cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
מנחם מענדל בייליס
טו. שמועות
ר' מענדל איז יעצט געבליבן איין. דער הויפט אנקלאגער [פאר מאשקעוויץ איז אנגעקומען] "טשאפלינסקי" האט אנגעהויבן רעדן מיט א קול פול מיט "רחמנות".. "אט אזוי ביילוס! אזוי ארבעטן דיינע חברים די יודן.. ווען זיי האבן דיר געדארפט [צו הרג'נען א גוי'שן קינד..] האבן זיי דיר געגעבן געלט און זיי האבן דיר געלויבט אז דו ביסט באגלייבט וכו'.  יעצט אבער, ווען זיי דארפן דיר שוין נישט, האבן זיי אינגאנצן פארגעסן פון דיר..  דיין אומגליקליכע פרוי ליידט אזעלכע צרות.  זי איז אויך אוודאי אויפגערעגט אויף די יודן".. טשאפלינסקי האט גערעדט לאנגזאם, ער האט געזאגט יעדער ווארט מיט אזא פריינדליכן קול.. אבער יעדער ווארט האט געשטאכן ר' מענדל אינ'ם הארץ אריין. דאס אויסזען פון זיין פנים האט נאך געמערט זיין ביטערקייט. ער האט געבעטן רשות צו זאגן אפאר ווערטער. "פארשטייט זיך" איז געווען די תשובה. "אויב מ'וואלט געקענט דינגען איינעם צו הרג'נען אן אומשולדיגן קינד, און מען ווייסט אז די רציחה וועט צוברענגען גרויסע צרות און פאגראמען פאר יודן, פארוואס, לויט דיין מיינונג, וואלטן די יודן גענומען א חלק אין אזא זאך? פארוואס וואלטן די יודן געוואלט גורם זיין פאגראמען פאר זיי אליין? איך בין געווארן א סבלן.. דער משפט וועט אויפווייזן מיין אומשולדיגקייט". טשאפלינסקי האט נאך א ווארט נישט גערעדט, אבער עס איז קלאר געווען אז ער איז נישט צופרידן פון די רייד פון ר' מענדל. מ'האט עם ארויסגעפירט פונ'ם ביורא.
ר' מענדל איז שוין געווען איינגעשפארט מער ווי א יאר. פיר הונדערט טעג זענען שוין אריבער פון דעם טאג ווען קוליאבקו האט עם אוועק געריסן פון זיין ווייב און קינדער. ער האט אלס געהאפט אז "מארגן וועל איך זיין פריי".
טז. דער גענעראל
אין קורצן פון פריער: ר' מענדל איז שוין איינגעשפארט מער ווי א יאר [רח"ל]. זיין מצב איז זייער נישט קלאר ביי עם.  עס זענען דא שמועות אז מ'האט מברר געווען זיכער אז דער רציחה האט מיט די פרוי טשעביריאק און נישט מיט עם.  מצד אחר רופט מען עם אריין אויף נאך חקירות, און טשאפלינסקי, דער הויפט אנקלאגער פרובירט עס "מסביר" זיין אז די יודן האבן עם פארלאזט.  ער ווארט שוין און האפט שוין אויף זיין באפרייאונג.
איין אווענט, ווען ר' מענדל זיצט אליינס מיט זיינע מחשבות, האט די טיר זיך געעפנט און פיר מענטשן זענען אריין געקומען. דער גענעראל האט גערעדט צו ר' מענדל: "זיי ריאליש [מציאות'דיג] ביילוס" בעט ער זיך כמעט.. "דו ווייסט גאנץ גוט אז דו ליידסט נישט מיט גערעכטיגקייט. אין דיין פלאץ וואלט איך מסתמא אויך געטון ווי דיך.  דו ביסט אן אומגליקליכער און דו האסט געטון וואס מ'האט דיר געהייסן...  אויב דו וועסט אונז זאגן דעם אמת - וועט דאס זיין  זייער א קלוגע שריט פון דיין זייט...  מ'וועט דיך אוועק שיקן פון לאנד און מ'וועט זארגן פאר דיר אויף דיין גאנץ לעבן..  אויב דו וועסט נאר קאאפערירן מיט אונז און דו וועסט געבן א תשובה צום שאלה וואס באנעמט די גאנצע וועלט.  אויב אבער דו וועסט ווייטער שווייגן, טוסטו ווייטער פארהוילן דעם אמת.. דו קלערסט טאקע אז דו שיצט אויפ'ן יודישן פאלק מיט דעם וואס דו צושמעטערסט דיך אליינס? פארוואס דארפסטו ליידן לחינם? די החלטה אבער איז אין דיינע הענט.. אויב דו וועסט נאר עפענען דאס מויל, קענסטו זיין גליקלעך א גאנץ לעבן"..
ר' מענדל האט זיך בקושי געקענט איינהאלטן בשעת דער גענעראל האט געזאגט זיין "דרשה". יעדער ווארט האט עם פאר'מיאוס'ט. דער גענעראל קומט עם געבן א "עצה".. ער האט אוודאי געגלייבט אז ער נעמט זיך טאקע אן פאר עם. לויט ווי ער ווייסט האבן די יודן געדינגען ר' מענדל צו הרג'נען דעם קינד און יעצט וויל ער עם "ראטעווען" דורכ'ן עם איבעררעדן צו זאגן דעם "אמת". ער האט געגלייבט אז ער וועט קענען משפיע זיין. ר' מענדל האט געזען אז ממשיך זיין דעם שמועס איז נישט קיין שום תכלית. האט ער געענפערט א שנעלע תשובה.
"איר זענט גערעכט.. דאס גאנצע וועלט ווארט אויפ'ן אמת, און דער אמת וועט נתברר ווערן בשעת'ן משפט".. "גוט! דאס וועלן מיר נאך זען" האט דער גענעראל געזאגט שטילערהייט. ער איז באלד אוועק פונ'ם צימער מיט זיין פמליא.
דאס ערשטע יאר אין תפיסה איז שוין כמעט אריבער. ר' מענדל האט דא באמערקט א זאך וואס ער האט שווער געקענט גלייבן.. ער האט אויסגעהאלטן אזא לאנגע צייט אין דעם ארט. דורכ'ן ווינטער איז געווען זייער ווייניג ווארעמקייט אינ'ם צימער און די ווענט זענען געווען באדעקט מיט אייז. ער פלעגט עטליכע מאל זיך אויפוועקן אינמיטן ווינטער און זען אז זיינע הענט זענען צוגעפרוירן צו די וואנט. אין די הייסע טעג האט זיך צולאזט דער קאלעך פון דער דאך און עס האט אויף עם געטראפט. דאס האט עם כמעט נישט געלאזט שלאפן. חוץ פון דעם האבן זיך געדרייט פארשידענע מחלות ל"ע אינ'ם תפיסה, און זעקס אדער זיבן מענטשן זענען געשטארבן יעדן טאג! דאס איז בכלל נישט קיין חידוש אויב מ'נעמט אין אכט די שרעקליך נאכגעלאזטע מצב דארט.  עס האבן קיין שרצים אויך נישט געפעלט..
דעם טיר פון זיין צימער'ל איז געווען צוגעשפארט מיט נישט ווייניגער ווי 13 שלעסער! ד.ה. אז יעדע מאל איינער האט געעפנט די טיר האט ער זיך געמוזט באשעפטיגן מיט אן א שיעור שלעסער.. די קולות האבן עם פשוט קראנק געמאכט. זיין מצב איז אזוי שוואך געווארן אז ער האט זיך פארגעשטעלט ווי איינער שטייט אונטער עם און קלאפט עם די גאנצע צייט אויפ'ן קאפ, א קלאפ נאך א קלאפ. ער האט אסאך מאל נישט געקענט גלייבן אז דאס געשענט טאקע צו עם. ער פלעגט אנקוקן דעם שומר מיט ווינדער און קלערן "איז דאס טאקע איך? צו איז דער מענטש וועלכע איז דא אין דעם תפיסה דאס זעלבע מענדל ביילוס דער מנהל פונ'ם ציגל פאבריק? א מענטש מיט א שטוב און א ווייב און קינדער"? ער האט אויך זייער געליטן פון שרעקליכע חלומות וועלכע האבן עם געשטערט דאס שלאף. ער האט כסדר געחלום'ט ווי מ'נעמט עם צו הרג'נען רח"ל, אדער ווי מ'לויפט עם נאך און שלאגט עם. ער האט זיך אויפגעוועקט בקוצר רוח פון דעם פחד און האט געפילט אביסל גרינגער צו זען אז ער איז אין תפיסה.  בנוסף צו דעם פלעגן די שומרים עם כסדר פייניגן און טשעפען.  זעקס מאל אין טאג זענען זיי געקומען "זוכן" אויב ער האט אפשר עפעס באהאלטן.. אסאך מאל האט מען עם געשטאכן ביז עס איז געקומען בלוט.  זייער שטענדיגע "ווערטל" איז געווען "דו האסט הנאה געהאט ווען דו האסט געשטאכן דעם קינד אנדרושה, ווען דו האסט ארויסגענומען זיין בלוט. מיר וועלן צו דיר טון וואס דו האסט צו עם געטון".. ער האט קיינמאל נישט געקענט וויסן צו זיי מאכן סתם ליצנות אדער מיינען עס ערנסט.
כמעט א יאר איז שוין אריבער מיט די אומדערטרעגבארער יסורים. ר' מענדל גלייבט אליינס נישט אז דאס איז שייך בכלל. זיי האבן עם געוואלט פייניגן ווי ווייט מעגליך, זיי האבן געהאפט אז ער וועט שטארבן [ח"ו] פון די יסורים אן דעם וואס זיי זאלן עם הרג'נען בפועל ממש. אזוי וועט די זאך קיינמאל נישט קומען צום משפט און זיי וועלן אלעמאל קענען זאגן אז דער חשד איז געווען אמת.
