cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
אביגדור מילער
קנאות
ער איז אמאל געווען דער איינציגסטער איד ביי א צוזמאנקנופט פון גלחים קעגן די טעלעוויזיע פראבעלם, ער פלעגט דאס שטענדיג דערמאנען וואסארא חילול ה' דאס איז געווען אז קיין איין איד האט זיך נישט דארטן באטייליגט אחוץ אים. ער האט כסדר גערעדט פון יענעם מעמד און דאס באצייכענט אלס א קידוש ה' אז מען האט פארברענדט דארטן טעלעוויזיעס.
ווען משה גבאי איז געווארן איבערגעפארן דורך אייזעק לעפקאוויטש און מען האט געמיינט נאך אז ער וועט דאס נישט איבערלעבן, האט איינער געפרעגט פארוואס אזא מיאסע טויט שטראף האט ער געזאגט צוליב דעם וואס סאטמאר האט יענע צייט אינדארסט קאטש ווא איז געווען פאר תועבה קעגן אנדערע מער קאנסערוועטיוו קאנדידאטן, און דער חילול ה' דערפון אז סאטמאר דער פרומסטער קרייז ביי אידן זאל גאר דאס טאן איז געווען אן היסטארישער מרידה במלכות שמים, וואס טאקע די רבנים האבן נישט מיטגעשטימט אבער די אדמו"ר האט זיך אויסגעלאכט פון די רבנים מיטן הילף פון זיין גבאי, וואס כידוע האבן דאן קאשוי רב מיט ר' אברהם לייטנער זיך געבעטן ביים ברך משה נישט דאס טאן און גארנישט האט געהאלפן.
ער האט פארציילט אז ווען וויליאם קונסטלער דער לויער פאר די מאפיע איז געשטארבן פון קענסער, האט ער אנגעצינדען די ניו יארק פאסט אויף אוישן פארקוועי און געמאכט א טאנץ ארום דעם פייער, אלס'ן ענין פון זיך משריש זיין דעם אמונה חושית פון ושולימת רשעים תראה.
זיין אייניקל האט אים אמאל געפרעגט פארוואס ער פארפירט אזוי קעגן די היימישע מוסדות וואס נעמען געלט פאר די תועבה קאנדידאטן מ'בויט דאך דערמיט פון זייערע געלטער און ליבעראלע פראגראמן אויף תורה אידישקייט, האט ער זיך צושריגן וויאזוי קען מען בויען תורה מיט אזעלכן געלט, הקב"ה ערקלערט דאך אני ה' שונא זימה, מ'מאכט א יד אחת מיטן זימה און מ'בויט נאך דערמיט תורה. ער האט אויסגעפירט אז ער האט פשוט באמת פיינט אלע שונאי ה' און ער קען זיך נישט איינהאלטען פון רעדן און פארפירן קעגן זיי אפילו דאס שטערט די מוסדות און פארטייען.
ציונות
ער איז געווען פייער קעגן אידישע שטרעמונג אן תורה אלס איר איינציגער ציל, און די ציונות באוועגונג איז אויך נישט געווארן אפגעשוינט פון זיינע דרשות מוחאות.
על אף וואס ער האט געהאט גרויס סימפאטיע צו סאטמאר איז ער אבער דירעקט נישט נאכגעגאנגען אין זייער שיטה.
ער פלעגט אפט זאגן אז ער פארשטייט נישט די חילוק צווישן א אידישע רעגירונג אין ארץ הקודש ביז א אידישער רעגירונג אין אפסטעיט מאנרוי קרית יואל, - בתנאי אויב פרומע תורה אידן פירן דאס זענען ביידע הייליג און טייער.
ער פלעגט באיינפלוסן זיינע צוהערער צו גיין שטימן אין ארץ ישראל, און ארויסוואוטן די לינקע ליבעראלע פרייע אידן פון פאוער.
חורבן אייראפע
ער פלעגט זאגן שטענדיג אז מען דארף אנקוקן דעם חורבן אייראפע אלס יד ה'. א שטראף זיך צו לערנען דערפון א מוסר וויבאלד גאט טוט נישט גארנישט סתם אזוי ווער רעדט נאך פון רציחה. ווי די נביא שרייט (אין ירמיהו ב,ל) לשוא הכיתי את בניכם מוסר לא לקחו אז השי"ת איז זיך מתמרמר אז זיינע שטראפן זענען אומזינסט ווייל מ'לערענט זיך נישאט אפ פון די שטראפן אויף זיינע באליבטע קינדער.
דעריבער פלעגט ער זאגן אז די 6 מיליאן טויטע אין אוישוויץ זענען גארנישט קיין קדושים ווי רוב אידן רופן זיי, ווייל דאס מאכט חלילה האבן טענות אויף גאט אז ער זאל האבן געהארגעט היייליגע לייט.
ער שרייבט אז די יצר הרע איז זיך מחיה און פארדינט גאר אסאך פון די אלע פרומע אידן וואס זאגן אז די צווייטע וועלט מלחמה אידן זענען געווען הייליג.
זיין מעסעזש וואס ער האט געזען אין היטלער אלס א גוטער זאך. ווייל ער האט געוואונט אין אייראפע פאר די מלחמה און לויט ווי ער האט דעמאלטס שוין מורא געהאט האט זיך כלל ישראל געדארפט ענדיגן צו עקזיסטירן דורך די פילע אפיקורסות און פרייהייט וואס האט דאן געבוזשעוועט, ער פארציילט אז אין סלאבאדקע, די שטאט פון דער ישיבה וואו ער האט געלערענט, האט יעדע 5 מינוט ארויסגעפארן א געפאקטער באס פון אידן זיי צוטראגן צו דער ארבעט בעצם יום השבת. אין דער שטאט האבן געוואוינט רוב אידן און די צענדליגע טויזנטער און עס איז שוין כמעט נישט געווען קיין מנין שומרי שבת.
ער האט שטענדיג געזאגט אז היטלער ימ"ש איז גאטס שליח צו ראטעווען די אידישקייט דורכן סאטמארער רב ר' יואל טייטלבוים און אנדערע גדולים וואס האבן זיך יא געראטעוועט און פון דאס ניי צוריק אויסגעפארעמט אידישקייט מער לויטער און ארגינעל מיט די רעליגיע לויט די תורה. ער האט אפילו איינמאל אנגעכאפט א מלחמה איבערלעבער און אים ארויסגעפירט פון זיין שול ווען יענער האט זיך פרובירט איינטענה'נען מיט אים אז די זעקס מיליאן טויטע זענען יא געווען הייליג. זיינע מקורבים האבן דערנאך בארואיגט יענעם איד אז ער וואלט אים ווען אנגעבראכן די ביינער פאר דעם חטא און ער זאל זיך פרייען אז ער איז ארויס גאנץ...
תורה
רוב לעבן האט ער מקדיש געווען צו לערנען גמרא רש"י תוספות איבער און איבער.
ער האט געהאט א געניעלען סטייל וויאזוי פארצולערנען און לערנען פאר זיך אז מען זאל דאס געדענקן, עפעס איין שורה אפאר מאל און דערנאך ערשט גיין צו די נעקסטע שורה.
ער איז געווען אבער א באהאלטענער תלמיד חכם אויף לומדות. ער זאגט אז ער האט געלערענט שב שמעתא אלס קינד ביים וואסער. און אויך פארציילט אן אייניקל אז די לעצעט וואך אין שפיטאל האט ער זיך פארהערט מיט אים אין קצות החושן.
דאס איז זיכער אז ער פלעגט פארמיאוסן אין די לומדים און די לומדישע לייף סטייל ישיבות. וואס מ'לערנט נישט געהעריג אגדתא ווייל זייענדיג א מוסר'ניק האט ער געזען אין אגדתא דער עיקר ויסוד חלק צו תורה.
אבער ער פלעגט פארלערנען קצות החושן איינמאל א וואך אין זיין זון'ס ישיבה.
מוסר
ווען ער איז שוין געווען א גרויסער בחור, האט זיך זיין לעבן דראסטיש געטוישט אונטער דער השפעה פון ר' יעקב יוסף הערמאן זצ"ל, וואס האט פארגעלערנט אן אומערלויבטער מוסר שמועס פאר פינף סעלעקטירטע מבקשים אין די דארמיטארי פון זיין צימער בין הסדרים אין ישיבה אוניווערסיטעט אין דעם ספר מסילת ישרים וואס בלויז ער פון די פינעף האט באקומען רשות זיך צו אריבערקריכן באהאלטענערהייט א ווינדאו פון א פייער עסקעיפ אז קיין איין בחור זאל אים נישט נאכטאן, ער איז דערנאך געפארן לערנען אונטער זיין השפעה קיין אייראָפּע.
די מוסר האט אים שטארק אויסגעפארעמט זיין לעבן, און די דאנערשטאג נאכט שיעור איז געווען די הויך פונקט פון זיין לעבן פאר איבער פערציג יאר וואס כלל ישראל האט זיך איינגעהערט ווי ער רעדט צום באשעפער פאר איבער א שעה ווי א קליין קינד רעדט צו זיין מאמען.
