cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ציצע
די פרויערישע ניפל ווערט היינט צוטאגס באטראכט ווי א סעקסואלער טייל פונעם גוף, און עס איז אומלעגאל פאר פרויען דאס צו אויפדעקן,
קאטעגאריע:קערפער
קא גע בע
קליין|250px|קאַ־גע־בע סימבאָל די קאַ־גע־בע (אדער ק.ג.ב. אדער קג"ב, קאמיטעט גאסודארסטווענוי בעזאפאסנאסטי—"שטאַט פֿארזיכערונג קאמיטעט") איז געווען א רעגירונגס אגענטור זייענדיג די פאליטישע פאליציי אויף די סאוועטישע פארבאנד צווישן די יארן פון 1954 ביז די סאוויעטישע צוזאמענפאל אין 1991. דורכאויס אירע יארן אין אפעראציע איז איר הויפט אויפגאבע געווען צו באוואכן די יו.עס.עס.אר. פון אינערליכע און אויסערליכע סטראשונגן. די אגענטור האט פארמאגט א שטארקע פאליצייאישע קראפט און א געלערנטע און פארגעשריטענע שפיאנאזש איינהייט.
פונקציעס
די סאוויעטישע פירערשאפט האט געברויכט האבן א גוטע סעקיוריטי (זיכערהייט) און איטעליגענץ סיסטעם צו פארזיכערן פאליטישע לאיאליטי ביי יעדן אינדערהיים און פאר'ן ציל צו ווערן מער קראפטיג. די אגענטור האט געטאן פארשידענע ערליי ארבעט ווי נאכקוקן מענטשן אינדערהיים און איבער'ן לאנד, פאטראלירן די גרעניצן, געבן סעקיוריטי פאר אלע פאליטישאנס, און ארויפצווינגען סעקיוריטי אינערהאלב דאס מיליטער. די קא־גע־בע האט אויסגעפירט איר ארבעט מיט א ריזיגע נעטווארק פון טויזענטער שטילע אינפארמאנטן און א רייע פארגעשריטענע טעכנאלאגישע געצייג. די אגענטור האט געהאט די פולע רעכט נאכצוגיין יעדן מענטש וואס איז פארדעכטיגט געווארן מיט אן אנטי סאוויעט אויפפירונג. ווער עס איז געפונען געווארן שולדיג איז פארשיקט געווארן צו די באוואוסטע קא־גע־בע ארבעט לאגערן.
סטרוקטור
אלס א א שטאַט'ס קאמיטעט איז די קא־גע־בע געווען אונטער דעם קאנטראל פון דער ראט פון מיניסטארן. די אגענטור איז געווען א שטארקע צענטראליזירטע ארגאניזאציע וועלכע האט געהאט א פארזיצער און עטלעכע דעפוטאטן וועלכע זענען געווען די באשלוס מאכער אין די אגענטור. די קא־גע־בע'ס הויפט קווארטיר איז געווען אין מאסקווע און איז געווען צוטיילט אין עטליכע דעפארטמענטס, יעדע מיט אנדערע פונקציעס.
היסטאריע
די קא־גע־בע'ס אפשטאם איז דאטירט צו דעצעמבער 1917 ווען די ערשטע סאוויעט פאליציי קראפט איז געגרינדעט געווארן אונטער די פירערשאפט פון דער דעמאלטדיגער פרעזידענט פעליק דערעהינזקי. די אגענטור האט דעמאלט געהייסן די וועטשעקא. אין 1923 האט זיך דער נאמען געטוישט צו די דזשי.פי.יו. און באלד דערויף צו אוי.דזשי.פי.יו. אין 934' האט די סאוויעט פירערשאפט רעפארמירט די אגענטור און איר א נאמען געגעבן די ען.קעי.ווי.די. פון דארט און ווייטער האבן זיך נעמען געטוישט יעדע עטליכע יאר ביז עס איז אפיציעל געבליבן פאר א לענגערע צייט מיט'ן נאמען עם.די.ווי. אונטער די פירערשאפט פון זשאזעף סטאלין. ווען סטאלין איז געשטארבן אין 1954 האט די סאוויעט פירערשאפט נאכאמאל איבערגעטוישט אסאך טיילן פון די רעגירונג און די קא־גע־בע איז געגרינדעט געווארן, באקומענדיג מער מאכט און רעכטן און אויך דאפעלט אגענטורן. די קא־גע־בע'ס הויפט פונקט איז געווען צו טעריראזירן יעדן מענטש אויף וועמען מען האט געשמעקט אז ער איז נישט 100 פראצענט לאיאל צו די קאמוניסטישע פארטיי. די קא־גע־בע האט געהאט שרעקליכע טורמעס און האט באהאנדלט זייערע ארעסטאנטן מיט א שרעקליכע אכזריות (הונדערטער אידן זענען נעבעך געפייניגט געווארן דורך די קא־גע־בע בלויז פאר'ן האלטן אידישקייט, וועלכע איז געווען פארבאטן אין די סאוויעט פארבאנד. הי"ד). מענטשן אין רוסלאנד האבן נישט געקענט זאגן קיין מיינונגען און אפילו קרומען מיט די נאז אויף פאליסיס וואס זייער קאמוניסטישע רעגירונג האט אנגעהאלטן. ווער עס האט פרובירט עפענען א מויל איז באלד ארעסטירט געווארן דורך די קא־גע־בע וועלכע האבן אים אויסגעפייניגט ביז'ן טויט ער זאל ארויסגעבן ווער נאך עס האלט אזוי ווי אים. טייל מענטשן האבן אנגעוויזן אויף אומשולדיגע מענטשן, וועלנדיג זיך ארויסדרייען פון די שווערע פיינונגען. די עקלהאפטיגע אויפירונג פון די קא־גע־בע האט אזוי אנגעהאלטן ביז אין די 80'גער יארן ווען דער דעמאלטדיגער פירער מיכאיל גורבאטשאוו האט איינגעשטעלט נייע רעפארמען און באפוילן די קא־גע־בע נאכצוזאלן פון אירע פאליסיס און אקטיוויטעטן. ווען די יו.עס.עס.אר. איז צוזאמענגעפאלן האבן רוב רוסן פארלאנגט אויפצולעזן די קא־גע־בע און אויפשטעלן א נייע אגענטור ענליך ווי אין די פרייע לענדער. פרעזידענט יעלצין האט טאקע אזוי געטאן און אויפגעשטעלט פינף נייע אגענטורן אנשטאט די קא־גע־בע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שפיאנאזש אגענטורן קאַטעגאָריע:רעגירונג קאַטעגאָריע:היסטאריע פון רוסלאנד
וואלקן
לינקס|קליין|250px|א בילד פון העכער די וואלקענעס. אין מעטעאראלאגיע איז א וואלקן א זעבארע מאסע פון צאמגעשמאלצענע טראפן (פליסיגקייט)אדער פארפרוירענע קריסטאלן פון וואסער אדער אנדערע כעמיקאלן וואס הענגען אין דער אטמאספער איבער דער אייבערפלאך פון דער ערד אדער אן אנדער פלאנעטארישן קערפער. וואלקנס אין דער ערדס אמטאספער שטודירט מען אינעם וואלקן פיזיק אפטייל פון מעטעאראלאגיע.
ווען א וואלקן ווערט אפגעקילט אדער צוליב אן אנדער סיבה ווערט דער וואלקן אפגעזעצט הייבט עס אן פאלן צו דער ערד ווי רעגן, שניי אדער האגל.
וואסער אויף דער ערד אדער א פלאנעט וועפט זיך און ווערט אן אומזעבארער גאז וואס הייבט זיך אין דער אטמאספער. העכער איז די לופט קילער און דער גאז קאנדענסירט פון א גאז צו טראפנס וואסער אדער אייז קריסטאלן. אט די טראפנס זעט מען ווי א וואלקן.
ווארעמע לופט האלט מער וואסער ווי קילע לופט. דעריבער, ווען ווארעמע לופט ווערט אפגעקילט, ווערט געשאפן א וואלקן פונעם אפגעזעצטן וואסער וועפעכץ.
א קובישער מעטער פון א וואלקן האלט נאר 5 גראם וואסער, אבער א וואלקן קען זיין אזוי גרויס צו האלטן א מאסע פון עטלעכע מיליאן טאן.
צוליב פארפעסטיקונג אין דער לופט, זעט מען וואלקנס מיט פארשידענע פארבן בשעת דער זונאויפגאנג און דער שקיעה.
קאַטעגאָריע:נאטור קאַטעגאָריע:מעטעאראלאגיע
שמאטשיק
קאַטעגאָריע:קינדערעלטער
יוסף יצחק זאב קאלקאווסקי
קליין|250px|איציק אלס בחור מיט זיין רבין ר' משה וויינבערגער קליין|הרב קאלאקאווסקי מיט גאווערנאר טאם וואלף פון פענסילוואניא חנוכה תשע"ט ר' יוסף יצחק זאב קאלקאווסקי (געווען באקאנט אלס זשאוסעף קאלקאווסקי) איז רב הצעיר פון בית מדרש ד'ווייט לייק אין ניו יארק, אונטער דער נשיאות פון הרה"ג רבי שמואל יוסף פישביין היינט צוטאגס. ער איז אויך א טשאפלין אין א תפיסה אין פענסילוואניא און אויך אין א שפיטאל אין ראקלאנד קאונטי. ער רופט זיך אן אב"ד קאבלענץ היינט צוליב ער איז אן איינעקל פון דעם בעל חוות יאיר, ווער איז געווען רב אין קאבלענץ, און ער רופט זיך דעם קהילה אין די תפיסה "ק"ק חוות יאיר ד'קאבלענץ".
