cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
מייק פענס
פאליטישע קאריערע
ער איז ערוויילט געווארן צו דינען אין קאנגרעס פארטרעטנדיג זיין דיסטריקט אין אינדיאנא פון 2001 ביז 2013.
פּענס איז ערוויילט געווארן גובערנאטאר פון אינדיאנע דעם 20סטן פון יאנואר 2013, און ער האט איינגעפירט די גרעסטע שטייַער שנייַדונג אין אינדיאנע׳ס היסטאריע, און אויסערגעווענליך גוט באלאנסירט אינדיאנע׳ס בודזשעט אז עס איז נאך געבליבן רעשט.
ער איז ערוועלט געווארן דעם 8טן פון נאוועמבער 2016 צו דינען ווי דער וויצע פרעזידענט צוזאמען מיט דאנאלד טראמפ וואס איז אויך דעמאלט ערוועלט געווארן דער 45סטער פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן
פאליטישע שיטות
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער גובערנאטארן קאַטעגאָריע:וויצע פרעזידענטן
חידקל
דער חידקל טייך, איז איינע פון די גרויסע און וויכטיקע טייכן, אין מיטעלן מזרח. די טייך הויבט זיך אן אין מזרח טערקיי, און פליסט דורך איראק, צוזאמען מיט די פרת, ביז ווי זיי טרעפן זיך און פארמירן די שאט על אראב טייך, וואס פאלט אריין אין פערסישער איינגאס.
די טייך האט אנגענומען א וויכטיקע שטעלונג אין די אור אלטע תקופות, אין די תורה ווערט די חידקל דערמאנט אלס איינע פון די פיר טייכן אין גן עדן.
די טייך פאנגט זיך אן אין דרום מזרח טערקיי, ביי די טאורוס בערג, און די טייך לויפט אין דרום מזרח ריכטונג, פון טערקיי ביז די גרעניץ מיט סיריע, די טייך איז די גרעניץ צווישן די צוויי לענדער פאר 30 קילאמעטער, ווי דערנאך גייט די טייך אריבער אין איראק, ווי מערערע קליינע טייכן פאלן אריין אין חידקל. נאך באגדאד ווערט די טייך צעטיילט אין א דעלטא, און גייט אריבער אין זומפיקע געגנטער און קאנאלן, ביז די חידקל טרעפט זיך מיט די פרת אין דרום איראק, וואס פארמירט אינאיינעם די שאט על אראב.
קאטעגאריע:טייכן אין אזיע קאטעגאריע:איראק קאטעגאריע:טערקיי
דראקאן
עס זענען דא א סך סארטן דראקאנען אין די פארשידענע קולטורן. אין אלגעמיין:
דראקאנען דערשיינען אין אזעלכע דערציילונגען ווי "דער האָביט", "בעאָוואולף", "ווי אזוי צו טרענירן א דראקאן" און דער "האַרי פאָטער" סעריע. אין "דער האָביט" און "בעאָוואולף" זענען דראקאנען געפערלעך און זיי אטאקירן מענטשן. אנדערע דערציילונגען ווי פון אַן מאַקאַפֿרי האבן דראקאנען וואס זוכן אדער געבן הילף. אויך ווערט א דראקאן דערמאנט אין קאפיטלעך 12 - 13 פון חזון יוחנן, אין וועלכער ער ווערט באווייזט אלס דער טייוול.
יהודה גרינוואלד
הרב יהודה גרינוואלד (אונגאַריש: Grünwald Juda; ברעזשאוו, 1849 תר"ט – סאטמאר, י"ט אדר תר"פ) איז געווען א אונגארישער חסידישער רב, דער ארטאדאקסישער הויפט רב פון שטאט סאטמאר במשך 22 יאר.
ביאגראפיע
לינקס|קליין|347x347פיקס|די גרויסע ארטאדאקסישע שול אין [[סאטמאר, רומעניע|סאטמאר]] געבוירן אין 1849 אין ברעזאָוו, צו רבי יהושע פֿאלק און חיה שרה. ער האט געלערנט אין דער פּרעסבורגער ישיבה ביי דעם כתב סופר, וועלכער איז געווען זיין רבי מובהק. נאכן פארענדיגן ישיבה, האט ער באקומען סמיכה פאר רבנות. ער האט ערשט געדינט אלס רב אין סובאטיס, דערנאך אין באניהאד, דערנאך אין שוראני און צום סוף אין סאטמאר. ער איז נפטר געווארן אָן קינדער.
זײן װאלן אלס הויפט־רב און די צעשפאלטן פון דער קהילה
נאָך דער פטירה פונעם הויפּט-רב פון סאטמאר, הרב זאב (וואלף) מאנדלבוים, איז הרב גרינוואלד פארבעטן געווארן צו דינען אלס רב דורך דער קהילה וואס איז געווען אויפן שוועל פון בראָך. אין א' דר"ח אדר תרנ"ח איז ער אויסגעוויילט געווארן אלס הויפט רב.
די אויסוואל פון רבי יהודה גרינוואלד אלס הויפט רב איז געווען א גרויסער קלאפ פאר א טייל פון דער קהילה, צוליב זיין זיין א חסידישער רב מיט אן ארעמען אונגאריש, וואס האט ענדערש גענוצט אידיש ווי אונגאריש. זײן שטעלונג האט פאר'חתמ'עט די טיילונג אין אונגארישן אידנטום אין דער ארטיגער קהילה.
דאס מחלוקת װעגן דעם באניץ פון דער אונגארישער שפראך
טראַדיציאָנעל אין די ארטאדאקסישע לאַגער אין אונגארן, זענען דרשות געהאלטן געווארן אין אונגאריש בלויז אויפן נאָמען טאג פון די מלך און מלכּה און אויף דעם יאָרטאָג פון די טויט פון פראַנץ דיאַק, און די רעשט פון יאָר אויף אידיש. אָבער מיט די יאָרן האָט מען גענומען איניציאַטיוון צו פאַרבייטן דאָס באַנוצן אידיש מיט אונגאַריש. אזוי איז אויך געװען דער פארשלאג פון מר. װײס פון דער שטאט אסטראגום אין יאר 1882, צו האַלטן אַ דרשה אין אונגאַריש איין מאָל יעדע צוויי וואָכן.
כאטש הרב מאנדלבוים האט זיך אנטקעגנגעשטעלט קעגן די דאָזיגע חידושים, האָט ער נאָכגעגעבן אַסאַך און איינגעפירט אז הספדים ביי לוויות זענען געגעבן געוואָרן אויף אונגאַריש דורך גוטע אונגאַרישע רעדנער. די דאָזיגע נאכגעבן האָט הרב גרינוואַלד אויך מכבד געווען, אָבער אין אַלע אַנדערע געביטן האָט ער אַסימילירט די אידישע שפּראַך און חסידות אין לעבן פון דער קהילה (כאָטש ס’רובֿ פון זיינע חסידים זענען אויך געוואָרן אונגאַריש-רעדנדע).
שפּאַלטונג פון די קהילה
שוין בערך א חודש נאכדעם וואס הרב גרינוואלד איז ערוויילט געווארן אלס הויפט רב, האבן די קהילה-פירער אנגעהויבן אוועקגיין. הערמאן טייטלבוים, וועלכער איז געווען באקאנט פארן האלטן די אידייען פון נעאלאגן, איז געווען דער ערשטער צו ארויסציען דעם 24טן מערץ, נאכפאלגנדיג דורך מאיר קארוי טשאַנגרי און אויך באנע מארקאוויטש. די ניי געגרינדעטע געמיינדע איז נישט געווען קיין נעאלאגן, נאר האט זיך דעפינירט אלס די שטאטוסקווא קהילה.
די אויסוואל פון הרב יהודה גרינוואלד אלס הויפט רב אינאיינעם מיט'ן אוועקגיין פון די נעאלאגן האט אנגעצייכנט א קער אין דער קהילה און זי איז געווארן נאך מער קאנסערוואטיוו און חסידיש ווי פריער. דער ענדערונג איז געווארן פאַרפעסטיגט אין דער צייט פון רבי יואל טייטלבוים, ווען די שטרענגסטע חסידות אין מארמאראש איז אריבערגעפארן צו סאטמאר.
זײן טעטיגקײט אלס הויפט־רב פון סאטמאר
די צייט פון ר' יהודה גרינוואלד'ס רבנות איז געווען אן עפאכע פון התחדשות פאר דער ארטאדאקסישער קהילה אין שטאט. איינע פון די ערשטע טריט וואס מען האט גענומען איז געווען צו רענאָווירן די מקוה. דערצו האט ער פארשטארקט די תלמוד תורה'ס און געשטעלט א באזונדערע דגוש אויף פארשטארקן די ישיבה אין סאטמאר, וואָס איז צום ערשטן מאָל געוואָרן אַן אָנגעזעענע ישיבה אויף איר מדרגה. אין זיינע צוויי יאָרצענדלינג אַלס רב פון סאטמאר, האָט ער געלערנט טויזנטער תלמידים. ער האט אויך אראנזשירט צו גרינדן דריי בתי כנסת: חברה משניות, שומרי תורה און א בית כנסת אויף סענטווער גאס.
רבי יהודה גרינװאלד האט געשריבן א צאל חיבורים, פון װעלכע טײל זענען געבליבן בלויז אין שריפט.
