cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
כינע
כינע נאך מאא
טשעירמאן מאא זידאנג און כינע'ס פרעמיער זוא ענלעי זענען ביידע געשטארבן אינעם זעלבן יאר, איבערלאזנדיג א פארטיי אן קיין באשטימטע פירער. די פארטיי אפישעלס האבן זיך ארומגעריסן מאנאטן לאנג ווער עס זאל איבערנעמען די פירערשאפט פון די רעגירונג. אין די ענדע איז אויסגעקליבן געווארן הוא גואפענג וועלכע איז געווען א געלערנטער כינעזער וועלכער האט געהאט ווייניג געקניפקייט מיט איינע פון די צוויי געוועזענע פירער. הוא האט איבערגענומען די רעגירונג אין שווערע צייטן און איז געווארן טשעירמאן און פרעמיער אויפאיינמאל. זיינע פלענער האבן געלויטעט צו ערהוילן כינע פון די שווערע יארן וואס זי האט געהאט פיזיש און גייסטיש. די מאסיווע פארפלייצונגען און ערדציטערנישן האבן אפגעווישט מיליאנען כינעזער און אויך די עליטע זענען באזייטיגט געווארן דורכאויס די קולטוראלע רעוואלוציע. הוא האט אויך צוגעזאגט א לענגערע פלאן וויאזוי אויפצוארבעטן די עקאנאמיע. זיינע פלענער זענען נאך געווען אין די ערשטע פאזעס ווען ער איז ארויסגעפלויגן פון אפיס און איבערגענומען געווארן פון דעם פאפולערן דענג זיאאופינג וועלכער איז געהאט געווען אביסל באזייטיגט זינט די קולטוראלע רעוואלוציע, זיין שטיצע האט אבער צוריק אויפגעלעבט צוליב זיין רעפוטאציע אלס א וועטארן רעגירונג אפישעל און ער איז געווארן טשעירמאן און פרעמיער פון כינע אין 978'. דענג האט פארשטאנען אז מיט אזא רעגירונג סיסטעם וועט ער אין ערגעץ נישט אנקומען און האט אנגעהויבן וועבן פלענער וויאזוי צו רעפארמירן די קאמוניסטישע סיסטעם. די ערשטע און וויכטיגסטע שטאפל איז געווען אויפצוהייבן די עקאנאמיע און קעמפן ארימקייט צו וועלכע עס האט זיך געפאדערט א נייע מאדעל פון די עקענאמישע סיסטעם וועלכע דענג האט אנגעהויבן צוביסלעך צו טוישן. די ערשטע זאך וואס האט זיך געטוישט איז געווען די פריוויטאציע פון הייזער און קליינע ביזנעסער. עס איז געגאנגן צוביסלעך אבער די ארימקייט ראטעס זענען זייער שנעל ארויף צוליב די אפטעמיזם פון די כינעזער איינוואוינער. אויסערן אינוועסמענט איז געווען די צווייטע שטאפל אויף וועלכע דענג האט זיך שטארק אנגעפלאגט ווייל עס איז נאך דעמאלט נישט געווען קיין מדובר פון אריינלאזן די פרייע וועלט אין די קאמוניסטישע עקאנאמיע. דענג האט אבער באוויזן דאס אומגלויבליכע און אריינגעברענגט שווערע אינוועסמענטס וועלכע האבן אויפגעלעבט די עקאנאמיע ווי די שוים אין א גלעזל ביר. א ווייטערדיגע שריט איז געווען צו שיקן כינעזער סטודענטן אין אויסערן קאלעדזשעס וואו זיי האבן זיך געלערנט די וועלט'ס פארגעשריטענע טעכנאלאגיע און ריסוירטש און דאס צוריק געברענגט קיין כינע. אין קורצע ווערטער האט דענג איבערגעטוישט אין רעפארמירט די גאנצע קאמוניסטישע סיסטעם און אויפגעהויבן די עקאנאמיע אויף פילפאכיגע שטאפלן וועלכע כינע האט פאר יארן לאנג נישט געזען. א דורכשניטליכער איינוואוינער האט אין די ערשטע 5 יאר פון דענג'ס פירערשאפט געזען זיין געהאלט זיך מערן ביז דריי מאל אזויפיל. ביזנעס איז געווארן ביזנעס און די כינעזער גאסן האבן אנגעהויבן אויסקוקן ווי א מאדערנע גאס אין א פארנומענע שטאט ברויך אויסקוקן. די סטודענטן וועלכע האבן צום ערשטן מאל אין זייער לעבן געשפירט אביסל פרייהייט האבן גוט אויפגענומען דעם טעם און אנגעהויבן קאמפיינען פאר פרישע פרייהייטן. יעדן טאג האט א צווייטע גרופע מארשירט אויף די גאסן פון בייזשינג און פארלאנגט א פולע פרייהייט פון די רעגירונג וועלכע האט געזאלט מיינען דאס אויפלעזונג פון קאמוניזם.
אידן אין כינע
ארכעאלאגישע עדות'שאפט צייגן אז אידן האבן שוין געוואוינט אין כינע פאר איבער 1,000 יאר צוריק. די ערשטע כינעזישע אידן זענען אנגעקומען פון די פערסישע לענדער און די רעגירונג האט זיי צוגעטיילט די שטאט קייפענג אלס זייער וואוין ארט. דאקומענטן פון יענע צייטן ווייזן קלאר אז די אידישע געמיינדע האט געציילט ארום 1,300 מענטשן. די אידן האבן באלד געבויט א שול וועלכע איז פארבליבן די שטאטישע שול פאר דורות שפעטער. די אידן האבן באקומען צונעמען מיט וועלכע מען האט זיי באצייכענט. לויט ווי מען זעט קלאר האבן זיי געהאט זיבן אפיציעלע נעמען, געוואנדן לויט די צייטן. די זיבן נעמען זענען געווען: איי, לאו, דזשין, לי, שי, זהאנג, און זהאו. עס זענען נאך היינט פאראן אסאך דאקומענטן פון יענע צייטן וועלכע ליגן אין מוזייען וועלכע האבן אויף זיך אלע זיבן צונעמען.
די אידישע באפעלקערונג אין קייפענג האט געהאט שווערע צייטן אנצוהאלטן די אמונה אין די ערשטע 100 יאר ווייל די שטאט איז גענוצט געווארן דורך די רעגירונג אלס אן אימיגראנטן שטאט אין וועלכע עס זענען אויך אריינגעזעצט געווארן מוסולמענער און קריסטן (להבדיל). די קריסטן האבן געציילט זייער גרויסע נומערן און האבן געהאט די השפעה אויף דער גאנצער שטאט. זיי האבן איינגעשטעלט צענדליגער מיסיאנערן וועלכע האבן באפאלן די אידן און זיי פארטיילט ביכער פון כפירה וועלכע האט אראפגעברענגט הונדערטער אידן פון אידישן וועג. די קייפענג אידן זענען געווארן אויסגעשלאסן פון דער אידישער וועלט און די וועלט האט אינגאנצן פארגעסן אז עס געפינען זיך אידן אין כינע. אין די אנפאנג 1900 יארן האבן די אמעריקאנער אידן צוריקגעמאכט קאנטאקט מיט די כינעזער אידן און האבן עטליכע מאל געוואלט אראפשיקן א דעלעגאציע קיין כינע נאר יענע צייטן האבן עס אוממעגליכט. בעפאר די וועלט קריגן האבן מער אידן אנגעהויבן אימיגרירן קיין כינע און האבן זיך באזצעט אין דער פינאנציעלער שטאט שאנכאי. ווי נענטער עס איז געווארן צו דער קריג און נאכמער נאך דער ערשטער וועלט קריג האט די אימיגראציע זיך געדאפלט און דעגרייכט איבער 30,000 מענטשן. רוב פון די פליטים זענען געקומען פון די בריטישע קאלאניעס, האנג קאנג, מיטל מזרח און פון אינדיע. נאך א שטארקער שטופ צו אימיגרירן איז געווען א פארט אפמאך וועלכע כינע האט דעמאלט אויסגעפירט און מיט דעם אויפגעלעבט די האפן שטעט און געברענגט פרישע האנדל. אסאך פון די פליטים קיין כינע האבן באקומען הילף פון אמעריקאנער אידישע ארגאניזאציעס וועלכע האבן געטאן וואס מעגליך צו ראטעווען אידן פון דער ברענענדיגער אייראפע.
