cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
וואלפיש
פאנגען און עסן
וואלפישן האבן ספעציעלע חושים צו דערשמעקן זייערע קרבנות ווי אנדערע פיש און חיות. זיי האבן זייער גוטע אויערן (ליגט נעבן זייערע אויגן) און קענען הערן פון זייער ווייט ווען אנדערע פיש שווימען אין די געגענט. זיי וועלן אפילו הערן וועלכע סארט פיש זענען דארט און וועלן לויט דעם באשליסן אויב עס איז ווערט צו גיין נאך זיי אדער נישט. נאכמער, זיין וועלן קענען הערן וואו ווייט די קרבנות געפינען זיך דורך אפטייטשן ווי שטארק די ווידער קול איז נאכדעם וואס עס דעגרייכט צו זייערע אויערן. פארשער זאגן אז זייער מוח פארנעמט מער פלאץ פאר הערן אינפארמאציע ווי זען אינפארמאציע, פונקט פארקערט ווי מענטשן. דאס איז ווייל אין ים איז טונקל און מען דארף פארשטיין די ענווייראמענט ארום זיך דורך הערן.
די וואלפישן וועלכע האבן נישט קיין ציינער פארמאגן שפיצן לענגאויס זייער מויל וועלכע איז פון די זעלבע סארט ווי אונזערע נעגל. מיט דעם פילטערן זיי אויס וואס זיי שלינגן איין און בלאקירן די פיש וואס זענען שוין אין מויל פון קענען צוריק ארויסגיין. זיי וועלן נוצן פארשידענע טאקטיקן צו צעמישן זייערע קרבנות און דאן וועלן זיי קענען גרינג איינשלינגן. א ביישפיל פון א טאקטיק איז מאכן באבעלס ארום א גרופע פיש וואס דעשרעקט די פיש און זיי האלטן זיך אינאיינעם. דאן וועט דער וואל-פיש עפענען זיין מויל און אהינשווימען מיט א שנעלקייט און זיי אלע איינשלינגן.
וואלפישן מאכן קולות צו קאמיוניקירן איינע מיט די אנדערע. זייערע קולות ווערט געמאכט דורך רוקן וואסער פון איין פלאץ צו די צווייטע נעבן דעם בלאזלעכל און דאס מאכט א הויכע גערודער. יעדע סארט וואל-פיש מאכט אנדערע סארט קולות און זכרים מאכן אנדערע קולות ווי נקבות. פארשער ווייסן נישט גענוי פארוואס זיי קאמיוניקירן און וואס זייערע סיגנאלן און קולות מיינען און זענען ביי דער מיינונג אז זיי זענען זייער קלוגע באשעפענישן וועלכע פארשטייען אן עסק און געבן איבער נייעס איינע פאר די אנדערע.
זייער לעבן
וואלפישן געפינען זיך אין אלע גרויסע אקעאנען און שווימען זייער ווייטע שטרעקעס זייער שנעל. די וואס דרייען זיך אין קאלטע ראיאנען וועלן געווענליך אוועקשווימען אין דער ווינטער אין וואסערן נענטער צו דעם עקוואטאר וואו עס איז ווארימער. אבער ווי נאר דער ווינטער וועט זיין פאראיבער וועלן זיי שנעל צוריק קומען ווייל דעמאלט ווערן געבוירן אלע נייע פישן און זיי האבן אסאך עסן.
געוויסע וואלפישן שווימען נישט אוועק פון קאלטע פלעצער אפילו אין די פרעסטן און אנדערע שווימען כסדר ארום די וואסערן גייענדיג טויזנטער מיילן אין בלויז עטליכע וואכן. פארשער קוקן נאך טייל פון זיי און זאגן אז פון די סארט זענען פאראן זייער אסאך וועלכע שווימען ארום די גאנצע ערד קוגל אין זייער 70 יעריגע לעבן. וואל-פישן האבן א גוטע זכרון און וועלן געדענקן פון איין סעזאן צו די צווייטע וואו צו גיין.
ניי געבוירענע וואלפישן קענען זיין ביז 25 פיס גרויס און וועגן מער ווי דער שווערסטער העלפאנד. ווען זיי ווערן געבוירן קענען זיי באלד שווימען אבער קענען נאך נישט די מלאכה פון לאקערן און פאנגן פיש און וועלן זיך דרייען נעבן זייערע מאמעס פאר עטליכע וואכן און זיך לערנען. נאכ'ן געבוירן זייגן זיי מילך פון די מאמע ביז זיי גייען אליינס ארויס אויף די וועלט אין וואסער און טרעפן אנדערע יונגע וואלפישן. דער גרויסער בלויער וואל-פיש זייגט 50 גאלאן מילך פער טאג און נעמט צו 10 פונט פער שטונדע.
פון צייט צו צייט קומען די וואל-פישן ארויס פון די טיפענישן פון ים און מאכן א הויכע שפרינג ארויס פון וואסער און דייוון צוריק אראפ. דאס איז זייער אינטערעסאנט צו זען זינט עס מאכט א הויכע גערודער און מאכט א ריזיגע "ספלעש" ווען עס דייווט צוריק אריין אין וואסער. פארשער ווייסן נישט פארוואס זיי טוען דאס און האבן פארשידענע טעאריעס איבער דעם. טייל האלטן אז מיט דעם שאקלן זיי זיך אפ פון זאכן וואס קלעבן זיך אן אויף זייערע קערפער. אנדערע האלטן אז דאס איז אויך א וועג פון קאמיוניקאציע. און טייל האלטן אז זיי טוען דאס סתם פאר "פאן" אדער צו ווייזן זייער קעניגרייך אין ים.
מענטשן האבן שטענדיג געכאפט וואלפישן און האבן געגעסן זיין פלייש. דער ארבעט איז געווען א שווערע אבער עס האט זיך געלוינט ווייל מען האט געהאט גענוג עסן פאר וואכן. מיט די יארן האבן די פאנגער אויסגעפינען אז די וואלפישן פארמאגן אין זיך א געוויסע סארט אויל וועלכע קען גענוצט ווערן אלס ברענשטאף פאר לעמפלעך. מען פעלגט כאפן וואל-פישן רעכטס און לינקס און אין 946' האבן א גרויסע צאל לענדער אונטערגעשריבן אן אפמאך אז מען וועט מער נישט לאזן כאפן וואלפישן זינט זייער נומער איז שטארק רעדוצירט געווארן און זיי קענען גרינג עלימינירט ווערן.
דער וואלפיש איז פריינטליך צו מענטשן און מען קען גרינג ארבעטן מיט זיי. עס זענען פאראן געשיכטעס אין וועלכע וואל פישן האבן געראטעוועט שיפלער פון שארק. דאס באשעפעניש איז זייער קלוג און ווען מען נעמט זיי אין אן אקוועריום וועלן זיי זיך גרינג לערנען פארשידענע קונצן. אגב, דאלפינס זענען פון די פאמיליע פון וואלפישן כאטש מער רעכנט זיי נישט אלס איינע פון זיי.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:זויגערס
Balena
קטניות
קטניות (וויסנשאפט נאמען: Leguminosae, Fabaceae) איז דער נאמען פון א משפחה פון פלאנצן.
קטניות ווערן ברייט באניצן סיי פאר עסן פאר מענטשן סיי ווי עסן פאר בעלי חיים.
עסן קטניות פסח
ביי אשכנזים איז פאראן א חומרא פון די צייטן פון די ראשונים נישט צו עסן קטניות פסח. מען זאגט אז ס'איז דא צוויי טעמים: איינס ווייל אין די מאגאזינען וואו מ'פלעגט צו האלטן די באנדלעך האט מען אויך געהאלטן די פינף ערליי קערנדלעך וואס קענען צוקומען צו חמץ, ממילא האט מען חושש געווען אז ס'וועט אריינפאלן די חמץ אין די באנדלעך. דער צווייטער טעם איז ווייל אסאך פון די באנדלעך צום ביישפיל רייז וועם מ'צומאלט זיי און מ'מאכט א מעל דערפון קוקט אויס זייער ענדליך צו חמץ, און דער ע"ה וועט נישט וויסן דער אינטערשייד און עסן געהעריגע חמץ.
קאַטעגאָריע:פסח קאַטעגאָריע:פלאנצן משפחות קאַטעגאָריע:מנהגים
מרור
מרור איז די מצוה פון עסן פסח ביינאכט איינע פון פינף ערליי ביטערע גרינצייגן וואס שטייט און די מסכת פסחים, ווי עס שטייט אין דער תורה "על מצות ומרורים יאכלהו".
קאטעגאריע:ליל הסדר
סטאטוע פון ליבערטי
קליין|300px|סטאטוע פון ליבערטי [[העבריש; חופש מאיר את העולם]] די סטאטוע פֿון ליבערטי (ענגליש: Liberty Enlightening the World אדער Statue of Liberty, ווערטלעך: "מאנומענט פון פרייהייט" העבאריש: חירות מאירה את העולם העבריש: חופש מאיר את העולם) איז א סטאטוע וועלכע זיצט אויפן ליבערטי אינזל אין ניו יארק און איז א סימבאל פון פרייהייט. די סטאטוע איז פראקלאמירט געווארן אין 1886 אין דער שטאט ניו יארק. דער מאנומענט באשטייט פון צוויי קליינע אינזלען, ליבערטי אינזל און עליס אינזל, וועלכע געפינען זיך אין די העכערע טייל פונעם ניו יארק בעי אינעם אטלאנטישן אקעאן צווישן ניו יארק און ניו דזשערסי. דער מאנומענט איז אויפגעשטעלט געווארן אויפ'ן ליבערטי אינזל און עליס איילענד איז שפעטער געווארן א טייל פון די מאנומענט.
