cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
מבשר טוב
דער אלבאם איז אראנזשירט דורך דעם פיאניסט יאראן גערשאווסקי וועלכער שפילט אויף דער פיאנע. עס איז פארשפרייט געווארן דורך מזמור דיסטריבוטערס.
אויף דעם ערשטן ניגון דארט "יקום פורקן" שרייבט ער אז ער האט דאס נאך קאמפאזירט לכבוד זיין חתונה, פינעף און פערציג יאר פריער.
ער שרייבט אז רבי משה וואלפסאן האט אים געהאלפן מיט דעם יודישן ניגון "קרב יום".
אינהאלט
ערשטע זייט:
צווייטע זייט:
וועב לינקען
קאַטעגאָריע:נגינה קאטעגאריע:אידישע טעיפס
ארגאן-סיסטעם
אן ארגאַן־סיסטעם איז א גרופע ארגאנען וואס ארבעטן צוזאמען מיט איין ציל.
די באוואוסטע ארגאן־סיסטעמען זענען די בלוט צירקולאציע סיסטעם, די אטעם-סיסטעם און די נערוון סיסטעם.
די נערוון סיסטעם הערשט איבער און קאנטראלירט די אלע ארגאן-סיסטעמען פונעם קערפער, מיט דעם הילף פון דער ענדאקרינישער סיסטעם, וואס איז פאראנטווארטלעך אויף די כעמישע פראצעסן אינעם קערפער.
* קאטעגאריע:ביאלאגיע קאטעגאריע:קערפער
משכן
קליין| משכן העדות שבו שרתה השכינה דער משכן איז דער נאָמען פֿון דעם באװעגלעכן בית המקדש, װאָס די ײדן האָבן געהאַט אין דער מדבר. דאָס װאָרט איז פֿון „שכן“ (װאױנען). אין חומש שמות כ״ה זאָגט גאָט צו משה רבנו אַז ער זאָל זאָגן צו די ײדן, אַז יעדער זאָל געבן נדבות „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם“, און דערפֿון זאָלן זײ מיר מאַכן אַ הײליקטום און איך װעל װאױנען צװישן זײ. דאָרט אין חומש (פרשת תרומה) װערט באשריבן אױסגעפֿירלעך װי דער משכן האָט אױסגעזען, װאָסערע כלים עס זענען געװען אינװײניק. ער איז געװען אַ געצעלט, איבערצוטראָגן פֿון אײן אָרט אין צװײטן, געמאַכט פֿון האָלץ און באַדעקט מיט יריעות. אין משכן אין געװען דער ארון, דער שולחן, מנורה און מזבח. אין שמות ל״ה װערט געזאָגט, אַז די אַרבעט פֿון משכן האָבן אױסגעפֿירט בצלאל בן אורי פֿון שבט יהודה און אהליאב בן אחיסמך פֿון שבט דן. אין די תלמודישע קװאַלן װערט אױך דאָס הײליקטום װאָס ײדן האָבן שפּעטער, אין דער צײט פֿון די שופֿטים, געהאַט אין שילה, אָנגערופֿן „משכן שילה“.
קוואַלן
קאטעגאריע:בית המקדש קאטעגאריע:תשמישי קדושה
נאציאנאלע שולע פון ציווילע אוויאציע
קליין|250px די נאַציאַנאַלע שולע פֿון ציווילע אַוויאַציע אדער פֿראַנצויזישע ציווילע אַוויאַציע אוניווערסיטעט (פראנצויזיש: École nationale de l'aviation civile; אין קורצן: ENAC) איז א פראנצויזישע פובליקע גראַנד עקאָל פאר עראנויטיק וואס איז געגרינדעט געווארן דעם 28סטן אויגוסט 1949 און געפינט זיך אין פראנקרייך ביי ביסקאַראָס, קאַרקאַסאָן, קאַסטעלנאָדאַרי, שאַטאָ-אַרנאָ-סענט-אָבאַן, גרענאבלע, מעלען, מאָנפּעליע, מאָרע, סענט-יאַן און טולוז. זי איז א מיטגליד פון דער קאנפערענס דע גראנדע עקאלע, דער טולוז אוניווערסיטעט און דער עראספייס טאל, און איז דער פינפטער גרינדער פון "פראנס AEROTECH".
ENAC געבט טרענירונג אין ציווילע עראנויטיק. דער אוניווערסיטעט האט בערך 25 קורסן ווי עראספייס אינזשענירן, טעכניקערס, דיפלאמירטערס, מאַסטערע ספּעסיאַליזע (Mastères Spécialisés), לופטליניע פילאטן, פלי קאנטראלערס, מאנאזשערס און פלי לערערס.
קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן קאטעגאריע:ציווילע אוויאציע קאַטעגאָריע:פראנקרייך
יוסף פיש
יוסף פיש איז געווען חזן אין דער גרויסער ארטאדאקסישער שול אין בודאפעסט, וואו ער האט געדאוונט ביז דער אונגארישער רעוואלוציע אין יאר תשי"ז. דאן איז ער געפארן קיין ארץ ישראל.
יעקב ניימאן
רבי יעקב אריה ניימאן (נפטר געווארן א' אלול תשמ"ג ) איז געווען דער גרינדער און ראש ישיבה פון דער אור ישראל ישיבה אין לידא און שפעטער אין פתח תקוה.
ביאגארפיע
ער איז געבוירן געווארן אין אסטראלענקע, פוילן, צו הרב אברהם ניימאן.
ער איז געגאנגען לערנען אין דער לאמזשער ישיבה תלמיד פון הרב משה רוזנשטיין און הרב יחיאל מיכל גארדאן.
אלע חיבורים
קאַטעגאָריע:פוילישע רבנים קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:פתח תקוה
המיטב של יאן פירס
המיטב של יאן פירס (ענגלישער טיטל: jan peerce sings hebrew melodies) איז א מוזיק אלבאם מיט עלף יודישע און חזנישע געזאנגען, געזונגען דורכן באריהמטן חזן און אפערע זינגער יאן פירס.
עס איז ארגינעל ערשינען אום 1989 דורך ישראל מוזיק און שפעהטער ארויפגעלייגט דורך זיי אויף א סי די. דער קאד נומער איז IMC 1010.
אינהאלט
צווייטע זייט:
וועב לינקען
קאטעגאריע:אידישע ניגונים קאסעטעס קאטעגאריע:חזנות
סדרדיקע צאל
סדרדיקע צאל איז א וועג צו צייגן נומערן לויט זייער פלאץ אין א סעריע. ווי צום ביישפיל: דער "דריטער" פרעזידענט, דעם "אכטן" פעברואר, די "טויזנטסטע" ארטיקל אד"ג.
יידיש גראמאטיק
ביי די נאטירליכע צאלן (ווי 0, 1, 2, אא"וו) זענען די סדרדיקע צאלן און די גרונטצאלן (וואס רופן זיך "קארדינאל-צאלן") כמעט די זי זעלבע. דערפאר איז נישט אזוי וויכטיג דער אונטערשייד. א ממשדיקע אנטדעקונג האט געמאכט דער יידישע מאטעמאטיקער קאנטור ווען ער האט צוגעטראפן אז צווישן די אין-סופיקע צאלן זענען פארהאן א סך מער סדרדיקע צאלן ווי גרונטצאלן. צום ביישפיל, לאמיר זאגן אז אלע גאט'o מלאכים שטייען איינער נאכן צווייטן אין א רייע, ווארטנדיק פאר גאט זיי צו געבן אן אויפגאבע. ווייסט דאך יעדער אז גאט האט מלאכים און נאך מלאכים אן א סוף. לאמיר אבער זאגן אז יעדער מלאך זעט נאר אן ענדליכע צאל אנדערע אין פארנט פון אים. פלוצלינג האבן זיך די מלאכים מיכאל און גבריאל פארחוצפה'ט, האט מען זיי ארויסגעווארפן פון שורה. האבן זיי געמוזט גיין הינטער אלע אנדערע. זענען איצטער פארהאן א גלייכע צאל מלאכים אין פארנט פון מיכאל ווי פון גבריאל כאטשיג זיי האבן נישט די זעלבע פלאץ אין די סעריע.
קאטעגאריע:מאטעמאטיק
דען רעדער
קליין
דען רעדער איז אממערסטנס באקאנט אלס דער צווייטער סי בי עס אנקער מאן אן אמט וואס ברענגט גרויס כבוד און וואס יעדער זשורנאליסט זוכט צוצוקומען דערצו
איבער גענומען דעם אמט האט ער פון וואלטער קראנקייט וואס דער נאמען און דער פאזיציע איז ספעציעל געשאפן געווארן פאר אים דורכאויס דעם 1964 קאנווענשאן און וואל טאג וואס איז געוועזן זייער א הייסער און ער האט עס אזוי גוט מאנעווירט אזוי ווי אן אנקער מאן מאנעווירט דעם שיף אז עס זאל זיך נישט איבערדרייען, און דעמאלטס איז געבוירן געווארן דער אמט, און דער נעקסטער אין דער רייע אין 1981 ווען קראנקייט האט אויפגעגעבן זיין פאזיציע איז דאן געווען, דער פארהעלטנסמעסיג יונגער זשורנאליסט דען רעדער וואס האט זיך דורכאויס די יארן באקאנט געמאכט און געווארן זייער פאפולער דורך דעם וואס ער האט זיך אריינגעריסן אין דעם מויל פון דעם לייב און ווי עס איז נאר געווען א נייעס איז דארט געווען אויפן ארט און דאס געדעקט לעבעדיג אפילו ווען יעדער אנדערער זשורנאליסט האט שוין געציטערט אהין צו גיין, ווי אויך איז ער שוין געווען גוט באקאנט צוליב זיינע בייסיגע פראגן צו פאליטישע פיגור'ן אזוי אז עס איז נישט געווען דאן קיין פאסיגערער מענטש ווי רעדער וואס זאל פארטרעטן קראנקייט'ס פאזיציע.
