cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ריקצוג פלאן
יישובים
די יישובים וואס זיינען אויפגעראמט געווארן ביים איינזײַטיג טיילונג פּלאַן אין גוש קטיף און אין צפון פון שומרון אין די מערב ברעג:
נוה דקלים | נצר חזני | פאת שדה | קטיף | רפיח ים | שירת הים | שליו | תל קטיפא | בדולח | בני עצמון | גדיד | גן אור | גני טל | כפר ים | כרם עצמונה | מורג | נצרים | אלי סיני | דוגית | כפר דרום | ניסנית | גנים | כדים | חומש | שא-נור
קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע
צפון אפריקע
left|thumb|250px|די מאפע צפון אפריקע אָדער נאָרדערן אפריקע איז דער צפונדיקער טייל פון דעם אפריקאנער קאָנטינענט. צפון אפריקע איז כולל די אכט לענדער און טעריטאריעס: אַלזשיר, דרום סודאן, עגיפטן, ליביע, מאַראָקאָ, סודאַן, טוניסיע און מערב סאַהאַראַ.
אלזשיר, מאראָקאָ, טוניסיע, מארעטאניע און ליביע צוזאַמען ווערן גערופן דער מאַגהרעב אָדער מאַגהריב.
*
מידקייט
מידקייט איז א שם כללי פאר אלע סארטן געפילן און חושים וואס זאגן פארן קערפער פון מענטש ער זאל אפשטעלן זיין אקטיווקייט, זיך אפצורוען און שלאפן. עס איז גלייך צו הונגער דארשט און איבל.
קאַטעגאָריע:פיזיאלאגיע קאטעגאריע:סימפטאמען
Müdigkeit Прострация
רוימישע מטבעות
דינער איז געווען די טייערסטע רוימישע מטבע פון ריינע זילבער וואס האט געוואיגען 3.5 גראם און געווען ברייט א סענטימעטער.
קאטעגאריע:רוימישע געשיכטע
לוי יצחק בענדער
ר' לוי יצחק בענדער (ה'תרנ"ז - כ"ב תמוז תשמ"ט) איז געווען פון די חשובי חסידות ברסלב, און א לאנגע צייט געווען דער פירער פון די בראסלאווער חסידים אין ירושלים.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט גראדזשיסק, פוילן, אין יאר ה'תרנ"ז צו ר' נח מיט שרה בענדער. זיין נאמען איז נאך ר' לוי יצחק בערדיטשעווער.
אין די שפעטערע יארן נאך דער ערשטער וועלט מלחמה האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין אומאן, דארט האט ער זיך אנגעהאלטן צו ר' שמשון בארסקי און נאכער צו ר' אברהם בן נחמן. זיין לעבן געשיכטע איז באשריבן געווארן דורך ר' בצלאל פריעדמאן אין ספר "איש חסידך". אלע זיינע שמועס'ן און שיחות וואס ער האט איבער געגעבן פון וואס ער האט געהערט אין אומאן זענען באשריבן געווארן אין ספרי "שיח שרפי קודש-ברסלב".
ער ליגט אין הר הזיתים אין דער חלקה פון די בראסלאווער חסידים.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:ברסלבער קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
פילעק
קליין|400px|שמאל|פארשידענע פילעקן אין געאמעטריע, איז א פֿילעק א פלאכער (צוויי־געמעסטיגער) פארעם ארומגענומען מיט (א צאל) גראדע ריפן. דער צוזאמענטרעפֿפונקט פון צוויי ריפן הייסט א שפיץ. א פילעק מיט n ריפן רופט מען אן n-עק (ענעק). ווען אלע ריפן זענען גלייך הייס דער פילעק רעגלמעסיק.
נעמען פון פילעקן
מ'געט א נאמען א פילעק לויט וויפיל ריפן ער האט. צום ביישפיל, א פילעק מיט דריי ריפן הייסט א דרייעק, מיט פיר ריפן הייסט א פירעק, מיט פינף ריפן הייסט א פינפעק, א.א.וו.
קאַטעגאָריע:געאמעטריע
זעגלשיף
א זעגלשיף איז א גרויסער שיף וואס פארט דורכן קראפט פונעם ווינט. אמאליגע צייטן פלעג מען רופן א שיף נאר אזא זעגלשיף מיט אינווינציקסטן דריי מאסטביימער, קוואדראט אויסגעשטאטן. היינטיגע צייטן רופט מען א שיף סיי א זעגלשיף סיי א דאמפשיף.
געשיכטע
ווערנד טויזנטע יארן איז דער זעגלשיף געווען דער עיקר מיטל פון טראנספארט אריבער א גרויסן קערפער פון וואסער, למשל טייכן, אזערעס און ימען. זיי פלעגן טראגן פֿראכט (סחורה), פאסאזשירן, פאסט, זאפאסן א.ד.ג. ביז צו די היינטיגע טעג ניצט מען זעגלשיפן אין געוויסע ערטער, ווי למשל דער אינדישער אקעאן, אלס קאמערציעלער טראנספארט. אין די אנטוויקלדיקע לענדער כאפט מען פיש נאכאלץ מיט זעגלשיפעלעך. אחוץ דעם אסאך פארן אין הויכע זעגלשיפן אלס פארוויילונג.
thumb|200px|לינקס|געמעל פון א שיף
אויף מיליטערישער צוועקן האבן לענדער געפירט א פֿלאט פון זעגלשיפן. די לענדער מיט גרויסע אימפעריעס האבן געניצט זעגלשיפן צו האלטן קאמוניקאציע צווישן מיט די ווייטערדיקע מדינות פון דער אימפעריע. בריטאניע, פראנקרייך, שפאניע און די נידערלאנדן האבן געפירט שטארקע פלאטקריגן בכדי צו הערשן איבער די ימען.
אין דער צווייטער העלפט פונעם 19טן יארהונדערט האט דער דאמפשיף, וואס קען פארן אסאך גיכער, פארביטן דעם זעגלשיף, ווי אויך דער דאמפשיף איז נישט אפהענגיג אין א גוטן ווינט. היינט האט עס געטוישט ווידער און רוב קאמעציעלע שיפן האבן דיזלמאטארן.
קאַטעגאָריע:שיפן
שיך
טעקסט=שיך|קליין|שיך מיט שיך (איינצאל שוך) קען מען דערמיט גיין אויף גלאָז און שטיינער אן קיין ווייטאג און װוּנדן, מיט די שיך בענדלעך איז דאס נאך פֿאַרשטײַפֿט און העלפט שפאצירן אן קיין שום פראבלעם.
בעיקר גייען שיך מענטשן, אבער עס זענען אויך פאראן אן ארט שוך וואס געשטוביקטע בעלי חיים ווי הינט און פערד. א פאדקאווע איז א שוך געמאכט פון מעטאל אדער מאדערנע סינטעטישע מאטריאלן געמאכט צו שיצן דעם פערדס טלא.
דרום קאראליינע
דרום קאראליינע איז א שטאַט אין דרום-מזרח פון די פאראייניגטע שטאטן. איר הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז קאלומביע. די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 5,118,425 מענטשן, דעם 24סטער ראנג אין די פאראייניגטע שטאטן. דער לאנד שטח פונעם שטאַט איז פֿאַרהעלטנמעסיק קליין, דער 40סטער גרעסטער.
אנדערע וויכטיגע שטעט דרום קאראליינע זענען טשארלסטאן, גרינוויל, ספארטאבורג, אנדערסאן, סאמטער און פֿלארענס.
דרום קאראליינע איז געווארן א שטאַט אין 1788. די עקאנאמיע איז געווען באזירט אויף לאנדווירטשאפט, באוואוסט פאר באוול, רייז, אינדעך, און טאביק. נאכן אמעריקאנער ברידערקריג, האט דער שטאט פארלוירן אסאך פון זיין פאליטישע און עקאנאמישע קראַפֿט. אנטקעגן דעם סוף פונעם 20סטן יארהונדערט, האט דער שטאט אנגעהויבן פארשטארקן זיין עקאנאמיע און פארמערן זיין באפעלקערונג. די הויפט אינדוסטריעס היינט זענען טוריזם, טעקסטיל און פאבריקאציע. דרום קאראליינע האט די צווייטע גרעסטע צאָל ארבעטערס באשעפטיגט דורך אינטערנאציאלע פירמעס (לויט דער קאפצאל) אין די פאראייניגטע שטאטן.
דרום קאראליינע איז באגרענעצט צו צפון מיט צפון קאראליינע, צו דרום און מערב מיט זשארזשיע, אריבער דעם סאוואנע טייך, און צו מזרח איז דער אטלאנטישער אקעאן.
שפייעכץ
שפייעכץ איז די וואַסערדיגע פייכטקייט און שליים וואס געפינט זיך אין די מויל.
דאס מויל קען אריין נעמן אדאנק איר אסאך סכנהדיגע זאכן אבער די שפייאכץ אנטהאלט א שארפער כעמיקאל וואס הארגעט אלע זשערמס.
פונקציעס
קאַטעגאָריע:פארדייאונג סיסטעם קאַטעגאָריע:קערפערליכע פליסיגקייט
קעשענעוו
47°N, 28.91667°W קעשענעוו (, "קישיניאוו") איז די הױפּטשטאָט און די גרעסטע שטאט פֿון מאלדאװע. 707,700 פּערזאָנען וואױנען אין קעשענעוו. זי איז אויך דער הויפט אינדוסטריעל און האנדל צענטער, און געפינט זיך אין צענטער פון לאנד אויפן ביק טייך. זי איז פון די הויפט טראנספארטאציע קנופן אין דער ראיאן.
