cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
פאפראד
היסטאריע
פון פאפראד זענען א טייל פון די ערשטע 4000 מיידלעך וואס האבן געבויט די גאז קאמערן אין אוישוויץ ארויס געפארן, בעפאר'ן ארויספארן האט מען זיי צוזאמען גענומען און א ליידיגן שפיטאל פון א קאסערנע און זיי דארטן געהאלטן און אזוי האט מען זיי נאכן צוזאמען נעמען פון דארטן אוועק געפירט.
און די שפעטערע ת"ר יארן איז דארטן געווען רב הרב צבי פראגער א זון פון הרב יעקב פראגער אבד"ק אדא און ברודער פון הרב שלמה ברוך פראגער הי"ד אבד"ק פעטראוואסעלע 49.05944°N, 20.2975°W
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין סלאוואקיי קאַטעגאָריע:שטעט אין אייראפע קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
אידישע אוצרות
אידישע אוצרות איז אן אלבאם אין צוויי טיילן וואו עס זינגט אברהם פריד געקליבענע לידער פון רבי יום טוב עהרליך צום ערשט ערשיינען אין יאר ה'תשנ"ב דורך נועם הפקות (DH 561) און אויסגעארבעט דורך יאראן גערשאווסקי.
ערשטע חלק
אנטהאלט די פאלגענדע ניין לידער:
צווייטע חלק
עס איז ערשיינען אין יאר ה'תשנ"ד און האט נישט געהאט אזא גרויסע הצלחה ווי די ערשטע.
העברעאישע ווערסיע
עס איז אויך ערשינען א העברעאישע ווערסיע מיטן נאמען אוצרות יהודיים וואו ער זינגט די זעלבע לידער אויף העברעאיש פאר די יודן אין ישראל.
די לידער זענען איבערגעטייטשט געווארן דורך מנחם מענדל קאפלאן.
לינקען
קאַטעגאָריע:אלבאמען קאַטעגאָריע:יידיש קאַטעגאָריע:לידער פון יום טוב עהרליך קאטעגאריע:אידישע לידער
טשילענישער פלאט
געשיכטע
דער טשילענישער פלאט איז געגרינדעט אין 1818.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טשילע מיליטער קאַטעגאָריע:טשילע
בראנדעזבורי באן סטאנציע
בראנדעזבורי (Brondesbury) איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אין בראנדעזבורי פערטל פון קילבערן, צפון־מערב לאנדאן, באדינט דורך דער נארד לאנדאן ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2, און געפינט זיך אומגעפער 200 מעטער דרום־מזרח פון קילבערן אונטערגרונט סטאנציע און א האלבן מייל צפון־מערב פון סטאנציע.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אום 2טן יאנואר 1860 מיטן נאמען עדזשווער ראד (קילבערן) אויף דער האמפסטעד קנופ באן. דער נאמען האט געענדערט עטלעכע מאל ביז ענדלך די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אום 1טן מיי 1883.
באדינונג
די סטאנציע האט די פאלגנדע לאנדאנער איבערגרונט באדינונגען:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:לאנדאנער איבערגרונט סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון ברענט
ציפורה שרת
ציפורה שרת (12טן אויגוסט 1896 דווינסק - 30סטן סעפטעמבער, 1973 ישראל) איז געווען די ווייב פונעם צווייטן פרעמיער מיניסטער פון מדינת ישראל, משה שרת.
ביאגראפיע
זי איז געבוירן געווארן ציפורה מאיראוו אין דענענבורג אום 12טן אויגוסט 1896
מיט איר מאן משה שרת האבן געהאט דריי קינדער, יעקב, יעל (מדיני) און חיים.
216x216px|ממוזער|צפורה 1918 216x216px|ממוזער|צפורה מיט [[משה שרת רמת גן, 1953]] 250px|מרכז|ממוזער| יעקב שרת זון פון משה שרת און ציפורה שרת (במדי ה[[צבא הבריגדה היהודית), 1945]] שמאל|ממוזער|250px|משה שרת מיט זיין ווייב ציפורה און זייערע קינדער, 1946
פרירונג ברי
פרירונג ברי איז ווען די הויט אדער די געוועב אדער נערוון פון א מענטשנס קערפער ווערן קראנק און גייען קאליע צוליב זיין אויסגעשטעלט צו א גאר נידעריגער קאלטער טעמפערטור.
א פרירונג ברי קען אויך פאסירן דורך אפשטעלן מיט געוואלד די צירקולאציע פון דעם בלוט, מיט ארומבינדן א בענדל ארום א פינגער אויף א לענגערע וויילע.
קאַטעגאָריע:קרענק
יעקב יצחק הורוויץ
רבי יעקב יצחק הורוויץ זצ"ל (ה'תרכ"ד - כ"א ניסן ה'תרצ"ד), רב אין בארניוו, רבי איטשעלע בארניווער.
אפשטאם
רבי איטשעלע איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ד, אלס עלצטער זון צו זיין פאטער הרב אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב ישראל הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב מרדכי צבי הירש וויינבערגער פון דוקלא.
רבנות
רבי איטשעלע האט געהאט היתר הוראה פון הרב דוב בעריש ראפאפארט רב אין ראווא און פון הרב שמואל ענגיל רב אין ראדאמישל. פון יאר ה'תר"ן איז ער געווען דיין אין בארניוו, אין יאר ה'תרס"ט ווען זיין פאטער איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל האט זיך אויסגעבראכן א קריגעריי אויף דעם רבנות, צווישן רבי איטשעלע און זיין יונגערן ברודער רבי אלטער אליעזר, צום סוף האבן זיי זיך פארגלאכט און רבי איטשעלע האט באצאלט פאר'ן ברודער זיבן קראנען א מאנאט ער זאל זיך ציען קיין ריגליץ. אין זיינע לעצטע יארן האט רבי איטשעלע אנגעטרויטן דאס בארניווער רבנות פאר זיין זון רבי אביגדור, און ער איז געווארן רב אין זאוויכוואסט.
הסתלקות
רבי איטשעלע איז נפטר געווארן אין זאוויכוואסט שביעי של פסח כ"א ניסן אין יאר ה'תרצ"ד (אומגעפער).
פאמיליע
רבי איטשעלע האט געהייראט בזיווג ראשון מרת חנה א טאכטער פון זיין עלטער-פעטער הרב ראובן הורוויץ, רב אין דעמביץ, א זון פון רבי אליעזר'ל דזשיקאווער. זייערע קינדער:
בזיווג שני האט רבי איטשעלע געהייראט מרת מירל א טאכטער פון זיין פעטער הרב צבי הירש הורוויץ, רב אין ראזוואדאוו. זי איז נפטר געווארן אין ראזוואדאוו אין עלטער פון זיבעציג יאר כ"ו ניסן ה'תרצ"ז, אן קינדער.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דזשיקאוו קאַטעגאָריע:בארניוו
יוסף מפוזנא
הגאון הצדיק רבי יוסף לאנדא פון פוזנא (ה'תצ"ו – ה' אדר ה'תקס"א), וועמען מ'האט גערופן יוסף הצדיק מיט גרויס אכטונג.
ביאגראפיע
ר' יוסף איז געבוירן אום יאר ה'תצ"ו צו זיין פאטער ר' משה פינחס היילפערין, דער פרנס פונעם וועד ארבע ארצות אין לעמבערג, און צו זיין מוטער מרת רבקה, די טאכטער פון ר' ישראל איסר, פון די קהילה פירער אין זאלקווע.
ער איז א חתן געווארן גאר יונג, מיט הרבנית פריידא, די טאכטער פונעם נודע ביהודה. דאן האט נאך זיין שווער געדינט אלץ רב אין יאמפאלע, און צוליב דעם האט ער זיך גערופן אויפן פאמיליע נאמען 'לאנדא', לכבוד זיין גרויסן שווער. און ר' יוסף האט זיך דאן באזעצט אין שטאט זאלקווא.
פונעם יאר ה'תקל"ג האט רבי יוסף געדינט אלס רב אין עטליכע שטעט; אין יאַוואָראָוו, וויטקאוו, און אין סקאהל, און אין יאר ה'תק"ם האט מען אים אויפגענומען צו דינען ווי הויפט רב אין פוזנא.
ער איז אוועק אום ה' אדר ה'תקס"א, זייענדיג אומגעפער 75 יאר אלט, און מ'האט אים באהאלטן אין דער שטאט פוזנא, דארט וואו ער האט געדינט אלץ רב די שפעטסטע צוואנציג יאר.
פון זיינע חידושים איז געדרוקט געווארן א ספר "חידושי רבי יוסף מפוזנא". און שפעטערע יארן איז ארויסגעקומען נאך ספרים - פון זיינע געבליבענע כתבי ידות.
זיינע קינדער
קאַטעגאָריע:אחרונים קאַטעגאָריע:מחברי ספרים קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים קאַטעגאָריע:רבנים אין אייראפע קאַטעגאָריע:צדיקי וחסידי קדמאי
פראסק
א פֿראַסק איז די אקציע פון שמייסן מיט א ברייטער אפענער האנט.
