cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
גרענעץ
גרענעץ קאנטראל
ווען א גרענעץ טיילט אפ צוויי לענדער וועט געווענליך דארט זיין אינסטאלירט א וואך סיסטעם דורך די צוויי לענדער וואס גרענעצן זיך. צו קענען דורכגיין א גרענעץ דארפן ציווילע ווייזן אידענטיטעט און פרעמדע וועלן דארפן האבן א וויזע צו קענען באזוכן יענע לאנד. גרענעץ קאנטראל איז אנדערש אין פארשידענע ערטער אין דער וועלט. אין אייראפע זענען אלע גרענעצן אין די אי־יו לענדער אפן איינע צום צווייטן אן קיין שום קאנטראל. אין די קאמוניסטישע לענדער איז פאראן א שטרענגע קאנטראל ווער עס קומט אין גייט און ביי רוב מאדערנע לענדער איז עס געוואנדן פון וואנעט מען קומט.
דאס זעלבע איז מיט מענטשן. זיי קוקן נאך יעדן מענטש וואס גייט אריין אדער ארויס. זיי פרעגן אויס יעדן עטליכע פראגעס, באטראכטן שריפטן, און צומאל עפענען זיי רענצלעך און האבן געוויסע סימנים וועמען צו לייגן אויף א גרונטליכער פארהער. זיי זענען פאראנטווארטליכט אז קיין שום פארברעכער זאל זיך נישט קענען ארויסכאפן פון לאנד און אז קיין שום קראנקע, פארברעכערישע, אדער אומלעגאלע אימיגראנט זאל זיך נישט קענען אריינבאקומען אין לאנד.
די צאל אגענטור האלט אן אויג און קאנטראלירט די גרענעצן אויף דער ערד, אין די לופטן, און אויפ'ן וואסער. אויף דער ערד האבן זיי ספעציעלע ראדארן און װידעאָ־קאַמערעס וואס האלטן א וואכזאם אויג לענגאויס אלע גרענעצן. ביי די גרענעץ פונקטן האבן זיי קליינע געביידעס וואו זיי שטודירן אלע אינפארמאציע און גיבן אלע סערוויסעס וואס אבלאנגט צו די קאסטומס. זיי נוצן אויך ריזיגע עקסרעי מאשינען אין די לופטפעלדער און אסאך הונטלעך וועלכע זענען טרענירט צו שמעקן דראגס אדער אלקהאל.
די לופטן און וואסערן ווערן קאנטראלירט דורך גאר פארגעשריטענע ראדארן וועלכע כאפן אויף יעדע קליינע פליגער אדער שיפל. א שיף אדער פליגער וואס ווערט נישט אינדענטיפיצירט ווערט באלד געצווינגען צו לאנדן אדער אפשטעלן דורך די אגענטור'ס העליקאפטערס און שיפן.
ווען מיר פארן אדורך די גרענעצן זען מיר געווענליך איינפאכע זיכערהייט וועכטער וועלכע פרעגן די עטליכע פראגעס. די אגענטור פארמאגט אבער פיל מער פארגעשריטענע וועכטער ווי דאס וועלכע מען נוצט ווען עס פעלט זיך וויכטיג אויס. אויסער דעם האבן זיי טויזנטער קלוגע אפיצירן וועלכע שטודירן און האלטן חשבון אויף קאמפיוטערס פון אלע אינפארמאציע.
היסטאריע
דאס ווארט "גרעניץ" באזיצט א גאר פראמינענט מקום אין דעם אינטערנאציאנעלן דיקשאנערי. איר דיקע היסטאריע איז פיל עלטער ווי דער עלטסטער היסטאריע בוך; זי איז פילייכט אזוי אלט ווי עצם "היסטאריע". דער גרעניץ איז אן אקטיווער אנדרייער. א הויפט מחותן מיט עת מלחמה און א כיטערער בוזעם פריינט מיט מי יעשר, א שותף מיט עת לשנוא און אן ארכי-פיינט פון עת שלום.
דער גבול איז זייער הייקעל. א ריק מיטן בענדל האט געקענט באדייטן א 180-דעגרי דריי צווישן מי יחי' און מי ... ווי עס זאגט עדות כלל ישראל'ס בלוטיגסטע קאפיטל היסטאריע, נעמליך דער חורבן איירופע מיט קנאפע 75 יאר צוריק.
אין 1941, האט נאצי דייטשלאנד'ס 'אפעראציע בארבאראסא' געשטורעמט דעם אינגן גרעניץ צווישן דייטש-פוילן און רוסלאנד-פוילן, און העפטיג אריינגלאפירט אין מערב סאוויעט-רוסלאנד. אין די זעלבע צייט, האבן די בלאנדע בני המן געשלאסן א קשר רשעים מיט די פינסטערע אוקריינע און ליטווישע רוצחים און אנדערע לאקאלע אנטיסעמיטן, און פארמירט די מערדערישע עס עס 'איינזאצגרופען'. באוואפענט מיט ביקסן און אנגעטרונקען מיט קרוסעיד'ישע שיכרות, זענען די צוויי-פוסיגע חיות געגאנגען פון שטאט צו שטאט און דארף צו דארף און אריינגעשאסן אין אייגן-געגראבענע גריבער כל אשר יקרא בשם יהודי – טאטעס, מאמעס, זיידעס, באבעס און אור אייניקלעך, הי"ד.‏ אנדערע זענען אומגעברענגט געווארן במיתת סקילה ושריפה אין די אומצאליגע פאגראמען;‎ במיתת חנק דורך די קארבאן מאנאקסייד גאז וואגאנען, דער פארגייער פון די טרויעריגע גאז קאמערן אין פוילן; ווי אויך הונגער, מחלות, ושאר מיתות משונות רח"ל. רובו ככולו פונעם אידענטום אין אקופירטע-אוקריינע, בעלארוס, פוילן, ליטע, לאטוויע און ארום זענען דערמארדעט געווארן אין יענע שווערע תקופה. דער איבערגעלאזטער חלל איז אומבאשרייבליך. אין פילע מקומות איז אפילו דער טרויעריגע מליצה 'אחד בעיר ושתים במשפחה' אן אויער-פארטויבנדע גוזמה. ה' ינקם דמם!
ווען היטלער ימ"ש האט אנגעפאנגען שפרייטן זיינע בלוטיגע פליגלען און איירופע אין די ערשטע יארן פונעם פונעם דריטער רייך, האט אונגארן זיך הארציג צוגעשטעלט צום פאשיסטישן אקס – קודם עקאנאמיש, און שפעטער ביים קריג, מיליטעריש. אלץ שכר פאר די ווארימע באציאונגען, איז אונגארן שטאפלווייז צוגעטיילט געווארן גרויסע שטחים וואס זענען אוועקגענומען געווארן באונס ובכפי' פון שכנות'דיגע מדינות. דער גרעסטער מתנה איז געווען אין 1940 ווען צפון טראנסילוואניע (זיבענבערגען), וואס איז ביז דאן געווען אונטער ראמעניע, איז אריבער אונטער אונגארישע בעלות. דער רעזולטאט פונעם גרעניץ טויש איז געווען אז א חלק גדול פון די אידישע קהילות אין צפון-מערב ראמעניע (קלויזענבורג, סיגוט, סאטמאר, די ווישעוועס, דעעש, ועוד ועוד) האבן זיך פון איין טאג אויפן צווייטן געפונען בגבולי הונגריה.‏‎ (א חלק פון די קארפאטן (מונקאטש, חוסט און ארום) זענען אריבער פון סלאוואקיע צו אונגארן אין א באזונדערע טויש א פאר יאר בעפאר.)
מתחילה האט זיך ביי פילע געדאכט אז די טויש איז א שטיקל ישועה. ראמעניע, און צוגאב צו איר עניות און עקאנאמישע צוריקגעשטאנענקייט, איז אין יענע תקופה געווען זייער אנטיסעמיטיש, און פילע האבן זיך געבענקט מיט נאוויטעטישע נאסטאלאגיע צו די אמאליגע רעלאטיוו-בעסערע צייטן ווען טראנסילוואניע איז געווען אונטער די עסטרייך-אונגארן מלוכה.
