cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
רמח"ל
זיין לעבן
רבי משה חיים איז געווען דער בעל תפילה ימים נוראים אין דער אשכנזים שול אין פאדווע.
די מלחמה איבער זיין קבלה
רבי משה חגיז האט אנגעפירט מיט א שטארקער מלחמה קעגן אים, ער האט באוויזן צו איבערצייגן די רבנים פון ווענעדיג און זיי האבן איבערצייגט זיין רבי ר' ישיעהו באסאן אז ער זאל זיך נישט אזוי שטארק אננעמען פאר דעם רמח"ל. ער האט דערפאר זיך פארגענומען נישט צו לערנען קבלה מער.
ביי די 24 (אדער 26) יאר האט ער חתונה געהאט מיט א טאכטער פון הרב דוד פינזי, רב פון מאנטוע, און ער האט זיך באשעפטיגט מיט שלייפן דיאמאנטן. ער האט דאן פארפאסט א חיבור מיט 150 שירים אזוי ווי ספר תהלים, דאס האט אויך געבערנגט קריטיק כאילו ער וויל דא איבערנעמען ספר תהלים.
זיין לעבן אין אמסטערדאם
אין יאר 1735 האט ער זיך אריבערגעצויגן קיין אמסטערדאם, דארט האט ער געשריבן זיין באקאנטסטע ספר מסילת ישרים.
קאלאמביע
‫
רמח"ל
אין ארץ ישראל
אין יאר 1743 האט ער זיך געצויגן קיין ארץ ישראל, ווי ער האט זיך באזעצט אין עכו, וואו ער איז דריי יאר שפעטער אומגעקומען מיט זיין גאנצער משפחה אין א מגפה.
שפעטערדיגע יארן
דער ווילנער גאון האט אויף אים געזאגט אז ווען ער וואלט געלעבט אין זיינע צייטן וואלט ער געגאנגען צופיס כדי צו לערנען פון אים.
קאלאמביע
אויך איז דא אין קאלאמביע א פּאָרטשטאָט קארטאכענא, וואס געפונט זיך אין צפון קאָלאָמביאַ, אויף די קאראיבישער ים ברעג, און איז די הויפטשטאט פון דער פראווינץ באליוויאר.
רמח"ל
שפעטערדיגע יארן
ער האט מחבר געווען אהנע א שיעור ספרים אין ענינים פון קבלה, אבער אויך אין אלע וועלטליכע חכמות.
קאלאמביע
קולטור
בארימטע מענטשן פון קאלאמביע שליסן איין:
רמח"ל
שפעטערדיגע יארן
עס האט ספרים אויף די חכמה פון רעכענען, אויף די חכמה פון הנדסה, אויף די חכמה פון טראכטן, און וויאזוי זיך קאנצטענטרירן די מחשבה, זיין לשון און שפראך איז קורץ שארף און זייער לערנבאר, עס איז ענדליך ווי די משנה פון רבינו הק', און ווי דער רמב"ם אין משנה תורה.
זיינע באקאנטע ספרים אויף קבלה איז קל"ח פתחי חכמה, חכמה ודעת, ער האט א ספר וואס הייסט "אילן" דאס איז א קיצור פון אלע קבלה ענינים מסודר לויט פרקים און משנה ממש אזוי משניות. עס איז וואונדערליך וויאזוי דאס איז געשריבן, אויך האט ער א געמאכט א ספר תקט"ו תפלות וואס איז מבאר טיעפע ענינים אויף קבלה פון יחוד ה', אויך האט ער געמאכט א ספר וואס הייסט "לעיני בית ישראל" די לעצטע ווערטער פון די תורה, דאס האט זיבעציג פשטים, און איז געשריבן אויף ארמית ווי א מלאך און א מגיד רעדט צו איהם, עס זעהט אויס זייער ענדליך צום ספר תיקוני זוהר וואס האט זיבעציג פשטים אויף די ערשטע ווארט פון די תורה "בראשית".
עס איז באשריבן באריכות אין די ספרים "ירים משה" וואס א איד פנחס דוד וועבערמאן פון תולדות אהרן האט ארויסגעגעבן. און אויך א ספר כתב"י רמח"ל, וואס דער באקאנטער חוקר מאיר בניהו האט ארויסגעגעבן.
כאטש רוב פון זיינע כתבים זענען נישט נתגלה געווארן אין זיינער צייט נאר אסאך שפעטער. דאך אסאך חסידישע רביים האלטן זייער פונעם רמח"ל און זיינע ספרים, למשל דער חוקר ומקובל האט א הסמכה פון רב ייב"א, עס ווערט געברעגנט אין ישמח משה. אויך רבי חיים מצאנז דער בעל דברי חיים איז זייער געבויט אויף די ספרים און ברענגט פון זיי.
דער גר"א מיט זיינע תלמידים זענען זייער שטארק פארן רמח"ל, עס ווערט פארציילט ווען דער גר"א האט באקומען די כתבים פון רמח"ל איז ער יענעם טאג געגאנגען מיט די קליידער פון שבת פאר גרויס שמחה.
דער רמח"ל האט גרויסע ביאורים אויף ענינים פון קבלה, ענדליך ווי עס געפינט זיך אין די ספרים פון חסידים, אבער וויבאלד פאר די ליטווישע קרייזן פעלט אסאך ביאורים האבן זיי זיך זייער צוגעכאפט צום רמח"לֹ, אין לעצטן דור האט מען געדרוקט א ערך פון צען נייע ספרים פון רמח"לֹ דורך די ליטשווישע קרייזן אין בני ברק.
רעפערענצן
קאטעגאריע:רבנים קאטעגאריע:מקובלים קאטעגאריע:מחברי ספרי קודש קאַטעגאָריע:רבנים אין איטאליע
אלפרעד דרייפוס
אין יאר ה'תרנ"ד האט די פראנצויזישע געהײַמדינסט* אים אומריכטיג באשולדיגט אלץ א פאררעטער* און שפיאנער לטובת דייטשלאנד ווען זיי האבן געפונען מיליטערישע דאקומענטן וואס זיינען געשיקט געווארן צו די אמבאסאדע* אין פראנקרייך מיט א ר"ת אונטערשריפט A.D וואס די פארנצויזער האבן געהאלטן אז עס איז געשיקט געווארן צו אלפרעד דרייפוס.
אלפרעד איז גע'משפט געווארן קעגן די ארמיי געריכט 3 מאל. נאכן ערשטן משפט וואס ער איז באשולדיג געווארן, האט מען אים נידעריגערהייט ארפגעפליקט פון אים זיינע שטאפלען אין א אפיציעלע פובליק ארט און אים פארשיקט אין דער תפיסה אין "טייוול אינזל". אין 4 יאר ארום האט מען אים ווידער גע'משפט, און איז ווידער באשולדיג געווארן אלץ א פאררעטער. נאר ביי דעם דריטן משפט איז געווויר געווארן אז דאס באשולד איז געוועזן פאלש, און מען האט אים באפרייט פון תפיסה און צוריק געשענקט זיינע אפיצירע שטאפלען.
אזעלכע גלויבן אז די פראנצויזער האבן געוווסט די גאנצע צייט אז דאס איז געווען א פאלשער באשולד, און זיי בריינגען א באווייז פון דעם וואס אויך נאך אים ארעסטירן האט ממשיך געווען קומען בריוון מיט די זעלבע אונטערשריפט A.D. אבער די פראנצויזישע ארמיי האבן דאס באהאלטן פון וועגן אנטיסעמיטישע סיבות.
מען דערציילט אז ביים משפט האבן די בייזייאיקערס אויסגעשריגן פון אנטיסעמיטישקייט "טויט צו די יידן" און נישט "טויט צו אלפרעד דרייפוס", און צוליב די הארבע אנטיסעמיטיזם האט בנימין זאב הרצל ארויפגענומען דער געדאנק פון ציונות.
אורוגוויי
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
ערווה
ערווה ביי מענער איז דאס די מילה ביי פרויען איז דאס יעדע שטיקל פלייש וואס איז אויפגעדעקט שלא כמנהג. קאטעגאריע:סעקס
הויזן
קליין|250px|[[בלויע דענים זשינס]] הויזן איז א מער מאדערענער וועג פון א קלייד וואס איז אויף יעדן פוס באזונדער. אונטער די הויזן טראגט מען גאטקעס.
זייט דעם 16סטן יארהונדערט איז דאס געווארן נארמאלע קליידונג פאר מענער אין מערב'דיגע לענדער.
אבער היינט צו טאג גייען דערמיט אויך פרויען.
אידישקייט
ביי חרדים טארן פרויען נישט גיין דערמיט ווייל עס פעלט אין באשיידנקייט, וויבאלד מען זעט די פארעם פונעם קערפער. נאר מיט א קלייד וואו די פארעם איז פארהוילן.
און דער מנהג ביי די חרדישע בחורים טראגן הויזן געמאכט פון שטאף, און נישט פון וואטע ווי רוב די וועלט.
קאַטעגאָריע:קליידונג
קליידל
קליין|250px|א טייערע [[חתונה קלייד.]] קליידל הייסט א קלייד וואס זיין אונטערשטער טייל איז ווי א האלבקלייד, אנדערשט ווי א הויזן וואס איז בעיקר ביי פרויען וואס נעמען ארום דעם פוס און פונעם מענטש.