די סטאטוע פון ליבערטי און איר פארעם איז איינגעקריצט אין די מוחות פון רוב מענטשן אין די וועלט וועלכע ווייסן צו זאגן פון אמעריקע. די סטאטוע איז א מאנומענטל סקולפטור וועלכע סימבאליזירט פרייהייט אין די וועלט. איר פארמאלן נאמען איז ליבערטי ענלייטענינג די ווארלד (פרייהייט וועלכע באלייכט די וועלט) און איז אזוי גערופן געווארן דורך די ארכיטעקטן וועלכע האבן דאס געבויט. די פארעם פון די סטאטוע איז א מענטשליכע פרוי געשטעל וועלכע ראטעוועט זיך ארויס פון די קייטן פון טיראניע וועלכע ליגט אויף אירע פיס. איר רעכטע האנט האלט אין דער הייעך א ברענענדיגע פאקל וועלכע רעפרעזענטירט פרייהייט און אין איר לינקן האנט האלט זי א טעוועלע וועלכע האט אין זיך אריינגעקריצט די דאטום יולי 4 776' (אין רוימישע נומערן), די טאג ווען די פאראייניגטע שטאטן האט דערקלערט איר זעלבשטענדיקייט.
די געשטעל איז געקליידעט אין אמאליגע לאנגע קליידער ביז דער ערד און פארמאגט א קרוין אויפ'ן קאפ מיט 7 שפיצן וועלכע רעפרעזענטירט די 7 אקעאנען און קאנטינענטן פון די וועלט (אקעאנען: ארקטיק, אנטארקטישער אקעאן, דרום און צפון אטלאנטיק, דרום און צפון פאציפיק, און אינדישער אקעאן. קאנטינענטן: צפון און דרום אמעריקע, אייראפע, אזיע, אפריקע, אנטארקטיקע און אויסטראליע). אינעם קרוין איז פאראן 25 פענסטער וועלכע רעפרעזענטירן די 25 נאטורליכע מינעראלן וואס די ערד פארמאגט.
די סטאטוע איז 151 פיס הויך (46 מעטער) און ליגט אויף א געבויטע פלאטפארמע וועלכע ברענגט איר הייך צו 305 פיס (93 מעטער). די געבוי באשטייט פון אייזערנע זיילן באדעקט מיט אויסגעהאקטע קופער. די אייזערנע פארעם איז געבויט געווארן דורך דער פראנצויזישער אינזשעניר אלעקסאנדרע-גוסטאוו אייפעל וועלכער האט אויך געבויט די וועלט בארימטע אייפעל טורעם אין פאריז. די פלאטפארמע אויף וועלכע די סטאטוע זיצט איז געבויט געווארן דורך אן אמעריקאנער אינזשעניר ריטשארד מאריס האנט. די פלאטפארמע באשטייט פון א טורעם געבוי וועלכע זיצט אויף א גרויסע געביידע אין פארעם פון א שטערן. די גאנצע פלאטפארמע איז געבויט מיט צעמענט און די שטערן געביידע פארמאגט שטיינער פון א היסטארישן מויער וועלכע איז געבויט געווארן אויף דעם אינזל צו פארטיידיגן ניו יארק אין דער 1812 קריג. די אינזל איז דעמאלט גערופן געווארן פארט וואוד.
אין 2011 האט מען פארמאכט די סטאטוע אויף א יאר ביזן 28סטן אקטאבער 2012, כדי צו פאררעכטן די טרעפן און איינשטעלן עטלעכע זיכערהייט זאכן. ליבערטי אינזל האט מען געלאזט אפן. אבער א טאג נאכהער האט מען פארמאכט ליבערטי אינזל צוליב הוראגאן סענדי, און ער בלייבט פארמאכט צום קהל ביזן 4טן יולי 2013.
סטאטוע פאקטן
די סטאטוע פון ליבערטי איז אן אייזערנער געבויטער סקולפטור באדעקט מיט זייער א דינע שיכט פון קופער (דינער ווי די דיקקייט פון צוויי פעני מטבעות) וועלכע ליגט אויף א צעמענטענע טורעם וועלכע ליגט אויף א פלאטפארמע אין פארעם פון א שטערן. די סטאטוע שטייט הויך 305 פיס מיט 6 אינטשעס אויב מען רעכנט פון די ערד ביז איר פאקל. די סטאטוע זעלבסט איז נאר 111 פיס מיט 6 אינטשעס. דאס טייטש אז די פלאטפארמע איז 194 פיס הויך, כמעט מיט א דריטל העכער ווי די סטאטוע זעלבסט. די טעוועלע וועלכע זי האלט אויפ'ן האנט איז 23 פיס און 7 אינטשעס לאנג און 13 פיס און 7 אינטשעס ברייט. איר לינקע האנט איז לאנג 16 פיס מיט 3 אינטשעס און די רעכטע שטייט הויך 42 פיס מיט א דיקיקייט פון 12 פיס ביים אנהויב. איר טייטל פינגער איז לאנג 8 פיס און די נעגל איז 13 אינטשעס ביי 10 אינטשעס און וועגט 3.5 פונט. איר קאפ איז ברייט פון איין אויער צו די אנדערע מיט 10 פיס און לאנג 17 פיס, אירע אויגן זענען גרויס 2 פיס און 6 אינטשעס, די נאז 4 פיס און 6 אינטשעס, די מויל איז ברייט 3 פיס. די קערפער פון די סטאטוע איז דיק 35 פיס און עס וועגט א סך הכל פון 450,000 פונט, דאס איז בערך האלב פון א 747 דזשאמבא פליגער.
די סך הכל מאטריאל וואס איז גענוצט געווארן צו בויען די סטאטוע איז 179,000 פונט קופער, און 250,000 פונט אייזן. די סטאטוע איז געבויט אויף אזא מין וועג עס זאל זיך קענען בייגן ווען עס קומט שטארקע ווינטן. מיט יעדע ווינט וואס לויפט שנעלער ווי 50 מ.פ.ש. וועט זיך די גאנצע סטאטוע בייגן אהין און צוריק מיט 3 אינטשעס. איר האנט איז נאכמער בייגעוודיק און וועט זיך רירן מיט 5 אינטשעס. אינעם קרוין איז פאראן א גרויסע צימער וועלכע איז אויג פארכאפנד מיט אירע 25 פענסטער ארום און ארום פון וועלכע מען קען זען גאנץ ניו יארק און א טייל פון ניו דזשורסי.
די סטאטוע ליגט מיט'ן פנים צו מזרח קוקנדיג אויף אייראפע. אנאליסטן האבן אויפמערקזאם געמאכט אז די סטאטוע איז איבער 20 מאל די גרויס פון א דורכשניטליכער לעבעדיגער פרוי און וועגט ארום 3,215 מאל איר וואג. אין דער סטאטוע איז פאראן 85,000 קוביק פיס וואס איז בערך 10,600 מאל די קערפער פון א מענטש וועלכע פארמאגט ארום 8 קוביק פיס.
היסטאריע
די סטאטוע פון ליבערטי באצייכנט און אנדענקט די פריינטשאפט צווישן פראנקרייך און די פאראייניגטע שטאטן דורכאויס די אמעריקאנער רעוואלוציע פון 775' ביז 783'. די מאנומענט איז דעזיינט געווארן דורך א פראנצויזישער סקאלפטור מיט'ן נאמען פעדעריק אוגוסטע בארטהאלדי און איז פארטיג געווארן אין 884'. די פראנצויזישע באפעלקערונג האט געגעבן דאס געלט צו בויען די טייערע סטאטוע און די אמעריקאנער באפעלקערונג האט צעשטייער געגעבן צו בויען די טורעם אויף וועלכע די סטאטוע איז ארויפגעשטעלט געווארן. אין אמעריקע איז דאס געלט צוזאמענגענומען געווארן אין א מאסיוון קאמפיין וועלכע איז אונטערגענומען געווארן דורך דער לעגענדער צייטונג פאבלישער דזשאסעף פוליצער, אן אונגארישער אימיגראנט, וועלכע האט געווידמעט די עדיטאריעלס פון זיין "די וועלט" צייטונג צו קוראזשירן די באפעלקערונג מען זאל געבן געלטער צו קענען בויען די פלאטפארמע.
ווען די סקולפטור איז פארטיג געווארן האט מען דאס ערשט ארויסגעלייגט אויף פארשטעלונג אין פאריז און דאן האט מען דאס צענומען צו 350 שטיקער און איינגעפאקט אין 214 קאנטעינארס און אפגעשיקט קיין ניו יארק מיט א פראנצויזישן שיף וואו מען האט עס צוריק צוזאמענגעשטעלט אין 4 מאנאטן און ארויפגעשטעלט אויף די צעמענטענע פלאטפארמע אויפ'ן ליבערטי אינזל אין די וואסערן פון ניו יארק אין די אנוועזנהייט פון טויזענטער מענטשן.
