cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
צור
היסטאריע
נאך די ערשטע וועלט מלחמה, איז אויפגעשטעלט געווארן א שטאטראט, וואס האט געשטיצט פייסל דער ערשטער, נאכדעם וואס פראנקרייך, האט פארשיקט פייסל פון סיריע. דער פראנצויזישער מאנדאט האט געגרינדעט די היינטיקע לבנון, און צור איז געווארן א שטאט אין לבנון.
ארכיטעקטור פון שטאט
די שטאט איז געבויט לענגאויס די ים, די אינדזל איז די אלטשטאט, און צוויי בריקן פארבינדן די אלטשטאט צום שטאט. די בריקן זענען טריקעניש דורכגענג, אין די מזרח טייל פון שטאט, לויפט די היסטארישע באן פון חיפה קיין ביירוט.
אין 1948 זענען אויפגעשטעלט געווארן דריי פאלעסטינער פליטים לאגערן, אין די געגנט פון צור.
קאטעגאריע:שטעט אין לבנון
לערי ריקלס
לערי ריקלס (ענגליש: Larry Rickles), (ו' אייר ה'תש"ל - ז' כסליו תשע"ב), איז געווען אן אמעריקאנער אקטיאר, סצענאר שרייבער און פילם און טעלעוויזיע פראדוצירער.
אין 2008 האט ער געווינען א עמי אוואורד.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן אין לאס אנדזשעלעס אלס דער איינציגסטער זוהן פונעם קאמיקער דאן ריקלס.
וועב
קאַטעגאָריע:סצענאר שרייבער קאַטעגאָריע:פילם פראדוצירער קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן קאטעגאריע:אמעריקאנער יידן
באן, דייטשלאנד
שמאל|ממוזער|250px|דער ריין, בערג וואס רינגלען באָן און דער פאסט טורעם (רעכטס) באן איז די 19טע גרעסטע שטאט אין דייטשלאנד און ליגט בערך 20 ק"מ דרום פון קעלן אויפן טייך ריין אין דעם פעדעראלן שטאַט פון נארד ריין-וועסטפאליע. פון 1949 ביז 1990 איז זי געווען די הויפטשטאט פון מערב דייטשלאנד און דאס רעגירונגס-ארט ביז 1999. פון 1998 האבן זיך אסאך וויכטיגע אינסטיטוציעס גערוקט פון באן קיין בערלין. ביידע הייזער פונעם דייטשן נאציאנאלער פארלאמענט האבן געצויגן ווי אויך די קאנצעלעריי און די רעזידענץ פונעם דייטשן פרעזידענט. באן בלייבט נאכאלץ א צענטער פון פאליטיק און אדמיניסטראציע. העלפט פון אלע רעגירונגס אמטן זענען געבליבן אין באן. די געוועזענע הויפטשטאט האט דעם טיטל פעדעראלע שטאט (בונדסשטאט).
טראנספארט
באן איז פארבונדן מיט דריי אויטאבאנען (פעדעראלע אויטאסטראדן) און דעם דייטשע באן נעצווערק. צווישנשטעט באנען שטעלן זיך אפ ביי דער באן הויפט באן סטאנציע, און די זיגבורג=באן באן סטאנציע מיט עקספרעס באנען אויף דער קעלן-פראנקפורט הויך-גיך באן ליניע.
די לאקאלער טראמוויי האט צוויי ליניעס קיין קעלן.
באנס אינטערנאציאנאלע פליפעלד איז קעלן באן פליפעלד.
קאַטעגאָריע:שטעט אין דייטשלאנד
וואדקע
קליין|פוילישע וואדקע thumb|En flaske Absolut Vodka.|קליין|מרכז| וודקה אבסלוט
וואדקע איז א דיסטילירט אלקאהאליש געטראנק מיט א קלארן דורכזיכטיגן קאליר ווי וואסער. זי איז איינע פון די סארטן בראנפנ'ס וועלכע מען מאכט פון תבואה (ווייץ, גערשטן, קארן) אדער קארטאפל. נארמאל אנהאלט וואדקע 40% אלקאהאל.
זי איז זייער פאפולער אין פוילן און רוסלאנד וואו מען טרינקט דאס אסאך אלס א מיטל זיך צו האלטן ווארעם אין די ביטערע פרעסטן וואס הערשן דארט.
