cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
וולאדימיר פוטין
פוטין איז ערוועלט געווארן צו זיין דער פירער פון רוסלאנד דורך דעם פריערדיגן פירער פון רוסלאנד באריס יעלצין. ער האט איבערגענומען רוסלאנד ווען די רוסן זענען געווען אין זייער א נידריגן מצב, צוליב די קאנטראווערסיאלע פראגראמען וואס יעלצין מיט זיין קליקע האבן איינגעפירט אין רוסלאנד מציל צו זיין די רוסישע עקאנאמיע.
ער איז געבליבן פאפולער אין רוסלאנד, ער איז צוויי מאל ערוויילט געווארן מיט דעמאקראטישע וואלן אין רוסלאנד, און דער דורכשניטליכער רוס גלייכט אים.
ער ווערט גערופן א דיקטאטאר: זיינע פאליטישע קעגנער, ווי אלעקסיי נאוואלני, ווארפט ער אריין אין טורמע.
עקאנאמיש
שמאל|ממוזער|ולדימיר פוטין מיט ווייב [[לודמילה פוטינה|לודמילא פוטינא, 28 יולי 1983]] קליין|250px|וולאדימיר פוטין פאקטיש האט ער געהאט הצלחה אין אויפלעבן דאס רוסישע געלד, רוסלאנד האט אונטער זיין אדמיניסטראציע געהאט געלד, די עקאנאמיע איז געוון גוט, און געמאכט אסאך ביזנעס אינטערעסין מיט די אראבישע וועלט. שמאל|ממוזער|250px|ולדימיר פוטין מיט [[דזשארדזש וו. בוש יאר 2007]]
שטרוי אנקעטע
שטרוי אנקעטע איז א סארט וואל פארמעסט, וואס די רעזולטאטן מאכן נישט אויס, עס איז געמאכט צו מעסטן די שטארקייט פון אישו'ס/קאנדידאטן.
דאס ווארט שטרוי אנקעטע נעמט זיך פון דעם זשורנאליסט דזשאן סעלדאן, ער האט געזאגט, נעמט א שטרוי און ווארפט דאם ארויף אין די לופטן, וועט איר זען אין וועלכן ריכטונג די ווינט בלאזט, שטארקערע זאכן שטעלן נישט בעסער פאר מער קאמפליצירטע זאכן.
וולאדימיר פוטין
קריטיק
פון דער אנדערער זייט האט ער אבער אוועקגענומען אסאך פרייהייט פון די רוסן, ער האט נאצילאניזירט אסאך גרויסע ביזנעסער וואס זענען דער רוקען ביין פון די עקאנמיע, ווי קארס, גאזאלין, אויך האלט ער אהן זייער א שטארקע האנט אויף די מידיא, דאס הייסט אז מען לאזט נישט קריטיגיקירן די אפציעלע רעגירונג, עס איז א פאקט אין רוסלאנד אויב שטעלט זיך אויף א צייטונג און שרייבט בייסיגע ארטיקלן קעגן די רעגירונג, ווערט דער צייטונג געשפארט און אסאך מאל טרעפט מען דעם שרייבער טויט, די זעלבע מיט א טלעוויזיע וואס קריטקירט דעם אפציעלע שפאן פון די רעגירונג, אט דאס אלעס ווערט געזעהן ווי ער נעמט אוועק די פרייהט און עס שטערט פאר א בליעהנדע עקאנמיע, ווייל ביזנעס לייט האבן מורא צו אינוועסטירן אויב די רעגירונג מישט זיך אריין און קענען צו נעמען זייער געלד, און אויב מען קען נישט קריטיקירן, ווייל קריטיק איז א גרויסער טובה און א גוטע זייך, ספעציעל ביי ביזנעס און ביי קאנקורענץ. און זייער אסאך האבן מורא, אז רוסלאנד וועט זיך אונטער פוטין צוריק גליטשן צו א סארט דיקטאטור, וואס די רוסן זענען געוואוינט דערצו סיי פון די צייטן פון קאמוניזים און פאר דעם אין די צייטן פונעם רוסישן צאר.
שטרוי אנקעטע
און אייאווע איז איינגעפירט צו מאכן אזא שטרוי אנקעטע א פאר חדשים פאר די פרעזידענטליכע קאקוס, צו מעסטן די שטארקייט פון די קאנדידאטן.
וולאדימיר פוטין
קריטיק
אין דער צייט וואס ער איז געווען דער פירער פון רוסלאנד האט ער גוט געלעבט מיט אמעריקע און מיט דעם אמאריקאנער פרעזידענט בוש, און כאטש עס איז דא אסאך מיינוג דיפערענצן צווישן די צוויי גרויסע וועלט מאכטן, דאך קומען זיי זיך מער ווייניגער דורך אויף די גרויסע אישוס, אמעריקא איז צופרידן אז רויסלאנד שפיצט נישט קעגן איהר איהרע נוקלארע שפיצן, און אז רוסלאנד זיכט נישט אויסצושפרייטן איהרע נעגל אין דער וועלט, דער אמעריקאנער רעגירונג קימערט זיך ווייניג אויף די פרייהייט פון די רוסן זעלבסט.
נאך אכט יאר זיין פרעמיער האט ער אויפגעגעבן זיין בענקל, ווייל אזוי זאגט די רויסישע געזעץ, עס איז אריין געקומען זיין נאכפאלגער דמיטרי מעדוועדאוו אלס פרעמיער, וואס פוטין זעלבסט האט אויסגעוועלט, און וויבאלד די רוסן גלייכן פוטין האבן זיי ערוועלט זיין נאכפאלגער אויך, פוטין אליין איז נישט אוועק פון די רעגירונג ער איז געווארן פרעזידענט אנשטאט פרעמיער, די מערב וואלט באשולדיגט אז אין פאקט פירט פוטין נאך אלץ רוסלאנד, און זיין נאכפאלגערהאט ער באשטימט בלויז כדי זיינע קריטיקירער זאלן נישט האבן א טענה אז ער מוז אפטערעטן פון דער רעגירונג.
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון רוסלאנד קאַטעגאָריע:רוסישע פאליטיקער
קויהייקע
קליין קויהאַיקע ({{{שפראך-es|Coyhaique}}) איז אַ שטאָט אין טשילע, און די הויפטשטאט פון קויהייקע פראווינץ.
קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
כארעאגראפיע
קאַטעגאָריע:טאנץ
צעטיל קטן
עס איז נישט באקאנט ווען און אין וועלכע אומשטענדן ער האט עס געשריבען.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאטעגאריע:מוסר
יישוב הישן
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
מנחם מענדל משי זהב
מנחם מענדל (נפטר ט׳ שבט תשפ"א, 22סטן יאנואר 2021) איז דער פען נאמען פון מנחם מענדל משי זהב, א יידיש־שפראך שרייבער פונעם היינטיגן טאג.
מנחם מענדל איז אן איידעם ביי ר' יוסף שיינבערגער און זיין עיקר ציל איז געווען צו מאכן אז די פרומע אידן זאלן נישט מוזן ליינען די געדאנקען פון די פרייע אידישיסטן.
ער האט געשריבן הונדערטער מעשה ביכלעך פון סיפורי צדיקים און היסטאריע, זיין אידיש איז פליסיג און ער איז פון די בעסטע פרומע אידיש־שפראך שרייבער וואס אידן פארמאגן אין היינטיגער צייט. אסאך פון זיינע ביכער זענען איבערגעשריבן פון גרויסע שרייבער ווי מארקוס לעהמאן. די ביכער זענען ארגינעל געשריבן געווארן פון שרייבער אין אידיש—דייטש אדער אויף די אמאליגע שפראך אידיש, און מנחם מענדל האט זיי איבערגעארבעט אויפן היינטיגן סטיל אידיש.
רעי נעיגין
thumb|left|רעי נעיגין רײַ נאַגין איז דער יעצטיגער שווארצער מעיאר פון ניו ארליענס.
ער איז געווען בירגערמייסטער ביי די האריקעין קאטרינא, און כאטש ער איז שטארק קריטקירט געווארן ווי אזוי ער האט עס באהאנדעלט איז ער ווידער ערוועלט געווארן.
קאַטעגאָריע:בירגערמייסטערס
מנחם מענדל משי זהב
אויך איז דער פען נאמען אמאל געווען באקאנט אלס גרויסע קנאי און געשריבן אסאך ווערק קעגן די ציונים, אבער איז היינט צוטאגס שוין נישט טעטיג אין קנאות, יעדע יאר ערשיינען פון אים נאך און נאך מעשה ביכלעך. אויך שרייבט ער כללית'דיגע חרדישע ענינים אויף עברית פארן המודיע, די אגודת ישראל צייטונג.
מנחם מנדל איז נפטר געווארן ט שבט תשפ"א יאנואר 22 2021 אין עלטער פון 84 יאר פון קאוויד-19.
זיין זון יהודה משי זהב איז גיוועזען דער גרינדער און פירער פון זק"א.
ספעם
ספעם (ענגליש: spam) איז דער נאמען פאר אומגעבעטענע אימעילס אדער הערות אויף וועב סייטס פון טראלס.
בערך 85 פראצענט פון אלע אימעילס איז ספעם.
עס ווערט אויכט געשיקט דורך קאמפיוטער פראגראם וואס זוכט אימעיל אדערעסן אויף אלע וועב סייטס אדער בלאגס און שיקט אטאמאטיק עדווערטייזמענטס.
אפט מאל ווערט אזוי געשיקט קאמפיוטער וויירוסס דורך ספעם.
