cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ענגליש
ווערטער־אוצר
איינע פון די אורזאכן פארן גרויסן ווערטער־אוצר וואס ענגליש פארמאגט איז וואס גאר א סך באגריפן האבן מער ווי איין ווארט אויף ענגליש: א ווארט וואס שטאמט פון דייטש און א ווארט וואס שטאמט פון פראנצויזיש, לאטייניש אדער אלט-גריכיש. געוויינלעך ווערט דאס ווארט מיט א דייטשן אפשטאם געניצט אין דער טאג־טעגלעכער שפראך, מיט א ברייטער באדייטונג, און דאס ווארט וואס שטאמט פון פראנצויזיש אדער לאטייניש, וואס קען זיין א לענגער ווארט, באדייט א מער ספעציפישן באגריף. פאלגנד זענען עטלעכע ביישפילן:
שריפט סיסטעם
זייט דעם 9טן יארהונדערט שרייבט מען ענגליש אין א לאטיינישן אלפאבעט (אויך גערופן רוימישער אלפאבעט). דער מאדערנער ענגלישער אלפאבעט האט 26 בוכשטאבן פון דער לאטיינישער שריפט: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z (וואס האבן אויך די גרויסהאנטיקע פארעמען: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z).
די בוכשטאבן b, d, f, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v, w, y, z רעפרעזענטירן די פאנעמעס, /b, d, f, h, dʒ, k, l, m, n, p, r, s, t, v, w, j, z/. די אותיות c און g נארמאל רעפרעזענטירן /k/ און /ɡ/, אבער ס׳איז אויך פֿאראן א ווייכער c אויסגערעדט /s/, און א ווייכער g אויסגערעדט /dʒ/. די דיפערענצן אין די צוויי אויסרעדן פון די אותיות c און g קען מען אפטמאל דערקענען פון די פאלגנדע אותיות אין דעם סטאנדארטן אויסלייג פון ענגליש. געוויסע פֿאנעמעס שרייבט מען מיט דיגראַפֿן (צוויי בוכשטאבן), למשל ch פאר /tʃ/, sh פאר /ʃ/, th פאר /θ/ אדער /ð/, ng פאר /ŋ/, qu פאר /kw/, און ph פאר /f/ אין ווערטער גענומען פון גריכיש. דער בוכשטאב x ווערט אויסגערעדט אין אלגעמיין ווי /z/ אין אנהייב פון א ווארט און ווי /ks/ אינמיטן א ווארט. די אלע כללים האבן אויסנאמען, אפטמאל צוליב בארגן א ווארט פון אן אנדער שפראך וואס מען לייגט אויס לויט די פרינציפן פון יענער שפראך.
גראמאטיק
מאדערנער ענגליש גראמאטיק האט זיך אנטוויקלט פון א כסדריקער ענדערונג פון דער שטארקער בייגונג פון אינדא-אייראפעאיש צו אן אנאליטישער סיסטעם וואס פארלאזט זיך אויפן ווארט-סדר אין א זאץ מיט ווייניג אינפלעקציע. עטלעכע אייגנשאפטן פון די גערמאנישע שפראכן קען מען דערקענען נאך אין ענגליש, למשל די אונטערשייד צווישן שטארקע שטאמען, וואס בייגן זיך דורך ענדערן דעם שטאם וואקאל (ווי אין די פארן speak/spoke און foot/feet), און די שוואכע שטאמען, וואס בייגן זיך דורך צולייגן (ווי love/loved און hand/hands). אין ענגליש קען מען דערקענען זיבן הויפט קלאסן פון ווערטער: ווערבן, סובסטאנטיוון, אדיעקטיוון, אדווערבן, באשטימערס (ד״ה ארטיקלען: a, the), פרעפאזיציעס און בינדווערטער.
סובסטאנטיוון און סובסטאנטיוו־פֿראזעס
אויף ענגליש בייגט מען סובסטאנטיוון נאר פאר צאל און פארן פאסעסיוון פאל.
ווערבן
אזוי ווי אויף יידיש איז דער ווערב to be (זיין) אנדערש פון רוב ווערבן:
רעפערענצן
* קאַטעגאָריע:פאראייניקטע קעניגרייך קאַטעגאָריע:אירלאנד קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן קאַטעגאָריע:קאנאדע קאַטעגאָריע:אויסטראליע קאַטעגאָריע:אינדיע קאַטעגאָריע:ניו זילאנד
חיים יהושע האלבערשטאם
הרב חיים יהושע האלבערשטאם איז דער סאטמארער רב פון מאנסי.
ביאגראפיע
ער איז געווארן אויפגענומען אלס רב אין מאנסי חשון תשנ"ו און ער האט דעמאלטס איבערגענומען א שוואכע קהילה אבער אין די לעצטע צען יאר האט ער באוויזן דאס אויפצוארבעטן מיט א שיינער גרויסער קהילה פון אריבער 650 משפחות און א ישיבה פון אריבער 150 בחורים, און אויפגעבויט א שיינעם גרויסן ביהמ"ד אינמיטן דער שטאט מאנסי וואו עס איז דער לייכט־טורעם אין דער גאנצער שטאט. ווי אויך א נעץ פון גרויסע בנינים פאר די מוסדות ת"ת מיט א הערליכער חתונה זאל (עטרת חי' שרה) און איבערגעבויעט דעם אלטן בית המדרש פאר א ישיבה פעסטונג און נאך בנינים וואס בויעט זיך לאור דעם גרויסן פארלאנג וואס וואקסט יעדעס יאר.
נאך דער פטירה פון זיין שווער דער ברך משה כ"ו ניסן תשס"ו איז ער געווארן אויפגענומען כאילו דער אדמו"ר פון דער סאטמארער קהילה אין מאנסי, וואו ער פירט טיש און נעמט קוויטלעך, ווייל זיין שווער דער ברך משה האט אים געזאגט אז ער גיט אים מאנסי אלס אויסשליסלעכער בעה"ב. ער נעמט נישט קיין שטעלונג אין דער סאטמאר'ער מחלוקה, נישט זיין אונטערווארפנדיג אפיציעל צו קיין איינעם פון די צוויי סאטמארער רבי׳ס די טייטלבוים ברידער, אבער ער איז מער גענויטיגט צו אדמו"ר מהרי"י שליט"א.
ער האט חסידים פון ביידע קהלות סיי פון קרית יואל אין סיי פון וויליאמסבורג זיינע חסידים זענען גאר שטארקע אנהענגערס אין אים. ער האלט יעדן טאג אין דער ישיבה גדולה "מתיבתא ויואל משה סאטמאר מאנסי תחת נשיאתו דעם באוואוסטן שיעור אין ספר חובת הלבבות וואס ווי באקאנט איז ער שטארק דבוק אין דעם ספר; עס איז שוין ארויס געקומען חובת הלבבות ח"א מיטן פירוש נפש חיה צוזאמגעקליבן זיינע שיעורים, אזוי אויך איז שוין ארויס געקומען א ספר אויף מועדים ח"א אין אויף יו"ט שבועות, חנוכה, ועוד.
ער איז פון די חשוב'סטע רבנים אין שטאט מאנסי און מען רעכענט זיך מיט זיינס א מיינונג. אזוי אויך איז ער באוויסט אלץ גיוואלדיגער פה מפיק מרגליות, און מען רופט אים איבעראל פאר דרשות
אנדערע סאטמארער קהילות אין מאנסי
די ארונים, האבן זיך געעפנט אן אייגענע קהילה אין מאנסי, אונטער דער פירערשאפט פון רבי אברהם הערש וואזנער. זיי רופן זייער קהילה "ייטב לב" ווייל די אפיציעלע קהילה אין מאנסי הייסט ויואל משה.
די זאליס האבן א אייגענע בית המדרש וואס איז אונטער די בעלות פון קהל ווי הרב ישעי' טירנויער איז דער דיין ורב אבער מיט די פילע הסכמה סיי פון דער רבי ר' זלמן לייב און דער רב ר' חיים יהושע שליט"א ס'זייער שיין צו זען ווי די צוויי שוואגער פארטראגן זיך מיט קעגינזייטיגע הערצה ואהבה,
משפחה
רבי חיים יושע האט צוויי טעכטער.
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:מאנסי קאַטעגאָריע:סאטמאר קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי
מוסקאט
.
פאלקסבינע
די פֿאָלקסבינע איז אַ אידישער טעאטער אין ניו יארק. זי איז אײַנגעשטעלט אינם יאר 1915. זי איז די אײנציקע יידישער טעאַטער אין אַמעריקע. זי געפֿינט זיך אינם ייִדישער קאָמונאַלער צענטער פֿון מאַנהאַטאַן. עס זוכט איצט פֿאַר אַ הײם אַלײן.
דערויסענדע לינקס
קאטעגאריע:יידישיסטישע ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:טעאטער
13 (נומער)
דרײַצן איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 12 און פאר 14.
איז גימטריא יג
יעקב קאפל חסיד
אפשטאם
רבי קאָפל איז געבוירן צו זיין פאטער הרב נחמיה פייוול, א זון פון הרב יעקב קאמיאל פון קאלאמייע.
מענשען פלעגן אים רופן דער שיויתי'ניק וויבאלד ער האט כסדר געזאגט צו זיך דעם פסוק שיויתי ה' לנגדי תמיד.
