cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ראיאט
אויסער אויפברויז ראיאטן איז פאראן ראיאטן וועלכע פלאמען אויף פון איבערראשונג. אזא ביישפיל האט זיך אפגעשפילט אין באסטאן ווען די ארטיגע רעד סאקס האבן געווינען א בעיסבאל פארמעסט וועלכע זיי האבן נישט באוויזן צו געווינען צענדליגער יארן. די איבערראשונג און פרייד איז געווען אזוי גרויס אז די מאסן איז געווארן אנגעטרינקן און האבן טריאומפירט אין די גאסן פון וועלכע'ס לופט עטליכע יונגען זענען געווארן אנגעצינדן און האבן געמיינט אז מען קען יעצט טאן וואס דאס הארץ באגערט.
זע אויך
ראיאטן קאנטראל
1992 לאס אנדזשעלעס ראיאטן
קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער קאַטעגאָריע:פראטעסט
וויקיפעדיע
עס ‫קומט אין אָפֿענעם פֿרײַען פֿאָרמאַט, געבױט אױף אַ ספּעציעלער פּראָגראַם מיטן נאָמען וויקי (מײנענדיק שנעל און געשװינד אױף האַװײַיִש), װאָס מאַכט די ענציקלאָפּעדיע װי אַ רשות הרבים װאָס יעדער אײנער קען זיך באַטײליקן, ענדערן, רעדאַקטירן, רעאַגירן, מעקן, און אַלײנס אָפּשרײַבן כל מיני אַרטיקלען.
די וויקיפעדיע פראיעקט האט אנגעהויבן מיט דער ענגלישער וויקיפעדיע דעם 15טן יאנואר 2001. נאכהער זענען געקומען די וויקיפעדיעס אויף אסאך אנדערע שפראכן.
אום 12טן יולי 2007 זענען געווען אין דער ענציקלאפעדיע 7.83 מיליאן ארטיקלען אין אלע שפראכן געשאפֿן דורך 8.04 מיליאן באניצערס כולל בערך צוויי מיליאן ארטיקלען אין ענגליש. צוזאמען אנטהאלטן די וויקיפעדיעס 1.40 מיליאן פֿרייע בילדער.
גרינדער און פירער פון וויקיפעדיע
דער גרינדער און פרעזידענט איז איינער אין סאן פראנסיסקא זשימי וועילס, דאס איז קודם צושטאנד געקומען דורך א פירמע וואס איז געווען אן ענציקלאפידיע, אבער נאכן איינזעהן אז דער אידיאל איז א פאטענציאל פון אומגעהוירע הצלחה, האבן זיי דאס געמוזט אויפגעבן און מאכן פאר א נחלת הכלל א רשות הרבים וואס יעדער איינער איז אייניג בעל הבית, און עס באלאנגט נישט פאר קיינעם. די ענגלישע אפטיילונג איז געווען די ערשטע וויקיפעדיע שפראך, עס האט זיך געפענט יאנואר 2001.
היסטאריע: פון ביזנעס צו נאן-פּראַפיט ארגאניזאציע
היינט צוטאג איז דאס פובליק און איז נישט קיין רכוש פרטי, עס האט אינגאנצן דריי באצאלטע ארבעטערס. דעריבער טראגט דאס א דאמיין אדרעסע, וויקיפידיע דאט. ארג —אנשטאט  דאט. קאם — ווייל עס איז א ארגאניזאציע און נישט קיין ביזנעס. דאס אז סאיז נישט קיין ביזנעס פארענטפערט פארוואס וויקיפעדיע אטראקט אזויפיל באנוצער, ווייל דער נדבן פון אינפארמאציע ווייסט אז קיינער ווערט נישט רייך אויף זיין חשבון.
די גרינדער ווילן נישט אויסשליסן אז זיי גייען קיינמאל נישט אנעמען קיין רעקלאמעס, ווייל אויסהאלטן אזויפיל סערווערס קאסט הון תועפות, דערווייל מאכן זיי די פארלאנגטע פאר הונדערט טויזנט דאלער פון נדבות, און זיי ווייסן אז דער רגע וואס זייי וועלן דאס אנהייבן מאכן א ביזנעס ווי גוגל, וועלן די מיליאנען באנוצער פארלאנגען זייער אייניגער טייל און וועלן נישט ווייטער ארבעטן אויב איינער וועט מאכן געלט אויף זייער רוקן.
זשואיש וויק
זשואיש וויק איז דער אידישער צייטונג ערשיינט וואכענטליך ארויסגעגעבן דורך די אידישע פעדעראציע.
וויקיפעדיע
היסטאריע: פון ביזנעס צו נאן-פּראַפיט ארגאניזאציע
דאס באזארגט אבער נישט די מיליאנען וואלונטירן וואס שרייבן אין דער וויקיפעדיע ווייל דער רגע וואס "זשימי" מאכט דאס פאר א ביזנעס קען מען געבן א קאפי די גאנצע דאטעבאזע צו אן אנדערער דאמיין, ווייל בשעת'ן שרייבן ערקלערט מען אז די אינפארמאציע איז מופקר פאר יעדן און קיינער קען נישט פֿאדערן בעלות אויף גארנישט פון וויקיפעדיע.
זייער פאפולער
דורכשניטלעך אין אן אלגעמיינער טאג ציילן אירע באזוכער ארום 912,000.
אויך איז דאס ציענד, ווייל עס געט יעדן א געלגענהייט צו זיין א שפילער אין די אינפארמאציע אנדערשט ווי א נארמאלע ענציקלאפידיע וואס איז נאר א איין וועג קאמיוניקאציע פון ליינען, איז דאס די געלעגנהייט פארן ליינער צו אויסבעסערן און מעקן און עדיטן וואס ער האלט אז עס איז נישט גוט אדער קען זיין בעסער.
פרייהייט איז דער גרונט און סטרוקטור
דער יסוד פון וויקיפעדיע, איז אז עס איז א פרייע פלאץ, קיינער קען נישט מעקן אן אנדערן אן קיין צופרידענשטעלנדער אויפקלער און הסבר, און דאס וואס איינער איז א דירעקטאר, אנטוויקילער אדער העכער, מיינט נאר צו האלטן די סיסטעם טעכניש אין סדר, און נישט אז זיין מיינוג האט מער האפט און ווערט לגבי די טעמעס.
אויב איינער האלט אז דער אנדערער האט געשריבן צו עקסטרעמיסטיש בעסערט מען דאס אויס, און דער אנדערע קען נאכדעם צוריקומען און צוריק פארבעסערן לויט זיין שכל, קיינער קען נישט זאגן אז יענער איז עקסטרעם, - און מעקן אן קיין ספעציפישער הסבר ווי און וואס ער איז נישט גערעכט, אין רעדן בלאט פון ארטיקל אדער באנוצער. דאס איז דער גאנצער געדאנק פון וויקיפעדיע אין קאנטראסט פון ענציקלאפעדיע.
פאַרוואָס זאָל מען שרייבן אויב יעדער וואַנדאַל קען דאָס באַלד אויסמעקן?
דער אמת איז, אַז ס'וועט אייביג זיין יחידים מיט שמאָלע אַגענדעס וואָס וועלן מעקן גוטע זאַכן און שרייבן פאַלשע אינפאָרמאַציע. אָבער דאָס מערהייט מענטשען וואָס קומען זיך צוזאַמען אויף איין פּלאַץ זיך דורכרעדן, ווערן זייערע פּערזענליכע דיפערענצן פאַרמינערט און פאַרלוירן, קעגן דעם מעכטיגען רוב פון זייערע שותפות'דיגע גוטע אמת'ע דעות און אינפאָרמאַציע. קומט אויס אַז סוף טאָג וועט דער אמת און יושר זיגן.
דער כוח פון וויקי; עס פאראייניגט פארשידנארטיגע און קעגן זייטיגע מיינונגען
וויקי איז אַ קאָמפּיוטער פּראָגראַם געווידמעט ספּעציעל צו ערייכען דעם ציל, עס געבט די כוח פון רוב דעות אויסצומעקן און פארעכטן די טעות'דיגע פאלטשע פּערזענליכע איינזייטיגע אינפאָרמאַציע וואָס פארדרייען דעם אמת. ווייל דער בעסטער מיטל צו וויסן וואס איז פאלטש איז דער כוח הרבים וואס זענען דן נאכאמאל און נאכאמאל ביז מען איז מלבן די סוגיא.
כח הרבים
"וויקיפּידיע" האט מיליאַנען וואלענטורן פון די גאָרער וועלט וואָס געבן זיך אַפּ צו טענה'נען און מלבן זיין מיליאנען סוגיות טעגליך. דערווייל ארבייט עס מורה'דיג, ווייל ס'איז מענטשען פון אלע מינע געזעלשאפטן און מדינות, יעדער איינער ווייסט עפּעס אנדערשט וואס דער אנדערע ווייסט נישט. מיר זענען אלע מיד און קראנק פון אויסהערן אַפּאר יחידים וואס זאגן אונז וואס מיר מעגן גלייבן און וואס נישט, פון היינט מאל אן זענען מיר די וואס האבן א מיינונג און מיר העלפן אנדערע צו קענען גלייבן און אנעמען וואס מיר האבן צו פארקויפן דורך געבן זיי א כוח צו פארעכטן אונזער מיינונג, און מיר האבן א כוח זיי צו פארעכטן.