קאַטעגאָריע:אינטערנעט
ט' ניסן
יארצייטן
9. nisán
מואמאר קאדאפי
קליין|קאדאפי אין 2009 מואַמאַר קאַדאַפֿי (אראביש: معمر القذافي) (7טן יוני 1942 - 20סטן אקטאבער 2011) איז דער געװעזענער פרעזידענט פון ליביע. ער האט געכאפט די הערשאפט אין א רעוואלוציע אין סעפטעמבער 1969. ער איז געבוירן צו זיינע עלטערן, בעדואינער פאסטוכער, אין א געצעלט נעבן סירטע ביים ברעג פונעם מיטטלענדישן ים.
אין די 1970'גער יארן האט ער ארויסגעגעבן זיין "דריטע אוניווערסאלע טעאריע", דאס איז א מיטל-וועג צווישן קאפיטאליזם און קאמאניזם. אזוי ווי ער באשרייבט דאס אין זיין בארימטן "גרינעם בוך".
ער איז אלע יארן געווען א שטארקער שטיצער פון טעראר, און אמעריקע האט שטארק געליטן פון זיין טעראר. אין זיינע לעצטע יארן האט ער פראבירט תשובה צו טאן און זיך מער ווייניגער אפגעלאזט פון טעראר, און ער האט מסכים געווען אז אינספעקטער'ס זאלן איבער קוקן זיינע וואפן. און זיך צו אנטשולדיגן פאר די פען עם אויפרייס. ווארשיינליך ווייל ער האט געזעהן וואס איז געשעהן פאר זיין שכן סאדאם כוסעין. אבער ביז 2011 האט ער נאך אלץ די וואפן.
אין פעברואר 2011 - נאך די אומרוהען אין טוניזיע און עגיפטן - האבן אויסגעבראכן ווילדע פראטעסטן קעגן זיין רעזשים און ס'איז געווארן אן אויפשטאנד. קאדאפי האט פארשפראכן אז אויב פעלט עס אויס וועט ער שטארבן א מארטירער אין זיין שלאכט קעגן די רעבעלן.
און אין חודש תשרי תשע"ב איז ער טאקע אומגעקומען אין די הענט פון זיין פאלק ווען ער איז געווען אויפן וועג צו אנטלויפן פון לאנד.
מנחם מענדל
מנחם מענדל איז א נאמען, פון לשון הקודש מנחם מיטן יידיש ביינאמען מענדל.
זעלבסטמארד
זעלבסטמאָרד איז ווען א מענטש איז זייער ביטער אויף אזוי ווייט אז דער מענטש פארלירט דעם נארמאלן געוויסן און די כעמיקאלן אין דעם מוח פארלירן דעם ריכטיגן באלאנס אז דער מענטש הרגעט זיך.
היינט צוטאגס קען מען דאס פשוט היילן דורך מעדיצינען און פּילען.
לויט דער אמעריקאנישער גרינדונג פאר זעלבסטמאָרד-פארהיטונג (ענ׳) שטארבן 44,193 מענטשן וועגן זעלבסטמאָרד יעדע יאר. 7 פון 10 מענטשן וואס האבן געהרגעט זיך אין דעם יאר 2015 זענען געווען ווייסע מענער. מענער הרגן זיך 3.5 מאל אזוי אפט ווי פרויען כאטש פרויען פארזוכן זיך צו הרגן 3 מאל אזוי אפט ווי מענער.
דאס אידישע געזעץ
די תורה באנעמט זיך אבער זייער שטרענג מיט אזא איינעם, ווארשיינליך דאס אפצוהאלטן אין געזעלשאפט. לויט דער הלכה דארף מען אים באגראבן ביים ברעג בית החיים. עס שטייט אויך המאבד עצמו לדעת אין לו חלק לעולם הבא, ער פארלירט זיין עולם הבא. אבער הלכה למעשה וועט דאס נישט אויסגעפירט היינטיגע צייטן ווייל מ'האלט אז ער איז נישט געווען מיטן נארמאלן דעת און אפילו ווען יא האט ער זיכער תשובה געטון איידער ער איז געשטארבן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טויט
שטרימפ
קאַטעגאָריע:קליידונג
געזיכט
left|thumb|250px|פנים מוסקלען. געזיכט אדער פנים איז דער מיטן און פארענט פונעם קאפ פונעם מענטש, פון אויבן ביים שטערן ביז אונטן די גאמבע, און אלץ אינדערמיט, די הויט, באקן, ליפן, פון אויבן און די צוויי אויגן מיט אויגן ברעמען און נאז אינדערמיט מיט די מויל פון אונטן, א.א.וו.
דאס איז די הויפט צוקארפט פון א מענטש.
אויך איז דאס די הויפט מיטל פאר אידענטיפיקאציע צוליב דאס אייגענארטיגקייט וואס קיין איין פנים איז קיינמאל נישט גלייך צו א צווייטע גענוי. אפילו פון צווילינג.
אויך איז דאס דער עיקר קאמוניקאציע מיטל צווישן דער מענטשהייט אין לעבן, ווי איבערצוגעבן געדאנקען, ארויסווייזן געפילן ווי כעס שמחה איבעראשונג און גרויל. אדער סתם צו לאזן וויסן געמוט פאר אנדערע.
איבער 40 פארשידענארטיגע מוסקלען זענען ביי די ארבייט אין פנים. צו העלפן רעדן, עסן, טרינקען, און בלינקן. פיל פון די מוסקלן זענען נישט צוגעבינדען צו די ביין, נאר צו די הויט און צו אנדערע מוסקלן. עס האט א קאליר א לייכטע, ביי מענער באוואקסן מיט האר פון א בארד מיט שנאלץ, און נאקעט און גלאט ביי פרויען און קינדער.
קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק
ערשטע עליה
די ערשטע עליה (וואס הייסט פויערס עליה) איז געווען די ערשטע גרופע פון ארום 25 טויזנט ציוניסטישע אידן וואס האבן עמיגרירט פון מזרח אייראפע און תימן קיין ארץ ישראל אין די נייע צייט צווישן די יארן ה'תרמ"א ; 1881 - ה'תרס"ג ; 1903. (דענסמאל איז ארץ ישראל געוועזן אונטער דער אטאמאנישער אימפעריע.)
פאר די אימיגראציע איז געוועזן נאך גרופעס וואס האבן עמיגרירט קיין ארץ ישראל ווי צ.ב.ש. בעלי התוספות אימיגראציע און תלמידי הגר"א אימיגראציע, אבער זיי האבן עמיגרירט אלס רעליגיעזע סיבות און נישט נאציאנאלישע סיבות אויף צו גרינדן א זעלבסטשטענדיקע יידישע מדינה.
די אימיגראציע האט פאסירט בשעת ווען ווולגארערע יידן (ארום 3.5 מיליאן) האבן עמיגירט פון מזרח אייראפע צו אנדערע לענדער פון דער גארער וועלט איבער הויפט צו די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, האבן א קליין טייל פון זיי עמיגירט קיין ארץ-ישראל.
רוב פון די עמיגראנטער האבן צום סוף זיך צוריקגעקערט קיין אייראפע, און נאר א טייל פון זיי איבערהויפט די תימענער (2.5 טויזנט) זיינען געבליבן אין ארץ-ישראל.
א פערטל פון די עמיגראנטערס זיינען געוועזן פויערס וואס האבן געארבייט אין לאנדווירטשאפט. ביי די עמיגראציע איז געגרינדעט געווארן 28 דערפער, פון זיי: ראשון לציון, פתח תקוה, ראש פינה און נאך...
גיטל שעכטער-ווישוואנאט
גיטל שעכטער-ווישוואַנאַט (געב׳ 1958) איז א יידיש-שפראך דיכטערין.
ביאגראפיע
גיטל שעכטער-ווישוואנאט איז געבוירן געווארן אין 1958 אין דעם בראנקס, ניו יארק, פאראייניגטע שטאטן, צו איר פאטער, דער באַוווּסטער ייִדיש לינגוויסט און יידישיסט מרדכי שעכטער. זי איז אויפגאוואקסן אין א יידיש־רעדנדיגער שטוב, און האט געלערנט אלס קינד אין יידיש־שפראכיקע שולעס.
זי וואוינט מיט אירע מאן און קינדער אין טינעק, ניו־דזשערזי.
