cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
22סטן אויגוסט
דעם 22סטן אויגוסט איז דער 234סטער טאג פון יאר (235סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 131 טעג.
פייערטעג און פאסירונגען
22
בני ברק באן סטאנציע
קליין|250px|בני־ברק באן סטאנציע די בני ברק באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען. זי געפינט זיך אויף דער צפונדיקער גרענעץ פון דער שטאט בני ברק צו תל אביב און רמת גן. דער פריערדיקער נאמען פון דער סטאנציע איז געווען "תל־אביב צפון". די באן סטאנציע ליגט אינמיטן דער אינדוסטריע געגנט פון בני ברק, לעבן איילון שאפינג מאל און אנדערע גרויסע געשעפטן. די סטאנציע געהערט צו דער תל אביב-כפר סבא ליניע.
רוטעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל קאַטעגאָריע:בני ברק
אברהם אלקנה שפירא
ממוזער|הרב שלום משאש רב פון ירושלים (רעכטס) מיט הרב אברהם אלקנה שפירא ב[[ישיבת מרכז הרב]] הרב אברהם אלקנה כהנא-שפירא (גערופן דורך זיין תלמידים "רבי אברם"; י"ד אייר תרע"א - ט"ו תשרי תשס"ח) איז געווען דער הויפט רב פון ישראל אין די יארן תשמ"ג–תשנ"ג. ער האָט געדינט ווי אַ דיין אין דעם בית דין הגדול, און איז געווען ראש ישיבה פון מרכז הרב זינט דער טויט פון רבי צבי יהודה קוק אין תשמ"ב. ער איז געווען א הויפט רבנישער פיגור אין רעליגיעזן ציוניזם. ממוזער|הרב [[שלמה עמאר|שלמה משה עמאר רב פון ירושלים און ראשון לציון מיט הרב אברהם שפירא ראש ישיבת מרכז הרב ]]
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געוואָרן אין ירושלים צו הרב שלמה זלמן כהנא-שפירא און זיין ווייב הענא רייזל (זאַקס). ער האט געלערנט אין דעם חדר פון דער עץ חיים ישיבה אין דער חורבה שול אין ירושלים, ביי רבי חיים מאן און רבי לייב רוחאמקין (שווער פון רבי שלמה זלמן אויערבאך). נאכהער האט ער געלערנט אין דער תפארת צבי ישיבה און אין דער חברונער ישיבה אונטער רבי משה מרדכי עפשטיין, און ביי רבי יחזקאל סרנא. אין זיינע יונגערע יארן האט ער זיך געהאלטן בקשר מיט חשובע רבנים ווי חזון אי"ש, הרב משה פיינשטיין, הרב צבי יהודה הכהן קוק און הרב איסר זלמן מעלצער, וואס ברענגט דעם קארעספאנדענץ מיט אים אין זיין ספר "אבן האזל".
ער איז נפטר געווארן דעם ערשטן טאג סוכות תשס"ח אינעם שערי צדק שפיטאל.
משפחה
הרב אברהם שפירא ער האט חתונה געהאט מיט מרת פנינה, טאכטער ​​פון רבי יעקב אלעזר הירשוביץ, שוועסטער פון הרב שלום נתן רענן, מנהל פון ישיבת מרכז הרב און איידעם פון הרב קוק (נפטר אין תשנ"ט). איידעם פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק. די פּאָר האט געהאט פיר זין: שלמה זלמן, הרב בן ציון כהנא שפירא (מחבר ספר "פני אברהם" און ראש מכון הרצליה) און די צווילינג רבי יעקב אלעזר כהנא שפירא (וואס האבן, לויט זיין פאטער'ס צוואה, יורש געווען זיין ארט אין ראש הישיבה), און הרב שמואל צבי כהנא שפירא (וואס איז אויסגעוויילט געווארן לויט זיין פאטערס צוואה אלס ראש ישיבה).
קליין|ראשי הרבנים הרב מרדכי אליהו און הרב אברהם אלקנה כהנא שפירא אין תפלה 1991 פאָטאָ פון דן הדני' זאמלונג פארהאלטן אין דער [[ישראל נאציאנאלע ביבליאטעק|נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק]]
סאנטא קלויז
לויט דער טראַדיציע איז ער א פֿריילעכער אַלטער מאַן וואס קומט פֿון לאַפּלאַנד אין רויטע קליידער (גרין לויט די סקאַנדינאַווישע לעגענדע) און פֿאָרט ארום דער וועלט אין א שליטן וואס ווערט געשלעפּט דורך פֿליענדיקע רעניפֿערן. סאַנטאַ קלויז'ס ראלע איז צו באַזוכן די היימען פֿון די גוטע קינדער, ברענגען זיי געשאַנקן און רעאַליזירן וואונטשן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פיקטיווע כאראקטערן קאַטעגאָריע:ניטל קאַטעגאָריע:קריסטנטום
עזרת נשים ארגאניזאציע
עזרת נשים איז א אידישע ערשטע-הילף ארגאניזאציע, אין בארא פארק, וואס באשטייט פון פרויען פאר פרויען.
הינטערגרונט
אין יאר 2011 האט א היימישע חסידישע פרוי מרת רחל פרייער באשלאסן צו גרינדן א קאנטאר ארגאניזאציע פאר דער הצלה וואלונטירער ארגאניזאציע, וואס באשטייט נאר פון מענער וואלונטירן, אין א פארזוך צו בעסער סערווירן און באהאנדלען פרויען אויף א מער סענסיטיוון און צניעות'דיגן וועג.
די פרויען וואלונטירן זענען טרענירט אין BLS ???. זיי פארמאגן אן אייגענעם אמבולאנס און צוויי אייגענע טרעקלעך.
קאנטראווערסיע
די גרינדונג פון דער ארגאניזאציע איז נישט דורך לייכט, זיי האבן געהאט א שטארקע אפאזיציע דורך די פירנדע ארגאניזאציעס און רבני העיר, וועלכע האבן פרובירט אונטערצושטעלן פיסלעך זיי זאלן נישט לעגאליזירט ווערן, אבער זיי האבן עס דורכגעשוויצט, און באוויזן צו ווערן באשטעטיגט דורך דער רעגירונג אלס אן אפציעלער אמבולאנס און ערשטע הילף ארגאניזאציע.
אזוי אויך ווערן זיי באשולדיגט אז זיי האבן זיך לכתחילה געגרינדעט צו העלפן פרויען געבן געבורט, אבער אין מציאות שרייבן זיי דאס נישט, און פארנארן מענטשן וועלכע רופן זיי צו לעבנס-וויכטיגע הילפס-רופן, און די קריטישע מינוטן ווערן פארשפילט און עס קען (און האט שוין מעגליך) געקאסט מענטשליכע לעבנס.
דרויסנדע וועבלינקען
זייער אפיציעלע וועבזייטל
יחיא קאפח
רבי יחיא קאפח (ה'תר"י - ה'תרצ"ב) איז געווען א מארי אין תימן וואס איז שטארק געווען קעגן די פירונג פון זוהר און קבלה, און געוואלט צוריק איינפירן אז די תימנער יידן זאלן זיך צוריק פירן מיט די פסקים פון ראשונים ווי דער רמב"ם און רבי סעדיה גאון, אזוי ווי עס איז געווען בעפאר קבלה איז אנגעקומען קיין תימן.
ער האט מייסד געווען די קהילה פון דרדעים (א קיצור פאר דור דעה).
מאלקאלם טערנבול
מאלקאלם בליי טערנבול (ענגליש: Malcolm Bligh Turnbull; געבוירן דעם 24סטן אקטאבער 1954) איז געווען דער 29סטער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע און פירער פון דער אויסטראלישער ליבעראלער פארטיי.
יחיא קאפח
ער איז געווען דער חכם באשי פון ה'תרנ"ט ביז?.
מאלקאלם טערנבול
לעבנסגעשיכטע
טערנבול איז געבוירן געווארן אין סידני וואו ער האט אויפגעוואקסן. ביי די 9 יאר האבן זיינע עלטערן זיך צעשיידט. זיין מוטער האט פארלאזט אויסטראליע און ער האט אויפגעוואקסן מיט זיין פאטער.
יחיא קאפח
שיטה
ער האט שטארק ארויסגעטרעטן קעגן די אבערגלויבן אין מיסטישע שדים, רוחות, קמיעות וכדו' וואס ער האט אנגערופן עבודה זרה.
וועב
קאַטעגאָריע:פילאסאפן קאַטעגאָריע:מיסטיק קאַטעגאָריע:רבנים קאַטעגאָריע:תימנישע יידן
מאלקאלם טערנבול
לעבנסגעשיכטע
אין 1973 האט ער אנגעהויבן שטודירן פאליטיק און געזעץ אין סידני אוניווערסיטעט. אין 1978 איז ער באלוינט געווארן מיט א ראדס סטיפענדיע און ער האט שטודירט ציווילן געזעץ איןאקספארד אוניווערסיטעט.
אין 1987 איז ער געווארן א שותף אין גאלדמאן זאקס.
