cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
אנדזשעלינא דזשאלי
פערזענלעכע לעבן
דזשאלי האט זעקס קינדער: דריי זין און דריי טעכטער. דריי פון זיי זענען געווען אדאפטירט, און די אנדערע דריי זענען ביאלאגיש.
רעפערענצן
קאטעגאריע:אמעריקאנער קאטעגאריע:מאדעלקעס קאטעגאריע:אקטיארן קאטעגאריע:ביסעקסואלן קאטעגאריע:להט"בע אקטיארן
טעראריזם
1972 אלימפיאדע אין מינכן
ביי דער אלימפיאדע אין מינכן, דייטשלאנד, אין 1972 האבן א גרופע פאלעסטינער מיליטאנטן, פון די שווארצע סעפטעמבער טעראר גרופע. זיך אריינגעכאפט אין דער אלימפיק ווילעדש ווי די שפילער האבן זיך אויפגעהאלטן און גענומען 11 ישראל'ישע שפילער ערבניקעס. די פרשה האט זיך אויסגעלאזט מיטן אומקום פון אלע 11 געפאנגענע, נאכדעם וואס א רעטונגס פרואוו פון די דייטשע פאליציי איז מיאוס דורך געפאלן.
זעלבסטמארד טעראריזם
זעלבסמארד טעראריזם איז צום ערשטן מאל דורכגעפירט געווארן מיט ערפאלג אויף א גרויסן פארנעם דורך חיזבאלא מיטגלידער אין די באמבאדירונגען פון דער אמעריקאנער עמבאסי און די באראקן פון די אמעריקאנער מארינעס און פראנצויזישע מיליטער לייט אין ביירוט אין 1983.
זינט 1993 האבן אראבישע גרופעס ווי חאמאס, איסלאמישע דזיהאד, און דער אל אקצה מארטירערס בריגאדע זיך באנוצט מיט א ריזיגע צאל זעלבסטמארד אטאקעס אנטקעגן ציווילע מענטשן אין מדינת ישראל, אויפרייסנדיג באסעס, פיצא געשעפטן, נאכט-קלאבס, שאפינג-ערטער, און נאך.
אקלאהאמע סיטי
אום דעם 19טן אפריל, 1995, האט טימאטהי מעקוועי, מיט הילף פון טערי ניקאלס, אויפגעריסן א באמבע ביים אלפרעד פי. מוראַ פעדעראלן ביורא קאמפלעקס אין אקלעהאמע סיטי, חרוב מאכנדיג דעם בנין און אומברענגנדיג 168 פערזאן. דאס איז אין זיין צייט געווען דער שעדליכסטער טעראר אקט אין אמעריקע. טימאטהי מעקוועי איז פעראורטיילט געווארן אויף טויט, פאר דעם אקט, און טערי ניקאלס האט באקומען לעבנסלענגליכע טורמע.
באמבע ביי דער אטלאנטא זומער אלימפיאדע
דעם 27סטן יולי 1996, בשעת דער זומער אלימפיאדע אין אטלאנטא, דזשארדזיע, האט עריק ראבערט רודאלף געשטעלט א באמבע אונטער א באנק, וועלכע האט זיך שפעטער אויפגעריסן און אומגעברענגט צוויי מענטשן און פארוואונדעט 111. רודאלף האט ביי זיין געריכט ערקלערט אז ער איז געווען בייז אויף דער רעגירונג פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע און געוואלט אז די אלימפיאדע זאל זיך אויפהערן. ער איז פאראורטיילט געווארן אויף א לעבנסלענגליכער טורמע.
אמעריקאנער אמבאסאדעס
דעם 17טן אויגוסט 1998 זענען דורכגעפירט געווארן צוויי קאר באמבאדירונגען אינאיינעם ביי די אמעריקאנער אמבאסאדע בנינים אין דאר עס סאלאאם, טאנזאניע, און אין נייראבי, קעניע. איבער 220 פערזאנען זענען אומגעקומען און איבער 4,000 זענען געווארן פארוואונדעט. די אטאקע האט געברענגט אינטערנאציאנאלע באמערקונג צו אסאמא בין לאדין מיט זיין אל קאידא ארגאניזאציע, לייגנדיג אים אויפ'ן ליסטע פון די צען מערסט געזוכטע פון אמעריקאנער עף בי איי.
יו.עס.עס. קאול קריגס שיף
דעם 12טן אקטאבער 2000 האט א קליין פישכאפער שיפל זיך דערנענטערט צו דער אמעריקאנער קריגס שיף יו.עס.עס. קאול בשעת זי איז געשטאנען אין דעם פּאָרט פון אדען, תימן, פאר א געווענליכע גאזאלין אנפיל און אויפגעריסן א באמבע ביי דער זייט, ברענגנדיג זעלבסטמארד אויף די צוויי אראבישע טעראריסטן. די באמבע האט אויפגעריסן א ריזן לאך 40 ביי 40 פיס, אנמאכנדיג כאאס אינעווייניג מיט די וואסער פארפלייצונג און די געטראפענע. 17 שיפספערזאן זענען אומגעקומען.
דעם 11טען סעפטעמבער
די גרעסטע און שוידערליכסטע טעראר אטאקע אויף אמעריקע איז געווען דעם 11טן סעפטעמבער, 2001. פיר ציווילע פליגער זענען געווארן פארכאפט אין די לופטן. צוויי פליגער, יונייטעד עירליינס רייזע 175 און אמעריקען ערליניעס רייזע 11, זענען געווארן אריינגעקראכט אין די צוויי בנינים פון דעם וועלט האנדל צענטער אין דאונטאון מאנהעטן. ביידע בנינים זענען גענצליך איינגעפאלן ווייניגער ווי צווי שעה דערנאך. דער דריטער, אמעריקען ערליניעס רייזע 77, איז געווארן אריינגעקראכט אין דעם פענטאגאן בנין אין וואשינגטאן. דער פערטער, יונייטעד עירליינס רייזע 93, איז אראפגעברענגט געווארן, ווארשיינליך דורך די באמיאונגען פון די פאסאזשירן, אין א ליידיגן פעלד אין פענסילוועניע.
דער טאטאלער צאל קאנפירמירטע אומגעקומענע (אויסער די 19 היידזעקערס) איז 2,973: אלע 246 פאסאזשירן פון די פיר עראפלאנען, 2602 אין מאנהעטן, און 125 ביים פענטאגאן. צווישן די אומגעקומענע אין ניו יארק זענען געווען 343 ניו יארקער פייער לעשער און פאליציי לייט, און 37 פון די פארט אוטאריטעט פאליציי. 24 פערזאן ווערן פארעכנדיג אלץ פעלנדיג.
די אטאקעס אויף סעפטעמבער 11 האבן דירעקט געפירט דערנאך צו דער קריג אויף די טאליבאן אין אפגאניסטאן. אויך איז דאס געווען א צוגעגעבענער סיבה פאר דער שפעטערדיגער קריג
אייסיס
אייסיס איז א גרופע פון איסלאמישע טעראריסטן אנגעפירט דורך אבו באקאר אל באגדאדי זייער ציל איז צו פארשפרייטן די אראבישע גלויבן און די שאריא געזעצן אויף די גאנצע וועלט זיי האבן עמטליך געגרינדעט א קאליפאט און האבן שוין איינגענומען ריזיגע חלקים פון איראק און סיריע זיי באניצן זיך מיט די גרעסטע מאס רציחה וואס די מענטשהייט האט נאר געזען אמאל זיי האבן שוין אויסגעהארגעט טויזענטער מענער פרויען און קינדער ענדליך האט זיך די וועלט אויפגעוועקט און דערקלערט מלחמה, ווי אנעליסטן זאגן קען די מלחמה דויערן לאנגע יארן
באסטאנער מאראטאן אטאקע
די באסטאנער מאראטאן אטאקע איז געווען א טעראריסט אטאקע וואס איז פארגעקומען דעם 15טן אפריל 2013 בעת טויזנטער מענטשן האבן געלאָפֿן אין דעם יערליכן מאראטאן אין באסטאן, מאסאטשוסעטס. 2 באמבעס האבן עקספלאדירט, 13 סעקונדעס באזונדער. די אטאקעס זענען דורכגעפירט געווארן דורך צוויי ברידער.
טעראר אטאקע אין מומביי
אום דעם 26טן נאוועמבער 2008 האט אנגעהויבן אין דער שטאט מומביי א קאארדינירטע טעראר אטאקע פון א גרויסער גרופע פון פאקיסטאנער טעראריסטן וואס האט אינפֿילטרירט פונעם ים און האט אויסגעהרגעט און פארוואונדעט הונדטערטע בירגער, סיי אינדיאנער סיי מערבדיקער. טעראריסטן באוואפן מיט ביקסן האבן געהערשט אויף עטלעכע ערטער, געהרגעט בירגער און גענומען ערבניקעס. די אטאקע איז געווען גלײַכצײַטיק אין פארשידענע ערטער, פון זיי: טשהאראפאטי שיוואזשי סטאנציע, טאזש מאהאל האטעל, אבערוי טריידענט האטעל און דעם מומביי חב"ד הויז . אין די אטאקעס האבן זיי געהרגעאט מער ווי 195 מענטשן און פארוואונדעט מער ווי 300.
וועבלינקען
רעגירונג קאַטעגאָריע:9/11 קאַטעגאָריע:על אקצא אינטיפאדע קאַטעגאָריע:טעראר
חריף
חריף (פון לשון קודש) מיינט א שארפער קאפ, וואס פארשטייט שנעל א זאך און פארשטייט קאמפליצירטע טעאריעס אין תורה, גג על גג
קאטעגאריע: נאטור קאטעגאריע: סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:כאראקטערס
מיל
צו מיינט איר א מיל וואס צומאלט?
