cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
תשרי
קביעות - קאלענדאר
אין פסוק שטייט "תקעו בחדש שופר בכסה ליום חגנו" (תהלים פא. ד.), די גמרא דרשנט דעם פסוק חג שהחדש מתכסה בו , רש"י און פארשידענע בעלי תוספות ערקלערן אז דאס מיינט ראש השנה איז א יום טוב וואס דער חודש איז אין אים באהאלטן, אויף פארשידענע אנדערע ערקלערונגן:
דער ערשטער טאג פון חודש תשרי קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ג ה ז) מאנטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת. (ס'איז באקאנט דער לשון "לא אד"ו ראש")
קליין|דער [[הייליגסטער טאג ביי אידן פון יאר איז יום כיפור דעם צענטן טאג אין תשרי]]
דער נאמען פון חודש
אין פסוק ווערט דער חודש תשרי  אנגערופן ירח האיתנים (שטארק), ווי ס'שטייט: "ויקהלו אל המלך שלמה כל איש ישראל בירח האיתנים בחג" (מלכים א' ח. א.), די חז"ל ערקלערן דאס מיינט דער מאנאט וואס אין איר איז געבוירן די שטארקע פון די וועלט: די אבות - אברהם, יצחק, און יעקב.
ספעציעלע טעג פון חודש אין חז"ל
די ערשטע צען טעג פונעם חודש זענען די עשרת ימי תשובה.
ג' תשרי איז א פאסט טאג צום גדליה
עדיטאריעל
עדיטאריעל (ענגליש: EDITORIAL) איז ווען די הויפט זעצערס און שרייבערס פון א צייטונג אדער סיי וועלכער נייעס אגענטור, געבט ארויס א מיינונג איבער סיי וועלכער נושא, וואס איז נישט דוקא אנגעבינדן מיט א ספעציפישן שרייבער.
אין אלגעמיין האבן די עדיטאריעלס א שטארקן השפעה אויף די ליינער, איבערהויפט פון פראמינענטע צייטונגען. צום ביישפיל ביי פאליטישע וואל פארמעסטן, טוען געווענליך די צייטונגען אינדארסירן קאנדידאטן אין די עדיטאריעל אפטיילונג, ווי עס קען מעגליך האבן אן השפעה אויף די אויסגאנג פון די וואלן.
קאטעגאריע:צייטונגען
פיפס ברידזש טראם סטאנציע
פֿיפס ברידזש איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4 אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן.
די סטאנציע האט איין אינזל פעראן. צו מערב פון דער סטאנציע איז אן איינציקע אייזנבאן אפטייל ביז דער מארדן ראד טראם סטאנציע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
24 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 23 און פאר 25.
איז גימטריא כד
האסידיק רעבעל
האסידיק רעבעל איז דער ענגלישער ווארט פון א חסיד מורד אדער אין יידיש חסידישער באגאבונט.
ער איז געווען דער סאמע ערשטער חסידישער בלאג, וואס האט אנגעהויבן מיט אן אגענדע צו פארציילן די חסידישע לעבנסשטייגער פאר די וועלט אויף דעם ענגלישן שפראך. (קטלא קניא איז געווען בעפאר נאר אין אידיש.
חסיד הארעטיק האט אים שוין נאכגעטאן, אנדערשט ווי חסיד הארעטיק וואס האט א הויך אינטעליגענטע און קונסטליכע פאנטאזישע שפראך, האט ער זייער א איינפאכער פערזענליכע שפראך, אן קיין אויפגעבלאזענע דראמאס, ווי ער פארציילט פשוט וואס ער טוט, וואס ער גייט דורך, ווי למשל ער האט געשילדערט זיין ערשטער באזוך אין א ווידיאו געשעפט, וואס דאס מיינט דורכגיין גילט און שרעק און מיט וואס פאר עמאציאנאלע פיינוגעגען ער האט געדארפט זיך ספראווענען, וויאזוי זיין ווייב האט דאס אויפגענומען און אזוי ווייטער.
ער איז שוין געווען באשריבן אין וויליזש וואוס.
ער געט אן אז ער וואונט אין בארא פארק.
ער האט זיך געהאט פארמאכט פאר א שטיק צייט צוריק, אבער זינט דאן איז ער שוין ווידער טעטיג, כאטשיג מיט ווייניגער פערזענליכע אנעקדאטען און מיט א מער פערפעקטע ענגליש ווי אמאל.
אױסערלעכע פֿאַרבינדונגען
קאטעגאריע:אידישע בלאגס
ווייץ
קליין|250px|ווייץ ווייץ איז א מין גראז וואס איז קולטיווירט איבער דער גאנצער וועלט, עס איז די מערסטער וויכטיגער מענטשליכער עסענווארג קערנדל, און דאס צווייטער מערסטע פלאנצונג פון תבואה אגריקולטור נאך קוקוריזע. איינס מער פון רייז וואס איז די דריטע.
מען מאכט דערפון ברויט חלה קוכן קיכעלעך, מצה און פיטא, אויך נוצט מען דאס צו מאכן אלקאהאל און וואדקע. אויך נוצט מען די אויסגעטרוקנטע שטענגלעך דערפון–שטרוי– צו מאכן דעכער.
ווען ווייץ וואקסט דארף מען אכט געבן קעגן פארשידענע פלאטערלעך און מאלן וואס זייערע לארוועס עסן די ווייץ. אויך פייגעלעך און מייז עסן ווייץ.
קאַטעגאָריע:תבואה
25 (נומער)
איז גימאטריע
עמיר פרץ
ביאגראפיע
געבוירן אין מאראקא י"ב אדר ה'תשי"ב (9 אין מערץ 1952) און ארויף קיין ישראל אין יאר ה'תשט"ז (1956). ער האט פיר קינדער, וווינט אין שדרות און איז דארט דער בירגערמייסטער.
אין יאר ה'תשמ"ח (1988) איז ער אויסגעקליבן געווארן אין מפלגת העבודה'ס פארטיי אלץ א חבר כנסת, און ז' חשוון ה'תשס"ו (9טן נאוועמבער 2005) איז ער אויסגלעקיבן געווארן ביי די פריימעריס אלץ דער פירער פון דער פארטיי אין די רעגירונג פון אהוד אולמערט אין די קאאליציע מיט קדימה וואס האט בייגעשטאנען צו אויספירן די תוכנית ההתכנסות (איינזאמלונג פלאן).
עמיר פערעץ האט געגעבן רשות און א "פרייע האנט" צו די ישראלישע ארמיי צו זיך קעמפן מיט די צוויי טעראר ארגאניזאציעס.
דעצעמבער 2012 איז ער אריבער צו דער נייער די באוועגונג פארטי פון ציפי לבני, און איז דערוויילט געווארן א דעפוטאט אין דעם 19טן כנסת.
אום 19טן דעצעמבער 2016 האט פרץ געמאלדן אז ער וועט קאנדידירן פאר דער פירערשאפט פון דער "ארבעטס-פארטיי". ער איז ארויף צו דער צווייטער רונדע, וואס איז פארגעקומען דעם 10טן יולי 2017, אבער האט פארלוירן צו אבי גבאי, מיט 14,734 (48%) קעגן 16,080 שטימען (52%).
משפחה
פרץ וווינט אין געגנט פון שדרות. ער מיט זיין ווייב אַחלמה, האבן פיר זין, אוהד, שני, יפתח, און מתן.
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
דריידל
left|thumb|250px|א [[האלצענע דריידל]]
א דריידל (וועסט-יידיש: טרענדל) איז א טראדיציאנעל שפיל פון חנוכה וואס לויט דער יידישער טראדיציע האבן זיך די קינדער געשפילט אין די צייטן פון די יונים ווען זיי האבן נישט געלאזט לערנען תורה און מען האט געמוזט לערנען באהאלטענערהייט און ווען די יונים זענען געקומען האבן זיי זיך געמאכט ווי זיי שפילען דריידל.
א דריידל איז א קעסטל פון פיר זייטן און עס ווערט שיף פון אונטען און עס האט אן אנכאפער פון אויבן און אויף די פיר זייטן שטייען די פיר אותיות - נ - ג - ה - ש - די אפטייטש איז נישט (גארנישט) - גוט (אדער גאנץ) - האלב - שלעכט (אדער שטעל). שפעטער האט מען אויך געזאגט אז דאס איז מרמז: נס גדול היה שם דאס מיינט א גרויסער נס איז דארט געשען דאס גייט ארויף אויף דעם נס פון דער מנורה אין די צייטן פון די חשמונאים.
דאס שפיל גייט אז יעדער לייגט אריין געלט אין דער באנק און מען דרייט דאס דריידל פון אויבן און מען לאזט עס דרייען ביז עס פאלט אראפ אויף איינעם פון די אותיות אדער קען מען דאס אפשטעלן אינמיטן דרייען. און די פיר אותיות פרעזענטירן דאס שפיל. ביי נאך א גירסה נון מיינט נעם אז דו קענסט נעמן די גאנצע באנק, גימל מיינט געב אז דו דארפסט אריישטעלן אין באנק, היי מיינט האלב אז דו קענסט נעמן א האלבע באנק, שין מיינט שטעלן אז יעדער מוז אריינשטעלן אין דער באנק איז דו קענסט איבערגיין מיטן דריידל ביז דריי מאל.