די גרעסטע גרופע פון אימיגראנטן קיין שאנכאי איז געווען ביים אנהויב פון דער צווייטער וועלט קריג ווען 25,000 אידן וועלכע האבן זיך געוואלט ראטעווען פון נאצי-דייטשלאנד זענען אנגעקומען קיין שאנכאי. רוב פון די פליטים זענען געקומען מיט שיפן אויפ'ן וואסער ביז אין 940' ווען איטאליע האט אריינגעטרעטן די קריג און די וואסערן זענען פארוואנדעלט געווארן אין מיליטערישע באזעס וואו עס איז אוממעגליך געווען דורכצופארן. אבער אפילו דעמאלט זענען נאך אלס געקומען פרישע אידן קיין כינע דורך רוסלאנד ביז אין 1941 ווען דייטשלאנד האט אינוואדירט רוסלאנד. אלע 25,000 וויזעס זענען ערלעדיגט געווארן דורך דער חסיד אומות העולם דר. האו פענג שאן, כינע'ס קאנסול־גענעראל אין וויען. כינע האט געראטעוועט מער אידן פון די נאציס ווי קאנאדע, אויסטראליע, ניו זילאנד, דרום אפריקע און אינדיע צוזאמען. צווישן 939' און 946' זענען ערשינען מער ווי 50 אידישע נייעס בלעטער און זשורנאלן געשריבן אין דייטש, פויליש, און אידיש. נאכן קריג זענען ווייניג פון די פליטים פארבליבן אין כינע און האבן אימיגרירט קיין ארץ ישראל, קאנאדע, ניו זילאנד, אויסטראליע, און צו די פאראייניגטע שטאטן. אבער נאך אלץ זענען געבליבן אידן צושפרייט. ווען די קאמוניסטן האבן געהויבן די הענט האבן די רעשטלעך אויך אפגעטראגן. דער ערשטער צענזוס פון דער קאמוניסטישע רעגירונג אין 953' האט געוויזן אז נאר 2 אידן האבן נאך דעמאלט געוואוינט אין שאנכאי.
די אידישע באפעלקערונג אין קאיפענג
די אידישע באפעלקערונג אין קעיפינג ציילט היינט אינגאנצן 100 פאמיליעס (בערך 500 נפשות). קעיפינג געפינט זיך 300 מייל פון דער הויפט שטאט בייזשינג. די קעיפינג אידן האבן געהאנדלט מיט סחורה'ס וועלכע זיי האבן עקספארטירט צו מערב און דרום אזיע, היינט די לענדער פון אפגאניסטאן, און אינדיע. די אידן אין קעיפינג האבן אויך געהאנדל'ט מיט זייערע כינעזער אידישע ברודער וועלכע האבן געוואוינט אין 6 שטעט, אריינגערעכנט א קליינע גרופע אין די הויפט שטאט בייזשינג. די אידן האבן דארט געהאט א גרויסע שטאטישע שול וועלכע איז געבויט געווארן מיט איבער 1000 יאר צוריק ווי פריער דערמאנט. די שול איז געווען א היסטארישע און איז געווען באליבט און געערט ביי אלע אידן אין שטאט. אין 840' איז די שול צוזאמענגעפאלן פון א מעכטיגע ערדציטערניש וועלכע האט פארוואוסט גאנצע שטעט אין כינע. די אידן אין קעיפינג האבן שטארק באוויינט זייער פארלוסט אבער האבן נישט געהאט דאס געלט אויפצובויען נאכאמאל אזא גרויסע און שיינע שול נאר האבן ארויסגעדינגן אן ארט פאר א צייטווייליגע שול. ביי די מלחמה יארן ווען מער אידן זענען אנגעקומען קיין כינע האט מען געבויט 2 נייע שולן, פון וועלכע איינס שטייט נאך היינט. די אידן אין קעיפינג זענען שטענדיג געווען אפגעזונדערט פון די אידישע וועלט אפילו נאכדעם וואס מען האט שוין געהאט צוריקגעמאכט קאנטאקט מיט זיי. ביי די קריג צייטן ווען אידן האבן באזעצט האנג קאנג און שאנכאי זענען זיי געגאנגען באזוכן די קעיפינג אידן און זיי געבעטן צו קומען וואוינען קיין שאנכאי וואו עס איז געווען א אידישע צענטער מיט קהילות און ישיבות. אבער די קעיפינג אידן האבן זיך נישט וויסנדיג געמאכט און ווייטער געבליבן זיצן עלנד אליין. די אידן וואס זענען זיי געגאנגן באזוכן האבן שפעטער געזאגט אז טייל פון די אידישע פאמיליעס זענען געווארן ריכטיגע כינעזער מיט אלע מפרשים. קיינע פון די קעיפינג אידן זענען היינט מער נישט קיין שתומ"צ ליידער און זיי געדענקן קוים אז זיין שטאמען פון אידן. אין די לעצטע יארן האבן צוויי קעיפינג איינוואוינער געשאפט געלט און אנגעהויבן בויען א מוזעאם וואו זיי וועלן צוזאמענברענגן אידישע ארטיקלן און היסטארישע דאקומענטן פון די אידן אין קעיפינג. די אמעריקאנער אידישע קאנגרעס העלפט שטארק ארויס די קעיפינג אידן כדי צוריקצוברענגן כאטש א פארמאלע אידישע לעבן. זייער אסאך אידישע טוריסטן ווערן געגעבן ביליגערע פרייזן און ווערן געבעטן צו פארן באזוכן די קעיפינג אידן.
רעפערענצן
*
ו' תמוז
די טעג ווען ו' תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
6. tammúz
אברהם
Ábrahám (ősatya) Nabi Ibrahim a.s. Abraham Abraham Абрахам Abraham (Kinh Thánh)
סלאנים (הויף)
לינקס|ממוזער|150px|דער אלטער בית מדרש אין סלאנים, 2006 דער סלאנימער הויף איז א חסידות וואס שטאמט פון דער שטאט סלאנים, אין מערב בעלארוס. די שושלת פון סלאנימער רבי'ס ציט זיך שוין לענגער ווי 150 יאר. סלאנים לייגט א הדגשה אויף אמונה און ענווה.
היסטאריע
אין ה'תרי"ח (1858), נאך דער פטירה פון רבי משה פון קאברין (כ"ט אייר ה'תרי"ח), האט א גרויסער טייל פון זיינע חסידים מקבל געווען אויף זיך די הנהגה פון זיין תלמיד רבי אברהם וויינבערג (דער ערשטער) (1804-1883) וואס האט געוואוינט אין סלאנים, אזוי האט אנגעהויבן דער סלאנימער הויף. דער ערשטער סלאנימער רבי איז באוואוסט נאכן נאמען פון זיין ספר יסוד העבודה וואס באהאנדלט די יסודות פון חסידות. ער איז נפטר געווארן י"א חשוון ה'תרמ"ד (1883).
נאך זיין פטירה האט זיין אייניקל (א זון פון זיין בן יחיד, רבי יחיאל מיכל אהרן) רבי שמואל וויינבערג, דער דברי שמואל, באקאנט אלס "דער פאטער", איבערגענומען די רביסטעווע. ער האט אוועקגעשטעלט די יסודות אויף וואס מ'האט שפעטער אויפגעשטעלט אגודת ישראל. ער האט געדינט אלס רבי צוויי און דרייסיג יאר ביז זיין פטירה י"ט שבט ה'תרע"ו (1916) אין ווארשע.
שמאל|ממוזער|120px|רבי ישכר לייב וויינברג פון סלאנים נאך רבי שמואל'ס פטירה זענען זיינע צווי זין געווארן רביס. זיין בכור רבי ישכר לייב וויינבערג האט איבערגענומען די רביסטעווע אין סלאנים; ער איז נפטר געווארן כ"ח ניסן אין יאר ה'תרפ"ח (1928), (זיין נאכפאלגער איז געווען זיין זון רבי אברהם יהושע העשיל וויינבערג וואס איז ארויף אין ארץ ישראל אין יאר ה'תרצ"ה (1935) וואו ער האט זיך באזעצט אין תל אביב). דער יונגערער זון, רבי אברהם וויינבערג (דער צווייטער), מחבר פון בית אברהם, האט געצויגן קיין ביאליסטאק וואו ער געפירט אלס סלאנימער רבי; שפעטער האט ער געפירט אין באראנאוויטש. ער האט אויפגעשטעלט דארטן א גרויסן צענטער פון חסידות און די תורת חסד ישיבה. רבי אברהם וויינבערג איז נפטר געווארן אין סלאנים א' אייר ה'תרצ"ג (1933).
ווען דער צוויטער רבי אברהם וויינבערג איז נפטר געווארן, האט ער איבערגעלאזט נאך זיך איין זון, רבי שלמה דוד יהושע, וואס איז נאך געווען א בחור. מיט דעם האבן די חסידים אים אנגענומען אלס זייער רבי, און ער האט געפירט די הויף ביז ווען ער איז געהרגעט געווארן ביי די פארניכטונגס לאגער דורך די נאציס אום ו' מרחשון ה'תש"ד.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, ווען די מערהייט פון סלאנימער חסידים וואס האבן געוואוינט אין אויסלאנד זענען געהרגעט געווארן, האבן די חסידים פון ארץ ישראל אנגענומען פאר א רבי'ן מרדכי חיים קאסטילניץ, וואס איז באוואוסט אלס "ר' מאטל" אדער "ר' מאטל דיין"). רבי מרדכי חיים האט נישט געוואלט זיין א רבי, אבער פאקטיש האט ער אויפגעשטעלט דעם הויף פונדאסניי אין ארץ ישראל און האט איהם געפירט.
רבי מאטל איז נפטר געווארן י"ד טבת ה'תשי"ד, און רבי אברהם וויינברג (דער דריטער), מחבר פון "ברכת אברהם", האט אנגעהויבן צו פירן דעם הויף. זיבן און צוואנציג יאר האט ער געפירט, און אין די יארן ווען ער פלעגט דינען אלס רבי האט ער צוריק אויפגעשטעלט דעם הויף. ער איז געווען א מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל, און פלעגט אנהאלטן גוטע באציאונגען מיט אלע גדולי הדור פון יענער צייט.
