cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
פילאסאפיע
פונעם פרומערס בליק
דער ווילנער גאון האט אנגערופן דעם קאפיטל "שער היחוד" פונעם ספר חובת הלבבות "חקירה הארורה!". אויך נאך אידישע פירער לאורך כל הדורות האבן גע'אסר'ט זיך צו פארטיפן אין דעם, ווייל עס מאכט שוואך די אמונה פון פשוטי המון עם.
אבער תלמידי חכמים וואס האבן זיך אנגעפילט כריסם בש"ס ופוסקים מעגן יא איר לערנען, און עס איז א בחינה פון א מצווה פון לימוד התורה און פון והלכת בדרכיו, וידעת היום והשבות על לבבך, און נאך פילע פליכטן דערמאנט דורכאויס דער תורה וואו מ'זעט אז עס א יסוד אין אידישקייט לדעת את ה'.
דעם חיד"א'ס מיינוג וואס מען זעט פון זיינע ספרים: עס האט אים נישט געצויגן צו פילאסאפיע, כאטש ער שרייבט אלע חלקים פון דער תורה, אבער צו פילאסאפיע באציט ער זיך גאנץ ווייניג אין זיין ספר שם הגדולים ערך דרשות הר"ן שרייבט ער אז אין ביבלאטעק אין פאריז האט ער געזען הונדערטער ספרים פון פילאסאפיע, אבער אין פאקט ער האט פון דארט נאר גענומען די רמזים פון רבי אליעזר מגרמיזא, דער רוקח. אן אויסנאם איז דער ספר מאור עינים פון רבי עזריהו מן האדומים, וואס ער ברענגט דערפון אסאך מאל אין זיינע ספרים, אבער דאך ברענגט ער אז ער האט געטראפן א חרם פון רבי יוסף קארו און רבי משה אלשיך ווי זיי האבן געשטעלט אין חרם ווער עס וועט לערנען דעם ספר מאור עינים.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:אידישע קאנטראווערסיעס
יעקב בער טייטלבוים
ער איז דער צווייטער זון פון דעם סאטמארער רבי'ן הרב זלמן לייב טייטלבוים און אן איידעם ביים שאפראנער רב פון וויליאמסבורג.
ר' יעקב בער איז א תלמיד פון ר' מענדל אטיק און האט געלערנט פריוואט מיט ר' עזרא וויזל פון ר' גדליה נאדל'ס תלמידים און ראש ישיבת סאטמאר ירושלים בימי רבי משה אריה פריינד גאב"ד עדה החרדית ירושלים.
ער וואוינט אין בארא פארק, וואו ער פירט אן די סיגעטער ביהמ"ד אויף 50טער סטריט און 15 עוו., געגרינדעט דורך זיין זיידן דער ברך משה פון סאטמאר.
ער פארנעמט זיך גאר שטארק מיט די לעגאלע אקטיוויטעטן פון דער זאלונישער פראקציע סיי אין וויליאמסבורג, און סיי אין איבער גאנץ ניו יארק און ניו דזערסי.
ער ווערט פארעכענט אלס הויפט יועץ פאר זיין טאטן און די זאלוינים.
ער איז א פארשטענדליכער מענטש וואס פארשטייט גוט צו דער היינטיגער וועלט, ער פערזענליך פארמאגט שטארקע קוואפליקאציעס און מולטי טאלאנטן און פירערשאפט סקילס מיט וואס ער האט די מעגליכקייט צו קענען אנפירן מיט די מעגא פראיעקטן פון דער קהילה און אויך פדיון שבוים פאר הונדערטער פריוואטע קעיסעס היימישע וואו נישט היימישע.
ער איז אויך באוואוסט אלס א פיפיגער יונגערמאן, עס ליגט ביי אים אויפן טיש גאר פארצווייגטע ענינים הצריכין תושי', ספעציעל אין פעלער ווי יודן ווערן אריינגעדרייט אין לעגאלע פראבלעמען מיט דער רעגירונג, וואו ער נוצט זיינע גוטע קשרים מיט גאר גרויסע אדוואקאטן לטובתם.
ער פירט זיך זייער בשלום און איז שטארק אין גוטן מיט זיין ברודער ר' חיים הערש סאטמאר זאלוינים רב פון ירושלים.
זיינע קינדער
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:זאלוינים
ארץ ישראל יישוב בעת'ן ערשטן וועלט קריג
בשעת דעם ערשטן וועלט קריג האט געהערשט אויף ארץ ישראל די אטאמאנישע אימפעריע (די טערקן) וואס האבן געמאכט שווערע גזירות אויף דעם אידישן יישוב אין ארץ ישראל. דער לאגע איז געקומען צום ענד אין יאר ה'תרע"ח ; 1918 ווען די בריטן האבן איינגענומען די טערקישע אימפעריע.
די שוועריקייטן וואס האט באהערשט אויף די אידן אין ארץ ישראל
דער באציאונג צווישן די טערקישע רעגירונג מיט די אידן איז געוועזן זייער שלעכט, ווייל רוב פון די אימיגראציע גרופעס זיינען געווען פון די איינשטימונג רעגירונגס (ווי רוסלאנד און נאך...) און דערפאר האבן די טערקן פארדאכט די אידן אלס שפיאנער וואס וועלן העלפן די בריטן צו מלחמה האלטן קעגן זיי, און דערפאר האבן די טערקן געפאדערט פון א טייל אידן צו מאביליזירן צו די טערקישע ארמיי, און פון א טייל אידן פארלאזן די לאנד דורך עגיפטן, אויך האבן זיי פארבאטן פון די אידן צו טראגן געווער, האלטן פאסט מארקעס, שרייבן בריוון אויף די אידישע אדער העברעישע שפראך, לערנען אין די שולעס נאר אויף טערקיש, הויפהייבן די ישראלישע פאן.
ביי דער ענדע פון דעם ערשטן וועלט קריג איז אראפ די צאל פון די אידישע איינוווינער אין ארץ ישראל פון 84 טויזנט צו 56 טויזנט.
סימפלי צפת
סימפלי צפת איז א חסידישער מוזיק-טרופע וואס זינגען בראסלעווער ניגונים אויפן סטיל פון ר' שלמה קארליבאך און פארן ארום איבער דער וועלט אויפטרעטן אין יידישע צענטערן זיי מעורר זיין בתשובה דורך דעם כוח הנגינה מיט ר' נחמן ברסלבער'ס תורה און חיזוק.
זיי וואוינען א גאנץ יאר אין צפת.
אברהם ישעיהו קארעליץ
ממוזער|250px|רבי אברהם ישעיהו קארעליץ האט סנדקאות ביי א ברית מילה אין [[תל אביב]]
אברהם אבן עזרא
קליין|250px|א בלאט פון אבן עזרא'ס פירוש אויף חומש ר' אברהם בן עזרא (ראב"ע) (געבוירן אין שפאניע ד'תתמ"ט אדער ד'תת"ן - א' אדר א' ד'תתקכ"ד) איז געוועזן א יידישער דיכטער, לינגוויסט, תנ"ך פארטייטשער און א פילאסאף אינעם מיטל אלטער. אויך האט ער זיך באשעפטיקט מיט מאטעמאטיק און אסטראנאמיע.
אברהם ישעיהו קארעליץ
רבי אברהם ישעיהו קארעליץ (י"א חשוון ה'תרל"ט, 1878, קאסעוו - ט"ו חשוון ה'תשי"ד, 1953, בני ברק), איז געווען איינער פון די פירער פון יידנטום אין ארץ ישראל, און דער מחבר פון די ספרים חזון איש.
אברהם אבן עזרא
ער האט געמאכט דעם שיינעם פיוט אויף שבת צמאה נפשי לאלהים לאל חי געדרוקט אין כמעט אלע סידורים און זמירות פרייטיג צונאכטס.
אברהם ישעיהו קארעליץ
ביאגראפיע
רבי אברהם ישעיהו איז געבוירן געווארן י"א חשוון תרל"ט אינעם שטעטל קאסעוו, ליטע, (דעמאלסט אין גראדנער גובערניע, רוסלענדישע אימפעריע, היינט אין בריסקער גובערניע, בעלארוס) צו זיין פאטער, הרב שמריהו יוסף קארעליץ, קאסעווער רב, און זיין מוטער, ראשא לאה, א טאכטער פון הרב קאצנעלבויגן, רב פון קאסעוו און דערנאך פון קאברין.
אברהם אבן עזרא
קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש קאַטעגאָריע:לינגוויסטן קאַטעגאָריע:תנ"ך פארטייטשערס קאַטעגאָריע:ראשונים קאַטעגאָריע:יידישע דיכטער
אברהם ישעיהו קארעליץ
ביאגראפיע
ביי דער ערשטער וועלט־מלחמה האט ער געוואוינט אין סטויפץ, וואו ער האט געדינט ווי שטאטס־רב ווען דער ארטיקער רב, הרב יואל סאראצקין, איז געווארן פארטריבן פונעם שטעטל. נאך עטליכע יאר איז דער חזון איש אריבער צו מינסק.
אין 1920 האט די משפחה קארעליץ זיך באזעצט אין דער שטאט ווילנע, וואו ער איז געווארן נאנט צום שטאט'ס רב, הרב חיים עוזר גראדזענסקי.
ארץ ישראל
אום ט"ז תמוז תרצ"ג (1933) איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, נאכדעם וואס הרב חיים עוזר גראדזענסקי האט געבעטן משה פרוש פון אגודת ישראל צו באקומען סערטיפיקאטן פארן חזו"א און זיין ווייב כדי זיי זאלן קענען וואוינען אין ארץ ישראל.. לויט רפאל האלפערן האט דער חזון איש זיך איינגעשפארט אז מען זאל נישט באקומען דעם סערטיפיקאט דורכן הויפטראבינאט נאר דורך אגודת ישראל.
