cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
הערץ פרענקל
ר' נפתלי הערץ פרענקל (נפטר: י חשון, ה'תשפ"ב) איז געווען דער ענגליש פרינציפל אין סאטמארער מיידל שולע אין וויליאמסבורג פאר איבער זעכציג יאר. ער איז געגאנגען אנגעטאן ווי א ליטוואק, און זיך נישט געפירט ווי א סאטמארער חסיד, טראצדעם איז ער געווען ארויפגעקוקט אין סאטמאר, און איז געווען שטארק נאנט מיט ר' יואל טייטלבוים און איז א געווען א ווארטזאגער פאר סאטמאר ביי פילע געשעענישן, פראטעסטן און באגעגענישן מיט פאליטיקאנטן, צוליב זיין פרעמדער אינטעליגענטער ענגליש.
ביאגראפיע
ראביי פרענקל איז געבוירן אין ליזענסק, פוילן. ער האט איבערגעבלעבט די צווייטע וועלט מלחמה, ווען זיין משפחה איז אנטלאפן קיין אוזבעקיסטאן.
אין ניו יארק האט ער געלערנט אין תורה ודעת, און שפעטער שטודירט ברוקלין קאלעדזש. זיין קענטעניס אין ענגליש האט נושא חן געווען ביים סאטמארן רב, רבי יואל טייטלבוים, וועלכער האט אים אויפגענומען צו דינען אלס דער מנהל פאר די לימודי חול אין סאטמארן בית רחל מיידל שולע.
חוץ דאס דינען אלס מנהל פון לימודי חול האט ער געדינט ווי סאטמאר'ס אויסערן מיניסטער צו דער דרויסנדיגער וועלט, און ער האט זיי פארטרעטן ביי פילע געשעענישן, טראצדעם וואס ער איז געווען א ליטווישער איד, פון די אגודה קרייזן.
אויף זיינע עלטערע יארן האט ער ארויסגעגעבן א ביכל אין ענגליש, וואו ער שילדערט זיין ערפארונג אין סאטמאר. דאס בוך הייסט The Satmar Rebbe and His English Principal.
רעפרענצן
א באריכט אין המודיע
פרענקל קאַטעגאָריע:עסקנים
מילא וויאדוקט
דער מילא וויאַדוקט  איז דער וועלט'ס העכסטע הענגנדיגע בריק וועלכע געפינט זיך נעבן מילא, דרום פראנקרייך. די בריק איז א קעיבל סטעיד דעזיין און איז געבויט געווארן דורך אן ענגלישן ארכיטעקט און א פראנצויזישער בריק אינזשעניר. די בריק לויפט העכער א גרויסן טאל אין די טארן טייך און שפארט א לאנגע וועג ארום דעם טאל.
דער העכסטער זיין דעגרייכט 1,125 פיס (343 מעטער) וועלכע איז אביסל העכער ווי דער אייפעל טורעם און 125 פיס (38 מעטער) נידעריגער ווי די עמפייער סטעיט געביידע.
די בריק איז פארטיג געווארן אום דעצעמבער 2004 און איז איינגעשוואוירן געווארן מיט די אנוועזנהייט פון דעם דעמאלטדיגן פראנצויזישן פרעזידענט זשאק שיראק.
לאקאציע
אנדערש ווי אלע בריקן וועלכע זענען געווענליך העכער א וואסער, איז די מילא וויאדוקט א בריק העכער א טאל און דערפאר פארמאגט עס מערערע שטאנגן. די בריק נעמט צוזאם צוויי געגענטער וועלכע זענען אפגעטיילט מיט א ריזיגע טאל וועלכע ווערט גערופן די טארן טאל צוליב די שמאלע טארן טייך וועלכע לויפט דארט אדורך. די בריק וועט באהעפטן די 75 מאטארוועי (הייעוועי) וועלכע לויפט צווישן פאריז און בארצעלאנאו, שפאניע וועלכע געפינט זיך אונטער פראנקרייך צו דרום. די מאטארוועי איז די איינציגסטע גרויסע הייעוועי וואס פירט צו אלע געגענטער נעבן דעם מיטללענדישן ים און פון דארט אריין קיין שפאניע. בעפאר די בריק איז געבויט געווארן האט מען געברויכט ארומפארן די טארן טאל וועלכע איז געווען אן אומוועג וואס האט געדויערט ביז 4 שטונדן אין די פארנומענע "ראוש אוער" צייט פון טאג. די בריק איז אן אלטער געדאנק וועלכע איז ענדליך צושטאנד געקומען נאכ'ן עס פארשלאגן צענדליגער מאל.
אויסער די צייט וואס די נייע בריק פארשפארט פאר דרייווער פארגרינגערט עס אויך די וועג צוליב די שווערע נעפל וואס הערשט ארום די טאל רוב טעג פון יאר. מאטאריסטן וועלכע נוצן דעם מאטארוועי אין די פריע שטונדן פלאגן זיך מיט די שווערע נעפל פאר א שטרעקע פון איבער 100 מייל. די בריק שפארט איין די גרעסטע טייל פון די נעפל ווען עס געדויערט איין מינוט דורכצופארן. די בריק זיצט העכער'ן טאל אייניג מיט די אויבערפלאך פון ביידע זייטן. ווען עס איז פאראן א נעפל קען מען נאר זען די 7 שפיצן פון די בריק וועלכע שטייען ארויס אין דער הייך מיט די הענגעדיגע שטריק פון ביידע זייטן. אויף א בילד זעט אויס ווי די בריק איז העכער די וואלקענעס אדער העכער גיגאנטישע ים כוואליעס.
די מילא וויאדוקט איז זייער ענליך צו די באקאנטע אזנאק בריק אין סידני, אויסטראליע, וועלכע איז געבויט אויפ'ן זעלבן דעזיין נאר אויף א קלענערן פארנעם. די אנזאק בריק איז נאר 1,200 פיס לאנג (דאס איז דירעקט א קורצע בריק) און איז די זעלבע הייך ווי יעדע אנדערע בריק. נאך א שטארקע חילוק איז, אז די אזנאק בריק שטייט שטענדיג אונטער א שיינע בלויע הימל וועלכע שפיגלט אפ אין די וואסער אונטער איר און די מילא וויאדוקט איז אויף א פארנעפלטע ארט און מען קען קוים זען די שיינקייט פון די בריק נאר אין געוויסע שטונדען פון טאג. א בריק איבער א טאל איז בכלל נישט אזא אפטע זאך און עס זענען פאראן ווייניג איבער די וועלט. די מערסט באקאנטע בריק איבער א טאל געפינט זיך אין גואטעמאלא סיטי, גואטעמאלא (דרום אמעריקע), וועלכע איז זייער לאנג אבער איז נאך אלץ נישט געבוט אין פארעם פון א ריכטיגע בריק. די מילא וויאדוקט איז מער ווי א בריק אין א געוויסן זין טאקע צוליב די נעפל וואס הערשט דארט וואס מאכט עס אויסקוקן ווי עס וואלט געווען וואסער אונטער דעם.
געבוי
אמאל האט א בריק געדויערט צו בויען אויסערגעווענליך לאנג צוליב איר קאמפליצירטן ארבעט און וויבאלד עס זענען נאך נישט געווען די ריכטיגע הייב מאשינען און אונטערוואסער שווימער האט מען געדארפט אויסארבעטן ספעציעלע וועגן וויאזוי אויפצושטעלן די בריקן. די מילא וויאדוקט האט אינגאנצן געדויערט 3 יאר צו בויען און איז פארענדיגט געווארן פריער ווי ארגינעל געפלאנט. עס זענען גענוצט געווארן די פארגעשריטענסטע הייב מאשינען וועלכע האבן ארויפגעלייגט די הונדערטער טויזענטער טאנען צעמענט איבער 1,000 פיס ארויף אין דער הייך. דאס אז די בריק איז געבויט העכער א טאל און נישט העכער א וואסער האט אסאך צוגעהאלפן צו די שנעלע ארבעט וויל די ארבעט אין וואסער ביי אלע בריקן איז א לאנגע פראדעצור.
די בריק איז דעזיינט געווארן דורך א פראנצויזישער אינדזשעניר מיט'ן נאמען מישעל ווירלאגאו וועלכער האט שוין געבויט עטליכע בריקן אין פראנקרייך און האט יארן צוריק אויסגעארבעט און פארראכטן די גאנצע ראוד סיסטעם אין טוניזיע. דער הויפט ארכיטעקט איז געווען אן ענגלישער מיט'ן נאמען לארד נארמען ראבערט פאסטער, אן אויסגעצייכנטער ארכיטעקט וועלכער האט געבויט צענדליגער וואלקן קראצער געביידעס און היסטארישע מוזעאםס אין אייראפע און אין אזיע.
די גאנצע בריק איז צוזאמענגעשטעלט פון אייזן און צעמענט וועלכע זענען אויסגעארבעט און צוגעשטעלט געווארן דורך 5 גרויסע אייראפעאישע פירמעס פאר די פאנסטאסטישע סומע פון 200 מיליאן פונט. די ארכיטעקטן האבן געזאגט אז די ארבעט איז געווען שווערער ווי געראכטן צוליב די געדיכטע נעפל וועלכע הערשט אין די געגענט אבער זיי האבן דאך באוויזן צו פארענדיגן די ארבעט שנעלער ווי דער ארגינעלער סקעדזשועל נאר ווייל עס איז נישט געווען קיין מאנגל אין געלט און מען האט קיינמאל נישט אפגעשטעלט די ארבעט אפילו פאר א קורצע צייט.
