cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
פרישוואסער פיש
פֿרישוואַסער פֿיש זענען פיש וואס לעבן א טייל אדער רוב פון זייער לעבן אין פרישוואסער, ווי טייכן און אזערעס, מיט א זאלצקייט ווייניגער פון 0.05%. די סביבות זענען אנדערש פון ימען אין אסאך וועגן, בעיקר אין וויפיל זאלץ געפינט זיך אינעם וואסער. כדי צו בלייבן לעבן אין פרישוואסער, דארפן די פיש א ריי פון פיזיאלאגישע ענדערונגען אז זייערע קערפער זאלן האלטן די ריכטיגע מאס זאלץ. 41% פון אלע באוואוסטע זגאלן פון פיש ווערן געפינען אין פרישוואסער.
פיזיאלאגיע
פֿרישוואַסער פֿיש זענען אנדערש פון זאלצוואסער פיש אין פארשידענע פרטים. זייערע זשאברעס מוזן האבן די מעגלעכקייט צו פארשפרייטן וואסער אן צו פארלירן זאלצן פון די קערפער פליסיקייטן. די שופן פון די פיש שפילן אויך א ראלע אינעם פראצעס; ווען א פרישוואסער פיש פארלירט צו פיל שופן וועט צו פיל וואסער פארשפרייטן אריין דורך דער הויט, און דער פיש וועט שטארבן.
נאך אן אייגנקייט פון פרישוואסער פיש זענען די גוט אנטוויקלטע נירן. זיי דארפן זיין גרויס ווייל אסאך וואסער גייט אדורך זיי. קאַטעגאָריע:פיש
פרק שירה
פרק שירה איז א מדרש ווי עס איז צוזאמען גענומען די שירה וואס דער גאנצער וועלט באשאפעניש און אלע באשעפענישן זינגען און לויבן דעם באשעפער פון דער וועלט. עס איז איינגעטיילט אין זעקס פרקים און עס ווערט מיט א סדר אויסגערעכנט באשעפעניש נאך באשעפעניש מיט די שירה וואס זיי זאגן. אין די ווערטער פון חז"ל זעט מען די גרויסקייט און וויכטיגקייט פון 'פרק שירה', און די חשיבות פון לערנען דערין און זיך באשעפטיגן דערמיט.
חיבורים אויפן פרק שירה
קאַטעגאָריע:מדרשים
גמ"ח יחיאל מיכל
גמ"ח יחיאל מיכל (דירענפעלד) איז דער שיעורי תורה און דרשות טעיפ'ס ארגאניזאציע געגרינדעט אויפן נאמען פון הרה"ח ר' יחיאל מיכל דירענפעלד ז"ל
שמעון שטיינבערג
שמעון שטיינבערג (1887, אדעס, געוועזענע רוסלענדישע אימפעריע - 1955, טשערנאוויץ, ראטנפארבאנד, היינט אוקראינע) איז געווען א יידישער קאמפאזיטאר.
לעבן
שמעון'ס טאטע איז געווען אן ארבעטער פון א טאבעק-פאבריק, געשטארבן אז שמעון איז נאך געווען א קליין קינד. זיין מאמע איז געווען א נייטערן און א מאדיסטקע, זי האט חתונה געהאט צום צווייטן מאל מיט א כליזמר און מארשאלעק, פון וועלכן שמעון האט גענומען לערנען מוזיק און טעאטער. שפעטער האט ער זיך געלערנט אויף די מוזיק-קורסן ביי לאנגלערן, ווו זיין פידל-לערער איז געווען משה חיט. צו פופצן יאר אלט האט שמעון שוין געשפילט נישט נאר אויף די חתונות, נאר אויך אין די טעאטער-ארקעסטערן און שוין געשאפן עטלעכע קאמפאזיציעס. ער האט זיך שפעטער געלערנט און גראדואירט פון דער אדעסער קאנסערוואטאריע, ווו זיין לערער איז געווען וויטאלד מאלישעווסקי – א תלמיד פון נ.א.רימסקי-קארסאקאוו.
זיין אייניקל מארק אטשאסאלסקי איז געווארן שפעטער א מערקווירדיקער מוזיקער אין טשערנאוויץ.זיין אוראייניקל וולאדיסלאוו אדעלכאנאוו איז א וועלט-בארימטער פידלער.
ווערק
א חוץ דעם, ער האט געשאפן עטלעכע אפערעס, אראטאריעס, סינפאניעס, פילצאליקע מוסטערן פון קאמער-מוזיק /סטרונע-קווארטעטן, קלארינעט קווינטעטן, אקטעטן, פידל סאלא מוזיק, מוזיק פאר קנעפל-אקארדיאן /באיאן/, באארבעטונגען פון יידישע, אוקראאינישע, קאזאכישע, קירגיזישע, טורקמענישע פאלקס-מעלאדיעס און לידער, אריגינעלע לידער. עס טיילן זיך באזונדער אויס מיט זייער פאפולערקייט : "נאקטורן" פאר פידל /וויאלאנטשעל/ מיט ארקעסטער, זעקס פידל עטיודן אויף יידישע טעמעס, "חסידישער טאנץ", "די יידישע סינפאניע", "קירגיזישע עסקיזן", "צוויי אוזבעקישע סואיטעס", "זעכצן עסקיזן אויף די טעמעס פון יידישע חתנות", לידער אויף די ווערטער פונעם בארימטן יידישן משלים-שרייבער פון טשערנאוויץ אליעזר שטיינבארג, "אוקראאינישער האפאק".
סטיל
שטיינבערג'ס מוזיק איז פארפאסט געווארן אויפן פעסטן באדן פון קלאסישער טראדיציע פונעם סוף 19טן – אנהייב 20סטן יארהונדערטער. ער האט אויסגעארבעט זיין מוזיק-לשון אויפן סמך פון כליזמר מוזיק, חזנות און שטייגערישער פאלקס-ליד. ער האט גרינטלעך באהערשט די קאמפאזיטארישע טעכניק מיט ראפינירקייט. זיין מוזיק איז הארציק און אויסדרוקספול. אין די גרעסערע ווערק האט ער זיך אנטפלעקט ווי א קאמפאזיטאר פון א ברייטן סינפאנישן ארט דענקען.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישע קאמפאזיטארן
אראל ים
דער אַראַל ים (קאזאך: Арал Теңізі (אַראַל טענגיזי), אוזבעק: Orol dengizi, רוסיש: Аральскοе мοре) איז אן אזערע אין צענטראל-אזיע, וואס ליגט צווישן קאזאכסטאן אין צפון און  אוזבעקיסטאן, אין דרום. אין די 1960ער יארן האט דער סאוועטן פארבאנד אנגעהויבן נעמען דאס פון די אמו דאריא און סיר דאריא טייכן, וואס פליסן אין אראל ים אריין, פאר באוואסערונג. דערפאר האט זיך דער ים אסאך איינגעצויגן.
דער אראל ים איז שטארק פארפעסטיקט, פון פרואוון וואפן, אינדוסטריעלע פראיעקטן, און פון באמיסטיקן דאס לאנד ארום דעם ים, סיי אין די יארן פונעם סאוועטן פארבאנד, סיי זייט דעמאלסט. אין 1990 האט מען געבויט א דאמבע צו ראטעווען דעם צפון טייל פונעם ים. במשך עטלעכע יארן האט דער וואסערפלאך זיך געהויבן. אבער די דאמבע האט געפלאצט, און מען בויט זי צוריק מיט געלט פון אינטערנאציאנאלע קוואלן.
קאַטעגאָריע:אזערעס קאַטעגאָריע:קאזאכסטאן
משה קליערס
הרב משה קליערס (ז' אדר ה'תרל"ד 1874 – כ"ג שבט ה'תרצ"ד 1934) איז געווען דער אשכנזישער רב פון טבריה.
ביאגראפיע
געבוירן ביי רבי מאיר קליערס פון צפת, וואס האט אימיגרירט קיין ישראל פון קלייער אין רוסלאנד און איז געווען אן אייניקל פון הרב ניסן גמליאל.
זיינע ספרים
קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:טבריה קאַטעגאָריע:סלאנים
הערצל מוזיי
קליין|250px|
הערצל מוזיי איז אַ מוזיי אויף הר הרצל, ירושלים, וואָס איז געווידמעט צו די אַקטיוויטעטן און זעאונג פון בנימין זאב הערצל.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:הר הרצל קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל
אינזל לאנד
קליין|300px|אינזל־לענדער אין דער וועלט אן אינזל־לאַנד (אדער אינזלשטאַט) איז א לאנד וואס איז אן אינזל אדער א טייל פון אן אינזל אדער עטלעכע אינזלען. טייל אינזל־לענדער האבן נישט קיין לאנד גרענעץ מיט אן אנדער לאנד.
די היינטיגע אינזל לענדער זענען כולל:
קאַטעגאָריע:לענדער קאַטעגאָריע:געאגראפיע קאַטעגאָריע:אינדזלען
קליינפוילישע וואיעוואדעשאפט
די קליינפוילישע וואיעוואדעשאפט ( מאלאפאלסקא) איז א וואיעוואדעשאפט (פראווינץ) אין דרום פוילן. זי איז געשאפן געווארן דעם 1טן יאנואר 1999 פון די געוועזענער קראקער, טארנער, צאנזער און (טייל פון) בילסקער, קאטאוויצער,קעלצער און קראסנער וואיעוואדעשאפטן.
