cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
פעדער
היסטאריע
שרייבן גייט צוריק צו די עגיפטישע וועלכע האבן געשניצטע שטיקער האלץ צו שרייבן דורך איינטינקן אין טינט און דעס אפעלירן אויף שטיינער און שפעטער אויסגעארבעטע פארמעט. די וועלט האט אזוי געשריבן ביז אין דעם מיטל אלטער ווען מען האט אנגעהויבן נוצן א ריכטיגע פעדער (געווענליך פון פייגל) וועלכע איז שפיציג און הויל און האט געהאלטן די טינט פאר א לענגערע צייט. שפעטער האט מען אויך גענוצט פארשידענע ערליי פעדער געמאכט פון אייזן וועלכע האט געהאט פארשידענע קונצן וויאזוי צו האלטן די טינט אינעווייניג ווי לענגער.
אין די ערשטע העלפט פונע'ם 19'טן יאר-הונדערט איז אויסגעטראפן געווארן די קוואלפען דורך א רומענישער וועלכער האט שטודירט אין פאריז, פראנקרייך. די פראנצויזישע רעגירונג האט געלייגט א פאטענט דערויף און די פעדער איז פארשפרייט געווארן איבער די גאנצע וועלט ביז עס איז פארבעסערט געווארן דורך אן אינשורענס בראוקער אין ניו יארק סיטי אין 1884. די פאונטען פעדער ווערט נאך גענוצט היינט צו טאג און מען קען עס באקומען אין די געשעפטן.
אין 1888 איז אויסגעטראפן געווארן די באל-פאוינט פעדער דורך אן אונגארישער צייטונג רעדאקטאר מיט די הילף פון זיין ברודער א כעמיקער. די באל-פאוינט פעדער איז געווארן דער וועלט'ס פעדער ביזן היינטיגן טאג.
קאַטעגאָריע:שרייבמיטלען
ירקון
32.09996°N, 34.77781°W קליין|250px דער יַרקון איז א טײַך אין ארץ–ישׂראל, װאָס פֿליסט פֿאַרבײַ דער ייִדישער קאָלאָניע פתח תקוה און דער שטאט רמת גן, און פֿאַלט אַרײַן בײַ תל–אבֿיבֿ אין מיטלענדישן ים. נישט װײַט פֿון דאָזיקן ירקון–אַרײַנפֿאַלֹ אין ים איז געבױט דער צײַטװײַליקער פאָרט פֿון תל–אבֿיבֿ. אין אַראַביש הײסט דער טײַך „אדזשא“ (קרום); דער נאָמען ירקון װערט דערמאָנט אין ספֿר יהושע י“ט.
קאַטעגאָריע:טייכן אין אזיע קאַטעגאָריע:ישראל
תומכי חולים
תומכי חולים איז אַ אידישע פרומע ארגעניזאציע אין אמעריקע וואס קומען מבקר זיין די קראנקע אין שפיטעלער, בריינגען געשאנקען מיט עסן פאר די קראנקע, און בעיקר קומען זיי פארבריינגען מיט זיי און געבן א גוט וואָרט.
קאַטעגאָריע:קרענק קאַטעגאָריע:אידישע וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
פלאזשע
קליין|א זאמדיקע פלאזשע|300px קליין|300px|[[מעקלענבורג-מערב פאמעראניע|פאמעראניע פלאזשע (דאַרס)]] פלאזשע איז די ברעג וואסער וואס טיילט אפ צווישן דער יבשה און דעם ים. מענטשן גייען אהין זיך אויסלייגן אויף אפרו און וואקאציע.
דער גערוישש פון כוואליעס, און שפריץ פון פריש וואסער וואס וואשט זיך ארויף אויף די ליגנדע לייבער, וואס באקן זיך אונטער דער הייסער זומער זון, טראגט אוועק דעם מענטש צו שוועבן אין העכערע ספערן פון פאנטאזיע צווישן הימל און ערד פארגעסנדיג פון אלע דאגות פון לעבן.
אין ארץ ישראל איז דא אפגעטייטלטע פלאזשעס פאר חרדים צו שווימען עקסטער מענער און פרויען כדי מען זאל נישט עובר זיין אויף גדרי הצניעות. אויך אין באסטאן.
וועבלינקען
קאטעגאריע:פארוויילונג קאטעגאריע:נאטור קאַטעגאָריע:געאגראפיע
נחל החרדי
left|200px left|200px נח"ל חרדי אדער גדוד נצח יהודה איז איינע פון די כפיר בריגאדע באטאליאנען פון צה"ל, וואס איז געאײַגנט פאר פרומע אידן. אינאיינעם מיט די מיליטערישע בילדונג, לערנט מען תורה אפאר שעה אין טאג, און עס ווערט אויך צוגעשטעלט אלע באדערפענישן וואס פארלאנגן זיך פאר חרדישע אידן.
דער באטאליאן איז ספעציעל געגרינדעט געווארן צו אדרעסירן דעם וואקסנדן פראבלעם פון געוויסע בחורים וואס פילן נישט ביכולת צו בלייבן ביים לערנען דאס גאנצע לעבן אבער קענען נישט ארויסגיין ארבעטן צוליב זייערע מיליטער'ישע התחייבות'ן. דאס האט צוגעפירט, אחוץ דעם וואס פאר פילע בחורים און יונגעלייט האט געפעלט טאג-טעגליכע סיפוק, זענען געווען פיל וואס האבן זיך געדרייט ליידיג אין די ישיבות און אין די גאסן און אפילו קאליע געמאכט אנדערע.
מיט דעם באטאליאן איז ערמעגליכט געווארן אז די אלע זאלן קענען גיין ארבייטן און זיין גוטע בעלי בתים אזוי ווי עס איז מצוי ביי אמעריקאנער חרדים, וואס די מערסטע פון זיי ארבעטן פאר פרנסה.
עס זענען דא צווישן די פרומע אזעלכע וואס זענען שטארק דערגעגן צוליב פארשידענע סיבות, און זיי זענען ארויס מיט א מלחמת חרמה קעגן דעם, טענה'נדיג אז די וואס שליסן זיך אן ווערן דארט קאליע.
עס זענען דא וואס זאגען אז שטילערהייט ווערט עס געשטיצט דורך רבי אהרן לייב שטיינמאן. ער האט געהאט אויף דעם אויסצושטיין רדיפות פון די קנאים. ער אליין לייקענט עס אפ און ער האט געשריבן בריוון וועגן דעם.
וועבלינקען
קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאַטעגאָריע:חרדישע יידנטום קאטעגאריע:צה"ל
א' ניסן
טעג ווען א' ניסן קען געפאלן:
דער קוואטער (פילם)
דער קוואַטער (ענגליש: The Godfather) איז אן אמעריקאנישר פילם וועגן א מאפיא הויפט און זיין פאמיליע אין די 40'ער יארן. דאס פילם האט דריי חלקים. דער ערשטער חלק איז דערשינען 1972, דער צווייטער 1974 און דער דריטער טייל 1990.
דער פילם איז געמאכט געווארן דורך פראנסיס פארד קאפפאלע, און ווערט פארעכנט אלץ איינע פון די בעסטע פילמס אין די היסטאריע.
דער פילם שטעלט פאר דער קוואטער (אזא טיטל וואס מען געט פאר דער וואס באקומט דעם כיבוד פון האלטן דעם קינד ביים באקריסטליכן צערעמאניע) דאן קארליאן -- געשפילט דורך מארלאן בראנדא אין דעם ראלע וואס האט אים מערסט באקאנט געמאכט -- וואס איז דער הויפט פון זיין פארצווייגטע ביאלאגישע פאמיליע און אויך די הויפט פון זיין מאפיא פאמיליע וואס פארנעמט זיך מיט ארגאניזירטע קרימינאלע אקטיוויטעטן און צומאל פירט מלחמות מיט אנדערע מאפיא פאמיליעס.
"דער קוואטער" איז געווען פון די ערשטע פילמען צו ווייזן אינטימליך וויאזוי עס פירט זיך די וועלט פון מאפיאנערן, און יעדער שפעטערדיגער פילם אויף דעם נושא פאלגט נאך אין אירע טריט צו מער צו ווייניגער.
קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
קוילנשטאף
לינקס|250px 250px|קליין|שוואַרץ טשאַד גראַפייט, טשאַד, בלאַס דימענט. קױלנשטאָף אדער קאַרבאָן איז אַ װיכטיקער כעמישער עלעמענט, און פֿון די װיכטיקסטע עלעמענטן פֿון די אָרגאַנישע־מאַטעריאַלן (דהײנו, פֿון די לעבעדיקע באַשעפֿענישן). זײַן סימבאָל איז C, זײַן אַטאָם־מאָס איז 12 און זײַן אַטאָם־נומער איז 6.
דער נאמען "קאַרבאָן" שטאמט פון א לאטיין ווארט וואס מיינט קוילן.
בעלי חיים זײַנען אױסגעפֿארמט פֿון עטלעכע כעמיקאַלע עלעמענטן: קוילנשטאף, װאַסערשטאָף, שטיקשטאָף, און זױערשטאָף. דאָס עלעמענט קוילנשטאף האָט די מערסטע אָרגאַנישע פֿאַרבינדונגען (פֿון אַלע 4 זײַטן) װאָס דערפֿאר קען דאָס זיך שטאַרקער פֿאַרבינדן מיט זיך אַלײן און מיט אַנדערע כעמיקאַלע עלעמענטן. קליין|טשאַד אַטאָם דאס קלענסטע נאטירלעכע מאלעקול פון קוילנשטאף איז מעטאן (ענגליש: "methane", דײַטש: "Methan") וואס האט אן אטאם פון קוילנשטאף און פיר אטאמען פון וואסערשטאף. די כעמישע פארמעל פון מעטאן איז "CH4".