הנצחה
די סאטמארע חסידים היטן זיין זכרון. זײן קבֿר אויפן אָרטאָדאָקסישן איִדישן בית־עולם אין שטאָט דינט ווי אַ מקום קדוש פאַר די חסידים, וואָס זענען זיך משטתח און דאווענען אויפן קבר.
פאַר ווייַטער לייענען
קאַטעגאָריע:אונגערישע רבנים קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
פארטא-ריקאנישע אומאפהענגיקייט פארטיי
פּאָרטאָ־ריקאַנישע אומאָפּהענגיקייט פּאַרטײ (ענגליש: Puerto Rican Independence Party ; העברעיש: מפלגת העצמאות הפורטוריקנית) איז א פאליטישע פארטיי אין פארטא ריקא. זי ארבעט לטובת די אומאפהענגיקייט פֿון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. די פארטיי איז געגרידעט אום אָקטאָבער 1946 און איז דאמיט די צוויטע פארטיי אין דעם אינדזל.
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
ראדוואנקא
ראַדוואַנקא איז געווען א דארף, און איז היינט א פארשטאט פון אונגוואר, אוקראינע.
באקאנטע מענטשן פון ראדוואנקא
קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
עלעפאנט און קאסל אונטערגרונט סטאנציע
עלעפאנט און קאסל איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך די בעקערלו און נארדערן ליניעס.
די סטאנציע איז אויפן גרינעם צווישן טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
רמב"ם שפיטאל
קליין|מרכז| רמב"ם הקריה הרפואית לבריאות האדם, מגדל סמי עופר רמב"ם שפיטאל, איז דער גרעסטער שפיטאל אין צפון ישראל, און האט די מערסטע אפטיילונגען, פון מעדיצינישע באהאנדלונגען. און דינט אלס פאקולטעט פון טעכניאן אוניווערסיטעט. און ווערט פארעכנט אלס איינע פון די בעסטע שפיטעלער אין ישראל.
ירחמיאל משה האפשטיין
רבי ירחמיאל משה האפשטיין (י' אלול ה'תר"ך - י"ג אלול ה'תרס"ט), איז געווען דער זעקסטער קאזשניצער רבי.
רמב"ם שפיטאל
געגרינדעט דורך דעם בריטישן מאנדאט, בעיקר פאר די ענגלישע באהערדע און זייערע פאמיליעס, און פאר דער אראבישער באפעלקערונג, אין חיפה. אויפגעבויט נאנט צום פארט, און צו דעם באן צענטער, וואס די מאנדאטארישע רעגירונג האט אויפגעשטלט אין חיפה.
עלעפאנט און קאסל אונטערגרונט סטאנציע
היסטאריע
די סטאנציע האט מען געבויט אין צוויי פאזעס. די נארדערן ליניע סטאנציע האט מען געעפנט דעם 18טן דעצעמבער 1890. די בעקערלו ליניע סטאנציע האט געעפנט דעם 5טן אויגוסט 1906 אויף דער דעמאלסטיקער בעקער סטריט און וואטערלו באן.
ירחמיאל משה האפשטיין
אפשטאם
ירחמיאל משה איז געבוירן י' אלול תר"ך אין גראדזשיסק, פוילן, צו זיין פאטער רבי יחיאל יעקב האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פון רבי אלעזר האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פון רבי משה אליקים בריעה האפשטיין, קאזשניצער רבי, זון פונעם קאזשניצער מגיד, און צו זיין מוטער, שרה דבורה שפירא, א טאכטער פון רבי אלימלך שפירא, דער גראדזשיסקער רבי. ר"ח תמוז תרכ"ו איז ער פאר'יתומט פון זיין פאטער יונגערהייט, און זיין מוטער האט חתונה געהאט בזיווג שני צו רבי אשר פערלאוו פון סטאלין. ירחמיאל איז געהאדעוועט געווארן אין שטיב פון רבי אשר'ס פאטער, דער בית אהרן.
רמב"ם שפיטאל
ביז דער אומאפהענגיקייט מלחמה זענען אלע באהאנדלט געווארן אייניג. ווען דער קריג האט אויסגעבראכן, האבן די צוויי קריגערישע זייטן, אריינגעברענגט די מיינונגס פארשידנהייטן אין שפיטאל, און ווען די אראבער זענען אנטלאפן, האבן די יידן איבערגענומען דעם שפיטאל.
עלעפאנט און קאסל אונטערגרונט סטאנציע
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
ירחמיאל משה האפשטיין
אפשטאם
גאנץ יונג, אין תרל"ב איז ער געווארן א חתן מיט ברכה צפורה מירל, די טאכטער פון רבי מרדכי טווערסקי פון לאיעוו. י"ז סיון תרל"ב איז דער "בית אהרן" נפטר געווארן, און אין תרל"ג איז רבי אשר נסתלק געווען, איז די חתונה אפגעשטופט געווארן ביז תרל"ד.
רמב"ם שפיטאל
דער שפיטאל דינט אלס היילונגס צענטער, אויך פאר צה"ל זעלנער, דעריבער איז דא א העליקאפטער לאנדונגס ארט אין שפיטאל, און סאלדאטן דורכאויס מלחמות, זענען האספיטאליזירט געווארן אינעם שפיטאל.
ירחמיאל משה האפשטיין
רבנות
אין תרמ"ד, ביי דער עלטער פון 24, איז רבי ירחמיאל משה צוריק קיין קאזשניץ, וואו מען האט אים אויפגענומען אלס אב"ד, און ער האט אנגעהויבן פירן די רעביסטעווע.
רמב"ם שפיטאל
דער שפיטאל ווערט אויך גערופן די די געגנט פון מעדיצין פארן געזונטהייט פון דעם מענטשן.
ירחמיאל משה האפשטיין
רבנות
ער האט געפירט אסאך זאכן קארלינער מנהגים, וואס ער געזען ביי זיין שטיף־פאטער און שטיף־זיידע. ער האט גע'ירשנט דעם בית אהרן'ס קלארינעט און ער האט אויך געשפילט דעם פידל. ער איז געווען באהאוונט אין אסטראנאמיע, בפרט אין ענינים פון תקופות און מולדות.
יצחק חיים פרץ
הרב יצחק חיים פרץ (געבוירן כ"ג אדר ב׳ ה'תרצ"ח) איז רב פון רעננה. ער איז א תלמיד מובהק פון רבי מאיר חדש משגיח פון ישיבת חברון און א מיטגליד פון דער הויפט ראבינאט ראט. ער האט געדינט ווי פארזיצער פון דער ש"ס פארטיי, און ווי כנסת דעפוטאט פאר זיי.
ירחמיאל משה האפשטיין
רבנות
ער איז נפטר געווארן י"א אלול תרס"ט, און ער ליגט אין קאזשניץ. האפשטיין, ירחמיאל משה קאַטעגאָריע:קאזשניץ
יצחק חיים פרץ
משפחה
חתונה געהאט מיט סימה פרץ און מיט איר האט ער עטלעכע קינדער.
קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל קאַטעגאָריע:רעננה קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן
רמב"ם שפיטאל
קאטעגאריע:חיפה קאטעגאריע:שפיטעלער
וועסטעראס
קליין|250px|וואסא פארק אין וועסטעראס קליין|200px| וועסטעראס איז די פינפטע גרעסטע שטאט אין שוועדן, מיט א באפעלקערונג פון 107,005. עס איז אויך איינע פון די עלטסטע שטעט אין סקאנדינאוויע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן
אליהו נאווי
אליהו נאוי (22סטן יוני 1920, בצרה, בריטישער מאנדאט – 16טן נאוועמבער 2012, עומר, ישראל) איז געווען דער דריטער בירגערמייסטער פון באר שבע זינט דער גרינדונג פון דער שטאַט (נישט אריינגערעכנט א מיליטערישער גובערנאטאר און דער הויפּט פון א קאמיטעט מיטן נאמען). ער האט געדינט אין דעם קאַפּאַציטעט פון 1963 צו 1986. ער איז באוואוסט אלס עקספערט אין אראבישן לעבן, אן אראבישער ראדיא קאמענטאטאר מיטן נאמען "דאוד אל-נאטור" און א ביבלישער געלערנטער, ווי אויך אן אדוואקאט און ריכטער. קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס קאַטעגאָריע:באר שבע
קאלאסעום
קליין|300px|דאס קאלאסעום דאס קאלאסעום (לאטייניש: Amphitheatrum Flavour ; איטאליעניש: Anfiteatro Flavio אדער Colosseo ) איז א ריזיגער ארכיטעקטור, אן אוואלער אמפֿיטעאטער אין דעם צענטער פון דער שטאט רוים, איטאליע. דאס קאלאסעאום איז פלאצירט מזרח פונעם רוימישן פֿארום.
די קאנסטרוקציע פונעם קאלאסעאום האט אנגעהויבן אונטער קייסער אספאסינוס אין יאר 72, און איז געקאנטשעט געווארן אין יאר 80 אונטער זיין נאכפאלגער טיטוס. שפעטער האט מען געמאכט ענדערונגען אין דער תקופה פון דעם קייסער דאמיטיאן (81-96). די דאזיקע דריי קייסרים ווערן גערופן די פֿלאווישע דינאסטיע, און דערפאר הייסט דער אמפיטעאטער אויף לאטייניש מיט דעם נאמען פֿלאוויאוס.