דער נאמען פון דעם פראווינץ דעם היסטארישן ראיאן פון קלייפוילן, וואס איז געווען אסאך גרעסער פון דער היינטיקער וואיעוואדעשאפט. איר הויפטשטאט איז קראקע.
די פראווינץ האט גרענעצן מיט דער שלעזישער וואיעוואדעשאפט צו מערב, שווענטאקזשיקיע וואיעוואדעשאפט צו צפון, אונטערקארפאטיע צו מזרח און סלאוואקיי צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 15,108 קוואדראט ק"מ, און האט א באפעלקערונג פון 3,267,731 (אין 2006). די פראווינץ געפינט זיך אויפן קרייצוועג פון די אינטערנאציאלע רוטעס פון דרעזדן קיין קיעוו און דאנציג קיין בודאפעשט.
שטעט און שטעטלעך
די גרעסטע שטעט און שטעטלעך אין דער קליינפוילישער וואיעוואדעשאפט זענען (לויט דער באפעלקערונג אין 2006):
דיזנילאנד
קליין|220px קליין|250px|דער [[שלאפנדיגע שיינהייט (1959 פילם)|שלאָפֿנדיגע שיינהייט שלאָס, דער סימבאָל פֿון דיזנילאַנד]] דיזנילאַנד פּאַרק (ענגליש: Disneyland Park) איז אַ טעמאַטישער שפּילפּאַרק אין אַנאַהיים, קאַליפֿאָרניע, די פֿאַראײניקטע שטאַטן. ער איז דער ערשטער און אָריגינעלער דיזנילאַנד, און איז געגרינדעט געווארן דעם 17טן יולי 1955 דורך וואָלט דיזני, דער שאַפֿער פֿון מיקי מויז. ער איז איינער פֿון די מערסט פּאָפּולערע שפּילפּאַרקן אין דער וועלט, און האט געפֿייערט זיין זעכציקסטע יאָר דעם 17טן יולי 2015.
אין 2001 איז דער אומגעגנט ארום דער פּאַרק אױסגעשטופּערט געווארן צו מאַכן אַ רעזאָרט מיט דריי האָטעלן, אַן אָנקויף און רעסטאָראַן אומגעגנט מיטן נאָמען דאַונטאַון דיזני (Downtown Disney) און אַ צווייטער פּאַרק, דיזני קאַליפֿאָרניע אַוואַנטורע (Disney California Adventure). היינט ווערט דער אומגעגנט גערופֿן דער דיזנילאַנד רעזאָרט (Disneyland Resort).
דער פּאַרק אויפֿבעט אַ סך פֿאַרשידענע וועגן פֿאַר זיינע געסט צו האָבן הנאה. צום ביישפיל קענען די געסט געפֿינען "באַהאַלטענע מיקיס" (Hidden Mickeys) אויף יעדער אַפּראַט און ביי דער גאַנצער רעזאָרט. "באַהאַלטענע מיקיס" זענען דער פֿאָרעם פֿון די קאָפ און אויערן פֿון מיקי מויז, און באַווייַזן זיך אין פֿאַרשידענע וועגן אזוי ווי אין דער בעטאָן-פּאָדלאָגע אויפֿן דייזי שטאָק פֿון דער "מיקי און פֿריינט" אָפּלאָגאָרט, אדער דריי קיילעכדיגע הילכערס אויף דער "קאסמאס באַרג" (Space Mountain) אַפּראַט ביי מאָרגנלאַנד (Tomorrowland). "באַהאַלטענע מיקיס" געבן די געסט אַ דערהױבענער וועג צו געפֿינען צויבער ארום דער פּאַרק.
1958
נאבעל פריזן
קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
אלטערנאטיווע ענערגיע
אלטערנאטיווע ענערגיע, עס זענען פארהאן צוויי סיבות פארוואס די וועלט האט זיך אזוי אריינגעריסן אין דעם אלטערנאטיווע ענערגיע געיעג
ערליי סארטן
עס זענען פארהאנן א היבשע מאס מיט אופנים ווי אזוי דאס צו שטאנד צו ברענגען אבער דערווייל איז נאך קיין איינס נישט גענוג שטארק צו מאכן דער אזוי ארויסגעקוקטער טויש
פלעקס פיול אויטאמאביל
וואס די אויטאמאביל אינדוסטריע האט אויפגעטוען דא א אינטרעסאנטע זאך, אז כדי מענטשן זאלן וועלן קויפן די עטאנאל אויטאמאביל איז וואס וועט געשעהן ווען דער פרייז פון גאזאלין פאלט וועט אויסקומען אז זיי פארלירן געלט, דערפאר האבן די פירמע'ס ערצייגט א אויטא וואס קען פארטראגן ביידע אזוי אז וועלכעס עס איז ביליגער אויפן מאמענט קען מען אריינגיסן און געגאנגען
דער צוקונפט דערפון
קאטעגאריע:אלטערנאטיווע ענערגיע
ניובערי פארק אונטערגרונט סטאנציע
ניובערי פאַרק איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין ניובערי פארק, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
די סטאנציע איז אין זאנע 4.
היסטאריע
ניובערי פאַרק האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע פערלאפ שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד אדורך היינאלט. אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 14טן דעצעמבער 1947 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע.
פודינג מיל ליין דל״ב סטאנציע
פודינג מיל ליין איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין סטראטפארד, נייהעם, מזרח לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנעס 2 און 3, אויף דעם סטראטפארד צווייג פון דער דל״ב.
היסטאריע
די סטאנציע האט ערשט געעפנט דעם 15טן יאנואר 1998. ווען מ׳האט פארלענגערט די פעראנען פון די אנדערע סטאנציעס פאר צוגן מיט דריי וואגאנען, זענען די פעראנען דא געבליבן לאנג נאר פאר צוויי וואגאנען, און מען האט געדארפט עפענען נאר א טייל פון די טירן. די אלטע סטאנציע איז פארמאכט געווארן דעם 17טן אפריל 2014. אום 28סטן אפריל האט מען געעפנט די נייע גרעסערע סטאנציע, א ביסל דרום פון דער אריגינעלער סטאנציע.
באדינונגען
א צוג פארט יעדע פיר מינוט צפון קיין און דרום קיין קאנערי ווארף; ביז 9.30 אינדערפרי פארט יעדער צווייטער צוג ווייטער קיין.
קוועקזילבער
250px|לינקס 250px|קליין|קוועקזילבער קוועקזילבער איז דער כעמישער עלעמענט מיט סימבאל Hg ( Hydrargyros ,פליסיג זילבער) און אטאם נומער 80. עס איז אן איבערגאנג מעטאל.
קוועקזילבער איז דער איינציגער מעטאל וואס איז פליסיג ביי נארמאלע טעמפעראטור און דרוק. קוועקזילבער האט א פרירפונקט -38.83 °C און א קאכפונקט 356.73 °C.
היסטאריע
קוועקזילבער איז שוין געווען באוואוסט אין אוראלטע צייטן צו אינידיער און כינעזער, און מען האט אים געטראפן אין עגיפטישע קברים פון בערך 1500 פאר דער ציווילער רעכענונג. אינעם 5טן יארהונדערט פאר דער ציווילער רעכענונג האט מען געניצט קוועקזילבער צו מאכן געשמעלצן מיט אנדערע מעטאלן. אין אוראלט גריכנלאנד האט מען געניצט קוועקזילבער אין געשמירעכצן און די רוימער האבן אים געניצט אין קאסמעטיק און צו מאכן גרינגער שמערצן פון וואקסענדיקע ציין ביי קינדער. די אלכעמיקער האבן געמיינט אז מען קען פארהארטעוון קוועקזילבער צו ווערן גאלד.
דאס חשיבות פון קוועקזילבער איז געפאלן אין דעם ערשטן יארהונדערט ווען דער גריכישער דאקטער גאלען איז דערגאנגען אז ער איז גיפטיק.
ליידער, אינעם צענטן יארהונדערט האט דער מוסולמענישער דאקטער אל ראזי, דער פארפאסער פונעם ערשטן בוך אין היסטאריע אויף קינדער מעדיצין, האט אנגעהויבן ניצן קוועקזילבער גורם זיין שילשול. ער האט פרובירט מיט א מאלפע וואס האט געגעסן קוועקזילבער און האט נישט געוויזן קיין סימן פון ווערן פארסמט.
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
מנשה טייטלבוים
רבי מנשה טייטלבוים זצ"ל ( - כ"ט אייר ה'תרס"ה), פון בריגעל.
אפשטאם
רבי מנשה איז געבוירן צו זיין פאטער הרב נחום צבי טייטלבוים פון דראהאביטש, א זון פון הרב אלעזר ניסן טייטלבוים, רב אין דראהאביטש, א זון פון הרב משה טייטלבוים דער ישמח משה. און צו זיין מוטער מרת מלכה א טאכטער פון הרב מרדכי דוד אונגאר רב אין דאמבראווא.
הסתלקות
רבי מנשה איז נפטר געווארן כ"ט אייר ה'תרס"ה.
