cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
מצה
באקן מצות
אמאל פלעג מען באקן מצות נאר ביי האנט אבער בערך אין יאר ת"ר האט מען אנגעהויבן צו באקן מצות מיט מאשינען. די ערשטע מאשינען האבן נישט געטויגט, און די "מצות" האבן געהאט א גרויסן חשש חמץ. שפעטער האט מען פארבעסערט די מאשינען, און היינט ווערן געבאקן רוב מצות אויף דער וועלט אין מאשין בעקערייען.
מע קען מאכן אסאך מאכלים פון מצה אדער מצה מעל למשל מצה בריי און קניידלעך.
=
ווען עסט מען מצה?
מצה עסט מען פסח אויפדערנאכט ביים סדר, אלס א זכר צו דעם וואס ווען די אידן זענען ארויסגעלאזט געווארן פון פארשקלאפטקייט אין מצרים האט מען נישט געהאט קיין צייט צו זויערן דאס טייג. און די זיבן פאלגנדע טעג אנשטאט ברויט, ווייל פסח טאר מען נישט עסן חמץ.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פסח
יידיש
קליין|300px|דער ערשטער יידישער אידיאם ייִדיש, אידיש אדער יודיש, גערופֿן ביי אידן מאַמע לָשון, איז אַ שפּראַך װאָס װערט הײַנט גערעדט פֿון ארום 1.5 מיליאָן יידן און באַקאַנט ביי 3,142,560 מענטשן איבער דער װעלט, בעיקר פֿונעם אַשכנזישן אָפּשטאַם.
במשך פון מער ווי 800 יאר איז יידיש געווען דער מאמע לשון פון א היפשער טייל יידן אין אייראפע, בעיקר אין דעם 19טן און 20סטן י"ה וואס דאן איז יידיש געווען דער מאמע לשון פאר רוב יידן אין אייראפע און ביי די יידישע אימיגראנטן פון אייראפע אין אנדערע לענדער. אין יענער תקופה איז יידיש באנוצט געווארן אויף וואס א שפראך ווערט באנוצט, לשון קודש איז באנוצט געווארן נאר צו דאווענען און שרייבן תורה רייד, אבער אנהייב דעם 20סטן יאר הונדערט האט אליעזר בן יהודה מאדערנעזירט דעם לשון קודש און איר אהערגעשטעלט ווי א גערעדטע שפראך פאר יידן, און עס גערופן העברעאיש. דאן האט העברעאיש אנגעהויבן דינען ווי א גערעדטע שפראך ביי גרויסע טיילן פון יידישן פאלק וואס וואוינען אין ארץ ישראל און בעיקר האט זי איבערגענומען די יידישע שפראך נאך די צווייטע וועלט קריג.
בעת דער השכלה באוועגונג, אין סוף דעם 18טן יאר הונדערט, האבן יידן פארדייטשט זייער יידיש אין די לענדער וועלכע מען האט גערעדט דייטש, אבער אין מזרח אייראפע האבן יידן פארגעזעצט זיך צוצוהאלטן צו דער יידישער שפראך.
פֿאַר דער צווייטער וועלט-מלחמה האָבן אַרום 11 מיליאָן יידן גערעדט יידיש אלס זייער מאַמע-לשון. הײַנט צו טאָג רעדן יידיש אַרום 3 מיליאָן מענטשן, בעיקר אין ארץ ישׂראל און אין אַמעריקע - ווען פֿאַר א העלפֿט פֿון זיי איז יידיש די ערשטע שפּראַך. צווישן 60 און 75 פראצענט פון די יידיש-רעדער זיינען פרומע רעליגיעזע יידן.
די יידישע שפּראַך שטאַמט איבערהויפּט פֿון מיטל הויכדייטש װאָס מען האָט אַמאָל גערעדט אין אייראָפּע (וואָס איז דאן געווען באַקאַנט אַלס אַשכנז), פֿון דער שפּראַך האָט זיך אויך געמאַכט די דייטשע שפראַך אָדער אויך באַקאַנט אַלס ניי הויכדויטש. (נישט אַזוי ווי טייל מענטשן מיינען אַז יידיש קומט פֿון דייטש). א גרויסער טייל פֿון ווערטער אין יידיש קומט פֿון דייטשער אָפֿשטאַמונג, בערך 10% לשון הקודש, און אויך סלאווישע שפראכן.
במשך פון די דורות האט זיך יידיש געטוישט, דאס הייסט די יידן פון איין עק וועלט ווי דייטש האבן נישט גערעדט די זעלבע יידיש ווי ליטע, הײַנט איז דאָס אויסגעמישט פֿון העברעאיש, ענגליש, רוסיש, פּויליש און אַזוי ווייטער.
דער עלסטער זאץ געשריבן אין אידישן אויסלייג וואס מען ווייסט געפונט מען אריינגעשריבן אין דעם מחזור ווארמס (ה'ל"ב): . דאס באדייט "א גוטער טאג וועט זיין פאר וועמען עס וועט דאס מחזור אין שול טראגן".
תקופות פון דער שפראך
די יידישע שפראך באשטייט פון 3 גרונד-תקופות:
היינט צוטאג
היינט צוטאגס רעדן מערערע מענטשן יידיש אין אמעריקע, אין ארץ ישראל, ענגלאנד, בעלגיע, קאנאדע, אבער אלס אַ מאמע שפראך, איז עס אנגענומען בעיקר ביי די פרומע חסידישע קרייזן, און אויך ביי די ירושולים'ער פרושים קרייזן וואס ביי טייל פון זיי ווערט באטראכט אידיש אלס א מיטל זיך אפטיילן פון די גויאישע און פרייע גאס. אין דער פארגאנגנהייט איז יידיש געווען זייער א רייכע טאָג־טעגלעכע שפראך און פעסטגעשטעלט מיט מאדערנער קולטור (ליטעראטור, פארשטעלונגען, דיכטונגען, טעאטער און נאך).
צאל יידיש רעדערס
פאלגנד זענען די צאל יידיש־רעדערס אין דער וועלט וואס האבן יידיש פאר זייער מוטערשפראך און זייער אומגאנגשפראך.
יידיש אין ארץ ישראל
יידש ווערט באניצט ביי פיל חסידישע קהילות אין ארץ ישראל, און אויך צווישן די פרושים אין ירושלים. די צייטונג "לעצטע נייעס" איז געווען וויכטיג פאר די יידן וואס זענען געקומען פון אייראפע.
לױטן געזעץ אין ישראל איז לאנגע יארן געווען  פֿאַרבאָטן צו שפּילן אין טעאַטער אױף יידיש. אבער זייט די 1960ער יארן, די ישראלדיקע געזעלשאפט האט געענדערט. "דזשיגאן און שומאכער" זענען געווען א פאר וואס האבן געשפילט קאמעדיעס, און אויך "די צווי שמואל'ן": שמוליק סעגאל און שמואל רודענסקי. זייט 1987, ס`איז דא אין ישראל א טעאטער וואס הייסט "יידישפיל" וואס גיבט אויס טעאטערשפילן אויף יידיש. אויפ'ן ישראלדיקן ראדיא איז דא א פראגראם אויף יידיש, אין "קול ישראל" נעץ א'.
שרײַבן ייִדיש
ייִדיש איז בעיקר געשריבן געוואָרן מיט לשון־קודש'דיקע אותיות (א"ב), אזוי ווי לאַדינאָ און אַנדערע שפראַכן פון ייִדן, ווײַל דאָס איז געווען די שריפט וואָס ייִדן האָבן געקענט. לעצטנס האָבן אָנגעהויבן צו לערנען ייִדיש פּאַרשוינען וואָס קענען נישט קיין ייִדישע בוכשטאַבן. האָט ייִוו"א ערפֿונדן אַ סיסטעם פון ראָמאַניזאַציע, ד.ה. אויסלײגן ייִדיש אויף אַ לאַטײנישע שריפט אָבער זי איז כמעט נישט באַנוצט.
א סך ייִדיש רעדערס אין די הײַנטיקע טעג זענען פרומע ייִדן וואָס זענען נישט באַקאַנט מיטן ייִוו"א אויסלייג און שרײַבן און לייענען אַ ייִדיש געמישט מיט ענגלישע אָדער העברעישע ווערטער (קוקט ווײַטער) מיט ייִדישע בוכשטאַבן.
די כללים פון שרײַבן ייִדיש זענען:
אויך זענען דאָ ענגליש רעדערס וואָס מישן ארײַן ווערטער פון ייִדיש אין זייער שפראַך; דאָס איז באַקאַנט ווי ייִנגליש.
חסידיש ייִדיש
טייל חסידישע ייִדן האָבן שטאַרק מקפיד געווען צו רעדן נאָר ייִדיש אַזוי ווײַט אַז אין געוויסע געגנטן אַזוי ווי וויליאַמסבורג וועט איר טרעפן אַ סך ייִדן וואָס קענען נישט קיין איין שפראַך אויסער ייִדיש, אָבער אַפילו די עיקר שפּראַך איז ייִדיש האָבן זײ אָבער נישט מקפיד געווען אַז מע זאָל נישט אַרײַנמישן ענגלישע ווערטער ווײַל דער עיקר בײַ זיי איז געווען אַז מען זאָל האָבן אַ באַזונדערע שפראַך אָפּצוטיילן זיך פון די גויים. אין די לעצטע יאָרן האָט זיך חסידיש ייִדיש שטאַרק אַנטוויקלט און הײַנט צו טאָג איז פֿאַראַן זייער א סך רײַכע ליטעראַטור אויף ייִדיש און אויך א סך ספרים ווערן איבערגעזעצט פון לשון הקודש אויף ייִדיש. קליין|250px|באנקנאט
צייטונגען און זשורנאלן
די ערשטע יידיש־שפראך צייטונג אין בראזיל איז געווען "די מענטשהייט", וואס האט דערשינען אין פארטא אלעגרא אין תרע"ה.