די סטאטוע איז אפיציעל פארגעשטעלט געווארן צו די וועלט אין 886' ביי א ספעציעלע צערעמאניע מיט די באטייליגונג פון דעם דעמאלטדיגן פרעזידענט גראווער קליוולאנד. אין די פאלגענדע יארן איז די סטאטוע פון ליבערטי געווארן אן אינטערנאציאנאלע סימבאל פון פרייהייט ארום די וועלט. די סטאטוע האט אויפגענומען די מיליאנען אימיגראנטן וועלכע זענען אנגעקומען קיין אמעריקע צו עליס איילענד. אין 903' האט מען איינגעקריצט א פאעמע וועלכע איז געמאכט געווארן דורך א באוואוסטע אמעריקאנער פאעט עמא לאזארוס וועלכע שטעלט פאר די סטאטוע אלס די סימבאל פון פרייהייט און ברענגט ארויס די האפענונג וועלכע די וועלט לייגט אויף פרייהייט. די סטאטוע פון ליבערטי איז פראקלאמירט געווארן אלס א נאציאנאלע מאנומענט ערשט אין 924' אינאיינעם מיט עליס איילנעד. נאך די קריג איז די סטאטוע באצייכענט געווארן דורך די יו-ען אלס א העריטעדזש ארט.
אין 986' האט מען צוגעגרייט דעם סטאטוע צו א הונדערט יאר פייערונג דורך איבעררייניגן די גאנצע קערפער און מען האט געטוישט די גלעזערנע און מעטאלענע פאקעל צו גאלד. די גאנצע ארבעט איז געמאכט געווארן דורך אינזשענירן פון פראנקרייך און אמעריקע און איז באצאלט געווארן דורך אמעריקאנער איינוואוינער נאכדעם וואס פרעזידענט רעיגן האט געעפענט א ספעציעלע פאנד דערפאר. א צייט שפעטער האט מען אריינגעבויט א ליפט וועלכע פירט ארויף ביזן דעק פון דעם פלאטפארמע טורעם וואו מען האט אויפגעשטעלט א מוזעאם פון איר היסטאריע וועלכע אנטהאלט די ארגינעלע גלעזערנע און מעטאלענע פאקל און נאך היסטארישע שטיקער פון די סטאטוע. טויזענטער מענטשן באזוכן ליבערטי איילענד יעדן טאג דורך א פערי רייד פון באטערי פארק אין מאנהעטן. די באזוכער האבן אמאל געהאט די געלעגנהייט ארויפצוגיין אויך אינעם טורעם זעלבסט ביז איר קרוין וואס איז א מהלך פון 354 שטיגן (אייניג צו א 22 שטאקיגער געביידע) וואו מען קען כאפן אן אויג-פארכאפענדע בליק איבער ניו יארק און אירע וואלקן קראצער געביידעס.
דורכאויס די יארן האט מען עטליכע מאל אפגעשפארט די סטאטוע פון באזוכער אויס מורא פאר איר שטארקייט. אום סעפטעמבער 11 2001 אינדערפרי האט מען דאס ווידער פארשפארט צוליב זיכערהייט סיבות. די פארק סערוויס האט דאן אונטערגענומען נאך אן אונטערזוכונג און פארשטערקערט די סטאטוע און דאס צוריק געעפענט פאר די פובליק אין 2005 אין די אנוועזנהייט פון הונדערטער מענטשן אין שפיץ פון מעיאר בלומבערג. נאך אלץ האט מען נאר געעפענט די פלאטפארמע וואו די מענטשן קענען ארויפגיין 150 פיס הויך און שטיין נעבן די פיס פון די סטאטוע אבער די סטאטוע זעלבסט איז געבליבן פארמאכט צוליב זיכערהייט סיבות. זינט דעמאלט איז אונטערגענומען געווארן א קאמפיין פון ארגאניזאציעס וועלכע לייגן דרוק אויף די שטאט און פארק סערוויס זיי זאלן ווידער עפענען די סטאטוע און רעפרעזענטירן די ריכטיגע פרייהייט. די ארגאניזאציעס האט געבעטן צענדליגער טויזענטער מענטשן זיי זאלן שיקן אי-מעיל און בריוון מיט א פארגעשריבענע פארלאנג מען זאל דאס צוריק עפענען אבער דערווייל איז דאס געבליבן פארשפארט.
עליס איילענד
דער עליס איילענד (אינזל) האט געדינט אלס די אויפנאמ'ס אינזל ווי א געשאצטע 12 מיליאן אימיגראנטן זענען אנגעקומען צווישן די יארן פון 892' ביז 954', אריינגערעכנט אסאך מלחמה געליטענע איבערהויפט אידן.
די אינזל איז געווארן א טייל פון די סטאטוע פון ליבערטי נאציאנאלע מאנומענט אין 965'. אין 984' האט מען אנגעהויבן בויען א אימיגראנט מוזעאם אין די הויפט געביידע וועלכע איז פארטיג געווארן אין 990' און איז געעפענט געווארן פאר די פובליק אלס א טייל פון די באזוך אויפ'ן ליבערטי אינזל. די מוזעאם באשטייט פון 3 שטאקן און אנטהאלט א שטודיע לייברערי, און הונדערטער בילדער און ווידעאוס פון איר היסטאריע. די טור פעריס טראגן די טוריסטן צו ביידע אינזלן און די טוריסטן קענען דארט בלייבן ווילאנג זיי ווילן ווען יעדע 20 מינוט קומט אן א נייע פערי.
נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטיס
עס איז נישט באקאנט ווער עס האט געמאכט די סטאטוע און טייל זאגן אז עס איז גאר געווען די מאדעל סטאטוע וועלכע אייפעל האט גענוצט צו בויען די עכטע סטאטוע פון ליבערטי.
אין 902' האט א פראנצויזישער אימיגראנט, וויליאם פלאטו, וועלכע האט פארמאגט א ווערהויז אין מאנהעטן, אויפגעשטעלט א נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטי וועלכע ער האט אליינס געבויט און דעזיינט און עס אויפגעשטעלט אויפ'ן דאך פון זיין 8 שטאקיגע געביידע אויף דער 64סטער גאס און בראדוועי און איז געשטאנען 40 פיס הויך. פלאטו איז געשטארבן אין 931' זייער יונג און האט מיטגענומען די היסטאריע פון דער סטאטוע מיט זיך.
די סטאטוע איז זייער פונקטליך נאכגעמאכט די עכטע און עס פארמאגט שטיגן מיט וועלכע מען קען ארויפגיין ביז'ן קרוין וואו עס איז פאראן עטליכע פענסטער. די סטאטוע איז אבער פארשלאסן געווארן שוין אין 912' נאכדעם וואס אינזשענירן האבן באשלאסן אז עס איז נישט גענוג פארזיכערט און שטארק.
נאך סעפטעמבער 11 2001 האבן די געביידע פארוואלטער באשלאסן אראפצונעמען די סטאטוע און איבערבויען די געביידע מיט מער שטאקן. די סטאטוע איז געגעבן געווארן במתנה צו דער ברוקלין מוזיי אלס אנדענק פון די העלדישע פייערלעשערס, פאליציי אפיצירן, און עמוירדזשענסי ארבייטער וועלכע זענען אומגעקומען אין די וואורלד טרעיד צענטער אטאקעס.
נאך א סטאטוע פון ליבערטי געפינט זיך אין בירמינגהאם, אלאבאמא וועלכע איז געבויט געווארן דורך א לעבנס פארזיכערונג פירמע וועלכע האט זיך גערופן ליבערטי נעשאנעל לייף אינשורענס. די סטאטוע איז אויך געבויט געווארן אין פראנקרייך און איז בערך א דריטל די גרויס פון די עכטע סטאטוע פון ליבערטי. די סטאטוע איז ארויפגעשטעלט געווארן אויף די לייף אינשורענס פירמע געביידע. שפעטער האט מען אראפגענומען די סטאטוע און עס געשטעלט אין א שטאטישע פארק וועלכע מען האט א נאמען געגעבן ליבערטי פארק. אלע מאטאריסטן וועלכע פארן אויפ'ן 459 אינטערסטעיט הייעוועי קענען קלאר זען דעם סטאטו בייטאג און ביינאכט דורך לעקטער וועלכע באלייכטן איר.
נאך א גרויסע נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטי געפינט זיך אין לאס וועגאס, נעוואדע, און איז א טייל פון די וואונדערליכע ניו יארק האטעל וועלכע פארמאגט אויך נאכגעמאכטע וואלקן קראצער געביידעס פון ניו יארק סיטי. די סטאטוע איז האלב די גרויס פון די עכטע.
עס זענען פאראן נאך עטליכע נאכגעמאכטע סטאטוע פון ליבערטיס אין קלענערע פארמאטן ארום דער וועלט. באקאנט איז די סטאטוע אין בארדא, פראנקרייך, וועלכע איז נישט מער ווי 8 פיס הויך. די סטאטוע איז אראפגענומען געווארן דורך די דייטשן אין דער צווייטער וועלט מלחמה און איז צוריקגעשטעלט געווארן אין 02' אלס אנדענק פון די סעפטעמבער 11 אטאקעס אין אמעריקע. עטליכע וואכן דערויף האבן אומבאקאנטע יונגען וואנדיליזירט די סטאטוע און דאס פארברענט און צעבראכן.
קאַטעגאָריע:מאנומענטן קאַטעגאָריע:אמעריקאנישע היסטאריע קאַטעגאָריע:סטאטועס
א' תמוז
די טעג ווען א' תמוז קען געפאלן:
ווינסטאן טשערטשיל
left|thumb|250px|ווינסטאן טשערטשיל ווינסטאָן טשערטשיל ( כ"א כסליו ה'תרל"ה ; 30סטן נאוועמבער 1874 – כ"א שבט ה'תשכ"ה ; 24סטן יאנואר 1965) איז געווען א בריטישער פאליטיקער וואס האט געדינט אלס פרעמיער מיניסטער פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך במשך דעם צווייטן וועלט קריג און נאכאמאל פון 1951 ביז 1955. ער איז אויך געווען אן אפיציר אין דער בריטישער ארמיי, א שרייבער פון היסטאריע און א קינסטלער. פון 1900 ביז 1964 איז ער געווען א מיטגליד אינעם פארלאמענט פונעם פאראייניגטן קעניגרייך.
