cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
קולט
די חברים אין קולט ברענגן זייער געלט און זייערע קינדער פארן פירער און זיי רורען זיך נישט אנעם ווארט פון זייער פירער, געווענליך ווי לאנג עס איז נישט קיין נעגטיווקייט רופט מען עס נישט אן קאלט. נאר ווען דער פירער טוט אן עוולה הייסט דאס קאלט.
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
בי גרעיטפול
left|thumb|250px|די בלאג'ס לאגא. בי גרעיטפול (אין יידיש: זיי דאנקבאר.) איז א בלאג פון א יידישע פרוי וואס רופט זיך מיטן פענע נאמען שיקסע.
באהאלטן
באהאלטן איז פארדעקן עפעס א זאך אז אנדערע זאלן דאס נישט זעהן און באמערקן.
בי גרעיטפול
פון איר סטייל און אינטערעסע קוקט זי אויס א געוועזענע היימישע און היינטיגע אפגעפארענע וואס קאכט זיך נאכאלטס אין חרדישע אנגעלעגהייטן. מיט אביסל האס אבער אויך פון א ניכטערער פערספעקטיוו, ווייל עס איז איר שוין היינט נישט אזוי נוגע.
באהאלטן
קינדער האבן אויך אזא פאפולערער שפיל וואס הייסט באהאלטן און איינער דארף זוכן די איבעריגע.
בי גרעיטפול
זי באשרייבט און קאלעקטירט אינטערסאנטע אנעקדאטן און איבערלעבונגן וואס פאראינטערסירט היימישע אידן וואס אמפערן זיך אויך מיט זייער אמונה, מסורה און אידענטיטעט.
קאטעגאריע:אידישע בלאגס
ה' אדר
נאר אין א פשוטן יאר.
טעג ווען ה' אדר קען געפאלן:
ראיאן
ראיאן איז א געאגראפישער טערמין גענוצט אין פארשידענע אופנים און פארשידענע וועגן צווישן די פארשידענע אפטיילונגן אין געאגראפיע.
אין גענעראל מיינט דאס אפצוטיילן א שטיקל ערד פון די ארומיגער ערד למשל א לאנד איז א ראיאן פון א קאנטינענט, א שטאט איז א ראיאן פונעם לאנד, און א געגנט איז א ראיאן פון א שטאט. א.א.וו. *
פאקט
פאקט איז א זיכערע סטאטוס פון א געשעעניש, אדער אן ארויסזאג וואס קען ווערן פעסטגעשטעלט דורך און לויט אן אנגענומענער עטאביליריטער סטאנדארד פון עוואליואציע.
דער פונקטליכע דעפעניציע פון פאקט ווענדט זיך אין איר קאנטעקסט, אקעדעמישער דיסציפלין און נארמאטיווער פרינציפ.
קאטעגאריע:פילאסאפיע
אידעע
אידעע איז א געדאנק וואס עקזיסטירט אדער איז אויסגעפארעם'ט אין באוואוסטזיין פון א מוח פון א מענטש כלפי עפעס אן ענין.
דער מענטשליכער מעגלעכקייט צו באגרייפן אידעעס איז אין צוזאמענהאנג מיט די מעגליכקייט פאר סברה און זעלבסט-רעפלעקטירונג, און די מעגליכקייט צו ערייכן און נוצן אינטעלעקט.
רבי שמעון בר יוחאי
קליין|250px|[[ל"ג בעומר בײַם קבר פֿון רשב"י אין מירון]] רבי שמעון ווערט אריבערגעפירט אהער, פאר אנדערע באדייטן זעט רבי שמעון (באדייטן)
רבי שמעון בר יוחאי (ר"ת: רשב"י) איז געווען א תנא און פון די גרויסע תלמידים פון רבי עקיבא, ער ווערט דערמאנט 320 מאל אין משניות..
כלל ישראל פייערט זיין יום הילולא אום ל"ג בעומר.
זיין צייט
רבי שמעון בר יוחאי איז געווען פון פינפטן דור תנאים, און פון צענטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה.
ביאגראפיע
עס איז נישט באקאנט דער פונקטליכער דאטום פון זיין געבורט. ער איז געווען אן איידעם ביי רבי פנחס בן יאיר. און האט געהאט איין זון רבי אלעזר, וועלכער איז אויך געווען זיין הויפט תלמיד.
ער האט געלערנט דרייצן יאר ביים תנא רבי עקיבא אין זיין ישיבה אין בני ברק, דערנאך איז ער ווייטער געבליבן נאנט צו רבי עקיבא ווען ער איז געווען אין תפיסה ווארטנדיג אויף זיין טויט אורטייל דורך די רוימער. ער איז געווען פון זיינע פינף גרעסטע תלמידים.
ער ווערט פאר'מסר'ט
יהודה בן גרים איז אויך דארט געזעסן און צוגעהערט, ער האט די ווערטער איבערדערציילט אויף די גאס און מוסרים האבן דאס איבערגעגעבן פאר די רוימער וועלכע האבן אין רעזולטאט גרויס געמאכט רבי יהודה און זיך ארויסגעלאזט זוכן רבי שמעון אים צו פאראורטיילן צום טויט אלס מורד במלכות. רבי שמעון מיט זיין זון רבי אלעזר זענען אריין אין באהעלטעניש און געזעצן א גאנצן טאג אין בית המדרש וואו זיין ווייב האט זיי יעדן טאג געברענגט ברויט און וואסער.
ווען די זוכונגען נאך רבי שמעון זענען געווארן שטארקער האט ער מורא באקומען אויב די רשעים זאלן נישט פארכאפן זיין פרוי און איר פייניגן ביז זי וועט ארויסגעבן זייער באהעלטעניש, זענען זיי ביידע אוועקגעגאנגען פון דארט אן זאגן פאר קיינעם און זיך באהאלטן אין א הייל אין דער שטאט פקיעין.
אין דער מערה
250px|קליין|פתח המערה דארט אין דער מערה זענען רבי שמעון און רבי אלעזר געזעצן און געלערנט אן אויפהער. דער אויבערשטער האט זיי געמאכט א נס און עס איז ארויסגעוואקסן דארט א באקסער בוים, וועמען עס נעמט געווענליך זיבעציג יאר ביז ער הייבט אן ארויסגעבן פירות, אבער דא האט ער באלד ארויסגעגעבן באקסער. אויך איז דארט פון זיך ארויפגעקומען א קוואל וואסער. און דרייצן יאר האבן זיי געלעבט אויף די באקסער און וואסער! כדי זייערע קליידער זאלן נישט ווערן אפגענוצט האבן זיי א גאנצן טאג אויסגעטאן זייערע קליידער און זיך באדעקט מיט הוילע זאמד, נאר צום דאווענען האבן זיי אנגעטאן די קליידער. דארט זענען זיי געשטיגן מיט אויסטערלישע מדריגות אין זייערע קענטעניסן אין דער תורה.
נאך צוועלף יאר וואס זיי זענען דארט געזעצן איז געקומען אליהו הנביא, זיך געשטעלט ביי די טיר און אויסגערופן: "ווער וועט איבערגעבן פאר דעם זון פון יוחאי אז דער טויט אורטייל אויף אים איז בטל געווארן ווייל דער רוימישער קייסער איז געשטארבן?" [דאס איז געווען אן אלטער איינפיר אז ווען א קייסער איז געשטארבן זענען בטל געווארן אלע זיינע גזירות]. ווען זיי האבן דאס געהערט זענען זיי ארויס פון דער מערה, זייענדיג אפגעוואוינט פונעם ערדישן טאג טעגליכן לעבן האבן זיי געקוקט מיט וואונדער וויאזוי מענטשן טוען זייער רוטינער ארבעט ווי אקערן, זייען, פלאנצן א.א.וו. האבן זיי זיך אנגערופן מיט וואונדער "מען לאזט איבער דאס אייביגע לעבן [די תורה הק'] און מ'באשעפטיגט זיך מיט צייטווייליגן לעבן [גשמיות]?", און וואו זייערע אויגן האבן געקוקט איז פארברענט געווארן. איז ארויס א בת קול פון הימל: "זענט איר ארויסגעקומען חרוב צו מאכן מיין וועלט? גייט צוריק אין אייער הייל", זענען זיי צוריק אין דער מערה.
ביים ארויסגיין איז רבי אלעזר פארט נישט געווען רואיג און ער האט ווייטער געהאט תרעומת אויף די פעלד ארבעטער, אבער יעצט וואו רבי אלעזר האט פארברענט מיט זיין בליק האט רבי שמעון געהיילט זאגנדיג פאר זיין זון: "איך מיט דיר זענען גענוג פאר די וועלט". דאן איז געווען ערב שבת, האבן זיי באגעגנט א איד מיט צוויי הדסים אין די הענט, אויף זייער פראגע האט דער איד ערקלערט אז איינע איז קעגן "זכור את יום השבת לקדשו" און די צווייטע איז קעגן "שמור את יום השבת לקדשו", רופט זיך אן רבי שמעון: "זע ווי באליבט די מצוות זענען אויף אידן", ערשט יעצט איז רבי אלעזר גענצליך בארואיגט געווארן.
זיין גרויסקייט
ער האט זיך אויסגעדרוקט אויף זיך זעלבסט: "איך אליין קען באפרייען די גאנצע וועלט פונעם אויבערשטנ'ס דין פון דעם טאג וואס איך בין באשאפן געווארן ביז היינט" (סוכה מה:). אויך זאגט ער דארט: "אויב זענען פאראן בלויז טויזנט בני עליה זענען איך מיט מיין זון רבי אלעזר צווישן זיי, אויב זענען נאר דא הונדערט זענען מיר צווישן זיי, אויב זענען נאר דא צוויי זענען מיר דאס" (שם). [זעלבסטפארשטענדליך אז מיר האבן קיין השגה איבער די גרויסע קדושה פון דעם הייליגן תנא און וואס עס זענען געווען זיינע כוונות מיט די ווערטער].
