cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
וואריקאצעלע
פון די ביצים וועלכע פראדוצירן דעם מאן'ס זאמען (די ספערמע) פירט א קאנאל (דער ספערמאטישער שטראנג) אוועק אין דער הויך, צוזאמען מיט דעם קאנאל גייען די זאגענאנטע ספערמאטישע בלוט-אדערן. דיעזע אדערן קענען צוצויגן ווערן און פול ווערן מיט בלוט וואס צירקולירט נישט גענוג גוט, זיי הייסן דאן וואריקעזע אדערן, און זען אויס ווי די געשוואלענע אדערן וואס טרעפן זיך אפט אויף די פיס פון פרויען און פון מענער וואס שטייען א סך אויף די פיס. צוזאמען מיט דעם געהט אפטמאל א שוועלונג פון דעם סקראטום, דאס הייסט פון דער זאק אין וועלכען די ביצים געפינען זיך. דיזער צושטאנד הייסט "וואריקאצעל".
די אפטקייט פון דער דערשיינונג
די דערשיינונג איז באמערקט געווארן אין מענטשן וואס זענען שוין אַלט מער ווי 15 יאר, און זי איז געוואקסן ערגער לויט די העכער פון די עלטער. וואַריקאָצעלע קען זיך אַנטוויקלען אפילו אין מענטשן וואס זענען שוין עלטערן פון קינדער. דאס איז ווייַל די דערשיינונג איז גאר אפט, און זיין ווירקונג אויף פּראָדוקציע פון זרע ווערט געהויבן מיט די יאָרן.
באהאנדלונג
דירעקטע באהאנדלונג איז נאר דאן נויטיג ווען מען ליידט פון דעם וואריקאצעל, און ווען מען קען קאנסטאטירן אן אמת'ן קראנקהאפטן צושטאנד.
יוסף דלה ריינה
די מעשה פון יוסף דלה ריינה ווערט דערמאנט די ערשטע אינעם ספר פון ר' אברהם בן אליעזר הלוי - אגרת סוד הגאולה, ס'ווערט אויך אראפגעברענגט און די כתבים פון ר' משה קורדאבירא  און ר' חיים וויטאל די באקאנטע גירסה איז פון א איד א מומר וואס האט צוגעלייגט פאנטאזיעס,
די פאסירונג איז איבער ר' יוסף דילה ריינה וואס האט געוואלט ברענגען משיח דורך הארגענען דער שטן אליינס מיט פיינונגען לייטערינגען צו אנטפלעקן די שמות מיט וואס מ'דארף זיך באניצען בייצוקומען דער שטן די מלאכים וואס ער האט באשוואירען האבען אים געווארענט זיך נישט אריינצולאזן אין דעם אין צום סוף האט אים די שטן פארכאפט און געהארגעט זיינע תלמידים די סוף פון איהם איז צוטיילט אין גרסאות טייל זאגן ער האט זיך יא געשמדט, טייל זאגן אז ער האט זיך נישט געשמדט אנדערע זאגען אז ער האט זיך גענומען דאס לעבען.
וועבלינקען
קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
פאליטישע פארטיי
א פּאָליטישע פּאַרטיי איז א פאליטישע געזעלשאַפֿט וואס איז געבויט פון פארטרעטערס אין א פארלאמענט אדער רעפובליק. אין א פארלאמענט שטרעבט זי צו זיין א טייל פון דער קאאליציע.
אין ישראל הייסט זי "מפלגה".
קאַטעגאָריע:רעגירונג קאַטעגאָריע:וואלן *
זנות
left|thumb|400px|"איין הור אויפן טורן", איין בילד פון די קויא בוך ([[קו בוך), א יידישע מעשה-בוך פון איטאליען, ה'שנ"ה.]] זנות אדער פּראָסטיטוטציע איז געשלעכטליכע באציאונגן פאר תאווה, און מע'לאזט זיך קאסטן געלט אדער אן אנדער אפצאל פאר דאס.
א זונה אדער הור אין אלט-יידיש (אין סלאבישע שפראכן און אנדערע, קורװע) איז א מיידל און צומאלן א מאן וואס טרענט פאר געלט.
עס איז די וועלט'ס עלטסטע פאך,.
לויט די געזעצן אין ישראל איז פארבאטן צו אויסהאלטן א שאנדהויז. אבער כאטש וואס עס איז פארבאטן, איז פאראן הונדערטער אדער טויזנטער שאַנדהייזער אין ישראל. אבער אויף יעדנספאל מעג א מיידל פערזענליך פארקויפן איר קערפער און טרענען פאר געלט. זינט יולי 2020 איז דאס גאר אומלעגאל צו קאנסומירן אדער פרובירן קאנסומירן זנות אין ישראל.
לויט די געזעצען אין אמעריקא איז פארבאטען פאר איינעם צו נעמען געלד פאר מזנה זיין, און כאטש עס איז פארבאטען איז עס איינס פון די גרעסטע ביזנעסער און די סטעיטס.
זונה איז געוויינליך א פרוי וואס פארקויפט זיך איר גוף צו מהנה זיין פרעמדע מענער פאר געלט. זייער ארימקייט אדער די אומשטענדן טרייבן זיי דאס צו טאן, ווייל עס איז א פיזישער דערנידעריגער פאך פיל מיט קרענק סכנות ווי איידס, און פשוט שווער דאס צו טאן. עמאציאנאל מוז מען זיין פארטייבט, נישט צו שפירן די עול פון זאגן ליגענט פאר יענעם בשעת מען איז יענעם מהנה אז מען מיינט נישט זיין טובה. געוויינליך מוז מען זיין זייער א גוטער פאפער כדי דער קאסטומער זאל זיין צופרידן. זיי נעמען דראגס כדי צו פארשיכורן די חושים און זיך בלייבן גוטמיטוג און אזא געפאלענער אקט. זיי דארפן אויך אויסזעהן יונג און שיין כדי צוציען בעסערע פרייזן פאר זייער גוף.
אידישקייט
אין תנ"ך און אפילו אין גמרא זעהט מען דאס אלס א נארמאלער פאך, אבער ס'איז דא א לאו מן התורה פאר א פרוי אדער א מאן צו טוהן דאס: "לא תהי' קדשה מבנות ישראל". ס'איז דא אויך א לאו מן התורה פאר א טאטע צו לאזן זיין טאכטער זיין א זונה. עס איז שטארק בזוי ווייל עס פארמערט זנות, און זנות איז דער סאמע אראפגעקוקטער זאך אין די תורה . ס'איז אסור צו נוצען געלט וואס איז געגעבען געווארן אלס באצאלט פאר א זונה פאר הקדש זאכען, און מן הסתם אויך פאר אנדערע דברי קדושה. מענער וואס זענען זונות פאר אנדערע מענער, זענען אסור בתכלית צוליב דעם איסור פון משכב זכר.
וועבלינקען
פּראָ'ס און קאָנס איבער זינדיגן מיט א פרעמדע פרוי. ידיעות
רפערענצן
קאטעגאריע:סעקס
ראמאן
א ראָמאַן (ענגליש: novel) איז א שאפונג פון ליטערארישע פיקציע (לאו דווקא ראמאנטיש). עס איז דערשינען געווארן אין דער ענדע פונעם 19טן יארהונדערט. א ראמאן איז לענגער פון א קורצע דערציילונג און פון א נאוועלע. עס איז צונויפגעשטעלט פון אן אקציע אין פארשיידענע שיכטן און עס קען דערהאלטן הונדערטער בלעטער. א ראמאן איז איינגעשלאסן מיט פיל ערטער, צייטן און פיגורן.
דער אויסשטעל פון א ראמאן: 1) דער אריינגאנג פאנגט זיך אן מיט אן אויסטיילונג 2) נאכער קומט דער פלאנטער 3) און דאן קומט דער ווענדפונקט און דער הויכפונקט 4) נאכער ווערט דער פראבלעם אויסגעלייזט 5) און צו לעצט די ענדע.
איינער וואס שרייבט ראמאנען הייסט א "ראמאַניסט".
קאלאניאליזם
די דערשיינונג פון קאלאניאליזם וואס איז געווען צווישן די 16טע י"ה צו די 19טע י"ה, וואס פעלקער פון די וועסטליכער קולטור (ווי אייראפע) זיינען אריין הערשן אויף די פרימיטיווישע לענדער (ווי אפריקע, ווייט מזרח, דרום אמעריקע). די וועסטליכע פעלקער האבן געצווונגען די פרימיטיווער זאלן מקבל זיין די וועסטליכע קולטור מיט די נייע טעכנאלאגיע.
דער היסטאריקער פֿיליפ האפֿמאן האט גערעכענט אז ביז 1800, נאך פאר דער אינדוסטריעלער רעוואלוציע, האבן אייראפעער שוין געהערשט איבער מער ווי 35% פון דער וועלט, און ביז 1914, האבן זיי געהאט קאנטראל איבער 84% פון דער וועלט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
אברהם יצחק אולמאן
הרב אברהם יצחק אולמאן איז דער יונגסטער חבר ביד"ץ העדה החרדית, און איז איר אויפגייענדער שטערן. ער דינט יארן לאנג שוין אלס רב אין גבעת שאול געגנט ביים אריינגאנג פון ירושלים. ער באלאנגט צום דושינסקי קרייז. א הויכער געשטעל מיטן היט, א הויכער סאמעטער רבנישער היט, איבערן שטערן אייביג איבערגעדעקט. ער איז ברייט באקאנט אלס אן עקספערט אין חושן משפט, און פירט טאקע דין תורות פארן מינימאלן אפצאל פאר אידן וואס שטייען אין די רייע זיך צו אויסטענהטען זייער ארגומענטן און מחלוקת, זיין פסק איז שנעל און שטרענג. אנדערשט פון געווענליכע דין תורות וואס די דיינים טוענים און בוררים ציען און צעגערן מיט דער צייט צו מאכן ווי מער געלט, ווייל זיי רעכענען א באשטימט פרייז לויט דער שעה.