אינטערנעץ
מער ווי 10,000 ביכער אויף יידיש, אפשר מער ווי העלפט פון אלע ביכער פארעפנטלעכט אויף יידיש, זענען אצינד אנליין מיט דער ארבעט פון די יידישער ביכער-צענטער, וואלונטירן און דער אינטערנעץ ארכיוו.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:גערמאנישע שפראכן קאטעגאריע:יידישע שפראכן *
אסיר ציון
מיוסד אויפן ניגון "ציון ציון הלא תשאלו לשלום אסיריך" איז יעדער איינער וואס זיצט אין געפעגעניש אדער אין תפיסה סיי ווי אויף דער וועלט צוליב אידישע אינטערעסן אנגערופן אן אסיר ציון.
אין מאה שערים ווען מען ארעסטירט די קנאים פארן ווארפן שטיינער אויף די פאליציי מאכט מען גרויסע פראטעסטן זיי צו באפרייען און מען רופט זיי אסירי ציון.
קאַטעגאָריע:קנאים קאַטעגאָריע:געריכט קאַטעגאָריע:שטראפן
לי עוועניו
ליע עוועניו איז די אומאפיציעלער הויפט גאס אין די חרידישע געגענט אין וויליאמסבורג ברוקלין.
עס איז די מיטלסטע עוועניו פון פינעף עוועניוס וואס לויפען אדורעך אין וויליאמסבורג. ס'האט די גרעסטע קאנסטעטראציע פון געשעפטען און די געגענט. עס דינט אלס א פארבונדונג שטראסע פונעם וויליאמסבורגער בריטש [וואס פארבונד ברוקלין צי מענהעטען] צי די אויסערען דרום געגענטער פון וויליאמסבורג. עס איז פארבאטען צי פארקען פון 4-7 נאכמיטאג ציליב די ראש אייער טראפיק וואס די וויליאמסבורגער בריטש פראדעצירט און דיע שטונדען. עס פאנג זיך אן ביי קליימער סט. ביי די וויזניצע[מאטעלע] מוסדות/בית המדרש און עס לויפט פאר 13 גאסען ווי עס טוישט זיך די נאמען אויף נארסטענד עוועניו וואס דאס שנייד אדורעך ביז די אנדערע עק ברוקלין.
קאטעגאריע:באקאנטע גאסן
לונד
לונד איז אַ שטאָט אין דורעמדיקער שװעדן. עס איז, צוזאַמען מיט סיגטונאַ, די עלטסטע שטאָט אין שװעדן. לונד איז געגרינדעט אַ פּאָר יאָר פֿאַר יאָר 1000. דעמאָלט איז לונד און די פּראָװינץ סקאָנע, װוּ לונד געפֿינען זיך געװען אַ טײל פֿון דענמאַרק.
לונד איז אַ קלײנע שטאָט, אָבער אויך אַ חשובֿע שטאָט, װײַל עס האָט אַ סך װיסנשאַפֿטליכע אינסטיטוציעס; אַן אוניװערסיטעט װאָס דאָמינירט, צװײ נײַע פֿאָרשונגצענטערס (ESS, Max IV) אײנער פֿון דעם האָט טאַקע איצט די שטערקסטע ליכט אין דער װעלט!
פֿון אָנהײַב איז לונד געװען אַ חשובֿע שטאָט פֿאַר דער קאַטוילישער קירך. דאָ אין מיטן פֿון שטאָט איז דער באַרימטער קאַטעדראַל געבויט אין דעם מיטל-עלטער.
צװישען אַן ערך יאָר 1870 און דער צװײטער װעלט-מלחמה איז לונד אויך געװען אַן װיכטיקער אָרט פֿאַר יידן. דעמאָלט איז געװען אַן אָרעם שטאָטטײל װאָס מען רופֿט "די נויט" (שװעדיש:Nöden) װוּ אַ סך יידן זײַנען געװוינט. צוליב האָט מען אַ מאָל גערופֿן לונד פֿאַר "ירושלים דער צפֿון".
קאַטעגאָריע:שטעט אין שװעדן
כפר סבא
כפר סבא איז א שטאט אין דעם צענטער דיסטריקט פון ישראל, דער שטח איז גרויס 14,000 דונאם. זי איז געווארן אַ שטאָט אין 1962. די שטאָט איז אַ מיטגליד אין פארום 15.
באפעלקערונג
לויטן (צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק) ווי פון יוני 2010, האט כפר סבא האט 84,000 באוווינער. די באַפעלקערונג וואקסט יערלעך מיט 0.8%.
די פאלגענדע דאַטן אויף באַפעלקערונג אַנטוויקלונג אין דער שטאָט:
פעריס הילטאן
קליין|פעריס הילטאן פעריס וויטני הילטאן (ענגליש: Paris Whitney Hilton; געבוירן דעם 17טן פעברואר 1981) איז אן אמעריקאנער מאדעלקע, אקטעריסע און זינגערין.
זי איז די טאכטער פונעם וועלטס גרעסטן ביליאנערן, דער בעל הבית פון אלע הילטאן האטעלס איבער דער גארער וועלט.
אלפרעד יאדל
קליין|250px|אלפרעד יאדל אלפרעד יאדל אבסערט גענעראל פונעם ווארמאכט. ער איז באשטימט געווארן ביים נירנבערג פראצעס ווי א קריג פארברעכער און מען האט אים געטויט לעגאליש.
קאַטעגאָריע:קריגס פארברעכער קאַטעגאָריע:נאציס
פעריס הילטאן
זי האט געמאכט א פארנאגראפיע פילם פון זיך.
זי איז באקאנט אלס א פרייע צולאזטע פויגל וואס טרינקט ווי א שיכורטע.
זי איז געווארן ארעסטירט פארן דרייווען בשעתן רעדן אויפן סעלפאון.
קאַטעגאָריע:אקטיארן
איבערקערעניש
א מיליטעריש איבערקערעניש (אויף שווייצער דייטש: פוטש) איז ווען א גרופע מענטשן ווארפן אום א געגרינדעטע רעגירונג אָן וואלן.
קאטעגאריע:פאליטיק וויסנשאפט
כ"ג אדר א'
די טעג ווען כ"ג אדר א' קען געפאלן (נאר אין אן עיבור־יאר):
זעט אויך
כ"ג באדר א'
איגנאראנץ
איגנאריזם איז דער חסרון פון ידיעה.
עס איז באנוצט בעיקר בשעת א מחלוקת וואס איינער איגנארירט דעם צווייטען.
עס איז אויך א מידה פון נישט וועלן צולייגן קאפ און זיך לערנען וויסן.
אידישקייט
אן עם הארץ איז דער וואס איז א פשוט'ער פראסטער ייד וואס קען נישט לערענען, און ווייס נישט צו מבדיל זיין פון אסור צו מותר.
בעלי בתים זיינען פשוט'ע אידן פויערס וואס ארבייטן אויף פרנסה און באשטימען יעדן טאג א קורצע צייט צו לערענען חומש משניות הלכה אדער דף היומי.
דאנערשטיק
דאנערשטיק איז דער פינפטער טאג פֿון דער וואך, עס איז צווישן מיטוואך און פרייטיק.
עס הייסט אזוי ווייל אין דעם טאג האט מען געדינט די עבודה זרה וואס הייסט דונער. לויטן סדר פון די זיבן כוכבי־לכת חל"ם כצנ"ש, הייבט אן דער טאג פון דאנערשטיק מיט צ=צדק, יופיטער; דער נאמען דאנערשטיק שטאמט טאקע פון דעם דייטשישער נאמען פון דעם רוימישן געטשקע יופיטער.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טעג
מיטל מזרח
left|thumb|250px|מאפע דער מיטל מזרח (ײװא אויסלײג: מיטל מיזרח) איז דער ראיאן צוישן די מערב לענדער פון אייראפע און די לענדער פון ווייטן מזרח אין אזיע. דער ראיאן נעמט אריין רוב אראבישע לענדער מיט מדינת ישראל, אבער דער טערמין איז נישט קיין הארטע און נעמט אפטמאל אריין אנדערע לענדער אויך.
אין אלגעמיינע שפראך ווערט אריינגערעכנט די מדינות: באחריין, מצרים, איראן, איראק, מדינת ישראל, ירדן, קואווייט, לבנון, אמאן, קאטאר, סאודי אראביע, סוריע, פאראייניגטע אראבישע עמיראטן, תימן.
צומאל ווערן אויך אריינגערעכנט אפגאניסטאן, ציפרוס, און טערקיי. אין פריערדיגע יארן איז געווען טרעפליך אויך אריינצורעכענען ליביע, טוניסיע, און מאראקא. היינט ווערן די לענדער מערסטנס נכלל אין צפון אפריקע.
זעט אויך
* קאַטעגאָריע:געאגראפיע קאַטעגאָריע:פאליטיק קאַטעגאָריע:ראיאנען קאַטעגאָריע:אזיע קאַטעגאָריע:אפריקע
כ"ד אדר א'
זעט אויך
כ"ד באדר א'
יודל גרובער
יודל גרובער (פולער נאמען: יהודה ירחמיאל הלוי גרובער) איז עוסק אין דיני תורות היינט צוטאגס. ער דינט סיי אלס טוען רבני, און סיי אלס דיין/בורר. אויך האט ער זיין אייגענעם בית דין וואס רופט זיך בית דין צדק אורחות משפט.