ער איז געווען רב אין קהילת קול אמת - א יאנג איזראעל שול - א פאר יאר. ער איז אויך געווען רבי פון מוסדות נחלי אמונה ד'ריטשמאנד אין ווירזשיניע.
אויך באקאנט אלס איציק קאלקאווסקי, ער איז געבוירן צו זיין אידישער מאמע אין לאנג איילאנד, און אלס קינד זיינע עלטערן האבן געצויגן אין א קליין דערפל קאליקון, א האלבע שעה אוועק פון מאנטיסעלא אפסטעיט ניו יארק. זיין טאטע איז א באקאנטער פאליציימאן אין דער געגנט וואס אלע אידישע קאנטרי'ס און קעמפ'ס קענען זייער גוט.
thumb|אין ווירשזיניע חול המועד פסח נאכן זאגן א דרשה פאר פרייע אידן זיין זיידע איז געווען א מאדערנער ארטאדאקסישער איד, געבוירן אין אמעריקא צו אונגארישע אידן פון דער שטאט סאטמאר, און ער האט אים זייער שטארק מקרב געווען. דעם זיידע אליין איז געווען אן איינעקל פון גדולי רבנים, צווישן זיי דעם טשענגער רב (הרב משה שפיטץ), קראלער רב (הרב משה אריה אסטרייכער און זיין פאטער,הרב מייר לייב), טעמעשווארער רב (הרב לוי ירושלמי), ווערדאנער רב (הרב נפתלי צבי ליפכאוויץ), של"ה הק',דעם בעל חוות יאיר, מהר"ל מפראג, און אויך אנדערער גרויסער רבנים און צדיקים. דער קליינער זשאסעף'ל וויאזוי מען האט אים דענמאלטס גערופן איז נתקרב געווארן צו אידישקייט זיך צוזעהנדיג די באשיידן און פיל מיט פרייד און געפיל לעבנסשטייגער פון די ארטיגע חסידים וואס וויילן דארטן אין די זומער טעג.
ער האט אנגעהויבן צו זיכן און נישטערן ביז איינער האט אים געשיקט לערנען אין עזרא אקאדעמיע א קירוב שולע אין קווינס, דארטן איז ער נשפע געווארן פון זיין רבי און מורה דרך ר' משה וויינבערגער אליין א געווארענער חסיד נאכדעם וואס ער איז צוריק צו זיין אפשטאם אלס בעלזער חסידים פארן צווייטן וועלט קריג.
ר' משה וויינבערגער פירט זיך ווי א רבי נאכן פיאצעסענער רב.
נאך דעם, ר' יצחק זאב האט געלערנט אין ישיבת אור שמח און ירושלים, און דארט האר ער געהאט א שטארקער קשר מיט א סאך אדמורי"ם, און נאך דעם האט ער געלערנט און ישיבת בית מדרש לתלמוד און קווינס און דארט איז ער בקומען הוראה.
תשעה באב
left|thumb|250px|בעמאלונג פון חורבן בית המקדש תשעה באב איז א טאג ווען יידן פאסטן און קלאגן. דער טאג באצייכנט דעם חורבן פון די צוויי בתי מקדש און אויך אנדער צרות וואס האבן פאסירט דאס יידישע פאלק.
וואס איז געשעהן אין תשעה באב
די משנה רעכנט אויס פינף זאכן: א) גאט האט גוזר געווען אויף אידן נישט אריין גיין אין ארץ ישראל. ב) עס איז חרוב געווארן דאס ערשטע בית המקדש. ג) עס איז חרוב געווארן דאס צווייטע בית המקדש. ד) עס איז אייגענומען געווארן די שטאט ביתר. ה) עס איז אויפגעאקערט געווארן ירושלים דורך די שונאים.
אין מלכים א' (כ"ה) שטייט אז דער בית המקדש איז חרוב געווארן ז' אב, און לויט ווי עס שטייט אין ירמיהו (נ"ב) איז דאס חרוב געווארן י' אב. אבער וויבאלד דער צווייטער בית המקדש איז חרוב געווארן ט' אב האט מען איינגעפירט צו באשטימען ט' אב אלס א געדענק-טאג פאר ביידע חורבנות.
אין ירושלמי שטייט אז ביידע בתי מדרשים זענען חרוב געווארן אין ט' באב, און דאס וואס דער פסוק זאגט ער איז חרוב געווארן ז' אב איז נישט מדויק, ווייל אין די טעג פון די גרויסע צרות זענען אידן געווען פארמישט, מען האט נישט פוקנטליך אפגשריבן וועלכע טאג עס איז פארברענט געווארן, שפעטער זאגט די ירושלמי האט מען עס שוין נישט געואלט פארעכנטן טאקע דערפאר, מען האט געוואלט ווייזן ווי צומישט און צוקלאפט אידן זענען דאן געווען.
אויך בזמן בית שני האבן די יידן געפאסט די פיר תעניתים אויפן חורבן בית ראשון.
אין מדרש רבה שטייט אז אינעם טאג פון תשעה באב איז געבוירן געווארן משיח דער אויסלייזער פון אידן.
מנהגים
אידן פירן זיך תשעה באב זיך צו פארזאמלען אין די בתי מדרשים, מען נעמט אראפ די פרוכת פונעם ארון הקודש, א זכר פון אבילות, אנדערע זאגן דעם טעם איז ווייל טיטוס הרשע האט געשטאכן דעם פרוכת פנעם בית המקדש (מנהגי ישורון סי' קל"ח), מען זעצט זיך אויף דער ערד און מען קלאגט אויפן חורבן בית המקדש. ביינאכט זאגט מען די פינעף פרקים פון מגילות איכה. אויך זאגט מען אנדערע קליינע קינות, מען מאכט פינטסער אין שוהל ווייל אזוי שטייט אין מדרש איכה אז השי"ת האט געזאגט פאר די מלאכים מיר זאלן מאכן די זעלבע וואס א מלך טוט ווען ער קלאגט ער לעשט די לעכט, און אויך מרמז זיין אז "כבה נר ישראל" עס איז געווארן פינסטער פאר אידן (אבודרהם).
אשכנזים זענען נוהג נישט צו לייגן טלית און תפלין תשעה באב אינדערפרי נאר צו מנחה.
צופרי איז דא א קינות לתשעה באב וואס אסאך געלערענטע אידישע פארפאסער האבן פארפאסט קינות און קלאג רייד אויפן חורבן, אויף דעם וואס צדיקים זענען גע'הרג'ט געווארן, אויף דעם וואס דאס חשיבות און טייערקייט פון אידן איז פארלוירן, און אויף דעם וואס ציון איז חרוב, די אידישע פיינט לאכן פון אונז, ביז משיח צדקינו וועט קומען.
אסאך גרויסע חלק פון די קינות לתשעה באב האט געמאכט דער באקנאטער אידישער קאמפאזיער ר' אליעזר הקליר. אסאך האט געמאכט ר' יהודה הלוי. אסאך פון די קינות איז געבויט אויף די פינף פרקים פון איכה.
קינות אויף חורבן אייראפע
אין פארשידענע קהילות זאגט מען אויך א קינה אויפן חורבן פון די יידישע קהילות אין אייראפע. צווישן די וואס האבן געשריבן אזעלכע קינות זענען דער באבאווער רבי, הרב שמעון שוואב פון קהל עדת ישורן, וואשינגטאן הייטס, און הרב אלחנן היילפרין פון גאלדערס גרין.
פאקטיש איז אבער אין רוב קהילות נישט איינגעפירט געווארן צו זאגן קינות אין תשעה באב אויפן חורבן אייראפע. עס זענען דא וואס זאגן אז דאס איז ווייל מען האט נאר צוגעלייגט קינות אויף צרות פונעם גלות וועלכע האבן פארשטערקערט און ממשיך געווען דעם גלות וואס האט זיך אנגעהויבן מיט חורבן בית המקדש אין תשעה באב, אנדערש איז אבער דער חורבן אייראפע וואס באלאנגט שוין אינעם קאטאגאריע פון חבלי משיח און געהערט שוין ענדערש צום גאולה ווי צום גלות, וויבאלד דאס איז געווען ווי א הקדמה צום נאנטן גאולה, דערפאר פאסן אירע קינות נישט אריין צווישן די קינות פון תשעה באב.
ספר יהושע
ספר יהושע איז דער ערשטער ספר פון די (אכט ספרים פון) נביאים אין תנ"ך. דער ספר באשרייבט ווי די יידן האבן זיך באזעצט אין ארץ ישראל, פון ווען זיי זענען אריין ביז צום טויט פון יהושע בן נון, וואס איז געווען דער מנהיג פון דעם יידישן פאלק נאך די פטירה פון משה רבנו.
אינהאלט פון ספר
דער ספר פארציילט די געשיכטע פונעם יידישן פאלק פון די פטירה פון מות משה רבנו ביז יהושע'ס פטירה. מ'קען טיילן דעם ספר אויף פיר חלקים:
אינעם ספר זענען דא 655 פסוקים. לויטן גוישן טייטש פון תנ"ך ווערט דאס צעטיילט אויף 24 קאפיטלעך.
וועגן דעם ספר
חז"ל זאגן אז יהושע האט געשריבן דעם ספר אליין.
די שומרוינער (כותים) גלויבן בלויז אין דער תורה און אין ספר יהושע.
