cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
איסר זלמן מעלצער
סלוצקער ישיבה
אום תרנ"ז (1894) האט דער סלוצקער רב, רבי יעקב דוד ווילאווסקי (דער רידב"ז), געבעטן דעם אלטער פון סלאבאדקע צו העלפֿן אים גרינדן א ישיבה אויפן דרך פון מוסר. דער אלטער האט געשיקט רבי איסר זלמן קיין סלוצק פאר דעם צוועק מיט א חבורה פון 14 תלמידים. נאכדעם וואס דער רידב"ז האט זיך געצויגן אין אמעריקע (און דערנאך אין ארץ ישראל), האט מען באשטימט רבי איסר זלמן דער סלוצקער רב אין תרס"ג; ער האט געדינט אין דעם רבנות צוואנציג יאר, ביז תרפ"ג.
די סאוועטן רעגירונג האט אים גערודפט צוליב זיין ארבעט פאר תורה און יידישקייט, ביז אין תרפ"א איז די ישיבה אנטלאפן פון סלוצק אינמיטן דער נאכט אונטער זיין איידעם רבי אהרן קאטלער ביז זיי זענען געקומען קיין קלעצק, וואס איז דעמאלסט געווען אין פוילן. חודש אדר תרפ"א האט מען באפרייט הרב מעלצער און ער איז אריבער צוריק צו דער ישיבה.
אלול תרפ"ג האט הרב מעלצער געטראפן די גדולי ישראל ביי דער כנסיה גדולה אין ווין, און זיי האבן אים געזאגט אז ער זאל זיך באזעצן אין ירושלים. ווינטער תרפ"ד האט רבי אהרן קאטלער איבערגענומען ווי ראש ישיבה און הרב מעלצער איז געפארן קיין ירושלים.
אין ארץ ישראל
ווען הרב מעלצער איז אנגעקומען אין ארץ ישראל סוף חודש טבת תרפ"ה 1925 האט מען אים באשטימט ראש ישיבה פון דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים, אן אמט וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג. אין ירושלים האט ער געשריבן די זיבן בענדער פון זיין ספר "אבן האזל", באזירט אויף זיינע שיעורים אין עץ חיים. אויך האט ער ארויסגעגעבן הגהות אויפן חידושי הרמב"ן אויף ש"ס.
הרב מעלצער איז נפטר געווארן י' כסלו ה'תשי"ד, און מען האט אים באערדיקט אין הר המנוחות.
זיין ארבעט פארן ציבור
ער האט זיך באטייליקט אין אגודת ישראל גלייך ווען זי איז געגרינדעט געווארן. ער איז געווען אין אלע דריי כנסיות גדולות און אין זיינע שפעטערע יארן איז ער געווארן פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה. אויך האט ער געגרינדעט די "וועד הישיבות" אין ווילנע, צוזאמען מיטן "חפץ חיים" און רבי חיים עוזר גראדזענסקי.
רעפערענצן
קאטעגאריע:ראשי ישיבות קאטעגאריע: ליטווישע רבנים קאטעגאריע:רבנים אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
סאן דיעגא
סאַן דיעגא איז א הויפט שטאט אין דעם אמעריקאנישן שטאַט קאליפארניע, אויפן בארטן פונעם פאציפישן אקעאן, 190 ק"מ דרום פון לאס אנדזשעלעס, און לעבן דעם גרענעץ מיט מעקסיקא. סאן דיעגא איז די אכטסטע גרעסטע שטאט אין די פאראייניקטע שטאטן און די צוויטע גרעסטע שטאט אין קאליפארניע.
יידישקייט
אין סאן דיעגא וואוינען 90,000 יידן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן קאַטעגאָריע:קאליפארניע
קלאפהאם נארד אונטערגרונט סטאנציע
קלאַפהאַם נארד איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין קלאַפהאַם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע. די סטאנציע געפינט ביים צפון עק פון קלאפהאם היי סטריט, 100 מעטער ווייט פון קלאפהאם היי סטריט באן סטאנציע.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
היסטאריע
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 3טן יוני 1900 מיטן נאמען קלאפהאם ראד אויף דער פארלענגערונג פון דער סיטי און דרום לאנדאנער באן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
זון (משפחה)
א זון איז א קינד וואס איז א זכר.
אין טייל קולטורן איז א זון א מער געזוואונטשט קינד ווי א טאכטער.
ירושה
לויט דער תורה, ווען איינער איז נפטר און לאזט איבער א זון אדער זין, באקומען זיי די גאנצע ירושה, און די טעכטער גארנישט. חז"ל האבן אבער מתקן געווען איבערלאזן א טייל פון דער ירושה פאר די טעכטער וואס זענען נאך נישט געהייראט.
טאמער דער עלטסער זון איז א בכור צו זיין פאטער, באקומעט ער צוויי טיילן פון דער ירושה קעגן זיינע ברידער.
שואדית
שואדית (ענגליש: Shuadit אדער Judæo-Provençal) איז א אונטערגעגאנגענע יודישע שפראך וואס די יודן אין פראוואנס און דרום פראנקרייך האבן געניצט פונעם עלפטן יאהר-הונדערט און ווייטער.
צוליבן פארטרייבן די יודן פון דארט אין 1501 און דערנאך מיט די פראנצויזישע רעוואלוציע ביי די ענדע פונעם אכצנטן יאהר-הונדערט האט די שפראך אנגעהויבן אונטערגיין און דער לעצטער וואס איז באוואוסט צו נוצן די שפראך איז געוועהן ארמאנד לונעל וועלכער איז געשטארבן אין 1977. ער האט עס געלעהרנט פון זיינע אור-עלטערן און פלעהגט זינגען אין די שפראך.
סארטן
עס איז פארהאן צוויי סארטן, די וואס מען האט גענוצט ביים דאווענען און לעהרנען פאר ליטעראטור און פאעמס און די טאג-טעהגליכע גערעדטע. ביידע זענען געשריבן געווארן מיט העברעאישע בוכשטאבן.
די שפראך אנטהאלט ווערטער פון אלט-פראנצויזיש, פראווענסאל, גריכיש, לשון קודש, אראמיש, שפאניש און לאטיין. עס איז פארבליבן א סידור און מגילת אסתר פארטייטשט אין דעי שפראך, אזוי אויך פילע לידער פאר פורים און אנדערע פרייליכע געלעהגנהייטן.
פון די אינטרעסאנטע זאכן אין די שפראך איז די פארטוישטע אויתיות, צב"ש צדי"ק וא"ו און תי"ו איז געזאגט געווארן ווי א פ"א, א חי"ת ווי א רי"ש און נאך.
פוטבאל
קליין|פוטבאל פֿוטבאָל אדער פֿוסבאַל (אויך גערופן אסאסיאַציע פוטבאָל אדער מיטן צונאמען "די וועלט שפּיל" אדער "די שיינע שפּיל") איז אַ ספארט געשפילט צווישן צוויי מאנשאפטן פון עלף שפילער מיט אַ קייליכדיקן באַל. די שפּיל ווערט געשפילט אויף אַ גראדעקיקן פעלד מיט אַ ציל טויער אין יעדער עק. די ציל פון דער שפּיל איז צו ערייכן פונקטן דורכן אריינשטויסן די באל אין דער אפאזיציע׳ס ציל טויער.
יעדע מאנשאפט פון עלף שפילער איז איינגעטיילט אין פיר גרופעס, איינער וואס איז דער ציל טויער שומר און א גרופע פון באשיצער וואס באשיצן די ציל טויער, און א גרופע פון אטאקירער וואס צילן אריינצושטויסן דעם באל אין דער אפאזיציע׳ס ציל טויער און א גרופע פון מיטל־פעלד שפילער וואס פירן אריבער דעם באל פון די באשיצער צו די אטאקירער.
דער איינציגסטער וואס מעג אנרירן דעם באל מיט די הענט איז נאר דער שומר און אויכעט נאר אין זיין שטח; אלע אנדערע שפילער קענען נאר שטויסן מיט די פיס אדער מיטן קאפ.
פוטבאל ווערט געשפילט דורך 250 מיליאָן שפילער אין איבער 200 לענדער און אפהענגיקייטן, מאכנדיג דעם ספארט דער וועלטס מערסט פאפולערער ספארט.
פוטבאל און די פאראייניקטע שטאטן
די העכסטע פראפעסיאנאלע פוטבאל ליגע אין די פאראייניגטע שטאטן איז עם על עס (MLS) וואס איז די ראשי תיבות פון ״מעיזשער ליגע סאקער״. די ליגע האט אנגעהויבן שפּילן אין 1996 מיט 10 מאנשאפטן, און איז געוואקסן צו 29 מאנשאפטן (26 אין די פאראייניגטע שטאטן און 3 אין קאַנאַדע). די עם על עס סעזאָן גייט פון מערץ ביז דעצעמבער.