זיין תורה
סתם רבי שמעון איז רבי שמעון בר יוחאי. אבער איבעראל וואו ער ווערט דערמאנט אלס "רבי שמעון בר יוחאי", דעמאלטס איז די הלכה ווי אים.
ספר הזוהר
רבי שמעון בר יוחאי איז דער הויפט פערזענליכקייט פונעם ספר הזוהר, און עס איז אָנגענומען אַז ער האט דאס מחבר געווען.
ל"ג בעומר
כלל ישראל פייערט זיין יום הילולא אום ל"ג בעומר.
פילע פאעזיעס זענען דורכאויס די יארן פארפאסט געווארן לכבוד זיין הילולא. דאס מערסטע פארשפרייט איז דער פאעזיע פון רבי שמעון לביא מיטן נאמען: "בר יוחאי".
קבר הרשב"י
דער אריז"ל האט אנטפלעקט זיין קבר אין דעם דארף מירון אין ארץ ישראל.
טויזענטער אידן שטראמען אהין א גאנץ יאר צו זיין ציון און בפרט אין טאג פון זיין יארצייט, ל"ג בעומר.
געוויסע פירן זיך צו מאכן חאלקה ביי זיין ציון, ל"ג בעומר, און א גאנץ יאר.
אין משניות
רבי שמעון ווערט דערמאנט אין מערסטע מסכתות פון ש"ס, אויסער אכט מסכתות - מסכת ברכות, מסכת חלה, מסכת תענית, מסכת מגילה, מסכת נדרים מסכת תמיד, מסכת מדות, מסכת קנים.
סדר מועד - (זעקס און דרייסיג מאל)
סדר נשים - (איין און פערציג מאל):
סדר נזיקין - (פיר און פופציג מאל):
סדר קדשים - (איין און אכטציג מאל):
סדר טהרות - (הונדערט און פיר מאל):
רעפרענצען
קאטעגאריע:תנאים קאַטעגאָריע:ל"ג בעומר קאַטעגאָריע:מירון
13טער י"ה
דער 13טער יארהונדערט איז די צייט צווישן די יארן 1201 - 1300.
געשעענישן
קאַטעגאָריע:יארהונדערט
א' אדר
זעט אויך
קאַטעגאָריע:אדר
15טער י"ה
דער 15טער יארהונדערט איז די צייט צווישן די יארן 1401 - 1500.
געשעענישן
קאַטעגאָריע:יארהונדערט
עוואלואציע
צי מיינט איר עוועלאציע?
עוואַלואציע אדער אפשאצונג איז די סיסטעמאטישע דעטערמינאציע פון זכות ווערט און וויכטיגקייט פון עפעס א זאך אדער א מענטש.
עוואַלואציע איז אפט באנוצט צו כאראקטעריזירן און שאצן סוביעקטן פון אינטערעסע אין א ברייטער ראנג פון מענטשליכע ענטערפרייסעס, אריינגערעכענט ארט, ביזנעס קאמפיוטער און רעגירונג, אדער נאן פראפיט ארגאניזאציעס, און אזוי ווייטער אלע סערוויס'עס פאר מענטשן און זייערע געברויכן.
עס איז אן אינפארמאטיווער אקט צו פאררעכטן און אויסשטעלן די ווערד און ווערט פון דער פראיעקט אדער פראדוקט.
קאַטעגאָריע:מחשבה
געגנט
א געגענט איז א ארט אין א גרויסע שטאט, וואו אלע איינוואוינערס האבן א נאנטשאפט איינער מיט'ן אנדערן. א געגענט קען זיין קליין מיט בלויז עטליכע גאסן, אדער קען עס זיין גאר גרויס. גאנץ אפט ארבעטן די איינוואוינערס פון א געגענט צוזאמען, צו פארבעסערן די זיכערהייט און ריינקייט פון זייער געגענט.
אין די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע זענען געגענטן אפיציעל אנערקענט, און זיי האבן די געזעץ אויטאָריטעט, אויסצוגעבן געלט (פון שטייערן) צו מאכן פארקן א.א.וו.
*
17טער י"ה
דער 17טער יארהונדערט איז די צייט צווישן די יארן 1601 - 1700.
געשעענישן
קאַטעגאָריע:יארהונדערט
אייז
left|thumb|250px|א שטיק [[אייזבארג אויפן וואסער.]] אייז איז א פארגליווערטער שטיק וואסער וואס ווערט הארט אין פארעם פון קריסטאלען.
אינעם פרעשור פון 1 אטמעספער
עס זענען דא 14 פאזעס פון וואסער וואס ווערן אנגערופן אייז.
עס איז דורכזיכטיג.
עס איז גליטשיק.
קאַטעגאָריע:וואסער קאַטעגאָריע:מינעראלן
שאץ
שמאל|100px|שטאטישער שילד שאַץ איז אַ שטאָט אין צפון-מזרח רומעניע. שאץ איז די הױפּטשטאָט און גרעסטע שטאָט פֿון שאָץ פּראָװינץ, בוקאָװינאַ. זײַן בעפעלקערונג איז געווען 105,685 אין 2002. זײַן בירגערמייסטער איז יאן לונגו.
92 ייִדן װױנען אין שאָץ.
זײַן גרעסטער אוניווערסיטעט איז דער אוניװערסיטעט פֿון "שטעפֿאַן טשעל מאַרע". עס איז דאָ אַ קלױסטער אין שאָץ וואס הײסט "הײליגער דזשאָרדזש'ז קלױסטער".
שאצער יידנטום
אום ז' אדר תרמ"ז, איז געבוירן געווארן אין שאץ הרב יהודה מאיר שפירא (א שוועסטער־קינד פון הרב משה חיים לאו), רב פון עטלעכע שטעט און ראש ישיבה אין לובלין, און דער איניציאטאר פון לערנען דף היומי.קליין|350px|איבערבלייבס פון די פעסטונג און פאלאץ פון [[שטעפאן דער גרויסער אין שאץ]]
רעפערענצן
קאטעגאריע:אידישע יישובים אין אייראפע
קאַטעגאָריע:שטעט אין רומעניע קאַטעגאָריע:בוקאווינע
כ"ו תשרי
יארצייטן
26. tisjré
מיינונג
א מיינונג איז א פערזאנס אידעע און מחשבות כלפי עפעס אן ענין. עס איז אן אפשאצונג א משפט און אן איוואליואציע פון עפעס.
א מיינונג איז נישט קיין פאקט, ווייל מען קען דאס נישט אויפווייזן אלס פאלטש, אדער עס איז קיינמאל געווארן אויפגעוויזן אלס פאלטש, אדער אויפגעוויזן אלס אמת. אויב ווערט דאס אבער יא אויגעוויזן אלס אמת ווערט דאס דאן יא א פאקט.
מיינונג אין אידיש קען אויך דינען ווי דער כוונה פון דעם ענין וואס מ'טוט אדער זאגט, צ.ב.ש ער האט געמיינט דערמיט אזוי און אזוי. אדער דאס גלייכן.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:פילאסאפיע
יחיאל ב"ר שמחה
ר' יחיאל ר׳ שמחה׳ס איז געווען דער צווייטער זון פון פייגא דאס אייניקל פון בעש"ט, ער האט געהייסן נאך דעם טאטן פון פייגא, דער מאן פון אדל די טאכטער פון בעל שם טוב.
ר' יחיאל איז געווען א שטארקער חסיד פון זיין ברודער רבי נחמן מברסלב. ווען ער איז געקומען איינמאל צו זיין ברודער ר' נחמן אויף שבת, ביים שבת טיש האט מען גערעדט פון פארשידענע נייעס פון דער וועלט, ר' יחיאל האט עס באנק געטוהן ער האט זיך געטראכט, מיין ברודער רבי נחמן איז דאך א גרויסער רבי פון חסידים, זאל מען ביי אים רעדן זאכן וואס זען אויס ווי דברים בטלים? מוצאי שבת איז ער אריין צו זיין ברודער, זיין ברודער האט צוגעשפארט די טיר און האט אים געפרעגט געדענקט וואס אונז האבן גערעדט דעם שבת, די נייעס און די נייעס. אין דעם אלעם ליגט זאכן וויאזוי מען ווערט א ערליכער איד, און האט אים אויפגעוויזן וויאזוי פון דעם אלעם קען מען ווערן דערנענטערט צום באשעפער. ר' יחיאל האט פארברענגט מיט זיין ברודער א גאנצע נאכט, ביז ער איז ארויס פון דארט מיט פארוויינטער אויגן.
ר' יחיאל איז געווען פון די חברייא פון זיין ברודער, פון די יושבים ראשונה במלכות, צומאהל פלעגט אים זיין ברודער שיקן אויף פארשידענע שליחות, עס איז געבליבן א היסטארישער בריוו וואס ר' נחמן שרייבט אים קעגן די מענטשן וואס ווילן אים שלעכטץ טוהן.
ער איז אוועק איין יאר נאך ר' נחמן, שנת תקע"ב.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אייניקלעך פון בעש"ט קאַטעגאָריע:ברסלבער
בינם העלער
בינם העלער (1908–1998) איז געווען א פאָעט (דיכטער).