*
עפשטיין
דער משפחה־נאמען עפשטיין איז פון די עלטסטע אשכנזישע משפחה נעמען. דער משפחה־נאמען עפשטיין שטאמט פון דעם נאמען פון דער שטאט עפשטיין, אין העסע, דייטשלאנד. טייל מענטשן מיט דעם נאמען זענען:
קאַטעגאָריע:משפחה נעמען
אלקאהאליש געטראנק
שמאל|ממוזער|קליין|מרכז| אלקאהאליש געטראנק בסופרמרקט left|200px|קליין|מרכז|יי"ש אן אלקאהאליש געטראנק (א שארפֿע משקה) איז א געטראנק וואס אנטהאלט עטאנאל, איינער פון כעמישע אלקאהאלן. אנדערש ווי אנדערע אלקאהאלן, עטאנאל איז נישט קייו סם פארן קערפער פון מענטש, נאר ווען מען טרינקט צופיל.
טראגט זיך ארום א אידיעלע פארזארגט און פארדאגעט, פון ווי וועט מען דעקן די חובות, קומט אבער דאס גלעזעלע משקה און צושמייכלט דאס האַרץ, עס מאכט גרינג און לעבעדיג דעם מענטש צו דאנקן און לויבן דעם בורא כל העולמים פאר די גוט וואס מען האט אינגאנצן פארגעסן, מווערט גרינג און פלינק, יונג און פריש, דאס געזאנג און שמחה ערוועקט חיות און ענערגיע צו טאן דאס פליכט מיט פלייס און זיכערקייט.
אמאל זענען מענטשן אזוי שטארק גענייט צו טרינקען אלקאהאל אז עס איז ביי זיי א קראנקייט, וואס ווערט גערופן אלקאהאליזם.
זעט אויך
קאטעגאריע:געטראנקען קאטעגאריע:סאציאלאגיע קאטעגאריע:לעבנסשטייגער
Getränk
קרבן פסח
קרבן פסח איז א מצווה אויף יעדן איד צו שחטן און עסן מיט זיין משפחה. דעם קרבן טוט מען שעכטן ערב פסח און מען עסט דאס פלייש ביינאכט מיט מצה און מרור. דער קרבן מוז זיין א שעפסל אדער א ציגעלע, א זכר, נאך נישט איין יאר אלט. מען בראט דעם קרבן גאנץ.
קרבן פסח איז איינע פון צוויי מצוות עשה אויף וואס מען באקומט א שטראף פון כרת טאמער מען היט נישט די מצווה. (די צווייטע מצוה איז מילה).
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
אסקאר
אקאדאמיע פּריז ווי עס איז פאפולעריזירט װי די אסקאַרס איז דער גרעסטער אווענט אין דער פילם אינדוסטריע וואו עס ווערט פארטיילט פרייזן און אנערקענונג פאר די בעסטע פילמען פון יענעם יאר.
די צערעמאניע קומט היינט צו טאג פאר אין לאס אנדזשעלעס, קאליפארניע.
ביליאנען מענטשן האלטן דאס מיט אויף די טעלעוויזיע דורכאויס די וועלט.
די פרייזן זענען א ספעקטאקל וואס ווערן געהאלטן אין געהיים ביזן מאמענט פון די אויסגאנג פון די וואלן. עס ווערן חדשים לאנג דעבאטירט און אויסגעשמועסט וועלכער פילם פארדינט צו געווינען.
די אויסגאנג ווערט באשלאסן דורך וואלן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פילם פרעמיעס
געזונט
געזונט אדער געזונטהייט איז דער "גוטער פיזישער, גייסטישער און סאציאלער צושטאנד פון א לעבן באשעפעניש און נישט נאר דאס פֿעלן פון קראנקייט" לויט דער וועלט געזונט ארגאניזאציע.
אין 1975 איז געווארן פארעפנטלעכט אין קאנאדע דער באריכט "א נײַער פערספעקטיוו וועגן דער געזונט פון קאנאדער", באקאנט אויך ווי דער "לאַלאנד באריכט". דער באריכט שלאגט פאר פיר וואריאבלען צו באצייכענען געזונט: "מענטשלעכע ביאלאגיע", "סביבה", "לעבנסטיל" און "געזונט ארגאניזאציע". געזונט ווערט אפגעהיטן דורך וויסנשאפט און דעם דיסצפלין פון מעדיציען, אבער אויך קען יעדער איינער ווירקן צו פארבעסערן זיין אייגענעם געזונט צושטאנד. פיזישע איבונגען, פארמיידן איבערפעטונג און היטן א געהעריגן קערפער־געוויכט, באלאנסירטע דערנערונג, פארמינערן געשפאנקייט, אויפהערן רייכערן און ניצן נארקאטיק, זענען אלע מעגלעכקייטן וואס א מענטש האט אליין צו פארבעסערן זיין געזונט.
פיזישע געזונט
פיזישע געזונט מיינט גוט קערפעריש געזונט, וואס נעמט זיך פון רעגולערע איבונגען, געהעריגע דיעטע און דערנערונג, און גענוג רו. ווען איינער איז פיזיש געזונט, קען ער גיין און לויפן אן צו כאפן דעם אטעם, און קען אויספירן די אקטיוויטעטן פון טאג־טעגליכן לעבן אן הילף.
גייסטישע געזונט
גייסטישע געזונט איז א געפיל־ און פסיכאלאגישער וואוילזיין מיט וואס א מענטש איז קאמפעטענט אויסצוניצן זיינע פעאיקייטן.
*
צייט
צייט איז א מאס צו מעסטן דאס געדויערקייט פון געשעענישן. מען ניצט געשעענישן צו מעסטן צייט, למשל "ווען די זייגער איז געווען אויף צוועלעף", אדער "נאכ'ן וועלטס קריג". די קאלענדער מעסט צייט לויט די פאזיציעס פון הימלישע עלעמענטן, למשל "ווען די לבנה איז געווען גאנץ", אדער "פינף גאנצע לבנות צירוק". זייגערס מעסטן צייט לויט ווי לאנג עס דויערט פאר מעכאנישע, עלעקטראנישע, אדער נוקלעארע רעאקציעס צו געשען. די מאס פון זייגערס איז צוטיילט אויף סקונדעס וואס איז באזירט אויף חלקים פון א "טאג" וואס איז באזירט אויף די געשעענישן פון טונקעלקייט און ליכטיגקייט אויף אונזער פלאנעט.
די וועלט
די וועלט איז א חודש'ליכער זשורנאל וואס קומט אן אויף דער פאסט צו אלע אנ"ש און מעמבערס פון קהל ייטב לב דסאטמאר. דער רעדאקטאר איז א סאטמארער חסיד, ר' אלימלך לייפער. אויפגעוואקסן אין אנטווערפן בעלגיע טראגט ער דעם חסידישן פלאקער פון שעצונג לכל הקודש לבית צאנז דורך זיך דרייען ביי ר' איציקל און רבי יענקלע פשעווארסקער.
צייט
פסיכילאגישע צייט
פסיכילאגישע צייט, איז די צייט וואס מענטשן שפירן מיטן מח, דאס קען אויסקוקען ווי עס לויפט שנעלער אדער שטייטער - אפילו ווען לויטן זייגער איז עס די זעלבע לאנג. דאס איז נישט די זעלבע פארקורצערינג און פארלענגערינג פון צייט ווי די רעלאטיווע צייט פון איינשטיין'ס טעאריע, וואס מען קען מעסטן מיט צוויי זייגערס.
די וועלט
ער איז א פארברענטער קנאי, און איז מסביר די שיטה פון רבין ווי עס ברויך צו זיין, אן קיין שום דיפלאמאטיע פון "דער איד", אדער פון "דער בלאט". ער שוינט נישט אפ קיינעם און שרייבט זייער היימיש, אפן און תמימות'דיג. אנדערשט ווי אלע צייטונגען באהאלט ער זיך נישט אונטער א פען נאמען, נאר שרייבט ארויס אפן זיין עכטן נאמען אונטער יעדן ארטיקל, באגלייט פון פערזענליכע אנעקדאטן, פון זיין עכטן לעבן.
וו קאַטעגאָריע:קנאים
צייט
פסיכילאגישע צייט
היינט פיל איך אז היום קצר והמלאכה מרובה, די צייט איז מיר ב"ה נישט לאנגווייליג, ווי קען מען האבן נאך, צייט איך האב דיך ליעב לויף נישט אוועק.
צייט איז א חלק פון דער בריאה, בעפאר די בריאה איז נישט געווען אזא מין מושג פון צייט.
איינשטיינ'ס טעאריע
איינשטיין האט אויפגעטון אז צייט און פלאץ זענען פארבונדן איינס מיט אנאנד. און אז צייט איז רעלאטיוו, דאס מיינט אז עס קען לויפן שנעלער אדער שטייטער ווי די צייט אויף א צוייטן פלאץ. לויט די טעאריע קומט אויס אז צייט לויפט שטייטער וואו עס איז דא א שטארקע קראפט פון גראוויטאציע. אויך גייט די צייט שטייטער פאר אוביעקטן וואס רירן זיך מיט א גרויסע שנעלקייט, רעלאטיוו צו אוביעקטן וואס רירן זיך שטייטער.
אידישקייט
קאַטעגאָריע:נאטור קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער קאַטעגאָריע:מאס *
אומזינסט
אומזינסט מיינט פריי אן אפצאל, אז מען קען הנאה האבן עפעס א גוטס פון אן אנדערן'ס ארבייט אן קיין שום קאסטן.