די ביטערע אנטוישונג האט אבער נישט געשפעטיגט צו קומען. אין די קומענדיגע חדשים און יארן האבן די אונגארישע רשעים געשפיגן גזירה נאך גזירה, אנגעזייענדיג דערביי טעראר און שרעק ביי די אידישע באפעלקערונג. טויזענטער ארבייט-פעהיגע מענער און בחורים זענען אוועקעריסן געווערן פון זייערע ווארעמע שטובער און איינגעריקט געווארן אין מיליטערישע צוואנגס-ארבעט (מונקא-טאבאר), איבערלאזענדיג אינדערהיים הונגעריגע לעבעדיגע אלמנות ויתומים און פארביטערטע עלטערן‏ און געשוויסטער. א גרויס חלק זענען ליידער קיינמאל נישט צוריקגעקומען.‏
די אונגארישע רעגירונג האט ארויסגעגעבן א דעקרעט אז אלע אידן מוזן פריש איבערווייזן זיייער בירגערשאפט. אזוי פרי ווי זומער 1941 - קנאפע 3 יאר בעפאר אונגארן איז פארשיקט געווארן קיין אוישוויץ - זענען טויזענטער אידן וואס האבן נישט געהאט אדער נישט געקענט איבערווייזן אונגארישע שריפטן פארכאפט געווארן און דעפארטירט געווארן קיין אוקריינע. רובם ככולם פון די אומגליקליכע זענען נעבעך אויסגעשאסן געווארן דורך די דייטשן, הי"ד. אזוי זענע די צרות און רדיפות כסדר געוואקסן, ואין לך יום שאין קללתו מרובה מחברו.‏
דער הויכפונקט פונעם חורבן אין אונגארן איז אנגעקומען אין פרילינג 1944, סוף קריג ווען היטלער ימ"ש האט דערשמעקט אז אונגארן וויל פארהאנדלען מיט די אליאירטע. כ"ד אדר תש"ד האבן די בלוטיגע שטיוול פונעם טייוול גענצליך אקיופירט אונגארן; זיי האבן איבערגענומען בודאפעסט און תיכף איינגעשטעלט א פולשטענדיגע נאצישע ווירטשאפט. מיט די אקטיווע הילף פון די דזשאנדארן און לאקאלע מאדיארן, האבן די דייטשע מלאכי חבלה אין א קורצע תקופה פון אונטער צוויי ‏חדשים‏ דעפאטירט און ליקווידירט רוב פון די אידן וואס האבן זיך דאן געפונען אין די אויסגעברייטערטע אונגארישע גרעניצן. פון די הונדערטער שטעט און ישובים וואס זענען דעפאטירט געווארן, זענען ארום 90% אומגעקומען עקד"ה אין די גאז קאמערן, קאנצאטראציע לאגערן, און טויט מארשן. לבי לבי על חלליהם! נקום נקמת דם עבדיך השפוך!‏
דער שיקזאל פון די אידישער באפעלקערונג אין דעם חלק וואס איז געבליבן אויף די ראמענישע זייט פונעם פרישן גרעניץ, איז באשטאנען פון צוויי פארקערטע עקסטרעמען: נאכן אויבערדערמאנטן גרעניץ טויש, האט בוקארקעסט געזוכט צו חנפ'נען דעם דייטש מיט די האפענונג צוריקצובאקומען א חלק פון די פארלוירענע שטחים. מען האט אראפגעווארפן דעם מלך קארל און געשטעלט אלץ נשיא דעם פאשיסטישער המן אנטאנעסקו ימ"ש, א וויסטער שונא ישראל און א הייסער ראמענישער ראסיסט. אין 1941 האט ראמעניע צוגעשטעלט הונדערטער טויזענטער טרופן צום דייטשן אקופאציע אויפן רוסישן פראנט, און אלס א באלוינונג, האט דייטשלאנד אריינגעריקט אונטער ראמעניע קאנטראל פולע פון די פריש-אקופירטע דרום-מערב אוקריינישע שטחים (בעסאראביע, צפון בוקאווינא און ארום). הונדערטער טויזענטער אידן אין יענע געביטן זענען דאן אכזריות'דיג אומגעקומען מיט מיתות משונות – אנגעפירט נישט דורך דייטשלאנט, נאר דורך ראמעניע (מיט די הילף פון די דייטשן און לאקאלע רוצחים, פארשטייט זיך); נישט ווייל היטלער ימ"ש האט באפוילן, נאר ווייל דער אנטיסעמיט אנטאנעסקו ימ"ש האט נישט געברויכט די אידן אין לאנד! הי"ד.‏
די אידן וואס האבן זיך געפונען אין אריגינאל-ראמעניע זענען אויך אויסגעשטאנען ציפקע צרות פון די ראמעניער רשעים; אבער צוליב עקענאמישע סיבות און אנדערע סטראטעגישע חשבונות, האט אנטאנעסקו ימ"ש באשלאסן אז "דערווייל" וועט מען נישט דעפארטירן די אידן. רובו דרובו פון די ראמעניער אידן האבן טאקע אויסגעמיטן דעם האלאקאסט השמדה; "בלויז" בערך 10% זענען אומגעקומען און פארשידענע "קלענערע" אקציעס, הי"ד. אין זומער 1944 איז דער אנטאנעסקו רעגירונג געפאלן, און ראמעניע האט דאן אויסגעדרייט דעם דאטשיק און זיך גענצליך צוגעשטעלט צו די אליאירטע.
קוקענדיג צוריק צו יענע ביטערע תקופה, שיילט זיך ארויס א טרויעריגע פאראדאקסישער סך הכל: די אידן פון צפון ראמעניע וואס זענען אריבערגעשטעלט געווארן צו די גרעניצן פון דעם "באקוועמערן" אונגארן, זענען ליידער רוב פארטיליגט געווארן דורך די פארשאלטענע עס עס. די אוקריינער וואס זענען אריבער אונטער ראמעניע זענען נעבעך אויסגע'שחט'ן געווארן דורך די ראמעניער – וויסטע רוצחים, קיין האר ווייניגער ווי די דייטשן. ווידעראום, די וואס זענען געזעצן אין אלט-ראמעניע – ‏צווישן די זעלבע ראמעניער רשעים‏‏ –‏ זענען מער-ווייניגער געבליבן וואוינען אין זייערע שטעט, ווי א וואקעלדיג שיף אין הארץ פון דעם בלוטיגן אייראפעאישן ים. נסתרים דרכי ה'!‏
גרעניצן פון געוויסע לענדער
מדינת ישראל גרעניצט מיט עזה, מצרים, ירדן, מערב ברעג, לבנון, סיריע און דער מיטללענדישע ים. אוסטראליע, מאדאגאסקאר און קובא פארמאגן נישט קיין לאנד גרעניץ; זיי פאר זיך זענען זעלבשטענדיג אינזלען. ליביע האט 7 גרעניצן, כולל דעם ים הגדול ברעג. דער שלאנקער טשילע, 3 לאנד גרעניצן און דער פאסיפיק אויף מערב‎. יאפאן, סרי לאנקא און הייטי - אלע אינזלען - קיין איין לאנד גרעניץ‏, בלויז ים.
אונגארן כהיום מיט די צוריקגעשטעלטע גרעניצן, באזיצט גבולים מיט 7 מדינות: ראמעניע‏, אוקריינע, סלאוואקיע, עסטרייך, סלאוואניע, קראאטיע, און סערביא. ביים גרעניץ‏ מיט קראאטיע לויפט דער 'דראווא ריווער', א 700 ק"מ טייך וואס פליסט אין דרום צענטראל-איירופע. ביים גרעניץ מיט ראמעניע לויפן די מאראסטיגע טריט פון מיין זיידע און באבע. נאכן גרויסן חורבן האבן זיי טראץ די שווערע נסיונות זיך אנגעגארטלט מיט אמונה פשוטה, און מיט מסירת נפש אויפגעבויט זייער שטוב ע"ד ישראל סבא. אין 1951 האבן זיי צוליב די קאמוניסטישע רדיפות אין ראמעניע געהויבן פיס, און מיט די הילף פון באצאלטע שמוגלער זענען זיי בעז"ה אנטלאפן קיין אונגארן כחצות הלילה מיט חצי נשמה אין דער האנט. דערנאך האט מען געוואנדערט קיין עסטרייך, איסט סייד, פען סטריט, און בקרוב ממש קיין ירושלים עיה"ק תותבב"א.
קנאפע 5 יאר שפעטער, אין די אונגארישע 1956 רעוואלוציע, האט דער השגחה פרטית אראפגעברענגט דעם אייזענעם גרעניץ פאר א וויילע, און טויזענטער מאחב"י זענען בעז"ה ארויס מאפילת קאמוניזם לאור אמעריקע, בראזיל, ארץ ישראל, קאנאדא, ענגלאנד, ועוד. יצ"ו.
דער דאזיגע כלל עקסעזטירט ביי אלע נאציאנען און ראיאנען וואס פיגורירן אויף דעם יו ען לענדער ליסטע, מיטן אויסנאם פון איין מדינה. דער אפריקאנער לעסאטא איז די איינציגסטע לאנד אויף די מאפע וואס זיצט נישט ביים ים בארטן – ער איז ארומגענומען מיט יבשה מכל הצדדים, און פארט פארמאגט ער נאר איין גרעניץ, דער גרעניץ מיט דרום אפריקע. אין אנדערע ווערטער, די גאנצע לעסאטא איז גענצליך איינגעשפארט אין דרום אפריקע, כאילו דרום אפריקע איז דער זעמל און לעסאטא איז דער לאך.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
קענגורו
קליין|250px|א רויטער קענגורו א קענגורו, קאנגאר אדער קאנגור איז א חיה וואס וואוינט בעיקר אין אויסטראליע, און איז אויסטראליע'ס נאציאנאלער סימבאל.
זיינע פאדערשטע פיס זענען קלענער ווי די אונטערשטע דעריבער קען זי שפרינגן גאר הויכע צוימען.
פתח תקוה
די שטאט גרענעצט זיך מיט הוד השרון און רמת השרון פון לינקס, מיט תל אביב פון לינקס-מערב, און מיט בני ברק און גבעת שמואל פון מערב, און פון דרום מיט גני תקוה און קרית אונו.
קענגורו
אנדערשט ווי אלע בעלי חיים איז דער מוטער קענגערו אנגעוואקסן מיט ספעציעלע מוסקלען אז דאס זאל פון זיך אליינס ארויספאמפען מילך פאר די פיצקעלע וואס האט נישט די כוח צו זייגן.
פתח תקוה
דיִ שטאָט איז באַקאַנט אלס די מוטער פֿון אַלע ייִשובים װײַל זי איז די עלטסטע פֿון אַלע ייִשובים װאָס זײַנען געגרינדעט געװאָרן אין דער נײַער צײַט.
