cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
זידיטשוב
אדמור"י זידיטשויב
דער ייטב לב, אויך דער קדושת יו"ט זענען געפֿארן צום מהרי"א
ט' סיון תרל"ג איז נסתלק געווארן דער מהרי"א
זיינע פֿינף קינדער זענען אלע געווען צדיקים קדושים א) הגה"ק ר' סענדער ליפא אבד"ק זידיטשוב, - ב) הגה"ק ר' אלי' מזידיטשוב, - ג) הגה"ק ר' בעריש מדאלינא, - ד), ה) הגה"ק ר' מענדל מזידיטשוב.
זכותם יגן עלינו
עטלעכע סיפורי צדיקים
עס איז מקובל אן אלטער ניגון ביי חסידים:
אין זידיטשוב ברענט א פייער, קיינער קען עס נישט פֿארלעשן, יענקל יענקל טו דיר אן דעם גארטל, און לאמיר גיין צום רבי'ן קיין זידיטשוב, און לאמיר הערן דעם רבי'ן זאגן, הכל יודוך והכל ישבחוך.
לית אתר פנוי מיני', ער נעמט ארום אלע וועלטן, וכו' וכו'
אין זידיטשוב, זענען געזיצן ביים הייליגן טיש, 70 ווײַסע בעקישעס.
א קאסאווער חסיד איז פֿארוואגלט געווארן קיין זידיטשוב, ער איז פֿארוואונדערט געווארן, זעענדיג די גדולי התלמידים מיט ווײַסע בעקישעס, וויסנדיג אז אין קאסוב, טוט נאר דער רבי אן א ווײַסע בעקישע, דער עטרת צבי האט מרגיש געווען זיין מחשבה, און גלייך געזאגט (מיטן זידיטשובער נוסח הידוע), קאסוב איז בבחינת מלכות, און ביי מלכות שטייט ובלעדו לא ירים איש את ידו ואת רגלו, ביי אונז איז בבחינת נבואה, און ביי דעם שטייט, ומי יתן כל עם ה' נביאים.
מ'פֿלעגט זאגן, דריי אלטע זאכן טויגן נישט, אן אלטער פערד, (ער דינט מער נישט), אן אלטער בעזעם (עס דינט מער נישט), אן אלטער זידיטשויבער חסיד (ווייל אלע גדולי התלמידים זענען געווארן רבי'ס, עס איז נישט געבליבן קיין לײַטישע חסידים)
דער הייליגער דברי חיים, האט גערופֿן דעם עטרת צבי : דער רבי, און זיין רבי'ן דעם ראפשיצער האט ער גערופֿן : דער רב.
דער מלבי"ם (געב' תקס"ט) שרייבט אין זיין ספר ארצות החיים, אז ער איז א תלמיד פֿון עטרת צבי מזידיטשוב.
י"א תמוז
י"א תמוז, איז די יארצייט פֿון הייליגן עטרת צבי, דער הייליגער שינאווער רב בעל דברי יחזקאל זי"ע האט געזאגט, ווער עס קען נישט פֿארן קיין מירון ל"ג בעומר, זאל פֿארן י"א תמוז קיין זידיטשוב, והרמז ע"ז, גדלו לה' את"י, גדלו לה' איז ר"ת ל"ג (בעומר), את"י איז ר"ת י"א תמוז.
לאנגע פיאות
אין הקדמה פון ספר .. מהגה"ק ר' ישראל יעקב ישורון רובין פון סוליצע, שטייט, ער איז געווען בן אחר בן, פון רבי אשר פון ראפשיץ, זיין מאמע איז געווען א טאכטער פון רבי מענדעלע מזידיטשוב, דער יונגסטער זון פֿון מהרי"א - זיין מאמע האט מקבל געווען ביי איר טאטע אין שטוב, דעם זידיטשובער מנהג, נישט צו שערן די פיאות קיינמאל, - איינמאל אלס קינד פון פינף יאר, איז ער געווען מיט זיין זיידן ביים הייליגן שינאווער רב זי"ע, האט דער שינאווער רב געפרעגט פארוואס ער האט אזוינע לאנגע פיאות, האט ער נישט געענטפערט. - אינדערהיים האט אים געכאפט א שינאווער חסיד אינמיטן גאס, און אפגעשניטן איין פיאה ביז אונטערן מויל, ער האט זיך ארויס געריסן און אנטלאפן, - ער איז כל ימיו געגאנגען מיט איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה, - וויבאלד ער האט עס נישט געשניטן, איז עס מער נישט געוואקסען, - אויף די בילדער זעהט מען, איין לאנגע פיאה, און איין קורצע פיאה.
ווידעראויפֿבלו פון זידיטשויווער הויף
נאך דער גרויזאמער מלחמה, איז זידיטשוב חסידות איבערגעפלאנצט געווארן אויף די אמעריקאנער באדן דורכ'ן אייניקל פונעם עטרת צבי, אדמו"ר רבי נפתלי צבי לאבין וואס האט אויפגעשטעלט מוסדות התורה אין אמעריקע. דער צענטער פון זידיטשוב'ער חסידות געפינט זיך היינט צוטאגס אין וויליאמסבורג, ברוקלין. אין ארץ ישראל, האט רבי אלטער כהנא פון זידיטשוב-ספינקא (נסתלק ח"י שבט תשס"ט) אויפגעבויט א זידיטשוב'ער בית המדרש.
כהיום איז מכהן ברבנות אין ירושלים הרב יעקב שלמה כהנא, אין בית שמש איז געווען א זידיטשוב'ער רבי, רבי יצחק אייזיק כהנא (רב קהל חסידים-אנשי ירושלים, זון פון רבי אלטער, נפטר ל' אדר א' תשעט ). אויך אין שטאט ביתר דינט אלס זידיטשוב'ער רבי זיין זין, רבי ברוך וואס האט שוין געהאט א ביהמ"ד בחיי אביו.
זעט א באשרייבוג אין ענגליש קאַטעגאָריע:גאליציאנער אדמורי"ם
Tzvi Hirsh of Zidichov
המאזנים
מאסף חידו"ת המאזנים איז א תורה'דיגע אויסגאבע, וואס קומט ארויס פון צייט צו צייט.
דער רעדאקטאר איז הרב שמואל זאנוויל מרדכי שווארץ פון מאנרא, וואס לערנט אין כולל ויואל משה סאטמאר אין קרית יואל.קאטעגאריע:תורה בלעטער קאַטעגאָריע:אידישע היסטאריע קאַטעגאָריע:קרית יואל
ווארט
אין לינגוויסטיק איז אַ װאָרט אַן עיקר טײל פֿון דער געבוי פון א פראזע און א זאץ. יעדע ווארט האט א באזונדערן באדייט און פאנעטישן קלאנג אין א שפראך צו רעדן און אויך פאר שריפט.
אויסטרעפן די אנטוויקלונג פון א ווארט הייסט עטימאלאגיע.
צוויי ווערטער וואס מען רעדט אויס גלייך ווערן גערופן "האמאפאנען".
א ווערטערבוך איז א ליסטע פון ווערטער מיט זייערע באדייטן אדער מיט זייער טייטש אויף אן אנדער שפראך. א טעזארוס ברענגט צוזאמען ווערטער וואס זענען סינאנימען.
א ווארט איז געבויט פון (איינעם אדער מער) טראפן.
קאטעגאריעס פון ווערטער
ס'זענען דא אכט קאטעגאריעס אונטער וועלכע ווערטער פאלן אריין. מ'קען עס צעטיילן אין מער אויך, אבער באופן כללי איז אנגענומען צו איינטיילן אין אכט. פאלגנד זענען די אכט חלקים פון שפראך זייער בקיצור אין אידיש:
א נאמען פון א מענטש, חפץ, אדער באגריף.
ביישפילן: טיש, בענקל, שטאט, מענטש, משה, בערל, לייכזיניגקייט, העראאיזם.
א ווארט וואס באציט זיך צו א זאכווארט אבער דערמאנט נישט דעם נאמען אליין.
ביישפילן: איך, ער, זי, עס, דו, עץ, ענק, איר, אונז.
א פעולה; עפעס וואס איינער טוט.
ביישפילן: גיין, קומען, עסן, שלאפן, טראכטן, לויפן, אויפהייבן, קוקן, קריכן. ׳זיין׳ און ׳האבן׳ זענען אויך ווערבן.
עפעס וואס שילדערט דעם מצב פון א זאכווארט אדער פראנאם.
ביישפילן: גרויס, קליין, לאנג, קורץ, שווארץ, ווייס, ביטער, זיס, קלוג, נאריש, פול, ליידיג, מזל'דיג, טרויעריג, פרייליך.
עפעס וואס שילדערט א ווערב
אן אדווערב איז אויך עפעס וואס שילדערט אן אדיעקטיוו.
עפעס וואס איז מחבר א זאכווארט אדער פראנאם צום קומענדיגן זאכווארט/פראנאם
ביישפילן: אין, צו, פון, אויף, אונטער, איבער, פאר, נאך, מיט, אָן.
עפעס וואס איז מחבר איין חלק פונעם זאץ צו א צווייטן
ביישפילן: אוי! הער אויף! אופס! פעך! וואה!
רעפערענצן
*
דיך
דער דיך אָדער דיכט פון די דיקסטע גלידער פון א לייב, דינט דער העכערער טייל פוס ווי א פעסטער זויל, צו האלטן שטייענדיג, און פעסט ארום פירן ביים גיין אגאנצן לעבן. דער דיך האט אין זיך איין ביין.