ווען ער איז אנגעקומען אין לאנד איז ער געבליבן עטלעכע טעג ביי הרב דוד פאטאש, ביז ער האט געדונגען א שטוב אין גאולה גאס אין תל אביב. עטלעכע וואכן נאך תשעה באב האט ער געדונגען א דירה אין דער נייער קהילה וואס האט זיך אנטוויקלט אין בני ברק, וואס איז שפעטער געווארן, אין א גרויסער מאס צוליב אים, א פעסטונג פון חרדישן יידנטום אין ישראל.
זומער תרצ"ד (1934) האט דער חזו"א געוואוינט א לענגערע תקופה אין צפת פאר זיין געזונט; במשך דער תקופה האט ער געלערנט בעיקר אינעם בית מדרש פון רבי יוסף קארו אין דער אלטשטאט.
דעצעמבער 1936 איז דער חזון איש געווארן געפערלעך קראנק. מען האט דאס מודיע געווען אומעטום אין דער יידישער וועלט, און מ'האט גערופן דעם עולם צו דאווענען פאר אים.
אין תש"א איז נפטר געווארן ראשא לאה קארעליץ, דעם חזון איש'ס מוטער, אין ירושלים, און מען האט זי קובר געווען דארט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ליטווישע רבנים קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק קאַטעגאָריע:אחרונים
שפאניש
שפאַניש (español, עספּאַניאָל), אויך גערופן קאַסטיליש (castellano, קאַסטעיאַנאָ), איז א ראמאנישע שפראך וואס איז די הויפט שפראך פון שפאניע און רוב לענדער פון דרום אמעריקע. די שפראך איז אין אמת'ן קאסטיליש, ד.ה. די שפראך וואס האט אנטוויקלט פון לאטיין אין קאסטיל (צפון שפאניע).
שפאניש איז די מערסט פארשפרייטע שפראך אין דער מערב האלבקויל, מיט גרויסע באפעלקערונגען פון מוטערשפראך שפאניש רעדערס פון פאטאגאניע צו קאנאדע. אין דעם 21סטן יארהונדערט, ווערט שפאניש מער געלערנט און גענוצט פון פראנצויזיש ווי די צווייטע שפראך פאר אינטערנאציאנעלער קאמוניקאציע, נאך ענגליש.
אומגעפער 75% פון שפאניש שטאמט פון לאטייניש.
מער ווי 360 מיליאן מענטשן אין דער וועלט רעדן שפאניש ווי זייער ערשטע שפראך.
שפאניש איז איינע פון די זעקס אפיציעלע שפראכן פון די פאראייניגטע פעלקער. אויך איז זי אן אפיציעלע שפראך פונעם אייראפעאישן פארבאנד, פון דער ארגאניזאציע פון אמעריקאנישע שטאטן, פונעם פאריין פון דרום-אמעריקאנישע לענדער און נאך א סך אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציע. זי איז די צווייטע שפראך אין דער וועלט   לויט דער צאל פון מענטשן וואס רעדן זי ווי מוטערשפראך, נאך מאנדארין כינעזיש, מיט 437 מיליאן מאמע־לשון רעדער.
היסטאריע
די ערשטע דאקומענטן וואס ווייזן עפעס א שייכות מיט דער היינטיקער שפראך זענען פונעם 9טן יארהונדערט. דורכאויס דער מיטל אלטער און ביז צו דער מאדערנער תקופה, זענען די חשוב׳סטע השפעות אויף שפאניש געקומען פון די שכנותדיקע ראמאנישע שפראכן—נאווארא-אראגאנעזיש, לעאנעזיש, קאטאלאניש, פארטוגעזיש, גאליסיש, אקיטאן, און שפעטער, פראנצויזיש און איטאליעניש. שפאניש האט אויך געבארגט א היבשע צאל ווערטער פון אראביש.
לאדינא
די שפראך לאדינא וואס ספרדישע יידן רעדן וואס שטאמען פון שפאניע איז טאקע קאסטיליש מיט אריינגעמישט לשון־קודש, און ווערט געשריבן אויף לשון-קודש אותיות, אזוי ווי יידיש.
וויפיל רעדער אין יעדן לאנד
פאלגענד איז א רשימה פון די נומערן בערך פון רעדערס פון שפאניש אין פארשידענע לענדער פון דער וועלט וווּ שפאניש איז די אפיציעלע שפראך פון לאנד: ! ! לאנד ! מוטער־שפראך רעדער
ווערב-סיסטעם אויף שפאניש
אויף שפאניש בייגן ווערבן לויט 3 גרונטיקע קאניוגאציעס: ווערבן וואס אין דער אינפֿיניטיוו פֿארעם ענדיגן מיט ar (למשל: jugar - שפילן), ב-er (למשל: comer - עסן) וב-ir (למשל: ir - גיין).
י"ח תשרי
יארצייטן
18. tisjré
יוסף שיינבערגער
יוסף שיינבערגער (גבוירן תר״ף – י"ב שבט, תשס"ז) איז געווען מנהל און אלגעמיינער סעקרעטאר פון דער עדה החרדית פאר מער פון 50 יאר. זיין ממלא מקום איז געווען גרשון שטעמער. די לעצטע 20 יאר פון זיין לעבן האט ער זיך אפגעגעבן ארומפארן אין דער וועלט אלס קאבאליסט שנארען געלט פאר זיין פארצווייגטער משפחה פון אור אור אייניקלעך.
ער איז אוועק י"ב שבט, ה'תשס"ז אין עלטער פון 87 יאר. ער איז באערדיגט געווארן אין הר הזיתים.
ער פלעגט דינען אלס רעדאקטער פון דער העדה צייטונג פון דער עדה החרדית; און ער האט אסאך געשריבן פאר דער קול ישראל אויסגאבע. אויך האט ער ארויסגעגעבן עטליכע ביכער.
משפחה
קאטעגאריע:עדה החרדית
קאַטעגאָריע:ירושאלמער קאַטעגאָריע:יידיש-שפראך שרייבער קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים
לונגען קענסער
קליין|250px|א לונג מיט קענסער פון א רויכערער לונגען קענסער/ראַק איז א קענסער געוואוקס אין די לונגען, עס הרגט 1.3 מיליאן מענטשן א יאר, עס איז פאראנטווארטלעך פאר די מערסטע טויט פעלער פון אלע קענסער/ראַקן ביי מענער, און די צווייטע מערסטע ביי פרויען נאך ברוסט קענסער.
סימפטאמען
א טייל פון סימפאטמען וואס קענען מיינען לונגען קענסער.
רוב פון די זאכן ווערן געווענליך פאראורזאכט פון אנדערע קרענק.
אזוי ווי ביי אלע קענסער האט עס נישט כמעט קיין סימאפטאמען אנפאנג, נאר ווען עס איז מער צושפרייט.
ווי אזוי צו פארמיידן
רויכערן און צווייטע האנט רויך איז גרעסטער פאראורזאכער פון לונגען קענסער.
געפינען נעמא
געפֿינען נעמאָ (ענגליש: Finding Nemo) איז אן אמעריקאנישער קאמפיוטער-אנימירטער קאמעדיע-אוואנטורע פילם פון 2003, וואס איז געשריבן און רעזשיסירט געווארן דורך ענדרו סטענטאן און באפרייט דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער פינפטער פילם וואס איז פראדוצירט געווארן דורך פיקסאר אנימאציע סטודיאס. ער דערציילט די מעשה פון דער זאָרגעוודיקער קלוינפֿיש מאַרלין וואס זוכט זיין פֿאַרכאַפּטער זון נעמאָ אין סידני פּאָרט צוזאמען מיט א רעגאל בלויע טענג מיטן נאמען דאָרי. איבער זיין וועג לערנט מאַרלין צו נעמען געפאר און צו לאָזן נעמאָ פֿאַרנעמען זיך. א המשך-פילם מיטן נאמען "געפֿינען דאָרי" איז באפרייט געווארן דעם 17טן יוני 2016.
לונגען קענסער
ווי אזוי צו פארמיידן
קאַטעגאָריע:קענסערס
געפינען נעמא
וועבלינקען
קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען קאטעגאריע:2003 פילמען קאטעגאריע:אנימירטע פילמען קאטעגאריע:פיקסאר פילמען קאטעגאריע:פילמען איבער בעלי חיים
אונגארישע הייזער
שמאל|ממוזער|205px|חצר ג'. 2008|אונגארישע הייזער שמאל|ממוזער|205px|לוח הקדש פון די אונגארישער הייזער אונגארישע הייזער איז א געגנט אין ירושלים געבויט דורך דעם אונגארישן כולל שומרי החומות.
תלמיד חכם
תלמיד חכם איז טיטל פאר איינער וואס קען לערנען אסאך תורה.
א תלמיד חכם טאר נישט ארומגיין מיט שמוציגע קליידער, אויך טאר ער נישט גיין אליין ביינאכט. קאַטעגאָריע:טיטלען
י"ט תשרי
אין דעם יידישן קאלענדאר
קליין|100px|הגאון רבי אליהו פון ווילנא
יארצייטן
19. tisjré
תלמיד
דאס ווארט "תלמיד" ווערט אין אלגעמיין געניצט אויף איינער וואס לערנט תורה ביי א רבי.