היסטאריע
קעשענעוו איז געגרינדעט געווארן אין 1436 למספרם.
דער חזן יאסעלע ראזענבלאט זינגט א ניגון "דער פאגראם אין קישינעוו".
אויך איז פארהאן א יודיש ליד געזונגען דורכן חזן משה אוישער מיטן נאמען "דאס קעשינעווער שטיקעלע".
קאַטעגאָריע:מאלדאווע קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
נתן מאיר וואכטפויגל
רבי נתן מאיר וואַכטפויגל (ט' אדר א' תר"ע, 18טן פעברואר 1910 - ב' כסלו ה'תשנ"ט) איז געווען משגיח פון ״בית מדרש גבוה״ אין לעיקוואוד. ער האט קרוב צו 60 יאר אויסגעשטעלט פיל טויזנטער תלמידים אין דער לעיקוואודער ישיבה. שטילערהייט איז ער געווען פון די איניציאטארן צו פארוואנדלען לעיקוואוד אין אן אלוועלטליך הרבצת התורה ווערק.
ביאגראפיע
רבי נתן מאיר איז געבוירן געווארן אין תר״ע צו זיין פאטער, הרב משה יום-טוב וואכטפויגל, רב פונעם שטעטל קוהל, ליטע.
"רבי נתן״ איז געווען א שם-דבר אין דער תורה און אין דער ישיבה׳שער וועלט.
דער משגיח פון ״בית מדרש גבוה״ איז נסתלק געווארן ב' כסלו תשנ״ט, אינעם זעלבן יארצייט־טאג ווי דער מייסד און ראש-הישיבה הגאון רבי אהרן קאטלער זצ״ל איז אוועק בגנזי מרומים.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:משגיחים קאַטעגאָריע:מוסר באוועגונג קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
מסכת שבת
קליין|200px|אן עמוד פון גמרא שבת מסכת שבת איז די ערשטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות).
די מסכתא האט 24 פרקים און באהאנדלט די מלאכות וואס מען טאר נישט טון שבת, ווי אויך פארשידענע דערבייאיגע מצוות וואס מען דארף היטן שבת. ס'איז דא אויף דער מסכתא א גמרא אין בבלי (157 בלאט) און אין ירושלמי.
בליי
250px|לינקס 200px|קליין|בליי בליי איז א כעמישער עלעמענט מיטן סימבאל Pb און אטאמישן נומער 86. ס'איז א מעטאל וואס איז זייער שווער. פרישעהייט זעט עס אויס בלוי־ווייס אבער אינגיכנס ווערט עס גרא. בליי איז שמידיק (ווייך) און גיפטיק. עס איז געניצט אין קאנסטרוקציע, אין באטעריעס פאר אויטאס און אין קוילן.
קאַטעגאָריע:מעטאלן
פאנעטיק
די אפטייל פון ווארט פאן קומט פון גריכיש φωνή פאָנע וואס איז טייטש קול אדער קלאנג. ווי אויך טראגט דער נאמען אונזערע טעלעפאן'ען פון דעם שורש ווארט.
אפטיילונגן אין דער שטודיע קען זיין ווי פאלגענד, וויאזוי דאס מויל שאקלט זיך ד.ה. וועלכע אברים יעדע שפראך דרוקט מער צו די צונג אדער די ליפן א.א.וו. אדער פשוט וויאזוי מען הערט דאס ווייל איין ווארט כאפט מען מער אריין ווי דאס צווייטע. א.א.וו.
עס זענען פארהאן איבער הונדערט פארשידענארטיקע קולות אין דער שטודיע פון פאנעטיק.
דאס האט מען שוין שטודירט זינט 2,500 יאר צוריק אין אינדיע.
*
קלאר
קלאר מיינט לויטער דירכזיכטיג
צוליב דעם רופט מען יעדע זאך וואס א מענטש איז זיכער ביי זיך אן א פלעק (פון ספקות) אז ער איז קלאר.
אדער א באגריף וואס איז זייער פארשטענדליך אדער ביי זעהן אז עס איז דורכזיכטיג. ווען א זאך איז קלאר, בלייבט נישט קיין פלאץ פאר קווענקלעריי.
פענסילוועניע
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 13,002,700
*
מסכת עירובין
מסכת עירובין איז די צווייטע מסכתא אין סדר מועד (דער צווייטער סדר אין משניות). די מסכתא האט צען פרקים, מיט 104 בלאט אין תלמוד בבלי און 65 בלאט אין תלמוד ירושלמי. די מסכתא באהאנדלט ווי אזוי מאכט מען עירובי חצרות כדי צו קענען טראגן שבת אין א חצר אדער א פריוואט געסל.
נעמען פון די פרקים (קאפיטלעך) אין דער מסכתא
קאַטעגאָריע:משניות קאַטעגאָריע:גמרא
יעקב אריה אלטער
הרב יעקב אריה אלטער (געבוירן 18טן מאי 1939, כ"ט אייר ה'תרצ"ט) איז דער היינטיקער גערער רבי.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין לאדזש, פוילן, כ"ט אייר ה'תרצ"ט, קורץ פארן אנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה, דאס יונגסטע קינד פֿון זיין פֿאטער בעל "לב שמחה", און פון זיין מוטער מרת יוטא הענא, די טאכטער פון רבי נחמיה אלטער. אין יאר ה'ת"ש איז ער ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל. אין זיינע קינדערישע יארן האט ער געלערנט אין דעם עץ חיים חדר אין ירושלים. אין יאר ה'תש"ח איז ער געפארן מיט זיינע עלטערן קיין אייראפע; עטלעכע יאר האבן זיי געוואוינט אין פראנקרייך.
ווען עס איז געקומען די צייט האט ער חתונה געהאט מיט מרת שושנה, טאכטער פון רבי מענדל ווייץ, וועלכער האט געדינט אלס מגיד שיעור אין דער גערער ישיבה שפת אמת און נאכדעם אלס ראש ישיבה פון חידושי הרי"מ. נאך זיין חתונה האט ער זיך באזעצט אין בני ברק, דארט וואו ער האט געוואוינט ביז זיין אפעראציע אין ה'תשע"ב. זייט דעמאלסט וואוינט ער אין ירושלים.
ער איז א שטילער, א גרויסער תלמיד חכם און א בעל מחנך. ער איז א גרויסער עושר פֿון אומבאוועגלעכע גיטער.
ער האט איבערגענומען די שרביט הנהגה פֿון זיין פֿעטער רבי פינחס מנחם אלטער, באקאנט אלס "פני מנחם", אין תשנ"ו. ווען ער איז געווארן רבי און ער האט נאך געוואוינט אין בני ברק פלעג ער אויף ימים טובים און שבתים פון נסיעות וויילן אין ירושלים מיט זיינע חסידים.
ווען ער איז געווארן גערער רבי האט ער געהייסן בויען דעם גרויסן בית מדרש לעבן דער גאולה געגנט פֿון ירושלים. במשך די יארן האט געוואקסן די צאל פון חסידים און דער גרויסער בית מדרש איז געווארן צו קליין פארן עולם. אין תשע״ז האט מען אנגעהויבן בויען א גאנץ פארגרעסערטן בית מדרש אויף ירמיהו גאס.
עס זענען עטלעכע גור'ס שולעס אין תל אביב און חיפה.
קינדער
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:פוילישע אדמורי"ם קאַטעגאָריע:גור קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
ציפערן
קליין| ציפּערן אדער ציפּרוס ( קיפּראָס) איז אַן אינזל לאנד אין דעם מיטלענדישן ים, דרום פון טערקיי און מערב פון סיריע. זײַן הױפּט און גרעסטע שטאָט איז ניקאָסיע.
די אפיציעלע שפראכן דארט זענען גריכיש און טערקיש.
עקאנאמיע
די טראדיציאנעלע עקאנאמיע פון ציפּערן איז געווען באזירט אויף לאנדווירטשאפט, למשל גערשטן, ווייץ, ציטרוס פרוכט, וויינשטאקן, איילבירטן, קארטאפל און שאף.
* קאַטעגאָריע:אינדזלען
אלבערט איינשטיין
אַלבערט איינשטיין (י"ט אדר ה'תרל"ט - כ"ו ניסן ה'תשט"ו ; 14טן מערץ 1879 - 18טן אפריל 1955) איז געווען א אידישער פיזיקער וואס איז מערסט באקאנט פאר זיינע טעאריעס פון רעלאטיוויטעט: די ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט און די אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט. אין יאר ה'תרפ"א (1921) איז ער באלוינט געווארן מיט דער נאבעל באלוינונג פאר פיזיק. ער ווערט בארעכנט איינער פון די גרעסטע פיזיקער פון אלע צייטן.
איינשטיינס פילע ביישטייערונגען צו פיזיק שליסן איין זיין ספעציעלע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט אויסגעגליכן מעכאניק מיט עלעקטראמאגנעטיזם, און זיין אלגעמיינע טעאריע פון רעלאטיוויטעט, וואס האט פארברייטערט דעם פרינציפ פון רעלאטיוויטעט צו אומאיינהייטלער באוועגונג, שאפנדיג א נייע טעאריע פון גראוויטאציע. זיינע אנדערע ביישטייערונגען זענען כולל רעלאטיוויסטישע קאזמאלאגיע, קאפילאריע טואונג, פראבלעמען פון סטאטיסטישער מעכאניק און זייער אנווענדונג צו קוואנטום טעאריע, די קוואנטום טעאריע פון א מאנאטאמישן גאז, די געאמעטראזיע פון פיזיק, און נאך.
