cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
יחזקאל שרגא פייוויש תאומים-פרענקל
רבי יחזקאל שרגא פייוויש תאומים-פרענקל (ה'תק"ף (אומגעפער) - ג' שבט ה'תרמ"ה), פון קלאסנא-וויעליטשקא.
אפשטאם
רבי יחזקאל שרגא פייוויש איז געבוירן אין יאר ה'תק"ף (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב יהושע העשיל תאומים-פרענקל פון קאמארנא, א זון פון הרב ברוך תאומים-פרענקל, רב אין לייפניק, באקאנט אלס דער ברוך טעם.
רבנות
דער צאנזער רב, רבי חיים האלבערשטאם האט אריינגעשטלט רבי יחזקאל שרגא פייוויש אלס רב אין קלאסנא-וויעליטשקא אין יאר ה'תר"ח,
הסתלקות
רבי יחזקאל שרגא פייוויש איז פלוצלינג נפטר געווארן ג' שבט ה'תרמ"ה.
פאמיליע
רבי יחזקאל שרגא פייוויש האט געהייראט א טאכטער פון הרב שמואל ראזנער פון בארדיאוו. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם קאַטעגאָריע:אחרונים
אלישבע
קליין| קבר פון אלישבע מיט האמהות די "מוטער-קבר" געביידע אין טבריה, וואו לויט דער מסורה ליגט אלישבע לעבן זילפה, יוכבד, אביגיל, ציפורה און בלהה אֱלִישֶׁבַע בַּת עַמִּינָדָב די טאָכטער פון עמינדב איז געווען די ווייב פון אהרן הכהן. זי איז געווען א שוועסטער פון נחשון, נשיא פון שבט יהודה.
זי האט געהאט פיר זין: נדב, אביהוא, אלעזר און איתמר. קאַטעגאָריע:פערזענלעכקייטן אין תנ"ך
1933
נאבעל פריזן
קאַטעגאָריע:1930ער
סעלפאן
150px|left סעלפֿאן, צעלפֿאן אדער צעלקע, מאָבילקע אדער מאביל טעלעפאן איז א קאמוניקאציע טעלעפאן וואס ארבעט אן קיין דראטן. א חוץ רעדן קען מען היינט נוצן א קלוגער סעלפאן פאר SMS, MMS, אינטערנעט און אימייל.
עס איז היינט דא ספעציעלע כשר'ע סעלפאנען אן קיין אינטערנעט און אימייל און אויך אן טעקסטן אין אמעריקע און אין ארץ ישראל.
ניצן צעלפאנען וואס מ'קען גיין אויפן אינטערנעט איז אסור לויט חרדישע רבנים.
קאטעגאריע:לעבנסשטייגער קאטעגאריע:טעכנאלאגיע קאטעגאריע:קאמוניקאציע
קאשוי (הויף)
קאשוי איז א נאמען פון א חסידות וואס שטאמט פון דער שטאט קאשוי, סלאוואקיי.
דער פריערדיגער קאשויער רב, רבי רפאל בלום זצ"ל וועלכער איז געווען א תלמיד פון רבי שאול בראך פון קאשוי, נאך דער צווייטער וועלט קריג האט ער זיך באזעצט אין אמעריקע, אין וויליאמסבורג, און געציילטע יאר שפעטער האט ער געגרינדעט א היימישע שטעטל מיטן נאמען קאשוי אין בעדפארד היללס, וועסטשעסטער קאונטי, ניו יארק. דארט האט ער אויכעט אויפגעשטעלט זיין ישיבה. נאך זיין פטירה אין כ' אדר א ה'תשס"ה האבן זיינע חסידים באקרוינט רבי זיין עלטסטער זון רבי אליעזר חיים בלום פון מאנסי.
קאַטעגאָריע:ניו יארק
ווערבאַ-וועצלער באַריכט
די ווערבאַ-וועצלער באַריכט אדער 'די אוישוויץ פראטאקאל', איז דאס ערשטע אראפגעשריבענע עדות, וואס איז געהערט געווארן אום אפריל 1944, פון די מויל פון צוויי אוישוויץ אנטלאפענע סלאוואקישע יודען, רודאלף ווערבע און אלפרעד וועצלער. זיי האבן דאס דירעקט איבערגעגעבן פאר די יודישע ציוניסטישע פירער אין אונגארן, כדי מ'זאל וואס גייט דארט פאהר, און אפהאלטן די ווייטערדיגע דעפארטירונג פון די הונדערטע-טויזענטע אונגארישע יודענטום צום טויט.
למעשה האבן די פירער פון יענעם קאבינעט - אין שפיץ פון רודאלף קאסטנער - 'נישט' איבערגעגעבן פאר'ן פאבליקום דעם באריכט, און ס'איז געווען זייער פאטאל. כאטש זיי אליינס - די ציוניסטישע פירער - האלטן אז ס'האט נישט קיין זינען צו לייגן די שולד אויף זיי, איז אבער די היינטיגע באוואוסטע היסטאריע א קלארע באווייז, אז דאס זאגן זיי בלויז צוליב זייער אייגענעם פאליטיק.
דאך איז אום מאי 1944 דער שרעקעדיגער באריכט-דאקומענטן פארשפרייט געווארן אינעם דרויסנדיגער מערב וועלט און האט דאס ערשטע מאל פארציילט די אמת'ע גרויל, וואס גייט פאר אין די נאצישע לאגערן, אונטער'ן שלייער פונעם דייטשער אקופאציע, פאקטן וואס מ'האט גארנישט געוואוסט פארדעם.
דאס האט געברענגט צו די ערשטע שריט פון די אליאירטע קרעפטן, ארויסצושרייטן אין א ווילדע מלחמה, אפצוקלאפן דעם נאצישער דייטש ביז'ן ענדגילטיגע ענדע, און אזוי ארום אפצושטעלן די באנען וואס האבן נאך טאג טעגליך געטראגן 12 טויזענט יודישע קרבנות קיין אוישוויץ, און דורך דעם באריכט זענען טויזענטע יודען געראטעוועט געווארן.
זייער אנטלויף איבערצוגעבן דעם באריכט
נאכ'ן גוט אויספלאנירן זייער אנטלויפן, האבן זיי אנגעהויבן דערמיט אום ערב פסח י"ד ניסן ה'תש"ד 7טן אפריל 1944. ווען זיי זענען געווען ביים טעגליכע ארבעט אינדרויסן פון די באראקען לאגער, איז געווען דארט א הויפען קלעצער, וואס איז שוין געלעגן דארט א שטיק צייט. און מיט די הילף פון פריינד האבן זיי זיך פארשטעקט אין א לאך אונטער דריי שיכט פון די העלצער, און זיי זענען געווען באשמירט מיט רוסישע טאבאק שטויב און בענזין, אזוי אז די הונט זאל זיי נישט קענען דערשפירן.
נאכ'ן פערטן טאג וואס מ'האט זיי געזוכט, און זיי האבן געוואוסט לויט אפגעשמועסטע צייכענס פון פריינד, אז מ'זוכט זיי שוין נישט. אבער דאן זענען ווידער די וועכטער געקומען זוכן ביי די האלץ, און שוין אויך אראפגענומען צוויי שיכטן האלץ, אבער דאן האט פלוצלינג אנגעהויבן קלונגען די סירענע, און זיי זענען אוועקגעגאנגען פון דארט.
דאן איז שוין געווארן נאכט, און די צוויי באהאלטענע האבן פראבירט אויפהייבן די האלץ, אבער זענען געווען צו שוואך דערצו; אבער מיט אומ'געווענליכע קרעפטן האבן זיי דאס געריקט און זיך ארויסגעשלייכט פון דארט, און אנגעהויבן לויפן, און אזוי געלאפן אומגעפער אכציג מייל - דורך וועלדער און דערפער. זיי האבן געהאט ווייניג הילף פון די פויער'טעס אונטערוועגנס, אבער זיי האבן יא אנגעטראפן פארטיזאנער, וואס האבן זיי געהאלפן אין וועג, ביז זיי האבן דערגרייכט די גרעניץ פון סלאוואקיע.
דאס ערשטע זאך האבן זיי געזוכט ווי ס'איז די קאבינעט פון די יודישע אנפירער אין שטאט, מיט'ן ציל איבערצוגעבן דעם קריטישע מעלדונג און היסטארישע עדות'שאפט.
דעטאלען וועגן דעם באריכט
אום מאי 1944, ביים אנקומען צום אפיס פון די ציוניסטישע פירער אין אונגארן, האבן זיי אנגעהויבן פארציילן אויף וואס זיי זענען דא געקומען, און פון וואו זיי קומען.
ס'דא וואס זאגן אז מ'האט זיי נישט אינגאנצן געגלייבט, און דעריבער האט מען זיי גענומען אויף א קרייץ פארהער, און נאכן גוט אויספרעגן און אפשרייבן זייערע עדות אויף פערציג בלעטער, מיט גאר פול דעטאלן, האט מען עס פראבירט שיקן צו אנדערע אפיסעס פון די יודישע פירער.