*
פאליציי אויטא
קליין|250px|אן [[ישראל פאליציי אויטא]] א פאליציי אויטא אדער פאליציי קאר איז א פארמיטל וואס ווערט באנוצט דורך פאליציי. ער ווערט באנוצט צו העלפן מיט זייערע פונקציעס אין פּאַטראָלירן און צו רעאַגירן צו אינצידענטן. טיפישע נוצן פאר פאליציי אויטאס זענען טראנספארט פאר פאליציאנטן אנקומען שנעל צום אינצידענט ארט. פאליציי אויטאס ווערן אויך באניצט צו פירן פֿאַרדעכטיקע מענטשן, אדער צו פּאַטראָלירן א דיסטריקט. געוויינטלעך זענען פאליציי אויטאס באַצייכנט פאר אידענטיפֿיקאַציע. עטלעכע פאליציי אויטאס זענען צוגעפּאַסט פאר באַזונדערע פונקציעס אזוי ווי באַוועגונגס וועלטיקונג, צו פירן פאליציי הינט, אדער פאר באָמבע עלימינאַציע.
וועבלינקען
קאטעגאריע:פארמיטלען קאטעגאריע:פאליציי
קאלקולוס
קאַלקולוס (פון לאטיין calculus, פשוטער טייטש "קליין שטיינדל מיט וואס מען ציילט") איז די מאטעמאטישע שטודיע פון ענדערונג, גענוי ווי געאמעטריע איז די שטודיע פון פֿארעם און אלגעברע איז די שטודיע פון אפעראציעס און זייערע אנווענדונג צו לייזן גלייכונגען. ער האט צוויי הויפט צווייגן, דיפערענציאל-קאלקולוס (וואס באהאנדלט פארענדערונגען פון פונקציעס און משופעדיקייטן פון קרומעס), און אינעטגראל-קאלקולוס (וואס באהאנדלט אנקלייבן זיך פון קוואנטיטעטן און די שטחים אונטער און צווישן קרומעס). די צוויי צווייגן האבן א שייכות מיט אנאנד דורך דעם פונדאמענטאלן טעארעם פון קאלקולוס. ביידע צווייגן ניצן די פונדאמענטאלע באגריפן פון צונויפקום פון אומענדלעכע רייען און אומענדלעכע סעריעס צו א גוט-דעפינירטן גרענעץ.
יפו גאס (ירושלים)
ממוזער|250px|טראמוויי שינעס אויף יפו גאס, [[תשע"א 2011]] ממוזער|250px| כלל געביידע און טראמוויי אויף יפו גאס די יפו גאס איז א הויפט גאס, פון די עלטסטע און לענגסטע גאסן אין מערב ירושלים, וואס ציעט פון דעם טויער פון ירושלים אלטשטאט ביי יפו טויער ביזן אריינגאנג צו דער שטאט אין רוממה.
קאלקולוס
אין אלגעמיין איז מאדערנער קאלקולוס גערעכנט צו האבן געווען אנטוויקלט אינעם 17טן יארהונדערט דורך אייזיק ניוטאן און גאטפריד לייבניץ. היינט האט קאלקולוס פארשפרייטע באניצן אין וויסנשאפט, אינזשעניריע און עקאנאמיק און קען לייזן פילע פראבלעמען וואס עלעמענטארע אלגעברע קען נישט.
יפו גאס (ירושלים)
די ירושלימע שטאטראט, די האנדלסצענטער בן יהודה גאס און קעניג דזשארדזש, דער אלטער באוואוסטער מחנה יהודה מארק, די צענטראלע אויטאבאס סטאנציע און די נייע שנעלע באן קיין תל אביב, וואס איר סטאנציע געפינט זיך אויף דער יפו גאס, פארשידענע רעגירונגס געביידעס, בענק, פאסט, ווי אויך האטעלן, נאכט לאקאלן, שענק אא"וו.
קאלקולוס
לינקס|קליין|275x275פיקס|[[אייזיק ניוטאן האט אנטוויקלט די באניץ פון קאלקולוס אין זיינע געזעצן פון באוועגן און גראוויטאציע.]]
היסטאריע
מאדערנער קאלקולוס איז געווארן אנטוויקלט אינעם 17טן יארהונדערט דורך אייזיק ניוטאן און גאטפריד לייבניץ. אבער עלעמענטן דערפון האבן זיך שוין באוויזן אין אוראלטער אינדיע, גריכנלאנד, מיטל-אלטער אייראפע און דעם מיטל מזרח.
ביישפיל
דער דעריוואטיוו פון א פונקציע (f(x אין דער פארעם cxn איז ncxn-1. צום ביישפיל די דיפערענציאל פון דער פונקציע x2 איז 2x. דא וואלט מען שרייבן:
f(x) = x2
f'(x) = 2x
f '' (x) = 2
ווייל x איז גלייך צו x1 און ווייל x0 איז גלייך צו 1.
ווייל 0x איז גלייך צו 0.
אין דעם דאזיגן ביישפיל איז די c קענצאל (ענגליש: "coefficient", דײַטש: "Kennzahl") גלייך צו 1.
f(x) = 3x2 - 5
f'(x) = 6x
דאס עלעמענט 5 איז א פעסטע גרייס (ענגליש: "constant", דײַטש: "feste Größe"/"feste Grösse") און וועט 0 נאך דער דיפערענצירונג פון דער פונקציע פון x.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
יפו טויער
קליין|300px|דער יפו טויער היינט דער יפו טויער איז איינער פון די טויערן פון דער אלטשאט ירושלים. ער געפינט זיך אינעם מערב מויער פון דער אלטשטאט. פון דעם טויער הייבט אן די יפו גאס, וואס פירט קיין יפו.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:ירושלים
זאל זיין געלעבט
זאל זיין געלעבט איז א היימיש יידיש ביכל, דאס ערשטע אפציעלע ביכל, וואס איז ערשינען דורך מנשה לוסטיג, וואס איז באקאנט אלץ א טאלאנטפולער שרייבער און אקטיאר. קליין
זייענדיג גאר א טיפע בעל מחשבה, טוהט ער ארויסהייבן סעסעטיווע שטריכן פון דאס מענטשהייט געפירעכטס, וואס איז צומאל גורם צום שמייכלען און אלגעמיין אין שטארקע הנאה פונעם אוטענטישקייט פונעם געשריבענעם ווארט.
לעולם איז מנשה א בן בית אינעם עולם המחשבה, געווענליך פלעגט ער פארצייכענען זיינע השגות אין מעמוארן - ווי אט אין די שורות וואס געפונען אינעם דאזיגע ביכל פארמאט, אבער וויבאלד דאס היינטיגע וועלט אנשויאונג איז מער צו קוקן און הערן, ווידעאוס און בילדער, האט מנשה געשאנקן דעם הנאה וועלט, א רייע פון קליפס און בילדער צום פארגעניגען און צום לאכן, אויף וואס ער איז בעיקר דערויף באקאנט אלוועלטליך.
טראצדעם, טענה'ט מנשה, אז עס איז עהם מער א הנאה צו פראדוצירן שרייבעריי, איידער ווי אנדערע אינטערהאלטונג אקטן.
אינהאלט
אינעם דאזיגע ביכל, איז איינגעהילט עטליכע פרקים אין פארשידענע טעמעס, סיי פון די יאר סעזאנען און סיי פון ספעציעלע זמנים אינעם יאר. א ספעציעלע מקום פארנעמט די ביכל איבער געזונטהייט, וועגן מענטשהייט געפירעכטס בכיסו ובכוסו.
צו די זייט, עטליכע ערנסטע מאמרים, אין א צייט פון דערהויבנקייט, וואס געבט נישט ווייניג געפיל און התרגשות.
קאטעגאריע:יידישע ביכער קאטעגאריע:מנשה לוסטיג קאטעגאריע:הומאר קאַטעגאָריע:יידיש-שפראכיגע ביכער
בוסק
בוסק (אוקראיניש: Буськ; ) איז א שטאט אין בוסקער ראיאן, לעמבערגער גובערניע, אין מערב אוקראינע, און איז איינע פון די אוראלטע שטעט אין אוקראינע. די שטאט ליגט אויפן טייך בוג.
היסטאריע
אינעם 14טן יארהונדערט האט מען ווידער געבויט די שטאט פונדאסניי, און אינעם 15טן יארהונדערט איז בוסק געווארן איינע פון די ערשטע שטעט אין מזרח גאליציע צו באקומען מאגדעבורג רעכטן. אין יאר רס"ב האט מען געבויט די ערשטע שול אין בוסק.
די שטאט האט געליטן ביים כמעלניצקי אויפשטאנד אינעם 17טן יארהונדערט, אבער שפעטער איז איר עקאנאמיע ווידערגעוואקסן, ספעציעל אין קליידונג און עסן.
אינעם 19טן יארהונדערט איז בוסק געווארן א טייל פון דער עסטרייכער אימפעריע, שפעטער די עסטרייך אונגארישע אימפעריע. נאך דער ערשטער וועלט מלחמה איז בוסק געווען פאר א קורצער צייט א טייל פון דער פאלקסרעפובליק פון מערב אוקראינע אבער זי איז שפעטער אריבער צו פוילן.
יולי 1941 האבן די דייטשן איינגענומען בוסק ביי דער בארבאראסא אקציע; יולי 1944 האט די רויטע ארמיי איינגענומען די שטאט. נאך דער צווייטער וועלט מלחמה איז בוסק געוואן אינעם שטח פון סאוועטישער אוקראינע.
