cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
שרעדינגער גלייכונג
די שרעדינגער־גלײַכונג איז אַ דיפֿערענציאַל־גלײַכונג, וואָס משלט אָפּ דעם אויפֿפֿיר פֿון אַ טיילעכל אָדער אַ גרופּע פֿון טיילעכלעך. זי איז די הויפּט גלײַכונג פֿון קוואַנטן־מעכאַניק.
מען קען באַשיידן די שרעדינגער גלײַכונג כּדי פֿעסצוטשטעלן די ענערגיע און די כוואַליע־פֿונקציע פֿון אַ טיילעכל. די כוואַליע־פֿונקציע קען מען באַניצן כּדי פֿעסצוטשטעלן אַלץ וועגן דעם טיילעכל.
עטלעכע זאַכן שטעלט מען פֿעסט פֿון דער גלײַכונג. קודם־כּל,איז די ענערגיע פֿון אַ טיילעכל נישט כּסדריק. די ענערגיע ווערט געמאַכט פֿון קוואַנטן פֿון קליינע שטיקעלעך ענערגיע. צווייטנס, דאַרפֿן די ענערגיע, פּלאַצירן, מאָמענטום, אאַ"וו נישט זײַן באַשטימט. די וואַריאַבלען קענען זײַן משמעותדיק דערפֿאַר: אויב מען וואָלט געמאָסטן אייעם פֿון די וואַריאַבלען אַ פּאָר מאָל וואָלט מען געקענט מעסטן פֿאַרשיידענע גרייסן. פֿאַקטיש, מעסטונגן געוויסן מוז דווקא בײַטן דעם טיילעכל. במילא, קען מען נישט ווייסן ביידע פּלאַצן און מאָמענטום פֿון אַ טיילעכל אין איין מאָל, למשל (הײַזנבערג אומזיכערקייט פּריציפּ ).
געוויינטלעך זעט מען נישט אָט די פֿענאָמענען ווײַל קוואַנטישע עפֿעקטן זענען זייער קליין. למשל, בלויע ליכט איז געמאַכט געוואָרן פֿון קוואַנטן פֿון נאָר ענערגיע. אַז מען קלײַבט צוזאַמען אַ סך טיילעכלעך, פֿאַרשװינדן קוואַנטן עפֿעקטן.
עס זענען פֿאַראַן פֿאַרשיידענע אינטערפּרעטאַטציעס פֿון קוואַנטישע עפֿעקטן. לויט דער קאָפּנהאַגן אינטערפּרעטאַטציע, האָבן טיילעכלעך נישט דווקא קיין באַשטימטע ענערגיע, פּלאַצירן אָדער מאָמענטום בשעת עס ווערט געמאָסטן. די „אַ סך וועלטן" אינטערפּרעטאַטציע דערקלערט אַז יעדער מעסטונג שפּאַלט די אַלוועלט אַ סך אַלוועלטן, און יעדער אַלוועלט גיט אַן אַנדער מעסטונג.
גלײַכונג
די אַרומנעמיקע שרעדינגער גלײַכונג איז
וואו i איז די קאָמפּלעקסע צאָל, ħ איז די פֿאַרקלענערטע פּלאַנקס צאָל, און איז די כוואַליע־פֿונקציע. \hat H איז דער האַמילטאָניאַן (Hamiltonian אויףֿ ענגליש), וואָס איז גלײַך אויףֿ מיט
וואו V איז דער פּאָטענציאַל.
די צײַט־אומאָפּהענגיקע שרעדינגער גלײַכונג איז
וואו E איז ענערגיע און
.
דאָס פֿאָרעם איז אַן אייגנגלײַכונג (Eigenequation אויףֿ ענגליש).
בערעגסאז (הויף)
דאס שושלת בערעגסאז האט זיך אנגהויבן נאכן ערשטן וועלט קריג, ווען רבי חיים אברהם פאלאק דער זון פון רבי אביגדור פאלאק, דער איידעם און שטיף זון פונעם אמרי יוסף פון ספינקא האט זיך אריבער געצויגען פון ספינקא קיין בערעגסאז (היינט אין אוקראינע). דארט האט ער באלט אוועק געשטעלט א ביהמ"ד אין א קורצער צייט שפעטער אזוי אויך א ישיבה פאר תלמידים. עס האט נישט לאנג געדויערט ביז ער איז נתבקש געווארן לישיבה של מעלה, י"ז טבת תרצ"ג. וועלכער ער איז דעמאלטס אלט געווען קרוב צו פערציג יאר אינגאנצן. ממש פאר דער פטירה האט ער זיך אנגערופן צום זון רבי יוסף מאיר אין זיך אונטרעסירט צו ער באמערקט אויכעט די אבוה"ק די עטרת צבי פין זידיטשוב פין איין זייט, אין מהרי"א מזידטשוב זי"ע פון די צווייטע זייט וועלכער זענען געקומען עם אקעגן נעמען אויבן.
שרעדינגער גלייכונג
די כוואַליע־פֿונקציע
די כוואַליע־פֿונקציע איז די פֿונקציע, וואָס שילדערט דעם אויפֿפֿיר פֿון אַ טיילעכל. די כוואַליע־פֿונקציע איז דווקא אַ וועקטאָר, וואָס זײַן באַזע קען מען בײַטן. איז די כוואַליע־פֿונקציע אין דער אָרטישער באַזע
הלל פירסטנבערג
הלל פֿירסטנבערג (דייטש: Hillel Fürstenberg געבוירן דעם 29סטן סעפטעמבער 1935) איז א פרומער יידישער מאטעמאטיקער, א ישראלישער, א פראפעסאר עמעריטוס אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים, פון די אנטוויקלער פון און טאפאלאגישער דינאמיק, בארימט פארן באניץ פון מאס טעאריע און מעגלעכקייט צו נומערן טעאריע און צו לי גרופעס. ער איז געווארן באלוינט, צווישן אנדערע, מיט די ישראל פריז, אמת פריז, וואָלף פרייז (צוזאַמען מיט ( און איז דער ערשטער ישראל צו געווינען די אבעל פרעמיע (פֿאַר 2020, צוזאַמען מיט ).
בערעגסאז (הויף)
זיין בן יחיד רבי יוסף מאיר פאלאַק איז נאך דעמאלט'ס געווען א יונג בחור'ל, אזוי אז דער ישיבה האט אויכעט נישט מאריך ימים געוויזן. דער ספינקער רבי דער חקל יצחק זי"ע וואס איז געוועזן א פעטער איז געשטאנען פאר א שושבין עם צו חתונה מאכן ווי אום גיכסטן כדי איבער צו נעמען די רעביסטעווע. על אף אלץ בחור האט רבי יוסף מאיר זייער געשעמט אין געוויזוהן באוויסט איבער דער גאנצער שטאט ווי א עילוי אין א כלי מפואר שעפציעל אין די עבודה וועלעכער ער האט אראפ געלייגט דריי מאל א טאג ביים דאווענען. אבער צו זאם מיט דער חתונה וואס איז אפ געראכטען געווארן אין בערעגסאז בראשות גדולים וצדיקים איז געווען די הכתרה ממשיך צו זיין גזע אבוה"ק. רבי יוסף מאיר האט געהייראט מרת חנה (תרע"ה - כ"ט מרחשון תשע"ד), די טאכטער פון רבי יחיאל חיים לאבין, מאקאווער רבי, און רביצין דבורה ברכה. זיי האבן געהאט צוויי קינדער, אברהם אלטער און ביילא חיה.
שרעדינגער גלייכונג
די כוואַליע־פֿונקציע
און אין דער מאָמענטומישער באַזע
הלל פירסטנבערג
לעבנסגעשיכטע
הלל פֿירסטנבערג איז געבוירן געווארן דעם 29סטן סעפטעמבער 1935 אין בערלין, נאַצי דייטשלאַנד. אין 1939, גלייך נאכן קריסטאלנאכט און קורץ פארן אויסברוך פון דער צווייטער וועלט מלחמה, האט ער עמיגרירט מיט זיין פאמיליע קיין ענגלאנד. נאך א יאר האט די משפחה אימיגרירט אין ניו יארק אין די פארייניקטע שטאטן. ער האט געלערנט אין דער ישיבה אוניווערסיטעט הויכשולע, און ער האט געענדיקט זיין ערשטן און צווייטן דיפלאמען אין דער עלטער פון 20 אין ישיבה אוניווערסיטעט. אין יענער תקופה האט ער געפֿונען זייַן אָריגינעלן טאָפּאָלאָגישן דערווייַז פֿאַר דער עקזיסטענץ פון אַן אומענדיקייַט פון פרימצאלן. דערנאך איז ער אריבערגעגאנגען לערנען אין פּרינסטאן אוניווערסיטעט אונטער דער אינסטרוקציע אַ באַרימטער מומחה אין האַרמאָנישן אַנאַליז און אנדערע געביטן. ער האָט געענדיקט זיין דאָקטאָראַט דיסערטאציע וועגן סטאָכאַסטישע פּראצעסן אין 1958. ער האָט ווייטער געארבעט אלס לעקטאר אין פרינסטאן אוניווערסיטעט ביז 1959.