אבער פאר'ן יודישער פאבליקום האבן די ציוניסטישע פירער דארט, עס אין פאקט נישט ארויסגעגעבן.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פארניכטונגס לאגערן קאַטעגאָריע:צווייטע וועלט מלחמה קאַטעגאָריע:היסטאריע קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאַטעגאָריע:סלאוואקישע יידן קאַטעגאָריע:חורבן אייראפע
מונקאטש (הויף)
קליין|300px|הויפטקווארטיר פון מונקאטשער חסידות אויפן 14טן עוועניו, [[בארא פארק]] מונקאטש איז א חסידישער הויף געגרינדעט אין דער שטאט מונקאטש (פריער אין אונגארן און היינט אין אוקראינע) אין די אנהייב ת"ר יארן דורך הרב שלמה שפירא, אן אייניקל פון הרב צבי אלימלך שפירא פון דינאוו (דער "בני יששכר"). היינט איז דאס חסידות הויפטקווארטירט אין בארא פארק, ברוקלין, געפירט דורכן אדמו"ר משה יהודה לייב ראבינאוויטש.
ווידעראויפבלו פון מונקאטשער הויף
נאך דער גרויזאמער מלחמה, איז מונקאטשער חסידות איבערגעפלאנצט געווארן אויף די אמעריקאנער באדן דורך רבי משה לייב ראבינאוויטש, אן אייניקל פונעם מנחת אלעזר, וואס האט אויפגעשטעלט מוסדות התורה. דער צענטער פון מונקאַטשער חסידות געפינט זיך היינט צוטאגס אין בארא פארק, ברוקלין, אבער עס געפינען זיך צענטערן פון מונקאטשער חסידים אין וויליאמסבורג, מאנסי, לאס אנדזשעלעס, שיקאגא, מאנטריאל, לאנדאן, מעלבארן, ירושלים און בני ברק.
זיין ברודער רבי יצחק יעקב ראבינאוויטש, דער דינאווער רבי, האט אויפגעשטעלט זיין הויף אין  וויליאמסבורג אין ברוקלין, ווי דארט פארמאגט ער די דינאווער צענטראלער שול, א צענטער פונקט אין וויליאמסבורג, אזוי אויך האט ער אויפגעשטעלט א גרויסע ישיבה  קטנה, און ישיבה גדולה, און ער פארמאגט שוין אויך א יוצאים שטיבל אין וויליאמסבורג, אזוי אויך א שול אין בארא פארק, און אין קרית יואל, און מעריצים איבעראל.
קאנאקרי
קאנאַקרי איז די הויפטשטאט און די גרעסטע שטאט פון גינע. די שטאט איז א פארט אויפן אטלאנטישן אקעאן, און דער עקאנאמישער, פינאנציעלער און קולטורעלער צענטער פון גינע. כמעט א פערטל פון אלע באוואוינער פון גינע וואוינען אין קאנאקרי.
היסטאריע
אין 1887 האט בריטאניע געגעבן דעם שטח פון דער שטאט צו פראנקרייך, ווען מ'האט געגרינדעט די שטאט. אין 1904 איז זי געווארן די הויפטשטאט פון פראנצויזישע גינע.
קליין|288x288פיקס
ישראל ניסן ראזנבוים
רבי ישראל ניסן ראזנבוים (כ"ד ניסן ה'תש"ט–ט״ז מרחשון תש"ף) איז געווען דער קרעטשענעוו-קרית גת'ער רבי.
לעבנסגעשיכטע
רבי ישראל ניסן איז געבוירן געווארן אין רחובות, צו זיין פאטער רבי דוד משה ראזנבוים, דער פריערדיגער קרעטשענעווער רבי, און צו זיין מוטער מרת אסתר רחל, טאכטער פון רבי חיים מרדכי ראזנבוים פון נאדווארנא. ער איז א צווילינג ברודער פונעם קרעטשענעווער רבי פון רחובות, רבי מנחם אליעזר זאב ראזנבוים.
א שטיקל צייט נאך זיין חתונה מיט מרת יוטל מירל, טאכטער פון רבי יחזקאל שרגא מערץ אין יאר ה'תשכ"ט, איז זיין פאטער דער רבי פלוצלונג נפטר געווארן ווען ער האט פארוויילט אויף א רייזע אויף קברי צדיקים אין רומעניע.
שפעטער איז ער אריבערגעצויגן וואוינען אין קרית גת, דארט וואו איז ער באקרוינט געווארן רבי. ער האט אויפגעשטעלט א בית מדרש און א חסידישע קריה אונטערן נאמען "רמת דוד" אין געדענק פון זיין פאטער. זיינע מוסדות רעכענען אריין אין זיך אויסער דעם בית מדרש, תלמוד תורה, קינדערגארטן און א כולל פאר יונגעלייט. זיין געמיינדע באשטייט פון צענדליגע משפחות.
קינדער
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם אין ארץ ישראל קאַטעגאָריע:נאדווארנא
קלימאט
קלימאַט באדייט די דורכשניט וועטער באדינגונגען אין א געוויסן ארט במשך א לענגערער צײַט. דער קלימאט איז די לאנג-משכ'דיקע פארויסזאגנדיקע לאגע פֿון דער אטמאספער. עס ווירקן אויף אים פֿיזיקאלישע אייגנשאַפֿטן ווי בערג, טייכן, מדבריות, אראפדריקונגען און נאך.
די עיקר עלעמענטן פֿון וועטער און קלימאט: טעמפעראטור, לופטדרוק, ווינט, אפזעץ (רעגן, שניי, טוי), פייכטקייט און זונשיין. זיי העלפֿן מענטשן צו באשרײַבן די צושטאנדן פון וועטער און קלימאט.
די מערסטע גענוצטע קלאסיפיקאציע סיסטעם פון קלימאט איס די פון וולאדימיר קעפן. מען גיט נעמען פאר די פארשידנארטיקע קלימאטן למשל: מילד, פארטרוקנט, קאלט, טרוקן, טראפיש, עקוואַטאריש, מיטלענדיש.
די געאגראפישע ברייט פון אן ארט איז שטארק משפיע אויף זיין קלימאט.
וועטער און קלימאט
די וועטער ווייסט יעדער וואס עס מיינט. דאס איז די טעמפעראטור, ווינט שנעלקייט, פייכטקייט און טרוקנקייט, זון אדער וואלקן פון יעדע באזונדערע געגענט. יעדע געגענט האט זיך איר אייגענע וועטער אויסשטעל און אויב עס רעגנט אין ניו יארק סיטי מיינט נאך נישט אז עס רעגנט אין אלבאני. אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז וועטער איז א קורצע טערמין וועלכע איז שייך צו א לאקאלע געגענט און יעדע געגענט האט זיך איר אייגענע וועטערס.
קלימאט איז די אויסשטעל פון די וועטערס פון א גרויסע ראיאן אין א לאנגע טערמין. א קלימאט ווערט באצייכנט אויף די דורכשניטליכע וועטערס זומער און ווינטער פון איין ראיאן אין משך פון א לענגערע צייט. צום ביישפיל ניו יארק האט א קאלטע קלימאט אין די ווינטער מיט אסאך שניי און ווינטן און א הייסע שטיקיגע זומער מיט אסאך פייכקייט. דאס איז געזאגט אויף גאנץ ניו יארק און אירע ארומיגע סטעיטס כאטש די וועטער אויסשטעל אינערהאלב די שטעט זענען קיינמאל נישט די זעלבע.
קלימאט קען גערעכנט ווערן אויף קלענערע און גרעסערע דורכשניטליכקייטן. מען קען באצייכנען א סטעיט אדער ראיאן וואספארא קלימאט זי האט און אזוי אויך קען מען באצייכענען א גאנצע קאנטינענט וואספארא קלימאט זי פארמאגט כאטש איין העלפט איז קאלט און די אנדערע ווארעם. די טערמין צו באטראכטן קלימאט איז זייער לאנג. מען דארף צוריק קוקן הונדערטער יארן צו קענען שטודירן און פארשטיין די קלימאט פון א ראיאן. יעצט אויב עס מאכט זיך אין א געגענט א ווינטער אדער צוויי וועלכע זענען נישט קאלט אדער עס פאלט ווייניגער שניי, איז עס נאך נישט קיין שום צייכן אז עס האט פאסירט א טויש אין קלימאט ווייל דער דריטער ווינטער קען צוריק ווערן קאלט און יא פאלן אסאך שניי און דעמאלט זעט מען אז די געוועזענע צוויי ווינטערס זענען נאר געווען ווי א בארואיגונגס צייט אפשניט אינעם קלימאט.
אונטערארקטיש
ראיאנען מיט א אונטערארקטישן קלימאט (האבן א לאנגען ווינטער, אפטמאל זייער קאלט, און קורצע ווארעמע זומערן).
מילד
מילדע קלימאטן האבן פיר סעזאנען. טערקיי און מערסטע אייראפעישע לענדער האבן מילדע קלימאטן.
פארטרוקנט
פארטרוקנטע קלימאטן זענען זייער וואַרעם, ווי מדבריות. זיי האבן איין אדער צוויי סעזאנען ווי: סאודי אראביע און רוב אפֿריקאנער לענדער.
טראפיש
טראפישער קלימאטן האבן ווארעמע טעמפעראטור און צויי סעזאנען; נאַס און טרוקן.
מיטלענדיש
דער מיטלענדישער קלימאט איז געוויינטלעך ווארעם און טרוקן אין זומער, קאלט און נאס אין ווינטער.
עסעקס
עסעקעס איז א גראפנשאפט אין מזרח ענגלאנד, וואס גרענעצט קענט צו דרום אריבער דעם טעמז, קעמברידזשיר און סאפאלק צו צפון, הארטפארדשיר צו מערב און גרויסלאנדאן צו דרום־מערב. עסעקס באדעקט א שטח פון 3,670 קוואדראט ק"מ. די גראפנשאפט שטאט איז טשעלמספארד.
