cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
דיג
דיג (digg) איז א סאציאלע װעבזײט װאו מיליאנען אינטערנעץ באניצער פון דער גאָרער וועלט קומען זיך צוזאם אין אָפּצײכן דורך וואלן פאר לינקען פון ארטיקלען, װעבזײטלעך, בלאגס און סתם נייעס איבער טעמעס איבער װיסנשאַפט, פאליטיק, טעכנאלאגיע, א.א.וו., ווער עס האט די מערסטע שטימעס שווימט ארויף אויבן און ווייזט אלס די מערסטע פאפולערע ענין. עס איז אומזיסט. און אן קיין צענזור.
ראיאטן קאנטראל
ראיאטן קאנטראל זענען די מאסנאמען וואס די פאליציי נעמען אונטער צו ברענגן א ראיאט אונטער קאנטראל.
פאליצייאישע טאקטיקן קעגן ראיאטן
אין די פארגאנגנהייט האבן די פאליציי גענוצט פשוט'ע טאקטיקן צו קאנטראלירן ראיאטן געבויט אויפ'ן פאקט אז וויבאלד די פאליציי איז בעסער עקוויפטעט ווי די מאסן וועלן זיי קענען איבערקומען די צעווילדעוועטע פראטעסטירער. די פאליציי פלעגט פארמירן א שורה און אריינגעדרינגן אינעם הארץ פונעם כאאס און פארטריבן און געשלאגן אויף רעכט און לינקס.
די סארט טאקטיקן האט אבער געברענגט אסאך פאטאליטעטן ווייל די פאליציי איז נישט געווען געוואוינט צו אזעלכע מהומות און וויבאלד זיי האבן זיך געשפירט אלס באפאלענע האבן זיי געארבעט זייער ווילד און ווער עס איז זיי געשטאנען אין וועג איז צעשלאגן געווארן. אויסער די פאטאליטעטן האבן זיי נישט געקענט האלטן א קאנטראל אויף די אונטערצינדער און האבן נישט געקענט ארעסטירן די אנפירער, זייענדיג אין געפאר און אין א גרויסע צעמישעניש.
איינע פון די באקאנסטע דורכפעלער אין ראיאטן קאנטראל איז געווען ביי די דעמאקראטישע קאנווענשאן אין שיקאגא, אילענאו, אין 968' ווען די דעמאקראטן האבן זיך געגרייט צו נאמינירן אלס זייער פרעזידענט קאנדידאט הובערט האמפערי וועלכער איז געווען א שטארקער פרא-מלחמה קאנדידאט. די אנטי-מלחמה אקטיוויסטן האבן ארגאניזירט גרויסע פראטעסטן וועלכע דער מעיאר פון שיקאגא און זיין פאליציי האבן אנגענומען און באטראכט אלס די פיינט. די מאסן איז אפגעהאלטן געווארן מיט שטארקע בריגאדעס אבער די פאליציי איז באשמוצט געווארן אין גאנצן לאנד צוליב זייער ברוטעליטעט קעגן זייער אייגענע סיטיזענס. די פאליציי האט געשלאגן יעדן וואס איז זיי אונטערגעקומען, אריינגערעכנט דזשורנאליסטן, און רעד קראס וואלונטירן וועלכע זענען געקומען צו הילף פאר די אטאקירטע.
היינט זענען די פאליציי נאך מער עקוויפטעט אבער, וויכטיגער פון דעם, זענען זיי פיל מער ארגאניזירט און נוצן פארגעשריטענע טאקטיקן וויאזוי אריינצודרינגן אין א ראיאט און דאך פארהאלטן פאטאליטעטן. די פאליציי האט שטודירט און אויסגעטראפן א פארמאציע וועלכע איז זייער עפעקטיוו און גיט זיי א געלעגנהייט צו ארעסטירן מער מענטשן.
די פארמאציע איז אויסגעשטעלט ווי פאלגנד: זיי שטעלן זיך אויס אין 4 רייעס און יעדע רייע באשטייט פון א געוויסע צאל אפיצירן. די ערשטע רייע באשטייט פון צוויי גרופעס פון 5 אפיצירן וועלכע זענען עקוויפטעט מיט טרערן גאז אין פאל עס פעלט זיך אויס. אונטער זיי גייען די פירער פון די גרופע וועלכע באשטייט פון צוויי אדער דריי אפיצירן. אין די דריטע רייע גייען דריי באזונדערע ארעסט גרופעס וועלכע באשטייען יעדע איינע פון 2 אפיצירן. און צום לעצט גייט א שטארקע פאליציי קראפט וועלכע זענען איינגעטיילט אין צוויי גרופעס.
די פאליציי טרענירט זיך כסדר לויט די פארשריטן און זיי נוצן אנדערע אפיצירן אלס די מאסן. די פארמאציע טוט זיך אן אלע שמונה בגדים און די געמאכטע מאסן אטאקירן און ווארפן אלעס וואס קומט זיי אונטער אין די הענט.
ראיאט קאנטראל טעכנאלאגיע
די וויכטיגסטע און ערשטע עקוויפמענט וואס די ראיאט פאליציי טוען אן באשטייען פון א העלמעט מיט א דורכזיכטיגע צודעק פאר'ן געזיכט, קערפער ארמאר, און א גרויסע קערפער פאנצער. די דריי געצייג אינאיינעם ווערן אנגערופן "הארד טעק".
די קערפער פאנצער און דאס געזיכט צודעק זענען ביידע געמאכט פון א געוויסע אויסגעארבעטע גלאז וועלכע רופט זיך לעקסאן. די סארט גלאז קען זיין בולעט-פרופ אויב עס איז גענוג דיק. אבער די ראיאט פאליציי דארפן דאס נישט זיך צו באשיצן פון געווער נאר ליבערשט פון ווארפנדיגע אביעקטן וועלכע די פראטעסטירער ווארפן אין זייער ריכטונג. די פאליציי נוצט אסאך פארגעשריטענע געווער וועלכע פארמינערן פאטאליטעטן אבער זייער הויפט וואפן איז נאך אלץ דער שטעקן. די פאליציי שטעקענעס ווערן גערופן באטאנס און קומען אין פארשידענע פארמאטן. געווענליך זענען זיי צווישן 24 און 45 אינטשעס לאנג און טייל פון זיי זענען קלענער אבער קענען זיך אויסציען ווען מען גיט א דרוק אדער ווען מען הייבט עס אן נוצן. די פאליציי זוכט וואס ווייניגער צו נוצן עכטע וואפן ביי ראיאטן אויס מורא אויב איינער פון די ראיאטירער וועט אוועקנעמען די וואפן און דעמאלט וועט זיין פאטאל. אין ראיאטן פעלער וואו די פאליציי ווייסט אז עס וועט נישט זיין אזוי געפערליך וועלן זיי טאקע נישט טראגן קיין וואפן נאר וועלן זיך באגעניגן מיט די באטאנס און אביסל פעפער ספרעי.
אין מער רואיגע ראיאטן וועלן די פאליציי געווענליך אויך נוצן פערד וועלכע צייכנען זיך אויס אין פארטרייבן מענטשן. פערד האבן א מעלה אז זיי האבן נישט קיין פראבלעם פון די גאז וועלכע די פאליציי שפריצט און קענען טאן זייער ארבעט אפילו אין שווערע וועטער אומשטענדן. אבער אין ווילדערע פעלער קען מען זיי נישט נוצן ווייל די פערד קענען ארויסגיין פון קאנטראל און שעדיגן די גאנצע אפעראציע.
ראיאט קאנטראל פיליזאפיע
די ערשטע כלל וואס מען לערנט היינט די ראיאט קאנטראל כוחות איז אז זייער ציל איז נישט צו קעמפן מיט די ראיאטן נאר זיי צו בארואיגן און אהיימשיקן מיט שיינעם. דאס נוצן פאליצייאישע קראפט איז א לעצטע מיטל ווען עס איז נישט פאראן קיין אנדערע ברירה. ארגינעל פלעגט מען רופן די אפטיילונגן ראיאט סקוואדס אבער היינט רופט מען זיי מאסן מענעדזשמענט יוניטס. אין אנדערע ווערטער, זענען זיי טרענירט צו קאנטראלירן און ארויסהעלפן די באפעלקערונג און אפילו ווען זיי שטימען נישט מיט צו זייערע פארלאנגן וועלן זיי נאך אלס באטראכטן די פראטעסטירער אלס סיטיזענס און נישט אלס די פיינט.
די יוניטס זענען אויך געלערנט צו פארהאלטן דאס אויסברעך פון ראיאטן. אין פעלער וואס מען ווייסט אז עס קען אויסברעכן ראיאטן וועלן די כוחות אריינגעברענגט ווערן פון פאראויס צו פארהאלטן אזא פאסירונג. בעפאר אן אויפגעברויזטע פראטעסט האלט ביים צושטאנד קומען וועלן די פאליציי געווענליך זיך צוזאמענזעצן אדער טעלעפאנירן די אנפירער און זיי געבן זייערע ערלויבענישן וואס זיי מעגן יא און נישט טאן און דאס זעלבע וואו זיי מעגן יא אדער נישט גיין. אויב אלעס גייט ווי געפלאנט וועלן די פאליציי בכלל נישט טשעפן די פראטעסטירער.