עס ווערט אסאך גענוצט אין די ענגלישע שפראך מיטן נאמען פריי ווייל א זאך וואס מ'דארף גארנישט צאלן איז דאך פריי פון א חוב אדער עול וואס דאס מיינט פרייהייט.
א ביזנעס קען אויך אמאל פארטיילן זאכן בחנם, כדי זיך צו רעקלאמירן. אזוי אויך נייע רעסטוראנטן גיבן צו עסן פאר פרי.
מען נוצט דאס אויך לרעה אז מען באקומט א שלעכטער זאך פון איינעם זאגט מען ער טשעפעט מיך בחינם.
רוב מאל ווען איינער גיבט עפעס אוועק פאר אומזיסט איז דאס נישט צופיהל ווערט.
א באקאנט יודיש ווערטל איז בחנם באקומט מען כינים, דאס באדייט אויב ס'קאסט גארנישט איז עס טאקע אזויפיהל ווערט.
לשם מצוה
אבער ביי פרומע יודן איז דא די באגריף פון לשם מצוה: אויב מ'האט עפעס א חפץ ווי צב"ש א פרידזשידער אדער וואש מאשין, און ער קויפט א נייע אבער די אלטע ארבעט נאך גאנץ פיין, אדער א רעקל וואס איז שוין נישט זיין מאָס, איז ווי איידער עס אוועקווארפן אין די מיסט אדער זיך מוטשען עס צו פארקויפן אין א צווייט האנטיגע געשעפט, רעקלאמירט ער אז ער גיבט עס אוועק לשם מצוה און ווער עס וויל זאל עס קומען אפנעמען.
דאס ווערט אפט באטיטלט מיטן לשון הקודש'דיגן אויסדרוק: זה נהנה וזה לא חסר. דער האט הנאה און פונעם ערשטן פעהלט לכבוד דעם גארנישט.
אין די חרדישע צייטונגען איז דא וועכנטליך קלאסיפיידס-אפטיילונגען פון זאכן אוועקצוגעבן לשם מצוה. ספעציעל פאר פסח ווען אסאך קויפן נייע זאכן.
קאַטעגאָריע:עקאנאמיע
דיין
א דַיָין (און ביי א געריכט הייסט ער אויך: ריכטער) איז דער וואס באשטימט צום לעצט דער דין פון א קאנפליקט צווישן צוויי לייט.
א דיין אין די תורה
א דיין אדער ווי מ'שרייב דוֹמֶ"ץ {דיין ומורה צדק], איז איינער וואס האט זיך געלערענט, און באקומען די הוראה פון פריעדיגע דיינים, צו קענען פסק'ען שאלות לויט די תורה געזעצן.
היינט צו טאגס איז א דיין בעיקר פאר פירן דיני תורות און ענטפערן שאלות וואס מאכט זיך טאג טעגליך אין א יידישע פרומע שטוב, ווי בשר בחלב, הלכות שבת, און הלכות נדה.
פארשטייט זיך, אז צו טוהן אזא ארבעט דארף מען זיין א אחריות'דיגע ירא שמים. קאַטעגאָריע:געריכט קאַטעגאָריע:בית דין צדק קאַטעגאָריע:אידישע פאכן קאַטעגאָריע:סנהדרין *
قاضي جج
אסימא
אַסימאָ איז א פארגעשריטענע ראבאט געבויט אין פארעם פון א מענטש אינדזשענירט דורך די האנדא אויטא פירמע. די ראבאט שטייט עפעס מער ווי 4 פיס הויך און קען שפאצירן אויף צוויי פיס גענוי ווי א מענטש ביז א מאקסימום פון 3.7 מ.פ.ש. (6 קילאמעטער. האנדא האט אנגעהויבן די ריסוירטש (פארשונגען) אין 1986 און האט אנטוויקלעט 11 מאדעלן ביז זי האט דעגרייכט דעם אסימא.
וואס איז אַסימאָ?
דאס ווארט אַסימאָ איז גענומען פוא די ראשי תיבות פון "אדוואנסד סטעפ אין אינאוועיטיוו מאביליטי" וואס איז אנטוויקלט געווארן דורך האנדא מאטאר פירמע און איז די מערסט פארגעשריטענער ראבאט אין דער וועלט אויף דערווייל. אסימא איז דער איינציגסטער ראבאט וואס קען שפאצירן אליינס און ארויפגיין שטיגן. אסימא איז נישט דער איינציגסטער ראבאט אין דער וועלט וואס קען גיין אבער איר וואק איז די פארגעשריטענסטע פון אלע און קיין איין אנדער ראבאט קען נישט ארויפקלעטערן אויף קיין שטיגן.
אויסערדעם וואס ער קען גיין ווי א מענטש קען אסימא אויך פארשטיין ווען מען רעדט צו אים. זיינע ארומפירער האבן געצייגט ווי ער טוט וואס מען הייסט אים און ער פארשטייט שנעל ווען מען רעדט צו אים. פארשטייט זיך אז ער פארשטייט נישט אלעס אבער קעגן אנדערע ראבאטן איז ער א מצוין. וויבאלד האנדא איז א יאפאנישע פירמע האט זי אינסטאלירט די יאפאנישע שפראך אין אים און דערווייל פארשטייט ער נאר יאפאניש. אסימא דערקענט אויך פנימ'ער און קען טאן מיט זיינע הענט און פיס אסאך זאכן ווי עפענען און פארלעשן לעקטערס, עפענען און פארמאכן טירן, טראגן און ברענגן אביעקטן, און שטופן וועגעלעך. אויך קען אסימא גענוצט ווערן פאר פארשידענע ארבעט וועלכע איז צו געפארפול פאר מענטשן ווי אריינגיין אין א כעמיקאלע סכנות'דיגע ארט, אוועקנעמען אויפרייס, אדער באקעמפן פייער.
די ערשטע פירמעס וועלכע האבן אנגעהויבן נוצן דעם אסימא זענען געווען איי-בי-עם און די יאפאנעזער נאציאנאלע מוזעאם פאר סייענס און אינאוואציע. אין ביידע ערטער דינט אסימא אלס א אויפנעמער (רעסעפשעניסט) און באגריסט יעדן וואס קומט אריין און פירט זיי ארום די געביידע. האנדא האט פון פריער פראגראמירט די אויסשטעל פון די געביידעס און ווען א מענטש פרעגט אסימא וואו א געוויסע צימער געפינט זיך וועט ער באלד וויסן וואו צו שיקן דעם מענטש.
האנדא האט ארגינעל געליעסט אסימאס פאר $150,000. כאטש א לעבעדיגע אויפנעמערין וואלטן געקאסט פיל ביליגער איז עס אבער ווערט די פרייז פאר אינטערעסאנטקייט.
זיין מענטשליכער געבוי
אסימא פארמאגט לענדן, קניען, און פוס דזשאוינטס. אין די ראבאטישע וועלט רופט מען א דזשאוינט א דעגרי פון פרייהייט. אן איינצעלע דעגרי פון פרייהייט לאזט א פיס אדער האנט זיך בייגן איין וועג ארויף און אראפ אדער רעכט און לינקס. אסימא פארמאגט 26 דעגרי פון פרייהייט וועלכע גיט אים א באזונדערע גרינגקייט צו בייגן זיינע הענט און פוס אלע וועגן גענוי ווי א מענטש. זיינע דעגרי פון פרייהייט זענען צעשפרייט איבער זיין מעטאלענעם קערפער. 2 פון דעם זענען ביי זיין האלז, 6 אויף יעדע האנט און 6 אויף יעדע פוס. די דעוועלאפערס האבן באטראכט א מענטשליכע פיס וויפיל פונקטן פון זיינע דזשוינטס ער נוצט ווען ער גייט גלייך און ווען ער גייט שטיגן און לויט דעם מינימום האבן זיי געבויט דעם אסימא.
דער גאנצער ראבאט ווערט קאנטראלירט דורך א צענטראלער קאמפיוטער וועלכע פארמאגט צענדליגער סענסארס, אריינגערעכנט ספיד סענסארס צו רעכענען ווי שנעל ער גייט און דזשייראסקאפס סענסארס צו האלטן זיין באלאנס לויט די ספיד. אלע סענסארס ארבעטן אינאיינעם און דאס ערמעגליכט זיין גיין און קומען. זיינע אויגן קאמעראס זעען ווי ער זאל גיין, די ספיד סענסארס, מעסטן ווי שנעל ער גייט, און די דזשייראסקאפס סענסארס שיקן צוריק די נויטיגע מעסעדזשעס וויאזוי דער קאמפיוטער זאל ווייטער צוריקשיקן די מעסעדזשעס צו די מאטארן כדי ער זאל קענען האלטן זיין באלאנס.
גייט ווי א לעבעדיגער
אסימא פארמאגט צוויי פיס און האט נישט קיין רעדער ווי אסאך אנדערע ראבאטן. ווען ער וויל גיין רעכטס אדער לינקס וועט ער בייגן זיין גאנצן באלאנס צו די זייט וועלכע ער וויל גיין און זיינע דזשייראסקאפס וועלן אים צוריק אויסגלייכן איינמאל ער דרייט זיך שוין ווען זיינע פיס טוען ווייטער די ארבעט.
נאכמער וואונדערליך איז וויאזוי ער גייט שטיגן. זיין גאנצע קערפער ווארפט זיך ווען גייט אראפ אדער ארויף די שטיגן אבער ער האלט א גוטע באלאנס און אפילו אויב עפעס וועט אים שטיין אין וועג אדער איינער וועט אים בטעות געבן א שטופ וועט ער זיך שנעל כאפן און אויסגראדן זיין געשטעל און גיין ווייטער.
