cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ראבערט אפנהײמער
אַריבערגעפֿאָרן קיין ענגלאַנד און שטודיום אין קיימברידזש
אין סעפּטעמבער 1925, אָפּנהיימער אַריבערגעפֿאָרן צו ענגלאַנד ווו ער אָנגעהויבן זײַן שטודיום אין קיימברידזש אוניווערסיטעט. ווי טייל פֿון זײַן שטודיום, ער געאַרבעט אין די קאַווענדיש לאַבאָראַטאָריע, ווו ער מחבר און אַנטוויקלען די טעאָריע פון קוואנטום פיזיק. טראָץ דער געלעגנהייט צו אַרבעטן מיט הויפּט פֿיזיקער, האָט אָפּנהיימער פֿײַנט געהאַט די סיסיפֿישע אַרבעט, וואָס ער האָט באַקומען אין דער לאַבאָראַטאָריע, וואָס האָט אַפעקטירט זײַן גײַסטיקן צושטאַנד, וואָס איז פֿאַרשװײַטערט געוואָרן אין זײַנע ערשטע חדשים אין אוניווערסיטעט. אין דער האַרבסט פֿון יענעם יאָר, בשעת ער האָט געאַרבעט אין דער לאַבאָראַטאָריע, האָט אָפּנהיימער דערלעבט אַ גײַסטיקן קריזיס. זײַן מייסטער, פּאַטריק בלעקעט, ימפּאָוזד מער און מער לאַב אַרבעט אויף אים און אָפּפּענהיימער באַשלאָסן צו באַשטראָפן אים. לויט אָפּנהיימער, צו זײַן נאָענטער חבֿר פֿערגוסאָן, האָט ער געשטעלט אַן עפּל אויף בלעקעטס שרײַבטיש, אין וועלכן מע האָט אַרײַנגעשטעלט אַ טאַקסיקער כעמיקאַל. צום גליק פֿאַר אָפּנהיימער, האָט בלעקעט נישט געגעסן דעם עפּל, אָבער דער אינצידענט איז געווען באַריכטעט צו דער אוניווערסיטעט-אַדמיניסטראַציע. זינט אָפּנהיימערס עלטערן זענען נאָך אין קיימברידזש (נאָך באזוכן ראבערט), די אוניווערסיטעט געמאלדן די אינצידענט צו זיי. ערשט נאָך זײַן טאַטנס אַרײַנגערעגענהייט האָט דער באָרד מסכּים געווען אָפּצוגעבן די פֿאַרפֿאָרשונג, און מען האָט מסכּים געווען, אַז ער וועט ווײַטער לערנען אויף פּראָבאַט, בשעת ער וועט באַקומען באַהאַנדלונג פֿון אַ באַרימטן פּסיכיאַטער אין לאָנדאָן. נאָך אַ תּקופֿה, די באַהאַנדלונג האָט געענדיקט אין ליכט פון די פּסיכיאַטריסטס באַשלוס אַז אָפּענהיימער געליטן פון "דעמעציאַ פּרעעקאָקס" - אַן אַלטע דעפֿיניציע פון שיזאָפֿרענע סינדראָם - און אַז עס איז געווען אַ האָפֿנונג־לאָז פאַל און קיין ווייַטער אַנאַליסיס וואָלט טאָן אים מער שאָדן ווי גוט.
אין די קומענדיקע עטלעכע חדשים האָט אָפּנהיימער ווײַטער געזען פֿאַרשיידענע פּסיכיאַטריסטן בעת פֿון זײַן צאָרנדיקן גײַסטיקן צושטאַנד. נאָך אַן אינצידענט אין אָנהייב 1926 אין וועלכן אָפּענהיימער האָט פֿאַרשפּאַרט זײַן מאַמע אין זייער האָטעל-צימער, האָט עלאַ געבעטן ער זאָל גיין צו זען אַ פֿראַנצייזער פּסיכאָאַנאַליסט. נאָך עטלעכע טרעפֿן, האָט דער דאָקטער באַשטעטיקט אַז אָפּנהיימער ליידט פֿון אַ סינדראם וואָס איז פֿאַרבונדן מיט געשלעכט-פרוסטראַציע. באַלד, זיין גייַסטיק קריזיס איז געווען גילוי אין אַן אַנדער גוואַלדיק אינצידענט, אין וואָס ער אלנגעוויקלט אַ זעקל אַרום זיין חבֿר פערגוסאָנ'ס האַלדז (פשוט קנאה פון זיין חבֿריים'ס שייכות מיט אַ פרוי איז מסתּמא וואָס געפֿירט אָפּענהיימערס אויסברוך).
געטינגען
נאָך אַ קורץ וואַקאַציע מיט חבֿרים אויף דעם אינזל פון קאָרסיקע אין פֿראַנקרייַך אין מערץ 1926 איז אָפּענהיימער אומגעקערט געוואָרן צו דער קיימברידזשער אוניווערסיטעט, כּדי צו פֿאָרפירן די אַבסטראַקטע געביטן פֿון טעאָרעטישער פֿיזיק. נאָך אַ באַגעגעניש מיט דעם דאַנישער פֿיזיקער ניעלס באָר, וואס איז געווארן זיין לערער, אָפּענהיימער באַשלאָסן אין די זומער פון 1926 צו אַרומפאָרן צו די דייַטש שטאָט פון גאָטינגען, ווו די צענטער פון טעאָרעטיש מען האָט געפֿונען פֿיזיק. אין צענטער האָט אָפּנהיימער באַקענט אַ סך פֿיזיקער, עטלעכע פֿון זיי נאָבעל פּרעמיע געווינער, אַרייַנגערעכנט דייַטש-ייִדיש פיזיקער וואס שפּעטער בײַגעשטייערט צו דער אַנטוויקלונג פון די אַטאָמישע פיסיע אַנטדעקונג, וואָס זענען פֿאַרבעטן דורך אָפּענהיימער אין 1942 צו אַרבעטן מיט אים ווי אַ טייל פֿון דער מאַנהעטן-פּראָיעקט. בעת זײַן געװען אין צענטער האָט אָפּענהײַמער זיך אויך באַקענט ווערנער הייזענבערג, איינער פון די מערסט באַוואוסט דייַטש פיזיקער, וואס שפּעטער באַשטימט די אַטאָמישע פּראָיעקט אין נאַצי דײַטשלאַנד, און זיין אַרבעט איז געווען אַ אינסענטיוו פֿאַר אָפּענהיימער צו באַקומען פאָרויס פֿון אים אין מאַכן די באָמבע.
אַרבעט ווי אַ לעקטאָר אין בערקלי
אין זומער פֿון 1927, נאָך זײַן דאָקטאָראַט אין פֿיזיק, איז אָפּנהיימער אומגעקערט קיין ניו-יאָרק. צוליב זײַן וויסן אין דער געביט פֿון קוואַנטישע מעקאַניק אין דײַטשלאַנד, איז אָפּנהיימער אויפֿגעשטאַנען אין דער קהילה פֿון טעאָרעטישע פֿיזיקער. ווי טייל פון דעם סטאַטוס, די ראָקפֿעלער פֿונדאַציע באַשלאָסן צו פאָנד זיין פּאָסטדאָקטאָראַל פאָרשונג. שפּעטער אין יענעם יאָר, אין עלטער פֿון בלויז פֿינף און צוואַנציק יאָר, איז אָפּנהיימער געווען באַנומען פּראָפֿעסאָר פון פֿיזיק אין די אוניווערסיטעט פון קאליפארניע, בערקלי, און די קאליפארניע אינסטיטוט פון טעכנאָלאָגיע. ער האָט געלערנט קוואנטום מעקאַניק און געלערנט די נאַטור פון פּאַרטיקאַלז.
אָפּנהיימער האָט דאָנירט צו דעם פֿאָנד צו העלפֿן פֿיזיקער וואָס זענען אַנטלויפֿן פֿון לאַנד, אַרײַנגערעכנט אַ וויסנשאַפֿטלער וואָס איז געווען זײַן פּראָפֿעסאָר בעת זײַן געװען אין גאָטינגען.
וויסנשאפטלעכע טעטיקייט
אָפּנהיימער האָט דורכגעפֿירט וויכטיקע שטודיום אין טעאָרעטישער אַסטראָנאָמיע (ספּעציעל אין באַציונג צו דער אַלגעמיינער רעלאַטיוויטעט און יאָדערער טעאָריע), יאָדערע פֿיזיק, ספּעקטראָסקאָפּיע און קוואַנטום פֿעלד טעאָריע, אַרײַנגערעכנט איר עקסטענשאַן צו קוואַנטום עלעקטראָדינאַמיק. די פֿאָרמעלע מאַטעמאַטיק פֿון רעלאַטיוויסטיש קוואנטום מעקאַניק אויך געצויגן זיין אופמערקזאַמקייַט, כאָטש ער צווייפל זייַן גילטיקייַט. זיין אַרבעט פֿאָרויסגעזאָגט פילע שפּעטער-אַנודעקונגען אַרטאַפאַקץ, אַרייַנגערעכנט די נעוטראָן, די עסנוואַרג און די נעוטרינאָ.