דאס איז צושטאנד געקומען נאכער וואס ר' שרגא משה קאלמאנאוויטש מירער ראש ישיבה האט אויפגעפאדערט פון א גרופע אינגע ספרדים וואס זענען געקומען דאן פון סיריע זיי זאלן זיך ווענדן צו ר' אביגדור זיי ווייזן די ערשטע טרעפ אין אידישקייט, די ספרדישע בחורים האט מיט חוצפה געזאגט פאר ר' אביגדור אז אידישקייט אינטערסירט זיי ווייניג האט ר' אביגדור אנגעהויבן צו רעדן פון די ניקס און אזוי אריינגפארן ביזן רמב"ם, די שיעור איז געווארן איינגעפירט אין מירע ישיבה און אשכנזים האבן זיך צוגעכאפט דערצו..
ער האט נישט געהאלטן פון קיין מעשיות און כמעט קיינמאל גארנישט פארציילט קיין דראמא ווי די רעדענער נאר פשוט געהייסן מאכן עקסערסייז ער האט געהייסן מען זאל שווייגן אינמיטן און איבערגעדרייט די טעיפ אויף די אנדערע זייט. אזוי אויך האט ער געהייסן נאכזאגן אדער נאכטן נאך אים, ווי גוט דער באשפער איז, אדער אז מען זאל זאגן הויך און קלאר איך האב דיך ליעב גאט'. ער האט געהייסן עפענען די פענסטער ביים שיעור אז די זשערמס פון אזויפיל מענטשן זאלן ארויסגיין טאמער איז געווען ווינטער האט ער אנגעצינדן הויך די סטיעם און נאכאלטס געפענט די פענסטר.
סלאבאדקע
אין 1932 ביי די 24 יאר אלט איז ער זיך איינמאל געגאנגען צוהערן צו א שמועס פון ר' אייזק שעהר אן איידעם ביים אלטן פון סלאבאדקע וואס איז געקומען דאהי קיין ניו יארק זאמעלן געלט, דעם שמועס אין א מאנהעטען האטעל לאבי איבער די מוסר מהלך איז אים זייער געפאלן און נאך די התייעצות מיט הרב דעוויס האט ער זיך געפאקט פעק און געפארן לערנען קיין סאלאבאדקע. ר' אייזעק שעהר האט דערנאך זיך אויסגעדרוקט אז קיין געלט האט ער נישט געמאכט אין זיין וויזיט קיין אמעריקע צוליב די דיפרעסיע יארן אבער א תכשיט פארן ישיבה האט ער זיך יא איינגעהאנדעלט און די נסיעה האט זיך אויסגעצאלט דורך ברענגן ר' אביגדור קיין סאלאבאדקע. שפעטער אין זיין לעבן האט ער געזאגט אז אלעס וואס ער זאגט און רעדט איז פון זיין רבי ר' אייזק שער
ר' אייזעק שעהר'ס איידם הרב שולמאן דער שפעטערער ראש ישיבה און ווידער איבערפאלנצער פון סלאבאדקע אין בני ברק איז אויך געווען זיין שדכן. און האט חתונה געהאט מיט א טאכטער פון א רב אין גלילות פון קאוונע וואס איז געווען א גרויסער מוסרניק אין 1935.
זיין גורל צו פארן קיין אייראפע האט ער אבער אייביג געגעבן דאס דאנקבארקייט פאר דעם תורה ריז הרב יעקב יוסף הערמאן וואס דאן געווען טעטיק צו מוטיגען בחורים צו גיין לערנען קיין אייראפע זיי אפצוראטעווען פון אמעריקעס חורבן. צווישען זיי זיין חברותא ר' משה ביק און הרב דעיוויס זצ"ל, פון פיקסוויל, און ר' מרדכי גיפטער זצ"ל, פון טעלז, קליוולאנד, ר' ברוך קאפלאן דער שפעטערדיגער גרינדער פון בית יעקב נעץ שולעס איבערפלאנצונג אין אמעריקע. און ר' נתן וואכטפויגל דער לעיקוואודער משגח, און נאך.
קבלה
זייענדיג א ליטוואק, און אויך א פילאסאף, על דרך ושיטת הרמב"ם און בעל חובת הלבבות, איז ער געווען א גרויסער חסיד פון שכל. ער פלעגט נאר רעדן זאכן וואס האט געהאט מיטן שכל, מען האט קיינמאל נישט געהערט פון אים קיין קבלה'דיגע באגריפן פון זוהר, אבער זיינע זאכן דורכן שכל, האבן כמעט אלע געשטימט מיטן זוהר, די חסידים וואס פלעגן קומן צו זיינע שיעורים פלעגן אים אייביג פרעגן איבער העכערע מיסטישע באגריפן פון חז"ל, פלעגט ער רוב מאל ענפערן אז די זאכן זענען משלים און רעיונות נישט פאקט.
א גערער חסיד דרוקט היינט איבער זיינע ספרים אויף עברית און פארפעלט נישט אין קיין איין שטיקל אנצוצייכענען א זוהר הקדוש אדער מדרש אדער אפילו לעצטיגע קבלה רעיונות, וואס דער דרוקער אלס חסיד איז שטארק באהאווענט אין די ספרים און לייגט דאס אלס פערעפערענצן צו יעדע רעיון פון ר' אביגדור אז דאס איז שוין געשטאנען אין קבלה. כאטשיג וואס בשעת ער האט געלעבט פלעגט ער זאגן אז ער איז נישט עוסק אין קבלה.
ער האט טאקע געשריבן און אוועקגענומען פון זיינע קינדער און אייניקלך די רשות צו איבערזעצן זיינע ספרים פון ענגליש אויף העברעיש און דאס פארשריבן אז בלויז יענער גערער חסיד מעג דאס טאן.
חסידות
ער האט זיך נישט געפירט בחסידות און אפט מאל מבזה געווען קעגן זייער התנהגות אבער ער פלעגט אייביג זאגן אז דער אמת איז ביי די חסידים. מיטן משל פון חפץ חיים אז ווען מען איז געקומען צו אים זיך אפרעדן אז די חסידים טרעטן אויפן שלחן ערוך און דאווענען שפעט, האט דער חפץ חיים גענטפערט: זיי דאווענען שפעט טאקע אבער מיר ליטוואקעס דאווענען שוין נישט בכלל.
פרישות
פאר איבער דרייסיג יאר וואס מען ווייסט זיכער אז ער האט נישט געגעסן קיין מזונות, בלויז געשלאפן אויף א ברעט אונטערן רוקן. און געגעסן נאר פרוכט, און פלייש אויב די ווייב האט דאס ספעציעל געקאכט און אליינס כשר געמאכט.
אנערקענונג
הכרת הטוב איז אנערקענען א גוטע חסד וואס איינער האט געטאן פאר א צווייטן. עס איז אנגענומען זיך צו באדאנקן שטענדיג ווען איינער טוט א טובה.
אביגדור מילער
מורא
ער האט געהאלטן אז די תכונה פון פחד איז דער חשבסטער יסוד אין הלכות נזיקין. און אזוי אויסגעטיישט אדם המבעה. ער פלעגט אראפבאגלייטן יעדן איינעם נישט קיין חילוק א קינד פרוי און אפילו זיין אייגענע זינען פון זיין הויז אויף די עלטערע יארן ווען מען האט אים געפרעגט פארוואס ער מאכט זיך אזוי משוגע צו מקיים זיין די מצווה פון לוויה, האט ער גענטפערט מיט א רעש, פארוואס מען טייטשט אים אויס פאלטש, ער ציטערט פשוט אז זיי וועלן אראפפאלן באגלייט ער זיי.
אנערקענונג
אידישקייט
די גאנצע דאווענען און בכלל דאס לעבן פון עבודת ה' דורך מצוות און מעשים טובים איז באזירט אויף דעם דאזיגען געפיל. עס איז א פליכט צו מאכן 100 ברכות יעדן איינציגן טאג צו זיין פארטאן דורכאויס אין דעם געפיל. פאר די זון, קליידונג, אויפשטיין, ארויסגיין, עסן, גיין, שמעקן, ליכטיגקייט, נאכט, שלאף, אויגן, פרייהייט, פוס, שטיין, ערד, און אזוי ווייטער.
אביגדור מילער
מורא
א חסידישער סאטמארער אינגערמאן פון בארא פארק האט אמאל אריינשפאצירט צו אים קיין פעלטבוש פאר א תפילה פרייטיג צונאכטס, ר' אביגדור האט אים נאכן דאווענען ברייט מקבל פנים געווען און געמיינט אז ער איז א ירושלימער גאסט אין געגענט פאר שבת. ר' אביגדור האט פארבעטן יענעם צו שלאפן און עסן ביי זיך ביז נאך שבת. ווען דער אינגערמאן האט זיך פרובירט ארויסדרייען אז ער וויל נישט מטריח זיין דעם צדיק, האט ער אים געזאגט אז ער מיינט נישט די מידת פון הכנסת אורחים ער האט פשוט מורה פאר יענעם אויפן לאנגן וועג צוריק צו זיין אכסניא, ווייל די מענטשן פון די העכערע אוישן פארקוועי גאסן וועלן אים נאכשרייען צוליב דאס אינטערסאנקייט פון אים אלס ירושליםער איד מיטן שטריימל און בעקיטשע, וואס די געגענט פרייע און מאדערענע אידן וועלן מאכן שפאס פון אים. דער אינגערמאן האט געגעסן ביי אים ווייל ער האט געוואלט צוזעהן זיין עבודה אבער דערנאך האט אים ר' אביגדור מפציר געווען אז ער זאל שלאפן ביי אים אויכט האט דער אינגערמאן אים ענדליך מגלה געווען אז ער וואונט אין בארא פארק און געזאגט אז זיין ווייב אין קינדער זארגן זיך פאר אים. האט ער אים נישט געלאזט אהיים גיין נאר אנעם שטריימל...
