cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
איראן-איראק מלחמה
געשיכטע
אין יאר 1975, איז דער סיטואציע אין איראק געווען א שוואכע, נאך א רעוואלוציע, וואס די קורדן האבן אנגעפירט אין צפון פון לאנד, דעריבער האט סאדאם כוסיין, אונטער געשריבן אן אפמאך, מיט די שאה פון איראן, וואס געט א טיילווייזע קאנטראל פאר איראן איבערן טייך.
אין יאר 1979, האט זיך אנגעפאנגען די איסלאמישע אויפשטאנד אין איראן. כומעיני, האט פארארדענט דאס הינריכטן פון אסאך קאמאנדירן פון די ארמיי, וואס האט צוגעברענגט צו אן אפשוואכונג אין זייער כח. צו דעם אלעם, האבן איראנע עקסטרעמיסטן פארכאפט די איינגעשטעלטע, וואס האבן זיך געפונען אין אמעריקאנער אמבאסאדאר געביידע, אין טעהראן, און די פארכאפטע פארהאלטן. די אמעריקאנע וואס זענען געווען די עיקר שטיצע פון געווער, האבן אפגעשטעלט זייער הילף, און דאס האט צוגעגעבן צום אזוי אויך אפגעשוואכטע ארמיי.
סאדאם האט דעריבער געזען א גוטע געלעגנהייט, סיי צוריק צובאקומען פולע קאנטראל אויפן טייך, און אויך אייננעמען כאזעסטאן פון איראן וואס איז פיל מיט נעפט. צו דעם אלעם איז די באפעלקערונג, פון די געגנט אראביש, און נישט פערסן, האט זיך געדאכט כוסיינען אז זיי וועלן אים ארויסהעלפן.
די ערשטע אפענסיווע פון איראק, האט געהאט סוקסעס, און איראק האט איינגענומען געגנטער מערב פון די טייך, צוזאמען מיט א פארט. די איראנע מיליטער האט זיך אויסקורירט פון איר קלאפ, און אנעהויבן צוריק שטויסן די איראקע ארמייען. אנהייב יאר 1982, זענען שוין נישט געווען קיין איראקע זעלנער, אויף איראנע באדן. א טייל פון איראנער סוקסעס, איז צו פארדאנקן זייערע רעליגיעזע עקסטרעמיסטישקייט, און אויך פארן מאביליזירן קינדער צום "באסידזש", זיך אויפרייסן און באגיין זעלבסטמאד, אויף מינע פעלדער, אדער צווישן איראקע זעלנער.
כומייני האט געטענהט, אז ער הערט נישט אויף דאס קריג, ווילאנג סאדאם איז ביי די מאכט. די איראנע ארמיי, האט אין זייער קאנטער-אטאקע, אינוואדירט איראק, מיט דערפאלג. די איראקע ארמיי האט אלס ענטפער, צוריק געשאסן כעמישע וואפן.
די איראנע זענען אריבער די שאט על אראב טייך צו מזרח זייט, און איינגענומען אסאך געגנטער אויפן איראקע זייט. ביי די קריג זענען אסאך שטעט באמבאדירט געווארן דורך עראפלאנען, אדער ווייט שטרעקיקע מיסילס. ווי ציווילע אינפראסטרוקטור, און אייריכטונגען זענען געשעדיקט געווארן. אין 1985, האבן אלע ביידע זיך גענומען באשיסן די הויפטשטאט פון צווייטן, באגדאד און טעהראן.
די פאראייניקטע שטאטן האט אנגעהויבן לייגן דרוק, צו פארענדיקן די קריג, ווען איראן האט אטאקירט נעפט פון קאווייט. די וועלט האט זיך אויפגערעגט אויף איראן וועגן דעם, און איראן האט נישט באקומען די אמוניציע, צו קענען ווייטער אנפירן די קריג. צו דעם אלעם, האט א מינע געטראפן אן אמעריקאנע קריגס שיף, און אלס נקמה האט אמעריקע אין אפאר שעה פארניכטעט א האלבע ים פלאט פון איראן.
אין יולי 1988, האט די פאראייניקטע פעלקער אויסגעארבעט, א פייער שטילשטאנד אפמאך, אין וועלכע ביידע לענדער ציען זיך צוריק, צו די גרעניץ פון איידער די קריג.
די נאכווייען זענען געווען שרעקליך, איבער א מיליאן אומגעקומענע איראנע, און א 350,000 איראקע, צוליב די אומקאנווענציאנעלע וואפן, וואס איראק האט געשאסן אויף איראן, און נאך א גרעסערע צאל פארווונדעטע.
די מערב וועלט, און רוב אראבישע לענדער, האבן געשטיצט איראק, אויך אריינגערעכנט די ראטן פארבאנד לענדער.
איראן האט געהאט שטיצע פון סיריע, ליביע, און רוב פון זייערע וואפן איז געקומען פון כינע און צפון קארעע. א סקאנדאל גערופן איראן-קאנטראס, אדער איראנגייט, וואס איז געווען אן אמעריקאנע, און ישראלדיקע קאנספיראציע, צו פארקויפן געווער צו איראן.
קאַטעגאָריע:איראן קאַטעגאָריע:איראק קאַטעגאָריע:מלחמות
סינאן
זיין מייסטערווערק איז דער סעלימיע מעטשעט אין עדירנע. זיין מערסטע בארימסטע ווערק איז דער סוליימען מעטשעט אין סטאמבול.
קליין|300px|[[סעלימיע מעטשעט, געבויט דורך סינאן אין 1575. עדירנע, טערקיי.]]
לעבנסגעשיכטע
סינאן איז געבוירן געווארן אין 1489 אין א שטעט לעבן קייסערי אין אנאטאליע צו עלטערן וואס זענען געווען ארמענישע קריסטן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ארכיטעקטן
מערב אילינג באן סטאנציע
כדי צוצוגרייטן פארן איינפירן פון דער עליזאבעט ליניע האט TfL באן איבערגענומען די פארוואלטונג פון דער סטאנציע אין דעצעמבער 2017.
היסטאריע
די גרויס-מערבדיקע באן האט געעפנט די סטאנציע דעם 1טן מערץ 1871.
באדינונגען
יעדן טאג אויסער זונטאג ווערט די סטאנציע געדינט פון צען באנען א שעה:
מאנטיק-פרייטיק פארט איינמאל א טאג א באן קיין, אפערירט פון טשילטערן באנען.
געטינגען
געטינגען איז אַן אוניווערסיטעט שטאָט אין נידערזאַקסן, דייטשלאַנד, און די הויפּטשטאָט פון דעם געטינגען דיסטריקט. די באַפֿעלקערונג פון דער שטאָט איז בערך 117,000 (אום 2013). דורך דער שטאָט פֿליסט דער טייך ליינע.
געשיכטע
די שטאָט שטאַמט פֿון אַ קליין דאָרף גערופֿן גוטינגי. דאָס דאָרף ווערט דערמאנט צוערשט אין אַ דאָקומענט פֿון יאָר 953. די שטאָט איז געגרינדעט געווארן צווישן די יאָרן 1150 און 1200 צפון-מערב פון דעם דאָרף און האט אנגענומען זיין נאָמען, און דאס דאָרף איז געווארן איינגעשלאסן אין די גרענעצן פון דער שטאָט. אין דעם מיטל אַלטער איז די שטאָט איז געווען איינע פון די האַנזע שטעט און ווי אַ רעזולטאַט איז זי געווארן אַ רייכע שטאָט.
בילדונד
געטינגען איז מערסט באַוואוסט פֿאַר זיין אוניווערסיטעט, דער אוניווערסיטעט פון געטינגען, וואָס איז געגרינדעט געווארן אין 1737 און איז געווען דער אוניווערסיטעט מיט דער העכסטער צאל באזוכער אין אייראפע.
די דייטשע קאנצלערן אטא פֿאן ביסמאַרק און גערהאַרד שרעדער האבן געלערנט אין געטינגען. די באַרימטע מאַטעמאַטיקער קאַרל פֿרידריך גאַוס, בערנהאַרד רימאַן און דויד הילבערט זענען געווען פראפֿעסארן אין געטינגען.
צווילינג שטעט
געטינגען איז אַ צווילינג שטאָט פון די פֿאלגנדע שטעט:
זעט אויך
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד קאַטעגאָריע:האנזע
וויאטשעסלאוו מאלאטאוו
וויאַטשעסלאַוו מאלאטאוו (דעם 9טן מערץ 1890 - דעם 8טן נאוועמבער 1986) האט געדינט אלס אויסערן מיניסטער, פונעם סאוועטן פארבאנד, דורכאויס דער צווייטער וועלט מלחמה, און ער האט אונטערגעשריבן אויף דעם ריבענטראפ מאלאטאוו אפמאך. דער נאמען מאלאטאוו קאקטייל, איז אויף זיין נאמען.
ער איז געבוירן אין קוקארקע, אינעם צארישן רוסלאנד, מיטן נאמען וויאטשעסלאוו מיכייעלעוויטש סקראביען, אין 1906 האט ער זיך אנגעשלאסן, אינעם סאציאל דעמאקראטיש, רוסלאנד ארבעטער פארטיי, ער איז ארעסטירט געווארן עטליכע מאל, געווען אין סיביר, פאר זיינע פאליטישע אקטיוויטעטן, ביזן אקטאבער רעוואלוציע, דעמאלט איז ער ערוויילט געווארן, צום צענטראלן קאמיטעט פונעם קאמוניסטישן פארטיי, און ער האט זיך געטוישט די נאמען צו מאלאטאוו.
