cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
יסודות (זשורנאל)
ער איז א קאלירט ביכל, מיט שיינע גראפיקס. זיי זענען זייער פרום, און לייגן ניטאמאל פנימער פון אידן. רוב ארטיקלען זענען תורה'דיג אדער אידישע היסטאריע.
אזוי אויך פארמאגט עס א פרויען אפטיילונג און א קינדער אפטיילונג.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פרומע מאגאזינען
נוס
קליין|250px|אַ וועלטשענער נוס א נוס אדער ניסל איז א פרוכט וואס האט א הארטן שאלעכץ און אן עסבאר קערנדל. אין באטאניק רופט מען א נוס נאר א טרוקענעם פרוכט וואס האט אן איינציגן זוימען וואס זיין שאלעכץ ווערט גאר הארט ווען ער ווערט צייטיק.
סארטן ניס
די פאלגנדע זענען ניס וואקסן אויף ביימער:
4טן אפריל
געשטארבן
04
נוס
סארטן ניס
עס איז פארהאנען אסאך ערליי ניס, א טייל קען מען עסן רוי, און אנדערע וואס מ'דארף עס אויסארבעטן אין פארשידענע וועגן עס זאל ווערן עסבאר, ווי למשל מעדעצינען, אדער נוס מילעך, 'בוק' פאר קינדער עסן.
און ס'דא וואס זענען ראוי פאר בעלי חיים, ווי למשל דאס 'חזיר־ניסל' איז א מאכל פון וועווערקעס.
רויע עסן נוס ווי פאלגנד: מאנדלען, האזל נוס, מאקאדעמיע [א טייערע נוס], קעסטן נוס [אויך געקאכט אדער געבאקן], פעקאן, פיסטעטשא, פינאטס, וואלנאט, קוקוסנוס, קאשו, בראזיל נוס, און סאסנע נוס. פארהאנען קערעלעך, וואס ווערן געגעסן ווי נוס, צום ביישפיל, פאפיטעס און קירבעס זאמען. און ס'פארהאנען די קאפע קערל, און קאוילע קערל, וואס פון די סארטן מאכט מען בארואינגוג געטראנקן, ווי קאווע, קאקאו, און קאלע געטראנקן. קאַטעגאָריע:פרוכט
יידישע קאלאניזאציע אסאציאסיע
חובבי ציון, אין שפיץ פון בנימין זאב הערצל, האבן פרובירט איבערצייגן הירש, צו שטיצן יידישע אימיגראציע קיין פאלעסטינע, אנהייב האט ער נישט איינגעגעבן, נאכדעם וואס ער איז אוועק, האט די ארגאניזאציע אנגעפאנגען שטיצן יידישע קאלאניעס אין ארץ ישראל, ווי נס ציונה, און חדרה.
אין יאר 1899, האט עדמונד זשיימס דע ראטשילד, איבערצייגט יק"א ארויסצוהעלפן, און ווערן מער אקטיוו און בייהילפיק, אין ארץ ישראל, צוזאמען איז געגרינדעט געווארן די "ארץ ישראל ראט", וואס האט איבערגענומען די אפוטרופס אנפירערשאפט פון ראטשילד, אין 1923, איז די נאמען געטוישט געווארן צו פיק"א, פאלעסטינע יידישע קאלאניזאציע אסאסיאציע.
קאטעגאריע:יידישע ארגאניזאציעס
26סטן אקטאבער
דעם 26סטן אקטאבער איז דער 299סטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר (300טער אין אן עיבור־יאר). ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 66 טעג.
פייערטעג
26
מעלעל
מעלעל (, העברעיש פאר "טעקסט") איז א ווארט פראצעסאר פאר מאקאס X, וואס ווערט אפגעזעצט אלס באזונדערס צוגעפאסט פאר טעכנישע און אקאדעמישע שרייבערס. It is made by ער איז געשאפן דורך רעדלעקס, א קליינע ווייכווארג פירמע אין ישראל.
מיט מעלעל מען קען מאכן סטילן אויף אן אופן וואס איז גרינגער און מער אינטויטיוו ווי געוויינלעכע ווארט פראצעסארן. די "פארבייט סטילן" פעאיקייט לאזט א באניצער ענדערן דעם פארמאט פון אסאך טעקסט פארשפרייט אין א דאקומענט (אפן-אפיס.ארג האט אויך די זעלבע פעיקייט).
מעלעל, ניצנדיג יוניקאד און אפן-טייפ פֿאנטן, קען גוט באהאנדלען סיי לאטיינישע שריפטן סיי אנדערע, למשל אראביש, העברעיש און קארעיש.
מעלעל שטיצט גוט אימפארט און עקספארט פון RTF טעקעס, און קען אויך באהאנדלען .doc טעקעס.
דרויסנדיקע פארבינדונגען
קאטעגאריע:ווארט פראצעסארן
יוסף ישראל אייזנבערגער
הרב אייזנבערגער איז דער ראש המדברים ביי יעדער רבנישער אסיפה אינעם געגנד, און איז גאר באוואוסט אלץ מומחה אין רפואה בהלכה.
ער איז א זון פון רבי חיים אייזנבערגער, מלפנים רב אין דער אסטען שול אין אנטווערפן, בעלגיע, און אן איידעם פונעם לעגענדארן גבאי אין דעם סקווערער הויף, ר' ישעיה יואל אונגאר.
קינדער
זיין זון הרב ר' יעקב אייזנבערגער איז דער סקווערער דיין אין בני ברק.
זיין זון הרב ר' דוד, איז א מו"ץ אין שיכון סקווירא.
זיין איידעם הרב ר' פנחס - זון פונעם סקווערער דומ"ץ אין מאנטריאל, הרב ר' יוחנן וואזנער - איז דער ראש הכולל אין קהילת סקווירא אין סטאמפארד היל לאנדאן.
קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים קאַטעגאָריע:סקווערער דיינים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
דזשייסן גרינבלאט
יונגע יארן
גרינבלאַט איז דער זון פון אונגאַרישע אידישע פּליטים, און איז אויפֿגעוואַקסן אין פארעסט הילס, קווינס, ניו יאָרק סיטי. בעת דער צווייטער וועלט מלחמה, איז זיין פאָטער אַנטלאָפן פון טשעקע אין 1941 אלס קינד; זיין מוטער האָט זיך באהאלטן אין בודאפעסט מיט איר פאַמיליע בשעת דער נאצישער אָקופּאַציע, און איז אַנטלאָפן אין די פארייניקטע שטאטן נאָך דער אונגערישער רעוואלוציע אין 1956. ער איז געבוירן מיט דעם נאָמען טעאָדאָר, אָבער אין זיין בחורישע יארן האט ער געזעצלעך געענדערט זיין נאמען. ער איז דער ערשטער קוזינע, שני בשלישי, פון דעם אַנטי מלחמה אַקטיוויסט ראבערט גרינבלאַט.
גרינבלאַט האט געלערנט אין ישיבה דב רעוועל, דער מאַרשאַ שטערנער תלמודישער אַקאַדעמיע, דערנאָך אין ישיבה אוניווערסיטעט וואו ער האָט שטודירט ענגליש. אין 1992, האט גרינבלאט באקומען אַ JD דיפלאם פון דעם ניו יארק אוניווערסיטעט שולע פון געזעצן.
פערזענלעכע לעבן
גרינבלאט איז אן ארטאדאקסישער איד, און וואוינט אין טינעק, ניו דזשערסי, מיט זיין פרוי און זעקס קינדער, וואס די עלטסטע דריי פון זיי זענען א דרילינג. זיין פרוי, ד״ר נעמי גרינבלאַט, איז א פסיכיאטערקע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:אדוואקאטן קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק
אביב כוכבי
אָבֿיבֿ כוכַבֿי (געבוירן דעם י"א אייר ה'תשכ"ד, 23סטן אפריל 1964) איז אן אפיציר מיטן ראנג קצין בדרגת לייטענאנט-גענעראל וואס דינט ווי דער 22סטער שעף פון גענעראל שטאב פון  צה"ל. פריער האט ער געדינט ווי אונטער-שעף פון גענעראל שטאב, קאמאנדיר פון דער צפון-קאמאנדע, דירעקטאר פון מיליטערישער אינטעליגענץ און קאמאנדיר פון פארשיידענע דיוויזיעס.
לעבנסגעשיכטע
כוכבי איז דער מיטעלער פון די דריי קינדער פון ריבה, א לערערין פון קערפערלעכער בילדונג, און שאול, א קרעמער. ער האט אויפגעוואקסן אין קריית ביאליק, ער האט געלערנט אין דער "הבונים" שולע אין קריית ביאליק און אין דער ארט-שולע אין קריית ביאליק, והיה חניך בתנועת הנוער "המחנות העולים". זיין שוועסטער, ד"ר טל כוכבי, איז די הויפט רעדאקטארקע פון מכון וואן ליר. זיין ברודער, ד"ר זהר כוכבי, איז דער הויפט רעדאקטאר וראש מדור עריכה בבית ההוצאה פון דעם אפענער אוניווערסיטעט.
