cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
מגרש הרוסים
מגרש הרוסים היינט צוטאגס
און סוף 20סטן יארהונדערט איז די פלאץ געווארן א טייל פון די נאכט-פארוויילונג אין ירושלים, ווערנדיג געעפנט אויפן פלאץ אסאך בּאַרען און פאָבּ'ס, צושטעלענדיג זיך צו ככר ספרא סטיל,
לויט די אנטוויקלונג דעפארטמענט וועט די פלאץ איבערגיין א רענאוואציע, קודם אויסברייטערן די פלאץ צו 130,000 סקווער מעטער, און נאכדעהם אויפבויען האטעלן, הייזער צו וואינען, א האנדעל'ס-צענטער, אפיסעס און אינטערערדישע פארקינג לאט'ס, די פאליציי און די טורמע וועלען איבערגעפירט ווערען ערגעץ אנדערש.
און אקטאבער 2006, האט מען געהערט טענות פון דער רוסישער רעגירונג צוריקצוגעבן די געגנט אונטער דער רוסישער הערשאפט און ס'דא וואס זאגן אז ס'איז געווען מיט די דירעקטע אנווייזונג פון פרעזידענט פוטין.
רמות
רמות אלון איז א געגנט אין ירושלים וואס איז געגרינדעט געווארן אין 1974 ווי איינע פון די פינף געגנטן אויסצושפרייטן ירושלים אויף א גרויסן פארנעם, און מיט דער צייט האט זיך עס שטארק אנטוויקלט און היינט האט עס איינוואוינער ווי א מיטל-שטאט אין ישראל מיט 40,000 איינוואוינערס.
ס'צוטיילט זיך אין 6:
דער נאמען רמות שטאמט פון דעם פסוק (ספר שמואל א' כ"ה) "וימת שמואל ויקבצו כל ישראל ויספדו לו ויקברוהו בביתו רמה" וואס לויט דער טראדיציע איז דאס דער העכסטער בארג אין ירושלים. דרום זייט פון רמות איז פלאצירט דער קבר שמואל הנביא.
חינוך מוסדות
אין רמות פולין געפינען זיך די גערער ישיבה תפארת משה בצלאל און די ליטווישע ישיבה נתיב הדעת.
אין אנהייב פון יאר ה'תש"פ האט זיך די בנות אלישבע סעמינאר, אונטער הרב יעקב משה הלל, אריבערגעצויגן אין א נייער געביידע אין צפון פון רמות ד'.
טעמפעראטור
הייס און קאלט
הייס און קאלט זענען ביידע זאכן וואס ניצט צו זאגן אז די טעמפעראטור איז אדער הויך אדער נידריג. פארשטייט זיך אז אזוי ווי יעדע זאך איז דאס אויך רעלאטיוו. א גלאז מילך איז ווארעם אפילו די זעלבע טעמפעראטור איז קאלט פאר א וואנע.
מעסטן טעמפעראטור
אין 1742 האט אנדערס צעלזיוס באשטימט זיין טעמפעראטור סקאלע, אבער פארקערט ווי מען ניצט זי היינט. ער האט באשטימט 0 גראד פארן קאכפונקט פון וואסער און 100 גראד פארן פֿרירפונקט. א יאר נאך זיין טויט, אין 1745, האט קארל פאן לינע איבערגדרייט די סקאלע.
אין אלגעמיין ווערט טעמפעראטור געמאסטן היינט אדער דורך צעלזיוס כמעט אין דער גאנצער וועלט, אדער פארענהייט דאס איז די ענגלישע סיסטעם פון מעסטן טעמפעראטור.
זעט אויך
קאטעגאריע:נאטור קאטעגאריע:פיזיק קאטעגאריע:וועטער
פאסיק
קליין פאסיק אדער ריעמען האלט אן די הויזן זאל נישט אראפפאלן ארום דעם בויך.
א פאסיק איז געווענליך געמאכט פון לעדער אדער פלאסטישע מאטעריאלן.
עטימאלאגיש שטאמט פאסיק פונעם טשעכישן Pásek (פאסעק)
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:קליידונג
ספר חרדים
ספר חרדים איז דער ספר וואס ר' אלעזר אזכרי האט מחבר געווען אין צפת אינעם יאר ה'שמ"ח, און עס איז געדרוקט געווארן צום ערשטן נאך וואס דער מחבר איז געשטארבן אינעם יאר ה'ש"ס. דער ספר איז גערעכנט ביי די חרדים ווי א יסודותדיקער מוסר ספר.
דער ספר באנעמט זיך מיט די יסודות האמונה, מוסר און יראת ה', און שטעלט זיך אנטקעגן דעם דרך פון איינפירן תעניתים און סיגופים.
דער ספר איז אוועק געשטעלט אויפן פסוק: "כל עצמותי תאמרנה ה' מי כמוך" און צעטיילט די מצוות לויט די גלידער פון דעם מענטשן. מצוות וואס זיינען תלוי מיט די הארץ, מיט די אויגן, מיט דאס מויל, מיט די אויערן, מיט די נאז, מיט די הענט, מיט די פיס און מיט דעם גאנצן קערפער.
אין סוף ספר בריינגט ער עטלעכע דיכטונגען, און די באוווסטע פון זיי איז "ידיד נפש".
הר"ר אברהם דאנציג (מחבר ספר "חיי אדם") האט מחבר געווען א קיצור ספר חרדים.
לינקס
קאטעגאריע:מוסר ספרים
מסכת סנהדרין
מסכת סנהדרין איז די פערטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות, די מסכתא רעדט בעיקר ארום פון די אידישע משפטים. זי האט 11 פרקים.
די מסכתא האט גמרא אין סיי תלמוד בבלי סיי תלמוד ירושלמי.
אינהאלט פון דער מסכתא
מסכת סנהדרין אנטהאלט די סדרי משפטים און בעיקר די סדרי דיני נפשות, אויכט די סוגיות ווער ס'איז ראוי צו זיין א דיין, וויאזוי אויסצופארשן די עדים, וואספארע שטראף מען איז גוזר פאר וועלכע עבירה.
קאַטעגאָריע:משניות קאַטעגאָריע:גמרא קאַטעגאָריע:ירושלמי
פסגת זאב
קליין|פסגת זאב, קוקנדיג פון [[נווה יעקב]] פסגת זאב איז די גרעסטע געגנט אין ירושלים, מיט אַרום 42,000 אײַנװאױנער. ס'איז ארומגענומען מיט אראבישע דערפער. ס'הייסט נאך זאב זשאבאטינסקי, די קעניאן הפסגה איז דארט.
פסגת זאב געפינט זיך דרום פון נווה יעקב און מזרח פון שואפאט.
מ'האט אנגעהויבן בויען אין דער געגנט אין 1980, און די ערשטער איינוואוינער האבן זיך באזעצט דארטן אין 1985.
פסגת זאב ווערט צעטיילט אויף פינף טיילן: פסגת זאב צפון, פסגת זאב מזרח, פסגת זאב מרכז, פסגת זאב דרום און פסגת זאב מערב.
געאגראפיע
די געגנט איז געבויט אין די ירושלימער בערג, לעבן נווה יעקב צו צפון.
עין כרם
שמאל|ממוזער|250px|א געסל אין עין כרם עין כרם איז אפגעזינדערט אביסל פון ירושלים, און נישט נאר דעמאגראפיק נאר אויך אין לעבנסשטייגער ווי זיי פרובירן צו היטן א דארפיש לעבען, דארט איז די מעיין מרים ווי אסאך קאטאליקען האלטען עס פאר א הייליג פלאץ.
דער הדסה שפיטאל, דער גרעסטער שפיטאל אין ישראל, געפונט זיך דארט, און די אפטיילונג פאר רפואה פונעם העברעישן אוניווערסיטעט, איז אויך דארט.
די ניו יארק סאן
די ניו יארק סאן (ענגליש: The New York Sun) איז פארעפנטליכט אלס א טעגליכער צייטונג פון 2002 ביז 2008 אונטער איר רעדאקטאר סעט ליפסקי.
ז' חשוון
טעג ווען ז' חשוון קען געפאלן:
די ניו יארק סאן
עס איז אין דעם סטיל פון א בראד שיט ווי דער ניו יארק טיימס לאנג און הויך. אויך איז דאס שטארק א פונקט צו דעקן די קונסט און ליטעראטור נייעס כדי צוציען די רייכע ליינער קרייז.
ז' חשוון
געבוירן
קליין|100px|דער שדי חמד, הרב חיים חזקיה מדיני גריפן החח"מ
די ניו יארק סאן
סעט איז א פרייער אבער שטארק טראדיציאנאלער איד וואס איז פרא ארץ ישראל און פרא רעליגיע.
ז' חשוון
יארצייטן
100px|קליין|הרב מאיר שפירא
די ניו יארק סאן
ער האט געגרינדעט דעם ענגלישן פארווארד און איר ארויפגעארבייט מיטן ברעכן אסאך אידישע נייעס וואס פאראינטערסירט אלגעמיינע גוים ווי למשל די אויפדעקונג מיט א בילד אז דער ביז דעמאלטסדיגער באקאנטער פרומער הלכה סענעטאר זשאו ליבערמאן טרינקט קאוק אין תשעה באב בעת קעמפעינענדיג מיט על גאר אלס וויצע פרעזידענט פון אמעריקע אויפן דעמאקראטישע פארטיי טיקעט. די אזאלכע סארטן נייעס האבן געבויט די צייטונג אלס וועלט איינפלוס ביז עס איז שוין געווען צו שווער צו פארטראגן פון זיינע בעלי בתים די אלטע ליבעראלע פרייע אידן וואס זענען נאך פון די קאמוניסטישע נייגונג נאך פון די ארבייטער רינג געדאנקען גאנג, און זיי האבן אים ארויסגעווארפן. דעמאלטס האט ער דאס געפענט דעם סאן.