אין דער צייט וואס דער ברכת אברהם האט געפירט, איז אויסגעבראכן א מחלוקת צוווישן די חסידים, ביז טייל פון די חסידים האבן באקרוינט רבי זיין איידעם רבי שלום נח בערעזאווסקי, דער "נתיבות שלום". א חודש שפעטער איז דער שווער נפטר געווארן, אין י"ב סיון תשמ"א, און דער הויף האט זיך צוטיילט לויט די גוטסהייסונג פונעם ברכת אברהם. א טייל זענען געבליבן געטריי פאר דעם "נתיבות שלום" און נאך זיין פטירה האבן זיי מקבל געווען אויף זיך דעם פירערשאפט פון זיין זון רבי שמואל בערעזאווסקי. זיי זענען באוואוסט אלס די ווייסע סלאנימער, און א טייל האבן אנגענומען פאר א רבי'ן רבי אברהם וויינברג (דער פערטער), און זיי זענען באוואוסט אלס די שווארצע סלאנימער.
אלמאטיע
43.2775°N, 76.89583°W
קאַטעגאָריע:שטעט אין קאזאכסטאן
זשורנאל
א מאגאזין אדער זשורנאל אדער צייטשריפט איז אן אויסגאבע וואס ערשיינט וועכנטליך אדער חודש'ליך. 255px|קליין| עס אנהאלט לענגערע אפשאצונגען און ארטיקלען אויף פארשידענע טעמעס, עס זענען פארהאן טויזנטער מאגאזינען אויף דער וועלט, פאר אלע טעמעס פון נייעס ביז רעליגיע און נאך.
א מאגאזינע קען זיין פארשפרייט אין עטלעכע אופנים:
קאַטעגאָריע:צייטונגען
מ
מ' (מם, ארויסגערעדט ״מעם״) איז דער דרייצנטער אות פון אלף בית.
"מ" איז א קאנסאנאנט, וואס מ'רעדט אויס [m].
"מ" איז איינער פון די מנצפ"ך אותיות וואס ווערן געשריבן אנדערש ביים סוף פון א ווארט—מען ניצט דעם שלאס "ם".
אין גימטריא מ = 40, ם = 600.
פארשטעלונג פון אות מ'
לינקס|ממ'ן דער אות מ' ווערט פארגעשטעלט דא אין די פאלגנדע פאנטן (פון רעכטס אויף לינקס): פרנק-ריהל, אריאל, דוד, כתב רש"י, כתב סת"ם, האנטשריפט, חיים.
לינקס|שלאס ממ'ן דער אות ם פארגעשטעלט אין די זעלבע פאנטן:
אין יוניקאד, רעפרעזענטירט דער קאד 05DE דעם אות מ', און 05DD דעם אות ם',
right איז די פארשטעלונג פון מ‏' אין ברייל.
דער פעניקישער מם זעט אויס אזוי: 35px|פעניקישער מם
קונסט
קליין|קונסט קונסט איז אַ טײל פֿון אַן אייגענעם אױסדרוק. קונסט שליסט איין די וויזועלע קונסטן, ווי צייכענען, מאלעריי, סקולפטור און פאטאגראפיע, און אויך די פארשטעלונג קונסט, ווי טאנץ, מוזיק, דיכטונג, פראזע און טעאטער.
קינסטלערס
קינסטלערס זיינען צב"ש שרייבערס, מעלער, טענצער, רעדנער, בויער, זינגער, מוזיקער, אא"וו.
קינסטלערס זיינען פארטאן אין דעפינירן און רעוואלוציאנירן דאס לעבן. קינסטלער, אדער ווי מ'רופט עס אינעם מאדערנעם שפראך - ארטיסטן, זענען אריינגעטון אין זייער אויפגאבע, איבערהויפט נישט פאר געלט, נאר ליבערשט אלץ א אינערליכע געבוירענעם שטופ'קראפט, וואס זיי פארמאגן, וואס טרייבט זיי, צו נוצן זייער טאלאנט פון פראדוצירן קונסט-ווערק, וואס אמת'ע מבינים פארשטייען גוט זייער פארהוילענעם שפראך.
סיי-וואו זיי באזעצן זיך נאר, שטייגט זיך שטארק דער אומבאוועגלעכער גיטער מארק פון געגנט, ווייל זיי בויען און מאכן שיינע אינטערעסאנטע שאפונגען וואס ציען אהין די מאסן פון איבער דער גארער וועלט.
היסטאריע
אין דעם 18טן יארהונדערט האט די אויפקלערונג געווירקט אויף קונסט צו זען די וועלט אין ראציאנאלן אופן.
* קאַטעגאָריע:פארוויילונג קאַטעגאָריע:שיינקייט קאַטעגאָריע:קולטור
ניו יארק
קליין|250px|ניו יארק שטאַט קליין|250px|[[ניו יארק סיטי, ביים בילד זעט מען די געוועזענע צווילינג געביידעס וואס טעראריסטן האבן איינגעווארפן אין 9/11]] דער ניו־יאָרק שטאַט איז איינער פון די פופציק שטאטן אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע. ער איז א חלק פון דעם מיטל־אַטלאַנטישן אָפּטייל. זיין הויפטשטאט איז אלבאני. ניו יארק איז דער דריטער מערסט באפעלקערטער שטאַט אין די פאראייניקטע שטאטן. ניו יארק גרענעצט ניו דזשערסי און פענסילוועניע צו דרום, און קאנעטיקעט, מאסאטשוסעטס און ווערמאנט צו מזרח. ניו יארק האט אויך אן אינטערנאציאלן גרענעץ מיט די קאנאדישע פראווינצן אנטעריא צו מערב און קוויבעק צו צפון.
די הויפטשטאט פונעם שטאַט איז אלבאני. אנדערע וויכטיגע שטעט זענען ניו יארק סיטי, באפאלא, ראטשעסטער, יאנקערס אין סיראקוז.
דער היינטיגער גובערנאטאר פון ניו יארק איז ענדרו קוואמא.
היסטאריע
ניו יארק איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'שפ"ה, געווען איז דאס ווען א גרופע פון האלאנד האבן זיך ארויסגעלאזט צום לענג פונעם אטלאנטישן ברעג, זיי זענען געקומען צו א קליין אפגעזודנדערטן אינזל, וואס האט זיך צושפרייט צווישן א טייך, די האלענדער זענען געקומען צום באשלוס אז דאס איז א פאסיג ארט זיי זאלן זיך דארט באזעצן, זיי האבן דאס אפגעקויפט פון די דארטיגע אינדיאנער פאר פיר און צוואנציג דאלער, די אינדיאנער האבן פארלאזט דאס ארט און די האלענדער האבן דארט געבויעט א קליין דערפל מיטן נאמען ניו אמסטרדאם, דאס ארט הייסט היינט מאנהעטן.
פערציג יאר נאכדעם וואס די האלענדער האבן זיך דארט באזעצט זענען געקומען די ענגלענדער און האבן זי איינגענומען און האבן איר א נאמען געגעבן ניו יארק.
באפעלקערונג
ניו יארק וועלכער ווערט אויך אנגערופן ניו יארק שטאַט - כדי צו מאכן אן אונטערשיט פון איינס פון ניו יארק סיטי מיט א ענדליך נאמען - איז דער פערט-גרעסטער שטאַט אין באפעלקערונג און דער 27סטער אין שטח אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע.
ניו יארק איז פון די גרעסטע שטאַטן אין לאַנד, עס קומט אין דער רייע נאך קאליפארניע טעקסעס און פלארידע.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 20,201,249
אין ניו יארק וואוינען 428.7 מענטשן פער סקווער מייל, דאס איז די ניינטע מערסט צושטופטע אין די פאראייניגטע שטאטן
ניו יארק סיטי
ניו יארק סיטי איז צוזאמגעשטעלט פון 5 באראס, מאנהעטן, בראנקס, קווינס, סטעטן איילענד, און ברוקלין.
קאונטיס
ניו יארק שטאַט האט 62 קאונטיס.די קאונטיס זענען איינגעטיילט אין 932 שטעטלעך, 62 שטעט, און 14 "אינדיאנער רעזערוואציעס".
צווישן זיי זענען:
אראנדזש קאונטי
אלסטער קאונטי
גרין קאונטי
דאטשעס קאונטי,
דעלעווער קאונטי
וועסטשעסטער קאונטי
סאליווען קאונטי
פאטנעם קאונטי
קאלאמביע קאונטי
קינגס קאונטי
ראקלאנד קאונטי
זעט אויך
*
סדום
סדום מיט נאך פיר שטעט, עמורה, אדמה, צבויים און צוער זענען פינף היסטארישע שטעט וואס ווערט געברענגט איבער זײ פארשידענע געשיכטעס אין די תורה.
דער שטאט סדום איז לויט די היסטאריע פון די תורה געווען א שטאט ווי די איינוואוינער זענען געווען שלעכט, אומפארגינעריש און אומרעכטפארטיג איינעם צום אנדערן, לויט חז"ל האט מען דארט באשטראפט איינער וואס האט געטאן א געפעליקייט פאר א צווייטן.