משפחה
עלטערן: פאטער שאול כוכבי, און מוטער ריבה כוכבי. ער לעבט אין דער קהילה פון עדי, איז באהעפט מיט יעל כוכבי, אַ אַדוואָקאַט פון פאַך, דינען ווי דעפּוטאַט דיסטריקט אַדוואָקאַט און איז דער פאטער פון דריי טעכטער. קינדער: עמית כוכבי און מאיה כוכבי.
אונטערן קעניגרייך
דער שפיל איז ערשינען אויף א די. ווי. די. פארמאט צוויי מאנאטן נאכן שפילן, מיטן סלאגאן: "4 שעה הארציג געשפאנט און שמייכל".
די געשיכטע איז ווארשיינליך געבויט אויף דער געשיכטע פונעם דיזני פילם "דער לייבן-קעניג" וואס איז באפרייט געווארן אין 1994. דארטן שפילט זיך אלץ אפ מיט בעלי חיים אנשטאט מענטשן.
פלאט
אונטערן קעניגרייך איז געשפילט אין אינדיע, וואו אין דער קעניגליכע משפחה איז דער ראזשאן און זיין ברודער אין א געפעכט, ביז דער ברודער באשליסט צו מערדן דעם ראזשאן און אנלייגען דעם שולד אויף דעם קרוין פרינץ, כדי ער זאל קענען איבער נעמען די מלוכה, און דער קרוין פרינץ וועט מוזן אנטלויפן.
אקטיארן
קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען
מנחם מענדל שניאורסאהן
קליין|250px|א היסטאריש פארברענגן אין תש"ז, 1947 מיט חסידים און זיין מוטער רביצין חנה וועלכע זיצט אויבן אן. דער רבי איז דעמאלט געקומען פון ניו יארק קיין פאריז כדי מקבל פנים זיין מוטער וועלכע איז ערשט ארויס פון רוסלאנד. דער רבי האט זיך געטראפן מיט איר דאס ערשטע מאל נאך 19 יאר, זינט תרפ"ח ווען ער איז ארויס פון רוסלאנד מיט זיין שווער. רבי מנחם מענדל שניאורסאהן (י"א ניסן תרס"ב - ג' תמוז תשנ"ד) איז געווען דער לעצטער ליובאוויטשער רבי.
רבי מנחם מענדל איז באוואוסט אלס א גאון עולם, א בקי נפלא אין אלע טיילן פון תורה, ווי אויך אן אויסערגעוויינלעכער מלומד אין וועלטלעכע וויסנשאפטן. ער האט רעוואלוציאנירט אידישקייט, שיקנדיק טויזנטער שלוחים איבער דער גאנצער וועלט צו פארשפרייטן תורה און אידישקייט.
לעבנסגעשיכטע
י"ד כסלו תרפ"ט 1928 האט ער חתונה געהאט מיט חיה מושקא שניאורסאן, די מיטלסטע טאכטער פון דעם זעקסטן לובאוויטשער רבי'ן ריי"ץ. די חתונה איז פארגעקומען אין ווארשע, פוילן; כמעט אלע פוילישע רבי'ס זענען געווען אויף דער חתונה. נאך דער חתונה האט דאס יונגע פאר פאלק געצויגן קיין בערלין. דארטן האט ער שטודירט א שטיק צייט מאטעמאטיק און פילאסאפיע אין אן אוניווערסיטעט און אויסגעהערט לעקציעס פון ערווין שרעדינגער.
אין 1933 האט הרב שניאורסאן געצויגן קיין פאריז, דארטן האט ער שטודירט מעכאניק און עלעקטרישע אינזשעניריע. אין 1941 איז ער אנטלאפן פון פראנקרייך און אום כ"ח סיון ה'תש"א איז צוגעקומען צו זיין שווער, הרב יוסף יצחק שניאורסאן, אין דעם קראון הייטס געגנט פון ברוקלין. אין יענער צייט האט ער וואלונטירט אלס אינזשעניר פאר די אמעריקאנער פלאט אין דער ברוקלין נעיווי יארד.
אין אַמעריקע האט ער געארבעט פֿאַר זיין שווער, אין די ליובאוויטשער אָרגאַניזאַציעס קה"ת, מחנה ישראל און מרכז לענייני חינוך.
נאך דער פטירה פון זיין שווער רבי ריי"ץ ביום י' שבט ה'תש"י, האט ער נאָך נישט געוואלט צו אָננעמען אויף זיך די פירערשאַפט פון ליובאוויטשער חסידות. נאר נאך א יאר שפעטער, אויף י"א שבט ה'תשי"א, ביי'ם פארברענגען לכבוד דער ערשטע יארצייט פונעם פריערדיקן רבי'ן, האט דער רבי מקבל געווען די נשיאות, מיט זאגן די מאמר חסידות "באתי לגני".
זיין השפעה אין דער אידישער וועלט
דער רבי האט אנגעפאנגט מאכן "מבצעים" אויף צושפרייטן תורה ומצוות, אידישקייט און תורת החסידות מיטן קלינגווארט "ופרצת", גענומען פון פסוק "ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה".
ער האָט גערופֿן אויף זיינע חסידים צו השפּעה האבן וואו נאָר מעגלעך, אַפֿילו די וועלטלעכע אידן, צו אָבסערווירן די מצוות און תורה לערנען, צווישן אנדערע זאכן, דורך גענומען ציבור ערטער און עפנטלעך קרעדיט די מצוות. עס אויך גערופֿן פינאַנציעל העלפן פֿאַר יענע וואס טאָן ניט האָבן די פינאַנציעל פיייקייַט צו קויפן די תשמישי מצוות.
שייכות מיט אנדערע אדמורי"ם
די סקווערער אדמורי"ם האבן זיך עטליכע מאל געאמפערט מיט אים וועגן דעם בעל שם טוב'ס סידור, וואס זיי טענה'ען אז עס באלאנגט פאר סקווירא.
מיט א אידישען טעם
מיט א אידישען טעם איז א יידיש מוזיק אלבאם וואו עס זינגען פארשידענע זינגער, א "סוקי און דינג" פראדוקציע און די מוזיק איז געשפילט דורך "נגינה ארקעסטער".
מנחם מענדל שניאורסאהן
רעפערענצן
שניאורסאן, מנחם מענדל קאַטעגאָריע:ליובאוויטש קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק
מיט א אידישען טעם
ליסטע פון ניגונים
געזונגען דורך מיכאל שניצלער און בנימין לאווי. די ווערטער (לידטעקסט) פאר דעם ליד זענען צוזאמגעשטעלט געווארן דורכן באקאנטן בדחן ר' ישעי' פוקס.
געזונגען דורך שלומי דאסקאל. קאמפאזירט דורך עבי ראטענבערג. לידטעקסט עבי רטנ"ב, ישעי' פוקס און ליפא שמעלצער.
געזונגען דורך בנימין לאווי. ניגון קאמפאזירט ר' שלמה קאליש און לידטעקסט ר' ישעי' פוקס.
געזונגען דורך שלומי דאסקאל, קאמפאזירט ר' פנחס (פינקי) וועבער לידטעקסט שלומי ראזענפעלד.
געזונגען בצלאל גאלד. קאמפאזירט משה (מונה) ראזענבלום לידטעקסט ר' אברהם הענדלער.
געזונגען און לידטעקסט דורך ליפא שמעלצער, קאמפאזירט ר' פנחס וועבער.
געזונגען דורך מיכאל שניצלער און קאמפאזירט דורך ליפא שמעלצער און פנחס מרדכי וועבער.
געזונגען דורך שמואל פריעדמאן קאמפאזירט ר' מרדכי טווערסקי לידטעקסט ר' אברהם האנדלער.
א ניגון חב"ד געזונגען דורך מיכאל שניצלער.
געזונגען דורך בצלאל גאלד, קאמפאזירט ר' הלל פאלעי לידטעקסט ר' אברהם האנדלער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אידישע לידער קאַטעגאָריע:אלבאמען
פארטוגעזיש
פּאָרטוגעזיש (língua portuguesa) איז אַ לאַטײַנישע שפּראַך װאָס מען רעדט אין פּאָרטוגאַל, בראַזיל, אַנגאָלאַ, מאָזאַמביק, קאַפּ װערד, סאַאָ טאמע און פּרינסיפּע, מזרח טימאָר און מאַקאַאָ. עס רעדן פּאָרטוגעזיש מער װי 200 מיליִאָנען מענטשטן.
אין דעם 16טן יארהונדערט, מיט די גרויסע ים־רייזעס און אויספארשונגען, האט פארטוגעזיש זיך פארשפרייט צו טיילן פון דרום אמעריקע, אפריקע און אזיע, און דעמאלסט האט זיך אנגעהויבן די ענדערונגען אין פארטוגעזיש. צווישן אייראפעישער פארטוגעזיש און בראזיליאנשער פארטוגעזיש זענען פארן געוויס דיפערענצן אין אויסרעד, וואקאבולאר און סינטאקס, צוליב דער געאגראפישער ווייט.
א מענטש (אדער א פאלק) וואס רעדט פארטוגעזיש ווערט אפטמאל גערופן א לוסאפאן. פארטוגעזיש איז אן אפיציעלע שפראך פון די אייראפעאישן פארבאנד און אפריקאנער פארבאנד, און איז די מערסט גערעדטע שפראך אין דעם דרום האלבקיילעך.
