cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ברויט
קליין|250px|רעפטליך ברויט ארויס פון פלאסטיק זעקל ברויט איז אן עסן וואס ווערט געמאכט פון א טייג, וואס איז מעל אויסגעמישט מיט וואסער; מען באקט דעם טייג, אדער אמאל טוט מען פרעגלען אדער קאכן דעם טייג. ברויט קען זיין אדער געזייערט אדער נישט געזייערט (ווי מצה). אין דעם טייג גיט מען אריין זאלץ און א זייערמיטל ווי הייוון אדער סאדע. אפטמאל מישט מען אריין פעט. ס'איז פאראן סארטן ברויט וואס זענען געמאכט מיט צוקער, מילך, אייער, ראזשינקעס, ציבל און זוימען (מאן, קימל אדער סעזאם).
פריש ברויט איז געשמאק; עס שמעקט גוט, זעט אויס גוט און האט א גוטן טעם.
אמאליגע צייטן איז דאס געווען גאנצעטע היינט איז דאס צושניטן. אבער אין פארשידענע לענדער איז דאס נאך אלסט נישט צושניטן, און דאס קומט אין פארשידענע מינע פארעמען.
עטימאלאגיע
אסאך שפראכן האבן ענלעכע ווערטער פאר ברויט, ווי ענגליש bread, האלענדיש brood, דייטשיש Brot, שוועדיש bröd און נארוועגיש און דעניש brød.
די יסודות
אויב איר נעמט א רעפטל ברויט און וועט דאס באטראכטן פון דער נאנט וועט איר באלד באמערקן אז דאס איז פיל מיט קליינע לעכער. די לופט לעכער מאכן דעם ברויט ווייעך ווי א ספאנדזש. איר וועט אויך באמערקן אז ברויט איז פייכט. אויב איר וועט לאזן דעם רעפטל אינדרויסן פאר עטליכע שטונדן וועט די גאנצע פייכקייט אויסטרוקענען און דאס רעפטל וועט מער נישט זיין צום עסן.
כדי צו מאכן א ברויט דארף מען נאכפאלגן צוויי יסודות. די ערשטע יסוד פון ברויט איז די לופט לעכער וואס אן דעם וועט דאס קיין ברויט קיינמאל נישט זיין. צו דעם פארלאנגט זיך הייוון וועלכע עסט אויף די צוקער און באשאפט אלקאהאל און קארבאן דיאקסייד אין דעם פראצעדור. די קארבאן דיאקסייד גאז מאכט די לעכער אינעם ברויט און עס גייט נישט ארויס פון די ברויט אפילו ווען עס ליגט אינעם הייסן אויוון און דאס ברויט בלייבט ברויט. אויב זאל די קארבאן דיאקסייד ארויסגיין וועט די ברויט באלד ווערן ווי א קיכל. די אלקהאל וואס ווערט באשאפן ווערט יא אויסגעברענט ווען עס באקט זיך און דאס גיט א טעם פאר'ן ברויט. צווייטנס דארף א גוט ברויט געמאכט ווערן דייקא פון ווייץ מעל און דארף ווערן געקנעטן ביז עס ווערט א ווייכע טייג. מען קען מאכן ברויט אויך פון אנדערע סארט מעל, אבער א גוטע ברויט איז געמאכט פון ווייץ וויבאלד ווייץ פארמאגט אין זיך א פראטעין וועלכע ווערט גערופן גלוטאן וועלכע נעמט אויף די קארבאן דיאקסייד וועלכע ווערט געשאפן און האלט דאס צוזאמען און מאכט די טייג ווי א באלון וועלכע קען זיך אויסציען. ווען דאס ווערט אפגעבאקן בלייבט דאס צוזאמענגעהאלטן אויפ'ן זעלבן סיסטעם ווי ווען עס איז געווען א טייג וויבאלד די קארבאן דיאקסייד גייט נישט ארויס ווי מיר האבן פריער ערקלערט.
מ'קען באקן ברויט אויך מיט מעל געמאכט פון אנדערע סארטן תבואה, ווי ספעלט, קארן, גערשט און האבער.
הייוון און איר ראלע אין ברויט
הייוון איז א געוואוקס פון די שוועמל (מאשרום) פאמיליע און געפינט זיך אין יעדע פלאץ אין די וועלט וואו עס עס קען וואקסן גראז און ביימער. הייוון איז איינצעלענע צעלן פון שוועמל וועלכע ווערן צוזאמענגענומען אינאיינעם און ווערט פארקויפט אלס הייוון. עס איז פאראן פארשידענע וועגן וויאזוי מען שטעלט צוזאם די הייוון און דאס ווענדט זיך צו וואס מען נוצט עס. וויין און ביר ווערן אויך געמאכט מיט די הילף פון הייוון אבער דאס איז שוין אנדערש צוזאמענגעשטעלט. די הייוון זענען צוזאמענגעשטעלט פון עטליכע כעמיקאלן און די כעמיסטערס קענען דאס טוישן און צוזאמענשטעלן וויאזוי זיי ווילן.
אין ברויט (און אויך אין וויין און ביר) וועט די הייוון פארברענען די נאטורליכע צוקער וואס איז פאראן דארט. ווען דאס ווערט פארברענט פאסירט א כעמיקאלע רעאקציע וועלכע איז באקאנט אלס קארבאן דיאקסיד. אין וויין און אין ביר האט די קארבאן דיאקסייד א גרויסע ראלע אין דעם טרונק וויבאלד עס פראדוצירט נאטורליכע גאז. אין ברויט ווערט די קארבאן דיאקסייד בלאקירט פון די פייכטע טייג און קען נישט ארויסגיין. אבער די גאזן קעמפן מיט די טייג און דאס מאכט אז די טייג זאל זיך אויפבלאזן און נאר א דאנק דעם האבן מיר ברויט. עס וואלט געווען אינטרעסאנט זיך דאס אליינס צו איבערצייגן און איר וועט דארפן מאכן אן עקספרימענט וועלכע גייט ווי פאלגענד:
גרייט אן א גרויסע זיפלאג פריזער בעג וועלכע קען אנטהאלטן מער ווי א האלבע גאלאן וואסער. א ברייטע סלייס הייוון פון גראסערי געשעפט. א גלעזל ווארים וואסער פון ארום 100 דעגרי (אויב די פינגער שפירט נישט ווארים און נישט קאלט איז דאס בערך 100 דעגרי). און א האלבע קאפ צוקער.
לייגט אריין די הייוון אין דאס גלעזעל וואסער דאס צו אקטיוויזירן און דערנאך גיסט אריין די צוקער. ווען איר זענט פארטיג לייגט די גאנצע געמישעכץ אריין אין דעם פריזער בעג און מאכט דאס צו אבער נעמט ארויס ווי מער לופט בעפאר עס איז גענצליך צוגעמאכט און לאזט דאס ליגן בערך א שטונדע אין א ווארימע פלאץ.
נאך מער אינטרעסאנט איז אז די הייוון צעלן ארבעטן מיט א ווידער-פראדוציע סיסטעם גענוי ווי מענטשן. א צעל געבורט א נייע צעל און ווען די נייע צעל איז ערוואקסן געבורט עס אליינס א צעל און אזוי גייט עס ווייטער און ווייטער און עס געבורט דורות פון צעלן אין עטליכע שטונדן. אין די צייט וואס מען לאזט א טייג יערן האט עס צייט צו געבוירן איין נייע דור פון צעלן. אגב, איז וויכטיג צו וויסן אז הייוון דארף זיין פריש ווייל די צעלן שטארבן אויס און מיט אלטע הייוון קען מען נישט מאכן קיין ברויט אדער חלות.
ווען מען מאכט א ברויט טייג דארף מען נישט אריינלייגן קיין עכטע צוקער כדי עס זאל פראדוצירט ווערן קארבאן דיאקסייד און די טייג זאל זיך יערן. ווען די הייוון קומט זיך צוזאם מיט די ווייץ מעל זוכט עס אפיר אלע נאטורליכע צוקער און פראדוצירט אפילו נייע צוקער וועלכע ווערט גערופן מאלטאס. אין דעם עקספרימענט וועלכע מיר האבן געגעבן פאסירט די גאנצע זאך זייער שנעל וויבאלד עס איז פאראן אסאך צוקער. אויב עס איז נישט פאראן קיין ווייסע צוקער וועט דאס געדויערן מער צייט וויבאלד עס וועט ערשט דארפן פראדוצירן די צוקער און דערנאך וועט ערשט געשאפן ווערן די קארבאן דיאקסייד.
נארמאל וואלט די קארבאן דיאקסייד געברויכט ארויסגיין פון די טייג ווייל עס איז גענוג שטארק און עס זוכט געווענליך אקסיגן. אבער אין א ברויט פאסירט אן אינטרעסאנטע זאך אז עס ווערט אפגעהאלטן פון די טייג דורך גלוטאן וועלכע ליגט אין די ווייץ. אבער כדי דאס זאל ארבעטן מוז מען קנעטן דעם טייג וועלכע פראדוצירט קייטן פון די גלוטאן וועלכע האלטן זיך צוזאם און בלאקירן די קארבאן דיאקסייד פון ארויסגיין. אויב איינער זאל נוצן א בלענדינג מאשין צו מאכן א טייג און דאס נישט קנעטן וועט דאס נישט יערן וויבאלד די גלוטאן וועלן נישט פארמירן קייטן און דאס טייג וועט נישט ווערן ציעדיג ווי א באלון.