אידישקייט
עס איז קעגן די הלכה אז א מאן זאל אנטאן א קלייד צוליב צניעות
קאטעגאריע:קליידונג קאטעגאריע:מאדע
נועם כאמסקי
קליין|250px|נועם טשאמסקי אברהם נועם כאמסקי (ענגליש: Noam Chomsky נועם טשאמסקי; געבוירן דעם 7טן דעצעמבער 1928 אין פילאדעלפיע) איז אן אמעריקאנער ייד, א לינגוויסט, פילאסאף און לאגיקער.
ער איז א לינקער ליבעראלער פראפעסאר עמעריטוס אין מאסאטשוסעטס אינסטיטוט פון טעכנאלאגיע, און א פראפעסאר אינעם אוניווערסיטעט פון אריזאנע.
כאמסקי איז געבוירן געווארן אין אן אשכנזישער משפחה אין פילאדעלפיע. ער האט שטודירט לינגוויסטיק אינעם אוניווערסיטעט פון פענסילוועניע, וואו ער האט באקומען די דיפלאמען BA, MA און PhD. פון 1951 ביז 1955 איז ער געווען אין הארווארד אוניווערסיטעט. ער האט געשאפן די כאמסקי היערארכיע, א סיסטעם פאר קלאסיפיצירן פארמאלע שפראך.
אין 1949 האט ער געהייראט קאראל דאריס ש"ץ (געשטארבן 2008) און אין 2014 האט ער געהייראט וואלעריא וואסערמאן.
פאליטיק
כאמסקי איז א שטארקער קריטיק פון ישראל און פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
אין די 1960ער יארן איז כאמסקי געווען א שטארקער קריטיק פון דער וויעטנאם קריג.
קאַטעגאָריע:פראפעסארן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאַטעגאָריע:פילאסאפן קאַטעגאָריע:לינגוויסטן
דיסקרימינאציע
דיסקירמינאציע איז אז מען באקריוועט אנדערע.
קאַטעגאָריע:מענטשליכע אויפפירונג
כ"א חשוון
טעג ווען כ"א חשוון קען געפאלן:
זויערשטאף
לינקס|250px זויערשטאף אדער אָקסיגען (O) איז א כעמישער עלעמענט וואס שאפט 21 פראצענט פון די לופט אויף דער ערד פלאנעט. מען קען דאס נישט זען און נישט שמעקן. דער אקסיגען ווערט באשאפן פון די פלאנצן און ביימער מיט די הילף פון דער זון.
דאס נוצט פאר די בעל חיים צו אטעמען כדי צו פארברענען די עסנווארג און פראדוצירן ענערגיע. די אקסיגענס גייען אריין אין די לונגען און נאכער אין דעם בלוט.
אויך נוצט מען דאס צו פראדוצירן פארשידענע אינדוסטריעלע עלעמענטן, ווי ברענשטאף, שטאל און נאך.
קאַטעגאָריע:כעמישע עלעמענטן קאַטעגאָריע:נישט-מעטאלן קאַטעגאָריע:גאזן
נח'ס תיבה
left|250px|thumb|נאך דער מבול וואסער נח'ס תיבה איז געווען די קאסטן וואס נח האט געבויעט אין נאמען פון גאט כדי צו ראטעווען די צדיקים, זיין פאמיליע און אלע חיות פון א מבול וואסער, ווי ס'ווערט דערציילט אין די תורה.
די גרויסקייט פון תיבה איז געווען אומגעפער: 160 מעטער די לענג, 26 מעטער די ברייט, 18 מעטער די הויך.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:תנ"ך קאַטעגאָריע:מיטאלאגיע קאַטעגאָריע:מעשה בראשית
כריין
מען טוט צערייבן דעם כריין צו מאכן א שאַרפן מאכל וואָס מען עסט אַלס צושפּייז צו פלייש אָדער געפילטע פיש. עס איז געמאלענע כריין מיט צוויקן, ס`האָט אַ רויטער קאָליר.
אין יידישקייט
כריין איז איינער פון די מינים וואס מ'קען ניצן פאר מרור פסח ביים סדר. צוליב דעם וואס אין די קאלטע אייראפעאישע לענדער איז שווער צו באקומען שאלאטן אויף מרור פסח צייט, האבן רוב יידן אנשטאט דעם גענוצט כריין פסח ביים סדר פאר מרור.
קאַטעגאָריע:גרינסן קאַטעגאָריע:צלם-בלומיקע קאַטעגאָריע:געווירצן
עקאנאמיק
קליין|250px|געלט איז א מיטל פון ווירטשאפט עקאנאמיק איז אן אפטייל פון דער באגריף ווירטשאפט (שטאמט פון ווערט שאפן) מיינט דעם מענטשנס אקציעס צו שאפן ווערטע מיטלונגען צו דעם מענטשנס באדארפענישן. עקאנאמיק איז די שטודיע וואס שטודירט די עקאנאמיע.
היסטאריע
ביי דער ענדע פון דעם 19טן יארהונדערט האט זיך די ווירטשאפט זייער אנטוויקלט געווארן, צוליב די גרויסע אנטוויקלונג אין טעכנאלאגיע וואס איז דאן געוועזן, וואס האט זייער אנטוויקלט די האנדלונג, באנקעריי, געבוי, פארוויילונג און נאך.
אסאך פון די בארימטע עקאנאמיסטן זענען יידן.
נאך דעם וועלט ווירטשאפט קריזיס אין די אנהייב 1930ער יארן האט דזשאן מיינארד קינס ארויסגעגעבן זיין בוך "די אלגעמיינע טעאריע פון באשעפטיקונג, פראצענט און געלט". דאס איז שפעטער געווארן איינער פון די יסודות פון מאקראעקאנאמיק.
אינטערנאציאנאלע עקאנאמיק
אינטערנאציאנאלע פינאנצעריי איז א פעלד פון מאקראעקאנאמיק וואס באטראכט דעם שטראם פון קאפיטאל אריבער אינטערנאציאנאלע גרענעצן, און וויאזוי דאס באאיינפלוסט די קורסן. צוליב דער היינטיקער גלאבאליזאציע איז פארגרעסערט געווארן דאס האנדל פון גוטער, דינסטן און קאפיטאל צווישן לענדער.
פארבונדענע טעמעס
עקאנאמיק איז איינע צווישן פארשידענע סאציאלע וויסנשאפטן און איז נאענט צו עקאנאמישע געאגראפיע, עקאנאמישע היסטאריע, ענערגיע עקאנאמיק, פאמיליע עקאנאמיק און אנשטאלט-עקאנאמיק.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:עקאנאמיק קאַטעגאָריע:האנדל און פינאנץ
כ"ב חשוון
טעג ווען כ"ב חשוון קען געפאלן:
יארצייטן
100px|קליין|רבי ישכר דוב רוקח, בעלזער רב
גייאנע
גייאַנע, אפיציעל די קאאפעראטיווע רעפובליק פון גייאַנע, איז אַ לאַנד אין דרום אַמעריקע. זי גרענעצט סורינאם צו מזרח, בראזיל צו דרום און דרום־מערב, ווענעזועלע צו מערב און דעם אטלאנטישן אקעאן צו צפון. איר הױפּטשטאָט איז דזשאָרדזשטאון.
געאגראפיע
די העכסטע בערג אין גייאנע זענען בארג אַיאַנגאַמע (2,042 מעטער), מאנטע קאבוריי (1,465 מעטער) און בארג ראריימע (2,810 מעטער – דער העכסטער בארג אין גייאנע) אויפן בראזיל-גייאנע-ווענעזועלע דרייפאכיקן גרענעץ-, א טייל פון דער פאקאריימע בארגקייט.
קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע קאַטעגאָריע:קאמאנוועלט
קלאסיק
קלאסיק באדייט די שטודיע פון דער גייסט וויסנשאפט פון גריכנלאנד און רוים אין די אוראלטע צייטן, צווישן די יארן 600- ביז 600.
מיינט אז עס איז אריין אין דער גאס אלס אנגענומענער און מערסטענס אויפגעכאפטער זאך אין א געוויסע צייט.
קלאסישע מוזיק קאמפאזיטארער
קאַטעגאָריע:קולטור קאַטעגאָריע:גייסט וויסנשאפט
אברהם ווידער
left|thumb|250px|ר' אברהם ווידער מיטן [[ניו יארק גאווערנאר עליאט ספיצער און דער שווארצער בלינד דאן לוטענעט גאווערנער, דעיוויד פעטערסאן.]]
ר' אברהם ווידער איז דער בירגערמייסטער פון קרית יואל.
ער איז דער העכסטער חסידישער פאליטישער ערוועלטער פיגור און ניו יארק, זייענדיג דער בירגערמייסטער פון די ווילעדש.
ער איז געווארן בירגערמייסטער זייט ר' לייבוש לעפקאוויטש ע"ה, דער ערשטער בירגערמייסטער, איז געשטארבן, תשעה באב ה'תשנ"ח, ביז דאן איז ער געווען דער וויצע-בירגערמייסטער, א גאטונג ווי א וויצע פרעזידענט.
די ווילעדש אין איר היסטאריע האט בלויז געהאט די צוויי בירגערמייסטערס זינט איר גרינדונג אין ה'תשל"ז.
ער איז א פייערדיגער חסיד פון סאטמארער רבי'ן ר' אהרן טייטלבוים שליט"א.
זייט די סאטמאר מחלוקת האבן די זאליס און בני יואל שוין מערערע מאל פרובירט איהם צו ארויסוויילן און זיי האבן געשטעלט א העפטיגער קאמפיין מיט שטארקע קאנדידאדטן, אבער זיי זענען אלס דורכגעפאלן און די מערהייט פון קרית יואל האט אלס ווידער-ערוויילט ר' אברהם.
