cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
משה סופר
מלחמת קודש
אין ענדע פונעם 18טן יארהונדערט האט זיך אין בערלין אנגעהויבן א באוועגונג צו מאדערניזירן און רעפארמירן דאס יידנטום, אויס פארשידענע מאטיוון:
יידישע אינטעליגענטן - וועלכע זייינען אויפגעצויגן געווארן אין אן אויפגעקלערטן און פרייען גייסט, וואס האבן זיך נישט גערעכנט מיט טראדיציעס און האבן געזוכט אלץ צו באנייען לויטן איינזען פונם אייגענעם פארשטאנד, און האבן די שטרעבונג אנגעווענדט אויך אויפן יידנטום, עס צו באנייען לויט זייערע פארשטענדלעכע באגריפן.
געבילדעטע און אויפגעקלערטע - וועלכע האבן זיך געפילט אין זיייער דערגרייכונג פון בילדונג און אויפקלערונג ווי דער בעסערער נישט-ייד, האבן מער נישט געקענט דולדן די דערנידערנדיקע באציאונג צו זיי פון אויס די רעגירונגען, סיי אין אנבאלאנג פון זייערע רעכט, סיי אין אנבאלאנג פון זייער געזעלשאפטלעכן אנזען. זיי האבן געשטרעבט צו גלייכהייט מיט די אנדערע אין אלע אונזוכטען, און די דאזיקע גלייכהייט האבן זיי געגלויבט צו דערגרייכן דורכדעם, וואס זיי אליין וועלן אויסזען גלייך ווי אנדערע אין שפראך, אין קליידונג און אין שול, און אינאיינעם מיט דער שול דארף מען אויך רעפארמירן דעם סידור, אין איבערהויפט, דארף מען זיך אליין אויך רעפארמירן. נישט בלויז פון סידור דארף מען ארויסווארפן יעדן דערמאנונג אויף א האפענונג אויסגעלייזט צו ווערן, יעדן וואונק אז מיר שטאמען פון ערגעץ אנדערש, און אז מיר ווילן לעבן אנדערש ווי די ארומיקע – נאר אויך פון הארצן דארפן מיר דאס ארויסווארפן. וואו מיר לעבן – צו דער דאזיקער באפעלקערונג געהערן מיר און מיט איר דארפן מיר פארשמאלצן ווערן.
הולטייעניקעס און לייכטזיניקע - איינפאכע שטרעבערס פאר מאדערניזירן דאס יידנטום, וועלכע האבן נישט אזוי טיף געטראכט, זיי האבן נישט געקלערט וועגן רעפארם אדער אמאנציפאציע, נאר זיינען געווען איינפאכע הולטייעניקעס און לייכטזיניקע וועלכע האבן געשריגן ס'איז שוין גענוג מיט דעם בארג פון געזעצן וואס מען האט זיי אנגעהאנגן, ס'איז שווער, און מען מיז שניידן. מיר ווילן די רבנים און מנהיגים זאלן גרינגער מאכן דאס לעבן.
איין געמיינדע נאך דער אנדערער איז אפגעווישט געווארן, ס'איז געווען וואס זיינען איבערנאכט אפגעווישט געווארן און אזעלכע וואס דער קאמף האט גענומען אביסל לענגער. ס'איז געווען אפהענגיק דערפון ווי שטארק אדער שוואך ס'איז געווען דער קראפט פון יענע וועלכע האבן זיך אנטקעגנגעשטעלט דער רעפארם באוועגונג.
די רעפארם-באוועגונג איז דורך געלאפן גאנץ וועסט אייראפע און טיילווייז אויך אסט אייראפע, פון דייטשלאנד קיין עסטרייך, איטאליע, בעמען, מערן, אפילו קיין גאליציע און אונגארן. אויף איין ארט האט די רעפארם זיך באנוגנט מיט אויבערפלעכלעכע מעסיקע ענדערונגען, ערגעץ אנדערש מיט א גרינדלעכער ענדערונג, אלץ איז אפגעהאנגען דערפון וואו שטארק דער קעגנער איז געווען.
און אז די רעפארם-באוועגונג האט זיך באוויזן אין אונגארן, האט זי זיך אנגעשלאגן אין אן אייזערנער וואנט. דאס איז געווען א קאמף וואס האט זיין גלייכן נישט אין דער געשיכטע פון יענער צייט, און ער האט דערגרייכט אומבאשרייבענדע רעזולטאטן.
פון דער רעפארם זייט האט געפירט דער קאמף מרדכי ווייס, אליעזר ליבערמאן, אהרן כארין, און נאך. פון דער ארטאדאקסישער זייט האט געפירט דעם קאמף דער בארימטער גאון און אויטאריטעט רבי משה סופר, ער האט געפירט א קאמף אין זיין לאנד אונגארן. ער האט אויך געפירט א קאמף אין אנדערע לענדער און אין א גרויסן זין דארט אויך געהאט ערפאלג.
הסתלקות
כאטש זיינע יסורים האט רבי משה נאך פאר געלערנט זיינע שיעורים פאר די תלמידים רעגעלמעסיג. דעם לעצטן זומער ה'תקצ"ט האט ער געלערנט מסכת ביצה ביז דער סוגיא פון "מתוך", נאכדעם וואס רבי משה איז נפטר געווארן כ"ה תשרי ה'ת"ר, האט מען געזאגט "אל יפטור אדם אלא מתוך דבר הלכה".
פאמיליע
רבי משה האט געהייראט בזיווג ראשון מרת שרה א טאכטער פון הרב משה יערוויץ רב אין פראסניץ. זי איז נפטר געווארן אין יאר ה'תקע"ב זי האט נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
בזיווג שני האט רבי משה געהייראט מרת שרל א טאכטער פון הרב עקיבא גינז אייגער. רב אין פוזנא. זייערע קינדער:
תלמידים
דאס איז א טיילווייזע רשימה פון תלמידים זיינע וואס זען געווארן רבנים:
רעפערענצן
קאטעגאריע:רבני אונגארן
קאַטעגאָריע:אחרונים
יהודה בארקאן
250px|קליין|יהודה בארקאן יהודה באַרקאַן (געבוירן נתניה 29סטן מערץ 1945 – 23סטן אקטאבער 2020) איז געווען אן ישראלדיקער אקטיאר, פראדוצירער, רעזשיסאר און סצענאר שרייבער. ער איז באקאנט געווארן אין די 1970ער און די 1980ער פאר די קונץ-מאכעריי פראגראמען וואס ער האט געשריבן און רעזשיסירט, און אויך פאר זיינע ראלעס אין בורעקאס פילמען ווי "אבא גנוב", "צ'רלי וחצי" און "חגיגה בסנוקר". ער האט געוואונען דעם מפעל חיים פריז פון די ישראלדיקע פילם אקאדעמיע.
בארקאן האט געשפילט אין באקאנטע פילמען צוזאמען מיט אנדערע בארימטע אקטיארן ווי זאב רווח, ניצה שאול און טוביה צפיר.
ביאגראפיע
בארקאן איז געבוירן געווארן אין נתניה אין יאר 1945 מיטן נאמען יהודה יחזקאל בערקאוויטש.
אין 1975 האט בארקאן חתונה געהאט צום צווייטן מאל; פון דעם זיווג האט ער דריי קינדער.
אין די אנהייב 2000ער יארן איז בארקאן געווארן א בעל תשובה, און האט חתונה געהאט מיט זיין דריטן זיווג. זיי האבן זיך געצויגן צום רעליגיעזן מושב (זידלונג) בית גמליאל.
בארקאן איז נפטר געווארן דעם 23סטן אקטאבער 2020 צוליב קאָוויד-19.
שלום רוקח
רבי שלום רוקח זצ"ל (ה'תקמ"א - כ"ז אלול ה'תרט"ו; 1781 - 10טן סעפטעמבער 1855), באקאנט אלס "דער שר שלום", אדער "דער ערשטער בעלזער רב זכרונו לברכה".
יהודה בארקאן
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן קאַטעגאָריע:ראַדיאָ קול חי קאטעגאריע:קרבנות פון דער קאוויד-19 מגיפה
שלום רוקח
רבי שלום איז דער גרינדער פון דער בעלזער דינאסטיע וועלכער איז איינער פון די גרויסע חסידישע הויפן אויף דער וועלט.
יוגנט
רבי שלום איז געבוירן חודש שבט אין יאר ה'תקמ"א אין דער שטאט בראד צו זיין פאטער רבי אלעזר רוקח פון די חכמי הקלויז פון בראד, זון פון רבי משה רוקח, און אייניקל פון רבי אלעזר רוקח פארפאסער פון ספר "מעשה רוקח", און צו זיין מוטער א טאכטער פון רבי יהודה זונדל רמר"ז.
פון זיין פריהען יוגנט האט ער זיך אויסגעצייכנט מיט זיין געוואלדיגע פלייסיגקייט (התמדה) ביים לערנען תורה און זיין גרויס גאט-פארכטיגקייט (יראת שמים).
אלס יונג קינד איז ער פאר'יתום'ט געווארן פון זיין טאטען וועלכער איז יונגערהייט אוועק פון דער וועלט.
ביים פעטער
זיין מאמע האט אים דאן געשיקט צו אירס א ברודער רבי ישכר דוב רמר"ז וועלכער איז געווען פון די חכמי הקלויז און בראד און האט דאן געוואוינט און סקאהל.
