cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ישעיהו זילבערשטיין
זיינע ספרים
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
דן שילון
מרכז|קליין| דן שילון (איש תקשורת) דן שילון (געבוירן דעם 24טן אָקטאָבער 1940) איז אַן ישראלדיקער ראַדיאָ בראָדקאַסטער, זשורנאליסט, פרעזענטירטער, טעלעוויזיע פּערזענלעכקייט און שרייבער. שילון איז געבוירן געוואָרן אין תל אביב אלס דן שאָלקיס צו פּעניע שולקיס און שלמה שאָלקיס, מיטגלידער פון דער אַרבעטער קלאַס וואָס האָבן עולה געווען קיין ישראל פון מזרח. אייראָפּע. זיין יונגער ברודער איז יגאל שילון.
נאָך זיין מיליטערישער דינסט אין די לופט פאָרס, האָט ער זיך געלערנט אינעם דעפּאַרטמענט פון פּאָליטישע וויסנשאַפֿט און סאָציאָלאָגיע אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט פון ירושלים.
אין 1961 האָט שילון אָנגעהויבן אַרבעטן ווי אַ נייעס רעפּאָרטער פון קול ישראל, און אין 1964 האָט ער זיך צוריקגעצויגן לטובת דער שטעלע פון ​​ווארטזאגער פון דער חיפה מוניציפאליטעט.
פורים קטן
אין אן עיבור יאר פייערט מען פורים קטן דעם 14טן טאג פון אדר א' און שושן פורים קטן דעם 15טן.
די מצוות פון פורים  גייען נישט אן, אבער מען זאגט נישט קיין תחנון ביים דאווענען. אויך טאר מען נישט פאסטן אדער מאכן הספדים.
פורים קטן געפאלט נאר אין די טעג: זונטיג, דינסטיג, מיטוואך און פרייטיג.
קאַטעגאָריע:פורים
פורים
ראובן
קליין|ראובן בן יעקב ראובן איז געווען דער עלצטער זון פון יעקב אבינו מיט לאה. זיינער קינדער און אייניקלעך זענען שבט ראובן.
เผ่ารูเบน
יידישע מיליטערישע פאראייניקונג
די יידישע מיליטערישע פאראייניקונג איז געווען אן ארגאניזאציע פון יידישע פוילישע זעלנער אין דער ווארשעווער געטא.
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן מיט יארן פריער, אבער מיטן געדאנק צו קומען קיין פאלעסטינע, און אויסקעמפן א יידישע מדינה, די אצ"ל האט דעריבער אנגעפירט מיט געהיימע מישטירונג לאגערן אין פוילן, ווי יוגנטליכע פון בית"ר האבן זיך אויסמישטירט, און דערנאך פרובירט צו קומען קיין פאלעסטינע.
א גרויסע טייל פון די יונגען, האבן געדינט אין דער פוילישער ארמיי, און דערנאך זיך אנגעשלאסן אין בית"ר, דער פרעזידענט פון בית"ר איז געווען זאב זשאבאטינסקי,
ווען דייטשלאנד האט איינגענומען פוילן, און אריין אין ווארשע, האבן זיך די מיטגלידער צוזאמגענומען, און זיי האבן זיך גענומען באוואפענען, איידער די אויפשטאנד האט זיך אנגעפאנגען, זענען געווען פארהאנדלונגען, אז זיי זאלן זיך פאראייניקן מיט די יידישע קאמף ארגאניזאציע (יק"א), אבער עס האט קיינמאל נישט פאסירט, אבער ביים אויפשטאנד האבן זיי געארבעט צוזאמען, זייערע וואפן זאפאסן זענען געווען בעסער ווי די פון יק"א, זיי האבן געהאט איין אויטאמאטישע מאשין געווער, וואס איז געעוען גרויס, און עטליכע קליינע, בעת די אנדערע האבן קיין קליינע אויך נישט געהאט, נאר ווען זיי האבן אומגעברענגט נאציס, האבן זיי צוגענומען זייער געווער.
דער קאמאנדיר פון דער גרופע האט געהייסן פאוועל פרענקעל, אנדערע מענטשן וואס האבן געפירט די יידישע מיליטערישע פאראייניקונג זענען אונטער מיינונגס פארשידענהייטן, אבער דאס ווייסט מען אז די שלאכטן אויף מארנאווסקא גאס, טויער און צענטער, האבן זיי געפירט, פאר איבער צוויי טעג, אנדערע טענהן פאר פיר טעג.
וויבאלד רוב מענטשן פון די גרופע זענען אומגעקומען, און טיילווייז איגנארירט געווארן דורך היסטאריע שרייבער, איז זייער געשיכטע פארגעסן געווארן, און די מענטשן וואס האבן געוואוסט לעבן שוין נישט, איז פונקטליך וואס איז פארגעגאנגען וועט מען קיינמאל נישט וויסן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידישע פוילישע היסטאריע
ווערסיי
48.80528°N, 2.135°W
ווערסיי איז א שטאט אין פראנקרייך, און די הויפטשטאט פון איוולין דעפארטמענט.
ווערסיי איז שטארק באקאנט געווארן צוליב דעם וואס דער אפמאך נאך דעם ערשטן וועלט קריג איז דארטן אונטער געשריבן געווארן.
ווי אויך איז כדאי באטאנען אז די נייטרא ישיבה אויף זייער גלות וועג קיין אמעריקע האט זיך דארטן אויפגעהאלטן אויף א שטיקל צייט.
קאטעגאריע:שטעט אין פראנקרייך
יאהאן שטראוס דער זון
יאָהאַן שטראַוס דער זון (25סטן אקטאבער 1825 - 3טן יוני 1899) איז געווען אן עסטרייכער קאָמפאָזיטאָר און דער קינד פון יאָהאַן שטראַוס דער פאטער, ווו איז צו איַין ראָמאַנטישָע פעריאָדע קאָמפאָזיטאָר.
יאָהאַן איז באַרימט פאַר זיין "בלויער דוניי" וואַלס און "ווינער בלאַט וואַלס".
ביאָגראַפיע
יאָהאַן שטראַוס איז געבוירן געוואַרן אין ווין, עסטרייך צו זיין פאטער יאהאן שטראוס דער פאטער, ווו איז איַין ראָמאַנטישע קאָמפאָזיטאָר צו.
קאַטעגאָריע:עסטרייכער קאַטעגאָריע:קאמפאזיטארן
שפעטלער
קליין|צפונדיקער שפעטלער Mimos polyglottos דער שפעטלער איז א פויגל וואס קען נאכזינגען די קולות פון אלע פויגלען וואס ער הערט צומאל אויך חיות אינסעקטן מאשינען און זאגאר מוזיקאלישע אינסטומענטן, פון וואס קאמפאזירט א גרויסן ליד א טשאלנט פון אלע קולות וואס ער האט געהערט אין איין לאנגע וואונדערליכע און פארצווייגטע קאמפאזיציע,
קאַטעגאָריע:פויגלען
13טן אפריל
דעם 13טן אפריל איז דער 103טער טאג פון יאר (104טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 262 טעג.
געשטארבן
13
הויפט זייט/ל' חשוון
חשוון 30 קאַטעגאָריע:מוסטער היינט אין היסטאריע he:תבנית:ל' בחשוון
מאנאפאל (פילם)
מאָנאָפּאָל (ענגליש: MONOPOLY) איז א פילם דורכן בארימטן דירעקטאר רידלי סקאט.
עס איז געבויעט אויפן פאפולערן טאוול-שפיל מיטן זעלבן נאמען.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פילמען
אלטע בית עולם פון צפת
קליין|250px|שמאל|דעם אריז״ל׳ס מקווה אויבן אין דעם אלטן בית עולם פון צפת קליין|250px|שמאל|דאס אלטע בית עולם אין צפת; אונטן איז דאס נייע בית עולם דאס אלטע בית עולם פון צפת איז אַן אלטע אידישע בית-עולם אין צפת וואס געפינט זיך אין דער אלטשטאט.
סט פאנקראס באן סטאנציע
די סטאנציע איז דער טערמינוס (סוף-סטאנציע) פון דער מידלאנד הויפטליניע פון לאנדאן אין די מזרח מידלאנדס שטעט לעסטער, נאטינגהאם, דארבי און שעפילד; דער היינטיקער אפעראטאר פון דער ליניע איז מזרח מידלאנדס באנען. זייט נאוועמבער 2007 איז זי אויך דער טערמינוס פון היי ספיד 1, די ליניע פון אייראסטאר'ס גיך דינסט קיין פאריז, בריסל און ליל. זײַט 2007 שטעלן זיך אפ אין דער סטאנציע פארשטאטישע באנען אויף דער טעמזלינק רוטע.
אלטע בית עולם פון צפת
עס ליגן באגראבן אין דעם בית עולם דער תנא רבי פנחס בן יאיר, הושע בן בארי, דער בית יוסף, דער אריז"ל, דער רמ"ק, רבי שלמה אלקבץ, רבי לייב בעל יסורים, דער הייליקער אלשי"ך, דער בת עין און נאך א סך אנדערע.
סט פאנקראס באן סטאנציע
פאר די אלימפיקס וואס וועלן פארקומען אין לאנדאן אום 2012 וועט זײַן אויך א ליניע קיין סטראטפארד מיט גיכבאנען באזירט אויפן יאפאנישן שינקאנסען.