א "תלמיד" איז א שטערקערע נאענטשאפט צו א רבי ווי א חסיד. א חסיד איז בלויז ווען איינער האט א שעצונג צו א רבי אין פרובירט זיך צו פירן לויט דעם רבי'נס הנהגה. ווידער א "תלמיד" איז איינער וואס לערנט פערזענליך תורה ביי א רבי און מ'האלט זיך כמעט ווי א קינד.
חז"ל זאגן תלמידו כבנו אז א תלמיד ווערט פארעכנט ווי א זון.
קאַטעגאָריע:חינוך
כ' תשרי
יארצייטן
20. tisjré
שוויגער
שוויגער איז די מאמע פון א ווייב אדער מאן.
ביי א טייל מענטשן איז די ווארט שוויגער ווייזט אויף א אומפארגינערשע יענטערישע כאראקטור, צוליב וואס עס איז זייער אפט וואס מאמעס טראסטן נישט אדער פארגינען נישט דאס זעלבסטשטענדיגע לעבן פון זייערע נאר וואס פארהייראטע קינדער, ספעציעל אויב די קינדער זענען נאך יונג, דעריבער מישן זיי זיך און זיי טיילן איין יעדע זאך ווי אזוי די קינדער זאלן זיך פירן, און עס קומט ארויס סאך קריגערייען דערפון.
קאטעגאריע:משפחה
Suegra Parentela Svärfamilj
ראפאעל
קליין קליין|158px|די "סיקסטינישע מאַדאָנאַ" פֿון ראַפֿאַעל. די פֿיגורן פֿון די צװײ באַפֿליגלטע [[מלאך|מלאכימלעך פֿון אָט דעם בילד זענען געװאָרן פּאָפּולערע מאָטיװן פֿון כלערלײ פּלאַקאַטן און פּאָסטקאַרטן.]] ראַפֿאַעלאָ סאַנציאָ דאַ אורבינאָ (איטאַליעניש: Raffaello Sanzio da Urbino; באקאנט אין אנדערע שפראכן אלס ראַפֿאַעל, Raphael; 6טן אפריל 1483 - 6טן אפריל 1520) איז געװען אן איטאליענער מאלער און ארכיטעקט, אײנער פֿון די קונסט-גדולים פֿון דער רענעסאַנס-תּקופֿה.
קאַטעגאָריע:מאלערס קאַטעגאָריע:ארכיטעקטן
אנדארע
אַנדאָרע, אפיציעל די פרינציפאַליטעט פון אַנדארע, איז אַ לאַנד אין די פירענעען בערג אין אײראָפּע, צווישן פראנקרייך און שפאניע. איר הױפּטשטאָט איז אַנדאָראַ לאַ װײאַ. די אפיציעלע שפראך איז קאטאלאניש. אנדארע האט דער צווייטער גרעסטער דערווארטעטער לעבנס־געדויר אין דער וועלט, 82.1 אין 2009. די צוויי פרינצן פון אנדארע זענען דער פרעזידענט פון פראנקרייך און א שפאנישער בישאף, אבער, זייט 1993, ווערט דאס לאנד געפירט דורך א פרעמיער מיניסטער און א פארלאמענט.
היסטאריע
זייט 788, אין די יארן פון קארל דער גרויסער, וואס האט געשיקט זיין זון צו ראטעווען אנדארע פון אן איסלאמישער אינוואזיע, זענען נישט געווען קיין מלחמות אין לאנד. אנדארע איז א פריניציפאליטעט זייט 988. אין יאר 1278 איז זי געווארן א דיארכיע אומאפהענגיק פונעם קעניגרייך פון אראגאן.
קאַטעגאָריע:אנדארע
פאראגוויי
* קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע
בית וגן
קליין|200px|[[שערי צדק שפיטאל ביים עק פון דער געגנט]] קליין|200px|קול תורה ישיבה אין בית וגן בית וגן איז א געגנט אין מערב ירושלים. די ארומיגע געגנטן זענען רמת בית הכרם, רמת שרת, גבעת מרדכי און קריית יובל.
געגרינדעט אין 1921 אין דער צייט פון דעם בריטישן מאנדאט אלס איינער פון די זעקס גאָרטן־געגנטן. ס'איז דעמאלסט געווען דער העכסטער פלאץ אין ירושלים, לעבן הר הרצל, און וועגען דעם איז דא אינמיטן געגנט א רעזערוו פון וואסער. די הויפט גאס איז "רחוב הפסגה", וואס איז געווען די העכסטע גאס אין ירושלים, ביז די אויפבוי פון דער גילה געגנט.
היינט זענען רוב איינוואוינער פרומע חרדישע אידן, אשכנזישע ספרדישע צוגלייך, דארט איז דא אסאך בתי מדרשים און ישיבות, ווי קול תורה, ישיבת עטרת ישראל, ישיבת הר המור און ישיבת נתיב מאיר און אויך בית מדרש גבוה פאר דיינות מכון הארי פישל. אזוי אויך איז דא דארט אסאך מוסדות פאר לערנונגען ווי אולפנת חורב, מכללה ירושלים, תיכון הימלפרב, מכון לב און נאך. דער באקאנטער שערי צדק שפיטאל איז ביי דער צפון זייט פון דער געגנט.
אזוי ווי די געגנט איז די העכסטע איז עס די קעלטסטע און מערסט-ווינטיג און די אזוי קאלטע ווינטער נעכט אין ירושלים. אויך צוליב דער הויך האט מען געבויט אין בית וגן דער שטאטישער רעזערווואר פון ירושלים, דער גרעזטער באדעקטער רעזערווואר אין גאנץ ישראל.
די דירות זענען טייער צוליב די נאכפראגע פון די עולים מערסטנ'ס פון אמעריקע און פראנקרייך.
מערקווירדיקע איינוואוינער
קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן
מאכאמאד
محمد بن عبد الله হযরত মুহাম্মদ (সাঃ) Muhammad Mahoma - محمد წინასწარმეტყველი მუჰამედი Mihemmed Pêxember Machometus Мухаммад मुहम्मद Mohammad Мухаммад
שמואל מארקאוויטש
ער איז א זון פון הרב צבי מארקאוויטש, אב"ד רמת גן ורב בנווה צבי קווארטל ירושלים מוטער רבקה מרקוביץ און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה.
ר' שמואל האט חתונה געהאט מיט צפורה כהנעמען, די טאכטער פון רבי אברהם כהנעמאן, דער נשיא פון דער ישיבה.
מארקאוויטש, שמואל קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה
כ"א תשרי
דער זעקסטער טאג חול המועד סוכות (דער פינפטער טאג אין חוץ לארץ) וואס מען רופט הושענא רבה.
כ"ב תשרי
יארצייטן
22. tisjré
כ"א תשרי
יארצייטן
21. tisjré
זימבאבווע
זימבאַבװע איז אַ לאַנד אין אַפֿריקע. זײַן הױפּטשטאָט איז האַראַרע.
בית הכרם
בית הכרם איז א געגנט אין מערב ירושלים. פון לינקס איז שכונת קריית משה, מערב זייט שכונת יפה נוף און יער ירושלים, פון דרום הר הרצל אין שפיטאל שערי צדק און שכונת בית וגן, און פון מזרח איז גבעת רם.
די געגנט איז איינע פון די זעקס גארטן-געגנטן אויפגעשטעלט אין די צייטן פון דעם בריטישן מאנדאט אין 1922, ריכארד קאופמאן דער אינזשעניר פון 160 געגנטן האט אויך דאס געבויט דעמאלטס איז די נייע געגנט געווען ווייט פון שטאט ממילא זענען די ערשטע איינוואוינער געווען לערער, דיכטערס און מיטל-קלאס איינוואוינער, מ'פלעגט אנרופן די געגענט פון אנפאנג "די צוגעקומענע". פארשטייט זיך אז קיין פרומער האט דארט נישט געוואלט וואוינען ממילא איז עס איבערגענומען געווארן ביי פרייע און די תקנות האט מען אריינגעשריבן אז מ'זאל דארט נישט בויען א בית המדרש. אין צענטער פון געגנט איז געבויט געווארען א סעמינאר פאר לערער געגרינדעט דורך דוד ילין ס'הייסט "בית המדרש למורים העברי" (היינט - מכללת דוד ילין).
אין געגנט איז דא שולעס, פאבריקן, בתי מדרשים, און מתנ"ס (געמיינדע צענטער). פון די איינוואוינער זענען די צוויי פרעמיער מיניסטערס מנחם בעגין און בנימין נתניהו. אויך דער בירגערמייסטער ניר בארקאט וואוינט אין בית הכרם.
אלעזר אזכרי
קליין|קבר פון רבי אלעזר אזכרי אין צפת רבי אלעזר בן משה אַזכַרי (צפת, ה'רצ"ג- ה'ש"ס) איז געווען אין דאס מיטל אלטער (16טער י"ה) א מקובל, א דרשן און א דיכטער האט מחבר געווען אין יאר ה'שמ"ח דעם ספר חרדים וואס איז געדורקט געווארן באלד נאך זיין שטארבן און א פירוש אויף תלמוד ירושלמי מסכת ברכות. אויך האט ער מחבר געווען די דיכטונג "ידיד נפש".
בית הכרם
טראנספארט
די לייכטע באן פארט אדורך דעם געגנט אויף הערצל בולעווארד.
אלעזר אזכרי
ער איז געוועזן דער תלמיד פון ר' יוסף סאגיס.