ת"ר יארן
ת"ר יארן ווערן אנגערופן די יארן פון ה'ת"ר ביז ה'תרצ"ט, וואס עס איז געוועזן א תקופה פון א דורכגאנג צווישן ווען אידן זענען אין בעסטן פאל פאררעכנט געווארן ווי צווייטע קלאס בירגער, אבער געווענליך אסאך נידריגער דערפון, און די נייע גלייכבארעכטיגונג עפאכע.
ווי אויך האט דאס נאך א סיבה, ווייל צום סוף פונעם יארהונדערט איז געווען דער גרויסער חורבן וואס דאס האט גורם געווען אז דאס כלל ישראל האט זיך אזוי ווי אנגעהויבן פון דאסניי אינעם אנהויב פונעם נייעם יארהונדערט די ת"ש יארן און דאס האט גורם געווען אז די לעצטע תקופה פון אמאל, ווי מען דרוקט זיך אויס דער אלטער היים זענען געווען די ת"ר יארן
קאטעגאריע:יידישע יארן ה'ת"ר - ה'תרצ"ט
זוכן קאמעדיע אין דער מוסולמענישער וועלט
זוכן קאמעדיע אין דער מוסולמענישער וועלט (ענגליש: Looking for Comedy in the Muslim World) איז א פילם פון 2005, דירעקטירט פון אלבערט ברוקס.
געשיכטע
דער יודישער קאמיקער אלבערט ווערט פארבעטן דורך דער אמעריקאנישער רעגירונג צו פארן אין אינדיע און פאקיסטאן אויסצוגעפינען וואס עס מאכט די מוסלעמעהנער לאכן.
דער פילם האט באקומען געמישטע איבערזיכטן. און לויט דעם זייטל ראטען טאמעיטאס, האט ער ערהאלטן 42 פראצענט פידבעק.
וועבלינקען
http://www.imdb.com/title/tt0433116/
קאַטעגאָריע:2005 פילמען קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:קאמישע פילמען קאַטעגאָריע:USA רעגירונג קאַטעגאָריע:פאקיסטאן קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
יהודית פאלגאר
קליין|יהודית פאלגאר אין 2004 יהודית פאלגאַר (געבוירן דעם 23סטן יולי 1976) איז א יידיש־אונגארישע שאך גרויסמייסטערין, און די בעסטע שאכשפילער אין דער געשיכטע. אין 1991איז זי געווארן א גרויסמייסטערין ביי דער עלטער פון 15 יאר או 4 מאנאטן, דעמאלסט דער יונגסטער מענטש צו ווערן א גרויסמייסטער.
ביאגראפיע
יהודית פאלגאר איז געבוירן געווארן דעם 23סטן יולי 1976 אין בודאפעשט, אונגארן, צו אירע יידישע עלטערן לאסלא און קלארא פאלגאר, די יונגסטע פון דריי שוועסטער. די עלטערן האבן געבילדעט זייערע טעכטער אין שטוב, מיט א ספעציעלן ארויסהייב אויף שאך. זיי האבן אויך אויסגעלערנט זייערע קינדער די אינטערנאציאנאלע שפראך עספעראנטא.
דער בריטישער שאכמייסטער ניידזשל שארט האט גערופן יהודית "איינע פון די דריי אדער פיר גרעסטע שאך־וואונדערקינדער אין דער גאנצער היסטאריע". די אנדערע גרויסע שאך-וואונדערקינדער זענען געווען פאל מארפֿי, האזע קאפאבלאנקא און שמואל רעשעווסקי.
פאלגאר כמעט שפילט נישט אין נאר-פרויען טורנירן ווייל זי האלט אז שאך איז נישט קיין שפיל וואס מען דארף שיידן מענער פון פרויען.
אין יאנואר 1996 איז פאלגאר געווארן גראדירט צענט אין דער וועלט מיט א פעאיגקייט מאס פון 2675.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן קאַטעגאָריע:שאך גרויסמייסטער
זשעטל
זשעטל איז א שטעטל אין היינטיגן בעלארוס, 165 ק"מ דרום-מזרח פון הוראדנא.
אין יאר 1995 איז איר באפעלקערונג געווען 8,900. די שטאט האט א באן סטאנציע, צווישן באראנאוויטש און לידא.
געשיכטע
זשעטל ווערט דערמאנט צום ערשטן אין דאקומענטן פון יאר 1498, אז מ'האט געגעבן דאס שטעטל צום פירשט קאנסטאנטין אסטראגסקי, וואס האט געבויט דארטן א הילצערנעם שלאס. אין 17טן יאר הונדערט איז דער פריץ געווען לעוו סאפיעהא. ער האט געהייסן בויען א קאטוילישע קירכע אינעם רינעק, וואס שטייט נאך אלץ. אין אנהייב 1708 במשך דער גרויסער צפונדיקער מלחמה האט דער קיסר פעטער דער ערשטער באזוכט זשעטל און פארזוימט דארטן א וואך צייט.
ביז צום צווייטן וועלט קריג איז די באפעלקערונג געווען אין מייסטענס יידן. די יידישע באפעלקערונג אין זשעטל איז געווען 3,033 אין 1897, און 3,450 אין 1926. אין 1942 איז פארגעקומען א גרויסע רציחה אין זשעטלער קאצעט, ווען עסטאנישע פאליציי האבן אויסגעהרגעט 1500 יידן אן רחמנות.
מאיר פרוסטין
קאטעגאריע: משכילים
בן מלך
בן מלך איז דער דריטער מוזיק אלבאם פונעם חסידישן זינגער בערי וועבער ערשינען אין חודש אלול תשע"ד.
ער איז פראדוצירט דורך נפתלי שניצלער, אלי קליין און כאר ביי משה קרויס, עס ווערט פארשפרייט דורך ניגון מוזיק און מ'קען עס אויך קויפן אנליין ביי גוגל מוזיק און אמאזאן.
סינגל
אלס הכנה האט ער פארדעם ארויסגעגעבן א סינגל ניגון לב, א קומזיץ סטיל ליד אן ווערטער.
מוזיק ווידעא
לכבוד סוכות תשע"ה האט ער ארויסגעגעבן א מוזיק ווידעא פונעם ניגון יחד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אלבאמען
אינדיום
250px|לינקס|טאבעלע מיט אינדיום 250px|קליין|זילבערן־גרויער אינדיום אינדיום (Indium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיטן כעמישן סימבאָל In און אטאם נומער 49. אינדיום איז א מעטאל.
ניצט
דער ערשטער פארשפרייטער ניץ פון אינדיום איז איז געווען אין די מאטארן פון עראפלאנען בשעת דער צווייטער וועלט מלחמה. דערנאך, איז געוואקסן די פאדערונג פאר אינדיום אין :
באווארענישן
ריין מאַטאַלישיא איז נישט גיפטיק. אינדיום פארבינדונגען, אבער, זענען יא גיפטיק, למשל: InCl3 און InP פארבינדונג ווער גערעכנט גיפטיק און פאראורזאכט ראַק.
אינזל פון ווייט
דער אינזל פון ווייט איז א גראפנשאפט און דער גרעסטער אינזל פון ענגלאנד, פלאצירט אין דעם ענגלישן קאנאל, דורכשניטלעך 2–4 מייל (3–6 ק"מ) פון דעם דרום בארטן פון דער גראפנשאפט פון האמפשיר, געשיידט פונעם יאדערלאנד מיט א דורכגאס וואס הייסט דער  סאלענט. דער אינזל באדעקט א שטח פון 384 קוואדראט ק"מ.
אינדיום
באווארענישן
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:מעטאלן
אינזל פון ווייט
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד קאַטעגאָריע:בריטישע אינזלען
זשעטל
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין בעלארוס קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
רבי חנניא בן חכינאי
רבי חנניא בן חכינאי איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט דריי מאל אין משניות.
זיין צייט
רבי חנניא בן חכינאי איז געווען פון צווייטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
צוויי רבי חנניא בן חכינאי
דער ערשטער:
דער צווייטער:
די גמרא אין מסכת חגיגה זאגט רבי חנניא בן חכינאי איז געווען א תלמיד פון רבי עקיבא.
רעפערענצן
קאטעגאריע:תנאים קאטעגאריע:עשרה הרוגי מלכות
דאקטאראט
דאס ווארט "דאקטאראט" קומט פונעם לאטיינישעם "דאקערע" וואס מיינט "צו אויסלערנען".
קאַטעגאָריע:דיפלאמען
קארנאטאקא
קאַרנאַטאַקאַ (קאנאדא: ಕರ್ನಾಟಕ) איז איינער פון די 29 שטאטן פון אינדיע. ער געפינט זיך אין דרום־מערב אינדיע. די ארומיקע שטאטן זענען גאא אין צפון־מערב, מאהאראשטרא אין צפון, טעלאנגאנע אין צפון־מזרח, אנדרא פראדעש אין מזרח, טאמיל נאדו אין דרום־מזרח, און קעראלא אין צפון־מערב, מיט די לאקאדיווע ים און אראבישן ים צו מערב.