ביז 1922, ווען ער האט אנגעפאנגען ארבעטן אונטער סטאלין, און ווען לענין איז געשטארבן, האט מאלאטאוו געשטיצט סטאלין קעגן טראצקי, און די אנדערע.
אין 1930 האט סטאלין אים געשטעלט אלס פרעמיער מיניסטער, און ער האט אונטער געשריבן אויף אלע פארלאנגען פון סטאלין, אויף די ברוטאלע אויסרייניגונג, פון די פארטיי און סטאלינס פיינט.
ביי די צווייטע וועלט מלחמה, איז ער געווען זייער אקטיוו, פירנדיג געשפרעכן מיט די פאראייניגטע שטאטן, און מיט גרויס בריטאניע, נאכן קריג האט ער ווייטער אנגעפירט מיט דיפלאמאטישע אקטיוויטעטן, און ער איז געווען א פייערליכע שטיצער פון מדינת ישראל, אין 1949 איז ער אויפגעזאגט געווארן פון אמט, זיין ווייב פאולינע מאלאטאוו, א יידישע פרוי, איז ארעסטירט געווארן, און ער איז מעגליך אויך געווען אויף צרות.
אין 1963 איז ער ארויס אויף פענסיע, און ביז 1984, איז ער צוריק געברענגט געווארן צום פארטיי דורך טשערניענקו, ער איז געשטארבן אין 1986, אין מאסקווע, אלט זייענדיק 96 יאר.
קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער קאַטעגאָריע:היסטאריע פון רוסלאנד קאַטעגאָריע:ראטנפארבאנד קאַטעגאָריע:רוסישע פאליטיקער
החברה להגנת הטבע
החברה להגנת הטבע ענוויראָנמענטאַל אָרגאַניזאַציע איז די אָולדאַסט און גרעסטער אין ישראל, איינער פון נאַטור קאַנסערוויישאַן אָרגאַניזאַציעס און די וועלט 'ס אָולדאַסט ינווייראַנמענאַל.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:ארגאניזאציעס אין ישראל
אהרן טיטיעווער
רבי אהרן פון שטאט טיטיעוו, אדער ווי מ'האט אים גערופן ר' אָהרעלע טיטיעווער.
ער איז געווען דער עלטסטער אייניקל פונעם בעל שם טוב, א זון פונעם בן יחיד פונעם בעל שם טוב - רבי צבי הערש
ער האט געלעבט מיט גרויס דחקות. זיין זון רבי הערשעלע סקווערער איז געווען דער רבי שפעטער אין דער שטאט סקווירא.
ר' אהרן ליגט אין פאוועליטש וואס איז א דארף אין זשיטאמירער גובערניע (היינט אין אוקראינע).
ער איז נפטר געווארן אין פאוועליטש ט"ו טבת, אבער גענוי וועלכע יאר ווייסט מען נישט.
משפחה
ר' אהרעלע'ס קינדער זענען געווען:
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט קאַטעגאָריע:תלמידי בעש"ט קאַטעגאָריע:רוסישע אדמורי"ם
ראציאנאליזם
ראציאנאליזם הייסט דאס פארעכענען דעם ראציאנאל אלץ דער העכסטער און חשוב'סטער קוואל פון וויסנשאפט. אנשטאט אפעלירן צו געפיל אדער מאראל, אדער די חושים, אפעלירט ראציאנאליזם צו קאלטע לאגיק און אינטעלעקטואלער סברא.
די מאדערנע מערב-וועלט אידעאלאגיע שטייט אויף די פילאזאפיע פון ראציאנאליזם. דאס הייסט, אז פאר אלעס זוכט מען א ראציאנאלען ערקלערונג געבויט אויף לאגיק און פאקטן, און מען שטייט אוועק פון ערקלערן געשעענישן אויף א ניסים'דיגער, אומנאטירלעכן אופן. אזוי אויך שטופט ראציאנליזם אפ אמונות טפילות צוליב וואס זיי זענען נישט געבויט אויף די באקאנטע געזעצן פון נאטור. באקאנטע ראציאנאליסטישע פילאזאפער זענען געווען רענע דעקארט, ברוך שפינאזא, גאטפריד לייבניץ און אימאנועל קאנט.
אידישער ראציאנאליזם
פיל פון די גאונים זענען געווען ראציאנאליסטן. סעדיה גאון, פון די ערשטע אידישע ראציאנאליסטן נאכן חתימת התלמוד, האט אין זיין ווערק אמונות ודעות געפרואווט איבערווייזן די אידישע יסודות הדת אויף א ראציאנאליסטישן אופן.
נאך דער תקופת הגאונים, איז דער גאונימישער ראציאנאליסטישער שטריך אריבער צו די ספרדישע לענדער. ר' אברהם אבן עזרא איז געווען א פראמינענטער ראציאנאליסט. זיין פירוש אויף די תורה איז באזירט אויף פשט, און פון דרש לאכט ער געווענטליך אפ. זיין מהלך אין אזעלכע ענינים ווי השגחה פרטית און נסים אויף אן אומנאטירליכען שטייגער איז אויך שטרענג ראציאנאליסטיש.
נאכפאלגנדיג סעדיה גאון האט דער רמב"ם שטארק אויסגעברייטערט און באפעסטיגט די יסודות פון אידישע ראציאנאליזם. דעם רמב"ם'ס מורה נבוכים איז א פיאנירישע ווערק ווי ער ארבייט אויס די אידישע רעליגיע געבויעט אויף די ראציאנאליסטישע יסודות פון אריסטו און די אראבישע פילאזאפער פונעם רמב"ם'ס תקופה.
און אגרת תימן שרייבט דער רמב"ם אז מאנכע שוטים מיינען אז ווי מער מען טייטשט אריין פאנטאסטישע אומנאטירלעכע נסים'דיגע געשעענישן אין די תורה, אלס מער ווער די כבוד פוו גאט דערהויבן. דער אמת איז אבער פונקט פארקערט, אז גאט פירט די וועלט מיט א סדר און צו זאגן אז ער דארף אפנויגן פונעם ארדער כדי צו באשטראפן רשעים אדער באגליקן צדיקים, איז בכלל נישט קיין כבוד פאר גאט. אדרבא, ווי ווייניגער ער דארף אפנויגן פון דעם סדר, אלץ גרעסער איז עס א כבוד פאר גאט.
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע קאַטעגאָריע: רעליגיע
קאלכשטיין
קאַלכשטיין איז אן אפזעץ-שטיין, צוזאמענגעשטעלט מערסטן פון סקעלעט־פראגמענטן פון ים־ארגאניזמען ווי קאראל און מאלוסקן. זיינע הויפט מאטריאלען זענען די מינעראל ן קאלציט און אראגאניט, וואס זענען פארשידענע קריסטאל פארעמען פון קאלציום-קארבאנאט (CaCO3).
קאלכשטיין האט פילצאליגע באניצן: ווי א בוי-מאטעריאל, אן עיקרדיקער באשטאנדטייל פון בעטאן,  ווייסער פיגמענט אין ציינפאסטע און פארבן און אין פראדוצירן קאלך.
קליין|קאלכשטיין שטיינעריי ביי צעדער קריק, [[ווירדזשיניע, פאראייניגטע שטאטן]] קליין|קאלכשטיי ווי בוי־מאטעריאל
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:מינעראלן קאַטעגאָריע:שטיינער
נפתלי האלבערשטאם (שינאווא)
רבי נפתלי האלבערשטאם זצ"ל (י"ד חשוון ה'תקצ"ח - כ"א כסליו ה'תרכ"ד), דער עלסטער זון פון שינאווער רב.
אפשטאם
רבי נפתלי איז געבוירן אין אוהעל י"ד חשוון ה'תקצ"ח, צו זיין פאטער הרב יחזקאל שרגא האלבערשטאם, דער שינאווער רב, א זון פון הרב חיים האלבערשטאם דער צאנזער רב. און צו זיין מוטער מרת טאבע די טאכטער פון הרב אריה לייביש ליפשיץ, דער אריה דבי עילאי, אן איידעם פון הרב משה טייטלבוים, דער ישמח משה. רבי נפתלי האט געהייסן נאך דעם ראפשיצער רב, דער רבי פון זיין זיידן דער צאנזער רב. רבי נפתלי איז אלט געווען איין יאר ווען זיין מוטער איז נפטר געווארן.
זיין יוגנט
נאך זיין צווייטע חתונה האט רבי נפתלי זיך באזעצט נעבען זיין שווער אין טשערקאס, דארט האט ער געלערנט צוזאמען מיט זיין שוואגער רבי מרדכי דוב טווערסקי פון הארניסטייפל.
הסתלקות
רבי נפתלי איז פליצלונג נפטר געוארן ביי די זעקס און צוואנציג יאר, כ"א כסליו ה'תרכ"ד. זיין פאטער דער שינאוואער רב, איז געפארן מיט זיין ברודער רבי משה'לי געבען חליצה פאר די אלמנה.
פאמיליע
בזיווג ראשון האט רבי נפתלי געהייראט מרת פרומא א טאכטער פון הרב אהרן רובין פון ראפשיץ, א זון פון הרב אשר ישעיה רובין רב אין ראפשיץ, אן איידעם פון הרב נפתלי צבי הורוויץ, דער ראפשיצער רב, נאך עטליכע יאר, און זיי האבען נאך נישט געהאט קיין קינדער האט דער זיידע דער צאנזער רב זיי געהייסען זיך גט'ן.