אויך האט ער געגרינדעט די וואל סטריט זשורנאל אזיע אויסגאבע.
ער האט 10 רייכע אידישע אינוועסטארס אין דעם סאן.
ביי איר גרינדונג האבן רעכטע ציונים רבנים ווי אבי ווייס פון ריווערדעיל און נאך פראקלאמירט א מאסן אנסובסקריפשען פון ניו יארק טיימס ווי זיי זענען געווארן באשולדיגט צו זיין גענייגט קעגן אידן. און לעגעענדעס פליען אז דאס האט געגרייכט און צענדליגע טויזענטע קענסעלעישאןס וואס האבן אלע אויפגעסיינט צו באקומען דעליווערט אהיים דעם ניו יארק סאן אנשטאט דעם טיימס.
מיט איין דגוש ווילן זיי זיך איבערקלוגן פון ניו יארק טיימס אז זיי לייגן א גרעסערן דגוש אויף לאקאלע נייעס אויפן פאראנט בלאט.
קאטעגאריע:צייטונגען
מעלות (מאגאזין)
מעלות איז אַן אויסגאַבע, אויף דעם ערשטן בלאט שטייט אז דאס איז א "מאָנאַטליכע אויסגאַבע פֿאַר דער אידישער היים".
אַ געוויסע חסידישע פֿרוי פֿון מאָנסי איז איר רעדאַקטאָרין. און דאָס איז זייער אָרעם און גאָר שטאַרק צוריקגעשטאַנען אין די גראַפֿיקס טייל, אין קעגנזאץ צו אנדערע אויסגאבעס אויף דער אידישער מארק ווי דער שטערן, אָבער עס איז גאָר רײַך אין גראַמאַטיק, און איז פֿול מיט אינהאַלט אויף ייִדישקייט, חינוך, בין אדם לחבירו, תורה'דיגע ארטיקלען, און נאך.
זיי האבן ארטיקלען פאר מענער און פרויען֚ יונג און אלט֭ באזונדער זענען זיי בארימט מיטן אפטיילונג ׳׳׳מאמע לשון׳׳׳ וועלכער איז א יחיד במינו אין די היינטיגע חסידישע ליטעראטור. דער בארימטער פראפעסער הירשע דוד קאץ האט אין אן ארטיקל אינעם ירושלימער אלמאנאך (נומער 27) זייער שיין באשריבן די אויסגאבע. און ארויסגעברענגט איהר אייגנארטיקייט מיטן לערנען שפראך צום חסידישן עולם.
מעלות דינט אויך אלס א פלאטפארמע פאר דער אידיש רעדנדער עולם זיך אדורכרעדן און נאשן עצות איינער פונ'ם צווייטן אין פארשידענע ענינים, בעיקר אין געזונטהייט און השקפה. מעלות איז אויך געווען פון די ערשטע וועלכע האט אדורכגעבראכן דער מויער און האט אנגעהויבן רעדו אפן פון גייסטישע פראבלעמען ווי דעפרעסיע, ענקזייעטי, וכדומה. בפרט האבן זיי זיך באקאנט געמאכט מיט זייער סעריע ארטיקלען אויף בארדערליין פערסאנאליטי דיסארדער.
מיט די צייט האבן זיי אנגעזאמלט גאר אסאך חומר, וועלכע זיי נעמען צוזאם און דרוקן אפ אין ביכער לויט די קאטעגאריעס.
אין דער בלאָגערוועלט האָט שלום בערגער באַקאַנט געמאַכט מעלות דורכן פּובליצירן דעם בריוו–אויסטויש צווישן זיי און אים אין זײַן בלאָג.
וועבלינקען
קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען
פיטאגאראס
.What i do .I dont understand your language, Timmyleft|thumb|150px|פיטאַגאָראַס פיטאַגאָראַס פון סאמאס, 496-582, איז געווען אַ גריכישער מאַטעמאַטיקער און פֿילאָזאָף, און האט געפירט א מיסטעריעזע רעליגיעזע כת. ער ווערט גערופען "דער פאטער פון נומערן", און איז באקאנט פאר דער מאטעמאטישער באגריף "דער פיטאגאראס פרינציפ".
עס זענען נישט דא פון אים קיין דירעקטע פארפאסטע ווערק. פון פיטאַגאָראַס לעבן און שאפן ווערט גאר ווייניג דערמאנט און ערשט עטוואס 900 יאר שפעטער געשריבן. דאס איינציגסטע זיכערע דאטום אין זיין לעבן איז דאס יאר 531 אדער 532, אין דעם זאַמאָס (Samos) גריכנלאַנדער אינזעל.
זיין שולע איז געווען א מיסטעריעזע, מיט פילע מאדנע געפירעכצער און גלויבונגען. פיטאגאראס און זיינע תלמידים האבן געהאלטן אז אלעס אין די וועלט איז פארבינדן מיט מאטעמאטיק.
וועלט ווירטשאפט קריזיס
וועלט ווירטשאפט קריזיס איז א טערמין וואס באציט זיך צו די גרעסטע ווירטשאפט־איבערבראָך אין די פאראייניקטע שטאטן וואס האט פאסירט אין דער "שװאַרצער דאָנערשטיק" כ' תשרי ה'תר"צ, ווען די בורסע אין USA איז אומגעפאלן נאך וואס מער הערלייגערס זיינען געווען פארקויפערס און ס'נישט געווען גענוג קויפערס, אזוי האבן אלע סטאקס געפאלן. און אזוי האט זיך געהענדיקט אין USA די גאלדענע צוואנציקער. די קריזיס האט זיך געצויגן ביז נאך דער צווייטער וועלט קריג.
בעת דער קריזיס, איז הערבערט קלארק האווער, דער רעפובליקאנט, געוועזן פרעזידענט אין די USA. אין יאר ה'תרצ"ג האבן די אמעריקאנער אויסגעוויילט דעם דעמאקראט, פרענקלין דעלאנאו רוזעוועלט אלס פרעזידענט, און ער האט איינגעפירט נייע געזעצן און פראגראמען וואס האבן געהייסן "די נייע ארדענונג"; אלס אן אויסלייזונג אויפן וועלט ווירטשאפט קריזיס.
זלמן אשכנזי
ר' זלמן אשכנזי (ד' אדר תש"ז - ב' אדר תשע"א) האט אויפגעשטעלט און געפירט די צדקה קאסע "משמחי לב".
ביאגראפיע
ר' זלמן אלס קינד האט געוואוינט אין ירושלים. שפעטער נאך די בר-מצוה איז ער געפארן קיין סאן פאולא בראזיל לערנען אין ישיבה וואו זיין טאטע ר' אלימלך אשכנזי איז געוועזן רב, וואו ער האט געלערנט דריי יאר.
דערנאך איז ער געפארן לערנען קיין אמעריקא צו זיין קרוב דער סאטמארער רבי בעל דברי יואל אין ישיבה "תורה ויראה" מסאטמאר ווי פון דעמאלס אהן איז ער געווארן מקושר בלב ונפש צו דעם הייליגן רבין כל ימי חייו. עס איז ממש נישט געווען א טאג וואס ער זאל נישט רעדן פון זיין הייליגן רבין ווי ער האט מקבל געווען אסאך מידות טובות פון רבין, ווי זיין אהבת ישראל וואס איז געווען אויף אן אופן שלא יאמן כי יספור און זיין קנאות וואס די צוויי מידות זענען געווען מחובר איינס צום צווייטען אויף אן אופן אז עס איז בכלל נישט געוען קיין סתירה אין דעם. און כמים פנים אל פנים האט אים דער רבי געוויזען א זעלטענע אהבה ווי אויך פלעגט ער עסן ביים רבין די שבת באטאג סעודה יענע יאהרן ווי ר' יוסף אשכנזי פלעגט אריין רופן מזומן צום בענטשן ביים רבין אין שטוב.
שפעטער איז ר' זלמן א חתן געווארן צו ר' יעקב מאסקאוויטש, א זון פון הרה"ק ר' שלום שאצער פון לאנדאן ווי ער האט אויף געשטעלט שיינע דורות ה' יאריך ימיהם.
נאך דער חתונה איז ער געווען אפאר יאר אין מאנסי וואו ער האט עוסק געווען בתורה ועבודה ביז שנת תשל"ב איז ער געפארן וואוינען קיין ירושלים אויפן בקשה פון זיין טאטע כדאי צו זיין נעבן זיין זיידע ר' אלכסנד חיים ווי דארט האט ר' זלמן עוסק געווען אין תורה ועבודה אין די סאטמארע כולל תחת חסוסו פון כ"ק הגה"ק ר' משה ארי' פריינד זצ"ל ווי ר' זלמן האט מיטגעהאלטן אלע מערכות ישראל קעגען די כופרים ורשעים ווי ער האט גוט געקענט די זאת תורת הקנאות ווי ער פלעגט גיין כסדר צו אלע הפגנות וואס ר' עמרם בלויא זצ"ל האט געפירט.
דארט אין ירושלים האט ער אנגעהויבן מיט זיינע גרויסע מעשים פון צדקה וחסד, ווי ער האט אנגעהויבן צוזאם קלויבן געלטער פאר עניי ירושלים וואס פון דעם איז שפעטער ארויס געוואקסן די גרויסע צדקה וחסד ריז משמחי לב ווי עס ווערט פארטיילט מיליאנען איבער די יאהר פאר רבבות אידן סיי בארצינו הקדושה און סיי בחוץ לארץ זענען נהנה פון דעם א גאנץ יאהר און בפרט בעת שמחתם און פאר די יומים טובים.