אלטע בית עולם פון צפת
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:בתי עלמין קאַטעגאָריע:צפת
סט פאנקראס באן סטאנציע
סט פאנקראס ווערט אפט גערופן דער ׳קאטעטראל פון די אייזנבאנען׳, און שליסט איין צוויי פון די שענסטע סטרוקטורן געבויט אין בריטאניע אין דער וויקטאריאנישער תקופה. דער הויפט באן געביידע, געקאנטשעט אין 1868 דורך דעם אינזשעניר וויליאם הענרי בארלא, איז געווען דער גרעסטער איין-שפאן סטרוקטור וואס מען האט געבויט ביז דעמאלסט. צו פארענט געפינט זיך סט פאנקראס קאמערן (פריער דער מידלאנד גראנד האטעל.
סט פאנקראס און קינגס קראס סטאנציעס זענען ביידע באדינט דורך קינגס קראס סט פאנקראס אונטערגרונט סטאנציע, וואס פארזארגט א פארבינדונג ווייטער דורך לאנדאנער אונטערגרונט באנען.
ה'רפ"ג
קאלענדאר
דאס יאר איז ״חסר״: חשון  און כסלו ביידע האבן 29 טעג.
ווילף
ווילפן זענען געוויקסן וואס וואס וואקסן ווילד אן באארבעטונג, ווילפן קענען געווענליך פארטראגן קעלט, טרוקעניש, און אנדערע שווערע אומשטענדן, רוב ווילפן באשאפן טויזענטער זומען יעדע פלאנץ עקסטרע, און די זומען קענען לעבן לאנגע יארן און דערנאך שפראצן.
קאַטעגאָריע:באטאניק
סלענדער מאן
סלענדער מאַן אדער סלענדערמאַן (ענגליש: Slender Man) איז א פיקטיווער כאראקטער פון אן אינטערנעט דערשיינונג. ער איז אויסמאלט ווי א הויכן און דין מענטש, וואס טראגט א שווארצע גארניטער און בינדן. דער מענטש'ס געזיכט איז אפט פוסט, מיט נישט קיין פעיקייטן. ער איז געזאגט צו שטענגל, אוועקכאפט, אדער איבערשרעקט מענטשן, באזונדערס קינדער.
וועבלינקען
קאטעגאריע:אינטערנעט דערשיינונגען קאטעגאריע:פיקטיווע כאראקטערן
רפאל איתן
רפאל "ראַפוּל" איתן (11טן יאנואר 1929 - 23סטן נאוועמבער 2004) איז געווען דער 11טער שעף פון גענעראל שטאב פון צה"ל, א כנסת דעפוטאט און מיניסטער אין דער ישראל רעגירונג. איתנ'ס קאדענץ ווי דער שעף פון גענעראל שטאב איז געווען פינף יאר, דער לענגסטער פון אלע.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין 1929 אין תל עדשים, דער מיזיניק פון אליהו איתן (קאַמינעצקי) און מרים (אָרלאָוו), פון די גרינדער פון דעם מושב. זיין מוטער איז געבוירן געוואָרן אין אַ פּויערישער פאַמיליע אין אוקראַינע און האט אימיגרירט קיין ארץ ישראל אין 1904. זי האָט געארבעט אין סאַדזשאַראַ, וווּ זי האָט באגעגנט זיין פאָטער, וועלכער איז אויך געבוירן געוואָרן אין אַ פאַמיליע פויערים אין אוקראינע, אימיגרירט אין ארץ ישראל אין עלטער פון 17 יאָר און איז געווען אַ גרינדער מיטגליד פון דער השומר ארגאניזאציע.
רפאל איתן האט דריי ברידער און צוויי שוועסטער: שמואל איתן, וועלכער איז געווען א פאליציי אָפיציר; מתתיהו, אַ מיטגליד פון דער הגנה ארגאניזאציע; יוסף, וועלכער איז געשטאָרבן ווען ער איז געווען אַן עופל־קינד; נחמה (מאיר) און ציפורה (שחר).
קליין|307x307פיקס| איתן אין [[1983, מיט אמנון אשכול און מרדכי ירושלמי . ]] אום 24סטן יוני 1968 איז איתן באשטימט געווארן אַ אָפיציר פון די פאראשוטיסטן אַנשטאָט קאָל אהרן דאַווידי.
אריין אין פאליטיק
אין אפריל 1983 איז איתן אריין אין פּאָליטיק. ער האָט שוין לאנג געהאט א בילד פון "ישראל שורשים".
אום 23סטן נאוועמבער 2004, אזוי ווי יעדער אינדערפרי פֿאַר די לעצטע דריי יאָר פון זיין לעבן, איז ער אנגעקומען מיט זיין מאַשין צום פּאָרט פון אַשדוד. ער איז ארוים פון זיין קאר צו קאָנטראָלירן די שעדיקן פון דעם שטורעם וואָס איז פארגעקומען אויף דעם אָרט די נאַכט פריער, און דאַן ווייזט אויס אז עס האט אים געשלאָגן א שטורעם־כוואליע, און האט אים אריינגעשליידערט אין ים וואו ער איז דערטרונקען געווארן. זיין קערפער האט מען געצויגן פון וואַסער באַלד דערנאָך דורך ים־פלאט פּערסאַנעל, און ער איז באערדיקט געווארן צומארגנסט אין תל עדשים.
משפחה
אין יאנואר 1952 האט רפול חתונה געהאט מיט מרים יעקובי 1930–2020 בזיווג ראשון, וואס ער האט באגעגנט אין תל עדשים ווען ער איז געווען 8. מרים, א געבוירענער פון דייטשלאנד, די טאכטער ​​פון א קריסטליכע מאמע און א אידישן פאטער, האט געארבעט אלס הויפט שוועסטערקינד אינעם טאל שפיטאל, די מוטער פון זיינע פינף קינדער: בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט עפרה מאירסון.
הערות
קאַטעגאָריע:שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן קאַטעגאָריע:מיניסטארן אין ישראל
ברוס גראוו באן סטאנציע
ברוס גראוו איז א לאנדאנער איבערגרונט סטאנציע אויף די לי וואלי ליניעס אין צענטראל-טאטנהאם אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי, צפון לאנדאן, ענגלאנד.
די סטאנציע געפינט זיך אין טראוולקארט זאנע 3.
היסטאריע
היינט איז זי אויפן סעוון סיסטערס אפצווייג פון די לי וואלי ליניעס.
באדינונגען
די נארמאלע נישט שפיץ־שעה׳ן באדינונג איז:
ווען טאטנהאם האטספער פוטבאל גרופע שפילט אינדערהיים ביים שכנותדיקן ווייט הארט ליין פארן מער באנען.
גוש קטיף מוזיי אין ירושלים
גוש קַטיף מוזיי אין ירושלים איז אַ מוזיי געווידמעט צו דער פאראייביקונג פון ייִדישער באזעצונג אין דעם עזה פאס זינט די חשמונאים און די גוש קטיף זידלונגען. דער מוזיי איז פלאצירט אין דעם נחלאות קוואַרטאַל פון ירושלים, לעבן דעם מחנה יהודה מארק.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מוזייען אין ישראל קאַטעגאָריע:ירושלים
טאמאשאוו
טאמאַשאוו איז א שטעטל אין דרום־מזרח פוילן מיט 20,261 איינוואוינער (2004). עס געפינט זיך אין דער לובלינער וואיעוואדעשאפט (זייט 1999), און איז פריער געווען אין דער זאמאשטשער  וואיעוואדעשאפט (1975-1998).
היסטאריע
דאס שטעטל עקזיסטירט זייט 1613 מיטן היינטיגן נאמען.
שטענדיג האבן יידן געוואוינט אין טאמאשאוו. פארן צווייטן וועלט קריג האבן מער ווי 5,000 יידן געוואוינט אין דעם שטעטל, און זיי זענען געווען 50% פון זיין באפעלקערונג. די דייטשן האבן אקופירט דאס שטעטל אין 1939 און געמאכט א געטא פאר די יידן. אין 1942 האבן זיי פארטיליקט אלע יידן אין בעלזשיץ טויט-לאגער, נישט ווייט פון טאמאשאוו.
אין תקפ"ז האט רבי מנחם מענדל מארגנשטערן אנגעהויבן פירן זיין רעביסטעווע אין טאמאשאוו, אבער נאך א קורצער צייט האט ער זיך געצויגן קיין קאצק.
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ישראל סגל (עיתונאי)
ישראל סגל (26סטן מיי 1944 - 27סטן סעפטעמבער 2007) איז געווען א ישראל זשורנאליסט, טעלעוויזיע פרעזענטאר און מחבר. ישראל סגל איז געבוירן געוואָרן אין אַ רעליגיעזער משפּחה אין שערי חסד קוואַרטאַל אין ירושלים און האָט אַלס קינד געלערנט אין חורב שולע. אין די אָנהייב פון זיין קאַריערע ווי אַ זשורנאַליסט, האָט סגל געאַרבעט אין די זשורנאַלן "הלם חז" און "בול". אין די יאָרן 1971-1973 האָט ער געדינט ווי אַ רעפּאָרטער פֿאַר דער פּראָגראַם "הײַנטישע ענינים" פֿון קול ישראל. אין 1974 האָט ער זיך אָנגעשלאָסן אין דער ישׂראלדיקער טעלעוויזיע, ערשט ווי אַ רעפּאָרטער אויף געזונט־זאַכן, און דערנאָך ווי אַ רעדאַקטאָר און נײַעס־אָנקער. מיטן אויסברוך פון דער ערשטער לבנון-מלחמה האט ער זיך צוריקגעצויגן און זיך איינגעשריבן אלס פּאָליטישער רעפּאָרטער אין דער וואכנשריפט "תותרא ראשת" וואכנשריפט. אין די יאָרן 1985-1988 האָט ער געדינט ווי אַ שליח פֿאַר "קול ישראל" און דער ישׂראלדיקער טעלעוויזיע אין אייראָפּע. שפעטער איז ער געווען צווישן די פרעזענטירער פון די אקטועלישע פראגראמען "ערב חדד" און "מוסף מוספים" אויף דער דערציאונגס טעלעוויזיע.