יידן און יידישקייט
די ערשטע שול אין בוסק האט מען געבויט אין 1502.
אין די תר"צ יארן האבן געוואוינט אין בוסק מער ווי 1,500 יידן. ווען בוסק איז איינגענומען געווארן דורך דער ווערמאכט אין יולי 1941 זענען 28 פירער פון דער יידישער קהילה דערמארדעט געווארן דורך די דייטשן און זייערע אוקראינישע העלפער. אין אן אקציע יום כיפור תש"ג האט מען דערמארדעט אינדרויסן פון דער שטאט 700 יידן. נאך דער אקציע האט מען אויפגעשטעלט אין בוסק א געטא.
מיי 1943 האט מען געפירט 300 ארבעטער פון בוסק צום יאנאווסקע ארבעטס לאגער, וואו מ'האט זיי געהרגעט. די אנדערע מענער פון דער געטא האט מען אריבערגעפירט אין יאנאווסקע, און די פרויען און קינדער האט מען געהרגעט.
צווילינג שטעט
בוסק האט א צווילינג שטאט:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
וואליד זשומבלאט
וואליד זשומבלאט (געבוירן דעם 7טן אויגוסט 1949) אין לבנון, איז א פאליטישע פירער פון די דרוזן, זיין אפשטאם איז פון די קורדן, קאמיל זיין טאטע, האט געגרינדעט די "סאציאליסטישע פראגרעסיווע פארטיי", וואס איז אריענטירט אלס א דרוזישע פארטיי.
זיין פאטער איז קאמיל זשומבלאט. ווילאנג וואלידס טאטע האט געלעבט, איז וואליד געווען באוואוסט אלס א יוגענטליכער וואס האט ליב צו פארברענגען, מיט יוגענטליכע שפילערייען און הולטעווען, ער האט געלערנט אינעם אמעריקאנער אוניווערסיטעט אין ביירוט, און אין פראנקרייך. אויך האט ער געהייראט א פרוי פון יארדאניע, נישט פון דער דרוזישער רעליגיע.
קאמיל איז אומגעברענגט געווארן, דורך סיריע, אין מערץ 1977, דורכאויס דעם לבנון ברודער קריג. כאפעז על אסאד, דער פרעזידענט פון סיריע, האט געלאדענט וואליד קיין דמשק, וואו ער האט אים געסטראשעט, אז אויב וועט ער גיין קעגן סיריעס ווילן, וועט ער ענדיגן ווי זיין פאטער. וואליד האט זיך פארנומען אינדעראנהייב, צו באפעסטיגן זיין פאזיציע צווישן די דרוזן, און פארשטערקערן די מיליציע זיינע, מיט סירישער הילף, און סאוועטישע וואפן.
דורכאויס דעם ברודער קריג, רעכנדיג זיך מיט די לינקע. האט ער זיך ארומגעשלאגן מיט די מאראנען, ווי אויפן דרום טייל פונעם לבנון בארג, האבן די דרוזן פארטריבן הונדערטער טויזנטער קריסטן, פון זייערע היימען. ער האט עטליכע מאל געטוישט זיינע אליאירטע.
אין 1989, האט ער אונטערגעשריבן די טייף אפמאך, וואס האט געברענגט צו אן ענדע צו דער פופצן יעריקער בלוטבאד אין לבנון, און האט געשטיצט דעם ווידער אויפבוי, פון דער צווייטער לעבאנעזער רעפובליק.
ער ווערט פארעכנט פאר די הויפט פירער אין דעם טענענבוים איבערקערניש, וואס האט פארשיקט די סירישע פון לבנון, צוזאמען מיט אנדערע קריסטליכע, און סונישע פארטייען.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, האט ער זיך אויסגעדרוקט קעגן כעזבאלא, זאגנדיק אז זיי האבן געברענגט אן אומגליק, און א חורבן אויף לבנון, פאר א נארישע אוואנטוריסטישע אקציע. אין 2008 אבער האט וואליד זיך געטראפן מיט נאסאראלא, און אין די וואלן פון 2009, זענען זיי געלאפן צוזאמען.
קאטעגאריע:לעבאנעזער פאליטיקער
קלאפהאם קאמאן אונטערגרונט סטאנציע
קלאַפהאַם קאמאן איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין קלאַפהאַם, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 2.
היסטאריע
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 3טן יוני 1900 אויף דער פארלענגערונג פון דער סיטי און דרום לאנדאנער באן, ווי איר נייע דרום סוף־סטאנציע. זי איז געווארן א דורך־סטאנציע ווען מען האט געענפט די מארדן פארלענגערונג אין 1926.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
הצלה - 2012
הצלה - 2012 איז א ווידעא פראדוצירט דורך וויליאמסבורג הצלה וואו עס ווערט געזען א לענגערע קאמישע געשיכטע פון עמיצן וואס האט געוואלט ווערן א הצלה מיטגליד.
שפילער
די אקטיארן וואס שפילן דערויף:
וועבלינקען
קאטעגאריע:פילמען וועגן חסידים קאטעגאריע:יידיש-שפראך פילמען קאטעגאריע:קאמישע פילמען קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאטעגאריע:מנשה לוסטיג
ישראל פאליציי
קליין די ישראל פאליציי (העברעאיש: משטרת ישראל, אראביש: شرطة إسرائيل‎) איז די ציווילע פאליציי פון ישראל. ענלעך מיט מערסט אנדערע פאליצייס אין דער וועלט, אירע פונקציעס שליסן איין פארברעכן-מלחמה, באַוועגונגס וועלטיקונג, פּובליקום זיכערהייט, און קאנטערטעראריזם.
די ישראל פאליציי הויפטקווארטיר איז באזירט ביים רעגירונג קאָמפּלעקס אין ירושלים. ביי א נויטפאל קען די פאליציי ווערן אַלאַרעמט דורך אָנדרייען 100 פון יעדן טעלעפאן אין ישראל. זינט 2015 איז עס אויך דא א פאליציי אינפארמאציע צענטער מיטן נומער 110.
וועבלינקען
אפיציעלע וועבזייטל
*
המטה לביטחון לאומי
דער נאציאנאלער זיכערהייט ראט איז אַ גוף אויפגעשטעלט דורכן פרעמיער מיניסטער פון ישראל, בנימין נתניהו, אין מערץ 1999, אין דעם סוף פון זײַן ערשטער טערמין ווי פרעמיער מיניסטער. פאַרלייגן פון די קאָונסיל איז געווען געמאכט לויט צו די רעקאָמענדאַציע געגעבן אין די לעקציעס געלערנט פון דער יום כיפור מלחמה.
וובלינקען
קאַטעגאָריע:בית ראש הממשלה קאַטעגאָריע:ישראל
ירושלים לייכטע באנען
קליין|250px|דער טראמוויי אויף יפו גאס קליין|250px|קאנסטרוקציע פון דער רויטע ליניע אויף הערצל בולעווארד ירושלים לייכטע באנען איז א גראנדיזער פראיעקט צו פארבעסרן די טראנספארטאציע אין ירושלים, די ערשטע ליניע איז די רויטע רוטע וואס לויפט פון נווה יעקב אין צפון, ביז הר הרצל אין דרום, וואו עס געפונט זיך יד ושם, די מוזיי פארן חורבן פון יידן אין אייראפע, די רוטע איז לאנג 13 קילאמעטער, און האקט א דורך פארנומענע שאסייען אין ירושלים, וואס ברענגט צו א גרויסע פארקער, דאס וויכטיגסטע גאס אין ירושלים די יפו גאס איז אויפגעאקערט און ארבעטער לייגן שינעס פארן באן.
די באן דארף זיין פריינטליך צום געגנט, און וועט נישט פארפעסטיקן די לופט, ווי אויך וועט זי האבן די דורכגאנג ביי גאס ראגן, וואו זי וועט נישט מוזן ווארטן אויף רויטע לעקטערס, צו אפשטעלן די באן אזוי אז זי וועט לויפן און מאכן דעם גאנצן וועג און אומגעפער א האלבע שעה, א וועג וואס מיט אן אויטא האט געדויערט פריער א שעה.
די צווייטע פאזע פון פלאן לויטעט דאס פארלענגערן די גערעלסן פסגת זאב אין צפון ביז נווה יעקב, און פון דרום ביז הדסה עין כרם שפיטאל.
אין יוני 2015 האט מען באשטעטיקט בויען די גרינע ליניע, לאנג 19.6 ק״מ, וואס וועט האבן אן איבערבייט מיט דער רויטע ליניע ביי דער צענטראלער סטאנציע.
די בלויע ליניע איז א ליניע דערווייל פאר מאסן טראנספארטאציע, און אין די קומענדיקע יארן וועט איבערגעקוקט ווערן די וויכטיקייט צו עס זאל געבויט ווערן א לייכטע באן ליניע. קליין|רעכטס|250px|די מאפע ווייזט די רויטע רוטע און די בלויע רוטע קליין|250px|טראמוויי אין ככר ציון
היסטאריע
אין 1998 האט די רעגירונג פון ישראל אנגענומען החלטה נומער 3913, וואס האט אנטהאלטן א פאראגראף וועגן אויפשטעלן א טראמוויי אין ירושלים.