שפעטער אבער מיט די יארן איז ער געווארן מער און מער גענויגט אויף לינק'ס אזוי ווי דער גאנצער אמעריקאנער מעין סטרים מידיע און אזוי האט ער צעביסלעך אויפגעהערט צו האבן אזויפיל צוהערער אז די פירמע האט אים שוין געקענט באשטיין אויפצוטוישן מיט א פרישן יונגען ענערגישן אוואנטוריסט.
זיין קאריערע האט זיך געענדיגט דורך דעם רעדער-געיט סקאנדאל וואס אויפגעדעקט א געשיכטע איבער בוש און 2004 הארט פאר די וואלן, און אויב עס וואלט זיך ארויסגעשטעלט פאר אמת וואלט דאס אים געקענט אוועק לייגן, אבער ווי רעדער טענה'ט איז די געשיכטע יא אמת געוועזן נאר מען האט אים באזייטיגט אויפן דרוק פון דער פירמע'ס מוטער פירמע וויאקאם וואס איר שעף איז געשטאנען און זייער גוטע באציאונגען מיט דעם דעמלטדיגן ווייסן הויז פארוואלטונג.
קאטעגאריע:זשורנאליסטן
משמר הגבול
קליין|רעכטס|גרענעצוואכס סימבאל משמר הגבול (טייטש: גרענעצוואך) איז דער נאמען פון א סעקציע פון די ישראל פאליציי וואס איז פאראנטווארטלעך אויף דער אינווייניקסטער זיכערהייט אין ישראל, (און) מלחמה קעגן טעראר, פארזיכערן די גרענעץ פון מצרים און די גרענעצן ביי דער גרינע ליניע. אויך באדינען זיי אלס הילפֿפאליציי־טעטיקיער צו פארמיידן ארדענונג־צעשטערונגען, צעשפרייטן דעמאנסטראציעס, אויפרייסן אויפרייס מאטעריאלן אד"ג.
זיי דינען ווי א טייל פונעם פאליציי, וואס בעצם זענען זיי געהעריקע זעלנער, ווי אלע אנדערע אפטיילונגען פונעם מיליטער, אזוי אויך טראגן זיי די עמבלעם, וואס אויבן איז אויפגעשריבן ישראל פאליציי, און אונטן גרענעץ וואך, אין צענטער א בילד פון א טורעם.
זייערע מונדירן זענען גרויליך און נישט גרין ווי אין דער ארמיי, אדער בלוי אין די פאליציי.
קאַטעגאָריע:פאליציי קאַטעגאָריע:זיכערהייט קאַטעגאָריע:ישראל
כארקאוו גובערניע
כאַרקאוו גובערניע (, כארקיווסקאיא אבלאסט), אויך באקאנט אונטערן נאמען כארקאוושטשינא איז אן אבלאסט (גובערניע) פון אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז כארקאוו. די גובערניע איז וויכטיר אין די רוסלאנדישער אינוואזיע אויף אוקראינע 2022.
געאגראפיע
כארקאוו גובערניע האט א שטח סה״כ פון 31.415 קוואדראט ק״מ און איז אין מזרח פון אוקראינע. צו צפון גרענעצט זי בעלגאראד גובערניע פון רוסלאנד, צו דרום-מזרח – דאנעצק גובערניע און לוהאנסק גובערניע, צו דרום-מערב – דניפראפעטראווסק גובערניע, צו מערב – פאלטאוו גובערניע, צו צפון-מערב – סומי גובערניע.
היסטאריע
די גובערניע איז געשאפן געווארן אין דער אוקראינישער סאוועטישער סאציאליסטישער רעפובליק דעם 27סטן פעברואר 1932. אין די רוסלאנדישער אינוואזיע אויף אוקראינע 2022, די גובערניע איז טיילווייז געאקופירן דורך רוסלאנד.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אוקראינע
ראשידא טעליב
thumb|ראשידא טעליב ראַשידאַ האַרבי טעלי֜ב (געבוירן 24סטן יולי 1976) איז אַן אמעריקאנער פּאָליטיקערין און אַדוואָקאַט וואָס דינט ווי די רעפּרעזענטאַנטין פֿאַר דער דרײַצנטער קאַנגרעשאַנאַלער דיסטריקט פֿון מישיגן זינט 2019. די דיסטריקט איז כּולל די מערבֿדיקע העלפט פֿון דעטרויט, צוזאַמען מיט מערעלע זייַן מערבֿדיקע פֿאָרשטעט און פֿיל פֿונעם „דאָוונליווער‟ געגנט. אַ מיטגליד פֿון דער דעמאָקראַטישע פאַרטיי, האָט טעליב רעפּרעזענטירט די 6טע און 12טע דיסטריקטן פון די מישיגאַן הויז פֿון רעפּרעזענטאַנטן פֿאַר איר וויבאָר צום קאָנגרעס. זי איז געווען די ערשטע מוסולמענישע פרוי וואָס דינט אין דער מישיגן לעגיסלאַטור.
אין 2018 האָט טעליב געוואנען די דעמאָקראַטישע נאָמינירונג פֿאַרן פאַראייניקטע שטאַטן הויז פֿון רעפּרעזענטאַנטן בענקל פֿאַר דער 13טער קאַנגרעסיאנאַלער דיסטריקט פֿון מישיגן. זי איז געלאפן אין די אַלגעמיינע וואַלן און איז געווארן די ערשטע פּאַלעסטיניש-אמעריקאנער פרוי אין קאנגרעס און מיט אילהאן אָמאַר (ד-מן), איינע פון די ערשטער צוויי מוסולמענער פרויען ערוויילט צו קאָנגרעס.
טעליב איז אַ מיטגליד פון די דעמאָקראַטישע סאָציאַליסטן פון אַמעריקע (DSA). זי און אלעקסאנדריע אָקאַזיאָ-קאָרטעס זענען די דריטע און פערטע DSA־מיטגלידער צו דינען אין קאנגרעס. טעליב איז געווען אַן אָפענע קריטיקערין פון דער טראמפּ אַדמיניסטראַציע און האָט געהאַלטן פֿון דער אײַנשולדיקונג פֿונעם פרעזידענט. אין פרעמדע ענינים, זי האט שאַרף קריטיקירט די רעגירונג פֿון מדינת־ישׂראל, גערופֿן אַ סוף צו אַמעריקאַנער הילף צו ישראל, און אויסגעדריקט שטיצן פֿאַר דער „בויקאָט, אַנטאינוועסטיציע און סאַנקציעס‟ (BDS) קאַמפּאַניע. קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:פאליטיקער קאַטעגאָריע:אדוואקאטן
שלום יוסף פרידמאן
רבי שלום יוסף פרידמאן זצ"ל (י"ג תשרי ה'תקע"ג - י"א אלול ה'תרי"א) פון סאדיגורא. דער עלטסטער זון פון דעם רוזשינער.
אפשטאם
רבי שלום יוסף איז געבוירן י"ג תשרי ה'תקע"ג, צו זיין פאטער הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישט, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד.
דער רוזשינער האט אים א נאמען געגעבן שלום נאך זיין פאטער, און יוסף נאך יוסף הצדיק, וויבאלד זיין ברית איז געווען אין טאג פון דער אושפיזא פון יוסף.
רבנות
נאך זיין פאטער'ס פטירה ג' חשוון ה'תרי"א איז רבי שלום יוסף געווארן דער ממלא מקום פון פאטער, אלס רבי אין סאדיגורא, ער האט אבער נישט לאנג געלעבט נאך דעם, און איז נאך אין יאר פון פאטער נפטר געווארן.
הסתלקות
רבי שלום יוסף איז נפטר געווארן אין עלטער פון ניין און דרייסיג יאר אין לייפציג, י"א אלול ה'תרי"א, און ליגט אין לייפציג.
פאמיליע
רבי שלום יוסף האט געהייראט מרת בלומא רייזל א טאכטער פון הרב דן יונגערלייב פון ראדוויל, אן איידעם פון אפטער רב, דער "אוהב ישראל". זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאטעגאריע:רוזשינער אדמורי"ם קאטעגאריע:סאדיגורא
21סטן סעפטעמבער
21 סעפטעמבער איז דער 264סטער טאג פון יאר (265סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 101טעג.
געשטארבן
21
סיטען
סיטען (פראנצויזיש: Sion סיאן, דייטש: Sitten) איז די הויפטשטאט פון װאַליס קאַנטאָן, שווייץ, און געפינט זיך אין איר פראנצויזיש שפרעכנדיגן טייל, אין דעם טאל פון דעם ראן טייך וואס איז אין דער דרום-מערב זייט פון דער שווייץ. אין דער שטאָט געפינט זיך דער קאַנטאָנער פארלאמענט, דער געריכט און זיינע אלע אדמיניסטראציע ביוראען. סיטען איז איינע פון עלטסטע שטעט אין דער שווייץ. די שטאט האט 28,871 איינוואוינער (2007), און זי האט אן אעראפארט און א באנסטאנציע אויף דעם צענטראלן אקסיס פון דעם שווייצער צוג.