משפחה
שעכטער-ווישוואנאט געהערט צו א פירנדיקער פאמילע אין יידיש שפראך און קולטורעלע שטודיעס. איר פאטער איז געווען מרדכי שעכטער, א לינגוויסט פון יידיש מיט א גרויסער אויסווירק. איר מוטער ביילא שעכטער-גאטעסמאן (1920 - 2013) איז געווען א דיכטערין און לידער-שרייבערין; איר שוועסטער רחל שעכטער איז א זשורנאליסט ביים יידיש-פארווערטס; איר אנדערע שוועסטער איידל רעזניק איז א לערערין פון יידיש און פירט א יידיש־כאר ביי דער חרדישע געמיינדע אין צפת, ישראל; איר ברודער בנימין שעכטער איז א יידיש־שפראך קאמפאזיטאר און שוישפילער. ביי שעכטער-ווישוואנאט און אלע אירע געשוויסטער רעדט מען מאמע־לשון אין שטוב. איר זון, אהרן שעכטער-ווישוואנאט, האט איבערגעזעצט די יידישע ווערסיע פון דזשיי.קיי. ראלינג'ס "הארי פאטער און דער וויסן-שטיין" ("הערי פאטער און דער פילאסאפישער שטיין"), וואס איז פובליצירט געווארן צום ערשטן מאל אין פעברואר 2020. איר טאכטער, מינאַ ווישוואנאט, איז איינע פון די אנטוויקלערס פונעם יידיש שפראך קורס אויף דואָלינגאָ.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:יידיש קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
שמואל בנימין קרויס
ר' שמואל בנימין קרויס איז א איד פון אייראפע וואס אסאך אידן איבערהויפט וואס קערן זיך אן אין די סאטמאר ארונים קרייזן, זענען פארגלייבט אין אים, אז ער ווייסט אלעס, און ער קען מאכן נסים, און פועלן ישועות, גרויסע עשירים ווענדן זיך צו אים פאר זיי מאכן א ביזנעס טראנזאקציע, אדער סתם אידן פאר זיי טוען שידיכים צו בעטן א ברכה אז אלעס זאל גיין גוט, און אפילו יונגע בחורים שעמען זיך נישט אים צו אנצורופן אויפ'ן טעלעפאן פאר א פארלוירענע פאר גלעזער, תפילין, פאספארט וכדו'
זיין גרויסקייט האט זיך אנגעהויבן יארן לאנג זיין אן איינגעשטעלטער מגיד שיעור אין תורת חסד ישיבה אין היטשין און אין לאנדאן, דארטן האבן זיינע מופתים געטראגן א בחורישע פארעם, ווען מען האט עפעס געברויכט אוועק פארן פון ישיבה אן רשות אדער טרעפן א פארלוירן היטל וכדו' פלעגט מען צו אים גיין פאר א ברכה, און מיט'ן אריינקוקן אין זיין "תהילים" איז אלעס געווארן ערליידיגט. די מיסטישע כוחות איז צעביסלעך געווארן פארשפרייט, און ער איז געווארן מער און מער אנגענומען, היינט ווען ער קומט קיין אמעריקע ספעציעל אין קרית יואל ווארן א רייע און מען קען נישט סתם אזוי אריינגיין צו אים.
ער איז א געוואלדיגער גוט הארץ וואס זארגט זיך פאר יעדן אלטן בחור אנצוטראגן שידיכים, און ער איז א ארימאן וואס וואונט זייער שפארעריש, און מיט זיינע געלטער וואס מענטשן געבן אים שטיצט ער א כולל, און געט צדקה.
מאנכע זאגן אז ער זעט אויס ווי דער "בעל שם טוב" אליינ'ס מיט זיין פארצייטיש'ן אויסזען, זיינע אויגן זענען זייער טיף און שפראצן מיט אהבת ישראל ווען א איד רעדט צו אים זיך אראפ פון הארצן, מען זעט אז ער איז כל כולו פארווייטאגט אינעם אידס פראבלעם.
ער דינט אלס רב אין דער דריטער סאטמאר אהרונישער שול אין סטעמפארד היל.
רב קרויס איז א חסיד נאמן פונעם סאטמארער רבי'ן, רבי אהרן טייטלבוים. ווען דער סאטמאר רבי האט חתונה געמאכט זיין אינגסטע קינד ב' חשון תשס"ז, איז ער ספעציעל געקומען צו פארן צו דער חתונה קיין קרית יואל נו יארק, וואו מען האט אים מכבד געווען מיט עד קידושין; אין מיטן דער סעודה איז אים שלעכט געווארן, ער איז צאמגעפאלן אין געכאפט אן ערנסטן סטראק.
קרויס
י' ניסן
יארצייטן
10. nisán
פליפעלד
א פליפעלד אדער לופטפעלד איז א שטח וועלכע איז דעזיינט פאר דאס הייבן און לאנדן פון קאמערציאלע און פריוואטע פליגער. לופטפעלדער געפינען זיך אין אלע גרויסע שטעט און דינט אלס א וויכטיגע טייל פון מאדערנע טראנספארטאציע אינפראסטרוקטור.
אין א פליפעלד דארף זיין א קאנטראל-טורעם מיט ראדאר, איינער אדער מער סטארטפאסן, א פלאץ פאר אויפהאלטן לופטמאשינען, און פארקירן פלאץ פאר לופטמאשינען. אין אן אינטערנאציאנאלן פליפעלד איז פאראן צאל-דינסטן און קאנטראלירונג פון פאסן.
טאנען מענטשן
יעדע לופטפעלד פארמאגט א ריזיגע צאל קאסטומערס, די גרעסטע טייל פון זיי פאסאזשירן. מיר וועלן נוצן די סטאטיסטיקס פון הארטספיעלד אינטערנאציאנאלע פליפארט אין אטלאנטא וועלכע איז די פארנומענסטע לופטפעלד אין די וועלט מיט די מערסטע צאל קאנעקשן פלייטס. הארטספיעלד באהאנדל'ט 2,400 פליגערס פער טאג וואס קומט אויס צו א פלייט יעדע 40 סעקונדעס 24 שטונדן פער טאג. אויף א דורכשניטליכע פלייט געפינען זיך ארום 50 פאסאזשירן וואס קומט אויס צו איבער 100,000 פאסאזשירן אין איין איינציגן טאג און נאנט צו 150 מיליאן פער יאר. דאס איז א ריזיגע צאל מענטשן און רוב פון די מענטשן וועלן זיך קויפ'ן א טרינק, נוצן די ארויסגאנג צימערן, אדער קויפן עפעס צו ליינען. צו קענען געבן די אויבנדערמאנטע סערוויסעס דארפן די לופטפעלדער זיין נאנט צו גרויסע אטאסטראדעס און פובליק טראנספארטאציע, האבן א ריזיגע צאל פון פארקירונג פלעצער, גענוג טיקעטינג און פעקלעך איינטשעקונג ערטער, צושטעלן רעסטאראנטן און אנדערע עסן און טרינקן סערוויס, און געבן גענוג פלאץ פאר די קאסטומס אגענטן. אויסער די סערוויסעס פאר די פאסאזשירן דארף יעדע לופטפעלד צושטעלן סערוויסעס פאר די לופטליניעס און זייערע ארבייטער. יעדע לופט געזעלשאפט דארף באקומען פלאץ וואו צו האלטן זייערע פליגער, איינגעשטעלטע צימערן פאר דער פליגע, און טערמינאלן וואו אירע פאסאזשירן זאלן ווארטן פארן אפשטייגן צום עראפלאן. די קארגא פירמעס דארפן נאך מער פלאץ ווי דעם צו קענען לאדענען און אפלאדענען זייערע משאות. די פילאטן דארפן אזעלכע סערוויסעס ווי סטארטפאסס, פליווארג, ברענשטאף, לופט פארקער אינפארמאציע, און איינשטעלונגן צו פאררעכטן זייערע פליגער. יעדע לופטפעלד מוז געבן די אלע סערוויסעס און אויב נישט איז עס אויס לופטפעלד. די סערוויסעס גייען אריין אין צוויי קאטעגאריעס, סערוויסעס אויף די ערד און סערוויסעס אין דער לופט.
ערד טראנספארטאציע
א לופטפעלד איז אבער נישט נאר וואס איר נאמען באדייט. עס פארמאגט אויך א ערד טראנספארטאציע סיסטעם. א לופטפעלד קען נישט עקזעסטירן אין א פארשטופטע ארט ווייל עס איז אנגעוואנדן אויף א מאסיווע טראנפארטאציע פארנעם וועלכע זאל ברענגן און טראגן די מיליאנען מענטשן און אויך טראגן מענטשן פון איין ארט צום צווייטן אינערהאלב די לופטפעלד. אין הארטספיעלד לופטפעלד איז פאראן 4 אינטערסטעיט הייעוועיס וועלכע גרייכן די לופטפעלד און עס פארמאגט א באזונדערע באן סיסטעם וועלכע פירט אריין די פאסאזשירן צו די שטאטישע טראנזיט סיסטעם. עס זענען פאראן דארט איבער 30,000 פארקינג פלעצער, ספעציעלע ערטער וואו עס איז געמאכט ארפצולייגן און אויפנעמען פאסזשירן נאנט צו די טערמינאלן, 11 אויטא רענטעל פירמעס, 18 שאטעל ליניעס צו גרויסע האטעלן, פריוואטע טראספארטאציע און טעקסי ווארט ערטער, און 12 באס ליניעס וועלכע סערווירן די לופטפעלד. אויסער די אלע זאכן איז פאראן אן אינערליכע שאטעל ליניע אין פארעם פון א באן וועלכע פירט טויזנטער פאסאזשירן אויף איר 3.5 מייל שינעס מיט 13 סטאנציעס.
