cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
קרית ביאליק
די שטאט גרענעצט חיפה פון דרום, קריית מוצקין פון מערב, געגנטלעכע ראט זבולון, פון מזרח, און געגנטלעכע ראט מטה אשר פון צפון. די שטאט איז אכט און א האלב קילאמעטער לאנג, און צווישן דריי קילאמעטער, און 400 מעטער ברייט. די מוניציפאליטעט פון שטאט איז אויף א שטח פון 8,000 דונאם.
דער לעבעדיקער
וועגן דעם לעבעדיקן אינעם "לעקסיקאָן פון ייִדישן טעאַטער" (אויף ענגליש) - וועגן דעם לעבעדיקן אין דער רוסלענדישער ייִדישער ענציקלאָפּעדיע (אויף רוסיש) - http://www.rujen.ru/index.php/%D0%93%D0%A3%D0%A2%D0%9C%D0%90%D0%9D_%D0%A5%D0%B0%D0%B8%D0%BC
קרית ביאליק
די ערשטע געגנט איז געגרינדעט געווארן דורך עולים פון דייטשלאנד, און אנהייב איז דאס געווען די נאמען "געגנט פון דייטשע עולים".
דער לעבעדיקער
וועגן דעם לעבעדיקן אין דער רוסישער וויקיפּעדיע - https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D1%80_%D0%9B%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80
קרית ביאליק
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז די שטאט באמבאדירט געווארן, וויבאלד די שטאט געפונט זיך נאנט צו די חיפה נאפט ראפינעריעס. ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה, האבן אראבער אסאך געשטערט די איינוווינער.
אין די 1950ער יארן, איז געגרינדעט געווארן אן איבערגאנגס לאגער (מעברה), וואס אין 1960, איז געווארן א טייל פון דער שטאט.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, האבן עטליכע ראקעטעס געטראפן די שטאט, און פאראורזאכט שאדענס אין פארמעגן.
טשעכאסלאוואקיי
קליין|400px|טשעכאסלאוואקיי 1969-90 טשעכאָסלאָוואקײַ אדער טשעכאָסלאָוואקיע (טשעכיש און סלאוואקיש: Československo; נאך 1990: Česko-Slovensko) איז געווען א סאווערענער שטאט אין צענטראל אייראפע פֿון אקטאבער 1918 (ביים פראקלאמירן איר אומאפהענגיקייט פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע) ביז 1992 (מיט א גלות רעגירונג אין דער צווייטער וועלט מלחמה פעריאד). אום 1 יאנואר, 1993, האט טשעכאסלאוואקיי צעשפאלטן פֿרידלעך אויף טשעכיי און סלאוואקיי.
טשעכאסלאוואקיי איז געווען א צוזאמשטעל פון עטלעכע לענדער נאכן ערשטן וועלט קריג ווען מען האט איבערגעטוישט די מאפע פון אייראפע איז געווארן פון די לענדער בעהמען און מעהרן און דער סודעטן געביט און אויבערלאנד אונגארן און נאך שטחים פון דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע, פארמירט א ניי לאנד וואס האט געהייסן טשעכסלאוואקיי.
דער לעצטער פרעזידענט פון טשעכאסלאוואקיי איז געווען וואצלאוו האוועל.
גרונטיקע אינפארמאציעס
שטאַט:
ארומיגע לענדער: דייטשלאנד (1945–1990: מערב דייטשלאנד און מזרח דייטשלאנד), פוילן, פֿון 1945 סאוויעטן פארבאנד (1992: אוקריינע), רומעניע (ביז 1939), אונגארן, עסטרייך קליין|400px|טשעכאסלאוואקיי 1920-38, טאפאגראפֿיש
ספארט
עמיל זאטאפעק האט געווינען פיר גאלדענע מעדאלן אין אטלעטיק ביי דער אלימפיאדע, און ווערט גערעכנט איינער פון די בעסטער אטלעטן פון אלע צייטן.
רעפערענצן
*
אידישע געמיינדע
א אידישע געמיינדע איז א גרופע אידן וואס וואוינען אין א יישוב (א שטאט אדער א שטעטל) און שאפן דינסטן פאר יידיש לעבן, למשל, מקוואות, שולן, חינוך, כשרות און א חברה קדישא.
אנגעהויבן האט זיך דאס נאך ביים דור המדבר דער דור דעה וואס האט געהאט אזא גרויסן רבי'ן ווי משה רבינו, און שפעטער האט מען צוגענומען עטליכע פירער איבער יעדן אינדיווידואל, אז אז מיט דעם שטרענגען ארדענונג דיסציפלין האט מען אויסגעהאלטן אלע שווערע צייטן.
דערפאר איז נישט מער ווי רעכט אז די אידישע געמיינדעס ווי גרויסע און קליינע עס זאלן נאר זיין איז כדי דאס צו קאטעגאריזירן, אז מען זאל קענען צוזאמען שטעלן א שטיקל בילד וויאזוי עס איז אריבער פון איין דור צום צווייטן און פון איין גלות צום צווייטן, און וויאזוי מען איז איבערגעקומען אלע שוועריגקייטן.
סאוט טשיינע מאלל
די סאוט טשיינע מאל (South China Mall) איז די וועלט'ס גרעסטע איינקויף צענטער וועלכע געפינט זיך אין דאנגואן, כינע. די מאל פארמאגט 6.5 מיליאן קוואדראט פיס און פלאץ פאר 1500 געשעפטן.
ארכיטעקטור
די מאלל איז געבויט אויף א שטח פון 200 אקער לאנד און אירע דעוועלאפערס זענען ארומגעפארן די וועלט באלד צוויי יאר צו קענען אויסוועלן א מאדעל וועלכע וועט איבערשטייגן אלעס. דאס פלאץ אנטהאלט א 400 מיליאן דאלארדיגן פארק, 150 אקער פון געשעפטן מיט טויזענטער טייטלביימער איינגעפלאנצט, 5 גרויסע האטעלן, גיגאנטישע וואסער פאנטאנען, נאכגעמאכטע פיראמידס, בריקן, טונעלן, און ריזיגע ווינטמילן. אין צוגאב פארמאגט עס א 1.3 מייל טייך וועלכע לויפט ארום די גאנצע שאפינג צענטער און האט אויפגעבויט נאכגעמאכטע מאדעלן פון אמסטערדאם, די נעדערלענדס, פאריז, רוים, ווענעציע, איטאליע, עגיפטן, די קאריביען, און קאליפארניע. און א 85 פיסיגע נאכגעמאכטע ארק דע טריאמף (דער וועלט'ס באקאנסטע מאנומענט וועלכע געפינט זיך אין פאריז).
סוקסעס
די מאלל איז געעפנט געווארן אין 2006 און איז דערווייל א שוואכע סוקסעס ווען רוב שטח איז נאך ליידיג פון געשעפטן.
עקספערטן זאגן אז די סאוט טשיינע מאלל וועט מוזן האבן צווישן 50,000 און 70,000 איינקויפער יעדן מינוט אין טאג נאר עס זאל נישט אויסזען ווי א מדבר. צו מאכן די מאלל א סוקסעס וועט זיך אויספעלן הונדערטער טויזענטער מענטשן וועלכע די דעוועלאפער האלטן אז עס איז בכלל נישט קיין פראבלעם אין כינע.
מען רעכנט אויף אן עווענטועלע סוקסעס ווייל מיליאנען מענטשן וואוינען ארום די שאפינג צענטער. מען שאצט אז ארום 4 מיליאן מענטשן וואוינען ביז 6 מייל פון די שאפינג צענטער, 9 מיליאן מענטשן ביז 12 מייל פון די שאפינג צענטער, און 90 מיליאן מענטשן ביז 60 מייל ווייט. די געגענט איז פון די רייכסטע געגענטער אין כינע וואו 90 פראצענט פון די וועלט'ס קאמפיוטערס ווערן צוזאמענגעשטעלט און די וועלט'ס גרעסטע סעליולער פראדוצירער נאקיע גיט דארט ארבעט פאר 90,000 מענטשן. אויסערדעם ווערן רוב כינעזער שיך דארט געמאכט, און גאר אסאך עלעקטראניק פירמעס זענען דארט הויפטקווארטירט.
טראץ וואס דאס איז די וועלט'ס גרעסטע מאלל פארמאגט עס אבער נישט אזויפיל פארקינג ווי נארט אמעריקע'ס גרעסטע שאפינג מאל, די וועסט עדמאנטאן מאלל, וועלכע פארמאגט 20,000 פארקינג פלעצער קעגן 10,000 פארקינג פלעצער ביי די סאוט טשיינע מאלל.
קאַטעגאָריע:קליינהאנדל קאַטעגאָריע:כינע
1849
דאס יאר 1849 אין אין דעם יידישן קאלענדאר די יארן פון אינמיטן ה'תר"ט ביז אינמיטן ה'תר"י.