עס איז אויך פאראן א וועג וויאזוי צו מאכן יערן ברויט מיט כעמיקאלן ווי בעקינג פאודער אדער אנדערע כעמיקאלן. עס איז אפילו פאראן צו באקומען מעל וועלכע פארמאגט שוין אין זיך בעקינג פאודער. אבער ריכטיגע ברויט איז דאס בעסטע מיט הייוון. ברויט דורך כעמיקאלן ווערן אנגערופן שנעלע ברויט וועלכע ווערט גענוצט אין פארשידענע געבעקס ווי מאפינס אדער באנענא ברויט.
דאס באקן
ברויט פארמאגט נישט נאר מעל און וואסער, מען לייגט אריין דערין אביסל צוקער און זאלץ צו געבן א טעם. די צוקער העלפט די הייוון זיך יערן און דאס זאלץ טוט דאס פארקערטע, אבער וויבאלד עס איז פאראן פון ביידע גלייכט זיך דאס אויס און עס עפעקטירט נישט די יערן פראדעצור. ברויט פארמאגט געווענליך אביסל גרינצייג אויל און אמאל קען אויך ליגן דארט נאך עטליכע זאכן אבער נאר א קליין ביסל פון זיי. אלעס איז געוואנדן לויט'ן בעקער און דאס מאכט איין ברויט אנדערש אין טעם ווי א צווייטע. מען קען אויך נוצן מילך אין ברויט און עס האט זייער א גוטע טעם אבער עס איז נישט אויפגעכאפט צווישן אונז.
דער בעקער וועט ערשט דארפן ווייקן די הייוון אין וואסער דאס צו מאכן אקטיוו בעפאר מען מישט דאס אריין מיט אלע אנדערע זאכן. ווען אלעס איז שוין אויסגעמישט איז די טייג קלעבעדיג און מען וועט דארפן נוצן מעל צו קענען קנעטן מיט די הענט. דאס קנעטן הייבט אן מאכן גלוטאן קייטן ווי מיר האבן פריער ערקלערט און נאכ'ן קנעטן א שטיק צייט ווערט די טייג אויס קלעבעדיג און דעמאלט ווייסט מען אז עס דער פראדעצור איז פארטיג און מען לייגט עס צו יערן אין א ווארימע ארט פאר 60 ביז 90 מינוט. מען דעקט געווענליך צו די טייג עס זאל זיך נישט אויסטרוקענען און די וויכטיגסטע טייל פון מאכן ברויט פאסירט פון זיך אליינס.
ל' חשוון
ל' חשוון איז א טאג אין דעם יידישן לוח וואס איז נישט דא א יעדע יאר, נאר אויב עס איז א יאר וואס איז ביידע (סיי חשוון און סיי כסליו) מלא. וואס מיינט אז אין א פשוטן יאר איז דאס יאר וואס האט א ל' חשוון 355 טעג לאנג, און אין א שנה מעוברת האט דער יאר 385 טעג.
ברויט
דאס באקן
היינטיגע צייטן דארף מען מער נישט קנעטן מיט די הענט זינט מיר האבן מאשינען וועלכע טוט די קנעטן ארבעט פאר אונז. קנעטן איז א שווערע ארבעט וועלכע יעדע פרוי האט אמאל געברויכט טאן מיט די אייגענע הענט און האט געקאסט כוחות. ווען עס איז פארטיג דרוקט מען אראפ די טייג ארויסצונעמען די לופט און מען לייגט אריין די טייג אין די בעקעלעך אין וועלכע זיי באקן זיך און מען לאזט דאס דארט נאכאמאל יערן צו דאפעלט די סייז. ווען עס ענדיגט יערן איז מען פארטיג מיט'ן מאכן די ברויט און מען שטעלט דאס אריין אין אויוון צו באקן.
ל' חשוון
די טעג ווען ל' חשוון קען געפאלן:
ברויט
דאס באקן
א ברויט באקט זיך בערך צווישן א האלבע שטונדע און 45 מינוט. ווען עס איז פארטיג קומט ארויס א גוטע ביאלאגישע און כעמיקאלע מייסטערהאפטיגע פראדוקט וועלכע מיר רופן ברויט.
ברויט ארום דער וועלט
קיינער ווייסט נישט ווען ברויט איז אויסגעטראפן און טייל ווילן זאגן אז די עגיפטישע האבן אויסגעטראפן דעם פראצעדור פון אריינלייגן הייוון. די וואס גלייבן אין דעם זאגן אז עס איז נישט מעגליך אז איינער האט גענוצט זיין שכל צו טראכטן אז מיט הייוון קען מען מאכן ברויט און עס מוז זיין אז דאס איז געווען א צופאל. די וועלט זאגט אז די עגיפטישע זענען געווען די ערשטע וואס האבן געטרינקען ביר און זיי טראכטן אז ביים מאכן די ביר איז אריינגעפאלן הייוון אין ברויט אדער אן ענליכע עקסידענט און ברויט איז ערפינדן געווארן.
דאס ברויט וואס מען אין אמעריקע שטאמט פון בריטאניע און פארמאגט א גוט רינדל וועלכע איז די בעסטע טייל פון דעם ברויט. אין פראנקרייך גלייכט מען נישט די רינדל פון דעם ברויט וויבאלד עס איז צו דיק און אנשטאט האבן זיי אויסגעטראפן די באגעט וועלכע פארמאגט א דינער רינדל און פארמאגט אסאך מער לעכער אינעם ברויט. אין אמעריקע איז אויך פאראן בוגעט אבער וויבאלד אמעריקאנער גלייכן רינדל קומען אונזערע בוגעטס מיט דיקע רינדל.
פארקויפן געסלייסטע ברויט איז אן אמעריקאנער קאנצעפט. אין אסאך אנדערע לענדער איז נישט פאראן אזא זאך און מען סלייסט ברויט מיט א מעסער.
די דייטשע זענען די וועלט'ס גרעסטע ברויט עסער און זיי באקן 300 ערליי ברויטן פון וועלכע איבער 100 ערליי זענען פאראן צו באקומען איבער'ן גאנצן לאנד. דאס לאנד פארמאגט 17,000 קאמערציאלע בעקערייען און נאך 1,200 קליינע בעקערייען וועלכע מאכן אנדערע ברויטן ווי די גרויסע. 80 מיליאן איינוואוינער עסן אויף ארום 1.1 מיליאן טאנען ברויט, 5 מיליאן טאנען ראללס, און א האלב מיליאן טאן פרעצעלס פער יאר. דאס לאנד טראגט די וועלט'ס רעקארד פון דאס מערסטע ברויט אלע יארן. די דייטשע עסן ברויט אין יעדע סעודה און באטראכטן דאס אלס א וויכטיגע און געזונטע עסן וועלכע יעדער דארף האבן אין זיין דיעטע. איין סארט ברויט וואס מען באקט אין דרום דייטשלאנד איז דאס פרעצל.
אין איטאליע באקט מען פיצא, און ביי יידן בייגלעך.
אגב, דער נאמען ברויט שטאמט פון דייטשלאנד. אין אסאך שפראכן זאגט מען דאס ענליך. (אין ענגליש: ברעד).
ברויט אין אידישער קולטור
ברויט פארנעמט אן ארט אין יידישקייט; צוליב זיין חשיבות האבן חז"ל איינגעפירט א באזונדערע ברכה אויף ברויט, "המוציא לחם מן הארץ". אז מען עסט א מאלצייט מיט ברויט און ווערט זאט, איז א חיוב פון דער תורה צו בענטשן.
פת שחרית
לויט דעם שולחן ערוך איז א מצוה צו עסן פת שחרית, עסן ברויט אינדערפרי.
די משנה זאגט ווער עס וויל זוכה זיין צו תורה זאל מקיים זיין
חמץ ומצה
חמץ איז ברויט וועלכע יערט זיך און מצה איז ברויט וועלכע יערט זיך נישט און בלייבט הארט און אויסגעדינט. ווי מיר האבן פריער געזען געדויערט צייט ביז די הייוון אין די ברויט הייבט אן יערן. מצה פארמאגט נישט קיין הייוון אבער איז דאך פארבאטן נאך 18 מינוט וויבאלד די מעל און וואסער אליינס יערן מיט א געוויסע פראצענט און ווערט פאררעכנט אלס חמץ.
בילדער גאלעריע פון פארשידענע ערליי ברויטן
קאַטעגאָריע:עסנווארג
האן
left|thumb|250px|[[ווייס|ווייסע און ברוינע הינער.]] האָן אדער הון (ווייבלעכער מין: הין; וויסנשאפטלעכער נאמען: Gallus gallus domesticus) איז א שטוביקטער מין עוף, אן אונטערזגאל פון דעם באנקיווע-האן (Gallus callus). מען ניצט דאס בעיקר פאר מענטשן עסנווארג פון זייער פלייש און אייער. אין 2011 זענען געווען אין דער וועלט 19 ביליאן הינער.
הענער זענען אלץ-פרעסערס: זיי עסן סיי זאמען סיי אינסעקטן.
דער האן איז דער נאציאנאלער פויגל פון פראנקרייך.
רעפערענצן
קאטעגאריע:פויגלען
ברילן
קליין|ברילן ברילן איז געמאכט פאר שוואכע זעה קראפט צו קענען זעהן. די ברילן זענען ערשינען געווארן אומגעפער אין יאר ה'תק"מ ; 1779.