ביזן היינטיגן טאג, טוט דער ווארט סדום סימבאליזירן אן אקט אדער איינפירעכטס פון אומ'יושר אדער אומציווילירט. ווי עס ווערט אנגערפן "חוקי סדום" און אויף ענגליש רופט זיך עס "sodomy". אויך די משנה און מסכת אבות כאראקטיזירט אן אומפארגינער אלס "מדות סדום", ווי די משנה זאגט: שֶלִי שֶלִי וְשֶלָך שֶלָך זוּ מֶדַת סְדוֹם, טייטש: מיינס איז מיינס און דיינס איז דיינס דאס איז א מדה פון סדום.
די געשיכטע אין דער תורה
קליין|250px|"הר סדום" ביים דרום שפיץ פון ים המלחדער שטאט סדום ווערט געברענגט אין פרשת וירא איז געווען זייער א שלעכטע און א זינדיגע שטאט.
גאט לאזט וויסן פאר אברהם אבינו זיין פלאן צו איבערדרייען סדום. אברהם פרובירט צו מלמד זכות זיין און אפרופן די גזירה. אבער וויבאלד עס געפונען זיך נישט קיין צען צדיקים אין סדום ווערט די גזירה פארזיגלט.
באותו זמן האט געוואוינט דארט לוט, דער ברודער פון שרה, מיט זיין ווייב און זיינע צוויי טעכטער. גאט האט געשיקט צו אים די צוויי מלאכים וואס זענען געווען באזוכן ביי אברהם, זאלן אים ראטעווען און אים נעמען, זיך צו אויסבאהאלטן צו א דערביי נעבענדיגער שטאט מיטן נאמען צוער, וואס די שטאט איז אפגעשוינט געווארן נאר כדי צו ראטעווען לוט.
די איינוואוינער פון סדום דערוויסן זיך פון די צוויי באזוכער ביי לוט. די גאנצע שטאט זאמעלט זיך אן ארום לוט'ס הויז און ווילן טשעפן די צוויי מלאכים. לוט בעהט זיך ביי די שטאט מענטשן נישט צו טשעפען די געסט, ער אפפערט זיי זיינע צוויי אומ-פארהייראטע טעכטער פאר אן אויסטויש אנשטאט די מלאכים. די מענטשן עקשנ'ען זיך און ווילן זיך איינברעכן און לוט'ס הויז. עס געשעט א נס און אלע אנגריפער ווערן בלינד און קענען נישט גרייכן די טיר פון הויז.
לוט פאקט פעק צו אנטלויפן פון סדום. ער פרובירט אויך צו ראטעווען זיינע צוויי איידעמער, און בעט זיי זאלן מיטקומען מיט אים. די איידימער זענען געווען פארהייראט צו אנדערע צוויי טעכטער פון לוט, אויסער די וואס האבן זיך שפעטער געראטוועט צוזאמען מיט לוט. די איידימער לאכן זיך אויס און בלייבן אין סדום.
ווי נאר לוט קומט אן קיין צוער האט גאט געלאזט אראפרעגענען שוועבל מיט פייער אויף סדום מיט נאך דריי דערנעבענדיגע שטעט, עמורה, אדמה און צבויים, וואס האט פארברענט און פארניכטעט די מענטשן.
אויך די ערד זעלבסט איז אויף א פערמאנאט אופן קאליע געגאנגען, אזוי אז מ'קען דארט קיינמאל אנזייען געוואוקסן. ווי די פסוק זאגט אין פרשת נצבים. איידער די איבערקערניש איז סדום געווען פון די פעטסטע און פרוכטבארע פעלדער אין ארץ ישראל. ווי מ'געפינען מיר אז ווען לוט האט זיך אפגעטיילט פון אברם, איז ער געגאנגען דרום-וועגס צו סדום, כדי צו אנפיטערן זיינע רינדער און פי. ווי די פסוק זאגט אין בראשית י"ג.
אויך איז די שטאט פיזיש איבערגעדרייט געווארן, קאפ אראפ פיס ארויף, די אלע פיר שטעט זענען געזעצן אויף איין גרויסע שטיין און גאט האט גענומען די שטיין און עס גענצליך איבערגעדרייט.
לוט'ס ווייב וואס איז אויך געווען א זינדיגער, ווערט טראנספארמירט צו א שטיק זאלץ.
סדום היינט
קליין|150px|[[מאפע פון די געגנט פון ים המלח וואס מען גלויבט איז סדום.]]עס איז נישט קלאר פונקטלעך ווי סדום איז היינט, די אנגענומענע מיינונג אין די וועלט אז עס איז ווי דער ים המלח איז און די אומגעגנט, אין דרום ארץ ישראל. וואס איז היינט אונטער דער הערשאפט פון מדינת ישראל און עס איז א שיינער רעזארט ארט מיט האטעלן און בעדער, ווי מענטשן פארן אהין אויף אוירלויב.
אין דער תורה זעט מען אז עס איז א חלק פון ארץ ישראל ווי דער פסוק זאגט אין פרשת נח און כנען איז ארץ ישראל.
אויך דער רמב"ן אין פרשת נצבים זאגט אז די אורזאך פון די איבערקערניש פון סדום איז נאר ווייל עס איז א חלק פון ארץ ישראל.
קאַטעגאָריע:תורה קאַטעגאָריע:תקופת אברהם אבינו
שטאטן פון די פאראייניגטע שטאטן
די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע זענען צעטיילט אויף 50 שטאַטן וואס יעדער איינער פון זיי האט זיין אייגענע רעגירונג, אחוץ דער פעדעראלער רעגירונג.
lang=yi|center|550px|א מאפע פון די פאראייניקטע שטאַטן פון אמעריקע
Listn vo de Bundesstootn sv:Lista över USA:s delstater och territorier
שווארמא
200px| קליין|שאַוואַרמאַ
שווארמא איז אַזאַ מיטל מזרח מאכל, גערייכערט פלייש.
משה גרינפעלד
ר' משה גרינפעלד איז געווארן רייך פון פאן קארטעס. ער האט געארבעט ביי איינעם גליק אלס פארקויפער ביז ער איז אליין אריין אין ביזנעס. און איז היינט פון די גרעסטע וויליאמסבורג חרדישע מיליאנערן. ער געהער זיך אן צו די זאליס און שטיצט אסאך די לאקאלע חסד (ארגענעזאציע) מיט דער הצלה ארגאניזאציע.
ער איז אן אייניקל פון העלמעצער רב און א זון פון דעם אייגנטימער פון עטרת פובלישונג וואס ער האט אויך ארויפגעארבעט איר דערפאלג אלס פלייסגיער און טיכטיגער ביזנעסמאן.
גרינפעלד, משה
טעאריע פון מעדיצין
מעדיצין איז א זאך וואס איז באקאנט און יעדער האט זיין אייגענע עקספריענס ווען ס'העלפט און וויאזוי אבער רוב ווייסן נישט די פינסטערע אמת אונטער מעדיקעישאן
טעאריע
מעדיצין איז "דראגס" נישט עפעס אנדערש, פונקט ווי דראגס מאכט נאָם א מענטש ער פילט נישט גארנישט - ווי מער אלץ ווייניגער פילט מען - אזוי אויך מעדיקעישאן נישט ס'העלפט נאר אויס געפילען מ'פילט נישט פארשטייט זיך אז ס'העלפט פאר אלע פראבלעמען אהן אויסנאם אויס פראבלעם-מ'איז נאָם א משל ווי פעין רעליף, איז פארוואס נעמט עס עולם גולם און פארוואס לאזט מען עס ווייטער אזוי אהנגיין? די סיבה איז גאנץ פשוט ס'איז א אינדוסטרי וואס גיסט געלט אריין און ארויס
דער אמת
יעדע דאקטער ווערט אויסגעצאהלט זיין וואקציע דורך פייזער אדער עלי לילי און אזוי ווייטער, די דאטאבעיס פון אלע פערסקריפשאנס ווערט געזען יעדען חודש דורך די קאמפאניס און טאמער ס'איז דא צו ווייניג איז די שאלה צום דאקטער היתכן אדרבה פרעגט אייך נאך!
וועבלינקס
מעדיצין קאטעגאריע:פסיכאלאגיע
אנארכיע
אנארכיע איז א מצב אין א געזעלשאפט אן קיין רעגירונג.
קאַטעגאָריע:אנארכיזם
ה' תמוז
די טעג ווען ה' תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
5. tammúz
הסופות בנגב
די מיי געזעצן (אין העברעיש: הסופות בנגב ענגליש: May Laws) באצייכנט די פאגראָמען קעגן די יידן צווישן ט"ז ניסן ה'תרמ"א ביז ניסן ה'תרמ"ב אין דרום-מערב פון דער רוסלענדישער אימפעריע (איבערהויפט אין ווו ס'היינט אוקריינע).
פון וועגן די פאגראמען, האבן פיל יידן עמיגרירט צו די פאראייניגטע שטאטן אויך האט זיך דערפאר אנטוויקלט די ציוניזם.
קאטעגאריע:פאגראמען
הונדערט
fa:۱۰۰ (شماره) 100 (ujednoznacznienie)
רשימה:חסידישע הויפן
פאלגענד איז א ליסטע פון רבישע הויפֿן וואס עקזיסטירן היינט איבער דער וועלט.