קאַטעגאָריע:אחרונים קאַטעגאָריע:פייטנים קאַטעגאָריע:מקובלים
קאמערון
די רעפובליק פון קאַמערון איז אַ לאַנד אין צענטראלער אַפֿריקע, וואס גרענעצט זיך מיט ניגעריע צו מערב, טשאד צו צפון־מזרח, דער צענטראלער אפריקאנער רעפובליק צו מזרח, און עקוואטארישע גינע, גאבאן און דער רעפובליק פון קאנגא צו דרום. איר הױפּטשטאָט איז יאַונדע און די גרעסטע שטאט איז דואלא. די באפעלקערונג פונעם לאנד איז בערך 20 מיליאן.
די אפיציעלע שפראכן פון קאמערון זענען פראנצויזיש און ענגליש.
רעמבראנדט
קליין|רעמבראנדט: בילד פון זיך רעמבראַנט וואַן ריין (האלענדיש: Rembrandt van Rijn; 1606-1669) איז געווען א האָלענדישער מאָלער. ער איז געבוירן געווארן אין ליידן, נידערלאנדן (היינט האלאנד).
לעבנסגעשיכטע
רעמבראנדט איז געבוירן געווארן אין דער שטאט ליידן אין היינטיקן האלאנד, דאס יינגסטע קינד פון א משפחה מיט ניין קינדער. ער איז געווען דאס איינציקע קינד אין דער משפחה וואס האט שטודירט. ווען ער איז געווען אלט 14 האבן זיינע עלטערן אים געשיקט שטודירן אין אוניווערסיטעט.
כ"ג תשרי
יארצייטן
23. tisjré
מנחם פרוש
קליין|מנחם פרוש הרב מנחם פרוש (כ"ח אדר ב' ה'תרע"ו - ח' אדר ה'תש"ע), איז געווען א כנסת דעפוטאט פון יהדות התורה. ער איז א זון פֿון רב משה פרוש און דער פאטער פון כנסת דעפוטאט מאיר פרוש.
פרוש איז געבוירן אין ירושלים און האט געלערנט אין ישיבת עץ חיים. זײַן פאטער, משה פרוש, איז געווען פון די חשובע עסקנים אין דער עדה החרדית און איינער פון די גרינדער פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.
אין די 1970ער יארן האט ער אויפגעשטעלט דעם צענטראל האטעל (היינט פרימא פאלאס) אין ירושלים בשותפות מיט דזשא דער קצב. ווען דער ציבור איז געוואויר געווארן אז דזשא דער קצב איז א שותף פונעם מאפיא פירער מאיר לענסקי האט זיך געמאכט א סיכסוך צווישן פרוש און אים וועגן דעם האטעל. ענדלעך האט פרוש באוויזן אויסצופירן דעם סיכסוך פאר זיין אינטרעס.
ער איז נפטר געווארן זונטאג אוונט, ח' אדר תש"ע, געציילטע וואכן פאר זיין 94סטן געבורטסטאג, און מען האט אים באערדיגט אין הר המנוחות.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ירושאלמער קאַטעגאָריע:כנסת דעפוטאטן קאַטעגאָריע:נקבר אין הר המנוחות קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
מיקראפאן
קליין|מיקראפאן א מיקראפאן אויכט אנגערופן בקיצור מייק, איז א עלעקטאראנישע איבערדרייער אדער סענסאר, וואס טוט איבערמאכן דאס קול צו א עלעקטראנישן סיגנאל.
מען ניצט מיקראפֿאנען אין טעלעפאנען, הערן אפאראט, ראדיא און טעלעוויזיע.
קאַטעגאָריע:פיזיק קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע
כ"ד תשרי
יארצייטן
24. tisjré
מונקאטשער הייזער
קליין|250px|די שול אין תרצ"ג מונקאטשער הייזער איז א געגנט אין ירושלים אין שכינות צו "בתי ראנד", אויפגעשטעלט דורך דעם מונקאטשער רב, רבי חיים אלעזר שפירא, דער ״מנחת אלעזר״, פאר די עולים פון מונקאטש וואס זענען ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל.
אין צענטער פון געגנט שטייט דער "בית המדרש תפארת צבי" אויפן נאמען פונעם דרכי תשובה.
אמאל האט עס געהערט צום מונקאטשער כולל און צו די 10 געגענטן פון צדקת רבי מאיר בעל הנס.
אין תרצ"ג, האט דער מנחת אלעזר באזוכט די געגענט, ביי זיין איינציגסטן באזוך, ווען ער איז געקומען באזוכן דעם "סבא קדישא" רבי שלמה אליעזר אלפאנדרי וואס האט געלעבט איבער די הונדערט יאר, דאס אלעס איז פארשריבן און געשילדערט אין ספר מסעות ירושלים.
פדיון הבן
פדיון הבן איז מצוות עשה פון די תרי"ג מצוות אז דער טאטע דארף אויסלייזן זיין קינד, וואס איז בכור צו זיין מאמען, ווען ער ווערט אלט א חודש, מיט 5 שקלים, וואס זענען ריין זילבער, אדער א זאך וואס איז ווערט די סכום, ביי א כהן.
א יתום אדער איינער וואס דער טאטע האט אים נישט אויסגעלייזט דארף זיך אליין אויסלייזן ווען ער איז שוין א אויפגעוואקסענער.
ביים פדיון טוט מען מאכן א סעודה. דער כהן זיצט בשעת מ'ברענגט אים דאס קינד.און פרעגט דעם טאטן וואס ער דארף ענדערש דאס קינד אדער די געלט ווען דער טאטע ענטפערט דאס קינד מאכט דער טאטע א ברכה "אשר קדשנו במצוותיו וצונו על פדיון הבן" איידער ער גיט איבער דעם פדיון צום כהן. דערנאך מאכט דער כהן א ברכה "בורא פרי הגפן" אויף א כוס וויין.
די מקור פון דער מצווה
די מצווה פון פדיון בכור געפונען מיר עטליכע מאל אין די תורה, די ערשטע מאל אין ספר שמות יג,
מנהגים
קאטעגאריע:תרי"ג מצוות
זיגמונד פרויד
ער איז באוואוסט וועגן זיין טעאריע פון דעם אומבאוואוסטיגן זינען.
אין 1860 איז זיין משפּחה אריבערגעפארן מיט אים זייענדיג א קליין יונגל צו וויען. ער האט געלערנט געזונט אין שולע און איז געווארן אַ דאָקטער. ער האט געהייראט מארטא בערנעיס אין 1886. זיי האבן געהאט זעקס קינדער. פרויד האט געלעבט אין עסטרייך אין די 1930ער. נאָך די אַנשלוס ווען דייַטשלאַנד און עסטרייַך האבן זיך צוזאמגעשטעלט, האט ער באקומען אַ וויזיט פון די געסטאַפּאָ ווייַל ער איז געווען יודיש, פרויד און זיין משפּחה האט מער נישט געפילט זיכער, האט ער זיך געווענדעט קיין ענגלאנד אין יוני 1938.
פרויד'ס ערפינדונגען
פרויד האט טעאריזירט אַז א מענטש'ס פּערזענלעכקייט ווערט אנטוויקלט דורך אַ מענטש'ס קינדשאַפט דערפארונג.
וועבלינקען
קאטעגאריע:פסיכאלאגן קאטעגאריע:יידישע אטעיסטן
ביראבידזשאן
קליין|250px|הויפטפלאץ אין ביראבידזשאן ביראָבידזשאַן (Биробиджан) איז א שטאָט אין רוסלאנד און די הויפּטשטאָט פון דער יידישער אויטאָנאָמער געגנט, ווו די אָפיציעלע שפּראך איז יידיש.
קארטעקס
thumb|200px| - דער קאָרטעקס. Location of the Cerebral cortex
די קאָרטעקס צערברי (ענגליש: Cerebral cortex) איז אַ וויכטייגער טייל פֿונעם מענטשלעכן געהירן. ס'איז א סטרוקטור אין מוח דורך וואס ס'ארבעט דאס זיכרון, דענקען און שפראך.
וויקיווערטערבוך
left|thumb|250px|לאגא פון דער ענגלישער וויקיווערטערבוך וויקיווערטערבוך איז א פילשפראכיק ווירטועל פריי ווערטערבוך. עס איז א שוועסטער-פראיעקט פון דער וויקיפעדיע אונטער דער וויקימעדיע געזעלשאפט.
כ"ה תשרי
יארצייטן
25. tisjré
וויקיווערטערבוך
דאס וויקיווערטערבוך, אזוי ווי די וויקיפעדיע, ווערט געבויט דורך די באניצער אליין, אנדערש ווי אנדערע געשריבענע ווערטערביכער וואס איז פראדוצירט דורך עטלעכע איינציקע פראפעסארן.
זעה אויך
קאַטעגאָריע:וויקימעדיע פראיעקטן
פערו
‫
פּערו איז א לאַנד אין דרום אַמעריקע. זײַן הױפּטשטאָט איז לימאַ.
דעמאגראפיע
מיט א באפעלקערונג פון עטלעכע 30 מיליאן פארשוין, איז פערו דאס פערט גרעסטע לאנד לויט באפעלקערונג אין דרום אמעריקע. די וואוקס פון באפעלקערונג איז אראפ פון 2.6% א יאר אין 1950 צו 1.6% אין 2000.
אומגעפער דריי פערטער פון די איינוואוינער זענען שטאטסלייט. די גרעסטע שטעט זענען לימא, קייאו, ארעקיפע (Arequipa), טרוכיא (Trujillo), טשיקלאיא (Chiclayo), פיורע (Piura), איקיטאס (Iquitos), קוסקא (Cusco), הואנקיא (Huancayo), און טשימבאטע (Chimbote).