לאנדאן סטאנסטעט פליפארט געפינט זיך אין עסעקס.
טילבורי איז איינער פון די הויפט פארטן אין עסעקעס. קליין|פאן פון עסעקעס
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:גראפנשאפטן אין ענגלאנד
16
דאס יאהר זעכצן איז געווען א עיבור יאהר אויפן יוליאנישן קאלענדער וועלכע האט זיך אנגעהויבן אין א מיטוואך מיט 366 טעהג.
געשטארבן
קאטעגאריע:יארן
טוביה הורוויץ
רבי טוביה הורוויץ זצ"ל (ה'תר"ה - ה'תרע"ח), רב אין מיידאן.
אפשטאם
רבי טוביה איז געבוירן אין יאר ה'תר"ה (אומגעפער), צו זיין פאטער הרב מאיר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, דער אמרי נועם, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון הרב נפתלי צבי הורוויץ דער ראפשיצער רב. און צו זיין מוטער מרת דבורה א טאכטער פון הנגיד הרב קלמן פיעצליס פון קראקא.
רבנות
רבי טוביה איז געווען רב אין מיידאן, ביי די ערשטע וועלט קריג איז ער אנטלאפן קיין וויען.
הסתלקות
רבי טוביה איז נפטר געווארן אין וויען, ה'תרע"ח (אומגעפער).
פאמיליע
זיין זון:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דזשיקאוו
מארק ווארשאווסקי - יידישע פאָלקסלידער
מארק ווארשאווסקי - יידישע פאָלקסלידער מיט 31 ניגונים איז דער צווייטער באנד פון דער ציקל מוסטער-ווערק פון דער יידישער ליטעראטור ערשינען אום ה'תשי"ח אין בוענאס איירעס, ארגענטינע אין טויזנט עקזעמפלארן.
אינעם בוך ברעהנגען זיי אויסער די פאקטישע ארגינעלע ליריקס פון מארק ווארשאווסקי (זיין ערשטע בוך יודישע פאלקסליעדער, מיט בלויז 25 ליעדער, איז ערשינען צוערשט אום ה'תרס"א אין ווארשע מיט א פאררעדע פון שלום עליכם), אויך די נאטן פאר 31 ניגונים און פילע באשרייבונגען פון באריהמטע שרייבער איבער עהם און ביאגראפישע שטריכן פון זיין לעהבן, זיין ביבליאגראפיע (דורך יעפים ישורון), איבער זיינע לידער און איבער זייער גרויסע השפעה אויפן יודישן קולטור. אסאך באציהט מען זיך צו זיין מעהרסט באריהמט ליד אויפן פריפעטשיק - וועלכער האט ארגינעל געהייסן דער אלף בית.
בס"ה אנטהאלט דער בוך 213 זייטן. דער אריינפיר און רעדאקציע צום דאזיגן בוך איז דורך שמואל ראזשאנסקי. דער בוך איז ווידער איבערגעדרוקט געווארן אום ה'תשכ"ה.
וועב לינקען
קאטעגאריע:יידישע ביכער קאטעגאריע:אידישע לידער
וועסט בראמפטאן סטאנציע
וועסט בראמפטאן איז א לאנדאנער אונטערגרונט און נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער דיסטריקט ליניע און דער מערב לאנדאן ליניע. די סטאנציע געפינט זיך אויף אלט בראמפטאן ראד, מערב לאנדאן, אין טראוולקארט זאנע 2.
קעלן
קעלן איז די פערטע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד נאך בערלין, האמבורג און מינכן, און די גרעסטע שטאט אין דעם דייטשן פֿעדעראלן שטאַט נארד ריין-וועסטפאליע. זי איז פֿון די עלטסטע שטעט אין דייטשלאנד, ווערנדיג אויפגעשטעלט דורך די רוימישע אום יאר 38 פאר דעם גויאישן קאלענדאר. אין יאר 50 איז קעלן געווארן א רוימישע "שטאט".
וועסט בראמפטאן סטאנציע
די סטאנציע איז אויפן ווימבלדאן צווייג פון דער דיסטריקט ליניע. אויף דער מערב לאנדאן ליניע איז די באן דינסט פון לאנדאנער איבערגרונט און סאדערן.
קעלן
קעלן ליגט אויפן ריין. דער קעלנער אוניווערסיטעט איז פון די עלצטע אוניווערסיטעטן אין אייראפע.
וועסט בראמפטאן סטאנציע
.
קעלן
יידן אין קעלן
די יידישע געמיינדע אין קעלן גייט צוריק צו אוראלטע צייטן. שוין אין יאר 321 האט דער קייסער ארויסגעגעבן א געזעץ אז יידן קענען ווערן געוויילט צום קעלנער שטאטראט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אידישע יישובים אין אייראפע קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
וועסט בראמפטאן סטאנציע
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אין 1866 אויף דער וועסט לאנדאן באן. די דיסטריקט ליניע סטאנציע האט געעפנט דעם 12טן אפריל 1869.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:דיסטריקט ליניע סטאנציעס קאַטעגאָריע:לאנדאנער איבערגרונט סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
טאאיפי
טאיפעי איז די הויפטשטאט פון טייוואן.
עס וואוינען דארט א געשאצטע 2,646,204 מענטשן.
עס פלעגט אמאל זיין אן ארעמע שטאט. היינט צוטאגס איז עס דער ביזנעס צענטער פון לאנד, און עס איז שוין פאראן דארט אסאך הויכע געביידעס, מיט שיינע גרויס פארקס.
צווישן אנדערע געפינט זיך דארט דער טאאיפאי 101 וואלקנקראצער, וואס איז איבער הונדערט שטאק הויך.
קאַטעגאָריע:אזיע קאַטעגאָריע:כינע
מאטל דער אפרייטער
געשיכטע
ער ווערט פארוואונדעט דורכן באלעבאס און פאלט אריין אין א קאמא. זיין ווייב אסתר, נישט האבנדיג קיין געלט צו שפייזן זייער זוהן דזשעקי, ווערט געצוואונגען דורך מיסטער ראזענוואלד איהם צו פארקויפן פאר א קינדערלאזער פאמיליע.
פון גרויס צער נעמט זי זיך צו דאס לעבן.
ווען מאטל כאפט זיך ענדליך אויף, טרעפט ער גארנישט און בלייבט היימלאז אויף די גאסן פארקויפנדיג בלומען פאר א ניקל כדי זיך צו שפייזן.
יאהרן שפעטער טוהט מר. ראזענוואלד שאנטאזשירן די נייע עלטערן פון דזשעקי, וועלכער איז אויסגעשטיגן אן אדוואקאט, סטראשענדיג אז אויב מ'גיבט איהם נישט קיין געלט וועט ער איהם זאגן אז ער איז נישט זייער גענעטישער זוהן פון געבורט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך פילמען קאטעגאריע:דראמא קאטעגאריע:פאראייניגטע שטאטן
קיסריה-פרדס חנה באן סטאנציע
קיסריה-פרדס חנה באַן סטאַנציע איז א ישראל באנען סטאנציע פאר פאסאזשירן וואס באדינט די שטאט פרדס חנה-כרכור און דעם קסריה אינדוסטריעלן פארק אין מזרח קיסריה.
װעבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין ישראל
אברהם ראזנטאל
אברהם אהרן ראזנטאַל (1947, י"ז תשרי ה'תש"ח, – 9טן נאוועמבער 2018, א' כסלו ה'תשע"ט) איז געווען דער פארזיצער פון דער קריית יערים (טעלז־סטאן) לאקאלן ראט צווישן די יארן 1996–2018.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין ירושלים, און האט געלערנט אין דער  עץ חיים ישיבה. דערנאך האט ער געלערנט אין דער אמשינאווער ישיבה, וואו ער האט געלערנט ביי הרב שמואל אוירבאך.נאך זיין חתונה האט ער געוואוינט אין רחובות, וואו ער איז געווען דער העלפער פונעם שטאטס רב, הרב שלמה קוק. נאך דער פטירה פון הרב קוק האט ער געארבעט ווי א רעכענער אין דער עתירות מדע פירמע, א צווייג פן כור אינדוסטריעס. אויך האט ער געארבעט ווי א רעכענער אין דער מסורה תלמוד תורה, מכון ירושלים און נאך מוסדות. ווען מען האט אויפגעשטעלט קריית יערים אין דעם צווייטן העלפט פון די תש"ל יארן איז ער אריבער וואוינען דארט, און איז געווען פון די ערשטע איינוואוינער. אין יאר תשנ"ה איז ער באשטימט געווארן א מיטגליד אין דעם וועד פונעם יישוב, און האט געפירט דעם בילדונג אפטיילונג. אין יאר תשנ"ו איז ער געוויילט געווארן פארזיצער פון דעם ראט נאך ווען  דוד יפרח, דער פריערדיגער ראט־פארזיצער, האט רעזיגנירט, מיטן שטיץ פון דעם רב, הרב אריה שולמאן.