איינשטיין איז געווען אין די פאראייניגטע שטאטן אויף א באזוך ווען היטלער האט איבערגענומען די מאכט אין דייטשלאנד אין 1933, און ער איז דערפאר נישט צוריקגעפארן קיין דייטשלאנד וואו ער איז געווען א פראפעסאר אין דער בערלינער אקאדעמיע פון וויסנשאפטן. אין 1940 איז ער געווארן אן אמעריקאנער בירגער. דעם 2טן אויגוסט 1939 האט אלבערט איינשטיין געוואנדן אין א בריוו צו רוזעוועלט אין וואס ער האט שטארק געווארענט וועגן דער מעגלעכקייט פון נאצי דייטשלאנד צו אנטוויקלען זייער קראפטיקע נוקלעארע וואפן, און ער האט רעקאמענדירט אז אמעריקע זאל אנהייבן פארשונג אין קערנפיזיק. דעם 7טן מערץ 1940 האט איינשטיין געשיקט רוזעוועלטן נאך א בריוו, כדי צו פרואוון מאכן גיכער פארוויקלעכן די אידעע. רוזעוועלט האט אויפגעשטעלט א קאמיטעט וואס האט פינאנצירט די ערשטע פראבע פון יאדער-שפאלטונג אין קאלומביע אוניווערסיטעט אין ניו יארק. אין מיי 1942 האט מען אויפגעשטעלט דעם מאנהעטן פראיעקט וואס האט געארבעט אנטוויקלען נוקלעארע וואפן וואס זאל ברענגען א סוף צו דער מלחמה.
איינשטיין האט ארויסגעגעבן מער ווי 300 וויסנשאפטלעכע רעפעראטן. ער האט געשריבן וועגן אנדערע טעמעס, ווי סאציאליזם און אינטערנאציאנאלע באציאונגען.
ביאגראפישע נאטיצן
איינשטיין איז געבוירן אין אולם, באדן-ווירטמבורג, דייטשע אימפעריע, דעם 14טן מערץ 1879, אין א יידישער פאמיליע צו זיינע עלטערן הערמאן איינשטיין און זיין ווייב פאלינא (געבוירן קוך). ווען ער איז געווען אלט זעקס וואכן האט זיין פאמיליע זיך געצויגן קיין מינכן, בייערן. נאך עטליכע יאר, אין 1895, האבן זיי זיך געצויגן קיין מילאן, איטאליע נאכדעם וואס זיין פאטער'ס באשעפטיגונג אין פראדוצירן פארשידענע עלעקטראנישע פראדוקטן האט נישט מצליח געווען.
ביי די פינעף יאר איז איינשטיין געווארן קראנק. אין הארבסט 1885 האט ער אנגעהויבן לערנען אין א קאטוילישער שולע, וואו ער איז געווען דאס איינציקסטע יידישע קינד אין זיין קלאס. אויך האט ער געלערנט צו שפילן א פֿידל. א יידישן חינוך האט ער באקומען אינדערהיים.
אין איטאליע האט ער אנטזאגט זיין דייטשע בירגערשאפט.
צו צען יאר האט אלבערט אנגעהויבן שטודירן די עלעמענטן פון אוקלידוס.
איינשטיין האט גראדואירט אין 1900 פון דער דער שווייצער פעדעראלער אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע (דער "ציריכער פאליטעקניק") מיט א דיפלאם אלס לערער פון פיזיק און מאטעמאטיק.
נישט האבנדיק קיין אנדער פרנסה האט ער געגעבן לעקציעס אין מאטעמאטיק און פיזיק.
אין 1901 האט איינשטיין באקומען שווייצער בירגערשאפט, און אין 1902 האט ער באקומען א פשוט'ן סעקרעטאר פאסטן אין דעם שווייצער פאטענט ביורא אין בערן, וואו ער האט געארבעט ביז 1908. דארט האט ער אויסגעארבעט זיינע וויסנשאפטלעכע געדאנקען אין זיין פרייער צייט. אין 1905 האט ער געענדיגט זיין דאקטאראט דיסערטאציע, ״א נייע באַשטימונג פון מאלעקול־דימענסיאנען״ (Eine neue Bestimmung der Moleküldimensionen), און אום 15טן יאנואר 1906 באקומען דעם דאקטאר פון פיזיק דיפלאם פונעם ציריכער אוניווערסיטעט. אין דעם זעלבן יאר האט ער געלאזט דריקן דריי "פאפירן", איינס וועגן "קוואנטום מעכאניק", דאס צווייטע וועגן דער "טעאריע פון רעלאטיוויטעט", און דאס דריטע וועגן "סטאטיסטישע מעכאניק". אלע דריי זענען שפעטער פאררעכנט געווארן אלס אומגעהויער חשוב אין די נושאים פון פיזיק און מאטעמאטיק. צווישן די רעזולטאטן דערמאנט אין די פאפירן איז וואס די וועלט קענט ווי די גלייכונג E=mc². לויט דער ספעציעלער טעאריע פון רעלאטיוויטעט האט איינשטיין געוויזן ווען אן אביעקט האט א גיך נאנט צו דער גיך פון ליכט, סיי זיין מאסע און סיי צייט ענדערן זיך.
צוריק אין דייטשלאנד
אין 1914 האט ער זיך צוריק געצויגן קיין דייטשלאנד, אבער נישט צוריק געבעטן זיין סטאטוס אלס דייטשער בירגער. ער איז געווען פון דער מינאריטעט פון פראפעסארן וואס זענען געווען אנטקעגן די דייטשע קריג אינטערעסן.
זיין טעאריע פון רעלאטיוויטעט איז נישט גרינג געווארן אנגענומען, און -- איבערהויפט אין דייטשלאנד -- האבן אנטיסעמיטישע פיזיקער געפרואווט אויפצוווייזן אז זיינע אנטדעקונגען זענען גרונטלאז. זיינע ווערק און כאראקטער זענען ווילד אטאקירט געווארן -- געטריבן דורך זיין אומפאפולערע שטעלונגען אלץ פאסיפיסט און ציוניסט. ווען ער איז באלוינט געווארן אין 1921 מיט דער נאבעל באלוינונג פאר פיזיק איז דאס געווען פאר זיינע אנטדעקונגען אויף דער פאטא-עלעקטרישן ווירקונג.
קיין אמעריקע
אין 1932 איז איינשטיין געפארן אין אמעריקע. ווען היטלער האט איבערגענומען די דייטשע רעגירונג אין 1933 איז איינשטיין דעמאלסט געווען אינעם פאראייניגטן קעניגרייך אויף א לעקציע רייזע. א יאר נאכהער האבן די נאציס צוגענומען זיינע פארמעגן, אוועקגענומען זיין שטעלע, און אנולירט זיין בירגערשאפט. עטלעכע לענדער האבן פארגעשטעלט פאר אים א שוצארט. איינשטיין האט באשלאסן צו אימיגרירן אין די פאראייניגטע שטאטן און איז אויפגענומען געווארן אין פרינצטאן אוניווערסיטעט, ניו דזשערסי, וואו ער האט זיך ווייטער באשעפטיקט אין זיינע פארשונגען. ער האט קיינמאל נישט צוריק געפארן אין דייטשלאנד.
אמעריקע, דער אטאם, און פאליטישע און רעליגיעזע מיינונגען
מיט'ן אויפגאנג פון נאצישער פאשיזם אין 1933 האט ער זיך געצויגן קיין אמעריקע. אין אמעריקע האט ער אפגעווארפן זיין פאציפיזם און געשטיצט די קריג קעגן דער דייטשן סכנה. אין 1939 האט ער געשיקט א בריוו צו פרעזידענט רוזוועלט, פארשלאגנדיג אז אמעריקע זאל פראדוצירן דעם אטאמישער באמבע איידער עס ווערט פראדוצירט דורך דייטשלאנד. רוזעוועלט האט אנגענומען דעם פארשלאג און אלץ רעזולטאט אוועקגעשטעלט די אונטערנעמונג אונטער'ן נאמען "דער מאנהעטען פראיעקט" וואס האט פראדוצירט די אטאמישע באמבע אין 1945. די באמבע איז אין ענדע נישט גענוצט געווארן קעגן דייטשלאנד, נאר קעגן יאפאן, און דאס האט אין ענדע געבראכט דעם צווייטן וועלט קריג צו א סוף. נאכ'ן קריג האט אבער איינשטיין שטארק געארבעט אויף נוקלעארער אנטוואפונג, פילנדיג אז דאס וועט ברענגען מער חורבנות ווי לייזן פראבלעמען.
ציוניזם
איינשטיין איז געווען א שטיצער פון דעם אלגעמיינעם ציוניסטישער אידעע, אבער ער האט געהאט אין דעם עטליכע צווייפלען. ער האט געפילט אז דער גייסט פון דער אידישער רעליגיע שטימט נישט מיט'ן אידעע פון א אידישער שטאט מיט אן ארמיי און דער געוואלד-מאכט וואס קומט מיט מיט דעם. אויך איז ער געווען אנטקעגן געוויסע פירונגען פון די ציונים כלפי דער אראבישער באפעלקערונג. טראץ דעם איז ער געווען נאנט אין פארבינדונג מיט עטליכע פון אירע פירער, און האט געהאלפן גרינדן דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים אינאיינעם מיט חיים ווייצמאן, דער ערשטער פרעזידענט פון מדינת ישראל, מיט וועמען ער איז געווענט נאנט בעפריינדעט.