קענגורו
טיפן קענגערוען
ס'איז פאראן פיר זגאלן קענגורוען:
פתח תקוה
און 1984 איז געפענט געווארן נייט-קלאב'ס מיט פראטעסטן וואס האט אנגעהאלטן צוויי יאר, און פתח תקווה איז דא א קאמפלעקס פון שפיטעלער וואס רופט זיך מרכז רפואי רבין, און אירע דריי אפטיילונגען ביילינסאן, שניידער, און גולדה-השרון, דארט זענען די היי-טעק אפטיילונגען פון IBM, Oracle און אויך די עסן פאבריק "אסם".
קענגורו
טיפן קענגערוען
קליין|א קענגורו האפקעט
פתח תקוה
דער בירגערמייסטער (מעיאר) לשעבר איז אורי אוהד. דער בירגערמייסטער בהווה איז רמי גרינברעג. די הויפט רבנים געוויילט שבט תשע"ב זענען הרב מיכה הלוי (אשכנזיש) און הרב בנימין אטיאס (ספרדיש) ברודער פון אריאל אטיאס.
קענגורו
טיפן קענגערוען
קאַטעגאָריע:זויגערס קאַטעגאָריע:אויסטראליע קאַטעגאָריע:חיות
פתח תקוה
*
י"ג אייר
יארצייטן
13. ijjár
שעיך
שעיך איז א טיטל וואס די אראבער ניצן אפטמאל פאר א הערשער וואס האט געהערשט איבער א באשטימטן געגנט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אראבער קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאַטעגאָריע:טיטלען
מײַ 2007
מיי 2007 איז געווען דער פינפטער מאנאט פון 2007, און האט אנגעהויבן דינסטיק.
אקטועלע געשעענישן
קאַטעגאָריע:מיי *05
חתונה
דער ארטיקל איז בלויז צערעמאניע און פראצעדור פון חתונה האבן, אויב זוכט איר מער אינפארמאציע פארן לעבן נאך דעם גייט אין אישית'''.
חתונה אין אידיש הייראט איז די נאכט און מאמענט ווען מאן און ווייב גייען אריין אין זייער בשותפותדיגען לעבן טאנצט מען און עס איז א גרויסע זאך צו אויפלעבן דעם חתן מיט די כלה זיי זאלן זיין פרייליך פארן גאנצן לעבן.
הייראטען דאס איז דער באדייט פון חתונה האבן.
עס קומט פון לשון הקודש, ווי עס איז איינגעפירט ביי אידן צו מקדש זיין א פרוי ווען דער חתן גיט דער כלה אונטער דער חופה א גאלדן רינגל און זאגט "הרי את מקודשת לי בטבעת זו כדת משה וישראל".
קליין|רעכטס|250px|א יידישע חופה
מצוות און מנהגים
אשכנזים זענען נוהג צו מאכן די חופה פון א זיווג ראשון תחת כיפת השמים (אונטער דער הימל) פאר א סימן ברכה, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: "והרבה ארבה את זרעך ככוכבי השמים" (בראשית כב, יז). א סך האבן דעם מנהג (לויט שולחן ערוך יורה דעה) אז די חופה זאל זיין "במילוי הלבנה" ווען די לבנה ווערט פול, ד"ה די ערשטע דריי וואכן פונעם חודש אין דעם יידישן קאלענדאר.
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאַטעגאָריע:חתונה
י"ד אייר
יארצייטן
14. ijjár
ברעד פיט
קליין וויליאם ברעדלי פּיט (ענגליש: William Bradley Pitt; געבוירן דעם 18טן דעצעמבער 1963) איז אן אמעריקאנער פילם אקטיאר און פראדוצירער.
קאריערע
פיט איז געבוירן געווארן אין אקלעהאמע אויפגעצויגען אין מיזורי פרובירט זשורנאליזום און אין 1986 איז ער אריבער געפארען קיין האליוואד אויספרובירען זיין גליק מיט א נישטיגע $325 דאלער אויף אים.
אין 2006 איז ער געווען דער 20'סטע אויפן ליסט ביי פארבס פון די 100 ערשטע מערסט פאפולערער פיגור'ס צוליב זיין סעקסואלען אויסזעהן און טאלאנירטע ווערק - זיך טרעפן מיט אנדזשעלינא דזשאלי און אפ'פטר'ן זשעניפער עניסטאן האבען א סאך צוגעגעבען צו די בּאָז.
אשר אנשיל יונגרייז
הרב אשר אנשיל הלוי יונגרייז (ה׳תקס״ו – ה׳ כסלו ה׳תרע״ד) איז געווען דער רב פון טשענגער, אונגארן.
חופשת קיץ
left|thumb|250px|א בילד פונעם פילם חופשת קיץ (, ייִדיש: מײַן פֿאָטער, מײַן האַר) איז דער נאמען פון א דראמאטישן ישראלדיקן פילם וואס דערציילט איבער דעם חרדישן ליטווישן לעבן. די הויפט אקטיארס זיינען אסי דיין וואס שפילט װי דער ראש ישיבה, שרון הכהן בר שפילט װי זיין ווייב, און אילן גריף שפילט װי זייער קינד. דער רעזשיסאר פון דעם פילם איז דוד וולך וואס איז א אפגעפארענער ירושלמער ליטווישער יונגערמאן וואס האט געלערנט אין דער פאנאוועזשער ישיבה און װוינט הײַנט אין תל אביב.
ברעד פיט
קאריערע
ער האט פארדינט די יאר א געשאצטע 25 מיליאן דאלער. ברעד פיט איז נאכאמאל אין 2006 נאמינירט געווארן אלץ די סעקסיעסט מאן אויף די פלאנעט וואס לעבט, דורך א אנקעטע פון ניו יומען מאגאזין - "New Woman magazine" - וואו איבער 10,000 פרויען האבען זיך באטייליגט.
חופשת קיץ
די פרעמיערע אויפפירונג פון דעם פילם איז דערשינען דעם 13טן אקטאבער 2006 בײַם חיפה קינא פעסטיוואל פארמעסטונג. אויך איז דער פילם דערשינען אין טרייבעקא קינא פעסטיוואל-פארמעסט אין טרייבעקא, ניו יארק אנטקעגן אנדערע 17 פילמען.
אשר אנשיל יונגרייז
ביאגראפיע
ער האט איבערגעלאזט א שיינע פארצווייגטע משפחה. פיל רבני אונגארן זענען געווען מיוצאי חלציו. עס ווערט פארציילט אז הארט פארן קריג איז געווען א גרויסע אסיפת רבנים אין אונגארן, אינמיטן דער אסיפה האט איינער געבעטן אז ווער עס איז א טשענגערער אייניקעל זאל זיך אויפהייבן, און עס האבן זיך אויפגעהויבן 80 רבנים!
ברעד פיט
קאריערע
אין 1995 איז ער געווארן ערוועלט אלץ איינער פון די 25 אטראקטיווע אקטיארן פון אלע צייטען.
אשר אנשיל יונגרייז
ביאגראפיע
ער האט פארפאסט דאס ספר שו"ת מנוחת אשר.
חופשת קיץ
דער פילם ביי דער פארמעסטונג
דער פילם האט זיך מיטגעטיילט ביים פארמעסטונג אין "חיפה קינא פעסטיוואל". און די ריכטערס האבן דאס באלוינט אלס די בעסטע פילם, און האבן געשיינקט פאר דער רעזשיסאר "דוד וולך" א סומע פון 30,000 שקל, אבער רוב צוזעער האבן אויסגעקליבן דאס פילם "תנועה מגונה" װי די אויסדערוועלטע פילם פון דער פעסטיוואל.
ברעד פיט
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן קאטעגאריע:שטימע אקטיארן
אשר אנשיל יונגרייז
ביאגראפיע
די גדולים פון יענער צייט האבן אים באטיטלט מיט "מופת הדור", ער איז געווען א איש קדוש ונורא און באוויזן מוראדיגע זאכן מיט ישועות, און בעיקר מיט דער חכמת הרפואה. מענטשן מיט אלע מיני חולאים און פונעם גאנצן ארום זענען געקומען צו פארן קיין טשענגער, געהאלפן צו ווערן מיט א רפואה, אפילו די גויים זענען פיל געקומען צו אים.
חופשת קיץ
װעבינקען
קאַטעגאָריע:ישראל פילמען
אשר אנשיל יונגרייז
ביאגראפיע
זיין זון משה נתן איז געבוירן געווארן אין מאטערסדארף אין יאר ה׳תרע״ב.
ער איז נפטר געווארן ה' כסלו ה׳תרע״ד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן קאַטעגאָריע:מחברי ספרים קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
טאם קרוז
קליין|לינקס|טאָם קרוז אין 2014 טאמעס קרוז מייפּאָטער דער פערטער (ענגליש: Thomas Cruise Mapother IV; בעסער באקאנט אלס טאָם קרוז; געבוירן דעם 3טן יולי 1962) איז אן אמעריקאנער פילם אקטיאר און פראדוצירער. קרוז איז נאמינירט געווארן פאר דריי אסקאר פריזן און האט געוואונען דריי גאלדען גלאב פריזן פאר די זעלבע פילמען: "געבוירן דעם 4טן יולי" (1989), "דזשערי מאגווייר" (1996) און "מאגנאליע" (1999). ער האט אנבגעהויבט זיין קאריערע מיטן פילם "ליבע אן א סוף". זיין ערשטע באטייליקונג אין א גרויסער פילם איז געווען אין 1981 אינעם פילם "טאַפס". זיין ערשטער הויפט ראלע איז געווען אינעם פילם "געפערלעכע געשעפטס", וואס איז באפרייט געווארן אין אויגוסט 1983.
קאטעגאריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
צבי הירש ראזנבוים
רבי צבי הירש ראָזענבוים (ה'תר"פ - ט"ז אייר ה'תשס"ו), באקאנט אלץ ר' הערשעלע דער אלטער רבי פון קרעטשענעוו, איז געווען דער קרעטשענעווער רבי פון ירושלים.