ער איז אן איידעם ביי רבי אשר יאקאב פון ירושלים.
נאך דער פטירה פון הרב יעקב בלוי, האט מען אים באשטימט אין זיין ארט צו זיין דער פונעם ועד הכשרות פון דער עדה החרדית.
קאַטעגאָריע:עדה החרדית קאטעגאריע:דיינים קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק
הרב יוסף דוב ״יאשע בער״ הלוי סאלאווייטשיק (י"ב אדר תרס"ג, 1903 - י"ח ניסן תשנ"ג, 9טן אפריל 1993), א רב, א אריגענאלער דענקער און פֿילאסאף, פון די אנפירער פון מזרחי, און פון די פירער פון דעם ארטאדאקסישן אידנטום אין אמעריקע. ער איז געווען איינער פון די גרעסטע רעדנער און לעקטארן אויף יידיש. זיין יידיש (ליטווישער דיאלעקט) איז געווען רייך, טיף און אלאסטיש.
געבוירן אין היינטיגן בעלארוס צו זיין פאטער הרב משה סאלאווייטשיק, האט ער געלערנט אין וואלאזשין, ביי די 22 יאר איז ער געגאנגען שטודירן אין אוניווערסיטעט אין בערלין די עיקר האט ער געלערנט פילאסאפיע, אין 1932 באקומען די באשיינונג. אין דער צייט האט ער אויך געלערנט א יאר אין דעם רבנים סעמינאר אין בערלין, באקענענדיג זיך מיט דער בערלינער שיטה פון תורה מיט דרך ארץ.
אין 1931 האט ער חתונה געהאט און אין 1932 איז ער געפארן קיין אמעריקע קיין באסטאן דארט איז ער אויפגענומען געווארן אלס רב אנקלאפנדיג זיך אין אומוויסענדהייט און אפגעפרעמדעטקייט פון אידישקייט פון די אמעריקאנער אידן ער האט געעפנט א תלמוד תורה, אין 1935 איז ער געגאנגען באזוכן ארץ ישראל ער האט זיך דארט געטראפן מיט הרב קוק אין דער צייט פון זיין באזוך איז ער געלאפן פאר דער שטעלע פון רבנות אין תל אביב אבער נישט געווינען. הרב משה אביגדור עמיאל איז דערוועלט געווארען דאס איז די איינציגסטע באזוך זיינע אין ארץ ישראל. אום 1959 האט ער נישט געוואלט לויפן פארן רבנות אמט פון ארץ ישראל רב הראשי אפילו ס'איז געווען א זיכערער געווינס,
נאך דער פטירה פון זיין טאטן, הרב משה סאלאווייטשיק, אין 1941 האט ער איבערגענומען די ישיבה אוניווערסיטעט און דארט איז ער געזיצען 40 יאהר געבענדיג שיעורים און אנפאנג אין אידיש אין טוישענדיג צו ענגליש און 1960, ער פלעגט פארלערנען זייער טיפער שיעורים אויף די בריסקער גאנג פון זיין זיידען ר' יאשע בער, ער איז געווען אקטיוו אין די הסתדרות הרבנים פון אמעריקא די (RCA)
נאכן חורבן איז ער געווארן די פירער פון מזרחי ביז זיין לעצטן טאג, צוביסלעך איז ער געווארן דער ענדגילטיגער פירער פון דער מאדערן ארטאדאקס שטרעמונג, און טויזנטער האבן געשטראמט צו זיינע שיעורים, וואו ער פלעגט אסאך ניצן פיליסאפישע געדאנקען.
משפחה
זיין טאכטער עטרה האט געהייראט פראפעסאר רבי יצחק אשר טווערסקי, טאלנער רבי אין באסטאן. זייער זון, רבי משה איז געווען ראש כולל אין תורת משה, ירושלים; ער איז אומגעקומען אין דער קהילת בני תורה שחיטה כ"ה מרחשון תשע"ה.
זיין טאכטער טובה האט געהייראט הרב אהרן ליכטנשטיין, ראש ישיבה פון הר עציון. זייער זון הרב יצחק ליכטנשטיין איז א ראש ישיבה אין תורה ודעת, ברוקלין.
וועבלינקען
קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:רבנישע לויים קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים קאַטעגאָריע:רבנים פון בריסק
יאהו
זי באדינט מיט געבן נייעס, שפילעריי, בליצבריוו און נאך אזעלכע.
עס האט זיך אנגעבוין דורך 2 איגענטליכע וואס האבן די ערשטע אנגעבוין צו סארטירן וועב סייטס אין קאטעגאריעס און נאכדעם האבן זיי דאס פארוואנדעלט אין זוך מאשין.
יאהו ענטפערס (ענסערס)
דאס איז א נייער באדינונג וואס וויל כאפן דעם נייעם צוגאנג צו אינטערנעט, אפען סארס: וואס וואלענטירן ארבייטען צו ענטפערן אויף כל מיני שאלות וואס אנדערע פרעגן. א שטייגער ווי וויקיפעדיע וואס ווערט אויך געשריבן דורך וואלענטירן.
קאַטעגאָריע:אינטערנעט קאַטעגאָריע:וועב פארטאלן
יוסף מוקיר שבת
אין א שטאט האט געוואוינט א גוי א גרויסער עושר א קמצן, ביי אים האט געארבעט א איד וואס פון זיין ווייניג פארדינסט האט ער אלעמאל אוועקגעלייגט געלט פאר שבת צו קענען קויפן געשמאקע מאכלים און א פרישע פיש פון וואסער ארויס. פאר דער געוויינהייט האבן אים די שטאט'ס מענטשן גערופן ״יוסף מוקיר שבת״. איין טאג האבן די שטערן זעערס געזאגט פאר'ן רייכן עושר אז דיין גאנצע פארמעגן גייט גיין פארן איד ווייל דו האסט אים געראטעוועט. ערשטוינט איז ער געלאפן פארקויפן זיינע פארמעגן און געקויפט דערפאר א טייער בריליאנט און דאס אריינגענייט אינעם הוט זיינער, אזוי וועט די פארמעגן אלעמאל זיין מיט אים. אזוי גייענדיג אויף דער בריק האט א ווינט געטון דאס אומגעוואונטשענע און אריינגעבלאזן די היט אין ים. א פיש האט עס איינגעשלינגען נאך א טאג צוויי איז די פיש געפאנגען געווארן און געברענגט געווארן אויפן מארק ערב שבת שפעט נאכמיטאג אזי ווי ס'איז שוין געווען שפעט איז די איינציגסטע אדרעס וואס איז איבערגעבליבן פאר די פיש-כאפערס איז יוסף מוקיר שבת און יוסף מוקיר שבת האט אפגעקויפט די פיש אויפשניידנדיג די פיש איז געטראפן געווארן די בריליאנט האט יוסף געזאגט פאר זיין ווייב ווער ס'אינוועסטירט אין שבת צאלט אים שבת צוריק דאפעלט.
אין דעם זמר "יום שבת קודש הוא" וואס מ'זינגט פרייטיק צונאכט, ווערט דערמאנט די מעשה מיט די ווערטער
Windows 95
קליין|250px|א שרימדרוק פון ווינדאס 95 אויף [[ענגליש]] Windows 95 איז א גראפיקאל יוזער אינטערפעס (GUI) אפערירן סיסטעם וואס איז דערשינען געווארן כ"ח אב ה'תשנ"ה ; דעם 24טן אויגוסט 1995. עס איז דער ערשטער אפערירן סיסטעם פון מייקראסאפט וואס האט צוזאמען געשטעלט DOS מיט Windows, ביז Windows 95 האט מען געדארפט אינסטאלירן פריער DOS און דערנאך האט מען געקענט אינסטאלירן Windows.
Windows 95 איז פיל פארבעסערט געווארן פון Windows 3.11 מיט דעם "גראפישן באניצער אינטערפעס" און ביז יעצט ווערט דאס גענוצט אין Windows XP.
קאַטעגאָריע:אפערירן סיסטעמען
שויס קאמפיוטער
קליין|אן אלטער [[איי.בי.עם. לעפטאפ]] שױס־קאָמפּיוטער (ענגליש: laptop) איז א נאטיצבוך קאמפיוטער. די ערשטע ווערסיע פון דעם שויס קאמפיוטער איז גערופן געווארן נאטבוק, ווען איי.בי.עם. האט זי ערצייגט אין 1982. זי האט דעמאלט געוואויגן קארגע 12 פונט, אבער איז געווען פיל, פיל קלענער ווי די דעמאלטדיגע טיש קאמפיוטערס. די היינטיגע לעפטאפס, זענען גאר קליין און קאמפאקט. ווי קלענער דער קאמפיוטער איז, אלץ טייערער פארקויפט ער זיך.