מיל איז א מאס פון די צייטן פון די אלטע צייטן צו מעסטן די לענג אדער שטרעקע פון א פלאץ, עס איז א ביסל ווייניגער ווי א מייל. קאטעגאריע:מאס
י"ב אלול
יארצייטן
12. elúl
ספר שופטים
250px|ממוזער|שמאל|שירת דבורה, תחריט מעשה ידי [[גוסטב דורה|קליין|מרכז| שירת דבורה פון ספר שופטים (תחריט פון גוסטב דורה)]] די שופטים, וועלכע האבן גע'משפט כלל ישראל, נאך דער פטירה פון יהושע. צווישן די שופטים זענען געווען עתניאל בן קנז, אהוד בן גרא (וואס האט געראטעוועט די יידן פון עגלון), יפתח הגלעדי און נאך.
אשרינו 2 (אלבאם)
זייט 1
ספר שופטים
דער לעצטער שופט איז געווען שמואל הנביא, און לויט דער גמרא (בבא בתרא י"ד) האט שמואל הנביא געשריבן דעם ספר שופטים. דער ספר פארציילט וואס עס האט זיך אפגעטוהן פון ווען יהושע איז געשטארבן ביז סוף פון די טעג פון עלי הכהן, ווען שמואל הנביא איז געבוירן.
אשרינו 2 (אלבאם)
ה' אחד אברהם אבינו אין כאלהינו ישמחו במלכותך כיבוד אב ואם
זייט 2 לערנען אלף בית שמירת הלשון מי האיש הראינו ה' חסדיך אני מאמין אשרינו קינדער
ספר שופטים
דער ספר הייבט אן קודם וויאזוי יידן האבן איינגענומען חלקים פון ארץ ישראל נאכדעם וואס יהושע איז געשטארבן, דערנאך פארציילט ער וויאזוי די שופטים האט גע'משפט'עט די אידן. שטענדיג איז געווען ווען אידן האבן געדינט השי"ת איז זיי גוט געווען, זיי האבן נישט געהאט קיין צרות פון די גוים, אדער תיכף ווי זיי האבן געזינדיגט פאר גאט האט זיך געשטארקט אויף זיי א מלך פון די גוים, ביז זיי האבן געוויינט און תשובה געטון דאן איז אויפגעשטאנען אויף זיי א שופט פון די אידן און זיך געשטארקט אויף די גוים.
שופטים *
גרוזיע
גרוזיע (גרוזיניש: საქართველო, סאַקאַרטוועלאָ) איז אַ לאַנד אין מערבֿ־אַזיע, אין דעם קאווקאז אויפן מזרח ברעג פונעם שווארצן ים. זײַן הױפּטשטאָט איז טביליסי. ס'װױנן דאָ 4.6 מיליאָן מענטשן. גרוזיע האָט גרענעצן מיט אַזערבײַדזשאַן, רוסלאַנד, און ארמעניע. אָט װױנען בערך 10,000 יידן, סײַ אשכנזים, סײַ גרוזיאַנער, װאָס האָבן אין גרוזיע באזעצט מיט 2,000 יאָר צוריק.
געאגראפיע
רעכטס|קליין|250px|מאפע גרוזיע שפאנט אן צוויי קאנטינענטן, וויבאלד דער מערב טייל פון לאנד געפינט זיך אין אייראפע און דער מזרח טייל אין אזיע. איר שטח איז בערך 70,000 קוואדראט ק"מ. איר צפון גרענעץ איז לאנג 723 ק"מ מיט רוסלאנד. אין דרום מזרח האט זי א גרענעץ לאנג 322 ק"מ מיט אזערביידזשאן, און א גרענעץ 164 ק"מ מיט ארמעניע. דער דרום גרענעץ איז לאנג 252 ק"מ מיט טערקיי. דער מערב גרענעץ איז דער שווארצער ים.
די גרויסע קאווקאז בערג אין צפון זענען באהאפטן דורך דער ליכי קייט צו די קליינע קאווקאז בערג אין דרום. די ליכי קייט צעטיילט גרוזיע אויף מזרח גרוזיע און מערב גרוזיע, וואס זענען באהאפטן דורך א באן טונעל.
דער העכסטער בארג אין גרוזיע איז בארג שכארע ביי 5,201 מעטער איבערן ים פלאך.
הינריכטונג
הינריכטונג מיינט טויטן דורך א שטראף פאר א הארבער פארברעך ווי פארראט אדער מארד. דאס טויטן קען זיין דורך הענגען אויף א שטריק אדער שיסן אדער סיי וואסערע אנדערע טויט.
גרוזיע
קולטור
די באפעלקערונגפון גרוזיע איז אומגעפער 4.5 מיליאן. פון זיי וואוינען בערך 1.3 מיליאן אין טביליסי. מענטשן פון גרוזיע הייסן גרוזינער. רוב פון זיי רעדן גרוזיניש אלס מוטערשפראך, אבער טייל מענטשן רעדן אויך ארמעניש, רוסיש אדער אנדערע שפראכן.
די מערהייט פון גרוזינער זענען קריסטן, אבער ס'איז דא אויך יידן און מוסלמענער.
די וואלוטע פון גרוזיע איז  די לאַרי.
היסטאריע
די גרוזינער זענען אן אוראלט פאלק. זייער הויפטשטאט טביליסי איז געגרינדעט בערך אין יאר 400 (ד'ר"ם), נאך דער ענדע פון דער רוימישער אימפעריע. ביז דעמאלט איז מערב גרוזיע געווען א טייל פון דער רוימישער אימפעריע.
קאַטעגאָריע:גרוזיע קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
נאוועמבער 2006
געשעענישן
2006
סרול בראנשטיין
סרול בֿראָנשטײן (1913, שטעפֿענעשט, בעסאַראַביע – 1943, טאַשקענט, ראַטנפֿאַרבאַנד) – אידישער פּאָעט.
סרול בראָנשטײן איז געבױרן געװאָרן אין אַ פֿאַמיליע פֿון אַ בעקער אינעם דאָרף שטעפֿאנעשט אין דרום-מיזרחדיקן טײל פֿון בעסאַראַביע, דעמולט אַ געגנט אין רוסלאַנד און יעצט אין מאָלדאָװע. אין די 1930ער יאָרן האָט ער געװױנט אין בוקאַרעשט, װי ר׳האָט זיך אָנגעהױבן דרוקן אין אידישע צײַטונגען און זשורנאַלן אין רומעניע, אַרײַנגערעכנט ״די װאָך״ (רעדאַגירט פֿונעם פּראָזאַיִקער משה אַלטמאַן) און ״שױבן״ (רעדאַגירט דורכן באַרימטן דיכטער און טעאַטער-דירעקטאָר יעקבֿ שטערנבערג). געדרוקט פּאָעזיִע און ליטעראַטור-קריטיק.
זײַן ערשט פּאָעזיע ביכל "מאָלדאָװע, מײַן הײם" איז אַרױס אין בוקאַרעשט אין 1938 און די צװײטע זאַמלונג "כ'האָב געעפֿנט ברײט די טױערן" - מיט אַ יאָר שפּעטער. אין 1940, װען בעסאַראַביע איז געװאָרן סאָװעטיש, איז בראָנשטײן אַהין קריקגעקומען. ער איז געװען אַ סאָלדאַט אין דער סאָװעטישער אַרמײ בשעת דער צװײטער װעלט-מלחמה, פֿאַרװוּנדיקט געװאָרן אױפֿן פֿראָנט אין 1942 און געשטאָרבן פֿון די דורכגעשאָסענע לונגען-װוּנדן אין אַ מיליטער-שפּיטאָל אין טאַשקענט, מיטל-אַזיע (יעצט אין אוזבעקיסטאַן) דעם װינטער 1943.
בראָנשטײן, סרול
רננו צדיקים 1 (אלבאם)
זייט 1 קארלין די הויכע נשמה די הייליגע מנורה ר' שלמה די שנעלע ישועה זייט 2 געבראכט משיח דער נס אין וואלד דער בית אהרן דער רבי האט געהאלטן
הלל (אלבאם)
אין דעם אלבאם זינגט ער איבער אלע קאפיטלעך פון הלל ווארט ביי ווארט, ארויסגענומען פון אלע זיינע אלבאמען ביז היינט.
זייט 1 הללויה - ניגון בצאת ישראל - ניגון לא לנו ה' זכרנו אהבתי כי ישמע זייט 2 מה אשיב הללו כל גוים הודו לה' מן המצר זה היום אנא ה' ברוך הבא יהללוך
פערטע עליה
די פערטע עליה (וואס הייסט ווולגארער עמיגראציע) איז געווען די פערטע גרופע פון ארום 60 טויזנט ציוניסטישע אידן וואס האבן עמיגרירט פון פוילן און נאך קיין ארץ ישראל אין די נייע תקופה צווישן די יארן ה'תרפ"ד ; 1924 - ה'תרפ"ח ; 1928. (דענסמאל איז ארץ ישראל געוועזן אונטער דעם בריטישן מאנדאט.)
די עולים האבן זיך באזעצט איבערהויפט אין תל אביב.
דער בעל שם טוב 1 (אלבאם)
דער בעל שם טוב נומער 1 איז די 26סטע קאסעטע פון דעם באקאנטן זינגער יום טוב עהרליך, אין דער סעריע יידיש נחת.