זיין לעבן האט געהאנגען אויף א חוט השערה. ער האט אמאל געזען אן איינגעשפארטע וועלכע מ'האט געשאסן אויף טויט ווייל ער האט זיך "דערוואגט" צו קריגן מיט איינער פון די שומרים. דער שומר האט זייער פשוט פארענטפערט וואס ער האט געטון. ער האט צוריסן איינער פון זיינע ארבל און דערנאך געזאגט אז יענער האט פרובירט עם צו הרג'נען און ער האט עם געמוזט שיסן כדי זיך צו ראטעווען... כמובן ער האט קיין שום עונש נישט באקומען.. אויף איינער פון די ווענט פונ'ם תפיסה איז געווען געשריבן די "תקנות". איינער פון זיי איז געווען אז אויב אן איינגעשפארטע "פאלגט נישט א באפעל" אדער "אטאקירט א שומר" איז אחת דתו להמית דורכ'ן שומר. דער "נישט פאלגן א באפעל" איז זייער א ברייטע תקנה. אויב דער שומר האט געהייסן איינעם גיין אביסל שנעלער אדער שטארטער און יענער האט נישט געפאלגט אינ'ם רגע, האט דער שומר שוין געקענט זאגן אז ער האט "נישט געפאלגט". ער האט אפילו באקומען א מתנה פון דריי רובל פאר'ן "אכטונג געבן אויפ'ן סדר".. דער "אטאקירן א שומר" האבן די שומרים אויך אויסגעטייטשט וויאזוי זיי האבן נאר געוואלט.
יז. האפענונג
אין קורצן פון פריער: טראץ די שרעקליכע פייונוגען, ווערט ר' מענדל נישט צובראכן אין זיין גייסט. ער ווייסט אז זיין גורל איז דעם גורל פון גאנץ כלל ישראל. ר' מענדל ווארט שוין זייער אויף דעם משפט, אבער ביזדערווייל ווייסט מען נאך נישט ווען דאס וועט זיין.
דער נערוועזקייט האט עם ארויסגעצויגן אלע כוחות. ער האט זיך געטרייסט מיט'ן ידיעה אז דעם יום המשפט ווערט אלס נענטער און דאן וועט קלאר ווערן פאר די אויגן פון דאס גאנצע וועלט אז ער איז אומשולדיג. מיט דעם וואס דאס וועט אויפגעוויזן ווערן, וועט אראפגיין פון דעם יודישן פאלק די סכנה פון אלע שרעקליכע אומגליקן וואס די שונאי ישראל ווילן מיט דעם פאלטשן חשד ארויפברענגען. דער וועלט וועט וויסן אז די יודן הרג'ענן נישט קיין גוים און צאפן נישט זייער בלוט.
דער טאג פונ'ם משפט איז אבער נאך נישט באשטימט. קודם האט מען עם געזאגט אז עס וועט זיין אין ניסן, און דאן האט מען געזאגט אין אייר. קיין שום זאך איז נישט זיכער.. וואס איז די פראבלעם? פארוואס נעמען זיי זיך נישט דערצו? ערשט אסאך שפעטער איז ר' מענדל געוואר געווארן דעם אמת פון דעם תעלומה. דאס איז געווען פשוט למאוד..
ווי אויבן דערמאנט, זענען שוין די "באשולדינגס-פאפירן" שוין געווען פארטיג און מ'האט זיי שוין איבערגעגעבן פאר ר' מענדל. דער פראבלעם איז אבער, אז דאס האט בכלל נישט צופרידנגעשטעלט די וועלכע האבן געהאט זייער אינטערעסן אין דעם פרשה. דער חוקר פענענקו האט שוין לאנג צוריק געזאגט צו עם אז ער האט עם נישט געוואלט בכלל באשולדיגן ווייל ער האט געוויסט עס זענען נישטא קיין ראיות עם צו פארבינדן מיט'ן רציחה. דער אנקלאגער אבער, איז געווען נחוש בדעתו ממשיך צו זיין דעם אנקלאג בכל אופן. מ'דארף דא משפט'ן א יוד למען ישמעו וייראו.. כדי מ'זאל דאס געדענקט לדורי דורות.. דאס איז געווען די סיבה פארוואס זיי האבן געזוכט א באשולדיגונג אן וואס זיי זאלן האבן קיין שום ראיות אדער הוכחות.
אין חודש אייר תרע"ג, האט דער אנקלאגער געשיקט די באשולדינגס-פאפירן צום הויפט-געריכט פונ'ם קיעווער געגענט, פאר זיין באשטעטיגונג. דא האבן די שונאי ישראל געהאט א פראבלעם.  אויב מ'וועט משפט'ן ביילוס אלס סתם א רוצח, אן קיין שייכות צום יודישן רעליגיע [אזויווי עס איז טאקע געשטאנען אין די פאפירן ווי אויבן דערמאנט], וועלן דאך זיין אסאך מער הוכחות וואס וועלן ווייזן אויף די אמת'ע רוצחים, ד.ה. טשעביריאק און איר כנופיא וכו'.  זיי וועלן זיי מוזן איינזעצן און מעמיד זיין למשפט.  דער צאר אבער, וויל דאך אז מ'זאל שטעלן א יוד צום משפט, און זיי האבן עם געדארפט צופרידנשטעלן.  זיי האבן געמוזט פארהוילן די אמת'ע הוכחות און באשולדיגן ביילוס.  זאל מען עם באשולדיגן מיט א 'רעליגיעזע' רציחה [געטון וועגן זיין יודישקייט], דאס שטייט דאך אפילו נישט אין די פאפירן.. מחוסר ראיות.. זיי זענען בכלל נישט צופרידן, נישט קיין פשוט'ע רוצח און נישט קיין רעליגיעזע רוצח..  דערפאר האט דער געריכט געהאלטן אינאיין אפשטופן דעם משפט.
נאך אסאך וויכוחים וכו' איז דער משפט באשטימט געווארן אויף אינמיטן חודש סיון. די אדוואקאטן זענען געווען גרייט אויף יעדן מעגליכע מצב, און האבן זיך מתעקש געווען אז דער געריכט מוז לאזן מומחים און פראפעסארן מטעם דעם באשוץ [סניגוריא] צו קומען עדות זאגן, ווייל דאס איז גאר וויכטיג. צווישן די מומחים האבן זיי פארלאנגט צו הערן די פראפעסארן "קאקאבצעף", טיכאמיראף און טרויעצקי. אלע דריי זענען געווען גרויסע מומחים אינ'ם "יודישן שפראך" [לשון הקודש] און זענען געווען גערעכנט אלס בעלי ידיעות פון יודישע ענינים אין די יוניווערסיטעטן ווי זיי האבן שטודירט.
איין טאג, ווען ר' מענדל זיצט אין זיין צימערל, הערט ער דעם קלינג פון די דרייצן שלעסער ווי זיי ווערן געעפנט. עס האט געקלאפט און געקלאפט ביז צום סוף איז די טיר אפן. ער האט געמיינט ער וועט זען די בייזע פנימ'ער פון די שומרים, אבער למעשה איז דאס געווען דעם אדוואקאט מר גריגאראוויטש-בארסקי. ער האט זיך נאכגעפרעגט וויאזוי די שומרים באהאנדלן עם און דערנאך איז ער אנגעקומען צום תכלית פון זיין באזוך. "מר ביילוס, עס איז פארהאן א שמועה אז טראץ די באשולדינגס-פאפירן וועט דיין משפט קיינמאל נישט פארקומען"... "פארוואס" פרעגט ר' מענדל, אינגאנצן פארלוירן. "עס איז פשוט.. עס זענען דא צופיל קעגן די אמת'ע רוצחים. א רוסישע שרייבער, 'בראזול-בראשובסקי' האט מגלה געווען נייע ראיות און ער האט דאס פארגעשטעלט פאר'ן ציבור, ווי אויך פאר די שלטונות.  ער האט זיך אוועק געגעבן אנטפלעקן דעם אמת פונ'ם רציחה פון אנדרושה.  ער האט אויך געוויזן וואס ער האט געטראפן פאר דעם הויפט פונ'ם אוכראנא 'איוואנוף'.  די הוכחות וואס ער האט געזאמלט זענען אזוי חשוב אז עס איז קרוב לוודאי אז מ'וועט נאכאמאל אנהייבן דעם משפט און ווי עס זעט אויס וועסטו ארויסקומען זכאי.  דאס וועט זיין א ביטערע מעדעצין פאר די תביעה און זיי וועלן פרובירן זיך צוריק שלאגן, אבער האפענטליך וועלן זיי זיך דארפן אונטערגעבן..
זיין שמחה איז געווען אזוי גרויס, ער האט אנגעהויבן וויינען.. "וויינט נישט מר ביילוס" זאגט מר בארסקי ווייכערהייט - ער אליינס איז אויך געווען זייער נתרגש - "איך פארשטיי אינגאנצן דיין מצב. אבער זיי זיכער אז בסופו של דבר וועסטו באפרייט ווערן.  פארשטייט זיך אז עס איז שווער יעצט צו זאגן ווי לאנג זיי וועלן ארויסציען דער זאך.  דו קענסט דאך אליינס זען אז זיי כאפן זיך אן אויף יעדן שטרוי..  מיר פילן אבער אז אלע זייערע פריוואונגען וועלן זיי לתוהו, און אויב נישט יעצט באלד, וועלן זיי פריער אדער שפעטער זיין געצווינגען דיר צו באפרייען". מר בארסקי האט זיך געזעגנט און איבערגעגעבן זיין האפענונג אז בקרוב וועט ער עם קענען קומען באזוכן אלס פרייער מאן, צוזאמען מיט זיין משפחה. ר' מענדל איז געווען גאר בשמחה, דאס גאנצע חשד קעגן עם ווערט צוברעקלט..