קאַטעגאָריע:הארטווארג
מרדכי שטיין
רבי מרדכי שטיין (געב' י"ג אדר תש"א), אדער ווי מ'רופט אים רבי מאטל שטיין, איז דער פאלטיטשאנער רבי, און וואוינט אין בארא פארק.
=ביאגראפיע= רבי מרדכי איז געבוירן געווארן י״ג אדר תש״א צו זיין פאטער, רבי ישראל אברהם שטיין, דער פריערדיגער פאלטיטשאנער רבי, וואס האט געוואוינט אין בענסאנהורסט, ניו יארק.
רבי מרדכי האט געלערנט אין דער וויזשניצער ישיבה אין שיכון וויזניץ, בני ברק, וואו ער איז געווען זייער נאנט צו זיין רבי, רבי חיים מאיר האגער פון וויזשניץ.
כאטש ער איז געווען אנהייב פון די אזוי־גערופענע מורדים, האט ער אבער 'אפיציעל' איבערגעבעטן זיין רבי'ן, און זיך שפעטער צוגעשארט צו מאנסי-ווישניץ און די עקסטרעמע סאטמארער רייען.
רבי מרדכי האט געהייראט א טאכטער פון רבי יוסף מאיר כהנא פון ספינקא.
ר' מרדכי איז געווען ראש ישיבה אין דער סאטמארער ישיבה גדולה פון בערך תשל"ח ביז תשמ"א. אבער ווען רבי יואל איז אוועק האט די משפחה צוביסלעך אפגעהאקט מיט סאטמאר, רבי מרדכי איז היינט א וויזשניץ מאנסי'ער חסיד.
ביי דער סאטמארער מחלוקה צווישן ר' אהרן און ר' זלמן לייב, האט זיך ר' מרדכי צוגעשטעלט צו ר' זלמן לייב, פונקט ווי אסאך קעגנערס פון ר' משה. תשס"ו האט זיין איידעם זיך משדך געווען מיט רבי זלמן לייב.
ר' מרדכי איז א ווארימער רעדנער און זייער א חסידישער איד, און איז אנערקענט אלס איינער פון די אנגעזעהנע רבי'ס.
רבי מרדכי איז געווען שטארק מקושר צו זיין רבי און קרוב, רבי מרדכי פון וויזנשיץ-מאנסי.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאטעגאריע:סקווירא קאטעגאריע:טווערסקי פאמיליע קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט קאַטעגאָריע:בארא פארק חסידות פאלטישאן קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק
מצווה טאנץ
די מצוה פון טאנצן פאר א כלה און דעם טאג פון איר פארהיירונג, כדי זי צו דערפרייען.
חז"ל אז עס איז א גרויסע מצוה, ווי עס שטייט, כיצד מרקדין לפני הכלה, כלה נאה וחסודה.
מען טאנצט פאר דער כלה ווען מען האלט איין עק פון א גארטל, און די כלה האלט דעם צווייטן עק. נאך דעם טאנצט מען מיטן חתן. ביי פארשידענע טאנצט דער פאטער פון דער כלה טאנצט מיט זיין טאכטער האנד ביי האנד, און אויך דער חתן אליין.
ביי די טשערנאבלער אייניקלעך ווערט דער 'מצוה-טאַנץ' אויך געפירט א טאג פאר דער חתונה ביי א סעודה וואס הייסט "חתן מאהל".
קאַטעגאָריע:מנהגים קאַטעגאָריע:טאנץ קאַטעגאָריע:חסידות
אטאם
דער אטאם איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון מאטעריאל וואס איז אומטיילבאר אין א כעמישער רעאקציע. יעדער סאלידער קערפער, פליסיגקייט, גאז און פלאזמע באשטייט זיך פון נייטראלע אדער יאניזירטע אטאמען. אטאמען זענען זייער קליין—די טיפישע גרויס פון אן אטאם איז 100 פיקאמעטער. מ'קאן ריכטיג נישט באשרייבן די באוועגונגען און אייגנטומען פון זאכן אויף אזא קליין שאל מיט קלאסישער מעכאניק און מ'דארף נוצן קוואנטן-מעכאניק כדי צו פארשטיין און פאראויסזאגן זייערע אויפפירונגען.
יעדער אטאם באשטייט פון אן אטאמקערן און א צאל עלעקטראנען וועלכע זענען פארבונדן צום אטאמקערן דורך עלעקראמאגנעטישער קראפט. דער אטאמקערן באשטייט זיך פון א צאל פראטאנען און נייטראנען. וואסערשטאף איז דער איינציגער אטאם וואס האט קיין נייטראנען אין זיין אטאמקערן. פראטאנען און נייטראנען זיינען ביידע גערופן נוקלעאנען. פראטאנען האבן א פאזיטיווע עלעקטרישע לאדונג, עלעקטראנען האבן א נעגאטיווע לאדונג און נייטראנען האבן נישט קיין לאדונג (ווי זייער נאמען באדייט). דערפאר האט דער אטאמקערן א טבע ציען צו זיך אזוי פיל עלעקטראנען ווי ער האט פראטאנען. ווען אט די צאלן זענען גלייך איז די לאדונג פונעם אטאם נייטראל. ווען אן אטאם פעלט עלעקטראנען (ד.ה. עלעקטראנען זענען פאראן ווינציגער ווי פראטאנען) הייסט ער א פאסיטיווער יאן ווייל די סך-הכל לאדונג איז פאזיטיוו און אזוי אויך פארקערט—ווען ער האט "איבעריקע" עלעקטראנען הייסט ער א נעגאטיווער יאן.
די גרויס פון אן אטאםקערן איז בערך צען טויזנט מאל קלענער ווי דער אטאם גופא. די פראטאנען און נייטראנען פונעם אטאמקערן זענען זיך פארבונדן איינעם צום צווייטן דורך די נוקלעארע קראפטן וועלכע זענען פון אזוי נאענט שטארקער פון די עלעקראמאגנעטישער קראפט וואס שטויסט לאדונגען מיט זעלבע צייכן אוועק איינער פון דאס אנדערער. די מאסע פון א נוקלעאן איז בערך א טויזנט מאל גרעסער ווי די מאסע פון אן עלעקטראן און דעריבער ווענדט די מאסע פון אן אטאם מערסטנס אויף דער צאל נוקלעאנען וואס רופט זיך די אטאם-מאסע. די כעמישע אייגנטומען ווענדן זיך אויף די עלעקטראמאגנעטישע כוחות און דעריבער אויף דער צאל פראטאנען אדער אטאם-נומער וואס באשטימט די כעמישע עלעמענט (יסוד-טיפ) פון דעם אטאם. למשל יעדער קופער אטאם אנטהאלט 29 פראטאנען. דער צאל נייטראנען באשטימט דער איזאטאפ פונם עלעמענט.
אטאמען קענען זיך פארבינדן איינעם צום אנדערן דורך כעמישע פארבינדונגען און ווערן א טייל פון א מאלעקול, אדער א סאלידער קערפער. כעמיע איז דער אפטייל פון וויסנשאפט וואס איז חוקר די נייגונג פון אטאמען צו מאכן און ברעכן אזעלכע פארבינדונגען.
געשיכטע פון אטאמישע טעאריע
דער דעה (ס'איז נאך נישט געווען א וויסנשאפטליכער טעאריע לויט דער מאדערנער באדייטונג) אז מאטעריע באשטייט זיך פון אומטיילבאר יחידים איז גאר אן אלטער און האט זיך דערשיינט אין די אור-אלטע ציוויליזאציעס פון גריכנלאנד און אינדיע. אין דער אמאליגער גריכישער שפראך מיינט דאס ווארט אטאמאס "אומטיילבאר". דער פילאסאף דעמאָקריטוס האט שטארק געהאלטן פון א מין אטאמישע טעאריע און עפיקורוס האט דאס אויך צעשפרייט. אין מיטל-אלטער איז זייער דעה פון אטאמיסם פארשוואונן געווארן פון מערב-אייראפע אבער האט איבערגעלעבט ביי עטליכע איסלאמישע פילאסאפן.
אין פערצנטן יארהונדרעט איז אנפלעקט געווארן פונדאסניי עטליכע ביכער וואס באהאנדלען זיך מיט אטאמיזם, אבער די דעה איז געווען צו פיל איינגענומען מיט די דעות פון עפיקורוס און דעריבער האט מען זיי געהאלטן פאר אפיקורסות (לויטן קריסליכער געמיין). פונדעסוועגן איז עס אנגענומען געווארן מיט עטליכע שינוים ביי א טייל פון דער שפעטערדיקער וויסנשאפטליכער קהילה ובתוכם אייזיק ניוטאן און ראָבערט בויל.
אין 1777 האט דער פֿראנצויזישער כעמיקער אנטואן לאוואזיער דעפֿינירט צום ערשטן מאל דעם טערמין עלעמענט. ער האט געזאגט אז אן עלעמענט איז יעדער גרונטלעכער סובסטאנץ וואס מען קען נישט צעטיילן אין אנדערע סובסטאנצן מיט די מעטאדן פון כעמיע. א סובסטאנץ וואס מען קען יא צעטיילן ווערט גערופן א פארבינדונג.