קאַטעגאָריע:אלקאהאלישע געטראנקען
מאיר (הגדול) פון פרעמישלאן
רבי מאיר הגדול פון פרעמישלאן ( - כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א), איז געווען דער ערשטע רבי פון דעם פרעמישלאנער הויף.
אפשטאם
רבי מאיר איז געבוירן צו זיין פאטער רבי יעקב, אן אפשטאם פון רבינו יעקב מקורביל פון די בעלי תוספות. און צו זיין מוטער מרת בת שבע.
רבי מאיר האט געהאט צוויי ברידער:
זיין געשיכטע
אין זיינע יונגע יארן האט רבי מאיר אויסבאהאלטן זיין גרויסקייט, און פלעגט האנדלן אויף דעם מארק אין פרעמישלא. איבער זיין אויסגעריפענער ערליכקייט האבן די גויים אים געריפן "מאיר ספראוועדליווי", מאיר דער באגלייבטער.
א געוויסע צייט איז רבי מאיר געווען א מלמד ביי רבי שבתי פון ראשקוב, פון די חבריא קדישא פון בעל שם טוב, דארט איז רבי מאיר צוגעצויגן געווארן צו דעם וועג פון חסידות.
נאך דעם וואס רבי מאיר איז באקאנט געווארן האט אנגעהויבן א גרויס געפארעכטס פון חסידים צו אים, און רבי מאיר איז געווען פון די ערשטע צו פארשפרייטן חסידות און גאליציע.
הסתלקות
רבי מאיר איז נפטר געווארן כ"ב מנחם אב ה'תקמ"א.
זיין פאמיליע
רבי מאיר האט איבערגעלזט דריי זון:
רעפערענצען
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם קאַטעגאָריע:פרעמישלאן
טשערנאוויצער קאנפערענץ
דער פלאן פאר דער קאנפערענץ, איז געקומען פון נתן בירנבוים, און מיט דער איינשטימונג פון חיים זשיטלאווסקי, דוד פינסקי, און אנדערע גרויסע שרייבער, און פובליציסטן.
צווישן די באטייליקטע זענען געווען שלום אש, י.ל. פרץ, און נאך אנדערע שריפטשטעלער, און באוואוסטע יידישע שרייבער.
איין טאג פאר דער אפציעלער ערעפענונג צו דער קאנפערענץ, איז באשטעטיקט געווארן די פונקטן, וואס זענען געפונען געווארן פאר וויכטיק איבערצורעדן.
קאטעגאריע:יידישיזם קאטעגאריע:אידישע היסטאריע
דוד פיינשטיין
הרב דוד פֿיינשטיין (ה'תרפ"ט - י"ט חשוון ה'תשפ"א, 1929 - 6טן נאוועמבער 2020) איז געווען דער ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים אין ניו יארק, און א מיטגליד אינעם מועצת גדולי התורה אין די פאראייניגטע שטאטן און א פוסק.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן צו רב משה פיינשטיין און זיין ווייב סימא אינעם שטעטל ליובאן, די צווייטע פוילישע רעפובליקע (היינט בעלארוס), בעת ווען זיין פאטער איז געווען דארט שטאטס־רב. אין יאר 1937 (ה'תרצ"ז) האט ער אימיגרירט מיט זיין פאטער און זיין משפחה אין די פאראייניגטע שטאטן.
נאך זיין פאטער׳ס פטירה י"ג אדר ב', ה'תשמ"ו (1986), האט ער איבערגענומען זיין פלאץ אלס ראש ישיבה פון מתיבתא תפארת ירושלים, אין איסט סייד, ניו יארק.
הרב פיינשטיין ווערט גערעכנט א פוסק א מחמיר. ער האט געפסקנט פאר די איינוואוינער פון ניו יארק סיטי אז זיי דארפן פילטערן דאס וואסער פונעם קראן וועגן א חשש פון שרצים אין דעם וואסער.
אין יאר תשפ"א איז ער ל"ע זייער נישט געזונט געווארן. מען האט אים צוגעלייגט דעם נאמען חזקיהו.
ער איז נפטר געווארן פרייטאג, פרשת וירא, תשפ"א, אין עלטער פון 91 יאר. טויזנטער אידן האבן זיך באטייליגט ביי זיין לויה אין די איסט סייד, מאנהעטן.