בזיווג שני האט רבי נפתלי געהייראט א טאכטער פון הרב נח שמעיה שניאורסאהן, (אן איידעם פון הרב יעקב ישראל טווערסקי פון טשערקאס, א זון פון הרב מרדכי טווערסקי, דער טשערנאבילער מגיד, א זון פון הרב מנחם נחום טווערסקי, דער מאור עינים), א זון פון הרב דובער פון ליובאוויטש, דער מיטלער רבי פון ליובאוויטש, א זון פון הרב שניאור זלמן פון לאדי, דער תניא.
זיינע ספרים
אין יאר ה'תרנ"ה האט רבי נפתלי'ס פאטער דער שינאוואער רב ארויס געגעבן זיינע חידושים מיטן נאמען אילה שלוחה.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שינאווא
רחל בלאוושטיין
קליין| רחל בלובשטיין סלע רחל בלאָוושטיין סלע (י"ט תשרי ה'תרנ"א, 2טן אקטאבער 1890 – כ"ט ניסן ה'תרצ"א, 16טן אפריל 1931), באַקאַנט מיטן פּען-נאָמען "רחל" אדער  רחל די דיכטערין), איז געווען איינער פון די מערסט אָנגעזעענע פּאָעטן אין דער באנייט קלאסישער העברעישער פּאָעזיע.
ביאגראפיע
רחל (רעיה) בלאוושטיין איז געבוירן געוואָרן אין דער שטאָט סאַראַטאוו אויף די ברעגנס פון דעם וואָלגא טייך אין דער רוסלענדישער אימפעריע, די טאָכטער פון איסר-לייב בלאוושטיין און סאָפיאַ (מאַנדעלשטאַם). איר זיידע, הרב משה מאנדלשטאם, האט געדינט אלס רב פון דער יידישער קהילה פון קיעוו.
אין ישראלישער קולטור
קליין|פארטרעט פון רחל אויף ישראלישע 20 שקל באנקנאטן
קליין| רחל בלאוושטיין סלע קליין| הויז פון רחל קליין| א פּאָעזיע פארפאסט פון דער דיכטער רחל אין איר אייגענער שריפט
קאַטעגאָריע:רוסישע דיכטער קאַטעגאָריע:רוסישע יידן
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
קיגאלי
קיגאַלי איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון רוואנדע. קיגאלי איז דער פאליטישער, עקאנאמישער, קולטורעלער און טראנספארט צענטער פון רוואנדע. זיין באפעלקערונג איז געווען געשאצט צו א 860,000 אין 2007.
געאגראפיע
די שטאט איז געבויט אויף פיר בארגקייטן אין דעם צענטער פון רוואנדע, צווישן 1433 און 1645 מעטער העכער דעם ים־שפיגל. כאטש די שטאט געפינט זיך נאנט צום עקוואטאר, אבער צוליב איר הייך שטייגט נישט דער טעמפעראטור איבער 25 גראד. עס רעגנט אין צוויי סעזאנען, פון אקטאבער ביז נאוועמבער און פון מערץ ביז מיי. קליין|קיגאלי אינטערנאציאנאלע פליפעלד
סמארט קאר
סמארט קאר (קלוגער אויטא) איז א קליינער אויטא וועלכע רופט זיך סמארט און איז פראדוצירט דורך מערצעדעס. דער אויטא איז אן אלטערנאטיוו צו פול סייז אויטאס פאר מענטשן וועלכע ברויכן נישט מער ווי א קליינע אויטא און ווילן שפארן גאזאלין.
דער געבוי
עס איז אינגאנצן 8 פיס לאנג (2.5 מעטער) לאנג און וועגט א קארגע 1,600 פונט וועלכע מאכט אים די לייכסטע אויטא אין די וועלט. עס פארמאגט א דריי צילינדער מאטאר וועלכע פרעסט נאר איין גאלאן פער יעדע 80 מייל, דאס איז גענוי א דריטל פון די בעסטע גאזאלין עקאנאמישע אויטא אויף די מארקעט. עס נעמט אריין בערך 8 גאלאן אין זיין טאנק וועלכע לאזט אים פארן בערך 600 מייל ביז מען ברויך דאס איבערפילן. ווען מען קוקט אן דעם אויטא צום ערשטן מאל גלייבט זיך שווער אז צוויי מענטשן קענען דארט אריינגיין אבער עס איז איבערראשענד וויאזוי צוויי מענטשן גייען דארט אריין זייער באקוועם און דאס איז איינע פון די הויפט מעלות פון דעם אויטא. דער געבוי פון דעם אויטא איז עס זאל זיין ווי קלענער אין סך הכל אבער נאך אלץ געבן דאס מערסטע פלאץ וואס מעגליך פאר די פאסאזשירן און אפילו פאר אביסל פעקלעך.
פארקינג איז א צווייטע הויפט מעלה פון דעם סמארט קאר. כמעט אויף יעדע גאס איז געווענליך פאראן מער פארקינג פון וויפיל אויטאס זענען דארט געפארקט. דער פראבלעם איז אז יעדע אויטא פארקט א צווייטע צייט און עס קומט אויס אין די ענדע אז אויטאס זענען אפגערוקט איינע פון די אנדערע און עס איז פונקט נישט פאראן גענוג פלאץ פאר נאך אן אויטא דארט צו פארקן. דער סמארט קאר גייט אבער אריין איבעראל ווייל עס איז נאר 8 פיס לאנג וואס מיינט האלב פון א דורכשניטליכע אויטא און אפילו קורצער ווי א גרויסע מאטארביציקל. אויב איז נאך אלץ נישט פאראן גענוג פלאץ צו פארקן קען מען פארקן אין די לענג און עס וועט זיך קוים אביסל ארויסשטעקן פון אלע אנדערע אויטאס. עס איז אומלעגאל אין רוב לענדער אבער די סמארט קאר דרייווער טוען דאס נאך אלץ אסאך מאל נאר פאר אינטרעסאנטקייט.
זיכערהייט איז געווען איינע פון די הויפט פריאריטעטן ווען מען האט געבויט דעם אויטא. שטעלט אייך פאר אויב א סמארק קאר זאל זיך צוזאמענקראכן מיט א גרויסע יוקאן עס-יו-ווי וואלט דאס געברויכט ווערן א מצה. אבער דער סמארק קאר איז געוויס נישט אזוי און עס וואלט נישט געקענט ארויסגיין אויף די מארקעט אויב עס וואלט געווען אזוי. דער סמארט קאר איז געבויט זייער קונצליך און עס איז אויסגערעכנט אז ווען עס קראכט זאל זיך דאס איינבייגן אויף געוויסע פלעצער און נישט אטאקירן דאס ארט וואו די פאסאזשירן זיצן. דער קערפער פון דעם אויטא איז געמאכט פון שטארקע אייזן און אויך די פלאסטיק טיילן זענען שטערקער ווי א דורכשניטליכער אויטא.
פארשטייט זיך אז דער סמארט קאר איז נישט אזוי פארזיכערט ווי א גרויסע פול סייז אויטא, אבער לויט איר סייז איז עס דאס מערסטע פארזיכערט פון אלע קליינע אויטאס וועלכע ווערן אפערירט איבער די וועלט. די פירמע האט דורכגעפירט 50 פובליק עקסידענט פראבעס און איינע נאך די אנדערע האבן די עקספערט דאס באוואונדערט.
מאדעלן
דער ארגינעלער סמארט קאר איז אן אויטא וועלכע איז געמאכט פאר צוויי מענטשן צו זיצן און רופט זיך "סמארט פאר טו". דער מאדעל איז ארויסגעקומען די ערשטע נאך אין 98' און ווערט דאס מערסטע פארקויפט פון אלע סמארט מאדעלן. דער סמארט פאר טו קומט אויך אין א קאנוועריבל מאדעל פאר די וואס גלייכן צו פארן אן א דאך אין דער זומער. דער מאדעל פארמאגט דעם מאטאר אינעם אונטערשטן טייל פונעם אויטא און אלע זענען אויטאמאטיש אבער דארף ווערן אפערירט מיט די הענט צו טוישן גירס. דאס איז אזויווי די אויטאמאטישע אויטאס וועלכע גיבן די געלעגנהייט צו דרייוון מיט די הענט. עס פארמאגט נישט קיין קלאטש ברעיק אבער די גירס טוישן זיך נישט אליינס וואס מאכט אים א סעמי-אויטאמאטישער אויטא. דער סמארט פאר טו איז צום מערסטן אויפגעכאפט אין אייראפע און אין יאפאן אבער די יאפאנעזע האבן אן אייגענע סמארט פאר טו וועלכע איז אביסל אנדערש ווי די אייראפעאישע כדי צו קענען גרייכן די סטאנדארטן פו די יאפאנעזע אויטא מארקעט וועלכע ווערט קאנטראלירט דורך די רעגירונג. דער סמארט פאר טו איז שוין אנגעקומען אויך קיין קאנאדע און שטייט ביי די טיר פון אמעריקע ווי מיר וועלן באלד זען.
אין 02' איז סמארט ערשינען מיט איר צווייטן מאדעל וועלכע רופט זיך קראוסבלעיד. דער אויטא איז דער זעלבער ווי דער סמארט פאר טו מיט'ן איינציגסטן חילוק אז עס פארמאגט א בעסערע מאטאר און וועגט אביסל מער וואס מאכט איר נוצן אביסל מער גאזאלין אבער איז נאך אלץ זייער ווייניג קעגן אן אנדערע אויטא אין איר קאטעגאריע. דער קראוסבלעיד מאדעל איז א לימיטירטע מאדעל וואס מיינט אז עס ווערט נאר געמאכט פאר ספעציעלע באשטעלונגן.