יח. נאך חקירות
אין קורצן פון פריער: די שלטונות זענען נישט צופרידן פון די באשולדינגס-פאפירן קעגן ר' מענדל, ווייל עס ווערט דארט נישט דערמאנט אז ער האט גע'הרג'ט אנדרושה פאר 'רעליגיעזע' סיבות. מר בארסקי באזוכט ר' מענדל אין תפיסה און זאגט עם אז עס איז זייער מעגליך אז עס וועט בכלל נישט זיין קיין משפט, ווייל עס זענען דא בפירוש'ע ראיות קעגן די אמת'ע רוצחים. ר' מענדל איז זייער פרייליך און ווארט שוין אויף זיין באפרייאונג.
נאכ'ן באזוך פון מר בארסקי, איז ר' מענדל געווען זייער נישט במנוחה. יעדן מאל ער האט געהערט פוסטריט האט ער געמיינט אז אט אט קומט מען שוין עם זאגן אז ער קען אהיים גיין. נאך אפאר טאג האט ער שוין אנגעהויבן קלערן אז אפשר האט דער אדוואקאט עם דאס געזאגט נאר כדי עם צו בארוהיגן וכו'. אפשר איז דער מצב אזוי נישט גוט אז מ'מוז עם געבן כח כדי צו קענען ביישטיין.. ער האט אבער געוויסט אז ביז יעצט האט מר בארסקי געמאכט א רושם פון אן אפענע מענטש וואס באהאלט גארנישט פון עם. אויב דער נייעס וואלט נישט גוט געווען [ח"ו] וואלט ער דאס אוודאי געזאגט.
עס זענען אריבער טעג, וואכן און חדשים, און עס איז נאך אלס נישט דא קיין שינוי. ר' מענדל האט פארשטאנען אז דא איז עפעס נתחדש געווארן אבער ער ווייסט נישט אויב דאס איז צו גוטס אדער.. ער איז נישט גערופן צום משפט און איז אויך נישט באפרייט.
נאך א צייט, איז ר' מענדל ווייטער גערופן געווארן צום הויפט-פארשער אויף חקירות. איינמאל, אינמיטן דער חקירה, פרעגט דער פארשער "זאג מיר ביילוס, איז דיין טאטע אמאל געגאנגען צו צדיקים"? ר' מענדל איז געווארן אינגאנצן צוטומלט. ער האט געמיינט אז יענער גייט עם מודיע זיין וועגן זיין באפרייאונג, און דא הייבט ער נאכאמאל אן מיט זיינע שאלות.. ער האט פארשטאנען אז עס זענען דא צוויי מעגליכקייטן, שטעלן צום משפט לויט די באשלודינגס-פאפירן, אדער באפרייען. און דא הייבט זיך ווידער אן דעם אלטן סיפור וועגן צדיקים מיט חסידים.. מ'האט דאס דאך שוין אלעס געפרעגט! [זעה פריערדיגע קאפיטלעך] וואס ווילן זיי פון עם?? אפילו פאר זיי איז דאס אביסל איבערגעטריבן...
ר' מענדל האט געענטפערט אז ער געדענקט נישט און אויב עס איז געווען אזא זאך איז עס געווען אסאך יארן צוריק. "דו ביסט א חסיד אדער א מתנגד".. פרעגט ער ווייטער. "איך בין א יוד" איז די תשובה, "און איך ווייס נישט דעם חילוק צווישן די צוויי.. מיר זענען אלע יודן"... "צו ווייסטו אויב מר זייטשעב איז אמאל געפארן צו א רבי"...  "איך ווייס נישט". צו ביסטו נישט קיין קרוב מיט די משפחה פונ'ם בעל שם טוב".. "אדוני החוקר! איך האב נישט קיין מושג".. "דו דאוונסט מיט א טלית אדער אן א טלית"..  "איך האב אויף דעם שאלה שוין אמאל געענטפערט, איך האב שוין מסביר געווען אז פאר די חתונה האב איך געדאוונט אן א טלית און נאכדעם מיט א טלית"..  "פארוואס דארף מען האבן א טלית".. "איך ווייס נישט"..  [ר' מענדל האט ליידער נישט געהאט די זכי' צו האבן געלערנט אין א ישיבה - אזויווי אסאך יודן אין יענע שווערע צייטן - אבער ער האט זיך געהאלטן זייער שטאלץ מיט זיין יודישקייט, ווי מ'קען זען דורך די גאנצע צייט].  "יעצט זאג מיר ביילוס - וואס איז די זאך וואס איר רופט 'אפיקומן'"..  ווייטער דעם זעלבן מאדנע חקירה..  די זעלבע טפשיות'דיגע שאלות וואס ער האט שוין געענטפערט פאר פענענקו פאר מער ווי א יאר צוריק..  ר' מענדל איז זיכער געווען אז דער חוקר וויל נאר פעסטשטעלן אז פענענקו האט עם ריכטיג אויסגעפרגט, אין דעם רגע וואס עס וועט נתברר ווערן אז עס איז בסדר, וועט ער עם באפרייען.  סוף כל סוף האט דאך פענענקו אליינס דאך געפרעגט די אלע שאלות און דערנאך מודה געווען אז ער האט נישט קיין הוכחות.. עס איז עם נישט געווען מעגליך מסביר צו זיין דעם חוקר פונקטליך וואס דאס איז אפיקומן...
דער חקירה גייט ווייטער.. "האסטו אין די משפחה א רבי אדער א שוחט"? "ניין! מיר האבן קיין שום רבי נישט אין די משפחה.. אפשר איז געווען פאר פופציג אדער הונדערט יאר אבער איך ווייס נישט דערפון, בכל אופן יעצט איז נישטא"! דער חוקר איז שטיל א מינוט צוויי און זעט אויס ווי ער וויל זיך עפעס דערמאנען. עטליכע מאל האט ער געבלעטערט אין די צעטליך פאר עם און צום סוף האט ער געפרעגט נאך איין שאלה: "צו האסטו עפעס קשרים מיט [ר'] שניאור זלמן שניאורסון, דער באוויסטער רבי פון ליאדי [דאס איז הרה"ק בעל התניא זי"ע, וועמען די רוסישע באהערשונג בראשות פונ'ם צאר האבן אנגעקוקט אלס דעם מנהיג פון חסידות כידוע]. "ניין! איך האב א גוטע חבר מיט'ן נאמען שניאורסון. ער וואוינט אין קיעוו און ער קומט מיר באזוכן פון צייט צו צייט, אבער די משפחה שניאורסון פון ליאדי קען איך נישט און איך האב נישט קיין קירבה צו זיי".. צוויי שעה האט דער חוקר געמוטשעט מיט אזעלכע שאלות און בדומה להם.  דערנאך האט ער אנגעהויבן פארליינען פון א בוך וואס איז געשריבן דורך א "פראפעסאר" מיט'ן נאמען "פראנאיטיס".  דארט פרובירט ער "אויפצוווייזן" מיט אלע מיני "חכמות" און פארדרייטע צוטירונגען פון די פסוקים און די גמרא אז די יודן נוצן טאקע בלוט פון גוים פאר די מצות.  דאס בלוט מישן זיי דוקא אין דעם אפיקומן.. דער חוקר האט אויך דערמאנט נעמען פון "מומחים" אין ענינים פון דעם יודישן רעליגיע.  דאס זענען "שמאקוב" [דעם באוויסטן שונא ישראל ווי אויבן דערמאנט, און "סיקארסקי" און "גלאבוב".  עס האט זיך געדאכט פאר'ן יוקר אז ער באווייזט דא גרויסע און ברייטע ידיעות, אבער יעדע שאלה האט פשוט ארויסגעצויגן דאס בלוט פון ר' מענדל.  ער האט געוויסט אז ליידער האט יענע א שליטה אויף עם און ער קען עם ביזדערווייל גארנישט טון און ער מוז ענטפערן די שאלות. די שאלות וואלטן עם נישט אזוי וויי געטון ווען נישט ער באמערקט וויאזוי יענע איז מתייחס צו זיינע תשובות. ר' מענדל האט גוט געזען פון זיינע שמייכלען און פון זיינע הערות אז די גאנצע חקירה איז איבריג. די זאך איז געווען ביי עם ברור כשמש. ער איז זיכער אז די יודן דארפן בלוט פאר פסק און אז מ'לייגט דאס אריין אינ'ם אפיקומן. ער האט געגלייבט בלי צל של ספק אז מ'קען דאס אויפווייזן דורך די פראפעסארן ווי פראנאיטיס, שמאקוב און סיקארסקי.
ווען דער חקירה האט זיך געענדיגט האט ר' מענדל פארשטאנען אז דאס באשולדיגונג און ער וועט דארפן שטיין למשפט. ער האט אבער נישט געקענט פארשטיין פארוואס מ'דארף נאכאמאל אויספרעגן די זעלבע שאלות וואס זענען שוין פארשריבן אין די באשולדינגס-פאפירן. דאס וועט שוין באלד אויך קלאר ווערן..