ולא עוד, אז אפי' די אנדערע פאליטישע פאזיציעס, די פיר נאמנים, וואס האט נאך געהאט צוויי זאליס, ר' מענדל שווימער מיט כהנא, זענען ביידע ארויסגעוויילט געווארן און זיי זענען ערזעצט געווארן מיט צוויי געשוואוירענע אהרונים, ר' יעקב ישראל פריינד און ר' ברוך מרדכי מארקאוויטש, אזוי איז דער גאנצער ווילעדש פירערשאפט געווארן לויטער אהרונים.
קאטעגאריע:ארונים קאטעגאריע:בירגערמייסטערס קאטעגאריע:ראשי הקהילה
מוצאי שבת
כדי צו וויסן ווען ס'איז אויס שבת דארף מען קוקן אין הימל און זען דריי קליינע שטערן. טאמער ס'איז איבערגעוואלקנט און מען קען נישט זען די שטערן אין הימל, דארף מען זיין פארזיכערט אז ס'איז שוין גוט פינסטער אינדרויסן. היינטיקע צייטן חשבונ'ט מעו די זמנים און מען דרוקט זיי אין א לוח. ס'איז אויך פארהאן קאמפיוטער פראגראמען וואס פירן אויס דעם חשבון. עס ווערט דערמאנט אין גמרא און אין פוסקים אז מען זאל מוסיף זיין מחול אל הקודש (זעה ר"ה ט. יומא פא: מו"ג ג:), דאס הייסט חוץ דעם וואס עס איז טאקע פארטיג מיטן שבת טאג, דארף מען צו לייגן נאך עטליכע מינוט, די תוספות שבת איז פון אנפאנג פון די שקיעה ביז זמן בין השמשות, און שולחן ערוך שטייט אז מען איז מוסיף ביציאתו דאס הייסט ווען דער שבת גייט ארויס (סי' תר"ח).
שבתע־נאכט אין דער שמונה עשרה זאגט מען "אתה חננתנו" אין דער פערטער ברכה (חונן הדעת). אין דער תפילה דערמאנט מען די אונטערשיד צווישן שבת און די וואכנטעג.
מען פירט זיך צו זאגן מוצאי שבת ספעציעלע זמירות, מען דערמאנט דארט אליהו הנביא, ווייל עס שטייט אין מדרש אז מוצאי שבת זיצט אליהו הנביא און שרייבט די זכותים פון כלל ישראל פון די וואס היטן שבת (מוהר"ש).
שבתע־נאכט פראוועט מען א באזונדערע סעודה וואס הייסט  מלוה מלכה, מען באגלייט די שבת קעניגן ווען זי גייט אוועק.
מוצאי שבת אין חסידות
חסידים פירן זיך צוזאמען קומען מוצאי שבת און פראווענען מלוה מלכה, מען עסט צוזאמען, מען שמועסט זיך אויס, און מען פארציילט מעשיות פון אמאליגע גוטע אידן.
א אינטערעסאנטע זאך שטייט אין ליקוטי מוהר"ן (ח"א סי' קי"ז) א טעם פארוואס מען זעט אז מוצאי שבת איז שווער צו שלאפן. מען בלייבט אויף ביז שפעט.
מקורות
קאַטעגאָריע:שבת
פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע
קליין|מרכז| דגל פלשתינה פּאַלעסטין באַפֿרײַונג אָרגאַניזאַציע (ענגליש: Palestine Liberation Organization ר"ת פל"א. העברעיש: הארגון לשחרור פלסטין ר"ת אש"ף) איז אן אָרגאניזאַציע וואס איר צוועק איז צו באַפֿרייען די פאלעסטינער פון מדינת ישראלס אייננעם. אין די ארגאניזאציע זיינען פאראייניקט עטלעכע נאציאנאלע־פאלעסטינע־באוועגונגען, די גרעסטע פון זיי איז פֿאַטאַך.
קאנאדא
קאַנעדאַ (ಕನ್ನಡ) איז א דראווידישע שפראך וואס מען רעדט אין אינדיע, מערסטן אין דעם שטאַט קארנאטאקא. מער ווי 50 מיליאן מענטשן רעדן קאנאדא.
פאלעסטין באפרייונג ארגאניזאציע
די פֿאַלעסטין־באַפרײַאונג־אָרגאַניזאַציע איז געגרינדעט געווארן אין יאר ה'תשכ"ד (1964), און אין יאר ה'תשכ"ט (1969) איז יאסיר אראפאט באשטימט געווארן אלס איר פירער. יאסיר אראפאט, האט געדינט אלס מנהיג ביז זיין שטארבן אין יאר ה'תשס"ה (2004). נאך אים איז ראווכי פאטוך געווארן צייטווייליך דער פירער במשך 2 חודשים. נאך די 2 חודשים האט אבו מאזען געוווּנען ביי די וואלן און געווארן מנהיג.
קאטעגאריע:פאלעסטינע קאטעגאריע:טעראר
קאנאדא
קאַטעגאָריע:שפראכן
משפחה מענטש
משפחה מענטש (ענגליש: Family Guy) איז אַן אמעריקאנישע אנימירטע קאמעדיע טעלעוויזיע סעריע פֿונעם Fox קאַנאַל. דער הויפט שרייבער איז סעט מאַקפֿאַרלען, וואס אויך שפילט די שטימעס פון א טייל כאראקטערן.
געשיכטע
מאַקפֿאַרלען האָט שטודירט בײ דער ראָד אײלנד שולע פֿאַר צייכענונגען. אַ פראיעקט פֿון דאָרטן איז שפעטער געוואָרן משפחה מענטש. פֿאָקס האָט אָנגעהויבן צו טראַנסמיטירן עס 1999. פֿאָקס האָט געמאַכט אַ סוף צו משפחה מענטש 2002, אָבער אין 2005 איז עס צוריקגעבראַכט געוואָרן.
כאראטקערן
די הויפט כאראקטערן זענען די גריפֿין משפחה. זיי און אַלע אַנדערע פאָרשוינען וווינען אין קאָהאַג, ראָד אײלאַנד.
פראָבלעמען
משפחה מענטש איז זייער אַ פאָפולערער וויצבילד, אָבער מען זאָגט, אַז עס זאָגן חכמות וועגן טעמען, וועגן וועלכע מען דאַרף נישט זאָגן קיין חכמות, למשל רעליגיע.
קאַטעגאָריע:אנימירטע טעלעוויזיע סעריעס
כ"ה חשוון
טעג ווען כ"ה חשוון קען געפאלן:
כ"ו חשוון
טעג ווען כ"ו חשוון קען געפאלן:
באָנאָבאָ
Kääpiösimpanssi Bonobo (primate) போனபோ
מאָנטעסקיע
Charles de Secondat, baron de Montesquieu مونتيسكيو Charles Louis de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu 샤를 루이 드 세콩다 몽테스키외 Charles Montesquieu Монтескьё, Шарль Луи Монтеск'є Шарль 孟德斯鳩
האמסטער
קליין|250px|אן האמסטער דער האַמסטער איז א נאָגער װאס לעבט אין גאַנץ אייראָפּע. ער האָט אַ קורצן, דיקן קערפּער, קורצע לאַפּקעס און שאַרפֿע נעגל. זײַן האָר האָט פֿערשיעדענע פֿאַרבען, פֿון אויבען גרויליך-ברוין, דער קאָפּ רויט-ברוין מיט געלע און װײַסע פֿלעקען, דער בויך שװאַרץ, די פֿיס װײַס. ער גראָבט זיך אויס אינעם פֿעלד טיעפֿע לעכער מיט עטליכע אויסגאַנגען.
דער האַמסטער דערנערט זיך מיט אַלערײ פּראָדוקטן, אָבער בשעת די תבואָה װערט צײַטיג אויפֿן פֿעלד, דערנערט ער זיך נור מיט קערנער.
דער האַמסטער ברענגט גרויס היזק די פֿעלדער, דערצו פֿארמערט ער זיך זייער שנעל. די נקבה װאַרפט צװײ מאָל אין יאָר צו 6-12 שטיק.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:נאגערס קאַטעגאָריע:חיות
יחזקאל אבראמסקי
הרב יחזקאל אבראמסקי (ו׳ אדר א׳ ה'תרמ"ו - כ"ד אלול ה'תשל"ו; 1886 – 19טן סעפטעמבער 1976), איז געווען א רב און א למדן. באוווּסט זענען זיינע ספרים „חזון יחזקאל" אויף דער תוספתא.
יחזקאל אבראמסקי איז געבוירן נישט ווייט פון מאסט אין ליטע אין יאר ה'תרמ"ו. ער איז געווען דאס דריטע קינד פון מרדכי זלמן אברמסקי, א געהילצהענדלער, און זיין ווייב פריידל גאלדין פון הוראדנא. ער האט געלערנט אין די ישיבות פון טעלז, מיר און סלאבאדקע, און אויך אין בריסק ביי הר"ר חיים סאלאווייטשיק. צו זיבעצן יאר איז ער געווארן רב אין סמאליאן, שפעטער אין סמאלעוויטש און סלוצק. דאס רבנות אין סלוצק האט ער גע'ירשנט אין תרפ"ד פון דעם באוווּסטן רב הר"ר איסר זלמן מעלצער וואס איז אנטלאפן פון דער שטאט צוליב די רדיפות פון די קאמוניסטן וואס האבן געהערשט אין דער שטאט.