רבנות
רבי קאָפל האט געוואוינט אין זיינע יונגע יארן אין קאלאמייע, און זיך ערנערט פון א קליין געוועלבעל און אויסבאהאלטן פון מענטשן זיין גרויסקייט און זיין צדקות. איינמאל איז דער הייליגער בעש"ט געווען שבת אין קאלאמייע, פרייטיג צו נאכט'ס האט דער בעש"ט געפילט אז ס'שיינט א גרויס ליכטיקייט אין שטאט, ער איז נאך געגאנגען דעם ליכטיקייט ביז ער איז אנגעקומן צו א קליין הייזקעלע, ווי ער האט געפילט אז דער שיין קומט פון דעם הייזקע איז ער אריין אינעווענדיג, האט ער געזען ווי רבי קאָפל טאנצט און זינגט לכבוד שבת מיט א געוואלדיגן ברען אָן אויפהער, און דער טיש שטייט געגרייט מיט אלעם גיטן, ווען רבי קאָפל האט געענדיגט האבן זיי זיך געגעבן שלום, האט דער בעש"ט אים געפרעגט פארוואס ער טאנצט פאר דעם עסען, האט רבי קאָפל אים געזאגט אין די זמירות זאגט מען ואם שלש אלה לפניו צגים, ערשטנס אויסגעשטעלט מען זאל קענען הנאה האבן פון דעם רוחנית פון די עסענווארג, און נאכהער עסען. דאמאלס איז רבי קאָפל געווארן נאנט צום בעשה"ק און געווארן פון זיינע תלמידים. רבי קאָפל האט געהאט א זיסע שטימע און איז געווען עפטער'ס דער בעל תפילה ביים הייליגן בעל שם טוב.
הסתלקות
רבי קאָפל איז נפטר געווארן אין טיסמעניץ ט"ו אלול ה'תקמ"ז.
זיין רביצין מרת חיה איז נפטר געווארן י"ג אייר ה'תקל"ה
פאמיליע
רבי קאָפל האט געהייראט מרת חיה א טאכטער פון זיין פעטער (זיין פאטער'ס ברודער) הרב הגביר זלמן פון קאסאוו. זייערע קינדער:
רעפערענצן
לוי גראסמאן, שם ושארית, (תל אביב, תש"ג)
קאַטעגאָריע:חסידים
קאלעדזש
קליין|250px|א קאלעדזש אין "[[עמק יזראעל" (יזראעל-טאָל)]] א קאלעדזש אדער הויכשולע איז אן ארט וווּ סטודענטן שטודירן הויכע לימודים (בעיקר פאכן) אויף צו באקומען אקאדעמישע דיפלאמעס B.A און M.A, אבער נישט Ph.D. וואס מען שענקט נאר אין אוניווערסיטעטן.
מערסטנט, מוז מען פערמאגן א באשיינונג דאָקומענט (אויף העברעיש: תעודת בגרות) כדי זיך צו אנגעבן אין א קאלעדזש.
אין גרויסבריטאניע, זענען ביידע "קאלעדזש" און "אוניווערסיטעט" גלײַך.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:בילדונג
קאסעטע
קליין|200px|א 60 מינוט קאסעטע א קאסעטע איז א רעקטאנגל פלאסטיק האלטער וואס האלט א מאגנעטישע לענטע, און מ'קען הערן פון איר קלאנג ווי למשל מוזיק און רעדן דורך א קאסעטע שפילער.
היינט ניצט מען מאדערנע טעכנאלאגישע כלים, ווי אייפאד, MP3 און דאס גלייכן צו הערן לידער און דאס גלייכן.
היסטאריע
די ערשטע סארט אוידיא הערבארע פראדוקט איז געווען דער פאנאגראף. שפעטער איז געקומען די פלאטע מיטן רעקארד שפילער, דערויף איז אויפגעקומען די 'קאסעטע' וואס האט איבערגענומען דאס רעקארד ניץ ביים ציבור. לעצטענס ווערט דאס קאסעטע באניץ אויכעט צוביסעלך פארשווינדן און אויפן פלאץ קומט ארויף די סידיס און דיווידיס.
ווי אזוי דאס ארבעט
א טאשמע איז צוזאמען געשטעלט פון א קאסעטע וואס האט איז זיך צוויי רעדער וואס אויף די רעדער איז ארויף געדרייעט טעיפ געמאכט פון מאגנאטישע מאטריאל, ווי לענגער די טעיפ איז אלס לענגער קען מען רעקאדירן דערויף. אין אלגעמיין קען מען באקומען טעיפס אין די לענג פון 45, 60, 90, און 120 מינוט לאנג.
די חכמה פון רעקארדירן מוזיק קומט פון דעם וואס מען קען איבערדרייען פון קול (sound) אדער באוועגן (motion) צו עלעקטריע, איינמאל מען דרייט דאס איבער צו עלעקטריק נוצט מען מאגנאטיקס צו רעקאדירן דאס עלעקטרישע שטרומען אויף די מאגנאטישע טעיפ וואס איז דא אין די קאסעט.
ניצנדיג עלעקטריע קען מען באשאפן מאגנעטישע שטראמען, אז מען לייגט דאס צו צי מאגנעטישע מאטריעאל וועט די מאגנעטשיע מאטריאל האלטן די מאגנעטישע שטרומען אויף זיך פאר א לאנגע צייט. נוצענדיג א געדרייעכטץ פון פעדעמער קען מען צוריק באשאפן עלעקטריק פון די מאגנעטישע שטראמען וואס זענען אין דער קאסעטע, און דורך דעם באקומט צוריק די ארגינאלע עלעקטרישע שטרומען וואס פירן די קול אדער באוועגעכץ וואס מען האט רעקעדירט אויף די טעיפ.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:מוזיק קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע קאַטעגאָריע:איינשפייכלערונג מיטלען
ניסן
ניסן איז דער ערשטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער זיבעטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי ).
קביעות - קאלענדאר
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר, איז ניסן שטענדיג א פולער חודש : א חודש פון דרייסיג טעג.
ראש חודש ניסן איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון ניסן, וויבאלד אדר אדער אדר ב' איז שטענדיג א פארקערצטער חודש : ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש ניסן קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (א ג ה ז) זונטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת.
קאלענדאר פאר ניסן ווען דער ערשטער טאג געפאלט שבת
אין א נארמאל יאר ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטיק און דאס יאר איז כסדרן (ד"ה הכ"ז פשוטה); אויך אין אן עיבור־יאר ווען ר"ה געפאלט מאנטיק און דאס יאר איז א שנה שלימה (ד"ה בש"ז מעוברת) אדער ר"ה געפאלט דינסטיק און דאס יאר איז כסדרן (ד"ה גכ"ז מעוברת), געפאלט דער ערשטער טאג ניסן שבת.
דער נאמען פון חודש
נישט אין דער תורה און אויך נישט אין נביאים ווערט דערמאנט די נעמען פון די חדשים, אין ירושלמי שטייט, די נעמען פון די חדשים האט מען מיט געברענגט פון גלות בבל (פון דער אראמישער שפראך ), דערפאר געפינען מיר אין כתובים (עזרא, נחמיה, אסתר) יא דערמאנט פון די נעמען. מפרשים ערקלערין, פאר גלות בבל האט מען געריפן די חדשים אנדערע נעמען, דער בני יששכר שרייבט, די נעמען האט מען באקומען אויף בארג סיני, נאר זיי זענען געווען א בחינה פון תורה שבעל פה וואס מען האט נישט געמעגט שרייבן.
דער נאמען פון חודש ניסן געפינען מיר שוין דערמאנט אין פסוק "בחדש בראשון הוא חדש ניסן", דער בני יששכר שרייבט, אז דער נאמען נעמט זיך פון דעם ווארט נס, ווייל דער חודש איז פארבערייט פון אייביג אויף פאר ניסים ווי ס'שטייט "ליל שמורים הוא לד'".
דער אינהאלט פון חודש
דער מזל פון ניסן ווערט אנגערופן טלה.
דער בני יששכר שרייבט, חודש ניסן איז דער קעניג פון די חדשים און ברענגט א רמז פון פסוק, "החדש בזה לכם (מל"ך) ראש חדשים".
מאנטעווידעא
קליין|250px|טעאטער סאָליס אין מאנטעווידעא 2008 קליין|250px|לשנה טובה תכתבו — מאנטעווידעא 1932
מאָנטעװידעא איז די הױפּטשטאָט פֿון אורוגװײַ און די הויפט פארט שטאט.
ארכיטעקטור
ביים ראג 18 דע הוליא עוועניו און אינדעפענדענץ פלאזא געפינט זיך דער סאלווא פאלאץ, געפלאנעוועט דורכן ארכיטעקט מאריא פאלאנטי און געקאנטשעט אין 1925. פאלאנטי, אן איטאליענישער אימגרירער וואס האט געוואוינט אין בוענאס איירעס, האט גענצינט אן ענלעכן פלאן פאר זיין באראלא פאלאץ אין בוענאס איירעס. סאלווא פאלאץ שטייט הויך 100 מעטער מיט זיין אנטענע.
צווילינג שטעט
מאנטעווידעא האט די צווילינג שטעט:
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין דרום אמעריקע קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין דרום אמעריקע קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
14 (נומער)
פֿערצן איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 13 און פאר 15.