עס איז דער גרעסטער אמפיטעאטער וואס מ׳האט א מאל געבויט. מען האט עס געבויעט צו קענן ענטהאלטן צווישן 50,000 און 80,000 לייט,  מיט א דורכשניטלעכן עולם פון עטלעכע 65,000. מען האט עס גענוצט פאר רוימישע ספארט פארמעסטן, וואו מענטשן האבן זיך פארמאסטן מיט שווערד אנטקעגען אנדערע מענטשן אדער ווילדע חיות, און אויך פאר דראמעס באזירט אויף קלאסישער מיטאלאגיע.
במשך די יארן איז דאס קאלאסעאום געווארן טיילווייז פארניכטעט דורך ערדציטערנישן און גנבים וואס האבן געגנב׳עט די שטיינער. דאך איז עס איינע פון די מערסט פאפולער טוריסטן אטראקציעס אין רוים.
דאס קאלאסעאום איז געשילדערט אויף דער איטאליענישער ווערסיע פון דער פינף־צענט איירא־מטבע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור קאַטעגאָריע:רוים קאַטעגאָריע:געביידעס
שווערד
קליין|א שווערד פונעם [[מיטל אלטער]] די שווערד איז א כלי־זיין וואס מ'האלט אין דער האנד; זי קען סיי שניידן סיי שטעכן. געווענלעך ווערט זי געמאכט פון מעטאל. די שווערד האט א הענטל און א לאנגע שארף.
די ערשטע שווערד זענען געמאכט געווארן פון בראנדז אין אוראלט עגיפטן. זייט דער ערפינדונג פון ביקסן זענען שווערד ווייניג געניצט.
א מענטש וואס רייט א פערד ניצט א סאבליע, א לייכטע געבייגטע שווערד מיט א שארף אויף איין זייט און א שארפן שפיץ.
אין דעם מיטל־עלטער איז די שווערד געווארן דער פערזענלעכער וואפן פונעם קריגער. ווען מען גיט איינעם דעם ריטער טיטל טוט מען אים דאס באצייכענען מיט א שווערד. ֿ קאַטעגאָריע:געווער
מארדן אונטערגרונט סטאנציע
מארדן איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין מארדן, דרום לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער נארדערן ליניע, און איז אין טראוולקארט זאנע 4. מארדן איז די דרום סוף־סטאנציע פון דער נארדערן ליניע און איז אויך די דרומסטע סטאנציע אויף דער אונטערגרונט נעצווערק. נישט ווייט פון דער סטאנציע זענען מארדן האל פארק און מארדן פארק. די סטאנציע איז געווען איינער פון די ערשטע מאדערניסטישע פלענער וואס דער ארכיטעקט טשארלס האלדן האט געשאפן פארן לאנדאנער אונטערגרונט.
היסטאריע
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 13טן סעפטעמבער 1926 אויף דער מארדן פארלענגערונג פון דער סיטי און דרום לאנדאנער באן דרום פון קלאפהאם קאמאן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:נארדערן ליניע סטאנציעס
ערלס קארט אונטערגרונט סטאנציע
ערלס קארט איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די דיסטריקט און פיקאדילי ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אין ערלס קארט, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנעס 1 און 2.
די סטאנציע איז דער הויפט קנופ פון דער דיסטריקט ליניע, מיט, וועסט קענזינגטאן און צו מערב,  צו צפון און  צו מזרח.
.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 30סטן אקטאבער 1871 אויף דער מעטראפאליטאן דיסטריקט באן, היינט די דיסטריקט ליניע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס קאַטעגאָריע:פיקאדילי ליניע סטאנציעס
ענגרי בערדס
ענגרי בערדס (ענגליש: Angry Birds, "בייזע פויגלען") איז א ווידעא שפיל אנטוויקלעט דורך די פינישע פירמע ראוויא מאביל. די כאראקטערן זענען פֿויגלען וואס האבן קיין פֿליגלען נישט. דעם שפילער נוצט א ריזיק וואַרפֿלקע צו וואַרפן זיי קיין גרינע חזירים וואס שטייען אויף אדער אין פֿאַרשידענע קאָנסטרוקציעס. דעם שפילער דאַרף צעשטערן אלע די חזירים אויף די קאָנסטרוקציע צו אפשליסן אן אנדערע לעוול.
קאטעגאריע:מאבילע שפילן
רומבולע
רומבולע איז א וואלד אינדרויסן פון ריגע, די הויפטשטאט פון לעטלאנד, וואו אין די מאנאטן פון נאוועמבער-דעצעמבער 1941 איז פארגעקומען די רומבולע הריגה, דארט זענען אומגעברענגט געווארן 30,000 יידן פון ריגע, און נאך 10,000 יידן פון דייטשלאנד, עסטרייך, פראטעקטאראט.
קאַטעגאָריע:לעטלאנד
Rumbula
Scalidophora
Scalidophora — איז אַ גרופּע קדמון־חללדיקע בעלי חיים, וואָס שליסט איין Kinorhyncha, Priapulida און Loricifera‏ און אַ ריי אויסגעשטאָרבענע זגאַלן. זייער כאַראַקטעריסטישער מערקצייכן פון די דאָזיקע ווערעם איז די פאָדערשטע טייל פון קערפּער — אינטראָווערט — וואָס איז מסוגל אַריינצוציען אין קערפּער און וואָס טראָגט רייען פון העקלעך, וואָס הייסן סקאַלידן און וואָס האָבן געגעבן זייער נאָמען דער גאַנצער גרופּע. ס׳זיינען דאָ בערך 300 מאָדערנע זגאַלן, וואָס באַוואוינען ימען. פריער פלעגט מען די דריי קלאַסן פון Scalidophora פאַראייניקן צוזאַמען מיט Nematomorpha ("פערד־עק־האָר" ווערעם) אין Cephalorhyncha.
מאָרפאָלאָגיע
היינטצייטיקע דערוואַקסענע פאַרטרעטער פון Scalidophora קענען דערגרייכן 39 ס.מ., אָבער מערסטנס זיינען זיי זייער קליין, ביז ערך 200 מיקראָן.
די קערפּער סימעטריע איז גרונטזעצלעך בילאַטעראַל, אָבער אויסער דער זיינען אין קערפּער אויסערלעך און אינערלעך צונויפגעשמאָלצן נאָך עלעמענטן פון ראַדיאַלער סימעטריע.
אויסערלעך איז דער קערפּער פון Scalidophora אָנגעטאָן אין קוטיקול און טראָגן ניט קיין פיס. אין קערפּער קען מען אויסטיילן: אינטראָווערט (קאָפּ), האַלדז, לייב און אָפטמאָל אויך פאַרשיידנאַרטיקן עק.
קערפּער פאָרעם
די Scalidophora זיינען זייער כלערלייאיק וואָס שייך דער קערפּער פאָרעם. די גאַנצע פיל־מיניקייט צעטיילט מען אונטער אויף די דאָזיקע גרופּעס:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בעלי חיים
ליבערטי (ווילידזש), ניו יארק
ליבערטי (ענגליש: Liberty) איז א ווילידזש אין סאליוואן קאונטי, ניו יארק מיט א באפעלקערונג פון 4,392 לויט די 2010 צענזוס. עס איז לאקיהרט אין די טאון אוו ליבערטי.
איהר זיפ קאוד איז 12754 און עריע קאוד 845.
היסטאריע
דער ווילידזש איז געגרינדעט געווארן אין 1870.
עטלעכע ערטער אינעם ווילידזש זענען אויף די נאציאנאלע ליסטע פון היסטארישע ערטער.
געאגראפיע
דער ווילידזש באשטייט פון 2.4 קוואדראט מייל, אלעס לאנד.
עמנואל רינגלבלום
עמנואל רינגלבלום (Emanuel Ringelblum; 21סטן נאוועמבער 1900 בוטשאטש, עסטרייך-אונגארן – 7טן מערץ 1944 ווארשע, פוילן) איז געווען א יידיש-פוילישער היסטאריקער, פאליטיקער און סאציאל ארבעטער, באקאנט דורך זיינע ביכער "רשימות פון דער ווארשעווער געטא", "רשימות וועגן די פליטים אין זבאנזשין", און מערסטנס צוליב דעם אונטערגרונט רינגלבלום ארכיוו פון דער ווארשעווער געטא.
רינגלבלום האט פארברענגט ס'מערהייט פון זיינע יארן אין ווארשע, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, איז ער געווען אין דער ווארשעווער געטא, נאכן אויפשטאנד איז ער פארטריבן געווארן קיין טראווניקי, פון וואנעט מען האט אים ארויסגעשווערצט, צוריק קיין ווארשע, זיך באהאלטנדיק אויף דער ארישער זייט, ביז מען האט אים געכאפט מיט זיין פאמיליע, און ער איז אומגעקומען מערץ 1944.
ער איז געווען א היסטאריקער אין ווארשאווער אוניווערסיטעט, פאר יידישער היסטאריע אין פוילן, און זייענדיק א היסטאריקער, האט ער געפילט די וויכטיגקייט, פונעם אויפשטעלן אן ארכיוו אין דער געטא. דאס אויפשטעלן דעם ארכיוו איז געווען פארבינדן מיט איינשטעלן דאס לעבן, דערפאר האט מען עס געגעבן דעם געהיימען נאמען עונג שבת, שרייבנדיק פון אלע שטאנדפונקטן, פון די פאליטישע פארטייען, פון רעליגיעזע יידן ביז אסימילאטארן, האט ער געשריבן מיט זיינע פריינט.