קליין|250px|[[דעפא (באן)|דעפא שער מזרח פון דער רויטער ליניע]] קליין|250px אין 2000 האט די ירושלים שטאטראט אנגעהויבן ווערקן צוגרייטן דאס אויפשטעלן פונעם טראמוויי אויף דער רויטע ליניע און בויען די אינפראסטרוקטור פון דער בלויער ליניע. א טייל פון די ווערק איז געווען פארברייטערן עקזיסטירנדע גאסן און גראבן א טונעל אונטער כיכר צה"ל.
דעם 13טן סעפטעמבער 2005 האט מען אנגעהויבן אויפשטעלן די סטרונעס בריק צווישן יפו גאס און שדרות הרצל. אין אנהייב דעצעמבער 2005 האט די סיטיפאס פירמע געבעטן דערלויבעניש אראפצולייגן די שינעס און אויפשטעלן אן אויפהאלטונג שטח.
קאנסטרוקציע פון דער רויטע ליניע האט מען אנגעהויבן אפריל 2006 און האט געענדיגט אין 2011. די ליניע האט 23 סטאנציעס אויף נייע צווילינג-גערעלסן לאנג 13.8 ק"מ. די ליניע וועט זיין פון פסגת זאב אין צפון מזרח, דרום לענגאויס שאסיי 1 ביז יפו גאס. ווייטער וועט זי גיין לענגאויס דער יפו גאס מערבדיג ביז דער ירושלים צענטראלער בוס סטאנציע, און וועט ממשיך זיין צו דרום מערב, אריבערגייענדיג די סטרונעס בריק דורכאויס הרצל בולוואר ביזן בית הכרם געגנט, און ענדיגן לעבן בית וגן.
אום 24סטן פעברואר 2010, האט סיטיפאס, די פירמע פאראנטווארטלעך פאר דער באן, געמאכט פרואוואונגען פון פראנצויזישער בארג אויפהאלטונג צענטער, ביז נביאים גאס. די אפעראציע איז געקריינט געווארן מיט הצלחה.
פון יאנואר ביז אויגוסט 2011, זענען אנגעגאנגען כסדרדיגע פרואוואונגען פון דער סיסטעם. פרייטאג דעם 19טן אב תשע"א (19טן אויגוסט 2011) האט די רויטע ליניע אנגעהויבן אפערירן אין א פארקלענערטן ראם, ביז אין פיר חדשים וועט אנהייבן די פולע דינסט. ביי דער ערשטער פאזע [ביז אנהייב סעפטעמבער פארט מען אויף דער באן בחינם.
די סטרונעס בריק
כדי צו בויען די רויטע ליניע איז געווען נייטיק צו לייזן דעם פראבלעם פון באהעפטן די יפו גאס מיט הערצל בולוואר ביים אריינגאנג צו ירושלים. צוליב דער גרויסער פארקער אין דעם געגנט איז נישט מעגלעך אז דער טראמוויי זאל גיין דורך די גאסן אין דעם ארט, און אויך צו בויען די טראמוויי אונטער די גאסן וואלט געשטערט די פארקער אין אן אומאפגענומענען אופן. צום סוף, טראץ דער געגנשאפט פון די לאקאלע איינוואוינער, האט מען באשלאסן אז דער טראמוויי וועט אריבערגיין א בריק. די בריק האט געפלאנעוועט דעם שפאנישן ארכיטעקט סאנטיאגא קאלטראווא אלס די סטרונעס בריק. אינמיטן דער בריק איז א זייל פון שטאל הויך 130 מעטער, פון וואס ציען זיך 66 סטרונעס וואס האלטן אויף די בריק. די בריק האט א באדעקטן שטעג פאר פוסגייער. די סטרוקטור איז כולל א בריק פאר פוסגייער, מיט א גלעזערנער וואנט.
אין אפריל 2007 האט מען געלייגט דעם ערשטן טייל פון דער בריק. דעם 25סטן יוני 2008 האט מען געווידמעט די בריק פאר פוסגייער. אנהייב אפריל 2009 האט מען געענדיגט די ארבעט פון בויען די בריק און מען האט זי איבערגעגעבן צו דער סיטיפאס פירמע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ירושלים קאַטעגאָריע:באן טראנספארט
זחא יאר
א זחא יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט זחא הייבט אן שבת (ז, דער זיבעטער טאג פון דער וואך), איז "חסר" (ח) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 29 טעג, און פסח געפאלט זונטיק (א). א יאר פון סארט זחא איז א פשוט יאר (נישט קיין עיבור יאר) און איז לאנג 353 טעג, מיט 51 שבתים.
יאהאנעס בראהמס
יאהאַנעס בראַהמס (האמבורג, 7טן מיי 1833 - ווין, 3טן אפריל 1897) איז געווען א בארימטער דייטשער קאמפאזיטאר. אין אנהייב איז ער געווען א פיאניסט. ער האט געשריבן פיר סימפאניעס, פיר קאנשערטאס, און נאך. זיין וויגליד איז ברייט באקאנט.
זחא יאר
א זחא יאר איז איינע פון די זעלטענע סארט יארן, און פאסירט אין 4.33% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א זחא יאר אין ה'תשס"א, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"א.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישער לוח
יאהאנעס בראהמס
לעבנסגעשיכטע
בראהמסנס פאטער האט געשפילט דעם קאנטראבאס אינעם האמבורג שטאָט ארקעסטער. בראהמס האט געלערנט שפילן די פיאנע ביי זיין לערער אטא קאסעל. ער איז ארומגעפארן שפילן און האט געטראפן דעם קאמפאזיטאר פראנץ ליסט.
ער ווערט פאררעכנט אלס נאכפאלגער פון בעטהאווען.
בראהמס איז געשארבן פון ראַק אין זיין לעבער.
קאַטעגאָריע:דייטשע קאמפאזיטארן
בערבעשט
קליין|מרכז| גשר בבערבעשט
בערבעשט איז א דארף אין מאראמאראש, רומעניע, 10 ק"מ דרום פון סיגעט. בערבעשט געהערט צו דער קאמונע דזשיולעשט.  אין 2002 האבן געוואוינט דארט 1,535 איינוואוינער.
אין יידישער היסטאריע
בערבעשט ווערט פאררעכנט פון די גלילות פון סיגעט, און די סיגוטער רבנים פלעגן דארט האבן די אויטאריטעט צו שטעלן רבנים און שוחטים. אין 1877 האבן געוואוינט אין בערבעשט 266 יידן, און אין 1920 זענען געווען 550.
47.85°N, 23.93333°W
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רומעניע קאַטעגאָריע:מאראמאראש קאַטעגאָריע:דערפער
מאנראו (אוואקאדאו)
היסטאריע
עס איז איינגעפלאנצט געווארן אין פלארידע ארום 1932 און האט ארויסגעגעהבן פרוכט דריי יאהר שפעהטער. אום אוגוסט 24 1937 איז ארויסגענומען געווארן א פאטענט דערויף.
וועב לינקען
קאטעגאריע:פרוכט
IMDb
קליין|לאגא דער אינטערנעץ פילם דאטעבאזע (ענגליש: Internet Movie Database, ראשי תיבות: IMDb) איז אן אינטערנעץ וויסנשאפט דאטעבאזע וועגן פילמען, טעלעוויזיע סעריעס און ווידעא שפילן און זייערע אקטיארן, רעזשיסארן, פרעמיעס, פראגאמירער און איבריגע איינצלהייטן.
וועבלינקען
קאטעגאריע:פילם מאגאזינען קאטעגאריע:וועבזייטלעך
טעד קרוז
קליין|טעד קרוז לאָגאָ פֿון קרוז פֿאַר פּרעזידענט קאמפּיין 2016|מסגרת רפאל עדוואַרד "טעד" קרוז (געבוירן דעם 22סטן דעצעמבער, 1970) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטיקער און אַדוואָקאַט, וואס דינט אלץ פאראייניקטע שטאטן סענאַטאָר פֿון טעקסעס זינט 2013.
ביאגראפיע
קרוז איז געבוירן געווארן דעם 22סטן דעצעמבער, 1970 און דעם פוטהילס שפיטאל אין קאַלגאַרי, אַלבערטאַ, קאַנאַדע, צו זיינע עלטערן עלעאַנאָר עליזאַבעט ווילסאָן און רפאל ביענווענידאָ קרוז דיאַז. קרוז׳ס מוטער איז געבוירן געווארן אין ווילמינגטאן, דעלעווער. איר אפשטאם איז דרייַ-פערטעל איריש און איין-פערטל איטאַליעניש.
קרוז האט גראדואירט פון פּרינסטאן אוניווערסיטעט, ניו זשערסי, אין 1992, און פון האַרוואַרד געזעץ שולע, מאסאטשוסעטס, אין 1995.
פאליטישע אקטיוויטעטן
קרוז איז א געוועזענער פרעזידענטליכער קאנדידאט אין די פריימעריס פון דער רעפובליקאנער פארטיי אין די וואלן פון 2016. ער האט פארלוירן די פריימעריס צו דאנאלד טראמפ וואס האט דערנאך באזיגט דעם דעמאקראטישן קאנדידאט, הילערי קלינטאן.