קאַטעגאָריע:שטעט אין דער שווייץ
יצחק ישעיה האלבערשטאם
אפשטאם
רבי ישעיה'לע איז געבוירן אין יאר ה'תרכ"ד, אויף די עלטער בן זקונים פון זיין פאטער הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת רעכיל דבורה, א טאכטער פון הרב יחיאל צבי הירש אונגאר פון טארנא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר דער דאמבראווער רב.
רבנות
אין עלטער פון ניינצעהן יאר איז רבי ישעיה'לע אויפגענומען געווארן רב אין טשחויוו, ער האט אבער זיך דארט אפגעליטען איבער זיין פעסטקייט אין יידישקייט. אין יאר ה'תרנ"ג איז ער אוועק קיין סאטמאר, נאכהער איז ער אריבער קיין קראקא.
פאמיליע
רבי ישעיה'לע האט געהייראט בזיווג ראשון מרת פריידא א טאכטער פון הרב יחיאל העשל פון קריליוויטש, (אן איידעם פון מיטעלן בעלזער רב הרב יהושע רוקח), א זון פון הרב משולם זוסיא העשל פון זשינקאוו, א זון פון הרב יצחק מאיר העשל פון זשינקאוו, א זון פון אפטער רב, הרב אברהם יהושע העשיל (אפטא), דער "אוהב ישראל". זייערע קינדער:
בזיווג שני האט רבי ישעיה'לע געהייראט מרת אסתר א טאכטער פון הרב יעקב צבי רבי פון פאריסאוו.
בזיווג שלישי האט רבי ישעיה'לע געהייראט מרת הינדא א טאכטער פון הגה"צ ר' מנחם מענדיל בן הרה"צ ר' נפתלי צבי בהגה"ח ר' נתן נטע פרנס מיאשינצע וואס זיין מוטער - פון הגה"צ ר' מנחם מענדיל - איז געווען מרת רבקה בת רבי אלימלך טארעם פון רימאנאוו-גארליץ; נישט געהאט קיין קינדער.
זעט אויך
צאנז (הויף)
רעפערענצן
האלבערשטאם, יצחק ישעיה קאַטעגאָריע:צאנז קאַטעגאָריע:קדושים
ווילהעלם דער צווייטער, קייסער פון דייטשלאנד
פֿרידריך ווילהעלם וויקטאר אלבערט פון פרייסן, קייסער פון דייטשלאנד (דייטש: Frederick Wilhelm Victor Albert von Preußen; 27סטן יאנואר 1859 - 4טן יוני 1941), באַקאַנט מיט זיין קעניגלעך נאָמען ווילהעלם דער צווייטער, איז געווען דער לעצטער הערשער פון די האהענצאלערן, וואס האט געדינט ווי קייסער פון דייטשלאנד און קעניג פון פרייסן. ווילהעלם האט געהערשט פון 1888 ביז 1918. אין דער צייט האט ער געפירט אגרעסיווע אויסערן פאליטיק, געפירט דייטשלאנד צום ערשטן וועלט קריג און האט רעזיגנירט נאכן ענדיגן א דייטשן פארלוסט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:קיסרים קאַטעגאָריע:פרייסן קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
בארצעלאנע
בארצעלאנע  (קאטאלאניש, שפאניש: Barcelona; :, : ),איז די הויפטשטאט און די מערסטע באפעלקערטע שטאט פון קאטאלאניע און די צווייטע גרעסטע שטאט אין שפאניע, מיט א באפעלקערונג פון 1,605,602 אין 2006. זי געפינט זיך אויפן בארטן פונעם מיטלענדישן ים, צווישן די טייכן ליאברעגאט און בעסאס.
יהודה פען
יודל (יהודה) פּען (ענגליש: Yehuda Pen; רוסיש: Юрий Моисеевич Пэн) (5טן יוני 1854 - 28סטן פעברואר 1937) איז געווען א אַ רוסישער און װײַסרוסישער מאָלער פֿון ייִדישן אָפּשטאַם, און דער מאָלערײַ-לערער פון מארק שאגאל. ער איז געווען אַן אָנגעזעענער טוער פֿונעם "ייִדישן רענעסאַנס" אין דער קונסט פֿון װײַסרוסלאַנד.
ביאגראפיע
פען איז געבױרן דעם 5טן יוני 1854 צו אן ארעמער יידישער פאמיליע אין נײַ-אַלעקסאַנדער, קאָװנער גובערניע, רוסלענדישע אימפּעריע (איצט זאַראַסײַ אין דער ליטװישער רעפּובליק). שפעטער האט ער געוואוינט אין דענענבורג (היינט לעטלאנד). ער האט שטודירט קונסט אין דער פעטערבורגער קונסט אקאדעמיע.
ער איז געווען אַן אָנגעזעענער טוער פֿונעם "ייִדישן רענעסאַנס" אין דער קונסט פֿון װײַסרוסלאַנד אין אָנהײב פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט. אין 1897 האָט ער געגרינדעט אין װיטעבסק אַ פּריװאַטע שולע פֿון צײכענען און מאָלערײַ. עס האָבן זיך בײַ אים געלערנט מאַרק שאַגאַל, אָסיפּ צאַדקין, על ליסיצקי און נאָך אַנדערע באַקאַנטע קינסטלער.
פען איז געשטאָרבן דעם 28סטן פֿעברואַר 1937 אין וויטעבסק, (װײַסרוסלאַנד).
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מאלערס קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן
אור הגנוז
יישוב אור הגנוז איז א חרדיש דארף, וואס געפונט זיך אויף די בערג אין אויבער גליל אין צפון ארץ ישראל, אין די גרעניצן פון דער מרום הגליל פארוואלטונג.
דער יישוב אור הגנוז איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשמ"ט דורך א גרופע פרומע אידן, וועלכע האבן דארט אויפגעשטעלט מוסדות התורה און אלע געברויכן פאר חרדישע איינוואוינער. אזוי אויך איז דא דארט א וויין פאבריק און א מצה בעקעריי.
אור הגנוז געפונט זיך הארט נעבן בר יוחאי און אויף דער אנדערע זייט איז זי נאנט צום אור-אלטן היסטאריש דערפל "ספסופה". אויך איז זי גאר נאנט צו מירון, נישט מער ווי א דריי פערטל שעה גאנג צום קבר הרשב"י.
די איינוואוינער דארט האבן א ספעציעלן נאנטקייט צום לימוד הקבלה און תורת הנסתר וועלכער רשב"י האט מגלה געווען, און דאס ווערט פיל אונטערגעשטיצט מיטן געאגראפישן נאנטקייט צום קבר הרשב"י. דער מירון'ער אטמאספערע גיסט זיך איבער, אין א געוויסן זין, אויך קיין אור הגנוז, וועלכער טראגט טאקע דעם נאמען פון איינע פון די פונדאמענטאלע באגריפן אין חכמת הקבלה, "אור הגנוז".
דער אור הגנוז וויין
ארום אור הגנוז זענען איינגעפלאנצט פילע וויינגערטענער, און דארט מאכט מען די כשר'ע אור הגנוז וויין, וואס ווערט עקספארטירט צו פילע חרדישע געגנטער איבער דער וועלט. דער אור הגנוז וויינעריי איז נאך טאקע יונג, געגרינדעט אין 2005, אבער דאך מאכט זי גאר שנעלע פארשריט, און אירע וויינען זענען שוין אנערקענט געווארן מיט עטליכע אויסצייכענונגען.
פירוש המשניות פונעם רמב"ם
דער פירוש המשניות להרמב"ם איז איינע פון חשובע פירושים אויף די משניות געשריבן דורכן רמב"ם אין יודישע אראביש און איבערגעזעצט געווארן אויף לשון קודש דורך זיבן באזונדערע מענטשן אין אנדערע תקופות.
די מערהייט פונעם ארגינעלן מאנוסקריפט איז נאך דא היינט צו טאג, א טייל אין דעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים און אן אנדער חלק אין דער באדליען ביבליאטעק פון אקספארד.
דער רמב"ם האט עס אנגעהויבן שרייבן אין זיינע צוואנציגער יאהרן, פאר בערך זיבן אדער צעהן יאהר, ווען ער האט געוואוינט אין פאס, מאראקא.
שפעהטער האט ער ארויסגעגעבן א צווייטע מהדורה וואו ער ציהט צוריק פון טייל פון זיינע פסקים אינעם ערשטן ווערסיע פונעם פירוש.
געבוי פונעם פירוש
ער שרייבט א תמצית פון דער משנה און איז עס מבאר לויט באגריפן פון תורה שבכתב און די גמרא ביים סוף שרייבט ער א פסק הלכה לויט די נאמען פונעם תנא.
אינעם ארגינעלן פירוש האט ער אויך ערקלערט געוויסע ווערטער אדער זיי איבערגעטייטש אויף אראביש.
צווישן די שפעטערדיגע אחרונים זענען פארהאן וואס זאגן אז דער רמב"ם האט געשריבן די פסקים מער ווי א פירוש און נישט הלכה למעשה. אבער רוב ראשונים און אחרונים האבן עס יא אנגענומען אלס למעשה.