דער מנהג צו שפילן דריידל אין חנוכה ווערט געברענגט אין ספרים, אויך די חסידישע רבי'ס האבן געשפילט דערין, עס ווערט דערמאנט אין ספר בני יששכר, און אין ספר שיחות הר"ן סימן מ'.
וועבלינקען
קאטעגאריע:חנוכה קאַטעגאָריע:שפילן
סביבון
האולוויט
קליין האולוויט (פון ענגליש האול - גאנץ וויט - ווייץ) איז די סארט ברויט, מצה אדער חלה וואס די מעל דערפון איז ספעציעל געלאזט מיט די ברוינע שטיקלעך שאלאכטס פון דעם ווייץ וואס ווערט גערופן קלייען.
אפגאניסטאן
קליין|250px|די מאַפּע פון אַפֿגאַניסטאַן אַפֿגאַניסטאַן (פערסיש: افغانستان ), אפיציעל די איסלאַמישע עמיראַט פון אַפֿגאַניסטאַן, איז אן איסלאמיש לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דרום־צענטראלער אזיע. דאס לאנד גרענעצט פאקיסטאן אין דרום און מזרח, איראן אין מערב; טורקמעניסטאן, אוזבעקיסטאן און טאדזשיקיסטאן אין צפון; און כינע אין דעם ווייטן צפון־מזרח. אפגאניסטאן איז דאס 40סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א שטח פון 647,000 ק"מ2. מיט א באפעלקערונג פון אומגעפער 31 מיליאן מענטשן, איז עס דאס 42סטע מערסט באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט.
האולוויט
קאטעגאריע:עסנווארג
אפגאניסטאן
דאס לאנד איז זייער ארעם און פרימיטיוויש, מען קען קוים טרעפן עטליכע געציילטע טעלעפאנען אין איר הויפטשטאָט קאבול, ארום 30 מיליאן אפגאנער האבן קיינמאל נישט גערעדט מיט א טעלעפאן-מאשין.
אין גאנץ אַפֿגאַניסטאַן וואוינט בלויז איין ייד, זאבלאן סימנטוב.
היסטאריע
אזוי ווי אפגאניסטאן געפינט זיך ווי א דורכגאנג לאנד צווישן אייראפע און דער מיטל מזרח מיטן ווייטן מזרח איז דאס לאנד געווען דער ארט פון פיל מלחמות דורכאויס דער היסטאריע פון דער וועלט. די בארימטע "זיידן־גאס" גייט אדורך דעם לאנד.
אין דעם ערשטן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט די פארטישע אימפעריע אונטערטעניגן דעם געגנט, אבער זיי האבן אים פארלוירן צום אינדא-פארטישן קעניגרייך. ביים סוף פונעם ערשטן יארהונדערט איז דער צענטער פון דער קושאן אימפעריע געווען אין היינטיגן אפגאניסטאן. די סאסאנידע אימפעריע האט באזיגט די קושאנער אין דעם 3טן יארהונדערט.
אין 1709, האט מירווייס האטאק, א פאשטון פון קאנדאהאר, געפירט אן אויפשטאנד קעגן די פערסישע סאפאווידן. ער האט געהארגעט גורגין כאן און געמאכט אפגאניסטאן אומאפהענגיק. אין 1715 איז ער געשטארבן און זיין ברודער אבדול אזיז האט איבערגענומען די מלוכה, אבער מאכמוד, זון פון מירווייס, האט אים געהרגעט. מאדערנער אפגאניסטאן האט באקומען זיין אומאפהענגיקייט פון בריטאניע אין 1919, און דאס לאנד איז געווארן א מאנארכיע אונטער דעם קעניג אמאנולא כאן. ער האט איינגעפירט דיפלאמאטישע באציאונגען מיט דער אינטערנאציאנאלער געמיינדע, און האט אנגעהויבן מאדערניזירן דאס לאנד. אין 1923 האט מען איינגעפירט א נייע קאנססטיטוציע, וואס האט פארפליכטעט בילדונג פאר קינדער און האט מבטל געווען שקלאפעריי. צוליב קעגנשאפט צו זיינע רעפארמירונג האט אמאנולא כאן געדארפט אבדיקירן אין 1929.
לעצטיגע היסטאריע
אין דעצעמבער 2004, איז האמיד קארזאי געווארן דער ערשטער דעמאקראטיש־געוויילטער פרעזידענט פון אפגאניסטאן. נאטא האט אנגהויבן ווידערבויען אפגאניסטאן מיט זיינע מיליטערישע און רעגירונג־אנטשטאלטן. אין די לעצטע צען יאר האט מען געבויט א סך שולעס און קאלעגיעס. פרייהייט פאר פרויען איז געווארן פארבעסערט, און זיי קענען שטודירן, ארבעטן, פירן אן אויטא און קאנדידירן צו רעגירונגס אמטן. היינט זענען פאראן אפגאנער פרויען פאליטיקער, איינשליסנדיק עטלעכע מיניסטארן און איין בירגערמייסטער. אנדערע האבן געשאפן ביזנעסער אדער ארבעטן אין דער מיליטער און פאליציי.
די עקאנאמיע האט זיך פארבעסערט; אין 2012 האבן די נאטא־לענדער מסכים געווען צו העלפן דאס לאנד נאך 10 יאר.
חסידישע מוזיק
חסידישע מוזיק איז אזעלכע מוזיק וואס ווערט געזונגען אין רבישע הויפן און אין אלגעמיין ביי די פרומע קרײַזן, וואס בדרך כלל ווערן זיי געזונגען מיט הייליגע ווערטער פון הייליגע ספרים, ווי תנ"ך, גמרא, מדרשים א.א.וו.
אפגאניסטאן
לעצטיגע היסטאריע
אפגאניסטאן האט פארבעסערט זיינע דיפלאמאטישע פארבינדונגען מיט אנדערע לענדער איבער דער וועלט.
חסידישע מוזיק
די הויפט קינסטלער פון חסידישע מוזיק היינט זענען חיים באנעט, יוסף משה כהנא, ירמיה דאמען און בן-ציון שענקער.
אפילו מען רופט דעם זשאנער חסידישע מוזיק, מוז עס נישט זײַן געזונגען נאר ביי די חסידישע קרײַזן. נאָר הײַנט איז אײַנגעפירט רופן אלערליי מאָדערנע פרומע מוזיק - "חסידישע מוזיק". ווארשיינליך אַלס די פּאָפּאָלאַרישע מוזיק וואס ווערן געזונגען דורך יעקב שוועקי, אברהם פריעד און מרדכי בן דוד.
אפגאניסטאן
לעצטיגע היסטאריע
אין 2021, די יסלאַמיק רעפובליק ווערט אָוווערטראָון און די יסלאַמיק עמיראַטע פון ​​אַפגהאַניסטאַן ווערט דערקלערט.
חסידישע מוזיק
די עכטע חסידישע מוזיק הייסן חסידישע ניגונים, דאָס זײַנען די לידער וואס ווערן געזונגען בײַ די אדמור"ים אין זייערע חצרות קודש.
אפגאניסטאן
געאגראפיע
אפגאניסטאן איז א לאנד איינגעשלאסן בארגיג לאנד מיט פלוינען אין צפון און צפון־מערב, און געפינט זיך אין דרום אזיע און צענטראל-אזיע. דאס לאנד ליגט צווישן די גארטל ליניעס 29ºN און 49ºN און די מערידיאנען 60ºE און 75ºE. דער העכסטער פונקט אין לאנד איז נאשאק, 7,492 מעטער העכער פונעם ים־פלאך.
רוים
רױם (אויף איטאליעניש און לאטיין: Roma) איז די הױפּטשטאָט פֿון איטאליע און פֿון איר לאַציא ראיאן. מיט א באפעלקערונג פון 2,873,598 איינוואוינער אין א שטח פון 1,285 ק״מ2, איז רוים די פערט-גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד (לויט די שטאט גרענעצן). די שטאט געפינט זיך אינעם צענטראל־מערב טייל פונעם אפענין-האלבאינזל אויף די ברעגן פון דעם טייך טיבער. אין צפון־מערב זייט פון רוים איז פלאצירט דער שטאַט וואטיקאן, אינגאנצן ארומגענומען דורך רוים–א לאנד אין א שטאָט.
אפגאניסטאן
געאגראפיע
כאטש אפגאניסטאן האט מערערע טייכן און רעזערווארן, גרויסע טיילן פון לאנד זענען טרוקן.
חסידישע מוזיק
דערויסענדע לינקס
קאַטעגאָריע:מוזיק זשאנערס קאַטעגאָריע:חסידות קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס קאַטעגאָריע:נגינה
רוים
לויט דער לעגענדע איז רוים געגרינדעט געווארן אין יאר ג'ז ביי ראמולוס.
רוים איז געווארן א הויפט צענטער פון דער איטאליענישער רענעסאנס.
אין 1871 איז רוים געווארן די הויפטשטאט פון דעם קעניגרייך פון איטאליע, און אין 1946 פון דער איטאליענישער רעפובליק.
דער היסטארישער צענטער פון רוים ווערט גערעכנט דורך אונעסקא א וועלט ירושה ארט. די 1960 זומער אלימפיאדע איז פארגעקומען אין רוים.