א דריטער סמארט קאר מאדעל איז ערשינען אין 04' און רופט זיך די פאר פור. דאס איז שוין א גרעסערע אויטא וועלכע נעמט אריין פיר מענטשן און איז בערך אזוי גרויס ווי א צוויי טירן אויטא פון אן אנדערע פירמע. דער אויטא פארמאגט א פיר צילינדער מאטאר און וועגט פיל מער וואס מיינט אז עס עסט פיל מער גאזאלין ווי דער סמארט פאר טו. אבער נאך אלץ איז עס א גוט געבויטע אויטא וועלכע איז זייער פארזיכערט און זינט דער נאמען סמארט איז געווארן אויפגעכאפט קויפן מענטשן אויך דעם מאדעל נאר וויבאלד עס הייסט סמארט.
א פערטע סמארט מאדעל רופט זיך דער סמארט ראודסטער. דער מאדעל איז ווי א ספארט קאר אבער איז די זעלבע קליין און ארבעט אויפ'ן זעלבן סיסטעם ווי דער סמארט פאר טו. דער פרייז איז טייערער און עס האט זיך נישט אזוי גוט פארקויפט און די פירמע האט באשלאסן אפצושטעלן פראדוקציע קומענדיגן יאר.
די פירמע גרייט זיך אויך ארויסצוגעבן קומענדיגן יאר א סמארט עס-יו-ווי וועלכע וועט קענען ארייננעמען 6 מענטשן אבער וועט זיין פיל קלענער און לייכטער ווי א דורכשניטליכער עס-יו-ווי. דער מאדעל וועט גערופן ווערן "סמארט פאר מאר". אין אנפאנג האט געהייסן אז דער סמארט פאר מאר וועט זיין דער ערשטער סמארט מאדעל צו גרייכן אמעריקע אבער די פלענער זענען געטוישט געווארן און אמעריקע וועט ערשט באקומען די סמארט פאר טו.
די פירמע און איר היסטאריע
דער סמארט פירמע איז א אפטיילונג פון מערצעדעס וועלכע שטודירט און פראדוצירט די סמארט אויטאס. דאס איז אויך איינע פון די סיבות פארוואס עס איז געווארן אזא סוקסעס דערפון, ווייל מערצעדעס איז באוואוסט אלס א טייערע פירמע וועלכע פראדוצירט די וועלט'ס בעסטע אויטאס און אן אויטא וואס זיי מאכן קען נישט זיין צו שלעכט.
אבער נישט מערצעדעס איז געווען דער אויסטרעפער פון דעם סמארט קאנצעפט. עס איז געווען דער פרעזידענט פון די שווייצע זייגער פירמע סוואטש, ניקאלעס האיעק. האיעק איז א געלונגענער מענטש וועלכער האט באוויזן צוריק צו ברענגן די וועלט'ס זייגער ביזנעס קיין שווייץ נאכדעם וואס די יאפאנעזער האבן אנגעהויבן אוועקנעמען די ביזנעס. האיעק איז אן אינווענטירער וועלכע גלייכט צו מאכן נייע זאכן און עס איז אים איין טאג בייגעפאלן צו פראדוצירן א קליינע געלונגענע אויטא וועלכע יעדער זאל זיך קענען ערלויבן. זינט האיעק האט נישט געהאט קיין שום ערפארונג אין די אויטא אינדוסטרי האט ער געזוכט א אויטא פירמע וועלכע זאל אינוועסטירן אינאייעם מיט אים און אנטוויקלן זיין חלום אויטא. ערשט האט ער זיך אנגעבינדן מיט די דייטשע אויטא פירמע וואלקסוועגן און זיין אויטא האט געזאלט זיין א הייבריד אויטא וועלכע'ס ציל איז געווען צו געבן א אויטא פאר יונגע מענטשן און זאל קענען פירן צוויי מענטשן און עטליכע פלעשלעך ביר (שפעטער האט מען דאס אויפגעטוישט צו וואסער). אבער די צוויי האבן זיך נישט געקענט פאראייניגן אויף א געשעפט און סוואטש האט איבערגעלאזט וואקלסוועגן און געשלאסן א געשעפט מיט דיימלער-בענז וועלכע איז די אייגנטומער פון אלע קרייסלער און מערצעדעס אויטאס.
די פראדוקציע האט זיך אנגעהויבן און עס האט אפגעקאסט פיל מער ווי מען האט זיך געראכטן וואס האט געמיינט אז די אויטאס וועלן דארפן קאסטן פיל מער ווי מען האט ארגינעל געפלאנט. סוואטש איז געווען זייער אומצופרידן דערפון און האט זיך ארויסגעצויגן פון דעם געשעפט און מערצעדעס האט באשלאסן אנצוגיין ווייטער מיט די פלענער. מערצעדעס האט זיך פאראייניגט אין טייל מיט עטליכע אויטא פירמעס וועלכע זענען אויסגעצייכנט אין קליינע אויטאס און דער סמארט קאר איז געבליבן לעבן.
דער נאמען סמארט איז געגרינדעט געווארן פון דעם געשעפט צווישן סוואטש און מערצעדעס. די בוכשטאבן עס. און עם. רעפרעזענטירן די צוויי פירמעס סוואטש און מערצעדעס און דאן קומט דאס ווארט ארט וואס רעפרעזענטירט די קונצווערק פון דער אויטא.
אויף דערווייל זענען די סמארט אויטאס פארשפרייט אין 30 לענדער ארום די וועלט. דאס מערסטע פארקויפט זיך דאס אין אייראפע און דערנאך קומט אזיע און דערנאך קאנאדע וואו עס האט דעגרייכט א יאר צוריק און איז אויספארקויפט געווארן אין מינוטן. אבער די ריכטיגע מארקעט וועט זיך ערשט אנהייבן ווען עס וועט גרייכן אמעריקע, ערווארטעט אין עטליכע מאנאטן. דער אויטא האט נישט געקענט דעגרייכן די זיכערהייט סטאנדארטן וואס די אמעריקאנער טראנספארטאציע פארלאנגט פון אלע אויטאס אין אמעריקע און א פירמע פון קאליפארניע מיט'ן נאמען זעפ האט זיך אונטערגענומען צו מאדיפיצירן דעם אויטא און זי וועט דאס דערנאך פארקויפן איבער'ן לאנד.
די פירמע זעפ האט אסאך ערפארונג מיט קליינע אויטאס, סקוטערס, און מאטארביציקלעך. אבער די פירמע איז נישט אזא פאראנטווארטליכטע פירמע און סמארט האט נישט מסכים געווען צו פארקויפן פאר איר דירעקט. זעפ איז געווען געצווינגן צו שליסן א געשעפט מיט א דריטע פארטיי פירמע פון אייראפע וועלכע וועט קויפן די אויטאס פון סמארט און דאס ווייטער פארקויפן צו זעפ וועלכע וועט דאס מאדיפיצירן צו אמעריקאנער סטאנדארטן און דערנאך קענען פארקויפן אין אמעריקע. זעפ וועט טוישן די לעקטערס און טייל עלעקטראנישע אפטיילונגן און וועט צולייגן עירבעגס און נאך עטליכע קלייניקייטן. אין 2006 האט זעפ ארויסגעלייגט דעם אויטא אויף אי-בעי פאר א ליציטאטציע ווער עס וועט באקומען דעם ערטשן אמעריקאנער סמארט קאר. די ליציטאציע איז באטראכט געווארן דורך 21,000 מענטשן און 71 מענטשן האבן געלייגט א ביד דערויף און איינער פון אריזאנע האט דאס אין די ענדע געווינען פאר דעם סומע פון $35,000. דער סמארט וועט אבער נישט קאסטן אזויפיל און מען רעכנט זיך צווישן 13 און 15 טויזענט דאלאר וואס מיינט אז דער ערשטער אויטא האט זיך פארקויפט פאר מער ווי דאפעלט.
דער סמארט אויטא איז דערווייל א סוקסעס פאר איר סארט מארקעט אבער איז נאך אלץ א וויץ קעגן די ריכטיגע אויטא מארקעט. די פירמע האט דערווייל פארקויפט ארום 150,000 שטיק דערפון אבער לייגט גרויסע האפענונגן אז די אמעריקאנער וועלן דאס אויסכאפן און ברענגן איר ענדגילטיגער סוקסעס. מיט אזעלכע הויכע גאזאלין פרייזן איז טאקע דאס בעסטע צייט פאר די פירמע צו קענען פארווירקליכן אירע פלענער.
ווי עס הייסט יעצט וועט זעפ פארקויפן די סמארט אויטאס אין אמעריקע'ס 5 גרעסטע שטעט און לויט ווי שטארק עס וועט גיין לויט דעם וועט זיך ווענדן איר צוקונפט. שטודיעס ווייזן אז אין דורכשניטליך זיצן נאר 1.2 מענטשן אין אן אויטא וואס מיינט אז א גרויסע צאל מענטשן פארן רוב מאל אליינס און א סמארט קאר קען זיין א גוטע זאך פאר זיי. עס איז סטייליש, שטארק, ביליג, און פארט זייער גוט. און מען דארף זיך אויך נישט שעמען דערמיט ווייל נאך אלעם איז עס א מערצעדעס.