די בריק איז געבויט 100 פראצענט גלייך מיט 7 שטאנגן אינדערמיט. יעדע שטאנג איז די אונטערשטע טייל געמאכט פון צעמענט און די די אויבערשטע טייל (העכערן בריק דעק) איז געמאכט פון סטיל. די העכערע טייל פון די שטאנגן זענען ווי צוויי באזונדערע שטאנגן אין די ברייט פון די דעקע און קומען זיך צוזאם ביים שפיץ. פון יעדע שטאנג קומען ארויס 22 אייזערנע שטריק, 11 צו יעדע זייט, וועלכע ליגן איינע פארענט פון די אנדערע אינמיטן פון די דעקע. צווישן איין שטאנג און די אנדערע איז פאראן 150 פיס אבער די שטריק דעקן איבער כמעט די גאנצע בריק וועלכע גיט איר א סאפיסטיקירטן אויסקוק.
דער פלאן צו בויען דעם בריק איז ערשט אויפגעקומען אין 87' און מען האט באלד אנגעהויבן ארבעטן אויף דעם. די ארבעט איז ארויסגעלייגט געווארן אויף א ליציטאציע און מער ווי 50 פירמעס ארום די וועלט האבן דעזיינט בלופרינטס פאר די אנדערהאלבן מייל לאנגער בריק. די קאנטראקט צו בויען איז אונטערגעשריבן געווארן אין מאי 01' און די ארבעט האט זיך אנגעהויבן 5 מאנאטן דערויף. אין נאוועמבער 03' איז שוין אלע 7 זיילן געווען פארענדיגט און די דעקע האט אנגעהויבן ארויפגעלייגט ווערן און איז פארטיג געווארן אין מעי 2003. די איבערגעבליבענע ארבעט איז געטאן געווארן אין 6 מאנאטן און די בריק איז אויספרובירט געווארן מיט א משא פון 920 טאן.
די בריק פארמאגט צוויי ברייטע ליניעס אויף ביידע זייטן וועלכע פארן כמעט 900 פיס העכער די קליינע טייכל וועלכע לויפט דארט אדורך (דאס איז בערך די הייך פון א 75 שטאקיגע געביידע). וויבאלד די ווינטן קענען דארט דעגרייכן 100 מייל פער שטונדע וועלכע וואלט געווען א סכנה פאר די אויטאס, האט מען געלייגט ספעציעלע סקרינס פון ביידע זייטן וועלכע רעדוצירן די ווינטן ביז 50 פראצענט.
פאקטן
נאמען = מילא וויאדוקט
ארט = מילא, פראנקרייך
בריק סארט = קעיבל סטעיד
בוי ארבייט = 38 מאנאטן. פון אקטאבער 16 01' ביז נאוועמבער 17 04'. קאסט = 300 מיליאן ענגלישע פונט ($575,520,000.00).
דעזיינער = מישעל ווירלאגאו
ארכיטעקטור = לארד נארמען ראבערט פאסטער
לענג = אנדערהאלבן מייל (2400 מעטער אדער 2.4 קילאמעטער)
דעק ברייט = 111 פיס (32 מעטער)
דעק דיקיקייט = 13 פיס (4 מעטער)
העכסטע פונקט = 1,125 פיס (343 מעטער)
זיילן = 7
שפאן צווישן איין זייל אין די אנדערע = 1,100 פיס (342 מעטער)
שפאן פון די צוויי זייטן = 670 פיס (204 מעטער)
קאַטעגאָריע:בריקן קאַטעגאָריע:פראנקרייך
אבי שאפראן
ר' אבי שאפראן דינט אלס פירשפרעכער פון דער אמעריקאנער אגודת ישראל.
קאטעגאריע:עסקנים
הר הזיתים
ממוזער|280px|הר הזיתים ביי דער שקיעה פון דער זון הר הזיתים דער בארג פון איילבירטן וואו עס ליגן באגראבן די טויטע, פונקט אנטקעגן איבער דעם הר הבית.
אין דער צייט פון דעם בית המקדש איז הר הזיתים געווען דער ארט וואו מ׳האט פארברענט די פרה אדומה.
וועבלינקען
* קאטעגאריע:ירושלים בערג
קראכמל
קליין|קראכמאל פון קוקורוזע קראכמל (אדער קראַכמאַל) איז א קארבאהידראט וואס מען טרעפט אין א סך פלאנצן. מען ניצט אים צו מאכן דיק און נארהאפטיג דאס עסן, און אויך די העמדער ביים ביגלען.
Kulhydrat
סלאבאדקער ישיבה
קליין| סלובודקא ישיבה סלאבאדקער ישיבה איז דער נאמען וואס מען רופט די באקאנטע ישיבה כנסת ישראל פון אמאל אין דער ליטע וואס האט אוועקגעשטעלט א מהלך אין תנועת המוסר פון אנקוקן דעם מענטש אלס אזא איינער ווי די באפעל פון גאט אנפאנג תורה. צלם אלוקים. און איז געוועזן פאר'ן חורבן אייראפע אין רוסלאנד אונטער די פירערשאפט פונעם אלטער פון סלאבאדקע.
די משגיחים זענען געווען רבי דוב הירש העלער און רבי אברהם גראדזינסקי.
הר"ר אביגדור מילער איז געווען דארטן א תלמיד און אריבערגעפלאנצט די תורה נאך דער צווייטער וועלט מלחמה קיין אמעריקע וואס ער האט זיך געראטעוועט פונעם חורבן אייראפע דורך זייענדיג א אמעריקאנער פאספארט האלטער און אנטלאפן.
זיי האבן זיך ארגינעל אריבערגעפלאנצט קודם קיין חברון וואס רוב תלמידים זענען דערמארדעט געווארן אין פרעות תרפ"ט. נאכדעם האט די חברונער ישיבה געעפנט אין ירושלים
עס איז היינט אויך אן עליטישע ישיבה וואס געפינט זיך אין בני ברק, אבער דארטן לערנט מען שוין נישט קיין מוסר צוליב דעם באפעל פון חזון איש.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:ישיבות קאַטעגאָריע:ליטע
לאקימיע
לייקעמיע איז א פארעם פון יענער מחלה, קענסער אין דעם בלוט רוב מאל אין דעם מארך ביין וואס איז גורם אז די בלוט צעלן פארמערן זיך אבנארמאל, און די ווייסע בלוט צעלן (לייקאואייטס) טוען מיט דער צייט אוועק שטופן די רויטע בלוט צעלן מיט די טראמבאציטן.
קאַטעגאָריע:קרענק
אידעאלאגיע
אן אידעאלאגיע איז א זאמלונג פון צילן און געדאנקען, בפרט אין פאליטיק. מ'קען קוקן אויף אן אידעאלעאגיע ווי א פולשטענדיקע וויזיע, א וועג ווי צו קוקן אויף זאכן, אזוי ווי דער שכל הישר, אדער א זאמלונג פון געדאנקען פארגעשטעלט פון דעם דאמינאנטן קלאס פון א געזעלשאפט צו אלע מיטגלידער פון יענער געזעלשאפט. דער עיקר צוועק פון אן אידעאלאגיע איז פארצולייגן אן ענדערונג אין דער געזעלשאפט, און אנהענגען צו א גרופע אידעאלן ווי ס'איז שוין דא מיטהאלטונג, דורך א נארמאטיוון געדאנק גאנג.
אהרן סוראסקי
אהרן סוראַסקי (געבוירן כ' ניסן ה'ת"ש, 28סטן אפריל 1940) איז א גאר באקאנטער חרדישער שרייבער וואס טוט פאראייביגן פילצאליגע ביאגראפיעס פון רבנים און צדיקים. ער איז א סלאנימער חסיד. פילצאליגע קהלות האבן אים געדינגען צו באשרייבן די תולדות פון זייערע רבי'ס אדער ראשי ישיבות.
ער האט אנגעהויבן זיין קאריערע אלס שרייבער אין המודיע.
ביי א טייל פון זיינע שרייבעכצער האט ער זיך געטאן פארשטעקן אונטער דעם פסעוודאנים א. ספרן.
אהרן סוראסקי איז א סלאנימער חסיד.
אהבת ה'
אהבת ה' איז דער באגריף פון ערוועקן און אנהאלטן ליבשאפט צום באשעפער. דאס איז איינע פון די תרי"ג מצוות לויטן ספר החינוך פון דעם פסוק "ואהבת את ה' אלוהיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאודך".
אהרן סוראסקי
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חרדישע שריפטשטעלער קאַטעגאָריע:ישראלים קאַטעגאָריע:סלאנימער חסידים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
אהבת ה'
אידישקייט
דער תורה באפעלט אונז אז עס מוז זיין דער עיקר און הויפט און מערסטענס געליבטער זאך אדער באגריף וואס מיר זאלן בלויז אין איר פאוקסן אונזער געפיל פון ליבשאפט.
אידעאלאגיע
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
אהבת ה'
אידישקייט
דאס ווערט אויסגערעכענט אלס די מצוה תי"ח פון די תרי"ג מצוות.
אין ספר חובת הלבבות איז דא א גאנצער קאפיטל ווי אזוי פונטקליך מ'קען מקיים זיין די מצווה עס ווערט גערופן שער הבחינה' מיט 7 מהלכים פון מחשבה צו בויען א סטרוקטאר אין זיך שטענדיג ליב צו האבן גאט.