זעט אויך
חסידישע הויפן * *
קרית גת
קִריַת גת איז א שטאט אין דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 17,102 דונאם. די שטאט איז געגרינדעט אין 1954, באקומען דעם סטאטוס פון א שטאט אין 1972, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק פאר סעפטעמבער 2013, איז דא אין קרית גת 52,709 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.5 פראצענט. רוב זענען אידן.
דער בירגערמייסטער פון שטאט איז אבירם דהרי.
היסטאריע
די שטאט איז געבויט געווארן אלס אן איבערגאנגס לאגער (מעברה), וואס פון דעם איז שפעטער געווארן די שטאט. דער נאמען נעמט זיך אויפן נאמען פון דער שטאט "גת" פון די פלשתים, וואס ארכעאלאגן טענהן עס איז א טעות.
דער ערשטער רב פון דער שטאט, וואס האט געדינט אסאך יארן, איז געווען הגה"ק רבי שלום דערמער זיע"א, פריער רב פון טירגוי ניאמץ. ער האט לוחם געווין במסירות נפש אויף שמירת שבת.
היינט צו טאגס וואוינען אין קריית גת הונדערטער חרדישע משפחות (הויפטזעכליך חסידישע) בעלזא, גור און נאך. אין קריית גת געפינט זיך אויך די הויפטקווארטיר פונעם קרעטשענעווער-קריית גת הויף, אין הויפט פונעם רבי'ן, רבי ישראל ניסן ראזנבוים וואס האט אויפגעשטעלט דארט א שיינע געמיינדע פון צענדליגע משפחות מיט מוסדות.
טראנספארטאציע
לעבן דער שטאט געפינט זיך שאסיי 40 טעקסט=סימבאל פון שאסיי 40|לא ממוסגר|25x25פיקס, וואס פארט קיין באר שבע, רחובות און צום צענטער. שאסיי 35 קיין אשדוד, אשקלון, בית שמש. אויך כביש שש טעקסט=סימבאל פון שאסיי 40|לא ממוסגר|25x25פיקס, פארט אריבער נעבן שטאט, און האט פארבינדונגס שאסייען מיט קריית גת.
ישראל באנען האט א באן סטאנציע אין שטאט, וואס געפונט זיך אויף דער באר שבע-תל אביב רוטע.
סטיווען הארפער
סטיווען יאזעף הארפער (ענגליש: Stephen Joseph Harper) איז געווען דער 22סטער פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע פון 2006 ביז 2015.
הארפער איז א קאנסערוואטיווער און איז דער גרינדער פון דער נייער קאנסערוואטיווער פארטיי פון קאנאדע וועלכע איז עטליכע יאר פריער פארמירט געווארן פון צוויי אנדערע פארטייען. ער איז א גוטער פריינד פון ישראל.
קאַטעגאָריע:קאנאדער פאליטיקער
פנחס גלויבער
פנחס גלויבער איז א חסידישער יונגערמאן, אויפגעצויגן געווארן אין בארא פארק האט ער תמיד געהאט א נעג צו וויסן און לערנען וויאזוי צו שרייבן און רעדן.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין דער בלאט וואו ער האט געשריבן א סעריע ארטיקלען איבער נפלאות הבורא והבריאה.
דערנאך האט ער געגרינדעט זיין אייגענע וועכנטליכער צייטונג, "דער וואכן זשורנאל". ער איז אונטערגעגאנגען נאך א פאר חדשים.
אויך פלעגט ער רעגלמעסיג שרייבן פאר דער צייטשריפט. היינט איז ער א קאלומניסט פאר מאמענט מאגאזין, דער שטערן און שרייבט אין פילע אנדערע אויסגאבעס.
אויך רעדט ער אפט אויף קול מבשר וואו ער האט פירט אן מיט עטליכע פראגראמען, בעיקר דער פאפולערער "על רגל אחת" פראגראם.
ער וואוינט היינט אין ירושלים.
לינקס
גלויבער קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
רופערט מורדאק
left|thumb|250px|רופערט מורדאק רופערט מורדאק איז א מולטי-ביליאנער וואס איז דער אייגענטומער פון די גרעסטע נייעס אגענטורן.
פון די גרויסע נייעס פירמעס וואס זענען זיינס פאקס ניוס טשאנעל ניו יארק פאסט און פילע נאך.
ער איז א קאנסערוואטיווער, און די אויבנדערמאנטע נייעס אגענטורן זענען טאקע באקאנט אלס מער רעכט געשטימט ווי די אלגעמיינע אמעריקאנער מעדיע.
קאַטעגאָריע:ביליאנערן
יעקב יוסף האלבערשטאם
ביאגראפיע
רבי יעקב יוסף איז א זון פון רבי חיים יהושע האלבערשטאם, א זון פונעם באבאווער רב רבי בן-ציון האלבערשטאם הי"ד., און פון מרת לאה, א טאכטער פון רבי ברוך האלבערשטאם פון קשאנאוו.
ער האט געהייראט מרת שרה א טאכטער פון הרב אהרן טייטלבוים.
ער איז יארן לאנג געווען ראש ישיבה פון דער באבאוו'ער מתיבתא אין בארא פארק, דערנאך איז ער געווארן רב אין דער באבאווער קריה אין בת ים. שפעטער איז ער צוריק געקומען וואוינען אין בארא פארק וואו ער האט געעפנט זיין אייגענעם ביהמ"ד.
זיין ברודער איז רבי ברוך דוד האלבערשטאם, דער סארוואשער רב אין בארא פארק.
זכרון
left
געדענקן און זכרון איז א זאך וואס אן איר קען מען זיך ווען נישט לעבן געהעריג, מען געדענקט וויאזוי צו שפאצירן, טייפן, עסן, מען געדענקט ווער סאיז די ווייב און קינדער. און אזוי ווייטער.
וויפל מען פארגעסט איז דא אומצאליגע געשענישען, קאלירן, סצענעס, פאנימער, קולות, טעמים, טאפערייען, און געפילן, וואס איז אוועקגעלייגט פריש אין דעם געדענקן באזע פון מוח.
עס איז 1) סארטירט, 2) געסטארעזשט און 3) ס'נעמט איר אפיר ביים דערמאנען.
אנדערשט ווי א קאמפיוטער ווערט די מעמארי קיינמאל נישט איבערגעפילט.
קאַטעגאָריע:קערפער
שמואל טייטלבוים
שמואל טייטלבוים איז דער גבאי פון רבי זלמן לייב טייטלבוים, סאטמארער רבי. ער איז באקאנט אלס גרויסער ידען אין חסידות טראץ זיין אינגען עלטער. ער האט איבערגעדריקט דעם ספר ישמח משה אויף א מייסטערהאפטן אופן.
ער ווערט אנגערופן מיטן צונאמען שמואל גבאי. די אהרונים רופן אים שמואל קאמפאט.
ער שטייט צו די רעכטע האנט פון זיין רבי'ן און איז זייער איבערגעגעבן פאר יעדע פראיעקט פון די קהילה.
בפרט שטייט ער צום רבי'נס רעכטע האנט ביי אלע גרויסע אינטערנעמונגען וואס די רבי האט אינטערגענומען אין די לעצטע יארן,
די אויפבוי פון די נייע סאטמארע ישובים קרית יטב לב אין בלומינגבורג און שכונת סאטמאר אין לעיקוואד,
שקל הטהור וואס ער העלפט שטארק צו דעם רבי'ן מיטן שאפן שווערע מיליאנען יערליך,
און יעצט ביי די מאסיווע אויפשאקלונג אין די קהילה און אין די מוסדות אין קרית יואל,
קאַטעגאָריע:גבאים קאַטעגאָריע:זאלוינים
בארטן
מ'ניצט דאס ווארט "בארטן" אויף דעם טייל פון אן אינזל אדער א קאנטינענט לעבן אן אקעאן אדער די זאלצוואסער בייטייכן.
א ברעג ים קען באדייטן יעדע יבשה וואס איז לעבן א וואסער.
כוס של אליהו
כוס של אליהו איז א ספעציעלע בעכער וואס מ'ניצט ביים פסח סדר פאר דער טראדיציע צו אנגיסן וויין פאר אליהו הנביא, דער בעכער איז געוויינלעך א גאר גרויסע בעכער.
קרית מלאכי
קריַת מלאכי איז א שטאט אין דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 5,000 דונאם. געגרינדעט אין 1950, באקומען דעם סטאטוס שטאט אין 1998, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק (הלשכה המרכזית לסטטיסטיקה) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין קריית מלאכי 19,400 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.1 פראצענט. רוב זענען אידן.
כוס של אליהו
ֿ קאטעגאריע:ליל הסדר
קרית מלאכי
דער פרעזידענט פון מדינת ישראל משה קצב איז געווען דער 3טער בירגערמייסטער.
אלעזר הורוויץ
רבי אלעזר הורוויץ איז דער רב פון ביהמ"ד ויואל משה ד'סאטמאר אויף דער 49סטער גאס אין בארא פארק (אמאל באלקאני). דאס איז א אומאפהענגיגער ביהמ"ד וואס באלאנגט נישט צו קיינע פון די סאטמארער רבי'ס, עס דאווענען דארט אידן וואס זוכן צו דאווענען מיט א לעבעדיגקייט, און אן קיין שמועסערייען. קליין|ביים שעפן מים שלנו די תורות זיינע, ווערן געזאגט געבויעט אויף די תורות פון רבי יואל טייטלבוים, סאטמער רבי'ן. ער האלט אז ווייניג פארשטייען היינט דעם סאטמער רבי'נס שיטה אזוי ווי ער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:סאטמאר קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:רבני בארא פארק
טשאלנט
טשאָלנט (שאלעט אויף יידיש דויטש,) איז אן עסנווארג-געמיש פון פארשידענע באנדלעך, קארטאפל גערשטן און פלייש.