אָפּנהיימער ערשט פאָקוסט אויף די טעאָריע פון די קעסיידערדיק ספּעקטרום, און זיין ערשטער פּאַפּיר, ארויס אין 1926, באַהאַנדלט די קוואַנטום טעאָריע פון ספּעקטרומען דערייווד פון מאָלעקולאַר קייטן. ער האָט אַנטוויקלט אַ מעטאָד פֿאַר רעכענען די פּראַביאַביליטיז פֿאַר איבערגאַנגען אין דעם ספּעקטרום. ער גערעכנט די פאָטאָעלעקטריק ווירקונג פֿאַר X-רייז שלאָגט הידראָגען אַטאָמס, און דערגרייכט די אַבזאָרפּשאַן קאָאַפישאַנט בייַ די ק גרענעץ. זיין רעכענענגען גלייַכן אָבסערוואַציעס פון רענטגען אינגזאַסטינג פון די זון, אָבער האט נישט גלייַכן אינגזאַסטינג פון העליום. יאָרן שפּעטער איז קלאָר געוואָרן, אַז די זון איז געווען אין גרעסטן טייל באַשטאַנען פֿון הידראָגען און אַז אירע חשבונות זענען געווען ריכטיק.
אָפּנהיימער אויך געמאכט אַ וויכטיק צושטייַער צו די טעאָריע פון קאָסמישער שטראַל דושן, און אָנגעהויבן די אַרבעט אַז צום סוף געפֿירט צו באַשרײַבונגען פון קוואנטום טונעל. אין 1931 האָט ער מיטגעשאַפֿן אַ אַרטיקל וועגן "די רעלאַטיוויסטישע טעאָריע פֿון דער פֿאָטאָעלעקטריקער ווירקונג", אין וואָס, באַזירט אויף איקספּערמענאַל זאָגן, ער ריכטיק אתּגרים פאול דיראקס באַטאָנען אַז צוויי פון די ענערגיע לעוועלס פון אַ הידראָגען אַטאָם האָבן די זעלבע ענערגיע. שפּעטער, איינער פֿון זײַנע דאָקטאָר-סטודענטן, וויליס לעם, באשלאסן אַז דאָס איז געווען דער רעזולטאַט פון וואָס איז געווארן באקאנט ווי די לעם דיווערסיאָן, פֿאַר וואָס לעם איז געווען באַלוינט די נאָבעל פּרעמיע אין פיזיק אין 1955.
צוזאַמען מיט זײַן ערשטן דאָקטאָר-סטודענט, מעלבאַ פֿיליפס, אָפּענהיימער געאַרבעט אויף רעכענענגען פון קינסטלעך ראַדיאָאַקטיוולעך אונטער באָמבאַרדירונג דורך דעוטעריום. ווען ערנסט לאָראַנס און עדווין מעקמילאַן באמבאדירטע דעוטעריום קערנעלס זיי האָבן געפֿונען, אַז די רעזולטאַטן שטימען גאָר מיט דזשאָרדזש גאַמאָווס פֿאָרויסזאָגן. אָבער ווען די עקספּערימענטן האָבן אַרײַנגענומען העכערע ענערגיעס און שווערערע נוקלעעס, האָבן די רעזולטאַטן נישט געפּאַסן מיט דער טעאָריע. אין 1935 האָבן אָפּנהיימער און פֿיליפס אַנטוויקלט אַ טעאָריע - באַקאַנט ווי דער אָפּנהיימער-פֿילליפס – פּראָצעס-וואָס איז געווען ביכולת צו דערקלערן די רעזולטאַטן פֿון די עקספּערימענטן. די טעאָריע איז נאָך אין באַניץ אין דעם 21סטן יאָרהונדערט.
ווי פרי ווי 1930, אָפּענהיימער געשריבן אַ פּאַפּיר אַז נבואה די פּאָזיטראָן איז עקזיסטענץ. דאָס איז געווען נאָך אַ פּאַפּיר דורך Paul Dirac האָט פֿאָרשלאָנגט אַז עלעקטראָנס קענען האָבן ביידע אַ פּאָזיטיוו אָפּצאָל און אַ נעגאַטיוו ענערגיע. דיראק'ס פּאַפּיר האָט פארגעשטעלט א גלייכונג, באקאנט אלס די דיראק גלייכונג, אַז פאַרייניקט קוואנטום מעקאַניק, ספּעציעל רעלאַטיוויטעט און די נייַע באַגריף פון פּאַרטיקל ספּין. צו דערקלערן די זעמאַן ווירקונג. אָפּנהיימער, באַזירט אויף די גאַנץ פון עקספּערימענטאַל זאָגן, אָפּגעווארפן די געדאַנק אַז פּאָזיטיוולי טשאַרדזשד עלעקטראָנס זענען פּראָטאָנס. ער האָט געזאָגט, אַז זיי מוזן האָבן די זעלבע מאַסע ווי אַן עלעקטראָן, בשעת עקספּערימענטן האָבן געוויזן, אַז פּראָטאָנען זענען פיל שווערער ווי עלעקטראָנען. צוויי יאָר שפּעטער, קארל דוד אנדערסאן ער האָט אַנטדעקט דעם פּאָזיטראָן, פֿאַר וועלכן ער האָט באַקומען דעם נאָבעל-פּרעמיע אין פֿיזיק אין 1936.
אין די שפּעט 1930ער יאָרן, האָט אָפּענהיימער זיך אינטערעסירט אין אַסטראָפיזיק, מסתּמא ווייַל פון זיין פרייַנדשאַפֿט מיט ריטשארד, און געפֿירט צו אַ סעריע פון מאמרים. אין דער ערשטער, אַ 1938 פּאַפּיר קאָ-אַוטער מיט ראָבערט סאַרווער וואָס הייסט " אויף די פעסטקייַט פון נעוטראָן שטערן קאָרעס", אָפּענהיימער אויך געלערנט די פּראָפּערטיעס פון ווייסע קוואַלן. דערנאָך, אין אַ פּאַפּיר קאָ-אַטערד מיט איינער פון זיין סטודענטן, באַגרענעץ (דער טאָלמאַן-אָפּענהיימער-וואָלקאָף שיעור) צו די מאַסע פון שטערן ווייַטער פון וואָס זיי וועלן נישט בלייַבן ווי סטאַביל ווי נעוטראָן שטערן און אַנדערגאָו גראַוויטאַציע-קאָלאָלאַפּס. צום סוף, אין 1939, אָפּנהיימער און אַן אַנדער תּלמיד, האַרטלאַנד סניידער, ארויס אַ פּאַפּיר,"אויף כּסדרדיק גראַוויטאַציאָנאַל קאַנטראַקשאַן," וואָס האָט אַ נבֿואה וואָס די עקזיסטענץ פון וואָס זענען יעצט גערופֿן שוואַרץ האָלעס. נאָך דעם באָרנע-אָפּענהיימער אַפּראָקסימאַציע אַרטיקל. די דאָזיקע אַרטיקלען זענען נאָך אַלץ זײַנע מערסט ציטירטע אַרטיקלען, און זיי זענען געווען הויפּט-פֿאַקטאָרן אין דער פֿאַרגרעסערונג פֿון אַסטראָפֿיזיקעלע פֿאָרשונגען אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן אין די 1950ער יאָרן, בפֿרט פֿון דזשאָן אַ.קענעדי. ווילער.
אָפּנהיימערס מאמרים זענען באַטראַכט געוואָרן ווי שווער צו פֿאַרשטיין, אַפֿילו לויט די סטאַנדאַרטן פֿון די אַבסטראַקטע טעמעס, אין וועלכע ער איז געווען אַן עקספּערט. ער האָט ליב געהאַט צו נוצן עלעגאַנטע, אויב גאָר קאָמפּלעצירע, מאַטעמאַטישע טעכניקן צו באַווײַזן גשמיותדיקע פּרינציפּן, כאָטש מע האָט אים צומאָל קריטיקירט פֿאַרן מאַכן מאַטעמאַטישע טעותים, מסתּמא אין גיכקייט. "זייער פֿיזיק איז געווען גוט", האָט סנײַדער געזאָגט,"אָבער זײַן מאַטעמאַטיק איז שרעקלעך."
נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה האָט אָפּנהיימער פֿאַרעפֿנטלעכט בלויז פֿינף וויסנשאַפֿטלעכע אַרטיקלען, פֿון וועלכע איינער איז געווען אין ביאָפיזיק, און נישט קיין איין פּאַפּיר נאָך 1950. מארי געל-מאן, אַ נאָבעל-לויער אין פֿיזיק אין 1969, וואָס האָט געאַרבעט ווי אַ וויזיטינג וויסנשאַפֿטלער מיט אָפּנהיימער אין דעם אינסטיטוט פֿאַר אַוואַנסירטע פאָרשונג אין 1951, האָט אויסגעדריקט דעם מיינונג:
פּרויעקט אַנטוויקלונג
אויף 18טן סעפּטעמבער, 1942, האָט דער אַמעריקאַנער מיליטער אונטערגענומען אַ סאָף-געהיימישע פּראָיעקט צו אַנטוויקלען אַטאָמישע וואָפן. אָפּנהיימער איז באַטראַכט געוואָרן ווי אַ ווערדיקער קאַנדידאַט צו פֿירן דעם סוד-ביקסן-לאַבאָראַטאָריע, אָבער צוליב זײַנע פּאָליטישע אַקטיוויטעטן, האָט דער מיליטער נישט באַשטעטיקט זײַן זיכערהייט-פֿאַרשטימונג. אויף אַ זיכערהייט-פֿאָרעם, וואָס ער האָט אָנגעפילט, האָט ער דערציילט די נעמען פֿון די אָרגאַניזאַציעס, אין וועלכע ער האָט אָפּערירט, און, אויפֿן בעטן פֿון דער אַרמיי, האָט ער דערקלערט, אַז ער האָט צעבראָכן אַלע פֿאַרבינדונגען מיט דער פּאָליטיק. ער איז געווען באשטימט "קאָראָדינאַטאָר פון די גרויס ברעכן" (די פּרויעקט'ס אָריגינעל ניק שפּעטער געביטן צו "מאַנהאַטאַן פּרויעקט") און אנגעהויבן צו רעקרוט די בעסטער סייאַנטיס, אַרייַנגערעכנט פיזיקער הענס בעט, עדווארד טעלער, אאז " ו ו. די קאַמפּאַרטמענטיאַלאַזיישאַן און סודיקייט פון דעם פּרויעקט איז געווען אַזוי גרויס אַז אַפֿילו הארי ס. טרומען, וואס איז געווען וויצע פרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן אין יענע צייט האָט ער גאָרנישט געוווּסט וועגן דעם. טרומען האָט זיך דערוווּסט וועגן דעם פּראָיעקט ערשט נאָך דעם ווי ער איז געוואָרן פּרעזידענט פאלגענדע רוזוועלט איז געשטאָרבן אין 1945.