דארט איז ער ווייטער געשטיגן אין קענטעניסן פון די תורה.
זיין חתונה
זייענדיג אן אויסגעצייכענטער בחור האט אים זיין פעטער רבי ישכר דוב גענומען פאר א חתן פאר זיין טאכטער מלכה שפעטער באקאנט אלס "די רעבעצין מלכה" אדער "די ערשטע בעלזע רעבעצין", די קעניגליכע מוטער פון בעלזער חסידות.
התקרבות צו חסידות
נאך זיין חתונה איז ער נתקרב (דערנענטערט) געווארן צו רבי שלמה לוצקער פערפאסער פון ספר "דברת שלמה" אדער בעקאנט אלס "דער לוצקער מגיד" וועלכער האט געוואוינט אין סיקאהל און איז געווען פון די אויסדערוועלטע תלמידים פון דעם מעזריטשער מגיד אדער ווי מאנכע רופן אים "דער רבי רבי בער", און פון איהם האט רבי שלום געלערענט די פונדאמענטן פון תורת החסידות און קבלה.
רבי שלום האט געדארפט שטרענג בעהאלטן זיין דערנענטערונג צו חסידות וואס איז דאן נאך נישט געווען ברייט אקצעפטירט ביים ארטיגן יודנטום, אריינרעכענענדיג זיין שווער וואס איז געווען פון די חשובי העדה און וואלט זעהר נישט גענאסען קיין נחת רוח פון דעם אז זיין איידעם זאל זיין א חסיד (כאטש עס ווערט דערציילט אז זיין שווער איז געפארן צו רבי יעקב יצחק הורוויץ דער חוזה פון לובלין האט ער אבער פילייכט געהאלטן אז חסידות איז נאר פאר עלטערע און נישט פאר יונגע לייט).
אויף דער עלטער
אויף דער עלטער איז רבי שלום געווארן א סגי נהור.
רבי שלום האט געזאגט אז די ליכט פון זיינע אויגן זענען פארלאשן געווארן צוליב די פיל טרערן וואס ער האט פארגאסן אויף רבי ישראל פרידמאן דער "רוזשינער" ווען דער האט געשמאכטעט אין ארעסט צוליב א מסירה.
אין די חסידישע לעגענדע ווערן דערציילט פיל ערציילונגען וואס לויטען אז ווען רבי שלום האט דוקא געוואלט, האט ער מיט גייסטישע קראפטן געקענט זען אפילו ווען ער איז שוין אפיציעל געווען נישט זעהעוודיג.
קרוינונג
אין יאר ה'תקע"ז איז רבי שלום געווארען אויפגענומען אלס רב אין דעם שטעטל בעלזא אויפן איניציאטיוו פון זיין רבי'ן "דער חוזה פון לובלין".
עס ווערט דערציילט אז שוין מיט עטליכע יאר פריער האט מען אים געוואלט אויפנעמען אלס רב אין בעלזא, נאר אין די שטעטל האט געוואוינט א חשוב'ער איד מיטן נאמען רבי אהרן וועלכער האט נישט געוואלט געבן זיין צושטימונג דערויף צוליב געוויסע אורזאכן, אזוי אז עס האט נישט געקענט צושטאנד קומען ביז דער רבי אהרן איז נפטר געווארן, דער חוזה פון לובלין הערענדיג דאס האט ער זיך אויסגעדרוקט מיט א מינע פון בדיחות הדעת אז אין די משנה שטייט "אהרן רודף שלום" אין דא איז פארקערט "שלום רודף אהרן"...
פועל ישועות
זייענדיג רב אין בעלזא איז זיין נאמען פערשפרייט געווארען ביים גאנצען אייראפעאישן אידנטום אלס א זעלטענער פועל ישועות ביי וועם מען האט געקענט געהאלפן ווערען מיט אלע ערליי ישועות און רפואות, אויך איז ער געווען בעקאנט אלס איינער וואס פארעט זיך אסאך מיט תיקוני נשמות פון די אנדערע וועלט, און אזוי אויך מיט זיין "רוח הקודש" קענענדיג זעהן זאכן אויסערנאטורליך.
בעזונדער איז ער בעקאנט געווען אלס איינער וואס האט מיט גייסטליכע קראפטן געהיילט אלע סארט קרענק מיט ארויף לייגן זיין פינגער אויף די פלאץ פון די מחלה, אויך האט ער גע'שמ'ט אלס א היילער פון גייסטיש אדער זעהליש קראנקע, ווי אויך פארטרייבן דיבוקים אין שלעכטע גייסטן.
רבי שלמה לוצקער
עס ווערט דערציילט אז אין די צייט וואס רבי שלום האט אנגעהויבן לערנען חסידות ביי רבי שלמה'ן אין די שטאט סיקאהל איז חסידות נאך געווען פרעמד פאר דאס רוב אידנטום אין שטאט, און טייל האבן מחרים געווען די וואס זענען געגאנגען אין דעם דרך, אדער זאגאר גערודף'ט.
רבי שלום נישט וועלענדיג אויפטרייסלן זיינע בעקאנטע, און בעזונדער זיין שווער וועלכער איז געווען פון די אנגעזעהענע פון די געמיינדע, איז געקומען אויף א בייפאל אז ער וועט לערנען חסידות ביי רבי שלמה'ן וועהרענד די נאכט שטונדן, כדי צו אויסבעהאלטען זיין אפוועזנהייט דורכאויס די נאכט פון זיין שווער ביי וועמען ער האט זיך אויפגעהאלטן נאך די חתונה, פלעג ער ארויס גיין פון זיין שלאף צימער דורך די פענצטער, אראפ לאזנדיג זיך מיט א שטריק מיט די הילף פון די רעבעצין זיינע, וועלכער האט זיך געהאלטן טריי צו זיין סוד נישט ענטפלעקנדיג דאס פאר קיינעם.
אין די פריהע מארגן שטונדן פלעג רבי שלום זיך אומקערן צו זיין שווער'ס היים, ווי זיין רעבעצין האט אים שוין אפגעווארט ביים פענצטער מיט'ן שטריק דורך וועלכע רבי שלום האט זיך צוריק ארויף געשלעפט צום שלאף צימער, א קורצע צייט דערויף פלעג שוין זיין שווער שטיין ביי זיין בעט שרייענדיג "שוין גענוג געשלאפן"...
רבי שמעון יעראסלאווער
רבי שמעון יעראסלאווער איז געווען פון די עלטסטע תלמידים, אויב נישט דער עלטסטער תלמיד, פון דער "שר שלום".
ער איז געווען פון די חשוב'ע תלמידים פון דער "חוזה" פון לובלין, אמאל האט אים דער חוזה געזאגט אז ווער עס וואוינט אינערט צוועלף מייל פון די שטאט בעלזא און פארט נישט צו רבי שלום'ן איז "עתיד ליתן את הדין" דערויף, פון דאמאלט איז רבי שמעון שטענדיג געפארן קיין בעלזא צום "שר שלום", זאגענדיג אז כאטש צווישן בעלזא און יארסלאוו איז דא מער ווי צוועלף מייל וועג צו פארן, אבער ווען מען זאל מעסטן גלייך דורך די לופט ליניע און נישט די געדרייטע וועגן איז דאס ווייניגער, דערפאר מוז ער פארן.
רבי שלום קאמינקער
די הערצה פון רבי שלום קאמינקער צו זיין רבי'ן דער בעלזער רב איז געווען אויסער ארדענטליך. רבי שלום קאמינקער האט געזאגט: "מיין רבי ווען ער זאגט תורה, זאגט ער נאר אן אכטל פון וואס ער הערט במתיבתא דרקיעא, און מען קען נאר פערשטיין אן אכטל פון זיינע טיפזיניגע כוונות, און איבערזאגן קען איך נאר אן אכטל פון וויפיל איך פערשטיי, און מיינע צוהערערס פערשטייען נאר אן אכטל פון וואס איך זאג איבער...".
דער "דברי חיים"
דער גרעסטער און מערסט בעקאנטער תלמיד פון רבי שלום איז רבי חיים האלבערשטאם באקאנט אלס "צאנזער רב", אדער "דער דברי חיים" פון צאנז.
רבי חיים האט זיך געהאלטן א "תלמיד חבר" פון רבי שלום'ן, און איז געפארן צו אים פיל מאל מיטנעמנדיג זיינע קינדער.
ברעזשאנער רב
רבי שלום מרדכי הכהן שוואדראן בעקאנט אלס "ברעזשאנער רב", ער איז געווען דער גרעסטער פוסק אין גאליציע, און פון די גרעסטע אין די וועלט, זיינער צייט. ער האט פערפאסט דעם ספר שאלות ותשובות "תכלת מרדכי".
רבי שלום מרדכי איז געווען א בעלזער חסיד און תלמיד פון דעם "שר שלום", ער דערמאנט רבי שלום'ן פיל מאל אין זיינע תשובות.
שינאווער רב
ער איז נתקרב געווארן צו רבי שלום'ן ביי די נסיעות פון זיין פאטער רבי חיים קיין בעלזא ווי ער פלעג אים מיטצונעמען, און איז געווען א פייערדיגע חסיד פון רבי שלום'ן.
רבי יחזקאל שרגא האט געזאגט: "מיין פאטער איז געווען א 'תלמיד חבר' פון דעם 'שר שלום', איך אבער, בין שוין א ריכטיגע תלמיד און חסיד זיינער".