די לידער אינעם אלבאם:
1 דער נייער וועג 'עס דערציילט וויאזוי מען האט געשיקט פון הימל דער בעל שם טוב ער זאל אויפהייבן כלל ישראל, ער לייגט אראפ ווי דער בעל שם טוב איז געגאנגען מיט התבודדות אין וואלד א שטיק צייט, די גאנצע בריאה האט זיך געפרייט צום צדיק, ער האט צוזאמעם גענומען צדיקים נסתרים און צדיקים נגלים, די תלמידים און צדיקים האבן געלערנט אנדערע און זיי האבן געלערנט נאך אנדערע ביז זיין וועג איז צוביסלעך געווארן באקאנט,
עבודת ה'
2 א באהעלפער
עס זינגט וויאזוי דער בעל שם טוב האט צוזאמענגענומען די קינדער פון אלע סארט היימען און זיי געברענגט אין חדר, עס פארציילט מיט זיי איינגענארטיקן געשמאק וויאזוי דער בעל שם טוב האט זיך אראפגעלאזט צו יעדן קינד באזונדער, צו זיינע ספעציעלע באדערפעניש, און אים געטראגן און געברענגט אין חדר און אין שוהל און אים געלערנט וויאזוי צו זיין א איד, ער פארטיגט יעדע שטיקל אזוי: 'עס איז א גליק און א פרייד, ווען א קינד אין חדר גייט, דער בעשעפער קוקט אויף אים, און פרייעט זיך שטארק מיט דעם'
3 א חיה פון וואלד
דער בעל דבר האט פארדראסן אז עס מאכט זיך אזא שיינע זאך מיטן בעל שם טוב און די קינדער וויאזוי ער נעמט זיי צוזאמן, זינגט ניגונים מיט זיי, הייבט זיי אין א העכערע אטמספערע, גייט מיט זיי אין שוהל, אין חדר, האט זיך א רשע א מכשף פארשטעלט ווי א בייזע חיה, אלע קינדער זענען אנטלויפן, יום טוב עהרליך זינגט: געוואלד געוואלד, געוואלד געוואלד, א חיה לויפט אין וואלד, געוואלד געוואלד ביי דעם גארטעל (פונעם בעל שם טוב) האלט, אבער די עלטערן האבן זיך דערשראקן און נישט געואלט מער שיקן זייערע קינדער, פארן בעל שם טוב האט דאס זייער פארדראסן, האט ער צוגעזאגט פאר די עלטערן נאך איין מאל גוט מיר אייערע קינדער איך זאג אייך צו עס וועט זיין גוט, דער בעל שם טוב האט זיך דערמאנט פון זיין טאטע'נס צוואה: פון קיינעם זאלסט זיך נישט שרעקן נאר פון בעשעפער אליין, און גייענעדיג נאנט צום וואלד איז דער חיה ווידער ארויס געקומען, דער בעל שם טוב איז צוגעלאפן מיט זיין שטעקן געגעבן א קלאפ אויף די שטערן פון די חיה און אים געהרג'ט, אויף מארגן האבן אלע געהערט אז דער נעבן וואלד ליגט דער נבילה פונעם א באקאנטער שונא ישראל א מכשף.
ער וועט שוין זיין גוט
4 די כתבים
די הייליגע כתבים וואס איז פיל געווען מיט סודות התורה איז געקומען און געוואנדערט צו אסאך באהלאטענע צדיקים, מען האט עס באהלאטן אין א שטיין און אין פארשידענע פלעצער, פון ר' אליהו בעל שם, צו ר' יואל בעל שם, צו ר' אדם בעל שם. און ער האט עס איבערגעגעבן דורך זיין זוהן צו ר' ישראל בעל שם.
5 פארשוואונדענער פלאץ
א הערליכע מעשה וואס עס האט באוויזן דער גרויסער צדיק ר' אדם בעל שם, ווען ער האט איינגעלאדענט דעם קעניג צו זיך אהיים, און וויאזוי ער האט אראפגעברענגט א פלאץ פון יענעם עק וועלט כדי דער קעניג מיט זיינע באגלייטער זאלן זיך קענען איינרישן ביי אים אויף א גרויסע סעודה. א שורה פון דעם ניגון: אביסעלע שפעטער, שטייט אין די בלעטער....
דער ניגון, און די ווערטער זענען אויף יום טוב עהרליכ'ס אייגענארטיגן סטיל. עס איז א אויסדערוועלטער, ריזין מייסטערווערג פון דעם זינגער יום טוב עהרליך, ווער עס הערט עס און לייגט צו געהערט קאפ ווערט דערשטוינט פון זיינע טאלאנטען.
6 שנת ת"ח
דער פזמון: געוואלד געוואלד א פחד א שרעק, אין יענע טעג, דאס אידישע פאלק האלט ביים עק....
עס דערציילט די שווערע טעג וואס כלל ישראל האט מיטגעמאכט אין די יארן פון די ביטערע גזירות שנת ת"ח ות"ט, ווען טויזענטער אידן זענען גע'הרג'ט געווארן מיט מיתות משונות, און דאס הארץ און נשמה פון כלל ישראל איז ליידער אוועקגעריסן געווארן, אסאך גדולי ישראל, לומדים רבנים, צדיקים עסקנים זענען געווארן גהרג'ט, און די פריצים האבן געוועלטיגט אויף יעדן, עס איז געווארן א צווישן שייד צוישן די פשוטע אידן און די לומדים אין די בתי מדרשים און די "קלויזן", פון איין זייט זענען די פשוטע אידן געווארן זייער פארגערבעט, אן קיין תורה און יראת שמים, אן קיין אמונה, אן קיין מענטשליכקייט, זיי זענען געווארן צוזאמען ווי די גוים זייערע שכנים, אבער די גוים זעלבסט האבן זיי געיאגט און געשלאגן ווייל זיי זענען אידן, פון די אנדערע זייט זענען געווען די לומדים און רבנים וואס זענען געזעסן אין בתי מדרשים און געלערנט און געדינט גאט ברוך הוא, אבער זענען געשטאנען הילפלאז און גארנישט געטוהן פאר זייערע פשוטע פארגרעבטע אידן וואס זענען געווארן אלץ שוואכער און שוואכער און דערווייטערט געווארן פון אלעס וואס האט צוטועהן מיט די תורה און אידישעקייט.
צו דעם אלעס איז צוגעקומען די צרה פון כת ש"ץ, וואס האט אוועקגעריסן אלע גוטע חלקים פון כלל ישראל און צום סוף זיי געמאכט פאר גוים, קריסטען, אבער מוסלעמענער.
פאר די אלע סיבות האט מען פון הימל באשלאסן אראפ צו שיקען דעם הייליגן בעל שם טוב ער זאל הייבן כלל ישראל און אין זיי אריין בלאזן א גייסט פון שטארקייט, הייליגקייט און צוגעבונדענקייט צו תורה אין גאט ברוך הוא.
7 דער צדיק אין צפת
עס הייבט אן: צוריק פיל יארן דארט, אין צפת אונטער דער שטאט, אין א שטיבל, אין א גריבל, געוואוינט א איד האט......
עס דערציילט וואס עס האט זיך געטון מיטן בעל שם נשמה אין א גלגול פאר אים, ער איז געווען אין א פשוטער איד פון צפת, ער האט געטון זייער גוטע מעשים אין טאג פון זיין בר מצוה, עס האט געמאכט אין הימל א רעש, אליהו הנביא איז צו אים געקומען און אים צוגעזאגט אלעס גוט'ס, ער וועט זיך באווייזען פאר אים, מיט דעם תנאי ער זאל אים זאגן וואס פאר א גוטע זאך ער האט געטועהן אין יענעם טאג אז גאט האט אזוי הנאה דערפון, דער איד אבער ענטפערט: איך וועל עס נישט זאגן פאר קיינעם, איך דארף נישט די זאלסט מיר העלפן, א גוטע זאך האב איך געטוהן בלויז פאר גאט און נישט פאר קיין צווייטן, אין הימל איז געווארן פון די ווערטער גאר א גרויסער רעש, עס איז געווען זייער וואונדערלאך צו זען וויאזוי אי פשוטער איד שרעקט זיך אפילו נישט פון אליהו הנביא, ער זאגט אים אפ, ווייל ער וויל זיינע מעשים טובים זאל זיין בלויז פאר גאט, האט מען אפגעמאכט אין הימל אז דערפאר זאל אליהו הנביא ציריק גיין צו אים און אים אויסלערנען אסאך סודות התורה ביז ער וועט אלעס קענען, אזוי איז טאקע געווען, אבער די וועלט האט נישט זוכה געווען צו זיין שיינקייט און צו זיינע מדריגות, דערפאר אצינד אז די וועלט האט געדארפט האבן א גרויסע צדיק וואס זאל רעטן כלל ישראל, האט ער זוכה זיין צו זיין דעם בעל שם טוב.
דער נסיון
וואנדער וועג
איבערן וואסער
זאלישטשיק
זאַלישטשיק איז אַ קליינע שטאָט אויפן טייך נעסטער אין דער טארנאפאלער גובערניע פון מערב אוקראינע (פריער אסט-גאליציע). עס איז דער אַדמיניסטראַטיווער צענטער פונעם זאַלישטשיקער ראיאן. אין יאר 2001, האט זאַלישטשיק געהאט אַ באַפעלקערונג פון מער ווי צען טויזנט מענטשן. ביז חורבן אייראפע האט זאלישטשיק געהאט א גרויסע יידישע קהילה.