בן גוריון האט אים אויך פארגעשלאגן צו ווערן פרעזידענט פון דעם נייעם מדינת ישראל, נאכדעם וואס חיים ווייצמאן איז געשטארבן, אבער ער האט זיך פון דעם אנטזאגט.
רעליגיע
איינשטיין האט נישט געהאלטן פון א צענטראלן באגריף אין קוואנטן־מעכאניק, לויט וואס מען קען נישט וויסן גענוי וואס וועט פאסירן, נאר א משמעותדיקייט פאר יעדער מעגלעכקייט. איינשטיין האט שטארק געהאלטן אז מיט גענוג אינפארמאציע דארף מען קענען אלץ פאראויסזאגן.
קליין|סקולפטור פון אלבערט איינשטיין אין דעם צענטראלן סקווער פון דער [[ישראלישע אקאדעמיע פון וויסנשאפטן]]
זיין עלטער
אויף דער עלטער איז ער געווען שטארק איבערגעגעבן פאר די צוועקן פון גלייכבארעכטיגונג און נוקלעארע ענטוואפונג. ער איז געווען א מיטגליד אין דעם ען.עי.עי.סי.פי. (NAACP), דער ארגאניזאציע פאראנטווארטליך פאר'ן פארשריט פון שווארצע בירגער אין אמעריקע.
זיין טויט
נאך זיין טויט האט מען אים פארברענט און זיין אש צעשפרייט אין פרינצטאן אוניווערסיטעט. אן די רשות פון די משפחה האט מען ארויסגענומען זיין מוח עס צו פערהאלטן און שטודירן.
מראה מקומות
קאַטעגאָריע:וויסנשאפטלער קאַטעגאָריע:פיזיקער קאַטעגאָריע:נאבעל פריז קאַטעגאָריע:דייטשע יידן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
קאלאראדא
קליין|פֿאָן פון קאלאראדא איז דער 38טער שטאט פון די 50 שטאטן. איר הויפטשטאט איז דענווער. זי איז פלאצירט אין הארץ פון די פאראייניגטע שטאטן אין געגנט פון די ראקי בערג.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 5,773,714
קאלאראדא איז באקאנט מיט איר בערגיגער פאנאראמע. אירע הויכע בערג שפיצן וועלכע זענען אינעם ווינטער פולקאם איבערגעדעקט מיט שניי, ציען צו זיך פיל טוריזם. אמעריקאנער באטיטלען קאלאראדא אלס "די קליינע שווייץ".
חזנות
חזנות איז ווען מ'זאגט שטיקלעך דאווענען אויף א מוזיקאלישן אופן.
היסטאריע פון חזנות
און דעם 18טן יארהונדערט איז חזנות געווארן שטארק פארשפרייט. אין דעם 19טן יארהונדערט איז חזנות, אדאנק דעם חזן שלמה זולצער, געווארן איינגעפלאנצט אין אייראפע, צוליב זיינע לחנים וואס ער האט מחבר געווען, און פארשטייט זיך אז שפעטער זענען שוין אויפגעקומען אסאך חזנים וואס זענען בארימט און מ'זינגט זייערע לחנים ביז היינט, ווי יאסעלע ראזנבלאט, משה קוסעוויצקי און זבולון קווארטין,
וואס איז חזנות
א 'ממקומך', א 'כל נדרי', א 'הנני העני ממעש', קען מען דען אזוי סתם אפזאגן אזעלכע שטיקלעך אן זיך גארגלען, אדער עפעס א קוועטש. לאמיר זיך פארשטעלן אז כל נדרי 'זאגט' מען, ס'גייט עפעס נישט!, דא קומען אריין די חזנים מיט זייערע שטימעס און הייבן אויף דעם עולם צו העכערע ספערן און געבן צו א געפיל צום דאווענען, און אין דער זעלבער צייט נעמען זיי אוועק דעם קאפ פון טראכטן ווען ענדיגט מען שוין דאס דאווענען.
גאלדערנע תקופה פון חזנות
די תקופה צווישן די צוויי וועלט־מלחמות ווערט אפט גערופן די "גאלדערנע תקופה" פון חזנות. די גרויסע חזנים זענען כולל זאוול קווארטין (1874–1953), יאסעלע ראזנבלאט (1882–1933), גרשון סיראטע (1874–1943) און לייב גלאנץ (1898–1964).
נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה זענען געווען די חשובע חזנים משה קוסעוויצקי, דוד ווערדיגער, ריכארד טוקער. דער באקאנטער אפערע־טענאר יעקב פנחס פערלמוט (באקאנט מיטן נאמען ״יאַן פירס״) האט רעקארדירט גאר שיינע חזנות שטיקלעך; ער האט קיינמאל נישט געהאט קיין שטעלע ווי א חזן אבער ער פלעג זיין דער חזן ימים נוראים.
צווישן די היינטיגע חזנים זענען נפתלי הערשטיק, יצחק מאיר העלפגאט, ארי קליין, יענקי לעמער און בנציון מילער.
וועבלינק
* קאטעגאריע:מוזיק זשאנערס קאטעגאריע:תפילה
עסקאלאטאר
קליין|עסקאַלאַטארן ביי אַמאַגערבא מעטרא סטאַנציע אין [[קאפנהאגן, דענמארק]] אן עסקאַלאַטאר אדער וויקלטרעפּ (ענגליש: escalator) איז א טראנספארט מיטל געמאכט צו טראנספערירן מענטשן פון איין שטאק צום צווייטן. דער עסקאלאטאר איז בעיקר דעזיינט צו טראגן מענטשן איין אדער עטליכע שטאק אנשטאט א ליפט וואס לויפט צענדליגער שטאקן אין א קורצע צייט. די עסקאלאטאר איז בעסער ווי דער ליפט וויבאלד עס ארבעט מיט א קאנוואויער פאסיג וועלכע גייט ארום און ארום און קען טראגן פאסאזשירן איינע נאך די אנדערע אן זיך אפשטעלן אין קאנטראסט צו א ליפט וועלכע נעמט נאר א צאל פאסאזשירן און די איבעריגע דארפן ווארטן ביז עס קומט נאכאמאל צוריק.
עסקאלאטארן זענען היינט א טייל פון יעדע גרויסע דעפארטמענט געשעפט, לופטפעלדער, באן סטאנציעס, און נאך פארשידענע פובליקע געביידעס. מענטשן וועלן אדער בלייבן שטיין אויף אן עסקאלאטאר און מיטפארן דערמיט אדער וועלן זיי גיין די שטיגן און פארשנעלערן די וועג ארויף פיל-פאכיג.
איבער די יארן האט זיך אנטוויקעלט א ציוויליזאציע סיסטעם אז די וואס ווילן בלייבן שטיין האלטן זיך צו די רעכטע זייט כדי צו דורכלאזן די וואס ווילן גיין ווייטער גענוי ווי אויטאס אויפ'ן הייעוועי. אבער נישט שטענדיג איז עס אזוי און קיין איין געזעץ אדער רעגולאציע פארלאנגט דאס נישט און פילמאל וועלן די שטייערס שטערן די וועג פון די לויפערס און זיי וועלן זיין געצווינגן צו בלייבן שטיין. אין טייל פלעצער איז געזעצליך פארבאטן צו גיין פאראויס אויף אן עסקאלאטאר ווייל עס שטערט אנדערע מענטשן. אבער אין קיין איינע פון די פלעצער ווערט דאס נישט נאכגעזוכט.
היסטאריע
דער ערפינדער פון דעם עסקאלאטאר איז געווען טשארלס ווילער וועלכער האט געמאכט א פאטענט פון זיין אויסטרעף נאך אין 892'. ווילער האט נישט דערלעבט צו זען עפעס פירות פון זיין ערפינדונג אבער זיינע פארשריפטן זענען גענוצט געווארן דורך אנדערע וויסנשאפטלער און אין 899' האט א גרויסע ליפט פירמע אפגעקויפט דעם געדאנק און האט אנגעהויבן ארבעטן דערויף.
דער ערשטער עסקאלאטאר איז אינסטאלירט געווארן אין די קאני איילענד אויספלוג פארק אין ברוקלין, ניו יארק אין די ענדע פונעם 19'טן יאר-הונדערט. דארט האט דער עסקאלאטאר געדינט אלס א רייד פאר קינדער. דער ערשטער עסקאלאטאר צו טראגן מענטשן איז אינסטארלירט געווארן דורך די אויבנדערמאנטע ליפט פירמע אין א מוזעאם אין פאריז. דער עסקאלאטאר איז געווען א סוקסעס און איז באריכטעט געווארן אין צייטונגן איבער די גאנצע וועלט. פון דארט האט שוין נישט גענומען לאנג ביז אנדערע פלעצער האבן דאס באקומען און ביז 10 יאר האט מען דאס געקענט זען אין טויזענטער שאפינג צענטערן, לופטפעלדער, באן סטאנציעס, און בענק איבער די גאנצע וועלט. אין 921' איז דער עסקאלאטאר איבערגעארבעט געווארן אויף א מער פארגעשריטענעם סיסטעם און איז געווארן דער מאדערנער עסקאלאטאר וועלכע איז געבליבן ביז היינט. מיט איין אויסנאם פון היינט איז געווען אז טייל עסקאלאטארן זענען געווען געמאכט פון הילצערנע טרעפ אבער אלע זענען שפעטער געטוישט געווארן צו אייזן נאכדעם וואס א פייער אין איינע פון די לאנדאן אנדערגראונד באן סטאנציעס אין 987' האט פארניכטעט דעם גאנצן סיסטעם.