ער האט געלערנט אין ישיבת חתן סופר, נאכער אין ד אין דער סלאבאדקער ישיבה אין בני ברק, וואו ער האט געלערנט גאנץ ש"ס, און האט געקענט גאנץ ש"ס צו דער חתונה.
ער איז דער וואס האט אויף געבויעט די כשרות חלק פון התאחדות הרבנים, זייענדיג א פאכמאן אין כשרות.
פערד
דאס פֿערד (Equus ferus caballus) איז א מין בהמה. אַ פערד װאָס איז מין נקבה הײסט אַ קליאַטשע; אַ פערד װאָס איז מין זכר הײסט אַן "אָגער".
דאס אויסזען פון א פערד איז זי האט א לאנגע האריגע שאל ארום איר גענאג, קליינע אויער, און א לאנגן וויידל.
א פערד איז איינער פון די בעלי חיים וואס איז שוין געשטוביקט געווארן פון אוראלטע צייטן.
דאס פערד אלס לויפער
דער טבע פון א פערד איז אז עס קען שנעל לויפן, זי ווערט פארעכנט פאר די שנעלסטע לויפער צווישין די בהמות, און דער בעסטע לויפער צווישן די חיות, עס זענען אפשר דא באשעפענישן וואס קענען שנעלער לויפן פונעם פערד, אבער זיי קענען זיך בשום אופן נישט פארמעסטן מיטר דעם לאנגען צייט און דעם גוטן סארט לויפן פונעם פערד, איר קערפער איז ספעציעל געאיינגעט דערצו וויבאלד זי האט א שטארקער קערפער איר הויט זענען אויסגעצויגן, און די פיס זענען דין.
די מעלה פארוואס עס קען לויפן איז אויך צוליב דעם וואס זי קען שטיין א גאנצן לעבן אויף אירע פיס און נישט ווערן מיד, זי שלאפט אפילו שטייעדיגערהייט, ווען דאס פערד זיצט א לענגערע צייט איז דאס א סימן אויף קרענק.
אנדערע זגאלן פון דעם מין
דאס פערד איז איינער פון די זגאלן וואס געהערן צום מין Equus. די אנדערע זענען דער אייזל, די בארג זעברע, די פלוין זעברע, גרעווי זעברע, ווילדאייזל און טיבעטישער ווילדאייזל. זיי קענען רעפראדוצירן איינס פון אנאנד, אבער די קינדער זענען אומפרוכפער. מערסט באוואוסט פון זיי איז דער מוילאייזל, וואס ווערט געבוירן פון אן אייזל און א קליאטשע.
קאַטעגאָריע:פערד קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
גלות
גלות איז א באגריף וואס דאס אידישע פאלק וואס ווארט און האפט אויף משיח, און ביז דעמאלטס זענען זיי פרעמד און פארטריבן פון דעם היימלאנד.
לויט די ציונים איז די גלות א באגריף בלויז שייך היינט אויף חוץ לארץ אידן דאס הייסט אלע אידן וואס וואוינען אויסער דעם לאנד וואס ביי זיי איז דאס ארץ ישראל.
לויט'ן סאטמארער רב טאר מען נישט גארנישט טוען וואס קען צוברענגן אויסצולייזן אידן פון גלות. אבער אנדערע רוב גדולי התורה האבן געקעמפט מיט ציונות בעיקר איבער זייער סעקולערקייט און אנטי-תורה וועגן.
קאַטעגאָריע:סאציאל וויסנשאפט קאַטעגאָריע:תורה קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
ספינקא (הויף)
ספינקא חסידות
דער ערשטער ספינקער רבי איז געווען רבי יוסף מאיר ווייס בעל אמרי יוסף, וואס איז געווען א תלמיד מובהק פון רבי יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשויוו. אין ספינקא איז טאקע איינגעפירט זידיטשויווער הנהגות.
רבי נחמן כהנא, איידעם פונעם "אמרי יוסף", האט מחבר געווען א ספר "אורחות חיים". זיין זון, רבי צבי הירש כהנא, אן איידעם ביי רבי ברוך פון בריזדאוויטש (פון דער ראפשיצער דינאסטיע), איז געווען רב אין דער שטאט ספינקא. די נאציס האבן אים דערמארדעט ביים חורבן אייראפע אין חודש סיוון תש"ד. רבי צבי הירש'ס עלצטער זון, רבי נחמן כהנא, איז געבוירן געווארן אין תרס"ה. ער איז געווען דער איידעם פון זיין פעטער רבי יעקב ישראל וישורון רובין פון סוליצא. זיינע איידעמעס זענען רבי משה פון וואוידיסלאוו און רבי נפתלי פון מעליץ.
נאך א זון פון רבי צבי הירש איז געווען רבי מנחם מענדל, איידעם ביי רבי אברהם פון קערעסטיר. ער איז אומגעקומען אין כעלמנא מיט אלע זיינע קינדער.
צווישן די משפחה נעמען וואס רופן זיך ספינקער רבי זענען דא: ווייס, הורוויץ, כהנא, פאללאק - בערגסאז.
כהנא משפחה צווייג
נאך א ספינקא רבי איז רבי ברוך צבי רוטנר שליט"א (בן כקש"ת הגה"צ רבי אהרן מרדכי רוטנר שליט"א מברעזיף, חתן הרה"ק רבי יוסף מאיר כהנא מספינקא ירושלים), וואס איז אדמו"ר מספינקא רמת שלמה.
בערעגסאז
דער אמרי יוסף האט געהאט אן איידעם רבי אביגדור פאלאק, א זון פון רבי יונתן בנימין פאלאק, מגדולי תלמידי בעל ה"דברי חיים" פון צאנז, וועלכער האט זיך אויס געדריקט אויף רבי יונתן בנימין אז ער איז א קדוש וטהור.
אן אינטרעסאנטע זאך ווערט דערציילט אז רבי יונתן בנימין איז נסתלק געווארן יונגערהייט פון די הקפדה פון רבי אייזיק'ל קאמארנער, אן נעמענדיג זיך פאר כבוד רבו הדברי חיים מצאנז. די אינגע אלמנה איז געפארן קיין צאנז, דער דברי חיים האט איהר אן געווינטשן אז פעריל בת זיסל וועט באלד צו טרעפן א שידוך וואס זי וועט זיך נישט דארפן שעמען מיטן ערשטן מאן. וכך הוה, אין א קורצער צייט דערנאך איז געווארן דער שידוך מיט איר צווייטן מאן, דאס איז געווען דער הייליגער אמרי יוסף, וואס איז מיט א צייט פריער געווארן אן אלמן אין מונקאטש. די רביצין האט געברענגט מיט איר דעם זון רבי אביגדור, וועלכער איז געווען דעמאלטס א יתום פון פינף יאר אינגאנצן, און דער אמרי יוסף האט מיט געברענגט צוויי טעכטער צירל (אשת האורחות חיים) און מלכה. דערנאך (בשנת תרמ"ב) האבן אביגדור און מלכה חתונה געהאט, דאס הייסט אז דער אמרי יוסף האט גענומען דעם שטיף זון פאר אן איידעם, און די רביצין האט גענומען די שטיף טאכטער פאר א שנור. דער אמרי יוסף מיט דער רביצין האבן דערנאך געהאט אויכעט שותפות'דיגע קינדער, דער הייליגער חקל יצחק זי"ע הי"ד און א טאכטער אלטא חנה (בזו"ר אשת ר' אברהם יקר רובינשטיין נכד המהרש"ם מברעזאן ובזו"ש אשת מהרי"ם מקאמארנא).
רבי אביגדור איז געווען באוואוסט ווי א קדוש עליון און א מתמיד עצום, פערציג יאר האט ער זיך נישט אריין געלייגט אין א בעט, ביי די שפעטערדיגע שעות פון די נעכט פלעגט ער האלטן א פעקל שליסלען אין די הענט אין אזוי געזיצן און געלערנט, כדי טאמער וועט ער חלילה איין שלאפן וועלן די שליסלען אראפ פאלן וועט ער זיך אזוי באלד אויף וועקן. נאך דער הסתלקות פון אמרי יוסף איז ער געבליבן אין ספינקא, אבער פון רוב שפלות אין ענוות קדשו איז ער אנטלאפן פון יעדן כבוד וועלכער איז געווען פאר אים די גרעסטע גנאי, חסידים מיטן רבי'ן אליין - דער (יונגערער) ברודער (פֿון איין מאמע) דער חקל יצחק פלעגן אים נאך גיין מיטן גרעסטן כבוד, אבער ער איז אנטלאפן פֿון דעם ווי פֿון פייער, דער חקל יצחק פלעגט זיך אויס דריקן אז די משנה כל הבורח מן הכבוד הכבוד רודף אחריו איז ספעציעל אויף אים געשריבן געווארן. דער ספה"ק "אמרי יוסף" האט ער צוזאמען מיטן ברודער דעם חקל יצחק איבער געארבעט, ווי עס ווערט דערמאנט אין דער הקדמה. ביי דער ערשטער וועלט מלחמה איז ער אנטלאפן קיין סיגעט, דארט איז ער געווען דער שיינער איד אין די ספינקא קלויז, ספינקער חסידים אין סיגעט האבן אים אויס געהאלטן בדרך כבוד. ער האט נישט גערעדט קיין שום שיחת חולין נאר בלית ברירה פלעגט ארויס זאגן די ווערטער: נא,,, נו,,, וכדו'.