אָפּנהיימער האָט פֿאָרגעלייגט די שטאָט לאָס אַלאַמאָס, וואָס ער האָט געקענט בעת זײַנע נסיעות, ווי דעם אָרט פֿאַר דער קאַנסטראַקציע פֿון דער לאַבאָראַטאָריע. אין יענער צײַט זענען די בנינים פֿון אַ שולע פֿאַר ייִנגלעך געפינען געוואָרן אויפֿן שפּיץ פֿון אַ טיש-באַרג, וואָס איז אויפֿגעהויבן געוואָרן צו אַ הייך פֿון 2,200 מעטער. נאָך עטלעכע חדשים פֿון בויען, איז די לאַבאָראַטאָריע געעפֿנט געוואָרן אין מערץ 1943. אין צוויי יאָר איז דער לאַגער געוואָרן אַ שטאָט מיט 4,000 ציווילע און 2,000 מיליטערישע פּערסאָנאַל.
טריניטי עקספּערימענט
די מצליח עקספּערימינט פּרובירן עפעקטיוולעך געגעבן די יו. וואַפֿן פון גרויס צעשטערונג און מאָרד מאַכט. צוויי און אַ האַלב וואָכן נאָך דעם טעסט, איז די יאָדערע באָמבע געניצט געוואָרן צום ערשטן מאָל אין דער געשיכטע. אין 08:14 אויף 6טן אויגוסט 1945, אַ יוראַניום באָמבע איז געווען אַרויפֿגעלייגט געוואָרן אויף היראָשימאַ, יאַפּאַן. אין דעם אַדיטאָריום אין לאָס אַלאַמאָס, האָט זיך פֿאַרזאַמלט אַ גרויסער עולם, וואָס האָט געטראָפֿן מיט די פֿיס און געשרייבט, ווען אָפּנהיימער איז אויפֿגעגאַנגען אויף דער בינע און אויפֿגעהויבן די הענט אויבן דעם קאָפּ ווי אַ געווינער אין אַ באָקסינג-רינג. דרײַ טעג שפּעטער האָט אַן אַנדער באָמבע צעשטערט די יאַפּאַנישער שטאָט נאגאסאקי, ענדיקן די אַטאָמישע באָמבאַרדירונגען פֿון היראָשימאַ און נאַגאַסאַקי. אויף 14טן אויגוסט, 1945, די מלחמה געענדיקט נאָך די איבערגעגעבן די יאַפּאַנישער אימפּעריע.
מיטגליד פון די פאראייניקטע שטאטן אַטאָם ענערגיע קאָמיסיע
נאָך דער מלחמה, אָפּענהיימער געאַרבעט פֿאַר די יו. עס. אַטאָמישע ענערגיע קאָמיסיע - דער העכסטער גוף וואָס האָט איבערגעהיצט די יאָדערע אַנטוויקלונג פֿון לאַנד. ער האָט זיך קעגן דער אַנטוויקלונג פֿון אַ הידראָגען באָמבע, ביידע פֿאַר פּראַקטיש סיבות - ער צווייפל די מעגלעכקייט פון בנין אַזאַ אַ מיטל-און פֿאַר פּרינציפּאַל הומאַניטאַריאַן סיבות, השלכות דורך די צערסטערעריש קאַנסטרוקציע פון די יאָדער עקספּלאָוזשאַנז אין היראָשימאַ און נאגאסאקי. אָפּנהיימער איז נישט געווען דער איינציקער, וואָס האָט אויסגעדריקט אַזאַ מיינונגען. דזשאָסעף ראָטבלאַט, וואָס האָט געאַרבעט צוזאַמען מיט אָפּנהיימער אין דער מאַנהעטן פּראָיעקט, אויך שטארק קעגן די פאָרזעצן אַנטוויקלונג פון די באָמבע פון די מאָמענט עס איז געווארן קלאָר צו אים אַז דייטשלאנד איז נישט אַנטקוויקלען יאָדערער וואָפן. ראָטבלאַט האָט זינט דעמאָלט זיך פֿאַרנומען מיט אַנטי-יאָדער אַקטיוויטעטן.
אין די פאַרייניקטע שטאַטן פון די פרי 1950ער יאָרן, באַזאָרגט וועגן די קאלטע מלחמה מיט די סאָוועטישער פֿאַרבאַנד אונטער סטאַלין, אַזאַ שטעלעס זענען גענוג צו מאַכן אַפֿילו באַוווסט און וויכטיק וויסנשאַפֿטלער ווי אָפּענהיימער חושד פון קאָמוניסט טענדענץ.
אין 1953, אָפּנהיימער באַקומען אַ דאָקומענט געשיקט דורך דער טשערמאַן פון די פאַרייניקטע שטאַטן אַטאָמיש ענערגיע קאַמישאַן, לואיס שטראַוס, וואָס דערקלערט אַז אָפּענהיימער האָט געלייגט אַ זיכערהייט ריזיקירן. דער דאָקומענט האָט געהאַט 34 באַשולדיקונגען, וואָס האָבן מערסטנס צו טאָן מיט זײַן לכאורה קאָמוניסטישע פֿאַרגאַנגענהייט. דער דאָקומענט טענט, צווישן אַנדערע זאַכן, אַז פֿון 1949 האָט אָפּנהיימער זיך אָנגעהויבן קעגן דער אַנטוויקלונג פֿון דער הידראָגען-באָמבע, וואָס די אַמעריקאַנער אַדמיניסטראַציע האָט געגלויבט, אַז דאָס וואָלט געווען דער באַשטימענדיקער פֿאַקטאָר אין דער געראַנגל צווישן דעם מערב און די קאָמוניסטישע מזרח-שטאַטן (באַקאנט ווי די "אַקס פֿון שלעכטס").
אין ליכט פון דעם דאָקומענט, אָפּענהיימער איז פארלאנגט צו באַשליסן צי צו רעזיגנירן זיין שטעלעס ווי נאַציאָנאַלע פּאָליטיק אַדווייזער צו די רעגירונג און ווי אַדווייזער צו די יו. אין אַ ענטפֿער דאָקומענט געשיקט צו שטראַוס, אָפּענהיימער האָט דערויף געמאַכט די באַשולדיקונג קעגן אים און געזאָגט ער וואָלט נישט רעזיגנירן, טראָץ שטראַוס'ס ענקערידזשמאַנט צו טאָן דאָס.
אָפּנהיימערס אַרבעט אויף דער אַטאָמישער ענערגיע קאָמיסיע איז געענדיקט געוואָרן נאָך סענאַטאָר דזשאָסעף מאַקאַרטי ער האָט זיך געפרעגט וועגן אָפּנהיימערס געטרײַקייט צו די פֿאַראייניקטע שטאַטן, ווײַל ער האָט חושד געווען אין קאָמוניסטישע נײַעס. אָפּנהיימערס אָפּשטעלונג האָט געפֿירט אַ ריזיקער אויפֿברויז צווישן דער וויסנשאַפֿטלעכער קהילה אין די פֿאַראייניקטע שטאַטן, און עס האָט געדויערט צען יאָר ביז זײַן נאָמען איז גאָר באַפֿרײַט געוואָרן.
דער סוף פֿון זײַן לעבן און טויט
אין די 1950ער און 1960ער יאָרן, האָט אָפּענהיימער ווײַטער געלערנט זיך און געלערנט זיך ווי דירעקטאָר פֿון דער אינסטיטוט פֿאַר אַוואַנסירטע פאָרשונג אין פּרינסטאָן, און ארויס עטלעכע פאָלקס וויסנשאַפֿט ביכער אין וואָס ער געפרוּווט צו דערקלערן צו די אַלגעמיינע ציבור די פונדאַמענטאַל קאַנסעפּס און הויפּט פאָרשונג פראגעס פון מאָדערנע פֿיזיק. אָפּנהיימער האָט באַזוכט ישׂראל אין 1958 און 1966.
אָפּנהיימער איז געשטאָרבן פֿון האַלדז ־ראַק אין 1967. נאָך זײַן טויט איז זײַן גוף פֿאַרברענט געוואָרן און זײַן אַש איז צעשפּרייט געוואָרן אין ים. קאַטעגאָריע:פיזיקער קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן
דזשאשוע ז וויינסטיין
דזשאשואַ ז וויינסטיין איז א פילם דירעקטאר מיינסטענס אויף דאקומענטארע פילמען, פון אלע סארט שיכטן און ראסן, און האט אין ציל צוזאמברענגען אלע סארט אידייען אונטערן באוואוסטזיין פון אנערקענונג אין איין רעכט און שפירונג.
ער רייזט ארום צווישן אלע גלויבונגען און שטרעמונגען, מיטן ציל צו דאקומענטירן די באהאלטענע קולטורן, זיי ארויסברענגען פון שאטן צום אויבערפלאך.