ברילן איז א סארט גלאז פאר די אויגן צו זען קלארער ווען עס ווערט אפגעשוואכט, מען רופט עס אויך אויגן-גלעזער. אמאל האט עס געהייסן שפאקילן.
די טעכניק ארבעט, אז מען פארעמט אויס א גלאז רונדעכיג פון אלע זייטן, אזוי אז עס נעמט צונויף און איז מצמצם די ראיה צום מיטל פונקט פונקט פונעם אויג... [ביטע באארבייטען]
עס ווערט שוין דערמאנט אין תוספות יום טוב אויף משניות.
עס ליגט אין פאָרנט פון די אויגן און מאַכט זען, מען קען דאס אויסטאן ווען מען וויל.
אַמאָל איז דאָס געלעגן בלויז אויף די נאָז היינט איז דאָ צוויי הענטליך דאָס זאָל אויך ליגן אויף די אויערן.
עס שיצט אויך ווי א פאנצער פון שטויב ווען עס איז דא א ווינט, סזאל נישט אריינפליען אין די אויגן.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:לינדזן קאַטעגאָריע:מאדע קאַטעגאָריע:קליידונג קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
אויער וואקס
אויערן וואקס איז די געלע וואקס אין די אויערן אנטהאלטן אריינגעבויטע ברינעס וואס פראדוצורען נאכאנאנד נאך און נאך וואקס אויף די ווענט אינעם טונעל אז אלע שמוץ זשערמס פון די לופט זאלן זיך צוקלעבן און נישט אריין פליען צום אויער לאך צו שעדיגן דאָס אינעווייניגסטע גוף.
קאַטעגאָריע:אויער קאַטעגאָריע:קערפערליכע פליסיגקייט קאַטעגאָריע:געזונט
שמואל בוטח
קליין|250px
שמולי בוטח (געב' דעם 19טן נאָוועמבער 1966) איז א גלענצענדיקער רעדנער און שרײַבער. ער איז געוואָרן אלס יונגער בחור נתקרב צו ייִדישקייט דורך א חב"ד שליח, און זינט דעמאָלט איז ער טעטיק אליין אין קירוב, אָבער זײַן קירוב רחוקים האָט זיך פארשפּרייט מער ארויס פון די גרענעצן פון ייִדישקייט, ער האָט גענומען זײַן טאלאנט צו רעדן אוניווערסאל צו מענטשן פון אלע פעלקער צו ברענגען זיי נענטער צו גאָט.
ביאגראפיע
שמולי בוטח איז געבוירן געוואָרן אין לאָס אנדזשעלעס אין נאָוועמבער 1966.
אָנגעהויבן זײַן קאריערע האָט ער אין סידני, וואו ער האָט געלערנט סמיכה אין דער דאָרטיקער ליובאוויטשער ישיבה און געווען טעטיק צו לייגן תפילין און מקרב זײַן די דאָרטיקע ייִדן.
זײַן הויפּט הצלחה האָט ער געהאט, ווען ער איז געווען דער שליח אין דעם אָקספארדער אוניווערסיטעט. הונדערטער ייִדישע סטודענטן האָבן זיך געקלעפּט צו זײַן כאריזמאטישער פירערשאפט, און האָבן אָנטיילגענומען אין זײַן "לחיים סאסייעטי" חב"ד הויז און איר טעטיקייט.
עס איז מערקווירדיק, אז טראָץ די טענות, וואָס די פרומע האָבן קעגן אים, אז ער האָט גענומען אזא באהאלטענע נושא ווי סעקס און מיט דעם איז געוואָרן באקאנט, גייט ער נישט אין ערגעץ נישט אָן דער באגלייטונג פון זײַן ווײַב, ער האָט נײַן קינדער און זי איז אוודאי פארנומען ביזן קאפּ מיט הויזארבעט, דאָך פאָרט ער ניט אין ערגעץ ניט צו אין פּובליק אויפטריטן צו פריוואטע סטודיא אָדער בוך אונטערשרײַבן אָן זײַן רעביצין.
אין 2012 איז ער געלאָפן פאר א קאָנגערס זיץ אין ניו דזשערזי אויף דער רעפּובליקאנער פּארטיי.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש קאַטעגאָריע:רעדנער קאַטעגאָריע:אמעריקאנער ארטאדאקסישע אידן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער
אויער
לינקס|אויער דער אויער איז דער ארגאן אין א באשעפעניש מיט וואס מען הערט אלעס. א זויגער האט צוויי אויערן.
סטרוקטור
דער אויער אויסגעבויט רונדעכיג מיט דער ברייטער ענדע פון אויבן ארויסגעבויגן און אריינגעדרייט מיט אזויווי האַלבע רערן, ספעציעל אריין צו כאַפּן די שטראם פון די קול כוואליעס אינעם אויער.
ס'האט א הענגעדיגע לעפל צו קענען אָנכאַפּן און ציען לויט די באקוועמליכקייטן ווען סקראצט אדער ווען מען דארף צולייגן א אויער ווען איינער רעדט שטיל.
אויך איז דאס צוויי פאזיציעס אין די זייטן פונעם קאפ כדי צו הערן אייניג די קולות.
לינקען
קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק קאַטעגאָריע:אויער קאַטעגאָריע:אברים
האנדל
א האנדל קען זיין צווישן צוויי מענטשן, אדער צוויי פירמעס, אדער אפילו צווישן צוויי לענדער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
פאליטיקער
א פאליטיקער (פון גריכיש πολιτικός, "וועגן די בירגער"), איז איינער וואס איז עוסק אין פאליטיק; אדער ער דינט אין א רעגירונג, אדער ער זוכט צו ווערן געווילט צו א רעגירונג.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:פאליטיק קאַטעגאָריע:פאכן *
ל"ג בעומר
מרכז|קליין|מדורת ל"ג בעומר ל"ג בעומר איז א יידישער פייערטאג וואס מען פייערט דעם 33 סטן טאג פון עומר-ציילונג צום אנדענק פון רבי שמעון בר יוחאי'ס יארצייט.
מען זאגט נישט קיין תחנון ביים דאווענען (אין מערסטע קהילות זאגט מען אויך נישט ביי מנחה דעם פריערדיגן טאג). ביי אשכנזים איז מען זיך נוהג אז מען מעג זיך שערן און חתונה האבן ל"ג בעומר. ווען ל"ג בעומר געפאלט זונטאג שערט מען זיך דעם פריערדיגן ערב שבת.
די חדר יינגלעך האבן דעם טאג א יומא דפגרא. מען איז געוואוינט צו מאכן אויספלוגן פאר די קינדער.
מנהגים
left|thumb|250px|דער קבר פון ר' [[שמעון בר יוחאי]] אין חוץ לארץ איז אלעמאל געווען דער מנהג אז די חדר יינגלעך גייען אויף אן אויספלוג דעם טאג, און מען שפילט מיט פיילן און בויגן.
דער מנהג פון ארויפֿגיין קיין מירון ל"ג בעומר ווערט דערמאנט צום ערשטן און ספר שער הכוונות פון רבי חיים וויטאל, אז זיין רבי דער אר"י הקדוש איז דארט ארויף, אבער ער שרייבט דעם לשון אז דאס איז שוין דעמאלט געווען אן אלטער מנהג.
אסאך פירן זיך אפצושערן זייערע דריי יעריקע אינגלעך און זיי מאכן פיאות וואס ווערט אנגערופן חאלאקע. דער מנהג ווערט אויך דערמאנט אין שער הכוונות.
קאַטעגאָריע:ימים טובים קאַטעגאָריע:ל"ג בעומר
פריינטשאפט
קליין|פריינטשאפט פריינטשאפט איז דער בונט וואס 2 אדער אפאר מענטשן קענען זיך אויף א קלענערן פארעם ווי ליבע.
חסרונות
קאטעגאריע:מענטשליכע באציאונגען
פוילקייט
פוילקייט אדער עצלות איז דער חסרון פון גלוסט צו ארבייטען אדער טאן סיי וואסארא מענטשליכע פליכטען.
עצלות איז א שווערער דיסארדער וואס א גרויס חלק פון די מענטשהייט ליידט.
קאַטעגאָריע:מידות
ספירת העומר
ספירת העומר, גערופן אין קורצן די ספירה, איז די מצוה פון ציילן די טעג פון דעם עומר. דאס הייבט זיך אן פון דעם צווייטן טאג פסח, ביז שבועות.
רוב פוסקים האלטן אז ציילן ספירה היינט איז מדרבנן, אבער דער רמב"ם האלט אז אפילו היינט איז די מצווה מן התורה.
מנהגים דורך אויס די ספירה טעג
קאטעגאריע:תרי"ג מצוות קאַטעגאָריע:ל"ג בעומר
תפארת ישראל שול
קליין|250px|תפארת ישראל שול [[בילד:Tiferet.jpg|שמאל|ממוזער|400px|פנים בית הכנסת לפני חורבנו, מתוך ביבליאטעק הקונגרס האמריקני]] קליין|250px|די שול נאכן ווערן אויפגעריסן אין [[אומאפהעגיקייט קריג]] די תפארת ישראל שול אדער די ניסן ב"ק שול איז א שול אין דעם יידישן פערטל אין דער ירושלים אלטשטאט. די שול האבן אויפגעשטעלט חסידישע קרייזן צווישן דעם אלטן יישוב.