אין 1965 האָט ער אימיגרירט קיין ישראל וואו ער האָט באקומען א פראפעסאר שטעלע אין דעם איינשטיין אינסטיטוט פאר מאטעמאטיק אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט. זיין אַקטיוויטעטן האָבן בייגשטייערט צו דעם סטאַטוס פונעם איינשטיין אינסטיטוט ווי אַ חשובער אינטערנאַציאָנאַלער צענטער אין מאטעמאטיק.
שרעדינגער גלייכונג
די כוואַליע־פֿונקציע
די כוואַליע־פֿונקציע מוז ווערן נאָרמאַליזירט:
בערעגסאז (הויף)
פלא דער אוף ווערט דער ציילט אז דער זיידע רבי אביגדור פאלאק וואס ווערט שוין דערמאנט אויבן אלץ טאטנ'ס טאטע - איידעם פון אמרי יוסף וועלעכער האט מאירך ימים געווען איבער די חתונה פון אייניקל דער יתום, איז נישט געקומען באשיינען די חתונה, ווי באלט ער האט געברויכט צו דעם אריבער גיין די גרענעץ פון סיגעט, אין היות מ'האט געדארפט זיך פאטאגראפירן פאר א פאס האט געקענט באשטיין מוותר זיין אוף דער חתונה ווי איידער נישט מאכן פון אים א בילד...
הלל פירסטנבערג
לעבנסגעשיכטע
אין 1974 איז ער דערוויילט געוואָרן א מיטגליד אין דער ישראלדיקער נאציאנאלער וויסנשאפט-אקאדעמיע, און אין 1977 האט ער געוואונען דעם ראטשילד פריז. אין 1989 האט מען אים דערוויילט אַ מיטגליד אין דער נאַציאנאַלער אַקאַדעמיע פאר וויסנשאפטן פון די פאַראייניקטע שטאַטן.
פערזענלעכע לעבן
אין 1958 האט פירסטענבערג חתונה געהאט מיט ראַשעל (רחל) כהן, א זשורנאליסט און ליטעראַטור-קריטיקערין. דאס פּאָר האָט פינף קינדער, זעכצן אייניקלעך און א גרויסע צאָל אוראייניקלעך.
זיי וואוינען אין רחביה, ירושלים, און פירן אַ רעליגיעז לעבן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דייטשע יידן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:העברעאישער אוניווערסיטעט אין ירושלים קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער קאַטעגאָריע:נומערן טעאריע קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
בערעגסאז (הויף)
דער היינטיגער בערגסאזער רבי איז רבי אברהם פאלאק, א זון פון רבי יוסף מאיר און א שטיף־זון פון בעלזער רב האט געצויגן קיין בני ברק אין תש"ם און אויפגעשטעלט זיין ביהמ"ד דארטן. זיין זון רבי יהושע פאלאק האט געפירט א ביהמ"ד אין ירושלים.
שרעדינגער גלייכונג
די כוואַליע־פֿונקציע
.
דערנאָך, איז די משמעותדיקייט צעטיילונג וואָס באַשרײַבט דעם פּלאַץ פֿון אַ טיילעכל
אויב \hat O איז אַ הערמיטיאַן אָפּעראַטאָר מיט אַן ענטפֿערדיקער מעסטונג O, דער אַרוסקוק  (ד"ה דער דורכשנוט) פֿון \hat O איז
אין דער אָרטישער באַזע למשל:
לדוגמא, איז אין דער אָרטישער באַזע דער מאָמענטום אָפּעראַטאָר
באַזונדערש, אויב מע וואָלט געמאָסטן O פֿון דעם אָפּעראַטאָר \hat O, וואָלט מען געהאַט די גלײַכונג:
און דערפֿאַר
. קאַטעגאָריע:קוואנטן-מעכאניק קאַטעגאָריע:דיפערענציאלע גלייכונגען קאַטעגאָריע:פיזיק קאַטעגאָריע:גלייכונגען
באלמאז אויוואראש
באלמאז אויוואראש איז א שטעטל אין מזרח אונגארן, 23 ק"מ צפון מערב פון דעבערעצין - בעסערמין, עס האבן דארטן געוואוינט 508 יידן אין יאר תר"ס.
בשעת'ן קריג האבן געוואוינט דארטן ארום 80 אידישע משפחות, וואס מען האט זיי קודם אריינגעפירט און דעבערעצין'ער געטא און פון דארטן געפירט אויף שטראסהויף און אנדערע פלעצער
דראהביטש
דראָהביטש אָדער דראָביטש און אָפטערס דראָהאָביטש,  איז א שטאָט פלאצירט בײַם צוזאמענפלוס פון דעם  טיסמעניץ טײך און דעם סערעט טײך, א בײטײך פונעם ערשטן, אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע. די באפעלקערונג איז געווען אומגעפער 77,624 אײַנוואוינער (אין 2011).
פריער איז די געגנט געווען אין מזרח גאליציע.
באקאנטע ביי חסידים פון דראהביטש אמאל
אויך דער נשיא פון דעם גאליציאנער כולל רבי יצחק לייב סופר - וואס איז דארט געווען אן איידעם ביים גביר ר' דוד לינדנבוים - האט דארט געוואוינט.
פרה אדומה
א פרה אדומה איז א רויטע קו, איז אן ענין אין יידישקייט. מען ניצט די אש פון דער קו געמישט מיט קוואל וואסער מטהר צו זײַן מענטשן און כלים וואס זענען געווארן טמא פון א מת. די פרה אדומה מוז זיין א ריין רויטע קו, מיט נאר רויטע האר, וואס האט קיינמאל נישט געטראג קיין יאך.
דראהביטש
באקאנטע ביי חסידים פון דראהביטש אמאל
דער ייטב לב איז אויך געווען דארט רב פאר דריי יאר, דערנאך איז געווען דארט רב זיין זון הרב נחום הערש.
פרה אדומה
סדר הדברים
ווען א מענטש אדער א מעטאלע כלי רירט אן, אדער געפֿינט זיך אינעם זעלבן אוהל (שטוב) מיט א קערפער פון א א טויטן מענטש, ווערט דער מענטש אדער די כלי טמא מת. אזא מענטש טאר נישט עסן תרומה (אויב ער איז א כהן) אדער מעשר שני אדער קדשים, אזוי אויך טאר ער נישט ארײַנגיין אין דער עזרה פונעם בית המקדש. דער מענטש אדער דער כלי קען נאר ווערן טהור אז מען שפריצט אויף אים, דעם דריטן און דעם זיבעטן טאג, פונעם אש פון דער פרה אדומה. אזוי ווי עס שטייט אין פסוק אין פרשת חוקת: ("וְיִקְחוּ אֵלֶיךָ פָרָה אֲדֻמָּה תְּמִימָה אֲשֶׁר אֵין-בָּהּ מוּם, אֲשֶׁר לֹא-עָלָה עָלֶיהָ, עֹל" -ויקרא י"ט, ב'); ("הַנֹּגֵעַ בְּמֵת, לְכָל-נֶפֶשׁ אָדָם וְטָמֵא ... הוּא יִתְחַטָּא-בוֹ" - במדבר י"ט, י"א). דערנאך מוז מען זיך טובל'ן אין א מקוה.
א קו איז נאר כשר אויף דעם צוועק ווען:
וואו פֿארברענט מען די קו
די קו דארף מען שעכטן און פֿארברענען אויף הר הזיתים אין אן ארט וואו מ'קען ארײַנקוקן אין בית המקדש.
פעטראס באסיליקע
קליין|254px|אין קלויסטער די פטראס באסיליקע (לאטיין: Basilica Sancti Petri), איז די צענטראלע געבוי פונעם וואטיקאן. די באסיליקע איז דער גרעסטער קלויסטער אין דער וועלט, און קען האלטן 60,000 מענטשן. זי ווערט גערעכנט איינער פון די הייליקסטע ערטער פון קריסטנטום. אין דער קאטוילישער מסורה איז זי דער קבורה ארט פון סאנקט־פעטראס, וואס איז געווען איינער פון די צוועלף תלמידים פון "אותו האיש". אויך האלטן זיי אז ער איז געווען דער ערשטער ביסקופ פון רוים און במילא דער ערשטער פויבסט. לויט זייער מסורה ליגט פעטראס ממש אונטער דעם מזבח פונעם קלויסטער.
די פעטראס באסיליקע איז א באוואוסטער פילגרים ארט פאר קאטאליקן. איינער פון די ארכיטעקטן פון דער באסיליקע איז געווען מיקעלאנדזשעלא.
פרה אדומה
מקורות
די משניות אין מסכת פרה רעדן אדורך די אלע פרטים פון די דינים, ווי אויך הלכות פרה אדומה אין רמב"ם.
פעטראס באסיליקע
היסטאריע
שוין פון דעם 4טן יארהונדערט איז געווען א קלויסטער אויף דעם ארט. דער קלויסטער איז געבויט געווארן אויף זומפיגער ערד לעבן דעם טיבער, און אין דער לויף פון די יארן האט ער אנגעהויבן ווערן איינגעבויגן.