היסטאריע
די רוימער האלטן אז רוים איז געגרינדעט געווארן אום 21סטן אפריל 753 פאר דער ציווילער רעכענונג, דורך ראמולוס, דער ערשטער מלך. דאס קעניגרייך פון רוים האט זיך געהאלטן 244 יאר ביז דעם לעצטן קעניג טארקוויניוס סופערבוס וואס האט געהערשט ביזן אויפשטאנד אין יאר 509 וואס האט אויפגעשטעלט די רוימישע רעפובליק. במשך די יארן האט רוים געפירט מלחמות ביז זיי האבן געהערשט איבער דעם איטאליענישן האלבאינזל. דערנאך אין די דריטע און צווייטע יארהונדערטער האט רוים געפירט מלחמות קעגן קארטאגא און מאקעדאניע ביז רוים האט געהערשט איבער דעם גאנצן מיטלענדישן געגנט, און האבן אויפגעשטעלט די ערשטע רוימישע פראווינצן סיציליע, סארדיניע און קארסיקע, היספאניע, מאקעדאניע, גריכנלאנד און אפריקע.
לאקאציע
רוים שטייט אויף זיבן בערגלעך און האט א שטח פון 1285.31 קוואדראט קילאמעטער.
רוים איז אין דעם לאציא ראיאן פון צענטראל איטאליע אויפן טיבער. דער אריגינעלער יישוב האט זיך אנטוויקלט אויף בערגלעך קעגנאיבער אן איבערפאר לעבן טיבער אינזל, דער איינציגער נאטירלעכער איבערפאר פונעם טייך אין דעם געגנט. רוים פון די מלכים איז געווארן געבויט אויף זיבן בערגלעך: דאס אווענטין בערגל, דאס קייליאוס בערגל, דאס קאפיטאלין בערגל, דאס עסקווילין בערגל, דאס פאלאטין בערגל, דאס קווירינאל בערגל, און דאס ווימינאל בערגל. אדורך מאדערנעם רוים פליסט אויך נאך א טייך, דער אניען, וואס פליסט אין טיבער אריין צפון פונעם היסטארישן צענטער.
אפגאניסטאן
געאגראפיע
די נאטירלעכע רעסורסן פון לאנד שליסן איין: קויל, קופער, אייזנארץ, ליטיום, אוראניום, זעלטענע-ערד עלעמענטן, כראמיט, גאלד, צינק, שוועבל, בליי, מארמארשטיין, נאטירלעכער גאז און נאפט.
רוים
לאקאציע
כאטש דער צענטער פון דער שטאט איז ווייט אומגעפער 24 ק״מ פונעם טירענישן ים, ציט זיך די טעריטאריע פון דער שטאט ביז דעם בארטן, וואו עס געפינט זיך די דרום־מערב דיסטריקט אסטיע. דער צענטער פון רוים האט א הייך צווישן 13 מעטער העכערן ים פלאך (לעבן דעם פאנטעאן) און 139 מעטער איבערן ים פלאך (דער שפיץ פון מאנטע מאריא. די קאמונע פון רוים באדעקט א שטח סה״כ פון בערך 1285 קוואדראט קילאמעטער, כולל פילע גרינע שטחים.
אפגאניסטאן
געאגראפיע
מיט א שטח פון 652,230 קוואדראט ק"מ איז אפגאניסטאן דאס 41סטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט, א ביסל גרעסער ווי פראנקרייך און קלענער ווי מיאנמאר, בערך אזוי גרויס ווי דער אמעריקאנישער שטאט טעקסאס. ער גרענעצט פאקיסטאן צו דרום און מזרח; איראן צו מערב; טורקמעניסטאן, אוזבעקיסטאן און טאדזשיקיסטאן צו צפון,; און כינע אין דעם ווייטן מזרח.
עקאנאמיע
אפגאניסטאן איז איינע פון די ארעמסטע לענדער אין אזיע. 35% פון די מענטשן דארט זענען ארבעטסלאז.
אין 2010, האבן אמעריקאנער געאלאגן אנטפלעקט קנאפע $1 טריליאן אין מינעראלן אין אפגאניסטאן. עס ווערט גערעכנט אז דאס לאנד קען ווערן דער וועלט'ס הויפט פראדוצירער פון ליטיאום. די אפגאנישע רעגירונג גרייט זיך צו ארויסצוציען קופער און אייזן, וואס קען אריינברענגן אין דער קאסע פון דער רעגירונג ביליאנען דאלארן יעדע יאר ביז 100 יאר.
רוים
טאפאגראפיע
דער שטאטישער שטח ווערט צעטיילט אויף צוויי דורך דער רינג־שאסיי, געענדיגט אין 1962, וואטס רינגלט דעם שטאט־צענטער ווייט אומגעפער 10 ק״מ. דעמאלסט איז געווען דער באזעצטער יישוב כמעט אינגאנצן אינערהאלב דעם שאסיי, אבער היינט האט מען געבויט וואוינונגען ביז א ווייט פון 20 ק״מ אינדרויסן.
אפגאניסטאן
קאמוניקאציע
אין די לעצטע יארן האט זיך דער מצב פון קאמוניקאציע אין אפגאניסטאן א סך פארבעסערט. אין די יארן ווען דער טאליבאן האט געהערשט אין אפגאניסטאן איז א טעלעפאן ליניע געווען א זעלטענע זאך. למשל, אין דער הויפטשטאט קאבול, מיט א באפעלקערונג פון צוויי מיליאן מענטשן, זענען נאר געווען12,000 טעלעפאן ליניעס; אין אנדערע שטעט איז דער מצב געווען נאך ערגער.
רוים
טראנספארט
רוים ווערט באדינט דורך דריי פליפארטן. איטאליע׳ס הויפט פליפארט איז לעאנארדא דא ווינטשי פליפארט וואס ווערט גערופן אויפן נאמען פונעם ערפינדער לעאנארדא דא ווינטשי (כאטש ער האט געוואוינט אין רוים נאר זעקס יאר, און איז געווען טעטיק מערסטנס אין צפון איטאליע). דער פליפארט געפינט זיך אינעם שטעטל פיומיטשינא אויפן בארטן פון ים. דער פליפארט איז א ביסל ווייט פון דעם צענטער פון רוים; זיי זענען פארבינדן דורך א הויך־גיך באן און אן אויטאסטראד. דער עלטערער רוים טשאמפינא פליפארט איז סיי א ציווילער סיי א מיליטערשיר פליפארט. מען רופט אים "טשאמפינא פליפארט", ווייל ער איז פלאצירט לעבן טשאמפינא, דרום־מערב פון רוים. דער דריטער פליפארט איז דער ראמא-אורבע פליפארט, א קליינער פליפארט וואס געפינט זיך אומגעפער 6 ק״מ צפון פונעם צענטער פון רוים; דארט פליען מערסט העליקאפטער און פריוואטע פליען.
אפגאניסטאן
קאמוניקאציע
אין 2008 האט זיך דער מצב שוין פארבעסערט ביז 8 פראצענט פון איינוואוינער האבן א צוטריט צו א טעלעפאן ליניע. אויך זענען פאראן אין לאנד עטלעכע 1.4 מיליאן צעלפאנען.
רוים
רוימישע יידנטום
רוימישע יידנטום איז איינע פון די אוראלטע יידישע קהילות אין דער וועלט, שוין צוויי טויזנט צוויי הונדערט יאר. שוין אין יאר ג׳תקנ״ט איז געשאפן געווארן א פארבינדונג צווישן די יידן און רוים ווען שליחים פון די חשמונאים זענען אנגעקומען אין רוים. אין יאר 1555 האט דער פויבסט פאולוס דער פערטער ארויסגעגעבן א געזעץ אז די יידן טארן נישט וואוינען נאר אין א באגרענעצטן שטח וואס מ׳רופט היינט די רוימישע געטא.
אפגאניסטאן
קאמוניקאציע
22 אינטערנעץ פארזארגער פירמעס ארבעטן אין לאנד, און מער ווי א האלבער מיליאן מענטשן זענען פארבונדן צו דער נעץ.
רוים
רוימישע יידנטום
אין 1938, ווען מען האט איינגעפירט די ראסע געזעצן אין איטאליע האבן די יידן פארלוירן זייערע בירגער-רעכטן. אין 1943 איז די דייטשע מיליטער אנגעקומען קיין רוים און זיי האבן דעפארטירט די יידן אין פארניכטונגס לאגערן. ביז ווען די אליאירטע קראפטן האבן באפרייט די שטאט זענען 2,000 געהרגעט געווארן, העלפט פון זיי אין פארניכטונגס לאגערן.
אפגאניסטאן
מינעריי
עס ווערט געשאצט אז אפגאניסטאן וואלט געקענט שאפן $10 ביליאן פון זיינע מינעראלן, וואס וועט טאפלען זיין ברוטא אינלענדישן פראדוקט.
רוים
רוימישע יידנטום
היינט צו טאג האט רוים די גרעסטע יידישע קהילה אין איטאליע מיט יידישע מוסדות. די קהילה האט אומגעפער 15,000 יידן און די שטאט פארמאגט צען שולן.
אפגאניסטאן
מינעריי
ס'איז פאראן אין לאנד גרויסע קוואנטיטעטן פון ליטיום, קופער, גאלד, קוילן, אייזן ארץ און אנדערע מינעראלן.
רוים
רוימישע יידנטום
אין 1919 האט מען אנטפלעקט אלטע יידישע קברים פון די טעג פון אוראלט רוים.