אומגעפער 45% פון די באפעלקערונג זענען אינדיאנער, מערסטנס אייניקלעך פון די אינקא, טייל פון זיי היטן זייער ספעציעלע קולטור און זייער טראדיציאנעלן לעבנסטיל. קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע קאַטעגאָריע:דרום אמעריקע
בערל פאווארסקי
הרב רבי ברוך דוב (בערל) פאווארסקי (געב' ד' אלול ה'תרצ"א) איז א איינער פון ראש ישיבות אין דער פאנאוועזשער ישיבה אין בני ברק און א מיטגליד אין דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה.
זיינע חידושי תורה ווערן געדרוקט אין די ספרים „בד קודש".
ביאגראפיע
ר' בערל איז געבוירן געווארן אין קלעצק, פוילן (היינט אין בעלארוס) צו זיין פאטער רבי דוד פאווארסקי און זיין מוטער מרת חיה פייגל. ווען ער איז געווען אלט דריי חדשים האט זיך די משפחה געצויגן קיין באראנאוויטש, וואו זיין פאטער איז געווען א מגיד שיעור אין דער אוהל תורה ישיבה. ביי די צען יאר איז ער ארויף אין ארץ ישראל מיט זיין משפחה. ער האט געלערנט אין דער "אור התלמוד" ישיבה אין תל אביב.
משפחה
רבי בערל האט געהייראט די טאכטער פון רבי ישראל חיים קאפלאן.
איין איידעם איז רבי אליהו גורוויץ, זון פונעם גייטסהעדער ראש ישיבה, רבי אברהם גורוויץ.
קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין ישראל קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה קאַטעגאָריע:פאנאוועזשער ישיבה קאַטעגאָריע:דגל התורה קאַטעגאָריע:רבנים פון בני ברק
כ"ז תשרי
יארצייטן
27. tisjré
מזרח קרוידן סטאנציע
מזרח קרוידן סטאנציע  איז א נאציאנאלע באן און טראמלינק סטאנציע וואס געפינט זיך אין קרוידן, דרום לאנדאן. זי איז די גרעסטע באן סטאנציע אין קרוידן און איז אין טראוולקארט זאנע 5.
היסטאריע
די לאנדאן און ברייטאן באן האט געעפנט די סטאנציע אום 12טן יולי 1841 מיטן נאמען ״קרוידן״. אין 1862 האט מען געענדרט איר נאמען צו ״מזרח קרוידן״.
באדינונגען
מזרח קרוידן איז די גרעסט סטאנציע אין קרוידן, באדינט דורך טעמזלינק באנען.און אויך דורך עקספרעס באנען קיין לאנדאן און דעם דרום בארטן.
ליניעס
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
חיים יעקב מאיר רובין
ער גיט זיך אפ אין בארא פארק מיט אסאך שלום בית פראבלעמען, ער דינט אלץ יועץ פאר אסאך מענטשן.
ער איז גאר א געלונגענער און באליבטער מענטש, אסאך פון די תלמידים פון ישיבה בלייבן צוגעקלעבט צו אים אפילו נאך זייערע חתונות און זאגט געוואלדיגע דרשות מיט שיעורים.
קאטעגאריע:אמעריקאנער רבנים קאטעגאריע:ראשי ישיבות אין אמעריקע קאַטעגאָריע:מענטשן פון בארא פארק קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
בראזיליא
בראַזיליאַ  איז די  פעדעראלע הױפּטשטאָט פֿון בראַזיל, וואס געפינט זיך אין דער צענטער-מערב ראיאן פון בראזיל. אין 2008 איז איר באפעלקערונג געווען 2,557,000.
בראזיליא איז די פערט גרעסטע שטאט אין בראזיל. 124 פרעמדע אמבאסאדעס געפינען זיך אין דער שטאט.
די הויפט פליפארט איז בראזיליא אינטערנאציאנאלער פליפארט.
אונעסקא האט באשיטמט בראזיליא א וועלט ירושה ארט.
קאַטעגאָריע:שטעט אין בראזיל קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין דרום אמעריקע
סבוראים
סבוראים אדער רבנן סבוראי זענן די חכמים פון די ישיבות בבל פון די סוף תקופת אמוראים ביז די גאונים. דער טיטל שטאמט פון תלמוד ירושלמי, מסכת קידושין, וואס איז מסביר די ווארט "סבורא" אלס בעל סברא, איינער וואס פארשטייט א זאך.
די סוגיות פון סבוראים
לויט די עדות פון אסאך ראשונים געפינען זיך אין אונזער גמרא חלקים פון די סבוראים.
כ"ט תשרי
יארצייטן
קאַטעגאָריע:תשרי
29. tisjré
קבר רחל
קליין|אַן קאָנטראָל פֿון [[צה"ל|צבא הגנה לישראל לעבן קבר רחל]] קליין|קבר רחל אמנו [[2014 ה'תשע"ד]] קליין|250px|דער בנין פון קבר רחל קליין| קבר רחל אמנו [[1992]] קבר רחל אימנו איז דער קבר ווי די מאמע רחל די ווייב פון יעקב אבינו איז באערדיגט. ער געפינט זיך לעבן בית לחם. א גרויסער עולם פארט ארויס דאווענען דארט אויף איר יארצייט, י"א מרחשון. קאַטעגאָריע:מקומות הקדושים קאַטעגאָריע:ארץ ישראל
שלמה רובין (סאטמאר)
ר' שלמה רובין איז א זון פון ר' חיים יעקב מאיר רובין, אב"ד ציעשינאוו און ראש ישיבה סאטמאר בארא פארק.
ער איז דער איידעם פון ר' דוד מייזליש,  סאטמארער רב אין מאנטרעאל, און ער האט זיך געצויגן פון מאנטרעאל קיין ניו יארק.
ר' שלמה איז דער משפיע רוחני בהא הידיעה אין מאנרא ישיבה גדולה, ווי ער געט שיעורים און דרשות בספרי חסידות אויף זיין אייגנארטיגער שטייגער. ער איז באקאנט מיט זיינע פייערדיגע דרשות, בפרט האט ער זיך באקאנט געמאכט מיט א דרשה ויסב יחזקי' פניו אל הקיר וועלכער איז געווארן צושפרייט בין די בארא פארקער בתי מדרשים אין האט זיך פארטיילט אין די טויזענטער.
זיין סטיל רעדן איז פייערדיג אויפן גאליציען אפשטאם זיינע, אבער גאר שטארק סאטמארדיג דורך אויך וויינענדיג מיט מוראדיגע אונגערישער ליבלעכקייט און ענווה מיט א אויפגעהייטערטע טאן.אסאך מאל ווערט ער זייער ערנסט זייענדיג זעלבסט א מדוכה ביסורים, וואס האט ל"ע קראנקע קינדער, ער האט שוין באגראבן צוויי קינדערליך.
ער פירט א ביהמ"ד אין קרית יואל.
קאַטעגאָריע:משגיחים
ל' תשרי
יארצייטן
30. tisjré
גבעת שאול
גבעת שאול איז א געגנט אין מערב ירושלים. פון לינקס איז דער שאסיי מס' 1 און "גינת סחרוב", פון מערב דער ירושלים וואלד און דער הר נוף געגנט, רעכטס און מזרח איז געגנטן בית הכרם און קרית משה. די געגנט איז שטארק באקאנט צוליב הר המנוחות (בית הקברות) וואס איז מערב זייט פון געגנט, אין פארשטייט זיך אויך וועגן ס'ליגט ביים אריינקום אין דער שטאט פון כביש 1.
געגרינדעט 1919 ס'הייסט נאכ'ן ראשון לציון (דער ספרדישער הויפט-רב) הרב יעקב שאול אלישר. בעל "ישא ברכה" אויפשטעלענדיג די געגנט האט עס געדארפט צושטעלן ערד פראדוקטען דורך ערד ארבעט פאר דער שטאט נאר מיט די פארברייטערונג פון די אינדוסטרי'ס איז די שטאט איבערגענימען געווארען דורך אפיסעס וועירהאוזעס און אזוי ווייטער.
ביז דער אומאפהענגיקייט מלחמה איז די מערב זייט פון געגנט געווען אן אראביש דארף "דיר יאסין", אין די מינע'ס מערב פון שטאט. ביי דער אומאפהענגיקייט מלחמה האט דאס דארף געדינט ווי א באזע צו בארעגענען ירושלים מיט באמבעס, האבן דעמאלטס די אצ"ל כוחות איינגענומען דאס דארף. א חלק פון די הייזער זענען געווארן דער צענטער פאר גייסטליכע קרענק היילונג "כפר שאול". די איבעריגע חלק איז פארמישט אין מחלוקת.
די הויפט גאס הייסט "כנפי נשרים" די סיבה פאר דעם נאמען קומט צוליב די קוואליפיקאציע צו הייבן א פליגער פון דארט וואס איז געניצט געווארן ביי דער מלחמה פאר מיליטערישע פליגערס, וועלנדיג דארטן בויען א לופטפעלד וואס האט זיך צום ענד נישט אויסגעקומען.
אין די לעצטע יארן איז אנטוויקעלט געווארן די געגנט אלץ א אינדוסטריעלע געגנט מיט רעגירונגס ביוראען פאר שטייערען, טעלעוויזיע נעטווארק פאר "קאנאל 2-10" מבקר המדינה אפיס, פאמיליע קארט און נאך. אין געגנט איז אויך דא די די באקאנטע בעקערייען—אַנדזשל און בערמאן.
ס'ציילט זיך אן ערך פון 14,000 איינוואיונער, רוב פרומע.