יהושע
תשעה באב
רעפערענצן
* קאַטעגאָריע:אב
יום כיפור
left|thumb|250px|[[גאטליב בילד פון אידן אין שול יום כיפור.]] יום כיפור איז דער הײליקסטער ייִדישער פֿײַער–טאָג און תענית אין דעם 10טן טאָג אין חודש תשרי (י' תשרי). עס הײבט זיך אָן מיט דער נאַכט פֿון 9טן אױפֿן 10טן פֿון תשרי. אין חומש ויקרא (כ״ג) װערט װעגן דעם געזאָגט אַז דער 10טער טאָג אין 7טן חודש (תשרי) איז יום הכּפּוּרים, דער טאָג פֿון פֿאַרגעבן די זינד. ועניתם את נפֿשותיכם, מען טאָר נישט טאָן קײן אַרבעט, שבת שבתון העכסטער רו–טאָג. אין חומש ויקרא ט”ז װערט געזאָגט, אַז אין דעם טאָג איז דער כּהן גדול אַרײַנגעגאַנגען אין קודש הקדשים צו בעטן פֿאַר זיך און פֿאַרן עם ישראל.
ביים דאווענען איז יום כיפור אויסגעצייכנט מיט צוויי זאכן: ביי יעדער תפילה זאגט מען ווידוי, און ס'איז דא נאך א תפילה, נעילה, וואס א גאנץ יאר דאווענט מען נישט.
ביים ליינען די תורה אינדערפרי רופט מען אויף זעקס מענטשן (אחוץ ווען ער געפאלט שבת, דעמאלסט רופט מען אויף זיבן אזוי ווי יעדן שבת). ביי מנחה ליינט מען אין פרשת אחרי מות, און מען רופט אויס דריי מענטשען, דערנאך ליינט מען אין דער הפטרה פון יונה.
קאַטעגאָריע:ימים טובים קאַטעגאָריע:ימים נוראים קאַטעגאָריע:יום כיפור
עסטלאנד
‫קליין|עסטלאנד 2021עסטלאַנד (פיניש: Viron tasavalta, רוסיש: Эстонская Республика) איז אַ לאַנד אין צפון אײראָפּע. זײַן הױפּטשטאָט איז טאַלין. עס גרענעצט לעטלאנד צו דרום און רוסלאנד צו מזרח.
די ערשטע שול אין עסטלאנד איז געגרינדעט אין 2005.
קאַטעגאָריע:לענדער אין אייראפע *
טראפן (פליסיגקייט)
left|thumb|250px|עס טראפט פון א [[סינק.]] טראפן (פליסיגקייט) איז א קליינע אפטייל און מאס פון וואסער אפגעטיילט און געוויינליך ווען עס רינט ארויס צוביסלעך פון א גרעסערע זאמלעונג פון וואסער.
אידישקייט
ביי די מעשה פון ר' עקיבא מיט כלבא שבוע שטייט אז דער טראף האט אים געמאכט פאר א בעל תשובה דורך זעהן אז אפילו א טראפ איז בכוח צו ברעכן א שטיין, דעריבער קען א טראפ תורה און אידישקייט ברעכן זיין שוואכן קאפ ווי ער איז טאקע געווארן א תלמיד חכם.
קאַטעגאָריע:חומר
څاڅکې
זייגן
left|thumb|250px|א בעיבי זייגט פון מאמעס ברוסטן. זייגן איז א שאפונג פון א טיילווייזער וואקיום, רוב מאל דורכן מויל אדער דורך א מאשין, אדער א ראיאן פון נידעריגער דרוק וואס דער פרעשור אויף ארויף צי די מער נידעריגער דרוק ראיאן וואס ציעט ארויף די וואסער אדער מאטריאל פון אונטן אויף ארויף.
אין ביאלאגיע ווערן קינדער ווערן געבוירן מיט דעם אינסטינקט צו זייגן.
וועבלינקען
* קאטעגאריע:לעבנסשטייגער
טאלין
טאַלין (רעװעל) איז די הױפּטשטאָט און די גרעסטע שטאט פֿון עסטלאַנד. ער פארנעמט א שטח פון 159.2 קוואדראט ק"מ מיט א באפעלקערונג פון 406,703. ער געפינט אויפן צפון בארטן פון לאנד, אויף די ברעגן פונעם פינלאנדער איינגאס, 80 ק"מ דרום פון העלסינקי.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע קאַטעגאָריע:עסטלאנד
שאפונג
צו מיינט איר איינקויפן?
גאט ווערט אנגערופן דער באשעפער ווייל ער האט לויט די תורה באשאפן די וועלט יש מאין.
שרייבער ווערן אנגערופן שאפער און דענקער ווייל זיי נעמען זייער וויסנשאפט און שאפן דערמיט ביים עולם מיינונגען.
ארטיסטן ווערן אויך אנגערופן שאפער ווייל זיי באשאפן כל מיני אינטערעסאנטע זאכן וואס מאכט דעם זעהר וואונדערן און הנאה האבן פון פארגאפטקייט.
אויך ווען מען טיילט איינעם איין וואס צו טאן הייסט מען א שאפער ווארשיינליך פארן זיך אויפירן ווי דער שאפער פון דער וועלט. קאַטעגאָריע:רעליגיע
הארטקייט
הארטקייט מיינט אז דער מאטריאל איז זייער צאמגענומען און איר סובסטאנץ איז זייער צושטופט איינער צום אנדערן. און דערפאר קען מען דאס נישט בייגן און אויספארמען לויט אן אנדער פארעם.
וואסער איז נישט הארט אבער מעקן קען דאס מאכן הארט דורך לאזן ווערן אייז.
אידישקייט
אידן זענען צוגעגלעכט צון אן עם קשה עורף הארט-גענאקדיג, סיי לרעה און סיי לטובה.
לעטלאנד
לעטלאַנד (לעטיש: Latvija) איז אַ לאַנד אינעם באַלטישן ראיאן פון צפון אײראָפּע. עס גרענעצט עסטלאנד צו צפון, ליטע צו דרום, רוסלאנד צו מזרח און בעלארוס צו דרום-מזרח. אריבער דעם באלטישן ים צו מערב ליגט שוועדן. דער שטח פון לעטלאנד באדעקט 64,589 קוואדראט ק"מ.
די הױפּטשטאָט פון לעטלאנד איז ריגע. לעטלאנד איז א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער זײַט דעם 17טן סעפטעמבער 1991; פון דעם אייראפעישן פארבאנד זײַט דעם 1טן מיי, 2004 און פון נאט"א זײַט דעם 29סטן מערץ, 2004. דעם 1טן יאנואר 2014 איז די לעטישע וואלוטע, דער לאץ, געטוישט פארן איירא. אויך איז לעטלאנד א מיטגליד אין די אייראפעראט, אינטערנאציאנאלן געלטפאנד און וועלט האנדל ארגאניזאציע.
געאגראפיע
לעטלאנד געפינט זיך אויפן מזרח בארטן פונעם באלטישן ים, און ליגט אויפן מזרח אייראפעישין פלוין. רוב פונעם לאנד איז באדעקט מיט וועלדער, בעיקר סאסנעס.
פאליטיק
דער פארלאמענט פון לעטלאנד, די סאַיעמא, האט 100 מיטגלידער.
פארן צווייטן וועלט קריג איז מרדכי דובין, דער פירער פון אגודת ישראל אין לעטלאנד, געווען א מיטגליד אין דער סאיעמע.
*
צבי מאיר זילבערבערג
ער איז געבוירן געווארן אין תש"ך אין בארא פארק, ניו יארק צו זיין פאטער רבי משה זילבערבערג, א גערער חסיד, און זיין מוטער, א טאכטער פון רבי גדליה שור, ראש ישיבה פון תורה ודעת אין פלעטבוש, ברוקלין.
עס איז דא פון אים א ספר שיחות התחזקות פינף בענדער, חסידות און מוסר אויפן סדר פון די פרשיות.
ווען ער קומט צופארן קיין אמעריקע פון ארץ ישראל דינגט מען ארויס גאנץ ערשטע קלאס פאר אים כדי עס זאל חלילה נישט נכשל ווערן צו זיצן נעבן אן אומריינע פרוי אדער מאן.
וועבלינקען
זילבערבערג קאַטעגאָריע:מגידים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
קריסטאל
קליין|250px|קארטעז קריסטאל וואס מ'מאכט די שיינע כלים קליין|250px|[[אינסולין קריסטאל]] קליין|250px|[[אייזן קריסטאל]] בעיקר באנוצט אין כעמיע און אין מיניראלאגיע, איז א קריסטאל א הארטע זאך וואס אירע אטאמען און מאלעקולן אדער אייאןס זענען געפאקט און וואקסן אויף א דריי דימענסיעלער ארגענעזירטער סדר איינס העכערן אנדערן.
עס איז דורכזיכטיג דערפאר שטאמט דער ווארט פון א גריכיש ווארט אויף קלארע אייז.
מען נוצט דאס היינט פאר שיינקייט מאכן כלים דערפון.
קאטעגאריע:כעמיע
לולב
left|thumb|250px|דער זידיטשויווער ביים שאקלען לולב דער לולב איז איינע פון די פיר מינים וואס מען איז מחויב צו שאקלען אום סוכות (יעדן טאג אחוץ שבת), אזוי ווי עס שטייט אין פסוק:.
די לולבים וואקסן אויף טייטלביימער. ביז די לעצטערע יארן פלעגט מען נעמען סתם לולבים, רוב דערפון פלעגן קומען פון על אריש און פון עגיפטן. לעצטנס זייט עס איז ערפונדן געווארען די באקאנטע דערי לולבים זײַנען מדקדקים במצות מקפיד צו ניצן דעם סארט לולב וואס זיי האלטן אים פאר װוּנדער־שײן.