ר' זלמן איז געווען א סימבאל פון חסד אויף אן אופן פון אשרי משכיל אל דל ווי ער פלעגט לויפן נאך געלט יומם ולילה קיץ וחורף מיט אן אופן פון מסירת נפש שאין כדגמתו ווי אידן פארציילן טויזענטער מעשיות ווי ער האט זיי געהאלפן בסתר כבגלוי מיט טויזנטער דאלער ווי ר' זלמן האט די אלע ענינים געטוהן אזוי בסתר.
בשנת תשע"א איז ר' זלמן קראנק געווארן אויף די ביטערע מעשה רח"ל ווי ער איז אדורך אסאך יסורים ל"ע וואס ביז די לעצטע כוחות דריי וואכן פאר ער איז נסתלק געווארן איז ער נאך געלאפן צו אידן נאך געלט ביז עס איז געווען חשכו המאורת ווי ער איז נסתלק געוואר יום ב' אדר תשע"א.
די צדקה וחסד ארגאניזאציע משמחי לב איז זיך נאך מער צו וואקסן די לעצטע צייטן נאך זיין פטירה ווי עס ווערט געפירט דורך זיין זון הרב החסיד ר' סענדער אשכנזי פון בארא פארק ואתו עמו זיין קרוב הגה"צ ר' בערל אשכנזי שליט"א אב"ד מאגלניצא בנו בכורו פון הגה"צ אב"ד אלעסק שליט"א ברודער פון להבח"ל פון ר' זלמן ז"ל וואס האלטן עס אהן מיט מסירות נפש ממש ווי די מאגלניצא רב לויפט ארום יומים ולילה קיץ וחורף כדאי צו קענען צוזאמשטעלן די ריזיגע בודזשעט ווי עס ווערט געטיילט בדרך כבוד פאר רבבות אידן מיליאנען דאללער בלי גוזמא.
ער איז א ברודער פונעם אלעסקער רבי׳ן, רבי יצחק אשכנזי, און אויך מיט אנשיל אשכנזי, געווען א מלמד אין סאטמאר וויליאמסבורגער תלמוד תורה מיט יארן צוריק.
פאשיזם
thumb|left|200px|מיליטער פאַראדע אין [[בערלין אין די ציַיט פון נאַציאָנאַל סאָציאַליזם.]]
פֿאַשיזם איז אַ רעגירונג-מעטאָד רעכט געשימט וואס לויט איר איז די שטאַט מער וויכטיקער ווי די מענטשן. דאָס האט זיך אנטױקלט אין 20סטן יאָרהונדערט:
1. די באַװעגונג פון בעניטאָ מוסאָליני (1919-1922) און די פּאָליטישע מלוכה (1922-1945) אין איטאַליע אים ענגערן זינע "פֿאַשיזם".
2. נאָך אײנער אינטערפּרעטאַציע, דער באַגריף נעבן דער אַנדערן אַנטי־דעמאָקראַטישן, אַנטי־ליבעראַלן אידעאָלאָגיע, אַז פֿאַרהאַרמלאָזענדער אױך דער דײַטשער נאַציאָנאַליזם; און פֿאַרשידענע קלײנער באַװעגונגען אין אײראָפּע דער צוױשענקריג צײַט מיט אײן. אַ רעזשים, דאָס גרונדלעגע מענטשן רעכטע נישט אַכטעט.
דער בונד צװישן מוסאָליני און היטלער, באַקאַנט אַז ״אײַזערנער פּאַקט״ אָדער ״אַקס רוים־בערלין״, װערט אַ סימבאָל צום אָנפֿאַנג פֿון דער צווייטער וועלט קריג.
אין שפּאַניע האָט דער גענעראַל פֿראַנקאָ די װערטע פֿונעם איטאַליענער פֿאַשיסטן און די דײַטשן נאַציאָנאַליזם מיטײַן געשלאָסען, די רעפּובליקאַנישערען אין שפּאַנישען בירגער קרײַג אײנלײטעט אין 1936 צו בעזײגען. ער האָט אַ דיקטאַטאָרישן שטאַט ביז 1975. ‬
קאַטעגאָריע:פאליטישע וויסנשאפט
חרדים לאומיים
קאטעגאריע:יידישע שטרעמונגען
מסכת מכות
מסכת מכות (מלקות) איז די פינפטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט ארום פון די עונשים וואס בית דין האט געגעבן.
די מסכתא האט 3 פרקים און די גמרא בבלי האט 23 דפים.
אינהאלט פון די מסכתא
מסכתא מכות אנטהאלט, די הלכות פון עדים, עדים זוממים בעיקר, און זייער שטראף, דער דין פון א רוצח בשוגג, ערי מקלט, הלכת מלקות.
קאַטעגאָריע:משניות קאַטעגאָריע:גמרא
ח' חשוון
טעג ווען ח' חשוון קען געפאלן:
M4a
M4a א סארט דיזשעטיל אודיאו
התגרות באומות
התגרות באומות איז א באגריף פון זיך האלטן קליין און באהאלטן נישט אויפרייצן די גוים'ס קנאה אדער סתם אטענשאן.
קאטאמאן
קליין|״משגב לדך״ שפיטאל אין קאטאמאן קאטאמאָן איז א געגנט אין ירושלים, וואס איז געווען פריער באוווינט מיט אראבער, נאר ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה זענען זיי אנטלאפן. די פארטריבענע יידן פון דער אלטשטאט, און אנדערע פון מאה שערים, וואס האבן זיך געפונען ביים פראנט, זענען אנטלאפן קיין קאטאמאן, און זיי האבן זיך דארט באזעצט.
התגרות באומות
סאטמאר טייטש
אין סאטמארחדר האט מען דאס אסאך פארנוצט אין די מערכה קעגן ציונות, און דאס געלייגט אלס יסוד אין יידישקייט.
קאטאמאן
די געגנט איז געבויט געווארן אין 1900 בערך. א טייל פון אירע הייזער זיינען באזעצט מיט ערלויער און נאך.
התגרות באומות
סאטמאר טייטש
קאַטעגאָריע:טעאלאגיע
מסכת עדיות
מסכת עדיות אדער מסכת בחירתא איז די זיבעטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא אנטהאלט אסאך ענינים פון גאנץ ש"ס. די מסכתא האט נישט קיין גמרא, נישט אין בבלי און נישט אין ירושלמי.
זי האט 8 פרקים.
אינהאלט פון דער מסכתא
קאַטעגאָריע:גמרא
משה אריה פריעדמאן
left|thumb|300px|ער איז זיך משטתח אויפן פרישן קבר פון ארכי מערדער יאסיר אראפאט מיט בגדי שבת און פאליסטינער טלית אויפן האלז
ר' משה אריה פרידמאן איז א קאנטעראווערסיאלער עסקן און זעלבסט געקרוינטער רב און נטורי קרתא אקטיוויסט אין וויען, עסטרייך. ער האט זיך געעפנט אן אייגענע שול ווייל מען האט אים ארויסגעווארפן פעזון אלע אידישע שולן.
פרידמאנ'ס ביאגראפיע
משה אריה פרידמאן איז געבוירן אין ה'תשל"ב. זיינע עלטערן האבן זיך געצויגן קיין קרית יואל אין ה'תשל"ד. משה אריה איז טאקע אויפגעצויגן געווארן אין קרית יואל, אלס א סאטמארער יונגל, אבער ער איז קיינמאל קיין עקסטרעמער נישט געווען. ער פארמאגט א פיין קעפל.
אלס בחור האט ער אביסל ארומגעוואנדערט צוליב שטוב פראבלעמען. ער האט געלערענט אין די מתיבתא אין קרית יואל, און שפעטער איז ער אנגעקומען אין תורת חסד ישיבה.
ער האט חתונה געהאט אין אנטווערפן, און האט זיך צוגעטשעפעט צו די עקסטרימיסטן אסאך יארן נאך זיין חתונה, ביז ער האט זיך צוביסליך ארויפגעדראפעט צו ווערן פון די סאמע עליטע פירער פון די פאנאטישע נטורי קרתא באוועגונג.
דער משוגענער פארט ארום דער וועלט צו מאכן צרות און וויען און אנטפערפן, קיינער ווייסט נישט וואס וועט זיין זיין סוף, מ'האפט אז ער זאל האבן א מיס ביטערע סוף, אמן.
א שטעטישער פראבלעם
דאס איז א באשרייבונג פון דער אנטווערפענער צייטונג ״למען תדע״ פרייטאג ט"ו טבת תשע"ג.
ווי געזאגט איז די פרשה פון דעם "אויסלענדער" ארויס פון די האנד פון די חינוך מוסדות און איז פארוואנדעלט געווארען אין א שטעטישע פרשה. די גאנצע שטאט פאלגט מיט די אנטוויקלונגען אויף דעם פראנט, ווייל עס איז טאקע געווארען א פראנט, א פראנט צווישען דעם גאנצען כלל ישראל קעגען א'ן "אויסלענדער" וועלכער האט זיך צוקושט מיט המן אין פערסיע און וועלכער מען האט ארויסגעווארפען פון די גאנצע יידישע געמיינשאפט.