קאַרנאַטאַקאַ באדעקט א שטח פון 191,976 ק"מ², 5.83% פון דעם גאנצן שטח פון אינדיע, און איז דער זיבעטער גרעסטער שטאט פון אינדיע לויט שטח. מיט א באפעלקערונג פון 61,130,704 מענטשן (אין 2011), איז קאַרנאַטאַקאַ איז דער אכטער גרעסטער שטאַט פון אינדיע לויט באפעלקערונג.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אינדיע
1777
געשטארבן
קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישע יארן
באקס
באָקס איז א ספארט וואס ניצט די אקציע פון געבן א זעץ מיט קראפט מיט א פארמאכטע האנט. היינטיקע צייטן גייען די באקסערס מיט באזונדערע הענטשקעס.
קאַטעגאָריע:ספארט
מרים אשכול
מרים אשכול (12טן יוני 1929 - 26סטן נאוועמבער 2016) איז געווען א פובליקער פיגור און סאציאלע אקטיוויסט. זי איז געווען די ווייב פונעם דריטן פרעמיער מיניסטער פון ישראל, לוי אשכול (וואס האט געדינט אין די יארן 1963-1969), און נאך זיין טויט האט זי זיך פרייוויליג ארויסגעשטעלט צו פירן יד לוי אשכול. קאַטעגאָריע:יידן קאַטעגאָריע:ישראלים
13
דאס יאהר דרייצן איז געווען א געווענליך יאהר אינעם יוליאנישן קאלענדער, וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א זונטאג מיט 365 טעהג. קליין|לינקס|רוימישע מטבעות פון יאהר דרייצן
געשטארבן
קאטעגאריע:יארן
טשאטהאם באן סטאנציע
טשאטהאם באן סטאנציע  אויף דער טשאטאם הויפט ליניע באדינט דאס שטעטל טשאטהאם אין מעדוויי, קענט, ענגלאנד.
ימח שמו
ימח שמו איז א קללה אויסדרוק, "זיין נאמען זאל אויסגעמעקט ווערן".
טשאטהאם באן סטאנציע
די סטאנציע ווערט באדינט דורך סאדאיסטערן און, זייט דעם 20סטן מיי 2018, טעמזלינק.
היסטאריע
טשאטהאם סטאנציע האט זיך געענפנט דעם 25סטן יאנואר 1858.
ימח שמו
דער מקור דערפון איז א פסוק אין ספר תהלים (קט, יג).
קאַטעגאָריע:לשון קודש
טשאטהאם באן סטאנציע
היסטאריע
אין 1981 האט מען געעפנט א נייעם אריינגאנג.
דעצעמבער 2009 האט מען איינגעפירט הויך־גיך באדינונגען (HS1) קיין לאנדאן סט פאנקראס מיט גרויס דערפאלג.
סאדאיסטערן
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין קענט קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
אהרן חארינער
ביי איינע פון זיינע חיבורים האט ער געהאט א הסכמה פון דעם גאון רבי משה דער הויפט רב פון אויבן ישן, און דאס האט אים געגעבן מוט און שטארקייט אנגיין מיט זיין מערכה, ווען עס האט אויסגעבראכן די חילוקי דעות צו מען מעג אוישפטעלן א שוהל ווי א טעמפל, האבן אלע רבנים און גאונים אין די צייט געהאלטן אז ניין, און דעפאר האבט די רעגירונג אין דייטשלאנד נישט געגעבן קיין רשות פאר די רעפארמער צו עפעענן אזא סארט שול ביז האבן געברעגנט א הסכמה און א ספר פון דעם רב אהרן חורינער דעמאלטס האט די רעגירונג געזאגט אויב א רב פון די אידן האלט עס איז גיט איז עס מותר.
זיין גרעסטער קעגענער איז געווען רבי משה סופר דער בעל חתם סופר; ער רופט אים אָן אין זיינע תשובות אחר. דער חת  ס האט אויך געשיקט א בריוו צו רבי אפרים מרגליות מיט א טענה פארוואס זיין ערשטע תשובה אין זיין שו  ת ספר, איז צו אהרן חארינער.
חארינער קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
טריפאלי
טריפּאָלי (אראביש: طرابلس טאַראַבולוס) איז די הױפּשטאָט פֿון ליביע. עס װױנען דאָרט 1.69 מיליאן מענטשן; די גרעסטע מערהײט פֿון די אײַנװױנערס זײַנען מוסולמענער. דאָס װאָרט "טריפּאָלי" הײַסט "דרײַ שטעט" אױף גריכיש.
וועבלינקען
קאטעגאריע:ליביע
קאסערנע
א קאסערנע איז א געביידע וואו סאלדאטן וואוינען.
מען ברענגט דארטן אהין יוגנטליכע און מען איבט זיי אויס צו ווערן פולקאמע, און/אדער טיילווייזע סאלדאטן, געוואנדן לויט דעם געברויך פון דעם ספעציפישן לאנד און די ספעציפישע אומשטענדן.
בסיס צבאי
מארעק גרעכוטא
מאַרעק גרעכוטאַ (פויליש: Marek Michał Grechuta; 10טן דעצעמבער 1945 - 9טן אקטאבער 2006) איז געווען א פוילישער זינגער, דיכטער און קאמפאזיטאר.
דיסקאָגראַפֿיע
קאַטעגאָריע:פוילישע קאַטעגאָריע:זינגערס קאַטעגאָריע:דיכטער קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
רעקרוטירן
רעקרוטירן איז דער טייטש אויסקלויבן מענטשן צו דינען אין א געוויסן אמט.
קאַטעגאָריע:אדמיניסטראציע
רידזשנטס פארק אונטערגרונט סטאנציע
רידזשנטס פארק (Regent's Park) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע לעבן רידזשנטס פארק אויף מארלעבאן ראד. די סטאנציע איז אויף דער בעקערלו ליניע און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער בעקער סטריט און וואטערלו באן דעם 10טן מערץ 1906.
טראנספארמאטאר
קליין|100px|[[עלעקטרישער סימבאל פאר א טראנספארמאטאר]]
א טראנספארמאטאר קען זיין גאנץ קליין, ווי למשל אין א מיקראפאן, אדער גאר גרויס, ביז הונדערטער טאן, וואס מען ניצט אין א קראפט נעצווערק.
מען ניצט א טראנספארמאטאר צו ענדערן דעם וואלטאזש. ווען מען פירט עלעקטריע א ווייטן וועג דארף מען א הויכן וואלטאזש, כדי נישט פארלירן צופיל ענערגיע, אבער אין א פריוואטן הויז ניצט מען א נידעריקן וואלטאזש, דערפאר ניצט מען א טרעט־אראפ טראנספארמאטאר צווישן דעם נעצווערק און די געביידעס. ווי אויך, קאמפיוטערס, פאנען א.ד.ג. ניצן 12 וואלט קעגן 110 אדער 240 וואלט אין א געביידע, דעריבער ניצט מען א קליינעם טרעט־אראפ טראנספארמאטאר פאר די אפאראטן.
פרינציפן פון דעם טראנספארמאטאר
250px|קליין|ערשטיקער שטראם, עלעקטראמאגנעט און צווייטיקער שטראם דער פרינציפ פון עלעטראמאגנעטיזם איז אז א שטראם שאפט א מאגנעטישן פעלד, און א מאגנעטישער פעלד וואס ענדערט זיך אין א שפול פון דראט שאפט א וואלטאזש אין דעם שפול. ממילא, אז מען פירט א בייטשטראם אין דעם ערשטיקן שפול פון א טראנספארמאטאר, טוט דאס שאפן א מאגנעטישן פעלד וואס ענדערט זיך כסדר, און אזוי ווערט געשאפן א שטראם אין דעם צווייטיקן שפול. ווען דער צווייטיקער שפול האט מער דרייען ווי דער ערשטיקער שפול, גייט ארויף דער וואלטאזש. פארקערט, ווען מען וויל נידעריקן דעם וואלטאזש, ניצט מען א טראנספארמאטאר וואו דער ערשטיקער שפול האט אסאך מער דרייען ווי דער צווייטיקער שפול, אזוי פלוסט א שטראם מיט א נידעריקן וואלטאזש (אבער א גרעסערן שטראם) ווי דער ערשטיקער שפול.
פראקטיש קען מען נישט שאפן גאר הויכע וואלטאזשן מיט א פשוטן טראנספארמאטאר. פאר דעם צוועק ניצט מען א טעסלא שפול, וואס ניקאלא טעסלא האט ערפינדן אין 1891.
קאַטעגאָריע:עלעקטרישע אינזשעניריע
נפתלי שניצלער
נפתלי משה שניצלער (געבוירן אין תשמ"ו) ווערט פאררעכנט אלס דער גרעסטער מוזיק פראדוצירער פון חסידישע מוזיק. ער איז דער אייגנטומער פון שניצלער סטודיא.
שניצלער איז א קאמפאזיטאר, אן אראנזשירער, א פיאניסט, א סטודיא אינזשעניר, און אויך א מיקסער.
ביאגראפיע
שניצלער איז געבוירן געווארן אינעם סאטמארער שטעטל קרית יואל אין מאנרא צו זיין פאטער יעקב שניצלער, א ברודער פונעם בארימטן זינגער מיכאל שניצלער. פון קינדווייז אן האט ער געהאט א שטארק געפיל צו מוזיק און פלעגט אסאך שפילן פיאנא.