פאליטישע קאריערע
מאלקאלם טערנבול איז געוויילט געווארן צום אויסטראלישן פארלאמענט צום ערשטן מאל אין 2004. אין 2006 האט דער פרעמיער מיניסטער  דזשאן האווארד אים באשטימט וויצע־מיניסטער פאר וואסער רעסורסן, און אין 2007 האט מען אים באשטימט מיניסטער פון דער סביבה. דעם 14טן סעפטעמבער האט טערנבול געמאלדן אז ער רעזיגנירט פון דער רעגירונג פון טאני אבאט כדי צו קאנקורירן מיט אים וועגן דער פירערשאפט פון דער ליבעראלער פארטיי. אין דעם פארמעסט האט ער באקומען 54 שטימען קעגן 44 פאר אבאט. דעם 15טן סעפטעמבער איז ער איינגעשוואוירן געווארן דער 29סטער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע. אום 24סטן אויגוסט 2018 איז ער געווארן אויס פרעמיער מיניסטער ווען די ליבעראלע פארטיי האט געוויילט א נייעם פירער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון אויסטראליע קאַטעגאָריע:אדוואקאטן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קעטשאפ זופ
קעטשאפ זופ (טאומעטע סופ) ווערט געמאכט הויפזעהליך פון טאמאטעס וואס ווערן געקאכט דערנאך צוריבן און מען לייגט צו געווירצן צום טעם. עס קען ווערן געגעסן סיי קאלט און סיי הייס קאַטעגאָריע:עסנווארג
פוטיניזם
קליין|וולאדימיר פוטין אין 2008. פוטיניזם איז די אידעאלאגיע פונם רוסישן פרעזידענט וולאדימיר פוטין. פוטיניזם טוט פראטעזירן די מאכט פון זיכערקייט-פונקציאנערן (סילאוויקן), רוסיש עטנישע נאציאנאליזם, און קאנסערוואטיזם.
פוטיניזם איז גענאמען אן אויטאריטאריש אידעאלאגיע, און רוסלאנד געאנווערן דעמאקראטיש קריקפאל אונזער פוטין. פוטין איז געצווישנדלן צו די אייראפעישער רעכטע, אזוי ווי מעריין לע פען אין פראנקרייך, מאטעא סאלוויני אין איטאליע, און אלעקסאנדער גאולאנד אין דייטשלאנד.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:וולאדימיר פוטין קאַטעגאָריע:רוסלאנד
ענדרו יענג
קליין ענדרו יענג (ענגליש: Andrew Yang; געבוירן דעם 13טן יוני 1975) איז אן אמעריקאנער געשעפטסמאן, פילאנטראפ, אדוואקאט, מאטעמאטיקער און געוועזענער דעמאקראטישער פרעזידענט קאנדידאט, און דעמאקראטישער קאנדידאט פאר מעיאר פון ניו יארק סיטי.
ביאגראפיע
ענדרו איז געבוירן געווארן אין ניו יארק, אום 13טן יאנואר 1975, צו זיינע עלטערן, אימיגראנטן פון טייוואן. ער האט שטודירט עקאנאמיק און געזעצן אין פרעסטיזשפולע קאלעדזשעס, און האט גראדואירט מיט די העכסטע צייכנס. דערנאך האט ער אנגעפירט עטלעכע ביזנעסער.
ער האט געגרינדעט עטלעכע וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס צו העלפן מענטשן וועלכע האבן פארלוירן זייער ארבעט.
ביי די 2020 פרעזידענט וואלן איז ער געלאפן אלס דעמאקראטישער קאנדידאט. זיין פרעזידענטלעכער קאמפיין האט אים געשאנקען נאציאנאלע אויפמערקזאמקייט, ספעציעל פאר זיינע אינטערעסאנטע פאליסיס. זיינע אנהענגער און שטיצער זענען באקאנט געווארן מיט זייער צונאמען דער "יענג גענג".
נאך וואס ער האט זיך ארויסגעצויגן פון דער פרעזידענטלעכער פארמעסט, האט ער זיך אנגעשלאסן אין סי-ען-ען אלס פאליטישער קאמענטירער.
זיינע פלענער
יענג איז באקאנט מיט זיין אינטערעסאנטן פלאן UBI - "יוניווערסל בעיסיק אינקאם", אז יעדער מענטש אין אמעריקע, איבער די 18 יאר, זאל באקומען טויזנט דאלער א חודש
לויט אים וועט דאס זיין א שטופ פאר מענטשן צו עפענען ביזנעסער און ברענגען מענטשן צו ארבעטן. קליין|לאגא פון זיין פרעזידענטלעכער קאמפיין
זיין קאמפיין פאר ניו יארק סיטי מעיאר
אום יאנואר 13 2021 האט ענדרו יענג אנאנסירט אז ער לויפט פאר מעיאר פון ניו יארק סיטי,
ער האט זיך זייער שטארק ארויסגעשטעלט אין שטיצע פון פריוואטע סקולס וואס דאס איז די הויפט זארג וואס איז יעצט דא ביי די יודישע געמיינדע אין די סיטי,
אום אפריל 28 2021 האט ער ערהאלטן די אינדארסירונג פון אלע היימישע גרויסע מוסדות אין בארא פארק, ביי די פארמאלע אינדארסירונג צערעמאניע איז אנוועזנד געווען משה דוד נידערמאן, פרעזידענט פון די פאראייניגטע אידישע ארגאניזאציעס פון וויליאמסבורג.
אום 5טן מאי 2021 האט יענג ערהארלטן די אינדארסירונג פון די בארא פארקער פאליטיקאנטן אסעמבלימאן שמחה אייכענשטיין און קאנסילמאן קלמן יעגער.
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק קאַטעגאָריע:אמעריקאנער פאליטיקער
דזשעדא
דזשעדאַ (אראביש: جدّة) איז א שטאט אין מערב סאודי אראביע, אויפן בארטן פונעם ים סוף, מיט א באפעלקערונג פון 3.4 מיליאן מענטשן (2007). די שטאט איז געגרינדעט ווי א דארף פון פישער אין דעם 6טן יארהונדערט פאר דער ציילונג.
די שטאט האט א נאמען נאך חוה וואס, לויט דער איסלאמישער מסורה, ליגט דארט. די יידישע מסורה ברענגט אז אדם הראשון און חוה ליגן אין חברון.
צווילינג שטעט
דזשעדא האט 35 צווילינג שטעט:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אזיע קאַטעגאָריע:סאודי אראביע קאַטעגאָריע:מיליאנען-שטעט
אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט
די אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט איז א דעקלאראציע פון די פאראייניגטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג וואס רעדט וועגן גרונטלעכע מענטשן רעכט -- רעכט וואס אלע מענטשן האבן ווייל זיי זענען מענטשיש. זי איז געווארן אנגענומען דורך דער פאראייניקטע פעלקער אלגעמיינע פארזאמלונג דעם 10טן דעצעמבער, 1948.
די דעקלאראציע איז פארטייטשט אויף מער ווי 300 שפראכן.
וויכטיגע באגריפן
די דעקלאראציע אנטהאלט 30 ארקטילען. די הויפט נקודות זענען:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע פעלקער קאַטעגאָריע:יוסטיץ
יוסף מרדכי כהנא
יוסף מרדכי כהנא איז געווען דער הויפט סטראגעטיסט פון דער זאלוינישער פראקציע פון סאטמאר, אלע פאליטישע און לעגאלע שריט גייען דורך זיין האנט.
אויך איז ער א אקטיווער מיטגליד אין דעם קאמיטעט פון דער סאטמאר ישיבה גדולה.
ער איז באקאנט אלס רייכער מאן, און אלס גאר כיטרער יונג.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:זאלוינים
שעריף וואודי
שעריף וואודי פּרייד (ענגליש: Sheriff Woody Pride) איז א פיקטיווער כאראקטער און דער פּראָטאַגאָניסט פון דער פילם סעריע "צאַצקע מעשה" (צוזאמען מיט באַז ליכטיאָר). זיין שטימע ווערט געשפּילט אין די פילמען דורך טאָם הענקס.
קאטעגאריע:דיזני כאראקטערן
סטאשקע
left|thumb|250px|סטאשקעס די(פי)סטאשקע אדער ערדניסל (Arachis hypogaea), איז א געוויקס פון די שויט קטניות פאמיליע, פאבאצעאיי (Fabaceae), דער פרוכט וואקס אריין אין ערד און ווערט דארט צייטיג.
בדיקת תולעים
אין דער סטאשקע איז געווענליך נישט פאראן קיין אינסעקטן (שרצים) אדער ווערים, דערפאר לױט דער הלכה דארף מען זיי נישט קאנטראלירן. אויב אבער איז עס שוין פארעלטרט איז זייער מעגליך ס'זאל זיין מילביג און מען דארף עס עפענען און קאנטראלירן פאר מען עסט אים.
מצוות התלויות בארץ
די סטאשקע אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל, און מען דארף מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ) : תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה
דער דאטום וואס פאלט אויף דער סטאשקע די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש אלול פון דעם זיבעטן יאר, ביז חודש אלול פון דעם אכטן יאר. געבאקענע סטאשקע'ס - וויבאלד מען לייגט צו מעהל - פאלט אויף דעם די דינים פון שמיטה פון חודש אייר פון דעם זיבעטן יאר.
רעפערענצען
קאטעגאריע:גרינסן קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
רודניק
רודניק איז א שטאט אין ניסקער פאוויאט, אונטערקארפאטיע, פוילן, מיט א באפֿעלקערונג פֿון 6,765 (30.06.2008). די שטאט ליגט לעבן דעם סאן טייך. די שטאט געפֿינט זיך 6 ק"מ דרום-מערב פון אולאנאוו און 49 ק"מ צפון-מזרח פון ריישע.