דאס ארויס ווארפען איהם איז נישט אומזיסט. מען וואלט געדארפט האבען א'ן היסטאריקער וועלכער זאל זיך נעמען און אפשרייבען אללע זיינע "מעשים טובים". די פרשה מיט היידער דער עסטרייכישען פרא-נאצי, מיט די יידישע שוהלע אין וויען, מיט די פארשיעדענע מאניפעסטאציעס און האס-קאמפאניעס קעגען כלל ישראל, מיט די דרשות אין א מיקראפאן אין סאמע שבת, מיט די קלעפ וואס ער האט געכאפט פון אנפירער פון זק"א אין אוישוויץ, מיט'ן פארכאפען פון צוויי ספרי תורה אין וויען, מיט'ן אפארטעמענט פון גלאנץ )כתב סירוב(, מיט דעם צוקריגען זיך מיט זיינע עלטערען, מיט די צרות און די קלעפ וואס די פרוי האט געכאפט, מיט די באטייליקונג ביי די איראנישע קאנגרעסען פון די נעגאציאניסטען, מיט די קלאגע פון די פאליציי אין אמעריקע וועגען א טשעק פון א געוויסען פריעדמאן, מיט דאס פארכאפען א דירה )פון זיין שוויגער( אין אנטווערפען, מיט דעם דירה געלט פון חדאד, מיט טשעקען אין ישיבת מיר, און נאך א גאנצע שורה אנדערע פרשיות.
יעצט פריווט ער דא אויך צו צוברעכען די יידישע מוסדות און אללע מיטלען זענען צו דעם גוט. ער לעבט מיט א קאמפלעקס און ווי מעהר מען רעדט פון איהם, מעהר פיהלט ער זיך וויכטיק. .
אין וויען האט די שוהלע אויך קודם פארלוירען און זיי האבען איהם געמוזט באצאהלען א שטראף פון איבער 3 מיליאן איירא. צום סוף איז ער פון דארט אנטלאפען מיט די נאז אראפ און נישט באקומען קיין איין איירא.
די רעדאקציע פון "למען תדע" ווערט כסדר פארפלייצט מיט פראגען: וואס הערט מען נייעס ? וואס טוהט מען יעצט ? וויאזוי דארף מען רעאגירען קעגען די מעשה נבלה פון דעם אויסלענדער ? די פרשה מיט די "בנות ירושלים" גייט יעצט ווייטער. עס איז שוין נישט מעהר קיין "בעלזער זאך". דאס איז יעצט געווארען א שטאט-אנגעלעגענהייט און דאס איז נאך נישט געענדיגט. די גאנצע שטאט פאלגט מיט די אנטוויקלונגען אויף דעם פראנט, ווייל עס איז טאקע געווארען א פראנט, א פראנט ווי עס פאדערט זיך געדולד.
עס שיינט אז די בעלזער מוסדות נעמען אויף דעם פראבלעם זעהר ערנסט און האבען שוין איינגערייכט א רעקורס ביים הויכען געריכט. זיי ווייסען אז זיי זענען נישט אלליין, אז די גאנצע שטאט איז מיט זיי און אז אפילו דער כלל ישראל האט אמאהל פארלוירען איין קאמפף, האט דער כלל ישראל נאך נישט פארלוירען דעם גאנצען קריג. . וויכטיקער אויפרוף
פריעדמאן
מסכת שבועות
מסכת שבועות איז די זעקסטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט ארום בעיקר "דיני שבועה" די ערשטע צוויי פרקים איז וועגן "דיני טומאת מקדש וקדשיו"
עס האט 8 פרקים און 48 דפים.
אינהאלט פון די מסכתא
די מסכתא אנטהאלט די דיני העלם טומאה, שבועת ביטוי, ושבועת שוא, שבועת העדות, שבועת הפיקדון, שבועת הדיינים, שבועת המשנה, און אנפאנג דיני ארבע שומרים.
קאַטעגאָריע:משניות קאַטעגאָריע:גמרא
ארגענטינע
‫ די אַרגענטינע, אפיציעל די אַרגענטינער רעפובליק ( רעפובליקאַ אַרכענטינאַ), איז אַ פעדעראלע רעפובליק אין דרום־מזרח דרום אַמעריקע. זי איז דאס צווייטע גרעסטע לאנד אין דרום אמעריקע לויט פלאך מאס. זי געפינט זיך צווישן די אנדן אין מערב און דעם דרום אטלאנטישן אקעאן אין מזרח. זי גרענעצט פאראגוויי און באליוויע צו צפון, בראזיל און אורוגוויי צו צפון־מזרח, און טשילע צו מערב און דרום. איר הױפּטשטאָט איז בוענאס איירעס.
ארגענטינע האט א שטח פון 2,780,400 קוואדראט ק"מ, און איז דאס אכט-גרעסטע לאנד אין דער וועלט, דאס צווייט-גרעסטע אין לאטיין אמעריקע, און דאס גרעסטע שפאניש-רעדנדע. דאס לאנד איז צעטיילט אין 23 פראווינצן, וואס יעדער איינער האט זיין אייגענע קאנסטיטוציע.
אין 1861 איז דאס לאנד געווארן ארגאניזירט ווי א פעדעראציע פון פראווינצן מיט בוענאס איירעס אלס הויפטשטאט.
ארגענטינע האט די דריטער גרעסטע עקאנאמיע אין לאטיין אמעריקע, און איז א מיטגליד אין די גרופע 15 און גרופע 20 הויפט עראנאמיעס פון דער וועלט. אויך איז ארגענטינע א גרינדער מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער, די וועלט באנק און די וועלט האנדל ארגאניזאציע.
דער נאמען "ארגענטינע" שטאמט פון לאטייניש וואס מיינט זילבער, אלס דעם וואס דער ערשטער מענטש וואס האט אנפלעקט די געביט אין יאר 1516 איז געפארן דארט צו זוכן זילבער.
היסטאריע
אייראפעער זענען ערשט געקומען אין דער ארגענטינע אין יאר 1502 מיט אמעריגא וועספוטשי. אין 1776 איז געגרינדעט געווארן דאס וויצעקעניגרייך פון ריא דע לא פלאטא מיט זיין הויפטשטאט אין בוענאס איירעס. די בריטישע האבן אינוואדירט דאס לאנד צוויי מאל, אין 1806 און 1807, אבער אן דערפאלג.
אין 1810 זענען געקומען צו ארגענטינע די נייעס אז דער מלך פון שפאניע פערנאנדא דער זיבעטער איז געווארן אראפגעווארפן דורך דער ארמיי פון נאפאלעאן. אום 25סטן מיי 1810 האבן די פארשטייער פון דער שטאט בוענאס איירעס אויפגעשטעלט דעם ערשטן אדמיניסטראטיוון ראט (La Primera Junta). דעם 9טן יולי 1816 האט מען פראקלאמירט אפיציעל אין דער שטאט טאקאמאן אז די פאראייניגטע פראווינצו פונעם לא פלאטא טייך זענען אומאפהענגיק פון דער שפאנישער רעגירונג. אין 1817 איז דער ארגענטינער גענעראל חאסע דע סאן מארטין אריבערגעגאנן די אנדן כדי צו באפרייען טשילע און פערו פון שפאנישער הערשאפט, און מיט דעם האט ער געשאפט א סוף צום שפאנישן סטראש אויף ארגענטינע׳ס זעלבשטענדיקייט.
אין 1912 האט דער פרעזידענט, ראקע סאענז פעניא, איינגעפירט געהיימע וואלן פאר אלע מאנצבילן. אין די וואלן פון 1916 איז היפאליטא יריגאיען געוויילט געווארן פרעזידענט.
אין די 1920ער יארן איז ארגענטינע געווען דאס זיבעטע רייכסטע לאנד אין דער וועלט, אבער שפעטער איז זי אראפגעגאנגען.
אין 2003 האט מען געוויילט נעסטאר קירשנער פרעזידענט, און אונטער אים האט די עקאנאמיע פון לאנד זיך סטאבליזירט. אין 2007 האט מען געוויילט זיין ווייב, קריסטינע פערנאנדעז דע קירשנער פרעזידענט אנשטאט אים, און אין 2011 האט מען זי געוויילט פאר א צווייטן קאדענץ.
געאגראפיע
ארגנעטינע איז דאס אכטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט לויט שטח. זי געפינט זיך אין דרום אמעריקע און גרענעצט פאראגוויי און באליוויע צו צפון, בראזיל און אורוגוויי צו צפון־מזרח, און טשילע צו מערב און דרום.
ארגענטינע איז לאנג 3,900 ק"מ (2,500 מייל) פון צפון צו דרום, און 1,400 ק"מ (870 מייל) פון מזרח צו מערב (מאקסימום).
טאפאגראפיש צעטיילט זיך ארגענטינע אין דריי טיילן: די פרוכפערע פלוינען פונעם פאמפאס אין צענטער פון לאנד, וואו געפינט זיך די רייכע לאנדווירטשאפט פון ארגענטינע; דאס הויכלאנד פון פאטאגאניע אין דרום און די אנדן בארגקייט לענגאויס דעם מערב גרענעץ מיט טשילע, וואס אנטהאלט דעם העכסטן פונקט אין גאנץ אמעריקע, דער בארג אקאנקאגוע אין מענדאזא, וואס איז הויך 6,962 מעטער איבערן ים שפיגל. דער נידריגסטער פונקט אין ארגענטינע איז לאגונא דעל קארבאן, 105 מעטער נידריגער פונעם ים שפיגל, וואס איז דער נידריגסטער פונקט אין די מערב און דרום האלבקיילעכער פון דער ערד.