ער ווערט פארעכענט פאר איינער וואס האט פארשטאנען די סכנה און די שלעכטס פון דעם נאצי רעזשים פון היטלער, נאך אסאך פריער איידער אסאך אנדערע האבן עס געזען. ער האט פון אנהייב געזאגט אז היטלער נאצי איז א סכנה פאר אייראפע, און פאר דער גאנצער וועלט, ער האט געווארנט די אמעריקאנער זיי זאלן זיך שלאגן קעגן היטלער, אבער די אמעריקאנער האבן נישט געוואלט זיך מישן, זיי האבן דאס ענדערש געזען ווי א פראבלעם פון אייראפע. ער האט אויך געווארנט די רוסן, אז היטלער איז א סכנה, אבער די רוסן האבן אים נישט געגלייבט נישט גאנץ ביים אנהייב פונעם קריג, דעמאלטס האבן זיי גאר נאך געמאכט דעם באקאנטען ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך מיט די דייטשן, און אפילו שפעטער האט ער זיי געווארנט אז די דייטשן וויל אנגערייפן רוסלאנד, אבער יאזעף סטאלין האט אים נישט געגלייבט. און האט גארנישט געטוהן דערצו און דערפאר האבן די דיישטן אזוי שנעל געגענט איינעמען רוסלאנד ביז זיי זענען געווען ביי די טויערן פון מאסקאווע.
ווען ער האט געזען אז היטלער וויל אויספירן זיין פלאן אין אייראפע, האט ער זייער פארפירט אינעם בריטישן פארלאמענט קעגן זיין קעגנער נעוויל טשעמבערליין, ביז ער האט איבערצייגט די בריטישער אין דער סכנה פון היטלער, זיי האבן איהם ארויף געזעצט אלס פרעמיער מיניסטער, ער האט אנגעפירט דעם קריג קעגן די דייטשן מיט שטארקייט, ביז ער האט זיי אונטערגעברענגט.
ער איז געווען זייער א שארפער שונא פון קאמוניזם, נאכן צווייטן וועלט קריג, האט ער געווארנט די אמעריקאנער אויף דער סכנה פון סטאלין, ער האט געוואלט מען זאל גלייך זיך נעמען שלאגן און אונטערברעגנען די רוסן, אבער די אמעריקאנער האבן עס נישט פארשטאנען. אבער נישט געהאט קיין כח זיך ווייטער שלאגן. ביז דער קאמוניסטישער געדאנק האט זיך פארשטארקט און האט איינגענומען גאנץ מזרח אייראפע.
ער האט פארמאגט א חוש פון הומאר, און עס ווערט פארציילט אסאך ווערטליך און קלוגנדיגע פראזן וואס ער האט געזאגט.
ציונות
אין חודש אדר ה'תרפ"א (מערץ 1921) איז ער געקומען אויף א באזוך אין ארץ ישראל (וואס דאן איז דאס לאנד געווען אונטער א מאנדאט פון דער בריטישער רעגירונג) די אראבער האבן דאן געפאדערט פון אים מבטל צו זיין דעם געדאנק פון ציונות און אויפשטעלן א רעפרעזענטאטיווער רעגירונג פון די איינוווינער אין ארץ ישראל וואס וועט ווארשיינליך זיין אן אראבישע רעגירונג (ווייל דאן זיינען די אראבער געווען 80% איינוווינער קעגן 20% יידן), אויך האבן זיי געפאדערט צו פארמיידן די אימיגראציע גרופעס וואס זיינען געקומען קיין ארץ ישראל. אבער טשערטשיל האט אפגעשלאגט דיזע פארשלאג ווייל די בריטן האבן זיך מחייב געווען צו אויספירן באלפורס דעקלעראציע, און אלס דעם האבן די אראבער איניציאטירט דער שרעקליכער תרפ"א ראיאטן.
קאַטעגאָריע:ציוניזם קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט קאַטעגאָריע:פרעמיער מיניסטארן פון בריטאניע קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער
היסטאריע
היסטאריע (פון גריכיש ἱστορία, היסטאריא, טייטש ,נאכפרעגן״) אדער געשיכטע (אויף לשון קודש הייסט דאס דברי הימים) איז די שטודיע אדער סתם א דערציילונג איבער דעם מענטשנס לעבנסשטייגער אין דער פארגאנגענהייט. די געשיכטע איז געהיטן געווארן איבערהויפט דורך געשריבענע ביכער, צייטונגען און בריוו. די וואס שטודירן היסטאריע הייסן היסטאריקערס.
דער טערמין היסטאריע קען זיך אויך באציען צו די עפאכע אין די פארגאנגענהייט פון וועלכער מיר האבן רעקארדירטע שרייבונגען, אין קעגנזאץ צו די פרעהיסטארישע עפאכעס ווען די חכמה פון שרייבן איז נאך נישט געווען באקאנט.
אלע פאסירונגען וואס זענען געשריבן אדער געהיט אין וואסארא פארמאט געהערן צו דער היסטארישער באשרייבונג.
אמאל האט מען פארעכנט היסטאריע אין די גייסט וויסנשאפט קלאסיפיקאציע, אבער אין דער מאדערנער אקאדעמיע ווערט דאס מער און מער היינט פארעכנט אין די סאציאל וויסנשאפט קלאסיפיקאציע, איבערהויפט ווען דער פאקוס איז כראנאלאגיש.
געשיכטע קען אויך מיינען א מעשה וואס איז מער א דערציילונג פון אמאל אין די געשיכטע, ווי למשל מעשות וואס מען הערט וועגן פריערדיגע צייטן.
עטימאלאגיע
דאס ווארט היסטאריע שטאמט פון גריכיש ιστορία היסטאריא.
באשרייבונג
קליין|דער שער־בלאט פון [[The Historians' History of the World]] היסטאריקער שרייבן אין דעם קאנטעקסט פון זייער אייגענער צייט, און מיט פאסיגן איינזען צו די אקטועלע דאמינאנטע אידעען ווי אויסצושטייטשן די פארגאנגענהייט, און צומאל שרייבן צו פארזארגן אנלערנונגען פאר זייער אייגענער געזעלשאפט. אין די ווערטער פון בענעדעטא קראצע, "די גארע היסטאריע איז היינטצייטיקע היסטאריע".
אלע געשעענישן וואס ווערן געדענקט און פרעזערווירט אין עפעס אן אויטענטישער פארעם שטעלן צונויף דעם היסטארישן באריכט. די אויפגאבע פון היסטארישע רייד איז צו אידענטיפיצירן די מקורות וואס קענען גאנץ ניצלעך ביישטייערן צו פראדוצירן אקוראטע באריכטן פון דער פארגאנגענהייט.
די שטודיע פון היסטאריע ווערט טיילמאל קלאסיפיצירט ווי א טייל פון גייסט וויסנשאפט און טיילמאל ווי א טייל פון סאציאל וויסנשאפט. זי ווערט אויך געזען ווי א בריק צווישן יענע צוויי ברייטע געביטן, אריינברענגען מעטאדאלאגיעס פון אלע ביידע. טייל היסטאריקער זענען שטארקע שטיצער פון איינער אדער דער אנדערער קלאסיפיקאציע. אין דעם 20סטן יארהונדערט האט דער פראנצויזישער היסטאריקער פערנאנד ברוידעל רעוואלוציאניזירט די שטודיע פון היסטאריע ווען ער האט געניצט פארשידענע דרויסנדיקע דיסציפלינען ווי עקאנאמיק, אנטראפאלאגיע און געאגראפיע אין דער שטודיע פון גלאבאלער היסטאריע.
היסטארישע מעטאדאלאגיע
היסטאריקער באניצן פארשידענע מקורות, איינשליסנדיק געשריבענע און געדרוקטע דאקומענטן, אינטערוויוס (בעל־פה היסטאריע) און ארכעאלאגיע.
דער היסטארישער מעטאד באשטייט פון טעכניקן און רעכטליניעס דורך וועלכע היסטאריקער באניצן ערשטיקע מקורות און אנדערע באווייזן צו פארשן און דערנאך שרייבן היסטאריע. העראדאט (484 – בערך 425 פאר דער ציווילער רעכענונג) ווערט ברייט גערעכענט דער  "פאטער פון היסטאריע". זיין מיטצייטלער טוקידידעס (בערך 460 – בערך 400 פאר דער ציווילער רעכענונג), אבער, ווערט פאררעכענט דער ערשטער מיט א צוגאנג צו היסטאריע מיט א גוט־אנטוויקלטן היסטאריע־מעטאד אין זיין ווערק די היסטאריע פון דער פעלאפאנעזישער מלחמה. טוקידידעס, אנדערש פון העראדאט, האט געהאלטן אז היסטאריע איז דער פראדוקט פון די אויסקלויבן און אקציעס פון מענטשן, און האט געקוקט אויף גורם און עפֿעקט, נישט סתם דער אויסקום פון הימלישן אינטערווענץ. אין זיין היסטאריע־מעטאד, האט טוקידידעס אונטערשטריכן כראנאלאגיע, א נייטראלן קוק־פונקט, און אז די מענטשלעכער וועלט איז די אויסקום פון די פעולות פון מענטשן. גריכישע היסטאריקער האבן אויך געקוקט אויף היסטאריע ווי ציקליש, אז געשעענישן קומען צוריק מיט א סדר.