די זומער איז אריבער.. אויך די הערבסט ברענגט נישט קיין שינוי און די ווינטער קומט שוין נאנט. במשך די אלע חדשים איז קיינער נישט געקומען באזוכן ר' מענדל און ער האט קיין מושג נישט געהאט וואס גייט פאר אינדרויסן פון די ווענט פונ'ם תפיסה. די אלע האפענונג זיינע פון א שנעלע באפרייאונג אדער כאטש א משפט זענען צושמעטערט געווארן ווען עס איז נתברר געווארן אז דא הייבט זיך אן א גאנץ פרישע חקירה. עס איז קלאר אז עס איז דא געווארן א ענדערונג אין די מהלך הענינים אבער ר' מענדל אליינס איז אין די פינסטערניש. ערשט שפעטער איז נתברר געווארן דעם פונקטליכע אמת אין דעם פרשה.
יט. פארגיפטונג!
אין קורצן פון פריער: ר' מענדל ווארט לכאורה אויף זיין באפרייאונג. עס געשענט למעשה נישט און מ'רופט עם אריין אויף ווייטערע חקירות. ער פארשטייט אז עפעס האט זיך דא אומגעקערט, אבער ער איז אינגאנצן אין די פינסטערניש, ער ווייסט נישט מה יולד יום.
פון זיין צימערל אין תפיסה האט ר' מענדל נישט געקענט וויסן וואס גייט פאר ביי די "הויכע פענסטערס" אין קיעוו. וואס מר בארסקי האט עם דערציילט איז געווען דעם אמת לפי המצב פון דעמאלס. נאך די "גילוים" פון בראזול בראשובסקי וועגן די אמת'ע רוצחים פון אנדרושה, האט ער דאס איבערגעגעבן פאר איוואנוב, דער הויפט פון די אוכראנא אין קיעוו. איוואנוב האט דאן אנגעפירט א פונקטליכע חקירה בסוד סודות, און ווען ער האט קלאר מברר געווען דעם אמת האט ער דאס געשיקט צום הויך-געריכט אין קיעוו. לכתחילה זענען זיי בכלל נישט געווען אינטערסירט אין די גאנצע מעשה, כאטש דאס איז געקומען פון אן אפיציעלע מקור פון די שלטונות. ווען די אדוואקאטן פון ר' מענדל אבער, זענען דערפון געוואר געווארן, האבן זיי פארלאנגט אז מ'זאל נאכאמאל אנפאנגן דעם משפט מיט די נייע הוכחות.
דאס האט גורם געווען גרויס 'דאגה' צו די שלטונות און צו די "שווארצע הונדערטער". זיי האבן דאך גוט געוויסט וואס קען דערפון ארויסקומען. זיי האבן אבער נישט געהאט קיין ברירה, ווייל דאס איז געווען די חוק אין רוסלאנד אז אויב עס זענען דא נייע ראיות דארף מען צוריק עפענען די משפט. האבן זיי מחליט געווען אז ווען שוין דען שוין.. זיי וועלן מחדש זיין דעם משפט אבער דאס מאל וועט שוין זיין א באשולדיגונג ווי זיי ווילן עס זאל זיין.. מ'וועט נאכאמאל חוקר זיין ביילוס אבער דאסמאל וועט די תוצאה זיין למעשה.. זיי האבן געהאלטן אז פענענקו איז צו א שוואכע צו פירן דעם נייעם חקירה. זיי האבן אויסגעוועלט טשאפלינסקי און מאשקעוויץ צו פירן דעם תביעה, און ער איז גערופן געווארן קיין פעטערבורג צו זיין בקשר מיט די ראשים פון די שווארצע הונדערטער. אין דעם צייט זענען אויך געווען אזעלכע אין די געריכט וואס האבן געהאלטן אז מ'זאל מבטל זיין די גאנצע משפט כדי צוריקצוהאלטן בזיונות.. און דעמאלס איז געווען ווען מר בארסקי האט דערציילט די 'גוטע נייעס' פאר ר' מענדל אז עס קען זיין אז די משפט וועט בכלל נישט פארקומען. צום סוף אבער, האט גובר געווען די האנט פון די שווארצע הונדערטער.
מאשקעוויץ האט נישט צופיל 'מדקדק' געווען אינ'ם חקירה. ער האט געוויסט וואס ער דארף טרעפן און דאס וועט זיין.. ער דארף 'צדיקים' 'חסידים' 'רבנים' 'ווייסע קליידער' בקיצור אלעס וואס ווייזט אז דא איז פארגעקומען א רציחה פאר 'רעליגיעזע סיבות'. [מער אין די שפעטערדיגע קאפיטלעך אי"ה]. לשם 'מראית העין' האט מען אויך געקוקט אין וואס בראזול-בראשובסקי האט געשיקט, און מ'האט דאס 'מפרש' געווען ווי מ'האט געוואלט..
אפילו נאך מ'האט געטראפן די ריכטיגע מענטשן, איז נישט באלד צוגעגרייט געווארן די נייע באשלודינגס-פאפירן. עס האט געדוירט צייט, און ביזדערווייל האבן די שונאי ישראל גענומען צו יעדן וואס האט פרובירט מגלה זיין דעם אמת. דער ראש פון די באהאלטענע פאליציי אין קיעוו, איינעם מיט'ן נאמען "מישטוק", און צוויי פון זיינע העלפער, "סמאלוביק" און "קליין", זענען באשולדיגט געווארן מיט 'פארקרומען דעם משפט' ווייל זיי האבן נוטה געווען צו בארעכטיגן ר' מענדל! מיטשוק איז אפילו באשטראפט געווארן מיט תפיסה! דאס איז אויך געווען דעם גורל פון אלע אנדערע וואס האבן זיך 'דערוואגט' צו פרובירן אריינגראבן אין דעם פרשה. א הויפט-פאליציי מיט'ן נאמען "קראקאווסקי", וועלכע האט שוין געדינט צוואנציג יאר ביי זיין אמט, איז באשולדיגט געווארן מיט'ן גנב'נען א סכום פון 75 קאפיקעס! [בערך 30 פעני]. דאס איז געווען א געלעכטער לגבי די מיליאנען רובל מיט וואס מ'פלעגט אין רוסלאנד משחד זיין אלע מיני שרים וכו' כידוע. [דער באשולדיגונג איז בטל געווארן לבסוף].
די פרוי טשעביריאק האט איינגעגעבן א תביעה קעגן בראזול-בראשובסקי אז ער האט איר גערעדט ליגנט! פארשטייט זיך אז דאס איז געווען על פי הוראות פון 'אויבן'.. דערנאך האבן זיך די שווארצע הונדערטער גענומען צו דעם אדוואקאט מארגאלין. זיין 'חטא' איז געווען אז ער האט ארויסגעגעבן א בוך אין וועלכע ער האט מפרט געווען אחת לאחת די הוכחות ווי נאריש איז די עלילה אז יודן נוצן בלוט אויף די מצות. דער תובע האט גע'טענה'ט אז מיט דעם איז ער משפיע אויף די איינוואוינער פון קיעוו - וואס פון זיי גייט מען אויסוועלן די צוועלף 'באשוואוירענע' פאר די משפט - לטובת די יודן. ער האט אבער צוגעלייגט אסאך א הרבה'רע שילד. לויט די תביעה האט מארגאלין פרובירט משחד צו זיין טשעביריאק אז זי זאל נעמען דעם שילד אויף זיך. לויט ווי זי האט דערציילט האט מאגאלין איר אפערירט 40,000 דאלער אויב זי וועט מסכים זיין צו 'מודה' זיין. ווען ר' מענדל האט געהערט פון דעם אלעם, האט ער פארשטאנען אז דער משפט האט א קער געטאן אויף נישט קיין גוטע ריכטונג. ער האט געפילט אז ער גייט דא ווערן אריינגעכאפט אין א גוט-געוועבטע נעץ. די אדוואקאטן האבן פרובירט עם מעודד זיין, זיי האבן עם צוגעזאגט אז טראץ די אלע השתדלות'ן פון די שונאי ישראל וועט דער אמת דורכפירן. ר' מענדל האט גענומען זייערע ווערטער צום הארצן און זיך געגרייט צו ווארטן אויפ'ן משפט וואס וועט מן הסתם ערשט זיין אין א לאנגע צייט.
דער פריליג קומט אן. אלע האבן הנאה פון דעם אויפפירשונג פונ'ם טבע, אלע אויסער ר' מענדל. עס איז שוין דעם דריטן יאר פון זיין מאסר, אין דעם פינסטערן צימערל ווי ער קען זיך קוים רירן. אין די פארגאנגענעם צוויי יאר האט ער כמעט נישט געזען זיין משפחה. אפילו דעם זון, וועלכע שיינט פאר יעדן גלייך, זעט ער כמעט נישט. גאר אביסל ליכטיגקייט קומט דורך די פענסטער. מיט דאס אלעס שפירט ער זיך דאך אביסל בעסער, אין פרילינג איז נישט אזוי קלאט אינ'ם צימער און דעם פרישן לופט וועלכע קומט אריין פרישט עם אביסל אויף..