אנערקענונג
אידישקייט
ווען מען איז שטענדיג אנערקענבאר צו יעדע סעקונדע פון די גוטס פון לעבן האט די לעבן א פילקייט פון פרייד און א מיינונג און א ציל.
אביגדור מילער
מורא
ער פלעגט שטענדיג שרייען קעגן די עלטערן וואס זענען פרום און חסידיש אבער ווען זייערס א קינד געשענט עפעס זעהן זיי נישט אז זיי זענען פושעים נאר זאגן ה' לקח וה' נתן און מען דארף זיי הארגענען פארן לאזן די בליטש אדער די פייער אז קליינע קינדער קענען דערצו צוקומען.
אנערקענונג
אידישקייט
יעדער זיבעטער טאג סוף פון וואך אין שבת מוזן מיר רוען, און נישט גיין ארבייטן א גאנצן טאג מקדיש זיין פאר דעם געפיל פון אנערקענען און פייערן די גאנצע נאטור באשאפונג דורך זיך צוזאצזעצן ביי 3 סעודות מיט די פאמיליע און זינגן און לויבן אויף אונזער לעבן.
אביגדור מילער
יראת שמים
ווען ער איז געווען אין שפיטאל האט ער נישט אריינגעלאזט קיין פרויען שוועסטער.
אנערקענונג
אידישקייט
קאטעגאריע:עמאציעס
אביגדור מילער
יראת שמים
ער זאגט ביי איינע פון די שמועסן אז ביי א ניינציג יעריגער איד האט די יצר הרע מער שליטה דעריבער דארף מען מתפלל זיין אין שפיטאל אז ווען א פרויען שוועסטער קומט אין צימער צו וועלן ארויסטאנצן פון דעם פענסטער.
אן אייניקל איז אמאל דורכגעפארן אוישן פארקוויי זיין שול און הויז, האט ער געזען די טירן ברייט אפֿן, אזוי ווי ער האט געוואוסט דעם סדר פון ר' אביגדור זיין זיידע איז צו זיין מוראדיג געווארענט אין יעדער זאך, איבערהויפט שמירה אויף דער שול, האט ער זיך אפגעשטעלט און אריין געגאנגען אין שול זעהן וואס איז געשען, ער קומט אריין זעהט ער א פרוי זיצט דארטן, ער פרעגט זי צי ער קען זי העלפֿן? הערט ער זיין זיידע זיך אנרופֿן ווער איז דארטן? גייט ער צו צום זיידן און זאגט אז איך בין דאס פארוואס איז דער טיר אפן? זאגט אים דער זיידע זעסטו נישט קיין אשה דא?
די וועלט האט אויף אים געקוקט אלס מאדנע און מודה געווען צו אלץ וואס ער זאגט אבער מען האט זיך פֿארענטפֿערט אז ער איז א גרויסער בעל כוח וואס נאר ער קען טאן זיין דרך ה' ווייל ער איז א עקשן, ווען זיין אייניקל האט אים אמאל פארציילט אז די ליטווישע וועלט האלט גאר שטארק פון אים אבער זיי זענען נישט מסכים אז זיין דרך איז פאר יעדן ווייל בלויז ער האט כוח זיך צו פראגראמירן דאס לעבן אלס א מוסר'ניק. האט ער גענטפערט גלייב מיר אז עס קומט מיר אן שווערער ווי אלעמען, איך טוה נאר איין זאך וואס איז א טריק וואס זיי ווייסן נישט פון דעם טריק איך האב מיך ערקלערט אלס א קנעכט און שטענדיג ווי איך גיי און ווי איך שטיי אגאנצעטן טאג חזר איך איבער איך בין אן עבד ה' איך בין אן עבד ה'. און אזוי אפשר היינט צוטאגס פיל איך מיך נענטער ווי זיי צום באשעפער אבער נישט מכוח ראבאט נאר איך האב אזא ציטער אז איך קען שוין דאס נישט פארגעסן...
מענטשן וואס האבן אים געקענט האבן געמיינט טאקע אז דאס איז אזא משוגעת, אז ער רעדט צו זיך אלייןס קיינער האט קיינמאל נישט צוזאמגעשטעלט אז ער האט דאן געזאגט פאר זיך אין בין אן עבד ה מיליאנען מאל דורכאויס זיין לעבן...
ער פלעגט האבן א מנהג אויף די עלטער נישט אויסטאן דעם הוט קיינמאל אפילו אין שטוב בשעתן לערנען און עוסק זיין אין שרייבן זיינע ספרים און בשעתן עסן. ווען די קינדער האבן סוף ימיו אים געבעטן ער זאל דאס אויסטאן האט ער געזאגט אז ער פארגעסט שוין אביסל און דאס העלפט אים דערמאנען פון זיין פחד הבורא.
ליבע
כאטשיג ער איז געווען מטבעו א קאלטער מענטש האט ער זיך אפגעגעבן ארויסווייזן ליבשאפֿט און ווארעמקייט פֿאר אלעמען ארום זיך. און ער פלעגט שטענדיג מעורר זיין יעדן צו שמייכעלען צום שכן. ער פלעגט אפט מאל אינמיטן שיעור הייסן זיך אפשטילן פאר א מינוט און יעדער איינער זאל אנקוקן זיין שכן פרויען די פרויען און מענער די מענער און פראקטיצירן צו שמייכלן מיט מחשבות פון ליבשאפט צו יענעם.
אהבת ה'
ער פלעגט זיך ארום דרייען אין טאש שטענדיג מיט עפעל קערנדליך, ווען ער איז געשטארבן האט מען געטראפן איבער זעקס פילע פאטעיטא זעק אנגעפילט מיט עפל קערנדליך ביי אים אינדערהיים אין סטארעזש; דאס פלעגט ער זיך קאכן טאג אין נאכט אין די וואונדער פון באשעפערס וועלט. אין פארענט פון זיין שטענדער אין שול איז אייביג געלעגן א באטל ניו יארק סיטי סינק וואסער, אלס א שוויתי ה' לנגדי תמיד, זיך צו דערמאנען דעם טובת ה'.
זומער פלעגט ער אייביג יעדן שבת רופן די אייניקלעך און שפילן מיט זיי להשריש את אהבה לבוראם אין זייערע אינגע הערצער, אז מען האט געפליקט מעלאנע קערנדליך...
באשיידן
געווען יארן לאנג משגיח אין ר' חיים בערלין ישיבה, קיין איין תלמיד פון דארטן האט נישט געוואוסט אז ער איז עפעס א זאך. רוב האבן אויף אים נאכאלץ היינט א ביטול צוליב די גרויסע געלט קנסות וואס ער פלעגט לייגן אין לויט זייערע אויגן אומ-בארעכטיגט, אויף אזוי ווייט האט ער זיך באהאלטן אין חיים בערלין ישיבה אז ווען ער איז געשטארבן זענען נישט געווען קיין שום אפיציעלע פארשטייער פון דער ישיבה חיים בערלין אפילו נישט איר ראש ישיבה וואס וואוינט עטליכע גאסן אוועק. אין די לוויה איז געווען פון די גרעסטע אין ברוקלין'ס היסטאריע און חרדישע היסטאריע.
זיינע אייגענע טעכעטער און זין האבן קיינמאל נישט גערעדט פון אים עפעס גדלות בשעתן לעבן. פארענטפערענדיג זיך אז ער האט זיי אויסגעפאפט מיט פילע זאכן, און בלויז ווען ער איז געשטארבן האבן האבן זיי אנגעהויבן צו כאפן ווי גרויס ער איז געווען.
זיין רעביצין האט קיינמאל נישט צוגאלאזט די חסידים אים צו מוטשען זאגענדיג אז איר מאן איז בלויז גוט פאר בעלי תשובה...
זיינע קינדער און אייניקלעך זענען מודה און האבן שוין עטליכע מאל געבעטן מחילה פון אסאך חסידים וואס זיי האבן פראבירט צו פארטרייבן די חסידים וואס פלעגן קומען מוטשען דעם זיידן און זיי האבן נישט געהאט קיין שכל צו באמערקן אז ער איז א גדול.
ער פלעגט נישט לאזן אינגעלייט צו מארקעטען ווער רעדט נאך פובלישונג פארשפרייטער קאמאפניס זיך אפגעבן מיטן מפרסם זיינע טעיפ און ספרים, זאגענדיג פאר זיי אז קיינער קויפט דאס נישט צופיל... נאר בלויז ער מיט זיין רעביצן האבן זיך אפגעגעבן מיט די געשעפטן ביזן לעצטן מינוט אויב זיי האבן געדארפט טעיפס אדער ספרים.
ער האט געזאגט אויף די פראגע פון סאטמארער אידן פארוואס ער האט נישט געדרוקט אין לשון קודש זיינע ספרים, אז ער קען טאקע גאר שיין שרייבן אין לשון קודש, און פאר זיך שרייבט ער אלעס קודם אין לשון קודש, אבער וויבאלד קיין איין תלמיד חכם וועט סיי ווי נישט קויפן זיין ספר וועט ער פארלירן געלט, דעריבער דרוקט ער דאס דווקא אין ענגליש נישט צו פארלירן אזויפיל געלט.