ראיאנען
ארגענטינע ווערט צעטיילט אין זיבן ראיאנען:
שטעט
די גרעסטע שטעט אין ארגענטינע זענען בוענאס איירעס (באפעלקערונג 3,050,728), קארדאבע (1,372,000), ראזאריא (1,242,000) און מענדאזא (885,434).
רעגירונג
ארגענטינע איז א פעדעראלע קאנסטיטוציאנעלע רעפובליק, געפירט דעמאקראטיש. די רעגירונג זיצט אין בוענאס איירעס. דער היינטיקער פרעזידענט איז קריסטינע פערנאנדעז דע קירשנער.
פראווינצן
ארגענטינע איז א פעדעראציע פון 23 פראווינצן און איין אויטאנאמישע שטאט, בוענאס איירעס. יעדער פראווינץ האט זיין אייגענע קאנסטיטוציע.
עקאנאמיע
ארגענטינע האט נאטירלעכע רעסורסן בשפע, א גוט געבילדעטע באפעלקערונג, אן עקספארט אריענטירטן לאנדווירטשאפט סעקטאר און א דיווערציפיזירטע אינדוסטריעלע באזע. די עקאנאמיע פון ארגענטינע איז די דריטע גרעסטע אין לאטיין אמעריקע.
ארגענטינע איז איינע פון דער וועלטס פירנדע אנטוויקלדיקע לענדער און איז א מיטגליד אין די G-20 הויפט עקאנאמיעס.
אינדוסטריע
אין 2012 איז פאבריקאציע געווען 20.3% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט. די פירנדיקע סעקטארן זענען געווען: עסן־פראצעסירן, געטראנקען און טאבאק פראדוקטן; אויטאס; טעקסטיל און לעדער; כעמיקאלן און אפטייקווארג; שטאל, אלומיניום און אייזן; מעבל; פלאסטיק און רייפן; און גלאז און צעמענט.
דער גרעסטער אינדוסטריעלער צענטער אין ארגענטינע איז קארדאבע, וואן ס'געפינט זיך מעטאל־ארבעט און פאבריקאציע פון אויטאס.
טוריזם
אין 2013 האט ארגענטינע געהאט 5.57 מיליאן באזוכער, ראנגירנדיק דער הויפט טוריסן־ציל אין דרום אמעריקע, און דער צווייטער אין לאטיין אמעריקע נאך מעקסיקא. די טוריסטן האבן אריינגעברענגט א הכנסה פון 4.41 ביליאן אמעריקאנער דאלארן אין 2013.
טראנספארט
רעכטס|קליין|אויטאסטראד אין בוענאס איירעס (Av. General Paz) קליין|Salta. קליין|א פראכט שיף פארן ראזאַריא-וויקטאריא בריק.
דאס באן נעצווערק האט אינגאנצן א לענג פון 34,059 ק"מ (21,170 מייל). נאך יארצענדליגער מיט א דינסט וואס איז געווארן כסדר אפגעשוואכט און אומגענוג אויפהאלטונג, האט מען פארמאכט די מערסטע צווישנשטעטיגע פאסאזשיר דינסטן אין 1992 ווען מ'האט פריוואטיזירט די באן געזעלשאפט, און טויזנטער ק"מ פון שינעס (נישט גערעכנט אויבן) זענען ארויס פון באניץ. צווישנשטעטיגע באן דינסטן ווערן ווידער-אקטיווירט, און אויך די בוענאס איירעס אונטערגרונט באן ווערט שטארק באניצט.
די בוענאס איירעס מעטרא, וואס האט אנגעהויבן אין 1913, איז געווען די ערשטע אונטערגרונט סיסטעם אין לאטיין אמעריקע און דעם דרום האלבגלאבוס. אויף אירע 55 ק"מ פון גערעלסן פארן קנאפע 900,000 פאסאזשירן טאג טעגלעך.
ארגענטינע האט אומגעפער 11000 ק"מ פון שיפֿיקע וואסער וועגן, וואס טראגן מער פראכט ווי די באנען. דאס איז כולל א ברייט נעצווערק פון קאנאלן. ארגענטינע האט בריווח נאטירלעכע וואסער וועגן; די מערסטע באקאנטע זענען די ריא דע לא פלאטא, פאראנא,  אורוגוויי, ריא נעגרא און  פאראגוויי טייכן.
וויסנשאפט און טעכנאלאגיע
ארגענטינע האט דריי נאבעל פריז געווינער: בערנארדא הוסיי, סעזאר מילשטיין און לואיס לעלואר.
ארגענטינע האט א נוקלעארן פראגראם; זיי האבן געבויט דעם ערשטן פארש רעאקטאר אין 1957. אויך איז ארגענטינע טעטיק אין קאסמאס פארש.
דעמאגראפיע
די באפעלקערונג פון ארגענטינע איז צאמגעשטעלט בעיקר פון די אפשטאמלינגען פון אימיגראנטן, מערסטנס פון שפאניע און איטאליע, און אויך פראנקרייך, דייטשלאנד, רוסלאנד, בריטאניע, די שווייץ און די סקאנדינאווישע לענדער. קרוב צו 90 פראצענט פון דער באפעלקערונג זענען ווייסע קאווקאזן.
פראקיש איז שפאניש די שפראך פונעם לאנד, וואס כמעט אלע ארגענטינער רעדן. אנדערע שפראכן וואס מען רעדט אין ארגענטינע זענען ענגליש (מער ווי 40% פון דער באפעלקערונג פון לאנד), איטאליעניש (1.5 מיליאן מענטשן), אראביש (1 מיליאן מענטשן), דייטשיש (400,000 רעדער) און יידיש (200,000 רעדער).
ארגענטינע האט די גרעסטע באפעלקערונג פון יידן אין לאטיין אמעריקע, און די 7ט גרעסטע אין דער גארער וועלט.
רעליגיע
די ארגענטינער קאנסטיטוציע גאראנטירט רעליגיעזע פרייהייט. 76% פון ארגענטינער זענען קאטאליקן. דעם 13טן מערץ 2013 האט מען געוויילט אן ארגענטינער קארדינאל פויבסט, מיטן נאמען "פראנציס". ער איז געווען דער ערשטער פויבסט פונעם קאנטינענט פון אמעריקע, און דער ערשטער נישט־אייראפעאישער פויבסט אין 1272 יאר.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ארגענטינע
ווינטער
left|thumb|200px|אַ ווינטער אין קאָלאָראַדאָ, [[פֿאַראײניקטע שטאַטן פֿון אַמעריקע|אַמעריקע.]] דער ווינטער איז אייַנע פֿון די פֿיר סעזאנען.
אין ווינטער קען פֿאלן שניי אָדער רעגן, און דער טעמפעראטור איז קאַלט.
אַסטראָנאָמיש בעגינט דער ווינטער, מיט דער ווינטער זאָנענווענדע (דער קורצטער טאג אין יאר) - דער ציַיט פונקט, צו דעם די זון איז אובער דער אנדערע (דרומיש אָדער צפוניש) ווענדעקריַיס שטעט, און די טאַגע אַם קורצעשטען זינד:
דאַ נאַך ווערן די טאַגע וויַדער לאַנגער און די נאַכטע קורצער, און דער ווינטער ענדט מיט דער פֿרילינג צייט.
דאַ די אומלויפבאַן דער ערד ארום דער זון אום 1.7% פֿון אַ אידעאַלען קריַיץ באַן אַבוויַיכט, זינד די פֿיר יאַרעסציַיטען ניכט גאַנץ גליַיך לאַנג. דערצו, זינד די צפוניש ווינטערן וועגען דער זון סביבה עטוואַס קורצער און מילדער אַלס די דרומיש ווינטערן.
קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע
ארבעט
צי מיינט איר א אנגעשטעלטער וואס ארבייט פאר אן אנדערן?
קליין|250px|[[וואסער טרעגער ארבעטן ביטער שווער.]] ארבעט איז דער וועג וויאזוי מענטשן זענען פארנומען אנצוהאלטן און מאכן א לעבן צו דורך פארדינען געלט אדער סתם זיך אונטערהאלטן צו אנהאלטן דאס לעבן.
אידישקייט
די תורה זאגט אז צוליב די זינד פון עץ הדעת איז "בזיעת אפך תאכל לחם", קען מען נאר דורך שוויצען; עסן ברויט.
ביי די נאציס אין אוישוויץ פארניכטיגונג'ס לאגער איז געווען גרויסע אויפשריפט ביים אריינגאנג טויער ארבייט מאכט פריי.
אמאליגע צייטן פלעגט מען ארבעטן מער פיזיש שווערער אבער היינט איז מען איבערוואג פון זיצן אין ביוראס און נישט מאכן איבונגען ביים ארבעטן.
עבודה - גייסטליכע ארבעט
עבודה איז לאוו דאווקא פיזיש נאר גייסטיש, אוואו מען האט כוונות און מען ארבייט שווער מיטן מוח.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:עקאנאמיע
האלאנד
האָלאַנד איז אַ קליין לאַנד אין אײראָפּע, מיט א באפעלקערונג פון ווייניקער ווי 18 מיליאן. עס גרעניצט זיך מיט דעם צפון ים צום צפון און מערב, בעלגיע צו דרום און דייטשלאנד צו מזרח. האלאנד איז א גרינדער מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד. די הויפט שפראך אין האלאנד איז האלענדיש, אבער אין צפון פון לאנד רעדט מען אויך פריזיש. אן איינוואוינער פון האלאנד איז א "האלענדער".