יחיאל טויבער
רבי יחיאל טויבער ז"ל (תש״ד - אלול תשע״ז) ראש הכולל מכון להוראה און ראש בית דין מכון להוראה, איז געווען איינער פון די באקאנסטע פוסקים אין מאנסי.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:ראשי כוללים קאַטעגאָריע:פוסקים
מוסר באוועגונג
די מוסר באוועגונג איז א באוועגונג וואס איז געגרינדעט געווארן אין מיטן פון די 19טע יאר הונדערט דורך הרב ישראל סאלאנטער אין מזרח אייראפע. די ציל פון דעם באוועגונג איז געווען צו אויפטון אויף א גרויסן פארנעם אין דעם ענין פון זיך אויסארבייטען די מידות. הרב סאלאנטער האט פארשפרייט די לערע פון מוסר צווישן די המון-עם. זיינע תלמידים האבן בעיקר פארשפרייט מוסר אין די ליטווישע ישיבות, און האבן אפילו אויפגעשטעלט אייגענע מוסר ישיבות. די "בעלי המוסר" דינען היינט צו טאגס אלס משגיחים אין די ליטווישע ישיבות, ווי צום ביישפיל הרב דן סגל אדער הרב מתתיהו סאלאמאן.
יסודות און עיקרים פון דער באוועגונג
די מוסר באַוועגונג איז אנטשטאנען צוליב דעם וואָס זי האט געזען אז דער אריגאנאלער יידישקייט ווערט פארקלענערט און מען נויגט אפ דערפון. דער מוסר באַוועגונג זעט אין יידישקייט א לערע וועלכע ארבייט אויס דעם מענטש אין אלע אספעקטן פון לעבן: אין די יידישע גלויבן און אין דעם דערקענונג פון גאָט, וועלט-קוק און טראַכט, כאראקטערן און מידות, און דאס געשטעל פון געזעץ און יושר. פאקטיש אָבער, איז די המון-עם'ס פאַרהעלטעניש צו יידישקייַט געווען ווי אַ ריטואלע רעליגיע, וואס שטייט אויף א באשטימטער צאל מצוות און עבירות. לויט די לערע פון דעם באוועגונג זענען שטיקער תורה וועלכע אנבאלאנגט דעם מענטשענ'ס זיך אויסאיידעלען און דאס באנעמונג פון א מענטש צו זיין פריינט פארגעסן געווארן.
די מוסר באוועגונג איז נאך א באוועגונג אין כלל ישראל, וועלכער קומט נאך אסאך באוועגונגען וועלכע האבן געוואלט אריינברענגען א פנימיות אין יידישקייט, ווי די קבלה באוועגונג, וועלכער איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יצחק סגי נהור, דער רמב"ן, און שפעטער דער אר"י און דער רמ"ק, אדער די חסידות באוועגונג וועלכער איז געגרינדעט געווארן דורך דער בעל שם טוב, דער מעזריטשער מגיד און ר' שניאור זלמן פון לאדי.
די הונטערגרונד פון דעם באוועגונג
דער גרינדער פון דעם באוועגונג ר' ישראל סאלאנטער, האט אנגעהאנגען זיין מהלך אין מוסר אין זיין רבי'ן ר' יוסף זונדל פון סאלאנט וועלכער איז געווען א תלמיד פון ר' חיים פון וואלאזשין. עס זענען דא וואס טענה'ן אבער אז דעם באוועגונג האט סאלאנטער געגרינדעט אלץ א אפענטפער צו השכלה און חסידות.
דער ערשטער דור
ר' ישראל סאלאנטער, האט אין קאוונע צוזאם גענומען ארום זיך תלמידים און האט מיט זיי געלערנט מוסר. ער האט געלערנט מיט זיי פון מוסר ספרים, אבער ער האט אויך גע'טענה'ט אז כדי צו קענען מקיים זיין ווי עס באדארף צו זיין די מצוות וועלכע מענטשן זענען מזלזל דערין, ווי מצוות שבין אדם לחבירו, מוז א מענטש זיך פארטיפן אין זיינע "טינקעלע כוחות" (א טערמין וועלכער איז ווי עס זעט אויס גענומען געווארן פון אימאנועל קאנט). די וועג וויאזוי דאס צו טון איז לויט סאלאנטער, לערנען מוסר מיט אן איבערראשונג, א "התפעלות". נאך א פראקטיק וועלכער ר' ישראל האט איינגעפירט איז געווען די "מוסר הייזער" וועלכע זענען געווען אוועקגעשטעלט אויף די מטרה פון לערנען מוסר מיט א התפעלות.
דער צווייטער דור
אין דעם צווייטען דור זענן אויפגעשטעלט געווארן אפאר שטרוימען אין דעם מוסר באוועגונג דורך ר' ישראל'ס תלמידים:
קעגנשאפט צו די באוועגונג
דאס אריינברענגן אנדערע לערעס אין ישיבה אחוץ גמרא, האט זיך אנגעשטויסן אין א שארפע קעגנערשאפט. די מחלוקת ארום די מוסר באוועגונג האט זיך געצויגן יארן לאנג, און האט צוטיילט די ליטווישע רבנישע וועלט אין צוויי.
ר' דב כץ, פון די תלמידים פון דער אלטער פון סלאבאדקע, (ר' נתן צבי פינקל) האט ארויסגעגבן א ספר ווי ער ערקלערט די מוסר קאנטראווערסיע. די קאנטראווערסיע האט געהאט צוויי שטאפלען. דער ערשטער שטאפל, וואס איז פארגעקומען אין די ענדע פון די 18טע יארהונדערט, איז געעוען פון א פאליטישען שטייגער - א שארפער געשלעג איבער דאס אריינברענגען די מוסר לערע אין די ישיבות. די צווייטע שטאפל איז געקומען שפעטער און איז געווען אויף א אינטעלעקטואלע שטייגער - דאס קעגנערשאפט צו מוסר דורך אזעלכע חשוב'ע רבנים ווי דער חזון איש און בריסקער רב.
היינט איז שוין נישט דא קיין געפעכט. אין כמעט אלע ליטווישע ישיבות איז דא א מוסר סדר (חוץ אין די בריסקע ישיבות).אבער די ריכטיגע אנהענגערס פון די מוסר באוועגונג וואלטן זיך נישט באגנוגט מיט דעם, און וואלטן פארלאנגט אן ערנסטערע באשעפטונגונג מיט מוסר.
צענטראלע פיגורען אין די מוסר באוועגונג
*
ישמעאל בן נתניה
ישמעאל בן נתניה איז געווען א איד וואס האט געלעבט אין די צייט גלות בבל. ער איז געווען צווישן די ביסל אידן וואס פארבליבן אין ארץ ישראל נאָך דער גלות. ער איז געווען דער מערדער פון גדליהו בן אחיקם, וואס איז געווען דער פירער פון דער שארית הפליטה וואס איז פארבליבן אין לאנד נאָך די צעשטערונג פון דער ערשטער בית המקדש.
נאָך דער צעשטערונג פון דעם ערשטן בית המקדש זענען די יודן געגאנגען אין גלות, און די בבלים האבן באַשלאָסן צו איבערלאזן ווייניג יודן אינעם לאנד אזוי אז עס זאָל זיין עסן פאר דער ארמיי. ישמעאל בן נתניה איז אויך פארבליבן אין ארץ ישראל. די בבלים האבן באַשלאָסן צו נאָמינירן א קאמיסיאנער, צו קאנטראלירן די איבערגעבליבענע אידן אין לאנד, און זיי האבן נאָמינירט גדליהו בן אחיקם. ישמעאל האט געשטאמט פון ירחמאל דער בכור פון חצרון בן פרץ פון שבט יהודה. צוליב וואס ירחמאל האט געהייראט א פרעמדע פרוי, איז די מלוכה געגאנגען צו זיין ברודער רם. אזוי שטייט אין ספר ירמיהו, פרק מ': און אין פרק מא: דער מאָרד פון גדליה האט געבראכט מער צרות פאר די איינוואוינער פון יהודה. בעת דער צייַט זענען פילע פון יהודה אנטלאפן קיין מצרים און אנדערע לענדער. דער דאזיגער פּאָליטישער מאָרד איז פאררעכענט אלס אַ היסטארישע טראַגעדיע אין דער ייִדישער געשיכטע און דער סוף פון דעם ערשטן בית המקדש. צוליב דעם האבן די נביאים מתקן געווען דעם תענית פון צום גדליה.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
קאפשטאט
קאַפּשטאָט איז די צווייטע מערסט באפעלקערטע שטאט אין דרום אפריקע, און די פראווינציאלע  הויפטשטאט פון דעם מערב קאפ. אזוי ווי זי איז די זיץ פונעם דרום אפריקע פארלאמענט, איז זי די לעגיסטלאטיווע הויפטשטאט פונעם לאנד. די שטאט איז בארימט פאר איר האוון, ווי אויך דעם באוואוסטן טיש בארג. קאפשטאט איז אפריקעס מערסטער פאפולערער טוריסטן ציל.
אין 2007 האט די שטאט געהאט א געשאצטע באפעלקערונג פון  3.5 מיליאן. קאפשטאטס לאנד שטח פון 2455 ק"מ2 איז גרעסער פון אנדערע שטעט אין דרום אפריקע, אזוי האט זי א קלענערע באפעלקערונג ענגקייט פון 1425 מענטשן א ק"מ2.
היסטאריע
דער געגנט פון קאפשטאט ווערט ערשט דערמאנט אין היסטאריע אין 1486 דורכן פארטוגעזישן אויספארשער בארטאלאמיי דיאס. אין 1497 האט וואשקו דא גאמא באריכטעט אז ער האט געזען דעם קאפ פון גוטער האפנונג.
