cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
דזשארדזש פלויד פראטעסטן
אין ניו יארק סיטי
אויף די פארארדענונג פון פּרעזידענט טראמפּ און אטוירני דזשענעראל באר, האבן די פעדעראלע אינסטאנצן אינטערווענירט און מוצ"ש איז אריינגעגעבן אן אנקלאגע אין פעדעראלן געריכט אויף 2 פרויען און 1 מאן אין צוזאמענהאנג מיט מאלאטאוו קאקטעילס. 2 איינוואוינער פון ברוקלין זענען ארעסטירט געווארן פרייטאג אינמיטן די נאכט ווען מ'האט געפונען אין זייער "ווען" באשטאנדטיילן פון די באמבע וואס זיי האבן געווארפן אויף א פּאליציי קאר פאר'ן אנטלויפן, און די אנדערע קלאגע איז קעגן שעדער. מ'פארשטייט אליין אז פעדעראלע קלאגעס גייען פיל הארבער, און אין צוגאב צו די שטאַט מארד פארזוך קלאגעס, ווארט אויף די פעדעראלע אנקלאגעס מינימום 5 יאר און ביז 20 יאר טורמע פאר די אויפרייס מאטעריאל קלאגעס. דאס איז נישט געווען די איינציגע אטאקע אויף א פּאליציי קאר אין ברוקלין. מ'האט ארעסטירט ארום 200 פון די ווילדע דעמאנסטראנטן פרייטאג אווענט, אין ניו יארק.
אויפצומארגענס איז געווען א גרויסע דעמאנסטראציע פאר בארקליס סענטער, מיט די באטייליגונג פון ארום 3,000, עס איז געווען א פרידליכער פּראטעסט, אבער ווי עס פירט זיך ביי אזעלכע זאכן, זענען פאראן צעווילדעוועטע עלעמענטן וועלכע האבן אויך מוצ"ש אנגעהויבן פרישע ראיאטן.
איין דעמאנסטראציע איז פארגעקומען גאנץ נאענט צו די אידישע געגענט, נעבן די 88 פאליציי סטאנציע ביי דיקאלב עוועניו און קלעסאן עוו. אבער עס איז געווען א מאסיווע פּאליציי אנוועזענהייט און צו מזל איז עס דורך אן קיין אינצידענטן. א פאליציי קאר איז אבער געשעדיגט געווארן ווען א דורכפארנדיגע קאר האט געווארפן ברענשטאף דערויף. אין ניו יארק, זענען 33 פּאליסלייט פארוואונדעט געווארן אין די ראיאטן, און טייל האבן אויך געהאט טענות צו די פּאליציי איבער געוויסע אינצידענטן וואס זענען פאטאגראפירט געווארן, ווי צ.ב.ש., ווען מ'האט געזען ווי 2 פּאליציי ווענס זענען אריינגעפארן אין די פארזאמעלטע דעמאנסטראנטן, זיי צו פארטרייבן, נאכדעם ווי זיי האבן אנגעהויבן ווארפן פלעשער און אנדערע זאכן.
זונטאג פארטאגס, האט מען שוין געהאט א חשבון פון 345 ארעסטאנטן אין ניו יארק. אין צוגאב צו די 33 פארוואונדעטע פּאליסלייט פון מוצ"ש, זענען 47 פּאליציי קארס און ווענס געשעדיגט געווארן, עטליכע פון זיי ממש אינגאנצן פארברענט געווארן. פּאליציי קאמישאנער שעי האט זונטאג אויסגעלויבט די פּאליציי פאר זייער איינגעהאלטענע באנעמונג, פארדאמענדיג די ראיאטן אז דאס האט נישט געהאט קיין שום אויסזען פון פרידליכע פּראטעסטן. דאס איז נישט געווען איבער דעמאנסטראנטן קעגן פּאליציי ברוטאליטעט, נאר א מחנה וואס האט געוואלט באוואוסטזיניג פאראורזאכן צרות בלויז ווייל זיי האבן דאס געוואלט אלס זייער ציל.
אין קאַליפאָרניאַ
אין אנדערע שטעט איז אויך געווען שווערע דעמאנסטראציעס און ראיאטן, און פון אידישע אינטערעסע, איז געווען ערנסטע אינצידענטן אין לאס אנדזשעלעס, גראדע אין די אידישע געגענט, ווען עס האט זיך אנגעהויבן מיט א פרידליכע פּראטעסט פארזאמלונג ביים גרויסן שטאטישן פּארק וואס איז אויף די 3'טע גאס, נישט ווייט פון פעירפעקס. פון דארט האט מען מארשירט אין פארשידענע ריכטונגען, אבער ווען זיי זענען אנגעקומען צו לא-ברעא, האבן פארברעכערישע עלעמענטן אנגעהויבן מיט זייערע שטיק. זיי האבן איינגעבראכן אין געשעפטן און אויך אין עטליכע געשעפטן פון אידישע אייגענטימער, פאראורזאכענדיג ריזיגע שאדנס.
זיי האבן אויך וואנדאליזירט די שוהל אויף בעווערלי בולעווארד, פון הרב גאנצווייג. מ'האט געפירקעלט אויף שוהלן אנטי-מדינת ישראל און פרא-פאלעסטינער לאזונגען. די גרעסטע שאדענס איז אבער פארגעקומען ווען זיי זענען באפאלן א נארדסטאם געשעפט אינעם "גראוו" שאפּינג צענטער, און אויך אין אן עפּעל געשעפט.
ווען די ראיאטערס זענען אנגעקומען צו ראדעא דרייוו אין די רייכע בעווערלי הילס, זענען זיי באגעגענט געווארן מיט א מחנה פּאליסלייט און עס איז געקומען צו געשלעגן. צענדליגער פּאליס קארס זענען חרוב געווארן.
לויט איין באריכט, זענען רוב פון די אידישע-אייגענטום ביזנעסער אויף לאברעא וואנדאליזירט געווארן מוצ"ש. א "קורפיו" איז געמאלדן געווארן אויף לאס אנדזשעלס פון 8 אזייגער פאר מוצ"ש ביז זונטאג פארטאגס.
די נאציאנאלע גווארדיע איז אנגעקומען אין לאס אנדזשעלעס זונטאג צופרי, צו העלפן מאכן ארדענונג.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ראיאטן קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן קאַטעגאָריע:2020
אוראנוס
דער אוראַנוס (ענגליש: Uranus; סימבאל: ) אדער אוראַן איז דער זיבעטער פלאנעט פֿון דער זון און דער דריטער גרעסטער און פערטער מאסיווסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם. אוראנוס איז געווען דער ערשטער פלאנעט וואס מ'האט אנטדעקט אין מאדערנע צײַטן. כאטש מען קען אים זען מיט די אויגן אזוי ווי די פינף  לאנג-באוואוסטע פלאנעטן, די אוראלטע אסטראנאמען האבן נישט געכאפט אז ער איז א פלאנעט צוליב זיין פינסטערקייט. סיר ווילאם הירשל האט געמאלדן די אנטדעקונג דעם 13טן מערץ, 1781, דאס ערשטע מאל וואס מ'האט אנטדעקט א פלאנעט דורך א טעלעסקאפ.
טעראריסטישע אטאקן אין פאריז, נאוועמבער 2015
קליין|ערטער פון די אטאקן:1 סטאד דע פראנס2 קליינע קאמבאדיע רעסטארן3 קאזא נאסטרא רעסטאראן4 באטאקלאן טעאטער5 לא בעל עקיפ אָוונט דעם 13טן נאָוועמבער 2015 זיינען פאָרגעקומען אַ ריי טעראָר־אַטאַקן אין פּאַריז דורכגעפירט פון איסלאַמישע עקסטרעמיסטן. דריי אויפרייסן און זעקס שיסערייען האָבן אַוועקגענומען די לעבן פון 129 קרבנות און נאָך 359 מענטשן זיינען פאַרוואונדעט געוואָרן, צווישן זיי 99 זיינען נאָך אין קריטישן מצב.
די אחריות פאַר די אַטאַקן האָט אָנגענומען דער איסלאַמישער שטאַט (ISIS). לויט דער דערקלערונג פון פאַרטרעטער פון דער טעראָריסטישער אָרגאַניזאַציע, דאָס איז געווען אַ נקמה פאַר פראַנקרייכס פאַרנעמען זיך אין אַנטי־איסלאַמיסטישע מיליטערישע אָפּעראַציעס.
די אַטאַקן
עס זיינען דורכגעפירט געוואָרן זיבן טעראָר אַטענטאַטן אין פאַרשיידענע ערטער אין פּאַריז. די אויפרייסן זיינען געווען לעבן דעם סטאַדיאָן Stade de France קורץ נאָך דעם, אַלס עס האָט זיך דאָרטן אָנגעהייבן אַ פוטבאָל מאַטש צווישן פראַנקרייך און דייטשלאַנד, בשעת די שיסערייען זענען פאָרגעקומען אַרום Rue Alibert, Rue de la Fontaine-au-Roi, Rue de Charonne, Boulevard Beaumarchais און אין Bataclan theatre אויף Boulevard Voltaire Avenue de la République. אין דעם טעאַטער האָבן פיר טעראָריסטן גענומען אַרום 100 ערבניקעס: אַ סך, ווען ניט כמעט אַלע פון זיי זיינען אומגעבראַכט געוואָרן.