די גרעסטע שטעט אין האלאנד זענען אמסטערדאם, דען האג און ראטערדאם. אַמסטערדאַם איז די הױפּטשטאָט. די רעגירונג און פארלאמענט זיצן אין דען האג. דער פארט פון ראטערדאם איז דער גרעסטער פארט אין אייראפע–אזוי גרויס ווי די נעקסט דריי גרעסטע צוזאמען.
האלאנד איז זייער א פלאך לאנד; נאר 50% פונעם לאנד איז מער ווי איין מעטער איבער דם ים־פלאך. אומגעפער 17% פונעם שטח פון לאנד איז פריער געווען וואסער (ים און אזערעס) און מענטשן האבן געמאכט דארט א יבשה.
האלאנד האט גאר א גרויסע באפעלקערונג ענגקייט פון 406 מענטשן א ק"מ2. האלאנד איז דער וועלטס צווייטער גרעסטער עקספארטירער פון עסן און לאנדווירטשאפט פראדוקטן, נאך די פאראייניגטע שטאטן, א דאנק וואס זיין ערד איז גוט פרוכפערדיק און דאס לאנד האט א צארטן קלימאט.
האלאנד איז א גרינדער מיטגליד אין די אייראפעישער פארבאנד, אייראזאנע, G-10, נאטא, ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג און וועלט האנדל ארגאניזאציע. פינף אינטערנאציאנאליע געריכטן זענען פלאצירט אין האלאנד, ווי אויך די אייראפעישע קרימינעל אינטעליגענץ אגענטור אייראפאל. האלאנד געהערט צו דער שענגען זאנע.
האלאנד האט א מארק־באזירט געמישטע עקאנאמיע, און ראנגירט 17ט צווישן 177 לענדער לויטן אינדעקס פון עקאנאמישער פרייהייט.
מסכת עבודה זרה
מסכת עבודה זרה איז די אכטע מסכתא אין סדר נזיקין אין משניות. די מסכתא האנדלט איבער די איסור קירוב צו געצן-דינער און די יסודות פון איסור והיתר.
האלאנד
היסטאריע
די תקופה ווערט באצייכנט די גאלדענע תקופה פון האלאנד.
נאך דעם וואס נאפאליאן האט עס איינגענומען האט עס צוריקבאקומען זיין זעלבסשטענדיגקייט אין 1815 צוזאמען מיט נאך טעריטאריע וואו עס זענען היינט די לענדער פון בעלגיע און לוקסעמבורג.
מסכת עבודה זרה
עס האט 5 פרקים און 76 דפים.
האלאנד
היסטאריע
בעלגיע האט באקומען זעלבשטענדיגקייט פון האלאנד אין 1830, און לוקסעמבורג אין 1867.
אין דער ערשטער וועלט מלחמה איז זי געווען נייטראל אבער ביי די צווייטע איז זי איינגענומען געווארן דורך די נאציס אין חודש אייר ת"ש און איז באפרייט געווארן אין יאר תש"ה.
עס זענען געווען אסאך חסידי אומות העולם אין האלאנד אבער דאך איז די יודישע געמיינדע אין האלאנד כמעט אינגאנצן פארטיליגט געווארן דורכאויס די צווייטע וועלט קריג.
ט' חשוון
טעג ווען ט׳ חשוון קען געפאלן:
האלאנד
פאליטיק
דער ראש מלוכה איז דער מאנארך, היינט דער קעניג ווילעם אלעקסאנדער. פריער איז געווען די מלכה בעאטריקס, וואס האט געדינט 33 יאר ביזן עלטער פון 75, ווען זי האט אבדיקירט דעם 30סטן אפריל 2013.
פראווינצן
האלאנד ווערט צעטיילט אין 12 פראווינצן:
עקאנאמיע
האלאנד האט אן אנטוויקלטע עקאנאמיע און שפילט א ראלע אין דער עקאנאמיע פון אייראפע שוין עטלעכע יארהונדערטער. זייט דעם 16טן יארהונדערט זענען שיפעריי, פישעריי, לאנדווירטשאפט, האנדל און באנקירן פירנדע סעקטארן פון דער האלענדישער עקאנאמיע. האלאנד האט א הויכן ניווא פון עקאנאמישער פרייהייט.
די הויפט מיטהאנדל לענדער פון האלאנד זענען (אין 2013) דייטשלאנד, בעלגיע, דאס פאראייניגטע קעניגרייך, די פאראייניגטע שטאטן, פראנקרייך, איטאליע, כינע און רוסלאנד. האלאנד איז איינע פון דער וועלטס צען פירנדיגע עקפארטירער לענדער. דער גרעסטער אינדוסטריעלער סעקטאר איז עסנווארג. אנדערע חשובע אינדוסטריעס זענען כעמיקאלן, מעטאלורגיע, מאשינעריי, עלעקטרישע גיטער און טוריזם. אינטערנאציאנאלע פירמעס וואס ארבעטן אין האלאנד שליסן איין אונילעווער, היינעקען, שעל, פיליפס און טאמטאם.
האלאנד האט די 17טע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט און ראנגירט 10ט אין ברוטא נאציאנאלער פראדוקט פאר א מענטש. אין אפריל 2013 איז ארבעטסלאזקייט געשטאנען ביי 8.2% פון דער ארבעטסקראפט.
די פינאנץ־ און האנדל־הויפטשטאט פון האלאנד איז אמסטערדאם. די אמסטערדאם בערזע, א טייל פון אייראנעקסט, איז דער וועלט'ס עלטסטע בערזע און איינע פון די גרעסטע בערזעס אין אייראפע. זי געפינט זיך לעבן דאם סקווער אין צענטער פון דער שטאט. האלאנד איז געווען א גרינדער מיטגליד פון דער איירא, און האט געטוישט זיין געוועזענע וואלוטע, דעם גולדן, דעם 1טן יאנואר 1999 פארן צוועק פון האלטן חשבונות, צוזאמען מיט נאך 15 גרינדער מיטגלידער פון דער איירא. די קורס ביים טוישן איז געווען 2.20371 גולדן פאר איין איירא. די איירא מטבעות און פאפיר־געלט האט מען ערשט געניצט דעם 1טן יאנואר 2002. אין די קאראאיבישע נידערלאנדן ניצט מען דעם אמעריקאנער דאלאר אנשטאט דער איירא.
די פלאצירונג פון האלאנד שאפט א שיינעם צוטריט צו די מארקן פון דעם פאראייניגטן קעניגרייך און דייטשלאנד. דער פארט פון ראטערדאם איז דער גרעסטער פארט אין גאנץ אייראפע.
לעבן סלאכטערן געפינט זיך דאס גראנינגען גאז פעלד, איינע פון די גרעסטע נאטירלעכער גאז פעלדער אין דער וועלט. זייט די מיטעלע 1970ער יארן האט דאס פעלד שוין פראדוצירט גאז ווערט €159 ביליאן.
לאנדווירטשאפט
דער האלענדישער לאנדווירטשאפט סעקטאר איז גאנץ מעכאניזירט, מיט א שטארקן פֿאקוס אויף אינטערנאציאנאלע עקספארטן. ער באשעפטיקט אומגעפער 4% פון דער האלענדישער ארבעטסקראפט, אבער פראדוצירט גרויסע איבערבלייבן פאר דער עסן־פראדוצירן אינדוסטריע און שאפט 21 פראצענט פון אלע האלענדישע עקספארטן.
האלאנד עקספארטירט צוויי דריטל פון דער וועלט'ס בלימען.
טראנספארט
די פארקער אויף האלאנד'ס גאסן האט זיך פארמערט כסדר זייט די 1950ער יארן און שטייט היינט העכער פון 200 ביליאן ק"מ א יאר, דריי פערטל מיט אן אויטא. פון אלע נסיעות אין האלאנד, פארן העלפט מיט אן אויטא, 25% מיט א ראווער, 20% צו פיס און 5% מיט פובליקן טראנספארט. דער נעצווערק פון גאסן איז לאנג 139,295 ק"מ, כולל 2,758 ק"מ פון אויטאסטראדעס, איינע פון די מערסט געדעכט שאסיי נעצווערק אין דער וועלט, מער ווי דייטשלאנד און פראנקרייך, אבער נישט אזוי געדעכט ווי בעלגיע. די באן נעצווערק איז לאנג 3,013 ק"מ. עס ווערט גערעכנט אז אין האלאנד זענען 18 מיליאן ראווערס (מער ווי ס'איז דא מענטשן אין לאנד). די גאסן האבן 35,000 ק"מ פון ראווער־וועגן.
ראטערדאם האט דעם גרעסטן פארט אין אייראפע; די מעז און ריין טייכן שאפן זייער גוט צוטריט קיין באזעל, שווייץ און קיין פראנקרייך. די הויפט סחורות וואס גייען אדורך דעם פארט זענען פעטראכעמיקאלן.
סכיפאל פליפארט, א ביסל דרום־מערב פון אמסטערדאם, איז דער הויפט אינטערנאציאנאלער פליפארט אין האלאנד און דער פינפט־אשעפטיקסטער אין אייראפע לויט צאל פון פאסאזשירן.
דעמאגראפיע
האלאנד האט א געשאצטע באפעלקערונג פון 16,785,403 ביים 30סטן אפריל 2013. עס איז דאס צענטע מערסט באפעלקערטע לאנד אין אייראפע און דאס 63סטע מערסט באפעלקערטע לאנד אין דער וועלט. פון 1900 ביז 1950 האט די באפעלקערונג זיך געטאפלט פון 5.1 מיליאן מענטשן ביז 10 מיליאן. די געבורט ראטע איז 1.78 קינדער א פרוי, העכער פון א סך אייראפעאישע לענדער, אבער נישט גענוג צו האלטן די באפעלקערונג פון גיין אראפ. לעבנס־ערווארטונג איז גאנץ הויך, 83.21 פאר מיידלעך און 78.93 פאר יינגלעך. די באפעלקערונג צעטיילט זיך, לויט אן אפשאץ פון 2005: 80.9% האלענדיש, 2.4% אינדאנעזער, 2.4% דייטשע, 2.2% טערקן, 2.0% סורינאמער, 1.9% מאראקאנער, 0.8% אנטילער און ארובער, און 7.4% אנדערע.