פרה אדומה
דמא בן נתינה
חז"ל ברענגען א מעשה וועגן דמא בן נתינה, א גוי וואס האט זיך אויסגעצייכנט אין בכיבוד אב, און האט נישט געוואלט פארקויפן פאר די חכמים א שטיין וואס האט אויסגעפעלט צום חושן (איינער פון די בגדי כהונה אינעם בית המקדש), ווייל ער וואלט געהאט געדארפט אויפוועקן זיין פאטער פון שלאף. א צייט שפעטער האט ער זוכה געווען אז ס'איז ביי אים געבוירן געווארן א פרה אדומה, וואס ער האט פארקויפט צו די חכמים פאר א פארמעגן געלט.
קאַטעגאָריע:תרי"ג מצוות
פעטראס באסיליקע
היסטאריע
אין 1505 האט דער פויבסט יוליוס דער צווייטער באשלאסן צו בויען אויף דער ארט א גרויסע נייע באסיליקע. מ'האט אנגעהויבן בויען דעם 18טן אפריל 1506, און געענדיקט דעם 18טן נאוועמבער 1626.
קאַטעגאָריע:געביידעס קאַטעגאָריע:קריסטנטום קאַטעגאָריע:רוים
שלמה דוד יהושע וויינבערג
אפשטאם
רבי שלמה דוד יהושע איז געבוירן צו זיין פאטער רבי אברהם וויינבערג און צו זיין מוטער עלקא ברכה, א טאכטער פון רבי צבי הירש לאמאזער, א זון פונעם צווייטן קאצקער רבי'ן. זיינע יונגע יארן האט ער געוואוינט און געלערנט אין באראנאוויטש, פוילן (היינט אין בעלארוס). ווען זיין פאטער איז פלוצלונג נפטר געווארן א' אייר תרצ"ג ביים צוריקקומען פון א נסיעה אין ארץ ישראל האבן די חסידים אים באשטימט דעם נייעם רבי. ער האט אפגעזאגט, זייענדיק נאך א בחור, אבער צום סוף האט ער נאכגעגעבן. מען האט אים גערופן "דער יונגער רבי". קורץ נאכער (ו' אדר תרצ"ד) האט ער חתונה געהאט מיט מרת סימא, די טאכטער פון רבי יצחק מנחם דאנציגער, דער אלעקסאנדער רבי. א פאר חדשים זענען זיי געבליבן אין אלעקסאנדער, און דערנאך האט דאס יונגער פארפאלק זיך באזעצט אין באראנאוויטש.
רביסטעווע
זומער תש"א זענען די דייטשן אריין אין מזרח פוילן. זיי האבן אויפגעשטעלט א געטא אין באראנאוויטש און זיי האבן שטארק גערודפ'ט דעם רבי. ווען די יידישע פארטיזאנען האבן זיך ארגאניזירט אין באראנאוויטש, האבן זיי געהאלטן א געווער מאגאזין אינעם רבי'נס קעלער.
אין קאלדיטשעוו
אין תש"ג האט מען ליקווידירט די געטא, און די דייטשן האבן געשיקט דעם רבי אין דעם קאלדיטשעוו קאצעט. דארט האט ער געדארפט ארבעטן ביי דער סטאלעריי. ער האט שטענדיק געהאט א שמייכל. ווען ס'איז ביי אים אריינגעפאלן אין קאפ א געדאנק וועגן זיין משפחה וואס איז אומגעקומען, האט ער אנגעהויבן אונטערברעמען א חסידיש ניגון. אין קאצעט האט ער געדאווענט אלע תפילות. שחרית האט ער געדאווענט מיט טלית און תפילין טראץ דעם גרויסן געפאר אז א נאצי אפיציר וועט אים כאפן און הרגענען דערפאר. קיין טרפות איז נישט געקומען אין זיין מויל, און פסח האט ער געגעסן נאר קארטאפל און באריקעס.
ו' מרחשון תש"ד איז דער רבי געווען איינער פון דער סעלעקציע צום טויט. זאגנדיג פסוקים פון תהלים איז דער רבי געגאנגען מיטן קאפ ארויף, און 80 יידן הינטער אים. צוזאמען זענען זיי אריין אין א קבר אחים וואו די נאציס האבן זיי דערמארדעט. דאס איז געווען די לעצטע טויט סעלעקציע אין קאלדיטשעוו.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן קאַטעגאָריע:אדמורי"ם קאַטעגאָריע:רבנים אומגעקומען אין חורבן אייראפע שלמה
ערשטע הונט
ערשטע הונט (ענגליש: First dog) איז א 2010 אמעריקאנע פאמיליע פילם.
געשיכטע
דעני, א קינד וואס ווערט אויפגעצויגן אין א יתומים היים, טרעפט א פארלוירענע הונט און ווערט באפריינדעט מיט איהם.
נאך א צייט ווערט ער געוואויר אז דאס הונט, טעדי, געהערט צום פרעזידענט. אבער וויבאלד קיינער גלייבט איהם נישט, מוז ער אליינס אויספיהרן די מיסיע פון עס אפגעבן צום אייגנטומער.
ביים ענדע פון די פילם טוהט דער פרעזידענט איהם אדאפטירן אין זיין פאמיליע.
דרויסנדיגע לינקען
קאַטעגאָריע:פילמען
22סטן אקטאבער
דעם 22טן אקטאבער איז דער 295סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (296סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 70 טעג.
פייערטעג
22
שאווארש קאראפעטיאן
שאַוואַרש קאַראַפעטיאַן (ענגליש: "Shavarsh Karapetyan", ארמעניש: Շավարշ Կարապետյան; געבוירן דעם 19טן מיי 1953), איז א ארמענישער פֿלוספֿעדער שווימער און א העלד וועלכער האט זיך איינגעשטעלט דאס אייגענע לעבן צו ראטעווען פילע מענטשן פון טויט מיט זיי ארויסשלעפּן פון א טיפער שמוציגער אזערע אין יערעוואן, ארמעניע.
כאטש עס איז נאר אפיציעל דאקומענטירט אז ער האט געראטעוועט צוואנציג מענטשן, איז אנגענומען אז ער האט ארויסגעשלעפט פיל מער. נאר אסאך פון די וואס זענען געבליבן לעבן האבן פשוט אוועקשפאצירט פונעם ארט ממילא האט מען עס נישט אויפן פלאץ פאראייביגט.
ווי אויך זענען נישט אלע דעטאלן וואס די רעגירונג האט דאן געשריבן הונדערט פראצענט קראנט, ווי עס געווען דער איינפיהרונג אין די לענדער וואס האבן געהערט צום סאוויעטן פאראיין.
די אינטערסאנטע זאך איז אז שאווארש האט פאר קיינעם נישט דערציילט דערוועגן, אריינגערעכנט זיין אייגענע ווייב, און די רעגירונג האט זיכער געמאכט א שווייג ביז א צייטונג שרייבער אין מאסקווע איז געוואויר געווארן דערפון און באשריבן די געשיכטע אין דער גרעסטער קאמוניסטישער צייטונג, אזוי איז ער פארוואנדלט געווארן אין א רוסישער העלד.
נאך דער רעטונג איז ער געליגן אין שפיטאל מאנאטן לאנג מיט א לונגען אנטצינדונג און וואונדן. ווען ער האט זיך ענדליך אויסקורירט האט ער פארט נישט געקענט ווייטער אנגיין מיט זיין קאריערע אלס שנעל-שווימער צוליב די יסורים וואס ער האט געליטן. און אויך האט ער אנטוויקלט א שרעק פון וואסער. ממילא האט ער געעפנט א שוסטעריי אין מאסקווע.
שפעטער אין לעבן איז איהם נאך צוויי מאל אויסגעקומען צו ראטעווען מענטשן פון טויט. איינמאל אויף א באס וואס דער פיהרער האט פארלוירן קאנטראל און כמעט אריינגעפארן אין א טאל און דאס אנדערע מאל פון א פייער וואו מענטשן זענען געווען פארכאפט.
קאַטעגאָריע:ארמעניע קאטעגאריע:ראטנפארבאנד קאַטעגאָריע:שווימער קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
דאטן גראבן
דאַטן גראבן איז א ניי פעלד אין דעם געביט פון קאמפיוטער וויסנשאפט, אויך גערופן דערגיין וויסן אין דאטנבאזעס. מיט דאטן גראבן טוט מען אנטפלעקן נייע אינפארמאציע פון א גרויסער זאמלונג פון דאטן. דער ערשטער נוץ פון דאטן אין א דאטנבאזע אדער אן אנדער שפייכלערונג פון דאטן איז דער צוועק צוליב וואס מ'האט לכתחילה איינגעשפייכלערט די דאטן. שפעטער טוט מען ניצן די זעלבע דאטן צו דערגיין נייע אינפארמאציע. דאס ווערט גערופן "דאטן גראבן".
למשל, די פארוואלטערונג פון א קראם זאמלען דאטן וועגן אלע זייערע סחורות כדי צו וויסן ווען מען דארף איינקויפן נאך סחורה כדי עס זאל זיין גענוג פון יעדער סחורה צו פארקויפן. שפעטער ניצט מען די זעלבע דאטן צו דערגיין וואס די פארשידענע קונדן קויפן. די נייע אינפארמאציע קומט צו ניץ, אבער נישט דאס איז געווען דער צוועק פון איינשפייכלערן די דאטן.