300px|קליין|מתיבתא תפארת ירושלים
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:ליטווישע ראשי ישיבות קאַטעגאָריע:מועצת גדולי התורה קאַטעגאָריע:ניו יארק סיטי
צידון
קליין| צידון צידון איז די דריטע גרעסטע שטאט אין לבנון. עס געפונט זיך 40 קילאמעטער צפון פון צור, און 48 קילאמעטער דרום פון ביירוט. אויף די ברעגעס פון דעם מיטלענדישן ים. מיט א באפעלקערונג פון איבער 300,000 איינוווינער, א מערהייט זענען שיאטן מוסולמענער, און די אנדערע סוניס, קריסטן, און פאלעסטינער, נאך דער אומאפהענגיקייט מלחמה פון ישראל.
די שטאט איז א וויכטיגע אינדוסטריעלע שטאט, מיט וויכטיקע איינריכטונגען אינעם לאנד, ווי נעפט רעפיינעריס, ווי אויך א נאפט רער פון אראבישער האלבאינדזל, צום מיטלענדישן ים קיין אייראפע.
צידון ווערט שוין דערמאנט אין דער תורה, אויף שבט זבולון וירכתו על צידון, לויט די טראדיציע זענען די שבטים יששכר און זבולן באגראבן אין צידון.
אין די היסטאריע, איז די שטאט געווען א וויכטיקע שטאט ביי די פיניקער, אבער שפעטער איז צור, געווארן הויפטשטאט פון די פראווינץ, אסאך אימפעריעס האבן געוועלטיקט איבער די שטאט, אנגעהויבן מיט די רוימישע אימפעריע, די מוסולמענער, די קרייצצוג, און די אטאמאנישער אימפעריע. אויך שפעטער ביי די לבנון ברודער קריג, און ביי די ערשטע לבנון מלחמה, האט די שטאט געהאט געטוישט אסאך הענט.
ביים צווייטן בית המקדש איז געווען דארט א יידישע קהילה.
קאַטעגאָריע:שטעט אין לבנון
אלעקסיי נאוואלני
אַלעקסיי אַנטאלעוויטש נאַוואַלני (געבוירן דעם 4טן יוני 1976) אין דער געגנט פון מאסקווע איז אן רוסישער אדוואקאט און א פאליטיקאנט. ער איז פון די גרויסע אפאזיציע פירער קעגן דעם פרעזידענט וולאדימיר פוטין. און ער פירט גרויסע פראטעסטן אקעגן אים.
נאוואלני פירט א בלאג אויפן אינטערנעט וואו ער דעקט אויף די קארופטירטע מעשים פון דער רוסישע ר רעגירונג בכלל און פון פוטין בפרט.
אויך פירט ער א פאליטישע פארטיי מיטן נאמען רוסלאנד פונעם צוקונפט. די פארטיי איז געלאפן אין מאסקווע פאר בירגערמייסטער און האט באקומען 27 פראצענט פון די שטימען.
אין יאנואר ווען ער איז צוריק געקומען קיין רוסלאנד איז ארעסטירט געווארן. וואו ער איז נאך ביז יעצט. קאַטעגאָריע:רוסישע פאליטיקער
דאן ריקלס
דאַן ריקלס (ענגליש: Don Rickles; 8טן מיי 1926 - 6טן אפריל 2017) איז געווען א אמעריקאנער יודישער אקטיאר און קאמיקער, באוואוסט מיט זיין טשעפּענדן סטיל קאמעדיע, אויך באוואוסט מיט זיין שפּאָטישן צונאָמען מיסטער וואַרעמקייט.
קאריערע
ער איז געווען גאר פאפולער שוין אין די אנהייב פון טעלעוויזיע שפעט ביינאכט שויס, נאך מיט דזשאני קארסאן און אנדערע גרויסע שטערן. ער איז געווען באפריינדעט מיט אסאך גרויסע שטערנס, ספעציעל מיט פרענק סינאטשרע פון וועמען ער רעדט אסאך און מאכט כסדר חוזק.
די הויכפונקט פון זיין קאריערע איז געווען זיין אויפטריט ביי א פֿארזאַמלונג פון די רעפובליקאנער פארטיי לכבוד פרעזידענט רעיגן, וואס ער האט באקומען א דאנק דער אינטערווענץ פון פֿרענק סינאטרע.