חיים אישיים
ישראל סגל ער האט איבערגעלאזט אפרוי און צװײ קינדער.
שלעשין
שלעשין איז א שטעטל אין קאנינער פאוויאט, גרויספוילישע וואויוואדעשאפט, פוילן, 18 ק"מ צפון פון קאנין און 70 ק"מ צפון פון קאליש. שלעשין האט 3,102 איינוואוינער (2006). פון 1815 ביז 1918 איז שלעשין געווען אין קאנגרעס פוילן, רוסלענדישע אימפעריע.
אין 1921 האבן געוואוינט אין שלעשין 304 יידן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
די משפחה
עס אנטהאלט א קורצע הקדמה פון יצחק הרכבי און בײַם סוף איין זײַט מיט פארטייטשונגען פין געוויסע שפאנישע ווערטער וואס דער מחבר ניצט אינעם בוך. בס"ה אנטהאלט דאס בוך 253 זײַטן.
די ערציילונגען באציען זיך בעיקר איבער כאראקטערן אין יידישן משפחה־לעבן, און איבער יידישע דיכטער.
וועב לינקען
קאטעגאריע:יידיש-שפראכיגע ביכער קאטעגאריע:יודישע שפראכיגע ביכער געדריקט אין ארץ ישראל
ברוך רובין
רבי ברוך רובין זצ"ל (ח' אדר ב' ה'תרכ"ד - ל' כסלו ה'תרצ"ו), פון בריזדאוויץ.
אפשטאם
רבי ברוך'ל איז געבוירן אין דאמבראווא דינסטאג נאכט ח' אדר ב' ה'תרכ"ד, צו זיין פאטער הרב מאיר רובין, פון גלוגוב, א זון פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלוגוב, (אן איידעם פון הרב מאיר ראטטענבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ. און צו זיין מוטער מרת מירל גאלא א טאכטער פון הרב יוסף אונגאר
רבנות
נאך זיין חתונה איז רבי ברוך'ל געווען אין מיקאלייעוו ביי זיין שווער, ער האט פארברענגט מיט זיין שווער צוויי שטונדן יעדען טאג צו פארשרייבן זיינע דברי תורה.
רבי ברוך'ל האט נאך אריין געכאפט צו זיין ביים צאנזער רב, און איז געווען א באליבטער תלמיד פון שינאווער רב.
אין יאר ה'תרנ"ה איז רבי ברוך'ל געווארן רב אין בריזדאוויץ אין אומגעבונג פון זידיטשוב, זיין שווער האט געגעבן אן הבטחה (צוגעזאגט) אזוי לאנג ווי רבי ברוך'ל וועט דארט זיין וועט נישט אויסברעכן קיין פייער אין שטאט.
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי ברוך'ל אנטלאפן קיין דעעש, אין יאר ה'תרע"ז האט ער זיך באזעצט אין סאמאש-איואר און איז דארט געווען באקאנט אלס קאלאמייער רבי.
הסתלקות
רבי ברוך'ל איז נפטר געווארן ל' כסלו ה'תרצ"ו.
פאמיליע
זונטאג כ"ה תמוז ה'תרכ"ט - אין עלטער פון פינף יאר - איז רבי ברוך'ל געווארן פארלויבט מיט אין נאכהער געהייראט מרת שרה שלאמצא א טאכטער פון הרב מנחם מענדל אייכנשטיין, א זון פון הרב יצחק אייזיק אייכנשטיין פון זידיטשוב. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ראפשיץ
קולזדאן דרום באן סטאנציע
'קולזדן דרום  איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער ברייטאן הויפטליניע וואס באדינט קולדזן אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן. זי איז אין טראוולקארט זאנע 6. די סטאנציע האט צוויי פעראנען וואס זענען גענוג לאנג פאר א באן מיט 12 וואגאנען.
היסטאריע
קולזדן געפינט זיך אויף א שטרעק פון דער אייזנבאן וואס דער בריטישער פארלאמענט האט געהייסן זאל ווערן געטיילט צווישן צוויי רוטעס, די לאנדאן און ברייטאן באן רוטע קיין ברייטאן און די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן קיין דאווער.
די דרום-מזרחדיקע אייזנבאן האט געעפנט די סטאנציע אום 1טן אקטאבער 1889.
ליניעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס
עקיבא סופר
רבי עקיבא סופר (ה'תרל"ח - ב' כסלו ה'תש"ך) איז געווען דער שטאטס רב אין פרעשבורג און פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
אפשטאם
עקיבא סופר איז געבוירן אין תרל"ח אין פרעשבורג, עסטרייך אונגארישע אימפעריע (היינט בראטיסלאווא, סלאוואקיי) צו זיין פאטער, רבי שמחה בונם סופר, דער "שבט סופר", אב"ד פרעשבורג, א זון פונעם כתב סופר, א זון פונעם חתם סופר.
ער האט חתונה געהאט מיט מרת הינדא שפרינצא, א טאכטער פון ר' יצחק לייב סופר, א זון פונעם כתב סופר.
רבנות
אין תרס"ג איז דער שבט סופר געווארן קראנק, און האט באשטימט זיין זון רבי עקיבא ראש ישיבה אין פרעשבורג. אין תרס"ז, נאך זיין פאטערס פטירה, איז רבי עקיבא געווארן אב"ד פון פרעשבורג. ער האט געהאלטן א קשר מיט די גרויסע פוסקים פון זיין צייט, דער אבני נזר פון סאכאטשאוו, דער בית יצחק און דער מהרש"ם פון ברעזשאן. ער איז געבליבן אין פרעשבורג ביזן אנהייב פון דער צווייטער וועלט מלחמה אין אלול תרצ"ט. דעמאלסט איז ער געפארן קיין ערלוי אויף א באזוך צו זיין פעטער רבי שמעון סופר. ווען ער איז געווען אין ערלוי האט ער געהערט אז דער אנטיסעמיט יאזעף טיסא איז געווארן פרעזידענט פון סלאוואקיי, און ער געבעטן אן עצה ביי זיין פעטער צי ער זאל צוריקפארן קיין פרעשבורג. זיין פעטער האט געענטפערט אז דער חתם סופר, דער כתב סופר און דער שבט סופר האבן אלע געדינט אינעם פרעשבורגער רבנות 33 יאר. און אזוי ווי רבי עקיבא האט אויך שוין געווען רב אין פרעשבורג 33 יאר זאל ער נישט צוריקגיין. נאר ער זאל זיך באזעצן אין ארץ ישראל, און אינצווישנצייט זאל פארברענגען ביי זיינע זין אין דער שווייץ ביז שושן פורים.
זיינע תשובות זענען געדרוקט געווארן נאך זיין פטירה מיטן נאמען "דעת סופר".
ביזאנטישע אימפעריע
די ביזאנטישע אימפעריע אדער מזרח רוימישע אימפעריע איז געווען דער המשך פון דער רוימישער אימפעריע אין דעם מיטל אלטער, מיט איר הויפטשטאט אין קושטא (היינא סטאמבול), און געהערשט דורך די ביזאנטישע קייסארים. די אימפעריע האט אויפגעהיטן רוימישע לעגאלע טראדיציעס, אבער א דאנק איר העלעניזאציע (ספעציעל אין די שפעטערע תקופות), איז זי געווארן באקאנט צו טייל פון אירע בני-דור ווי די אימפעריע פון די גריכן. אין דער איסלאמישער וועלט איז די אימפעריע געווען באוואוסט מיטן נאמען (רום "רוים"). דער נאמען "ביזאנטישע אימפעריע" שטאמט פון נאך די טעג פון דער אימפעריע; די היסטאריקער אין די 16טער–19טער יארהונדערטער האבן פאפולעריזירט דעם נאמען.
אנא פראנק
אַנעליס מאַרי ("אַנאַ") פֿראַנק ( 12טן יוני 1929 – 31סטן מערץ 1945) איז געווען א יידיש מיידל פון דייטשלאנד וואס האט געשריבן א טאגבוך וועגן דעם מצב אין וואס זי און איר פאמיליע האבן זיך געפונען ווען זיי האבן זיך באהאלטן פון די נאציס אין א בוידעם פון א פארבריק אין אמסטערדאם.