גרויס קאנסעפסיאן
גרויס קאנסעפסיאן (שפאניש: Gran Concepción) איז א קאָנורבאציע אין טשילע מיט 912,889 איינוואוינער (2002 צענזוס).
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טשילע קאַטעגאָריע:קאנורבאציעס אין דרום אמעריקע
משמעותדיקייט
קליין|250px|איינער פון די פארשפרייטסטע באניצן פון משמעותדיקייט איז רעכענען די מעגלעכקייט פון געווינען ביי א אזאראט שפיל. משמעותדיקייט איז א מאס פון דער ווארשיינלעכקייט אז א געוויסער געשעעניש וועט פאסירן. די משמעותדיקייט פון א געשעעניש קען האבן א נומערישן ווערט וואס איז א רעאלע צאל צוויישן 0 און 1. אן אוממעגלעכער געשעעניש האט א משמעותדיקייט פון 0, און א זיכערער געשעעניש האט א משמעותדיקייט פון 1. משמעותדיקייט איז א פונדאמענטאלער באגריף אין מאטעמאטיק און ווערט דעפינירט אנאליטיש אין דער טעאריע פון משמעותדיקייט. דער באגריף פון משמעותדיקייט ווערט ברייט באניצט אין די געביטן פון סטאטיסטיק, נאטור-וויסנשאפטן, קאמפיוטער וויסנשאפט, סאציאל וויסנשאפטן און אנדערע וויסנשאפטן.
א מאנגל אין זיכערקייט וועגן א געשעעניש, און דערפאר די נויט אין רעכענען אדער אפשאצן זיין משמעותדיקייט, קען שטאמען פון צוויי פאקטארן:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מאטעמאטיק קאַטעגאָריע:לאגיק
קאמף פון טראפאלגאר
קליין|300px|דער קאמף פון טראפאלגאר, געמאלן דורך [[J.M.W. Turner|טורנער אין 1806-1808]] דער קאַמף פון טראַפֿאַלגאַר איז געווען א ים־קאמף דעם 21סטן אקטאבער 1805 צווישן די ים-פלאטן פון פראנקרייך און שפאניע פון איין זייט, און גרויסבריטאניע פון דער צווייטער. דער קאמף איז פארגעקומען לעבן קאפ טראפאלגאר אין דרום־מערב שפאניע. דער קאמף האט זיך אויסגעלאזט מיט א קלארן זיג פאר די בריטישע קראפטן. דער בריטישער קאמענדאנט, נעלסאן, איז אבער געהרגעט געווארן אינעם קאמף.
אזוי איז בריטאניע געווארן דער וועלטס גרעסטע ים־מאכט דורכאויס 100 יאר. דער קאמף פון טראפאלגאר איז געווען דער חשובסטער ים־קאמף אינעם 19טן יארהונדערט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:קאמפן קאַטעגאָריע:היסטאריע פון אייראפע קאַטעגאָריע:שפאניע
מזרח אייראפעישער זייגער
דער מזרח אייראפעישער זייגער איז איינער פון די נעמען פון דער UTC + 2 צייט זאנע, צוויי שעה געריקט פון  אוניווערסאלער צייט.
באניץ
קאַטעגאָריע:צייט זאנעס
Windows 7
קליין|250px|עקראן־כאפ פון ווינדאס 7 Milestone 1 Build 6519 Windows 7 (איר קאָד נאָמען איז Windows Viene) איז דער נאמען פון דער Windows אפערירן סיסטעם, נאך Windows Vista, וואס איז פובליקירט געװאָרן סוף 2009. עס הייסט Windows 7 צוליב דעם וואס ס'איז די זיבעטע הױז Windows אפערירן סיסטעם. די סיסטעם איז געגרינדעט געװאָרן אינגאנצן פון דאס נײַ, אנדערש ווי די Windows Vista סיסטעם וואס איז געבויט געווארן אויף פריעריקע ווערסיעס. אויך Windows 7 שטיצט א באַטאַפּ עקראַן.
אײגנקײַטן
Windows 7 איז אינטעגרירט מיט דער Windows Live.
Windows 7 אַרױסגאַבעס
פאלגנדיק איז א ליסטע פון די Windows 7 פעקלעך:
לאטימער ראד אונטערגרונט סטאנציע
לאטימער ראד איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף די האמערסמיט און סיטי און קרייז ליניעס. די סטאנציע געפינט זיך אין צפון קענזינגטאן, אין דער קעניגלעכער בארא פון קענזינגטאן און טשעלסי, און איז אין טראוולקארט זאנע 2. זי איז נישט ווייט פונעם פארטאבעלא ראד מארק.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט דעם 16טן דעצעמבער 1868 ביים קנופ פון דער האמערסמיט און סיטי באן און דער מערב לאנדאנער באן.
אין 2009 האט מען פארלענגערט די קרייז ליניע קיין האמערסמיט און זייט דעמאלסט איז די סטאנציע באדינט אויך דורך דער קרייז ליניע.
שאול טשערניכאווסקי
קליין| שאול טשרינחובסקי קליין| שאול טשרינחובסקי אויף אַ נייַ באַנקנאָטע פון פופציק שקלים [[2014]] קליין| חתימה פון שאול טשרינחובסקי שאול טשערניכאָווסקי איז געווען אַ דאָקטער, העברעישער דיכטער און איבערזעצער, איינער פון די גרעסטע העברעאישע דיכטער.
באנק פון ישראל
קליין|250px|שמאל די באַנק פון ישראל (העברעיש: בנק ישראל) איז די הויפט באַנק פון ישראל. זי געפינט זיך אין ירושלים, מיט אַ צווייַג אָפיס אין תל אביב. דער קראַנטער פראקוראטאר איז קרנית פֿלוג.
אנפירער פונעם באנק
דעם 30סטן יוני 2013 האט סטענלי פישער געענדיגט זיין קאדענץ ווי אנפירער. די וויצע־אנפירערין, קרנית פלוג, האט געדינט ווי ממלא־מקום פונעם אנפירער. ביז זי איז אויסגעקליבן געווארן צום אמט אין אקטאבער 2013.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראל ישראל *
איסאראקו יאמאמאטא
איסאראקו יאַמאַמאטא (דעם 4טן אפריל 1884 - דעם 18טן אפריל 1943) איז געווען דער קאמענדאנט פונעם יאפאנעזישן פלאט אין אנהייב פונעם צווייטן וועלט קריג.
לעבנסגעשיכטע
פון 1919 ביז 1921 האט ער שטודירט אין הארווארד אוניווערסיטעט.
צווייטע וועלט מלחמה
ער איז געווען אדמיראל, פון די יאפאנעזע ים קרעפטן, ביי די צווייטע וועלט מלחמה, דער פלאנירער פון די אטאקע אויף פערל הארבער, וואס האט אריינגעשלעפט די פאראייניגטע שטאטן אינעם קריג.
ער איז געווען א גלענצענדער גענעראל, וואס האט דורכגעפירט געלונגענע אטאקעס, אויף די אליאירטע אינעם ווייטן פאסיפיק, אבער ביים מידוויי קאמף, האט ער געליטן א ביטערע דורכפאל, דורך טשעסטער נימיץ, דער קאמאנדיר פון די אליאירטע אינעם פאציפישן אקעאן.
ער איז אומגעקומען, ווען דער עראפלאן אין וועלכע ער איז געפלויגן, איז אראפגעשאסן געווארן, דורך אן אמעריקאנער קריגס פליגער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יאפאנעזער קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה רעגירער קאַטעגאָריע:מאטראסן
יצחק קאצענעלסאן
יצחק לייב קאצענעלסאן הי"ד (ה'תרמ"ו - ה'תש"ד) איז געווען א יידישער לערער און דיכטער.
ער איז געבוירן אין תרמ"ו (1886) אין קארעליץ, מינסקער גובערניע, ווייסרוסלאנד (היינט הראדנע וואבלאסט, בעלארוס). קורץ נאך דעם האט זיין משפחה געצויגן קיין לאדזש, דארט איז ער געהאדעוועט געווארן.
וועבלינק
קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
פאסט פוד
250px|קליין|שנעל-עסנוואַרג מאָלצייַט ([[האמבורגער|בערגער בולקע, די טשעכיש לאָטעריע קנאַל)]] גיך עסן (ענגליש: fast food) איז עסן וואס איז שוין גרייט אַ קורצע צייט נאָך זייַענדיק פארבעטן, אָדער ווייַל פון גיך צוגרייטונג טעכניק (למשל, קורץ געדויער פון פריינג אָדער מאכן אַ סענדוויטש) און צוגעגרייט אין גרויס קוואַנטיטעטן פון פריערדיק געראטעוועט, אָדער אויפגעהייצט תיכף נאָכן באשטעלן. כאָטש אַלע שפּייַז צוגרייטונג מאָל קענען זייַן קורץ פעסט עסנוואַרג, יוזשאַוואַלי דעם טערמין רעפערס צו נידעריק קוואַליטעט עסנוואַרג, ביליק קאַמפּאָונאַנץ און ווערט פון געזונט איז נידעריק, און ער געדינט אַ איין-נוצן פּאַקידזשינג קוינע - צייַט אַז אַלאַוז אים צו נעמען די פוד און צונעמען (Take-Away).