רעפערענצן
קאטעגאריע:גאט קאטעגאריע:תורה קאטעגאריע:תרי"ג מצוות
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
צאנקען
ווען א ליכט הייבט זיך אן צו פארלעשן ווערט עס אנגערופען אז דער ליכטל צאנקעט.
עס איז אנגענומען א סגולה פון גדולים אז אויב א שבת ליכטל הייבט אן צו צאנקען זאל מען אונטערלייגען אונטערן לייכטער א חלה, און עס ווערט אויפהערן צאנקען, בדוק ומנוסה (פארשטייט זיך אויב עס האט נאך וואס צו ברענען, נאר עס צאנקעט צוליב אנדערע סיבות, אבער קיין נס חנוכה וועט ווארשיינליך נישט פאסירען).
אנדערע גדולים שרייבן אבער אז מען טאר עס נישט טוהן צוליב דרכי אמורי.
איי
ממוזער|מרכז| ביצת אדם אייער איז טייטש די באשטאנדטייל פון אן ארגאניזם וואס געהערט צו די נקבה חלק און איז וואס זי גיבט פאר רעפראדוקציע.
קאטעגאריע:ביאלאגיע
קאַטעגאָריע:עסנווארג
פרישות
פרישות לעבן מיט אפגעזונדערטקייט חומרות און מער ווי עס פארלאנגט זיך כדי צו זיין הייליק.
קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאטעגאריע:מוסר
ליטערארישע פיקציע
ליטערארישע פיקציע זענען פיקטישע ווערק וועלכע האבן א ליטערארישן ווערט. דער טערמין ווערט באנוצט אויף צו פונאנדערטיילן צווישן די ווערק און זשאנער פיקציע.
באדייט
ליטערארישע פיקציע טוט זיך מער פארנעמען מיט סטייל, פסיכאלאגישע טיפקייט, און אויסארבעטן די כאראקטערס -- אנדערש פון אנדערע פיקציע וואס פארנעמט זיך מער מיט דעם דערציילונג פון געשעענישן.
אין ליטערארישע פיקציע ווערט אריינגערעכנט פראזע (ווי קורצע מעשיות נאוועלען און ראמאן).
ליטערארישע מאגאזינען, ווי דער ניו יארקער, זאעטראפ-אל סטארי, א.ד.ג., ווי אויך ליטערארישע ערקענונגען ווי דער פושקארט פרייז, די או הענרי אווארדרס, דער נאבעל פרייז פאר ליטעראטור, א.ד.ג. טוען אין אלגעמיין נאר זיך באשעפטיגן מיט ליטערארישע פיקציע און נישט מיט זשאנער פיקציע.
וועבלינקען
קאטעגאריע:ליטעראטור קאטעגאריע:פאנטאזיע
אפריל
*
שפאס
שְׁפּאַס מיינט א ווערטל, אדער ליצנות געמאכט פון עפעס. געווענליך ווערט צובאנוצט דערצו די אויסדרוק "טרייבען", ווי מען זאגט: "פארוואס טרייבסטו שפאס פון מיר?"
ווערט אויך באנוצט מיטן אויסדרוק שְׁפּאָט ביליג, געשפעט, וכדומה. קאַטעגאָריע:הומאר קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
ספא
קליין|250px|א [[מאנומענט אין רעזארט שטעטל ספא וואס אלע ספאס הייסן נאך דעם.]] ספא איז א טערמין וואס שטאמט פון איינע פון די באקאנטע שטעט וואס מען איז אהין געפארן אויף אפרו און דער ארטיקער שוויצבאד אין בעלגיע, דעריבער הייסן היינט צוטאג יעדער באהאנדעלונג פלאץ וואס גיבט זיך אפצו מאכן שיין באקוועם און געזונט די קערפער דורך הייסע מינעראלן וואסער א ספא.
מייסטנס פרויען באניצן זיך דערמיט פאר שיינקייט וואס זיי באשמירן זיך מיט די אלע געזונטע שמיראכצער, קראכן זייער פימפלעך און שמוץ פינטלעך אריינגעגען אין די הויט, און קאלירן דארטן זייער נעגל און וואשן זייער האר. אבער מענער פון די גאר רייכע באניצן זיך אויך דערמיט ווייל זיי געבן זיך אויך אפ מיט שיינקייט.
קאַטעגאָריע:מעדיצינישע באהאנדלונגען
Lázně
השגחה פרטית
השגחה פרטית אדער סתם השגחה איז דער תורה באגריף אז א גאט איז משגיח און פאסט אויף אלע טואונגען פון די מענטשן אויף די וועלט, פון עבר הווה און עתיד.
עס איז א מחלוקת הראשונים צו מען מוז גלייבן אין פרטית אז דער באשעפער מישט זיך אין דעטאל צו נאר אין אנפאנג, אבער דער בעל שם טוב האט אנגענומען זייער שטארק אין השגחה פרטית, און געפאדערט זיינע תלמידים צו גלייבן אין השגחה פרטית, נישט נאר אין בעלי חיים נאר אפילו אין בלעטלעך און גראזן אויך.
קאטעגאריע:אמונה ובטחון
שווארצע
שווארצע זענען טונקל-הויטיגע מענטשן וואס דער קאליר פון זייער הויט איז שווארץ. רוב מענטשן אין די וועלט זענען שווארצע, און לויט סייענטיסטן זענען אלע ווייסע אמאל געווען שווארץ, ווייל די גאנצע ספישיס קומט פון אפריקע, נאר די קלימאט אין אייראפע האט זיי קאליע געמאכט.
זיי זענען אלע פונעם אפריקאנער קאנטינענט.
די סיבה פארוואס די אפריקאנער אפשטאמיגע זענען טונקל-הויטיג איז צוליב דער זון. וויבאלד זיי געפונען זיך ביים מיטלפונקט פונעם עקוואטאר, ווי די זון איז פול שטארקער, זענען זיי שווארץ געווארן. נישט היינט נאר טויזנטער יאר צוריק.
ביז פאר 140 יאר צוריק זענען זיי געווען קנעכט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, זיי האבן ערשט באקומען פולע רעכט אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע אין זעכציגער יארן.
אין מדינת ישראל וואוינען ארום 150,000 שווארצע מענטשן, וואס באשטייט פון בלויז איבער 2% פון די גאנצע באפעלקערונג פון דעם פאָלק. רוב פון די, ארום 120,000, זענען עטיאפישע אידן וועלכע זענען געקומען אין די 1980ער און 1990ער יארן.
עס זענען נאך אלס דא אסאך געזעצן זיי צו באשיצן אז זיי זאלן האבן אייניגע רעכט.
פארוואס זענען זיי קנעכט און שווארץ?
עס איז דא וואס זאגן (אן א מקור) איז דאס צוליב דעם וואס זיי זענען אייניקלעך פון חם בן נח, נאכדעם וואס חם האט געשענדעט זיין טאטע נח ווען נח האט זיך אנגעטרונקען, האט אים נח געשאלטן אז זיינע אייניקלעך זיינע זאלן זיין קנעכט. אבער ר' יעקב לייזער דער רבי פון פשעווארסק האט נאכגעזאגט פין זיינע רבי'ס, אז די זאך איז א טעות, און נאר כנען בן חם איז געשאלטן געווארן נישט די אנדערע דריי קינדער כוש, מצרים, און פוט; אזוי ווי עס שטייט אין דער תורה
די אמאליגע שווארצע פלעגט מען רופן כושים, ווי עס קלאגט דער נביא ירמיהו (ירמיה י"ג) היהפוך כושי עורו, ונמר חברבורותיו.
לויטן מדרש רבה אין פרשת נח זענען זיי שווארץ צוליב דעם וואס זייער זיידע חם בן נח האט געהאט געשלעכטליכע באציאונגען מיט זיין פרוי אין דער תיבה, וואס דאס איז געווען פארבאטן. אלס שטראף זענען זיינע אייניקלעך פארשווארצט געווארן. (בראשית רבה פרשה לה ז אמר רבי חייא בר אבא חם וכלב שימשו בתיבה לפיכך יצא חם מפוחם)
נישט נאר די גוים פון אפריקע זענען געווארן שווארץ, די פאלאשן אין וועמנס אדערן עס פליסן אידיש בלוט, זענען אויך פונעם זעלבן טונקלען קאליר. אידן פון תימנ'ער אפשטאם זענען אויך טונקעל-הויטיג, כאטש וואס זיי קומען נישט פון קאנגא אדער טשאד.
שווארצע און קנעכטשאפט
אמאל פלעגט מען ניצן קנעכט פון אלע פעלקער, נישט קיין חילוק ווייס אדער שווארץ. שפעטער האבן די ווייסע מענשטן אויפגעהערט צי ניצן קנעכט פין ווייסער באפעלקערונג, און מ'האט געניצט נאר קנעכט פון די שווארצע.
קאטעגאריע:סאציאלאגיע
מעכל דארפמאן
ר' יחיאל מיכל דארפמאן ז"ל (אנגערופן מעכל) בן דוד און חנה פערל, (ה'תרע"ג - ה' אב ה'תשס"ו) איז געוועזן פון די חשובי אנ"ש דחסידי ברסלב און דער פארזיצער פון דעם ועד העולמי דחסידי ברסלב. ער איז געווען פון די איינציקע וואס זיינען נאך געקומען פון די ארגינעלע ברסלעווער פון אומאן.