די טעראָריסטן
די גענויע צאָל פון די טעראָריסטן איז ניט באַוואוסט, אָבער אַכט פון זיי זיינען דערהרגעט געוואָרן. זיבן פון זיי האָבן זיך אונטערגעריסן און נאָך איינער איז דערהרגעט געוואָרן דורך פּאָליציי. אויף די קערפּער פון צוויי טעראָריסטן האָט מען געפונען פּאַספּאָרטן פון עגיפּטן און סיריע. וועגן דריי אַנדערע ווייס מען אַז זיי זיינען געקומען פון בריסל און נאָך איינער איז געווען אַ פראַנצייזישער בירגער.
וועב־לינקען
קאַטעגאָריע:טעראר קאַטעגאָריע:פראנקרייך
טשעק
קליין|250px|א קאנאדישער טשעק א טשעק איז א וועקסל (געוויינלעך געשריבן אויף א פאפיר וואס האט געוויסע פרטים געדרוקט אויף אים) אין וואס א מענטש (דער "ציער") הייסט א באנק באצאלן פון זיין קאנטע א סכום געלט צו א דריטער פארטיי (דער "באצאלטער"). א טשעק איז א גאנץ פארשפרייטער מעטאד פון צאלן איבער דעלט, כאטש היינט מאכן זיך א סאך אופנים ווען מענטשן באצאלן עלעקטראניש ענדערשט ווי מיט א טשעק.
היסטאריע
פינאנציעלע אינסטרומענטן ענלעך צו טשעקן עקזיסטירן שוין טויזנטער יארן.
אין די 1990ער יארן האט מען אויסגעשטעלט מיליאנען טשעקן א יאר.
18טער י"ה
דער 18טער יארהונדערט איז די צייט צווישן די יארן 1701 - 1800.
געשעענישן
קאַטעגאָריע:יארהונדערט
פליגער טרעגער
קליין|300x300פיקס א פליגער טרעגער אדער לופטמאשין טרעגער איז א שיף וואס איז גאר גרויס און ברייט צו קענען אקאמאדירן עראפלאנען, און א לאנדונגס ליניע פאר די עראפלאנען, וואס פליען ארויף צו אראפ.
די לענג פון אזא מאסיווע שיף איז ווייניגסטנס הונדערט מעטער, (300 פיס), די גרעסערע דערגרייכן 300 מעטער (איבער 900 פיס). רוב עראפלאנען אויף די שיפן, זענען קאמפס עראפלאנען, און אטאקיר עראפלאנען. אין רוב שיפן וועט אויך זיין פלאץ פאר העליקאפטערן. אויף אזא שיף דינען טויזנטער מאטראזן, און פארמאגט אלצדינג, וואס רעכנט אריין, אויפצוהאלטן א קליינע שטאט, ווי ראדיא, טעלעוויזיע, און ערטער צו דאווענען, פאר רעליגיעזע מענטשן.
וויבאלד די שיף איז גאר גרויס, און איר זעלבסטשוץ איז א שוואכע, האט יעדע פליגער טרעגער, א גאנצע פלאט פון קריגס שיפן, קליינע און גרויסע, וואס באשיצן די שיף פון אטאקעס. ביי דער צווייטער וועלט קריג און נאכדעם, איז די שיף געווארן א גאר וויכטיקע געצייג פאר א מיליטער, וואס האט אזא שיף, און א ים פלאט וואס באנוצט זיך מיט דעם.
אין יאר 2009, זענען 9 לענדער גערעכנט געווארן, וואס פארמאגן אזא שיף. די פאראייניקטע שטאטן עלף. בריטאניע און איטאליע, האבן צוויי יעדער פאר זיך. רוסלאנד, אינדיע, בראזיל, טיילאנד, פראנקרייך, און שפאניע, איינס יעדער פון זיי.
דער אמעריקאנער ארמיי, וועלכע האט 11 אזעלכע שיפן, האט 10 פון די נימיץ פליגער טרעגער סעריע. די פאראייניגטע שטאטן, האט ארום טויזנט פליגערס אויף די שיפן. בריטאניעס שיפן האבן פלאץ, פאר 50 עראפלאנען, איטליכער פון זיי.
קאַטעגאָריע:מיליטער קאַטעגאָריע:שיפן
וואלטאמסטוי צענטראל סטאנציע
וואלטאמסטוי צענטראל איז א לאנדאנער איבערגרונט און לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין  וואלטאמסטוי, צפון־מזרח לאנדאן, ענגלאנד. זי איז די צפון סוף־סטאנציע פון דער וויקטאריע ליניע, און אויף דער טשינגפארד ליניע פון דער איבערגרונט.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 3.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:וויקטאריע ליניע סטאנציעס
יונגע מוטאנטישע נינדזשא טשערעפאכעס
קליין|קאסטיומען פון די יונגע מוטאנטישע נינדזשא טשערעפאכעס די יונגע מוטאַנטישע נינדזשאַ טשערעפּאַכעס (ענגליש: Teenage Mutant Ninja Turtles, אין קורצן: TMNT) זענען א פיקטיווע גרופע פון פיר מוטאנטישע טשערעפאכעס מיט נעמען פון איטאליענער רענעסאנס קינסטלערס. זיי ווערן טרענירט אין נינדזשוצו דורך א מוטאנטישע שטשור אין די קאלוזשעס פון ניו יארק סיטי צו קעמפן קעגן פארברעכערס, שלעכטע איבערלארדן, אנדערע מוטאנטן און עליען אינוואזירערס, אבער זיי פרובירן באהאלטן זיך פון די מענטשן. די כאראקטערן זענען געשאפן געווארן דורך קעווין איסטמאַן און פּיטער לערד.
קאמפאלא
קאַמפאַלאַ איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון אוגאנדע. די שטאט געפינט זיך אויפן ברעג פון דער וויקטאריע אזערע.
יונגע מוטאנטישע נינדזשא טשערעפאכעס
די נינדזשא טשערעפאכעס האבן אנגעהויבן אין קאמיקס ביכער פובליצירט דורך מיראַזש סטודיא און זענען שפעטער געווען אין אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס, פילמען, ווידעא שפילן, שפילכלעך און אנדערע פראדוקטן. אין דער הויכפונקט פון די קאנצעסיע'ס פאפולאריטעט אין די לעצטע 1980ער און פריע 1990ער יארן האט עס געברענגט אן אינטערנאציאנאלע הצלחה און בארימטקייט.
קאמפאלא
טראנספארט
קאמפאלא ווערט באדינט פון ענטעבע אינטערנאציאנאלע פליפעלד, דאס גרעסטע פליפעלד אין אוגאנדע, וואס געפינט זיך 35 ק"מ פון דער שטאט.
ישראל ים־פלאט מוזיי
קליין|250px|מבטח מיסל שיף
דער ישראל ים־פֿלאט מוזיי אויפן נאמען פון דוד כהן איז אַ מוזיי אין דער שטאָט חיפה, וואָס באהאנדלט די ים געשיכטע פון ישראל'ס מיליטערישע - פון אימיגראַציע - אומלעגאַלע אימיגראַציע צו ישראל אין ישראל בשעת דעם בריטישן מאנדאט און דורך דער געשיכטע פון דער ישראל פלאט זינט זײַן איינפירונג צו די פאָרשטעלן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
מייזעלס דיעטע
מייזעלס דיעטע איז א דיעטע, וואס הרב הערשל מייזעלס פון מאנסי האט פארשפרייט די לעצטע פאר יאר (תשס"ט - תש"ע).
מייזלס ליידט פון טיפ איינס דיאבעט, מיט וואס ער איז געבוירן. דערפאר האט ער געשוואוירן ביי זיך, אז ער וועט שפענדן זיין לעבן צו העלפן דעם פראבלעם פאר דער וועלט, מיטן אראנדשירן הילף אומזינסט פאר די דיאבעט ליידנדע.
ער האט שטודירט צוואנציג יאר, מעדיצינען און דיעטעס, און איז געקומען צום אויספיר, מיט א דיעטע וואס ענדלט זייער אין דר. עטקינס דיעטע, 'ווייניג סטארטש, אסאך פראטין'.
היינט איז דא צוויי הויפט אפטיילונגען, 'רעים מתוקים' פאר דיאבעט ליידנדע וואס איז גענצליך בחינם באדינט. און 'ריעים בריאים' פאר די אלוועלטליכע געזונט דיעטע, וואס טויזנטער זענען שוין געהאלפן געווארן אינעם צוקונפטיגע לעבן, מיטן אנ'נעמען דעם דיעטע גאנג.