צום יאר 2017 האט ער ערצייגט א יידישער פוהל-לאנגע פילם, מנשה, וואס איז אויסגעלויבט געווארן ביי אנערקענטע פילם אינסטאנצן.
=וועבלינקען=
קאַטעגאָריע:רעזשיסארן קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער
זיבן מייל מארק
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:כשרות קאַטעגאָריע:סופערמארקן קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
וואודפארד אונטערגרונט סטאנציע
וואודפֿארד איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין וואודפארד, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, צפון־מזרח לאנדאן, אויף דער צענטראל ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויפן עפינג צווייג, און איז אויך די סוף־סטאנציע פונעם היינאלט שלייף. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
האבער
האָבער (Avena sativa) איז א זגאל תבואה וואס מען וואקסט צו ניצן זיין זוימען, בעיקר צו געבן פערד און אנדערע בהמות צו עסן, אבער מען קען אים צעמאלן פאר מענטשן צו עסן, אדער רוי, אין גראנאלא] און [[מיזלי, אדער געקאכט אויף האבער־קאשע.
האבער וואקסט אין זאנעס מיט א מעסיקן קלימאט. ער קען פארטראגן רעגן, און וואקסט גוט אין צפון־מערב אייראפע און אויך אין די פארבערג פון די הימאלייע.
האבער איז אן אייניעריגער פלאנץ; מען קען אים איינזייען אדער אין הארבסט (פאר א שניט אין סוף זומער) אדער אין פרילינג (פאר א שניט אין אנהייב הארבסט).
אין יידישקייט
האבער איז איינער פון די חמשת מיני דגן, אויף וואס מען מאכט א באזונדערע ברכה "מזונות", און מ'דארף מפריש חלה זיין ווען מען מאכט דערפון א טייג וואס מ'באקט. אויך קען מען מאכן מצות פון האבער, וואס מענטשן עסן ווען זיי קענען נישט פארטראגן גלוטן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:עסנווארג קאַטעגאָריע:תבואה קאַטעגאָריע:פלאנצן
וואלדהיים
48.69417°N, 132.96694°W וואַלדהיים (רוסיש: Валдгейм) איז אַ דאָרף אינעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.
געשיכטע
אין 1930 איז אין וואַלדהיים געשאַפן געוואָרן אַ ייִדישער דאָרפסראַט. אין 1932 איז דער פאָרזיצער פונעם קאָלווירט אין וואַלדהיים געווען אַ געוויסע צײַט דער דיכטער עמנואל קאַזאַקעוויטש. אין די דרײַסישער יאָרן איז אין וואַלדהיים דערשינען אַן אָרטיקע צײַטונג אויף רוסיש און אויף ייִדיש.
די באַפעלקערונג פון וואַלדהיים באַטרעפט לויט די אָנגאַבן פונעם 2010 יאָר 1912 נפשות.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דערפער קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט קאַטעגאָריע:אידישע יישובים
טריכאם
טריכאָם איז א באטאנישער באגריף וואסער טייטש איז א האר פון א פלאנץ, ווי צום ביישפיל אויף די אפריקאסן. די טריכאמען זיינען א טייל פונעם עפידערמיס.
קאַטעגאָריע:באטאניק
ענגלישער קאנאל
קליין|280px|מאפע פונעם ענגלישן קאנאל דער ענגלישער קאנאל (,, דער "ארבל") איז אן ארעם פונעם אטלאנטישן אקעאן וואס שיידט גרויסבריטאניע פון צפון פראנקרייך, און באהעפט דעם צפון ים צום אטלאנטיק. ער איז לאנג בערך 560 ק"מ, און זיין ברייט איז 240 ק"מ אין ברייטסטן פונקט אבער נאר 34 ק"מ אין דעם דורכגאס פון דאווער. ער באדעקט א שטח פון 75,000 ק"מ.
די גרעסטע אינזלען אינעם קאנאל זענען דער אינזל פון ווייט, נישט ווייט פון סאוטהאמפטאן, ענגלאנד און די קאנאל אינזלען נאנט צום בארטן פון פראנקרייך.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ימען קאַטעגאָריע:דורכגאסן קאַטעגאָריע:אייראפע
זוועהיל (הויף)
קליין|מרכז|הרה"ק שלוימקה מזוויעהל זוועהיל, וואהלין, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, דורך דעם וואס דארטן האט געוואוינט רבי משה זוועהילער, א זון פון רבי יחיאל מיכל, דער זלאטשאווער מגיד.
זיין זון הרה"ק רבי יחיאל מיכל זי"ע האט איבערגענומען דעם זוועהילער הויף, און נאך זיין פטירה י"ב תשרי תרט"ז איז די הנהגה אריבער צו זיין זון הרה"ק רבי מרדכי'לע זי"ע, דער פאטער פון הרה"ק רבי שלמה'קע זוועהילער זי"ע, וועלכער האט איבערגעפלאנצט דעם זוועהילער הויף אין ארץ ישראל.
דער זוועהילער בוים
רבי משה ( - י' אייר ה'תקצ"א), פון זוועהיל, איידעם ביי רבי דוד ז"ק פון גראבאוויטש – מגיד אין מעזריטש און זוועהיל.
זשעליכאווער צווייג
רבי יצחק שלמה גאלדמאן פון זשעליכאוו (ה'תקע"ג - כ"ט חשוון ה'תרל"ב), איידעם ביי רבי משה אליקים בריעה פון קאזשניץ (הויף).
מאליער
מאליער איז געווען דער בינע נאמען פון זשאן־באפטיסט פאקלען (יאנואר 1622 - 17טן פעברואר 1673), א פראנצויזישער אקטיאר, דראמאטורג און שרייבער. ער האט געשריבן א סך קאמעדיעס.
מאליער איז געבוירן געווארן אין פאריז, וואו זיין פאטער האט פארקויפט טעפעכער. ווען ער איז געווען אלט 21 האט ער געגרינדעט א טעאטער.
דער מלך לואי דער פערצנטער האט געגעבן מאליער די פאראנטווארטלעכקייט איבער דער פארוויילונג אין דעם קעניגלעכן הויף אין ווערסיי.
קאַטעגאָריע:פראנצויזן קאַטעגאָריע:אקטיארן קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
ובלכתך בדרך
ובלכתך בדרך איז אן ארגאניזאציע וואס גיבט זיך אפ מיט פארשפרייטן שיעורי תורה און דרשות דורך קאסעטעס און סי די'ס און אזוי אויך אויף דיגיטאלישן פארמאט.
זייער אפיציעלן נאמען איז וועד להפצת תורה ובלכתך בדרך לזיכוי הרבים.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן ארום יאר תשנה אויף א קליינער פארנעם, דורך ר' יצחק אהרן שטערנפעלד אן איינוואוינער אין די סאטמאר'ער שטאט קרית יואל, צוביסלעך איז עס זיך צואוואקסן צו א גרויסער מעכטיגער אפאראט פון פארשפרייטן שיעורי תורה.
זייער וועבזייטל
http://www.eshiur.org/
קאטעגאריע:תורה טעיפס
ארטראפאד
אן אַרטראפאד (פון גריכיש ἄρθρον אַרטהראן, "געלענק", און ποδός פאדאס "פוס") איז א בעל חי אן א רוקן ביין וואס האט א הארטן הויט (א "דרויסנדיקער סקעלעט"), א קערפער וואס איז צעטיילט און פיס מיט געלענקען. די דאזיקע זענען אינסעקטן, אראכנידן און קרוסטעצעאנען.
עס ווערט גערעכנט אז ס'איז פאראן מער ווי א מיליאן זגאלן ארטראפאדן. אומגעפער 80% פון אלע בעלי-חיים אויף דער ערד זענען ארטראפאדן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בעלי חיים קאַטעגאָריע:זאאלאגיע
ארץ
אן אַרץ איז א מינעראל וואס אנטהאלט מעטאל. אמאל געפינט מען דעם ארץ אויפן אויבערפלאך פון דער ערד, אבער געוויינלעך דארף מען אויסגראבן דאס אַרץ. ס'זענען פאראן פארשידענע מעטאדן וויאזוי ארויסצונעמען דעם מעטאל, וואס קען זיין זייער ווערטפול, פונעם ארץ.
קאַטעגאָריע:מעטאלן קאַטעגאָריע:געאלאגיע
בת ים
בת ים איז א שטאָט אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, און איז איינע פון די גרויסע שטעט אין גוש דן, עס געפונט זיך דרום פון תל אביב, פון מערב איז דער מיטלענדישער ים, פון מזרח איז חולון, און פון דרום ראשון לציון. איר באפעלקערונג איז געשאצט אויף ארום 130,000 איינוווינער.
די באבאווער חסידים האבן אויפגעשטעלט א שיכון אין בת־ים. עס זענען פאראן נאך דריי גרויסע חרדי'שע קהילות אין דער שטאט: א ספרדישע קהילה, חב"ד-ליובאוויטשער חסידים און ברסלבע חסידים.
היסטאריע
די שטאט איז געגרינדערט געווארן דורך מענטשן פון תל אביב, מיטן נאמען בית וגן. וואס איז פארלאזט געווארן אין די תרפ"ט ראיאטן, נאכדעם וואס אראבער האבן אטאקירט די געגנט.
אין 1932, איז עס ווידעראמאל באזעצט געווארן, אין 1936 דערקלערט געווארן אלס לאקאלע ראט, און אין 1938, איז דער נאמען געטוישט געווארן צו בת ים. דעם נאמען האט הרב קוק פארגעשלאגן.