ביזאנטישע אימפעריע
די עוואלוציע פון דער מזרח־רוימישער אימפעריע פון דער אוראלטער רוימישער אימפעריע ווערט אפט גערעכנט פון ווען דער קייסער קאנסטאנטין דער גרויסער אריבערגעפירט די הויפטשטאט פון ניקאמעדיע (אין אנאטאליע) צו ביזאנטיאן אויפן באספארוס, וואס איז געווארן קאנסטאנינאפל (אדער "ניי רוים"). ביזן 7טן יארהונדערט האט די אימפעריע אנגענומען א געוויסן כאראקטער און אונטער דעם קייסער העראקליוס האט מען רעפארמירט די ביזאנטישע ארמיי און מען האט אנערקענט  גריכיש ווי די אמטשפראך.
אנא פראנק
פארן סוף פונעם קריג איז די פאמיליע פאר'מסר'ט און געכאפט געווארן און זי מיט איר פאמיליע זענען פארשיקט געווארן אין אוישוויץ און בערגן-בעלזן, וואו זי און רוב פון איר פאמיליע זענען געשטארבן פון הונגער און מגיפות.
ביזאנטישע אימפעריע
במשך א טויזנט יאר איז די אימפעריע געבליבן איינער פון די מעכטיקסטע עקאנאמישע, קולטורעלע און מיליטערישע כוחות אין אייראפע, טראץ טעריטארישע פארלוסטן ווערנט די רוימישע-פערזישע אין די ביזאנטישע-אראבישע מלחמות. נאכן 12טן יארהונדערט, האט די אימפעריע געגליטשט אין א לאנגער אפשוואכונג, מיט די ביזאנטישע-אטאמאנישע מלחמות וואס האבן קולמינירט מיט דער איינפאלונג פון קושטא און די איבעריגע טעריטאריעס צו די מוסולמענישע אטאמאנישע טערקן אין דעם 15טן יארהונדערט.
אנא פראנק
איר פאטער האט איבערגעלעבט די מלחמה און האט זיך צוריק געקערט קיין אמסטערדאם וואו ער האט געפונען אַנא'ס טאגבוך, און האט געדרוקט און פארשפרייט איר טאגבוך אין בוך פארמאט, ביז היינט צוטאגס איז די טאגבוך פון אַן פראנק און אירע איבערזעצונגען אין הונדערטער שפראכן איינע פון די מערסט פארשפרייטע ביכער אין דער געשיכטע פון דער וועלט.
ביזאנטישע אימפעריע
נאמען
די נעמען ״ביזאַנטישע אימפעריע״ און ״מזרח רוימישע אימפעריע״ זענען נעמען וואס היסטאריקער האבן געגעבן צו דער אימפעריע נאך אירע צייטן. די בירגער פון דער אימפעריע פלעגן רופן זייער אימפעריע ווי די ״רוימישע אימפעריע״. (, באַסילעיאַ טאן רהאמאַיאן; ), אדער ראמאַניאַ, און זיך אליין האבן זיי גערופֿן "רוימער".
אנא פראנק
לעבנסגעשיכטע
אַנאַ פראנק איז געבוירן געווארן אין פראנקפורט, דייטשלאנד, דעם 12טן יוני 1929, די צווייטע טאכטער פון איר פאטער אטא היינריך פראנק און איר מוטער עדיט האלענדער.
נאָך דעם וואס די נאַציס האָבן איבערגענומען די מאַכט אין דײַטשלאַנד און האָבן געװינען די מוניציפּאַלע װאַלן אין פֿראַנקפֿורט אין מערץ 1933, איז עדיט מיט די קינדער איבערגעפֿאָרן קײַן אָכן צו איר מוטער. אָטאָ פֿראַנק האָט קורץ שפּעטער באַקומען אן אָנמוט צו שאַפֿן אַ האָלענדישע צװײַג פֿון דער פֿירמע "Opekta" אין אַמסטערדאַם, װאָס ער האָט אָנגענומען. זײַן משפּחה האָט אים נאָכגעפֿאָלגט אַ יאָר שפעטער.
ביזאנטישע אימפעריע
אנהייב פון דער אימפעריע (יארן 330–476)
במשך דער ממשלה פון יוסטיניאן דער ערשטער (צווישן די יארן 527 און 565), האט די אימפעריע פארשפרייט צו איר גרעסטער מאָס נאך ווידעראמאל אייננעמען א גרויסן טייל פונעם מערב בארטן פונעם מיטלענדישן ים, וואס איז פריער געווען אונטער רוימישער הערשאפט, איינשליסנדיק צפון אפריקע, איטאליע, און אויך רוים, וואס זי האט געהאלטן נאך צוויי יארהונדערטער.
אנא פראנק
לעבנסגעשיכטע
ווען די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן אין 1939, האט האלאנד פראקלאמירט נייטראלקייט. פונדעסטוועגן האט נאצי דייטשלאנד אינוואדירט האלאנד און בעלגיע דעם 10טן מיי 1940. האלאנד איז איינגענומען געווארן אין פינף טעג און האט נאכגעגעבן דעם 15טן מיי. גלייך נאך דער דייטשער אינוואזיע האבן זיך אנגעהויבן די גזירות קעגן דעם האלענדישן יידנטום, וואס האט דעמאלסט געציילט 140,000 מענטשן (מיט נאך 30,000 דייטשע פליטים, צווישן זיי די משפחה פון אַן פראנק). ביים סוף פון דער מלחמה זענען געבליבן לעבן נאר 40,000 יידן, וואס די מערהייט פון זיי האבן איבערגעלעבט ווייל זיי זענען באהאלטן געווארן און מ'האט זיי נישט געכאפט. די אנדערע האט מען געשיקט אין קאצעטן אין האלאנד (דער גרעסטער פון זיי איז געווען וועסטערבארק), פון וואס די מערהייט האט מען געשיקט אין באנען צו די טויט לאגערן אין פוילן, וואו זיי זענען אומגעקומען.
ביזאנטישע אימפעריע
קייסערשאפט פון יוסטיניאן
אין יאר 518, נאכן טויט פון מארקיאנוס, האט מען באשטימט קייסער יוסטין דער ערשטער, א פשוטער זעלנער וואס איז געשטיגן אין ראנג ביז מען האט אים באשטימט קאמענדאנט פון דער מיליטער אין קושטא. כאטש יוסטין האט געוואוסט גארנישט וועגן פאליטיק, און אפילו לייענען און שרייבן האט ער נישט געקענט, און ביי זיין באקרוינונג איז ער געווען אלט זיבעציג יאר, דאך האט ער געפירט די אימפעריע מיט מער ווי דערפאלג מיט דער הילף פון אן ארמיי פון געטרייע ראטגעבער. איינער פון די פריערדערמאנטע ראטגעבער איז געווען זיין נעפע, פלאוויוס פעטרוס סאבאטיוס יוסטיניאנוס אויגוסטוס, בעסער באקאנט ווי יוסטיניאן דער ערשטער, וואס טייל טענה׳ען אז ווירקלעך האט ער אליין געפירט די אימפעריע ביי יוסטינ׳ס הערשאפט. יוסטיניאן איז אפיציעל געווארן קייסער מיט יוסטינ׳ס טויט אין 527,
יוסטיניאן האט געבויט דעם פראכטפולן קלויסטער (שפעטער געווארן א מעטשעט און היינט א מוזיי) האגיא סאפיא אין קושטא, און ער האט איניציאירט פאראייניגן דעם גאנצן רוימישן געזעץ אין איין בוך, דאס "ציווילע געזעץ־בוך" (Corpus Iuris Civilis). אין זיינע טעג האבן אויסגעבליט די ביזאנטישע קונסט און ארכיטעקטור דורכאויס דער גארער אימפעריע.
מלחמות אין דער אימפעריע (476-717)
די ביזאנטישע אימפעריע האט פרובירט צוריקצונעמן רוים און איטאליע פון די גערמאנישע שבטים. צווישן די יארן 530–555, האבן די ביזאנטן געזיגט אין א סך קאמפן און האבן ווידערגענומען די שטאט רוים. דאס האט זיך נישט לאנג אויסגעהאלטן. מערע גערמאנען זענען געקומען און ענדלעך זענען רוים און איטאליע געווארן פארלוירן צו זיי. נאכהער זענען אוואר (א טערקיש פאלק) און סלאווישע פעלקער געקומען צום שטח וואס איז היינט בולגאריע און גריכנלאנד. נאך די 560ער יארן האבן זיי איינגענומען א גרויסן טייל פון די באלקאן לענדער.
עקאנאמיע
די ביזאנטישע עקאנאמיע איז געווען פון די שטערקסטע עקאנאמיעס אין דעם געגנט פונעם מיטלענדישן ים דורכאויס עטלעכע יארהונדערטער. קושטא איז געווען א הויפט קנופ אין א האנדל־נעצווערק וואס האט פארשפרייט איבער אייראפע, אזיע און צפון אפריקע. טייל היסטאריקער האלטן אז ביז די אראבער זענען געקומען אינעם 7טן יארהונדערט איז די ביזאנטישע עקאנאמיע געווען די גרעסטע אין דער וועלט. אבער די אראבישע נצחונות האבן געפועלט אן אומקער אין דעם מזל פון דער אימפעריע וואס האט אנגעהויבן צו גיין אראפ. אינעם 8טן יארהונדערט האט דער קייסער קאנסטאנטין דער פינפטער, וואס האט געהערשט פון 741 ביז 775, אייגעפירט רעפארעמס וואס האט געשאפן א ווידעראויפקום, וואס האט זיך געהאלטן ביז 1204. אבער ווען ס׳האט אנגעהויבן דער פערטער קרייצצוג איז די עקאנאמיע אינגאנצן איינגעזונקען.