דערנערונג פאקס
זינט דער געדאַנק פון גיך עסנוואַרג איז אפהענגיק אויף די גיכקייַט אַמאָל דיין סדר סאַבמישאַן פּער מענטש, נידעריק פּרייַז עסנוואַרג קאמפאנענטן אויסגעקליבן ווייַל זיי האבן שנעל צו גרייטן און קוקן און געשמאַק פריש. צו טרעפן די באדערפענישן אָפֿט נייטיק אַפּלאַקיישאַן וויסן אין עסנוואַרג ינזשעניעריע, די נוצן פון פאַרשידן ביילאגעס עסנוואַרג פּראַסעסינג טעכניקוועס אַז ביסט טשאַנגינג די זאַץ פון די גרונט קאמפאנענטן אָפֿט.
טיפן פון גיך עסן
היינט אַרום דער וועלט האָבן פאַרשידענע מינים פון גיך עסן. די מערסט אין ישראל: פיצאַ, האַמבורגער, באַרבעקיו, פֿאַלאַפֿל, שוואַרמאַ, אײַז קרעם און שניטקעס. הייסע געטראנקען זענען אויך אַ טיפּ פון גיך שפּייַז. אבער, פילע גיך עסנוואַרג רעסטאראנען דינען עסן אַפֿילו "פּאַמעלעך" סאַלאַט.
קאטעגאריע:עסנווארג און געטראנקען קאטעגאריע:רעסטאראנען
וועלהאם גרין באן סטאנציע
היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן דעם 29סטן סעפטעמבער 1986.
גרויסנארדערן
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן פון טאג פארן:
אין די שפיץ שעה׳ן פארן 4 באנען א שעה אין יעדער ריכטונג.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין הארטפארדשיר
אייזיק האניג
יצחק אייזיק האניג איז א חסידישער זינגער און א גראמער וואס וואוינט אין אמעריקע.
דער ערשטער אלבאם וואס איז ארויסגעגעבן געווארן דורך ר' אייזיק איז "שבת טיש" אן אלבאם וואס אנטהאלט אין זיך פארצייטישע חסידישע ניגונים. א קורצע צייט דערנאך איז ארויסגעקומען זיין צווייטער אלבאם, "אדון הכל". אין יאר ה'תשס"ה, האט ר' אייזיק ארויסגעגעבן דעם דריטן אלבאם "בהר המוריה" וואס האט געהאט אן אויסגעוויינליכע ערפאלג, באזונדער א דאנק צום ליד "א אידעלע" - א ליד וואס שילדערט אין זיך די גייסטישע שוועריגקייטן פון א איד. דאס ליד רעכנט זיך אלס איינער פון זיינע געלונגענסטע לידער, און אפטמאל זינגט ער עס ביי פארזאמעלונגען, בר מצווה'ס און חתונות וואו ער ווערט איינגעלאדנט צו.
ר' אייזיק געהערט צום סאטמארער חסידות, און ער דינט אויכעט אלס חתונות זינגער און א גראמער פון דער חסידישער געמיינדע אין אמעריקע. ער איז זייער מקפיד און גיט אכט נישט צו קאנווערטירן גוי'שע ניגונים און ארויפלייגן אידישע ווערטער דערויף, און צו זינגען בלויז אטענטישע חסידישע ניגונים וועלכע זענען קאמפאזירט געווארן דורך חרדישע קאמפאזיטארס.
אין יאר ה'תשע"ג איז ר' אייזיק ווידערמאל ארויסגעקומען מיט א נייעם אלבאם - "על ההרים" וואס איז געווען גאר א געלונגענער, און וואס איז פארקויפט געווארן אין מער ווי 20,000 קאפיס.
קאַטעגאָריע:פרומע זינגערס קאַטעגאָריע:יידיש שפראך זינגערס קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים קאַטעגאָריע:אמעריקאנער ארטאדאקסישע אידן
1513
קליין|לינקס|ענגלישע מטבעות פון יאר 1513
געשעענישן
קליין|לינקס|א 1513 מאלעריי פון די קאנטראווערסיאלער [[הינריכטונג פון האנס וואלדמאן, בירגערמייסטער פון ציריך]]
קאסטנער פראצעס
דער קאַסטנער פראצעס איז געווען א פארצויגענער פראצעס איבער דער ראלע פון רודאלף קאסטנער, דורכאויס דעם צווייטן וועלט קריג, צו ער האט אבזיכטלעך יא אדער נישט געוואלט ראטעווען דאס אונגארישער יודענטום. און פאקטיש האט דער געריכט אויסגערופן אויף אים, אז ער האט פארקויפט זיין נשמה פארן שטן.
וויאזוי האט זיך דער פראצעס אנגעהויבן, און איבער וואס איז אנטשטאנען די קלאגעס.
זע אויך
ווערבאַ-וועצלער באַריכט
קאטעגאריע:חורבן אייראפע
ישראל קסטנר
1973
1973 איז געווען א נארמאל יאר וואס האט אנגעהויבן מאנטיק.
געשעענישן
אלס ענטפער צו דער יום כיפור מלחמה, האבן די אראבישע לענדער וואס געהערן אן צו אפעק דערקלערט אן עמבארגא, און אויפגעהערט צו עקספארטירן נאפט אין אייראפע. עס איז געווען פון די שווערסטע אויל קריזיסן אין דער היסטאריע, זינט די וועלט איז אריבער צו אויל צו פראדוצירן ענערגיע.
נעקראפאל פון גיזע
29.98333°N, 31.13333°W קליין|די זעקס פיראמידן אינעם נעקראפאל פון גיזע דער נעקראפאל פון גיזע (, "פיראמידן גיזע") איז אן ארכעאלאגישער ארט אויפן גיזע פלאטא, אויף דער פעריפעריע פון קיירא, עגיפטן. דער דאזיקער קאמפלעקס פון אוראלטע מאנומענטן שליסט איין די דריי פיראמיד קאמפלעקסן וואס מען רופט די "גרויסע פיראמידן", דעם מאסיוון סקולפטור באקאנט ווי דער גרויסער ספינקס, עטלעכע צווינטערן, אן ארבעטער דארף און אן אינדוסטריעלן קאמפלעקס. ער געפינט זיל עטלעכע 9 ק"מ (5 מייל) פון דער אלטשטאט גיזע אויפן נילוס, אומגעפער 25 ק"מ (15 מייל) דרום־מערב פונעם קיירא שטאט־צענטער.
דער גרויסער פיראמיד איז גערעכנט געווארן איינער פון די זיבן וואונדער פון דער וועלט. ער איז דער עלטסטער פון די אוראלטע וואונדערס, און דער איינציקער וואס שטייט נאך היינט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:וועלט ירושה ערטער קאַטעגאָריע:עגיפטן
געשלעכט-קראנקייט
א געשלעכט-קראנקייט איז א קראנקייט וואס ווערט אריבערגעטראגן דורך געשלעכטלעכע באציאונגען. טייל פון די קראנקייטן האבן נישט קיין רפואה, למשל הערפעס; טאמער מען כאפט אזא קרענק בלייבט מען מיט אים א גאנץ לעבן.
קאַטעגאָריע:קרענק
אנטיגוע און בארבודע
אַנטיגוע און באַרבודע איז אַ סואווערענער שטאט אין די מערב אינדישע אינזלען, צפון אמעריקע, צווישן דעם קאראיבישן ים און דעם אטלאנטישן אקעאן. זי באשטייט פון צוויי גרעסערע אינזלען, אנטיגוע און בארבודע, און עטלעכע קלענערע אינזלען. די הױפּשטאָט און גרעסטער פארט איז סאנט דזשאנס.
אנטיגוע און בארבודע זענען א טייל פון דער קאמאנוועלט; דער ראש מלוכה איז קעניגין עליזאבעט די צווייטע, און איר פארשטייער אין די אינזלען איז דער אלגעמיינער גובערנאטאר. יעדע פינף יאר האלט מען וואלן פאר דעם הויז פון דעלעגאטן (מיט 17 מיטגלידער), און דער פרעמיער מיניסטער איז דער פירער פון דער גרעסטער פארטיי. דער סענאט האט אויך 17 מיטגלידער, וואס ווערן באשטימט דורכן אלגעמיינעם גובערנאטאר.
קאַטעגאָריע:צפון אמעריקע קאַטעגאָריע:קאמאנוועלט קאַטעגאָריע:אינדזלען
פ.ג. ראָסטאָוו
פוסבאל גרופע ראָסטאָוו איז א פוסבאל גרופע אין ראָסטאָוו אויף דאָן ,רוסלאנד.
קאטעגאריע:פוסבאל קאַטעגאָריע:רוסלאנד
מרדכי שלמה פרידמאן
רבי מרדכי שלמה פרידמאן זצ"ל (י"ג תשרי ה'תרנ"א - ה' אדר ה'תשל"א), באיאנער רבי פון ניו יארק.
רבנות
ווען די ערשטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן אין יאר ה'תרע"ד, איז דאס שטעטל באיאן אינגאנצן פארטיליקט, און דער פחד יצחק מיט זיין פאמיליע זענען אנטלאפן קיין וויען, די הויפטשטאט פון דער עסטרייכער אימפעריע. נאך דער פטירה פונעם פחד יצחק אום י"ז אדר ה'תרע"ז, האבן רבי מרדכי שלמה'ס דריי ברידער אנגעהויבן פירן א רביסטעווע, אבער ער איז געבליבן אין וויען מיט זיין מאמען מרת מלכה. אין ה'תרפ"ה, נאך זיין מאמען'ס פטירה (ט"ז טבת ה'תרפ"א), האט רבי מרדכי שלמה  באשלאסן צו באזוכן די רוזשינער חסידים אין ניו יארק. ער האט נישט געקלערט צו באזעצן זיך דארטן וועגן די שוועריגקייטן פון געבן זיינע קינדער א געהעריג חינוך אין אמעריקע, און איז צוריק געפארן קיין וויען. אבער זיין פעטער, דער טשארטקאווער רבי, האט אים גע'עצה'ט צו וואוינען אין ניו יארק, דארט וועט ער קענען משפיע זיין אויף די יידן און אויפהייבן די ניווא פון שמירת המצוות אין אמעריקע.