טייל זאגן אפילו אז ווען דער ראב"ד, וואס קריגט אסאך אויפן רמב"ם אין משנה תורה מיט זיינע השגות, וואלט ווען געזעהן דעם פירוש המשנה וואלט ער מודה געווען צו איהם. ווייל אינעם פירוש ווערט פארענטפערט אסאך פון זיינע קשיות.
נאמען
דער רמב"ם האט עס נישט געגעבן קיין נאמען, נאר גערופן פירוש המשנה און אזוי איז עס אין אלגעמיין באקאנט. אזוי אויך אין די גמרות איז עס אריינגעדרוקט אונטערן פירוש המשניות להרמב"ם.
אין געוויסע קהילות פלעהגט מען עס אבער רופן כתאב א-סארג, וואס באדייט ספר המאור.
הקדמות
אין דער הקדמה צו מסכת אבות שרייבט ער היסטארישע און פילאזאפישע ערקלערונגען איבער די השתלשלות פון די תורה שבעל פה, די טעמים פון מצוות, נבואה, גאט און אזוי ווייטער, וואס איז באקאנט מיטן נאמען שמונה פרקים להרמב"ם.
אין דער הקדמה צו פרק חלק אין מסכת סנהדרין שרייבט ער עניני שכר ועונש און די י"ג עקרים.
די הקדמות זענען אפט געדרוקט געווארן אין באזונדערע בענדער, טייל מאל מיט ביאורים.
איבערזעצונגען
צוליב וואס פארשידענע מענטשן האבן זיך אפגעגעבן דערמיט און נישט אלע האבן אזוי גוט געקענט די מלאכה, איז דער פירוש וואס איז ערשיינט אין די ווילנער ש"ס'ן נישט אזוי בשלימות.
אין יאהר תשכ"ג האט רבי יוסף קאפח אנגעהויבן ארויסגעבן אן אייגענעם איבערטייטשונג לויטן כתב יד מיט די הוצאה פון מוסד הרב קוק. אין ה'תשס"ט האט הרב עזרא קורח ארויסגעגעבן א פרישן פירוש דורך מכון המאור.
איבערזעצער
נאך עטליכע איבערזעצונגען זענען געמאכט אויפן פארלאנג פונעם רשב"א און דער מאירי.
די ערשטע העברעאישער דרוק איז געדרוקט געווארן אין נאפאלי אין יאהר ה'רנ"ב.
וועב לינקען
קאטעגאריע:ספרי קודש
1521
געשטארבן
קליין|100px|פערדינאנד מאגעלאן
רעננה דרום באן סטאנציע
די רעננה דרום באן סטאנציע איז א נייע פארשטאטישע פאסאזשירן באן סטאנציע פון ישראל באנען אויף דער שרון אייזנבאן און דער רעננה-באר שבע רוטע. זי געפינט זיך ביים קנופ פון טראקט 4 און טראקט 531, און באדינט רעננה, כפר סבא און דעם דרום שרון ראיאן. די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 3טן יולי 2018; עס ווערט פלאנירט צו פארלענגערן די ליניע ביז הרצליה באן סטאנציע אין 2019.
רוטעס
צוויי באנען פארן ארויס יעדע שעה אין ביידע ריכטונגען, און אין די שפיץ שעה׳ן, דריי באנען א שעה.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
סוליקה סול חג'ואל
שמאל|ממוזער|250px|הציור "הוצאתה להורג של יהודייה מרוקאית (סול חגואל)" מאת אלפרד דאודנק
ציריך ווידיקאן באן סטאנציע
ציריך ווידיקאן באן סטאנציע איז א באן סטאנציע אויף דער ציריכער שטאָטבאַן סיסטעם אין ווידיקאן, אין מערב טייל פון דער שווייצער שטאָט ציריך.
ציריך ווידיקאן איז די נענטסטע באן סטאנציע צום אגודת אחים בית מדרש.
סוליקה סול חג'ואל
שמאל|ממוזער|250px|מצבה פון סול חגואל סאל חאַטשועל הי"ד (פאס, מאראקא 1817 – 1834) איז געווען א מאראקאנישע יידישע העלדין וועלכע הינגעריכטעט אין די עלטער פון 17 יאָר, נאכדעם ווי ער איז אָנגעקלאָגט געווארן אלס א איד וועלכער האָט אָפּגעזאָגט זיך צו קערן צום איסלאם. זי איז געזאָגט צו האָבן געזאָגט "איך בין געבוירן אַ איד און איך וועל שטאַרבן אַ איד."
ציריך ווידיקאן באן סטאנציע
באדינונגען
די סטאנציע ווערט באדינט דורך די ליניעס S2, S8, און S24 פון דער ציריכער שטאטבאן:
סוליקה סול חג'ואל
ביאגראפיע
זי איז געבוירן געווארן אין טאנזשיר, מאַראָקאָ, אין 1817 צו איר פאטער חיים און איר מוטער שמחה.
נפתלי צבי פרוש-גליקמאן
נפתלי צבי פרוש-גליקמאן (א' אב תרל"א - כ"ג שבט תשי"ב) איז געווען אן עסקן פונעם אלטן יישוב אין ירושלים, און דער גרינדער פון דעם שערי חסד פערטל אין ירושלים.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים, צו שלמה זלמן פרוש. זיין סנדק איז געווען הרב שמואל סאלאנט און זייןמוהל איז געווען הרב מאיר אויערבאך. ער האט געלערנט אין דעם עץ חיים חדר. אין זיין יוגנט האט ער געליטן פון טיילווייז בלינדקייט פון וועגן דעם האט ער נישט געקענט מעיין זיין אין א ספר.
ער האט חתונה געהאט מיט מרים יוכבד שפרה, א טאכטער פון משה ריוולין (ברודער פון יוסף ריוולין). איר שוועסטער רחל איז געווען די ווייב פון הרב חיים מן, ראש המלמדים אין דעם עץ חיים חדר. נאָך זיין פֿאָטער׳ס פטירה אין יאר תרנ"ח (1898), האט ער גענומען אויף זיך דעם עול פון אויפהאלטן די הויזגעזינד און האט געזארגט פאר זיין מוטער די אלמנה און זיינער ברידער, טייל פון זיין האט ער געמאכט זייערע חתונות. אויך האט ער געזארגט פאר זיין ווייב׳ס משפחה, וואס זייער פאטער איז נפטר געווארן יונגערהייט.
איינער פון זיינע אייניקלעך איז דער עסקן און מיניסטער מאיר פרוש.
קאַטעגאָריע:ירושאלמער קאַטעגאָריע:עץ חיים ישיבה קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
שוויצערדייטש
א דיאלעקט פונם דייטשער שפראך ווערט גענוצט אין שווייץ
זעט אויך
קאַטעגאָריע:שווייץ קאַטעגאָריע:דייטש קאַטעגאָריע:שפראכן
דער שווארצער טאפ (פילם)
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
מאל (אינסעקט)
א מאָל אדער מאטיל איז אן אינסעקט וואס געהערט צום סדר לעפידאפטערע, אזוי ווי א פלאטערל. עס זענען פאראן בערך 200,000 זגאלן פון מאלן, רוב פון זיי שלאפן ביי טאג און זענען טעטיק ביינאכט. די לארוועס פון מאלן זענען שלייערלעך, וואס עסן תבואה און קליידער. קאַטעגאָריע:אינסעקטן
חיים ביידער
חיים ביידער (אוקראַיִניש : Юхим Бейдер, רוסיש : Хаим Бейдер, Ефим Бейдер, קופּעל, אוקראַיִנע – 2003, ניו-יאָרק) איז געווען אַ ייִדישער דיכטער, ליטעראַטור-קענער און זשורנאַליסט.
לעבנסגעשיכטע
חיים ביידער איז געבוירן געוואָרן אינעם שטעטל קופּעל (איצט – אינעם וואָלאָטשיסקער ראַיאָן פון דער כמעלניצקער געגנט פון אוקראַיִנע. אין 1933 האָט ער פאַרענדיקט די אָרטיקע ייִדישע זיבניאָריקע שול און אינעם קומענדיקן יאָר איז ער געוואָרן אַ סטודענט פונעם אָדעסער ייִדישן פּעדאַגאָגישן טעכניקום. דערנאָך איז ער אַריבערגעגאַנגען אויפן לעצטן קורס פונעם זשיטאָמירער ייִדישן פּעדאַגאָגישן אַרבפאַק. נאָכן פאַרענדיקן אים אין 1936 האָט ער אָנגעהויבן זיך לערנען אויפן פילאָלאָגישן פאַקולטעט פון דער ייִדישער אָפּטיילונג פונעם אָדעסער פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט.
אַלס דיכטער האָט חיים ביידער דעביוטירט מיט אַ ליד אין דער צענטראַלער ייִדישער קינדערשער צײַטונג "זײַ גרייט!" (כאַרקאָוו) אין 1933. דערנאָף האָט ער זיך געדרוקט אין די צײַטונגען האָט ער גוואַרדיע", "דער שטערן", "דער אמת", "אייניקייט", אינעם אַלמאַנאַך "סאָוועטיש", ווי אויך אין אַנדערע אויסגאַבעס. נאָך דער ליקווידאַציע פון דער אָפיציִעלער ייִדישער קולטור אין פססר האָט ער געאַרבעט אַךס זשורנאַליסט אין צײַטונגען פון אוקראַיִנע און טורקמעניע אויף אוקראיִניש און אויף רוסיש. שפּעטער איז חיים ביידער אַריבערגעפאָרן קיין ייִדישער אויטאָמער געגנט און עטלעכע יאָר געאַרבעט אין דער צײַטונג "ביראָבידזשאַנער שטערן". אין 1973 איז ער געקומען קיין מאָסקווע און האָט אָנגעהויבן אַרבעטן אין דער רעדאַקציע פונעם זשורנאַל "סאָוועטיש היימלאַנד" – לכתחילה אַלס פאַרוואַלטער פון אַן אָפּטייל און דערנאָך אַלס שטעלפאַרטרעטער פונעם הויפּט-רעדאַקטאָר.