אפגאניסטאן
דעמאגראפיע
די באפעלקערונג פון אפגאניסטאן ציילט 31,108,077 (אין יאר 2012), כולל 2.7 מיליאן אפגאנער פליטים וואס וואוינען אין פאקיסטאן און איראן. נאר איין שטאט האט מער ווי א מיליאן איינוואוינער, די הויפטשטאט קאבול. אנדערע גרויסע שטעט אין לאנד זענען (לויטן סדר פון באפעלקערונג גרייס) קאנדאהאר, העראט, מאזאר-אי-שאריף, דזשאלאלאבאד און לאשקאר גאה.
רוים
ספארט
פוטבאל איז דער פאפולערסטער ספארט אין רוים, ווי אויך אין גאנץ איטאליע. די שטאט איז געווען גאסטגעבער פאר די לעצטע שפילן פון די 1934 און 1990 פיפא וועלט בעכער. דער צווייטער האט מען געשפילט אינעם גרויסן אלימפיאדע סטאדיאן. דער סטאדיאן ווערט געניצט מערסט ווי א שותפותדיקער היים סטאדיאן פאר די לאקאלע פוטבאל גרופעס ס ס לאציא, געגרינדער אין 1900, און א ס רומא, געגרינדעט אין 1927. די רוימישע ספארט קולטור אינטערעסירט זיך זייער אין דעם קאנקורענץ פון די צווי גרופעס פארן דערבי דעלא קאפיטאלע פארמעסט. די פוטבאל שפילער וואס שפילן פאר די גרופעס און זענען אויך געבוירן אין דער שטאט זענען באזונדער פאפולער, ווי למשל די שפילער פראנצעסקא טאטי און דאניעלע דע ראסי (ביידע פאר א ס ראמא), און אלעסאנדרא נעסטא (פאר ס ס לאציא). right|קליין|[[סטאדיא דע מארמי]]
אפגאניסטאן
עטנישע גרופעס
די גרעסטע עטנישע גרופע איז די פאשטונער, וואס זענען 42% פונעם פאלק, און דער צווייטע גרעסטע זענען די טאדזשיקן, 27% פונעם פאלק.
רוים
ספארט
אין רוים איז פארגעקומען די זומער אלימפיאדע 1960, מיט גרויס דערפאלג, ניצנדיק פיל אוראלטע ערטער ווי די ווילא בארגעזע און די באדן פון קאראקאלא פאר די פארשידענע שפילן. אויך האט מען געשאפן א סך נייע געביידעס פאר דער אלימפיאדע, ספעציעל דעם נייעם אלימפיאדע סטאדיאן (וואס מען האט שפעטער פארגרעסערט און באנייט לכבוד דעם 1990 פיפא וועלט בעכער), און דאס אלימפיאדע דארף (Villaggio Olympic) געשאפן אין אנהייב ווי א וואוינונג פאר די אטלעטן און שפעטער איבערגעמאכט ווי א וואוינונג געגנט. רוים האט געהאט א הוא אמינא צו האלטן דארט די זומער אלימפיאדע 2020 אבער זיי האבן צוריקגעצויגן זייער אנבאט.
אפגאניסטאן
שפראכן
די אפיציעלע שפראכן אין אפגאניסטאן זענען פאשטא און דארי, ביידע אינדא-אייראפעאישע שפראכן. דארי איז די מוטערשפראך פון די טאדזשיקן און האזארן; פאשטא איז די מוטערשפראך פון די פאשטונער.
רוים
ספארט
יעדע יאר אין מיי ווערט געהאלטן אין רוים דער מייסטער טעניס טורניר. אין די יארן נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה איז ציקלען געווען גאנץ פאפולער, אבער היינט נישט אזוי שטארק.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רוים קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע קאַטעגאָריע:שטעט אין איטאליע
אפגאניסטאן
שפראכן
א קליינער טייל אפגאנער זענען פליסיג אין ענגליש און אורדו.
רעליגיע
מער ווי 99% פון דער אפגאנער באפעלקערונג זענען מוסולמענער. ביז די 1890ער יארן האט מען גערופן דעם שטח ארום נוריסטאן "קאפיריסטאן" (לאנד פון די כופרים), ווייל די נוריסטאנער, אן אנדער פאלק, גלייבן אין פאליטעאיזם.
ס'איז אמאל געווען א קליינע געמיינדע יידן וואס האבן אבער עמיגרירט אין ישראל און די פאראייניגטע שטאטן. ביז 2005 איז געבליבן אין לאנד נאר איין ייד, זאבלאן סימן־טוב.
רעגירונג
אפגאניסטאן איז אן איסלאמישע רעפובליק מיט דריי צווייגן: עקזעקוטיוו, לעגיסלאטור און די געריכטיקע מאכט.
לויט דער היינטיקער קאנסטיטוציע, איז אפגאניסטאן א דעמאקראטיע מיט א פרעזידענט און צוויי וויצע־פרעזידענטן, וואס ווערן געוויילט איין מאל צו פינעף יאר.
דאס לאנד איז צעטיילט אין 34 פראווינצן.
לופט
אפגאניסטאן האט פיר אינטערנאציאנאלע פליפארטן: העראט, האמיד קארזאי פליפארט (אין קאבול), קאנדאהאר און מאזאר ע־שאריף. די נאציאנאלע לופטליניע איז אריאנא אפגאן לופטליניעס (AAA). פרעמדע לופטליניע וואס פליען קיין אפגאניסטאן שליסן איין ער אינדיע, עמיראטן, גאלף ער, איראן אסעמאן לופטליניעס, פאקיסטאן אינטערנאציאנאלע לופטליניעס און טערקישע לופטליניעס.
באן
אפגאניסטאן האט (אין 2014) נאר צוויי באן פארבינדונגען, איינע א 75 ק"מ לאנג ליניע פון כייראבדאד צום גרענעץ מיט אוזבעקיסטאן און די אנדערע א 10ק"מ לאנג ליניע פון טאראגונדי צום גרענעץ מיט טורקמעניסטאן. ביידע ליניעס ווערן געניצט נאר פאר פראכט. קיין פאסאזשירן דינסט עקזיסטירט נאך נישט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אפגאניסטאן
זיבנבערגן
left|thumb|220px|דער [[הערב פון זיבנבערגן (זייט 1659) איז געטיילט אויף דריי: 1. טורול פאלק מיט דער זון און דער לבנה אויף א בלויען פֿאן. 2. רויטע באנד (דאס האט מען צוגעלייגט שפעטער). 3. זיבן רויטע טורעמס אויף א גאלדענעם פֿאן.]] זיבנגערגן, זימבערגן אדער טראַנסילוואַניע ( אדער Ердељ / Erdelj); ; ; ) איז א היסטארישער ראיאן אין דעם צענטער און מערב פון רומעניע.
די הויפשטאט פון זיבנבערגן איז קלויזנבערג. אנדערע גרויסע שטעט זענען טעמעשוואר, בראשאוו און גרויסווארדיין.
מקור פונעם נאמען
דער נאמען זיבנבערגן איז טייטש "זיבן פֿעסטונגען" וואס איז שייך די זיבן שטעט וואס די טראַנסילוואנער זאקסאנען האבן אויפגעשטעלט. דער נאמען טראַנסילוואניע איז טייטש "הינטער דעם וואלד". דער רומענישער נאמען „ארדעאל" שטאמט פון אונגארישן Erdély (ערדעל) וואס איז אויך טייטש "הינטער דעם וואלד".
היסטאריע
ביז צו דער ערשטער וועלט מלחמה האט זיבנבערגן געהערט צום אונגארישן קעניגרייך אין דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע. נאך דער מלחמה איז זיבנבערגן געווארן א טייל פון רומעניע. ווערנט דער צווייטער וועלט מלחמה איז זיבנבערגן געווארן א טייל פון אונגארן, אבער דערנאך איז ער צוריק צו רומעניע.
געאגראפיע
שמאל|ממוזער|350px|די היסטארישע ראיאנען פון רומעניע
זיבנבערגן שליסט איין די דיסטריקטן מארמאראש (Maramureş), באנאט (Banat), קרישאנא (Crişana) און ארדעאל. זיבנבערגן האט גרעניצן מיט אוקראינע אין צפון, אונגארן אין מערב, און סערביע אין דרום מערב. זי שטייט אויף א פלאטא הויך 300 - 500 מעטער אין די קארפאטן.
יידישע היסטאריע
פארן חורבן אייראפע, האבן געוואוינט אין זיבנבערגן 200,000 יידן. די דרום טייל פון זיבנבערגן, איז געווען אונטער רומעניע, די צפון טייל אונטער אונגארן, אין 1944 איז דער צפון טייל אריבער צו רומעניע.
די 40,000 יידן, וואס האבן געוווינט אויף דער רומענישער זייט, זענען געראטעוועט געווארן, פון פיזישע אומקום, אזוי ווי סמערהייט רומענישע יידן, אבער האבן געהאט אויסצושטיין ביטערע צרות, ווי צוואנגס ארבעט, רויבערייען, און אנדערע צרות, אין די זומער 1941, זענען די יידן פון די דרום, קאנצעטרירט געווארן אין די גרויסע שטעט, און אין געטאס.
אויפן צפון טייל פון זיבנבערגן, וואס האט געהאט ארום 165,000 יידן, האבן זיך די צרות אנגעפאנגען 1944, נאכן דייטשןס אריינקומען אין אונגארן, זיי זענען געווען די ערשטע, פארשיקט צו ווערן אויף אוישוויץ, אין מיי יענע יאר, זענען אלע יידן פון צפון טייל געווען אין געטאס, דורך אונגארישע זשאנדארן, און די רעגירונג, נאך עטליכע וואכן זענען 132,000 יידן שוין געווען אין אוישוויץ, אין יוני יענע יאר, זענען שוין נישט געווען קיין יידן אין גאנץ צפון זיבנבערגן, א טייל פון די יידן, איז געלונגען צו אריבערגיין צום דרום טייל, און אזוי זענען זיי געראטעוועט געווארן.