רעפערענצן
* קאַטעגאָריע:אפענער קאד קאַטעגאָריע:וויקימעדיע פראיעקטן
כ"ה סיון
יארצייטן
קאַטעגאָריע:סיון
25. siván
גוגל ספרעדשיט
Google Docs & Spreadsheets Google Docs & Spreadsheets Google Spreadsheets Google Docs & Spreadsheets Google Docs & Spreadsheets Google Docs & Spreadsheets Google Docs and Spreadsheets Google Docs & Spreadsheets Google Spreadsheets Google Spreadsheets கூகிள் டாக்ஸ்சும் ஸ்பிரெட்ஷீட்சும்
יידישער לוח
דער אידישער לוח איז א יערליכער קאלענדאר וואס האט אין זיך די טעג, חדשים און יאר, ווי אויך די פרשת השבוע און יומ־טובים. עס קען אויך האבן אין זיך יארצייטן, דף היומי, חק, און אנדערע טעגליכע באזירטע שיעורים.
עס זענען געווען צוויי פארמען פון דעם אידישן לוח, דער ערשטער ווען דער בית המקדש איז געשטאנען און עס איז נאך געווען די סנהדרין און ירושלים דאן האט מען געמאכט די חדשים לויט ווען מען האט געזען די נייע לבנה. שפעטער ווען די סנהדרין איז בטל געווארן האט מען אנגעהויבן מאכן דעם לוח לויט דער רעכענונג פון דער דורכשניטליכער צייט פון איין נייער לבנה צו דער אנדערער.
דער היינטיקער לוח איז דער וואס מען "רעכענט" די באנייעונג פון דער לבנה, און איז צום ערשטן מאל באשריבן באריכות דורך דעם רמב"ם אין הלכות קידוש החודש.
דער אידישער קאלענדאר איז א קאלענדאר וואס גייט סיי לויט דער זון און סיי לויט דער לבנה, צוליב דעם וואס א יאר פון דער זון איז מער פון 12 לבנה מאנאטן מיט בערך 11 טעג, לייגט מען צו 7 חדשים אין א דורכגאנג פון 19 יאר. וואס דורך דעם גלייכט זיך דאס אויס.
היסטאריע
דער לוח איז א מצווה אין דער תורה צו האלטן, אין פרשת בא זאגט די תורה החודש הזה לכם ראש חדשים און פון דאן אן האלטן יידן דעם לוח.
דער טאג
א טאג אין דעם לוח פאנגט זיך אן מיט די זון אונטערגאנג און ענדיגט זיך מיט דער זון אונטערגאנג, אנדערש ווי דער גרעגאריאנישער קאלענדאר וואס פאנגט זיך אן און ענדיגט זיך ביי מיטנאכט. אין די תורה זען מיר אז די תורה אין בראשית זאגט ויהי ערב ויהי בקר וואס ווייזט אז די טאג פאנגט זיך אן פון באנאכט. אויך ביי די פרשה פון יום כיפור זאגט די תורה בתשעה לחודש בערב, מערב עד ערב תשבתו שבתכם וואס ווייזט אויך אז די טאג פאנגט זיך אהן פון ביינאכט.
חודש
אין תנ"ך ווערט נאר דערמאנט נעמען פאר פיר חדשים, די איבריגע ווערן אלעמאל אנגערופען מיט א נומער ניסן זייענדיג די ערשטע. די פיר נעמען וואס ווערן דערמאנט אין תנ"ך: די איבריגע און היינטיגע נעמען זענען בבלישע נעמען וואס מען האט אנגעפאנגען ניצן אין גלות בבל.
יאר
דאס יאר אין דעם אידישן לוח איז געבויעט אויף די פיר סעזאנען פון דעם יאר, אבער וויבאלד א יאר מוז זיין פון חדשים, זענען דא נאר 12 חדשים צו א יאר. אין דער תורה פרשת ראה שמור את חדש האביב וואס פון דעם זעהט מען אז ניסן מוז אלעמאל זיין פרילינג, אבער וויבאלד די זון יאר איז לענגער פון 12 אידישע מאנאטן מיט בערך 11 טעג קען זיך דאס רוקען, דארפאר יעדעס מאל וואס די 11 איבריגע טעג זאמלען זיך אהן צו א חודש לייגט מען צו נאך א חודש צו יענע יאר. א יאר וואס האט 13 חדשים הייסט א שנה מעוברת, אדער א שוואנגערדיגע יאר.
יאר ציילונגען
די היינטיגע יאר ציילונג אין דעם אידישן לוח איז וואס מען ציילט פון ווען די וועלט איז באשאפן געווארן, דאס באשטומען דאס יאר איז געבויעט אויף וואס ווערט אנגערופען מולד תוהו וואס מיינט די מולד פון ראש השנה די יאר פאר וועלט באשאפונג. דאס איז אלעס געבויעט אויף די ספר סדר עולם פון ר' יוסי בן חלפתא, ווי דארטן באשרייבט ער יעדע יאר פון וועלט באשאפונג ביז אנדריונס קיסר.
באשטימען א יאר
צו שרייבן דאס יאר איז דא עטליכע געזעצן. ערשטנס, ראש השנה דארף זיין אין דעם טאג פונעם מולד (כאטש ווען די סנהדרין האבן געמאכט די חדשים לויט וואס מען האט געזען די לבנה איז ראש השנה אלעמאל אויסגעקומען נאך דעם טאג פונעם מולד). ראש השנה קען נישט באשטימט ווערן אין די פאלגנדע טעג/צייטן:
אויב דער מולד קומט אויס אין איינע פון די אויבערדערמאנטע טעג שטופט מען אפ ראש השנה צום קומענדיגן טאג, און אויב איז דער קומענדיגער טאג איז איינער פון אד"ו דאן שטופט מען אפ נאך א טאג. די צאל פון טעג אין א יאר ווייסט מען דורכדעם וואס מען רעכנט אויס וועלכער טאג אין דער וואך וועט ראש השנה פון דעם לויפנדיגן יאר און פון דעם קומעדיגן יאר אויסקומען, לויט די חשבונות פון פריער קומט אויס אז די צאל פון טעג אין א יאר קען זיין איינע פון די זעקס:
לויט דעם קומט אויס אז נישט אלע חדשים האבן די זעלבע צאל טעג אין זיך, און אז נישט אלע חדשים איז אלעמאל די זעלבע צאל טעג. דערפאר האט מען געמאכט אז 6 חדשים זאלן האבן 29 (חסר) טעג און די אנדערע 6 30 (מלא) טעג, און עס איז אויסגעשטעלט אנגעפאנגען פון ניסן אלס מלא איינס מלא און די קומעדיגע חסר. א יאר וואס איז חסרים האט חשוון מיט כסליו ביידע 29 טעג, א יאר וואס איז כסדרן האט חשוון 29 און כסלו 30 טעג, און א יאר וואס איז מלאים האבן חשוון מיט כסליו ביידע 30 טעג.
דער חשבון פון אפשטופן
די סבה פארוואס אויב די מולד איז אין איינע פון די פיר אויבערדערמאנטע צייטען שטיפט מען אפ ראש השנה איז ווי פאלגנד:
מולד זקן ווען דער מולד געפאלט נאך דער 18טער שעה אין טאג (12 מיטאג) שטופט מען דאס אפ, ווייל ווען מען פלעגט נאך מאכן ראש חודש לויט ווען מען האט געזען די נייע לבנה, וואלט אזא חודש קיינמאל נישט געקענט אויסקומען, ווייל די נייע לבנה דערקענט זיך קיינמאל נישט פאר 6 שעה.
ב-ט"ו-תקפ"ט נאך א שנה מעוברת האט כמעט די זעלבע סבה, ווייל אויב וועט מען יא מאכן ראש השנה יענע טאג אין א מאנטאג, וועט די יאר פריער האבן 382 טעג, וואס איז אויך קעגן די כללים דערפאר דארף מען דאס אפשטיפען נאך א טאג, אזוי אז דער יאר איז 383 טאג לאנג.
לא אד"ו ראש ראש השנה קען נישט באשטימט ווערן זינטאג, מיטוואך, אדער פרייטאג, די סיבות זענען ווי פאלגנד:
זונטאג, אויב וועט מען באשטימען ראש השנה זינטאג, דאן וועט אויסקומען אז הושענא רבה וועט זיין שבת און שבת טאר מען נישט קלאפן די הושענות, און וויבאלד די צדוקים האבן נישט געהאלטן פון די הושענות וועגען עס איז א הלכה למשה מסיני און שטייט נישט ארויס אין דער תורה, און עס וואלט זיך געקענט מאכן צוויי יאר איינס נאכן צווייטן וואס זאל אויסקומען אזוי און דאן וואלט געווען א מעגליכקייט אז מען זאל דאס פארגעסן, האבן די חכמים מתקן געווען אז מען זאל נישט באשטימען ראש השנה אויף א זונטאג. רמב״ם האט אן אנדער טעם (בעיקר ווייל עס זאל שטימען מיט דעם ריכטיגן מולד) אבער רוב ראשונים קריגן זיך מיט אים איבער דעם.
מיטוואך און פרייטאג מען באשטימט נישט ראש השנה מיטוואך אדער פרייטאג וועגן דעם ווייל דאן וואלט יום כיפור אויסגעקומען אדער פרייטאג אדער זונטאג, וואס ביידע מאל מיינט דאס אז מען קען נישט טאן קיין מלאכה פאר צוויי טעג איינס נאכן צווייטן, דערפאר האבן די חכמים מתקן געווען מען זאל דאס אפשטופן.