ער איז געווען אן איידעם ביי איינע פון די חשובסעט פארבליבענע ברסלעבער חסידים פון אמאליגן דור, זיין שווער איז געווען ר' אברהם שטערנהארץ, ר' אברהם איז געווען אין ברסלב א גרויסער יחסן, ער איז געווען א אייניקל סיי פון ר' נתן מברסלב, און סיי פון טשערינער רב. זיין מאמע איז אוועק יונגערהייט און ער איז אויפגעוואקסן ביים טשערינער רב, דעריבער האט ער אסאך געקענט פון חסידות ברסלב. ר' מיכל איז געבליבן אין רוסלאנד און אין אוקריינא נאכן צווייטן וועלט קריג, ער איז פון די איינציגע אידן וואס זענען געפארן צום קיבוץ אין אומאן פון שנת ה'תשט"ז, ער איז ארויף קיין ארץ ישראל אין שנת ה'תשל"ב, ווען ר' לוי יצחק בענדער איז נפטר געווארן אין יאהר ה'תשמ"ט, האט ער איבערגענומען די הנהגה פון די ברסלבער שוהל אין מאה שערים אין ירושלים.
אזוי ווי ער איז געווען א זקן, האבן זיך אסאך ברסלעבער חסידים מכניע געווען אונטער איהם און געהערט זיין מיינונג.
ה' אב ה'תשס"ו איז ער אוועק פון קרעבסקראנקייט אין זיין לעבער.
דארפמאן
שמעון בן הלל
שמעון בן הלל איז געווען דער נשיא הסנהדרין נאך זיין טאטען הלל הזקן. און נאך אים איז זיין זון רבן גמליאל הזקן געווארן נשיא.
רעפרענצען
קאַטעגאָריע:תנאים קאַטעגאָריע:סנהדרין
צארן
צארן אדער אויפרעגעניש (כעס איז א לשון קודש) אויך רופט מען דאס אויך אז איינער איז בייז.
מיינט אז מען באטראפן מיט נעגעטיווער געפיל צוליב אן אויסערליכער געשעניש.
מען קען ווערן אגרעסיוו און נידערגעשאלגן.
כעס ברענגט די הארץ זאל קלאפן שנעלער וואו נארמאל.
עס קען מאכן א רויטן קאליר אויפן פנים.
ווען מען שפירט א כעס, איז שווער זיך צו פארטוהן אין א צווייטע זאך.
אידישקייט
אין הלכה אין אין מענטשהייט דארף מען זיך שטארקען קעגן כעס. עס ברענגט נישט קיין שום ניצן.
אפריל 2007
געשעענישן
קאַטעגאָריע:אפריל *04
אייזערנעם פארהאנג
אייזערנער פארהאנג איז א אויסדרוק וואס מען נוצט צו באצייכענען די קאמוניסטישע לענדער אין די קאלטע קריג יארן, פון 1945 ביז 1994. ווינסטאן טשערטשיל האט געניצט דעם אויסדרוק אין א רעדע אין 1945.
עס מיינט ארויסצוברענגען אז די לענדער זענען געווען שטארק קאנטראלירט. נישט אריין אין נישט ארויס.
פרידן
פרידן אדער שלום איז די באדייט ווען א מענטש, געמיינדע, אדער רעגירונג מאכט צווישן זיך א פרידענס אפמאך וואס דורך דעם וועלן זיי קענען:
שלום נעמט אין זיך אריין מער ווי איין מענטש, געמיינדע, אדער רעגירונג.
אידישקייט
די גמרא מסכת ברכות אין פרק הרואה, די גמרא זאגט דארט אז עס איז דא דריי סימנים אין א חלום וואס ווייזט אויף שלום, א טייך, א טשייניק, און א פייגל.
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער קאַטעגאָריע:געפילן קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע באציאונגען
ארכעווער ראיאן
ארכעווער ראיאן איז א ראיאן אין דער וואהלינער גובערניע אין מערב אוקראינע. איר אדמיניסטראטיווער צענטער איז ארכעוו. זי האט א באפעלקערונג פון 52,081 (אין יאר 2015).
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אוקראינע
טורקמעניסטאן
טורקמעניסטאַן איז אַ לאַנד אין צענטראַל־אַזיע. זײַן הױפּטשטאָט איז אַשגאַבאַט. 4.95 מיליאָן פּערזאָנען װױנען אין טורקמעניסטאַן. דאס לאנד גרענעצט אפגאניסטאן צו דרום־מזרח, איראן צו דרום־מערב, אוזבעקיסטאן צו צפון־מזרח, קאזאכסטאן צו צפון־מערב, און דעם קאספישן ים צו מערב.
היסטאריע
אין די 11טע און 12טע יארהונדערטער האט דער טורקמענישער סעלדזשוקער שבט אויפגעשטעלט אן אימפעריע וואס האט געשפרייט ביז באגדאד. אין א שפעטערער תקופה האבן זיך פאראייניקט די סעלדזשוקע און טורקמענישע פעלקער מיט אנדערע טערקישע פעלקער און זיי האבן געשאפן די אטאמאנישע אימפעריע.
אינעם 13טן יארהונדערט האט דזשינגיס כאן געפירט די מאנגאלן איינצונעמען לענדער ביז אייראפע, און אסאך טורקמענער זענען געהרגעט געווארן דורך די אכזריתדיקע מאנגאלן. נאכן טויט פון דזשינגיס כאן האבן די מאנגאלן פארלוירן זייער שליטה איבער טורקמעניסטאן. שפעטער האט טימור באהערשט איבער דער טעריטאריע און האט אויפגעשטעלט די טימורישע אימפעריע.
מיידל
א נקיבה קען ווערן אנגערופן א מיידל אזוי לאנג ווי זי איז נאכנישט פארהייראט. אויב איז די מיידל עלטער פון דער באשטימטער צייט פון דעם סטאנדארד צו חתונה האבן, הייסט זי אן עלטערע מיידל.
די פארקערטע פון א מיידל איז א אינגל. א אינגל איז א זכר קינד וואס ווערט דערוואקסן אלס א מאן.
די טראדיציאנעלער קאליר פאר מיידלעך איז ראזע (פינק). פאר א אינגעל איז עס בלוי. ווען א קינד ווערט געבוירן אין שפיטאל וועט עס געווענליך באקומען א ראזע אדער בלויע עטיקעט אויף די האַנטגעלענק אדער קנעכל, געוואנדן אויב עס איז א אינגעל אדער א מיידל.
עס זענען דא נעמען וואס זענען מיידל נעמען, און אנדערע זענען אינגל נעמען. געוויסע נעמען זענען פארהאן וועלכע קענען גענוצט ווערן פאר מיידלעך און פאר אינגעלעך ספעציעל אין די סעקולערע וועלט. (טראץ וואס דענען זאגן זיך די זעלבע ווערן זיי אנדערש אויסגעלייגט ביים שרייבן).
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
עלעקטראנען-קאנפיגוראציע
קליין|350x350פיקס|צוויי־דימענסיאנעלע געבוי פון די פארשידענע ארביטאלן אין אטאם־פֿיזיק און קוואנטן־כעמיע איז עלעקטראנען־קאנפֿיגוראציע דער נאמען פון די דריי־דימענסיאנעלער פלאצירונג פון די עלעקטראנען וואס שטעלן צונויף א מאלעקול, אטאם אדער נארוועלכע כעמישע סטרוקטור. דער באגריף באציט זיך צום שטייגער אין וואס די עלעקטראנען זענען איינגעארדענט אין די ארביטאלן פון א געוויסער סיסטעם (למשל, אטאמיש אדער מאלעקולאריש). עלעקטראנען־קאנפיגוראציע ווערט גערעכענט אין די גרופע פון כעמישע סטרוקטורן צוזאמען מיט מאלעקול־סטרוקטור און קריסטאל־סטרוקטור.
אזוי ווי אנדערע עלעמענטאר־טיילכלעך, טוט אויך דער עלעקטראן פאלגן די געזעצן פון קוואנטן-מעכאניק, און פירט זיך סיי ווי א טיילכל און סיי ווי א כוואליע. דער קוואנטן מצב פון א געוויסן עלעקטראן  ווערט באשריבן דורך זיין כוואליע־פֿונקציע; דאס איז א פֿונקציע וואס ווענדט זיך אויף רוים און צייט. לויט דער קאפנהאגן באדייטונג פון קוואנטן־טעאריע איז דער ארט פון אן עלעקטראן נישט גוט באשטימט ביז מען מעסט וואו ער געפינט זיך.
שאלן און אונטער־שאלן
לינקס|קליין|225x225פיקס|איינפאכער מאדעל פון דער עלעקטראנען־שאלעכץ פון [[ליטיום]] די סטרוקטור פון די עלעקטראנען אין אן אטאם איז ערשט געשילדערט געווארן אין דעם אטאם־מאדעל פון ניעלס באהר.
אן עלעקטראנען־שאָל איז מעגלעכע זאמלונג פון עלעקטראנען. די n-טע שאָל קען האלטן 2n2 עלעקטראנען: ד״ה ביז 2 עלעקטראנען אין דער ערשטער שאל, ביז 8 אין דער צווייטער שאל, און ביז 18 אין דער דריטער שאל. די נומער 2 קומט פון דעם וואס יעדער מצב פון אן עלעקטראן קען עקזיסטירן אין צוויי אופנים, וואס מען רופט ספין־ארויף און ספין־אראפ.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:כעמיע
ראבערט קאטשאריאן
left|thumb|250px|ראָבערט קאָטשאַריאַן ראָבערט קאָטשאַריאַן (געב' 31סטן אויגוסט, 1954) איז דער 2טער פרעזידענט פון די מאדערנע אַרמעניע.