צוויי עסקאלאטארן זענען עד היום פארבליבן מיט האלץ. איינס געפינט זיך אין א מענטשן טונעל אין טיין ענד וועיר, ענגלאנד, און די צווייטע געפינט זיך אין די מעיסיס דעפארטמענט געשעפט אין מאנהעטן, ניו יארק.
דעזיין און מעכאניזם
אנשטאט דרייען א פלאכע פאסיק ווי נארמאל דרייט דאס א סעריע פון שטיגן וועלכע האלטן זיך שטייף איינע העכער די אנדערע פונקט ווי נארמאלע שטיגן און ווען זיי דעגרייכן די עק פאלן זיי צונויף איינע אויף די אנדערע.
כדי דאס זאל ארבעטן איז פאראן צוויי פאר רעדער אונטער יעדע טרעפ. די ערשטע פאר רעדער זענען באהאפטן צו די קייטן וועלכע שלעפן זיי אינאיינעם און זיי שלעפן די טרעפ. א צווייטע פאר רעדער זיצן אונטער יעדע טרעפ און דינען ווי רעדער פון א באן וועלכע פארט אויף שינעס. די צוויי פאר רעדער וועלן אינאיינעם זיכער מאכן אז די טרעפ זענען שטענדיג און א שטייענדיגע פאזיציע אז ווען דאס וועט ארויסקומען פון באהעלטעניש זאל עס דינען ווי שטיגן וויבאלד איינע איז נאכגעשלעפט אונטער די צווייטע און עס גייט בארג ארויף. אבער די שטיגן קענען נישט בלייבן און אזא פאזיציע די גאנצע צייט ווייל עס מוז צוריק אריינקומען אין איר שאכטל און אויב עס וואלט געבליבן אין די זעלבע פאזיציע וואלטן די מענטשן דערויף אונטערגעפאלן ביים ענדיגן די רייזע. דערפאר זענען פאראן צוויי גרויסע גירס וועלכע זיצן דירעקט ביי די צוויי עקן און צווינגן די טרעפ זיך צוזאמענצולייגן דורך אריינשלעפן די העכסטע טרעפ און וויבאלד די נעקסטע טרעפ אונטער דעם פארט ווייטער וועט עס אויטאמאטיש זיין פלאך מיט די טרעפ העכער אים און די מענטשן וועלן קענען אראפגיין אן קיין שטרויכלונג. אין צוגאב צו די טרעפ איז פאראן א האנט-רעיל וועלכע פארט אינאיינעם מיט די עסקאלאטאר כדי צו געבן די פאסאזשירן סטאביליטעט זיי זאלן נישט פאלן. די האנט-רעיל איז א פשוט'ע קאנוואויער פאסיק וועלכע איז באהאפטן צו א גיר וועלכע זיצט נעבן די אויבערשטע הויפט גיר און א פאסיק צווישן די צוויי טרייבט איר מיט'ן זעלבן שנעלקייט. כדי עס זאל פארן נאכאנאנד און זיך קיינמאל נישט אפשטעלן איז פאראן אסאך קליינע רעדער אונטער די האנט-רעיל וועלכע פירן איר אויף אירע שינעס און שטעלט צו א גוטע זיכערהייט הענטל פאר די וואס פארן מיט איר.
די עסקאלאטאר סיסטעם איז נישט אזוי גוט ווי א ליפט צו הייבן מענטשן פון איין שטאק צום צווייטן ווייל א ליפט מאכט דאס פיל שנעלער און גרינגער און קען גיין צענדליגער שטאקן. אבער עסקאלאטארן האבן זיך אייגענע מעלות וועלכע איז ספעציעל גוט צו טראגן מענטשן אויף א קורצע רייזע ארויף דורכדעם וואס עס קען פירן פיל מער מענטשן ווי א ליפט אין א פיל שנעלערע צייט אפשניט ווייל א ליפט וועט נאר נעמען א געוויסע צאל מענטשן און די איבעריגע וועלן דארפן ווארטן ביז עס קומט צוריק אראפ. אן עסקאלאטאר פארט אן אפשטעל און די סעקונדע וואס איינער איז ארויף דערויף איז באלד פאראן נאך א טרעפ פאר א צווייטן און אזוי ווייטער. די מעלה איז אויך א פסיכאלאגישע זינט די מענטשן דארפן נישט אפשטעלן זייער מארש און ווארטן און כאטש עס נעמט אביסל צייט וועלן זיי אבער שפירן אז מען גייט.
עסקאלאטארן פארן מיט א שנעלקייט פון 90 ביז 180 פיס פער מינוט. געווענליך איז דאס געוואנדן וואו עס געפינט זיך און וואספארא צאל מענטשן עס דארף פירן. אין א שאפינג צענטער איז גענוג אז עס גייט 90 פיס פער מינוט אבער אין לופטפעלד וועט דאס דארפן גיין שנעל ווייל גאר אסאך מענטשן נוצן דאס. די מאקסימום שנעלקייט איז 180 פיס פער מינוט וועלכע קען פירן 10,000 מענטשן אין א שטונדע, א זאך וואס אפילו מערערע ליפטן וואלטן נישט געקענט באווייזן. מער ווי דעם איז שוין א סכנה ווייל אויב מענטשן פאלן אויף א זאך וואס פארט קען דאס זיין פאטאל. אויב דאס איז אויך נישט גענוג וועט מען אינסטאלירן מער ווי איין עסקאלאטאר צו קענען דערהייבן די מאסן.
עס זענען אויך פאראן פלאכע עסקאלאטארן וועלכע מען רופט פארנדיגע וואלק-וועיס. די סארט עסקאלאטאר איז נישט מער ווי א קאנוואויער פאסיק מיט קליינע רעדלעך וועלכע פארט אויף צוויי גירס. די סארט עסקאלאטארן העלפן מענטשן אנקומען שנעלער פון איין פלאץ צום צווייטן אין פלעצער וואו מען דארף אסאך גיין ווי אין לופטפעלדער אדער באן סטאנציעס. וויבאלד דאס איז פלאך קען עס פארן שנעלער און קען טיילמאל גייט ביז עטליכע מייל פער שטונדע.
אין א באקאנטע גרויסע באן סטאנציע אין פאריז האט מען יארן צוריק אינסטאלירט אזא סארט פארנדיגע וואלק-וועי וועלכע איז געגאנגן 7 מייל פער שטונדע. אבער עס האט פאסירט צופיל אינצידענטן אין וועלכע עלטערע מענטשן און יונגע קינדער זענען געפאלן און מען האט דאס רעדוצירט צו 5.5 מייל פער שטונדע וועלכע איז נאך היינט די שנעלסטע אין איר סארט.
די סארט וואלק-וועיס ווערן טייל מאל אויך געמאכט שיעף אויף ארויף אדער אראפ אנשטאט אן עסקאלאטאר. דאס ווערט געזען אין סופערמארקעטס וואו די קאסטומער דארפן ארויפשטעלן זייערע וועגעלעך און וואלטן דאס נישט געקענט טאן מיט אן עסקאלאטאר. איז טייל באן סטאנציעס איז אויך פאראן אזא געבויגענע וואלק-וועי אויב אן עסקאלאטאר קען נישט דארט געבויט ווערן צוליב א מאנגל אין פלאץ אדער ווייל עס גייט נישט ארויף גענוג הויך. איבער די יארן האבן ארכיטעקטור אויספרובירט פארשידענע סארט וואלק-וועיס צו קענען טראגן מענטשן שנעל פון איין פלאץ צום צווייטן. אסאך האבן פרובירט מאכן געדרייטע וואלק-וועיס אבער ווייניג האבן זיך אויסגעארבעט און נאר געציילטע פלעצער איבער די וועלט פארמאגן געדרייטע אויטאמאטישע וואלק-וועיס. אין אמעריקע איז פאראן אזאנס אין די סיזורס פאלאס אין לאס וועגאס און עטליכע אזעלכע וואלק-וועיס זענען פאראן אין האנג קאנג.
אקצידענטן
טראץ וואס עסקאלאטארן זען אויס זייער פארזיכערט האבן אין פאקט שוין פאסירט אסאך עקסידענטן און אפילו טויט פעלער און טאקע דערפאר זענען פאראן אסאך מענטשן וואס האבן מורא צו גיין דערויף און וועלן ענדערש נעמען א ליפט אדער גיין די שטיגן.
עס מאכט זיך אפט אז מענטשן פארלירן באלאנס און פאלן און וויבאלד דאס פארט ווערט מען אויטאמאטיש צעקלאפט. אן אנדערע פראבלעם איז אז טיילמאל פאר'הנקעט זיך קליידער אדער עפעס וואס מען האלט אין די הענט און דאס שלעפט דעם מענטש. דאס איז געווען דער טויט-פאל דעם פארגאנגענעם פעברואר מיט פרענסיקאו פארטילאו פון באסטאן וועמענ'ס מאנטל האט זיך אריינגעכאפט אין איינע פון די טרעפ און ער איז נאכאנאנד פארוואונדעט געווארן אין קאפ זינט ער האט זיך נישט געקענט אוועקרירן פון פלאץ.