אפשטאם און יוגנט
רבי הערשעלע איז געבוירן אין יאר ה'תר"ף אין רומעניע, צו זיין מוטער מרת רייצא, טאכטער פון רבי צבי הירש ריינמאן, דער רב פון קרעטשענעוו, און צו זיין פאטער רבי ניסן חיים ראזנבוים אב"ד בראדשין, זון פון רבי אליעזר זאב ראזנבוים פון קרעטשענעוו, זון פון רבי מאיר ראזנבוים פון קרעטשענעוו, וועלכער איז געווען א זון פון רבי מרדכי'לע נאדווערנער.
אלס בחור האט ער זיך זייער אסאך געדרייט ביי זיין זיידן רבי לייזער וואלף, און דארט האט ער קונה געווען זיין גאנצן דרך, ער האט געלערנט זייער אסאך תניא, ער האט אלס בחור געענדיגט 101 מאל דעם ספר. איידער דער צווייטער וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, איז ער א חתן געווארן מיט מרת שפרה, די טאכטער פון זיין פעטער רבי חיים מרדכי ראזנבוים פון נאדווארנא, אבער די חתונה איז פארגעקומען אייגנטליך נאר נאכדעם וואס די מלחמה האט זיך געענדיגט.
ביי די מלחמה
רבי הערשעלע האט זיך אסאך ארומגעדרייט מיט רבי יחיאל מיכל מיכלאוויטש, וועלכער איז באקאנט אלס ר' מיכ'לע מנתניה, ער האט זיך אמאל אויסגעדריקט אז די איינציגסטע זאך וואס האט אים געפעלט ביי דער מלחמה איז א בית מדרש וואס דאווענט אויפן זיידנ'ס נוסח.
רבנות
נאך די מלחמה איז ער געגאנגען לערנען אין די ישיבה ביי רבי יוסף צבי דושינסקי, ער האט שוין אנגעהויבן פראווענען פאר די חתונה, ער האט קודם געוואוינט אין כפר אתא און דערנאך אין יאר ה'תשמ"ב איז ער געגאנגען וואוינען קיין ירושלים, וואו ער האט אויפגעשטעלט א בית מדרש אויף דער אבינועם ילין גאס. ער פלעגט גאר שטארק זיך קאכן אין קדושת שבת, ער פלעגט פירען גאר לאנגע שבת טישן, ער האט געהאט גרויסע ענינים ביים עסן די קוגל פרייטאג צונאכטס, און טאנצן א לאנגע צייט ביים טיש, ער פלעגט דאווענען לאנג און מיט א ברען. יעדע זאך אין אידישקייט איז געווען ביי אים א גרויסער עסק, ווי למשל זיין הדלקות נרות חנוכה, אדער זיין ספירה ציילן, מגילה ליינען, וכדומה, ער פלעגט פארלערנען תניא, יעדן טאג פארן דאווענען, און ער איז געווען זייער מקושר צום בעל התניא, און ער פלעגט אים רופן דער הייליגער רבי דער בעל התניא.
ער איז געווען זייער נאנט מיט רבי אהר'לע בעלזער, און רבי אהר'לע איז צוויי מאל איינגעשטאנען ביי אים, אויך האט ער זיך געהאלטן נאנט מיט רבי מנחם מענדל שניאורסאהן, דער ליובאוויטשער רבי, און אין דער זעלבער צייט איז ער אויכעט געווען נאנט מיט רבי יואל טייטלבוים, דער סאטמארע רבי, און ער האט נישט געזען קיין סתירה אין דעם.
הסתלקות
נאך פורים תשס"ו האט זיך זיין מצב הבריאות שטארק פארערגערט און ער האט גערופן זיין זון רבי זיידל זאל קומען פון אמעריקא, און מוצאי שבת פרשת אמור ט"ז אייר ה'תשס"ו איז ער נפטר געווארן. און חסידים פון דעם רבי’ן און חרדישע אידן איבער דער גאָרער וועלט האָבן באַוויינט די אבידה פון איינעם פון די עלטסטע רבנים פון דער שארית הפליטה.
משפחה
קאַטעגאָריע:נאדווארנא קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל
אלעזר לעוו
קליין|א געמאלן בילד פון רבי אלעזר לעוו רבי אלעזר לעוו (ה'תקי"ח - כ"ז שבט ה'תקצ"ז) איז געווען רב אין פארשידענע שטעט אין מעהרן און אין אונגארן. ער ווערט גערופן בעיקר אויף דעם נאמען פון זיין ספר "שמן רוקח".
ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין וואוידיסלאוו צו זיין מוטער לאה רייצא, די טאָכטער פון רבי שמואל כ"ץ פון לאסק און צו זיין פאטער רב ארי' לייב לעוו דער זון פון רבי פּנחס זעליג לעוו דער רב פון לאַסק, און די מחבר פון דעם ספר "עטרת פז". ער איז גערופן אויף דעם נאמען פון זיין זיידן רבי אלעזר מוכיח, וואס האט אַזוי געהייסן נאך זיין זיידן רבי אלעזר זלאטשאווער, דער פאטער פון רבי יחיאל מיכל פון נעמיראוו.
ער האט חתונה געהאט בייַ זייער א יונגן עלטער מיט יוטל יוטאָ, טאָכטער פון רבי יואל וואס איז געווען א איידעם פון רבי יהודה אריה לייב קאליש דער רב פון אמסטערדאם און דער מחבר פון "גור אריה", און נאך זיין חתונה איז ער געגאנגען צו לאסק צו באדינען און לערנען מיט זיין זיידע, הרב פנחס זעליג וואס איז געווען דער היגער רב. אלט זייענדיג בלויז 17 יאר איז ער געווארען אויסגעקליבן צו דינען אלס דער רב פון זיין געבורט-ארט וואוידיסלב און אלס דער היגער ראש בית דין. דריי יאר שפּעטער (תקל"ח, 1778) איז ער געווארען ערוועלט צו דינען ווי דער רב פון די שטאָט פילץ וואס איז נאנט צו קארקאוו און ער האט דארט געדינט ארום צוואנציג יאר. אין 1792 איז זיין פרוי געשטארבן, און אַ יאָר דערנאָך האט ער נאכאמאל חתונה געהאט צו רבקה אסתר די טאָכטער פון רבי אברהם יצחק כ"ץ (רבי אבא'לע ראקאווער) רב פון פינטשוב און מחבר פון "כתר כהונה".
בשעת ווען ער איז געווען רב אין פילץ איז פארגעקומען די טיילונג פון פוילן, און קראקע וואס איז געווען צוגעטשעפעט צו ווארשע איז אריבער אונטער די קאָנטראָל פון עסטרייך. צוליב דער סיבה, האט ער זיין ערשטער ספר "סמא דחיי" געדרוקט אין ווארשע, בשעת די איבריגע פון זיינע ספרים האט ער געדרוקט אין וויען, הויפּטשטאָט פון עסטרייך.
רבי מרדכי בנעט, דער רב פון ניקאלשבורג און גאנץ בעהמען, האט אים רעקאמענדירט פאַר די מענטשן פון טריטש אין מעהרן צו דינען דארט אלס רב, נאָך וואס די פלענער פון אהינברענגען דעם חתם סופר צו דינען אלס רב פון דער שטאָט זענען דורכגעפאלן צוליב דער אָפּאָזיציע פון די מענטשן פון זיין שטאָט מאטערסדארף זיי נישט צו פארלאזן. אלס איינע פון די תנאים מיט די מענטשן פון טריטש, האבן זיי אויסגעהאלטן אַ היגע ישיבה פאַר אים און ער האט זיך אפגעגעבן מיט שרייבן ספרים. יאָרן שפּעטער האט די זון פון רבי מרדכי בנעט, רבי ישעיה בנעט, חתונה געהאט מיט זיין טאָכטער.
אין תקע"ג (1813) איז ער אריבער קיין רעגנשבורג, בעהמען, און ערפילט דארט די רבנות פון דריי שטעט: רעגנשבורג, פּילזן און גלאטוי. אין אנהויב האט דער חתם סופר פרובירט צו ארבעטן צו נאָמינירן אויף זייַן אָרט אין טריטש זיין שווער רבי עקיבא אייגער, דעמאלטס רב פון מארקיש-פרידלאַנד, אָבער נאָך וואס דער לעצטער איז געווארן אויסגעקליבן צו דינען ווי דער רב פון פויזן האבן די טריטש'ער קהילה אנגעהויבן דריקן אויף זייער פריעדיגער רב צו צוריקקומען, און זיי האבן צוגעזאגט אויסצוהאַלטן די ישיבה פינאנציעל, ממילא האט ער זיך אומגעקערט צו טריטש סוף פון 1815, חנוכה תקע"ו.
אין 1819, תקע"ט, האבן אפגעברענט גרויסע חלקים פון דער שטאָט, זיין הויז האט אַראָפּגעברענט מיט זיין גאנצער אוצר הספרים, וואָס האט אנטהאלט ארום 1200 כותרים. ער איז אַוועקגעגאנגען וואַנדערנדיג, און אין 1821 איז ער געווארען רב פון מיקולוש אין אונגארן. אין 1830 האט ער פארלאזט דער מיקולוש'ער רבנות איבערצונעמען דאס רבנות אין שטאָט סאנטוב.
ווינטער 1833, תקצ"ג, איז ער בלינד געווארן און זייט דעמאלטס האט ער נאר געלערנט אַלץ פון זכּרון. ער איז נפטר געווארן כ"ז שבט תקצ"ז ,2טן פעברואַר 1837, און איז באערדיגט געווארן אין סאנטוב.