סי-פי-אר
בילד וויאזוי מען מאכט סי-פי-אר|left|thumb
סי-פי-אר (אױפֿלעב) איז א מעטאד צו ראטעווען א מענטש אין חלשות און איז אנגענומען צווישן דאקטוירים איבער דער גאנצער וועלט.
קארדיאפולמאנערי ארעסט
קארדיאפולמאנערי ארעסט מיינט אז דאס הארץ (קארדיא) און לונגען (פולמאנערי) ארבעטן נישט. דאס קען גרינג באמערקט ווערן ווען דער ברוסט קאסטן פון דעם מענטש גייט נישט ארויף און אראפ וואס מיינט אז זיינע לונגן ארבעטן נישט (ה"י). עס זענען פאראן עטליכע זאכן וואס קענען פירן צו א קארדיאפולמאנערי ארעסט זיי זענען: א סטראק, צופיל דראגס, א הארץ אטאקע, דערטרונקען, דערשטיקונג, בלוט פארגיסונג, עלעקטריק שאק, און קארבאן מאנאקסיד פארגיפטונג. לאמיר נעמען א ביישפיל א הארץ אטאקע וואס מען הערט ליידער אסאך. א הארץ אטאקע קען שעדיגן די הארץ מוסקעלן וואס מיינט אז דער מענטש הערט אויף אטעמען און פאלט אריין אין א קארדיאפולמאנערי ארעסט. די הארץ פארמאגט גרויסע און שטארקע מוסקעלן וועלכע זענען די נאטורליכע פעיסמעיקער צו די הארץ און מאכט דאס פאמפן. מיט יעדע פאמפ מאכט די הארץ א דעליווערי פון בלוט מיט אקסיגן וועלכע צירקולירט צו די גאנצע קערפער. אויב די הארץ קלאפט נישט נארמאל איז טיישט אז דער קערפער באקומט נישט גענוג בלוט און אקסיגן און די ארגאנען קענען מער נישט ארבעטן ווייל עס באקומט נישט קיין ענערגיע. גענוי דאס איז א קארדיאפולמאנערי ארעסט. איינמאל א מענטש איז אין א קארדיאפולמאנערי ארעסט וועט נעמען צווישן 4 און 6 מינוט ביז דאס וועט אנהייבן בארירן דעם מוח וואס מיינט אז צעלן אין די מוח וועלן אנהייבן אויסשטארבן איינע נאך די אנדערע (ה"י) און מיט יעדע מינוט וועט דאס ווערן ערגער און ערגער און רוב מענטשן קענען נישט איבערלעבן אזא סיטואציע מער ווי עטליכע מינוט.
די יסודות פון סי-פי-אר
סי-פי-אר איז דער ערשטער טעכניק וועלכע קען געטאן ווערן אין א קארדיאפולמאנערי ארעסט פאל און איז פון די יסודות פון פורסט עיד. דער טעכניק האלט דעם מענטש ביים לעבן און פארמיידט די מוח זאל געשעדיגט ווערן ביז ווילאנג עמוירדזשענסי הילף קומט אן. דער סי-פי-אר טעכניק האט צוויי צילן: צו העלפן די בלוט צירקולירן אינעם קערפער און אריינברענגן און ארויסטראגן לופט פון די לונגן. אין די אמבולאנסן און אין די שפיטעלער איז פאראן פארשידענע טעכנאלאגישע געצייג און מעדיצין וועלכע קען העלפן א מענטש אין קארדיאפולמאנערי ארעסט. סי-פי-אר איז א טעכניק וועלכע פארלאנגט נישט קיין שום געצייג און יעדער וואס ווייסט וויאזוי מען טוט דאס קען דאס טאן און ראטעווען מענטשן. צו מאכן סי-פי-אר דארף מען טאן צוויי זאכן: אריינבלאזן לופט אין דעם באוואוסטלאזן מענטש פון מויל צו מויל און דרוקן אינדערמיטן פון זיין ברוסט קאסטן. דאס אריינבלאזן לופט טראגט בעל כרחך אריין אקסיגן אין יענעמ'ס קערפער וואס מיינט אז עס גייט גלייך אריין אין די לונגן און מיטן דרוקן אויפ'ן ברוסטקאסטן מאכט מען די אקסיגן און דאס בלוט צירקולירן. דער כלל איז שטענדיג מען זאל ערשט רופן הצלה אדער 911 און דערנאך פרובירן העלפן דעם מענטש כדי די הילף זאל קענען אנקומען אינדערצווישן. אויב מען ווייסט נישט וויאזוי דאס צו מאכן איז בעסער אז מען טוט גארנישט וויל מען קען ערגער מאכן דעם מצב. (זע דעם אויסצייכענונג פון די 5 טריט צו מאכן סי-פי-אר און דאן ליינט ווייטער). עס קלינגט זייער פשוט אבער פון ליינען עטליכע שורות איז מען נאכנישט פעאיג דאס צו טאן וויבאלד עס איז מער קאמפליצירט פון דעם. ווען מען טוט סי-פי-אר דארף מען דאס טאן זייער אויסגערעכנט וויבאלד מען דארף מיט דעם נאכטאן דאס זעלבע וואס די הארץ וואלט געטאן סעקונדע ביי סעקונדע. נאך א וויכטיגע כלל צו וויסן וועגן סי-פי-אר איז אז מען דארף זיכער מאכן אז דער מענטש איז טאקע אין א קארדיאפולמאנערי ארעסט. פיל מאל מאכט זיך אז איינער פאלט אנידער באוואסטלאז אבער דאס איז נאר פאר עטליכע מאמענטן. ערשט דארף מען רופן יענעם ביים נאמען, געבן א קלאפ, אדער שאקלן זיין קערפער וואס העלפט פיל מאל. אויב יענער רעאגירט נישט דארף מען זען צו ער אטעמט דורך באטראכן זיין ברוסטקאסטן צי עס פאמפט אדער נישט. אויב נישט איז צייט צו טאן סי-פי-אר נאר נאכדעם וואס מען האט גערופן הילף. סי-פי-אר אויף א מענטש וועלכער איז נישט אין קארדיאפולמאנערי ארעסט קען שטארק וויי טאן.
די רעטונג'ס ראלע פון סי-פי-אר
סי-פי-אר איז א טעכניק וועלכע מען פרובירט אין יעדע קארדיאפולמאנערי ארעסט פאל אבער נאר 4 פראצענט פון אזעלכע פעלער ווערן געראטעוועט פון דעם פשוט'ן טעכניק. מיט סי-פי-אר קען מען נאר דורכפירן וואס די הארץ וואלט געטאן צווישן 10 און 30 פראצענט און נישט אין יעדע פאל העלפט דאס. אויסערדעם זענען צוויי דריטל קארדיאפולמאנערי ארעסט פעלער מער ערנסט אין וועלכע די הארץ פאמפט צו שנעל אן א סדר וואס ווערט אנגערופן ווענטריקולאר פיברילעישן. אין אזא פאל קען סי-פי-אר גארנישט העלפן. און מען מוז האבן א דיפיברילעיטאר וועלכע שאקט דעם מענשט פון וועלכע די הארץ הערט אויף ארבעטן פאר א סעקונדע און דאס גוט א שאנס עס זאל צוריק גיין אין דער נארמאלער סדר ווען עס הייבט צוריק אן פאמפן. כאטש סי-פי-אר איז דער איינציגער לעזונג נאר צו 4 פראצענט פון קארדיאפולמאנערי ארעסטס איז עס אבער א סטאנדארטע פראדעצור וועלכע מען נוצט אין יעדע אזא פאל וויבאלד עס פארלאנגט נישט קיין געצייג אדער מאשינען און עס קען ראטעוון מענטשן. אויב א באוואוסלאזער מענטש באקומט סי-פי-אר ביז 4 מינוט האט ער בערך א 45 פראצענט שאנס צו בלייבן לעבן. ווי מיר האבן פריער דערמאנט איז מען נאך נישט גרייט צו טאן סי-פי-אר אפילו מען פארשטייט דאס גוט. מען מוז גיין זיך דאס אויסלערנען וואו מען באקומט מער אינסטרוקציעס אין דעטאל און מען קען דאס אליינס אויספרובירן אויב מען טוט דאס גוט אויף א ספעציעלע פאלשע מענטש (דאמי). סי-פי-אר ווערט אנדערש געטאן צו א קינד און אויב איינער קען דאס טאן אויף אן ערוואקסענער קען ער דאס נאך נישט טאן אויף א קינד. (א קינד'ס הארץ פאמפט שנעלער ווי אן ערוואקסענער. אין פאקט איז פאראן א סי-פי-אר פראדעצור פאר קינדער צווישן 12 מאנאטן און 8 יאר און א באזונדערע פראצעדור פאר קינדער אונטער 12 מאנאטן).