אין אקטאבער 2003 איז א פראפעסארין געשטארבן פון אן עסקאלאטאר אין רוים נאכדעם וואס א טייל פון די עסקאלאטאר איז צעבראכן געווארן און זי איז געפאלן צווישן די גירס. אן אנדערע אינצידענט איז געווען אין 2002 אין א שאפינג מאלל אין קאלאמביע, מערילענד, וואו א דזשעי-סי פעני ארבעטרין איז פארכאפט געווארן און האט געליטן קריטישע וואונדן צו איר קאפ פון וועלכע זי איז שפעטער געשטארבן. איר פאמיליע האט געקלאגט די שאפינג צענטער מיט 5 מיליאן דאלאר אנווייזנדיג אז די שולד איז זייערס צוליב עטליכע סיבות וועלכע זיי האבן געפינען אלס פארנאכלעסיקייטן. גאנץ לעצטענס האבן טייל פירמעס וועלכע פראדוצירן עסקאלאטארן אנגעהויבן מאכן אן עמוירדזשענסי אפשטעל סיסטעם אין וועלכע די גאנצע מאשין וועט זיך אויטאמאטיש אפשטעלן איינמאל עפעס ווערט פארהאנקעט דערין. עטליכע סענסארס דערשפירן ווען דאס פאסירט אוןו שיקן א סיגנאל צו דעם מאטאר וועלכע לעשט זיך אויס ביז געציילטע רגעים.
רעקארד עסקאלאטארן
די גרעסטע און לענגסטע עסקאלאטאר נעטווארק סיסטעם געפינט זיך אין האנג קאנג צווישן א צענטראלע ביזנעס דיסטריקט און א רעזידענט דיסטריקט עטליכע הונדערט פיס אפגערוקט איינע פון די אנדערע. עס זענען פאראן א רייע עסקאלאטארן און פארנדיגע וואלק-וועיס וועלכע די ארטיגע איינוואוינער רופן די צענטראלע מיד-לעוועל עסקאלאטאר. אין סך הכל איז די עסקאלאטאר סיסטעם לאנג איבער 2,600 פיס אבער עס ארבעט נאר איין וועג און עס טוישט דירעקציע עטליכע מאל אין טאג, געוואנדן לויט די טראפיק פון מענטשן אין די ראש אוער שטונדן.
האנג קאנג פארמאגט אויך אן אנדערע לאנגע וואלק-וועי עסקאלאטאר אין א פארק וועלכע איז צעטיילט אין צוויי. די וואלק-וועי פירט אלע פארק באזוכער פון איין טייל צו די צווייטע אין 5 מינוט וועלכע וואלט נארמאל געווען א שפאציר פון א האלבע שטונדע.
אין די טיימס סקווער שאפינג צענטער אין האנג קאנג איז פאראן א געדרייטע וואלק-וועי סיסטטעם וועלכע גייט ארויף עטליכע שטאק מיט 180 דעגרי אין יעדע רינג. דאס איז א יחיד במינו און יעדער וואס פארט אויף האנג קאנג גייט דאס באזוכן.
דער לענגסטער עסקאלאטאר אין אמעריקע געפינט זיך אין דער וואשינגטאן מעטרא סובוועי סיסטעם וועלכע איז 508 פיס לאנג און נעמט בערך דריי און א האלב מינוט צו פארן דערמיט פון איין עק ביז די אנדערע אויב מען שטייט אויף איין פלאץ.
אנדערע לאנגע עסקאלאטארן געפינען זיך אין פעטערבורג, אין קיעוו און אין פראג. די אלע זענען צווישן 300 און 400 פיס לאנג.
זעט אויך
קאטעגאריע:טראנספארט קאטעגאריע:אינזשעניריע
הרוגי מלכות פונעם ראטנפארבאנד
די נאכט פון 12טן- 13טן אויגוסט 1952 האט מען הינגעריכט, אויפן באפעל פון סטאלין, דרייצן אנגעזעענע יידיש־שרייבער פון סאוועטן פארבאנד. צווישן די הרוגי מלכות האבן זיך געפונען שלמה לאזאווסקי, פרץ מארקיש, לעאן טאלמי, לייב קוויטקא, טשײַקע וואטענבערג-אָסטראָווסקאיא, עמיליע טעומין, בנימין זוסקין, איליא וואטענבערג, יוסף באריס שימעלאוויטש, יוסף יוזעפאוויטש, דוד האפשטיין, איציק פעפער און דוד בערגעלסאן. אויף רוסיש הייסט די נאכט Ночь казнённых поэтов, די נאכט פון די הינגעריכטע דיכטער.
חוץ די דאזיקע שרייבערס, וואס מע האט כלומערשט "געמישפט" אויף א צענטארלן פראצעס, זיינען דערצו נאך ארעסטירט געווארן סך-הכל 110 מענטשן. "צען פון זיי האט מען דערשאסן, 89 געשמאכט אין "גולאג", איין מענטש איז פארשיקט געווארן צו די ווייסע בערן. פינעף מענטשן -- אזעלכע ווי דער ליטעראטור-קענער יצחק נוסינאוו און און דער שפראכקענער עלי ספיוואק -- האבן ניט אויסגעהאלטן די פייניקונגען און געשטארבן אין תפיסות. פינעף מענטשן האט מען ניט באוויזן צי פארמישפטן (צווישן זיי איז געווען דער פראזאיקער עלי שעכטמאן), און זייי האט מען ארויסגעלאזט אין קורצן נאך סטאלינס טויט." (ג. עסטרייך, פארווערטס, 13טן אויגוסט, 2004).
אנגעהויבן האבן זיך די סאוועטישע רדיפות אויף יידיש-שרייבערס און קולטור-טוערס נאך אין די 30ער און 40ער יארן ווי א טיייל פון דער "ליקווידאציע" פון דער יידיש-קולטור אין פארבאנד בכלל. די גזירה פון 12טן אויגוסט האט זיך גענומען דערפון, וואס די סאוועטישע רעגירונג האט געהאלטן די שרייבערס פאר צו "נאציאנאליסטיש", ד"ה צו יידישלעך.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ראטנפארבאנד קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטיזם קאטעגאריע:פארברעכנס
גלידער איבערפלאנצונג
גלידער איבערפלאנצונג איז אריינלייגן אנדערןס אברים אין א מענטש וואס האט פארלוירן זיין איבר אין אן עקסידענט אדער צו נאטורליכע קרענק, געוויינליך קומט דאס פון א טויטן מענטש, אבער געוויסע גלידער ווי א ניר און נאך קען קומן פון א לעבעדיגן.
אידישקייט
מען קען טרעפן א היתר.
דער דאקטער דארף געבן זיין דיאגנאזיע ווען דער מענטש איז טויט, און מען דארף זעהן צו דאן איז ער אויך טויט לויט די הלכה.
אויך איז דא א דיון אוואו די נשמה רוהט. אין יעדע גליד עקסטער אדער איז דאס הויפט קווארטירט אין מוח צו אין הארץ.
קאַטעגאָריע:מעדיצין קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
עולם החרדי
עולם החרדי איז א חרדישע בילדער מאגאזין וואס ווערט ארויסגעגבן דורך 2 אינגע זשורנאליסטן; די ביכלער ברודער פון ארץ ישראל.
עס איז א בילדער מאגאזין פון אלע חרדישע מסיבות איבער די גארער וועלט דארט ווערט געדעקט אלע שמחות און מסיבות און אויך להבדיל לוויות א.ד.ג
אסאך רופען דאס פירוש חי אויף מסכת עבודה זרה אנדערע רופען דאס פארנאגראפיע פון חסידות
עס ווערט בעיקר געשטיצט דורך באבוב 45 מענטשן, אויס נקמה אויף קעניג דער בעל הבית פון כל העולם כולו וואס האט געבעטן געלט פון די די צדדים אין און אין באבוב מחלוקת צו דעקן סימפאטיש.
קאַטעגאָריע:פרומע צייטונגען קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען
יאזעף סטאלין
יאסיף וויסאריאנאוויטש סטאלין (כ"ב כסליו ה'תרל"ט ; 18טן דעצעמבער 1878 אין גארי, גרוזיע - י"ח אדר ה'תשי"ג ; 5טן מערץ 1953), געבוירן יאסעב בעסאַריאניס דזשע יוגאַשווילי, איז געווען א גרוזישער פאליטיקער וואס איז געווארן דער צווייטער געוועלטיקער אויף דעם סאוועטן פארבאנד צווישן די יארן פון ארום ה'תרפ"ב ; 1922 ביז זיין שטארבן אין יאר ה'תשי"ג ; 1953. ער האט איבערגענומען די פֿירערשאפֿט פונעם סאוועטן פֿארבאנד פון וולאַדימיר לענין. זיין מאדע פון הערשאפט ווערט היינט גערופן סטאליניזם.
ער ווערט פארעכענט פון די גרעסטע מערדער אין דער מאדערנער וועלט, אינאיינעם מיט היטלער, אונטער זיין רעזשים זענען געהרגט געווארן איבער צוואנציג מיליאן מענטשן.
ביז 1937 האט ער שוין געהאט פיר דאטשעס, איינער נישט ווייט פון סאטשי.
סטאלין האט אינוואדירט פוילן אום 18טן סעפטעמבער 1939. דערנאך, ביי דער צווייטער וועלט־מלחמה, האט ער געמאלדן נייטראלקייט, אבער האט אונטערגעחתמ׳עט א שלום־אָפמאַך מיט אדאלף היטלער, פירער פון נאצי דייטשלאנד. ווען דייטשלאנד האט אינוואדירט דעם סאוועטן־פארבאנד האט סטאלין געפירט א בלוטיקע קריג. נאך דער מלחמה האט סטאלין גענומען קאנטראל פון גאנץ מזרח-אייראפע, איינשליסנדיג דעם מזרח טייל פון דייטשלאנד, וואו ער האט אויפגעשטעלט א רייע מארקסיט־לעניניסטישע איין־פארטיי שטאַטן. אזוי האט ער למעשה געהערשט איבער גאנץ מזרח־אייראפע און האט געמאכט דעם סאוועטן־פארבאנד פאר א סופערמאכט.