טראמפ האט דורכאויס די פריימעריס ארויפגעברענגט אז קרוז איז געבוירן אין קאנאדע זאגנדיג אז עס דא די וואס צווייפלען צי דאס הייסט א בירגער וואס איז בארעכטיגט צו דינען אלץ פרעזידענט.
קאַטעגאָריע:אדוואקאטן קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן סענאטארן קאַטעגאָריע:קאנאדער קאַטעגאָריע:רעפובליקאנער פרעזידענט קאנדידאטן
לייטן מידלאנד ראד באן סטאנציע
לייטן מידלאנד ראד איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, וואס געפינט זיך אין לייטן, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אום 9טן יולי 1894 מיטן נאמען לייטן. זי האט באקומען דעם היינטיקן נאמען אום 1טן מיי 1949.
לונה פארק תל אביב
לונה פארק תל אביב איז אַ פאַרווייַלונג פּאַרק קאָמפּלעקס אין תּל אביב. דער אָרט ווערט געפירט דורך דער "ישראל פאַרווייַלונג פירמע" וואָס פירט אויך סופרלאנד אין ראשון לציון און וואַסער פּאַרק "מימדיון" און די "צפארי" אין תל אביב.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראל קאַטעגאָריע:פארוויילונג
אינפראסטרוקטור
אינפֿראַסטרוקטור (אין ענגליש: Infrastructure) איז דער טערמין געניצט צו באַשרייַבן די איינריכטונגען וואָס שטיצן מאָדערן מענטש לעבן.
טיפישע סטרוקטורעלע קאמפאנענטן זענען גאסן, בריקן, באנען, וואסער-פארזארגונג, עלעקטריע-נעץ און טעלעקאמוניקאציע.
עטימאלאגיע
דאס ווארט אינפראַסטרוקטור איז אריגינעל פון פראנצויזיש, וואו ס'מיינט א באזיס אדער פונדאמענט אויף וואס א סטרוקטור האלט זיך; אינפראַ = אונטן + סטרוקטור. פון דארט האט מען עס אדאפטירט אין ענגליש אלס די "בעיסיק" סטרוקטורן וואס פעלן זיך אויס פאר א שטאט צו פונקציאנירן, ווי געביידעס, גאסן, עלעקטרי, פלאמבינג, אא"וו.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אינזשעניריע קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור
רודאלף גוסטאוו העס
רודאלף גוסטאַוו העס (ענגליש: Rudolph Gustav Hass; 5טן יוני 1892 - 24סטן אקטאבער 1952) איז דער דערפינדער פונעם פאפולערן העס אוואקאדאו וועלכער הייסט נאהך עהם. דער העס אוואקאדא איז היינט צו טאהג דער מערסט קאמערציעל געפלאנצער אוואקאדאו אין דער וועלט.
היסטאריע
עהר איז געבוירן אין מילוואקי דעם 5טן יוני 1892. אין 1923 האט עהר זיך געצויגן מיט זיין פאמיליע קיין קאליפארניע וואו עהר האט געליפערט פאסט מיט די הענט.
אין 1925, נאכן לייענען א מאגאזין ארטיקל ווי אזוי מ'קען מאכן געלט פון אוואקאדאו פלאנצן, האט עהר געקויפט א לאנד פון א אקער און א האלב מיט זיין גאנצע געלט און איינגעפלאנצט דערין אוואקאדאו ביימער - מעהרסטנס פון די פֿארטע סארט. אזוי ווי עהר האט נישט געהאט גענוג געלט צו קויפן נאך ביימער, האט עהר עס צאמגעשטעלט מיט אַן אנדער סארט האלץ וואס האט זיך שפעהטער ארויסגעשטעלט צו זיין גאהר א געשמאקער סארט פרוכט פאר עסן און האנדל.
דערנאך וואס ס'איז געוואקסן און זיין פאמיליע האט עס געגליכן, האט עהר געגעהבן דערפון צו פארזוכן פאר זיינע מיטארבעטער אין די פּאסט-אמט. זיי האבן עס אויסגעלויבט און געבעהטן צו קויפן פרוכט פון עהם. אזוי ווי עהר האט פארקויפט אלעס וואס עהר האט זיי געברעהנגט, האט די פאמיליע עס אנגעהויבן צו פארקויפן ביי א טישל אין די זייט פונעם שאסיי.
דערנאך האט עהר עס געטראהגן צו א קראם אין דעם געהגנט וואו עהר האט איבערגעלאזט עטלעכע סעמפּל'ס. עס איז זייער געפאָלן פאר די קונדן דער נייער טעם און עס האט זיך פארקויפט פאר א דאלער א שטיק, א גרויסע סומע אין יענער צייט. אין אויגוסט 1935 האט העס ארויסגענומען א פּאַטענט פאר די אויסשליסליכע רעכטן פון זיין פרוכט און אונטערגעשריבן אַן אָפּמאַך צו פלאנצן כדי עס צו פארקויפן פון וועלכע ער וועט באקומען 25 פראצענט פון די פארדיענסט.
למעשה האבן אסאך פארמער פארלעצט דעם פאטענט און געקויפט העס-ביימער פון יענעם און עס אליין פראדוציהרט אין די מאסן.
ער האט געליטן פון א הארץ אטאקע אום אויגוסט 1952 פון וועלכער ער איז געשטארבן א מאנאט דערנאך.
וועב לינקען
קאטעגאריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:ערפינדערס קאטעגאריע:מענטשן געבוירן אין 1892 קאטעגאריע:מענטשן געשטארבן אין 1952
אין סאטמאר געפאנגענשאפט
אין סאטמאר געפאנגענשאפט (ענגליש: In Satmar Custody) איז א 2013 דאקומענטארער פילם וועלכער דערציילט די געשיכטע פון די תימנער יודן וואס די סאטמארער אין ניו יארק ברענגען כדי זיי צו ראטעווען פון די ציונים. מען זאגט זיי צו מ'וועט זיי געבן פון אלעם גוטן, אבער למעשה באציט מען זיך צו זיי אן די מינדעסטע סענסיטיוויטעט און אכטונג צו זייערע אייגנארטיגע געברויכן.
די קריטיק איז בעיקר געוואנדן צו דער ארגאניזאציע וועד להצלת יהודי תימן אנגעפירט דורך יצחק חיים פריינד פון די בני יואל.
געשיכטע
דער פילם פאלגט נאך א ספּעצעפישע פאמיליע, וואו דער טאטע יחיה גרעידי דערציילט ווי מ'האט אים אוועקגענומען אלע קינדער מיטן אויסרייד אז זיי קענען זיך נישט געהעריג אפגעבן מיט זיי. אויך דערציילט ער ווי מ'לאזט זיי נישט נאכפאלגן זייער טראדיציעס אין קרית יואל און ווי מ'הייסט זיי גיין נאך געלט וואס די עסקנים נעמען כמעט אלעס פאר זיך, בלויז צען פראצענט געט מען זיי.
האדיד, א טאכטער פון גרעידי איז אראפגעפאלן האט מען באשולדיגט די עלטערן אין אביוז. די מאמע באשולדיגט א שכנה וואס האט געשאקלט דאס קינד. א דאקטער טענה'ט אבער אז די שפיטאל איז שולדיג אז זי איז אריינגעפאלן אין א קאמע. ווען דאס קינד איז געשטארבן האבן די סאטמארער פארפירט מ'זאל נישט פאלמעסן.
דער פילם ענדיגט זיך וואו די מאמע אנטלויפט קיין ישראל און האט דארט נאך א קינד. דער טאטע פאלגט אים נאך.
אין לויף פונעם פילם רעדט מען צו נאך א תימנער יוד וועלכער וואוינט אין קרית יואל, וואס זיין ווייב דערציילט וואו מ'האט איין שיינעם טאג אוועקגענומען אלע זייערע קינדער.
וועב לינקען
קאטעגאריע:ישראל פילמען קאטעגאריע:דאקומענטארע פילמען קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען קאטעגאריע:העברעאיש-שפראכיגע פילמען קאטעגאריע:יידיש-שפראך פילמען קאטעגאריע:סאטמאר קאטעגאריע:2003 פילמען קאַטעגאָריע:פילמען וועגן חסידים
שלמה רובין
ד"ר שלמה רובין אדער ראָבין (3טן אפריל 1823 - 1טן יאנואר 1910) איז געווען פון די פריעסטע פירער פון דער השכלה באוועגונג אין גאליציע, א העברעאישער שרייבער און איבערטייטשער פון פיל קלאסישע ביכער אויף עברית.
גכז יאר
א גכז יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט גכז הייבט אן דינסטיק (ג, דער דריטער טאג פון דער וואך), איז "כסדרן" (כ) דאס הייסט אז חשוון האט 29 טעג און כסלו האט 30 טעג, און פסח געפאלט שבת (ז). א יאר פון סארט גכז איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 384 טעג, מיט 55 שבתים. דאס יאר פאר א גכז יאר איז אדער א השא יאר אדער א זחא יאר.