זיין זון איז געווען רבי בנימין וואלף לעוו מווערבוי, און זיין אייניקל איז רבי ירמיהו לעוו פון די מערסט באקאנטע רבנים פון אונגארן אין די 19טער יאָרהונדערט, ומהבולטים ברבני קהילות סטאטוס קווא אַנטי.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן קאַטעגאָריע:רבני טשעכיי קאַטעגאָריע:מחברי ספרים
לאסלא סאבא
לאַסלאָ סאַבאָ ( 19טן מערץ 1917 - 8טן אויגוסט 1998) איז געווען אַן אונגערישער שאכשפיל גרויסמײַסטער.
סאַבאָ איז געבוירן געוואָרן אין בודאַפּעשט, אונגערן, דעם 19טן מאַרץ, 1917. אין 1935, צו 18 יאָר, האָט ער געווּונען די אונגערישע שאָך מײַסטערשאַפֿט, אַן אינטערנאַציאָנאַלער טורניר אין טאַטאַ (Tatatóváros), און ער איז אויסגעקליבן געוואָרן צו רעפּרעזענטירן זײַן לאַנד אין דער וואַרשעווער אָלימפּיאַדע פֿון 1935. צוקוקערס צו דער אָלימפּיאַדע האָבן באַווּונדערט דעם יונגנמאַנס סטיל פֿון אַטאַקירן, אַ סטיל וואָס איז געווען פּונקט דער היפּוך פֿון דעם פּאָזיציאָנעלן צוגאַנג פֿון די אַנדערע אונגערישע שפּילערס. אַ פּנים האָט זיך סאַבאָ געלערנט מיט געזאַ מאַראָצי, אַ פּאַטריאַרכאַלישע פֿיגור אין אונגערן, אײנער פֿון די אונגערישע שאָך־אָבֿות וואָס האָט פֿריער אױך טרענירט די וועלט־מײַסטערס מאַקס אָװע (Max Euwe) און וועראַ מענטשיק (Vera Menchik).
ביז דער צווײטער וועלט־מלחמה האָט סאַבאָ געהאַט נאָך עטלעכע גרױסע הצלחות, בתוכם דער ניצחון אין הײסטינגס אין 1938-39. ער האָט אױך אָנגעהויבן צו אַרבעטן אין אַ באַנק. נאָך דעם אױסברוך פֿון דער מלחמה איז סאַבאָ אַװעקגעשיקט געוואָרן אױף צװאַנגאַרבעט, און שפּעטער איז ער געװאָרן אַ קריגס־געפֿאַנגענער בײַ די רוסן.
נאָך דער מלחמה האָט ער ממשיך געװען צו שפּילן שאָך און אָנטײל גענומען אין אַ סך בכּבֿודיקע אינטערנאַציאָנאַלע טורנירן. ער האָט דערגרײכט דעם פֿינפֿטן פּלאַץ אינעם טורניר פֿון גראָנינגען (1946), אַ גאָר שטארקער טורניר װוּ עס האָבן געשפּילט די בעסטע שפּילערס אין דער װעלט אַזױ װי באָטוויניק, אָװע, סמיסלאָװ, נײַדאָרף, באָלעסלאַװסקי און קאָטאָװ. אין דעם טורניר פֿון סאַלציאָבאַדען (Saltsjöbaden Interzonal) אין 1948 איז ער געווען דער צווייטער נאָך בראָנשטיינען, און אינעם זעלבן יאָר האָט ער געװוּנען דעם ערשטן פּלאַץ אין הייסטינגס.
סאַבאָ איז געווען דער בעסטער שאָך־שפילער אין אונגערן במשך פֿון 20 יאָר (ביז פּאָרטיש האָט איבערגענומען דעם ערשטן פלאַץ). דעם הױכפּונקט פֿון זײַן קאַריערע האָט ער דערגרײכט װען ער איז געווען צװישן די 12 בעסטע שפּילערס אין דער וועלט.
סאַבאָס משפּחה האָט געשאָנקען זײַן שאָך־ביבליאָטעק און אַרכיװ דער פֿאָלקס־ביבליאָטעק פֿון קליװלענד (Cleveland Public Library) װאָס אַנטהאַלט די גרעסטע שאָך־זאַמלונג אין דער וועלט, 32,568 בענדער.
קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן קאַטעגאָריע:שאך גרויסמייסטער
אומגלייכהייט
אן אומגלייכונג איז א באגריף אין מאטעמאטיק און צייכנט אָן צוויי ווערטן (אין אלגעמיין נומערן) וואס זיינען נישט גלייך.
אומגלייכונגען באצייכנט מען מיט דעם < אדער דעם > סימבאל, ווען דער נומער אין דער שפיץ־זייט באצייכנט דעם קלענערן נומער און דער נומער אין דער אפענער זייט באצייכנט דעם גרעסערן נומער. צום ביישפיל דער אויסדרוק און דער אויסדרוק אויב וויל מען אנצייכענען אז איין זייט איז אדער גלייך אדער קלענער פון צווייטן זייט שרייבט מען דאס אזוי a \le b וואס באדייט אז a אין גלייך אדער קלענער ווי b. דאס זעלבע אויב מען וויל אנצייכענען אז איין זייט איז אדער גלייך אדער גרעסער פון צווייטן זייט שרייבט מען דאס אזוי a \ge b וואס באדייט אז a אין גלייך אדער גרעסער ווי b.
די כללים אויסצולייזן א וואריאבל אין א אומגלייכונג איז מער קאמפליצירט ווי ביי א גלייכונג. ווייל בשעת ווען מען טאפלט ביידע זייטן מיט א מינוס, דארף מען איבערדרייען דעם סימבאל. צום ביישפיל:
קאטעגאריע:אלגעברע קאטעגאריע:לאגיק
גער (הויף)
דער בית ישראל מיטן טאלנער רבין|קליין גער איז דער גרעסטער חסידישער הויף אין ארץ ישראל. דער הויף הייסט נאָכן שטעטל גער נעבן וואַרשע אין פּוילן, וואו דער גרינדער פון דער דינאַסטיע, רבי יצחק מאיר אַלטער, מחבר פון "חידושי הרי"ם" האָט געוואוינט אין די יארן ווען ער האט געפירט די רביסטעווע, צום סוף פון ​​זיינע טעג. ביזן חורבן איז גער געווען דער צענטער פונעם הויף, און עס האט אריינגענומען בערך 100,000 חסידים פון פארשידענע שאטונגען. דאס חסידות איז שווער געשעדיגט געווארן אינעם חורבן ווען רוב חסידים זענען דערמארדעט געווארן, אבער זי האט זיך געלאזט ווידער אויפשטעלן אין ארץ ישראל, וואו דער רבי רבי אברהם מרדכי (דער "אמרי אמת") האט געלונגען צו אנטלויפן.
דאס חסידות איז היינט הויפטקווארטירט אין ירושלים, אין דעם ריזיגן צענטראלן בית מדרש פונעם רבי׳ן אויף ירמיהו גאס. ביי די גרויסע נסיעות, שבועות און ראש השנה, דאווענען צוזאמען אומגעפער 20,000 מענער, בחורים און יינגלעך, ווי אויך א פאר טויזנט פרויען אין דער ווייבער־שול גאלעריע.
דער היינטיגער רבי הייסט רבי יעקב אריה אלטער.
זיי זענען באקאנט אלס שארפזיניקע חברה לייט, און אָפּגעשיידטע פון זייערע פרויען איינגעפירט דורך איינע פון זייערע רביס, דער בית ישראל רבי ישראל אלטער, וואס האט געשטארקט זיינע חסידים נישט צו האבן קיין סעקסועלע אפיר מיט די ווייבער ווי ווייניגער, כדי צו זיין הייליג און כל כולו פארטאן מיט גאָט.
גערער חסידים אין ישראל וואוינען אין ירושלים, בני ברק, אשדוד, בית שמש, תל אביב, חיפה, ערד, דימונה, חצור הגלילית און קריית גת, מיט קלענערע קהילות אן עמנואל, פתח תקוה און קרית אתא. אין חוץ לארץ זענען די הויפט קרייזן פון גערער חסידים אין בארא פארק, פלעטבוש, מאנסי, לייקוווד, טאראנטא, סטאמפארד היל און גאלדערס גרין אין לאנדאן, מאנטשעסטער, אנטווערפן, מאנטרעאל, ציריך און מעלבארן.
אין אנהייב יאר תש״ף האבן א טייל גערער חסידים זיך אפגעטיילט און האבן אויפגעשטעלט א באזונדערע קהילה אונטער דעם געוועזענעם ראש ישיבה פון ״שפת אמת״, הרב שאול אלטער.
היסטאריע
דאס גערער חסידות האט זיך אויסגעוואקסן פונעם קאצקער חסידות פון דעם פרשיסחער חדר. רבי יעקב יצחק פון פרשיסחא, דער "ייד הקדוש" איז געווען א תלמיד פונעם חוזה פון לובלין; נאך אין זיין רבי'נס צייט האט ער געפירט א חברה פון די חשובע חסידים פונעם חוזה. נאך דער פטירה פונעם ייד הקדוש, האט מען אויפגענומען זיין תלמידו רבי בונים פון פרשיסחא צו פירן די רעביסטעווע. נאך דער פטירה פונעם רבין רבי בונים האט דאס חסידות זיך צעשפאלטן. טייל האבן באקריינט דעם זון רבי בונים, רבי אברהם משה פאר זייער רבין, און דער צווייטער טייל, אונטער רבי יצחק מאיר אלטער, האט באקריינט רבי מנחם מענדל פון טאמאשאוו פאר זייער רבין. רבי מנחם מענדל, שפעטער באקאנט ווי דער קאצקער רבי, האט געפירט שארף אין חסידות, און האט געפאדערט פון די חסידים מען זאל זיך אינגאנצן אפרייסן פון עולם הזה, און זיך דערווייטן פון כבוד און אפשטויסן פון שקר. נאך זיין פטירה אין תרי"ט (1859), האבן די חסידים באקריינט רבי יצחק מאיר אלטער פאר זייער רבין. רבי יצחק מאיר האט אריבערגפירט דעם הויף קיין גער; דעם קאצקער הויף האט ער איבערגעלאזט צום זון פונעם אלטן קאצקער רבין, רבי דוד.