שוין פֿופֿציג יאהר וואס ער טרעט יערליך אויף אין לאס וועגאס.
ביאגראפיע
ער האט געדיענט אין די אמעריקאנער מיליטער ביי דער צווייטער וועלט קריג פאר צוויי יאהר.
ער האט געהייראט בארבארא סקלאר אום י אדר ב תשכ"ה, און האט געהאט מיט איהר א טאכטער מינדי און א זון לערי ביידע ארבעטן אין שוי ביזנעס.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:קאמיקער קאַטעגאָריע:הומאריסטן קאַטעגאָריע:יידישע אקטיארן קאטעגאריע:מענטשן פון ניו יארק קאַטעגאָריע:אמעריקאנער יידן קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן
שמעלקא פינטער
הרב שמואל שמעלקא פינטער (י"א אדר א' תרע"ט - י"א תמוז תשנ"ד) איז געווען א בריטישער רב  פון די פירער פון  חרדישן יידנטום אין לאנדאן. ער איז געווען פערציג יאר דער מנהל פון די יסודי התורה מוסדות און איז געווען דער פארזיצער פון אגודת ישראל אין בריטאניע.
לעבנסגעשיכטע
ער איז געבוירן געווארן אין ווין י"א אדר תרע"ט צו זיין פאטער הרב חיים פינטער רב פון בוקאווסק אין גאליציע. ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה איז די משפחה אנטלאפן קיין ווין אזוי א סך גאליציאנער יידן. ער האט געלערנט אין דער צעהלימער ישיבה ביי הרב לוי יצחק גרינוואלד. אין ווין האט ער אויך געלערנט ביים ״ראגאטשאווער״, הרב יוסף ראזין, וואס איז געווען אין ווין פאר א רפואה פאר זיינע אויגן, און ער האט פארגעליינט ספרים פאר אים. עטלעכע יאר האט זיין פאטער געשיקט אים קיין בוקאווסק, וואו זיין ברודער הרב אברהם פינטער האט איבערגענומען דאס רבנות. פאר דער צווייטער וועלט-מלחמה האט ער געדאנזשעט אימיגרירן אין ענגלאנד, וואו ער האט געוואוינט אינעם איסט ענד פון לאנדאן. ער האט זיך געצויגן קיין סטאמפארד היל וואו ער האט געעפנט א שטיבל מיטן נאמען ישועת חיים. ער האט חתונה געהאט מיט מרת פעשא, די טאכטער פון רבי ישראל אריה מרגליות, פרעמישלאנער רבי אין לאנדאן. די לאנדאנער רבנים (צווישן זיי רבי שלום מאסקאוויט, שאצער רבי, און הרב יחזקאל אבראמסקי) האבן אים דערמוטיקט איבערצונעמען די פירערשאפט פון דער "יסודי התורה" תלמוד תורה (געגרינדעם דורכן דענקאווער רב, הרב ישכר פרדס) וואס צענדליקע יאר זענען געווען די צענטראלע חינוך מוסדות אין סטאמפארד היל.
ער איז געווען דער פארזיצער פון אגודת ישראל פון בריטאניע. נאך זיין ווייב׳ס פטירה האט ער געהייראט בזיווג שני מרת באבטשע, טאכטער פון רבי פינחס שלום פון קאסא, די אלמנה פון רבי אברהם אייכנשטיין פון זידיטשוב שיקאגא און זיין מחותנסטע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חסידישע רבנים קאַטעגאָריע:לאנדאנער רבנים קאַטעגאָריע:אגודת ישראל
ווילנער גאון
קליין|250px|דער ווילנער גאון רבי אליהו בן שלמה זלמן, באַוואוסט ווי דער ווילנער גאון, דער גאון, הגאון החסיד אָדער הגר״א ("הגאון רבינו אליהו") (ט"ו ניסן ה'ת"ף, 23סטן אפריל 1720 – י"ט תשרי ה'תקנ"ח, 9טן אקטאבער 1797) איז געווען אַ גרויסער תלמיד חכם און בן תורה, איינער פון די גרעסטע למדנים פון די לעצטע יאָרהונדערטער און גרויסער מתנגד קעגן חסידות. זייענדיק פון די אחרונים איז ער אָבער אַן אויסנאַם אין זיין אויטאָריטעט צווישן יידן אין זיין צייט און עד היום.