שלמה רובין
ביאגראפיע
שלמה רובין איז געבוירן געווארן דעם דריטן אפריל, יאר 1823, אין דאלינע, גאליציע, צו חסידישע עלטערן, אייניקלעך פון רבי מתתיהו, דער מחבר פון ספר "ברכת דוד", וועלכער איז דאן געזיצן אויף רבנות שטול אין שטאט דאלינע, זייענדיג דער מנהיג פון א חסידישער עדה אידן פאר צענדליגע יארן. אין די אינגע יארן האט הרב שלמה רובין באקומען אן ערליכן טראדיציאנאלן חסידישן חינוך און זיך פאררעכנט אלס תלמיד פונעם בני יששכר, רבי צבי אלימלך שפירא פון דינאוו. ער האט שוין באקומען היתר הוראה אין גאר א אינגען עלטער, און זייענדיק בלויז 17 יאר איז ער א חתן געווארן, און געהערנדיק צו א רבנישער משפחה האט אים זיין פאמיליע ערלעדיגט א רבנות פאסטן אין דער שטאט חאדאראוו, אבער רובין האט עס צוריקגעוויזן און אנשטאט אויסגעוויילט בעסער, צו גיין שטודירן און נעמען בילדונג. כדי צוקענען אויספירן זיינע שטרעבונגען איז ער אריין אין מסחר דורכאויס די טאג שעות, און ביינאכט אוועקגעגעבן צו קענען לערנען זיינע לערנונגען. נאך פינף יאר האנדלען האט ער אנגעוואוירן זיין פארמעגן, און זיך געצויגן קיין לעמבערג.
גכז יאר
א גכז יאר פאסירט אין 5.26% פון אלע יארן, ווען דער מולד פון תשרי געפאלט צווישן יום ב' שעה 18 (12:00 מיטאג אויפן ירושלים לאקאלן זייגער) און יום ג' שעה 18 (12:00 מיטאג). לעצטנס האט פאסירט א גכז יאר אין ה'תשנ"ה, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ב.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישער לוח
שלמה רובין
ביאגראפיע
אין לעמבערג איז ער זיך געגאנגען לערנען אין שולע עטליכע שפראכן: לאטייניש, דייטש, פראנצויזיש, און איטאליעניש.
נאכוואס ער האט ער האט זיך אויסגעלערנט די שפראכן, האט ער אנגעהויבן פרואוון ציען חיונה פון דינען אלס א פריוואטער לערער אויף דייטש און עברית אין דער שטאט באלעכאוו, אבער אין ארימע אומשטענדן. ער איז איינגערוקט געווארן אין מיליטער געגן זיין ווילן, און זיך אנגעליטן דארט צוויי יאר ביז זיין באפרייאונג. פון דארט האט ער זיך געצויגן אין זשוראוונע, און געגעבן רעדעס אין דייטש און פראנצויזיש, אויך האט ער דארט געשריבן זיין ארטיקל "קורי עכביש" אין וועלכן ער רייסט ארונטער דעם חסידישן לעבנסשטייגער. ווען מ'האט אויסגעפונען אז ער האט דאס געשריבן האט די אידישע קהילה אין שטאט אפגעריסן באציאונגען מיט אים, און ער האט פארלוירן זיין מקור הפרנסה. אויס פחד פון ווייטערדיגע שאדנס און צרות וואס דער ארטיקל קען אים נאך אנשאפן, האט ער באשלאסן עס נישט צודריקן, נאר עס פארברענט אין פייער.
אבער די רדיפות פון די חסידים האבן פון דאן אן, זיך שוין נישט אפגעשטעלט, אזוי אז ער איז געצוואונגען געווען צו אנטלויפן קיין רומעניע, וואו ער האט זיך באזעצט אין שטאט גאלאץ, און געמאכט זיין פארדינסט דורכן שרייבן פאר א צייטונג אין די נאכט שעות, און אלס אדיטאר בייטאג שעות. יענע תקופה האט ער אנגעהויבן פארשפרייטן מאמרים אין דעם וואכנבלאט "המגיד".
אין 1859 האט ער פארלוירן זיין שטעלע אין גאלאץ, און געברויכט פארלאזן רומעניע. ער האט זיך אומגעקערט קיין גאליציע, און געשטעלט געווארן מטעם דער רעגירונג אנצופירן די שולע אין באלעכאוו. אויף דעם ארבעטס פאסטן האט ער געדינט א צירקע פינף יאר, ביז די רדיפות וואס ער איז אויסגעשטאנען פון די חסידים, האבן אים געצוואונגען ווידער צונעמען דעם וואנדער שטעקן אין די הענט אריין, און עוקר זיין אין איטאליע. דארט האט ער זיך מתפרנס געווען זייענדיג א פריוואטער מלמד אין א ארטיגן עושר'ס הויז, ווען אין דער זעלבער צייט, טייטשט ער איבער די ספרים פון ר' יהודה אריה די מודינא, און ר' יהודה אברבנאל.
עס איז פארריבער א צייט, און ער האט ווידער זיך געצויגן צו דער שטאט טאגאנראג און רוסלאנד, און פארדינט אלס מלמד פרטי פאר דעם זון פון 'יעקב פאליאקאוו'. נאך צוויי יאר איז ער געפארן מיט דעם יעקב קיין וויען, דארט האט ער פובליצירט זיין ספר "שפינוזה והרמב"ם", וואס אויף דעם האט ער אין 1868 באקומען א דיפלאם און טיטול "דאקטאר אין פילאסאפיע" פון געטינגען אוניווערסיטעט, און פון דאן האט ער זיך אונטערגעחתמ'ט "דאקטאר רובין". אין וויען האט ער זיך באקענט מיט פרץ סמאלענסקין, און אים צוגעזאגט צו שרייבן פאר אים ארטיקלען פאר זיין צייטונג "השחר".
ער האט געלעבט ביזן ערשטן פון יאנואר, 1910.
ער איז צו אים געבוירן געווארן צוויי זין און צוויי טעכטער, אבער ביידע זענען אים נעבעך געשטארבן בחייו.
דעות און חילוקי דעות
רובין האט געהאלטן ענליך צו אנדערע משכילים זיינער צייט, דאס די אמונה פון חז"ל איז געווען ראציאנאליש, און האט גוט געשטימט לויט דער וויסנשאפט וואס זיי האבן געקענט משיג זיין אין זייער תקופה, און איז אייגענטליך געווען דאס אייניגע וואס די גויאישע וויסנשאפטלער און פילאסאפן האבן יענע יארן משיג געווען. די שיטה האט ער מפרסם געווען און אויפגעוויזן אין אסאך פון זיינע ספרים, אין וואס ער ווייזט אויף ווי שטארק געלערנט חז"ל איז געווען אין די וועלטליכע חכמות, אזוי ווייט צוזאגן, אז אפילו שפעטערדיגע אויפדעקונגען האבן זיי שוין אויך געוואוסט. (א נקודה אויף וואס פוהלע קריגן דערויף היינט)
אין צוגאב, האט ער זייענדיג א שטארקע פארערע פון ברוך שפינאזאס פאנטעאיזם, און זיינע פילאסאפישע לערנונגען בכלל – געהאלטן אז אפילו חז"ל'ס בליק אין אמונה שטימט זייער גוט, און איז עולה בקנה אחד, מיט שפינאזאס שטעלונגען. דאס האט ער געשריבן אין עטליכע ספרים. מיט דעם האט ער זיך מתווכח געווען מיט שמואל דוד לוצאטו, שרייבנדיג א באזונדער מאמר "תשובה ניצחת", אוואו ער טענה'ט אז די ספרים פון אונזער ברודער דער גרויסער אידישער פילאסאף ברוך די שפינאזא איז געבויט ביסודו אויף די תורה און חכמה פון אונזער פאלק. 'כעדות כל חכמי ישראל והאומות". אויפ'ן תורת הקבלה האט רובין געהאלטן, דאס מ'האט איר אימפאטירט פון אינדיע קיין ארץ ישראל, דורך די מיליטערלייט פון אלכסנדר מוקדונ'ס ארמייען, אין דער תקופה פון בית שני.
די דאזיגע שטעלונגען זענען אבער אנגענומען געווארן מיט התנגדות (קענגערשאפט) סיי מצד זיינע אנדערע משכילישע חבירים און זיכער מצד די ארטאדאקסן, וואס האבן געברויזט אויף זיין דרייסט צוצושטעלן די עיקרי האמונה פון אידישקייט צו דעות וואס זענען ביי די 'ארטאדאקסן' געווען פאררעכנט ווי 'פסולע השקפות'.
רובין האט זיך געציילט פון די חברי תנועת חיבת ציון, מיוסד געווארן דורך הרב צבי הירש קאלישער, און ער האט געדינט אלס גבאי פון דער ארגאניזאציע וויילנדיג אין וויען.
רובין האט אסאך מאמרים געשריבן אין די צייטונגען, און די אויסדערוועלטע אויך געדרוקט אין ספרים. פאלגנד איז א ליסטע פון זיינע ספרים, אסאך פון זיי באשטייען בלויז פון 15 ביז 40 עמודים.
קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:חיבת ציון
הענרי דער אכטער פון ענגלאנד
הענרי דער אכטער (28סטן יוני 1491 – 28סטן יאנואר 1547) איז געווען א מלך פון ענגלאנד פון דער טיודאר דינאסטיע צווישן די יארן 1509-1547. ער איז געווען איינער פון די מערסט באאיינפלוסער הערשער אין זיינע צייטן. די הויפט רעפארמען וואס ער האט פראמאווירט זענען געווען די אפזונדערונג פונעם פויבסט, דאס גרינדן די אנגליקאנישע קירכע און פאראייניקן ענגלאנד מיט וויילס.
הענרי איז באוואוסט פאר די זעקס ווייבער וואס ער האט געהייראט—צוויי האט ער גע'גט (וואס איז געווען די אורזאך פון זיין באזונדערן פון דער קאטוילישער קירכע, וואס אנערקענט נישט קיין גט), צוויי האט ער געהייסטן הינריכטן, איינע איז געשטארבן, און די לעצטע האט אים אויסגעלעבט. דערפאר האט ער געהייראט אזוי פיל מאל ווייל ער האט שטארק געוואלט א זון וואס זאל ירשענען זיין טראן. ענדלעך האט ער געהאט אן איינציקן זון, עדווארד דער זעקסטער, וואס האט אים טאקע גע'ירשענט. נאך עדווארדס טויט האבן געקעניגט הענרי'ס צוויי טעכטער, מערי פון ענגלאנד (בלוטיקע מערי) און עליזאבעט די ערשטע. עליזאבעט האט געקעניקט לאנגע יארן און איז געווען פון די מערסטע באאיינפלוסע מאנארכן פון ענגלאנד.
יונגע יארן
הענרי איז געבוירן געווארן אין 1491, דער זון פון הענרי דער זיבעטער פון דער טיודאר דינאסטיע, וואס האט פארכאפט דעם ענגלישן טראן נאך דעם באזווארט קאמף (1485), וואס האט געשלאסן די רויזן מלחמות און ווען ריטשארד דער דריטער איז אראפגעווארפן פונעם טראן. ריטשארד דער דריטער איז געווען דער לעצטער מלך פון דעם הויז פון יארק; אז הענרי דער זיבעטער איז ארויף אויפן טראן האט אנגעהויבן די פראכטפולע תקופה פון דעם הויז פון טיודאר. הענרי'ס מוטער עליזאבעט איז געווען דאס עלטסטע קינד פונעם מלך עדווארד דער פערטער פונעם הויז פון יארק, אזוי איז הענרי געווען א דירעקט אייניקל פון די גרויסע מלכים פון ענגלאנד, פון זיין מוטערס זייט.
וועבלנינקען
קאַטעגאָריע:הויז פון טיודאר קאַטעגאָריע:ענגלישע מאנארכן
דזשעקי טשען
טשען קאָנג-סאַנג (בינע נאמען: דזשעקי טשען; ענגליש: Jackie Chan; געבוירן דעם 7טן אפריל 1954) איז אן אמעריקאנער-כינעזער פילם אקטיאר וועלכער האט געווינען צוויי גאלדן כינעזיש.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
מרים חיה סגל
מרים חיה סגל אדער סיגל (ענגלישער נאמען: Amanda Miryem-Khaye Seigel) איז יודיש שפראך זינגערין, דיכטערין און אקטריסע.
שטימע
זי האט א דינע שטימע מיט וועלכע זי גייט גאנץ הויך.
וועב לינקען
קאטעגאריע:יידישע זינגער קאטעגאריע:יידישע קאמפאזיטארן קאטעגאריע:יידישע דיכטער קאטעגאריע:יידישע אקטיארן קאטעגאריע:טעאטער אקטיארן קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
החא יאר
א החא יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט החא הייבט אן דאנערשטיק (ה, דער פינפטער טאג פון דער וואך), איז "חסר" (ח) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 29 טעג, און פסח געפאלט זונטיק (א). א יאר פון סארט החא איז אן עיבור יאר און איז לאנג 383 טעג, מיט 55 שבתים.
א החא יאר איז איינע פון די זעלטנסטע סארט יארן, און פאסירט אין בערך 3.87% פון אלע יארן (דורכשניטלעך איין מאל אין 26 יאר). לעצטנס האט פאסירט א החא יאר אין ה'תשס"ה און ה'תשס"ח, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תתי"ב.
דאלינע
קליין|הערב פון דאלינע דאלינע איז א שטאט אין איוואנא־פראנקיווסקער פראווינץ, אוקראינע (מזרח גאליציע).
געבוירן אין דאלינע
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
קאראל-ים
א סך פון די אינדזלען אין קאראל-ים געהערן צום קאראל-ים אינזלען טעריטאריע פון אויסטראליע.
צווייטע וועלט-מלחמה
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה איז דער שלאכט פונעם קאראל-ים געווען דער ערשטער עראפלאנען-שיף שלאכט צווישן די פאראייניגטע שטאטן מיט אויסטראליע קעגן יאפאן. דער שלאכט האט געדויערט פון 4טן ביזן 8טן מיי 1942. דער שלאכט איז געווען די ערשטע מפלה פאר יאפאן, און האט געשטערט יאפאן פון אינוואדירן פארט מארסבי, די הויפטשטאט פון ניי גינע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ימען קאַטעגאָריע:פאציפישער אקעאן קאַטעגאָריע:אויסטראליע
זשה יאר
א זשה יאָר איז איינע פון די פערצן סארטן יארן אינעם יידישן קאלענדאר. א יאר פון סארט זשה הייבט אן שבת (ז, דער זיבעטער טאג פון דער וואך), איז "שלם" (ש) דאס הייסט סיי חשוון סיי כסלו האבן 30 טעג, און פסח געפאלט דאנערשטיק (ה). א יאר פון סארט זשה איז אן עיבור יאר (מיט צוויי אדרים) און איז לאנג 385 טעג, מיט 55 שבתים.
א זשה יאר פאסירט אין 4.72% פון אלע יארן. לעצטנס האט פאסירט א זשה יאר אין ה'תש"ס און ה'תשס"ג, און וועט פאסירן נאכאמאל אין ה'תשפ"ז.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישער לוח
לייטנסטאן היי ראד באן סטאנציע
לייטנסטאן היי ראד איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף דער גאספל אק – בארקינג ליניע, וואס געפינט זיך אין לייטנסטאן, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אום 9טן יולי 1894 מיטן נאמען לייטנסטאן. זי האט באקומען דעם היינטיקן נאמען אום 1טן מיי 1949.
טראנספארט אין ישראל
ישראל האט אן אנטוויקלטן טראנספארט סיסטעם, וואס שליסט איין שאסייען, אויטאבוס ליניעס, באנען און פלי טראנספארט.
לייכטע באנען
די פאלגנדע פלענער זענען דא צו בויען לייכטע באנען אין ישראל:
פלי טראנספארט
אין ישראל זענען דא 48 פליפארטן. דער גרעסטער פליפארט איז בן גוריון פליפעלד, מיט דריי טערמינאלן און אינטערנאציאנאלע פליען.
רויטער ים
ביים אילת איינגאס:
*
דמשק
270px|טעקסט=|קליין|מאנטאַזש פֿון דמשק-שאם סיריע
דמשק (, דימאַשק, אויך באקאנט ווי الشام אַש-שאַם) איז די הויפטשטאט פון סיריע, עס געפונט זיך אין דרום מערב פון לאנד, נאנט צו די גרענעצן פון יארדאניע, ישראל, און לבנון, די שטאט פארמאגט פיר און א האלב מיליאן איינוווינער, אזוי איז דמשק די גרעסטע שטאט אין סיריע.
די שטאט איז 1800 פוס העכערן ים-פלאך, 50 מייל אריין פון דעם מיטלענדישן ים, די אלטשטאט איז געבויט אויף דער זייט פון דעם בעראדע טייך, די היינטיקע שטאט איז געבויט אויף ביידע זייטן.
היסטאריע
די שטאט ווערט שוין דערמאנט אין תנ"ך. לויט געוויסע איז אליעזר (עבד אברהם) פון דמשק. דוד המלך, האט מלחמה געהאלטן און איינגענומען דמשק. און שפעטער מלכי ישראל. דאס איז שוין 3,000 יאר צוריק.
אין 1400 האט דער מאנגאלישער הויפטקאמאנדאנט, טימור, איינגענומען את דמשק און האט אים אונטערגעווארפן. ער האט פארטריבן א גרויסן טייל פון זיינע איינוואוינער אין זיין הויפטשטאט סאמארקאנד, און פון די וואס ער האט נישט פארטריבן האט ער אסאך געמארדעט.
נאך דער קורצער מאנגאלישער הערשאפט האט מען געבויט די שטאט פונדאסניי און זי איז ווייטער געווען א מאמלוקישע שטאט ביז 1516.
טערקיי, האט געוועלטיקט אין סיריע פאר 400 יאר, אונטער דער אטאמאנישער אימפעריע, איז די שטאט באוואוסט, און גרויס געווארן, וויבאלד זי געפונט זיך אויפן וועג קיין מעקא.