צווילינג שטעט
קאפשטאט האט זעקס צווילינג שטעט, ווי פאלגנד:
-33.91667°N, 18.41667°W
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אפריקע קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
יעקב ריוועס
יעקב ריוועס (רוסיש: Яков Юльевич Ривес; אָסווייע, ווײַסרוסלאַנד, 1886 - מאָסקווע, 1975) איז געווען אַ ייִדישער סאָוועטישער שרײַבער.
לעבנס-געשיכטע
יעקב ריוועס איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל אָסווייע (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון דער וויטעבסקער געגנט פון בעלארוס). ער האָט אָנטיילגענומען אין דער ערשטער רוסישער רעוואָלוציע פון 1905. בעת דעם בירגער-קריג האָט יעקב ריוועס געאַרבעט אין דער באָלשעוויסטישער אונטערערד אין ווײַסרוסלאַנד. אין ליטעראַטור האָט ער דעביוטירט אין 1918. זײַן שאַפונג איז געווידמעט געווען דער רעוואָלוציִאָנערער באַוועגונג. יעקב ריוועס האָט געשריבן איבערהויפּט אויף ייִדיש.
וועב-לינקען
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:רוסישע שרייבער
עליזאבעט ליניע
די עליזאבעט ליניע איז א פֿרעקווענטע פֿארשטאטישע פאסאזשירן באדינונג אין לאנדאן און ארום. זי האט באדינונגען אויף קרייבצאן אין צענטראל־לאנדאן צווישן לאנדאן פאדינגטאן און עבי וואוד; לאנדאן פאדינגטאן קיין רעדינג און היטרוי פליפארט אין מערב אריבער דער גרויס-מערבדיקער הויפטליניע; און צווישן ליווערפול סטריט און שענפילד אין מזרח אריבער דער גרויס-מזרחדיקער הויפטליניע. די באדינונג האט א נאמען נאך דער קעניגין עליזאבעט די צווייטע, וואס האט עמטלעך געעפנט די ליניע אום 17טן מיי 2022, און די פאסאזשירן באדינונג האט אנגעהויבן אום 24סטן מיי 2022.
קאַטעגאָריע:קרייצבאן
שרויזברי
שרויזברי איז די גראַפֿנשאַפֿט־שטאָט פון שראפּשיר, אַ גראַפֿנשאַפֿט פון ענגלאַנד. ער איז פלאַצירט 9 מייל (14 קילאמעטער) מזרח פון דעם וועלשן גרענעץ און דינט ווי דער האַנדל־צענטער פֿאַר שראָפּשיר און מיטל־וויילז.
די שטאָט איז זייער אַלט. ער איז געגרינדעט געווארן אַרום יאר 700. דער שטאָט־צענטער האט נאך כּמעט דעם גענויען מיטל־אַלטער גאַסן פּלאַן און איבער 660 היסטארישע געביידעס. פיל פון די בנינים האָבן געהילצענע ראַמען פון די 15טן און 16טן יאָרהונדערטער. שרויזברי שלאס איז געבויט געווארן אין 1074. דער שטאָט־צענטער איז כּמעט אינגאַנצן ארומגענומען דורך דעם טייך סעווערן.
טשאַרלס דאַרווין איז געבוירן געווארן אין שרויזברי און האט געלעבט דאָרט 27 יאר.
די באַפעלקערונג פון שרויזברי איז א ביסל מער ווי 71,000, אַזוי איז ער דאס צווייט־גרעסטע שטעטל אין שראפשיר; די גרעסטע איז טעלפֿארד.
שרויזברי האט א צווילינג־שטאָט:
רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין ענגלאנד קאַטעגאָריע:גראפנשאפט-שטעט אין ענגלאנד
קרית ים
קריַת ים איז א שטאט אין חיפה דיסטריקט, ישראל, און איינע פון די שטעט אין קריות. געגרינדעט אין יאר 1941, און אנערקענט אלס שטאט אין 1976. געפונט זיך אכט קילאמעטער צפון פון חיפה.
קרן קיימת לישראל, און אן אמעריקאנער געזעלשאפט, האבן אויספלאנירט די שטאט נאך אין 1939. זיי האבן געבויט 60 הייזער, און 40 פון זיי איז געגאנגען פאר בריטישע זעלנער, און די איבריקע איז פארקויפט געווארן.
די בריטישע האבן געזען אין די ים ברעגעס, א וויכטיקע סטראטעגישע ציל, וויבאלד עס איז קעגן איבער דעם פארט, און דעריבער איז געווען אן אנוועזנהייט פון סאלדאטן אין שטאט, ווי אויך א מיליטערישע באזע. יידישע נוטרים האבן זיך אויך געפונען אין שטאט, און שפעטער האבן זיך א טייל פון זיי, אויך באזעצט אין שטאט.
אנהייב זענען יידן, באפרייטע פון מיליטער דינסט, געווען רוב איינוווינער פון שטאט, יידן וואס האבן געדינט אין בריטישן מיליטער, אדער די יידישע בריגאדע, ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
ביי דער צווייטער לבנון מלחמה, איז די שטאט באטראפן געווארן פון קאטיושא ראקעטעס, וואס האט פאראורזאכט שאדענס צו דער שטאט, אבער אין שטאט איז קיינער נישט אומגעקומען. פינף איינוווינער פון שטאט, זענען אומגעקומען אין חיפה באן מעכאניק, ווי אכט ארבעטער זענען אומגעקומען, און פינף זענען געווען פון קריית ים, אויך איז א סאלדאט פון צה"ל, אן איינוווינער פון שטאט, אומגעקומען אין די שלאכטן אין לבנון.
עדמונד הילארי
סיר עדמונד פערסיוואל הילארי (19טן יולי 1919 - 11טן יאנואר 2007) איז געווען א בארג קלעטערער און אויספארשער פון ניי זילאנד. ער איז געווען דער ערשטער, מיט טענזינג נארגיי, וואס האט ארויפגעקלעטערט ביזן שפיץ פון בארג עווערעסט, דער העכסטער בארג אויף דער וועלט.
קאַטעגאָריע:בארג קלעטערער קאַטעגאָריע:אויספארשערס
משה יוסף טייטלבוים
רבי משה יוסף טייטלבוים זצ"ל (ה'תר"ה - כ"ד טבת ה'תרנ"ז) איז געווען רב אין איהעל.
אפשטאם
רבי משה יוסף איז געבוירן אין יאר ה'תר"ה צו זיין פאטער הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער ייטב לב, אן אייניקל פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת רחל א טאכטער פון הרב משה דוד אשכנזי רב אין טאלטשאווא.
רבנות
רבי משה יוסף האט געגעסען קעסט ביי זיין עלטער-שווער דער צאנזער רב, ער איז געווען פון די שארפע קעפ פון דער חבורה און ער האט געדינט ווי א ראש ישיבה צוזאמען מיט דעם ערשטען באבאווער רב פאר די יונגעלייט וואס האבן געלערנט ביים זיידן אין בית המדרש.
רבי משה יוסף איז געווען רב אין זבאראוו, סטראפקאוו און איהעל.
הסתלקות
רבי משה יוסף איז געפארן צו א סיום הש"ס קיין מאקאווא, אויף דעם וועג צוריק האט ער גענעכטיגט אין בעקעש-טשאבא, האט ער זיך אויסגעדריקט ער ווייס נישט פארוואס ער איז דא אהער געקומען, פיר אזייגער פארטאג האט ער זיך אויפגעהויבן צו גיין צו די באן, און ער איז פלוצלינג נפטר געווארן כ"ד טבת תרנ"ז. מען האט אים געפירט קיין אוהעל, און נאכהער קיין סיגוט, אין ער ליגט דארט אין פאטער'ס אהל.
פאמיליע
רבי משה יוסף  האט געהייראט מרת הינדא די טאכטער פון הרב דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סיגעט טייטלבוים, משה יוסף
יוחנן בן בג בג
רבי יוחנן בֶּן בַּג בַּג, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט איין מאל אין משניות.
בן בג בג און אויך בן הא הא זענען געווען גרים.
זיין צייט
רבי יוחנן בן בג בג איז געווען פון ערשטן דור תנאים, אין איבערגאנג פון דער תקופה צייטס-שפאן פון די זוגות צו דער תקופה פון די תנאים, און פון זיבעטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה. אין דער צייט פון צווייטן בית המקדש.
רעפרענצען
קאטעגאריע:תנאים קאַטעגאָריע:גרים
הערץ האָמבערג
לינקס|קליין|314x314פיקס נפתלי הערץ האָמבערג (אויף דײַטש: Herz Homberg; תק"ט - תר"א) איז געווען פון די משכילים, וועלכער האט געארבעט לויט דער עסטרייכישער רעגירונג'ס פארארדענונגען ארויפצוצווינגען א מאדערנעם חינוך אויף די אידן פון גאליציע.
זיינע וואנדערונגען און לערנונגען
נפתלי הערץ האָמבערג איז געבוירן געוואָרן אין יאר תק"ט אינעם דאָרף ליוונע, נעבן פראג, אין בעהמען. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט ביי רבי יחזקאל לאנדא, דער "נודע ביהודה", און שפעטער אין די ישיבות אין פרעשבורג און גלאָגאוו. אלט זייענדיג 18 יאר, האט ער אָנגעהויבן שטודירן דייטש אין געהיים. ווען דאס איז אויפגעדעקט געווארן, האט ער פארלאזט די ישיבה. צווישן די יארן תקכ"ח און תק"ל האט ער זיך אויפגעהאלטן אין ברעסלוי און זיך איינגעהאנדלט אַן אַלגעמיינע בילדונג. שפעטער האָט ער געליינט דעם מאמר פון רוסאָו "עמילע", און אונטער דער השפּעה פון דעם מאמר האָט ער זיך געקערט צו דער פעלד פון ערציאונג.