יידן אין זאלישטשיק
דער ערשטער רב פון זאלישטשיק איז געווען רבי שמואל ב"ר יצחק דוב מרגליות. רבי שרגא פייוויש האגער, זון פון דעם ״אמרי ברוך״ פון וויזשניץ, האט געפירט א הויף אין זאלישטשיק.
אין 1890 האבן געוואוניט אין טעפליק 4,513 יידן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע
דריטע עליה
די דריטע אימיגראציע איז געווען די דריטע גרופע פון ארום 35 טויזנט מאטיווע ציוניסטישע אידן וואס האבן עמיגרירט פון מזרח אייראפע, רוסלאנד און פוילן קיין ארץ ישראל אין די נייע תקופה נאך דער ערשטער וועלט קריג צווישן די יארן ה'תרע"ט ; 1919 ביז ה'תרפ"ד ; 1924 (דעמאלט איז ארץ ישראל געוועזן אונטער דעם בריטישן מאנדאט.).
די אימיגראציע איז געווען פון עטליכע סיבות, אזעלכע האבן עמיגרירט אלס זייער טרייבקראפט צו אנטוויקלען דעם ציוניסטישן געדאנק, איבערהויפט אצינד וואס איז אונטערגעשריבן געווארן באלפורס דעקלאראציע. אזעלכע האבן עמיגרירט אלס די שרעקלעכע אנטיסעמישקייט, רדיפות און פאגראמען וואס די גויים האבן גערודפט די יידן אין פוילן און אין רוסלאנד. אויך וויבאלד אין יאר ה'תרפ"ד האט אמעריקע פארשווערט צו עמיגרירן צו זייער לאנד וואס דערפאר האבן פיל יידן עמיגרירט קיין ארץ ישראל.
אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע
קליין|250px| אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע אמעריקאנער מוזיי פון נאטירלעכער היסטאריע איז דער גרויסער מוזיי אויפן פיפטע עוו. אין מאנהעטן ווי עס ווערן געוויזן די נאטור היסטאריע. ער איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1869.
אידישקייט
פארשטייט זיך אז זיי ווייזן דארט זאכן וואס האבן נישט קיין שום מקור און עס איז און איינקלאנג מיט די אידישע היסטאריע וואס גלייבט אז פאר זעקס טויזנט יאר צוריק איז נאך אלעס געווען פוסט און וויסט.
וועבלינקען
קאטעגאריע:ניו יארק סיטי קאַטעגאָריע:מוזייען
י"ג אלול
די טעג ווען י"ג אלול קען געפאלן:
יארצייטן
13. elúl
סאנרעמא קאנפערענץ
סאַנרעמאָ קאָנפֿערענץ איז געווען אן אינטערנאציאנאלע קאנפערענץ אין איטאליע אינעם יאר ה'תר"פ (אפריל 1920) וואס האט דיסקוסירט איבער ווי אזוי צו צעטיילן די מאנדאטן אינעם מיטל מיזרח. אין דער קאנפערענץ האבן זיך באטייליגט פרעמיער מיניסטארן פון פארשיידענע לענדער: בריטאניע, פראנקרייך, איטאליע, גריכלאנד און די פארטרעטער פון יאפאן און בעלגיע.
די אנטשיידונגען
איינע פון אירע אנטשיידונגען איז געווען, צי זאל דער בריטישער מאנדאט הערשן אויף ארץ ישראל, מיט א צוועק צו העלפן די יידן זאלן באקומען אין דער צוקונפט זעלבסטשטענדיקייט אין ארץ ישראל (אין באציונג צו דער באלפורס דעקלאראציע). וויא אויך ווער זאל הערשן איבער יארדאניע און איראק.
און פראנקרייך וועט הערשן איבער סיריע און לבנון, אלס פראנצויזישער מאנדאט.
זע אויך
קאַטעגאָריע:ערשטע וועלט מלחמה קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט קאַטעגאָריע:קאנפערענצן
רענדי ראודס
left|thumb|250px|רענדי ראודס. רענדי ראודס איז א ליבעראלער פרייער אידענע וואס איז א טאלק שוי האוסט אויף די לינקע ראדיאו סטאנציע עיר אמעריקע.
זי איז געבוירן אין ברוקלין צו אירע אידישע עלטערן זיך געטוישט די נאמען מען זאל זי איז א גויטע.
שטארק אנטי ארץ ישראל געשטימט און פרא פאליסטינער.
זי איז געווען אין די אמעריקאנער מיליטער אלס פיילעט, און געדרייווט א סעמי טרעילער פאר פרנסה זי איז א גרושה און האדעוועט א שטוף טאכטער פון איר פארשטארבן שוועסטער פון קענסער.
זי האט א אינטערסאנטער סענס אף הומער און איז זייער אפען צו סעקסואלע שמועסערייען.
זי איז פון 3 ביז 7 דירעקט צו קאנקערורען אנטקעגן די הויפט קאנסערוועטיוון זשאן הענעטי און ביל אוריילי. אבער לעצטענס האט זי גאר שטארקע קאנקורענץ פון אן אייגן ליבעראלער וואס וואקסט א דאנק די פינאנציעלע צרות פון עיר אמעריקע, עד שולץ וואס איז אמאל געווען א קאנסערוועטיוו און נוצט זייער שפראך און ער האט שוין איבערגעוואקסן רענדי אין רוב ראדאיו מארקעטס ווי זיי קאמפיטען.
קאטעגאריע:פאליטיק
בראנדז
קליין|אנטיקע בראנדז גיסונג בראנדז איז א סארט מאטעריאל וואס איז צונויפגעשמעלצט פון קופער מיט צין.
בראנדז איז שטארקער פון אייזן, מען האט דאס איבערהויפט גענוצט אין דער בראנדז עפאכע. היינט נוצט מען דאס איבערהויפט צו שאפן סטאטועס.
קאַטעגאָריע:מעטאלן
שאן הענעטי
קליין|250px|שאן העניטי שאן העניטי איז א נאציאנאל־סינדיקירטער שמועס פראגראם גאסטגעבער פון ניו יארק וואס ווערט געהערט און הונדערטער ראדיא סאנציעס איבער די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז דער צווייטער גרעסטער פאפולערער שמועס פראגראם גאסטגעבער נאך ראש לימבאו.
ער איז אן אירישער אפשטאמיגער און א קאטאליק און האט אויך א נאציאנאלער טעלעוויזיע פראגראם ביינאכט אויף פאקס ניוז טשאנעל מיט זיין ליבעראלער קאנטערפארט דער אידישער פרייער עלען קאלמעס.
ער איז קאנסערוועטיוו און געשטימט אלס רעפובליקאנער אין פאליטיק און איז שטארק פרא ציוניסטיש געשטימט. ער וואונט אין לאנג איילענד, אין פארגלייך צו די אנדערע ראדיא פרעדיגער איז שאן נישט א זייער קלוגער מענטשהייט, און זיינע ארגומענטן איז אדער גאר שוואך אדער נאכקאפירט פון אנדערע פרעדיגער, פון דער צווייטער זייט איז זיין הויפט מעלה איז אז ער איז זייער א ווארעמער פערזענליכער מענטש אן די נצחוןדיגע בעל גאווהדיגע דעמעגאגיע פון ראש לימבאו און על פרענקן נאר מער טענהדיגע און וויינעדיגער סטיל פון רעדן און ער איז א מייסטער שמועס שפינער.
ער איז געווען א פשוטער סטאליער אין אלאבאמא וואס האט פאראכטן הויז זאכן פאר קליין געלט און אזוי איז ער געוואקסן אלס מענטשנס מענטש וואס פארשטייט די געברויכן פון די פשוטע פאמיליעס, און אנדערשט ווי ראש לימבאו ווערט ער באטראכט אלס פאמיליע מאן.
איינמאל א יאר מאכט ער א פרידאם קאנצערט ווי צענדליגע טויזנטער צוהערער חסידים פון דורכאויס גאנץ אמעריקע קומען זיך צוזאם צו פרייען מיט אים דער קעניג בראש.
בנימין נתניהו איז זיין אפטער גאסט.
קאטעגאריע:פאליטיק
דעצעמבער 2006
געשעענישן
2006 קאַטעגאָריע:2006
לוויה
לויה (א ווארט אויף לשון קודש וואס איז טייטש באגלייטן) איז א מנהג און הלכה פון באגלייטן א נפטר ד' אמות. פון גמרא אויב דער נפטר איז א תלמיד חכם איז מען מבטל תורה כדי צו אים באגלייטן, אבער תינוקות של בית רבן זיינען נישט מבטל תורה דערוועגן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אבלות אין יידישקייט
י"ד אלול
יארצייטן
14. elúl
בינארישע סיסטעם
די בינארישע צאל סיסטעם (אדער צווייער-סיסטעם) איז א נומערן סיסטעם וואס ניצט נאר צוויי סימבאלן, געווענטליך 0 און 1.
ציילן אין בינאריש
פאלגנד זענען די ערשטע צען נומערן אין בינאריש:
די וועלט זאגט א ווערטל: עס זענען דא 10 סארט מענטשן, די וואס פארשטייען בינאריש און די וואס פארשטייען נישט בינאריש.
חיבור
צולייגן נומערן אין בינאריש איז גאנץ פשוט.