קאַטעגאָריע:קאמפיוטער וויסנשאפט
אפרים דוד האלבערשטאם
רבי אפרים דוד האלבערשטאם הי"ד (ה'תרמ"ה - ה'תש"ב), רב אין יאשליסק און אדמו"ר אין מישליניץ.
אפשטאם
רבי אפרים דוד איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יחיאל נתן האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת ברכה רעכל בריינדל א טאכטער פון הרב אריה לייביש האלבערשטאם, רב אין דוקלא, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים.
רבנות
רבי אפרים דוד איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תרנ"ו אין צאנז, אין יאר ה'תרפ"ה איז ער געווארן רב אין יאשליסק, אין יאר ה'תר"ץ האט ער זיך באזעצט אין מישליניץ און געפיערט דארט א ישיבה.
הסתלקות
רבי אפרים דוד איז אומגעקומען אויף קידוש השם צוזאמען מיט זיין ווייב אין ניין קינדער, הי"ד.
פאמיליע
רבי אפרים דוד האט געהייראט מרת חנה מרים א טאכטער פון הרב מנחם מענדל האלבערשטאם, רב אין פריסטיק. פון זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:צאנז קאַטעגאָריע:גארליץ
מיכאל טל
מיכאַיל נחמיה׳אוויטש טאַל (9טן נאָוועמבער 1936 - 28 יוני 1992) איז געווען אַ סאָוויעטישער שאכשפיל גרויסמײַסטער און דער אַכטער וועלט שאך וועלט־מייסטער (1960-1961). טאַל איז געבוירן אין ריגע (לעטלאנד) אין אַ ייִדישער משפּחה. זיין פאטער איז געווען א דאקטער.
אין 1960, אין דער עלטער פון 23, האט טאל געזיגט אין אַ וועלט־מייסטערשאפט אין מאָסקווע, און איז געווארן דער יינגסטער וועלט מייַסטער. טאַל האט געפירט אַ באָהעמישן לעבן פון שאכשפילער, האט שווער געטרונקען און גערייכערט. ער איז געווען זייער קראַנק, און ער האט פארבראכט צייַט אין דעם שפּיטאָל. ער איז אויך געהאט אן אדיקציע צו מאָרפין.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שאך גרויסמייסטער קאַטעגאָריע:סאוועטישע יידן קאַטעגאָריע:לעטישע יידן
רבי חנינא בן גמליאל
רבי חנינא בן גמליאל אדער רבי חנניא בן גמליאל איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זעקס מאל אין משניות.
אפשטאם
רבי חנינא בן גמליאל איז געווען א זון פון רבן גמליאל פון יבנה, א זון פון רבן שמעון בן גמליאל הזקן, א זון פון רבן גמליאל הזקן, א זון פון שמעון בן הלל, א זון פון הלל הזקן, ער האט געשטאמט פון מלכות בית דוד.
זיין צייט
רבי חנינא בן גמליאל איז געווען פון דריטן - פערטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
רעפרענצען
קאַטעגאָריע:תנאים
לאה שבת
לאה שבת (געבוירן דעם 24טן יולי 1957 יהוד-מונסון כ"ה אב ה'תשי"ז אין יהוד) איז א ישראל זינגערין, לידער שרייבערין און קאמפאזיטארין. לאה שבת איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין יהוד, צו אמילי און אברהם שבת וואס זענען עלה קיין ישראל פון טערקיי. זי איז די קליינע שוועסטער פון משה שבת און שלומי שבת. שבת איז א איינציקע מאמע צו אן אנגענומען טאכטער. וואוינט אין הוד השרון. זי האָט פריער געהאט אַ שייכות מיט אַרקאַדי דוכין.
סעוון סיסטערס סטאנציע
סעוון סיסטערס איז א לאנדאנער איבערגרונט, נאציאנאלע באן און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:וויקטאריע ליניע סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
פון א וועלט וואס איז נישטא מער
פֿון א וועלט וואס איז נישטא מער איז דאס לעצטע בוך וואס דער בארימטער שרייבער י. י. זינגער האט געשריבן.
לויט זיין פלאן האט עס געזאלט זיין א ווערק פון דריי דיקע בענדער, אין ארום פופצן הונדערט זייטן, וועלכע וואלט געשילדערט א ברייט קינסטלעריש בילד פון זיין לעבן - פון די קינדער יארן ביז זיין קומען קיין אמעריקע. אבער דאנערשטאג אינדערפרי דעם צענטן פעברואר אין יאר 1944 האט זיך עס איבערגעהאקט מיט זיין פלוצלונגדיגער טויט אין א יונגן עלטער.
דאס וואס ער האט אנגעיאגט צו שרייבן, האט זיך דערנאך געדרוקט אין פארווערטס אונטערן נאמען אמתע פאסירונגען, און אין 1946 איז עס ערשיינען אין א בוך אונטערן ארגינעלן נאמען ארויסגעגעבן דורך פארלאג מתנות אין ניו יארק סיטי.
אהרן צייטלין האט אנגעשריבן א קורצע הקדמה צום בוך, וועלכע נעמט ארום און שאצט אפ שטריכן פונעם לעבן פון דעם בארימטן פארפאסער.
דער בוך אנטהאלט צוויי-הונדערט-זעקס-און-זעכציג זייטן, און איז א כמו אויטא-ביאגראפיע פון ווען ער איז געווארן צוויי יאר ביז זיינע עלטערן האבן באשלאסן זיך אוועקצוציען פון לענטשין.
דער שפראך פונעם ביכל איז אויסטערליש געשמאק, און גיבט אראפ אן אויטענטישן בליק פון דאס לעבן אין די אמאליגע שטעטלעך אין אייראפע.
זיין יונגערער ברודער יצחק באשעוויס האט געשריבן אן ענליכן בוך אונטערן נאמען מיין טאטנ'ס בית דין שטוב וועלכע קען, אין א געוויסן זין, פאררעכנט ווערן אלס צווייטער חלק פון דעם ביכל.
אוצר בית דין
אוצר בית דין איז אן עצה וויאזוי צו האנדלען מיטן שניט פון פירות וואס וואקסן אין (אדער נאך) דעם שמיטה יאר מיט קדושת שביעית, און פארטיילט די פירות צו קאנסומערס אין אזא אופן וואס אסאך פוסקים האלטן איז אויסגעהאלטן על פי הלכה. אוצר בית דין איז א וועג אפצוזעצן די פירות וואס, לויט די הלכות פון שמיטה וואלט מען געדארפט איבערלאזן אויף די ביימער און לאזן מענטשן קומען אליין צו שניידן.
אין די לעצטע שמיטה יארן זענען די אוצר בית דין'ס מטפל מיט די ביימער אז זיי זאלן געבן גוטע פירות און זיי היטן אז קיין פריוואטע מענטשן זאלן נישט קומען שניידן די פירות. אפטמאל איז דער אוצר בית דין ממנה אלס זייער שליח דער פארמער וועמען ס'געהערט די פלאנטאציע. נישט אזוי ווי דער היתר מכירה וואס די חרדים האבן געפסל'ט מכל וכל (לויטן פסק פונעם חזון איש) חפון אלע אשכנזישע חרדים האשכנזים און אפילו א היבש טייל פון די דתיים הלאומיים און די ספרדים, אבער אוצר בית דין איז אנגענומען ביי א גאנץ ברייטן ציבור אחוץ פון דער עדה החרדית וואס דערגעגנט זיך צום היתר פון אוצר בית דין. א טייל פונעם ציבור הדתי זעט נישט אוצר בית דין אלס א דיעבד נאר אפילו לכתחילה.
דער ערשטער אוצר בית דין אין מאדערנע צייטן
אין תר"ע (וואס איז געווען א שמיטה יאר) איז הרב צבי הירש כהן, א תלמיד חכם פון רחובות וואס האט געהאט וויינגערטנער און סאדן, געוואנדן צום בית דין פון ירושלים און געבעטן זיי צו פונקציאנירן אלס זיין בית דין צו טיילן די וויין און פירות וואס וואקסן אין זיינע סאדן אינעם שמיטה יאר. דער אב"ד פון ירושלים, הרב חיים בערלין, האט אונטערגעחתמעט דעם קאנטראקט (וואס עקזיסטירט נאך ביזן היינטיגן טאג) צוזאמען מיט הרב יוסף חיים זאנענפעלד און הרב הירש פסח פראנק און אויך די דיינים הרב ישראל יעקב יעב"ץ און הרב משה נחום וואלנשטיין. בכדי די יידן אין ירושלים זאלן קענען באקומען וויין און פירות האט מען געדארפט מסדר זיין ווער זאל אראפנעמען די פירות, מאכן וויין פון די טרויבן און פירן די פראדוקטן קיין ירושלים. דערפאר האט דער בית דין ממנה געווען הרב כהן צו ווערן דער שליח בית דין צו פארטרעטן די יידן אין ירושלים און צו זיין דער פארוואלטער פון אלע ארבעט וואס וועט זיין נייטיג. אלס שליח האט ער באקומען זיין לוין ווי אויך די אלע וואס האבן געדארפט ארבעטן ביים אראפנעמען און צעדריקן און טראנספארטירן די תבואה, אבער קיינער האט נישט באקומען קיין רווחים.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שמיטה
משולם זושא פון האניפאלי
רבי משולם זוסיא זצ"ל (ה'תס"ה - ב' שבט ה'תק"ס), פון אניפאלי, באקאנט אלס דער רבי ר' זושא.