רבי אורי פון סאמבאר
רבי אורי פון סאמבאר איז געווען פון די חשוב'ע תלמידים פון רבי שלום רוקח, און אויף זיין איניציאטיוו איז ער געווארן א רבי פון חסידים נאך יארן וואס ער האט פראבירט בעהאלטן זיין גאט-דינסט (עבודה) פון די אויגן פון מענטשן.
דער "לב שמח" פון אלעסק
רבי חנוך העניך דוב מייער בעקאנט אלס דער "לב שמח" פון אלעסק, וועלכער איז געווען אן איידעם ביי רבי שלום'ן.
ער דערמאנט רבי שלום'ן פיל מאל אין זיין ספר לב שמח מיט גרויס עהרע און פארכט.
רבי שלום האט אויף אים געזאגט ווען ער איז געבוירן געווארן אז ער וועט בעלייכטן די וועלט.
פאמיליע
רבי שלום האט געהייראט מרת מלכה באקאנט אלס "די ערשטע בעלזער רעבעצין" א טאכטער פון זיין פעטער הרב ישכר דוב רומערז רב אין סקאהל. זייערע קינדער:
קאַטעגאָריע:בעלזער רבי'ס
HowStuffWorks
HowStuffWorks (ווערטלעך: "וויאזוי זאכן ארבעטן") איז א וועבזייטל פאר נאכקוקען אלע זאכן וויאזוי זיי ארבייטן. עס איז הסברה באגלייט מיט בילדער, ווידעאס און דיאגראמען צו פארשטיין בחוש יעדע קאמפליצירטע ענין. דער וועבזייטל ווערט אפדעטירט יעדן טאג פון פריש און מער מיט מער ארטיקלען.
עס האט זיך מלכתחילה אנגעהויבן דורך א געוויסער פראפעסאר וואס האט דאס געהאלטן אלס א פערזענליכער קאלעקציע פון וויאזוי פארשידענע מאשינען ארבעטן, דערנאך ביי די דאט.קאם באבל האבן דאס אינוועסטארס אפגעקויפט און פארברייטערט אלס א דאטעבאזע פון אלעס וויאזוי סארבייטן.
אויך האבן זיי שוין ארויסגעבן פיר ביכער פון די ארטיקלען מיט א חודשליכע מאגאזין און סי.די.ראמס.
וועבלינקען
קאטעגאריע:וועבזייטלעך
MP3
MP3, איז א פאפולערער צונויפגעדריקטער פארמאט פון דיגיטאל אוידיא. דער ציל פון דעם פארמאט איז אז עס איז זייער קליין אבער נאך אלץ זייער קלאר.
דער גאנצער נאמען איז "MPEG-1 Audio Layer 3".
אינפֿאָרמאַציע צעטלען
מען קען אײַנשפּײַכלערן אין א MP3 טעקע, צעטלען מיט אינפֿאָרמאַציע, װי למשל דער דיסק נאָמען, די קינסטלער, דער אלבאָם, דער נומער פון דער track און נאָך. די פּאָפּולערע צעטלען זײַנען דער ID3 און דער APEv2
קאַטעגאָריע:ווייכווארג
שכם
קליין|שמאל|250px|[[קבר יוסף.]] שמאל|250px|קליין|די [[גריכנלאנד|גריכישע קלױסטער אין שכם]] שכם (ארויסרעד: שכעם; אויף אראביש: نابلس, נאַבלוס, פון גריכיש: Νεάπολις, נעאַפּאָליס) איז די גרעסטע שטאט אין פאלעסטינע אין דער שטח פון יהודה און שומרון מיט 104,596 איינוווינער.
אין יאר 1967 נאך די זעקס טאגיקער קריג האט צה"ל געהערש איבער שטאט שכם, און עס איז דארט אויף געשטעלט געווארן עטליכע התנחלויות, אבער אין אל-אקטסא אינטיפאדע... היינט רוב זעלבסטמערדער קומען ארויס פון שכם.
אין שכם ליגט יוסף הצדיק וואס היינט איז זייער שווער דארט צוטרעטן.
שכם אין תנ"ך
אין תנ"ך ווערט געבראכט די ערשטע מאל "שכם" ווען אברהם אבינו איז אריין אין כנען (ארץ ישראל) איז ער געקומען צום ערשט קיין שכם און געבויעט דארט א מזבח מיטן נאמען אלון מורה.
יעקב אבינו איז געקומען וווינען אין שכם נאך וואס ער איז צוריק געקומען פון חרן.
ווען מלכות ישראל האט זיך אפגעטיילט פון מלכות יהודה, האט ירבעם בן נבט באשטימט די שטאט שכם אלץ די הויפטשטאט פון מלכות ישראל.
קאַטעגאָריע:על אקצא אינטיפאדע קאַטעגאָריע:פלעצער פון תנ"ך קאַטעגאָריע:שטעט אין ארץ ישראל
משה לייב ראבינאוויטש
קליין|250px|רבי משה לייב ראבינאוויטש, מונקאטשער רבי רבי משה יהודה לייב ראבינאוויטש (געב' ערשטע חנוכה ליכטל כ"ה כסלו ה'תש"א, מונקאטש) איז דער מונקאטשער רבי.
פארענהייט
קליין|א [[טערמאמעטער וואס מעסט די טעמפעראטור פון א שטוב אויף פֿארענהייט]] [[File:Countries that use Fahrenheit.svg|thumb|450px|
משה לייב ראבינאוויטש
לעבנסגעשיכטע
רבי משה לייב ראבינאוויטש איז געבוירן אין דער שטאט מונקאטש (היינט אוקראינע) דעם ערשטן טאג חנוכה תש"א צו זיין פאטער הרב ברוך יהושע ירחמיאל ראבינאוויטש, איידעם פון רבי חיים אלעזר שפירא זצ"ל, בעל מנחת אלעזר ממונקאטש. דער ברית איז פארגעקומען זאת חנוכה תש"א וואו רבי שלום אליעזר האלבערשטאם פון ראצפערט איז ספעציעל געקומען קיין מונקאטש צו דינען אלס סנדק ביים ברית. דער רבי הייסט "משה יהודא ליב" נאך דער רבי משה לייב סטריזובער זי"ע, א זיידע.
ער האט געלערנט אין דער טעלזער ישיבה אין קליוולאנד, אהאיא, ווי אויך אין בית המדרש עליון אין מאנסי, ניו יארק.
פארענהייט
]] פֿאַרענהייט איז א טעמפעראטור באשטאנדטייל מעסטונג ווערנדיג אנגערופן נאך איר דייטשער-נידערלאנדישער פיזיקער דניאל גבריאל פארענהייט (1686 - 1736) וואס האט דאס פארגעשלאגן אין יאר 1724.
משה לייב ראבינאוויטש
לעבנסגעשיכטע
ער איז געווארן אן איידעם ביי הגאון הצדיק רבי אהרן בערנשטיין זצ"ל ראש ישיבה פין ישיבת חיי עולם אין ירושלים ראב"ד אגודת ישראל און בעמח"ס פרי אהרן.
פארענהייט
דאס ווערט סימבאליזירט און געשריבן מיטן אות F.
משה לייב ראבינאוויטש
לעבנסגעשיכטע
רבי משה ראבינאוויטש איז נאך פון זיינע יונגע יארן געשעצט געווארן דורך צדיקי הדור ובראשם הרה"ק רבי יואל טייטלבוים פון סאטמאר זצ"ל.
ער איז באקאנט אלס עלוי און גרויסער למדן, (זיינע תורה'ס זענען געדרוקט געווארן אין די קונטרסים עולת שבת). ווי אויך האט דער רב שליט"א אפגעשריבען פילע כתבי יד און חדושי תורה אויף ספר הרמב"ם, וואס דער רבי איז געפארען קיין ארץ ישראל באקומען הסכמות פון די גדולי הדור ווי רבי דוד יונגרייז זצ"ל וואס איז לעת עתה נאך נישט ארויס לאור עולם, ווי אויך פלעגט דער רב זאגן טיפזיעניגע שיעורים און לומדישע דרשות וואס פילע ת"ח זענען באגייסטערט געווארן פון די רב'ס כח התורה,
פארענהייט
אין אנפאנג האט ער באזירט זיין מעסטונג אויף א לייטער פון 12 אפטיילונגען אבער שפעטער האט ער צוטיילט יעדע אפטיילונג אויף 8 שטיקלעך, דערמיט שאפנדיג א לייטער פון 96 טרעפ.
משה לייב ראבינאוויטש
לעבנסגעשיכטע
ווען עס איז געווען די פרשה פונעם עירוב אין בארא פארק האט דער רב געשריבן א ספעציעלע תשובה להלכה וואס האט אפגעווארפן די שיטת המחמירים.
פארענהייט
נאך זיין שטארבן האט מען איבערגעמאכט די מעסטונג זעענדיג אז עס האלט נישט אויס.
אין דער וואג-מעסטונג וועג, איז דער פרירפונקט פון וואסער 32 גראד פארענהייט (געשריבן “ºF32”), און די קאכן פונקט איז 212 גראד, פלאצירענדיג די בוילינג און די פריזינג פונקטן פון וואס פונקטליך 180 דעגריס פינאדערגעשיידט.