נאמען
סטאלין איז געבוירן געווארן יאסעב בעסאַריאניס דזשע יוגהאַשווילי אדער יאסיף דזשוגהאַשווילי. ער האט אנגעהויבן ניצן דעם נאמען "סטאַלין" אין 1912.
יונגע יארן
יאסעב וויסאריאנאוויטש סטאלין איז געבוירן געווארן אין א קליין הויז פון איין שטוב אין גארי, גרוזיע. זיין פאטער האט געארבעט מאכן אום פאררעכטן שיך. זיין פאטער איז אפֿט געווען שיכור און פלעג פאַטשן זיין ווייב און זיין זון, ביז ער איז געשטארבן אין א געראנגל אין 1890. ווען יאסעב איז געווען יונג האט ער געכאפט פאקן. דאס האט אים איבערגעלאזט מיט שראַמען אויפֿן פָנים. שפעטער האט ער געהייסן ״פֿארבעסערן״ אלע פֿאטאגראַפֿיעס זיינע צו באהאלטן די שראמען. זיין לינקער ארעם איז געווען קערצער פון דעם רעכטן ארעם צוליב אן אקצידענט ווען א פֿאַעטאן האט אים געשטויסן. אין 1888 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער גארי קירכע־שולע, וואו ער איז געווען א געלונגערנער סטודענט. אין אויגוסט 1894 איז סטאלין געווארן א סטודענט אין דעם גלחים סעמינאר אין טיפֿליס (היינט טביליסי). ער איז ווייטער געווען א גוטער סטודענט, אבער ווען ער איז געווארן עלטער האט ער געהאט ווייניגער אינטערעס אין ווערן א גלח און האט געמאלדן אז ער איז אן אטעאיסט. צוזאמען מיט אנדערע חברים אין סעמינאר האט ער אנגעהויבן ליינען ביכער וואס זענען פארבאטן, כולל ״דאס קאפיטאל״ פון קארל מארקס. אין 1898 איז ער געווארן א מיטגליד אין דער מארקסיטישער גרופע מעזאם דאסי (״דריטע גרופע״), א גרוזינישע מארקסיסטישע גרופע. אין אפריל 1899 האט ער פארלאזט דעם סעמינאר אויף אייביג.
רעוואלוציאנער
נאך ווען ער האט פארלאזט דעם סעמינאר אין 1899 האט ער באקומען א שטעלע ביים טיפֿליס פיזיק־אינסטיטוט. ער האט זיך מיטגעטיילט מיט גרופעס וואס זענען געווען אינטערעסירט אנהייבן א רעוואלוציע כדי אראפווארפן דעם צאר און איינפירן א רעפובליקאנישער רעגירונג. די פאליציי האבן געמאכט אן אבלאַווע אויף זיין הויז 1901 ווען זיי האבן געזוכט נאך מענשטן וואס האבן אנטקעגנגעשטעלט קעגן דער רעגירונג. סטאלין איז אנטלאפן און האט זיך באהאלאטן כדי די פאליציי זאלן אים נישט קענען טרעפֿן. ער האט ארגאַניזירט א קעגן־רעגירונג פראטעסט דעם ערשטן מיי 1901, ווען 3000 מענטשן האבן געקענט די אויטאריטעטן. אין נאוועמבער 1901, האט מען אים געוויילט צום טיפֿליסער קאמיטעט פון דער רוסישער סאציאל־דעמאקראטישער ארבעבס־פארטיי (RSDLP), א מארקסיסטישע פארטיי געגרינדעט אין 1898.
עסן און לאנדווירטשאפט
סטאלין האט איינגעפירט קאלעקטיוויזאציע פון די פארמס, ד״ה די רעגירונג האט צוגענומען דאס לאנד פון די אלע אייגנטימער פון די פארמס און האט געמאכט פון זיי גרויסע פארמס וואס האבן געהערט צו דער רעגירונג. די קאמוניסטישע באאמטער האבן געהייסן די פארמערס ארבעטן אין די נייע פארמס און איבערגעבן די גארער פראדוקציע צו דער רעגירונג.
קאלעקטיוויזאציע האט נישט געטויגט. אין די יארן 1932–33 איז געווען א הונגער ווען מיליאנען מענטשן זענען געשטארבן. אזוי ווי מ׳האט נישט באצאלט די פֿארמערס גענוג געלט, און סיי ווי אלץ וואס זיי האבן געוואקסן האט די מדינה גענומען, האבן זיי נישט אריינגעלייגט קיין כוחות צו פארבעסערן זייער ארבעט. דאס בעסטע פֿארמען האט געארבעט אויף די גאר קליינע פֿארמס וואס מ׳האט געגעבן צו די פויערן צו וואקסן וואס זיי האבן אליין געווארלט; אויף די קליינע פֿארמס האט מען געלאזט די פויערים האלטן וואס איז געוואקסן דארט. אין יאר 1938 זענען די טיילן פונעם לאנד געווען 4% פון סאוועטישע פארמען. דארט אבער האט געוואקסן 20% פון די ערדפראדוקטן.
אין די יארן 1947–1946 האט פאסירט א צווייטער גרויסער הונגער אינעם ראטנפארבאנד, צוליב א טרוקעניש, פֿארעגערט דורך דער פֿארוויסטונג דורך דער צווייטער וועלט-מלחמה. דאָס תבואה־גערעטעניש אין 1946 איז געווען אינגאנצן 39.6 מיליאן טאן – קוים 40% פֿונעם געטראג אין 1940.
מאסן הינריכטונגען
כדי פטור צו ווערן פון זיינע קעגנער, וועמען ער האט אנגערופן ״שונאים פון דער ארבערטער־קלאס״, האט סטאלין איינגערפירט די ״גרויסע רייניקונג״. ער האט אריינגעלייגט אין טורמע מער ווי א מיליאן מענטשן, און נישט ווייניגער ווי 700,000 האט מען הינריכטעט צווישן די יארן 1934 און 1939.
צווישן די וואס מען האט הינריכטעט זענען געווען מערסטע פון די גענעראלן אין דער רויטער ארמיי, וואס סטאלין האט געהאלטן זיי פאר א סטראשונג קיין זיין הערשאפט. דאס האט שטארק אפגעשוואכט די מיליטער אין די ערשטע מאנאטן פון דער ווערמאכט׳ס אפֿענסיוו קעגן דעם ראטנפארבאנד אין 1941.
צווייטע וועלט־מלחמה
לינקס|קליין|1941 מלחמה פראפאגאנדע פארטרעט פון סטאַלין סטאַלין האט קאאפערירט צוזאמען מיטן דייטשן נאַצי פֿירער אדאלף היטלער. זיי האבן אונטערגעשריבן א קעגנאַנאַנדיגן נישט־אַגרעסיווירן פאַקט. היטלער אבער איז געווען א געפֿערליכער שונא פון קאמוניזם. ווען ער האט שוין אינוואַדירט און נייטראַליזירט פֿראַנקרייך, האט דייטשלאַנד אַטאַקירט דעם ראַטנפֿאַרבאַנד. נאך דער אפעראציע בארבאראסא אינוואַזיע, האט דער ראַטנפֿאַרבאַנד אנגעהויבן אַרבעטען מיט די מערבדיקע אליאירן כדי צו באַזיגן דייטשלאנד. ענדלעך איז דייטשלאנד אונטערגעגאנגען, אבער דער ראַטנפֿאַרבאַנד האט פֿארלוירן מער מענטשן ווי נארוועלכן אנדערן לאנד במשך דער מלחמה.,
נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה האט די סאוועטן־ארמיי אקופירט פֿיל לענדער אין אייראפע, ווי פוילן, טשעכאסלאוואקיי, אונגארן און טייל פון דייטשלאנד. זיי האבן ארויפֿגעלייגט מארקסיזם־לעניניזם אויף די דאזיגע לענדער, גאנץ קעגן די אויסדריקלעכן וואונטשן פון די אמעריקאנער און בריטישע רעגירונגען, און טראץ זייערע פראטעסטן.
ביז זיין לעצטן טאָג האט סטאלין פֿארטגעזעצט הערשן איבערן ראַטנפֿאַרבאַנד. ער האט מיליטאריזירט רוסלאנד, פֿאקוסירנדיק דעם לאנד׳ס צייט און ענערגיע צו וואַפֿן, פֿאַרמיטלען און די באַוואַפֿנטע קראַפֿטן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:רוסישע פאליטיקער קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער קאַטעגאָריע:ראטנפארבאנד קאַטעגאָריע:קאמוניסטן קאַטעגאָריע:דיקטאטארן
שלא עשני גוי (אלבאם)
שלא עשני גוי איז די 15טע קאסעטע פון דעם באקאנטן זינגער יום טוב עהרליך, אין דער סעריע יידיש נחת.