ואלה תולדותיו:
צו דער חתונה פֿון דעם אייניקל רבי יוסף מאיר (וואס איז געווען א יתום פון טאטע אין מאמע) וועלעכער איז געווען אין בערגסאז איז דער גרויסע זיידע נישט געפארן היות בערגסאז איז געווען דעמאלטס אונטער די הערשאפט פון טשעכסלאוואקיע און סיגעט אין ראמעניא און אריבער צו גיין דעם גרעניץ האט מען געדארפט צום פאספארט מאכן א בילד האט ער ליבערשט מוחל געווען דאס באשיינען די חתונה און דער ברודער דער חקל יצחק זי"ע איז געווען עומד מצד נכד אחיו החתן. אזוי אויך ביי די חתונה פון זיין שוועסטער אסתר לאה מיט האדמו"ר רבי נפתלי צבי לאבין, האט דער חקל יצחק באשיינט בראש המסובים.
הגה"ק רבי אביגדור האט מאריך ימים געווען ביז י"ג שבט תרצ"ו לפ"ק, און מנוחתו כבוד אין סיגעט באוהל מיוחד לחלקו.
זיין רביצין הרבנית חנה האט חתונה געהאט נאך דער מלחמה מיט דעם בעלזער רב, און זי האט מיט געברענגט אירע צוויי יתומים: רבי אברהם אלטער און ביילא חיה.
הרבנית מרת ביילא חי' וועלכע איז שפעטער געווען די קוממיות'ער רביצין האט געהייראט רבי מנחם מענדל מענדלזאן, זי איז אויך נפטר געווארן על פני אמה יונגערהייט כ"א אב תשנ"א אין די טאג פון די יארצייט פון איר שטיף טאטע דער בעלזער רב און ליגט אויך במחיצתו.
און פיר איידעמער:
ר' ישעי' צבי (הירש) בריעף רב פון בימ"ד יערוסלב אין וויליאמסבורג.
ר' בערצי לייפער רב פון נדבורנה פתח תקווה.
ר' ישראל לייפער רב פון בערגסאז אין אלעד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:זידיטשוב
סליחות
סליחות מיינט תפילות וואס מען מחילה פונעם אייבערשטן. מן הסתם מיינט מען די סליחות וואס זענען צוגעשטעלט צו זאגן חודש אלול און אין די עשרת ימי תשובה. אין די סליחות איז דא אויך באזונדערע דיכטונגען. די ספרדים הייבן אן זאגן סליחות פון אנהייב חודש אלול, אבער ביי די אשכנזים הייבט מען אן מוצאי שבת אדער זונטאג פאר ראש השנה (ווען ראש השנה געפאלט דאנערשטאג אדער שבת), און מוצאי שבת פ' כי תבא (ד.ה. א גאנצע וואך פריער) ווען ראש השנה געפאלט מאנטאג אדער דינסטאג.
מ'זאגט סליחות אויך די פאלגענדע פאסט טעג ביים דאווענען: עשרה בטבת, אסתר תענית און שבעה עשר בתמוז, און אויך בה"ב אין מרחשון און אייר. אויך יום כפור ביי די תפילות פון כל נדרי און נעילה (לויט דעם אלטן אשכנזישן מנהג ביי אלע תפילות) זאגט מען סליחות.
קאַטעגאָריע:ימים נוראים קאַטעגאָריע:פאסט-טעג קאַטעגאָריע:אלול קאַטעגאָריע:תפילה
עידס
left|thumb|250px|דער סימבאל ארויסציווייזן סלידיריטעט צו די ליידענע פון די מחלה ה"י. עידס איז א קאלעקציע סימנים און אינפעקציעס ביי מענטשן וואס ווערט ארויסגערופן פון א שאדן צו דער אימון-סיסטעם. דער גורם פון דאזיקן שאדן איז די אינפעקציע מיט HIV, דער מענטשלעכער אימון-פעלער-ווירוס. אין די ענדלעכע סטאדיעס פון דער מחלה זיינען די חולים עלול אנגעשטעקט צו ווערן מיט געוויסע אינפעקציעס, וואס זיינען ניט אזוי געפערלעך ביי מענטשן מיט געזונטע אימון- (פארטיידיקונג-) סיסטעמען. (אזוינע געוויינטלעך ניט-סכנהדיקע אינפעקציעס, וואס זיינען א סך ערנצטער ביי ניט-באהאנדלטע איידס-קראנקע, רופט מען "געלעגנהייט-אינפעקציעס".) געוויסע קאנסערס זיינען אויך פארבונדן מיט די ענדלעכע סטאדעיס פון דער קראנקייט. כאטש רפואות קעגן איידס און HIV זיינען פאראן, און שטערן דעם ווירוס צו אוואנסירן, איז ניטא קיין אויסהיילונג. דער איינציקער אופן אויסצומיידן די קראנקייט, פון קוקווינקל פון עפנטלעכן געזונט, איז אפצומוטיקן די ניט-זיכערע אויפפירונגען וואס שטעלן מיט זיך פאר א ריזיקע פאר דער אינפעקציע.
עס איז די מער שווערע טויטליכע קראנקייט וואס קומט פון דעם ווירוס: עיטש.איי.ווי. (H.I.V. אויך די זעלבע ראשי תיבות: ה'יומען א'ימיון וו'יירוס).
ס'רוב פארשערס (וויסנשאפטלערס) גליייבן היינט אז דער ווירוס HIV האט געהאט זיין בראשית אין סוב-סאהארער אפריקע בשעתן 20סטן י"ה; די קראנקייטט איז שוין אזוי פארשפרייט, אז מע רופט דאס א פאנדעמיק, ד"ה א מחלה וואס באווירקט יעדע גרופע און ראיאן אויף דער וועלט. מע שאצט אפ, אז קרוב צו 40 מיליאן נפשות לעבן היינט מיט דער מחלה איבער גאר דער וועלט. דער יו-ען שאצט אפ אז פון איידס זיינען אומגעקומען העכער 25 מיליאן מענטשן זינט מע האט עס דערקענט אין יוני, 1981, און דער פאר איז עס איינע פון די סאמע צעשמעטערישע עפידעמיעס אין דער מענטשלעכער געשיכטע. אין פארלויף פון 2005 זיינען אומגעקומען א 2-3 מיליאן מענטשן פון איידס, דערפון מער ווי 570,000 קינדער. א דריטל פון די טויטפאלן קומען פאר אין סוב-סאהארער אפריקע, וואס מאכט א תל סיי פון דער עקאנאמיע סיי פון דער געזעלשאפט.
די רפואות קעגן דעם ווירוס פארקלענערן די שטארביקייט און די קרענקלעכקייט פון דער קראנקייט, נאר ניט אין אלע לענדער האט מען צוטריט צו די דאזיקע רפואות.
די דריי הויפט-וועגן פון אינפעקציע מיט HIV זיינען: א) סעקועלער באריר צווישן אן אינפעקטירטער און זיין (איר) ניט-אינפעקטירטן פארטנער; ב) קאנטאקט מיט אינפעקטירטע פליסיקייטן (צום ביישפיל אומריינע נארקאטיק-נאדלען) און ג) פון א מאמע צו איר ניט-געבוירן קינד.
אזוי ווי איידס געפינט זיך ביי ארעמע, ראנדיקע, און באעוולטע גרופעס, איז די דאזיקע קראנקייט באזונדערש ענג פארבונדן מיט מיספארשטענדענישן, סטיגמעס, און עם-הארצות.
קאַטעגאָריע:קרענק קאַטעגאָריע:ווירוסן
לייביש טייטלבוים (קווינס)
ר' לייבוש טייטלבוים איז א משגיח און משפיע רוחני און מנהל בוקר וערב אין קווינס ישיבה.
ער איז א קנאי מיטן האלט דרשות מוחה צו זיין אויף וואס עס לאזט זיך נאר.
ער קומט שוין אין ישיבה 5:00 פארטאגס, מיט א ספעצילע "פינף'ווע" באס וואס איז צוגעשטעלט פאר בחורים מתמידים וואס ווילען אויפשטיין נאך פאר פארטאגס לערנען אין ישיבה.
אויך האט ער א ליל שישי כולל אין וויליאמסבורג ספעציעל פאר אגאנצן נאכט לערנען פון אידן.
כ"ה אדר א'
זעט אויך
כ"ה באדר א'
יידישע אויסדרוקן
די אידישע אויסדרוקן פון אידיש שפראך גייט צוריק הונדערטער יארן, דורך די יארן איז כסדר צוגעקומען מער און מער טיטלן. דער בלאט פרובירט צו ברענגען טיטלן אונטער איין ארטיקל.
דרייען מיטן פינגער
left|150px
ליל ששי אידן
ליל ששי אידן זענען אידן וואס זייער שייכות צו אידישקייט גייט האנט אין האנט מיט די פולע תענוגים אדער באקוועמליכקייטן פון וואס עס פארדינען די וואס פירן זיך אויף אידיש, אין אנדערע ווערטער, זיי זענען מער אריין געטאן אין דעם גשמיות'דיגן חלק פונעם אידישען לעבן ווי אין דעם חלק הרוחניות.
שבח אידן
שבח אידן זענען די וואס האבן ליעב צו שמועסן און קולעצען אגאנצן דאווענען אבער ווען עס קומט צו שבח נותנים לו..... וואס איז נאכדעם וואס מען זינגט אל אדון שבת ביים דאווענען, ציפּען זיי זייערע קינדער פון אונטער די טלית אז זיי זאלן דאווענען ערליך.