שנה מעוברת
ווען עס איז דא 30 טעג לייגט מען צו נאך א אדר, מען לייגט צו אדר ווייל דאס איז פאר ניסן, אזוי אז ניסן זאל אויסקומען אין פרילינג. לויט תקופת ר שמואל וואס איז די רעכענונג פון די לוח ווי לאנג א יאר פין 4 סעזענאן איז, קומט אויס אז א יאר פון די זון איז 365 טעג מיט 6 שעה. לויט דעם קומט אויס אז אין יעדע 19 זון יאר פעלט נאר 1 שעה מיט 485 חלקים (וואס די לבנה יאר איז אונטער די זון יאר) אויב מען לייגט צו 7 חדשים צו די 19 יאר אזוי אז עס זאל זיין 235 חדשים (19 מאל 12 איז 228 מיט 7 חדשים איז 235). די 19 יאר ווערט אנגערופען א מחזור, און אין יעדע מחזור מאכט מען 7 שנה מעוברת, אויף די פאלגנדע וועג: די 3טע, 6טע, 8טע, 11טע, 14סטע, 17סטע, און 19סטע יאר זענען שנה מעוברת. דאס הייסט אז ה'תשס"ו וואס איז 5766 איז נישט קיין שנה מעוברת ווייל עס איז: די 303טע מחזור (303 מאל 19 איז 5757), און פון 5757 ביז 5766 איז 9 יאר, אבער ה'תשס"ה איז יא א שנה מעוברת ווייל עס איז די 8טע יאר. עס זענען דא פארשידענע מנהגים וואס גייט אן אין אדר און אין א שנה מעוברת האלט מען דאס אין איינע פון די צוויי אדר'ס אבער נישט ביידע. פורים איז אלעמאל די צווייטע אדר, יארצייטן האלט מען די ערשטע אדר, געבורטס טאג האלט מען די צווייטע אדר. אויב עס איז געשען אין א שנה מעוברת (למשל איינער וואס איז געשטארבן אין א שנה מעוברת) דאן האלט מען די יארצייט אין די זעלבע אדר וואס ער איז גשעטארבן, און אין א געהעריגע יאר האלט מען דאס אין די איינע אדר וואס עס איז דא.
יום־טובֿים און די טעג פון די וואך
לויט די אויבענדערמאנטע חשבונות קומט אויס אז עס זענען דא געוויסע טעג וואס יומ־טובים קענען נישט אויסקומען. וויבאלד די לענג פון אדר ב' (אדער אדר אין א געהעריגע יאר) ביז ראש השנה איז אלעמאל די זעלבע, און לא אד"ו ראש קומט אויס אז יעדע יום טוב פון ראש חודש אדר ב' האט דריי טעג אין וואך וואס עס קען נישט אויסקומען. אבער די יומ־טובים פון ראש חודש חשוון ביז ראש חודש אדר ב', וויבאלד די לענג איז נישט אלעמאל די זעלבע - עס קען זיין 29/30 טעג אין חשוון/כסליו, און עס קען זיין א אדר א' - האבן די יומ־טובים נישט דריי טעג וואס זיי קענען נישט אויסקומען. פאלגנד איז א ליסטע פון די טעג אין די וואך וואס יומ־טובים קענען אויסקומען, אלע יומ־טובים פון ראש חודש אדר און ווייטער ווענדט זיך אין די קומענדיגע ראש השנה. חנוכה, עשרה בטבת, און ט"ו בשבט זענען אלע א אויסנאם צו די 3 טעג וויבאלד זיי זענען צווישן ראש חודש חשוון און ראש חודש אדר. חנוכה קען אויסקומען אין אלע טעג חוץ פון דינסטאג, עשרה בטבת קען אויסקומען אלע טעג חוץ פון מאנטאג און שבת, און ט"ו בשבט קען אויסקומען אלע טעג חוץ פון זונטאג און פרייטאג.
עיגול דרבי נחשון
רבי נחשון גאון ברענגט אז נאך 13 מחזורים פון 19 יאר, ד"ה נאך 247 יאר, הייבט אן ווידער א מאל דער זעלבער סדר פון קביעות'ן פון יארן. דאס ווערט גערופן "עיגול דרבי נחשון" (רבי נחשונס קרייז). לויט דעם האט רבי יעקב בן אשר אויסגעלייגט א טאבעלע פון 247 יאר מיט זייערע קביעותן, וואס איז געדרוקט אין טור אורח חיים ביי הלכות ראש חודש. אין יאר תרס"ה האט מען אויסגעטראפן אז דער חשבון שטימט נישט אינגאנצן, און מ'האט געדארפט מאכן אן אנדער קביעות נישט וויאזוי עס שטייט אין טור; דאס איז צוליב דעם ווייל דער חשבון פון 247 יאר איז נישט אינגאנצן גענוי, נאר עס פעלט 50 מינוט פון די גאנצע וואכן.
פעלענדיגע יארן אין די אידישע יאר ציילונג
עס איז דא א לאך פון בערך 165 יאר צווישען די ציילונג וואס די אידישע לוח ציילט וואס איז געבויעט אויף סדר עולם פון ר' יוסי בן חלפתא, און די ציילונג וואס איז היינט באוואוסט פאר די וויסענטשאפטלער. די עיקר לאך איז ווען די ערשטע בית המקדש איז חרוב געווארן, לויט סדר עולם איז עס חרוב געווארן אין ג'של"ח (3338) וואס איז 421 פאר די אלגעמיינע ציילונג, אבער לויט די פארשער איז עס חרוב געווארן 586 פאר די אלגעמיינע ציילונג דאס איז 165 יאר לאך.
פארענטפערן די צווישנשייד פון 165 יאר
עס זענען דא אזעלכע וואס זאגן אז עס איז א טעות, און די טעות נעמט זיך פון דעם וואס די נביאות פון דניאל קען זיין געטייטשט אז עס וועט זיין 490 יאר פון חורבן בית ראשון ביז חורבן בית שני, און רעכענונג צוריקוועגס קומט אויס די ערשטע בית המקדש איז חרוב געווארן אין 3338. אנדערע ווילען זאגן אז די פסוקים אין דניאל זענען טאקע די סבה פאר די פעלענדיגע יארן, אבער נישט בטעות נאר עס איז געטאן געווארן דווקא כדי מען זאל נישט קענען אויסרעכענען ווען משיח וועט קומען, וואס איז וואס די פסוקים אין דניאל רעדן פון. דאס איז אויך געווען אן אנטסיעמיטישע סיבה וואס די קריסטן האבן געזאגט אז די אידען האבן געטאן כדי צו פארדרייען די נביאות אין יענע פסוקים פון דניאל ווייל עס גייט ארויף אויף יעזוס.
וועלכע יארן זענען די ריכטיגע
עס איז נישט מעגליך אז ביידע זאלן זיין ריכטיג דארפאר דארף מען זען וועלכע נעמט מען אהן. עס זענען דא אזעלכע וואס זאגן אז מען קען זיך נישט פארלאזן אויף דעם אידישן לוח, ווייל דאס איז אלעס געבויעט אויף סדר עולם אָן דרויסענדיגע מקורות אויף דעם, חוץ תנ"ך. דערפאר רעכענען פארשער די יארן לויט די ווערק פון אלטע גריכישע שרייבער און פארשער, אלטע ווערק פון בבלישע קעניגען, און פרס'ישע מקורות וואס ווייזט ווער עס איז געווען הערשער ווען. אסאך פארשער לייגן אהן די פעלענדיגע יארן אויף די פאקט אז דורך די פרסישע הערשאפט איז געווען ווייניג פארשריבען ביי די אידישע חכמים, און די אידישע חכמים האבן נאר א חשבון פון עטליכע 20 יאר פון פרסישע הערשאפט, אין דער צייט וואס פארשער האבן איבער 200 יאר פון פרסישע הערשאפט.
די פאלגענדע איז א טיילוויזע ליסטע פון ווי די אידישער לוח נעמט איר יאר ציילונג:
וועבלינקען
*
פאטער
פאטער לויט דער תורה
יעדעס קינד וואס איז געבוירן פון א יידישן מאנספערזאן און א יידישער פרויענפערזאן, ווערט דער מאנספערזאן פאררעכנט אלס פאטער פון קינד, אומאפהענגיק צי ער מעג מיט איר הייראטן לויט דער תורה צי נישט, און אויך נישט אפהענגיק צו זיי האבן געהייראט. אבער א קינד וואס איז געבוירן פון א יידישן מאנספערזאן און א נישט יידישער פרויענפערזאן, אויך ווען זי זאל זיין ערלויבט צו אים, צום ביישפיל אן עבד עברי וואס איז ערלויבט פאר אים א שפחה כנענית, דאך ווערט דער מאנספערזאן נישט אנגערופן פאטער לויט דער תורה.
ער איז איינער וואס האט אראפגעברענגט א קינד אויף דער וועלט, ער איז אים מחויב צו מחנך זיין און דאס קינד איז אים מחויב צו רעספעקטירן און מכבד זיין.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:משפחה
יקותיאל יהודה גרינוואלד
הרב יקותיאל יהודה גרינוואלד (ה׳תר"ן, 1890 –  י"ח ניסן, תשט"ו) איז געווען אן אמעריקאנער רב פון אן אונגארישער אפשטאמונג און א היסטאריקער. ער האט מחבר געווען דעם ״כל בו אבילות״
ביאגראפיע
ר' יקתואל יהודא איז געבוירן געווארן אין סיגעט אין תרמ"ט, און האט געהייסן נאכן ייטב לב. ער האט געלערנט אין אונסדארף ביי רבי שמואל ראזנבערג און האט באקומען היתר הוראה פון הרב משה גרינוואלד, דער ״ערוגת הבושם״, ר' אברהם בנימין קלוגער פון בראד און נאך. ער האט אויך געלערנט אין סאטמאר און אין פרעשבורג.