אין 1803 האט דער ענגלישער פילאסאף דזשאן דאלטאן פֿארגעשלאגן אז עלעמענטן זענען קלייטשיקע סאלידע באלן צוזאמענגעשטעלט פון אטאמען. דאלטאן האט געהאלטן אז אלע אטאמען פון א געוויסן עלעמענט האבן דעם זעלבן מאַס. ער האט געטענה׳ט אז פֿארבינדונגען ווען אטאמען פון מער ווי איין עלעמענט ווערן פֿארבונדן. לויט דאלטאן, אין א געוויסער פֿארבינדונג פארבינדן זיך די אטאמען פון דער פארבינדונג׳ס עלעמענטן שטענדיג אין דעם זעלבן אופן. דאלטאָן גענוצט די אטאמישע דעה כדי מסביר צו זיין פארוואס עלעמענטן שטענדיק ווירקן זיך אין פראָפאָרציעס פון גאנצע צאלן. למשל ס'געפינט זיך צוויי סארטן בלעכזויערקייטן: איינער איז 88.1% בלעך און 11.9% זויערשטאף דער צווייטער איז 78.7% בלעך און 21.3% זויערשטאף. דאס מיינט אז ווען מברענט 100 גראם בלעך וועט זיך צוזאמענבונדן אי מיט 13.5 ג. אי מיט 27 ג. זויערשטאף. די פראפארציע פון אט די צוויי נומערס איז 1:2. אזוי געפינט מען אין אלגעמיין און עס איז אנגענומען אלץ חוק אין כעמיע אונטערן נאמען חוק פון פילפאך פראָפאָרציעס אדער דאלטאנס געזעץ. נאכדעם איז די אטאמישע טעאריע ברייט אנגענומען געווארן אין וויסנשאפטלעכער וועלט וואו מ'האט גענומען קלערען וועלכע עלעמענטן זענען פאראן און וואס די איז דער שייכות צווישן זיי.
אין 1827, האט דער בריטישער וויסנשאפטלער ראבערט ברוין געקוקט אויף קערנדלעך פון בלומענשטויב אין וואסער אונטער זיין מיקראסקאפ. האט ער באמערקט אז די שטויב־קערנדלעך זענען אויס אזוי טאנצנדיק. ברוין האט אויסגעניצט דאלטאנ׳ס אטאמען־טעאריע צו באשרייבן פֿורעמס וויאזוי זיי באוועגן זיך. דאס ווערט אנגערופן ברוין־באוועגונג. אין יאר 1905 האט אלבערט איינשטיין באוויזן מיט מאטעמאטיק אז די באוועגונגען וואס זען אויס לכאורה שלעגיש זענען זיי גורם די רעאקציעס פון די אטאמען, און אזוי האט ער באוויזן איבערגעצייגט דאס מציאות פון אטאמען. אין 1869 האט דער רוסלענדישער וויסנשאפטלער דמיטרי מענדלעעוו פארעפנטלעכט די ערשטע ווערסיע פון דער פעריאדישער טאבעלע. די פעריאדישע טאבעלע צעטיילט עלעמענטן אין גרופעס לויט זייער אטאם־נומער (ד״ה וויפיל פראטאנען זיי האבן . געוויינטלעך האט אן אטאם אזויפיל עלעקטראנען ווי פראטאנען). עלעמענטן וואס געפינען זיך אין דעם זעלבן זייל, אדער פעריאד, האבן ענלעכע אייגנשאפטן. צום ביישפיל, העליום, נעאן, ארגאן, קריפטאן און קסענאן זענען אלע אין דעם זעלבן פעריאד (אין דעם זעלבן זייל פון דער פעריאדשיער טאבעלע און האבן ענלעכע אייגנשאפטן: זיי זענען אלע גאזן מיט נישט קיין קאליר אויך נישט קיין גערוך, ווי זיי אלע האבן נישט די מעגלעכקייט זיך צו פארבינדן מיט אנדערע אטאמען און שאפן פארבינדונגען. מען רופט זיי אלע די איידעלע גאזן.
אנטדעקונג פון דעם עלעקטראן
דער פיזיקער דזשאָסעף דזש. טאָמפסאָן איז געווען דער ערשטער וואס האט אנטדעקט עלעקטראנען. אין 1897 האט ער געמאסטן די מאסע פון קאטאָדשטראלן, דורכדעם האט ער באוויזן אז חאטש זיי זענען יחידים, זענען זיי 1800 מאל לייכטער פון דעם לייכסטן אטאם וואסערשטאף. ער האט אויך באוויזן אז זיי זענען דאס זעלבע ווי יחידים וואס טיילן זיך אראפ פון פאטאעלעקטרישע און ראדיאָאקטיווע מאטעריען. מ'האט באלד ערקענט אז אט די עלעקטראנען טראגן שטראם אין מעטאלן און איינהאלטן די נעגאטיווע לאדונג פון אטאמען, און דער אטאמקערן האט א פאזיטיווע לאדונג. אין יאר 1906 האט טאמפסאן געקריגן די נאבעל פריז פאר דער דאזיקער ארבעט. אזוי האט ער איבערגעקערט די פאלשע מיינונג אז אטאמען זענען אומטיילבאר. ער האט אויך פאלש געמיינט אז די עלעקטראנען זענען צעשפרייט דורכאויס דעם אטאם אין א גלייכפערמיגע ים פון פאסיטיווער לאדונג. די מיינונג האט געהייסט דער פלוימענקוגל־מאדעל. קליין|201x201פיקס|ערנעסט ראדערפארד אין 1909 האט דער וויסנשאפטלער ערנעסט ראדערפארד באוויזן מיטן גייגער־מארזדן עקספערימענט אז כמעט דער גאנצער אטאם פארנעמט גאר א קליינעם פארנעם, וואס איז דער אטאמקערן. פאקטיש זענען עלעקטראנען אזוי קליין אז זיי זענען נאר 1% פון אן אטאמ׳ס מאסע.
אמאל האט מען געמיינט אז דאס איז דער קלענסטער באשטאנדטייל פון אלעם, למעשה נאכדעם האט מען אויסגעטראפן וויאזוי צו באפרייען די עלעקטראנען און צו שפאלטן און פארגרעסערן די אטאמקערנען דורך יאדער-שפאלטונג און יאדער-פלוס.
אין דעם אפגעשלאגענעם בילד פון ניעלס באהר דרייען די עלעקטראנען ארום דעם אטאמקערן ווי פלאנעטן אין א "זון סיסטעם", אבער שפעטער איז געוואר געווארן דורן הייזנבערגס אומזיכערקייט פרינציפ אז מ'קאן נישט פארשטעלן בשום אופן די באוועגונג פון אן עלעקטראן מיט א שטעג אין פלאץ און צייט, און די טבע פון זאכן אויף אזא קליינער סקאלע קאן באשרייבט ווערן נאר אין דער לשון פון ווארשיינליכקייט. קליין|דער אמאָליגער באהר מאדעל פֿונעם אטאם, וואו אן עלעקטראן מאכט ״קוואנטן שפרינגען״ פֿון איין ארביט צו א צווייטן, און פֿארדינט אדער פֿארלירט ענערגיע.
געבוי פונעם אטאם
דער קאמפלעקסער אַטאם איז צאמגעשטעלט פון דריי הויפט טיילכעלעך: דער פראטאן, דער נייטראן און דער עלעקטראן. פראטאנען האבן א פאזיטיווע עלעקטרישע לאָדונג און עלעקטראנען א נעגאַטיווע לאָדונג. אלע אטאמען האבן כאטש איין פראטאן, איין נייטראן און איין עלעקטראן. איין אויסנאם איז דער הידראגען-1 איזאטאפ פון וואסערשטאף וואס האט נישט קיין נייטראנען, נאר איין פראטאן און איין עלעקטראן.
דער אטאם איז צאמגעשטעלט פון א קליינעם שווערן קערן, וואס זיין מאסע איז 99.98% פון דער גאנצער מאסע און זיין גרייס איז איין הונדערט־טויזנטסער טייל פון דער גאנצער גרייס פונעם אטאם, מיט א פאזיטיווער לאדונג, און ארום דעם קערן געפינען זיך עלעקטראנען, וואס זענען קאנצענטרירט אין ראיאנען אזוי ווי שאלאכצן, מיט א נעגאטיווער לאדונג.
די געבוי פון די שאלאכצן שטאמט פון דער שרעדינגער-גלייכונג אין קוואנטן טעאריע, דאס איז א דיפערענציאל-גלייכונג וואס פארבינדט די כוואליע־פונקציע פון די עלעקטראנען, זייער ענערגיע און זייער קערן־פאטענציאל.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פיזיק קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן
כל ישראל חברים
כל ישראל חברים (ראשי תיבות: כי"ח, און אין פראנצויזיש Alliance Israélite Universelle) איז א יידישע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע וואס איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תר"ך אין פאריז. איר ציעל איז צו העלפן די יידן פאליטיש און סאציאלאגיש זיך ענטוויקלען און זיך עפענען צו די מאדערנע וועסטליכער פרייע קולטור. זיי האבן אויפגעשטעלט צענדליקע שולעס אין פראנקרייך און איבער דער גארער וועלט וואס מען האט געלערנט דארט וועלטלעכע פראפעסיעס און נישט רעליגיעזע.
וועבלינקס
אפיציעלע וועבזייט
קאַטעגאָריע:שולעס
אנפאל
אַן אָנפֿאַל (אויף ענגליש: stroke, אויף העבערעיש: שבץ מוחי) איז ווען דאס בלוט קומט נישט צו געהעריג צום מוח, און דערפֿאר ארבעט נישט דער מוח געהעריג. אן אנפֿאל איז א מעדיצינישער עמערגענץ, דערפֿאר מוז א דאקטער מברר זיין אינגיכן.