אין יאר 2013, נאך לאנגע יארן וואס עס זענען נישט געווען קיין וואלן אין דעם יישוב, האט קאנדידירט קעגן ראזנטאַל א נייע  רשימה מיטן נאמען "איחוד הקהילות למען טלזסטון" אונטער דוב באקשט, וואס האט געוואונען דריי זיצן אין דעם ראט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ישראלישע פאליטיקער קאַטעגאָריע:סאדיגורא קאַטעגאָריע:חסידים
מסטיסלאוו ראסטראפאוויטש
קליין|מסטיסלאַוו ראָסטראָפּאָוויטש שפּילט אַ טשעלאָ אין 1978. מסטיסלאַוו לעאָפּאָלדאָוויטש ראָסטראָפּאָוויטש (, ; 27סטן מערץ 1927 - 27סטן אפריל 2007) איז געווען אַ רוסישער טשעליסט און דיריגענט. ער איז געווען געהייראַט צו דער סאָפּראַנאָ גאַלינאַ ווישנעווסקאַיאַ. מ'האט אים געהאַלטן פֿאַר דעם גרעסטן טשעליסט אין דער צווייטער העלפֿט פֿונעם 20סטן יאָרהונדערט און איינעם פֿון די גרעסטע טשעליסטן אין דער געשיכטע פֿון מוזיק.
ביאגראפיע
ראָסטראָפּאָוויטש איז געבוירן געוואָרן דעם 27סטן מערץ 1927 אין באַקו, אַזערבײַדזשאַן (דעמאָלט אַ טייל פֿונעם סאָוועטן–פֿאַרבאַנד) אין אַ מוזיקאַלישער פֿאַמיליע. זײַן פֿאָטער האָט געשפּילט טשעלאָ און זײַן מוטער — פיאַנע.
אין 1956 האָט מען אים באַשטימט אַ פּראָפֿעסאָר אין דער מאָסקווער קאָנסערוואַטאָריע.
אין 1968 האָט ער אָנגעהויבן דיריגירן.
קאַטעגאָריע:רוסן קאַטעגאָריע:טשעליסטן קאַטעגאָריע:דיריגענטן
היסטאריע פון קאנאדע
קאנאדע איז א לאנד פון 32 מיליאן איינוואוינער אין דער צפונ'דיגן טייל פון דער צפון אמעריקע קאנטינענט, זייענדיג דער וועלט'ס צווייטע גרעסטע לאנד לויט פלאך מאס. קאנאדע האט אנטוויקלט פון א גרופע אייראפעישע קאלאניעס אלס א צוויישפראכיגע פעדעראציע, געווינען איר אייגנשאפט פרידליך פון איר לעצטן קאלאניסטישן הערשער, דאס פאראייניגטע קעניגרייך.
אייראפעישער קאנטאקט
קאנאדע'ס היסטאריע הויבט זיך אן נאך מיט הונדערטער יארן צוריק, ווען די אייראפעאישע האבן אנגעהויבן באזעצן די קאנאדער טעריטאריע וועלכע האט נאכגעפאלגט מיט א פינעף הונדערט יעריגער געפעכט צווישן די פריער באזעצטע אלט-געזעסענע איינוואוינער און די ניי געקומענע אייראפעאישע. דער ריכטיגער שטראם קיין קאנאדע האט זיך ערשט אנגעהויבן אין 876' ווען סיי די בריטישע און סיי די פראנצויזן האבן געשיקט טויזנטער מענטשן צו באזעצן און איבערנעמען די נארד אמעריקאנער טעריטאריע וועלכע געפינט זיך צפון צו די פאראייניגטע שטאטן. און ביז אין דעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט האט זיך קאנאדע אויפגעבויט צו ווערן איינע פון די וועלט'ס קליינע גרופע פון רייכע, שטארק אינדוסטריאליזירטע, טעכנאלאגיש פארגעשריטענע, און געזונטע ארגאניזירטע דעמאקראטיעס. אין גרויסן טייל האט קאנאדע זיך אזוי שנעל געבויעט א דאנק איר מאכטפולן שכן די פאראייניגטע שטאטן, מיט וועלכע זי פירט דורך ביליאנען דאלארן האנדל טאג טעגליך. די אנוועזנהייט פון די פאראייניגטע שטאטן איז אויך די סיבה פארוואס קאנאדע איז פון די באוואוסטסע דעמאקראטיעס אין דער וועלט, וועמענס פאליטישע פאראייניגונג און קולטוראלע אינדענטיטעט איז שטארק באוואוסט.
די אלט-געזעסענע מענטשן האבן שוין געוואוינט אין קאנאדע נאך אפשר מיט טויזנטער יארן צוריק. קיינער ווייסט נישט פונקטליך ווען זיי זענען אנגעקומען אבער זיי זאגן אז זיי זענען שוין דא זייט קאנאדע איז באשאפן געווארן... די אלט-געזעסענע זענען באשטאנען פון מינימום 11 באזונדערע גרויסע גרופעס מיט הונדערטער אינדיווידועלע שפראכן און וועגן פון לעבן. די משונה'דיגע בריות האבן געציילט ווייניגסטענס 300,000 ווען די אייראפעאישע האבן באטראטן די נארט אמעריקאנער ערד מיט 500 יאר צוריק. זיי האבן געוואוינט צוטיילט צו צוויי ראיאנען: דרום אנטאריא און די ווייט פאציפישע שטעט, אבער טראץ די ווייטקייט - פון א מהלך פון עטליכע וואכן אין יענע צייטן - וואס האט אפגעטיילט צווישן די צוויי ראיאנען האבן זיי אנגעהאלטן א שטארקע נאנטשאפט און האנדל. זיי האבן געלעבט פון נאטורליכע אוצרות ווי פיש, בהמות, אלע ערליי פלאנצונגען, און האלץ צום הייצן.
די ערשטע אייראפעאישע וואס האבן באטראטן די קאנאדער ערד זענען געווען די אזויגערופענע וויקינג קאלאניסטן פון איסלאנד און גרינלאנד. די גרופעס האבן פארלאזט אייראפע נאך מיט איבער 2,000 יאר צוריק אבער קיינער פון זיי האט זיך נישט צוריקגעקערט צו פארציילן די אייראפעאישע אז עס געפינט זיך נאך א קאנטינענט אויף דעם אנדערן זייט פון ים. באווייזן וואס מען האט געטראפן ארום 45 יאר צוריק אין נייפונדלאנד צייגן אז די וויקינג גרופעס האבן געהאט זייער שווערע שלאכטן מיט די אלט-געזעסענע אין מזרח קאנאדע. מיט דער צייט האבן די אייראפאישע פארלוירן קאנטאקט מיט די גרינלאנד אימיגרירער און אזוי ארום האבן זיי מער נישט געהערט פון נארט אמעריקע פאר הונדערטער יארן.
אין דעם 15טן יארהונדערט האט זיך צוריק אנגעהויבן די אייראפעאישע נייגער פאר נארט אמעריקע. דער ערשטער איז געווען אן איטאליענער פארשער וועלכער איז אנגעקומען קיין נייפונדלאנד און ער איז באלד נאכגעפאלגט געווארן דורך פארטוגעזישע וויסנשאפטלער, און עטליכע יאר שפעטער דורך א גרעסערע גרופע ענגלישע פארשער וועלכע זענען אנגעקומען צו פארשידענע אנדערע ערטער אין קאנאדע וועלכע האט געגעבן א שטיקל מאפע פאר די נייגעריגע פארשער פון קאנאדע'ס נאטורליכע אוצרות און ראיאנען. רוב פון די וואס זענען דעמאלט געפארן זענען מער קיינמאל נישט צוריקגעקומען, אבער פון אזויפיל פּראבעס האט מען געקענט ארויסברענגן א שטיקל מאפע וואס עס טוט זיך אפ אויפ'ן אנדערן זייט פונעם כדור הארץ.
די ערשטע דערפאלגרייכע מיסיע איז דורכגעפירט געווארן דורך פראנקרייך אין יאר 1534 ווען דער פראנצויזישער קעניג פרענציס דער ערשטער האט ארויסגעשיקט א גרופע אין שפיץ פון דעם וויסנשאפטלער דזשעק קארטיער צו געפינען רייכע ערטער אין נארט אמעריקע נאכדעם וואס שפאניע האט שוין געהאט געטראפן מעקסיקא. קארטיער האט דערגרייכט קוויבעק און דארט אפגעראכטן א גאנצן ווינטער מיט זיינע מענטשן. נאך דער ווינטער האט ער ארומגעקרייזט קוויבעק דורך די סעינט לארענט טייך און אראפגעמאלן א מאפע פון קוויבעק וועלכע ער האט באוויזן צוריק צוברענגן צו פרענציס. קארטיער האט דעמאלט א נאמען געגעבן די קאנטינענט "קאנאדע" וואס באדייט אין איינע פון די אלט-געזעסענע שפראכן א דארף. 6 יאר שפעטער האט פראנקרייך ארויסגעשיקט א ריזיגע גרופע פון קאלאניסטן צום נייעם לאנד קאנאדע און אויך די צווייטע מיסיע איז געווען דערפאלגרייך.