קאטעגאריע:טיטלען
דער ציוניסטישער קאנגרעס
דער ציוניסטישע קאנגרעס איז געווען א יאריגע קאנפערענץ פון א פּאָר הונדערט ציוניסטישע אידן אין דער גולה, וואס האבן זיך צונויפגעקומען אומגעפער יעדעס יאר, צו קאָנפערענצן וועגן דעם ציוניסטישן געדאנק פון בריינגען אלע אידן אין ארץ ישראל, און אויפשטעלן א אידישע רעגירונג אין ארץ ישראל.
דער ערשטער קאנגרעס האט בנימין זאב הערצל ארגאניזירט אין באזעל שווייץ אין יאר ה'תרנ"ז (1897). דאן האט מען געשריבן די באזעל פלאן. קאטעגאריע:רעגירונג קאטעגאריע:היסטאריע
קאַטעגאָריע:ציוניזם
יקותיאל יהודה האלבערשטאם
250px|ממוזער|הרב [[אברהם אלקנה כהנא שפירא, הויפט רב פון ישראל און ראש ישיבה פון מרכז הרב (רעכטס), מיט האדמו"ר מצאנז]] ממוזער|הרב [[מרדכי אליהו הויפט רב פון ישראל (לינקס), מיטן צאנזער רב]] רבי יקותיאל יהודה האלבערשטאם (ד' שבט ה'תרס"ה, רודניק - ט' תמוז ה'תשנ"ד, נתניה) איז געווען רב אין קלויזנבורג, רומעניע, און אין קרית צאנז, נתניה, באקאנט אין זיינע יונגע יארן אלס רבי זלמן לייב, נאך דעם חורבן אייראפע דער קלויזענבורגער רב, און אויך אלס דער שפע חיים.
אפשטאם
רבי זלמן לייב איז געבוירן אין רודניק, ד' שבט ה'תרס"ה, צו זיין פאטער הרב צבי הירש האלבערשטאם, רב אין רודניק, א זון פון הרב ברוך האלבערשטאם, רב אין גארליץ, (אן איידעם פון הרב יקותיאל יהודה טייטלבוים, דער סיגעטער רב), א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, רב אין צאנז, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת חיה מינדל א טאכטער פון הרב מאיר משולם שפירא, פון לאנצהוט, א זון פון הרב שמואל שפירא פון פרעמישלא, (אן איידעם פון הרב נפתלי הערץ לאבין פון זידיטשוב, אן איידעם פון הרב צבי הירש אייכנשטיין רב אין זידיטשוב, דער עטרת צבי), א זון פון הרב צבי אלימלך שפירא, רב אין דינאוו, דער בני יששכר.
דער רודניקער עילוי זיין יוגנט
שוין פון זיין פריסטן יוגנט האט מען דערקענט אויף רבי זלמן לייב אז ער איז א זעלטנהייט. דורך זיין אויסערגעוויינלעכער פלייסיגקייט (התמדה), און זיין וואונדערליכע דאווענן (עבודת התפילה) , און איבער אלעם זיין פענאמענאלן מח, איז ער באוואוסט געווארן אלס "דער רודניקער עילוי".
אלט זייענדיק נישט מער ווי אכט יאר האט רבי דוד דובעריש מייזליש, דער אוהעלער רב געהייסן רבי זלמן לייב זאגן א פלפול, און ביי ניין יאר האט רבי שמואל ענגיל, דער ראדאמישלער רב, אים שוין געוואלט מסמיך זיין, נאר ער האט זיך צוריק געהאלטן, נישט מסמיך צו זיין א קינד פאר דער בר מצוה.
ט"ו אב ה'תרע"ח ווען רבי זלמן לייב איז אלט געווען דרייצן יאר, איז ער געווארן א יתום פון זיין טאטן און קליינווארדיין. זיין הספד אויף זיין פאטער האט געדויערט עטליכע שטונדן, אריין ברענגענדיג א געוואלדיגע אויפוועקונג (התעוררת) ביי אלעמען, און איז באוואונדערט געווארן פון יעדעם איינעם, זעהנדיק זיין כח הדרוש.
צו פופצן יאר, ה'תר"פ אומגעפער, איז זיין מוטער מיט אירע קינדער צוריק געקומען קיין רודניק, די רודניקער אידן האבן געזען אין רבי זלמן לייב דעם פאסיגן ממלא מקום אבותיו, און כאטש נאך זייענדיק א בחור האט ער שוין געפראוועט שלש סעודות, זאגנדיג לאנגע דברי תורה, ווי זיין שטייגער איז געווען אין די שפעטערע יארן.
זיינע רבי'ס
זיינע רבי'ס זענען געווען:
דער קלויזענבורגער רב
קלויזענבורג איז געווען פון די גרויסע יידישע שטעט, לויט ווי די היסטאריקערס שרייבן איז שוין אין יאר ה'שנ"א דארט געווען יידן. ווינטער אין יאר ה'תרכ"ט ביים צוזאמענקומפט אין בודאפעסט פון דעם היסטארישען קאנגרעס פון דעם אונגארישן יידנטום, און ס'איז ערקלערט געווארן די אפיציעלע טיילונג פון די דריי געמיינדעס, ארטאדאקסן, נעאלאגן און סטאטוס-קווא, האט די געמיינדע פון קלויזענבורג זיך אנגעשלאסן אין דער ארטאדאקסישער געמיינדע. אבער נאך די פטירה פון דעם רב רבי אברהם גלאזנער איז אויפגענומען געווארן זיין זון רבי משה שמואל גלאזנער אלס ממלא מקום, ער איז געווען מיינונגס-געשטימט מיט די מזרחי באוועגונג, וועלכע האט אריינגעברענגט אין די געמיינדע א שטארקע ציוניסטישע איינפלוס. ביז קורץ איז די שטאט קלויזנבורג געווארן די ציוניסטישע פעסטונג פאר טראנסילוואניע.
אין יאר ה'תרע"ט האבן די חסידישע איינוואונער זיך געמאכט אן אייגענעם בית המדרש, און זיך אפגעטיילט פון דער געמיינדע קאמפלעט, זיי האבן געעפנט אן אייגענע שחיטה, מקוה און עירוב. זעלבסט פארשטענדליך האבן די אלטע קהילה לייט דאס נישט געוואלט צולאזען, און געזעצט א דין תורה, אבער דער פסק בית דין איז געווען מיט די חסידים, און קאמפלעט בארעכטיגט דעם טיילונג.
אין יאר ה'תרפ"ו איז רבי זלמן לייב אין עלטער פון איין און צוואנציג יאר אויפגענומען געווארן רב אין דער נייער קהלה, ער האט געפירט די געמיינדע מיט קלוגשאפט און איז געווארן באליבט ביי אלע שיכטן, ביז א קורצער צייט איז ער געווען אנערקענט אלס דער קלויזענבורגער רב.
באפרייאונג-שפע חיים
ברוך השם, מיר זענען אויסגעלייזט איז געווען די ערשטע ווערטער פון דעם קלויזענבורגער רב. דאס ווארט "באפרייאונג", ווייל דאס איז דער אנגענומענער טערמין אין צוזאמנהאנג מיט דער אויסלייזונג פון די אויסגעפייניגטע יידן און זייער ארויסגיין פון טויט צו לעבן, אבער ביים קלויזענבורגער רב איז דאס נישט דאס צוגעפאסטע ווארט, ווייל טאקע פון דעם מאמענט וואס דער קלויזענבורגער רב איז אזוי געזאגט "באפרייט" געווארן, טאקע דעמאלט, איז ער גאר געווארן אונגאנצן "משועבד" און זיך אריינגעווארפן אין א הייליגע ארבעט וואס גאנצע ספרים זענען נישט געגוג און פעהיג צו באשרייבן.
די באפרייטע יידן וועמען די אליאירטע ארמייען האבן פריי געמאכט, זענען אלע געווען צעבראכענע מענשן, צעבראכן קערפערליך, און דערשיטערט גייסטליך, די לאנגע מאנאטן אין די קאנצענטראציע-לאגערן, אונטער הונגער און אלערליי פיינונגן, האט איבערגעלאזט א טיפן סטעמפעל וואס איז גארנישט לייכט געווען צו היילן, ווען מען האט זיך אנגעהויבן צו דערוויסן פון די שוידערליכע פאקטן וועגן נאענטע און טייערע, ווי זיי זיינען אומגעקומען, האט יעדער אנגעהויבן צו מאכן דעם "באלאנס" פון זיין פאמיליע, פון זיין שטאט און פון זיינע באקאנטע, און געזען אז ס'איז פיל ביטערער ווי מען האט זיך פארגעשטעלט. און דעמאלט איז מען אריינגעפאלן אין פארצווייפלונג, געווען צווישן זיי פיל וואס האבן באדויערט פארוואס זיי האבן דערלעבט דער באפרייאונג, זיי האבן געהאלטען אז עס וואלט זיי פיל לייכטער געווען אויסצוגיין אין די גאז-קאמערן ווי אויסצוטראגן די שמערצן און די נאך- ווייען פון דעם חורבן אייראפע.
דאס אלעס, צוזאמן מיט די קרענק וואס האט געבושעוועט צווישן די לעבן געבליבענע, האט געמאכט א דערדריקטען אטמאספערע. ס'האט צוגעברענגט אז אפילו די וועלכע האבן זיך דורך דער גאנצער צייט יא געהאלטן שטארק, און אויף ווי ווייט מעגליך אפגעהיטן זייער יידישקייט, זענען נאך דעם באפרייאונג געווארן צוזאמענגעבראכן.