0 + 0 ← 0
0 + 1 ← 1
1 + 0 ← 1
1 + 1 ← 0, טראג 1 (ווייל 1 + 1 = 0 + 1 × 10 אין בינאריש)
זעט אויך
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
ספר מלכים
ספר מלכים איז דער פערטער באנד אין תנ"ך פון די "נביאים ראשונים". דער ספר הייסט מלכים וויבאלד עס רעדט ארום די אלע אידישע מלכים, פון דער קעניג שלמה המלך (וואס האט געקעניגט נאך זיין טאטן דוד המלך) ביז צדקיהו דער לעצטער קעניג פון מלכות בית דוד פארן חורבן בית ראשון (ג'של"ח). דער ספר פארטוט זיך סיי מיט מלכי יהודה און סיי מיט מלכי ישראל.
דער ספר איז געשריבן געווארן סוביעקטיוו פון א רעליגיע אויסבליק, וואס באשולדיקט אלע געפאר־פאסירונגען צו די זינד פון די אידן פאר גאט. אויך איז דער ספר פּרָא מלכות יהודה און אנטקעגן מלכות ישראל.
די הויפט טעמעס אין דער ספר ערקלערט:
ווער און ווען האט מען געשריבן דער ספר
לויט די אידישע טראדיציע איז דער ספר געשריבן געווארן דורך דער נביא ירמיהו.
נאך א וויסנשאפטלעכע טעאריע ערקלערט, אז דער ספר איז געשריבן געווארן דורך די זעלבע גרופע שרייבערס וואס האבן געשריבן ספר דברים, אזעלכע וואס האבן געשטאמט פון שבט יהודה, און זיי בריינגען א ראיה פון דעם וואס ביידע ספרים האלטן פון דער איינפיר צו דינען גאט אין איין מקדש, און זיינען קעגן די רעפארמע פון דינען גאט אין צעשפרייטע מזבחות.
דער אויסשטעל פונעם ספר
ספר מלכים איז צעטיילט אויף צוויי חלקים: מלכים א' און מלכים ב'. אין אנפאנג איז דער ספר געווען אייניק, די צעטיילונג איז געמאכט דורך א נוצרישן מאנאך.
ביבליאטעק
מלכים
ט"ו אלול
יארצייטן
15. elúl
ספר דברים
דברים איז דער פינפטער ספר פון חומש.
דער סדר פון פרשיות אין ספר דברים
אין ספר דברים איז דא 11 פרשיות:
קאַטעגאָריע:ספרים פון תנ"ך *
י"ט כסלו
געשעענישן
באשטימט א יום טוב פאר חב״דסקער חסידים. איו דעם טאג איז דער בעל התניא באפרייט געווארן פון דער רוסישער תפיסה. אומעטום וואו עס געפינט זיך חב״ד חסידים ווערט געפראוועט אין דעם טאג סעודות הודאה.
דעצימאל
די דעצימאל סיסטעם איז א נומערן סיסטעם וואס איז געבויט אויף א באזע צען. זי ווערט אנגערופן דעצימאל ווייל דעצימאל קומט פון לאטיין דעצימוס וואס מיינט צען.
סימבאלן
די סימבאלן וואס מען נוצט אין דער דעצימאלער נומערן סיסטעם זענען:
ציילן
צו ציילן אין דעצימאל פאנגט מען אן פון 0 און מען לייגט צו דעם קומענדיגן סימבאל אין ראנג פאר דעם קומענדיגן נומער, אזוי אז 8 איז אכט.
ווען מען האט שוין נישט קיין סימבאלן, לייגט מען צו א קאלום וואס ווייזט וויפיל מאל מען זאל אויסרעכענען די באזע צען. אזוי אז 10 איז צען און 27 איז זיבן און צוואנציג ווייל עס מיינט 2 מאל 10 (פון די צענער קאלום, וואס איז איין מאל צען) מיט זיבן, און 4567 איז פיר טויזנט פינף הונדערט זיבן און זעכציג ווייל עס מיינט 4 מאל 10 מאל 10 מאל 10 (פון דעם טויזנטער קאלום, וואס איז דריי מאל צען מאל צען) מיט 4 מאל 10 מאל 10 מיט 6 מאל 10 מיט 7.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק
אהרן בראסלעווער
ר' אהרן איז געווען רב אין דעם שטעטל בראַסלעװ (וואס געפינט זיך היינט אין אוקראינע) אין די יארן פון ה'תקס"ב - ה'תר"ו. ער איז דערנענטערט געווארן צו ר' נחמן מברסלב אין די צייטן ווען ר' נחמן האט געוואוינט אין מעדווידיווקא.
זיינע יוגנט יארן
ר' אהרן איז געווען א תלמיד אין זיין יוגנט פון דעם צדיק ר' אהרן פון טיטיוב, אן אייניקל פון בעל שם טוב, ער איז געווען זייער א חשובער יונגערמאן, און געשטאמט פון גרויסע גאונים און צדיקים, ווי עס איז צו זען אינעם ספר היחוס וואס זיין אייניקל דער טשעהרינער רב רעכנט אויס אכצן דורות ארויף וואס אלע זענען געווען רבנים און דיינים אין אידישע שטעט.
ר' אהרן האט געהאט א מומע, א שוועסטער פון זיין מאמע, אין דער שטאט מעדווידיווקא, זי איז געווען נאנט צו דעם צדיק ר' נחמן מברסלב, ר' נחמן האט דאן געוואוינט אין מעדווידעווקא, איינמאל האט די מומע געמאכט א שמחה אין דער משפחה און האט געלאדנט אלע אירע משפחה מיטגלידער, זי האט אויך גערופן איר פלומעניק ר' אהרן, האט ר' נחמן צו איר געשיקט, אויב דיין פלומעניק וועט קומען צו דיר שיק אים גלייך צו מיר, גלייך ווען ער איז געקומען האט אים די מומע געזאגט גיי צו ר' נחמן, אבער ער איז געקומען פון א לאנגן וועג, ער איז אים געווען קאלט האט ער זיך געוואלט קודם אנווארעמען, אבער זי האט אים געזאגט דו מוזט שוין גיין צו דעם רבין ער וויל דיך זען, איז ער געגאנגען גלייך, ער האט נאך נישט געהאט אויסגעטון דעם שווערן פעלץ פון דעם וועג, און איז אריין צו דער שטוב פון ר' נחמן מיט זיינע ווינטערדיגע בגדים, ר' נחמן האט אים געגעבן די האנט און געזאגט, עס איז דיר קאלט, ביי מיר וועסטו זיך אן ווארימען, גלייך האט אים ר' נחמן מיט זיין גרויס חכמה געצויגן צו זיך, ר' אהרן איז זייער נתפעל געווארן פון ר' נחמן, ער האט זיך אויסגערעדט פאר אים אלץ וואס שטערט אים, און איז געצויגן געווארן צו אים ווי א מאגנעט, ער איז שוין געבליבן פאר א צייט אין מעדווידעווקא ווייל ער האט זיך נישט געקענט אפרייסן פון זיין נייעם רבין.
זיין נאנטקייט צו זיין רבין ר' נחמן
אין יענער צייט ווען ער איז געווען אין מעדווידעווקא, איז ער איינמאל געגאנגען זיך טובל'ן אין א וואסער צוזאמען מיט ר' נחמן מברסלב, ר' אהרן איז געווען א דערהויבענער איד, און האט זיך גע'טובל'ט מיט גרויסע כוונות, מיט יחודים און שמות, ר' נחמן האט דאס גלייך פארשטאנען, זאגט אים ר' נחמן, האסט זיך שיין גע'טובל'ט, וועסטו זיין נאנט צו מיר וועסטו זיך שענער קענען טובל'ן.
ווען ר' נחמן איז אריבער וואוינען קיין ברסלב, האט ער געזאגט פאר די עשירים פון שטאט וואס האבן אים גערופן, איך בין מסכים צו קומען צו אייך נאר מיטן תנאי אז איר נעמט אויף מיין אהר'לע אלס רב אין שטאט, אזוי איז טאקע געווען, ר' אהרן איז מיטגעקומען קיין ברסלב, און איז דארט פון דאן אן געווארן רב. ר' נחמן האט געזאגט נישט נאר אים דארף די ברסעלעווער אידן גיבן א יישר כח נאר אפילו פאר די פערד וואס האבן אים געברענגט קיין ברסלב דארף מען מחזיק טובה זיין.
איינמאל האט אים ר' נחמן געזאגט: איך האב דיך זייער ליב, דעריבער וואונטש איך דיר אז אויף יענער וועלט זאלסטו פארשטיין מיינע שיחות חולין, אפילו מיינע פשוטע רייד.
זיין נאנטקייט צו ר' נתן מברסלב
ר' אהרן איז געווען א נאנטער חבר און א גרויסער ידיד פון ר' נתן מברסלב. ביידע האָבן געוואוינט אין שטאט בראַסלעװ, זיי האבן געפירט באזונדערע חבורות, ר' אהרן איז געווען דער צענטראלער רב אין שטאט, און ר' נתן האט געפירט א חבורה אין בית המדרש פון ברסלב, וואס איז געווען געבויט אויפן פלאץ וואו ר' נחמן זיי רבי האט דארט געפירט ווען ער האט געוואוינט אין ברסלב.
עס איז מערקווירדיג דאס כאטש דער זון פון ר' אהרן איז געווען פריער אן איידעם ביי ר' נתן מברסלב, און זיי האבן זיך זיך גע'גט, דאך איז די נאָענטקײַט צווישן די צווי געוועזענע מחותנים געבליבן די זעלבע. ר' נתן שרייבט אין זיינע בריוון עלים לתרופה עטליכע מאל צו זיין נאנטער חבר ר' אהרן.