צווישן די יארן תק"ל–תקל"ב האט ער זיך אויפגעהאלטן אין בערלין, וואו ער האט שטודירט לאטייניש און מאטעמאטיק. אין יאר תקל"ב איז ער אנגעקומען קיין האמבורג, וואו ער האָט פארברייטערט זײַנע שטודיעס אין ערציאונג און פעדאגאגיק. אין יאר תקל"ט האט ער זיך צוריקגעקערט קיין בערלין. אין בערלין האָט ער זיך דערנענטערט צו דעם קרײַז פון משכילים און בפרט צו משה מענדלסאן. מענדעלסאָן האָט אים אויפגענומען אלס א פריוואטער לערער פאר זיין זון יוסף. משה מענדלסאן און הערץ האָמבערג האָבן ווײַטער אנגעהאלטן קשרים דורך בריוו ביז מענדלסאנ'ס טויט. האָמבערג האָט אויך זיך באטייליגט אין שרייבן דעם "ביאור" פון מענדלסאן אויף דער תורה, שרייבנדיג דעם פירוש אויף ספר דברים.
אין יאר תקמ"ב איז ער אריבער קיין וויען, און פון דארט קיין גאריציע אין צפון־איטאליע. נישט טרעפנדיג קיין פאסטן אין די צוויי פלעצער איז ער נאך אינעם זעלבן יאר אריבער קיין טריעסט, איטאליע. דארט האט די אידישע קהילה אויפגעשטעלט א שולע לויט די נייע געדאנקען וואס נפתלי הערץ ווייזל האט ארויפגעברענגט אין זיין ביכל "דברי שלום ואמת". אין טריעסט האט ער געארבעט ווי לערער אין די יארן תקמ"ג–תקמ"ד, און דארט האט ער אויך חתונה געהאט. שפעטער איז צוריקגעגאנגען קיין וויען וואו ער האט זיך פארהערט אין דער אוניווערזיטעט צו באקומען א באשטעטיגונג אלס א לערער פון פילאזאפיע. ער איז געווען דער ערשטער איד אין עסטרייך וואס איז דורכגעגאנגען די פארהערן. די אוניווערזיטעט אין פראג האט מסכים געווען אים צו שטעלן אלס א לערער, נאר דער קייזער, יאזעף דער צווייטער, האט אנולירט די נאמינאציע צוליב דעם וואס ער איז געווען איד. (אין ליכט פון דעם עפיזאד האט אים מענדלסאן געשריבן די באקאנטע פראזע, "עס איז בעסער אז די אוניווערזיטעט האט דיך אנגענומען און דער קייזער האט דיך אוועקגעווארפן, ווי איידער דער קייזער זאל דיך אננעמען און די פילאזאפיע זאך דיך אוועקווארפן.") פון דער אנדערער זייט, ווי א פארגיטיגונג דערויף און לויט א רעקאמענדאציע פון מענדלסאן, האט דער קייזער באשלאסן, אין יאר תקמ"ז, צו שטעלן האמבערג'ן ווי אן אויפזעער מטעם דעם קייזער אויף די פאלקס־שולעס אויף דער דייטשער שפראך אין גאליציע.
אלס באאמטער פונעם קייזער
האמבערג איז אנגעקומען קיין לעמבערג צו רעגירן פון דארט אויפ'ן אידישן חינוך אין גאליציע. ער האט אנגעהויבן אויפצושטעלן ארום הונדערט מאדערנע שולעס אין וועלכע מען האט געלערנט דייטש. נאך גלייך אין אנפאנג האט ער זיך אנגעשטויסן אין א ווידערשטאנד פון די אידן דארט אויפ'ן פלאץ. קיינער האט נישט מסכים געווען אים צו פארדינגען א דירה צוליב דעם וואס מען האט אים פאררעכנט ווי אן אפיקורוס. ער האט נישט געטראפן קיין לאקאלע לערערס פאר די שולעס וועלכע ער האט אויפגעשטעלט און איז געווען געצוואונגען צו ברענגען לערערס פון אינדרויסן פון גאליציע. אין יאר תקמ"ח האט ער געדרוקט, צוליב דעם ווידערשטאנד, אן אפענעם בריוו געוואנדן צו די רבנים, אגרת אל רועי שה פזורה לישראל, אין וועלכן ער פארלאנגט אריינצוברענגען שינויים אינעם טראדיציאנעלן חינוך, צווישן זיי דאס לערנען דקדוק, דייטש און אלגעמיינע וויסנשאפטן. אזוי אויך האט ער געפאדערט אויפצופאסן אויף דער ריינקייט פון די חדרים און אז אין די כיתות זאל נישט זיין צו געדרענגט. אין זיין בריוו, וועלכער איז אויך פארעפנטליכט געווארן אין דער צייטונג "המאסף", האט ער אויך געלאזט פאלן רמזים וועגן סטראשונקעס איבער מער שארפערע מיטלען פון זיין זייט, שרייבנדיג צו די רבנים אז "לא כל העולה על רוחם בראשונה היה יהיה חוק לישראל ומשפט לבני יעקב."
אין די קומענדיגע יאר האט ער געגרינדעט איבער הונדערט שולעס, צווישן זיי שולעס פאר מיידלעך און ווי אויך א שולע פאר לערערס אין שפיץ פון אהרון פרידנטאל. די לערערס אין די שולעס פון האמבערג האבן מזלזל געווען אין תורה און מצוות און הלכה, און ווי אויך פלעגט זיין פארשידענע סיכסוכים צווישן זיי, אזוי אז די אידן האבן געטון וואס זיי האבן געקענט זיך ארויסצודרייען פון שיקן זייערע קינדער צו לערנען אין די שולעס, אויף אזוי ווייט אז זיי האבן ענדערש געוואלט שיקן די קינדער אין קריסטליכע שולעס. אין יענע יארן האט האמבערג זיך אויסגעדרוקט מיט א פאזיטיווער מיינונג איבער די "ליכט שטייערן" וואס די רעגירונג האט ארויפגעלייגט אויף די אידן. ווי אויך האט ער געדינט ווי א צענזורירער אויף אידישע ספרים. ער האט גע'עצה'ט פאר דער רעגירונג צוצושפארן די ישיבות און צו פארבאטן דאס זיך באנוצן מיט לשון־קודש. האמבערג איז געזען געווארן ווי א פיינט אין די אויגן פון די אידן פון גאליציע. זיי האבן אים פאר'מסר'ט אז ער האט געהאט ריווח פון די "ליכט שטייערן". אין יאר תק"ס אדער תקס"א איז האמבערג געווען געצוואונגען צו אנטלויפן פון גאליציע קיין וויען, און אין יאר תקס"ו, נאכדעם וואס מען האט אים פארדעכטיגט אין סימפאטיזירן מיט'ן סנהדרין פון נאפאלעאן, האט די רעגירונג פארשפארט די שולעס וועלכע ער האט אויפגעשטעלט.
ווי דערמאנט, איז האמבערג אנטלאפן קיין וויען. דארט האט ער זיך אויפגעהאלטן אומגעפער זעקס יאר, אן קיין געזעצליכן סטאטוס און אין ארעמע און דחקות'דיגע באדינגונגען. אין יאר תקס"ו, נאכדעם וואס די רעגירונג האט פארשפארט זיינע שולעס און אים אפגעזאגט פון זיין פאסטן אלס דער הויפט אויפזעער, איז ער געשטעלט געווארן ווי דער צענזורירער אויף אידישע ספרים. ער האט פארפאסט א ביכל איבער רעליגיעזע לימודים פאר די אידן מיט'ן נאמען "אמרי שפר", וועלכער איז געבויט אויף די עיקרים פון דער אמונה לויט'ן רמב"ם, אויף די עשרת הדיברות און אויף ענינים פון מוסר, דרך־‏ארץ און לאָיאַליטעט צו דער עסרייכישער מדינה. אין דער צווייטער מהדורה פונעם ספר, וועלכע איז ארויס אין יאר תקס"ח, איז דא א הסכמה פון רבי מרדכי באנעט, אבער עס איז נישט קלאר אויב ער האט דאס געגעבן פון זיין אייגענעם ווילן אדער צוליב דעם וואס האמבערג איז געווען א מקורב למלכות. (שפעטער האט דער זון פון רבי מרדכי, נפתלי, פרובירט צו פארפאסן אן אלטערנאטיווע, מער קאנסערוואטיווער קאטעכיזם מיט'ן נאמען "אמונת ישראל".)