* קאַטעגאָריע:רומעניע קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער אין אייראפע
26 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 25 און פאר 27.
א (יאר)
געבוירן
קין הבל
באשאפן
אדם חוה
קאַטעגאָריע:יידישע יארן
עריטרעא
עריטרעאַ איז אַ לאַנד אין צפון-מזרח אַפֿריקע. זײַן הױפּטשטאָט איז אַסמאַראַ. עריטרעא גרענעצט סודאן צו מערב, עטיאפיע צו דרום און דזשיבוטי צו דרום-מזרח. זי האט א לאנגען בארטן אויפן ים סוף צו מזרח און צפון-מזרח, קעגן איבער סאודי אראביע און תימן.
די חשובע שטעט אין עריטרעע זענען די הויפטשטאט אסמארא, די פארט שטעט אסעב אין דרום־מזרח און מאסאווע אין מזרח, און קערען אין צפון.
קאַטעגאָריע:לענדער אין אפריקע
בעלגרייוו וואלק טראם סטאנציע
בעלגרייוו וואלק איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4 אין מיטשעם, לאנדאנער בארא פון מערטאן.
די סטאנציע האט איין אינזל פעראן.
מיטל אלטער
קליין די מיטל אלטער איז געווען א תקופה פון בערך טויזנט יאר אין דער אייראפעישער געשיכטע. עס האט זיך אנגעהויבן ארום יאר 476 (ד'רל"ו), ווען די מערב רוימישע אימפעריע האט זיך געענדיגט, און האט זיך געצויגן ביז ארום דער צייט וואס קריסטאפער קאלומבוס איז אנגעקומען אין דער נייער וועלט אין 1492. די צייט ווערט אנגערופן די 'מיטעל אלטער' ווייל עס איז פארגעקומען צווישן די פאַלן פון אימפעריעאַל רוים און די אָנהייב פון פרי מאָדערן אייראָפּע.
דערבײַ יאָרהונדערטן די קריסטנטום האָט געגרינדעט, און די פֿאַנאַטישע אַנטיסעמיטעט; אָבער אויך די קונסטן, די מוזיק, די אַרכיטעקטורשאפט און די צייכענונג.
פעאדאליזם (feudalism) איז געווען דער עקאנאמישער און פאליטישער צושטאנד וואס האט געהערשט אין אייראפע דורכאויס דעם מיטלאלטער, מיט א קעניג ביים שפיץ, דערנאך אדללייט, פריצים, און צום לעצט די פויערן וועלכע זענען געווען פאקטיש ווי קנעכט פאר די פריצים.)
דער מיטלאלטער ווערט צעטיילט אויף דריי תקופות: פרי מיטלאלטער (פונעם 5טן יארהונדערט ביז 1000), הויך מיטלאלטער (בערך פון 1000 ביז 1300) און שפעט מיטלאלטער (1300 - 1500).
*
בריסל
בריסל שטאָט איז די הױפּטשטאָט פֿון בעלגיע, און פון פלאנדערן. די שטאט האט א שטח פון 32.61 קוואדראט ק"מ. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז געווען 144,784 אום 1טן יאנואר 2006.
זייטן סוף פונעם צווייטן וועלט קריג, איז בריסל געווארן א וויכטיגער צענטער פאר אינטערנאציאנעלער פאליטיק. די הויפט אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד געפינען זיך אין בריסל, ווי אויך די הויפטקווארטיר פון דער נארד אטלאנטיק אפמאך ארגאניזאציע (NATO). בריסל איז געווארן א פֿילשפראכיקע היים פון אסאך אינטערנאציאנעלע ארגאניזאציעס, פאליטיקער, דיפלאמאטן און ציוויל־דינער.
בריסל איז דער גאסטגעבער פון די הויפט פאליטישע אינסטיטוציעס פונעם אייראפעישן פארבאנד. דער אייראפעישער פארבאנד האט נישט קיין אפיציעלן הויפטשטאט, אבער דער אפמאך פון אמסטערדאם שענקט בריסל מיטן זיץ פון דער אייראפעאישע קאמיסיע.
טראנספארט
בריסל שטאָט האט דריי הויפט באן סטאנציעס: בריסל מידי (די גרעסטע באן סטאנציע אין בעלגיע), צענטראל און צפון. צווישן מידי און צפון סטאנציעס פארן מער ווי 1,000 באנען יעדן טאג. בריסל מידי האט גיכע פארבינדונגען קיין לאנדאן דורכן קאנאל טונעל מיט אייראסטאר (1 שעה 51 מינוט); קיין אמסטערדאם מיטן Fyra; קיין אמסטערדאם, פאריז (1 שעה 25 מינוט) און קעלן מיטן Thalys; און קיין קעלן מיטן דייטשן צווישנשטעט עקספרעס.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין בעלגיע
פיזיק
פֿיזיק (פון אלטגריכיש:(φυσική (ἐπιστήμη, פיזיקע (עפיסטעמע), וויסן פון נאטור ) איז די וויסנשאַפֿט וואס פארנעמט זיך מיט די נאטור באנעמונגען - מאטעריאל און קראפט. געוויינטלעך, ווערט זי באשריבן מיט מאטעמאטישע פארמולעס. דער ציל פון פיזיק איז אויפקלערן וויאזוי אביעקטן באוועגן זיך אין רוים און צייט און צו פארשטיין וויאזוי דער אוניווערס פירט זיך.
אסטראנאמיע, די עלטסטע וויסנשאפט, איז א טייל פון פיזיק. אין דער פארגאנגענהייט איז פיזיק געווען א טייל פון נאטור-פילאסאפיע, צוזאמען מיט אנדערע פעלדער פון וויסנשאפט, ווי כעמיע און ביאלאגיע. בשעת דער וויסנשאפטלעכער רעוואלוציע אין דעם 17טן יארהונדערט זענען די דאזיגע פעלדער געווארן באזונדער, און יעדע איינע איז געווארן אן אייגענער דיסציפלין.
פיזיק איז זייער וויכטיק אין דער אנטוויקלונג פון נייע טעכנאלאגיעס, ווי עראפלאנען, טעלעוויזיעס, קאמפיוטערס און יאדערישע וואפן. מעכאניק, א צווייג פון פיזיק, האט געהאלפן אנטוויקלען דאס מאטעמאטישע פעלד פון קאלקולוס.
מאדערנע פיזיק פארבינדט אידעען וועגן די פיר געזעצן פון סימעטריע מיט קאנסערוואציע פון ענערגיע, אימפעט, לאדונג, און פאריטעט.
קלאסישע פיזיק
פיזיק איז געווארן א באזונדערע וויסנשאפט ווען די פריער־מאדערנע אייראפעער האבן געניצט עקספערימענטאלישע און קוואנטיטאווע מעטאדן צו אנטפלעקן וואס מען רופט היינט די געזעצן פון פיזיק. די הויפט אנטוויקלונגען אין דער דאזיגער תקופה שליסן איין טוישן דעם געאצענטרישן מאדעל פון דער זון-סיסטעם מיט דעם העליאצענטרישן קאפערניק מאדעל, די געזעצן פון דער באוועגונג פון פלאנעטארישע קערפערס וואס יאהאנעס קעפלער האט פעסטגעשטעלט צווישן 1609 און 1619, פיאנער-ארבעט אויף טעלעסקאפן און אבסערווירטע אסטראנאמיע דורך גאלילעא גאלילעאי אין די 16טער און 17טער יארהונדערטער, און אייזיק ניוטאנ׳ס אנטדעקונג און פאראייניקונג פון די געזעצן פון באוועגונג און אוניווערסאלע גראוויטאציע וואס טראגן היינט זיין נאמען.
ניוטאן האט אויך אנטוויקלט דעם קאלקולוס, די מאטעמאטישע שטודיע פון ענדערונג, וואס האט פארזארגט נייע מאטעמאטישע מעטאדן צו לייזן פראבלעמען אין פיזיק.
פון דעם אנהייב פונעם 18טן יארהונדערט, איז טערמאדינאמיק אנטוויקלט געווארן דורך בויל, יאנג און אנדערע. אין 1733, האט דניאל בערנולי אוועקגעלייגט די יסודות פון סטאטיסטישער מעכאניק. אין 1798 האט טאמפסאן אילוסטרירט ווי ארבעט קען ווערן געענדערט צו היץ און אין 1847 האט דזשול פארמולירט דעם געזעץ פון קאנסערווירונג פון ענערגיע.
אין יאר 1895 האט ווילהעלם קאנראד רענטגען האט אנטפלעקט רענטגען שטראלן, וואס זענען פאקטיש עלעקטראמאגנעטישע כוואליעס מיט א הויכן פרעקווענץ. ראדיאאקטיוויטעט איז אנטפעלקט געווארן דורך אנרי בעקערעל, און איז געווארן ווייטער געפארשט דורך פיער און מארי קירי, און אנדערע. דאס האט אוועקגעשטעלט די באזיס פארן פעלד פון קערנפיזיק.