איינמאל האט זיך אוועקגעשטעלט א גאנצע משפחה פון פאריז נאכן דאנערשטאג שיעור און מיט התרגשות זיך פארגעשטעלט אלס געווארענע בעלי תשובה דורך זיינע טעיפס, ער האט זיך נישט אפגעשטעלט נאר ווייטער געגאנגען און געזאגט מיט א שמייכל שכוח פארן מאכן אן אלטן איד פרייליך.
שתיקה
ער איז געווען א מאדנער שותק, אז ווען מען האט אים עפעס געפרעגט נישט קיין חילוק ווער האט ער אפט מאל נישט געהאט קיין פראבלעם צו לאזן דעם שואל שטעקן מיט די שאלה און נישט ענטפערן...
ביי זיינע מסיבות און צוזאמענקומען וואס ריזן עולם פלעגן קומן צו אים געבן כבוד ווי למשל ביי זיין אייניקלעך'ס חתונה, אדער ביים יערליכן דינער פון זיין זון'ס ישיבה. האט ער זיך אוועקעגשטעלט ביי דער טיר, נישט אויבן אן, און יעדן איינעם געשמייכלט און זיך באדאנקט פארן קומן מיט א ברכה, און קיין ווארט נישט מער.
אפט מאל פלעגט ער שפאצירן און מענטשן האבן זיך געוואלט צושארן צו אים אבער ער האט זיי איגנארירט...
רעדן
מיט דעם אלעם האט ער געהאלט אז יעדער איד מוז קענען רעדן מיט רעטאריק ער האט קיינמאל נישט חלילה וחס געהייסן לערנען ספרים חיצנוים אחוץ ביי מידות וואס דאס איז געווען חשבון הנפש וואס ר' ישראל סאלאנטער האט געהייסן איבערדרוקן און פארשפרייטן. און דאס אנדערע בוך פון דעיל קאנארגי צו שארפן דעם צונג.
זיינע ספרים זענען פיל מיט חכמות חיצונית, און איז באקאנט מיט יעדעס ווארט פון כפירה און מינות זיי אפצואווענדען, זיין בית הכסא איז געווען א ביבליאטעק פון אלע ביאלאגיע, פיזיק, און וויסנשאפט ביכער, זאגנדיג אז מען טאר נישט אין זיי אריינקוקן נאר ער ווייל ער טוט זיי אפווענדן און אויך נאר אין בית הכסא ווייל עס איז טמא. און אויך נאר צוליב דעם וואס ער האט אנגעפרעגט ביי גרויסע פוסקים און זיי האבן אים געגעבן א היתר.
על אף וואס זיינע ביכער זיינע געווידמעט גאנצעטע פרקים אפצואווענדן כל מיני אפיקורסות, זענען רוב פון זיינע טעיפס און שיעורים נישט עוסק נאר אין אהבת ה' און חסד ה'. אחוץ ניטל נאכט וואס ער האט אויסגעניצט אפצושפעטן פון קריסטנטום און עוואלוציע.
זיינע קינדער פארציילן אז זיי האבן אים קיינמאל נישט געזען זיצען און קוקן עפעס אנדערשט ווי א גמרא אדער ספר און אלע זיינע סייענס פארשונגען וואס ער האט געהאט געלערענט אין בית הכסא האבן אנדערע פאר אים געברענגט כדי לוחם צו ווייזן די פירצות פונעם דור.
זיין חכמה האט זיך דאס מערסטע ארויסגעוויזן וויאזוי ער האט אייביג געקענט ענטפערן די לעצטע פופצן מינוט פון דאנערשטאג שיעור פאר מער ווי פערציג יאר און איז פארשפרייט אין די הונדערטער טויזנטער קאפיס בכל קצוות תבל.
קריטיק אויף אים
אין דער איד איז בשעתו געווען אפגעדרוקט וועכענטליכע העצערייען אז מען טאר נישט הערן זיינע טעיפס צוליב דעם חרם פון חתם סופר נישט זאגן דברי תורה בלשון הגוים.
אלס ענטפער צו דעם האט דער איד אפגעדרוקט אסאך בריוון וואס האבן עדות געזאגט אויף זיין גדלות נאר אז ער איז נישט קיין גדול וואס א יוצאי אונגערן זאל זיך מאכן פאר א רבי צוליב דעם חתם סופר'ס איסור.
מנהיג ישראל
נישטא קיין מדינה און שטאט ווי זיינע טעיפס זענען נישט אנגעקומען. ער פלעגט ענטפערן שאלות 2 מאל א טאג אויפן טעלעפאן בשעת'ן עסן מיטאג און נאכטמאל.
אידן פון אלע שיכטן און קרייזן פלעגן קומן צו פארן איבערהויפט צו זיין דאנערשטאג נאכט שמועס, ווי ר' בנציון פעלדמאן פון מאנסי, ר' שמחה בונעם קאהן פון לעיקוואד, דער ווינער דיין פון בארא פארק און אזוי ווייטער רבנים עסקנים און גרויסע תלמידי חכמים פון די נאנט און פון די ווייט האבן זיך נישט געוואלט פארפעילן אפילו איין שיעור און האבן זיך געשלעפט שעות מיטצוהאלטן די דברי אלוקים חיים.
ער פלעגט פארנוצען רוב צייט פון זיינע מוסר שמועסן ארום רעדן די מעלות פון אנדערע גדולי הדור, וו.צ.ב. דער ברך משה האט ער געזאגט אז אזא עניו און הכנעהדיגער מענטש פאר גדולי ישראל איז נישט באשאפן געווארן. אדער אז ער האלט אז דער ליבאוויטשער רבי קען זיין משיח. אדער אז דער באבאובער רבי איז א איש שלום און א זעלטענער בעל מידות וואס שאפט א פראכט און כבוד פארן אידישן פאלק. און אז אידן דארפן ווען זעהן צו משפיע זיין ביי די רעפובליקאנער פארטיי אז ר' אהרן קאטלער זאל ווערן פרעזידענט פון אמעריקע. קיינער איז נישט געקומען דארטן פון מאנסי מאנרוי וויליאמסבורג צו הערן אז אנדערע גדולים פון זיין'ס גלייכן זענען ערליך און מען זאל זיך ווייקן ביי זיי מען איז געקומען הערן וואס ער האט צו פארציילן אבער ער האט זיך געקשענט און כמעט נישט פארפעלט קיין איין וואך אויסצורימען א גדול אינעם דור וואס לעבט.
אפילו ער איז זיך געזעצן פארשפארט אין זיינע ד' אמות און זיין פארשטופט ווינקל אין א מאדערן נישט פרומען געגענט אין אוישן פארקוועי אוועק פון יעדן פירסום און פובליק.
האט ער באפוילן פאר אלע זיינע מענטשן צו מופן קיין וויליאמסבורג אדער בארא פארק אדער ארצפצו פון פלעטבוש ווא איז געווען פרומער, ער פלעגט אויך אויפאדען אז מען זאל זיך באטייליגן אין פרומע חרדישע צוזאמקונפטן אפילו דאס איז נישט ממש פאר תורה. ער האט באפוילן יעדן צו גיין צום סיום הש״ס און צו דער בעלזער חתונה און צו די סאטמארער יערליכע כ"א כסליו מסיבות, זאגנדיג דייקא נישט צוליב דער תורה נאר צוליב דעם אז איבעראל וואו עס איז דא א גרויס צוזאמקום פון אידן רוהט די שכינה אין מער פראפאראנץ ווי א קליינער צוזאמקום. און אויב איז דאס היסטאריש גרויס אין פאפולאציע איז דער שכינה דארטן אין היסטארישע פראפאראנצן.
זיין לוויה
בעמעד פון צענדליגע  טויזנטער אידן האט מען ארויסבאגלייט זיין ארון פון זיין באשיידען הויז און שול'כל אפצופארן אויף וועג קיין קענעדי ערפארט עס האבן זיך באטייליגט און מספיד געווען ר' חיים פנחס שיינבערג, ר' יוסף ראזענבלום, ר' שמואל בירענבוים, אן אייניקל זיין ממלא מקום אלס רב אין זיין לעצטער שול, און רבי יעקב פערלאוו נאוואמינסקער רבי וואס האט גערעדט בשם אגודת ישראל און ישיבת חיים בערלין. ר' שמואל מילער זיין עלטסטער זון, וואס האט געוויינט אז די וועלט האט נישט געוואוסט זיין טאטענס גדלות בתורה בלויז זיין יראת שמים, און זיין אייניקל ר' שמחה בונם כהן פון לעיקוואד וואס האט געבעטען מחילה בשם כל ישראל אז מען האט נישט איינגעזען זיין גדלות און מען האט חוזק געמאכט פון אים איבעראל בשעת ער האט געלעבט דאס האט נישט איבערגעלאזט קיין איין טרוקן אויג ביי די פארזאמלטע און קולות ויללות האבן בוקע געווען רקיעים פון עלטערע אידן רבנים און קיינער האט זיך נישט געקענט איינהאלטן פון וויינען אויף דעם צער פונעם שר וגודל בישראל שנפל בלמחמה וואס האט געליטן און נישט געהאט קיין מנוחה און תענוג פאר זיך אויף די וועלט.
ער איז געקומען לקבורה אויפן הר הזתים במעמעד פון  טויזנטער אידן, עס האבן דארטן מספיד געווען רבי נתן צבי פינקל, מירער ראש ישיבה, רבי מתתיהו סאלאמאן וואס האט פונקט געוויילט אין ארץ ישראל און ר' משה שטערנבוך און תלמדים און די קינדער.