טערמינאלן און קאנקורסן
אין א פארנומענע לופטפעלד, ווי אטלאנטא'ס הארטספיעלד אינטערנאציאנאל וועלכע באהאנדל'ט 2,400 פלייטס יעדן טאג, מיינט אז ארום 300,000 מענטשן פארן אדער קומען אן אין די לופטפעלד און א גרויסע טייל פון זיי דארפן האבן סערוויסעס. די לופטפעלד שטעלט צו אלע סערוויסעס אין זייערע טערמינאלן און קאנקורסן וועלכע איז די הארץ פון א לופטפעלד. די געביידעס אין וועלכע די טערמינאלן געפינען זיך איז איינגעטיילט אויף צוויי טיילן עס זענען פאראן די קאנקורסן וועלכע זענען די לאנגע וועג זאלן אין וועלכע עס געפינען זיך די הונדערטער געשעפטן און רעסטוראנטן און פון דארט גייט מען אריין צו די טערמינאלן. אין הארטספיעלד איז פאראן 5.7 מיליאן סקווער פוס פון טערמינאלן און קאנקורסן (דאס איז בערך 130 אקער לאנד) וועלכע סערווירן די הונדערטער טויזנטער פאסאזשירן. עס זענען פאראן 75 עסן געשעפטן, 82 ריטעיל געשעפטן, און 21 סערוויס פלעצער צוגעשטעלט דורך די לופטפעלד. אמאל פלעגן די קאנקורסן זיין אפען פאר די פובליק און אלע מענטשן וועלכע זענען מיטגעקומען באגלייטן זייערע נאנטע האבן אויך געקענט נוצן די סערוויסעס. אין געוויסע צייטן ווען דאס לאנד איז געווען אויף א הויכע אלערט, ווי ביי די גאלף קריג, האט מען נישט אריינגעלאזט קיין נישט-פאסאזשירן אריבער די זיכערהייט פונקטן. זינט די סעפטעמבער 11 אטאקעס האט זיך דאס אפיציעל געענדיגט און אלע נישט-פאסאזשירן קענען ניטאמאל אריבערגיין די טיקעט קאונטערס. די איינציגסטע סערוויס וועלכע ווערט נישט צוגעגרייט אין די לופטפעלדער איז די עסן וועלכע מען סערווירט אויף פלייטס. די עסן ווערט צוגעשטעלט דורך פריוואטע פירמעס וועלכע מאכן אלעס גרייט אין זייערע אייגענע פאבריקן און ברענגן דאס גרייט ארויף אויפ'ן פליגער. אויסער די טערמינאלן פאר די פאסאזשירן זענען פאראן באזונדערע טערמינאלן פאר גרויסע קארגא פירמעס ווי פעדעקס און די-עיטש-על וואו זיי לאדענען די פליגער.
די טויערן
די טויערן (דאס ארט וואו די פליגער שטעלן זיך אפ אויפצונעמען און אראפלייגן די פאסאזשירן) פון דעם לופטפעלד ווערן ארויסגעדינגען דורך דעם לופטפעלד פאר די ערליינס וועלכע צאלן געלט דאס צו נוצן. גרויסע ערליינס דינגען געוויינלעך ארויס גאנצע טערמינאלן מיט אלע טויערן וואס קאסט מיליאנען דאלארן. אלע רוטינע באהאנדלונג וועלכע די פליגער דארפן נוצן, ווי אפוואשן, אראפנעמען די אייז, און איבערפילן מיט ברענשטאף, ווערן געטאן ביי די טויערן אזוי לאנג ווי דער פליגער לייגט אראפ און נעמט אויף די פרישע פאסאזשירן. ווען א פליגער דארף פארראכטן ווערן וועט מען עס געווענלעך אריינפירן אין ספעציעלע האנגארן וואו עס איז צוגעשטעלט אלע געצייג און מעכאניקער. אבער אין געוויסע פעלער ווען עס האנדלט זיך פון קלענערע פראבלעמען וועט מען עס יא פאררעכטן אזוילאנג ווי דער פליגער איז ביים טויער. אין אזא פאל קומען די מעכאניקערס צו פארן מיט א ספעציעלן מאשין וואו זיי האבן די געצייג צוגעגרייט. א באזונדערע אפטיילונג אין א לופטפעלד איז די פעקלעך באהאנדלונג וועלכע איז א מייסטערהאפטיגע ארבעט וועלכע ווערט געטאן דורך די לופטפעלד איינגעשטעלטע. וויבאלד עס זענען פאראן אזויפיל פליגער און אזויפיל טויערן וועט שטענדיגע אויסקומען אז געוויסע טויערן וועלן זיך געפינען זייער ווייט פון דער הויפט אריינגאנג און די פאסאזשירן דארפן גיין אמאל בלאקס צו קענען אנקומען אינדרויסן.
סטארטפאסן
אין א פליפעלד געפינען זיך איינע אדער מער סטארטפאסן. א סטארטפאס איז געווענליך לאנג צוויי מייל, ברייט ווי א 16 ליניע שאסיי, און איז געגאסן בערך 3 פיס הויך. עס איז פארשטענדליך אז א סטארטפאס מוז זיין זייער שטארק געמאכט. שטעלט אייך פאר מיט וואספארא קראפט א 747 דזשאמבא פליגער קומט אראפ. דער פליגער זעלבסט וועגט בערך 850,000 פונט און קומט צופארן מיט א שנעלקייט פון נאנט צו 200 מ.פ.ש. און מיט'ן גאנצן קראפט שמייסט עס ארויף אויפ'ן סטארטפאס. א סטארטפאס מעג נישט כאפן קיין שפאלטן ווייל עס קען זיין קאטאסטראפיש פאר א לאנדונג און דאס מוז מען שטענדיג נאכקוקן און באלד פאררעכטן אויב עס מאכט זיך א פראבלעם. די סטארטפאסס דארפן אויך זיין צוגעשטעלט לויט די פליגער וועלכע קומען אראפ אויף איר. צום ביישפיל ווען מען האט אנגעהויבן נוצן די 747 דזשאמבא פליגער האבן רוב לופטפעלדער געמוזט איבערמאכן זייערע סטארטפאסס ברייטער ווייל די רעדער אויף דעם פליגער זענען מער צעשפרייט און האבן א שטערקערע קראפט ווי אנדערע פליגער. רוב סטארטפאסס באשטייען פון נאנט צו א מיליאן קוביק פוס פון צעמענט וועלכע איז אויסגעגאסן אויף א שטח פון 12,000 פוס. א סטארטפאס איז געווענליך געבויט העכער ווי דער אויבערפלאך ווייל עס ליגט אויסגעשפרייט ערד פון 6 פוס הויך אויף וועלכע די צעמענט ווערט אויסגעגאסן. אין די צעמענט אליין איז פאראן צוויי ערליי. די ערשטע סארט איז בערך 8 אינטשעס דיק געגאסן און דערויף איז געגאסן א צווייטע סארט צעמענט 17 אינטשעס דיק. אין רוב לופטפעלדער זענען פאראן עטליכע סטארטפאסס וועלכע ליגן אויסגעשפרייט אויף אלע זייטן (מזרח, מערב, דרום, און צפון) און אין אסאך פעלער האקן זיי אריבער איינע די אנדערע. די לופט פארקער קאנטראלירער טיילן איין וועלכע סטארטפאס זאל גענוצט ווערן פאר לאנדונגן און וועלכע זיך אויפצוהייבן געוואנדן לויט די וועטער פון יענע טאג און וויאזוי די ווינטן לויפן. כדי צו פארמינערן פראבלעמען דארפן די פלייטס לאנדן און זיך אויפהייבן די זעלבע וועג ווי די ווינט לויפט. די פליגער נוצן קליינע סטארטפאסס וועלכע פירן זיי פון די געיטס צו די הויפט סטארטפאסס. די סארט סטארטפאסס ווערן אנגערופן טעקסי סטארטפאסס. עס זענען פאראן א באזונדערע שטאב פון קאנטראלירער וועלכע זיצן אין די טורעמעס און קאנטראלירן די פליגער אויף די פילע טעקסי סטארטפאסס ביז זיי קומען אן צו די הויפט סטארטפאס וואו די לופט פארקער קאנטראלירער נעמען איבער און דאס זעלבע פארקערט. ביי די געיטס ווערן די פילאטן געפירט דורך די לופטפעלד ארבייטער וועלכע צייגן מיט די שיינענדיגע שטעקעלעך וואו צו גיין און ווען צו סטאפן. גרויסע פליגער ווערן אויך צוגעהאלפן דורך ספעציעלע טרעקלעך וועלכע באגלייטן זיי פון און צו די סטארטפאס.
ברענשטאף
יעדע פליגער מוז געווענליך איבערגעפילט ווערן מיט ברענשטאף צווישן איין פלייט און די אנדערע. א פליגער נוצט אסאך ברענשטאף, ספעציעל די דזשאמבא פליגער וועלכע פארברענען א גאלאן (4 ליטער) יעדע סעקונדע. מיט אזא גרויסן אפעטיט פאדערט זיך אריינצולייגן צענדליגער טויזנטער גאלאן ברענשטאף וואס מיינט אז די לופטפעלדער פארקויפן מיליאנען גאלאנען ברענשטאף יעדן טאג פאר די לופטליניעס. די לופטפעלדער פארמאגן ריזיגע שטחים וואו די ברענשטאף ווערן געהאלטן און אין טייל לופטפעלדער קומט די ברענשטאף אריין דורך א פייפליין וועלכע שטראמען אריין צווישן 50 און 90 טויזנט גאלאן פער שטונדע. צום ביישפיל אין דענווער אינטערנאציאנאל לופטפעלד איז פאראן דריי אינזלן וועלכע אנטהאלטן יעדע איינע 6 גרויסע טאנקן מיט 3 מיליאן גאלאן אין יעדע טאנק. די פאמפ וועלכע גיט ארויס די ברענשטאף צו די פליגער פאמפט ארויס ארום 300 גאלאן פער מינוט. אין טייל לופטפעלדער נוצט מען טאנקיר טראקס צו ברענגען די ברענשטאף פון די טענק צו די טויערן אבער אין מער פארגעשריטענע לופטפעלדער זענען פאראן אונטערערדישע רערן וועלכע צירקולירן די ברענשטאף ארום צו אלע טויערן.