איין טאג איז מר בארסקי געקומען אויף א באזוך. נאך זיי האבן אביסל געשמועסט, האט ער געזאגט אז ער האט א בקשה פאר ר' מענדל. ר' מענדל האט זיך געווינדערט וואס פארא בקשה ער קען האבן פון עם און ער האט געפרעגט "וואס קענט איר שוין בעטן פון מיר"! "איך וויל בעטן איר זאלט טון עפעס.. עפעס שווער.. אבער איר מוזט דאס טון"... "וואס? וואס איז דאס"? "דו זאלסט אויפהערן אננעמען די פעקלעך עסן פון דיין שטוב"!! ענטפערט ר' מענדל "אויב איר זאגט אזוי, וועל איך טון וואס איר הייסט מיר, איך פארשטיי אז איר ווייסט וואס איר טוט. אבער קענט איר מיר לפחות מסביר זיין פארוואס"? "יא"! ענטפערט מר בארסקי. "איך בעט אייך דאס צו טון ווייל די שווארצע הונדערטער האבן מפרסם געווען אז לעצטנס פרובירן די יודן אייך צו פארגיפטיגן! זיי טענה'ן אז די יודן האבן מורא אז דו וועסט 'מודה' זיין אין דיין 'שילד'.. פון דעם פארשטייען מיר אז די חברה ווילן זייער אייך שטיל מאכן.. און וועלן פרובירן צו פארגיפטיגן אייער עסן וואס איר באקומט פון שטוב כדי אז דער משפט זאל בטל ווערן אן דעם וואס זיי זאלן ליידן א שאנד קעגן די גאנצע וועלט ווען עס וועט נתגלה ווערן דעם אמת. זיי טראכטן אז אויב דו וועסט יעצט שטארבן [ח"ו] וועלן מענטשן ווייטער גלייבן אז דו ביסט געווען שולדיג. דערפאר האבן מיר מחליט געווען אז די איינציגע וועג איז אז דו זאלסט גענצליך אויפהערן באקומען עסן פון שטוב. אזוי וועלן זיי סיי נישט קענען זאגן אז די יודן האבן דיר פארגיפטעט און סיי זיי אליינס וועלן דיר נישט קענען פארגיפטיגן. מיר ווייסן אז דאס וועט זיין זייער שווער פאר אייך, אבער עס זעט אויס אז דאס איז די איינציגע וועג צוריקצוהאלטן די פלענער פון אט די מבקשי נפשך".
כ. נייע פאפירן
אין קורצן פון פריער: די שונאי ישראל געבן נישט אויף.. דער פרשה ווערט נאכאמאל געעפנט נאך די נייע ראיות, אבער דאס מאל זענען די שלטונות מחליט אז מ'וועט צוזאמשטעלן א 'ריכטיגע' באשולדיגונג ויהי מה. אלע וועלכע פרובירן מגלה זיין דעם אמת רודף'ט מען מיט אכזריות. דער אדוואקאט זאגט פאר ר' מענדל ער זאל נישט אננעמען עסן פון שטוב אלס חשש אז די גוים וועלן דאס פארגיפטיגן.
ר' מענדל האט מסכים געווען צום בקשה, אבער ער האט געוויסט אז די "שווארצע הונדערטער" קענען פארלאנגען פון איינער פון די שומרים פון תפיסה זאלן פארגיפטיגן דעם עסן פון תפיסה אויך. האט ער אריינגעגעבן א בקשה אז ער וויל אליינס נעמען דעם עסן פון די תפיסה פון דעם כללות'דיגע עסן. זיין חשבון איז געווען אז זיי וועלן אוודאי נישט פאר'סמ'ען דאס גאנצע עסן פון יעדן איינעם נאר כדי פטור צו ווערן פון עם...
לכתחילה האט מען מדחה געווען זיין געבעט. "אויב דו ווילסט עסן, זאלסטו עסן וואס מען געבט דיר! ווילסט נישט? קענסטו אויסגיין פון הונגער! זארג זיך נישט! נישט אונז ווילן דיר פאר'סמ'ען נאר די יודן, פון זיי דארפט דו זיך שרעקן. זיי איז נישט גענוג אונזער בלוט, זיי זענען נאך ממציא שקרים כדי מיר זאלן זיין צו א שפאט [חוזק]".. ער האט אבער געהאט א גוטע סיבה זיך מתעקש זיין און ער האט דאס תובע געווען בתוקף. נאך עס זענען אריבער דריי טאג וואס ער האט נישט געגעסן, איז דער אנקלאגער געקומען מברר זיין די מעשה. ר' מענדל האט עם איבערגעזאגט זיין בקשה און ער האט אויך געזאגט אז דאס קען מען נישט טון. "דו מעגסט נישט פארלאזן דעם שטוב! דו מוזט זיין איינגעשפארט אליינס! די שומרים טארן דיר אפילו נישט אנקוקן"! "גוט"! ענטפערט ר' מענדל, "זאג זיי אז ווען איך נעם מיין עסן זאלן זיי זיך אויסדרייען די פנים".. למעשה האט מען עם נאכגעגעבן - נאך אסאך טענות ומענות - אז ער מעג אליינס נעמען דעם עסן. ער האט געלעבט אויף די ביסל עסן וואס ער האט דארט געקענט עסן, אן צו באקומען עפעס פון שטוב.
אין דעם צייט איז פארגעקומען אן אינטערסאנטע זאך, וואס ר' מענדל האט געהאפט אז עס וועט עם עפעס צוהעלפן. נאך דער אנקלאגער האט בודק געווען די נייע ראיות פון בראזול בראשאווסקי [ווי אויבן-דערמאנט באריכות] האט מען איינגעזעצט דריי רוצחים פון די כנופיא פון טשעביריאק. איינער פון זיי האט געהייסן לאטישעף. איין טאג איז לאטישעף גערופן געווארן צו פענענקו אויף חקירה. פענענקו האט עם געפרעגט פארשידענע שאלות און לאטישעף איז זיכער געווען אז פענענקו ווייסט דעם גאנצן אמת. דער חקירה האט געדוירט א שעה און דערנאך האט פענענקו געשריבן אז לאטישעף איז מודה אינ'ם רצח און לאטישף איז געבעטן געווארן צו חתמ'נען אויף דעם. כנראה האט די חקירה עם אזוי צומישט אז ער האט גע'חתמ'ט אן צו כאפן וואס ער טוט. ער האט באלד געכאפט און האט פרובירט צוצונעמען דעם צעטיל און איר פארטיליגן. דער שומר אבער האט דאס נישט צוגעלאזט. דאס אליינס איז געווען די גרעסטע ראי' אז לאטישעף איז אריינגעמישט אין די רציחה. נאך דריי טאג איז ער נאכאמאל גערופן געווארן און דאס מאל האט מען עם געפרעגט אזעלכע פונקטליכע שאלות אז ער איז עטליכע מאל נכשל געווארן אין סתירות אין זיינע אייגענע ווערטער. פענענקו האט ווייטער אנגעהויבן שרייבן.. לאטישעף האט באמערקט א קריגל וואסער נעבן די פענסטער און האט געבעטן רשות צו נעמען א טרינק. ער איז צוגעגאנגען לאנגזאם צום פענסטער און געטרינקן. פלוצלינג איז ער ארויסגעשפרינגן פונ'ם פענסטער און איז געפאלן פיר שטאק צו זיין טויט. די סיבות דערפאר זענען געווען גאר קלאר.. ווען ער האט פארשטאנען אז די אנדערע ברירה איז צו זיין אין תפיסה לכל ימי חייו האט ער מחליט געווען לייגן אן עק צו זיין לעבן. דאס האט גורם געווען א גרויסע מהומה, אבער, למרבה הפלא, האבן די אנקלאגער דאס נישט געלאזט משפיע זיין אויף די משפט קעגן ר' מענדל.. ווי אויבן-דערמאנט, האבן די נייע חוקרים גוט פארשטאנען אז זייער ארבעט איז נישט צו כאפן די אמת'ע רוצחים, און זיי האבן געטון זייער ארבעט 'בנאמנות'.. די אנדערע רוצחים זענען נאך א קורצע צייט באפרייט געווארן.
איין טאג ווערט ר' מענדל גערופן צום ביורא פונ'ם תפיסה. ער האט דארט געטראפן דעם חוקר "מאשקעוויץ" ביים טיש, און ער האט אויסגעזען זייער גוט געלאהנט. ער האט גענומען א פעקל פאפירן און דערלאנגט פאר ר' מענדל. "דאס זענען דיינע באשולדינגס-פאפירן" זאגט ער מיט מער ווי אביסל גאווה.. ר' מענדל שטייט דארט אן צו קענען זאגן א ווארט. ער ווייסט נישט וואס צו טראכטן. די ערשטע פאפירן זענען געווען פינף עמודים, דאס אבער איז כמעט א גאנצע ספר.. עס האט געהאט בערך דרייסיג עמודים.. ער האט פארשטאנען אז קיין גוטס שטייט נישט דא.. ער האט קוים געקענט צוריק גיין צו די צימערל. ער איז געגאגנען לאנגזאמערהייט אינגאנצן מבולבל. די שומרים האבן מחליט געווען עם 'צוצואיילן' מיט אפאר מכות. ווען ער איז אריין אינ'ם צימערל איז ער ארויף געפאלן אויפ'ן 'בעט' און האט אפילו נישט געקענט אויפהייבן דעם קאפ.
ובכן! וואס האבן זיי געזוכט און וואס האבן זיי געפונען?..
אין אנפאנג זעט עס אויס זייער פשוט.. ווען זיי האבן בודק געווען דעם גוף פונ'ם קינד האבן זיי געטראפן אז מ'האט דאס קינד געשטאכן אסאך מאל. מ'האט געקענט זען אז די רוצחים האבן געפייניגט דעם קינד פאר'ן הרג'נען. יעצט מוז מען מברר זיין דעם סיבה אויפ'ן רציחה און אזוי קען מען אנטרעפן דעם רוצח. דא הייבט זיך אן א גאנצע רייע פון סיפורים מטורפים.. וואס נאכ'ן ליינען האט ר' מענדל שוין גוט פארשטאנען דעם יסוד אויף וואס די גאנצע שקר איז געבויט. די השתשלשות הענינים איז דארט געשטאנען מיט גרויס אריכות און דקדוק.
כא. די פאפירן
אין קורצן פון פריער: מ'רופט ר' מענדל אריין צום ביורא און מ'געבט עם די נייע באשולדינגס-פאפירן. דאס איז א פעקל פון בערך דרייסיג עמודים ווי עס ווערט אראפגעלייגט די גאנצע השתלשתלות הענינים. וועגן די שוואכע מצב פון זיינע אויגן קען ער נאר ליינען אביסל אויף אמאל.