טראנספארטאציע
נתיבי איילון פארט צו מזרח זייט פון שטאט, וואס טיילט אפ צווישן בת ים און חולון.
אויף דער נתיבי איילון שאסיי, צווישן די צוויי ריכטונגען, פארט די ראשון לציון - תל אביב - הוד השרון באן ליניע פוןישראל באנען. אין דער שטאט זענען פלאצירט צוויי באן סטאנציעס, בת ים קוממיות און בת ים יוספטל.
ווי אויך ווערט געבויט די תל אביב לייכטע באן, וואס וועט פארן פון דער שטאט קיין תל אביב, רמת גן, בני ברק, און פתח תקוה.
ווילא אלעמאנא
ווילאַ אַלעמאַנאַ (שפאניש: Villa Alemana) איז א שטאָט אין טשילע. אין 2002 איז איר באפעלקערונג 122,806.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
תורה טעיפס
תורה טעיפס לאקירט אין בארא פארק איז געווען די ערשטע חרדישע ארגאניזאציע צו פארשפרייטן שיעורי תורה און חיזוק דרשות און פארמאט פון טעיפ'ס און שפעטער און סי.די. פארמאט און אזוי ווייטער ביזן היינטיגן טאג זענען זיי נאך אלס די גרעסטע אין דעם פעלד, און פולע האבן זיי שפעטער נאכגעמאכט אויף פארשידענע פארמען
קאטעגאריע:תורה טעיפס
באלקאם באן סטאנציע
באלקאם באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפט-ליניע באדינט דאס דארף באלקאם, מערב סאסעקס, אין דרום ענגלאנד. באנען וואס שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע זענען אפערירט דורך טעמזלינק, אין די שפיץ שעה׳ן אויך דורך סאדערן.
היסטאריע
די אריגינאלע סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 12טן יולי 1841 דורך דער לאנדאן און ברייטאן אייזנבאן, וואס האט זיך צונויפגעמישט מיט אנדערע אייזנבאן פירמעס אין 1846 צו ווערן די לאנדאן, ברייטאן און דרום בארטן אייזנבאן.
באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט אין די נישט-שפיץ שעה׳ן דורך טעמזלינק:
אין די שפיץ שעה׳ן פארן עטלעכע באנען פון סאדערן קיין לאנדאן וויקטאריע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין מערב סאסעקס קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
סיינפעלד (סעריע)
סײַנפֿעלד (ענגליש: Seinfeld) איז א קאמישע אמעריקאנישע טעלעוויזיע סעריע, געשפילט אויף סיטואציע קאמעדיע.
דער הויפט אקטיאר, איז דזשערי סיינפעלד, און מיט אים די אנדערע כאראקטערן, קאסמא קרעמער מייקל ריטשארדס, דזשארדזש קאסטאנזא דזשייסאן אלעקסאנדער, איליין בעניס זשוליע לואיי דרייפוס.
עס איז געווען דער ערשטער סעריע אין אמעריקע, וואס זאל געשפילט ווערן אויף מענטשן, וואס זענען נישט באזירט אויף פאמיליע לעבן, אדער באציונגען צווישן ארבעטער אד"ג.
די סעריע האט געהאט א גרויסן איינדרוק אויפן אמעריקאנע באפעלקערונג, עס איז געשפילט געווארן אין ניין סעזאנען, מיט 180 קאפיטלעך, אנגעפאנגען אין יאר 1989, און געענדיקט 1998. אין יאר 2002 האט די פרעסטיזשפולע צייטונג TV GUIDE, באצייכענט סיינפעלד אלס די בעסטע סעריע פון אלע צייטן. די געשיכטע קומט פאר מערסטנס אין סיינפעלדס וווינונג, אין אפער וועסט סייד אין מאנהעטן.
קאמעדיע סארט
אנדערש ווי געווענליכע פילמען אדער סעריעס פון קאמעדיע, רעכנט עס אריין סטענד אפ, אדער קאמעדיע אויפטרעטן. ווי אנהייב פון יעדע קאפיטל און צום סוף, זעט מען סיינפעלד ביי אן אויפטריט.
אויך איז נישטא סצענעס מיט אמאציאנעלע געפילן, עס איז זייער ציניש, און פיל מיט סארקאזם.
אנהייב האט די סעריע נישט געהאט קיין גרויס סוקסעס, אפילו פאקס האט עס נישט געוואלט אנעמען, און די שאנסן אז ען בי סי וועט זיי אננעמען, זענען געווען מינימאלע. אבער צום לעצטע קאפיטל אויפן 14טן מיי 1998, האבן א געשאצטע 76 מיליאן צושויער, מיטגעהאלטן די ענדע, ברעכנדיק די רעקארד פון אלע צייטן.
קאטעגאריע:טי ווי סעריעס
באקהערסט היל אונטערגרונט סטאנציע
באַקהערסט היל איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין באקהערסט היל, עפינג פארעסט, עסעקס, אויפן עפינג צווייג פון דער צענטראל ליניע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 5.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אום 22סטן אויגוסט 1856 דורך דער איסטערן קאנטיס באן. די סטאנציע איז אריבער צו דער צענטראל ליניע דעם 14טן סעפטעמבער 1947.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אונטערגרונט סטאנציעס אין עסעקס
ארץ ישראל מוזיי
קליין|250px ארץ ישראל מוזיי איז אַ גרויסער מוזיי אין תל אביב, וועלכע ווייזט אויסגעפינען פון ארץ ישראל פון פאַרשידענע צייטן און באַשרייבן זיין פילפאכיק קולטוריזם. דער מוזיי איז געגרינדעט מיטן ציל צו פאַרבינדן ארכעאלאגיע, קולטור און פֿאָלקלאָר פון ארץ ישראל אין אַלע צייטן, ווי זייַן פּלאַן מאָדעל זענען לאַנד מוזיי (לאַנדעסמוסעום) אין אייראָפּע. אין זיינע ערשטער יאָרן האט דער מוזיי אויך געפועלט ווי א וויסנשאַפֿט מוזיי. מוזיי פּאַוויליאַנען אין פארשידענע פעלדער, אַזוי ווי דזשודאַיקאַ, ארכעאלאגיע, פֿאָלקלאָר און ישראל קונסט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
ישיבת חכמי לובלין
300px|קליין|די געביידע פון ישיבת חכמי לובלין אין תשס"ו זי ישיבת חכמי לובלין איז געווען א ישיבה געגרינדעט אין יאר תר״ץ אין לובלין, פוילן, דורך הרב יהודה מאיר שפירא. די ישיבה האט נאר גענומען אויסגעצייכנטע בחורים צו לערנען דארט. איידער מ'האט אריינגענומען א בחור אין דער ישיבה האט מען אים פארהערט 200 בלאט גמרא בעל פה. נאך דער פטירה פון הרב שפירא איז געווארן ראש ישיבה דער קאזשיגלאווער רב, הרב אריה צבי פראָמער, וואס איז אומגעקומען ביי דער חורבן אייראפע.
דער משגיח איז געווען רבי שמעון זשעליכאווער.
באקאנטע תלמידים פון דער ישיבה
קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע
קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות
קרן שמואל ישעי'
קרן שמואל ישעי איז א ריזיגער אוצר פון שיעורי תורה טעיפ'ס און דרשות פון חיזוק א.ד.ג. ווי אויך פארמאגן זיי א רייכן אוצר פון נגינה, עס האט זיך געעפנט אין סאטמאר ביהמ"ד אויף ראדני סט. און וויליאמסבורג אבער היינט צוטאג'ס האבן זיי שוין פארשידענע לאקאלן פארשפרייט איבער אלע אידישע ישובים איבער דער גארער וועלט.
ווי אויך פארמאגן זיי היינט א וועבזייטל אונטערן נאמען koltorahonline.com וואו מען קען דארט טרעפן אלע זייערע טעפס אראפצולאדן באגלייט מיט שיינע בילדער.
קאטעגאריע:תורה טעיפס
דזשערי סיינפעלד
thumb|left|דזשערי סיינפעלד דזשערי סיינפעלד, אדער דזשעראם עלען סיינפעלד, איז א בארימטער אקטיאר, קאמיקער, און א סטענדאפיסט, געבוירן אין ניו יארק צו יידישע עלטערן, אויפן 29סטן אפריל 1954, אין ברוקלין, ער האט געווינען עטליכע פרעמיעס, פאר דער טעלעוויזיע סעריע, סיינפעלד.
זיין ארבעט האט ער אנגעהויבן, אין קליינע קלובן אין ניו יארק, און פון דארט האט ער פארגעזעצט די וועלט בארימטע סעריע, ווי ער לאכט אפ פון די איינרעדענישן פון דאס מענטשהייט. אזוי אויך האט ער פארעפנטליכט עטליכע ביכער, וואס זענען שטארק פאפולער.
ווי פריער דערמאנט, האט ער אנגעהויבן אין קליינע קלובן אין ניו יארק, נאכן פארענדיקן זיינע שטודיעס, פלעגט ער אויפטרעטן אין לאס אנדזשעלעס, דערנאך איז ער געווען גאסט אויף עטליכע נאכט פראגראמען, ווי דעיוויד לעטערמאן און אנדערע. אין יאר 1987 האט ער אנגעפאנגען מיט זיין אייגענער פראגראם.
ער און זיין שותף, לערי דעוויד, א ייד פון ניו יארק, האבן צוזאמען געשריבן די סעריע, וואס לויט זיי איז עס געווען באזירט אויף גארנישט, און צוזאמען מיט די אנדערע קאסמא קרעמער, איליין בעניס, און דזשארדזש קאסטאנזא, אלע פיקטיווע כאראקטערן, ארויסגעגעבן די גרעסטע קאמישע סעריע, געשפילט צו ווערן אויף די אמעריקאנישע עקראנען.