זיכערהייט
יעדע לופטפעלד פארמאגט אייגענע זיכערהייט שטאבן און עמוירדזשענסי מעדיקל סערוויסעס אין פאל עפעס פאסירט. עס זענען פאראן ספעציעלע לעשאויטאס וואס זענען גרייט יעדע מינוט. די פעדעראלע אוואציע דעפארטמענט (עף-עי-עי) פארלאנגט אז אין אלע לופטפעלדער זאלן די עמוירדזשענסי ארבייטער זיין גרייט צו דעגרייכן יעדע פונקט אינעם לופטפעלד צווישן 3 און 5 מינוט. רוב פון די עמוירדזשענסי ארבייטער זענען שטאטישע ארבייטער וועלכע זענען סטאנציאנירט אין די לופטפעלדער. לופטפעלדער פארמאגן אויך זייער אייגענע פאליציי שטאב. אין טייל לופטפעלדער זענען די פאליציי צוגעשטעלט דורך די שטאט און אין טייל זענען זיי פריוואט צוגעשטעלט דורך די לופטפעלד פארוואלטונג. די פאליציי באוואכן די סטראטעגישע פונקטן אינעם לופטפעלד און שטערן די נישט-פאסאזשירן אריינצוגיין ווייטער וואו די זיכערהייט פונקטן. (מער וועגן זיכערהייט אין די לופטפעלדער וועלן מיר אויך בארירן אין די קומענדיגע ארטיקלען). יעדע לופטפעלד פארמאגט א ריזיגע רייניגונג'ס גרופע וועלכע געבן זיך אפ מיט'ן האלטן די טערמינאלן און קאנקורסן ריין און דארפן מאכן זיכער אז די סטארטפאסס זענען שטענדיג ריין. די שטאב פארמאגט טראקטארס און ספעציעלע כעמיקאלן וויאוי צו באהאנדלן שניי און גליטש און זענען פאראנטווארטליכט אויף די סטארטפאס זיכערהייט. ווען עס קומט א שניי שטורעם קוקן די לופטפעלדער אויס ווי א מיליטערישע זאנע. עס לאזן זיך ארויס הונדערטער טראקטארס און זאלץ טראקס וועלכע רייניגן זייער שנעל די סטארטפאסס און מאכן א גערודער וואס הערט זיך ווייט אוועק. קיין איין גאס אין א שטאט באקומט נישט אזעלכע שנעלע סערוויס ווען עס שנייט. ווען נישט די שנעלע ארבעט וואס זיי טוען וואלטן די לופטפעלדער זיך אפגעשפארט יעדעס מאל ווען עס שנייט.
די פארוואלטונג
נאכ'ן לייענען וועגן די אלע אפטיילונגן און פאראנטווארטליכקייטן פון א לופטפעלד פארשטייט מען אז דאס איז ווי א ריזיגע ביזנעס. עס איז אן אינוועסמענט פון ביליאנען דאלארן אהערצושטעלן און קאסט אפ הונדערטער מיליאנען דאלארן פער יאר דאס צו אפערירן. אין א לופטפעלד זענען פאראן טויזנטער ארבייטער צעטיילט אין צענדליגער אפטיילונגן. רוב ארבייטער אינעם לופטפעלד ארבעטן פאר פריוואטע פירמעס ווי לופטליניעס, מעכאניקער, קאנטראקטאר, רייניגונג, און געשעפטן. די פאליציי און עמוירדזשענסי ארבייטער באלאנגן צו די שטאט און אויך די לופט טראפיק קאנטראלירער באלאנגן פאר די פעדעראלע רעגירונג. די איבעריגע 10 פראצענט ארבעטן אין די אדמיניסטראציע, פינאנץ, און פובליק רילעישאנס וועלכע אפערירט ווי א שטאטישע רעגירונג. כמעט אלע לופטפעלדער זענען פובליק ביזענעסער וועלכע זענען פינאנצירט דורך מוניציפאלע באנדס. אלע איינשטעלונגן באלאנגן צו די לופטפעלד און זיי מאכן געלט פון פארדינגען די טויערן און רעכטן צו די לופטליניעס און פון די סערוויסעס וועלכע זיי שטעלן צו פאר די מיליאנען פאסאזשירן. זיי פארקויפן מיליאנען גאלאנען ברענשטאף פער טאג און פארדינגען טויזנטער פארקינג פלעצער פאר גוט געלט. היינט בעטן שוין רוב לופטפעלדער אויך א ספעציעלע שטייער וועלכע איז אריינגערעכנט אינעם טיקעט פרייז.
גרויסע לופטפעלדער מאכן אסאך געלט אבער עס זענען פאראן אסאך פון זיי וואס ווערן געהאלפן דורך שטאטישע פאנדן אלס א סערוויס וועלכע די שטאט מוז פארמאגן. אין די לעצטע יארן ווען אלע לופטליניעס האבן געליטן פון די אפגעשוואכטע טרעוול האבן די לופטפעלדער אויך שטארק געליטן און אסאך זענען געווען געצווינגן אפצושפארן טייל פון זייערע סערוויסעס אויף צייטווייליג.
*
ווייסע הויז
left|350px דאס ווייסע הויז איז א באצייכענונג צו דאס גרויסע פאלאץ וואס ליגט אויף 1600 פענסילוועניע עוועניו, אין וואשינגטאן די סי וואו עס וואוינט דער פרעזידענט פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
דאס בילד פון דעם ווייסן הויז איז געפארמט אויף א 20 דאלער פאפיר-געלט.
וועבלינקס
*
וויליאמסבורג, ברוקלין
וויליאַמסבורג (ענגליש: Williamsburg) איז אַ געגנט אין צפון ברוקלין, ניו-יאָרק, צופוסנס פונעם וויליאַמסבורג בריק וואָס פירט קיין מאַנהעטן. עס האָט אַ גרויסע געמיינדע פון חסידישע אידן.
קליין|343x343פיקס|דער וויליאַמסבורג בריק קליין|250x250פיקס|אידן שפּאַצירן אויפן בריק קליין|340x340פיקס|א טיפישע ניי-וויליאמסבורגער געביידע קליין|250x250פיקס|דער וויליאמסבורגער אומגעגנט פון דער הייך קליין|250x250פיקס|דער נעיווי יארד אינדוסטריעלער געגנט וואס גרעניצט זיך מיט וויליאמסבורג קליין|250x250פיקס|א טאוול אין גאס וואס רופט צו צניעותדיגער קליידונג קליין|250x250פיקס|רבי [[זלמן לייב טייטלבוים פון סאטמאר ביי א באגלייטן אויף די וויליאמסבורגער גאסן]] קליין|340x340פיקס|דער באקאנטער וויליאמסבורגער געשעפטסמאן זעלדא פארטראכטערהייט קליין|339x339px|ביים פארברענען דעם ציוניסטישן פאן אום פורים נאכמיטאג ביי ליע עוו. קאר. היוז סט.
גרינדונג
אין 1638, האָט די 'האָלענדישע מערב אינדיע פירמע' געקויפט דעם שטח פון די 'לענאַפּי נאַטיווע אַמעריקאַנער' וואָס האָבן פאַרנומען דעם שטח. אין 1661, האָט די פירמע געטשאַרטערד די שטאָט פון Boswijck, אַרייַנגערעכנט לאַנד וואָס וועט שפּעטער ווערן וויליאַמסבורג. נאָכדעם וואָס די ענגלישע האָבן איבערגענומען ניו נעטהערלאַנד אין 1664, איז דער נאָמען פון דער שטאָט אַנגליזירט געוואָרן צו בושוויק. אין קאָלאָניאַלע צייטן, פלעגן דאָרפסלײַט רופן די געגנט "בושוויק שאָר (ברעג)". דער נאָמען האָט אָנגעהאַלטן אומגעפער 140 יאָר. בושוויק שאָר איז אָפּגעהאַקט געוואָרן פון די אַנדערע דערפער אין בושוויק דורך 'בושוויק קריק' צום צפון און דורך 'קריפּפּלבוש', אַ געגנט פון דיק, באָגגי קשאַק לאַנד וואָס האָט זיך געצויגן פֿון 'וואָלאַבאָוט קריק' ביז צו 'נעווטאָוון קריק', צום דרום און מזרח. רעזידענטן פון בושוויק פלעגן רופֿן בושוויק שאָר "די סטראַנד (שנירל)".
פאַרמערס און גערטנערס פון די אַנדערע בושוויק דערפער פלעגן שיקן זייערע סחורה צו 'בושוויק ברעג' אריבערגעפירט צו ווערן די מזרח טייך (איסט ריווער) צו ניו יאָרק סיטי פֿאַר פאַרקויף דורך אַ מאַרק אין די היינטיקע 'גראַנד סטריט'. די גינסטיגע אָרט פון בושוויק שאָר נאָענט צו ניו יארק סיטי האָט געפירט צו דער שאַפונג פון עטלעכע פאַרמינג דיוועלאַפּמענטן. אין יאָר תקנ"ב (1802), האָט גרונטייגנס ספּעקולאַנט ריטשאַרד מ. װאוּדהאל אָפּגעקױפט דרײַצן אקער (53,000 מ²) אריבער די איסט ריווער. ער האט געלאזט קאלאנעל יונתן וויליאמס, אן אמעריקאנער אינזשעניר, איבערקוקן די אייגנטום, און עס אַ נאָמען געגעבן וויליאמסבורג נאָך אים.
נאך דער צווייטער וועלט־מלחמה
אין וויליאמסבורג פלעגט קורסירן א טראלי "פון בערי ביז גערי", וואס האט זיך אנגעהויבן אין די ס' יארן דורך אברהם יהודה לעבאוויטש, א קאשוי סאטמארער חסיד און תלמיד, און פון דעם איז געבוירן געווארן די דבר יום ביומו.