זיין לעבן
דער ווילנער גאון איז געבאָרן געוואָרן ט"ו ניסן ה'ת"ף צו זיין פאָטער ר' שלמה זלמן, אן אור־אייניקל פון ר׳ משה קרעמער און ר׳ משה רבקש, און צו זיין מוטער טריינא.
וואו ער איז געבאָרן געוואָרן איז אַ קעגנשאַפט פון וויכוחים. עטלעכע היסטאָריקער האַלטן, אַז זיין געבורטאָרט איז געווען סעליץ, א דערפל ניט ווייט פון בריסק, פון וואַנעט שטאַמט זיין מאַמע. אַנדערע זיינען אויף דער מיינונג, אַז ער איז געבאָרן געוואָרן אין ווילנע גופא. סיי ווי סיי, לויט אַלע סימנים האָט אליהו פאַרבראַכט זיינע קינדעריאָרן אין ווילנע.
יינגלווייז האָט אליהו באַוויזן זיין נטיה צו לימוד. פון זיינע אַלס גאָר יונגע יאָרן האָט מען געזען אויף דעם קליינעם אליהו סימנים פון אַ געטלעכן עילויאיש קינד, מיט אַ געבענטשטן מוח, וואָס כאַפּט אויף און פאַרשטייט אַלץ אין דער וועלט. אין עלטער פון זעקס אַ האַלב יאָר האָט ער געזאָגט אַ דרשה אין דער גרויסער ווילנער שול פאַר די גדולי ווילנא. יענעם שבת האָט אים פאַרהערט ר׳העשיל, דער ראש בית־דין. ער האָט אים געבעטן צו זאָגן אַן אַנדער דרשה, וואָס ער האָט פריער מיט זיין טאַטען ניט אויסגעלערנט. אַלע בייזייאיקע זיינען נשתומם געוואָרן פון זיין נייער רייד, וואָס ער האָט צוגעגרייט אין איין שעה. היינט איז שווער צו זאָגן, וועלכע פון אַנדערע מעשיות פון אליהוס יונגע יאָרן זיינען געווען באמת און וועלכע זיינען געווען שפּעטערע פאָלקישע שאַפונגען. וואָס איז אָבער יאָ קלאָר איז, אַז די מלמדים זיינען געוואָרן ניט נייטיק פאַרן יונגן עילוי, בשעת ער איז נאָך געווען אין עלטער פון אַ חדר יינגל.
עס איז אָנגענומען, אַז ער האָט געלערנט תורה ביים גאון ר׳ משה מרגליות, דעם פאַרפאַסער פונעם ספר פּני משה אויף תלמוד ירושלמי אין דער שטאָט קיידאַן. זייענדיק אין אַ גאָר יונגן עלטער האָט ער דאָרט געטראָפן זיין שידוך מיטן מיידל חנה, די טאָכטער פון ר׳ יחיאל פון קיידאַן.
זיין פרוי האָט אים גאָר ערלעך און געטריי באַדינט און אַלץ געטאָן אַז איר מאַן זאָל קענען בלייבן ביים לערנען אומגעשטערט. עס ווערט דערציילט, אַז דער גאון האָט זיך ניט אַריינגעלייגט אין בעט משבת לשבת, נאָר עוסק געווען בתורה מיט אַן אַבנאָרמאַלער התמדה יומם ולילה ממש.
דער גאון האָט זיך באַזעצט אין ווילנע און דאָרט געהאָרעוועט אויף תורה, און זיין נאָמען האָט זיך צעטראָגן איבער דער ליטע אַלס אַ זעלטענער גאון און פּוסק, זייענדיק אַ מאַן מיט אַ גאונישן קאָפּ, אַ ברייטן און טיפן פאַרשטאַנד, האָבן זיינע קורצע פּסקים באַקומען אָנערקענונג אומעטום.
די שטאָטלייט האָבן אים געוואָלט אויפנעמען פאַר רב אין ווילנע, ער האָט דאָס אָבער אָנגעזאָגט, זאָגנדיק אַז ער וויל בלייבן ביים לערנען אומגעשטערט און ניט זיין אָנגעוויזן אויף דער קהילה.