אין ה'תרס"ט האט ער חתונה געהאט מיט הענדיל רייזל, א טאכטער פון דעם רב פון (יעהומען) הר"ר ישראל יהונתן ירושלימסקי, דער איידעם פונעם רידב"ז.
בערך אין תר"ץ איז ער געקומען קיין לאנדאן וואו ער איז געווארן רב פון דער מחזיקי הדת קהילה. נאך א פאר יאר האט מען גערופן אים צו ווערן ראש בית דין אין דעם לאנדאנער בית דין.
אין תשי"א איז ער ארויף אין ארץ ישראל, וואו מען האט אים אריינגענומען אין דער מועצת גדולי התורה פון אגודת ישראל.
זיין ווייב הענדיל רייזל איז נפטר געווארן תשכ"ו.
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה קאַטעגאָריע:גדולי ישראל ארויף קיין א"י קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות
מסכת אבות
אין משניות האט מסכת אבות פינף פרקים. צוזאמען מיט דער ברייתא פון קנין תורה, ווערט די מסכתא גערופן פרקי אבות, און איז געדרוקט אין סידורים מיט דעם נאמען, צו זאגן די זומער שבתים מנחה צייט.
אויף מסכת אבות איז נישט דא קיין גמרא, נישט אין בבלי און נישט אין ירושלמי; אויך איז נישט דא אין דער מסכתא קיין תוספתא. אבער ס'איז דא אין מסכתות קטנות א מסכתא אבות דרבי נתן, וואס פארברייטערט דעם אינהאלט פון דער מסכתא.
פארשידנס
דער ברטנורא זאגט אז וועגן דעם הייבט זיך עס אן מיט משה קיבל תורה מסיני, וויבאלד די גויים האבן אויך פארדידענע מוסר וואס זיי פארשטייען, וויל די משנה זאגן אז מסכת אבות איז א קבלה מהר סיני פונקט ווי אלע אנדערע מסכתות.
אבות
ניר
thumb|250px|Human kidneys viewed from behind with spine removed
די נירן זענען צוויי אָרגאַנען אין דער פאָרעם פון באנדלעך, וואָס פילטערט אויס דאס בלוט פון אָפּפאַל און שיקט דאָס אַרויס פון גוף דורך פּישן.
קאַטעגאָריע:אברים
כ"ז חשוון
טעג ווען כ"ז חשוון קען געפאלן:
מסכת הוריות
מסכת הוריות איז די צענטע און די לעצטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט ארום ווען בית דין פסק'נט אפ אז מעג טון א זאך וואס מען דארף אויף דעם ברענגען א קרבן חטאת.
די זיבן מצוות בני נח
די זיבן מצוות בני נח זענען די מצוות וואס גאט האט געגעבן נאך פאר מתן תורה צו אלע פעלקער און גוים פון דער גארער וועלט אריינגערעכנט די יידן. מען לערנט דאס ארויס פון די ברכות וואס גאט האט געווונטשן נח נאכן מבול ווען נח איז ארויס פון דער תיבה. דעמאלט איז נאך נישט געווען א יידיש פאלק און דערפאר לערנט מען ארויס פון די ברכה, מצוות פאר אלע גוישע פעלקער.
די זעקס מצוות וואס שטייען אין דער תורה זיינען:
מסכת הוריות
אינהאלט פון דער מסכתא
קאַטעגאָריע:משניות קאַטעגאָריע:גמרא קאַטעגאָריע:ירושלמי
די זיבן מצוות בני נח
די חז"ל האבן פאראנדערשט אביסל די מצוות, ווי פאלגנד:
לויטן מדרש, זעקס פון די מצוות זענען שוין באפוילן געווארן פאר אדם הראשון אין די זיבעטע איז צו געקומען פאר נח.
פאר אדם הראשון איז פארבאטן געווען צו עסן פלייש אין אלגעמיין, ביז גאט האט עס ערלויבט פאר נח און בלויז פארבאטן צו עסן אבר מן החי.
די מצוה פון זיך מערן און פרוכטבארן איז נישט פאררעכנט אלס איינע פון די זיבן מצוות ווייל עס איז נישט געבליבן פאר אייביג, ווי נאר די אידן האבן מקבל געווען די תורה אויפן בארג סיני איז עס אריבער צו בלויז די אידן.
זיי מוזן נישט זיך אוועק געבן דאס לעבן אויף די מצוות, וויבאלד זיי זענען נישט פארפליכטער אין די מצוה פון קידוש השם.
מען דארף זיי צווינגן
אין גמרא (ע"ז ב:) שטייט אויפן פסוק עמד וימודד ארץ ראה ויתר גוים זאגט רב יוסף פשט '''מאי ראה ראה ז' מצות שקבלו עליהן בני נח ולא קיימום כיון שלא קיימום עמד והתירן להן, אז השי"ת האט געזעהן די גוים זענען נישט געווארנט מיט זייער מצוות האט ער זיי געזאגט איהר זענט טאקע נישט מחויב דאס צו מקיים זיין, אבער איהר וועט באשטראפט ווערן פאר אייערע שלעכטע מעשים.
חב"ד טוט אסאך פעולות צו פארשפרייטן דער געדאנק ביי די גוים. רבי משה שטערנבוך שרייבט אבער אין זיין ספר אז היינטיגע צייטן איז נישט דא קיין שום חיוב עוסק צו זיין אין קירוב גוים, און עס איז אפי' דא אן איסור דערביי.
מקורות
קאַטעגאָריע:מעשה בראשית קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים קאַטעגאָריע:חסידי אומות העולם
מאלפע
קליין|350px|א מאַקאַק מאלפע מיט א קינד מאלפעס זענען חיות פונעם טאלק פרימאטן וואס זענען א ביסל ענלעך צו מענטשן. לויט די ביאלאגן ווערן די מאלפעס צעטיילט אויף דריי באזונדערע טיילן:
מאלפעס, אזוי ווי אלע פרימאטן, זענען זויגערס.
*
שמואל אייזיק מדאשיב
געווען אמאל אין יאר ה'תקס"א אין חודש ניסן איז דער רוסישער קייסער פולוס געשטארבן, ער האט איבערגעלאזט צוויי קינדער איינער אלכסנדר, איינער ניקאליי, אלכסנדר איז געווען א פרייער דענקער און האט געוואלט אריינברענגען פרייהייט צווישן די מאסן, וואס וואלט גוט געווען פאר די אידן, אבער עס וואלט דאן געהערשט א גייסט פון פרייהייט קעגן דער תורה, ניקאליי איז געווען א גלויביגער און געוואלט אלע אידן זאלן ווערן קריסטן, עס איז דאן געווען חילוקי דעות צווישן די צדיקים, אין יענער צייט נאך פסח האט ר' נחמן אויך גערעדט דערפון, פלוצלונג האט זיך אויפגעמאכט די טיר, און עס איז אריינגעלאפען זיין תלמיד ר' שמואל אייזיק פון דאשיעוו, פון גרויס ליבשאפט צו זיין רבין איז ער אראפ געפאלן אויף דער ערד און גע'חלש'ט, ר' נחמן האט דאן געזאגט אז פון אים פרעגט מען אויך אין הימל ווער עס זאל ווערן קייסער.
דער סוף איז געווען אז אלכסנדער איז דאן געווארן קיסר, ער איז געווען קעניג זעקס און צוואנציג יאר ביז יאר ה'תקפ"ז, דאן איז ער געשטארבן און זיין ברודער ניקאליי האט אים איבערגענועמן, ער איז געווען דער וואס אריינגעשטעלט די חאפערס, ווען מען האט געחאפט יונגע קינדער פון זייערע היימן צו די רוסישע מיליטער, ר' שמואל אייזיק האט דאס נישט אויסגעהאלטן, ער ווערט פארציילט אז אין יענעם יאר תקפ"ז האט ר' שמואל אייזיק געזאגט ביי הקפות "אדער איך אדער ער". ער איז טאקע אוועק פון דער וועלט יענע יאר.
די סיבה פאר וואס ר' שמואל אייזיק איז אראפ געפאלן און גע'חלש'ט איז צוליב א אינטערעסאנטער חלום.