וועבלינק
קאַטעגאָריע:דערנערונג קאַטעגאָריע:געזונט
הואנג קסיאנפאן
הואַנג שיאַנפֿאַן (כינעזיש: 黄现璠) (13טן נאוועמבער, 1899 - 18טן יאנואר, 1982) איז געווען א כינעזישער היסטאריקער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מחנכים קאַטעגאָריע:אויספארשערס
בת ים יוספטל באן סטאנציע
קליין|בת ים-יוספטל באן סטאנציע בת ים יוספטַל באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען אין בת ים אויף דער ליניע הוד השרון—יבנה. די סטאנציע געפינט זיך אויפן גרענעץ צוויש בת ים און חולון, ביים ראג פון יוספטל גאס און דעם איילון שאסיי. מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן סעפטעמבער 2011 אויף דער נייער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט די שטעט חולון, בת ים און ראשון לציון. א נסיעה פון דער סטאנציע ביז תל אביב ההגנה באן סטאנציע דויערט 12 מינוט, און דאס פארגעלט איז 12 שקל.
באן דינסט
א גאנצן טאג שטעלן זיך אפ צוויי באנען אין דער סטאנציע אין יעדער ריכטונג; אין די שפיץ שעה'ן דריי באנען אין יעדער ריכטונג.
צוקונפטיקע פלענער
אין 2012 האט מען געעפענט די פארלענגערונג פון דער ליניע ביז יבנה, שפעטער האט מען פארלענגערט די ליניע צו באהעפטן מיט די ליניע קיין אשדוד און אשקלון, און אין דעצעמבער 2013 האט מען געעפנט די פארלענגערונג קיין שדרות.
רוטעס
32.01472°N, 34.76194°W
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
בענעטיץ
קליין|150px|בענעטיץ 49.68333°N, 15.35°W
בענעטיץ (טשעכיש: Benetice) איז א דערפל אין וויסאטשינער ראיאן, טשעכיי. ער איז געגרינדעט געווארן אין 1375. אום אויגוסט 2007 איז איר באפעלקערונג געווען 37.
קאטעגאריע:טשעכיי
אשרינו 1 (אלבאם)
זייט 1 אשרינו. מודה אני. ראשית חכמה. שמע בני. תורה צוה לנו. זייט 2 אלף בית. קבלת התורה. עשרת הדברות. נס חנוכה.
הויפט זייט/כ"ג תשרי
כ"ג תשרי אסרו חג (אין ארץ ישראל) שמחת תורה (אין חו"ל)
תשרי 23 קאַטעגאָריע:מוסטער היינט אין היסטאריע he:תבנית:כ"ג בתשרי
ממזר
א ממזר איז איינער וואס איז געבוירן פון עלטערן וואס איז פארבאטן צו פארהייראטן לויט די תורה, און זייער שטראף איז כרת. א ממזר טאר נישט חתונה האבן מיט כשר'ע יידן.
איהעל
איהעל (אלטפרענקיש ; ) איז א שטעטל אין צפון אונגארן, אויפן גרענעץ מיט סלאוואקיי, לעבן סלאוואק ניישטאט. דאס שטעטל איז באקאנט אז דער ישמח משה איז געוועזן דארטן רב אין תק"ץ.
אין 1920 האבן געוואוינט 6446 יידן אין איהעל.
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ראטנבורג
קליין|250px|מאפע ראָטנבורג  איז אַ קלײנע אַלטע שטאָט אין דער ראַיאָן מיטלפֿראַנקן אין דרום דײַטשלאַנד. אין ראָטנבורג האָט מהר"ם ראטנבורג געלערנט 40 יאָר אין דער ישיבֿה.
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
חיפה פארט
דער חיפה פארט איז א פארט אין ישראל, וואס געפונט זיך אין חיפה, אויף די ברעגעס פון מיטלענדישער ים. ער דינט אלס איינע פון די דריי פארטן, וועלכע געפונען זיך אין ישראל—אשדוד און אילת האבן אויך פארטן.
דער פארט האט שטענדיק אנגעהאלטן, אבער חיפה האט פארלוירן איר גלאנץ, דורכאויס די מערערע מלחמות, וואס זענען פארגעקומען אין מיטל מזרח אין מיטל אלטער. אין 18טן יארהונדערט, איז חיפה באוויסט געווארן, צוליב א נעץ פון ים רויבער, וואס האבן זיך באשעפטיקט אין געגנט.
אין יאר 1922, נאכן אונטערזוכן דאס גאנצע לאנד פאר א פאסיגן פארט, האט סער פרעדריק פלעמער, אן אינזשעניר, באשטעטיקט אז חיפה איז דאס מערסטע צוגעפאסטע פלאץ, צוליב די טיפע וואסערן, און אום 31סטן אקטאבער 1933 איז פארגעקומען א פייערליכע אפציעלע עפענונג פון פארט.
היינט ווערט דער פארט איבערגעבויט, די פלאטפארמען פאר שיפן פארגרעסערט, נאכדעם וואס די היינטיקע שיפן פאסן נישט צו צום אלטן פארט.
קאַטעגאָריע:חיפה קאַטעגאָריע:פארטן
בויז פארק באן סטאנציע
בויז פארק איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס געפינט זיך אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי. זי איז אויפן גרענעץ פון טראוולקארט זאנעס 3 און 4. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן, און איז נישט ווייט פון באונדס גרין אונטערגרונט סטאנציע.
היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אין 1880 דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן ניין יאר נאך וואס מען האט געעפנט די הארטפארד שלייף ליניע.
באדינונגען
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן פארן:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
אקסל
left|250px|אקסל געלענק
דער אקסל אדער די פלייצע איז צוזאמגעשטעלט די טייל פון דעם קערפער וואס די ארעם פארבינדט זיך צו דער אויבערשטער טייל פון קערפער וואס הייסט טארסא. עס איז צאמגעשטעלט פון דריי ביינער: די קלאוויקל, (קאלער-ביין) די סקאפולע (אקסל בלעיד) און די הומערוס (אויבערשטער ארעם ביין) ווי אויך די פארבינדענע מוסקלען, ליגאמענטן און שפאנאדערן.
די ארטיקולירונג צווישן די אקסל ביינער מאכן די געלענקען. דער אקסל מוז זיין בייגנדיג פאר די ברייטע פאלץ זיך צו רוקן אהער און אהין און באוועגן די האנט אויפהייבן אראפלייגן רוקן און פירן זאכן. און עס מוז אויך זיין גענוג שטארק דאס צו ערמגליכען נוצן פאר שווערע זאכן צו שלעפן שטופן אדער שלאגן.
געלענקען פון די אקסלען
עס זענען פארהאן דריי געלענקען פון די אקסלען: די גלענאהומעראל, אקראמיאקלאוויקולער, און די סטערנאקלאוויקולער געלענקען.
גלענאהומעראל געלענק
די גלענאהומעראל געלענק איז דאס הויפט געלענק פון די אקסלען, ווען מער רעדט פון די "אקסלען געלענק" איז געוויינליך מיינט מען דאס. עס איז א באל אין א סאקעט סארט געלענק, וואס ערלויבט די ארעם זיך צו דרייען און א רינדעכיגע אופן אדער זיך צו הינזשען צו ארויס אדער אויף ארויף אוועק פונעם קערפער. עס איז אויסגעפארעמט דורך די ארטיקולאציע צווישן די קאפ פונעם הומערוס מיטן די לאטערעל סקאפולע. די "באל" פון דעם געלענק איז די רינדעכיגע דערויסענדע אויבערפלאך פון די הומערוס און די "סאקעט" איז פארמירט דורך די גלענויד קאוועטי, די כלי-פארעם פארציע פון די לעצטער סקאפולע. די הוילקייט פון די פאסע און רעלאטיווער לויזע פארבינדונגען צווישן די אקסל און די איבעריגע קערפער ערלויבט די ארעם צו האבן ריזיגע באוועגונגען, אויף אזוי ווייט אז עס האט די גרינגסטע סכנה צו ווערן ארויסגענומען פון פלאץ מער פון אלע געלענקען פון די קערפער.
די קאפסול פונעם געלענק איז א ווייכער געוועבענוועלאפ וואס רינגעלט ארום און אריין דעם גלענאהומעראל געלענק און פארטשעפעט עס צו די סקאפולע, הומערוס און די שפיץ פון די בייסעפס. עס איז אויגעשורה'ט דין, גליטשיק. די קאפסול איז געשטארקט דורך די
אקסל אין קולטור
ביי פרויען איז די אקסעלן קלענער און שמאלער ביי מענער ברייטער און גרעסער.
ווען א געליבטער איז אין א צרה איז דא אן אויסדרוק אז מען זאגט געב מיך דיין אקסל זיך אנצולענען, אדער אן אקסל צו וויינען דערויף. ד.ה. א בחינה פון דאגה בלב איש ישיחנה.
