cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
T
דער אות T (ארויסגערעדט טע) איז דער צוואנציגסטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
אלגאריטם
אן אַלגאָריטם איז א ריי פֿון אנווייזונגען וואס שאפן א מעטאדישע פראצעס צו רעכענען עטלעכע ענדלעכע פונקציעס טריט ביי טריט אויף צו אויסלייזן פראבלעמען אין מאטעמאטיק, קאמפיוטעריי, לינגוויסטיק א.ד.ג. אלגאריטם איז גלייך ווי א לעקעך־רעצעפט וואס גיבט אונטעריכטן טריט ביי טריט.
יעדע קאמפיוטער פראגראם איז אן אלגאריטם וואס גיבט אונטעריכטן דער קאמפיוטער וואס צו פראצעסן.
ס'איז שווער צו פארמאליזירן גענוי וואס הייסט אן אלגאריטם. איינער פון די וואס האבן געארבעט אויף דעם פראבלעם איז געווען עלן טיורינג, וואס האט דערפינדן דעם באגריף פון א טיורינג מאשין וואס קען אויסרעכנענען אלע אלגאריטמען.
דאס ווארט "אלגאריטם" איז גענומען פונעם נאמען פונעם פערסישן מאטעמאטיקער און פארשער פון אלגעברע, "אבו אבדולאה מוכאמאד איבן מוסא אל־כוואריזמי" וואס האט געלעבט אינעם 9טן יארהונדערט; זיין ארבעט איז געבויט געווארן אויף דער פריערדיקער ארבעט פונעם 7טן־יארהונדערט אינדישן מאטעמאטיקער בראהמאגופטא. ארגינעל האט דאס ווארט אלגאריטם באדייט נאר די כללים פון אריטמעטיק מיט אינדיש־אראבישע ציפערן. שפעטער האט מען אנגעהויבן ניצן דאס ווארט אלגאריטם פאר אלע ספעציפישע פראצעדורן פאר לייזן פראבלעמען.
יעדע פעלד פון וויסנשאפט האט זיינע אייגענע פראבלעמען און דארף עפעקטיווע אלגאריטמען. פראבעלמען וואס האבן א שייכות מיט אנאנד ווערן אפט שטודירט צוזאמען. ביישפיל קלאסן פון פראבלעמען זענען זוך אלגאריטמען, סארטירן אלגאריטמען, צונויפגיסן אלגאריטמען, נומערישע אלגאריטמען, גראפן אלגאריטמען, שנירל אלגאריטמען, קאמבינאטארישע אלגאריטמען, קריפטאגראפיע און פארזער טעכניקן.
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק קאַטעגאָריע:קאמפיוטער וויסנשאפט קאַטעגאָריע:לאגיק
דאנקי קאנג
קליין|דאָנקי קאָנג'ס ראשי תיבות דאָנקי קאָנג (ענגליש: Donkey Kong) איז א ווידעא שפיל כאראקטער פון נינטענדא. ער האט ערשטנס ערשיינט אין א ווידעא שפיל אין 1981. ער איז א גרויסער גארילע וואס וואוינט אריין אין די דזשונגלען פון זיין אינזל. זינט 1994 טראגט ער א רויטע קראוואט מיט זיין ראשי תיבות "DK" געשריבן אין געל, זיין איינציקער קליידונג. ער באווייזט אלס סיי דער העלד און סיי דער רשע פון די "דאנקי קאנג" שפילן.
קאטעגאריע:מאריא כאראקטערן
קלאסישע מעכאניק
קלאסישע מעכאניק איז דער אפטייל פון מעכאניק (אין פיזיק) וואס באהאנדלט קערפערס וואס זענען נישט צו קליין און גייען נישט צו גיך. די שטודיע איז א גאר אלטע, און איז פון די גרעסטע סוביעקטן אין וויסנשאפט, אינזשעניריע און טעכנאלאגיע.
קלאסישע מעכאניק ווערט געניצט צו שילדערן די באוועגונג פון זאכן אויף דער ערד, ווי אויך פלאנעטן, שטערן און גאלאקסיעס.
דער יסוד פון קלאסישער מעכאניק איז די דריי געזעצן פון ניוטאן:
1 יעדער קערפער וועט אנגיין מיט זיין איצטיגן באוועגונגס צושטאנד (ד.ה. גיכקייט און ריכטונג) ווי לאנג עס ארבעטן נישט אויף אים קיין קראפטן. אין אנדערע ווערטער, אויב דער קערפער איז אין א צושטאנד פון רו וועט ער ווייטער רוען ווי לאנג עס וועלן אויף אים נישט ארבעטן קיין קראפטן. אויב איז ער אין או צושטאנד פון זיך באוועגן מיט א געוויסער שנעלקייט, וועט ער אנגיין מיט דער באוועגונג און זיך באוועגן מיט דער זעלבער שנעלקייט און אין דער זעלבער ריכטונג ווי לאנג עס וועט נישט ארבעטן אויף אים א קראפט דאס צו ענדערן.
2 דער קראפט וואס ארבעט אויף א קערפער איז פראפארציאנעל צו זיין פארגיכערונג און זיין מאסע. אין אנדערע ווערטער, א קראפט ברענגט צו אן ענדערונג אין דער שנעלקייט (ווי צום ביישפיל פון 1 קילאמעטער א שעה צו צוויי קילאמעטער א שעה) אדער דער ריכטונג (אדער ביידע), וואס איז פראפארציאנעל צו דער גרייס פון דער קראפט, ד.ה. דער שינוי איז גרעסער וואס גרעסער דער קראפט. מיט א געגעבענער קראפט וועט די ענדערונג זיין קלענער וואס גרעסער די מאסע.
3 אויב א קערפער שאפט א קראפט אויף אן אנדער קערפער וועט יענער קערפער צוריק שאפן א קראפט אויף אים וואס האט די זעלבע שטארקייט און איז אין דער פארקערטער ריכטונג.
קלאסישע מעכאניק באווייזט אויף דריי גרונטלעכע קאנסערווירונג געזעצן, קאנסערווירונג פון ליניארן אימפעט, קאנסערווירונג פון ווינקל-אימפעט און קאנסערווירונג פון ענערגיע.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:מעכאניק
גריבאוו
גריבאוו ( איז א שטעטל אין גאליציע, היינט אין דער קליינפוילישער וואויוואדעשאפט פון פוילן, מיט 12,409 איינוואוינער (2005). גריבאוו געפינט זיך 16 ק"מ מזרח פון צאנז און 43 ק"מ דרום פון טארנע. דער רינעק איז גאר שיף.
יידישע געמיינדע
די יידישע געמיינדע אין גריבאוו איז געגרינדעט געווארן אין 1765. אין 1880 האבן געוואוינט אין גריבאוו 596 יידן, אין 1910, 908 יידן, און אין 1939, 847 יידן.
אין סעפטעמבער 1939, האבן די דייטשן איינגענומען גריבאוו. אין 1940 האבן די נאציס אויפגעשטעלט א געטא וואו זיי האבן אריינגעשטעלט 2,500 יידן פון דער סביבה פון גריבאוו. אין אויגוסט 1942 האבן זיי ליקווידירט די געטא. זיי האבן געהרגעט 360 קינדער און אלטע לייט אין דעם דארף ביאלע ניזשנע, נישט ווייט פון גריבאוו. די איבעריגע איינוואוינער האבן זיי דעפארטירט אין צאנז און דערנאך אין דעם בעלזשיץ פארטיליקונג לאגער.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
טאמעס דער טאנק-לאקאמאטיוו
טאמעס דער טאַנק־לאָקאָמאָטיוו (ענגליש: Thomas the Tank Engine) איז א פיקטיווער דאַמף־לאָקאָמאָטיוו כאראקטער אין "דער אייזנבאן סעריע" ביכער פֿון דער גלח וו. אָדרי און זיין זון, קריסטאָפֿער. טאמעס איז געוואָרן דער מערסט פאפולערער כאראקטער אין דער סעריע. ער אויך איז דער הויפט כאראקטער אין דער טעלעוויזיע אדאפטאציע, "טאמעס און פריינט".
קאטעגאריע:פיקטיווע כאראקטערן
קאפאוואר
קאפאוואר (Kapuvár) איז א קליין אוראלט שטעטל אין שאפראנער דיסטריקט, צפון-מערב אונגארן מיט 11,000 איינוואוינער. זי געפינט זיך 30 ק"מ מזרח פון צעלעם, עסטרייך און 34 ק"מ מזרח פון שאפראן.
אין יאר תר"ס האבן געוואוינט 503 יידן אין קאפאוואר.
רעפערענצן
קאטעגאריע:שטעטלעך אין אונגארן קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
חתן מאהל
דער חתן מאָהל אדער חתן מאָל איז אן אלטער יידישער מנהג ווען דער חתן מאכט א סעודה די נאכט פאר דער חתונה.
אברהם מאנדרער
הרב אברהם מאנדרער איז דער קאסאווער רבי פון לאנדאן, רב פון ביהמ"ד קאסוב, און נשיא ממלכת החסד בית קאסוב אין סטאמפארד היל, לאנדאן, וואס איז א הכנסת אורחים וואס גיבט צו עסן פאר ארעמעלייט און נצרכים שבת יו"ט און דורכן וואך.
חתן מאהל
זייט דער חורבן אייראפע זעט מען נישט דער דאזיגער מנהג ביים המון עם אבער עס ווערט נאך ווערט געפירט אין עטליכע חסידישע הויפן, און רעכנט אריין ביי דער סעודה טאנצן ענליך צו א מצוה טאנץ.