משה לייב ראבינאוויטש
לעבנסגעשיכטע
דער רבי איז באקאנט פאר ארויסהעלפן אידן מיט אלע מיני פראבלעמען, ספעציעל אין לעגאלע פראבלעמן, און איז באקאנט אלס גרויסער בעל צדקה, כמנהג זקנו דער מנחת אלעזר זי"ע.
פארענהייט
אין די צעלזיוס וואג-מעסטונג וועג, די פרירפונקט און קאכפונקט פון וואסער זענען פונקטליך 100 גראַד פֿונאדערגעשיידט, דעריבער איז איין באשטאנדטייל פון דער סיסטעם, איין גראד פארענהייט, איז א ברוכטייל 5/9 פון א גראד צעלזיוס.
משה לייב ראבינאוויטש
לעבנסגעשיכטע
אויפן וועג פון זיין זיידן דער מנחת אלעזר איז אויך דער מונקאטשער רבי ממשיך אלץ מוהל ווי אלע מונקאטשער חסידים אדער סתם מעריצים זענען מכבד דעם רבין אלס מוהל. צו דער זייט פון זיין מוהלות פלעגט זיין דער באוואוסטער מוהל הרב יעקב מרדכי וויינבערגער זצ"ל וואס איז פון די גרעסטע מוהלים.
פארענהייט
די שיטה ווערט היינט אממייסטענס באנוצט אין אמעריקע.
משה לייב ראבינאוויטש
לעבנסגעשיכטע
ער האט אויפגעשטעלט דעם צענטער פאר מונקאטשער חסידות אין בארא פארק, ברוקלין, אבער עס געפינען זיך מונקאטשער שטיבלעך און מוסדות אויך אין ווילאמסבורג, מאנסי, ירושלים ,בני ברק, לאנדאן, מאנטריאל. קליין|250px|הויפטקווארטיר פון מונקאטשער חסידות
פארענהייט
קאַטעגאָריע:ענערגיע
משה לייב ראבינאוויטש
וועבלינק
http://www.tsofar.com//zofar/mashtap/show.asp?id=5283
ראבינאוויטש, משה לייב קאַטעגאָריע:מונקאטש
כ"א אדר
נאר אין א פשוטן יאר.
טעג ווען כ"א אדר קען געפאלן:
דוד זילבערשלאג
קליין|250px|דודי זילבערשלאג קליין|250px|דודי'ס חסידישער חן, שארפער אריטארישער קראפט, און הארציגער שמייכל צו יעדן ענין, האט אים געמאכט אלס נומער 1 ווארטזאגער פאר חרדים
ר' דוד (דודי) זילבערשלאג (געב' תשי"ח) איז א סערעט וויזשניצער חסיד וואס האט אנגעפירט אמאל א רייע מוסדות ווי "מאיר פנים" און "כח לתת" און איז גרינדער פון די צוויי ארגאניזאציעס, און ער איז אויך געווען אמאל בעל הבית פון דער חרדישער וואכן צייטונג בקהילה. אויך האט ער געהאט א טעגליכער רובריק אין הארץ ווי ער פארקויפט אמונות ודעות און פארטיידיגט חרדישע אינטערעסן פאר די פרייע ליינער.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין פתח תקוה צו זיינע עלטערן שלמה זלמן זילבערשלאג און אסתר (באב"ד).
אין די 1980ער יארן האט ער געוואוינט אין בני ברק.
ר' דוד איז א מחותן מיט ר' יהודה משי זהב פון זק"א.
פאר ראש השנה תשע"א, טענה'ט מען אז ער זיך געטראפן צוזאמען מיט א מיידל און איין צימער. א פאסירונג וואס האט אויסגערופן א שטורעם ביי די חרדישע, ווי אויך אין דער פרייער פרעסע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:עסקנים קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:חרדישע זשורנאליסטן קאַטעגאָריע:מענטשן פון בני ברק
WebMD
WebMD (וועב עם די) איז אן אמעריקאנישע פירמע וואס פארזארגט געזונט דינסטן. זיי האבן א וועב סייט פאר אלע מעדיצינישע אנגעלעגענהייטן, וואס ווערן גענוצט דורך דאקטוירים מיט פאציענטן צוזאמען, פאר יעדן איינעם וואס פאראינטערסירט זיך איבער געזונטהייט און מעדיצין.
וועבלינקען
קאטעגאריע:געזונט קאטעגאריע:וועבזייטלעך
עקסעס
left|thumb|זייער לאגא. מײַקראָסאָפֿט עקסעס (Microsoft Access) איז א פארבינדענע טאבעלעס (טבלאות) דאטעבאזע מאנאזשעריע קאמפיוטער פראגראם (management software) אפליקאציע פון מייקראסאפט.
קאטעגאריע:מייקראסאפט
אסאמא בין לאדען
אָסאַמאַ בין לאַדען (אַראַביש: أسامة بن محمد بن عوض بن لادن; 10טן מערץ, 1957 – 2טן מיי, 2011) איז געווען אן איסלאמישער טעראריסט. ער האט געגרינדעט די טעראר-ארגאניזאציע, על-קאידא אין אפגאניסטאן צוזאמען מיט איימאן אל-זאוואהירי.
די אמעריקאנער רעגירונג האט אים באשולדיגט אלס דער אויספירער פון די סעפטעמבער 11 טעראר אטאקעס, און האבן צוגעזאגט 50 מיליאן דאלער פאר דעם וואס כאפט אים.
בין לאַדען איז געהארגעט געווארען דעם צווייטן מיי 2011 דורך אמעריקאנער זעלנער אין פאקיסטאן, נישט ווייט פון דער הויפטשטאט איסלאמאבאד וואו ער האט זיך אויפגעבויעט א פעסטונג.
ער איז געהרגעט געווארן אין 2011 אין א געלוגענע אפעראציע פון די אמעריקאנער נעווי סיעלס קאמנדא איינהייט אין א הויז 800 יארד אוועק פון א נעווי באזע אין א מליטערישע שטעטל "אבטבאד" א פארשטאט פון די הויפט שטאט איסלאמאבאד אין פאקיסטאן דעם 1טן מאי 2011.
די אפעראציע איז אנגעפירט געווארן דורך דער סי. איי. עי. אגענטור.
קאַטעגאָריע:טאליבאן קאַטעגאָריע:טעראריסטן קאַטעגאָריע:על-קאידא
עקסעל
עקסעל (ענגליש: Microsoft Excel) איז א ספרעדשיט קאמפיוטער פראגראם סאפטוועיר אפליקאציע פון מייקראסאפט, וואס ארבעט סײַ אין ווינדאס סײַ אין מאקאס.
מען קען מיט דעם צוזאמרעכענען נומערן און זאכן.
לאגיק פֿונקציעס
קאַטעגאָריע:מייקראסאפט קאַטעגאָריע:קאמפיוטער פראגראמען
לופט פראכט
לופֿט פֿראַכט איז די ביזנעס פון קאמערציאלע פראכט שיפינג וועלכע ווערט טראנספארטירט מיט עראפלאנען ארום דער וועלט.
פאסאזשירן לופטליניע פראכט
אויף כמעט יעדער פאסאזשירן עראפלאן פארט מיט א געוויסע צאל פראכט וועלכע ליגן צוזאמען מיט די פעקלעך. פאר א ביישפיל קען מען ניצן די יו-עס פאסט דינסט וועלכע דינגט ארויס אביסל פלאף אויף 15,000 פון די 25,000 פליען וואס הייבן זיך אין די פאראייניגטע שטאטן יעדן טאג. אזוי זענען פאראן נאך הונדערטער פירמעס וועלכע שיקן קלענערע פראכט משאות מיט די קאמערציאלע עירליינס. עס איז געשאצט אז צווישן 5 און 10 פראצענט פון פראכט פארן מיט קאמערציאלע עירליינס. ווען א פעקל ווערט געשיקט מיט אייער פלי גייט עס אויף דער זעלבער סיסטעם ווי אלע פאסאזשיר פעקלעך און ווערט איינגעפאקט אין ספעציעלע שאכטלעך וועלכע דארפן שטימען מיט די עראפלאן גרויסקייט. א דורכשניטליכער עראפלאן נעמט אריין 10 מאל אזויפיל פראכט ווי א קאוטש באס און געוויסע עראפלאן האבן נאך מער פלאץ. א 747 דזשאמבא עראפלאן, וועלכע נעמט ארויף 416 פאסאזשירן, קען האלטן ארום 5,330 קוביק פיס פון פראכט וועלכע איז אזויפיל ווי צוויי טרעילארס. עס זענען פאראן אסאך דזשאמבא עראפלאן וועלכע זענען צעטיילט צווישן פאסאזשירן און פראכט. אין אזא פאל קען דער עראפלאן ארויפנעמען 266 פאסאזשירן און האט פלאץ פאר 10,000 קוביק פיס פראכט.
די לופטליניעס פרובירן צו מאכן ווי מער געלט און שטופן אריין ווי מער פראכט צו מאכן די פאר דאלאר. יעדער עראפלאן האט זיך זיין מאס וויפיל פראכט און פאסאזשירן און סך הכל וואג ער מעג טראגן. אויב דער עראפלאן טראגט מער ווי ערלויבט דעמאלט קען עס ברענגן צו שטארקע אויפשאקלונגן און אומסטאבילקייט ווי עס איז געווען דער פאל פון א בריטישע קארגא עראפלאן וועלכע האט געקראכט אין העליפאקס, קאנאדע, באלד נאכ'ן אויפהייבן און אויספארשער האבן באלד שפעקולירט אז דער עראפלאן האט געטראגן מער וואג ווי ערלויבט.
דער וואג פון אן עראפלאן ווערט אויך געמאסטן לויט די וועטער און יעדער עראפלאן האט זיך זיינע אינסטרוקציעס לויט די וועטער קאטעגאריעס פון יעדע פלייט. די וואג פון קארגא קען מאכן א גרויסע חילוק אויף קלענערע עראפלאן און אמאל מוז מען טוישן די פאסאזשירן צו די פאדערשטע זיצן אויב די קארגא איז פיל און וועגט אויפ'ן אונטערשטן טייל פון דעם עראפלאן.
קארגא עראפלאן
גרויסע שיפינג פירמעס ווי פעדעקס אדער יו-פי-עס פארמאגן זייערע אייגענע קארגא עראפלאנען וועלכע קענען זיין גרויסע און קליינע. ביידע פירמעס פארמאגן 747 דזשאמבא עראפלאנען וועלכע זענען ספעציעל געמאכט פאר קארגא און קען טראגן 26,000 קוביק פיס פון פעקלעך, וואס איז אזויפיל ווי 5 טרעילארס קענען ארייננעמען.
סופער טראנספארטערס
די סופער טראנספארטערס זענען עראפלאנען וועלכע זענען געבויט און דעזיינט געווארן נאר צו טראגן ריזיגע חפיצים וועלכע קענען אפילו נישט אריינגיין אין א 747 עראפלאן. מען טראנספערירט היינט גרויסע טראקס און אויך עראפלאנען אויף קארגא עראפלאן. פאר אזא משא פארלאנגט זיך א ספעציעלע טראנספארטער. די סופער טראנספארטערס ווערן געבויט מיט א נידעריגע פילאט קאבינעט און א ריזיגע עפענונג העכער איר וועלכע עפענט זיך די ברייט פון דעם גאנצן עראפלאן. דאס מיינט אז יעדע משא וואס דער עראפלאן קען טראגן קען גרינג אריינגיין דורך די עפענונג. די הויפט מעלה פון די סארט עראפלאן, איז אז די גאנצע קארגא ארט איז איין גרויסע און לאנגע קארידאר וואו עס קען אריינפארן לאנגע טרעילארס און ריזיגע טאנקן פון פליסיגע סחורה. אלעס אינאיינעם קען דער סופער טראנספארטער אויפנעמען 47 טאן פון קארגא וועלכע איז זייער אסאך אבער עס זענען פאראן פעלער ווען מען דארף נאך גרעסערע עראפלאן, צום ביישפיל די מיליטער וועלכע פירט עטליכע טאנקן אין איין עראפלאן מוז האבן בעסערע עראפלאן פון דעם סופער טראנספארטער ווייל א טאנק קען וועגן 65 טאן וועלכע איז פיל מער ווי דער סופער טראנספארטער קען פארטראגן. דער גרעסטער טראנספארטער עראפלאן אין די וועלט איז די אנטאנאוו 225 וועלכע קען ארויפנעמען ביז 250 טאן קארגא און קען ארייננעמען 4 גרויסע מיליטערישע טאנקן. די אנטאנאוו איז א רוסישער געבויטער עראפלאן וועלכע איז ארגינעל געבויט געווארן צו טראנספערירן די קאסמאס שאטל בוראן אין די אנפאנג 90'ער יארן. די פלענער האבן זיך קיינמאל נישט אויסגעארבעט ווייל דער עראפלאן איז נישט גרייט געווארן צו פליען. מען האט נישט געהערט פון די גרויסע עראפלאן ביז אין 01' ווען די אינדזשענירן האבן געמאכט איר ערשטן טעסט פלייט און איז דורך זייער סוקסעספול. דער אנאטאוו 225 איז א גיגאנטישע מאשין און אירע פליגלן שטרעקן זיך אויס די לאנג פון א סיטי בלאק און איר קערפער קען אנטהאלטן 80 אויטאס.
היסטאריע
די צוויי לופטליניעס האבן געמאכט געלט אבער די שטארקע קאנקורענט פון די גרויסע פאסאזשיר עירליינס האבן געסטראשעט זייער עקזיסטענץ. ביי א געוויסן נידעריגן פונקט האבן די צוויי פירמעס באשלאסן זיך צו פאראייניגן זיך צו קענען שטעלן קעגן די גרויסע עירליינס. די פאראייניגונג האט זיך אבער נישט אויסגעארבעט צוליב ארבייטער פראבלעמען און די פירמעס האבן זיך צוריק צעטיילט. סליק איז געווען געצווינגן אפצושטעלן אירע אפעראציעס פאר צייטווייליג צוליב פינאנציעלע פראבלעמען. ווען זי איז צוריקגעקומען אין די מארקעט האט זי אבער שוין נישט געהאט קיין פלאץ און אויך די פירמע האט זיך פארמאכט. אמעריקע איז דאן איבערגעבליבן מיט איין פלייאינג טייגער וועלכע איז געבליבן די איינציגסטע לופט פראכט עירליין מיט גוטע קאנטראקטן פון די רעגירונג און מיליטער. מיט אלע האפענונגן און וואקסנדיגע אינדוסטריס אין לאנד האט אבער די לופט פראכט פירמעס נישט גענוג מצליח געווען און מען האט נישט געמאכט צופיל געלט דערפון. די פרייזן זענען געווען אומסטאביל און די פירמעס האבן געלעבט אין א געוויסע צעמישעניש. די ערשטע קאמערציאלע פירמע וואס האט ערנסט אנגעהויבן נאן-סטאפ פראכט סערוויס איז געווען יונייטעד עירליינס ערשט אין די מיטעלע 60'ער יארן. אין די מיטעלע 70'ער יארן האט זיך די גאנצע לופט פראכט אינדוסטרי געטוישט ווען א יונגער ביזנעסמאן מיט'ן נאמען פרעד סמיט האט באשלאסן אז די פאראייניגטע פאסאזשירן און פראכט עירליינס איז נישט די ריכטיגע צוקונפט פאר די לופט פראכט אינדוסטרי ווייל די דעסטינאציעס און צילן פון די צוויי אינדוסטריס זענען זייער אנדערש און דאס פארלאנגזאמט די פראכט דעליווערי. סמיט האט גענומען אסאך פינאנציעלע הילף און געגרינדעט די פעדערעל עקספרעס פירמע אין טענעסי מיט'ן ציל צו טראגן פראכט און זיי דעליווערן אין צייט. פעדערעל עקספרעס איז באקאנט געווארן מיט זייערע גאראנטירטע סערוויס און האבן געעפענט א "נעקסט דעי" גאראנטירטע סערוויס וועלכע האט שטארק געפאלן די אמעריקאנער פירמעס. פעדערעל עקספרעס אפעראציעס האט זיך שוין אנגעהויבן אין 973' און אין 976' האט שוין די פירמע געוויזן א פראפיט. די פעדערעל עקספרעס סוקסעס איז געווארן דער געשפרעך פון טאג און יעדער האט באוואונדערט די פונקטליכקייט פון זייערע סערוויסעס. אין 982' האט זי פארמאגט 76 אייגענע עראפלאן און האט פארדינט איבער א ביליאן דאלאר, אן אומדערהערטע זאך פאר א פירמע וואס איז נאר 10 יאר אין ביזנעס.
ראש חודש
קליין|מרכז| מולד הלבנה בראש חודש ראש חודש ווערט אנגערופן דער ערשטער טאג פון א חודש אין אידישן קאלענדער.
לופט פראכט
היסטאריע
אין 89' האט פעדעקס זיך פאראייניגט מיט פלייאינג טייגער און האט געטוישט איר נאמען צו פעדעקס וועלכע איז א קערצערע נאמען פאר פעדערעל עקספרעס. מיט די פאראייניגונג איז די פירמע געווארן די גרעסטע קארגא פירמע אין די וועלט וועלכע באהאנדל'ט 5.5 מיליאן פעקלעך פער טאג. די פירמע פארמאגט היינט 650 עראפלאן און 71,000 טראקס און פארדינט 26 ביליאן דאלאר א יאר. אן ענליכע פירמע וועלכע איז מיט די יארן געווארן א שטארקע קאנקורענט צו פעדעקס איז יו-פי-עס וועלכע איז נאך געגרינדעט געווארן מיט איבער 100 יאר צוריק אלס א ביציקל דעליווערי פירמע. ווען לופט פראכט איז געווארן אויפגעכאפט האט יו-פי-עס אנגעהויבן נוצן עראפלאן פאר זייערע דעליוועריס וועלכע האט זיך שוין דעמאלט געהאט פארשפרייט איבער'ן גאנצן לאנד. אין 988' האט יו-פי-עס געגרינדעט איר אייגענעם לופט אפעראציע און איז באלד געווארן פון די גרעסטע עיליין פירמעס אין די וועלט טראגנדיג ארום 2 מיליאן פעקלעך פער טאג נאר אין זייערע עקספרעס סערוויס אליינס. היינט צו טאג איז די לופט פראכט אינדוסטרי צעטיילט צווישן די ריזיגע פעדעקס, יו-פי-עס, א רייע קלענערע קארגא פירמעס, און עטליכע פאסאזשיר ערליינס אין שפיץ פון יונייטעד ערליינס.
ראש חודש
עס קען זיין צוויי טעג ראש חודש, אויב דער חודש האט 30 טעג, איז דער דרייסיגסטער טאג דער ערשטער טאג ראש חודש
אין די צייטן פון חז"ל פלעגט מען מקדש זיין דעם חודש ע"פ ראייה דורך עדות פון 2 כשר'ע עדות.
לופט פראכט
היסטאריע
קאטעגאריע:טראנספארט קאטעגאריע:אוויאציע
ראש חודש
אין די צייטן פונעם בית המקדש האט מען מקריב געווען א קרבן מוסף ראש חודש. היינטיגע צייטן דאווענט מען נאך א תפילה, מוסף.
ראש חודש איז א שטיקל יום טוב. טייל ווייבער האבן א מנהג נישט צו טון קיין מלאכה ראש חודש.
קאַטעגאָריע:קאלענדארן קאַטעגאָריע:אסטראנאמיע
ישי שליסל
ישי שליסל, געבוירן 1975, תשל"ו. א ליטוואק, וווינט אין קרית ספר. איז א אינגערמאן וואס ווען בראש כל חוצות אין ירושלים האבן זיך צאמגענומען האמאסעקסואלן אויף א שטאלץ פאראד דעם 30סטן מײַ 2005 אין ירושלים און געוואלט ארויסווייזן זייער שטאלץ פון זייער אויסוואל דורך א פאראדע מיט פענער און נגינה, איז ער אריינגעלאפן מיט א מעסער דעשטעכנדיג דריי יידן מיט בלוט.
אום תמוז תשע"ה איז ער פרייגעלאזן געווארן, נאך צעהן יאהר אין טורמע. אום י"ד אב איז ער געקומן צום שטאלץ-פאראד אין ירושלים און האט ווידער אטאקירט מיט א מעסער. זעקס מענטשן זיינען פארווונדיקט געווארדן. שליסל איז דורך די פאליציי ארעסטירט געווארן.
וואס זאגט די תורה צו אים און זיין אקט
צווישען די תורה לאגער איז דער מיינונג צעטיילט איינצלעכע עקסטרעמע פרומע האלטן אז דאס איז אזוי ווי פנחס בן אלעזר וואס האט געמאכט א קידוש ה'.
אבער די מערהייט שאקלען זיך אפ פון אים און זאגן אז איז דער פארקערטער אפעקט אז ס'ווייזט אז תורה איז רציחה רח"ל- און דערמיט ווערט א שרעקליכע חילול ה'.
טורמע
ער האט געדינט אן אורטייל פון 10 יאר טורמע.
קאַטעגאָריע:קנאים קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאַטעגאָריע:טעראר קאטעגאריע:מערדער
יהויכין
קליין| יהויכין מלך יהודה יהויכין אדער יכניה, דער זון פון יהויקים מיט "נְחֻשְׁתָּא בַת-אֶלְנָתָן", איז געווען דער 19סטער קעניג אויף מלכות יהודה אין פארלויף פון בלויז 3 מאנאטן אין ירושלים, ער איז געווארן קעניג אין יאר ג'קנ"ב. ער איז געווארן קעניג ווען ער איז געוועזן 18 יאר אלט.
אין יאר ג'קס"ג האט נבוכדנאצר דער קעניג פון בבל געפאנגען יהויכין מיט זיין גאנצע פאמיליע, און מיט אים 10,000 מענטשן, פון זיי: 7,000 סאלדאטן, 1,000 שלאסער און אויך 2000 פון די חשובע לייט מיטן נביא יחזקאל צווישן זיי. די גלות איז געווען דער אנפאנג פונעם שפעטערן גלות ווען צדקיהו האט מורד געווען. דאס דאזיקע גלות הייסט גלות יהויכין.
קאַטעגאָריע:מלכי יהודה
באמבע
left|300px|thumb|אויפן בילד ווי מען ווארפט איין א געביידע דורך אויפרייס מאטריאל א באמבע איז א צוזאמענגענומעכץ פון אויפרייס מאטעריאל אריינגעלייגט אין א שאכטל אדער אנדער זאך וואס מען רייסט אויף נוצנדיג א ספעציעלן צינדער.
דאס האט מען ערפינדן בעיקר צו נוצן דורך מיליטער. עס איז אבער אויך דא ציווילע באנוץ פון דעם, בעיקר אויף איינצוווארפן גרויסע געביידעס אויף צו איבערבויען, אדער אויפהאקן גרויסע בערג כדי צו בויען אויף דעם בארג.
קאטעגאריע:נאטור קאטעגאריע:סאציאלאגיע קאטעגאריע:טעראר קאטעגאריע:מיליטער קאַטעגאָריע:כעמיע קאטעגאריע:געווער
עשרת ימי תשובה
באזונדערהייט פון די צען טאג
דער אידישער גלויבונג לויטעט אז אין ראש השנה ווערט פון פאראויס אפגעשטימט דורך גאט וואס וועט דעם מענטשן טרעפן דורך די נייע יאר. אויך לויטעט זי אז די טרעפונגען וואס גאט באשערט דעם מענטש, ווענדעט זיך אין די אקטן פון דעם מענטש. אין צוגאב, גלויבן רעליגיעזע אידן, אז אין די צען טאג פון ראש השנה ביז יום כיפור איז נאך מעגליך צו ענדערן דעם באשטימטן פסק דין פון שלעכטס צו גוטס דורך דריי זאכן: תשובה, תפילה און צדקה, דעריבער ווערן די טעג אנגערופן "די צען תשובה טעג".
תשובה
דאס ווארט תשובה אין פרייע אפטייטש צו אידיש מיינט "זיך צוריקקערן". כלאמערשט: "צוריק צו דעם אלטן וועג" (דער וועג פון תורה).
תשובה ווערט פראקטיצירט דורך: 1. חרטה אויף די פערגאנגענהייט. 2. אפלאזן די נישט רעליגיעזע אויסגעהאלטענע אקטן, נישט טאן מער קיין עבירות. 3. "קבלה מכאן ולהבא" - פארנעמען זיך צו פירן לויט די פארשריפטן פון די רעליגיע. אין דער ספר "שערי תשובה" טוט רבינו יונה ערקלערן און פארברייטערן די טעמע פון "תשובה".
אין די טעג וואס ווערן אנגערופן "עשרת ימי תשובה" טוען רעליגיעזע אידן אפרעכטן "תשובה" אין גרעסערע מענגן ווי אין איינפאכע טעג, באזירט צו דער גלויבונג אז אין די טעג גאט טוט משפט'ן יעדן באשעפעניש, און באשטימט א אינדיווידואלער פסק דין וואס ווערט געזיגלט יום כיפור. דאס האלס ווענדעט זיך אין די אקטן פון דער אינדיווידואלער מענטש צום גוטן אדער צום שלעכטן.
די גלויבונג לויטעט, אז ראש השנה ווערט די בעפעלקערונג איינגעטיילט אין דריי טיילן:
וויבאלד דער מענטש ווייסט דאך נישט צו וועלכער גרופע ער באלאנגט, כדי ער זאל חלילה נישט פארשריבן ווערן אין דעם "בוך פון פארשטארבענע" (אין פאל ער איז א בינוני און האט נישט מצליח געווען צו ברענגן זיינע רעכטפארטיגע אקטן צו איבערוועגן די שולדען) טוען די גלויביגע אידן פארמערן מיט "תשובה" צו אפמעקן וואס מער פון די בייזוויליגע אקטן.
תפילה
רעליגעזע אידן זאגן ספעציעלע סליחות (איבער בעטונג'ס געבעטן) אין די פארטאגס שטונדן פון די וואכן טאג פון עשרת ימי תשובה.
ביי די רעגעלמעסיגע געבעטן (שחרית, מנחה און מעריב) לייגן זיי אויך צו ספעציעלע געבעטן ווי אבינו מלכנו און זכרנו לחיים.
תהלים ווערט אויך געזאגט פיל מער ווי אין דורכשניטליכע טעג.
צדקה
עס איז זעהר איינגעפירט אין די ארטאדאקסישע קרייזן צו פארמערן מיט צדקה, סיי דורך זאמלען, סיי דורך ביישטייערן, אין די וואכן טאג פון עשרת ימי תשובה, באזירט אויף פערשידענע פסוקים ווי "חטאיך בצדקה פרוק" (דיינע זינד מיט צדקה לייז אויס) און "צדקה תציל ממות" (צדקה וועט ראטעווען פון טויט).
ספעציעלע הלכות און מנהגים
איבער די טעג זענען דא פארשידענע הלכות און מנהגים, פאלגענד איז א רשימה.
כפרות
עיקר ארטיקל: כפרות
עס איז א מנהג ביי אידן, אז אין די טעג צווישן ראש השנה און יום כיפור נעמט מען א בעל חי, אדער געלט, און מען דרייט זי ארום העכער דעם קאפ דריי מאל זאגענדיג א געבעט וואס הויבט זיך אן מיט די ווערטער: "זה חליפתי, זה כפרתי" (בעדייט: דאס איז מיין אויסטויש, דאס איז מיין פערצייאונג).
א טייל פירן זיך צו מאכן די מנהג ערב יום כיפור דוקא.
פת פלטר
אין שלחן ערוך ווערט גע'פסק'נט אז אין די טעג פון "עשרת ימי תשובה" זאל מען מער אין אכט נעמען פערשידענע חומרות ווי א גאנץ יאר, ווי צום ביישפיל: אפילו די וואס א גאנץ יאר עסן זיי "פת פלטר" אדער ווי מען רופט דאס היינט "פת עכו"ם", זאלען אין די טעג נישט עסן דאס.
קברי צדיקים
אין די חרדישע קרייזן איז זעהר איינגעפירט אז אין די טעג גייט מען אויף קברים פון צדיקים זיך אויסבעטן א גוט יאר אין דעם זכות פון די צדיקים.
אנטשולדיגן
אין די טעג פון "עשרת ימי תשובה" איז איינגעפירט ביי רעליגיעזע אידן זיך צו אנטשולדיגן איינער פארן צווייטן אויף בייזוויליגע אקטן וואס זענען פראקטיצירט געווארן פון איינעם געגן צווייטן דורך אויס דעם פערגאנגענהייט, די דאזיגע אקט ווערט אנגערופן זיך "איבערבעטן". קאַטעגאָריע:ימים נוראים קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
ליסטע פון די וויקיפעדיעס
פאלגענד איז א סטאטיסטיק ליסטע פון די וויקיפעדיע פראיעקטן. (דערווייל זעט מען די נומערן פון רעכטס צו לינקס, ווער עס קען דאס פארעכטן תבוא עליו ברכה).
איבער 1,000 ארטיקלען
קאטעגאריע:וויקיפעדיע סטאטיסטיק
als:Wikipedia:Sprachen cs:Wikipedie:Mezinárodní Wikipedie csb:Wiki:Midzëmòwnô kòòrdinacëjô el:Βικιπαίδεια:Πολύγλωσσος συντονισμός en:Wikipedia:Multilingual coordination eo:Vikipedio:Internacia Vikipedio es:Wikipedia:Coordinación plurilingüe fr:Wikipédia:Coordination multilingue hi:विकिपीडिया:Multilingual coordination hu:Wikipédia:Többnyelvű koordináció ja:Wikipedia:多言語プロジェクトとしてのウィキペディア lb:Wikipedia:Sproochen lt:Wikipedia:kalbos pl:Wikipedia:Koordynacja międzyjęzykowa ro:Wikipedia:Coordonare multilingvă ru:Википедия:Список Википедий sr:Википедија:Остали језици vi:Wikipedia:Phiên bản ngôn ngữ zh:Wikipedia:跨语言协作 zh-min-nan:Wikipedia:Kî-thaⁿ ê gí-giân
בודהיזם
left|250px| בודהיזם אָדער "בודאַהיזם" איז א רעליגיע וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך גאַוטאַמאַ סידהאַרטאַ שקיאמוני (דער בודאַ). די דאזיקע רעליגיע פארטוט זיך מיטן גייסטליכקייט, און לערנט ווי צו רוהיג זיין אן קיין פיין.
בודהיזם איז איינע פון די גרעסטע רעלעגיעס אויף דער וועלט. דער אָנפאַנג פון בודאיזם איז געווען אין דעם פינפטן יארהונדערט פאר דער איצטיקער צייטרעכענונג. עס איז געווען מיט סידהארטא, דער אינדיאנער פרינץ, וואס איז איין טאג געגאנגען ארויס פון זיין פאלאץ און געזען וויפל ווייטיק איז דא אויף דער וועלט. האט ער פארזיכט א וועג צו העלפען מענטשען אין דער וועלט און צום סוף איז ער געקומען מיט בודאיזם, וואס לערנט אז די גאנצע וועלט איז נאר א חלום, און די וועג צו גאולה איז דורך מעדיטאַציע און זוכן נירוואנע.
ס'איז דא צוויי גרויסע טיילן פון בודאיזם. איין איז טעראוואדע וואס געפינט זיך אין דרום-מזרח אַזיע, און דער אנדערער איז מאהאיאנע וואס געפינט זיך אין טיבעט, כינע און יאַפאַן.
דווקא אין אינדיע וואו בודהיזם אין געבוירן געווארן איז נישטאָ קיין סך בודהיסטן.
* קאַטעגאָריע:רעליגיע
קאסאם
left|thumb|250px|די איבערבלייבענישן פון אן עקספלאודירטער ראקעט געשאסן פון [[עזה פאס קיין ארץ ישראל.]] קאסאם ראקעטע אויכט קאסאם איז א פשוטער היים געמאכטער אייזן'ער ראקעט אנגעפילט מיט אויפרייס שטאף, פראדוצירט דורך די פאליסטינע מיליטאנטישער ארגענעזאציע חאמאס.
דריי מאדלן זענען שוין געווען אין באנוץ. כאטשיג זיי ווערן טייל מאל גערופן אין די מידיע מיסילס זענען זיי אבער פריי-פליענדיגע ארטילירי ראקעטען נישט האבענדיג קיין שום פירענדע סיסטעם.
די עזה פאס איז געווארן אפגעטיילט פון ארץ ישראל דורך דעם וואנט זינט 1996 וואס דאס האט אפגעשטעלט די איפליראטירונג פון די טעראריסטן פון דארטן אריינצוקומען אנזייען פאניק טויט אין טעראר אין ארץ ישראל טאראריע.
אין יאר 2005 האט ארץ ישראל דורך געפירט א ריקצוג פון אלע אירע אידישע בירגער ארויס פון עזה פאס און אויך ארויסגענומען איר מיליטער, בלויז אנהאלטענדיג די לופט אויבערהאנט און מארין וואסער צוקום. דעריבער איז דער קאסאם געבליבן דער איינציגסטער מיטל פארן פאליסטינער וויאזוי צו מלחמה האלטן ווייטער מיט איר אידישער שכן און שונא ארץ ישראל. כאטשיג זיי פלעגן דאס נוצען פארן צוריקציג איז דאס אבער איצט געבליבן די איינציגסטע געווער ווייל דאס פליעט אריבער דעם חומה. כאטשיג דאס איז רעלאטיוו אומשעדליך ווייל מען מאכט דאס זייער אומבלאימפערט און מען שיסט דאס אן א ציל, מאכט דא אבער אן א שריפה ווען עס פאלט אויף א הויז, און גרויסע שאדען'עס, און האט שוין אומגעברענגט גאר אסאך נפשות פון אירע אזויפיל געשאסן ווערן.
עס הייסט נאך א גייסטליכע שעך פון חאמאס.
קאַטעגאָריע:ראקעטן קאטעגאריע:על אקצא אינטיפאדע
קוויקבוקס
קוויקבוקס איז א ספעציעלע אקאונטינג סאפטוועיר צו פירן די חשבונות פון א ביזנעס.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ווייכווארג
פאראײניגטע שטאטן
די פֿאַראײניגטע שטאַטן פֿון אַמעריקע —געוויינלעך גערופן בלויז די פֿאַראײניגטע שטאַטן—זענען אַ פעדעראַלע דעמאָקראַטישע רעפּובליק אין צפון אמעריקע װאָס זענען געגרינדעט געװאָרן אין יאָר 1776. זייער הױפּשטאָט איז װאַשינגטאָן די. סי. די רעפּובליק נעמט ארײן 50 שטאַטן און דעם פעדעראלן דיסטריקט פון קאָלומביע. דער גרעסטער שטאַט איז אלאסקע אין צפון-מערב פון דעם קאָנטינענט פון צפון אמעריקע. דער שטאַט האוואי איז אין דעם פּאציפישן אָקעאן. די אנדערע 48 שטאטן מיט דעם דיסטריקט פון קאָלומביע געפינען זיך צווישן קאנאדע אין צפון און מעקסיקא אין דרום. אין מזרח איז א בארטן מיטן אטלאנטישן אָקעאן און אין מערב מיטן פּאציפישן אָקעאן. אויך האָט די מדינה פינף באוואוינטע און נײן נישט־באוואוינטע אינזלען אינעם פּאציפישן און אינעם קאראאיבישן ים.
דער ערשטער פּרעזידענט איז געווען דזשאָרדזש וואַשינגטאָן.
די פאראייניגטע שטאטן צוזאַמען, מיט א שטח פון 9.83 מיליאָן קוואדראט ק"מ (3.79 מיליאָן קוואדראט מײל), זענען דאָס  דריטע אָדער פערטע גרעסטע לאנד לויטן טאָטאלן שטח, און דאָס דריטע גרעסטע לויטן שטח פון דער יבשה. די באפעלקערונג נאך די 2020 צענזוס איז איבער 331 מיליאָן אײנוואוינער, דאָס דריטע גרעסטע אין דער וועלט. א בירגער פון די פאראייניגטע שטאטן ווערט אָנגערופן אן "אמעריקאנער".
דאָס לאנד האָט זיך אנטוויקלט פון די 13 בריטישע קאָלאָניעס אויפן אטלאנטישן בארטן אינעם 18טן יאָרהונדערט. צוליב אמפערייען צווישן דער בריטישער רעגירונג אין די קאָלאָניעס איז געשען די אמעריקאנישע רעוואלוציע. דעם 4טן יולי 1776 האָבן דעלעגאטן פון די 13 קאָלאָניעס ארויסגעגעבן זייער דעקלאראציע פון אומאָפּהענגיקייט, וואָס האָט געגרינדעט די מדינה.
במשך פונעם 19טן יאָרהונדערט האָבן די פאראייניגטע שטאטן זיך פארשפּרייט איבער דעם קאָנטינענט ביז צום בארטן פונעם פּאציפישן אָקעאן.
די עקאָנאָמיע פון די פאראייניגטע שטאטן איז די גרעסטע נאציאָנאלע עקאנאמיע אין דער וועלט, און זייער ברוטאָ אינלענדישער פּראָדוקט (בא"פ) פאר 2012 ווערט געשאצט צו 15.6 טריליאָן דאָלאר – 19% פונעם גלאָבאלן בא"פ לויט קויפקראפט פּאריטעט, פון 2011.
די עקאָנאָמיע ווערט געטריבן פון א שפע פון נאטורליכע רעסורסן, א גוט־אנטוויקלטער אינפראסטרוקטור, און הויכן פּראדוקטיוויטעט;. דאָס לאנד איז נאָך איינער פון דער וועלטס גרעסטע פאבריצירערס. עס גיט ארויס 39% פון דער גלאָבאלער מיליטערישער אויסגאבע, און איז א פּראָמינענטע עקאָנאָמישע, פּאָליטישע און קולטורעלע קראפט אין דער וועלט, ווי אויך א פירער אין וויסנשאפטליכער פאָרשונג און טעכנאָלאָגישער אינאָוואציע.
היסטאָריע
אין די צײטן פונעם מיטלאלטער האָט מען בכלל נישט געוואוסט פונעם אמעריקאנישן קאָנטינענט; מען האָט געמיינט, אז נאָך אייראָפּע גייט דער פּאציפישער אָקעאן. עס איז געווען א גרויסער שּפּאנישער מאטראָס, וואָס האָט געהייסן קריסטאָפער קאָלומבוס. ער האָט געהאלטן, אז אויב מען פאָרט לאנג אויפן אטלאנטישן אָקעאן, קומט מען אָן אין אינדיע. ער האָט געפּועלט בײ דער שפּאנישער קעניגין, אויב מען גיט אים איבער א גרויסע שיף מיט געלט און מענטשן, וועט ער מאכן א נסיעה און דערמיט פארקירצן דעם וועג קיין אינדיע. ער האָט אויפגעוויזן, אז דאָס וועט אויפהייבן דעם עקספּאָרט-אימפּאָרט פון איבעראל, און שפּאניע, וואָס איז דאן געווען א וועלטמאכט, וועט דערפון שטארק בענעפיטירן.
נאָך א לאנגער נסיעה איז ער אָנגעקומען צו דער טרוקעניש און האָט דאָרט געטראפן א סך אומצוויליזירטע מענטשן. ער און זײנע מענטשן האָבן געמיינט, אז זיי האָבן אנטדעקט א קורצן וועג קיין אינדיע, דערפאר האָט ער אָנגערופן די מענטשן אינדיאנער. דאָס איז געווען אין 1492.
א ביסל שפּעטער איז אָנגעקומען אויף דער טעריטאָריע, וואָס איז הײנט דרום אמעריקע, א גענעראל מיטן נאָמען אמעריגאָ וועספּוטשי, און האָט אנטדעקט, אז דאָס איז בכלל נישט אינדיע, נאָר א נײער קאָנטינענט. דעריבער רופט מען עס אויף זײן נאמען אמעריקע.
דער אָנהייב פון די קאָלאָניעס
נאך קריסטאפער קאָלומבוס האָבן די שפּאניער ארויסגעשיקט נאָך שיפן, און צוביסלעך האָט שפאניע באהערשט די גאנצע דרום– און צענטראל–אמעריקע, חוץ בראזיל, וואָס איז געוואָרן א פּאָרטוגעזישע קאָלאָניע.
אין 1565 האָט שפּאניע אויפגעשטעלט א שטעטל אין פלאָרידע, דאָס ערשטע שטעטל מיטן אייראָפּעישן סטיל.
אויך אנדערע אייראָפּעישע לענדער האָבן אָנגעהויבן זיך אינטערעסירן אין דעם נײעם קאָנטינענט: ענגלאנד, פראנקרײך און האָלאנד.
ענגלאנד האָט אויפגעשטעלט ווירדזשיניע אין 1620, דערנאָך מאסאטשוסעטס, און נאָך דעם – פּענסילוועניע. די פראנצויזן האָבן געבויט אינעם צפונדיגן טייל פון נאָרד–אמעריקע די שטעט קוויבעק און מאָנטרעאל, און די האָלענדער האָבן געבויט ניו אמסטערדאם, וואו עס געפינט זיך הײנט ניו יאָרק. אָבער די ענגלענדער האָבן געקעמפט, אז זיי זאָלן זײן די בעלי בתים, און ניו יאָרק איז גאָר שנעל אריבער צו זיי פון האָלאנד. אין יאָר ה'תקכ"ג איז אויך קאנאדע אריבער, אזוי אז גרויסבריטאניע (ענגלאנד) האָט אײנגענומען אלע שטחים, וואָס זענען געשטיצט געווארן בײ אנדערע לענדער.
די מלחמה פאר אומאָפּהענגיקייט
אזוי ווי ענגלאנד איז פאקטיש געווען דער בעל הבית אויף דער טעראטאָריע האָט זי פרובירט דאָס אויסניצן צום מאקסימום. דער דעמאלטדיגער ענגלישער קעניג געאָרג דער דריטער האָט ארויפגעלייגט שווערע שטײערן אויף די אײנוואוינער. די אײנוואוינער האָבן פארלאנגט, אז אזוי ווי זיי זענען א חלק פונעם ענגלישער קעניגרײך, זאָלן זיי קענען וויילן א פארטרעטערשאפט אין דעם ענגלישן פּארלאמענט, וואָס זאָל זיך אָננעמען פאר זיי, און נישט דערלאָזן די אומיושרדיגע שטײערן. דער קעניג האָט זיי דאָס נישט געוואָלט נאָכגעבן. דאָס האָט געברענגט דערצו, אז אין דער צווייטער העלפט פונעם 17טן יאָרהונדערט האָט זיך אָנגעהויבן א באוועגונג, וואָס זי האָט זיך אָנגערופן "די אמעריקאנישע רעוואלוציע". די מענטשן האָבן אָנגעהויבן פארלאנגען מער פרײהייט, ענגלאנד איז נישט גרייט געווען זיי דאָס צו געבן, אזוי אז אין יאָר 1763 האָבן זיך צוזאמען גענומען דרײצן קאָלאָניעס, וואָס האָבן נישט געוואָלט זײן אונטער בריטאניע און אין אפּריל 1775 האָט די מלחמה פאר אומאָפּהענגיקייט אויסגעבראכן אונטער גענעראל דזשאָרזש וואשינגטאָן און דעם 4טן יולי 1776 האָט טאָמעס זשעפערסאָן אָנגעשריבן די דעקלאראציע פון אומאָפּהענגיקייט פאר די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע.
די ערשטע דרײצן לענדער, וואָס האָבן זיך דערקלערט אומאָפּהענגיק און זענען געוואָרן א חלק פון דער נײער מדינה, זענען דעלאווער, פּענסילוועניע, ניו דזשערסי, דזשארזיע, קאָנעטיקעט, מאסאטשוסעטס, מערילענד, דרום קאראליינע, ניו העמפּשער, ווירדזשיניע, ניו יאָרק, צפון קאראליינע און ראוד אײלענד.
דער ווידערשטאנד האָט זיך צופלאקערט, די ענגלענדער האָבן געשיקט אן ארמיי אונטערצודריקן דעם ווידערשטאנד, נאָך א לאנגער קאמף האָבן זיך די ענגלענדער אונטערגעגעבן.
די מלחמה האָט אָנגעהאלטן ביזן 3טן אויגוסט 1782. דעם 3טן סעפּטעמבער 1783 האָט ענגלאנד אונטערגעשריבן א שלום אָפּמאך מיט אמעריקע. כאטש געאָרג דער דריטער פון ענגלאנד האָט נאָך געוואָלט אָנהאלטן די מלחמה, האָט ער פארלוירן אינעם פּארלאמענט זײנע שטיצער, און מען האָט דורכגעפירט א רעזאָלוציע אינעם פּארלאמענט פאר שלום.
פון דאן אָן האָבן די דערמאנטע דרײצן קאָלאָניעס באקומען א פולקומע זעלבשטענדיקייט. דזשאָרזש וואשינגטאָן איז געוואָרן אויסדערוועלט אלס דער ערשטער פּרעזידענט פון די פאראייניגטע שטאטן.
פון 1803 צו 1848 האָט זיך אמעריקע'ס גרויס געטריפלט ווײל אמעריקע'ס אידיאָלאָגיע איז געווען זיך אויסשפּרייטן ווי מער, וואָס צוליב דעם האָט אויסגעבראכן אין יענע יאָרן צוויי מלחמות:
די ערשטע: אמעריקע האָט דערקלערט קריג קעגן בריטאניע דעם 18טן יוני 1812, צוליב דער נישט פרײער באוועגונג פון אמעריקע ארום דער וועלט און צוליב אירע פישכאפּערס, וואָס מען האָט זיי נישט געלאָזט האנדלען א.ד.ג. און אנדערע ווערטער פרײע האנדל - וואָס דאָס איז געווען דער רעזולטאט פון דער מלחמה פון ענגלאנד און פראנקרײך - איינזעענדיג אז ס'איז נישט רעאליסטיש זיך צו שלאָגן קעגן אזא אימפּעריע, האָט מען באשלאָסן אײנצונעמען קאנאדע, וואָס איז געווען אונטער בריטאניע.