ל' אדר א'
די טעג ווען ל' אדר א' קען געפאלן (נאר אין אן עיבור־יאר):
בינם העלער
לעבענסגעשיכטע
בינם העלער איז געבוירן אין יאר 1908 אין ווארשע. ביז 14 יאר געלערנט אין חדר און ישיבה. שפעטער געווארן אן ארבעטער. דעביוטרט אין יאר 1930. אין די יארן 1937-1939 געלעבט אין פאריז. צוריקגעקומען קיין ווארשע ערב דעם אויסברוך פון דעם צווייטן וועלט קריג. פון אקטאבער 1939 ביז דעצעמבער 1947 געלעבט אין ראַטן־פֿאַרבאַנד (ביאליסטאק, אלמא-אטא, מאסקווע). אומגעקערט זיק קיין ווארשע. געווען דער רעדאקטאר פונעם ליטערארישן חודש-זשורנאל "יידישע שריפטן".
אין סעפטמבער 1956 געקומען אויף א באזוך קיין ישראל. אויף צוריקוועגס זיק אפגעשטעלט אין פראנקרייך און אין בעלגיע. געקומען אויף באזעצן זיך אין ישראל אין פעברואר 1957. ער איז געשטארבן אין יאר 1998 אין תל אביב.
ווערק
קאטעגאריע:יידישע דיכטער קאַטעגאָריע:רעדאקטארן קאטעגאריע:יידישיסטן קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
יופיטער
250px|קליין|יופּיטער יופּיטער (העברעיש: צדק; ענגליש: Jupiter; סימבאל: ) איז דער פינפטער פלאנעט פון דער זון, און דער גרעסטער פלאנעט אין דער זון סיסטעם. יופיטער ווערט גערעכנט אלס א גאז ריז (צוזאמען מיט סאטורן; די אנדערע ריז פלאנעטן, אוראנוס און נעפטון, זענען אייז ריזן). די מאסע פון יופיטער אין איין טויזנטל פון דער זון, אבער צוויי און א האלב מאל ווי אלע אנדערע פלאנעטן אין דער זון סיסטעם צוזאמען.
יופיטער איז באוואוסט געווען שוין אין אוראלטע צייטן. זײַן מאסע איז 75% הידראגען און 25% העליום.
ביינאכט איז יופיטער דער דריטער ליכטיקסטער אביעקט אינעם הימל, נאך דער לבנה און ווענוס.
יופיטער באשטייט בעיקר פון וואסערשטאף, מיט א פערטל פון זיין מאסע העליום. ער האט אפשר א שטיינעדיג הארץ פון שווערערע עלעמענטן, אבער גענוי ווי די אנדערע ריז פלאנעטן האט יופיטער נישט קיין קלאר-דעפינירטן אייבערפלאך. צוליב זיין גיכער ראטאציע איז דער פארעם פונעם פלאנעט א פלאכן ספערויד (ער האט א קליינטשיקע אבער באמערקלעכע פויש ארום זיין עקוואטאר). דער אטמאספער ווערט צעטיילט אין פארשידענע טיילן לויט די גארטל-ליניעס, און וואו זיי קומען צוזאמען פאסירן שטורעמען. איין תוצאה פון דעם איז דער גרויסער רויטער פלעק, א ריזיגער שטורעם וואס גייט אן זייט 1830 אוודאי, און איז אפשר דער זעלבער שטורעם וואס מען האט געזען דורך א טעלעסקאפ אין דעם 17טן יארהונדערט.
עטלעכע מאל האט מען אויסגעפארשט יופיטער מיט ראבאטישע קאסמאס־שיפן, דאס לעצטע מאל דורך דזשונא וואס ארביטירט יופיטער זייט דעם 4טן יולי 2016.
פיזישע אייגנשאפטן
יופיטער באשטייט בעיקר פון גאז און פליסיקער מאטעריע. ער איז דער גרעסטער פון די פיר ריז־פלאנעטן אין דער זון סיסטעם און דערפאר איז איר גרעסטער פלאנעט.. ער האט א דיאמעטער פון  142,984  ק״מ ביי זיין עקוואטאר. די דורכשניטלעכע געדעכטקייט פון יופיטער, 1.326 ג/צ״מ3, איז די צווייט גרעסטע פון די ריז פלאנעטן, אבער נידריגע ווי די פיר ערדישע פלאנעטן.
צונויפשטעל
יופיטער׳ס אויבער אטמאספער איז אומגעפער 92%–88 וואסערשטאף און 8–12% העליום לויטן פראצענט פארנעם פון גאז מאלעקולן. א העליום אטאם האט בערך פיר מאל אזוי פיל מאסע ווי א וואסערשטאף אטאם, ממילא איז דער צונויפשטעל אנדערש ווען געמאסטע דורך מאסע. אזוי איז יופיטער׳ס אטמאספער בערך 75% וואסערשטאמף און 24% העליום לויט דער מאסע, און דער איבעריגער איין פראצענט מאסע באשטייט פון אנדערע עלעמענטן. דער אטמאספער אנטהאלט קליינע קוואנטיטעטן פון מעטאן, וואסער-פארע, אמאניאק, און  סיליציום-באזירטע  פארבינדונגען. עס זענען פאראן אויך קליינע קוואנטיטען פון  קוילנשטאף, עטאן, שוועבל-וואסערשטאף, נעאן, זויערשטאף, פאספין, און שוועבל. די דרויסנדיקסטע שיכטע פונעם אטמאספער אנטהאלט קריסטאלן פון פארפרוירענעם אמאניאק. דער אינעווייניג אנטהאלט מער געדעכטע מאטריאלן - לויט דער מאסע איז ער 71% וואסערשטאף, 24% העליום, און 5% אנדערע עלעמענטן. דורך אינפרארויט און אולטראוויאלעט מעסטונגען, האט מען אויך געפונען קליינע קוואנטיטעטן פון בענזען און אנדערע קוילן-וואסערשטאף.
כ"ט אדר
טעג ווען כ"ט אדר קען געפאלן:
יופיטער
צונויפשטעל
פון ספעקטראסקאפיע ווייזט אויס אז סאטורן האט אן ענלעכן צונויפשטעל ווי יופיטער, אבער די אנדערע ריז פלאנעטן אוראנוס און נעפטון האבן רעלאטיוו ווייניגער וואסערשטאף און העליום און מער ״געפרוירנס״ און דערפאר רופט מען זיי היינט אייז ריזן.
דער צווייטער וועלט קריג
Ōðru Woruldgūþ حرب عالمية ثانية II Dünya Müharibəsi Икенсе донъя һуғышы Zweita Wötkriag Eil brezel bed Ñorairõ Guasu II. világháború Şerê cîhanî yê duyemîn Bellum Orbis Terrarum II Втора Светска војна Perang Dunia II Tieni Gwerra Dinjija Iskay Ñiqin Pachantin Maqanakuy Al doilea război mondial Drugi svetski rat Друга світова війна 1939—45 Đệ nhị thế chiến
כ"ט אדר
יום כיפור קטן (אחוץ ווען דער טאג איז פרייטיג אדער שבת—אין דעם פאל זאגט מען יום כיפור קטן דעם פריערדיקן דאנערשטיג)
געבוירן
קליין| רב יעקב עטלינגער
יופיטער
מאסע און גרייס
לינקס|קליין|יופיטער׳ס דיאמעטער איז איין [[גרייס-ארדענונג קלענער (×0.10045) ווי דעם פון דער, און איין גרייס-ארדענונג גרעסער (×10.9733) ווי דעם פון דער ערד. דער גרויסער רויטער פֿלעק איז אומגעפער אזוי גרויס ווי די ערד.]] יופיטער׳ס מאסע איז 2.5 אזוי גרויס ווי די מאסע פון אלע אנדערע פלאנעט אין דער זון סיסטעם צוזאמען—דאס איז אזוי מאסיוו אז זיין באריצענטער מיט דער זון ליגט העכער פון דעם זון אויבערפלאך, 1.068 זון ראדיוסן פון דער זון׳ס צענטער. יופיטער איז א סך גרעסער ווי די ערד אבער נישט אזוי געדעכט; זיין פארנעם איז אומגעפער 1,321 ווי די ערד, אבער ער איז נאר 318 מאל אזוי מאסיוו. יופיטער׳ס ראדיוס איז אומגעפער 1/10 פון דעם ראדיוס פון דער זון, און זיין מאסע איז 0.001 מאל די  מאסע פון דער זון, במילא האבן ביידע כמעט די זעלבע געדעכטקייט. א "יופיטער מאסע" (אויף ענגליש, MJ אדער MJup ) ווערט אפט גענוצט ווי אן איינס צו באשרייבן מאסעס פון אנדערע אביעקטן, ספעציעל  און ברוינע ליליפוטן.
כאטש יופיטער וואלט געדארפט זיין 75 מאל אזוי מאסיוו כדי צונויפשמעלצן וואסערשטאף און ווערן  א שטערן, דער קלענסטער רויטער ליליפוט איז  נאר אומגעפער 30 פראצענט גרעסער אין ראדיוס פון יופיטער. טראץ דעם טוט יופיטער אויסשטראלן מער היץ ווי ער באקומט פון דער זון. נאך היץ ווערט גענערירט דורכן קעלווין–העלמהאלץ מעכאניזם דורך אויפציען. דער דאזיגער פראצעס שאפט אז יופיטער זאל זיך איינשרומפן מיט בערך 2 צ״מ א יאר.
אינעווייניגע סטרוקטור
די טעמפעראטור און דרוק אינערהאלב יופיטער מערן זיך ביז דעם יאדער. ווען דער דרוק קומט צו 10 באר איז די טעמפעראטור K 340 (67ºC).