דער אינטערעסאנטער חלום
אין יענער צייט ווען ר' שמואל אייזיק האט אנגעהויבן פארן צו ר' נחמן, האט זיך אים גע'חלום'ט א אינטערעסאנטער חלום, ווי ער שטייט אין א וואלד, וואס איז געווען זייער טיף, ער האט נישט געטראפען דעם וועג ארויס, אינמיטן באגעגנט ער א מענטש וואס האט א שווערד פון צוויי שארפן, ר' שמואל אייזיק האט זיך זייער געשראקען אבער דער מענטש האט אים געזאגט האב נישט קיין מורא קום מיט מיר, ר' שמואל אייזיק איז מיט געגאנגען מיט אים ביז זיי זענען געקומען צו א גרויס הויז אין דעם פעלד, האט אים דער מענטש געזאגט: גיי אריין אין די שטוב, די וועסט זעהן אסאך מיני שווערדן אלע סארטן קליינע און גרויסע, די האסט רשות צו נעמען וואס פאר א שווערד די ווילס, אבער די דארפט וויסן וויאזוי זיך באנוצען מיט דעם שווערד, די מוזט דיך דערמיט באנוצען אויף מיטלן וועג בדרך הממוצע, ר' שמואל אייזיק איז אריין און דארט אהנגעטראפן א אלטער איד וואס האט אים געזאגט די קענסט נישט נעמען פון דא קיין שווערדט ביז די וועסט דיך גיט באקוקען צו די די ביסט ריין פון פלעקן אין דעם גוף און אין דיין ברית קודש, דעמאלטס וועסטו וויסן וויאזוי אנצוכאפון דעם שווערד פון דא, אינמיטן רעדן האט אים ארום גענומען אסאך טונקעלע וואלקענעס, האט אים דער אלטער איד ארויסגעשיקט פון דער הויז און האט אים געזאגט די ביסט נאך נישט ראוי צו נעמען פון דא א שווערד צוליב די וואלקענעס וואס נעמען דיך ארום, גיי ווייטער ביז די וועסט קומען אינמיטן פונעם דעם פעלד, דארט שטייט א שיינער הויז, דערין זיצט איינער וואס קען פערפעסיאנעל שארפן מעסער'ס, אויך וועסטו דארטן געפונען דער פריערדערמאנטער מענטש וואס האט געהאלטן דעם שרעקעדיגער שווערד מיט צוויי שארפן, ער ווייסט וויאזוי צו האלטן א שווערד, ער דארף אויך אהין קומען צו שארפן זיין שווערד ביים דעם פערפעסיאנעלער שארפער, אבער עס איז א ספק צו דער פערפעסיאנעלער וועט דיר עפענען זיין טיהר די זאלסט קענען אהין אריין גיין. אט דאס אלעס האט ר' שמואל אייזיק גע'חלום'ט.
ר' שמואל אייזיק האט זיך זייער דערשראקן פון דעם חלום, און האט מחליט געווען ער וועט גיין צו זיין נייעם רבי' ר' נחמן און אים עס פארציילן, ווען ר' שמואל אייזיק איז אריין געקומען אין שטאט זלאטיפולי האט ער געפרעגט עטליכע מענטשן ווי וואוינט ר' נחמן ? זאגן זיי אים די גייסט צו ר' נחמן די ווייסט דען נישט אסאך מענטשן קריגן אויף אים, און מען האלט נישט פון אים ? ר' שמואל אייזיק האט זיך דערמאנט אז אין חלום האט מען אים געזאגט " עס איז א ספק צו מען וועט דיר עפענען די טהיר די זאלסט קענען אהין אריין גיין", האט ער זיך געשטארקט און איז שנעל געלאפן צו ר' נחמן, תיכף וואו ער איז אריין געקומען איז ער געבליבן פאר'חלש'ט.
אין יענע צייטן האט ר' נחמן געזאגט די וואונדערליכע תורה אין זיין ספר ליקוטי מוהר"ן ח"א סי' ב', וואס דארט שטייט דער פירוש אויף דעם אויבענדערמאנטן חלום.
ר' נחמן האט אים אויסגעלערנט א ספעציעלער וועג צו מאכן התבודדות. ער האט אים געזאגט אזוי, די זאלסט מסביר זיין פאר דיינע אברים אז די וועלט איז גארנישט, מען קען נישט צוקומען צו די גוטסקייט פון די וועלט, ווי מער מען געט זיך נאך די תאוות אלץ מער איז ביטער, מען דארף אנטלויפן פון די וועלט, אזוי זאלסטו מסביר זיין פאר דיין הארץ פאר דיי מוח פאר דיינע אויגן.
ר' נחמן האט אים אנגעכאפט ביים הארץ און אים געזאגט: איבער א ביסל בלוט זאלסטו אן ווערן די וועלט און יענע וועלט, קרעכטץ זיך אויס.
א שטיק צייט דערויף איז ער געקומען פאר זיין רבי ר' נחמן און אים געזאגט ער רעדט צו זיינע אברים אדער זיי הערן נישט, ער איז זיי מסביר אבער זיי ווילן נישט וויסן דערפון, זיי ציען נאך די וועלט, זאגט אים ר' נחמן זארג נישט די רעדט צו זיי אלע טאג זיי מסביר אז די וועלט איז נישט, עס איז א שאד נאכלויפן די אלע תאוות, ער האט געפאלגט און האט זיך אזוי געפירט, ער איז דערמיט דערהויבן געווארן צו א גרויסער מעלה, ער פלעגט רעדן צו זיינע אברים און זיי האבן זיך אפגעשדיידט פון אלע נארישקייטן, אזוי ווייט אז ווען ער האט גערעדט צו א אבר וואס די חיות הענגט אין דעם ווי דער הארץ און לונג האט ער נישט צו לאנג געקענט רעדן צו זיי ווייל ער איז פאר'חלש'ט געווארן פון גרויס דביקות.
מען פלעגט אים טרעפן ליגן פאר'חלש'ט אין פעלד.
זיין דאווענען איז געווען מיט התלהבות און ברען, יעדעס יאר ערב ראש השנה אין אומאן האט ער געקריגן פון זיינער א חסיד נייע קליידער, ר' שמואל אייזיק האט דאס אנהגעטוהן און זיך געשטעלט דאוונען, ער האט געדאווענט א גאנץ ראש השנה אין א צו, שמונה עשרה פון ראש השנה האט אים גענומען איבער זעקס שעה, ביים סוף פון טאג זענען אלע נייע קליידער געווען צוריסן.
נאכן הסתלקות פון זיין רבי'ן ר' נחמן האט ער אנגעפירט א חבורה וואס זענען געווען זיינע תלמידים. צווישן זיי איז געווען ר' צבי אריה מברסלב דער זון פון ר' אהרן מברסלב.
קאַטעגאָריע:ברסלבער
רעגנבויגן
קליין|250px|גאט שמעקט דעם קרבן און מאכט א בונד מיטן באשטאנד קליין|250px|וויאזוי ווערט א רעגנבויגן פארמירט א רעגנבויגן איז א נאטורליכע דערשיינונג.
די רעגנבויגן אין תנ"ך
לויט די ווי עס שטייט אין די תורה, איז די רעגנבויגן דערשינען געווארן נאך די געשיכטע פון דער מבול אלס א צייכונג צו דערמאנען גאט צו מער נישט פארפלייצן די וועלט מיט א מבול. דאס האט פאסירט גלייך נאך'ן מבול ווען נח האט מקריב געווען א קרבן פאר גאט, און גאט האט אים צוגעזאגט און געמאכט א בונד מיט אלע באשעפענישן אז מער וועט ער נישט פארלענדן דער מענטש אויך אויב זיי וועלן זינדיגן.
ביי די יידישע טראדיציע איז מקובל, אז ווען עס קומט ארויס א רעגנבויגן איז דאס א שלעכטער סימן און דאס ווייזט אז גאט איז אין צארן און ער וויל פארלענדן דער מענטש, נאר ער דערמאנט זיך אין זיין בונד און שיקט ארויס די רעגנבויגן גערן.
קאַטעגאָריע:וועטער קאַטעגאָריע:מעשה בראשית קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע
א'רנ"ו
קאַטעגאָריע:יידישע יארן
זכריה הנביא
זכריה הנביא איז געווען א נביא אין די צייט וואס מען האט אנגעהויבן בויען דער צווייטער בית המקדש.
קאַטעגאָריע:נביאים קאַטעגאָריע:אנשי כנסת הגדולה
כ"ח חשוון
די טעג ווען כ"ח חשוון קען געפאלן:
דוד כהן
left|200px|thumb|הרב דוד כהן.
הרב דוד כהן, אדער ווי ער איז געווען באוואוסט אלס הרב הנזיר (דער רב דער נזיר), (אלול ה'תרמ"ז - כ"ח אב ה'תשל"ב), איז געווען א רב, א מקובל, פילאזאף און א נזיר - צוליב וואס מען האט אים גערופען דער נזיר - א תלמיד פון הרב קוק.
היסטאריע
געבוירן אין דער שטאט מיעסיגאליע לעבן ווילנא, צו א חשובער רבנישער משפחה. געווען א תלמיד פון חפץ חיים, און א תלמיד אין די וואלאזשינער און סלאבאדקער ישיבות. אים האט געצויגן צו לערנען מער ווי וואס מען האט געלערנט אין ישיבה דערפאר האט ער זיך געקערט צו די לערנונגען פון הרב שמשון רפאל הירש און שפעטער צו די שרייבונגען פון הרב אברהם יצחק הכהן קוק. ער האט זיך אויך אויסגעלערנט די רוסישע שפראך כדי צו ווערן אנגענומען אין אוניווערסיטעט.
ער איז געווען א סטודענט אין די פאלגנדע אונווערסיטעטן:
אין דעם אוניווערסיטעט פון באזעל האט ער אויף זיך גענומען נזירות, אבער דאס נזירות איז נישט געווען קיין פשוטע, ער האט אויך גענומען אויף זיך א שטארקע דייעטע וואס האט נישט געהאט קיין שום פלייש און פיש. האט קיינמאל נישט געטראגן קיין לעדערנע בגדים ווי לעדערנע שיך. און א תענית דיבור יעדן ערב ראש חדש, און פון ראש חדש אלול ביז נאך יום כיפור.
ער האט זיך געטראפן מיט הרב קוק אין 1915 אין שווייץ, ער האט אויף דעם געזאגט אז דאס האט געטוישט זיין לעבן. ער האט דאן איבערגעלאזט אלע זיינע סעקולארע שטודיעס און האט זיך אריינגעווארפן אין יידישע לערנונגען.