ער איז געווען פאר א צייט רב אין סעבען, אונגארן, איידער ער האט עמיגרירט אין אמעריקא. דארט האט ער האט קודם משמש געווען ברבנות אין ברוקלין פאר ער איז געגאנגען צו קהילת בני יעקב אין קאלומבוס, אהייא.
ער איז געווען א זעלטענער היסטאריקער באקאנט מיט זיין 'טויזנט יאר אידיש לעבן אין אונגארן׳ און 'על השוחט והשחיטה' ועוד..
ער האט געשריבן הונדערטער ביכער אויף אידיש.
ער איז געווען פערזענליך נאנט מיט שלמה לייב פריעדלענדער וואס האט ארויסגעגעבן די ירושלמי המזוייף אויף קדשים, ווי ער האט עס פערזענליך באשריבען אין ספר היובל 'הפרדס' (תשי"א) ווי ער רייסט אים ארונטער, און דעקט אויף אלע לגיונות, איבערהויפט איבער זיין אנגעבליכע פאלשע תלמיד אברהם ראזענבערג.
אויטאביאגראפישע ווערק
אוצר נחמד – חלק א' מאסף מוקדש להלכה וחכמת ישראל, ניו יארק תש"ב
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:מחברי ספרים קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
וואל סטריט זשורנאל
left|thumb|250px|זיי האבן צוגעלייגט קאליר צום פראנט זייט פאראיאר וואל סטריט זשורנאל איז דער ביזנעס טאג-צייטונג וואס האט איבער 2 מיליאן ליינער פון ארום די גארער וועלט. עס איז זייער פרעסטיזשפול און האט שוין געווינען 29 פוליצער פרייזעס.
עס איז א בראדשיט ווי די ניו יארק טיימס, אבער עס האט כמעט נישט קיין בילדער נאר אזעלכע קאמפיוטער גראפיקס פון פנים'ער פון מענטשן און נומערן.
עס ווערט ארויסגגעבן אין ניו יארק סיטי מיט אזיע און אייראפע אויפלאגעס. דורך די דאו זשאונס קאמפאני.
איר הויפט קאנקורענט איז דער פיינעסל טיימס פון לונדון. און עס איז דער צווייטער גרעסטער צייטונג נאך יו עס עי טודעי.
די עדיטאריעל איז זייער קאנסערוועטיוו געשטימט, אבער די נייעס רעפורטארשזען זענען מער לינק און נישט צוגעבינדען צו די מיינונגען פון די רעדאקטארן.
איר הויפט נייעס איז בעיקר פינאנץ און ביזנעס דעריבער טראגט דאס דעם נאמען נאכן גאס אין מאנהעטן אווו עס געפינט זיך די סטאק מארקעט; וואל סטריט. קאטעגאריע:ביזנעס קאטעגאריע:צייטונגען
כ"ו סיון
יארצייטן
26. siván
גרינצייג
250px|קליין|גרינצייג מארק אין קרעטע גרינווארג, גרינווארג, גרינצייג, גרינסן אדער אָװאָשטשעס אדער ירקות (לשון קודש) באדייט דעם עסבארער טייל פון א פלאנץ. ער איז אפט פונעם גרינעם קאליר, אבער ס'איז פארהאן גרינצייג וועלכע זענען לגמרי נישט גרין נאר אנדערע קאלירן, אבער טראגן דעם נאמען גרינצייג.
גרינצייג וואקסן אין אלגעמיין אויף דער ערד, און נישט אויף א בוים, און פארמאגן גאר א רייכן אינהאלט פון וויטאמינען און מינעראלן, וועלכע זענען זייער געזונט און געבן קראפט פארן מענטש.
*
שמעון זעליכאווער
רבי אברהם שמעון הלוי אנגל־הורוויץ (תרל"ו - תש"ג), באקאנט ווי רבי שמעון זשעליכאווער, איז געווען דער משפיע און משגיח אין דער ישיבת חכמי לובלין. שפעטער האט ער איבערגעלאזט די ישיבה צוליב זיינע דיפערענצן מיט די ראשי ישיבה איבער דעם ריכטיגן דרך הלימוד, ער האט געהאלטן אז מ'דארף ווייניגער עוסק זיין אין פלפול, נאר זיך ענדערש קאנצעטרירן אויף די גמ' מיט די ראשונים.
אום זומער ה'תש"ג איז ער פארטריבן געווארן צו זיין טויט, אינאיינעם מיט די קראקע ווער אידן דורך די נאצישע חיות.
זיינע דברי תורה זענען געווארן איינגעזאמלט אין ספר "נהרי א"ש" דורך זיין תלמיד הרב ירחמיאל ישראל יצחק דאמב.
וועבלינקען
* זיין מאמר שובה ישראל
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע קאַטעגאָריע:משגיחים קאַטעגאָריע:רבנים אומגעקומען אין חורבן אייראפע קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים
פרוכט
קליין|250px|א פֿרוכט שטעל אין א מארק אין [[בארצעלאנע, שפאניע]] פֿרוכט, אין באָטאַנישן זין, איז אַ טײל פון דער פֿלאַנץ, װאָס האָט די אַחריות פֿאַר דער פֿאַרשפּרײטונג פֿון די קערנדלעך. אין לאַנדװירטשאַפטלעכער און קולינאַשער שפּראַך פֿרוכט, אָדער אױבסט, איז אַ זיסער פלאַנצלעכער עסנװאַרג װאָס מעג זײַן אַ אמתע פֿרוכט, אָדער אַן אַנדער טײל פון די פלאַנץ. עפּל, צום בײַשפּיל, זײַנען אמתע פרוכטן, אָבער טרוסקאַװקעס זײַנען נישט קײן אמתע פֿרוכטן.
די פֿרוכט העלפֿט צו פֿאַרשפּרײטן דיִ קערנדלעך אין פֿאַרשײדענע אופֿנים: װען אַ פֿרוכט איז פֿליישיג, שײן און זיס, קומען חיות און פֿרעסן די פֿרוכט, און דורך זײער צואה קומען אַרױס די קערנדלעך. אַנדערע פֿרוכטן באַהאַפֿטן זיך צו פֿעל פֿון חיות און אַנדערע האָבן פֿליגעלעך (װי די פֿרוכטן פֿונעם מײפּל-בױם) און װערן געטראָגן פֿונעם װינט.
פֿרוכט וועלכע וואקסן אויף א בוים אדער אויף דער ערד, גייען אריין אינעם סארט פון פרוכט. עס קומט מיט קערנדלעך אינדערמיט.
עס האט פֿארשידענע שיינע קאלירן צו ציען די אויג איר צו עסן.
פֿרוכט איז א נארהאפֿטיגער מאכל, עס איז זיס און געשמאק.
פֿרוכט איז א גוטער נאש.
און פֿון דעם מאכט מען גוטן קאמפאט.
אויפֿבוי
א פֿרוכט באשטייט פון איין אדער מער זוימען ארומגענומען מיט א וואנט, דעם פעריקארפ. דער פעריקארפ האט דריי שיכטן: עקסאקארפ – אויסנווייניקער שיכט
ענדאקארפ – אינעווייניקער שיכט
למשל, ביי פֿערשקעס און פֿלוימען איז דער הארטער קערן (וואס אנטהאלט דעם זוימען) דער ענדאקארפ, דער מעסאקארפ איז דער טייל וואס מען עסט, און דער עקסאקארפ איז דער שאלעכץ.
קאַטעגאָריע:תבואה *
אינסטינקט
נאטורליכע אינסטינקט מיינט א אקציע פון א לעבעדיגע באשעפעניש וואס ווערט נישט דיקטירט דורך די כח פון לאגיק אדער געפילן, נאר א באזונדערע כח וואס מאכט א לעבעדיגע זאך טון געוויסע זאכן מיט א חשבון אנצוקומען צו א ציל. ביז דערווייל קען מען דאס נישט ערקעלערן דורך לאגיק, אין עס איז אנגענימען אז עס איז א כח פאר זיך פארזיך.
אינסטינקט איז די רעאקציע פון דרויסענדע פאקטארן וואס סטימולירן די קערפער און דער אינסטינקט מאכט אז דער קערפער זאל זיך באוועגן און רעאגירן אויף א געוויסן וועג.
עס איז דער וועג וויאזוי אלע סארטן לעבעדיגע באשעפענישן האבן בירושה דורך די גענעס זיך אויפפֿירן און אומציגיין מיט זייער לעבן. אנדערש ווי אויסגעלערנטע געפילן וואס קימט דורך זיך אלטע ידיעת אין זכרון, אינסטינקט איז נישט געלערנט נאר ליגט אין דער טבע פון א באשעפעניש.
אקציעס פון באשעפענישן וואס איז דיקטירט פון ידיעות וואס ער האט אין זיין מח, ווערט טייל מאל אויך אנגערופן אינסטינקט. למשל, א לאנגיאריגע קליגער דיטעקטיוו וואס האט אסאך ידיעות, וועט קענען ציטרעפען ווער עס איז די פארברעכער אן דעם וואס ער זאל קענען ערקלערן פונקטליך פארוואס. דאס קימט פון אסאך ידיעות אין די זכרון פון זיין מח וואס ארבעט זייער שנעל. אבער ווי שוין געזאגט, דאס איז דורך די כח פון לאגיק וואס שטעלט ציזאם די וויסן וואס ליגט באהאלטען אין זיין מח. מ'קען זען א פיזישע חילוק אין מח - פון אינסטינקט וואס קומט פון לאגיק, אין אינסטינקט וואס קימט פון נאטור.