היינט באשעפטיקט זיך סיינפעלד, מיט קליינע סטענדאפ אויפטרעטן, און קורצע רעקלאמעס, אויך איז ער געווען א שטימע אקטיאר פאר אנימירטע פראדוקציעס.
ער איז פארהייראט צו זשעסיקא סקלאר, און האט דריי קינדער.
קאטעגאריע:טעלעוויזיע קאטעגאריע:יידישע אקטיארן קאטעגאריע:בדחנים
גמ"ח יוסף שלמה
גמ"ח יוסף שלמה איז א ברייט פארצווייגטער פארשפרייטונג פון טעיפ'ס פון שיעור תורה און חיזוק דרשות, היינט ברייט פארשפרייט מיט מערערע לאקאלן
היסטאריע
געעפנט האט זיך דאס אין וויליאמסבורג אין א בעיסמענט, אבער צוליב דעם גרויסן פארלאנג, און צוליב דעם וואס זיי זענען געווען די פיאנירן און פארשפרייטן דרשות אויף אינטרעסאנטע טעמעס און נישט בלויז געשטעלט אויף פארצולערנען א בלאט גמרא און א פרק משניות זענען זיי געווארן זייער אויפגעכאפט און א גאר קורצע צייט, און עווענטועל האבן זיי זיך אויסגעשפרייט קיין קרית יואל זייענדיג דארטן לאקירט אינעם גרויסן ביהמ"ד, און אזוי האבן זיי זיך שפעטער פארשפרייט און נאך און נאך פארשידענע געגענטן
קאטעגאריע:תורה טעיפס
היכל שלמה
קליין|250px היכל שלמה איז א בנין אויף דער מלך דזשארזש גאס אין ירושלים, נעבן דער גרויסער שול. היכל שלמה איז געווען אַמאָל די ביוראען פון די הויפט רבנים פון ישראל און די היים פון דעם הויכן בית דין. היינט איז אין דעם בנין אַ דער ייִדישער וואָלפסאָן מוזיי, די "רננים" שול און אַ זאַל.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ירושלים קאַטעגאָריע:געביידעס
ניקאָלאַ טשאַושעסקו
Nicolae Ceauşescu (אין רומעניש : ; אינטערנאַציאָנאַלע פאַנעטיש אלפאבעט : (nikoˈla.e t͡ʃe̯a.uˈʃesku)  23סטן יאנואר  ,1918 - 25סטן דעצעמבער 1989 ) איז געווען אַ רומענישער קאָמוניסטישער פּאָליטיקער, און דער צווייטער און לעצטעער פֿירער פֿון קאָמוניסטישע רומעניע.
ער איז געקומען צו דער מאַכט נאָך דעם טויט פון געאָרגאַ געאורגיו-דזע אין 1965 און האָט געדינט אַלס סעקרעטאַר פֿון דער רומענישער קאָמוניסטישער פּאַרטיי און שפּעטער אויך אַלס פּרעזידענט פֿון רומעניע ביזן אויסברוך פֿון דער רומענישער רעוואָלוציע אין דעצעמבער 1989, צום ענדע פֿון וועלכער ער איז אין איינעם אומגעקומען.
מיט זײַן פרוי, עלענאַ שעאַושעסקו. פֿון 1985 איז ער געווען אַ מיטגליד פֿון דער רומענישער אַקאַדעמיע און איר ערן־פּרעזידענט, טיטלען, וואָס מען האָט אים אָפּגעטאָן נאָך זײַן טויט, ווי כּבֿוד־דיגרין און אַנדערע אויסלענדישע דעקאָראַציעס, וואָס האָבן אים געשלאָסן אין זײַן לעבן.
טשאַושעסקו האָט ממשיך געווען די נאַציאָנאַלע פּאָליטיק געגרינדעט אין די סוף פֿון געאָרגיו דעדזש ס הערשן: אַ באַגרענעצט אַרויסווייַזן פֿון זעלבסטשטענדיקייט אין רומעניע'ס פֿרעמד באַציונגען צוזאַמען מיט אַ שטרענג קאָמוניסט רעזשים. ער האָט שאַרף קריטיקירט געוויסע אַקציעס פֿון דעם רעזשים אונטער דעם פֿירער וואָס איז געווען פֿריערדיקער אים, און געפֿירט צו די רייניקונג פֿון עטלעכע פֿון די פֿאַרשילטן אין אינצינירט ווייַזן שטעגן. טשאַושעסקו האָט אַרײַנגעשלאָפֿן רומעניע אין אַ פרענזי פֿון אינדוסטריאַליזאַציע און קאַנסטראַקציע, דעם קאַנסטראַקציע פֿון גרויסע פּראָיעקטן און דעם גאַנג פֿון אַן אַמביציעסדיקער עקאָנאָמיע. ער האָט געראָטן צו באַצאָלן רומעניע'ס אויסערן חובות זעקס חדשים פֿריערדיק זיין פאַל, אָבער די שטרענג פּראַל אויף די לעבעדיק סטאַנדאַרדס פון די רומעניש מענטשן אויף דעם וועג צו דערגרייכן דעם ציל שׂנאה אים פֿון פֿילע אין דער מדינה. דער קולט פֿון פּערזענלעכקייט אַרום זיין בילד און נעפּאָטיזם אין רומעניע אין דער צייט דערגרייכט זייַן שפּיץ: בשעת ער איז געווען אויסדערוויילט צו די פּרעזידענטשאַפּ פֿאַר לעבן, זיין פֿרוי איז געווען די צווייטע פּערזענלעכקייט אין די גאַווערנינג כייעראַרקי, און איינער פֿון זייער זין איז געווען גרייט צו נעמען איבער.
סטריט פייטער
סטריט פֿײַטער (ענגליש: Street Fighter, יידיש: "גאס קעמפער") איז א קאַמפן שפילן סעריע פונעם פירמע קאַפקאם, וואס ווערט פאבריצירט זינט 1987.
אנזוס
קליין|450px|מאפע פון די אפמאך לענדער דער מיליטערישיר אפמאך פון אויסטראליע, ניו זילאנד און די פאראייניגטע שטאטן (ענגליש: Australia, New Zealand, United States Security Treaty ר"ת ANZUS אנזוס) איז א מיליטערישער אפמאך צווישן אויסטראליע און צווישן אויסטראליע און די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע באזונדער, פארן צוועק פון ארבעטן צוזאמען פאר זיכערהייט אינעם פאציפישן אקעאן.
סטריט פייטער
קאטעגאריע:ווידעא שפילן
אנזוס
קאַטעגאָריע:אויסטראליע קאַטעגאָריע:ניו זילאנד קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
אמין זשומייעל
קליין|אמין זשומייעל אמין זשומייעל (געבוירן 1942) איז דער פירער פון דער פאלאנגען באוועגונג, אין לבנון, און איז געווען פרעזידענט פון לבנון.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין 1942 אין לבנון צו פיער זשומייעל. א מאראן קריסטליכער. ער האט געלערנט געזעץ, אינעם אמעריקאנער אוניווערסיטעט אין ביירוט, אויך האט ער געלערנט ביזנעס פירערשאפט. ער האט געהייראט דזשויס זשומייעל.
ער איז געווען א געגנטלעכער פירער פון די פאלאנגען, מזרח פון ביירוט. און ווען זיין יונגערע ברודער באשיר זשומייעל, איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, האט אמין אים איבערגענומען, אלס פרעזידענט פון לבנון, אין 1982.
פון אנהייב זיין קאדענציע, איז ער געווען פרא מערב וועלט, און ער האט אפילו אונטערגעשריבן א פארשטענדעניש מיט ישראל, ישראל האט געהאט פאר א שטיק צייט, א דיפלאמאטישע אנוועזנשאפט אין ביירוט, אריק שרון האט אמאל אויסגערופן, אז ישראל האלט ביים שלום מאכן מיט נאך א לאנד אינעם מיטל מזרח.
דאס איז פארגעקומען אינמיטן די ערשטע לבנון מלחמה, און טרופן פון דער אמעריקאנער ארמיי, און פראנצויזישער ארמיי, זענען געווען אין לבנון, אלס אינטערנאציאנאלע שלום טרופן. האט דער כעזבאלא, דורכגעפירט עטליכע זעלבסטמארד אטאקעס, און די צוויי דערמאנטע ארמייען, האבן ארויסגעצויגן זייערע טרופן, און סיריע, איז געבליבן די איינציקע לאנד, וואס געווען פארמישט אינעם לבנון ברודער קריג. אמין האט דערנאך מבטל געווען די פארשטענדעניש דעקלעראציע מיט ישראל.
אין 1988 ווען זיין פרעזידענטליכע טערמין איז אפגעלאפן, האט ער זיך געפונען אין א דילעמא, די פארלאמענט, האט נישט ערוויילט א נאכפאלגער, און לויט די לעבאנעזע קאנסטיטוציע, ווערט די פרעמיער מיניסטער צייטווייליג פרעזידענט, און דאס האט ער נישט געוואלט, עס זאל געשען. סאלים על כוץ, א סוני איז געווען פרעמיער דעמאלט אין לבנון. האט ער אויפגענומען מישעל אוען, אלס פרעמיער, און ווען זיין טערמין האט זיך גענדיקט, איז מישעל געווארן פרעזידענט, און פרעמיער. עס איז אויסגעקומען אז אין מזרח ביירוט, איז מישעל געווען הערשער, און אין מערב ביירוט, סאלים.