די נייע סטראטעגיעס האט מען אנגעהויבן נוצן אין די לעצטע יארן, און ווי פריער דערמאנט, האט די פאליציי זיך געלערנט לעקציעס פון דורכגעפאלענע אפעראציעס.
אין פעלער ווען אלע בעפארגרייטונגן העלפן נישט אין די ראיאטן גייען ארויס פון קאנטראל וועלן די פאליציי אנהייבן נוצן א מער אגרעסיווע צוטריט אבער וועלן נעמען אין באטראכטן אז דאס מערהייט פון די מאסן ווילן נישט שעדיגן אדער קאנפראנטירן די פאליציי נאר ווערן אריינגעכאפט אין די אזויגערופענע מאב צוליב די געמיטער וועלכע הענגט אין דער לופטן. די גרעסטע טייל פון די מאסן אין א ראיאט זענען נייגעריגע מענטשן וועלכע קומען קוקן וואס עס וועט זיך אויסקאכן אבער אויך זיי שטערן די ארבעט פון די פאליציי.
אין יעדע ראיאט אינצידענט זענען פאראן א גרופע אדער יחידים וועלכע וועלן, אדער ווילן, בענעפעטירן פון דעם טומעל. די פאליציי דארף אויסגעפינען ווער זיי זענען און זיי איינשטילן אדער ארעסטירן. איינמאל די אנפירער זענען מער נישט דארט וועט די גאנצע ראיאט איינגעשטילט ווערן אויטאמאטיש. אבער ווי געזאגט מוזן זיי דאס טאן אויף א רואיגע און אויסגערעכנטע וועג ווייל אויב זיי נוצן קראפט און שלאגן די פראטעסטירער ווערט די מצב נאר ערגער.
אפילו ווען די פאליציי איז שוין יא אין א קאנפליקט וועלן זיי נאך אלס פרובירן צו ארעסטירן נאר די אנפירער און מיט דעם דערשטיקן די פולווער. די פאליציי רוקט זיך פאראויס זייער שנעל אבער זיי וועלן שטענדיג לאזן לעכער איינע צווישן די אנדערע כדי די מאסן זאלן קענען אנטרינען ווערן, וועלכע איז דער הויפט ציל פון זייער אפעראציע.
קאַטעגאָריע:זיכערהייט
ל' סיון
יארצייטן
30. siván
אדוואקאט
אן אדוואקאט איז דער וואס גראדואירט און האט באקומען א דאקטאראט אין "געזעץ שולע".
זיי פארטרעטן די אנגעלקאגטער פארברעכער, אים ריינציוואשן אין געריכט מיט כל מיני דריידעלעך און טענות.
אדווקאטן פירמע
איז געוועליך א פירמע וואס אנטהאלטן אין זיך מערער אדוואקאטן אונטער די פירערשאפט פון 2 אדער 3 גרויסע באקאנטע אדוואקאטן וואס זייער פאפולערקייט אין געווינען די געריכטן ציעט קליענטן.
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
וואשינגטאן
קליין|250px|מאינט רעיניר וואלקאן בארג
וואשינגטאן איז א שטאַט אין די ברעג צפון מערב גרעניצט זיך מיט קאנאדא. ער הייסט נאכן ערשטע פרעזידענט דזשארזש וואשינגטאן און איז דער 42סטן שטאט פון די 50 שטאטן.
די הויפטשטאָט פון וואשינגטאן איז אלימפיע. אלימפיע איז א קליינע שטאָט אויף דער מערב זייט פון וואשינגטאן. די גרעסטע שטאט אין וואשינגטאן איז סיאטל.
וואשינגטאן האט פיל שיינע וועלדער, טייכן, שלוכטן און בערג. זייענדיק לעבן דעם אקעאן, האט וואשינגטאן א לאנגע בארטנליניע.
די גרעסטע אוניווערסיטעטן אין וואשינגטאן זענען דער אוניווערסיטעט פון וואשינגטאן, אין סיאטל, און וואשינגטאן שטאַט אוניווערסיטעט אין א קליין שטעטל פולמאן, אויף דער מזרח זייט פון וואשינגטאן.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 7,705,281
יקותיאל יהודה טייטלבוים
קליין|דער סאטמארער רבי, רבי [[זלמן לייב טייטלבוים ביים ציון פון זיין זיידן דער ייטב לב]] רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים (זלמן לייב; תקס"ח – ו' אלול תרמ"ג) איז געווען רב אין סיגעט, באקאנט אלס דער ייטב לב.
תולדות
רבי יקותיאל יהודה איז געבוירן און יאר תקס"ח, צו זיין פאטער הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה, און צו זיין מוטער מרת רויזא בלימא א טאכטער פון הרב אהרן, רב אין חאדאראוו (א תלמיד פון הרה”ק רבי ר’ אלימלך מליזענסק).
רבנות
אין יאר תקצ"ג האט מען אויפגענומען רבי יקותיאל יהודה פאר רב אין סטראפקאוו. נאך זיין זיידן'ס פטירה אין יאר תר"א האט מען אים אויפגענומען אלס רב אין איהעל. אין אוהעל האט מען זיך אויסגענומען מיט רבי יקותיאל יהודה פארשידענע באדינגונגען איבער חסידישע אויפפירונגען און אז ער זאל נישט זאגן לאנגע מוסר דרשות, ווען פארשידענע לייט האבן קעגן אים באקלאגט ביי די באהערדע, האט מען אים פאריאגט פון דארט ערב ראש השנה תר"ז, אין איז אויפגענומען געווארן רב אין גארליץ.
אין יאר תרט"ז איז רבי יקותיאל יהודה געווארן רב אין דראהביטש, ער דארט מיטגעמאכט שווערע רדיפות, אויף די עלטער האט ער זיך אויסגעדרוקט, דאס איז געווען מיינע ביטערסטע יארן.
י"ח תמוז תרי"ח איז ער אויפגענומען געווארן רב אין סיגעט.
אין זיינע יארן האט זיך אויסגעשפרייט אין סיגעט א שווערע מחלוקת אין די ענינים פון דער אויפפירונג פון דער שטאט. רבי יקותיאל יהודה האט זיך צוריק געהאלטן פון זיך אריינמישן אין דער קריגעריי און צו זיינע מקורבים האט ער דערציילט און ער האט אזוי געזאגט: עטץ זאלט וויסן אז מיין זיידע דער ישמח משה זיע"א האט מיר דערציילט אז ער געדענקט זיין פריערדיגן גלגול און אז ער איז געווען פון דער מחלוקת פון קרח און ווען איך האב איהם געפרעגט צו וועלעכער זייט איז ער געווען האט ער מיר צוריק געענטפערט אז אין דער מחלוקת פון קרח איז געווען דריי גרופעס: איין גרופע איז געווען מיט משה און ס'איז געווען צו זיי מסירות נפש וועגן איהם, די צווייטע גרופע האבן זיך געטענה'ט מיט קרח און געוואלט איבערצייגן מיט זייערע טענות אז משה איז גערעכט, די דריטע גרופע זענען געשטאנען פון דערווייטנס און זיך זיך נישט אריינגעמישט בכלל אין דער מחלוקת און ער איז געווען פון דער דריטער גרופע און וועגן דעם וויל ער זיך נישט אריין מישן אין דער מחלוקת אזוי ווי מיין זיידע איז געשטאנען אין דער זייט און זיך נישט אריינגעמישט.
דער ייטב לב איז געווען באקאנט אלס גאון בנגלה ובנסתר, ער האט געהאט א שטארקן כח מגידות, שלש עשרה מדות פאר שמע קולנו פלעגט ער האלטן דרשות קרוב צו דריי שעה. דער ייטב לב איז געווען דער ערשטער חסידישער רבי וואס האט געפירט א ישיבה.
הסתלקות
רבי יקותיאל יהודה איז נפטר געווארן ו' אלול תרמ"ג.
פאמיליע
רבי יקותיאל יהודה האט געהייראט מרת רחל א טאכטער פון הרב משה דוד אשכנזי רב אין טאלטשאווא. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סיגעט טייטלבוים, יקותיאל
אלף המגן
א הערליכע לומדישע תורה בלעטל ארויסגעגעבן דורך תלמידים פון הרב נחום מאיר גערמאן שליט"א ר"מ אין מתיבתא עץ חיים ד'באבוב, נאכגעדרוקט זיינע הערליכע חומש רש"י שיעורים.
עס פארמאגט פיר זייטען, געדרוקט שווארץ אויף ווייס, אבער די עיקר פונעם גליון איז די רייכע אינהאלט וואס עס פארמאגט.
די ענינים וואס ווערן דארט אויסגעשמועסט זענען אינטערסאנטע לומדישע שמועסן, וואס די לומדישע וועלט פאסמאקעוועט זיך דערמיט.
קאטעגאריע:תורה בלעטער קאטעגאריע:באבוב
רייזע
קאַטעגאָריע:פארוויילונג קאַטעגאָריע:קולטור קאַטעגאָריע:טוריזם
אלאניס מאריסעט
left|250px אלאניס מאריסעט (אין ענגליש: Alanis Morissette) איז א ראק־זינגערין און אַ לידער־מאַכערין פון קאנאדע. זי איז געבוירן י"א סיון ה'תשל"ד (1.06.1974).