קומענדיג קיין אמעריקע אין כ"א חשוון ה'תרפ"ז, האט ער זיך באזעצט אינעם לויער איסט סייד פון ניו יארק, וואו אסאך יידישע אימיגראנטן האבן געוואוינט. ער האט געעפנט זיין בית מדרש אין 247 איסט בראדוויי, און געבליבן דארט ביז סוף ימיו.
אין יענע טעג איז די תורה ודעת ישיבה געווען גאנץ ניי, און רבי מרדכי שלמה פלעג באזוכן די ישיבה אין וויליאמסבורג גאנץ אפט כדי מחזק זיין די בחורים וואס האבן געלערנט דארטן.
אין ה'תרצ"ט, נאך א לענגערער צייט וואס מען האט געשמועסט דערפון, האט מען ענדלעך אויפגעשטעלט דעם אמעריקאנער אגודת ישראל. די ערשטער קאנווענטשין איז געווען אין פאר ראקאוויי, ניו יארק אין תמוז ה'תרצ"ט. מ'האט געוועלט הרב אליעזר סילווער אלס פרעזידענט און דעם באיאנער רבי, רבי מרדכי שלמה, אלס וויצע-פרעזידענט.
שפעטער ווען אסאך רבי'ס זענען געקומען קיין אמעריקע בעירום ובחוסר כל האט רבי מרדכי שלמה אויפגעשטעלט די אגודת האדמורי"ם וואס האט געהאלפן אויפשטעלן זיי אויף די פיס.
ארץ ישראל
אין ה'תש"ט איז רבי מרדכי שלמה געפארן צום ערשטן מאל  קיין ארץ ישראל. פארנדיג אין דער אויטא קיין ירושלים, האט ער געקוקט די גאנצע צייט אינדרויסן. א חסיד וואס איז מיטגעפארן האט געוואלט הערן תורה פון זיין רבי'ן, האט ער אים געפרעגט וואס איז אזוי אינטערעסאנט צו זען אינדרויסן. האט אים דער רבי געענטפערט, דער פסוק (דברים י"א י') זאגט: עיני ד' אלדיך בה מראשית שנה ועד אחרית שנה. אז דער אייבערשטער קען קוקן אויפן לאנד א גאנץ יאר, איז דאך דא פאר אונז וואס צו זען!
יהודי מענוחין
קליין|Sir Yehudi Menuhin received the Wolf Prize in Jerusalem 1991 יהודי מנוחין, באראן מענוחין, OM, KBE (22טן אפריל 1916 – 12טן מערץ 1999) איז געווען א יידישער פידלער און דיריגענט וואס האט געשפילט כמעט זיין גאנצע לעבן אין ענגלאנד. ער איז געווארן א שווייצער בירגער אין 1970, און א בריטישער בירגער אין 1985. מען האט אים ברייט געהאלטן איינער פון די גרעסטע פידלער פונעם 20סטן יארהונדערט.
מרדכי שלמה פרידמאן
פאמיליע
רבי מרדכי שלמה האט געהייראט י"ח סיון ה'תרס"ח מרת חוה שרה א טאכטער פון הרב ישראל שלום יוסף העשל פון מעזשביזש, א זון פון הרב אברהם יהושע העשל פון מעזשביזש. זייערע קינדער:
יהודי מענוחין
יהודי מנוחין איז געבוירן געווארן אין ניו יארק, אמעריקע צו זיין פאטער משה מנוחין.
מרדכי שלמה פרידמאן
רעפערענצן
מרדכי שלמה פרידמאן מרדכי שלמה פרידמאן פרידמאן, מרדכי שלמה פרידמאן, מרדכי שלמה פרידמאן, מרדכי שלמה
יהודי מענוחין
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:שווייצער יידן קאַטעגאָריע:ענגלישע יידן קאַטעגאָריע:פידלער קאַטעגאָריע:דיריגענטן
יצחק פרידמאן (באיאן)
רבי יצחק פרידמאן זצ"ל (ב' תשרי ה'תר"י - י"ז אדר ה'תרע"ז), פון באיאן. דער דריטער זון פון סאדיגורער רבי'ן. באקאנט מיטן נאמען דער פחד יצחק, האט געדינט אלס דער ערשטער באיאנער רבי.
אפשטאם
רבי יצחק איז געבוירן אין דעם צווייטן טאג ראש השנה, ב' תשרי ה'תר"י, צו זיין פאטער הרב אברהם יעקב פרידמאן פון סאדיגורא, א זון פון הרב ישראל פרידמאן פון רוזשין, א זון פון הרב שלום שכנא, פון פראהבישטש, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד. און צו זיין מוטער מרת מרים, א טאכטער פון הרב אהרן פערלאוו, דער בית אהרן, א זון פון הרב אשר פערלאוו פון קארלין-סטאלין.
רבנות
אין יאר ה'תרמ"ג נאך די פטירה פון זיין פאטער, האט רבי יצחק אנגעהויבן צו פראוון זיין רביסטעווע אין סאדיגורא צוזאמען מיט זיין ברודער רבי ישראל, חשוון ה'תרמ"ז האט רבי יצחק זיך אוועק געצויגן קיין באיאן, דארט האט ער געגרינדערט דעם ביאינער חסידות, וואו טויזענטער חסידים האבן זיך באהאפטן צו אים.
הסתלקות
ביי די ערשטע וועלט קריג איז רבי יצחק אנטלאפן קיין וויען אין איז דארט נפטר געווארן י"ז אדר ה'תרע"ז, און ער ליגט אין וויען.
פאמיליע
רבי יצחק האט געהייראט ט"ו סיון ה'תרכ"ה, מרת מלכה א טאכטער פון הרב יוחנן טווערסקי, פון רחמיסטריווקא ( - ט"ז טבת ה'תרפ"א). זייערע קינדער:
רעפערענצן
יצחק יצחק קאטעגאריע:גדולי ישראל אין וויען
4טן סעפטעמבער
דעם 4טן סעפטעמבער איז דער 247סטער טאג פון יאר (248סטער טאג אין אן עיבור יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 118 טעג.
פייערונגען
04
נתן צבי קעניג
הר"ר נתן צבי קעניג האט אויפגעשטעלט און געפירט דעם גרויסן ברעסלעווער כולל אין בני ברק. ער האט ארויסגעגבן דעם סידור "שערי רצון" מיט תורות פון ר' נחמן מברסלב, די ספרים "תורת נתן", און אנדערע ספרים. ער איז אוועק יונגערהייט.
רעפערענצן
{
קאַטעגאָריע:ברסלבער קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל קאַטעגאָריע:חסידישע ראשי ישיבות
שטערן (קאפ)
דער שטערן אין מענטשלעכער אנאטאמיע איז דער פאדערשטער טייל פונעם קאפ. דאס איז דער הארטער טייל ארויף פון פנים פון א מענטש, העכער די אויגן. מען דאס אויך דעפינירן די הויט פון פנים צווישן די ברעמען און דיהאר.
אנאטאמיע
די צענטראלע ארטעריעס אינעם שטערן זענען די אויבער־אויגנלאך און אויבער־ספיראלער צווייגן פון דער טעמפאראלער ארטעריע. די צענטראלע אדערן זענען דער אויבער־אויגנלאך און דער פאדערשטער אדערן. דער צענטראלער נערוו אינעם שטערן איז דער פאדערשטער נערוו.
קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק
1972
1972 איז געווען אן עיבור יאר וואס האט אנגעהויבן שבת.
נאבעל פריזן
קאַטעגאָריע:20סטער י"ה
ליקוי לבנה
200px|קליין|ליקוי לבנה ([[2011)]] א ליקוי לבנה פאסירט ווען די לבנה גייט הינטער דער ערד אַזוי אַז די ערד פארשטעלט די שטראלן פון דער זון פון אנקומען צו דער לבנה. דעם קענען געשען נאָר ווען די זון, ערד, און לבנה זענען אַליינד פּונקט, אָדער זייער ענג אַזוי, מיט דער ערד אין דעם מיטל. בכן, אַ ליקוי לבנה קענען נאָר פּאַסירן די נאַכט פון אַ גאנצער לבנה. דער טיפּ און לענג פון אַן ליקוי אָפענגען אויף די לבנה ס פּלאַץ קאָרעוו צו זייַן אָרבאַטאַל נאָודז. די מערסט פריש גאַנץ ליקוי לבנה פארגעקומען אום 15טן יוני 2011; עס איז געווען אַ הויפט ליקוי, קענטיק איבער אייראָפּע און דרום אַמעריקע נאָך זונ-ונטערגאַנג, איבער אפריקע און רובֿ פון אזיע, און אויסטראליע איידער זונופגאַנג. עס דויערט 100 מינוט.
ים פון אזאוו
דער ים פון אזאוו ( - אַזאווסקאיע מארע; - אַזאווס'קע מארע) איז דער וועלט'ס פלאטשיקסטער ים, באהאפֿטן דורכן קערטשער דורכגאס צום שווארצן ים צו דרום. זיינע גרענעצן זענען אוקראינע צו צפון, רוסלאנד צו מזרח און דער קרימער האלבאינזל צו מערב. דער דן טייך פליסט אין ים אריין.