דאס פאסירט ווען די ארטעריע וואס פירט בלוט צום מוח ווערט צו ענק אדער פארשטאפט, אדער ווען זי ווערט צעריסן און בלוט גיסו ארויס פון איר.
סימפטאמען
די קלינישע צייכענען פון אן אנפאל הייבן אן פלוצלונג, בדרך כלל אין סעקונדעס אדער מינוטן און אין מערסטע פעלער אנטוויקלונג זיך נישט. די סימפטאמען זענען אנהענגער אין וועלכן טייל פונעם מוח האט געכאפט דעם אנפאל. וואס גרעסער איז דער טייל פונעם מוח וואס מערע פונקציעס פונעם מענטש ווערן מעגלעך געשעדיגט. אין אלגעמיין ביי אן אנפאל שפירט מען ניש קיין קאפוויי.
יולי 2006
זונטאג ה' אב
left|thumb|100px|דער באנוצער איז א נאצי...
פרייטאג ג' אב (28 יולי)
left|thumb|120px|גרעסטע טעראריסטישער באמבע אין [[מיטל מזרח איז געווען פון אידן...]]
מיטוואך, ר"ח מנחם אב
left|thumb|100px|אידענעס ווערן מוסלומענער...
דינסטאג, כ"ח תמוז
left|thumb|100px|פוטשו קעגן קאומא...
מאנטיג, כ"ז תמוז
left|thumb|100px|שעיפער דירות שיסעריי...
זונטאג, כ"ו תמוז
left|thumb|100px|בחורים גייען אין מקוה...
פרייטאג, כ"ד תמוז
left|thumb|100px|וועד הרבנים ווארענט פון אוישוויץ תשס"ו...
דאנערשטאג, כ"ג תמוז
left|thumb|100px|רב שטערנבוך קעגן געיז
מיטוואך, כ"ב תמוז
left|thumb|100px|פעלדמאן פון נטורי קרתא פארציילט די מעלות פון איסלאם...
left|thumb|80px|די מאַפע
מאנטאג, כ"א תמוז
אין אנדערע נייעס:
left|thumb|80px|די מאַפע
מיטוואך, יולי 12
left|80px
דינסטאג, יולי 9
left|130px
מאנטאג, יולי 10
left|90px
זונטאג, יולי 8
left|90px
דאנערשטאג, יולי 5
left|90px
יולי 4
left|90px
יולי 2
left|100px
קאַטעגאָריע:יולי קאַטעגאָריע:2006
פימפ
א פימפ ("באַדקע" אױף יידיש) איז א מענטש וואס פארנעמט זיך מיטן ארבייט פון טרעפן און מענעזשען די קליענטען פאר א פּראָסטיטוטקע און מאכט געלט דערפון, געוויינליך א געוויסער פראצענט פון די פּראָסטיטוטקע'ס דינסט אפצאל.
מופטי
א מופטי איז אן מוסולמענישער גייסטיקער פירער וואס ער קען איבערטייטשן דעם קוראן, און געבן פאטווא'ס. צוליב דעם וואס דער קוראן איז הייליג ביי די מוסלעמער טאר נישט א יעדער דאס איבערטייטשן, נאר א מופטי.
פימפ
געוויינליך פירן זיי אן מיט געשלעכט הייזער אבער אויך דרייען זיי זיך אויף די גאסן צאם צו פארן און פראומאוטען די זנות.
מופטי
דער הויפט מופטי פון ירושלים ווערט פארעכענט אלס דער חשובער, בשעת דער 2'טער וועלט מלחמה האט דער הויפט מופטי אנטייל גענומען מיט היטלער צו פארטיליגן די אידן. כדי ארץ ישראל זאל פארבלייבן אין אראבישע הענט.
פימפ
אין רוב אמעריקע איז די פאך אומלעגאל.
פימפס ווערן אויך באטראכט ווי די שומרים פון די זונות וואס דארפן זיך פארמעסטן מיט די טונקלסטע עלעמענטן אלייןס. אז אויב איינער איז אביוזיוו אדער צאלט נישט פאר די ארבייט קומן זיין אריין אין בילד קער נעמען.
אויך זענען די פימפס פארבינדען צווישן זיך זייער אסאך מאל זיך איינצוטיילן מיט די געגענטער וואס איטליכער פימפ געוועלטיקט און די אנדערע ווארענט אן זיינע זונות נישט אריבערגיין אין יענעם'ס געגענט.
פרויען פימפס הייסן נישט אזוי ווייל זיי הייסן מאדאםס, צוליב דעם וואס דער טערמין איז שוין געווארן אז מענערישער סימבאל סינאנמוס מיט כוח פון פויסטען און אויך וואס די פימפס ווערן פארוואנדעלט אלס דער פאטער פיגור פאר די זונות וואס קומן רוב פון צובראכענע שטיבער אן קיין פאטער פיגור אין זייער לעבן וואס זיי היטן און שיצען און העלפן שפייזן אט די אינגע פרויען. קאטעגאריע:סעקס
Zuhälter قواد Proxenetismo
טלי פארקאש
טלי פארקאש איז א ארץ ישראלדיגע זשורנאליסטקע און קאלומניסט פאר ידיעות אחרונות (צייטונג) איבערן חרדישן קולטור ציוויליזאציע געפיראכץ.
זי איז א ספרדישע געבוירענע צו א משפחה מיטן נאמען פרץ, וואס האט חתונה געהאט צו א אשכנזי און וואוינט אין אלעד אונטער איר מאן'ס אשכנזישער משפחה נאמען פארקאש.
זי איז געווארן אויפגעצויגן אין בני ברק אין געלערענט אין אשכנזי בית יעקב שולעס אין איר איגענט.
קאטעגאריע:פרומע קאלומינסטן קאטעגאריע:פרומע זשורנאליסטן קאַטעגאָריע:ראַדיאָ קול חי
יעקב דוד קאליש (דער צווייטער)
רבי יעקב דוד קאליש הי"ד (תרס"ח - תש"ב) איז געווען דער לעצטער אמשינאווער רבי אין פוילן.
ער איז געווען א זון פון רבי יוסף פון אמשינאוו.
הר"ר יעקב דוד האט חתונה געהאט מיט בריינדל יאסקאוויטש, אן אייניקל פון רבי אברהם מרדכי אלטער פון גער.
אין יאר תרצ"ו נאך זיין טאטן'ס פטירה רבי יוסף האט ער איבערגענומען ווערנדיג דער אמשינאווער רבי, ער איז געווען באוואוסט אין מקרב זיין יעדן איד אפילו פרייע.
ווען די נאציס האבן אינוואדירט פוילן, איז ער אנטלאפן אין ווארשע, וואו ער האט זיך באהאלטן אין א בוידעם. פון דארטן האט ער ווייטער געפירט זיינע חסידים. אבער די צרות האבן אים אויסגעמוטשעט און ער איז נפטר געווארן אין תש"ב. זיין ווייב און זיינע קינדער זענען אלע אומגעקומען דורך די נאציס.
קאליש, יעקב דוד
עבודת ה'
עבודת ה' - איז פרומער אידישער באגריף פון די גייסטליכע ארבעט פון אינזין האבן אז אלעס זאל זיין לשמה: ד.ה. פארן באשעפערס וועגן.
עבודה איז לאוו דאווקא פיזיש נאר גייסטיש, אוואו מען האט כוונות און מען ארבעט שווער מיטן מוח צו טאן די ווילן פון די באשעפער און נישט טאן קיין שום עבירה.
עס איז דא ספעציעלע ארבעטן וואס איז פיזיש אויך פארן באשעפער ווי לערנען תורה און דאווענען און טאן אלע אנדערע מצוות אבער די כללית עבודת ה' האלט אן פאר יעדן איד 24 שעות 7 טעג א וואך 365 טעג א יאר און 120 יארן פון לעבן נאכאנאנד. ווייל לויט די תורה פערספעקטיוו איז יעדער באשעפעניש א עבד צום באשעפער, און ער האט אונז באשאפען מיר זאלן אים באדינען. און דאס איז דער ציל פון אונזער לעבן.
יידישקייט
עס איז דא אין ספר חובת הלבבות א גאנצער קאפיטל וואס געבט זיך אפ מיט דעם מידה עס הייסט שער עבודת אלוקים.
קאטעגאריע:גאט קאטעגאריע:רעליגיע קאטעגאריע:יידישקייט קאטעגאריע:מעלות
ג'פ
קאַטעגאָריע:יידישע יארן
אשור
אשור איז א פארצייטיק לאנד אין די צייטן פון דער תורה. איר הויפטשטאט איז געווען נינוה.
אין יאר ג'קנ"ה האט זיך אשור אונטערגעגעבן צו מצרים, און פון דאן איז אשור אראפ אינגאנצן פון דער מאפע.
היינט איז פלאצירט דארט איראק. קאַטעגאָריע:אשור קאַטעגאָריע:פלעצער פון תנ"ך קאַטעגאָריע:ציוויליזאציעס
אידישקייט אין אונגארן
דאס אידישע לעבן אין אונגארן הייבט זיך אן שוין אין דער צייט פון דער רוימישע אימפעריע. ביים מיטל־אלטער זענען שוין געווען אידישע קהילות אין אונגארן.