איבער דעם מנהג
ביי א סאך רעבישע משפחות און הויפטזעכלעך אין הויפן וואס שטאמען אפ אורשפרינגליך פונעם טשערנאבלער בוים-שטאם, אזוי ווי סקווירא, רחמיסטריווקא, טשערנאבל, און אויך אין בעלזא, וויזשניץ און נאך, פירט מען זיך אז אין דער נאכט פאר דער חתונה, ווערט דער חתן ארומגעפירט אין הקפות און מיט געזאנג באגלייט דורך די מחותנים ארום דער שטאט אדער ארום דעם בית מדרש פונעם הויף. דערנאך א פייערליכע סעודה ווערט צוגעשטעלט פאר די חסידים אין דעם בית מדרש. די פאראנשטאלטונג ווערט געזיגלט מיט א מצווה טאנץ פונעם חתן מיט דער כלה דורך א גארטל, אין פארנט פונעם רבי׳ן, די מחותנים און די חסידים, אויסער בחורים וואס זענען נישט ערלויבט צו זיין אנוועזנד ביי דעם מעמד צוליב צניעות אנגעלעגנהייטן.
אברהם מאנדרער
ביאגראפיע
רבי אברהם איז געבוירן געווארן אין ירושלים, דער יונגסטער זון פון רבי מנחם מענדל מאנדרער, אן אייניקל פון רבי אלטער מנחם מענדיל שפירא, איידעם פון רבי חיים האגער, צווייטער קאסאווער רבי, און מרת אלטע רחל (בריזל).
חתן מאהל
איבער דעם מנהג
טראצדעם וואס עס רעדט זיך פון א פארצייטישן הייליגן מנהג וואס איז געווען אנגענומען נאך ביי צדיקים פון די פריערדיגע דורות, עס זענען געווען און אויך עס זענען פאראן ביז היינטיגן טאג הויפן וואו מען איז שטארק קעגן דעם שטייגער, און איבערהויפט קעגן דעם אז דער חתן זעט זיך מיט דער כלה נאך איידער זיי שטייען אונטער דער חופה און טאנצט מיט איר מצווה טאנץ. צווישן די חסידותן וואס זענען קעגן דעם מנהג קען מען אריינרעכענען: צאנז, סאטמאר און נאך. דער ישמח משה, גרינדער פון שושלת סיגעט-סאטמאר, איז ארויסגעקומען מיט א שארפן בריוו קעגן דעם מנהג. צום ביישפיל אין סקווירא איינער פון די תנאים פאר מען שליסט א שידוך איז אז מען מוז מאכן א חתן מאהל פאר דער חתונה, קעגנזאץ צו סאטמאר וואו מען איז נישט מסכים אונטער סיי וועלכע אומשטענדן צו מאכן א חתן מאהל.
אברהם מאנדרער
ביאגראפיע
אין יאר תשנ"א האט ער חתונה געהאט מיט מרת רבקה צירל, די עלסטע טאכטער פון רבי משה שמואל ראטנבערג, קאסאנער רבי פון לאנדאן.
מצה בריי
מַצה ברײַ איז א מאכל וואס אשכנזישע יידן עסן, איבערהויפט פסח. דער מאכל איז געמאכט פון שטיקלעך מצה געפרעגלט מיט אייער.
אברהם מאנדרער
ביאגראפיע
זיין געוואוינהייט צו העלפן יודן אזוי קומט פון זיין טאטע׳ן רבי מנחם מענדל, וואס האט אנגעפירט די הכנסת אורחים-קאסוב אין ירושלים לאנגע יארן; אויך איז זיין שווער אן אייניקל פון רבי ישעי'הלע קעריסטירער.
חתן מאהל
איבער דעם מנהג
אין יאר ה'תשכ"ו ווען ס'איז פארגעקומען אין קרית וויזשניץ אין בני ברק, די חתונה פון רבי אהרן טייטלבוים, איינער פון די צוויי סאטמארער רביס, מיט מרת סאשע, טאכטער פון רבי משה יהושע האגער, דער פריערדיגער וויזשניצער רבי פון בני ברק, האט מען געמוזט אין וויזשניץ מוותר זיין אויפן מנהג צוליב דער סאטמארער זייט. אין דער גרויסארטיגער חתונה פון הרב זאב שטערנבוך, זון פון רבי ברוך, רב פון וויזשניצער חסידים אין דער שטאט מודיעין עילית און איידעם פונעם וויזשניצער ראש ישיבה מנחם ערנסטער, מיט אן אייניקל פונעם צאנזער רבי, רבי צבי אלימלך האלבערשטאם, אין יאר ה'תשע"ח, האט מען אויכעט געמוזט מוותר זיין אויפן מנהג. ביי דער חתונה פון רבי אהרן מרדכי רוקח, זון פונעם בעלזער רב, רבי ישכר דוב אין יאר ה'תשנ"ג איז דער חתן מאהל געפראוועט געווארן מיט דער באטייליגונג פון טויזנטער חסידים פון ביידע הויפן, וויזשניץ און בעלזא, און דער חתן האט געטאנצט מצווה טאנץ, אבער ביי די אייניקלעך אין בעלזא מאכט מען א חתן מאהל מיט א סעודה און גראמען אבער אהן קיין מצווה טאנץ.
מצה בריי
מען גרייט צו דעם מאכל מיט ווייקן די מצה א קורצע צייט אין וואסער אדער מילך. מען צעברעכט די מצה אויף שטיקלעך און מישט מיט אייער, דערנאך פרעגלט מען דאס אין א פֿאן מיט פוטער אדער בוימל. (אז מען ווייקט די מצה אין וואסער קען מען פרעגלן אין שמאלץ.)
אברהם מאנדרער
ביאגראפיע
ר' אברהם איז גאר א פרייליכער באליבטער מענטש, א פאפולערער שדכן, און איז אריין געמישט אין גאר אסאך עסקנות אין שטאט, ווער עס דארף נאר הילף אדער א טובה ווייסט מען אז מען קען זיך ווענדן צו ר' אברהם.
חתן מאהל
וועבלינקען
קאטעגאריע:מנהגים
מצה בריי
די פארטיקע מצה בריי זעט אויס ווי א קוכן אדער א גרויסער אמעלעט.
טייל מענטשן עסן מצה בריי מיט צוקער און צימרינג; אנדערע שפריצן ארויף זאלץ און פעפער.
אין א סאך שטובן עס מען מצה-בריי פסח אויף פרישטיק.
די וואס זענען מקפיד נישט צו עסן געבראקטס פסח, מאכן נישט קיין מצה בריי מיט וואסער (אבער אפשר יא מיט מילך).
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:עסנווארג קאַטעגאָריע:פסח
מאצוא באשא
קליין|א סטאטוע פון באשא אין אגאקי מאַצוא מונעפֿוסאַ, באקאנט ווי מאַצוא באַשא, (1644 - 28סטן נאוועמבער 1694) איז געווען א יאפאנעזער דיכטער. ער איז באוואוסט ווי דער גרעסטער שאפער פון הייקו, א דיכטונג אין 5-7-5 טראפן. זיין משפחה נאעמן אין מאצוא, אבער לויטן יאפאנישן שטייגער רופט מען אים סתם באשא אן א משפחה נאמען. ער פלעגט זיך חתמענען "はせを". ער איז פון די גרעסטע שרייבער פון דער עדא תקופה.
באשא איז געבוירן געווארן אין איגאַ (היינט אין מיע פרעפעקטורע) אין א סאמוריי משפחה. נאך א סך יארן פון סאמוריי האט ער באשלאסן אז דיכטונג ציט אים מער.
אין 1675 האט ער זיך געצויגן קיין עדא, היינט טאקיא. אין 1680 איז ער אריבער קיין פֿוגאקאווא, נישט ווייט פון עדא. ער האט געפלאנצט דארטן א "באשא" (באנאן) בוים, און האט זיך גענומען דעם נאמען באשא.
ער איז געשטארבן אין 1694 אין אסאקא פון א קראנקייט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יאפאנעזער קאַטעגאָריע:דיכטער
רבי טרפון
זיין צייט
רבי טרפון איז געווען פון צווייטן-דריטן דור תנאים, און פון אכטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה, דער דור וואס האט צוגעזען דעם חורבן פון צווייטן בית המקדש.
איבער אים
רבי טרפון איז געווען פון די תלמידי בית שמאי.
רעפרענצען
קאַטעגאָריע:תנאים
שלום דובער וואלפע
רבי שלום דובער הלוי וואלפע (געבוירן  י״א אדר א׳ ה'תש"ח, 21סטן פעברואר 1948) איז דער ראש כולל פונעם ׳רמב"ם השלם אנשטאלט׳ אין ביתר עילית. ער איז אויך דער הויפט פון דער וועלט הויפטקווארטיר פאר דער ישועה פון פאלק און לאנד  און דער געוועזענער ראש  פון דער אונדזער ארץ ישראל פארטיי.
וועגן אים
ער איז געבוירן געווארן און דערצויגן אין ירושלים צו יפֿה, טאכטער פון רבי עזריאל זעליג סלאנים, און יצחק וואלפע (ברודער פון הרב יהודה דוד וואלפע). ער האט געלערנט אין יישוב אין תל אביב, אין קול תורה און תומכי תמימים אין כפר חב"ד. אין תשכ"ז איז ער געגאנגען לערנען אין תומכי תמימים 770 אין ניו יארק.