קולטור
די ביזאנטישע קולטור שטאמט פון דריי קאמפאנענטן: די ארמיי מיט דער רעגירונג און דער רוימישער טראדיציע; די גריכישע שפראך און קולטור; און די קריסטלעכע רעליגיע. די דריי קאמפאנענטן זענען געווען די הויפטזיילן אויף וועלכע די ביזאנטישע אימפעריע איז געשטאנען, און האבן ארויסגעזען ספעציעל אין איר קולטור. דורכאויס א לענגערער תקופה פלעגן היסטאריקער זען אין דער ביזאנטישער קולטור אן אראפגאנג פון די אוראלטע קולטורן פון די גריכן און די רוימער, אלס קוק אויף דער מיטל אלטער ווי די ״פינסטערע תקופה״, א שטאנדפונקט וואס איז היינט מער נישט פארשפרייט.
רעליגיע
די ביזאנטישע אימפעריע איז געווען א קריסטלעכע טעאקראטיע.
יידן זענען געווען א חשובע מינדערהייט אין דער אימפעריע דורכאויס איר היסטאריע. לויטן רוימישן געזעץ זענען די יידן געווען אן אנערקענטע רעליגיעזע גרופע. אין די אנהייב יארן פון דער אימפעריע האט מען נישט געמוטשעט די יידן, אבער שפעטער האט אנגעהויבן א תקופה פון רדיפות קעגן די יידן. נאך די אראבישע נצחונות האבן די מערהייט פון וועלט יידנטום געוואוינט אינדרויסן פון דער אימפעריע. די וואס זענען געבליבן האבן געלעבט מער רוהיג פון דעם 10טן יארהונדערט.
יידן אין דער ביזאנטישער אימפעריע
דורכאויס די אלע יארן פון דער ביזאנטישער הערשאפט האבן געוואוינט אין דער אימפעריע פיל יידן. די קירכע האט געוואלט פעדערן דאס קריסטלעכע גלויבן וואס איז געווען די אפיציעלע רעליגיע פון דער אימפעריע און האט זיך געפירט אומגעדולדיגט צו געצן דינער, קריסטן וואס זענען אראפ פונעם וועג און אויך צו יידן. די באציאונג צו די יידן האט זיך געטוישט פון צייט צו צייט און פון איין ארט צום צווייטן. עס האט זיך געמאכט פאגראמען קעגן די יידן פון צייט צו צייט, געשטיצט פון דער קירכע, אבער טייל פון די קייסארים האבן יא געפרואווט פירן זיך ארדנטלעך כלפי יידן. אין דער תקופה פון יוסטיניאן דער ערשטער האבן די יידן געליטן פון רדיפות און פון גזירות און דיסקרימינאציע וואס ער האט אריינגעשטעלט אין דעם געזעץ.
דערפאר איז נישט קיין גרויסער וואונדער אז, ווען די פערסער האבן איינגענומען ארץ ישראל אין דער תקופה פונעם קייסער פאקאס, האבן די יידן באגריסט די נייע באהערשער וואס זיי האבן לאנג דערווארטעט זיך צו באפרייען פונעם ביזאנטישן יאך. ווי אויך האט מען אויפגעשטעלט יידישע באטאליאנען וואס האבן געהאלפן די פערסער אין זייער קריג. שוין הונדערטער יארן פריער האט רבי שמעון בר יוחאי געזאגט: "אם ראית סוס פרסי קשור בארץ ישראל - צפה לרגליו של המשיח" (טאמער איר זעט א געבונדענעם פערסישן פערד אין ארץ ישראל – דערווארט די פיס פון משיח). אבער די יידן זענען געווארן שטארק אנטוישט, און ווען די פערסער האבן איינגענומען ירושלים האבן זיי צוריקבאצאלט די יידן מיט פארטרייבן זיי אין גלות אין פערסיע. נאך דעם פֿאַרראַט האבן די יידן איבערגעבעטן די ביזאנטן און געמאכט שלום מיט זיי, און דער קייסער העראקליוס האט זיי טאקע געגעבן אן אמנעסטיע. אבער נאך האבן זיך ווידער איבערגעדרייט די יוצרות און ווען העראקליוס האט איינגענומען ארץ ישראל פון די פערסער האט ער שוין פארגעסן זיינע צוזאגן צו די יידן און האט אנגעפירט קעגן די יידן שרעקלעכע פאגראמען נאך ערגער ווי די פריערדיקע. די ישועה פאר די יידן איז ערשט געקומען ווען די אראבער זענען געקומען און האבן איינגענומען טיילן פון דער שטח פון דער ביזאנטישער אימפעריע אין סיריע, ארץ ישראל און עגיפטן, וואו די קריסטן האבן שטארק גערודפ׳ט די יידן.
אין דער תקופה פון דער ״סירישער דינאסטיע״ האט דער קייסער לעא דער דריטער, גרינדער פון דער דינאסטיע, וואס האט געהערשט פון 717 ביז 741, ארויפגלייגט אויף יידן נאך גזירות. אבער די שפעטערע קייסארים פון דער דינאסטיע זענען נישט געווען שטארק קעגן די יידן. ווייטער אין דער תקופה פון דער אַמארישער דינאסטיע, געגרינדעט פונעם קייסער מיכאל דער צווייטער, האט מען באפרייט די יידן פון שטייערן און זיי האבן באקומען דעם סטאטוס פון פרייע מענטשן. ווען באסיליוס דער ערשטער איז ארויף אויפן טראן האבן ווידעראמאל אנגעהויבן די רדיפות קעגן די יידן.
ווען די קרייצצוגן זענען אנגעהויבן אין די יארן פון דער הערשאפט פון אלעקסיוס קאמנענאס האט זיך א ביסל אנגעווארעמט די באציאונגען מיט די יידן, אזוי ווי די ביזאנטן האבן געהאסן די קרייצפארער. אין יענע טעג איז פארגעקומען אין ביזאנטיום א משיחיסטע באוועגונג וואס איז אויפגענומען מיט א ברען, אבער דאס האט זיך אויסגעלאשן ווען די קרייצפארער האבן אויסגעפירט א שחיטה פון די יידן פון דער שטאט אין יאר 1099. ביי דער לאטיינישער אימפעריע האבן די יידן ווייטער געליטן צרות. דאס האט געדויערט ביז די גריכן האבן איבערגענומען די הערשאפט פון דער אימפעריע, און פון דעמאלסט ביזן סוף פון דער אימפעריע האבן יידן געלעבט א מער געלאסענעם לעבן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אימפעריעס קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער
זאת חנוכה
קליין|250x250פיקס| מנורה אום זאת חנוכה, אכט ליכט ברענען זאת חנוכה אזוי ווערט גערופן אין ספרים דער אַכטער טאָג חנוכה (וואס געפאלט ב׳ טבת אָדער ג׳ טבת ), ווייל אין דעם תורה לייענען פון דעם טאָג זענען די ווערטער "זאת חנוכת המזבח". אמאל פֿלעג מען רופן דעם טאג ביי אשכנזישע יידן מיטן נאמען "חנוכת המזבח".
דער מהרי״ל אין זיין ספר פון מנהגים דערמאנט דעם מנהג פון דעם ריינוס יידנטום אז אום אַכטן טאָג פון חנוכה טוט מען נישט קיין מלאכה. היינט איז א מנהג ביי א סך אדמורי״ם צו פירן טיש דעם טאָג.
זאת חנוכה און ברית מילה
דער מהר"ל פון פראג אין זײַן ספר "נר מצוה" באצייכענט דעם פאראלעל צווישן זאת חנוכה, וואס איז דער אכטער טאג חנוכה, און ברית מילה וואס ווערט דורכגעפירט דעם אכטן טאג פון דער געבורט פון א יידיש יינגל. דער נומער 7 באצייכענט טבע (נאטור) און 8 איז ״למעלה מן הטבע״ (העכער פון נאטור). די זעקס טעג פון מעשה בראשית און שבת — דאָס איז נאַטור, און דער אַכטער טאָג איז העכער פון נאַטור. אזוי איז א קליין קינד באשאפן מיט אַן ערלה – דאָס איז נאַטור, און אום אַכטן טאָג נאָך מילה עס ווערט העכער פון נאטור.
אסרו חג
רבי יהודה אריה לייב אלטער פון גער, אין זײַן ספר "שפת אמת" שרייבט אז דער לעצטער טאג חנוכה איז אזוי ווי אסרו חג, איז שווער פאר אונז צו שיידן זיך פונעם אייבערשטן, און דאס לאָזט איבער מער באלייכטונג און איינפלוס אויף דער רעשט פון יאָר.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טבת קאַטעגאָריע:חנוכה
נייטרא ישיבה
די נייטרא ישיבה איז א ישיבה וואס איז געגרינדעט אין דער שטאט נייטרא, סלאוואקיי, אונטער דער פירערשאפט פון הרב שמואל דוד אונגאר זצ"ל, און איז נאך דעם קריג תיכף ערעפנט געווארן אויף די אינציאטיוו פון רבי מיכאל בער ווייסמאנדל, און איז אנגעפירט געווארן דורך זיין שוואגער דער זון פון דעם נייטרא רב, הרב שלום משה הלוי אונגאר.