פאמיליע
רבי מנשה האט געהייראט מרת חנה א טאכטער פון הרב טוביה ליפשיץ רב אין בריגעל. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אוהעל
קומאטא
קומאַטא איז דער נאמען פון א מין טאמאטע פון שפאניע וואס זי איז ברוין קאלירט.
http://sunsetbranding.com/product/speciality/kumato-tomato
קאַטעגאָריע:פרוכט קאַטעגאָריע:גרינסן
גלאסטער
גלאסטער איז א היסטארישע שטאט אין גלאסטערשיר, ענגלאנד. די שטאט געפינט זיך אויפן סעווערן טייך, בערך 51 ק"מ צפון־מזרח פון בריסטאל און 72 ק"מ דרום־מערב פון בירמינגהאם. זיין באפעלקערונג אין 2011 איז געווען 121,900. די שטאט האט גוטע טראנספארט פארבינדונגען, מיט גלאסטער באן סטאנציע, דער M5 מאטארוועג און  דער A38 שאסיי.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד קאַטעגאָריע:גראפנשאפט-שטעט אין ענגלאנד
מאגנעזיום
250px|לינקס 250px|קליין|מאַגנעזיום קריסטאַל מאַגנעזיום איז אַ כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Mg און אטאם נומער 12. ער איז אן אַלקאַלי-ערד מעטאַל.
אלס א גרופּע צוויי מעטאל ווי בעריליום און קאלציום זענען עס פאראן נאר צוויי עלעקטראנען אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "3s2" אלס דער עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגיע־שטאבילן צושטאנד, וועט מאַגנעזיום גרינג פארלירן די "3s2" עלעקטראנען אין א סאך כעמישע רעאקציעס.
מאַגנעזיום איז נייטיק פֿאַרן געהעריקן פונקציאנירן פון דעם גוף. מ'דארף אים פאר דעם אנטוויקלן און פונקציאנירן פון די ביינער און מוסקלען. מאַגנעזיום ווערט געפונען אין פיש, מילך פראדוקטן, דאר פלייש, גאנצע קערלעך און ￼￼גרינס￼￼.￼
קאטעגאריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:אלקאלי ערד מעטאלן
ארגאן (עלעמענט)
250px|לינקס אַרגאָן (ענגליש: Argon) איז דער נישט-מעטאלישער כעמישער עלעמענט מיט סימבאָל Ar און אטאמישן נומער 18. אַרגאָן איז אַן איידעלער גאַז.
קאַטעגאָריע:איידעלע גאזן
בערלין זאאלאגישער גארטן באן סטאנציע
קליין|250px|בערלינער זאאלאגישער גארטן באן סטאנציע די זאָאָלאָגישער גאָרטן באֵן סטאַנציע איז איינע פון די צענטראלע באן סטאנציעס אין בערלין. פון דער באן סטאנציע קען מען פארן מיט דעם מעטרא און מיט דער באן צו א סך צילן אין דייטשלאנד און אין דער פראווינץ בראנדענבורג. די סטאנציע ליגט לעבן דעם זאאלאגישן גארטן פון וועסט בערלין און לעבן דער הויפט גאס "קורפירסטנדאם". אין די יארן פון דער בערלינער טיילונג, די סטאנציע איז געווען די צענטראלע סטאנציע פון וועסט בערלין. איצט האט די סטאנציע "לערטער באנהויף" גענומען איר פלאץ.
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס קאַטעגאָריע:בערלין
אפרים זלמן היילפרין
הרב אפרים זלמן היילפרין (י"ג כסלו ה'תרל"א, 7טן דעצעמבער 1871 – ד' אדר ה'תשכ"א, 20סטן פעברואר 1961) איז געווען א חסידישער רב אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. שפעטער איז ער ארויף אין ארץ ישראל וואו ער האט געגרינדעט דעם נאציאנאלן צענטער פאר טהרת המשפחה.
לעבנסגעשיכטע
הרב היילפרין איז געבוירן געווארן אין גאליציע אין א חסידישער משפחה, דער זון פון אלחנן דוב היילפרין (אן אייניקל פון הרב יעקב שלמה היילפרין אב"ד פרעמישלאן) און הינדא באלא.
ער איז געווען א רב אין פרעמישלאן און אין ברעזשאן. שפעטער האט ער אימיגרירט אין די פאראייניגטע שטאטן און ער איז געווארן רב פונעם "זרע אברהם" שול אין דענווער, און שפעטער אין דעם ביהמ"ד פון אנשי בראד אין ניו יארק.
שפעטער איז ער ארויף אין ארץ ישראל און ער האט געוואוינט אין דעם גאולה געגנט פון ירושלים וואו ער איז געווארן מקושר מיט די רביס פון רחמיסטריווקא. ער פלעג מעורר זיין דעם ציבור אין ירושלים וועגן דעם עניין פון נאכזאגן אמן און "אמן יהא שמיה רבא". צוליב דעם האט ער פארפאסט דעם קונטרס "שומר אמנים", וואס איז א ליקוט פון דברי חז"ל אויפן חשיבות פון דעם עניין. אזוי אויך האבן יעדן שבת פארזאמלט ביי אים קינדער פון דעם גאולה געגנט צו ווערן פארהערט ביי אים אויף גמרא און משניות און ער האט זיי געשאנקען מיט פריזן.
אין די 50ער יארן האט הרב היילפרין מייסד געווען דעם "מרכז הארצי לטהרת המשפחה", כדי אויפשטעלן מקוואות אין יישובים און  פארשפרייטן דאס חשיבות פון טהרת המשפחה. ער האט געקערט צום טשעבינער רב צו ווערן דעם נשיא פון דער ארגאניזאציע.
משפחה
זיין טאכטער לאה איז די ווייב פון הרב יהודה דוב גאלינסקי (נפ' תשט"ז), רב פון קהילת "שערי צדק" אין קאלטשעסטער, קאנעטיקוט. זייער זון איז הרב מעלה גאלינסקי, וואס איז געווארן זיין פאטערס ממלא מקום נאך זיין פטירה, און שפעטער איז ער ארויף אין ישראל און געווארן איינער פון די פירער פון ישיבת שעלבים.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים
כתב עברי
כתב עברי איז די בוכשטאבן וואס אידן האבן געניצט צו שרייבן פאר גלות בבל. נאך ארויפקומען פון בבל האבן אידן געניצט כתב אשורית וואס מען ניצט ביז היינט, אבער פאר א שטיק צייט האט מען נאך אלץ געניצט כתב עברי פאר געוויסע זאכן, ווי למשל אויף מטבעות, אדער אין ספרים. די זעלבע בוכשטאבן האבן אויך גענוצט די כנענים און די שומרונים. די שומרונים נוצן עס ביזן היינטיגן טאג.
ספרי תורה
אין חז"ל איז דא א מחלוקת צו די תורה איז געגעבן געווארן אין כתב אשורית אדער אין כתב עברי. היינט שרייבט מען ספרי תורה אין כתב אשורית, אבער עס איז דא צו געפונען אור אלטע ספרים וואס זענען געשריבן אין כתב עברי. אין די ספרים פון ים-המלח זענען דא וואס די תורה איז געשריבן אין כתב אשורית נאר די שם "יהוה" איז געשריבן אין כתב עברי.
טאוול פון אלף-בית
קאַטעגאָריע:אלף בית קאַטעגאָריע:לשון קודש
יוסף לייב יאקאב
ר' יוסף לייב יאקאב איז דער רעפארטער פאר דער אידישער צייטונג דער בלאט פאר אלע ארץ ישראל'דיגע נייעס און אנאליזן. אויך דינט ער דער לאקאלער זשורנאליסט פאר דעם העברעישן רעביס און ראשי ישיבות בילדער מאגאזין כל העולם כולו, ווי אויך איז ער דער קול אויף דעם ראדיא טעלעפאן נייעס האטליין קו הציבור.
ער איז אויך דער גבאי פון ר' משה שטערנבוך שליט"א דער ראב"ד פון די עדה החרדית אין ירושלים.
ער איז אן איידעם ביי ר' הערשל ראטער דער בני ברק ארוני עסקן. און דער אינגסטער זון פון דעם לעגענדארן עדה החרדית געלטשאפער נחמן יאקאב.
קאטעגאריע:חרדישע זשורנאליסטן קאטעגאריע:גבאים
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער
ביראפעלד
ביראָפֿעלד (רוסיש: Бирофельд) איז אַ דאָרף אינעם ביראָבידזשאַנער ראַיאָן פון דער ייִדישער אויטאָנאָמער געגנט אין רוסלאַנד.
ביראָפעלד געפינט זיך בערך 40 קילאָמעטער צום דרום-מערב פון דער שטאָט ביראָבידזשאַן. לויט די אָנגאַבן פון 2010 באַטרעפט די באַפעלקערונג פון ביראָפעלד 2010 נפשות.