ער וואוינט אין וויליאמסבורג און זיין אפעראציע ווערט געפירט פון זיין סטודיא אויף בארום סטריט.
צווישן די וואס האבן ביי אים געמאכט ניגונים ציילן זיך די אידישע מוזיק ריזן מרדכי בן דוד, אברהם פריד, ליפא שמעלצער, בערי וועבער, און שמואלי אונגאר.
שניצלער סטודיא איז דער פירנדער נאמען אין חסידישער מוזיק און מערסטנס אלבאמען גייען דורך זיינע הענט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:נגינה קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
אלטער אליעזר הורוויץ
רבי אלטער אליעזר הורוויץ זצ"ל (תר"ל - כ"ט חשוון תש"ג) איז געווען א חסידישער רב אין ריגליץ, גאליציע.
אפשטאם
רבי אלטער איז געבוירן אין יאר תר"ל (אומגעפער), צו זיין פאטער רבי אברהם שמחה הורוויץ, רב אין בארניוו, א זון פון רבי ישראל, רב אין בארניוו, א זון פון רבי אליעזר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון רבי דער ראפשיצער רב, און צו זיין מוטער א טאכטער פון הרב מרדכי צבי הירש וויינבערגער פון דוקלא. ער איז געווארן אן איידעם ביי רבי משה אן אייניקל פונעם מאור ושמש.
רבנות
אין יאר תרס"ט ווען זיין פאטער איז ארויף געפארן קיין ארץ ישראל האט זיך אויסגעבראכן א קריגעריי אויף דעם בארניווער רבנות, צווישן רבי אלטער און זיין ברודער רבי איטשעלע, אין דער ענדע האבן זיי זיך פארגליכן און דער ברודער האט באצאלט פאר רבי אלטער זיבן קראנען א מאנאט ער זאל זיך ציען קיין ריגליץ, און איבערנעמען דאס רבנות דארט. שפעטער איז רבי אלטער געווארן רב אין סטאשאוו, פוילן.
הסתלקות
רבי אלטער איז אומגעקומען אויף קידוש השם ביים חורבן אייראפע אין תש"ג, זיין יארצייט ווערט געהאלטן כ"ט חשוון.
פאמיליע
רבי אלטער האט געהייראט מרת מרים א טאכטער פון הרב משה עפשטיין, א זון פון הרב קלונימס קלמן עפשטיין, א זון פון דער גוטער יוד פון ניישטאט. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דזשיקאוו קאַטעגאָריע:בארניוו קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
1778
געשטארבן
קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישע יארן
קול תורה (ישיבה)
קול תורה איז א ליטווישע ישיבה אשכנזיש וואס געפינט זיך אינעם בית וגן געגנט אין ירושלים, דער היינטיקער ראש ישיבה איז הרב משה יהודה שלעזינגער, זון של הרב יחיאל מיכל, גרינדער פון דער ישיבה. די ישיבה האט א ישיבה גדולה, א ישיבה קטנה און א כולל.
היסטאריע פון דער ישיבה
די "קול תורה" ישיבה איז געגרינדעט געווארן אין ירושלים אין יאר ה'תרצ"ט (1939) דורך רבנים פון דייטשלאנד - הרב יחיאל מיכל שלעזינגער, פון האמבורג (ער איז פריער געווען א מורה הוראה און מגיד שיעור אין פראנקפורט) און הרב ברוך קונשטאט שטאטס רב און ראש ישיבה אין פולדא, פאר בחורים וואס זענען געקומען פון מערב אייראפע. די ישיבה האט מען אויפגעשטעלט אין קאנסעקווענץ פון  "קריסטאל נאכט", פאר אימיגראנטן פון דייטשלאנד וואס זענען ארויף אין ארץ ישראל. די ישיבה איז אויפגעשטעלט אויפן דרך הלימוד פון די ישיבות אין ליטע. די ישיבה האט זיך געפירט אנדערש ווי די געוויינלעכע ליטווישע ישיבות מיט דעם וואס מען האט געזאגט די שיעורים אויף העברעאיש (און נישט יידיש) און אויך האט מען געמאכט סדרים צו לערנען תנ"ך. די ישיבה האט באקומען איר נאמען פון רביצין מאַטל שלעזינגער, דעם ראש ישיבה׳ס רביצין, וואס האט געזאגט דער "קול פון לערנען תורה פון איר מאן איז ביי איר זיסער ווי אלע גשמיותדיקע פארגעניגן וואס זי האט איבערגעלאזט אין דייטשלאנד".
די ערשטע רבנים פון דער ישיבה האבן איינגעשלאסן: הרב יונה מערצבאך רב פון דארמשטאט, הרב יוסף יהודה ריינער, פון אונגארן, און הרב חיים יוסף יעקובאוויטש וואס איז געווען א מגיד שיעור אין דער פראנקפורט ער ישיבה צוזאמען מיט הרב שלעזינגער, און איז ארויף אין ארץ ישראל אין יאר תרצ"ד. אין דעם ערשטן יאר פון דער ישיבה האבן געלערנט דארט עטלעכע 50 תלמידים.
אין תש"ט איז נפטר געווארן דע רראש ישיבה הרב שלעזינגער. מען האט דעמאלסט באשטימט אלס ראש ישיבה הרב שלמה זלמן אויערבאך, וואס איז געבליבן אין דעם אמט 46 שנה (צוזאמען מיט הרב ברוך קונשטאט און נאך אים זיין זון הרב אלחנן קונשטאט). אלס ראש ישיבה האט ער געזאגט שיעור פאר די צוויי עלצטע כיתות (1 און 2) און געגעבן א מאנאטלעכע בחינה פאר יעדער כיתה. ווען הרב אוירבאך איז נפטר געווערן אין ה'תשנ"ה (1995), איז געווארן נאך אים  ראש ישיבה א זון פונעם ערשטן ראש ישיבה, הרב משה יהודה שלעזינגער.
ישיבה געביידעס
אין אנהייב איז די ישיבה געווען אין א שול אין דעם משכנות פערטל לעבן דעם מחנה יהודה פערטל אין ירושלים. דערנאך איז די ישיבה אריבער צו שערי חסד, און דער אינטערנאט און עסצימער האבן געפינען זיך אין דער "בית סבא" געביידע אין המלך דזשארדזש גאס 47.
די ישיבה היינט
left|thumb|250x250px|רבנים פון דער ישיבה, 2005 הרב [[ברוך שמואל דויטש (שני מימין)]]
ישיבה קטנה
די ישיבה קטנה איז פון די גרעסטע אין ירושלים, און ווערט געפירט דורכן משגיח הרב אביעזר שפירא, רב פונעם בית המדרש פון דעם דראהביטשער חסידות. דער שטאב פון דער ישיבה הקטנה שליסט איין הרב ישראל גאנס און הרב ברוך שפירא.
עטלעכע מגידי שיעור אין דער ישיבה גדולה האבן אויך געזאגט שיעור אין דער ישיבה קטנה. אחוץ זיי זענען געווען מגידי שיעור אין דער ישיבה קטנה: הרב יוסף יהודה ריינער פון אונגערן, הרב משה קאפשיץ און הרב שלמה ברויער. הרב יחזקאל קארען איז געווען ראש ישיבה און הרב דוב זאב שטיינהויז איז געווען משגיח.
רעפֿערענצן
קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים קאַטעגאָריע:ליטווישע ישיבות
אברהם יעקב פרידמאן (באיאן)
רבי אברהם יעקב פרידמאן הי"ד (כ"ד ניסן ה'תרמ"ד - ב' אלול ה'תש"ב), פון באיאן און לעמבערג.
רבנות
נאך זיין חתונה האט רבי אברהם יעקב געגעסען קעסט ביי זיין שווער אין לויעב, נאך די פטירה פון זיין שווער איז ער צוריק געפארן קיין באיאן צו זיין פאטער.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי אברהם יעקב אנטלאפן קיין וויען צוזאמען מיט זיין פאטער, נאך די קריג האט רבי אברהם יעקב זיך באזעצט אין לעמבערג און דארט אנגעפירט זיין רבישין הויף.
הסתלקות
רבי אברהם יעקב איז אומגעקומען אויף קידוש השם הי"ד ב' אלול ה'תש"ב.
פאמיליע
רבי אברהם יעקב האט געהייראט י"ח סיון ה'תרנ"ה, מרת חנה הי"ד ( - ב' אלול ה'תש"ב), א טאכטער פון הרב מרדכי טווערסקי, פון לאיעוו, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי פון לאיעוו, א זון פון הרב אהרן טווערסקי פון טשערנאביל. זיי האבן נישט זוכה געווען צו קינדער.
רעפערענצן
קאטעגאריע:רוזשינער אדמורי"ם{אברהם יעקב אברהם יעקב פרידמאן קאטעגאריע:גדולי ישראל אין וויען
השוחט והשחיטה בספרות הרבנות
השוחט והשחיטה בספרות הרבנות איז געווען דאס לעצטע ספר וואס הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד האט געשריבן.