ליקוי לבנה
ניט ענלעך אַ ליקוי חמה, וואָס קענען נאָר זיין וויוד פון אַ זיכער לעפיערעך קליין געגנט פון דער וועלט, אַ ליקוי לבנה זאל זיין וויוד פון ערגעץ אויף דער נאַכט זייַט פון די ערד. אַ ליקוי לבנה דויערט אַ פאר שעה, קעגן אַ גאַנצע ליקוי חמה דויערט בלויז עטלעכע מינוט בייַ קיין געגעבן אָרט, רעכט צו דער קלענערער נומער פון די לבנה ס שאָטן.
ים פון אזאוו
רוב פֿארשערס האלטן אז דער נאמען שטאמט פון דער שטאט אַזאוו אדער אַזאַק, וואס איז טייטש 'נידעריג' אויף טערקיש.
ליקוי לבנה
זען אויך
קאַטעגאָריע:לבנה
ים פון אזאוו
געאלאגיע
דער ים איז לאנג 340 ק"מ און ברייט 135 ק"מ מיט א שטח פון 37555 קוואדראט ק"מ. די עיקר טייכן וואס פֿליסן אין ים אריין זענען דער דאן און דער קובאַן; זיי גאראנטירן אז דאס וואסער אין ים ווערט נישט שטארק פארזאלצן, און אין א טייל ערטער זענען כמעט פריש וואסער.
קאַטעגאָריע:ימען
בית"ר ירושלים
בית"ר ירושלים איז א פוסבאל גרופע אין ישראל.
מאגלעוו באן
[[טעקע:JR-Maglev-MLX01-2.jpg|thumb|JR-Maglev]] לינקס|thumb| מאגלעוו באן אין [[שאנכיי]]
מאגלעוו באן איז א באן וועלכע פארט אויף עלעקטרא-מאגנאטישער ענערגיע און הייבט זיך פון די רעלסן מיט עטליכע אינטשעס מאכנדיג די רייזע א שטילע און רואיגע טראץ איר שנעלקייט. די מאגלעוו באנען קענען שוין היינט גיין ביז 500 קילאמעטער פער שטונדע (311 מ.פ.ש.) און איר טעכנאלאגיע וועט אין דער צוקונפט ערלויבן זי צו גיין ביז 1,000 קילאמעטער פער שטונדע וועלכע איז שנעלער ווי א געווענליכע פליגער.
די טעכנאלאגיע דערפון איז אויסגעטראפן געווארן אין די 60ער יארן און עס האט גענומען אסאך צייט ביז מען האט דאס געברענגט צו רעאליטעט ערשט אין קליינע פארמאטן און דערנאך צו פולע סיסטעמען.
די איינציגטסע קאמערציאלע מאגלעוו סיסטעם פאר ציווילע טראנספארטאציע איז די מאגלעוו באן סיסטעם אין שאנכאי, כינע, וועלכע לויפט פון דעם צענטער אין שטאט ביז די פודאנג אינטערנאציאנאלע לופטפעלד. דער באן מאכט די 30 קילאמעטער רייזע אין 7 מינוט און 20 סעקונדן און גייט א מאקסימום שנעלקייט פון 431 קילאמעטער פער שטונדע. דער באן פארט יעדע 15 מינוט און קאסט די ווערט פון 6 אמעריקאנער דאלאר פער טיקעט. אזא רייזע מיט אן אויטא דורכאויס די פארנומענע גאסן אין שאנכאי געדויערט בערך א שטונדע.
זינט די שאנכאי מאגלעוו באן סיסטעם איז אריין אין באנוץ אין ענדע 03' האבן מערערע שטעט אנגעהויבן באטראכטן אזא סיסטעם פאר ווייטע און פארנומענע באן ליניעס. אויך אין אמעריקע באטראכט מען עטליכע אזעלכע ליניעס און א פראטאטיפ סיסטעם איז געבויט געווארן אין די אלד דאמיניען יוניווערסיטי אין נארפאלק, ווירזשיניע, וואו דער סיסטעם ווערט פרובירט און געפארשט און האט שוין אפגעקאסט צענדליגער מיליאנען דאלארן. עס וועט אבער נישט זיין גרינג צו טוישן עקזיסטירנדיגע באן סיסטעמעם צו א מאגלעוו סיסטעם וויבאלד עס פעלט אויס איבערצומאכן די גאנצע אינפראסטרוקטור וועלכע איז א טייערע פראיעקט און נעמט אסאך צייט און נישט אלע שטעט קענען זיך ערלויבן צו האלטן אפגעשפארט זייער באן סיסטעם פאר אזוי לאנג. אפשאצונגן צייגן אז אין אמעריקע וואלט אזא סיסטעם געקאסט צווישן 10 און 30 מיליאן דאלאר פער מייל וואס מיינט אז א סיסטעם צווישן ניו יארק און וואשינגטאן די.סי. וואלט געקאסט צווישן 5 און 10 ביליאן דאלאר.
מאגנאט און עלעקטראמאגנאט
דאס ווארט מאגלעוו רעפרעזענטירט די צוויי ווערטער מעגנאטישע לעוויטאציע וואס מיינט מאגנאטישע אונטערהייבונג. דאס ווארט לעוויטאציע מיינט די פארקערטע טבע פון גראוויטי. דער מאגלעוו באן זיצט נישט אויף קיין רעלסן נאר פליט אין דער לופטן ווי מיר וועלן באלד זען.
די טבע פון א מאגנאט איז אז עז וועט אמאל קלעבן איינע צו די אנדערע און אמאל וועט עס אפשטויסן איינע די אנדערע און דאס האט צעטאן מיט די מאגנאטישע פאולס פון די ערד. א מאגנאט איז א שטיין וועלכע מען גראבט ארויס פון די ערד אבער קען אויך געמאכט ווערן מיט אייזן און עלעקטריק. ווען מען נעמט א מאגנאט און מען לאזט עס הענגן פון א שטריק וועט זיך עס שטענדיג ענדיגן צו די זעלבע זייטן צפון און דרום. אויב איר ווילט דאס פרובירן מאכט א צייכן אויפ'ן מאגנאט און איר וועט זען אז יעדעס מאל וועט די געפארבטע זייט ענדיגן אדער צו צפון אדער צו דרום. דאס איז וויבאלד יעדע מאגנאט באקומט איר כוח המשכה פון די מאגנאטישע פעלדער וועלכע געפינען זיך ביי די צוויי עקן פון די וועלט.
ווען מאגנאטן קומען זיך צוזאם וועלן זיי קלעבן איינע צו די אנדערע אויב זיי זענען ביידע אויסגעדרייט די זעלבע וועג צו זייער דרום זייט אדער צפון זייט. ווען די צוויי טיילן זיך אפ איינע פון די אנדערע איז א סימן אז די צוויי זענען אויסגעדרייט איינע קעגן די אנדערע. יעדע מאגנאט פארמאגט א מאגנאטישע פעלד אין זיך און וויפיל מען זאל צעטיילן דעם מאגנאט וועט יעדע נייע מאגנאט ווייטער פארבלייבן מיט אירע מאגנאטישע פעלדער ביז עס וועט צובראכן ווערן אויף אזוי קליין אז עס וועט פארלירן איר מאגנאטישן כוח.
צו פארשטיין נוצט דעם פאלגנדן ביישפיל: אויב איר וועט אויסשטעלן צענדליגער מענטשן אין א ליניע איינע אונטער די אנדערע און יעדער מיט'ן פנים אויף פאראויס וועט מען אין סך הכל האבן א פנים ביי איין עק פון די ליניע און א רוקן ביי די אנדערע עק פון די ליניע. יעצט אויב מען זאל צעטיילן די ליניע צו צוויי ליניעס וועט מען נאך אלץ האבן אין יעדע ליניע א פנים ביי איין עק און א רוקן ביי די צווייטע עק. אויב מען וועט עס ווייטער צעטיילן צו נאך ליניעס וועט דער רעזולטאט שטענדיג בלייבן דאס זעלבע אפילו אויב מען זאל יעדן צעטיילן. דאס זעלבע איז מיט א מאגנאט. וויפיל מען זאל עס צעטיילן וועט יעדע מאגנאט בלייבן מיט א קאפ און רוקן וועלכע זיי רופן א נארט און סאוט פאל.
אלעס אין די וועלט באשטייט פון פיצעלע אביעקטן וועלכע פארמירן איר עקזיסטענץ. די דריי הויפט עלעמענטן זענען פראטאנס, נוטראנס, און עלעקטראנס. יעדע זאך אין די וועלט איז אנדערש צוזאמענגעשטעלט און יעדע צוזאמענשטעל איז דער רעזולטאט פון עפעס אנדערש. איין צוזאמענשטעל איז האלץ, א צווייטע איז גלאז, און א דריטע איז אייזן, א.א.וו. סייענטיסטן וועלכע שטודירן די זאכן פרובירן שטענדיג אויפדעקן וויאזוי יעדע זאך איז צוזאמענגעשטעלט און זיי געבן נעמען לויט קאטעגאריעס. איין אזא קאטעגאריע רופט זיך פערמעביליטי און יעדע זאך וואס איז רייך אין פערמעביליטי קלעבט צו מאגנעט. א ביישפיל איז אייזן וועלכע קלעבט זייער שטארק און וואסער וועלכע ווארפט דאס אפ ווייל זי איז ארים פון פערמעביליטי.