אין 1991 איז חיים ביידער אַוועק פון דער רעדאַקציע און אין 1996 האָט ער עמיגרירט קיין פאַרייניקטע שטאַטן. אין אַמעריקע איז חיים ביידער געווען דער רעדאַקטאָר פונעם זשורנאַל "די צוקונפט".
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אוקראינער יידן קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער קאַטעגאָריע:זשורנאליסטן
קאנטאנען פון דער שווייץ
שוויץ איז צוטיילט אין 26 קאנטאנען
יעדער קאַנטאָן האט זיין אייגענע פּאַרליאַמענט און אייגענע געזעצן
דער טערמין "קאַנטאָן" איז געפונען פֿאַר די ערשטער מאָל אין 1475 אָדער 1467 קאַטעגאָריע:שווייץ
1940ער
צייט אפשניט אין דעם יידישן קאלענדאר: ה'תר"ף - ה'תר"ץ
*
יאן פירס זינגט ליעדער פון פידלער אויף די דאך
יאן פירס זינגט לידער פון "פידלער אויפן דאַך" (ענגליש: Jan Peerce sings songs from "Fiddler on the Roof") איז א מוזיק אלבאם וואו יאן פירס זינגט פערצן יודישע לידער, טייל גענומען פון די בארימטע פידלער אויפן דאך פילם און צען אנדערע קלאסישע פאלקס-לידער.
דער אלבאם איז ארגינעל רעקארדירט געווארן אום מאי 1967, פראדוצירט דורך סיימאר סאלאמאן און ארויסגעגעבן דורך ווענגארד רעקארדס פון קאליפארניע.
וועב לינקען
קאטעגאריע:אידישע ניגונים קאסעטעס
יעקב ראנד
יעקב פינחס ראנד (1926 – 21סטן יולי 2016) איז געווען פראפעסאר פון בילדונג אין בר-אילן אוניווערסיטעט. ער איז געווארן באלוינט מיטן ישראל פריז פאר בילדונג פארשונג (תשס"א 2001).
ביאגראפיע
יעקב ראנד איז געבוירן געווארן אין רומעניע צו א משפחה פון  רוזשינער חסידים. אין זיין יוגנט האט ער געלערנט אין חדר. ביי דער צווייטער וועלט-מלחמה, ווען ער איז געווען אלט 14, איז ער פארטריבן געווארן מיט זיינע עלטערן צו די קאצעטן אין טראנסניסטריע, אוקראינע. נאך דער מלחמה איז ער צוריק מיט זיין משפחה צום שטעטל וואו זיי האבן געוואוינט. נאכהער איז ער געווארן א מיטגליד פון דער נאציאנאלער פארוואלטונג פון דער "בני עקיבא" באוועגונג אין רומעניע, און ער האט געארבעט אין ראם פון דער "ההגנה" ארגאניזאציע כדי ארויפברענגען הונדערטער רעקרוטן קיין ארץ ישראל. אין יאר 1947 האט ער אימיגרירט אומעלעגאל קיין ארץ ישראל, די בריטישע האבן אים געכאפט און דעפארטירט אין די פארהאלט לאגערן אין ציפערן. אין 1948 איז ער אנגעקומען אין ארץ ישראל, און האט געקעמפט אין צה"ל ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה.
ביז ער האט געענדיקט זיין מאטורע איז ער געווען אלט 26, צוליב דעם וואס אין די מלחמה יארן האט ער נישט געהאט קיין מעגלעכקייט צו שטודירן. אין די יארן 1960–1964 האט ער שטודירט פאר א דיפלאם אין פסיכאלאגיע און ספעציעלער בילדונג אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים. ער האט שטודירט פאר זיין דאקטאראט אין פסיכאלאגיע אין סארבאן אין פאריז ביז 1966. אין 1971 ער ער באקומען זיין דאקטאר דיפלאם אין פסיכאלאגיע אונטער אטא קליינבערג. יענע יאר איז ער צוריק קיין ישראל און האט אנגעהויבן האלטן לעקציעס אין דער בילדונג שולע פון בר אילן אוניווערסיטעט. אין 1978 איז ער געווארן אן אסאציאטער פראפעסאר, און 1989 א פראפעסאר. אין די יארן 1978–1982 האט ער געדינט ווי דעקאן פונעם פאקולטעט פון סאציאלע וויסנשאפטן אין בר-אילן אוניווערסיטעט. פאראלעל צו זיין אוניווערסיטעט ארבעט איז ער געווען א הויכער פארשער און אסאציאירטער פארוואלטער אין דעם הדסה-וויצ"א-קאנאדע פארשונג אנשטאלט און אינעם "אינטערנאציאנאלן צענטער פאר אוואנסירן לערנען מעגלעכקייט" געפירט דורך פראפ' ראובן פייערשטיין.
אין די 1950ער יארן האט ער געהייראט בלהה, די שוועסטער פון פראפ' ראובן פייערשטיין. זיי האבן געהאט פיר טעכטער און א זון, דער אקטיאר און מוזיקער שולי ראנד.
ער איז נפטר געווארן ט״ו תמוז תשע״ו (21סטן יולי 2016).
זיין ווייב בלהה איז נפטר געווארן פיר טעג שפעטער אום י״ט תמוז תשע״ו (25סטן יולי 2016.)
זיכערהייטס ראט
דער זיכערהייט ראַט איז איינער פון די זעקס פרינציפעלע ארגאנען פון די פאראייניגטע פעלקער. זיין אויפגאבע איז אויסצוהאלטן שלום און זיכערהייט אויף דער וועלט. דער זיכערהייט האט פינף סטאבילע מיטגלידער און צען מיטגלידער וואס ווערן געוויילט אויף א קאדענץ פון צוויי יאר. די סטאבילע מיטגלידער זענען די פינף גרינדער מיטגלידער פון די פאראייניגטע פעלקער (וואס האבן געזיגט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה): די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, רוסלאנד, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, פראנקרייך און כינע. די פינף סטאבילע מיטגלידער האבן א וועטארעכט אינעם זיכערהייט ראט.
דער זיכערהייט האט זיך געזאמלט צום ערשטן מאל אין לאנדאן דעם 17טן יאנואר 1946.
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע פעלקער קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע באציאונגען
עלקושער דערנידערונגס אקציע
די עלקושער דערנידערונג, אדער דער בלוטיגער מיטוואָך, איז דער נאמען פאר א פסיכאלאגישע דערנידערונג און אקציע פון נאצישער אינדזיקיעוועס וואס איז פארגעקומען אויף די אומגליקליכע אידישע אונטערטאנען כ"ה תמוז ה'ת"ש (31סטן יולי 1940) אין עלקוש, פוילן.
די אקציע
אום חודש סיון ה'ת"ש האט די געשטאפא אפגעראכטן א משפט איבער דער רציחה פון א דייטשער גרעניץ היטער, וואס האט געוואוינט אין עלקוש. 30 פוילישע גויים זענען געווארן פארמשפט צו טויט, און די אידן זענען געווארנט געווארן אז זייער טייל וועט נאכפאלגן רח"ל.לינקס|קליין|425x425פיקס|הרב משה האגערמאן באקליידעט מיט צושפאלטענע תפילין, בארוועס און דערנידערט דורך די [[נאצי דייטשלאנד|נאציס אויפן מארק אין עלקוש (פוילן), ביים דערנידערונגס אקציע אין עלקוש, כ"ה תמוז ה'ת"ש, ווען אינעם הינטערגרונט ווערט געזען פארפייניגטע אידן.]] ארום אַ חודש שפּעטער, כ"ה תמוז ה'ת"ש (31סטן יולי 1940) זענען געווארן פארזאמלט די אידישע מענער פון דער עלטער פון 17 און העכער אויפן הויפּט מאַרק פון דער שטאָט, וואו זיי האבן נעבעך מיטגעמאכט שווערע אינזדיקיעווזעס. צווישן אנדערע זענען זיי געווארן באפוילן צו פאָרלייגן זייערע אידענטיטעט קאַרטעס און זיך צו רעגיסטרירן, שלאָפן אַ גאנצן טאָג מיטן פנים צו דער ערד, בשעת די רשעים טרעטן אויף זיי און שלאגן זיי און פארלאנגען פון זיי צו אויפהייבן די הענט און פיס אויף זייער רוקן.
הרב משה האגערמאן און אנדערע זענען געבראכט געווארן צום מארק פון דער שול אוואו זיי האבן געהאלטן אינמיטן דאווענען, אנקומענדיג זענען שוין געליגן דארט טויזנטער מענער. זיינע שיך האט מען צוגענומען און זיין תפילין של ראש האבן זיי צושפאלטן מיט א מעסער. ער איז געשטעלט געווארן בארוועס פאר א לאנגע צייט נעבן די ליגנדיגע, און נאכער האבן זיי אים געמאכט ארומלויפן ארום דעם מארק פלאץ.