טעם
מען שאקלט לולב כדי צו זיך דערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצן.
שמיטה פראבלעם
אין שנת ה'תשס"ח שנת השמיטה איז געווארן א פראבלעם ווייל וויבאלד די דערי לולבים זאלן ארויסקומען שיין און שטארק און הויך דארף מען דערויף ארבעטן א גאנץ יאר און וויבאלד רוב פון די דערי לולבים קומען פון ארץ ישראל טאר מען דאס נישט ניצן אזוי ווי א סך פוסקים האלטן אז נעבד וואס דאס מיינט ארבעטן אין שמיטה קען מען נישט יוצא זיין דערמיט.
הלכה
קאַטעגאָריע:סוכות
ישיבת רבינו יצחק אלחנן
קליין| רשכבה"ג הרב יצחק אלחנן ספקטור ישיבת רבינו יצחק אלחנן (ענגליש: Rabbi Isaac Elchanan Theological Seminary אדער RIETS) איז דער אפטיילונג פון ישיבה אוניווערסיטעט פאר לימודים אין תלמוד, הלכה, און אידישקייט אנגעלעגנהייטן. זי געפינט זיך אין מאנהעטן, ניו יארק.
זי איז געגרינדעט געווארן דורך א גרופע פרומע בעלי בתים בערך ה'תרנ"ו, נאכדעם וואס די תלמידים פון דעם חדר עץ חיים (געגרינדעט תרמ"ו) האבן זיך געעלטערט און עס איז געווארן א נויט פאר א ישיבה. זי הייסט אויפן נאמען פון רבינו יצחק אלחנן ספעקטאר וואס איז נפטר געוארן אין יענעם יאר.
די ישיבה איז שפעטער געווארן, אינאיינעם מיט דעם ניי-געגרונדעטן ישיבה קאלעדזש, דער צענטראלער חלק פון ישיבה אוניווערסיטעט, ווען עס איז געגרינדעט געווארן אין ה'תרפ"ז.
זעט אויך
קאטעגאריע:ישיבות קאַטעגאָריע:מאנהעטן
צפון ים
דער צפון ים איז א ים וואס גרעניצט זיך מיט גרויסבריטאניע (סקאטלאנד און ענגלאנד) צו מערב, מיט פראנקרייך, בעלגיע, האלאנד און דייטשלאנד צו דרום און מיט  דענמארק און נארוועגיע צו מזרח.
ער איז באהאפטן צום אטלאנטישן אקעאן דורכן נארוועגישן ים אין צפון און מיט דעם ענגלישן קאנאל אין דרום דורך דעם דורכגאס פון דאווער, וואס איז איינער פון די מערסט באשעפֿטיגסטע ימען מיט שיפֿן אין דער וועלט. דער סקאַגעראַק באהעפט דעם צפון ים מיטן באלטישן ים.
דער צפון ים האט א וויכטיקן פֿישעריי.
דער צפון ים איז באוויליקט מיט פיל גאז און נאפט וואס די אייראפעאישע לענדער איבערהויפט נארוועגיע שעפן פון אים.
דער העלגאלאנד ארכיפעלאג געפינט זיך אין צפון ים.
טייכן וואס גיסן אריין אין צפון ים
צווישן די טייכן וואס גיסן אריין אין צפון ים זענען דער טיי (ביי דאנדי), דער פֿארט (ביי עדינבורג), דער טיין (ביי דרום שילדס), דער וויר (ביי סונדערלאנד), דער טיס (נישט ווייט פון מידלזברא), די עלבע (ביי קוקסהאוון), דער וועזער (ביי ברעמערהאַוון), דער ריין און דער מאַז (ביי ראטערדאם), די סכעלדע (ביי פֿליסינגען), דער טעמז און דער האַמבער (ביי האַל).
דער קיל קאנאל באהעפֿט דעם צפון ים מיטן באלטישן ים.
קאַטעגאָריע:ימען קאַטעגאָריע:אייראפע
משה וויינבערגער
קליין|250px|אלס אינגערמאן קליין|250px|זיין בוך איבער קירוב על פי הלכה ר' משה וויינבערגער איז דער רב אין קהילת אש קודש אין וואודמיר.
ער איז א זעלבסט געווארענער חסיד נאכדעם וואס ער איז צוריק צו זיין אפשטאם אלס בעלזא חסידים פאר די צווייטער וועלט קריג.
ר' משה וויינבערגער גייט א שטריימל און פירט זיך ווי א רבי מיט א קאלירט בעקיטשע פירענדיג טיש פאר זיין עולם אין אש קודש אויפן פלאם פייערדיגן דרך אין עבודת ה' ווי דער הייליגער פיאצעסענא רב וואס איז אומגעקומען על קידוש ה' אין ווארשא געטא.
זיינע שיעורים אויף ענגליש איז א ציאונגס קראפט דורכאויס דער גאנצער חרדישער וועלט. ער לערנט פאר פערל ווערטער און דברי חיזוק פון הרב קוק ביז תניא און פון סאטמאר רב ביז ר' יוסף גרינוואלד אלס פון אינעווייניג, נישט חלילה צו פארדרייען זייערע ווערטער. זיינע טעיפס קומען אן אין אלע עקן פון די גארער וועלט.
אויך האט ער שוין געמאכט אסאך בעלי תשובות פון איבעראל וואס מבקשים קומן צו אים צו פארן. זייענדיג א מאדערן געבוירענער און אויפגעוואקסענער פארשטייט ער פונקטליך צום המון עם, ער האט אנגעהויבן זיין ארבייט פון הרבצת התורה אין עזרא עקעדמי א רוסישע קירוב סקול אין קווינס. אבער זיין נאמען אלס ווארים און פייערדיג הארץ האט געשלאגן ווארצלן איבעראל און ווען אפאר עשירים האבן געבויט אן עקסקלויסווער קהילה אין וואודמיר האבן זיי אים פארבעטן צו ווערן רב ער איז פארבליבן וואונען אין פאר ראקוועי פאר די חינוך פון זיינע קינדער ביז עס איז אים געלונגען צו פארפרומען דעם גאנצן געגענט, ער האט געבויט א מענער מקוה און אין זיין שול טאר מען נישט רעדן ביים דאווענען, און א געוויינליכער דאווענען נעמעט ווי כל נדרי מען שרייט און מען בעט. הקיצור ער האט אוועק געשטעלט א געמיינדע פון מאדערענע ארטאדאקסישע דאקטוירים און לויערס און זיי אלע אנגעטאן גארטלן בארד און פיאות מיטן חסידישן פלאקער.
זיין קהילה איז דער רייכסטער שול אין די פייוו טאונס אין פילע רבנים און משולחים מיט רעביס קומען דארטן האלטן דרשות און פירן טישן, ווייל ר' משה וויינבערגער האלט אז בלויז דער דרך החסידות קען אנהאלטן די אידישקייט אין דעם דור.
ער פארט אוועק זומער אלס רב אין ווייט האוס עסטייטס קאנטרי אין לאך שעלדרייק, אפסטייט ניו יארק אויף א באהאלטן פלאץ וואס קיינער קען נישט צוקומען צו אים, און זיין צעלפאן איז פארלאשאן.
וועבלינקען
קאטעגאריע:רבנים קאטעגאריע:קירוב קאטעגאריע:רעדנער
[
מרדכי מנשה זילבער
הגה '' צ רבי מרדכי מנשה זילבער (געב׳ ג' אלול תשי"א), באקאנט אלס רבי מאטל זילבער, איז דער רבי פון קהל תולדות יהודא סטיטשין אין בארא פארק.
ער האט חסידים אין פארשידענע ערטער. אויסער דער צענטראלע בית המדרש אין בארא פארק, האבן זיינע חסידים געעפנט שטיבלעך אין וויליאמסבורג, מאנסי, לעיקוואד, קרית יואל, און אויך אין ארץ ישראל אין ירושלים, בני ברק, בית שמש, חיפה, אשדוד, ביתר,
ער האט געלערנט אין ישיבת תורה ודעת. דער משגיח פון ישיבה הגאון הצדיק רבי משה וואלפסאן, היינט רב פון ביהמ"ד אמונת ישראל, האט אים אויסגעוועלט אלס זיין איידעם.
הינטערגרונט
דער רבי איז געבוירן געווארן אין פאריז ג׳ אלול תשי״א צו זיין פאטער ר׳ שמחה אלטער זילבער, א סטוטשינער חסיד פון גאליציע. ער אליין איז פון זיין יוגנט געווען א שטארקער חסיד פונעם סטוטשינער רב, הרה '' ק רבי יהודה הורוויץ.
גלייך נאך דער פטירה פונעם סטוטשינער רב, זענען טייל חסידים ארויס און געגרינדעט אן אייגענע קהילה, זיי האבן אויפגענומען רבי מאטל צוערשט אלס ראש החבורה און שפעטער, ווען די חבורה איז זיך צעוואקסן אלס א געהעריגע קהילה, איז ער געווארן רבי און מנהיג פון דער קהילה.
רבי מאטל זאגט אסאך שיעורים אין חסידות, אויף א טיפן פארנעם. זיין סטיל איז גאר אייגנארטיג, באזירט אויף טיפע חסידישע ספרים ווי אויך כתבי אר"י און ספרי קבלה, מיט א געמיש פון א ברייטן אויסוואל פון פארשידענע ספרי חסידות. ער זאגט הפלא'דיגע גימטריאות על דרך הרמז געמישט מיט חסידות. שלש סעודות זאגט ער יעדע וואך א פרישע מאמר פון איבער א שעה.