אדריאטישער ים
קליין|א סאטעליט בילד פונעם אדריאטישן ים. דער אדריאטישער ים איז א טייל פונעם מיטלענדישן ים וואס שייד איטאליע פון דעם באלקאנער האלבאינזל.
דער מערב בארטן ליגט אין איטאליע, און דער מזרח בארטן איז מערסטנס אין קראאטיע און אלבאניע, און אויך א ביסל אין סלאוועניע, באסניע און הערצעגאווינע און מאנטענעגרא. די עיקר טייכן וואס פליסן אריין אין דעם אדריאטישן ים זענען די רענא, פא, אדיגע, ברענטא, פיאווע, נערעטווע, דרין.
קאַטעגאָריע:ימען קאַטעגאָריע:אייראפע
טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן
טויזנט יאָר אידיש לעבן אין אונגאַרן איז א אידיש ביכל וועגן דער היסטאריע פון אידן אין אונגארן בערך פון ת"ק ביז ת"ש.
דאס בוך, וואס אנטהאלט קנאפע צוויי הונדערט זיבעציג זייטן, איז אפגעשריבן געווארן דורך דעם באקאנטן ת"ח און היסטאריקער הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד אום ר"ח סיון, תש"ה. תיכף נאך דעם צווייטן וועלט קריג האט זיך געענדיגט. און איז שפעטער אין יאר תשל"ז איבערגעדרוקט געווארן אין ברוקלין, ניו יארק.
ר' יקותיאל יהודה איז א סיגעטער געבוירענער, און האט שפעטער אימיגרירט קיין אמעריקע און האט געוואוינט אין קאלומבוס, אהאיא, וואו ער איז געווען רב ביז זיין פטירה.
אנדערע ביכער און ספרים פון דעם פארפאסער
ער האט מחבר געווען אסאך היסטאריע ספרים אויף לשה"ק, ווי תולדות הכהנים הגדולים, בבלי וירושלמי, מהרי"ל וזמנו און נאך. ווי אויך האט ער פארפאסט אסאך הלכה ספרים, ווי אח לצרה, אוצר נחמד און נאך.
ער האט אויך געשריבן אויפן פארלאנג פון זלמן רייזען פאר זיין "לעקסיקאן" א ווערק אין דער אידישער שפראך "די געשיכטע פון דער אידישער ליטעראטור און פרעסע אין אונגארן", אבער ער רעדט זיך אפ אז ער האט עס צושניטן אויף שטיקלעך און דאדורך עס נישט ארויסגעברענגט פונקט ווי ער האט געוואלט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידישע ביכער קאטעגאריע:אידישע היסטאריע קאַטעגאָריע:אונגארן
אינפארמאציע
אינפֿאָרמאַציע איז אַ פֿילפֿאַכיגער באַגריף פֿון פאַרשידענע מיינונגען און פארעמעס, װאס באדינט דעם מענטש אויף פארשידענע וועגן און אופנים. פון נאך איז דאס בעיקר פארבינדן צו זאכליכע ענינים ווי וויסנשאפט, אנווייזונגען, מעדיע, א.א.וו.
אינפארמאציע איז א שם הכולל פאר יעדן קוואל אדער אוצר וואס געבט די מעגליכקייט צו פארשטיין זאכן פאר מענטשן.
עס איז דער רעזולטאט פון אויסשטעלן, מאניפולירן און פראצעסירן דאטן אויף אזא אופן וואס געבט צו דעת פאר זייער מקבל. אין אנדערע ווערטער איז דאס דער קאנטעקסט אין וואס דאטן ווערן גענומען.
אסאך רופן די היינטיגע צייטן אלס די אינפארמאציע תקופה צוליב די אינטערנעץ וואס האט פיל פארגרינגערט די אינפארמאציע מעדיום פאר מענטשן.
*
ב' כסלו
דער צווייטער טאג פונעם ניינטן חודש
די טעג ווען ב' כסלו קען געפאלן זענען:
דיפערענציאל-גלייכונג
א דיפֿערענציאַל-גלייכונג איז א מאטעמאטישע גלייכונג וואס פארבינדט א פונקציע פון איינע אדער מער וואריאבלן מיט זײַנע דעריוואטיוון. דיפֿערענציאַל-גלייכונגען קומען פון סיסטעמען וואס די פארהעלטעניש צווישן קוואנטיטעטן וואס ענדערן זיך כסדר (מאדעלירט דורך פונקציעס) און זייערע ענדערונגקייטן אין רוים אדער צײַט (אויסגעדריקט ווי דעריוואטיוון) איז באוואוסט אדער פארגעשלאגן. אזוי ווי אזעלכע פארהעלטענישן קומעם פאר גאר געוויינטלעך, שפילן דיפֿערענציאַל-גלייכונגען א פראמינענטע ראלע אין פארשידענע דיסציפלינען איינשליסנדיק אינזשעניריע, פיזיק, עקאנאמיק און ביאלאגיע.
מען שטודירט דיפֿערענציאַל-גלייכונגען מאטעמאטיש פון עטלעכע אנדערע פערספעקטיוון, בעיקר בנוגע זייערע לייזונגען—דער סכום פון פונקציעס וואס פאלגן די גלייכונג. נאר די פשוט'סטע דיפֿערענציאַל-גלייכונגען האבן לייזונגען מיט בפירושדיקע פארמלען. דאך, טייל אייגנשאפטן פון לייזונגען פון א געוויסער דיפֿערענציאַל-גלייכונג קען דערגיין אן צו האבן א גענויעם פארמל.
א ביישפיל פון א דיפֿערענציאַל-גלייכונג איז וואס איר באשייד איז יעדע פונקציע מיט דער פארעם f(x) = Ce^x וואו C איז א באשטימטע צאל.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק *
סאסנע
left|thumb|250px| די סאָסנע (װיסנשאַפֿטלעכער נאָמען: Pinus פּינוס) איז אַ נאָדל-בױם װאָס װאַקסט אין אַ סך לענדער אין דעם צפֿונדיקן האַלב-קוגעל. די סאָסנע געהערט צו דער פֿלאַנצען-משפּחה Pinaceae.
די סאסנע איז דער נאציאנאלער בוים פון כינע.
קאַטעגאָריע:ביימער
ביסמוט
250px|קליין 200px|קליין|ביסמוט העל רויט [[ווייס|ווייַס קאָליר]] ביסמוט (Bismuth) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Bi און אַטאָם נומער 83. ביסמוט איז א מעטאל.
ניצן
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:מעטאלן
קוואדראטצאל
אין מאטעמאטיק, איז א קוואדראטצאל א גאנצע צאל וואס מ'קען שרייבן אלס דער קוואדראט פון אן (אנדער) גאנצע צאל, ד.ה. דער פראדוקט פון א גאנצע צאל מיט זיך אליין. למשל, 9 איז א קוואדראטצאל , ווייל מען קען זי שרייבן 3 × 3. אלע קוואדראטצאלן זענען נישט-נעגאטיוו. מ'קען אויך זאגן אזוי—א (נישט-נעגאטיוו) צאל איז א קוואדראטצאל ווען איר קוואדראט ווארצל איז אויך א גאנצע צאל. למשל, √9 = 3, טא איז 9 א קוואדראטצאל.
געוויינלעך שרייבט מען פאר דעם קוואדראט פון דעם נומער n נישט דעם פראדוקט n × n, נאר דעם עקוויוואלענט עקספאנענציאציע n2, ארויסגערעדט "n קוואדראטירט". זענען דא קוואדראטצאלן ביז n (עד ועד בכלל).
ביישפילן
די ערשטע 49 קוואדראטצאל זענען:
אייגנקייטן
דער נומער m איז א קוואדראטצאל נאר ווען מען קען איינארדענען m פונקטן אין א קוואדראט:
די nטע קוואדראטצאל n2 איז גלייכווערטיג צו דער סומע פון די ערשטע n נומען, אזוי ווי מען זעט אין די בילדער אויבן, וואו איין קוואדראט קומט פון דעם פריערדיגן ווען מען לייגט צו א נומיקע צאל פונקטן (באצייכנט מיט '+'). למשל, 52 = 25 = 1 + 3 + 5 + 7 + 9.
די nקוואדראטצאל קען מען רעכענען פון די צוויי פריערדיגע דורך נעמען צוויי מאל דעם (n − 1)טן קוואדראט, אראפנעמען דעם (n − 2)טן קוואדראט, און צולייגן 2: . למשל, 2×52 − 42 + 2 = 2×25 − 16 + 2 = 50 − 16 + 2 = 36 = 62.
ס'איז כדאי צו באמערקן אז דh קוואדראטצאל פון יעדן נומער קען מען אויסרעכענען אלס א סומע 1 + 1 + 2 + 2 + ... + n – 1 + n – 1 + n. למשל, די קוואדראטצאל פון 4 אדער 42 איז גלייך מיט 1 + 1 + 2 + 2 + 3 + 3 + 4 = 16.
א קוואדראטצאל איז אויך די סומע פון צוויי הינטעראנאנדיקע דרייעקיקע צאל.