קאַטעגאָריע:פרומע אידישע געגנטן
אלצהיימערס קרענק
אַלצהיימער'ס קרענק (ענגליש: Alzheimer's disease) איז דער שורש פון א פארצווייגטע כראנישע מח-קרענק, וואס אפעקטירט דעם לימביק סיסטעם אינעם מח שטאם, און פירט פון א טיילווייזער זכרון-פארלוסט, ביז צו א טאטאלע פארניכטונג פונעם קאגניטיווער נעץ וועלכעס איז דער אינטעלעקטועלער בילדונג פונעם מענטש, אין וועלכן עס דערקייקעלט זיך אז דער ליידענדער קען מער נישט פאסן קיינע באשלוסן, ווייסט מער גארנישט פון זיין לעבן.
אלצהיימער ריזיקע
די אלצהיימער קרענק באטראפט מערסנטס מענטשן אין דער עלטער פון בערך 65 און העכער. די וואס ליידן דערפון, צו ערשט, ווייסן זיי אפילו נישט אז זיי ליידן דערפון. די ארומיגע באמערקען דאס צו ערשט, און ווען א דער פאציענט זעלבסט, איבערצייגט זיך אין זיין ביטערן שיקזאל, פירט דאס פיל מאל צו אנדערע ניוראלאיגשע קרענק, ווי נערווען ברוכן, דעפרעסיע, און אנדערע מענטאל דיסארדערס.
אלצהיימער היסטאריע
ביז פאר הונדערט יאר צוריק. האט די וועלט בכלל נישט געוואוסט אז דאס פארגעסן פארשידענע זאכן, האט עפעס צו טאן מיטן מח, און אז דאס איז עפעס א סארט קראנקייט. די וועלט האט דאס אנגעקוקט ווי מ'זאל היינט אנקוקן אן עלטערן מענטשן וואס קען מער נישט לויפן. וואס איז נישט קיין קראנקייט, נאר איז א רעזולטאט פון זיין עלטער, פארגעסט ער צומאל געשעענישן פון היינט אדער נעכטן.
צוערשט האט עמיל קראפעלין אין יאר 1906, צונויפגעבינדן אז דאס פארגעסן איז נישט קיין פערצואל, נאר א שורש פון א קרענק. זאפארט דערנאך האט א דייטשער פסיכאטאר אלויס אלצהיימער, צונויפגעשטעלט אז דאס איז א רעזולטאט פון א כראנישער ניוראלאגישער קרענק אין די אינערליכע מח צעלן, וועלכע ווערן שטאפל-ווייז איבערגעריסן פונעם לימביק סיסטעם צו א גענצליכער איבערריס פונעם קארטעקס.
ווי נאר דער ערפינדער קראפעלין, איז געוואויר געווארן פון די פארש ארבעט וואס דער דייטשער אלויס אלצהיימער האט געמאכט, און זיין דערגרייכונג צו קאנעקטן די דאטס צו דעם ניוראלאגישן נעץ, האט קראפעלין אלס דזשעסט אנגעטראגן אז מ'זאל רופן די מחלה אויף אלצהיימער'ס נאמען. ויקרא שמו בישראל: אלצהיימערס דיזיס.
סימפטאמען פון אלצהיימער'ס
ווען א מענטש פארגעסט וואס ער האט היינט געגעסן אויף פרישטאג, איז ער נאך נישט קיין אלצהיימערס פאציענט. אויך נישט ווען ער פרעגט צומאל איבער, ווען מ'פארציילט אים פארשידענע דעטאלן פון א געשיכטע, דאס זענען נישט קיינע סימפטאמען פון אלצהיימערס.
ערשט ווען עס שאפן זיך אייגענארטיגע סימנים פון א כסדר'דיגן זכרון-פארלוסט, ווערט פעסטגעשטעלט אז דער פאציענט ליידט פון א מילדע סינייל אדער דימענישע, וועלכע קען זיך ציען פאר לאנגע יארן, ביז עס דערגרייכט די גאר ערנסטע שטופעס פון א טאטאלער פארניטונג פונעם קארטעקס סיסטעם, וואס אין איר רעזולטאט, קען דער מענטש מער נישט אראפגיין פון בעט, קען מער נישט עסן אדער טרינקען, און מוז געפיטערט ווערן דורך א פידינג טיוב, ווייל די כעמיקאלן וועלכע פירן פונעם לימביק סיסטעם צום ספיינעל קאורד הערן אויף צו פונקציאנירן.
אלצהיימער שטאפלען
צוערשט הייבט זיך עס אן מיט כסדר'דיגע קליינליכע פארגעסן זאכן ווי מ'האט געשטעלט. וואס מ'האט אים נאר יעצט געזאגט. ווי ער איז פריער געווען, צי ער האט שוין געדאווענט שחרית אדער נישט, אדער צי ער איז שוין געווען אין בית הכסא.
ער ווייסט נישט וואס ער דארף יעצט טאן. ער האלט ביי מה טובו און בלייבט דארט שטיין, ער גייט נישט ווייטער. אויב מ'זאגט אים נישט ער זאל זיך אויפשטעלן ביי די ברכות וועט ער בלייבן זיצן. אזא מענטש מוז שוין האבן א מענטש מיט זיך, וואס זאל אים כסדר באגלייטן, און אויב די פאמיליע גיט שטארק אכטונג אויף אים, קען ער שיין אנציען, אן דעם וואס יעדער זאל זיך דערוויסן.
דער אלצהיימער פאציענט ווערט ל"ע א צומח. אטעמט. הארץ פונקציניארט, אבער ווייסט מער גארנישט צו זאגן. קען מער נישט גיין, רעגירן, רעדן, ווינקען אדער קאמיוניקירן.
אלצהיימער ריזיקע ביי עלטער
עס ווערט געשאצט אז מענטשן פון די 65 ביז די 80, זענען די מערסטע אויסגעשטעלט צו ווערן דיאגנאזירט מיט אלצהיימערס, אדער דימענשיע. פון די 85 יאר און העכער, ווערט די צאל פון אלצהיימער פאציענט וואס ווינציגער. און אלצהיימער ליידענדע פון 100 און העכער איז א זעלטענהייט. ווייל אלצהיימער ליידענדע ציען געווענליך נישט אן מער ביז 10 יאר. אין זעלטענע פאלן קען מען ציען דערמיט ביז 17 יאר.
א רפואה פאר אלצהיימער'ס
עס איז דערווייל קיין שום רפואה מיטל נישט פאראן. כאטש וואס געוויסע פארטייבונגס דראגס און כעמישע רפואות צו פארשטייטערן די קרענק, איז אבער קיין רפואה צו דעם דערווייל נישט ערפינדן געווארן.
אין 2009 האט מען געמאלדן א שטודיע אז די וואס טרינקען 3-5 טעפלעך קאווע אדער טיי יעדן טאג אין די מיטלע יארן האבן א קלענערע ריזיקע פון ליידן פון אלצהיימער קרענק.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:קרענק
הענרי פארד
קליין|250px|הענרי פארד [[1919]] הענרי פארד (30סטן יולי, 1863 - 7טן אפריל 1947) איז געווען דער גרינדער פון פארד מאטאר געזעלשאפטט, און ער איז דער טאטע פון די מאדערנע אסעמבלי ליניעס וואס ווערט געניצט און מאסן פראדוקציע.
ער איז בכלל געווען א ראסיסט, ער האט פיינט געהאט יידן און אפריקאנער אמעריקאנער. ער האט געהאלפן פארשפרייטן די פראטאקאלן פון זקני-ציון, און ער אליין האט געגלייבט אין אינטערנאציאנאלער ייד, און אז די יידן האבן א קאנספיראציע, וואס זיי ווילן אונטער ברענגען די וועלט. ער האט פארשפרייט א בוך, מיטן נאמען דער אינטערנאציאנאלע ייד, וואס זענען ארויס אין פיר בענדער. ביי דער צווייטער וועלט מלחמה, האט פארד אויפגעשטעלט פאבריקן אין נאצי דייטשלאנד, צו פראדוצירן אויטאס, און יידן האבן דארט געארבעט צוואנגס ארבעט.
קאַטעגאָריע:געשעפטסלייט קאַטעגאָריע:אנטיסעמיטן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער
די אינקרעדיבלס
די אינקרעדיבלס אדער די אינקרעדיבלער (ענגליש: The Incredibles) איז אן אנימירטער פילם פון 2004, וואס איז געשריבן און אנטוויקלט געווארן דורך ברעד בערד, וואס האט איינמאל רעזשיסירט "די סימפּסאָנס" און איז בעסטנס באקאנט געווען אלס דער רעזשיסאר פונעם אנימירטער פילם "דער אייזן גיגאנט". דער פילם איז פראדוצירט געווארן דורך פיקסאר אנימאציע סטודיאס, און האט געווונען אן אקאדעמיע פריז. "די אינקרעדיבלס" איז ערשטנס אנטוויקלט געווארן אלס א טראדיציאנעלע-אנימירטער פילם, אבער נאך ווארנער ברידער האט איר אנימאציע דיוויזיע געשלאָסן האט ברעד בערד געגאנגען צו פיקסאר מיט דער פילמ'ס געשיכטע.
דער פילם פאסירט אין א וועלט וואו עס זענען דא סופּערהעלדן, אבער נאך א גרויסע הערונג באַשטימט די רעגירונג אז אלע סופּערהעלדן דאַרפן מאַסקירן זיך און פירן נארמאלע לעבן. דער הויפט כאראקטער איז באָב פּאַר (אדער "מ"ר אינקרעדיבל"). דער המשך-פילם "אינקרעדיבלס 2" איז באפרייט געווארן אין 2018.