אין יאר תקע"ב האט ער ארויסגעגעבן אן ענליכן ספר מיט'ן נאמען "בני ציון" אויף דער דייטשער שפראך, וועלכער איז געבויט אויף די עשרת הדיברות מיט א דגוש אויף די מצוות שבין אדם לחבירו און לאיאליטעט צו דער מדינה. אין סוף יאר תקע"ב האט דער קייזער ארויסגעגען א באפעל וועלכער האט פארארדענט צו לערנען דעם ספר אין אלע אידישע שולעס, און אזוי אויך אז ווער עס וויל באקומען א דערלויבעניש חתונה צו האבן, מוז דורכגיין א פארהער אויף דעם אינהאלט פון דעם ספר (און צוליב דעם לערנען דייטש). דינענדיג אלס צענזורירער האט ער פארגעשלאגן צו פארבאטן צו דרוקן נייע ספרים אין קבלה, דרשות און חידושים אויף ש"ס (וויבאלד "די אלטע זענען שוין אזוי אויך איבער גענוג"). אזוי אויך האט ער פארגעשלאגן אויסצומעקן פארשידענע טיילן פון דער גמרא און פון די סידורים. רוב פון זיינע פארשלאגן זענען קיינמאל נישט אנגענומען געווארן וויבאלד די רעגירונג איז דאן געווען פארנומען מיט דער מלחמה קעגן נאפאלעאן, אדער צוליב דעם וואס דאס פרומע אידנטום האבן געארבעט מיט וואס זיי האבן נאר געקענט קעגן אים.
אין יאר תקע"ד איז האמבערג געשטעלט געווארן צו זיין דער ממונה אויף די שולעס אין בעהמען. אויף דעם פאסטן האט ער געדינט ביז זיין טויט אין יאר תר"א. אין דער צייט האט ער פארפאסט נאך עטליכע ביכלעך, צווישן זיי אן אייגענעם פירוש אויף די חמשה חומשי תורה. ער האט ארויסגעגעבן א צווייטע מהודרה פון דעם דייטשן־לשה"ק'ן ווערטערבוך "אוצר השורשים" פון יהודה לייב בן־זאב. צופיל פרטים איבער זיין לעבן אין פראג איז נישט באקאנט, און ווי ס'זעט זיך אויס איז ער דעמאלטס שוין נישט געווען אזוי אקטיוו, מן הסתם אויך צוליב זיין טיפן עלטער. (ער איז געשטעלט געווארן אלס ממונה אלט זייענדיג 65 יאר, און געדינט אויף דעם פאסטן ביז זיין טויט אין עלטער פון 92 יאר.)
האמבערג איז געווען פארפיינטעט ביי רוב אידן דורכאויס זיין לעבן און נאך זיין טויט. זיין פערזענליכקייט האט געדינט ווי א סימבאל פון דער השכלה באוועגונג, ווי איינער וואס האט זיך געוואנדן צו פרעמדע רעגירונגען מיט גזירות קעגן די אידן און קעגן דאס לערנען תורה און קיום המצוות. הרב זאב יעבץ, אין אן ארטיקל וואס ער האט פארעפנטליכט אינעם קובץ "המאסף" שרייבט אויף דעם האמבערג'ן:
אפילו הונדערט יאר נאך זיין טויט שרייבט יוסף קלאזנער איבער זיין פערזענליכקייט:
דרויסנדיגע לינקס
קאַטעגאָריע:משכילים קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
טשעבין
טשעבינער יידנטום
יידן האבן זיך ערשט באזעצט אין טשעבין ביים סוף פון דעם 17טן יארהונדערט. ביים סוף פונעם 19טן יארהונדערט, ווען מען האט אנטוויקלט די מינערייען און פאבריקאציע אין דעם געגנט, האט די יידישע זידלונג געוואקסן. די פרנסה פון די יידן איז געווען באזירט אין קליינהאנדל און ארבעט און אויך א ביסל אין פארזארגן די פאבריקן.
באקאנטע מענטשן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
מעמפיס
מיט א באפעלקערונג פון 670,100, איז מעמפיס די גרעסטע שטאט אינעם שטאַט טענעסי, און די 20סטע גרעסטע אין פאראייניגטע שטאטן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע
מעמדות
אינעם חסידישער זין און היסטאריע, איז מעמדות אדער כוללות א געלט קאסע, וואס די  חסידים פון א רבי, האבן פריי וויליג געשיקט דורך א אפציעלע שליח, אויסצוהאלטן דעם רבינס הויף און פאמיליע, צוליב דעם וואס די קוויטל געלט פלעגט דער רבי טיילן פאר נצרכים, איז די מעמדות געלט געווען געאייגענט בלויז פאר די געברויכן פונעם רבינס פינאנציעלע שטאנד.
וועלין גארדן סיטי באן סטאנציע
היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 1טן סעפטעמבער 1920.
גרויסנארדערן
מאנטיג-פרייטיג רוב שעה׳ן פון טאג פארן:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין הארטפארדשיר
קעפלער'ס געזעצן
קליין|300px|פיגור 1: אילוסטראציע פון [[יאהאנעס קעפלער|קעפלער'ס דריי געזעצן מיט צוויי פלאנעטארישע ארביטן. (1) די ארביטן זענען עליפסן, with פֿאקוס־פונקטן ƒ1 און ƒ2 פֿאַרן ערשטן פלאנעט ƒ1 און ƒ3 פֿאַרן אנדערן פלאנעט. די זון איז פלאצירט ביי פאקוס־פונקט ƒ1. (2) The two shaded sectors A1 and A2 have the same surface area and the time for planet 1 to cover segment A1 is equal to the time to cover segment A2.  (3) The total orbit times for planet 1 and planet 2 have a ratio a13/2 : a23/2.]] קעפלער'ס געזעצן פון פלאנעטארישער באוועגונג זענען דריי געזעצן וואס באשרייבן די באוועגונג פון פלאנעטן ארום דער זון: יאהאנעס קעפלער האט אויסגעטראפן די געזעצן צווישן 1609 און 1619.
פארגלייך מיט קאפערניק
קעפלער'ס געזעצן זענען א פארבעסערונג פונעם מאדעל פון קאפערניק. אז מען נעמט די עקצענטריציטעטן פון די פלאנעטארישע ארביטן אלס נול, איז דעמאלטס קעפלער'ס מאדעל גלייך מיט קאפערניק:
די פלאנעטן וואס זענען געווען באוואוסט צו קאפערניק און קעפלער האבן עקצענטריציטעטן וואס זענען גאנץ קליין, קומט אויס אז דער קאפערניק מאדעל האלט זיך זייער גוט, אבער די קעפלער געזעצן שטימען בעסער מיט וואס מען זעט.
צוליב דער עקצענטריציטעט פונעם ארביט פון דער ערד דויערט 186 טעג פונעם מערץ גלייכנאכט צו דער סעפטעמבער גלייכנאכט, און אומגעפער 179 טעג פון דער סעפטעמבער גלייכנאכט צו דער מערץ גלייכנאכט. א דיאמעטער וואלט צעשניטן דעם ארביט אין גלייכע טיילן, אבער דער פלוין אדורך דער זון פאראלעל צום עקוואטאר פון דער ערד צעטיילט דעם ארביט אין צוויי טיילן מיט שטחים אין א פארהעלטעניש 186 צו 179, אזוי איז דער עקצענטריציטעט פונעם ארביט אומגעפער וואס איז זייער נאנט צום עכטן ווערט (0.016710219) (זעט ערד'ס ארביט). דער חשבון איז גענוי ווען פעריהעליאן, דער טאג ווען ערד איז נענטסטן צו דער זון, געפאלט אום א זונשטיל. דער אקטועלער פעריהעליאן, בערך 4טן יאנואר, איז גאנץ נאענט צום זונשטיל, וואס געפאלט 21סטן אדער 22סטן דעצעמבער.
קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
ישראל שיפבויערייען
קליין|250px|פאטראל שיף חץ
ישראל שיפבויערייען איז די גרעסטע שיפבויעריי אין ישראל און איינע פון די גרעסטע שיפבויערייען אין פריוואטע הענט אין דעם מיטל מזרח. דערצו איז זי דער איינציקער פּריוואַטער פּאָרט אין ישראל. דער פֿירמע'ס אפאראטן און ביוראען זענען פלאצירט אין דעם קישון פּאָרט געגנט פון חיפה, אויף א שטח פון 335 דונאם, מיט א ווערף וואס איז לאנג 900 מעטער מיט אַ וואַסער טיפקייַט פון 12 מעטער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראל געווער אינדוסטריע קאַטעגאָריע:ישראל קאַטעגאָריע:חיפה קאַטעגאָריע:פירמעס
1936
יאר 1936 אין דעם יידישן קאלענדאר די יארן פון אינמיטן ה'תרצ"ו ביז אינמיטן ה'תרצ"ז.
געשטארבן
קאַטעגאָריע:1930ער
קארל ראוו
left|thumb|250px|קארל ראוו קארל ראוו (געבוירן דעצעמבער 25, 1950) איז געווען דער וויצע ווייסער הויז הויפט שעף פון די שטאב פון דער אדמיניסטראציע פון פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן דזשארדזש דאבעליו בוש.
ער איז געווען דער הויפט פון די אפיס פון פאליטישע אפערעס, דער אפיס פון פובליק ליעזאן, און די אפיס פאר סטרטעגעטישע אינציאטיוון. איבער זיין גאנצער קאריער פאר זיין דינסט אין ווייסן הויז איז ער געווען א פאליטישער יועץ.