האלענדער זענען די העכסטע מענטשן אין דער וועלט, מיט א דורכשניטלעכער הויך פון 1.81 פאר געוואקסענע מענער און 1.67 פאר געוואקסענע פרויען (אין 2009).
די גרעסטע שטעט אין האלאנד זענען אמסטערדאם (באפעלקערונג 821,702), ראטערדאם (624,799), דען האג (514,782), אוטרעכט (334,160) און איינדהאוון (223,272).
שפראך
די אפיציעלע שפראך פון האלאנד איז האלענדיש. אין דעם צפונדיקן פראווינץ פריזלאנד איז מערב פריזיש א צווייטע אפיציעלע שפראך. אין די קאראאיבישע אינזלען סאבא און סטאטיאוס, וואס זענען א טייל פון האלאנד, ווערט ענגליש ברייט גערעדט. אין 1956 האט מען אנערקענט אפיציעל די שפראכן יידיש און ראמאני.
יודן און יודישקייט
דער ערשטער דאקומענט וואס דערמאנט די יידישע קהילה פון האלאנד קומט פונעם 12טן יארהונדערט. אינעם מיטל אלטער האבן געוואוינט ווייניג יידן אין האלאנד. פונעם מיטל אלטער ביזן 17טן יארהונדערט הערט מען נישט וועגן די יידן אין האלאנד.
ביים אנהייב פון דער צווייטער וועלט-מלחמה זענען געווען 10% פון אמסטערדאמס איינוואוינער יידן.
היינט ווערט גערעכנט אז אומגעפער 40,000 יידן וואוינען אין האלאנד, צווישן זיי 10,000 ישראלדיקער וואס האבן זיך באזעצט אין לאנד. רוב פון די יידן האבן נישט קיין שייכות מיט די אפיציעלע יידישע געמיינדעס.
מסכת עבודה זרה
אינהאלט פון די מסכתא
קאַטעגאָריע:משניות קאַטעגאָריע:גמרא
האלאנד
יודן און יודישקייט
דער הויפט רב פון האלאנד איז הרב בנימין דזשעיקאבס.
קאַטעגאָריע:האלאנד קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע
נווה יעקב
נווה יעקב איז די מערסט צפון-מזרח געגנט אין ירושלים, צפון פסגת זאב, מיט א באפעלקערונג פו 30,000. פון דער מערב זייט גייט רוטע 60 (פון באר שבע ביז נצרת).
געשיכטע
די ארגינעלע נווה יעקב איז געגרינדעט אין 1924.
דער מאדערנער געגנט איז געבויט געווארן אין 1970, די געגנט איז פול מיט רוסישע און עטיאפישע עמיגראנטן וואס האבן געטוישט דעם געגנט וואס איז געווארן פיל מיט ארימקייט און פארברעך. א מיליטערישע באזע פון צה"ל (מצודת נחמיה) גרעניצט זיך מיט דעם געגנט. די מזרח געגנט פון נווה יעקב הייסט קרית קאמעניץ דארט וואוינען א סאך פרומע ליטווישע יידן, און צוביסלעך ווערט די שטאט איבערגענומען דורך פרומע יידן.
פראנצויזישע בערגל
קליין|250px|פראנצויזישע בערגל-הגבעה הצרפתיתפֿראַנצויזישע בערגל (העברעיש: גבעה צרפתית) איז א געגנט אין צפון-מזרח ירושלים, געגרינדעט 1971. ער איז צו צפון פון דעם העברעאישן אוניווערסיטעט וואס דאס ברענגט אסאך סטודענטן צו דינגען דארט דירות. ער איז א שטילער און רואיגער געגנט מיט 7,000 איינוואוינער, גאנץ קליין קעגן אנדערע געגנטן,
י' חשוון
טעג ווען י׳ חשוון קען געפאלן:
געבוירן
לינקס|100px|דער טשעבינער רב
Broken/\xe2\x80\xab
03819 – strip phantom general punctuation characters from page titles category:Bugzilla/Unicode character RIGHT-TO-LEFT EMBEDDING - U 202B װיקיפּעדיע http://yi.wikipedia.org/wiki/Special:Prefixindex/%E2%80%AB http://yi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E2%80%AB&action=edit ‫װיקיװערטערבו http://yi.wiktionary.org/wiki/Special:Prefixindex/%E2%80%AB http://yi.wiktionary.org/w/index.php?title=%E2%80%AB&action=edit
טאטואירונג
left|thumb|250px|אן אױסגעקריצטן אָדלער אויף דעם רעכטן ארעם טאַטויִרונג (לשון קודש: כתובֿת־קעקע) איז ווען מע קריצט אריין אינעם לייב א שריפט אדער א בילד מיט טינט וואס זאל בלייבן אין דעם לייב אויף שטענדיג. דאס איז א גאר אלטער שטייגער נאך פון דער שפעטערער פאַלעאליטישער תקופה. אמאל האט מען דאס געטון פון טראדיציאנעלע אדער רעליגיעזע סיבות, היינטיקע צייטן איז דאס א מאדע.
די נאציס האבן טאטוירט זייערע געפאנגענע מיט נומערן ביי די קאנצענטראציע לאגערן אינעם חורבן־אײראפּע אויף צו זיי אידענטיפיצירן.
טאטוירונג אין דער תורה
דאס איז אסור ע"פ תורה, ווי עס שטייט: ושרט לנפש, לא תתנו בבשרכם וכתובת קעקע לא תתנו בכם (ויקרא י"ט), ווייל דאס איז געווען א מנהג פאר עבודה זרה, און מען האט באקומען פאר דעם מלקות.
א סך בעלי תשובה וואס האבן זיך טאטוירט ווען זיי זענען נאך געווען פריי, פּלאָגן זיך אראפצונעמען זייער טאטואירונג.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:קולטור קאַטעגאָריע:לאווין
גבעת רם
גבעת רם איז א געגנט אין ירושלים וואס דארטן זענען דא אסאך נאצינאלע און חשוב'ע געביידעס פון מדינת ישראל.
י"ג חשוון
טעג ווען י"ג חשוון קען געפאלן:
דייטשע קאלאניע
קליין|250px|דאס רופט מען בית אימבערגער אין דער דייטשער קאלאניע
די דייטשע קאלאניע (העברעיש: המושבה הגרמנית) איז א געגנט געבויט געווארן דורך טעמפלערס פון דייטשלאנד וואס האבן געליטן וועגן זייער פראקטיצירן גלויבן, אבער נאך דער צווייטער וועלט מלחמה זענען זיי פארטריבן געווארן, די געגנט האט א יונגער אויסזען מיט פילערליי פעסטיוואלן קומען דארט פאר, ווי די 'שוק האיכרים' ס'איז דארט אין די לעצטע צען יאר געבויט געווארן בּאַרען, קאפע הייזער, רעסטאראנען, ס'איז דא וואס רופן דאס די "שיינקין פון  ירושלים". 250px|קליין|כרמיה גאס, דייטשע קאלאניע|טעקסט=
Broken/\xe2\x80\xac
03819 – strip phantom general punctuation characters from page titles category:Bugzilla/Unicode character POP DIRECTIONAL FORMATTING - U 202C װיקיפּעדיע http://yi.wikipedia.org/wiki/Special:Prefixindex/%E2%80%AC http://yi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E2%80%AC&action=edit ‫װיקיװערטערבו http://yi.wiktionary.org/wiki/Special:Prefixindex/%E2%80%AC http://yi.wiktionary.org/w/index.php?title=%E2%80%AC&action=edit
2008
געשטארבן
*
הר נוף
הר נוף איז א געגנט אין מערב ירושלים, דער נאמען איז צוליב דער 813 מעטער הייך וואס ברענגט מיט זיך א הערליכע ארויסקוק פאנאראמע, הרי יהודה און הרי ירושלים נעמען אים ארום. ס'איז א פרומע געגנט מיט חסידים פון אמעריקאנישע עולים, און גערער און וויזשניצער חסידים, און ס'איז געווען דאס וואוינארט פון הרב עובדיה יוסף. די באפעלקערונג איז 20,000.
הר נוף איז נישט ווייט פונעם אראבישן דארף דיר יאסין, וואס די אצ"ל און די לח"י, האבן איינגענומען ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה.
מען קען צוקומען קיין הר נוף פונעם נחל רבידה איבערבייט אויף שאסיי 16.
היסטאריע
דעם היינטיגן געגנט הר נוף האט מען אנגעהויבן בויען אין די אנהרייב 1980ער יארן. כ"ה מרחשון תשע"ה האבן צוויי פאלעסטינישע אראבער פון מזרח ירושלים אפגעטון א שחיטה אין דער קהילת בני תורה שול מיט האקן, מעסערס און א ביקס.
צווישן די ישיבות אין הר נוף זענען ״פחד יצחק״ אונטער דעם ראש ישיבה רבי יונתן דוד דייוויד און ״היכל התורה״ אונטערן ראש ישיבה רבי צבי קושעלעווסקי.