וועבלינקען
קאטעגאריע:ענגליש שפראכיגע פילמען קאטעגאריע:2004 פילמען קאטעגאריע:אנימירטע פילמען קאטעגאריע:פיקסאר פילמען
ישראל אהרן קלעצקין
ווען דער טאטע איז געשטארבן האט דער אינגערמאן ר' ישראל אהרן איבערגענומען די ביזנעס און זי געפירט אויף א מאדערן שטייגער וואס האט ארוסיגענומען די קנאים פון גלייכגעוויכט ביז זיי האבן געעפנט אן אייגענע פאבריק מרום צו קאנקורירן מיט דעם. זינט דאן גייען אן שאלכטן פון ביידע קאמפאניס וואס בלוט גיסט זיך ווי וואסער רייסענדיג איינער דעם אנדערן'ס צעטלעך.
זיין מאדערנקייט שפיגלט זיך אפ מיט די פאלגנדע אקטן: קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאַטעגאָריע:ירושאלמער
נארגילע
נארגילע איז א אריענטאלישע לולקע צו רייכערן זיסן טאבאק און צומאלן אויך מאריכואנע אדער אנדערע נארקאטיקן. בעיקר נוצן עס די אראבער, ווי אויך איז דא מיט פיר אדער אכט רערן פאר א גאנצער פאמיליע אינאיינעם.
ס'ארבעט בערך אזוי, אונטן איז דא א כלי פון גלאז וואס אין דעם לייגט מען אריין וויין אדער וואסער, אין דעם איז אריינגעשטעקט א שטאנג. פונדערזייט קומען ארויס די רערן, און אויפן שפיץ איז דא א שטיקל טעצל פאר די אש, אויף דעם איז דא א שטיקל קעראמיק מיט לעכערלעך וואס האט א לאך אריין און דארט לייגט מען אריין אזא נאסליכע געמישעכץ פון טאבאק, מ'דעקט עס צו מיט זילבער פאפיר, און אויף דעם לייגט מען ארויף א קויל און מ'צינדט עס אן.
רחביה
קליין|מרכז|250px| רחביה רחביה איז א געגנט אין ירושלים, נישט ווייט פונעם צענטער פון דער שטאט.
זי איז געגרינדעט געווארן אין תרפ"ב (1922), און ווערט פארעכענט אלץ א טייערע געגנט.
לאכן
לאכן איז א מענטשלעכער אויסדרוק פון פרייד.
לאכן קען קומען אלץ רעזולטאט אדער צו ערוועקן איינע פון די פאלגענדע פארשידענע מצבים. ווי צום ביישפיל, גוטמוהטיגקייט, פריינדשאפט, פארגעניגען, אדער פרייליכקייט.
אפלאכן איז נישט קיין אמתער לאכן ווייל כאטש עס קומט אויך צו ערוועקן די אויבען דערמאנטע געפילען, איז עס בלויז א מיטל צו ערגרייכן א זייטיגע זאך דאס איז מער ווי ליצנות.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:הומאר
שמייכל
קליין|250px|א [[סמיילי.]] שמייכל איז דער אויסשפראך פון ארויסווייזן און ערוועקן פריינדשאפט און גוטמוהטיקייט.
אידישקייט
קאַטעגאָריע:מויל
כל העולם כולו (מאגאזין)
כל העולם כולו איז א בילדער מאגאזין פון אלע חרדישע מסיבות איבער די גארער וועלט דארט ווערט געדעקט אלע שמחות און מסיבות און אויך להבדיל לוויות א.ד.ג
עס ווערט אנגעפירט דורך ר' אבי קעניג פון בני ברק; ער איז א זשמיגראדער חסיד.
ביי די סאטמאר מחלוקת האט ער גענומען א שטעלונג לטובת די ארונים און ביי באבוב לטובת ר' בנציון האלבערשטאם'ס זייט.
האבן זיך ר' מרדכי דוד אונגערס מיט ר' זלמן לייב טייטלבוים'ס חסידים פאראייניגט און שטיצן בלויז א קאנקורענץ עולם החרדי.
קו הציבור
ער האט אויך א האטליין קו הציבור, ווען מען הערט אלע נייעס פון חסידישע הויפן. דער קול איז פון ר' יוסף לייב יאקאב דער ארץ ישראל'דיגער קארעספאנדאט פאר דער בלאט.
קאטעגאריע:פרומע מאגאזינען
קאַטעגאָריע:צייטונגען ארויסגעגעבן אין ישראל
צינגאלע
left|thumb|250px|פאר דער ארומדריי left|thumb|250px|א פארטיקע דזשוינט א דזשוינט (אדער מער פאסיק צינגאלע אױך אַ פֿופֿשע) איז אן אייגן צאמגעדרייטע ציגארעט וואס ענטהאלט טאבאק מיט קאנאביס דראגס
פלאטא
קליין|[[בארג ראריימע, א פלאטא אין ווענעזועלע]] א פלאטא איז א פליין וואס איז העכער פון דעם ארומעדיגן ראיאן, אזוי ווי א בארג וואס האט נישט קיין שפיץ נאר איז פלאך אויבן.
דער העכסטער פלאטא אין דער וועלט איז דער טיבעטישער פלאטא.
קאַטעגאָריע:געאגראפיע
מסכת בבא מציעא
אינהאלט פון דער מסכתא
מסכתא בבא מציעא אנטהאלט די הלכות פון תביעות און טענות צווישן א מענטש און זיין חבר נישט דורך שעדיגן, אזוי ווי דיני אבידה ומציאה, דיני שומרים ואחריותם, דיני הלוואות, אונאה, ריבית ושכירות.
באקאנטע סוגיות און די מסכתא
קאַטעגאָריע:משניות קאַטעגאָריע:גמרא
טאנץ
left|200px טאַנצן איז אַ אױסדריק מיט באװעגן דעם קערפּער װען מען הערט מוזיק אָדער טעמפּאָ. געװײנטלעך טאַנצט מען צו אױסדריקן פרײלעכקײַטן אָדער ליבשאַפט (ראָמאַנטיקע).
די קונסט צו באשאפן טענץ הייסט כארעגראפיע.
אידישקייט
ביי דער חסידישער וועלט איז א גרויסע מצוה צו טאנצן. דער 'יודישער טאנץ', איז עפעס וואס רופט זיך 'קאזאטשקע' צו ווי מ'רופט עס היינט 'קאדאטשקע', און אין ירושלים הייסט דאס 'א דעבקע'.
ס'זענען פארהאנען באקאנטע אויסגעצייכנטע טענצער ביים חרדישען ציבור, ווי צום ביישפיל: שמחה ברייער פון תולדות אהרן ירושלים.
געוויסע חרדישע אקטיארן, צייכענען זיך אויכעט אויס, מיטן אריינשפילן טענץ, אין זייערע בינע שפילן, ווי צום ביישפיל: יוסף ארי' פרענקל, מנשה לוסטיג, אהרי גליק, אייזיק ווייס.
די פאך פון טאנצן, האט טאקע מיט גוטע שטארקע פיס, אבער די קונצט, איז פונעם מח, וואס באפעלט די אינטערעסאנטע תנועות.
עס איז א מנהג צו טאנצן ביי א חתונה און ביי שמחת בית השואבה א.א.וו.
וועבלינק
קאַטעגאָריע:איבונגען קאַטעגאָריע:טאנץ קאַטעגאָריע:קערפער קאַטעגאָריע:קולטור קאַטעגאָריע:קונסט
געאלאגיע
left|250px|די וועלט
געאָלאָגיע (שטאמט פון גריכיש "געא" - ערד, "לאגיע" - לערע) איז די וויסנשאפט וואס באהאנדלט דעם אויבערשטן שיכט פֿונעם ערד קוגל און איבער דער באשאפונג און אנטוויקלונג פון שטײנער און באדן. די וואס שטודירן געאלאגיע הייסן "געאלאגן". צווישן די ערד-געשעענישן וואס געאלאגן שטודירן זענען פארפלייצונגען, וואולקאנישע ברעכונגען און ערדציטערנישן. מען שטודירט באדן און שטיינער צו געפֿינען אונטערערדישע מעטאלן און ברענשטאף.
געאלאגיע איז צעטיילט אויף עטלעכע סוביעקטן, צווישן זיי:
טיפן שטיינער
שטיינער זענען אין אלע געשטאלטן און אלע קאלירן. טייל זענען זייער הארט און טייל זענען זייער ווייך.
עלטער פון דער וועלט
לױט דער געאָלאָגיע־װיסנשאַפֿט, איז די וועלט אלט שוין אומגעפֿער 4,600,000,000 יאָר אדער מער. די דאזיקע טעאריע שטייט אין קאנטראסט צו דער רעליגיעזער גלױבונג װאָס האלט אַז די װעלט שטײט ווייניקער ווי 6,000 יאָר.
*
זכרון משה
שמאל|ממוזער|250px|פרי חדש גאס, זיכרון משה, 2008 זכרון משה איז א געגנט אין מיטן ירושלים צווישן די הנביאים און מלכי ישראל גאסן.