זיין משפחה
ר' אהרן האט איבערגעלאזט צוויי קינדער. 1) ר' נחמן (ווארשיינדלעך האט ער אים אזוי גערופן נאך זיין רבי ר' נחמן מברסלב). ר' נחמן איז געווארן אן איידעם ביי ר' נתן מברסלב, דעם גרויסן תלמיד פון ר' נחמן, ער האט גענומען פאר א ווייב די טאכטער פון ר' נתן, חי' צירל. אבער זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער, זיי האבן זיך גע'גט. חי' צירל האט שפעטער חתונה געהאט מיט ר' ברוך דער איידעם פון ר' נתן מברסלב.
2) ר' צבי אריה, ער איז געווארן רב אין שטאט נאך דעם וואס זיין טאטע איז נפטר געווארן. ר' צבי אריה איז געווען א ברעסלעווער חסיד, א תלמיד פון ר' שמואל אייזיק מדאשיב דער תלמיד פון ר' נחמן מברסלב.
ר' צבי אריה האט איבערגעלאזט צוויי זין, דער ערשטער איז געווען ר' ער האט איבערגענומען דאס רבנות שטעלע אין בראסלעוו נאך דעם וואס זיין טאטע ר' צבי אריה איז נפטר געווארן. דער צווייטער איז געווען דער באקאנטער גאון און בעל מחבר פון וואונדערליכע ספרים ר' נחמן דער רב פון טשעהרין.
קאַטעגאָריע:ברסלבער
קורצע דערציילונג
קורצע דערציילונג איז אן אפטייל פון פראזע. עס באשרייבט א קורצע געשעעניש.
דער אויסשטעל פון א קורצע דערציילונג: 1) דער אריינגאנג פאנגט זיך אן מיט אן אויסטיילונג 2) נאכער קומט דער פלאנטער 3) און דאן דער הויכפונקט פון דער דערציילונג 4) נאכער ווערט דער פראבלעם פון דעם פלאנטער אויסגעלייזט 5) און די ענדע.
די ענדע פון דער דערציילונג קען בלייבן אפן אדער פארמאכט, קיילעכיק אדער דער הויכפונקט.
קורצע דערציילונגען כאראקטעריס:
פון די באוווסטע וואס האבן געשריבן קורצע דערציילונגען איז געווען אנטאן פאוולאוויטש טשעכאוו.
קאַטעגאָריע:ליטעראטור
מוזיי
פון די באקאנטע מוזזאומען זענען דער חורבן אייראפע מוזעאום אין וואשינגטאן, די נאטור-היסטאריע מוזעאום אין ניו יארק און די גוגנהיים אינטערנאציאנאל מוזעאום אין דעם בריטישן מוזיי אין לאנדאן.
היסטאריע מוזעאום
קליין|250px|דער חורבן אייראפע מוזעאום אין [[וואשינגטאן]]
היסטאריע מוזעאום איז אן זאמלונג פון פארשידענע היסטארישע זאכן וועלעכע טוט פּרעזענטירן א פארגאנגענהייט. ווי אין יעדע שטאט אדער לאנד וועט מען טרעפן די מוזעאום וואס טוט פרעזענטירן די היסטאריע פון יענעם שטאט/לאנד און ווי אזוי מען האט געלעבט אין יענעם ספּעציפישן לאנד אין די אמאליגע יארן.
אזוי אויך וועט מען טרעפן אין יעדעס לאנד א מוזעאום וואס טוט פרעזענטירן א געוויסע היסטאריע פון אלטע פארשידענע אינטערעסאנטע זאכן. צום ביישפיל: א טראנספארטציע מוזעאום, שיף מוזעאום, אדער פון ספעצילע עטיקס/פאלק. אידישע מוזעאום, להבדיל אינדיאנע מוזעאום, אויך פין פארשידענע זאכן אינעם לאנד ווי א פאליציי מוזעאום א פייער מוזעאום. צומאל מאכן די מוזעאום'ס א ספּעציעלע אויסשטעלונג וואס ציהט אסאך באזוכער.
א היסטאריע מוזעאום קען אויך זיין א געוויסע פּלאץ וואס טראגט א היסטארישער ווערט. ווי א הויז וואו עס האט געוואוינט א געוויסע בארימטע פערזענליכקייט אדער א געוויסע פלאץ וואו עס איז פארגעקומען א גרויסע באדייטפולע געשעהעניש וועלעכע האט עס פארוואנדלט אין א מוזעאום פונעם היסטארישן שטאנדפונקט.
אויך איז דא היסטאריע מוזעאום פון א געוויסע געשעהעניש, טראגעדיע, א.ד.ג. ווי דער חורבן אייראפע מוזעאום אין וואשינגטאן אדער יד ושם אין ארץ ישראל.
מאָלעריי מוזעאום
קליין|250px|די מעטראפאליטען מוזעאום אוו אַרט און [[מאנהעטען]]
א מאָלעריי מוזעאום, אדער ווי עס ווערט אנגערופן א אַרט מוזעאום, איז א זאמלונג פון מאלערייען און "אויל פעינטינגס" פון הונדערטער יארן פון גרויסע באוואוסטע מעלער אין פארשידענע בילדער. און עס ציהט יערליך מיליאנען באזוכער.
אין ניו יארק איז דא א באוואוסטע מוזעאום פון מאלערייען אין מאנהעטען די מעטראפאליטען מוזעאום אוו אַרט און ברוקלין די ברוקלין מוזעאום אוו אַרט אזוי אויך און קווינס.
נאטור מוזעאום
left|thumb|250px|די אמעריקען מוזעאום אוו נאטור היסטאריע אין [[מאנהעטען]]
א נאטור מוזעאום באשטייט געווענליך פון די נאטור, היסטאריע פון די וועלט פון געוויסע וואקסונגען און באשעפענישן, בהמות אין חיות, און פארשידענע נאטור. אזוי ווי א "טיר גארטן" פאר באשעפענישן אדער א "באָטאַנישן גארטן" פאר פלאנצונגען.
אויך ווייזן זיי דארטן די היסטאריע פון די וועלט וואס איז נישט אין איינקלאנג מיט די אידישע היסטאריע וואס האלט אז די וועלט איז געווען פּוסט און ליידיג פאר 6 טויזנט יאר צוריק.
פון די גרעסטע און מערסטע באקאנטסטע נאטור מוזעאום געפינט זיך און מאנהעטען ניו יארק ביי סענטראל פארק דעם נאטור-היסטאריע מוזעאום.
מלחמה מוזעאום
קליין|150px|די מלחמה מוזעאום אין [[קאנאדע ]]
איז א מוזעאום וואס יעדע לאנד טוט אויסשטעלן זייערע היסטאריע און מלחמות וואס די לענדער זענען אדורך במשך זייערע עקזיסטענץ.
און אויך טוט מען אויסשטעלן אלע וואָפנס וואס דאס לאַנד פאַרמאָגט. וואס אמאל האט דאס געמיינט א פּאַנצער, א שווערד און א שפיז. אבער אין די מאדערנעזירטע וועלט טוט מען שוין אויסשטעלן מלחמה טאנקען מיט עראפלאנען און יעדע לאנד וויל מיט דעם ווייזן זייער כוח ועוצם ידי.
פארשידענע מוזעאום
אזוי אויך איז דא פארשידענע אינטערעסאנטע מוזעאום'ס וועלכע ציהט אסאך באזוכער.
און בריטאניע (ענגלאנד) איז דא איינע פון די גרעסטע און עלטסטע מוזעאום, די בריטישע מוזיי אין לאנדאן וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1752, און געעפנט צום פובליקום אין 1759.
איינע פון די איז די פרעזידענט מוזעאום. קליין|200px|פרעזידענט [[דזשימי קארטער מוזעאום אין אטלאנטע]]
און אמעריקע איז איינגעפירט אז יעדע פרעזידענט וואס ענדיגט דינען זיין אמט, שטעלט זיך אויף א פרעזידענט מוזעאום, אדער ווי מען רופט דאס א פרעזידענטליכע ביבליאטעק, וואו זיי טוהען דארט אויסשטעלן זייערע דאקומענטן און פילמס און סתם חפצים פון זייערע פיר צו אכט יאר וואס זיי האבן געדינט אלץ פרעזידענט. און געוויסע פרעזידענט טוהען אפילו זיך לאזן דארט באערדיגן נאך זייער טויט. די לעצטער וואס האט דאס געטוהען איז געווען דער רעפובליקאנער פרעזידענט ראנעלד רעיגען תש"מ-תשמ"ח וועלעכער איז געווארן באערדיגט ביי זיין פרעזידענטליכע מוזעאום אין סיליקאן וועלי קאליפארניע.
קינדער מוזיי
קאַטעגאָריע:פארוויילונג *
המחנה החרדי
המחנה החרדי איז א זשורנאל וואס ערשיינט וועכענטליך אין העברעיש, עס איז דא דארטן זייער אינטערסאנטע קבלה ארטיקלען און אויך די שטארקע קנאות ארטיקלען פון איר רעדאקטאר דער חבר הכנסת און רעדנער ר' ישראל אייכלר איז א שם דבר. די ארטיקלען ווערן אפילו איבערגעדרוקט אין דער סאטמארער צייטונג דער איד. זי איז א בעלזער צייטונג און שאפט דעקונג צו זייערע אויפטאן און חצר.