צו קענען בעסער פארשטיין וויאזוי האנדא האט דאס ערמעגליכט איז וויכטיג צו וויסן וויאזוי א מענטש האלט זיין באלאנס און וואס האנדא האט געדארפט נעמען אין באטראכט. ווען א מענטש לייגט א פיס טריט פאסירט צוויי כוחות: די כוח פון זיין ריר און די כוח פון גראוויטי וועלכע שלעפט צוריק אראפ זיין קערפער צו די ערד. די צוויי כוחות צוזאמען ווערט אנגערופן אין די סייענטיסטישע וועלט "טאטעל אינערטיעל פארס". און צוגאב קומט צו א דריטע קראפט אין די סעקונדע וואס די פוס ווערט צוריק אראפגעשטעלט אויף די ערד.
די אינדזשענירן פון האנדא האבן בעיקר געארבעט אויף דריי פונקטן: די איינזאפונג פון די לעצטע קראפט וועלכע פאסירט ווען די פוס קלאפט אראפ אויף די ערד. א ציל קאנטראל אין וועלכע ספעציעלע דזשייראסקאפס סענסארס ווארענען דעם קאמפיוטער ווען דער ראבאט הייבט אן פאלן אויף פאראויס אדער צוריק און פארלירט זיין באלאנס. אין אזא פאל וועט די קאמפיוטער שיקן די נויטיגע מעסעדזשעס וועלכע וועט צוריק אויפהייבן זיין אויבערשטן טייל פון זיין קערפער און ער וועט אנהייבן גיין שנעלער וואס מאכט אז די באלאנס זאל שנעלער צוריקקומען. די דריטע זאך, וועלכע טוט פארמיידן די צווייטע פראבלעם, איז די אויסרעכענונג וויאזוי צו שטעלן א פוס מיט יעדן טריט אז עס זאל נישט פארלירן זיין באלאנס און דארפן צוקומען צו די הילף פון די בעקאפ באלאנס קאנטראל.
זיין זעה קראפט
די ביז היינטיגע ראבאטישע מאשינען וועלכע ארבעטן אין פירמעס און שטעלן צוזאם פראדוקטן און פאקן זיי אין שאכטלעך פארמאגן אויך אלע אויגן וועלכע זענען ווידעא קאמעראס וואס ווייזן דעם ראבאט וואו צו לייגן זיינע הענט. די סארט ראבאטן זענען אבער אריינגעשטעלט אויף איין ארט און זייערע אויגן זעען שטענדיג די זעלבע עטליכע אביעקטן און קוקן שטענדיג אין די זעלבע מאס ליכטיקייט. אסימא'ס אויגן האבן א פיל שווערערע ארבעט וויבאלד ער גייט ארום און זעט יעדע מינוט אנדערע זאכן אין אנדערע ליכטיקייטן און ער דארף קענען אפשיידן אביעקטן פון קאנסטראקשן און פארשטיין ווען עפעס רירט זיך און אפילו אפשיידן א שאטן פון די ערד.
אין זיינע צוויי אויגן זענען אריינגעשטעלט צוויי ווידעא קאמעראס וועלכע כאפן אויף אלעס ארום. אסימא קוקט געווענליך ערשט און דערנאך הייבט ער אן גיין. אין זיין סיסטעם איז שוין פראגראמירט מיליאנען ערליי סיגנאלן און סימנים וועלכע ער וועט באלד פארשטיין. צום ביישפיל אויב א מענטש וועט אויפהייבן די הענט און ווייזן סטאפ וועט ער זיך באלד אפשטעלן. ער האט א ספעציעלע חוש נאכצוגיין א מענטש וועלכע וויל אים נוצן אלס משרת. ער וועט אויפכאפן ווען יענער גייט און ער וועט אים נאכגיין אין אלע מאס ליכטיקייטן. ווען אסימא ווערט צוגעשטעלט פאר איינעם איז פאראן די מעגליכקייט צו פראגראמירן צענדליגער פנימ'ער וועלכע וועלן זיין די באקאנטע פאר אסימא. ווען אסימא זעט א באקאנטן וועט ער יענעם באלד באגריסן און פאלגן וואס יענער הייסט אים.
אסימא קען אויך קאנטראלירט ווערן דורך א קאמפיוטער מיט זיינע ווייערלעס מעגליכקייטן. אין אזא פאל קען מען זען אויפ'ן קאמפיוטער וואס אסימא זעט מיט זיינע אויגן.
קאנטראל
אסימא איז פארט נישט קיין מענטש און ער וועט נישט קענען אריינגיין אין א שטוב און מאכן זיינע אייגענע באשלוסן וואס צו טאן. ער מוז קאנטראלירט ווערן קאמפיוטערייזד און אויב מען וויל אים געבן א דזשאב אויף א געוויסע ארט וועט מען מוזן ערשט פראגראמירן דאס ארט און די דזשאב וואס ער וועט דארט טאן. אדער קען מען אים קאנטראלירן פיזיש. אסימא'ס רוקן זאק אנטהאלט דעם קאמפיוטער סיסטעם וועלכע איז זיין מוח און פון דארט ווערט ער קאנטראלירט. עס זענען פאראן דריי וועגן וויאזוי מען קען אים קאנטראלירן: 1) מיט א קאמפיוטער, 2) מיט א ווייערלעס רעמאוט, און 3) מיט'ן רעדן און ווייזן.
אסימא פארמאגט גוטע ווייערלעס טעכנאלאגיעס וועלכע לאזט אים קאנטראלירט ווערן פון דערווייטענס. ווען מען נוצט א קאמפיוטער קען מען דאס טאן פון די אנדערע עק וועלט ווייל מען וועט זען אויפ'ן קאמפיוטער סקרין דאס וואס אסימא'ס קאמעראס זעען. ווען מען קאנטראלירט אים מיט א רעמאוט קאנטראל דארף מען שטיין נעבן אים זיכער צו מאכן אז מען פירט אים נישט אריין אין וואנט. אפילו ווען מען קאנטראלירט אים פיזיש וועט אסימא נאך אלץ נוצן זיין פארגעשריטענע קאמפיוטער סיסטעם פאר זיין גיין. ער וועט אויסרעכנען יעדע טריט כדי ער זאל נישט אראפפאלן. אויפ'ן רעמאוט זענען אויך פאראן ספעציעלע קנעפלעך וועלכע מאכן אים טאן א געוויסע ארבעט ווי פאכן מיט די האנט, באגריסן מיט דעם קאפ, אדער אנדערע קאמאנדן. אסימא קען אויך פארשטיין וואס מען רעדט צו אים און קען אויך ענטפערן פראגעס אויף זאכן וואס זענען פריער פראגראמירט געווארן אין אים. ווען מען שטעלט אים אויף א דזשאב קען מען פראגראמירן וואס מען וויל און די ארבעטער וועלן אים קענען זאגן גיי טו דאס און דאס און ער וועט ענטפערן אקעי איך גיי שוין...
זיין קראפט
אזויווי אלע ראבאטן ווערט אסימא קאנטראלירט דורך קליינע מאטארן וועלכע ווערן אנגערופן סערווא מאטארן. די סארט מאטארן זענען זייער פיצל אבער זענען זייער שטארק און דרייען זיך נאר א משהו אויפאיינמאל און דערנאך שטעלט זיך עס אפ ביז עס באקומט א ווייטערדיגן באפעל זיך צו דרייען. די הויפט חכמה פון דעם מאטאר איז אז עס דרייט זיך שנעל אבער קען קומען צו א פלוצלונגן אפשטעל אן דעם וואס עס זאל אויפטרייסלן. אסימא פארמאגט 26 אזלעכע מאטארן אין זיין קערפער וועלכע מאכן אים באוועגן זיינע הענט, פוס, ארעמען, קניען, און אלע אנדערע טיילן פון אים וועלכע קענען זיך באוועגן. די איינציגסטע פראבלעם מיט אסימא דערווייל איז זיין באטערי קראפט. ער פארמאגט אין זיין בויך א 40 וואלט ניקל-מעטאל הייבריד באטערי וועלכע קען בלויז ארבעטן 30 מינוט נאכאנאנד. דאס איז ווייט פון גענוג פאר איינעם וואס וויל אים האבן פאר א לענגערע צייט. צו רעטשארדזשן די באטערי געדויערט 4 שטונדן. האנדא זאגט אבער אז ווילאנג אסימא איז נאך אין אנטוויקלונג פעלט זיי נישט אויס א בעסערע באטערי און איינמאל זיי וועלן אים לאנטשן פאר די וועלט וועלן זיי טוישן די באטערי צו א מער פארגעשריטענע באטערי.
די באטערי ליגט אינעם צענטער פונעם אסימא און דינט אין טייל אלס זיין מיטל גראוויטי וואג וואס העלפט אים האלטן זיין באלאנס.
זיין לעבנס געשיכטע
אין ענדע 986' האט שוין האנדא געהאט אנטוויקעלט איר ערשטן סעמפל וועלכע זי האט גערופן סי-או וועלכער האט נאר געקענט גיין זייער לאנגזאם. עס האט טיילמאל געדויערט פאר סי-או אזוי לאנג ווי 20 סעקונדן צווישן איין פוס-טריט און די אנדערע ווייל ער האט געמוזט באקומען זיין גאנצע באלאנס בעפאר ער האט געקענט לייגן א צווייטע פוס-טריט.