דאס ספר איז ערשינען אין יאר תשט"ו אין דעם יאר פון זיין פטירה, דורך הוצאת פעלדהיים, ניו יארק.
עס פארמאגט 182 זייטן וואס נעמט ארום אסאך קאנטראווערסיעס צווישן שוחטים און קהילות.
אויך האט עס א ביביליאגראפיע פון זיינע ספרים וואס זענען ערשינען ביז דאן, לויטן סדר פון דער צייט וואס זיי זענען ערשינען.
ביים סוף האט מען אריינגעדרוקט א קורצע ביאגראפיע אויף דעם מחבר געשריבן דורך עקיבא בן עזרא.
אט איז די ליסטע: תולדות גדולי הדור, זכרון לראשונים, קורות עיר פרעשבורג וגדוליה, היהודים באונאריה, תולדות משפחת ראזענטאל, קורות התורה והאמונה בהונגריה, תולדות חכמי ישראל, ספר הזכרונות, לפלגות ישראל באונגריה, תולדות הכהנים הגדולים, מקורות לקורות ישראל, תלמוד בבלי וירושלמי ב"ח, אח לצרה, אוצר נחמד, מהרי"ל וזמנו, טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן, כל בו על אבילות ג"ח, לתולדות הריפורמציאן הדתית בגרמניא ובאונגריא, לפני שתי מאות שנה, מצבת קודש, הרב יוסף קארו וזמנו, האם ראו מסדרי הבבלי את הירושלמי?, הרב יהונתן אייבעשיץ. קאַטעגאָריע:ספרי קודש
געאגראפיע פון ארץ ישראל
לינקס|קליין|595x595פיקס| סאַטעליט בילד פון [[ארץ ישראל פון 2003, וואָס אנטהאלט די מדינות פון ישראל און טיילן פון דער טעריטאָריע פון לבנון, סיריע, יארדאניע און עגיפטן ]] ארץ ישראל געפינט זיך אינעם קאָנטינענט אזיע אין דעם מיטל מזרח און איז אריינגערעכנט אינעם בעקן פונעם מיטלענדישן ים. זיין צפון גרענעץ איז אין דרום פון היינטיקן לבנון און זיין צפון מזרח גרענעץ איז אין דרום־מערב סיריע; אין מזרח און דרום־מזרח טוט ער גרענעצן דעם אראבישן מדבר  און ביים דרום עק איז דער ים סוף ; אין דער מערב זייט איז דער מיטלענדישן ים און אין דרום-מערב דער סיני האלאינזל.
ארץ ישראל געפינט זיך ביים האַרץ פונעם מיטל מזרח. ער איז פלאַצירט צו מערב פון דעם געגנט גערופן די פרוכבארע האלב־לבנה און צום דרום פון דער געגנט גערופֿן דער לעוואַנט, כאָטש לעצטנס באדייט דער באַגריף בלויז סיריע און לבנון. הגם ארץ ישראל איז איינע פון די קלענסטע לענדער אין דער וועלט, ליגט עס צווישן פארשידענע געאלאגישע, פיזיאלאגישע און קלימאטישע עלעמענטן, און איז א פארבינדונגספונקט צווישן די דריי אלטע קאנטינענטן: אייראפע, אזיע און אפריקע.
ארץ ישראל האט א מיטלענדישן קלימאַט, דאָס הייסט - א לאַנגער קלאָרער, וואַרעמער און טרוקענער זומער, און דער ווינטער איז מילדער, אין די בערג און אין צפון א ביסל קעלטער. דער צפון און מזרח זענען בערגיש, אין דער מערב איז דער בארטן פּלוין, צו מזרח פלוסט דער ירדן, און אין דרום איז מדבר. אייבערפלאַך וואַסער געפֿונט זיך אין ארץ ישראל מערסטנס אין די פאלגנדע דריי ערטער: דער ים כנרת (מיט א שטח פון 164 קילאמעטער²), דער ים המלח (310 קילאמעטער²) און דער ירדן טייך (מיט א לענג פון 251 קילאמעטער). אין ארץ ישראל געפינט זיך דער נידריגסטער לאנדפונקט אין דער וועלט: דער ברעג פונעם ים המלח. פון 2017, איז דער ברעג הויך 431 מעטער אונטערן ים שטאַפּל. דער העכסטער פונקט מערב פון דעם ירדן איז בארג מירון מיט אַ הייך פון 1,204 מעטער. ווען מען רעכנט אריין דעם גולן געפינט זיך דער העכסטער פונקט אין בארג חרמון, אַ קופּאָל מיט א הייך פון 2,236 מעטער.
דער ווייַטסטער פונקט אין דער וועלט פֿון ארץ ישראל וואס איז אויף א יבשה פון איז דער (באוואוינטער) אינזל פון ראפא איטי ( אין די באַס אינזלען - וואס געהערן צו פֿראנצויזישער פּאָלינעזיע); דער אַנטיפּאָד פון דעם אינזל איז פלאצירט אנדערט האַלב גראַד דרום־מזרח פון אילת.
קלימאט פון ארץ ישראל
קאַטעגאָריע:געאגראפיע שטומף קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
1טער י"ה
דער ערשטער יארהונדערט (ענגליש: 1st century) רעכנט אריין די יארן צווישן 1 און 100 לויטן יוליאנישן קאלענדער.
די יארן בעפאר דעם רופט מען פארן ציילן אדער לפני הספירה (אויף ענגליש: BCE).
דורכאויס דער צייט איז א גרויסע טייל פון די וועלט געווען אונטער דער הערשאפט פון דער רוימישער אימפעריע.
פערזענליכקייטן
קאַטעגאָריע:1טער י"ה
פראנץ פערדינאנד
ערצהערצאג פראנץ פערדינאנד פון (דייטשיש: Franz Ferdinand Carl Ludwig Joseph Maria von Österreich-Este)  עסטרייך (18 דעצעמבער 1863 - 28 יולי 1914), איז געווען דער באשטימטער יורש פון זיין פעטער, דער קייזער פראנץ יאזעף. פערדינאנד איז געווען דער אימפעראטאר פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, וועלכער איז אומגעברענגט געווארן דורך דעם פאנאטישן אנארכיסט גאברילא פרינציפ. די מארדונג פון פראנץ פערדינאנד איז געווען אייגענטליך די הויפט געשעעניש וואס האט געפירט צו דער אויסברעכונג פון דער ערשטער וועלט קריג.
לעבנס געשיכטע
פראנץ פערדינאנד איז געבוירן געווארן 18 דעצעמבער 1863 אין דער שטאט גראץ, וועלכע איז דעמאלטס געווען א טייל פון דער עסטרייך אונגארישער אימפעריע, צום ערצהערצאג קארל לודוויג, דער יונגסטער ברודער פון קייזער פראנץ יאזעף, און צו מאריא אנונציאטא, פרינצעסין פון די צוויי סיציליען, די טאכטער פון פערנאנדא דער צווייטער, דער קעניג פון די צוויי סיציליען, און מאריא טערעזא, די ערצהערצאגין פון עסטרייך.
פראנץ פערדינאנד איז געווען דער פערטער קאנדידאט אין צאל פון דער ירושה דינאסטיע, אבער דער פריצייטיגער טויט פון זיין שוועסטער-קינד קרוין-פרינץ רודאלף אין יאר 1889, דער טויט פון זיין פאטער אין 1896 און די רעכטן-קינדיגונג פון זיין פעטער לודוויג וויקטאר, האבן געפירט צו דעם אז ער זאל ווערן באשטימט אלס דער עמטליכער יורש פון זיין פעטער דער קייזער פראנץ יאזעף.
אין יאר 1900 האט ער געהייראט די בעהמישע הערצאגין סאפיע חאטעק. און וויבאלד ס'איז געווען א מארגאנאטישע חתונה (הייראט צווישן מענטשן וואס זענען נישט פון דער זעלבער סאציעלער קלאס, און פון דעם זעלבן הינטערגרונט), די רעכט צו איבערנעמען דעם קייזער'ס טראן אין דער צוקונפט איז אויסגעקינדיגט געווארן פון זייערע קינדער.
אטענטאט
28סטן יוני 1914, דורך אן עמטליכן באזוך אין סאראיעווא, די הויפטשטאט פון באסניע און הערצעגאווינע, איז דער קאנוואוי אויטאמאבילן פונעם ערצהערצאג ארומגעפארן אין דער שטאט, ווען פראנץ מיט זיין ווייב זענען געזיצן אין א דאכלאזן אויטא, א סערבישער אנארכיסט געווארפן אין זייער ריכטונג א גראנאט, אבער דער גראנאט האט צופעליג באשעדיגט אן אנדערן אויטא, און דער קאנוואוי האט פארגעזעצט אין זיין פאר. נאך א קבלת פנים פאר אים וואס איז אפגעהאלטן געווארן אין דעם ראטהויז, האט פראנץ פערדינאנד זיך גע'עקשנ'ט צו גיין און באזוכן די פארוואונדעטע מענטשן פון דער גראנאט אטאקע. זיין קאנוואוי איז ארויסגעפארן צום שפיטאל, און צוליב א פעלער פון איינעם דרייווער פונעם קאנוואוי, האט דער קאנוואוי זיך אוועקגעוואנדן פון דעם פלאנירטן מארשרוט און געפארן נעבן א קאווע שטיבל, אין וועלכן איז געזיצן דער מערדער גאבריעל פרינציפ, וועלכער האט נישט געוואלט פארפאסן די געלעגנהייט, ארויסגענומען א פיסטאלעט און דערשאסן דעם ערצהערצאג מיט זיין ווייב צום טויט. א קורצע צייט נאך דער געשעעניש וואס האט שטארק אויפגעטרייסלט און אויפגעברויזט די עסטרייך-אונגארישע אימפעריע און איר פריינדין דייטשלאנד, איז די ערשטע וועלט קריג דערקלערט געווארן אלס א בייטראג.