פאל מארטין
פּאָל עדגאר פיליפ מארטין (ענגליש: Paul Edgar Philippe Martin, געבוירן 28סטן אויגוסט 1938) איז געווען קאנאדע'ס 21סטער פרעמיער מיניסטער. ער האט איבערגענומען פון זשאן קרעטיען ווען ער האט צוריקגעצויגן פון אמט. שפעטער האט ער געוואונען נאך א קאדענץ. פאר דעם איז ער געווען דער פינאנץ מיניסטער.
וויליאמסבורג, ברוקלין
באפעלקערונג
די מערהייט איינוואוינער היינט צו טאג זענען חסידישע אידן מערסטנס אונגארישע אפשטאמיגע וואס האבן זיך אהערגעצויגען אין די יארן נאך דער צווייטער וועלט מלחמה. אויך וואוינען דארטן א באדייטנדע צאל אפשטאמיגע פון פארטא ריקא, שווארצע און ארטיסטן.
פאל מארטין
אין זיינע צייטן אלס פינאץ מיניסטער איז קאנאדע'ס עקענאמיע שטארק צוגעוואקסן ער איז געווען א שטארק פאפולערער פינאץ מיניסטאר, אבער ווען ער האט איבער גענומען זשאן קרעטיען איז ער געקומען אין שאטן פון די סקאנדאלן וואס האט ארומגענומען די ליבעראלן פון סוף קרעטיען טערמין.
וויליאמסבורג, ברוקלין
באפעלקערונג
די אידישע באפעלקערונג אין וויליאמסבורג זענען צוטיילט צו א באדייטענדע צאל געמיינדעס. די גרעסטע געמיינדע איז סאטמאר, וואס איז היינט צוטאגס צוטיילט צווישן די צוויי גרויסע פראקציעס, די ארונים און די זאלוינים. ווי אויך זענען דא דארטן די גרעסערע קהילות ווי פאפא, וויזשניץ, קראלי, ספינקא, קלויזענבורג, וויען, נייטרא, קראסנא, צעהלים, שאפראן, דינוב, סקווירא, בעלזא, בעלז-מאכניווקע און נאך. טייל פון די האבן אייגענע שולן, תלמוד תורה'ס פאר יונגלעך, שולעס פאר מיידלעך און קעמפס אין די קעטסקילס פארן זומער. א טייל האבן אויך אייגענע מקוה'ס, זאלן, מצה בעקערייען, און פארשידענע ערליי אינסטיטוציעס וואס פעלט זיך אויס צום אידישן לעבן.
אַרטיסטן
כאָטש פילע פון די בנינים אין דעם הײַנט טײַערן געגנט געהערן צו חסידים פון וויליאַמסבורג, און דער איבערטויש פון דעם געגנט איז געווען פאַר זיי לטובה, זענען אָבער וויליאַמסבורגער אײַנוואוינער אומצופרידן פון די אַנטוויקלונגען. טייל רופן דאָס אָן אַ "מכה" און האַלטן אַז זיי שאַפן אַ ריזיגן מאָראַלישע סכנה פאַר די חסידישע אײַנוואוינער.
עירוב
אין יאָר תש"מ בערך האט דער ראצפֿערטער רבי אויפגעשטעלט אן עירוב מיט שווערער האראווניע. דער עירוב האט געהאט די הסכמה פון 99.9% פון די לאקאלע רבנים, אנגעפאנגען פון דעם סאטמארער רב ביז רובו ככולו פונעם התאחדות הרבנים (חוץ איין איינציגען: הרב משה ביק). אבער במשך דעם ערשטן פרייטאג איז דער עירוב צוריסן געווארן דורך זדים און בריונים, ווי ערקלערט אין דער אויסגאבע "די תורה וועלט". דריי דיינים, הרב שלום קרויז מיט הרב פישל הערשקאוויטש און הרב ישראל חיים מנשה פריעדמאן, האבן בודק געווען דעם עירוב דעם ערשטן פרייטאג. פון דעם גופא זעט מען אז די "סאטמארער התנגדות" צום עירוב וואס פאלגט נאך אינעם ארטיקל איז א פריש געבאקענע טעאריע.
אין תשס"ג איז פֿריש געווארן א שערוריה אין וויליאַמסבורג מיטן התחדשות פונעם עירוב וואָס איז געשאַפן געוואָרן מיט דער הסכמה פון רוב רבנים און בעלי בתים קעגן דעם דעת פון געציילטע יחידים, רבנים און מחרחרי ריב פונעם געגנט. רוב פון די מתנגדי העירוב געהערן צו סאטמאר, וואָס זיי טענה'ן אז זיי האלטן אַז דאָס איז קעגן דער הלכה, און אַזוי אויך טענה'ן די סאַטמאַרער אידן אַז דאָס איז געווען קעגן דעם סאַטמאַרער רבינס מיינונג, און דעריבער אַזוי ווי עס איז נישטאָ קיין איין רב וואָס האָט אַ כח אויף דער שטאָט אַלס שטאָטס־רב, קען מען נישט אויפ‏ֿפּאסן אויף דעם עירוב געהעריג, און ווי דער סאַטמאַרער רב האָט זיך אַפּאָר מאָל אויסגעדריקט פאַר זײַנע נאָנטע אַז אין מאנהעטן וואו דער רב הכולל האָט געמאַכט אַן עירוב האָבן זיך אידן נאָך סומך געווען דערויף אַסאַך יאָרן שפּעטער ווען ער האָט שוין נישט געלעבט און דער עירוב איז שוין לאַנג נישט געווען כשר, ווידער איז דאָ די וואָס טענה'ן און ברענגען באַווײַזן אַז די מעשה מיט מאַנהעטן איז אַרויסגעזויגן פון די פינגער פאַר פּאָליטישע חשבונות. אין וויליאמסבורג איז אבער לעכעערליך דער טענה פון שטאטס-רב וויבאלד מען האט אוועקגעשטעלט א ב"ד מיוחד פאר דעם עירוב, אזוי ווי אלע אנדערע אידישע שטעט איבער די גארער וועלט ווי ס'איז דא א ספעציעלע קאמיטעע פון רבנים און בעלי בתים וואס זענען אחראי אויפן עירוב. אויך איז נתברר געווארן אז רוב מימרות אין דעם ענין וואס מען זאגט נאך פונעם סאטמארער רבי׳ן זענען שקרים למחצה, לשליש ולרביע, אדער ארויסגענומען פון דער מכוון. אזוי אויך האט דער ברך משה בפירוש געשטיצט דעם עירוב ווי עס איז נאך הערבאר אויף טעיפ, אויך זענען דא צענדליגע אידן וואס האבן דאס געהערט בשעת ער האט געשמועסט מיט רבי חיים לייב כ"ץ בשעת דער לעצטער איז געקומען איבערשמועסן וועגן דעת רביה"ק בעל דברי יואל, בעפאר'ן מאכן דעם בארא פארקער עירוב. אויך זענען פארהאן עטליכע גילוי דעת'ן פון תלמידי רביה"ק וואס געהערן נישט צום היינטיגער סאטמאר'ער פארטיי.
אנדערע פאַרציילן גאָר, אַ זאַך וואָס איז נישט פאַרשריבן, אז ער זאל זיך האבן אפאר מאל אויסגעדריקט אז בעדפארד עוועניו איז א רשות הרבים דאורייתא, דעריבער קען מען נישט מאכן קיין עירוב אין וויליאמסבורג, און אפילו עס איז געווען עירובין בחייו אין בעדפארד גארדענס, ראדני, אין סוכות, איז אבער קיינמאל נישט געווען קיין עירוב איבער בעדפארד עוועניו, ווייל ער האט געהאלטן אז עס איז א רשות הרבים דאורייתא. אבער דער אודווארי רב שרייבט אין זיין תשובה אז דער סאטמארער רב האט יא געשטיצט צו מאכן אן עירוב אין וויליאַמסבורג. דער עירוב אין וויליאמסבורג איז געבויט געווארן דורך ר׳ אשר גאלדהירש, א באיאנער חסיד. ער האט געהאט די הסכמה פון רוב רבנים אין שטאט, נאר אסאך פון די רבנים האבן מורא געהאט פון מפרסם זיין זייער נעמען וועגן פחד פון די צעיושטע זעלבסט געקרוינטע קנאים.
למעשה האלטן זיך מערסטנס פון די וואס רופן זיך "סאטמארער חסידים" אינעם וויליאמסבורגער ציבור צוריק פון טראגן מיט'ן עירוב. רובא דרובא פון די אנדערע קהילות טראגן יא מיט'ן עירוב, טראץ דעם וואס ס'איז נישט קלאר צו דאס טרעפט אויך צו רוב מענטשן. דאס איז זיכער אז רוב מענטשן ווילן דער עירוב, און פילן אז ס'איז נישט ערגער ווי דער עירוב פון אנדערע שטעט, נאר זיי זענען פארפירט פון דעם פאלשן שמועה אז רביה"ק איז געווען דערקעגן. פון צייט צו צייט קומען פאר צוזאמקופטן און מארשן איבער די גאסן קעגן די וואס טראגן מיטן עירוב. אויך קומט פאר א יערליך עצרת מיט דרשות פון פארשידענע רבנים. אינטערסאנט אז זיי ברענגען אלץ א פרעמדער רב צו רעדן, געווענליך א ליטווישער ראש ישיבה. דאס ווייזט אז ס'איז כמעט נישט דא קיין איין חסידישער רב וואס געהערט נישט צו סאטמאר וואס זאל מיטהאלטן דער התנגדות צום עירוב.