די נייע קאנאדער איינוואוינער האבן אנגעהאלטן גאנץ גוטע באציאונגען מיט די אלט באזעצענע איינוואוינער. עס האבן אויסגעבראכן ווייניג קאנפליקטן, און ווען יא איז עס געווען וועגן האנדל און נישט איבער אייגנשאפט. די פוטער-האנדל איז גוט אויפגענומען געווארן ביי די אלט-געזעסענע פעלקער וועלכע האבן אזוי ארום געקענט געניסן פון אנדערע אייראפעאישע פראדוקטן וועלכע זיי האבן אין זייער לעבן נאך נישט געהאט געזען. די פאראייניגטע האנדל האט אריינגעברענגט די אלט-געזעסענע אונטער די אייראפעאישע דאמינאציעס, אבער נאך ביז היינט זענען די פארשידענע פעלקער אפגעטיילט אין קולטור און אין רעליגיע טראץ וואס זיי וואוינען און געניסן פון אלע פראגראמען פון די קאנאדישע רעגירונג. אין יענע צייטן האבן אלע רעגירונגן געהאט מיסיאנערן וועלכע האבן געהאלפן פארשפרייטן זייערע קולטורן. אסאך מיסיאנערן האבן געארבעט אויף די אלט-געזעסענע זיי צו טויפן צום קריסטליכן גלויבן אבער עס איז זיי קיינמאל נישט געלונגען.
אין יענע יארן האט געהערשט געפערליכע קרענק אין אייראפע וועלכע האבן אומגעברענגט טויזנטער, אויב נישט מיליאנען, מענטשן. די אייראפעאישע וואס זענען אנגעקומען קיין קאנאדע האבן מיט זיך מיטגעברענגט די קרענק וועלכע האט באלד אפעקטירט אויך די אלט-געזעסענע אייוואוינער איבערלאזנדיג שווערע טויזנטער טויטע און קראנקע. די צוויי שטערקסטע קרענק זענען געווען מיקמעק וועלכע האט אפגעווישט באלד ניינציג פראצענט פון די נייע קאנאדישע באפעלקערונג און אויך א שטארקע עפעדימיק אין דעם 17'טן יאר-הונדערט וועלכע איז שטארק צושפרייט געווארן אין מזרח קאנאדע און אומגעברענגט טויזנטער. די קאנאדער האבן שווער געארבעט אפצושטעלן די אלע מגפות דורך אריינברענגען די מערסט פארגעשריטענע וואקסינאציעס פון בריטען און פראנקרייך. אויך האט מען אויפגעשטעלט א אימיגראציע קאנטראל וועלכע האט נישט ערלויבט פאר אנגעשטעקטע אייראפעאישע אריינצוקומען אין לאנד.
דאס נייע פראנקרייך
איינמאל די פראנצויזישע רעגירונג האט געזען אז קאנאדע האט א מעגליכע ווערד פאר פוטער, פישינג, און נאך אוצרות; האט זי באקומען מער אינטערעסע פאר די ראיאנען וועלכע איז דעמאלט באקאנט געווארן אלס דאס נייע פראנקרייך. די פּראָקלאַמירטע נייע פראנקרייך האט געזאלט ארייננעמען דעם גאנצן סאנט לארענט טייך אין קוועבעק, האלב פון נופונדלאנד, און דער מיסיסיפי טייך מיט איר בארטן שטאט לואיזיאנא. די אלע געגענטער זענען געווען פיל מיט אלט-געזעסענע איינוואוינער וועלכע האט נישט אינטערעסירט די גאנצע פאליטיק און די פראנצויזישע געזעצן, אזוי לאנג ווי זיי האבן געהאט האנדל און פריינדשאפט מיט די פראנצויזן. די ענגלישע האבן נישט איינגעשטימט מיט פראנקרייך'ס פראקלאמאציע און האבן פרובירט שטערן די פוטער אינדוסטרי און אקופירן זייערע טעריטאריעס.
די קאנאדער פראנצויזן האבן פארלאנגט פון דער פראנצויזישער רעגירונג צו גרינדן קאלאניעס, אזוי ארום וועלן זיי קענען האבן די מאנאפאל אויף דער פוטער אינדוסטריע. די פראנצויזישע רעגירונג האט אבער נישט געהאט צופיל חשק דערצו ווייל עס וואלט געווען זייער א טייערע שפיל, ספעציעל ווען עס איז ווייט אוועק פון לאנד. מיט די יארן האבן די פראנצויזן דאס אויסגעבעהטן און די ערשטע קאלאניע איז געגרינדעט געווארן אין קוויבעק מיט'ן נאמען טשעמפלעין. מיט די גרינדונג פון איר ערשטע קאלאניע האבן די קאנאדער פראנצויזן אנגעהויבן איבערנעמען קאנטראל אויף די סעינט לארענט טייך. אלע איינוואוינער אין די נייע פראנקרייך האבן געשיקט זייערע סחורה קיין טשעמפלעין פון וואו די האנדל איז קאנטראלירט געווארן. thumb|left|200px|מאפע פון [[ניי פראנקרייך באווייזונג דער ארט פון ערשטע פאלק - 1702 תס"ב]] אין יאר 663' האט די נייע פראנקרייך נאך געהאט נאר דריי טויזנט איינוואוינער וועלכע האבן שווער געארבעט אנצוהאלטן זייער קאלאניע פון די בריטישע קעגנערשאפט. די אנפירער פון די קאלאניע האבן פארלאנגט די פראנצויזישע רעגירונג זאל שיקן א מיליטער זיי צו העלפן און זאל קוראזשירן מער מענטשן צו אימיגרירן קיין קאנאדע. דער דעמאלטדיגער קעניג לואיס דער זיבעטער האט געשיקט א מיליטער פון 1,200 מענער מיט א הויפן פון וואפן און אמוניציע. די נייע מיליטער האט גענומען פאזיציעס ארום די קוויבעקער גרעניצן, זיי צו היטן פון א בריטישע אינוואזיע וועלכע וואלט נישט געשטאנען ווייט. עטליכע יאר שפעטער האט דער קעניג לואיס קאמפיינט צווישן נישט פארהייראטע פרויען זיי זאלן אימיגרירן קיין קאנאדע און הייראטן די ביסעלע נייע פראנקרייך איינוואוינער וועלכע זענען געווען כמעט נאר מענער. לואיס האט באוויזן צוזאמענצושטעלן א גרופע פון 700 אומפארהייראטע פרויען וועלכע האבן צוזאמען אימיגרירט קיין קוויבעק און געהייראט די ארטיגע אייוואוינער, א שריט וואס האט אנגעהויבן בויען קוויבעק מיט א שנעלקייט. די פרויען גרופע איז באקאנט געווארן אין די היסטאריע אלס די "טעכטער פון קעניג", ווייל לואיס האט זיי אויסגעצאלט די שפּעזן צו פארן קיין קאנאדע. אין 681', קנאפע 18 יאר שפעטער, האט די באפעלקערונג צאל אין קוויבעק געהאלטן ביי 10,000 און אלעס איז געווען נאטורליך. די קליינע גרופע פאמיליעס זענען די זיידעס פון כמעט אלע 6.3 מיליאן פראנצויזיש רעדנדיגע וואס וואוינען היינט אין קוויבעק (רוב אימיגראנטן זענען שטענדיג געווען פון אייראפע אדער אזיע. די פראנצויזישע זענען מער קיינמאל נישט געקומען אין גרעסערע נומערן).
די ענגליש און פראנצויזישע קאנפליקטן
אין יאר 680' האט אויסגעבראכן פרישע קאנפליקטן צווישן די ענגלישע און די פראנצויזן איבער די פוטער אינדוסטרי וועלכע האט שפעטער געברענגט צו א קריג אין וועלכע די פראנצויזן האבן נישט געהאט קיין שוועריגקייטן צו געווינען, ווייל נאר זיי האבן געהאט א גוטע ארמיי אין יענע צייטן. די קריג האט זיך אריינגעצויגן ביז אין די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן און די פראנצויזן האבן אינוואדירט ניו יארק און ניו ענגלאנד. דער אקט האט אויפגעברויזט די בריטישע רעגירונג וועלכע האט געסטראשעט ארויסצוטרייבן אלע פראנצויזן פון נארט אמעריקע אין א בלוטיגע קריג. עס האט נישט לאנג געדויערט ביז מען איז געקומען צו אן אפמאך און די פראנצויזן זענען צוריק קיין קוויבעק. עס איז טאקע נישט געקומען צו קיין קריג אבער עס איז געווען א גוטע לעקציע פאר בריטען אז זי ברויך אריינשיקן מער מיליטערישע כוחות קיין נארט אמעריקע אויב זי וויל אנהאלטן איר ארטיגע אימפעריע. אין די קומענדיגע יארן האט זיך טאקע אנגעהויבן א שטארקע פלוס, סיי פון ציווילע מענטשן און סיי פון מיליטערלייט, וועלכע האבן פארלאזט בריטען אויפצובויען איר מוטערלאנד'ס גרעסטע טערעטאריע - נארט אמעריקע. די בריטישע האבן זיך שטארק פארלייגט אויף מזרח קאנאדע און זיך באזעצט נעבן נייפונדלאנד און געגרינדעט א קאלאניע וועלכע זיי האבן א נאמען געגעבן נאווע סקאשע. יארן שפעטער איז געגרינדעט געווארן א קאמערציאלע וואסער פארט אין נאווע סקאשע וועלכע איז גערופן געווארן העליפאקס. העליפאקס איז היינט די גרעסטע קאמערציאלע וואסער פארט און דינט אויך אלס די מיליטער'ס גרעסטע פארט. אין קאנטראסט צו די ענגלישע נייע קאלאניע האבן די פראנצויזן נאכגעטאן די זעלבע, און זיך באזעצט אין די דערנעבנדיגע ראיאנען וועלכע זיי האבן גערופן איל סעינט דזשאן (היינט פרינץ עדווארד איילענד). עס איז געווען גאנץ רואיג פאר א לענגערע צייט ווען ביידע פעלקער האבן זיך געבויעט. אין 755' האסן זיך די גוטע צייטן געענדיגט, ווען די בריטישע האבן אנגעהויבן מאכן פארשריט אין די פאראייניגטע שטאטן און איינגענומען אלע דעמאלטדיגע דרייצן שטעט און פארטריבן אלע פראנצויזן צו די נייע פראנקרייך. אויך די אינדיאנער פעלקער וועלכע האבן געקעמפט קעגן די ענגלישע זענען דעפארטירט געווארן קיין קוויבעק. די פראנצויזן האבן באלד מאבאליזירט א ריזיגע מיליטער, און עס האט אויסגעבראכן די היסטארישע נארט אמעריקען קריג וועלכע האט געדויערט באלד 10 יאר ביז די בריטישע האבן באקומען די אויבערהאנט און צוקלאפט די פראנצויזישע ארמיי אויף אזוי ווייט אז אפילו טיילן פון קוויבעק, אריינגעגרעכנט מאנטרעאל, זענען אריין אונטער בריטישע קאנטראל. אין יאר 763' זענען די נייע פראנקרייך'ס 65,000 איינוואוינער אריין אונטער בריטישע הערשאפט אין א טריטי וועלכע איז אונטערגעשריבן געווארן אין פאריז. די בריטישע האבן גענומען קאנטראל אויף קוויבעק, נייפונדלאנד און נאווע סקאשע וועלכע האט דעמאלט אריינגענומען א גרויסע טייל פון די היינטיגע פאראייניגטע שטאטן. קוויבעק אליינס איז דעמאלט געווען פון לאבראדאר ביז מיזורי. שפעטער האבן די בריטישע פארקלענערט קוויבעק.