מאדערנע פיזיק
טעקסט=|קליין|[[מאקס פלאנק (1858–1947), דער איניציאטאר פון דער טעאריע פון קוואנטן-מעכאניק]] טעקסט=|קליין|[[אלבערט איינשטיין|אלבערט איינשטין (1879–1955), וועמענ׳ס ארבעט אויפן פאטא-עלעקטרישן עפעקט און אויף דער טעאריע פון רעלאטיוויטעט האט געברענגט צו א רעוואלוציע אין 20סטן-יארהונדערט פיזיק]] מאדערנע פיזיק האט אנגעהויבן אין דעם אנהייב 20סטן יארהונדערט מיט דער ארבעט פון מאקס פלאנק אין קוואנטן-טעאריע און אלבערט איינשטיינ׳ס טעאריע פון רעלאטיוויטעט. די ביידע טעאריעס זענען געווארן אנטוויקלט צוליב אומפונקטלעכקייטן אין קלאסישער מעכאניק אין געוויסע סיטואציעס. קלאסישע מעכאניק האט פאראויסגעזאגט אן ענדערבאר גיך פון ליכט, וואס איז א סתירה צו דער קאנסטאנטער גיך פון ליכט פאראויסגעזאגט דורך מאקסוועל׳ס גלייכונגען פון עלעקטראמאגנעטיזם; דאס איז געווארן פארראכטן דורך איינשטיינ׳ס ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס פארבייט קלאסישע מעכאניק פאר קערפערס וואס באוועגן זיך גיך, און נעמט איין א קאנסטאנטע גיך פון ליכט. שווארצער-קערפער שטראלונג האט פארזארגט נאך א פראבלעם פאר קלאסישער פיזיק, וואס איז געווארן פארראכטן ווען פלאנק האט פארגעשטעלט אז די אנטוועקונג פון מאטערישע אסצילאטארן איז מעגלעך נאר אין דיסקרעטע טריט פראפארציאנעל צו זייער פֿרעקווענץ; this, along with the צוזאמען מיטן פאטא-עלעקטרישן עפעקט און א קאמפלעטער טעאריע וואס האט פאראויסגעזאגט דיסקרעטע ענערגיע ניוואען פון עלעקטראן ארביטאלן, האט דאס געפירט צו דער טעאריע פון קוואנטן-מעכאניק וואס האט איבערגענומען פון קלאסישער פיזיק פאר קליינע דיסטאנצן.
קוואלן
* קאַטעגאָריע:פינקטלעכע וויסנשאפט
לינעארע אלגעברע
לינעארע אלגעברע איז אן אפצווייג פון אלגעברע וואס באהאנדלט סיסטעמען פון לינעארישע גלייכונגען ווי און לינעארע פונקציעס ווי און זייער רעפרעזענטאציע ניצנדיק וועקטארן, וועקטאר-רוימען און מאטריצן.
וועקטאר ערטער זענען א צענטראלע טעמע אין מאטעמאטיק, למשל, לינעארע אלגעברע שפילט א גרויסע ראלע אין אבסטראקטע מאטעמאטיק און אויך אין פונקציאנאלן אנאליז. זי האט אויך ברייטע אפווענדונגען סיי אין נאטירליכער וויסנשאפט סיי אין סאציאלער וויסנשאפט.
געשיכטע
די יסודות פון לינעארער אלגעברע האט אוועקגעלייגט רענע דעקארט, וואס האט אנטוויקלט די קארטעזישע קאארדינאטן-סיסטעם (אויף זיין נאמען) אין 1637 צו באשרייבן דעם פלאך, און האט זי געניצט אין דעם ראם פון אנאליטישער געאמעטריע צו לייזן פראבלעמען פון קלאסישער געאמעטריע. ער האט געניצט די אנצייכענונג פון א געארדנטן פאר (x,y) צו באצייכענען א פונקט אין דעם פלאך.
די געשיכטע פון מאדערנער לינעארער אלגעברע הייבט אן אין די יארן 1843 און 1844. אין 1843 האט וויליאם ראאן האמילטאן (וואס האט באשטימט דאס ווארט וועקטאר) פארגעשטעלט די אלגעברע פון „קוואטערניאנען".
לינעארע אלגעברע שטודירט די אייגנקייטן פון וועקטאר־רוימען. א וועקטאר־רוים איז א גרופע, איבער א פעלד מיט א בינארישער אפעראציע '+'. צווישן צוויי לינעארע אלגעברעס זענען פאראן לינעארע טראנספארמאציעס.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אלגעברע
מאנגאליי
די מאָנגאָלײַ (מאנגאליש: Монгол) איז אַ לאַנד אין אַזיע מיט קיין אויסגאנג צום ים. איר הױפּטשטאָט איז אולאַנבאַטאָר. זי גרענעצט רוסלאנד צו צפון און כינע צו דרום. מאנגאליי איז דאס 18טע גרעסטע לאנד אין דער וועלט, מיט א שטח פון 1,564,116 קוואדראט קילאמעטער.
היסטאריע
דער היינטיגער תחום פון מאנגאליי איז משולט געווען ביי פארשידענע נאמאדישע אימפעריעס, בתוכם די שיונג-נו, די שיען-ביי, די רוראן, די געטערקס. אין 1206 האט דזשינגיס כאן געגרינדעט דימאנגאלישע אימפעריע, און זיין אייניקל קובליי כאן איז שפעטער מנצח געווען כינע, דערביי האט ער אנגעהויבן דארטן די מאנגאלישע יואן דינאסטיע. נאך דעם פאל פון יואן דינאסטיע, זענען די מאנגאלן צוריקגעלאפן צום מאנגאליי, און זיינען צוריקגעגאנגען צו קריגן צוויישן זיך און גנב'ען טיילמאל פון כינעזישע גרענעץ-דערפער. אין די 16טן און 17טן יארהונדערטער, מאנגאליי איז אונטערגאגאנגען דער השפעה פון טיבעטישן בודהיזם. דורך די תקופה פון דער טשינג דינאסטיע אין כינע ביים סוף פון 17טן יארהונדערט, איז מאנגאליי געווארן א חלק פון יענער אימפעריע. נאכעם פאל פון דער טשינג דינאסטיע אין 1911, איז מאנגאליי נאכאמאל זעלבשטענדיג געווארן.
די מדינה איז שפעטער אונטערגעגאנגען דער סאוועטישער השפעה, און געווארען א סאוועטע רעפובליק אין 1924. נאך די אנהייב פונעם סאוועטן פארבאנד'ס פאל אין 1989, מאנגאליי האט איהרע אייגענע רעוואלוציע געהאט אין 1990, דערפון איז מאנגאליי'ס ווערן א מאדערנישע און דעמאקראטישע מדינה אנגעהייבט.
פאליטיק
מאנגאליי איז א רעפובליק און האט א פארלאמענטע סיסטעם. דער פרעזידענט איז געוויילט ביי דער פאלק'ס אפשטים. די דעפוטאטן אין דער נאציאנאלער פארזאמלונג, וואס זענען אויך געוויילט ביי פאלקסאפשטום, באשלאסן דעם פרעמיער מיניסטער. דער פרעמיער מיניסטער נאמינירט קאבינעט מיניסטארן מיטן פרעזידענט'ס עצה. די פארזאמלונג שפעטער קאנפירמירט די קאבינעט מיניסטארן.
מאנגאליי'ס קאנסטיטוציע גאראנטירט פרייהייט פון אויסדרוק און רעליגיע.
געאגראפיע
די געאגראפיע פון מאנגאליי איז אפגעטיילט אין צוויי חלקים, מדבר אין דרום און בערגער אין צפון און מערב. דער מערטייל פון מאנגאליי איז סטעפ, און 11.2% פון די מדינה'ס שטח איז באדעקט מיט וואלד-ערטער. די מדינה איז הייס אין זומער און זעהר קאלט אין ווינטער, ווען די טעמפעראטור קען גיין ווי נידריג ווי -30 ס' (-22 פ').
מאנגאליי איז הויך, קאלט, און ווינטיק. די זומערס זענען קורץ און די ווינטערס לאנג. די מדינה האט בערך 257 טעג אן וואלקנס א יאהר.
דעמאגראפיע
מאנגאלישערס זענען בערך 95% פון די באפעלקערונג, און זיי זענען אפגעטיילט אין גרופעס ווי די כאלקע און ענדערערס, און די אונטערשייד צווישן זיי איז, איבער הויפט, וועלכע מאנגאלישע דיאלעקט זיי רעדן. די כאלקעס זענען 86% פון דעם מאנגאלישן פאלק, און די איבעריגע גרופעס זענען די אויראטן, בוריאטן, וכו'. טערקישע פעלקער (קאזאכן, טאוואנען, אוזבעקס) זענען 4.5% פון מאנגאליי'ס באפעלקערונג, און די איבעריגערס זענען רוסישערס, כינעזישערס, קארעישערס און אמעריקאנערס.
שפראכן
די אפיציעלע שפראך פון מאנגאליי איז מאנגאליש, און ווערט גערעדט דורך 95% פון דער באפעלקערונג.
רוסיש איז די מערסט גענוצטע פרעמדלאנדישע שפראך אין מאנגאליי, און נאך איר ענגליש, אבער לעצטס ענגליש ווערט צו זיין גענוצט מער פון רוסיש ווי די צוויטע שפראך. קארעיש איז אויכעט מפורסם, וויבאלד אז טויזנטער מאנגאלער ארבעטן אין דרום קארעע.