אירע אלבאמען
קאַטעגאָריע:ראק זינגערס
טוביה זינגער
טוביה הכהן זינגער איז א בארימטער רב אין מגיד שיעור, ער איז דער פארזיצער פון אויסזוכן אידישקייט. געבוירן אין כ"ח אלול ה'תש"כ, פּענסילוועניע, אַמעריקע.
רבי טוביה האָט באַשלאָסן זיך אריבערציען קיין ארץ ישראל אין זומער 2019.
ר' טוביה פירט אן גרויסע אקטיוויטעטן צו צוריקהאלטן אידן פון ווערן אריינגעכאפט צו נוצרות דורך מיסיאנערן. צווישן זיינע אקטיוויטעטן ציילן זיך ויכוחים מיט גלחים אין די עפנטליכקייט, שרייבן ביכער, האלטן דרשות, און נאך אסאך. ר' טוביה קען די גאנצע נייע טעסטעמענט פון די קריסטליכע בייבל, און ער ניצט סתירות דערין כדי אויפצו ווייזן אז קריסטנטום איז נישט ריכטיג.
וועבלינק
אפיציעלע וועבזייטל פון "אויסזוכן אידישקייט": Outreach Judaism
קאטעגאריע:רעליגיע קאַטעגאָריע:רבנים קאַטעגאָריע:כהנים
1992 לאס אנדזשעלעס ראיאטן
די 1992 לאס אנדזשעלעס ראיאטן איז באקאנטס אלס די ארגסטע ראיאטן געשיכטע אין אמעריקאנער היסטאריע.
אינצידענט
עס איז געווען אפריל 29 1992 ווען א דזשורי האט ארויסגעגעבן איר נישט שולדיג אורטייל פאר 4 ווייסע פאליציי אפיצירן וועלכע זענען אויפגעכאפט געווארן אויף קאמעראס וויאזוי זיי צושלאגן ברוטאל א שווארצער מאן (ראדני קינג) אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע. עס האט נישט געדויערט קיין 2 שטונדן ביז די גאסן זענען געווארן פול מיט פראטעסטירער וועלכע זענען געווארן ווילד און ארויס פון אלע ראמען.
די צעווילדעוועטע מאסן האבן אונטערגעצינדן פייערס, בארויבט געשעפטן, געשאסן און צעשלאגן ווייסע מענטשן פאר 3 טאג ביז ווילאנג עס איז געלונגען פאר די פאליציי אריינצוברענגן די נעשאנעל גארד, מארינען, און אנדערע פעדעראלע טרופן און אינאיינעם מיט די געבעטן פון גרויסע פאליטישענס, געשעפט פארוואלטער, און ראדני קינג אליינס איינצושטילן די האס.
ווען אלעס איז בארואיגט געווארן האט מען זיך דערזען מיט 54 טויטע, 2,300 פארוואונדעטע, איבער 7,000 פארלאשענע פייערס, און גרויסע שאדענס פון געשעפטן וועלכע איז אלעס אינאיינעם ווערט געווען איבער א ביליאן דאלאר. די לאס אנדזשעלעס פאליציי דעפארטמענט (על-עי-פי-די), וועלכע איז די סאפיסטיקירטע און מערס ארגאניזירטע פאליציי קראפט אין לאנד, איז געווען פארנומען פאר חדשים דערנאך, בא'האנדלנ'דיג איבער 12,000 ארעסטן וועלכע זענען געווען די רעזולטאט פון די ראיאטן.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע היסטאריע קאַטעגאָריע:קאליפארניע קאַטעגאָריע:ראיאטן קאַטעגאָריע:לאס אנדזשעלעס
כ"ט תמוז
די טעג ווען כ"ט תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
29. tammúz
פורים
left|250px|thumb|[[המן־טאַשן]] קליין| המן טאש פון מילוי טייטל פורים איז א יידישער יום טוב וואס ווערט געפייערט י"ד אדר, און ביי פארפאנצערנע שטעט וואס זיינען פארפאנצערט נאך פון יהושע בן נון'ס צייטן (היינט איז דאס ירושלים און שושן) ווערט ער געפייערט ט"ו אדר, דער טאג ט"ו אדר הייסט אין דער גאנצער וועלט (אחוץ ירושלים) "שושן פורים".
שטאמונג
צווישן די יארן ג'ת"ד צו ג'ת"ה  ווען דאס קעניגרייך פון פרס האט געהערשט איבער אזיע, האט המן, איינער פון די גרויסע מיניסטארן פון קעניג אחשוורוש, געפלאנט צו פארלענדן דאס יידישע פאלק, אבער דורך אסתר המלכה די ווייב פון אחשוורוש און איר שוועסטערקינד מרדכי הצדיק, איז כלל ישראל געראטעוועט געווארן פון דער שווערער גזירה.
פורים משולש (דרייפאכיגער פורים)
ווען פורים געפאלט פרייטאג און שושן פורים שבת, האלטן די באפעסטיקע שטעט א דרייפאכיגן פורים, ווייל חז"ל האבן מתקן געווען נישט צו ליינען די מגילה שבת. דער סדר איז אזוי:
דער טעם פארוואס מתנות לאביונים איז צוגעטשעפעט צום מגילה ליינען, זאגט די גמרא (מסכת מגילה) ווייל די ארעמעלייט קוקן אויף דעם מגילה ליינען. דער טעם פארוואס די מצוה פון שלח-מנות איז צוגעטשעפעט צו דער פורים סעודה איז ווייל מ'שיקט שלח-מנות בכדי יעדער איינער זאל האבן וואס צו עסן ביי דער סעודה.
דער מקור פונעם דין אפצושטופן די סעודה אויף זונטאג געפונט זיך אין דער ירושלמי. אזוי ווי דער ענין ווערט נישט אדורכגערעדט אין בבלי נעמען אן רוב פוסקים די שיטה פונעם ירושלמי אז מען מאכט די סעודה און מען שיקט שלח-מנות זונטאג.
פורים קאסעטעס
אין די פריערדיגע תש"מ יארן איז ר' חיים באנעט ערשינען מיט עטליכע אזעלכע סארטן, ווי צום ביישפיל: פורים בודאפעסט, מקהלת בודאפעסט. שפעטער יואל לעבאוויטש מיט פורים בעילאויט, בונדאש, און נאך. און מנשה לוסטיג מיט זיין באקאנטע פורים אוידיאו צעפראסקעט.
* קאַטעגאָריע:פורים שפילער
פאטימא
פֿאַטימאַ (606 אדער 614 - 632) איז דער נאמען פון מוחמדס טאכטער צו זיין ערשטער רייכער ווייב خَديجة. די טאכטער ווערט פארעכנט אלס א הייליגע פרוי ביי די שיאיטינער.
זי איז געבוירן אין מעקא.
קאַטעגאָריע:איסלאם קאַטעגאָריע:שיאיטן
חובת הלבבות
קאטעגאריע:מוסר ספרים קאטעגאריע:חקירה ספרים
סעקשאן 8
סעקשאן 8 איז רעגירונגס פראגראמען צו אויסהאלטן די רענט פון ארימע אמעריקאנע איינוואונער וואס האבן נישט קיין געלט צו צאלן דעם לענדלארד יעדן חודש פארן הויז וואס מ'וואונט דערין.
עס איז א טייל פון די ניו דיעל פראגראמען.
אידישקייט
א גרויס טייל פון וויליאמסבורגער אידענטום האט דאס און דאס ווערט צוגעשריבן צו די הויכע ריעל עסטעיט פרייזן ווייל דער עולם האט דאס געלט צו צאלן וויפן די לענדלארדס פארלאנגן.
דערויסענדע לינקס
קאטעגאריע:רעגירונגס פראגראמען
בתוך הגן
בתוך הגן א תורה בלעטל אויף די פרשת השבוע וואס פלעגט ערשיינען אין יאר תשס"ה דורך תלמידי ישיבה לצעירים ד'סאטמאר וויליאמסבורג.
עס האט זיך דערקענט אז עס ווערט געמאכט דורך יונגע אומערפאנע אומרייפע בחורים, און ספעציעל איז עס ארויסגעשווימען אין די עפענטליכקייט ווען זיי האבן בטעות אריינגעלייגט א אומ-מוגה'דיגע תורה פון סאטמארער רבי הרב זלמן לייב טייטלבוים, וואס האט אויסגעקוקט כאילו ער זאגט אז מען געבט א שקל שלם אנשטאט א האלבע מחצית השקל.
עס האט דעמאלטס אויפגערודערט די היימישע גאס, און "דער בלאט" האט עטליכע וואכן אין א צו געמאכט געשמאקע צימעס דערפון, און ווי אויך א נאמען געגעבן זייער פורימ'דיגע ביילאגע יענע יאר "שקל שלם" לשמו ולזכרו.
דערנאך האט זיך עס פארמאכט פאר קנאפע צוויי יאר, און עס איז פריש ערשינען שבועות תשס"ז, דורכ'ן באקאנטן סאטמארער עסקן ר' יואל שטערנבערגער.
קאַטעגאָריע:תורה בלעטער קאַטעגאָריע:סאטמאר קאַטעגאָריע:זאלוינים
קאנסערוואטיוו יידנטום
קאנסערוואטיוו־ייִדנטום (אדער טראדיציאנאל־ייִדנטום) איז א אידישע רעליגיעזע שטרעמונג וואס אנטהאלט איבער מיליאן מיטגלידער. די קאנסערוואטיוון האלטן אז מ'דארף האלטען אידישקייט נישט וועגן דעם וואס דער אייבערשטער האט מגלה געווען די תורה ביי הר חורב, נאר וועגן דעם וואס עם ישראל האט דאס געהאלטן פאר דור ודור.