היסטאריע
ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז די באפֿעלקערונג פונעם שטעטל געווען בעיקר יידן. באוואוסטע פערזענלעכקייטן אין רודניק זענען געווען די רבנים רבי חיים האלבערשטאם שטאט'ס רב פֿון תקנ"ו ביז ער איז געווארן רב אין צאנז תק"צ, רבי ברוך האלבערשטאם פון תרי"ט ביז תרמ"ט, רבי צבי הירש האלבערשטאם פון תרמ"ט ביז תרע"ח, רבי אברהם האלבערשטאם פון תרע"ח ביז ??, רבי אריה לייביש טייטלבוים פון תרמ"ט ביז תרפ"ג, רבי בנימין טייטלבוים - האלבערשטאם פון תרפ"ג ביזן צווייטן וועלט קריג.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
רבותינו שבדרום
דאס ספר רבותינו שבדרום (ירושלים ה'תשס"ח ה'תשע"א) באהאנדלט די לעבנס היסטאריע פון ​​די רבנים וועלכע האבן אינספירירט דעם דרום מדבר מיט לערנען תורה און דער עפענונג פון דער אופקים ישיבה און תפרח ישיבת תושיה. דאס ספר דערציילט דערציילונגען וועגן דעם פערזענלעכן לעבן פון הרב שמשון דוד פינקוס, רב פון אופקים, און זיין ווייב חיה מינדל, און זייער טאכטער ​​מרים. און זײַן קאָלעגע פריינד הרב חיים הכהן קאמיל ראש ישיבת אופקים.
חלק א' - תולדות שמשון, ביוגרפיה, עובדות והנהגות, חלק ב' פון ספר תולדות חיים (חלק ב' פון חיבור, תולדות ראש ישיבת אופקים, הרב חיים הכהן קמיל).
הוצאה לאור עולם פונעם ספר, חודש אדר ב' יאר תשס"ח, הוצאה לאור, יריד הספרים גאולה קווארטאל ירושלים.
טאפאלאגיע
קליין|240px|א [[מעביוס באנד, וואס האט נאר איין אייבערפלאך און איין עק, איז אן ארט אביעקט וואס טאפאלאגיע שטודירט.]]
טאפאלאגיע (פון גריכיש τόπος, "פלאץ", און λόγος, "שטודיע") איז די מאטעמאטישע שטודיע פון פארעמען און רוימען. זי איז א הויפט געביט פון מאטעמאטיק וואס באהאנדלט די גרונטלעכע אייגנשאפטן פון א רוים, ווי פארבונדקייט, קאנטינואיטעט און גרענעץ. זי איז די שטודיע פון אייגנשאפטן וואס ווערן פרעזערווירט דורך המשכדיקע דעפארמירונגען כולל ציען און איינבייגן, אבער נישט רייסן אדער קלעבן. טאפאלאגיע האט זיך אנטוויקלט ווי א פעלד פון שטודירן ארויס פון געאמעטריע און סכומען טעאריע, דורך אנאליזירן אזעלכע באגריפן ווי רוים, דימענסיע און טראנספארמאציעס.
היסטאריע
דער דיסציפלין פון טאפאלאגיע האט געוואקסן פון א זוך צו לייזן געוויסע פראבלעמען אין געאמעטריע.
איינער פון די ערשטע רעזולטאטן פון טאפאלאגיע איז דער ארטיקל פון לעאנהארד אוילער אין 1736 וועגן די זיבן בריקן פון קעניגסבערג.
אין 1895 האט אנרי פואנקארע פארגעשטעלט די באגריפן פון האמאטאפיע און האמאלאגיע, וואס זענען היינט א טייל פון אלגעברעאישער טאפאלאגיע.
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
עופות
דאס עיקר פלייש פון אן עוף איז דאס ברוסטפלייש (ווײַס פֿלייש) און די פאלקע (פֿלייש אויף די פיס). פונעם ווייסן פלייש קען מאכן שניצל. לעבערלעך פון עופות זענען גוט פאר געהאקטע לעבער. דעם גארגל אין דעם פופיק קאכט מען אין וואסער צו מאכן יויך.
שמאלץ איז געמאכט פון פעט פון עופות.
אומגעפער 30% פון פלייש וואס מען עסט איבער דער וועלט איז עופות פלייש. זעכצן ביליאן עופות זענען פערגרעסערט יערליך פאר עסן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פלייש
Volâle
פאסט-טרעגער
קליין|אן [[אויסטראליע|אויסטראַלישער פּאָסט-טרעגער אויף א מאָטאָציקל אין מעלבארן]] קליין|א סטאטוע פון א פּאָסט-טרעגער אין ראָזאַריאָ, [[ארגענטינע]] א פּאָסט-טרעגער אדער בריווטרעגער איז אן אנגעשטעלטער פונעם פּאָסט־אַמט אדער אן אנדער בריוו-דינסט וואס צעפירט פּאָסט, למשל בריוו, צייטונגען און פעקעלעך.
אין ישראל
ווען מדינת ישראל איז אויפגעשטעלט געווארן איז דער ישראל-פאסט געווען א מאנאפאל, אזוי ווי אין רוב לענדער פון דער וועלט דעמאלסט, און אלע בריווטרעגער האבן געארבעט פאר אים. פון אנהייב דעם 21סטן יארהונדערט איז געעפנט געווארן דער פאסט מארק צו קאנקורענצן און עס זענען דא היינט בריווטרעגער וואס ארבעטן פאר אנדערע פירמעס. אין יאר 2015 האבן געארבעט פאר ישראל פאסט עטלעכע 1800 בריווטרעגער אבער יעצט איז די צאל בריווטרעגער אראפ צו 1200.
וועבלינקען
בריווטרעגער פון יום טוב עהרליך
רעפערענצן
קאטעגאריע:פאכן
לוזשע
לוזשע (אױך קאַלוזשע אין פּױליש ייִדיש) איז אַ קלײנע זאַמלונג פֿון װאַסער װאָס קומט נאָך אַ רעגן אָדער פֿון אַ גרױסער אָזערע אָדער טײַך װאָס עקזיסטירט נאָך נישט און איז אַװעקגעגאַנגען. לוזשעס זענען זײער געװײנטלעך אין לעכער אױף װעגן, גאַסן און שאָסײען נאָך אַ רעגן אָדער פֿאַרפֿלאַנציונג.
קאַטעגאָריע:קערפער פון וואסער קאַטעגאָריע:נאטור
לילא און סטיטש
קאטעגאריע:2002 פילמען קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
אשר סופר
רבי אשר סופר (ה'תרי"א - ה'תרס"ג) איז געווען א זון פון הרב שמעון סופר דער קראקעווער רב, און זיין רעביצין מרים, און אייניקל פונעם חתם סופר.
ער איז געווארן אן אויסגערופענער סקווערער חסיד און בעל תוקע ביים רבי'ן ר' דוד'ל סקווירער, און פון די חשובע רבנים אין הויף, נאך וואס ער האט געהייראט מרת לאה מרים א טאכטער פון הרב הנגיד צבי מאגעזאניק פון בארדיטשאוו, פון די באקאנטע משפחת מאגעזאניק, וואו ס'איז געווען תורה וגדולה במקום אחד.
קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים
ראש העין
ראש העין איז א שטאט אין צענטער דיסטריקט פון ישראל. די שטאט איז באקאנט פאר איר גרויסער תימנישער מסורה'דיקער באפעלקערונג. אין ראש העין הייבט אן דער טייך ירקון, וואס פליסט ביז תל אביבס ברעג ים.
אילעין טשאו
קליין|אילעין טשאו
אילעין טשאַו (ענגליש: Elaine Chao, געבוירן דעם 26סטן מערץ 1953) איז אן אמעריקאנישע פאליטיקערין. טשאַו איז געווען דער ערשטער אזיאטיש־אמעריקאנער, און די ערשטע טייוואנער אמעריקאנער פרוי, אין די פאראייניגטע שטאטן'ס היסטאריע צו דינען אין א פּרעזידענט'ס קאַבינעט. זי האט געדינט ווי דער 24סטער ארבעט סעקרעטאר אונטער פּרעזידענט דזשארזש וואלקער בוש פון 2001 ביז 2009, און דער אונטער סעקרעטאר פון טראנספארטאציע אונטער פּרעזידענט דזשארזש ה. וו. בוש. אום 29סטן פון נאוועמבער 2016, האט פּרעזידענט דאנאלד טראמפ נאמינירט טשאַו צו דינען ווי דער סעקרעטאַר פון טראנספארטאציע.
געבורט און יוגנט
זי איז געבוירן אין טייפּע, טייוואן, דעם 26סטן מערץ 1953, צו עלטערן וואס זענען אַנטלאָפֿן פון שאנכיי צו דעם אינזל טייוואן אין 1949, אינדערצייט וואס די קאמוניסטישע פארטיי האט איבערגענומען די מאכט ביי דער כינעזישער ברודער-קריג. אין 1961 האט זי זיך אריבערגעצויגן מיט איר מוטער און אינגערע שוועסטער צו די פאַרייניקטע שטאַטן, און האט זיך דארט פאראייניגט מיט איר פֿאָטער וואס האט זיך אריבערגעצויגן דארט דריי יאר בעפאר.