זכרון משה איז געגרינדעט אין יאר 1905 דורך ר' יחיאל מיכל פינעס און דוד יעלין און נאך. ער איז איינער פון די פינף געגנטן וואס איז געבויט געווארן מיט משה מאנטיפיארי'ס געלט מיט א תנאי אז ס'זאל הייסן נאך אים, די געגנט איז געבויט געווארן מיט מאדערנער טעכנאלאגיע מיט די קאנצעפטן פון יענע יארן, ווי: די גאסן זאלן זיין שטאק אויסגעפלאסטערט ס'זאל אויסהאלטן די רעגן און ס'זאל נישט מאכן קיין בלאטעס, גראבן גרובער פאר ווי די וואסער זאל אפגיין, איינפלאנצן ביימער, און א פארבאט אויפצוהענגען קליידער צום אויסטרוקענען אויף דער גאס.
אזוי אויך איז זכרון משה די ערשטע געגנט אינדרויסן פון די מויער וואס איז נישט געבויט געווארן איין הויז נעבן צווייטן, און יעדע הויז האט געהאט זיין הויף און גארטן, וואס דאס איז געווען די ערשטע ווי נאכדען קומט רחביה און אנדערע געגנטן, ס'איז געווען נאר איין־שטאקיגע הייזער און ס'האט געהייסן דעמאלט'ס די טייערסטע געגנט.
אין 1934 איז אויף ישעיהו גאס געבויט געווארן א טעאטער עדיסאן וואס האט יארן געדינט פאר דער שטאט'ס טעאטער ביזן אויפבוי פון טעאטער ירושלים אין 1971. אין יאר 2007 האט מען צעווארפן די געביידע.
מיט די יארן איז די געגנט געווארן נאכגעלאזט, אסאך הייזער האט מען אראפגעווארפן אדער צוגעבויט שטאקן, און צוליב זיין אין די טשאלנט פון ירושלים איז עס איבערגעטוישט געווארן צו א פרומער געגנט, און סאטמאר (אהרונים) בויט אויף זייער שטעטל דארט אויפן פלאץ פון די עדיסאן טעאטער, דארט איז אויך דא די לעמעל שולע, און בית דוד ילין וואס דינט היינט אגודת ישראל.left|thumb|300px|ר' [[יוסף גוטפארב|יוסעל'ס מנין אין זכרון משה איז א שם דבר]]
קאלטקייט
מיינט איר אן איינגנשאפט קאלטבלוטיקייט?
קאטעגאריע:נאטור קאטעגאריע:פיזיק קאטעגאריע:וועטער
ערעקטייל דיספאנקשען
ערעקטייל דיספאנקשען אדער אימפטאנציע איז ווען דער שמאק קען זיך נישט אויפשטעלן אין א געהעריגער ערעקשאן צו סעקס און רעפארדוקציע.
היינט איז דא וויאגרא וואס דער מעדעצין שליכטעט דעם פראבלעם.
קאטעגאריע:סעקסואלע קרענק
פסיכאלאגיע
פסיכאלאגיע איז די וויסנשאפט וואס פארשט נאך דעם נפש פונעם מענטשן, זיין אויפפיר און פארשטאנד און אירע עמאצינאלע אויסדרוקן.
איר ארבעט איז נאכפארשן און אנאליזירן די גייסטישע אנטוויקלונגען, און אויסברוכען פון מענטשען, און פארשטיין פון װוּ די סימפטאמען קומען.
ספעציעל טוט מען דורך פילונגען פון מענטשן וואס זענען אין א שווערע סיטואציעס און אין אנדערע טרואמאס צו ארויסהאבען פון װוּ דאס שטאמט, און וויסן ווי אזוי צו טוישן און פארגרינגערן די סיטואציע.
ליסט פון באקאנטע פסיכאלאגען
*
קריית יובל
שמאל|ממוזער|250px| קריית יובל קריית היובל מיט אירע 25.000 איינוואינער איז רעכט'ס-מערב פון ירושלים, געגרינדעט 1954.
מסכת בבא בתרא
מסכת בבא בתרא איז די דריטע מסכתא אין סדר נזיקין אין ש"ס. די טייטש פון בבא בתרא אין אראמיש איז די "לעצטע טיר", עס ווערט אזוי אנגערופן וויבאלד עס איז די לעצטע פון די דריי "בבא'ס" (טירן), וואס מען רעדט פון דיני נזיקין: בבא קמא, בבא בתרא און בבא מציעא. די מסכתא האט ווי אלע בבא'ס 10 פרקים.
בבא בתרא איז דער גרעסטער מסכתא אין ש"ס (לויט דער צאל פון בלעטער); זי אנטהאלט 176 דפים.
אינהאלט פון דער מסכתא
מסכתא בבא בתרא אנטהאלט די דינים פון ענייני קרקעות, שותפות בקרקע, נזקי שכנים, חזקת קרקע, מכירת קרקעות, דיני ירושה ושטרות. אויכט געוויסע ענייני אישות.
באקאנטע סוגיות אין דער מסכתא
קאַטעגאָריע:משניות קאַטעגאָריע:גמרא
מגרש הרוסים
קליין|350px|
דאס רוסישע געהעפט איז א פלאץ פון 68 דונאם, אין הארץ פון ירושלים, צווישן די גאסן רחוב יפו, שבטי ישראל און הנביאים.
היסטאריע
צו קענען אקאמאדירען די קאטוילישע עולי רגל און לייזן די פראבלעם פון די געברויכן וואס קומען מיט מיט די עולים ווי שיצונג, שלאפן, קירכעס, עסן, א.ד.ג. האבן די קאטוילישע ארגאניזאציעס צוגעשטעלט קרעטשמעס ווי מ'רופט עס, ווי ס'האט שטארק געכאפט איז די געגנט ווי מ'האט צוגעשטעלט פאר די פערד און וועגענער ווי צו איינשטיין, און א קירכע אויפ'ן פלאץ, מערסטנ'ס פאר רוסישע, און די נאמען "מגרש" הרוסים איז וויבאלד דארט האבן צוויי מיליטערן זיך געגרייט צו אטאקירן ירושלים, און די טערקישע האבן דארט געהאט א מיליטערישע באזע,
מיט די יארן איז די געגנט שטארק אנטוויקלט געווארן, און ס'געבויט געווארן דארט א שפיאטל פאר די עולי רגל, פארשטייט זיך אז די פלאץ איז פיל געווארן מיט פעדלער'ס וואס האבן אויסגעלייגט זייערע סחורות פאר די באזוכער. אין 1858 איז די גאנצע געגנט פארקויפט געווארן פאר די רוסן און דעמאלט'ס איז די געגנט געווארן א פראכט מיט דער שענסטער קירכע, און א נייע שפיטאל, מיט נאך אסאך פלעצער ווי איינצושטיין, און א בנין פאר דעם קאנסול פון רוסלאנד, אויך א הערליכע געביידע וואס הייסט "בית סרגיי", וואס איז געבויט געווארן דורכן רוסישן פרינץ סערגיי, פאר די ארויפגעקוקטע פערזענליכקייטען פון רוסלאנד וואס קומען באזוכן.
איינער פון די אנטשאלטן איז געווארן א תפיסה אין די צייטן פון בריטישן מאנדאט, אסאך אונטערגרונט מעמבער'ס זענען דארט געזיצן, און אין 1947, ווען די בריטישע האבן שטארק פארסירט די אונטערגרונט באוועגונג, זענען 6 פון די תפיסה פארמשפ'עט געווארן צום טויט. 4 האט מען טאקע געהרגעט נאכן אריבערפירן קיין עכו תפיסה, ווען 2 האבן זיך גענומען דאס לעבן דורך א גראנאט וואס איז געשווערצט געווארן דורך דעם רב וואס איז זיי געקומען באזוכן, היינט איז די פלאץ א מוזיי פאר יענע צייטן מיט אונטערגרונט באוועגונגען.
און 1861 נאכען בויען די גאס פון יפו ביז ירושלים, און שפעטער און 1891 ווען א באן איז געבויט געווארן האט עס זייער שטארק פארשטארקט די באזוכער אויפן פלאץ.
ביי די אויסברוך פון דער ערשטער וועלט מלחמה אין 1914, און צוליב די איבערקערעניש אין רוסלאנד ווערענדיג קאמוניסטיש, האט זיך די געגנט ווי כמעט ליידיג געווארען. נישט קענענדיג קומען פון רוסלאנד היינט זענען נאך דא דארט געציילטע גלחים און אנטשטאלטען וואס נעמען אויף די קאטוילישע באזיכער פון רוסלאנד,
רוב געגנט איז פארקויפט געווארן אין די 1950ער יארן פאר מדינת ישראל, וואס האט אלעס איבערגעגעבן פאר פשטאטישע און פעדעראלע ביוראען, געריכטן, די פאליציי סטאנציע. איינ'ס פון די אנטשטאלטן האט איבערגענומען די משרד הבריאות, א צווייטע'נס די פאליציי, און די טורמע פון ירושלים. אנדערע דינען די יוסטיץ דעפארטמענט (משרד משפטים). ווי "בית משפט השלום",
בית המשפט לתעבורה (פארקער פארלעצונגען) און בית המשפט העליון (העכסטע געריכט) זענען דארט געווען פלאצירט ביז לעצטנס.
1920ער
ווירטשאפט
*
מגרש הרוסים
היסטאריע
און די פלאץ איז געטראפען געווארען א גרויסער זויל אין יאהר 1871 וואס די בילדער הורדוס האט עס איבערגעלאזט נאכען טרעפען א שפאלט. און הורדוס'ס צייטען זענען 162 אזעלכע ריזיגע שטאנגען אריינגעפלאנצט געווארען און ירושלים און ליכט פון די גראנדיעזע בויעונגען דעמאלט'ס, היינט ליגט עס נעבען די פאליציי סטאנציע מיטן ירושלמי'דיגע נאמען עוג'ס פינגער (עוג מלך הבשן).