היסטאריע
סי-פי-אר איז אנטוויקעלט געווארן דורך דעם אמעריקאנער דאקטאר נאמען פיטער סאפאר אין די 950' יארן און דאס איז אנטפלעקט געווארן צו דער וועלט אין א בוך וועלכע דער סאפאר האט געשריבן אין 957'. אין אנפאנג האבן נאר די אמבולאנס טעכניקער דאס גענוצט און ערשט אין די 970' האט מען דאס אנגעהויבן אויסלערנען פאר די פובליק אלס א גרינגע טעכניק צו ראטעווען מענטשן. די אמעריקען הארץ אסאסיאציע שטודירט דעם טעכניק יעדעס יאר און זי גיט ארויס פרישע דעטאלן צו די דאקטוירים יעדע עטליכע יאר. אין די לעצטע מאנאטן האבן דאקטוירים אנגעהויבן רעדן פון א טויש אין דעם פראדעצור פן סי-פי-אר און זיי פלאנען ארוועקצונעמען די צווייטע טריט פון געבן לופט דורך די מויל (מאוט-טו-מאוט) נאר מען זאל גלייך טאן טריט נומער דריי. זיי ווייזן אן אז אין די צייט וואס מען גיט לופט פארלירט מען גאר וויכטיגע סעקונדעס און דער דריטער טריט, מאכן די בלוט צירקולירן, איז פיל וויכטיגער און אין רוב פעלער פארמאגט נאך דער מענטש אביסל אקסיגן. קומענדיגן נאוועמבער וועלן גרויסע דאקטוירים פון ארום די וועלט אפהאלטן דעבאטעס אויב מען זאל יא אדער נישט טוישן דער סדר פון סי-פי-אר וועלכע איז אנגענומען אין אמעריקע שוין איבער 40 יאר.
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע קאַטעגאָריע:מעדיצין
Basic Life Support
מארקסיזם
left|250px|thumb|דער פילאזאף קארל מארקס. מארקסיזם איז די סאציאליסטישע טעאריע וואס איז פארטראכט געווארן דורכ'ן פילאסאף קארל מארקס אין יאר ה'תר"ח (1848).
פארצייטנס, האט זיך דער מענטשלעכער לעבנסשטייגער געפירט מיט א גרויסער אונטערשייד צווישן שטעלעס פון דער מענטשהייט. עס איז געווען בלויז עטלעכע פראצענט רייכע מענטשן, רוב אנדערע זיינען געווען פויערן. די רייכע מענטשן וואס האבן פארמאגט די גרויסע פאבריקן, האבן אויסגעניצט די פויערן מיט שווערע ארבעט און באצאלט ווייניק פארדינסט. די ארבעטער האבן געפירט דעמאנסטראציעס אנטקעגן די רייכע לייט, און וועגן דעם האט מען איינגעפירט א נייעם סאציעלאגישע ערקלערונג פון מארקסיזם, אז מען מוז העכערן די שטעלע פון די פויערן, און לאזן זיי קאנטראלירן אויף געוויסע טיילן אין זייער ארבעט.
זעט אויך: קאמוניזם
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
אמאן, יארדאניע
געאגראפיע און קלימאט
די שטאָט איז פלאצירט אין צפֿון-מערב פון דער יארדאניע, הויך 773 מעטער איבערן ים־שפיגל. די שטאָט איז געווען לכתחילה אויף זיבן בערגלעך, אָבער הייַנט באדעקט זי 19 בערגלעך.
די שטאט היינט
די שטאָט געפינט זיך אינמיטן דעם וועג נעץ אין יארדאניע. דער אינטערנאַציאָנאַלער פליפּאָרט הייסט נאָך מלכּה אַליאַ (مطار الملكة علياء الدولي) איז די הויפּט לופט טויער פון דעם מלכות.
אין דער שטאט זענען אַ נומער פון אוניווערסיטעטן, וואָס זענען וויכטיק, "אוניווערסיטעט פון יארדאניע", "אוניווערסיטעט פון אַלזייטאָנאַ דזשאָרדאַניאַן" (جامعة الزيتونة الأردنية), "דער דייַטש אוניווערסיטעט פון יארדאניע" (الجامعة الألمانية الأردنية), "אַמאַן אַלאַהאַלייאַ אוניווערסיטעט און די יארדאניע אוניווערסיטעט פון וויסנשאַפֿט און טעכנאָלאָגיע" (جامعة العلوم والتكنولوجيا الأردنية أو جامعة التكنو).
קאַטעגאָריע:יארדאניע קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע
קווינס
250px|קווינס|לינקס קווינס איז איינס פון די פינף באראס וואס שטעלן צונויף ניו יארק סיטי.
יידישקייט
אין גלענדעיל, קווינס, געפונט זיך די סאטמארער ישיבה גדולה פון וויליאמסבורג, וואס שטייט אונטער דער אנפירערשאפט פון הרב זלמן לייב טייטלבוים, סאטמארער רבי פון וויליאמסבורג.
קולטור
אין די 1940ער יארן, איז קווינס געווארן א וויכטיקער צענטער פון דזשעז. רעספעקטירטע דזשעז מוזיקער ווי לואי ארמסטראנג, טשארלי פארקער און עלא פיצזשעראלד האבן זיך באזעצט אין קווינס.
סטארעט סיטי
דאס איז געווען יארן לאנג נאכגעלאזט סוואמפס, שטיקער ערד וואס קיין ריעל עסטעיט אונטערנעמער האט זיך נישט געלוינט צו אנטוויקעלן צוליב די פילע קאסטן פון בויען און די וואסעריגע ערד.
ביז די שטאט האט זיך געלאזט קאסטן און אויפגעבויט קאמפלעקס פון איבער 5 טויזענט דירות פאר ארימע מענטשן, מיט קלויסטערס און שאפינג סענטערס.
זיי האבן אויך עלאויקירט א ריזן אידישן מוסד פאר ארימע רוסישע אידישע אימיגראנטען. און א שול פאר די רוסישע אידן דארטן.
מיט יארן צוריק האבן וויליאמסבורג עסקנים דארטן געוואלט מאכן א חסידישן געגענט אבער עס איז צו ווייט פון מאנהעטן דעריבער האט זיך דא נישט איינגעגעבן ווייל די לאנגע נסיעה צו דער ארבייט וואלט פארשווערט די מקור הפרנסה פון די אידן.
רשימה:די יידישע געשיכטע
זעה אויך תולדות עם ישראל
קאַטעגאָריע:יידישע רשימות
סטאמפארד היל
סטאמפארד היל איז א געגנט אין דער העקני באצירק אין לאנדאן. ער גרענעצט זיך מיט 'טאטנהעם' אינעם באצירק הארינגיי, וואס א טייל פונעם 'טאטנהעם' געגנט איז א גרויס חלק פון דער יידישער באפעלקערונג אינעם סטאמפארד היל פערטל. דער געגנט נעמט זיין נאמען פון דער הויפט גאס ״סטאמפארד היל״.
קליין|300פיקס|לינקס|אן אלט בילד פון סטאמפארד היל גאס
די יידישע באפעלקערונג וואוינט דארט זייער צעזייעט צווישן די גוים, אבער אין די לעצטע צען יאר איז עס געווארן גאר שטארק אויפגעבויט אינעם יידיש היימישן שטאנדפונקט, וויבאלד פילע עמיגראנטן פון ארץ ישראל און אמעריקע האבן דארט חתונה און דרייען איבער די שטאט אויף מער ביזנעס האנדל ווי א שטייגער זייער געבורט לאנד.
דער רב איז רבי משה חיים אפרים פאדווא, גאב"ד פון התאחדות קהלות החרדים, וואס איז א פאַרבאַנד פון אלע פרומע קהילות אין לאנדאן (סטאמפארד היל, גאלדערס גרין, הענדאן און נאך)
די יידישע באפעלקערונג באשטייט הויפטזעכלעך פון חסידישע געמיינדעס און אויכעט פון א צאל פון ליטווישע יידן. די צוויי גרעסטע און אנזיכטיגע חסידישע געמיינדעס זענען בעלזא און סאטמאר. אלס רב פון דער סאטמארער קהילה (פון רבי זלמן לייב) דינט זיין מחותן רבי ברוך נתן האלבערשטאם, אלס רב פון דער סאטמארער קהילה (פון רבי אהרן) דינט רבי משה מנחם ווייס. אויסער דעם עס איז פאראן אין סטאמפארד היל נאך פילע קהילות און בתי מדרשים אזוי ווי וויזשניץ מאנסי (אונטער דער פירערשאפט פונעם וויזשניץ-לאנדאנער רבי), אלכסנדר, באבאוו, (אלס דיין דינט רבי בן ציון בלום, אן איידעם פון רבי שלמה האלבערשטאם, דער פריערדיגער באבאווער רבי), בעלזא מאכניווקא, גער, וויזשניץ (דער רב איז רבי אריה ווייס), ביאלא (אונטער דער פירערשאפט פון רבי ברוך לייב ראבינאוויטש), ליובאוויטש און סקווירא. אזוי אויכעט קען מען טרעפן דארט בתי מדרשים און געמיינדעס ווי תולדות אהרן - אונטער דער פירערשאפט פון רבי משה קאהן (זון פון תולדות אהרן רבי), צאנז און נאך.
אין סטאמפארד היל וואוינען די עשירים און בעלי צדקה ר׳ אליש ענגלענדער, ר׳ חיים משה פעלדמאן (א וויזשניצער חסיד), משפחת לעוו (סאטמאר), און די באקאנטע משפחת בערגער.
עירוב אין סטאמפארד היל
לאנגע יארן איז געווען איינגעפירט, לויטן פסק פונעם גאב"ד רבי חנוך דוב פאדווא, אז וויבאלד לאנדאן איז גאר א גרויסע שטאט, און עס וואוינען מער פון 600,000 מענטשן, הייסט עס א רשות הרבים דאורייתא וואו על פי הלכה קען מען נישט מאכן קיין עירוב. (בפרט אז די גאס סטאמפארד היל קומט אן ביז א שאסיי וואס דארט פארן דורך יעדן טאג 600,000 מענטשן הייסט עס מפולש לרשוה"ר).