די ישיבה אין דער היים
ווען דער נייטרער רב הרב שמואל דוד אונגאר איז געווארן רב אין טירנוי האט ער דערביי אויך אויפגעמאכט די ישיבה, באקומענדיג שטיצע פון זיין פעטער און רבי'ן ר' נח ברוך פישער, און ער האט גאר שיין מצליח געווען מיט די ישיבה, האבנדיג פילע עילויים און מתמידים אין ישיבה.
ווען די קהילה אין נייטרא האבן געוואלט אז דער רב זאל אריבערקומען ווערן רב אין נייטרא, האבן זיי זיך אונטערגענומען צו שטיצן די ישיבה מיט א ברייטער האנט, און אזוי ארום האט זיך די ישיבה'ס נאמען גאר שטארק געהויבן, און די נייטרא ישיבה איז געווארן א אויסגערופענע גוטע ישיבה איבער גאנץ אייראפע.
די ישיבה ווערט אויפגעלעזט
אין דער צייט ווען די דייטשן האבן אינוואדירט סלאוואקיי אין יאר תש"ב זענען רוב ישיבות און תורה צענטערן איבערן לאנד געווען געצווינגען אפצושפארן זייערע טויערן, די נייטרא ישיבה האט אבער באקומען פון די רעגירונג א באשיצטע סטאטוס א שטייגער ווי א שפיטאל, דורך פראטעקציע, און אזוי ארום האט זיך דער קול תורה אין ישיבה געצויגן ביז די סאמע הויכפונקט פון די צרות, אום אלול תש"ד, וואס דאן האט זיך די ישיבה געשלאסן אויף עטליכע מאנאטן, ביז דער ענדע פונעם קריג.
די ווידער ערעפענונג פון דער ישיבה
עטליכע חדשים שפעטער זעענדיג אז אין נייטרא וועט מען שוין קיין אידישקייט נישט קענען ווידער איינפלאנצן, האט ער באשלאסן זיך צו קערן אויף ניו יארק אויפן רוף פון ר' מיכאל בער ווייסמאנדל און נאך עטליכע פריערדיגע נייטרא תלמידים.
עס איז וויכטיג אנצומערקן אז יארן פארן קריג האט דער נייטרער רב הרב שמואל דוד אונגאר געהאט א דיון צו ער זאל אננעמען דאס רבנות שטעלע אין נייטרא און איבערלאזן טירנוי, האט ער זיך דאן אנגערופן צו איינער פון די שטוב לייט "איך פיל אז עס וועט קומען א צייט וואס אין גאנץ אייראפע וועט נישט זיין קיין תורה און נאר אין נייטרא וועט זיין תורה", און די ווערטער זענען טאקע וואהר געקומען אין די שווערע יארן פון תש"ב ביז תש"ד ווען איבעראל האט מען שוין אהיימגעשיקט די ישיבה לייט צו זייערע וואוין ערטער און נאר אין נייטרא האט מען נאך ממשיך געווען מיט די סדרי הישיבה.
די ישיבה אין גלות
אזוי ווי אין סלאוואקיי האט מען נישט געקענט בלייבן, צוליב די קאמוניזם וואס האט איבערגענומען די גאנצע ווירטשאפט, האט די ישיבה זיך אויפגעהויבן אין געגאנגען אין גלות מיטן ציל אנצוקומען קיין אמעריקע.
די ערשטע סטאנציע איז געווען אין דער שטאט ווערסיי, פראנקרייך, דארטן האט זיך די ישיבה אויפגעהאלטן פאר א תקופה.
סאמערוויל
די ערשטע סטאנציע פון די ישיבה אינדרויסן פון שטאט איז געוועזן אין סאמערוויל, דארטן האט זיך די ישיבה אויפגעהאלטן אויף איין יאר, אנצינד רעדט מען פון שנת תש"ז.
יענעם יאר שבועות זענען אלע גדולים וואס זענען דעמאלטס שוין געווען אין אמעריקע זיך צוזאמען געקומען אין דעם נייטרא יישוב/ישיבה, א שטייגער ווי בעל דברי יואל מ'סאטמאר, און רבי מענדעלע סטראפקאווער, רבי יונתן שטייף אבד"ק קהל עדת יראים וויען, און נאך רבנים ואדמורים.
דער סאטמארער רב איז דארטן למעשה פארבליבן דעם גאנצן זומער, און ער איז ערשט צוריק געפארן אויף די ימים נוראים אין שטאט אריין.
סאמערוויל ארבעט זיך נישט אויס
ווייל ס'איז נאר געווען א געדינגענע פלאץ
דער יישוב אין מאונט קיסקא
די ישיבה האט זיך אריבערגעצויגן קיין מאונט קיסקא צום נייטרא יישוב אין יאר תש"ח.
די ישיבה האט פארמאגט אירע גרויסע ראשי ישיבות:
די ישיבה היינט
אזוי ווי די ישיבה איז געפירט געווארן דורך צוויי משפחות, איז שפעטער אויסגעקומען אז עס איז צוטיילט געווארן אין צוויי באזונדערע ישיבות. איינע פון די היינטיגע ישיבות איז אנגעפירט דורך היינטיגן נייטרא רב, רבי שמואל דוד הלוי אונגאר, אין די צווייטע איז אנגעפירט דורך רבי מיכאל בער ווייסמאנדל, אן אייניקל פונם אלטן ראש ישיבה רבי מיכאל בער ווייסמאנדל.
די ישיבה קטנה פון הרב אונגאר האט צוויי געביידעס, איינע אין מאנסי, וואס הייסט "ישיבה אהלי שם ד'נייטרא" וואו דער מנהל איז ר׳ משה האראוויטץ, אין די צווייטע וואס הייסט "ישיבה נאות דשא ד'נייטרא" געפינט זיך אין וויליאמסבורג, וואו דער מנהל איז הרב יעקב מאסקאוויטש.
די ישיבה גדולה פון הרב אונגאר געפינט זיך אויפן אלטן מקום אינם נייטרא יישוב אין מאונט קיסקא אויבן אויפן בארג; דער ראש ישיבה איז דער רב אליינס, און מנהל איז הרב יעקב הערש אויש פון וויליאמסבורג, די ישיבה גדולה האט ארום 50 בחורים.
די ישיבה קטנה פון הרב ווייסמאנדל איז אין דעם יישוב אין מאונט קיסקא, הארט גלייך צו דער ישיבה גדולה פון הרב אונגאר. דער מנהל איז הרב אברהם שלמה אבראהאם פון בארא פארק צוזאמען מיט הרב פנחס מנחם ווייסמאנדל פון מאנסי, א ברודער פונעם ראש ישיבה, הרב מיכאל בער. די ישיבה גדולה פון הרב ווייסמאנדל געפינט זיך אין טשעסטער, ניו יארק, אונטער דעם ראש ישיבה הרב מיכאל בער ווייסמאנדל און מנהל הרב שלמה משה קופטשיק פון מאנרא. כהיום פארמאגט די ישיבה גדולה אליין איבער 130 בחורים.
און דאס איז אויסער די תלמוד תורה וואס די תלמידים פון די נייטרא ישיבה האבן געעפנט אין וויליאמסבורג, אויפן באפעל פון הגה"צ רבי שלום משה הלוי אונגאר, דער נייטרא רב, אין יאר פון חשון תשס"ג, און די תלמוד תורה האט היינט צוטאגס איבער פינף הונדערט קינדער, די תלמוד תורה הייסט "תלמוד תורה תולדות שלום משה דנייטרא" און איז בנשיאות רבי שמואל דוד הלוי אונגאר, נייטרא רב.
אין אויך אין וויליאמסבורג האט די נייטרא מוסדות א מיידל שולע, גערופן "בנות סערל ד'נייטרא" נאך דער נייטרא רעבעצין מרת סערל אונגאר, די ווייב פון רבי שלום משה הלוי אונגאר.
קאטעגאריע:ישיבות קאַטעגאָריע:ניו יארק
דזשיהאד
דשיהאד איז א באגריף אין איסלאם, לויט טייל ווערט עס זאגאר פאררעכנט ווי די זעקסטע זויל פון איסלאם. די באדייט פון דשיהאד איז ענליך צו די אידישע באגריף פון מלחמת היצר, דאס ווערט באנוצט סיי לגבי די אינערליכע מלחמת היצר און סיי קעגן די אויסערליכע, נעמליך, די פיינט פון איסלאם.
שמואל אליעזר שטערן
הרב שמואל אליעזר שטערן (געב׳ כ"ה תמוז תש"ח, 1טן אויגוסט 1948) איז א דיין און פוסק אשכנזיש, א תלמיד מובהק פון הרב שמואל הלוי וואזנער. אויך איז ער  ראש ישיבה פון דער  חוג חתם סופר ישיבה אין בני ברק, א רב מערב בני ברק און דער רב פון  הצלה גוש דן.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין אונגארן, דער זון פון שלמה יצחק שטערן און זיין ווייב צפורה, טאכטער פון שלמה קורלאק. אין תש"י (1950), ווען ער איז געווען אלט צוויי יאר, איז זיין משפחה ארויף אין ישראל. יונגערהייט איז ער געווארן א יתום פון זיין טאטן. ער האט געלערנט אין  ישיבת חכמי לובלין ביי הרב שמואל הלוי וואזנער. ער איז אן איידעם ביי אפרים קליין.