געשיכטע
ביראָפעלד איז געגרינדעט געוואָרן אין זומער 1928 דורך אַ גרופּע פון ייִדישע איבערוואַנדערער (224 נפשות). אין יולי פון דעם יאָר איז דאָ געשאָפן געוואָרן דער ערשטער אויפן ווײַטן מזרח ייִדישער דאָרפס-ראַט. ביז סוף פון 1928 זײַנען געשאַפן געוואָרן צוויי לאַנדווירטשאַפטלעכע קאָמונעס – "יעווניטעכינע" און "אָקטיאַבער". ביז 1930 האָט דאָס דאָרף געטראָגן דעם נאָמען אַלעקסאַנדראָווקע. אין 1930 איז געגרינדעט געוואָרן דער ייִדישער קאָלווירט "ביראָפעלד", וועלכער האָט געגעבן זײַן נאָמען דעם גאַנצן דאָרף. אין אָנהייב פון די 30ער יאָרן זײַנען אינעם דאָרף אויסגעבויט געוואָרן 120 נײַע דירות, א קליינער שפּיטאָל, אַ ייִדישע אָנפאַנג-שול און אַנדערע אַנשטאַלט און אונטערנעמונכען. אין 1950 איז לעבן דעם דאָרף ביראָפעלד אויסגעבויט געוואָרן אַ מיליטערישער אַעראָדראָם.
48.42°N, 132.79722°W
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דערפער אין רוסלאנד קאַטעגאָריע:יידישע אויטאנאמע געגנט קאַטעגאָריע:אידישע געגנטן
אבערדין
אַבערדין איז די דריטע מערסטע באפעלקערטע שטאט אין סקאטלאנד, מיט א געשאצטער באפעלקערונג פון 220,420. די שטאט געפינט זיך אין צפון־מזרח סקאטלאנד ביים צוזאמענפלוס ווי די די און דאן טייכן פליסן אריין אין צפון ים. די שטאט האט א לאנגע זאמדיקע בארטן־ליניע.
די שטאט האט צוויי אוניווערסיטעטן, דער אוניווערסיטעט פון אבערדין, געגרינדעט אין 1495, און ראבערט גארדאן אוניווערסיטעט, וואס האט באקומען אוניווערסיטעט סטאטוס אין 1992. די טראדיציאנעלע אינדוסטריעס זענען פישעריי, שיפבויעריי און טעקסטיל, אבער היינט זענען די הויפט אינדוסטריעס נאפט און דער ים־פארט.
היסטאריע
במשך די מלחמות פון סקאטישער אומאפהענגיקייט איז אבערדין געווען אונטער ענגלישער הערשאפט, דערפאר האט ראבערט דער ברוס באלעגערט אבערדין שלאס און האט אים פארטיליגט אין 1308, דערנאך האט ער אוסגעהרגעט דעם ענגלישן גארניזאן. די שטאט איז פארברענט געווארן דורך עדווארד דער דריטער פון ענגלאנד אין 1336, אבער מ׳האט זי שפעטער ווידערגעבויט און פארברייטערט. אין 1770 האט מען אוועקגענומען די טויערן פון דער שטאט.
רעליגיע
מען האט געעפנט די שול אין 1945.
טראנספארט
פון אבערדין פליפעלד (ABZ) אין צפון פון דער שטאט פֿליט מען קיין פראנקרייך, האלאנד, דייטשלאנד, שפאניע, עסטרייך און אירלאנד.
אבערדין באן סטאנציע האט אפטע באנען קיין עדינבורג, גלאזגא און אינווערנעס פון אבעליא סקאטרייל, און לאנדאן נארד איסט אייזנבאן אפערירט באנען דירעקט קיין לאנדאן. די לענגסטע באן רייזע אינעם פאראייניגטן קעניגרייך פארט פון אבערדין קיין פענזאנס 08:20 און דויערט 13 שעה מיט 23 מינוט. אלע דרומדיקע באנען פארן אדורך דאנדי.
.
צווילינג שטעט
אבערדין האט עטלעכע צווילינג שטעט.
עליזאבעט די צווייטע
עליזאבעט די צווייטע (עליזאבעט אלעקסאנדרא מערי; ענגליש: Elizabeth Alexandra Mary; 21סטן אפריל, 1926–8טן סעפטעמבער, 2022) איז געווען די קעניגין פון זעכצן אומאפהענגיקע לענדער פון דער קאמאנוועלט: דאס פאראייניגטע קעניגרייך און 14 אנדערע לענדער. זי איז דער אפיציעלער הויפט פון דער קאמאנוועלט, אן ארגאניזאציע מיט 54 מיטגליד לענדער.
אין 1947, האט עליזאבעט געהייראט פרינץ פיליפ, הערצאג פון עדינבורג. זיי האבן פיר קינדער: קעניג טשארלס, אן, אנדרו, און עדווארד.
לענדער איבער וואָס זי האט געקעניגט
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע קעניגרייך קאַטעגאָריע:מלכים
דאס שווארצע בוך
קליין|300px|אַן עקזעמפּלאַר פון דעם "שוואַרצן בוך" אין מאָסקווע
דאָס שוואַרצע בוך איז אַ זאַמלונג פון דאָקומענטן און עדותן וועגן חורבן אייראָפּע און דער באַטייליקונג פון יידן אין קאַמף קעגן נאַצי־דייטשלאַנד בעת דער צווייטע וועלט מלחמה. געשאַפן אין סאָוועטן פאַרבאַנד אויף רוסיש דורך יידישן אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט, אונטער רעדאַקציע פון איליאַ ערענבורגן און וואַסילי גראָסמאַנען אין די 1940ער יאָרן, איז דאָס בוך געווען אַ לאַנגע צייט ניט פאַרעפנטלעכט געבליבן.
געשיכטע פון דעם בוך
די מיליטערישע רעפּאָרטערן וואַסילי גראָסמאַן און איליאַ ערענבורג האָבן נאָך אין 1944-1943 אָנגעהייבן צו זאַמלען דאָקומענטן, בריוו און פּערזענלעכע דערמאָנונגען וואָס שייך די אכזריות און רציחות איבערן יידישן פאָלק אויף די שטחים אָקופּירט דורך דייטשלאַנד. גראָסמאַנס בוך־רעפּאָרטאַזש וועגן טרעבלינקע ("טרעבלינקער גיהנום", 1944) פאַרעפנטלעכט אין רוסיש צוזאַמען מיט אַ פראַגמענט פּובליקירט אין זשורנאַל "זנאַמיאַ" זיינען געווען די ערשטע פּובליקאַציעס, און זיי זיינען נאָכגעפאָלגט געוואָרן דורך ערענבורגס און גראָסמאַנס זאַמלונג "מערדער פון פעלקער" (1945-1944) אין יידיש און זאַמלונג "איין הונדערט בריוו" (1944) אין פראַנצייזיש. אָ דאָס זיינען געווען די פאָרגייער פון דעם גרעסערן פּראָיעקט, וואָס האָט באַקומען שוין אין 1943 דעם נאָמען "דאָס שוואַרצן בוך". לויט דער איניציאַטיוו פון ערענבורגן איז געשאַפן געוואָרן די "ליטעראַרישע קאָמיסיע" ביים אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט, וואָס האָט געמוזט באַטייליקן זיך אין רעדאַגירן און אַרויסגעבן דעם בוך. אין רעדאַגירן און אָנשרייבן די מאַטעריאַלן האָבן אָנטייל גענומען טאַלאַנטירטע יידישע און אויך עטלעכע ניט־יידישע זשורנאַליסטן און שרייבער, צווישן אַנדערע אברהם סוצקעווער, לייב קוויטקאָ און אַ סך אַנדערע. עטלעכע פון די מחברים זיינען אין די יאָרן פון דער "קאַמף קעגן קאָסמאָפּאָליטיזם" רעפּרעסירט געוואָרן.
בעת די ליטעראַרישע קאָמיסיע איז שוין געווען ביים צוגרייטן דעם בוך צום דרוק, האָט דער פירער פון סאָוועטישן אינפאָרמביוראָ (און אין דער זעלבער צייט אויך דער פאָרזיצער פון דעם יידישן אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט) שלמה לאָזאָווסקי באַפוילן, די אַרבעט פון דער קאָמיסיע זאָל אָפּגעשטעלט ווערן און אַלע מאַטעריאַלן זאָלן איבערגעגעבן ווערן דעם קאָמיטעט גופא. באַלד נאָך דעם איז אין פּרעס דערשינען די ערשטע קריטיק קעגן איליאַ ערענבורגן. זינט דער צייט האָט ערענבורג אָפּגעזאָגט פון ווייטער אַרבעטן איבערן בוך. אַ נייע רעדקאָלעגיע האָט געמאַכט אַ ריי ענדערונגען אין טעקסט און דער כתב יד איז געשיקט געוואָרן אין ארץ ישראל, רומעניע, פאַראייניקטע שטאַטן און אַנדערע לענדער. די ערשטע פּובליקאַציעס פון בוך זיינען געווען די איבערזעצונגען אויף ענגליש און רומעניש, פאַרעפנטלעכט אין 1946 אין די פאַראייניקטע שטאַטן און רומעניע. אין 1968 איז דער כתב יד, וואָס איז אַמאָל אַמאָל געשיקט געוואָרן אין פּאַלעסטינע, דערשינען אין מדינת ישראל אויף עברית.