אין 1922 האט אים הרב קוק - וואס האט זיך דאן געפונען אין ארץ ישראל - פארבעטן צו קומען זיין א לערער אין א ישיבה וואס ער האט אויפגעשטעלט, ער האט דאן געמאכט די לימודים פאר דער ישיבה וואס איז באשטאנען פון פילאסאפיע, היסטאריע, מוסר, עברית און תנ"ך. ער אליין איז געווען א לערער דארט פאר מוסר, גמרא און פילאסאפיע.
אויך האט ער גערעדט נאר עברית, און נישט פארלאזט ירושלים.
ער פלעגט זיך טרעפן מיט הרב קוק כמעט טעגליך, די צוויי זענען געווען זייער נאענט, און הרב קוק האט אים געטרויעט מיט זיינע כתבים אויף פילאסאפיע. וואס איז געווען די עיקר זאך אין וואס ער האט עוסק געווען.
ער האט געשריבן א ספר קול הנבואה אין וואס ער שרייבט אסאך וועגן די צוריקקער פון נבואה ביי אידן, וואס ער איז געווען זיכער וועט געשען דורכדעם וואס אזויפיל אידן קומען צוריק וואוינען אין ארץ ישראל.
ער איז געווען א פייערדיגע אנהענגער פון הרב קוק אז די צוריקער און די אויפקומען פון די רעגירונג אין ארץ ישראל אלס מדינת ישראל איז טייל פון דער גאולה.
שווארצאפל
קליין|דאס שווארצאפל איז דער צענטאלער דורכזיכטיגער שטח (וואס קוקט אויס שווארץ) דאס שוואַרצאַפל פון אויג איז דער עפֿענונג אינמיטן אויג. ליכט גייט ארײַן דורכן שווארצאפל און אדורך די לינז, וואס טוט פֿאקוסירן דאס בילד אויף דער רעטינע. די גרייס פונעם שווארצאפל ווערט קאנטראלירט מיט מוסקלען. ווען מ'דארף נאך ליכט, ווערט דאס שווארצאפל גרעסער. אין העלערן ליכט, ווערט דאס שווארצאפל קלענער.
דוד כהן
היסטאריע
ער האט איבערגעלאזט איין זוהן הרב שאר ישוב כהן אשכנזישער רב הראשי אין חיפה. און איין טאכטער די ווייב פון ישראלישע רב הראשי הרב שלמה גורן.
שווארצאפל
א ספעציעלע דורכזיכטיגע פליסיקייט פאָרעמט אויס די אויג זאל זיין אזוי שיין רינדעכיג.
דוד כהן
היסטאריע
קאטעגאריע:רבנים קאטעגאריע:ציוניסטן
שווארצאפל
קאַטעגאָריע:אברים קאטעגאריע:אויג
עין
סינגאפור
סינגאַפּור, אפיציעל די רעפובליק פון סינגאפור , איז אַ שטאטס שטאַט אינזל־לאַנד אין דרום־מזרח אַזיע וואס געפינט זיך ביים דרום עק פונעם מאליי האלבאינזל, 137 ק"מ דרום פונעם עקוואטאר. עס גרענעצט מאלייזיע און אינדאנעזיע איבערן ים. עס האט א באפעלקערונג פון פינף מיליאן, וועלכע וואוינען אין געדיכט-באוואוינטע גאסן און אין ריזיגע טורעם געביידעס, פון זיי זענען 76% כינעזיש.
זײַן הױפּטשטאָט איז סינגאַפּור. סינגאפור איז דער פערטע וויכטיגסטער פינאנציעלער צענטער אין דער וועלט. דער פארט פון סינגאפור איז דער פינפט מערסט באשעפטיגסטער פארט אין דער וועלט.
די ערשטע שפראך אין סינגאפור איז ענגליש, וואס אלע קינדער לערנען אין דער שולע.
היסטאריע
ביי דער צווייטער וועלט מלחמה האבן די יאפאנעזער אקופירט סינגאפור פון 1942 ביז 1945.
אין 1963 איז סינגאפור געווארן א טייל פון מאלייזיע, וואס איז געווארן אומאפהענגיק פונעם פאראייניגטן קעניגרייך. אום 9טן אויגוסט 1965 איז סינגאפור געווארן אינגאנצן זעלבשטענדיג. דער ערשטער פרעמיער מיניסטער איז געווען לי קוואן יו.
דער סינגאַפּור דאָלאַר איז דער וועלט'ס טייַערסטער דאָלאַר.
רעגירונג און פאליטיק
רעכטס|קליין|[[The Istana|דער איסטאנא איז דער אפיציעלער וואוינארט און ביורא פונעם פרעזידענט, ווי אויך דאס פראקטישע ביורא פונעם פרעמיער מיניסטער.]] סינגאפור איז א פארלאמענטארישע רעפובליק מיט א וועסטמינסטער סיסטעם פון איין־קאמערישער פארלאמענטארישער רעגירונג וואס רעפרעזענטירט וויילערשאפטן. די קאנסטיטוציע פון סינגאפור שטעלט פעסט א רעפרעזענטאטיווע דעמאקראטיע ווי די פאליטישע סיסטעם. עקזעקוטיווע מאכט ליגט מיטן קאבינעט פון סינגאפור, געפירט דורכן פרעמיער מיניסטער און, אין א קלענערער מאס, דעם פרעזידענט. דער פרעזידענט ווערט געוויילט דורך דער גאנצער באפעלקערונג, און ער האט וועטא מאכטן איבער געוויסע עקזעקוטיווע באשלוסן, ווי די באניץ פון נאציאנאלע רעזערוון און די באשטימונג פון ריכטערס, אבער אין אלגעמיין איז דאס א צערעמאנישער אמט.
דער פארלאמענט דינט ווי דער לעגיסלאטיווער צווייג פון דער רעגירונג. מיטגלידער פון פארלאנמעט (MPs) באשטייען פון געוויילטע, נישט־וויילערשאפט און נאמינירטע מיטגלידער. געוויילטע MPs ווערן געוויילט צו פארלאמענט אויף א ״מערהייטס־וואל״ באסיס און רעפרעזענטירן אדער איינצעלער־מיטגליד אדער גרופע רעפרעזענטאציע וויילערשאפטן. דער פֿאלקישער אקציע פארטיי האט געוואונען קאנטראל פון פארלאמענט מיט גרויסע מערהייטן אין אלע וואלן זייט אומאפהענגיקייט אין  1959.
די געזעץ־סיסטעם אין סינגאפור איז באזירט אויף דעם ענגלישן געזעץ, אבער מיט לאקאלע ענדערונגען. ביז 1970 האט מען געריכטעט פראצעסן מיט גאשוואוירענע אזוי ווי אין ענגלאנד, אבער היינט זענען די פראצעסן נאר מיט ריכטער. אין סינגאפור גיט מען דעם טויטשטראף פאר רציחה און נאך עטלעכע עבירות.
געאגראפיע
סינגאפור איז פלאצירט אומגעפער א הונדערט קילאמעטער פונעם עקוואטאר, און דערפאר איז גוט ווארעם דארט—א גאנץ יאר איז די טעמפעראטור נישט ווייט פון 30 גראד, און די נעץ איז 100%.
רעקלאמאציע
במשך די יארן האבן לאנד־רעקלאמאציע פראיעקטן פארמערט סינגאפור׳ס יבשה־שטח פון 581.5 ק״מ2 אין די 1960ער יארן צו 721.5 ק״מ2 אין 2018, א פארמערונג פון עטלעכע 23% (130 ק״מ2). עס ווערט גערעכנט אז ביז 2030 וועט דאס לאנד וואקסן צו 766 ק״מ2 ביז 2030. אין טייל פראיעקטן טוט מען צונויפגיסן קלענערע אינזלען דורך לאנד־רעקלאמאציע צו שאפן גרעסערע, מער ניצבארע אינזלען, למשל אזוי ווי דזשוראנג אינזל.
עקאנאמיע
סינגאפור א שטארק־אנטוויקלטע מארק־עקאנאמיע, באזירט היסטאריש אויף אימפארט־עקספארט האנדל. צוזמען מיט האנג קאנג, דרום קארעע און טייוואן, איז סינגאפור איינער פון די אריגינעלע פיר אזיאטישע טיגערס, אבער סינגאפור האט אריבערגעשטיגן די אנדערע אין ברוטא אינלענדישן פראדוקט פער מענטש. צווישן 1965 און 1995, זענען געוואוקס ראטעס געווען דורכשניטלעך 6 פראצענט א יאר, וואס האט פארוואנדלט דעם לעבן־סטאנדארט פון דער באפעלקערונג.
די סינגאפור־עקאנאמיע איז באוואוסט ווי איינע פון די פֿרייסטע, מערסט חידושדיק, מערסט קאנקורענצדיק, מערסט דינאמיש און מערסט ביזנעס־פריינדלעך. דער 2015 אינדעקס פון עקאנאמישער פֿרייהייט ראנגירט סינגאפור ווי די צווייט־פֿרייסטע עקאנאמיע אין דער וועלט. סינגאפור ווערט כסדר גערעכנט איינע פון ווייניגסט קארופטע לענדער אין דער וועלט, צוזאמען מיט ניי זילאנד און די סקאנדינאווישע לענדער. אין 2016, איז סינגאפור געווארן ראנגירט דער וועלט׳ס טייערסטע שטאָט צום דריטן יאר נאכאנאנד דורך דעם עקאנאמיסט אינטעליגענץ איינץ.
יידן אין סינגאפּור
אין די 840'ער יארן, האט די רייכע ששון פאמיליע פון איראק געבויט א קליינע שוהל אויף א שאסיי וואס איז געווארן באקאנט אלס "סינאגאגע גאס".