שפראכן קריג
קליין|[[אליעזר בן יהודה איז געווען פון די הויפט קעמפֿער צו טוישן די ייִדישע שפראַך פון ייִדיש צו העברעאיש.]] דער שפראַכן קריג האָט אויסגעבראָכן אין 1913, ווען די ציונים אין ארץ ישראל האָבן געאַרבעט מעשים צו ווירקן אויף די ייִדישע אייראפעיִשע עמיגראַנטן וואָס האָבן מייסטנס גערעדט ייִדיש, און ייִדיש איז געווען זייער מאַמע לשון, זאָלן אויפהערן זיך ניצן מיט ייִדיש וואָס לויט די ציוניסטן האָט ייִדיש פֿאַרצייכנט זייער אַלטן גלות, און אָנהױבן זיך ניצן נאָר מיט העברעאיש. די פֿאַרלאַנג איז געפֿאַלן זייער שווער אויף די נײַע עמיגראַנטן. אין אָנהױב האָבן זיי ממשיך געווען צו רעדן און שרײַבן ייִדיש, אויך האָבן זיי ממשיך געווען צו שרײַבן ייִדישע ליטעראַטור אאַ"וו, ווײַל ייִדיש איז געווען פֿאַר זיי זייער ווייך און עלאַסטיש אין באַציִוּנג צו העברעיש וואָס איבערהויפט דאַן איז עס געווען אַן הויכע ליטעראַרישע שפראַך.
צוויי אינצידענטן וואָס האָבן אַרויסגערופֿן אַ גרויסע קריגעריי. איינער איז געווען אויפֿשטעלן אַ קאַטעדרע פֿאַר ייִדיש אינעם העברעאישן אוניווערסיטעט אין ירושלים. דער צווייטער איז געווען, וואָס איז די שפראַך אין דער טעכניאן אין חיפה, וואָס ביז דעמאָלט איז די אָפֿיציעלע שטודירשפראַך געווען דײַטשיש, און דאָס האָבן די העברעיסטן געוואָלט טוישן, צום סוף מיט דערפֿאָלג. אינעם העברעישן אוניווערסיטעט איז הײַנט פֿאַראַן א ייִדיש קאַטעדרע.
קאַטעגאָריע:יידיש קאַטעגאָריע:העברעיש קאַטעגאָריע:ציוניזם
י"א תמוז
די טעג ווען י"א תמוז קען געפאלן:
געבוירן
לינקס|100px|אלפרעד דרייפוס
יארצייטן
11. tammúz
געטא
left|thumb|250px|טויער פון דער [[קראקעווער געטא]] דאס ווארט געטא שטאמט פון איטאליעניש. אין דער מיטל אלטער אין איטאליע זענען געווען קליינע היימישע דערפלאך ווו יידן האבן געוווינט מיט אן אייגענער קולטור. די ערשטע געטא איז געווען אין ווענעדיג.
היינט ניצט מען דאס ווארט "געטא" מיט א צינישן אויסדרוק אנצוווייזן שטעט און דערפלעך וואו אידן וואוינען פון אייגן ווילן אונטער שטרענגע רבנישע אנווייזונגען ווי צום ביישפיל וויליאמסבורג, טאהש, קאשוי, נייטרא, בני ברק, מאה שערים אד"ג.
געטאָס בעת דער צװײטער װעלט מלחמה
דאָס װאָרט געטאָ אין באַציונג צו די קאַטעסטראָפֿע פֿונעם ייִדנטום אין דער צװײטער װעלט מלחמה, איז אַ װױנונג־פֿערטל װוּ די דײַטשן האָבן באַװעגט אַהין ייִדן איבערהױפּט פֿון מיזרח־אײראָפּע בשעת דער צװײטער־װעלט־קריג.
כסליו ה'ת"ש (סוף 1939) האט דער נאציסטישער הויפט קאמאנדאנט ריינהארד היידריך באפעלט צו צענטראליזירן און צונויפנעמען אלע יידן פון מיזרח פוילן אין איינציקע ענגע וווינונג-פערטלעך וואס זאל זיין נעבן א קרייצוועג פון באנען.
די געטאס האבן באדינט די נאציס צו קאנטראלירן אויף די יידן, און קענען אויספירן זייער אידיאלאגיע פון פארניכטן דעם יידישן פאלק. אין די געטאס האט מען שטארק געפייניקט און דערנידערט די יידן גייסטליך און פיזיש, ארום 20 פראצענט יידן פון די גרויסע געטאס זיינען געשטארבן פון פיין, געצוונגטע ארבעט, הונגער אא"וו. אבער פאר די דרויסנדיקע וועלט האבן די נאציס באהאלטן זייערע אומפארשעמטע אקטן, און דערקלערט אז די געטאס זיינען גוטע אויטאנאמישע פלעצער פאר די יידן.
די גרעסטע געטא איז געווען די ווארשעווער געטא מיט ארום 450,000 מענטשן און דערנאך לאדזשער געטא מיט ארום 200 טויזנט מענטשן. די נאציס האבן באשטימט א יודענראט (א ראט פון יידן) זאל קאנטראלירן און מאכן ארדענונג אין די געטאס.
דאס לעבן אין דער געטא
דאס לעבן אין דער געטא איז געווען שרעקלעך אין אלערליי תחומים:
עס איז אינטרעסאנט צו אויפמערקן אז כאטש די אלע אויסטערלישע שווערקייטן האבן זיך די יידן דערהאלטן, עס איז כמעט נישט געווען קיין זעלבסטמארדער אין די געטאס.
* קאַטעגאָריע:לאגער
חלוצים
חלוצים איז דער נאמען פון די ערשטע גרופע מענטשן וואס גרינדט א נייע באזעצונג. דער נאמען שטאמט פון די תורה: "ועבר לכם כל חלוץ את הירדן לפני ה'...ונכבשה הארץ".
דאס ווארט "חלוצים" איז בעיקר באקאנט ביי די ערשטע ציונים וואס האבן עמיגרירט קיין ארץ ישראל פון ביי דער ענדע פון דעם 19טן יארהונדערט, בשעת דער ערשטער עליה, כדי צו אויפבויען א יידישע מדינה. זיי האבן אויפגעבויעט שטעטלעך מיט קיבוצים און געארבעט בעיקר מיט לאנדווירטשאפט.
קאַטעגאָריע:ציוניזם
געצייג
קליין געצייג אדער ווערקצייג זענען אביעקטן מיט וואס צו טאן זאכן. טייל רופן איר אויך אנדערע נעמען ווי סתם כלי, מכשיר און אינסטרומענט.
ביישפילן פון געצייג:
לויט היסטאריקער האבן מענטשן אנגעהויבן זיך ניצן מיט געצייג זינט די שטיין עפאכע ווען די מענטשן האבן פראדוצירט מעסערס.
דערציילונגען פון צדיקים
דערציילונגן פון צדיקים איז א סעריע פון ביכלעך וואס ענהאלט פארציילונגען פון צדיקים, געאייגענט פאר יונגווארג, אלע מעשיות זענען פון די צדיקים תלמידים און תלמידי תלמידים פון בעש"ט בעיקר פון בית חב"ד, עס האלט ביי אומגעפאר הונדרעט און פופציג חלקים.
וויקיפּעדיע:אלע נייעס/תשס"ו/אייר
פרייטיק כ"א אייר תשס"ו
left|100px
left|90px
left|70px
(ניו יארק מעטרא)
דאנערשטיק י"ג אייר תשס"ו
left|100px
left|90px
מאנטיק ג' אייר תשס"ו
לינקס|90px
left|90px
י' תמוז
יארצייטן
10. tammúz
שלאנג
א שלאנג (מערצאל: "שלאנגען" אדער "שלענג") איז א רעפטיליע וואס געהערט צו פופצען פאמיליעס; זיי האבן נישט קיין פיס, קול, אויערן און אויגן-לעדלעך. זיי האבן א לאנגן שלאנקן קערפער.
ס'עקזיסטירן אומגעפער 2,900 שלאנג זגאלן, און כמעט אלע לעבן אין די טראפישע לענדער. זייער ווייניק שלאנג זגאלן לעבן אחוץ דעם צפונדיקן טראפיק אדער דעם דרומדיקן טראפיק, און נאר איין זגאל דער וויפער, (Vipera berus) לעבט אריבער דעם ארקטישן קרייז. זייער הויט אזי באדעקט מיט שופן. זיי זען גוט, און קען שמעקן די לופט מיט זייערע צונגען. כאטש זיי האבן נישט קיין קול, זיי קענען אבער זידן. רוב לעבן אויף דער ערט, אזוי ווי עס שטייט אין פסוק: על גחונך תלך, אנדערע לעבן אין וואסער, און אנדערע לעבן אונטער דער ערד. קיין פיס האבן זיי נישט. אזוי ווי אלע רעפטיליעס, דארפן שלענג די היץ פון דער זון צו האלטן זיך ווארעם; צוליב דעם זענען רוב שלענג אין די ווארעמע טראפישע ראיאנען פון דער וועלט.
הר חרמון
ער געפינט זיך אויף די גרענעצן פון לבנון, סיריע און ישראל. די שפיץ דערגרייכט צו אומגעפער 6,708 טויזנט פוס העכערן ים פלאך, ער איז דער העכסטער בארג אויף די גולן הויכן, וואס איז אויפן ישראל זייט פון גרעניץ, און איז א דירעקטע המשך פון די קעגן לבנון בערג.