ער הייבט אן ליינען די השתלשלות הענינים לויט ווי די פאפירן באשרייבן זיי. "אינ'ם טאג כ' אדר תרע"א, האט אנדרושה פארלאזט זיין שטוב און איז געגאנגען אין שולע. שפעטער איז נתברר געווארן אז אר איז דארט נישט אנגעקומען. ער איז אויך נישט צוריקגעקומען צום שטוב. אין אנפאנג האט זיין מאמע געמיינט אז ער איז געגאנגען שלאפן ביי א קרוב, אבער צופרי איז פעסטגעשטעלט געווארן אז די קרובים האבן עם בכלל נישט געזען און מ'האט עם דאן אנגעהויבן זוכן. אין אנפאנג" שטייט דארט ווייטער, "זענען געווען שמועות אז דער מאמע איז אינגאנצן נישט געווען באזארגט און נאך מער ווי דעם, אפילו נאך זיין קערפער איז געפונען געווארן האט זי גארנישט געוויינט וכו'. דערפאר איז זי איינגעזעצט געווארן און די פאליציי האט דורכגעזוכט איר שטוב. נאך אפאר טאג איז די פאליציי געקומען צום מסקנא אז נישט נאר אז די שמועות האבן נישט געהאט קיין שום יסוד, נאר זיי זענען געווען המצאות פון אזעלכע וואס האבן איר פיינט געהאט.
בערך אין דעם צייט האבן זיך אנגעהויבן שמועות אז די יודן האבן עם גע'הרג'ט. די פאפירן האבן באשטימט אז די שלטונות האבן נישט מייחס געווען צופיל חשיבות צו די שמועות, ווייל זיי זענען דעמאלס נאך געווען אינטער'ן רושם אז די מאמע איז געווען אריינגעמישט, און בפרט אז עס זענען געקומען פיר עדים און געזאגט אז די מאמע האט נישט געוויזן קיין שום צער ווען מ'האט געטראפן אנדרושה, און נאכמער ווי דעם אז א טאג צוויי נאך דאס קינד איז נעלם געווארן איז די מוטער געזען געווארן מיט א גרויסע פעקל אין די הענט מיט די הילף פון נאך איינעם.. אויך האבן די חוקרים אויסגעפרעגט אנדערע וועלכע מ'האט חושד געווען, ווי לאטישעף, רודזינסקי און סינגאיעווסקי. עס האבן זיך געדרייט שמועות אז אנדרושה האט אויפגעדעקט די סודות פון דעם כנופיא און זייערע מעשי רציחה און רויבעריי און זיי האבן עם געסטראשעט עם צו שעדיגן אויב ער וועט אויף זיי אויסזאגן. דערפאר איז געווען א מעגליכקייט אז זיי זענען טאקע פטור געווארן פון עם. די פרוי טשעביריאק איז אויך נחשד געווארן ווייל אנדרושה איז געזען געווארן כסדר ביי איר אין שטוב". ווען ר' מענדל האט געליינט דאס אלעס אין די ערשטע פאר בלעטער, האט ער געשפירט אביסל א פארגרינגערונג.  עס זעט דאך אויס ביזדערווייל אז די חקירה גייט אינ'ם ריכטיגן וועג... ער האט אנגעהויבן צו האפן אז דער באשולדיגונג וועט נישט זיין אזוי געפערליך.. ווען ער האט אבער ווייטער געליינט איז אלעס באלד קלאר געווארן..
ביז יעצט האט ער געליינט די דיעות פון די ערשטע חוקרים, און וויאזוי עס האט זיך אויסגעשטעלט אין די אנפאנג פון די חקירה. נאך אביסל צייט אבער, איז די חקירה אריבער צו גאנץ אן אנדערע ריכטונג.. לויט ווי עס איז געשטאנען אין די פאפירן, האט זיך די ערשטע חלק פונ'ם חקירה געענדיגט אן דעם וואס מ'זאל געפונען די שולדיגער. נאך מער ווי דעם, האבן די חוקרים באשלאסן אז די 'געערטע הערן' ד.ה. רודזינסקי און סינגאיעווסקי [לאטישעף האט זיך שוין ביזדערווייל גענומען דאס לעבן ווי דערמאנט פריערדיגע וואך] - וועלכע זענען געווען באוויסט אינ'ם גאנצן געגענט אלס גנבים און רוצחים - זענען א 'מוסטער' פון 'גוטע מידות' און 'מענטשליכקייט'.. צו די טיטלען האט אויך 'זוכה' געווען די פרוי טשעביריאק, ווי אויך די מאמע פון אנדרושה. וויאזוי באמת קען מען ארויפלייגן אזא שולד אויף אזא 'ערליכע' מאמע?? בקיצור, פירט מען אויס, אז די אלע אויבן-דערמאנטע חשודים זענען 'ערליכע' און 'גלייכע' מענטשן און עס איז בכלל נישטא קיין מקום זיי צו באשולדיגן מיט אזא אומווערדיגע פעולה...
"דער אמת'ער באשולדיגטער.. איז א יוד מיט'ן נאמען מענדל ביילוס, דער מנהל פונ'ם ציגל פאבריק פון זייטשעוו". ר' מענדל איז דער וואס איז 'אויסגעוועלט' צו זיין דער 'רוצח' פון אנדרושה יוסשינסקי. אמת אז ער האט געוואוינט אינ'ם געגענט פונ'ם פאבריק במשך יארן און האט נישט געשעדיגט קיין מענטש, אבער דאס איז נישט נוגע.. וויבאלד דער הנחה איז אז ער האט עם נישט גע'הרג'ט וועגן פערזענליכע סיבות. לויט ווי עס שטייט אין די פאפירן איז דער רציחה געטון געווארן וועגן 'רעליגיעזע' סיבות און דערפאר איז זיין ערליכקייט און ישרות נישט נאר אן אויפווייז אז ער האט דאס נישט געטון, נאר לויט די 'רעליגיעזע' פארלאנגען דארף די רציחה דייקא געטון ווערן דורך א 'צדיק' אדער א 'רב' אדער א 'גוטע יוד' און דאס גופא איז א ראי' אז ער איז שולדיג. [אזוי ווייט זענען זיי נישט אנגעקומען מברר צו זיין פונקטליך וואס דאס איז ביי יודן א צדיק און א רב, און זיי האבן פארשטאנען אז מ'קען 'צופאסן' ר' מענדל לפי המצב...] זיי האבן פשוט אויפגעטראכט ככל העולה על רוחם כדי עם צו 'מאכן' פאר א 'רוצח'.
ר' מענדל ליינט ווייטער: "ווען בראזול-בראשובסקי האט מגלה געווען פרישע זאכן, און ער האט זיי איבערגעגעבן צו איוואנאוו, זענען די חשדות צוריק געגאנגען אינ'ם ריכטונג פון טשעביריאק. א שכינה מיט'ן נאמען 'מאליעצקא', וועלכע האט געוואוינט אין דעם זעלבן הויז איין שטאק פון אונטן, האט גע'חתמ'ט אויף א עדות אז אין דעם טאג וואס אנדרושה איז נעלם געווארן האט זי געהערט שרייערייען פון א קינד קומענדיג פונ'ם דירה פון טשעביריאק"
"אבער" גייט עס ווייטער, "אזעלכע שלעכטע זאכן קען מען דאך נישט גלייבן אויף טשעביריאק. האט זי דען אליינס נישט דערציילט! וויאזוי מ'האט פרובירט איר איינצורעדן 'מודה' צו זיין אינ'ם רציחה [זעה פריערדיגע קאפיטלעך].  האט מען דען איר נישט גענומען קיין קראקא צו טרעפן א 'חשוב'ע מענטש' און ער האט איר מציע געוווען 40,000 דאלער כדי זי זאל אויף איר נעמען דאס שילד פונ'ם רציחה?  דער 'חשוב'ע מענטש' לויט ווי טשעביריאק האט מעיד געווען, איז נישט קיין אנדערע ווי דעם אדוואקאט פון ר' מענדל, מר מארגאלין.  טשעביריאק האט דאס אלעס 'מאשר' געווען אינ'ם געריכט אז דאס איז 'אמת'...  פארשטייט זיך אז זי האט דאס אוועק געשטופט מיט ביידע הענט, ווייל זי קען מען נישט איינקויפן מיט געלט..  פון דא זעט מען.. אז טשעביריאק איז גאר אן ערליכע און אינגאנצן באגלייבט"...
זייער ענדליך צו דעם האבן די פאפירן באשריבן די אנדערע חשודים. אויך זיי האט מען 'אפגעוואשן' אלס ערליכע און פיינע מענטשן. דווקא בראזול-בראשובסקי וכו' זענען 'אינגאנצן נישט קיין באגלייבטע', כאטש ביז דאן זענען זיי געווען באוויסט אלס אנשים ישרים און האבן קיינמאל נישט געהאט קיין פלעק אויף זייער קאראקטער.
כב. די פאפירן [ב]
אין קורצן פון פריער: ר' מענדל ליינט די נייע באשולדינגס-פאפירן, ווי ער זעט אז די אלע וועלכע מ'האט קודם חושד געווען אינ'ם רציחה האט מען באפרייט אלס "ערליכע מענטשן". דער וואס איז יא נחשד, איז מענדל ביילוס, וועלכע האט עס 'געטון' אלס זיין רעליגיעזע פליכטן. מ'האט געמוזט פרעגן די "מומחים" צו דער רציחה איז געטון געווארן פאר רעליגעזע סיבות. ער ליינט ווייטער..