אטמאספער
יופיטער האט די גרעסטע פלאנעטארישע אטמאספער אין דער זון־סיסטעם, ביז א הייך פון מער ווי 5,000 ק״מ.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פלאנעטן פון דער זון סיסטעם
אטמאספער
די אטמאספער (פון גריכיש: ἀτμός [atmos] "פאַרע" און σφαῖρα [sphaira] "קיילעך") איז א שיכט פון גאזן וואס נעמען ארום א מאטריאלן קערפער פון גענוג מאסע.
די גאזן זענען צוגעצויגן צו זייערע קערפער דורך גראוויטאציע. און זיי בלייבן דארטן פאר לענגערע טערמינען אויב די גראוויטאציע איז הויך אין דער אטמעספער'ס טעמפראטור איז נידעריג.
אלע פלאנעטן האבן די אייגענע אטמאספערעס. דער ערד'ס אטמאספער שיצט מענטשן פון שעדעדיגע אולטראוויאלעט שטראלן. ער אנטהאלט זויערשטאף וואס מערסטע ארגאניזמען ניצן צו אטעמען און קארבאן דיאקסייד וואס פלאנצן ניצן, אויך אלגן און ציאנאבאקטעריע.
אטמאספערישער דריק איז דער קראפט פער איין שטח וואס די גאזן אין דער אטמאספער דריקן אויף דער איבערפלאך.
זעט אויך
*
צוזאמענגעזעצטע צאל
א צוזאמענגעזעצטע צאל איז א נאטירלעכע צאל וואס מען קען צענעמען אויף קלענערע צאלן דורך פאקטאריזאציע. א נאטירלעכע צאל וואס איז נישט צוזאמענגעזעצט הייסט א פרימצאל.
קאַטעגאָריע:נומערן טעאריע
אסרו חג
אסרו חג ווערט אנגערופן דער טאג וואס איז נאך די שלש רגלים: פסח, שבועות, סוכות.
ביי אידן איז דאס א שטיקל יום טוב, אין תלמוד ירושלמי שטייט אז אידן זענען זיך צוזאמען געקומען דעם פיר און צוואנציגסטן טאג אין חודש תשרי צו מאכן א פאסט טאג און עוסק זיין אין תשובה אויף די זינד. (נחמיה ט, א) פרעגט דער ירושלמי (עבודה זרה פ"א סוף ה"ב) פארוואס נישט אין דעם דריי און צוואנציגסטן טאג, ענטפערט דער ירושלמי משום חגא דמועדא, מען האט נישט געווואלט פאסטן אין דריי און צוואנציגסטן טאג פון תשרי צוליב אסרו חג.
תחנון
אין שולחן ערוך שטייט אז אין דעם טאג עסט מען מער צוליב די שמחה פון דעם טאג. מען זאגט נישט דערין קיין תחנון. אל ארך אפים פארן ליינען די תורה, און למנצח פאר ובא לציון טייל זאגן נישט און א טייל זאגן יא.
פֿאסטן
דער טעם פארוואס עס איז א יום טוב איז, וויבאלד ווען איינער איז מקריב קרבנות שלמים, און דעם קרבן שלמים קען מען עסן צוויי טעג, איז אויסגעקומען אז די וואס האבן געברענגט דעם לעצטען טאג פון יום טוב א שלמים האבן געהאט פלייש צו עסן א טאג נאך יום טוב, דעריבער האלט מען עס פאר א יום טוב (מהרי"ל). אינטערעסאנט וואס ר' שניאור זלמן מליאדי שרייבט אין שולחן ערוך הרב, אז אסרו חג פון שבועות איז געווען א יום טוב ווען דער בית המקדש איז געשטאנען דעריבער איז עס אויך היינט אסור מיט הספד ותענית, אבער אסרו חג פסח און שבועות אז עס נישט אסור פון שורש פונעם דין נאר צוליב א מנהג וואס מען פירט זיך אזוי.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ימים טובים
גוואטעמאלע
די רעפובליק גוואטעמאלע איז א לאנד אין צענטראלער אמעריקע. די גרענעצן זענען מעקסיקא אין צפון און מערב, דער פאציפישער אקעאן אין דרום-מערב, בעליז אין צפון-מזרח, דער קאראאיבישער ים אין דעם אטלאנטישן אקעאן אין מזרח, האנדוראס אין מזרח, און על סאלוואדאר אין דרום-מזרח. קליין| גוואטמלע קאַטעגאָריע:צענטראלע אמעריקע קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
סדר זרעים
סדר זרעים, דער ערשטער סדר פון משניות, איז כולל 11 מסכתות. זרעים איז טייטש זאמען, אלע מסכתות אין דעם סדר האבן צו טון מיט עסן וואס וואקסט פון דער ערד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:משניות
דאמיניקאנישע רעפובליק
די דאמיניקאנישע רעפובליק איז א לאנד ווו מען רעד שפאניש, וואס געפינט זיך אין דער מזרח טייל פון דעם אינדזל היספאניאלא אין די גרויסע אנטילן צווישן די מערב אינדישע אינזלען. זי האלט אומגעפער צוויי דריטל פון דעם אינזל'ס שטח (אין דער מערב טייל איז האיטי). רוב פונעם לאנד איז בערג, וואס דערגרייכן א הייך פון מער ווי 3,000 מעטער, די בערג זענען באדעקט מיט געדעכטע וועלדער. די באפעלקערונג וואוינט גאנץ ענק אין די טאלן. דער קלימאט איז טראפיש און א היץ הערשט א גאנץ יאר.
זי איז געווען די איינציגע פון 32 לענדער וואס האבן אטייל גענומען אין דער עוויאן קאנפערענץ וואס האט מסכים געווען אריינצונעמען בערך 100 טויזנט יידישע פליטים פון דייטשלאנד. ביז צום היינטיגן טאג האלט זי א פרא-ישראל פאליטיק.
קאַטעגאָריע:לענדער אין אמעריקע
י"ט אדר
נאר אין א פשוטן יאר.
טעג ווען י"ט אדר קען געפאלן:
געבוירן
קליין|מרכז| אלברט איינשטיין
יארצייטן
117px|קליין|הרב [[יוסף חיים זאנענפעלד]]
כ' אדר
נאר אין א פשוטן יאר.
טעג ווען כ' אדר קען געפאלן:
זעט אויך
כ' באדר
פאלינאם
אין מאטעמאטיק א פאלינאם (אָדער פֿילגליד) איז צוזאמענגעשטעלט פון א וואריאבל (אדער עטלעכע וואריאבלען) מיט נומערן, ניצנדיק נאר די פיר אפעראציעס: פלוס, מינוס, טאפלן און העכערן מיט א פאזיטיוון גאנץ-נומער עקספאנענט, למשל
פאלינאמען זענען פון די חשוב'סטע באגריפן אין מאטעמאטיק. זיי זענען שטארק ניצלעך אין מאטעמאטישן אנאליז, ווי אויך אין כעמיע, פיזיק און עקאנאמיק.
איבערבליק
א פאלינאם איז אדער 0 אדער א סומע מיט דער צורה ; די a_i געהערן צו א פעלד. אויב דאס פעלד איז די רעאלע נומערן, רופט מען דעם פאלינאם א "רעאלער פאלינאם".
סדר נשים
דרויסנדיגע פארבינדונגען
קאַטעגאָריע:משניות
פאלינאם
ווארצל פון א פאלינאם
א ווארצל (אדער א נול) פון א פאלינאם f(x) איז א ווערט r וואס מאכט וואר f(r) = 0. טרעפן די ווארצלען פון א פאלינאם איז פון די עלטסטע פראבלעמען אין מאטעמאטיק. פ א פאלינאם פונעם צווייטן גראד, ד.ה. א פאלינאם מיט דער פארעם ax^2+bx+c, ווערט גערופן א קוואדראטישער פאלינאם. א מעטאד צו לייזן א קוואדראטישע גלייכונג האבן שוין די אוראלטע גריכן שוין געוואוסט, און פאר זיי די בבליים. ביזן 16סטן יארהונדערט האט מען נאך נישט געטראפן אן אלגעמיינעם מעטאד צו לייזן א דריטן און א פערטן גראד גלייכונג: אין יאר 1545 האט זשעראלאמא קארדאנא ארויסגעגעבן א בוך וואו ער האט געברענגט מעטאדן פאר די דאזיגע גלייכונגען. אין אנפאנג פונעם 19טן יארהונדערט האבן נילס הענריק אבל און עוואריסט גאלווא אויפגעוויזן אז ס'איז נישטא קיין אלגעמיינער פארמל צו לייזן א פאלינאם וואס האט א גראד גרעסער פון 4, וואס ניצט די פעלד אפעראציעס (חיבור, חיסור, כפל און חילוק) און רעכענען ראדיקאלן (ד.ה. ארויסנעמען דעם ווארצל פון וואסארא סדר).
קאַטעגאָריע:אלגעברע
משה אריה פריינד
קליין| מוסדות רמ"א ירושלים על שם הרב משה אריה פריינד, [[גבעת משה קווארטל, חכם שמואל ברוכים סטריט]] קליין| מוסדות ישיבה און תלמוד תורה תורני רמ"א ירושלים רבי משה אריה פריינד (ו' תשרי תרס"ד – כ' אלול תשנ"ו) איז געווען רב אין סאטמאר, עסטרייך-אונגארישע אימפעריע (היינט רומעניע) און אב בית דין פון דער עדה החרדית אין ירושלים.
ביאגראפיע
רבי משה אריה פריינד איז געבורין געווארן צום הוניאדער רב, רבי ישראל פריינד, א זון פונעם נאסוידער רב, רבי אברהם יהושע פריינד.
ער האט פארלוירן א גאנצע משפחה פון א פרוי מיט צען קינדער ביי דער צווייטער וועלט מלחמה.
ער האט חתונה געהאט צוויי מאל נאך דעם קריג, אבער נישט איבערגעלאזט קיין קינדער.