שלאנג
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שלענג
הר חרמון
היסטאריע
אין דער זעקסטאגיקער מלחמה האט ישראל איינגענומען דעם בארג פון די סיריער. און אין די ערשטע טעג פון דער יום כיפור מלחמה האבן די סיריער צוריק איינגענומען דעם בארג אבער אין אפאר טעג נאכדעם האט צה"ל אים ווידער איינגענומען, אין א ביטערן קאמף, וואו צענדליגע זעלנער האבן פארלוירן זייער לעבן.
חרמון קאַטעגאָריע:ישראל קאַטעגאָריע:מיטל מזרח קאנפליקט
בראזיל
בראַזיל אדער בראַזיליע, אפיציעל די פֿעדעראַטיװע רעפובליק פֿון בראַזיל , איז דאס גרעסטע לאַנד אין דרום אַמעריקע. זײַן הױפּטשטאָט איז בראַזיליאַ. בראזיל איז דער וועלט'ס פינפט גרעסטע לאנד, סיי לויט שטח סיי לויט באפעלקערונג. עס דאס גרעסטע פארטוגעזיש-רעדנדיקע לאנד אין דער וועלט, און דאס איינציגסטע אין די אמעריקעס.
בראזיל גרענעצט דעם אטלאנטישן אקעאן צו מזרח מיט א בארטן־ליניע לאנג 7,491 ק"מ. עס גרענעצט אלע לענדער אין דרום אמעריקע אחוץ עקוואדאר און טשילע, און באדעקט 47.3 פראצענט פונעם דרום־אמעריקע קאנטינענט. דער אמאזאנאס באסיין שליסט איין א ריזעדיקן טראפישן וואלד מיט פארשידענע עקאלאגישע סיסטעמען.
בראזיל האט געהאט א סך אלט-געזעסענע איינוואוינער פעלקער איידער פעדרא אלווארעז קאבאל איז געקומען אין 1500 און געמאנט דאס לאנד פאר דער פארטוגעזישער אימפעריע. ביז 1808 איז בראזיל געווען א פארטוגעזישע קאלאניע. ווען פראנקרייך האט אינוואדירט פארטוגאל אין 1808, איז די הויפטשטאט פון דער אימפעריע געווארן גערוקט פון ליסבאן אויף ריא דע זשאנערא. אין 1822 איז בראזיל געווארן אומאפהענגיק פון פארטוגאל, און א קאנסטיטוצאנעלע מאנארכיע מיט א פארלאמענטארער סיסטעם איז געווארן איינגעפירט. אין 1889 האבן די מיליטער איבערגעקערט די אימפעריע, און דאס לאנד איז געווארן א רעפובליק מיט א פרעזידענט.
לויט דער היינטיקער קאנסטיטוציע פון בראזיל, פארמולירט אין 1988, איז דאס לאנד א פעדעראלע רעפובליק. די פעדעראציע באשטייט פון דעם פעדעראלן דיסטריקט, 26 שטאטן און 5,570 מוניציפאליטעטן.
די עקאנאמיע פונעם לאנד איז די אכט גרעסטע אין דער וועלט לויט ברוטא אינלענדישן פראדוקט גערעכנט אין דאלארן, און זיבעט לויט פראדוקט ווערדע (קויפן קראפט פאריטעט).
בראזיל איז א גרינדער מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער, גרופע 20 און דער ארגאניזאציע פון אמעריקאנישע שטאטן.
אלימלך דייטש
ר' אלימלך דייטש איז געווען יארן לאנג פון די עסקנים פאר סאטמאר בכלל (אין די בני יואל, קאשוי צייטן, וכו') און פארן סאטמארער רבי׳ן רבי אהרן טייטלבוים בפרט. קודם האט ער געעפנט א צייטונג די אידישע געדאנק וואו ער איז געווען דער רעדאקטאר און עס איז אהער געשטעלט געווארן דורך אים א שיינע אויסגאבע, און ווען די מחלוקה אין סאטמאר איז געווארן הייס (תשנ"ט) האט מען דארט אנגעהויבן באריכטן נייעסער אינערהאלב דער סאטמארער קהילה און אזוי אויך צו געבן א פלאטפארם פאר אלע נייעסער וועלכע זענען באיאקטירט געווארן דורך משה גבאי ווען ער האט מער נישט געוואלט דעקן רבי אהרן אין דער איד.
בראזיל
די הויפט אינדוסטריעס זענען קאווע, אויטאמאבילן, סויע, אייזן, שטאל און ציטרוס פרוכט. בראזיל איז דער וועלט'ס גרעסטער פראדוצירער פון קאווע שוין 150 יאר.
אלימלך דייטש
שפעטער האט ער געעפנט דער בלאט, וואס איז היינט אפיציעל די ארונים צייטונג און פארקויפט זיך אין די טויזנטער וועכנטליך איבער דער גארער וועלט, און ער איז געווארן דערפון א גרויסער עושר, ווערנדיג פון די גרעסטע לאנד אייגענטימער אין און ארום קרית יואל.
בראזיל
אום 28סטן אקטאבער 2018, איז זשאאיר באלסאנארא  דערוויילט געווארן פרעזידענט פון בראזיל. ער הייבט אן זיין קאדענץ דעם 1טן יאנואר 2019. דורך די וואלן האט ער געמאלדן אז דאס ערשטע לאנד וואס ער גייט באזוכן אלס פרעזידענעט וועט זיין ישראל און דערנאך די פאראייניגטע שטאטן. אויך האט ער צוגעזאגט אריבערפין די בראזילישע אמבאסאדע קיין ירושלים.
היסטאריע
דער ערשטער אייראפעער וואס איז געקומען קיין בראזיל איז געווען דער פארטוגעזישער אויספארשער פעדרא אלווארעס קאבראל, אין 1500. ער האט געמאנט בראזיל פאר פארטוגאל. אין 1549 האט פרטוגאל אויפגעשטעלט אין בראזיל א צענטראלע רעגירונג, און דער שטאט סאלוואדאר. די פארטוגעזישע קאלאניסטן האבן געפלאנצט צוקער ראר און זיי האבן געברענגט מיליאנען אפריקאנישע שקלאפן צו ארבעטן אין די פעלדער. אין די 17טן און 18טן יארהונדערטער האט מען אנטפלעקט אין דרום און מערב בראזיל גאלד און ברילאנטן.
אין פעברואר 1822 האט אנגעהויבן די אומאפהענגיקייט מלחמה פון בראזיל צווישן די בראזיליער קאלאניסטן און דער פארטוגעזישער רעגירונג, און האט געענדיגט דעם 8טן מערץ 1824, ווען די לעצטע פארטוגעזישער זעלנער האבן אונטערקאפיטולירט. די מלחמה האט מען געפירט סיי אויף דער יבשה סיי אויפן ים. דעם 29סטן אויגוסט 1825 האט פארטוגאל אפיציעל אנערקענט בראזיל.
דעם 15טן נאוועמבער 1899 האט די ארמיי איבערגעקערט די מאנארכיע. קליין|400 פיקס|פראקלאמאציע פון אומאפהענגיקייט פון בראזיל דורך פרינץ פעדרא (געמאלן דורך [[פעדרא אמעריקא)]]
מאדערנע תקופה
אין 1956 איז זשוסעלינא קוביטשעק געווארן פרעזידענט. אין זיינע יארן זענען די עקאנאמיע און דער אינדוסטריעלער סעקטאר שטארק געוואקסן. מען האט געבויט די נייע הויפטשטאט בראזיליא, וואס איז געווארן געווידמעט אין 1960. זיין נאכפאלגער איז געווען זשאניא קוואדראס וואס האט אבער רעזיגנירט אין 1961. נאך אים האט געדינט זיין וויצע־פרעזידענט, זשואווא גולאר; דאס מיליטער האט אים אראפגעזעצט אין 1964. דער מיליטערישער רעזשים האט געדויערט ביז די 1980ער יארן.
אין 1985 איז כאזע סאַרני געווארן פרעזידענט, אבער ער האט נישט געקענט איבערהערשן די עקאנאמישן קריזיס און איבעראינפלאציע וואס ער האט גע'ירשנט פונעם מיליטערישן רעזשים. אין 1989 האט מען געוויילט אלס פרעזידענט פערנאנדא קאלאר.
אין 2002, און נאכאמאל אין 2006, האט מען געוויילט לואיס דא סילווא פרעזידענט. זיין נאכפאלגער, זייט 2011, איז דילמא רוסעף, די ערשטע פרוי צו ווערן פרעזידענט פון בראזיל. דעם 26סטן אקטאבער 2014 איז דילמא רוסעף געווארן געוויילט פרעזידענט א צווייט מאל, קעגן א קאנסערוואטיוון פארמעסט.
אדמיניסראציע
בראזיל איז א פעדעראציע פון 26 שטאטן. די רעגירונג פון בראזיל איז א דעמאקראטישע רעפובליק מיט א פרעזידענט-סיסטעם. דער פרעזידענט איז סיי ראש-מלוכה און סיי הויפט פון דער פאראייניגונג-רעגירונג, וואס ווערט געוויילט אויף א קאדענץ פון פיר יאר מיט א מעגלעכקייט פון א צווייטן קאדענץ. דער היינטיקער פרעזידענט איז דילמא רוסעף, זייט דעם 1טן יאנואר 2011. דער פרעזידענט באשטימט די מיניסטארן.