די שול איז געבויט געווארן אין די זעכציגסטע יארן פונעם 19טן יארהונדערט דורך רוזשינער און סאדיגורער חסידים, מ'האט זי א נאמען געגעבן "תפארת ישראל" אויפן נאמען פון דעם הייליגן רוזשינער הרה"צ ישראל פרידמאן וואס האט מנדב געווען דאס געלט צו קויפן דעם באדן וווּ מ'האט געבויט די שול. מ'פארציילט אז דער רוזשינער האט געשיקט דאס געלט אינגיכנס, ווייל די מענטשן פון דער פראוואסלאוונער רעליגיע האבן געהאלטן ביי קויפן דעם פלאץ צו בויען דארט א צערקווע (פראוואסלאוונער קלויסטער). די מסורה פארציילט אז ווען דער רוסישער צאר ניקוליי דער ערשטער האט געהערט אז די יידן האבן געפעדערט אים דורכ'ן בשליחותו פון רבי ישראל, האט ער אויסגערופן „נאכאמאל האט דער ייד ישראל פרידמאן מיך געזיגט" (רבי ישראל איז אנטלאפן פון רוסלאנד וועגן דעם צאר ניקוליי). די רוסן זענען געצווונגען צו קויפן א באדן אינדרויסן פון די מויערן פון דער אלטשטאט, דער פלאץ הייסט נאכאלץ דער רוסישער געהעפט.
קאטעגאריע:ירושלים קאטעגאריע:שולן
ספירה
אין די תורה איז דא עטליכע מצות פון ציילען.
ספירת שמיטה מיט יובל
קאטעגאריע:בית המקדש קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
פראג
50.08333°N, 14.41667°W
פּראָג איז די הויפטשטאט פון טשעכיי. זי געפינט זיך ביי דעם וולטאווא טייך (מאלדוי) אין צענטראל בעהמען.
שוין העכער פון 1100 יאר איז פראג דער פאליטישער, קולטורעלער און עקאנאמישער צענטער פון טשעכיי. די שטאט גופא האט מער ווי 1.2 מיליאן איינוואוינערס, און דער גאנצער שטאטישער שטח האט א באפעלקערונג אפגעשאצט העכער פון 1.9 מיליאן.
אינסולין
קליין|סטרוקטור פון אינסולין
אינסולין איז א מין הארמאן וואס רעגולירט און דערלויבט די בלוט איבערצוגעבן די צוקער וואס הייסט גלוקאז אריין גיין אין די צעלן פונעם קערפער איר צו געבן ענערגיע אויסצופירן זייערע צילן. אן אינסולין קען דער צעל נישט נעמען קיין ברענשאטאף צו זיך האלטן ביים לעבן.
דאס ווערט פראדעצורט אין דעם פאנקרעאס.
ביזנעס
ביזנעס מיינט אנפירן אן ארגאניזאציע, צי פראדוקציע צי פֿאַרקױפֿן, כדי צו מאכן פראפיט.
דאס ווארט קומט פון זיין ביזי (ענגליש) - באשעפטיגט.
פארשידענע ערליי ביזנעסער
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ *
יצחק באשעוויס זינגער
קליין|300px|יצחק באשעוויס זינגער יצחק הירש באשעוויס (בת שבע'ס) זינגער (21סטן נאוועמבער 1902 - 24סטן יולי 1991) איז געווען א יידישער שרייבער, געווינער פונעם נאבעל פריז אויף ליטעראטור אינעם יאָר 1978.
ער האָט געשריבן עטלעכע לאַנגע ביכער, װאָס זענען דערשינען אין דער צײַטונג פֿאָרװערטס, ווי אויך דערציילונגען פאר קינדער וועלכע זענען תיכף איבערגעזעצט געווארן אויף ענגליש און ניטאמאל געדרוקט געווארן אין זייער ארגינעלער פארעם.
אזוי איז אויך געווען מיט אסאך פון זיינע ביכער, וואס אפילו בשעת ער האט דאס געשריבן האט מען דאס שוין איבערגעזעצט – טיילמאל ער אליין. ער האט אבער פארט קודם אלעס געשריבן אין זיין מוטער־שפראך.
זיינע ביכער אינעם ארגינעל זענען אביסל שווער צו באקומען, זינט מ'קען עס נישט לייענען אויפן געוועב צוליעב קאַַפּי-רעכטן און זיינע יורשים האבן נישט קיין אינטערעס זיי איבערצודרוקן.
ביאגראפיע
זינגער איז געבוירן געווארן דעם 21סטן נאוועמבער 1902 אין לעאנצין, קאנגרעס פוילן. זיין פאטער איז געווען א רב אין ווארשע און אן אייניקל פון דער בארימטער נגידה טעמערל.
ער איז געווען דער יונגערער ברודער פונעם יידישיסטישן שריטפטשטעלער ישראל יהושע זינגער.
לכה דודי
לכה דודי איז א פיוט וואס אידן פירן זיך צו זינגען יעדן פרייטיג צו נאכטס ביים קבלת שבת.
עס רעדט ווי אידן גרייטן זיך צום שבת, ווי אזוי זיי זאלן זיך אפשאקלען פון די שטויב און שמוץ און זיך אנטועהן שיינע בגדים.
עס איז ווי א משל ווי א כלה גרייט זיך צו איהם גלוסטיגן חתן מקבל זיין דעם ליכטיגן שבת.
אזוי ווי ביי אידן איז דער עיקר שמחה און פרייליכקייט ווען משיח וועט קומען, רעדט דער שיר זייער אסאך ווי אזוי אידן וועלן זיך אפשאקלען פון דעם ביטערן גלות, מען וועט גיין קיין ירושלים בויען דעם בית המקדש, די שונאים פון אידן וועלן האבן א וויסטע מפלה, און מיט פרייליכקייט ווען מען ענטפאגען דעם משיח.
ער האט געמאכט פארשידענע ספרים ווי שורש ישי, מנות הלוי, אילת אהבים און נאך.
אזוי ווי דער שיר ברענגט ארויס די ליבשאפט ווי א כלה בענקט נאך איהר חתן, און ווי זיי טרייסטן זיך אז עס קומט זיסע צייטן, איז דער שיר איבערגעשריבן אויף אסאך שפראכן, אפילו די גוים באנוצען זיך דערמיט.
קאטעגאריע:פיוטים קאטעגאריע:שבת
בלאגער
צו מיינט איר בלאגס? left|thumb|250px|זייער לאוגאו בלאגער איז דער וועב סייט וואס האוסט פאר פריי בלאגס.
עס ציעט א טאג איבער 18 מיליאן וויזטארס, צו אירע מיליאנען בלאגס.
קאטעגאריע:אינטערנעט
יעקב ליצמאן
קליין|250px|יעקב ליצמאן ביי א קאנפערענץ פון [[ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג|OECD]] יעקב ליצמאן (געב. כ"ח אב, ה'תש"ח) איז א גערער חסיד, געהאדעוועט אין ברוקלין, ניו יארק. ער איז דער פארזיצער און א מיטגליד פון דער אגודת ישראל פארטי אין דעם כנסת (דער פארלאמענט פון מדינת ישראל), וואו ער האט געדינט ווי מיניסטער פון געבוי און באוואוינונג. פריער האט ער געדינט ווי מינסטער פון געזונטהייט אין דער ישראל רעגירונג. ער איז א געוועזענער פירער פון דער יהדות התורה פֿראקציע אין דעם כנסת.
לעבענסגעשיכטע
יעקב ליצמאן איז געבוירן אין יאר תש"ח אין א פארוואגלטער לאגער (די.פי. לאגער) אין דייטשלאנד. זיינע עלטערן זענען געווען פוילישע יידן וואס זענען ניצול געווארן פון חורבן אייראפע. אין יאר תש"י האט די משפחה זיך געצויגן קיין בארא פארק אין ברוקלין, וווּ ער האט געוווינט פופצן יאר. צו זיבעצן יאר איז ער געפארן אין ישיבה אין ארץ ישראל.
זיין ערשטע אמט איז געווען אלס מנהל פון דער חסידישער בית יעקב שולע אין ירושלים. שפעטער איז ער געווארן טעטיג אין פאליטיק אונטער דער אויפזיכט פון גערער רבי'ן, הרה"צ שמחה בונם אלטער.
ער וווינט אין ירושלים און ער האט פינף קינדער.
טעטיקייטן
אין פארלויף פון די יארן איז ער נעווארן דעם רבי'נס רעכטע האנט, ער האלט נאך די ראלע ביים היינטיקן רבי'ן הרה"צ יעקב אריה אלטער. אין יאר ה'תשנ"ט (1999) האט ער פארלאזט זיין אמעריקאנער בירגערשאפט לויטן פארלאנג פון רבי'ן בכדי אז ער זאל זיך קאנדידירן אויף דער רשימה פון אגודת ישראל ביי די כנסת וואלן וואס זענען פארגעקומען יענע יאר. זייט דעמאלסט פירט ער די אגודת ישראל כנסת פראקציע, אפשמוסן אלץ מיטן רבי'ן טאג טעגלעך.
פון תשנ"ט ביז תשס"א איז ער געווען א מיטגליד פון דער כנסת אינערוועניגע ענינים קאמיטעט און אויך וויצע-פארזיצער פון דער כנסת ארבעט און סאציאלער פארזארג קאמיטעט. אין יאר תשס"ב האט אגודת ישראל געהאט א קאליציע אפמאך מיט דער רעגירונג פון אריאל שרון און מ'האט באשטימט ליצמאן אלס פארזיצער פון דער חשובער פינאנץ קאמיטעט. דעם אמט האט ער געהאלטן ביז מען האט אים אפגעזאגט אין תשס"ז.