באלד נאך דער מלחמה איז ער געווען רב אין דער שטאט סאטמאר.
ער איז יארן געווען דער ראש ישיבה אין סאטמארער ישיבה ייטב לב אין ירושלים, ווען דער סאטמארער רבי יואל טייטלבוים איז נפטר געווארן, כ"ו אב תשל"ט, איז רבי משה ארי' פריינד אויפגענומען געווארן אלס ראב"ד עדה החרדית אין ירושלים. נאך דער פטירה פון הגאון בעל מנחת יצחק זצ"ל, סיון תשמ"ט, איז רמ"א פריינד געווארן דער גאב"ד עדה החרדית אין ירושלים עיה"ק.
סוף ימיו האט מען געמאכט מיט אים א רבי'סטעווע. ער איז געווען שטארק פארהייליגט און געהאט טויזנטער מעריצים איבער דער וועלט.
נישט איבערלאזנדיג קיין קינדער, האט ער געגרינדעט מוסדות רמ"א, לשמו ולזכרו, זיינע ספרים זענען עטרת יהושע.
פון זיינע הייסע אנהענגער זענען געווען זיינע תלמידים פון דער סאטמארער ישיבה אין ירושלים. און ער איז געווען פארעהרט ביי פילע צענדליגער טויזנטער אידן וואס פלעגן קומט גאר אפט צו אים פאר ברכות אדער צוזען זיין עבודה.
פריינד
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הזיתים קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאַטעגאָריע:סאטמארער חסידים
כ"ג אדר
טעג ווען כ"ג אדר קען געפאלן:
יידישקייט
ייִדישקײט אָדער ייִדנטום איז אַן אַברהמישע, מאָנאָטעאיסטישע, עטנישע רעליגיע וואָס מאכט אויס די געמיינזאמע רעליגיע, קולטור, און לעגאַלע טראַדיציע און ציוויליזאַציע פון ​​דעם ייִדישן פאלק.
יידישקייט אלס אַן אָרגאַניזירטע רעליגיע האט זיך אנגעפאנגן אין מיטל מזרח, אין דער בראנדז־עפאכע. אנגעהויבן האט זיך עס אלס יאהוויזם, די רעליגיע פון ​​מלכיות ישראל ויהודה, און עס האט זיך אזוי אנטוויקלט אז ביז סוף זעקסטן יארהונדערט לפני הספירה האט עס שוין געקריגן די צורה פון היינטיגן יידישקייט וועלכע ווערט דעריבער באטראכט אלס איינס פון ​​די עלטסטע מאָנאָטעיסטישע רעליגיעס. ביי יידן ווערט יידישקייט באטראכט אלס דער אויסדרוק פון דעם בונד וואס גאט האט אויפגעשטעלט מיט זייערע אבות, די בני ישראל. יידישקייט אַנטהאלט אַ ברייטע זאמלונג פון כתבים, געפירעכטס, השקפות אין אמונה, און פארמען פון אָרגאַניזירונג.
כ"ב אדר
נאר אין א פשוטן יאר.
יידישקייט
די תורה, ווי עס ווערט געווענליך פארשטאנען ביי יידן, איז א טייל פון די כתבים וועלכע זענען באקאנט אלס "תנ"ך". דער תנ"ך איז אויך באקאנט ביי וועלטליכע געלערנטע און די נושא פון רעליגיעס אלס דער העברעאישער תנ"ך. איר ביילאגע, די תורה שבעל פה, ווערט רעפּרעזענטירט אין שפּעטערדיגע כתבים ווי מדרש און גמרא. דאס לשון־קודש ווארט תורה קען באדייטן "אויסלערנען", "חק (געזעץ)", אדער "הוראה (אנווייזן)", הגם "תורה" קען אויך ווערן גענוצט אלס א אלגעמיינער טערמין וואס די מכוון איז יעדע יידישן כתב וואס איז מסביר אדער טוט מרחיב זיין אין די אָריגינעלע חמשה חומשי תורה. די תורה, רעפּרעזענטירנדיג די יסוד פון די ייִדישע רוחניות'דיג און רעליגיעזע מסורה, איז אַ טערמין און אַ ריי לערנונגען וואָס זענען בפירוש אויף זיך מעיד די מיינונג אז זי באשטייט פון מינדסטער זיבעציג, און אפשר גאר עד אין סוף, שיטות און אפטייטשן. יידישקייט'ס כתבים, טראדיציעס, און השקפות, האבן שטארק באאיינפלוסט די שפעטערע אברהמישע רעליגיעס, אריינגערעכנט קריסטנטום און איסלאם. העברעאיזם, ווי העלעניזם (מתיוונים), האָט געשפילט אַ שטארקע ראָלע אין דער פאָרמירונג פון מערב ציוויליזאַציע, דורך איר ווירקונג אלס אַ יסודת'דיגן הינטערגרונט עלעמענט פאר די התחלה פון קריסטנטום.
כ"ב אדר
טעג ווען כ"ב אדר קען געפאלן:
יידישקייט
אין אידישקייט זענען פאראן פארשידענע רעליגיעזע באוועגונגען, רוב פון זיי זענען ארויסגעקומען פון רבנישע אידישקייט וואס האלט אז גאט האט אנטפלעקט זיין תורה און מצוות צו משה רבינו אויפן בארג סיני סיי אין פארם פון תורה שבכתב און סיי תורה שבעל פה. היסטאָריש, איז די שטעלונג גענצליך אדער טיילווייז געטראפן געווארן מיט קעגנערשאפט פון פאַרשידענע גרופּעס, ווי די צדוקים און מתיוונים אינעם זמן בית שני; די קראים אין דער פריער און שפעטער מיטל-אלטערישער תקופה; און צווישן חלקים פון די לעטצדיגע נישט-ארטאדאקסישע חלקי היהדות. עטליכע היינטיגע צווייגן פון ייִדישקייט, אַזאַנס ווי הומאַניסטישע ייִדישקייט, קענען אפשר גערעכנט ווערן אלס סעקולאר אָדער אומטהעיסטיש. היינט זענען די גרעסטע יידישע רעליגיעזע באוועגונגען די ארטאדאקסישע יידישקייט (חרדי יידישקייט און מאדערן אָרטאָדאָקסישע יידישקייט), קאָנסערוואַטיווע אידישקייט און רעפארם. הויפּט חילוקים צווישן די גרופּעס זענען זייער צוגאַנג צו הלכה, די אויטאָריטעט פון דער רבנות טראַדיציע, און דאס חשיבות און וויכטיגקייט פון מדינת ישראל. די ארטאדאקסישע יידישקייט האלט אז די תורה און הלכה זענען פון גאט, אייביג און אומבייטיג, און מען דארף זיי שטרענג היטן. קאָנסערוואַטיווע און רעפארם יידישקייט זענען מער ליבעראַל, מיט אבער קאָנסערוואַטיווע יידישקייט פארקויפנדיג א אפטייטשונג פון יידישקייַט'ס פארלאנגן וואס איז מער טראַדיציאָנעליסטיש ווי רעפאָרם. א טיפישע רעפארם פאזיציע איז, אז מען דארף באטראכטן די הלכה אלס א סכום אלגעמיינע גיידליינס אנשטאט ווי א סכום באגרעניצונגען און אבליגאציעס וואס זענען א חוב אויף אלע יידן. היסטאָריש האָבן בתי דין ענפארסירט הלכה; הייַנט, הגם בתי דין עקזיסטירן נאך, איז אָבער דאס היטן ייִדישקייט מערסטנס פרייוויליג. אויטאָריטעט אויף השקפה, אמונה, און הלכה, איז נישט אנגעהאנגן אין איין ספעציפישע מענטש אָדער אָרגאַניזאַציע, נאר אין די כתבי קודש, און אין די רבנים און תלמידי חכמים וואָס טוען זיי אפלערנען.
יידן זענען אַן עטנאָרעליגיעזע גרופּע, אַרייַנגערעכנדיג געבוירענע יידן (דהיינו "עטנישע יידן") און גרים. אין 2019 איז די וועלטס יידישע באפעלקערונג געשטאנן ביי א געשאצטע 14.7 מיליאן, בערך 0.19% פון די גאנצע וועלטס באפעלקערונג. אין 2021 האבן דאן אומגעפער 45.59% פון אלע יידן געוואוינט אין ישראל, און נאך 42.06% אין די פאראייניגטע שטאטן און קאנאדע, רוב פון די איבעריגע וואוינען אין אייראפע, און אנדערע מינאריטעטן זייענדיג פארשפרייט איבער לאטיין אמעריקע, אזיע, אפריקע און אויסטראליע.