אמין איז געגאנגען וווינען אין פאריז, פראנקרייך.
ווען יצחק רבין, איז אומגעקומען, איז ער געגאנגען צום ישראל אמבאסאדאר, אפגעבן די טרייסטן פארן ישראל פרעמיער מיניסטערס טויט, וואס האט אויסגערופן א שטורעם אין לבנון.
ער האט עטליכע קינדער. זיין זון פיער אמין זשומייעל, איז אומגעקומען אין אן אטענטאט, אין 2006. זער זון איז געווען אינדוסטריע מיניסטער ביז זיין טויט. היינט איז אמין צוריק אין לבנון, וואו ער איז איינער פון די אנגעזענסטע פאליטיקער.
קאטעגאריע:לעבאנעזער פאליטיקער קאטעגאריע:פרעזידענטן
15טן אויגוסט
דעם 15טן אויגוסט איז דער 227סטער טאג פון יאר (228סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 138 טעג.
פייערטעג
15
האדסאן טייך
דער האדסאן טייך איז א טייך 507 ק"מ לאנג וואס ציט זיך אריין פון דעם אטלאנטישן אקעאן ביים מזרח גרענעץ פון די פאראייניגטע שטאטן אריין ביז ניו יארק סיטי.
קאטעגאריע:ניו יארק
קאַטעגאָריע:טייכן
ראדני ריעד
ראַדני ריעד (ענגליש: Rodney Reed) איז א שווארצער מאן פון טעקסעס וועלכער איז באשולדיגט געווארן אין מארד און איז אויף די טויט רייע.
אינעם דריי און צוואנציגסטן פעברואר, איז דער אורטייל געשטעלט געווארן אויף אפהאלט צוליב קלאהרע סייענטיפישע באווייזן און דאס וואס די מאסן איז געווארן אינפארמיהרט איבער דעם פארברעכן און פארלאנגט א גערעכטער אורטייל.
די באשולדיגונג איז באזיהרט בלויז אויף די די ען עי פון ריעד'ס זרע אין דעם קרבן. אבער דאס איז בכלל נישט א באווייז אויפן מארד. ראדני האט אלעמאל געטענה'ט אז ער האט אסאך מאהל געהאט סעקס מיט סטעיסי. ער איז אפגעזאגט געווארן אנדערע די ען עי טעסטן וואס קען איבערווייזן זיין אומשולד.
א דאקומענטארער פילם די שטאט קעהגן ריעד איז פראדוציהרט געווארן איבער די געשיכטע.
וועב לינקען
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן קאטעגאריע:אמעריקאנער קאטעגאריע:טעקסעס
יעקב ישראל קארף
רבי יעקב ישראל קארף (כ"ו תשרי תרמ"ג - ט' תשרי תשי"ג) איז געווען דער זוועהיל-מעזשביזשער רבי אין זוועהיל און דערנאך אין באסטאן, מאסאטשוסעטס.
ביאגראפיע
רבי יעקב ישראל איז געבוירן אין תרמ"ג אין שטעטל מעזבוזש צו זיין פאטער רבי מרדכי בן ציון, זון פון רבי מיכל דראביטשער (אן איידעם פון רבי מאטעלע טשערנאבליער), זון פון רבי איצקיל דראביטשער (אן איידעם פון רבי ברוך מעזשביזשער), זון פון רבי יאסעלע יאמפעלער, זון פונעם זלאטשאווער מגיד.
רבי יעקב ישראל האט באקומען היתר הוראה ביים ערוך השולחן און ביי רבי מרדכי אשמינער, סלאנימער רב. ער האט געהייראט מרת גיטל הי"ד, א טאכטער פון רבי יחיאל מיכל גאלדמאן פון קארעץ (א ברודער פון רבי שלאמקע זוועהילער). ער איז געווארן ראש בית דין אין זוועהיל.
שפעטער איז ער געווארן רבי אין שטעטל מעזשביזש. ווען זיין שווער איז אוועק איז געווארען רבי אין דער שטאט זוועהיל. זיין ווייב מרת גיטל איז אומגעקומען אויף קידוש ה' ביי א פאגראם אין שטעטל זעווהיל אין תרע"ט. ער האט נאכאמאל חתונה געהאט מיט איר שוועסטער מרת יוכבד. אין יאר תרפ"ד האבן זיינע חסידים אים ארויס געברענגט קיין באסטאן, וואו ער האט געבויט א בית מדרש און האט אויפגעשטעלט א בית דין מיט כשרות .ער פלעגט אליין גיין מיט זיין גבאי צו באסטאן הארבאר פארט, וואו מענטשן זענען אונגעקומען מיט דער שיף פון אייראפע, און ער האט זיי געברענגט קיין באסטאן צו זיך אינדערהיים. אזוי האט ער געראטוועט א סאך מענטשן פון די רוסישע פאגראמען און פון די דייטשע הענט. ער איז געווען פון די מייסדים פון אגודת האדמורי"ם. ער איז געווען גוט מיט די פאליציי אפיצירן און פאליטישע פיגורן ווי דער בירגערמייסטער און סענעטארן.
ער איז נפטר געווארן ערב יום כיפור ה'תשי"ג און ער ליגט אינעם בית החיים נצח ישראל אין טשעלסי.
משפחה
פון זיין ערשטער ווייב מרת גיטל הי"ד:
פון זיין צווייטער ווייב מרת יוכבד איטא:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רוסישע אדמורי"ם קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:באסטאן קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט
לי קעמפ
לי קעמפ (ענגליש: Lee Camp; געבוירן דעם 21סטן יולי 1980) איז אן אמעריקאנער קאמיקער, שרייבער, אקטיאר, טעלעוויזיע פערזעהנליכקייט און אקטיוויסט.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין וואשינגטאן די סי צו זיין פאטער וועלכער האט געדיענט צוואנציג יאהר אין דער אמעריקאנער ארמיי אלס אנאליסט. ער איז אויפגעוואקסן אין מערילענד און דערנאך האבן זיי זיך געצויגן קיין ווירדזשיניע.
זייענדיג פערצן יאהר אלט האט ער אנגעהויבן שרייבן קאמעדיע וועלכע איז פובליציהרט געווארן אין זיין שולע'ס מאגאזין און צייטונג.
ביי זיין ניינצנטן געבורטסטאג האט ער אנגעהויבן פאָרשטעלן סטענד-אפ. זיין מהלך איז טיפע קריטישע טראכטן וואס דערשרעקט זיך נישט פאר קיינעם. טייל פארגלייכן עים דעריבער צו דזשארדזש קארלין.
יעקב גאלינסקי
הרב יעקב יצחק גאלינסקי (ט' טבת תרפ"א, 1920 – כ"ב שבט תשע"ד, 23סטן יאנואר 2014) איז געווען א מגיד. פריער איז ער געווען ראש ישיבה פון דער נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה.
לי קעמפ
וועבלינקען
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן קאטעגאריע:קאמיקער קאטעגאריע:אקטיארן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אטעיסטן
יעקב גאלינסקי
לעבנסגעשיכטע
הרב יעקב איז געבוירן געווארן אין קריניק, פוילן צו ר' אברהם צבי גאלינסקי און זיין ווייב דבורה. אין די תר"צ יארן האט ער געלערנט אין דער נאווהארדאקער ישיבה אין ביאליסטאק אונטער דעם ראש ישיבה הרב אברהם יפה'ן, אן איידעם פונעם אלטער פון נאווהארדאק. אין 1941 איז ער געווארן דעפארטירט קיין סיביר צוזאמען מיט א גרופע פון א הונדערט ישיבה בחורים. אין דער תקופה נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געהייראט צביה בראד, טאכטער פון ר' חיים בנימין הלוי בראד, א בראסלאווער חסיד. א שטיק צייט איז ער געווען אין די שארית הפליטה לאגערן אין דייטשלאנד, און אין 1949 איז ער ארויף אין ישראל וואו ער האט זיך באזעצט אין בני ברק.
ער איז געווען א מקורב פונעם חזון איש און רבי יעקב ישראל קאניעווסקי. אין די תש"י יארן האט ער געפירט א ישיבה אין ראש העין פאר יונגע תימנער אידן. אין די תש"כ יארן איז ער געווען ראש ישיבה פון דער נאווהארדאקער ישיבה אין חדרה, צוזאמען מיט נאך א נאווהארדאקער תלמיד, הרב אלחנן פערלמוטער.
יארן לאנג פלעג ער ארומגיין יישובים פון נייע אימיגראנטן און געדרשנט דארט. זיינע דרשות זענען געווען אויפן מוסר סטיל פון נאווהארדאק, צוזמען מיט מעשה'לעך פון זיין לעבן.
ער איז נפטר געווארן כ"ב שבט תשע"ד, אינעם מעייני הישועה שפיטאל, ביי דער עלטער פון 93.
זיין עלצטע טאכטער איז די ווייב פון הרב חיים בערמאן, פון דער פאנאוועזשער ישיבה (א ברודער פון הרב מרדכי שלמה בערמאן). צוויי פון זיינע זין זענען נפטר געווארן אין זיין לעבן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:מגידים קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
טאל
א גוטער ביישפיל איז דער האדסאן טאל, וואס איז דער שטח וואס איז נעבן דעם האדסאן טייך וואס איז אויף די צוויי זייטן דא הויכע בערג, אזוי אז דער שטח האט באקומען דעם פענאמען האדאסן טאל, וואס איז דער פשט דער טאל וואס איז נעבן דעם האדסאן טייך.