אפשטאם
דער רבי ר' זושא איז געבוירן (אומגעפעהר) אין יאר ה'תס"ה, צו זיין פאטער הרב אליעזר ליפמאן. און צו זיין מוטער מרת מירל. רבי אליעזר ליפמאן איז געווען א רייכער מענטש ער האט פארמאגט אן ארענדע נעבן טיטשין, גאליציע, (אכט קילאמעטער פון דער שטאט ריישא), דער רבי ר' זושא האט געזאגט אויף זיין פאטער ער איז געווען א "מרא דחושבנא". אויף זיין מוטער האט דער רבי ר' זושא געזאגט, אז זי האט מיטאמאל נישט געקענט דאווענען פון א סידור, נאר ברכות זאגן האט זי געקענט. דערצו האט ער געזאגט אז אויף דעם ארט וואו זי האט געזאגט ברכות יעדן אינדערפרי, האט גערוט די שכינה הקדושה.
זיי האבן געהאט זיבן קינדער פון דעם איז באקאנט:
אויף די עלטערע יארן האבן זיי זיך געצויגן קיין טיטשין און ליגן דארט אויפן בית החיים. אויף דער מצבה איז ארויפגעקריצט:
פ"נ איש תם וישר האלוף התורני מו"ה ר' אליעזר ליפמאן ב"ר משה זצ"ל נפטר י"א אדר
וואנדערונגען
די צוויי הייליגע ברידער דער רבי ר' זושא מיט דער רבי ר' אלימלך האבן זיך ארויסגעלאזט אפרעכטן גלות. זיי זענען געגאנגען פון שטאט צו שטאט, ביז גאר ווייטע ערטער. אין זיין יוגנט האט דער רבי ר' זושא געוואוינט אין פארשידענע פלעצער צווישן זיי אין אוסטראה, נאכהער האט ער זיך באזעצט אין האניפאלי.
הסתלקות
דער רבי ר' זושא האט געלעבט לאנגע יארן, אומגעפעהר פינף און ניינציג יאר, אויפן ספר שו"ת מאיר נתיבים (געדריקט אין יאר ה'תקנ"א) איז דא אן הסכמה פונעם רבי ר' זושא, ווערט ער שוין דארט באטיטלט "הישיש".
די לעצטע זיבן יאר פאר דער רבי ר' זושא איז נפטר געווארן, איז ער געלעגן אין בעט מיט שטארקע יסורים, ער האט אויף זיך אונטערגענומען צו ליידן יסורים לכפרת ישראל.
רבי מאט'עלע טשערנאבילער פלעגט זאגן, אז דער רבי ר' זושא איז געווען, דער אמת'ער צדיק הדור, ער האט אויף זיך געטראגן דעם יאך פונעם גאנצן כלל ישראל.
דער רבי ר' זושא איז נפטר געווארן ב' שבט ה'תק"ס, און ער ליגט אין אניפאלי נעבן זיין רבי'ן, דער רבי ר' בער פון מעזריטש, און נעבן זיין גיטרייען גוטן פריינד הרב יהודה ליב הכהן, דער פארפאסער פון ספר אור הגנוז.
אויף זיין מצבה איז געווען אויסגעקריצט:
פ"נ קדוש ה, אדמו"ר הרב החסיד המפורסם רשכבה"ג עובד ה מאהבה והשמח ביסורים ורבים השיב מעון כ"ש מו"ה רבי משולם זיסל ברא"ל זלה"ה שנת תק"ס ב' שבט
פאמיליע
דער רבי ר' זושא'ס קינדער, פון זיין ערשטער פרוי:
פון זיין צווייטע פרוי מרת הענדל:
זיינע דברי תורה
דברי תורה פון רבי ר' זושא איז צושפרייט אין פארשידענע ספרים, ספעציעל:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
יולי טאוובין
יודל "יולי" טאַוובין (, 1911 - 1937) איז געווען אַ ווײַסרוסישער דיכטער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
לעבנס-געשיכטע
יולי (דער אמתער נאָמען – יודל) טאַוובין איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט אָסטראָגאַזשסק פון דער וואָראָניעזשער גובערניע (איצט – אין באַשטאַנד פון רוסלאַנד). אין 1921 איז ער צוזאַמען מיט זײַנע עלטערן אַריבערגעפאָרן קיין אַמטשיסלאַוו (איצט – אין דער מאָהילעווער געגנט פון ווײַסרוסלאַנד). מיט לידער האָט ער דעביוטירט אין 1926 אויף די שפּאַלטן פון דער צײַטשריפט «Маладняк Калініншчыны» ("מאַלאַדניאַק קאַלינישטשיני"), זיך געדרוקט אין פאַרשיידענע ווײַסרוסישע פּעריִאָדישע אויסגאַבעס. אין 1930 איז אין מינסק דערשינען יולי טאַוובינס ערשטע לידער-זאַמלונג. אין גיכן זײַנען דערשינען נאָך פיר זײַנע פּאָעזיע-ביכער. אין 1931 – 1933 האָט דער דיכטער זיך געלערנט אינעם מינסקער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט.
שוין די ערשטע לידער-זאַמלונג פון יולי טאַובינען איז שאַרף קריטיקירט געוואָרן דורך "פּראָלעטאַרישע" ליטעראַטור-קריטיקער פאַר "קליינבירגערלעכקייט", פאַר דעם, וואָס אין זײַנע לידער איז "ניטאָ קיין דערמאָנונגען וועגן דער פּאַרטיי און דעם אַרבעטער-קלאַס", און ס'איז דאָ "אַן אַקטיווע איגנאָרירונג פון אונדזער ווירקלעכקייט, אַן אַנציקונג פון דער פאַרפוילטער און פאַרקויפטער בורזשואַזער קולטור, אַ געשלאָסנקייט אינעם קרײַז פון אייגענע פּסיכאָלאָגיש-קראַנקע באַנעמונגען, אַ ראָמאַנטישע עסטעטיקגיריקייט" און "האַס צו דער דיקטאַטור פונעם פּראַלעטאַריִאַט". ס'איז קלאָר, אַז בײַ אַזאַ אידעאָלאָגישן "קבלת-פּנים" האָט דער בולטער פּאָעטישער טאַלאַנט פון יולי טאַוובינען ניט געקאָנט אים ראַטעווען.
דעם 25טן פעברואַר 1933 האָט מען אים אַרעסטירט און פאראורטיילט אויף פאַרשיקונג קיין אוראַל. אין דער פאַרשיקונג האָט יולי טאַוובין געלעבט אין דער שטאָט טיומען. דאָ האָט ער אָנגעהויבן שרײַבן אויף רוסיש. באַנאַנד מיט זײַן אָריגינעלער שאַפונג האָט דער דיכטער אַ סך זיך פאַרנומען מיט איבערזעצונגען אין ווײַסרוסיש פון רוסיש, אוקראַיִניש, פּויליש, דײַטש, ענגליש און ייִדיש (ער האָט איבערגעזעצט לידער פון איזי כאַריקן). דעם 4טן סעפּטעמבער 1936 איז יולי טאַוובין אַרעסטירט געוואָרן צום צווייטן מאָל. מע האָט אים געבראַכט קיין מינסק און בײַנאַכט צווישן דעם 29טן און 30טן אָקטאָבער 1937 איז ער צעשאָסן געוואָרן אינעם תפיסה-הויף פון נ.ק.וו.ד. צווישן הונדערט פאָרשטייער פון דער אינטעלעקואַלער עליטע פון ווײַסרוסלאַנד (כמעט אַ העלפט פון די דערשאָסענע זײַנען געווען ייִדן), בתוכם - אַ סך ווײַסרוסישע און ייִדישע ליטעראַטן. צוזאַמען מיט יולי טאַוובינען, וועלכער האָט, אפשר, געקאָנט ווערן דער גרעסטער ייִדישער בײַטראָג אין דער ווײַסרוסישער סאָוועטישער ליטעראַטור, זײַנען אין יענער נאַכט דערשאָסן געוואָרן צוויי גדולים פון דער ייִדישער ליטעראַטור – איזי כאַריק, וואָס זײַנע לידער האָט איבערגעזעצט אין ווײַסרוסיש יולי טאַוובין, און משה קולבאַק, ווי אַ באַקאַנטער ייִדישער ליטעראַטור-פאָרשטער אורי פינקעל.