ער האט געדינט ווי א מו"ץ און א דיין ב אין דער בית ההוראה און אינעם בית דין פון זיין רבי׳ן הרב שמואל הלוי וואזנר. אין יאר תשס"א האט ער אויפגעשטעלט די בית הוראה "שערי הוראה".
קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל
ליסטע פון ווילפן
א טיילווייזע ליסטע פון ווילפן.
ווילפן קאַטעגאָריע:פלאנצן
7טן יולי
דעם 7טן יולי איז דער 188סטער טאג פון יאר (189סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 177 טעג.
אברהם פארבשטיין
הרב אברהם יהודה פֿארבשטיין (תרע"ז, 1917 - א' שבט תשנ"ז, 9טן יאנואר 1997) איז געווען איינער פון די חברונער ראשי ישיבות, אויך א רעדאקטאר פון דער תלמוד-ענציקלאפעדיע און מיטגליד פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ווינער אוניווערסיטעט
דער ווינער אוניווערסיטעט איז אן אוניווערסיטעט וואס געפינט זיך אין וויען, עסטרייך. הערצאג רודאלף דער פערטער האט אים גערינדעט אין 1365 און ער איז דער עלטסטער אוניווערסיטעט אין דער דייטשיש־רעדנדער וועלט און פון די גרעסטע אין צענטראל אייראפע.
אברהם פארבשטיין
משפחה
קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים קאַטעגאָריע:חברונער ישיבה קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה
ווינער אוניווערסיטעט
קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן קאַטעגאָריע:עסטרייך
קאַטעגאָריע:וויען
17טן נאוועמבער
דער 17טער נאוועמבער איז דער 321סטער טאג פון יאר (322סטער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 44 טעג.
געשטארבן
נאוועמבער 17
חיים ברוך רובין
רבי חיים ברוך רובין הי"ד (ה'תרמ"ב - ג' אלול ה'תש"ג) רב אין ווישניצא, מערב גאליציע.
רבנות
נאך זיין חתונה האט רבי חיים ברוך האט זיין שווער אים געעפנט א פריוואטע באנק אין ווישניצא, דארט האט רבי חיים ברוך באזוכט יעדען טאג צוויי שטונדן, זיין שוואגער רבי מרדכי עפשטיין האט זיך אפגעגעבן מיט פירן די באנק. ווען די רוסין האבן קאנפיסקירט די באנק איז זיין שוואגער געווארן ניישטאטער רבי אין לאדז, רבי חיים ברוך איז געווארן יונגער רב אין ווישניצא, אין יאר ה'תרח"ץ נאך זיין פאטער'ס פטירה איז רבי חיים ברוך געווארן דער לעצטער רב אין ווישניצא.
הסתלקות
ג' אלול ה'תש"ג האבן די נאציס ימ"ש אנטפלעקט רבי חיים ברוך באהעלטעניש, ער האט זיי נישט נאכגעגעבן זייער באפעל אויסצוטוהן זיין קאפל, האלטענדיג זיינע הענט אויף דעם קאפ האבן זיי אים געפירט צום טויט מיט ביטערע קלעפ, ביז ס'האט זיך געגאסן פון אים בליט, ער האט אויסגעשריגן פאר די ארימעגע יידן, מ'זאל זיך שטארקן צו גיין אויף קידוש השם אין איז דערשאסען געווארן הי"ד.
פאמיליע
אין יאר ה'תרנ"ט האט רבי חיים ברוך געהייראט מרת דינה א טאכטער פון הרב צבי יוסף רובין רב אין יאסלא. זי איז אומגעקומן י"ב אלול ה'תש"ג הי"ד. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ראפשיץ
בערנהאם באן סטאנציע
בערנהאם איז א באן סטאנציע אויף דער גרויס־מערבדיגער הויפטליניע פון לאנדאן פאדינגטאן וואס באדינט דאס דארף בערנהאם, באקינגהאמשיר; די סטאנציע געפינט זיך אבער אין מערב סלא, בארקשיר, א ביסל דרום פון בערנהאם.
די סטאנציע ווערט באדינט דורך דער עליזאבעט ליניע.
היסטאריע
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן יולי 1899 מיטן נאמען בערנהאם ביטשעס אויף דער אריגינעלער ליניע וואס האט געעפנט דעם 4טן יוני 1838. די סטאנציע האט באקומען איר היינטיקן נאמען אין 1975.
כדי צוצוגרייטן פארן איינפירן פון דער עליזאבעט ליניע האט TfL באן, אן אפטייל פון טראנספארט פאר לאנדאן, איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע אין דעצעמבער 2017.
באדינונגען
עליזאבעט ליניע:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין בארקשיר
באשיר זשומייעל
קליין|באשיר זשומייעל באשיר זשומייעל (10טן נאוועמבער 1947 - 14טן סעפטעמבער 1982) איז געווען א פאליטיקער גענעראל און ערוויילט אלס פרעזידענט אין לבנון. ער איז אומגעקומען נאך איידער ער איז געווארן איינגעשוווירן אלס פרעזידענט.
זיין יוגנט
ער איז געבוירן, דעם 10טן נאוועמבער 1947. זיין פאטער פיער זשומייעל, איז געווען א באוואוסטער פיגור אינעם זעלבסטשטענדיקן לבנון, ער הא געגרינדעט די פאלאנג יוגנט באוועגונג, פאר די מאראנען. און דורך דעם איז באשירס כוח שטארק געווארן.
ביים ברודער קריג
אין 1975, ביים לבנון ברודער קריג איז ער אויס מיט זיין גאנצע שטארקייט, זייענדיק כאריזמאטיש, און א שיינע רעדנער, האט ער זייער שטארק אויסגענומען צווישן די קריסטן, ער האט אנגעפירט די פארטיי וואס זיין טאטע האט געגרינדעט, שפעטער צוזאמגענומען אלע קריסטליכע מיליציעס, אונטער איין דאך, מיטן נאמען לבנון קרעפטן, אזוי ארום האט ער געווינען די קריסטליכע באפעלקערונג צו זיין זייט, ער איז זיך באגאנגען מיט זיינע פיינט, זייער ברוטאל, ווי עס איז באוויסט ביי די טאג פון די לאנגע מעסערס.
ער האט פארלוירן זיין טאכטער אין מיי 1980, ביי אן אטענטאט פארזוך, וואס איז געווען געשטעלט קעגן אים.
ישראל אלס אליאירטע
אריינשלעפנדיק ישראל, אינעם לעבאנעזע בלאטע, אנהייב דורך צוזאמען ארבעט, און שפעטער מיט קראקאדיל טרערן, מיטן באשולדיקן די פאלעסטינער, און די סירישע ארמיי, מיטן סיסטעמאטיש אומברענגן קריסטן, מנחם בעגין הערנדיק פון די זיינע באשולדיקונגען, איז איבערגענומען געווארן פון זיין בעטן, און צה"ל האט געווארט אויפן באפעל אריינצוטרעטן אין אן אפענסיווע, גערופן געווארן פרידן פארן גליל.
פרעזידענט
ווילנדיק ווערן פרעזידענט, און ישראל זעענדיק א געלעגנהייט אונטערשרייבן א שלום אפמאך מיט א לאנד, וואס וועט אויפטון אסאך, איז ישראל געגאנגען, און צוזאם גענומען אלע פארלאמענט מיטגלידער, וואס האבן נאך געלעבט 1982, פונעם אלטן פארלאמענט. (פון איידער דער קריג האט זיך אנגעפאנגען, זענען קיין וואלן נישט פארגעקומען אין לבנון, פאר דעפוטאטן אינעם פארלאמענט). און האבן זיך געפונען אונטער ישראל קאנטראלירטן שטח, און זיי האבן געשטימט פאר באשיר אלסן נייעם פרעזידענט. אויפן 23סטן אוגוסט 1982.
עטליכע טעג דערויף, דעם 14טן סעפטעמבער 1982. איז ער אומגעקומען דורך א באמבע, אין די פלאנגן פארטיי הויפטקווארטיר, אינמיטן א רעדע וואס ער האט געגעבן. דורך א גריכיש ארטאדאקסישער קריסט, וואס האט אנגעהערט דעם סירישן פארטיי.
זיין אומקום האט געברענגט אן אויפוואכונג צום ישראל חלום, און א טאג דערויף זענען ישראל זעלנער אריין אין מערב ביירוט, אייננעמענדיק פאלעסטינע פליטים לאגערן, האבן זיי איבערגעגעבן קאנטראל פאר די פאלאנגן, און די קריסטן זייענדיג אויפגעברויזט, און פיל מיט נקמה געפילן, האבן זיי דורכגעפירט דער מאסן מארד אין סאברא און שאטילא.
אלס פאליטיקער
אין ישראל זענען זיינע אויפטיונגען אונטער מיינונגס פארידענהייטן, א טייל טענהן אז ער איז פשוט געווען אן אויסניצער פון ישראל. אנדערע האבן בכלל געהאט טענות אויף אים, אז זיין גאנצע רייכטום האט ער באקומען פון פארקויפן דראגס. פארהאן מענטשן וואס זאגן ביז היינט ווען ער לעבט ווען, וואלטן אסאך זאכן געווען אנדערש אין לבנון.
וועב לינק
, באשיר ביי אן אינטערוויו אויף ענגליש.