עס האט אנגעהאלטן ביז דער ערשטער וועלט מלחמה, אויף דעם 1טן אקטאבער 1918, האבן אראבישע רעוואלט קעמפער געשטורעמט די שטאט, און אינעם זעלבן טאג, זענען אויסטראליע זעלנער אריין אין שטאט. די סירישע קאנגרעס האט געמאלדן איר זעלבסטשטענדיקייט, און אויפגענומען פייסל דער ערשטער, אלס איר מאנארך. אונטערן סייקס-פיקא פארשטענדעניש, האט סיריע זיך געפונען אונטערן פראנצויזישן מאנדאט. וואס איז באפולמעכטיקט געווארן דורך דער פעלקער ליגע, נאך דער סאנרעמא קאנפערענץ. די פראנצויזן האבן אטאקירט, און חרוב געמאכט דמשק, און ארויסגעווארפן פייסל פון דמשק.
אין 1946 האט פראנקרייך ווידעראמאל פרובירט אטאקירן, אבער גרויסבריטאניע האט זיי אפגעהאלטן, און דערנאך איז סיריע געווארן זעלבסטשטענדיק, מיט דמשק די הויפטשטאט.
יידישע היסטאריע
פון דעם צווייטן בית המקדש, איז פארהאן עדות אויף א יידישן ישוב, אין דמשק. אסאך קראים, האבן זיך דארט געפונען און געמאכט די שטאט פאר א צענטראלע שטאט פאר זייער באוועגונג. אויך איז באוואוסט דער דמשק בלוט בלבול, וואס האט געברענגט צו אן עמיגראציע, וואס האט אנגעהאלטן ביז דער גרינדונג פון ישראל. היינט וווינען נאך יידן דארט, מיט בתי מדרשים, און שולן. אסאך שומרונים פלעגן צו וווינען דארט אינעם 17טן יארהונדערט, וואס נאכן אונטערגיין פון זייער קהילה, איז זייער בית מדרש אריבער צו יידן.
קאַטעגאָריע:סיריע קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
דעפאליע
דעפאליע איז א דארף אויפן טייס טייך אין מאראמאראש, רומעניע, 10 ק"מ צפון־מערב פון סיגעט און 5 ק"מ מזרח פון ספינקא. אין 2007 האבן געוואוינט דארט 2,413 איינוואוינער.
די יידישע באפעלקערונג פון דעפאליע איז געווען 124 אין 1880 און 317 אין 1930. 47.98333°N, 23.76667°W
שאקירא
left|thumb|250px|שאקירע 2005 שאַקיראַ איז א פּאָפולערע לאטײַן־אמעריקאנער פאפ זינגערין און א לידער שרײַבערין.
זינט 2001 איז זי באװוּסט געװאָרן אױך בײַ די ענגליש־רעדער נאָך װאס זי האָט פובליקירט איר ערשטן אלבאם אויף ענגליש.
פֿון אירע באַװוּסטע סינגלען:
יאסל בירשטיין
יאָסל בירשטיין (24סטן סעפטעמבער 1920 – 28סטן דעצעמבער 2003) איז אַן ישראלדיקער מחבר און פאָעט וואָס האָט געשריבן אויף ייִדיש און העברעיִש.
לעבן
בירשטיין איז געבוירן אין 1920 אין ביאַלע פּאָדלאַסק, וואָס ער דערמאָנט אָפֿט אין זײַנע ווערק. ער האָט זיך געלערנט אין חדר און געווען אַ מיטגליד פֿון "השומר הצעיר".
אין 1937, אין עלטער פון 17 יאָר, האָט ער עמיגרירט קיין אויסטראַליע. בעת דער צווייטער וועלט־מלחמה האָט ער במשך פֿון פיר יאָר געדינט אין דער אויסטראַלישער אַרמיי צוזאַמען מיט יאָסל בערגנער (זון פון מלך ראַוויטש), וואָס ער האָט שוין פֿריִער באַגעגנט אין "הײַאַס" (ראשי־תיבות פֿון Hebrew Immigration Aid Service) אין וואַרשע און מיט וועמען ער איז געפֿאָרן קיין אויסטראַליע. בעתן חורבן איז אומגעקומען בירשטיינס משפּחה אין פּוילן. אין 1941 האָט ער חתונה געהאַט מיט מאַרגאַרעט ווייַסבערג. דאָס פּאָרפֿאָלק האָט געהאַט צוויי טעכטער. נאָך דער מלחמה האָט ער זיך באַשעפֿטיקט מיט אַ חודשדיקער אויסגאַבע, וואָס איז אַרויס אויף העברעיִש, ענגליש און ייִדיש.
אין 1950 האָט ער עולה געווען צוזאַמען מיט זײַן משפּחה און באַזעצט זיך אינעם קיבוץ גבת, וווּ ער איז געווען אַ פּאַסטעך איבער 11 יאָר. נאָכדעם האָט ער זיך אַריבערגעצויגן קיין טבעון און נאָך שפּעטער קיין נצרת עילית. ער האָט געאַרבעט ווי אַ באַנק־אָנגעשטעלטער און איז שפּעטער געוואָרן אַ אינוועסטיציעס־דירעקטאָר (אָט די אַרבעט וועט אינספּירירן זייַן בוך "המוטבים", 2000). ער האָט זיך באַזעצט אין ירושלים אין 1982.
אין 1949 האָט ער פּובליקירט אַן ערשטע זאַמלונג לידער אין ייִדיש, "אונטער פֿרעמדע הימלען", וואָס איז אַרויס אין מעלבורן, אויסטראַליע. אָט די זאַמלונג איז אילוסטרירט מיט צייכענונגען פֿון יאָסל בערגנער. נאָכן פֿאַרעפֿנטלעכן לידער, האָט בירשטיין זיך קאָנצענטרירט אויף פּראָזע. זײַנע ראָמאַנען און דערציילונגען באַשרײַבן דעם מענטשנס־מעמד פֿון אַן איראָנישן קוקווינקל. זײַן ערשטער ראָמאַן, "אויף שמאָלע טראָטואַרן", איז אַרויס אויף ייִדיש אין 1958. דער ראָמאַן איז דאָס סאַמע ערשטע בוך אויף ייִדיש וואָס באַשרײַבט דאָס לעבן אין אַ קיבוץ.
אויסער דעם האָט ער איבערגעזעצט פִֿון ייִדיש אויף העברעיִש און פֿאַרקערט. אויך האָט ער געאַרבעט אין דער ישׂראלדיקער נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק, וווּ ער האָט אָנגעפֿירט די סעקציע פֿון ייִדישע כתב־ידן, בפֿרט דעם עזבון פֿונעם ייִדישן שרײַבער מלך ראוויטש. אָט דאָס איז די טעמע פֿון בירשטיינס ראָמאַן "אַ פּנים אין די וואָלקנס" (2000). זייַן לעצטער ראָמאַן "אל תקרא לי איוב" ( "רוף מיך נישט איוב") איז אַרויס אין 1995. דאָס בוך דערציילט וועגן די איבערלעבונגען פֿון מענטשן וואָס האָבן געוואַנדערט צווישן פּוילן, אויסטראַליע און ישׂראל, די דרײַ סטאַנציעס פֿון בירשטיינס לעבן.
יאָסל בירשטיין איז געשטאָרבן אין ירושלים דעם 28סטן דעצעמבער 2003 און איז באַגראָבן אויפֿן בית־עולם נס הרים אין ירושלים.
נאָך זײַן טויט איז דערשינען דאָס בוך "סיפורים מאזור השלווה" ("דערציילונגען פון דער שלווה־געגנט), לויט אַ כתב־יד וואָס מע האָט געפונען אין זײַן עזבון.
יאָסל בירשטיינס ביכער, וואָס האָבן געהאַט אַ גרויסן דערפֿאָלג אין ישׂראל און אין אויסלאַנד זענען איבערגעזעצט אין אַ סך שפּראַכן. ער האָט באַקומען עטלעכע ליטעראַרישע פּרײַזן, למשל דעם איציק מאַנגער פּרײַז פֿאַר זײַן שאַפֿונג אויף ייִדיש און דעם "פרס ראש הממשלה" פֿאַר זײַנע ווערק אויף העברעיִש.
ווערק
אויף ייִדיש꞉ אויף העברעיִש꞉
פֿאַרבינדונגען
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
יעקב בן אשר
רבנו יעקב בן אשר (ה'כ"ט, 1269 בערך - י"ב תמוז ה'ק"ג, 1343) איז געווען א פוסק, באקאנט ווי דער "בעל הטורים" צוליב דעם גרויסן הלכה ספר וואס ער האט געשריבן, דעם "טור".
לעבנסגעשיכטע
רבנו יעקב איז געבוירן געווארן אין קעלן, דייטשלאנד, דער דריטער זון פון רבנו אשר בן יחיאל (דער רא"ש) וואס איז געווען מיוחס צו רבי אליעזר בן נתן, דער ראב"ן פון די בעלי תוספות, און רבנו גרשום. ער האט געלערנט תורה ביי זיין פאטער, ווי אויך ביי זיין עלטערן ברודער רבי יחיאל. צוליב די רדיפות פון וואס די יידן אין דייטשלאנד האבן געליטן, איז דער רא"ש מיט זיין משפחה אריבער קיין טאלעדא איו שפאניע אין ה'ס"ד.