אין די קומענדיגע עטליכע יאר האט האנדא אנטוויקעלט עטליכע ראבאטן איינע אנדערש ווי דעם צווייטן און האט דאס כסדר איבערגעמאכט. דעמאלט זענען נאך די ראבאטן געווען 6 פיס הויך ביז האנדא האט באשלאסן אין 997' אז א נידעריגערע ראבאט וועט זיין פלינקער און וועט ווייניגער שטערן. דער קליינער סעמפל איז פארענדיגט געווארן א יאר דערויף און האט געוואויגן 115 פונט. די אינדזשענירן זענען געווען זייער צופרידן און האבן אנגעהויבן ארבעטן אויף זיין אקטועלע פראדוקציע.
אין די לעצטע יארן האט האנדא געארבעט אויף די קליינע דעטאלן און ווען די ארבעט איז פארטיג געווארן האט מען אים אנגעהויבן ארומפירן איבער די וועלט. אין 2003 האט אסימא אפגעשטאט א באזוך אין צענדליגער שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן און אין קאנאדע וואו ער האט פארגעשטעלט זיינע קונצן אין סייענס צענטערן און אין גרויסע סקולס.
היינט (2007) איז פאראן 46 אסימאס אין עקזיסטענץ און קאסט היינט אונטער א מיליאן דאלאר צו פראדוצירן.
קאַטעגאָריע:ראבאט
שמשון רפאל הירש
קליין|250px|רבי שמשון רפאל הירש קליין|250px|א געמאלן בילד אלס אינגערמאן הרב שמשון בן רפאל הירש (כ"ה סיון ה'תקס"ח - כ"ז טבת ה'תרמ"ט), געבוירן אין האמבורג, איז געווען דער פירנדער תורה פערזענלעכקייט פון דער ארטאדאקסישער געמיינדע אין דייטשלאנד.
ער האט געלערנט תורה ביי הרב יצחק בערנייס, אב"ד האמבורג און א גרויסער קעמפער קעגן אסימיליזאציע.
ווען ער איז געווען אלט 23 יאר האט מען אים באשטימט רב פון אלדנבורג. דארט האט ער אבגעשאפט "כל נדרי" אין דער תפילה פון יום כיפור. אין תר"ו איז ער געווארן הויפט רב פון מעהרן, און ער האט זיך באזעצט אין ניקאלשבורג. דארט האט ער פארזוכט מאכן רעפארם אין די שולן און אויפבויען א סעמינאר אנשטאט די ישיבות. הירש איז געווען נאמינירט פאר דעם וואס די רעפארמער און שומרי התורה אין דער געגנט האבן געקעמפט אזוי, וואס איר לעצטע ברירה איז געווען צו נעמען א רב פון ארויס. הגאון שלמה קוועטש האט גערופן הירש "עם הארץ", "סידור למדן" און "א משורר, נישט א רב." די למדנים אין ניקאלשבורג האט פון איהם געלאכט: "אמאל פלעגט מען דא לערנען גמרא און זאגן תהלים, היינט מ'לערנט תהלים און מ'זאגט גמרא." מען האט אנערקענט זיין אויפטו און האט אים באשטימט א מיטגליד אין דעם פארלאמענט פון דער עסטרייכער אימפעריע.
ער האט איינגעפעדעמט אין זיך פייערדיגע קנאות צו קעמפן קעגן דער רעפארם באוועגונג וואס האט דאמינירט די יידן אין דייטשלאנד, מיט גאר שטארקער השכלה רעלאטיוו צו די אנדערע פרומע אידן אין מזרח אייראפע, מיט זיין שטאלץ און עהרע אז א איד מוז קענען די גויאישע שפראך (דייטש) און וויסנשאפט מיט זיין תורה עם דרך ארץ שיטה.
ער ווערט פאררעכענט אלס דער אויספארעמער גרינדער און פאטער פון ארטאדאקסיע און איבערהויפט מאדערן ארטאדאקסיע און אויך דער עקזעמפלאר פון קנאות.
ער האט געארבעט אין א ספרים געשעפט פאר פרנסה אלס גאר אינגערמאן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רבני דייטשלאנד קאַטעגאָריע:הויפט רבנים
זינד
עבירה איז דער באקאנטער ווארט אין די תורה, אויף זינד.
זינד איז די פארבאטן וואס די שכל אדער די תורה באפעלן דעם מענטש. עס איז איינגעטיילט פון מאראל און עטיקס. און בין אדם למקום.
קאטעגאריע:תורה קאטעגאריע:מצוות און מנהגים
גיין
גיין איז דער וועג וויאזוי באשעפענישן קומן אן פון איין פלאץ צו צווייטען.
צונאמי
קליין|2004 צונאמי אין טיילאנד, מיט כוואליעס הינטער די ביימער צונאַמי איז א קייט פון מאכטפולע כוואליעס אין דעם אקעאן, וועלכע פארמירט זיך נאך א שטארקן אונטערוואסער ערדציטערניש, אדער נאך אן אויפרייס פון א וואולקאן. א צונאמי איז ווי א וואנט פון וואסער וועלכע קען גיין צענדליגער פיס הויך און פאלט ארויף אויף די ים ברעגעס מיט גאר א שטארקע קראפט וועלכע קען אוועקוואשן הייזער און געביידעס.
טעאטער
טעאַטער (פון אוראלט גריכיש: θέατρον טהעאַטראן) איז א קונסט ווו עס ווערט געשפילט פארשטעלונגען מיט לעבעדיקע אקטיארן. דער פלאץ וואו די פארשטעלונגען קומען פאר הייסט א טעאטער. געוויינלעך שפילט מען די פארשטעלונג אויף א בינע.
איינער וואס שרייבט פארשטעלונגען צום טעאטער הייסט א דראמאטורג.
היסטאריע
די ערשטע פארשטעלונגען זענען פארגעקומען אין אוראלט גריכנלאנד. פארשטעלונגען זענען געווען אדער טראגעדיעס אדער קאמעדיעס. די גריכישע דראמאטורגן זענען געווען אייסקילוס, סאפאקלעס, אייריפידעס און אריסטאפאנעס. זיי האבן געהאלטן פארמעסטן צווישן דראמאטורגן און מען האט באלוינט דעם געווינער מיט א פריז.
* קאַטעגאָריע:פארשטעלונגען
צונאמי
וואס מיינט א צונאמי?
דאס ווארט צונאמי איז א יאפאנעזער ווארט וועלכע איז דער אפטייטש פון ברעגע וואלן. די ערשטע העלפט ווארט "סו" מיינט ים ברעגע און די צווייטע העלפט "נאמי" מיינט כוואליע. די סארט וואלן האט פארשידענע נעמען און איינע פון זיי איז פלייצכוואליעס. די עקספערטן זאגן אבער אז צו רופן א צונאמי א פלייצכוואליע איז נישט ריכטיג ווייל כאטש עס ברענגט הויכע וואלן ווערט עס אבער נישט געשאפן די זעלבע וועג ווי פלייצכוואליעס וועלכע האט צעטאן מיט די וועטער און היץ פון די זון און לבנה.
ווי דערמאנט ווערט א צונאמי געשאפן דורך אן ערדציטערניש אונטערן וואסער וועלכע הייבט אויף איין טייל פון דאס וואסער און שאפט א מאכטפולע כוואליע וועלכע פארט ביז אזוי שנעל ווי 500 מייל פער שטונדע. כאטש רוב וואלן ווערן אפגעשוואכט ווי מער זיי פארן, בלייבט אבער די צונאמי מיט'ן זעלבן קראפט אפילו טויזענטער מיילן ווייט. אינעם אקעאן איז א צונאמי נישט אזוי שעדליך און וועט נישט זינקען קיין שיפן ווייל די קראפט דערפון איז אין די טיפענישן פון ים און אויפ'ן אויבערפלאך וועלן די כוואליעס נאר זיין צווישן 1 און 5 פיס הויך.
א צונאמי איז מער קראפטיג ווי הויך. וויבאלד עס קומט צו פארן אזוי שנעל קראכט עס אריין אויפ'ן ים ברעגע מיט א שנעלן טעמפא און דאס שיסט ארויס אסאך וואסער פון טיף אריין אים ים ארויף אויף די יבשה און דערנאך פליסט עס צוריק אריין אין ים מיט כמעט די זעלבע מאס קראפט.
סייענטיסטן זאגן אז א צונאמי קען יא פארמירן גאר הויכע וואלן פון איבער 50 שטאק אבער זיי ווייזן אן אז נישט די הויכקייט איז דער טויטליכער טייל פון א צונאמי נאר ליבערשט די קראפט דערפון וועלכע איז זייער שטארק נאך א מעכטיגע ערדציטערניש.
וואלקעאנען און אנדערע אונטערערדישע פארדרייאונגן קענען אויך שאפן צונאמיס אבער אין די פארגאנגענהייט זענען רוב גרויסע צונאמיס געקומען פון שטארקע ערדציטערנישן.
מיט וואס איז א צונאמי אנדערש ווי אנדערע וואלן?
סתם וואלן וועלכע מיר זעען ביים ברעג פון ים זענען אויבערפלעכליכע וואלן וועלכע ווערן געשאפן דורך די ווינט און האלטן אן נאר 10 סעקונדן. די וואלן זענען לאנג מאקסימום 500 פיס און עס קומען ארויס פרישע איינע נאך די אנדערע. ווי מער ווינטן עס איז פאראן אלס מער וואלן ווערן געשאפן. פארשטייט זיך אז ווען עס קומט א שטורעם ווינט ווערן געשאפן גרויסע וואלן וועלכע פארן היבש שנעל אינאיינעם מיט די ווינט.