אונטערן אויווען
אונטערן אויוון איז די פינפטע שפיל אין דער סעריע פון די 'אונטערן' שפילן פראדוצירט דורך נייהויז פראדוקציעס. די שפיל איז פארגעקומען אום חול המועד פסח תשע"ב. אין א פילם אויף א די. ווי. די. פארמאט איז ארויסגעקומען א קורצע צייט נאך די שפיל.
סיפּור־המעשה
די אונטערן אויווען געשיכטע ווערט אפגעשפילט אין די צייטן פון גירוש שפאניע בשנת רס"ב (1502), ווען אלע אידן וועלכע האבן געוואוינט אין שפאניע האבן זיך געקענט אויסוועלן זיך צו שמד'ן צו קריסטענטום אדער צו פארלאזן דאס לאנד מיט זייערע גאנצע פארמעגן הינטער זיך. ווער עס איז פארבליבן אין לאנד און איז געבליבן געטריי צו אידישקייט (גערופן אנוסים) איז גענומען געווארן צו די שוידערליכע אינקוויזיציע קעלערן, וואו די אידן זענען געפייניגט געווארן מודה צו זיין אין זייער שולד פון האלטן אידישקייט אויף דעם שפאנישן באדן, און דאן געאורטיילט געווארן צום פארברענען לעבעדיגערהייט אויף די שייטער הויפן גערופן "אויטא דא פע".
סצענעס
די שפיל איז איינגעטיילט אין 11 א האלב סצענעס (5 סצענעס זענען געשפילט אין האלאנד און 6 אין שפאניע). און איז בערך 4 שטונדן לאנג.
סצענע 1 - ביי ר' פתחי' אין שטוב - האלאנד
ר' פתחי' (פיני פריד) ווערט איבער געפאלן דורך צוויי פארשוינען ביים אהיים קומען פון זיינע געשעפטן. די פארשוינען וועלכע האבן אים פרובירט צו פארכאפן אנטלויפן ווען עמנועל (ארי אבראמאוויטש) קומט אן אין שטוב אבער נישט איידער זיי באווייזן צוצינעמען זיין זעקל מיט געלט. דער רב פון שטאט (קאפי עלבויגן) קומט מבקר חולה זיין ר' פתחי', און בארגט אים אויס 600 גולדן צו קענען רופן דעם דאקטאר.
ניגון פון דער סצענע: בעת דער רב קלאגט אויף פתחי' שווערע מצב, ווערט אין הונטערגרינט צוגעשפילט די סקולען מעלאדיע אויף די ווערטער "יוודע בגוים לעינינו".
סצענע 2 - ביים גלח אין שטוב - האלאנד
די צוויי פארשוינען פאבלאו (מרדכי הערש הערשקאוויטש) און ערמאנדאו (אבא ווינקלער) וועלכע האבן פרובירט צו פארכאפן פתחי' ווערן קריטיקירט דורך דעם שפאנישן גלח ראמידיוס ביי וועמען זיי ארבעטן, פארן דורכפאלן מיט די פארכאפונג. דער מעיאר פון שטאט (יואל הערש פוקס) קומט אויף א באזוך צום גלח אין שטוב, פארשלאגענדיג אז דער גלח זאל באצאלן פאר פתחי' די 600 גולדן דאקטאר שפעזן, און אויך אריינעמען פתחי'ס זון זכרי' (חיים צבי מאשקאוויטש) צו ארבעטן ביי אים אין שטוב, כדי צו בארואיגן די געמיטער וועלכע האבן געברויזט קעגן דעם גלח צוליב די פארכאפונג.
קווענקלענדיג האט דער גלח צוגעשטימט, און אפגעשיקט דאס זעקל מיט געלט און אריינגענומען זכרי' זאל בינדען די רעליגיעזע ביכער ביי אים אין שטוב. גלייכצייטיג האט ער באפוילן זיינע משרתים פאבלאו און ערמאנדאו ארויסצורויבן דעם חלף (שוחט מעסער) פון דעם רב'ס הויז. זכרי' ווערט באפריינדעט מיט קאליסטאו (לייבי וועבער) א אינג קינד וואס האט אויך געארבעט ביים גלח, אין זאגט אים אז זייער גלויבן דיפערענס טוט אים נישט אפהאלטן פון ווערן נאנטע חברים.
ביי מיטאג ווען זכרי' איז אהיים צו עסן כשר'ס, העצט דער גלח אונטער דעם קליינעם קאליסטא אז זאקארי (זכרי') וויל אים מארדן, צו קענען נוצן זיין קריסטליך בלוט אין די מצות. צולייגענדיג אז ער האט באווייז אין קעלער אז די אידן נוצן בלוט אין זייערע מצות. דער גלח זאגט אן זיינע משרתים אז אויב זיי זעען ווי זאקארי פרובירט צו שעדיגן קאליסטאו, זאלן זיי לויפן פארציילן פאר די פאליציי און מעיאר.
ווען זכרי' קומט צוריק וויל קאליסטאו נישט רעדן מיט אים, זאקארי קלערט אים אויף אז דאס וואס דער גלח זאגט איז א פאלשער בלוט בלבול, ווייל אידן טארן בכלל נישט עסן קיין בלוט. זיי באשליסן אראפצוגיין אין קעלער זוכן די גלח'ס באווייז. פאבלאו און ערמאנדאו זענען זיכער אז זאקארי פרובירט צו שעדיגן קאליסטאו און לויפן ארויס רופן די פאליציי.
סצענע 3 - אין וויין קעלער - האלאנד
זאקארי און קאליסטאו זוכן ארום אין קעלער אבער קענען גארנישט געפינען. דער גלח שפרינגט פלוצלינג ארויס אויף זיי מיט דעם רב'ס חלף און סטראשעט צו מארדן קאליסטאו מיט דעם מעסער, און ארויפווארפן די שולד אויף זאקארי און דעם רב. זאקארי פרובירט אן ערפאלג צו קעמפען מיטן גלח און ארויסראטעווען קאליסטאו. דער גלח גיבט אים אן אויסוואהל, אדער ווערט קאליסטאו גע'הרג'ט און מען טרייבט ארויס אלע אידן פון האלאנד, אדער גיבט זאקארי ארויס די געהיימע פלאץ ווי זיין זיידעס אוצר איז באהאלטן. דערביי אנטדעקט ער פאר זאקארי אז זיין זיידע - פתחי'ס פאטער - עמנואל איז געווען פון די רייכסטע אידן אין שפאניע, און ביים גירוש האט ער איבערגעלאזט אין שפאניע זיין ריזיגען פארמעגן, וואס אסאך האבן שוין פרובירט צו זוכן אבער נישט געפינען.
דער גלח וויל אנעמען דעם ערשטן אויסוואל וויבאלד זאקארי לייקענט אז ער ווייסט נישט פון די פארמעגן, פונקט דאן ווערט אן אנלויפעניש מיטן אנקום פון דער מעיאר און פאליציי. דער גלח ווערט פארשיקט פון האלאנד, און דער מעיאר וואס האט זיך דערוויסט פון דעם אוצר סטראשעט דעם רב אז ער גייט אנקלאגן זכרי' פארן פרובירן צו מארדן קאליסטאו, בלויז אויב דער רב נעמט זיך אונטער צו שיקן זכרי' קיין שפאניע צו טרעפן די אוצר וועט ער אנולירן דעם געריכט. אן קיין צווייטע אויסוואל האט דער רב צוגעשטימט מיט צושיקן זכרי' מיטן מעיאר קיין שפאניע.
סצענע 4 - ביים וואסער פארט - האלאנד
ביים פארט ווארטן פתחי' און דער רב זיך צו געזעגענען פון זכרי' איידער ער לאזט זיך ארויס אויף די ריזיקאלישע רייזע. דער רב און עמנואל שלאגן פאר אז ענדערש זאל עמנואל פארן, זייענדיג עלטער פון זיין ברודער זכרי'. אן קיין צווייטע אויסוואל האט פתחי' צוגעשטימט, נישט איידער ער האט באקומען א פארזיכערונג פון מעיאר אז ער וועט זיך זארגן און אהיים ברענגן עמנואל. טאטע און זון געזעגענען זיך, באפארן אפרייזן זאגט פתחי' פאר עמנואל די מאמר חז"ל וואס זיין זיידע עמנואל פלעגט שטענדיג זאגן, "אל תסתכל בקנקן אלא מה שיש בתוכה". עמנואל רייזט אפ מיטן מעיאר קיין שפאניע.
סצענע 5 - אין מארק - שפאניע
אנקומענדיג אין שפאניע ווערט דער מעיאר אפגעווארט דורך דעם גאווערנאר פון בארצעלאנע (אשר יהודא קליין), וועלכע האט ערלעדיגט ביי זיין זון (חיים אביגדור דייטש) אז דער מעיאר פון האלאנד זאל נישט דארפן דורכגיין קיין גרעניץ אויספארשונג ביים אריינקומען אין לאנד. אבער נישט האבענדיג די יוריסדיקציע האט ער די אינקוויזיציע אויספארשונג נישט געקענט אויסמיידן. עמנואל ווערט דערשראקן זעענדיג ווי די אינקוויזיציע פאליציי (יענקי לאנדא און אהרן בלוזענשטיין) שפיאנירן נאך זייער פוסטריט. ווען דער מעיאר מיינט אז עס אים געלונגען זיך ארויסצודרייען פון זיי, ווערט ער אפגעשטעלט און ארעסטירט אינאיינעם מיט עמנואל.