ראוו'ס וואלן קליענטן זענען געווען אריינגערעכנט דזשארדזש דאבעליו בוש (2000 און 2004 פרעזידענטליכע וואלן, 1994 און 1998 טעקסעס גובערנאטאר וואלן), סענאטור זשאן עשקרעפט, (1994 סאנאט ווארלן), ביל קלעמאנטס, (1996 גאווערנער וואלן פון טעקסאס), סאנאטור זשאן קראנין, גובערנאטאר פון טעקסאס ריק פערי, (1990 טעקסאס אגריאקלטור קאמיסיאנער) און פיל גרעהעם (1982 און 1984 סענאט וואלן).
ער ווערט פארעכענט אלס דער פאליטישער טאטע און אויספארעמער פון פרעזידענט בוש פון זיין ערשטע טריט אין פאליטיק ביז איצט.
קאַטעגאָריע:USA רעגירונג
יחיאל יהושע ראבינאוויטש
רבי יחיאל יהושע ראבינאוויטש (ה' טבת ה'תרס"א - כ"א שבט ה'תשמ"ב), באקאנט מיטן נאמען פון זיין ספר אלס דעם חלקת יהושע, איז געווען ביאלער רבי און א מיטגליד פונעם מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
יונגע יארן
רבי יחיאל יהושע איז געבוירן אין יאר תרס"א (1900) צו זיין פאטער רבי ירחמיאל צבי, וואס איז שפעטער געווארן רבי אין שעדליץ, פוילן, און צו זיין מאמען, א טאכטער פון רבי אריה לייביש עפשטיין, דער אזשעראווער רבי. צו פינף יאר איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין טאטן, און ער איז געהאדעוועט אין זיין זיידנס שטוב.
רבנות
ביי צוויי און צוואנציג יאר איז הרב ראבינאוויטש צוריק קיין שעדליץ וואו ער איז געווארן דער ממלא מקום פון זיין פאטער אלס ביאלער רבי. ער האט אויפגעשטעלט אין שעדליץ א ישיבה פון הונדערטער בחורים.
ווען די נאציס זענען אריין אין שעדליץ ביים אינוואדירן פון פוילן אין 1939, איז הרב ראבינאוויטש אנטלאפן, מיט זיינע תלמידים און זיין משפחה, צום טייל פון פוילן וואס דער סאוועטן פארבאנד האט איינגענומען לויטן ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. די סאוועטן האבן אים געשיקט קיין סיביר. אזוי ווי ס'איז נישט געווען דארט קיין מקוה, פלעג ער מאכן א לאך אין דעם אייז וואס האט באדעקט דעם טייך כדי צו טובלן זיך. אין תש"ב האבן א טייל פון זיינע קינדער באטייליגט אין דער נסיעה קיין ארץ ישראל דורך טעהראן. אין ה'תש"ז איז ער אליין ארויף קיין ארץ ישראל און האט זיך באזעצט אין דעם יד אליהו געגנט אין תל אביב-יפו. אין ה'תשט"ו האט ער זיך געצויגן קיין ירושלים וואו ער האט אויפגעשטעלט זיין בית מדרש. זיינע חסידים האבן אויפגעשטעלט א שטיבל און א ישיבה אין בני ברק.
משפחה
זיינע זין:
זיינע אייניקלעך:
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל קאטעגאריע:מועצת גדולי התורה קאטעגאריע:נקבר אין הר הזיתים
משה חדש
רבי משה מרדכי חָדָש (י"א כסלו ה'תש"א, 14טן דעצעמבער 1940 - כ"ח תמוז ה'תשע"ו, 3טן אויגוסט 2016) איז געווען דער ראש ישיבה פון אור אלחנן אין ירושלים און גרינדער פון אירע פֿיליאלן דורכאויס ארץ ישראל.
ביאגראפיע
הרב חדש איז געבוירן געווארן אין ירושלים צו זיין פאטער רבי מאיר חדש, משגיח פון דער חברונער ישיבה, און זיין מוטער צביה (הוטנער), א ניכטע פון הרב משה מרדכי עפשטיין (נאך וועמען ער האט געהאט זיין נאמען). אין זיינע יונגע יארן האט ער געלערנט אין חברון. ער האט געהייראט שרה לאפין, טאכטער פון הרב יהושע דוב לאפין (לאפיאנסקי), אן איידעם פון הרב חזקיהו יוסף מישקאווסקי.
אין תשל״ט איז ארויף אין ישראל הרב שמחה וואסערמאן, זון פון הרב אלחנן וואסערמאן, וואס איז געווען ראש ישיבה פון דער אור אלחנן ישיבה אין לאס אנדזשעלעס, און ער האט געוואלט גרינדן א פאראלעלע ישיבה אין ארץ ישראל. ער האט באשטימט הרב משה חדש ראש ישיבה. אין די ערשטע יארן איז די ישיבה געווען אינעם עזרת תורה געגנט אין ירושלים. אין די תש״ן יארן האט הרב חדש אויפגעשטעלט א פרעכטיגע געביידע פאר דער ישיבה אין רוממה געגנט. אויך איז פאראן דארט א כולל וואס הרב חדש האט געגרינדעט, ווי אויך אן אנשטאלט פאר ארויסגעבן ספרים, וואס איז מערסט באשעפטיקט אין דרוקן די ספרים פון הרב אלחנן וואסערמאן.
הרב חדש האט געוואוינט אין דער ישיבה געביידע, נאענט צו זיינע תלמידים.
ער איז נפטר געווארן כ"ח תמוז תשע"ו אין הדסה עין כרם שפיטאל נאך א שווערן קרענק.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
דארהאם
דאַרהאַם איז א היסטארישע שטאט און די גראפנשאפט שטאט פון קאנטי דארהאם אין צפון־מזרח ענגלאנד. די שטאט געפינט זיך אויפן טייך וויר, מערב פון סונדערלאנד, דרום פון ניוקאסטל אויפן טיין און צפון פון דארלינגטאן. דער שלאס, געבויט אינעם 11טן יארהונדערט, און דער דערנעבענדיקער קאטעטראל זענען געווארן באשטימט א וועלט ירושה ארט דורך אונעסקא אין 1986. דער שלאס איז די היים פון דארהאם אוניווערסיטעט זייט 1832.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד קאַטעגאָריע:גראפנשאפט-שטעט אין ענגלאנד
גבעתיים
גבעתיים איז אַ שטאָט אין דער תל אביב ראיאן אין ישראל, מזרח פון תל־אביב. גבעתיים גרענעצט רמת גן און תל אביב. ער איז א טייל פון דעם מעטראָפּאָליטאַנישן געגנט דערקענט ווי גוש דן. גבעתיים איז געגרינדעט אין 1922 דורך פיאנערן פון דער צווייטער עליה. אין 1959 איז ער געווארן א שטאָט. ער האט אַ באַפעלקערונג פון 53,700.
דער נאָמען "גבעתיים" איז טייטש צוויי בערגלעך, אויף וואָס די שטאט איז געווען געבויט געווארן אין אנהייב, קאזלאווסקי בערגל און באראכאוו בערגל. קאָזלאָווסקי איז דאס העכסטע בערגל אין דעם גוש דן געגנט, 85 מעטער העכער פונעם ים־שפיגל. די שטאָט האט זיך פארברייטער אין די 1930ער יארן אַזוי אז הייַנט איז ער פאקטיש פלאצירט אויף דריי בערגלעך—באָראָכאָוו, קאָזלאָווסקי און רמב"ם.
געשיכטע
אין 1917, בשעת דער ערשטער וועלט מלחמה, האט פאסירט אויף קאזלאווסקי בערגל איינער פון די לעצטע קאמפן צווישן דער אטאמאנישער אימפעריע און די אויסטראלישע קראפטן.
די מאָדערנע שטאָט איז געגרינדעט אום 2טן אפריל 1922 דורך אַ גרופּע פון 22 צווייטע עלייה פיאנערן געפירט דורך דוד שניידערמאַן. די גרופּע האט געקויפט 300 דונאַם פון לאַנד אויף דער פעריפעריע פון תל אביב וואס איז געווארן דער באָראָכאָוו קוואַרטאַל, דער ערשטער ארבעטער קוואַרטאַל אין דער מדינה. מען האט אים א נאמען געגעבן נאך ר דוב בער באָראָכאָוו, גרינדער פון דער פועלי ציון ארבעטער פּאַרטיי. שפּעטער, אן אנדערע 70 משפחות האבן אריינגעטראטן אין דער גרופּע.
שפעטער האט מען אנטוויקלט נאך געגנטן: שענקין (1936), גבעת רמב"ם (1933), קריית יוסף (1934) און אַרלאָזאָראָוו (1936). די אַלע געגנט זענען געווארן צונויפגעגאסן צו פֿאָרמירן אַ לאקאלע ראַט אין אויגוסט 1942. גבעתיים איז דערקלערט אַ שטאָט אין 1959.
געאגראפיע
גבעתיים ליגט מזרח פון תל אביב, און גרענעצט רמת גן אויף צפון און מזרח.
בילדונג
גבעתיים האט 41 קינדערגארטנס, 9 עלעמענטאַרע שולעס און 4 מיטלשולעס. די שטאָט האט ישראל'ס העכסטן קורס פון צווייטיק שולע מאַטריקולאַציע. און דעם העכסטן קורס פון "בגרות" אָדער געזעסן קורס אין דער תל-אביב מעטראָפּאָליטאַן געגנט. דער בירגערמייַסטער ראובן בן-שחר האט איינגעפירט אַ ספּעציעלע מיטלשולע עקזאמען הילף פּראָגראַם פון וואס נאָך דריי יאר איס ארויסגעקומע אַ 11% פאַרבעסערן פון מיטלשולע עקזאמען רעזולטאטן אין 2010.