א צונאמי איז א אינערליכע כוואליע וועלכע גייט אראפ ביז די טיפענישן פון ים און דערפאר האט עס אזא שטארקן קראפט. א צונאמי קען זיין 80 מייל לאנג און קען אנהאלטן מיט די זעלבע שטארקייט פאר איבער א שטונדע.
יעדע ים כוואליע באקומט איר שטארקייט לויט איר גרויס. א קליינע כוואליע קען נישט אנהאלטן צו לאנג אבער א צונאמי וועלכע איז כמעט אזוי טיף ווי ברייט פארלירט נישט איר שטארקייט ביז זייער א לאנגע צייט ווייל די לענג פון די כוואליע איז זייער גרויס. די געאלאגן רעכענען דאס אויס לויט דער טיפקייט אין ים און זיי צעטיילן דאס אין 20 און דאס איז דער נומער ווי שנעל די כוואליע פארט. צום ביישפיל אויב די ים איז 4000 מעטער טיף (13,123 פיס) וועט מען דאס צעטיילן אין 20 וואס קומט אויס צו 200 מעטער (656 פיס) און דאס איז די שנעלקייט פער סקעונדע ווי שנעל עס פארט. אויב מען רעכנט דאס צוזאמען אין א שטונדע: 60 מאל 60 קומט אויס 3600 סעקונדן און 3600 מאל 200 מעטער קומט אויס גענוי 720 קילאמעטער א שטונדע, וועלכע איז 447 מייל פער שטונדע.
א צונאמי כוואליע קען אויך פארשנעלערן איר ספיד אינמיטן ים ווען די ערד אונטער די וואסער ווערן העכער אסאך אויפאיינמאל אין די קראפט פון די וואסער וואס קראכט אריין דערין שטופט די וואסער העכער איר נאך שנעלער. אין א געוועזענע צונאמי אין טשילע אין 1960 האט די צונאמי דעגרייכט ביז יאפאן וועלכע געפינט זיך איבער 10,000 מייל ווייט פון טשילע אינעם פאציפיק אקעאן. יענע צונאמי האט אומגעברענגט 200 מענטשן אין יאפאן און איז געשאפן געווארן פון אן ערדציטערניש וועלכע האט זיך געמאסטן 8.2.
עס דעגרייכט די יבשה
איינמאל מען פארשטייט וואספארא סארט כוואליע א צונאמי איז, איז גרינג צו פארשטיין פארוואס עס מאכט אזויפיל חרבנות ווען עס דעגרייכט די ים ברעגעס. ווען די צונאמי הייבט אן דעגרייכן די ברעגעס ווערט עס אויטאמאטיש פארלאנגזאמט אבער די וואסער פון אונטן קומען ארויף אין שיכטן איינע אויף די אנדערע און ווערט הויך און קראפטיג. עס איז שווער זיך פארצושטעלן וואספארא קראפט וואסער טראגט מיט זיך, ספעציעל אזויפיל וואסער אויפאיינמאל און אזוי שנעל. די עצם כוח פון די טראסק ארויף אויף די יבשה קען צוברעכן הייזער, אויטאס, ביימער, און אפילו שטיקער יבשה. איינמאל דאס גאנצע וואסער איז שוין אויף די יבשה פאלט עס באלד צוריק אריין אין ים אבער דאסמאל פיל שוואכער ווי עס איז געקומען ווייל עס פארלירט איר כוח מיט'ן פאלן. די שוואכע כוח איז אבער אויך גענוג שטארק וויבאלד עס איז אסאך וואסער אויפאיינמאל און עס שלינגט איין אלעס וואס געפינט זיך און אלעס וואס עס האט פריער צעבראכן. די גאנצע זאך געדויערט ווייניגער ווי א מינוט און עס איז אוממעגליך צו אנטלויפן דערפון און ווער עס איז גליקליך טרעפט עפעס א שטארקע זאך אויף וואס זיך אנצוהאלטן ער זאל נישט פארשוועמט ווערן מיט די וואסער.
קען מען דאס באווארענען פון פריער?
אינעם פאציפיק אקעאן איז איינגעשטעלט געווארן א צונאמי ווארענונג סיסטעם נאכדעם וואס עטליכע צונאמיס האבן באטראפן דעם אקעאן און עטליכע לענדער, אריינגערעכנט האוואי. די ווארענונג סיסטעם איז איינגעשטעלט אין 26 מיטגלידער לענדער וועלכע באטראכטן אינאיינעם די דאטא וועלכע דער קאמפיוטער האלט חשבון. אין א פאל עס פאסירט אן ערדציטערניש איז געווענליך פאראן כאטש א שטונדע ביז א צונאמי הייבט אן געשאפן ווערן און דאס איז נאר גענוג צייט צו פארטרייבן צענדליגער טויזענטער מענטשן פון די ים ברעגעס. עס פאסירן אסאך ערדציטערנישן אינעם ים אבער ווייניג פון זיי זענען שטארק און אפילו ווען יא מוז נאך נישט זיין אז עס וועט שאפן א צונאמי.
אינעם אינדישן אקעאן איז נישט פאראן קיין ווארענונג סיסטעם ווייל קיינער וואס לעבט היינט געדענקט נישט קיין צונמאי דארט. היסטאריקער און גיאלאגיסטן זאגן אז עס האט שוין יא פאסירט נאר שוין זייער לאנג צוריק.
צונאמיס אין די פארגאנגענהייט
די 2004 אזיע צונאמי, וועלכע איז פארמירט געווארן אינעם אינדישן אקעאן דעם 26סטן דעצעמבער 2004, איז געווען די טויטליכסטע צונאמי אין מאדערנער היסטאריע מיט א געשאצטע 230,000 קרבנות. קיינמאל בעפאר (וואס מען ווייסט) זענען נישט אומגעקומען אזויפיל מענטשן און קיינמאל בעפאר זענען נישט אזויפיל לענדער געטראפן געווארן אויפאיינמאל. די צונאמי איז געקומען פון אן ערדציטערניש מיט א מאס פון 9.3, מיט דעם צענטער אינען אקעאן נישט ווייט פונעם בארטן פון סומאטרא, אינדאנעזיע. הונדערטער טויזנטער מענטשן אין אינדאנעזיע, סרי לאנקא, טיילאנד, אינדיע, סאמאליע און אנדערע לענדער זענען אומגעקומען אדער געשעדיקט געווארן פון איר. די לעצטע גרעסטע צונאמי בעפאר איז געווען אויך אינעם אינדישן אקעאן אין 1883 וועלכע איז געשאפן געווארן דורך א וואולקאן וועלכע האט אויפגעריסן אין ים. היסטאריע זאגט אז יענע צונאמי איז געווען 90 פיס הויך ווען עס האט געטראפן די יבשה וועלכע איז היינט אינדאנעזיע. ארום 36,000 מענטשן זענען אומגעקומען.
במשך די יארן זענען פארגעקומען עטליכע קליינע צונאמיס וועלכע האבן באטראפן אינדאנעזיע און עס ווערט געשאצט אז זיי האבן פארלוירן איבער 100,000 מענטשן ביז היינט נאר פון צונאמיס.
די דריטע גרעסטע צונאמי פון וועלכע מען ווייסט איז פארגעקומען אין יאפאן אין 1896 און האט אומגעברענגט א געשאצטע 27,000 מענטשן.
ווייטער צוריק זאגן זיי האט א צונאמי אומגעברענגט עטליכע טויזענט מענטשן אין שפאניע אין 1755. יענע צונאמי איז לויט זיי געקומען פון אן ערדציטערניש און איז געווען גאר שטארק נאר וויבאלד ווייניג מענטשן האבן געוואוינט נעבן די ברעגעס איז נישט געווען קיין סאך טויט פעלער.
די לעצטע צונאמי בעפאר דער באקאנטער אזיע צונאמי איז פארגעקומען אין 1946 אין אלאסקע וועלכע איז געקומען פון א 7.2 ערדציטערניש און האט אפגעווישט א ליכט הויז פון די יו-עס קאוסט גארד מיט אלע 5 אקופאנטן. די ליכט הויז איז געווען געמאכט פון צעמענט און אייזן און איז געשטאנען 90 פיס העכער די וואסער. די גרויסע וואלן האט אבער איינגעשלינגן די גאנצע טורעם אן קיין שום פריערדיגע ווארענונג. דער זעלבער צונאמי האט עטליכע שטונדן שפעטער דעגרייכט אינזלן אין האוואי און האט אומגעברענגט 159 מענטשן, אריינגערעכנט א גרויסע צאל קינדער וועלכע זענען געווען מיט זייערע לערערין אויף א באזוך נעבן די ברעגעס.
עס זענען געווען נאך אסאך צונאמיס אין די לעצטע 100 יאר אבער רוב פון זיי האבן נישט געברענגט קיין סאך פאטאליטעטן. באקאנט איז די צונאמי פון אלאסקע אין 1964 וועלכע האט אויך דעגרייכט עטליכע מערב ברעגעס פון אמעריקע און קאנאדע אבער נאר 120 מענטשן זענען געשטארבן.
קאַטעגאָריע:נאטירלעכע קאטאסטראפעס
גיין
מען קען זיך באנוצען קונסטליך מיט די צוויי פיס זיי זאלן טראגן דעם מענטש אוואו אימער מען וויל.
קאטעגאריע:איבונגען קאטעגאריע:געזונט
שולד
שולד איז די געפיל ווען איינער פילט אז ער האט געטאן עפעס שלעכט, עס איז פיינפול אבער ס'ווערט אלע געלטער, ווייל מען טוישט זיך דראמאטיש דערנאך צום גוטן, אין אמעריקע ווערט דאס אויך גענוצט אלס א טערמין פארן טרעפן איינעם שולדיג לעגאל אין געריכט, און דאס איז נישט פארבינדן מיט א געפיל. זי איז פארבינדן מיטן באגריף פון חרטה.