א קוואדראטצאל קען ענדיגן נאר מיט די ציפערן 00,1,4,6,9, אדער 25 אין באזע 10, ווי פאלגנדיק:
א גרינגן וועג צו קוואדראטירן א צאל איז צו טרעפן צוויי צאלן וואס האבן זי אלס דורכשניט, 212: 20 און  22, און טאפלען די צוויי צאלן און צולייגן דעם קוואדראט פון דער ווייט פונעם דורכשניט: 22×20 = 440 + 12 = 441. דאס ארבעט צוליב דער אידענטיטעט: (x – y)(x + y) = x2 – y2
באקאנט אלס דער דיפערענץ פון צוויי קוואדראטן. אזוי (21 – 1)(21 + 1) = 212 – 12 = 440, אז מען רעכנט צוריקוועגס.
א קוואדראטצאל קען נישט זיין קיין פערפעקטע צאל.
נומיקע און גראדע קוואדראטצאלן
דער קוואדראט פון א גראדער צאל איז גראד, ווייל (2n)2 = 4n2.
דער קוואדראט פון א נומיקער צאל איז נומיק, ווייל (2n + 1)2 = 4(n2 + n) + 1.
אזוי אויך איז דער קוואדראט ווארצל פון א גראדער קוואדראטצאל גראד, און דער קוואדראט ווארצל פון א נומיקער צאל נומיק.
טשענ'ס טעארעם
טשען זשינגרון האט געוויזן אין 1975 אז עס איז שטענדיק דא א צאל  P וואס איז אדער  א  פרימצאל אדער א פראדוקט פון צוויי פרימצאלן צווישן n2 און (n+1)2.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:נומערן קאַטעגאָריע:אריטמעטיק
ײדישע פאן
קאַטעגאָריע:פאנען
וועמבלי סטאדיום באן סטאנציע
וועמבלי סטאדיום איז א נעצווערק באן סטאנציע אין וועמבלי פארק, וועמבלי אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט, אויף דער טשילטערן הויפט ליניע. זי איז די נענטסטע סטאנציע צו וועמבלי סטאדיום.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך טשילטערן באנען.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט מיטן נאמען ״וועמבלי היל״ אום 1טן מערץ 1906. דער היינטיגער נאמען איז פונעם 11טן מיי 1987.
באדינונגען
טשילטערן באנען פארזארגט די נאציאנאלע באן באדינונג אין דער סטאנציע. די נארמאלע באדינונג אין די נישט שפיץ שעה׳ן איז:
די באן קיין לאנדאן מארלעבאן קומט אן אין 10 מינוט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט
יהונתן אייבעשיץ
רבי יהונתן אייבעשיץ (ה'ת"ן, 1690, קראקע, פוילן – כ"א אלול ה'תקכ"ד, 18טן סעפטעמבער 1764, אלטאנע) איז געווען א פוסק, דרשן, מפרש, מקובל און א ראש ישיבה אין אייראפע. פון תק"י איז ער געווען רב אין דער דרייפאכיגער קהילה: אלטאנע, האמבורג און וואנדסבעק.
ביאגראפיע
יהונתן אייבעשיץ איז געבוירן געווארן אין קראקע, פוילן. צו זיין פאטער, רבי נתן נטע, רב פון דער יידישער קהילה אין אייבעשיץ (Eibenschütz), מעהרן, און צו זיין מוטער מרת שיינדל. דער יונגער אייבעשיץ איז געווען אן עילוי. נאך זיין פאטער'ס פטירה אין תס"ח, האט ער געלערנט אין דער ישיבה פונעם מהר"ם אַ"ש אין פראסטיץ. ווען דער מהר״ם א״ש איז צוריקגעפארן קיין פוילן ווערן רב אין שידלאווצע, איז ר׳ יהונתן געפארן אין העלעשוי (Holleschau). דערנאך האט ער געוואוינט א קורצע צייט ביים גביר רבי שמשון ווערטהיימער אין ווין.
אין ת"ע איז ער געווארן א חתן ביי רבי משה יצחק שפירא אב"ד פון בומסלא, בעהמען. נאך דער חתונה האבן זיי געוואוינט צוויי יאר אין האמבורג ביי ר' מרדכי הכהן, איר זיידע פון דער מאמע'ס זייט.
אין ה'תע"ה האט ער זיך באזעצט אין פראג, בעהמען, וואו ער איז געווארן ראש ישיבה און א בארימטער דרשן. די יידן אין פראג האבן געהאלטן פון אים שטארק, א צווייטער נאר צו רבי דוד אפנהיים. דורך זיין השפעה האט מען ווידעראמאל באקומען רשות צו דרוקן א ש"ס אין פראג, וואס פריער האט דער פויבסט געאסר'ט. אבער דער רעגירונג האבן געפאדערט אז מען טאר נישט ניצן דאס ווארט "תלמוד", און איז זיין ארט האט רבי יהונתן געניצט "הלכות". מ'האט געדרוקט מסכת ברכות מיטן נאעמן "הלכות ברכות" צוזאמען מיטן רא"ש, מהרש"ל, מהרש"א און הלכות פונעם רמב"ם, אין יאר תפ"ז. מען האט דורכגעלאזט עטלעכע אגדתא, מיט דער הסכמה פונעם פראגער בית דין אונטער הרב דוד אפנהיים. ביי די אנדערע מסכתות האט מען אויפגעהערט די ארבעט, ווייל די רעגירונג האט געפאדערט צופיל דורכלאזן.
אין תק"א, ווען פראנקרייך האט איינגענומען פראג, איז הרב יהונתן באשטימט געווארן רב פון מעץ, פראנקרייך, וואו ער האט געדינט אין רבנות ניין יאר.
הלכה
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע
ראדיוס
קליין|200px|M-צענטער פון קרייז, d- דיאמעטער, r-ראדיוס פון קרייז
אין געאמעטריע, איז דער ראַדיוס דער ליניע סעגמענט פונעם צענטער פון א קרייז מיט זיין ארומקרייז, אדער דער צענטער פון א קיילעך און זיין אייבערפלאך, און אויך די לענג פון דעם סעגמענט. די לענג פונעם ראדיוס איז העלפט פון דער לענג פונעם דיאמעטער.
אין געאמעטריע טוט מען דעפינירן א קרייז (ווי אויך א קיילעך) ווי דער געאמעטרישער ארט פון אלע פונקטן אין א פֿלאך (אדער א רוים) וואס זייער דיסטאנץ פון ע געוויסן פונקט {דער 'צענטר') איז גלייך צום ראדיוס. מ'קען פאראלגעמיינערן די דעפיניציע צו העכערע דימענסיעס.
דער ראדיוס \ r און דער ארומקרייז \ P פון א קרייז זענען פארבונגן דורכן פֿארמל.
א קיילעך מיט ראדיוס \ r האט אן אייבערפלאך שטח פון און א פֿארנעם פון.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:געאמעטריע קאַטעגאָריע:קרייז
מזרח יאריד
300px|קליין|יאריד סימבאל דער מזרח יאריד איז דער נאָמען פון אַן אינטערנאַציאָנאַלער יאריד געהאלטן אין תל אביב אין די 1930ער יארן, און דער כינוי פונעם שטח פון ווו שטענדיק סטרוקטורן זענען געבויט פון די שיין.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראל קאַטעגאָריע:תל אביב
סיסלעוויטש
סיסלעוויטש (, שוויסלאַטש;, ) איז א שטעטל אין דרום־מערב פון האראדנער גובערניע, בעלארוס. עס איז ווייט 29 ק"מ מערב פון וואלקאוויסק און 65 ק"מ מזרח פון ביאליסטאק.
פון סיסלעוויטש איז דא א באן קיין וואלקאוויסק און א שאסיי וואס פארבינדט מיט דער שטאט האראדנע (גראדנע).
איינוואוינער
צווישן די באקאנטע איינוואוינער זענען:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס
בערדזשעס היל באן סטאנציע
היסטאריע
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 21סטן סעפטעמבער 1841 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן ווען זיי האבן געעפנט די פארלענגערונג קיין ברייטאן. אין 1846 האט זיך די אייזנבאן פירמע צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.
באדינונגען
מאנטיק-שבת זענען די באדינונגען פון דער סטאנציע:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין מערב סאסעקס קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
שאַרלאַט ראַמפלינג
שאַרלאַט ראַמפלינג ענגליש אַקטריסע. קליין|שאַרלאַט ראַמפּלינג קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן
חולון וואלפסאן באן סטאנציע
קליין|250px|חולון-וואלפסאן באן סטאנציע חולון וואלפסאן באן סטאנציע איז א באן סטאנציע פון ישראל באנען צווישן חולון און יפו אויף דער ליניע הוד השרון—באר שבע. די סטאנציע געפינט זיך צווישן די צוויי טראקטן פון דעם איילון שאסיי. מען האט געעפנט די סטאנציע דעם 25סטן סעפטעמבער 2011 אויף דער נייער פארשטאטישער ליניע וואס באדינט די שטעט חולון, בת ים און ראשון לציון.