נאך פארשידענע מערכות
די קנאישע קרייזן ווילן אז מען זאל נישט פארקויפן די המודיע צייטונג אין וויליאמסבורג, אזוי אויך די משפחה און עמי מאגאזינען. א ספעציעל אגרעסיווע קאמפיין איז פארגעקומען אנטקעגן עמי מאגאזין אין ווינטער פון תשע"ב. למעשה קען מען היינט צוטאגס טרעפן די משפחה און עמי מאגאזינען אין פיל געשעפטן, אבער די המודיע פארקויפט מען טאקע נישט אין ערגעץ.
גרענעצן פון דער אידישער געגנט
פון מערב זייט לויפט קענט עוועניו, פון מזרח און צפון לויפט שיף די בראדוועי גאס. און פון דרום ווערט היינט צוטאגס פארעכענט לאפאיעט עוועניו די גרעניץ.
די פאַרשידענע געגנטער פון וויליאַמסבורג
גרויס־וויליאַמסבורג איז אײַנגעטיילט אין פאַרשידענע קוואַרטאַלן, אָנהייבנדיק פון דעם סאַוט-סייד געגנט וואָס באַשטייט בעיקר פון די סאוט 8 און סאוט 9 גאסן באוואוינט בעיקר דורך מיטל-יעריגע אידן, דערנאך די געגנט פון קליימער סטריט - וואס רעכנט אריין פילע שטאטישע פראדזשעקטס - ביז די הייוועי, דערנאך אריבער די הייוועי - ווי עס געפונט זיך די גרעסטע טייל פון וויליאמסבורג - וואס איז אויסגעבויעט מיט אנגעפולטע גאסן פון בראונ-סטאון הייזער, דערנאך קומט די נייע געגנט וואס האט ערשט אנגעהויבן באוואוינט ווערן בערך תש"ס נאך וואס די קאמערציאלע פאבריקן האבן זיך אוועקגעצויגן פון דארט און אויף זייער ארט איז אויפגעקומען פילע גרויסע וואוינונג געביידעס (א גרויס טייל דערפון געבויט דורך דער ראבסקי גרופע), דער דאזיגער געגנט הייבט זיך אן בערך פון וואלאבאוט סטריט וואו עס געפונען זיך גאר אסאך געשעפטן, און ציעט זיך פאר פילע לאנגע גאסן אראפ ביז לאפאיעט עוועניו וואס דאס ווערט גערופן "ניי וויליאמסבורג". דערנאך איז דא א נייע געגנט וואס האט לעצטנס אנגעהויבן ווערן מער באוואוינט, די טרופ געגנט, וואס ציעט זיך היינט-צוטאגס אראפ מארסי עוועניו און טאמפקינס ביז פולאסקי סטריט נעבן דעם האום דיפאו געשעפט.
רעפערענצן
* קאַטעגאָריע:סאטמאר קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
יחזקאל קאטיק
יחזקאל קאָטיק ( ח' ניסן תר"ז – ט' אב תרפ"א) איז געווען אַ משכיל פון חסיד'ישן אָפּשטאַם פון קאַמענעץ, ליטע. ער איז באַקאַנט דערהויפּט פאַר זײַנע אָפּגעשריבענע זכרונות מײנע זכרונות... זכרונות פון יחזקאל קאָטיק.
זײַן זיידע
לויט קאָטיק'ס באַריכטן איז זײַן זיידע אהרן לייזער קאָטיק געווען אַ קאמענעצער איד, אַן עושר מיט פאַרצווײַגטע מסחר און נאָנטע פאַרבינדונגען מיט די אַרומיגע פריצים און אַדעל-לײַט. אויך איז ער געווען אַ פאַרברענטער מתנגד, און אַ שטיקל גבר אלם.
זײַן פאָטער
קאָטיק'ס פאָטער משה קאָטיק האָט זיך אין זײַן יוגנד אײַנגעשלאָסן אין רבי משה קאָברינער זצ"ל און איז געוואָרן א פײַערדיגער חסיד. משה קאָטיק איז אויך געווען א סוחר, אָבער ער האָט אויך פיל צײַט פאַרבראַכט אין קאָברין בײַ זײַן רבי'ן דער קאָברינער, און אין קאַמענעץ איז ער געווען שטענדיג פאַרנומען מיט מאַכן חסיד'ישע צוזאַמקומס וואו מען פלעגט זינגען, טאַנצן, עסן, פערציילן מעשיות פון רבי'ן און נאָך אַזעלכע חסיד'ישע ענינים.
מיט דער פטירה פון רבי משה קאָברינער איז משה קאָטיק געווען פון די יחידי סגולה וואָס האָבן אויסגעקליבן רבי אברהם סלאָנימער אויף צו פירן די רביסטעווע.
קאָטיק'ס ערציאונג
יחזקאל קאָטיק איז אויפגעוואָקסן אין דער חסיד'ישער אַטמאָספערע, וואָס האָט אויף אים געמאַכט אַ טיפן אײַנדרוק, סײַ פּאָזיטיוו און סײַ נעגאַטיוו. אין די שפּעטערדיגע יאָרן האָט ער בועט געווען אין דעם בלינדן התקשרות צו אַ רבי'ן און אָפּגעלאַכט פון דעם גאַנצן חסיד'ישן התנהגות. מיט די יאָרן איז ער געוואָרן אין גאַנצן אַ משכיל.
קאָטיק האָט געוואוינט פילע יאָרן אין וואַרשע, וואו ער האָט אָנגעפירט מיט פאַרשידענע משכיל'ישע אַקטיוויטעטן. ער האָט געגרינדעט געזעלשאַפטליכע געמיינדעס און איז געווען אין נאָנטע פאַרבינדונג מיט משכיל'ישע פירער.
אַ גאָר אינטערעסאַנטע סעריע בריוו האָט ער געשריבן צום באַקאַנטן אידיש שרײַבער שלום עליכם. כאָטש די בריוו פון שלום עליכם צו אים אויף צוריק האָבן מיר נישט הײַנט, ווײַזט זיך אָבער אויס פון קאָטיק'ס אייגענע בריוו אַז שלום עליכם האָט אים שטאַרק געשעצט.
זײַנע זכרונות
קאָטיק'ס זכרונות זענען אַן אוצר פון ידיעות אויף דאס אמאליגן לעבן אין ליטא-פוילן פאר חוקרים און סתם ליינער צוגלייך. ער שילדערט פארביג דאס לעבן אין דעם אמאליגן שטעטל, די התנהגות פון די ארומיגע פריצים און זייערע פארבינדונגען מיט די אידן, דער אויסזען פון די שטעטלדיגע חדרים מיט אירע פארשידענע סארטן מלמדים -- ביידע די אכזרים און די באליבטע, דער צוגאנג צו שידוכים -- ווי מען האט אפט חתונה געמאכט קינדער אזוי יונג ווי אכט יאר אלט, און די התנהגות פון די אמאליגע חסידים -- ער שילדערט צוגלייך זייער התנהגות אין עבודת ה', זייער פאנאטישקייט, און זייערע טעראריסטישע שטיק ווען מען האט זיך מיט זיי אנגעהויבן.
די זכרונות זענען געשריבן געווארן ארגינעל אין יידיש, און איבערגעזעצט געווארן אויף העברעאיש דורכ'ן באקאנטן היסטאריקער פון חסידות דוד אסף.
וועבלינקען
קאטיק
פליג
דער פליג (Diptera) איז אַ קלײנער אינסעקט מיט פֿליגלען. עס זענען דאָ בערך 152,000 זגאלן פליגן און מאָסקיטן. אַלע פֿליגן האָבן נאָר אײן פּאָר פֿליגלען.
*
שטאלץ פאראד
left|thumb|250px|א שטאלץ פאראד אין [[דייטשלאנד]] דער שטאָלץ פּאראד איז א יערלעכער גאסן-פאראד (אויפמארש) וואס ווערט ארגאניזירט דורך האמאסעקסואלן, לעזביאנקעס, ביסעקסואלן און טראנסזשענדערס אין רוב גרויסע שטעט פון דער מערב וועלט איבער דער גארער וועלט. דער ציל מיט דעם פאראד איז צו דערקלערן דע-פאקטא, ליבעראליזירן, און נאנט-ברענגען דעם געדאנק פון דערלויבן דאס סעקסואלע צוזאמלעבן פון מענער מיט מענער און פרויען מיט פרויען.
אין אנפאנג איז דער פאראד געווען אויף א נעגעטיווער פראטעסט סטיל, אבער היינט זעט דאס אויס מער אלס א קארנאוואל וועלכע מען גייט מיט קאלירטע רוישנדיקע קליידער מיט מוזיק באגלייטונג, צו ארויסווייזן זייער שטאלץ מיט זייער סעקסולערע נייגונג און דאס לעגעטים מאכן פאר די מענטשהייט.
קעגנערס
די מאנאטיסטישע רעליגיעזע, און אלע טראדיציאנאלע מענטשן, איבערהויפט (יידן, מוסולמענער און קריסטן) זיינען קעגן דעם פאראד. אין די יידשע תורה איז פארבאטן זאל א מאן האבן געשלעכט־באציאונגען מיט זיין אייגענעם מין, דאס הייסט "משכב זכר" און ווערט פארעכענט פון די סאמע גרעסטע עבירות ווי עס ווערט באטיטלט מעשה סדום וואס מען דארף חרוב מאכן די גאנצע שטאט פאר דעם.
אידישקייט
ביי די פרומע געמיינדע האט מען קיינאמל נישט אזוי שטארק גערעדט דערפון צוליב איר פראבלעם וואס מ'זאגט פאר קינדער וואס האבן נאכנישט די סעקסואלער תאווה אזוי אנטוויקעלט און וועלן אנקוקן די סארט משכב זכר עבירה לעגטים און עקזיסטירענד. אבער נאוועמבער 2006 האט זיך דאס געטוישט, ווייל דאן האט געדארפט פארקומען אזא פאראד אין ירושלים דאן האבן די פרומע דערוועקט און האבן אנגעפירט הפגנות קעגן דעם פּאַראַד.