אין דער הקדמה צו זיין בוך די מוקאדימאה (1377), ווארענט דער אראבישער היסטאריקער איבן כאלדון וועגן זיבן גרייזן וואס ער האט געהאלטן אז היסטאריקער מאכן כסדר. אין דעם קריטיק האט ער א צוגאנג צו דער פארגאנגענהייט ווי מאדנע און וואס מען דארף אויסטייטשן. די אריגינעלקייט פון איבן כאלדון איז געווען צו טענה׳ן אז די קולטורעלע אונטערשייד פון אן אנדער תקופה מוז חל זיין אויף דער אפשאצונג פון רעלעוואנטן היסטארישן מאטריאל, כדי אונטערשיידן די פרינציפן לויט וואס ס׳איז מעגלעך צו פרואוון די אפשאצונג, און אויך צו שפירן די נויט פאר דערפארונג צוזאמן מיט ראציאנאלע פרינציפן, כדי אפצושאצן א קולטור פון דער פארגאנגענהייט. דערפאר האט איבן כאלדון איינגעפירט א וויסנשאפטלעכן מעטאד צו דער שטודיע פון היסטאריע, וואס ער האט אפטמאל גערופן זיין "נייע וויסנשאפט". זיין היסטארישער מעטאד האט אויך געלייגט די יסודות פאר דער אבזערוואציע פון דער ראלע פון קאמוניקאציע, פראפאגאנדע און סיסטעמישן פאראורטל אין היסטאריע, און ער ווערט דעריבער גערעכנט דער "פאטער פון היסטאריאגראפיע" אדער דער "פאטער פון דער פילאסאפיע פון היסטאריע".
אין דער מערב־וועלט, האבן היסטאריקער אנטוויקלט מאדערנע מעטאדן פון היסטאריאגראפיע אין די 17טן און 18טן יארהונדערטער, בפרט אין פראנקרייך און דייטשלאנד. דער 19טער־יארהונדערט היסטאריקער מיטן גרעסטן איינפלוס אויף מעטאדן איז געווען לעאפאלד פאן ראנקע אין דייטשלאנד.
תקופות
אפטמאל פאקוסירט היסטארישע שטודיע אויף געשעענישן און אנטוויקלונגען וואס האבן פאסירט אין געוויסע תקופות. היסטאריקער געבן נעמען צו די דאזיקע תקופות כדי צו דערמעגלעכן היסטאריקער צו קענען ניצן "ארגאניזירן אידעען און קלאסיפיקאציע גענעראליזאציעס. די נעמען וואס מען גיט צו א תקופה קענען ענדערן לויט דער געאגראפישער לאקאציע, ווי אויך די גענויע דאטעס ווען א געוויסע תקופה הייבט זיך אן און לאזט זיך אויס. יארהונדערטער and יארצענדלינגער זענען אפט־געניצטע תקופות, און די צייט וואס זיי באדייטן ווענדט זיך אויף וועלכער קאלענדאר סיסטעם מען ניצט. מערסטנס זענען די תקופות קאנסטרוקטירט למפרע און זענען אפהענגיק אין אפשאצונגען וועגן דער פארגאנגענהייט. ווי מען שטעלט אויף די תקופות און זייערע נעמען קענען האבן א השפעה אויף וויאזוי מען שטודירט זיי.
געאגראפישע לאקאציעס
געוויסע געאגראפישע לאקאציעס קענען זיין דער יסוד פאר היסטארישער שטודיע, למשל, קאנטינענטן, לענדער און שטעט. פארשטיין פארוואס היסטארישע געשעענישן זענען געשען איז וויכטיק. פאר דעם צוועק ווענדן זיך היסטאריקער אפט צו געאגראפיע. לויט זשול מישעלע אין זיין בוך Histoire de France (1833), "אָן א געאגראפישן יסוד, זעען אויס די מענטשן, די שאפער פון היסטאריע, אזוי ווי זיי שפאצירן אויף דער לופט." וועטער־פורעמען, וואסער־פארזארג און די לאנדשאפט פון אן ארט, זיי אלע באאיינפלוסן דאס לעבן פון די וואס וואוינען דארט. צום ביישפיל, כדי אויפצוקלערן פארוואס האבן די אוראלטע עגיפטער אנטוויקלט א דערפאלגלעכע ציוויליזאציע, איז נייטיק צו שטודירן די געאגראפיע פון עגיפטן. עגיפטישע ציוויליזאציע איז געבויט געווארן אויף די ברעגן פונעם טייך נילוס, וואס האט יערלעך פארפלייצט די ארומיקע געגנט, און האט ארויפגעלייגט ערד אויף זיינע ברעגן. די רייכע באדן האט געהאלפן די פארמערס וואקסן גענוג גערעטענישן צו באשפייזן די באפעלקערונג פון די שטעט. במילא האט נישט יעדער איינער געדארפט זיין א פארמער, און אזוי האבן טייל מענטשן געארבעט אין שטעלעס וואס האבן געהאלפן אנטוויקלען די ציוויליזאציע. אויך דארף מען בארעכענען מיטן קלימאט, וואס היסטאריקערס ווי עלזווערט האנטינגטאן און אלען סעמפל האלט פאר א מכריעדיקע באווירקונג אויף דער קורס פון היסטאריע.
רעפערענצן
* קאַטעגאָריע:גייסט וויסנשאפט קאַטעגאָריע:סאציאל וויסנשאפט
תרפ"א ראיאטן
תרפ"א אויפרוהר איז געווען א טעראריסטישער אויפרוהר וואס די אראבער האבן געמאכט קעגן די יידן אין יפו ארץ ישראל אין יאר כ"ג ניסן ה'תרפ"א (1טן מײַ 1921) במשך פֿון 5 טעג. אין דער געשעעניש זיינען געמרדעט געווארן 43 יידן און 140 פארוווּנדעט געווארן.
דער אויפרוהר האבן זיי געמאכט נאך וואס דער בריטישער קאלאניען מיניסטער "ווינסטאן טשערטשיל" איז געקומען אויף א באזוך אין ארץ ישראל, און האט אפגעזאגט די אראבער פון זייער פארשלאג צו פארמיידן די ציונות און אויפשטעלן אן אראבישע רעגירונג אין ארץ ישראל.
דער ציל פון דער אויפרוהר איז געווען צו ווייזן פאר די וועלט אז די אראבישע נאציאנאליסטישע באוועגונג איז זייער שטארק, כדי צו באקומען א זכות צו אויפשטעלן אן אראבישע רעגירונג. און טאקע נאך דער אויפרוהר האבן די בריטן באשטימט צו אפשטעלן אויף א וויילע די עליות קיין ארץ ישראל.
נאך דער אויפרוהר האבן די יידן באשטימט צו שאפן א באזונדער ארגאניזאציע מיטן נאמען הגנה (וואס פון איר איז נאכער ארויס געוואקסן צה"ל) זאל שיצן די יידן פון אראבישע טעראר.
נאך דער אויפרוהר האבן פיל יידן אריבער וווינען פון יפו קיין תל אביב.
קאטעגאריע:טעראר
קאַטעגאָריע:בריטישער מאנדאט
מזוזה
left|thumb|250px|קלף פון א מזוזה א מזוזה איז א הייליגע אביעקט ביי די יידן, דאס איז א שטיקל קלף וואס איז געשריבן אויף איר דורך א סופר 2 פרשיות: שמע מיט והיה אם שמוע (זעט די בילד), מען פיקסירט דאס ביי די העכערע זייט פון די רעכטע זייט פון טיר נאנט צום אויבערשטידל. די מצווה האבן די חז"ל ארויסגעלערנט פון די תורה:.
די ווארט "מזוזה" שטאמט פון לשון הקודש וואס מיינט די זייטן פון די טיר, אזוי ווי עס שטייט אין די תורה ביי די געשיכטע פון יציאת מצרים.
אין מדינת ישראל זיינען ביי רוב טירן פון די הייזער און געשעפטן באפעסטיגט מיט א מזוזה - פרומע מיט פרייע ביידע גלייך. אויב מען זעט זעלדן א טיר אָן א מזוזה, איז דאס ווארשיינליך פון די רוסישע עולים אָדער פֿון אַראַבער.
ניקאלשבורג
קליין|250px|א שלאס אין ניקאלשבורג ניקאלשבורג (טשעכיש: מיקולאָװ) אין איז אַ שטאָט אין טשעכײַ אין דער געגנט פֿון מעהרן װאָס ליגט נעבן דער גרענעץ צו עסטרײַך. דער רבי ר' שמעלקע איז געווען אב"ד פון ניקאלשבורג.
מזוזה
אויך אין אמעריקא אין יעדער ישוב ווי עס וואונען אידן, אפילו גאנץ ווייטע פון די תורה, אזעלכע וואס זענען רעפארמער און קאנסערוואטיוון וועלן רוב פון זיי האבן עפעס א מזוזה ביי זייער טיר, און ביי זייער געשעפטען, א ווערטעל גייט ארום ביי די קלייבן נדבות, השי"ת איז אזא גוטער, ער האט געוואלט אנווייזען ווי מען קען קלאפן צו נעמען געלד, האט ער געהייסן אידן זאלן ארויף לייגן א מזוזה אויפן טיר...
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאַטעגאָריע:תשמישי קדושה
ניקאלשבורג
אין יאר 1938 האבן געוואוינט 472 יידן אין ניקאלשבורג; רוב פון זיי זענען אומגעקומען אין חורבן אייראפע.
