cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
שמעון בן שטח
דריטער זוג
אין דער משנה שטייט אז שמעון בן שטח איז געווען דער אב בית דין פון די סנהדרין, און יהודה בן טבאי איז געווען דער נשיא, די גמרא ברענגט א ברייתא אז דאס איז דער מיינונג פון רבי מאיר, אבער די חכמים האלטן פארקערט, שמעון בן שטח איז געווען דער נשיא, און יהודה בן טבאי איז געווען דער אב בית דין. צווישן זיי איז ווייטער אנגעגאנגען דער מחלוקת אין הלכה צווישן די חכמי ישראל, צו מען מעג סומך זיין אום יום טוב, יהודה בן טבאי האט געהאלטן אז נישט, און שמעון בן שטח האט געהאלטן אז יא.
איבער אים
די שוועסטער פון שמעון בן שטח די קעניגן שלומציון איז געווען געהייראט צו דעם קעניג ינאי, א דאנק איר, איז שמעון בן שטח געראטעוועט געווארן - ווען זיין שוואגער דער קעניג - האט אויסגעהארגט אלע חכמים.
שמעון בן שטח האט אנגעפירט א שווערן קאמף קעגען די צדוקים, אין מגילת תענית ווערט פארצייכנט כ"ח טבת אלס טאג וואס שמעון בן שטח האט געזיגט די צדוקים און צוריק געשטעלט די סנהדרין.
אין גמרא שטייט געשריבן אז יהודה בן טבאי האט אמאל געהרגעט אן עד זומם, אויף צו ווייזן אנדערש ווי די צדוקים, דאך האט שמעון בן שטח אים אויפגעקלערט זיין טעות, זייט דעמאלס האט יהודה בן טבאי אויף זיך גענומען מער נישט צו פסק'ענען קיין הלכה, נאר אין אנוועזנהייט פון שמעון בן שטח.
זעט אויך
רשימה:תנאים
רעפרענצען
קאטעגאריע:תנאים
מאלוסקן
קליין|250px דער שטאַם פון די מאלוסקן (Mollusca) איז איינער פון די מערסט־פארשפרייטע שטאמען פון בעלי חיים אן א רוקן ביין אויפן ערד פלאנעט. די וויסנשאפטלער ציילן אומגעפער 100,000 זגאלן, לעבעדיקע און פאסילן, וואס ווערן צעטיילט אויף זיבן אפטיילונגען.
די מאלוסקן זענען שטארק פארשפרייט און מען געפינט זיי איבער דער גארער וועלט; מערסטנס לעבן זיי אין ים און א טייל אין פרישוואסער זאמלונגען און אויף דער יבשה. דער קערפער פון די מאלוסקן איז ווייך און עס פעלט זיי אן אינערלעכן סקעלעט. דער ווייכער קערפער ווערט געשיצט דורך א מושל, וואס איז געבויט פון כיטין און קאלציום קארבאנאט. די מושל איז אפגעזונדערט דורך א צודעק אונטער וואס געפינט זיך דער "צודעק לאך". מאלוסקן האבן נאך א ספעציעלן געבוי וואס געפינט זיך אין דער פארדייאונג סיסטעמם פון מערסטן פון זיי, א ראצנדיקער צונג (דאס "ראדולא"), וואס איז געמאכט פון כיטין און זעט אויס ווי קליינע ציינדלעך. ווי אויך, האבן מאלוסקן א פוס וואס זיי ניצן צו באוועגן. מאלוסקן האבן אן אפענע בלוט־סיסטעם דורך וואס בלוט ווערט אריינגעגאסן אין דעם קערפער־לאך, וואו עס געפינט זיך די גלידער.
עסן מאלוסקן
אין פארשידענע לענדער עסט מען מאכלים געמאכט מיט מאלוסקן.
לויט דער יידישער הלכה זענען מאלוסקן נישט כשר צו עסן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:בעלי חיים
נילגירי בערג אייזנבאן
280px|קליין|א באן אויף דער נילגירי בערג אייזנבאן די נילגירי בערג אייזנבאן (ענגליש: Nilgiri Mountain Railway אדער NMR, טאמיל: நீலகிரி மலை இரயில் பாதை) איז אן אייזנבאן ליניע אין טאמיל נאדו, אינדיע, וואס איז געבויט געווארן דורך די בריטישע אין 1908, און איז ערשטנס אַקטיוויזירט געווארן דורכן מאדראס אייזנבאן. די אייזנבאן נוצט א פֿלאָטע פון דאמף לאָקאָמאָטיוון.
אין יולי 2005 האט אונעסקא צוגעלייגט די נילגירי בערג אייזנבאן אלס א פֿאַרברייטערונג פון דער וועלט ירושה ארט, די דאַרדזשילינג הימאַלײַען אייזנבאן. דער ארט איז דערנאָך באקאנט געווארן אלס די "בערג אייזנבאנען פון אינדיע" ("Mountain Railways of India") נאָכן ער האט אַרייַנגעפּאַסט די נייטיקע קריטעריעס, וואס האט גענויט פֿאַרלאָזונג פון די מאָדערניזאַציע פּלענער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:וועלט ירושה ערטער קאַטעגאָריע:באן טראנספארט אין אינדיע
אפריקאנער פארבאנד
דער אַפֿריקאַנער פֿאַרבאַנד איז א פארבאנד פון 54 לענדער אין אפריקע. דער פארבאנד איז געגרינדעט געווארן דעם 9טן יולי 2002. דער סעקרעטעריאט איז הויפטקווארטירט אין אדיס אבאבא, עטיאפיע.
דער ציל פונעם פארבאנד איז צו שאפן שלום און זיכערהייט אין אפריקע, און צו פראטעזשירן דעמאקראטיע.
קאַטעגאָריע:אפריקע קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
קיאַ
קיאַ קאָרפּאָראַטיאָן, קאַמאַנלי באַוווסט ווי קיאַ, איז אַ דרום קאָרעיִש מולטינאציאנאלע אויטאָמאָביל פאַבריקאַנט כעדקאָרטערד אין סעאָול, דרום קארעע.
עס איז דרום קארעע'ס צווייט גרעסטער אויטאָמאָביל פאַבריקאַנט, נאָך איר פאָטער פירמע, היונדאַי מאָטאָר פֿירמע, מיט פארקויפונג פון איבער 2.8 מיליאָן פֿאָרמיטלס אין 2019. זינט 2015, די קיאַ קאָרפּאָראַטיאָן איז אַ מינאָריטעט אָונד דורך היונדאַי, וואָס האלט אַ 33.88% פלעקל וואָס איז וואַליוד בייַ בלויז איבער $ 6 ביליאָן.
שמעון בן זומא
שמעון בן זומא, אדער בן זומא איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבן מאל אין משניות.
זיין צייט
שמעון בן זומא איז געווען פון דריטן-פערטן דור תנאים, און פון נייטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
רעפרענצען
קאַטעגאָריע:תנאים
אברהם אבא לייפער
הרב אברהם אבא לייפער דער פיטסבורגער רבי (י"ח כסלו ה'תרע"ח 1868 - י' טבת ה'תש"ן) איז געווען דער פיטסבורגער רבי אין אשדוד, מחבר פון ניגונים, און מחבר פונעם ספרים, אמונת אברהם, איבא דאברהם.
זע אויך: זיין זון: מרדכי יששכר בער לייפער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:אשדוד
קעגן לבנון בערג
300px|מרכז די קעגן לבנון בערג, איז א קייט פון בערג, וועלכע געפונען זיך אין לבנון, און דינט אלס גרעניץ צווישן לבנון מיט סיריע.
די לענג פון די בערג זענען 150 קילאמעטער, פון דרום איז הר חרמון וועלכע איז א פונקט פאר גרעניצן צווישן דריי לענדער, ישראל, סיריע און לבנון, און איז די העכסטע בארג, מיט א הויכקייט פון 2,814 מעטער. און צפון איז די "משה ארויפגאנג" בארג, וועלכע גרייכט א הויכקייט פון 2,669 מעטער.
די גרעניץ פון די היינטיקע לבנון, איז באשטימט געווארן דורך דער פראנצויזישער מאנדאט, פון איין זייט די בארג צו לבנון, צו די אנדערע זייט, ווי עס געפונען זיך עטליכע טייכן צו סיריע.
צו מערב זייט פון די בערג, געפונט זיך די לבנון טאל, און די לבנון בארג. צו די סירישע זייט, געפונט זיך די דמשק פלאכלאנד, ווי עס געפונט זיך די הויפטשטאט פון סיריע, די בערג דערגרייכן ביז האמס, אין סיריע.
קאטעגאריע:לבנון קאַטעגאָריע:בערג
שמואל האלבערשטאם (בארדיוב)
רבי שמואל האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרכ"ו - ה'תש"ד), פון בארדיאוו
אפשטאם
רבי שמואל איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ו (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון דברי חיים.
רבנות
אין יאר ה'תרס"ב האט רבי שמואל געדריקט דעם ספר פון זיין זיידען שו"ת דברי חיים, ער איז געווען דער גבאי פון קופת רבי מאיר בעל הנס אין בארדיאוו.
הסתלקות
רבי שמואל איז אומגעקומען אין דער צווייטער וועלט מלחמה, הי"ד.