די בראזילישע פעדעראציע איז די פאראייניקונג פון די שטאַטן, די מוניציפאליטעטן און דער פעדעראלער דיסטריקט. די פעדעראציע איז באזירט אויף פינעף גרונטלעכע פרינציפן: סואווערעניטעט, בירגערשאפט, ווערדע פון מענטשן, די סאציאלע ווערטן פון ארבעט און פרייהייט פון פירנעמונג, און פאליטישער פלוראליזם. די לעגיסלאטור פון דער פעדעראציע ווערט גערופן די "נאציאנאלע קאנגרעס פון בראזיל".
מיליטער
די מיליטערישע קראפטן פון בראזיל זענען די צווייטע גרעסטע אין לאטיין אמעריקע, און באשטייט פון דער בראזילישער ארמיי, בראזילישן לופטפלאט און בראזילישן ים־פלאט. די ארמיי האט 235,978 טעטיקע פערסאנאל.
געאגראפיע
בראזיל איז דאס פינפטע גרעסטע לאנד לויט שטח אין דער וועלט, און דאס דריטע גרעסטע אין די אמעריקעס, מיט א שטח פון 8,515,767.049 קוואדרט מעטער, כולל 55,455 קוואדראט מעטער פון וואסער. בראזיל האט פיר צייט זאנעס, פון UTC-5 אין דעם מערב טייל פון לאנד, ביז UTC-2 אין די אטלאנטישע אינזלען; די "נאציאנאלע צייט" פון בראזיל איז UTC-3.
עקאנאמיע
בראזיל האט די גרעסטע נאציאנאלע עקאנאמיע אין לאטיין אמעריקע, די אכט גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט לויט דעם מארק קורס, און די זיבעט גרעסטע עקאנאמיע לויט קויפקראפט, וועדליק די אינטערנאציאנאלער געלטפאנד און וועלט באנק. בראזיל האט א געמישטע עקאנאמיע מיט ברייטע נאטירלעכע רעסורסן. אין 2014 איז דער ברוטא נאציאנאלער פראדוקט לויט קויפקראפט געווען $15,153 א מענטש. די ארבעטסקראפט פון בראזיל איז טעטיג אין לאנדווירטשאפט, מינעריי, פאבריקאציע און דינסט סעקטארן.
די אינדוסטריע פון בראזיל איז באזירט בעיקר אויף אוויאציע, קאווע, אויטאמאבילן, סויע, אייזן, שטאָל, ציטרוס פרוכט און עלעקטראנישע אפאראטן.
שוין די לעצטע 150 יאר איז בראזיל דער וועלטס גרעסטער פראדוצירער פון קאווע. אנדערע וויכטיקע עקספארטן זענען לופטמאשינען, עלעקטרישע געצייג, אויטאמאבילן, עטאנאל, טעקסטיל, אייזן ארץ, שטאל און מאראנצן זאפט.
אין 2002 האט בראזיל באקומען א הלוואה פונעם אינטערנאציאנאלן געלטפאנד פאר $30.4 ביליאן, די גרעסטע הלוואה פונעם געלטפאנד ביז דעמאלסט. ס'האט געהייסן אז בראזיל מוז צוריקבאצאלן די הלוואה ביז 2006, אבער אין 2005 האט די בראזיליער צענטראלבאנק שוין צוריקבאצאלט די גאנצע הלוואה.
ביז 2010 האט די עקאנאמיע שטארק געשטיגן, אבער זייט דעמאלסט איז געווארן א רעצעסיע.
די עקאנאמיע פון בראזיל איז גאנץ פארצווייגט און שליסט איין לאנדווירטשאפט, אינדוסטריע און א ברייטע רייע פון דינסטן. אין 2007 האט לאנדווירטשאפט צוזאמען מיט וועלדעריי און פישעריי געווען 5.7% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט.
אינדוסטריע, פון אויטאמאבילן, שטאל און פעטראכעמיקאלן צו קאמפיוטערס, פליווארג און אויסהאלטיקע גיטער, ווערט גערעכנט ווי 30.8% פונעם ברוטא אינלענדישן פראדוקט. די אינדוסטריע איז קאנצענטרירט אין סאא פאולא, ריא דע זשאנערא, קאמפינאס, פארטא אלעגרע און בעלא האריזאנטע.
בראזיל איז דער וועלט'ס צענטער גרעסטער ענערגיע קאנסומענט.
וויסנשאפט און טעכנאלאגיע
די אגענטורן פון דער רעגירונג געבן געלט אויף פארשונג אין דעם געביט פון טעכנאלאגיע. די הויפט טעכנאלאגישע אנשטאלטן זענען אזוואלדא קרוז אינסטיטוט, בוטאנטאן אינסטיטוט און די בראזיל לאנדווירטשאפט פארשונג קארפאראציע.
88% פון בראזיל'ס עלעקטריציטעט קומט פון הידרא-עלעקטרישער קראפט. בראזיל איז דאס איינציגסטע לאנד אין לאטיין אמעריקע וואס פאבריצירט האלב-דורכפירערס.
טראנספארט
די שאסיי סיסטעם פון בראזיל האט געהאט 1.98 מיליאן ק"מ (אין 2002).
זייט 1945 גייט אראפ די באן סיסטעם פון בראזיל, און מען בויט בעיקר נייע שאסייען. אין 2002 זענען געווען 31,848 ק"מ פון באן וועג. די ערשטע מעטרא סיסטעם אין בראזיל איז געווען דער סאא פאולא מעטרא.
אין בראזיל זענען פאראן אומגעפער 2,500 פליפארטן, די צווייטע גרעסטע צאל אין דער וועלט (נאך די פאראייניגטע שטאטן).
געזונט
בראזיל האט א נאציאנאלע געזונט סיסטעם פאר אלע בירגער אומזיסט. פארמעגלעכע בראזיליאנער האבן אויף פריוואטע געזונט דעקונג.
אין 2002 האט בראזיל געהאט 40% פון מענטשן וואס ליידן פון מאלאריע אין דער גארער וועלט.
בעלי חיים
פארשיידענע בעלי חיים וואוינען אין דעם אמאזאן רעגנוואלד, צווישן זיי הערשן (אין דרום) און עטלעכע זגאלן מאלפעס (אין צפון). אויך שניי לעמפערט, פוקסן און טאפירן.
מוזיק
בראזילישע מוזיק האט עלעמענטן פון אייראפעאישער און אפריקאנישער מוזיק. די סאמבע איז א מוזיק־זשאנער וואס שטאמט פון און סימבאליזירט בראזיל.
ספארט
דער פאפולערסטער ספארט אין בראזיל איז פוטבאל. דער בראזילער נאציאנאלער פוטבאל מאנשאפט ווערט ראנגירט צווישן די בעסטע אין דער וועלט, און האט געווינען דעם וועלט־קאפ טורניר פינף מאל, מער ווי יעדן אנדער לאנד. נעצבאל, קוישבאל, אויטאספארט און קאמפקונסט זענן אויך שטארק פאפולער.
*
בעהמען
קליין|150px|בעהמען (גרין) אין היינטיגן טשעכיי. קליין|150px|פאן פון בעהמען בעהמען (פיהם) איז איינע פון די היסטארישע לענדער אין טשעכיי. זיין הויפטשטאט איז פראג.
נאך דער ערשטער וועלט־מלחמה איז בעהמען געווארן דער צענטער פונעם נייעם לאנד טשעכאסלאוואקיי, וואס האט באשטאנען בעהמען, מעהרן, עסטרייכישע שלעזיע, א טייל פון אויבערלאנד (היינטיקע סלאוואקיי), און קארפאטארוס.
קאַטעגאָריע:טשעכיי קאַטעגאָריע:היסטארישע לענדער אין אייראפע
טוירק
frame|לינקס|פארהעלטעניש צווישן קראפט (F), דריימאמענט (τ), און [[angular momentum|מאמענטום וועקטארן (p און L) אין א ראטירנדיגער סיסטעם.]]
דריימאמענט איז די קראפט וואס מאכט אן אביעקט זיך דרייען.
קאטעגאריע:פיזיק
עקספערטיז
Empirie Опыт
רוקן
דער רוקן איז דער הינטערשטער טייל פון קערפער, אונטער'ן גענאק, ביז דעם דיכטביין. עס איז הארט און שטארק צו באשיצן די הארץ, לעבער, נירן און געדערעם פון הינטן. קליין|180px שמאל|ממוזער|250px|רוקן פון [[מענטש]]
וואפן שטילשטאנד
וואָפֿנשטילשטאַנד־אָפּמאַך איז אז ווען א מלחמה ענדיגט זיך אן א זיכערער געווינער, ענדיגט זיך דאס מיט א פייער שטיל שטאנד, ד.ה. אז ביידע זייטן לייגן אראפ די געווער פון אייגן ווילן, אנדערש וואו ווען איין זייט באזיגט די צווייטע, און נעמט צו פון דעם באזיגטן די געווער.
מלחמות וועלכע האבן זיך געענדיגט מיט א באזיגטער
די ערשטע וועלט מלחמה האט זיך געענדיגט מיט א באזיגטער דייטשלאנד, וועלעכער האט נישט געטארט צוריק אויפבויען זייער ארמיי לויטן אינטערנאציאנאלן געזעץ.
די קריג וואס אמעריקע האט געפירט אין סערביע האט זיך געענדיגט מיט א באזיגטער סערביע.
קאטעגאריע:אינטערנאציאנאלע באציאונגען
פויסט
איך קען מיך אנשטרענגן מיין הענט און צוזאם קעוועטשען מיינע פינגער צו דערלאנגן אייך א זעץ אין פנים אז איר וועט זיך נישט וויסן וועלכער וועלט איר זענט.