און אזא צייט האט זיך גענויטיגט א מנהיג, א וועג-ווייזער, א מענטש פון העכערן גייסט, א מענטש אויף וועמען עס ווירקט נישט דער גאנצער ארום, און וועמען קיין שום צער און יסורים קענען נישט צוריק האלטן פון זיין עבודה. די יידן האבן זיך גענויטיקט אין אן "אח לצרה". א ייד וואס האט אליין געליטן פונקט ווי זיי, און זיי ווייזן א מוסטער ווי אזוי מען קען מקבל זיין יסורים באהבה און זוך באשוצען אין באשעפערס דרכים. און כאטש ס'איז געווען פיל רבנים אין ערליכע אידן וועלכע האבן זיך געהאלטן שטארק אין עומד בנסיון געווען, און אפילו געווירקט אויף אנדערע צו גיין אין דעם ריכטונג, האט אבער געפעלט דער העלד, דער גייסטיגער ריז, וועלכער זאל קעמען מיטרייסען די מאסן, און האבן א ווירקונג א שפע חיים אויף די מאסן פון אט די פארצווייפלטע אידן.
בחסדי השם האט דאמאלט ארויסגעשיינט דאס ליכטיגקייט פון דעם מנהיג און וועג-ווייזער, דער קלויזענבורגער רב, וואס כאטש ער אליין איז ארויס פון לאגער קערפערליך צובראכן כחרס הנשבר, האט ער געפילט אז האט איבערגעלעבט דעם חורבן פאר א צוועק און אויף אים ליגט א פליכט צו מונטערן און אוופוועקן די שארית הפליטה צוריק צו ווערן יידן יראים ושלמים. און ער האט דאס געטאן מיט געטליכע כוחות חוץ לדרך הטבע. בלויז צוקוקנדיג וויאזוי דער קליזענבורגער רב האט אויפגענימן זיין פיין מיט אהבה אן קיין תרעומת חלילה, דאס אליין האט שוין געהאט א געוואלדיגע ווירקונג אויף די ארומיגע מענטשן.
ווי האט מען נאך געקענט האבן תרעומת, ווען מ'הערט ווי דער קלויזענבורגער רב, נאך דעם וואס ער האט פארלוירן ביים דייטש, זיין מוטער, ברודער אין שוועסטער, זיין רעביצין און צען קינדער, פארבלייבנדיק נאר מיט איין איינציגן זון, חנניא יו"ט ליפא, וועלכער איז געווען אן אויסגערופענער עילוי, און הערנדיג באלד נאך דער באפרייאוגג ווי דער זון איז (נאך דער באפרייאונג) נפטר געווארן פון א מחלה, האט ער זיך באלד אויפגעשטעלט אין געמאכט א ברכה "דיין האמת" בשם ומלכות, צוזאגנדינ דערביי אז ער איז דאס אויך מקבל באהבה... הערענדיג דאס, ווער האט נאך געקעגט פרעגן קשיות, נישט איינעם האט אנגעגומען דער ווילן אנצוקומען צו אזא מדרגה.
שארית הפליטה
נאך דעם חורבן אייראפע האט דער קלויזענבורגער רב געגרינדעט און אנגעפירט די ארגאניזאציע שארית הפליטה, א נעצווערק פון אנטשטאלטן (מוסדות) פאראנטווארטליך פאר די הילפס-ארבייט פאר די יידן וואס האבן איבערגעלבט דעם שווערן חורבן אייראפע. די טעטיגקייטן פון שארית הפליטה:
נאך דער מלחמה האט ער אויפגעשטעלט ישיבות און מוסדות פאר די פליטים און די לאגערן, און תש"ו איז ער געקומען קיין אמעריקא שאפן געלט פאר די פליטים און האט דעמאלס אויפגעשטעלט מוסדות אין ניו יארק און מעקסיקא פאר די פליטים וואס זיינען שוין געווען אין אמעריקא א יאר דערנאך האט זיך דער רבי געצויגן קיין ניו יארק ווי ער האט אנגעפירט מיט זיינע מוסדות.
עליה
אין יאר תשט"ו האט ער באזוכט ארץ ישראל צום ערשטן מאל און האט מחליט געווען אויפצושטעלן א חסידיש שטעטל וואס איז היינט באוואוסט אלס קרית צאנז נתניה, ישראל. אין תשל"ב האט ער צוריקעגערט קיין אמעריקע און האט זיך באזעצט אין יוניאן סיטי.
מוסדות
פון זיינע תלמידים האט זיך געגרינדעט דאס חסידות צאנז קלויזענבורג אויך האט ער אויפגעשטעלט די תורה אימפעריע מפעל הש"ס און די לאניאדא שפיטאל אין נתניה, וואס באדינט די איינוואוינער פון נתניה און די ארומיקע שטעטלעך.
אידיש
דער קלויזנבורגער רבי פלעגט כסדר רעדן וועגן דעם חשיבות פון "גיין בדרכי אבות", אריינגערעכנט אפהיטן דאס אידישע לשון. אין זיין צוואה האט ער אזוי געשריבן:
איראניש, זענען היינטיגע צאנזער חסידים אין ארץ ישראל נישט קיין גרויסע קנאים וועגן אידיש; אין דעם סעמינאר פון קרית צאנז, נתניה, איז די אפיציעלע שפראך העברעאיש, און על אף אז אין די חדרים און ישיבות רעדט מען בלויז אידיש, עברית איז זייער צעשפרייט אלס אן ערשטע שפראך און זייער באניצט טאג טעגליך.
הסתלקות
דער קלויזענבורגער רב איז נפטר געווארן שבת קודש ט' תמוז ה'תשנ"ד און מען האט אים קובר געווען צומארגנס י' תמוז אין בית החיים פון נתניה, אין די חלקה קרית צאנז.
פאמיליע
ז' אדר ב' ה'תרפ"ד האט רבי זלמן לייב געהייראט בזיווג ראשון מרת פעסיל הי"ד א טאכטער פון הרב חיים צבי טייטלבוים רב אין סיגעט, דער עצי חיים. זי איז אומגעקומן אין אוישוויץ אויף קידוש השם מיט צען פון אירע קינדער הי"ד, דער עלטסטער זון חנניה יום טוב ליפא איז אוועק נאך דער קריג פון די טיפוס קרענק.
די נעמען פון די קינדער זענען ווי פאלגענד:
נאך דעם חורבן אייראפע האט רבי זלמן לייב געהייראט אין אמעריקא בזיווג שני מרת חיה נחמה עמו"ש, א טאכטער פון הרב שמואל דוד אונגאר. רב אין נייטרא, און האט פון פריש אויפגעשטעלט זיין שטוב. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל יקותיאל
גלעד שליט
קליין|גלעד שליט גלעד שליט (געב' 28סטן אויגוסט, 1986, נהריה) איז א ישראלדיקער סאלדאט וואס איז פארכאפט געווארן דורך די פאלעסטינער טערארריסטן פון כאמאס אין דעם כרם שלום געגנט כ"ט סיון ה'תשס"ו (25סטן יוני, 2006). ער איז געװען אן ערב ביי זיי אין דעם עזה פאס 1941 טעג, ביז דעם 18טן אקטאבער 2011, ווען מען האט האט אים באפרייט און צוריקגעשיקט אין ישראל אין א בייט פאר דער באפרייאונג פון 1,027 פאלעסטינער ארעסטאנטן, צווישן זיי הונדערטער לעבנס-ארעסטאנטן.
צווישן די טעראריסטן געפונען זיך אזעלכע וואס זענען ארכי מערדערס, וואס אסאך יידיש בלוט איז פארגאסן געווארן דורך זיי. ווי אויך זענען דא א צאל פרויען צווישן די באפרייטע ארעסטאנטן וואס זענען אויך טעראריסטן.
ביאגראפיע
גלעד שליט איז געבוירן געווארן אין נהריה, א זון פון נועם און אביבה, און א ברודער פאר יואל און הדס.
קאַטעגאָריע:צה"ל
קאַטעגאָריע:ישראלים
חלום
פארוואס חלומ'ט מען ביינאכט?
דור נאך דור האבן וויסנשאפטלער געפארשט צו פארשטיין פארוואס אונזערע מוחות שפילן פאר אונז די אינטערעסאנטע פארשטעלונגן יעדע נאכט. יעדער פארשער האט זיך געהאט זיין ענטפער וועלכע זענען געווענליך געווען געבויט אויף צוויי טעאריעס. די ערשטע אז די חלומות זענען נאר פסכילאגישע סטימולאציע (פארנומענקייט) אדער אז דאס איז גאר פסכילאגיש וויכטיג פאר'ן מענטשנ'ס מוח. עס זענען געווען אור אלטע סייענטיסטן וועלכע האבן געהאלטן אז חלומות זענען א ווירקליכע זאך וועלכע עקזיסטירט אויף אן אנדערע וועלט און מען קען נאר אנקומען אהין ווען מען שלאפט...