די כח ווערט אויך אנגעריפען " א שמעק" אדער א "סענס", ווי אויך "די סיקס (6) סענס".
ביי בעלי חיים
אסאך וויסענשאפטלער האבן אויסגעפארשט אין געטראפען אז אסאך בעלי חיים ווי הינט, קעץ, הינער פירן זיך אויף אנדערש פאר א ערד ציטערניש פאסירט אין זייער געגנט. זיי פירן זיך אויף נערוועז, וויינען שרייען, לייגען נישט קיין אייער.
אויך פאר די צונאמי אין יאר 2004, זענען די העלפאנדן געלאפן אויף הויכע פלעצער און האבן געשריגן; הינט האבן נישט געוואלט ארויסגיין אינדרויסן; פלאמינגאס זענען אוועקגעגאנגען פון זייערע געווענליכע נידעריגע וואוינאנגען; אסאך חיות פון די זאא זענען אריינגעגאנגען צי זייערע שעלטער'ס אין מ'האט זיי נישט געקענט ארויסנעמען.
ביי מענטשען
דאס זע זאך פון אינסקינט זעט מען אויך אסאך ביי קליינע קינדער.
עס איז מסתבר אז יעדער האט דאס, נאר ביי ערוואסענע מענשטען וואס האבן אסאך שכל ווערען נישט דיקטירט דורך אינסטינקט וויבאלד אסאך מאל איז עס נישט מיט לאגיק.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
גריס
גריס (גריץ אין ארגינעלן יודיש) אדער קוואקער איז א זאך וואס מען עסט געווענלעך צופרי אדער מיטאג. עס איז מילך געמישט מיט תבואה.
די ברכה איז א מזונות, אבער עס ווענדט זיך ווי געדעכט די גריז איז. אויב איז עס זייער רינעדיג מאכט מען א שהכל.
קאטעגאריע:עסנווארג
ראנאלד לאודער
קליין|ראנאלד לאודער ראנאלד לאודער (געב' ב' אדר ה'תש"ד) איז דער זון פון אסתי לאודער (פון דער קאסמעטיק פירמע). ער איז געלאפן פאר בירגערמייסטער פון ניו יארק סיטי אין פארלוירן.
ער שטעלט אויף אידישע שולעס אין אייראפע דאס אויפלעבן איר אידישקייט.
אים איז צו פארדאנקען אז א ראטסמאן און בירגערמייסטער פון ניו יארק קענען נאר דינען צוויי טערמינען ווייל ער האט פינאנצירט דעם געלונגענעם רעפערענדום וואס הייסט טוירם לימיטס.
ער איז דער אייגנטומער פון דריי צייטונגען: מקור ראשון, הצופה און ישראלי, בשותפות מיט ר' שלמה בן צבי. אויך שיקט ער הונדערטער אלגעמיינער זשורנאלס וואכענטליך קיין אייראפע און דאס איז צו פארדאנקען אז דער אלגעמיינער זשורנאל ערשיינט נאך.
ער איז זייער א רעכטער טראדיצאנאלער איד אויף אזוי ווייט אז איינער פון זיינע קינדער האבן חתונה געהאט מיט א גויטע האט ער איבערגעשריבן די צוואה זיינער אז יענער זאל גארנישט באקומען דערפון נאך זיין טויט.
אבער ער איז א פרייער און האלט נישט קיין שבת לויט דער הלכה. אויך איז ער א חובב פון קונסט און האט איינע פון די טייערסטע קאלעקציע פון אלע געמאלכצער און אור אלטע אנטיק קונסט פון דער גאנצער וועלט.
קאטעגאריע:ביליאנערן קאטעגאריע:יידישע ביזנעסלייט
האליוואד
שמאל|ממוזער|230px|[[שדרת הכוכבים של הוליווד]] 250px|שמאל|ממוזער| הוליווד
קאַטעגאָריע:קאליפארניע קאַטעגאָריע:פארוויילונג קאַטעגאָריע:פילם קאַטעגאָריע:קולטור קאַטעגאָריע:געגנטן
טראפעז
left|thumb|250px|אַ טראפעז left|thumb|250px|א [[גלייכווינקלדיקער טראפעז]] אין געאמעטריע איז א טראַפּעז א פירעקיקער פֿילעק פֿארעם מיט צוויי פאראלעלע ריפן. אויב איינע פון די זייטנדיקע ריפן איז גראדע צום פאראלעל הייסט דאס א גלייך ווינקלדיקער טראפעז.
אויב זיינען אלע ריפן פאראלעל הייסט דאס א פאראלעלאגראם. אויב זיינען אלע ריפן פאראלעל און די זעלבע גרייס הייסט דאס א לעקעך.
קאַטעגאָריע:געאמעטריע
באיאן (הויף)
קליין|250px|דער איצטיגער באיאנער רבי
באיאן איז א חסידות געגרינדעט אין דער שטאט באיאן, אוקראינע, וואס שטאמט פֿון דעם הייליגן רוזשינער רבי'ן.
דער ערשטער באיאנער רבי איז געווען רבי יצחק פֿרידמאן (תר"י - תרע"ה) פֿון באיאן, בוקאווינע, דער „פחד יצחק" פֿון באיאן. זײַן פֿאטער איז געווען רבי אברהם יעקב פֿרידמאן פֿון סאדיגורא, א זון פֿון רבי ישראל פֿון רוזשין, וואס האט געגרינדעט דאס שושלת רוזשין.
נאך דער פטירה פֿונעם פחד יצחק האבן זײַנע פֿיר זין אנגעהויבן צו פֿירן רעביסטעוועס.
דער באיאנער הויף געפֿינט זיך הײַנט צוטאגס אין ירושלים ארץ ישראל מיט מוסדות איבער דער וועלט.
באיאנער ייחוס
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
יוסף יחיאל מיכל לעבאוויטש
הר"ר יוסף יחיאל מיכל לעבאוויטש איז דער ניקאלשבורגער רבי פון מאנסי, באקאנט מיט זיינע פייערדיגע שלוש סעודות תורות.
ביאגראפיע
הרב יוסף יחיאל מיכל לעבאוויטש איז א זון פון זיין פאטער רבי ברוך יהודה לעבאוויטש (תרס"ח - תשי"א), אן איידעם פון רבי שרגא שמואל שניצלער (תרמ"ט - כ"ז תשרי תש"ם), טשאבער רב אין ירושלים, און זיין מוטער יענטל. ער איז געוועזן א תלמיד אין דער סאטמארער ישיבה. ער האט אנגעהויבן פירן א חבורה פון ערליכע בחורים ווי מען איז זיך צוזאמען געקומען יעדע שטיק צייט זיך מחזק צו זיין אין עבודת השם.
במשך א צייט בעיקר נאכן רביה"ק מסאטמאר זי"ע הסתלקות האט מען אים אויפגענומען אלס רבי, און אזוי ווי ער איז אן אייניקל פונעם רבי'ן ר' שמעלקא פון ניקאלשבורג האט דאס חסידות באקומען דעם נאמען ניקאלשבורג.
ניקאלשבורג היינט
דאס ניקאלשבורגער חסידות איז היינט פלאצירט אין דער שטאט מאנסי ווי זיי האבן געבויעט א שיינעם בית המדרש. דער ניקאלשבורגער רבי האט א נאמען פון א שטארקן צוגעלאזטן איד, מיט וועם מ'קען זיך דורך רעדן כל ערליי ענינים ברוחניות ובגשמיות, אסאך יידן קלאפן אן טעגלעך ביי אים אין שטוב צו הערן א עצה והדרכה, צו זאל עס זיין שלום בית, געזונט און פרנסה.
זיין געגנווארט איז געשמאק, ווייל ער האט אלע כשרונות וואס א איד קען זיך נאר ווינטשן, ער איז א הערליכער בעל תפילה, ווי אויך א געוואלדיגן כח הדרוש, און א שמועס מיט אים איז מחי' נפשות. ועל כולם זיין קרייז איז א חסידישער עולם, ער האט איבערגעדרוקט ספרים ווי נתיב מצוותיך מיט זיינע הגהות און עס איז דא הונדערטער כתבי ידות פון זיינע חידושים.
ער האט חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון אוהעלער רבי'ן און געצויגן קיין מאנסי.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי
עקספלאראציע
קליין|250px| [[קריסטאפער קאלאמבוס פון די באקאנטסע אויספארשערס וואס האבן אויסגעטראפן אמעריקע.]] עקספּלאָראַציע אדער אויספֿאָרשונג איז דער אקט פון זוכן און רייזען פארן ציל פון אנטדעקן נייע לענדער אדער קוילן, וואסער, היילן גאז אדער נאפט און סתם נייע אינפארמאציע וואס די מענטשהייט ווייסט נישט דערפון ביז אהער. איינער וואס איז עוסק אין אן אויספארשונג הייסט אן "אויספֿארשער".
דער טערמין קען אויך גענוצט ווערן אויף אויסטרעפן ביז איצטיגע טעריטאריעס אדער זאגן און באגריפן וואס פאר איין טייל מענשטהייט איז דאס נישט געווען באקאנט, ווי למשל דער אויסטרעף פון אמעריקע דורך קאלומבוס הייסט אויך אן עקפלאראציע.
אין וויסנשאפטלעכער פארשונג איז עקספלאראציע איינע פון די דריי סיבות פון פארשונג, (די אנדערע צוויי זייענדיג שילדערונג און הסברה). עספקלאראציע איז דער פריוו צו אנטוויקלען א רויע אויבן אויף-דיגער פארשטאנד פון א פענאמען.