זײַנע לידער-זאַמלונגען
וועגן יולי טאַוובינען
זייערע זכרונות וועגן יולי טאַוובינען האָבן פאַרעפנטלעכט דער ווײַסרוסיש-ייִדישער ליטעראַטור-קריטיקער הירש בעריאָזקין און דער ייִדישער קינסטלער זעיר אַזגור:
•	Рыгор Бярозкін, «Пра Юлія Таўбіна»: Рыгор Бярозкін, Кніга пра паэзію, Мінск, 1974
•	Заір Азгур, «Пад небам і пад дахам майстэрні» [Успаміны], Полымя, 1974, № 2З
טוקאן
שמאל|280px די טוקאנען אדער פעפער-פרעסערס זענען א משפחה פון טראפישע פויגלען. די משפחה איז כולל פינף מינים און בערך פערציג זגאלן.
טוקאנען וואוינען אין טראפישע וועלדער אין צענטראל און דרום אמעריקע. זיי פליען נישט אין די קאלטע לענדער במשך די זומער חדשים.
א טוקאן האט א לאנגען שארפן שנאבל און קורצע פליגלען; ביי א טייל פון זיי איז דער שנאבל לענגער פונעם גוף.
בעלסייז פארק אונטערגרונט סטאנציע
בעלסייז פארק איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין בעלסייז פארק, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עדזשווער צווייג פון דער נארדערן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
13טן יולי
דעם 13טן יולי איז דער 194סטער טאג פון יאר (195סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 171 טעג.
פייערטעג
13
בעלסייז פארק אונטערגרונט סטאנציע
די סטאנציע האט דריי ליפטן וואס גייען אראפ 33.2 מעטער צו די פעראנען. אויך קען מען גיין אראפ 219 טרעפן.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 22סטן יוני 1907.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
טוקאן
זיי עסן בעיקר פירות אבער זיי עסן אויך אינסעקטן, קליינע יאשטשערקעס און אייער פון אנדערע פויגלען. א טוקאן מאכט זיין נעסט אין א לאך וואס ער טרעפט אין דעם שטאם פון א בוים.די נקבה לייגט 2-4 ווייסע אייער אויף א מאל.
א טוקאן קען לעבן ביז 50 יאר (נישט אזוי לאנג אין געפענגעניש).
אימפעריאל ווארף באן סטאנציע
אימפעריאל ווארף איז א באן סטאנציע אויף דער מערב לאנדאן ליניע פון לאנדאנער איבערגרונט. די סטאנציע געפינט זיך אין פֿולהאם, דרום־מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2.
.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אום 27סטן סעפטעמבער 2009, ווען דער בירגערמייסטער פון לאנדאן, באריס זשאנסאן איז געווען אנוועזנד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
מאקסוועלס גלײכונגען
מאַקסוועל׳ס גלייכונגען זענען א זאמלונג פון טיילווייז דיפערענציאלע גלייכונגען וואס, צוזאמען מיט דער לארענץ קראפט געזעץ, שאפן די פונדאציע פון קלאסישן עלעקטראמאגנעטיזם, קלאסישער אפטיק און שטראמקרייזן. זיי זענען דער יסוד פון אלע עלעקטרישע, אפטישע און ראדיא טעכנאלאגיעס, כולל מאכט גענעראציע, עלעקטרישע מאטארן, אנדראטיקע קאמוניקאציעס, קאמערעס און קאמפיוטערס.
! scope="col" style="width: 15em;" | נאָמען ! scope="col" style="width: 21em;" | טייַטש ! scope="col" | אינטעגראַלע גלייכונגען ! scope="col" | דיריוואַטיוו גלייכונגען
סאמי על־מאגריבי
שלמה סלומון אמזלג גריפן סאַמי על־מאַגריבי (, אַראַביש: سامي المبربي, פראַנצויזיש: ; אפריל 1922, סאפי, מאראקא – 9טן מערץ 2008, ב' אדר ב' ה'תשס"ח, אשדוד, ישראל), געבוירן סאַלאָמאָן שלמה אַמזאַלעג, איז געווען א מאראקאנער יידישער זינגער, חזן און קאמפאזיטאר.ער האט געוואוינט אין פאריז און מאנטרעאל. ער איז געווען פון די הויפט זינגער ביי מאהאמעט דער פינפטער, קעניג פון מאראקא.
מיקאלייעוו
קליין|מיקאלייעוו מיקאלייעוו איז א שטאט אין דרום אוקראינע, די הויפטשטאט פון דער מיקאלייעווער גובערניע.
סאמי על־מאגריבי
ביאגארפיע
געבוירן פון פאטער עמרם אמזאלאג און מוטער פריחא אמזאלאג ברודער פון רפאל אמזאלאג. ער האט איבערגעלאז ט א פרוי, מסודי (צו דער משפחה כהן) און זעקס קינדער — א זון און פינף טעכטער. איינע פֿון זײַנע טעכטער, יאָלאַנדע על־מגריבי, האָט ווײַטער געזונגען פֿון איר פֿאַרשטאָרבענעם טאַטנס רעפּערטואַר.
מאקסוועלס גלײכונגען
! scope="row" | דער גאַוס געזעץ ! scope="row" | גאַוס געזעץ פֿון מאַגנעטיזם ! scope="row" | מאַקסוועל-פֿאַראַדיי גלײַכונג ! scope="row" | אַמפּערס שטראָמקרײז געזעץ
קאַטעגאָריע:פיזיק קאַטעגאָריע:דיפערענציאלע גלייכונגען
סאמי על־מאגריבי
קישורים חיצוניים
קאַטעגאָריע:מאראקאנער יידן קאַטעגאָריע:יידישע זינגער
מיקאלייעוו
היסטאריע
מיקאלייעוו האט געהאט א גרויסע יידישע געמיינדע ערב דעם חורבן. אין 1902 איז געבוירן אין מיקאלייעוו רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, דער לעצטער לובאוויטשער רבי. 15,000 יידן לעבן אויף מיקאלייוו, פון 2013 אן.
ביי דער רוסישער אינוואזיע אויף אוקראינע, האט די רוסלענדישע ארמיי געפירט א שלאכט מיט דער אוקראינער ארמיי אויף מיקאלייוו צו אטאקירן אדעס, און האבן געליטן א מפלה.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
רשימה:לענדער אין אייראפע
קליין|צענטער|600px|גרין: לענדער און טעריטאריעס אין דעם קאנטינענט פון אייראפע. העל בלוי: שטח דרויסן פון אייראפע פון לענדער וואס זענען טיילווייז אין אייראפע. טונקל בלוי: לאנד דרויסן פון אייראפע וואס האט א שטארקע פאליטיש אדער קולטורעל שייכות מיט אייראפע.
אברהם עילם מוגרבי
קליין|מרכז
רשימה:לענדער אין אייראפע
לענדער אין אייראפע
פאלגנד איז א ליסטע פון סוווערענע לענדער אין אייראפע: 1 אזערביידזשאן און גרוזיע געפינען זיך אויפן גרענעץ פון אייראפע און אזיע.
אברהם עילם מוגרבי
ד"ר אברהם (אבי) עילאַם-אַמזאַלעג (געבוירן 28סטן סעפטעמבער 1941) איז א ישראלישער מוזיקער, פלוטיסט, קאמפאזיטאר, מוזיקער, עטנאָמוסיקאָלאָג און קאָנדוקטאָר.
רשימה:לענדער אין אייראפע
לענדער אין אייראפע
2 ארמעניע און ציפערן ליגן אין אזיע, אבער מען רעכנט זיין אין אייראפע צוליב זייער קולטור און היסטאריע.
3 דער אייראפעישער שטח פון טערקיי געפינט זיך מערב און צפון פון די באספארוס און דארדאנעלן דורכגאסן און זענען נאר 3% פון איר גאנצן שטח.
4 דער אייראפעישער שטח פון קאזאקסטאן געפינט זיך מערב פונעם אוראל טייך.
5 דער אייראפעישער שטח פון רוסלאנד געפינט זיך מערב פון די אוראל בערג און צפון פון די קאווקאז בערג.
לענדער אין אייראפע *
אירופה
פארמער
א פארמער ווערט אנגערופן א מענטש וואס פארדינט זיין פרנסה פון לאנדווירטשאפט.
געווענליך וועט א פארמער אנפלאנצן תבואה, ירקות, אדער פירות, און דאס פארקויפן פאר געלט און דורכדעם ארויסנעמען זיין פרנסה. אפטמאל איז דער פארמער דער אייגנטומער פון זיינע פעלדער.
אויך איינער וואס האדעוועט בהמות אין א שטאַל, וואס ווערן גענוצט צום עסן ווערט אנגערופן א פארמער.
אמאליגע צייטן זענען געווען טויזנטער פארמערס וועלכע האבן זיך געשפייזט פון פעלד ארבעט פון די פארדינסטן וואס דאס האט געברענגט. אין די היינטיגע צייטן זענען בעיקר דא ריזיגע קאמפאניס וועלכע פארמאגן ריזיגע שטחים פון אקערלאנד, וואס דארט פלאנצן זיי אן אויף א ריזיגן פארנעם.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:פאכן קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
קארל שווארצשילד
שוואַרצשילד האָט געגעבן די ערשטע פינקטלעכע לייזונג צו די איינשטיין פעלד גלייכונגען פון אַלגעמיינעם רעלאַטיוויטעט, פֿאַר דעם באגרענעצטן פאַל פון איין ספערישע נישט-דרייענדיגע מאַסע, וואָס ער האט אויסגעפירט אין 1915, דאס זעלביקע יאָר ווען איינשטיין האט ערשט פארגעשטעלט די אַלגעמיינע טעאריע פון רעלאַטיוויטעט. די שוואַרצשילד לייזונג, וואָס ניצט די שוואַרצשילד קאָאָרדינאַטן און דעם שוואַרצשילד־מעטריק, פירט צו אויסקריקן דעם שוואַרצשילד ראַדיוס, וואָס איז די גרייס פון די געשעעניש האריזאנט פון אַ נישט-דרייענדיקער שוואַרצער לאָך.