סצענע 6 - אין אינקוויזיצע קעלער - שפאניע
נישט אויסהאלטענדיג די ברוטאלע פייניגונג פון די אינקוויזיציע אויספארשער, ספעציעל נאך וואס מ'האט אפגעברענט זיין האנט האט עמנואל זיך געבראכן און אויסגעזאגט אז דער אורזאך פון זייער באזוך אין שפאניע איז צוליב דעם אוצר פון זיין זיידן. ראמידיוס גיבט אן אנבאט זיי זאלן קענען אהיים גיין פריי, אויב במשך דריי טעג טרעפן זיי דעם אוצר און צו טיילן זיך דערמיט מיט אים. זיי נעמען אן דעם פארשלאג.
סצענע 7 - צוריק אין מארק - שפאניע
בשעת דער מעיאר האט פארקריוועט זיינע טריט כדי די אינקוויזיציע פאליציי זאלן אראפנעמען זייערע אויגן פון עמנואל, האט עמנואל איינגעקויפט פאלשע דיימאנטן און געלט פון א סוחר אין מארק. אז אויב עס וועט זיי נישט געלונגען צו טרעפן דעם אוצר ביי די ענדע פון די דריי טעג, וועלן זיי גיבן די פאלשע פאר ראמידיוס, און ביז ער וועט זיך כאפן וועט זיי שוין קענען זיין גענוג ווייט אוועק פון שפאניע.
דער גאווערנאר איז אויך אויפן מארק און קויפט איין ארטיקלן וועלכע רופן ארויס אן אינטערעסע ביי עמנואל.
סצענע 8 - ביים גאווענער - שפאניע
עמנואל קומט צום גאווערנאר אין שטוב אויף א באזוך, און דעקט אויף פארן גאווערנאר אז ער ווייסט אז דער גאווערנאר איז א איד וויבאלד ער האט איינגעקויפט מרור, קארטאפעל און כריין פאר יו"ט פסח. ווען עמנואל פארציילט אז די אינקוויזיציע האט אים ארעסטירט צוליב אן אוצר פון א שפאנישער איד עמנואל באגאטי, ווערט ער געוואר אז דער גאווערנאר איז זיין פעטער, זיין טאטעס' פארלוירענע ברודער עזרא באגאטי וועלכע איז געבליבן אין שפאניע.
דער גאווערנאר בארואיגט עמנואל אז אויב ער וועט זען אז די אינקוויזיציע וויל אים פריש ארעסטירן, וועט ער שיקן זיינע פאליציי זיי אויסכאפן. ווייל די רעגירונג האט אויך די יוריסדיקציע צו משפט'ן א איד, אבער זענען נישט אזוי ברוטאל ווי די אינקוויזיציע לייט און זייער שטראף איז נישט פארברענען אויפן שייטער הויפן.
סצענע 9 - אינעם אלטן פאלאץ - שפאניע
די דריי טאג איז פאראיבער אן קיין געפינסען אינעם אלטן פאלאץ, עמנואל האט באהאלטן דעם פאלשן אוצר און ווען ראמידיוס איז אנגעקומען האט ער געשפילט ווי ער האט דאס יעצט געפינען. ראמידיוס האט אויסגעפינען אז דאס איז פאלשע מאטריאל, זעענדיג ווי דער האלאנדישער מעיאר פארלאנגט נישט זיין טייל אינעם אוצר, און וויל זיך נאר זען אינדרויסן. פרובירענדיג נאך איין מאל צו זוכן, ווארפט עמנואל איין דעם אלטן אויווען אין פלאץ ווי עס ווערט אנטדעקט דער אוצר, אינאיינעם מיט א קאסטן וואו עס איז געלוגען די אלטע ירושה ספר תורה פון זיין זיידן.
ראמידיוס מיט דער מעיאר צוטיילן זיך מיטן אוצר, אבער ראמידיוס איז נישט גרייט צו לאזן עמנואל אהיים גיין, ווייל ער וויל באקומען די כבוד צו ברענגן א איד צום שייטער הויפן צו פארברענען. בעפאר דער מעיאר גייט בעט אים עמנואל אז ער זאל כאטש מיטנעמען דעם ספר תורה און עס געבן פאר זיין פאטער אין האלאנד.
אין די לעצטע מינוט קומען אן די רעגירונג פאליציי און כאפן אויס ראמידיוס, צייגענדיג אז זיי האבן שוין אן ארעסט באפעל אויף עמנואל פון א טאג בעפאר דעריבער מוז ער גיין מיט זיי. ראמידיוס קריצענדיג מיט די ציין קען גארנישט טון, אבער ער שווערט אז ער וועט אים נאך צוריק האבן.
סצענע 10 - ביים מעיאר - האלאנד
א גרויסע פארטי ווערט אנגעגרייט דורכן מעיאר פאר אלע וויכטיגע לייט פון שטאט לכבוד זיין אומקער פון שפאניע. דער האלענדער קייזער (משה אליעזר פרענקל) קומט אהן פריער ווי געראכטן און באקומט פונעם מעיאר א געשאנק, א צוגעגרייטע זעקל פון די געלט וואס ער האט פארדינט פון זיינע "געשעפטן" אין שפאניע. דער קייזער גייט אריין אין א זייטיגע שטוב זיך אפרוען.
דער מעיאר האט נישט קיין חשק צו מעלדן פאר ר' פתחי' די בשורה אז זיין זון עמנואל איז געבליבן און איז ווארשיינליך אומגעברענגט געווארן אין שפאניע, ער בעט דער רב זאל דאס איינמעלדן, אבער דער רב ווארפט דאס אפ. פתחי' ווערט אנטוישט אנקומענדיג צום פארטי מיינענדיג אז ער וועט זיך באגעגענען מיט זיין עמנואל, ער רעדט שארף קעגן מעיאר פארן נישט איינהאלטן זיין צוזאג אהיים צו ברענגען עמנואל, דער מעיאר זאגט ליגענט פאר פתחי' אז ער האט פרובירט אלעס וואס ער האט נאר געקענט צו באפרייען זיין זון, און גיבט איבער פאר פתחי' די קעסטל מיט דער ירושה ספר תורה.
סצענע 11 - די געריכט - שפאניע
ביי די געריכט ווערט עמנואל געאורטיילט צום טויט דורך הענגען, נאכן מודה זיין אז ער איז איד. ראמידיוס פרובירט צו פארלאנגען פון די שופטים (שמעון ישראל קנאפפלער און אנשי האלצמאן) אז עמנואל זאל גע'משפ'ט ווערן דורך דער אינקוויזיציע אבער זיין פארלאנג ווערט אפגעווארפן. די שופטים באטן אן פאר עמנואל א באגנאדיגונג אויב ער וועט דאס פארלאנגען, זיין פעטער דער גאווערנאר רעדט אים אפ פון בעטן א באגנאדיגונג ווייל דעם מינוט וואס ער ווערט ריינגעוואשן פון דער רעגירונג האט די אינקוויזיציע פולע רעכטן אויף אים. עמנואל בעט יא, און ווערט געשאנקען באגנאדיגונג זייענדיג אן אויסלענדער, און אונטער 18 יאר און צוליב וואס מ'האט אים באצוואונגען אריינצוקומען אין לאנד.
ראמידיוס האט תיכף אנגעהויבן א נייע געריכט אונטער די פארשריפטן פון דער אינקוויזיציע. ביי די געריכט הערט מען עמנואל טראכטן הויך פון דעם מאמר חז"ל: "אל תסתכל בקנקן, אלא מה שיש בתוכו", דערויף באשולדיגט ער דעם גלח ראמידיוס דע קארטעס אין גניבה, זאגענדיג אז ער איז גרייט דאס אויפציווייזען אויב מען פארשפרעכט אים פרייהייט. נישט מורא האבענדיג אז עס איז דא עפעס באווייז האבן זיי מסכים געווען אז מ'זאל זוכן ביי ראמידיוס אין שטוב, ווי מען האט געפונען זיין חלק פון די אוצר פונעם אלטן פאלאץ. עמנואל האט זיי אויפגעוויזן אז דאס איז פאלשע געלט און איז געווארן פריי געלאזט, בעטענדיג דערביי אז ער וויל האבן א באגלייטער וואס זאל אים מיטבאגלייטן אהיים. דער גאווערנער מיט זיין זון זענען מיט געשיקט געווארן מיט עמנואל אהיים קיין האלאנד.
ווען מען האט געוואלט אנקלאגן ראמידיוס אויף שווינדל, איז ערשינען דער הויפט אינקוויזיטור (איצי ציג) וועלכע האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין דער פאטער פון ראמידיוס, און פארארדענט אז געריכטן איבער גלחים קען בלויז ער אויספירן. ראמידיוס האט באקומען א נייע אויפגאבע פון זיין פאטער, צוריק צו פארן קיין האלאנד מיט א בריוו צום האלענדער קייזער וועלכער איז אים שולדיג א טובה, און זיכער מאכן אז די אינקוויזיציע קען עפענען א פליגעל אין האלאנד קעגן די ארטיגע אידן.