עס איז נישט באקאנט איבער קיין פאטאליטעטן ביי דער אקציע, אָבער צווישן אנדערע זענען געווען וואס האבן פאַרלאָרן זייערע ציין ווען זיי זענען געווארן געצוואונגען צו קייען זשוויר אין זייערע מיילער. אין די בילדער איז דאקומענטירט אידן וואס שטייען אין דעם וואַסער אונטער אַ בריק, בעטנדיג פאַר זייער לעבן, עס ווערט געזען א איד וואס שניידט אפ די באָרד פון אן אנדער איד. דערצו זענען פארהאן בילדער פון עלקוש ווייזנדיג אידן אין טליתים, און איינער מיט אַ מגן דוד אויף זייַן פּאַס. קוקט אויס אז דאס איז פון דער זעלבער אקציע, און אַז די אידן שטייען דארט איידער ארויספירן צום הרגענען רח"ל (אפשר בלויז א דמיון).
בילדער פון דער דערנידערונג פון עלקוש
אויפן יד ושם וועבזייטל: לינקען צו בילדער פון וועבזייטל פון ווילנער געטא -
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה קאַטעגאָריע:פאגראמען קאַטעגאָריע:פוילישע יידן
שטעטין
שטעטין (פויליש: Szczecin שטשעטשין אדער שטשעצין) איז די הויפטשטאָט פון מערב-פאמעראניע אין פּױלן ביים טייך אדער, לעבן דער דײַטשער גרענעץ און אַן אַמאָליקע שטאָט פֿון האַנזאַ-פֿאַרבאַנד. שטעטין איז געװען ביז צום סוף פֿון דער צװײטער װעלט מלחמה אַ טייל פֿון דײַטשלאַנד.
צווילינג שטעט
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
קאמינקא (הויף)
קאמינקא אין מזרח גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער קאמינקער דינאסטיע מיט דעם פאמיליע-נאמען ראזענפעלד, וואס ציעט זיך פון הרב שלום ראזענפעלד. דארט האבן משמש געווען ברבנות:
די טעכטער
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאבל אינטערנעט
קליין|250px|אפטישער פיבער דראטן קאבל אינטערנעט איז א וועג פון פארבינדן צווישן דעם אינטערנעט סערוויס פֿאַרזאָרגער (ISP) און דעם קונה וואס וויל ניצן די אינטערנעט (אינדערהיים אדער ביי דער ארבעט), עס ווערט געצויגן מיט דעם זעלבן אופן און שיטה ווי טעלעוויזיע קאַבלען און א סאך מאל ווערן אויך געניצט די טעלעוויזיע קאַבלען פאר דעם צוועק.
אריבערפירן אינפארמאציע IP (בעיקר פאר אינטערנעט) דורך דראָטן איז אן אנגענומענעם וועג אריבער צופירן אינפארמאציע שנעל (עס האט א ברייטן קארידאר). קאבל אינטערנעט איז א ערנסטע קאנקארענץ צו DSL צוליב דעם וואס עס פירט אריבער מער און שנעלערע אינפארמאציע אין דער זעלבער צייט אפשניט.
דער קאבל וואס ווערט געניצט פאר אינטערנעט איז פון גלאז, אין דער וועלט ווערט דאס אונגערופען אפטימום, (פיבער אפטיק). דאס פירט אריבער די אינפארמאציע פון דעם פֿאַרזאָרגער (ISP) דורך ליכט. ווען דער אפטימום קאבל קומט נענטער צו באוואוינטע ערטער טוישט זיך דאס צו קאבל פון קופערנע דראטן (ווייער) די שיטה ערלויבט אריבערצופירן הונדערטער מעגא-הערץ אויף איין מאל. די סארט שיטה פון באַדראָטן ווערט אנגערופן HFC - Hybrid Fiber Coax.
קאטעגאריע:אינטערנעט קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
דאס געזאנג פון מיין הארץ
דאס געזאנג פון מיין הארץ איז א יודישע ליעדער אלבאם געזינגען דורך דודו פישער, ארויסגעגעהבן דורך בידור לעם און פארשפרייט דורך גל סטאר.
אינהאלט
דער אלבאם אנטהאלט עלף טרעקס, וואס צוויי האבן מעהר ווי איין ליעד.
וועב לינקען
קאטעגאריע:אידישע ניגונים קאסעטעס
קאמאראס
קאמאראס, אפיציעל דער פֿאַריין פון קאמאראס איז א סואווערען ארכיפעלאג אינזל לאנד אינעם אינדישן אקעאן, צווישן צפון־מזרח מאזאמביק און צפון־מערב מאדאגאסקאר. די הויפטשטאט איז מאראני אויפן אינזל גראן קאמאר. אנדערע לענדער נאנט צו די קאמאראס אינזלען זענען טאנזאניע צו צפון־מערב און סיישעל צו צפון־מזרח.
מיט א שטח פון 1,862 ק"מ2 איז קאמאראס דאס דריטע קלענסטע לאנד אין אפריקע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אינדזלען
דור
א דור (ל"ר דורות) (גענעראציע) איז דער נאָמען פֿאַר אַלעמען וועלכע לעבן אין איין צייט. מען רופט אויך די טאטע-קינד קרובֿישאַפֿט א דור. בכלל איז א דור בערך 30 יאָר, וועלכער איז די דורכשניטלעכע אלטערהייט ווען מען ווערט א טאטע.
יידן האלטן אז די קדושה פון דורות פארקלענערט זיך יעדער דור (ירידת הדורות).
נאמען פון דורות
מע האט באנאמענט וויכטיקע דורות. למשל, דער דור לעבעדיק אין משך פון מגדל בבל הייסט דור הפֿלגה (צעטיילקייט). אנדערע דורות ווערן רעקארדירט אין דער טאבעלע [לויט די אלוועלטליכע אויסדרוק]:
=יודישער גענעראציע נעמען= די גענעראציע באפעלקערונג וואס האט איבערגעלעבט דעם צווייטע וועלט מלחמה, הייסן די שארית הפליטה. זייערע קינדער הייסן דער צווייטער דור נאכן קריג.
אין מדינת ישראל הייסן די דור פון מלחמת העצמאות "דור תש"ח".
מראה-מקומות
קאַטעגאָריע:דעמאגראפיע קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
פאנטאסיא 2000
פאנטאסיא 2000 (ענגליש: Fantasia 2000) איז א 1999 אמעריקאנישער אנימירטער פילם. עס איז געווארן פראדוצירט דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און פארשפרייט דורך וואלט דיזני פילמען.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
עקאנאמיע פון קאנאדע
קאנאדע האט א פארגעשריטענע עקאנאמיע און רוב פון אירע בירגערס געניסן פון א גוט קוואליטעט לעבן לויט די וועלט'ס סטאנדארטן. רוב פון קאנאדע'ס רייכקייט קומט פון אירע נאטורליכע אוצרות ווי נאטירליכע גאז, פיש, אויל, געהילץ, מינעראלן, און פארם פראדוקציע. וויאזוי אימער, האט זי אבער שפעטער אנגעהויבן אסאך פאבריצירונג און איז מיט די צייט פאררעכנט געווארן אלס איינע פון די שטערקסטע עקענאמיעס אין דער וועלט. קאנאדע ווערט אויך שטארק אנגעזען אין די גלאבאלע עקענאמיע צוליב איר גרויסע האנדל וועלכע'ס עקספארט גרייכט ארום 33.6 פראצענט פון דעם בא״פ (ברוטא אינלענדישן פראדוקט). נאך דער 1990 רעסעסיע האט זיך קאנאדע די שנעלסטע צוריקגעכאפט און דאס זעלבע איז אויך געווען נאך די סעפטעמבער 11 אטאקעס אין 2001. די סיבות דעצו זענען די נידעריגע אינפלאציע ראטעס, נידעריגע אינטערעסט ראטעס, און א שוואכע דאלאר וועלכע העלפט איר שטארק ארויס אין עקספארט און אין אינוועסמענטס. כאטש די עקספארט איז אזוי שנעל געוואקסן און האלט זיך ביי אזא שטארקייט האט עס דאך נישט געברענגט צופיל נייע דזשאבס ווייל די קאנאדער האבן אויסגענוצט די היינטיגע טעכנאלאגיע צו פראדוצירן מער אן דעם וואס מען זאל דארפן אויפנעמען נייע ארבייטער. אויך אינערהאלב די רעגירונג האבן די פארגעשריטענע טעכנאלאגיעס אויפגעזאגט טויזענטער דזשאבס און די אנעמפלאוימענט ראטע שטייט ביי איבער 7 פראצענט. צווישן די יארן פון 1986 ביז 1995 איז קאנאדע'ס עקענאמיע געשטיגן אן אומגלויבליכע 20.4 פראצענט, גרייכנדיג א דזשי.די.פי. פון 776.3 ביליאן דאלאר וואס קומט אויס 25,900 דאלאר פאר יעדן מענטש. ביז אין 1999 האט שוין די ראטע געהאלטן קרוב צו א טריליאן דאלאר. די שנעלסטע וואקסנדיגע אינדוסטריס זענען געווען אויל, קאמוניקאציעס, יוטיליטי, האנדל, און פינאנציעלע סערוויסעס.