קאַטעגאָריע:פרומע צייטונגען קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
מנהג
א מנהג איז א פירונג וואס אידן האלטן אייביג אן, אפילו זיי פארשטייען נישט דעם טעם און ציל דערפון פשוט ווייל מען וויל זיך האלטן ווי מער אריגינעל און ווי ווייניגער אסימילירט אינעם היינטיקן מאדערנעם פאקט פון ציוויליזאציע.
הגם רוב מאל איז מנהגים איינגעפירט ארויסברענגן געוויסע מחשבות און גוטע מדות אינעם איד.
א מנהג קען טיילמאל זיין שטערקער פון א דין און דער מקור צו דעם איז אין רמב"ם הלכות קרית שמע פרק א הלכה ד וואו ער שרייבט אז מען איז מפסיק אינמיטן קרית שמע מיט א פסוק צוליב א מנהג.
* *
ט"ז אלול
די טעג ווען ט״ז אלול קען געפאלן:
יארצייטן
16. elúl
דעת אמת
דעת אמת איז א תורה בלעטל און אויך דער נאמען פון דער ארגאניזאציע וואס געבט עס ארויס צו ווייזן ווי לעכערלעך לויט זיי, די תורה איז. דאס געבט חיזוק פאר בחורים און כולל אינגעלייט וואס לערנען תורה צו טאן שריט און אפלאזן אידישקייט צו ווערן אפגעפארן פון רעליגיעזן לעבנסשטייגער, אלץ געפעקעזשט אין א פארעם פון לימוד התורה.
דאס ווערט אנגעפירט דורך א געוועזענער בעל תשובה אין דעם נאמען ירון ידען וואס האט אויפגעשטעלט א חרדישע משפחה און איז געווען אין שפיץ פון א כולל, און האט געהארעוועט אין לערנען טאג און נאכט. ביסלעכווייז האט ער זאך גענומען צום איבער קלערן אויף די ריכטיקייט פון די תורה. יארן פון הארעוונייע האט גענומען ביז הער האט זיכער געמכאט אז די תורה איז נישט געגעבן געווארן ביי דעם רבונו של עולם צו משה און אין שלשלת הדורות האן געקומען צו אונז.דאס האט העם גדריקט צו האפלאזן ידישקייט און לעבנסשטייגער פון די חריידישע פאלקלור. דורך די יארן האט הער זאך געבעטן צענדליקער מאלן פאר די גרויסע מחזירים בתשובה צו פירן מיט העם ויכוחים אין אמונה.זיי האבן קיין מאל נישט אנגענומען זיין בקשה.
וועבלינק
קאטעגאריע:חזרה בשאלה
ראן קובי
ראן קובי איז א לאקאלער טאלק שוי האוסט פון ניו יארק אויף דעבליו.עי.בי.סי. 770 ראדיא סטאנציע.
ער איז אמאל געווען א שטארק רעכטער איד, פון די גרעסטע אקטיוויסטן און תלמידים פון ר' מאיר כהנא היינט איז ער געווארן גענצליך אפגעפארן און איז א גרויסער איפכא מסתבראניק וואס פארטרעט יעדן קרימינאל בחינם אן אפצאל.
ער איז אבער א מוראידיגער לץ וואס טויזנטער הערן זיך איין צו אים יעדן אינדערפרי צו זיין לצנות קעגן קורטיס סליווא אויפן ראדיא אין טראפיק צו כאפן א שמייכל ער איז א היפי ווואס גייט א פאני טעיל.
אחז
200px| קליין| אחז מלך יהודה
אָחָז איז געווען מלך פֿון מלכות יהודה אין דער צײַט פֿון ערשטן בית המקדש. אחז האָט געקעניקט אומגעפֿער אין די יאָרן 720–735 פֿאַר דער געווײנלעכער צײַט–רעכענונג. וועגן די מעשים פֿון אחז ווערט דערצײלט אין ספֿר מלכים ב' קאַפיטל ט”ז (ווי אויך אין דבֿרי הימים און ספֿר ישעיה). דאָרט ווערט אָנגעגעבן, אַז ער האָט אײַנגעפֿירט אין לאַנד יהודה און ירושלים די געצן–דינערײַ און האָט געטאָן „דאָס שלעכטע אין די אויגן פֿון גאָט“. אין זײַן צײַט האָבן די מלכים פֿון מלכות ישראל (אפֿרים) און פֿון לאַנד ארם אַנגעהויבן אַ מלחמה קעגן לאַנד יהודה און זענען צוגעקומען מיטן מיליטער ביז ירושלים. אחז האָט זיך געווענדעט נאָך הילף צו תגלת פלאסר דעם מלך פֿון אשור. פֿון דעמאָלט אָן איז יהודה געוואָרן אָפהענגיק פֿון אשור: דער נאָמען פֿון אחז ווערט אויך דערמאָנט אין די פֿלעקלשריפֿטן פֿון אשור. ער הײסט דאָרט „יאַ–חאַ–זו“, דאָס הײסט „יהואחז“. און עס איז פֿאַראַן אַ מײנונג, אַז דעריבער האָט מען אין תנ"ך אים גערופֿן נאָר אחז כּדי נישט צו דערמאָנען אויף דעם געצן–דינער דעם נאָמען פֿון גאָט. אין זײַן צײַט פֿאַלט אויס אַ טײל פֿון נבֿיאות–זאָגן פֿון ישעיה הנביא.
קאַטעגאָריע:מלכי יהודה
י"ז אלול
יארצייטן
17. elúl
אזכרה
אזכרה איז א יידישער מנהג וואס שטאמט פון קבלה. אזכרה איז אן איינזאמלונג פון א משפחה אדער פריינט פון א נפטר כדי צו מעלה זיין דעם נפטרס נשמה. מען פירט דאס איין ביי די שבעה, ביי די שלושים און ביים נפטרס יארצייט. דאס קען זיין נעבן דעם נפטרס קבר, אין דעם נפטרס היים אדער אין א שול. נאך דער אזכרה זאגט מען קדיש.
מארק לעווין
left|thumb|250px|מארק לעווין מארק לעווין (געבוירן דעם 21סטן סעפטעמבער, 1957) איז און אמעריקאנער אדוואקאט און דער אידישער קאנסערוועטיוו טאלק שוי גאסטגעבער וואס רעדט אויף 770 עי.בי.סי. אין ניו יארק, און שאן הענעטי רופט אים די פירער (THE GREAT ONE) פון טאלק ראדיא צוליב זיין שארף צונג זייענדיג א לויער וואס האט געדינט אין עטליכע פאזיציעס אין די ראנאלד רייגען קאבינאט אלס לעגעלער אדוואקאט.
אזכרה
קאַטעגאָריע:אבלות אין יידישקייט
מארק לעווין
ער האט נישט קיין גוט קול פאר ראדיא אבער זיין שארפן פיסק ווען ער טענהט זיך מיט א קאלער און מאכט פון יענעם חוזק אויף דעם באב גרענט סטיל; פרויבירענדיג יענעם אראפמאלן ווי אן עם הארץ מיט סארקאסזים און שפאט, וואס א טייל צוהערער גלייכן, האט אים געמאכט פון די מער פאפולערע שוי'ס אין טאלק ראדיא אויף עי.בי.סי.
אזכרה
Bereavement in Judaism
מארק לעווין
יארן לאנג איז ער געווען א גאסט אויף די ראש לימבאו שוי און שאן הענעטי שוי. אלס מבין אין לעגעלער פאליטישע אנגעלעגענהייטן. ביז ער האט אלייןס אנגעהויבן זיין קאריערע אין 2002 אלס בלויז זונטאג נאכט פאר א 2 שעה און איז שוין היינט סינדיקירט אין עטליכע שטעט, אינקלודינג וואשינגטאן די.סי. און אויף סעטעלייט ער שרייבט אויך אין פארשיעדענע קאנסערוועטיוו פובליקאציעס אלס לעגאלער טאן געבער זייענדיג פארזיצער פון זיין לענדמארק ליגעל פאונדאציע.
ער שפילט אויך מוזיק אין פארשידענע באקאנטע בענדס אין זייטיגע צייט.
טייל מער ליבעראלע צוהערער טענה'נען אז ער איז היבש מצומצם, זיינדיג א בלינדער קאנסערוואטיווער אן קיין פשרות, אטעקירט ער יעדן איינעם וואס אים דאכט זיך אז ער איז א "ליב" (ווי ער רופט עס אן).
אויכט איז ער שטארק פרא טראדיציע און פרא ציוניסטיש געשטימט אפט מאל צו רעכטס פון די מתנחלים מיט זיין קאמפערישער עקסטרעם טאן וואס מאכט צוהערן ראדיאו און אזוי ארום וואקסן זיין אוידיענס.
קאטעגאריע:אדוואקאטן קאטעגאריע:פאליטיק קאַטעגאָריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ביליאנער
א ביליאנער מיינט א פערזאן וואס פארמאגט א ביליאן (1,000,000,000) אדער מער דאלער, איירא אדער פונט. און דאס געלט קען זיין פון סיי וועלכן לאנד.
דער רייכסטער מענטש אויף דער וועלט איז דזשעף בעזאס, וואס אין אויגוסט 2018 האט ער פארמאגט איבער 157 ביליאן דאלאר.
צו ציילן ביז א ביליאן, יעדע סעקונדע נאך א נומער, געדויערט בערך 32 יאר. און אנצוקומען וויפאל בעזאס האלט וועט דויערן איבער 4,160 יאר.