ענדע
עמנואל קומט אן צום מעיארס' שטוב, וואו ער שטעלט אויך פאר פאר זיין טאטע און דער רב זיין ברודער עזרא דער גאווערנאר פון בארצעלאנע, די צוויי ברודער האלזן זיך ביי דעם רירענדן באגעגעניש. עמנואל שרייט אויפן גאווערעאר איבער זיין קאלטבלוטיגקייט אין שפאניע, וואו ער האט געקענט באפרייען עמנואל פאר געלט אבער ער איז נישט געווען גרייט דאס צו טוען. ווען די טענער ווערן העכער קומט דער קייזער ארויס זען וואס עס האט פאסירט, עמנואל זאגט פארן קייזער אז די געלט וואס דער מעיאר האט איז פאלש, איבעצייגענדיג און עמנואלס ווארהייט באפעלט דער קייזער צו ארעסטירן דעם מעיאר פארן פרובירן אים אריינצונארן מיט א זעקל פאלשע געלט.
ראמידיוס קומט אן צו טרעפן דעם קייזער מיט די בריוו פון זיין טאטע, איבערזאגענדיג זיין טאטעס רייד אז דער קעניג איז אים שולדיג א טובה. דער קייזער פארציילט פאר די אנוועזענדע אז די טובה וואס ער האט באקומען איז געווען זייענדיג אינג און א גרופע רויבער זענען אים באפאלן האט דער הויפט אינקוויזיטור אים געראטעוועט. אבער ער האט תיכף צו געלייגט אז מיט יארן שפעטער האט ער אויסגעפינען אז דער פארשוין וואס האט אים געראטעוועט איז גאר געווען דער וואס האט אינטערגעשטעלט די רויבער. דעריבער באפעלט ער אז מען זאל דעם גלח ראמידיוס אויך ארעסטירן מיטן מעיאר.
בעפאר ראמידיוס ווערט ארעסטירט כאפט ער דעם קאסטן וואו דער ספר תורה איז געליגען און שליידערט עס אראפ מיט קראפט אויף דער ערד, און דער אוצר וואס איז ביז איצט געווען באהאלטן אין דעם קעסטל איז אנטדעקט געווארן. עמנואל ערקלערט אז די מאמר חז"ל וואס זיין זיידע פלעגט שטענדיג זאגן האט אים געעפענט די אויגן צו אנטדעקן וואו די אוצר איז באהאלטן, און האט אים געהאלפן זיך ראטעווען פון די בארבארישע הענט פון די אינקוויזיציע לייט.
סצענע 11 האקט אריין אינמיטן סצענע 10, ווען ביים מעיאר אין שטוב ווערט פארציילט איבער די געריכט אין שפאניע. ווי נאר די סצענע 11 ענדיגט זיך קומט עס תיכף צוריק צום מעיאר'ס שטוב.
ליצים
קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען קאַטעגאָריע:יידיש
OJPAC
או-דזשעי-פעק איז א אידישער ארגאניזאציע אין ניו יארק, וואס איז געגרינדעט געווארן דורך א גרופע חסידישע עסקנים, מיט דעם איינעם ציל פון אפענטפערן ליגענטס און פאלשע שמועות אויף דער אידישער לעבנסשטייגער, ספעציעל די חסידישע.
ביאגראפיע
די ארגאניזאציע איז געגרינדעט געווארן אין פעברואר 2013 דורך יוסי געשטעטנער, אינאיינעם מיט עטליכע קאלעגעס. זייער ציל איז געווען אפווענדן פרעכע און פאלשע קלאנגען און העצע אין דער אלגעמיינער מידיע קעגן דער חרדי'שער וועג פון לעבן.
יוסי געשטעטנער טוט צוליב דעם גאר אפט אויפטרעטן אין דער נישט-אידישער מידיע אפצוענטפערן זייערע טענות, און/אדער ציען אויפמערקזאמקייט צו גוטע און פאזיטיווע זאכן וואס די חרדי'שע אידן טוען.
וועבלינקען
זייער וועבזייטל
זייער קאנטע אויף טוויטער
א באריכט פון א מסיבה אויף המודיע קאַטעגאָריע:אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס
יהושע העשיל וואלהענדלער
רבי יהושע העשיל וואָלהענדלער (תשי"ד - כ"ט מרחשון תשע"ב) איז געווען אן אנערקענטער חסידישער רב און פוסק, דער בעל מחבר פון ספר גופי הלכות אויף הלכות טהרה און פארשידענע אנדערע ספרים און כתבים. ער האט געוואוינט אין וויליאמסבורג, ברוקלין.
ביאגראפיע
יהושע העשיל וואלהענדלער איז געווען א זון פון חיים שמואל מאיר וואלהענדלער פון פוילן, א שטארקער כענטשינער חסיד. דער טאטע הייסט נאך רבי חיים שמואל הורוויץ און דער זון נאך רבי יהושע העשיל הורוויץ הי"ד, דער לעצטער כענטשינער רבי.
ער האט חתונה געהאט אין חודש כסלו תשל"ה מיט א טאכטער פון הרב בנציון הכהן קאהן, סענפעטער רב.
ער איז נפטר געווארן כ"ט חשוון ה'תשע"ב.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:בית דין צדק קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאטעגאריע:מחברי ספרים
סאוטגייט אונטערגרונט סטאנציע
סאוטגייט איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע, וואס געפינט זיך אין סאוטגייט אין דער לאנדאנער בארא פון ענפילד, צפון לאנדאן. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 4.
היסטאריע
די סטאנציע געביידע איז איינע פון די בעסט־באוואוסטע סטאנציעס וואס טשארלס האלדן האט פלאנעוועט פאר לאנדאנער אונטערגרונט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פיקאדילי ליניע סטאנציעס
דאס יודישע ווארט
קליין|דאס יודישע ווארט|250פיקס דאס יודישע ווארט (אונגעריש: Zsidó szó, סלאוואקיש: Zidovské Slovo) איז א צייטונג, וואס איז ערשינען וועכנטליך, ידען פרייטיג, אין קאשוי, טשעכאסלאוואקיי, צווישן די יארן 1931-1933.
"דאס יודישע ווארט" איז געווען אן "אומפארטייאיש געזעלשאפטליך ריפארטבלאט", און איז געווען אויף צוויי שפראכן: יידיש און אונגעריש.
דער שעף-רעדאַקטאָר און הויפט שרייבער איז געווען מענדל עלעפאנט..
צווישן 1931-1932 דער אסאציערטער-רעדאַקטאָר איז געווען שמעון לעבאוויטש (Lebovics Simon), און צווישן 1932-1933 - עלקה בלושטיין-עלעפאנט (Irena Blausteinova).
קליין|Zsidó szó|250פיקס
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:יידיש שפראך צייטונגען
אוויאציע
אוויאציע איז די טעמע פון פליען אין די לופטן מיט א לופטמאשין, למשל אן עראפלאן. אויך אריינגערעכנט אין אוויאציע זענען די טעטיקייטן און אינדוסטריעס וואס זענען שייך צו פליען, ווי לופטפארקער־קאנטראל. דאס ווערט געניצט למשל פאר לופטרייזעס און אין מיליטערישע קעמפן.
היסטאריע
די היסטאריע פון אוויאציע גייט צוריק צוויי טויזנט יאר.
די רייץ פון דער מענטשהייט צו קענען נוצן די לופט פאר אייגענע צוועקן איז גאנץ א פארשטענדליכע, וואס דארף מען מער פון דעם אז דוד המלך האט אויסגעדרוקט א ווילן צו נוצן א פליגל פאר א שנעלע אנטלויף-פלאן, "מי יתן לי אבר כיונה אעופה אשכונה". פאר הונדערטע יארן האבן מענטשן גע'חלומ'ט פאנטאזירט און געגארט צו טרעפן א מהלך וויאזוי צו הערשן אויך אויף די לופטן.
פּרימיטיווע אָנהייבן
אזוי פרי ווי אין 1507 טרעפט מען דאקומענטירט א פרואוו פון א סקאטישער מאן וועלכע האט גענוצט פעדערן פון הינער זיך צו מאכן פליגלען, אבער זיינע פרואוון פאקטיש צו פליען האבן זיך ענדערש געענדיגט מיט אפאר צובראכענע ביינער ווי מיט א סוקסעספולע רייזע. ער האט געווארפן די שולד אויפן פאקט אז ער האט זיך באנוצט מיט פעדערן פון א בעל חי וואס קען ניטאמאל פליען, אבער פרואוון פון אנדערע וואס האבן יא גענוצט פליענדע פעדערן האבן זיך אויסגעשטעלט צו זיין פונקט אזוי אומגעלונגען.
מער ווי עטליכע פאנטאזירטע פיקציע ביכער מיט שילדערונגען איבער מענטשן וואס זענען אנגעקומען צו די הויכן איז קיין ערנסטע פארשריט נישט געווען, עטליכע ביכער האבן פארגעשלאגן געוויסע פלענער און פאטענטן וואס מ'קען נוצן א שטייגער ווי א ביך וואס איז ערשינען אין ענגלאנד אין יאר 1638 וועלכע אילוסטרירט א קאמפליצירטע געוועב מיט א בענקל פון אונטן און א מחנה פון פייגל דערהייבן איר אין די לופטן.