דער גורל פון דעם בוך אין סאָוועטן פאַרבאַנד גופא איז אָבער געווען ווייט ניט דערפאָלגרייך. אין 1947 האָט די פּראָפּאַגאַנדע אָפּטייל פון דער פּאַרטיי קריטיקירט די אידיי פון דעם בוך און אָנגערופן אים "ניט־צוועקמעסיק". ניט געקוקט דערויף איז דער דרוק (אין פאַרלאַג "דער אמת") ניט אָפּגעשטעלט געוואָרן. אין 1948, מיטן פאַרמאַכן פון יידישן אַנטיפאַשיסטישן קאָמיטעט, זיינען דער גאַנצער זאַץ און די כתב ידן ליקווידירט געוואָרן.
1980 אין ירושלים איז דער גאַנצער בוך דאָס ערשטע מאָל פאַרעפנטלעכט געוואָרן אויף רוסיש.
אינהאַלט
קאַפּיטלען פון בוך זיינען אָנגערופן לויט רעספּובליקן: "אוקראַינע", "בעלאַרוס", "ר.ס.פ.ס.ר." (רוסלאַנד), "ליטע" און "לעטלאַנד", ווי אויך "די סאָוועטישע פעלקער זיינען פאַראייניקט", "פאַרניכטונגסלאַגערן", "קאַטן".
ליטעראַטור
קאטעגאריע:חורבן אייראפע
דאני ראדריק
דאַני ראדריק (געבוירן דעם 14טן אויגוסט, 1957 אין סטאמבול, טערקיי) איז א יידיש־טערקישער עקאנאמיסט אין די פעלדער פון אינטערנאציאלן עקאנאמיק, עקאנאמישע אנטוויקלונג און פאליטישע עקאנאמיע. ער איז א פראפעסאר פון עקאנאמיק ביי דזשאן עף קענעדי שולע פון רעגירונג אין הארווארד אוניווערסיטעט, וואו ער לערנט עקאנאמיק צו סטודענט ן פונעם אוניווערסיטעט.
לעבנסגעשיכטע
ער איז שטארק קעגן גלאבאליזאציע.
קאַטעגאָריע:עקאנאמיסטן קאַטעגאָריע:יידן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
בארקינגסייד אונטערגרונט סטאנציע
בארקינגסייד איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין בארקינגסייד, לאנדאנער בארא פון רעדברידזש, מזרח לאנדאן, אויפן היינאלט שלייף פון דער צענטראל ליניע.
היסטאריע
בארקינגסייד האט געעפֿנט ערשט אום 1טן מיי 1903, אויף דער גרויס-איסטערן באן צווייג ליניע פערלאפ שלייף פון וואודפארד קיין אילפֿארד אדורך היינאלט. אום 29סטן נאוועמבער 1947 האבן אויפגעהערט די פארע באדינונגען און אום 31סטן מערץ 1948 האבן אנגעהויבן עלעקטריפיצירטע פאסאזשירן באדינונגען אויף דער צענטראל ליניע.
באדינונגען
אין די שפיץ שעה׳ן פארן צוויי באנען א שעה קיין מערב רייסליפ
יוסף גאנז
אינזשעניר יוסף גאנז (1טן יולי 1898 - 26סטן יולי 1967) איז געווען א יידיש־אונגארישער אויטאמאביל אויספלאנעווער.
אין יאר 1928 אין בלויזן עלטער פון דרייסיג יאר איז ער געווארן רעדאקטאר פון א קליינע אויטא־האנדל צייטשריפט, און ער האט איר פארוואנדלט אין א מעכטיגע פלאטפארמע פאר אינציאטיוון און פארשלאגן אין די אויטא אינדוסטריע.
ווען היטלער איז געקומען צו די מאכט אין 33' האט ער פארלוירן זיין אמט און קאנטראקטן. ער האט אבער נישט אויפגעגעבן אפי' דערנאך וואס ער איז ארעסטירט געווארן דורך די געסטאפא, און נאכן זיך ראטעווען פון אן אטענטאט פארזוך און נאכדעם וואס מען האט קאנפיסקירט זיין באנק קאנטע. ער האט זיך פארמאסטן אין די געריכטן קעגן די וואס האבן גע'גנב'ט זיינע פאטענטן און פלענער.
ענדע איז ער געווען מזל'דיג אז ער האט געקענט אנטלויפן פון דייטשלאנד מיט זיין לעבן. ער איז אנטלאפן אין דער שווייץ, וואו ער האט געהאלפן אנטוויקלען א שווייצער "פאלקסוואגן".
אין 51' האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין מעלבארן, אויסטראליע, וואו ער האט געארבעט פאר די פירמע "האלדען".
קאַטעגאָריע:אונגארישע יידן קאַטעגאָריע:אויטאמאבילן
1960
געשטארבן
קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
קדושת לוי
דער ספר פארמאגט א באזונדערע חשיבות, וויבאלד עס איז געדרוקט געווארן פון מאנוסקריפטן וועלכע ער האט אליין געשריבן - אנדערש ווי די מערהייט פון די ספרים פון חסידישע רבי'ס וועלכע זענען געשריבן געווארן דורך תלמידים.
דער ספר אנטהאלט חסידישע תורות און בחינות אויף די סדר הפרשיות און ימים טובים, און ביים סוף איז פארהאן ליקוטים אויף פארשידענע מאמרי און אגדות חז"ל און בעיקר איז בארימט די קדושות ווי ער באשרייבט געוואלדיגע בחינות אויף די טעג פון חנוכה און פורים און "כללות הניסים".
ווי רבי אהרן פון זיטאמיר שרייבט אין די הסכמה אין יאהר תקע"ה פאר אן אייניקל וועלכע וויל איבערדרוקן דעם זיידנס ספרים, איז עס ארגינעל ערשינען אין צוויי באזונדערע חלקים. דער טייל פון די אגדות סבי דבי אתונא און נאך, און בעיקר די קדושות אויף חנוכה און פורים איז נאך געדרוקט געווארן בחיי המחבר, און די טייל על התורה און ליקוטים שוין נאך זיין פטירה.
אויך האט דער אפטער רב געגעבן א הסכמה פארן זעלבן אייניקל אום חודש כסליו פון יאהר תקע"ה.
אינעם ערשטן באנד האט ער אויך אריינגעדרוקט חידושים פון זיין טאטן רבי מאיר רב אין הוסאקאוו און זיינע קינדער רבי ישראל פון פיקוב און רבי מאיר.
דרוקן
דער ספר איז איבערגעדרוקט געווארן אומצאליגע מאל, און אין עטליכע דרוקן (בעיקר אין ווארשא) האט מען צוליב די גרויסע הוצאת הדפוס ארויסגעלאזט אסאך חלקים פונעם ספר, וועלכע מ'האט שפעטער צוריקגעשטעלט אינעם מונקאטשער דרוק אונטערן נאמען "קדושת לוי השלם".
קאַטעגאָריע:חסידישע ספרים - תורה
איסטמאן קאדאק
די איסטמאַן קאדאַק פֿירמע, באוואוסט אלס קאדאק איז אן אמעריקאנער פאטאגראפיע פירמע הויפטקווארטירט אין ראטשעסטער, ניו יארק. זי איז געווען פון די גרעסטע ריזן אין די פאטאגראפיע ליין, ביז עס איז געקומען די דידזשיטל קאמערעס און איר געפירט באנקראט.
קאַטעגאָריע:פאטאגראפיע קאַטעגאָריע:פירמעס קאַטעגאָריע:פאראייניגטע שטאטן
טריסק (הויף)
טריסק אין וואהלין, רוסלענדישע אימפעריע, (היינט אוקראינע) איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבי'ס פון דער טריסקער דינאסטיע וואס ציט זיך פון רבי אברהם טווערסקי, וואס איז אן אפצווייג פון טשערנאבל. פאר דער צווייטער וועלט מלחמה איז עס געווען א גרויס חסידות, מיט צוואנציג טויזנט חסידים. די היינטיקע טריסקער רבי׳ס זענען איז רבי משה מרדכי אייכנשטיין אין ירושלים, אן אייניקל פון רבי משה מרדכי טווערסקי (תרל"ז - תש"ג) פון טריסק, און רבי שריהו יונה טווערסקי אין מאנטרעאל, אן אייניקל פון רבי שלום יוסף פון טריסק.
געשיכטע
דער גרינדער פונעם טריסקער חסידות איז געווען רבי אברהם טווערסקי (תקס"ו - ב' תמוז תרמ"ט), דער פינפטער זון פון רבי מרדכי טווערסקי, דער טשערנאבלער מגיד. ער האט געהייראט מרת ריקל, א טאכטער פון רבי יעקב אריה פון קאוולע, א זון פון רבי מרדכי פון נעשכיז. ער איז געווען דער מגיד אין טוריסק וואו ער האט געפירט זיין הויף. זיין ספר "מגן אברהם" איז דער יסודותדיקער ספר פון טריסקער חסידות, און א יסודותדיק ספר ביי טשערנאבלער חסידים אין אלגעמיין.
זיין עלסטער זון, רבי מנחם נחום האט געוואוינט אין סלאוויטע, און שפעטער האט געפירט א הויף אין קאטעלנע לעבן בריסק; ער איז נפטר געווארן ד' שבט תרמ"ז, פאר זיין פאטער. ביי זיין לויה האט אים מספיד געווען דער בית הלוי. זיין אייניקל הרב יצחק דוד טווערסקי האט ארויסגעגעבן זיינע תורות אין "זכרון מנחם נחום". זיין צווייטער זון איז געווען רבי מאטעלע קאזמירער, וואס די רוסן האבן פארטריבן פון וואהלין. זיין נאכפאלגער אין טוריסק איז געווען זיין דריטער זון, רבי יעקב אריה (נפ' כ"ח אייר תרע"ח).