די אמעריקאנער רעוואלוציע
נאך די בריטישע אינוואזיע האט בריטאניע פארלייגט אירע כוחות אין קוויבעק אנצוהאלטן איר קאנטראל אויף די פראנצויזן. די אמעריקאנער איינוואוינער האבן אויסגענוצט די געלעגנהייט און אנגעהויבן בויען א מעכטיגע ארמיי שטילערהייט. פופצן יאר שפעטער האט זיך אנגעהויבן די אמעריקאנער רעוואלוציע וועלכע האבן ארויסגעטראגן די בריטישע פירער פון די דרייצן אמעריקאנער קאלאניעס און האבן מארשירט אריין קיין קאנאדע און ארומגערינגלט קוויבעק. די ענגלישע זענען געכאפט געווארן אין סורפרייז, אבער האבן זיך געשטארקט און פארטריבן די אמעריקאנער פון קוויבעק. די אמעריקאנער רעוואלוציע האט מיט די יארן גערינדעט צוויי נייע לענדער אין די וועלט: די פאראייניגטע שטאטן אין יאר 783' און שפעטער קאנאדע. איבערבלייבנדיג נאר מיט קאנאדע האבן טויזנטער לאיאליסטן צו בריטען געוואלט מחזק זיין די נארט אמעריקע בריטישע אימפעריע, און האבן זיך אריבערגעצויגן קיין קאנאדע אנהייבנדיג צו באזעצן אלע געגנטער אין קאנאדע. עס האט זיך ארויסגעשטעלט אז די ענגלישע האבן אין מערסטן טייל געוואוינט אין די העכערע טיילן פון מזרח קאנאדע און די פראנצויזישע אינעם נידעריגערן טייל. די בריטישע האבן דעמאלט באשלאסן איינצושטעלן צוויי באזונדערע קאנסטיטוציעס אין וועלכע די פראנצויזישע האבן געקענט איינפירן זייערע ציווילע געזעצן לויט זייער געשמאק. אין 812' האט די פאראייניגטע שטאטן דעקלערט קריג קעגן בריטען און האט אין ערשטן אקט אריינמארשירט קיין קאנאדע מיט'ן חשבון צו אינוואדירן די העכערע טייל פון קאנאדע גרינגערהייט, ווייל רוב איינוואוינער זענען נאך געווען ניי דארט ווייל זיי זענען נישט לאנג בעפאר געקומען פון די 13 קאלאניעס. די אמעריקאנער פירער האבן אבער געהאט א גרויסן טעות ווייל די בריטישע האבן דעמאלט געהאט די בעסטע ארמייען אין די וועלט און זיי האבן זיך שנעל מאביליזירט און צוריקגעשטויסן די אמעריקאנער אריבער די גרעניץ און אלס נקמה איינגענומען די שטאט דעטרויט. דורכאויס די קריג האט אטלאנטיק קאנאדע (וואס נעמט אריין קוויבעק, נייפונדלאנד און נאווע סקאשע) נישט געהאט קיין געפאר פון קריג ווייל די אמעריקאנער פאלק איז געווען צוטיילט איבער די קריג און די מזרח שטעט זענען געווען שטארק דערקעגן. דורכאויס די קריג האבן די אטלאנטיק קאנאדער איינוואוינער געזינקען שיפן וואס זענען דורכגעפארן דעם אטלאנטיק אקעאן. די אמעריקאנער כוחות האבן אבער גארנישט געקענט טאן, צוליב די גרויסע קעגנערשאפט פון די מזרח שטעט און די מורא פאר די בריטישע ארמייען אין קוויבעק. ממש ביי די ענדע פון די קריג האבן די אמעריקאנער כוחות דעגרייכט די שטאט יארק (היינט טאראנטא) און פארברענט איר הויפטשטאט, אבער אויך פון דארט זענען זיי שנעל פארטריבן געווארן ווייל די איינוואוינער האבן געשטעלט א העפטיגן ווידערשטאנד. די קריג האט זיך געענדיגט אין 815' מיט גאר שטארקע פארלוסטן פאר די פאראייניגטע שטאטן.
מאסן אימיגראציע
אין די אנהויב פונעם 19טן יארהונדערט האט זיך אנגעהויבן א מאסן אימיגראציע צו דער בריטישער נארד אמעריקע. די אימיגרירער זענען געווען פון ענגלאנד, סקאטלאנד און אירלאנד. אין אן ערך פון פופצן יאר האבן ארום א מיליאן מענטשן אימיגרירט קיין קאנאדע וואו די באפעלקערונג צאל איז געוואקסן צו 1.5 מיליאן איינוואוינער. ארום 650,000 אין די נידעריגערע טיילן, 450,000 אין די העכערע טיילן, און 300,000 אין אטלאנטיק קאנאדע. צווישן די אימיגראנטן זענען געווען בריטישע פון צוויי רעליגיע'ס: קאטויליקן און פראטעסטאנטן אבער ווי עס האט זיך מיט די יארן ארויסגעשטעלט זענען די קאטויליקן געבליבן א מינאריטעט אין קאנאדע. אין יענע יארן איז די געברויך פאר פוטער שטארק געפאלן און ווייניג אימיגראנטן האבן אויסגעקליבן אטלאנטיק קאנאדע. אנשטאט איז געהילץ געווארן די הויפט אינדוסטרי אין די עקאנאמיע, ווייל דורכאויס בריטענ'ס מלחמות מיט פראנקרייך האט בריטען פארלוירן איר געהילץ אינדוסטרי אין אייראפע און באלד אויפגעארבעט די אינדוסטרי אין קאנאדע. די האלץ אינדוסטרי האט זיך שטארק געהויבן און קאנאדע'ס האלץ איז געווארן וועלט באוואוסט. די בריטישע האבן געהאט א גוטע לעקציע מיט די פאראייניגטע שטאטן און האבן געוואלט פארזיכערן אז קאנאדע בלייבט אונטער די בריטישע אימפעריע און האבן דערפאר איינגעשטעלט די פארליאמענטרי סיסטעם מיט די פירערשאפט פון די מאנארך. דאס געזעץ האט פארלאנגט אז אלע מיניסטארן מוזן געשטעלט ווערן דורך די גאווערנער דזשענעראל און די לוטענאט גאווערנערס. מיט די יארן האט זיך אבער אנגעהויבן קאכן איבער באקומען מער אייגנשאפט רעכטן און אז די קאונסיל מיטגלידער זאלן ווערן ערוויילט דורכ'ן המון עם. די בריטישע רעגירונג האט נישט געוואלט נאכגעבן און עס האבן זיך באלד אנגעהויבן מאסן פראטעסטן קעגן דעם, וועלכע איז פארוואנדלט געווארן אין א באוואפנטע קעגנערשאפט וועלכע איז דורכגעפאלן נאכדעם וואס די בריטישע מיליטער האט אויסגעקוילעט אסאך רעבעלן פירער אין סעינט אוסטאדזש, קוויבעק. עטליכע יאר שפעטער האט זיך ווידער איבערגעשפילט דאס זעלבע ווען אנטלאפענע ענגלישע קיין אמעריקע האבן פרובירט מאכן א רעוואלוציע, עס איז אבער געווען א דורכפאל. אין יענע יארן האבן די פראווינצן געגרינדעט א פאראייניגטע פאליציי כח וועלכע איז א נאמען געגעבן געווארן די נארט-וועסט מאונטעד פאליציי, היינט די ראיעל קענעדיען מאונטעד פאליציי (אר-סי-עם-פי), צו העלפן אדמיניסטרירן די פראווינצן און האלטן ארדענונג אין לאנד.