ער לערנט אסאך קבלה, און דאס איז רוב באשעפטיגונג דורכ'ן טאג. ער זאגט עטליכע שיעורים אין קבלה פאר יונגעלייט, און ער פאדערט כסדר אז א מענטש דארף זיך מאכן פאר א כלי מוכשר צו קענען לערנען קבלה. אויך רעדט ער אסאך איבער די עבודת היחודים פון צדיקים צו וואס יעדער דארף צוקומען.
ער זאגט אויך מוסר שמועסן און שיעורים אין אזעלכע ספרים ווי מסילת ישרים, און נאך. זיינע מוסר שמועסן זענען זייער אייגנארטיג. ער איז געבענטשט מיט הומאר און א גוטער שפראך, און צומאל איז עס זייער קאמיש און טשיקאוו. דער שיעור איז זייער פאפולער, נאך מער ווי די שיעורים אין חסידות, און איז א לייכטע שיעור.
קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
איזמיר
קליין|איזמיר קליין| איזמיר
איזמיר איז די דריטע גרעסטע שטאט אין טערקיי, און דער צווייטער פארט, נאך סטאמבול.
קאַטעגאָריע:פארטן
קאַטעגאָריע:שטעט אין טערקיי
דרוק
צו מיינט איר דרוקעריי? קליין|250px|א דרוק מאכט א [[פאנטאן שפריצן די וואסער אויף ארויף.]] דרוק אדער דריק (וויסנשאפטלעך אנגעצייכענט מיט דעם אות P) איז די פיזיקאלישע מעסטונג פון דער גרויסקייט אדער שטארקייט פונעם קראפט וואס ליגט אויף א געוויסן דעזיגנירטן שטח. מען מעסט דאס פער איינס פון שטח, דאס הייסט רעלעטיוו צו דער גרייס פונעם שטח אויף וואס עס דרוקט.
מען נוצט דאס אויך אין רוחניות צו לייגן דרוק נפשיתדיג אויף אן אנדערן ער זאל עפעס טאן.
וואקיום
thumb|250px|א ריזן וואקיום קאמער וואַקיום אדער וואַקום אדער וואַקואום איז א פלאץ וואס איז פשוט ליידיג פון מאטריאל. אזוי ארום אז די דרוק דערפון איז אסאך ווינציגער פון די אלגעמיינער אטמאספערישן דרוק.
דאס ווארט קומט פון לאטיינש וואס מ'רופט אזוי אן ליידיגקייט.
אין א שטויבמאשין ווערט דער לופטדרוק פארמינערט מיט 20% וואס שאפט א זויגונג כדי אריינצוזויגן שטויב און שמוץ.
דער קאסמאס האט א גאר שטארקן וואקום, מיט מער נישט ווי עטלעכע וואסערשטאף אטאמען אין יעדן קובישן מעטער (דורכשניטלעך).
דער ערשטער וויסנשאפטלער וואס האט געשאפן א וואקום אין דער לאבאראטאריע איז געווען עוואנזשעליסטא טאריטשעלי.
פארשיידענע שטאפלען פון וואקום
קאַטעגאָריע:פיזיק
הדס
הדס (דער מירטנבוים)(וויסנשאפלעכער נאמען: Myrtus)
אידישקייט
מען שמעקט דאס אין שבת.
מען שאקלט דאס אין יום טוב סוכות א טייל פון די ארבעה מינים, זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגען.
וועבלינקען
קאטעגאריע:סוכות קאַטעגאָריע:פלאנצן
אתרוג
קליין|200px|פארשידענע אתרוגים קליין|א קינסטלעריש־אויסגעארבעטע זילבערנע אתרוג-פושקע, געשאַפֿן דורך רבי [[יוסף מאיר עלעפאנט|חיים-יוסף-מאיר עלעפאנט]] אתרוג (Citrus medica) איז א מין שמעקעדיקע אלעמאל-גרינע ציטרוס פרוכט וואס ענדלט צו א לימענע סיי אין אויסזען און סיי אין טעם. דער אתרוג איז איינער פון די ארבעה מינים וואס מען נעמט סוכות.
דער אתרוג איז איינער פון די פינף מקורותדיקע ציטרוס פרוכט.
טעם
מען שאקלט דאס זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגן.
קאַטעגאָריע:פרוכט קאַטעגאָריע:סוכות
פרוי
קליין|א פרוי
א פֿ,רוי איז א נקיבה פון דעם באשעפעניש מענטש.
געוויינליך מיינט א פרוי א דערוואקסענע נקיבה, און א יונגערע רופט מען א מיידל, אבער אפטמאל רופט מען יעדע נישט-געהייראטע פרוי א ״מיידל״ אדער א ״מויד״.
א פרוי האט א טראכט אין וואס א קינד קען וואקסן. איר בעקן איז גרעסער ווי א מאנצביל כדי זי זאל קענען געבערן דאס קינד. א געוויינלעכע פרוי קען געבערן קינדער פון רייפונג ביז דער איבערגאנג (״מענאפויזע״).
דער קול פון א פרוי איז העכער ווי דער קול פון א מאנצביל. איר מוסקלען זענען אומגעפער 30% שוואכער פון א מאנצביל.
היסטאריע
די ערשטע פרוי איז געווען חווה. אנדערע פרויען דערמאנט אין דער תורה זענען נעמה, די אימהות שרה, רבקה, רחל, לאה, ווי אויך בלהה און זלפה, צפורה (די ווייב פון משה רבנו, און די טעכטער פון צלפחד (מחלה, נועה, חגלה, מילכה, תרצה).
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע *
עסנווארג
קליין|250px|סאלאט עסנווארג זיינען פארשידענע מאטעריאלן וואס ווערן אריינגענומען אין די בעלי חיים דורך דעם וואס זיי עסן זיי, דאס איז כדי זאלן זיי זיך אָנשעפן מיט ענערגיע און אנדערע וויכטיגע באדארפענישן (ווי פראטעינס, זאלץ און פארשידענע וויטאמינס). אויב די עסן זיינען גיסנדיג הייסט דאס "געטראנקען". מענטשן און א סך אנדערע בעלי חיים עסן סיי פלייש פון אנדערע בעלי חיים (ארגאניזם) (וואס זענען נישט פון איר מין), און סיי געוואוקסן. אחונמיניאנטכמא
די פלאנצן (ברויכן צו עסן, נאר זיי קענען אויך) באקו מעןתלל ענערגיע פון די זון.
סארטן עסן
עסן איז דא פון פארשידענע סארטן, און יעדעס סארט העלפט דעם מענטש אין אן אנדערן וועג.
די הויפט ענערגיע געבער
דגן: ווייץ, גערשטן, רייז, .....
וויטאמינען
פרוכט און ירקות..
סתם פאר געשמאק
קיכן, צוקערלעך, אייז קרעם....
געטראנקען
וואסער
פאנגען
פאנגען מיינט, כאפן אין די וועלדער ווילדע חיות. היינט אדעוועט מען די חיות אין פארמאכטע שטאלן און מען דארף נישט מער פאנגען.
קאכן
קאכן מיינט, מאכן די עסנווארג הייס אין קאכעדיקע וואסער צוליב די פאלגענע סיבות:
באקן
באקן מיינט, אריינלייגן די עסנווארג אין א פארמאכטע אנגעהיצטע אויוון כדי צו פארברענען, אדער אַרט מאכן דעם מאכל. אין אלגעמיין באקט מען מעל געמישט מיט פארשיידענע עלעמענטן אויף צו מאכן ברויט, קיכל א.ד.ג.
פרעגלען
פרעגלען מיינט, אריינלייגן די עסנווארג אין א הייבש ביסל אויל כדי צו פארברענען, ארט מאכן און קאכן די עסנווארג. מען פרעגלט טשיפס, שניצל א.ד.ג.
בראטן
בראטן מיינט, פארברענען די עסנווארג אויף עכטע פייער. דאס מאכט מען אויך כדי צו ארויס נעמען די בלוט פון די פלייש אויף צו כשר'ן די פלייש אויב מען האט דאס נישט געזאלצן ביז דריי טעג נאך'ן שעחטן.
זויערן
זויערן מיינט, איינווייקן עסנווארג אין עסיק כדי צו אפהיטן די עסן אויף זייער א לאנגע צייט. ווי למשל אוגערקעס.
דאס האנדל אין עסן
דער מענטש עסט פֿארמאל אין אלגעמיין 3 מאל א טאג: פרישטיק, מיטאג און נאכטמאל.
זע אויך
*
ערבה
ערבות זענען די צווייגעלעך און די בלעטער פון די ווערבע ביימער.
אידישקייט
מען לייגט צוויי ערבות צוזאמען מיטן לולב און הדסים פאר די ארבע מינים. רוב מענטשן שטעלן די ערבות אויף דער לינקער זייט פון דעם לולב; לויטן אריז"ל לייגט מען איין ערבה צו רעכטס און איינס צו לינקס.
הושענא רבה נעמט מען א בינטל פון פינף (לויט רוב שיטות) ערבה רוטעלעך וואס הייסט אן "הושענא" און מען קלאפט עס פינף מאל אויף דרערט.
מען שאקעלט דאס זיך צו ערוועקן מיט פרייד צו אפגעבן לויב און דאנק פאר די גוטע פלאנצונגן.
קאַטעגאָריע:סוכות
פאנטאזיע
אויב קומט דאס ווירקליך אַריין אין רעאליטעט פארלירט דאס די געשמאק.