פאמיליע
רבי שמואל האט געהייראט מרת פעסיל א טאכטער פון הרב מאיר ליפשיץ, פון יאנאוו. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:צאנז קאַטעגאָריע:גארליץ
לבנון טאל
מרכז|250px|קליין| זחלה דער לבנון טאל, (אראביש: البقاع, בעקאַאַ), איז א טאל אין לבנון, וואס געפינט זיך אין מזרח זייט פון לאנד, נאנט צו דער גרעניץ מיט סיריע. די צפון שפיץ פון דעם טאל קומט אן ביז טערקיי.
אין דער געגנט פון ביירוט איז די טאל ווייט פון מיטלענדישער ים 19 קילאמעטער. דער טאל איז ארומגענומען מיט בערג פון די צוויי זייטן, די לבנון בארג צו מערב, און די קעגן לבנון בערג צו מזרח.
דער טאל איז א המשך צו דעם חולה טאל אין ישראל, וואס גייט אריבער דער גרעניץ צו דעם איון טאל. די לענג פון דעם טאל איז 120 קילאמעטער, די דורכשניטליכע ברייט איז 16 קילאמעטער. צוויי טייכן קומען ארויס פון טאל, די ליטאני טייך, און די אאצי טייך וואס גייט אריבער צפון סיריע, וואו עס פאלט אריין אין ים.
די גרעסטע שטאט אין טאל איז זאכלא, וועלכע געפינט זיך צפון צו דעם ביירוט-דמשק שאסיי.
אין די צייטן פון צווייטן בית המקדש, איז דארט געווען אן אראביש קעניגרייך, פון דעם יטור שבט. יהודה אריסטובולוס דער ערשטער האט איינגענומען די געגנט, און עס איז דעמאלט געווארן א טייל פון דערחשמונאים מלוכה אין ארץ ישראל. די רוימישע אימפעריע האט עס שפעטער אוועקגענומען, אבער צוריקגעגעבן צו הורדוס.
אין די 1970ער יארן, נאכדעם וואס כוסיין קעניג פון יארדאניע האט ארויסגעטריבן די פאטאך פון יארדאניע, און די פאסירונג פון דעם שווארצן סעפטעמבער, איז די געגנט גערופן געווארן פאטאכלאנד. ביי דעם לבנון ברודער קריג, זענען פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, דורך אלע פארטייען וועלכע האבן טיילגענומען.
נאד דער ערשטער לבנון מלחמה, ווען צה"ל האט ארויסגעטריבן די פאטאך, איז די געגנט געווארן פון די גרעסטע צענטערן אין דער וועלט, פאר נארקאטיקן ווי כאשיש און אפיום. היינט איז דער ראיאן באהערשט דורך כעזבאלא קעמפער.
די געגנט איז מערסטנס באנוצט פאר אגריקולטור, אין צפון טייל בעיקר פאר פאשע און בהמות, אין דרום טייל פאר ווייץ, קארן, גרינצייג, און גערטנער פאר וויינטרויבן.
קאטעגאריע:לבנון קאטעגאריע:טאלן
פיצא
thumb|250px|רויע פיצאס אין א קלאסישער האלץ־אויוון left|thumb|250px|איטאלא־אמעריקאנישע פיצא פּיצאַ (אדער פּיצע, און גענוי נאפּאָליטאנישע פּיצא; איטאליעניש: pizza napoletana) איז אן איטאליענישער געבאקענער מאכל פון נאפאלי, געמאכט פון א דין קיילעכדיג פלאך ברויט, טיפיש באדעקט מיט א שיכט פון פאמידאר סאס, מאצארעלא קעז, און באזיליק.
פיצא איז געברענגט געווארן קיין אמעריקע דורך די איטאליענער וועלכע פלעגט ווערן געמאכט אויף א קאמפליצירטן אופן, אין אמעריקע האט מען געטוישט דעם רעצעפט און איז געווארן א שטארק פארשפרייטער און באקאנטער מאכל אין אמעריקע אלס א פעס"ט פו"ד און דערנאך איבער דער וועלט.
פיצא טייג איז א גייענדער ארטיקל פאר פיצא געשעפטן, מענטשן וואס ווילן מאכן זייערע אייגענע רעצעפטן קענען קויפן גרייטע פיצא טייג אין רוב לאקאלע פיצא געשעפטן, היינט קען מען שוין אויך קויפן פארפרוירענע גרייטע פיצא טייג אין געוויסע גראסעריס.
קאַטעגאָריע:עסנווארג
כינעזישע שריפט
כינעזישע שריפֿט באדייט די סימבאלן וואס מען ניצט צו שרייבן כינעזיש און יאפאניש. אמאל פלעג מען שרייבן אויך קארעיש און וויעטנאמעזיש אין כינעזישער שריפט. די שריפט גייט צוריק בערך 4000 יאר. די שריפט פאראייניגט די פארשידענע כינעזישע שפראכן.
די סימבאלן אין כינעזישער שריפט זענען נישט קיין אותיות; זיי זענען גאנצע ווערטער.
טראדיציאנעל שרייבט מען כינעזיש פון ארויף אראפ, אבער היינט שרייבט מען פון לינקס אויף רעכטס.
היינט שרייבט מען טייל כאראקטערס אין א פארפשוטערטן אופן, אבער דאס איז נישט גלייך אין כינע און יאפאן.
קאַטעגאָריע:שריפט קאַטעגאָריע:כינע
שאול בראך
הרב שאול בראַך (כ"ט שבט ה'תרכ"ה – כ"ו שבט ה'ת"ש) איז געווען רב אין קאשוי. פאר דעם איז ער געווען רב אין קראלי און אין מאגנדארף.
ער האט ארויס געגעבן עטליכע ספרים ווי "משמרת אלעזר" דרושים, "ליבא בעי" על סוגית הש"ס, שאול שאול, אבות על בנים און נאך.
ביאגראפיע
שאול בראך איז געבוירן געווארן כ״ט שבט תרכ״ה אין נייטרא צו ר׳ אלעזר און זיין ווייב ליבא (פרידלענדער). אין זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט אין דער ישיבה אין חוסט ביים מהר״ם שיק. נאך זיין רבי׳נס פטירה האט ער געלערנט אין מאטערסדארף ביים חתן סופר. ער איז געפארן צו די צדיקים פון בעלזא, סיגעט און צאנז.
זיין ערשטע רבנות שטעלע איז געווען אין מאגנדארף, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט סלאוואקיי) וואו ער איז געבליבן 18 יאר. דערנאך איז ער געווארן שטאטס רב 14 יאר אין קראלי (היינט רומעניע) און דערנאך 18 יאר אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי (היינט סלאוואקיי) ביז זיין פטירה. אין קאשוי האט ער אויפגעשטעלט א ישיבה פאר הונדערטער תלמידים.
כ״ו שבט ת״ש איז ער נפטר געווארן. ער האט איבערגעלאזן א סך ספרים.
זיין ביאגראפיע איז ארויסגעגעבן דורך א תלמיד אין ספר שאול בחיר ה.
קאטעגאריע:רבני אונגארן קאַטעגאָריע:מחברי ספרים קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן
המזמרים
המזמרים איז א חסידישער כאר אין דער פאראייניגטע שטאטן, וואס איז באזירט אין ניו יארק, וועלכע גייען זינגען ביי לעבעדיגע אויפטריטן, ווי שמחות און אזוי ווייטער.
היסטאריע
דער כאר איז אריגינעל געגרינדעט געווארן דורך יחיאל פאזען און שרגא פייוול גאלד. די צוויי סאטמארער אינגעלייגט האבן אינאיינעם געדאוונט אין א סאטמאר ן בית המדרש אין וויליאמסבורג, און זיי פלעגן אפט זינגען אינאיינעם; אזוי איז דער געדאנק פון א חסידישער כאר געבוירן.
זיי זענען געווען דער ערשטער חסידישער כאר גערינדעט אין דער פאראייניגטע שטאטן.
עווענטועל האט שרגא פייוול גאלד געגרינדעט זיין אייגענעם קאפעליע, שירה כאר.
וועב
קאטעגאריע:מוזיק קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס
אויגוסטוס
קליין|250px| אויגוסטוס אויגוסטוס (גייוס יוליוס קייסאר אויגוסטוס, לאטיין: Gaius Julius Caesar Augustus, 23סטן סעפטעמבער  – 19טן אויגוסט 14) איז געווען דער ערשטער רוימישער קייסער. אין זיינע טעג איז רוים געווארן פון א רעפובליק אן אימפעריע. ער האט איבערגענומען די הערשאפט פון רוים נאך דעם מארד פון זיין אדאפטירטן פאטער יוליוס קייסער.