אזוי ווי ס'שטייט אין די תורה אז מ'טאר נישט קאכן שבת, ווייל דאס איז א מלאכה פון בישול, איז די איינציגע מעגליכקייט פון עסן ווארעמס שבת בייטאג צו האלטן ווארעם א מאכל. טשאָלנט איז אזא מין מאכל וואס מ'קען האלטן ווארעם פאר א לענגערע צייט. דער מנהג פון עסן טשאָלנט שבת איז פארשפרייט אין אלע אשכנזישע לענדער.
דער מנהג פון עסן ווארעמס איז דירעקט געווארן איינגעפירט להוציא מלבן פון די קראים וואס האלטן אז מע טאר בכלל נישט עסן קיין ווארעמס שבת.
אין רוסלאנד איז עס באשטאנען פון קאשע און אין די אראבישע לענדער איז עס אויך אנדערש.
ס'דא וואס לייגן אויך אריין די אייער פאר די אייער-צוויבל אין דעם טשאלנט.
דער מנהג אין די אמאליגע שטעטלעך אין ארייראפע פלעגט זיין אז יעדער פלעגט טראגן ערב שבת דעם טאפ טשאלנט צום בעקער, וועלכער האט געהאט א גרויסן אויוון, וואו עס האט זיך געהאלטן ווארעם ביז שבת אינדערפריה אינמיטן די סעודה ווען מען האט עס אָפּגענומען.
דער הויך פונקט פון אלע שבתדיגע געשמאקע עסן איז דער טשאָלנט, ביי אסאך קען שוין קוים אויסווארטן ביז שבת צופרי צו טועם זיין דעם טשאָלנט, און מען איז טועם פרייטאג אויך.
איינע פון די נאכווייען פון דעם געשמאקן שבת מאכל איז אז עס איז גורם צו אסאך גאז. דאס געשעהט צוליב דעם וואס די פייבער פון די באנדלעך זענען שווער צו פארדייען און עס לאזט בלעזלעך, אויף דעם איז דא אן עצה אז מ'לאזט די באנדלעך ווייקן דאנערשטאג א גאנצען נאכט פאר מ'קאכט דאס אפ. אזוי ארום נעמט דאס אוועק אביסל פון די הארטנעקיגער שטארקע פייבער און די ארבעט פון די געדערעם איז גרינגער צו לאזן ווייניגער באבעלס.
טשאלנט קוגל
אויך איז פארהאן א מנהג אריינצולייגן קישקע (ווערט אויך גערופן מעל קוגל) אין דעם טשאלנט.
עטימאלאגיע
טייל מענטשן מיינען אז דאס ווארט „טשאָלנט" שטאמט פון אַלט פראַנצויזיש chaud-lent וואס מיינט עס ווארעמט זיך פאמעלאך, אבער די מבינים האלטן אז דאס איז א טעות, און דאס ווארט שטאמט פון ד.ה. וואס ווערט געקאכט.
קאַטעגאָריע:יידישע קיך קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאַטעגאָריע:שבת
ג' תמוז
די טעג ווען ג' תמוז קען געפאלן:
טראגעדיע
טראַגעדיע (פון אוראלט גריכיש: Τραγωδία) איז א פארעם פון דראמע וועגן מענטשלעכער לייד.
קאַטעגאָריע:דראמא קאַטעגאָריע:זשאנערס
פלאשינג, ניו יארק
Contea di Queens (New York) Queens County (New York)
ד' תמוז
די טעג ווען ד' תמוז קען געפאלן:
שארף
פעפער זאלץ און סתם א שפיזיגער שטעך ציפט אבער ס'מאכט ב'טעמט דאס לעבן.
קאטעגאריע:געפילן קאטעגאריע:טעם קאטעגאריע:קערפער
גראב
left|300px גראבע מענטשן זענען אנגעפאקט מיט פעט וואס איז אוועקגלייגט אין סטארעזש, ביי מענער אין בויך און ביי פרויען אין די אויבערשטע חלק פון פוס. ביי בעלי חיים מאכט זיך דאס ווייניגער ווי ביי מענטשן.
היינט צוטאגס האבן די מענטשן אפגעמאכט אז דאס איז נישט שיין, אמאל איז דאס אבער געווען א שיינקייט. דאקטוירים ווארענן אז דאס איז נישט געזונט.
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:געזונט
אברהם אבינו
קליין| אברהם אבינו (געמעל) אברהם אבינו איז דער פאטער פון דעם אידישן פאלק.
עס איז א מחלוקה וואו אברהם איז געבוירן. אין געוויסע מדרשים איז פאראן אז ער איז געבוירן אין כותא. אנדערע זאגן אז ער איז געבוירן אין אור-כשדים. דער רמב"ן שרייבט אז ער איז געבוירן נישט אין אור כשדים, נאר אין עבר הנהר.
הקב"ה האט אויסדערוועלט זיינע קינדער צוליב דעם וואס זיין ספערמע איז גענעטיש שטארק נאמנות אז זיי וועלן זיך האלטן שטענדיג צו די אמונה און בטחון.
ער האט שוין ביי די 3 יאר פון זיך אליינס אויסגעטראפן אז די וועלט און אירע באשעפענישן און נאטור מוז זיין פון א פלאנירער און גאר א קלוגער וויסענשאפטליכער אלץ-ווייסער. דורך א מעשה וואס ער האט מיטגעלעבט און ווערט פארציילט אין מדרש אז ער האט שפאצירט אויף דעם וועג און די זון האט געבאקן מיט א מורא'דיגע שטארקייט אים צו מאכן הייס האט ער זיך אראפגעזעצט אונטער א בוים וואס האט אים געגעבן שוץ און אפגעקילט, אזוי ארום האט אים באטראפן די גילוי השכינה זעהנדיג זיין חסד און קלוגער אויספארמונג פון בוים אים צו דינען. האט ער זיך זינט דעמאלטס באהאפטן צום בורא כל עולמים און הקבה האט געשלאסן מיט אים א בונט צו פארמערן זיינע קינדער ווי די שטערן פון הימל און זאמד פון בארטן.
אברהם אבינו גבוירן א' טבת א'תתקמ"ח. אברהם אבינו איז נפטר געווארן א' טבת ב'קכ"ג.
* קאַטעגאָריע:אבות און אמהות קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
שדרות
שדרות איז א שטאט אין די דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 5,000 דונאם. געגרינדעט אין 1953, באקומען דעם נאמען שטאט אין 1996, לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק, פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין שדרות 20,000 איינוואוינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.2 פראצענט. רוב זענען אידן. די שטאט האט אריינגענימען במשך די יארן אסאך אימיגראנטען, איינע פון די באקאנטע איז עמיר פרץ די היינטיגע דעפענ'ס מיניסטער - שר בטחון.
די שטאט איז א קילאמעטער ווייט פון עזה, און אין די אינטיפאדא איז דאס געווען א ציהל פאר אסאך קסאמים רעקעטען, און אפילו היינט (2007) איז די שטאט אין א רויטע אלערט (צבע אדום) וואס 20 סעקונדען פאר א ראקעט הערט מען פייפען, עמיר פרץ וואס וואינט דארט האט עס שוין אויך מיטגעהאלטען אסאך מאָל. ער איז אויך געווען די מעיאר פון שטאט.
נשמת חיים
קליין|250px|מנשה בן ישראל דער ספר נשמת חיים האט מחבר געווען ר' מנשה בן ישראל. דאס איז א שטארק מוסר-ספר. עס צייגט אויף זייער א סך די אמונה אין השארת הנפש, תחיית המתים און אז עס איז בלויז דא איין באשעפער וואס זעט און ווייסט אלעס. ער צייגט עס אויף מיט ראיות פון די תורה פון די חז"ל, פון די טבע, און פון די חכמי הגוים.
קאטעגאריע:ספרי קודש קאַטעגאָריע:מחשבה ספרים
ארמעניע
אַרמעניע איז אַ לאַנד אין דעם קאווקאז ראיאן פון מערבֿ־אַזיע און אייראפע. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט איז יערעוואן. 3.2 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין אַרמעניע. איר פרעזידענט איז ראָבערט קאָטשאַריאַן. אַרמעניע איז אַ רעפּובליק. 750 יידן ווױנען אין אַרמעניע. די גרעסטע פאליטישע פארטיי איז די רעפובליקאנער פארטיי פון ארמעניע.
98% פון די איינוואוינער אין ארמעניע זענען עטנישע ארמענישע. .
געאגראפיע
רעכטס|250px|מאפע פון ארמעניע ארמעניע איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין דעם דרום קאווקאז, אין דער ראיאן צווישן די שווארצע און קאספישע ימען. צו צפון און מזרח זענען גרוזיע און אזערביידזשאן, צו דרום און מערב זענען איראן און טערקיי.