אויסבילדונג
טשאַו איז געגאנגען צו דער סיי סינג עלעמענטאַר־שולע אין טייפּע פֿאַר קינדערגאַרטען און ערשטער קלאס, און דערנאָך האט זי געלערנט אין דער סיאָסעט הויכשולע אין סיאָסעט, ניו יארק. זי האט באקומען אַן ערשטן דיפלאם אין עקאָנאָמיק פון מאונט האליאק קאלעדזש.
פאמיליע
טשאַו האט אין 1993 געהייראט מיטש מקאנעל פון קענטאקי, וואס איז דער סענאַט מערהייט פירער זינט דעם 3טן יאנואר 2015. און יעצט די מינדהייט פירער זינט 2021.
פריערדיגע טעטיקייטן
איידער זי האט זיך אריינגעלייגט אין פּאָליטיק, איז טשאַו געווען דער וויצע־פּרעזידענט פֿאַר סינדיקירטע הלוואות אין דער באנק פון אמעריקע קאפיטאל מארק גרופע אין סאן פראנסיסקא, קאליפארניע, און אַן אינטערנאַציאָנאַלער באַנקער בייַ סיטיגרופ אין ניו יארק פֿאַר פיר יאר.
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער פאליטיקער
פעטרישקע
קליין|250px|פעטרישקע פעטרישקע (Petroselinum crispum) איז א גרינס וואס ווערט באנוצט אלס געווירץ. מען קען עסן די בלעטעלעך אבער אויך די ווארצל. איר אפשטאם איז אין דרום אייראפע, פון דער מיטל-ים געגנט. פעטרישקע איז רייך מיט וויטאמין C און A, און מיט אייזן. אין מעדיצין ווערט עס באנוצט פאר בויך קרענק, פראסטאטא קרענק און הויכן בלוט דרוק.
קאַטעגאָריע:גרינסן
ענגלישער בירגערקריג
דער ענגלישער בירגערקריג איז געווען א תקופה פון קעמפן צווישן די שטיצער פונעם ענגלישען פארלאמענט און די שטיצער פונעם מלך טשארלס דער ערשטער.
צום סוף האט מען באשולדיגט טשארלס מיט הויכפאראט און מ'האט אים הינגעריכטעט.
נאכדעם איז אליווער קראמוועל געווארן דער הערשער פון ענגלאנד ביז זיין טויט.
קאטעגאריע:היסטאריע פון אייראפע קאַטעגאָריע:מלחמות
מאטראס
וועבלינקען
* קאַטעגאָריע:וואסער קאַטעגאָריע:טראנספארט
קאראנאווירוס
א קאָראָנאַ וויירוס (ענגליש: Coronavirus) איז א ווירוס וואס געהערט צו דער אונטער-פאמיליע פון Orthocoronavirinae. דער ווירוס איז גורם אן אנשטעקנדיקע קראנקייט אין מענטשן און בעלי חיים. געוויינטלעך איז די אנשטעקונג אין דעם אטעם-סיסטעם, און זעלטן איז דאס גורם שווערע קראנקהייטן אין דעם אטעם-סיסטעם.
דער נאמען קאָראָנאַ שטאמט פון דעם ווייל דער ווירוס זעט אויס ווי א קרוין.
אין אנהייב איז נאך נישט געווען קיין רפואה אדער וואקצין צו דעם. אבער ביזן סוף יאר 2020 האבן עטלעכע פירמעס ארויסגעגעבן וואקצינען וואס ווערן היינט געניצט אין א סך לענדער.
איינע פון די שטאמען פונעם ווירוס האט זיך אויסגעבראכן אינעם יאר 2019 אין כינע, דאס שטאם הייסט SARS-CoV-2, וואס איז גורם אין מענטשן די קאוויד-19 (COVID-19) קראנקהייט. אין א פאר מאנאטן האט די דאזיגע שטאמע איבערגענומען דאס גאנצע וועלט. אין די פאראייניגטע שטאטן אליינס זענען געשטארבן א האלבער מיליאן מענטשן. רוב פון די טויטע זענען געווען אין די עלטערע יארן.
ביז'ן יאר 2022 איז ארומגעפארן פרישע סארט ווערסיעס פונעם וויירוס, אבער שוין נישט אזוי טויטלעך אבער מער איבערכאפענד און אנשטעקיג. און אזוי ארום האט מען מער קענען געלערנט וויאזוי זיך צובאגיין דערמיט פאר'ן ברייטער פאלק.
און אויך געשאפענע מעדעצינען וואס ווערט שוין היינט גענוצט עמטליך, פאר ווער ס'ווערט אנגעשטעקט פונעם וויירוס. צום ערשט אנטיבאדיס און פלאזמא. ווידער איז דא זיפעק וואס הייסט אויפ'ן מעדעצינישע שפראך; אַזיטראָמייסען.
זעט אויך: קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
וועבלינקען
קאטעגאריע:ווירוסן קאטעגאריע:קרענק
פיניאס און פערב
פֿיניאַס און פֿערב (ענגליש: Phineas and Ferb) איז אן אמעריקאנישע אנימירטע טעלעוויזיע סעריע פראדוצירט דורך דיזני.
ראפאעל קארעא
ראַפֿאַעל קארעאַ (געב' דעם 6טן אפריל 1963) איז דער פרעזידענט פון דער רעפובליק פון עקוואדאר. ער איז אן עקאנאמיסט געבילדעט אין עקוואדאר, בעלגיע און די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז געוויילט געווארן פרעזידענט צום ערשט אין 2006 און מ'האט אים איינגעשוואוירן יאנואר 2007.
ש. אנ-סקי
קליין|300px|אנ–סקי, 1910
'''ש. אנ–סקי איז דער פּען־נאָמען פון שלמה זאַנוול ראַפּאָפּאָרט''' (15 אָקטאָבער 1863, טשאַשניק, ווייסרוסלאַנד — 8 נאָוועמבער 1920, אָטוואָצק, פּוילן), וואָס איז געווען אַ יידישער פאָלקלאָריסט, סאָציאַליסט, געזעלשאַפטלעכער טוער, דראַמאַטורג און שרייבער. זיינע ווערק האָט פּובליקירט אויף יידיש און רוסיש. אין דער וועלט איז מערסטנס באַוואוסט אַלס דער מחבר פון דער דראַמע "צווישן צוויי וועלטן, אָדער דער דיבוק" און פון דער ליד "די שבועה", וואָס איז געוואָרן דער הימן פון בונד.
משפּחה און פריאיקע יאָרן
שלמה זאַנוול ראַפּאָפּאָרט איז געבאָרן געוואָרן אין אַ רייסישן שטעטל טשאַשניק: צו זיין טאַטע אהרן ראַפּאָפּאָרט און זיין מאַמע חנה. שלמה זאַנוול איז געווען דער איינציקער זון אין דער פאַלימיע און האָט געהאַט נאָך צוויי שוועסטער, ביילע און שרה. קורץ נאָך זיין זונס געבורט האָט דער פאָטער פאַרלאָזן זיין ווייב און די קינדער און נאָכדעם איז די משפּחה איבערגעפאָרן קיין וויטעבסק. דאָרטן פאַרברענגט שלמה זיינע קינדעריאָרן, דאָרט גייט ער אין חדר.
אַז ער איז אַלט 15 יאָר טרעפט ער חיים זשיטלאָווסקין און ביידע צוזאַמען הייבן אָן זיך לערנען רוסיש און אינטערעסירן זיך אין דער רוסישער ליטעראַטור. מער און מער פאַלט ער אונטער אונטער דער השפּעה פון השכלה, וואָס ענדיקט זיך אין זיין פאַרלאָזן דעם טראַדיציאָנעלן לעבן שטייגער. זיין ערשטע פּרנסה באַקומט ער אַלס אַרבעטער און איינבינדער.
אין יאָר 1881 הייבט ער אָן זיין לאַנג־יאָריקע וואַנדערונג. ער שטעלט זיך אָפּ אין ליאָזנע און דאָרט גיט פּריוואַטע שטונדן, לערנענדיק מיט קינדער רוסיש און וועלטלעכע לימודים. אונטערן דרוק פון דער אָרטיקער קהילה מוז ער אָבער די שטעטל פאַרלאָזן. אין דער צייט שרייבט ער איינע פון זיינע ערשטע ווערק, שפּעטער באַוואוסט אונטער דעם טיטל "שטיפקינדער", אָבער ערשטנס דערשינען אויף רוסיש אין יידיש־רוסישן זשורנאַל "וואָסכאָד". נאָכן אַרבעטנדיק אַ קורצע צייט אַלס איינבינדער אין דווינסק, פאָרט ער איבער מחוץ תחום המושב, וואו ער פאַרדינט זיין ברויט אַלס לערער און וואו ער באַקענט זיך מיט סאָציאַליסטישע רעיונות.
אין די 1880ער יאָרן שרייבט ער נאָך אַ ריי דערציילונגען, וואָס ווערן אָבער תחילת ניט אָנגענומען צו פאַרעפנטלעכונג.
סאָציאַליזם
אין 1886 איז ער אַריבער קיין יעקאַטערינאָסלאַוו (דנעפּראָפּעטראָווסק), וואו ער איז ממשיך זיין לערעריי, אָבער אַרבעט אויך אויף שאַכטעס. אויף ראַפּאָפּאָרטן זיינען שטאַרק משפּיע די ווערק פון נאַראָדניק פּעטר לאַווראָוו און די פּראָבלעמען פון פּשוטן רוסישן פאָלק פאַרנעמען אים. אין דער צייט הייבט ער אָן צו שרייבן אַ ריי ווערק וועגן שאַכטיאָרן און רוסישן פאָלקלאָר.