התחלה פון יידישקייט
ביי איר שורש, איז די תנ"ך אַן אפרעכענונג איבער די שייכות פון דער בני ישראל מיט גאָט, פון זייער פריעסטע געשיכטע, ביזן בנין בית המקדש השני (בערך 535 ל"ה). די תורה פייערט אברהם אבינו אלס דער ערשטער עברי און דער פאטער פון דעם ייִדישן פאלק. אלס שכר פאר זיין מעשה פון אמונה אין איין גאט האט ער באקומען אן הבטחה אז יצחק, זיין צווייטער זון, וועט ירשענען ארץ ישראל (וואס האט דעמאלטס גהייסן כנען). שפעטער זענען די קינדער פון יצחק'ס זון יעקב פארקנעכטעט געווארן אין מצרים, און גאט האט באפוילן פאר משה ער זאל אנפירן דעם יציאת־מצרים. בײַם באַרג סיני האָבן זיי באַקומען די תורה — די פינף ספרי משה. די דאָזיגע ספרים, צוזאַמען מיט נבֿיאים און כתובים, זענען באַקאַנט אלס תורה שבכתב, לאפוקי פון תורה שבעל פה - די משנה און גמרא. עווענטועל האט זיי גאט געפירט קיין ארץ ישראל וואו די משכן איז געשטעלט געווארן אינעם שטאט שילה, און איז דארטן געבליבן פאר איבער 300 יאר צו פארזאמלן דאס פאלק קעגן אטאקירענדע שונאים. מיט די צייט האט די מדרגה רוחניות פונעם פאָלק זיך דערנידערט, האט גאָט ערלויבט פאר די פלשתים צו פארכאַפּן דעם משכן. דאָס יידישן פאלק האָט דאַן געזאָגט צו שמואל הנביא אַז מען דאַרף באַהערשן אַ שטענדיגן מלך, און שמואל האָט באַשטימט שָאול צו זײַן קעניג. ווען דאָס פֿאָלק האָט געדריקט שָאול המלך צו גיין קעגן אַ באַפעל וואָס שמואל אים האָט איבערגעגעבן, האָט גאָט געזאָגט פאר שמואל ער זאָל שטעלן דוד אין זיין אָרט.
איינמאל דער מלך דוד האט זיך אוועקגעשטעלט, האט ער געזאגט פאר נתן הנביא אז ער וויל בויען א קביעת'דיגן בית המקדש, און אלס שכר פאר זיינע מעשים האט גאט צוגעזאגט פאר דוד אז ער וועט ערלויבן זיין זון שלמה זאל בויען דעם בית ראשון, און אז דער קעניגליכן שטול וועט קיינמאל נישט אוועקגיין פון זיינע קינדער.
אנטוויקלונג פון הלכה
די רבנישע טראדיציע האלט אז די פּרטים און אויסטײַטשונגען פון דער מצוות און אזהרות התורה, די תורה שבעל פה, זענען ארגינעל געווען אן אומגעשריבענע מסורה באזירט אויף דער זאכן וואס גאט האט געזאגט צו משה אויפן בארג סיני. אזוי ווי אבער די רדיפות קעגן די אידן האבן זיך געמערט, און א סכנה האט געהוירט אז די פּרטים וועלן פארגעסן ווערן, האט רבי יהודה הנשיא פארשריבן די דאזיגע הלכות אין דער משניות, און בערך אין יאר 200 לספירה האט מען זיי רעדאקטירט. דער תלמוד איז געווען א צוזאמשטעל פון משנה, און גמרא - פירושים פון רבנים וועלכע זענען רעדאקטירט געווארן איבער די קומענדיגע דריי יארהונדערטן. דער גמרא האָט אריגינירט אין צוויי הויפּט תורה צענטערן, פּאַלעסטינע און בבל. עס האבן זיך אנטוויקלט צוויי דרכי הלימוד, און עס זענען באשאפן געווארן צוויי חיבורים פון תלמוד; דער עלטערע חיבור ווערט גערופן תלמוד ירושלמי. עס איז צונויפגעשטעלט געווארן אין פּאַלעסטינע, ערגעץ אינעם פערדן יאָרהונדערט. דער תלמוד בבלי איז צונויפגעשטעלט געווארן פון דיסקוסיעס אין די בתי מדרש פון די אמוראים רבינא א', רבינא ב', און רב אשי, ביז 500 לספירה, הגם עס איז שפּעטער ווייטער רעדאקטירט געווארן.
אוראלטע תקופה
לויט דעם תנ"ך, איז געגרינדעט געווארן א ממלכה המאוחדת (פאראייניגטע מאנארכיע) אונטער שאול וואס האט ממשיך געווען אונטער דוד און שלמה, מיט איר הויפטשטאט אין ירושלים. נאָך שלמה'ס מלוכה האָט דאָס פאָלק זיך צוטיילט אין צוויי מלכיות, מלכות ישראל (אין צפון) און מלכות יהודה (אין דרום). דער מלכות ישראל איז חרובֿ געוואָרן אום אומגעפער 720 לפנה"ס, ווען דער ניי-אַססיריאַנער אימפעריעעס האבן איר איינגענומען; פילע מענטשן פונעם הויפּטשטאָט שומרון זענען גענומען געווארן אין געפענגעניש צו די שטאט מעדיע און די כאַבור טייך טאָל. די מלכות יהודה האט ממשיך געווען אלס אַן אומאָפּהענגיגן קעניגרייך, ביז עס איז איינגענומען געווארן אין 586 לפנה"ס דורך נבוכדנצר דער צווייטער פון די ניי-בבל'ישן אימפעריע. די בבליים האָבן חרובֿ געמאכט ירושלים און דעם ערשטן בית המקדש, דער צענטער פון דער אור אַלטער ייִדישער עבודה. די בני יהודה זענען געגאנגן אין גלות בבל, וואס ווערט באטראכט אלס דער ערשטע גלות פון יידן פון זייער לאנד. שפּעטער האבן זיך פילע אומגעקערט צו זייער היימלאַנד, נאָך וואס די פּרס'ישע אַטשעמעניד אימפעריע האט איינגענומען בבל זיבעציג יאר דערויף, אַ געשעעניש באקאנט אלס שיבת ציון. מען האָט געבויט אַ צווייטן בית המקדש און ווידער ממשיך געווען מיט דער עבודת המקדש אזוי ווי פריער.
אין די ערשטע יארן פון בית שני, איז די העכסטע רעליגיעזע אויטאָריטעט געווען אַ ראט באקאנט אלס די כנסת הגדולה, געפירט דורך עזרא הסופר. צווישן די דערגרייכונגען פון דער כנסת הגדולה, איז אז אין דער צייט איז געשריבן געווארן די לעצטע ספרי תנ"ך, און דער רשימת ספרי תנ"ך איז געשלאסן געווארן. פֿונעם דריטן יאָרהונדערט לפנה"ס אן האָט זיך העללעניסטישע ייִדישקייט פֿאַרשפּרייט ביז פּטאָלעמאַיש מצרים.
בשעת דער גרויסער ייִדישער אויפשטאנד, א געשיכטע (66–73 לספירה) וואס ווערט ברייט באריכטעט אין דער ספרי יוסיפון, האָבן די רוימער געפלונדערט ירושלים און חרוב געמאכט דעם צווייטן בית המקדש. שפעטער האט דער רוימישער קייסער האדריאן געבויט אן עבודה זרה אויפן הר הבית און פארבאטן ברית מילה; די דאָזיגע קולטורמארד אַקטן האָבן אונטערגעצינדן דעם מרד בר כוכבא (132–136 לספירה), דערנאך האבן די רוימער פאַרבאָטן תורה לערנען און די פייערונג פון יידישע ימים טובים, און מיט געוואלד ארויסגעצויגן כמעט אלע יידן פון די ערי יהודה. אין יאר 200 לספירה האבן יידן באקומען רוימישע בירגערשאַפט, און יידישקייַט איז געווען אנערקענט אלס אַ רעליגיאָ ליסטאַ ("לעגיטימע רעליגיע"), ביז די אויפקום פון גנאָסטיסיסם און די התחלה פון קריסטנטום אין די פערטע יאָרהונדערט.
נאך דעם וואס ירושלים איז געווען חרוב און די די יידן זענען געווען פארטריבן, איז עבודה ביי יידן שוין נישט מער געווען צענטראלאזירט ארום דעם ביהמ"ק; תפילה האט גענומען דעם ארט פון קרבנות, און עבודה איז איבערגעפרישט געווארן און די צורה פון א קהילה (רעפרעזענטירט מיט מינימום צען דערוואקסענע מענער), און דאס גרינדונג פון די אויטאָריטעט פון רבנים, וועלכע האָבן גענומען דאס ארט אלס רבי'ס און פירער פון אינדיווידועלע קהילות.
הויפּטע כאראקטעריסטיקן און עיקרי אמונה
אנדערש ווי אנדערע אוראלטע נעבן-מזרח'דיגע געטער, ווערט דער יידישער גאט געשילדערט ווי אן אחד יחיד (איינס, איינער אליין); דער יידישער גאט'ס הויפט באציונגען זענען נישט מיט אנדערע געטער, נאר מיט די וועלט, און מער ספעציפיש, מיט די מענטשן וואס ער האט באשאפן. אזוי אז דער יידישער רעליגיע איז א עטישע מאנאטעיזם: דער גלויבן אז גאט איז איינס, און איז אינטרעסירט אין די מעשים פונעם מענטשהייט. אין יידישקייט איז פאראן תורת הנסתר (קבלה) וואס נאר יחידים האבן אין איר א חלק, אבער עס זענען אויך דא א ריי טעגליכע טאהטן, מצוות מעשיות, וועלכע שאפן געלעגנהייטן פאר יעדן ייד צו האבן א שייכות מיט געטליכקייט.
אין דער גריכיש-רוימער תקופה האבן עקזיסטירט ביי יידן פילע פארשידענע דרכים אין מאנאטהעיסם, אריינגערעכנט די מהלכים וואס האבן געפירט צום אויפקום פון קריסטנטום. דערצו, טענהן מאנכע אַז יידישקייט איז א רעליגיע וואס פארמאגט נישט קיין עיקרים, און פארלאנגט נישט קיין אמונה אין גאט. ביי אייניגע, איז זיך פירן על פי הלכה וויכטיגער ווי דאס גלייבן אין גאט. דער וויכוח צו עס איז שייך צו נוצן די טערמינען "אויטענטישע יידישקייט" אדער "יסודות הדת", איז נישט בלויז א וויכוח צווישן רעליגיעזע אידן נאר אויך צווישן היסטאריקער.