אין ארץ ישראל
ביז 1928 האבן זיך באזעצט אין תל אביב הונדערטער גערער חסידים. אין 1938 האט תל אביב געהאט זיבן גערער שטיבלעך מיט בערך טויזנט מתפללים, אונטער דער פירערשאפט פון הרב שאול משה זילבערמאן.
גערער ישיבות
א בחור ווערט אריינגענומען אין א גערער ישיבה לויט דעם באשלוס פון א קאמיטעט פונעם "איחוד מוסדות גור" וואס ווערט אנגערופן אין קורצן דער "שיבוץ", נאכן באראטן מיט די ראשי ישיבות פון דער ישיבה קטנה וואו דער בחור לערנט, און מיטן בארעכענען מיטן בחור'ס פרעפערענצן. די ישיבות זענען כמעט אלע אויפן זעלבן ראנג. די ישיבות הגדולות זענען:
די רבי'ס פֿון גער
דער אמרי אמת אין אייראפע|thumb|טעקסט=
דינאמיק
דינאמיק איז דער אפטייל פון קלאסישער מעכאניק אין דער פיזיק שטודיע וואס באנעמט זיך מיט דער באוועגן פון קערפער. דינאמיק האט צוויי אפצווייגן: קינעמאטיק, וואס שטודירט באוועגונג, און קינעטיק, וואס באהאנדלט די עפעקטן פון כוחות אויף זאכן וואס באוועגן זיך.
דינאמיק איז באזירט אויף ניוטאן'ס דריי געזעצן.
מען שטודירט דינאמיק פון:
קאַטעגאָריע:מעכאניק
בוענאס איירעס
בוענאָס־אײַרעס איז די גרעסטע שטאט און הויפטשטאט פון ארגענטינע, מיט 2.7 מיליאָן אײַנוווינער.
די שטאט איז געגרינדעט ה'רצ"ו (1536). אין די 1920ער האבן פיל אייראפייער אהין אימיגרירט (פון זיי: איטאליאנער, דייטשן, יידן, אזיענער און אראבער), דאס איז די אורזאך פון די פארשידנקייט אין דער היינטיקער באפעלקערונג.
בילדונג
דער אוניווערסיטעט פון בוענאס איירעס, איינער פון די שפיץ לערנען אנשטאלטן אין דרום אמעריקע, האט פראדוציער פינף נאבעל פריז געווינער.
ארכיטעקטור
אין 1919 האט מען אנגעהויבן בויען דעם באראלא פאלאץ, וואס איז דעמאלסט געווען די העכסטע געביידע אין דרום אמעריקע, און איז געווען דער ערשטער וואלקן קראצער אין ארגענטינע געבויט מיט בעטאן (1919–1923). אין דער געביידע האט מען געשטעלט 9 ליפטן, מיט א 20-מעטער הויך פֿירהויז מיט מאלערייען אינעם סאפיט און לאטיינישע פֿראזעס אמבאסירט אין גילדענע בוכשטאבן. אינדערהייך (110מ) האט מען געשטעלט 300,000-קאנדעלא שיינטורעם, כדי מ׳זאל קענען זען די געביידע אפילו פון אורוגוויי.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין דרום אמעריקע קאַטעגאָריע:בוענאס איירעס
לוד
לוד (אַראַביש: اللد אַל-לוד)  איז א שטאָט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל. זיין שטח איז גרויס 12,226 דונאם. ס'האט מיט זיך אסאך היסטאריע, לויטן סטאטיסטיק דעפארטמענט (צענטראלע ביורא פאר סטאטיסטיק) פאר דעצעמבער 2005, איז דא אין לוד 66,600 איינוואינערס. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0 פראצענט. רוב זענען אידן. אבער ס'איז דא אסאך שלעגערייען צווישן די אראבער מיט זייערע שכנים, ס'איז באוויסט אלץ די קעפיטאל פאר דראג'ס, מ'שלאגט זיך דארט אפילו די פרומע מיט זייערע בתי מדרשים.
לעבן לוד געפינט זיך בן גוריון פליפעלד, דאס גרעסטע אינטערנאציאנאלע פליפעלד אין ישראל.
לוד ווערט גערעכנט איינע פון די עלטסטע שטעט אין דער וועלט.
געאגראפיע
די שטָט לוד ליגן אין דעם צענטער פון א טאל, באקאנט אלס דער אונו טאל אָדער "שפלת לוד" אין דעם לשון פון דער משנה. רובֿ פונעם טאָל איז פלאך, אָבער נישט אינגאנצן גראד אזוי קען דאס רעגנוואסער אפרינען אין דעם אילון טייך.
אוראלט לוד ליגט בײַם דרום ברעג פון נחל אילון, בשעת מאָדערנער לוד פאשפרייט זיך נאך מער דרום. אזוי ווי לוד ליגט אין א טאָל אָן נאַטירלעך שוץ, איז ער געווארן זייער גרינג צו ווערן אײַנגענומען.
געשיכטע
לוד איז שוין באזעצט געווארן אין אוראלטע צייטן, און איז איינע פון די עלטסטע שטעט אין לאנד, וואו עס האט נישט אויפגעהערט א יישוב פון מענטשן. מען האט געפינען איבערבלייב פון א יישוב אין דער נייער שטיין עפאכע. פון דעם איבערבלייב ווײַזט אויס אז די באוואוינער פון לוד אין יענע צייטן האבן געוואוינט אין הייזער געמאכט פון ליים און געארבעט די ערד מיט מעטאַלע געצייַג. די הויפט פראדוקטן וואס זיי האבן געוואקסן זענען ווייץ, גערשטן און לינזן. אין דערצו, האבן זיי געהאלטן סטאדעס פון שאף.
לוד איז שפעטער געווארן דער גרעסטער און מערסט אנטוויקלטער יישוב אין דעם געגנט.
שטאט עמבלעם
דעם שטאט עמבלעם האט געפלאנעוועט דער אַרכיטעקט און אינזשעניר וואָלף פּעווסנער. דער עמבלעם איז כּולל עטלעכע מאטיפן:
יוסף חיים זאנענפעלד
שמאל|ממוזער|250px|רחוב על שם הרב [[בית ישראל (קווארטל)|בית ישראל פון ירושלים]] שמאל|ממוזער|250px|מצבת הרב יוסף חיים זוננפלד אין [[אידישע בית עולם פון הר הזיתים. לצד מצבת רבו הרב אברהם חיים שאג]] קליין|הרב יוסף חיים זאנענפֿעלד הרב יוסף חיים זאנענפעלד ז"ל ( ו' כסלו תר"ט, 1טן דעצעמבער 1848 – י"ט אדר ב' ה'תרצ"ב) איז געווען דער גאב"ד פון דער עדה החרדית, באוואוסט אלס פייערדיגער קנאי און א גרויסער לוחם אקעגן ציונות.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן ו׳ כסלו תר״ט אין דעם שטעטל ווערבוי, קעניגרייך פון אונגארן (היינט סלאוואקיי) צו זיין פאטער הרב אברהם שלמה זאנענפעלד און זיין מוטער זאלדא. ער האט געלערט ביי גדולי התורה ווי דער כתב סופר, זון פונעם חתם סופר, און רבי חיים הערש מאנהיימער. אין יאר תרל"ג (1873) איז ער ארויף אין ארץ ישראל צוזאמען מיט זיין רבי׳ן, הרב אברהם שאג-צוועבנער, א תלמיד פונעם  חתם סופר, און האט זיך באזעצט אין דער ירושלים אלטשטאט. ער איז געווארן נאנט מיט הרב יהושע לייב דיסקין און זיין זון, הרב יצחק ירוחם דיסקין. ער איז געווען טעטיג אינעם יישוב הישן און האט געגרינדט דעם "אונגארישע הייזער" פערטל. צוזאמען מיט הרב דיסקין האט ער אויפגעשטעלט אין יאר תרל"ח (1878) דעם "בית הדין של החוגים היראים".
עס איז דא א ווידעא קליפ ווי ער טרעפט זיך מיט הרב קוק ביים ענגלישען באהערדע.
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט חילא (אייבעשוץ), די שוויגער פון רבי חיים זאב פינקל.
חיים שאולזאהן
אלתר פרץ חיים שאולזאהן איז א חרדישער זשורנאליסט און בלאגער.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין ירושלים און זיך געצויגן נאך זיין חתונה קיין ברוקלין.