ליצמאן האט געארבעט שווער צו גרינדן די חרדישע מאיאנטקעס אין אשדוד, תל אביב, ערד און בית שמש.
געזונט מיניסטער
ביי די וואלן צום 18טן כנסת איז ליצמאן געווען דער ערשטער אין דער יהדות התורה רשימה, אבער נאך די וואלן האט ער נישט באקומען די פארזיצערשאפט פון דעם פינאנץ קאמיטעט ווי פריער, צוליב התנגדות פון די מיטגלידער אין זיין פראקציע.. אנשטאט דעם האט מען אים באשטימט וויצע מיניסטער פאר געזונט. אין דער זעלבער צייט האט ער אויפגעהערט זיין פארזיצער פון דער יהדות התורה פראקציע, און אין זיין ארט האט מען באשטימט פארזיצער כנסת דעפוטאט מנחם לייזער מאזעס
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן קאַטעגאָריע:אגודת ישראל קאַטעגאָריע:גערער חסידים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
רעסטאראן
רעסטאראן איז אזא מין געשעפט וואס טוט פארקויפן פארטיג געקאכט עסן וואס מען עסט אויפן ארט. אין אלגעמיין פארמאגט עס א דיינונג רום מיט טישן און בענקלעך זיך אראפצוזעצין עסן.
אויך אין א האטעל האט מען א רעסטאראן ווו די געסט אין האטעל קענען עסן. געוויינטלעך איז אזא רעסטאראן אפן פאר אנדערע וואס וואוינען נישט אין האטעל.
*
גאבאן
גאַבאָן איז אַ לאַנד אין מערב צענטראל אַפֿריקע וואס גרענעצט זיך מיט עקוואטארישער גינע, קאמערון, רעפובליק פון קאנגא און דעם איינגאס פון גינע. זײַן הױפּטשטאָט איז ליברעװיל.
דעמאגראפיע
די באפעלקערונג פון גאבאן איז באלד 1.5 מיליאן (1,442,334). כמעט אלע גאבאנעזע שטאמען פון די באנטו.
*
יידישע אויטאנאמע געגנט
די ייִדישע אױטאָנאָמע געגנט (רוסיש:Еврейская автономная область) איז אַ געגנט אין רוסלאנד. עס איז געגרונדעט געווראען אין יאר תרצ"ד אלס א יידישער שטח. די אפיציעלע שפראכן זענען רוסיש און יידיש.
יידישע זידלונגען אין דער געגנט
וואלדהיים, א יידישע זידלונג אין דער יידישער אויטאנאמער געגנט, איז געגרינדעט געווארן אין 1928 און האט געשאפן די ערשטע קאלעקטיווע פארם אין דער געגנט. אין 1980 האט מען געעפנט א יידיש־שולע דארטן. אויך אמורזעט האט א היסטאריע פון יידישער זידלונג אין דער יידישער אויטאנאמער געגנט. פון 1929 ביז 1939, איז דאס דארף געווען דער צענטער פון יידישער זידלונג דרום פון ביראבידזשאן. די היינטיקע יידישע געמיינדע האלט קבלת שבת צערעמאניעס און פארזאמלונגען וואוי מ'זינגט יידישע געזאנגען. א סך פון די אייניקלעך פון די גרינדער פון דער זידלונג האבן פארלאזט דאס דארף. די וואס זענען געבליבן אין אמורזעט, ספעציעל די מיט קרובים אין ישראל, לערנען זיך אויס וועגן די טראדיציעס פונעם יידישן פאלק. די באפעלקערונג פון אמורזעט, ווי געשאצט אין סוף 2006, איז 5,213. סמידאוויטש איז נאך א פריערדיקע יידישע זידלונג אין דער יידישער אויטאנאמער געגנט.
וועבלינק
*
חסד לאברהם
קליין| חסד לאברהם דפוס ווילנע חסד לאברהם איז א וואונדער בארער חיבור.
עס אנטהאלט אין זיך ידיעות און הקדמות אויף אלע סארט נושאים, אבער בעיקר איז אויף קבלה ענינים, אויף די בריאה, אויף די אויבערשטע וועלטן, ער איז פון די ערשטע וואס זענען מעתיק דעם מסכת גיהנם מיט א פי'.
דאס האט געשריבן דער בעל מקובל ר' אברהם אזולאי.
אין די הקדמה שרייבט ער אזוי: ספרים וואס האבן אין זיך דרושים וואס טייטשן אויס פסוקים און מאמרים איז דא געניג, איך זעה נישט וואס איך קען דערין צולייגן, דעריבער האט איך באשלאסן צו פארפאסן א ספר וואס זאל נישט אויסטייטשן קיין פסוקים, נישט מסביר זיין גמרות און מדרשים, איך זאל זיך קאנצטעטרירין בלויז אויף וויסענשאפט און אינטרעסאנטע הקדמות וואס איך וויכטיג צו וויסן איינער וואס זיכט זאכן אין ספרים.
אזוי האט ער טאקטע געטוהן ער טייטש נישט קיין פסוקים נאר שרייבט גאנצע פרקים און ענפים פון אינטרעסאנטע זאכן. זיין אייניקעל דער חיד"א ברענגט אסאך פון איהם.
אין שם הגדולים שרייבט דער חיד"א אז דער ספר איז זייער גרייזיג, אין די לעצטע צייטן האט מען דאס איבערגעדורקט פון כתב יד מיט א צווייטער נוסח וואס מיר האבן געהאט ביז איצט. קאטעגאריע:קבלה ספרים
ימי בין המצרים
ימי בין המצרים זענען די דריי וואכן צווישן שבעה עשר בתמוז (זיבעצן טאג אין תמוז) און תשעה באב (די ניינטע טאג אין אב). לויט מנהג אשכנז פייערט מען נישט קיין חתונות, מען שערט נישט די האר, און מען הערט נישט קיין מוזיק.
נאמען
עס הייסט אזוי צוליב דעם פסוק (איכה א, ג) "כל רודפיה השיגוה בין המצרים". אלע שונאים וואס האבן געיאגט די אידן האבן איהר דערגרייכט צווישן די ענגאשאפט, דאס הייסט מען איהר דאן געאכאפט צווישן די עקן, ווייל ווען מען האט נאך וואו צו אנטלויפן קען מען נישט כאפן, אבער אין די טעג איז פאר אידן געווען זייער ענג זיי האבן נישט געהאט וואו צו אנטלויפן.
היסטאריע
דער שונא איז אריין אין ירושלים זיבעצן טאג אין תמוז, דעמאלטס האט זיך געבראכן דער מויער, זיי האבן גע'הרג'ט גע'רצח'ט פון כלל ישראל איין און צוואנציג טעג (21) ביז תשעה באב ווען זיי האבן אנגעצינדן דעם בית המקדש און גענומען די אידן אין געפענגעניש.
אין רש"י (קהלת יב, ה) שטייט אז ווען דער נביא האט געזאגט "מקל שקד אני רואה" האט ער געמיינט אז אידן וועלן האבן צרות אזוי ווי א מאנדל וואס וואקסט 21 טעג, דאס זענען די ימי בין המצרים.
אין די טעג ליינט מען אין דער תורה אויף די מצרים, די גבולים פון ארץ ישראל וואס עס באלאנגט פאר אידן, דאס איז א טרייסט אז סוף כל סוף וועלן אידן צוריק באקומען ארץ ישראל דעריבער הייסט עס אויך בין המצרים פונעם לשון די גבולים (בני יששכר).
וויבאלד מען האט אויפגעהערט מקריב זיין דעם קרבן תמיד, און צו גיסן וואסער אין בית המקדש האבן זיך די פרויען פארגענומען נישט צו טרינקען וויין און נישט עסן פלייש אין די טעג אזוי ווי עס שטייט אין ירושלמי (פסחים פ"ד) אז עס איז א גוטער מנהג. אבער להלכה מעגן מיר יא עסן פלייש און טרינקן וויין אין די דריי וואכן, אבער מיר פירן זיך אזוי פון ראש חודש אב (רשב"א, וסידור רש"י). דאס הייסט כאטש פון די הלכה פון די גמרא מעג מען עסן פלייש אפילו ערב תשעה באב דאך איז דאס א מנהג פון די ראשונים אין דער טור (סי' תקנ"א) שרייבט מען טאר נישט צוברעכן די גדר פון די ראשונים.
דער רמב"ם שרייבט אז די איסור גייט אּן בלויז אין דעם וואך וואס תשעה באב פאלט אויס.
אין גמרא שטייט אויך אז די וואך זאל מען זיך נישט שערן די האר.
מען האט נישט חתונה אין די וואך, אפילו איינער וואס האט נאך נישט קיין קינדער. אויך שטייט אין מדרש רבה (במדב"ר פי"ב) אז אין די טעג זאל מען נישט גיין אליין פון צען אידערפרי ביז דריי נאכמיטאג ווייל דעמאלטס איז שולט קטב מרירי.