אין 2012 האט מען געעפענט די פארלענגערונג פון דער ליניע ביז יבנה. שפעטער האט מען פארלענגערט די ליניע צו באהעפטן מיט דער ליניע קיין אשדוד און אשקלון, און אין סוף 2013 האט מען פארלענגערט די ליניע קיין שדרות.
רוטעס
‪‬ קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
פארפום
א פאַרפֿום איז א שמעקעדיגע פליסיקייט אדער ספריי, און דאס גלייכן, וואס גיט ארויס אן איינגענעמען ריח. ער ווערט געניצט ביי עליטע לייט, און באזונדער ביי פרויען, זיך צו פיצן און געפעלן דערמיט, מיטן דאס אנשפריצן דעם קערפער און קליידער אדער סביבה דערמיט.
אסאך ניצן עס אויף אוועקנעמען שלעכטע גערוכן, ווי שוויצן.
עס איז היינט שוין אנגענומען ביי דער מאדערנער וועלט אלץ א נארמאלע זאך, נאר וויבאלד ער איז א טייערער ארטיקל, ערלויבט זיך נישט יעדער צו האבן פיל פון דעם.
פארפומען ווערן געמאכט פון פארשידענע מקורות, צווישן זיי פלאנצן, ווי מאראנצן, צימערינג און רויזן, און בעלי חיים, למשל מוסק.
משה בראנשטיין
משה בראָנשטיין (עספּעראַנטאָ: Mikaelo Bronŝtejn, רוסיש: Михаил Бронштейн, געב. אין פּראָסקוראָוו 7טן יולי 1949) איז אַן עספּעראַנטאָ-שריפטשטעלער פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג. ער פאַרעפנטלעכט זײַנע ווערק אויך אונטערן פּען-נאָמען Bruna Ŝtono.
פארפום
דאס ווארט ״פארפום״ שטאמט פון די צוויי לאטיינישע ווערטער per fumum ״פער פומום״ — ״דורכן רויך״.
רעפערענץ
קאַטעגאָריע:מאדע
משה בראנשטיין
לעבנסגעשיכטע
משה בראָנשטיין איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט פּראָסקוראָוו (איצט כמעלניצקי) אויף אוקראַינע. ער האָט אויסגעלערנט די שפּראַך עספּעראַנטאָ און איז געוואָרן טעטיק אין דער עספּעראַנטאָ-באַוועגונג אין 1962. אין דער עלטער פון 18 יאָר איז משה בראָנשטיין אַריבערגעפאָרן קיין רוסלאַנד, וווּ ער וווינט ביז איצט. די שפּראַך פון זײַן אָריגינעלער ליטעראַרישער שאַפונג איז עספּעראַנטאָ. משה בראָנשטיין האָט אַרויסגעגעבן 5 לידער-זאַמלונג, צוויי ראָמאנען, ווי אויך פילצאָליקע דאָקומענטאַלע פאַרצייכענונג און איבערזעצונגען אין עספּעראַנטאָ פון רוסיש און אוקראַיִניש.
22סטן פעברואר
דעם 22סטן פעברואר איז דער 53סטער טאג פון יאר אין דער אכטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 312 טעג (313 אין אן עיבור־יאר).
געשטארבן
22
ג' כסלו
דער דריטער טאג פונעם ניינטן חודש
משה יהודה ליב שפירא
רבי משה יהודה לייב שפירא זצ"ל (ה'תרי"ג - ב' חשוון ה'תרע"ז), רב אין סטריזשעוו
אפשטאם
רבי משה לייב איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ג צו זיין פאטער הרב שלמה שפירא רב אין מונקאטש, דער שם שלמה, א זון פון הרב אלעזר שפירא רב אין לאנצהוט, א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא רב אין דינאוו, דער בני יששכר. און צו זיין מוטער מרת חיה פרימא רבקה א טאכטער פון הרב יקותיאל שמעלקא ערבליך א זון פון הרב משה יהודה לייב ערבליך, רב אין סאסוב באקאנט אלס רבי משה לייב סאסאווער .
רבנות
רבי משה לייב איז געווען רב אין בייאטש, סאסוב, און סטריזשעוו
הסתלקות
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי משה לייב אנטלאפען קיין וויען און ער איז דארט נפטר געווארן ב' חשוון ה'תרע"ז, און מען האט אים געברענגט קיין מונקאטש צו קברי אבות.
זייו ווייב מרת חנה איז נפטר געווארן כ"ט טבת ה'תרצ"ב אין עלטער פון ניין און זיבעציג יאר.
אין "די אידישע צייטונג" ו' לפרשת בשלח תרצ"ב איז ערשינען דאס פאלגנדע ארטיקל:
פ. וואך פרייטאג איז אין עלטער פון 79 יאהר נפטרת געווארען די רביצין פון הה"ק מוה"ר משה לייב שפירא זצ"ל אבדק"ק סטריזעוו הרבנית הצדיקת המפורסמת מרת חנה ע"ה די טאכטער פון גארליצער רבי'ן און שניר פון מונקאטשער רבי'ן הגה"ק מוהר"ר שלמה'לע זי"ע.
פאמיליע
זונטאג י"ד אייר ה'כת"ר (אומגעפער) ווען דער צאנזער רב איז געווען אין לאנצהוט אויף די יארצייט - י"א אייר - פון זיין רבי'ן דער ראפשיצער רב, וועלכער ליגט אין לאנצהוט, איז רבי משה לייב געווארן פארלויבט (אין עלטער פון אכט יאר) מיט מרת חנה די טאכטער פון הרב ברוך האלבערשטאם, דער גארליצער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם דער דברי חיים, זיי האבן געהייראט אין יאר ה'תרל"ב. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דינאוו קאַטעגאָריע:מונקאטש קאַטעגאָריע:גארליץ
סומי גובערניע
געאגראפיע
סומי גובערניע האט א שטח סה״כ פון 23.834 ק״מ, און געפינט זיך אין צפון-מזרח אוקראינע. צום צפון איז בריאנסק גובערניע פון רוסלאנד, צום מזרח – בעלגאראד און קורסק גובערניעס, צום דרום – פאלטאווע גובערניע, צום דרום-מזרח – כארקעווער גובערניע, און צום מערב – טשערניגאוו גובערניע.
היסטאריע
סומי גובערניע איז געשאפן געווארן 10טן יאנואר 1939, פון טשערניגאוו גובערניע.
אין די רוסשלענדישע אינוואזיע אויף אוקראינע 2022, די רוסן ארמיי האבן געפירט א שלאכט מיט די אוקראינישער ארמיי, און אקופירט דער גובערניע. אין אפריל 2022, די רוסן ארמיי געצוריקציען פון סומי גובערניע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אוקראינע
מעטעאראלאגיע
קליין|250px|בליצן די מעטעאראלאגיע (פֿון גריכיש, מעטעאראס, "הויך אין הימל"; און , -לאגיאַ) איז די וויסנשאַפֿלעכע שטודיע פון דער אטמאספער (דער ערד'ס לופֿט) וואס אינטערעסירט זיך אין דער פעולה פונעם וועטער און פארויסזאגן דעם וועטער (אנדערש פֿון קלימאטאלאגיע). מען שטודירט דאָס שוין טויזנטער יאָרן, אבער דעם עיקר פראגרעס אין מעטעאראלאגיע האט פאסירט נאר אינעם אכצנטן יארהונדערט. אין דער צווייטער העלפֿט פונעם צוואנציגסטן יארהונדערט האט מען געהאט דורכבראכן אין פארויסזאגן דעם וועטער ניצנדיק קאמפיוטערס.
וועסט העם סטאנציע
וועסט העם איז אן איבערבייט סטאנציע אין וועסט העם, מזרח לאנדאן. די סטאנציע ווערט באדינט דורך לאנדאנער אונטערגרונט, נאציאנאלע באן און דאקלאנדס לייכטע באן דינסטן. אויפן לאנדאנער אונטערגרונט איז זי סטאנציע אויף די יובילי, האמערסמיט און סיטי און דיסטריקט ליניעס, און אויף נאציאנאלער באן ווערט זי באדינט דורך c2c. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 3.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס קאַטעגאָריע:יובילי ליניע סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
משה יהודה לייב פרידמאן
רבי משה יהודה לייב פרידמאן זצ"ל (חמשה עשר בשבט ה'תרכ"ה - י' אלול ה'תש"ז), פון פאשקאן.
אפשטאם
רבי משה יהודה לייב איז געבוירן חמשה עשר בשבט ה'תרכ"ה, צו זיין פאטער הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת שיינא רחל א טאכטער פון הרב דוד האגער פון זאבלאטאווא זון פון אהבת שלום פון קאסאוו, און אן איידעם פון רבי משה לייב סאסאווער.
