז אין לאזט ארויס א טויטליכן גיפט וואס אדער דערמארדעט עס דער לאקערער אדער בעקומט מען שרעקליכע ווייטאגן אין פיין.
קאטעגאריע:פיש
רעיסינג ביציקל
left|250px א רעיסינג ביציקל איז א סארט ביציקל וואס איז באזונדער באשטימט צו פארן מיט איר אויף דער טראקט, און עס פארליינגט די נאכפאלגע אייגנשאפטן:
אנדערש איז א בארג בייזיק וואס איז באשטימט צו פארן מיט איר אויף שטיינער מיט ביינער.
קאטעגאריע:טראנספארט קאטעגאריע:ספארט
ליל ששי
ליל ששי איז דער נאכט פון פאר שבת, דער נאכט צווישן דאנערשטאג און פרייטאג.
מנהגים פון ליל ששי
אין ירושלים איז פארהאן א מנהג אויסצוזאגן גאנץ תהלים ביים כותל המערבי, און עס זענען פארהאן אזעלכע וואס פירן זיך דאס צו טאן ביי קבר דוד המלך, כאטש עס איז אנגענומען אז ביינאכט לערנט מען נישט קיין נ"ך.
עס איז אויך דא וואס פירן זיך צו גייין צו קברי אבות אין ליל ששי, אין ארץ ישראל איז דא גרופעס וואס גייען צו קבר רחל, מירון, שמעון הצדיק, און יוסף הצדיק.
דערויסענדע לינקס
קאַטעגאָריע:שבת
וואל דעוויד
וואל דעוויד קאנאדע, קוויבעק, איז א שטעטל פון בערך 5,000 איינוואוינער וואס געפינט זיך אויף די לאורענטשען בערג בערך 75 מייל פון מאנטריאל. אין וואל דעוויד געפינט זיך דער זומער שטעטל פריפאנטעין, אין וועלכען עס געפונען זיך בערך 100 דירות פון סאטמארער חסידים, אויך געפונט זיך דארט אין די זומער חדשים די ישיבה גדולה תורת משה דסאטמאר.
דער ישוב גרענציט זיך מיט סט. אגעטע וואס דארט פלעגן וואוינען בערך 40 משפחות חסידים אין קרית רימנוב  פון הרב שלמה העלבראנץ די געוועזענע פירער פון די לב טהור קולט
וועבלינק
קאַטעגאָריע:קאנאדע קאַטעגאָריע:קוויבעק קאַטעגאָריע:וואל דעוויד
דרוקעריי
ממוזער|250px|מכונת דפוס 2011 קליין|250px|א דרוק מאשין פון יאר 1811 דרוקעריי איז אן אלטע טעכנאלאגיע וואס דינט צו שאפן א צאל די זעלבע קאפיעס פון אינהאלט פון איין מקור. אסאך האלטן אז די ערשטע וואס האבן זיך באשעפטיגט מיט דרוקעריי זענען געווען די כינעזער.
היסטאריע
איינע פון די הויפט ערגרייכונגען אין די דרוקעריי וועלט איז געווען די איבערקערעניש פון יאהאן גאטענבערג אין דייטשלאנד אינעם 15טן יאר הונדערט. גאטענבערג האט נישט אויסגעטראפן דאס דרוקעריי, נאר די געדאנק אפצוטיילן יעדעס אות פאר א באזונדערע אביעקט, זיי צו פאראייניגן אויפצובויען שורות פון טעקסט און אזוי אויסצושטעלן א גאנצע עמוד. ביים ענדיגן דרוקן זאל מען קענען צונעמען און ווידער ארגאנאזירן די אותיות אין אן אנדערע סדר, כדי אויסצושטעלן אן אנדערע בלאט. ביז דעם ערפינדונג פלעגט מען אנגרייטן די גאנצע מקור פונעם בלאט פון איין שטיק (האלץ אדער שטיין) און ביים ענדיגן דרוקען האט מען נישט געקענט טון מיט דעם שטוק קיין שום אנדערע באנוץ. איינע פון די ערשטע ביכער וואס גוטנבערג האט געדרוקט איז געווען די לאטיינישע ביבל.
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
יאהאן גוטנבערג
קליין|250px|יאהאן גוטנבערג
יאהאן גענזפלייש צור לאדין צום גוטנבערג (Johannes Gensfleisch Zur Laden Zum Gutenberg) האט געלעבט בערך פון 1396 ביז 1468 אין דייטשלאנד, ער האט ערפינדן די דרוקעריי.