די ניין טעג
די ניין טעג זענען די טעג פון ראש חודש אב ביז מוצאי תשעה באב. חז"ל זאגן "משנכנס אב ממעטין בשמחה" און דעריבער האבן חז"ל געאסר'ט צו בויען א געביידע פון שמחה אין די טעג (ביז תשעה באב) און אויך נישט צו מאכן שענער אדער צו פארבן דאס הויז אדער פארבעסרן א זאך וואס מ'קען איבערלאזן אויף שפעטער. אויך האבן חז"ל געאסר'ט צו האנדלען אין א זאך פון שמחה, ווי קויפן נייע מעבל אדער קליידער, נאר ווען דאס קען גורם זיין א גרויסן פארלוסט.
ווי אויך וואשט מען נישט קיין וועש, מעו טוישט נישט קיין קליידער און מען גייט נישט שווימען.
אין די טעג זענען אלע עדות נוהג ממעט זיין אין שמחה, און אפשטופן א פראצעס וואס מ'האט מיט א גוי אויף נאך עשרה באב.
אויך איז אסור אין אלע געמיינדעס צו שטעלן א חופה, נאר ווען דער חתן האט נאך נישט מקיים געווען די מצוה פון פריה ורבייה (און אפילו אין דעם פאל איז דער מנהג צו מאכן די חתונה נאך תשעה באב כאטש מען מעג מן הדין). א שידוך אן א סעודה מאכט מען יא אפילו אום ת"ב זעלבסט, ווייל מען האט פארכט זיך טאמער איינער וועט אים פעדערן.
קאטעגאריע:אב
רעדאקטירונג
רעדאקטירונג אדער רעדאגירונג איז ענדערן צו פארקלארערן תוכן אדער נישט גוטע געפראזטע אדער געסעפלעטע ווערטער פון א געשריבענער טעקסט.
רעדאקטארן פון צייטונגען
זיי זענען באקאנט אלס די אויספארעמער פון מיינונגען, געווענליך זענען זיי שרעקדעדיגע קריטיקירער וואס לעבן פון יענעם אויסבעסרן...
*
שלמה קוועטש
ספרו הר המור|קליין הרב שלמה קוועטש (נפ' ה'תרט"ז) איז געווען אבד"ק פון לייפניק און ניקאלשבורג, און דער מחבר פונעם ספר "חכמת שלמה".
קאַטעגאָריע:אחרונים
קאַטעגאָריע:רבני טשעכיי
פאליסי
א פאליסי איז אויסגערעכענטער פלאן פון אקציע צו פירן באשלוסען און צו דערגרייכן ראציאנאלע מסקנות.
דער טערמין טוט אנצייכענען די רעגירונג ווערטשאפט, פריוואטער סעקטאר ארגענעזאציעס און גרופעס, און אויך צו אידיווידואלען.
אן עקזעקטיוו ארדער, קארפערעט פאליסיס, אין פארלעמענטארישע פארשריפטן פון סדר זענען אלע ביישפילן פון פאליסי. פאליסי קען אויך אנצייכענען די פראצעס פון מאכן וויכטיגע ארגענעזאציאנאלע באשלוסן, אריינגערעכנט די אידענטיפיקאציע פון פארשידענארטיקע אלטערנעטיווען ווי פראגראמען אדער ספענדינג פריאריטעטן, און אויסוועלן צווישן זיי באזירט אויף די השפעות און קאנסעקווענסן דאס וועט האבן.
פאליסיס קענען ווערן באטראכט ווי פאליטיש, מענעזשטאריעל, פינאנציעל, און אדמיניסטראטיווע מעכעניזםס אראנזשירט צו דערגרייכן באשטימטע צילן און אגענדעס.
זעט אויך
קאטעגאריע:רעגירונג
לונג
קליין|250px|אָטעם־סיסטעם דער לונג איז דער רעספיראציע אָרגאַן וואָס ברענגט אַריין די זויערשטאף פון דער לופט וואָס מען אָטעמט אַריין אין אַלע גלידער, ביי זויגערס און אויך ביי א טייל פיש און פוילע-רוילעס. אויך טוען די לונגען ארויסציען קארבאן דיאקסייד פונעם בלוט. בעלי חיים מיט א רוקנביין האבן נארמאל צוויי לונגען.
די לופט קומט אריין אין נאז אדער דעם מויל, און גייט דורכן פארינקס, שטימע קעסטל, לופטרער און ווייטער צו די בראנכן, די דינע בראנכיאלן (בראנכרערלעך) און ענדלעך צו די לונגען־בלעזלעך וואו דער זויערשטאף און קארבאן דיאקסייד ווערן געטוישט.
אין קורצן זענען די לונגען א פילטער סיסטעם וועלכע ציט אריין לופט פון אינדרויסן און און שיקט אריין אינעם קערפער נאר אקסיגען ווען אין דער זעלבער צייט רייניגט דאס אויס דאָס בלוט פון קארבאן דיאקסייד. אין דעם ארטיקל וועלן מיר נענטער באטראכטן ווי אזוי די לונגען מאכן זיכער אז דער קערפער באקומט גענוג אקסיגען פארזארגונג און וויאזוי עס ווערט פטור פון קארבאן דיאקסייד. מיר וועלן באטראכטן פראבלעמען וועלכע קענען אונטער קומען מיט די לונגען און פארוואס מען קען נישט פארהאלטן דעם אטעם. צום לעצט וועלן מיר זען פארוואס מען שליקערצט און מען הוסט.
אטעמען
די לונגען זיצן אין צענטער פון דעם קערפער באשיצט פון ברוסט קאסטן. די לונגען זענען צוזאמענגעשטעלט פון ווייכע כמו עלעסטיק און וועט זיך איינציען און אויסציען ווען מען אטעמט. די רערן וועלכע ברענגן אריין לופט פון דער נאז און מויל זענען אויך געמאכט פון א ווייכע סארט און וועלן זיך אויך אויסציען און איינציען מיטן אטעם פראצעדור. די לופט־רערן ברענגען אריין פרישע לופט וועלכע איז רייך מיט אקסיגען אבער פֿארמאגט אויך אנדערע באשטאנדטיילן וועלכע דארף צוריק ארויסגיין. אזוי אויך דארף דער קערפער פטור ווערן פון קארבאן דיאקסייד וועלכע ווערט געשאפן דורך די קערפערליכע צעלן און וואסערשטאף וועלכע לויפט אין דעם בלוט. אן אטעם פאסירט ווען די דיאפראגמע (א גרופע מוסקלען וועלכע ליגט אונטער די לונגען און טיילט אפ די לונגען פון די קישקעס. ווערט אנגערופן דייעפרעם אין ענגליש) ציעט זיך איין אויף אראפ און די מוסקלען פון די לונגען פארברייטערן זיך און עס ווערט געשאפן א נידעריגערע לופט דרוק אינעם ברוסט קאסטן ווי די לופט דרוק פון אינדרויסן און דאס מאכט אז לופט וועט אריינפליסן און אויפבלאזן די לונגען ווי א באלון וועלכע ווערט אנגעפילט מיט לופט. ווען די לונגען זענען שוין פול וועט פאסירן פונקט דאס פארקערטע ווען די דיאפראגמע און מוסקלן וועלן זיך איינציען און פארשטערקערן די לופט דרוק אינעווייניג שטערקער ווי די לופט אינדרויסן און דאס וועט ארויסשטופן די לופט פון קערפער. אזוי גייט עס אהין און צוריק מיט יעדע אטעם טויזענטער מאל א טאג.
אין קורצן קען מען עס ערקלערן מיטן טבע פון גראוויטי. ווען די דיאפראגמע און מוסקלען ברייטערן זיך אויס ווערט די לופט לויזער ווייל עס איז פאראן מער פלאץ און וויבאלד די לופט־רערן זענען אפען צו די אטמאספערע וועט לופט פון אינדרויסן אריינקומען ווייל עס פארמאגט א שטערקערע לופט־דרוק. פארקערט ווען די לונגען זענען שוין אנגעפילט און די מוסקלן ציען זיך איין וועט די לופט אינעווייניג באקומען א שטארקע לופט־דרוק פשוט ווייל עס ווערט איינגענעם אין פלאץ און דאס וועט אויטאמאטיש ארויסשטופן די לופט פון די רערן צו די אטמאספערע וועלכע'ס לופט איז שיטערער. טייל מענטשן האבן א טעות אז ווען די דיאפראגמע גייט אראפ רוקט זיך די לונגען אויך אראפ צו מאכן מער פלאץ. אין פאקט ווען די דיאפראגמע רוקט זיך אראפ גייען די מוסקלען פון די לונגען ארויף און די לונגען זעלבסט פארברייטערן זיך צו אלע זייטן ווי א באלון וועלכע בלאזט זיך אויף. מיט דעם קען מען גרינג פארשטיין פארוואס מענטשן קענען נישט אטעמען אין דעם קאָסמאָס. זינט עס איז פאראן אן אנדערע לופט־דרוק ווי אויף דער ערד וועט עס נישט מיטשפילן מיט די לונגען־סיסטעם און דער מענטש וועט נישט באקומען גענוג לופט און ווען די לונגען וועלן שוין יא זיין פיל וועט די לופט נישט גענוג שנעל ארויסגיין. אויסער דעם איז די לופט אין דעם קאסמאס צוזאמענגעשטעלט פון אנדערע באשטאנדטיילן ווי דא אונטן אויף די ערד און עס איז נישט פאראן גענוג אקסיגען לויט די פארזארגונג וועלכע דער קערפער פארלאנגט.
יצחק אזולאי
רבי יצחק אַזולאַי איז געווען אַ זון פֿון רבי אברהם אזולאי דער בעל מחבר פֿון דעם אינטרעסאַנטען ספר חסד לאברהם אַ זיידע פֿונעם חיד"א.