ארבעט'ס קראפט
די קאנאדער ציווילע ארבעט'ס קראפט האט געציילט 15.7 מיליאן אין 999', פון וועלכע מענער זענען געווען 87 פראצענט ארבייטער און פרויען 56 פראצענט. די ראטע ביי מענער איז זינט דעמאלט געפאלן און ביי פרויען גאר געשטיגן. די סיבה דערצו איז ווייל די סערוויס סעקטאר איז זייער גרויס געווארן און פרויען זענען ענדערש גוט פאר די סארט ארבעט. רוב ארבייטער אין די פאבריקאציע אינדוסטריעס זענען מענער און רוב אין די סערוויס סעקטארס זענען פרויען. אין גענעראל ארבעטן פרויען דארט ווייניגער שטונדן (פרויען פארנעמען 70 פראצענט פון פארט טיים דשאבס) ווי די מענער און באקומען באצאלט ווייניגער. א דורכשניטליכער קאנאדער מאן וועלכער ארבעט פול טיים פארדינט א יאר מער ווי 40,000 דאלאר. פרויען פארדינען אינגאנצן 28,400 דאלאר.
עס איז שטענדיג געווען א שטורעם אז צו צאלן ווייניגער פאר פרויען ארבייטער איז ריכטיגע דיסקרימינאציע. אין 999' האט די קאנאדער רעגירונג און די פאבליק סערוויס אלייענס באשטעטיגט א נייע געזעץ פון אייניגע באצאלונג פאר מענער און פאר פרויען. די פעדעראלע רעגירונג האט אין די קומענדיגע צוויי יאר צוריקגעצאלט 3.6 ביליאן דאלאר פאר ארום 230,000 פרויען ארבייטער וועלכע האבן באקומען צו ווייניג באצאלט נאר ווייל זיי זענען געווען פרויען און האבן געטאן פרויען דאמינירטע דזשאבס ווי סעקרעטארס א.ד.ג. די אפמאך איז געווען די גרעסטע אזא אפמאך אין די היסטאריע פון נארט אמעריקע. די נומער פון סעלף עמפלאויט (ארבעט פאר זיך אליינס) איז געשטאנען לאנגע יארן ביי 7 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט אבער האט זיך פארמערט אין די לעצטע 5 יאר צו 13 פראצענט.
יוניאנס זענען שוין געווען אין קאנאדע נאך מיט 200 יאר צוריק און האבן שוין געמאכט עטליכע מאל פראבלעמען מיט גרויסע סטרייקס. די גרעסטע אזא סטרייק איז געווען די וויניפעג גענעראלע סטרייק וועלכע האט גענצליך אפגעשאלטערט די שטאט פאר א צייט פון איבער 6 וואכן. די ענדע איז נישט געווען א גוטע ווען די פאליציי האט געשעדיגט פראטעסטירער מיט עכטע אמוניציע. ארום 35 פראצענט ארבייטער אין קאנאדע זענען אונטער א יוניאן. דאס איז צוויי מאל די ראטע ווי אין די פאראייניגטע שטאטן. די ווייניגסטע יוניאן ארבייטער זענען אין די ארגיקולטור סעקטאר (ארום 2 פראצענט) און די מערסטע זענען אין די פאבליק אדמיניסטראציע (ארום 79 פראצענט). די קאנאדער יוניאנס זענען ריזיגע און טייל פון זיי זענען פארבינדן מיט אינטערנאציאנאלע יוניאנס. מיט אסאך אוצרות און א שטארקע ארבעט'ס קראפט טוט קאנאדע פראדוצירן זייער אסאך פון וועלכע זי עקספארטירט 8.5 פראצענט פון איר דזשי.די.פי. ווייל די קאנאדער באפעלקערונג איז זייער קליין קעגן וויפיל סחורה זי גיט ארויס. דאס איז די גרעסטע עקספארט ראטע פון א לאנד. אמעריקע עקספארטירט 7.5 פראצענט, מעקסיקא 5.4 פראצענט, און יאפאן 0.5 פראצענט. קוויבעק און אנטעריא זענען די גרעסטע עקספארטירער ווייל זיי גרעניצן זיך מיט גרויסע אמעריקאנער שטעט ווי ניו יארק און דעטרויט. עס זענען פאראן ביזנעסער וועלכע עקספארטירן 90 פראצענט פון זייער פראדוקציע צו די פאראייניגטע שטאטן.
געהילץ
געהילץ איז א גרויסע ביזנעס אין קאנאדע. כאטש נאר 370,000 מענטשן ארבעטן אין דעם סעקטאר זענען אבער פאראן נאך 510,000 מענטשן וואס ארבעטן אין ביזנעסער וואס זענען פארבינדן מיט געהילץ. אין סך הכל ארבעטן 1 פון 15 מענטשן מיט האלץ. דאס איז א גרויסע נומער וועלכע מאכט אויס מער ווי 2 פראצענט פון די דזשי.די.פי. און 14.6 פראצענט פון עקספארט. קאנאדע פארמאגט אסאך וועלדער וועלכע דעקן איבער 27 פראצענט פון לאנד און מאכן אויס 10 פראצענט פון די וועלט'ס סך הכל וועלדער. במשך די יארן וואס מען האט זיך אריינגעצויגן קיין קאנאדע האבן די באזעצער אויסגעהאקט טויזענטער אקער לאנד און נאך א גרויסע פראצענט איז פארניכטעט געווארן פון פייערן וועלכע ברענען אפ יעדן זומער צענדליגער אקער. די רעגירונג קאנטראלירט 79 פראצענט פון די גאנצע געהילץ סעקטאר און נאר 6 פראצענט ליגט אינגאנצן אין פריוואטע הענט. קאנאדע'ס האלץ איז באוואוסט צו זיין פון די בעסטע אין דער וועלט. איר האלץ איז שיין און האלט שטארק. איינע פון די הויפט זאכן וואס זי מאכט פון אזויפיל האלץ איז צייטונג פאפיר פון וועלכע קאנאדע פראדוצירט 27 פראצענט פון די וועלט'ס צייטונג פאפיר געברויך. ארום 85 פראצענט פון די צייטונג פאפיר פראדוקציע ווערט עקספארטירט. אמעריקע איז די צווייטע אין די רייע מיט מאכן צייטונג פאפיר. זי פראדוצירט 18 פראצענט פון די וועלט'ס צייטונג פאפיר אבער זי עקפארטירט זייער ווייניג ווייל אלעס ווערט גענוצט אינלאנד. בריטיש קאלאמביע, קוויבעק און אנטעריא פארמאגן רוב פון די געהילץ מארקעט און פראדוצירן א יאר אין די ווערט פון 35 ביליאן דאלאר. די דריי פראווינצן שניידן אפ איבער 8 ביליאן קוואדראט פיס וועלדער.
פיש
קאמערציאלע פישינג אין קאנאדע גייט צוריק נאך מיט 500 יאר צוריק. פישינג קומט פאר אין די אקעאנען ארום קאנאדע און אין אינלאנד טייכן און לעיקס. היינט צו טאג איז פישינג אסאך קלענער ווי אמאל ווייל עס איז פשוט פאראן ווייניגער פיש אין די וואסערן. די פישינג אינדוסטרי אין קאנאדע איז ריזיג אבער קעגן אלע אנדערע סעקטארס איז עס קליין. נאר 30,000 מענטשן ארבעטן אין דעם סעקטאר וואס מאכט נישט אויס מער ווי 0.1 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט און 0.2 פראצענט פונעם ברוטא אינלענדישער פראדוקט קאנאדער פיש כאפער נעצן ארויס 1.03 מיליאן מעטריק טאנען פיש פער יאר, פון וועלכע 80 פראצענט ווערט עקספארטירט צו 100 לענדער ארום די וועלט. דאס מערסטע גייט קיין אמעריקע (50 פראצענט) און יאפאן (29 פראצענט). כמעט אלע ערליי פיש זענען פאראן אין די וואסערן אין און ארום קאנאדע. די עיקר פיש כאפעריי קומט פאר אין די אטלאנטיק פראווינצן (נאווע סקאשע, ניו בראנסוויק, פרינץ עדוואורד איילענד, און לאבראדאר) וועו עס איז כמעט נישט פאראן א פאמיליע וואס איינער ארבעט נישט אין די פיש אינדוסטרי. די פיש אינדוסטרי גיט ארויס א יאר אין די ווערד פון קרוב צו א ביליאן דאלאר. די רעגירונג האט זייער שטרענגע קאנטראל אויף די וואסערן און גיט אכטונג עס זאל נישט ווערן א מאנגל אין א סארט פיש. ווי מיר ווייסן מערן זיך די פיש דאס מערסטע פון אלע באשעפענישן אבער מיט דעם אלעם איז שוין אין קאנאדע געווען א מאנגל פון עטליכע סארט פיש און די רעגירונג האט געמוזט פארבאטן זיי צו פאנגען פאר א שטיק צייט ביז זיי האבן זיך צוריק פארמערט. כאטש די וואסערן אין קאנאדע ווערן זייער קאלט און טיילמאל פארפרוירן בלייבן אבער אלע פיש אין זייערע ארגינעלע געגענטער צוליב די גוטע וואסער וואס קאנאדע פארמאגט.