וועבלינקען
* {שטומף}}
מאוו אן.ארג
מאוו-אן (MOVE ON אדער MOVEON.ORG), איז אן עקסטרעמע לינקע ליבעראלע ארגאניזאציע אין אמעריקע וואס אירע הויפט אקטיוויטעטן איז אויף די פאליטישע ארענע, ווי זיי קאמפיינען שטארק קעגן אלע קאנסערוואטיווע פאליטיקאנטן און פארטייען.
מאוו-אן איז געגרינדעט געווארן אין די צייטן ווען ביל קלינטאן איז געווען פרעזידענט אין אמעריקע, בעת ער איז געפלאגט געווארן מיט סקאנדאלן. זענען זיי דעמאלטס אויפגעקומן מיטן סלאגאן MOVE ON גיי ווייטער אן, מיינענעדיג צו זאגן אז די אלע פראוון מצד די רעפובליקאנער קעגן קלינטאן איז א צייט און געלט פארשווענדיש, און מ'זאל ווייטער אנגיין מיטן רעגירונג אגענדע.
קאַטעגאָריע:וועבזייטלעך קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
האניג
left|thumb|250px|האניג האניג אדער האניק איז א פליסיגע זיסע זאך וואס קומט ארויס פון א האניג בין. מען נוצט דאס אלס א מענטשנס עסנווארג.
היסטאריע
די פארשער האבן געטראפן פערשטיינערטע רעסטן פון בינען וואס ווערן געשאצט צו א תקופה פון פאר 150 מיליאן יאר.
אין א אויסגעגראווירטע וואנט אין זימבאבווע פון פאר 15,000 יאר זעט מען א מענטש וואס נוצט זיך מיט רויך כדי צו רויבן האניג.
יידישקייט
לויט דער היינטיגער וויסנשאפט ווייסט מען אז די בין נעמט יא ארויס פון איר קערפער פארשידענע מאטעריעלן צו דער האניג. די רבנים ענטפערן דערפון אז די מאטעריעלן זיינען ווייניגער ווי א זעכציגסטל, און זיי זיינען בטל בשישים.
עס איז דא א מנהג ביי יידן צו עסן עפל מיט האניג אין דער יום טוב ראש השנה.
קאַטעגאָריע:עסנווארג
ליבעראליזם
ליבעראליזם אין פאליטיק וויסנשאפט איז א מעטאד וואס איר געדאנק איז צו ערלויבן יעדן מענטש צו וואקסן עקאָנאָמיש אן גרענעצן. אנדערש איז סאציאליזם וואס כלומרשט די רייכער דארף זארגן פאר די ארימעלייט.
די ליבעראלישע צוגאנג האלט אז מען דארף לאזן דעם מענטש זיך אנטוויקלען וויפל נאר ער קען, און די רעגירונג טאר זיך נישט ארײַנמישן אים צו צווינגען אונטערהאלטן שוואכערע מענטשן. אבער כאטש דעם, אויך א ליבעראלישע דעמאקראטישע רעגירונג שטיצט מינימאליש "נאטורלעכע רעכטונגען" פאר די גאר שוואכע אינוואלידע מענטשן, כדי צו שענקען מינימאלישע רעספעקט פארן מענטש צו זיין א "מענטש".
א דעמאקראטישע רעגירונג קען זיך פירן מער ליבעראל אדער מער סאציאליסטיש. למשל די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע פירן זיך מער ליבעראל, און פארשײדענע לענדער אין אייראפע ווצ"ב גרויסבריטאניע, דייטשלאנד, פראנקרייך, מדינת ישראל א.א.וו. פירן זיך מער סאציאליסטיש.
מעלות און חסרונות
דער ליבעראלער צוגאנג וואס גיט פולע ערלויבונג פאר יעדן בירגער צו אנטוויקלען זיך וויפל נאר ער קען, בריינגט פיל פלײַס פארן בירגער צו פארגרעסערן זיין געזעלשאפט, און אזוי בריינגט ער מער ארבעט פאר מער מענטשן. אויך בריינגט דאס פאַרמעסטונגען צווישן די געזעלשאפטן, וואס דאס מאכט ביליגער די פראדוקטן וואס די געזעלשאפטן פראדוצירן. אבער פון דער צווייטער זייט, נעמט עס אוועק די חשק פון די רייכע צו ארבעטן, ווייל זייער געלט גייט צו ראטעווען פאלאר-בערן און גלאבאלע-אנווארעמונג. און עס ברענגט א געוואלדיקע אונטערשיידונג צווישן די רייכע און בעסערע מענטשן וואס האבן א פּאָטענציעל צו אימער וואקסן, און די פראסטע לייט בלייבן אימער הינטערשטעליק.
ליבעראליזם אין לעבנסשטייגער
ליבעראל - אין קאנטראסט צו קאנסערוואטיוו - איז גרייט צו טוישן איינגעגעסענע טראדיציעס פאר א בעסערן, נייערן און מער מאדערנעם לעבנסשטייגער. די ליבעראלן זיינען די וואס קעמפן פאר אלעם וואס פון אייביג אן באטראכט געווארן ווי שלעכט אדער פארבאטן, ווי למשל געי, אבארטן אא"וו.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:דעמאקראטיע קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
לאנדאן
קליין|250px|די [[טורעם בריק איז פון די מערסט דערקענטע בריקן אין דער וועלט.]]
לאנדאן ( לֹאַנדן) איז די הויפטשטאט פון ענגלאנד און פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, און די גרעסטע שטאט און מעטראפאליטן שטח אינעם קעניגרייך. לאנדאן געפינט זיך אויפן טעמז טייך. דער יישוב פון לאנדאן גייט צוריק צוויי טויזנט יאר צום יאר ג'תת"ג ווען די רוימער האבן אויפגעשטעלט דאס שטעטל לאנדיניום. דער אלטער יישוב איז די סיטי פון לאנדאן וואָס היט אירע מיטלאַלטער גרעניצן ביז היינט, אבער היינט רופט מען לאנדאן דעם גאנצן געגנט פון לאנדאן, ד"ה דעם שטח פון גרויסלאנדאן, וואס ווערט רעגירט דורך די בירגערמייסטער פון לאנדאן און לאנדאנער פארזאמלונג.
הײַנט איז לאנדאן פון די וויכסטיגע צענטערס, סײַ פון האנדל, סײַ פון פינאנץ, סײַ פון קולטור.
לאנדאן איז די שטאט מיט דער דריט גרעסטער באפעלקערונג אין אייראפע (נאך איסטאנבול און מאסקווע), מיט 8.9 מיליאן אײנוואוינער. צוזאמען מיט דעם ארומיגן ראיאן איז די באפעלקערונג מער ווי 15 מיליאן. אין לאנדאן וואוינען פון די מערסטע אויסלענדישע (נישט בריטישע) בירגער פון סיי וועלכע אנדערע שטאט אין דער וועלט, אזוי ווייט אז איינס פון יעדער דריי לאנדאנער איז אן אויסלענדישער; אין רעזולטאט, ווערן גערעדט אין לאנדאן ארום 300 שפראכן.
לאנדאן איז אן אינטערנאציאנאלער טראנספארט מיטלפונקט: זי האט זעקס אינטערנאציאנאלע לופטפעלדער און אויך א פארט פאר שיפן. דער הויפט פליפעלד, לאנדאן היטרוי, איז דער וועלט'ס מערסט באשעפטיגטער פליפעלד לויט דעם נומער פון אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן.
לאנדאן האט די מערסטע באזוכער פון נאר וועלכער שטאט אין דער וועלט.
די 43 אוניווערסיטעטן אין לאנדאן שאפן די גרעסטע קאנצענטראציע פון העכערער בילדונג אין אייראפע.
די שטאָט לאנדאן איז די היים פאר טויזענטער חרדישע פאמיליעס און איז די גרעסטע חרדישע שטאָט אין אייראפע.
לאנדאן אנטהאלט עטליכע וועלט ירושה ערטער: דער טורעם פון לאנדאן, קיו גערטנער, דער פאלאץ פון וועסטמינסטער און גריניטש. אנדערע בארימטע אנדענקפונקטן זענען באקינגהאם פאלאץ, דער ביג בען, דער לאנדאנער אויג, פיקאדילי צירקוס, טורעם בריק און וועמבלי סטאדיום. אויך אין לאנדאן זענען עטלעכע חשובע מוזייען: דער בריטישער מוזיי, נאציאנאלע גאלעריע, בריטישע ביבליאטעק און נאך.
געאגראפיע
דער לאנדאנער פאסטאלער דיסטריקט באדעקט 40% פון לאנדאן; דאס איז דער שטח וואו 'לאנדאן' איז א טייל פונעם אדרעס.
גרויס לאנדאן באדעקט א שטח פון 1,579 קוואדראט ק"מ (610 קוואדראט מייל). אין דעם שטח האבן געוואוינט א באפעלקערונ פון 8,173,941 אין 2011 מיט אן ענגקייט פון 5,177 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ (11,760 /קוואדראט מייל). א גרעסערער שטח, דער לאנדאנער מעטראפאליטאנער ראיאן, באדעקט א שטח פון 8382 קוואדראט ק"מ, מיט א באפעלקערונג פון 12,653,500 און אן ענגקייט פון 1,510 איינוואוינער א קוואדראט ק"מ.
טאפאגראפיע
זייט די יארן פון דער מלכה וויקטאריע האט מען געבויט ברעגן ביים טעמז טייך, און אסאך פון זיינע בייטייכן פליסן אונטער דער ערד. דער טעמז איז א פלייצטייך, ממילא איז לאנדאן גרינג צו ווערן פארפלייצט. די געפאר האט זיך פארגרעסערט דורך די יארן וועגן א שטענדיקער פאמעלעכער העכערונג אין דעם הויך וואסער ניווא.