געקליבענע אנעקדאטן
ער האט ארויסגעראטעוועט די משפחה פון ר' אלי שוועי מיט זיין פאטער, ווייל אין קאוונע האט ער זיך באקענט מיט א אמעריקאנער אמבאסאדאר וואס איז געווען געבוירן אין בלאטימאר און יענער האט געלערנט אין די זעלביגע היי סקול, און ר' אביגדור האט אויסגעפועלט וויזעס פאר די שוועי משפחה.
לוחם מלחמות ה'
ער האט אויך אמאל זיך אפגעשטעלט אינמיטן זייןס א דרשה און געהייסן דעם ראש הקהל פון קהילה זיך אויפשטלען און ארויסגיין ווייל יענער האט געשמייכלט ווען ער האט גערעדט פונעם איסור פון טראגן קעריזשעס אין שבת אויף די גאס מחמת איסור הוצאה.
התמדה
פארגעלערנט זעקס און דרייסיג שיעורים א וואך. נישט קיינמאל געגאנגען אין ערגעץ נישט זיך נישט צו שטערן פון זיינע שיעורים, אפילו צו די אייגענע אייניקלעך'ס חתונה, פלעגט ער קומן, אפטאנצן מיט דעם מאנטל אין די הענט, און זיך אוועק גיין צוריק צו זיין גמרא.
ר' מרדכי גיפטער האט געזאגט אז די אפגעריבענע צוריסענע ערבלעך פון זיין חאלאט וואס האט זיך שוין צולעכערט פון אזויפיל רייבן אויפן שטענדער נאכאנאנד האט אים געמאכט אויך גיין לערנען תורה ד.ה. די אזא תשוקהדיגער התמדה וואס ער האט געזען ביי ר' אביגדור האט אים באיינפלוסט אז אפשר איז יא עפעס גוטס אין די תורה. און ער איז דערנאך אויפגעוואקסן ר' מרדכי גיפטער דער מנהיג ישראל פון טעלז.
די בחורים אין חיים בערלין פארציילן אז ער האט נישט זיך געפירט ווי קיין געהעריגער משגיח נאר ער פלעגט זיך אראפזעצן ביים טיר און זיך לערנען און זיך נישט קימערן מיט גארנישט נאר טאמער מען איז געקומען שפעט האט ער געהייסן געבן געלט. זיי האבן קיינמאל פון אים געהערט עפעס השקפה אדער רעדן מיט די בחורים פריוואט, ער האט בלויז געלערנט פאר זיך בלאט נאך בלאט אגאנצען טאג און אויפגעפאסט מען זאל נישט קומען שפעט.
אינטערנעט
ער האט געזאגט אז די אינטערנעט איז אסור פאר די דאזיגע קרייזן וואס זייערע רבנים אסרן דאס. ווען א אינגער בעל תשובה האט אים געזאגט אז ער וויל אפדרוקן זיין תורה אויפן אינטערנעט כדי פרייע אידן זאלן דאס אויך קענען לערנען און צוריקומען צו תורה, האט ער יענעם געזאגט אז ער ווייסט נישט פונקטליך וויאזוי אינטערנעט ארבעט דעריבער וויל ער נישט געבן רשות דאס אפדרוקן.
זיינע טעיפס און ספרים
טויזענטע טעיפס און טייל אויף אידיש זענען פארשפרייט, אויך פילע ספרים געשריבן פינעף על התורה דריי אויף אידישע היסטאריע און דריי אויף השקפה, איין'ס אויף תפילה, איינס אויף שלום בית, און איינס אויף נפלאות הבורא, עס קומן נאך היינט ארויס כסדר נייע ספרים וואס תלמידים דרוקן אפ זייערע רשימות פון ווען ער האט געלעבט. און בארבייטן זיינע ווערק אין אנדערע שפראכן. - זיינע ספרים זענען שוין לעת עתה געדרוקט אויף לשון קודש - אידיש - עברית - ענגליש - פראנצויזיש - פארטוגעיזיש, און ספאניש.
אריינגערעכנט:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:רעדנער קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער קאַטעגאָריע:מוסר באוועגונג קאַטעגאָריע:משגיחים קאַטעגאָריע:מגידים
שייטל
א שייטל איז געוועזן זייער פאפולער אין דער אייראפישער קולטור ביז אנהייב דעם 20סטן יארהונדערט (ביז יאר 1900). היינט זיינען ממשיך דאס גיין פרומע פרויען אדער אזעלכע וואס ליידן פון אפגעקאלעכטע קעפּ.
הלכה
יידישע פרומע ארטאדאקסישע פרויען דעקן צו די האר פונעם קאפ נאך דער חתונה, אבער מיידלעך פאר דער חתונה גייען יא מיט די אייגענע הארעלעך כדי זיך צו ווייזן אז זיי זיינען נאך פריי פאר בחורים צו חתונה האבן מיט זיי. ווען זיי זיינען שוין געווארן ווייבער, פארדעקן זיי די קאָפּ מיט א שייטל, א נאכגעמאכטע האר וואס זעט אויס ווי עכטע האר, צוליב צניעות. טייל פרויען שערן זיך אפ די האָר אינגאנצן אדער נאר א טייל האר נאך דער חתונה.
עס איז דא א מחלוקת אין די פוסקים צי א פרוי מעג גיין מיט א שייטל אויף דער גאס צו זי דארף באדעקן מיט א זאך וואס זעט נישט אויס ווי האר. דער באר שבע איז פון די הויפט אוסרים אז פרויען טארן נישט גיין מיט אויפגעדעקטע שייטלען, נאר אויב עס איז צוגעדעקט אונטער א טיכל; אויך דער חתם סופר האט אנגענומען אזוי. אבער פון רמ"א און פון מגן אברהם זעט אויס אז מען מעג יא דערין גיין אויף דער גאס.
אין די חסידות פון צאנז איז עס געווען זייער אסור, דער דברי חיים האט עס גע'אסר'ט, אבער אסאך אייניקלעך און ממשיכי דורך ווי באבוב גיין מיט שייטלען. דער ליובאוויטשער רבי איז מתיר און מצווה געווען אין אגרות קודש פון זיין אויף אלע פרויען גיין מיט שייטלן
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאַטעגאָריע:שיינקייט קאַטעגאָריע:מאדע
Haj
שוויצבאד
שוויץ איז א ספעציעלער פלאץ צו שוויצען און בעדער ווי אידן גייען ערב שבת ספעציעל זיך אויסצושוויצן ווייל דאס נעמט ארויס אלע שלעכטע אנשטעקיגקייטן פון די וואך מיט זיך.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ריינקייט
אלאבאמא
קליין|פֿאָן פון אַלאַבאַמאַ אַלאַבאַמאַ איז פלאצירט דרום פון די פאראייניגטע שטאטן און איז די 22טע שטאט פון די 50 שטעט, איר הויפטשטאט איז מאנטגאמערי.
די באפעלקערונג לויטן 2020 צענזוס איז 5,024,279
עקאנאמיע
לויטן פאראייניגטע שטאטן ביורא פון עקאנאמישן אנאליז, דער ברוטא שטאַט פראדוקט פון אלאבאמא אין 2008 איז געווען $170 ביליאן, דאס הייסט, $29,411 א מענטש.
אלאבאמא'ס לאנדווירטשאפט פראדוקטן זענען עופות, אייער, רינדער, פיסטאשקעס, באוול, קוקורוזע, סארגע), גרינסן, מילך, סויע און פערשקעס.
באן
אמטראק האט א טעגלעכע באן, דער קרעסנט, וואס פארט פון ניו יארק קיין ניו ארלינס, מיט סטאנציעס אין עניסטן, בירמינגהאם און טאסקאלוסע.
עקסאדוס
צו מיינט איר ספר שמות? קליין|עקסאדוס שיף אין [[1947]]
עקסאדוס איז געווען די שיף וואס האט געפירט 4,554 אידן אין 1947 פון פראנקרייך קיין ארץ ישראל און די בריטישע רעגירונג האבן זיי צוריק געשיקט קיין אייראפע.
היסטאריע
יצחק (אייק) אהרונאוויטש (ארן) איז געווען דער קאַפּיטאַן פון דער שיף. קליין|הרב [[שלמה זאב צווייגענהאפט (אין צענטער) אויף א באזוך אין פאפענדארף לאגער, רעדנדיג מיטן קאפיטאן יצחק (אייק) אהרונאוויטש (לינקס) וועגן די געוועזענע פאסאזשירן פון דער עקסאדוס שיף.]] די בריטישע האבן איבערגענומען די שיף נעבן ארץ ישראל און האט זי געברענגט קיין חיפה. אין חיפה האבן די בריטישע געצווונגען די פּאַסאַזשירן צו גיין אויף אנדערע שיפן וואס האבן זיי גענומען צוריק קיין פראנקרייך. די פּאַסאַזשירן האבן אפגעזאגט אַראָפּ צו גיין פון די שיפן אין פֿראַנקרייַך און נאָך עטלעכע וואָכן האבן די בריטישע געבראכט די שיפן אין האַמבורג וואָס איז געווען אונטער בריטישער יוריסדיקציע. דארט האבן די ענגלענדער זיי געצווונגען פון די שיפן און געבראכט די פּאַסאַזשירן צום "פאפנדארף" לאגער און דעם "אם שטוי" לאגער וואס זענען געווען אין דעם טייל פון דייטשלאנד וואָס איז געווען אונטער בריטישער יוריסדיקציע.