אין די דריי אין א האלב יאר, וואס די געטא איז געשטאנען, האט ער באוויזן צאמצושטעלן דריי דיקע ביכער, מורא האבנדיק אז נאציס וועלן לייגן א האנט אויף זיין ארבעט, האט ער באהאלטן זיין מייסטערווערק, אויף פארשידענע ערטער ארום דער געטא, נאכן קריג זענען צוויי פון די דריי ארכיוון געפונען געווארן, די דריטע האט מען ביז היינט נישט געפונען.
זיין ארבעט איז די בעסטע אין באשרייבן דאס לעבן אין דער געטא, וואס קומט פון אינעווייניק, און נעמט ארום אלע שיכטן, און קרייזן אין דער געטא.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן קאַטעגאָריע:היסטאריקער קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
שטום לשון
left|thumb|אַן איבערזעצערין צום שטום־לשון
אַ שטום־לשון איז אַזאַ לשון װאָס װערט אָפֿט מאָל געניצט דורך די װאָס זענען שטום (װאָס קענען נישט רעדן) אָדער טױב, און אױך דורך זײערע קרובֿים און חבֿרים. שטאָטס צו ניצן קלאַנגיקע סימנים פּראָדוצירט אינעם מױל, ניצט עס סימנים געשאַפֿן דורך באַװעגונגען פֿון די הענט, דעם פּנים, און אַנדערע טײלן פֿון גוף. אַזױ אַרום קען אַ מענטש קאָמוניקירן מיט אַנדערע אױף אַ פֿליסיקן אופֿן אָן צו ניצן קײן שום קלאַנגען.
קאַטעגאָריע:שפראכן
עמוקה
קליין|250px|דער קבר פון [[יונתן בן עוזיאל אין עמוקה]] עמוקה איז א יישוב אין צפון דיסטריקט אין ישראל. לויט אן אלטער מסורה, ליגט יונתן בן עוזיאל אין עמוקה.
קאַטעגאָריע:ישובים אין ישראל
קאמוניזם
left|150px
קאָמוניזם איז א טעאָריע און סיסטעם פון סאָציאַלער און פּאָליטישער אָרגאַניזאַציע, וועלכע איז געווען א הויפּט–קראַפט אין דער וועלטלעכער פּאָליטיק דורכאויס רוב יאָרן פונעם 20טן יאָרהונדערט. אַלס אַ פּאָליטישע באַוועגונג האָט קאָמוניזם געזוכט אונטערצואוואַרפן קאַפּיטאַליזם דורך אַן אַרבעטער–רעוואָלוציע און אײַנשטעלן אַ סיסטעם אין וועלכער די שאַפונגס־מיטלען (ווי פאַבריקן) זאָלן געהערן צו דער גאַנצער באַפעלקערונג אַנשטאָט זײַן דער אייגנטום פון יחידים.
אין טעאָריע האָט קאָמוניזם געזוכט צו גרינדן א קלאַסלאָזיקע געזעלשאַפט פון צופרידנהייט און פרײַהייט, אין וועלכער אלע מענטשן געניסן זייער סאָציאלן און עקאָנאָמישן סטאטוס. אין פּראקטיק אָבער האָבן קאמוניסטישע רעזשימען אָנגענומען די פאָרעם פון אויטאָריטארער רעגירונג, וועלכע האָט זיך ווייניק געקימערט מיט דעם ארבעטער–קלאס און האבן גענומען זייער מאכט אלס א פריאריטעט.
דער קאנצעפט פון א געזעלשאפט מיט אייניגע אייגנשאפט פון פאַרמאָג און רייכקייט גייט צוריק הונדערטער יארן אבער איז ערשט אדאפטירט געווארן דורך די מאסן ווען אייראפע איז געבלאזן געווארן פון דעם סאציאליסטישן ווינט אינעם 19טן יאָרהונדערט. אין יענע צייטן איז אייראפע דורכגעגאנגען אן אינדוסטריאלע רעוואלוציע און סאציאלע טויש און די קריטיקירער האבן באשולדיגט קאפיטאליזם פאר'ן אנטוויקלען אן ארימע קלאס, פאבריקן ארבעטער וועלכע זענען געשטעלט געווארן אין שווערע פאזיציעס, און פארן אויסברייטערן די צווישנשייד פון די ארימע און רייכע.
די גרינדער פון מאדערנע קאמוניזם איז פראקלאמירט געווארן דורך א דייטשער פילאסאף קארל מארקס און זיין פריינט פרידריך ענגלס. ווי אנדערע סאציאליסטן, האבן זיי אויך געזוכט צו ברענגען אן ענדע צו קאפיטאליזם. אבער אנדערש ווי אנדערע וועלכע האבן געזוכט איינצושטעלן סאציאליסטישע סיסטעמען אינעם לאנגן טערמין אויף א פרידליכע וועג, האבן זיי געהאלטן אז דאס וועט נאר קענען פאסירן אויב עס וועט פאסירן אין א פלוצלינדיגער רעוואלוציע וואס וועט פארלאנגען א שטארקע קראפט און וועט מוזן גיין מיט געוואלד.
כדי צו פראמאטירן זייער געדאנק האבן זיי דאס גערופן וויסנשאפטלעכע סאציאליזם אדער קאמוניזם און די צוויי נעמען זענען פארבליבן אייניג באטראכט ביז'ן ענדע פונעם 19טן יארהונדערט. די צוויי האבן דערלעבט צו זען זייער געדאנק אין פראקטיק אין וועלכען אלע אינדוסטריעס און פראפערטי זענען געווארן אייניג פארוואלטעט אבער נאך אלץ איז פארבליבן א קלאס אפטיילנדיגע געזעלשאפט פון ארימע און רייכע. דער טערמין פון קאמוניזם האבן זיי רעזערווירט פאר דעם ענדגילטיגן שטאפל אין וועלכע קלאס אפטיילונג איז פארשוואונדן געווארן, מענטשן האבן געלעבט אין רואיגקייט, און דער פארלאנג פאר א רעגירונג איז מער נישט געווען א באדערפעניש.
דער טערמין קאמוניזם איז ערשט געווארן אפיציעל אין 1917 ווען וולאדימיר לענין און זיין באלשעוויק פארטיי האבן איבערגענומען די מאכט אין רוסלאנד און האבן נאמינירט זייער באוועגונג אלס די קאמוניסטישע פארטיי און האבן איינגעשטעלט אן איינצעלענע פארטיי רעזשים וועלכע האט געזאלט אומפלימענטירן די סאציאלע פאליסיס פון וועלכע קאמוניזם איז באשטאנען. לענין האט געגרינדעט דעם פארבאנד פון סאוועטישע סאציאליסטישע רעפובליקן, באקאנט אלס די פֿע-עס-עס-אר אדער סאוועטן־פאראיין. לענין'ס קאמוניסטישע באוועגונג האט געצילט צו אונטערווארפן קאפיטאליזם איבער גאנץ אייראפע און מאכן סאציאליזם די געזעלשאפט פון דעם צוקונפט.
לענינ'ס נאכפאלגער איז געווען יאזעף סטאלין וועלכער האט טראנספארמירט רוסלאנד צו א דיקטאטור פון קאמפלעט רעגירונג קאנטראל אויף דער עקאנאמיע און די אונטערדריקונג פון יעדע פארעם פון אפאזיציע.
אלס א רעזלוטאט פון לענין און סטאלינ'ס פאליסיס האט קאמוניזם אנגעהויבן פארלירן שטיצע אבער עס איז שוין געווען צו שפעט פאר די איינוואוינער פון דעם סאוועטן־פאראיין ווייל אויב איינער האט זיך געוואגט צו הייבן זיין קול אין אפאזיציע האט מען אים באלד אפגערוימט פון וועג. ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן האט סטאלין געזען א געלעגנהייט צו פארשפרייטן קאמוניזם איבער אייראפע ווען אין דער זעלבער צייט האבן די אליאירטע געזוכט דאס צו שטערן. נאך דער מלחמה האבן די קאמוניסטישע פארטייען גענומען די מאכט אין כינע, מזרח אייראפע, און אנדערע ראיאנען אין אזיע און יענע תקופה איז שפעטער באצייכענט געווארן אלס דער אנהויב פונעם קאלטע קריג אין וועלכען די סאוועטן־פאראיין און די פאראייניגטע שטאטן און אירע אליאירטע לענדער האבן זיך פארמאסטן פאר פאליטישע און מיליטערישע מאכט. ביידע באוועגונגען האבן געווינען שטיצע לענגאויס דעם וועג און ביז די פריע 80ער יארן האבן מער ווי א דריטל באפעלקערונג פון דער וועלט געוואוינט אונטער קאמוניסטישער הערשאפט. די קאמוניסטישע רעזשימען האבן זיך געטיילט מיט די הויפט יסודות פון די קאמוניסטישע פרינציפן וועלכע האבן אפגעווארפן די מעגליכקייט פון פריוואטע פראפערטי און קאפיטאליזם, די דאמינאציע פון עקאנאמישע אקטיוויטעטן, און אבסאלוט קאנטראל פון רעגירונג געפירט דורך איין פארטיי. די קאמוניסטישע רעגירונגען האבן איבערגענומען קאנטראל פון דער מידיא, פארבאטן רעליגיעזע באוועגונגען, און אפגעשטילט פאליטישע קעגנערשאפט.