ער איז געבוירן געווארן אין אן אלטער רייכער פאמיליע מיטן נאמען גייוס אקטאוויוס. אין יאר 44 פאר דער ציווילער רעכענונג האט מען דערהרג׳עט זיין עלטער־פעטער יוליוס קייסער. אין קייסער׳ס צוואה איז אקטאוויוס דערמאנט אלס זיין אדאפטירטער זון און יורש; מיט דעם האט ער גע׳ירשנט קייסער׳ס נאמען, זיין מאיאנטעק און די געטריישאפט פון זיינע זעלנער. צוזאמען מיט מארקוס אנטאניוס און מארקוס לעפידוס, האט ער געשאפן דעם צווייטן טריאומוויראט כדי צו זיגן די דערהרג׳ער פון קייסער. נאך זייער זיג אין דער קאמף פון פיליפי, האבן זיי צעטיילט די רוימישע רעפובליק צווישן זיך און יעדער איינער האט געהערשט אויף זיין טייל ווי א דיקטאטאר. ענדלעך האט זיך דער טריאומוויראט געפלאצט ווייל יעדער איינער האט געוואלט זיין דער ׳ערשטער׳; לעפידוס איז געווארן פארטריבן אין גלות אין יאר 36- און אקטאוויוס האט געזיגט אנטאניוס ביים קאמף פון אקטיאום אין יאר 31-.
קאַטעגאָריע:קיסרים קאַטעגאָריע:רוים
3טן אויגוסט
דעם 3טן אויגוסט איז דער 215טער טאג פון יאר (216טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 150 טעג.
פייערטעג
03
יצחק אשכנזי
רבי יצחק אשכנזי (ה'תש"ג - ח שבט, התשפ"ב) איז געווען דער אלעסקער רבי, אין דער קענזינגטאן געגנט נעבן בארא פארק, ניו יארק.
ביאגראפיע
דער רבי איז א זון פון רבי אלימלך אשכנזי, דער רב פון מעלבורן, אויסטראליע, און שפעטער רב אין סיגעיט, און אן איידעם ביי רבי מנחם מענדל שלמה טויב, דער קאלעווער רבי פון וויליאמסבורג.
בעפאר דער חתונה פון זיין אינגסטן קינד האט ער ליידער געכאפט א שווערן סטראק, און זינט דאן - פאר בערך אכצן יאר - איז ער געווען טיילווייז פאראליזירט, און מיטגעמאכט שווערע יסורים; אבער עם כל זה איז ער ווייטער אנגעגאנגען מיט זיין עבודת הקודש, דינענדיג אלס רב פון א גרויסן בית המדרש.
דער רבי איז נפטר געווארן מאנטאג, פרשת בשלח (ח' שבט), ה'תשפ"ב, אין עלטער פון 78 יאר.
שול און מוסדות
אין די תש"ל יארן האט ער אפגעקויפט א געביידע אין דעם קענזינגטאן געגנט, ביי די גרעניצן פון בארא פארק און פלעטבוש, און ער האט עס א נאמען געגעבן "לב שמח אלעסק"; וואס איז מיט די יארן געווארן א פארנומענער ביהמ"ד פונעם געגנט. פאר עטליכע יאר האט דער רבי אויך אנגעפירט מיט א ישיבה פאר בחורים אין זיין שול.
משפחה
זיינע קינדער זענען:
דעם רבינ'ס ברודער איז געווען דער באקאנטער עסקן רבי זלמן אשכנזי.
אויך האט דער רבי א ברודער, דער האראדענקער רבי פון פלעטבוש.
נאך א ברודער איז רבי יהושע אשכנזי, א מרביץ תורה אין ירושלים.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם
לאנדאנער אונטערגרונט מאפע
די לאנדאנער אונטערגרונט מאפע איז א טאפאלאגישער געמעל פון דער לאנדאנער אונטערגרונט וואס איז א ניצלעכע מאפע פאר פאסאזשירן.
די מאפע ווייזט נישט וואו די סטאנציעס זענען געאגראפיש. הארי בעק, וואס האט זי געשאפן אין 1931, האט פארשטאנען אז אזוי ווי די באן פארט אונטער דער ערד, איז די געאגראפע נישט שטארק וויכטיק; די עיקר זאך וואס אינטרעסירט די פאסאזשירן איז וויאזוי מען קומט פון איין סטאנציע צו א צווייטער. פאר דעם צוועק האט בעק געמאכט א טאפאלאגיש געמעל (א "גראף"). כדי די מאפע זאל זיין גאנץ פשוט, האט בעק געשריבן אויף דער מאפע נאר די נעמען פון די סטאנציעס, און האט געמאלט אלע ליניס נאר האריזאנטאל, ווערטיקאל אדער דיאגאנאל מיט א ווינקל פון 45 גראד (ווינקל).
די פארוואלטונג פון דער באן איז געווען זייער סקעפטיש וועגן דער נייער מאפע, און האט נאר געמאכט געציילטע עקסעמפלארן. אבער די מאפע איז אינגיכן געווארן גאר פאפולער, און היינט זי געפינט זיך אין אלע לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציעס און ס'איז געווארן כמעט א סימבאל פון לאנדאן.
במשך די יארן איז די מאפע געווארן געענדערט עטלעכע מאל, אבער זי פאלגט נאכאלץ בעק'ס פלאן. די היינטיקע מאפע ווייזט די אונטערגרונט, די לאנדאנער איבערגרונט, די דאקלאנדס לייכטע באן און טראמלינק.
רעפערענצן
מאפע קאַטעגאָריע:מאפעס
גבי אשכנזי
קליין|מרכז| גבריאל גבי אשכנזי דער ניינצנטער [[שעף פון גענעראל שטאב אין צה"ל מאעכט מצוות כתיבת ספר תורה מיט הרב רפי פרץ און הרב יעקב ישראל איפרגן גריפן "הרנטגן"]] גבריאל ״גַבי״ אַשכּנזי (געבוירן דעם 25סטן פעברואר 1954, כ"ב אדר א' ה'תשי"ד) איז דער אויסערן מיניסטער און א כנסת דעפוטאט פון דער חוסן לישראל פארטיי אין דער כחול לבן פֿראקציע. ער איז געווען דער ניינצנטער שעף פון גענעראל שטאב אין צה"ל, די ישראלדיקע ארמיי. ער איז געבוירן אין יאר 1954.
זונטאג י"ד שבט תשס"ט, נאך דער געגאסענע בליי אפעראציע, האט ער געדאווענט ביים כותל צו דאנקען דעם אייבערשטן פאר די נסים אין דער אפעראציע, און צו בעטן פאן באפרייען פונעם געפאנגענעם זעלנער גלעד שליט וואס כאמאס האבן אים געכאפט דעם 25טן יוני 2006.
אהוד ברק, וועלכע דינט אלס זיכערהייטס מיניסטער, האט נאך א סקאנדאל וואס האט אויפגערודערט ישראל, געמאלדן אז יואב גאלאנט, וועט איבערנעמען אשכנזי, ווען אשכנזיס טערמין וועט אפלויפן, אין פעברואר 2011.
יואב גאלאנט דער ערוויילטער שעף, איז נאך א סקאנדאל אויפגעזאגט געווארן, און אנהייב האט יאיר נווה אלטע קאמאנדיר פון צענטראל פראנט, געזאלט ווערן צייטווייליקע שעף, דערנאך איז בני גאנץ, אויסגעוועלט געווארן צו זיין נאכפאלגער פון אשכנזי.
משפחה
ער איז חתונה געהאט מיט רונית (געבוירן קארני), וועמענס פאמיליע איז א וועטעראן פון כפר סבא, א ריעל עסטעיט פרוי, זיי האבן צוויי קינדער, זיי וואוינען אין כפר סבא.
רעפערענצן
קאטעגאריע:שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל
אפארטהייד
אפארטהייד איז א מושג, וואס איז געווען אין זיד-אפריקע, ביז די ניינציקע יארן, פון דעם צוואנציקסטן יארהונדערט, דאס מיינט אז די מינדערהייט ווייסע, האבן געהערשט אויף די שווארצע מערהייט באפעלקערונג, אין דרום אפריקע.
דער באוואוסטער שווארצער רעכט קעמפער, נעלסאן מאנדעלע, איז געווארן פרעזידענט, נאכדעם וואס די אפארטהייד רעגירונג, האט נאכגעגעבן צום דרוק פון דער וועלט, און אפגעשאפט די אפארטהייד.
היינט הערט מען דאס ווארט, אויף מדינת ישראל, אויף וואס זי טוט, קעגן אירע אראבישע בירגער, בעיקר הערט מען, דאס פון לינקע אייראפעישע, און אראבישע לענדער, וואס ישראל האט נישט קיין עקסטערע גוטע באציונגען מיט זיי.
קאַטעגאָריע:ראסיזם קאַטעגאָריע:דרום אפריקע
רוטירער
thumb|150px|[[Avaya ERS-8600]] רוטירער (ענגליש: router) איז א נעצווערק מעכאניזם וואס פירט פעקלעך דאטן פון איין פלאץ צום צווייטן, און דערפאר דער נאמען רוטירער וואס מיינט ארומפירער. אײנע פֿון די גרױסע פֿירמעס װעלכע פּראָדוצירט רוטירערס, איז די פֿירמע סיסקאָ.
איר ארבעט
א רוטירער זיצט צווישן צוויי אדער מער נעצווערק און פירט די פעקלעך פון איין נעצווערק צום צווייטן.