די רעפובליק פון ארמעניע באדעקט א שטח פון 30,000 קוואדראט ק"מ. דער באדן איז בערגיק, מיט גיך פליסנדיקע טייכן און ווייניג וועלדער. די קלימאט איז הייס און זומער (פון 22 °C ביז 36 °C) און קאלט אין ווינטער (צווישן ‎-5 °C און 10 °C).
דער העכסטער פונקט איז בארג אַראַגאַץ, 4090 מעטער איבערן ים-שפיגל; דער נידעריגסטער פונקט איז 390 מעטער איבערן ים-שפיגל.
קאַטעגאָריע:קאווקאז
שווארץ
שוואַרץ איז א קאָליר פון טונקל.
פיזיק
אין פיזיק איז דאס נישט קיין קאָליר, ד.ה. שוואַרץ שפיגלט נישט אפ קיין שום קאָליר.
אויך איז דאס דער אפטייטש פון א שאטן וואס האט נישט ליכטיגקייט.
א מאטעריע זעט אויס שווארץ ווען כמעט דאס גאנצע ליכט וואס קומט אריין ווערט איינגעזאפט אין דער מאטעריע. ליכט (זעבארע עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג) רעאגירט מיט די אטאמען און מאלעקולן, וואס איז גורם אז די ענערגיע פונעם ליכט ווערט פארוואנדלט אין היץ און אנדערע פארעמען פון ענערגיע.
פסיכאלאגיע
אין פסיכאלאגיע נוצט מען דעם טיטל "שוואַרץ" אראפצומאלן נעגאטיווקייטן.
לויט טייל מאכט דאס שיין מענטשן, ווייל די טונקלקייט גיט צו די מיסטעריע.
קונסט
טייל קינסטלער האבן גענוצוט די קאליר שווארץ אסאך. אין 1945 האט דער קינסטלער אנרי מאטיס געזאגט, "ווען איך ווייס נישט וועלכע קאליר צו ניצן, ניץ איך שווארץ".
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:קאלירן
קוגל
קליין|לאקשן קוגל קוגל אן עסנווארג, די אלגעמיינע קוגל איז דער "קארטאפל קוגל" און דער "לאָקשן קוגל".
מענטשן מיינען אז דאס ווארט "קוגל" שטאמט פון לשון קודש ווארט "כעיגול", וואס מיינט "אזוי ווי א רינג", וויבאלד די ארגינעלע קיגלעך זענען געפורעמט קיילעכדיג. אבער אין אמת'ן דאס איז אן אריגינאל יידיש ווארט וואס באדייט א זאך מיט דער צורה פון א באל, גלייך ווי.
פאראן צענדליקער אויב נישט הונדערטער סארטן קוגלען. קוגלען קענען זיין זיס, זאלציק, פארברענט, נאס, טרוקן, הויך, פלאטשיג, אדער סיי וועלעכע אנדערע פארעם. קוגלעך ווערן געמאכט פון פארשיידענע סארטן עסנווארג.
קוגלעך קענען צוטיילט ווערן אין עטליכע משפחות.
לאקשן קוגל
לאקשן קוגל איז געמאכט פון געקאכטע לאקשן מיט פארברענטע צוקער. די פוילישע מאכן דאס זיס און די ירושאלמער מאכן דאס שארף.
אווערנייט קוגעל
אין די לעצטע צען יאר איז אין חרדישע ערטער צושפרייט געווארן דער געדאנק פון אווערנייט קוגל, וואס מיינט אז מען לאזט דעם קוגעל זיך באקן פאר סאך א לענגערע צייט ווי עס נעמט דאס עצם קאכן, צומאל פיר און צוואנציג שעה אבער אויף אן אופן אז עס זאל זיך נישט ממש פארברענען, דער רעזולטאט איז א קוגל וואס איז שטארק דורכגעבאקן מיט א מער טונקעלן קאליר.
ציבעלע קוגל
ציבעלע קוגל איז א מאכל וואס מען עסט אין סקווערער חסידות, אום פרייטיג צונאכטס סעודה; עס איז ציבעלע ארומגענומען מיט טייג - ווי א גרויסע קרעפל. דאס איז אלץ די ענין פון 'פשטידה' וואס איז דערמאנט אין שו"ע, אלץ זכר צו די מן וואס איז אזוי געווען.
אין מקור - אינדערהיים אין אוקריינא, פלעגט דאס זיין א בהמה לעבער קוגל; און נאכן קריג, ווען דער סקווערער רבי - ר' יעקב יוסף טווערסקי זצוק"ל האט נישט געהאט קיין בהמה לעבער, ווייל ער האט נאר געגעסן בהמה פלייש וואס איז געשאכטן מיטן חומרה - אכטונג צו געבן אויף די 18 סימני טריפות, דערפאר איז די קוגל געבליבן מיט ציבעלע אן די לעבער. זינט דאן איז דאס א ציבעלע קוגל.
אין טאהש איז נאך היינט דא די מנהג, צו עסן א לעבער קוגל.
ווען עסט מען קוגל
קאַטעגאָריע:יידישע קיך קאַטעגאָריע:מנהגים קאַטעגאָריע:שבת
HTML
HTML איז דער ראשי תיבות פון HyperText Markup Language (טייטש: היפּער־טעקסט באצײכענען שפּראַך) דאס איז א שפראך וואס ווערט ברייט באניצט אויפן אינטערנעץ צו זאגן פאר קאמפיוטערס ווי אויסצולייגען וועב זייטלעך. די געזעצן פון HTML ווערן אנגעפירט דורך די W3C. די היינטיגע ווערסיע איז HTML 4.01.
מען שרייבט דעם HTML קאד אין א טעקסט טעקע. מען שרייבט HTML מיט סימבאלן וואס הייסן טאַגן; זיי זענען צוטיילט אויף פיר קלאסן:
די פירמעס וואס האבן ארויסגעלאזט די ערשטע בלעטערערס האבן געזען א נויט צו פארבעסערן HTML און יעדע איינע האט געטון לויט ווי זי האט פארשטאנען. במשך הזמן האט W3C ארויסגעגעבן נייע ווערסיעס פון HTML וואס האבן אדער אריינגעלייגט די הצעות פון די פירמעס אפיציעל אדער מחדש געווען א נייעם וועג אדורכצופירן די נייע פונקציעס. וועגן דעם איז מעגלעך צו טרעפן וועב-ערטער וואו די בלעטער זענען נישט געשריבן לויט די אפיציעלע געזעצן פון HTML.
אויפבויען א HTML דאקומענט
אין אנהייב פונעם דאקומענט, פאר'ן טאג, דארף פארקומען א מעלדונג וועגן דער ווערסיע פון HTML וואס דער דאקומענט באניצט, און וואו מען טרעפט דעם DTD וואס דעפינירט זי. למשל, פאר ווערסיע 4.01 שטרענג, קומט פאר די מעלדונג:
זעט אויך
קאַטעגאָריע:אינטערנעט
ווענעציע
ווענעדיג איז באקאנט ווי אן אינטערעסאנטע אטראקציע צוליב די קאנאלן און די אלטע געבוי, און פיל טוריסטן קומען אהין באזוכן.
די שטאט איז געבויט אויף בלאטע, און דערפאר טוט זיך די שטאט איינזינקען יעדע יאר עטלעכע סענטימעטער. אין יארן ארום וועט די שטאט זיין אינגאנצן פארדעקט אונטער דעם וואסער.
ענדגילטיקע לייזונג
ענדגילטיקע לײזונג (דייטש: Endlösung der Judenfrage) - דאס איז דער נאמען וואס די נאציס האבן געגעבן אויף זייער באשלוס צו פארניכטן די יידן פון אייראפע בעתן חורבן.
וואנזע קאנפערענץ
דער באשלוס איז באשטימט געווארן ביי דער וואנזע קאנפערענץ ב' שבט ה'תש"ב (דעם 20טן יאנואר 1942) דורך ריינהארד היידריך וואס איז געווען דער קאמאנדאנט פון די געשטאפא.
פארניכטונג לאגערן
חודש סיון תש"ב זיינען קרוב צו 5,000 יידן, פארשיקט געוואָרן קיין אוישוויץ.
קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
1963
געבוירן
קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
ב' תמוז
די טעג ווען ב' תמוז קען געפאלן:
רהט
רהט איז א שטאט אין די דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, די באָדן איז גרויס 8,560 דונאם. געגרינדעט אין 1972, באקומען די נאמען שטאט אין 1994, לויט דעם צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין רהט 38,900 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי פיר פראצענט. רוב זענען מוסולמענער.
וואלפיש
קליין|250px|א וואלפיש
רהט
רהט איז די ערשטע שטאט פון בעדואינער, וואס מ'האט זיי ספעציעל געבויט. די שטאט איז 12 קילאמעטער צפון-זייט פון באר שבע, נאנט צו קיבוץ משמר הנגב.
וואלפיש
די וואלפישן (Cetacea) זענען א טאלק פון זויגערס מיט אומגעפער 80 זגאלן, וואס לעבן אין וואסער. ס'איז פאראן צוויי אונטערזגאלן, די פישביין וואלפישן (Mysticeti), וואס דערנערן זיך דורך פילטרירן פלאנקטאן און זענען די גרעסטע בעלי חיים אויף דער ערד, און די רויבערישע ציינוואלפישן (Odontoceti). דער וואלפיש איז, טראץ זיין נאמען, נישט קיין פיש נאר א "פירפיסיקער" בעל חי וואס וואוינט אין וואסער.