אין די לעצטיגע יארן האבן אסאך פראבירט צו מאבן אן עירוב, אבער אלס די כבוד פונעם פריערדיקן רב האט די התאחדות קהלות החרדים נישט ערלויבט דורך צו פירן.
סוף ווינטער תש"פ, ווען קאוויד-19 האט זיך צושפרייט, האבן אפאר עסקנים געשפירט אז עס איז וויכטיג צו מאכן אן עירוב, וויבאלד אז יעדער איז איינגעשפארט אינדערהיים א גאנצע וואך מיט דער משפחה און עס קען ווערן גאר ענג. אויך וויבאלד א גרויסער עולם האט געדאווענט אין די פאדערשטע גערטנער נאנט צו דער גאס, איז געווארן זייער שווער אז מ'האט נישט געטארט טראגן שבת. האבן די עסקנים אויסגעשטעלט אן עירוב איבער א פאר געסער אונטער דער השגחה פון הרב הערשל האגער פון גאלדערס גרין און מיט דער שטיצע פון גאר אסאך רבנים. גאר שנעל האט זיך די התאחדות קהלות החרדים ארויף געכאפט אויף דעם, און מפרסם געווען אז זיי גייען מאכן א גרויסן עירוב איבער דעם גאנצן דרום טאטנהאם געגענט.
(די סיבה פארוואס דער דרום טאטנהאם געגנט איז לייכטער עפ"י הלכה אפילו לויטן פסק פון גאב"ד רבי חנוך דוב פאדווא, איז וויבאלד דער געגנט איז ארום גענומען פון דריי זייטן מיט ריכטיגע מחיצות, פון איין זייט זענען דא באן שינעס, פון דער צוויטער זייט איז דער לי טייך, און אויף דער דריטער זייט איז א פארק מיט מחיצות.)
דער עירוב איז געווארן גרייט צו ניצן שבת פרשת בהעלתך תש"פ.
מוסדות החינוך
די מוסדות החינוך אין סטאמפארד היל זענען כולל חדרים פאר יינגלעך, שולעס פאר מיידלעך, ישיבה קטנות, ישיבה גדולות, כוללים און מיידלעך סעמינארן.
באקאנטע איינוואוינער
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:לאנדאן
באהאמאס
* קאַטעגאָריע:קאמאנוועלט
דאנדאנאלד ראד טראם סטאנציע
'דאַנדאנאַלד ראד איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4, דרום פון ווימבלדאן שטאט-צענטער, אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן.
אויסלייג
טראַם סטאַנציע
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
15 (נומער)
פֿופֿצן איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך פערצן און פאר זעכצן.
15 איז די גימטריא פון ט"ו.
שולע
זע אויך
*
יהודה הלוי
רבי יהודה הלוי אָדער ריה״ל (בערך 1075, טאָלעדאָ, שפּאַניע - בערך 1141, אַפּנים אין ארץ־ישראל) איז געווען אַ פייטן, אַ יידישער פילאסאף און אַ דאקטער אין מיטל־עלטערישן שפּאַניע. ער איז באַוואוסט אַלץ דער מחבר פונעם פילאָסאָפישן ספר הכוזרי, שאַפער פון אַ צאָל באַרימטע פיוטים און אויך אַלץ באַזינגער פון ציון, וואָס האָט פּערזענלעך עולה געווען בעת די שווערע צייטן פון קרייצפארער.
ביאָגראַפיע
יהודה הלוי איז געבאָרן געוואָרן אין טאָלעדאָ, אין קריסטלעכער (צפון) שפּאַניע. שוין אין זיינע יונגע יאָרן איז ער אָבער אַריבערגעפאָרן אין אַראַבישן חלק פונעם איבערישן האַלבאינזעל, וואָס האָט כולל געווען די באַרימסטע צענטערס פון דער קולטור פון ספרדישע יידן.
זיין נסיעה קיין ארץ־ישראל
אין אַ ריי פון זיינע פאָעמעס האָט ריה״ל באַזינגט ירושלים און זיין שטרעבונג צו ארץ־ישראל. הגם ער האָט באַקומט אין ספרד אַ ברייטע אָנערקענונג, האָט ער באַשלאָסן זיך אָפּצושיידן מיט זיין משפּחה און צו פאָרן קיין ארץ־ישראל. אין יאָר ד'תת"ק (1140) איז ער אָנגעקומען אין אַלעקסאַנדריע אין עגיפּטן און האָט קורץ געוואוינט אין קייראָ. האַלב יאָר נאָכדעם איז ער געפאָרן מיט אַ שיף קיין ארץ־ישראל. ווינציק ווייס מען פון זיין לעצטער נסיעה, אָבער ס׳איז דאָ ראיות, אַז ער איז יאָ אָנגעקומען אין יורשלים און איז געשטאָרבן אָדער איז דערהרגעט געוואָרן קורץ נאָכן אָנקום.
זיין דיכטונג
זיין געדיכט "ליבי במזרח":
ער האט זייער אסאך געגלוסט און געבענגט צו זיין אין ארץ ישראל און וואוינען אין דער הייליגער שטאט. דער ספר יוחסין פארציילט אז ווען ער איז אלט געווארן פופציג יאָר איז ער אנגעקומען קיין ארץ ישראל, קומענדיג קיין ירושלים און זעענדיג וואו וויסט די הייליגע שטאט איז האט ער צוריסן זיינע בגדים און איז געגאנגען בארפוס מקיים זיין דעם פסוק כי רצו עבדיך את אבניך ואת עפרה יחוננו, ער האט מיט ליבשאפט און בענקשאפט געזונגען דעם פיוט "ציון הלא תשאלי לשלום אסיריך". עס איז דארט געשטאנען אן אראבער וואס האט צוגעגקוקט דעם גרויסן דביקות און ליבע פון רבי יהודה הלוי צו דער הייליגע ערד, ער האט איהם זייער מקנא געווען און פון גרויס קנאה האט ער איהם געשטאכן און גע'הרג'ט, ה' ינקם דמו.
רעפערענצן
קאטעגאריע:פייטנים קאטעגאריע:ראשונים קאטעגאריע:פילאסאפן
16 (נומער)
זעכצן איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 15 און פאר 17.
רשימה:ימים טובים
קאטעגאריע:ימים טובים קאטעגאריע:תורה
17 (נומער)
זיבעצן איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 16 און פאר 18.
שולע (באדייטן)
א שולע מיינט געוויינלעך אן ארט וואו קינדער (בערך פון 6 ביז 15 יאר אלט) לערנען.
יצחק יעקב ראבינאוויטש (דינאוו)
רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש (געבוירן ט"ו ניסן תש"ב) איז דער דער דינאווער רבי אין אמעריקע.
ביאגראפיע
רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש איז געבוירן געווארן אין דער שטאט פעסט אונגארן דעם ערשטן טאג פסח תש"ב צו זיין פאטער הרב ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש, מונקאטשער רבי און צו זיין מוטער הרבנית חי פרומא רבקה טאכטער פון רבי חיים אלעזר שפירא זצ"ל, דער מנחת אלעזר פון מונקאטש. דער ברית איז פארגעקומען אחרון של פסח תש"ב. דער רבי הייסט "יצחק יעקב" נאך זיין עלטער זיידע רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש פון ביאלע.
זיין יוגנט
אין ט' אדר תש"ד האט זיין פאטער מיט די משפחה פארלאזט אייראפע אין געפארן קיין ארץ ישראל, שפעטער אין זיינע קינדערישע יארן האט ער זיך אריבערגעצויגן צוזאמען מיט זיינע עלטערן קיין סאו פאולא בראזיל. אלס קינד האט ער געלערנט מיט זיין טאטע וואס איז דאן געווען רב פון סאו פאולא און הויפט־רב פון בראזיל. נאך זיין בר מצוה האט אים זיין טאטע געשיקט לערנען אין דער טעלזער ישיבה אין קליוולאנד, אהאיא, ווי אויך אין בית המדרש עליון אין מאנסי, ניו יארק.
ער האט חתונה געהאט מיט זיין פרוי ציפורה יהודית, א טאכטער פון רבי בנציון פרענקל,וויעליפאליער רבי
רבנות
גלייך נאך זיין חתונה האט ער זיך געצוגען קיין פלעטבוש ווי ער האט געפענט זיין בית המדרש אין דעם קענזינגטאן געגנט פון פלעטבוש אויפן מונקאטשער נוסח.
אין תשס"ח האט ער זיך געצויגן קיין וויליאמסבורג אויפן פארלאנג פון די פילע תלמידי וחסידי מונקאטש וואס האבן געוואוינט דארט. ער האט געעפנט זיין ביהמ"ד אין ניי וויליאמסבורג און האט צענדליגע מנינים שחרית מנחה מעריב א טאג, א היכל התורה וואו עס זיצן הונדערטער אידן און לערנען א גאנצן טאג. אזוי אויך האט דער רבי א ישיבה קטנה אין וויליאמסבורג מיט קרוב צו צוויי הונדערט בחורים אין א ישיבה גדולה אין וויליאמסבורג מיט קרוב צו צוויי הונדערט בחורים וואס ווערט געפירט דורך זיין זון דער דיין און ראש ישיבה רבי חיים אלעזר.