װעבלינקען
קאטעגאריע:ירושלים בערג
עקוואדאר
‫ עקװאַדאָר, אפיציעל די רעפובליק פון עקוואַדאר, איז אַ דעמאקראטישע רעפובליק אין צפון־מערב דרום אַמעריקע. עקוואדאר גרענעצט קאלאמביע צו צפון, פערו צו מזרח און דרום, און דעם פאציפישן אקעאן צו מערב.
די הױפּטשטאָט איז קיטאָ.
דער פרעזידענט איז ראַפֿאַעל קארעאַ זייט 2006.
היסטאריע
אין דעם שטח פון היינטיקן עקוואדאר איז פריער געווען אן אינדיאנער קעניגרייך, וואס איז איינגענומען געווארן דורך דער אינקא אימפעריע אין 1470. אין 1533 האט שפאניע איינגענומען עקוואדאר.
וועבלינקען
*
יחוד
יחוד איז א תורהדיקע באגריף וואס מיינט זיך פארשפארן מאן און פרוי, לויט דער הלכה איז פארבאטן מאכן יחוד מיט א פרעמדער פרוי ,כדי אפצוהאלטן פון זינד. אויב די פרוי איז אן אשת־איש (געהייראט) אדער א נידה, אדער א קרובטע (אחוץ פון עלטערן מיט קינדער און אייניקלעך, און געשוויסטער) איז דאס אסור מן התורה.
קאטעגאריע:מצוות און מנהגים קאטעגאריע:סעקס
מלחה
250px|קליין
מלחה איז א געגנט אין דרום ירושלים געבויט געווארן אין די 50ער יארן. אין אנפאנג איז די געגנט געווען נאכגעלאזט באוואוינט מיט אימיגראנטן פון אפריקע, מיט דער צייט אומארגאניזירט האט די פלאץ געכאפט מענטשן צוליב דעם דארפיש רואיג לעבען,
אזוי אז אין די 90ער יארן איז צוגעקומען נאך א חלק צום געגנט ווי טייערע הייזער זענען געווארן געבויט, און די ווינט האט געטוישט אלעס, אצטדיון (סטאדיום) 'טדי' איז געבויט געווארן דארט, פאר פוטבאל, און דער איינקויפנס צענטער - קניון ירושלים (באקאנט אלץ "קניון מלחה") איז געעפנט געווארן דארט פון די גרעסטע און דערפאלגרייכסטע אין מדינת ישראל, אין אזוי אויך איז דער זאא-גארטן "גן החיות התנ"כי" אריבערגעברענגט געווארן קיין מלחה.
צוליב די 2005 אויפֿפֿרישן די באן-רוטע פון תל אביב-ירושלים, איז מלחה געווארן די הויפט סטאנציע אין ירושלים.
المالحة
נחמן שטויבער
ר' נחמן שטויבער איז דער מנהל כללי פון א חלק אין קווינס ישיבה.
א דורכגעווייקטער חסידי'שער איד, מיט אן אמאליגען טעם און חן, איז נאך געווען משגיח אין סאנדז סטריט, געשטעלט דורך מרן רביה"ק מסאטמאר בעל ויואל משה זי"ע, ווי אויך האט ער דאן מקבל געווען פילע קבלות פונעם רבי'ן וואס ער חזר'ט שטענדיג איבער פאר די בחורים, בפרט אין זיין ספעציעלע דרשה וואס ער האלט יערליך פאר די בחורים אין קעמפ ערב די הילולא פון רבי'ן זי"ע, וואס געדויערט צווישן 4 און 5 שעה, און ציט זיך אריין ביז אין די שפעטע נאכט שעה'ן.
זיין ראיה איז שוין אביסעלע שוואך, דעריבער מישט ער טיילמאל אויף בחורים וואס לערנען שוין אינגאנצן נישט ביי אים, און האלט זיי פאר אויף עוולות וואס זיי זאלן האבן באגאנגען, און דערנאך ווען ער באמערקט זיין פארדריסלעכע טעות, בעט ער אנטשולדיגונג און גייט זיך ווייטער זיין וועג.
ער איז זייער א שטרענגער, און האלט אן גאר א שטרענגען דיסציפלין אויף זיין חלק אין ישיבה, צוליב וואס ער איז פארהאסט ביי טייל תלמידים, אבער לאידך גיסא באליבט ביי פילע אנדערע תלמידים וואס זענען אים גאר שטארק מכיר טובה.
איבער זיין נאאיווקייט און תמימות ווערט פארציילט, אז אמאל האט ער געטראפן א בחור אין דארמיטארי אין קעמפ מיט אן mp3 שפילער, האט ער זיך גענומען מאכן קולות, ווי קומט צו א בחור "אינטערנעט"?
קאטעגאריע:סאטמארער חסידים
שערי חסד
קליין|איינער פון די גרינס געסלעך אין דעם קוואַרטל
שערי חסד געגנט איז אן אלטע געגנט אין ירושלים, וואו אסאך גדולים האבן געוואוינט דארט, געגרינדעט און תרס"ח ס'געפינט זיך אין שכינות מיט שכונת רחביה.
די הויפט שול, וואס מ'האט געעפנט ביי דער גרינדונג פונעם געגנט, איז די גר"א שול, וואו עס געפינט זיך די "שטיבלעך" פאר מנינים. אין תר"ץ האבן די חסידים אויפגעשטעלט די קהל חסידים שול.
פון די גדולים וואס האבן דארטען געלעבט זענען:
די ישיבה מעלות התורה פון רבי שמואל אויערבאך איז דארט, אויך די "מדרש שמואל" ישיבה פון הרב בנימין מאסקאוויטש.
ספר איוב
ספר איוב איז איינע פון די דריי ספרי חכמה אמ"ת (איוב, משלי, תהילים) דער ספר באשרייבט איוב אלס א משל ווי א צדיק לייד יסורים און פון דעסוועגן טאר מען נישט פארשן די הנהגות פון גאט ווי אזוי ער פירט די וועלט.
אזעלכע זאגן אז משה רבינו האט געשריבן דער ספר.
היינט אין די יידישע שפראך איז באקאנט דער ווארט "יסורי איוב" ווען מען וויל פארשטעלן גאר שטארקע יסורים.
איוב
י"ד חשוון
טעג ווען י"ד חשוון קען געפאלן:
יארצייטן
לינקס|100px
איוב
צו דער ספר איוב איוב איז א מענטש אין תנ"ך, באשריבן אין ספר איוב. דער ספר באשרייבט זיין צדקות און פון דער צווייטער זייט ווי ער האט געליטן צרות צרורות. דער ספר קומט פארענטפערן די פראגע פון "צדיק ורע לו, רשע וטוב לו". דער ספר שטעלט פֿאָר די גרויסע חכמה פון גאט מיט זיין פירן די וועלט, און ווי אזוי דער מענטש מיט זיין קליין חכמה קען נישט פארשטיין די הנהגה פון גאט.
עס איז דא א דיעה אין חז"ל אז איוב איז נאר א משל אויף צו פארענטפערן די פראגע, אבער אזוי א מענטש איז קיינמאל נישט געשטויגן און נישט געפלויגן.
קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
גילה
גילה איז א געגנט אין ירושלים מיט 35,000 איינוואינער מיט א אייגענע צייטונג „ידיעות גילה”.
ס׳איז אין דרום ירושלים, און די צווייט גרעסטע געגנט נאך פסגת זאב, ס׳האט שוין געהאלטן ביי 50,000 איינוואינער נאר די אינטיפאדא האט פארשיקט מענטשן פון דארט, מ׳האט געבויט א דרויסענדיגע וואנט דעמאלט׳ס צו היטן פון די ארומיגע אראבישע דערפער, ס׳איז דא 25 בתי מדרשים און צוויי מקוואות, גילה האט צוויי רבנים, הרב אליהו שלעזינגער דער אשכנזי׳שער רב און הרב משה בן אבו דער ספרדי׳שער רב.
ווענעזועלע
. װענעזועלע, אפיציעל די באליוואַרישע רעפובליק פון ווענעזועלע (שפאניש: República Bolivariana de Venezuela), איז אַ פֿעדעראלע רעפובליק אויפן צפון בארטן פון דרום אַמעריקע וואס שליסט איין אן א צאָל אינזלען אינעם קאראאיבישן ים. דאס לאנד גרענעצט גייאנע צו מזרח, בראזיל צו דרום און קאלאמביע צו מערב. צו צפון־מזרח זענען די אינזלען פון טרינידאד און טאבאגא. איר הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָטישע געגנט איז קאראקאס.
דאס לאנד באדעקט א שטח פון 916,445 ק״מ2 מיט א באפֿעלקערונג געשאַצט צו 29 מיליאן אין 2022.
זי האט פיל נאטורליכע אוצרות אין זיך, אבער דער הויפט אוצר ביי איר איז נאפט, דאס איז איר קוואל פון רייכטום, זי פארמאגט עטלעכע הונדערטער טורעמס מיט גרויסע גראב מאשינען פון ווי מען גראבט פיר און צוואנציג שעה א טאג אסאך נאפט וואס ווערט פארקויפט אין אויסלאנד ספעציעל צו די פאראייניקטע שטאטן. דעריבער האט ווענעזועלע א שטארקע איינפלוס אין אפעק, ווי אלע לענדער וואס פארקויפן נאפט זענען מיטגלידער. חוץ דעם פארמאגט זי אויך נאך אוצרות ווי גאלד, קופער, אייזן, זאלץ. אויך האט דאס לאנד פארשידענע מיני פיש, וואס איז א גרויסע באשעפֿטיגונג פאר די ארימע איינוואוינער פון לאנד.