היסטאריע פון אידישקייט אין אונגארן
אידן האבן זיך באזעצט אין די לענדער וואם מיר באצייכענען ווי אונגארן אין דעם דרייצענטן יארהונדערט, און דער ערשטער בארימטער רב איז געווען ר׳ יצחק. וועלכער ווערט דערמאנט אין דעם בארימטן ספר ״אור זרוע״. א באקאנטער רב אין דעם פערצענטן יארהונדערט ר׳ אייזיק פון טירנוי באשרייבט דאם אידישע לעבן אין אונגארן אין זייער טרויעריקע טערמינען: ״עס זענען איבערהויפט נישטא קיין בני־ תורה, אפילו נישט צוויי אדער דריי וואם קענען א געהעריקן מנהג״, אבער עווענטועל האט זיך דער מצב דארט געענדערט צום בעסערן, ווייל נישט לאנג שפעטער אין 1450 האט די שטאט אפען (די אלטע טייל פון בודאפעשט) שוין שטאלצירט מיט א אידישע קהילה וועלכע האט צווישן זיך געהאט א צאל בארימטע תורה-פערזענליכקייטן.
אינעם 16טן יארהונדערט האט מען באשולדיגט די אידן אין פעזינג (היינט אין סלאוואקיי) אז מען האט געפייניקט א ניין־יעריג יינגל ביז ער האט געבלוטיגט צום טויט; פאר דעם האט מען פֿארברענט דרייסיג יידן. אבער אין אמת׳ן האט מען געפונען דאס קינד לעבעדיגעהייט אין ווין, וואן דער גראַף וואלף פֿון פעזינג האט אים גענומען כדי פטור צו ווערן פון זיינע חובות צו יידן אין פעזינג.
ווען די אטאמאנישע טערקן האבן דעראבערט אונגארן און עס איינגעשלאסן אין זייער אימפעריע אינמיטן פון זעכצנטן יארהונדערט, האבן א צאל אידן פון אפען עמיגרירט קיין טערקיי וואו זיי האבן זיך אויסגעמישט מיט די ספרדישע אידן. עטליכע יאר שפעטער, מיט דער הילף פון דער פריינטליכער טערקישער רעגירונג, האבן אידן צוריק אויפגעשטעלט זייער קהילה אין אפען און אנגעהויבן פראספערירן. דער צענטער פון תורה, האט זיך אבער שנעל אריבערגעטראגן קיין אייזנשטאט, וואו רבי שלמה ליבערמענש האט געשאפן איינע פון די ערשטע אונגארישע ישיבות.
נישט לאנג נאכדעם האט די שטאט אפען צוריקגעוואונען איר פראמינענץ אין די רבנישער וועלטץ עס האט נישט לאנג גענומען און די שטאט האט געהאט פיר גרויסע ישיבות: רבנים פון ווייטע קהילות האבן געשיקט זייערע שאלות צו אירע פוסקים. אין דעם יאר 1655 האט אפען אויפגענומען אלם איר הויפט־רב הרב ר׳ אפרים הכהן, א דיין וועלכער איז אנטלאפן פון ווילנע פון די אנטיסעמיטישע קאזאקן. אונטער זיין הנהגה האט דאם תורה־לערנען דערגרייכט אומגעהרערע הויכן. אט דער שיינער פעריאד פון מנוחה און גייסטיקן וואוקס, איז געקומען צו א סוף ווען די עםטרייך-אונגארישע ארמיי האט ארויסגעטריבן די טערקן פון אפען און דארט אויך ליקווידירט דעם אידישן ישוב און דעם בליענדן תורה-צענטער.
תורה אין אונגארן האט זייער שנעל געפונען א נייעם צענטראלן פונקט אין דעם אזוי־גערופענעם בורגנלאנד, וואו דער גרויסער שתדלן ר׳ שמשון ווערטהיימער האט געעפנט עטליכע ישיבות אין די דארטיקע ״זיבן קהילות״, וועלכע ער האט אויסגעהאלטן פון זיינע אייגענע געלטער. די וויכטיקסטע פון די איז געווען די ישיבה אין אייזענשטאט, אנגעפירט פון ר׳ מאיר אייזנשטאט, דער מחבר פון ״פנים מאירות״. אנדערע ישיבות זענען אויפגעשטעלט געוואק אין מאטערסדארף און אין רעכניץ. אויך פרעשבורג איז מפורסם געווארן מיט דעם בארימטן גאון רבי משולם איגרא.
דאס ארט פון ״חתם־סופר״, וועלכער איז נפטר געוואק אין 1839 האט איבערגענומען זיין גרויסער זון ר׳ אברהם שמואל בנימין סופר (1871-1815), באקאנט אלם דער ״כתב סופר״. אן אנדער זון ר׳ שמעון סופר, איז געוואק רב אין מאטערסדארף און אין 1860 האט ער איבערגענומען דאם רבנות אין קראקע. די ווייטערע דורות פון דעם ״חתם-סופר׳ס״ תלמידים, האבן מיט גרויס הצלחה מרביץ תורה געווען און פארוואנדלט די אונגארישע קהילות אין בליענדע אאזיסן פון פרוכטבארן תורה־לעבן.
איינע פון די גרויסע אויפטוען זייערע איז געווען דאס ארגאניזירן דאם קהילה־ לעבן אונטער דער שטרענגער פירערשאפט פון די רבנים און באזונדערס דאם שאפן פון סעפעראטע ארטאדאקסישע קהילות, וועלכע האבן באוויזן איינצוהאלטן די פארשפרייטונג פון רעפארם און צו צעמענטירן די דארטיקע פרומע אידן קעגן די מאדערנע שטרעמונגען וואס האבן זיי באדראעט אין די ווייטערע יארן.
דאס חסידות אין אונגארן
צוזאמען מיט דעם געבענשטן גייסט, וואס עס האט איינגעפלאנצט דער ״חתם- סופר״, זענען א גרויםע צאל פון אונגארישע אידן געווארן געטרייע אנהענגער פון חסידות ווען אדמו״ר רבי יצחק אייזיק טויב פון קאלעוו (1821-1751), א תלמיד פון ר׳ שמעלקע פון ניקאלשבורג, האט אריבערגעפירט דעם בעל-שם־טוב׳ם תורה קיין אונגארן. אן אנדערער גרויסער חסידישער מנהיג פון דער צייט איז געווען אדמו״ר רבי משה טייטלבוים פון אוהעל (1841-1759), דער בעל ״ישמח משה״, א תלמיד פון דעם ״חוזה״ פון לובלין און דער שטאם-פאטער פון דאס וואס עס איז היינט דאס פארצווייגטע סאטמארער חסידות.
דאם חסידות אין אונגארן האט אויך געוואונען אנהענגער דורך אדמו״ר ר׳ מנחם מענדיל האגער פון קאסאוו (1826-1768), א תלמיד פון ר׳ משה לייב פון סאסאוו און אויך דורך זיין אייניקל דער ״צמח צדיק״, אן איידעם פון הייליקן ריזשינער, וועלכער איז געווען דער גרינדער פון דער וויזניצער דינאסטיע און אדמו״ר ר׳ צבי אלימלך שפירא פון דינאוו, דער ״בני יששכר״ (1841-1783) ,א תלמיד פון דעם ״חוזה״ פון לובלין, וועלכער איז געווען דער שטאם־פאטער פון מונקאטשער חסידות. א גרויסן חלק אין פארשפרייטן אידישקייט און חסידות האט געהאט דער ״מראה יחזקאל״, דער הויפט-רב פון קארלסבורג, א תלמיד פון ר׳ מנחם מענדיל פון רימאנאוו און שטאם־פאטער פון דעישער חסידות.
אויפן אונגארישן אידנטום האבן אויך אויסגעאיבט א גרויםע חסידישע השפעה דער גאון און צדיק רבי חיים פון צאנז און זיינע ממשיכים. אנדערע אידן פון א טייל אונגארן זענען געווארן נאכפאלגער פון ספינקער חסידות, דער גרינדער פון דער ספינקער דינאסטיע אדמו״ר ר׳ יוסף מאיר ווייס פון ספינקע (1909-1838) דער ״אמרי יוסף״, וועלכער איז געווען א תלמיד פון ר׳ יצחק אייזיק פון זידיטשויב. מען דארף דערמאנען, אז אויך בעלז האט געהאט א גרויםן איינפלוס אין אונגארן בפרט אינעם אזוי-גערופענעם ״אויבערלאנד״.
מיט די געבענשטע השפעות פון די רבנים גאונים פון ״חדר״ פון ״חתם־סופר״ און גרויסע חסידישע מנהיגים, וועלכע האבן, אגב, אויך געפונען צווישן זיך א געמיינזאמע שפראך (נישט געווען דארט אין אונגארן דאס פראבלעם פון ״מתנגדים״ און חסידים), איז דאס אונגארישע אידנטום ביים סוף פון פריערדיקן יארהונדעדט און אנפאנג פון איצטיקן יארהונדערט אויסגעוואקסן בכמות ובאיכות צו א גוואלטיקן גרויסן כוח אינערהאלב דעם תורה-אידנטום.
אונגארן צווישן די צוויי מלחמות
נאכן אפשלוס פון דער ערשטער וועלט מלחמה, האט אונגארן גופא פארלוירן א גרויסן טייל פון איר אמאליקע טעריטאריע, און אזוי אויך זענען די אונגארישע אידן פארטיילט געווארן צווישן א גאנצע ריי לענדער. דאס קארפאטן־רוסלאנד ווי די סלאוואקיי, איז געווארן א טייל פון טשעכאסלאוואקיי; מאראמאראש און זימבערגן איז געווארן א טייל פון רומעניע, און דאס בורגנלאנד א טייל פון דער קליינער עסטרייכישער רעפובליק.