פאריזער קלוב
קליין|425px|מאפע פון די שטענדיקע מיטגלידער פונעם פאריזער קלוב
דער קלוב קומט צוזאמען יעדע זעקס וואכן אין דעם ביורא פונעם פראנצויזישן מיניסטעריום פון עקאנאמיק און פינאנץ אין פאריז. דער פארזיצער איז א הויפט באאמטער פונעם פראנצויזישן אוצר, היינט ראמאן פערנאנדעז.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
באריום
250px|לינקס 250px|קליין|באַריום באַריום (Barium) איז אַ כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי-ערד מעטאַלן מיט סימבאָל Ba און אטאם נומער 56.
באריום איז א זילבערנער מעטאל וואס גאנץ גרינג ווערט שווארץ. אין דער לופט ווערט באריום צו ערשט שווארץ און דערנאך ווייס, ווען ער רעאגירט מיט זויערשטאף אין דער לופט און ווערט באריום אקסיד. ס'איז שווער צו פּראָדוצירן עס אין זייַן ריינע פאָרעם.
גראבע קישקע
קליין|די גראבע קישקע די גראבע קישקע איז דער לעצטער טייל פון דער פארדייאונג סיסטעם אין באשעפענישן מיט א רוקנביין. איר צוועק איז איינזאפן וואסער צום קערפער, און ארויספירן דעם איבעריגן אפפאל. ביי מענטשן הייבט זי אן ביי דער טאליע אויף דער רעכטער זייט, ווי זי איז באהאפטן צו דער קליינער קישקע דורך דער בלינדער קישקע, און גייט ארויף דעם בויך, ווייטער אריבער דעם בויך צו דער לינקער זייט, און פון דארט אראפ צום אנוס. די מענטשן גראבע קישקע איז לאנג אומגעפער 1.5 מעטער. דער פראצעס פון דורכגיין די גראבע קישקע דויערט עטלעכע 24 שעה.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:בויך קאַטעגאָריע:פארדייאונג סיסטעם
גענאדי עסטרייך
גענדאדי עסטרייך איז א פראפעסאר און שרייבער אויף אידישקייט און אידיש.
ער איז געבוירן און אויפגעוואקסן אין א קליין שטעטל אין אוקריינא, דערנאך האט ער עמיגרירט קיין רוסלאנד וואו ער האט געהאט א שטעלע אלץ עלעקטראנישער אינזשעניר אין א מאסקווער אוניווערסיטעט, שפעטער איז ער געווארן א רעדאקטאר פון א אידישער זשורנאל.
ער וואוינט היינט סיי אין אקספארד און אויך אין ניו יארק צוליב זיין ארבעט.
ער דינט איצט אלס אסאסיאצירטער פראפעסער אין ען.וויי.יו. אוניווערסיטעט אויף אידישקייט לימודים.
ער איז דער קארעספאנדאט פונעם אייראפעישען ביורא פארן יידישן פארווערטס. און דער קא-רעדאקטאר פונעם אידישן אויסגאבע די צוקונפט.
סאמבאר
סאַמבאָר איז א שטאָט אויפן לינקן ברעג פונעם טייך נעסטער אין דער לעמבערגער גובערניע, מערב אוקראינע, נישט ווייט פונעם פוילישן גרענעץ. די שטאָט איז אן אייגענער באצירק אין דער גובערניע.
פון 1772 ביז 1917 איז דער געגנט געווען אין מזרח גאליציע.
געשיכטע
די געשיכטע פון סאמבאָר הייבט אָן מיט א זידלונג אונטער דעם נאָמען סאמבאָר (היינט די אלטשטאָט) וואָס איז געגרינדעט געוואָרן אין דעם 12טן יאָרהונדערט אין דעם פירסטנטום האליץ' (גאליציע). אין 1241 האָבן די טאטארן פארברענט די שטאָט. טייל פון דער באפעלקערונג, בעיקר די וועבער, האָבן זיך געצויגן צום דאָרף פּאָהאָניטש, 12 ק״מ פון אלטשטאָט, וואו זיי האָבן שפעטער אויפגעשטעלט דעם יישוב ניי־סאמבאָר.
אין 1340 איז פּאָהאָניטש געקומען אונטער דעם קעניגרייך פון פוילן. אין דעצעמבער 1390 האָט מען באקומען די דערלויבעניש אויפצושטעלן א שטאָט אויף דעם פלאץ פון דאָרף און די באקומט דעם נאָמען ניי־סאמבאָר.
געאגראפיע
סאמבאָר געפינט זיך אין מערב אוקראינע, 75 ק"מ דרום פון לעמבערג און 29 ק"מ צפון־מערב פון דראָהאָביטש.
יידישע היסטאריע
דער ערשטער באריכט פון יידן אין סאמבאָר איז אין 1447. אין 1542 האָט מען פארבאָטן יידן צו וואוינען אין דער שטאָט. אין 1735 האָט מען דערלויבט די יידן צוריקצוקומען קיין סאמבאָר און בויען א שול.
אין 1772 איז די שטאָט אריבער צו עסטרייך, און מען האָט פארבאָטן די יידן צו וואוינען אין רוב טיילן פון דער שטאָט.
אין ה'תרל"ח האט אויפגעשטעלט דעם ערשטן חסידישן הויף אין סאמבאָר.
אין 1880 האבן געוואוינט אין סטרי 4,427 יידן, און אין 1921 האבן געוואוינט דאָרט 6,068 יידן.
רבי משה'לע סאמבורער האט געדינט אלס רב אין סאמבאר איידער זיין ברודער דער עטרת צבי איז אוועק
נאך דער ערשטער וועלט-מלחמה האט מען אויפגעשטעלט אין סאמבאָר א בית יעקב שולע פאר מיידלעך.
דער לעצטער רב פון סאמבאָר איז געווען הרב נפתלי הירץ באָמבאך, דער מחבר פון "גבעת הלבונה".
צווילינג שטעט
סטרי האט די צווילינג שטעט:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע קאַטעגאָריע:גאליציע
וואהלינער גובערניע
וואָהלינער גובערניע (, וואלינסקא אבלאַסט) איז אן אבלאסט (גובערניע) אין צפון־מערב אוקראינע. די הויפטשטאט פון דער גובערניע איז לוצק.
היסטאריע
די גובערניע געפינט זיך אין דעם היסטארישן ראיאן וואהלין.
אין דעם 15טן יארהונדערט איז דער וואהלינער גענגנט געקומען אונטער דער הערשאפט פון דעם הויך הערצאגשאפט פון ליטע. שטפעטער איז ער געווארן א טייל פון פוילן. פון 1795 ביז דער צווייטער וועלט מלחמה איז ער געווען א טייל פון דער רוסלענדישער אימפעריע. אין 1941 האט נאצי דייטשלאנד אינוואדירט וואהלין, און האבן אויסגעהרגעט די יידן אין סוף 1942.
שטעטלעך אין וואהלינער גובערניע
קאַטעגאָריע:אוקראינע
קאליום
250px|לינקס 250px|קליין|קאליום קאַליום (ענגליש: Potassium, ניילאַטיין: Kalium) איז א כעמישער עלעמענט פון דער משפּחה פון אַלקאַלי מעטאַלן מיט סימבאל K און אטאם נומער 19.
מעטאלישער קאליום רעאגירט שטארק און מ'דארף אים האלטן אין בוימל. ווען קאליום רירט און וואסער הייבט ער אן צו ברענען. מען טאר נישט אנטאפן קאליום מיט די נאקעטע הענט. אלס א גרופּע איינס מעטאל ווי ליטיום און נאטריום איז עס פאראן נאר איין עלעקטראן אין זיין אויסערן עלעקטראן שאל ארביטאל וואס איז אין דעם דאזיגן פאל "4s1" אלס די עלעקטראנען-קאנפיגוראציע. כדי צו שאפן אן ענערגיע־שטאבילן צושטאנד, וועט קאליום גרינג פארלירן דעם "4s1" עלעקטראן אין א סאך כעמישע רעאקציעס.
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:מעטאלן
טשאלפאנט און לאטימער סטאנציע
טשאַלפֿאנט און לאַטימער איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אין קליין טשאַלפֿאנט אין דעם טשילטערן דיסטריקט אין דער באקינגהאמשיר גראפנשאפט. די סטאנציע ווערט געדינט פון דער מעטראפאליטאן ליניע פון לאנדאנער אונטערגרונט און פון טשילטערן באנען אויף דער לאנדאן קיין איילזבורי ליניע. טשאַלפֿאנט און לאַטימער איז איינע פון 14 אונטערגרונט סטאנציעס אינדרויסן פון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 8 און האט דריי פעראנען, אבער נאר צוויי ווערן געניצט היינט.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אום 8טן יולי 1889 מיטן נאמען טשאלפאנט ראד ווען די מעטראפאליטאן באן האט פארלענגערט איר ליניע קיין. אום 1טן נאוועמבער 1915 האט די סטאנציע באקומען איר היינטיקן נאמען.