סארטן רוטירערס
עס זײַנען דא עטלעכע סארטן רוטירערס, די מערסטע באקאנטע איז די קליינע ביזנעס און היים ביורא רוטירער. וואס זײַנען באמת געװײנטלעכע טױערװעגן (gateway) וואס האבן נוצלעכע פונקציעס, ווי נעט, און דראטנלאזע (ווײַפֿײַ) פארבינדונגען. אבער עס האט גאר ווייניק עכטע רוטינג מעכאניזמען ווי BGP, אדער איבעריקייט. א רוטירער וואס פירט פון קאמפיוטערס צו די אינטערנעט ווערט אנגערופן א ?עזש ראוטער? און א רוטירער וואס פירט אין א נעצווערק צווישען רוטירערס ווי למשל ביי אן ISP איז אנגערופען א עיקר רוטירער.
קאַטעגאָריע:הארטווארג
מרכז שרשרת הדורות
קליין|450px|שמאל| מרכז שרשרת הדורות איז אַ מוזיי אין ירושלים לעבן דעם כותל פלאץ, וואָס באהאנדלט די קייט פון דורות פון די אידן און דעם צענטראליטעט פון ירושלים אין דעם קייט.
קווינס ראד פעקהאם באן סטאנציע
קווינס ראד פעקהאם סטאנציע  איז א סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון סאדארק. די סטאנציע איז אויף דער מזרח לאנדאן ליניע און ווערט באדינט דורך דער לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 2.
לאנדאנער איבערגרונט
מען האט באנייט די סטאנציע פאר דער לאנדאנער איבערגרונט און אום 27סטן אפריל 2010 האט די נייע סטאנציע געעפנט.
באדינונגען
אין די נישט־שפיץ שעה׳ן איז די באדינונג:
לאנדאנער איבערגרונט
יעדע נאכט פארט איין באן קיין אנשטאט קלאפהאם קנופ אויף דער אלטער רוטע פון דער דרום לאנדאן ליניע.
ליניעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
חורבן אייראפע
חורבן אייראפע אדער גזירות ת"ש-תש"ה (, פון א גריכיש ווארט גענצליך פארברענט;, חורבן און פארטיליגונג) באדייט דעם חורבן פונעם אידישן לעבן אין אייראפע, סיסטעמאטישער מארד פון אומגעפער זעקס מיליאן אידן, און פארניכטונג פון טויזנטער אידישע קהילות ביי דעם צווייטן וועלט קריג. אויסגעפירט דורכן מערדער היטלער דער פירער פון נאצי דייטשלאנד און זיין רעגירונג, מיט די הילף פון אירע פארבינדעטע, אלס די אפיציעלע אגענדע פון דער נאצי פארטיי צו לעזן די "יודענפראגע" און פארוויסטן די וועלט פון יעדן איד.
הגם נאצי דייטשלאנד האט נאך מיליאנען מענטשן פון פארשידענע אנדערע קרייזן פארטיליקיט, למשל די ציגיינער, איז אבער די אידן געווען מיט א סיסטעם, פון פונקטליכע ליסטעס און מאפעס, מיט נומערן און העכסט געהיימע פלענער מער פון די מיליטערישע סודות, קודם דורך שיסן, און ווען די דייטשע סאלדאטען זענען געווארן דעמאליזירט פון אזויפיל שיסערייען האט מען אויפגעשטעלט גאז קאמערן צו עלעמינירן דעם פראבלעם דורך פארשנעלערן און פארשטילערן דעם מאסן פארטיליקונג. אין דער היסטאריע פון די יידן האט מאן טאקע מער ווי איין מאל זיי רודף געווען, דאך איז חורבן אייראפע גאנץ באזונדער אין פארנעם, בפרט דער עטנישער מארד פון נישט נאר יידן, נאר אפילו וואס די רשעים האבן גערופן האלב-יידן, און אפילו ווען זיי האבן געשמד'ט. אין געוויסע צייטן האט מען פרובירט אויסמערדן די רויטל אינדיאנער, און די ארמענער, און פארשידענע שבטים אין אפריקע און אזיע, אבער אזא אכזריות יארן לאנג ווי די נאציס האבן אדורכגעפירט האט נישט קיין פארגלייכן.
דער חורבן האט פאסירט אין יעדן ארט וואו די דייטשע אינוואזיע איז צועקומען, כולל צפון אפריקע. די ציל פון די נאציס איז געווען פארטיליקן יעדן ייד, לויט זייער דעפיניציע, אויך אזעלכע וואס זענען האלב־יידן (וואס לויט דער הלכה זענען נישט קיין יידן), און אויך יידן וואס האבן זיך גע׳שמד׳ט. אין אנהייב האבן זיי געשאסן די קרבנות אריין אין גרובן. ביסלעכווייז האבן זיי אויפגעשטעלט אן עקספלאטאציע אין טויטונג אדמיניסטראציע וואס האט איינגעשלאסן די געטאס, ארבעטס לאגערן און טויט לאגערן. אן אויסקום פון דער תקופה פונעם חורבן איז געווען די ליקווידאציע פון גאר א סאך יידישע קהילות וואס האבן עקזיסטירט און געבליט אין דער ברייט און דער לענג פון צענטראל- און מזרח-אייראפע. דער איינפלוס פונעם חורבן אויף די יידישע געמיינדעס אין אייראפע איז געווען קאטאסטראפיש און אומפארענדערלעך. די נומערישע אויסראטונג פון די יידן, צוזאמען מיט דער פארטיליקונג פון די יידישע צענטערס פון גייסטליכקייט און קולטור אין דעם געשפרייט צווישן צענטראל-רוסלאנד און האלאנד און פראנקרייך אין מערב, און טריפאלי אין דרום, האט צעהאקט דעם המשך פון דער יידישער טראדיציע וואס איז געווארן וואס איז געוועבט געווארן דורכאויס הונדערטער הונדערטער יארן. נאך דער מלחמה איז אריבער דער צענטער פון יידיש לעבן פון אייראפע קיין ישראל און צפון אמעריקע.
אייגנקייטן
כאטש וואס רדיפות אויף אן עטנישער באזע זענען נישט זעלטן אין דער היסטאריע פון דער מענטשהייט, און אוודאי נישט אין דער יידישער היסטאריע, דאך ווערט די חורבן אייראפע גערעכנט אן אויסנאם סיי אין אירע דימענסיעס און פארנאם, סיי אין די פרעצעדענטישע סיסטעמען פון פארניכטונג און סיי אין דער גרונט־אידעאלאגיע, וואס איז געווען נישט רעליגיעזיש נאר ראסיסטיש־עטניש. פעלער פון מאסן רציחה אויף א נאציאנאליסטישן, ראסיסטישן אדער אידעאלאגישן גרונט האבן פאסירט אויך פריער פאר דער חורבן אייראפע - למשל דער טשערקאסער פעלקערמארד אינמיטן דעם 19טן יארהונדערט אדער דער ארמענישער פעלקערמארד ביי דער ערשטער וועלט מלחמה, און אויך נאכהער, בעיקר אין אפריקע און אין אזיע; אבער דאס האט קיינמאל נישט פאסירט מיט אזא ארגאניזירטער סיסטעם  אזוי ווי נאצי דייטשלאנד האט עס אויסגעפירט.
ס׳איז ברייט אנגענומען צו רעכענען דעם אנהייב פון דער תקופה פון חורבן אייראפע אין 1933, ווען די נאציס האבן איבערגענומען די רעגירונג אין דייטשלאנד, וואס פון דעמאלסט אן האבן אנגעהויבן די רדיפות קעגן יידן אין דייטשלאנד. ס׳איז אויך פאראן א מער באגרענעצטע דעפיניציע, אז די חורבן אייראפע האט אנגעהויבן אין די טעג פון דער צווייטער וועלט מלחמה אין זומער 1939 נאך דער אינוואזיע פון פוילן און דער אנהייב פון פארטרייבן יידן אריין אין געטאס. דער חורבן איז אריין אין א נייער פאזע מיט דעם אנהייב פון די מאסן־רציחות נאך דער אינוואזיע פונעם סאוועטן פארבאנד אין יוני 1941, וואס האט געענדיגט נאר מיט דער באפרייאונג פון די פארטיליגונג לאגערס דורך די אליאירטע קראפטן אין 1945.
פאר דער מלחמה, האט די פאליטיק פון דייטשלאנד פאקוסירט בעיקר אויף לעגאליזירטער דיסקרימינאציע און סטימולירן עמיגראציע פון יידן ארויס פון לאנד. אין דער תקופה פון דער מלחמה האט פאסירט אן ערנסטע פארערגערונג אין באציאונג צו די יידן. נאך ווען זיי האבן איינגענומען ברייטע שטחים פון אייראפע, האבן די נאציס אנגעהויבן פארטרייבן די יידן פון דייטשלאנד און טייל פון די איינגענומענע שטחים פון זייערע הייזער און האבן זיי קאנצענטריט אין געטאס און אין לאגערס. דערנאך, מיט דער דייטשער אינוואזיע צום ראטנפארבאנד, האבן זיי אויך אנגעהויבן מאסן שחיטות, טיילמאל אין ספעציעלע פארניכטונגס לאגערן וואס זיי האבן אויפגעשטעלט פאר דעם צוועק, וואו זיי האבן געניצט געוויסע מעטאדן פון רציחה, כולל גאז קאמערן, וואו זיי האבן דערמארדט די קרבנות דורך פארגיפטיקן זיי מיט פאבריצירטער גאז.