טאלן אין פלאך לאנד
טייל טאלן זענען גאנץ פלאך, אזוי ווי א גרויס טעצל. דער טיפ טאל האט אפטמאל א גרויסן טייך מיט אסאך "בייטייכן" וואס פליסן אין זיי. די בייטייכן ברענגען וואסער פון די בערגלעך אדער בערג גאנץ ווייט פונעם הויפט טייך. נאך א שווער רעגן, גיסט אסאך וואסער אינעם הויפט טייך וואס ווערט העכער און פארפלייצט דעם פלאכן באדן פונעם טאל. ווען דאס וואסער פארשפרייט זיך, ברענגט עס אסאך ערד וואס איז אראפגעקומען פון די בערגלעך. די ערד וואס ווערט אראפגעווישט מאכט דעם טאל נאך פלאכער. אזעלכע טאלן זענען זייער ניצבאר פאר וואקסן עסן פראדוקטן.
באקאנטע טאלן פון דעם טיפ זענען דער מיסיסיפי־מיזורי בעקן אין צפון אמעריקע, דער אמאזאנאס בעקן אין דרום אמעריקע, דער אונטער־דוניי אין אייראפע, דער גאנגעס טאל אין אינדיע, דער נילוס פארפלייצונג פלוין אין אפריקע און דער  דארלינג טייך בעקן אין אויסטראליע.
* קאַטעגאָריע:געאגראפיע קאַטעגאָריע:ערד וויסנשאפטן
חולון
250px|קליין|קינדער [[מוזיי]] 250px|קליין|וואָלפסאָן מעדיצינישער צענטער 250px|קליין|חולון [[שאפינג מאל|מאָל]] חולון איז א שטאט אין ישראל צוזאם געשטעלט פון עטליכע געגנטן, געגרינדעט אין די 1920ער און 1930ער יארן, און פאראייניגט געווארן אלס א לאקאלע ראט מיטן נאמען חולון.
די שטאט געפונט זיך אין תל אביב דיסטריקט, ישראל, און איז איינע פון די גרויסע שטעט אין גוש דן. די שטאט איז פלאצירט דרום פון אזור, דרום־מזרח פון תל אביב, מזרח פון בת ים, צפון פון ראשון לציון און מערב פון שאסיי 4. די שטאט באדעקט א שטח פון 18,927 דונאם, און די באפעלקערונג אין שטאט איז 172,400 איינוווינער. אין 1950 איז די חולון דערקלערט געווארן אלס שטאט דורך ישראל. די שטאָט איז אַ מיטגליד פון פארום 15.
באן
די באן ליניע פון תל אביב קיין ראשון לציון וואס מען האט געעפנט אין 2011, פאלגט די ליניע פון דעם נתיבי איילון שאסיי, צווישן חולון און בת-ים. די ליניע האט פיר סטאנציעס אין חולון: חולון קנופ, חולון וואלפסאן, בת־ים יוספטל און בת־ים קוממיות.
האנדל און אינדוסטריע
די הויפּט גאסן פון חולון (למשל סאָקאָלאָוו) האבן א סאך געשעפטן וואס דינען די איינוואוינער פון דער שטאָט.
דער חולון איינקויף צענטער וואָס האט געעפנט אין 1998, באדינט אַלע באוואוינער פון דער געגנט, אויך עס זענען אסאך האנדל צענטערן ווי - נאות רחל צענטער (אין נאות רחל),  סאַדאַוו צענטער און  דר-גת צענטער (אין קריית בן-גוריון), קריית שרת צענטער (אין קריית שרת) און נאך.
פילע באוואוינער פון חולון, אזוי ווי באוואוינער פון אנדערע שטעט לעבן תל אביב, געפינען זייער פרנסה אין תל אביב.
דויד הילבערט
דויד הילברט (דייטשיש: David Hilbert; 23סטן יאנואר 1862 - 14טן פעברואר 1943 געטינגען, דייטשלאנד) איז געווען א דייטשער מאטעמאטיקער וואס האט שטארק באאיינפלוסט די מאטעמאטיק פונעם סוף פונעם 19טן יארהונדערט און דעם אנהייב פונעם 20סטן יארהונדערט, סיי דורך זיין דירעקטן בײַשטײַער סײַ דורך זיין השפעה אויף אנדערע.
אין 1900 האט הילבערט פארגעשטעלן א זאמלונג פון 23 מאטעמאטישע פראבלעמען, וואס האבן משפיע געווען פארשונג אין מאטעמאטיק דורכאויס דעם 20סטן יארהונדערט.
לעבנסגעשיכטע
דויד הילבערט איז געבוירן געווארן דעם 23סטן יאנואר 1862 אין דעם שטעטל וועלוי (Wehlau) לעבן קעניגסבערג, וואס איז דעמאלסט געווען די הויפטשטאט פון מזרח פרייסן. אין 1880 האט ער אנגעהויבן לערנען אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט, וואו ער האט זיך באפריינדט מיט הערמאן מינקאווסקי. אין 1885 האט ער באקומען דעם דאקטאר טיטל, אונטערן אנפיר פון פערדינאנד לינדעמאן. אין די יארן 1886-1895 האט ער געדינט ווי א דאצענט אין דעם קעניגסבערגער אוניווערסיטעט. אין 1892 האט ער געהייראט קעטא יעראש, און א יאר שפעטער איז געבוירן זייער איינציקע קינד, א זון, פראנץ.
אין 1888 האט פעליקס קליין פארעפנטלעכט, אין דעם Mathematische Annalen זשורנאל וואס ער האט רעדאקטירט, אן ארטיקל פון הילבערט, וואו הילבערט האט געלייזט דעם צענטראלן פראבלעם פון אינוואריאנטן טעאריע, ווען ער האט געוויזן אז יעדע סיסטעם פון אינוואריאנטן האט אן ענדלעכן באזיס. דער מאטעמאטיקער פאל גארדאן, איינער פון די הויפט פארשער אין דעם געביט, האט זיך דערקעגנט צו הילבערטס ארטיקל מיט דער טענה אויף הילבערטס באווייז אז "דאס איז נישט מאטעמטיק. דאס איז טעאלאגיע". אין 1895 האט קליין געברענגט הילבערט צו ווערן א פראפעסאר אין געטינגען אוניווערסיטעט, וואס איז דעמאלסט גערעכנט געווארן דער פירנדיקער צענטער פון מאטעמאטישער פארשונג אין דער וועלט. הילבערט האט געהיטן געטינגענס גלאריע ביז זיין פענסאנירונג אין 1932, און ער איז געווארן דער חשובסטער מאטעמאטיקער פון זיין דור.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דייטשן קאַטעגאָריע:מאטעמאטיקער
די מאַראַטי שפּראַך
מאַראַטהי (מאַראַטהי, मराठी ) איז אַ אינדאָ-אַרישע שפּראַך דער הויפּט גערעדט דורך מאַראַטהי מענטשן אין די אינדיאַן שטאַט פון מאַהאַראַשטראַ. עס איז די באַאַמטער שפּראַך פון מאַהאַראַשטראַ, און נאָך באַאַמטער שפּראַך אין די שטאַט פון גאָאַ. עס איז איינער פון די 22 סקעדזשולירטע שפראכן פון אינדיע, מיט 83 מיליאָן רעדהערס ווי פון 2011. מאַראַטהי מדרג זיך 13 אין די רשימה פֿון שפּראַכן מיט רוב מאַמע לשון רעדנערס אין דער וועלט. מאַראַטהי האט די דריט גרעסטע נומער פון געבוירן רעדנערס אין ינדיאַ, נאָך הינדי און בענגאַלי. די שפּראַך האָט עטלעכע פֿון די אַלטע ליטעראַטור פֿון אַלע מאָדערנע אינדישע שפּראַכן. די הויפּט דיאַלעקטן פון מאַראַטהי זענען סטאַנדאַרטן מאַראַטהי און די ווארהאדי דיאלעקט.
מאַראַטהי באַזונדערט יאנקלוסיוו און אויסשליסיק פֿאָרמען פֿון " מיר " און פֿאַרמעגט אַ דריי-וועג געשלעכט סיסטעם, וואָס פֿעיִקייטן דאָס מין סתם אין דערצו צו די מענלעך און די ווייַבלעך. אין זייַן פאָנאָלאָגיע, עס קאַנטראַסט אַפּיקאָ-אַלוועאָלאַר מיט אַלוועאָפּאַלאַטאַל אפריקאנער און אַלוועאָלאַר מיט רעטראָפלעקס לאַטעראַלס ( און (מאַראַטהי בריוו ल און ळ ריספּעקטיוולי).
וואוליטש ארסענאל סטאנציע
וואוליטש אַרסענאַל איז א נאציאנאלע באן און דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) איבערבייט סטאנציע אין וואוליטש, קעניגלעכע בארא פון גריניטש, לאנדאן. זי איז א לאקאלע סטאנציע אויף דער צפון קענט ליניע, באדינט דורך סאדאיסטערן און טעמזלינק, און די דרום סוף־סטאנציע פונעם וואוליטש ארסענאל צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן. די סטאנציע איז די איינציגסטע דל״ב סטאנציע אין טראוולקארט זאנע 4.
היסטאריע
אום 12טן יאנואר האט מען געעפנט די פארלענגערונג פונעם לאנדאן סיטי ערפארט צווייג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן קיין וואוליטש אַרסענאַל.
באדינונגען
די טעמזלינק באדינונג איז:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
א שטורעם אין מדבר
א שטורעם אין מדבר איז א בוך רעדאקטירט און בעארבעט דורך מנחם מנדל, ארויסגעגעבן אין ירושלים תשס"ו.