קאַטעגאָריע:ביליאנערן
Millionär
פוטסטעפס
פוטסטעפּס (ענגליש: Footsteps; יידיש: פוסטריט) איז אן אמעריקאנער אידישער ארגענעזאציע אין ניו יארק וואס טוט צושטעלן בילדונג, פרנסה געלעגנהייטן און געזעלשאפטליכע חיזוק פאר די דאזיגע אידן וואס ווילן אויספריווען און זיך ארויסזעהן פון די פארמאכטער איזולירטער טייל פון די חרדישע וועלט אוואו זיי ווערן געבוירן און אויפגעצויגן, עס העלפט מענטשן וואס ווענדן זיך צו זיין אויף זייער אייגען אינציאטיוו און וואס זיכן מאראלישע הילף און שטיצע פאר זייערע לעבן'ס באדערפענישען צוגעפאסט צו זייערע כוחות און גלויבונגן.
עס איז אויסגעשטעלט פאר חרדישע בחורים און מיידלעך וואס ראנגעלן זיך מיט זייערע פרומע פאמיליעס און פריינט, און פרובירן זיך לעבן וועלטלעך. - און דער איבערגאנג און טויש פון אזויפיל פריינט און פאמיליע צו אזא פיינפולער עלענטקייט פון די גרויסע וועלט קען זיי אינגאנצן חרוב מאכן.
פוסטריט פרובירט זיך ארויסצושטעלן אלס נישט אנטי-רעליגיעז אדער קעגן אידישקייט, בלויז אלס א תמיכה גרופע פאר חרדישע איגענט וואס וויל אויסוועלן אליין'ס זייער לעבנסשטייגער און נויטיגן זיך אלס לעבנסוויכטיגקייט אין הילף צוליב דעם וואס זייערע אלטע פריינט און פאמיליע ווילן זיי נישט קענען צוליב דעם וואס די תורה זאגט אז מ'דארף האסן און שטראפן א חוטא און מחלל שבת.
וועבלינקען
קאטעגאריע:רעליגיע קאטעגאריע:חזרה בשאלה
צינישקייט
ציניזם אדער צינישקייט איז א אפלאכונג און קאלטער אוועקמאכונג אז אלץ וואס א מענטש זאגט און טוט מיינט נישט ערענסט.ס וו.צ.ב. ווען איינער מאכט א נאַרישע מעשה, און דער צווייטער זאגט אים: "ביסט אזוי קלוג!", האט ער זיך בעצם באנוצט מיט אַ טסינישן אויסדרוק.
קאַטעגאָריע:מידות קאַטעגאָריע:באליידיגונג ווערטער
יעקב האגער (סערעט-וויזשניץ)
רבי יעקב האגער (געבוירן י' תשרי ה'תשט"ז, 26סטן סעפטעמבער 1955) איז דער דריטער און היינטיגער רבי פון סערעט-וויזשניץ. ער איז א מיטגליד פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
לעבנס געשיכטע
רבי יעקב איז געבוירן געווארן יום כיפור ה'תשט"ז צו זיין פאטער רבי אליעזר האגער, דער פריערדיגער רבי פון סערעט-וויזשניץ, און צו זיין מוטער מרת חיה צירל, טאכטער פון רבי שלום עוזר ברוין פון קרית אתא. אלס קינד און אלס א בחור פלעגט ער לערנען אין סערעטער מוסדות און דארט ער איז נתחנך געווארן ביז צו זיין חתונה. ער האט געהייראט מרת חווה, די טאכטער פון רבי דוד מתתיהו ראבינאוויטש פון ביאלע. אין יאר תשס"א, לויטן באפעל פון זיין טאטע דער רבי, איז ער נתמנה געווארן צו דינען אלס וועלטליכער רב פון סערעטער חסידים און פון דער געגנט רמת וויזשניץ אין שטאט חיפה. אלס רב ער איז שטענדיג געווען די רעכטע האנט פון זיין פאטער, און ער פלעגט איהם העלפן זייער א סאך מיט אלע געברויכן פון דעם חסידות און די מוסדות. יעדעס יאר, איידער ער איז געווארן א רבי, פלעגט ער פארן קיין אמעריקע און קיין אייראפע כדי צו שאפן געלט פאר די מוסדות. נאך דער פטירה פון זיין טאטע אין חודש תמוז ה'תשע"ה, האט מען איהם באקרוינט רבי. אין יאר תשע"ו ער איז נתמנה געווארן אלס א מיטגליד פון מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
משפחה
רבי יעקב און זיין רעבעצין מרת חווה האבן צוזאמען פינף קינדער – דריי זין און צוויי טעכטער. זיינע קינדער זענען ווי פאלגנד:
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה קאַטעגאָריע:חיפה יעקב האגער (סערעט-וויזשניץ) קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
שווארץ סלאנים
שווארצער סלאנים ווערט אנגערופן דער צווייג פון סלאנים וואס שטייט אונטער דער הנהגה פון רבי אברהם וויינבערג פון בני ברק. ער איז אויפגענומען געווארן אלס סלאנימער רבי נאך דעם וואס זיין ווייבס זיידע דער ברכת אברהם פון סלאנים איז נפטר געווארן. דער הויפט בית מדרש, "באר אברהם", געפינט זיך אינעם עזרת תורה געגנט אין ירושלים.
דער אדמו"ר רבי אברהם וויינבערג איז אן איידעם ביי הרב שמואל וויינבערג, זון פון רבי אברהם וויינבערג, דער "ברכת אברהם", און אן אייניקל פון יוסף וויינבערג, פלומעניק פון רבי אברהם וויינבערג דער דריטער. ער פירט די מוסדות "באר אברהם" און וואוינט אין בני ברק. זיי האבן אויפגעשטעלט קהילות און מוסדות אין ירושלים, בני ברק, בית שמש, רחובות, אלעד און אשדוד, ווי אויך אין די פאראייניגטע שטאטן (בארא פארק, וויליאמסבורג און מאנסי), ענגלאד, בעלגיע און דער שווייץ. דאס חסידות האט 800 משפחות אין דער וועלט.
דער סלאנימער רבי פירט זיין עדה חסידים מיט א שטארקייט און פעסטקייט, און מיט זיינע געוואלדיגע ידיעות בתורה ובחסידות לאזט ער זיך הערן בכל עת מצוא. דער רבי איז באקאנט מיט זיין קלוגשאפט און כאריזמאטישקייט, ווי אויך פראקטישקייט, דערצו איז ער אויך א גרויסער מחדש און ווארפט כסדר נייע בליצן און ווערטלעך. אויך איז ער א גרויסער ידען אין סיפורי צדיקים, זיינע מלוה מלכה'עס יעדע מוצאי שבת זענען דורכגעפלאכטן מיט פארצייטישע סיפורים פון פארשידענע הויפן.
די סיבה פארוואס מרופט זיי שווארצע איז ווייל די קבוצה וואס האט זיך אפגעטיילט נאך בחייו פון דעם פריערדיגן רבי און האט מכתיר געווען זיין איידעם בעל נתיבות שלום בערך א חודש איידער ער איז נפטר געווארן האט זיי אנגערופן שווארצע חסידים און אזוי איז געבליבן זייער נאמען אין דער גאס.
דער סלאנימער רבי האט פיר קינדער:
י"ח אלול
יארצייטן
18. elúl
קורטיס סליווע
קליין|קורטיס סליווא קורטיס סליוואַ (געבוירן דעם 26טן מערץ, 1954) איז אַן אמעריקאנער אַנטי-פאַרברעכן אַקטיוויסט, גרינדער און סעאָ פון די גאַרדיאַן אַנגעלס, און אַ קאנסערוואַטיוו ראַדיאָ טאלק שוי גאסטגעבער.
אין ניו יארק הערט מען אים לאקאל אויף 770 WABC ראדיא מיט זיין פרייען ליבעראלן אידישן קאנטערפארט ראן קובי, וואס האלט זיך פאר א קאמוניסט.
ער איז א איטאליענער אפשטאמיגער וואס איז פארפיינטעט ביי זייער מאפיע און זיי האבן שוין אים אפאר מאל געוואלט הינריכטן פון זיין גרויס מויל.
ער האט ליב אידישע מוזיק הויפט זעכליך פון ר' מיכאל שניצלער וואס ער נוצט דאס אסאך אלס זיין אינטרא ווען די פראגעס זענען איבער אידן אדער איבער געטא פארברעכן.
ער איז אן אפטער גאסט ביי די סאטמארער וויליאמסבורגער מסיבות, ווארשיינליך צוליב זיין נאנטשאפט מיט די יוליס וואס האבן אים ליב צוליב זיין ענדליכקייט פון זיין וויכטיג מיט א לעלו ווי די שומרים וואס ער האט אויך אן אייגן מיטן נאמען גארדיען ענזשעלס און גייט שטענדיג ארום מיט זייער רויטן אוניפארעם.
ער שטארבט פאר אטענשאן ער האט זיך אליין געשאסאן מיט דריי בולעטס אז מען זאל מיינען די מאפיע האט אים געשאסן.
גראמען
גראמען איז ווען מען איז מסדר א ניגון מיט ווערטער וואס א שורה ענדיגט זיך מיט אן ענדליכן ווארט אין אויסשטעל, עס זאל שטימען מיט א געוויסער פונקטליכער ענליכקייט צו דער פריערדיגער שורה, מיט ה' מוצאת הפה, ווען מען זאגט ארויס דאס ווארט.
עס ווערט גענוצט ווען מען וויל ארויסברענגן א זאך בדרך שיר, עס איז ווי מען זינגט א ניגון און אפעלירט צום הארץ פונעם מענטש ער זאל מסכים זיין צו א געוויסער בקשה, אדער זאלן נתעורר ווערן זיינע הרגשים.