ביז 1960 האבן פארע לאקאמאטיוון געפירט די באנען צפון פון.
לאנדאנער אונטרעגרונט
א גאנצן טאג:
אין די פרי שפיץ־שעה׳ן:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין באקינגהאמשיר
דייוויד קאמעראן
קאמעראן האט שטודירט פילאסאפיע און עקאנאמיע אין אקספארד אוניווערסיטעט. ער איז געוויילט צום ערשטן מאל צום בריטישן פארלאמענט אלס קאנסערוואטיוון דעפוטאט אין 2001, פארן וויטני וויילערשאפט. נאך די וואלן אין 2005 איז קאמעראן באשטימט געווארן פירער פון די קאנסערוואטיוון. ביי די וואלן אין 2010 זענען די קאנסערוואטיוון געווארן די גרעסטע פארטיי, אבער אן א מערהייט. דער פריערער פרעמיער מיניסטער גארדאן בראון האט זיך אפגעזאגט פון אמט ווען ער האט געזען אז קאמעראן גייט שאפן א קאאליציע מיט די ליבעראלע דעמאקראטן, וואס וועט האבן 363 מאנדאטן (פון 650 אינגאנצן). זאפארט האט די קעניגין עליזאבעט גערופן קאמעראן אים צו באשטימען פרעמיער מיניסטער מיט דעם פליכט פון שאפן א נייע רעגירונג.
וואלקאני אינסטיטוט
קליין|250px|די לאָגאָ פֿון װאָלקאַני אינסטיטוט דער װאָלקאַני אינסטיטוט (העברעיש: מכון וולקני אדער מנהל המחקר החקלאי) איז די גרעסטע אינסטיטוציע פאר פארשונג אין לאנדווירטשאפט אין ישראל. דער אינסטיטוט געפינט זיך אין דער שטאט ראשון לציון.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל קאַטעגאָריע:לאנדווירטשאפט
דייוויד קאמעראן
אין 2016 האט ער גערופן א רעפערענדום אויף דער פראגע צי דאס פאראייניגטע קעניגרייך זאל פארלאזן דעם אייראפעישן פארבאנד.
קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון בריטאניע
קינגסטאן אויף האל
קינגסטאן אויף האַל, גערופן כמעט ביי אלעמען "האַל", איז א שטאט אין דעם מזרח ריידינג פון יארקשיר אין ענגלאנד. זי ליגט אויף דעם האל טייך 40 ק"מ פונעם צפון ים. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז בערך 258,700 (געשאצט 2008). די שטאט האט באקומען איר נאמען אין 1299 פונעם מלך עדווארד דער ערשטער פון ענגלאנד, און האט געדינט אלס א מארק שטאט און א פארט.
גרעניץ פונקט נהר הירדן
דער גרעניץ פונקט נהר הירדן איז א גרעניץ איבערגאנג צווישן ישראל און יארדאניע וואס געפינט זיך לעבן דער שטאט בית שאן. דארט פאסירן ישראלישע און פרעמדע בירגער, אבער נישט קיין פאלעסטינער. עס איז פאראן א שטייער־פריי קראם אויף ביידע זייטן.
קאַטעגאָריע:ישראל
קינגסטאן אויף האל
53.75°N, -0.33333°W
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד קאַטעגאָריע:פארט שטעט אינעם פאראייניגטן קעניגרייך
1974
1974 איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן דינסטיק.
נאנאש
קליין|נאנאש פון דער לופט נאַנאַש איז א שטעטל אין היידו־ביהאר מעדזשע, אונגארן.
געאגראפיע
נאנאש באדעקט א שטח פון 259.62 קוואדראט ק"מ און האט א באפעלקערונג פון  17,498 (2009).
רעפערענצן
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
נוקלעארער וואפן
די ערשטע נוקלעארע וואפן האבן די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אנטוויקלט אין דעם מאנהאטן פראיעקט ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, און מען האט זיי געניצט קעגן די יאפאנישע שטעט היראשימע און נאגאסאקי.
די לענדער וואס האבן שוין נוקלעארע וואפן זענען די פאראייניגטע שטאטן (1945), רוסלאנד (1949), דאס פאראייניגטע קעניגרייך (1952), פראנקרייך (1960), כינע (1964), אינדיע (1974) און פאקיסטאן (1978).
פילם מאגאזין
פילם מאגאזין איז א סארט צייטונג וואס איז געאייגענט ספעציעל נאר וועגן דער טעמע פון דער פילם אינדוסטריע.
דערין ווערט געמאלדן וועגן די נייע פילמען, פעסטיוואלן, אקטיארן, און דאס גלייכן.
דער "זעלבשטענדיגער פילם-פראדוצירער פראיעקט" Independent Filmmaker Project געבט ארויס זייערע נייעס פון נייע פילמען א.ד.ג. אינעם זשורנאל מיט די ראשי תיבות, ifp.
אזוי איז פארהאנען וועבזייטלעך, וואס זענען אנשטאט צייטונגען, און מעלדן נייעס און ידיעות, דורך ארטיקלען, ווידעא, און ראַדיאָ קאַנאַל, איבער די פרישע פאבריקאציעס.
ווי צום ביישפיל: אין פארוויילונג:
אזוי זענען פארהאנען וועבזייטלעך, וואס האבן א זאמל וויסנשאפט, אזויווי וויקיפעדיע, איבער מאוויס און זייערע אקטיארן, פראדעצורער, דירעקטאר, אדווארד'ס, און איבריגע איינצלהייטן.
די הויפט דאטנבאזע פאר דעם צוועק, איז Internet Movie Database - IMDb, אינטערנעץ פילם דאטנ-באזע.
29סטן מערץ
דעם 29סטן מערץ איז דער 88סטער טאג פון יאר (89סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 277 טעג.
פילם מאגאזין
*
29סטן מערץ
פייערונגען
29
17טן מיי
דעם 17טן מיי איז דער 137סטער טאג פון יאר (138סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 228 טעג.
פייערטעג
17
קאטי סארק דל״ב סטאנציע
קאַטי סאַרק  איז א דאקלאנדס לייכטע באן (דל״ב) סטאנציע אין דעם שטאט־צענטער פון גריניטש, דרום־מזרח לאנדאן.
יאד, בעלארוס
יאָד איז א דארף אין (שארקיישטענער בעצירק, וויטעבסקסר קרייז, בעלארוס. פאר דער צוויטער וועלט-מלחמה איז יאד געווען א יידיש קליינשטעטל אין פוילן (ברעסלווער בעצירק, ווילנער קרייז). די יידן האָבן באקומען די רעכט צו באזעצן זיך דארט פון דער רוסישער רעגירונג נאר אין יאָר 1903.
קאטי סארק דל״ב סטאנציע
זי איז אין טראוולקארט זאנע 2 און 3.
יאד, בעלארוס
יידישע לעבן אין שטעטל ביז דער צווייטער וועלט־מלחמה
דאמאלסט האָבן אָנגעהויבן יידן פון די ארומיקע דערפער און שטעטלעך זיך באזעצן דאָ און געגרינדעט באלד א קהילה. א טייל האט געקויפט ערד צו בויען הייזער ביין היגן פָריץ אָדער ביי די פויערים. און די אָרעמסטע האָבן געדונגען דירות ביי די גויים. ערב דער צוויטער וועלט־מלחמה האָבן געוואוינט אין יאָד ארום 500 יידן.
אין שטעטל איז געווען א גרויסע שול, א קהלישע באָד מיט א מקוה, צוויי חדרים פאר קינדער, געווען א רב און א שוחט. ס׳האבן פונקציונירט אורגאניזאציעס פון החלוץ און בית"ר.
קאטי סארק דל״ב סטאנציע
היסטאריע
קאַטי סאַרק דל״ב סטאנציע האט געעפנט דעם 3טן דעצעמבער 1999 מיט דער פארלענגערונג פון דער דאקלאנדס לייכטע באן קיין לואישעם.
באדינונג
אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן 12 באנען א שעה קיין באנק און 12 באנען א שעה קיין לואישעם. אין דער פרי פארן באנען אויך קיין סטראטפארד.
יאד, בעלארוס
יידישע לעבן אין שטעטל ביז דער צווייטער וועלט־מלחמה
יידן האָבן זיך באשעפטיקט אלס בעל - מלאָכות: שניידערס, שוסטערס, בלעכער, גלעזער און אנדערע. זיי האָבן באדינט די גאנצע סביבע. ביי די ארומיקע גויים זיינען כמעט ניט געווען האנטווערקער. די מער פארמעגלעכע האָבן זיך באשעפטיקט אין האנדל. אלע קראָמען אין שטעטל, חוץ פון צוויי, האָבן געהערט צו יידן. יעדר דינסטיג איז געווען א מארק-טאָג. אטלעכע מאָל אין יאָר זיינן פאָרגעקומען ירידים. יידישע סוחרים האָבן געהאנדלט מיט פלאקס און גענדז.
אין דער סביבה זיינען געווען יידישע ערד-באזיצער (דערהויפט אין א יידישע דאָרף קיסלאוושצינע) וואָס האָבן געפירט אן אגרארע ווירט-שאפט. אנדערע האָבן ארענדירט ביי די פריצים פרוכטסעדער, מילך ווירטאפטן און זכויות צו פישפאנגן.