קלימאט
לאנדאן האט א קלימאט ענלעך צו גאנץ דרום בריטאניע. כאטש מענטשן מיינען אז לאנדאן האט פיל רעגן, איז דער דורכשניטלעכער אפזעץ (אראפגעלאזטע פייכטקייט) אין לאנדאן 602 מ"מ א יאר—ווינציקער ווי רוים (834 מ"מ), בארדא (923 מ"מ), טולוז, סידני און ניו יארק. אין ווינטער איז גוט קיל, און צווישן נאוועמבער אין מערץ פאסירט אין די פארשטעט פון לאנדאן א פראסט צוויי מאל א וואך. עס שנייט אפשר פיר מאל א יאר, נארמאל צווישן דעצעמבער און פעברואר. די טעמפעראטור אין ווינטער איז נארמאל צווישן ºC 4- און  ºC 14. אין זומער איז ווארעם, און דער צענטער פון לאנדאן קען זיין ווארעמער מיט  ºC 5  ווי די פארשטעט. די דורכשניטלעכע זומער טעמפעראטור אין לאנדאן איז  ºC 24, און בערך 7 טעג אין יאר גייט די טעמפעראטור אריבער  ºC 30.
דער ווינטער פון 2010 איז געווען דער קעלטסטער מיט א טעמפעראטור פון ºC 14-  ( ºF6.8) אין נארדהאלט, און דער שווערסטער שניי זייט 20 יאר.
דיסטריקטן
לאנדאן איז צעטיילט זייט 1965 אין 32 לאנדאנער באָראָס און די סיטי פון לאנדאן. די סיטי פון לאנדאן נעמט איין די אוראלטע שטאט פון לאנדאן און איז דער הויפט פינאנץ דיסטריקט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. נאנט צום אלטן פארט פון לאנדאן געפינט זיך דער איסט ענד, א גאנץ ארעם טייל פון לאנדאן, וואו ס'וואוינען א סאך אימיגראנטן. דער וועסט ענד איז דער פארוויילונג און איינקויף צענטער, וואס ציט די טוריסטן.
איבער גאנץ לאנדאן ניצט מען נאך די נעמען פון די אלטע דערפער ארום וועלכע לאנדאן איז געוואקסן, ווי למשל בלומזבורי, מייפער, וועמבלי און ווייטשעפל.
פארקן
די גרעסטע פארקן אינעם צענטראלן שטח פון לאנדאן זענען די קעניגלעכע פארקן, הייד פארק, קענזינגטאן גארטנס און רידזשנטס פארק (וואו דער לאנדאנער זאא געפינט זיך). ווייטער פונעם צענטער זענען גריניטש פארק, בושי פארק, ריטשמאנד פארק (דער גרעסטער פארק אין לאנדאן) און וויקטאריע פארק אין מזרח לאנדאן. אויך געפינט זיך אין צפון לאנדאן דער אפענער ארט העמפסטעד היט, מיט א שטח פון 320 העקטארן.
שטאט אויסבליק
1000px|קליין|צענטער|פּאַנאָראַמע בילד פון צענטראַל לאָנדאָן (יוני 2012)
דעמאגראפיע
די באפעלקערונג פון לאנדאן האט געוואקסן גיך אין די 19טן און אנהייב 20סטן יארהונדערטער, און איז געווען די גרעסטע שטאט אין דער וועלט ביז אין 1925 איז ניו יארק געווארן גרעסער. די גרעסטע באפעלקערונג פון לאנדאן איז געווען 8,615,245 אין 1939 קורץ פארן אויסבראך פון דער צווייטער וועלט מלחמה. ביים 2001 צענזוס איז די באפעלקערונג אראפ צו 7,192,091, אבער זי איז געשטיגן צו 8,173,941 ביים 2011 צענזוס. לאנדאן איז די גרעסטע שטאט אינעם אייראפעישן פארבאנד, און די צווייטע מערסט באפעלקערסטע שטאט אין אייראפע. לאנדאן איז די 19טע גרעסטע שטאט אין דער וועלט.
אין 2005 האט לאנדאן געהאט 7.5 מיליאן איינוואוינער. פון זיי זענען 71% ווייסע, 10% אינדישע אדער פאקיסטאנער, 5% שווארצע פון אפריקע, 5% שווארצע פון די קאראיבישע אינזלען, 3% געמישטע און 1% כינעזישע. לויט רעליגיע זענען 58.2% קריסטן, 15.8% קיין רעליגיע, 7.2% מוסולמענער, 4.1% הינדו, 2.1% יידן, און 1.5% סיקן. 21.8% פון די איינוואוינער זענען געבוירן אינדרויסן פונעם אייראפעישן פארבאנד. דער שטאטישער שטח פון לאנדאן האט אומגעפער 14 מיליאן איינוואוינער, און ווערט גערעכנט דער גרעסטער שטאטישער שטח אין אייראפע, און צווישן די 20 גרעסטע אין דער וועלט.
היסטאריע
קליין|דער פאלאץ פון וועסטמינסטער ביינאכט, אריבער דעם טעמז די רוימען האבן אויפגעשטעלט די פארצייטישע שטאט "לאנדיניום" אום יאר 43 לספירה, און אנדערע טענה'ן אז נאך פריער איז שוין געווען א שטאט אויפן ארט. ווערנט דעם צווייטן יארהונדערט לספירה איז די שטאט געווארן די הויפטשטאט פון דעם בריטאניע דיסטריקט אין דער רוימישער אימפעריע. נאכן איינפאלן פון דער רוימישער אימפעריע איז די שטאט איבערגעלאזט. די זאקסאנען האבן ווידעראמאל אויפגעשטעלט די שטאט אינעם 7טן יארהונדערט לספירה, עטלעכע קילאמעטער מערב פון דער פריערדיקער שטאט, מיטן נאמען "לאנדנוויטש". עס איז מעגלעך אז די שטאט האט געהאט א באפעלקערונג פון 10,000 מענטשן.
נאכן זיג פון וויליאם דער אייננעמער אין 1066, האט מען אים באקרוינט מלך אין וועסטמינסטער. ער האט געבויט דעם טורעם פון לאנדאן, דער ערשטער פון עטלעכע שטיינערנע טורעמען, אין דעם דרום־מזרחדיקן ווינקל פון לאנדאן. אין 1097 האט וויליאם דער צווייטער אנגעהויבן בויען וועסטמינסטער האל, וואס האט זיך אנטוויקלט אינעם היינטיקן פאלאץ פון וועסמינסטער.
דער נאמען לאנדאן האט באדייט נאר די סיטי פון לאנדאן ביז 1889, ווען מען האט אויפגעשטעלט די גראפנשאפט פון לאנדאן, וואס האט געדויערט ביז 1965, ווען מען האט פארביטן די גראפנשאפט מיט גרויסלאנדאן, וואס באדעקט דעם היינטיקן שטח.
אינעם 9טן יארהונדערט לספירה זענען מענטשן צוריקגעקומען אין גאר גיך איז זי געווארן די גרעסטע שטאט אין דעם ענגלישן קעניגרייך, און זיין הויפטשטאט פונעם 12טן יארהונדערט. מיט די יארן האט לאנדאן ווייטער צוגעצויגן די ארומיגע דערפער ביז זי איז געווארן די גרעסטע שטאט אין דער וועלט פון 1831 ביז 1925.
לאנדאן איז געווארן זייער איבערגעפאקט, וואס האט גורם געווען עפידעמיעס פון כאלערע, פון וואס 14,000 מענטשן זענען געשטארבן אין 1848 און 6,000 אין 1866.
אדמיניסטראציע
קליין|א לאנדאנער אמבולאנס
לאקאלע רעגירונג
די אדמיניסטראציע פון לאנדאן איז אין צוויי שיכטן: א סטראטעגישער שטאט שיכט און א לאקאלער שיכט. די שטאט אדמיניסטראציע איז די גרויסלאנדאנער אויטאריטעט מיט דעם בירגערמייסטער פון לאנדאן איר עקסעקוטיוו און די לאנדאנער פארזאמלונג וואס איז חוקר ודורש זיין ארבעט.
לאנדאן פארמאגט איינע פון די גרעסטע עמערזשענסי אמבולאנס סערוויס אין די וועלט, מיט איבער אכט טויזענט מיטגלידער, און זיבעציג סטאנציעס מיט ארום דריי טויזענט אינצידענטן א טאג.
נאציאנאלע רעגירונג
לאנדאן איז א וויכטיגע שטאט ווייל די רעגירונג פונעם פאראיינגטן קעניגרייך איז פלאצירט ארום דעם פאלאץ פון וועסטמינסטער. גאנץ נאנט געפינען זיך אסאך דעפארטמענטן פון דער רעגירונג, טייל פון זיי אין ווייטאל. דער פרעמיער מיניסטער וואוינט אין דאונינג סטריט, נומער 10.
עקאנאמיע
לאנדאן, היים פון דער לאנדאנער בערזע, די הויפט בערזע אין דעם פאראייניגטן קעניגרייך און די גרעסטע אין אייראפע, איז ענגלאנד'ס פינאנציעלער צענטער—100 פון אייראפע'ס 500 גרעסטע קארפאראציעס זענען באזירט אין לאנדאן. לאנדאן איז דער גרעסטער פינאנציעלער צענטער אין אייראפע, און אויך היינט (2009) די גרעסטע אין דער וועלט.
דער פארט פון לאנדאן איז דער צווייטער גרעסטער פארט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, און באהאנדלט 45 מיליאן טאן פראכט א יאר.