אין די פראגן פון הלכה, האבן אויך געפירט צו גרויסע שינויים און חידושים. ביז יאהר תש"ח, האבן זיך די קאנסערוואטיוון נישט דערוואגט מאכן קיין פסקים קעגן גדולי ישראל אין אמעריקע; זייער אנפירער, ש"ז שעכטער, האט אסאך געהאלטן פון דער עיקר פון כלל ישראל. אבער דעמאלסט זענען די ליבעראלן יצאו ביד רמה, און גענומען שליטה אויף די באוועגונג. זיי האבן געגרינדעט די Committe of Jewish Law and Standards ווי א נייע סנהדרין, וואס קען מאכן תקנות חכמים ווי אזוי זי וויל, אויך קעגן פסיקות ראשונים. אין תש"י האבן זיי מתיר געווען לעקטער אויף שבת, און מתיר געווען צו פירען א מאשין צו שול אויף שבת (פאר דעם וואס מ'דארף דאווענען, און די איסורים זענען נאר א מלאכה שלא צריכה לגופה); אין תשי"ב, האבן זיי מתיר געווען פאר כהנים חתונה צו האבן מיט גרושות; אין תשכ"ח, האבן זיי געמאכט א אפקיענהו רבנן לקידושין, אז מ'קען באקומען א גט אן א הסכמה פונם בעל/אישה; אין תשל"ב, האבן זיי מתיר אלע קעזן, פאר דעם וואס דער ענזים פון וועם מ'מאכט זיי הייסט שוין גענוג "פנים חדשות"; אין תשל"ג, האבן זיי אנגעהויבן מצרף זיין פרויען צו מניין, קודם פאר דעם וואס דער מג"א האט געשריבן וואס פרויען קענען טעארעטיש זיך מתחייב זיין אויף מצוות עשה שהזמן גרמא, און שפעטער פאר דעם וואס זיי האבן ענטשידען אז פרויען זענען גלייכבארעכטיגט; און אין תשס"ו, כתבו גמסיות לזכרים.
אין 1985, אַמי איילבערג איז אָרדיינד, די ערשטע פרוי רב אין קאנסערוואטיוו יידנטום.
דאס קאנסערוואטיווע אידנטום איז דער דריטע גרעסטע אידישע שטרעמונג איבער דער גארער וועלט, נאך די ארטאדאקסן (בערך פיר מיליאן) און די רעפארמער (כמעט צוויי מיליאן). די מערהייט קאנסערוואטיווער זענען פלאצירט אין די פאראייניגטע שטאטן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישע שטרעמונגען *
ברענטוואוד באן סטאנציע
ברענטוואוד איז א באן סטאנציע אויף דער גרויסאיסטערן הויפטליניע וואס באדינט די שטאָט ברענטוואוד, עסעקס. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 9.
די סטאנציע ווערט באדינט בעיקר דורך דער -  מעטרא באן. זונטיק שטעלן זיך אפ טייל באנען פון אבעליא גרויס-אנגליא קיין. פון 2019 וועט די סטאנציע ווערן באדינט דורך קרייצבאן, מיט פארבינדונגען צו סטאנציעס אין צענטראל לאנדאן, ווי אויך און היטרוי ערפארט.
היסטאריע
ברענטוואוד באן סטאנציע האט געעפנט דעם 1טן יולי 1840 דורך דער איסטערן קאנטיס אייזנבאן ווי א צייטווייליגע סוף־סטאנציע, ביז 1843 ווען מ׳האט פארלענגערט די ליניע ביז קאלטשעסטער.
צוקונפטיקע אנטוויקלונג
פון מיי 2017 וועט די ליניע ניצן קלאס 345 צוגן מיט 9 וואגאנען, וואס זענען לאנג 200 מעטער. דערווייל טוט מען פארלענגערן די פעראנען וואס זענען לאנג נאר פון 184 ביז 187 מעטער.
באדינונג
אין די נישט שפיץ־שעה׳ן פארן פון דער סטאנציע 6 באנען א שעה קיין ליווערפול סטריט און 6 באנען קיין שענפילד. זונטיק פארן אויך צוויי באנען א שעה פון אבעליא גרויס-אנגליא קיין ליווערפון סטריט און קיין סאטענד וויקטאריע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין עסעקס
אלטער היים
אלטער היים איז אזא אידישער אויסדרוק פון די היינטיגע אידיש רעדענדע אידן, די נייע זשענעראציע די בעיבי-בומערס וואס זיי זענען געבוירן נאכן האלאקאוסט, וואס זיי רופן די אלטע אייראפע, ווי די אשכנזישע אידן האבן געוואוינט פאר די צווייטע וועלט מלחמה דער אלטער היים כדי זיך צו באציען דערמיט מיט רעספעקט און וויסן וויאזוי אונזער טראדיציע איז געווען, דורך רעדן פון די אלטער היים איבער אלע נייע מאדערענע זאכן וויאזוי מען האט זיך באצויגן דערצו דאן.
אבער אפילו עלטערע אידן האבן אויך דאס צו זיך באנוצען אין זייער שפראך ווען זיי האבן דעם טענדענץ אוועקצומאכן דעם היינטיגע דור, און זאגן מיט געמאכטער נאסטאלגיע: עה, אין דער אלטער היים איז געווען א פורים אזוינס און אזעלכעס... וואס ווייסט איר היינט....?.
קאטעגאריע: היסטאריע קאטעגאריע:יידישע אויסדרוקן
ווינאגראד קאמיסיע
ווינאגראד קאמיסיע איז א קאמיסיע פון דער ישראלישער רעגירונג אויסצופארשן די פעלער אין דער צווייטער לבנונישער מלחמה. דער הויבט פיהרער פון דער קאמיסיע איז ד"ר אליהו ווינאגראד וואס איז געווען אמאל ריכטער אין דעם אויבערשטן געריכט.
לויט דעם צווישנצייטלעכן באריכט וואס איז דערשינען אפריל 30, 2007 זיינען די דריי הויפט שולדיקער צום אומפאל: דער פרעמיער־מיניסטער - אהוד אולמרט, דער זיכערהייטס מיניסטער - עמיר פרץ און דער הויפט גענעראל דן חלוץ ; בעת די מלחמה.
קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע
פוד סטעמפס
פוד סטעמפס איז אן אמעריקאנער רעגירונגס פראגראם צו שטיצן די ארימע איינוואונער וואס האבן נישט קיין געלט צו קויפן קיין עסנווארג.
עס קומט אין פארעם פון א קארטעל וואס איז עלעקטעראניש דורגעפירט אין גראסערי צו קענען זעהן וויפל פאנדס עס איז נאך פארהאן יעדן חודש.
מען קען דערמיט איינקויפן אלע סארט עסנווארג אפילו נאשערייען.
אליגארכיע
אליגארכיע איז א סארט רעגירונג סיסטעם וואו א ענגע גרופע פון רייכע אדל לייט פירן און רעגירן אויף דער גאנצער רעגירונג.
אליגארך איז א רוסיש ווארט וואס באדייט א קליינע גרופע רייכע לייט.
*
געשעפט
מיינט איר האנדל? ביזנעס? אדער דער יידישער פילם א געשעפט?
left|250px א געשעפט (אױף ס'רוב דיאַלעקטן פון אידיש: קראָם אָדער קלײט אָדער געװעלב) איז אן ארט ווו מען פארקויפט פארשיידענע פראדוקטן ווי עסנווארג, קליידער, מעבל און אנדערע.
פארצייטנס האבן די קלייטן געווען פלאצירט אין פריוואטע שטיבער, אבער אין די שפעטערע יארן האט מען באשטימט באזונדערע ערטער צו פארקויפן סחורה.
היינט צו טאגס איז דא פארשיידענע וועגן ווי צו פארקויפן סחורה:
left|thumb|250px|א מאדערן מיטל צו איינקויפן איז די קרעדיט קארטע
מיט וואס טוט מען איינקויפן
פארצייטנס האט מען געפלעגט קויפן מיט אנדערע פראדוקטן, דאס הייסט א בייט, ווי צ.ב.ש. מען האט געקויפט אן איי מיט פארקויפן א ברויט. שפעטער האט מען דאס געטוישט אויף גאלד, זילבער מיט קופער, און דערנאך אויף געלט. היינט קויפט מען איבערהויפט מיט א קרעדיט קארטע.
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ קאַטעגאָריע:עקאנאמיע קאַטעגאָריע:קליינהאנדל
Enrique Iglesias
Enrique Iglesias
כ"ח תמוז
יידישער קאלענדאר
די טעג ווען כ"ח תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
28. tammúz
אידן פאר אידישקייט
ר' בנציון קראוויץ איז א בארימטער רב אין מגיד שיעור פון לאס אנדזשעלעס, ער איז דער פארזיצער פון אידן פאר אידישקייט.
וועבלינקען
קאטעגאריע:רעליגיע
אייראפעאישער פאראיין
קליין|דער [[פאן פונעם אייראפישן פארבאנד]] דער אייראָפּעישער פֿאַראיין אדער דער אייראפעישער פאַרבאַנד (איי־פֿ) איז א פארבאנד פון 28 לענדער מיט א פאראייניגטן מארק און בשותפותדיקע אינסטיטוציעס. רוב פון די מיטגלידער מדינות טיילן זיך מיט דער זעלבער מטבע, דער איירא.