אין 1678 איז גראדע יא געווען א פראנצויזישער מאן וועלכע האט געבויעט האלצערנע פליגלען, וועלכע זענען געווען צוגעבינדן צו ביידע הענט און ביידע פיס, און מיט א צוזאמארבעט פון די 4 אינאיינעם האט מען זיך געקענט האלטן אין די לופט א שטיק צייט און זאגאר אראפקומען אנע זיך צוקלאפן, אבער ווי פארשטעדליך לאזן זיך די כוחות אויס נאכן אפערירן אויף אזא אופן פאר עטליכע מינוט, און אזעלכע פאטענטן האבן נישט געקענט פארשרייבן די עתיד פון אוויאציע.
אין 1742 האט א פאריזער מאן געליטן אן ערנסטע דורכפאל ווען ער האט זיכערערהייט צוזאמגערופן א שאו צו צייגן וואו ער פליט אריבער א טייך, אבער זיין געפלי האט זיך מיאוס איבערגעהאקט ווען ער אינאיינעם מיט זיין צובראכענעם פוס האבן זיך געטראפן אין א פארבייפארענדע שיפל.
גרינגער ווי לופט
די דורכברוך איז געקומען אין די 1780'ער יארן ווען צוויי פראנצויזישע ברידער זשאזעף (Joseph) און עטיען (Etienne) מאנטגאלפֿיער (Montgolfier) האבן ערפינדן דעם Hot air baloon. די פאקטישער ערפינדער איז געווען זשאזעף וועלכער האט אריינגעטראכט פארוואס די לופט העכער פייער דערהייבט זיך, זיין טעאריע איז געווען אז געוויסע גאזן זענען גרינגער פון לופט און וועלן זיך דערהייבן אויף ארויף (ווי די כלל לויטעט, אז א זאך וואס איז שווערער גייט אויף אראפ און א זאך וואס איז גרינגער גייט אויף ארויף), און פייער פראדוצירט דעם געוויסען גאז, און דערפאר דערהייבט זיך די רויעך אויף ארויף.
וואס אן אמת האט שוין אין יאר 1766 דער בריטישער כעמיקער הענרי קאווענדיש (Henry Cavendish) ערפינדען דעם עלעמענט הידראגען (hydrogen), וועלכער וועגט א צענטל פון לופט און גייט אויף ארויף, אבער מאנטגאלפֿיער וועלכער איז נישט געווען קיין פארשער, נאר א בלויזער פאפיר פראדוצירער, האט זיך געפרייט מיט זיין המצאה און איר זאגאר א נאמען געגעבן "Montgolfier gas".
זשאסעף האט אין 1782 דורכגעפירט א דערפאלגרייכן עקספערימענט דורכן אנהייצן די אינעווייניגסטע חלק פון א סחורה'נעם זעקל און זי האט זיך ווירקליך געהויבן ביזן דאך פון זיין הייזקע אינעם שטעטל אוויניאן (Avignon) אין פראנקרייך. ביי דעם שטאפל האט זשאסעף אריינגענומען זיין ברודער עטיען אינעם בילד, און אינאיינעם האבן זיי דורכגעפירט צענדליגע עקספערימענטן וויאזוי צו ברענגען אז זייער ערפינדונג זאל קענען אויפהייבן א מענטש. זיי האבן געגלייבט אז ווען זיי וועלן טרעפן די פאסיגע לייכטע סחורה, וואס האלט אבער גענוג גוט די היץ אין איר וועט זי זיין בכח אויפצוהייבן א שווערע וואג. דורכאויס זייערע פראבעס זענען זיי געקומען צום אויספיר, אז א פייער וואס ברענט פון אלטע שיך אדער פארדארבענע פלייש איז די בעסטע צו נוצן פאר דעם צוועק פון זיך הייבן.
אין אפריל פון 1783 האבן די ברידער באוויזן צו נוצן זייער פאטענט, און פאר א פארזאמלטע פובליק האבן זיי ארויפגעשיקט זייער היימיש-פאבריצירטע באלאן, ווען אינעם קארב דערונטער ליגן עטליכע באשעפענישן. שפעטער אין נאוועמבער איז עס דעמאנסטרירט געווארן פארנט פון א ריזיגן עולם אין פאריז, ווען די באלאן האט ארויפגעשלעפט אין זיין קארב צוויי מענטשן, און געפלויגן העכער פאריז פאר ארום 25 מינוט ביז א ווייטקייט פון 5 מייל.
אין די נאכפאלגענדע יארן האבן פילע פון איבער דער וועלט נאכגעפאלגט דעם מאדעל פון די מאנטגאלפֿיערס, און די אינטערעסע אין די באלאנען איז שטארק געשטיגען. רעגירונגען האבן געזען א שטארקע נוצן פון די געצייגן אין פאל פון א מלחמה, און דער געצייג האט שוין ווירקליך דעצידירט די אויסגאנג פון עטליכע שלאכטן אין די היסטאריע.
די טשעלענדזש אין דעם שטאפל איז געווען וויאזוי אהערצושטעלן א באלאן אויף וועם מ'זאל קענען האבן קאנטראל אין וועלכע ריכטונג ער פארט. ביי דעם שטאפל האט זיך דער מענטש וואס האט זיך אריינגעזעצט אינעם קארב גענצליך ארויפגעווארפן אויף חסדי הבורא אז ער גייט נישט פארפליען איבער א מים שאין לה סוף נאר קענען לאנדן אויף א זיכערע פלאץ. די איינציגסטע קאנטראל מיטל וואס זיי האבן געהאט איז געווען דורך שטריק צוגעבינדן צו די ערד, און געוויסע האבן גענוצט פערד צו שלעפן די שטריק אין די ריכטונג וואס מ'האט געוואלט די באלאן זאל פליען. ס'איז אבער זעלבסט-פארשטענדליך אז די אויפטוה פון אזא "מאשין" איז גאנץ א קנאפער.
לופטשיפן
אין די 1800 יארן האבן אינזשענירן און עקספערימענטער געלייגט זייער פאוקוס אויפן אנטוויקלען די באלאן, פון ענגלאנד ביז אמעריקא און פון דארט צוריק קיין פאריז האבן זיך ערפינדער געיאוועט צו ברעכן פרישע רעקארדס און אויפקומען מיט פאטנעטן צו פארבעסערן די באלאנען. אין 1852 איז געלונגען פאר א פראנצויזישע אינדזשעניר Henri Giffard צו ערצייגן אן Airship וועלכער מ'האט געקענט סעמי-דירעקטירן, אינדערצייט וואס אין יעדע ווינקל פון די וועלט האט מען פרובירט צו מאכן מער און מער פארשריט אין דעם הינזיכט. (עירשיפ און באלאן זענען ביידע א באלאן וואס דערהייבט דיך דורך דעם וואס די לופט אינעווייניג איז לייכטער ווי די געווענליכע לופט, אבער אן עירשיפ האט א rudder, propeler אדער engine, וועלכע העלפט קאנטראלירן דעם באלאן - פאר דיר סטיטשינער). אין א זייטיגע נאטיץ - Giffard האט זיך גענומען דאס לעבן אין 1882, לומר לך, אז נישט רוהם אויף דעם וועלט קען ברענגען עכטע צופרידנהייט.
שווערער ווי לופט
די נעקסטע טורנינג פוינט איז געווען אין 1853 ווען די ערשטע Glider האט געטראגן א מענטש. די מחדש פונעם גליידער איז געווען אן ענגלישער ערפינדער Sir George Cayley, א מענטש וועמענס יסודות אין Aerodynamics זענען די הויפט שטריכן פאר יעדן וואס שטודירט די סוגיא. Sir George האט שוין אייגנטליך אפגעמאלן די בלו-פרינט פון דעם גליידער צוריק אין 1799, אבער אין 1853 איז עס ארויס מכח אל הפועל ווען נאך יארן פון שטודיעס און פארבעסערונגען איז עס געווען א פארטיגע פראדוקט. די כבוד האט מען אפגעגעבן פארן סיר'ס בעל עגלה, וועלכער איז אביסל ארומגעפלויגן אין איר העכער א טאל ביי איינע פון די קיילי פאמיליע'ס וואוינערטער גערופן Brompton Hall (היינט איז דא א סקול אין די בנין), ארום דרייסיג מייל צפון־מזרח פון יארקשיר אין ענגלאנד.
יעצט א שטיקל בליק וואו די וועלט האט דעמאלטס געהאלטן, און די מצב איז געגאנגען אזוי ביז ארום יארע 1900. טראצדעם וואס די גליידער האט זיך אין די שפעטערע יארן אויסגעשטעלט צו זיין די בעסערע מיטל פאר פליען, און ווען מ'האט איר מיט יארן שפעטער באקליידעט מיט מאשין-קראפט האט זי זיך ארויסגעשטעלט צו זיין די עתיד פון אוויאציע, האט זיך די וועלט נישט אזוי שנעל אוועקגערוקט פון אנטוויקלען די באלאנען. אין די מיליטערישע פעלד איז געשטיגן די אינטערעסע אין די נייע מאשין נאך וואס זי האט זיך שוין א שיינע פאר מאל ארויסגעשטעלט אלס א גרויסע הילף אין קאנפליקטן. אין 1861 האט די אמעריקאנער מיליטער געגרינדעט די US Army Balloon Corps אין ליכט פון די דעמאלטסדיגע ברידער-קריג און איר באנוץ האט אסאך אויסגעמאכט פאר ביידע זייטן.