קאַטעגאָריע:מיטאלאגיע *
1776
געשטארבן
קאַטעגאָריע:גרעגאריאנישע יארן
ים–פיש
אַ פֿיש װאָס װױנט אין דעם ים און דאַרף זאַלץ-װאַסער צו לעבן.
קאטעגאריע:פיש
שרייבן
שרײַבן איז די קונסט אראפצולייגן ווערטער, סימבאלן, נומערן, אותיות און זאצן, דורך די פינגער צי דורך א פען אויפן פאפיר אדער קלאוויאטור טייפן אויף א קאמפיוטער, וואס מ'וויל קאמוניקירן נישט דורכן מויל.
קאַטעגאָריע:שרייבן
Qillqa Жазу Qillqa
קרן עזר למשפחות הנצרכות
קרן עזר למשפחות הנצרכות - אידיש: א פאנד פאר דארפענדע פאמליעס. איז געגרינדעט געווארן דורך 5 עשירים אין וויליאמסבורג, דער פירער איז ר' משה דייטש און דער מוסד איז די גרעסטע צדקה פאנד אין וויליאמסבורג, עס נעמט נישט קיין שטעלונג אין די סאטמאר מחלוקת ווייל עס סערווירט ביידע פארטייען, זיי זענען דערווייל די איינציגסטע מוסד וואס שטעלט נישט אריין קיין עדס נישט אין דער איד און נישט אין דער בלאט.
דער פאנד איז געשטעלט פאר אלע געברויכן פון לאקאלע אידישע פאמיליעס. עס מאכט חתונה קינדער און צאלט פאר טעגליכע געברויכן פון ארימע שטיבער פון לערנען פריוואט מיט זייערע שוואכע בחורים ביז צאלן גראסערי בילס.
היינט צוטאגס האט דאס א פילאליע אין קרית יואל אנגעפירט דורך ר' אברהם יושע גפן וואס ער האט געוואונט בעפאר אין וויליאמסבורג אין זיך אריבערגעצויגן דארטן דאס ארויפצוארבייטן.
קאטעגאריע:וואולטעטיגע ארגאניזאציעס
זגאל
אין ביאלאגיע, איז א זגאל די גרונטלעכע איינצלהייט פון ביאלאגישער קלאסיפיקאציע און טאקסאנאמיע. אפט טוט מען דעפינירן א זגאל אלס א גרופע פון ארגאניזמען וואס קענען פלאדיען זיך צוזאמען צו שאפן נייע דורות. למשל, א פערד מיט אן אייזל זענען צוויי באזונדערע זגאלן, כאטש א מוילאייזל ווערט געבוירן פון זיי צוזאמען, ווייל דער מוילאייזל וועט קיין מאל נישט פלאדיען. די געוויינטלעכע נעמען פון פלאנצן און בעלי חיים אפטמאל זענען די נעמען פון זגאלן, למשל לייב און ים-פערד באדייטן זגאלן. פון דער אנדערע זייט איז הערש דער נאמען פון א פאמיליע פון 34 זגאלן, כולל רויטער הערש און לאס.
יעדער זגאל געהערט צו א מין. דאס איז א השערה פון ביאלאגן אז די זגאלן פון איין מין זענען מער פארבונדן מיט די זגאלן פונעם זעלבן מין ווי די זגאלן פון אנדערע מינים. יעדע זגאל ווערט געגעבן א צווייפאכיגן נאמען, געשאפן פון דעם מין נאמען מיטן זגאל נאמען, לויט דער שיטה פון קארל פאן לינע. למשל די לאנגבלעטערדיקע סאסנע ווערט גערופן Pinus palustris.
צווייפאכיגע קאנווענץ
דער צווייפאכיגער נאמען וואס די וויסנשאפטלער ניצן איז לאטייניש (אדער געמאכטע לאטייניש, ווייל מען ניצט ווערטער וואס שטאמען פון אנדערע שפראכן ווי אויך נעמען פון מענטשן און ערטער). צו ערשט שרייבט מען דעם מין (מיט דעם ערשטן אות גרויסהאפטיק), דערנאך נאך א טערמין: למשל דער גראער וואלף געהערט צום זגאל Canis lupus, דער גאלדענער זשאקאל צום זגאל Canis aureus א.א.וו., אלע די געהערן צום מין Canis. דער נאמען פונעם זגאל איז די צוויי ווערטער צוזאמען (נישט דאס צווייטע ווארט אליין).
קאַטעגאָריע:ביאלאגיע
מלאכי
מיינט איר ספר מלאכי?
מלאכי איז געווען דער לעצטער נביא אין די צייט אפשניט פון בית שני, און לויט די טראדיציע דער שרייבער פון ספר מלאכי.
לויט די חז"ל איז מלאכי מרדכי:
קאַטעגאָריע:נביאים קאַטעגאָריע:אנשי כנסת הגדולה קאַטעגאָריע:תקופת בית שני
אייזן
250px|לינקס 250px|קליין|אײַזן אײַזן איז א כעמישער עלעמענט מיטן סימבאל Fe און  אטאמישן נומער 26. עס איז אן איבערגאנג מעטאל. אייַזן איז די מערסטער באניצטער מעטאַל (95% פון גאר דעם מעטאַל געשאפן אין דער וועלט).
דער אקסידאציעצושטאנד (ענגליש: "oxidation state", דײַטש: "Oxidationszustand") פון אייזן קען זיין פארשידן. דאס הייסט אז אן אייזן אטאם קען פארלירן אדער באקומען פארשידענע צאלן פון עלעקטראנען. אין אייזן(II)-סולפאט (ענגליש: "iron(II)-sulphate"/"iron(II)-sulfate", דײַטש: "Eisen(II)-sulfat" אפט אלס "FeSO4" געשריבן) צום ביישפיל איז דער אקסידאציעצושטאנד +2 וואס גיט דעם פרעפאראט א גרינע פארב. דאס הייסט אז דאס אייזן אטאם האט פארלארן צוויי עלעקטראנען, וואס זענען דעלאקאליזירט (ענגליש: "delocalized"/"delocalised", דײַטש: "delokalisiert") ארום דעם סולפאט אניאן (אפט אלס "-SO42" געשריבן). אבער אין אייזן(III)-ניטראט (ענגליש: "iron(III)-nitrate", דײַטש: "Eisen(III)-nitrat" אפט אלס "3(Fe(NO3" געשריבן) איז דער אקסידאציעצושטאנד +3 וואס גיט דעם פרעפאראט א רויטע פארב. דאס הייסט אז דאס אייזן אטאם האט פארלארן דריי עלעקטראנען, וואס זענען דעלאקאליזירט ארום די דריי ניטראט אניאנען (אפט אלס "-NO3" געשריבן).
דערנערונג
אייזן איז א וויכטיקער קאמפאנענט פון דערנערונג פארן קערפער. ווען איינער האט צו ווייניק אייזן טוט עס ברענגען צו אנעמיע (אייזן־דעפיציט) - אן אראפפאל אין דער קוואנטיטעט פון העמאגלאבין אין די רויטע בלוטצעלן, ווי אויך אן אראפפאל אין דער צאל פון רויטע בלוטצעלן. דאס ברענגט צו צו אן אראפפאל אין דער קוואנטיטעט פון זויערשטאף וואס דערגרייכט די געוועבן אינעם קערפער אזוי אז די געוועבן ארבעטן נישט ווי זיי דארפן. צופיל אייזן אינעם קערפער איז אויך א געפֿאר פארן געזונט.
דורכשניטלעך, די טעגלעכע קוואנטיטעט רעקאמענדירט פאר א געוואקסענעם מאנצביל איז 8.7 מיליגראם און פאר א פרוי אין דעם עלטער פון רעפראדוקציע 14.8 מיליגראם. פרויען אין דעם עלטער פון רעפראדוקציע דארפן א גרעסערע קוואנטיטעט פון אייזן ווי מענער, ווייל זיי פארלירן בלוט דורך מענסטרואציע.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:איבערגאנג מעטאלן קאַטעגאָריע:מעטאלן קאַטעגאָריע:מאטעריאלן קאַטעגאָריע:פיזיק
צואה
די בויך האַלט אלץ איינגעהאלטן אין זיך דורכאויס די לאַנגע צייט, די מאָגן אַרבייט אימערמידלעך ארויסנעמען די גוטע חלקים, נארהאפטיגע כעמיקאלן פארן געזונטהייט פון קערפער, אויסגעזופט פון די אלע פעטע סכנה'דיגע מאכלים, ביז עס האט געמאכט א בירור היוצרות, און צאמגעשטיקעלט גרויסע אומנוצבארע שמוץ, די צואה וואס איז דער אפפאל וואס דער מאגן האט באשלאסן ער קען שוין גארנישט טאן דערמיט, דאס איז געלעגן און זיך אנגעזאמלט ביי דער עפענונג גרייט ארויסצוגיין דורך מאדערנע מעקאנישע מוסקלען וואס האבן דאס אזוי קונטסטליך ארויסגעשטופט.
אין יידישקייט
נאכן ארויסגיין מאַכט מען אַ ברכה "אשר יצר" צו לויבן און דאנקען גאָט.