טיבאר סעקעלי
טיבאר סעקעלי (14טן פעברואר 1912 – 20סטן סעפטעמבער 1988) איז געווען אן אויספארשער, עספעראנטיסט, שרייבער און  אדוואקאט פון א יידישן אפשטאַם.
סעקעלי איז געבוירן אין ספיסקא סאבאטא, פאפראַד, אין היינטיקן סלאוואקיי. זיין פאטער איז געווען א וועטערינאַר. אין 1922 הא די פאמיליע געצויגן קיין קיקינדע (אין וואויוואדינע). דארטן האט ער געקאנטשעט פאלקשולע. דערנאך האבן זיי געצויגן קיין ניסקיטש (מאנטענעגרא) וואו ער האט געלערנט אין גימנאזיע. שפעטער האט ער שטודירט אין זאגרעב וואו ער האט באקומען אן אוניווערסיטעט דיפלאם אין געזעץ.
קאַטעגאָריע:אויספארשערס קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן קאַטעגאָריע:סערבער
זיידל ראוונער
זיידל ראוונער (ה'תרט"ו, ראדאמישל - ניסן ה'תש"ג; זיין ריכטיגער נאמען איז געווען יעקב שמואל מאַראַגאווסקי) איז געווען א חזן און א קאמפאזיטאר. מען האט אים גערופן זיידל ווייל ער האט שטארק געענדלט אין זיין זיידע, און ראוונער ווייל ער איז געווען חזן אין דער שטאט ראוונע, וואהלין.
זיידל איז געווען דער רבי פון אלע גרויסע חזנים פונעם דור פון פארן קריג. ער איז געווען א געוואלדיגער קאמפאזיטאר, א חד בדרא אין שיינע לאנגע קאמפאזיציעס.
ביי די זעכצן יאר האט ער חתונה געהאט. זיי האבן געהאט א זון און א טאכטער, און געלעבט צוזאמען ביז איר פטירה אין תרצ"ט. ער איז געווארן א מעל סוחר. אבער ער איז געווען א מאקאראווער חסיד, און אויפן באפעל פון זיין רבי'ן איז ער קעגן זיין ווילן געווארן א חזן.
זיין ערשטע קאמפאזיציע איז געווען "תתברך לנצח" אין תרל"ד.
זיין ערשטע שטעלע איז געווען אין זאסלאוו, וואו ער האט געדאווענט די ערשטע תפילה "יום כפור קטן" ערב ר"ח אלול תרמ"א. אויף ראש השנה תרמ"ג איז ער שוין געווען דער שטאטס חזן אין ראוונע. דעמאלסט האט ער אנגעהויבן א רייע קאמפאזיציעס, צווישו זיי די בארימטע "אמת ואמונה". פון תרנ"ו ביז תרס"ג איז ער געווען חזן אין בערדיטשעוו. אין תרס"ג איז ער געווארן חזן פון דער מחזיקי הדת קהילה אין לאנדאן, וואו ער איז געבליבן איין יאר. דערנאך איז ער אויפגענומען געווארן חזן אין לעמבערג, גאליציע, אויף זיבן יאר. אין תרע"א איז ער צוריק געווארן חזן אין ראוונע. נאך דריי יאר האט ער זיך געצויגן קיין ניו יארק.
סוף ימיו האט ער געוואוינט אין אמעריקע, און געגרינדעט א ביהמ"ד אין ניו יארק מיטן נאמען "בית יעקב".
ער האט מאריך ימים געווען, און דערלעבט א גוטן עלטער. ער איז געשטארבן אין יאר תש"ג אין עלטער פון זיבן און אכציג יאר.
צווישן זיינע תלמידים זענען געווען די חזנים דוד רויטמאן און מרדכי הערשמאן.
מקורות
קאַטעגאָריע:חזנים קאַטעגאָריע:גאליציאנער יידן
פּונטא ארענאס
קליין|די שטאט פּונטאַ אַרענאַס פּונטאַ אַרענאַס איז אַ שטאָט אין טשילע מיט 116,005 איינוואוינער (2002 צענזוס).
וועבלינקען
-53.16667°N, -70.93333°W
קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
גרויסער יידישער אויפשטאנד
דער גרויסער (אָדער ערשטער) ייִדישער אויפֿשטאַנד (אין העברעאיש: מרד הגדול) איז געווען אַ מלחמה צווישן די יידן אין יהודה און די רוימער אין יאָר 66 ביז 70 אצ"ר. דער דאזיקער אויפֿשטאנד איז דער ערשטער פון דריי גרויסע אויפשטאנדן קעגן די רוימער ביי יידן.
די מלחמה האָט אָנגעהויבן אין יאר 66 צוליב וואקסנדיקע שפּאַנונגען. במשך פֿון דער מלחמה האָבן די רוימער חרוב געמאַכט אַ סך שטעט (גמלא, מצדה, ירושלים, אאַ"װ) און אין יאָר 70 דעם בית־המקדש.
די מלחמה
ערשטנס האָט די רוימישע ארמיי פון סיריע אַטאַקירט די יידן מיט שוועריקײַט. קייסער ניראָ האט ארויסגעשיקט וועספאסיאנוס ארויס קיין גליל פון רוים צו העלפֿן. שוין אין 68 האט וועספאסיאנוס איינגענומען גאנצן גליל. יוסף בן מתתיהו האָט פּרטימדיק אפּגעמשלט די באַלעגערונגען פֿון טאַריכעאַ, יודפת און גמלא.
אין 69 איז וועספאסיאנוס געווארן דער קייסער פון רוים; זיין זון טיטוס האט ממשיך געווען צו אַטאַקירן די יידן. טיטוס האָט באלעגערט ירושלים זיבן חדשים. די רוימער האבן חרוב געמאכט ירושלים און דעם בית־המקדש אין 70 אצ"ר און האבן צעראבאווענט די מנורה, דעם שולחן, די כלים און געלט פון זיי.
היסטאָרישע קוואַלן
ס'רוב װאָס מיר װייסן װעגן דער מלחמה האָט יוסף בן מתתיהו רעקאָרדירט אין זײַן ביכער. ער איז געווען אַ כהן וועלכער איז געוואָרן אַ יידישער גענעראַל אינעם גליל. דערנאָך האבן די רוימער אים געפֿאַנגען גענומען. יוסף האָט אָנגעהויבן צו העלפֿן די רוימער און איז געוואָרן פֿלאַוויוס יאָסעפֿוס (Flavius Josephus). וואוינענדיק אין רוים האט ער אנגעשריבן עטלעכע ביכער וועגן יידישער געשיכטע, יידישער רעליגיע און זיין לעבן.
רוימישער היסטאָריקער און חז"ל האָבן אויכעט געשריבן וועגן דער מלחמה.
דער דערנאָכדעם פֿון אויפֿשטאַנד
די צעשטערונג נאָך דער מלחמה איז געווען וואָגיק. די חורבן פון בית־המקדש און שטאַט יהודה איז געווען טראַגיש צו יידן ביז היינטיקע צייטן. יידן פֿאַסטן און קלאגן אלע יאָר תשעה באב, דעם טאג ווען מען האָט חרוב געמאַכט ביידע בתי מקדשים. די מלחמה איז געווען אַ פונדאמענטאלע תקופֿה אין יידישער געשיכטע.
תפילה און שילן זיינען געווארן מער וויכטיק נאכן חורבן, ווייל מען האט נישט געקענט נאך ברענגען קרבנות.
קאַטעגאָריע:בית המקדש קאַטעגאָריע:ירושלים קאַטעגאָריע:מלחמות קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע קאַטעגאָריע:רוים
בעקערלו ליניע
די בעקערלו ליניע איז א ליניע פונעם לאנדאנער אונטערגרונט, קאלירט ברוין אויף דער טיוב מאפע. זי גייט טיילווײַז אויף דער אויבערפלאך און טיילווײַז טיף, פון דרום-מזרח צו צפון-מערב פון לאנדאן. פון די 25 סטאנציעס, 15 זענען אונטער דער ערד. זי איז די זיבעטע מערסטע פארנומענע אויף דער נעצווערק.
היסטאריע
די ליניע איז געעפֿנט געווארן דעם 10טן מערץ 1906 מיטן נאמען בעקער גאס און וואטערלו באן. גאנץ גיך האט מען אנגעהויבן צו רופן די באן בקיצור "בעקערלו" און מ'האט געטוישט דעם נאמען אפיציעל אויף דעם. אום 1913 האט מען פֿארלענגערט די ליניע פון דעם צפון טערמין קיין מערב מיט אויסבייט סטאנציעס מארלעבאן און פאדינגטאן און א נייע סטאנציע עדזשווער גאס.