קולטור
אין מאנגאליי, האלדז-זינגען מוזיק, אדער כומעי, איז פאפולאר, בפרט אין מערב מאנגאליי.
דער סימן אויפן לינקסער זייט פון מאנגאליי'ס פאן איז א בודהיסט געשטאלט וואס הייסט סאיאנבא. עס רעפריזענטירט די זון, לבנה, שטערן און הימל.
*
בנימין נתניהו
250px|ממוזער|שמאל| ירושלימער [[בירגערמייסטער משה ליאון, מיט בנימין נתניהו מיט הרב יצחק כדורי פרעזידענט און ראש ישיבת נחלת יצחק אין ירושלים און הינטער אים זיין זון הרב דוד כדורי ראש ישיבת נחלת יצחק אין ירושלים]]
בנימין "ביבי" נְתַּנְיַהוּ (געבוירן כ"ח תשרי תש"י, 21סטן אקטאבער 1949) איז דער 9טער פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל פון 29 דעצעמבער 2022.
ער איז ערשט דערוויילט געווארן פרעמיער מיניסטער אין 1996 (ביז 1999), און ווידערדערוויילט אין 2009, און אין 2013, און אין 2015.
ער איז דער ברודער פון יונתן נתניהו, דער אפיציר וואס איז אומגעקומען ביי דער ענטעבע אפעראציע אין 1976.
ער האט געדינט אלס זעלנער אין סיירת מטכ"ל, ווי זיין ברודער האט געדינט, ער האט נאכדעם געלערנט אין די פאראייניקטע שטאטן.
יונגווייז און ערשטע טריט
נתניהו איז געבוירן אין תל אביב, דערוואקסן און געלערנט אין ירושלים און אין פילאדעלפיע. ער איז דער צוויטער זון צווישן דריי קינדער פון צילה און פראפ' בנציון נתניהו (מיליקאווסקי) און אן אייניקל פון הרב נתן מיליקאווסקי. נתניהו האָט געזאָגט עטלעכע מאָל אַז זיין משפּחה שטאמט פון די תלמידים פֿונעם ווילנער גאון און זיין זון רבי אברהם ווילנער.
ארום די יארן 1960 איז די משפחה געוועזן צומאל אין ישראל און צומאל אין אמעריקע. אין די יארן 1963 - 1967, האט די משפחה געוואוינט אין אמעריקע אין טשעלטנהאם און פֿילאדעלפֿיע. דארטן האט נתניהו געלערנט אין הויכשולע, און געוועזן א מיטגליד אינעם דעבאטירן קלוב.
אין מיליטער
ווען ער האט געענדיקט הויכשולע, האט זיך נתניהו אומגעקערט קיין ישראל צו דינען אין מיליטער. אין מיליטער איז ער געווען א קריג סאלדאט און א גענעראל אין סיירת מטכ"ל. אין דעם סיירת האט ער גענומען א טייל אין געהוילטע אפעראציעס, אין דעם 8טן מיי 1972 האט ער א טייל גענומען אין דער אפעראציע ווען א פליגער פון "סאבענא" איז פארכאפט געווארן דורך רוצחים פון לוד עראפארט. די אפעראציע האט געפירט אהוד ברק, וואס איז דעמאלטס געווען דער גענעראל פון דעם סיירת. נתניהו איז פארוואונדעט געווארן אין דער אפעראציע, פון א שאס וואס איז ארויס שלא בכוונה פון זיין חבר'ס ביקס.
אין יאר 1972 האט ער געענדיקט צו דינען אין צה"ל מיט דעם טיטל אפיציר.
שטודירן אין אמעריקע
וןען ס'האט אויס געפלאצט דער יום כיפור קריג אין יאר 1973 איז ער צוריק געקומען קיין ישראל אטייל צו נעמען אין דעם קריג. און ווען ס'האט זיך געענדיקט האט ער זיך אומגעקערט קיין אמעריקע.
אין יאר 1976, האט ער פארלארן זיין ברודער יונתן (יוני) נתניהו, וואס איז געהרגעט געווארן אין דער ענטעבע אפעראציע אלס גענעראל אין סיירת מטכ"ל.
אין ישראל
נאך ווען ער האט געענדיקט שטודירן אין 1977 האט ער זיך אומגעקערט קיין ארץ ישראל און געארבעט אלס פארקויפן דירעקטער פון דער מעבל קאמפעני "רים".
אין די יארן 1978 - 1980 האט ער אויכעט  געפירט אן ארגאניזאציע אונטער דעם נאמען "מכון יונתן צו אויס פארשטן די טעראר" וואס האט איינגעארדנט עטלעכע אינטערנאציאנאלע קאנגרעסן וועגן דעם סוביעקט פון טעראר. דארטן האט ער זיך ערקענט מיט א פאר פאליטיקאנטן, איינער פון זיי איז געווען דער מיניסטער משה ארענס וואס האט אים מקרב געווען, ער האט אים אריין געברענגט אין פאליטיק און האט אים רעקאמענדירט צו דינען אלס א דיפלאמאט פון ישראל אין וואשינגטאן. דעם פאסט האט ער געהאלטן אין די יארן 1982 - 1984.
אין די יארן 1984 - 1988 איז ער געוועזן אמבאסאדאר פון ישראל אין די פאראייניקטע פעלקער און ער האט זיך ארויס געוויזן מיט זיין אויס געצייכנטע אינטערוויוס צו דער וועלטלעכער טעלעוויזיע.
פאליטיק
אין 1996 איז ער געווארן צום ערשטן מאל פרעמיער מיניסטער פון ישראל.
אין זיין תקופה ווי פינאנץ מיניסטער האט די ישראל רעגירונג פארקויפט עטלעכע רעגירונג געזעלשאפטן צו ווערן פובליקע געזעלשאפטן. אין 2003 האט מען ארויסגעלאזט די אקציעס פון אל על אויף דער בערזע.
אין 2007 האט משה פייגלין קאנדידירט קעגן אים פאר דער פירערשאפט פון דער ליכוד פארטיי, אבער נתניהו האט אים געזיגט. אין די כנסת וואלן 2009 איז ליכוד געווען די צווייטע גרעסטע פארטיי; צוזאמען מיט אנדערע רעכטע פארטייען האט נתניהו צוזאמענגעשטעלט א קאאליציע. ביי די כנסת וואלן 2013 איז נתניהו געווארן דער צווייטער מענטש צו ווערן געוויילט פרעמיער מיניסטער פון ישראל א דריט מאל (נאך דוד בן גוריון).
באשולדיגן תיק 1000 און תיק 4000
לויט דער רעקאמענדאציע פון אביחי מאנדלבליט איז נתניהו אנגעקלאגן געווארן פאַר דעם ירושלים דיסטריקט געריכט אין ה'תשע"ט און ה'תש"פ.
משפחה
נתניהו האט געהייראט ד"ר מיקי מרים ווייסמאן אין 1972 אין באסטאן, וואו ביידע האבן שטודירט. זיי האבן איין טאכטער, נועה, וואס איז געווארן א בעלת תשובה, און האט געהייראט דניאל ראט. קורץ נאך נועה'ס געבורט אין 1979 האבן זיי זיך גע'גט.
בזיווג שני (1981–1984) האט ער געהייראט פלאר קייטס, א בריטישע פרוי, וואס האט זיך מגייר געווען ביי די קאנסערוואטיוון כדי חתונה צו האבן.
בזיווג שלישי אין יאר 1991 האט ער חתונה געהאט צום דריטן מאל מיט שרה, טאכטער פון שמואל בן ארצי און זיין ווייב חוה.
מיט זיין ווייב שרה האט ער צוויי קינדער, יאיר און אבנר.
27 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 26 און פאר 28.
טעיזם
טעיזם איז דאס ערקלערונג צו גלויבן אז גאט אנטפלעקט זיך פאר די באשעפענישן און נביאים מיט וועגן וואס זיינען העכער פון די נאטור.
דריי רעליגיאנען וואס גלויבן אין מאָנאָטעיזם זענען יידישקייט, קריסטנטום און איסלאם.
קאטעגאריע:רעליגיע קאטעגאריע:תורה
28 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 27 און פאר 29.
בעט א בקשה
קאַטעגאָריע:פילמען
כסלו
כסלו איז דער ניינטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער דריטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי ).
קביעות - קאלענדאר
אויך נאכדעם וואס ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), קען כסלו זיין אמאל א פולער חודש (מלא) : א חודש פון דרייסיג טעג, און אמאל א פארקערצטער חודש (חסר) , א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
קוכן
דאס איז נישט געזונט צו עסן, ווייל עס מאכט גראב און קאלעסטעראל און נאך קרענק.
כסלו
קביעות - קאלענדאר
ראש חודש כסלו איז אמאל צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון חשוון, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון כסלו, און אמאל נאָר איין טאג: דער ערשטער טאג פון כסלו. ס'ווענדט זיך וויפיל טעג ס'איז דער פריערדיגער חודש: חשוון.
קוכן
קאַטעגאָריע:עסנווארג
כסלו
קביעות - קאלענדאר
דער ערשטער טאג פון חודש כסלו קען אויספאלן זעקס טעג פון דער וואך: (א ב ג ד ה ו) זונטיק, מאנטיק, דינסטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, פרייטיק.
דער אינהאלט פון חודש
דער צירוף פון חודש כסלו גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) וירא יושב הארץ הכנעני (בראשית נ. יא.).
דער מזל פון כסלו ווערט אנגערופן קשת.