יוני 2007
קאַטעגאָריע:יוני קאַטעגאָריע:2007
פרידזשידער
קליין|200px|אינוועניג א פרידזשידער - די טיר איז אפן א פרידזשידער איז אן אפאראט וואס האלט זיך קיל, דורך עלעקטריק אדער גאז, אז עסנווארג וואס ליגט אין אים זאל בלייבן פריש. בעצם איז ער א קאסטן מיט א טיר, וואס איז שטרענג איזאלירט, און האט א מעכאניזם אריבערצופירן היץ אינדרויסן בכדי ס'זאל זיין קילער אין פרידזשידער ווי אין דער ארומעדיקער לופט. מערסט פארשפרייט איז דער שטוב פרידזשידער. אין די אנטוויקלטע מדינות (פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע, מערב אייראפע, א.א.וו.) האט כמעט יעדע הויזגעזינט א פרידזשידער. האנדל פרידזשידערן, וואס זענען אסאך גרעסער פון די היימישע, ווערן געניצט אין סופערמערק און רעסטאראנען. קליין|פון די ערשטע עלעקטרישע פרידזשידערן, מיט א צילינדרישן היצבייטער אין דער הייך. היינט אין דער זאמלונג פון [[טינקטאנק, בירמינגהאם וויסנשאפט מוזיי. ]] איידער מען האט פארקויפט פרידזשידערן (בערך אין יאר 1920) פלעג מען ניצן אן אייזקאסטן.
א נארמעלער פרידזשידער האלט זיך ביי א טעמפעראטור פון 4 °C. אמאל איז אויך דא א קאמער פאר ירקות פון 10 °C. א פריזער ארבעט אויפן זעלבן פרינציפ, אבער א סאך קילער (18 °C-). א שטוב פרידזשידער האט אפטמאל א פריזער קאמער.
בדרך כלל אנטהאלט א פרידזשידער 100-150 ליטער, אבער מען באקומען קלענערע, אפילו פון 30 ליטער.
קאַטעגאָריע:היים אפאראטן קאַטעגאָריע:קילונג
ספר מלאכי
מיינט איר דער נביא מלאכי?
ספר מלאכי איז דער לעצטער ספר פון די תרי עשר סעקטע. דער ספר הייסט נאכן דער נביא מלאכי וואס געבט איבער די נבואות פונעם ספר.
באצילן
שעדליכע באַצילן וואָס געפינען זיך אין די לופט און עסן. קאטעגאריע:קערפער קאטעגאריע:ביאלאגיע קאטעגאריע:געזונט
קהלת
קהלת איז איינע פון די ספרי כתובים. לויט די טראדיציע און לויט ווי עס שטייט אין קהלת איז דאס געשריבן געווארן דורך שלמה המלך, אבער לויט די תנכישע פארשער איז דאס געשריבן געווארן 400-500 יאר שפעטער, ווייל די שפראך אין קהלת איז געמישט מיט פערסיש אויך די געדאנקען אין ספר באלאנגט צו שפעטערע יארן פון שלמה המלך. דער ספר פארנעמט זיך מיט וואס דארף זיין דער ציל פונעם מענטש'ן אויף דער וועלט, און צי דער מענטש האט בחירה צו טאן וואס עס גלוסט זיך אים צי נישט. כאטש וואס דער ספר איז קעגנזעץ די טראדיציאנאלע אמונה אין ידיעה ובחירה, האבן די חכמי ישראל אריינגערעכנט דעם ספר אין די הייליקע סעקטע. לויט די פארשער האבן די חכמי ישראל צוגעלייגט די לעצטע פּאָר פסוקים פון קהלת "סוף דבר הכל נשמע את האלהים ירא ואת מצוותיו שמור כי זה כל האדם".
קאַטעגאָריע:ספרים פון תנ"ך
הויפטשטאט
די הויפטשטאט פון א לאנד איז די שטאט וואס דינט אלץ צענטער פון דער רעגירונג פונעם לאנד. בדרך כלל איז די הויפטשטאט א שטאט וואו ס'געפינט זיך רוב אינסטיטוציעס פון דער רעגירונג, למשל די ביוראס פון דער רעגירונג, די וואוינונג פון דעם פרעזידענט אדער דעם הויפט פון דער שטאַט, די הויפט געריכט און די קאמאנדע פון דער מיליטער. אויך וואוינען דארט די אמבאסאדארן פון פרעמדע לענדער. אפטמאל איז די הויפטשטאט די גרעסטע שטאט פון לאנד.
אין א פעדעראל לאנד רופט מען דאס ארט פון דעם שטאַט'ס רעגירונג די הויפטשטאָט פונעם שטאַט.
פינאנצילע הויפטשטאט
אין פיל לענדער איז פאראן אז די אפיציעלע הויפטשטאט איז נישט דער פינאנציעלער צענטער פון לאנד. אין אזא פאל טוט מען רופן דעם פינאנציעלער צענטער די ״פינאנציעלע הויפטשטאט״ פון לאנד. לדוגמא, אין אמעריקע איז וואשינגטאן די הויפטשאט אבער מאנהאטן איז די פינאנציעלע הויפטשטאט. אין ישראל איז תל אביב די פינאנציעלע הויפטשטאט, אבער ירושלים איז די אפיציעלע הויפטשטאט פון לאנד. אין כינע איז בייזשינג די הויפטשטאט און שאנכיי די פינאנציעלע הויפטשטאט.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:פאליטיק
פעדאפיליע
פּעדאָפֿיליע (פון גריכיש: παῖς פּאַיס, "קינד" און φιλία פֿיליאַ, "ליבע" אדער "פריינטשאפט") איז א מח-קרענק ביי וועלכער א דערוואקסענער אדער יינגל פעלט א הויפט אדער עקסקלוזיווע סעקסואלע אטראקציע צו קינדער אונטער די 16 יאר בערך ווייל יעדעס קינד איז אנדערשט ווען ער ווערט פארעכענט אלס פובערטי, ד.ה. שערות צו ווערן אנגערופן א טינעיזשער אדער בחור דאן הייסט דער מנובל שוין מער נישט קיין פעדאפיל. נאר בלויז א מנובל אין א האמאסעקסואל אויב באלעסטיגט ער זכרים.
פון וואס מאכט זיך דער קרענק?
דער אבסעסיע קען ליידער קומען אויף פארשידענע אופנים, רוב מאל זענען זיי אליינס אדורך דעם פיינוניגונג אז זיי זענען געווארן באלעסטיגט פון פעדאפילן ווען זיי זענען געווען קינדער. אז זיין מוח לויפט שוין ארום די פראבלעם און געפיל פון פעדאפיליע.
די זענען געווענליך מענטשן וואס זענען זייער ווארעם און געפיליג. און די געפילן ווערן אינפלעטעט אויף די ראנג דירעקציע.
עס קען אבער אויך זיין עקלדיגע אומבאהאלפענע מענטשן מיט פארפוילטע מידות און זיי האבן ליידער נישט קיין פריינט פון וועמען צו באקומען ליבע זיכן זיי דאס ביי קליינע אומבאהאלפענע באשעפענישען מיט געוואלד.
דער מוח פונעם רודף
סאיז דא דרגות אין די מוח וואס שפילט זיך אפ ביי די פעדאפילן בשעת זיי טוען אפ זייער רשעות, די ווייניגערע געלונגענע פירן זיך אויף ווי אלכעהאליקער און ווי פארדראגט אן קיין חשבון, אבער די מער קלוגערע און געלונגענע איז ביי זיי דער רייץ צו ליבען קינדער איז ביים פעדאפיל אזוי שטארק, אז ער קוקט אן דעם קינד ווי אן ערוואקסענער, ער קויפט אים מתנות, שפילט זיך מיט אים טעג וואכן חדשים, און איז מקריב זיין לעבן פאר דעם קינד פונקט ווי אן ערוואקסענע רילעישאנשיפ. ממילא פילט ער אז טאמער ער באלעסטיגט דאס קינד, אז דאס קינד וועט רעאגירן ווי אן ערוואקסענער. אבער א שוואכערער פערזאן איז אייביג מער געטשטעפעט און דערשלאגן לויט דעם מער שטארקייט פון זיין באלעסטיגער. הכל לפי המבייש והמתבייש.
בילדונג
פעדאפיליע טרעפט זיך ביי די מלמדים, משגיחים איבערהויפט די כאריסמאטישע און געלונגענע וואס די עלטערן און קינדער טראסטן און ליבען דאס מערסטע, אין חדר אדער אין ישיבה. די אומגעלונגענע מלמדים וואס זענען קראנק כאפט מען גאר שנעל און מען ווערט פון זיי פטור אויפן קלענסטן קאמפלעינט, אבער ביי די געלונגענע דארטן איז דער גרעסטער צרה ווייל זיי קענען פארבלייבן יארן אן דעם וואס מען זאל געהעריג קענען אויפדעקן אדער אויפווייזן אז זיי זענען נישט וואס מ'מיינט. קיינער וויל נישט גלייבן אויף זיי, נישט דער מנהל און נישט דער טאטע, און נישט די חברים אז דער בעסטער מלמד זאל דאס קענען טאן. און דאס קינד ווערט קראנק און גייסטיש צורידערט אז דער בעסטער מלמד וועמען ער האט אזוי געטראסט האט דאס צו אים געטאן, און קיינער אין די וועלט קען אים נישט פארשטיין זיין פיין, אדרבה זיי לייגן נאך אלע צו זאלץ צו די וואונדן מיטן אים נישט גלייבן.
אמאל איז דאס געווען אין פארעם פון אראפציען די הויזן און פראקן, דאס איז היינט אומלעגאל און מ'קען ארעסטירן ווייל דאס ווייזט אז די מלמד האט ליעב קינדער. היינט אין אמעריקע קען מען ארעסטירן יעדער עלטערער מאן וואס לייגט א האנט אויף א קינד, ממילא מאכט זיך דאס די מערסטע ביי דייקא די מענטשן וואס זענען מאנופולירער און חברה לייט וואס ווייסן וויאזוי צו ווערן באפריינדעט מיט די קרבנות. און זיי צווינגען אויף א קליגערן אופן.