בערזע
קליין|333x333פיקס|די [[ניו יארק בערזע]] קליין|250px די בערזע איז א מארק וואו בערזע-מעקלער האנדלען אקציעס און ווערטפאפירן. די בערזע פירט א ליסטע פון די אקציעס וואס ווערן באהאנדלט דארטן.
עקסאדוס
אין קולטור
דאס איז שפעטער פארוואנדלט געווארן אין א ראמאן און דערנאך א דערפֿאלגרייכער היסטארישער פילם, מיטן זעלבן נאמען עקסאדוס. אבער יענע שיף האט זיי יא געברענגט קיין ארץ ישראל פון ציפערן.
בערזע
אין 1171 האט די רעפובליק פון ווענעדיג געבארגט געלט פון אירע בירגער, מיט 5% צינזן, אבער אן א דאטע ווען זיי וועלן צוריקבאצאלן דאס געלט. במשך דער צייט האבן מענטשן אנגעהויבן צו קויפן און פארקויפן די ווערטפאפירן פונעם בארג, און מיט דעם איז געווארן א מארק פאר ווערטפאפירן.
עקסאדוס
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ראמאנען קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע קאַטעגאָריע:ציוניזם
בערזע
באקאנטע בערזעס
קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
שם
שם (א'תנ"ח - ב'נ"ח) דער זון פון נח. געלעבט 600 יאָר.
י"ט ניסן
היום ארבעה ימים לעומר.
שם
ילקוט שמעוני (בראשית ו'): "שם" האט געבויעט די תיבה.
י"ט ניסן
יארצייטן
19. nisán
שם
געשעענישן אין זיין תקופה
מבול, דור הפלגה, עקדת יצחק, אור כשדים, ברית בין הבתרים
זיין פאמיליע
קאטעגאריע:תקופת אברהם אבינו
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
עמנואל מאקראן
קליין עמנואל זשאן-מישעל פרעדעריק מאַקראן (געבוירן דעם 21סטן דעצעמבער 1977) איז א פראנצויזישער פאליטיקער און דער איצטיקער פרעזידענט פון פראנקרייך. ער איז א געוועזענער ציוויל־באדינער און אינוועסטירונג באנקיר, וואס האט שטודירט פילאסאפיע אין פאריז נאנטער אוניווערסיטעט און האט גראדואירט פון דער נאציאנאלע שקאלע פון אדמיניסטראציע אין 2004.
מאקראן איז געווען א מיטגליד אין דער סאציאליסטישע פארטיי פון 2006 ביז 2009, אין 2012 איז מאקראן געווארן באשטימט וויצע אלגעמיינער סעקרעטאר אין דער ערשטער רעגירונג פון פראנצווא האלאנד. אין 2014 האט מען אים באשטימט מיניסטער פון עקאנאמיע, אינדוסטריע און דיגיטאלישע ענינים, וואו ער האט אדורכגעשטופט רעפארמען וואס זענען פריינדלעך צו ביזנעס. ער האט רעזיגנירט אין אויגוסט 2016 כדי אנהייבן זיין אקציע פאר די 2017 פרעזידענט־וואלן. נאוועמבער 2016, האט מאקראן דערקלערט אז ער וועט לויפן אין די וואלן אונטער דער פאליטישער באוועגונג פארווערטס! וואס ער האט געגרינדעט אין אפריל. מען בארעכענט אים א צענטריסט און ליבעראלער.
מאקראן האט געזיגט אין די צווייטע פרעזידענט וואלן וואס זענען פארגעקומען דעם 7טן מיי 2017. ער האט באקומען א קלארע מערהייט קעגן דעם קאנדידאט פונעם נאציאנאלן פראנט, מארין לע פען. אלט 39 וועט מאקראן ווערן דער יונגסטער פרעזידענט אין דער היסטאריע פון פראנקרייך.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון פראנקרייך קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ליטע
ליטע (ליטװיש: Lietuva ליעטוּװאַ) איז אַ לאַנד אין צפֿון־אײראָפּע. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאט איז װילנע. פלאצירט ביים דרום-מזרח בארטן פונעם באלטישן ים,האט ליטע גרענעצן מיט לעטלאנד צו צפון, בעלארוס צו דרום-מזרח, פוילן, און רוסלאנד (קאלינינגראד) צו דרום-מערב.
ליטע איז א מיטגליד פון נאט"א, דעם ראט פון אייראפע און דעם אייראפעישן פארבאנד. איר באפעלקערונג איז 3.6 מיליאן. דעם 1טן יאנואר 2015, האט ליטע אדאפטירט די איירא ווי איר אפיציעלע וואלוטע און איז געווארן דער 19טן מיטגליד אין דער אייראזאנע.
די גרעסטע שטעט אין ליטע זענען:
רעפערענצן
*
האלדז
האלדז איז דער אינעווייניגסטער פון גענאק ווי עס לויפן דורך די אדערן וושט און ווינט רער רערן צו אטעמען און עסן און צירקולירן די בלוט.
א בהמה שעכט מען פון די האלדז.
קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק
היימיש
הייםיש איז דער אויסדרוק פאר יעדן קרייז לויט זיין באקאנטשאפט מיט פערזאהןען און זאכן וואס זענען נאנט צו זיי.
אידישקייט
היימיש ביי עסנווארג מיינט נישט דווקא אז מען מאכט דאס אין שטוב נאר די סטאנדארטן אין כשרות איז ווי מ'וואלט דאס געמאכט אין א אייגענע היים.
עס זענען פארהאן אסאך מענטשען וואס עסן נאר היימישע מאכלים, צוליב כשרות, עס זענען דא היינט קאמפאניס וואס שטעלן ארויף אזאלכע לעיבלס אויף זייערע פראדוקטן אז עס איז היימיש, נישט אלעמאל איז דאס ריכטיג, ווייל עס איז נישט דא א געזעץ וועלעכע פארבאט שרייבן היימיש אויב ס'איז נישט אמת.
היימיש מיינט אז מען ניצט נישט קיין קלות אין הלכה, געוויסע הלכות וואס מענטשען האלטען אין שטוב וואו למשל באקוקען די אייער ווערן נישט פראקטיצירט אין פארבריקן אזוי אויך זיפן מעל אזוי אויך אפענע אייער איבער נאכט אפענע צוויבל איבער נאכט און נאך אסאך הלכות און חמרות וואס קאמפאניס זענען נישט מחויב צו פראקטיצירן, אויב א קאמפאני האלט איין די חמרות ווערט זי אונגערופען היימיש למשל פאדריגאל'ס בעקערי. די וואס זענען מקפיד אויף היימיש עסן יא פון פאדריגאלס.
אזוי אויך זענען דא געוויסטע וועלכע עסן נאר וואס איז געמאכט געווארן ביי זיך אין שטוב, אבער די זענען זייער ווינציג.
קאטעגאריע:חרדישער לעקסיקאן קאטעגאריע:יידישע אויסדרוקן
קארפאראציע
קאָרפּאָראַציע איז א פאראיין, וואס טוט ביזנעס און פירט זיך זעלבשטענדיק , אפגעזעהן און אפגעשייד פון די מענטשן וואס זענען אירע מיטגלידער
קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
קאראטע
קאראטע איז א מין סארט קאמפקונסט שלאג סיסטעם וואס האט אנטוויקלט אינעם ריוקיו קעניגרייך, היינט אקינאווא. היינט איז קאראטע בעיקר א שלאג־קונסט מיט זעצן, קאפען, עליבויגן שמייסן, קני שמייסן, און אפענע־האנט טעכניקן ווי מעסער־הענט.
אין קאראטע לערנט מען מעטאדן און טעכניקעס צו רוקן זיך גאר פלינק די אברים און מען שטעלט זיך אין א פאזיציע צו ווערן ווי ווייניגער געשלאגן און אז די שלעק וואס מען געבט יענעם זאל גיין אין די ריכטיקע שנעלקייט און ריכטיקע פלעצער.
היסטאריע
גיטשין פונאקאטשי, א שולע־לערער פונעם אינזל אקינאווא, האט איינגעפירט קאראטע צו דער יבשה פון יאפאן אין די אנהייב 1900ער יארן. אין 1922 האט דער יאפאנער בילדונגס־מיניסטעריום פארבעטן אים קיין טאקיא צו דעמאנסטרירן קאראטע.
נאך דער צווייטער וועלט-מלחמה האט די פאראנייגטע שטאטן אויפגעשטעלט א מיליטער־באזע אין אקינאווא און קאראטע איז געווארן פאפולער ביי די אמעריקאנער זעלנער דארטן.
מת מצוה
א מת מצוה איז א טויטער מענטש וואס מען באגעגנט אין מיטן וועג, פאדערט די הלכה אים צו באגראבן אויפן ארט, און נישט אוועקרירען פון דארט, אפילו מיטן ווילן אים צו באגראבען אויף א מכובד'יגע ארט, ווייל דאס איז צער פארן נפטר.
רבי עקיבא האט פארציילט אז ווען ער איז געווען אן עם הארץ האט ער איינמאל געפונען אן טויטען מענטש אויפן וועג און אים גענומען שלעפן אין שטאט אריין, ווען די חכמים האבן אים געזעהן האבן זיי אים אנגעשריגען וואס האסטו געטוהען, מיט יעדן טריט האסטו עובר געווען עבירה, דו וואלסט אים געדארפט באגראבן אויפן ארט באלד און גיך, און רבי עקיבא זעהנדיג וואו ער קומט אן מיטן עם הארצות, אז אפילו טוהענדיג אזא שווערע ארבעט פון שלעפן א טויטע מענטש מיט א גוטע כוונה האט ער גאר עובר געווען מיט יעדען איבריגען טריט אן עבירה, האט זיך גענומען צום הארצן, און זיך געזעצט לערנען תורה.