קאמוניסטישע געזעלשאפטן זענען דורכגעגאנגען א דראמאטישע טויש און די שפעטע 80ער און פריע 90ער יארן ווען פאליטישע און עקאנאמישע פראבלעמען אין דעם סאוועטן־פאראיין און די באאיינפלוס פון קאפיטאליזם האט געברענגט דער צוזאמענפאל פון סאוועט רוסלאנד. מיט דעם איז די קאלטע קריג געווען פאראיבער און קאמוניזם האט פארלוירן איר דאמינענץ איבער די וועלט. די איינציגע לענדער וועלכע זענען פארבליבן קאמוניסטיש ביז'ן היינטיגן טאג זענען כינע, קובא, לאאס, צפון קארעע און וויעטנאם. אלע אנדערע קאמוניסטישע לענדער האבן אדאפטירט נייע פאליסיס אין וועלכע זיי האבן איינגעפירט דעמאקראטישע פרינציפן און אפערירן מיט מערערע פארטייען. אין די קומענדיגע חלקים וועלן מיר אריינקריכן טיף אין דער טעאריע פון קאמוניזם צוריק צו אירע פילאסאפישע ווארצלן און געבן צו פארשטיין וויאזוי דאס איז פראקטיצירט געווארן אין סאוועט רוסלאנד, כינע, און מזרח אייראפע. מיר וועלן אויך באטראכטן די איינפלוס פון די קאמוניסטישע פארטייען ארום דער וועלט און דער צוקונפט פון דער אידעלאגיע.
ערשטע פאָרעמען פון קאָמוניזם
קליין|250px|[[קארל מארקס דער גרינדער פון מאדערנעם קאמוניזם]] קאָמוניסטישע געדאַנקען גייען צוריק אסאך פריער ווי ארגינעל אנגענומען. טייל היסטאריקער זאגן אז אזוי ווייט צוריק ווי 2,500 יאר האט דער גריכישער פילאזאף פלאטאן געשריבן וועגן אדאפטירן א פאראייניגטע געזעלשאפט, וואס אין זיינע אויגן וואלט עס געברענגט שלום אויף דער וועלט. זיין געדאנק האט ער פארשריבן אין א בוך אין וועלכען ער לייגט אויס א פלאן אז די געזעלשאפט זאל דערוועלן די געלערנטע מענטשן וועלכע פירן די רעגירונג אז קיינער וועט נישט האבן אייגענע פארמעגן, און די ארבעט זאל איינגעטיילט ווערן לויט קאטעגאריעס און געהאלטן. אבער קיינער וועט נישט ארבעטן פאר זיך אליינס נאר ענדערש, פאר דער רעגירונג וואס מיינט, אין אנדערע ווערטער, פאר דער געזעלשאפט.
איבער די קומענדיקע 2,000 יאר האבן נאך פילאסאפן געשריבן וועגן אזעלכע געדאנקען אבער קיינמאל האט דאס נישט געברענגט צו גארנישט. רוב פון די פילאזאפן האבן געשריבן אז דער געדאנק וועט זיין אן אלטערנאטיוו צו דער סיסטעם פון רעגירונג און קעניגרייך אין יענע צייטן וועלכע איז לויט זיי נישט געווען סיסטעמאטיזירט און יושרדיג.
די ערשטע טריט וואס מענטשן האבן גענומען אין א געוויסען פארעם פון קאמוניזם איז געווען די פראנצויזישע רעוואלוציע אין 789' אין וועלכע די רעוואלוציאנערן האבן אראפגעווארפן די מאנארכיע און גענומען די רעגירונג אין דער אייגענער האנט. די פראפאגאנדע אונטער דער רעוואלוציע איז געווען די אומ'יושר'דיקייט פון קעניגרייך און די אנפירער האבן צוגעזאגט אייניגע רעכט פאר יעדן און אייניגע אייגנשאפט פון פארמעגן און רייכקייט.
די רעוואלוציע איז דורכגעפאלן און די מאנארכיע איז צוריק איינגעשטעלט געווארן און די פירער פון דער קאמוניסטישער באוועגונג זענען אומגעברענגט געווארן. אבער קאמוניזם איז נישט געגאנגען שלאפן אין פראנקרייך און פאר די נעקסטע הונדערט יאר האבן מערערע גרופעס פרובירט אויפלעבן די באוועגונג אבער זענען אפגעשטילט געווארן דורך די קעניגרייך. א הויפט פיגור אין קאמוניזם איז געווען א פראנצויז מיט'ן נאמען לואיס בלענק וועלכער האט דאקומענטירט א גענויע פראפאזיציע ווי אזוי א קאמוניסטישע סיסטעם זאל ארבעטן, גייענדיג ביז'ן לעצטן דעטאל. זיין ארבעט איז שפעטער אדאפטירט געווארן דורך קארל מארקס וועלכער האט גענומען שריט, און אלעס וואס איז געווארן פון קאמוניזם איז צו זיין קרעדיט אדער שולד.
בלענק און א צווייטער פילאסאף, אוגוסטע בלאנקווי, האבן געהעצט די מאסן קעגן דעם פראנצויזישן קעניגרייך און האבן מאביליזירט א גרופע קאנספיראטירער וועלכע זענען געווען פאראנטווארטליך פאר דער צווייטער פראנצויזישער רעוואלוציע (1848) אין וועלכער די מאנארכיע איז נאכאמאל באזייטיגט געווארן און די רעוואלוציע האט זיך פארשפרייט צו מערערע ראיאנען אין אייראפע פון וועלכע רוב זענען דורכגעפאלן.
אויסער וואס די צוויי רעוואלוציאנערן זענען דירעקט פאראנטווארטליך פאר די צוקונפטיגע קאמוניזם האט היסטאריע זיי אויך געגעבן קרעדיט פאר'ן מאכן היסטאריע פון קעניגרייך וועלכע איז די אייציגסטע טובה וועלכע קאמוניזם האט געברענגט צו דער וועלט.
אויסער רעוואלוציאנערן זענען געווען אסאך אנדערע טעאריסטן און פילאסאפן וועלכע האבן קריטיקירט די רעוואלוציאנערן און האבן ענדערש געהאלטן פון א לאנג טערמינענדיגע איבערגאנג צו סאציאליזם. טייל פון זיי האבן געהאט אנדערע געדאנקען ווי די קאמוניסטן אבער די פרינציפן זענען שטענדיג געווען די זעלבע אז די אייגנשאפט פון פראפערטי און רייכקייט זאל ווערן צעטיילט מיט יושר און אזוי ארום וועט יעדער לעבן אין פרידן. טייל פון זיי האבן געהאלטן אז די מערסט געלערנטע מענטשן ווי וויסנשאפטלער, אינדזשענירן, און אינדוסטריאליסטן, זאלן פירן די רעגירונג. די טעאריע איז געווען אז אויב די מענטשן וועלן זיין פאראנטווארטליך פאר די וואוילזיין פון געזעלשאפט וועלן זיי אויסנוצן זייערע כשרונות צום מאקסימום. עס איז אויך געווען אזעלכע וואס האבן געהאלטן אז קאמוניזם וועט נישט ארבעטן מיט אזויפיל מענטשן אינאיינעם ווייל מען וועט נישט קענען האלטן קיין קאנטראל. די טעאריסטן האבן פארגעשלאגן אז לענדער און שטעט זאלן צעטיילט ווערן צו גרויסע גרופעס אין וועלכע יעדע וועט האבן אן אייגענע רעגירונג און א סופרים רעגירונג וועט פארזיכערן אז אלעס קלאפט.
עס איז געווען אזעלכע וואס האבן געזוכט אנדערע אלטערנאטיוון צו קאפיטאליזם און טייל האבן דאס אפילו פראקטיצירט אונטער אייגענער פאראנטווארטליכקייט. באקאנט איז א פילאנטראפישער פראדוצירער פון בריטאניע מיט'ן נאמען ראבערט אווין וועלכער האט פארמאגט א באוול (קאטאן) מיל אין וועלכע עס האבן געארבעט הונדערטער מענטשן. אווין איז געווען ביי דער מיינונג אז עס איז נישט די רעגירונג וואס ברענגט קנאה און שנאה אין געזעלשאפט נאר ענדערש די מענטשן אליינס. ער האט געהאלטן אז אויב די וואוילזיין פון די ארבייטער וועט בעסער ווערן וועט זיין פרידן.
אווין האט דאס געוואלט אליינס פראקטיצירן און האט אויסגעגעבן זיין אייגן געלט צו בויען און פאררעכטן די הייזער פון זיינע ארבייטער, איבערגעארבעט זיין פעקטארי מיט נייע מאשינעריי צו געבן מער זיכערהייט און ריינקייט, פרייע שול פאר זייערע קינדער, און עטליכע נאן פראפיט געשעפטן זיי צו סערווירן מיט ביליגע פראדוקטן וועלכע זענען וויכטיג צום לעבן. אווין האט געהאלטן אז די אינטערעסע פון די ארבייטער צו די אינדוסטרי וועט זיי געבן קוראזש צו אינוועסטירן און קויפן קאמאדיטיס (סחורה) און ווען ביזנעס וועט פארברייטערט ווערן וועט אליינס געגרינדעט ווערן סאציאליסטישע געזעלשאפטן געבויט און געפיטערט אויף ביזנעס.