ובכן! וואס איז געווען די מיינונג פון אט די 'מומחים'? די פאפירן האבן דאס גאנץ קלאר ארויסגעשריבן. יוסטשינסקי איז גע'הרג'ט געווארן אויף גאר אן אומגעווענדליכע אופן, און מ'האט באלד חושש געווען אז דאס איז געווען צוטון מיט רעליגיע. זיי האבן זיך געקערט צום פראפעסאר סיקארסקי פון קיעוו ווי אויך צו צוויי פראפעסארן אין פעטראגראד, טראצקי און גלאגאיעוו. לבסוף האבן זיי אויך געבעטן די מיינונג פון דעם פראפעסאר 'מומחה' פראנאיטיס [זעה באלד]. די שאלה וואס מ'האט געפרעגט סיקארסקי, האט מען מסתמא נאך קיין נברא נישט געפרעגט.. ער איז געפרעגט געווארן אויב עס איז מעגליך צו באשטימען דעם גלויבונג פון א רוצח לויט די ראיות.. און אויב ער קען זאגן די סיבות וועלכע האבן צוגעברענגט צום רציחה.
כאטש דאס איז זייער א מאנדע שאלה, האט דער 'פראפעסאר' זיך נישט 'פארלוירן' און האט געענטפערט אז עס איז קלאר אז די רציחה איז געטון געווארן דורך א יוד כדי 'נקמה צו נעמען פון די גוים'... ער האט צוגעלייגט אז דאס האט געמוזט זיין דורך איינער וואס איז אינגאנצן ביים דעת. ער האט צוגעלייגט נאך פארשידענע 'הסברים'. [טראץ דעם וואס דער חוות דעת איז געווען א שטיק ליצנות, האבן עס די שלטונות אנגענומען אלס אן אמת'ע זאך]. די צוויי פראפעסארן פון פעטראגראד זענען געווען גאנץ אן אנדערע מעשה.. גלאגאיעוו האט געזאגט אז עס איז נישטא קיין שום חוק ביי יודן אז מ'מעג זיך באנוצן מיט בלוט לשום סיבה שהוא, און אוודאי נישט פאר רעליגיעזע ענינים. וויבאלד ער קען זיך אויס אין די פסוקים, ווייסט ער בבירור אז די תורה לאזט נישט נוצן בלוט און ער ווייסט נישט אז די איסור איז בטל געווארן עד היום הזה.. טראיעצקי האט געענטפערט מיט ענדליכע ווערטער. לגבי קבלה, האט טראיעצקי געזאגט אז אין דעם האט ער נישט קיין ידיעה און ער קען גארנישט זאגן בנוגע לה. דא האבן די שלטונות געטראפן וואס זיי זוכן.. עס איז דאך דא א גרויסע 'פראבלעם'.. די צוויי זענען געווען באוויסטע מומחים איבער גאנץ רוסלאנד. זיי האבן געהייסן פון די גרעסטע באקאנטע אין עניני יודן, און זיי זאגן אז די יודן נוצן בכלל נישט קיין בלוט.. וואס טוט מען דא? האבן זיי געזוכט די תשובה אין 'קבלה'.. זיי האבן איבערגעקערט הימל מיט ערד צו זוכן א 'מומחה' אין קבלה... זיי האבן געפונען פראנאיטיס, איינער פון וועם קיינער האט נאכנישט געהערט ביז יעצט, און ער האט געזאגט אז ער איז א גרויסע מומחה און גמרא און אויך אין 'קבלה'.. לויט זיין 'מומחיות' האט ער באשטימט אזוי: אלע יודישע רבנים, ווי אויך אלע יודן בכלל, זענען אייניג איז זייער שנאה קעגן די נוצרים. דערפאר קען ער באשטימען אז די איסור פון הרג'נען וואס שטייט אין די תורה איז נאר געזאגט געווארן פאר יודן... די נוצרים גייען נישט אריין בגדר 'אדם', לפי שיטתו.. [זעה שפעטעריגע פרקים]. ער האט אפילו א 'ראי'ה' אז די גמרא שטעלט צו בלוט צו מילך און וואסער... [י"ד שח"ט ד"ם]... נאך ער האט 'געענדיגט' מיט די גמרא, גייט דער 'מומחה' ווייטער צו קבלה.. ער איז 'מסביר' פונקטליך וויאזוי מ'דארף אויספירן א רציחה לויט'ן 'געזעץ' פון די יודן וכו' וכו'..  פראנאיטיס איז ממשיך מיט די 'דיעות' פון אנדערע 'מומחים' ווי עם.. בפרט דערמאנט ער וואס איינער האט אמאל מעיד געווען ביי אן צווייטן משפט אין דעם ענין.  דער איינער איז געווען א יוד וואס האט זיך גע'שמד'ט רח"ל. לויט פראנאיטיס איז ער אמאל געווען א 'רב' און יעצט איז ער א גלח.. לויט דעם משומד מעגן יודן עסן געקאכטע בלוט.. ער זאגט אויך אז דאס העלפט פאר קראנקהייטן פון די אויגן.. אפילו לויט פראנאיטיס, האט דער 'גלח' נישט אליין געזען ווי יודן עסן בלוט, ער האט דאס נאר געהערט פון זיין טאטע וועלכע האט עס עם 'מגלה' געווען בסוד סודות, און ער האט עם באשוואוירן אז ער וועט דאס קיינמאל נישט ווייטער זאגן, און ווילאנג ער איז געווען א יוד האט ער דאס איינגעהאלטן.. כנראה, אז ווען ער איז געווארן א גוי האט ער מחליט געווען 'מיטצוטיילן' דעם וויכטיגע 'ידיעה' מיט די גאנצע וועלט...
כג. דער משפט דערנענטערט זיך
אין קורצן פון פריער: ר' מענדל ליינט ווייטער די נייע פאפירן, ווי ער זעט פונקטליך וויאזוי די שלטונות זענען צוגעקומען צום 'מסקנא' אז אין דעם רציחה איז שולדיג א יוד וועלכע האט עס געטון וועגן רעליגיעזע סיבות. ער ענדיגט צו דאס ליינען..
כאילו עס איז נאכנישט גענוג מיט די אלע נארישקייטן, זענען די פאפירן ממשיך דן צו זיין וועגן געוויסע 'עדיות' וועלכע זענען כאילו מעיד אז ר' מענדל איז אריינגעמישט אינ'ם רציחה. איינער פון זיי איז די זון פון טשעביריאק, וועלכע האט 'געזען' 'אינטערסאנטע יודן' 'צדיקים' אינ'ם הויז פון ר' מענדל. וויבאלד דער זון איז אינצווישן שוין אריבער אויף א צווייטן וועלט... איז נישט געווען מעגליך מברר צו זיין דעם אמיתיות פון דעם 'עדות'.. בכל אופן האט זיין שוועסטער אויך צוגעשטימט אז עס איז אזוי געווען. לויט די פאפירן האבן ביידע געזאגט אז זיי זענען געגאנגען צום הויז פון ר' מענדל צו קויפן מילך, און זיי האבן געקוקט דורכ'ן פענסטער. זיי האבן דארט געזען צוויי יודן וועלכע האבן געהאט היטן מיט שווארצע מאנטלען.. זיי האבן צוגעלייגט אז זיי האבן זיך דערשראקן און זענען אנטלאפן. נאך מער ווי דעם האט דאס קינד פארציילט, אז אינ'ם טאג וואס אנדרושה איז נעלם געווארן, האט זי געשפילט מיט עטליכע קינדער אינ'ם חצר פון דעם ציגל פאבריק, און ביילוס איז אנגעקומען און האט זיי פארטריבן. אלע קינדער זענען אנטלאפן אבער זי איז געבליבן זען וואס דא גייט זיין, און דאן האט זי געזען ווי ביילוס, צוזאמען מיט נאך צוויי מענטשן, כאפן אן אנדרושה און שלעפן עם אריין אינ'ם הויז.. צווישן אנדערע סיפורים איז אויך דערמאנט געווארן דעם מעשה פון בריוו וואס ר' מענדל האט ארויסגעשיקט פון תפיסה צו זיין משפחה [ווי אויבן דערמאנט]. ווי עס שטעלט זיך אויס, האט דער שפיאן קוזאטשענקו [וועלכע איז געווען מיט ר' מענדל אין תפיסה און האט געטראגן דעם בריוו צו זיין משפחה] געהאט א שיינע דמיון.. ער האט מעיד געווען אז ר' מענדל האט נישט נאר געשריבן א בריוו, נאר ער האט עם אויך דערציילט אסאך סודות. לויט זיינע רייד האט ר' מענדל עם מציע געווען א גרויסן סכום געלט אויב ער וועט אויספירן א שליחות. דער שליחות איז געווען צו פאר'סמ'ען צוויי פון די עדים.. דער פלאן איז געווען אז געוויסע יודן וועלן עם געבן דעם סם צוזאמען מיט 50 רובל.. ר' מענדל האט עם דערויף צוגעזאגט אז דאס יודישע פאלט וועט עם באצאלן בעין יפה און וועלן עם מפרנס זיין עד סוף ימיו... למסקנא בלייבט אז ר' מענדל האט געפלאנט בכוונה תחלה, צוזאמען מיט אנדערע וועלכע מ'האט ביזדערווייל נישט געטראפן.. צו הרג'נען אנדרושה כדי צו נוצן זיין בלוט פאר זייער רעליגיע..
ר' מענדל ענדיגט ליינען, און זיין בלוט איז כאילו געפרוירן איז זיינע איברים. דאס גאנצע מדינת רוסלאנד ובראשם דעם צאר ניקאליי האבן זיך געשטעלט קעגן עם.