ריקי ראט
רבקה ״ריקי״ ראַט (געב' 1981) איז א ארץ ישראלדיגע זשורנאליסטקע און קאלומניסט פאר מקור ראשון,  אַ קאָמענטאַטאָר אויף דעם 10 קאנאל, איבערן רעליגיעזן סעקטאָר, און א געזעלשאַפטלעכע אַקטיוויסט (אין "בת מלך") פֿאַר רעליגיעזע און חרדישע פרויען וואָס זענען קרבנות פון געוואַלד. ריקי איז געבוירן געווארן, און איז געווארן אויפגעצויגן, אין נתניה. זי איז געהייראט און האט פינף קינדער. זי וואוינט אין פתח תקווה מיט איר מאַן, יאיר.
שלום דובער וואלפע
וועגן אים
נאָך זיין חתונה, אונטער דער אָנפירונג פונעם ליובאַוויטשער רבי’ן, איז ער אריבער קיין קרית גת און געפירט די חב”ד ישיבה און אַ נעץ פון חב”ד מוסדות חינוך אין דער שטאָט. נאכדעם וואס די אינסטיטוציעס זענען אריינגעפאלן אין שווערע פינאנציעלע שוועריקייטן, האט ער איבערגעגעבן די ישיבה צו רבי משה הבלין.
אין 2006 האָט ער געגרינדעט דעם "רמב"ם השלם" אנשטאלט אין ביתר עילית, וואָס האנדלט זיך מיט דעציפערירן און דערקלערן דעם יד החזקה פונעם רמב"ם. אין תשס״ז דער ערשטער באנד איז ארויס ווי א טייל פונעם פראיעקט, אויף הלכות שבת, פרקים א-ד. אין 2010 האט ער זיך אריבערצויגן קיין ביתר עילית.
ציבור טעטיקייט
וואלפע איז פון די אנגעזעענסטע מנהיגים פונעם משיחיסטישן שטראם פון חב"ד, ער האט געשטיצט דאס ארויסגעבן די אידענטיפיצירונג פונעם ליובאַוויטשער רבי'ן אלס משיח ביים לעבן פונעם רבי'ן, און דער רבי האט אים אנגערופן דערוועגן און אים געווארנט זיך אפצוהאלטן פון אזא אקציע אין די צוקונפֿט.
אונדזער ישראל באַוועגונג
אין 2008 האט ער געגרינדעט צוזאמען מיט ברוך מערזל די ״אונזער ארץ ישראל״ פארטיי, וועלכע איז געלאפן אין די וואלן צו דער 18טער כנסת (תשס"ט) אלס א טייל פון דער נאציאנאלע אחדות רשימה, און האט געפועלט צום אריינגאנג פון איר פארשטייער ד"ר מיכאל בן ארי צו דער 18טער כנסת. אין די וואלן צו דער 19טער כנסת האט וואלפע געשטיצט די אידישע היים פארטיי אונטער נפתלי בענעט, צוליב דעם און נאך אנדערע סיבות האבן די רבנים פון ״אונזער ארץ ישראל״ פארלאזט זיין באוועגונג.
משפחה
צווישן די קינדער פון הרב וואלפע זענען:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל קאַטעגאָריע:ליובאוויטש קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
באבא סאלי
רבי ישראל אבוחצירא, גערופן באבא סאלי אדער יש"א ברכה (א' תשרי תר״ן, 26סטן סעפטעמבער 1889 – ד' שבט תשמ"ה, 8טן יאנואר 1984) איז געווען א מאראקאניש-ישראלישער רב און באוואוסט מיטן נאמען באבא סאלי ("פאטער ישראל" אדער "פאטער וואס דאווענט"). ער ליגט אין נתיבות.
ריסאני
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאָט ריסאני, טאפילאלט דיסטריקט, מאראקא. די אבוחצירא משפחה איז געווען א באוואוסטע דינאסטיע פון רבנים, מקובלים און בעלי מופתים. זיין פאטער איז געווען הרב מסעוד אבוחצירא, דער בכור פון הרב יעקב אבוחצירא דער 'אביר יעקב'. זיינע ברידער זענען געווען הרב דוד אבוחצירא און הרב יצחק אביחצירא, דער "באבא חאקי".
שוין פון א יונגן עלטער האט ער זיך געפירט מיט סיגופים: ער האט געמאכט א נדר נישט צו עסן פלייש, און וואכנטעגס פלעג ער פאסטן. ער האט זיך אויסגעלערנט שחיטה, מילה און שרייבן סת"ם. אום י"ב אייר ה'תרס"ח (1908) איז נפטר געווארן זיין פאטער רבי מסעוד, און זיין בכור רבי דוד האט איבערגענומען זיין אמט. נישט א יאר נאכהער האט ער אויסגעטיילט זיינע אויטאריטעטן, און דער באבא סאלי איז באשטימט געווארן, ווערן ער איז געווען אלט 18 יאר, דער ראש הישיבה אין ריסאני.
משפחה
זײן ערשטע פרוי, רוחמה, איז אומגעקומען ארום צװײ יאר נאך זײער חתונה, בײם געבורט פון זײער טאכטער​​, װעלכע האט אויך נישט איבערגעלעבט.
פון זיין ווייב פרחה (געבוירן אַמסאַלעם, 1889-1972) האט ער געהאט ניין קינדער, אבער בלויז דריי פון זיי זענען געווארן דערוואקסענער:
זיין ווייב מרים (טאכטער ​​פון הרב אליהו אמסלם פון אלדזשיר, 1922-1985) איז אומגעקומען אין אן אויטא עקסידענט. ער האט געהאט פון איר פיר קינדער:
פֿון זײַן פֿרוי סימי (געבוירן 1938) האָט ער געהאַט צוויי קינדער:
משב"ק
קאַטעגאָריע:מאראקאנער רבנים קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל קאַטעגאָריע:ספרדישע רבנים קאַטעגאָריע:מקובלים
דאנקען לארענס
דאַנקען דע מור (האלענדיש: Duncan de Moor; באקאנט מיט זייַן בינע נאָמען דאַנקען לאָרענס, Duncan Laurence; געבוירן דעם 11טן אפריל 1994) איז אַ האלענדישער זינגער. ער האט רעפּרעזענטירט האלאנד ביי דער 2019 אייראוויזיע געזאנג קאנקורס אין תל אביב, ישראל, וואס ער האט געוואונען מיט דעם ליד "Arcade".
קאריערע
לאָרענס האט אנגעהויבן זיין מוזיק קאַריערע ביי די ראָק אַקאַדעמיע אין טילבורך, און האט געשפילט אין א סאך שולע טרופעס. ער האט גראַדואירט אין 2017. ער האט באטייליקט אין דער פינפטער סעזאן פונעם פראגראם "דע וואָיס אָף האלאנד", געקנעלט דורך אילזע דע לאַנגע. צוזאמען מיט דזשיהאַד ראַכמוני האט ער געשריבן דאס ליד "Closer" ("נענטער") אויף דער TVXQ אַלבאם "New Chapter #1: The Chance of Love" אין 2018.
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:האלענדער קאַטעגאָריע:אייראוויזיע געווינער קאַטעגאָריע:זינגער
ראפ אין אידיש
left|thumb|250px|דעקל טייפ ראפ אין אידיש איז דער נאמען פון א חסידישער טעיפ אויף דער יידישער שפראך געשאפן אינעם יאר 2007 דורך צוויי פרומע יונגעלייט פון בני ברק דודי קאליש און חיים שלמה מאייעס.
די לידער פון דער טייפ שטאמען פון גרויסע פאפולערע וועלטלעכע זינגערס, ווי מעדאנע, פופציק צענט, מייקל דזשעקסאן און נאך.
די רבנים האבן געאסערט צו פארקויפן דאס קאסעטל אין ארץ ישראל פון וועגן דער פרעמדער סטיל פון די ניגונים.
אויפן דעקל פון דער טעיפ איז אנגעדרוקט "המכירה אסורה לחרדים" (טייטש: דאס פארקויפן איז פארבאטן פאר פרומע לײַט).
דרויסנדיקע פארבינדונגען
קאטעגאריע:יידיש קאַטעגאָריע:ראפ מוזיק קאַטעגאָריע:אלבאמען
U
דער אות U (ארויסגערעדט או) איז דער איין און צוואנציגסטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
אימפעדאנץ
אימפּעדאַנץ איז אַ קאָמפּלעקסע צאָל וואָס ווערט געניצט אָפּצומשלען דאָס שײַכות צווישן עלעקטרישן וואָלטאַזש און שטראָם. אימפּעדאַנץ גענעראַליזירט קעגנווירקונג דורך קוקנדיק אויף דעם חילוק אין פֿאַזע (phase אויףֿ ענגליש) צווישן וואָלטאַזשן און שטראָמען. אויב די וואָלטאַזש און שטראָם זײַנען אין די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם (phasor form אויףֿ ענגליש), קענען זיי זײַן פֿאַרבינדן דורך דער גלײַכונג V=IZ.
חיים מאיר יחיאל שפירא (באדייטן)
חיים מאיר יחיאל שפירא איז דער נאמען פון עטלעכע רביס, דער שרף פון מאגלניצא און זיינע אייניקלעך.