דער עקאנאמישער ווי דער פאליטישער מצב פון דעם וואס איז א מאל געווען דאס אונגארישע אידנטום, איז געווען א פארשידנארטיקער. אין דער טשעכאסלאוואקיי, וואו עס האט געהערשט א ליבעראלער רעזשים, האבן אידן גענאסן פון אלע בירגערליכע רעכט, און אזוי אויך האבן די אידן אין עסטרייך געלעבט אין רעלאטיווער מנוחה. די אידן פון רומעניע זענעז געווען אויסגעשטעלט צו די פארשידענע פאליטישע אומוואנדלונגען אין יענעם לאנד, און געליטן פון דארטיקן אנטיסעמיטיזם.
אבער סיי די שפע און מנוחה און סיי די קריטישע מצבים האבן נאר ווייניק וואם בארירט דאם אינערליכע גייסטיקע לעבן פון די דארטיקע אידן, וועמענס קהילות האבן טריי ממשיך געווען די מסורת אבות. אין אונגארן גופא, האט צום רוב געהערשט דער אשכנזישער גייסט פון ״חתם-סופר״ און אט דעד גייסט האט אויך באהערשט דאס רוב קהילות פון דער סלאוואקיי, אויך די פראכטפולע קהילה אין וויען. אין די אנדערע לענדער האט געהערשט דער גייסט פון חסידות, און ווען אפילו אין געוויסע ארטשאפטן האט די רעפארם באוועגונג פארטריבן גרעסערע צאלן פון אידן אין די ארעמס פון אסימילאציע און אפטריניקייט און קלענערע איינברוכן האבן אויך געמאכט אנדערע מאדערנע שטרעמונגען, האבן טראצדעם אונגארישע ארטאדאקסישע קהילות געבליט און זיך געווייקט אין מסורהדיגער אידישקייט.
כמעט אלע באדייטענדע אידישע קהלות אין די ערטער וואס איז אמאל געווען אונגארן, האבן געהאט ישיבות וואס זענען אנגעפירט געווארן פון זייערע רבנים ווי פילע טויזנטער יוגנטליכע זענען דערצויגן געווארן אין גייסט פון תורה און אפגעהיטנקייט אין מצוות מעשיות! די קהלות זענען אנגעפירט געווארן דורך חשובע רבנים גדולים בתורה והוראה, מחברים פון קלאסישע ספרים, און פון פרנסים וואס האבן זיך אפגעגעבן לטובת הציבור מיט גרויס טריישאפט און מיט רדיפת החסד. מיט דעם אינטענסיוון ישיבה־חינוך פון אזויפיל יוגנטליכע זענען אין א סאך קהילות נישט נאר רבנים, נאר אויך א סך בעלי־בתים, וואס האבן זיך פארנומען מיט מסחר און אינדוסטריע, געווען תלמידי-חכמים מובהקים.
ביים חורבן
ס׳איז זיך כלל נישט צו חידוש׳ן, וואס נאך אזא גרויסן חורבן, האבן אונגארישע אידן בראש פון זייערע רביים און רבנים פארנומען אזא וויכטיקן ארט אין אויפלעבן דאס אידישקייט צווישן דער שארית הפליטה. זיי האבן מיט זיך מיטגעברענגט די מסורה פון זייערע אמאליקע גרעסערע און קלענערע פראכטפולע קהילות וואו תורה-אידישקייט האט געהערשט מיט א גוואלטיקן שעפערישן כוח.
איינע פון די גרויסע חורבן טראגעדיעס איז זיכער געווען דאס וואס די צווייטע וועלט-מלחמה האט אין א געוויסער מאס ווידער אזוי צו זאגן "פאראייניקט" דאס אונגארישע אידנטום. ביים אנפאנג פון דער צווייטער וועלט מלחמה האט היטלער־דייטשלאנד, וואם האט שנעל באהערשט יענעם טייל אייראפע, צוריקגעגעבן יענעם טייל אייראפע א טייל טעריטאריעס וואם זי האט פארלוירן ביים שלוס פון דער ערשטער וועלט־מלחמה. מערערע הונדערט טויזנט וואס זענען צווישן די צוויי וועלט־מלחמות געווארן בירגער פון טשעכאסלאוואקיי און רומעניע זענען צוריק ארונטער דער ממשלה פון אונגארן, וועלכע איז געווארן א פארבינדעטער צו נאצי-דייטשלאנד און אויך גענומען רודפ'ן אירע אידישע איינוואוינער.
די טראגעדיע איז נאך גרעסער געווארן ווען דייטשלאנד האט אין פרילינג פון 1944 אליין באזעצט אונגארן און דארט מיט די הילף פון זייערע אונגערישע פארבינדעטע אנגעפאנגען דורכפירן די מאסן־הריגות און שחיטות דורך פארשיקן די אונגארישע אידן אין די נאצישע פארניכטונגס-לאגערן, בעיקר קיין אוישוויץ. אין משך פון בלויז אייניקע חדשים זענען אויף דעם וועג פארטיליגט געווארן העכער א האלבער מיליאן אידן און ס'איז דערמיט געקומען דער טרויעריקער חורבן אונגארן.
וועבלינקען
טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן, גרינוואלד, אויף היברובוקס קאַטעגאָריע:אונגארן קאַטעגאָריע:אידישקייט אין אייראפע
כישוף
כישוף איז א זאך וואס איז געמאכט צו טוישען די נאטור, פון א תורה'דיגע שטאנדפונקט איז עס פארבאטען ווייל עס האט מיט טומאה, און כישוף אין די תורה ווערט גערעדט פון געטשקע דינערס גלויבונגען,
אין ענגליש ווערט דאס פארעכענט אלס איין טייל פון מופתים מעדזשיק (magic),
קאַטעגאָריע:קונסט
נתן יונתן
קליין נתן יונתן (נאַטאַן יאָנאַטאַן; תשרי ה'תרפ"ד; 20סטן סעפטעמבער 1923, קיעוו –  י"ט אדר ה'תשס"ד;12טן מארץ 2004) איז געווען א ישראלדיקער דיכטער. ער האט ארויסגעגעבן 13 פאעזיע-ביכער און 3 פראזע-ביכער, אויך האט ער איבערגעזעצט פאעזיעס פון יידיש צו העברעיש. זיינע פאעזיעס זיינען איבערגעזעצט געווארן צו פיל אנדערע שפראכן. פון זיינע באוווסטע לידער רעכענען זיך "הרדופים ליד החוף", "נאסף תשרי", "חופים", "האיש ההוא", "החול יזכור", "דוגית", "כמו בלדה", "אניטה וחואן".
נתן יונתן איז געבוירן געווארן אין קיעוו נתן קליין אין 1923. אין 1925 האט זיין משפחה אימיגרירט אין ארץ ישראל.
ער האט געטוישט זיין פאמיליע-נאמען צו "יונתן" וואס איז איינגעשלאסן פון זיין נאמען מיט זיין טאטנס נאמען "יונה".
פילע ישראלישע זינגער האבן געשאפט לידער פון זיינע דיכטונגען. צום ביישפיל האט אריק איינשטיין געשאפט א ליד פון נתן'ס פאעזיע "דוגית".
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
IP
קאַטעגאָריע:ווייטערפירונגען פון ענגליש
מאכאמעד אמין על כוסייני
מוחאמאד אמין אל-חוסייני (1974-1895) איז געבוירן אין ירושלים און איז פארעכענט געווען אלס דער הויפט מופטי וואס האט פארהאנדעלט און געמאכט א בונט מיט היטלער אים צו העלפן פארטייליגן די יידן אזוי ארום צו בלייבן ארץ ישראל ביי אראבישע הענט.
דערויסענדע לינקס
קאטעגאריע:אנטיסעמיטן
קאַטעגאָריע:פאלעסטינע קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
כיסוי הדם
כיסוי הדם איז א מצווה פון דער תורה צוצודעקן מיט ערד די בלוט פון א פויגל אדער טהור'ע חיה נאכען שחט'ן.
דער מקור פון די מצוות כיסוי הדם אין דער תורה איז אין ספר ויקרא פרק י"ז, פסוקים יג-יד: "ואיש איש מבני ישראל ומן הגר הגר בתוכם אשר יצוד ציד חיה או עוף אשר יאכל ושפך את דמו וכיסהו בעפר. כי נפש כל בשר נפשו בדמו הוא ואומר לבני ישראל דם כל בשר לא תאכלו ..."
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
מיל היל בראדוויי באן סטאנציע
מיל היל בראדוויי איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין דער פארשטאט מיל היל, לאנדאנער בארא פון בארנעט, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
היסטאריע
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין, און האט געעפנט דעם 9טן מערץ 1868 מיטן נאמען מיל היל.
באדינונגען
די באנען ווערן אפערירט דורך טעמזלינק; צפון פארן זיי קיין סט אלבאנס און לוטאן און דרום קיין ריינהאם אדער קיין ווימבלדאן און סאטאן. אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
ביינאכט פארן ארויס באנען דרום קיין גאטוויק פליפארט און ברייטאן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון בארנעט
דיכטער
אנדערש איז א ליריקער (אדער "קופלעטיסט") וואס שרייבט טעקסט פאר א קאמפאזיטער כדי צו מאכן דערפון א מעלאדיע.
דער וואס שרייבט הייליקע דיכטונגען, הייסט א פייטן.