די ניגונים פון ר' יום טוב עהרליך זענען מיט א געוואלד'דיגן געשמאק, ער האט געהאט א גרויסן אויסטערלישן כח און אראפלייגן א מעשה מיט א ניגון און מיט גראמען, וואס אזעלכע כוחות זעהט מען נישט כמעט אין די יידישע גאס, יעדעס ניגון וואס ער זינגט אויף זיינע טייפס איז א אוצר, פיל מיט אינהאלט, און מיט דער ריכטיגער כח פון ניגון ברענגט ער ארויס דער אינעווייניגסטען כח הנפש אויף דער אויבערפלאך. און אין דער זעלבער צייט פארמאגט ער א באזונעדערע חוש פון הומאר, און גאר זיסע געשמאקע ווערטליך, זיינע טעיפס און ניגונים זענען נישט ליינגווייליג, נאר פארקערט מען קען עס הערן און הערן און נישט ווערן מיד, זיינע טייפ'ס הייבן אויף דער מענטש, עס איז א קונץ שטיק אין די ניגונים וועלט.
די לידער אינעם אלבאם: א מעשה פון די צייטן פון קאמוניזעם, ווי אזוי אידן האבן זיך מוסר נפש געווען אין די שטאט סאמארקאנד, די רעגירונג האט ספעציעל ארויס געשיקט פאליציי היטן מען זאל נישט באקן מצות פאר פסח, אבער די אידן האבן יא אויף א אויפן געבאקן מצות. צום סוף האט זיך ארויסגעשטעלט אז דער הויפט נאטשאלניק וואס איז באויפטראגט געווען צו היטן, זיין פרוי איז גאר געווען א אידישע און האט אויך געקויפט מצות פאר פסח פון דעם אויבן. וויאזוי די אידן געזעגענען זיך פון די סאוויטישע לענדער ווען זיי קומען ארויס אויף דער פריי. מיט צער און פאדרוס פארציילן זיי די אמאליגע גוטע יאהרן אין רוסלאנד, און די גרויסע פיין און צער אונטערן קאמוניסטישן יאך.
-
א מעשה פון תנא דבי אליהו א שר איז געקומען פאר רבינו און האט געברענגט א ראיה אז אידן זענען ערגער ווי די גוים, א תלמיד פון רבינו הק' האט איהם אפגעענטפערט מיט א ריכטיגע ענטפטער. די גרויסע ניסים וואס וועט געשהן ווען משיח וועט קומען, ער רעכענט אויס אלעס וואס די טאטעס פון כלל ישראל האבן געהאלפן אידן אין אלע דורות די זעלבע ישועות וועלן זיי העלפן די אידן ווען משיח וועט קומען, משה רבינו קעגן עמלק, יהושע וועט ווייטער שטעלן די זוהן, דניאל פון לייבן קריג, און חנניה מישאל ועזריה פון פייער, די אלע ניסים וועט זיך איבער'חזרן.
קענזעס
קענזעס (ענגליש: Kansas) איז איינע פון די פופציג שטאטן פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אין חלק פון צפון-מעריב וואס הייסט וועסט נארד צענטראל. זיין הויפטשטאט איז טאפעקע.
שלא עשני גוי (אלבאם)
מאכט ליצנות פון די וועלט מיט איהר טעכניק, די טעכניק, אן אנטיק,
קענזעס
אזוי ווי אנדער שטאטן אין דעם שטח פון אמעריקע, איז קענזעס א גרויסער פראדוצירער פון ווייץ און אנדערע תבואות, און פראדוצירט א פינפטל פון גאר די ווייץ וואס וואקסט אין די פאראייניקטע שטאטן. אחוץ ווייץ פראדוצירט קענזעס גרויסע קוואנטיטען פון סארגע, זומער קארטאפל און זונרויזן, אנדערע אינדוסטריעס אין קענזעס זענען אוויאציע און קאמוניקאציעס.
שלא עשני גוי (אלבאם)
ר' יום טוב עהרליך האט ארויס געגעבן די 36 קאסעטעס אונטערן נאמען יידיש נחת.
אוקראינע
אוקרײַנע, אוקראַיִנע ( "אוקראַײִנאַ") איז אַ לאַנד אין מזרח אײראָפּע. אירע אײנװאוינער באַטרעפן 47,425,336 (אין יאָר 2005). איר הױפּטשטאָט איז קיעוו; איר באַפעלקערונג איז ~ דרײַ מיליאָן מענטשן.
אוקרײַנע איז אײנע פֿון די לענדער אין מזרח אייראפע, און דאָס צווייט־גרעסטע לאנד אין אייראפע, נאָך רוסלאַנד. איר גרעניץ איז צװישן פױלן און סלאוואקיי און אונגארן פֿון אײן זײט, בעלארוס און רוסלאַנד פֿון דער צװײטער זײט, װאָס גײט ביז צו רומעניע, מאלדאווע און שװאַרצן ים.
פֿון די גרויסע באַוואוסטע וואַסערן אין אוקרײַנע זענען דער דניעפער, דער טייך בוג, און דער נעסטער.
אוקרײַנע איז אַ פֿרוכטבאַר לאַנד, באַדעקט מיט ריזיגע פעלדער און שוואַרצע סטעפּעס וואָס זענען באַוואַקסן מיט פייכטע גוטע פירות און פֿרוכט. זי איז וואויל באַקאַנט מיט איר ווייץ, קאַשע, קארן, גערשטן, קאַרטאפֿל, צוקער, און איבער אַלץ מיט אירע רייכע אויל פעלדער.
אין די צייטן פֿון קאָמוניזם האָט רוסלאַנד בא'גנב'ט דאָס גאַנצע האב און גוט'ס פֿון אוקראינע, זי האָט איר אריינגעוואָרפן אין אַ שרעקליכער אָרעמקייט, אויך האָט דער קאָמונינזם צוגעפֿירט אז די פשוט'ע פויערן אין אוקרײַנע זאלן נישט ארבעטן און זיך נישט זיך אנשטרענגען צו מאכן געלט, דאָס האָט געהאָלפן מאַכן אַ טעל פֿון גאַנץ אוקרײַנע. דעריבער האָט זי פאַרלוירן איר גלאַנץ זי איז געוואָרן אַן ארעמע צוריקגעשטאַנענע מדינה. אויך איז די כאבאר און שוחד געוואָרן דאָרט אומדערטרעגליך.
אין די לעצטע יארן זינט זי איז ארויס פונעם רוסישן שטיוול, פרובירט זי זיך צוריק צוכאפן, די עקאנאמיע ווערט בעסער, אומבאוועגלעכע גיטער גייען ארויף, און זיי פרובירן צו ווערן א מדינה פון געזעץ.
כאטש אוקרײַנע איז נישט קיין גרויסע מאכט דאך האט זי אין זיך נוקלעארע וואפן, דאס איז ווייל אין די יארן אונטער קאמוניזם האט רוסלאנד דארט געבויט נוקלעארע רעאקטערן ווייל זיי האבן געהאלטן עס וועט זיי העלפן פאר פארטיידיגונג, שפעטער ווען קאמוניזם איז צעפֿאַלן האט עס אוקרײַנע נישט געוואלט צוריקגעבן צו רוסלאנד, אנפאנג האט רוסלאנד פראטעסטירט, אבער מען האט זיך פארגליכן מיט דער הילף פון די אמעריקאנער.
זי פארמאגט עטליכע נוקלעארע רעאקטארן, דער באקאנסטער דערפון איז דער רעאקטער אין טשערנאביל. דארט איז פארגעקומען דער ריזיגער אויפרייס אין יאר תשמ"ה, דער אויפרייס האט געשדעיגט און פארפעסטעט די לופט ארום מיט שעדליכע ראדיא־אקטיווע שטראלן, עס האט געשאדט נישט בלויז פאר דעם געגנט נאר פאר גאנץ אייראפע, ביז היינט צו טאג ליידן אלע מדינות ארום פון די פארפעסטונגען, עס איז אויך נישט ערלויבט פון דער רעגירונג צו צו גיין אין דעם געגנט ארום.
די צען גרעסטע שטעט אין אוקראינע זענען קיעוו (הויפטשטאט זייט 1919), כארקעוו, אדעס, דניפראפעטראווסק, דאנעצק, זאפאריזשיע, לעמבערג, קריווי ריה, מיקאלייעווע און מאריופאל.
שפראך
די אפיציעלע שפראך פון אוקראינע איז אוקראיניש ( אוקראַיינסקאַ מאוואַ אויסגעדרוקט [ukraˈjiɲsʲkɐ ˈmɔvɐ])). אינעם 2001 צענזוס האבן 29% פון איינוואוינער אין אוקראינע געמאלדן אז זיי האלטן רוסיש פאר זייער ערשטער שפראך. רוסיש איז א ביסל ענלעך צו אוקראיניש.
היסטאריע
אינעם מיטל אלטער האבן די מזרח סלאוון אויפגעשטעלט דאס לאנד רוס, וואס האט געזיגט די כאזארן און די אלטע גרויסע בולגאריע, און אויך קעגן דער ביזאנטישער אימפעריע. ענדלעך אבער האט רוס זיך צעטיילט אין באזונדערע פרינציפאליטעטן.
אין יאר 1206 האט דזשינגיס כאן אנגעהויבן א מלחמה קעגן זיינע שכנים, און ער האט איינגענומען א גרויסן טייל פון דער אוקראינישער טעריטאריע. אין 1240 האבן זיי אטאקירט קיעוו און האבן בארויבט און פארטיליקט די שטאט. אויך קאמעניץ, לודמיר און האליטש זענען געפאלן צו די טאטערן.
ביים סוף פונעם 14טן יארהונדערט זענען די אוקראינישע טעריטאריעס געווארן צעטיילט צווישן פארשידענע לענדער. ליטע האט גענומען קיעוו, טשערניהאוו און וואהלין), פוילן האט גענומען האליטש און פאדאליע; דרום אוקראינע איז געקומען אונטער דער קרימער כאנאט און דער מזרח טייל אונטער מוסקאווי.