ער איז געגאנגען נאך ווייטער ווען אין 825' האט ער אימיגרירט קיין אמעריקע וואו לאנד איז געווען ביליג און געקויפט א קאלאניע אינעם היינטיגען שטאט אינדיאנא און דאס נאמינירט ניו הארמאני (נייע רואיגקייט און פרידן). אין זיין קאלאניע האט ער איינגעשטעלט זיין סאציאלע סיסטעם מיט טויזנטער מענטשן וועלכע האבן אינאיינעם געארבעט אין דער זעלבער אינדוסטריע און געלעבט מיט אייניגע רעכטן. ער איז אבער דורכגעפאלן און נאך דריי יאר איז די קאלאניע בטל געווארן.
דאס האט אים אבער נישט אפגעשטעלט פון גיין ווייטער און ביז דעם לעצטן טאג פון זיין לעבן האט ער ווייטער פראקטיצירט זיין געדאנק און אויך אנדערע האבן אים נאכגעטאן אין אמעריקע, בריטאניע, און אין פראנקרייך.
ווען מען קוקט צוריק אויף היסטאריע און מען באטראכט די מלחמות און עקאנאמישע פראבלעמען וואס אייראפע האט דורכגעמאכט אין דעם 18טן און 19טן יאָרהונדערט קען מען גרינג פארשטיין וויאזוי קאמוניזם האט געקענט געבוירן ווערן אינעם ערשטן פלאץ. מענטשן זענען געווען דערנידערט און דער צוקונפט איז געווען פארטונקעלט. קאפיטאליזם איז געווען צו די עקסטרעם און פאר וועמען עס איז נישט געלונגען צו נעמען א שריט איז געבליבן פארארעמט און דערנידערט.
די וועלט איז דורכגעגאנגען איר גרעסטע טויש אין טויזנטער יארן מיט די אינדוסטריאלע רעוואלוציע און עס איז אויך געווען צייט צו מאכן א טויש אין רעגירונג סיסטעם. מען האט געהאט פארשידענע געדאנקען און עס האט געקאסט אסאך מוט, צייט, און בלוט ביז אויך דאס איז צושטאנד געקומען. אט דאס איז די היסטאריע פון קאמוניזם און טראץ איר דורכפאל וועט אסאך בלייבן צו פארדאנקן פאר אירע גרינדער און קעמפער.
די געדאַנקען פון מאַרקס און ענגעלס
עס זענען געווען די צוויי מענטשן, קארל מארקס און פרידריך ענגעלס, וועלכע האבן אויסגעלייגט די יסודות אויף וועלכע קאמוניזם איז געבויט געווארן אינעם 21סטן יארהונדערט. ביידע זענען געווען געלערנטע דייטשן (מארקס א איד) און האבן געארבעט אלס דזשורנאליסטן און פאליטישע אקטיוויסטן. די צוויי זענען ארומגעגאנגען אין די גרויסע אייראפעאישע שטעט צו פארשפרייטן זייערע קאמוניסטישע געדאנקען און האבן געגרינדעט א קליקע פון נאכפאלגער.
אין 1848 האט די קליקע פובליצירט א מאניפעסטא אין וועלכע די צוויי האבן אפגעווארפן אלע רעפארם פלענער און געגעבן צו עקלערן מיט וויסנשאפטלעכע חשבונות פארוואס קאמוניזם וועט זיין אן עקאנאמיע וואס וועט ארבעטן. צווישן זייערע ווערטער איז באקאנט וואס זיי האבן פאראויס געשריבן אז קאמוניזם איז א קראפט פאר זיך אליינס צו וועלכע א רעגירונג קען זיך נישט קעגנשטעלן אויב די איינוואוינער ווילן דאס.
מיט טיפזיניגע ווערטער האבן די צוויי געגעבן צו עקלערן אז די איינציגסטע שוועריקייט צו דאס לעבן אין דער געזעלשאפט איז דער פאקט אז עס איז פאראן אזא זאך ווי א קלאס. לויט זיי איז א קלאס אפגעטייטש געווארן אלס א גרופע פון מענטשן אינערהאלב א געזעלשאפט וואס טיילן די זעלבע סאציאלע און עקאנאמישע סטאטוס. קלאס געפעכטן זענען פארגעקומען אין אלע פריערדיגע געזעלשאפטן אין היסטאריע, און אין יעדען פאל איז עס געווען א קליינע גרופע מענטשן וואס האבן קאנטראלירט די פראדוקציע פון דער געזעלשאפט, ווי לאנד, מאטריאלן, געצייג און מאשינעריי, ארבעט, און געלט. דאס איבעריגע פון פאלק האט געהאט זייער ווייניג און די איינציגסטע קראפט זייערע איז געווען די קראפט פון גיין ארבעטן. אבער וויבאלד די רעגירונג האט אויסגענוצט צופיל פון די פרוכט וואס די ארבייטער האבן ארויסגעגעבן האט דאס געמאכט דעם ארבייטער פארלירן זיין חשק צו ארבעטן און פראדוקציע איז דערפאר שטענדיג פארמינערט געווארן.
זיי האבן ערקלערט אז עס איז פאראן א קלאס קאמף צווישן וואס זיי האבן גערופן די בוארגעאואיסטן (קאפיטאליסטן וואס קאנטראלירן די פראדוקציע) און פראלעטאריאטן (די אינדוסטריאלע ארבייטער). אין געזעלשאפט זענען די בוארגעאואיסטן די וואס פארדינען און ווערן רייך פון די פראלעטאריאטן דורך זיי געבן ווייניג געהאלט און האלטן די פראפיטן פון פארקויפן און טעכנאלאגישע אינאוואציעס צו זיך אליינס. זיי האבן באטראכט די נייע מערב וועלט אלס א קאפיטאליסטישע סיסטעם פון ערגסטן סארט אין וועלכע די פראלעטאריאטן וועלן ביי א געוויסן פונקט נוצן סטרייקס, וואלן, און געוואלדטאטן צו אונטערווארפן די בוארגעאואיסטן און עווענטועל ווערן זייערע באלעבאטים און דערנאך וועט זיך דאס צוריק דרייען פארקערט נאכאמאל און נאכאמאל.
אנשטאט האבן זיי פארגעשלאגן א געזעלשאפט אין וועלכע די רעגירונג זאל נישט זיין א הויפט אינסטרומענט. די ארבעט קלאס, וועלכע איז די מאיאריטעט, וועט זיך צוזאמעננעמען און אראפווארפן קאפיטאליזם פון זיך און מיט געוואלד איינשטעלן א צייטווייליגע רעגירונג וועלכע וועט צווינגען יעדן צו אדאפטירן דעם נייעם סיסטעם אין וועלכע יעדער וועט האבן די אייגנשאפט פון פראפערטי אינאיינעם און יעדער מענטש וועט נוצן זיין ארבעט'ס קראפט, וויסנשאפט, אדער אינאוואציע צו געבן פאר דער געזעלשאפט פון וועלכער יעדער און אויך ער אליינס וועט הנאה האבן.
לויט זיי האט קאמוניזם געמיינט אז עס זאל עלימינירט ווערן אזא זאך ווי אן ארבייטער און א באלעבאס ווען יעדער וועט זיין אן ארבייטער און א באלעבאס אינאיינעם און העלפן געבן עפעס צו דער געזעלשאפט. קיינער וועט מער נישט זיין א באשטימטער ארבייטער צו איין זאך און מען וועט קענען טאן עפעס אנדערש דעם אנדערן טאג. מארקס האט מיט זיינע ווערטער פארגעשטעלט: "איך וועלן פאנגען אינדערפרי און כאפן פיש נאכמיטאג אבער איך וועל נאך אלץ נישט ווערן א פאנגער אדער פיש כאפער ווייל אויב וויל איך אנדערש וועל איך אזוי טאן. אלע ארבעט צו דער עקאנאמיע וועט זיין וואלונטירנדיגע אקטיוויטעטן וואס יעדער וועט וועלן טאן ווייל מיט דעם וועט ער העלפן זיך אליינס".
זיינע ווערטער זענען ווארים אויפגעכאפט געווארן פון א געפלאגטער געזעלשאפט וועלכע האבן שווער געארבעט און פארדינט ווייניג און האבן אלע ווי איינער געוואלט א טויש. פון זיין קליקע איז געווארן מערערע קליקעס אין ביז דער ענדע פון דעם 19טן יאָרהונדערט איז געווארן דערפון א שטארקע באוועגונג איבער גאנץ אייראפע וועלכע האט זיך גערופן די אינטערנאציאנאלע ארבעטסמענער אסאסיאציע און איז געווען הויפטקווארטירט אין פאריז, פראנקרייך. אין 912' איז א צווייטע באוועגונג געגרינדעט געווארן אין אמעריקע וועלכע האט רעפרעזענטירט די זעלבע קאנצעפט פאר די אמעריקאנער, קאנאדער, און יאפאנעזער. די צוויי גרופעס אינאיינעם האבן פארמאגט איבער 9 מיליאן מיטגלידער וועלכע זענען געווען גרייט אויסצופאלגן סיי וועלכען באפעל די גרינדער און פירער וועלן געבן אנצוהייבן דעם טויש.