קאטעגאריע:קערפער
משה זון פון בעל התניא
משה, דער זון פון בעל התניא איז א פערזאן ארום וועמען עס זענען געווען פארשידענע קלאנגען און לעגענדעס אין די תולדות החסידות און אויף וועמען עס איז ביז לעצטנס געווען א גרויס מאס פארהוילן.
די הויפט ידיעה איבער משה, דער זון פון בעל התניא, איז אז ער האט זיך גע'שמד'ט און געווארן א קריסט. איבער דער מיסטעריעזער פאקט זענען געבויט געווארן פארשידענע גירסאות און נוסחאות.
צווישן חסידים
איין לעגענדע דערציילט אז ר' ברוך פון מעזשביזש האט זיך איינמאל געבייזערט אויפ'ן בעל התניא פאר'ן פסל'ען די תפילין זיינע וואס ער האט גע'ירש'נט פונ'ם בעש"ט, זאגנדיג דערביי: דו האסט מיר צוגענומען א יוד פון די תפילין, וועל איך דיר צונעמען א יוד פון דיינע זון.
דער רבי ריי"צ'ס גירסא
דער פריערדיגער לובאוויטשער רבי, ר' יוסף יצחק שניאורסאן, וועלכער איז באקאנט געווען פאר זיינע ביכער און סיפורים איבער די אנהייב פון די חסיד'ישע פעריאדע, באשרייבט דעם עפיזאד אלס אן אקט פון קידוש השם פון דעם בעל התניא'ס זון. לויט דעם נוסח, האט משה זיך אסאך שטודירט אין קריסטליכע ענינים, און זיך געלאזט פירן א וויכוח מיט קריסטליכע גלחים. דער וויכוח האט ער געוואנען, אבער די רעגעניש פון די קריסטליכע גלחים האט געברענגט דערצו אז ער זאל מוזן אנטלויפן פון זיין היים און פאמיליע, מורא האבנדיג אז מען וועט אים צווינגען זיך צו שמד'ן.
חוקרי החסידות
היסטאריקער פון די אלגעמיינע אקאדעמישע וועלט, ווי צ.ב.ש. דוד אסף, האבן ערפונדן אז די פרשה איז מער קאמפליצירט.
משה האט ווארשיינליך געהאט מענטאלישע און פסיכאלאגישע פראבלעמען וואס די משפחה האט פרובירט צו באהאנדלען. אין אנהייב האט זיך משה פארבעסערט, ביז מען האט אים געקענט חתונה מאכן מיט די טאכטער פון א גביר. שפעטער איז ער געווארן איינגעשטעלט אלץ א רב אין א געוויסע שטעטל.
מיט די יארן האט זיך זיין מצב פארערגערט, און עס איז אים אריין אין קאפ זיך צו שמד'ן.
עס זענען לעצטנס געפונען געווארן דאקומענטן אין רעגירונגס ארכיוון אין בעלארוס וואס ווייזן אז עס איז דא ממשות צו די קלאנגען פון שמד. צווישן די דאקומענטן איז געפונען געווארן א פארם מיט משה'ס חתימה וואו ער בעט מען זאל אים צוגרייטן דעם באקריסטליכונג צערעמאניע אין דעם קירכע. אויך איז דא א בריוו פון צוויי ברידער פון משה וואס בעטן מען זאל מבטל זיין דער בקשה ווייל משה איז גייסטיש (מענטאליש) קראנק און זיין בקשה קומט נישט פון ריכטיגן זינען.
דרויסנדע לינקס
קאטעגאריע:אידישע קאנטראווערסיעס קאטעגאריע:חסידות קאטעגאריע:אדמורי"ם
קארלין סטאלין
דער קארלין סטאלין חסידישער הױף איז געגרינדעט געװארען דורך דעם גרויסן רבי'ן הר"ר אהרן פון קארלין, א תלמיד פון דעם מעזריטשער מגיד. קארלינער חסידים שטאמען פון קארלין לעבן פינסק אין װייס־רוסלאנד.
דער צווייטער רבי איז געווען זיין זון הר"ר אשר פון סטאלין. נאך אים איז געווען רבי זיין זון רבי אהרן פערלאוו, מחבר פון „בית אהרן".
נאך אים איז געווארן רבי זיין זון דער יונגער רבי הר"ר אשר.
דער צווייטער רבי אשר איז אוועק יונגערהייט איבערלאזנדיג זיין זון ישראל אלס קינד. די חסידים האבן אים אויפגענומען אלס רבי, דעריבער הייסט ער דער ינוקא.
ביי דער חורבן אייראפע זענען אומגעקומען פיר פון די ברידער: רבי אשר מיט רבי משה זענען אומגעקומען ביי דער רציחה פון די סטאלינער יידן ערב ראש השנה; רבי אברהם אלימלך איז דערמארדעט געווארן, אזוי איז אנגענומען ביי די חסידים, י"ד חשוון תש"ג (1942); רבי אהרן האט מען דערמארדעט אין ווארשע אין חודש אב.
דאס חסידות היינט
נאך דער צוויטער וועלט קריג האט ר' יוחנן וואס איז געווען אונטערן נאמען סטאלינער רבי פון לוצק איבער גענומען די גאנצע חסידות פון קארלין־סטאלין און גערופן געווארן אונטער דעם נאמען. היינט װערט עס געפירט דורך דער רבי ר' ברוך מאיר יעקב שוחט, אן אייניקל פון רבי יוחנן. ער וואוינט אין גבעת זאב, נישט ווייט פון ירושלים. (אנדערע האבן צוליב געוויסע סיבות פון נאך די פטירה פון רבי יוחנן אפגעלאזט דעם היינטיגן רבי'ן און זיי זענען געגאנגען צו אנדערע רביס ווי צ"ב לעלאוו אדער געמאכט שבת פאר זיך ווי צ"ב קהל חסידי ירושלים און פינסק קארלין.)
קארלין־סטאלין האט קרוב צו צוויי טויזנט משפחות אין ארץ ישראל און ארום דער וועלט. אין ארץ ישראל געפינען די חסידים בעיקר אין ירושלים, בני ברק, ביתר עלית, מודיעין עילית, טבריה און דעם יישוב גבעת זאב וואו דער רבי פירט זיין הויף.
דער הויפט בית מדרש פונעם חסידות, "היכל רבינו יוחנן", איז געווען אין דעם בוכארים געגנט אין ירושלים. אין ירושלים זענען אויך שטיבלעך אין בית ישראל, עזרת תורה, סנהדריה און רמות. דאס חסידות האלט אויס די אור החיים שול אין דער אלטשטאט. אין ביתר זענען פיר שטיבלעך (שכונת אתרוג, שכונת הגפן, שכונת הדקל, שכונת התמר). אין מודיעין עילית צוויי שטיבלעך (אין קרית ספר און אין אחוזת בראכפעלד), אין בני ברק צוויי שטיבלעך, אין צפת דער אלטער בית מדרש און אין טבריה צוויי שטיבלעך (אין טיילת און אין 200 פלוס געגנט).
דאס חסידות האט ישיבות קטנות אין ירושלים, רמות, ביתר עילית און מודיעין עילית, און א ישיבה גדולה אין רמות.
אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע זענען דא שטיבלעך אין בארא פארק (מיט א ישיבה קטנה און א ישיבה גדולה), מאנסי און לייקוואוד. אויך איז דא א שטיבל אין סטאמפארד היל, לאנדאן, ענגלאנד.
דער ברודער פונעם קארלינער רבי, רבי יוחנן שוחט (איידעם ביים אלעקסאנדער רבי), פירט ״לוצק״, א קליין חסידות.
די קארלינער רביס האבן זיך שטענדיג דערקעגנט צו ציוניזם און דער מזרחי, און האבן אויך נישט געשטיצט פאזיטיוו דעם אגודת ישראל. היינט איז דאס חסידות נישט אריינגעמישט אין פאליטיק, לויט דער הוראה פונעם פריערדיקן רבי'ן רבי יוחנן.
תרי"ג מצוות
תרי"ג (613) מצוות איז די צאל פון די אידישע מצוות עשה'ס און לא תעשה'ס.
עס זענען דא פארשידענע מיינונגען איבער די פונקטליכע חשבון, וועלכע מצוות מען קען יא אדער נישט אריינרעכענען אין די צאל פון 613 מצוות. זייער פונקטליכע חשבון איז אין: ספר המצוות להרמב"ם, ספר החינוך, סמ"ק.
די תריג מצוות זענען איינגעטיילט אין צוויי סארטן, די רמ"ח מצוות עשה קעגן די 248 גלידער פון א מענטש און די שס"ה מצוות לא תעשה קעגן די 365 אדערן פון דעם מענטש.
אויסער די תרי"ג מצוות וואס איז געשריבן אין דער תורה זענען דא נאך זיבן מצוות וואס זענען 'מדרבנן', וואס די חכמים האבן מתקן געווען. צוזאמען איז דאס 620, דאס איז דער גמטריא פון 'כתר', די אלע מצוות זענען ווי קרוין פאר אייבערשטן.
*
ט' תמוז
די טעג ווען ט' תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
9. tammúz
ישעיה בנעט
רבי ישעיה בנעט, אבד"ק קאלוב|thumb|left
הגה"ק רבי ישעי' בנעט (נולד תקנ"ג, נפטר י"ט כסלו תרכ"ה) אבד"ק קאלוב ומחוז סאלבאטש, ומגדולי הרבנים אין אונגארן.