אין 1891 איז ער אַריבער קיין פּעטערבורג, וואו ער פּובליקירט עטלעכע פון זיינע כתב ידן. בקרוב נאָכדעם באַזעצט ער זיך אין פּאַריז. ער שרייבט מאמרים פאַר פאַרשיידענע רוסישע צייטונגען און לעבט אַ באָהעמישן לעבן. אין 1894 ווערט אַ סעקרעטאַר ביי פּעטר לאַווראָוון. נאָך לאַווראָווס טויט אין 1900 באַטייליקט זיך ראַפּאָפּאָרט אין גרינדונג פון דער סאָציאַליסטישער אַגראַרער ליג אין דער שווייץ, דעם פאָרלויפער פון דער סאָציאַליסטיש־רעוואָלוציאָנערער פּאַרטיי (ס.ר.), וואָס ווערט געגרינדעט צוויי יאָר שפּעטער. אין די יאָרן קומט ער צוזאַמען מיטן בונד. אין 1901–1902 שרייבט ער פאַרן בונד אַ ריי חיבורים, צווישן זיי די ליד, וואָס ווערט אַ הימן פון דער דאָזיקער אָרגאַניזאַציע, די שבועה.
אין 1900טע יאָרן באַקומט זיין ליטעראַרישע טעטיקייט אַ שטאַרקן יצר נאָך דעם, אַז ער באַקענט זיך מיט פּרצעס ווערק: די יידישע שפּראַך געפינט אַ נייעם חן ביי אים און ער הייבט ווידער אָן צו שרייבן אויף מאַמע לשון.
זינט 1905 איז ראַפּאָפּאָרט ווידער אין דער רוסישער אימפּעריע. ער שרייבט און פּובליקירט אַ סך אויף רוסיש און יידיש (אַרטיקלען און פּאַמפלעטן וועגן רעוואָלוציע, קינסטלערשע ווערק) און אַרבעט אַלס רעדאַקטאָר אין יידיש־רוסישע צייטשריפטן. אין די יאָרן באַטייליקט ער זיך אין צוזאַמענפאָרן פון ס.ר.׳ן.
עטנאָגראַפישע עקספּעדיציע
אין 1901–1902 פּלאַנירט, אָרגאַניזירט און פירט ראַפּאָפּאָרט אָן די יידישע עטנאָגראַפישע עקספּעדיציע. די ציל פון דער עקספּעדיציע איז צו זאַמלען פאָלקלאָר און באַשרייבן דעם לעבן פון דער יידישער באַפעלקערונג אין פּאָדאָליע און וואָלין. די קליינע גרופּע פאָרשער מאַכט אויך פאָטאָגראַפיעס, אַודיאָ רעקאָרדירונגען און זאַמלט דאָקומענטן און כתב ידן.
אין דער זעלבער צייט העלפט ראַפּאָפּאָרט דעם "יידישן קאָמיטעט פון דער הילף די מלחמה קרבנות" אין פּאָדאָליע, גאַליציע און בוקאָווינע.
די עקספּעדיציע ווערט אַ גרויסע אינספּיראַציע פאַר אַנ–סקין. זיין בעסטע דראַמע, דעם "דיבוק" שרייבט ער אין 1913, די פּיעסע וועט אָבער ערשטנס אויפגעפירט ווערן נאָך דעם מחברס טויט.
אין 1918, מחמת אָקטאָבער רעוואָלוציע פאָרט ראַפּאָפּאָרט קיין ווילנע, און נאָכדעם קיין וואַרשע.
זיין פּטירה
שלמה זאַנוול ראַפּאָפּאָרט איז נפטר געוואָרן דעם 8טן נאָוועמבער 1920 פון האַרץ אַטאַק. ער איז באַגראָבן אין צוזאַמען מיט צוויי אַנדערע יידישע שרייבער, י.ל. פּרצען און יעקב דינעזאָנען, אין וואַרשע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס
דאראטי האדזשקין
דאראטי מערי קרויפֿוט האדזשקין (12טן מיי 1910 – 29סטן יולי 1994) איז געווען א בריטישע כעמיקער וואס האט אנטוויקלט פראטעין קריסטאלאגראפיע, און זי איז באלוינט געווארן דערפאר מיטן נאבעל פרעמיע פאר כעמיע אין 1964.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:נאבעל פריז קאַטעגאָריע:בריטישע מענטשן קאַטעגאָריע:ביאלאגן קאַטעגאָריע:כעמיקער
אום קולטום
אום קולטום (4טן מאי 1904 - 3טן פעברואר 1975) איז געווען אַן עגיפּטישע זינגערין, לידער שרייבערין און אקטריסע. זי איז געבוירן אין טאמאי עז-זאהאירא. זי איז געווען אַ באַרימטע און אונטערשיידענע זינגערין פון דעם 20סטן יאָרהונדערט אין דער אַראַבער וועלט.
ביאגראפיע
קאַטעגאָריע:עגיפטישע מענטשן קאַטעגאָריע:זינגער
יעקב יצחק אונגאר (זשאבנא)
רבי יעקב יצחק אונגאר זצ"ל (ה'תקצ"ח – ה'תרנ"ב), רב אין זשאבנא.
אפשטאם
רבי יעקב איטשע איז געבוירן און יאר ה'תקצ"ח, צו זיין פאטער הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת מאטיל א טאכטער פון הרב יחיאל קאריצער, א זון פון הרב שמואל קאריצער, אן איידעם פון חוזה פון לובלין.
רבנות
רבי יעקב איטשע איז געווען דער ממלא מקום פון פאטער, רב אין זשאבנא.
הסתלקות
רבי יעקב איטשע איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרנ"ב.
פאמיליע
רבי יעקב איטשע האט געהייראט מרת חנה א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, דער אמרי נועם. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דאמבראווא קאַטעגאָריע:דזשיקאוו
פייל קרייץ
די פֿײַל קרייץ פּארטיי, באוואוסט אויך ווי די נילאשעס, זענען געווען אן אונגארישע פאשיסטיש-נאצישע פארטיי, וואס איז געווען באוואוסט מיט איר אכזריות, און האבן אומגעברענגט טויזנטער יידן און ציגיינער.
די פארטיי איז געגרינדעט געווארן 1937, דורך פערענץ סאלאשי, און האט געהאלטן אז אונגארן דארף גיין אין דייטשלאנדס ריכטונג, מיט איר אויסערן פאליטיק, און איר אינערליכע אנגעלעגנהייטן בנוגע יידן.
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען
מאנטיק
מאָנטיק איז דער צווייטער טאָג פֿון דער וואָך צווישן זונטיק און דינסטיק.
עס הייסט אַזוי ווייל דעם טאָג האָט מען געדינט די עבודה זרה די לבנה (מאָן אין ענגליש). אין שפּאַניש און אין פֿראַנצויזיש הייסט די לבנה אויך מאָן. לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון מאנטיק מיט ל=לבנה.
אין אַמעריקע און אין נאָך מאָדערענע לענדער, איז מאָנטיק דער ערשטער טאָג פֿון דער וואָך וואָס דער עולם גייט אַרבעטן, ווייל זונטיק איז אָפּרוה.
ביי אידן ליינט מען די תורה מאָנטיק און דאָנערשטיק.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טעג
בודאפעשטער געטא
די בודאפעשטער געטא איז געווען א געטא וואו די יידן אין בודאפעשט, אונגארן זענען געווען געצווינגען צו וואוינען אינעם צווייטן וועלט קריג.
די נאציס זענען אריין אין אונגארן מערץ 1944, און האבן אנגעהויבן אויפצושטעלן די געטא, 17,000 יידן זענען אפגעשיקט געווארן, קיין אוישוויץ אין מיי, די נאציס האבן אויסגעליידיקט 1,500 הייזער, פון אירע יידישע איינוווינער, און נאך צוויי מאנאטן, זענען אלע יידן פון דער שטאט, געצווינגען געווען אריבערצוגיין, צו 2,640 וווינונגען, וואס זענען באצייכנט געווארן מיט א מגן דוד.
2,600 פאמיליעס האבן געהאט בירגערשאפט פון נייטראלע לענדער, און נאך 2,700 זענען געווען אויסבאהאלטן, אין קירכעס, און אין מאנאסטירן, די אנדערע יידן זענען אויף צייטווייליג, געראטעוועט געווארן, ווען מיקלאש הארטי, דער הערשער פון אונגארן, האט באפוילן אפצושטעלן די פארשיקונגען.
אלעס האט זיך געטוישט ווען די פייל קרייץ, איז געקומען צו די מאכט, און האבן אנגעפאנגען אומברענגען יידן סיסעמאטיש, דורך אריינשיסן יידן אינעם דוניי טייך, טויזנטער יידן זענען געצווינגען געווען צו בויען באשיצונגען, קעגן די סאוועטישע ארמיי, וואס איז געשטאנען ביי די טויערן פון בודאפעסט, 70,000 יידן זענען אריינגעקוועטשט געווארן אינעם געטא, אין נאוועמבער 1944, זענען 70,000 יידן, פארטריבן געווארן צום עסטרייכישן גרעניץ צופיס, און ביזן סוף יאר 1944, זענען צוואנציג טויזנט יידן, אומגעקומען אין דער געטא.