אין 1957 האבן זעקס לענדער אויפגעשטעלט די אייראפעישע עקאנאמישע געמיינדע. מיט דעם האט זיך אנגעהויבן וואס איז היינט געווארן דער אייראפעישער פארבאנד.
געשיכטע
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, איז באשלאסן געווארן דער געדאַנק אַז אַן אייראפעישע צאמשטעלונג איז דער איינציגער וועג צו האַנדלען מיט די פארביי-גייענדע נאציאנאליזם פון וואס דער קאָנטינענט האט זיך געפלאגט. זשאַן מאָנע, ראבערט שומאַן און קאָנראַד אַדענאַוער האבן דאס איבערגעגעבן אין אַ רעדע אין יאר 1950, דער באַוואוסטער שומאַן פּלאַן. א יאָר שפּעטער איז די אייראפעישע קוילן און שטאָל געמיינדע געגרינדעט געווארן מיט דעם אפמאך פון פּאַריז דורך בעלגיע, פֿראַנקרייך, איטאליע, לוקסעמבורג, האלאנד און מערב דייטשלאַנד.
אין די 1950ער יארן איז אנגענומען געווארן אין אייראפע אז מען דארף פארשטערקערן די אינטעגראציע אויפן קאנטינענט. די קוילן און שטאל געמיינדע איז געווארן אַזוי געראָטן אַז אין יאר 1957 איז באַשלאָסן געווארן צו ציען ווייטערע צאמבינדונגען. דער אפמאך פון רוים, געחתמעט דורך די זעלבע זעקס לענדער האט געגרינדעט די אייראפעישע עקאָנאָמישע געמיינדע און די אייראַטאָם. נאך דעם בריסל אפמאך אין יאר 1965, האבן די דרייַ אָרגאַניזאַציעס זיך צאמגעשטעלט אין 1967, ווען זיי האבן אנגעהויבן צו אַרבעטן אונטער דעם נאָמען אייראפעישע געמיינדע. דאס האט געפירט צום פאָרלייגן פון א קאמיסיע, ראט און פּאַרלאַמענט. בריטאניע, וואס האט מורא געהאט פון פארלירן איר סואוורעניטעט, האט זיך נישט איינגעשלאסן און האט אויפגעשטעלט, אום 3טן מיי 1960, א קאנקורענץ ארגאניזאציע - די אייראפעאישע פרייהאנדל אסאסיאציע (EFTA), וואס האט איינגעשלאסן דאס פאראייניגטן קעניגרייך און נאך עטלעכע לענדער.
אין יאר 1973, האבן דענמאַרק, אירלאַנד און דאס פאראייניגטע קעניגרייך זיך אייַנגעשלאָסן צו דער אייראפעישער געמיינדע. גריכנלאנד האט זיך אייַנגעשלאָסן אין יאר 1981, שפאניע און פּאָרטוגאַל אין יאר 1986. דער אפמאך פון מאַסטריכט האט באצייכענט די שאַפונג פון דעם אייראפעישן פֿאַרבאנד. דאס האט געלייגט דעם יסוד פֿאַר ווייַטער פארמען פון צוזאמענארבעט אין די געביט פון אויסערלענדישע ענינים און זיכערהייַט פּאָליטיק, לעגאַל און אינערלעכער ענינים, און אויך די פאָרמירונג פון דעם עקאנאמישע און געלט פאראיין און די פלענער פון שענגען צו שאפן אַ פרייען פארקער פאר מענטשן. אין יאר 1995 האבן עסטרייך, פינלאַנד און שוועדן זיך אייַנגעשלאָסן צום אייראפעישן פארבאנד.
דער איירא איז געווארן איינגעפירט אין יאר 2002. צען נייע לענדער האָבן זיך אייַנגעשלאָסן צום פארבאנד אין יאר 2004: ציפערן, עסטלאנד, אונגארן, לעטלאנד, ליטע, מאַלטאַ, פוילן, סלאָוועניע, סלאָוואַקײַ און טשעכיי. אין 2007, זענען צוקומען בולגאַריע און רומעניע, און אין 2013, קראאטיע. אַזוי האט דער אייראפעישער פארבאנד היינט 28 מיטגליד שטאַטן.
נאמען
דער נאמען פונעם פארבאנד אין די פארשידענע אפיציעלע שפראכן:
געאגראפיע
די מיטגליד שטאטן פונעם אייראפעישן פארבאנד באדעקן א שטח פון 4,423,147 קוואדראט ק"מ (1,707,787 קוואדראט מייל). דער העכסטער שפיץ איז מאן בלאנק אין די אלפן, 4,810.45 מעטער (15,782 פיס) איבערן ים פלאך. דער נידריקסטער פונקט אינעם  איי־פֿ איז זידפלאספאלדער אין האלאנד, 7 מ (23 פיס) אונטערן ים פלאך. די לאנדשאפט, קלימאט און עקאנאמיע פונעם איי־פֿ זענען באאיינפלוסט פון זיין בארטן־ליניע וואס איז לאנג 65,993 ק"מ (41,006 מייל).
די באפעלקערונג פונעם אייראפעישן פארבאנד וואוינט בעיקר—75%—אין שטאטישע שטחים. שטעט זענען פארשפרייט איבערן פארבאנד, אבער גאר א סך זענען קאנצענטרירט אין און ארום בענעלוקס.
מיטגליד לענדער
זייט דעם 1טן יולי 2013 אנטהאלט דער אייראפעישער פֿאַרבאַנד 28 מיטגליד שטאַטן, אַ טעריטאָריע פון 4,423,147 ק"מ² און בערך 510,000,000 איינוואוינער. אויב מען וואלט אים פאררעכנט ווי אַ לאנד, איז דער אייראפעישער פֿאַרבאַנד דער זיבעטער גרעסטער אָרט אין דער וועלט אין טעריטאָריע, און דער דריטער נאָך כינע און אינדיע אין באַפעלקערונג.
]]
*** צפון ציפערן איז אפיציעל א טייל פון ציפערן (און דעם איי־פ) אבער די רעגירונג הערשט נישט דארט.
כדי צו ווערן א מיטגליד, דארף א לאנד זיך צופאסן צו די קאפנהאגן קריטעריע, וואס זענען געווארן דעפינירט ביי דער 1993 אסיפה פונעם אייראפעישן ראט אין קאפנהאגן. די קריטעריע פאדערן א סטאבילע דעמאקראטיע וואס רעספעקטירט מענטשן־רעכטן און די הערשפאט פון געזעץ, א מארק עקאנאמיע, און אננעמען אלע התחייבותן פון מיטגלידערשאפט, כולל איי־פֿ געזעץ. קיין לאנד האט קיינמאל נישט פארלאזט דעם פארבאנד, כאטש גרינלאנד (אן אויטאנאמישער פראווינץ פון דענמארק) האט צוריקגעצויגן אין 1985. דער ליזבאן אפמאך אנטהאלט א פאראגראף לויט וואס א מיטגליד קען פארלאזן דעם פארבאנד.
די זעקס לענדער איסלאנד, אלבאניע, באסניע און הערצעגאווינע, מאנטענעגרא, מאקעדאניע, סערביע און טערקיי זענען "קאנדידאט לענדער", ד"ה זיי קומען אין באטראכט פאר מיטגלידערשאפט.
פאליטיק
דער אייראפעישער פארבאננד האט זיבן אנשטאלטן: דער אייראפעישער פארלאמענט, דער ראט פונעם אייראפעישן פארבאנד, די אייראפעאישע קאמיסיע, דער אייראפעישער ראט, דער אייראפעישער צענטראלבאנק, דער געריכט פונעם אייראפעישן פארבאנד און דער אייראפעישער רעכענונגס הויף.
עקאנאמיע
איין צוועק פונעם איירא איז צו שאפן אן איינציקן מארק דורך, למשל, מאכן גרינגער פאר בירגער צו פארן, פארמיידן קורס פראבלעמען, שאפן א פאראיינגטן פינאנציעלן מארק און נידעריגע פראצענט צינזן. נאך א צוועק איז צו שאפן א וואלוטע וואס ווערט געניצט אינטערנאציאנאל און געשיצט קעגן שאקן דורכן גרויסן קוואנטיטעט פון האנדל אינערהאלב דער אייראזאנע.
יידישיסט
ײִדישיסטן זײַנען אזעלכע מיט דער אידיאלאגיע פון אנטוויקלען די ייִדישע שפראך אין א קולטור מיט אן אײגענער ליטעראטור.
אייראפעאישער פאראיין
סביבה
אין 2007, האבן די מיטגלידער שטאטן מסכים געווען אז דער אייראפעישער פאראיין זאל ניצן 20% דערנייבארע ענערגיע אין צוקונפט.
דעמאגראפיע
די גארע באפעלקערונג פונעם אייראפעישן פארבאנד אין 2013 איז געשאצט צו 505,665,739.
יידישיסט
יידישיסטן ווערן היינט באטיטולט די וואס געבן זיך אָפ מיט פרעזערווירן די יידישע שפראך פון אמאל אלס א קולטור און ליטעראַטור.