רוב סייענטיסטן זענען היינט ביי דער מיינונג אז חלומות איז א וויכטיגע פראדעצור אינעם מענטשנ'ס מוח ווען ער שלאפט ווייל דעמאלט ווערט די גאנצע אינפארמאציע וואס דער מוח האט באקומען איבער'ן טאג מסודר און איינגעקריצט עס זאל געדענקט ווערן אויף שפעטער און אויך אז דער מוח זאל גרינגער קענען נוצן די אינפארמאציע נאכאמאל ווען עס וועט אויספעלן. געוויסע סייענטיסטן האלטן אז דער מוח טראכט גאר ביינאכט זאכן וועלכע מען האט נישט קיין צייט צו טראכטן אינמיטן טאג און זיי בויען דאס אויפ'ן פאקט אז מענטשן קענען אסאך מאל אויפשטיין אינדערפרי מיט א באשלוס וועלכע זיי האבן זיך געפלאגט א גאנצן טאג. וויאזוי אימער, האלטן זיי אלע אז חלומות איז א קאמבינאציע פון ביידע אויבנדערמאנטע הויפט טעאריעס.
פארשידענע טעאריעס
א קאפ-שטיק טעאריע איז אויסגעפארשט געווארן דורך דעם וויסנשאפטלער זיגמונד פרויד (אן עסטרייך פיליזאף פון בערך 100 יאר צוריק) וועלכער האט געהאלטן אז אלע חלומות זענען געבויט אויף דעם שלאפנדיג'ן מענטשנ'ס גלוסטן און כאטש די חלומות וועלכע מען געדענקט קען טיילמאל ניטאמאל שטימען ווי דער הויפט טעמע וועט מען אבער שטענדיג קענען געפינען א וועג וויאזוי די מאדנעסטע חלום וועט יא שטימען מיט די הויפט גלוסטונגן פון דעם מענטש. צום ביישפיל אויב איינער גלוסט צו מאכן א מיליאן דאלאר וועט ער אפשר חלומ'ן וויאזוי ער איז געגאנגן אין פעלד און צוזאמנגעקליבן א מיליאן עפלעך. די חלום וועט אים אויסקוקן גאר מאדנע אבער די עפלעך וועט רעפרעזענטירן די געלט און וועט מיינען אז אין זיין חלום פאנטאזיע האט ער צוזאמענגעקליבן א מיליאן דאלאר. אבער נאך אלץ – זאגט פרויד – וועט אן עפל אמאל מיינען בלויז אן עפל.
א שווייצער וויסנשאפטלער מיט'ן נאמען קארל דזשואנג האט שטודירט פראוד'ס טעאריע מיט זיינע סטודענטן און איז שפעטער ארויסגעקומען מיט א נייע טעאריע אז אויסער וואס א מענטש חלומ'ט נאר אזעלכע זאכן וואס זענען אין זיין אינטערעסע (אויף פארשידענע וועגן) וועט זיין מוח דאס דעמאלט בעסער איבערטראכטן און אויפקומען מיט עצות וואס צו טאן צו קענען דעגרייכן דעם אינטערעסע.
לויט זייער טעאריע שטימט פיין פארוואס מען חלומ'ט זיך ביינאכט פון זאכן וועלכע מען האט געטראכט דאס מערסטע אינמיטן טאג. ווייל די אינפארמאציע זענען ווי צייטוויליגע מעמארי פיילס וועלכע ווערן גענוצט צו טראכטן און וויבאלד די זענען דאס מערסטע אנוועזנד דערפאר חלומ'ט מען זיך ביינאכט פון דעם.
אמאל פלעגן אלע פעלקער האלטן אז חלומות זענען ווי סימנים וואס ווייזן אויף געוויסע זאכן און געוויסע מענטשן פלעגן גיין צו עקספערטן וועלכע האבן גוט געקענט פותר חלום זיין. די קעניגן האבן דאס שטענדיג געטאן ווען אימער זיי האבן געהאט א מאדנע חלום אזויווי פרעה מיט די זיבן קוען. די רוימישע קעניגן זענען געווען דאס מערסטע באוואוסט מיט פותר זיין חלומות און די קעניגן האבן גאר געמאכט באשלוסן לויט די באשיידונגן פון חלומות.
אין די תורה געפינען מיר עטליכע פעלער אין וועלכע א חלום האט געמיינט א נבואה ווי די געשיכטע פון יוסף אין זיינע ברודער און יעקב אבינו מיט די לייטער.
קען מען עקזעסטירן אן חלומות?
מיר האבן דערמאנט אז חלומות קומען פאר אינעם טייל שלאף וועלכע רופט זיך אר-אי-עם און דאס זענען די טיפסטע שטאפלן אין שלאף. וויסנשאפטלער האבן שטענדיג פרובירט אויסגעפינען אויב אלע מענטשן האבן אר-אי-עם שלאף און אויב נישט צי זענען זיי אנדערש ווי אנדערע מענטשן. נאך לאנגע יארן פון שטודיעס אויף שטודיעס איז אנגענומען געווארן אז עס ענען פאראן אסאך מענטשן וואס באקומען בכלל נישט קיין אר-אי-עם שלאף און עס פאסירט גאנץ אפט אז מען זאל דורכגיין א נאכט אן קיין אר-אי-עם שלאף.
מיט יעדע נייע שטודיע וואס האט פרובירט צייגן די עפעקט פון נישט האבן אר-אי-עם שלאף איז נאכגעקומען א רייע שטודיעס וואס האבן דאס אפגעוואנדן. אין די 60'גער יארן האט מען געגלייבט אין שטודיעס וועלכע האבן געצייגט אז מענטשן וועלכע באקומען נישט קיין אר-אי-עם שלאף געדענקן שוואכער ווי ארגינעלע מענטשן. די שטודיעס איז אפגעפרעגט געווארן יארן שפעטער ווען אין איינע פון די גרויסע אוניווערסיטיס וואו מען האט שטודירט שלאף איז א סטודענט פארוואונדעט געווארן אויפ'ן מוח און איינע פון זיינע פארבליבענע פראבלעמען איז געווען אז ער האט מער נישט באקומען קיין אר-אי-עם שלאף און צו אלעמענ'ס איבערראשונג האט ער פארענדיגט זיינע סקול יארן דאס זעלבע אויסגעצייכנט ווי אלע אנדערע סטודענטן און האט בכלל נישט געליטן פון קיין זכרון פראבלעמען. אין די לעצטע יארן שטודירט מען אויב דער פארלוסט פון אר-אי-עם שלאף ברענגט יא שלעכטע עפעקטן ביים לערנען אבער נאר צו געוויסע סארט לערנונגן. די שטודיעס זענען געבויט אויף דער מוח פון א קינד וועלכע באקומט אסאך מער אר-אי-עם שלאף ווי אן ערוואקסענער און דער סיבה דערצו איז ווייל א טאדלער קינד לערנט זיך פיל מער, פראצענטווייז, אין איין טאג ווי אן ערוואקסענער מענטש.
אגב, אמאל פלעגט מען גלייבן אז חלומות זעט מען נאר אין שווארץ און ווייסע קאלירן אבער שטודיעס פון די 70'גער יארן האט אויפגעוויזן אז מען זעט יא קאליר און דאס איז נאר געווען אן איינרעדעניש.
נאך אן אינטערעסאנטער שטודיע פון יענע יארן האט געוויזן אז בלינדע מענטשן פון געבורט זענען בלינד אויך אין א חלום און זיי חלומ'ן טאקע נאר פון אזעלכע זאכן ווי שמעקן, שפירן, הערן א.ד.ג. אן אנדערע שטודיע האט געוויזן אז א מענטש שנארכעט נישט ווען ער חלומ'ט אין אלגעמיין אבער עס איז פאראן אן אויסנאם.
בירגערשאפט
בירגערשאפט איז די פארבינדונג פון א מענטש מיט זיין שטאַט.
חלום
חלומות געדענקענישן
די וועלט זאגט אז 5 מינוט נאכ'ן אויפשטיין פון א נארוואס פארענדיגטן חלום האט מען שוין פארגעסן 50 פראצענט דערפון און נאך 10 מינוט איז שוין 90 פראצענט פארגאנגן. פארוואס דאס איז אזוי איז פאראן אסאך טעאריעס אבער קיין איינע פון זיי איז נישט באשטעטיגט געווארן.
בירגערשאפט
א מדינה דארף זארגן פאר זיינע בירגער אין פארשידענע ענינים.
כ"ו אדר א'
געבוירן
קליין|150px|[[שלום עליכם]]
בירגערשאפט
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
חלום
חלומות געדענקענישן
די פארשטענדליכסטע טעאריע איז ווייל ווען דער מענטש שטייט אויף פון זיין שלאף איז ווי אן אויטא צינדט אן זיין מאטאר ווען אלע קערפער טיילן הייבן אן ארבעטן אויפאיינמאל און דער מוח היבט אן קאנצעטרירן אויף אלעס וואס מען שפירט, הערט, זעט, און שמעקט. די פארנומענקייט מאכט דעם מוח פארגעסן פון דעם חלום אפילו עס איז געווען עטליכע מינוט צוריק.
כ"ו אדר א'
זעט אויך
כ"ו באדר א'
חלום
חלומות געדענקענישן
עס איז פאראן ביכער וועלכע גיבן פארשידענע עצות וויאזוי מען קען אנטוויקלן מען זאל יא געדענקן חלומות.
וואס מיינען חלומות?
די וועלט זאגט אז צו פארציילן א חלום דארף מען זיין א נאר און אויסצוהערן דארף מען זיין נאך א גרעסערע נאר... וויאזוי אימער, זענען אבער שלאפן שטודירער און עקספעטרן שטענדיג געווען פארנומען מיט די מיינונגן פון חלומות און האבן צוזאמנגעשטעלט א ליסטע פון די מערסט באקאנטע חלומות וועלכע רוב מענטשן באקומען אפט און וואס זיי סימבאלזירן אין לעבן.