לונג
אטעמען
ווען לופט גייט אריין אין די רערן ווערט עס אויטאמאטיש צעטיילט צו ביידע לונגען וואו עס גייט אריין ווייטער אין קלענערע רערן ביז עס דעגרייכט טיף אריין אין גאר קליינע זעקלעך וועלכע ווערן גערופן די אלוויעליי און דארט פאסירט די כעמיקאלע עקטשעינדזש (אויפטויש) ווי מיר וועלן באלד זען. אקסיגען איז א וויכטיגע פארזארגונג פאר די בלוט וועלכע אפערירט אלע מוסקלן פון דעם קערפער. די הארץ פאמפט דאס בלוט ארום דעם קערפער און אלע בלוט צירקולירט ארום און ארום דעם קערפער זייער שנעל און קומט צוריק צום הארץ ווען עס ווערט געשיקט צו די לונגען וואו עס נעמט אויף אקסיגען און פליסט צוריק אריין אין הארץ און פון דארט ווייטער ארויס צום גאַנצן קערפער. אבער אין דער זעלבער צייט וועט דאָס בלוט אויך איבערגעבן איר קארבאן דיאקסייד וועלכע זי האט אויפגענומען ארום און ארום דעם קערפער און די לונגען וועלן דאס ארויסשיקן צו די אטמאספערע די נעקסטע מאל ווען עס וועט ארויסבלאזן זיין לופט.
יצחק אזולאי
ער האָט חתונה געהאַט מיט די שוועסטער פֿון ר' נחמי' דנינו פֿון די רבנים פֿון חברון (מעגל טוב) דער חיד"א שרייבט אויף אים אין שם הגדולים "א מקובל און אַ בעל מחבר ספר". אויך שרייבט ער אויף אים "מיין שוועסטער קינד ר' ישראל זאבי האָט געזאָגט אויף אים זייער אינטערעסאַנטע זאַכן, אַ בעל מקובל, ער פירט זיך בחסידות, און באַווייזט מופתים".
לונג
אטעמען
אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז עס פאסירט א כעמיקאלע עקסטשעינדזש (אויפטויש) יעדעס מאל א טראפן בלוט באגעגענט זיך מיט אקסיגען אין די לונגען. דאָס בלוט נעמט אויף אקסיגען און אין דער זעלבער צייט גיט עס איבער קארבאן דיאקסייד און פלוסט צוריק אריין אין הארץ מיט פרישן אקסיגען, ריין פון קארבאן דיאקסייד. די כעמיקאלע טויש פאסירט אין עטליכע מילי סעקונדן ווען אין דער זעלבער צייט זענען די לונגען אויך פארנומען ארויסטראגן די גענוצטע לופט און אריינברענגן פרישע לופט. קומט אויס אז די לונגען זענען פארנומען מאכן אימפארט-עקספארט און טיף אין זייערע ווערהאוזעס ווערט געטאן וויכטיגע ארבעט וואו די נייע שיפמענטס ווערן איבערגעגעבן פאר דעם בלוט און די אלטע סחורה וועלכע קומט צוריק ווערט צוגעגרייט צו עקספארטירט ווערן מיט די נעקסטע שיפמענט.
יצחק אזולאי
דער חיד"א ברענגט פֿון אים אינטרעסאַנטע חלומות (זעה מחזיק ברכה חלק אורח חיים סי' ר"י סקי"ב).
לונג
עס אטעמט זיך
מען דארף נישט געדענקן צו אטעמען פונקט ווי מען דארף נישט געדענקן צו בלינקן די אויגן ווייל עס פאסירט אויטאמאטיש. דער קערפער פארמאגט א נערוון סיסטעם וועלכע איז קאנטראלירט דורך א צענטראלע סופער-קאמפיוטער וועלכע איז דער מוח פון וואו עס ווערט ארויסגעשיקט סיגנאלן צו יעדע ארגאן וואס צו טאן און ווען צו טאן. אן אטעם הייבט זיך אן ווען די דיאפראגמע רוקט זיך אראפ און שיקט די מוסקלן פון די לונגען ארויף און עס ווערט געשאפן מער פלאץ פאר דער לופט אין די לונגען. פון דארט פאסירט שוין אלעס אויטאמאטיש וואו מיר האבן פריער עקלערט געבויט אויף גראוויטי און כעמיקאלע עפעקטן. אבער ווער זאגט די דיאפראגמע ווען צו מאכן די נעקסטע איינציאונג און אויסציאונג? דאס ווערט סיגנאליזירט דורך דעם מוח וועלכע מאכט זיכער אז דער קערפער באקומט אירע פארזארגונגען.
יצחק אזולאי
ער האָט געמאַכט אַ ספר זרע יצחק וואָס איז פאַרלוירן געוואַרן. אויך איז דאָ פֿון אים אין כתב יד אַ ספר בריכת אברהם.
ר' יצחק איז געווען די רבי פֿון דעם גאון ר' ישראל זאבי זיין נעפיו. ער האָט אים אַמאָל געזאָגט דעם פסוק בני אם חכם לבך, אויב די וועסט זיין קליג, ישמח לבי גם אני וועט דאָס זיין א מעלה פאַר מיר, ווײַל די ביזט אַ קינד פֿון מיין שוועסטער, און רוב קינדער זענען געגליכן ווי די ברודער פון די מאמע, קומט אויס אז מען וועט זאגן אז די ביזט געראטן אין מיר (חומת אנ"ך משלי כג).
אין די לעצטע יאָרן האָט מען אים געשיקט קיין קושטא זאַמלען געלד, אויפן וועג איז ער נפטר געווארן (שם הגדולים ערך ר"א אַזולאַי). קאטעגאריע:מקובלים
לונג
שליקערצן און היסן
א שליקערץ פאסירט ווען לופט קומט צו שנעל אריין אין די לונגען און וויבאלד עס שטימט נישט מיט די נארמאלע סיסטעם וועלן איינע פון די רערן וואס פירן אריין די לופט זיך פארמאכן אין די נישט ריכטיגע צייט און וועט בלאקירן דעם אטעם און דער מענטש מאכט א שליקערץ. מען קען שליקערצן הונדערטער מאל און אפילו טויזענטער מאל ווילאנג עס בארואיגט זיך און אלעס גייט צוריק אין א סדר.
גענוי פארוואס עס פאסירט אז לופט זאל אריינקומען צו שנעל איז נישט באקאנט און עס זענען פאראן פארשידענע טעאריעס איינס נארישער פון די צווייטע. דאס זעלבע איז מיט עצות וויאזוי אפצושטעלן שליקערצן. עס הייבט זיך אן מיט פארשידענע וועגן וויאזוי צו טרונקן וואסער און ענדיגט זיך מיט פארשידענע וועגן פון אטעמען. למעשה איז קיינע פון די עצות נישט באשטעטיגט געווארן אלס א לעזונג און די עצות גייען פון מאמע צו קינד און אמאל העלפט עס יא און אמאל נישט און אמאל טוט מען דאס אזוי לאנג ביז מען שליקערצט שוין מער סייווי נישט.
היסן איז שוין א צווייטע מעשה. א היס פאסירט ווען עס קומען אריין פרעמדע באשטאנדטיילן אין דער אטעמען סיסטעם. עס קען זיין אביסל שטויב, א שלעכטע גערוך, אדער א כעמיקאל וועלכע דער קערפער פארנעמט נישט. נאך א וועג פון היסן איז ווען עסן גייט אריין אין די לופט רערן בטעות. אין אלע פעלער וועלן די נערוון וועלכע זענען פארבינדן מיט די רעספירעטארי דערשפירן די פרעמדע באשטאנדטיילן און די לונגען וועלן רעאגירן מיט א שנעלע רעאקציע פון ארויסשטויסן דאס גאנצע לופט וואס עס פארמאגט אינאיינעם פון וואס איז אריינגעקומען אן רשות.
א היס גייט מיט א שטארקע קראפט און עס ברענגט ארויס צווישן צוויי און פינף טויזענט פיצעלע טראפן וועלכע אנטהאלטן באקטעריע. אויב א מענטש האט א רעספירעטארי קראנקייט וועלן די קליינע טראפן קענען אריבערגיין צו אנדערע און פון דארט ווייטער און אזוי גייען ארום וויירוסעס פון איין מענטש צו די צווייטע.
פרעמדע באשטאנדטיילן דארפן נישט דעגרייכן אין די לופט רערן עס זאל פאסירן א היס. צו מאל וועלן די נערוון אין די נאז דערשפירן פרעמדע עלעמענטן און וועט שיקן א מעסעדזש צו די רעספירעטארי סיסטעם דורך דער מוח און עס וועט פאסירן א היס און אמאל עטליכע ווילאנג די נערוון וועלן זיך נאכאמאל שפירן פריי. אינטרעסאנט איז אז ווען מען היסט מאכט מען צו די אויגן און אפילו אויב מען זאל פרובירן דאס האלטן אפען וועט דאס נישט גיין. סייענטיסטן זאגן אז די נערוון פון די אויגן און נאז זענען נאנט פארבינדן איינע מיט די אנדערע און ווען די נאז נערוון זענען אין אן אלארם וועלן אויך די אויגן זיך באשיצן פון די אטאקע און וועלן זיך פארמאכן. אגב, א היס קען פאסירן אפילו ווען גארנישט איז באמת אריינגעקומען אין די רעספירעטארי נאר עס האט זיך נאר געדאכט פאר די נערוון אז עפעס איז דארט אדער אז עפעס גייט קומען.