אפילו א כהן גדול אדער א נזיר וואס טאר זיך נישט מטמא זיין צו קיין שום מת, אבער צו א מת מצוה איז א מצוה אז ער זאל זיך מטמא זיין.
קאַטעגאָריע:אבלות אין יידישקייט
פרעזידענט פון פראנקרייך
דער פרעזידענט פון דער פראנצויזישער רעפובליק  (פראנצויזיש: Président de la République française ) איז דער ראש מלוכה און דער הויפט עקזעקוטיוו פון פראנקרייך. דער וואוינארט פונעם פרעזידענט איז דער עליזע פאלאץ אין פאריז.
פון די פינעף פראנצויזישע רעפובליקן זייט דער פראנצויזישער רעוואלוציע האבן פינף געשטעלט א פרעזידענט, אזוי איז די פרעזידענטור פון פראנקרייך די עלטסטע אין גאנץ אייראפע. אבער, יעדע רעפובליק האט געגעבן איר פרעזידענט אן אנדער מאנדאט, אנדער אויפגאבעס און אנדערע פליכטן. למשל, אין די טעג פון דער דריטער רעפובליק איז די אויפגאבע פונעם פרעזידענט געווען מערסטן צערעמאניש, און דער עיקר קראפט איז געליגן מיטן פרעמיער מיניסטער.
היינט, ביי דער פינפטער רעפובליק, וואס איר קאנסטיטוציע איז געווארן אוועקגעלייגט פאר שארל דע גאל אין דער צייט פון דעם אלזשיר קריזיס וואס האט אונטערגעווארפן די פערטע רעפובליק, איז דער פרעזידענט דער העכסטער פיגור אין דער רעגירונג פון פראנקרייך, מיט א ברייטן מאנדאט, ספעציעל אין די געביטן פון נאציאנאלער זיכערהייט און אויסלענדישן פאליטיק; ער איז דער הויפט קאמענדאנט פון דער פראנזויזישער מיליטער; ער באשטימט דעם פרעמיער מיניסטער, כאטש ער איז באגרעניצט אין דעם אז זיין פרעמיער מיניסטער דארף קענען באקומען א מערהייט אין פארלאמענט. דער פרעזידענט האט דעם כוח אפזאגן מיניסטארן פון דער רעגירונג (אחוץ דעם פרעמיער מיניסטער, וואס נאר פארלאמענט קען אפזאגן), באפרייען די נאציאנאלע זאמלונגג, שיקן געזעצן פאר א צווייטער באטראכטונג, און צו באשטימען  3 פון די 9 מיטגלידער אין דער קאנסטיטוציאנעלער ראט ביי זיין קאדענץ.
דער פרעזידענט פון פראנקרייך האלט אויך דעם אמט ווי איינער פון די צוויי פרינצן פון אנדארע.
דער היינטיקער פרעזידענט פון פראנקרייך איז עמנואל מאקראן, וואס דינט אין אמט זייט דעם 14טן מיי 2017.
וואלן
אין דעם רעפערענדום פון 1962 האט מען באשלאסן צו וויילן דעם פרעזידענט אין דירעקטע נאציאנאלע וואלן. פריער איז דער קאדענץ געווען זיבן יאר, אבער זייט 2000 איז דער קאדאנץ אראפ צו פינף יאר.
אויך קען איין פרעזידענט נישט דינען מער ווי צוויי קאדענצן נאכאנאנד.
וועבלינקען
*
יודענראט
יודנראט (אָדער יידנראָט; אויף דייטש: Judenrat) איז דער נאָמען פון דער יידישער ראָט וואָס איז צונויפגעשטעלט געוואָרן דורך די נאציס, מיטן באפעל פון ריינהארד היידריך, אין די געטאָס און אָקופּאציע־געגנטן בעת די חורבן אייראָפּע. דער ראָט איז געווען פון רבנים, פּאָליטיקער, און אנדערע חשובֿע לייטן וואָס זיינען אין אלגעמיין אויסגעוויילט געוואָרן דורכן יידישן ראָט (נאָך וואָס די נאציס האָבן דאָס באשטעטיקט), און מאנכמאָל זיינען זיי געטייט געוואָרן דורך די נאציס.
יודנראטס אויפגאבע
זייער צוועק איז געווען אנפירן דעם לעבנס-נייטיקער-שטייגער פון די יידן אין געטא. ווי צב"ש: זארגן פאר זייער וווינונג, מעדיצין, דערציאונג, ארבעט, זיכערהייט, טראנספארט, רעליגיע אא"וו. אין געוויסע געטאס האבן זיי ארויסגעלאזן באזונדערע געטא-געלט און מארקן. אויך האבן זיי באשטימט א יידישע פאליציי וואס האבן אכטונג געגעבן אויפן סדר אריינגערעכנט אויספירן נאציסטישע באפעלונגען ווי צב"ש פירן יידן צו די ארבעטס לאגער, קאנפיסקירן יידישע פארמעגן, און צום טרויערן סוף פירן קינדער מיט פרויען צו די פארניכטונג לאגערן.
יודנראטס קווענקלעניש
דער יודנראט איז געווען אין א קווענקלעניש לגבי ווי אזוי זיך צו פירן מיט אזעלכע געזעצן וואס זיינען געווען צו שלעכטס טאן די יידן. אזעלכע האבן געטענהעט אז ס'בעסער זאלן די יידן אויספירן די שרעקלעכע געזעצן אײדער די ברוטאלישע נאציס. אזעלכע האבן געטענהעט אז אויף יעדן פאל טאר נישט א ייד זיך מיטטיילן צו העלפן די נאציס. אין פאקט האבן זיך טאקע עטלעכע יידנראטן גענומען זייער לעבן, אזעלכע האבן זיך געלאזט הרגענען דורך די נאציס ווען זיי האבן זיך צוריקגעהאלטן פון דורכפירן די נאצישע געזעצן. צב"ש אדאם טשערניאקאוו דער הויפט פירער פון ווארשעווער געטאס-יודענראט האט זיך גענומען דאס לעבן ווען ער איז באפעלט געווארן אויסצושטעלן א ליסט פון יידן וואס זיינען געשטעלט געווען אפשיקן צו די פארניכטונג לאגער.
יודענראטס האנארארס
קאטעגאריע:חורבן אייראפע קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
באשיידנקייט
קליין|צניעות שילד אין מאה שערים, ירושלים צניעות איז א עטישע און מאראלישע מדה וואס ווייזט אויף איידלקייט. יעדע באגריף אדער באשעפעניש וואס האט א סעקסואלער ציאונג קראפט, ווי למשל פרויען אדער געוויסע מאן'ס גלידער, אדער טעמעס וואס רייצן אן די הארמאנען פון א מענטש צו וועלן האבן סעקס, ווערט באהאלטן און דערשטיקט דורך איגנארירען.
צוליב איר שטארקע קראפט וואס א מענטש קען נישט קאנטראלירן איז נאר איגנארירען דער איינציגער אויסוועג פטור צו ווערן פון אירע ציאונגען. דאס איז דער ווייזונג אז א מענשט איז אפגעהיטן און הייליג און ער לאזט זיך נישט אריין אין נסיונות.
גאָר אסאך פארבאטונגן מצוות און מנהגים פון די אידשע טראדיציע ווערן אנגעגעבן אלס דער ציל און טעם אדער סיבא וועגן צניעות פאקטאר
אויך ווען הלכה'דיג איז עס גענצליך מותר האלטן זיך חסידים דערפון צוריק ווען אנדערע זעען צו. ווי צ״ב גיין האנד ביי האנד אדער זיך קושן און ארומנעמען מיט גרויסע טעכטער אדער מיט דער אייגינער פרוי ווען זי איז ריין ווייל דאס קען אנווארעמען די הארמאנאנען פון מאנצבילן.
ביי טייל חרדים איז דא ספעציעלע עסקנים וואס געבן זיך אפ מיט האלטן די צניעות סטאנדארטן, און צוריק האלטן די דאזיקע געפאלנקייטן אויף ווי ווייט מעגליך, דורך באקעמפן די באטרעפענדע און צושטערן נידעריגע געשעענישן. - זיי הייסן געווענליך משמרת הצניעות און רופן ארויס א פחד ביי פורקי עול.
רבי משה פיינשטיין האט געפסקענט אז צניעות איז א באגריף וואס מ'קען נישט אין אלגעמיין אפטיטלען לויט אפאר פרומע קנאים נאר מוזן נאכגעפארשט ווערן וויאזוי איז דער מנהג המקום אויב איז דער סדר צו גיין.
וועבלינקען
קאטעגאריע:מוסר קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאַטעגאָריע:מידות
כ' ניסן
היום חמשה ימים לעומר.
יארצייטן
20. nisán
דבר יום ביומו
עס ווערט ארויסגעגעבן דורכן אנפירער פון די וויליאמסבורג טראלי אברהם יהודה לעבאוויטש וואס איז א קאשוי/זאלי חסיד און תלמוד.
ביי די וואלן אין וויליאמסבורג אין די סליחות טעג תשס"ט האט ער זיך שטארק באשמוצט אננעמענדיג ווילדע עקלהאפטיגע אדווערטייזמענטס קעגן א היימישן ערליכן קאנדיאדאט אברהם יצחק אבראהא.