אנפאנג איז ער געווען רב אין נאחוד אין בעהמען, ובשנת תקפ"ד בערך איז ער נתמנה געווארן אלס רב אין מילזיץ (מילזוב) אין מעהרן, ובשנת ת"ר (1840) נהיה רבה של קאלוב ושל מחוז סאלבאטש בהונגריה.
געווען צווישן די ששת הרבנים שהגישו לפני המלך פראנץ יאזעף דער דריטער בקשה ליתן רשות לעשות קהילות יהדות ארטדאקסיע, אפגעטיילט פון די נעאלאגן, און זייער בקשה איז אנגענומען געווארען, און איז באקאנט אלץ די אונגארישע טיילונג.
בהספד עליו נזכר, כי היה לומד תורה אף כשיסורים תקפו עליו.
לקריאה נוספת
בנעט, ישעיה בנעט, ישעיה
גענאק
גענאק איז די אונטערשטע הארטער חלק פונעם האלז, עס פארבינדט די קאפ צו די ברוסט קאסטען. עס באשיצט די קריטישע אדערן וואס לויפן דורך פון מוח צום גאנצן גוף.
קאַטעגאָריע:קאפ און גענאק
געשיר
געשיר איז כלים צום עסן.
אין דעם איז אריינגערעכנט טעלערס און גלעזלעך צו טרינקען.
אנדערשט ווי באשטעק וואס איז געוויינליך פון הארטע פלאסטיק אדער אייזן און זילבער איז געשיר רוב מאל פון ערדענע שטאף און אויך ביליגע פלאסטיק פאר דיספאזעבלס. עס איז אויך דא פון קריסטאל אדער גלאז וואס איז מער טייער און שענער.
*
יצחק ראבין
זיינע יונגע יארן
געבוירן אין אלטשטאט ירושלים, צו זיין פאטער נחמיה און מוטער רויזא, שפעטער האט זיין פאמיליע זיך אריבערגעצויגן קיין חיפה, און נאכדעם קיין תל אביב.
אין 1937, האט ער אנגעהויבן לערנען אין דער כדורי אגריקולטורער שולע, אבער די שולע האט זיך פארמאכט צייטווייליג, וועגן מאורעות תרצ"ו - תרצ"ט, און ער איז איינגעשטאנען אין גינוסר ביי זיין פריינט יגאל אלון, דעמאלט האט ער געהאט א 10 טעג קורס אינעם הגנה.
אין 1940 האט ער געענדיקט לערנען, און ער האט באקומען אן אויסצייכענונג, אויך האט ער געקריגן א סובסידיע צו לערנען וואסער־אינזשעניריע אין בערקלי אוניווערסיטעט, אין קאליפארניע. אבער וויבאלד די צווייטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן, האט ער נישט געקענט גיין לערנען.
אין מיליטער
אין 1941, איז ער געווען פון די ערשטע זיך אנצושליסן אינעם פלמ"ח, ער איז געווארן א קאמאנדיר, אין אפיצירן קורס. אין 1946 איז ער שוין געווען קאמאנדיר פונעם צווייטן באטאליאן. אין 1947 איז ער געווען אפעראציע אפיציר פונעם פלמ"ח. אין אפריל 1948 איז ער געווארן קאמאנדיר פונעם הראל בריגאדע, וואס האט זיך געפונען אינעם ירושלים קארידאר, און אינעם שטאט, ביים מלחמת השחרור. ביים ערשטן וואפן שטילשטאנד, איז ער געווען קאמאנדיר אין תל אביב, און ער איז געווען פאראנטווארטליך אויפן זינקען פון דער אלטאלענא שיף, וואס די אצ"ל האט געברענגט. ער האט געדינט אלס אפעראציע אפיציר פון צענטראלן פראנט, און שפעטער פון דרום פראנט. ער איז געווען ביים וואפן שטילשטאנד געשפרעכן מיט עגיפטן, אין ראדוס. ער איז צוריק קיין ישראל, צו אנפירן מיט דער אפעראציע פון איינעמען אילת. ער איז אויך געווען קאמאנדיר פונעם דרום פראנט, משה דיין האט אים איבערגענומען נאך צוויי חדשים.
נאכן זעלבשטענדיקייט קריג
ער איז געווארן קאמאנדיר פונעם צפון פראנט, צווישן 1956, און 1959. נאכדעם איז ער געווען קאמאנדיר פונעם אויסשפיר דינסט, און צווייטע צום שעף פון גענעראל שטאב. אין 1963 איז ער געווארן שעף, ער איז געווען דער זיבעטער שעף. וואס ער האט אנגעהאלטן ביז 1968. א יאר נאכן זעקס טאג קריג, ביים ווארטן פעריאד,האט ער געהאט א נערווען בראך, פון דרוק וואס איז געווען צופיל אויף זיינע פלייצעס.
פאליטיק
ער איז געווען אמבאסאדאר אין וואשינגטאן פינף יאר. ביי דער יום כיפור מלחמה, האט ער נישט טייל גענומען. אין די וואלן 1973, איז אריין אינעם כנסת. און ווען גאלדא מאיר האט רעזיגנירט, איז ער געווארן פרעמיער מיניסטער, וואס ער האט אנגעהאלטן ביז 1977. ער האט געגעבן די פארארדענונג צום ענטעבע אפעראציע, אבער זיין רעגירונג האט געהאט אסאך פראבלעמען, ווייל ער האט זיך א גאנצע צייט, ארומגעריסן מיט שמעון פערעס. און נאכדעם האט ער געמוזט רעזיגנירן ווען א חשבון פון דאלארן פון זיין ווייב, (דעמאלט איז געווען אומלעגאל צו האבן באנק קאנטעס, אין פרעמדע וואלוטעס, און אין אנדערע לענדער).
ער האט געשטיצט די קריסטן ביים לבנון ברודער קריג, מיט א פאליסי "אונז וועלן העלפן די קריסטן אז זיי זאלן זיך אליין העלפן", א פאליסי וואס איז געטוישט געווארן דורך זיין נאכפאלגער, מנחם בעגין, וואס האט אפן ארויסגעהאלפן די קריסטן,
ביז 1984 איז ער געווען אין אפאזיציע. און יענע יאר ביי די וואלן, איז געווען א פאראייניקטע רעגירונג מיט א ראטאציע, און ער איז געווען פארטיידיגונגס מיניסטער, ביז 1988.
ביי די וואלן פון 1988, איז נאכאמאל געווען ראטאציע, און ער איז ווייטער געווען פארטיידיגונגס מיניסטער. אין 1990 נאכן "שמוציגע פרווו", האט יצחק שמיר ארויסגעווארפן די עבודה, און ראבין איז געבליבן אינדרויסן.
בזמן יצחק רבין איז געווען אין רעגירונג, האָט ער געגעבן גרויסע פינאַנציעלע בודזשעטן פאַר דער וועלט פון תורה און ישיבות און לימוד תורה אין ארץ ישראל.
צווייטע מאל פרעמיער
ער האט געווינען אין די 1992 וואלן, און האט אנגעהויבן פירן שלום געשפרעכן מיט סיריע און מיט יאסיר אראפאט, וואס האט שפעטער געפירט צום אסלא אפמאך. ער האט באקומען פארדעם די נאבעל פרעמיע פאר שלום. אין 1994 האט ער אונטערגעשריבן א שלום אפמאך מיט כוסיין קעניג פון יארדאניע.
אומגעברענגט
אום 4טן נאוועמבער 1995, איז ער אומגעברענגט געווארן דורך יגאל עמיר, אין ככר מלכי ישראל, וואס שפעטער האט מען עס געטוישט צו ככר רבין. ביי א שלום דעמאנסטראציע פון שלום עכשיו. י"ב חשוון איז אנערקענט פון כנסת אלס נאציאנאלע יארצייט.
ער האט די מערסטע דענקנעמען פון פלעצער, שטעט און שאסייען פון אלע אנדערע פרעמיער מיניסטארן פון ישראל.
משפחה
ראבין האט געהייראט לאה שלאסבערג. ער האט איבערגעלאזט צוויי קינדער, דליה און יובל.
קאַטעגאָריע:שעפן פון גענעראל שטאב פון צה"ל קאַטעגאָריע:נקבר אין הר הרצל
ח' תמוז
די טעג ווען ח' תמוז קען געפאלן:
יארצייטן
8. tammúz
מענטא
קליין|לינקס מענטא איז א מין געווירץ.
די ציין פוץ האט אין זיך דעם שארפן פרישן טעם פון מענטא וואס דערפרישט מיין מויל און די נערווען.
קאטעגאריע:עסנווארג קאטעגאריע:לעבנסשטייגער
טשעט
טשעט מיינט שמועסן עלעקטאראניש אויף אינטערנעט.
טאבאק
טאבאק איז א פראדוקט געמאכט פון די בלעטער פון א פלאנץ וואס וואקסט אין אמעריקע שוין טויזנטער יאר. ער האט עטליכע קאטעגאריעס:
אין אלע געבילדעטע לענדער איז דא א ספעציעלע טאבאקא שטייער, און דאס ברענגט צו אומ-לעגאלע האנדעלס.
מאסאזש
קאַטעגאָריע:געזונט
טאבאק
נוי יארק האט היינט די טייערסטע שטייערן אויף טאבאק.
די אומערסטנס באקאנטע פאפיראסן פאבריצירער זענען 'פיליפ מאוריס', זיי פאברוצירן צווישן אנדערע "מארלבארוי" און "פארלאמענט", וואס די זענען די מערסע אויפגעכאפטע ברענדס.