אויפן וועג פון זיין זיידן דער מנחת אלעזר פון מונקאטש, און זיין טאטע, איז אויך דער רבי ממשיך אלץ מוהל, ווי אלע חסידים אדער סתם מעריצים זענען מכבד דעם רבין אלס מוהל.
מיט די צייט ווען די חסידות האט זיך מער פארשפרייט, האט ער געפענט דינאווער שטיבלעך אין בארא פארק וואס שטייט אין שפיץ פון זיין זוהן רבי שלמה, און אין קרית יואל אין שפיץ פון א דיין פון די דינאווער קהילה, אזוי אויך א יוצאים שטיבל אין וויליאמסבורג אנגעפירט דורך זיין זוהן רבי חיים אלעזר די דומ"ץ און ראש ישיבת דינוב.
זיינע ספרים
אין תשס"ח איז ארויס געקומען פון זיינע תורות א ספר שמן למאור עה"ת ומועדים. ווי אויך קומט ארויס יעדע וואך א גליון פון זיינע תורות.
שולע (חרדים)
זעט אויך: שולע (אלגעמיינע)
יצחק יעקב ראבינאוויטש (דינאוו)
משפחה
די קינדער פון רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש זענען:
שולע (חרדים)
קאַטעגאָריע:שולעס
יצחק יעקב ראבינאוויטש (דינאוו)
משפחה
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:דינאוו
טאמעס עדיסאן
קליין|טאמעס עדיסאן טאמעס עלווא עדיסאן (11טן פעברואר 1847 - 18טן אקטאבער 1931) איז געווען אן אמעראיקאנער ערפינדער און ביזנעסמאן, פאררעכענט דער גרעסטער אמעריקאנער ערפינדער. ער האט אנטוויקלט אסאך באאיינפלוסלעכע פאטענטן, ווי די ערשטע סטאביליזירטע קאמערציאלע לאמפ לעקטער, דעם ערשטן פאנאגראף און די ערשטע פילם-קאמערע.
אין 1876, האט ער געגרינדעט זיין ערשטע לאבאראטאריע אין מענלא פארק, ניו דזשערסי, וואו א סך פון זיינע פריערע ערפינדונגען זענען אנטוויקלט געווארן. שפעטער האט ער געגרינדעט א באטאניק-לאבאראטאריע אין פֿארט מייערס, פלארידע, אין א קאלאבאראציע מיט ביזנעסלייט הענרי פארד און הארווי עס פֿייערסטאן, און א לאבאראטאריע אין וועסט אראנדזש, ניו דזשערסי, מיט דער וועלט׳ס ערשטן פילם־סטודיא, די שווארצע מאריא. ער איז געווען אן ערפינדער בשפע, מיט 1,093 אמעריקאנישע פאטענטן אין זיין נאמען, אחוץ פון פאטענטן אין אנדערע לענדער.
ער איז געווען פארהייראט צוויי מאל און האט געהאט זעקס קינדער. ער איז געשטארבן אין יאר 1931 פון צוקערקרענק.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ערפינדערס
18 (נומער)
אַכצן איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 17 און פאר 19.
אין יידישקייט
אין משנה מסכת אבות שטייט בן שמונה עשרה לחופה, ביי אכצן יאהר דארף מען חתונה האבן.
תלמוד תורה
left|250px|thumb|אַ חדר אין [[מירון אין יאָר 1912]] קליין|אַ חדר אין [[בני ברק אין יאָר 1965]] תּלמוד תּורה אָדער חדר, איז אַ מוסד פאַר קינדער פון 3 ביז 13 יאָר אַלט, וואָס מען לערנט דאָרט כמעט אַ גאַנצן טאָג נאָר לימודי קודש, חומש משניות און גמרא - עיון און בקיאות.
די עלטערן ברויכן צו צאָלן שולע געלט. אַזעלכע עלטערן וואָס האָבן נישט צו צאָלן, צום מערסטנס, גיט מען זיי נאך, און מען לערנט זייערע קינדער אומזיסט.
אין מדינת ישראל
אין מדינת ישראל איז דא א געזעץ אז די רעגירונג דארף שטיצן שולעס פאר קינדער (זעט מער: חינוך), אבער בתנאי די אינסטיטוציעס שטייען אונטער די משרד החינוךס קאנטראלע וואס צווינגען זיי צו לערנען געוויסע לימודי חול. רוב פון די חדרים אין ישראל ווערן געשטיצט דורך דער רעגירונג ווי ״אנערקענטע בילדונג״.
די קנאים און אנטי ציוניסטן נעמען נישט קיין געלט פון דער רעגירונג בשיטה, און פירן זייערע חדרים נאר לויט זייער אייגן ווילן. די תלמוד תורה'ס פאדערן פון די עלטערן פון די קינדער מער באשטייער, און דראפען זיך אויף די ווענט כדי צו אויסהאלטן זייערע אינסטיטוציעס.
קאַטעגאָריע:חינוך
מערטאן פארק טראם סטאנציע
'מערטאן פאַרק איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4 אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
דער שטערן
דער שטערן און דער שפאקטיוו זענען צוויי צווילינג חרדישע אויסגאבע אינעם אידישע שפראך וואס ערשיינט אמאל יעדער מאנאט אדער אמאל יעדע צוויי מאנאטן, עס באשרייבט פארשידענע אינטערעסאנטע טעמעס אין א הויכן סטיל פון שרייבן.
זייער רעדאקטאר איז געווען שמעון ראלינצקי פון מאנסי, א וועטאראן שרייבער אונטער זיין אייגן נאמען און אויך די פענע נעמען ר.ש. כהן, ה. מארש און נאך נעמען.
אויך האבן זיי ארטיקלען פון דעם באקאנטן חרדישן שריפטשטעלער הערשל פרידמאן וואס שרייבט אין דער איד אונטערן פענע נאמען פ הירש און באבאד און נאך נעמען.
זיי האבן זיך איינגעקויפט אסאך רעפוטאציע דורכ'ן צולייגן אין אידיש אזוי שיין למשל: די מעשה פון גרינוואלד-דיאמאנטן סוחר, יו. פי. עס. די שווארצע טאשקע פונעם פרעזידענט סיקרעט סערוויס וכו'.
קאנטראווערסיע
די רבנים ווי ר' בערל כ"ץ און מחנכים ווי ר' אבא חייא טויבער האבן מוחה געווען ברבים קעגן דעם זשורנאל אז דאס איז דער איינציגסטער וואס איז לער פון אידישקייט ענינים און אנשטאט בראקט דאס אריין אין די ליינער, וואס זענען מייסטענס בחורים וואס פאר די ליידיגע צייט, פילן זיי זיך אן מיט יעדעס שטות און נארישקייט פון וועלטליכע פאליטיק און אומוויכטיגע געשענישן וואס איז נאר פיל מיט דראמא כדי צו ציען די ליינער. און עס האבן זיך אנגעהויבן א געשריי איבער דעם וואס היימישע אויסגאבעס און ליטעראטור האבן אנגעהויבן זיך צו פארנעמען מיט צופיל אומאידישע ארטיקלען.
די רבנים האבן געשאפן א וועד לפיקוח, וואס איינער פון די גרעסטע דעה זאגער איז דער קאסאווער רב הר"ר שרגא פייוויש האגער, דער שטערן און דער שפאקטיוו בראש פון שמעון ראלניצקי איז דער וועלכער איז געווען דער פיאניר זיך צוצושטעלן צו דעם רוף פון די רבנים זיך צוצושטעלן אז זייער אויסגאבע זאל באקומען א הסכמה און עס זאל ווערן איבערגעקוקט דורך די רבנים צי עס איז ראוי אריינצוקומען אין אידישע הייזער.
קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאלן
רשימה:אידישע באוועגונגען
אידישע באוועגונגען
19 (נומער)
נײַנצן איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 18 און פאר 20.
19 איז גימאטריע יט
סאציאלאגיע
סאציאלאגיע איז די חכמה פון שטודירן די געזעלשאפטלעכע פירונגען.
דיק טשעיני
ריטשארד ״דיק״ ברוס טשעיני איז געווען דער 46ער וויצע פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע אונטער דזשארדזש דאבליו בוש.
סאציאלאגיע
די הויפט פיגורן אין דער שטודיע פון סאציאלאגיע זענען געווען קארל מארקס, מאקס וועבער און עמיל דורקהיים.
*
דיק טשעיני
ער איז עלטערער מענטש און האט צוטען מיט זיין הארץ, ער ווערט באטראכט ווי שטארק קאנסערוועטיוו, דעריבער האסן איהם אלע ליבעראלע, אבער ביי די קאנסערוואטיווע איז ער א העלד.
ער פירט זיין אפיס זיין שטיל, שטרענג, צו דער זאך, און אלעס איז פארהוילן פון די פרעסע, זיי זאלן איהם נישט קענען באפאלן מיט קשיות און שאלות. עס הייסט אז ער האט א שטערקערע ראלע אלס וויצע פרעזידענט ווי אלע ביז יעצטיגע וויצע פרעזידענטען.