אבער די מיטגלידער פון די אזויגערופענע מארקס באוועגונג זענען געווען צעטיילט וויאזוי דער טויש זאל צוגיין. עס זענען געווען אזעלכע וואס האבן געהאלטן אז דאס דארף קומען מיט א מיליטערישער רעוואלוציע וועלכע זאל אראפווארפן די קאפיטאליסטישע רעגירונג און אומברענגען די וואס שטעלן זיך אנטקעגן. אנדערע האבן דאס אפגעווארפן און געהאלטן אז דאס זאל ענדערש אויסגעארבעט ווערן מיט די קאפיטאליסטישע פירער אין פרידן ווייל מיט אזא מאיאריטעט וועלן זיי סייווי מוזן נאכגעבן. עס זענען אויך געווען אזעלכע וואס האבן געהאלטן מען זאל דערווייל נישט מאכן א דראסטישען טויש נאר ענדערש אדאפטירן סאציאליסטישע פראגראמען אינערהאלב די קאפיטאליסטישע רעגירונגען וואס וועט עווענטועל פירן צו דעם ענדגילטיגן קאמוניסטישן סיסטעם.
דאס ערשטע לאנד וואו קאמוניזם האט געכאפט איז געווען רוסלאנד, א ריזיג ארים לאנד וועלכע איז געווען אין די ערשטע פאזעס פון אדאפטירן די אינדוסטריאלע ארבעט'ס סיסטעם. די קאמוניסטישע נאכפאלגער האבן געפינען פאר וויכטיג דאס אפצוהאלטן באצייטענס און איינשטעלן קאמוניזם אלס א ביישפיל צו אנדערע אייראפעאישע לענדער. זעט אויך: מארקסיזם.
קאָמוניזם אין רוסלאַנד
left|350px
די קאמוניסטן נעמען איבער רוסלאנד
מארק און ענגעלס האבן געוואלט אז קאמוניזם זאל ערשט אריינקומען אין א מאדערן אנטוויקעלט לאנד ווי דייטשלאנד, פראנקרייך, בריטאניע, אדער אמעריקע וואו דער אור אלטער פודאליזם איז שוין לאנג געווען א פארגאנגענהייט און די אינדוסטריאלע רעוואלוציע איז שוין געווען א טייל פון געזעלשאפט. רוסלאנד איז נאך געווען פרימיטיוו מיט א שוואכערעקאנאמיע און אן אימפעריאלע פאליטישע סיסטעם וועלכע איז געפירט געווארן דורך א צאר (מאנארכיע) און זיין הויף און האט אונטערדרוקט די עטנישע איינוואוינער מיט הויכע שטייערן. קאפיטאליזם איז דארט געווען אין אירע ערשטע שטאפלן אבער האט זייער שנעל אויפגעכאפט נאכפאלגנדיג אנדערע אייראפעאישע לענדער. אבער אין דער זעלבער צייט האט די קאמוניסטישע באוועגונג אויך באקומען אסאך נאכפאלגער און מען האט געשפירט אז א רעוואלוציע הענגט אין דער לופטן. די פראגע איז נאר געווען צי קאפיטאליזם וועט איבערנעמען אדער קאמוניזם.
די ערשטע שריט איז נאך צושטאנד געקומען אין 1890 ווען א טייל פון דער באוועגונג האט נאכגעפאלגט א טעראריסט מיט'ן נאמען געארגי פלעקהאנאוו און האבן זיך ארויסגעצויגן פון דער רוסישער אימפעריע און אנגעהויבן לעבן אויף די פרינציפן פון דעם קאמוניסטישן סיסטעם וועלכע איז פארגעשריבן געווארן דורך מארקס און ענגעל.
אין 1898 איז געגרינדעט געווארן א צווייטע באוועגונג וועלכע האט זיך גערופן די רוסישע סאציאלע דעמאקראטישע פארטיי וועלכע האט זיך אנגעשלאסן אין דער אינטערמאציאנאלער קאמוניסטישער באוועגונג. עטלעכע יאר דערויף האט וולאדימיר לענין, א וויכטיגע פיגור פון דער קראמוניסטישער באוועגונג, געשריבן זיין בוך וועלכע ער האט גערופן וואס עס ברויך געטאן ווערן. לענין איז געווען א געריבענער רוס וועלכער האט אויסגעארבעט א פלאן ווי אזוי די קאמוניסטן וועלן איבערנעמען די רעגירונג און דערנאך וויאזוי קאמוניזם וועט איינגעשטעלט ווערן. ער האט אויסגעארבעט א פריינשאפט מיט פלעקהאנאוו און באקומען זיין שטיצע.
אבער עס איז נישט געווען דווקא זיינע פארשריבענע פלענער וואס האט געברענגט קאמוניזם ווי דער מזל וואס האט זיך צוגעשפילט דערצו. דער דעמאלטדיגער און לעצטער צאר, ניקאליי דער צווייטער, האט געהאט אסאך שוועריקייטן צו האלטן זיין רעגירונג און ווען די ערשטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן און רוסלאנד איז געגאנגען א גאנג האט ער זיך אפגעזאגט פון דער רעגירונג וועלכע איז זאפארט צוזאמענגעפאלן און איז צייטווייליג אנגעהאלטן געווארן דורך א פאראייניגטען נאציאנאלען פארלאמענט וועלכער האט אינגאנצן אנגעהאלטן 8 מאנאטן.
די צייטווייליגע רעגירונג האט שוין אויך פארמאגט א גרויסע טייל קאמוניסטן דערין און דאס האט געגעבן א גרינגע האנט פאר לענין אין זיין רעוואלוציאנערער באלשעוויק ארמיי צו פארכאפן די מאכט פון דער רעגירונג אין 1917 מיט א קאמף וועלכער האט כמעט נישט פארגאסן קיין בלוט.
די נייע רעגירונג האט באלד געגעבן די קאנטראל פון פירמעס צו די ארבייטער, אייניגע רעכט צו מענער און פרויען, די פונאנדערטיילונג צווישן רעליגיע און שטאאט, און אנגעהויבן ארבעטען אויף פראגראמען וועלכע האט געמוטיגט נאטור-פארשונג-וויסנשאפט, ליטעראטור, און קונסט. א פלאן איז אויסגעלייגט געווארן פאר א פרייע העלט קעיר סיסטעם, א פרייע ערציאונג סיסטעם, פענסיעס צו אלע ארבייטער, און וואוינונגען פראגראמען, פאר יעדן אייניג. די רעגירונג איז באטראכט געווארן אלס די רעגירונג צו די מענטשן אין ורועלכער קיין איינער, אפילו נישט לענין, האט באקומען באצאלט מער וויפיל א געלערנטער ארבייטער באקומט אין ביזנעס.
אבער די קאמוניסטישע רעגירונג איז נישט געגאנגען געשמירט אין די ערשטע יארן. רוסלאנד איז געווען אן ארים לאנד און סיי לענין און אויך מארקס און ענגעלס האבן געהאלטן אז זי וועט נאר קענען מצליח זיין אויב אויך אנדערע אייראפעאישע לענדער וועלן גיין צו קאמוניזם. דאס האט אבער נישט פאסירט הארט נאך דער מלחמה ווען פינלאנד, דייטשלאנד, אונגארן און נאך לענדער האבן געצויגן לינקס. לענין האט שווער געארבעט צו באקומען נאך לענדער און נאר די רוסיש טעריטאריע ארומגענומענע מאנגאליע איז אים געלונגען צו באקומען. אויך פון אינעווייניג האט לענין געהאט אסאך שוועריקייטן ווען א רייע לינקע גרופעס האבן פרובירט זיך קעגנשטעלן די רעגירונג. לענין האט אויסגעליידיגט די רעגירונג פון יעדן פארדעכטיגטן און האט געארדענט זיין רויטע ארמיי צו באקעמפן די קאנטער-רעוואלוציאנערן. ביז 1921 איז רוסלאנד געווען אין א פולשטענדיגע ציווילע קריג צווישן די רויטע (קאמוניסטן) און ווייסע (אנטי-קאמוניסטן). לענין'ס רעגירונג האט אין יענע יארן אויפגעשטעלט א געהיימע פאליציי קראפט וועלכע האבן טעראריזירט, ארעסטירט, און אומגעברענגט צענדליגער טויזנטער אפאנענטן.
דורכאויס די קריג האט די קאמוניסטישע רעגירונג ווייטער אנגעהאלטן איר איבערגאנג פון קאפיטאליזם צו קאמוניזם אויף א ברייטן פארנעם. די רעגירונג האט נאציאנאליזירט אלע בענק, אינשורענס פירמעס (פארזיכערונג פירמעס), באן-רעלסן, און גרויסע פעקטאריס (פאבריקן). אלע פריוואטע קאמערץ איז פארבאטן געווארן און אלע תבואה פון די פארווייטערטע געגענטער איז צוזאמענגעקליבן געווארן צו שפייזן דאס פאלק.