שוואַרצשילד האָט דאָס דערגרייכט בשעת ער האָט געדינט אין דער דײטשישער אַרמיי בעת דער ערשטער וועלט מלחמה. ער איז געשטארבן א יאָר נאכהער פֿון דער אויטאאימונער קרענק פעמפֿיגוס, וואָס ער האט געכאנפט אין דעם רוסישן פראָנט. די פארשיידענע פארעמען פון דער קראנקייט טרעפן זיך באזונדערס אויף מענטשן פון אשכנזישער יידישער אָפּשטאַם.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דייטשע יידן קאַטעגאָריע:פיזיקער קאַטעגאָריע:אסטראנאמען
טעוויע (פילם)
טעוויע איז א שווארץ-און-ווייס תרצ"ט דראמאטישער פילם אין א פוילישן יודיש געשריבן, דירעקטירט דורך מאריס שווארץ וועלכער שפילט אויך אלס טעוויע אינעם פילם, און פילמירט אין ניו וארק.
עס איז באזירט אויף פריערדיגע ווערק פון שווארץ (א שטומע פילם אום 1919 מיטן נאמען חוה און א בינע שפיל טעוויע) וואס איז באזירט אויף שלום עליכם'ס פאפולערע בוך טעוויע דער מילכיגער.
אין 1991 איז דאס געווארן די ערשטע נישט-ענגליש-שפראכיגע פילם צו ווערן פרעזערווירט דורכן לייברערי אף קאנגרעס.
אינמיטן פילמירן האט אויסגעבראכן די צווייטע וועלט מלחמה, וואס כאטש עס האט געהאט אן אפעקט אויף די אקטיארן צוליב וואס טייל האבן דארט געהאט פאמיליע, האט מען דאך באוויזן צו ענדיגן די מאווי.
די פילם האט געהייסן אלס פארלוירענע ביז אום 1978 ווען מ'האט געפונען איין קאפּיע.
וועבלינקען
קאטעגאריע:יידיש-שפראך פילמען
חיפה בת גלים באן סטאנציע
חיפה בת גלים באן סטאנציע איז א ישראל  באנען פאסאזשירן סטאנציע אויף דער בארטן באן ליניע וואס באדינט די שטאט חיפה. די סטאנציע געפינט זיך אין דעם בת גלים געגנט. די סטאנציע איז געבויט געווארן אין 1975 און איז געווען די הויפט באן סטאנציע אין חיפה ביז די פריערדיקע 2000ער יארן.
היסטאריע
מ'האט אויסגעבויט די סטאנציע מיט צוויי פעראנען פון די צוויי זייטן און דריי פאראלעלע גערעלסן; דעם מיטלען ניצן נאר לאסטבאנען, וואס דארפן נישט אפשטעלן אין דער סטאנציע. אין די סוף 1990ער יארן איז געגרינדעט געווארן דער חיפה - קרית מוצקין פארשטאטישע באן באדינונג, און חיפה בת גלים איז געווען די דרום סוף סטאנציע. שפעטער האט מען געבויט די חוף הכרמל באן סטאנציע, וואס איז געווארן די נייע דרום סוף סטאנציע.
באן באדינונג
250px|קליין|באקוק אינדרינען פון מערב חיפה בת גלים באן סטאנציע איז א סטאנציע אויף דער הויפט צפון-דרום בארטן ליניע (נהריה – חיפה – תל-אביב – בן גוריון פליפעלד צווישנשטאטישע באדינונג) און אויך אויף דער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט חיפה'ס צפונדיקע פארשטעט – די קרָיות און כרמיאל (חיפה - כרמיאל פארשטאטישע באדינונג). די סטאנציע געפינט זיך צווישן חיפה צענטראל באן סטאנציע צו צפון און חוף הכרמל באן סטאנציע צו דרום.
רוטעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל קאטעגאריע:חיפה
23סטן אקטאבער
דעם 23טן אקטאבער איז דער 296סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (297סטער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 69 טעג.
פייערטעג
23
למען שמך
למען שמך איז א דיקער קונטרס אין לשה"ק און אין יודיש מבאר צו זיין די איסורים אויפן פאבליק סקול, סקול דיסטריקט און טשעפטער וואן אין די פאראייניגטע שטאטן, ארויסגעגעבן דורך וועד שומרי משמרת הקודש אין שפיץ פון אברהם דובער וועבערמאן געדרוקט אין קרית יואל, מאנרא אין יאהר תשנ"ח.
עס האט הסכמות פון קאשויער רב און יודל גרובער.
עס איז צוטיילט אין צוויי חלקים: דער ערשטער חלק באשטייט פון א הקדמה און זיבן מאמרים, א תמצית פונעם ערשטן מאמר אין יודיש און א אחרית דבר. דער צווייטער מאמר איז דבר הלכה וועלכער איז א בירור הלכה פון רבי יודל גרובער וואס אנטהאלט זיבן פרקים, די דריטע מאמר הייסט די אמת'ע פאקטן וועלכער איז געציהלט אפצוענטפערן דעם קונטרס די קלארע פאקטן. דער פערטער מאמר דברי האגרת ווענדט אפ דער דעת תורה בריוו וועלכער איזארויסגעגעבן דורך דריי דיינים פון קהל יטב ד'סאטמאר ישראל חיים מנשה פרידמאן, משה מנחם טירנויער און געציל בערקאוויטש. און אינעם זיבעטן ווערט מבואר דאס ענין פון מרא דאתרא און ווען מ'מעג זיך קריגן אויף איהם.
דער צווייטער חלק באשטייט פון פארשידענע דאקומענטן אין ענגליש איבער געזעצן און פסקים פון געריכטן איבער לערנען רעליגיע אין פאבליק שולעס און נאך. א טייל דאקומענטן ווערן איבערגעטייטשט אויף יודיש.
דער קונטרס פארנעמט בסך הכל פון זיבן הונדערט און פערציג זייטן, אריינגערעכנט דער מפתח.
קאטעגאריע:ספרי קודש
דער פארלוירענער אגענט
דער פארלוירענער אגענט איז א דיק ביכל אין דער היינטיגער יודישער שפראך געשריבן דורך ד. ראזען און ארויסגעגעבן דורך מקור חיים פאבלישינג אין צוזאמענארבעט מיט הוצאת שי אום ניסן תשע"א.
דער העלד פון דער ערציילונג איז ראבערט, אן אמעריקאנער יוד, וועלכער ווייסט גארנישט פון יודישקייט, וועלכער ווערט געשיקט דורך די סי. איי. עי. קיין איראן צו שפיאנירן פאר די פאראייניגטע שטאטן ביי דער צפון קארעאישער אמבאסאדע און נאך אזוינע ערטער.
אויך באקענט מען זיך מיט א פרומער יודישער פאמיליע אין שיראז, איראן און זייערע טאג-טעגליכע איבערלעבענישן.
דאס ביכל אנטהאלט זעקס הונדערט-און-אכט זייטן און ווערט פארשפרייט דורך קינדער שפיל.
קאַטעגאָריע:יידישע ביכער
חיים האלבערשטאם (טשחויוו)
רבי חיים האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרמ"ב – ה'תשט"ז), דער טשחויווער רב.
אפשטאם
רבי חיים'ל איז געבוירן אין יאר ה'תרמ"ב, צו זיין פאטער הרב יצחק ישעיה האלבערשטאם, רב אין טשחויוו, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת פריידא א טאכטער פון הרב יחיאל העשיל פון קריליוויטש, (אן איידעם פון מיטעלער בעלזער רב הרב יהושע רוקח), א זון פון הרב יצחק מאיר פון זינקוב, א זון פון אפטער רב,  הרב אברהם יהושע העשיל, דער אוהב ישראל.
רבנות
רבי חיים'ל איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין זיידן דער מיטעלער בעלזער רב הרב יהושע רוקח, דארט האט ער געלערנט צוזאמן מיט הרב אהרן רוקח שפעטער דער בעלזער רב.
אין יאר ה'תרפ"ג האט רבי חיים'ל זיך באזעצט אין אמעריקא און אנגעפירט דארט דעם טשחויווער רביסטעווע. ער איז געווען א טעטיגער מיטארבייטער פון אגודת האדמורי"ם.
הסתלקות
רבי חיים'ל איז נפטר געווארן ה'תשט"ז.