קאנאדע קומט צושטאנד
פונקט ווי אנדערע בריטישע קאלאניעס האבן די בריטיש נארט אמעריקאנער איינוואוינער אנגעהויבן ארבעטן צו געווינען זעלבשטענדיגקייט. אבער עס איז זייער שווער געגאנגען ערשטענס ווייל די איינוואוינער וועלכע זענען געווען רוב בריטישע האבן געוואלט בלייבן געקניפט מיט בריטען, און בעיקר ווייל די בריטישע זענען געווען פאר'עקשנ'ט איבער איר אימפעריע און האבן נישט געוואלט פארלירן איר נארט אמעריקאנער באזע. די אקטיוויטעטן האבן זיך אנגעהויבן אין די ענדע 800' יארן ווען די אטלאנטיק פראווינצן האבן זיך צוזאמענגעזעצט אויף א זיצונג אין טשארלעטיטאון, פרינץ עדוואורד איילענד, וואו זיי האבן דיסקוסירט ווי אזוי צו פאראייניגן די עטליכע פראווינצן אונטער איין יוניאן. די אנדערע פראווינצן האבן אויך געשיקט רעפרעזענטיוון צו די זיצונג וועלכע האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין א סוקסעס ווען מערערע פראווינצן האבן מסכים געווען זיך צו טרעפן ביי א גרעסערע מיטינג אין קוויבעק סיטי וואו פיר פראווינצן האבן אויפגעצויגן א דרעפט קאנפעדעראציע וואס האט געצווינגען די בריטישע רעגירונג אונטערצושרייבן די היסטארישע בריטיש נארט אמעריקען אקט אין וועלכע די דאמיניען אוו קאנאדע איז געבוירן געווארן פון קוויבעק, אנטעריא, ניו בראנסוויק און נאווע סקאשע. די שטאט אטאווע איז אויסגעקליבן געווארן פאר די הויפטשטאט צו סימבאליזירן די צוויי פעלקער (ענגלישע און פראנצויזן) שטייענדיג ביי די גרעניצן פון קוויבעק און אנטעריא. סיר דזשאן מעקדאנעלד איז אויסגעקליבן געווארן אלס קאנאדע'ס ערשטער פרעמיער מיניסטער. די ניי געגרינדעטע קאנאדע האט באוויזן זיך אויפצובויען זייער שנעל וועלכע איז געווען די סוקסעס פון די שפעטערדיגע פארגרעסערונג פון קאנאדע, ווייל די מערב פראווינצן פירער האבן געזעהן אז אלעס קלאפט און אויך זיי האבן די מעגליכקייט צו ווערן א טייל פון די רעגירונג. שפעטער האט די קאנאדע דאמיניען צוגעזאגט צו בויען א נאציאנאלע רעילוועי צו די מערב פראווינצן אויב די פראווינצן זענען גרייט זיך צו פאראייניגן. דאס איז געווען א גוטער שטופּ ווייל עס האט זיך שטארק געפאדערט רעילוועי טראנספארטאציע אין די מערב פראווינצן. א יאר נאך א יאר זענען אלע מערב פראווינצן אריין אין די קאנפעדעראציע מיט'ן אויסנאם פון נייפונדלאנד און לאבראדאר וועלכע זענען געבליבן אפגעטיילט ביז'ן יאר 949'.
די ערשטע יארן
פרעמיער מיניסטער מעקדאנעלד איז געבליבן אין אמט פאר 24 יאר, אויסער פיר יאר ווען מאקעניזיע האט אים באזיגט אבער באלד דערנאך צוריק פארלוירן. אין די יארן (867' ביז 891') האט ער אראפגעשטעלט אלע יסודות פון דער נייער זעלבשטענדיגע רעגירונג. אלע שטייערן און פראגראמען זענען איינגעשטעלט געווארן און פילע רעגירונג'ס אפיסעס זענען אויפגעשטעלט געווארן. די יארן זענען, צו מעקדאנעלד'ס מזל, געווען זאטע יארן און די עקאנאמיע האט זיך שנעל אויפגעכאפט. אויסער די נאטורליכע אוצרות האט זיך אנגעהויבן א פעסטע מאנופעקטשערינג אינדוסטרי אין די שטאט מאנטרעאל. די רעגירונג האט אסאך צוגעהאלפן צו די מאנופעקטשערינג אינדוסטריע און געגרינדעט ספעציעלע פראגראמען איר אויפצוארבעטן. מאנטעראל איז דעמאלט געווארן די אינדוסטריאלע הויפטשטאט פון קאנאדע. שפעטער איז עס אריבער קיין טאראנטא נאכדעם וואס די ענגלישע באפעלקערונג האט זיך אפגעטראגן פון קוויבעק ווען די פראנצויזן האבן אנגעהויבן שטורעמען קוויבעק און אויסגעטיילט צרות דורך זייערע טעראריסטישע גרופעס. קאנאדע האט זיך גאר שנעל אויפגעבויעט צו זיין איינע פון די וועלט'ס מערסט מאדערניזירטע לענדער, שאפנדיג א וועלט פון נייע מיליאנערן וועלכע האבן אנגעפירט מיט אלע ערליי ביזנעסער. אויך די רעגירונג איז נישט געשלאפן און אינוועסטירט אין גאר גוטע פראיעקטן וועלכע האבן געברענגט טויזנטער נייע דזשאבס. מעקדאנעלד האט געארבעט אויף קעסל און כלים ארומפארנדיג איבער די גאנצע וועלט צו ברענגן ביזנעס קיין קאנאדע. עס האט שטארק מצליח געווען און באוויזן צו עפענען האנדל מיט צענליגער לענדער איבער'ן וואסער. נאטורליך וואלט קאנאדע זיך נישט געקענט פארמערן ווען נישט זי האט אויפגעשטעלט איר אימיגראציע סיסטעם וועלכע האט מיט דער צייט געצויגן מיליאנען מענטשן צו קומען וואוינען. צווישן די יארן פון 901' ביז 911' האט דאס לאנד צובאקומען 34 פראצענט דורך אימיגראנטן וועלכע זענען על פי רוב געגאנגען צו די ענגליש רעדנדיגע געגנטן.
פרעמיער מיניסטער מעקדאנעלד איז געשטארבן אין אפיס אין 891' אבער זיין קאנסערוואטיווע פארטיי האט נישט געקענט ווייטער אנהאלטן די מאיאריטעט און זי האט פארלוירן צו ווילפריד לוריער, א קוויבעקער אדוואקאט וועלכער האט נישט געגליכן די קאנסערוואטיווע קאנפליקטן נאר ליבערשט די גרינגע וועג ארויס. ער האט אן א ברירה געמוזט אנהאלטן טייל פון מעקדאנעלד'ס איינגעשטעלטע קאנסערוואטיווע פאליסיס אבער האט געגעבן א נייעם אויסזעהן פאר קאנאדע ווען ער האט איר כסדר בארימט אלס די לאנד פונעם צוואנציג'סטן יאר-הונדערט. אין יענע יארן האט בריטען זיך געראנגלט אנצוהאלטן איר אימפעריע אין די וועלט, און האט געבעטן שטיצע פון אירע געוועזענע קאלאניעס. לוריער איז געווען א פראנצויזיש קאנאדער און האט נישט געהאט קיין חשק צו דעם אבער האט זיך פונדעסטוועגן צוגעשטעלט מיט לימיטירטע פאליסיס.
לוריער האט שוין נישט געקענט אנהאלטן זיין בענקל אזוי לאנג צוליב פראבלעמען מיט וואס ער האט זיך אנגעשטויסן מיט די ענגלישע ווען ער האט געהאט אנדערע מיינונגן אין יעדע עקאנאמישע אישו. אין 91' האט ער פארלוירן די פעדעראלע וואלן, און די קאנסערוואטיוון זענען צוריק אריינגעקומען און געשטעלט איר דעמאלטדיגער פירער ראבערט בארדען אלס פרעמיער מיניסטער פון קאנאדע.
די ערשטע וועלט מלחמה
כאטש קאנאדע האט זיך געהאט איינגעשטעלט איר אייגענע רעגירונג סיסטעם און איר קאנטראלירט כמעט אויף הונדערט פראצענט, האט זי אבער נאך נישט געהאט קיין שום זעלבשטענדיגע אויסערן פאליסי ווען די ערשטע וועלט קריג האט אויסגעבראכן אין 914'. בריטאניע'ס דעקלעראציע פון קריג אויף דייטשלאנד האט אין יענע יארן געמיינט אז די גאנצע אימפעריע אריינגערעכנט קאנאדע איז אויטאמאטיש אריינגעצויגן אין דער מלחמה. די רעגירונג האט צו ערשט געשיקט א מיליטער פון 35 טויזנט מענער אבער האט עס שפעטער געטריפעלט פילפאכיג ביז 150,000 טרופן נאכדעם וואס קאנאדע האט געליטן אסאך קרבנות. די קאנאדער כוחות האבן דערנאך געהאט היבשע נצחונות וועלכע האט געברענגט מער יונגע צו די מיליטער. אין 916' האט פרעמיער מיניסטער בארדען צוגעזאגט אז ער וועט צושטעלן א האלב מיליאן קעפ ארמיי, אלע וואלונטירן פון א 8 מיליאן באפעלקערונג צאל.