אימפעדאנץ
אָפּשטאַם
די דרײַ פֿונדאַמענטאַלע שטראָמקרײַזיקע באַשטאַנדטיילן זײַנען דער רעזיסטאָר, דער קאָנדענסאַטאָר און דער אינדוקטאָר. די דרײַ באַשטאַנדטיילן באַפֿרידיקן די ווײַטערדיקע גלײַכונגען אויב I איז אַ סינוסיש שטראָם (ד"ה בײַטשטראָם) מיט אַן אָפֿטקייט \omega קען מען אָנשרײַבן ווי
ערשט,גיט מען צו דעם קאָמפלעקסן סינוס כּדי מאַכן די פֿאַזער פֿאָרעם פֿון דער גלײַכונג:
אַזוי, די אָפּהענגיקייט פֿון דער צײַט (time dependence אויףֿ ענגליש) קען זײַן באַזײַטיקט ווערן ווי:
מען קען צוריקבאַקומען דעם שטראָם דורך דעם צוגעבן שטעלן פֿון דער אָפּהענגיקייט פֿון דער צײַט און עקסטראַקטן דעם רעאַלן טייל.
רעזיסטאָר
אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַ רעזיסטאָר וואָס זײַן ווערט איז R, איז דער וואָלטאַזש V=IR. מען קען באַניצן די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם, ווײַל איז V=IR.
אינדוקטאָר
אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַן אינדוקטאָר וואָס זײַן ווערט איז L, איז דער וואָלטאַזש .דערפֿאַר, איז די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם, אַזוי איז דער אימפּעדאַנץ פֿון אַן אינדוקטאָר Z=j\omega L.
קאָנדענסאַטאָר
אַזוי, איז דער וואָלטאַזש פֿון אַ קאָנדענסאַטאָר
אין אַ שטראָמקרײַז וואָס האָט אַן קאָנדענסאַטאָר וואָס זײַן ווערט איז C. ווען דער שטראָמקרײַז בלײַבט אין דעם זעלבן סינוסיש מעמד גיט דער צײַט (sinusoidal steady state אויףֿ ענגליש), איז דער וואָלטאַזש
די פֿאַזאָרישע פֿאָרעם איז, אַזוי איז דער אימפּעדאַנץ פֿון אַ קאָנדענסאַטאָר.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:עלעקטראניק קאַטעגאָריע:עלעקטריע קאַטעגאָריע:אינזשעניריע
מגילת אנטיוכוס
למעשה, די מגילה איז די איינציגע אידישע געשיכטע וועגן דעם יום טוב חנוכה, ווייל די ספרי מכבים זענען ארויסגענומען געווארן פון אידישן קאנאן נאך מרד בר כוכבא, ווי עס איז מפורש אין תלמוד בבלי, "שלא ימרדו באומות העולם".
קאטעגאריע:חנוכה קאַטעגאָריע:מדרשים קאַטעגאָריע:מגילות
משה נחמיה כהנאוו
קליין|מציבה פון רבי משה נחמיה כהנאוו אין הר הזיתים
הרב משה נחמיה כַהַנאוו (ה'תקע"ז, 1817 - ח' סיון ה'תרמ"ז, 31סטן מיי 1887) איז געווען א בעלארוסישער רב. רב פון פעטראוויטש און חאסלאוויטש, און צום סוף פון זיין לעבן דער ראש פון דער עץ חיים ישיבה אין ירושלים.
אנדענק
צוויי גאסן אין ירושלים ווערן גערופֿן אויף זיין נאָמען: ארץ חפץ גאַס אין מעלות דפנה  און הרב כהנאוו גאַס אין שערי חסד.
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:רבנים אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:רבנים אין ירושלים
לאס אנכעלעס, טשילע
לאָס אַנכעלעס (שפּאַניש: Los Ángeles) איז אַ שטאָט אין טשילע מיט 166,556 איינוואוינער (2002 צענזוס). עס איז די הויפּטשטאָט פון דער ביאָביאָ פראָווינץ. אין דער שטאָט געפינט זיך איינער פון די קאַמפּוסן פון דעם אוניווערסיטעט קאָנסעפּסיאָן.
געשיכטע
די שטאָט איז געגרינדעט געוואָרן פון כאָסע אַנטאָניאָ מאַנסאָ דע וועלאַסקאָ אין 1739 אַלס אַ שפּאַנישער פאָרט אין דער קאַמף קעגן די מאַפּוטשע, אָרטיקע אינדיאַנער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
וועלוול גאלדשטיין
וועלוול גאלדשטיין איז א חרדישער אקטיאר און בדחן, וועלכער רופט זיך מיטן נאמען דער כאצאצקער רבי.
ר' וועלוועל איז א סאטמארער און תולדות אהרן חסיד און וואוינט אין קרית יואל. ער איז שוין געווען אויפן טיש פון רוב גרויסע אדמורי"ם אין ניו יארק משמח צו זיין בעת שמחה אדער אין די ימי הפורים. ער איז אויך געווען עטליכע יאר דער פורים רב אין קהילות סאטמאר ביים ברך משה, סאטמאר מהרי"י און תולדות צבי ספינקא.
שוין לאנגע יארן, וואס וועלוול שפענדט כוחות פארן בלי פון די מוסדות בית לפליטות אין ארץ ישראל, און מיט זיין כח השמחה, האט ער שוין דערפרייעט אן א שיעור נשמה'לעך איבער דער וועלט.
ער איז א זון פון רבי יוסף צבי גאלדשטיין, א ברודער מיט הרב הלל גאלדשטיין דער באקאנטער מדפיס פון די ספרים קדושים און מוכר ספרים.
וועבלינקען
קאטעגאריע:בדחנים קאַטעגאָריע:חרדישע הומאריסטן קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
סאלידער קערפער
קליין|די מאלעקולן אין א סאלידן קערפער סאליד איז איינער פון די פיר גרונטלעכע צושטאנדן פון מאטעריע (די אנדערע זענען פליסיקייט, גאז און פלאזמע). א סאלידער קערפער איז שטײַף און ענדערט נישט זיין פארעם אדער זיין פארנעם אזוי גרינג, אנדערש פון א פליסיקייט, וואס נעמט אן די פארעם פון זיין האלטער, אדער א גאז, וואס פילט אן דעם גאנצן פלאץ וואו ער געפינט זיך. די אטאמען אין א סאלידן קערפער זענען גוט פארבונדן איינער מיט אנאנד, אדער אין א געאמעטרישן געפלעכט (למשל, מעטאלן און אייז), אדער אן א פארעם (למשל גלאז).
אז מען ווארעמט אן א סאלידן קערפער, ווערט ער א פליסיקייט; דאס הייסט שמעלצן; פארקערט ווערט א פליסיקייט א סאלידער קערפער דורך פרירן. מאכט זיך אמאל אז א סאלידער קערפער ווארעמט אן גלייך צו א גאז אן ווערן א פליסיקייט אינצווישן (למשל טרוקענער אייז); דאס ווערט גערופן סובלימאציע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חומר
V
דער אות V (ארויסגערעדט ווע) איז דער צוויי און צוואנציגסטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
אברהם סבע
רבי אברהם בן יעקב סַבַע (ה'ר 1440, שפאניע - ה'רס"ט 1508, וועראָנא, איטאליע) איז געווען א רב, מקובל און אידישער דענקער אין דעם דור פונעם גירוש שפאניע, און דער מחבר פון ספר "צרור המור" על התורה (על דרך פשט וסוד) ועוד.
ער האט געוואוינט אין שפאניע אינעם 15טער און 16טער י"ה, געווען א תלמיד פון רבי יצחק די ליאון ז״ל.
קאַטעגאָריע:שפאנישע רבנים קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
מענדי פעלין
קליין מנחם מענדל פעלין איז א ליובאוויטשער חסיד, און א הומאריסט אויף דער וועלטליכער בינע. ער טאנצט אויף ביידע חתונות, סיי אויף דער חרדישער זייט און סיי אויפן אלוועלטליכן פראנט, זייענדיג באפריינדעט מיט 'מתתיהו דער יודישער רעפער', וואס האט אים געברענגט א זייער אסאך רעקלאמע.
פעלין איז געבוירן אין דענווער, קאלאראדא און איז געהאדעוועט געווארן אין קרוין הייטס, ברוקלין. אין תשס"ז האט ער געהייראט זיין ווייב שולמית.
רעפערענצן
קאטעגאריע:חרדישע הומאריסטן קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
משה טייטלבוים (ישמח משה)
רבי משה טייטלבוים (ה'תקי"ט - כ"ח תמוז ה'תר"א), איז א רבי פון איהעל, באקאנט אלס "דער ישמח משה".
אפשטאם
רבי משה איז געבוירן געװארן אין פרעמישלא (פשעמישל), גאליציע, אין יאר ה'תקי"ט, צו זיין טאטן הרב צבי הירש שיף, און צו זיין מאמען חנה.
כשהגיע לפרקו האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית חיה שרה ע"ה די טאכטער פון הנגיד ר' ניסן פון פרעמישלא. ער איז נתקרב געווארן צו חסידות דורך זיין איידעם, ווערנדיג א תלמיד מובהק פונעם הייליגן חוזה פון לובלין. עס איז באקאנט אז איידער דער ישמח משה האט גענצליך מחליט געווען אנצונעמען דעם דרך החסידות האט ביי אים געעגבערט א הארבע קשיא אויף די חסידים: היתכן חסידים זענען שטענדיג פרייליך, דער מחבר פסקנ'ט דאך "ראוי לכל ירא שמים להיות מיצר ודואג על חורבן בית המקדש". האט ער געקלערט ער וועט פרעגן דעם חוזה די קשיא און אויב ער וועט אים ענטפערן א תשובה הוגנת וועט ער אננעמען חסידות. אריינקומענדיג צום חוזה, זאגט אים דער הייליגער חוזה "חסידים זענען אבלם בלבם וצהלתם בפניהם" ער האט תיכף תופס געווען זיין מחשבה און בטוב טעם פארשטיין געגעבן פאר'ן ישמח משה וואס אים האט געארט.