עס איז אנגענומען אז די שטרענגע געזעצען שטעלונגען קעגן די טערעריסטען, ווי דאס אויפשטעלן די ספעציעלע תפיסות אין גאוונטאמא בעי וואס דארט זאל נישט גילטען די געזעצען פון אמריקא, און אז מען זאל קענען פארשן די באשולדיגטע מיט שטרעגע מיטלן וואס סתם אמעריקאנער תפיסות באניצען זיך נישט דערמיט, דאס אלעס איז דער קאפ פון טשעני.
פאמיליע
ער האט א טאכטער וואס כאטש ער לעבט זייער גוט מיט איר און ביי די וואלן איז זי געווען פון די אנפירער פון זיין קאמפיין, זי איז א לעזביאנקע, זי האט א פרוי וואס איז איהר פארטנער. left|thumb|100px|
קאַטעגאָריע:וויצע פרעזידענטן
שיינקייט
שמאל|ממוזער|250px שיינקייט איז אן אייגנשאַפֿט פון אדער א בעל חי, אן אביעקט, א מענטש, א פלאץ אדער אפילו א געדאנק, פון וואס מענטשן האבן הנאה. שיינקייט ווערט שטודירט ווי א טייל פון עסטעטיק, קולטור, סאציאלע פסיכאלאגיע און סאציאלאגיע.
שיינקייט איז באמת געוואנדן לויט די מיינונג און טעם פון דעם זעער און באטראכטער, אבער עס איז פארהאן אנגענומענע כללים וואס דער מענטש האט הנאה פון קוקן אויף א זאך, למשל סימעטריע און פראפארציע.
די טראכט און געפיל פונעם מענטש ווערט בארואיגט, פרייליך און פיל מיט תענוג ווען ער זעהט שיינקייט. דאס קען מיינען מענטשען זאכן און באגריפען.
געווענליך זיינען פרויען שענער פון מענער כדי צו בויען מיט זיי ווייטערע דורות.
קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער *
אורי זוהר
רבי אורי זוהר (ח' מרחשון תרצ"ו – ג סיון ה'תשפ"ב) איז געווען א באקאנטער בעל תשובה אין ישראל, וואס איז אין זיין פרייען לעבן געווען שטארק פאפולער אויף טעלעוויזיע און פילמען אלס קאמיקער.
משפחה
אין אנהייב פון די 60ער יארן איז אורי זוהר געווען פארהייראט צו דער זינגערין אילנה רובינא צוויי יאר. שפעטער האט ער חתונה געהאט מיט דער אקטריסע אליה שוסטער. זיי וואוינען אין ירושלים, און האבן זיבן קינדער. די צוויי עלטסטע זין, אפרים און שלום, וואס האבן געהייראט שירי און יאסמין, טעכטער פון אריק איינשטיין, וואס אויך זענען געווארן בעלי תשובות מיט זייער מוטער. די חתונה פון אפרים פישל מיט שירי איז געווארן באריכטעט אין 1985 אין רנן שור׳ס קורצן פילם, "חתונה בירושלים". נאך א זון, בצלאל, פירט די מגדל אור מוסדות פון הרב יצחק דוד גראסמאן. דער יונגסטער זון, דוד, איז דער פארלאמענטארער העלפער פונעם חרדישן כנסת דעפוטאט אורי מאקלעוו. זיי האבן איין טאכטער, אחינועם.
ער איז נפטר געווארן ג' בסיון ה'תשפ"ב, אין עלטער פון 86 יאר, אין זיין שטוב אין ירושלים, נאכדעם וואס ער האט געכאפט א הארץ אטאקע.
וועבלינקען
קאטעגאריע:רעדנער קאטעגאריע:בעלי תשובה קאטעגאריע:רבנים קאטעגאריע:בדחנים קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
בענדזשאמין פרענקלין
קליין|בענדזשאמין פרענקלין בענדזשאַמין פֿרענקלין (ה'תס"ו-ה'תק"נ 17טן יאנואר 1706 - 17טן אפריל 1790) פון די מערסטע באוואוסטע געפינדענע פאטערן (ענגליש: Founding Fathers) פון די פאראייניגע שטאטען, אין אויך א שרייבער, דריקער, וויסענשאפטלער, ערפינדער, און א דיפלאמאט. ער איז פון די הויפט וויסנשאפטלער אין דער היסטאריע פון פיזיק. ער האט געהאט א גרויסן איינפלוס אויף דער פאליטיק און דער היסטאריע פון די פאראייניגטע שטאטן, און אויף דער וויסנשאפט פונעם 18טן יארהונדערט.
פרענקלין'ס אויפטוען און ערפינדנעריי
קליין|וואלטער בענטשט פרענקלינ׳ס אייניקל, פון [[פעדרא אמעריקא]]
פאנטשקע
left|thumb|250px|דאנאט אנגעפילט מיט [[לעקוואר]] קליין|א [[בעקעריי אין תל אביב פארקויפט פאנטשקעס]] א פּאָנטשקע אדער פאַנקע (אין ירושלים רופט מען עס לאטקעס) (ענגליש: doughnut, העברעאיש: סופגנייה) איז א טייגל געפרעגלט אין בוימל וואס מען פילט אן מיט א זיסן איינגעמאכטס ווי: ווענילע קאסטערד אדער לעקוואר.
בענדזשאמין פרענקלין
פרענקלין'ס אויפטוען און ערפינדנעריי
קאַטעגאָריע:פיזיקער קאַטעגאָריע:ערפינדערס קאַטעגאָריע:אמעריקאנער פאליטיקער
פאנטשקע
מען קען ארויפשמירן דערויף א ביסעלע שאקאלאד אדער שפריצן ארויף אביסעלע פולווער-צוקער.
מנהג צו עסן חנוכה
עס איז א טראדיציאנאלער מאכל וואס מ'עסט ביי אשכנזישער יודן אום חנוכה, מיט לאטקעס און אנדערע עסנווארג וואס זענען געפרעגלט אין אויל אלס זכר צו דעם וואס דער נס חנוכה איז געשען מיט שמן.
דער מנהג ווערט שוין דערמאנט אין פריערדיגע פוסקים. פון די ערשטע מקורות איז רבי מיימון הדיין דער טאטע פונעם רמב"ם וועלכער שרייבט אז עס איז שוין א פריערדיגער מנהג און מ'זאל נישט משנה זיין.
אמעריקאנישער דאנאט
דער הויפט אונטערשיד צווישן א טראדיציאנאלער פאנטשקע און א אמעריקאנישער דאנאט איז בעיקר אז אינעם לעצטן מאכט מען א לאך אינדערמיט.
וועב לינקען
קאַטעגאָריע:זיסווארג קאַטעגאָריע:חנוכה
הכוזרי
ספר הכוזרי (פֿולער נאָמען: דאָס בוך פֿון איבערצײַגונג און ראיה צו פֿאַרטיידיקן דעם געשענדעטן גלויבן; אויף אַראַביש: كتاب الحجة والدليل في نصرة الدين الذليل כִּתָּאבּ אלחַגׇ'ה ואלדׇּלִיל פִי נַצְר אלדִּין אלדַ'לִיל –) איז אַ פילאָזאָפישער ספר פון ר' יהודה הלוי. ר' יהודה האָט אָריגינעל געשריבן דעם ספר אויף אַראַביש און ר' יהודה אבן תיבון האָט עם איבערגעזעצט אויף לשון קודש. דער ספר איז אויסגעשטעלט ווי אַ געשפּרעך צווישן דעם כאַזאַרישן קעניג מיט אַ אידישן חכם איבער די יסודות פון אידישקײַט.
דאָס שרײַבן פונעם ספר
אין אַ בריוו וואָס איז געפונען געוואָרן אין דער קאַהירער גניזה, דערציילט דער מחבר זײַנעם אַ חבר, אַז ער האָט געשריבן דעם ספר נאָך אַנטהאַלטן שאלות פון אַ קראישער פילאָזאָף וואָס האָט געוואוינט אין שפּאניע. אין יענעם בריוו באַצייכנט ר' יהודה דעם ספר אַלס אַ „דבר פעוט” – אַ קלייניקײַט, פון דעם האָבן פאָרשער געדרונגען אַז דער ערשטער נוסח פון דעם ספר איז געווען פיל קירצער פאַר זײַן ענדגילטיקן נוסח. טייל האַלטן אויך אַז דעם פינפטן „מאמר” אין ספר איז צוגעגעבן געוואָרן שפּעטער צוליב ר' יהודה'ס אומצופרידנקײַט פון דעם ספר'ס צורה.
אינהאַלט
דער ספר, וועלכער איז צוטיילט אויף פינף „מאמרים”, איז מתאר די הויפּטפּונקטן פון דער אידישער אמונה און פאַרטיידיקט זי פון אירע צוויי קאָנקורענטן אין יענער צײַט – דער קריסטנטום און דער איסלאַם, און פון אירע אינערליכע שעדיקערס – די פילאָזאָפיע און די קראות.