אין די ענדע 800'ער יארן האט די געמיינדע געציילט ארום 200 מיטגלידער.
אין 878', האט הגביר מנשה מייער געבויעט א נייע גרויסע שול, די מגן אבות שוה ל אויף וואטערלו גאס, מיט א מקוה. די שול איז נאך ביז היינט דער צענטער פון דער יודישער געמיינדע מיט טעגליכע מנינים, שיעורי תורה און א גרויסע באטייליגונג ביי די תפילות שבת. אין 1905 האט מנשה מייער געעפנט א צווייטע שול, חסד אל.
נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, האט די קהילה געשאפן די נאן-פראפיט ארגאניזאציע "דזשואיש וועלפער בארד" וועלכער פארוואלטעט די שוהל, צוויי מקוואות, א תלמוד תורה און א כשר'ן רעסטוראן און געשעפט וואס פארקויפט אימפארטירטע כשר'ע עסנווארג.
דער מרא דאתרא היינט צוטאג איז הרב מרדכי אבערגעל.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:סינגאפור קאַטעגאָריע:פארט שטעט
וויקימעדיע קאמאנס
thumb|150px|קאמאנס לאגא וויקימעדיע קאמאנס (יידיש: וויקימעדיע שותפות) איז איינע פון די וויקי וועבזייטלעך פון דער וויקימעדיע פונדאציע.
וויקימעדיע קאמאנס איז דער אכסניא פאר טעקעס, בילדער און ווידעא און אוידיא קליפס. עס פאראייניגט אלע באניצערס פון אלע נאנט צו 300 וויקיפעדיע שפראכן, וואס טוען דארטן ארויפלאדירן אלעס און דערנאך טוישט מען זיך אויס יעדער איינער לינקט אהין פון זיין שפראך וויקיפעדיע.
עס איז דא א ראבאט באנוצער וואס טשעקט פון צייט צו צייט אראפנומען טויטע לינקען פון דא צו טעקעס וואס מ'האט אראפגענומען פון דארטן צו מחמת גניבה אדער אנדערע סיבות.
קאַטעגאָריע:וויקימעדיע פראיעקטן
כ"ט חשוון
די טעג ווען כ"ט חשוון קען געפאלן:
יארצייטן
קאַטעגאָריע:מרחשון
DNA
DNA איז ראשי תיבות פון Deoxyribonucleic acid (ענגליש), "דעאקסיריבאנוקלעאישע זייערס", א מאלעקול וואס טראגט רוב פון די גענעטישע אנווייזונגען געניצט אין די אנטוויקלונג און פונקציאנירונג פון אלע באוואוסטע ארגאניזמען און אויך א סך ווירוסן. DNA איז א נוקלעאיש זייערס.
קליין|200px|די אלגעמיינע סטרוקטור פון אן אפטייל פון DNA
די סטרוקטור פון DNA
DNA האט די פארעם פון א געטאפלטן העליקס, וואס זעט אויס ווי א לייטער צעדרייט אין א ספיראל. יעדער שטאפל פונעם לייטער איז א פאר נוקלעאטידן.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
וועטער
די וועטער איז די פאר פון אלע עקזעסטירענדע פענאמענען און א אטמאספערע צו א געוויסע צייט. צו עס איז רעיגןדיג אדער קאלט אדער הייס א.א.וו.
דער טערמין טוט געוויינליך מיינען די אקטיוויטעט פון די פענאמענען איבער קורצע צייטן (שעהן אדער טעג), אנדערשט ווי דער טערמין קלימאט, וואס מיינט געוויינליך די דורכשניט אטמאספערישע קאנדיציעס איבער א לענגערן צייט אפשניט.
ווען מען ניצט דאס סתם אזוי אן צולייגן א ווארט מיינט דאס געוויינליך די ערדס וועטער.
הויפט און עיקרדיגע מעכעניזם
וועטער טוט זיך מייסטענס רעזולטירן פון טעמפראטור אונטערשיידן צווישן איין פלאץ און דאס אנדערע.
אויף א גרויסן פארנעם טוט זיך טוישן די טעמפראטורס וועגן געגענטער וואס זענען נענטער צום עקוועטאר באקומען מער ענערגיע פער באשטאנדטייל פון זייער געגענט פון די זון ווי אנדערע ראיאנען נענטער צום פאולס.
אויף לאקאלע מעסטונגען טוט זיך טוישן די טעמפאראטור אונטערשיידן צוליב פארשידענארטיקע אנדערשטיגע אויבערפלאכן (אזעלעכע ווי אקעאנען, וועלדער, אייז שיכטן, אדער מענשטליכע געמאכטע אביעקטן) האבן אנדערשטיגע פיזיקאלע כאראקטערן ווי אפשפיגלבארקייט, פעסטקייט, אדער פייכטקייט אינהאלט. אויבערפלאך טעמפעראטור אנדערשטקייטן מאכן אן דרוק פארשידענארטיקייטן. א הייסער אויבערפלאך הייצט אן די לופט העכער איר, און די לופט פארשפרייט זיך, אראפנידערונג די לופטדרוק. די רעזולטירענדער האריזאנטאלע דרוק גראדיענט הייבט זיך די לופט פון הויך צו נידעריג פרעשור, שאפענדיג א ווינט, און די ערדס ראטאציע טוט דאן אנמאכן אז עס זאל זיך בעוועגן ארויף און אראפ איר פלוס דורך די קאריאליס אפעקט.
וועטער פאראויסזאגן
*
וויע
left
וויעס זענען האַרטע האָרעלעך ליגן און וואַקסן איבער די אויגן אויף די לעדלעך, צו באשיצן די אויגן פון שעדליכע שמוץ שטויב און שיינערייען.
קאַטעגאָריע:אויג
ישראל באנען
קליין|250px|באמבארדיר צוויישטאקיקע באן אין [[תל אביב צענטראלע באן סטאנציע אויף דער תל אביב - בית שמש רוטע.]] ישראל באנען איז דער נאמען פון דער געזעלשאפט וואס געהערט דער רעגירונג פון ישראל פאראנטווארטלעך פאר אלע באנען פארקער, סיי פּאַסאַזשירן סיי פֿראַכט, אין דעם לאנד. די רעלסן זענען אויפן סטאנדארטן אפשטאנד (1,435 מ"מ ברייט). דער באן נעצווערק איז באזירט אינעם פלוין נעבן ים, וווּ די ליניעס שטראלן אויס פון תל אביב. די באנען פארן אויף די לינקע רעלסן (נישט אזוי ווי דער פארקער אויף די גאסן).
דער אלגעמיינער פארוואלטער איז יצחק הראל.
היסטאריע
די ערשטע באן איז געווען פון יפו קיין ירושלים וואס מ'האט געעפֿנט אין 1892 אונטער דער הערשאפֿט פון דער  אטאמאנישער אימפעריע. קליין|left|ישראל באנען לאגא אין די יארן פון 1948 ביז 2003 זענען די באנען געווען אן אפטיילונג פון דער טראנספארט ביורא פון דער רעגירונג. אין 2003 איז ישראל באנען אויפֿגעשטעלט געווארן אלס א פריוואטע פֿירמע.
די באן וואס פלעגט פארן פון חיפה דורך עפולה, אריבער צו יארדאניע, איז געווען זייער א באוואוסטע באן. די ליניע האט געהאט אכט סטאנציעס, ביז זי איז אריבער די גרעניץ, און האט פונקציאנירט ביז 1946, דער נאמען פון דער ליניע איז געווען "די טאל באן", די בריק וואס איז אריבער דעם ירדן טייך, צו דער אנדערער זייט גרעניץ, איז אויפגעריסן געווארן דורכן פלמ"ח, אויף דער באוואוסטער בריקן נאכט, וואס האט איזאלירט דאס לאנד, פון די ארומיקע אראבישע לענדער.
כ"ה תמוז תשע"ב האט מען געעפנט די פארטאפלטע באן ליניע פון תל אביב קיין באר שבע; מיט דעם איז פארקירצט געווארן די פאר צייט פון תל אביב קיין קרית גת און באר שבע.
היינט
ריכטיג פארן סוף פון 2012, פירט ישראל באנען טאג טעגלעך עטלעכע 400 באנען פֿאר פּאַסאַזשירן, מיט 57 טויזנט זיצפלעצער.
ליניעס
די פּאַסאַזשיר באנען זענען איינגעארדנט אויף ניין רוטעס. קליין|250px|בריק 6 פון דעם מודיעין-ירושלים באן
אייזנבאנען
פון תל-אביב, איין באן ליניע באציט זיך צו צפון לעבן דעם ים, ביז חיפה, די קריות און נהריה, מיט א צווייג קיין כרמיאל. צו דרום איז דא א באן ליניע ביז באר שבע, מיט א נייע זייטן-ליניע פון באר שבע צפון באן סטאנציע קיין דימונה, געעפנט אין דעצעמבער 2005. מען פלאנירט פארלענגערן די ליניע פון דימונה ביז אילת.
אין 2016 האט מען געעפנט א נייע אייזנבאן פון תל אביב אדורך בת ים אויפן אילון שאסיי דרום קיין אשדוד און אשקלון, דערנאך נתיבות, שדרות און אופקים קיין באר שבע.
אין 2017 האט מען געעפנט די באנייטע יזרעאל טאל באן ביז עפולה, און בית שאן.