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן פון לענדער קאַטעגאָריע:ארמעניע
יצחק כדורי
250px|ממוזער|שמאל| ירושלימער [[בירגערמייסטער משה ליאן, מיט בנימין נתניהו מיט הרב יצחק כדורי פרעזידענט און ראש ישיבת נחלת יצחק אין ירושלים און הינטער אים זיין זון הרב דוד כדורי ראש ישיבת נחלת יצחק אין ירושלים ]] הרב יצחק כַדורי (ט"ז תשרי ה'תרנ"ט, 2טן אקטאבער 1898 - כ"ט טבת ה'תשס"ו, 28סטן יאנואר 2006) איז געווען א גרויסער מקובל און האט געלעבט אומגעפער 106 יאָר, גבוירן לפאטער רבי כדורי יחזקאל (נטמן בהר המנוחות) ולמוטער מרת תופחה כדורי.
געווען איז ער דער ראש ישיבה פון דער "נחלת יצחק" ישיבה וואס מען האט דארט געלערנט כוונות התפילה לויט'ן רש"ש.
חיים אישיים: הרב כדורי און ווייב בזיווג ראשון מרת שרה שצ'ירה כצ'ורי האבן געהאט צוויי קינדער - מרת רחל לוי (ווייב פון רבי אליהו לוי) און רבי דוד מאיר כדורי, וועלכער איז געווען ראש ישיבה פון "נחלת יצחק", ירושלים.
בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט דורית בן יהודה; זי איז געווען אַ מיטגליד פון אַ קיבוץ און אירע עלטערן זענען געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט קאוונע אין ליטע.
כ"ח טבת (28סטן יאנואר 2006) איז ער אוועק פון דער וועלט נאך וואס ער האט געהאט א לונגען אַנצינדונג.
יונה מעצגער
ער איז אבער גרויס געווארן א דאנק די חרדים אונטער די פירערשאפט פון הרב יוסף שלום אלישיב וואס האט אים ענדערשטע געוואלט זען אין שפיץ פון רבנות כדי זיין ענין פון שמיטה זאל נישט געגעבן ווערן פאר די פוסקים פון די מזרחי קרייזן.
הרב מעצגער האט שטארק געשטיצט דעם צווישן־רעליגיעס קאנגרעס וואס דער סאודישער מלך, אבדאללא, האט איניציאירט אין יאר 2008.
קאַטעגאָריע:הויפט רבנים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:רבנים אין ישראל
פרייד
קליין|פרייד פרייד און פרייליכקייט איז אן עמאציע וואס ווערט געברענגט דורך די געפילן פון הנאה און צופרידנהייט.
וואס מאכט א מענטש פרייליך?
רייכטום איז די ערשטע זאך וועלכע קומט אויף אין יעדנ'ס געדאנק און יעדער וואלט געזאגט אויב איך וואלט געווען רייך וואלט איך געווען פרייליך א גאנצן טאג. אבער א שטודיע וועלכע איז גענומען געווארן דורך דעם אוניווערסיטעט פון אילינוי צייגט אז איינמאל א מענטש האט פרנסה צו קענען לעבן וועט אים מער געלט נישט ברענגען קיין גליק. דער נעגאטיווער טייל פון דער שטודיע איז געווען אז די ארימע זענען יא ווייניגער פרייליך ווי די מיטל פארדינער אבער אויך נישט מיט גרויסע פראצענטן. דער אמת איז אבער אז דער מענטש באטראכט זיך ארעם נאר ווען ער שטעלט צו וואס ער פארדינט צו יענעמ'ס פארדינסט. אבער אויב ער זאל זיך באטראכטן אלס דער איינציגסטער אויף די וועלט וועט ער גארנישט זיין אזוי ארים. וויאזוי אימער, מעג אבער נישט אריינפאלן אין עצבות ווייל דער מענטש קען זיך נישט קאנצעטרירן די מוח אויב ער איז באזארגט. קלוגשאפט איז אויך נישט קיין זאך וואס מאכט א מענטש מער פרייליך. סטאטיסטיקס ווייזן קלאר אז קלוגע מענטשן זענען בכלל נישט פרייליכער ווי די נישט קלוגע און דאס איז אויך נישט קיין ענטפער וואס איינער וואלט צוגעלייגט אלס א סיבה פון זיין שמחה. ערנעסט העמינגוועי, איינע פון די גרעסטע אמעריקאנער שרייבער פונעם פאריגן דור, שרייבט אין איינע פון זיינע ביכער: "פרייליכקייט צווישן קלוגע מענטשן איז נישט עפעס וואס איך דענק".
די וועטער איז אויך נישט עפעס וואס האט אן עפעקט אויף די צופרידענהייט פון א מענטש. יארן צוריק האט א שטודיע געוויזן אז א ריזיגע פראצענט אמעריקאנער וועלכע וואוינען אין די קאלטע שטעט האלטן אז אויב זיי וואלטן געוואוינט אין קאליפארניע, וועלכע האט ווארימע וועטערס א גאנץ יאר, וואלטן זיי געלעבט מער צופרידן און פרייליך. אבער די קאליפארניע איינוואוינער לייקענען דאס אפ און נאציאנאלע שטודיעס ווייזט נישט קיין שום חילוק אין פרייליכקייט לויט די וועטערס וואו מען וואוינט.
די צווייטע הויפט חילוק איז רעליגיע. רעליגיעזע מענטשן זענען היבש פרייליכער פון נישט רעליגיעזע. רעליגיע איז א פסכילאגישע דראג וועלכע פירט דעם מענטש אין לעבן און מאכט אים טרעפן די גוטע טייל פון יעדע זאך וואס איז שלעכט אדער קוקט אויס שלעכט.
די דריטע און גרעסטע חילוק פראצענטווייז צווישן פרייליכע און נישט פרייליכע איז משפחה און נאנטע פריינט. די שטודיע פון די יוניווערסיטי אוו אילינאוס צייגט קלאר אז פאמיליע און פריינט איז א שליסל צו א פרייליכע לעבן און זי פירן אויס אז יעדע מענטשן מוז לייגן א דגוש זיך צו סאציאליזירן גענוג כדי צו ברענגן און אנהאלטן זיין פרייליכקייט אין לעבן.
אמעריקאנער סטאטיסטיק
די ערשטע סטאטיסטיק איז גענומען געווארן צווישן ארימע און רייכע מענטשן און האט געוויזן דאס פאלגענדע:
צווישן די וואס פארדינען אונטער $35,000 האבן 68 פראצענט געזאגט אז זיי זענען פרייליך רוב צייט, 24 פראצענט האבן געזאגט אז זיי זענען פרייליך פון צייט צו צייט און 7 פראצענט האבן געזאגט אז זיי זענען נישט פרייליך צופיל. צווישן די וואס פארדינען העכער $35,000 איז די נומער געשפרינגן צו 83 פראצענט וואס זענען שטענדיג פרייליך, 14 פראצענט זענען טיילמאל פרייליך, און 5 פראצענט זענען ווייניג פרייליך. צווישן די וואס פארדינען העכער $100,000 איז די נומער נאר ארויף צו 88 פראצענט וועלכע זענען שטענדיג פרייליך, 11 פראצענט וועלכע זענען טיילמאל פרייליך, און 1 פראצענט וועלכע זענען ווייניג פרייליך.
אין א סך הכל סטאטיסטיק ווען מען האט געפרעגט מענטשן ווי ווייט זיי זענען צופרידן מיט זייער לעבן איז די ענטפער געווען: "דאס בעסטע וואס מעגליך" נאר 13 פראצענט.
"זייער גוט" 37 פראצענט.
"גוט" 33 פראצענט.
"נישט צופרידן" 2 פראצענט. ווען מען האט געפרעגט אויב מען שטייט אויף פרייליך אין א נארמאלן אינדערפרי איז די ענטפער געווען: 80 פראצענט אויף יא, 14 פראצענט אויף ניין, און 6 פראצענט ווי אמאל. אן ענליכע ענטפער איז געווען ווען מען האט געברעגט אויב מען באטראכט זיך אלס אן אפטימיסטישע מענטש.
וואס ברענגט פרייליכקייט צווישן די אמעריקאנער מאסן:
קינדער און אייניקלעך = 35 פראצענט
רעליגיע = 11 פראצענט
מאן/ווייב = 9 פראצענט
ווען מען האט געפרעגט וואספארא זאכן עס מאכן דאס מערסטע פרייליך זענען די הויפט ענטפערס געווען: 1) די קינדער 2) גוטע פריינט 3) טון א טובה פאר א צווייטן 4) מאן/ווייב 5) דער קאנטראל איבער די אייגענע לעבן 6) פארברענגן צייט 7) נאנטששאפט מיט די עלטערן 8) רעליגיע און בעטן.
ווי פרייליך זענט איר?