מקורב פון ליובאוויטש, און געווען דער ארויסגעבער פון די צייטונגען "פנים חדשות" אויף עברית און פון דער אידישער "די חרדישע וועלט" צייטונג, ער באריכטעט ווי אין א טאבלויד אלע חרד'ישע פאליטיק וואס אנדערע צייטונגען טרויען זיך נישט צו באשרייבן צוליב לשון הרע, זיינע קריטיקירער טענה'ען אז ער נעמט א שטעלונג אין א יעדע מחלוקה. היינט שרייבט ער אלעס אויף זיין בלאג בעולמם של חרדים וואס ער האט געעפנט אין 2011. ווי אויך איז דער פאקט אז ער שרייבט כמעט אלע זאכן וואס מ'שיקט אים אריין אן זיך אפילו נאכפרעגן אויב עס איז ריכטיג אדער איינפאך אויסגעטראכט.
ער האט אין די מ' און נ' יארן געפירט א מערכה קעגן סאטמאר פאר וועלכע זיי האבן אים אנגעבליך פראבירט צו שעדיגן. היינט צו טאג איז ער איבערהויפט פארנומען מיט די גרויסע חסידות'ן אין ישראל, ווי גער אין בעלז. אין ה'תשע"ה איז געווען א סקאנדאל ווען מ'האט אפגעכאפט אויף ווידעא וואו ער נעמט כאבאר נישט צו שרייבן געוויסע זאכן.
וועב לינקען
קאַטעגאָריע:רעדאקטארן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:ליובאוויטשער חסידים קאַטעגאָריע:יידיש שפראך שרייבערס קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער
יונג יידיש
שמאל|ממוזער|150px|דער לאגא פון יונג יידיש יונג יידיש איז א געזעלשאפט פון א גרופע מיט יונגע טעטיקערס וואס זייער ציל איז צו אנהאלטן די יידישע שפראך זאל נישט פארניכטעט ווערן. געגרינדעט אין 1991 און אנגעפירט ווי הויפט דירעקטאר פונעם קינסטלער שרייבער און קולטור-טוער מענדי קאהן אדער מנחם כהנא, זייט 2016 איז דער הויפט וואלונטערן אלי בענעדיקט, און זייט 2019 איז ער דער כלל-אנפירער אונטער מענדי,
זאמעלונג
ממוזער|א אויסשטעלונג אין יונג יידיש יונג יידיש האט א זאמלונג פון איבער 100,000 יידישע ביכער, צייטשריפטן, פלאטעס, דאקומענטן אא"וו. און איז היינט איינע פון די פינף גרעסטע אידיש-זאמלונגען אויף דער וועלט.
אקטיוויטעטן
יונג יידיש ארגאניזירט קאנצערטן, אויסשטעלונגען, יום טובדיקע אימפרעזעס ווי אויך יידיש-לימודים, מיט וועלכע האט געפלעגט פירן דער לערער חנן בארדין פון דער העברעאישער אוניווערסיטעט, און אין שפעטרדיגע יארן פאלינא בעלילאווסקי, ווי אויך א לייען גרופע מיטן נאמען "רעדן יידיש" וואס איז געפירט דורך אלי בענעדיקט.
שמאל|ממוזער|היכל פון יונג יידיש אין א קאנצערט 2021
די געזעלשאפט פארמאגט צוויי גרויסע ביבליאטעקן וואס זי האט געשאפן דורך א נאציאנאלער זאמל-פראיעקט אין ישראל פון יידישע ביכער : איינע, זינט 1993 אין ירושלים, אויף ירמיהו גאס 52 און די צווייטע, זינט 2006 אינעם ארטיסטן אפטייל פון דער תל אביב נייע צענטראלע סטאנציע אין תל אביב. יונג יידיש פירט אויך אן מיט אימפרעזעס, פראָיעקטן און פראדוקציעס אין גאנץ ישראל און אין אויסלאנד.
לאנג דיסטענס
לאנג דיסטענס אין טעלעקאמיוניקאציע איז א טערמין צו באצייכנען טעלעפאן קאלס וואס ווערט געמאכט צו ווייטע פלעצער ווי אנדערע שטעט און לענדער. די סארט טעלעפאן סערוויס איז טייערער ווי לאקאלע סערוויס און מען קען נוצן אן אנדערע קעריער נאר פאר דעם צוועק.
פארזיכערט אייך מיט די בעסטע און ביליגסטע
צו טרעפן די בעסטע און ביליגסטע לאנג דיסטענס קעריער איז נישט גרינג און קען אמאל געדויערן יארן לאנג. רוב מענטשן טוישן פון איין קעריער צו די צווייטע און אזוי גייט עס אן יארן ביז מען באשטימט זיך צו א געוויסע פירמע און מער טוישט מען נישט ווייל מען האט מער נישט קיין געדולד.
אויב א חבר זאגט אייך אז ער האט געטראפן די בעסטע לאנג דיסטענס קעריער וואס מעגליך, מיינט עס נאך נישט אז דאס איז אויך דאס בעסטע פאר אייך ווייל יעדער נוצט לאנג דיסטענס אנדערש און יעדע פירמע האט זיך זיינע מעלות. עס קען זיין איינער וואס צאלט דאפעלט פון א צווייטן פער מינוט אבער וועט נאך אלץ צאלן ביליגער אין סך הכל ווייל זיינע טעלעפאן קאלס זענען געווענליך קורצע און זיין פירמע רעכנט פער סעקונדע. ווייטער זיין חבר מאכט לאנגע טעלעפאן קאלס און זיין פירמע גיט ביליגערע פרייזן אבער רעכנט פער מינוט וואס דאס לוינט זיך נישט פאר אים. אויך ווענדט זיך דאס אסאך וואו מען מאכט די טעלעפאן קאלס. א ביליגע ראטע אין לאנד איז די בעסטע פאר איינעם אבער א צווייטער רופט געווענליך אויף א צווייטע לאנד און ער דארף האבן א פירמע וואס גיט אים די ביליגסטע פרייזן צו יענעם מקום אפילו אין לאנד איז עס פיל טייערער.
אין אמעריקע איז פאראן א פירמע מיט'ן נאמען סמארטפרייס וועלכע איז ספעציעל געמאכט צו טרעפן די בעסטע ראטעס פאר לאנג דיסטענס. די פירמע האלט חשבונות אויף טויזענטער לאנג דיסטענס פירמעס און וועט אייך שטענדיג אויסוועלן די בעסטע סערוויס לויט אייער לאנג דיסטענס באנוץ.
סמארטפרייס פארדינט דורך באקומען א קליינע קאמישן פון די פירמעס ווען איינער טוישט צו זיי. אבער נישט אלע פירמעס געבן א קאמישן פאר סמארטפרייס און פונדעסטוועגן זענען זיי אין די סיסטעם פון סמארטפרייס. די פירמע גיט ענליכע סערוויסעס אויך פאר סעליולער און אנדערע קאמיוניקאציע.
וויבאלד לאנג דיסטענס פירמעס און פרייזן טוישן זיך יעדן טאג קען מען זיך איינשרייבן ביי סמארטפרייס זיי זאלן ווייטער נאכפאלגן די בעסטע פרייז פאר אייך און אויב עפעס טוישט זיך און קומט אויס בעסער פאר אייך וועט די פירמע דאס איינמעלדן.
אנלימיטעד לאנג דיסטענס
זינט עס איז שוין פאראן באשטימטע פרייזן פאר אנלימיטעד לאנג דיסטענס דארף מען זיך מאכן א חשבון אויב עס לוינט זיך ווייל טייל מענטשן כאפן זיך צו דערצו צו שנעל ווען אין פאקט צאלן זיי פיל ווייניגער מיט זייערע עקזיסטירנדיגע פירמעס. די בעסטע וועג איז מען זאל צוזאמענרעכנען וויפיל עס קאסט אפ לאנג דיסטענס פער יאר און דאן עס צעטיילן אין 12. אויב דער סכום איז מער ווי די אדווערטייזטע אנלימיטעד ראטע זאל מען טוישן און א גרויסע עול וועט אראפגיין פון קאפ.
מענטשן וואונדערן זיך פארוואס די פירמעס גיבן אוועק אנלימיטעד לאנג דיסטענס פאר באשטימטע פרייזן ווען זיי קענען ווען מאכן אסאך מער געלט. אבער אין פאקט לוינט זיך דאס שטארק פאר די פירמעס ווייל זייער אסאך מענטשן נעמען די סערוויס און נוצן עס קיינמאל נישט אויס וואס מיינט א די פירמעס פארדינען גרויס געלט אויף די מענטשן. אחוץ דעם ווילן זיי אויך אראפנעמען דעם עול פון קאפ און ענדיגן די טוישן לאנג דיסטענס יעדן טאג. אזוי פארזיכערן זיי זיך מיט קאסטומערס פאר לענגערע טערמינען.
שווינדלערייען
זינט עס זענען פאראן גאר אסאך לאנג דיסטענס ריסעלערס אויף די מארקעט איז פארשטייט זיך פאראן אסאך שווינדל צו וועלכע מען קען גרינג פאלן א קרבן.
זע אויך
טעלעפאן
קאַטעגאָריע:קאמיוניקאציע
יחזקאל גאלד
הרב יחזקאל גאלד איז רב פון בית המדרש שערי חסד אין מאנסי, ניו יארק.
ער איז א זון פון ר' שמואל זיינוויל גאלד ז"ל און אן איידעם פון ר' משה טארים פון קרית יואל.
ער איז אמאל געווען דער דיין אין דער סאטמארער קהילה אין מאנסי, אבער מען אים אויפגעזאגט פון זיין דיין, צוליב ווייל ער האט נישט געוואלט ארויסזאגן א היתר אויפן ביי קרית יואל סקול דיסטריקט פרשה. פארקערט ער האלט אז עס איז א איסור אז אידן זאלן אויפשטעלן א פאבליק סקול אין אמעריקא.