אין פסיכאלאגיע איז שולד א מצב ווען מ'האט געטון א זאך וואס מ'האט נישט געדארפט טון, אדער פארקערט מ'האט נישט געטון וואס מ'האט געדארפט.
קאטעגאריע:געפילן
ישראל חיים מנשה פרידמאן
רבי ישראל חיים מנשה פֿרידמאַן (ה'תרפ"ו – כ"א כסלו, ה'תשפ"א) איז געווען דער ראש בית דן פון סאטמאר וויליאמסבורג. ער איז א אייניקל פון הרב ישראל חיים פרידמאן דער ראחובער רב מח"ס ליקוטי מהרי"ח.
ביאגראפיע
הרב ישראל חיים מנשה פרידמאן איז אן אויסטערלישער תלמיד חכם און ירא ה', ער האט הונדערטער און טויזנטער אידן וואס זענען גרייט צו פאלגן זיין פסק דין, ער איז אנגענומען אלס א גרויסער פוסק.
ביי דעם סאטמארער מחלוקת איז רבי ישראל חיים מנשה געגאנגען אונטער רבי זלמן לייב טייטלבוים, אין די שפעטערע יארן האט ער באקומען רשות פונעם ברך משה צו עפענען אן אייגענעם בית המדרש אין וויליאמסבורג אויף ראסס סטריט, וואו הונדערטער אידן פלעגן דאווענען און ווארימען זיך ביי אים. ווען דער גאב"ד פון עדה החרדית הרב ישראל משה דושינסקי איז נסתלק געווארן, האבן די חסידים פון מהרי"י מסאטמאר געוואלט ער זאל ווערן דער ראש בית דין אין עדה החרדית אין ירושלים.
אין יאר תשס"ג ווען די סאטמארער קהילה האט געגרינדעט אן אייגענעם בית דין איז דער דיין אויפגענומען אלס ראש בית דין א פאזיציע וואס ער האט געהאלטן ביז זיין לעצטן טאג.
ווידעראום מיט מהרי"י מסאטמאר האט ער זיך געהאלטן גאר נאנט, און מען האט נישט געדארפט קיין ווערטער פאר דעם, זיי האבן געארבעט האנט ביי האנט, מיט אלע קהילה ענינים.
ער איז נפטר געווארן מאנטאג, וישב, כ"א כסלו, ה'תשפ"א, אין עלטער פון 94 יאר.
די לוויה איז פארגעקומען אין סאטמארער ביהמ״ד הגדול אין וויליאמסבורג, דערנאך אין קרית יואל אין ביהמ"ד הגדול בראשות  מהרי"י מסאטמאר, און ער איז געקומען לקבורה אין בית החיים החדש פון קהל יטב לב אין קרית יואל.
רבי אהרן טייטלבוים פון סאטמאר קרית יואל האט געזאגט אויף אים א גאר שטארקן הספד ביי זיך אין ישיבה. און ער האט זיך ארויסגעדריקט הלכה כמותו בכל מקום און מיט דעם האט רבי אהרן מתיר געווען זיין איסור פון נישט טארן חתונה מאכן אין עטרת מאיר צבי דקהל בני יואל, וואס דער ראש בית דין האט מתיר געווען.
משפחה
די קינדער פון רבי ישראל חיים מנשה זענען:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:סאטמארער דיינים קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים
קרית ספר
קרית ספר איז א פרומע געגנט אין דער נייער שטאט מודיעין עילית אין ישראל. לעבן קרית ספר זענען דא די געגנטן בראכפעלד מאיאנטעק און נאות הפסגה.
די באפעלקערונג פון קרית ספר איז 40% ליטוויש, 30% חסידיש און 30% ספרדיש.
קאַטעגאָריע:געגנטן אין ישראל
קריית ספר Kirjat Sefer
ברוך עפשטיין
רבי ברוך הלוי עפשטיין (ה'תר"ך, 1860, באברויסק - ה'תש"ב, 1942, פינסק) איז געווען א חוקר, און מחבר פונעם ספר תורה תמימה און נאך ספרים. ער האט געארבעט אלס בוכהאלטער אין א באנק פאר פרנסה.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן צו הרב יחיאל מיכל הלוי עפשטיין מחבר ספר "ערוך השולחן", און מיכלה די שוועסטער פון דעם נצי"ב, ראש ישיבה פון דער וואלאזשינער ישיבה, וואס איז שפעטער אויך געווארן זיין שוואגער (ווייל נאך דער פטירה פון זיין ערשטער ווייב האט דער נצי״ב חתונה געהאט בזיווג שני מיט רבי ברוך׳ס שוועסטער). ביי די 13 יאר האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער וואלאזשינער ישיבה, דארט האט ער געלערנט פינעף יאר, און ער איז דארט געווארן פאררעכנט אלס איינער פון די עילויים. ער איז געווארן מוסמך פאר רבנות דורך: זיין פעטער דער נצי"ב, רבי יאשע בער הלוי סאלאווייטשיק (מחבר פונעם "בית הלוי") רבי חיים יהודה סאסניצער דער רב פון סמארגאן, און רבי רפאל שפירא וואס האט געדינט אלס מגיד שיעור אין דער וואלאזשינער ישיבה. ער איז געווארן א חתן מיט דער טאכטער פון רבי אלעזר משה הלוי הורוויץ, פינסקער רב, און דערנאך, אין זיין שווער'ס שטוב, האט ער געלערנט תורה ומדעי היהדות אויך אלגעמיינע וויסנשאפט. שפעטער האט ער געלערנט אין אקדמיה פאר מסחר אין וויען, און זיך אומגעקערט קיין פינסק וואו ער האט געדינט אלס הויפט מנהל פון די חשבונות אין באנק. און דערנאך איז ער געווארן נתמנה אלס מנהל הבאנק, און ער האט אנגעהאלטן דעם פאסטן ביז'ן אויסברוך פון דער ערשטער וועלט־מלחמה. במקביל למד וחיבר ספרים שונים, המפורסם שבהם הוא "תורה תמימה" - א פירוש ספר על התורה. נאך זיין שווער'ס פטירה האט מען אים פארבעטן צו דינען אלס ארטיגער רב, אבער ער האט אנטזאגט. אזוי אויך האט מען אים פארגעשלאגן דאס רבנות אין פעטערבורג און אין מאסקווע, אבער ער האט אנטזאגט.
ער איז אויך געווען טעטיג אין אגודת "ציון", צו פארשפרייטן די העברעאישע שפראך. עס איז שטארק באקאנט דער בריוו-אויסטויש וואס ער האט געהאט מיט פראפעסאר פאוול קאקאווצאוו פון פעטערבורג, צו באשיצן דעם כבוד פון די אידן ביי מענדל בייליסנ׳ס משפט. אלע אידישע און רוסישע צייטונגען האבן דאס דאן ברייט באריכטעט.
נאָך דער רוסישער רעוואלוציע איז ער געפארן צו די פאַראייניגטע שטאַטן, צו דרוקן און פאַרשפּרייטן זיינע ביכער און שריפטן, דארט האט ער זיך געזוימט צווישן די יאָרן פון 1923–1926. דערנאך האט ער זיך צוריקגעקערט קיין פינסק. ער איז געשטארבן בשעת דעם חורבן אין 1942, און מען האט אים מקבר געווען אין בית החיים אין קארלין.
זיין ציוניסטישע טעטיגקייט
אין די תר"ע יארן, ווען עס איז נתפרסם געווארן די אָפּציע צו אפקויפן אַרץ ישראל פונעם טערקישן סולטאַן, האט עפּשטיין זיך שטארק קעגנגעשטעלט צו דעם געדאַנק, טענה'דיג אַז עס איז נאך ניט אנגעקומען די צייַט פון גאולה. אבער אין די שפּעטערע יאָרן האט ער זיך דערנענטערט צו דער געדאַנק פון אוועקשטעלן די לאַנד פון מדינת ישראל, ער האט באשטייערט צו די קרנות וואס זענען געווארן אויפגעשטעלט פאר דעם צוועק, און מיט דער גרינדונג פון דער "מזרחי" פארטיי האט ער זיך באטייליגט דערין. ספּעציעלע אויפמערקזאַמקייַט האט ער געגעבן פאר דער באַוועגונג פון "הפועל המזרחי", וואָס ער האט אין איר געזען די רעליגיעזע באַוועגונג אין דעם לאַנד פון ישראל. דערוועגן, האט ער שטארק מקרב געווען די שליחים פון "הפועל המזרחי" ווען זיי האבן זיך געזוימט אין פינסק. ער האט זיך אינטערעסירט אויך אין דער אָרגאַניזירונג פון "החלוץ המזרחי" אין זיין שטאָט, געליינט די צייטונג "נתיבה" און אנדערע בראשורן איבער דעם לאַנד פון ישראל. ער איז געשטאנען אין נאָענטן קשר מיט דער זון פון זיין שוועסטער, רבי מאיר בר-אילן. אבער מיט דעם אלעם, האט ער קיינמאָל נישט איינגעזען די געבאָט פון ישוב ארץ ישראל און די ציוניסטישע אידעאלאגיע.
אויף זיינע חיבורים
קאַטעגאָריע:מחברי ספרים קאַטעגאָריע:חוקרים
קאַטעגאָריע:ליטווישע יידן קאַטעגאָריע:רבנישע לויים
יצחק ניבארסקי
יצחק ניבארסקי (געב׳ 1947) איז א פארשער און לעקסיקאגראף פון דער יידיש שפראך און א פראפעסאר אין פאריז.