דער חורבן
אין סעפטעמבער 1939, ביי אויסברוך פון דער צוויטער וועלט־מלחמה איז דאס שטעטל פארנומען געוואָרן דורך דער רויטער ארמיי. און איז איינגעשטעלט געוואָרן די סאוויעטישע מאכט.
אין יוני 1941, האָבן די דייטשן פארכאפט דאס שטעטל און מיט דער הילף פון די היגע גויים אָנגהויבן טעראָריזירן די יידן. די היגע פוילישע אינטעליגנץ האָט זיך געווענדעט צו די דייטשן מיט א ביטע ניט שיקן די יידן אין געטוס פון די גרעסערע שטעטלעך נאָר פארניכטן זיי אויפן אָרט.
אויך די יידן פון די ארומיקע דערפער זיינען דאָרמאָרדעט צוזאמען מיט די יאָדר יידן, ארום 500 יידן.
יעצט איז דאס דארף יאָד ריין פון יידן.
וועב-פארבינדונגן
קאַטעגאָריע:דערפער קאַטעגאָריע:בעלארוס קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
צעלעם
צעלעם (, ביז 1899 Németkeresztúr; קראאטיש: Kerestur), אויך צעהלעם אדער צעהלים, איז א שטעטל אין בורגנלאנד, מערב אונגארן (היינט אין עסטרייך), 70 ק"מ דרום פון ווין.
פלאצירונג
צעלעם איז פלאצירט אין מיטל בורגנלאנד, אין דער בלויפרענקישלאנד ראיאן, 10 ק"מ דרום פון שאפראן (אונגארן), 13 ק"מ מזרח פון לאקנבאך, 17 ק"מ מזרח פון קאבערסדארף און 22 ק"מ דרוםֲ־מזרח פון מאטערסדארף.
היינט קען פארן קיין צעלעם אויפן בורגנלאנד-באן פון שאפראן.
היסטאריע
מענטשן האבן געוואוינט אין צעלעם שוין אין 1340.
זייט 1671, האט צעלעם געהערט צו שבע קהילות. די קהילה האט געהאט א באקאנטע ישיבה פון 90 בחורים. אין 1857 האט די געמיינדע געציילט 1230 מענטשן (38% פון דער באפעלקערונג פונעם שטעטל), אבער אין 1880 איז די צאל יידן אראפ ביז 476.
אין 1671 האט מען ערלויבט יידן צוריקקומען קיין צעלעם. די יידישע געמיינדע האט געהאט פולע אויטאנאמיע ביז 1867.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שבע קהילות קאַטעגאָריע:עסטרייך קאַטעגאָריע:אונגארן
טריסקער ראיאן
טריסטער ראיאן איז א ראיאן אין דער וואהלינער גובערניע אין מערב אוקראינע. איר אדמיניסטראטיווער צענטער איז טריסק. זי האט א באפעלקערונג פון 29,043 (אין 2001).
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אוקראינע
יידישער ביכער-צענטער
קליין|דער יידישער ביכער־צענטער אין מאסאטשוסעטס דער יידישער ביכער־צענטער (ענגליש: Yiddish Book Center) (פריער גערופן דער נאציאנאלער צענטער פאר יידישע ביכער) געפינט זיך אין אמהערסט, מאסאטשוסעטס, פאראייניגטע שטאטן.
ער איז א קולטור אינסטיטוס וואס זיין מטרה איז האלטן יידישע ביכער און מולטימעדיע זאכן. דער צענטער, וואס איז א טייל פון די מוזייען פארבאנד "Museums10", איז א נאנפראפיט ארגאניזאציע וואס ארבעט אינעם קאמפוס פון העמפשיר קאלעדזש  און זיינע אקציעס ווערן פינאנצירט דורך אבאנענטן און דורך געשאנקען.
זיי האבן אויך דיגיטאליזירט טויזנטער ביכער וועלכע מ'קען לייענען פאר אומזיסט אויף זייער וועבזייטל.
וועב
קאַטעגאָריע:יידישע ביכער קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:מוזייען קאַטעגאָריע:מאסאטשוסעטס __לחיפוש__
דרום אקעאן
דער אקעאן איז טיף פון 4000 ביז 5000 מעטער. דער טעמפעראטור פונעם אקעאן איז פון 2- ביז 10 ºC.
קאַטעגאָריע:אקעאנען
שעפילד
שעפילד איז א שטאט אין דרום יארקשיר, ענגלאנד. זי ליגט אויף דעם שיף טייך פון וואנעט זי נעמט איר נאמען. די באפעלקערונג פון דער שטאט איז בערך 534,500 (געשאצט 2008).
די שטאט איז לאנג באקאנט פאר טיש באשטעק. אין די 19טן און 20סטן יארהונדערטער איז שעפילד געווען א וועלטס צענדער פאר שטאָל פראדוקציע. מען מאכט באשטעק אין שעפילד פון לאנגע יארן; שוין אין דער מיטל־אלטער ווערט דערמאנט א מעסער געמאכט אין שעפילד.
אין 1740 האט בענזשעמין האנטסמאן אנטדעקט דעם קרוציבל טעכניק פון מאכן שטאָל, אין 1856 האט הענרי בעסעמער דערפינדן דעם בעסעמער קאנווערטירער שטאל־מאכן אויוון; בעסעמער האט זיך געצויגן קיין שעפילד צו מאכן שטאל. דערנאך אין 1912 האט הערי ברירלי דערפינדן זשאווערפריי שטאל אין שעפילד.
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
איוואניטשער ראיאן
איוואַניטשער ראיאן איז א ראיאן אין דער וואהלינער גובערניע אין מערב אוקראינע. איר אדמיניסטראטיווער צענטער איז איוואניטש. זי האט א באפעלקערונג פון 35,995.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אוקראינע
מנחם כץ
הרב מנחם כץ איז דער פירער פון דער אלף אינסטיטוט וואס געט זיך אפ מיט באגלייטן אידן וואס שמאכטן אין די אמעריקאנער תפיסות בכלל, און בפרט אין די פלארידע תפיסות, און גיט זיי גייסטישע און מאראלישע חיזוק, אזוי אויך פרובירט ער צו קעמפן פאר זייערע רעכט.
קאטעגאריע:עסקנים
פאלאדיום
250px|לינקס 250px|קליין|גרויער פּאַלאַדיום פּאַלאַדיום (Palladium) איז אַ כעמישער עלעמענט מיט כעמישן סימבאָל Pd און אַטאם נומער 46. פּאַלאַדיום איז אַ ווייַסער ווייכער איבערגאנג מעטאַל.
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן
דארבי
דארבי איז א שטאט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. זי ליגט אויף די ברעגן פון דעם דערווענט טייך אין דעם דרום טייל פון דארבישיר. אין דעם 2001 צענזוס, איז די באפעלקערונג פון דער שטאט געווען 233,700.
אינדוסטריע
במשך אסאך יארן איז דארבי געווען אן אייזנבאן צענטער, וואס האט הויפטקווארטירט די מידלאנד באן. ביז היינט פאבריצירט מען באנען אין דארבי, און דארבי באן סטאנציע נעמט א וויכטיגן ארט אין דער באן נעצווערק. אין 2008 האט מען געעפנט אין דארבי א באן קאנטראלע צענטער פאר דער מזרח מידלאנדס באן נעצווערק.
די צוויי גרעסטע ארבעט־געבערס אין דארבי, ראלס רויס און די טאיאטא מאטאר קארפאראציע זענען באשעפטיקט אין אינזשעניריע פאבריקאציע. עג באנק, דער אינטערנעץ און טעלעפאן באנק, איז באזירט אין דארבי. אנדערע מערקווירדיגע פירמעס זענען די באן סיסטעמען אינזשעניריע  פירמע באמבארדיר טראנספארטאציע וואס פאבריצירן באן שינעס פארצייג ביי די דארבי קארעטע און וואגאן זאוואד, און אלסטאם וואס פאבריצירט גרויסע קראפט פלאנט קעסלען  און היץ אויסבייטערס.
פון 1922 איז סינפֿין ליין געווען די היים פון דעם 250,000 קוואדראט מעטער ארט פון אינטערנאציאנאלע פארברענונג; לכתחילה פלעגן זיי פאבריצירן מאשינעריי פארן אויטאמאטישן צעפירן פון צעשטויבטן ברענשטאף צו הרובעס און בוילערס. שפעטער האבן זיי פראדוצירט פארע־גענערירן בוילערס וואס מען ניצט צו גענערירן עלעקטריע אין קראפט סטאנציעס. אין די 1990ער  יארן האט ראלס־רויס אפגעקויפט די פירמע און דערנאך האט זי פארקויפט צו  ABB גרופע.
אנדענקפונקטן
די דארבי טורמע גייט צוריק ביז 1756.
דארבי אינדוסטריעלער מוזיי, וואס געפינט זיך אין דארבי סילק מיל, און ווייזט די אינדוסטריעלע ירושה און טעכנאלאגישע דערגרייכונג פון דארבי, כולל ראלס רויס עראפלאן מאטארן, באנען, גראבן און גיסערייען.