עיקרים
אין דער מאדערנער עפאכע פֿעלט אין ייִדישקייט אַ צענטראליזירטע אויטאריטעט וואס זאל דיקטירן א פינטלעכע רעליגיעזע דאגמא. צוליב דעם ווערן פילע פארשידענע נוסחאות פון יסודות הדת פאררעכנט אלס איינשטימיג מיט יידישקייט. מיט דעם אלעם זענען אלע יידישע רעליגיעזע באוועגונגען, אויף א גרעסערן אדער קלענערן פארנעם, באזירט אויף די פרינציפּן פונעם תנ”ך אדער די פארשידענע מפרשים ווי צ.ב.ש. גמרא און מדרש. אויך איז רעלגיעזע יידישקייט גלייכשטימיג אין זייער אנערקענונג אינעם בונד צווישן גאט און אברהם אבינו, ווי אויך אין די אנדערע אספעקטן פונעם בונד וואס זענען אנטפלעקט געווארן צו משה רבינו, וואס ווערט געהאלטן פאר דער גרעסטע נביא ביי יידן. אין משנה, א ספר עיקרי פון רבנישע יידישקייט, ווערט געשריבן אז דאס גלייבן אינעם געטליכקייט פון דעם דאזיגן בונד איז א עיקר אין ייִדישקייט, און אז די וואס ווארפן אפ דעם בונד פארלירן זייער טייל אין עולם הבא.
נאך שווערער ווערט עס היינטיגע צייטן קלארצושטעלן די עיקר יסודות פון ייִדישקייט, צוליב דער צאל און די פארשידנארטיגקייטן פון די הײנטיגע ייִדישע שטרעמונגן. אפילו אויב מען באגרענעצט דעם פראבלעם צו די מערסטע איינפלוסרייכער דרכי מחקר היהדות פונעם ניינצעטן און צוואנציגסטן יארהונדערטן, בלייבט דער ענין קאמפליצירט. למשל, ר' יוסף סאלאווייטשיק'ס (פארבונדן מיט דער מאדערן ארטאדאקסישער באוועגונג) לעזונג פאר מאדערנקייט איז באזירט אויף דעם אז יידישקייט ווערט אידענטיפיצירט מיטן זיך פירן על פי הלכה, כאטש דעם ענדגילטיגן ציל איז אראפצוברענגען קדושה אויף דער וועלט. ר' מרדכי קאפלאן, דער גרינדער פונעם רעקונסטרוקשאניסט יידישקייט, פארלאזט דעם געדאנק פון רעליגיע כדי צו אידענטיפיצירן יידישקייט מיט ציוויליזאציע, און מיט דעם דאגמא פון ציוויליזאציע, צוזאמען מיטן סעקולעראזירן די הויפט אידייען, פארזוכט ער צו אקצעפטירן וויפיל יידישע שטרעמונגן עס איז איהם נאר מעגליך. קאנסערוואטיווע יידישקייט פון ר' שלמה שעכטער איז, לויט זיין מיינונג, גלייך מיטן טראדיציאנאלן מסורה, האלטנדיג אז כאטש עס ווערט באטראכט אלס פירוש התורה, איז עס אליין אויך א געשיכטע פון כסדרדיגע חידושים און צופאסונגן פון הלכות וואס חז"ל האבן דורכגעפירט מיט זייערע שעפערישע אפלערנונגן. ר' דוד פיליפסאן מאלט אויס דעם אלגעמיינעם קאנצעפט פון רעפארם באוועגונג מיטן זיך קעגנגעשטעלן דעם רבנישען צוגאנג, און קומט אזוי צו צו ענליכע מסקנות ווי דעם קאנסערוואטיווער באוועגונג.
מצוות און מנהגים
יידישקייט איז אויסגעצייכענט מיט עטלעכע מצוות וואס יעדער איינער דארף היטן: שבת, כשרות און טהרת המשפחה.
כשרות
כשרות איז איינע פון די צענטראלע מצוות פון יידישקייט, מיט וואס מען באצייכנט זיך אלס ייד. די הויפט הלכות פון כשרות זענען:
לערנען תורה
די תורה באשטייט פון תורה שבכתב, די פינף ספרים פון דער תורה, און תורה שבעל פה, וואס נעמט איין משנה, גמרא, תוספתא, מדרשים און אלץ וואס די חכמים דורך די דורת זענען מחדש. לערנען תורה איז איינע פון די מצוות וואס א ייד דארף מקיים זיין, אבער לערנען תורה האט א ספעציעלן ארט אין דעם לעבן פון א ייד.
יידישע גלויבונג
איינער פון די דרייצן עיקרים איז גלייבן אז דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט, אזוי ווי עס שטייט אין ספר בראשית, אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין זעקס טעג, און אין דעם זיבעטן טאג האט דער אייבערשטער גערוט פון זיין ארבעט. די יאר ציילונגען אין דער יידישער לוח וואס איז היינט אנגענומען הייבן אן פון אנהייב דעם יאר אין וואס די וועלט איז באשאפן געווארן (איין יאר פאר דעם באשאפן אדם הראשון). מען ציילט די יארן מיט יידישע נומערן, דאס הייסט ניצנדיק די אותיות פון א״ב; לויט דעם איז דאס יאר דאס  יאר צו בריאת העולם (דער אות ה' אין אנהייב באדייט די טויזנטער).
יידן איבער דער וועלט
במשך די יארן זענען די יידן געווארן באזונדערע עטנישע גרופעס אין פארשידענע טיילן פון דער וועלט: די אשכנזים פון מזרח און צענטראלער אייראפע, די ספרדים פון שפאניע, פארטוגאל און צפון אפריקע, די עדות המזרח פון בבל און אינדיע, די תימנים פונעם אראבישן האלבאינדזל. כאטש דער נוסח התפילה ענדערט זיך צווישן די פארשידענע גרופעס אבער אלע האלטן איין תורה.
ייִדן אין אײראָפע
כּלל ישׂראל האָט זיך פלאצירט ‫אין משך די פֿאַרגאַנגענע דורות אין דער מזרח און אין די צענטראַלע אָפּטײלונג. אײראָפּע איז אַ יבשה אױף מזרח זײט פֿונעם ערד קוגל, זי גרענעצט זיך מיט אַזיע, זי פֿאַרמאָגט פילע לענדער, פיל פֿון זײ זענען אומבאַקאַנטע נעמען פֿאַר איִדן װעלכע האָבן גאַנץ װײניג געהאַט פֿאַרבינדונגען מיט זײ אין די היסטאָריע. ייִדן זענען געקומען צו דער אײראָפּעיִשער יבשה נאָך אין די צײַטן פֿונעם צװײטן בית המקדש, אין לױף פֿון די דורות האָבן איִדן געװאַנדערט פֿון אײן לאַנד צום צװײטן אין אײראָפּע.
ספרים
בעוווסטע און בארימטע מענטשן
מיטוואך
מיטװאך איז דער פֿערטער טאג פֿון דער וואך. זי אַיז צװישן דינסטיק און דאנערשטיק. ער הייסט מיטװאָך װײַל מיטװאָך איז אין מיטן דער װאָך.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טעג
קאמפיוטער שפראכן
קאָמפּיוטער שפּראַכן איז כולל אלע ערליי שפראכן וואס מען ניצט אויף א קאמפיוטער פאר פארשידענע צוועקן. יעדע קאמפיוטער שפראך האט איר ווערטער אוצר (וואקאבולאר). אנדערש ווי נאטירליכע שפראכן האט א פראגראמירן שפראך א פעסטן אויסשטעל בכדי אז יעדע קאנסטרוקציע פון דער שפראך זאל האבן א באדייטונג וואס איז נישט צווייטייטשיק.
א פראגראמירן שפראך איז א שפראך מיט וואס א מענטש קען ניצן צו קאנטראלירן די אפעראציע פון א קאמפיוטער. פראגראמירונג שפראכן האבן שליסלווערטער דורך וועמען מען שאפט א קאנטראל שטראם.
ס'איז פאראן אויך "אויסצייכנונג שפראכן" וואס קאנטראלירן דעם אויסלייג פון א בלאט (געדרוקט אדער אויף אן עקראן).
אויסצייכנונג שפראכן
קאַטעגאָריע:פראגראם שפראכן
אקופ
אקופ איז א דארף אין מערב אוקראינע. זי געפינט זיך אין דעם בארשטשיווער ראיאן פון דער טארנאפאלער גובערניע. די אנהייב פונעם יישוב איז געווען אלס א  פעסטונג ביים צוזאמענטרעף פון די זברוטש און נעסטער טייכן.
כ"ו אדר
געבוירן
קליין|150px|[[שלום עליכם]]
אקופ
אין יאר 2005 איז געווען איר באפעלקערונג 557.
קאַטעגאָריע:דערפער אין אוקראינע
ראיעל קענעדיען מאונטעד פאליציי
די קעניגלעכע קאנאדישע אויפזיצנדיקע פאליציי ( ראיעל קענעדיען מאונטעד פאליס), באקאנט אלס די אר-סי-עם-פי אדער מאונטיס, איז די נאציאנאלע געזעץ ענפארסמענט אגענטור פון קאנאדע, און אויך א שטארקע סימבאל פון דאס לאנד. די אגענטור איז געגרינדעט געווארן אין 1873 אלס די נארט-וועסט מאונטעד פאליציי צו קאנטראלירן דאס לאנד פון אינערליכע קאנפליקטן. די אגענטור פארמאגט היינט 16,000 אפיצירן. וויבאלד ווען די פאליציי קראפט איז געגרינדעט געווארן האבן זיי גענוצט פערד, איז די סימבאל פון די אגענטור געבליבן אן אפיציר רייטנדיג אויף א פערד.