רבנים פון ניקאלשבורג
קאַטעגאָריע:שטעט אין טשעכיי
סעפטעמבער
סעפטעמבער איז דער ניינטער חודש פון יאר מיט 30 טאג. דאס ווארט "סעפטעמבער" שטאמט פון לאטייניש וואס איז טייטש "זיבעטער", ווייל אמאל איז דאס טאקע געווען דער זיבעטער חודש ביז מע האט צוגעלייגט יאנואר און פעברואר.
סעפטעמבער הייבט אן דעם זעלבן טאג פון דער וואך ווי דער קומענדיקער דעצעמבער.
*
DNS
Domain Name System (באַקאַנט מיט איר קיצורדיקער נאָמען DNS) טײַטש: תּחום־נאָמען־סיסטעם איז אַ נעצװערק־פּראָטאָקאָל װעלכע טוט פֿארבײַטן קאָמפּיוטער נעמען וואס מענטשן קענען גרינג געדענקען, מיט IP אדרעסן מיט װעלכע קאָמפּיוטערס קאָמוניקירן. למשל װען מען טײַפּט אַרײַן אין אַ בלעטערער אַן אינטערנעט־אַדרעס, שיקט מען צו דער DNS אַ בקשה צו אױסלײזן דעם נאָמען צו זײַן פּאַסיקן IP־אַדרעס. אויך האַלט א DNS־דינער אנדערע נעמען, ווי למשל די MX רעקארד װעלכע איז באַשטימט צו אױסלײזן בליצפּאָסט אַדרעסן.
אַ DNS־דינער איז דאס אדרעס־בוך פון דער אינטערנעט. די אינטערנעט פארמאגט 13 שורש־DNS־דינערס און דארט ווערן געהאלטן די תּחום־נעמען פאר אלע אינטערנעט תּחומים (Domains). יעדער נאָמען האָט כאטשיג צוויי DNS־דינערס וואס האבן אינפארמאציע צו וועלכע איי פי אדרעס דער תּחום געהערט.
קאַטעגאָריע:אינטערנעט קאַטעגאָריע:קאמפיוטער נעצווערקן
שאקאלאד
250px|קליין|צעשמאלצענער שאָקאָלאַד שאָקאָלאַד איז א זיסווארג, געמאכט פון קאקאא מיט בוימל, געמישט מיט צוקער.
טשאקלאד, איז א ליבליכע מאכל אין די וועלט, און אסאך חוקרים זאגן, אז עס איז ממש א געזונטע זאך, עס לעבט אויף און געבט געזונטע קראפט.
עס איז אין די פאמיליע פון 'קאפעין' צוזאמען מיט 'קאווע' און אנדערע פון די דראגס סארטן וואס פאר'שיכור'ט און מאכט פריילעך און מונטער.
עס זענען פארהאנען מילכיגער שאקאלאד, און פארעווער שאקאלאד, שווארצער, ברוינער און ווייסער, יעדער איינער איז אנדערש צוזאמגעשטעלט, און עס איז היינט שוין פארהאנען ספעצילער שאקאלאד אן צוקער אויכעט.
ס'איז היימיש און דערפרישענד, צו פארבייסן א רעפטל קאקאש, און זיפן א גלעזל קאווע, צו בילכער טשאקלאד מילעך, אלץ א איבערבייס ביי פאזע א.ד.ג.
קאַטעגאָריע:זיסווארג קאַטעגאָריע:עסנווארג
ב'תשצ"ה
געשטארבן
קאטעגאריע:יידישע יארן
רפואה
left|thumb|250px|דער סימבאל פון [[דאקטאריי און רפואה.]] רפואה אדער היילן איז די פראבע צו טוישן פון קראנק צוריק צו געזונט. דאס איז דער פראצעס וויאזוי צעלן אין דער קערפער באנייען זיך צו פארקלענערן א וואונד.
* קאַטעגאָריע:געוועב קאַטעגאָריע:פיזיאלאגיע קאַטעגאָריע:געזונט
פאפירענער טיגער
"פאפירענער טיגער" (ענגליש: Paper Tiger) איז אן אור-אלטער כינעזישער סלאגאן, וואס באציעט זיך אויף איינעם וואס סטראשעט אז ער איז שטארק און שעדליך ווי א טיגער, דערווייל שטעלט זיך ארויס צו זיין אומשעדליך ווי פאפיר.
אויך אין יידיש נוצט מען דעם אויסדרויק "א פאפירענם טיגער".
קאַטעגאָריע:אויסדרוקן
היפנאזיע
היפנאזיע איז אויסגעשטעלט מיט צוויי מענטשען איינער ווערט היפנאטיזירט ווען דער אנדערער היפאנאטיזירט אים און דאס ברענגט אריין דעם מענטש און א אנדערע פלאנעט וואס דאס איז די אומבאוויסטזיניגע חלק אין מוח וואס דאס וואכט אויף די ווילען און צוזאמגענימענקייט מער ווי ער האט אין באוויסטזין, ס'ווערט געטועהן אין א פסיכאלאגישען וועג
ווערט געניצט
וואס איז 'היפאנאזיע' ? דער כח המחשבה פון א מענטש איז צוטיילט אויף צוויי טיילן. די ערשטע טייל ווערט באנוצט ווען דער מענטש טראכט אריין, אנאלעזירט, דאס ווערט אנגערופען דער 'באוואוסטזיין', קאנטשע"ס מיינ"ד בלע"ז. דער צווייטער טייל וואס וועט אנגערופן דער 'אונטער-באוואוסטזיין', דער טייל ווערט באנוצט דורכ'ן מענטש ווען מען שלאפט א.ד.ג.
די מחשבה-טייל פון 'אונטערן-באוואוסטזיין', איז אזוי ווי א פאטאגראפיע מאשינדל וואס כאפט בילדער און היט דאס אפ אין די טיפע זכרונות קעמערלעך פון די מחשבה, דאס נעמט כסדר אריין אינפארמאציע, און היט דאס אפ אין אירע מחשבה קעמערלעך, אָן דעם וואס עס זאל דאס אנאלעזירן אדער אדורך טראכטן.
'אונטערן-באוואוסטזיין' ליגט אויך איינגעקריצט די נאטורן און געוואוינהייטן פונעם מענטש, ווי צ.ב.ש. די מידות, און אויך פחדים, א.א.וו. דארט געפונען זיך אוועק געלייגט אלע זכרונות פונעם מענטש. אצינד, ווען א מענטש באשלוסט מיט'ן 'באוואוסטזיין' אז ער וויל טוישן זיין התנהגות, און זיך שטארקן איבער געוויסע שוועריגקייטן/מדות/פחדים/געוואוינהייטן וועלכע שטערן אים צו מצליח זיין אין לעבן, ברוחניות אדער בגשמיות, וועט אבער פיל מאל דער 'אונטער-באוואוסטזיין' נישט זיין גרייט אנצונעמן זיין באשלוס, און אקצעפטירן דעם טויש, צוליב וואס דער 'אונטער-באוואוסטזיין' טראכט נישט דורך און אנאלעזירט נישט די אינפארמאציע, צו פארשטיין די וויכטיגקייט און תועלת פונעם שינוי לטובה וואס דער מענטש וויל מאכן.
ווי אויך איז דער 'אונטער-באוואוסטזיין' פויל, און עס איז גרינגער זיך נישט אנצושטרענגן אויף טוישונגען, וועט דאס דעריבער שטערן דעם מענטשן זיך אפצורייסן פון זיינע אלטע שוועריגקייטן/מדות/פחדים א.ד.ג. און ס'וועט אים נישט לאזן מאכן דעם אזוי וויכטיגן טויש אין לעבן.
וואס טוט 'היפנאזיע' ?
ווען א מענטש טוט זיך באהאנדלן דורך 'היפנאזיע', ארבייט מען מיט ביידע דערמאנטע חלקים פון די מחשבה אויפאמאל, מיט'ן 'אונטער-באוואוסטזיין' צוזאמען מיט'ן 'באוואוסטזיין', און דעריבער דורך 'היפנאזיע' דורך דעם קען דער מענטש יא דעגרייכן זיין ציל און וואונטש צו טוישן אלטגעזעסענע געוואוינהייטן און נאטורן. ווי אויך קען ער זיך דערגיין צו די טיפע זכרון קעמערלעך און ארויסנעמן אלטע זכרונות פון פארשידענע שווערע צייטן וואס דער מענטש איז אריבער. און אצינד ווען ביידע טיילן פונעם מח ארבייטן צוזאמען, העלפט דאס דער מענטש זאל זיך קענען שטארקן אוועקצונעמען די שוועריגקייטן, און בעסער פארשטיין וויאזוי נאכצולאזען אלטע געפילן און הרגשים עמוישאנ"ס וועלכע דרוקן אים.
ווי אזוי ארבייט 'היפנאזיע' ?
ווען דער מענטש שלאפט, שלאפט זיין 'באוואוסטזיין', און ער טוט נישט אנאליזירן אדער דורכטראכטן זאכן אין דער צייט, אבער דער 'אונטער-באוואוסטזיין' איז יא טעטיג אייביג, אפילו ווען מען שלאפט. אזוי אויך ווען דער מענטש איז אין א צושטאנד פון 'היפנאזיע', איז זיין 'באוואוסטזיין' נישט וואך, איז דעריבער דער 'אונטער-באוואוסטזיין' ענדערש גרייט צו אננעמען און אקצעפטירן די פארשלאגן און געוואוינהייטן וואס דער מענטש וויל טוישן.