דער ישמח משה איז געווען פון די ערשטע חסידישע רבי'ס אויפן אונגארישן באדן איינפלאצנדיג די ערשטע קערנדליך פון חסידות פאר די קומענדיגע הונדערט יאר אין אונגארן ווען ער איז אויפגענומען פאר רב אין איהעל, אונגארן אין יאר תקע"ח. צו דער זעלבער צייט איז דער ישמח משה געווען א תל תלפיות שכל פיות אליו פונים צו וועם מ'האט זיך געוואנדן פון נאנט און ווייט מיט שאלות בהלכה ווי מען זעהט אין זיין חיבור "שו"ת השיב משה", ווי אויך מיט פארשידענע פראבלעמען זייענדיג באקאנט אלס א גרויסער פועל ישועות מיט זיינע הייליגע קמיעות.
פון צווישן די וואס האבן זיך מזכיר געווען ביים ישמח משה איז באקאנט דאס אז דער גרויסער חתם סופר, ווען זיין זון שמואל בנימין, דער שפעטערדיגער כתב סופר, איז אלס יונג קינד שטערבליך קראנק געווען, האט ער געשיקט מזכיר זיין צום ישמח משה ז"ל און נאכ'ן מוסיף זיין א נעמען אברהם על שמו איז ער וואונדערליך אויסגעהיילט געווארן, א זאך וואס האט בשעתו געהאט גאר א שטארקן אפקלאנג.
רבנות
אין יאר ה'תקע"ח איז רבי משה אויפגענומען געווארן אלס רב אין איהעל.
הסתלקות
רבי משה איז נפטר געווארן כ"ח תמוז ה'תר"א, און ליגט אין איהעל וואו מען האט געבויט אן אוהל אויף זיין קבר.
אויף דער לינקער זייט ליגט זיין רביצין חיה שרה ע"ה וועלכע איז נפטר געווארן ער"ח ניסן ה'ת"ר.
זיינע ספרים
אויך האט דער ישמח משה פארפאסט א תפלה צו זאגן ארויפגייענדיג אויפ'ן ציון פון א רבי באקאנט אלס "שלום עליך", און סגולות לפרנסה ולשמירה וועלכע זענען מקובל בכל תפוצות ישראל.
רעפערענצן
טייטלבוים, משה קאטעגאריע:אוהעל
אשר מאיר האלבערשטאם
רבי אשר מאיר האלבערשטאם זצ"ל (ה'תרי"ח - ה'תרצ"ה) רב אין באכניע.
אפשטאם
רבי אשר מאיר איז געבוירן אין יאר ה'תרי"ח, צו זיין פאטער, הרב יוסף זאב האלבערשטאם, פון קשאנאוו, א זון פון הרב דוד האלבערשטאם, דער קשאנאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם, דער דברי חיים. און צו זיין מוטער מרת צפורה א טאכטער פון הרב מנחם מענדל רובין פון גלאגאוו, (אן איידעם פון הרב מאיר הלוי ראטנבערג פון אפטא, דער אור לשמים), א זון פון הרב אשר ישעיה רובין פון ראפשיץ.
דער פשעווארסקער רבי, רבי יענקלי דערציילט, ווען רבי אשר מאיר איז געבוירן האט זיין פאטער רבי יוס'לע געפרעגט דעם זיידן דער צאנזער רב וועלכען נאמען ער זאל אים געבען, האט ער אים געהייסן א נאמען געבען נאך זיין רביצין'ס זיידע, דער פאטער האט פארשטאנן אז ער מיינט זיכער איר זיידן רבי אשר'ל ראפשיצער, ביים ברית ווען דער צאנזער רב האט געזאגט ויקרא שמו בישראל האט רבי יוס'עלע געזאגט אשר, איז דער צאנזער רב געבליבן שטיין אין געזאגט נו !, האט מען הערשט ריכטיג פארשטאנן אז ער האט געמיינט דעם זיידן דער אור לשמים האט דער פאטער צוגעלייגט מאיר, איז דער נאמען געבליבן אשר מאיר.
(דער אנציקלופדיה לחכמי גליציה ברענגט, ווען רבי אשר מאיר איז געבוירן האט דער צאנזער רב געזאגט, זיינע אויגן שיינען אזוי ווי די אויגן פון רבי מאיר'ל פון פרעמישלאן, דערפאר האט ער אים א נאמען געגעבן מאיר).
הסתלקות
רבי אשר מאיר איז נפטר געווארן אין יאר ה'תרצ"ה (אומגעפער).
פאמיליע
זיינע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:קשאנאוו
עלוויס פרעסלי
left|thumb|250px|עלוויס פרעסלי עלוויס אהרן פרעסלי (יאנואר 8, 1935 - אויגוסט 16, 1977) איז געווען אן אמעריקאנער, באוווסט ווי פון די גרויסע ראק ענד ראל זינגער, אויך איז ער געווען אן און אקטיאר. עס איז מער באקאנט אלס פשוט מיט זיין ערשטן נאמען בלשון חיבה אלס עלוויס; אדער אויך "'דער קעניג פון ראק און ראל", אדער איינפאך "דער קעניג".
פרעסלי איז געבוירן צו אן ארימע פארפאלק וואס שטאמן פון אידן, זיין טאטע א טראק דרייווער, זיין מאמע א ניי מאשין ארבייטארין האבן פארלוירן זיין צווילינג ברודער, און אים האבן אים אויפגעצויגן אלס איינציג קינד, פון אינגווייז אן איז ער געווען טייל פון די קריכע כאר און דארטן האט ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס א זינגער פון געמישט קאנטרי מוזיק גאספעל בלוס ניגונים מיט גראמען און נאך זשענערס. ער האט זיך אנטוויקולט א פעסטע שטימע און אן אויסטערלישער ענערגעטישער דעליווערי - וואס דאס איז געווען פון די ערשטע פארעם'עס פון ראק און ראל.
פרעסלי האט אויך געמאכט 33 מאוויס און געשלאגן מערערע רעקארדס פאר קאנצערטן אנגעפילקייט וואס זיין פערפארמאנץ האט געצויגן הונדערטע טויזנטע צוהערער זיי מיטצוהאלטן לייוו, ווי אויך טעלעוויזיע רעטינגס און רעקארדן סעילס. ער איז סאבסעקוועטלי געווארן איינע פון די בעסט סעלינג און מערסטע אייפלוסרייכסטע ארטיסטען אין די היסטאריע פון פאפולער מוזיק.
אבער זיין לעבן פון כבוד און זיין אזוי פארגעטערט ביי די מאסן, ווי אויך זיין ארומפארן שטענדיג אויף די וועגן צו זינגן האט אים אוועקגעריסן פון זיין אינגן לעבן, מיט א דראג אווערדאזע אין עלטער פון בלויז 42 יאר צום שאק און צער פון זיינע פען'ס איבער די גארער וועלט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ראק זינגערס
סופערמאן
קליין|לינקס|סימבאָל פֿון סופּערמאַן סופּערמאַן (ענגליש: Superman) איז א בארימטער קאמיקס כאראקטער. ער איז אפשר געווען די ערשטע מאדערנע סופּערהעלד כאראקטער. סופּערמאַן איז געשאפֿן געווארן דורך דזשערי סיגל און דזשא שוסטער אין 1932, ביי זייערע יארן אין מיטלשול. ער האט ערשט באווייזט זיך אין "עקשן קאמיקס" באנד #1, אין 1938. דערנאך האט ער באווייזט זיך אין פֿילמען, טעלעוויזיע סעריעס, קארטונען, רעקלאמעס און ראדיא פראגראמען. סופּערמאַן איז איינער פון די מערסט פאפולערע סופּערהעלדן און ווערט באווייזט אין DC קאמיקס.
געשיכטע
סופּערמאַן קומט פֿון א פלאנעט מיטן נאמען קריפּטאָן. זיין נאמען איז געווען קאַל-על (Kal-El). ווען זיין פאטער, דזשאָר-על, האט געלערנט אז זייער פלאנעט וועט עקספּלאָדירן, האט ער געשיקט זיין זון קיין ערד אין א קאסמאסשיף צו ראטעווען אים. קאַל-על איז געפֿונען און אַדאפטירט געווארן דורך דזשאנאַטאַן און מאַרטאַ קענט. זיי האבן אים גערופֿן קלאַרק קענט (Clark Kent). די קענט פֿאמיליע האט אים אויפֿגעכאָוועט אלס זייער אייגן אין דעם שטעטל סמאָלוויל, קענזעס אין די פאראייניקטע שטאטן. עס איז דא א טעלעוויזיע סעריע מיטן נאמען "סמאָלוויל" וועגן זיין לעבן דא.