זייט מ'האט עם געגעבן די צווייטע פאפירן, האט מען עם כסדר געפרעגט ווער ער איז ממנה אלס זיינע אדוואקאטן ביים משפט. ער האט געענטפערט אז ער וויל אז די אדוואקאטן פון ביז יעצט זאלן ממשיך זיין. נאך אביסל צייט איז מר בארסקי געקומען אויף באזוך. ער האט עם דערציילט אז מר מארגאלין איז געצווינגן געווארן צו ווערן אויס אדוואקאט אין דעם משפט, ווייל די תביעה האט עם גערופן אלס עד [וועגן די מעשה פון די 40,000 דאלער..] און דער חול פסל'ט אן עד פון זיין אן אדוואקאט. מר בארסקי האט אויך דערציילט, אז אויסער עם און גרוזענבערג, וועלן אויך דינען אלס אדוואקאטן מר מאקלאקוב און מר קראבאטשעווסקי. ביים נעקסטן באזוך האבן זיי געשומעסט וועגן דעם משפט. מר בארסקי האט כסדר געהאט די ריכטיגע ווערטער מחזק צו זיין און מעודד צו זיין ר' מענדל, און ער האט עם געבעטן צו זיין שטארק. ער איז זיכער געווען אז דעם אמת וועט ארויפשווימען ווי אויל אויף וואסער, און די שונאי ישראל, די "שווארצע הונדערטער" וועלן האבן א גרויסע מפלה. ער האט מייעץ געווען ר' מענדל צו בעטן פון די שלטונות נאך א העתק [קאפי] פון די באשלודינגס-פאפירן, ווייל די אדוואקאטן דארפן דאס האבן.
נאך אפאר טאג האט מען עם געזאגט אז זיין ווייב און ברודער ווארטן אויף עם אינ'ם ביורא פונ'ם מנהל פון דער תפיסה. ער איז אריין און האט געזען אז חוץ די צוויי איז מאשקעוויץ אויך דארט געווען, צוזאמען מיט'ן מנהל. ער האט אנגעהויבן פרעגן וועגן די משפחה, אבער זיין ברודער האט עם באלד געפרעגט "האסט באקומען נאך א העתק פון די באשולדינגס-פאפירן"? האט ר' מענדל עם דערציילט אז דאס קען אפשטופן דעם משפט און דערפאר האט ער מחליט געווען מוותר זיין אויף דעם. "דו זאלסט נישט צוהערן צו אלע זייערע תירוצים"! האט ער געשריגן, "דו זאלסט עס באקומען און טראכט נישט פון וואס זיי זאגן"! דער מנהל פונם תפיסה איז ארויפגעשפרינגען פון זיין ארט און האט געשריגן מיט קולות "גייטס פון דא ארויס! וואס פארא חוצפה"!! עס האט געדוירט א צייט ביז דער מנהל האט זיך בארוהיגט. ער האט שפאצירט אהין און אהער און געזאגט צו זיך "אזא חוצפה"! .. ר' מענדל איז זיכער געווען אז מ'האט איינגעזעצט זיין ברודער און עס איז עם אריבער עטליכע נעכט אן שלאף וועגן דעם דאגה. נאר נאך אפאר טאג איז זיין ווייב געקומען באזוכן און זי האט עם מודיע געווען אז מ'האט עם נישט איינגעזעצט.
צוויי-און-א-האלב יאר זענען שוין אריבער פון דעם שרעקליכן טאג וואס קולייבקו, דער הויפט פונ'ן אוכראנא אין קיעוו, האט עם צוגענומען פון זיין משפחה. [אינצווישן האט קולייבקו פארלוירן זיין אמט און זיין גדולה, ווען דער צאר איז געווען אין קיעוו און עס איז געלונגען פאר די מורדים אריינצוקומען אינ'ם זאל ווי ער איז געווען און פרובירן צו הרג'נען דעם ראש ממשלה - זעה קאפיטל י"ג. דאס האט אבער נישט בעסער געמאכט די מצב פון ר' מענדל].  יעצט קומט שוין נאנט די טאג פונ'ם משפט.  דעם טאג וואס נישט נאר ר' מענדל מיט זיין משפחה ווארטן דערויף נאר גאנץ כלל ישראל שטייט מיט א קורצן אטעם צו זען וואס וועט דא זיין..  נישט נאר כלל ישראל נאר די גאנצע וועלט.  ר' מענדל האט געוויסט אז די בעסטע אדוואקאטן אין רוסלאנד וועלן שוצן אויף עם, ער האט אויך געוויסט אז אסאך פון די רוסישע פאלט שטייט צו זיין זייט [אסאך פון די באוויסטע נעמען אין רוסלאנד האבן אפן מוחה געווען קעגן די פארקרומטע חשדות קעגן ר' מענדל.  זיי האבן דערמיט פרובירט צו ראטעווען די כבוד פון רוסלאנד קעגן די אויגן פון די וועלט], אבער וויפיל דאס וועט העלפן קעגן די שלוחים פון די ממשלה..  דאס קען מען נישט וויסן..
כו. באשווערן די עדים
אין קורצן פון פריער: ר' מענדל זיצט אינ'ם ריזיגן זאל פונ'ם בית המשפט, אין דעם ארט וועלכע איז באשטימט פאר'ן באשולדיגטער. דער ביהמ"ש איז פיל מפה אל פה מיט מענטשן פון איבער די וועלט וועלכע זענען געקומען מיטהאלטן דעם משפט. ער באטראכט די צוועלף באשוואוירענע וועלכע וועלן מחליט זיין דעם משפט, און זיין הארץ צוגייט! זיי זענען פשוט'ע מוזשיקן, וולעלכע וועלן זיכער נישט קענען מיטהאלטן אזא קאמפליצירטע משפט.  ווער ווייסט אויב זיי זענען שוין נישט יעצט אנגעקלעבט מיט שנאת ישראל, און גלייבן די אלע שרעקליכע חשדות. ער לייגט זיין בטחון אינ'ם בורא עולם.
ווען ר' מענדל איז אריין אינ'ם בית המשפט, האט זיך געטון א גרויסע גערודער. מענטשן האבן גערעדט מיט א הויך קול, אנדערע זענען געלאפן אהין און אהער, איינגעשטעלטע מיט זייערע פאפירן וכו'. ווען דער ממונה האט געשריגן "שטיל! די שופטים קומען!" זענען אלע אנוועזנדע אויפגעשטאנען אויף די פוס. נאך איינגעשטעלטע זענען אריין און עס האט באלד געהערשט א שטילקייט. אלע האלטן די אטעם..
יעצט איז געקומען די צייט צו באשווערן די עדים. [בדרך כלל ביי א משפט, טוט מען באשווערן די עדים אז זיי זאלן זאגן נאר דעם אמת]. דאס איז נישט געווען קיין קלייניגקייט. נישט ווייניגער ווי הונדערט-פינף-און-דרייסיג עדים זענען גערופן געווארן דורך די סניגורים [אדוואקאטן] און 35 דורך די אנקלאגער. צוזאמען איז דאס 170 עדים. יעדעס איינער פון די עדים האט געמוזט דורכגיין די ארט ווי ר' מענדל איז געזעסן אויפ'ן וועג צום שווערן. אלע עדים פון די באשוץ האבן זיך אפגעשטעלט און עם געגריסט. עס זענען אפילו געווען עטליכע פון די עדים פון די אנקלאגער וועלכע האבן געשמייכלט צו עם! דאס גאנצע מעשה האט געדוירט א גאנצן טאג ווי אויך א חלק פון די נאכט. ר' מענדל האט דארט געמוזט זיצן די גאנצע צייט כאילו ער איז צוגענאגלט צום ארט. ער האט כמעט גע'חלש'ט פון מידיקייט. ער איז געווען אינגאנצט אפגעשוואכט ווען עס האט זיך געענדיגט און מ'האט עם צוריקגעפירט מיט'ן שווארצן וואגן צום תפיסה.
במשך די גאנצע צייט ווען ער איז געווען אינ'ם תפיסה, איז ר' מענדל געשלאפן אויפ'ן הוילן באדן, און קיינעם איז נישט איינגעפאלן עם מציע זיין עפעס בעסערס. פארקערט! זיי האבן גע'דאגה'ט עם אנמאכן וואס מער צער און ווייטאג. היינט אבער, איז ער ערשטוינט צו זען א בעטל מיט א מאטראץ! די שומרים פירן זיך אויף מיט אזא ידידות אז ער קען זיי קוים דערקענען. ער האט נישט פארשטאנען די סיבה פון דעם פלוצלינגדיגער ענדערונג. צו פארשטייען זיי אז די גאנצע שקר גייט בקרוב פלאצן און נעלם ווערן? אבער דאס משפט האט זיך ערשט אנגעהויבן. כפי הנראה איז געווען א הוראה פון די 'הויכע פענסטערס' אז ביזדערווייל זאל מען עם באהאנדלען מיט מער העפליכקייט. ער האט געדאנקט הקב"ה אויף דעם. ער איז פרייליך אויף יעדן פארגרינגערונג, אפילו צייטווייליג.
צומארגנס אינדערפרי פירט מען עם צוריק צום בית המשפט. אלעס איז פונקט ווי נעכטן: מ'פירט עם מיט די זעלבע פאראד באגלייט מיט סאלדאטן וכו'. די זאל פונ'ם ביהמ"ש איז געווען פיל אזויווי נעכטן. היינט אבער, האט מען געקענט שפירט א נערוועזע אנגעצויגנקייט..  נעכטן איז נאר געווען דאס באשווערונג פון די עדים, היינט הייבט זיך אן די ריכטיגע מעשה.  דער עולם וויל דא זען עפעס...