איינער וואס שרייבט דיכטונגען פאר קינדער, הייסט א קינדער-דיכטער.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:דיכטונג * קאַטעגאָריע:ליטעראטור
OU
'''אוי. יו.''' OU א'רטאדאקס י'וניאן, איז די ארגאניזאציע פון פאראייניקטע ארטאדאקסישע קהילות. זייער הויפט אויפגאבע פון כשרות וואס איז דער גרעסטער אויף די וועלט.
לינקס
קאטעגאריע:כשרות קאטעגאריע:חרדישע ארגאניזאציעס
חן
חן איז די אילוזיע וואס שיינקייט איז מעורר פון איין מענטש כלפי אן אנדערן.
געווענליך איז דאס צוליב חנופה צו געפעלען פאר יענעם, אדער גאר אויפוועקן ליבע פון יענען צו זיך. א מענטש וואס איז שיין אדער האט שיינע כאראקטעריסטיקס איז פיל מיט חן. עס איז נישט דווקא שיינקייט וואס מאכט האבן חן א קינד האט למשל אן אייגענארטיקער חן אן אנדער סארט ווי אן ערוואקסענער.
ביי פרויען איז דער סדר צו זיך מאכן באחן'ט בעיקר פארן מאן, זיי טוען זיך אן צירונג און מעיקאפ דאס צו ערייכן.
זעט אויך
קאטעגאריע:פאנטאזיעס
מגן דוד
די ציוניסטישער באוועגונג האט גענומען דעם מגן דוד פאר זייער סימבאל, זיי האבן דאס אריינגעזעצט אין זייער פאן. זייט דעמאלטס זענען דא פרומע אידן וואס ווילן נישט האבן קיין שייכות מיטן מגן דוד, און היינט צוטאג זעהט זייער זעלטן אין חסידישע בתי מדרשים א מגן דוד. אן אויסנאם איז די סקווירא חסידות זיי האבן יא א מגן דוד אין זייער בית המדרש.
די ישראלישע פאן איז אויך אויסגעפארמעט פון א בלויע מגן דוד.
היסטאריע
דער מגן דוד ווערט דערמאנט אין ספר רזיאל המלאך, און קבלה ספרים זאגן פירושים פאר וואס עס האט פונקט זעקס עקן.
במשך פון אלע דורות האט דער מגן דוד געדינט ווי א סימן פאר יודישקייט, ווי מען האט געזעהן א מגן דוד האט מען געוואוסט אז דא איז דא עפעס א זכר פון אידן. עס איז געווען אין אלע בתי מדרשים אין דער וועלט אלץ א אידישער סימן.
ביי דער צווייטער וועלט קריג האבן די דייטשן איינגעפירט אז אלע יודען מוזען גיין מיט די געלא לאטא, וואס איז געווען א געלע מגן דוד, א סימן אז ער איז א איד.
מען טרעפט אין די היסטאריע אז אויך גוים האבן זיך דערמיט באנוצט און לאו דוקא פאר אידישע סימנים, ביים באפרייאונגס קריג פון די פאראייניגטע שטאטן, זענען אויף די פענער טיילמאל געווען די מגן דוד, אנשטאט די שטערן וואס איז היינט באנוצט,
קאַטעגאָריע:סימבאלן קאַטעגאָריע:יידישקייט
מאונט קיסקא
מאונט קיסקא איז א געגענט אין וועסטשעסטער ניו יארק דארטן געפינט זיך דער נייטרא יישוב און די נייטרא ישיבה.
מנשה מלך יהודה
מנשה איז געווען דער 14סטער קעניג אויף מלכות יהודה. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געוועזן 12 יאר אלט און געהערשט 55 יאר. זיין מאמע האט געהייסן "חפציבה".
לויט ווי עס שטייט אין ספר מלכים (פרק ב') און אין ספר ירמיהו (פרק ט"ו) איז ער געווען דער שטערקסטער זינדיקער אין באציונג צו די אנדערע מלכים פון מלכות יהודה, און וועגן אים האט גאט 60 יאר שפעטער גולה געווען כלל ישראל און צעשטערט דעם בית המקדש. אבער לויט ווי עס שטייט אין ספר דברי הימים האט מנשה תשובה געטאן ווען ער איז געווען אין תפיסה אין בבל נאך וואס ער האט רעוואלטירט קעגן אשור, און גאט האט אים באוויליגט און אים צוריקגעקערט קיין ירושלים, דאן האט מנשה צעשטערט אלע געטשעס..
מייקל סאסמאן
מייקל סאסמאן איז א בירגעררעכט אדוואקאט נעבן קרית יואל וואס האט יארן לאנג פארטערטן די אינטערעסן פון די באקריוודעטע בני יואל ווי ר' יוסף וואלדמאן און ר' מאיר דייטש און נאך.
מערץ
מערץ איז דער דריטער מאנאט פונעם יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. און איינער פון די זיבן חדשים מיט 31 טאג אין אים.
מנשה מלך יהודה
זיינע זינד:
מייקל סאסמאן
זיין אגענדע איז אלס ליבעראלער סעקולערער ייד זיך אייביג אננעמען פארן שוואכערע.
סאסמאן איז באוואוסט אלץ א שטייפער סוקסעספולער אדוואקאט וואס איז בייגעקומען ריזיגע אנשטאלטן אין פירמעס. זיין רייכע היסטאריע פון דערפאלג האט אים דערהויבן אלס פרעסטיזשפולסטער אדוואקאט אינעם ראיאן וואס חוץ זיין ברייטע וויסנשאפט אין געזעץ געניסט ער פון שטארקע רעספעקט ביי לאקאלע ריכטערס וואס הייבן זיך פון בענקל ווען ער ערשיינט אין געריכט זאל,
אנהייב זומער תשע"א, האט ער זיך פארלייגט אויף דעם סקווערער רבין שליט"א, און אנגעדייט אויף אים, אז ער איז אחראי אויף יעדן ווילדן אקט וואס האט פאסירט אינעם שטעטל סקווירא. ער האט פארלאנגט אכצן מיליאן דאלער, פאר קנס, און וויבאלד דער קליענט זיינער האט נישט געקענט שאפן פאר אים גענוג קראנטע באווייז צו זיינע ווערטער, האט ער זיך ארויסגעלאזט דערפון.
זעט אויך
קאטעגאריע:אדוואקאטן קאטעגאריע:סאטמאר
מנשה מלך יהודה
קאַטעגאָריע:מלכי יהודה
מערץ
*
ייווא
ייִוואָ (ר"ת יידישער וויסנשאַפֿטלעכער אינסטיטוט. אויף ענגליש: YIVO  היינט:  YIVO Institute for Jewish Research) איז אַן אינסטיטוציע געווידמעט דער פֿאָרשונג און פֿאַרהיטונג פֿון דער קולטור, שפּראַך און געשיכטע פֿון אַשכּנזישן ייִדנטום. ער איז געגרינדט געוואָרן אין ווילנע אין 1925 (ה'תּרפּ“ה). באַזונדערס וויכטיק זענען זײַנע אויפֿטוען אינעם תּחום פֿון דעפֿינירן אַ נאָרמירט ייִדיש און אַן איינהייטלעכן ייִדישן אויסלייג באַקנט ווי: "כּלל–ייִדיש", "כּלל-שפּראַך", "סטאַנדאַרט־ייִדיש" אָדער "ייִוואָ-ייִדיש".
היסטאריע
ייווא איז געגרינדעט געווארן אין 1925 דורך אינטעלעקטואלע אידישע פיגורן, די באַקאַנטסטע פּון זײ מאַקס װײנרײך און זלמן רײזען. אין דער ערן־קאָלעגיע זײַנען פֿון אָנהײב געװען אַ סך חשובֿע מענטשן, למשל אלבערט איינשטיין און זיגמונד פרויד. ער איז געווען הויפט-קווארטירט אין ווילנע ביז'ן צווייטן וועלט קריג און זיך דאן אריבערגעצויגן קיין ניו יארק. די ארגינעלע ארכיוון זענען פארכאפט געווארן דורך די דייטשן וועלכע האבן זיי געברענגט קיין בערלין, וואו זיי זענען פארהאלטן געווארן און נאכ'ן קריג געברענגט געווארן צו די ארכיוון אין ניו יארק.
די ארכיוון
די ייוו"א ארכיוו אנטהאלטן איבער 23,000,000 דאקומענטן, ביכער, פילמס, קונסטווערק, רעקארדס, מוזיק, און נאך. דאס איז דער גרעסטער פארזאמלונג פון מאטעריאל וואס דאקומענטירט דאס אידישע לעבן אין אמאליגן אייראפע און דאס אימיגראנטישע דורכלעבונג אין אמעריקע. ייוו"א פארמאגט טויזנטער ערשט-האנטיגע באריכטן פון שואה פליטים; געמיינדע דאקומענטן פון די אידישע געטאס אין ווארשע, לאדז, און ווילנע; איבער 750 יזכור ביכער פון אידישע געמיינדעס אין פּוילן און די ארומיגע לענדער; אוטוביאגראפישע ווערק פון הונדערטער אמעריקאנער יידישע אימיגראנטן; און דער גרעסטער פארזאמלונג פון יידיש מוזיק און טעאטער שפילן אויף דער וועלט.
באזוכערס
ייווא געפינט זיך היינט אין דעם צענטער פאר ייִדישער היסטאריע, ביי Fifteen West 16th street אין ניו יארק.