ער האט אויך לעצטנ'ס געפענט די "אשת חיל אויסגאבע"!
טייל האלטן אז דער דבר יום ביומו פירן זיך ווי דאס איז א פארטייאיש בלעטל למשל די יארצייטן פין רבי'ס וואס זענען לפי השקפתו האט ער דערמאנט אין די אנדערע נישט. ב' ניסן די יא"צ פונעם סקווערער רבי'ן רבי יעקב יוסף וואס א גרויסער ציבור וואס איז געקומען נאך דער מלחמה קיין אמעריקא האט זיך נאך מסתופף געווען בצילו אדער עכ"פ זיך געקוויטעלט ביי אים. ובתוכם די גדולי הרבנים והצדיקים די שארית הפליטה. כ"ק מרן מסקולען זי"ע וואס פלעגט פארן אויף סקווער אויף שבתים. אפילו אויפן לעצטן שבת אויך.
האט דער דבר יום ביומו אויך אויסגעלאזט זיין יא"צ.
זעט אויך
גוט מארגן מבשר ואומר לוח הציבור קול הציבור
קאטעגאריע:פרומע צייטונגען
זאב חפץ
זאב חפץ (געב' 1947) איז א פרייער אבער שטארק רעכטער איד, וואס האט געדינט אלס ווארטזאגער פון דער מנחם בעגין אדמיניסטראציע.
ער איז געבוירן אין מישיגן אויסגעוואקסן אין רעפארם אידישע שטוב.
געווען יארן לאנג א זשורנאליסט.
אויך אלס השקפה און פאליטיק קאלומניסט פארן ניו יארק דיילי ניוז.
ער האסט חרדישע אידן צוליב וואס ער טענה'ט זייער ארויפצווינג פון רעליגיע אויף דער מדינת ישראל רעגירונג.
קאטעגאריע:זשורנאליסטן
GPS
די גלאבאלע פלאצירונג סיסטעם (GPS ר"ת פון ) איז א גלאבאלע נאוויגאציע סיסטעם אפערירט מיט א סאך סאטעליטן דורך דער רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן וואס גיט גענויע אינפארמאציע וואו מען געפינט זיך אויף דער ערד טאמער מען קען זיך פארבינדן מיט פיר סאטעליטן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע קאַטעגאָריע:נאוויגאציע
ליבע
קליין|א פּאָר האנטפלאכן צוזאַמען פאָרעמען אַ האַרץ, ווי אַ סימבאָל פון ליבע left|200px|הארץ
ליבע איז א געפיל פון שטארקער נאנטשאפט. ווען מען האט ליב איינעם קען מען זיך אין פייער אריין ווארפן צו טאן יענעמ'ס ווילן, אדער ווען מען האט ליב עפעס קען קריכן גראדע ווענט דערצו אנצוקומען. ווייל דאס מיינט צוזאגן אז מען שפירט יענעמ'ס געפיל פונקט ווי די אייגענע, און יענע זאך ווערט אזוי טייער און ווערדפול, צו צאלן יעדן פרייז, אפילו דאס טויט - און זיך זעלבסט, דאס אייגן לעבן, האט דאך יעדער זיכער ליב.
דער טבע פון ליבע איז אז אלץ ארום ווערט ווייניגער חשוב דעריבער ווען מען ליבט גאט אדער א פרוי איז נישט שייך צו ליבן עפעס אנדערש וואס זיי ליבן נישט. און מען הייסט א פארעטער אויב מען ליבט וואס זיי ליבן נישט.
עס איז דא שטאפלען אין ליבע; פריינט; געלט; כבוד; ביזנעס שותפים; עסן; קינדער; טאטע; מאמע; ווייב; און דער שורש פון דעם אלעם: גאט. אבער די צד השווה פון די אלע ליבע געפילן איז אז אן דעם וואלט קיין לעבן, מענטש, און וועלט נישט עקזיסטירט.
די אלע קשרים קען דער עמאָציע אויסוועפן דערפאר איז וויכטיג ווי מער זיך פארטיפן און ערוועקן די געפיל אפילו מען האט טענות און מענות אויף יענעם דארף מען סוף כל סוף דאך אנקומען צו יענעם, דעריבער איז וויכטיג אייביג צו שמייכלען און זאגן א גוט ווארט פאר דעם גרעסטן שונא, ווייל דערמיט האלט איר אן, און מאכט בעסער די וועלט.
ליבע אין יידישקייט
דריי מצוות זענען פארבונדן מיט ליבשאפט אין יידישקייט:
וועגן ליב האבן א מענטש זאגן די תנאים אז עס איז א "כלל גדול בתורה" (ר' עקיבא) אדער "כל התורה כולה על רגל אחת" (הלל הזקן). דער דאזיגער כלל זאגט אז א מענטש זאל ליב האבן אנדערע גענוי ווי ער האט זיך ליב.
ליבע פאר א מאן פון דער תורה'דיגן שטאנדפוקנט: א פרוי דארף זיך צושעטלן פאר איר מאן אז איר מאן זאל זי ליב האבן, זי דארף זיין גרייט דער מאן זאל קענען מיר טוען וואס ער וויל ווען עס קומט צו ליבע.
איינער א גרויסער מאן אבא חלקיה ווען ער איז אהיים געקומען צו זיך אין שטוב האט זיך זיין פרוי אנגעטון זייער שיין, ער האט געזאגט דעם טעם פאר דעם "כדי שלא אתן עיני באשה אחרת" כדי איך זאל נישט געבן מיינע אויגן צו א צווייטער פרוי. עס איז ווי דער פסוק זאגט משלי יהי מקורך ברוך ושמח באשת נעוריך.
די פינף ליבע שפראכן
יעדער מענטש האט בדרך כלל 1 אדער 2 שפראכן וואס וועלן אים מאכן פילן אז מהאט אים ליב:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מענטשליכע באציאונגען קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאַטעגאָריע:סעקס קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער קאַטעגאָריע:געפילן
נח
left|250px|thumb|א בילד פון יאר 1675 נח איז געווען למך'ס זון. ער איז געבוירן געווארן ווען זיין טאטע איז געווען 182 יאר אלט. נח האט געלעבט 950 יאר
נח איז געווען א צדיק. אזעלכע זאגן אז נאר לגבי זיין שלעכטע דור איז ער געווען א צדיק אבער איז אן אנדער דור וואלט ער נישט געווען א צדיק, און אזעלכע זאגן אז אפילו אין זיין שלעכטע דור איז ער געווען א צדיק און זיך נישט נאכגעשלעפט נאך די שלעכט, און ווען ער וואלט געווען אין אן אנדער דור וואלט ער לא כל שכן געווען א צדיק.
ווען נח איז געווען אלט 480 יאר האט גאט אים באצוווּנגען צו בויען אַ קאַסטן אויף צו היטן אים מיט זיין פאַמיליע און אַלע חיות פון א גרויסן מבול וואס וועט איבערשווימען די גאנצע וועלט. ווען נח איז געווען 600 יאר האלט האט אנגעהויבן פליסן דער מבול אויף דער ערד.
זיין פאמיליע:
די געשיכטע פון נח ווערט דערציילט אין פרשת נח.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין דער תורה
מלווה מלכה
א מאלצייט וואס מ'עסט מוצאי שבת, אזוי ווי עס ווערט געברענגט איו שולחן ערוך, אורח חיים. חסידים נוצן דאס אויס אלס א פארברענגען זיך צאם צו זעצן און שמועסן חיזוק און אינספיראציע.דער ווילנער גאון איז געווען שטארק מקפיד אויף סעודת מלוה מלכה.
עס שטאמט פון שלמה המלך.
היינט נוצט מען דאס אויס צו מאכן גרויסע באנקעטן צו אפעלירן געלט פאר מוסדות פון די מאסן.
קאַטעגאָריע:שבת
אקלעהאמע
קליין|פֿאָן פון אקלעהאמע אקלעהאמע איז איינער פון די פופציג פאראייניגטע שטאטן, זי איז פלאצירט אין דרום-מערב אמעריקע וואס ווערט אנגערופן וועסט-דרום-צענטראל, איר הויפטשטאט איז אקלהאמע סיטי. דער שטאַט האט א שטח פון 177,847 קוואדראט ק"מ (68,667 קוואדראט מייל)
אין איר האט פאסירט איינע פון די גרעסטע טראגעדיגעס און טעראר געצילט קעגן דער רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן. עס איז דורכגעפירט דורך "אייגענע", טימעטע מקעוועי א ווייסער עקסטרעמיסט, וואס האט געהאלטן אז די רעגירונג פון די פאראייניגטע שטאטן פארדינט צו ווערן אינטערגעברענגט.
זי איז די 46סטער שטאט פון די 50 שטאטן.
די באפעלקערונג לויטן 2020 צענזוס איז 3,959,353
אבארטאציע
left|thumb|250px|א רוסישע מאלעריי פון אבארטאציע. אַבארטאַציע הייסט צו פארענדיקן די שוואנגערשאפט פון א פרוי פריער פון דעם נאטירליכן געבורט. אין געוויסע קולטורן איז עס טראדיציאנאל פארבאטן און אנדערע גלייכן דאס צו צו מארד. אבער די היינטיגע מאדערענע וועלט, איז זייער רגיל דערין, און דעבאטעס גייען העפטיג אן צו מ'זאל דאס פארבאטן צו נישט.