קינדער
קאַטעגאָריע:האפסבורגער
מעלדרעט באן סטאנציע
מעלדרעט (Meldreth) איז א באן סטאנציע אויף דער קעמברידזש ליניע וואס באדינט די דערפער מעלדרעט און מעלבארן אין קעמברידזשיר, ענגלאנד. די סטאנציע ווערט באדינט דורך טעמזלינק באנען וואס פארן צווישן לאנדאן און קעמברידזש.
היסטאריע
מעלדרעט באן סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 21סטן אויגוסט 1851.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין קעמברידזשיר
וואל-מארט
וואל-מארט איז די וועלט'ס גרעסטע ריטעיל קייט געשעפט און פארמאגט די מערסטע ארבייטער פון סיי וועלכע פירמע איבער די וועלט און אויך אין היסטאריע.
די גרינדונג פון וואל-מארט
וואל-מארט איז געגרינדעט געווארן דורך סעם וואלטן און זיין פרוי העלען וועלכע האבן אינוועסירט 95 פראצענט פון זייער פארמעגן ווען זיי האבן געעפענט זייער ערשטע געשעפט אין ראדזשערס, ארקענסעס, מיט'ן נאמען וואל-מארט מיט'ן ציל צו געבן ביליגע פרייזן. סעם איז ארומגעפארן דאס גאנצע לאנד און באטראכט אלע ריטעיל קייט געשעפטן און אראפגעשטעלט זיין קאנצעפט צו ברענגן די אמעריקאנער קאנסומער א וואן-סטאפ ריטעיל צענטער מיט די בעסטע פרייזן וואס מעגליך. סעמ'ס חלום איז צושטאנד געקומען 30 יאר שפעטער ווען די פירמע האט זיך אויסגעברייטערט איבער'ן גאנצן לאנד און איז צעביסלעך אריבער אויסער די אמעריקאנער גרעניצן מיט'ן זעלבן סטיל און ציל. וואל-מארט פארמאגט היינט 1.3 מיליאן ארבייטער און מער פון 5,000 געשעפטן אין 10 לענדער. אין די לעצטע 10 יאר האט וואל-מארט שטענדיג איבערגעטריבן אירע אייגענע ערווארטונגן און געשטאנען אין איר בעסטע מצב יעדע ענדע יאר. אינעם לעצטן יאר האט וואל-מארט פארקויפט אין די ווערט פון 256 ביליאן דאלאר וועלכע איז געווען 26 ביליאן דאלאר מער ווי א יאר פריער. די פירמע האט פארדינט 9.1 ביליאן דאלאר און אירע סטאק שעירס זענען געשטיגן מיט 15 פראצענט.
וואלטן איז ערשט געווען א מענעדזשער אין א בען פרענקלין קייט געשעפט אין ניופארט, ארקענסעס וועלכע האט געארבעט מיט א פרענטשייס (יעדע געשעפט איז פריוואט). שפעטער האט ער אליינס געעפענט א בען פרענקלין געשעפט וועלכע ער האט גערופן וואלטן פינף און צען. ביז עטליכע יאר האט ער באוויזן צו מענעדזשן 15 אזעלכע געשעפטן און ווען בען פרענקלין האט נישט געקענט נאכקומען זיינע פארלאנגן האט ער געעפענט זיין אייגענע געשעפט אין ראדזשערס מיט זיין ברודער באד וועלכע ער האט גערופן וואל-מארט דיסקאונט סיטי.
ביז 6 יאר דערויף האט שוין וואלטן געהאט 18 וואל-מארט דיסקאונט סיטי געשעפטן און האט נאך אלס אבזערווירט די 15 בען פרענקלין געשעפטן. א יאר דערויף האט וואלטן אינקאאפערירט זיינע 18 געשעפטן און זיי נאמינירט אלס וואל-מארט סטארס. וואלטן האט אויפגעבויט א ריזיגע ווערהויז אין בענטאנוויל, ארקענסעס, פון וואו ער האט אפגעשיקט אלע סחורה צו זיינע געשעפטן וועלע זענען אלע געווען נאנט צו די ווערהויז.
אין יענע ערשטע יארן האבן אבער קעי-מארט און טארגעט געוואקסן פיל שנעלער ווי וואל-מארט און האבן זיך שנעל צעשפרייט איבער'ן גאנצן לאנד. וואל-מארט האט נישט געהאט גענוג געלט דאס צו באווייזן און האט נאר דעגרייכט אויפצושטעלן 18 געשעפטן אין אירע ערשטע 10 יאר. אין די צווייטע 10 יאר האט וואל-מארט ארויפגעלייגט שעירס אויפ'ן ניו יארק סטאק עקסטשעינדזש און ביז די פריע 80'גער יארן האט זי שוין פארמאגט איבער 276 געשעפטן אין 11 סטעיטס. וואל-מארט איז געווען די ערשטע קייט געשעפט וועלכע האט אויפגעשטעלט א קאמפיוטערייזד אינווענטארי סיסטעם מיט וועלכע ער האט געקענט זיכער מאכן אז קיין איין פראדוקט גייט נישט ארויס פון סטאק.
thumb|left|450px|א טיפישער בילד פון וואל-מארט. די נעקסטע 10 יאר איז געווען וואל-מארטס געוואונטשענע יארן ווען זי האט זיך פארשפרייט איבער'ן גאנצן לאנד, דעגרייכנדיג 1,400 געשעפטן און א רעקארד 26 ביליאן דאלאר אין סעילס אין קאנטראסט צו איין ביליאן דאלאר אין סעילס 10 יאר פריער. אין 983' האט די פירמע געעפענט איר ערשטע סעמ'ס האלסעיל דיסקאונט קלאב וועלכע איז שפעטער באקאנט געווארן אלס סעמ'ס קלאב. אין 988' האט וואל-מארט געעפענט אירע ערשטע הייפערמארט געשעפטן אין דאלאס, טעקסאס, ווען זי האט אפגעקויפט קאלום קאמפאניס קייט געשעפטן און צום ערשטן מאל אין די היסטאריע געעפענט א געשעפט וועלכע האט אלעס פארמאגט, אריינגערעכנט אלעס וואס וואל-מארט האט, סופערמארקעט פראדוקטן, רעסטוראנט, בענק, רענטל, און נאך ביזנעסער. די סארט געשעפטן זענען שפעטער באקאנט געווארן אלס די וואל-מארט סופערסענטערס.
אין די מיטעלע ניינציגער יארן האט וואל-מארט אפגעקויפט מעקלעין, א גרויסע גראסערי קייט געשעפט, פאר 274 מיליאן דאלאר וואס האט איר געגעבן פרישע 50 דיסטריביושן צענטערן פון וואו זי זאל קענען סופלייען אירע געפלאנטע געשעפטן פאר'ן צוקונפט. די פירמע האט אויך אפגעקויפט האלסעיל קלאב פאר 162 מיליאן דאלאר און גענוצט די פירמע'ס 28 ווערהייזער פאר איר סעמ'ס קלאב אפטיילונג. וואל-מארט האט אויך אפגעקויפט 99 געשעפטן פון קעי מארט וועלכע איז געווען איר גרעסטע קאנקורענט אין יענע צייטן.
אין די קומענדיגע עטליכע יאר האט וואל-מארט זיך פארשפרייט אין קאנאדע, מעקסיקא, בראזיל, ארגענטינע, אינדאנעזיע, און כינע. אין מעקסיקא האט וואל-מארט אפגעקויפט דאס לאנד'ס גרעסטע ריטעיל פירמע סיפרא און געמאכט אלע אירע געשעפטן פאר וואל-מארטס. אין קאנאדע האט וואל-מארט אפגעקויפט די וואלקא דעפארטמענט'ס 122 געשעפטן און געעפענט וואל-מארט'ס אין יעדע פון זיי.
איינע פון וואל-מארטס גרעסטע סוקסעסן איז געווען אין די ניינציגער יארן ווען זי האט פארבאטן מוזיק רעקארדס פון אירע געשעפטן וועלכע זענען געווען געקלעבט מיט אומאיידעלע און שעדליכע לעבלס. מענטשן האבן געמיינט אז וואל-מארט איז אראפ פון זינען אבער אין די ענדע האט זי איבערגערעדט די מוזיק פירמעס צו מאכן ריינע רעקארדן פאר אירע געשעפטן וועלכע האט איר געברענגט מיליאנען נייע קונדן און היינט פארקויפט זי א צענטל פון אלע מוזיק רעקארדס אין אמעריקע.