וועבלינקען
קאטעגאריע:פאראפיליעס
אויסטראליע
אויסטראַליע איז אַ לאַנד אין דעם דרום האלבקוגל וואָס נעמט ארײַן די יבשה (פֿונעם קלענסטן קאָנטינענט), דעם אינדזל טאַזמאַניע, און נאָך אַ סך אינדזלען אין די אינדישע און פּאציפֿישע אָקעאַנען. איר הױפּטשטאָט איז קאַנבערע. די ארומיגע לענדער זענען אינדאנעזיע, מזרח טימאר און פאפוא ניי גינע צו צפון, די סאלאמאן אינזלען און וואנואטו צו צפון־מזרח און ניו זילאנד צו דרום־מזרח.
דער אײראָפעיִשער ייִשובֿ אין אויסטראַליע האָט זיך אָנגעהויבן ערשט אין דעם 18טן יאָרהונדערט.
זייט 1טן יאנואר 1901, איז אויסטראליע א פעדעראציע מיט זעקס שטאטן און צוויי טעריטאריעס. איר באפעלקערונג איז 22 מיליאן. מיט א שטח פון 7.6 מיליאן קוואדראט ק"מ, איז אויסטראליע דאס זעקסטע גרעסטע לאנד אין דער וועלט.
די היינטיגע באפעלקערונג אין אויסטראליע שליסט איין מערסטנס ווייסע מענטשן פון א בריטישער אפשטאמונג. די אריגינעלע איינוואוינער פון אויסטראליע און זייערע אפשטאמלינגען זענען טונקל, גערופן אבאריגינערן, וואס זענען היינט 2% פון דער באפעלקערונג. אויך האט אויסטראליע א מינדערהייט פון מער ווי 100,000 יידן וואס וואוינערן מערסטנס אין מעלבארן און סידני.
אויסטראליע איז א מיטגליד אין די פאראייניגטע פעלקער, גרופע פון 20, קאמאנוועלט, ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג, אנזוס, וועלט האנדל ארגאניזאציע, אזיע-פאציפיק עקאנאמישע קאאפעראציע און דעם פאציפישן אינזלען פארום.
עטימאלאגיע
דער נאמען אויסטראליע קומט פון לאטיין Australis, אויסטראליס וואס איז טייטש דרום.
היסטאריע
די ערשטע איינוואוינער פון אויסטראליע זענען געווען די אבאריגענער. דער ערשטער ענגלענדער וואס איז אנגעקומען אין אויסטראליע איז געווען וויליאם דאמפיער אין 1688. אין יאר 1770 איז אנגעקומען אין אויסטראליע דער אויספארשער דזשיימס קוק, וואס האט געמאנט צוויי דריטל פונעם לאנד. אזוי ווי ער האט באריכטעט אז קיינער וואוינט נישט אין אויסטראליע, האט מען אוועקגעשטעלט דאס לאנד פאר ארעסטאנטן.
דעם 8טן פעברואר 1788 איז נייער דרום וויילס געווארן א בריטישער קאלאניע. פון דער ערשטער זידלונג איז געווארן די שטאט סידני. די קאלאניע דרום אויסטראליע איז געגרינדעט געווארן אין 1836 ווי א "פרייע קאלאניע, ד"ה נישט פאר ארעסטאנטן.
אין די 1850ער יארן האט אנגעהויבן אין אויסטראליע א גאלד געיעג.
אין 1999 האט מען געהאלטן א רעפערענדום וואו 55% פון אלע וויילער האבן אפגעווארפן א פארשלאג לויט וואס אויסטראליע זאל ווערן א רעפובליק.
הויפטשטאט
די צווי גרעסטע שטעט, סידני און מעלבארן, האבן ביידע געהאלטן אז זיי דארפן ווערן אויסגערופן ווי די הויפטשטאט פון אויסטראליע. נאך אן אויסגעצויגענעם געראנגעל האט די אלגעמיינע זאמלונג פון אויסטראליע באשלאסן דעם 2טן פעברואר 1899 א פשרה צו בויען א נייע שטאט קאנבערא ווי די הויפטשטאט.
אין 1911 האט מען צעטיילט די אויסטראלישע הויפטשטאט טעריטאריע פון ניי דרום וויילס, און מען האט אויסגערופן די שטאט קאנבערא געבויט אין דער טעריטאריע ווי די הויפטשטאט פון אויסטראליע.
פאליטיק
אויסטראליע איז א קאנסטיטוציאנעלע מאנארכיע מיט א פעדעראלער סיסטעם.
די צוויי טעריטאריעס זענען:
יעדער שטאַט און טעריטאריע האט זיין אייגענעם פארלאמענט וואס מאכט געזעצן. יעדער שטאַט ווערט געפירט דורך א פרעמיער און יעדע טעריטאריע דורך א הויפט מיניסטער. דער אויסטראלישער פארלאמענט זיצט אין קאנבערע, און מאכט געזעצן פארן גאנצן קאמאנוועלט פון אויסטראליע.
דער הויפט פון דער פעדעראלער רעגירונג איז דער פרעמיער מיניסטער פון אויסטראליע. דער היינטיגער פרעמיער מיניסטער איז סקאט מאריסאן פון דער אויסטראלישער ליבעראלער פארטיי, וואס האט איבערגענומען די פירערשאפט פון זיין פארטיי אין 2018 פון מאלקאלם טערנבול, וואס האט אנגעהויבן זיין קאדענץ דעם 15טן סעפטעמבער 2015.
אויסטראליע האט א ראש מלוכה, די מלכה פון אויסטראליע (וואס איז אויך די מלכה פונעם פאראייניגטן קעניגרייך). זי ווערט רעפרעזענטירט אין דער קאמאנוועלט פון אויסטראליע דורכן גובערנאטאר־גענעראל, היינט קווענטין ברייס, און אין די שטאטן דורך א גובערנאטאר.
אין 1901 האט מען אויפגענומען א פאן פאר דער פעדעראציע פון אויסטראליע באזונדער פון די פענער פון די זעקס שטאטן. דער פעדעראלער פאן סימבאליזירט דעם דרום שטערן און די מאפע פון די שטערן וואס מען קען זען אינעם דרום האלבקיילעך, מיטן ציל פאן אויסדרוקן אז אויסטראליע איז דער איינציקער קאנטינענט וואס געפינט זיך אינגאנצן דרום פונעם עקוואטאר. אויך זעט מען אויפן פאן דעם יוניאן פאן וואס ווייזט דאס שייכות פון אויסטראליע צום בריטישן קרוין.
אין 1999 האט מען געהאלטן א רעפערענדום צי אויסטראליע זאל ווערן א רעפובליק; מען האט באשלאסן אז אויסטראליע בלייבט א מאנארכיע מיטן בריטישן מאנארך אלס ראש מלוכה.
עקאנאמיע
קליין|אויסטראליע איז דער וועלט'ס פערט־גרעסטער עקספארטירער פון וויין. דער [[באראסע טאל איז א הויפט וויין געגנט אין דרום אויסטראליע.]] אויסטראליע איז א רייך לאנד וואס גענערירט איר איינקומפט פון פארשידענע מקורות איינשליסנדיג מינעריי עקספארט, טעלעקאמוניקאציע, באנקירן און פאבריקאציע. זי האט א פריי מארק עקאנאמיע מיט ווייניג ארעמקייט.
אין 2010 איז די אויסטראלישע רעגירונג געווען שולדיג א חוב פון $190 ביליאן, 20% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט.
די לעצטע 15 יאר האט אויסטראליע געוואקסן מיט א דורכשניט יערלעכער ראטע פון 3.6%, קעגן דער ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג דורכשניט יערלעכער ראטע פון 2.5%.
אין מיי 2012 האבן 11,537.900 מענטשן געהאט ארבעט, מיט אן ארבעטסלאז ראטע פון 5.1%.
אויסטראליע איז דער וועלט'ס פערט־גרעסטער עקספארטירער פון וויין; די וויין אינדוסטריע ברענגט אריין $5.5 ביליאן צום לאנד'ס עקאנאמיע.
געאגראפיע
אויסטראליע באדעקט א שטח פון 7,617,930 קוואדראט קילאמעטער. זי איז ארומגענומען מיט די אינדישן און פאציצפישן אקעאנען, און איז צעשייד פון אזיע אריבער די אראפורא און טימאר ימען; דער קאראל-ים ליגט ביים בארטן פון קווינסלאנד און דער טאסמאן-ים ליגט צווישן אויסטראליע און ניי זילאנד. אויסטראליע איז דאס זעקסט גרעסטע לאנד אין דער וועלט לויט שטח, און האט 34,218 קילאמעטער פון בארטן. אויסטראליע ליגט צווישן די גארטל ליניעס 9º און 44º דרום און צווישן די מערידיאנען 112º און 154º מזרח.
לענגאויס דעם מזרח בארטן פון אויסטראליע—לענגער ווי 2,000 ק"מ—געפינט זיך דער גרויסער באריער ריף, וואס איז דער גרעסטער המשך פון קאראל ריפן אין דער וועלט, און דער גרעסטער סטרוקטור אין דער וועלט צאמגעשטעלט פון לעבעדיקע ארגאניזמען. דער העכסטער בארג אויף דער יבשה פון אויסטראליע איז קאשיושקא בארג, הויך 2,228 מעטער.