ארגאניזאציע און אירע פליכטן
די אר-סי-עם-פי ווערט אנגעפירט ביי א קאמישענער אין די אגענטור'ס הויפטקווארטיר אין אטאווע. די אגענטור איז איינגעטיילט צו 700 טיילן, צושפרייט איבער'ן גאנצן לאנד. אויסער די אפיצירן האט זי 5000 ציווילע ארבייטער אין אירע אפיסעס איבער'ן לאנד. די אגענטור ברויך ארויפצווינגן די נאציאנאלע געזעצן אויף די איינוואוינער און די פראווינציאלע געזעצן אין יעדע פראווינץ. אין די דריי טעריטאריעס איז די אר-סי-עם-פי די איינציגסטע פאליצייאישע כח ווייל עס איז קיינמאל נישט איינגעשטעלט געווארן א לאקאלע פאליצייאישע קראפט וואו עס איז פאראן אין אלע שטעט אין קאנאדע. די מאונטיס געפינען זיך איבעראל: אויף פליגער, באנען, אויטאס, שיפן, שניימאבילן, און נאך כדי נאכצוגיין ארגאניזירטע פארברעכן, קאמערציאלע און עקענאמישע פארברעכן, געלט שווינדלערייען, און די נייע תקופה פון קאמפיוטער און טעלעקאמיוניקאציעס פארברעכן, און היינט צו טאג אויך טעראריזם. צו ווערן אן אר-סי-עם-פי אפיציר מוז מען זיין א קאנאדער בירגער, 19 יאר אלט, און געזונט און שטארק. זיי גייען דורך א 6 מאנאטן טרענירונג און מוזן דינען 5 יאר.
היסטאריע
קאַטעגאָריע:רעגירונגס-אגענטורן קאַטעגאָריע:קאנאדע קאַטעגאָריע:פאליציי
עסטרייך
עסטרייך האט א היסטאריע וואס גייט צוריק מער ווי טויזנט יאר, פונעם 9טן יארהונדערט. אין דעם 19טן יארהונדערט האט געהערשט אין עסטרייך די האפסבורג דינאסטיע, און עסטרייך איז געווארן איינער פון די גרויסער קראפטן פון אייראפע. אין 1867, האט דער קייסער פראנץ יאזעף פארוואנדלט די עסטרייכישע אימפעריע אין דער עסטרייך־אונגארישער אימפעריע. די עסטרייך־אונגארישע אימפעריע איז איינגעפאלן אין 1918 ביים סוף פון דער ערשטער וועלט מלחמה. די ערשטע עסטרייכישע רעפובליק איז געגרינדעט אין 1919, מיט א קלענערן שטח לאנד. אין 1938 האט עסטרייך זיך באהאפטן צו נאצי דייטשלאנד אינעם אנשלוס, וואס האט געצויגן ביז דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה אין 1945, ווען די אליאירטע כוחות האבן אקופירט דאס לאנד. די אקופאציע האט געענדיגט אין 1955 ווען דער עסטרייכישער שטאַט אפמאך האט ווידער אויפגעשטעלט עסטרייך ווי א סואוורענער שטאַט. אין יענעם יאר האט דער עסטרייכישער פארלאמענט דערקלערט די אייביגע נייטראלקייט פון עסטרייך.
היינט איז עסטרייך א פארלאמענטארע דעמאקראטיע וואס באשטייט ניין פעדעראלע שטאטן. די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט איז ווין, מיט א באפעלקערונג העכער פון 1.7 מיליאן. עסטרייך איז איינע פון די רייכסטע לענדער אין דער וועלט, מיט א ברוטא אינלענדישן פראדוקט א מענטש פון $52,216 (געשאצט 2014). דאס לאנד האט א הויכן לעבן סטאנדארט. עסטרייך איז א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער זייט 1955, פונעם אייראפעישן פארבאנד זייט 1995, און האט אדאפטירט די אייראפעאישע וואלוטע, די איירא, אין 1999.
מרים די טאכטער פון ר' נחמן מברסלב
מרים איז געווען די דריטע טאכטער פון דעם צדיק און דער מנהיג פון ברעסלבער חסידים ר' נחמן מברסלב. זי איז געבוירן געווארן אין יאר ה'תקנ"א. עס איז וואס זאגן אז זי האט געהייסן מרים נאך איר באבע איר מאמעס מאמע וואס האט געהייסן מרים (פעולות הצדיק אות קכ"ב).
עסטרייך
עסטרייך געהערט צו דער שענגען זאנע. אזוי אויך געהערן אלע שכנותדיקע לענדער, קומט אויס אז ביי די גרענעצן פון עסטרייך עקסזיסטירט נישט קיין קאנטראל.
היסטאריע
אין יאר 788 האט קארל דער גרויסער איינגענומען דעם שטח וואס איז היינט עסטרייך. דעם נאמען עסטרייך טרעפט מען צום ערשטן מאל אין 996, געשריבן Ostarrîchi. אין 1156 איז עסטרייך געווארן א הערצאגשאפט. נאכן טויט פון פרידריך דער צווייטער אין 1246, האט אטאקאר דער צווייטער פון בעהמען באקומען הערשאפט איבער די הערצאגשאפטן פון עסטרייך, סטיריע און קארינטיע. אין 1278 האט אים געזיגט רודאלף וואן האפסבורג. פון דעמאלסט אן ביז דער ערשטער וועלט-מלחמה איז עסטרייך געבליבן אין די הענט פון דער האפסבורג דינאסטיע.
מרים די טאכטער פון ר' נחמן מברסלב
איהר מאן
דעמאלטס איז געקומען א שדכן און האט פארגעלייגט אז ר' נחמן'ס דריטע טאכטער מרים זאל ווערן א כלה מיט דעם זוהן פון הרב ר' משה דער זוהן פון ר' מענדל מוויטעפסק, ר' נחמן האט דערויך געענטפערט, נו אזא שידוך ווי קען מען עס אפזאגן, עס זעט אויס אז פון הימל וויל מען מיין טאכטער זאל זיין אין ארץ ישראל, מען האט פארשטאנען פון דער תשובה אז ר' נחמן איז מסכים, און מען האט תיכף געמאכט א גרויסע סעודה, אלע גרויסע חכמים און צדיקים פון שטאט זענען צוזאמען געקומען.
עסטרייך
היסטאריע
אין 1908 האט עסטרייך אנעקסירט באסניע און הערצעגאווינע. ווען דער ארציהערצאג פראנץ פערדינאנד איז דערהרגעט געווארן אין סאראיעווא אין 1914 דורך א באסנישן סערב, איז דאס געווען א תירוץ פאר עסטרייך־אונגארן פארן עסטרייכער קייסער צו פראקלאמירן מלחמה קעגן סערביע, און דורך דעם האט אויסגעבראכן די ערשטע וועלט-מלחמה, וואס ביי איר סוף איז די עסטרייך־אונגארישע אימפעריע צעטיילט געווארן. מער ווי איין מיליאן עסטרייך־אונגארישע זעלנער זענען אומגעקומען ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה.
מרים די טאכטער פון ר' נחמן מברסלב
איהר מאן
ווי עס האט זיך ארויסגעשטעלט שפעטער, איז דער חתן נאך יענעם יאהר נפטר געווארן, און דעריבער איז דער שידוך נישט צושטאנד געקומען.
עסטרייך
היסטאריע
נאך א רעפערענדום אין 1994 איז עסטרייך געווארן א מיטגליד אינעם אייראפעישן פארבאנד דעם 1טן יאנואר 1995.
פאליטיק
דער עסטרייכישער פארלאמענט געפינט זיך אין וויען, די גרעסטע שטאט און הויפטשטאט פון לאנד. עסטרייך איז געווארן א פעדעראלע, פארלאמענטארע, דעמאקראטישע רעפובליק דורך דער פעדעראלע קאנסטיטוציע פון 1920. די פאליטישע סיסטעם פון דער צווייטער רעפובליק מיט ניין שטאטן איז באזירט אויף דער קאנסטיטוציע פון 1920 און 1929, וואס איז ווידערמאל איינגעפירט געווארן דעם 1טן מיי 1945.
מרים די טאכטער פון ר' נחמן מברסלב
איהרע קינדער
קאַטעגאָריע:ברסלבער
עסטרייך
אדמיניסראטיווע אפטיילונגען
עסטרייך איז א פעדעראלע רעפובליק, וואס איז צוטיילט אין ניין לענדער. די שטאטן זענען צעטיילט אין באצירקן און סטאטואר-שטעט. דיסטריקטן זענען צעטיילט ווייטער אין געמיינדעס (מוניציפאליטעטן). Statutory Cities have the competencies otherwise granted to both districts and municipalities. די לענדער זענען נישט סתם אדמיניסטראטיווע אפטיילונגען נאר זיי האבן some legislative authority distinct פון דער פעדעראלער רעגירונג, צו ביישפיל אין ענינים פון קולטור, social care, יוגנט און נאטור שיצן, hunting, בויען, and zoning ordinances. מען שמועסט היינט צי ס'איז כדאי פאר א קליין לאנד צו האבן צען פארלאמענטן.
געאגראפיע
דאס לאנד עסטרייך איז מערסטנס בערגיק אזוי ווי א גרויסער טייל פונעם לאנד ליגט אין די אלפן. פונעם גאנצן שטח פון עסטרייך (84,000 קוואדראט ק"מ) נאר 32% געפינט זיך נידעריגער פון 500 מעטער.
עסטרייך ליגט צווישן גארטל ליניעס 46º און 49º צפון, און צווישן די מערידיאנען 9º און 18º מזרח.
62% פונעם לאנד געהערט צו די מזרח אלפן. דער העכסטער בארג אין עסטרייך איז גרויסגלאקנער (3,798 מעטער).