ווען ער דערוואקסט לערנט קלאַרק אז ער האט ספעציעלע כוחות. ער איז אומבאַזיגלעך, איז גענוג שטאַרק כמעט אַלץ אויפֿצוהייבן, און קען פֿליען. סופּערמאַן קען לויפֿן און באַוועגן שנעלער ווי אַ מעטאַלכל. ער האט רענטגען און היץ זען, קען פֿרירן זאַכן מיט זיין פֿראָסט דעך און זיין סופּער פּרייַכונג. ער באַשטימט צו נוצן זיינע ספעציעלע כוחות צו קעמפֿן פֿאַרברעכנס און ראטעווען מענטשן אין געפֿאַר. ער טראגט א בלוי-און-רויט פֿאַרקליידונג און מאַנטיליע צו באהאלטן זיין אלטער עגא.
סופּערמאַן איבערקליבט זיך צו דעם שטאט מעטראָפּאָליס און ווערט א זשורנאליסט פֿאַר א צייטונג מיטן נאמען "דיילי פּלאַנעט". ער פֿאַרליבט זיך מיט אן אנדערע זשורנאליסטין, לויס ליין.
וועבלינקען
קאטעגאריע:קאמיקס ביכער
ליסטע פון לשון-קודש ווערטער אין יידיש
יידיש ניצט א סך (צווישן 15 און 20 פראצענט) לשון-קודש ווערטער אבער מען איז געוואוינט צו שרייבן מיטן לשון־קודש׳דיקן אויסלייג. ממילא קען זיין שווער צו וויסן וויאזוי מ׳רעדט אויס אזא ווארט טאמער מען איז נישט באקאנט. דא ברענגט מען א רשימה פון לשון־קודש ווערטער מיט דעם אויסדרוק אויף יידיש.
האגיא סאפיא
קליין|האגיא סאפיא היינט האַגיאַ סאפיאַ (גריכיש: Ἁγία Σοφία, לאטיין: Sancta Sophia, טערקיש: Ayasofya) איז א גריכיש-ארטאדאקסישער קלויסטער, אין סטאמבול, טערקיי, וואס ווערט גערעכנט איינע פון די בעסטע מוסטערן פון קונסט און ארכיטעקטור אין דער ביזאנטישער אימפעריע און איינע פון די בארימטסטע געביידעס אין דער וועלט, מיט איר מאסיוון קופאל, וואס איז געווען א חידוש אין ארכיטעקטור. נאכן צוזאמענפאל פון דער אימפעריע איז עס געווארן א מעטשעט, און היינט דינט עס א מוזיי.
היסטאריע
די געביידע איז געבויט געווארן פאר א קלויסטער און געווידמעט דעם 26סטן דעצעמבער 536. פאר טויזנט יאר איז עס געווען דער גרעסטער קאטעדראל אין דער וועלט ביז, אין 1520, האט מען געבויט דעם סעווילער קאטעדראל. אין 1454 האבן די אטאמאנער טערקן איינגענומען קושטא און דער קלויסטער איז געווארן א מעטשטע. אין 1931 האט אטאטורק פארמאכט דעם מעטשעט און אין 1935 האט די טערקישע רעגירונג געעפנט א מוזיי אין דער געביידע.
קאַטעגאָריע:געביידעס קאַטעגאָריע:טערקיי קאַטעגאָריע:מוזייען
גיטאר שפילער (מאגאזין)
פארמעסט
אין 2005 האבן זיי געגרינדעט א פארמעסט וועלכער ווערט אפגעהאלטן יערליך צווישן צעהן גיטאר שפילער מיטן נאמען ארגינעלן גיטאר היראָו, וואס זיי האבן אין 2008 געטוישט צו גיטאר סוּפּערסטאַר.
לינקען
קאטעגאריע:מוזיק קאטעגאריע:צייטונגען קאַטעגאָריע:קאליפארניע קאַטעגאָריע:1960ער קאַטעגאָריע:קולטור
Active Directory
קליין|250px|אַ טיפּישער Active Directory פֿענסטער נוצנדיק די גראַפֿישע [[MMC]] Active Directory י (AD) איז אַ טעכנאָלאָגיע געשאַפֿן דורך מײַקראָסאָפֿט װעלכע באַזאָרגט פֿאַרשײדנע נעצװערק סערװיזן. עס איז באַפרײַט געװאָרן צום ערשטן אין Windows 2000 Server און עס איז זײער אַנטװיקלט געװאָרן אין Windows Server 2003 און אין Windows Server 2008.
Active Directory דערלױבט אַדמיניסטראַטאָרן צו באַשטימען פּאָליסן און צעװיקלען װײכװאַרג פֿאַר אַן אָרגאַניזאַציע. Active Directory נעצװערק קען װאַריִיִרן סײַ אַ קלײן אינסטאַלאַציע מיט עטלעכע הונדערטער אָביעקטן, און סײַ אַ ריזיקע אינסטאַלאַציע מיט מיליאָנען אָביעקטן.
אַ Active Directory סטרוקטור איז אַ היעראַרכישע גערעם פֿון אַן אָביעקט װאָס באַדינט װי אַ Directory Service אין דרײַ הױפּט קאַטעגאָריעס: רעסורסן (װי צום בײַשפּיל דרוקערס), סערװיזן (צום בײַשפּיל בליצפּאָסטן) און באַנוצער חשבונות און גרופּעס. די AD באַזאָרגט אינפֿאָרמאַציע פֿונעם אָביעקט, אָרגאַניזירט דעם אָביעקט, קאָנטראָלירט דעם צוטריט און שטעלט אײַן די זיכערקײַט פֿונעם אָבײעקט.
יעדער אָביעקט רעפּרעזענטירט אַן אײנציקע זאַך מיט זײנע אַטריבוטן (אײגנקײַטן), למשל אַ באַנוצער, אַ קאָמפּיוטער צי אַ דרוקער. אַזעלכע אָביעקטן האַלטן אין זיך אַנדערע אָביעקטן.
Active Directory אַרבעט צוזאַמען מיט דער DNS־דינער, די AD דערהײַנטיקט נאָכאַנאַנד DNS־רעקאָרדן צו דער DNS דאַטן־באַזע.
קאַטעגאָריע:Windows
ישיבת תורת משה (סאטמאר), מאנטרעאל
ישיבה תורת משה  איז די סאטמארער ישיבה אין מאנטרעאל. די ישיבה ווערט געפירט דורך הרב משה מנחם טירנויער אין איז אונטער די נשיאות פון מהרי"י מסאטמאר
עס איז פון די איינציגע ישיבות וואס האבן א פארטאגס סדר, ווי אויך איז דא א סדר אויף ספרי חסידות, און חומש רש"י, חומ"ר איז דא א ספעציעלע דגוש דורך דעם וואס עס ווערט פארהערט דורכן דיין אליינס.
די ישיבה האט היינט צוטאגס ביילייפיג 220 בחורים, כאטש וואס עס קומן אריין יעדן זמן בערך 400 ביז 500 אפליקאציעס קען מען נישט אננעמען צוליב מאנגל אין פלאץ.
די איינגעשטעלטע דורך אויס די יארן
קאַטעגאָריע:חסידישע ישיבות קאַטעגאָריע:סאטמאר קאַטעגאָריע:מאנטרעאל
פימליקא אונטערגרונט סטאנציע
פימליקא איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אין פימליקא. די סטאנציע איז אויף דער וויקטאריע ליניע און איז אין טראוולקארט זאנע 1.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 14טן סעפטעמבער 1972, מער ווי א יאר נאך ווען די ליניע האט אנגעהויבן אפערירט גענצלעך.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:וויקטאריע ליניע סטאנציעס
ליסטע פון לענדער אין אפריקע
קליין|250px|פאליטישע מאפע פון אפריקע דער קאנטינענט פון אפריקע ווערט איינגעטיילט אין 50 לענדער אין פינף געאגראפישע ראיאנען:
מזרח אפריקע
קליין|200px|צענטראלע אפריקע
צענטראלע אפריקע
קליין|200px|צפון אפריקע
לענדער אין צפון אפריקע
קליין|200px|דרומדיקע אפריקע
לענדער אין דרומדיקער אפריקע
קליין|200px|מערב אפריקע
לענדער אין מערב אפריקע
קאַטעגאָריע:אפריקע * לענדער אין אפריקע
טשענגער
טשענגער איז א שטעטל אין דער סאַבאלטש-סאִטמאִר-בערעג מעדזשע אין צפון־מזרח אונגארן. עס האט א שטח פון 36 קוואדראט ק"מ און א באפעלקערונג פֿון 5085 מענטשן (2005).
צווילינג שטעט
טשענגער האט די פאלגנדע צווילינג שטעט:
קאַטעגאָריע:שטעטלעך אין אונגארן קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
ליפא שטויבער
ליפא שטויבער איז א חרדישער הומאריסט, א סאטמארער חסיד, און לאזט זיך רופן 'פעטער ליפא', גייענדיג זייער אסאך משמח זיין חולים ונצרכים. ער איז זייער א געלונגענער פיגור אין דער היימישער געמיינדע.
ער געהערט צו דער סאטמארער שטויבער פאמיליע, וואס זענען אלע אלס  הומאריסטן, וואס האבן געדינט אלס פורים שפילער אין די סאטמארער הויפן.
ליפא שטויבער איז דער באקאנטער פיגור, וואס איז געווען דער 'יחצאל' ביים יוסף שפיל וואס איז פארגעשטעלט געווארן אום יאר תשנ"א, אין ברוקלין קאלעדש.