הקדמה
נאָך אַ קורצן איבערבליק פון די געשעענישן וואָס האָבן געשטופּט דעם קעניג אויסצופאָרשן דעם ריכטיקן גלויבן, און זײַנע שמועסן מיט אַ פילאָזאָף, און קריסטליכע און מוסולמענישע גײַסטיליכער איבער זייערע גלויבנס, ווענדעט דער קעניג צו צו אַ אידישן חכם. אַנשטאָט רעדן מיטן קעניג וועגן די באַווײַזונגען אַז ס'איז דאָ אַ באַשעפער וואָס האָט באַשאַפן די וועלט און פירט אָן מיט איר, האָט דער חכם געזאָגט אַז ער דינט דעם גאָט וואָס האָט באַוויזן מופתים און אַרויסגענומען זײַן פאָלק ישראל פון מצרים. דער חכם האָט דאָס פאַרענטפערט מיט דעם אַז דורך אָנהייבן מיט שכלדיקע באַווײַזונגען איז שווער צו דערגיין דעם אמת, ווי מען זעט אַז די פילאָזאָפן שפּאַרן זיך איבער די זאַכן; דאַקעגן דורך אַ קלאָרן ווירקליכן באַווײַז אין פאָרעם פון אַ הימלשער התגלות קען ניט זײַן קיין צווייפל. אַזוי איז אויך בנוגע עטישקײַט, וואָס די פילאָזאָפן זײַנען ניט אַלע אײַנשטימיק איבער דער שאלה וואָס באַשטייט גוט, דאַַקעגן די אַנטפּלעקטע רעליגיע קען אָנזאָגן דעם מענטשן וואָס איז גוט און וואָס איז שלעכטס.
סטיל
דער ספר איז אויסגעשטעלט פון דיסקוסיעס צווישן א גוי (מלך הכוזרים) מיט א ייד אויף די יסודות הדת. פאלגנדיג איז א טייל פון דער ספר:
כוזרי איז א אידישער גרונד ספר איבער אמונה און השקפה אויסגעפאָרעמט אין אַ דעבאַטע מיט אַ קעניג וואָס האָט זיך נאָכדעם מגייר געווען צו די אידישע גלויבן צוזאַמען מיט זיין גאנץ פאלק.
עס איז דא חילוקי דעות ביי די היסטאריקער צו איז עס אמת געווען אז עס האט עקזיסטירט א מלך אין כוזרי וואס האט זיך מגייר געווען אדער איז עס נישט געווען אין פאקט נאר דער בעל מחבר האט דאס אזוי אויסגעפארמט.
ביי טייל חסידים האט מען נישט געלערנט דער ספר פון וועגן דער איסור פון פארשן אין אמונה.
וועב לינקען
הכוזרי אין ויקיטקסט
קאטעגאריע:חקירה ספרים קאטעגאריע:טעאלאגיע קאטעגאריע:פילאסאפיע
קאטעגאריע:ביכער
צוואנציק
צוואנציק איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך ניינצן און פאר 21.
20 איז גימאטריע כ'
א שיהל
קאַטעגאָריע:שולן
21 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 20 און פאר 22.
אייר
אייר איז דער צווייטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער אכטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי ).
קביעות - קאלענדאר
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז אייר שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר) : א חודש פון ניין און צוואנציג טעג.
ראש חודש אייר איז שטענדיג צוויי טעג: דער דרייסיגסטער טאג פון ניסן, און צומארגענס, דער ערשטער טאג פון אייר, וויבאלד ניסן איז שטענדיג א פולער חודש (מלא) : ער האט שטענדיג דרייסיג טעג.
דער ערשטער טאג פון חודש אייר קען נאר אויספאלן פיר טעג פון דער וואך: (ב ג ה ז) מאנטיק, דינסטיק, דאנערשטיק, שבת.
אין די צייטן ווען בית דין האט מקדש געווען דעם חודש האבן זיי געקענט - אויב בית דין האט עס געפינען נויטיג - אויסברייטערן דעם חודש (מעובר) אויף דרייסיג טעג. ס'איז פארהאן א מיינונג פון תנאים וואס האלטן אז דאס יאר ווען יידן זענען ארויס פון מצרים האט מען פארברייטערט דעם חודש אייר.
אין דער משנה לערנט מען אז אייר איז איינער פון די זעקס חדשים וואס בית דין האט געשיקט שלוחים צו די ווייטע ערטער פון ירושלים, באקאנט מאכן וועלכן טאג זיי האבן מקדש געווען ראש חודש אייר, וועגן דעם קומענדיגן טאג פון פסח שני.
דער נאמען פון חודש
אין פסוק ווערט דער חודש אייר אנגערופן חודש זיו (שיין), ווי ס'שטייט: ויהי בשמונים שנה וגו' בחודש זיו (אין פסוק שטייט אן א יו"ד) הוא החודש השני וגו' (מלכים א' ו א), אין חז"ל געפינט מען צוויי ערקלערונגן:
דער אינהאלט פון חודש
דער צירוף פון חודש אייר גייט ארויס פון דעם אנפאנג פון די ווערטער (ראשי תיבות) יתהלל המתהלל השכל וידוע (ירמיה ט. כג.).
וויקיפּעדיע:אלע נייעס/תשס"ו/אדר
(תפוז) (קרעטשמע) (חדשות אנש)
אייר
דער אינהאלט פון חודש
דער מזל פון אייר ווערט אנגערופן שור.
ספעציעלע טעג פון חודש אין חז"ל
פיר טעג פון חודש אייר האבן די חז"ל אויסגערופן אלס יו"ט און פארבאטן צו פאסטן אדער מספיד זיין אין די טעג, ז, יד, כג, כז, ווי ס'ווערט געשריבן אין מגילת תענית. די הלכה איז "בטלה מגילת תענית", און די ימים טובים גייען היינט נישט מער אָן.
וויקיפּעדיע:אלע נייעס/תשס"ו/אדר
א האלבע ביליאן דאלער (נ.י. סאן)
1) די ריכטער האבן ארויסגעוויזן זייער איינזייטיגע האס קעגן חרדים. 2) די פאליציי האט באהאלטן עדות. 3) די טעלעוויזיע האט באהאלטן לייוו ווידיאו וואס וואלט אים ריינגעוואשן. 4) די חרדישע פרעסע האט פארשוויגען דעם גאנצען משפט, כאטשיג עס איז געווען פיל מיט אנטי חרדישע האס, 5) די ליטווישע תורה וועלט האט גארנישט געהאלפן זייערס א מענטש, וואס מיט אביסל געלט וואלט ער ווען געהאט געהעריגע אדוואקאטן, 6) די גאנצע חרדישע וועלט האט געלאזט פאלן זייערס א העלד וואס האט געטאן מעשים, בשעת ווען זיי האבן געהעצט. (מקור ראשון)
אייר
הלכות אין מנהגים
חודש אייר איז אין די ספירה טעג, טעג וועלכע האבן זייערע ספעציפישע הלכות.
געשעענישן
ד' אייר ביינאכט, דאס הייסט ה' אייר, איז ר' נחמן מברסלב אנגעקומען קיין אומאן שנת תק"ע, דארט האט ער אויסגעקליבן צו ליגן נאך זיין פטירה וואו זיינע חסידים און תלמידים זאלן אים קומען פוקד זיין.
מענטש
א מענטש איז אַ זגאל פון די מאמאל פאמיליע.
לויט דער עוואלוציע טעאריע האט דער מענטש זיך אנטוויקלט פון א מאַלפּע פאַר אומגעפער 30 מיליאָן יאָר אדער מער. לויט דער רעליגיעזע גלויבונג איז דער ערשטער מענטש, אדם הראשון, באַשאַפן געוואָרן אינעם 6טן טאג זינט די וועלט איז באַשאַפן אין יאר א.
א מענטש לעבט דורכשניטליך צווישן 80 ביז 120 יאר.
נעמען פון עלטערקײַטן
קליין|מענטשן קאַטעגאָריע:קערפער קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער קאַטעגאָריע:משפחה *
רשימה:אידישע פירער
אידישע פירערס
22 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 21 (נומער) און פאר 23 (נומער).
איז גימאטריע כב
רומעניש
רומעניש איז די הויפט שפראך פון רומעניע און מאלדאווע.
רומעניש איז אַ ראמאנשע שפּראַך וואָס בערך 25 מיליאן מענטשן רעדן.
left|300px|thumb|פארטיילונג פון מוטער־שפראך רעדערס פון רומעניש לויטן לאנד
קאַטעגאָריע:שפראכן קאַטעגאָריע:רומעניע קאַטעגאָריע:מאלדאווע
23 (נומער)
* איז דער נאטירלעכער נומער וואס קומט נאך 22 (נומער) און פאר 24 (נומער).
מארדן ראד טראם סטאנציע
'מארדן ראד איז א טראמלינק סטאנציע אויף רוטעס 3 און 4, 0.5 ק״מ צפון פון דעם מארדן שטאט־צענטער אין דער לאנדאנער בארא פון מערטאן. די סטאנציע איז א קורצע מהלך (0.8 ק״מ) פון מארדן און דרום ווימבלדאן אונטערגרונט סטאנציעס אויף דער נארדערן ליניע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
תשרי
תשרי איז דער זיבעטער חודש צו דער ציילונג פון די חדשים וועלכע ווערט געציילט פון ניסן (און דער ערשטער חודש צו דער ציילונג פון יארן, וועלכע ווערט געציילט פון תשרי ).
קביעות - קאלענדאר
פון ווען ס'איז באשטימט געווארן דער יידישער קאלענדאר (קביעות החדשים), איז 'תשרי שטענדיג א פולער חודש (מלא) : א חודש פון דרייסיג טעג.
ראש חודש תשרי איז שטענדיג איין טאג: דער ערשטער טאג פון תשרי, וויבאלד אלול איז שטענדיג א פארקערצטער חודש (חסר) : ער האט שטענדיג נאָר ניין און צוואנציג טעג.