סייענטיסטן אין די יוניווערסיטי אוו אילינאוס האבן אויסגעשטעלט א 5 פראגע בויגן מיט וועלכע מען קען זיך אליינס מעסטן די צופרידנהייט אין לעבן דורך מעסטן יעדע פראגע אין די נומערן פון 1 ביז 7 און דערנאך צוזאמען רעכנען אלעס אינאיינעם:
1)	גייט מיין לעבן רוב מאל אזויווי איך וויל?
2)	איז מיין לעבן מצב אויסערגעווענליך?
3)	בין איך צופרידן מיט מיין לעבן?
4)	האב איך דעגרייכט רוב זאכן וואס איז האבן געוואלט האבן אין מיין לעבן?
5)	אויב וואלט איך געקענט איבערלעבן מיין לעבן נאכאמאל וואלט איך געוואלט דאס זעלבע?
די 5 פראגן זענען זייער ענליך איינע צו די אנדערע אבער ווען מען טראכט אין יעדע באזונדער וועלן די ענטפערס זיין אנדערש איינע פון די אנדערע. צו יעדע פראגע ברויך מען זיך מעסטן צווישן די נומער 1 אלס נישט אזוי און נומער 7 אלס יא אזוי. ווען איר זענט פארטיג רעכנט צוזאם אלע נומערן און מעסט עס מיט די פאלגענדע רעזולטאטן:
26 צו 30 = איר זענט זייער צופרידן מיט אייער לעבן.
21 צו 25 = איר זענט גאנף צופרידן מיט אייער לעבן.
20 = איז דער נוטראלער פונקט.
15 צו 19 = אביסל אומצופרידן.
10 צו 14 = נישט צופרידן.
5 צו 9 = זייער נישט צופרידן.
קען מען ווערן פרייליכער?
יעדער וואלט געקענט באשטיין צו ווערן פרייליכער ווייל יעדער אן אויסנאם פארשטייט די וויכטיקייט פון שמחה אין לעבן. שמחה קען טוישן די גענצען וועזן פון א מענטש און אים ארויפשטופן אויף פיל העכערע שטאפלן.
סייענטיסטן פלאגן זיך שוין לאנג וואס א מענטש קען טאן צו ווערן פרייליכער. די ערשטע אויפדעקונג איז אז צופרידנהייט ליגט אין די געניטן און פונקט ווי איינער ווערט געבוירן הויך אדער נידעריג ווערט איינער געבוירן א צופרידענער און א צווייטער א אומצופרידענער. זייער אויפדעקונג איז געבויט אויף א שטודיע וועלכע זיי האבן גענומען פון 4,000 צווילינג קינדער וועלכע פארמאגן די זעלבע גענעטישע אויסשטעלונג און ווי עס האט זיך ארויסגעשטעלט זענען אלע (אינדענטיקל) צווילינג געשטאנען אייניג מיט פרייליכקייט שטאפלן.
אבער מיינט נישט אז צו ווערן מער פרייליך איז ווי פאר א נידעריגן צו ווערן הויך – שרייבט דער באריכט – א מענטש קען טאן פארשידענע פעולות זיך צו מאכן דאס לעבן מער צופרידן און ברענגן פרייד אינעם טאג טעגליכן לעבן.
אט זענען זייערע רעקמענדאציעס:
1)	שרייבט אראפ אלע זאכן וואס געפעלן אייך דורכאויס די וואך און איינמאל א וואך ליינט אלעס איבער צו זען וואס פארא צופרידנהייטן עס זענען געקומען צו אייך איבער די פארגאנגענע וואך. מען קען אראפשרייבן סיי וואס צי א גוט ווארט וואס מען האט געהערט פון איינעם ביז אז אייער קינד האט געגעבן די ערשטע טריט.
2)	טוט א טובה פאר א צווייטן. אלע שטודיעס ווייזן אז טאן א טובה פאר א צווייטן ברענג צופרידנהייט און א שטארקע הנאה. זיי רעקאמענדירן איר זאלט דאס טאן כסדר (ווי ברענגן צו עסן פאר אן עלטערע מענטש יעדן טאג אדער יעדע וואך) און אן א סדר ווען עס קומט אונטער. מיט טאן אסאך טובות אנטוויקעלט מען פאזיטיווע עפעקטן אין די קערפער און ברענגט א בעסערע קאמיוניקאציע צו אנדערע מענטשן וועלכע איז אויך א הויפט שליסל צו א פרייליך לעבן.
3)	נעמט אייך די מאמענט מיט יעדע גוטע זאך וואס איר טוט, זעט, הערט, שמעקט, און עסט און טראכט אריין אין די הנאה וואס איר האט דערפון. די קליינע הנאות ציילן זיך צוזאמען און קומט צוריק אריין אין די מחשבה אין אנדערע צייטן ווען מען טראכט נישט דערפון.
4)	באדאנקט אייך שטענדיג פאר יעדן איינעם. אויב איר זעט נישט יענעם רופט אן אויפ'ן טעלעפאן און באדאנקט אייך מיט ווערטער. די בעסטע דאנק קען געגעבן ווערן פערזענליך אבער א דאנק דורך א טעלעפאן קאל אדער בריוו איז אויך אסאך ווערט.
5)	גיט נאך פאר אייערע פריינט. די מדה פון נאכגעבן ברענגט צוריק א פאזיטיווע עפעקט וועלכע איז מער וועט ווי דאס וואס מען האט נארוואס פארלוירן.
6)	אינוועסטירט צייט און ענערגיע אין אייער פאמיליע און גוטע פריינט. פאמיליע איז א נאטורליכער מעדעצין פאר שמחה און עס איז ווערט צו אינוועסטירן יעדעס ביסל וואס מען פארמאגט. א מענטש וואס האט א נאנט פארבינדונג מיט זיין פאמיליע און פריינט שפירט זיך שטענדיג באשיצט און גרייט צו פארנעמען.
7)	באהאנדלט אייער קערפער. איבונגן, שלאף, עסן, שמייכלן, און לאכן זענען אלע ווערט צו טאן און העלפט ברענגן צופרידעננהייט אין א קורצע און אין א לאנגע טערמין.
8)	אנטוויקעלט סטראטעגיעס וויאזוי צו באהאנדלן אנגעשטרענגקייט און שווערע מצבים. האלט אייך פאר די אויגן דעם "גם זו לטובה" און, להבדיל, דער באקאנטער לאזונג: "אויב עס האט מיך נישט אומגעברענגט האט עס מיך געמאכט שטערקער".
שמחה אין אידישן קולטור
איזהו עשיר השמח בחלקו! זאגט די משנה און אויף דעם וועט יעדער מודה זיין. א מענטש זאל נישט מעסטן זיין לעבן מיט א צווייטן נאר זיך אליינס.
אין משנה למלך שטייט אז די אומות העולם זענען מקנה די אידן וועלכע זענען שטענדיג פרייליך און טוען יעדע זאך מיט שמחה.
דער גר"א שרייבט אין משלי אז שמחה האט אזא שטארקע כוח אין א מענטש אז עס קען אפילו אויסהיילן מחלות.
עס איז איינע פון די יסודות אין קבלה אז ווען דער מענטש איז בעצבות איז זיך מתגבר די יסוד העפר און לאזט אים נישט טראכטן ווי ערד וועלכע איז איינגעזעצט אויף איין פלאץ, פארקערט ווען מען איז בשמחה איז עס די יסוד הרוח וועלכע רירט זיך פון איין פלאץ צו די אנדערע.
דער קאנצעפט פון חסידות איז געווען (לויט'ן בעש"ט) אז דער מענטש דארף שטענדיג זיין פרייליך און אפילו פאר די זאכן וועלכע מען דארף טרויערן (ווי חורבן ביהמ"ק) מוז עס זיין נאר פון אינעווייניג און אינדרויסן דארף מען שטענדיג ווייזן א שמייכל און צופרידענהייט.
קאַטעגאָריע:געפילן
סאול בעלאו
left|thumb|בעלוי אויף דער עלטער
סאול (שאול) בעלוי (1915-2005) איז געווען אן אידיש-אמעריקאנער שרייבער וואס האט זיך אויסגעצייכנט מיט זיין אויסטערליש טאלאנטפולע שפראך, און האט פארפאסט עטליכע ווערק וואס ווערן פארעכנט אלץ גאר מייסטערפול.
ביאגראפיע
בעלאו איז געבוירן געווארן אין קוויבעק, קאנאדע צו אידיש-רוסישע עלטערן, און אין זיין יוגנד האט זיך זיין פאמילע זיך געצויגן אויף שיקאגא, אילינוי.
זיין מאמע האט געהאפט אויף אים אז ער וועט זיין א תלמיד חכם, א תלמוד לערער, אבער ער האט אלץ געצויגן צו שרייבן. אין אוניווערסיטעט האט ער אבער שטודירט אנטראפאלאגיע, און מאנכע זאגן אז עס האט זיך אנדערקענט זיין אנטראפאלגישע אינטערעסן אין פיל פון זיינע ווערק.
אין זיינע לעצטע יארן האט ער געוואויט אין ברוקליין, מאסאטשוסיטס, וואו ער איז נפטר געווארן דעם 5טן אפריל, 2005 אין עלטער פון 89.
זיין קאריערע
ער איז אפטמאל געווען אנגערופן אלץ דער מייסטער פון ענגליש שרייבן נאך וועמען אלע אנדערע שרייבער ווערן פארמאסטן. דער מייסטערפולער אידיש-אמעריקאנער שרייבער פיליפ ראטה, א געוועזענער תלמיד זיינער, האט אים אנגערופן "דער רוקן-ביין פון אמעריקאנער ליטעראטור אין דעם צוואנציג'סטן יאר-הונדערט".