דער נייער פענאמענא ביי חרדים צו פירן אז מערכה איז אין נישט קליינעם טייל, צו פארדאנקן די מעשה פון ישי שליסל וואס האט געטאן א מעשה קנאות, פאר א יאר בעפאר, וואס האט דערשטאכן 2 בעלי עבירה וואס האן געטאן מיט שטאלץ זייער אקט, ער האט טאקע באקומען 26 יאר תפיסה דערויף אבער זיין אקט האט ערוועקט די פרומער דעת הקהל צו די הארבקייט וואס די תורה דרוקט זיך אויס צו דעם ענין.
אבער אפילו דעמאלטס האבן געוויסע רבנים נישט געהאלטן פון די פראטעסטן וו.צ.ב.ש. גור רבי צוליב די חינוך אז די קינדער וועלן אנקוקען אז עבירה אלס עקזיסטענץ.
און ביי די קנאים איז אין גרויס טייל צו פארדאנקן ר' משה שטערנבוך וואס האט פערזענליך זיך באטייליגט אין די גאסן דעמאנסטראציעס צו אריינשלעפן די גאנצע עדה החרדית אין די קאמפ. ביז הרב אלישב האט זיך אויך צוגעשטעלט פון די ליטווישע און ערלוי רבי פון די חסידישע קרייזן.
ביי חרדים רופט מען דאס מיטן שפעט נאמען מצעד התועבה צוליב דעם וואס דער הויפט ציל דערפון איז צו ווייזן שטאלץ מיט געי לעבנסשטייגער וואס דאס איז ביי זיי באטיטולט מיטן שם כללי תועבה.
קאטעגאריע:פראטעסט קאַטעגאָריע:סעקס קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס
תרפ"ט ראיאטן
ציידי תרפ"ט אויפרודער איז געווען אין די צייטן פון דעם בריטישן מאנדאט (1929) וואס די אראבער האבן געמאכט טעראר, און פאגראמען קעגן די אידן אין חברון און אין נאך ערטער. אין דער אויפרוהר זיינען געמארדעט געווארן איבער 113 יידן, 67 יידן זענען אומגעקומען אין חברון אליין. און הונדערטער פארווונדעט און גערויבט געווארן.
נאך דער אויפרור האבן די בריטישע באשטימט דאס צווייטע ווייסבוך וואס האט באשטימט זאלן יידן נישט מער טארן אימיגרירן קיין ארץ ישראל, און נישט טארן מער זיי פארקויפן ערד-פלאך.
וואס רבי ברוך קאפלאן זצ"ל האט דערציילט וועגן דעם פאגראם
די צייט וואס איך בין געווען אין חברון איז אויך אויסגעפאלן דאס וואס עס זענען נעבאך אומגעקומען אן ערך פון עטליכע און צוואנציג ישיבה לייט גרויסע תלמידי חכמים און נאך פערציג מענטשן פון די אנשי העיר, וואס די וועלט רופט עס "די פרעות פון חברון" [די חברון פאגראם]. האב איך געוואלט באצייכענען דא א טעות וואס איז אריין געגאנגען אין דער וועלט, א געוואלדיגן טעות, א מורא'דיגע טעות, אז די וועלט האט אנגענומען אז די חברון'נער אראבער זענען געווען רוצחים און זיי האבן באפאלן די אידן מחמת רציחה, מחמת שלעכטקייט. אבער אויב מען וועט אויסגלייכן די ידיעות איז דאס באמת נישט ריכטיג. אוודאי אן אראבער איז אן אראבער, ער איז נישט קיין יוד, אבער זיי זענען געווען זייער פריינטליכע אראבער, די אידן האבן געלעבט מיט זיי זייער פריינטליך, די גוים האבן געארבעט פאר די אידן, און מ'איז געווען צופרידן, עס איז געווען רואיג.
א דוגמא ווי ווייט רואיג עס איז געווען צווישן אידן און די אראבער, למשל איך האב געהאט א מנהג, בערך א מייל-צוויי לעבן חברון איז געווען א בוים וואס עס איז מקובל אז די בוים איז געווען די אשל אברהם, וואו אברהם אבינו האט אויפגענומען די מלאכים, האב איך געהאט א גרויסן הרגש פון צייט צו צייט צו גיין באזוכן דעם בוים, (מובא בחוט המשולש תולדות מרן החת"ם סופר שאכן מקובל שזה הי' של א"א) ספעציעל אין זומער צייט ווען ס'איז ווארים. דארט איז אבער נישט געווען קיין ישוב, ס'איז געווען יעדע 5-7 בלאק אן איינצעלנע הויז, איך פלעג אביסל רעדן מיט זיי, מ'האט זיך פארשטאנען מיטן וואונק [נישט קענענדיג דעם אראבישן שפראך]. קיינער אין ישיבה האט מיר נישט געזאגט גיי נישט אונטערן שטאט, ס'איז א סכנה, "אראבער!". ס'איז נישט איינגעפאלן, אזוי פריינדליך האט מען געלעבט מיט די אראבער.
טעאלאגיע
טעאלאגיע מיינט ארום רעדן וועגן גאָט אָדער וועגן רעליגיעזע געדיַינקען.
תרפ"ט ראיאטן
וואס רבי ברוך קאפלאן זצ"ל האט דערציילט וועגן דעם פאגראם
אויך האב איך געזען א בריף פון גערער רבי, (רבי אברהם מרדכי אלטער-אמרי אמת) אין יענע יארן שרייבט ער אז ער איז געפארן קיין א"י, אזוי ווי ס'האט אנגעהויבן ווערן א באוועגונג, אז מען וויל אוועקפארן פון פוילן קיין א"י, האט ער געוואלט זען וואס פאר א סארט פאלק דער אראבער איז, ווי אזוי צו ראטן די מענטשן, צו מען זאל יא פארן אדער נישט פארן, שרייבט ער דארט אין דעם בריעף אז דער אראבער איז זייער א פרידליכער פאלק, און א פיינער פאלק.
טעאלאגיע
* קאַטעגאָריע:רעליגיע קאַטעגאָריע:תורה
תרפ"ט ראיאטן
וואס רבי ברוך קאפלאן זצ"ל האט דערציילט וועגן דעם פאגראם
דערפאר וויל איך זאגן אז ס'איז אריין א געוואלדיגע גרייז אין דער וועלט אז די חברון'ער אראבער זענען געווען גרויסע רוצחים, און באפאלן די אידן. מעשה שהי' לא כך הי', נאר וואס דען? וועל איך אייך -ביי דעם געלעגנהייט- זאגן מעשה שהי'.
אבער זיי האבן נישט געפאלגט, זיי האבן געמאכט א גרויסע אסיפה אין ירושלים, מ'האט געזאגט אז ס'איז געווען 10,000 מענטשן, אויסצורופן אז ס'איז פאר די אידן, און זיי רופן זיך אידן (כאטש דער חפץ חיים שרייבט אז זיי זענען נישט קיין אידן, די ציונים זענען זרע עמלק), איינער פון די רעדנער איז געווען דער רב הראשי האט ער אויסגערופן אזוי: "שמע ישראל הכותל כותלינו הכותל אחד", דאס איז געווען אין אלע צייטונגען. האט זיך צוהיצט און צופלאקערט צווישן די ציונים און די אראבער, השם ירחם.
דערנאך, איינמאל, מ'איז געזיצן אין חברון און געלערנט, זעען מיר אין שטאט לויפן ארום בויעס [יונגאטשן] מיט קורצע אפגעשניטענע הויזלעך און מיט געווער מיט בייסיקלס און מאטערסייקעל'ס, און לויפן ארום אין די הויפט גאסן אין חברון אהין און צוריק, פון די געווער האט מען זיך דערשראקן, וואס פאר א מעשה? מער פעלט דא נישט.
בקיצור, האט מען געשיקט רופן אט די חברה, צום ר' משה מרדכי עפשטיין [דער משגיח אין חברון'ער ישיבה], און זיי האבן נישט געוואלט קומען, מען האט געמוזט גיין צו זיי, האט מען זיי געפרעגט, פאר וואס קומט איר? מה ראו על ככה? וואס טוט איר דא? ס'פעלט אונז אויס? איר וועט דאך דערמיט אויפרייצן די אראבער! ס'רייצט זיך שוין אזוי אויך!. האבן זיי געענטפערט, מיר קומען אייך פראטעקטן [שוצן]. האבן מיר געזאגט, געוואלד! רחמנות!, און זיי האבן נישט געוואלט אוועקגיין, ביז וואנען ס'איז געווארן צו שפעט.
ביז ווען די פירער פון די אראבער האבן אויפגעקליבן פון אסאך דערפער גרויסע מאסן'ס פון אראבער דארט, (און ווי געווענטליך פארשטייט זיך די צוואנציג קאווערדס [שוואך כאראקטערדיגע מחוצפים] זענען אנטלאפן, זיי האבן ארויסגעכאפט זיך), און ס'שוין געווען שפעט, זיי האבן זיך ארגענעזירט, זייער מופטי האט געזאגט א גרויסע רעדע פאר זיי, זיי האבן געמיינט אז פרייטיג צונאכטס קומט די גאנצע ישיבה דאווענען, וועלן זיי אריינקומען אנפאלן די גאנצע ישיבה און אטאקירן.