אין די ציווילע וועלט האבן זיך אויך געגרינדעט פארבאנדן פון עקספערטן און פיאנערן וועלכע האבן געהאט אן אינטערעסע אין די אנטוויקלונג פון באלאנען. אין 1866 האט זיך אין ענגלאנד געגרינדעט די Aeronautical Society of Great Britain וואס פארבלייבט די עלסטע אזא פאראיין אין היסטאריע. (די פאראיינען זענען אין די שפעטער יארן פארברייטערט געווארן און אוועקגעשטעלט יסודות און רעגולאציעס, ווערנדיג מיט דעם די טאטעס פון די רעגירונג אגענטורן וועלכע רעגולירן לופט-טראנספארטאציע, ווי די FAA אין אמעריקע, און די CAA אין ענגלאנד)
למעשה אבער האבן די באלאנען - טראץ די פילע יארן וואס מ'האט זיי שוין עקספערימענטירט - קיין סך טובה פאר די בריאה נישט געברענגט, פארשער האבן טאקע געטראפן אפאר וועגן וויאזוי אנצופולן די באלאן מיט עפעס וואס זאל עס אויפהייבן, אבער אין די תחום פון קאנטראלירן איר ריכטונג האט מען זיך קוים גערוקט. דאך זענען אבער ענטוזיאסטישע פארשער פון איבער די גאנצע וועלט געווען פארנומען מיט פראבעס אין עקספערימענטן מיט די האפענונג צו אויפקומען מיט א דבר השלם. פון אונטער די באוואוסטזיין האבן אלע אבער געהאלטן אוועקגעלייגט די געדאנק אז מ'וועט מעגליך דארפן לייגן מער געוויכט אויף שווערער ווי לופט (heavier than air) מאשינען. אין פאקט אין 1866 ווען די בריטישע האבן געגרינדעט דעם פריערדערמאנטן פארבאנד האט מען ביי די ערשטע זיצונג שוין דיסקוסירט גליידערס.
אין 1898 האט זיך אין פראנקרייך געגרינדעט די Aero Club de France, די קלוב איז באשטאנען פון ארויפגעקוקטע פראפעסארן, אינזשענירן און ערפינדער, און אויך זענען אנגעשלאסן געווען רייכע לייט אינטערסירט אין די אנטוויקלונג פון אוויאציע, און די קלוב-מעמבערס האבן אויסגערופן גרויסע באלוינונגען פאר ווער ס'האט געבראכן רעקארדס און ערצייגט חידושים.
יעקב דוד פרידמאן
רבי יעקב דוד פרידמאן זצ"ל (ה'תרנ"ד - כ"ב מנחם אב ה'תשט"ו), פון פאשקאן און יפו.
אוויאציע
שווערער ווי לופט
פראנקרייך האט זיך אין יענע יארן ארויסגעשעלט שטענדיג צו זיין א טריט פאראויס אין יעדע אספעקט פון פליען, סיי ווען ס'איז געקומען צו ברעכן רעקארדס און סיי ווען ס'איז געקומען צו ריסורטש און ערצייגן פרישע פאטענטן. אין 1874 האט אן אפיציר אין די פראנצויזישע נעווי ערצייגט גאנץ א פארגעשריטענע מאשין פאר זיינערצייט, ס'איז געווען א קליינע מאדעל פון א גליידער מיט אן שטיקל ענדזשין (כמו עראפלאן), אבער ס'האט בלויז באוויזן זיך אביסל צו רוקן פון פלאץ און זיך הייבן קוים עפעס אין די לופטן, אבער דאס אליין ווייזט אז די פראנצויזן האבן גאנץ ווייט געהאלטן מיט זייערע שטודיעס. דערפאר איז גאנץ פארשטענדליך אז מיטן גרינדונג פון די קלוב זענען די אנגעשלאסענע מעמבערס געווען קאנפידענט אז צווישן זייערע גרעניצן וועט זיך אנטוויקלען די סוקסעס פון Powered flight. זאכן האבן זיך אבער געטוישט אין 1899 ווען אינעם שטעטעלע Dayton אין אהייא (Ohio) האבן זיך צוויי ברידער פארקאטשעט די ארבל און זיך גענומען ארבעטן...
יעקב דוד פרידמאן
אפשטאם
רבי יעקב דוד איז געבוירן אין באהוש אין יאר ה'תרנ"ד, צו זיין פאטער הרב משה יהודה לייב פרידמאן פון פאשקאן, א זון פון הרב יצחק פרידמאן פון באהוש, א זון פון הרב שלום יוסף פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת אלטא נחמה גיטל, א טאכטער פון הרב מנחם נחום דוב בער פרידמאן, פון סאדיגורא.
אוויאציע
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:היסטאריע *
יעקב דוד פרידמאן
רבנות
נאך דעם חורבן אייראפע האט רבי יעקב דוד געוואוינט אין בוקארעסט ווי ער האט זיך אוועק געגעבען אויפצוהייבן און ארויסהעלפען די אלע צובראכענע יידן, אין יאר ה'תש"י איז אים געלונגן ארויס צוגיין פון ראמעניע און ארויף צופארן קיין ארץ ישראל. אין ארץ ישראל האט רבי יעקב דוד זיך באזעצט אין יפו, ביז קורץ איז זיין שטוב געווארן ווי א מאגנעט פאר חסידישע יידן און ספעציעל פאר די ראמענישע יידן, און דורך זיין ווירקונג האט ער צוריק געברענגט אסאך יידן צו יידישקייט.
הסתלקות
רבי יעקב דוד איז נסתלק געווארן כ"ב מנחם אב ה'תשט"ו, און ער ליגט אין ביה"ח נחלת יצחק אין תל אביב.
זיין רביצין מרת חיה שרה סימא איז נפטר געווארן ט' כסלו ה'תשל"ח.
פאמיליע
רבי יעקב דוד האט געהייראט מרת חיה שרה סימא, א טאכטער פון זיין פעטער (זיין פאטער'ס שוועסטער) הרב פנחס העשל, פון זינקאוו. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רוזשינער אדמורי"ם יעקב דוד קאטעגאריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י יעקב דוד
ווייכווארג אינזשעניריע
ווייכווארג אינזשעניריע באשעפטיגט זיך מיטן אויסארבעטן און אויסהאלטן ווייכווארג און אנטוויקלען פראגראמען אויף א סיסטעמאטישן אופן. דער דיסציפלין פון ווייכווארג אינזשעניריע נעמט איין וויסן, געצייג און מעטאדן פאר ווייכווארג באדערפענישן, ווייכווארג פארקלערן, קאמפיוטער פראגראמירן, ווייכווארג אויספרואוון און ווייכווארג אויסהאלטן טועכצן.
דער ערשטער קאנפֿערענץ פאר ווייכווארג אינזשעניריע איז געהאלטן געווארן אום 1968 דורך דער וויסנשאפט קאמיטעט פון נאַטא.
רעפערענצן
אינזשעניריע קאַטעגאָריע:אינזשעניריע
גוואנטאנאמע בעי
גואנטאנאמע בעי (Guantánamo Bay) איז א בוכטע וועלכע געפינט זיך אין די גואנטאנאמע פראווינץ ביי דרום-מזרח קובא. די שטח איז היינט אונטער אמעריקאנער קאנטראל און אמעריקע אפערירט דארט א גרויסע מיליטערישע באזע און פארמאגט דערויף א פעדעראלע טורמע וואו עס ווערן אויפגעהאלטן אינטערנאציאנאלע טעראריסטן.
היסטאריע
דער ערשטער מענטש וועלכע האט באזוכט דאס ארט איז געווען קריסטאפער קאלאמבוס און זיין היספאנישע עקספלארער גרופע וועלכע האבן דארט געוויילט ביי זייער צווייטע רייזע קיין אמעריקע. קאלאמבוס האט געגליכן דעם שפיץ מער ווי אלע קאריביען אינזלן און האט דאס באזונדער אראפגעצייכנט אויף זיין מאפע אלס א ווערטפולע ארט. קאלאמבוס האט אבער געמיינט אז עס זענען פאראן עפעס אוצרות און ער איז אנטוישט געווארן ווען זיין גרופע האט נאך לאנגע זוכענישן גארנישט געפינען. נאך אלץ האט קאלאמבוס געגליכן די ברעג און געהאלטן א ספעציעלער אויג דערויף. קאלאמבוס האט עס א נאמען געגעבן פורטא גראנדע. ווען די שפאנישע און בריטישע האבן שפעטער אנגעהויבן קומען קיין אמעריקע האט יעדער געוואוסט צו זאגן פון גואנטאנאמע בעי אבער דאך האט זיך קיינער נישט באזעצט דארט. די בריטישע זענען געווען די ערשטע דאס צו נוצן אלס א צייטווייליגע באזע פאר איר מיליטער. די בריטישע זענען אבער נישט דארט פארבליבן דארט צו לאנג און די שפאנישע האבן דאס איבערגענומען א קורצע צייט שפעטער. די שפאנישע האבן געאנקערט דארט זייערע מיליטערישע שיפן און א טראפיק האט זיך אנגעהויבן צווישן די וואסערן פון קובא קיין אמעריקע וועלכע האט אויסגערופן גרויס באמערקונג ביי די בריטישע וועלכע האט דאס נישט געשמעקט.