דער וואלפיש איז דאס גרעסטע באשעפעניש אין וואסער און אויך אויף דער יבשה.
געבוי און אטעם-סיסטעם
וואלפישן דארפן האבן לופט צו אטעמען און זיי פארמאגן ווארעם בלוט, א זאך וואס קיין פיש אין ים האט נישט. וויסנשאפטלער פארשטייען נאך היינט נישט וואספארא סארט באשעפעניש דאס איז און טייל ווילן זאגן אז דאס איז אמאל געווען א באשעפעניש וואס האט געלעבט אויף דער יבשה און במשך די יארן האט דאס אנגעהויבן גיין אין וואסער און זינט די ניי-געבוירענע זענען געבוירן אין וואסער איז דאס עווענטועל געווארן א ים-באשעפעניש. וויאזוי אימער, איז דאס א וואונדערליכע באשעפעניש וועלכע קען לעבן אויף דער יבשה און אין וואסער.
אבער וואו אימער דער וואלפיש וועט זיך געפינען וועט ער האבן פראבלעמען. אין וואסער קען ער גוט שווימען און האט אסאך עסן אבער ער דארף ארויפקומען יעדע שטיק צייט צו אטעמען לופט גענוי ווי א מענטש וואס שווימט אין וואסער.
אויב געפינט ער זיך אויף די יבשה קען ער זיך שווער רירן צוליב זיין וואג און דארט האט ער נישט וואס צו עסן.
דער וואלפיש אטעמט און פארשטייט זיך אז ער קען נישט אטעמען אונטערן וואסער און ער וועט דארפן ארויפקומען אויפ'ן אויבערפלאך שעפן אביסל פרישע לופט. צו דעם פארמאגט ער א נאז וועלכע ווערט גערופן דאס בלאזלעכל וועלכע ליגט אויף דער אויבערשטער טייל פון זיין קאפ כדי ער זאל נישט דארפן אינגאנצן ארויסקומען פון וואסער יעדעס מאל ער וויל אטעמען.
יעדעס מאל ער וויל אטעמען (ער אטעמט נישט די גאנצע צייט ווי מענטשן און חיות ווי מיר וועלן באלד זען) שווימט ער ארויף צום אויבערפלאך און שטעקט ארויס נאר די אויבערשטע טייל פון זיין קערפער און דאן ציט ער איין א ספעציעלע מוסקל וועלכע האלט פארמאכט זיין בלאזלעכל און אין דער מאמענט בלאזט ער ארויס אלע גענוצטע לופט און אטעמט אריין פרישע לופט. ווען ער איז פארטיג לאזט ער נאך זיין מוסקל און דאס לעכל פארמאכט זיך און ער שווימט צוריק אראפ אין ים.
זינט זיין לעבן איז אין וואסער קען ער נישט קומען אטעמען יעדע צוויי מינוט און ער איז באשאפן געווארן מיט א ספעציעלע לונגען סיסטעם וועלכע נעמט אריין א געוואלד אקסיגן וועלכע איז גענוג פאר א לאנגע צייט. א מענטש'נס לונגען האלט נאר 15 פראצענט פון די אקסיגן וואס ער אטעמט אריין אבער א וואל פיש האלט 90 פראצענט דערפון און דאס לאזט אים זיך דרייען אין וואסער.
די צייט וואס דער וואלפיש קען זיך דרייען אין וואסער ביז ער דארף נאכאמאל קומען פאר פרישע לופט איז געוואנדן לויט זייערע סארטן. עס הייבט זיך אן פון 30 מינוט און גייט ביז צוויי שטונדן וועלכע איז דער ביעקט וואלפיש. דאס איז א באזונדערע וואונדער וועלכע סייענטיסטן קענען נישט פארשטיין ווייל לויט ווי גרויס און שווער דער וואלפיש איז וואלט זיין לופט נישט געווען גענוג פאר זיין בלוט פלוס. דער וואלפיש דארף מאכן א דייוו אריין אין וואסער יעדעס מאל נאכ'ן אויפנעמען פרישע לופט און ער זיצט נישט אין וואסער אבער האט דאך גענוג לופט.
דער וואל פיש האט ווארימע בלוט און דארף בלייבן ווארים גענוי ווי מענטשן אין בהמות. אבער אין ים איז זייער קאלט ווייל די זון שיינט נישט אריין דארט און דער וואל פיש וואלט געפרוירן צום טויט, ספעציעל אין דער ווינטער. צו דעם פארמאגט ער א דיקע שיכט פון פעטנס ארום זיין קערפער וועלכע באשיצט אים פון קעלט. נישט שטענדיג איז פאראן גענוג עסן אין ים און דערפאר וועט דער וואלפיש זיך שטענדיג אוועקלייגן עקסטערע פעטנס ער זאל האבן גענוג ווען עס וועט אויספעלן.
שלאפן איז זיין צווייטע גרעסטע פראבלעם וואס נאר ער פארמאגט. מענטשן, חיות, און בהמות דארפן נישט זיין וואך צו אטעמען און עס אטעמט זיך פון זיך אליינס אפילו אינמיטן שלאף. פיש וואס שלאפן האבן אויך נישט דעם פראבלעם ווייל זיי אטעמען וואסער. אבער דער וואל פיש קען נישט שלאפן רואיג ווייל ער מוז זיין וואך צו געדענקן אז ער דארף גיין אטעמען. אויב שלאפט ער וועט ער מעגליך פארגעסן צו גיין אטעמען און ווען ער וועט זיך דערוועקן וועט שוין זיין צו שפעט.
למעשה שלאפט ער יא און דאך וועקט ער זיך אויף אין צייט צו גיין נעמען דעם אטעם. פארשער זאגן אז שטענדיג שלאפט נאר איין האלב פון זיין מוח און די אנדערע האלב מאכט זיכער צו באקומען לופט און שפעטער טוישט זיך עס און די אנדערע האלב מוח באקומט שלאף.
א דריטע פראבלעם וואס דער וואל פיש האט איז וואסער דרוק. א מענטש און א בהמה קענען נישט גיין צו טיף אונטערן וואסער ווייל ווי טיפער אלץ שווערער ווערט דאס וואסער העכער זיי און ביי א געוויסע פונקט וועט די דרוק פון אינדרויסן ווערן שטערקער ווי דער קערפערליכער אינערליכער דרוק וועלכע איז די לופט אין די לונגען. אין אזא פאל וועט דער גאנצער ברוסט קאסטן זיך איינברעכן און מען וועט שטארבן. פיש האבן נישט דעם פראבלעם ווייל זיי האבן נישט קיין ברוסט קאסטן און נישט קיין לונגען. אבער דער וואלפיש האט יא לונגען און ער האט דעם פראבלעם פון וואסער דרוק.
דער געביין פון דעם וואלפיש איז דערפאר א ווייכע און לאזט זיך צונויף לייגן ווען ער גייט אראפ טיף אין ים און די לופט אין די לונגען ווערט צונויפגעדרוקט און האלט א באלאנס צווישן די אינערליכע און אויסערליכע דרוק וואס לאזט אים איבערלעבן. נישט יעדע סארט וואלפיש גייט אראפ זייער טיף אבער טייל פון זיי גייען אזוי טיף ווי 7,000 פיס וואו זיי יעגן אנדערע פיש וועלכע שווימען אזוי טיף.
גרויס
דער גרעסטער וואלפיש איז דער בלויער וואלפיש וועלכער קען וואקסן ביז 100 פיס לאנג, וועגט 150 טאן (פונט 300,000). דאס איז א מאנסטער באשעפעניש גרויס ווי א 10 שטאקיגע געביידע מיט א הארץ אזוי גרויס ווי א דורכשניטליכער אויטא און א צינג גענוג גרויס צו קענען ארויפנעמען 50 מענטשן. אויב דער פיש זאל עפענען זיין מויל וואלט מען געקענט אריינשפאצירן שטייענדיג.
אבער נישט אלע וואל פישן זענען אזוי גרויס. די קליינע פון זיי וועלכע מיר זעען אין חיות גארטן זענען נישט מער ווי 30 פיס לאנג און וועגן 6 טאן. אויך נישט קליין! עס איז די לענג פון די הייך פון 5 מענטשן און וועגט וואס 58 מענטשן וועגן אינאיינעם.
פאנגען און עסן
עס זענען פאראן א סך הכל פון 75 ערליי וואלפישן פון וועלכע טייל האבן ציינער און טייל נישט. די וואס האבן ציינער נוצן זייערע ציינער צו דערשטעכן זייערע קרבנות בעפאר זיי הייבן אן די סעודה גענוי ווי שארק פישן. די וואס האבן נישט קיין ציינער קענען נאר פאנגן גרינגע קרבנות דורך עפענען זייערע גרויסע מיילער און איינשלינגן הונדערטער קליינע פיש וועלכע שווימען אין גרופעס. וואל-פישן עסן אלע סארט פיש און ים חיות און אויך אנדערע וואלפישן און אויב זיי וועלן נישט קענען אליינס בייקומען איינע פון זיי וועלן זיי ארבעטן עטליכע אינאיינעם און ארומרינגלן זייער קרבן און צוזאמען אטאקירן.