די נאצי פארטיי וואס איז אויפגעשטעלט געווארן אין 1920 האט זיך שטארק באזירט אויף דער פאלקיסטישער אידעאלאגיע, מיט אירע אנטיסעמיטישע געדאנקען. דער פירער פון דער פארטיי, אדאלף היטלער, וואס איז געווען געשטיצט דורכן גענעראל לודנדארף, דער דייטשער שעף פון גענעראל שטאב ביי דער ערשטער וועלט־מלחמה, האט געשאפן פיינט פון יידן פאר איר אידעאלאגישן פונדאמענט.
פאזעס פונעם חורבן
ערשטע פאזע, צווישן די יארן 1933–1939: רדיפות פון די יידן אין נאצי דייטשלאנד צווייטע פאזע, צווישן די יארן 1939–1941: אנהייב פון דער צווייטער וועלט־מלחמה דריטע פאזע, צווישן די יארן 1941–1943: מאסן פארטיליקונג פערטע פאזע, ה 1943–1945: צוריקצי און אויספרואוו צו פארווישן די פארטיליקונג
אידישקייט נאכן חורבן
פון די הויפט פאקטארן וואס האבן געשפילט א ראלע, אלס דירעקטע נאכפאלג פון דעם חורבן אייראפע, און דאס האט געברענגט צו אן ערנסטע ענדערונג פון די סטאטיסטיקן פון דעם יידישן פאלק איז געווען:
דאס יידיש פאלק האט זיך געטיילט איבער די פראגעס אין פארשידענע מיינונגען און אזוי אנטוויקלט געווארן אין באזונדערע גרופעס:
כרמל בארג
קליין|מאפע פונעם כרמל בארג דער כַרמל באַרג איז אן אפצווייג פונעם שומרון וואס ציט זיך אין דעם חיפה איינגאס. זיין העכסטער פונקט איז 546 מעטער איבערן ים־שפיגל.
אין תנ"ך
אליהו הנביא האט באגעגנט די נביאים פון בעל אויפן כרמל בארג.
קאַטעגאָריע:בערג ֿקאַטעגאָריע:ארץ ישראל קאַטעגאָריע:פלעצער פון תנ"ך
אסיפ מאנדעלשטאם
קליין|אסיפ מאנדלשטאם, 1914 אָסיפּ עמיליעוויטש מאַנדעלשטאַם‎‎ (1891 – 27סטן דעצעמבער 1938), באקאנט אויף יידיש ווי יוסף מאנדלשטאם, איז געווען איינער פון די גרעסטע רוסישע דיכטער פונעם 20טן יאָרהונדערט, אַ ייִד לויט דער אָפּשטאַמונג.
ער איז געבוירן געוואָרן אין וואַרשע (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע) אין אַ רײַכער אויפגעקלערטער ייִדישער משפּחה, וועלכע האָט געהאַט אַ וווינרעכט אויסער די גרענעצן פון תחום-המושב. אין 1897 האָט די משפּחה זיך אַריבערגעצויגן קיין פּעטערבורג, וווּ דער קומענדיקער דיכטער האָט פאַרענדיקט אַ רוסישע מיטלשול. אין 1908 – 1910 האָט אָסיפּ מאַנדעלשטאַם זיך געלערנט אין סאָרבאָן און אינעם היידעלבערגער אוניווערסיטעט. אין 1911 האָט ער זיך געשמדט כדי האָבן אַ מעגלעכקייט זיך לערנען אינעם פּעטערבורגער אוניווערסיטעט. טראָץ דעם, האָט ער אָפּגעהיט אַן אינטערעס צו דער יידישער טעמאַטיק. אַלס דיכטער האָט ער דעביוטירט אין 1910. באַנאַנד מיט אָריגינעלער פּאָעטישער שאַפונג האָט מאַנדעלשטאַם זיך פארנומען אויך מיט איבערזעצונגען און מיט טעאָריע פון ליטעראַטור.
אין נאָוועמבער 1933 האָט דער דיכטער אָנגעשריבן אַן אַנטי-סטאַליניסטישע עפּיגראַם און זי פאָרגעלייענט פאַר אַ קליינעם עולם. באָריס פּאַסטערנאַק האָט עס אָנגערופן "זעלבסטמאָרד". אין מײַ 1934 איז אָסיפּ מאַנדעלשטאַם אַרעסטירט און פאַרשיקט געוואָרן. אין מײַ 1937 האָט מען אים דערלויבט זיך באַזעצן אין מאָסקווע. אין מײַ 1938 איז אָסיפּ אַנדעלשטאַם אַרעסטירט געוואָרן צום צווייטן מאָל. מע האָט אים פאַרשיקט אין אַ לאַגער אויפן ווײַטן מזרח. אין דעצעמבער פון דעם זעלבן יאָר איז ער געשטאָרבן פון טיפוס אין לאַגער ניט ווײַט פון וולאַדיוואָסטאָק.
יידישע איבערזעצונגען פון אָסיפּ מאַנדעלשטאַמס לידער האָבן זיך באַוויזן נאָר אין נאָך-סאָוועטישן פּעריִאָד. אין 1993 איז אין מאָסקווע דערשינען דאָס בוך "מײַן קליינע אַנטאָלאָגיע פון דער רוסישער דיכטונג אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט". אין אים זײַנען אַרײַן איבערזעצונגען געמאַכטע דורך אהרן ווערגעליס, בתוכם 5 אָסיפּ מאַנדעלשטאַמס לידער. דעם גרעסטן בײַטראָג אינעם איבערזעצן אין ייִדיש ווערק פון מאַנדעלשטאַמען האָט געמאַכט משה יואל מאַטווייעוו. ער האָט פאַרעפנטלעכט זיי אינעם אַמעריקאַנער וועב-זשורנאַל "דער באַוועבטער ייִד", ווי אויך אינעם פּעטערבורגער זשורנאַל "דער נײַער פרײַנד". באַזונדערע לידער פון מאַנדעלשטאַמען זײַנען איבערגעזעצט געוואָרן דורך מרדכי ליטווין און וועלוול טשערנין.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן קאַטעגאָריע:רוסן קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
דארווין, אויסטראליע
קליין|250px|דארווין צענטראלער ביזנעס דיסטריקט דאַרווין איז די הויפטשטאט פון דער צפונדיקער טעריטאריע אין אויסטראליע. ער האט א באפעלקערונג פון 127,500.
אין 1974 האט א ציקלאן חרוב געמאכט די שטאט, און מען האט זי ווידערגעבויט. די שטאט איז א וויכטיקער פארט, זייענדיק דער נענטסטער אין אויסטראליע צו אינדאנעזיע און גאנץ אזיע.
קאַטעגאָריע:אויסטראליע קאַטעגאָריע:פארט שטעט
זיסקייט
זיסקייט איז איינער פֿון די פֿינף גרונטיקע טעם'ען. דאָס איז געוויסער טעם אין מויל, אַ זאַך וואָס מ'עסט איז זיס. עס ווערט אלוועלטליך באַטראַכט אַלס גוט און געשמאַק.
עס איז דאָס פֿאַרקערטער פֿון ביטער אָדער זויער.
דער הויפט זאך מיט וואס מען מאכט זיס עסן אדער טרינקען איז צוקער וואס איז געמאַכט פֿון פלאַנצן און מאַכט זיס דאָס עסן. אן אנדערע פלאנץ וואס איז זיסער און געזונטער איז דער סטיוויע בלעטל.
סירופ פון מעיפל ביימער און האניג פון בינען זענען אויך הויפט נאטורליכע מיטלען.
אנדערע נוצן צוקער-ערזאץ ווי: ספלענדע אד"ג
אין סלענג
אויך קינדער, אדער א געליבטער, קען מען רופֿן זיסקייט.
קאטעגאריע:טעם
יצחק מרדכי שפירא
רבי יצחק מרדכי שפירא זצ"ל (מנחם אב ה'תרכ"ז - ג' תמוז ה'תר"ץ), פון גוואדזשיץ.
אפשטאם
רבי יצחק מרדכי איז געבוירן אין סאדיגורא אין חודש מנחם אב ה'תרכ"ז, צו זיין פאטער הרב אבי עזרא זעליג שפירא פון מאגלניצא, א זון פון הרב חיים מאיר יחיאל שפירא, פון מאגלניצא, באקאנט אלס "דער שרף", א זון פון הרב אבי עזרא זעליג שפירא, פון גרעניץ, אן איידעם פון קאזשניצער מגיד. און צו זיין מוטער מרת הדסה פייגא ( - י"א תשרי ה'תרצ"ב), א טאכטער פון הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון דעם הייליגן רוזשינער.
רבנות
נאך דער פטירה פון זיין פאטער י"ט מנחם אב ה'תרמ"ז האבן די חסידים פון גאליציע געבעטען רבי יצחק מרדכי און זיין ברודער רבי חיים מוניא זאלן קומען קיין גאליציע און דארט גרינדן זייער הויף, זיין ברודער האט זיך באזעצט אין דראהביטש און רבי יצחק מרדכי האט זיך באזעצט אין גוואדזשיץ.
ביי דער ערשטע וועלט קריג איז רבי יצחק מרדכי אנטלאפן קיין וויען, און איז דארט פארבליבן ביז זיין הסתלקות.