פאמיליע
רבי חיים'ל האט געהייראט אין יאר ה'תרנ"ט, מרת מירל א טאכטער פון הרב מנשה מארילעס רב פון דובעצק און ראפשיץ. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:צאנז קאַטעגאָריע:אגודת האדמורי"ם
אברהם עילם אמזלג (ד"ר)
קליין|מרכז
ד"ר אברהם (אבי) עילאַם-אַמזאַלעג (געבוירן 28סטן סעפטעמבער 1941 ז' אלול ה'תש"א) איז א ישראלישער מוזיקער, פלוטיסט, קאמפאזיטאר, מוזיקער, עטנאָמוסיקאָלאָג און קאָנדוקטאָר.
טאמעס סילווערסטין
ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין לאנג ביעטש, קאליפארניע. אלס קינד איז געטשעפעט געווארן צוליב זיין יודישן נאמען און זיין מאמע האט איהם געלערנט צוריקצושלאגן.
ארעסט
ער איז ארעסטירט געווארן ביי די ניינצן פאר באוואפנטע רויבעריי, און וויבאלד ווען ער איז געווען אינדרויסן אויף פאראל האט ער זיך ווידער באטייליגט אין א רויבעריי האט מען איהם פאראורטיילט צו פופצן יאהר טורמע.
דארט אין תפיסה האט מען איהם באשולדיגט אין צוויי מארדן פון וואס איינס איז ער שפעטער ריינגעוואשן געווארן.
אום 22סטן אקטאבער 1983 האט טאמעס דערמארדעט א וועכטער וואס איז איהם דערגאנגען די יאהרן. אלס נקמה האט מען איהם זינט דאן פארשלאסן איינזאם אליין אהן גארנישט צו טוהן נאר קלאצן אויף די פיער ווענט. ער האט ניטאמאל קיין פענסטער פון וואו ארויסצוקוקן און אפילו די מאלן געצייג וואס ער האט פון אנהייב געהאט וואס האט איהם געהאלטן באשעפטיגט האט מען איהם אויך צוגענומען, די לעקטער ברענט פיער-און-צוואנציג שטונדן א טאג אלעס כדי צו לערנען א לעקציע פאר אנדערע ארעסטאנטן וואס עס געשעהט אויב טשעפעט מען מיט די זיכערהייט-וועכטער.
עס איז א ווינדער אז ער איז נאך ביים זינען נאך אזויפיהל יאהרן אפגעזונדערט פון סיי וואספארא לעבעדיגע זאך.
טאמעס טענה'ט אז ס'נישט ריכטיג זיין באהאנדלונג און אז ער איז נישט קיין מערדער. און דאס וואס ער האט געטוהן אין תפיסה איז צוליב וואס ער האט נישט געהאט קיין אנדערע אויסוואל ווייל אזוי איז אויסגעשטעהלט די געפענגעניש סיסטעם. און אנדערש וואלט מען איהם גע'הארג'עט.
מענטשן רעכט גרופעס אדוואקאטירן אויך קעגן זיין עקסטרעמע באהאנדלונג און אייסערן זיך אז עס איז נישט בארעכטיגט צו אזוי שטארק באשטראפן א מענטש.
טאמעס ווייזט אהן אז אין די איין וואך וואס ער איז געווען אינדרויסן פון זיין צעל צוליב ראיאטן אין די טורמע האט ער קיינעם נישט געשעהדיגט.
וועב לינקען
קאטעגאריע:אמעריקאנער קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
טאלעדא
Toledo איז א שטאט פלאצירט אין צענטראלער  שפאניע, 70 ק"מ דרום פון מאדריד. ער איז די הויפטשטאט פונעם פראווינץ פון טאלעדא. די שטאט האט א שטח פון 232.1 ק"מ2 און א באפעלקערונג פון 82,489 אין 2010.
אין 1986 האט אונעסקא פראקלאמירט די שטאט א וועלט ירושה ארט פאר זיין ברייטע קולטורעלע און מאנומענטשאלישער ירושה, ווי אויך א געוועזנע הויפטשטאט פון דער שפאנישער אימפעריע און ארט פון קאעקזיסטענץ פון קריסטלעכע, איסלאמישע און יידישע קולטורן, און דערצו דער ארט ווי די וויזיגאטן האבן שטארק גערודפ'ט די יידן.
צווישן די חשובע מענטשן און מאלער געבוירן אין טאלעדא איז על גרעקא.
צווילינג שטעט
טאלעדא האט די צווילינג שטעט:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין שפאניע
אונטער גליל
דער אונטער גליל איז א ראיאן אין צפון פון ארץ ישראל. זײַנע גרענעצן זענען דער יזרעאל טאל אין דרום, דער ים כנרת טבריא און ירדן טאל אין מזרח, דער אויבער גליל אין צפון און דער זבולון טאל און דאס עכו פֿלאכלאנד אין מערב. דער אונטער גליל איז דער דרומדיקער טייל פונעם גליל. ער הייסט "תחתון" ווײַל ער האט נישט אזויפֿיל בערג ווי דער אויבער גליל, און איז טאקע דער נידעריגסטער בארגדיקער ראיאן אין ארץ-ישראל. די שפיצן פון דעם אונטער גליל הייבן זיך ביז 500 מעטער איבערן ים-שפיגל, די העכסטע שפיצן זענען הר כמון (598 מ') אין צפון טייל פונעם אונטער גליל און הר תבור (588 מ') אינעם דרום טייל.
געאגראפיע
קליין|הר תבור דער אונטער גליל איז אינגאנצן נידעריגע בערג פֿון מזרח צו מערב, מיט עטלעכע ברייטע טאלן אינצווישן, למשל בקעת בית נטופה און בקעת בית הכרם. אין מערב פונעם אונטער גליל געפֿינען זיך נידעריגע בערג (200-300 מ') באדעקט מיט דעמב וועלדער, אין צענטראלן אונטער גליל ווערט דער שטח מער בארגדיק און אין מזרח איז א פֿלאכער באזאלט אין א הייך פֿון 300 מ' איבערן ים-שפיגל.
דער לאנדשאפֿט פונעם אונטער גליל איז ווינציגער דראמאטיש ווי דער אויבער גליל, אבער גרינער, פֿרידלעכער און שטילער.
א שיינער טייל פון די לאנדווירטשאפט פראדוקטן פֿונם לאנד ישראל קומען פֿון דעם אונטער גליל.
די ערד אינעם אונטער גליל איז קרייד, טערע רויזע און באזאלט.
דער אונטער גליל איז אין דעם צפון ישראל דיסטריקט.
דרויסנדיקע פֿארבינדונגען
קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
יידיש-וויקיפעדיע
די יידיש-װיקיפעדיע איז די וויקיפעדיע אויף דער יידישער שפראך.
עס איז אן עלעקטראנישע ענציקלאפעדיע וואס א יעדער יידיש רעדער אויף דער וועלט, איז ערמעגליכט, באויפטראגט און איינגעלאדן, דאס פרייערהייט און אפנערהייט, צוגלייך פאר יעדן אייניג, שרייבן און רעדאגירן.
זי איז געגרינדעט געווארן כ' אדר ה'תשס"ד (13טן מערץ 2004) היינט צוטאגס אנטהאלט זי ארטיקלען.
וויקימעדיע פונדאציע
די יידישע וויקיפעדיע איז געגרינדעט געווארן דורך דער וויקימעדיע פונדאציע. אלע שפראכן וויקיפעדיעס, איבער 270 אין צאל, איז איין גרויסער פילשפראכיגער פרייער ענציקלאפעדיע פראיעקט אונטער דער פונדאציע'ס אויפזיכט.
די וויקימעדיע פונדאציע איז א נישט-פאר-פראפיט וואולטעטיגע ארגאניזאציע וואס איז הויפטקווארטירט אין סאן פראנציסקא, מיט לאקאלע פילאליעס דורכאויס די גרעסערע שטעט אין דער וועלט ווי ירושלים און ניו יארק, זי איז געגרינדעט געווארן דורך זשימי וועילס, וואס ער האט אויף זיך געלייגט דעם ציל צו ברענגען וויסנשאפט צו יעדן מענטש אויף דער וועלט אומזינסט און אייניג פריי אן אפצאל, דורך דעם וואס זיי שענקען צו יעדן אייניג די 'אויטאריטיטעט' פאר אלעמען אייניג צו שרייבן וואס איז 'אמת' אלס פאקט.
דאס ווערט אויסגעפירט דורך אויסנוצן די וויקי ווייכווארג פלאטפארמע; וואס לאזט יעדן איינעם ענדערן אייניג און מיט קאנסענסוס צוזאמען אויפאמאל יעדעס ענין. אזוי ארום האט די פאונדאוציע אוועקגעשטעלט אן אנציקלאפעדיע אין כמעט יעדע שפראך אויף די וועלט, אין פארעם פון וויקיפעדיעס.
נישט בלויז ענציקלאפעדיעס נאר אויך פרייע ווערטערביכער, אין יעדער שפראך, אין פארעם פון וויקיווערטערבוך. און אזוי ווייטער, בילדער, און ביכער זאמעלונגען, און נאך פילע פראיעקטן וואס באפרייט די קאלעקטיווער מענטשליכער וויסנשאפט פארן יעדן מענטש אייניג.