קארטע
600px
קאַטעגאָריע:לאנדאנער אונטערגרונט
פלאנדערן
קליין|פאן פון פלאנדערן פלאנדערן (פלעמיש: Vlaanderen, פראנצויזיש: Flandre, דייטשיש: Flandern). איז איינע פון דריי פעדעראלישע איינהייטן וואס שטעלט צאם בעלגיע. אין פלאנדערן, וואס געפינט זיך אין דעם צפון חלק פון לאנד, וואוינען בעיקר די פלעמערס, די וואס רעדן פלעמיש. די הויפטשטאט פארן פלאץ איז בריסעל, די הויפטשטאט פון בעלגיע, וואס דינט אויך אלס א באזונדערע פעדעראלישע איינהייט. בריסעל אליינס איז אין פלאנדערן. דער בעלגישע פארלאמענט און אלע רעגירונג אינסיטיטוציעס געפונען זיך אין בריסעל.
לויט דעם שטח (13,522 קק"מ) באזיצט פלאנדערן 44% פון בעלגישען ערד-פלאך.
קאַטעגאָריע:בעלגיע
שלמה גאלדין
שלמה גאָלדין (ענגליש: Solomon Dingol; 15טן מערץ 1887, ראָגאַטשאָוו, ווײַסרוסלאַנד – 12טן יוני 1961, ניו-יאָרק) איז געווען אַן אַמעריקאַנער ייִדישער זשורנאַליסט, דראַמאַטורג און געגעלשאַפטלעכער טוער.
לעבנס-געשיכטע
שלמה גאָלדין איז געבוירן געוואָרן אין אַ חסידישער משפּחה אינעם שטעטל ראָגאַטשאָוו (דעמאלט – אין באַשטאַנד פון דער רוסלענדישער אימפּעריע, איצט – אין באַשטאַנד פון דער האָמלער געגנט פון ווײַסרוסלאַנד). ער האָט באַקומען אַ טראַדיציִאָנעלן ייִדישן חינוך, זיך געלערנט אין אַ ישיבה אין ווילנע. שפּעטער האָט ער שטודירט עקאָנאָמיק, ליטעראַטור און פילאָסאָפיע אינעם אוניווערסיטעט פון בערן, שווײַץ.
וועב-לינקען
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאליסטן קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
ציינשטעכער
הייסט אויף ענגליש א טוט'פיק.
וואס מ'רייניגט אויס די ציין, נאכן עסן.
אונטערן שריפט
אונטערן שריפט איז די זעקסטע שפיל אין דער סעריע פון די "אונטערן" שפילן פראדוצירט דורך נייהויז פראדוקציעס. די שפיל איז פארגעקומען אום חול המועד סוכות תשע"ד אין אוידיטאריום פון ברוקלין קאלעדזש. אונטערן שריפט איז איבערגעשפילט געווארן 3 מאל. צום ערשט זונטאג דעם צווייטען טאג חול המועד (סעפטעמבער 22) 12:45 נאכמיטאג. דערנאך איז עס איבערגעשפילט געווארן דעם זעלבן טאג אום 7:00 פארנאכט. און צום לעצטט דינסטאג דעם פערטן טאג חול המועד (סעפטעמבער 24) אום 1:00 נמ.
סיפּור־המעשה
איז א קאמעדיע סצענע וואו עטליכע חסידי'שע אינגעלייט פארן אויף א עראפלאן און מאכן צודרייט די מענטשהייט, ביז מען שיקט איינעם אראפ פון פליגער. די סצענע ענדיגט זיך אז א פאטער זאגט פאר'ן קינד איך וועל דיר פארציילן די מעשה פון אונטערן שריפט.
עפנט זיך אין מאראקא, אין א ארט וואס ווערט אנגערופן "דער פארגעסענער טורעם" דארט זיצט אן אלטער מענטש, וואס גייט אויס פאר ליידיגגיין און שפילט שאך מיט זיך אליינס. אינמיטן קומט אריין איבראן (ארי אבראמאוויטש) און ברענגט אים זיין עסן, בשעת ווען ער פרעגט אים וואו ער האט נאך פון זיינע דיאמאנטן. דער עלטערער פארשוין זאגט אים אז אין מארק ביים שטאטישן זייגער זאל ער ציילן 5 טריט און דארט וועט ער עס טרעפן. איבראן פרעגט אים: ווען וועסטו מיר שוין איינמאל פאר אלעמאל זאגן וואו עס ליגט אלע דיאמאנטן? אויף וואס דער אלטער ענטפערט: דו ווייסט אליינס דעם ענטפער, איין טאג נאכדעם וואס איך וועל ארויסגיין פון דא... און איבראן זאגט אים וואס זאל איך טון? דו ווייסט דאך אז איך בין נאר א שליח פון אנדערע...
איבראן פרובירט צו ציילן 5 טריט פונעם זייגער אבער דער זייגער רוקט זיך מיט מיט אים און ער קען עס נישט דערגיין
אין סולטאנס פאלאץ, "יאסיר" (יוסף שמואל פרענקל) דער וויזיר פון מאראקא איז אין קעניגס פאלאץ. איבראן - זיין ברודער - ברענגט אים דיאמאנטן, צווישן א לענגערע שמועס וויל איבראן עטליכע מאל אין א צי איבערצייגן דעם וויזיר אז נאכ'ן סולטאנ'ס נפטר ווערן וועט ער איבערנעמען אלס סולטאן, יאסיר האלט אים אין איין זאגן אז "מען טאר נישט אזוי רעדן..." און אזוי ווייטער.
דערווייל גייט פאר אין לאנד א רעוואלוציע דורך א גרופע אויפשטענדלער וועלכע וויל אומווארפן דעם סולטאן. יאסיר קומט אויף מיט א פלאן, ער זאגט פאר'ן סולטאן אז אזוי ווי די קרייץ ציגלער קומען קיין ארץ ישראל, און כאטש וואס מאראקא איז נישט אינמיטן זייער וועג וועלן זיי ווארשיינליך אנקומען קיין מאראקא פשוט מלחמה צו האלטן מיט די אידן, און זיי וועלן זיך צאמשטעלן מיט די אויפשטענדלער, און וויל געבן אן עצה אז דער סולטאן זאל ארויסווארפן די אידן.
דער קעניג רופט דעם אידישן רב (קאפי עלבויגן) און דער ראש הקהל ר' חסדאי (איצי ציג) און בעט זיי אן עצה. דער רב קומט אויף מיט א געניאלן פלאן, מען זאל מעלדן אז דער קעניג פארט צו זיין זומער וואוינונג, און אזוי ווי געווענליך איז דארט ווייניגער באוואכט ווי דער פאלאץ, וועלן זיך זיכער די אויפשטענדלער צאמקומען דארט און די סאלדאטן זאלן אפווארטן דעם קעניג.
דער רב לייגט צו אז צו מאכן דעם מצב אויסזען בעסער זאל מען מיטשיקן א הויכן שר - ווי למשל יאסיר - און אזוי וועט יעדער מיינען אז דער סולטאן פארט טאקע. יאסיר ווערט ווילד האלטנדיג אז דער רב וויל אז ער זאל אומקומען דארט... קלוגט ער יעדעם איבער. ער שיקט א בריוו פאר די אויפשטענדלער און דערציילט זיי דעם גאנצן אמת אז דער קעניג בלייבט אין זיין פאלאץ, און זיי זאלן קומען צום הויפט שטאט ווייל דער קעניג וועט בלייבן דארט אליינס אן קיין וועכטער.
דער קעניג זיצט ווייטער רואיג אין פאלאץ ווען פלוצלינג הערט זיך א טומל, די סאלדאטן זענען אנגעקומען...! דער קעניג הייסט שנעל קאליד לויפן צו זיין זומער וואוינונג זאגן פאר די סאלדאטן אז זיי זאלן שנעל קומען.
די אויפשטענדלער פרובירן צו נאשן אינפארמאציע פונעם רב, צי דער קעניג אז טאקע געפארן צו זיין זומער וואוינונג אדער נישט. אבער דער רב לאזט זיך נישט און מאכט זיך פאר א משוגע'נער.
אין ראה"ק'ס הויז, מ'גרייט זיך פאר א פדיון הבן פון א קינד וואס איז געבוירן צום ראש הקהל'ס זון מנשה (לייבי ווידער), אינמיטן קומט מנשה אריין מיט א פארשטעלטן פארשוין - דאס איז דער סולטאן - וועם ער האט געטראפן אין וואלד.
די אויפשטענדלער זוכן אים אין ראה"ק'ס הויז, דער סולטאן זאגט זיי אז ער איז זיין עלטער פעטער... אינמיטן קומען אן די סאלדאטן און שלעפן אוועק די אויפשטענדלער און אונטערדרוקן זיי. דער קעניג באדאנקט זיך און קען שוין אהיים גיין.
צוריק ביים סולטאנ'ס חרוב'ע פאלאץ, דער וויזיר פרובירט אויפצואווייזן אז דער רב האט פארהאנדלט מיט די אויפשטענדלער און מען ארעסטירט דעם רב.
צוריק אין פארגעסענעם טורעם, דער רב טרעפט ר' עוזר וואס זיצט שוין דארט 22 יאר, זיי פרובירן טרעפן א וועג ארויס און דער וויזיר דערלאנגט אים א זעץ פון וואס ער ווערט פאר'חלש'ט, זיין טאטע קומט צו אים אין חלום און זאגט ער זאל גיין צום סולטאן און דער בריוו מיט'ן סולטאנס זון וועלן אויפווייזן דעם אמת, זיי פרובירן ארויס צו קריכן און דער גאנצער טורעם פאלט צאם.