אן ענליכע זאך האט וואל-מארט געטאן מיט פארמאסי פראדוקטן ווען זי האט געהאלפן די יו-עס דראג ענפארסמענט אדמיניסטראציע קעמפן קעגן די איבערפולס פון "אווער-די-קאונטער" דראגס דורך פארבאטן אסאך פון זיי אין אירע געשעפטן. אויך דעמאלט האט זי באקומען אסאך קריטיק אבער אין די ענדע האט דאס גאר געברענגט מער קונדן.
וואל-מארט'ס פיליזאפיע איז געווען פון די ערשטע מינוט צו געבן ביליגע פרייזן און נישט אדווערטייזן צופיל און איר הויפט ציל איז שטענדיג געווען, און איז נאך היינט, צו עפענען אירע געשעפטן אין קליינע שטעטלעך וואו די איינוואוינער האבן נישט קיין אנדערע ברירה ווייל עס איז נישט פאראן עפעס אנדערש. סעם וואלטן פלעגט אלס זאגן אז ער איז שוין מיד פון הערן וויאזוי מענטשן זאגן אים אז עס איז א שאד צו עפענען א וואל-מארט אין א שטעטל פון 50,000 איינוואוינער.
וואל-מארט באשטייט היינט פון וואל-מארט דיסקאונט געשעפטן, וואל-מארט סופערסענטערס, באד'ס דיסקאונט סיטי געשעפטן, און סעמ'ס קלאב ווערהאוז געשעפטן. יעדע וואל-מארט איז, ווי דאס ווערט אנגערופן אין אמעריקע, א דעפארטמענט געשעפט וועלכע פארקויפט הויז מעבל, אפלייענסעס, קליידונג, עלעקטראניקס, הארדוועיר, גארטן פראדוקטן, אויטאמאביל סופלייס, פארמאסיס, עסן, און פיל מער. די סופערסענטערס זענען א וואל-מארט אין צוגאב צו א סופערמארקעט מיט אלע ערליי עסן. די באד'ס געשעפטן זעענן 75 פראצענט וואל-מארט און די איבעריגע 25 פראצענט באשטייט פון מציאות וועלכע קומען פון די פאבריצירער ווי רעפורבישט, אדער אווערסטאק, אדער אנדערע זאכן וועלכע קענען אוועקגעגעבן ווערן פאר גאר ביליג. די סעמ'ס קלאב געשעפטן פארקויפן מערערע פראדוקטן אויפאיינמאל פאר בעסערע פרייזן. אלע קאסטומערס דארפן זיך איינשרייבן אלס א מיטגלידער וועלכע קאסט א מינימאלע אפצאל יעדעס יאר.
קריטיק אויף וואל-מארט
וואל-מארט נעמט איין אסאך קריטיק פשוט ווייל זי איז צו גרויס און נעמט אוועק אסאך ביזנעס פון די קלענערע געשעפטן. רוב וואל-מארט געשעפטן געפינען זיך אן קליינע טאונס וואו עס זענען בעפאר געווען קוים עפעס געשעפטן און ווען וואל-מארט איז אריינגעקומען האבן זיך אסאך פון די געשעפטן צוגעמאכט. יעדעס מאל ווען וואל-מארט האט געמאלדן אז זי וועט עפענען א געשעפט אין א שטעטל האט מען אויפגעהויבן א ויצעקו און די אייגנטומער פון די געשעפטן האבן שוין געוואוסט אז זיי זענען פארטיג. וואל-מארט האט שוין אין די ערשטע יארן באשטימט א גאנצע שטאב מיט ספעציעליסטן וועלכע געבן זיך אפ מיט'ן אפשטילן די קריטיק און ארויסברענגן וואל-מארט אלס א פריינטליכע ביזנעס. וואל-מארט ארבייטער אין די קליינע שטעטלעך ווערן געלערנט צו זיין העפליך און אין יעדע שטעטל וואו וואל-מארט איז אריין האט זי אריינגענומען די לאקאלע פראדוקטן און מיט דעם אפגעשטילט די קריטיק.
וואל-מארט איז באקאנט אז זי צאלט גאר ווייניג פאר אירע ארבייטער און מיט דעם ברענגט זי אראפ די געהאלט פאר ארבייטער אויך אין אנדערע קייט געשעפטן. רוב פון אירע ארבייטער באקומען עפעס מער פון די מינימום געהאלט און כאטש זיי באקומען א שטונדע לאנטש ווערן זיי אבער נישט באצאלט דערפאר. זי גיט עפעס בענעפיטן און א 10 פראצענט דיסקאונט קארטל פאר זאכן וואס מען קויפט אין איר געשעפט.
וואל-מארט איז אויך באקאנט אלס א אנטי-יוניאן ווייל זי וויל צאלן די ביליגסטע וואס מעגליך און וויל זיין איר אייגענע באלעבאס אויף וואס יא און וואס נישט. אין אמעריקע איז נישט פאראן קיין איין וואל-מארט געשעפטן אין וועלכע די ארבייטער זענען אונטער א יוניאן אבער אין קאנאדע, וואו די יוניאן איז פיל קראפטיגער, האבן שוין עטליכע געשעפטן זיך פרובירט יוניאניזירן אבער וואל-מארט האט שטענדיג אונטערגעשטעלט א פיס און טייל מאל געטאן ווילדע שריט דאס צו פארהאלטן. אין יוני 2006 האט וואל-מארט געזען אז זי וועט נישט קענען שטערן א יוניאן אין א געשעפט אין א קליין שטעטל אין קוויבעק האט זי געמאלדן אז זי וועט אפשפארן דעם געשעפט מיט'ן אויסרייד אז עס פארדינט נישט גענוג געלט. דער שריט האט געברענגט גרויס אויפברויז צו וואל-מארט און מענטשן האבן דאס באצייכנט אלס א אומריכטיגע גאווה'דיגע שריט.
די איינציגסטע וואל-מארט מיט א יוניאן אין נארט אמעריקע געפינט זיך אין א שטעטל נעבן מאנטרעאל, קוויבעק. אין דייטשלאנד זענען אלע וואל-מארט'ס יוניאניזירט ווייל אנדערש וואלט זי נישט געקענט אריינקומען דארט. אויך אין בריטען זענען פאראן עטליכע יוניאניזירטע וואל-מארטס און עס איז מעגליך אז מער וועלן זיך יוניאניזירן.
וואל-מארט'ס צוקונפט
עס האט גענומען וואל-מארט 41 יאר אנצוקומען וואו זי שטייט היינט אבער אנאליסטן שאצן אז עס וועט איר נאר געדויערן 5 יאר זיך צו טאפלן צו איר יעצטיגע סייז. מען שאצט אז ביז 010' וועט וואל-מארט מאכן א טריליאן דאלאר סעילס און וועט זיך פארשפרייטן צו נאך אסאך לענדער איבער די וועלט.
דער צוקונפט פאר וואל-מארט זעט אויס זייער גוט און מען קען נישט טראכטן אז עפעס אין די וועלט וועט אמאל אראפברענגן וואל-מארט. אבער די וועלט איז ווי א רעדל און קיין איין פירמע האט נאך נישט באוויזן צו בלייבן אין ביזנעס דור נאך דור. עס זענען שוין געווען גרעסערע ביזנעסער פון וואל-מארט וועלכע האבן זיך פארמאכט צענדליגער יארן שפעטער פון ווען זיי האבן זיך געעפענט.
וואל-מארט פרינציפן
וואל-מארט איז באקאנט פאר אירע ביליגע פרייזן וועלכע ברענגט איר אזויפיל קונדן איבער די וועלט אבער פון די אנדערע זייט איז וואל מארט אויך באקאנט אלס א פירמע וועלכע צאלט גאר שוואך אירע ארבעטער און טוט ווילדע און אוממענטשליכע טאקטיקן צו באקומען ביליגע פרייזן פון זייערע סופלייערס כדי זיי זאלן עס קענען פארקויפן פאר ביליג.
וויבאלד וואל-מארט איז א ריזיגע קייט געשעפט וויל יעדער פארקויפן פאר איר אבער איינמאל מען פאלט אריין אין אירע הענט קען זיין ביטער. וואל-מארט איז באוואוסט פאר'ן אפזאגן ארדערס וועלכע קומען אן 5 מינוט שפעט און וועט באזייטיגן א גאנצע שיפמענט פאר די מינדעסטע קלייניקייט וועלכע איר געפעלט נישט. מיט די גיגאנטישע סופלייערס קען וואל-מארט נישט מאכן אזעלכע קונצן ווייל דארט איז וואל-מארט אנגעוויזן אויפ'ן סופלייער (נעם א ביישפיל פראקטאר ענד געמבל. אויב וואל מארט זאל נישט האבן אירע פראדוקטן קען זי פארמאכן אירע געשעפטן). אבער ווען עס קומט צו קלענערע סופלייער איז וואל-מארט זייער ווילד מיט זיי. די פירמעס קענען זיך נישט אויסרעכנען מיט וואל-מארט ווייל אמאל קויפט זי אסאך און אמאל גארנישט. א פירמע וועלכע באקומט אן ארדער פון וואל-מארט באקומט אויך א דעדליין ווען די סחורה דארף ליגן אין די געשעפטן. אויב דער טרעילאר וועט אנקומען די די געיט 10 מינוט שפעט, אפילו אויב עס איז געשטאנען אין די ליניע אונטער די געשעפט אדער ווערהויז ווען אנדערע טרעילארס האבן זיך אפגעלאדענט איז די פירמע אומשטאנד אפצוזאגן די גאנצע זאך.