הסתלקות
רבי יצחק מרדכי איז נפטר געווארן ג' תמוז ה'תר"ץ, און ער ליגט אין וויען.
זיין רביצין מרת צפורה פייגא איז נפטר געווארן כ' חשוון ה'תש"ג. און זי ליגט אין הר הזיתים.
פאמיליע
רבי יצחק מרדכי האט געהייראט מרת צפורה פייגא א טאכטער פון זיין פעטער (זיין מוטער'ס ברודער) הרב ישראל פרידמאן פון סאדיגורא. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאטעגאריע:סאדיגורא שפירא, יצחק מרדכי
דוביי (עמיראט)
דער עמיראט פון דובײַ (אראביש: إمارة دبيّ; ) איז איינער פון די זיבן עמיראטן אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, וואס געפינט זיך אויפן פערסישן איינגאס.
דוביי איז דער צווייטער גרעסטער עמיראט אין די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, נאך אבו דאבי. דער היינטיגער הערשער פון דוביי איז מוכאמאד בין ראשיד אל מאקטום, וואס דינט אויך ווי וויצע־פרעזידענט און פרעמיער מיניסטער פון די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן.
די הויפשטאט פונעם עמיראט איז דוביי.
אנדערש פון די אנדערע עמיראטן, קומט די הכנסה פון דוביי נישט פון נאפט (נאר 6%) נאר פון טוריזם.
די טוריזם אין דוביי איז שטארק זינט די 1980ער יארן, און אסאך אייראפעישע קומען קיין דוביי אויף קורארט אין ווינטער. אויך דאס עפענען די לופט פאר אלעמען, האט אריינגעברענגט לופטליניעס וואס פליען צום ווייטן מזרח, וואס שטעלן זיך אפ דארט.
די אפיציעלע רעליגיע פונעם עמיראט איז איסלאם.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע אראבישע עמיראטן קאַטעגאָריע:מיטל מזרח
אויטאנאמיע
אױטאָנאָמיע, פון גריכיש αὐτονομία, באדייט זעלבסטהערשאפט, אדער באשטימען געזעצן אליינס פאר זיך. די באדייט איז א טעאריע אין עטיק, און אין פאליטיק. אין אלע טעאריעס איז דער באדייט א זעלבסטשטענדיקן וועג אין לעבן, ווי אי פריוואטלעך אי אין מערערע, ווערט אליינס געשאפן אייגענע געזעצן, און באשלוסן, אן דעם ארויפצווינגען פון אנדערע.
פאליטיק
אין פאליטיק, ווערט עס פארעכנט אויף א געגנט, אדער א גרופע מענטשן, וואס וואוינען אין א לאנד, און זיי ווערן געגעבן די מעגליכקייט, אליינס צו פירן זייער אינערן פאליטיק, אפילו זיי זענען אונטער דער הערשאפט פון אן אנדערן לאנד.
די פאקט פון עקזיסטירונג, ווייזט אויף א געוויסע שוואכקייט, פון געהעריקן רעגירונג, וויבאלד זיי געבן די ערלויבעניש פאר אזא סארט הערשאפט צו מאכן שבת פאר זיך.
אין רוב פעלער, ווערט די אויטאנאמיע באנוצט אלס שפרינגברעט, צו באקומען פולקאמע זעלבסטשטענדיגקייט.
קורדיסטאן, האנג קאנג, און גרינלאנד זענען לענדער אדער געגנטן, וואס האבן אויטאנאמיע. די פאלעסטינער, האבן אן אויטאנאמיע אין דעם מערב ברעג און אין עזה שטרייף, וואס ווערט קאנטראלירט דורך דער פאלעסטינער אויטאריטעט.
אין טייל ערטער ווערט פארלאנגט זעלבסטשטענדיגקייט, ווי עס איז די פאל מיט די באסקן, אין צפון שפאניע. טשעטשניע, פון רוסלאנד.
אין לעבן
אין עטיק, ווערט אויטאנאמיע פארעכנט, אלס דער מעגליכקייט וואס א מענטש האט, דורכצופירן זיינע אייגענע באשלוסן אין לעבן, ספעציעל אין מאראלישע אומשטענדן.
קאַטעגאָריע:רעגירונג קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט קאַטעגאָריע:מידות
גוואטעמאלע שטאט
קליין| גוואטמלה גוואַטעמאַלע שטאָט איז די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פון גוואטעמאלע און די מערסטע באפעלקערטע שטאט אין צענטראל-אמעריקע.
ראקלענד כשר
ראקלענד כשר איז דער צווייטער גרעסטער כשרער סופערמארק אין די פאראייניגטע שטאטן, נאך זיבן מייל מארק אין באלטימאר, מערילענד. ער געפינט זיך אין דעם איינקויף צענטער "שאפערס העווען" אין מאנסי, ניו יארק.
זיי פארמאגן א באזונדערע בעקעריי, דעלי, פיש-געשעפט, און א ספרים-געשעפט מיטן נאמען "מרכז".
היסטאריע
דער פלאץ איז געגרידענט געווארן דורך פינחס קליין, דער וויזשניצער ראש הקהל און א גרויסער בעל צדקה. דאס איז א מעגא סופערמארקעט​ וואס האלט אין זיך צענדליגע געשעפטן מיט א ריזיגן שפייזקראם און עסן געשעפט וואס איז געווען די ערשטע אין א אידישן געגנט וואס געהערט צו א אידישן בעל הבית. דעם שפייזקראם האט פריער געעפנט יחיאל רויזנבערג מיט א אנדער נאמען. שפעטער האט פנחס קליין דאס אפגעקויפט און פיל פארברייטערט און פארגרעסערט ביז ער האט אפעגעקויפט אין 2005 א ריזיגן מאגאזין און געמאכט די מעגא געשעפט מיט א נעץ פון צענדליגע געשעפטן אינעם מאל וואס מ'קען דארט אלץ קויפן.
ביז 1988 איז ראקלענד כשר געווען דער גרעסטער כשר׳ער סופערמארקעט אין די פאראייניגטע שטאטן, היינט צו טאגס איז זיבן מייל מארק אין באלטימאר דער גרעסטער, און ראקלאנד כשר נעמט דעם צווייטן פלאץ.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:כשרות קאַטעגאָריע:קליינהאנדל קאַטעגאָריע:סופערמארקן קאַטעגאָריע:מאנסי
22סטן יאנואר
22 יאנואר איז דער 22סטער טאג פון יאר, אין דער דריטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 343 טעג (344 אין אן עיבור־יאר).
געשטארבן
22
נתיב הדעת
קליין|בית מדרש|300פיקס נתיב הדעת (אויך גערופן קאפלאן ישיבה אויפן נאמען פון דעם גרינדער און משגיח) איז א ליטווישע ישיבה גדולה אין רמות פולין, ירושלים.
די ישיבה איז געווארן אויפגעשטעלט אין חודש ניסן תשס"ט דורכן משגיח הרב נפתלי קאפלאן, וואס איז פריער געווען משגיח אין די ישיבות בית מתתיהו און קול תורה. די ישיבה האט אנגעהויבן מיט 50 בחורים פון די ישיבות אור ישראל, תפרח און פאנאוועזש.
היינט לערנען אין דער ישיבה עטלעכע 300 בחורים.
קרית צאנז, ירושלים
לינקס|קליין|250x250פיקס|קריית צאנז ירושלים טעקסט=|קליין|קרית צאנז מוסדות, ירושלים קרית צאנז איז א חרדישער קוואַרטאַל אין ירושלים צפון פון קרית בעלזא, וואס גרענעצט שיכון חב״ד און עזרת תורה.
נתיב הדעת
די ראשי ישיבות זענען הרב בונים שרייבער און הרב אברהם קאפלאן, זון פונעם משגיח. די ר"מים זענען הרב אברהם זיסקינד, הרב מנחם כהן, הרב אשר דאמב, הרב אליהו דיסקין און הרב יהודה אריה ראפאפארט.
קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים קאַטעגאָריע:ליטווישע ישיבות
טיר
קליין|שיין טיר א טיר איז די זאך וואס מען קען ניצן צו פארשטעלן אן אריינגאנג צו א פלאץ.
יעדע הויז, געביידע, קאר, צי טויער פארמאגט אן אריינגאנג, וואס דער אריינגאנג האט רוב מאל עפעס וואס פארשטעלט דעם אריינגאנג, כדי מען זאל קענען פארשליסן דעם אריינגאנג און קאנטראלירן ווער עס קומט יא אדער נישט אריין. קליין
אידישקייט
חנוכה פירט מען זיך צו צינדן די מנורה ביי דער טיר
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
אטוואצק
אטוואצק איז א שטאט אין צענטראלן פוילן, 24 ק"מ דרום־מזרח פון ווארשע. עס ליגט אויפן רעכטן ברעג פונעם ווייסל. זייט 1999 געפינט זיך די שטאט אין דער מאזאוויער וואויוואדעשאפט, און זי באדעקט א שטח פון 47 קוואדראט ק"מ. אין 2004 האט אטוואצק געהאט 42,765 איינוואוינער.