עס איז א טראדיציע ביי די אידישע אונגארישע אפשטאמיגע צו זאגן "אסותא" (וועלכע איז דער אפטייטש פון געזונט אין אראמיש און ווערט געברענגט אין דער גמרא אלס אסותא) אדער "צום געזונט" ווען א מענטש היסט. דער קאנצעפט שטאמט פון די כינעזער וועלכע וואונטשן זיך געזונטהייט און לאנג לעבן ווען איינער היסט. דער טערמין (אדער ענליכע) ווערט אויך גענוצט ביי די אינדיאנער און אויך ביי די אראבער.
די כינעזער גלייבן אז ווען א מענטש היסט איז דאס א צייכן אז מען רעדט פון אים. ביי אידן דערמאנט מען דאס ווען א מענטש שליקערצט. ביידע זענען נארישקייטן אינאיינעם מיט אלע אנדערע שטותים פון ענליכע סארטן.
אויך מיט היסן איז פאראן א רייע רעמעדיס וועלכע קענען דאס צוריק האלטן. באקאנט איז צו קוקן אויף די נעגל אדער קוקן מיט די אויגן אויף א געוויסע אביעקט אבער נישט מיטדרייען דעם קאפ. די גרינגסטע און בעסטע וועג איז צו צווינגן די אויגן צו בלייבן אפען ווייל ווי פריער געזאגט איז אוממעגליך צו היסן אן דעם וואס די אויגן זאל זיך צומאכן.
מעגליכע פראבלעמען
פראבלעמען מיט די לונגען זענען איינגעטיילט אין צוויי קאטאגאריעס. די ערשטע איז פראבלעמען מיט דער אטעם-סיסטעם און די צווייטע איז פראבלעמען פון דעם אקסיגען און קארבאן דיאקסייד עקסטשעינדזש. אסטמא, עמפיסעמא, בראנטשיטיס, און ענליכע פראבלעמען זענען מיט די לופט רערן וועלכע זענען שמעלער, שטייפער, אדער געשוואלן און לאזן נישט די לופט געהעריג דורכגיין. טייל מענטשן ליידן דערפון זייער גאנץ לעבן און באקומען אטאקעס פון צייט צו צייט וועלכע ווערט אויפ'ן ארט באהאנדלט מיט מעדיצין.
אנדערע לונגען פראבלעמען זענען ווען די לונגען קענען נישט געהעריג אויפטוישן דעם אקסיגען מיט דעם קארבאן דיאקסייד און דער מענטש באקומט נישט גענוג אקסיגען. רויכערן איז זייער שעדליך צו די לונגען וועגן אט די סיבה ווייל די רויך עפעקטירט די אקסיגען וועלכע קומט אריין און גייט שפעטער אריין אין דעם בלוט.
רעפערענצן
קאטעגאריע:אברים קאטעגאריע:לונגען אנצינדונג
מנחם מענדל בייליס
קליין|250px|בילד פון מענדל בייליס מנחם מענדל בייליס  (געב. 1874 - נפטר כ"ד תמוז ה'תרצ"ד, ניו יארק) איז געווען א ייד פון אוקראינע וואס מען האט אים באשולדיגט מיט אן עלילת דם, מיט כלומרשט דער רציחה פון א רוסיש קינד. דער פראצעס האט אנגעצינדן אינטערנאציאצעלן קריטיק קעגן רוסיש שנאת ישראל.
אריינפיר
יארן פון ביטערניש קעגן דער מלוכה פון די צארן אין רוסלאנד האבן געברענגט די באפעלקערונג צו מחשבות פון מרידה. די צארן האבן געזען מיט גרויס שרעק ווי די מלוכה גליטשט זיי ארויס פון די הענט. זיי האבן געזוכט מחדש צו זיין דעם עלילת דם אויף גאר א גרויסן אופן כדי פארשטיין צו געבן די פויערן אז די יודן זענען די אמת'ע שונאים וכו'. זיי האבן אויפגעשטעלט די "שווארצע הונדערטער" צו קענען דורכפירן זייער עצה.
די צייטן זענען געווען שווערע פאר די רוסישע יודן. עס איז געווען די צייט וואס דער צאר ניקאליי דער צווייטער האט געהערשט. ער איז געווען א גרויסער שונא ישראל און א געוואלדיגער אכזר. כאטש די גזירה פון די "קאנטאניסטן" איז שוין בטל געווארן, איז דער פליכט צו גיין אין מיליטער נאך אלץ געווען גאר א ביטערער פאר די יודן. אסאך האבן ליידער פארלוירן זייער יודישקייט אדער זייער לעבן דורכ'ן זיין אין מיליטער.
אין יאר ה'תרע"א, האט די דומא אפיציעל מודיע געווען אז "די יודן זענען א געפערליך פאלק און זייער מסוכן". אין יענעם זעלבן יאר, כ' אדר תרע"א, איז פארשפרייט געווארן א ידיעה אז מ'האט געטראפן א טויט גויאיש קינד אין קיעוו. די פלענער זענען ליידער שוין געווען גרייט.
ר' מענדל בייליס
איינער פון די וואס האבן געדינט אין מיליטער אין יענע יארן איז געווען א יוד מיט'ן נאמען מענדל בייליס. ער האט זיך געהאלטן פעסט ביי זיין יודישקייט און איז ארויסגעקומען גאנץ ברוחניות ובגשמיות. נאך ער איז ארויס פונ'ם מיליטער האט ער חתונה געהאט און זיך באזעצט אין מעזשיגוריא, וועלכע איז בערך 13 קילאמעטער פון קיעוו [די הויפטשטאט פון אוקראינע]. ער האט דארט געארבעט אין א פאבריק פון ציגל וועלכע האט געהערט פאר זיינס א פעטער. אביסל צייט דערנאך האט ער באקומען א הצעה צו ארבעטן אין דער שטאט קיעוו, אין א פאבריק וועלכע מ'האט געהאלטן אינמיטן בויען. דער פאבריק האט געהערט צו דעם באוויסטן עושר און נדיב מר זייטשעב, וועלכע האט געבויט א יודישע שפיטאל אין קיעוו, און כדי צו פארזיכערן א קביעות'דיגע הכנסה פאר'ן שפיטאל, האט ער געמאכט דעם ציגל פאבריק, און אלע הכנסות דערפון זענען געגאנגען צום אויסהאלטן פונ'ם שפיטאל. ר' מענדל האט מסכים געווען צום הצעה און איז אריבער קיין קיעוו.
די שטאט קיעוו איז געווען איינגעטיילט אין צוויי געגענטן, פלוסקי און לוקיאנאווסקי. יודן האבן נאר געמעגט וואוינען אין פלוסקי [ווי אויבן דערמאנט זענען די ערטער ווי יודן האבן געמעגט וואוינען געווען זייער באגרעניצט] און דארט איז טאקע געווען דער יודישע שפיטאל. דער פאבריק אבער, איז געווען אין לוקיאנובסקי, וואס דאס מיינט אז יודן האבן אין דעם געגענט נישט געמעגט וואוינען. נאר דורך דעם שטארקן השפעה פון זייטשעב, וועלכע איז געווען פון די גרעסטע סוחרים אין רוסלאנד [ער האט געהאט אסאך צוקער פאבריקן], האט ר' מענדל זיך געמעגט באזעצן אין דעם "הייליגן" לאנד. כאטש ר' מענדל האט געהאט אונטער זיך בערך פינף הונדערט גוי'שע ארבייטער, [לויט'ן רוסישן געזעץ פון דעמאלס האט א יוד נישט געמעגט באשעפטיגן א צווייטן יוד אין זיין פאבריק. זייטשעב איז געווען פון די איינסציגסטער וועלכע האט געמעגט האבן איין יוד אלס ארבייטער], האט ער נישט געהאט קיין שום פראבלעמען מיט זיי. אויך מיט די גוים אין די געגענט האט ער זיך גוט געלעבט, אזוי ווייט אז אין יאר תרס"ה, ווען עס זענען געווען שווערע פאגראמען קעגן יודישע קהילות אין רוסלאנד, האט דער גוי'שע גלח פארלאנגט אז מ'זאל שטעלן א ספעציעלע שומר פאר ר' מענדל אז עס זאל עם גארנישט געשען. [עס איז געווען א סיבה דערפאר: ווען דער גלח האט געבויט א הויז פאר יתומים, האט ער געבעטן ר' מענדל ער זאל עם פארקויפן ציגל פאר ביליג.  זייטשעב האט מסכים געווען צום בקשה פון ר' מענדל און דער גלח איז עם געווען זייער דאנקבאר.  נאך א סיבה איז געווען אז דער וועג צו די שטאטישע בית הקברות [גוי'שע] איז דורכגעגאנגען צווישן דער ציגל-פאבריק פון זייטשעב און א גוי'שן ציגל-פאבריק.  ווען דער גלח האט געבעטן ר' מענדל רשות אז זייערע לוויות זאלן קענען דארט אדורכגיין האט ער באלד מסכים געווען.  ווען ער האט געבעטן דאס זעלבע פון דעם גוי'שן פאבריק, האט מען דארט נישט געגעבן רשות.  דער גלח פלעגט אפטמאל צייכענען דעם חילוק צווישן זיינע "אייגענע" מענטשן וואס טון נישט קיין טובות, און ר' מענדל.