קאטעגאריע:חרדישע הומאריסטן קאַטעגאָריע:סאטמאר
תרי עשר
תְּרֵי עשׂר איז איינער פון די פיר און צוואנציק ספרים אין תנ"ך. דער נאמען פונעם ספר (תְּרֵיסָר, צוועלף אין תרגום לשון) באדייט די צוועלף נביאים וואס זייערע קורצע נבואות זענען צוזאמגעשטעלט אין איין ספר כדי זיי זאלן נישט פארלוירן גיין (אין דעם לשון פון תלמוד בבלי מסכת בבא בתרא יד, ב: "איידי דזוטר מירכס" - א זאך וואס איז קורץ ווערט פארלוירן).
דער ספר קומט אין תנ"ך נאך ספר יחזקאל (אזוי האבן די בעלי המסוֹרָה אוועקגעשטעלט) און ווערט אריינגערעכנט אין דעם אפטייל נביאים אחרונים.
סדר פון די ספרים
לויט דער מסורה איז דער סדר פון די ספרים אין תרי עשר: הושע, יואל, עמוס, עובדיה, יונה, מיכה, נחום, חבקוק, צפניה, חגי, זכריה, מלאכי.
די ספרי נבואה אין תרי עשר קומען נישט אין דעם כראנאלאגישן סדר. די פאלגנדע נביאים זענען געווען אין דער צייט פון בית ראשון: עמוס, יונה, הושע און צפניה, און עמוס האט געלעבט פריער פאר הושע כאטש זיין ספר קומט נאך אים.
חגי, זכריה און מלאכי זענען געווען די גאר לעצטע נביאים און נאך זיי 'פסקה הנבואה' (בבא בתרא, יד ע"ב)—האט די נבואה אויפגעהערט. די דאזיקע נביאים זענען געווען אין דער תקופת ווען מען האט געבויט דעם בית שני.
*
ראש
לינקען
קאַטעגאָריע:טרופעס קאַטעגאָריע:קאנאדע
משה בלוי
רבי משה אורי בלוי (י"ט כסלו ה'תרמ"ה/27סטן נאוועמבער 1885, ירושלים - ח' סיון ה'תש"ו/7טן יוני 1946, מעסינע, איטאליע) איז געווען א פירער פון דער  עדה החרדית אין מירושלים, פון די הויפטן פון  אגודת ישראל אין ארץ ישראל, און דער רעדאקטאר פון דער חרדישער צייטונג קול ישראל.
לעבנסגעשיכטע
משה אורי בלוי איז געווען דער בכור פון הרב שלמה יצחק בלוי און זיין ווייב אסתר שיינא (שיינדל) א טאכטער פון הרב ישעיהו אורנשטיין, דער פינפטער דור אין ירושלים פון א משפחה וואס איז ארויף אין ארץ-ישראל סוף פונעם 18טן יארהונדערט. ביי די תר"פ ראיאטן האט משה בלוי געוואוינט אין וויטנבערג הויז אינעם מוסולמענישן פערטל.
ער האט געהייראט זיין שוועסטער-קינד רבקה זיסל א טאכטער פון זיין פעטער הרב יעקב אורנשטיין, דער מנהל ישיבת אהל משה וואס רבי יהושע לייב דיסקין האט געגרינדעט. נאך זיין שווערס פטירה האט זיין זיידער ר' ישעיהו אורנשטיין געגעבן אים דאס פירן די ישיבה. ער איז געווען א תלמיד און דער הויפט העלפער פון הרב יוסף חיים זאנענפעלד, דער פירער פון דער עדה החרדית אין ירושלים איידער די מדינה איז געווארן אויפגעשטעלט. פון ה'תרפ"ד איז ער געווען דער דירעקטאר פון דעם ירושלים צענטער פון אגודת ישראל, און ער איז אויך געווען א מיטגליד אין דעם וועלט וועד הפועל פון דער באוועגונג.
אין די 30ער יארן, נאך ווען זיין יונגערער ברודער עמרם בלוי האט פארלאזט די צעירי אגודת ישראל און האט אויפגעשטעלט מיט אהרן קאצנעלנבויגן די נטורי קרתא, האט משה איבערגענומען פון אים די רעדאקטארשאפט פון "קול ישראל", די צייטשריפט פון אגודת ישראל.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:עדה החרדית קאַטעגאָריע:אגודת ישראל קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
הויפט זייט/י' אב
י' אב אב 10 קאַטעגאָריע:מוסטער היינט אין היסטאריע he:תבנית:י' באב
קים דשאנג און
קליין|לינקס|דער דיקטאטורישער פירער פון נארד קארעע קים-דזשאנג-און קים דשאנג און (קארעיש:金正恩 김정은) (געבוירן 8טן יאנואר 1983 אדער 1984), איז דער פירער פון צפון קארעע ("אויבער-פירער"), דער פארזיצער פונעם לאנד'ס-אנגעלעגנהייטן קאמיטעט פון דער אזוי גערופענער "דעמאקראטישער פאלק'ס רעפובליק פון נארד קארעע", אויבער-באפעל'ס-האבער (א קאמאנדיר מיט דער שטערקסטער בפולמאכטיגונג אין מיליטער) פונעם קארעאנישען מיליטער, און פארזיצער פון דער "ארבעט" פאליטישער פארטיי זייט 29סטן דעצעמבער 2011. ער איז דער דריטער און יונגסטער זון פון זיין פארשטארבענעם אין 17טן דעצעמבער 2011 פאטער קים דשאנג איל, און פון זיין דריטער פרוי קא-יאנג-הי. קים דשאנג און האט איבערגענומען די פירערשאפט נאך דעם טויט פון זיין פאטער, און שוין אום 27סטן סעפטעמבער 2010, נאך איידער זיין פאטער וואס איז אויך געווען א דיקטאטור געשטארבן, איז ער אוואנסירט געווארן צו א ראנג פון א גענעראל, נאכפאלגנדיג די אוואנסירונג, איז ער ווידער ערהויכט געווארן צו א העכערן ראנג פון "מארשאל" פונקט אזוי ווי זיין פאטער האט געקריגט.
אורשפרינגליכע לעבענסגעשיכטע
קים דשאנג און איז דער יונגסטער זון פון צווישן די דריי זין פון קים דשאנג איל, דער פריערדיגער פירער פון צפון קארעע, וואס האט געהערשט אינעם לאנד ביז זיין טויט אין יאר 2011. ער האט א ברודער וואס איז געבוירן געווארן אין יאר 1981 און א שוועסטער וואס איז געבוירן געווארן אין 1987. ס'איז געווען אזעלכע מענטשן וואס האבן באהויפטעט אז זיין פאטער האט געהאט אייגנטליך 7 קינדער פון זיבן פארשידענע פרויען. קים'ס מוטער, קו-יונג-הי, איז געווען די לעצטע ווייב פון קים דשאנג איל.
אום צו ערלאנגען זיין וועזענטליכע אויסבילדונג, איז ער אוועקגעשיקט געווארן אין אויסלאנד. ער פלעגט לערנען אין דער אינטערנאציאנאלער שולע "ליבעפעלד שטיינהאלצי" (דייטש: Schule Liebefeld Steinhölzli), א קליינע פריוואטע שולע וואס געפינט זיך נעבן דער שטאט בערן אין שווייץ, דארט איז ער געווען לויט פארשידענע באריכטן, א תלמיד מיט מיטלמעסיגע נאטעס, היפש שטיל, און ליבהאבער פון קוישבאל. קאַטעגאָריע:קארעע קאַטעגאָריע:צפון קארעא קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער קאַטעגאָריע:פרעזידענטן
Gmail
left|thumb|250px|גימעיל לאגא Gmail דזשימעיל אין אַפריל, 2004 איז גוגל אַרויסגעקומען מיט אַ נייעם בליצבריוו סערוויס מיט'ן נאמען "דזי-מעיל". דזי-מעיל איז שנעל אויפגעכאַפט געוואָרן וועגן פאַרשידענע מעלות איבער אַנדערע ענליכע פראָדוקטן: איין גיגאַבייט דיסק פלאַץ (און שפעטער פארמערט צו צוויי), דעם קראַפט פון דעם גוגל זוכמאַשין אויף די פערזענליכע בליצבריוו קאַסטן, און אַ ניי ערפינדענעם סטיל פון גרופירן די מעלדונגען אוטומאַטיש ארגאַניזירט לויט דער נושא.
קאטעגאריע:בליצפאסט
כולל שומרי החומות
כולל שומרי החומות אדער דער אונגארישער כולל געגרינדעד געווארן אין יאר ה'תרי"ח איז די קופה פון צדקה וואס שטיצט אונגארישע יידן אין ארץ ישראל וואס זענען געקומען פון אונגארן און זייערע קינדער. דער כולל האט אויפגעשטעלט די אונגארישע הייזער אין ירושלים, צפון פון מאה שערים.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:יישוב הישן קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
אוניווערסיטעט פון סאלאמאנקע
250px|קליין|די אוראלטע ביבליאטעק אינעם אוניווערסיטעט פון סאַלאַמאַנקע דער אוניווערסיטעט פון סאַלאַמאַנקע (שפאניש: Universidad de Salamanca) איז דער צווייטער אוניווערסיטעט געגרינדעט אין שפאניע (דער ערשטער איז מער נישט דא) און איינער פון די עלטסטע אין אייראפע. ער איז געגרינדער געווארן דורכן מלך אלפאנסא דער ניינטער אין 1218. דער אוניווערסיטעט געפינט זיך אין דער שטאט סאלאמאנקע, מערב פון מאדריד.
אין דער 16טן יארהונדערט האט דער אוניווערסיטעט זיך באשעפטיקט מיט די פראבלעמען מיטן קאלענדאר, און זיי האבן פארגעשטעלט דעם נייעם קאלענדאר וואס דער פויבסט גרעגארי האט אויפגענומען.