יידישע קהילה
פונעם סוף דעם 19טן יארהונדערט האבן א סאך יידישע משפחות אריבערגעצויגן קיין אטוואצק. זיי האבן געהאט פרנסה פון קאנסטרוקציע און טוריזם. אין 1910 האט מען אויפגעשטעלט א שול אין שטעטל אונטער דער קהילה פון קארטשעוו. נאכהער האט מען אנגעהויבן אויפשטעלן די קהילה אנשטאלטן און, נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז די אטוואצקער קהילה געווארן זעלבשטענדיק.
אין דער תקופה צווישן די מלחמות האט זיך די אטוואצקער קהילה אנטוויקלט. מען האט אויפגעשטעלט שולן, אין די וואלן פאר דער קהילה־ראט אין די 30ער יארן האט געזיגט אגודת ישראל, אונטער דער פירערשאפט פון גער. אין דער ערשטע וואלן פאר א שטאטראט אין 1923 האבן די יידן באקומען 9 פארטרעטער פון 24.
רבנים ואדמו"רים
דער ערשטער אטוואצקער רב איז געווען הרב יעקב יהודה סאראצקי, וואס איז נפטר געווארן תרס"ח. נאך אים איז געווען רב הרב יצחק פנחס יאנאווסקי וואס איז געווען שטאטס רב ביז תר"ץ. נאך זיין פטירה האט מען באשטימט צוויי רבנים: הרב ראובן זעהמאן, מחבר פונעם ספר "יחי ראובן", און הרב בעריש יאנאווסקי, הרב יצחק פינחס'נס זון. ביידע זענען אומגעקומען אין חורבן אייראפע.
א סך אדמו"רים פלעגן קומען קיין אטוואצק פאר די זומער חדשים, לצרכי מרפא ונופש, און טייל פון זיי האבן זיך באזעצט אין שטעטל. די חסידים פון די רביס דארטן פלעגן קומען און האבן אנגעפילט דאס שטעטל שבתות און ימים טובים. דאס האט פארגרעסערט די קוואלן פון פרנסה און די צאל יידן וואס האבן געוואוינט אינעם שטעטל. צווישן די רביס וואס האבן זיך באזעצט דארטן זענען געווען: רבי שמחה בונים קאליש פון דער ווארקערגזע (דער אטוואצקער רבי), רבי שמעון שלום קאליש (דער אמשינאווער רבי), רבי שאול ידידיה אלעזר טויב (דער מאדזשיצער רבי) וואס איז אנגעקומען אין תרפ"ח און האט געבויט זיין בית מדרש דארט, רבי ירחמיאל ישראל יצחק קאליש, רבי יהושע אשר ראבינאוויש פון פאריסאוו (אן אוראייניקל פונעם ייד הקדוש, רבי אהרן האפשטיין (קאזשניצער) וואס האט געוואוינט אין אטוואצק ביז דער צווייטער וועלט מלחמה ווען ער איז אומגעקומען תשרי תש"ג, רבי יוסף יצחק שניאורסאן (חב"ד-ליובאוויטשער רבי) און רבי יצחק זעליג מארגנשטערן (סאקאלאווער רבי).
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
אלכסנדר קארעלין
אלכסנדר קאַרעלין איז אַ רוסישער ראנגלער.
קאַטעגאָריע:ספארטלער קאַטעגאָריע:רוסן
פאלעניץ
קליין|300px|פאלעניץ באן סטאנציע פֿאַלעניץ איז, זייט תשי"א, א באצירק פון וואווער, איינער פון די דיסטריקטן אין ווארשע, פוילן, אויפן רעכטן ברעג פונעם ווייסל. פאלעניץ איז אין דרום־מזרח ווארשע. ביז תשי"א איז פאלעניץ געווען א באזונדער דארף. פאלעניץ, וואס געפינט זיך אין די וועלדער, איז געווען ביז דער צווייטער וועלט מלחמה א באליבטער ארט פאר זומער דאטשעס. פאלעניץ געפינט זיך אויף דער הויפט באן ליניע פון ווארשע קיין לובלין.
אין תר"ף האבן געוואוינט 1,120 יידן אין פאלעניץ.
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די דייטשע געעפנט אין פאלעניץ א יידישע געטא. אלע איינוואוינער האבן זיי געשיקט אין טרעבלינקע אלול תש"ב.
באוואוסטע מענטשן פון פאלעניץ
קאַטעגאָריע:ווארשע
1890ער
די 1890ער זענען געווען דער לעצטער יארצענדלינג פון דעם 19טן יארהונדערט.
אין פראנקרייך האט פאסירט דאס מלשינות קעגן דרייפוס
וועלט פירער
*
ניו יארק פאסט
ניו יארק פאסט איז א טעגליכע ניו יארק צייטונג.
רעכטער רעפובליקאנער צייטונג וואס איז א לשון הרע טאבלויד, זייער גראפישע שרייענדע קעפלעך אונטערצוהאלטן די ליינער.
עיב הירשפעלד האט דאס געאוינט פאר אפאר טאג,
היינט איז דאס דער אייגנטום פון דעם אויסטראלישן ביליאנער רופּערט מערדאָק.
דרויסענדע פארבינדונגען
קאטעגאריע:פאליטיק
קאַטעגאָריע:צייטונגען
מענדל טייטלבוים
רב מנחם מענדל טייטלבוים (געבוירן י"ט אדר ב' תשכ״ז) איז דער סאטמארער רב פון די ארונים אין וויליאמסבורג, ברוקלין. אויך איז ער ראש ישיבה פון דער ישיבה לצעירים פאר אינגע בחורים אין וויליאמסבורג. ער האט פריער געדינט אלס רב פון די סאטמארער חסידים אין אנטווערפן, בעלגיע. ער ווערט באטראכט אין אלגעמיין דורך סאטמארער חסידים אלס א צוקונפטיגער מנהיג און רבי פון סאטמאר.
ביאגראפיע
ר' מנחם מענדל איז געבוירן געווארן י"ט אדר ב' תשכ״ז אלס דער עלטסטער זון פון רבי אהרן טייטלבוים, סאטמארער רבי אין מאנרא און מרת סאשא, טאכטער פון רבי משה יהושע האגער, וויזשניצער רבי אין בני ברק און מרת לאה אסתר, א טאכטער פון רבי חיים מנחם מענדל פאנעט הי״ד, דעעשער רבי, נאך וועמען ער הייסט.
אין סאטמאר איז ער באקאנט אלס "ר' מענדעלע" בלשון חיבה, זייענדיג דער ערשטער אייניקל וואס האט חתונה געהאט ווען זיין זיידע, דער ברך משה זי"ע, איז געווארן רבי.
זיין זיידע דער רבי דער ברך משה, האט זיך אמאל אויסגעדרוקט אז ער האט פינף זין, ווען מ'האט אים אויפגעמערקט אז ער האט נאר פיר, האט ער געזאגט אז מענדעלע איז מיר חשוב אזוי ווי א זון.
רבנות
זיין קאריערע האט זיך אנגעהויבן אין אנטווערפן, וואו דער ברך משה האט אים נאך אויפגענומען אלס רב אין דעם סאטמארער קהילה. פאר דעם איז ער געווען רב פון קהל עצי חיים סיגעט אין וויליאמסבורג. אין תשס"ו נאך די פטירה פון זיין זיידע דער ברך משה זי״ע, האט ער זיך צוריקגעקערט קיין אמעריקע ווי זיין טאטע האט איהם ממנה געווען אלס סאטמארער רב אין וויליאמסבורג.
משפחה
ער האט חתונה געהאט מיט זיין קוזינע, מרת ברכה סימא מייזליש, די טאכטער פון ר' בעריש מייזליש, דער סאטמארער רב אין בארא פארק, און מרת חיה, דאס עלטסטע קינד פונעם זיידן דער ברך משה. זייערע קינדער זענען:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:ארונים קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים קאַטעגאָריע:סאטמאר קאטעגאריע:האגער פאמיליע
דוד עקיבא
דוד עקיבא (ענגליש: David Akiba) (געבוירן: ה' תשרי ה'תש"א אין באסטאן), איז א יודישער פאטאגראפירער וועלכער וואוינט אין באסטאן.
ער האט אנגעהויבן פאטאגראפירן אלס יונגל אין זיין שלאפצימער און אומגעפעהר ה'תש"ל האט ער אנגעהויבן פראפעסיאנאלע ארבעט.
זיינע ווערק ערשיינען אין די פראמינענטסטע קונסט זאמלונגען. ער איז אויך א פאטאגראפיע לעהרער אין פארשידענע קאלידזשעס.
זיין נאמען פון געבורט איז געווען דוד כהן, נאר ער האט עס געטוישט וויבאלד עס איז שוין געווען א פאטאגראפירער מיט דעם נאמען.
ער און זיינע ווערק ערשינען אויך אין א פאמיליע פילם פון זיין זוהן פון זיין ערשטע הייראט מיין ברודער'ס חתונה.
וועב לינקען
קאַטעגאָריע:קינסטלערס קאטעגאריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:מאסאטשוסעטס קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
אנאליטישע כעמיע
אַנאַליטישע כעמיע איז דער צווייג פון כעמיע וואס שטודירט די אידענטיפיקאציע פון די כעמישע קאמפאנענטן פון נאטירלעכע און קינסטלעכע מאטריאלן און זייער כעמישע פארמעל. קוואליטאטיווער אנאליז זאגט וועלכע כעמישע סובסטאנצן געפינען זיך אין א מוסטער, און קוואנטיטאווער אנאליז זאגט וויפיל פון יעדער סובסטאנץ.