פון די אנדערע זייט זענען טויזנטער יידן געראטעוועט געווארן, דורך ראול וואלענבערג, דער שוועדישע קאנסולאט אין אונגארן, קארל לוץ דער שווייצער קאנסול, און דער רויטער קרייץ, און דיפלאמאטן פון אנדערע לענדער, זיי האבן באוויזן ארויסצושלעפן יידן פון די רייעס ביי פארשיקונגען, אויסער דעם זענען געווען 36,000 יידן, מיט דאקומענטן אמתע און פאלטשע, וואס זענען געראטעוועט געווארן.
ווען די רוסן האבן באפרייט בודאפעשט, אנהייב 1945, האבן זיך געפונען איבער 70,000 יידן, אין בודאפעשט.
קאַטעגאָריע:געטאס קאַטעגאָריע:אונגארן
דן ווינד
דן ווינד (1935 - 2006, י״ב תשרי ה'תשס"ז) איז געווען א ציווילער אינזשעניר וואס האט געפירט פיל בוי פראיעקטן אין ירושלים. ער איז געווען איינער פון די פלאנירער פון דער ירושלים טראמוויי פראיעקט. ער איז געווען דער דירעקטאר פון דער תפנית אינזשעניריע פירמע.
חסדי דוד
דאס ספר חסדי דוד איז א פירוש אויף דער גאנצער תוספתא, געשריבן דורכן גאון רבי דוד פּאַרדא.
דן ווינד
ביאגארפיע
ווינד איז געבוירן אין די בוכאַראַן קוואַרטאַל פון ירושלים צו משה, אַ געבוירענער פון פוילן און אַן ינזשעניר פון מרים, אַ געבוירענער פון רוסלאַנד.
קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:אינזשענירן
חסדי דוד
עס איז געדרוקט אין די ווילנער ש"ס'ן אונטער דער תוספתא, און אין די באזונדערע בענדער באשטייט עס פון פיער בענדער.
דרוקסאגראפיע
קאטעגאריע:ספרי קודש
אויפן פריפעטשיק
אויפן פריפעטשיק איז א ליד וואס דער דיכטער מארק ווארשאווסקי האט קאמפאזירט און געשריבן אין סוף פונעם 19טן יארהונדערט. דאס ליד דערציילט וועגן א ווארעמען חדר, וואו א פייער ברענט אינעם פריפעטשיק און דער מלמד לערנט די קינדער דעם אלף בית.
דאס ליד איז געדרוקט געווארן צום ערשטן מאל אין 1901 אין ווארשאווסקיס בוך "יידישע פאלקסלידער מיט נאטן". עס איז געווען דאס מערסט באקאנטע ליד פון ווארשאווסקי און איז גיך געווארן א סימבאל פון לעבן אין דעם יידישן שטעטל אין מזרח אייראפע. אין דעם ליד הערט מען ווי דער מלמד לערנט די קינדער דעם אלף בית אויפן טראדיציאנעלן שטייגער, יעדן אות מיט די פינטלעך.
מען הערט דאס ליד ביים סוף פון סטיווען ספילבערגס פילם "שינדלערס ליסטע".
קישורים חיצוניים
קאַטעגאָריע:אידישע לידער
ישעיה טווערסקי
רבי ישעיה טווערסקי (געב' י"א חשוון תש"ה) איז דער היינטיגער טשערנאבילער רבי אין בארא פארק, ניו יארק.
ביאגראפיע
רבי ישעיה איז געבוירן געווארן י"א חשוון תש"ה אין ירושלים צו זיין פאטער רבי משולם זוסיא טווערסקי, טשערנאבלער רבי, און זיין מוטער בלומא טויבא, א טאכטער פון רבי יעקב מרדכי בראנדוויין פון סטרעטין אין ירושלים. ער האט געלערנט אין דער בעלזער ישיבה. אין זיינע יונגע יארן פלעג ער גיין צו די טישן פונעם בעלזער רב, רבי אהרן רוקח.
ער האט חתונה געהאט מיט לאה, א טאכטער פון הרב שלום מיכאלאוויטש האדמו"ר מבראד, א בן אחר בן פון רבי יצחק מראדוויל
די ערשטע פאר יאר נאך זיין חתונה האט ער געוואינט אין א"י, ער איז געווען באוויסט מיט א דערהויבנקייט אין הצנע לכת ווי אויך האט זיין פאטער ארויסגעוויזן א גרויס נאנטשאפט. שנת תשל"ח האט ער זיך געצויגן קיין אמעריקע וואו זיין שווער הרב שלום מעכלאוויטש האט געוואוינט און איז אויך שנעל געווארן באוואוסט מיט זיין איידלקייט  וואו ער האט געלערנט אין סקווירא כולל, און אויך געווען א  מתפלל אין סאטמער בימ"ד, און אויך ביי זיין שווערס בימ"ד.
ווען זיין פאטער רבי משולם זוסיא איז נפטר געווארן י"ז מרחשון ה'תשמ"ח, האט ער איבערגעלאזט א צוואה אז אלע זיינע זין זאלן פירן רעביסטעוועס.
נאך דער פטירה פון זיין פאטער איז ער געווארן באקרוינט ממשיך צו זיין די דינאסטיע אין אמעריקע וואו ער האט אויפגעשטעלט א קהילה וואו מבקשי השם געפינען דארט זייער מקום אין וואו אויך איז נתיסד געווארן אונטער זיין הדרכה הפרטית חבורות בחורים און אינגעלייט גערופען "חבורת מאירת עינים". ער האט אויך ממלא געווען דעם רצון פון זיין פאטער און געעפנט א ישיבה, און האט זי גערופן על שמו ועל זכרו פון זיין פאטער "ישיבה ומתיבתא עטרת משולם זוסיא".
משפחה
ער האט אויפגעשטעלט א שטוב פון פיר זין מיט צען טעכטער:
הומאניסטישע יידנטום
הומאַניסטישע ייִדנטון איז אַ שטרעמונג‏ פון אידן וואָס נאַרײַעט אַ ניט־טעיִסטישע אָלטערנאַטיוו פאַרן היינטצייטיקן ייִדישן לעבן. עס דעפינירט די אידישקייט ווי די קולטורעלע און היסטאָרישע דערפאַרונג‏ פונעם אידישן פאָלק. עס מוטיקט הומאַניסטישע און וועלטלעכע ייִדן צו ריכטן זייער יידישע אידענטיטעט דורך באַטײליקונג אין אידישע יום־טובֿים און אַריבערגײנדיקע מינהגים (כּפֿי חופּות און בר־ און בת־מיצװת) מיט אינספּירירנדיקע צערעמאָניעס װאָס מאַכן נוצן, אָבער גיין ווייַטער, פֿון דער טראדיציאנעלער ליטעראַטור. זייַן פֿילאָסאָפֿישער יסוד איז כּולל די פֿאָלגנדיקע געדאַנקען:
אין 1999, טאַמאַראַ קאָלטאָן איז, די ערשטע פרוי ראביי אין הומאניסטישן יידנטום.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישע שטרעמונגען
שלאכט פון כארקעוו
די שלאכט פון כארקאוו איז געווען א שלאכט אין די שטאט פון כארקאוו אין אוקראינע אין די 2022 רוסישע אינוואזיע פון אוקראינע. כארקאוו איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין אוקראינע, און איז א רוסיש-שפראכיג שטאט, 30 קילאמעטארס דרום פון דער גרעניץ פון רוסלאנד. כארקאוו איז געווען א גרויסע צילפונקט פון רוסלאנד אין די פריע טעג פון די אינוואזיע.
ראבין הוד (1973 פילם)
ראָבין הוד (ענגליש: Robin Hood) איז אן אמעריקאנישער אנימירטער פילם פון 1973. ער איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני פראדוקציעס און פארשפרייט געווען דורך וואלט דיזני פילמען, און איז דער 21סטן דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג.
שלאכט פון כארקעוו
דורך דער 13'טער אין מאי, האט די אוקראינער ארמיי צירוקגעטריבן דעם רוסישן ארמיי צו דער גרעניץ. רוסלאנד האט אויך צוריקגעצויגן פון דער ראיאן. אבער דורך דער 20'סטער אין מאי, האט רוסלאנד ווידער איינגענומען כארקאוו.
ראבין הוד (1973 פילם)
קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:מוזיקפילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען קאטעגאריע:פילמען איבער בעלי חיים
רעכטס און לינקס פארקער
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טראנספארט
בעטסי דעוואס
קליין|בעטסי דעוואס עליזעבעט "בעטסי" דעוואָס (געבוירן דעם 8טן יאנואר 1958) איז אַן אמעריקאנער ביזנעספרוי, פילאנטראפ, און אויסבילדונג אַקטיוויסט פֿון מישיגן. אום 23סטן פון נאוועמבער 2016, האט די טראמפ קאמפיין מודיע געווען אז טראמפ גייט נאָמינירן דעוואָס צו דינען אלס אויסבילדונג סעקרעטאר אינעם קאבינעט פון דאנאלד טראמפ.
ביאגראפיע
דעוואס איז געבוירן דעם 8טן יאנואר 1958 צו אירע עלטערן עלסאַ און עדגאַר פּרינס. זי איז אויפגעצויגן געווארן אין האָלאַנד, מישיגן.