קאטעגאריע:לעבאנעזער פאליטיקער
שאמאניזם
קליין| א שאַמאַן דאָקטער פון Kyzyl, 2005. לינקס|קליין|300x300פיקס| שאַמאַן גייסטליכער פון צפון אַמעריקע, 1897. שאַמאַניזם איז אַ געפירעכץ וואו אַ פּראַקטיצירער מאכט אן עליית נשמה. דער שאַמאַן שפירט און רעדט מיט נשמות, שדים, און רוחות.
א שאמאן איז א מענטש וואס האט צוטריט צו, און א השפעה אויף, די וועלט פון רוחות. זיי גייען געווענליך אריין אין א טראנס בשעת א רעליגיעזע צערעמאניע.
פילמען
קאַטעגאָריע:רעליגיע
רייזענדע
רייזענדע באדייט איינער וואס גייט פון איין פלאץ צום צווייטן. אריינגערעכענט סיי גיין פארן אדער פליען.
באשעפענישן וואס רייזן
חיות און פויגלען זענען אויך דא וואס רייזן ווינטער און זומער צוליב די קעלט און היץ. אויך איז דא וואס רייזן צו גיין צו פלעצער וואס האט מער עסן. קאַטעגאָריע:טראנספארט קאַטעגאָריע:טראנספארט שטומף
לופטל
לופטל (אדער לייבציין) איז א ווילף וואס וואקסט אין אלע טיילן פון דער וועלט. אנפאנג פרילינג וואקסט ער געלע בלומען וואס ווערט א פוכיגער וואלקן פון זיידענע הערעלעך וואס העלפט פארשפרייטן די זוימען, קינדער גלייכן צו זאגן א וואונטש און דערנאך אוועק בלאזן און פארשפרייטן זיינע זוימען.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פלאנצן
קאוואטשהאז
קליין|250px|קאוואטשהאז פון דער לופט קאַוואַטשהאַז איז א קליין שטעטל אין דעם בעקעש געביט, אונגארן.  איינע פון די נאנטע שטעטלעך איז פעהעד-יארמוט.
עס האבן בשעת דעם קריג געוואוינט דארטן 80 משפחות וואס זיי ווערן אויסגערעכנט אין דעם ספר נטיעות אדר וואס איז איבערגעדרוקט געווארן דורכן זון פונעם רב אין יאר תשס"ט.
פון די חשובע משפחות פון שטאט איז געווען ר' פנחס גלויבער.
ביי טייל עלטערע אידן פון אונגארן ווערט דאס שטעטל אנגערופן "קאוואכאסע".
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
מאנאפאל
אין עקאנאמיק, א מאנאפאל (פון גריכיש μονος, אליין אדער איינציק+ πολειν, פֿארקויפֿן) עקזיסטטירט ווען א געוויסער מענטש אדער אונטערנעמונג האט גענוג קאנטראלע איבער א פראדוקט אדער באדינסט פֿעסטצושטעלן די תנאים צו באקומען דעם פראדוקט. מיט מאנאפאלן איז נישט דא קיין עקאנאמישע קאנקורענץ פארן גוט אדער באדינסט.
אמאל שאפט די רעגירונג א מאנאפאל אין א געוויסן שטח.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק
14טן אפריל
דעם 14טן אפריל איז דער 104טער טאג פון יאר (105טער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 261 טעג.
געשטארבן
14
ברוך האגער
רבי ברוך האגער זצ"ל (ה'תר"ה - כ' כסלו ה'תרנ"ג), איז געווען דער צווייטער וויזשניצער רבי. ער איז באקאנט מיטן נאמען אמרי ברוך.
גאטוויק פליפעלד
קליין|300x300פיקס|גאטוויק׳ס דרום וואקזאל לאנדאן גאטוויק פֿליפֿעלד (IATAICAO איז לאנדאנ׳ס צווייט גרעסטע פליפעלד און דאס צוויט מערסט באשפעטיגסטע פליפעלד אינעם פאראייניגטן קעניגרייך נאך היטרוי. עס איז דאס 22סטע מערסט באשעפטיגסטע פליפעלד אין דער וועלט אין צאל פאסאזשירן א יאר (7טע לויט דער צאל פון אינטערנאציאנאלע פאסאזשירן). ביז 2016 איז עס געווען דאס מערסט באשעפטיגסטע פליפארט מיט איין סטארטפאס. (אויבוואויל גאטוויק האט א צווייטן סטארטפאס, דאס קען מען ניצן נאר ווען דער הויפט סטארטפארס איז נישט אין באניץ, אזוי ווי די צוויי זענען נאנט צו אנאנד.)
ברוך האגער
אפשטאם
רבי ברוך'ל איז געבוירן אין יאר ה'תר"ה, צו זיין פאטער הרב מנחם מענדיל האגער פון וויזשניץ, דער "צמח צדיק", א זון פון הרב חיים האגער פון קאסאוו, דער "תורת חיים", א זון פון הרב מנחם מענדיל האגער, פון קאסאוו, דער "אהבת שלום". און צו זיין מוטער מרת מרים א טאכטער פון דעם הייליגן רוזשינער. ער האט געלערנט ביי זיינע זיידעס, דער תורת חיים און דער רוזשינער.
רבנות
נאך זיין חתונה איז רבי ברוך'ל געזעצן אין געלערנט פלייסיג און געדינט דעם אייבערשטן מיט הייליקייט, אלעס אויף זייער א באהאלטענעם וועג. נאך זיין פאטער'ס פטירה ערב ראש חודש חשוון ה'תרמ"ה האט מען אויפגענומען רבי ברוך'ל אלס רבי אין וויזשניץ, ער האט ווייטער זיך געפירט מיט זיין באהאלטענעם שטייגער און ער האט נישט געזאגט קיין דברי תורה ביים טיש, ווען מ'האט אים געפרעגט פארוואס ער זאגט נישט קיין דברי תורה האט ער געזאגט "תורה זאגין איז גישט קיין קונץ, דער עיקר איז צו זאגין אז יעדער זאל פארשטיין און זאל וויסן אז מ'מיינט איהם אין מ'זאל טאקע יעדעם מיינין".
גאטוויק פליפעלד
גאטוויק געהערט צו און ווערט אפערירט דורך א גרופע פירמעס געפירט דורך גלאבאלע אינפראסטרוקטור שותפים (GIP). פריער האט עס געהערט צו  BAA.
ברוך האגער
הסתלקות
רבי ברוך'ל איז נפטר געווארן ערב שבת כ' כסלו ה'תרנ"ג.
גאטוויק פליפעלד
גאטוויק האט אומגעפער 200 פֿאָרצילן; דאס פליפעלד האט באהאנדלט מער ווי 34 מיליאן פאסאזשירן 263,363 עראפלאן באוועגונגען אין 2006.
ברוך האגער
פאמיליע
רבי ברוך'ל האט געהייראט מרת צפורה א טאכטער פון הרב אריה ליב שפירא פון זשיטאמיר, א זון פון הרב שמואל אברהם אבא שפירא פון סלאוויטא אן אייניקל פון הרב פנחס שפירא פון קאריץ. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:וויזשניצער אדמורי"ם
גאטוויק פליפעלד
דאס פליפעלד איז א וויכטיגע אפעראציאנען־באזע פאר  בריטיש ערווייס, איזידזשעט און ווירדזשין אטלאנטיק. אויך איז דאס פליפעלד א הויפט באזע פאר עטלעכע טשארטער לופטליניעס. סטארטפאס 8L/26R ווערט געניצט מערסטנס ווי א טאקסי־וועג.
ליפן
די ליפן זענען די זעבארער טייל פון מויל ביי זיין עפענונג. געווענטליך זענען זיי רויט אדער רויטלעך. די הויט פון די ליפן איז גאנץ ווייך.
טשערנאבל
[[טעקע:ChernobylMIR.jpg|קליין|300 px |טשערנאבל געגנט. גענומען פון דער רוסישער "מיר" ספייס סטאנציע אין 1997. טשערנאבל סאטעליט מאפע ]]
טשערנאבל איז אמאל געווען א שטאט אין קיעווער אבלאסט, צפון אוקראינע, נישט ווייט פונעם גרענעץ מיט בעלארוס. צוליב דעם אומגליק מיטן קראפט פלאנט אין 1986 קענען מענטשן נישט וואוינען אין טשערנאבל. טשערנאבל איז ווייט 22 ק"מ צפון פון הארנסטייפל, 57 ק"מ דרום פון בראהין און 95 ק"מ צפון-מערב פון קיעוו. די שטאט איז געגרינדעט אין 1193. אין יאר תר"ס האבן געוואוינט אין טשערנאבל 5,526 יידן.
אום 1566 איז טשערנאבל געגעבן געווארן צו פֿילאן קמיטאַ, א קאפיטאן אין דער פוילישער קעניגלעכער קאוואלעריע.
הרה"צ מנחם נחום טווערסקי האט אויפגעשטעלט א הויף אין טשערנאבל אין די ה'ת"ק יארן.
אין אנהייב תרס"ו זענען געווען גרויסע פאגראמען און נאכאמאל אין ניסן תרע"ט זענען אסאך יידן געהרג'עט דורך די רוסישע נאציאנאליסן די שווארצע הונדערטער. אין תר"ף האט דער רבי'שער הויף פארלאזט טשערנאבל.