א ביישפיל פון קוואליטאטיוון אנאליז איז די זויער פראבע פאר גאלד. מען לייגט א טראפ שטארקן זויער אויף דעם מעטאל. אויב עס גייען קליינע בלעזלעך, איז דער מעטאל נישט גאלד. נאך א ביישפיל איז קוקן מיט א מיקראסקאפ צו זוכן געוויסע באשטאנדטיילן.
קאַטעגאָריע:כעמיע
שלמה לוצקער
הרב שלמה פלאם באוואוסט אלס הרב שלמה לוצקער, הרב שלמה סקאהלער אדער דער לוצקער מגיד (נפטר י' שבט ה'תקע"ג, 11 יאנואר 1813), איז געווען דער תלמיד און רעכטער האנט פון דעם רבי'ן ר' בער פון מעזריטש. אנדערע האלטן אז ער איז געווען משפחה מיטן רבי'ן ר' בער. ער איז אויך געווען דער רבי פון  הרב משה לייב פון  סאסאוו. דער חוזה פון לובלין האט אים געגעבן א הסכמה אויף זיין ספר.
הרב שלמה איז געווען רב אין לוצק, קארעץ, און בסוף ימיו אין סקאהל.
דער לוצקער מגיד איז געווען דער רבי פון הרב שר שלום רוקח פון בעלז, אין סקאהל. עס ווערט דערציילט, אז צוליב דאס התנגדות הרב שר שלום'ס שווער צו חסידות, האט הרב שר שלום געדארפן אראפגיין דורכן פענסטער מיט זיין ווייב'ס הילף, און אזוי האט ער דערגרייכט דעם בית מדרש פון הרב שלמה לוצקער, וואו ער האט זיך באהאלטן און געלערנט חסידות אינמיטן נאכט.
דער לוצקער מגיד האט איבערגעלאזט צו רב שר שלום זיין קיטל, וואס זיין רבי דער מגיד פון מעזריטש פלעג אנטון צום סדר. הרב שר שלום האט איבערגעלאזט דעם קיטל צו זיינע זין. דער קיטל איז געבליבן ביי די בעלזער רבי'ס, פון טאטן צו זון, און זיי האבן אים אנגעטון צום סדר, ביז עס איז פארלוירן אינעם צווייטן וועלט קריג.
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאַטעגאָריע:וואהלין
אריה לייביש האלבערשטאם (מושינא)
אפשטאם
רבי לייביש איז געבוירן אין יאר ה'תר"ל, צו זיין פאטער הרב משה האלבערשטאם, רב אין בארדיאוו, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת רחל פייגא א טאכטער פון הרב אהרן האלבערשטאם, דער קרייזער רב, א זון פון  דברי חיים.
רבנות
רבי לייביש האט ארויס געהאלפען זיין שווער מיט דיינות אין סקאהל, אין יאר ה'תרס"ד איז ער געווארן רב אין מושינא.
הסתלקות
רבי לייביש איז אומגעקומען אין דער צווייטער וועלט מלחמה, הי"ד.
פאמיליע
רבי לייביש האט געהייראט א טאכטער פון הרב שמואל רוקח, רב אין סקאהל. פון זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:צאנז קאַטעגאָריע:גארליץ
טאג פון די טויטע
טאג פון די טויטע (שפאניש: Día de Muertos, דיאַ דע מוערטאָס) איז א חגא וואס ווערט געפראוועט אין מעקסיקא און ארום די וועלט פון סוף אקטאובער ביז אנהייב נאוועמבער.
עס באשטייט פון דעם וואס פאמיליע און פריינט נעמען זיך צוזאמען צו געדענקען די פארשטארבענע.
היסטאריע
בעפאר שפאניע האט קאלאניזירט יענע שטחים, פלעגט עס געפראוועט ווערן אנהייב זומער. אבער דערנאך האט מען עס גערוקט צו סוף אקטאבער ווען די איבריגע וועלט פראוועט האלאווין.
מנהגים
מען גייט אויף די קברים צו לייגן בלומען.
מ'שמירט זיך אהן די פנים.
וועב
קאַטעגאָריע:חגאות קאַטעגאָריע:מעקסיקא
ביבי רעקסאַ
בלעטא רעקסא (געבוירן 30סטן אויגוסט, 1989), באקאנט פּראָפעסיאנאל אלס ביבי רעקסהאַ איז אַן אמעריקאנער זינגערין. קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
מאלאווי
מאַלאַווי, אפיציעל די רעפובליק פון מאלאווי, איז אַ לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין דרום־מזרח אַפֿריקע, פריער באוואוסט מיטן נאמען ניאסאלאנד. ער באדעקט א שטח פון 118,000 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג איבער 13,900,000. מאלאווי גרענעצט זאמביע צו צפון־מערב, טאנזאניע צו צפון־מזרח און מאזאמביק צו מזרח, דרום און מערב. די מאלאווי אזערע ליגט צווישן דעם לאנד און טאנזאניע און מאזאמביק
די הױפּטשטאָט איז לילאנגווע, די גרעסטע שטאט אין לאנד; די צווייטע גרעסטע איז בלאנטייר און די דריטע גרעסטע איז מזוזו.
עפילעפסיע
עפילעפסיע (פון "אנכאפן אדער פלאָגן") איז א גרופע פון נעווראלאגישע פעלערן וואס זענען קענטיק דורך עפילעפטישע אנכאפונגען. עפילעפטישע אנכאפונגען זענען עפיזאדן וואס קענען אדורכגיין זייער גיך, ביז מען באמערקט זיי נישט, אדער קענען דויערן א לענגערע צייט מיט שטארק ציטערן. מענטשן וואס ליידן פון עפילעפסיע ליידן פון אנכאפונגען פון צייט צו צייט אבער אן קיין שום געוויסן גורם.
אומגעפער 1% פון דער באפעלקערונג פון דער וועלט ליידט פון עפילעפסיע.
אין בערך 70% פון פעלער קען מען קאנטראלירן עפילעפסיע מיט מעדיצין.
ניקאטין ווערט געניצט ווי א מעדיקאמענט צו היילן געוויסע פעלער פון עפילעפסיע.
צושימע אינדזל
קליין|250px|צושימע אינדזל קליין|250px|צושימע אינדזל צושימע אינדזל (対馬, つしま, Tsushima) איז א יאפאנישער אינדזל צווישן יאפאן און קארעע. דער אינדזל איז געווען איין אינדזל אליין, אבער עס איז צוטיילט געווארען אין דריי חלקים ביים יאר 1900 על ידי די אויפונאקאשיסעטא (Ōfunakoshiseto) און מאנזעקיסעטא (Manzekiseto) קאנאלן. עס איז דא אויך מער פון 100 קלענערע (און א סאך זייר פיצל) אינדזלען וואס זענען מיטגעטיילט מיט דעם גרויסן צושימע אינדזל. בדרך כלל, דער נאמען "צושימע" איז אפגערופן אויף אלע די אינדזלען צוזאמען.
צושימע איז בערך 45 מילן ביי 10 מילן און האט א באפעלקערונג פון 34,000 מענטשן.
די שטאָט צושימע איז די איינציגע שטאט אויפן אינדזל.
צושימע דיאלעקט
דאס יאפאניש וואס איז גערעדט אין צושימע איז אנדעריש פון דעם נארמאלישע יאפאניש, ווייל וויבאלד אז צושימע איז אזוי נאנט צו קארעע, אז דער צושימע'דיגער דיאלעקט האט א סאך ווערטער פון קארעיש אויסגעבארגן.
קאטעגאריע:יאפאן קאטעגאריע:קארעע קאטעגאריע:אינדזלען
כעלמנא פארטיליקונג לאגער
כעלמנאָ אדער קולמהאָף איז געווען א פארניכטיקונגס לאגער אין מערב פוילן, נאנט צו די פוילישע דארף כעלמנא אויף די נער טייך, 60 קילאמעטער צפון מערב פון לאדזש. די ערשטע פון אזעלכע סארט לאגערן, וואס די נאציס האבן אויפגעשטעלט, מיטן ציל אומצוברענגען יידן. צום ערשטן מאל זענען יידן און אנדערע פארפאלגטע פעלקער, אומגעברענגט געווארן דורך גאז, אין ספעציעלע לאסטאויטאס, וואס זענען געשטעלט געווארן פאר דעם ציל. אויך איז עס געווען דער ערשטער ארט, ווי קערפער פון טויטע זענען פארברענט געווארן. די טייוול האט אנגעהויבן אפערירן די לאגער, 8טן דעצעמבער 1941, און האט מיט א קורצע איבעררייס אין 1943, אומגעברענגט מענער פרויען און קינדער ביזן 18 יאנואר 1945.
די לאגער איז אנגעפירט געווארן דורך די איינזעצגרופען, ביז דעמאלט זענען זיי נאכגעלאפן זייערע קרבנות, אין 1941 איז אנגענומען געווארן דעם באשלוס, אז אנשטאט זיי זאלן אומברענגען יידן אין די שטעט, זאלן יידן קומען צו די באשטימטע לאגערן.