דעוואָס האט זיך אויסגעבילדעט אין דער האָלאַנד קריסטליכער הויכשולע, און דערנאך שטודירט אין קאַלווין קאַלעדזש אין גרענד רעפידס, מישיגן, ווו זי האט פארדינט א אויסצייכענונג אין ביזנעס אַדמיניסטראַציע ווי אויך אין פּאָליטישער וויסנשאַפֿט.
זי האט געהייראט דעם מולטי-ביליאנער דיק דעוואס און געהאט מיט אים פיר קינדער.
2016 וואלן פאר פרעזידענט
דורכאויס די רעפּובליקאַנער פּרעזידענטליכע פּריימעריס פֿאַר די 2016 וואַלן, האט דעוואָס מנדב געווען צו די קאמפיין פון דזשעב בוש און קארלי פיארינא און דערנאך געשאנקען איר שטיצע צו דער קאַנדידאטור פונעם פלארידע סענאטאר מארקא רוביא.
נאמינאציע פאר אויסבילדונג סעקרעטאר
אום 23סטן נאוועמבער 2016, האט די טראמפ אקציע געמאלדן אז פרעזידענט דאנאלד טראמפ האט אויסדערוויילט דעוואָס צו זיין דער קומענדיגער פאַרייניקטע שטאַטן אויסבילדונג סעקרעטאַר. דעוואָס האט צו דעם געזאגט: איך בין באעהרט געוואָרן צו אַרבעטן מיטן פּרעזידענט אויף זייַן צוזאג צו מאַכן די אמעריקאנער אויסבילדונג גרויס ווידער, דעם איצטיגן סטאַטוס איז נישט אנגענומען. דעוואָס'נס נאמינאציע איז קריטיקירט געווארן דורך דעם "לערערס פאראיין" און אויסגעלויבט געווארן דורך שטיצער פון "שולע ברירה".
שמונה עשרה
left|thumb|250px|סידור געפענט צו די וואכענדיגע שמונה עשרה. שמונה עשרה איז דער עיקר דאווענען פון אלע 3 תפילות שחרית מנחה ערבית.
מען שטייט און צאמגעלייגט די פוס, און מ'דאווענט דאס שטיל.
אנטוויקולינג
דאס איז געגרינדעט און איינגעפירט געווארן אלס אוניוועריסאלער תפילה פון אידישן פאלק נאכן חורבן בית שני ווען עס האט זיך גענדיגט די קרבנות הקרב פאר גאט, האט מען געמוזט מאכן אנשטאט אן אנדער עבודת ה' פאר דעם האט יעדער געקענט דאווענען לויט זיין אייגענן געברויך אנדערשט פון צווייטן וואס ספעלט פאר יעדן איטליכער.
געבוי
געבוי פון די תפילה איז איינגעטיילט אויף :3
אלע ברכות ווערן געזאגט מיט א לשון רבים אז כלל ישראל רעדט.
ביי שחרית און מנחה זאגט איבער א שליח ציבור די תפילה הויך אויפן קול, און דער עולם שרייט אמן נאך יעדע בענטשונג.
ווען זאגט מען דאס
ביי שחרית זאגט מען דאס נאך קריאת שמע און אירע ברכות, כדי נאנט צו לייגן די גאולה צו תפילה.
ביי מנחה זאגט מען דאס נאך אשרי
און ביי ערבית אויך נאך קריאת שמע און אירע ברכות.
תפיסה לעגאלע נייעס
תפיסה לעגאלע נייעס (ענגליש: Prison Legal News) איז א מאנאטליכע שווארץ-און-ווייסע אמעריקאנער ענגליש שפראכיגע מאגאזין ערשיינט זינט 1990, מיט א צירקולאציע פון ארום זיבן טויזנט אין אלע פופציג שטאטן.
עס דעקט אלע נייעס און אספעקטן פון דער קרימינאלע יוסטיץ סיסטעם בעיקר אין אמעריקע.
עס איז געגרינדעט אלס א פראיעקט פון א מענטשן רעכט ארגאניזאציע צו געבן א שטימע פאר די רעכטן פון די פילצאליגע ארעסטאנטן אין די תפיסות.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:זשורנאלן קאַטעגאָריע:יוסטיץ
מגן אברהם
מגן אברהם איז א ספר אויפן שלחן ערוך און תוספתא סדר נזיקין פארפאסט דורך רבי אברהם אבלי גאמבינער פון קאליש וועלכע איז שטארק באקאנט נאך דעם בארימטן ספר.
נאמען
דער מחבר האט אין זיין כתב יד עס נישט געגעבן קיין נאמען, נאר די תלמידים זאגן אז איינמאל האט מען אים געפרעגט וועגן א נאמען האט ער געזאגט נר ישראל. אבער זיין זון וואס האט עס געדרוקט צוזאמען מיטן טורי זהב וואס הייסט אויך מגן דוד ט"ז האט באשלאסן עס צו רופן מגן אברהם נ"י און עס איז באוואוסט געווארן אלס מגן אברהם.
השתלשלות פונעם ספר
ער האט אנגעהויבן שרייבן זיין פירוש אין יאר תכ"ה און געענדיגט אין תל"א. מען זאגט אז צוליב זיין גרויס ארימקייט פלעגט ער שרייבן זיינע חידושים אויף די ווענט. און יארן שפעטער ווען די קאלעך האט זיך געשיילט, האט מען געפונען זיין שריפט.
אין יאהר תל"ג איז זיין ברודער רבי יהודה געפארן קיין אמסטערדאם צו דרוקן דעם ספר, אבער ער איז נסתלק געווארן אינמיטן וועג. דערנאך האט דער מגן אברהם געמאכט אסאך טוישונגען אינעם ספר לויט ספרים וואס זענען אינצווישן ארויסגעקומען, שו"ת צמח צדק, עולת תמיד און נאך.
שפעהטער נאך זיין פטירה האט זיין איינציגסטער זוהן רבי חיים געוואלט דרוקן דעם ספר, אבער אנדערע מענטשן האבן געהאט דעם מאנסוקריפט. נאר נאך עטליכע דין תורות און א חרם פון די וועד ארבע ארצות האט ער עס ענדליך באוויזן צוריקצובאקומען.
דער ספר איז ארגינעל געווען אויף גאנץ שלחן ערוך און תוספתא, אבער פון די כתבים איז נאר געבליבן אויף אורח חיים און תוספתא נזיקין וואס זיין אייניקל האט ארויסגעגעבן. זיין איידעם ברעהנגט אין זיינע ספרים אסאך פן זיין שווער וואס איז נישט געדרוקט, אזוי אויך א גאנץ ספר אויף שמות גיטין.
זיינע אנדערע ספרים
אויך איז געבליבן א ספר זית רענן אויף ילקוט שמעוני, שמן ששון על התורה און עטליכע פיוטים.
פי
270px|ממוזער|פי איז גלייך צום [[ארומנעם פון א קרייז מיט דיאמעטער 1 (און ראדיוס ½)]] קליין|150px|דער גריכישער אות פי \pi (דער גריכישער אות פי) איז א מאטעמאטישער קאנסטאנט, א רעאלע צאל וואס איר ווערט איז די פראפארציע (אין אוקלידישער געאמעטריע) צווישן דעם ארומנעם פון א קרייז צו זיין דיאמעטער. מען ניצט π ווייל ער איז דער ערשטער אות פונעם גריכישן ווארט "περίμετρος" (פערימעטראס) וואס מיינט ארומנעם.
די ערשטע 50 ציפערן אין דער אומענדיקער דעצימאלער רעפרעזענטאציע פון \pi זענען: 3.14159265358979323846264338327950288419716939937510.
דאס איז א אומראציאנעלער נומער, ד. ה. אז עס איז נישט מעגליך צו דאס ארויסברענגען ווי א פראפארציע פון צוויי גאנצע נומערן. דאס האט לאמבערט דערוויזן אין יאר 1761. אבער, מען רעפרעזענטירט \pi ווי א פראקציע, למשל 22/7.
אין יאר 1882 האט פערדינאנד לינדעמאן באוויזן דעם לינדעמאן־ווייערשטראס טעארעם פון וואס עס ווערט געדרונגען אז \ \piאיז א טראנסצענדענטישע צאל. פון דעם באווייז קומט אויס אז מען קען נישט ווייזן \ \pi מיט אן ענדלעכע צאל פון גאנצע צאלן, ברוכצאלן, אדער זייערע ווארצלען, צוזאמען מיט די פיר הויפט־פעולות פון חשבון. איין רעזולטאט פון דעם טעארעם איז אז מען קען נישט, ניצנדיק א ווירע און א צירקל, שאפן א קוואדראט מיט דעם גלייכן שטח ווי א געוויסער קרייז, איינער פון די קלאסישע פראבלעמען פון מאטעמאטיק.