טוריזם
קליין|לינקס|דער נאטירלעכע היסטאריע מוזיי טוריזם איז א הויפט אינדוסטריע אין לאנדאן און באארבעט דעם עקוויוואלענט פון 350,000 גאנצטאגיקע ארבעטער אין לאנדאן אין 2003, און די יערליכע הוצאות פון טוריסטן איז אומגעפער £15 ביליאן. לאנדאן ציט צו מער ווי 15 מיליאן אינטערנאציאנאלע באזוכער א יאר, אזוי איז עס פון דער וועלטס מערסט באזוכטע שטאט. לאנדאן ציט צו 27 מיליאן איבערנעכטיקע באזוכער יעדע יאר.
אין 2009 זענען די צען מערסט-באזוכטע אטראקציעס אין לאנדאן געווען:
טראנספארט
קליין|שווארצע טעקסי טראנספארט איז איינער פון די פיר שטחים פון פאליטיק געפירט דורך דעם מעיאר פון לאנדאן. דאס פובליק טראנספארט נעצווערק וואס טראנספארט פאר לאנדאן (TfL) פארוואלטעט איז דאס ברייטסטע אין דער וועלט און זי ווערט פארלויבט אלס פון די בעסטע פובליקע טראנספארטן.
די דרייווערס פון די שווארצע טעקסי אויטאס אין לאנדאן (באקאנט אלס די בלעק קעבס) גייען אדורך שווערע טרענירונגען בעפאר'ן זיך איינגעבן צו ווערן א דרייווער. אין רוב לענדער וועט מען בלויז דארפן א ליצענץ צו קענען ווערן א טעקסי דרייווער, אין לאנדאן ברויך מען זיך לערנען ארום 2 ביז 4 יאר, און מ'מוז קענען יעדע איינציגסטע גאס אין לאנדאן פון אויסערווייניג. אזוי אויך ברויך מען קענען אויסרעכענען וואס איז דער שנעלסטער וועג אנצוקומען צו דער פאסאזשיר'ס דעסטינאציע. אין רעזולטאט, זענען די טעקסי פרייזן אין שטאט גאר הויך.
ביציקלען ווערט א פאפולערער וועג ארומצופארן אין לאנדאן.
באנען
קליין|דער [[לאנדאנער אונטערגרונט איז די עלטסטע, לענגסטע און טייערסטע מעטרא סיסטעם אויף דער וועלט, דאטירנטיג פון 1863.  ]] דער צענטראלפונקט פון דער פובליק טראנספארט נעצווערן איז דער לאנדאנער אונטערגרונט — וואס מ'רופט אין אלגעמיין דער "טיוב"—וואס האט עלף צווישנפארבונדענע ליניעס. ער איז די עלטסטע, לענגסטע און טייערסטע מעטרא סיסטעם אויף דער וועלט, דאטירנדיג פון 1863. די ערשטע אונטערגרונטיגע ליניע איז געווען, די סיטי און דרום לאנדאן באן, וואס האט אנגעהויבן ארבעטן אין 1890. יעדן טאג זענען דא מער ווי דריי מיליאן רייזעס אויף דער אונטערגרונט נעצווערק, בערך 1 ביליאן א יאר. דער אונטערגרונט באדינט דעם צענטראלן ראיאן פון לאנדאן און רוב פארשטעט צפון פונעם טעמז; די דרומדיקער זענען באדינט פון א ברייטער איבערפלאכיגער באן נעצווערק.
לאנדאן האט אויך א צווייטע 'מעטרא' סיסטעם, דאקלאנדס לייכטע באן, וואס ניצט קלענערע און גרינגערע צוגן. די באן האט געעפנט אין 1987 צו באדינען מזרח לאנדאן און גריניטש, פון ביידע זייטן פון דעם טעמז טייך.
רוב פון די צווישנשטעט באנען פארן נישט אדורך לאנדאן, נאר זיי ענדיגן אין איינער פון די פערצן סוף-סטאנציעס ארום דעם צענטער פון לאנדאן. עס זענען פאראן אבער צוויי אויסנאמען. ערשטנס, די טעמזלינק רוטע, וואס ווערט אפערירט היינט פון ערשטער קאפיטאל קאנעקט, צווישן בעדפארד און ברייטאן, פארנדיג אדורך לאנדאן צפון־דרום.
זייט די אנהייב 1990ער יארן, וואקסנדיקע דריקונגען אויף די צופארער באן און אונטערגרונט נעצווערק האבן גורם געווען מער נאכפרעג—בפרט פון געשעפטן און דער סיטי פון לאנדאן קארפאראציע —פאר קרייצבאן: א £10 ביליאן מזרח-מערב שווערע באן פארבינדונג אונטער צענטראל לאנדאן, וואס איר קאנסטרוקציע האט אנגעפאנגען דעם 15טן מיי 2009. אין יאר האט די באן געעפנט מיטן נאמען די עליזאבעט ליניע, וואס פארט אדורך לאנדאן מזרח־מערב.
הויכע-גיך אייראסטאר באנען פֿארבינדן סט פאנקראס אינטערנאציאנאל מיט ליל און פאריז אין פראנקרייך, און בריסל אין בעלגיע. מיט רייזע צייטן קיין פאריז (2ש 15מ) און בריסל (1ש 51מ) איז לאנדאן געווארן נענטער צו קאנטינענטאלער אייראפע ווי אנדערע שטעט אין בריטאניע, א דאנק דער נייער היי ספיד 1 גערעלס פֿארבינדונג צו דעם קאנאל טונעל. פֿון 2009 וועט די ליניע אויך טראגן הויך-גיך אינלענדישע נסיעות פֿון קענט קיין לאנדאן. די סט פאנקראס באן סטאנציע באדינט צוויי אינטערנאציאנאלע ערפארטן דורך טעמזלינק, און וועט באזארגן דירעקטע באן פארבינדונגען צו דעם אלימפיאדע ארט אין סטראטפארד ניצנדיג בריטישע באן קלאס 395 צוגן, באזירט אויף יאפאנישע  שינקאנסען הויכע-גיך באנען.
בוסן
קליין|דער מאדערנער ענווירא 400 טאפלדעק בוס וואס באדינט רוטע 139 דער לאנדאנער בוס נעצווערק איז פון די גרעסטע אין דער וועלט, פארנדיק 24 שעה'ן א טאג, מיט 8,000 בוסן, 675 בוס רוטעס, און העכער פון 6 מיליאן פאסאזשירן נסיעות יעדן ארבעטסטאג. אין 2019 האט דער נעצווערק געהאט העכער פון 2 ביליאן פאסאזשירן נסיעות א יאר וואס איז מער ווי די אונטערגרונט. יעדע יאר קומט אריין אומגעפער £1.2 ביליאן אין הכנסות. לאנדאן האט די גרעסטע רעדערשטול דערגרייכלעכע נעצווערק אין דער וועלט און, זייט 2007, איז געווארן מער דערגרייכלעך צו פאסאזשירן מיט פארשעדיקטע הערן און זען, מיט קאמפיוטער אנאנסן. די אויטאבוסן זענען קענטלעך איבער דער גארער וועלט, אזוי אויך דער לאנדאנער טיוב.
לאנדאן האט א מאדערן טראמוויי נעצווערק, "טראַמלינק", באזירט אין קרוידן אין דרום לאנדאן. דאס נעצווערק האט 39 סטאנציעס און פיר רוטעס; אין 2008 האט עס געטראגן 26.5 מיליאן מענטשן. זייט יוני 2008 געהערט טראמלינק אינגאנצן צו טראנספארט פאר לאנדאן.
לופט
לאנדאן היטרוי ערפארט איז דער וועלט'ס פארהאוועטסטער ערפארט פאר אינטערנאציאנאלן פארקער, און איז דער הויפט קנופ פאר'ן נאציאנאלן פאנטרעגער, בריטיש ערווייס. היטרוי באהאנדלט אינלענדישע, אייראפעישע און צווישן-קאנטינענטאלע פאסאזשער פליען. מ'הייבט אן מיט פלענער פאר א זעקסטן טערמינאל, כאטש די שכנותדיגע איינוואוינערס דערגעגן זיך שטארק. אן ענלעכער פֿארקער, מיט אויך עטלעכע ביליגע קורצער-מהלך פליען, ווערט באהאנדלט דורך לאנדאן גאטוויק ערפארט. לאנדאן סטאנסטעד ערפארט און לאנדאן לוטאן ערפארט באדינען  בעיקר ביליגע קורצער-מהלך פליען. לאנדאן סיטי ערפארט, דער קלענסטער און מערסט צענטראלער ערפארט, איז בעיקר פאר האנדל פֿארערס, מיט א געמיש פון קורצע-רייזע פלאנירטע פליערס און אסאך ביזנעס דזשעט פֿארקער.
שאסייען
אין צענטראל לאנדאן פארן מערסטע מענטשן מיט פובליקן טראנספארט, אבער אין דרויסנדיקן לאנדאן פארט מען אסאך מיט אן אויטא. לאנדאן האט דריי רינג שאסייען: די אינערוועניגסטער רינג שאסיי, די צפון און דרום קיילעכדיגע גאסן און דער M25.
לאנדאן האט אויך צוויי "פארקירן און פארן" ערטער וואס זענען באקוועם פאר איינקויפער אויף אקספארד גאס און באנד גאס, וועסמינסטער סיטי ראט אויטא פארקן האט א בוס דינסט פון די פארק ליין און מארבל ארטש אויטא פארקן.
באַרימטע ערטער אין לאָנדאָן
קליין|עליזאבעט טורעם מיט די ביג בען