רעפערענצען
*
ניצוצי אורות
ניצוצי אורות איז א סקאליע תורה בלעטל וואס ערשיינט וועכענטליך נאר אין בארא פארק, און צומאל קען מען עס באגעגענען אויך אנדערע אידישע יישובים ווי וויליאמסבורג וכדומה.
קאַטעגאָריע:תורה בלעטער
29 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 28 און פאר 30.
איז גימטריא '
חשוון
חשוון איז דער אכטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער צווייטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי ).
קביעות - קאלענדאר
אויך נאכדעם וואס ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), קען חשוון זיין אמאל א פולער חודש (מלא) : א חודש פון דרייסיג טעג, און אמאל א פארקערצטער חודש (חסר) , א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראש חודש חשוון איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון תשרי, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון חשוון, וויבאלד תשרי איז שטענדיג א פולער חודש (מלא) : ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש חשוון קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ד ה ז) מאנטיק, מיטוואך, דאנערשטיק, שבת.
דער נאמען פון חודש
אין פסוק ווערט דער חודש חשוון אנגעריפן ירח בול (מלכים א' ו. לח.)
חז"ל רופן דאס מרחשון. דאס ווארט שטאמט פון דער בבלישער שפראך וואס מיינט אכטער לבנה חודש. אידן האבן צוגעלייגט שיינע טעמים וואס איז פשט פון ווארט מר אויף חשוון; אז עס איז נישטא אין דעם חודש קיין אידישע ימים טובים, אדער אז עס איז מר מלשון א טראפ אז אין דעם חודש הייבט זיך אן רעגן.
דער אינהאלט פון חודש
דער מזל פון חשוון ווערט אנגערופן עקרב.
געשעענישן
א' - ב' - ג' - ד' - ה' - ו' - ז' - ח' - ט' - י' - י"א - י"ב - י"ג - י"ד - ט"ו - ט"ז - י"ז - י"ח - י"ט - כ' - כ"א - כ"ב - כ"ג - כ"ד - כ"ה - כ"ו - כ"ז - כ"ח - כ"ט - ל'
רעפערענצן
*
30 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 29 און פאר 31.
איז גימטריא '
מיטשעם טראם סטאנציע
מיטשעם איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4 אין מיטשעם, לאנדאנער בארא פון מערטאן. ביז 1977 איז געווען אויף דעם ארט מיטשעם באן סטאנציע.
פאלק (פויגל)
פאַלק איז א רויבפויגל; ס'האט דריי באדייטונגען:
קאַטעגאָריע:פויגלען
מיטשעם טראם סטאנציע
אויסלייג
טראַם סטאַנציע
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
אדלער
קליין|גאלדענער אדלער דער אָדלער (Aquila) איז א גרויסער רויבפויגל פון דער זעלבער משפחה ווי דער פאלק און דער גריף. ער טוט יאגן בייטאג און ער זעט זייער גוט.
דער גאלדענער אדלער געפינט זיך איבער דער גארער וועלט; ער עסט קליינע מאמאלן.
אין אויסטראליע איז דא דער קלין-וויידל אדלער, דער גרעסטער רויבפויגל אין אויסטראליע, מיט א פליגל-ברייט פון 2 מעטער. זיי באפאלן אנדערע פייגעלעך, שרצים און קיניגלעך. מיט זייערע שארפע קלויען קענען זיי צעשניידן א יונגע קאנגארו.
חאלאקע
קליין|טעקסט=חאלאקע, 1992|חאלאקע, [[1992]] קליין|טעקסט=חאלאקע, 1992|חאלאקע, [[1992]]
אפשערן אדער חאלאקע איז א יידישע מנהג צו פייערן די ערשטע האר-אפשניט פון א קינד מיט איבערלאזן די פיאות
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאַטעגאָריע:ל"ג בעומר
31 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 30 און פאר 32.
איז גימטריא '
מיטאלאגיע
‫א מיטאָלאָגיע נעמט אריין א זאמלונג פון מיטאסן, דאס הייסט דערקלערונגען װאָס פֿאַרטײַטשן אומבאַקאַנטע און אומנאַטירליכע געשעענישן מיט כל-מיני פֿאַנטאַזיעס. אין די מערהייט דורך לעגענדע. אפטמאל זענען די מיטאסן וועגן איבערנאטירלעכע באשעפענישן.
עטימאלאגיע
קליין| Odysseus Overcome by Demodocus' Song, by Francesco Hayez, 1813–15 דאס ווארט "מיטאס" שטאמט פון אוראלט־גריכיש μῦθος (מיטהאס), וואס באדייט 'רייד' אדער 'נאראטיוו'. אין דעם אנהייב 19טן יארהונדערט האט מען אנגעהויבן ניצן דאס ווערט אין טייל אייראפעאישע שפראכן מיטן מער מצומצמדיקן באדייט "[א] טראדיציאנעלע מעשה וועגן דער פֿרי־היסטאריע פון א פאלק וואס אפטמאל שליסט איין איבערנאטירלעכע באשעפענישן אדער געשעענישן."
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:רעליגיע *
איסלאם
left|סימבאל פון איסלאם
‫איסלאַם (אראביש: إسلام) איז אַ מאָנאָטעיִסטישע רעליגיע װאָס איז אױפֿגעשטעלט געװאָרן דורך מוחמד, אינעם 7טן יארהונדערט אין דעם אראבישן האלבאינזל.
היסטאריע
דאס איסלאמישע גלויבן האט געפועל'ט אויף צו פאראייניגן דאס אראבישע פאלק, וועלכע זענען ביז דאן געווען פארשפרייט אין פילע שבטים איבער די מדבריות פון אראביע, און זיי אויפגעבויעט אלץ א מעכטיגע סאציעלע און מיליטערישע קראפט. א גייסט פון קנאות האט געשוועבט צווישן די ניי-גלויביגע מוסולמענער, און זיי האבן זיך אנגעגארטלט צו פארשפרייטן איסלאם צו אלע פעלקער ארום. דאס האט געפירט צום אויפבוי פון דעם אראבישן אימפעריע אונטערן פירערשאפט פון דעם קאליף, און האט אריינגענומען פילע לענדער אין אזיע ביז אין ווייטן אייראפע.
עס איז דאָ הײַנט אין דער װעלט אומגעפֿער 1.3 מיליאַרד מוסולמענער.
יסודות פון איסלאם
דאס איסלאמישער גלויבן פארלאנגט מען זאל גלויבן אין איין איינציגער גאט און אין זיינע נביאים. זיי נעמען אן אלע נביאים פון דער תנ"ך, אריינגערעכנט די אבות, משה, שמואל, דוד, וכדו'. אויך גלייבן זיי אין דעם ברית חדשה פון די קריסטן, און האלטן אז ישו הנוצרי איז געווען א נביא אבער נישט קיין גאט. זיי גלייבן אז מוחמד איז געווען דער לעצטער נביא, און עס איז א פליכט אויף דער מענטשהייט אנצונעמען זיינע לערנונגען אלץ די רייד פון גאט. זיינע לערנונגען זענען געווארן אפגעשריבן אין דעם קוראן, וועלכע איז דאס הייליגע בוך פאר מוסולמענער.
די פינף עמודים
איסלאם פארלאנגט טריישאפט צו די פאלגענדע פינף הויפט פרינציפן.
שאַהאַדאַ (עדות זאגן - סהדא) - דער וויכטיגסטער פרינציפ אין איסלאם איז צו ערקלערן מיטן מויל אז קיינער איז נישט ווערט מען זאל אים דינען נאר גאט אליין, און אז מוחמד איז דער שליח פון גאט. דער פרינציפ מוז געזאגט ווערן ביי יעדן תפלה, און מיט דעם דעקלעראציע ווערט א נישט-מוסולמענער אפיציעל אריבער געברענגט צו איסלאם.
סאַלאַתּ (געבעט - צלאה) - מוסולמענער מוזן אפרעכטן סאַלאַתּ (תפלות) פינף מאל א טאג אלץ אן אקט פון שעבוד און קבלת עול צו גאט. דאס ברויך דינען אלץ א דערמאנונג אויף זיך צו פירן אויפ'ן גוטן וועג און זיך צוריקהאלטן פון שלעכטס. דאס אפרעכטן די תפלות האט א ספעציעלן סדר, וועלכע רעכנט אריין ווידוי בפה מיט קניען און בוקען, וואס מוסולמענער גלייבן אז דער מלאך ג'יבריל (גבריאל) האט אויסגעלערנט פאר מוחמד.
זאַקאַתּ (געבן צדקה - זכאה) - געבן צדקה פאר ארימעלייט און אנדערע באדערפנדע מוסולמענער פון דעם אייגענעם רכוש. דער פרינציפ איז געמאכט אויף צו פארגרינגערן עקאנאמישע שוועריגקייטן און אויף צו פארמיידן אומגלייכהייט ביי מענטשן.
צאַום (פאַסטן - צוֹם) - מוסולמענער זענען אנגעבאטן צו פאסטן אין דעם חודש פון ראַמאַדאַן. עס איז דאן פארבאטן צו עסן, טרינקען, אדער פירן געשלעכט פון אינדערפרי ביז'ן זון אונטערגאנג. אין דעם חודש ווערט מען אנגעבאטן זיך אריינצוקלערן אין די מעשים וואס מען טוט, און זיך ספעציעל צוריקהאלטן פון זינד און זיך פאָרנעמען גלייכע פירונגען אויפ'ן עתיד.