אייראפעאישער פאראיין
דעמאגראפיע
אינעם איי־פֿ געפינען זיך 16 שטעט מיט א באפעלקערונג העכער פון א מיליאן; די גרעסטע פון זיין איז לאנדאן.
אין 2010, האבן געוואוינט 47.3 מיליאן מענטשן אינעם אייראפעישן פארבאנד וואס זענען געבוירן אין אן אנדער לאנד נישט וואו זיי האבן געוואוינט. דאס איז 9.4% פון דער גאנצער איי"פֿ באפעלקערונג. פון זיי these, 31.4 מיליאן (6.3%) זענען געבוירן געווארן אינדרויסן פונעם איי"פֿ און 16.0 מיליאן (3.2%) זענען געבוירן געווארן אין אן אנדער איי"פֿ מיטגליד שטאַט. די גרעסטע צאל מענטשן געבוירן אינדרויסן פונעם איי"פֿ זענען געווען אין דייטשלאנד (6.4 מיליאן), פראנקרייך (5.1 מיליאן), דאס פאראייניגטע קעניגרייך (4.7 מיליאן), שפאניע (4.1 מיליאן), איטאליע (3.2 מיליאן), און האלאנד (1.4 מיליאן).
יידישיסט
כדאי צו האלטן אין זינען, אז עס זענען פאראן פארשיידענע מינים "יידישיסטן". היסטאריש געזען, זענען די יידישיסטן געווען פארבונדן מיט די לינקע פאליטישע אידעאלאגיעס, באזונדערס מיט בונדיזם. עס זענען אבער אויך געווען פרומע יידישיסטן, קאמוניסטישע אא"וו. היינט קען מען זאגן, אז א יידישיסט איז יעדער מענטש, וואס איז פאראינטערעסירט אין רעדן יידיש ווי אן אידעאלאגיע.
אייראפעאישער פאראיין
שפראכן
דער אייראפעישער פארבאנד האט 24 אפיציעלע שפראכן: אונגאריש, איטאליעניש, איריש, בולגאריש, גריכיש, דייטשיש, דעניש, האלענדיש, טשעכיש, ליטוויש, לעטיש, מאלטעזיש, סלאוואקיש, סלאוועניש, ענגליש, עסטיש, פארטוגעזיש, פויליש, פֿיניש, פֿראַנצויזיש, קראאטיש, רומעניש, שוועדיש און שפאניש. געזעצן און אלע וויכטיקע דאקומענטן ווערן איבערגעזעצט אין אלע 24 שפראכן. די אלע שפראכן שרייבט מען מיט גלחישער שריפט, אחוץ בולגאריש, געשריבן אין קירילישער שריפט, און גריכיש, געשריבן מיטן גריכישן אלפאבעט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אייראפע קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס
יידישיסט
די ישיבה פון יידישיסטען פאר לערנען תורה.
היסטאריע
דער ״פאטער״ פון יידישיזם איז געווען דער לעקסיקאגראף און לינגוויסט יהושע מרדכי ליפשיץ (1829-1878). ער האט געזען אין יידיש נישט קיין זשארגאן נאר א באזונדערע שפראך און איז געווען דער ערשטער וואס האט גערופן די שפראך מיטן נאמען ״יידיש״ און האט געארבעט פעסטצושטעלן די כללים פון גראמאטיק און אויסלייג, באזירט אויף דעם דיאלעקט פון זיין געבורטסארט, וואהלין. ליפשיץ האט נארייעט דעם יונגן משכיל שלום יעקב אבראמאוויטש (מענדעלע מוכר ספרים) צו שרייבן ליטעראטור אויף דער יידישער שפראך. אין 1861 האט ער משכנע געווען דעם ארויסגעבער פון ״המליץ״, אלעקסאנדער הלוי צעדערבוים, ארויסצוגעבן א ביילאגע אויף יידיש מיטן נאמען 'קול מבשר'.
רעפֿערענצן
* קאַטעגאָריע:יידישע שטרעמונגען
ספר
אַ ספר איז געשריבענע בלעטער וואָס מען האָט פאַרבונדן צוזאַמען, וועגן אַ הייליקער טעמע פון תורה. אַ וועלטלעכע זאַמלונג פון בלעטער הייסט אַ בוך.
קליין|250px|אלטע ספרים
פארצייטנס, פאר ווען עס איז דערשינען געווארן א דרוקעריי, האט מען געשריבן אויף שטיינער, נאכער אויף מגילות. היינט קען מען ליינען ביכער מיט עלעקטרישע ביכער ווי צום ביישפיל די וויקיפעדיע ווערט פארעכנט אלס א דיגיטאלישער בוך.
היינט נאך וואס די טעכנאלאגיע איז זייער אנטוויקלט געווארן, איז די באדארפעניש פון ליינען ספרים אראפגעגיינגען, און מען שעפט וויסנשאפט און אנדערע פארוויילונג פון אנדערע מיטלען, ווי טעלעוויזיע, אינטערנעט, טעאטער אא"וו.
איינער וואס פארקויפט ספרים הייסט א מוכר ספרים
אליגאטאר
קליין|אמעריקאנישער אליגאטאר דער אַליגאַטאָר אָדער קאַמיאַן (Alligator) איז א ריזיקע וואסער רעפטיליע. שטודיעס ווייזן אז אליגאטארן זענען פאראן אויף די וועלט זינט די וועלט'ס באשאפונג און האבן זיך נישט געטוישט אין טבע די אלע יארן. כאטש אסאך זאכן וואס די סייענטיסטן זאגן קענען נישט באשטעטיגט ווערן איז אבער דא פאראן עטליכע פאקטארן וואס מאכט שטערקער זייער אפשאצונג. ער לעבט אין דרום און צפון אַמעריקע. זײַן קאָפּ דערמאָנט דעם קאָפּ פֿון אַ העכט.
ספר
ביי די פרומע געמיינדע איז די נייע אויבעדערמאנטע טעכנאלאגישע מיטלונגען פארבאטן, און דערפאר די ספרים באנעמען נאך ביי זיי א חשוב'ן פלאץ אין זייער לעבן.
אליגאטאר
אן אליגאטאר קען דורכלעבן פון צוויי ביז דריי יאר אן קיין שום עסן.
ספר
ביי די אידן האט בכלל ספרים שטענדיג פארנומען א וויכטיג פלאץ, אין די ביכער ווערן אידן גערופן עם הספר דאס הייסט א פאלק וואס פארטיפט זיך אין ספרים, און שעפן זייער וויסנשאפט און אלעס וואס זיי האבן פון ספרים, אפילו אין די מיטל אלטער ווען די פעלקער זענען געווען אויסגעטוען פון יעדע סארט וויסנשאפט, איז אבער ביי אידן אייביג געבליבן דאס קוקן אין ביכער און אין ספרים.
וויאזוי צו דרוקן ספרים
דער גאון רבי עקיבא איגר שרייבט אין דער הקדמה פון זיינע ספרים אז ער באשווערט מיט א שבועה אלע וואס וועלן דרוקן זיינע חיבורים זאלן זיי עס דרוקן מיט שיינע גרויסע אותיות, ברייטע גליונות, און שיינע בלעטער כדי יעדער זאל זיך שפירן גוט ווען מען קוקט דערין אריין, עס זאל ברעגנען א ברייטקייט, מען זאל זיין באקוועם מיט זיינע ספרים.
אליגאטאר
זיי האבן נאטורליכע סענסארס אין זייערע קערפער וועלכע כאפט אויף יעדע ריר אין וואסער פיל בעסער ווי סיי וועלכע פיש און קענען זיך שטענדיג ראטעוון אין צייט ווען איינער לאקערט אויף זיי.
ספר
וויאזוי צו דרוקן ספרים
אין ספר מדרש פנחס פון רבי פנחס קאריצער שטייט א ספר מיט קליינע אותיות א בחינה פון מוחין דקטנות, עס ווייזט אויף א קליינער מוח, א ספר מיט גרויסע אותיות מיט א שיינע אויסלייג איז א בחינה פון מוחין דגדלות, עס ווייזט אויף א ברייטער מוח.
אליגאטאר
אבער שכל האבן זיי ווייניג און פארשטייען נישט די חילוק פון איין זאך צו די צווייטע און דערפאר זענען זיי זייער סכנה'דיג ווען זיי זענען הונגעריג ווייל זיי וועלן עסן וואס קומט אונטער, זאל דאס זיין א גוט שטיקל פיש אדער א לעבעדיגער מענטש וואס דרייט זיך פונקט נעבן זיי.
ספר
זעט אויך
קאַטעגאָריע:ביכער
אליגאטאר
אליגאטארן זענען פון די קראקאדיל פאמיליע וועלכע ציילן 23 ערליי שרצים. זייערע קערפער זענען אלע אויסגעשטעלט אייניג מיט א גרויסע קאפ, א לאנגע קערפער, 4 קורצע פיס, און לאנגע וויידלן.
אליגאטארן מעסטן זיך אנדערש זכרים און נקבות. די זכרים זענען אין דורכשניטליך ארום 11 פיס לאנג און וועגן 600 פונט און די נקבות זענען געווענליך 8 פיס לאנג און וועגן נאר האלב פון די זכרים. עס מאכט זיך אפט אז זכרים ווערן גאר גרויס און שווער, אמאל 15 פיס לאנג און איבער 1,000 פונט. אין א אליגאטאר פארק אין נארט קאראליינע איז פאראן אן אליגאטאר וואס מעסט זיך 20 פיס לאנג און וועגט בערך 2,000 פונט. דאס איז די גרעסטע אליגאטאר פון וואס מען ווייסט. א נארמאלע אליגאטאר לעבט בערך 40 יאר אבער עס זענען שוין געווען אזעלכע וואס האבן געלעבט איבער 100 יאר אין פארקס.