ווייל די עלעמענטארסטע דעפיניציע פון \ \piהאט א שייכות מיט דעם קרייז, געפינט זיך \ \piאין עטלעכע פארמלען אין טריגאנאמעטריע און געאמעטריע, ספעציעל די וואס האבן צו טון מיט קרייזן, עליפסן און קיילעכן. אין מער מאדערנעם מאטעמאטישן אנאליז, ווערט דער דעפינירט אנדערש ניצנדיק די ספעקטראלע אייגנשאפטן פון דער רעאלע צאל סיסטעם, ווי אן אייגנווערט אדער פעריאד, אן קיין שום רעפערענץ צו געאמעטריע. דערפאר באווייזט זיך \ \piאין טיילן פון מאטעמאטיק און וויסנשאפטן וואס קיין שייכות נישט מיט דער געאמעטריע פון קרייזן, ווי למשל נומערן טעאריע און סטאטיסטיק, ווי אויך אין כמעט אלע געביטן פון פיזיק. צוליב דער אומעטומקייט פון \ \pi איז ער איינער פון די מערסט באוואוסטע מאטעמאטישע קאנסטאנטן סיי אינערהאלב סיי אינדרויסן פון דער וויסנשאפטלעכער געמיינדע. עס זענען פאראן גאנצע ביכער וועגן \ \pi, און מען האט שוין גערעכנט וואס מער ציפערן פון \ \pi. מענטשן האבן שוין זיך אויסגעלערנט \ \piצו מער ווי 70,000 ציפערן.
אייגנשאפטן
\ \pi איז אן אומראציאנעלע צאל, ד״ה מען קען אים נישט שרייבן ווי א ברוכצאל פון צוויי גאנצע צאלן. די אייגנשאפט איז באוויזן געווארן אין יאר 1761 דורך יאהאן היינריך לאמבערט.
אין יאר 1882 האט פערדינאנד לינדעמאן באוויזן דעם לינדעמאן טעארעם פון וואס עס קומט ארויס דירעקט אז \ \pi איז א טרנסצענדענטאלע צאל. פון דעם באווייז קומט אויס אז \ \pi קען נישט ווערן גערעכנט פון גאנצע צאלן, ברוכצאלן אדער זייערע ווארצלען צוזאמען מיט די פיר פעולות פון חשבון. נאך אן אויסקום איז אז מען קען נישט, דורך קאנסטרוקציע מיט א ווירע און א צירקל, שאפן א קוואדראט וואס זיין שטח איז גלייך צום שטח פון א געגעבענעם קרייז – איינער פון די קלאסישע פראבלעמען פון געאמעטריע.
רעכענען
רעכענען א מער און מער גענויען ווערט פאר \ \pi איז געווארן אן ארויסרוף במשך הונדערטער יאר.
בערך יאר 480 האט דער כינעזישער מאטעמאטיקער זו טשאנגזשי גערעכנט אז
π ≈
אין יאר 1596 האט דער האלענדער לודאלף וואן קעלין דערגרייכט 20 ציפערן, און עטלעכע יאר נאכהער האט ער דערגרייכט א גענויקייט פון 35 ציפערן.
די אנטוויקלונג פון דעם קאלקולוס אין דעם 17טן יארהונדערט האט געברענגט נייע סיסטעמען צו רעכענע \ \pi. די סיסטעמען זענען באזירט אויף א רעפרעזענטאציע פון \ \piווי דער סכום פון אן אומענדלעכער סעריע.
נאשוויל
נאַשוויל האָט 569,891 מענטשן (לויטן 2000 צענזוס ). א תושב פון נאַשוויל ווערט גערופן אַ נאַשווילער.
געשיכטע
אום 3טן מאַרץ 2020, איז אַ טאָרנאַדאָ אדורכגעגאנגען פון מערב צו מזרח, אביסל צפון פון דעם צענטער פון נאַשוויל געגנט, און האט געהרג׳עט כאטש 25 מענטשן און האט פאַרלאָזט צענדליגע פון טויזנטער אָן עלעקטרע. אום 25סטן דעצעמבער 2020, האט פאסירט אין דער שטאָט אַ זעלבסטמאָרד באמבארדירונג.
פי
אומענדלעכע סעריעס
π
נאשוויל
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטאטן הויפטשטעט אין די פאראייניגטע שטאטן
פי
אומענדלעכע סעריעס
ביז 15 ציפערן. ]] די רעכענונג פון
איז געווארן רעוואלוציאנירט דורך דער אנטוויקלונג פון אומענדלעכע סעריע טעכניקן אין די 16טע און 17טע יארהונדערטער. און אומענדלעכע סעריע איז דער צוגאב פון די עלעמענטן פון אן אומענדלעכן סעקווענץ. אומענדעלעכע סעריעס האבן געלאזט מאטעמאטיקער רעכענען \ \piמיט פיל גרעסערער פרעציזקייט ווי ארכימעד און אנדערע וואס האבן געניצט געאמעטרישע טעכניקן. כאטש מען האט אויסגעניצט אומענדלעכע סעריעס פאר, איבערהויפט דורך אייראפעאישע מאטעמאטיקער ווי דזשיימס גרעגארי און גאטפריד ווילהעלם לייבניץ, דעם דאזיגן צוגאנג האט מען שוין אנטפלעקט אין אינדיע צווישן די יארן 1400 און 1500 צו דער ציווילער רעכענונג. די ערשטע געשריבענע באשרייבונג פון אן אומענדלעכער סעריע וואס מ׳האט געקענט ניצן צו רעכענען איז געווען אויסגעלייגט אין סאנסקריט פֿערזן דורך דעם אינדישן אסטראנאם נילאקאנטא סאמאיאדזשי אין זיין טאנטראסאמגראהא, בערך אין יאר 1500. די סעריעס ווערן געברענגט אן קיין באווייזונג, אבער עס קומען פאר באווייזן אין א שפעטערדיקער אינדישער ווערק, יוקטיבאהאסא, פון בערך יאר 1530. נילאקאנטא שרייבט צו די סעריעס צו א פריערדיקן אינדישן מאטעמאטיקער, מאדהאווא פון סאנגאמאגראמא, וואס האט געלעבט אומגעפער 1350 – 1425. עטלעכע אומענדלעכע סעריעס ווערן באשריבן, איינשליסנדיק סעריעס פאר סינוס, טאנגענס און קאסינוס, וואס מען רופט היינט די מאדהאווא סעריע אדער גרעגארי–לייבניץ סעריע. מאדהאווא האט געניצט אומענדלעכע סעריעס צו שאצן ביז 11 ציפערן ארום יאר 1400, אבער ארום 1430 האט דער פערסישער מאטעמאטיקער דזשאמשיד אל-קאשי פארבעסערט די רעכענונג, מיט א פילעק־אלגאריטם.
דאס אננעמען פונעם סימבאל
קליין|[[לעאנהארד אוילער האט פאפולאריזירט דעם באניץ פונעם גריכישן אות אין זיינע ווערק וואס ער האט פארעפנטלעכט אין 1736 און 1748.]] אין די פריעסטע באניצונגען איש דער גריכישער אות געווען א פארקירצונג פון דעם גריכיש ווארט פאר פעריפֿעריע (περιφέρεια), און איז געווארן  קאמבינירט אין פראפארציעס מיט δ (פאר דיאמעטער) אדער ρ (פאר ראדיוס) צו שאפן קרייז קאנסטאנטן. (פאר דעם האבן מאטעמאטיקער ווי א מאל געניצט בוכשטאבן ווי c אדער p אנשטאט דעם. ) דאס ערשטע מאל וואס איז באריכטעט איז ווען  אוטרעד האט געניצט "", ארויסצודרוקן די פראפארציע פון פעריפֿעריע און דיאמעטער אין די 1647 און שפעטערע אויסגאבעס פון Clavis Mathematicae. אזוי אויך האט בארא געניצט "" צו רעפרעזענטירן דעם קאנסטאנט 3.14..., און גרעגארי האט געניצט "" צו רעפרעזענטירן 6.28... .
פי אין יידישע מקורות
אין ספר מלכים איז משמע פונעם פסוק וועגן דעם ים־הנחושת וואס שלמה המלך האט געמאכט אז דער ארומנעם איז 3 מאל דעם דיאמעטער.
פשטות נעמט מען אָן אז דער פסוק איז נישט צופיל מדייק דעם נומער, און דאס הייסט נישט אז מ׳האט נישט געוואוסט א מער מדוייק׳ן ווערט פאר \ \pi אין יענע צייטן, אדער אפשר איז גערעכענט דער דרויסענדיגער ארומנעם און דער אינעוועניגסטער ראדיוס. דער ווילנער גאון זאגט אז ס׳איז מרומז אין פסוק די פראפארציע צווישן \ \piאון 3, וואס דארף אויסקומען בערך 1.04719, ווייל ס׳איז דא א קרי וכתיב פונעם ווארט וואס איז געשריבן קוה און מען לייענט עס קו; די פראפארציע צווישן דער גימטריא פונעם ווארט קוה (111) און דעם ווארט קו (106) איז אומגעפער ...1.04716.
פארמלען וואס ניצן \ \pi
פי באווייזט זיך אין פיל מאטעמאטישע פארמלען. פארשטייט זיך אז פארמלען וואס מעסטן קרייזן און ספערן ניצן \ \pi, אבער אויך אין גאר אנדערע געביטן וואס האבן אייגנטלעך נישט קיין שייכות מיט געאמעטריע אדער קרייזן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:נומערן
דרום אויסטראליע
קליין|הערב פון דרום אויסטראליע קליין|דרום אויסטראליע אין אויסטראליע דרום אויסטראליע איז א שטאַט אין דרום־צענטראל אויסטראליע, וואס באדעקט א שטח פון 983,482 קוואדראט ק"מ, און איז דער פערט גרעסטער פון די שטאטן און טעריטאריעס פון אויסטראליע. אין 2006 האבן געוואוינט אין דרום אויסטראליע 1,554,397 איינוואוינער.
די הויפטשטאט איז אדעלייד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אויסטראליע