ביאגראפיע
ניבארסקי איז געבוירן געווארן אין בוענאָס־אײַרעס, אַרגענטינע, אין 1947, א בן־זקונים צו זיינע עלטערן וואס האבן עמיגרירט פון כארזשל, פוילן. זיך געלערנט אין אַ ייִדיש־וועלטלעכער שול. דעביוטירט מיט לידער אויף ייִדיש אין 1964 אויף די זײַטן פֿון "יונגער דור". אין 1979 האָט ער עמיגרירט מיט זײַן משפּחה אין פֿראַנקרײַך. אין 1992 האָט ער געקראָגן דאָקטאָראַט אין אוניווערסיטעט פּאַריז 7. אין 1997 איז אין פּאַריז דערשינען זײַן זאַמלונג פֿון לידער און פּראָזע "ווי פֿון אַ פּוסטן פֿאַס". ייִדיש־לעקטאָר פֿונעם פֿראַנצייזישן מלוכה־אינסטיטוט פֿאַר מיזרחדיקע שפּראַכן און קולטורן. מחבר פֿונעם ייִדיש־שפּאַנישן ווערטערבוך (צוזאַמען מיט יעקבֿ לערמאַן, בוענאָס־אײַרעס, 1979); ווערטערבוך פֿון לשון־קודש־שטאַמיקע ווערטער אין ייִדיש (דערשינען דרײַ אויפֿלאַגעס: פּאַריז 1997, 1999 און 2012); ייִדיש־פֿראַנצייזישן ווערטערבוך (צוזאַמען מיט בערל ווײַסבראָט און שמעון נויבערג, פּאַריז, 2002). קולטור־טוער בײַם פּאַריזער ייִדיש־צענטער – מעדעם־ביבליאָטעק. וווינט אין פּאַריז.
קאַטעגאָריע:פראנצויזישע יידן קאַטעגאָריע:פארשער קאַטעגאָריע:יידיש קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ניבול פה
ניבול פה מיינט רייד ㅗㅗㅗㅗㅗ홓호호호호허남종ㅅ멐ㅊ.ㅕㅎ틓ㄹ트ㅛ타ㅛㅅㅌ,ㅛㄹ툘툐,ㅅㅌ,ㅗㅅㅌ,ㅛㅅשמוץ ווייזט דאס אויף א גאסן ביליגקייט.
וויליאם שייקספיר
קליין|200px|וויליאם שייקספיר וויליאם שייקספיר (ענגליש: William Shakespeare; 23סטן אפריל 1564 -  ט"ז אייר ה'שע"ו, 3טן מיי 1616 ) איז געווען איינער פון די גרעסטע דראמאטורגן און דיכטער אין דער מערבדיקער קולטור. ער האט געשריבן זיינע פיעסעס, פאעמעס און סאנעטן צווישן אנהייב 1590ער יארן און 1612.
זיינע טראגעדיעס, קאמעדיעס און היסטארישע כראניקעס זייוען איבערגעזעצט געווארן כמעט אין אלע שפראכן, ביז היינט ווערן זיי געשטעלט אין טעאטערס איבער דער גארער וועלט. אויך האבן שייקספירס ווערק באווירקט אויף דער טאג-טעגלעכער גערייד אין דער מריבדיקער קולטור, ד"ה מען ציטירט האפטלעך אויסדרוקן פון זיי.
שייקספיר איז געבוירן און געהאדעוועט געווארן אין סטראטפארד-אויפן-אוואן, וואריקשיר. ווען ער איז געווען אלט 18, האט ער געהייראט אַן האטאוויי, מיט וועמען האט ער געהאט דריי קינדער: סוזאנא און די צווילינג האַמנעט און דזשודיט. צווישן 1585 און 1592, האט ער אנגעהויבן א דערפאלגרייכע קאריערע אין לאנדאן ווי אן אקטיאר, שרייבער און טייל־אייגנטומער פון א שפיל־געזעלשאפט וואס האט געהייסן די Lord Chamberlain's Men (לארד טשעמבערליינס מענער), שפעטער באוואוסט ווי די King's Men (קינגס מענער). ביי דער עלטער פון 49 (אומגעפער 1613), ווייזט אויס אז ער האט זיך פעניסאנירט קיין סטראטפארד, וואו ער איז געשטארבן דריי יאר נאכהער. עס זענען געבליבן ווייניג באריכטן פון שייקספיר׳ס פריוואטן לעבן.
צווישן ה'שנ"ד ; 1594 - ה'שנ"ז ; 1597 האט שייקספיר אנגעשריבן א קאמעדיע מיטן נאמען "דער סוחר פון ווענעדיג", וואס איינער פון אירע פערסאנאזשן איז א ייד א מלווה בריבית. אזעלכע טענהען, אז די דאזיקע פארשטעלונג איז אנטיסעמיטיש, וואס באהאנדלט דעם יידן אלס מלווה בריבית. אבער פון דער אנדערער זייט, זאגט מען, אז שייקספיר האט זיך קיין מאל נישט באגעגנט מיט קיין יידן, און פארקערט, זיין קאמעדיע קומט אפשלאגן קריסטאפער מארלוי׳ס שרעקלעכע אנטיסעמיטישע פיעסע - "דער ייד פון מאלטא".
שייקספירס בארימטסטע פיעסעס זיינען "האמלעט","קעניג ליר","אטעלא","מאקבעט", "ראמעא און יוליע" און אנדערע.
שייקספיר האט פראדוצירט דעם מערסטן טייל פון זיינע ווערק צווישן די יארן 1589 און 1613. זיינע פריערדיקע שפילן זענען מערסטן קאמעדיעס און היסטאריעס, און א סך האלטן אז די דאזיקע ווערק זענען די בעסטע פון די זשאנערס. ביז אומגעפער 1608, האט ער געשריבן בעיקר טראגעדיעס, צווישן זיי האמלעט, אטעלא, קינג ליר, און מאקבעט, אלע גערעכנט צו זיי צווישן די שענסטע ווערק אין דער ענגלישער שפראך. אין דער לעצטע פֿאזע פון זיין לעבן, האט ער געשריבן טראגיקאמעדיעס (אויך באוואוסט ווי ראמאנען) און ער האט צוזאמענגעארבעט מיט אנדערע דראמאטורגן.
שייקספיר האט צוגעלייגט נייע ווערטער און פראזעס צו דער ענגלישער שפראך. ער האט געמאכט מער פאפולער טייל ווערטער. ער האט געשאפן מער ווי 1,700 ענגלישע ווערטער.
ביאגראפיע
שייקספיר איז געבוירן געווארן אין סטראטפארד אויפן אוואן אין 1564 צו זיינע עלטערן דזשאן שייקספיר, א הענטשקע מאכער, און זיין ווייב מערי אַרדן. ער איז געטויפט געווארן דעם 26טן אפריל און אזוי ווי דער שטייגער איז געווען דעמאלסט צו טויפן קינדער נאך זייער געבורט, איז אנגענומען צו זאגן אז ער איז געבוירן געווארן דעם 23סטן אפריל. ער איז געווען דער דריטער פון אכט קינדער.
ווען ער איז געווען אלט 18 יאר האט שייקספיר געהייראט ען האטאוויי. זיי האבן געהאט דריי קינדער, א טאכטער סוזאנא, אין מיי 1583, און צווילינג, א זון האמנעט און א טאכטער דזשודיט, צווי יאר נאכהער אין 1585. האמנעט איז געשטארבן ביי דער עלטער פון 11 און מען האט אים באגראבן דעם 11טן אויגוסט 1596.
נאך דער געבורט פון די צווילינג הערט מען נישט פון שייקספיר ביז אין 1592 ווערט ער דערמאנט ביי דער לאנדאנער טעאטער סצענע, אחוץ איין מאל אין א פראצעסט אין וועסטמינסטער דעם 9טן אקטאבער 1589. היסטאריקער רופן די יארן צווישן 1585 און 1592 שייקספיר׳ס "פארלוירענע יארן". ביאגראפן וואס ווילן צוזאמענשטעלן וואס האט פאסירט אין די דאזיקע יארן האבן עטלעכע מעשה׳לעך. ניקאלאס רוי, שייקספיר׳ס ערשטער ביאגראף, דערציילט א סטראפארד לעגענדע אז שייקספיר האט געמאכט א ויברח פון דער שטאט קיין לאנדאן כדי מען זאל נישט קענען פראקורירן אים פאר גנב׳ענען הירשן פונעם לאקאלן פריץ טאמאס לוסי. מ׳זאגט אז שייקספיר האט גענומען נקמה קעגן לוסי מיט א סקאנדאליעזער באלאדע וועגן אים. אין דעם 18טן יארהונדערט האט מען דערציילט א מעשה אז שייקספיר האט אנגעהויבן זיין קאריערע אין טעאטער מיט געבן אכט אויף די פערד פון טעאטער־גייער אין לאנדאן. דזשאן אברי האט באמערקט אז שייקספיר איז געווען א שולע־לערער. טייל 20סטער יארהונדערט אקאדעמיקער האבן פארגעשלאגן אז שייקספיר איז געווען אנגעשטעלט ווי א שולע־לערער דורך אלעקסאנדער האגטאן פון לאנקאשיר, א קאטוילישער פריץ וואס האט דערמאנט א געוויסן "וויליאם שייקשאפט" אין זיין צוואה. אבער ס׳איז נישט קיין ראיות צו די מעשה׳ס נאר וואס מ׳האט איבערגעזאגט וועגן אים נאך זיין טויט, און שייקשאפט איז געווען א פארשפרייטער נאמען אין דעם לאנקאשיר געגנט.