דער מענטש איז אנגעלעהנט אין א באקוועמען בענקל, און מיט די הילף פון דעם טעראפיסט ווערט ער זייער רוהיג, ביז דער 'באוואוסטזיין' אנאלעזירט מער נישט צופיל און גייט אריין אין כמו-שלאף צושטאנד, נים ולא נים. דער 'היפנאזיע' צושטאנד קען ערקלערט ווערן, אזוי ווי ווען מען ערוועקט זיך פון שלאף און מען וויל נאך אביסעל שלאפען, טראץ וואס דער מענטש האלט זיינע אויגן פארמאכט, הערט ער וואס טוט זיך ארום אים, אדער ווען איינער איז פארטיפט אין א שפאנענדע מעשה ביכעל, און ער פארגעסט זיך וואו ער איז, אזש עס דאכט זיך אים אז ער אויף יענעם ארט איבער וואס ער ליינט יעצט. נאך א וויילע, גייט דער מענטש אריין אין זייער א באקוועמע און געשמאקע רויהיגייט, דער 'באוואוסטזיין' איז מער נישט וואך, און הערט אויף צו אנאלעזירן, אצינד נעמט איבער דער 'אונטער-באוואוסטזיין', און איז שוין גרייט צו אקצעפטירן זיינע פארשלאגן און טוישונגן. אבער, דער 'אונטער-באוואוסטזיין' וועט נאר אננעמען אזעלכע פארשלאגן וועלכע דער מענטש וויל מיט'ן 'באוואוסטזיין', אזוי ווי דעם פריער דערמאנטן צוגלייך, ווען מען ערוועקט זיך פון שלאף און די אויגן זענען נאך פארמאכט, איז מען גענצליך בעל הבית אויף זיך, אזוי אויך ווען דער מענטש איז אין א צושטאנד פון 'היפנאזיע', וועט ער נאר מקבל פארשלאגן און זאכן וואס ער וויל און קען באשטיין צו הערן. איז 'היפנאזיע' סעיף ?
'היפאנזיע' איז אבסאלוט גענצליך סעיף, און דאס האט נישט קיין שום זייטיגע ווירוקנגען סיי"ד עפעקט"ס, ווייל ווי דערמאנט קען דער מענטש נאר ווערן היפנאטיזירט אויב ער וויל, און ער וועט נאר אקצעפטירן און זיך פארנעמן וואס ער וויל. ווי אויך קען מען נישט בלייבן היפנאטיזירט.... די איינציגע סיי"ד עפעק"ט דערפון קען זיין אז דער מענטש וועט זיין אין רוהיגערע שטימונג די קומענדיגע פאר שעה אדער טאג.
קאַטעגאָריע:פסיכאלאגיע
ישעיה שטיינער
קליין|תמונת הרב הקדוש המפורסם מכניס אורחים אלפים ורבבות זן ומפרנס ומכלכל ומיטיב אין חקר לחסידותו וקדושתו אדמו"ר רבי ישעיה (שטיינר) מקערסטירר זצוקללה"ה ב"ר משה ומרים זצ"ל קליין|250px|רבי ישעיה קערעסטירער׳ס ציון רבי ישעיה שטיינער (באקאנט ווי ר' ישעיה'לע קערעסטירער) (ה'תרי"ב (1852) - ג' אייר ה'תרפ"ה (1925)) איז געווען דער גרינדער פון דעם קערעסטירער חסידות.
ביאגראפיע
רבי ישעיה׳לע איז געבוירן געווארן צו צו זיין פאטער ר' משה שטיינער און זיין מוטער מרת הענטשע מרים שטיינער אינעם דארף זבאראוו לעבן בארדיאוו (היינט אין סלאוואקיע). זיין פאטער איז נפטר געווארן ווען ער איז געווען אלט דריי יאר. ביי די צוועלף יאר האט זיין מוטער אים געשיקט צום ליסקער רבי׳ן, רבי צבי הירש פרידמאן, מחבר פונעם ספר "אך פרי תבואה" און פון די פירער פון חסידות אין אונגארן אין די ת״ר יארן, ביי וועמען ער געווארן גבאי.
זיינע רבי'ס
אחוץ זיין רבי׳ן רבי הערשעלע ליסקער פלעג ער פארן צו רבי מאטעלע נאדווארנער און רבי שמואל פרנעקל פון דאראג. רבי מאטעלע נאדווערנער האט אים מסמיך געווען צו זיין דער ממלא מקום פון זיין רבי‘ן רבי הערשל‘ע ליסקער און אנהויבן פירן אן אייגענע עדה, זאגנדיג “אין הימל האט מען אויסגערופן אז ישעי‘ זאל ערפוהלן דאס פלאץ פון זיין רבי‘ן פון ליסקא“.
ער האט געפירט זיין רביסטעווע אין קערעסטיר, לעבן מישקאלץ.
נאך זיין רבינ׳ס פטירה פלעג ער חתמ׳ענען זיך ״דער משמש פונעם ליסקער רבי׳ן.
זיין פטירה
ר' ישעי'לע איז נפטר געווארן (פון א פארגיפטיגונג וואס ער האט באקימען דורכן אריינטרעטען אין א ראסטיגע נאגל זייענדיג אין צאנז אויפן יומא דהילולא פון די בודקעס וואס מ'האט דארט אויפגעשטעלט) אום יום ג‘ אייר שנת תרפ“ה אין קערעסטיר.
סגולה
מען גלייבט אַז הענגען אַ בילד פֿון רב ישעי׳עלע קערעסטירער איבער דער טיר באַהיט די אידישע היים פֿון מײַז און אַנדערע מינים אָנשיקענישן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן קאַטעגאָריע:אדמורי"ם
פליסיגע אויפרייס
פליסיגע אויפרייס זענען אויפרייס שטאף וועלכע איז גענצליך פליסיג בעפאר עס ווערט אקטיוויזירט.
די הויפט פליסיגע אויפרייס כעמיקאל איז ניטראגליצערין וועלכע איז א געמיש פון עסיד און גליצערין, א כעמיקאל וואס איז צוקערדיג און ווערט גענוצט צו אויסדינען בלוט אין דיאלעסיס פראדעצור און ווערט אויך גענוצט אלס א סובטאנץ צו פארשידענע ערליי עסנווארג ווי יאגורט און פוד קאלארינגס.
ווען די צוויי כעמיקאלן זענען אויסגעמישט איז דארט פאראן א געמיש פון קארבאן, ניטראגען, הידראגען, און אקסיגען. אויב דאס ווערט שאקירט פאסירט א קייט רעאקציע וועלכע צוברעכט די מאליקולס (די קלענסטע פיזיקאלע צוזאמענשטעל פון צוויי כעמיקאלן ווערט גערופן א מאלעקול) און עס בלייבט איבער קארבאן דיאקסייד, וואסער, און אקסיגען.
די סיבה פארוואס די מאליקולס ווערן צעבראכן איז וויבאלד די כעמיקאל איז נישט סטאביל און איינמאל עס קומט א טויש אין סיטואציע וועלן די מאלעקולן וועקן צעמישט און צוריקגיין צו זייערע ארגינעלע סטאבילע אויפפירונג. די רעאקציע פאסירט אין א מיליאנסטעל פון א רגע און די קראפט דערפון איז זייער שטארק.
צוזאמענשטעל פון כעמיקאלן
גרינגער צו פארשטיין די צוזאמענשטעל פון כעמיקאלן איז וויכטיג צו וויסן אז יעדע אביעקט וואס איז פאראן אין דער וועלט איז א צוזאמענשטעל פון פארשידענע סובטאנצן וועלכע האלטן זיך אינאיינעם מיט א ספעציעלע כוח זינט די וועלט'ס באשאפונג. א טיש איז נאר א טיש ווייל ביליאנען פיצעלע אטאמען האלטן זיך שטארק אינאיינעם און לאזן זיך נישט אפטיילן איינע פון די אנדערע. א שטיקל גלאז איז צוזאמענגעשטעלט פון אן אנדערע סארט אטאמען וועלכע גלאז איז איר רעזלוטאט. און אזוי איז עס מיט יעדע אביעקט פון די וועלט, אריינגערעכנט דער מענטשליכער קערפער.
דער כוח וואס ליגט אין די אטאמען און כעמיקאלן איז זייער שטארק, פיל שטערקער ווי איינער קען זיך פארשטעלן. ווען איר הייבט אויף א שטיין פון די ערד איז אין פאקט פאראן גענוג כוח דערין וואס זאל קענען פארניכטן א גאנצע שטאט אדער נאכמער. מיר ווייסן אבער נישט וויאזוי צו נוצן די כוח וואס ליגט אין א שטיין ווייל עס וואלט גענומען טויזענטער יארן פארשונג צו פארשטיין די אלע קליינע אטאמען און זייער אייגענע צוזאמענשטעל. א קאנווענציאנאלע באמבע איז א געמיש פון הארטע כעמיקאלן (ווי גאן פאודער) וועלכע זענען זייער ווילד. דאס מיינט אז ווען זיי ווערן אנגעהיצט איז זייער אויפפירונג זייער א ווילדע און דאס שאפט אן אויפרייס וועלכע איז נישט מער ווי די רעאקציע וואס פאסירט אלס רעזולטאט צו די טויש אין סיטואציע.
געוויסע כעמיקאלן זענען שעדליך פאר זיך אליינס צוליב זייער שטארקייט און אסאך זענען באקאנט צו זיין שעדליך ווען די צוויי קומען זיך צוזאם. א ביישפיל איז פראקסייד און בליטש. אויב איינער זאל אריינגיסן אביסל פראקסייד אין א שאכטל בליטש וועט ער באלד פארשטיין וואס מיינט א באמבע. די צוויי כעמיקאלן וועלן אינאיינעם שאפן א קליינע אויפרייס וועלכע איז די רעאקציע פון זייער טויש אין סיטואציע און די שטוב וועט פיל ווערן מיט רויך.