דערנאך איז דא ציגארען, וואס דאס איז גאר א אנדערע סוגיא פאר זיך, אסאך דערפון מאכט מען מיט די הענט און די וואס קומען פון קובא קען קאסטן ביז עטליכע הונדערט דאלער א שטיק.
דער גרעסטער דיסריבוטער אין אמעריקע פון אלע ערליי ציגארן פון די גאנצע וועלט פאר ביליגע פרייזן איז די ריזיגע פירמע j r cigars
זעט אויך
קאַטעגאָריע:רויכערונג
ירושה
קאטעגאריע:טויט
הענגאווער
הענגאָווער/קאַצניאָמער דער טאג נאכן טרינקען צופיל אלקאהאלישע געטראנקען, איז זייער שלעכט פארן מענטש, אויף לאנגע שעות אין מארגענדיגן טאג, שפירט זיך א הענגאווער, וואס פון אירע סימפטאמען, זענען מידקייט, שווערע קאנצעטראציע, סענסעטיווקייט צו ליכטיגקייט און צו גערודער און שלאפלאזיגקייט.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:סימפטאמען
מאדערן ארטאדאקס
קליין|הרב יעקב (גריפן יאקב יוקב יוקל) אטלינגער הערוך לנר מייסד פון מאדערנע ארטאדאקסיעקליין|250px|רבי שמשון רפאל הירש בזקנותו מייסד פון תורה עם דרך ארץ קליין|250px|א געמאלן בילד אלס אינגערמאן רבי שמשון רפאל הירש מייסד פון תורה עם דרך ארץ מאדערנע ארטאדאקסיע איז דער מער מאדערענער טייל פון די ארטאדאקסן. די אידילאגע איז געבויעט אויף תורה ומדע, וואס נעמט צוזאם שמירות תורה ומצות מיט סעקולארע אידאלן.
זיי ווערן דערקענט דורך דעם קליינעם קאפל אנעם שווארצן היט און שווארצן רעקל וואס טון אנקליידן דעם חרדישען איד.
אין ארץ ישראל האבן די "מזרחי" אן ענליכער אידעלאגיע.
תורה עם דרך ארץ
דאס איז זייער מאטיוויציע און הויפט דעפעניציע, זיי האלטן פון גיין אין קאלעדזש און זיך לערנען א פראפעסיע פון דאקטעריי אדער אדוואקאט. דאס איז באזירט אויף ר' שמשון רפאל הירש.
געגנטן
אין אמעריקע זענען די מאדערנע ארטאדאקסיע א רוב פון פרומע יידן אין אלע אנדערע שטאטן אחוץ ניו יארק ווייל זיי האבן ניט געדאנק יודקא אויף אלע אינפארמאציע. אין מאנהעטן וואוינען זיי אין די אפער וועסט סייד, און אפער איסטסייד, און טינעק, ניו זשערסי, און פלעטבוש און קווינס.
רבנים
הרב יוסף דוב הלוי סאלאווייטשיק, אן אייניקל פון רבי חיים בריסקער, ווערט פארעכנט אלץ איינער פון די חשוב'סטע דענקער און שרייבער אויף דער אידעאלאגיע פון תורה ומדע, און איז געווען פון די גרעסטע פוסקים און הלכה'שע וועגווייזער פאר מאדערן-ארטאדאקסישן אידנטום. רוב היינטיגע רבנים פון די מאדערן ארטאדאקסישע קרייזן, איבערהויפט אין אמעריקע, פארופן זיך אלס תלמידים פון הרב סאלאווייטשיק.
אנדערע חשובע רבנים פאר די מאדערן ארטאדאקסישע קרייזן:
זעה אויך
ארטאדאקסן
קאטעגאריע:יידישע שטרעמונגען
טאשקענט
טאַשקענט איז די הױפּטשטאָט פֿון אוזבעקיסטאַן. 2.1 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין טאַשקענט (2006).
אין טאשקענט זיינען פאראן צוויי אידישע קהילות, דער עלטערער צווישן זיי ביידע איז דער היגער ספרדישע (בוכארישע) קהילה זיינען דארט אנגעקומען פון אנדערע שטעט אינם בוכארא געגנט ווען די רוסן האבן איינגענומען דער שטאט אין 1865. די רוסישע (אשכנזישע) אידן האבן יעמאלט נישט געהאט די מעגלעכקייט צוקומען אין טאשקענט, זייענדיק אינדרויסן פון דער תחום המושב.
נאך דער רוסישע רעוואלוציע, זיינען אנגעקומען די אשכנזישע אידן אין טאשקענט. און ווען עס האט זיך אנגעהויבן דער צווייטער וועלטס-קריג, זיינען פיל רוסישע, אוקראינשע ווי אויך פוילישע בירגער - צווישן זיי אויך פיל אידן - אנטלאפן טיפער אריין אינם סאוועטן פארבאנד בפרט קיין צענטראל אזיע ווי גרוזיע, קאזאכסטאן און אוזבעקיסטאן. אזוי ארום איז געווארן גאנץ א גרויסער אידישער קהילה אין טאשקענט, דאס צווייטסטע-גרעסטע אין גאנץ אוזבעקיסטאן (דאס גרעסטע זייענדיק סאמארקאנד).
צווילינג שטעט
טאשקענט האט די צווילינג שטעט:
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אזיע קאַטעגאָריע:אוזבעקיסטאן
הארווארד אוניווערסיטעט
קאַטעגאָריע:אוניווערסיטעטן קאַטעגאָריע:מאסאטשוסעטס
אטעיזם
thumb|left|150px|דער אטעיסט [[קארל מארקס]] אַטעיזם באשטימט די אָפּוועזנהייט פון גלויבונג אדער אַן אַבנעגאַציע פון דעם עקזיסטענץ פון אַ גאָט. אַנדעש זענען די וואָס זאגן אז זיי ווייסן נישט אויב ס'איז פאראן א גאָט אדער נישט, וואָס הייסן אַגנאָסטיקן.
אויך ווערן זיי גערופן אפיקורסים אדער מינים, דער נאמען אפיקורס שטאמט נאך א מענטש אן אטעיסט וואס האט געהייסן "אפיקורס".
עס איז קיינמאל אין היסטאריע נישט געווען א גרויסע געמיינדע פין אטעיסטן, ווייל אייביג האבן רוב מענטשן געהאלטן אז דאס איז קעגן שכל, ווייל עס זענען געווען צופיל אומפארשטענדישן אין נאטור, און די בעסטע טעאריע איז געווען אז דאס איז די ווערק פון א גאָט. אבער מיט די פארשריט פון טעכנאלאגיע און וויסענשאפט זענען אפירגעקומען וואס מער קלארערע און פעסטגעשטעלטע טעאריעס איבער די ארבייט פון נאטור, און ס'האט זיך געמערט דיד וואס גלייבן נישט אין גאָט טעאריע צו ערקלערן די געשעענישן.
זעט אויך
קאַטעגאָריע:רעליגיע קאַטעגאָריע:טעאלאגיע קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע
גאט
לויט מאָנאָטעיסטישע גלויבונגען, גאט איז דער איבערנאטורלעכער הערשער אויף דער וועלט. אין די לעצטע צוויי טויזנט יאר איז גאר פארשפרייט געווארן די געדאנק (בעיקר דורך די קריסטן און די מוסולמענער) אז עס איז נישט דא מער ווי איין גאט (מאנאטעיזם) וואס הערשט איבער אלעם (וואס האט זיך אנגעהויבן ביי די יידן).
דער יידישער גאט
דער יידישער גאט ווערט גערופן מיט פארשידענע נעמען. אין חומש ווערט ער אפט גערופן אלהים, אדוני, י-ה-ו-ה, י-ה-ו-ה אלהים, אל שדי. אין אידיש ווערט ער גערופן גאט, אייבערשטער, באשעפער, הקב"ה, רבש"ע, און אין ענגליש ווערט ער אפט גערופן דורך פרומע יידן השם. ע"פ קבלה איז דא אן אומצאליגע סומע פון צירופי שמות וואס זענען נעמען פון גאט.
אידן גלייבן אז ער האט באשאפן די וועלט און פירט עס.
פארצייטנס זענען געווען אזעלעכע וואס האבן געגלויבט אז גאט איז אן אביעקט וואס איז געמאכט פון סטאַטוען, אדער זענען געווען אזעלכע וואס האבן געדינט די זון לבנה און די שטערן אד"ג, אזעלעכע רעליגיעס רופן יידן עבודה זרה. אברהם אבינו האט אנטפלעקט א נייעם באגריף וואס ערקלערט אַז גאט איז א אומבעקאַנטן העכערע באגריף.
אידן זאגן נישט ארויס דעם נאמען "גאט" צוליב שעצונג און הייליגקייט. ווי אויך איז דא וואס שרייבן עס נישט אראפ נאר אויב דער פּאַפּיר אויף וואס מען שרייבט דאס ווערט אוועק געלייגט און אפגעהיטן. אנשטאט'ס דעם שרייבן זיי "ג-ט".
צווישן די יידן זיינען דא פארשידענע אופנים אין דער אמונה אין גאט. אין פאריגע צייטן זענען געווען אסאך יידן (איינשליסנדיק אסאך גדולי ישראל) וואס האבן געגלויבט אז גאט האט א פיזישן קערפער. דער רמב"ם שרייבט גאר שארף אנטקעגן דער שיטה.