פלענער צו פארברייטערן
עס זענען פארהאן אסאך פלענער, פון פארברייטערן די נעצווערק. איינער איז בויען א געהעריקע גליל באן ליניע, וואס וועט פארן אינעם חולה טאל ביז קיין קרית שמונה. טייל פון דער ליניע, פון די קריות ביז כרמיאל, האט זיך געעפנט אין סעפטעמבער 2017.
די ירושלים תל אביב שנעלצוג, וואס די רייזע וועט דויערן ווייניגער פון א האלבער שעה, איז איינע פון די פראיעקטן וואס די ישראל באנען, איז געבליבן שטעקן אינדערמיט, און עס איז נישט געמאכט געווארן צופיל פארשריט, אין די לעצטע פאר יאר, יעצט לויטן פלאן וועט עס פארענדיקט ווערן ביזן יאר 2019. יעצט איז די ליניע טיילווייז אפן און לויפט צווישן בן גוריון פליפעלד קיין ירושלים, ווען דורכאויס 2019 וועט די ליניע ווערן פולקאם עלעקטעריזירט ביז קיין תל אביב און מעגליך ביז הרצליה. ווי אויך איז פלאנירט די פארבינדונג צווישן ירושלים און מודיעין אויפן עלעקטעריזטן באן ליניע, קאנסטרוקציע פארן פארבינדונג און דער קנופ ווערן אצינד געמאכט, און וועט פארענדיגט ווערן אין 2020. לויט ישראל באנען אפשאצונג וועט די רייזע דויערן זיבעצן מינוט.
אויפשטעלן א רינג אין צפון גוש דן, וואס וועט פארבונדן רעננה מיט הרצליה, דורכאויס יאר 2019
איבערפרישן און פארברייטערן די מזרח ליניע, וואס לויפט פון לוד, ביזן אלטן מזרח חדרה באן סטאנציע, און אזוי ארום לינדערן די באן פארקער אויפן בארטן ליניע. סטאנציעס וואס וועלן ווידעראמאל אנהייבן צו ווערן באנוצט, איז תעופה, אלעד, ראש העין דרום, ווי אויך דער עקזיסטירענדע צפון, נייע סטאנציעס וועלן געבויט ווערן נעבן די צוויי אראבישע שטעט טייבע און טירא, ווי אויך אחיטוב ביז קיין חדרה מזרח, וואו א קנופ וועט פארבינדן די ליניע צו דער בארטן ליניע צווישן חדרה און חיפה.
פון דער מזרח ליניע וועט צוגעבויט ווערן רעלסן דורך חריש ביז קיין עפולה באן סטאנציע, מיינונגס פארשידענהייטן איבער דער רוטע עקזיסטירן צוליב א בערגיגע און געדיכט באוווינטער אראבישער שטאט אום על פאכעם וועלכע געפונט זיך דירעקט אינמיטן וועג צווישן עפולה און חדרה. דעריבער ווערן געפלאנט אנדערע רוטעס און אומוועגן, אויסצומיידן דאס גראבן טיפע טונעלן ווען די אלטערנאטיוון זענען פיל מער צוגענגליך.
פון עפולה באן סטאנציע איז פלאנירט א פארבינדונג צו טבריה, וואס וועט האבן א סטאנציע אינעם שטעטל כפר תבור, צוליב דעם וואס א רעגלמעסיגע באן איז שווערער אין באוועגונג, ווערט אויך באטראכט די מעגליכקייט צו בויען א לייכטע באן אנשטאט, וועלכע קען אריינפארן אין מערערע דערפער און שטעטלעך אויפן וועג. די סטאנציע אין טבריה איז פלאנירט צו זיין נאנט צום פוריה שפיטאל אויפן בארג, וויבאלד א רעגלמעסיגע באן קען נישט אראפפארן דעם טאל ביי אזא דראסטישע שיפקייט, אוואו דער שטאט צענטער געפונט זיך.
גלייכצייטיג ווערן פלאנירט פרישע רעלסן אין נגב, די דימונה באן סטאנציע וועט זיך רוקן מיט א צוויי קילאמעטער אריין אין שטאט און די רעלסן וועלן אויסגעברייטערט ווערן ביז קיין ירוחם. ווי אויך איז פלאנירט צו בויען א ליניע וועלכע וועט פארבינדן די שטאט ערד קיין באר שבע, מיט א סטאנציע אין נבטים (א מעגליכע צוקונפטיגער אינטערנאציאנאלער פליפעלד און אצינד א מיליטערישע באזע און פליפעלד פאר די לופט קרעפטן) און די בעדואינער שטאט קסייפע.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טראנספארט אין ישראל
פאן
קליין|די ישראלישע פאן א פֿאָן איז א שטיקל געוועבטער שטאף וואס פלאטערט אויף א זייל אדער סיי ווי ארויפגעלייגט, בדרך כלל אנצווייזן א צייכן פון אידענטיטעט אלס סימבאל פון א מדינה אדער פארטיי א.א.וו.
פון אנפאנג אן איז איר עיקר ציל געווען צו נוצן דאס פון די זעלנער אין מיליטער זיך צו אינדעטיפיצירן אלס זייער לאנד אין מלחמה צו קענען קאראדענירן דעם שלאכט דורך וויסן ווער איז דער שונא און ווער פון די אייגענע.
היינט צוטאגס טוען פענער אויך דינען אלס קאמוניקאציע צו אריבערפירן מעסעדזשעס אדער עדווערטייזונג, אדער צו באצירען אבער דער עיקר דינסט איז אידענטיפיקאציע מיט שטאלץ ארויסציווייזן לאיאליטעט און פאטריאטישקייט. די עלטסטע פאן וואס איז נאך אין באנוץ אויף דעם ציל איז די דענמארק פאן נאך פון פערצנטן יארהונדרערט.
היסטאריע
כאטשיג פאָנען זענען געווען אין באנוץ פון שטענדיג אן נאך אין די אור-אלטע קולטור, ווי צום ביישפיל טרעפן מיר אין דער תורה אז די אידן האבן געהאט פענער לויט די שבטים. איז אבער איר באנוץ נישט אריין אין קראפט אלס מדינות אידענטיפיקאציע ביז אין פופצנטן יארהונדערט ווען מען האט אנגעהויבן צו מאכן גרעניצען אויף ים און יעדע מדינה האט אנגעהויבן צו האבן שיפן האט זיך אויסגעפעלט גרויסע סימבאלן צו אידענטיפיצירן וועמען'ס שיף איז וועמען'ס פון דערווייטענס.
*
עי די על
עי די על ADL שטייט פאר אנטי דעפעמעציע ליגע. צו פארמיידן און פארדאמן פארלוימדונג פון אנטיסעמיטן קעגן אידן זי ווערט אנגעפירט דורך ר' אברהם פאקסמאן.
קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטיזם קאטעגאריע:יידישע ארגאניזאציעס
נאטירלעכע צאל
left|thumb|200px|מיט א נאטירלעכע צאל ציילט מען אביעקטן ווי צב"ש [[איין עפל מיט נאך צוויי עפלעך און נאך דריי עפלעך זיינען זעקס עפלעך.]] אַ נאַטירלעכע צאָל איז יעדע גאנצע צאל וואס איז העכער פון נול. און אזעלכע רעכענען אריין דעם נול אויך. נאטירלעכע צאלן זיינען ביז אין סוף, און עס עקזיסטירט נישט א גרעסטע נאטירלעכע צאל.
געוויינטלעך באצייכנט מען עס אָן מיטן אות \mathbb {N}.
מיט נאטירלעכע צאלן ציילט מען אביעקטן, ווי צום ביישפיל 3 עפלעך און 5 מאראנצן.
וויבאלד אזעלכע רעכנען יא דעם נול ווי א נאטירלעכע צאל און אזעלכע נישט, איז באשטימט צו עס באצייכענען ווי פאלגנדיק: ווען דער נול איז 'יא' אריינגערעכנט, שרייבט מען עס אזוי: אדער אזוי: , און ווען דער נול איז 'נישט' אריינגערעכנט, שרייבט מען עס אזוי:  אדער אזוי:.
קאַטעגאָריע:נומערן טעאריע
גאנצע צאל
left|thumb|100px|דער אות וואס באצייכנט דעם סכום פון גאנצע צאלן א גאנצע צאל איז א גאנצער נומער און נישט קיין ברוכצאל. א גאנצע צאל קען זיין א פאזיטיווער נומער (א נאטירלעכער נומער) (1, 2, 3, …) אדער א נעגאטיווער נומער (−1, −2, −3, ...) אינקלודיוו א נול. א גאנצע צאל איז די גרופע {...3, 2, 1, 0, 1‏−, 2‏−, 3‏−...}. (למשל א 1/2 צו א 1/3 זיינען נישט קיין 'גאנצע צאלן').
געוויינטלעך באצייכנט מען דעם סכום פון גאנצע צאלן מיטן אות \mathbb {Z}.
קאַטעגאָריע:נומערן טעאריע
ישעיהו לעבאוויטש
קליין|250px|פראפעסאר ישעיהו לעבאוויטש פראפעסאר ישעיהו לעבאוויטש (1903, ריגע רוסלאנד - י"א אלול ה'תשנ"ד 1994 ירושלים ישראל) אדער ישעיהו ליבוביץ איז געווען א פרומער יידישער פראפעסאר וואס האט געהאט אן אייגענארטיגער גאנג אין אידישקייט ער האט געהאלטן אז תורה און מצוות האבן נישט קיין טעם, מיר טוען דאס בלויז ווי א קנעכט ווייל אונזער באשעפער באפעלט אונז. און עס איז נישט מעגליך צו פארשטיין די ווילן פון גאט.