אליגאטארן דרייען זיך נאר וואו עס איז פאראן פריש וואסער און דאס קען זיין סיי וועלכע גרייס אזערע, קאנאל, טייכן, און אמאל אפילו זומפן אדער גאר קליינע אנגעזאמלטע וואסערן. זיי פארמאגן קאלט בלוט און דערפאר געפינען זיי זיך נאר אין די ווארעמערע ראיאנען. אין אמעריקע קען מען זיי געפינען אין דרום-מזרח, אנגעהויבן פון טעקסאס ביז צפון קאראליינע.
ספעציעלע שטריכן
אליגאטארן האבן זייער א שטארקע קערפער מיט הונדערטער שפיצן אין וועלכע יעדער פון זיי געפינט זיך א גרויסע ביין וועלכע באשיצט זיי פון אטאקעס. מיט'ן לויפן זענען זיי אזויווי מענטשן וואס ווערן אויסגעמאטערט נאך א קורצע צייט. אבער ווען זיי לויפן יא קענען זיי לויפן אמאל ביז 30 מייל פער שטונדע וואס איז פיל שנעלער ווי א מענטש קען לויפן (די שנעלסטע וואס א מענטש קען לויפן איז 15 מייל פער שטונדע). דאס גיט זיי די אויבערהאנט צו אנטלויפן פון מענטשן וואס זוכן זיי צו כאפן און טאנצן אריין אין וואסער און שווימען אוועק.
נארמאל לעבן זיי אין וואסער און וועלן זיך נאר דרייען אויף יבשה וואס איז נעבן וואסער כדי זיי זאלן קענען אנטלויפן. זייער קערפער אויסשטעל איז ספעציעל דעזיינט צו קענען לעבן אין וואסער מיט שטאפער פאר זייערע אויערן, נאז, און מויל אז וואסער זאל נישט אריינפליסן אין זייערע קערפער. אויך זייערע אויגן האט א ספעציעלע באשיצונג וועלכע איז ווי א גאגעל (וואסער גלעזער) וואס באשיצט דאס אבער לאזט קלאר זען אלעס ארום.
יעדעס מאל זיי גייען אין וואסער וויילן זיי צווישן 10 און 20 מינוט און אויב עס פעלט אויס קענען זיי דארט זיין עטליכע שטונדן. אויב דאס וואסער איז קאלט קענען זיי פארבלייבן דארט 8 שטונדן. זייערע לונגן זענען גאר קליין אבער דאך קענען זיי גיין אין וואסער אזוי לאנג וויבאלד זיי דארפן נישט קיין אקסיגן ווי מענטשן נאר סיי וואסערע לופט וועלכע האלט לענגער איז קערפער ווי אקסיגן.
ווען מען וויל פאנגן אן אליגאטאר איז די עצה אים נאכלויפן פאר א שטיק צייט ווייל זיי ווערן זייער שנעל אויסגעמאטערט און פאלן אנידער אין חלשות. יעדעס מאל זיי לויפן אוועק פון א סכנה וועלן זיי דארפן האבן עטליכע שטונדן זיך אפצורוען און אויב זיי האבן דאס נישט קענען זיי שטארבן.
ווען עס קומט צו עסן וועט דער אליגאטאר זיך שטעלן אין א זייט און ווארטן אויף א קרבן און דערנאך איר אטאקירן מיט זיין גרויסע מויל און שארפע ציין. דער אליגאטאר וועט נוצן זיין לאנגע וויידל זיך אויפצושטעלן עטליכע פיס הויך צו קענען כאפן א פייגל אדער אנדערע באשפענישן וועלכע קריכן אויף נידעריגע ביימעלעך נעבן וואסער.
ווארטנדיג אויף זיין קרבן וועט דער אליגאטאר זיך שטעלן אויף א פלאץ און זיך נישט רירן פאר לאנגע שטונדן מיט נאר די אויגן און שפיץ קאפ אינדרויסן פון וואסער. וויבאלד זיין קאליר איז טונקל און ער געפינט זיך אין וואסער אן באוועגונגן איז כמעט אוממעגליך אים צו באמערקן אפילו פון זייער נאנט. אויסער די אויגן נוצט ער זיינע נאטורליכע סענסארס וועלכע ליגן אויסגעשפרייט איבער זיין קערפער צו דערשמעקן ווען עפעס רירט זיך נעבן אים.
איינמאל ער האט א קרבן וועט ער דאס אריינשלעפן אין וואסער צו דערטרונקן און ערשט דערנאך וועט ער צוריק ארויפקומען מאכן זיין סעודה. אין וואסער קען ער נישט עסן ווייל עס וועט אריינגיין וואסער אין זיינע לונגן. די קראפט פון זיין מויל איז גאר שטארק און וועט צוברעכן ביינער און דורכרייסן סיי וואס. דער אליגאטאר עסט אלעס און אפילו ביינער פארדייעט ער גוט ווי עס וואלט געווען א פאסטראמי סענדוויטש.
נארמאל וועט דער אליגאטאר עסן נאר איינמאל א וואך. זיין עסן ווערט געלייגט אין רעזערוו אין זיין לאנגע וויידל און ער קען אזוי אנגיין זייער לאנג אמאל אפילו ביז צוויי יאר. דאס לאזט אליגאטארן דורכלעבן שווערע אומשטענדן און דערפאר לעבן זיי אזוי לאנג. איבער די ווינטער קומט דאס גוט צוניץ ווען זיי הייבערנעיטן ווי די בערן און ווארטן פאר די ווארימע וועטערס. די גאנצע צייט עסן זיי גארנישט און רירן זיך נישט פון פלאץ. ווען עס קומט ווינטער ווארטן זיי אין די אייז קאלטע וואסער ביז עס ווערט שוין ממש פארפרוירן און ערשט דעמאלט טאנצן זיי ארויס אויף די יבשה און טרעפן זיך ווינקלן אדער גראבן אויס לעכער זיך צו קענען באהאלטן.
פאמיליע ביזנעס
אליגאטארן זענען פאמיליע באשעפענישן וועלכע געבן אכט אויף זייערע קינדער ווי מענטשן. די מאמע לייגט אייער אין דער זומער און באוואכט דאס די גאנצע צייט פון קליינע חיות. ווען די בעיבי אליגאטאר ווערט געבוירן וועט די מאמע זיין מיט אים ביז ער איז אן ערוואקסענער וועלכע פאסירט אין קוים עטליכע מאנאטן. די גאנצע צייט וועט די בעיבי אליגאטאר זיין אין א ספעציעלע נעסט וואס די מאמע בויט פאר אים נאך בעפאר'ן געבוירן ווערן און יעדעס מאל ער וויינט קומט די מאמע אים העלפן. דאס איז א טבע וועלכע קיין איין אנדערע שרץ האט נישט און דאס לאזט אים בויען דורות.
אין די 50'גער און 60'גער יארן האבן פאנגער כמעט ליקווידירט די אמעריקאנער אליגאטארן און די סטעטיטס האבן דאן פארבאטן זיי צו פאנגן. די שרצים זענען זייער שנעל צוריק געווארן א גרויסע באפעלקערונג צוליב זייער איבערגעגעבנהייט צו זייערע קינדער און ציילן היינט אין די מיליאנען.
קאַטעגאָריע:רעפטילן
גייסט וויסנשאפט
גייסט וויסנשאפט איז אן אקאדעמישע קלאסיפיקאציע וואס פארנעמט זיך מיט גייסטלעכע וויסנשאפטן וואס זיינען נישט לאגיש און מען קען דאס נישט פיזיש אנטאפן. די קלאסיפיקאציע אנטהאלט פילאסאפיע, ליטעראטור, היסטאריע, קולטור, שפראכן, מוזיק, קונסט און די וויזועלע און פארשטעלונג קונסטן.
דער נאמען "גייסט וויסנשאפט" קומט פון דייטשיש Geisteswissenschaft, ווי מ'האט גערופן די סוביעקט אין די דייטשע אוניווערסיטעטן ביי דער אויפקלערונג.
קאַטעגאָריע:גייסט וויסנשאפט
קיינציקלאפעדיע
left|thumb|250px|דער [[לאגא פון די יידישע קיינציקלאפעדיע וואס איז אויספארמירט פון א בילד פון געפילטע פיש]] קיינציקלאפעדיע (ענגליש: Uncyclopedia; ווערטלעך: "אומציקלאפעדיע") איז א קאמישער ענציקלאפעדיע פראיעקט וואס איז א פאראדיע פון וויקיפעדיע.
דער פראיעקט אין פאראן אין עטלעכע שפראכן ארײַנגערעכנט די יידישע שפראך און די העברעישע שפראך מיטן נאמען איןציקלופדיה.