קבלה, און ספעציעל ווי ערקלערט דורך חסידות, שליסט איין אין דאס גלויבן אין גאט גלויבן אז ער איז דער איינציגער מציאות אויפ'ן וועלט. דער דאזיגער שיטה האט ארויסגערופן א שארפע התנגדות פון אנדערע קרייזן וואס האבן געמיינט אז דורך דעם קען מען אנקומען צו כפירה און עבודה זרה, מיינענדיק אז דער גאנצער וועלט איז גאט, און דערום קען מען דאווענען צו יעדער בוים און שטיין.
דער קריסטליכער גאט
די קריסטליכע רעליגיע איז באזירט אויף דער יידישער, אבער מיט פארשידענע ענדערונגען. קאטאליקן גלייבן אז דער איין איינציגער גאט באשטייט פון דריי טיילן: דער פאטער, דער זון, און די הייליגער גייסט. זיי גלייבן אז גאט האט אראפגעשיקט א חלק פון זיך צו לעבן אויף דער וועלט ווי א בשר ודם און צו ליידן ייסורים וואס וועלן זיין א כפרה פאר אלע עבירות וואס מענטשן באגיין. זיי גלייבן אז יעזוס איז גע'הרג'עט געווארן אלס א קרבן, און ווער עס גלייבט אין אים איז פארזיכערט מחילה וסליחה און א חלק אין עולם הבא. זיי האלטן אז כאטש א גאט איז א גייסט און פירט מיט אלעס אהן, אבער דער צווייטער חלק פון גאט האט זיך נישט געוואלט העלפן און האט אנדערש געוואלט ליידן יסורים, מען זאל איהם פייניגען און אומבערעגען כדי צו זיין א כפרה פאר אלע מענטשן.
דער איסלאמישער גאט
דער איסלאמישער גאט איז מער ענדליך צו די יידישע ווי די קריסטליכע. זיי גלייבן אז גאט איז נאר איין גאט, און אז יעזוס און מוכאמאד זענען געווען נביאים. זיי האלטן אויף פון די יידישע נביאים און פון חלקים פון דער יידישער תורה, אבער זיי האלטן אז די תורה וואס יידן האבן היינט איז פארדרייט געווארן דורך די יידן.
אבער סיי די קריסטליכע גלויבן און ווי אויך די איסלאמישע גלויבן זענען ביידע באזירט אויף די יידישע גלויבן.
דער כנען'ישער גאט
די כנענים האבן געגלייבט אז די גאט "אל" איז די גאט פון אלע געטטער, און אז ער וואוינט אויף די שפיץ פון א בארג אין מדבר. זיין ווייב האט געהייסן אשרה, און זיי האבן געהאט א זוהן בעל וואס האט שפעטער מורד געווען אין זיין טאטע.
באציאונג מיט גאט
דער גרונט פון אלע רעליגיעס און איבערהויפט פון דער תורה, איז צו קענען גאט, אויף אזוי שטארק און ווייט אז מ'זאל אים נאכאנאנד ליבן, און פארכטן.
לאגישע באווייזונגען
== קאסלאמאגישע ארגומענט ערקלערט אז עס מוז זיין א ערשטע סיבה צו דער באשטאנד* (אלכ"פ אזוי האט אויסגעקוקט פאר נישט לאנג צוריק ווען מיר האבן נאכנישט געוויסט אזוי פיל, אין מיר זענען נאכנישט געווען אזוי פארגעשריטן ). ==
רעפערענצן
* קאַטעגאָריע:תורה קאַטעגאָריע:טעאלאגיע קאַטעגאָריע:רעליגיע קאַטעגאָריע:פילאסאפיע קאַטעגאָריע:מעשה בראשית
טאדזשיקיסטאן
טאַדזשיקיסטאַן, אפיציעל די רעפובליק פון טאַדזשיקיסטאַן (Ҷумҳурии Тоҷикистон, דזשומהוריאי טאדזשיקסטאן; דזשאמהורי-יע טאַדזשיקעסטאַן; Республика Таджикистан, רעספובליקאַ טאַדזשיקיסטאַן), איז אַ בערגיש לאנד איינגעשלאסן לאַנד אין צענטראַל־אַזיע. עס גרענעצט אפגאניסטאן צו דרום, אוזבעקיסטאן צו מערב, קירגיזסטאן צו צפון און כינע צו מזרח. זײַן הױפּטשטאָט איז דושאַנבע. 7 מיליאָן פּערזאָנען ווױנען אין טאַדזשיקיסטאַן.
לענדער פונעם פאראייניגטן קעניגרייך
דאס פאראייניגטע קעניגרייך באשטייט פון פיר טיילן, אדער לענדער: ענגלאנד, סקאטלאנד, וויילס און צפון אירלאנד. דאס פאראייניגטע קעניגרייך איז אן אוניטארישער סואווערענער שטאַט, אין וואס סקאטלאנד, דער פראווינץ צפון אירלאנד און וויילס האבן א געוויסן שטאפל פון אויטאנאמיע.
ענגלאנד, וואס נעמט אריין דעם רוב פון די באפעלקערונג און שטח פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, בלייבט אינגאנצן די אחריות פונעם UK פארלאמענט אין לאנדאן.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע קעניגרייך
דימונה
דימונה איז א שטאָט אין דעם דרום דיסטריקט אין מדינת ישראל, געגרינדעט אין 1955. זי האט באקומען דעם נאמען שטאט אין 1969. לויטן צענטראלן ביורא פאר סטאטיסטיק פאר דעצעמבער 2005, האט דימונה 32,500 איינוואינער. די יערליכע וואוקס ראטע האלט ביי 0.6 פראצענט. רוב זענען אידן. דארט איז אויך דער צענטער פאר אפריקאנער וואס טענה'ען אז זיי שטאמען פון שבט יהודה.
דימונה איז 36 ק"מ דרום פון באר שבע, און 35 ק"מ מערב פון ים המלח. אין דעצעמבער 2005 איז די באן אויסגעברייטערט געווארן ביז דימונה, מיטן ציל (אין א גראנדיזן פראיעקט וואס די ישראל באנען האט אונטערגענומען) עס אויסצוברייטערן ביזן ווייטן דרום אילת.
דימונה איז באקאנט פאר דעם שכינות'דיגן פארשונג צענטער פאר נוקלעארע וואפן וואס איז 10 קילאמעטער דרום-זייט פון שטאָט.
איינע פון די דערמאנונגען אז מ'וואינט נעבען א נוקרעאלע פלענט, איז געווען אויגוסט 2004 ווען "לוגאל" א טאבלעט וואס מינימיזירט די קאנצעקווענצען פון א ראדיו-אקטיוו ארויסרין, איז אויסגעטיילט געווארן פאר אלע איינוואינער, טייל זאגען אז ס'איז געווען דעמאלט'ס א ארויסרינונג, נאר די רעגירונג האט נישט געוואלט דערשרעקען די מענטשען, און געזאגט אז ס'איז נאר א באווארענונג.
עקאנאמיע
אין דעם דימונה געגנט זענען אויפגעשטעלט עטלעכע גרויסע פאבריקן, אַרייַנגערעכנט די ים-המלח ווערקן, ראָטעם אַמפערט ווערקן, חיפֿה כעמיקאַליעס און דער נוקלעאַר פארשונג אינסטיטוט. בייַם אַרייַנגאַנג צו דער שטאָט איז א גרויסער איינקויף צענטער וואס פארנעמט אַ שטח פון 16,000 קוואדראט מעטער.
קאאליציע
קאאליציע איז א פארבינדונג פון עטליכע פארשיידענע שטרעמוגען, אויף צו האלטן צוזאמען איין געוויסע שניט.
קאאליציע ביי א רעגירונג
ביי געוויסע דעמאקראטישע רעגירונג פארלאמענטן (ווי צב"ש אין ישראל), נאך די וואלן, קלייבט אויס דער פרעמיער מיניסטער עטלעכע מאנדאטן פון עטלעכע פאליטישע פארטייען זיי צוזאמנעמען אלס א קאאליציע וואס זייער צוועק זאל זיין אונטער צוהאלטן די רעגירונג. אין די קאאליציע מוז ער אויסקלייבן איבער 50% מאנדאטן, כדי זאל נישט זיין א מערהייט פון חברי כנסת וואס וועלן קענען באשטימען צום רעגירונגס אונטערגאנג. און דערפאר, טיילט דער פרעמיער־מיניסטער אויס "מיניסטער שטעלעס" פאר די פּארטייען וואס זיינען אין דער קאאליציע, לויט די גרויסקייט פון דער פארטיי, ווצב"ש א פארטיי מיט 30 מאנדאטן באקומט 5 מיניסטער שטעלעס, א פארטיי מיט בלויז 5 מאנדאטן באקומט נאר איין מיניסטער שטעלע אא"וו. נאך וואס דער פרעמיער־מיניסטער איז מחליט וויפל און וועלכע מיניסטער שטעלעס צו שענקען פאר א פארטיי, קען יעדע פארטיי פאר זיך אליין מחליט זיין צו וועמען באזונדער שענקען די שטעלעס.
דער פירער פון די קאאליציע איז געוויינטלעך די גרעסטע פארטיי (מיט די מערסטע מאנדאטן) פון דער קאאליציע.
אפאזיציע איז דער ווידערשטאַנד פון קאאליציע.
קואליציה Коалиция Coaliesje
אמת
אמת איז ווארהייט, לויט די רעליגיעזע טאר מען נישט אימער זאגן ליגענט נאר שטענדיג זאגן אמת, אויך אין א געריכט אין פארבאטן זאגן ליגנט.