ער איז באלוינט געווארן מיט דעם פוליצער פרייז, דער נאבעל פרייז פאר ליטעראטור, און דריי מאל דער נעשענעל בוק אווארד.
זיינע ווערק
די מערסט באקאנטע ווערק זיינע זענען הערצוג, סיז דע דעי, און די אדווענטשורס אוו אוגי מארצ. אויסער דעם האט ער געשריבן צענדליגע בוכער, פיקציע און עסייען.
זיינע פיקטישע ווערק האבן באהאנדלט די טעמעס פון אידישע אימיגראנטן אין אמעריקע, געזעלשאפט קלאסן, און מאראליטעט. קריטיקירער זיינע האבן געהאלטן אז ער שרייבט אויף אן אלט-מאדישן אופן, א שטייגער ווי טשארלס דיקענס.
וועבלינקען
בעלא, סאל
הלל הזקן
הלל איז געבױרן געװאָרן אין בבֿל (מסכת סוכה כ' און אַנדערע ערטער שטײט „עלה הלל מבבל“, דאָס הײסט, הלל איז געקומען קײן ארץ–ישׂראל פֿון בבֿל). װען ער איז געבױרן געװאָרן איז שװער צו זאָגן. אין „ספֿרי“ סדרה ברכה װערט געשטײט אַז הלל האָט געלעבט 120 יאָר, און װען ער איז געקומען פֿון בבֿל איז ער אַלט געװען 40 יאָר, נאַכער האָט ער געלערנט 40 יאָר, און דערנאָך איז ער געװען נשיא 40 יאָר. צוליב דעם, װאָס אין דער גמרא מסכת שבת ט”ו װערט געשטײט אַז הלל איז געװאָרן נשיא 100 יאָר פֿאַרן חורבן פֿון בית שני, קומט אױס, אַז ער איז געבױרן געװאָרן 180 יאָר פֿאַרן חורבן. דאָס הײסט, 112 יאָר פֿאַר דער געװײנלעכער צײַטרעכענונג. טײל געלערנטע פֿאָרשער האַלטן, אַז די צאָלֹ 120 איז נישט קײן פינקטלעכע.
הלל האָט געשטאַמט פֿון אַ משפחה, װאָס האָט זיך מתײחס געװען צו דוד המלך (ירושלמי מסכת תענית פ”ד און אַנדערע ערטער). ער האָט אין ארץ–ישׂראל געלערנט בײַ שמעיה און אבטליון, װי מיר געפֿינען אין פרקי אבֿות א’ און אַנדערע ערטער פֿון דער משנה. אין דער גמרא מסכת יומא ל”ה װערט דערצײלט, אַז הלל איז דעמאָלט געװען אָרעם און ער האָט געאַרבעט צו פֿאַרדינען זײַן ברױט, אָבער אַ טײל פֿון פֿאַרדינסט האָט ער אַװעקגעגעבן פֿאַרן לערנען. דעם הױכן אַמט פֿון נשיא האָט הלל איבערגענומען פֿון די חכמים בני בתירה (מסכת פסחים ס”ו), און ער האָט אַװעקגעשטעלט דאָס סנהדרין און זײַן געגרינדעטע ישיבֿה אַזױ הױך, אַז די גמרא אין סוכה כ' דערצײלט, דאָס די תורה װאָלט געװען פֿאַרגעסן געװאָרן פֿון ייִדן, װען נישט הלל, װעלכער איז געקומען פֿון בבֿל און ער האָט איר באַנײַט. ער האָט אײַנגעפֿירט די מידות, מעטאָדן, לױט װעלכע מען לערנט אַרױס די הלכות פֿון די פסוקים אין דער תורה. ער האָט דורך זײַן ישיבֿה, די „בית הלל“, פֿעסטגעשטעלט אַ סך הלכות, װעגן װעלכע עס זענען געװען מחלוקת. ער האָט אױסגעדריקט דעם באַקאַנטן עטישן יסוד פֿון ייִדנטום, זאָגנדיק צו אַ גר, אַז „דעלך סני לחברך לא תעביד“ (װאָס דו האָסט נישט ליב, זאָלסטו נישט טאָן אַ צװײטן) איז דער יסוד פֿון דער גאַנצער תורה. און אַלץ איבעריקע איז אַ פירוש צו דער דאָזיקער לערע (תלמוד בבלי, מסכת שבת, פרק ב, דף לא, א גמרא).
די װערטער פֿון הלל װעגן מאָראַל און מדות טובֿות זענען פֿאַרשפרײט איבער משנה און גמרא. אין פרקי אבֿות א’ זאָגט הלל, „זײ פֿון די תלמידים פֿון אהרן, האָב ליב שלום און יאָג זיך נאָך שלום. האָב ליב די מענטשן און זײ מקרבֿ צו לערנען.“ אין פרקי אבֿות ב’ װערט דערצײלט װי הלל האָט געזען אַ קאָפ שװימען אױפֿן װאַסער און ער האָט צו אים געזאָגט, „װײַל דו האָסט אַנדערע דערטרונקען האָט מען דיך דערטרונקען, און דײַנע דערטרונקענער װעלן אױך דערטרונקען װערן“ (על דאטפת אטפוך וסוף מטײפיד יטופון). זײַן עניוות און סבלנות נישט צו פֿערן אין כּעס איז געװען באַקאַנט (שבת ל”א). הלל האָט מתקן געװען אַ רײ תקנות, װאָס זענען נױטיג געװען, װי פרוזבול און אַנדערע.
הלל איז געװען דער שטאַם–פֿאָטער פֿון דער נשיאים–דינאַסטיע, װאָס האָט אַרױסגעגעבן נשיאים עטלעכע הונדערט יאָר.
הללס חבֿר אין סנהדרין איז געװען שמאי, מיט װעמען ער פֿלעגט האָבן מײנונגס–פֿאַרשײדנקײטן אין הלכות. אױך זײערע ישיבֿות, די בית הלל און בית שמאי זענען געװען צװישן זיך מחולק װעגן אַ סך הלכות. און מיר געפֿינען אין דער משנה זײער אָפֿט די מחלוקת פֿון בית הלל און בית שמאי (אַמײסטן אין מסכתא עדיות). אָבער כּמעט שטענדיק האָט מען געפסקנט װי די בית הלל. אין אַלגעמײן האָבן בית הלל געפסקנט די הלכה לקולא, גרינגער צו מאַכן, מיטן אױסנאַם פֿון עטלעכע פֿאַלן (אין משנה מיצה ערשטן פרק און עדיות).
עס איז פֿאַראַן אַ מײנונג אַז דער נאָמען פֿון הלל װערט געבראַכט דורכן היסטאָריקער פֿון חורבן הבית יאָסעפֿוס פֿלאַװיוס אין „אַלטערטימער“ בוך 15, קאַפיטאַל 10, װאוּ ער זאָגט אַז װען הורדוס המלך האָט אײַנגענומען ירושלים און ער האָט דערמאָרדעט אַ סך ייִדן, האָט ער פֿונדעסטװעגן מכבד געװען די צװײ פרושים „פאָליאָ און סאַמעאַס, זײַן תלמידים“. עס איז פֿאַראַן אַ גרױסע מײנונגס–פֿאַרשײדנקײט בײַ די געלערנטע פֿאָרשער (פֿראַנקל, דערנבורג, גרעץ, װײַס, הלוי אין „דורות הראשונים“), צי מען מײנט דערמיט הלל ושמאי, צו שמעיה ואבֿטליון, צי אבֿטליון און שמאי.
בית הלל
בית הלל איז געוועזן זיין ישיבה. און איז געווען דער בר פלוגתא פון שמאי הזקן.
שליח (חב"ד)
א שליח פונעם חב"ד'סקער רבי איז א חסיד וואס פארשפרייט אידישקייט אין א באשטימטער פלאץ. דער לובאוויטשער רבי האט ארויסגעשיקט אלע זיינע חסידים צו ווערן שליחים בויען אידישקייט איבער דער גארער וועלט. יעדער חסיד עפענט א בית חב"ד אדער א קהילה און איז אין פערזענלעכן קאנטאקט מיט די ארטיגע אידן. זיי לייגן מיט זיי תפילין און באקן חלות. זייערע ווייבער עפענען מיידלעך שולעס און צינדן אן דעם אידישען געמיינדע לעבן אין די דערווײַטערטע געגענטער איבער דער גאנצער וועלט ווי קיין רעליגיע קומט בכלל נישט אן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ליובאוויטש
שטראוס
קליין|לאגא 180px|קליין|עופרה שטראוס, עקסעקוטיוו פון דער שטראוס געזעלשאפט שטראוס איז די צווייטע גרעסטע עסן געזעלשאפט אין ישראל.
קאַטעגאָריע:פירמעס קאטעגאריע:עסנווארג
Zoetrope:All-Story
left|thumb|דער דעקל פון פרילינג 2006
Zoetrope:All-Story (זאעטראפ-אל סטארי) איז אן אמעריקאנישער זשורנאל געווידמעט צו דריקן הויכע קוואליטעט ליטערארישע פיקציע.
דער זשורנאל ערשיינט פיר מאל א יאר און דריקט געווענליך זיבן אדער אכט קורצע געשיכטעס. דער מאגאזין דריקט אויך ארטיסטישע פאטאגראפישע ווערק, צושפרייט צווישן די ארטיקלען.