פאלגנדיק איז די ליסטע פון אלע קיינציקלאפעדיעס פראיעקטן:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:הומאר
סקולען (הויף)
סקולען איז א שטאט אין בעסאראביע (היינט מאלדאווע) וואס איז געווען דער וואוינארט פון רבי אליעזר זוסיא פארטוגאל ז"ל. ער איז געראטעוועט געווארן פון ראמעניע אונטער די נעגל פון די קאמוניסטן און אנגעהויבן צו פארשפרייטן חסידות סקולען אין ברוקלין, ניו יארק, קודם אין קרוין הייטס און דערנאך אין וויליאמסבורג.
זיין זון רבי ישראל אברהם איז געווארן רבי נאך אים.
זיי ביידע טאטע מיטן זון זענען געווען גרויסע קאמפאזיטארן פון אידישע ניגונים.
נאך דער פטירה פון רבי ישראל אברהם האט מען באקרוינט זיינע זין:
אונטערנעמערשאפט
אונטערנעמערשאפט איז די פעאיגקייט און קענטעניס צו עפענען אייגענע ארגאניזאציעס צו פירן ביזנעס געשעפטען. געווענליך צו אידענטיפיצירן גוטע געלעגנהייטן צו עפענעונגען פאר אזא סארט ביזנעס.
אונטערנעמערשאפט איז אפט א שווערע אונטערנעמונג ווייל א מערהייט פון נייע ביזנעסער פאלן דורך.
קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ *
גוגאל
קליין|א גוגאל|250px גוגאָל (Googol) איז דער נומער 1 מיט 100 נולן עס ווערט געשריבן אין קורצן אזוי 10100. דער נומער איז געשאפן געווארן אינעם יאר 1938 דורך "מילטאן סיראָטאַ" א פלימעניק פון דער מאטעמאטיקער עדווארד קאסנער.
קאטעגאריע:נומערן
כ"ז תמוז
יידישער קאלענדאר
די טעג ווען כ"ז תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
27. tammúz
א'תתקנ"ז
געבוירן
קאטעגאריע:יידישע יארן
געאגראפיע
300px|קליין|מאפע פֿון דער ערד געאָגראַפֿיע (פֿון גריכיש γεωγραφία - געאָגראַפֿיאַ) איז די וויסנשאפט וואס פארנעמט זיך מיט דעם אויסשטעל און כאראקטאר פון דעם ערד פלאנעט, סיי פון דעם ים און סיי פון דער יבשה. צום ביישפיל, די וויסנשאפט פון א געוויסער מדינה, וואו זי ליגט ווער זענען אירע שכנים, די קלימאטן, די איינוואוינער, אדער די גרויסקייט פון א באשטימטן אקעאן, וואספארא סארט באשעפענישן שווימען אין אים, אא"וו.
אריינפיר
געאגראפן שטודירן די פארשפרייטונג פון פענאמענען, פראצעסן און אייגנשאפטן אין ארט און צייט, ווי אויך די אינטעראקציע צווישן מענטשן און זייער סביבה. אזוי ווי ארט און צייט רירן אפ א סך טעמעס, ווי עקאנאמיק, געזונט, קלימאט, פלאנצן און בעלי חיים, איז געאגראפיע שטארק צווישן־דיסציפליניש. געאגראפיע האט צוויי הויפט געביטן: מענטשלעכע געאגראפיע, וואס באהאנדלט די געבויטע סביבה און ווי מענטשן ניצן דעם ארט, און פיזישע געאגראפיע, וואס באהאנדלט די נאטירלעכע סביבה מיט די ארגאניזמען, קלימאט, באדן און וואסער.
פיזישע געאגראפיע
פיזישע געאגראפיע איז די שטודיע פון געאגראפיע פונעם שטאנדפונקט פון די ערד וויסנשאפטן. זי שטודירט די ליטאספער, הידראספער, אטמאספער, פעדאספער און ביאספער. מען שטודירט קלימאט, לאנדפארעם, קאנטינענטן, אקעאנען, טייכן, בערג און שטיינער.
קאטעגאריעס פון פיזישער געאגראפיע:
מענטשלעכע געאגראפיע
מענטשלעכע געאגראפיע איז א צווייג פון געאגראפיע וואס פאקוסירט אויף דער שטודיע פון פראצעסן און פֿורעמס וואס טוען אויספורעמען די מענטשלעכע געזעלשאפט. זי נעמט איין מענטשלעכע, פאליטישע, קולטורעלע און עקאנאמישע אספעקטן, און שטודירט באפעלקערונג, לאנדווירטשאפט, אינדוסטריע, ענערגיע, לופט פארפעסטיקונג און לענדער פון דער וועלט.
קאטעגאריעס פון מענטשלעכע געאגראפיע:
היסטארישע געאגראפיע
היסטארישע געאגראפיע איז דער צווייג פון געאגראפיע וואס פארשט פארשידענע געביטן ווי דער מענטש האט געווירקט אויף דער סביבה אין דער פארגאנגענהייט, אדער אנדערש ארויסגערעדט: אלץ וואס מענטשלעכע געאגראפיע שטודירט היינט אבער אין די פארגאנגענע יארן. למשל, איינער פון די קלאסישע געביטן אין געאגראפישער היסטאריע פארשט ווי די קולטורן און געזעלשאפטן האבן זיך אנטוויקלט אריבער דער וועלט און וויאזוי זיי זענען ארויסגעוואקסן אין זייער היינטיקער פארעם.
אויספארשן דעם אייבערפלאך איז איינע פון די וויכטיקע געצייג אין דעם צווייג, ווייל אזוי קען מען בעסער פארשטיין דעם איינפלוס פון מענטשן אויף זייער סביבה; די הויפט מיטלען אין היסטארישע־געאגראפישער פארשונג זענען דאקומענטן, וואס געפינען זיך אין ארכיוון, וואס דורך זיי טוט מען אנטפלעקן די געזעלשאפטלעכע־פאליטישע־עקאנאמישע פראצעסן וואס האבן געשאפן די אמאליקע לאנדשאפטן.
אין ארץ ישראל
אין ארץ ישראל, האט היסטארישע געאגראפיע געדינט ווי א הילפמיטל אין די הענט פון די ארכעאלאגן צו אידענטיפיצירן ערטער פון דער תנ"כישער תקופה. דאס איז געווארן א באזונדערער דיסציפלין וואס באשעפטיקט זיך מיט דער דינאמיק פון די פראצעסן פון באזעצן דאס לאנד. אלס פאטער פון מאדערנער היסטארישער געאגראפיע אין ארץ ישראל ווערט גערעכנט דער געאגראף פראפ' יהושע בן אריה פונעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים.
ראיאנישע געאגראפיע
ראיאנישע געאגראפיע איז א צווייג פון געאגראפיע וואס שטודירט ראיאנען, פון אלע גרייסן, איבער דער וועלט.
טעכניקן
מאפעס זענען א וויכטער געצייג אין געאגראפיע, וואס האט א שטארקן אינטערעס אין געשפרייט־פארהעלטענישן. געאגראפן ניצן פיר צוגאנגען:
היסטאריע
די ערשטע מאפעס פון דער וועלט גייען צוריק צו אוראלטן בבל אין דעם 9טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג. די גריכן האלטן אנאקסימאנדראס ווי דער גרינדער פון געאגראפיע. ער האט געברענגט פון די בבליים דעם גנאמאן, אן אינסטרומענט מיט וואס מען קען מעסטן אויף וועלכער גארטל ליניע מען געפינט זיך. טייל האלטן אז פיטאגאראס איז געווען דער ערשטער וואס האט געזאגט אז דער ערד־פלאנעט איז א קיילעך. עראטאסטענעס האט גערעכנט דעם ראדיוס פון דער ערד.
היפארכוס האט אוועקגעשטעלט די סיסטעם פון געאגראפישע קאארדינאטן—גארטל ליניעס און מערידיאנען. ער האט געניצט א סעקסאגעזימאלע סיסטעם (געבויט אויפן נומער 60) וואס ער האט געלערנט פון די בבליים, מיט די מערידיאנען צעטיילט אויף 360º (גראד, און יעדער גראד צעטיילט אויף '60 (מינוטן. אין כינע האט געאגראפיע זיך אנטוויקלט פונעם 3טן יארהונדערט אָן.
נאך דער ענדע פון דער רוימישער אימפעריע האבן די מוסולמענער געאגראפן געשאפן פרטימדיקע מאפעס פון דער וועלט, און האבן פארטייטשט די געאגראפישע ביכער פון די אוראלט גריכן און רוימער.
אל-בירוני האט אנטוויקלט טעכניקן צו מעסטן די הייך פון בערג און די טיף פון טאלן. ער האט געחשבונט דעם ארומנעם פון דער ערד גאנץ גענוי, נאענט צו דער היינטיקער אפשאצונג פון דער ערד'ס ארומנעם. זיין אפשאץ פון 6,339.9 ק"מ פאר דער ערד'ס ראדיוס איז זייער נאענט צום היינטיקן ווערט פון 6,356.7 ק"מ. ביז זיינע צייטן האט געמאסטן די ערד דורך מעסטן די זון גלייכצייטיק פון צוויי ערטער, אבער דאס גיט נישט קיין גענויע רעזולטאטן, אל-בירוני האט אנטוויקלט א נייעם מעטאד פון טריגאנאמעטרישע חשבונות, באזירט אויפן ווינקל צווישן א פלוין און דעם שפיץ פון א בארג, וואס געט א מער גענויעם מאס פון דער ערד'ס ארומנעם, און איין מענטש קען דאס מאכן אליין.