ער איז א סאטמארער חסידישער איד, פון די ערשטע זעקס קינדער וואס האבן געלערנט אין סאטמארער ת"ת אין דעם איסט-סייד, וואס ווי באקאנט האט סאטמאר זיך אנגעהויבן מיט א ת"ת פון 6 קינדער אין דער איסט-סייד וואס דארטן האבן דאן געוואוינט דער עיקר אידישער (אימיגראנטן פון וואס סאטמאר איז עפ"י רוב באשטאנען) ציבור, און דערנאך האט סאטמאר אויך געעפנט א ת"ת אויכעט פון 6 קינדער אין ברוקלין.
אין דער שטאט מאנסי איז ער פון די אקטיווסטע עסקנים אויף יעדן געביט, צ.ב.ש. ער איז דער שטערקסטער דיין אינעם בית הוראה פון כולל זכרון מנחם בהנהלת הר"ר חיים פלאהר וואס דאס איז דאס מערסטע פאפולערסטע תורה צענטער אין מאנסי, ווי אויך איז ער געווען פון די אקטיווסטע מיטארבעטער אויפצובויען און אהערצושטעלן דעם מיסקי דירות פראיעקט וואס איז היינט א מוסטער פון ארויסהעלפן אידן מיט דירות שלא על מנת לקבל פרס, ווען קיינער פארדינט נישט דערפון חוץ די הונדערטער איינוואוינער. אזוי אויך איז ער פון די גרעסטע פירער פון דעם מאנסי'ער תומכי שבת וואס ווערט אנגעפירט דורך הרב הערשל מאשינסקיא, און נאך און נאך פולע אלגעמיינע פראיעקטן וואס האבן קיין שום שייכות מיט איהם אדער זיין קהלה.
ווען הרב שמעון אברהם אינדיג, דער ריבאטיטשער רב, האט געגרינדעט דעם מוסד ״תורת אמך״ אין מאנסי פאר מיידלעך האט ער אויפגענומען הרב גאלד צו זיין דער רוחנית'דיגער רב אויף אלע שאלות בנוגע חינוך הבנות, ווי אויך האט הרב גאלד שטארק צו געהאלפן פאר דער הנהלה פון ״תורת אמך״ צו קויפן א געביידע אין מאנסי. שפעטער האט אויסגעפלאצט א מחלוקה ווער איז בעל הבית פונעם בנין און דאס האט גורם געווען אז הרב גאלד זאל עפענען א נייעם מוסד ״תורת אמת—בנות אלטא פיגא״.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
חינוך
קליין|95px|א טאטע לערנט מיט זיין קינד ממוזער|95px|א זעקס־יעריג מיידל גייט אַריין צום ערשטן מאל אין דער שולע, שולע יאָר [[ה'תש"פ 2019 ירושלים.]]חינוך אדער ערציאונג אדער בילדונג איז די ערציאונג פון א קינד ווען ער איז נאך קליין.
א מענטש ווערט געפארעמט זיין געדאנקען און פירונגען פון אלעס און אלעמען ארום.
די וואס געבן זיך אפ מיט דעם זענען לערערין'ס און עלטערן.
היסטאריע
פארצייטנס האט יעדער טאטע געדארפט לערענען פריוואט מיט זיין קינד אדער אים באזארגן א פריוואטער לערער זאל לערענען מיט זיין קינד, וואס דערפאר האבן פילע קינדער נישט געלערנט אין קיין שולעס, און אויסגעוואקסן אוילע פויערס און עם הארצ'ים.
ביים ענדע פון די 19טע י"ה איז אריין אין די וועסטליכע קולטור א רעפארמע אז די רעגירונגען מוזן באזארגן גרונדשולס פאר זייערע אלע בירגער אויף אומזינסט, אבער די מיטלשולעס און קל וחומר די אוניווערסיטעטן און קאלעדזשן וואס דארט האט מען שטודירט הויכע לימודים האט דאן געקאסט געלט. א צייט שפעטער איז אויך די גרונדשולעס געווארן א טייל פון די רעגירונגס פארפליכטונגען און נאר די אוניווערסיטעטן מיט די קאלעדזשן זיינען געבליבן אונטער פריוואטע געזעלשאפטן. היינט אין פילע אייראפישע לענדער שטיצט די רעגירונג און צאלן אויס א טייל פון די לימודים אויך אין די אוניווערסיטעטן פאר זייערע בירגער.
בילדונג אין מדינת ישראל
אין מדינת ישראל איז דא דריי אפיציעלע חינוך אינסטיטוציעס וואס ווערן געשטיצט דורך די משרד החינוך: קליין|200px|א שטוב אין א שולע
לױטן חוק אין ישראל (חוק חינוך חובה חינם) זײַט 1984 און איר באַשטימונג אין 1999 איז די מדינה מחויב אױסצוצאָלן חינוך פֿאַר קינדער פֿון 3 בין 18 יאָר.
* קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
יעקב ישראל דעהאן
300px|קליין|דר. דעהאן ד"ר יעקב ישראל דעהאן (ה'תרמ"א - כ"ט סיון ה'תרפ"ד, 1881 -1924) איז געווען א האלענדישער ייד, א יוריסט, זשורנאליסט, און א שרייבער און דיכטער אויף האלענדיש. ער איז געווארן א חרדישער ייד אין ארץ ישראל וואו ער האט געפועלט קעגן די ציוניסטן. ער איז געווען א געלערנטער אנגעזענער מענטש אין די קרייזן פון דעם יישוב הישן אין די צייטן גלייך נאך דער באלפור דעקלאראציע.
ער איז געשאסן געווארן דורך א אומבאקאנטן אידישן מערדער כ"ט סיון ה'תרפ"ד (1טן יולי 1924) אין די גאסן פון ירושלים. כאטש אז ווער פונקטלעך זענען געווען דער מערדער איז נישט באקאנט איז אבער זייער באקאנט די מאטיוון, ער האט געקעמפט מיט מוראדיגע כוחות קעגן די מזרחי און די לינקע ציוניסטן פאר די חרדים און דעם יישוב הישן אין ירושלים, זייענדיג א שפראך קענער האט ער אויך גענומען א שטעלונג אין די ציוניסטישן־אראבישן קאנפליקט, טרעפנדיג זיך מיט דער קעניגליכער פאמיליע פון ירדן (דאן טראנסירדן) וועגן די פראבלעמאן וואס א דאן נאך נישט שטייענדיגע אידישע מדינה קען שאפן צווישען די אראבער און אידן.
זיין מארד איז די ערשטע פאליטישע מארד פאר די פאליטיק פון די ציוניסטן.
היסטאריע
ער איז געבוירן אין ה'תרמ"א (1881) אין סמילדע, האלאנד צו זיין פאטער א חזן און מלמד ר' יצחק אייזיק הלוי.
זיין טאטע האט אים געגעבן א אידישע פרומע חינוך אבער אים האט געצויגן ענדערש אן אקאדעמישע בילדונג, און האט דערפאר זיך אויסגעקליבן דאס שטודירן פון ליטעראטור און צייטונגס שרייבער בעיקר פאר יוסטיץ אנגעלעגנהייטן.
אלט זייענדיג 20 יאר איז ער שוין געווען באוואוסט אלס א געוואלדיגער דיכטער און טאלאנטפולער זשורנאליסט. ער האט געשריבן גאר אסאך לידער און ארטיקלען וואס זענען פארשפרייט געווארן אין אסאך צייטונגען און ביכער.
ער איז אויך געווען א גלענצענדער רעדנער און א קענער פון איבער 20 שפראכן, ער איז געווען פארעכנט פון די איינציגסטע שפראכמייסטערס אין זיינע צייטן.
ווען ער איז אלט געווען 28 יאר איז ער געווארן אויפגענומען אלס לעקטאר אין די אוניווערסיטעט פון אמסטערדאם, דאס האט אים געמאכט נאך מער באקאנט און געגעבן נאך מער אנערקענונג.
די אלע זאכן האבן אים אריינגעפירט אין די העכסטע פאליטישע און סאציאלע געזעלשאפט און ער איז געווארן א היימישער אין די האלאנדישע רעגירונגס קרייזן.
ער האט חתונה געהאט מיט א גויאישער פרוי, און גענצליך נישט פרום. ער איז געווען זייער פארמישט אין סאציאלע פרייהייט ווי רעכטן פאר געי און אנדערע פאליטישע אונטערדריקטע פרייהייטן.
פאר דעם ערשטן וועלט קריג האט דעהאן באקומען ערלויבעניש פון דער צארישער רעגירונג פון רוסלאנד – מיט די הילף פון די האלאנדישע קעניגען – צו קענען באזוכן אין רוסלאנד די פאליטישע ארעסטאנטן.
דעהאן פארציילט אז ער האט ביי די באזוך געהאט אן אויפטרייסלדיגער מאמענט, ווען דער גובערנאטאר אין פעטערבורג האט אים געשאנקן א מענטשליך לעבן אלס געשאנק, די מעשה איז געווען אז דער גובערנאטאר האט אים געגעבן א ליסטע פון 10 מענטשן וואס זענען געווען פאראורטיילט צו טויט אז ער קען זיך אויסקלויבן וועם ער וויל אז מען זאל יענעם באפרייען, נישט וויסנדיג ווי אזוי צו קלויבן האט ער צו געמאכט די אויגן און ארויפגעלייגט זיין האנט אויף דער ליסטע און אזוי אויסגעקליבן.
ער האט די איבערלעבענישן און איינדרוקן פון וואס ער האט געזען באשריבן אין א בוך וואס האט געמאכט א גרויסן איינדרוק אין די גאנצע וועלט און בעיקר פאר די אמעריקאנער עפענטליכע מיינונג קעגן די צארישע הערשאפט.