זאעטראפ-אל סטארי ווערט ארויסגעגעבן דורך פראנסיס פארד קאפפאלע, דער באקאנטער פילם דירעקטאר פון "דער קוואטער" טרילאגיע און אפאקאליפס נאו.
וועבלינקען
אפיציעלע וועבזייטל קאַטעגאָריע:ליטעראטור-צייטשריפטן
יעקב מאיר שעכטער
רבי יעקב מאיר שעכטער (געבוירן ז' חשון תרצ"א) פון ירושלים איז איינער פון די גרעסטע פירער און משפיעים פון ברסלב.
ער איז א זון פון ר' דוד שעכטער, א ברסלב'ער חסיד. זיין מוהל איז געווען הרב יוסף חיים זאנענפעלד, וואס איז אגב געווען זיין לעצטע ברית בחייו.
ער איז א תלמיד פון ר' אברהם שטערנהארץ פון די אלטע חסידים, און האט געלערנט אין דער סלאנימער ישיבה.
ער איז פון די ערשטע ברסלב'ער פון נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, ס'איז באוויאוסט אויף אים וואס ער פארציילט אז אלס אינגערמאן נאך די אלע צרות וואס ער האט מיטגעלעבט האט ער אפגעמאכט אדער ווער איך "ר' יעקב מאיר שעכטער" אדער ווער ווייסט, און די וועלט האט זוכה געווען צו "ר' יעקב מאיר", באקאנט מיט זיינע עלעקטיזירטע דרשות וואס לעבט אויף א מענטש, טויזנטער קלאמערן זיך אנצוקומען צו הערן א גוט ווארט א עצה פון אים, וואס ווערט געדענקט אויף א לענגערער צייט, ער פלעגט זיין איינער פון די פירער אין ברסלב וואס פארן נישט ראש השנה קיין אומאן, אבער די לעצטערע יאהרן האט ער אנגעהויבן פארן קיין אומאן.
ער האט געליטן און ליידט זייער אסאך און נעמט גארנישט צום הארצן, ער איז א שטארקער סימבאל פון א איד וואס ווערט נישט געבראבן, י"ב טבת תשס"ז איז זיין טאכטער אדל אוועק, נאך פינף יאר ליידן פון יענער מעשה,
זיין ווייב שרה איז נפטר געווארן דעם 29סטן דעצעמבער 2010. צוויי פון זיינע טעכטער און איין זון איז שוין נפטר געווארן בחייו.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ברסלבער קאטעגאריע:מקובלים קאַטעגאָריע:מוהלים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:ברסלב
מעטרישע סיסטעם
די מעטרישע סיסטעם איז א צענטלעך וועג פון מעסטן וואס איז באזירט אויף די מעטער און גראם.
עס זענען דא עטליכע וועגן פון מעסטן וואס ווערן אנגערופן מעטרישע סיסטעם, אבער דאס וואס ווערט היינט באנוצט זייט די 1960ער יארן (תש"כ) איז פון דער אינטערנאציאנאלער סיסטעם פון איינסן.
מעטרישע איינסן פון מאסע, לענג, און עלעקטריע ווערט כסדר געניצט ארום דער וועלט פאר ביידע פערזענליכער און פארשליכער ארבעט.
היסטאריע
די עיקר ציל פון א מעטרישער סיסטעם איז צו האבן די זעלבע נאמען פאר סיי וועלכע זאך מען מעסט אין וועלכע צאל עס זאל נישט זיין, אזוי אז ווען מען מעסט למשל ווייטקייט זאלן אלע מאסן זיין אין מעטערס און מען זאל זאגן מילימעטער פאר א טויזנטסטל פון א מעטער, און קילאמעטער פאר טויזענטער מעטער. נישט אז מען זאל דארפן ניצן אנדערע נעמען פאר אנדערע צאלן ווי צאל, פיס און מיילן.
קאַטעגאָריע:מאס
פסיקתא רבתי
פסיקתא איז טיישט א טייל, דאס הייסט דער מדרש איז נישט אויף תורה אדער אויף נביאים און כתובים, עס איז בלויז אויף א טייל פסוקים.
דער פסיקתא איז מיוסד געווארן אויף די הפטורת וואס מען ליינט אין די שבתים און ימים טובים וואס עס איז נישט די נארמעלע וואכן, עס איז אויף די פיהר פרשיות זכור, פרה, חודש, שבת הגדול, פסח, אלעס ארום פסח, ווי קריעת יום סוף, שבועות און מתן תורה, די דריי פורענות די דריי וואכן און אויף די שבע דנחמתא די זיבען וואכן פון תשעה באב און ווייטער וואס מען ליינט טרייסט רייד פון נביא.
דער מדרש האט גאר אסאך שיינע מדרשים וואס עס איז נישט געדרוקט אין ערגץ נאר אין פסיקתא, עס ווערט אויך גערופען אין אסאך ראשונים מיט דעם נאמען פסיקתא דרב כהנא, כאטש מען זעהט באשיינפערלייך אז זייער כוונה איז דער פסיקתא רבתי. ווי עס זעהט אויס אין די הקדמות פון די גרויסע מפרשים (רא"ז מרגליות, הרד"ל) איז דער פסיקתא מיט מיטן פסיקאת דרב כהנא גאר איינס, און דערפאר האבן די מפורשים גערופען זייער פסיקתא מיטן נאמען פסיקתא דרב כהנא, עס איז נישט קיין גאנץ נייער מדרש, עס איז נאר בלויז נאר א נוסח אזוי ווי פונעם ארגינאלן פסיקתא רבתי איז דא עטליכע נוסחאות און כתבי ידות. אבער שלמה באבער אין זיינע הקדמות טענה'ט אז דער אז דאס איז צוויי באזונעדערע פסיקתות.
עס האט מפרשים פון אסאך גדולי ישראל ווי דער ביאורי מהרי"ך הכהן, זרע אפרים פון רבי אפרים זלמן מרגליות, א שיינער ביאור פון דעם באקאנטער גאון און מדרש קענער הרד"ל, און נאך. אויך האט ער ביאורים פון דעם משכיל מאיר איש שלום.
קאטעגאריע:מדרש
קינות
קינות איז טייטש קלאגען, און איז איינע פון די רעליגיעזע זאכן וואס יידען טוען אום תשעה באב צו ווייזען ווייטאג אויף דאס וואס דער בית המקדש איז אומגעווארפען געווארען.
די מעהרהייט פון קינות זענען געשריבן אויף גראמען, און זענען געבויעט אדער אויף פסוקים פון תנ"ך אדער אויף געשענענישען דורך אויס די גלות.
רוב פון די קינות וואס זענען נישט פון ר' אליעזר הקליר זענען געשריבן פאר אנדערע געשעהנישען, ווי ארזי הלבנון פאר די עשרה הרוגי מלכות, און החרישו ממני וואס איז געשריבן וועגן די קרייץ צוג.
דורך אויס די גלות האבן פארפאסער כסדר צוגעלייגט זייער קינות וועגן די געשעהנישען פון זייער צייט, אזוי אז עס איז דא קינות פאר די קרייץ צוג, שריפת התלמוד, תח ותט, גירוש יארק, שואה און נאך אסאך אנדערע געשעהנישען.
קאַטעגאָריע:תשעה באב קאטעגאריע:פיוטים
אלעזר מנחם מן שך
קליין|250px| פאס בילד פון הרב שך אלס בחור קליין| הרב שך בפלפולא דאורייתא הרב אלעזר מנחם מן שך (געבוירן י"ט טבת ה'תרנ"ח – ט"ז חשוון ה'תשס"ב) איז געווען דער מנהיג פון דער ליטווישער תורה וועלט און דער ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק. ער האט געגרינדעט די פּאליטישע תורה פארטיי "דגל התורה".
אין ליטא
הרב שך איז געבוירן אינעם שטעטל וואבוילניק אין צפון ליטא, זיינע עלטערן, עזריאל און בת שבע, זענען געווען פשוטע יידן און סוחרים. שוין יונגערהייט איז ער באוואוסט געווארן אלס עילוי און צו עלף יאר אלט האט זיין מוטער אים געשיקט קיין פאנעוועזש צו לערנען ביים רב, הרב יצחק יעקב ראבינאוויטש. ווען ער איז געווען אלט 13 איז ער אריבער צו סלאַבאדקע אונטער הרב נתן צבי פינקל, באקאנט ווי דער "אלטער פון סלאַבאדקע". ער איז געווארן שטארק מושפע פון רבי ישראל מאיר קאגאן פון ראדין, דער חפץ חיים.
שפעטער
ט"ז אב תרפ"ג (1923) איז הרב שך געווארן א חתן צו גוטל גילמאווסקי, א טאכטער פון פרומא רבקה, שוועסטער פון הרב איסר זלמן מעלצער. נאך דריי חדשים, צווישן יום כיפור און סוכות תרפ"ד (1923), האבן זיי חתונה געהאט אינעם שטעטל ניסעוויז לעבן סלוצק, א שטילע חתונה וואו קיין מענטש נישט פון הרב שכ'ס משפחה איז געווען אנוועזנד. הרב מעלצער איז געווען דער אונטערפירער פון הרב שך.
געווען א "תלמיד חבר" פון דעם בריסקער רב.
געווען ראש ישיבה אין קלעצק און קארלין אין אייראפע פאר דער מלחמה.