דאס לאנד האט אין די מלחמה יארן באקומען אן אנדער געשטעל ווען אלע ביזנעסער האבן געארבעט פאר די מיליטער, און די פרויען האבן איבערגענומען א גרויסן טייל פון זייערע מענער'ס ביזנעסער. די רעגירונג האט דעמאלט איינגעשטעלט די ערשטע איינקונפט שטייערן אלס א צייטווייליגער פראגראם צו קענען שאפן געלט פאר די קריג. די פרויען האבן ביי די מלחמה באקומען מער רעכטן און האבן צום ערשטן מאל געקענט גיין שטימען. דורכאויס די קריג איז דאס לאנד געווען צושפליטערט אין צוויי נאכדעם וואס בארדען האט געהאט פראבלעמען מיט זיינע מלחמה פאליסיס קעגן די ענגלישע. צו פארמיידן פראבלעמען האט ער געגרינדעט א קאאליציע רעגירונג מיט דער ליבעראלער אפאזיציע, אבער עס האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין א פאטאלער טעות נאכדעם וואס די ליבעראלן זעלבסט האבן זיך צוטיילט מיט זייערע מיינונגען.
ווי דערמאנט איז קאנאדע אריינגעשלעפט געווארן אין קריג אלס א טייל פון בריטן, אבער נאך די קריג זעענדיג וויפיל טרופן זי האט פארלוירן (ארום 60,000 טרופן זענען אומגעקומען) האט דאס אנגעהויבן ברענגן מער סאוורענטי צווישן די רעגירונג'ס לייט און אויך ביים פאלק. עס האט נישט לאנג געדויערט און די פארלאמענט האט זיך געוואנדן צו די בריטישע רעגירונג מיט'ן פארלאנג צו באקומען אן אייגענע פאליסי מאכט אין אויסערן פאליטיק. בריטען האט נישט געלייגט קיין גרויסע ווידערשטאנד און די קאנאדער האבן עס אנגענומען אלס א באשטעטיגונג און זיך איינגעשריבן אלס א מיטגלידער אין די נארוואס געגרינדעטע ליג אוו נעישאנס. מיט דעם שריט איז קאנאדע געווארן כמעט 100 פראצענט זעלבסטשטענדיג מיט'ן אויסנאם אז די סופרים קארט האט נאך נישט געקענט טוישן אדער אויפברענגן נייע געזעצן אין די קאנסטיטוציע. קאנאדע האט ערשט באקומען די רעכטן אין 1982.
מיט די יארן נאך די קריג האט קאנאדע אפגעלאזט כמעט אלע ערנסטע פארבינדונגן מיט בריטאניע און האט אנגעפאנגן טאן ערנסטע האנדל מיט די פאראייניגטע שטאטן וועלכע איז גרייט געווען צו אינוועסטירן אין איר דערנעבנדיגן דעמאקראטישן שכן. איינע פון די ערשטע זאכן איז געווען מעדיע. די אמעריקאנער האבן אויפגעשטעלט ריזיגע פירמעס וועלכע האבן פראדוצירט אלע מעדיע געברויכן פאר די אמעריקאנער מעדיע פירמעס. זיי האבן אויך אויפגעשטעלט עטליכע לאקאלע מעדיע פירמעס און פרינטינג פאבלישערס. אויס מורא אז די אמעריקאנער וועלן איבערנעמען די קאנאדער מעדיע, האט די קאנאדער רעגירונג אויפגעשטעלט די פובליק סי-בי-סי בראדקעסטינג וועלכע האט סערווירט ראדיא און טעלעוויזיע פאר אלע קאנאדער איינוואוינער אויף ענגליש און אויף פראנצויזיש.
די מלחמה נאכווייען
ווי עס איז באקאנט האט נארט אמעריקע געהאט גאר שוואכע צייטן אין די 920' יארן וועלכע איז נאכגעפאלגט געווארן מיט א שטארקע דעפרעסיע אין די 930' יארן. די דעפרעסיע האט רעדוצירט איר האנדל צו האלב און מענטשן זענען נישט גרייט געווען צו אינוועסטירן אין סיי וועלכע סארט ביזנעס. אין קאנאדע האט די דעפרעסיע נישט אזוי שטארק געכאפט ווי אין די פאראייניגטע שטאטן אבער עס האט געהערשט א שטארקע צומישעניש אינערהאלב דאס לאנד און מענטשן האבן אפען שפעקולירט אויב קאמוניזם זאל באטראכט ווערן, ספעציעל איז די געדאנק געווען אנגענומען ביי אימיגראנטן. (מען מוז דא באמערקן אז אין יענע יארן איז קאמוניזם געשטאנען אין אירע בעסטע צייטן און א גרויסע טייל פון די וועלט איז געווען קאמוניסטיש. די קאמוניסטן האבן פרובירט פארשפרייטן און איבעררעדן אויך אנדערע לענדער איינצושטעלן די קאמוניסטישע סיסטעם). אין יענע יארן זענען די ליבעראלן געווארן זייער שטארק און זייער פירער וויליאם ליאן מאקענזיע קינג איז געווארן א וויכטיגע פיגור אין קאנאדע. מיט דער צייט האט ער באוויזן צו געווינען די מאיאריטעט און צוזאמענגעשטעלט א ליבעראלע רעגירונג און געווארן פרעמיער מיניסטער. ער איז געווען דער ערשטער פרעמיער מיניסטער אין קאנאדע וואס איז אויסגעקליבן געווארן נאך אן אמעריקאנער סטיל קאנווענשן וואו אלע פארטייען קומען זיך צוזאם אונטער איין דאך צו דיסקוסירן אפען זייערע פאליסיס. קינג איז געווען גאר א געלונגענער פאליטישן און געהאט גוטע מזל אין זיינע יארן אלס פרעמיער מיניסטער.
ווען די דעפרעסיע יארן זענען אנגעקומען האבן טויזנטער פארלוירן זייערע דזשאבס און זיך אנגעוואנדן צו וועלפעיר וועלכע איז שוין דעמאלט געפירט געווארן דורך די פראווינציאלע רעגירונגען. אבער פון אזויפיל אפליקאנטן און ווייניג ארבייטערס האט די וועלפעיר ממש געהאלטן ביים קראכן, דראענדיג טויזנעטער ארימע איינוואוינער צו בלייבן אן א שטיקל ברויט צו עסן. קינג האט דעמאלט געטאן א קלוגע שריט און צוגעמאכט די גרעניצן פאר אימיגראנטן צום ערשטן מאל אין דורות און האט אפילו אויסגעליפערט אימיגראנטן וועלכע זענען נישט לאנג בעפאר אנגעקומען און אזוי געראטעוועט די וועלפעיר פון אונטערגאנג וואס וואלט געמיינט א נאציאנאלע קאטאסטראפע. ווען די יארן זענען פארלאפן און די עקאנאמיע איז נאך אלס נישט בעסער געווארן האט דאס פאלק אנגעהויבן צו קריטיקירן קינג'ס ליבעראלע רעגירונג און ערוועלט א נייעם פרעמיער מיניסטער אין 930'. דער נייער פרעמיער מיניסטער ריטשארד בינעעט, א קאנסערוואטיוו, האט באקומען שטיצע אויף עטליכע צוזאגס צו העלפן די עקאנאמיע דורך שאפן נייע דזשאבס אבער ווען עס איס געקומען דערצו האט ער גארנישט געקענט טאן און דער מצב איז גאר פארערגערט געווארן אויף אזוי ווייט אז מען האט געקענט זעהן פערדן וואס שלעפן אויטאמאבילן ווייל זייערע בעלי בתים האבן נישט געהאט קיין געלט צו קויפן געזאלין. דאס פאלק האט אנגעהויבן אונטערצוהאקן בינעעט און צייטונגן האבן באצייכנט די פערדן וואס שלעפן אויטאמאבילן אלס די בינעעט וואַגאָנען. עס האט אויסגעבראכן שטארקע פּראטעסטן און טויזנטער האבן אנגעהויבן מארשן קיין אטאווע און ארומגערינגעלט דעם פארלאמענט געביידע גרייטנדיג אנצוגרייפן בינעעט און זיינע געהילפן. די רעגירונג האט אריינגעשיקט פאליצייאישע כוחות וועלכע האבן פארטריבן די מאסן אומברענגנדיג צענדליגער. א פאליצייאישע טשיף איז אומגעבראכט געווארן אלס נקמה און נאך צענדליגער פאליציאנטן זענען ערנסט פארוואונדעט געווארן.
די צווייטע וועלט קריג
די צווייטע וועלט קריג איז גוט צוניץ געקומען פאר קאנאדע'ס עקאנאמיע וועלכע האט זיך גאר שטארק געשטארקט דורכאויס די קריג. די עקאנאמישע שטארקייט איז געווען אסאך צו פארדאנקען דעם דעמאלטסדיגן מיניסטער פון אמוניציע און סופלייס סי.די. האווי, וועלכער האט איינגעשטעלט א סיסטעם פון צענטראלע פלאנירונג וועלכע האט געצאלט אלע פירמעס געהאלט און קאנטראלירט די פרייזן (זייער ענליך צו די קאמוניסטישע סיסטעם). די פירמעס האבן פראדוצירט אלע ערליי מיליטערישע עקוויפמענט ווי טאנקען, טראקס, פליגערס און אויפרייס מאטריאל. נאך די קריג האט האווי צוריקגעשטעלט די עקאנאמיע צו א פרייע ביזנעס סיסטעם. ווען די קריג האט זיך געענדיגט איז מאנופעקטשערינג געשטאנען אסאך העכער ווי בעפאר די קריג און האט געגעבן דעם שטופ אויף ווייטער ביז די עקאנאמיע איז געווארן סטאביל, ווערנדיג איינע פון די וועלט'ס שטערקסטע עקאנאמיעס.