וואל-מארט צאלט גאר ווייניג פאר אירע ארבייטער וועלכע ציילן עפעס מער ווי אנדערהאלבן מיליאן. א דורכשניטליכער ארבייטער ביי וואל-מארט באקומט עפעס מער ווי דער מינימום געהאלט ווען אלע אנדערע סופערמארקעט קייטן צאלן צווישן 8 און 12 דאלאר פער שטונדע פאר א דורכשניטליכער ארבייטער. וואל-מארט ארבייטער באקומען איין שטונדע מיטאג (לאנטש) אבער זיי באקומען נישט באצאלט דערפאר, א מדת סדום אין די היינטיגע מאדערניזירטע וועלט. די ארבייטער באקומען שוואכע בענעפיטן און א קארגע 10 פראצענט דיסקאונט אין אירע געשעפטן.
וואל-מארט'ס סוקסעס
וואלטן האט אראפגעשטעלט זיין פירמע מיט דריי הויפט צילן וועלכע זענען: רעספעקטירן דעם אינדיווידועל, סערוויס פאר די קאסטומערס, און צילן פאר דאס בעסטע. נאך צענדליגער יארן אין א סוקסעספול ביזנעס האט יעדער געוואלט וויסן וואס וואל-מארט סוד צו סוקסעס איז געווען. אין 92' האט סעם וואלטען ארויסגעגעבן א בוך מיט'ן נאמען "געמאכט אין אמעריקע" אין וועלכע ער עצה'ט די פאלגענדע 10 תקנות צו בויען א סוקסעספולע ביזנעס:
1)	פארפליכטעט דיר צו דיין ביזנעס און גלייב אין איר מער ווי סיי וועמען. לערן דיר ליב צו האבן דיין ארבעט און ביזנעס און יעדע עקסטערע מינוט טראכט וואס נאך דו קענסט טאן בעסער צו מאכן דיין ביזנעס.
2)	צעטייל דיינע פראפיטן מיט דיינע מיטארבייטער און באהאנדל זיי ווי זיי וואלטן געווען דיינע שותפים. דאס וועט זיי מאכן דיר באהאנדלן ווי א שותף און צוזאמען וועלן ענק אלע איבערקומען אלע ערווארטונגן. בלייב א קאאפאראציע (דאס טייטש נישט גיין פובליק) און האלט וואס מער קאנטראל אויב דו קענסט. אויב אייער ביזנעס איז אין די סטאק מארקעט שלאג פאר ביליגע סטאק אפשענס פאר דיינע ארבייטער ווייל דאס וועט זיי מאכן שפירן ווי א טייל פון די ביזנעס.
3)	מאביליזיר דיינע ארבייטער און מאך זיי אויפקומען מיט נייע געדאנקן יעדן טאג. שטעל אראפ צילן וועלכע מען דארף דעגרייכן און זע אויב מען האט טאקע דעגרייכט דארט צו די באשטימטע צייט. טויש פאזיציעס צווישן דיינע ארבייטער ווייל אזוי וועט יעדער באקומען א פרישע חשק יעדע שטיק צייט.
4)	קאמיוניקיר מיט דיינע ארבייטער ווי ווייט מעגליך. ווי מער זיי וועלן וויסן, אלס מער וועלן זיי פארשטיין, און ווי מער זיי וועלן פארשטיין אלס מער וועט עס זיי נוגע זיין. אויב זיי זענען געטריי צו די ביזנעס האלט נישט צוריק קיין שום אינפארמאציע פון זיי ווייל אויב יא וועלן זיי דאס שנעל דערשפירן און וועלן זיך מער נישט באטראכטן אלס א שותף. אינפארמאציע איז קראפט אין ביזנעס און די ביזנעס וועט מער פארדינען פון נישט באהאלטן ווי די מעגליכע שאדנ'ס וועלכע דאס קען ברענגן אויב די אינפארמאציע וועט אנקומען צום קאנקורענט.
5)	פארגעס נישט צו דאנקן דיינע ארבייטער און אנערקענען זייער ארבעט, ספעציעל ווען זיי טוען עפעס מער וויפיל עס פארלאנגט זיך. ווערטער קאסט נישט גארנישט און איז ווערט א הון רב.
6)	גראטוליר א סוקסעס און נוץ לצנות ווען עס פאסירט א טעות. זיך רעגן ווען עפעס גייט נישט גוט ברענגט נישט קיין גוטס אבער אויב איר נעמט דאס אן גרינג וועלן אייך די ארבייטער שעצן און זיך אנשטרענגן נאכמער נישט צו מאכן קיין טעותים מער ווי ביי א ביזנעס וואו דער באלעבאס ווארפט אן א שרעק צווישן די ארבייטער.
7)	הער אויס יעדן איינעם אפילו אויב איר טראכט אז יענער ווייסט נישט אויף וועלכע וועלט ער איז. נאכמער, מאך זיכער אז יעדער האט א שאנס צו זאגן א מיינונג. פארגעסט נישט אז אפילו דער אומוויכטיגסטער ארבייטער איז אויך וויכטיג און וואס ער זעט קענט איר נישט זען.
8)	פרובירט שטענדיג איבערצושטייגן די ערווארטונגן פון אייערע קאסטומערס. דאס וועט זיי מאכן צוריקקומען נאכאמאל און נאכאמאל. מאכט נישט אוועק קיין איין קאמפלעינט און צייגט דעם קאסטומער אז איר פארשטייט וואס ער/זי וויל. 9)	רעדוצירט אייערע אויסגאבן צו דאס קלענסטע וואס מעגליך. א ביזנעס וואס גיט אויס צופיל געלט פאר די סעילס וועלכע זיי מאכן האט ווייניגער שאנסן צו בלייבן אין ביזנעס ווען עס קומט א שווערע צייט ווי די וואס גיבן אויס וואס ווייניגער. 10)	פאלגט נישט נאך דעם קאנקורענט. אויב יענער טוט איין זאך טו דו א צווייטע זאך. מענטשן וועלכע אייך כסדר זאגן אז דאס וואס איר טוט איז נישט ריכטיג און איר וועט דערלייגן געלט. אויב איר האלט אנדערש לאכט אייך אויס און גייט אייער וועג.
קאנקורענץ מיט קאסטקא
קאטסטקא און וואל-מארט זענען לאנג יעריגע קאנקורענטן אין פארקויפן זאכן ביליג. אבער די צוויי פירמעס ווערן געפירט מיט גאר אנדערע פרינציפן וועלכע איז אן אפטע דיסקוסיע צווישן די הונדערטער טויזנטער ארבעטערס און די מיליאנען קונדן.
ענלעכקייטן
קאסטקא און וואל-מארט האבן ענלעכקייטן ווען ביידע פארמאגן ריזיגע ווערהויז געשעפטן (וואל-מארט איז די אייגנטומער פון סעמ'ס קלאב) אין וועלכע מעמבערס קענען קויפן מער קוואנטום פאר ביליגע פרייזן. אבער אין יסוד זענען די צוויי אנדערע סארט ביזנעסער, כאטש זיי זענען ביידע אין די זעלבע ליניע. ביידע פארקויפן אין די שווערע ביליאנען אבער וואל-מארט איז היבש שטערקער ווי קאסטקא ווען זי איז אמעריקע'ס גרעסטע ריטעיל קייט געשעפט און קאסטקא איז נאר די פינפטע אין די רייע.
אין פארגלייך
קאַטעגאָריע:פירמעס
דער עניאגראם פון דער פערזענלעכקייט
דער עניאַגראַם פון דער פערזענלעכקייט א פסיכאלאגישע טעאריע וואס טיילט איין די גאנצע מענטשהייט אין 9 סארט נאטורן. יעדער פון די 9 האט זיך זיין איינגארטיגע קוק אויפן לעבן וואס ברענגט איהם צו וועלן\טוהן\שפירן\פיהלן אנדערש פון די אנדערע סארטן טיפן. איינגעטליך לעבט יעדער פון די 9 סארט טיפן אין א וועלט פאר זיך און יעדער האט זיך זיינע נאטורן און טאלאנטן.
לויט די טעאריע איז נישט אנדערש א מענטש וואס געפינט זיך אין א הויכן שטאפל אדער נידריגן שטאפל. דאס הייסט: אלעמאל באנוצט זיך דער מענטש מיט זיינע ספעציעלע נאטורן, סיי אין נידריגן שטאפל און סיי אין הויכן.
די 9 טיפן
פאלגענד זענען אהערגעשטעלט יעדער פון די 9 טיפן אויפן שפיץ גאפל: