cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
יאהאן גוטנבערג
גוטנבערג איז געבוירן אין דער שטאט מיינץ אין דייטשלאנד און ער האט זיך אויסגעלערנט טערקיש. ווען ער איז געווען אין די אינגערע יארן האט ער געעפנט זיין געהיימניספולע דרוקעריי וואס ער האט בלויז מיטגעטיילט פאר זיינע נאנטער פריינט. אין יאר 1456 האט ער געדרוקט זיין ערשטע ספר דעם "גוטנבערג תנ"ך", וואס ער האט זיך באשעפטיגט דערמיט אין א צייט אפשניט פון דריי יאר.
אינעם אינטערנעט איז פאראן א וועבזייטל אין זיין אנדענק מיטן נאמען "פראיעקט גוטנבערג" וואס אנטהאלט א ריזן אוצר פונעם ענגלישן און אינטערנאציאנאלע קלאסיקע.
וועב לינק
פראיעקט גוטנבערג
קאַטעגאָריע:ערפינדערס קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
בענזין
פונקציע
בענזין איז א רינענדיגע עלעמענט וועלכע איז צוזאמענגעשטעלט פון הידראגען און קארבאן וועלכע האלטן זיך ווי אין א קייט. ווען מען פארברענט בענזין מיט אסאך אקסיגען באקומט מען קארבאן דיאקסייד (פון די קארבאן אטאמען), וואסער (פון די היידראדזשין אטאמען), און אסאך היץ אין רעאקציע. איין גאלאן בענזין גיט ארויס אזויפיל קראפט ווי 125,000 בי-טי-יו (א חשבון וואס מען נוצט צו מעסטן די קוואנטום פון היץ. א געווענליכער מענטש גיט ארויס פון זיין קערפער ארום 200 בי-טי-יו) אדער 36,650 עלעקטארישע וואטס.
פראדוקציע און פארשפרייטונג
בענזין ווערט גענומען פון די פעסלעך אויל וועלכע די אויל פירמעס גראבן ארויס פון די ערד. יענע אויל ווערט אנגערופן נאפט און איז א שווארצע געדיכטע עלעמענט וועלכע פארמאגט אין זיך גאר אסאך היידראדזשין אין קארבאן מיט א רייע אנדערע נאטורליכע כעמיקאלן.
די נאפט ווערן פארקויפט אין פעסלעך וועלכע ווערט אנגערופן "קראד אויל". די פירמעס וואס קויפן די אויל שיקן עס אויסצוארבעטן אין רעפיינעריס וועלכע געפינט זיך אין יעדע לאנד. פון די נאפט ווערן געמאכט פארשידענע ערליי אויל אויסער בענזין ווי אויל צום הייצן, דיזעל אויל, אויל פאר פעינט, פלאסטיק, אויל פאר פליגער,סינטעטישע פייבערס, רעדער, און נאך...
יעדע פון די אויבנדערמאנטע אוילן ווערט אויסגעארבעט אויף אנדערע וועגן. די רעפיינעריס טוען די ערשטע זאך צוטיילן אלע סארט כעמיקאלן וועלכע געפינט זיך אין די נאפט דורכ'ן פארברענען צענדליגער מאל מיט פארשידענע טעמפרעאטורן פון היץ. ביי יעדע געוויסע טעמפרעאטור קומט ארויס אן אנדער סארט כעמיקאל וועלכע ווערט ארויסגעצויגן צו א באזונדערע טאנק. דערנאך ווערן פארשידענע כעמיקאלן צוזאמענגעשטעלט צו פארמירן א געוויסע סארט אויל.
אין די צייטן פון דער צווייטער וועלט קריג האט מען אויסגעפינען אז אויב מען שטעלט צו א געוויסן סארט בליי ווערט די בענזין פיל מער קראפטיג און מאכט עס ביליגער. אלע רעפיינעריס האבן טאקע אנגעהויבן דעמאלט צולייגן בליי אבער מיט די יארן האבן די רעגירונגן פארבאטן דאס צו נוצן צוליב פילע פראבלעמען וואס עס האט געמאכט, אריינגערעכנט פראבלעמען פאר די ענווייראמענט און א רייע פראבלעמען פאר די אויטאס זעלבסט. היינט קענען רוב אויטא מאטארן נישט פארטראגן קיין בענזין מיט בליי (לידעד בענזין).
אויסער די ארבעט פון צוזאמענשטעלן די עלעמענטן איז נאך א פיל שווערערע ארבעט צו רייניגן די כעמיקאלן און וויי ריינער דאס איז אלס מער געלט קאסט דאס. דאס איז דער חילוק צווישן רעגולער און פרימיום בענזין וועלכע איז ריינער.
(אגב, טייל מענטשן שפענדן מער געלט פאר פרימיום בענזין, מיינענדיג אז דאס גיט זיי מער מייל אדער אז עס האלט לענגער דעם אויטא. עס איז אבער נישט אמת ווייל רוב אויטאס זענען געמאכט צו נעמען 87 בענזין און מער פון דעם איז אויסגעווארפן געלט. נאר געוויסע מאדעלן פארלאנגן נאך היינט 90 אדער 93 בענזין. קוקט נאך אין אייער מעניול ביכל פאר מער אינפארמאציע).
נאכ'ן אויסארבעטן די בענזין ווערט דאס אריינגעלאדענט אין די בענזין טראקס און מען טראנספערירט עס צו די בענזין סטאנציעס.
ענווייראמענטל פארפעסטיקונג
די פראסעס פון אריינברענגן און האלטן די אויל האט א שטארקע אימפאקט אויף די ענווייראמענט ווען עפעס גייט נישט גוט. עס האט שוין מערערע מאל פאסירט ווען אז א טאנקיר שיף האט זיך איבערגעדרייעט און אויסגעגאסן מיליאנען גאלאנען אויל וועלכע בלייבט שווימען אויפ'ן אויבערפלאך און שעדיגט פלאנצונגן און מענטשן ווען עס וואשט ארויף אויף די ים ברעגעס. די אלע געשעענישן האבן מיט די יארן אנגעמאכט אן ענווייראמענטאלן חורבן. באקאנט איז די עקסאן וואלדעז אויסגיסונג אין וועלכע דער טאנקיר האט אויסגעגאסן 11 פון אירע 55 מיליאן גאלאן אויל ביי די פרינץ וויליאם סאונד אינזלן נעבן אלאסקא. די מיליאנען גאלאנען אויל האבן פארשוואנקען די אינזלן און יארן שפעטער האט מען זיך נאך געפלאגט דאס אוועקצורייניגן.
זע אויך: היסטארישע אויל אויסגיסונגן
גלאבאלע אנווארעמען
ווען אן אויטא פארברענט א גאלאן בענזין גיט ער ארויס ארום 5 פונט קארבאן צו דער אטמאספֿער. אויב די קארבאן וואלט באשטאנען פון בלויז קארבאן וואלט זיך עס שטארק אנגעזען אזויווי מען זאל ארויסווארפן א 5 פונטיגער זעקל פון ווייסע מעל נאך יעדע גאלאן בענזין וואס ווערט פארנוצט. עס איז איבעריג צו זאגן אז די לופט אין אונזערע שטעט וואלטן געווען פיל מיט מעל און מען וואלט נישט געקענט זען דעם חבר פון עטליכע פיס אוועק.
אנגעוואנדנהייט
די פאראייניגטע שטאטן, און רוב אנדערע לענדער, קענען נישט אליינס פראדוצירן זייער געברויך פאר אויל און זענען געצווינגן צו אימפארטירן פון די אויל רייכע לענדער. דאס האט מיט די יארן פארשאפט אן עקאנאמישע אנגעוואנדנהייט און אלע לענדער זענען געווען געצווינגן צו ליידן פון די עקאנאמישע באשלוסן פון די אומסטאבילע מיטל מזרח לענדער. ווען זיי האבן געוואלט מאכן אפאר עקסטערע דאלאר האבן זיי געשניטן די פראדוקציע און די פרייזן האבן זיך אויטאמאטיש געהויבן פילפאכיג און די אנגעוואנדענע לענדער זענען געשטאנען מיט פארמאכטע הענט.
וועבלינקען
קאטעגאריע:טראנספארט קאטעגאריע:ברענשטאפן
קאנאדישע פראווינצן
קאנאדע איז צוזאמענגעשטעלט פון צען פראווינצן, און דריי טעריטאריעס.
500px|מרכז|מפת קנדה
צען פראווינצן <li>אלבערטא <li>בריטיש קאלאמביע <li>ניו בראנזוויק <li>נייפונדלאנד און לאבראדאר <li>נאווע סקאשע <li>אנטעריא <li>פרינץ עדווארד איילענד <li>קוויבעק <li>סאסקאטשעווען <li>מאניטאבא </ol>
דריי טעריאטאריעס <li>נארדוועסט טעריטאריעס <li>נונאוועט <li>יוקאן </ol>
* *
ציל
ציל מיינט א פונקט ווי מען וויל אנקומען, וו.צ.ב.ש. א גאן וויל שיסן דוקא אין הארץ אדער אין מוח אלס ציל גראד צו טויטען דעם שונא א.א.וו.
עס איז געווענליך אויסגעפירט צו גרייכן א באשטימטע צייט דורך אויסשטעלן דעדליין'ס.
קאטעגאריע:אויפירונגן
פונדאמענטאליזם
דער טערמין פונדאמענטאליזם ווערט על פי רוב באנוצט צו באצייכענען דאס עקסטרעמע קלאמערען אין א רעליעגיעזע אדער אידעלאגישער שיטה. דאס נאמען קומט פון די שטיצער פון די סארט פאנדאמענטאליזם, און די הסבר ווערט אנגעגעבן אז א פונדאמענט אפט גערופן מסורה איז דער סאמער אונטערשטער טייל אויף וואס א גאנצער בנין איז געבויט און האלט זיך אן. דער יסוד איז געווענליך איין שטיק וואס קען נישט צוטיילט ווערן אדער גערירט ווערן. דער זעלבע האלטן זיך פונדאמענטאליסטן שטארק אן אין זייער גלויבן אדער אידעאלאגיע און רירן זיך נישט אוועק בשום אופן דערפון.
ביי דער אידישער רעליגיע הייסן די חרדים אדער מער פונקטליך די קנאים פונדאמענטאליסטן ווייל זיי ווילן זיך נישט אוועקרירן קיין משהו פון די יסודות אויף וואס זייער געדאנקען גאנג און אמונה איז באזירט. דאס זעלבע קען אבער אויך אנגערופן ווערן ביי יעדער פאנאטישקייט וואס מען האלט זיך פון יסודות פון אמאל אפילו עס שטייט אין קעגנזאץ פון היינט.
דאס איז פארהאן אויך אין קריסטליכע און מוסלומענישע רעליגיעס
קאַטעגאָריע:רעליגיע קאַטעגאָריע:אידעאלאגיע
טאלאנט
טאלאנט איז די אינטעלעקטואלע גרויסקייט וואס א געוויסער מענטש דערהייבט זיך צו קענען פארשטיין אדער טאן מער פון דעם אלגעמיינעם מענטש, אין דעם פאך אדער טעמע. צ.ב.ש. א מוזיקער האט א טאלאנט צום אינסטרומענט מער פון דעם אלגעמיינעם מענטש.
עס איז דא א וועג וויאזוי מען מעסט דאס, דורך אן איי.קיו. פראבע. אבער לעצטנס זענען געוויסע דאקטוירים ביי דער מיינונג, זינט די נומערן פון סטאטיסטיק ווייזן אז ביז 40 פראצענט טאלאנטירטע מענטשן האבן א שטיקל פארקריפלטקייט אויף אן אנדערן ענין וואס לאזט זיי נישט נוצן דעם מוח אויף יענער זאך דעריבער קענען זיי נוצן דעם גאנצן מוח בלויז פאר איין זאך, ווי צ.ב.ש. א בלינדער האט אייביג א טאלאנט צו דערשמעקן מיט וועמען ער רעדט אדער וואו ער איז, ווייל וויבאלד ער נוצט נישט טיילן פון מוח ווי דער אלגעמיינער מענטש פארן זען קען ער זיך אפגעבן צו אנטוויקלן די אנדערע טיילן פון מוח מער ווי סיי וועמען.
קאַטעגאָריע:קאגניציע
אריטמעטיק
די אַריטמעטיק (פון גריכיש ἀριθμός, אַריטמאס "נומער") איז דער עלצטער און עלעמענטארסטער צווייג פון מאטעמאטיק, געניצט דורך כמעט יעדן איינעם, פאר ארבעטן פון פשוטן טאג־טעגליכן ציילן ביז פארגעשריטענע וויסנשאפט און האנדל חשבונות. זי איז געבויט אויף דער שטודיע פון קוואנטיטעט, ספעציעל ווי דער רעזולטאט פון אפעראציעס וואס קאמבינירן צאלן. אין דער געוויינלעכער שפראך, מיינט זי מער פשוטע אייגנקייטן ווען מען ניצט די טראדיציאנעלע אפעראציעס פון צוגאב, אראפנעם, טאפלונג און  צעטיילונג מיט קלענערע צאלן. פראפעסיאנעלע מאטעמאטיקער ניצן אמאל דעם טערמין (העכערע) אריטמעטיק בנוגע צו פארגעשריטענע רעזולטאטן אין נומערן טעאריע, אבער מ'זאל דאס נישט אויסטוישן מיט חשבון.
היסטאריע
דער גריכישער מאטעמאטיקער דיאפאנטוס האט פארפאסט אינעם דריטן יארהונדערט די סעריע פון ביכער "אריטמעטיקא", וואס ווערט גערעכנט דעם אריטמעטישן פאראלעל צו די "עלעמענטן" פון אוקלידוס. אין דעם בוך האט ער געוויזן וועגן צו לייזן א סיסטעם פון גלייכונגען וואן די צאל אומבאשטימטע איז גרעסער ווי די צאל גלייכונגען און די לייזונגען זענען גאנצע צאל; די גלייכונגען רופט מען דיאפאנטישע גלייכונגען אויף זיין נאמען. צוליב דעם ווערט דיאפאנטוס גערופן "דער פאטער פון אלגעברע".
די מאיא קולטור האט געניצט א נומערן סיסטעם באזירט אויפן נומער 20, און האט אויך געהאט א סימבאל פארן נומער 0 נול. שוין פאר זייער צייט האט מען געניצט "ליידיק" פלעצער (למשל אין דער בבלישער סיסטעם), אבער די מאיא האבן דערפינדן א סימבאל פאר נול גאנץ נאענט צו ווי מען פארשטייט 0 היינט.
די דעצימאל סיסטעם וואס מען ניצט היינט, אין וואס יעדער ציפער באדייט א פאטענץ פון 10, איז געקומען פון אינדיע.
די בינארישע סיסטעם, וואס ניצט נאר צוויי סימבאלן, 0 און 1, איז אנטקוויקלט געווארן אינעם 17טן יארהונדערט דורך לייבניץ, אבער זי איז נישט געווארן ברייט געניצט ביז דער אנטוויקלונג פון דיגיטאלישער עלעקטראניק, בעיקר א דאנק צו קלאד שאנאן.
אריטמעטישע אפעראציעס
די גרונטלעכע אריטמעטישע אפעראציעס זענען צוגאב, אראפנעם, טאפלונג און צעטיילונג. אנדערע אפעראציעס זענען פראצענט, קוואדראט ווארצלען, פאטענץ און לאגאריטמען.
צוגאב (+)
צוגאב איז די יסודותדיקע אפעראציע פון אריטמעטיק. מען שטעלט צוזאמען צוויי צאלן צו פראדוצירן איין צאל, דעם סכום.
דער נייטראלער עלעמענט פאר צוגאב איז 0; ד"ה אז מען גיט צו 0 צו נאר וועלכער צאל באקומט מען די זעלבע צאל.
צוגאב פון דער נומער 1 נאכאנאנד איז די גרונטלעכער פארעם פון ציילן; דער רעזולטאט פון צוגעבן 1 ווערט געוויינטלעך גערופן דער נאכגייער פון דער אריגינעלער צאל.
טאפלונג (× אדער · אדער *)
טאפלונג איז די צווייטע יסודותדיקע אפעראציע פון אריטמעטיק. מען שטעלט צוזאמען צוויי צאלן צו פראדוצירן איין צאל, דעם פראדוקט. די ערשטע צוויי נומערן רופט מען דעם טאפלער און דעם פֿארטאפלטער, אדער סתם "פאקטארן.
פאטענץ
מיט גאנצע צאלן איז די אפעראציע פון פאטענץ נאר א פארקירצונג פאר איבערגעחזרטע טאפלונגען. אז מען טאפלט a מיט זיך b מאל רופט מען דאס "a צו פאטענץ b", און מען שרייבט ab
געזעצן פון אריטמעטיק
די געזעצן פון אריטמעטיק זענען פונדאמענטאלע פרינציפן וואס האלטן ביי די אריטמעטישע אפעראציעס, און מיט זיי קען מען פארגרינגען דעם גאנג פון רעכענען. דער ערשטער וואס האט געשריבן די געזעצן פון אריטמעטיק וואס מיר האבן היינט איז געווען דער אינדישער מאטעמאטיקער בראהמאגופטא, וואס האט געלעבט בערך אין יאר 625.
מיט די געזעצן ווערן די אפעראציעס פון אריטמעטיק שטארק נוצלעך מיט א סך אפליקאציעס. אין א פאראלגעמיינערטן שטייגער, א מאטעמאטישע סטרוקטור ווי די ראציאנאלע צאל אדער די רעאלע צאל וואס האט די אריטמעטישע אפעראציעס און היט זייערע געזעצן ווערט אנגערופן א פעלד.
פאלגנד זענען די פונדאמענטאלע געזעצן פון אריטמעטיק.
אסאציאטיווער געזעץ
די אפעראציעס פון צוגאב און טאפלונג זענען אסאציאטיוו. דאס הייסט, אז מען וויל רעכענען א צוגאב אדער א טאפלונג פון דריי אדער מער נומערן אין א געוויסן סדר, איז נישט וויכטיק וואו מ'שטעלט די קלאמערן, קומט אויס אלעמאל דער זעלבער רעזולטאט. מאטעמאטיש שרייבט מען אזוי, ווען a,b,c זענען דריי טערמינען אדער פאקטארן:
קאמוטאטיווער געזעץ
ווען מען רעכנט דעם צוגאב פון צוויי נומערן, אדער מען טאפלט צוויי נומערן, איז נישט וויכטיק וועלכן פון די צוויי שרייבט מען ערשט און וועלכן צווייט. דאס הייסט, עס האלט זיך: אבער, די אפעראציעס פון אראפנעם און צעטיילן זענען נישט קאמוטאטיוו, און דער סדר ווי מען שרייבט די נומערן איז גאר וויכטיק. מען קען דאס זען גוט מיט א ביישפיל:
נומערן סיסטעמען
יעדע צאל קען מען אויסשטעלן אין פארשידענע וועגן לויט וועלכער סיסטעם מען ניצט. אין טאג־טעגלעכן לעבן ניצט מען די דעצימאלע סיסטעם, וואס האט צען ציפערן: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 און 9. מיט די צען ציפערן קען מען אויסשטעלן יעדע צאל. אין דער סיסטעם ווייזט דער ארט פון א ציפער זיין ווערט. אין דער רעכטער פאזיציע איז יעדער ציפער ווערט גענוי זיין צאל, אין דער צווייטער פאזיציע צען מאל זיין צאל, אין דער דריטער פאזיציע, הונדערט מאל זיין צאל, אא"וו.
היסטאריש, פלעג מען ניצן אנדערע סיסטעמען איידער די דעצימאלע סיסטעם איז געווארן ברייט אנגענומען. צוויי סיסטעמען וואס זענען נאך אין באניץ זענען די סיסטעם פון לשון קודש, וואו יעדער אות אין אלף בית האט א ווערט, נישט אפהענגיק אין וואו מען שרייבט אים, און די רוימישע צאלן, וואס האט געוויסע אותיות וואס זייער ווערט איז יא אומאפהענגיק וואו זיי זענען געשריבן, אבער נישט אזוי ווי די דעצימאלע סיסטעם.
נומערן טעאריע
מען ניצט דאס ווארט "אריטמעטיק" צו באדייטן נומערן טעאריע. דאס שליסט איין אייגנשאפטן פון גאנצע צאלן וואס האבן א שייכות מיט פרימצאלן, צעטיילקייט און לייזן גלייכונגען אין גאנצע צאלן. דאס נעמט איין אויך דעם גרונט-טעארעם פון אריטמעטיק און אריטמעטישע פונקציעס.
וועבלינקען
*
פערספעקטיוו
פערספעקטיוו, קוק ווינקל אדער שטאנדפונקט דאס איז וויאזוי מען זעט זאכן, צו אביעקטן פארן טרוקענעם פליישיגן אויג אין גשמיות. צו באגריף'ען פארן באגרייפן אין מוח לויט וויאזוי מען קוקט דאס אן פון רוחניותדיגן שטאנדפונקט.
אין פיזישן זין פון ווארט
איז דאס פשוט לויט וויאזוי דער מענטש שטייט איז זיין זען אויסגעשטעלט אויפצוכאפן בלויז איין זייט פון די מטבע ווייל זיין פאזיציע ביים זען לאזט אים נישט זען די אנדערער זייט. אדער צוליב ווייטקייט, לויט דער דיסטאנץ קוקט דער אביעקט אויס קלענער ווי ער איז באמת. וו.צ.ב.ש. פאר אונז מענטשן קוקט אויס די שטערן ווי קליינע פונטעלעך, אדער די זון און די לבנה קוקען אויס די זעלביגע גרויס, אבערן אין אמת'ן איז די זון פול גרעסער אבער וויבאלד זי איז ווייטער פאר אונזער אויג ווי די לבנה איז דאס אייניג אין פערספעקטיוו.
אין גייסטישן זין פון ווארט
דינט דאס אלס די מעטאפאר פארן טעאריע פון קאגנישען, דאס איז דער אויסוואל פון א קאנטעקסט אדער א רעפערענץ (אדער רעזולטאט פון די אויסוואל) פון וואס צו דערשמעקן, קאטעגאריזירן, מעסטן אדער קאדיפירן ערפארונג, נאכאנאנד צו פארמירן אן אויסגעשטעלטער מהלך און אמונה, טיפיש דורך צאמשטעלן איינס מיטן אנדערן. און מען קען דערנאך בויען אויף דעם מהלך און אמונה אייגענע אויספירונגן און נאך געניעלע מהלכים. קאטעגאריע:מחשבה
טערמינאלאגיע
טערמינאלאגיע איז דער שטודיע פון טערמין'ען און זייער באנוץ - פון ווערטער און ווערטער צוזאם שטעלן וואס זענען פארנוצט און ספעציפישע קאנטעקסטען.
טערמינאלאגיע טוט אויך אריינעמען אין זיך די פארמאלער דיסיפלין וואס טוט סיטעמאטיש שטודירן די נאמען געבן אדער דעזעגנירונג פון קאנצעפטען געאייגענט צו איין'ס אדער מער סאביעקט פעלדער אדער דאומען'ס פון מענטשליכע אקטיוויטעט, ריסוירטש און אנאליזן פון טערמין'ען אין קאנטעקסט, פארן ציל און סיבה צו דאקמענטירן און ארויסהייבן די ריכטיגע באנוץ.
דער שטודיע קען זיין לימיטירט פאר איין שפראך, אדער קען דעקן מער ווי איין שפראך אין די זעלבע צייט. מולטי-שפראך אדער ביי-שפראך. א.א.וו. *
19טן מיי
דעם 19טן מיי איז דער 139סטער טאג פון יאר (140סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 226 טעג.
פייערטעג
19
1979
געשטארבן
קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
18טן מיי
דעם 18טן מיי איז דער 138סטער טאג פון יאר (139סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 227 טעג.
געשטארבן
קליין|100px|אלעקסאנדר סואוואראוו
פייערטעג
18
נילוס
קליין|250פיקס|דער נילוס אין עגיפטן נילוס איז א טייך וואס פליסט אין קאנטינענט אפריקע. אין פארגאנגענהייט ער איז גערעכענט געווארן אלס דעם לענגסטן טייך אין דער וועלט. אבער אויספארשונגען וואס זענען רעדאגירט געווארן לעצטענס, האבן געוויזן אז עס קען זיין אז דער אמאזאנאס טייך איז דער לענגסטער. די לענג פון דעם נילוס איז 6,670 ק"מ, און זיין דרענאזש בעקן איז גרויס 2,870,000 קמ"ר, א צענטל פון אפריקע קאנטינענט פלאץ.
דער טייך איז א לעבן-הויפט-אדער פאר עגיפטן און סודאן. און דאס איז דער עיקרדיקער וואסער- ווארצל אין די אויסגעטרוקנטע שטאטן. דער נילוס האט צוויי ארגינעלע ווארצלן: דער ווייסער נילוס וואס הייבט זיך אן אין דער עקוואַטאָראַל אפריקע, און דער בלויער נילוס וואס הייבט זיך אן אין עטיאפיע.
די טייך נעמען
אין אַראַביש ער הייסט نهر النيل (אנ-ניל טייך, געטייטש: הניל, טייך), אין תנ"ך ווערט ער דערמאנט אין נעמען "יאור", "נהר מצרים" אדער "שיחור" (ישעיה כ"ג 3 וכן ירמיה ב' 18). זיין היינטיקע העברעישן נאמען שטאמט פון גריכיש.
דער ווייסער נילוס
כאטשיק אז וויקטאריע אזערע ווערט גערעכנט צו דעם ווארצל פון נילוס, אבער אויכעט צו וויקטאריע אזערע גיסן זיך אריין א פאר טייכן. דער לענגסטער טייך-ארעם גייט ארויס פון ניונגוואו-וואלד (Nyungwe Forest) אין רוואנדע. ער פליסט דורך די טייכן רוקאַראַראַ (Rukarara), מוואגא (Mwogo), נייבאַראָנגאָ (Nyabarongo) און קאַגעראַ (Kagera) און גיסט זיך אריין אין וויקטאריע אזערע אין טאנזאניע לעבן דער שטאט בוקאָבאַ (Bukoba) וואס אירע איינוואוינער אפגעשאצט ארום-100,000 נפש.
דער ווייסער נילוס גייט ארויס פון וויקטאריע אזערע אין ריפאָן-פאַלן (Ripon Falls) לעבן דזשינזשאַ (Jinja), אוגאנדע, אין א נאמען "וויקטאריע-נילוס". ער פליסט ארום-500 ק"מ צו דער ריכטונג פון קיאָגאַ אזערע און פון דארטן צו אַלבערט אזערע. נאך זיין ארויסגאנג פון אלבערט אזערע, באקומט ער דעם נאמען "אלבערט-נילוס". ווען גייט ער ארויס פון אלבערט אזערע פליסט דער טייך קיין סודאן. אין דעם שטאט פאראייניקט ער זיך מיט א גרויסן טייך וואס זיין לענג איז כ-720 ק"מ, און באקומט ער דעם נאמען " דער ווייסער-נילוס". דער נאמען שטאמט פון א ווייסן מאטעריאל וואס ווערט געשמעלצט אין זיין וואסער. אין סודאן דער טייך ממשיך זיין צו פליסן ביז חאַרטאָם.
דער בלויער נילוס
דער בלויער נילוס און דער ווייסער נילוס פאראייניקן זיך אין חאַרטאָם, (סודאן הויפט שטאט) און פון דארטן פליסט דער פאראייניקטער טייך דורך עגיפטן ביז דעם מיטלענדישער ים. אין וועג ער פארבינדט זיך מיט דעם עטברה-טייך. דער פארעם פון דעם נילוס-אויסגוס צו דעם מיטלענדישן ים ענלעך צו דעם גריכישן בוכשטאב דעלטע (Δ), און דעריבער די געגענט איז גערופן "דער נילוס דעלטע". מיט דעם נילוס וואסער, פליסט אויך א באדן-שיכט וואס זאמלט זיך איין אין דעלטע, וועגן דער אפשוואכונג פון דעם טייך-פלוס מאכטיקייט. די אפשווענקונג פאבריצירט אין דעלטע א פעסטיקע ערד-פלאץ, פרוכטפּערדיקע און גוטע פאר די לאנדווירטשאפט.
90% פון דעם וואסער, און -96% פון דעם באדן-שיכט פון דעם נילוס שטאמען פון עטיאפיע. 59% פון דעם וואסער שטאמען פון דעם בלויען נילוס. און די רעשט, פון דעם ווייסן נילוס, און פון פארשיידענע ריטשקעס וואס גיסן זיך אריין צום נילוס.
היסטאריע
דער נילוס איז אלעמאל דער צענטער פון ציוויליזאציע אין עגיפטן.
די מאדערנע תקופה
ווען די בריטישע קראפטן זענען געווען אין עגיפטן ביי דער ערשטער וועלט מלחמה האט מען געניצט דאמפשיפן סיי פאר זיכערהייט סיי פאר טורויזם צו די פיראמידן און טעבע.
דער דעמאגראפישע איינפלוס פון דעם נילוס
דער נילוס שניידט דורך דער שטאט חארטום, די הויפטשטאט פון סודאן, און די שטאט קאהיר. די צוויי שטאטן באציען זיך צו דעם נילוס ווי א קאנקרעטער לעבן-הויפט-אדער, ווייל ער איז דער איינציקער וויכטיקער וואסער-ווארצל אין א געגענט פון אן אויסגעטרוקענטער מדבר. און פאקטיש באמערקט מען אז די איינוואוינערס פארשפרייטונג אין עגיפטן און סודאן איז אזוי: אז דער גרעסערער טייל פון די איינוואוינערס, און רוב שטעט זיינען באזעצן אויף דעם נילוס ברעגן.
דער נילוס אין תורה
left |ממוזער|250px|דער נילוס און די פיראמידן די ערשטע דערשיינונג פון דעם נילוס אין דער תורה איז אין אנהייב ספר בראשית (פרק ב, פס' י"א-י"ב) דארטן איז דערציילט אויף א טייך וואס דרייט זיך אין עדן, און טרינקט אן דעם גארטן (מ'מיינט צו גן עדן), לויט דער תורה דערציילונג, דער טייך שיידט זיך אפ אויף פיר טייכן, און איינע פון די טייכן איז דער נילוס - "שם האחד פישון הוא הסבב את כל ארץ החוילה אשר שם הזהב, וזהב הארץ ההיא טוב שם הבדלח ואבן השהם". און רש"י טייטשט אויפן פלאץ - "פישון, הוא נילוס נהר מצרים ועל שם שמימיו מתרבין ועולין ומשקין את הארץ נקרא פישון כמו ופשו פרשיו. דבר אחר פישון שהוא מגדל פשתן שנאמר בישעיה אצל מצרים ובושו עובדי פשתים".
די קומעדיקע טרעפונג מיט דעם נילוס איז ווען פרעה גיט צו די יידן זיך באזעצן אין לאנד גושן, וואס ווי זעט אויס זי איז די דעלטע פון דעם נילוס.
דאס אנדערע מאל וואס אין איר דעשיינט דעם נילוס איז אין אנהייב פון שמות, ווען יוכבד, משהס מאמע באהאלט אים אין א גומא קאסטן אין דעם נילוס, און לאזט זיין שוועסטער מרים צו זיך באהאלטן צווישן די טאטראק-פלאנץ און אכטונג צו געבען אויף אים.
לויט די פארזעצונג פון דער דערציילונג, משה רבינו איז אויסעצויגן געווארן פון דעם טייך דורך בת פרעה וואס זי איז געקומען צו זיך באדן אין טייך. איז דערציילט נאך אז דער עגיפטישער קעניג פלעגט אנקומען צום נילוס, און ס'זעט אויס כדי צו דערליידיקן זיך און צו זיך באדן. אויכעט די צען מכות וואס גאט האט געשלאגן אויף די מצריים זיינען פארבינדן מיט דעם נילוס (מכת דם, מכת צפרדע).
דער היינטיקער העברעישער נאמען נילוס שטאמט פון דעם גריכישן נאמען Νειλος, וואס פון אים האט זיך אנטוויקלט אויך דעם פרעמדשפארישער נאמען Nile.
וואסערדאמבעס
אסואן וואסערדאמבע אין עגיפטן, איז אויפגעשטעלט געווארן אין צוויי פאזעס, אין-1902 איז אויפגעשטעלט געווארן די נידריקע אסואן וואסערדאמבע אדער די קליינע אסואן וואסערדאמבע. דער ערשטער פלאן פון דער וואסערדאמבע האט זיך אפגעדעקט נישט פאסיק, און זי איז אויפגעהויבן געווארן אין צוויי סעזאנען: 1907-1912, און-1929-1933. אין-1970 איז דערגאנצט געווארן דער בוי פון די הויכע אסואן וואסערדאמבע.
די וואסערדאמבע האט פאבריצירט א וואסער-איינזאמלונג וואס הייסט נאצער-וואסער-איינזאמלונג.
מקורות
וויקיפעדיע אין העברעיש נילוס
הערות
קאַטעגאָריע:טייכן קאַטעגאָריע:אפריקע
שטעלונג
שטעלונג איז דער כללית'דיגער פסיכילאגישער הייפאטעטישער אויפבוי, וואס רעפענזיטירט א מענטשס אלע מידות און געפילן וויאזוי ער האט זיין צוגאנג צו יעדע זאך, צו ער האט דאס יא ליב אדער נישט ליב א.א.וו.
עטיטודס זענען פאזיטיוו, נעגעטיוו אדער נייטראל וויזיעס אויף דעם "עטיטוד אביעקט": וו.צ.ב.ש. א מענטש, אויפפירונג אדער געשעעניש. מענטשן קענען אויך האבן סיי א פאזיטיווער און סיי א נעגעטיווער בייעס כלפי עפעס אן עטיטוד אין אפהאנדעלונג, - דאן הייסט דאס אמבליוויאנט.
עטיטודס קומען פון אפסטעמפלען זאכן דורך משפטן אין מוח פאר זיך מיט אן אייגען מיינונג אויף וואס מ'זעהט.
עס ווערט אנטוויקעלט אינעם מענטש דורך אן עי.בי.סי. מאדעל, (אין ענגליש א'פעקט, ב'יהעווירעל (אויפירונג) טויש, און קאגנישען). דער אפעקטרינדער רעזולטאט, איז א פיסיכיאלאגישער ענטפער, וואס טוט אויסדרוקן דעם באטרעפענדערס פרעפערענץ פאר א זאך. די אויפירנדער כוונה איז די רעדן אינדיקאציע פון די כוונה פון דעם אינדיווידואל. דער קאגנאטיווער רעספאנס איז א קאגנאטיווער איוואליואציע פון די זאך צו אויספארמען א שטעלונג.
רוב שטעלונגען פון אן אינדיווידואל ווערן אויסגעפארעמט אלס רעזולטאט פון אבזערווירענדע לערנען פון זייער סביבה. קאטעגאריע:אויפירונגן
פאלערמא
פאַלערמא (, סיציליאניש: Palermu, פאַלערמו,, פון , פאַנארמאס, , באַלערם) איז א היסטארישע שטאט אין דרום איטאליע, די הויפטשטאט פונעם אויטאנאמישן ראיאן פון סיציליע. די שטאט האט א רייכע היסטאריע, מיט קולטור און ארכיטעקטור, שפילנדיג א וויכטיקע ראלע דורכאויס איר עקסיזטענץ. די שטאט איז אלט מער ווי  2,700 יאר. פאלערמא געפינט זיך אין צפון־מערב פונעם סיציליע אינזל, ביים איינגאס פון פאלערמא.
די פעניקער האבן געגרינדעט די שטאט. די גריכן האבן זי געגעבן דעם נאמען פאַנארמוס וואס איז טייטש גרעסטער פארט פון אלעמען.
פרינציפ
א פרינציפ באצייכענט און מיינט די הויפט און יסודותדיגער פונקט אדער פונקטן פון מעגליכקייטן פון א סוביעקט (צ.ב.ש. די עשרת הדיברות איז לויט די תורה די פרינציפן פון די וועלט באשאפונג), וואס דאס טוט ערמעגליכן די פארמאציע פון געזעץ אדער נארמאלקייט, אדער פיראכץ'ער וואס מענטשן טוען פארטייטשן די פענאמענען (פון געשעענישן) צו שאפן און לעבן לויט די פרינציפען זייער גאנצער מהות.
פאלערמא
קאַטעגאָריע:שטעט אין איטאליע קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אייראפע
פרינציפ
א פרינציפ איז דער אונטערגאלער טייל (אדער ספיריט) פון דער באזע פון אן עוואלואטיווער נארמאטיוו אדער פארמאטיוו אנטוויקלונג, וואס איז דער אביעקט פון די סאביעקטיווער ערפארונג און\אדער אפטייטש. צ.ב.ש., די מידות פון א געוויסער מענטש קען ווערן באטראכט אלס א פאר פון אויסגעוועלטע פרינציפן, וואס דער יעניגער טוט אויפאלגן אין פארעם פון פיראכצער אדער געזעצען. די דאזיגע פרינציפן טוט דעריבער אויספארמען זיינע מידות. רעדוצירענדיג א געזעץ אדער פיראכץ צו איר פרינציפ, זאגט אונז אז פאר די סיבה פאר אונז איצט, וועט די פרינציפ נישט קענען\נישט וועלן טיפער אריינגעטראכט און צולייגט דורך שאלות (פארשטייט זיך אויב מען וויל נישט צולייגן). דאס איז די גרינגע וועג צו גראד מאכן און פארשטיין א קאמפלעצירטער ארגומענט - קנאים אדער קאנסערוועטיווען טוען דאס זיי לאזן נישט אריינטייטשן דורך פראגעס און ענפערס אינעם פרינציפ בלייבן זיי ביי די אינציאלער שמאלער מיינונג פון דעם פאנדעמענט פון פרינציפ.
אבער א פרינציפ טוט אויך ערמעגליכן צו באשאפן אלע מעגליכע ווערסיעס אונטער איר סוביעקטיווער לאזונג, וויבאלד איר רעאליטעט באשאפונג\ווייטער אנטוויקולינג אונטער דעם סוביעקט איז אפן אן קיין ענדע און אומפאראויסזאגן פארלאזענדיג און אנהענגענדיג זיך אויף בחירה, און דאס טוען די מאדערענע אידן אדער ליבעראלן, ווייל זיי ארגומענטירן אז אויף דעם פרינציפ איז די געזעצען געבויט, נישט אז דאס איז זעלבסט די פרינציפ נאר די געזעצן ווען עס איז באשאפן געווארן איז טאקע דאן געווען אויסערליך די פרינציפ דורך די דעמאלטסדיגער קאנצענסוס אז געוויסע אקטן און געשעענישן וועלן פאסירן אונטער א קאמבינאציע פון פרינציפן וואס איז היינט אויסגעשטעלט צו א סתירה קעגן אסאך מער פרינציפן.
א פרינציפאלער מענטש מיינט נישט אז ער איז אן עקשן אדער טוט אייביג די זעלבער, דאס מיינט פשוט אז אלע זיינע אקציעס איז אויסגערעכענט ס'זאל שטימן מיט די פרינציפן וואס ער האלט חשוב.
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
30סטן יוני
דעם 30סטן יוני איז דער 181סטער טאג פון יאר (182סטער אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 184 טעג.
פייערטעג
30
הויפט זייט/ב' טבת
ב' טבת דאס אכטטע חנוכה ליכטל
טבת 02 קאַטעגאָריע:מוסטער היינט אין היסטאריע he:תבנית:ב' בטבת
עס עס
left|thumb|250px|עס עס פאן עס עס - SS (אַ קורץ־וואָרט פון Schutzstaffel - שוץ־שטאפל, ᛋᛋ) איז געווען דער מיליטער פון די נאצי פארטיי. עס איז געגרינדעט געווארן ביי די 1920ער אלס א פערזענליכע וועכטער־אפטיילונג אויפן פירער פון די נאציס, אדאלף היטלער.
היינריך הימלער איז געווען דער פירער פון עס-עס זינט ה'תרפ"ט ביז ה'תש"ה (1929 - 1945). במשך די תקופה איז די עס עס געוואקסן פון א קליין פאראמיליטער צו איינע פון די גרעסטע און מעכסיקע ארגאניזאציעס אין די נאציסטישע דייטשלאנד. די סאלדאטן פונעם פארטיי האט מען אויסגעקליבן לויט די ראסישע פרינציפ פון נאציזם.
דער מיליטער איז געווען א באזונדער מיליטער און אפגעטיילט פון די פארמאלע מיליטער אין דייטשלאנד (דער ווערמאכט) ביז ווען אדאלף היטלער איז געווארן קאנצלער אויף דייטשלאנד. אבער זינט די נאציס האבן באקומען די מאכט אויף דייטשלאנד האבן זיי אויך קאנטראלירט אויף דער געהיים-פאליציי פון דייטשלאנד (דאס געשטאפא), און אויך אויפן זיכערהייט־דינסט (דער SD).
די מיליטערישע אפטייל פונעם עס עס (דער וואפען עס עס) איז געווען דער פאראנטווארטלעכער צום גרינדונג די קאנצענטראציע לאגערן און די פארניכטונג לאגערן. זיי האבן געהאלפן אפווישן די יידן פון ווארשאווער געטא.
דער פירער פון עס-עס (היינריך הימלער) איז געווען פון די גרעסטע פאראנטווארטלעכע צו דעם ענדגילטיקע לייזונג-פראגראם צו פארניכטן אלע יידן אין אייראפע.
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה
הויפט זייט/א' טבת
א' טבת ראש חודש דאס זיבעטע חנוכה ליכטל
טבת 01 קאַטעגאָריע:מוסטער היינט אין היסטאריע he:תבנית:א' בטבת
אראמיש
קליין|250px|תנ"ך איבערזעצונג צו אראמיש אינעם [[11טער י"ה|11טן יארהונדערט]]
אראמיש איז א סעמיטישע שפראך וואס ווערט שוין גערעדט טויזנטער יארן. עס איז געווען א ברייט באניצטע שפראך אין מיטל מזרח אין די פריערדיגע תקופות, בעיקר אין די לענדער: אשור, איראק, סיריע און ארץ ישראל.
רש"י ברענגט, אז אברהם אבינו האט גערעדט אראמיש, אלס זיין שפראך, און לשון קודש אויף צו דאווענען.
די עולי בבל ביים בויען דאס צווייטע בית המקדש האבן מיטגעבראכט מיט זיך די דאזיגע שפראך, וואס איז דאן געווען די אפיציעלע שפראך פון דער פערסישע אימפעריע. דיאלעקטן פון אראמיש זענען אויך באניצט געווארן אין אידישע ספרי קודש, ווי ספר עזרא און דניאל, תרגום אונקלוס, די תלמוד בבלי, תלמוד ירושלמי און זוהר.
אראמיש אלס א הויפט אומגאנגס שפראך פון די געגנט, האט אנגעהויבן אונטערגיין נאכדעם וואס די פערסישע אימפעריע איז באזיגט געווארן דורך די גריכן, און די העלעניסטישע מלוכות האבן גענוצט גריכיש אלס הויפט שפראך פון זייערע קעניגרייכן. פונדעסטוועגן, האט אראמיש געדינט אלס לאקאלע שפראך פאר רוב פעלעקר אין די געגנט יארן שפעטער, שוין נאכן אנקום פון די רוימישע אימפעריע, וואס האט נישט ארויפגעצווינגען לאטייניש אויף די מיטל מזרח באפעלקערונג, גריכיש איז געווען די אפציעלע שפראך, און מינאריטעטן האבן פארגעזעצט רעדן אראמיש ביזן מוסלעמענער אקופאציע אין 7טער י"ה, ווען אראביש איז ארויפגעצווינגען געווארן אויף די לאקאלע פעלקער.
עס איז א שפראך וואס די קריסטן אין לבנון און סיריע האבן גערעדט, ביז אינמיטן דער ניינצעטער יארהונדערט. היינט אויף דער וועלט זענען פאראן ארום פופצן מיליאן וואס באהערשן די שפראך, אבער בלויז א האלבער מיליאן רעדן זי אלס מאמע לשון.
צווישן די קורדישע אידן האט די שפראך געדינט אלס אומגאנג שפראך צווישן זיך, אנדערש ווי קורדיש פון זייערע שכנים. אין עטליכע ערטער אין מדינת ישראל קען מען הערן די שפראך, ספעציעל אין די שטעטל מבשרת ציון, א פארשטאט צו ירושלים וואו א גרויסע אידישע געמיינדע פון קורדישע אפשטאם געפונט זיך. דעם דיאלעקט וואס די אידן באניצן איז ענליך צו דער שפראך קענטליך אין מזרח, דאס הייסט אין געגנט פון בבל.
די שפראך וואס איז היינט באנוצט אין סיריע אדער לבנון, איז נענטער צום אראמישן דיאלעקט פון תלמוד ירושלמי.
היינט איז דא מענטשן וואס געבן זיך אפ מיט אויפפרישן די שפראך צווישן די קריסטן וואס זענען פון גרויס סיריע.
דיאלעקטן
די שפראך האט אמאל געהאט גאר א סאך דיאלעקטן וואס מערסטנטייל עקזיסטירן שוין נישט מער. אין יהודה איז געווען באקאנט איין סארט, אין גליל איז געווען אן אנדער דיאלעקט, ווי אויך האבן די קריסטן און אנדערע פעלקער געהאט באזונדערע אייגנארטיגקייטן וואס האט אפגעזונדערט איין גרופע פונעם צווייטן.
אין אלגעמיין ווערט די שפראך צוטיילט דורך פארשער צו צוויי קאטעגאריעס, דער מזרח דיאלעקט און דער מערב דיאלעקט, וואס אינערהאלב די געגנטער זענען געווען קליינע אבער מערקבארע חילוקים אין שפראך.
קאַטעגאָריע:יידישע שפראכן קאַטעגאָריע:שפראכן
פרעפאזיציע
פּרעפּאָזיציעס זענען א קלאס פון ווערטער וואס דרוקן אויס פלאץ־ און צייט־באציאונגען (צום ביישפיל: אין; ביי; פֿאר; נאך; אויף; אונטער; הינטער; ארום; צווישן; איבער; צו; פון; לעבן; ביז) אדער שפילן אנדערע סינטאקטישע ראלעס (ווי למשל: לויט; מיט; אָן; וועגן; צוליב). נאך א פּרעפּאָזיציע קומט צומאל די דאטיווע פארעם.
דאס ווארט פרעפאזיציע שטאמט פון  לאטיין: prae, "פאר" אין לאטיין: ponere, "לייגן".
קאַטעגאָריע:יידיש גראמאטיק קאַטעגאָריע:ווארטקלאסן
פארעוו
פאַרעוו (אדער פאַרווע) באדייט אן עסנווארג וואס איז נישט מילכיק און נישט פליישיק. אויך ווערט דאס ווארט פארעוו באניצט אויף א זאך וואס איז נייטראל, ספעציעל אויף איינעם וואס זיין מיינונג וועגן עפעס א זאך איז נישט אהין און נישט אהער.
מקור
לויט דער יידישער הלכה, טאר מען נישט מישן מילכיגס און פליישיגס, נאר יעדער איינער מוז מען קאכן און עסן באזונדער. ס'איז אבער פארהאנען א סך עסנווארגן וואס מען מעג עסן סיי מיט מילכיגס סיי מיט פליישיגס—אזעלכע עסנווארגן זענען פארעוו, למשל, ירקות, אייער, פיש און פרוכט.
אזוי ווי מען עסט ברויט צוזאמען מיט אלע עסנווארגן האבן חז"ל געהייסן באקן ברויט נאר פארעוו, נישט מילכיק און נישט פליישיק, אחוץ ווען מען באקט דאס ברויט אין א ספעציעלער פארעם.
פויליש פארווע
די אויסדריק פויליש פארווע פלעגט ווערן גענוצט ביי די עלטערע אידענעס אויף א זאך וואס איז נישט מילכיג און נישט פליישיג אבער אויך נישט ממש פארעוו.
קאַטעגאָריע:יידיש קאַטעגאָריע:כשרות
פאביע
באגריף
"פאביע" איז א גריכיש ווארט, און מיינט א פאלשער "פחד", אדער "שרעק", ווען א מענטש שרעקט זיך פון עפעס וואס איז נישט מער ווי א דמיון, הייסט אז ער האט א "פאביע".
פארשידענע ערליי פאביעס
צום ביישפיל, עס זענען פאראן מענטשן וואס האבן מורא זיך צו געפינען אין א פארמאכטן ארט, זיי קענען נישט איינזיצן אין א צימער ווען די טיר איז פארמאכט, זיי קענען נישט פארן מיט'ן טרעין אדער מיט א באס. די וועלכע זענען אונטערגעווארפן אזא "פאביע" אויף א שטארקן אופן קענען אפילו נישט פארן מיט א פריוואטן אויטאמאביל, ווייל עס איז א הארמאטיש פארמאכט ארט, אויף וועלכע דער מענטש דאס הייסט די "פאביע" ׁ האט נישט קיין שליטה ווען צו עפענען. די דאזיגע מורא הייסט קלאסטרא-פאביע.
עס זענען פאראן מענטשן וואס האבן אן אנדערע "פאביע", זיי האבן מורא דורכצופארן אויף א בריק. דער מענטש וואס האט די "פאביע" האט מורא אז די בריק וועט זיך איינברעכן און איינפאלן פונקט אין יענע מינוט וואס ער וועט דארט דורכפארן. ער קען שטיין און קוקן אויפ'ן בריק שעה'ן, און זעען ווי ריזיגע טראקס מיט באסעס פארן דארט אדורך, און עס געשעט גארנישט, אבער ער איז "איבערצייגט" אז ווען ער וועט דורכשפרייזן די בריק, וועט עס איינפאלן.
אנדערע מענטשן האבן מורא זיך צו געפינען אין א גרויסן זאל וואס איז געפאקט מיט מענטשן. אזא מענטש קומט נישט זייער גערן צו אן אסיפה אין א גרויסן זאל. ער דערווייטערט זיך פון אזעלכע ערטער. אבער ווען ער האט נישט קיין ברירה און מוז גיין אויף אזא אסיפה, זעצט ער זיך דער ערשטער נעבן די טיר. ער איז גרייט צו אנטלויפן יעדע מינוט.
דער שרעק, דאס הייסט די "פאביע", איז א שקר, עס נארט דעם מענטש, עס דאכט זיך אים אז עס וועט מיט אים פאסירן ווער ווייסט וואס.
דער וואס ליידט פון א "פאביע" וואס לאזט אים זיך נישט געפינען אין א פארמאכטן צימער, קען אויך נישט פארן מיט אן אעראפלאן.
ווער ליידט אויף פאביעס?
אן אויספרעג ווייזט אז ארום 15 פראצענט פון דער באפעלקערונג, דאס הייסט, אריבער 25 מיליאן אמעריקאנער ליידן דערפון. ביי פרויען איז עס מער שכיח ווי ביי מענער, אבער אויך מענער זענען אונטערווארפן אונטער דער פראבלעם.
נישט אלע וואס ליידן פון די דאזיגע "פאביע" זענען אייניג, ביי מאנכע איז עס גאר שטארק, און ביי אנדערע איז עס אויף א לייכטערן אופן. די וואס ליידן דערפון אויף א לייכטן אופן קענען יא פארן אויף אן ערעפלאן א.א.וו.
פון וואס קומט די קרענק?
פסיכלאגן און אנדערע מומחים אויף דעם געביט, פארשן אויס די סיבה פון וואו עס נעמט זיך צו א מענטש די דאזיגע "פאביע". אנדערע האלטן אז דאס איז א "משפחה קרענק" וואס גייט איבער פון טאטן צום קינד. אנדערע האלטן אז עס איז לגמרי נישט קיין גענעטישע זאך. איינס איז אבער קלאר, ווען עס איז פאראן אין די משפחה א מענטש מיט א שטארקע "פאביע", איז דריי פאכיג מער עלול אז עס זאל ערשיינען צו די משפחה לייט אנדערע "פאביעס".
וויאזוי צו באקעמפן א פאביע
דער בעסטער מיטל ווי אזוי צו באקעמפן א פאביע, איז דורך באקעמפן די פאביע! דהיינו? ווען איינער ליידט פון א פאביע און ער גיט נאך פאר די פאביע, ער גייט נישט צווישן מענטשן, אדער ער טוט נישט סיי וועלכע אנדערע זאך, פאר וועלכע וואס ער האט מורא. בויעט ער דערמיט אויף די פאביע, ער פאשטערקערט עס, און מאכט עס פאר א חלק פון זיין לעבן.
כדי פטור צו ווערן פון א פאביע, מוזן מען עס באקעמפן. צום ביישפיל: אויב ער האט מורא צו זיין אין א פארמאכטן זאל, אדער צווישן טויזנטער מענטשן, זאל ער בכוונה תחילה גיין אין אזעלכע ערטער וואו עס זענען דא א סאך מענטשן, און זיך שטעלן ביים אנהייב פון די מאסע מענטשן. ווען דאס וועט אדורכגיין בשלום, זאל זיך דער מענטש טראכטן און זאגן צו זיך אליין, "זעהסט? דו ביזט געווען צווישן טויזנטער מענטשן, און עס איז דיר גארנישט געשען, ביזט אהיימגעקומען בשלום" . ביי די צווייטע געלעגנהייט זאל ער שוין גיין אביסל אריינציר, און נאכדעם זאל ער זי ווידער גוט "אויס'מוסר'ן" אז "זעהסט עס איז גארנישט געשען". ביי א דריטע געלעגנהייט זאל ער שוין אריינגיין גאנץ טיף, און אפילו די פאביע וועט אנהייבן צו ווירקן, ער וועט וועלן אנטלויפן פון דארט "כל זמן שהנשמה בקרבו" זאל ער ערקלערן קריג מיט די פאביע, זיך נישט רירן דווקא שטיין אויף איין ארט און זאגן צו זיך אליין. "דו זעסט וואס פארא נאר דו ביסט? די צוויי מאל וואס דו ביזט דא געווען, איז גארנישט געשען, פארוואס מיינסטו אז דווקא איצט, ווייל דו ביזט געגאנגען אביסל אריינציר צי וועט עאעס געשען? ניין! איך גיי נישט אוועק פון דא "יעבור עלי מה" איך ריר זיך נישט פון ארט".
דאס זעלבע איז מיט די וואס האבן מורא צו פליען מיט אן עראפלאן. קודם זאל ער ארויפגיין אויף די טרעפ וואס פירן צום עראפלאן, ער זאל גיין ביזן טיר, גיבן א קוק אריין, און צוריק אראפגיין. און ער זאל טראכטן ביי זיך "איך בין געווען ביים טיר פון לייבן גרוב און דער לייב האט מיט נישט פארציקט", א צווייטן מאל זאל ער שוין אריינגיין אפאר שריט, זיך אומקוקן און בלייבן דארט אפאר מינוט, אפילו ער פילט אז "עס איז נישט דא קיין לופט"..., א דריטן מאל זאל ער ארומשפאצירן איבער'ן גאנצן עראפלאן, זיך אראפזעצן אויפ'ן בענקל און זיך איבערצייגן אז די בענקלעך אין עראפלאן איז נישט קיין סכנה.
דער כלל גילט ביי יעדע פאביע, קודם דארף מען "גיבן א שמעק" און זיך איבערצייגן אז סאיז גארנישט, דערנאך דארף מען זיך אביסל דורכרעדן מיט די פאביע. און "אים זאגן" זעסט ס'איז גארנישט, דו שרעקסט מיך סתם אפ, דערנאך דארף מען אנהייבן מיט אים א פעסטע מלחמה. פון דארט און ווייטער וועט זיך אלעס ענדערן און די מלחמה מיט די פאביע וועט ווערן גרינגער.
און אז דער מענטש וועט דאס איינמאל ברעכן, ער וועט איינמאל "ווייזן" פאר'ן פאביע ווער עס איז דער בעל הבית און ווער עס האט דאס לעצטע ווארט, וועט זיך די פאביע אפטאן פון אים. טאקע נישט מיט איינמאל, עס וועט קומען און גיין, אבער כל זמן וואס ער וועט עס באקעמפן, וועט "ער" זיין דער בעל הבית אויף די פאביע, דערגעגן ווען מען איז מוותר פאר די פאביע, און מען פאלגט אויס די נארישע פאביע, איז די פאביע בעל הבית אויפ'ן מענטש.
באנוצונג מיטן ווארט פאביע אויף נישט דאקטוירישע באגריפן
אין געוויסע פעלער, זענען שרעק אדער האס נישט קיין פאביע אינעם דאקטוירישע לעקסיקאן, נאר א סימפאטום פאר אנדערע פסיכלאגישע פראבלעמען.
קרישקעלעך
קאַטעגאָריע:גייסטיקע קרענק קאַטעגאָריע:פאניק
אוניווערסיטעט פון פאריז
דער אוניווערסיטעט פון פאריז  (פראנצויזיש: L'Université de Paris ), באקאנט ווי דער סארבאן, איז א געוועזענער a פראנצויזישער אוניווערסיטעט, געגרינדעט בערך 1150 אין פאריז, פראנקרייך, אנערקענט אין 1200 פונעם מלך פיליפ דער צווייטער און אין 1215 פונעם פויבסט אינאצענט דער דריטער, ווי איינער פון די ערשטע אוניווערסיטעטן. דער אוניווערסיטעט ווערט ברייט באקאנט מיטן נאמען סארבאן. דער אוניווערסיטעט איז איינער פון די מיטל־אלטער אוניווערסיטעטן (די אנדערע זענען  באלאניע, אקספארד, סאלאמאנקע, קעמברידזש און פאדוא.
דער אוניווערסיטעט האט געהאט פיר פאקולטעטן: קונסט, מעדיצין, געזעצן און מאטעמאטיק.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פאריז קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן
דזשאמייקע
זי איז פריער געווען א שפאנישע קאלאניע מיטן נאמען סאנטיאגא, אבער אין 1655 איז זי געווארן אן ענגלישע (שפעטער, בריטישע) קאלאניע מיטן נאמן דזשאמייקע. אין 1962 איז זי געווארן אינגאנצן זעלבשטענדיק, א קאמאנוועלט מלוכה מיט עליזאבעט די צווייטע איר קעניגין.
דזשאמייקע האט א באפעלקערונג פון 2.8 מיליאן מענטשן. די הויפטשטאט איז קינגסטאן. די אפיציעלע שפראך איז ענגליש.
רעליגיע
64ֵ% פון די איינוואוינער זענען קריסטן. 24,020 זענען ראסטאפארן. היינט וואוינען אין דזשאמייקע 200 יידן. די ערשטע יידן אין דזשאמייקע זענען געווען פליטים פון דער שפאנישער אינקוויזיציע אינעם 15טן יארהונדערט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אינדזלען קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע קאַטעגאָריע:קאמאנוועלט
קאניונקציע
קאָניונקציע אָדער פאַרבינדונג-וואָרט איז אַ גראַמאַטישער באַגריף צו באַצייכענען אַ וואָרט וואָס ווערט געניצט אויף צו פאַרבינדן צוויי טיילן פון אַ זאַץ, לויטן קאָנטעקסט.
די קאָניונקציע קומט אייביג מיט נאמינאטיוו.
ליסטע פון קאָניונקציעס
קאַטעגאָריע:יידיש גראמאטיק קאַטעגאָריע:ווארטקלאסן
מעטאלורגיע
מעטאלורגיע איז די וויסנשאפט פון מעטאלן, זייערע פארבינדונגען און געשמעלצן.
מען נעמט מעטאלן ארויס פון אַרצן, ד"ה שטיינער וואס אנטהאלטן א גוטע פראפארציע פון מעטאל אקסיד. דורך כעמיע אדער עלעקטריע טוט מען הייצן דאס ארץ ביז דער זויערשטאף שיידט זיך און מען בלייבט מיט ריינעם מעטאל.
עטימאלאגיע
דאס ווארט מעטאלורגיע שטאמט פון אוראלט גריכיש : μεταλλουργός, מעטאַלורגאס, "ארבעטער אין מעטאל", פון μέταλλον, מעטאַלאן, "מעטאל" + ἔργον, ערגאן, "ארבעט".
היסטאריע
די ערשטע מעטאלן וואס מענטשן האבן געניצט זענען געווען גאלד, זילבער, קופער, צין און מעטעארישער אייזן, מעטאלן וואס מען האט געטראפן פריי. אין אוראלט עגיפטן פלעג מען מאכן וואפן פון מעטעארישן אייזן, וואס זיי האבן גערופן ״שטעכמעסערס פון הימל״.
* קאַטעגאָריע:כעמיע קאַטעגאָריע:מעטאלן
Pandhé
דארטמונד
דארטמונד איז די דריט גרעסטע שטאט פון נארד ריין-וועסטפאליע, נאך קעלן און דיסלדארף, און די גרעסטע שטאט אין דעם רוהר, דער גרעסטער שטאטישער שטח אין דייטשלאנד, אויף די רוהר און עמשער טייכן.
צווילינג שטעט
דארטמונד האט די צווילינג שטעט:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
1טן יאנואר
1 יאנואר איז דער ערשטער טאג פון יאר אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 364 טעג (365 אין אן עיבור־יאר).
הערות
01
נאטינגהאם
נאטינגהאַם איז א שטאט אין דעם מזרח מידלאנדס ראיאן פון ענגלאנד. די באפעלקערונג פון דער שטאט צווישן די אפיציעלע גרענעצן איז 288,700.
נאטינגהאם איז איינע פון זעקס שטעט אין ענגלאנד מיט א טראמוויי סיסטעם, דעם נאטינגהאם עקספרעס טראנסיט, וואס האט געעפנט אין 2004.
דער לארד בירגערמייסטער איז ברייען גראקאק.
קאַטעגאָריע:שטעט אין ענגלאנד
בייפארד באן סטאנציע
בייפֿארד איז א באן סטאנציע אויף דער הארטפארד שלייף ליניע, וואס באדינט די דערפער בייפֿארד און בריקנדאן אין הארטפארדשיר, ענגלאנד. זי איז אין טראוולקארט זאנע B. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
די סטאנציע האט זיך געעפנט דעם 2טן יוני 1924.
באדינונגען
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן פארן:
דאנטע אליגערי
קליין|דאנטע דאַנטע אַליגיערי ( 1265 - 14טן סעפטעמבער 1321) איז געווען אן איטאליענישער דיכטער פון פירענצע אין דעם מיטל אלטער. זיין הויפט ווערק, די קאמעדיע, ווערט גערעכנט די גרעסטע ליטערארישער ווערק אויף איטאליעניש און א מייסטער־ווערק אין וועלטס ליטעראטור.
דאנטע איז געווען פון די ערשטע צו שרייבן אין דער לאנדשפראך (אזוי ווי דזשעפרי טשאסער און דזיאוואני באקאטשא) קעגן דעם סטאנדארט פון ארויסגעבן ביכער נאר אויף לאטיין.
קאַטעגאָריע:דיכטער קאַטעגאָריע:איטאליענער
האלע!
האָלע! (ענגליש: Hooleh!) איז א ראק מוזיק אלבאם מיט עלף ליעדער פארפאסט דורך די מארקוס ברודער פון די אכטע טאג מוזיקאלישע טרופע אין 2014.
דער אלבאם איז א געמיש פון ענגליש, העברעאיש און יודיש.
האלע
די הויפט און ערשטע ניגון איז האלע, וועלכע רעדט זיך פון שמחה, און איז ערשינען אלס באזונדערע סינגל.
דאס איז גאהר אן אינטרענסאנטע ניגון וואס נישט אלע ווערטער קלעבן לכאורה איינער צום צווייטן. ס'דא וואס זאגן אז דאס ווארט האלע איז א יודישע סלענג ווארט.
קליפ
זיי האבן ארויסגעגעבן אויף דעם א פראפעסיאנאלע קאמישע מוזיק ווידיאו פילמיהרט אין הערצאג וויין קעלערס. פראדוציהרט און דירעקטיהרט דורך חיים מארקוס.
פזמון\רעפריין
די פזמון איז אין יודיש ווי פאלגענד:
טאנץ טאנץ, טאקע טאקע
האלע, האלע האלע,
הייליקע האלע
וועב
קאַטעגאָריע:אידישע טעיפס קאַטעגאָריע:אידישע ניגונים קאסעטעס קאַטעגאָריע:2014 קאַטעגאָריע:יידישע אויסדרוקן קאטעגאריע:סינגלס קאטעגאריע:אידישע לידער קאטעגאריע:2014 מוזיק
שלעכטע באלעבאטים
שלעכטע באלעבאטים (ענגליש: Horrible Bosses) איז א 2011 סוקסעספולע אמעריקאנער שווארצע קאמעדיע פילם וועלכע דערציילט די געשיכטע פון דריי ארבעטער וועלכע ווילן זיך אפרעכענען מיט זייערע שלעכטע בעלי-בתים.
עס איז פילמירט געווארן אין און ארום לאס אנדזשעלעס.
א המשך מיטן נאמען שלעכטע באלעבאטים 2 איז ערשינען אין 2014.
געשיכטע
דריי מענער פרובירן זיך אפצורעכענען מיט זייערע שטאלצע ארבעטס-געבער וועלכע טוהען זיי באלעסטיגן.
זיי טראכטן פון א פלאן זיי צו הארגענען. אינמיטן שפיאנירן אויף זיי לאזן זיי איבער א געגנבעטע סעלפאון, און דערפאר הארגעט איינע די צווייטע מיינענדיג אז זיין ווייב האט געטשיעדט מיט איהם.
זיי רעקארדירן איהם עס זאגן אויף א רעקארדער, אבער עס ווערט פארמעקט. למעשה ווערט רעקארדירט אין די קאר ווי ער האט זיך אליין געשאסן זיי צו פרעימען.
וועב
קאטעגאריע:2011 פילמען קאַטעגאָריע:קאמעדיע קאַטעגאָריע:פארברעכנס קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן
דימינוטיוו
דימינוטיוו איז א גראַמאַטישע באגריף אויף צו באַצייכענען אַ פאַרקלענערונג פון אַ ווארט וואָס ווערט פאַרקלענערט. אויף אידיש ווערן אפט גענוצט דימינוטיוון, און זיי ווערן אויך גענוצט ווי לשון חיבה.
דער מערסטער גאנגבארער דימינוטיוו איז מיט: "ל" און אין מערצאל לעך, אנדערש פון רוב זאכווערטער וואס לאזן זיך מיט ל' און אין מערצאל ווערן זיי געזאגט מיט ען ווי למשל פון קעמל צו קעמלען. צומאל ווערט אויך געטוישט די שורש פונעם זאץ און וואלף ווערט וועלוול. ווען א סובסטאנטיוו לאזט זיך אויס מיט -ן ווערט געשאפן דער דימינוטיוו מיט ־דל, למשל: שטיינדל (פון שטיין). ווען דאס ווארט ענדיגט מיט -ל קען אמאל באקומען א דימינוטיוו מיט -כל, למשל: מיילעכל פון מויל.
דימינוטיווע סובסטאנטיוון זענען שטענדיג זאכלעך (לשון סתם).
ס'איז אויך פאראן א צווייטער ראנג דימינוטיוו מיט "עלע" (מערצאל "עלעך") למשל:
דימינוטיוו ווי לשון חיבה
דער איינפאכער וועג אויף צו באצייכענען א נאמען אויף א ליבליכן פארעם איז מיט ־ל אדער ־לע למשל: אברהם/אברעמל, משה/משה'לע, יעקב/יענקל/יענקעלע. אבער פארהאן נאך אידישע דימינוטיוון, און אויך עטליכע סלאוויש-ארגינעל נאמינאטייוון פארמען, אין פארשידענע אידיש-דיאלעקטן, וואס ווערן גענוצט בעיקר אלס שמות חיבה אין ערשטע נעמען. אט איז א ליסטע פון זיי:
די שמות חיבה קענען אויך באקומען צוויי קאמבינאציעס צוזאמען: חיים/חיימ'קעלע, אברהם'טשיקל, אינגערמאן/אינגערמאנטשיקל, יצחק/איטשעניו.
עס זענען אויך פארהאן א סארט דימינוטיוו פון אדיעקטיוון:
פארשידענע אידיש דימינוטיוון זענען אריין אין דעם ארץ ישראל'דיגער העברעאיש: אמא/אמאל'ה, אבא/אבאל'ה
טשאנדיגאר
טשאנדיגאר (Chandigarh) איז א שטאט אין צפון אינדיע דינט אלס די הויפטשטאט פון די ראיאנען פּוּנזשאַב און האַריאַנאַ. דער אויסטייטש פון דעם נאמען אין הינדיש איז "דער פעסטונג פון טשאנדי" טשאנדי א געוויסער אפגאט.
דימינוטיוו
דימינוטיוו ווי לשון חיבה
קאַטעגאָריע:יידיש גראמאטיק
מיגעל דע סערוואנטעס
מיגעל דע סערוואַנטעס סאַוועדראַ (29סטן סעפטעמבער 1547 - 23סטן אפריל 1616) איז געווען א שפאנישער ראמאניסט, דיכטער און דראמאטורג. ער האט געשריבן דעם ראמאן "דאן קיכאטע" און ווערט פאררעכנט איינער פן די גרעסטע שרייבער אויף שפאניש.
טשאנדיגאר
אידישע היסטאריע
קיין איד האט נאך קיינמאל באטרויטן דעם באדן, צוליב די ווייטע רוחות ווי דאס איז.
קאַטעגאָריע:שטעט אין אינדיע
מיגעל דע סערוואנטעס
דעם 12טן דעצעמבער 1584 האט ער געהייראט קאטאלינע דע סאלאזאר.
אין 1605 האט ער פארענפטליכטעט דעם ערשטן טייל פון זיין ראמאן "דאן קיכאטע", און אין 1615 דעם צווייטן טייל.
קאַטעגאָריע:ראמאניסטן קאַטעגאָריע:דיכטער קאַטעגאָריע:דראמאטורגן קאַטעגאָריע:שפאנאליער
וויטאמין C
וויטאמין סי. איז וויכטיג פאר אסאך מינע באשעפענישען פון בהמות, חיות און אויך מענטשן און טייל פויגלען, טייל פיש. ווייל עס דינט אינעם קערפער ווי א געהילף צו אנדערע וויטאמינען, אריינגערעכנט וויטאמין עי, און וויטאמין אי. וועלכע זאפן זיך איין אין די פעטנס פונעם מענטש וואו עס קען שפעטער שאפן א באקטעריע. וויטאמין סי. העלפט אויך די אייראן (אייזן) וויטאמין עס זאל זיך גוט פארשפרייטן ווייל אייראן איז א שווערע וויטאמין און נישט יעדע קערפער קען דאס פארטראגן און עס וועט טייל מאל שאפן פראבלעמען מיט'ן פארדייאונגס סיסטעם.
נאך א וויכטיגע זאך וואס וויטאמין סי. העלפט אינעם קערפער איז די קאלעגן וועלכע איז א סארט סובסטאנץ וועלכע איז א פייבער וועלכע ליגט אין די פלייש, הויט, ביינער, ציינער, ליגעמאנטס, און געוויסע ארגאנען. וויטאמין סי. העלפט שטארקן די קאלעגן און גוט זיי עקסטערע ענערגיע צו קענען ביישטיין פראבלעמען וועלכע דער קערפער האט אויסצושטיין.
אויב דער קערפער מאנגעלט אין וויטאמין סי. איז מען אויסגעשטעלט צו די קראנקייט וועלכע רופט זיך סקורווי. די סארט קראנקייט איז זייער זעלטן היינט ווייל מען קען עס נאר באקומען דורך אלקהאל און היינטיגע וויינען נוצן נאר אויסגעארבעטע אלקהאל וועלכע איז ריין פון שמוץ און אנדערע שעדליכע זאכן. סקורווי איז זייער א שעדליכע קראנקייט וועלכע ברענגט אסאך בלוטונג, אפגעשוואכטע גאמס, שטערט דאס אויסהיילונג פון וואונדן, לאזט גרינג באקומען וואונדן, ווייטאג אין די דזשאוינטס, און נאך קלענערע פראבלעמען.
די סקורווי קראנקייט איז געווען פארשפרייט אין אייראפע בערך 300 יאר צוריק און א סקאטישער דאקטאר האט אויסגעטראפן אז פרישע גרינצייג קען העלפן פארמיידן דעם קראנקייט. די בריטישע ארמיי האט גענוצט דעם דאקטאר צו מאכן גרינצייג געטראנקן מיט וועלכע מען האט געפיטערט די סאלדאטן זיי צו באשיצן פון די קראנקייט. שפעטער האט זיך ארויסגעשטעלט אז די גרינצייג וועלכע זיי האבן גענוצט אין דעם געטראנק זענען געווען רייך אין וויטאמין סי. און דאס האט זיי געהאלפן ביישטיין די קרענק.
קוואלן צו באקומען וויטאמין סי.
וויטאמין סי. געפינט זיך אין סיטרוס פרוכט ווי מאראנצן, לימענעס, גרייפפרוכט, און אין געוויסע גרינצייג ווי טאמאטען, גרינע פאפריקע, און קארטאפל. די אלע פרוכט אין גרינצייג זענען רייך אין וויטאמין סי. און אויב מען עסט אביסל פון זיי איז דאס גענוג וויטאמין סי. וואס דער קערפער דארף באקומען אין איין טאג.
וויטאמינען האבן א טבע אז עס וועפט אויס זייער שנעל און וויטאמין סי. איז דאס מערסטע אזוי. אויב מען וועט צעשניידן די פרוכט וועט די וויטאמין ארויסגיין. אויב מען וועט דאס לאזן ליגן וועט דאס אויך ארויסגיין און די זעלבע ווען מען קאכט דאס אדער מען ווייקט דאס אין וואסער.
left|thumb|250px|היינט קען מען קריגן וויטאמין סי אין [[פילן]] די רעקאמענדירטע צאל וויטאמין סי. וואס דער קערפער דארף באקומען אין איין טאג איז צווישן 60 און 90 מיליגראם פער טאג. מענער דארפן האבן מער וויטאמין סי. ווי פרויען און די וואס רויכערן דארפן האבן 35 מיליגראם מער פער טאג וויבאלד די רויך וואס מען ציט אריין הרג'ט אפ די וויטאמין. א געזונטער מענטש וואס עסט נארמאל וועט באקומען אין זיין עסן ארום 72 מיליגראם וויטאמין סי. וועלכע איז איבער גענוג פאר זיין קערפער.
טייל וויטאמינען קענען שאטן אויב מען נעמט צופיל דערפון אבער וויטאמין סי. האט נישט דער פראבלעם און מען קען נעמען דערפון וויפיל מען וויל. דערפאר נעמען מענטשן וויטאמין סי. טאבלעטן כדי צו מאכן זיכער אז זיי באקומען די נויטיגע וויטאמינען וועלכע איז וויכטיג פאר'ן קערפער און העלפט אפשלאגן ווירוסן וועלכע מען כאפט איבער איינער פונעם צווייטן. א קאלד איז איינע פון די סארט ווירוסן וועלכע מען באקומט אפט און וויטאמין סי. קען העלפן דאס פארמיידן.