רבנות
נאך זיין פאטער'ס פטירה - י' אלול ה'תרנ"ו - האט רבי משה יהודה לייב זיך באזעצט אין פאשקאן און ער האט דארט אויפגעשטעלט זיין הויף, נאך די צווייטע וועלט קריג איז ער געווען אין בוקארעסט.
דער פריערדיגער סקולענער רבי, רבי אליעזר זוסיא פארטוגאל האט פארציילט: ווען זיין זון דער היינטיגער סקולענער רבי איז אלט געווען ניין יאר, איז ער פלוצלינג קראנק געווארן, און זיין מויל איז פארקרימט געווארן, ס'האט זיך שטארק אנגעזען אויף זיין געשטאלט, און ווען ער האט גערעדט האט עס אויסגעזען ווי זיין מויל איז אויף איין זייט. דער סקולענער רבי איז אריבערגעפארן קיין פאשקאן מיט זיין יונגעל אין זיך אויסגערעדט פאר זיין רבי'ן רבי משה יהודה לייב זיין עגמת נפש. אין מיטן טיש האט רבי משה יהודה לייב זיך אויסגעדרייט צום יונגל אין אים געזאגט שארפעהייט איך הייס דיר רעדן גלייך, דער סקולענער רבי האט אויסגעפירט, ער האט אים אוועקגענומען די קראנקייט פונקט ווי איינער נעמט אראפ א שטאפער פון א פלאש.
הסתלקות
רבי משה יהודה לייב איז נפטר געווארן אין בוקארעשט אין טאג פון זיין פאטער'ס יארצייט,י' אלול ה'תש"ז, און ליגט אין באהוש.
פאמיליע
רבי משה יהודה לייב האט געהייראט מרת אלטע נחמה גיטל, א טאכטער פון הרב נחום בער'ניו, פון סאדיגורא. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאטעגאריע:רוזשינער אדמורי"ם קאטעגאריע:באהוש
א בקיצורדיקע היסטאריע פון דער מענערס רעכט באוועגונג
"אַ בקיצורדיקע היסטאָריע פֿון דער מענערס רעכט באַוועגונג" (ענגליש: "A Brief History of The Men's Rights Movement") איז אַ בוך וואָס איז געשריבן פֿון פּיטער רײַט (ענגליש: "Peter Wright") (ערשט אַרויסגעגאַנגען אין יוני 2017). לויט דער הקדמה, איז די מענערס רעכט באַוועגונג כולל גרופּעס אָדער יחידים וואָס שלאָגן זיך פֿאַר אויסגעבעסערטע מענטשנרעכט פֿאַר מענער. דאָס בוך פּרוּווט אַ קורצעם איבערבליק פֿון די היסטאָרישע התחלות און צילן פֿון דער באַוועגונג במשך די יענע 150 יאָרן צוצושטעלן.
עס זענען פֿאַראַן 5 חלקים מיט זייעריקע קאַפּיטלעך, וואָס הייסן:
חלק 1: התחלות (ענגליש: "Beginnings")
1. אַ וואָרט פֿאַר מענערס רעכט (1856) (ענגליש: "A Word for Men's Rights (1856)")
2. קאָנפֿערענץ וועגן מענערס רעכט נאַרײַעט (1857) (ענגליש: "Conference on Men's Rights proposed (1857)")
3. אַ קול־קורא פֿאַר מענערס רעכט (1875) (ענגליש: "An Appeal for Men's Rights (1875)")
חלק 2: 18. יאָרהונדערט סטראַטעגיעס פֿאַר געמוטשעטע מענער (ענגליש: "18th Century Strategies For Abused Men")
5. דאָס פּאַנטאָפֿל קרײַזל (ענגליש: "The Henpecked Club")
6. רײַטנדיק דעם סלופּ (ענגליש: "Riding The Stang") (דאָס איז אַן אַלטע טבע מיטן כיוון צו זײַן מבייש מענלעכע קרבנות פֿון נאָענטער געליבטער־רציחה וווּ זיי ווערן אויסגעשטעלט דורך די שטאָט אויף אַ הילצערן פּלאַטפֿאָרמע בעת זײַנדיק סובל לצנות און חוזק פֿון צוזעער.)
חלק 3: ערנעסט בעלפֿאָרט באַקס (ענגליש: "Ernest Belfort Bax")
7. עטלעכע בירגערלעכע געצן (1886) (ענגליש: "Some Bourgeois Idols (1886)")
8. קיין שום ווײַבער־שינאה אָבער אמתדיקע גלײַכקייט (1887) (ענגליש: "No Misogyny But True Equality (1887)")
9. די געזעצלעכע אונטערטעניקייט פֿון מענער (1896) (ענגליש: "The Legal Subjection of Men (1896)")
10. אַ בריאה פֿון זכיה (1911) (ענגליש: "A Creature of Privilege (1911)")
חלק 4: ערשטע און צווייטע פֿאַליעס פֿון דער מענערס רעכט באַוועגונג (ענגליש: "First and Second Waves of the Men's Rights Movement")
11. די ערשטע פֿאַליע פֿון דער מענערס רעכט באַוועגונג - 1856-2009 (ענגליש:The First Wave of the Men's Rights Movement" 1856-2009")
צירקאניום
250px|לינקס 250px|קליין|זילבערן־ווייַסער צירקאָניום צירקאָניום איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל Zr און אַטאם נומער 40. צירקאָניום האט א זילבערן־ווייַסן קאליר.
א בקיצורדיקע היסטאריע פון דער מענערס רעכט באוועגונג
12. די צווייטע פֿאַליע פֿון דער מענערס רעכט באַוועגונג - ווײַטער-2009 (ענגליש:The Second Wave of the Men's Rights Movement" 2009-Cont.")
חלק 5: אַן אָפּקלײַב פֿון מיטצײַטישע אויפֿזאַצן (ענגליש: "A Selection of Contemporary Essays")
צירקאניום
דער הויפט קוואל פון צירקאניום איז דער מינעראל צירקאן (ZrSiO4), וואס מען געפינט אין אויסראליע, אינדיע, בראזיל, דרום אפריקע, די פאראייניגטע שטאטן און רוסלאנד.
א בקיצורדיקע היסטאריע פון דער מענערס רעכט באוועגונג
13. ברוך־הבא צו דער צווייטער פֿאַליע (ענגליש: "Welcome to The Second Wave")
צירקאניום
אנדערע זאגן אז דער לשם שטיין (שמות כ"ח) איז א שטיין וואס אנטהאלט צירקאניום.
א בקיצורדיקע היסטאריע פון דער מענערס רעכט באוועגונג
14. מענער וואָס זיצן בײַ די עקראַנען (ענגליש: "Men Who Sit At The Screens")
15. וואָרוואָרט פֿון "אַ קול פֿאַר מענער" וועבזײַט (ענגליש: "Mission Statement from 'A Voice for Men' Website")
16. אַ קול פֿאַר ברירה (ענגליש: "A Voice For Choice")
17. אַ נײַע פּסיכאָלאָגיע פֿאַר מענער (ענגליש: "A New Psychology For Men")
18. שורשים פֿון דעם סעקסועלע־באַציִונגען־הסכם (ענגליש: "Roots of the Sexual Relations Contract")
19. וואָס זשע איז מיט גאַלאַנטקייט געשען? (ענגליש: "?What Ever Happened To Chivalry")
21. רעפּובליקאַנער כנגד דעמאָקראַטן: ביידע "נקבה־קראַטן" (ענגליש: "Republicans and Democrats: Both Gynocrats")
22. אַן אַרײַנפֿיר צו דער מענערס רעכט באַוועגונג (ענגליש: "An Introduction To The Men's Rights Movement")
סאלאט
250px|קליין|[[סאלאט באר|סאַלאַט באַר]] א סאלאט איז א געמיש פון עסן, וואס מאכט יעדע מאכל אסאך בעסער.
עס איז פארהאנען סאלאטן, פון גרינצייג (אפטמאל מיט בוימל), פון פרוכטן, פון אייער, פון פיש, און אלערליי עסן.
דער ברודער פונעם סאלאט איז די שניטקע, וואס גייען געווענליך האנט ביי האנט, אדער גאר אין איין בונד. קאַטעגאָריע:עסנווארג
אינדישער אקעאן
דער אינדישער אקעאן איז דער אקעאן ארומגענומען מיט אזיע צו צפון, אויסטראליע און דער פאציפישער אקעאן צו מזרח, דער דרום אקעאן צו דרום, און אפריקע און דער אטלאנטישער אקעאן צו מערב. ער נעמט זײַן נאמען פון דעם דרום אזיע לאנד אינדיע וואס געפונט זיך אויף זיין בארטן. די בוכטע פון בענגאל, דער אראבישער ים, דער פערסישער איינגאס און דער ים געהערן אלע צו דעם אקעאן.