ניטראגליצערין דארף נישט קיין צווייטע כעמיקאל עס זאל פאסירן א רעאקציע. אויב די כעמיקאל ווערט אויפגעשאקעלט וועט דאס שאפן א טויש אין די סיטואציע וואס מיינט אז פארשידענע סובטאנצן וועלן זיך טוישן פון פלאץ און עס וועט פאסירן אן אויפרייס וועלכע איז די באלדיגע רעאקציע. אפילו זייער ווייניג דערפון איז גענוג שטארק צו מאכן חרבנות ווי מיר האבן פריער דערמאנט אז איין שטיין וואס גייט אריין אין אייער הענט האט אין זיך די כוחות צו פארניכטן א שטאט אויב איינער זאל וויסן וויאזוי צו נוצן די כוח.
אברהם זרביב
אברהם זרביב איז א ספרדישער בחור וואס ארבעט פאר די ירושלים קנאים און אלע מערכות. קעגן נחל החרדי, אתרא קדישא און איצט דינט ער הויז ארעסט ביז זיין משפט איז פארטיק, וועגן א מסירה אז ער ווילדעוועט און העצט קעגן קלעצקין.
פליסיגע אויפרייס
צוזאמענשטעל פון כעמיקאלן
ניטראגליצערין קומט אין צוויי פארעמען. עס קען זיין הארט (סאליד) אדער פליסיג. ווען עס איז פליסיג איז עס זייער מסוכן ווייל א פליסיגע זאך רירט זיך ווילד און די אויפרייס קען פאסירן אן מען זאל דארפן אפילו נוצן א פונק דאס צו אקטיוויזירן. איבעראל וואו מען באנוצט זיך מיט ניטראגליצערין איז פאראן א רייע מאסנאמען צו היטן דעם כעמיקאל פון אן אויפרייס.
אברהם זרביב
ער איז א תלמיד פון ר' שלמה זלמן אויערבאךס ישיבה קול תורה.
פליסיגע אויפרייס
צוזאמענשטעל פון כעמיקאלן
קאַטעגאָריע:כעמיע
אברהם זרביב
רעפערענצן
זרביב
מאיר אמסעל
הרב מאיר אמסעל (ניידאָרף, ח' טבת ה'תרס"ז – ניו יארק, כ"ג טבת ה'תשס"ז) איז געווען דער רעדאקטאר פון דעם מאנאטליכן תורה-זשורנאל "המאור".
ערשטע יארן
הרב מאיר אַמסעל איז געבוירן געווארן אין ניידאָרף, סלאוואקיי, ח’ טבת תרס”ז צו זיין פאָטער, אברהם אַמסעל, א שוחט אין קאשוי. ער איז געווען או אור-אייניקל פון רבי’ן ר’ אלימלך פון ליזשענסק זי”ע, ווי אויך פון רבי’ן ר’ העשיל פון קראקע, פון מהר”ל פון פּראג און פון סמיכת חכמים.
ווען ער איז געווען נאך יונג האט זיך זיין משפחה אַריבערגעצויגן פון ניידארף אין קאשוי. דארטן איז ער געווארן נאנט צו די גדולי התורה והחסידות דעם ראַדאָמישלער רב, און דעם סטראפקאווער רב א זון, זון פון שינאווער רב.
המאור
עס איז באקאנט אז דער בעל ויואל משה פון סאטמאר זי"ע פלעגט זיך פיל באנוצן מיט אים מפרסם צו זיינע הוראות אינעם המאור, [הגם ער ער האט געהערט צו חב"ד], און אמאל ווען ער האט זיך באקלאגט פאר'ן סאטמארער רב אז האט ער האט אויסצושטיין פילע קריטיק אויף די מאמרים, האט אים דער רבי געזאגט בצחות לשונו: "וואס ווילסטו? נאכ'ן "המאור" קומט דאך די "מלחמת ה'"!".
פטירה
איינמאל ווען ער האט זיך זייער שטארק אנגענומען פאר סאטמאר בנוגע דער מחלוקה פון קלויזענבורג, און ער איז פונקט אוועקגעפארן קיין קאנעטיקוט, האבן די שונאים פון סאטמאר מודיע געווען - אויך דורך דער אידישער ראדיא - אז הרב מאיר אמסעל ז"ל איז אוועק, און די לויה וועט פארקומען פארנט פון זיין ביהמ"ד "המאור" אויף 50X18 אין בארא פארק אום 9:00 אינדערפרי. אזוי ווי די קאמיוניקאציע דעמאלטסדיגע צייטן איז געווען גאר שוואך, און קיין צעלפאנען איז נאך נישט געווען, האט זיך א ריזיגער עולם דעמאלס פארזאמלט צו זיין לויה, אבער פלוצלינג אינדערפרי האט ער זיך באוויזן א לעבעדיגער בפני כל עם ועדה, און אנגעקומען מיט א טעקסי צו... זיין אייגענער לויה, אין א בחינה פון "בא הרוג ברגליו".
די וועלט זאגט אז מען לאזט ארויס א שם אז איינער איז אוועק (געשטארבן), דעמאלס לעבט ער לאנג. ער האט טאקע נאכדעם נאך לאנג געלעבט און זוכה געווען צו אריכות ימים ושנים.
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן קאַטעגאָריע:רעדאקטארן
זיידע-באבע
ממוזער|250px| זיידע מיט איניקל ([[אלברט אנקר, 1893)]] שמאל|ממוזער|250px| באבע מיט איניקל מאַכן [[קיכלעך]] די זיידע־באָבע (אין מערב-יידיש, האררלע-פראללע) פון א מענטש זענען די עלטערן פון זיינע עלטערן. דער פאטער פון איינעם פון די עלטערן הייסט א זיידע, און די מוטער פון איינע פון די עלטערן הייסט א באָבע.
א זיידע אדער א באבע האט "אייניקלעך" פאר וועמען ער/זי איז א זיידע/באבע. א מענטש האט צוויי זיידעס און צוויי באבעס.
ווייטערע דורות
דער פאטער פון א זיידע אדער א באבע הייסט אן "עלטער־זיידע" און די מוטער הייסט אן "עלטער־באבע". ווען איינער האט אן עלטער־זיידע און אן עלטער־באבע, איז ער זייער "אוראייניקל".
וועבלינקען
קאטעגאריע:משפחה
זוועהיל
זוועהיל איז א שטאט אין זשיטאמירער גובערניע, אוקראינע. ער געפינט זיך אינעם היסטארישן ראיאן פון וואהלין, 84 ק"מ צפון־מערב פון זשיטאמיר און 32 ק"מ מזרח פון קארעץ.
די שטאט ליגט אויפן טייך סלוטש, א רעכטער בייטייך פונעם טייך הארין. די שטאט איז געווען א וויכטיקער צענטער פון יידישקייט און חסידות.
יידישע היסטאריע
אין 1897 האבן געוואוינט אין זוועהיל 9.378 יידן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין אוקראינע קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
משביע
"משביע" איז א בית התבשיל (א "פֿאלקס קיך") וואס געפינט זיך ביי 4114 פערצנטע עוועניו, צווישן 41סטער גאס און 42סטער גאס אין בארא פארק, ברוקלין.
חודש תשרי תשס"ז אין משביע
משביע איז געווענטליך אפען פון זונטאג ביז דאנערשטיג פון פיר אזייגער ביז ניין ביינאכט און פארמאכט שבת און יום טוב (ווייל דאס פלאץ איז נישט מוכשר פאר דעם) אבער מיט גרויס הילף פון א פאר נדבנים איז משביע געווען אפען די לעצטע ימים טובים. כדי עס זאל זיין איינגענעם פאר אלעמען און בפרט משפחות צו קומען פראווענען די סעודת יו"ט און משביע, האט "משביע" זיך געזיכט זיך אויס צו צייכענען מיט די פראגראם מען האט צו געקויפט נאך מחיצות אז א יעדע משפחה זאל קענען האבן א יו"טדיגע סעודה פאר זיך. מען האט סערווירט די טייערסטע מאכלים און טייערע וויינען און אלע סימנים אויף ר"ה און אלע מנהגים פון יו"טדיגע עסנווארג עס זאל זיך שפירן א מלכותדיגע אטמאספערע.
ערב ראש השנה זענען געקומען קינדערליך אין געהאלפן צו גרייטן די טישן אויף יום טוב, עס איז כדי צו באטענען אז צוויי יונגע לייט וואס אימפארטירען גאר גאר טייערע דיספאזיבעל געשיר האבן מנדב געווען פאר אלע ימים טובים אויסטערליש הערליכע געשיר אזוי שיין זענען זיי געווען אז די ארבעטער וואס רייניגען אין משביע האבן דאס אויס געוואשען אין א היים גענומען, נאך געמאכטע אייזענע עסצייג גרויסע אין קליינע, טיפע אין פלאכע טעלערס, הערליכע טעלערס פאר די כריין איגערקעס אין עפעטייזערס אין ספעציעלע נאכגעמאכטע קריסטאלע גלעזליך מיט א פיסעל אין אן א פיסעל. אין פאר שטייט זיך מיט געדינגענע סחורה'נע טישטעכער מיט סחורה'נע סארוועטליך דאס האט ממש גענומען שעהן אנציגרייטן, אין דאס פלאץ האט אויס געקוקט קעניגליך, ממש אז דער וואס האט געמאכט קידוש דארט ראש השנה האט געקענט שפירען דעם "מלכיות".