1)	כמעט יעדער האט שוין אמאל געחלומ'ט אז מען איז אנגעקומען אין פובליק נאקעט. רוב מענטשן וועלן זיך אין אזא חלום שפירן זייער פארשעמט אבער טייל וועלן נישט האבן קיין טראפ בושה. עקספערטן צייכנען אן אז דאס מיינט אז מען פרובירט עפעס צו באהאלטן אדער אז מען איז נישט גרייט צו א געוויסע אונטערנעמונג.
2)	נאך אן אפטע חלום איז אז מען פאלט און דאן וועקט מען זיך אויף. לויט זיי איז דאס א סימבאלישער צייכן אין לעבן אז מען איז פארלוירן איבער א געוויסע סיטואציע און מען קען זיך נישט העלפן. עס קען אויך אמאל מיינען אז מען איז באזארגט אז מען גייט פארלירן עפעס.
3)	א חלום אז מען ווערט נאכגעיאגט פון איינעם סימבאליזירט אז מען לויפט אוועק פון פראבלעמען. און לויט די פראבלעמען וואס מען האט לויט דעם איז דער נאכיאגער אינעם חלום.
4)	מען ווערט פארהערט איז אויך זייער אן אפטע חלום און מיינט אז מען איז גרייט צו עפעס אן אונטערנעמונג און מען ווערט געפראווט פון זיך אליינס.
6)	מען לויפט און מען דעגרייכט נישט אין ערגעץ. דער חלום קען קומען אין פארשידענע וועגן און אסאך חלומ'ן זיך אז מען וויל לויפן אבער די פיס טראגן נישט. דאס מיינט אז מען טוט צופיל זאכן אין לעבן און מען קען דאס מער נישט פארטראגן.
רש"י שרייבט אין זיינע ספרים אז א שלעכטע חלום קומט נאר צו א שלעכטע מענטש און א גוטע חלום צו א גוטע מענטש.
לויט די אידישע הלכה דארף מען פאסטן ווען מען האט געהאט פארשידענע שלעכטע חלומות און דאס ווערט גערופן א תענית חלום וועלכע מען מעג אויף פאסטן אום שבת כאטש אלע אנדערע תעניתים (אויסער יום כיפור) ווערט אפגעשטופט אויב עס געפאלט אין שבת.
טייל אידן זענען ביי דער מיינונג אז אפילו א שלעכטע חלום מיינט אויך גארנישט און דער מנהג פון פאסטן האבן די חכמים ערלויבט צו בארואיגן דעם מענטש און דערפאר איז עס אויך ערלויבט געווארן אין שבת ווייל דער מענטש'נס רואיגקייט איז וויכטיגער ווי האלטן שבת. אגב, די הלכה איז אז אויב מען פאסט א תענית חלום אום שבת דארף מען פאסטן א צווייטן טאג צו טאן תשובה פאר'ן פאסטן אום שבת.
וואס חלומות האט שוין געברענגט
דער דייטשער כעמיסט קעלקול וועלכער האט אויסגעטראפן בענזין האט געזאגט אז נאך לאנגע מאנאטן וואס ער האט געארבעט אויף דעם פראיעקט אן ערפאלג האט ער איין נאכט געזען אין זיין חלום ווי שלענג פארמירן רינגן און נעמן זייערע עקן אין מויל. ווען ער איז אויפגעשטאנען האט ער געכאפט אז די הויפט כעמיקאליע וועלכע ער האט גענוצט צו מאכן בענזין וואקסט רינדיג אנדערש ווי אלע אנדערע נאטורליכע כעמיקאליעס וועלכע וואקסן אין א ליניע.
דער אינווענטאר פון די ניי מאשין, עליאס האוו, האט זיך געפלאגט מיט זיין ערשטע ניי-מאשין אין 884' וויאזוי דער נאדל וועט ארבעטן אין א מאשין. ער האט דאן געחלומ'ט ווי ער שטייט ארומגענומען מיט סאלדאטן פון א געוויסע פאלק און זיי האלטן אזעלכע רינדיגע שווערדן אין די הענט וועלכע האט א לאך אינדערמיט. ווען ער איז אויפגעשטאנען האט ער צוזאמנגעשטעלט אז אויב דער נאדל וועט האבן א לאך ביים שפיץ וועט עס קענען אויפנעמען נאך א פאדעם פון אונטן און די מאשין וועט קענען נייען.
מען פארציילט אויף עטליכע שפילער און זינגער וועלכע האבן באקומען געדאנקן פאר מוזיק און ניגונים אין חלומות. שטודיעס האבן געוויזן אז מענטשן האבן זיך געלערנט א לעקציע אין חלומות פאר זאכן וועלכע האבן פאסירט צו זיי שפעטער. חלומות זענען טיילמאל שרעקעדיג און אינעם חלום טרעפט מען זיך א וועג ארויס. שפעטער ווען דאס זעלבע פאסירט ריכטיג נוצט מען די עצות זיך צו ראטעוון פון דעם פראבלעם דאס וואס מען האט געזען אין חלום.
עס איז פאראן אן אינוועסטמענט גרופע וועלכע אינוועסטירן אין די סטאק מארקעט געבויט אויף חלומות. אין די פירמע האט א געוויסער מאן געחלומט אז די סטאקס פון די בייאטעק פירמע איי-סי-או-עס גייט שטארק שטייגן. ער האט באלד געקויפט 40,000 שעירס פאר 4 דאלאר א שעיר. ווייניגער פון 5 יאר שפעטער האט ער פארקויפט זיינע שעירס פאר 28 דאלאר און האט פארדינט 1.6 מיליאן דאלאר, אלעס איבער א חלום.
שטודיעס האבן אויך געוויזן אז מענטשן חלומ'ן זיך ביינאכט זאכן וועלכע גייען פאסירן אינעם צוקונפט. די שטודיע האט פאר לאנגע יארן רעקארדירט חלומות פון די סטודענטן און מיט דער צייט האבן אסאך פון די חלומות ווירקליך פאסירט. אין איינע פון די רעקארדן האט א פרוי געהאט געזאגט אז זי האט געחלומ'ט אז א פליגער האט געקראכט נעבן איר וואוין ארט אין א אווערפעס. דער חלום איז שפעטער צושטאנד געקומען צו אלעמענס וואונדער.
דער חלום אין תנ"ך
אין תנ"ך האט דער חלום א באזונדערע ראלע, גאט רעדט און אנטדעקט זיך צו די נביאים אין חלום. פון די באװוסטע געשיכטעס זײנען, דער חלום פון יעקב, פון יוסף און פון פרעה. אויך איז באקאנט דער חלום װי א פוסטער זין, װי עס שטײט "חלומות שווא ידברון".
קאַטעגאָריע:קערפער קאַטעגאָריע:פיזיאלאגיע
בי בי סי
געשאפען אין 1922, אלס א פרייע סטאנציע איבעראל צו מיטהאלטן,
BBC News 24, און BBC Parliament, און BBC World. אלעס אינטער BBC
זעט אויך
קאַטעגאָריע:טיווי נייעס קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע קאנאלן
18טע י"ה
דער בלאט איז געהאלטן נאך זיין אינהאלט איז געווען פאראייניקט, בכדי אויפצוהיטן די פריערדיקע ווערסיעס.
19טער י"ה
דער 19טער יארהונדערט איז די צייט צווישן די יארן 1801 - 1900.
18טע י"ה
ביטע מעקט נישט אויס דעם בלאט!
19טער י"ה
געשעענישן
* קאַטעגאָריע:יארהונדערט
Cbc
CBC איז די נאציאנאלע ראדיא און טעלעוויזיע פירמע פו קאנאדע. געגערינדעט 1980,
קאטעגאריע:טיווי נייעס
קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע
לייביש טייטלבוים (איחוד קאנטרי)
ר' לייביש טייטלבוים ע"ה איז געווען דער רב ביי די ארונים פון איחוד קאנטרי און אויך פון ראס סטריט איחוד התלמידים שול. ער האט געגעבן אויך די השגחה אויף די ארונים בוטשער סטארס אין וויליאמסבורג.
זיין ברודערס זענען ר' יוסף טייטלבוים ראש הכולל סאטמאר בארא פארק און ר' יחזקאל טייטלבוים רב פון קליימער סטריט סאטמאר שול.
קאַטעגאָריע:ארונים קאַטעגאָריע:רבנים
CIA
CIA (ראשי תיבות: Central Intelligence Agency צענטראלע אינטעליגענץ אגענטור) איז די שפיאן ארגאניזאציע פון די פאראייניגטע שטאטן.
סי איי עי'ס ארבעט איז, דריי זאכן: איר הויפט קווארטיר איז לענגלי, ווירזשיניע, א פאר מייל פון דער הויפטשטאט וואשינגטאן די סי.
היסטאריע
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן 1947 אין דער צייט פון פרעזידענט הערי טרומאן, - מער פונקטליכער - נאך דער צווייטער וועלט מלחמה ווען די (oss) איז צוטיילט געווארן Office of Strategic Services האט פ. טרומאן אין 1946 אויפגעשטעלט די סי איי עי נאר שפעטער איז עס צוגעלייגט געווארן צום "נאצינאלע זיכערהייט אקט" געזעץ אין 1947 ווען ס'איז אריין אין קראפט סעפטעמבער 18 1947.
די ארגאניזאציע איז אונטערן פרעזידענט ער געט די רעכט פאר אלע אונטערערדישע אפעראציעס