ד' כסלו
דער פֿערטער טאג פונעם ניינטן חודש
אינדישער אקעאן
דער טיפֿסטער פונקט אינעם אינדישן אקעאן געפינט זיך אין דעם זשאווא אַקאפ, און איז טיף 25,344 פיס. דער דורכשניט טיף איז 13,002 פיס. דער שטח פונעם אינדישן אקעאן 28,350,000 קוואדראט מייל. קליין|250px|דער אינדישער אקעאַן.
געאגראפיע
צווישן די גרויסע טייכן וואס פליסן אריין אינעם אינדישן אקעאן זענען די זאמבעזי, שאט אל-אראב, אינדוס, גאנגעס און בראהמאפוטרא.
היסטאריע
פון 1405 ביז 1433, האט אדמיראל זשענג הע געפירט גרויסע פלאטן פון דער מינג דינאסטיע אויף עטלעכע נסיעות צום מערב אקעאן (דער כינעזישער נאמען פארן אינדישן אקעאן) און ער איז אנגעקומען צום בארטן פון מזרח אפריקע.
אין 1497 איז דער פארטוגעזישער נאוויגאטאר וואשקו דא גאמא ארומגעפארן דעם קאפ פון גוטער האפנונג און איז געווארן דער ערשטער אייראפעישער אפשיפן אין אינדיע און, שפעטער, אין דעם ווייטן מזרח.
22סטן סעפטעמבער
22 סעפטעמבער איז דער 265סטער טאג פון יאר (266סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 100 טעג.
געשעענישן פונעם טאג
22
זכות ישראל
זכות ישראל איז א ספר פון הרב ישראל בערגער, וואס אנטהאלט הונדערטער מעשיות, שמועסן, בריוו, פשטים, רעיונות, לעבענס ביאגראפיע פון רביים פון חסידישע הויפן.
דער ספר האט הסכמות פון גדולי הדור אין זיינער צייט ווי דער שדי חמד, ספינקער רבי יוסף מאיר מספינקא. דער בערזשאנער רב מהרש"ם, דער אדר"ת פון ארץ ישראל, פלונסק רב, און שיינע בריוו פון רבי יהושע דזשיקאווער, פון באניאדער רב, און נאך. אויך איז דארט דא אסאך שיינע בריוו פון רביים ווי דער צאנזער רב שרייבט אים א ווארימען בריוו ווען ער איז אלט געווען בלויז אכטצן יאהר, און אויך דער ייטב לב, רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים.
עס איז א גרויסער אוצר פון אסאך חסידישע מעשיות און פאסירונגען, א גרויסע מעלה איז אז אלעס ברענגט ער פון א מקור, פון ווי ער האט עס גענומען, און גענומען האט ער עס פון אלע חסידישע ספרים פון גרויסע רביים וואס שרייבן מעשיות אויף זייערע באקאנטע., דער ספר האט געמאכט א גרויסער רושם אין עולם החסידות.
היינט צו טאג איז עס געווארן איבערגעדרוקט דורך צוויי גרויסע פירמעס וואס דרוקן ספרים. א) הוצאת נר למאור (וואגשאהל). ב) הוצאת רבי חיים יוסף וואלדמאן, בעלז.
עס אנטהאלט אין זיך פיר ספרים:
דאס האט געשריבן הרב ר' ישראל בערגער, רב אין בוקארעסט רומעניע. עס איז ארויס געקומען פון דרוק אין א תקופה פון פיר יאר ה'תרס"ו - ה'תר"ע. קאַטעגאָריע:ספרי קודש
ה' כסלו
דער פֿינפֿטער טאג פונעם ניינטן חודש
פלאן
א פלאן איז א פארגעשלאגנער אדער בכוונהדיגער מעטאד וויאזוי צו גרייכן פון איין מצב צו א צווייטן. זיי זענען אפט באנוצט זיך צו באוועגן פון איין איצטיגן מצב, כלפי דער דערגרייכונג פון איינער אדער מערערע צילן.
אינפארמאלע און נאכאנאנדיגע פלענער ווערן באשאפן דורך אינדיווידואלע מענטשן אין אלע צילן און נאכלויפונגען. סטרוקטארד און פארמאלע פלענער, גענוצעט דורך פארשידנארטיקע מענטשן, איז מער אויסגעשטעלט צו פאסירן אין פראיעקטן, דיפלאמאטיע, קאריערעס, עקענאמישע אנטוויקולינגען, מיליטערישע קאמפן, אויפן שלאכט, אדער אין די אקטיוויטעטען פון זייער ביזנעסער.
עס איז אפט דער סדר פון נישט פארמאלע פלענער צו ווערן באשאפן אלס אבסטראקטע אידעען, און פארבלייבן אין דעם פארעם דורכאויס זיי זענען אנגעהאלטן צו טאן אדער נאך אין די פאזעס פון פלאנירונג. מער פארמאלע פלענער ווי די וואס זענען גענוצט פאר ביזנעס און מיליטערישע צילן, כאטשיג זיי זענען לכתחילה באשאפן דורך אדער אלס אן אבסטראקטישער געדאנק, איז מער אויסגעשטעלט צו ווערן אראפגעשריבן, אראפגעמאלן אדער אנדערשט אוועגעלייגט אין א פארעם וואס איז אפען און האט צוטריט פאר אנדערע מענשטן דורכאויס צייט און פלאץ זאלן זיך אויך קענען דאס באנוצען זיך דערמיט. דאס ערמעגליכט מער פארלעסליכע קאלאבאראציע אין די אויספירונג פון דעם פלאן.
קאטעגאריע:מחשבה קאַטעגאָריע:ביזנעס
64 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 63 און פאר 65.
כ"ח אדר ב'
נאר אין אן עיבור יאר
טעג ווען כ"ח אדר ב' קען געפאלן:
זעט אויך
כ"ח באדר ב'
צבי קושעלעווסקי
רבי צבי קושעלעווסקי (געב' תרצ"ו) איז א ליטווישער ראש ישיבה, וואס דינט אלס ראש ישיבת היכל התורה בציון אין ירושלים.
רבי צבי איז געבוירן געווארן צו זיין פאטער הרב אליהו קושעלעווסקי, א ראש ישיבה פון דער חפץ חיים ישיבה און שפעטער רב פון באר שבע, און זיין מוטער צפורה פייגא, א טאכטער פון יעקב מאיר "דזשייק" גראס.
ער האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד שרה לאה גורוויץ (נפ' א' ניסן תשע"ה), א טאכטער פון זיין פעטער הרב לייב גורוויץ פון גייטסהעד.
ער איז געווען א ראש ישיבה אין עקס לע בען, פראנקרייך, און האט אויפגעשטעלט די "היכל התורה בציון" ישיבה אין ירושלים, וואס געפינט זיך היינט אין הר נוף.
ט"ו באב תשע"ח האט ער חתונה געהאט בזיווג שני מיט אן אלמנה פון אמעריקע, אן אדוואקאט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות
אברהם יהושע העשיל (אפטא)
רבי אברהם יהושע העשיל (ה'תקט"ו - ה' ניסן ה'תקפ"ה), רב אין אפטא, באקאנט אלס דער אוהב ישראל און דער אפטער רב.
אפשטאם
רבי אברהם יהושע העשיל איז געבוירן אין זשמיגראד אין יאר ה'תקט"ו, צו זיין פאטער הרב שמואל פון זשמיגראד, זון פון ר' אריה לייב, רב אין ניישטאט. ער האט געשטאמט פון רבי העשיל פון קראקא, פונעם ט"ז, פון מהר"ם לובלין, פון מהר"ם פאדוואה און נאך גרויסע פערזענליכקייטן.
רבנות
און זיין יוגנט ווען רבי אברהם יהושע איז געווען רב אין קאלבאסאוו, איז ער געווען ביים מעזריטשער מגיד, נאכהער האט אים דער בערדיטשעווער רבי און רבי משה לייב סאסאווער, צוגעצויגן קיין ליזשענסק. ער געווען א תלמיד פון זלאטשאווער מגיד און פון רבי אלימלך פון ליזשענסק.
רבי אברהם יהושע איז געווארן רב אין קאלבאסאוו אומגעפער אין יאר ה'תקמ"ח ער האט זיך דארט שטארק אפגעליטן ביז אין ענדע אומגעפער אין יאר ה'תק"ס האט ער געמוזט פארלאזן די שטאט און ער איז געווארן רב אין אפטא. אין יאר ה'תקס"ח האט מען אים אויפגענומען רב אין יאס, דארט האט ער עס אויך נישט געהאט לייכט, און אין יאר ה'תקע"ג האט ער געמוזט אנטלויפן און ער אריבער קיין מעזשביזש. אוועק פארנדיג פון אפטא האט ער זיי צוגעזאגט ער וועט זיך שטענדיג רופן אפטער רב.
זיינע תורות זענען געדרוקט אין דעם ספר "אוהב ישראל" (תרכ"ג) און אין "תורת אמת".
הסתלקות
רבי אברהם יהושע העשיל איז נפטר געווארן ה' ניסן ה'תקפ"ה, און ליגט אין מעזשביזש אין אוהל פון בעש"ט.