כאטש די בריטישע האבן נישט געהאט קיין ספעציעלע אינטערעסע אין גואנטאנאמע בעי האבן זיי נישט פארגינען די שפאנישע צו נעמען דאס ארט וועלכע זיי האבן פריער גענוצט און האבן באלד אהין געשיקט זייער מיליטער דאס צוריק אפצונעמען. די בריטישע האבן ערשט געפלאנט צו אטאקירן די שפאנישע שיפן פונעם אטלאנטיק אקעאן אבער אירע גענעראלן האבן דאס שפעטער אפגעווארפן אלס צו אומפראקטיש, אויס מורא אז די שפאנישע שיפן וועלן גרינג קענען האבן אן אויבערהאנט וויבאלד זיי האבן דאס לאנד אלס באשיצונג. אין די ענדע האבן די בריטישע איבערראשט די שפאנישע פון קובאנער טעריטאריע און האבן גרינג צוריקגענומען די גאנצע געגענט און אלע שפאנישע זענען פארטריבן געווארן.
לאנגע יארן נאכדעם האבן די אמעריקאנער באשלאסן צו מאכן אביסל ביזנעס און האבן ווידער אנגעהויבן זוכן עפעס אוצרות אבער האבן נאר געפינען צוקער און קאווע. וויבאלד קאווע איז נאך דעמאלט נישט געווען קיין ארטיקל אין אמעריקע (רוב בריטישע גלייכן בטבע טיי) האבן זיי זיך גענומען פראדוצירן צוקער אויף א גרויס'ן פארנעם. די צוקער האט אבער אויך נישט אנגעהאלטן צו לאנג וויבאלד מענטשן האבן נאך נישט געוואוינט דארט און סאלדאטן האבן זיך געטוישט יעדע שטיק צייט.
אין די קומענדיגע יארן האבן די סאלדאטן אונטערגענומען א פראיעקט צו בויען א רעילראוד פון גואנטאנאמע בעי ביז אריין אין צענטראל קובא. די מיליטער האט געהאט מיט דעם א ספעציעלן חשבון ווייל די צייטן זענען געווען אנגעצויגן און יעדער האט געוואוסט אז א מלחמה מיט די שפאנישע איז נישט צו ווייט אוועק. דער פראיעקט איז געגאנגן מיט סוקסעס און די רעילראוד איז אנגערופן געווארן די גואנטאנאמע רעילראוד.
אין די ענדע פונעם 18'טן יאר-הונדערט איז גואנטאנאמע בעי ווידער אקופירט געווארן דורך די שפאנישע אין די שפאנישע-אמעריקן קריג. די אמעריקאנער האבן באקומען הילף פון די קובאנער איינוואוינער אבער די שפאנישע כוחות זענען געווען זייער שטארק און האבן איינגענומען די סטראטעגישע פונקטן אינעם באזע.
די שפאנישע האבן אבער נישט לאנג אנגעהאלטן די טעריטאריע. עטליכע וואכן דערויף האט די פאראייניגטע שטאטן איבערראשט די שפאנישע מיט אן אויסגערעכנטן אינוואזיע אינמיטן די נאכט. די מארינען זענען אנגעקומען שטילערהייט און האבן באלד אטאקירט די מערסט סטראטעגישע פונקטן צו וועלכע זיי האבן בעסער פארשטאנען ווי די שפאנישע. די אינוואזיע איז געווען גאר סוקסעספול און נאך בעפאר די זון האט אויפגעשיינט איז קלאר געווארן אז די אמעריקאנער האבן צוריק באקומען די גאנצע ברעג און די שפאנישע זענען אין שרעק אנטלאפן.
דער אפיציעלער טאג וועלכע די פאראייניגטע שטאטן האט באקומען גואנטאנאמע בעי איז געווען אין פעברואר 903' ביי א ספעציעלע קאנפערענץ אין האוואנא, קובא. דער אפמאך האט געזאגט אז די פאראייניגטע שטאטן וועט אקופירן 45 סקווער מייל פון לאנד און וואסער און האט די רעכט אויפצובויען א מיליטערישער באזע. די פאראייניגטע שטאטן איז איינגעגאנגן צו צאלן $2,000 פער יאר פאר קובא.
אין 934' איז דער אפמאך איבערגעמאכט געווארן און קובא האט פארלאנגט פרייע איינטריט אין די טעריטאריע און איז ארויף מיט'ן פרייז צו $4,085 פער יאר. אין די קומענדיגע 25 יאר איז די באזע פרידליך באנוצט געווארן מיט גוטע פארבינדונגן מיט קובא און איז דורכגעגאנגן ביידע וועלט מלחמות אן קיין שום פראבלעם. דאס האט זיך אבער געענדיגט אין די ענדע 50'ער יארן ביי די קובא רעוואלוציע וועלכע איז אנגעפירט געווארן דורך דער היינטיגער קובאנער פירער פידעל קאסטרא. קאסטרא'ס רעוואלוציע האט זיך אנגעהויבן אין א געגענט נישט ווייט פון גואנטאנאמע און האט געהאט א שלעכטן אפקלאנג צווישן די סאלדאטן דארט.
אינצידענטן מיט קובא
עס האט נישט לאנג געדויערט ביז דער ערשטער אינצידענט האט אויסגעבראכן אין יולי 958' ווען רעבעלן כוחות האבן געקינדנעפט 29 מאטראזן וועלכע האבן זיך צוריקגעקערט פון א מיסיע. די מאטראזן זענען פארהאלטן געווארן אלס משכונות אויף די בערג נעבן גואנטאנאמע, אנגעפירט געווארן דורך פידעל קאסטרא'ס ברודער. אין די ענדע האט מען עפעס אויסגעארבעט און די רעבעלן האבן זיי באפרייט 20 טעג דערויף.
די פאראייניגטע שטאטן האט קורץ דערנאך אפגעהאקט אלע פארבינדונגן מיט קובא נאכדעם וואס קאסטרא האט אנגעהויבן אויס'שחט'ן און איינזעצן אלע זיינע קעגנער דעקלערנדיג זיך אלס א קאמוניסטישער דיקטאטור. דאס מיליטער איז אנגעזאגט געווארן נישט אריבערצוטרעטן די טעריטאריע אינדרויסן פון גואנאטאנאמע בעי.
די לעצטע דימפלאמאטישע פארבינדונגן צווישן אמעריקע און קובא איז איבערגעהאקט געווארן אין 961' אויפ'ן דירעקטן באפעל פון פרעזידענט דווייט אייזנהאוער. אסאך קובאנער האבן דעמאלט געפינען אנטרינונג אינעם באזע און האבן געהאלפן אויפשטעלן און פאטראלירן די 17.4 מייל צוים ליניע צווישן גואנטאנאמע בעי און קובא. דער צוים ליניע שטייט נאך אויפ'ן גענויעם ארט ביז'ן היינטיגן טאג מיט א שטרענגע קאנטראל פון ביידע לאגערן.
אין אקטאבער 962' האבן אלע פאמיליע מיטגלידער פון די איינגעשטעלטע סאלדאטן און אויך א גרויסער טייל איינגעשטעלטע געמוזט עוואקואירן צוריק קיין אמעריקע אויפ'ן באפעל פון פרעזידענט דזשאן קענעדי נאכדעם וואס אמעריקע'ס שפיאנאזש אגענטורן האבן אנדעקט אז די סאוויעט יוניאן האט אריינגעשטעלט נוקלעארע מיסילס אין קובא אלס א סטראשע אין די קאלטע קריג. די איינגעשטעלטע זענען צוריקגעלאזט געווארן אין דעצעמבער 962' ווען די קריזיס איז געווען פאראיבער.
נאך א קריזיס איז אנטשטאנען בלויז 14 מאנאטן שפעטער אום פעברואר 964' ווען קאסטרא האט אפגעהאקט אלע וואסער סופליי קיין גואנטאנאמע אלס נקמה צו עטליכע געלט שטראפן וועלכע די אמעריקאנער מיליטער האט געגעבן צו עטליכע פיש כאפער וועלכע האבן זיך דערנענטערט נעבן פלארידע צו כאפן פיש. אמעריקע האט זיך נישט דערשראקן און האט אויך נישט געזוכט קיין מיליטערישע קאנפליקטן. אנשטאט איז די באזע געווארן אינגאנצן זעלבסטשטענדיג און האט אויפגעארבעט אן אייגענע וואסער און עלעקטריק סופליי וועלכע געבן היינט ארויס 3.4 מיליאן גאלאן וואסער און 800,000 קילא-וואטס עלעקטריק פער טאג.
ספעציעלע מיסיעס
אין מאי 994' האט די באזע אונטערגענומען א פרישע אפעראציע צוליב דעם היאטי'ן קריזיס וועלכע איז אנגערופן געווארן אפעראציע סי סיגנאל וועלכע האט געהאלפן די דזשאוינט טעקס פארס 160 וועלכע האט צוגעשטעלט הומאניטערישע הילף פאר טויזענטער היאטיער און קובאנער מיגראנטן (א מיגראנט איז איינער וואס לאזט איבער זיין היים שטאט און באזעצט זיך אין די זעלבע לאנד. א אימיגראנט איז איינער וואס באזעצט זיך אין א נייע לאנד).