דער עקאנאמישער מצב איז נאר ערגער געווארן מיט יעדען פארבייגייענדיגען מאנאט ווען אינפלאציע איז דראסטיש געשטיגן, פראדוקציע איז פארמינערט געווארן, און מיליאנען שטאטישע איינוואוינער זענען געגאנגען ארבעטן אויף די פעלדער צו קענען בלייבן ביים לעבן. אין דער זעלבער צייט האבן בריטאניע, די פאראייניגטע שטאטן, איטאליע, דייטשלאנד, און נאך קאפיטאליסטישע לענדער געשיקט הילף צו די אנטי-קאמוניסטן קעמפער און האבן געלייגט עקאנאמישע סאנקציעס איבער רוסלאנד. דאס האט נאכמער פארערגערט דעם מצב און מיט פארמערטע ארימקייט האט אויסגעבראכן פארשיידענע קראנקהייטן און מענטשן זענען געשטארבן אין די מאסן. א געשאצטע 7 ביז 8 מיליאן מענטשן האבן פארלוירן זייערע לעבנ'ס אין די צוויליע קריג פון וועלכע איבער 5 מיליאן זענען געווען ציווילע מענטשן.
די קאמוניסטן האבן שטארק געוואונען אבער דאס איז געקומען מיט א פרייז. דער עקאנאמישער מצב איז געווען א קאמפלעט קאטאסטראפע און די רעגירונג איז געווען געצוואונגען נאכצולאזן פארשיידענע קאמוניסטישע פאליסיס צו העלפן צוריק אויפבויען דאס לאנד. די רעגירונג האט אויפגענומען נייע סטראטעגיסטן און פראפעסארן און ביוראקראטיע איז צוריק איינגעשטעלט געווארן. די רעגירונג האט ווייטער אנגעהאלטן פינאנץ, טראנספארטאציע, שווערע אינדוסטרי, און אויסערן האנדל אבער האט צוריק פריוואטיזירט אסאך אנדערע ביזנעסער און האט געלאזט מענטשן מאכן דאמעסטישע ביזנעס. דער ערהוילונג'ס פלאן האט געארבעט און ביז עטלעכע יאר האט דאס לאנד אפגעאטעמט פון דעם גרעסטן טייל פון די קאטאסטראפע.
אין מאי 1922 האט לענין געליטן פון א סטראוק און איז געווען געצוואונגען אויפצוגעבן זיין פאזיציע. יאזעף סטאלין, א געטרייער קאמוניסטישער שטיצער וועלכער האט אנגעהאלטן פארשיידענע רעגירונג'ס פאזיציעס, איז אריינגעשטעלט געווארן אלס ?דעפיוטי? צו איבערנעמען די לייצעס. סטאלין האט באלד איבערגענומען די רעגירונג מיט א שטארקייט און נאך יענעם דעצעמבער האט די רעגירונג פארברייטערט די קאמוניסטישע סיסטעם צו א סאך הכל פון 15 רעפובליקס אין און ארום רוסלאנד וועלכע איז יעצט געווארן א נייע פעדעראציע באקאנט אלס דער פארבאנד פון סאוועטישע סאציאליסטישע רעפובליקן אדער פֿסס"ר. די גרויסע רעפובליקן צווישן זיי איז געווען אוקריינע, בעלארוסיע (היינט בעלארוס), און טראנסקאווקאז (היינט דזשארדזשיע, ארמעניע, און אזערביידזשאן).
רוסלאנד אונטער סטאלין
left|350px
סטאלין איז געווען א שטארקער פירער פון די ערשטע מינוט וואס ער האט אריינגעטרעטן אין אפיס און זיינע ארומיגע האבן געציטערט פון אים. סטאלין האט פארשפראכן צו מאכן קאמוניזם א סוקסעס נאכדעם וואס די רוסישע עקאנאמיע איז שוין געווען צוריק צו סטאביליטעט נאכפאלגנדיג די ציווילע קריג.
סטאלין האט געברענגט א מעסעדזש מיט זיך וועלכע איז געווען אין קאנטראסט צו דעם ארגינעלן קאמוניזם קאנצעפט וואס קארל מארקס האט פארגעשריבן. לויט מארקס וואלט רוסלאנד אליינס נישט געקענט מצליח זיין אלס א קאמוניסטישע שטאאט נאר אויב די רייכע און מאכטפולע לענדער, ווי פראנקרייך, דייטשלאנד, און בריטען וועלן אויך ווערן קאמוניסטיש. סטאלין האט אדאפטירט אן איין לאנד סאציאליזם און געזאגט אז די יו-עס-עס-אר איז נישט אנגעהאנגען אויף אנדערע לענדער און וועט נישט פארברענגען צייט דערויף נאר ליבערשט ארבעטן אויף א מאדעל סיסטעם וועלכע אנדערע לענדער וועלן נאכפאלגן.
די רעגירונג אונטער סטאלין האט באלד אנגעהויבן בויען הונדערטער פעקטאריס וועלכע האבן פראדוצירט מאשינערי געצייג, אויטאמאבילן, מאטארן, עירקרעפט, דזשענערעיטארס, כעמיקאלן, אייזן, קוילן, און אויל. אבער סטאלינ'ס צוגאנג צו קאמוניזם איז געווען אנדערש ווי לענין וועלכער האט זיך באטראכט אלס א מעסיגער. סטאלין האט גענוצט די פולע מאט פון די רעגירונג פאר דעם קאמוניזם איבערטויש און האט געארדענט די ארעסטן פון צענדליגער טויזנטער וועלכע האבן געהאט אנדערע מיינונגען. די ארבעט איז געטאן געווארן דורך א פריש געגרינדעטע פאליציי כוח וועלכע האט זיך גערופן די עם-קעי-ווי-די. די ארעסטירטע זענען געפייניגט געווארן און הינריכטעט געווארן אין פובליק אן באקומען א געהעריגע משפט און אסאך אנדערע זענען פארשיקט געווארן צו ארבעט'ס לאגערן אין סיביר.
עס ווערט געשאצט אז איבער 10 מיליאן מענטשן זענען ארעסטירט און פאראורטיילט געווארן צו פארשידענע שטראפן דורכאויס די סטאלין הערשאפט נאר צוליב זייער קעגנערשאפט צו קאמוניזם. די ספעציעלע פאליציי כוח האט דירעקט געצילט געלערנטע מענטשן (וויסנשאפטלער, קינסטלער, שרייבער, און שפילער) וועלכע האבן געהאט איינפלוס וואס האט געקענט זיין א שטער צו קאמוניזם.
ווי געזאגט האט סטאלין נישט געשטרעבט פאר א קאמוניסטשע אויסערן פאליסי נאר האט זיך פארנומען מיטן שטארקן דעם סאוועטן־פארבאנדס גרעניצן צו פארזיכערן רוסלאנד פון צוקונפטע מלחמות איבער קאמוניזם. אבער סטאלין האט קיינמאל נישט אפגעווארפן געלעגנהייטן פון וועלכע דער סאוועטן־פארבאנד האט געקענט פארדינען. דער פאליסי האט געברענגט די דייטשע-סאוועט "נישט־אגרעסיע פאקט" אין וועלכע די צוויי לענדער האבן געשוואוירן פריינטשאפט אריינגייענדיג אין דער צווייטער וועלט קריג. דער פאקט איז פארשטייט זיך איבערגעריסן געווארן אין 1941 ווען נאצי דייטשלאנד האט אינוואדירט רוסלאנד און עס אריינגעשלעפט אין דער צווייטער וועלט קריג וועלכע האט געפירט רוסלאנד זיך אנצושליסן מיט די אליאירטע לענדער וועלכע האבן אינאיינעם עווענטועל באזיגט נאצי דייטשלאנד.
די צווייטע וועלט קריג האט געקאסט רוסלאנד זייער א טייערע פרייז ווען א געשאצטע 30 מיליאן מענטשן האבן פארלוירן זייערע לעבנ'ס און א גרויס חלק אינפראסטרוקטור איז פארניכטעט געווארן אינאיינעם מיט היסטארישע געביידעס וועלכע די רוסישע פאלק האט געשעצט. סטאלין איז געווען א קאלטע בריאה אבער אויך אים האט די מלחמה בארירט און ער האט אסאך געטוישט זיין פאליסי לגבי רוסלאנד'ס היסטאריע און אסאך גרופעס, אריינגערעכנט אידישע, וועלכע זענען ליקווידירט געווארן בעפאר די קריג, האבן אצינד באקומען איינזעעניש, אין די נאך-מלחמה סטאלין רעגירונג.
נאך סטאלין: כרושטשעוו און ברעזשנעוו
סטאלינס טויט אין 1953 האָט געברענגט א שווערע קאנטעסט צווישן די רוסישע פירער און דער געווינער איז געווען ניקיטע כרושטשעוו וועלכער איז געווען הויפט פון דער קאמוניסטישער פארטיי אין מאסקווע און אין אוקריינע. עס האט אים געדויערט 4 יאר ווילאנג ער האט גענצליך איבערגענומען די מאכט און א יאר דערויף איז ער אויך געווארן פרעמיער מיניסטער פון סאוועטן־רוסלאנד.
כרושטשעוו איז אין פאקט געווען א געטרייער לוטענענט פון סטאלין אבער איינמאל ער האט איבערגענומען די פירערשאפט האט ער ברייט אראפגעריסן סטאלין'ס דיקטאטורישאפט ווועלכע איז באקאנט געווארן אלס די דע-סטאליניזאציע תקופה. הונדערטער טויזנטער ארעסטאנטן זענען ארויסגעלאזט געווארן פון טורמע און מיליאנען אנדערע האבן באקומען לייכטערע שטראפן ווי ארגינעל פאראורטיילט. כרושטשעוו האט קלאר געמאכט אז דער סאוועטן־פארבאנד איז א שטאאט פאר יעדן און מער נישט קיין דיקטאטורישאפט.