דער צוגאנג פון כאפן פיש איז היינט אנדערש ווי אמאל ווען מען האט גענוצט קליינע שיפלעך אויף מערערע ערטער מיט גרויסע מאשינערי פאר די נעצן. היינט נוצט מען ווייניג שיפן אבער יעדע פון זיי איז ריזיג גרויס מיט הונדערטער נעצן וועלכע ווערן אפערירט עלעקטאראניש דורך די אנווייזונגען פון פארגעשריטענע נעוויגאציע סיסטעמען וועלכע קוקן אריין אין די וואסערן און זעען וואו עס דרייען זיך פיש. פיש כאפעריי קומט היינט פאר פיל ווייניגער טעג אין יאר ווייל איין קאמערציאלע שיף קען כאפן אין עטליכע שטונדן אזויפיל פיש ווי עס האט גענומען פאר צענדליגער קליינע שיפן אין עטליכע טעג. אויסער די אטלאנטיק פיש אינדוסטרי איז פאראן נאך א פיש אינדוסטרי אין בריטיש קאלאמביע וועלכע פארקויפט אין די ווערד פון 415 מיליאן דאלאר. די וואסערן אין בריטיש קאלאמביע זענען רייך מיט סעלמאן פיש און פון דעם מאכן זיי ביזנעס. אחוץ דעם איז פאראן פיש אין אלע ווינקלן פון קאנאדע אין קלענערע פראצענטן. די אינדיגנוס איינוואוינער האבן זיך אן אייגענע פיש מארקעט אבער עקספארטירן גארנישט. די סעלמאן מארקעט אין דעם פאציפיק איז צוטיילט צווישן קאנאדע און אמעריקע. במשך די יארן איז געווען עטליכע קאנפליקטן צווישן די צוויי לענדער איבער טעריטאריעס פון כאפן פיש. די קאנאדער האבן געטענה'ט אז די אמעריקאנער פיש כאפער קומען אריין אין זייער טעריטאריע און האבן ארויפגעלייגט א שטייער אפצאל פאר'ן אריינטרעטן אין זייער טעריטאריע. דער קאנפליקט האט זיך שפעטער אויסגעגליכן און היינט גייט אלע בשלום.
פיטער
די פיטער (הויט פון חיות) אינדוסטרי האט געגרינדעט קאנאדע און איז געווען קאנאדע'ס הויפט חיונה אין די ערשטע יארן. די בריטישע און פראנצויזישע האבן זיך אין יענע יארן אסאך געקריגט אויף ווער עס זאל קאנטראלירן די פוטער אינדוסטרי. למעשה איז היינט נישטא די צענטל אזא פארלאנג פאר פוטער אין דער וועלט פון וועלכע קאנאדע איז די פערטע גרעסטע עקספארטירער. די פוטער אינדוסטרי גיט ארבעט פאר ווייניגער ווי 0.1 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט. די אינדוסטרי פארקויפט אין די ווערד פון 150 מיליאן דאלאר פער יאר. ארום 2.6 מיליאן בהמות ווערן גענוצט פאר די פוטער פראדוקציע פון וועלכע רוב דערפון ווערן אויך גענוצט פאר אנדערע פארמינג צוועקן. די פוטער אינדוסטרי געפינט זיך אין אנטעריא, בריטיש קאלאמביע, קוויבעק, און נאווע סקאשע. די בהמות און חיות ווערן געכאפט אין די צענטראלע פראווינצן.
מינעראלן
קאנאדע איז געבענטש מיט אסאך ערליי מינעראלן, אריינגערעכנט אויל און נאטורליכע גאז. דאס לאנד עקספארטירט מינעראלן אין די ווערד פון 25 ביליאן דאלאר, זייענדיג די וועלט'ס גרעסטע עקספארטירער פון אנדערע מינעראלן (נישט אויל). ארום 80 פראצענט פון קאנאדע'ס מינעראלן ווערן עקספארטירט צו די פאראייניגטע שטאטן, 11 פראצענט גיט קיין אייראפע און יאפאן, און די אבעריגע 9 פראצענט גייט צו נאך 90 לענדער איבער די וועלט. קאנאדע גראבט ארויס אסאך אויל און נאטורליכע גאז פון וועלכע זי עקספארטירט מער ווי האלב דערפון. אין די לעצטע יארן האט זי ארויסגעגעראבן 957 מיליאן פעסלעך אויל און 6.3 טריליאן קיוביק פיס פון נאטורליכע גאז. זי איז די וועלט'ס צענטע אין די רייע פאר אויל און די וועלט'ס גרעסטע עקספארטירער פון נאטורליכע גאז. קאנאדע האט נישט צופיל אויל און גאז אין רעזערוו. מען שאצט אירע רעזערווארן אויף 9.4 ביליאן פעסלעך אויל אבער אין פאקט האט קאנאדע שטחים וועלכע זי האלט פאר רעזערוו פון וואו זי קען ארויסגראבן ווייניגסטענס 300 ביליאן פעסלעך אויל און 255 טריליאן קיוביק פיס נאטורליכע גאז. רוב אויל און גאז קומט פון אלבערטא וועלכע ווערט טיילמאל אנגערופן די קליינע סאודיע אראביע. די אויל און גאז ווערן אויסגעארבעט אין אינדוסטריס צושפרייט אין גאנץ קאנאדע וואו אלע אויל קומט אן דורך פייפליינס.
ענערגיע
left|thumb|250px|אן אויל קוואל ביי סארניא, [[אנטעריא]] קאנאדע האט א גרויסע עלעקטריק ענערגיע אינדוסטרי וועלכע גיט ארויס אין א יאר 567 ביליאן קילאוואט שטונדן פון וועלכע 60 פראצענט קומט פון היידרא עלעקטריק, 12 פראצענט פון נוקלעארע קראפט, און 26 פראצענט פון קאנוועציאנאלע ענערגיע (אויל). זייענדיג געבענטשט מיט אסאך פליסיגע טייכן האט קאנאדע באוויזן אויפצושטעלן די וועלט'ס גרעסטע היידרא עלעקטריק אינדוסטרי – די עלעקטריק ענערגיע וואס ווערט געטריבן דורך וואסער פאלן. 85 פראצענט היידרא עלעקטריק ווערט פראדוצירט אין קוויבעק, אנטעריא, נופאונדלענד און לאבראדאר, און בריטיש קאלאמביע. די גרעסטע פון זיי אלע געפינט זיך אין לא גרענד ריוויע, קוויבעק, נעבן דזשעימס בעי מיט 3 היידרא עלעקטריק סטאנציעס וועלכע באלאנגט און ווערט אפערירט דורך די פובליק יוטיליטי פירמע היידרא קוויבעק. די 3 סטאנציעס גיבן ארויס 10.5 מיליאן קילאוואטס פער יאר. אפגערעדט פון די געזונטהייט פון פראדוצירן ענעריגע דורך וואסער פאלן, איז עס פיל ביליגער און ענדלאז. די פירמע היידרא קוויבעק סערווירט עלעטריסיטי און גאנץ קוויבעק פאר א דריטל די פרייז וואס קאסט סיי וואו אין די פאראייניגטע שטאטן. די קאנאדער ענערגיע פירמעס פארקויפן אסאך ענערגיע קיין אמעריקע, ספעציעל פאר קאליפארניע וועלכע האט א מאנגל אין ענערגיע. קאנאדע פארמאגט 14 נוקלעארע רעאקטארס פאר ענערגיע באנוץ. קאנאדער פארשונג פאר נוקלעארע קראפט האט זיך אנגעהויבן אין 950' ווען די רעגירונג האט באשלאסן צו דעוועלאפן אירע נאטורליכע אוצרות פון אוראניום, א הויפט עלעמענט פאר נוקלעארע פראדוקציע. די ערשטע נוקלעארע פלענט איז פארטיג געווארן אין 962' און א צווייטע אין 970'. רוב נוקלעארע פלענטס געפינען זיך אין אנטעריא. 80 פראצענט פון קאנאדע'ס טערמאל קראפט (ענערגיע וואס ווערט פראדוצירט דורך פון היץ און ברענען) געפינט זיך אין אלבערטא וועלכע פארמאגט אסאך אוצרות פון קוילן, אויל, און נאטורליכע גאז. אנדערע 20 פראצענט געפינט זיך אין אנטעריא וועלכע נוצט קוילן וועלכע זי קויפט פון די פאראייניגטע שטאטן. די טערמאל ענערגיע אינדוסטרי ווערט וואס א יאר קלענער צוליב די דרוק פון די קאנאדער ענווייראמענטל דעפארטמענט וועלכע צווינגט די פירמעס צו מאכן ענערגיע אויף נייע וועגן וועלכע פארפעסטיגן נישט אזוי שטארק די לופט.
פֿאבריקאציע
left|thumb|250px|דער טאראנטא-דאמיניאן צענטער איו טאראנטא פֿאבריקאציע איז גאנץ גרויס אין קאנאדע און פארנעמט 15.5 פראצענט פון די ארבעט'ס קראפט און 57.8 פון דאס לאנד'ס סך הכל עקספארט. די פֿאבריקאציע אינדוסטרי שטיצט אסאך אנדערע סעקטארס אין די עקענאמיע דורך זאכן וואס זיי קויפן און פארקויפן. אין די 990' רעסעסיע איז די פֿאבריקאציע סעקטאר פיל פארקלענערט געווארן און געמאכט פארלירן ארום 400,000 דזשאבס. זינט דעמאלט האט זיך עס שוין לאנג צוריקגעכאפט אבער פיל לאנגזאמער ווי עס פלעגט זיין. די סיבה דערצו איז די פארמערטע אימפארטן פון אלערליי פראדוקטן.