דער אוניווערסיטעט איז היינט א חשובער צענטער פאר דער שטודיע פון הומאניסטיק.
סאלאמאנקע קאַטעגאָריע:שפאניע
טאשירא מיפונע
thumb|275px| טאָשיראָ מיפֿונע ( 1טן אפריל 1920 - 24סטן דעצעמבער 1997) איז געווען א יאפאנעזער אַקטיאָר. ער האט קאלאבארירט מיט אקירא קוראסאווא אין 16 פילמען.
קאַטעגאָריע:יאפאנעזער קאַטעגאָריע:אקטיארן
פאסיל-ברענשטאף
פֿאסיל-ברענשטאף איז ברענשטאף געמאכט פון קוילן, נאפט אדער נאטירלעכן גאז. עס אנטהאלט א הויכן טייל פון קוילנשטאף.
אנטאפאגאסטא
אַנטאָפֿאַגאַסטאַ איז אַ פארט שטאָט אין צפון טשילע 1,130 ק"מ צפון פון סאנטיאגא. די שטאט האט  296,905 איינוואוינער (2002 צענזוס).
פאסיל-ברענשטאף
כדי צו פאבריצירן דעם ברענשטאף דארף מען ארויסגראבן די רויע מאטעריע פון אונטער דער ערד און קאכן זי אונטער דרוק פאר א געוויסער צייט.
אנטאפאגאסטא
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין דרום אמעריקע קאַטעגאָריע:שטעט אין טשילע
פאסיל-ברענשטאף
באניצן
מען קען ניצן פאסיל־ברענשטאף צו שאפן עלעקטריע אין א מאכט-סטאנציע. מען ברענט דעם ברענשטאף צו הייצן וואסער, וואס ווערט פארע און טרייבט א טורבינע, וואס שאפט עלעקטריע. מען ניצט גאז צו קאכן און פון נאפט מאכט מען בענזין צו פירן אויטאמאבילן, שיפן, עראפלאנען און ראקעטן.
ווען מען ברענט פאסיל־ברענשטאף שאפט עס לופט פארפעסטיקונג. טייל וויסנשאפטלער טענה'ן אז דאס טוט פארשאפן גלאבאלע אנווארעמען.
ווענדעל ברוין
ווענדעל ברוין איז אַן אמעריקאנער קאָמפּיוטער געלערנטער, איניציאטאר און אויסגעפינער בעסט באקאנט פֿאַר זיין אינאוואציעס אין טעלעקאמונקאציע און אינטערנעט טעכנאָלאָגיע, סייבער זיכערהייַט, אַנטוויקלונג פון מאבייל-אפליקאציעס און די אינטערנעט פון זאכן. ברוין האט געגרינדעט עטלעכע באַוווסטע טעכנאָלאָגיע פירמעס, אַרייַנגערעכנט טעלאָ, ליוואָפּס און עוואָיסע.thumb| ווענדעלל ברוין רעדט אין אַ טעכנאָלאָגיע קאָנפֿערענץ אין -2013
פאסיל-ברענשטאף
וועבלינקען
קאטעגאריע:ברענשטאפן קאטעגאריע:געאלאגיע
ווענדעל ברוין
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער קאַטעגאָריע:ביזנעסלייט קאַטעגאָריע:ערפינדערס קאַטעגאָריע:אינזשענירן
כולל חיבת ירושלים
150px|thumb|די לאגא פון כולל חיבת ירושלים [[צדקת ארץ ישראל]]
כולל חיבת ירושלים אדער כולל גאליציע געגרינדעד געווארן אין יאר ה'תק"ץ, איז א גרויסע צדקה וואו מען פארטיילט געלט פאר יידן פון ארץ ישראל.
די צדקה איז געגרינדעט געווארן אין גאליציע, דורך די גדולי הדור פון יענע צייט, און זיי האבן געמוטיגט זייערע אַנהענגער צו געבן צדקה פאר צדקת ארץ ישראל, וויבאלד זיי קענען פערזענליך נישט וואוינען אין ארץ ישראל.
און היינט הויפטקווארטירט אין מאה שערים געגנט, ירושלים.
דער ערשטער נשיא פונעם כולל איז געווען רבי חיים האלבערשטאם, דער צאנזער רב. היינט האט דער כולל דריי נשיאים אין אמעריקע: כ"ק אדמו"ר רבי לייבוש לייזער שליט"א פון פשעווארסק איז דער נשיא פונעם כולל אין אייראפע.
250px|קליין|די דריי נשיאים פון כולל חיבת ירושלים אין אמעריקא
וועבלינק
קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:ירושלים
לופטהאנזא
קליין|250x250פיקס| לופֿטהאַנזאַ [[הויפטקווארטיר|הויפּטקוואַרטיר אין קעלן]] לינקס|200x200פיקס לופטהאַנזאַ איז די גרעסטע לופֿטליניע אין דייטשלאַנד, און די צווייט-גרעסטע אין אייראָפּע. לופטהאַנזאַ האט קנופן אין פראנקפורט אַם מיין און מינכען, דייטשלאַנד. (א קנופ איז א לופטפעלד וואו מענטשן וואס פליען פון איין שטאט צו א צווייטער שטאט קענען אריבערפירן אדער טוישן עראפלאנען.)
לופטהאַנזאַ קויפט עראפלאנען ביי באָאינג און ערבוס. לופטהאַנזאַ האט גרויסע עראפלאנען וואס פֿליען אין צפון אַמעריקע, אזיע און אפריקע. לופטהאַנסאַ אויך האט קלענערע עראפלאנען ערפּליינז פֿאַר פליען אינערהאלב אייראָפּע.
פלאט
לינקס|קליין| לופטהאַנזאַ ערבוס A320 מיט די Fanhansa פֿארב אַרבעט. לינקס|קליין| א רעטראָ לופטהאַנזאַ ערבוס A321. לינקס|קליין| לופטהאַנסאַ ערבוס A350 מיט אַ נייַ ליווערי. לינקס|קליין| לופטהאַנזאַ [[ערבוס A380 לאַנדעט אין פראנקפורט פֿליפאָרט (2010).]] לינקס|קליין| א באָאינג 747 פון לופטהאַנזאַ פֿראַכט.
X
דער אות X (ארויסגערעדט איקס) איז דער פֿיר און צוואנציגסטער אות פון דעם לאטיינישן אלפאבעט.
מאיר צבי בערגמאן
לינקס|קליין|250x250פיקס| הרב בערגמאן דאווענט פאר די מנדבים פון די רבנישע קאמיטעט פאר צדקה ביי [[אלעזר מנחם מן שך|הרב שך'ס קבר אוהל]] קליין| הרב בערגמאן ביי הבדלה מוצאי יום כיפור הרב מאיר צבי בערגמאן (געבוירן אין ה'תר"צ) איז דער ראש ישיבה פון רשב"י און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
ביאגראפיע
הרב בערגמאן געבוירן אין אלטשטאט ירושלים צו רבי משה בערגמאן און אלטא ליווא רייזיל, טאכטער פון רבי יונה זאב הערשלער. ער איז דער זיבעטער דור אין ירושלים, אן אפשטאמיגער פון רבי אליעזר בערגמאן און רבי אברהם שאַג-צוועבנער.
אין 1971 האָט ער געלערנט אַ יאָר אין אַ קליינער ישיבה אין דער שכונת מקור חיים געפירט דורך הרב משה טיקאטשינסקי, שפּעטער דער משגיח פון דער סלאַבאָדקער ישיבה.
ביי די 11 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין ישיבת תפארת ציון ביי רבי מיכל יהודה לעפקאוויטש. ביי זיינע לימודים איז ער געבליבן בערך צוויי יאר אין הויז פונעם "חזון איש" מיט וועמען ער האט געלערנט. דערנאָך האָט ער געלערנט אין דער לאמזשער ישיבה אין פתח תקווה ביי רבי ראובן כץ, דער משגיח רבי אליהו דושניצער און רבי אלעזר מנחם מן שאך - ביים וועמען איז ער געוואָרן אן איידעם. אין לאמזשע האָט ער געלערנט בחברותא מיט רבי חיים קאַניעווסקי, וועלכער האָט שפּעטער געזאָגט, אַז ער האָט געלערנט בײַ 'רבי מאיר' (ווי ער האָט גערופן הרב בערגמאַן) מער ווי צוואַנציק מסכתות אין לערנען.
אום ח' סיון תשי"א האט ער חתונה געהאט מיט דבורה, די טאכטער פון הרב שך. דעם שידוך האט א קרוב פון דער משפחה, הרב איסר זלמן מלצר, גערעדט. דער שדכן איז געווען דער חזון איש. נאָך זיין חתונה, האָט ער געלערנט אין כולל חזון איש, אין חברותא מיט רבי יעקב ישראל קאניעווסקי, מיט זיין חבר פון דער לאמזשער ישיבה רבי גדליה נאדל, און מיט רבי חיים קאניעווסקי. הרב בערגמאן האט געדינט אלס שליח ציבור אין די טעג אין חזון איש, און נאך זיין פטירה אין כולל חזון איש. שפעטער האט ר׳ יעקב ישראל קאניעװסקי געבעטן, צו דינען אין דער ״בית מאיר״ ישיבה.
ער האט געלערנט אין דער קלעצק-רחובות ישיבה (די דרום ישיבה ) וואו זיין שווער, הרב שאך, האט געדינט פריער.