פאָלגנדיק דעם געבאָט פון די חכמים האָט דער ווילנער גאון מיסד געווען אַ קליינעם קרייז פון זיינע תלמידים.
קעגנערשאַפט צו חסידות
די באַוועגונג, וואָס איז געגרינדעט געוואָרן דורכן בעש״ט, די חסידות, האָט זיך אין דער צווייטער העלפט 18טן יאָרהונדערט זייער פאַרברייטערט און איז צוגעגאַנגען צו ליטע. דאָס איז געווען דער ווענדפּונקט אין די שוין דאַמאָלסט אָנשטרענגיקע באַציאונגען צווישן חסידות און אָנהענגער פון אַלטן נוסח אשכנז. די ערשטע חסידישע קלויז, פונעם קאַרלינער הויף, איז אויפגעקומען אין ווילנע אין 1772-1771, און 1772 איז אויסגעבראָכן אַ סקאַנדאַל אַרום אירע פירער, וואָס זיינען באַשולדיקט געוואָרן אין אַ חילול ה׳ און אַנדערע פאַרברעכונגען. דער גאון אַליין האָט דורכגעפירט דעם משפּט קעגן איינעם פון זיי, וואָס איז אַריינגעלייגט געוואָרן אין חרם. דער משפּט קעגן דעם צווייטן קאַרלינער איז אַריינגעבראַכט צו אַ ברייטער באַטראַכטונג פון דער גאַנצער חסידישער באַוועגונג אַלץ אַ הערעזיע. די ווילנער רבנים מיט דער אונטערשטיצונג פון גאון האָבן באַשולדיקט די חסידים אין פּראַקטיקירן אומלייטישן אויפפיר, דעם נוצן יידישע ווערטער בעת דאַוונען און נאָך. ס׳איז געפּסקענט געוואָרן צו לייגן חסידים אין חרם אַריין און אַז אַלע ווערק פון חסידישע מחברים מוזן פאַרברענט ווערן.
ביזן סוף יאָרהונדערט זיינען נאָך אַ ריי חרמס פּראָקלאַמירט געוואָרן, און די קעגנערשאַפט, די התנגדות, האָט באַרירט אַנדערע ליטווישע קהילות. די ראָלע פונעם גאון אַליין איז אין די געשעענישן געווען אַן אַנטשיידנדיקע, און ס׳זיינען דאָ ראיות, אַז ער פּערזענלעך האָט געפאָדערט האַרבערע מיטלען אין דער ביטערער מלחמה קעגן חסידים. נאָך זיין פּטירה האָט די מחלוקת געוואָרן אַ סך רואיקער אין איר גלי.
דער קאַמף האָט ניט אָפּגעשטעלט די פאַרברייטונג פון דער חסידות אין ליטע אין גאַנצן, אָבער האָט געהאָלפן אויסצוקריסטאַליזירן ספּעציפיש ליטווישע צווייגן פון חסידות, מיטן שטאַרקן אַקצענט אויפן תורה־לימוד. ס׳רוב ליטוואַקעס זיינען אָבער געבליבן מתנגדים, און די פיגור פונעם גאון, זיין כאַראַקטער, איז אַ סימבאָל פון ליטווישן יידנטום ביזן היינטיקן טאָג.
זיין דרך הלימוד
דער דרך הלימוד פונעם ווילנער גאון איז געווען פּשט און עיון אינאיינעם, ניט ווי דער לומדישער דרך הלימוד, וואָס איז באַזירט אויף הגיון און לומדות. דער גאון איז אויך געווען שטאַרק קעגן דאָס לערנען אויפן דרך פון פלפול און מאַכן געדרייטע פשטלעך. זיין גאַנג איז געווען עמקות אין פּשט, מיט בקיאות, לערנענדיג בלויז די מפורשים, רש"י, תוספות, רא"ש און רי"ף.
דער גאון אין אלע חכמות
דער ווילנער גאון איז געווען ניט נאָר אַ גאון אין גאַנץ תורת משה, אָנגעהויבן פון בבלי, ירושלמי, ספרא, ספרי, מכילתא און אַלע מקצועות התורה. ער האָט געלערנט אויך וועלטלעכע חכמות: מאַטעמאַטיק, אַסטראָנאָמיע, אַנאַטאָמיע און געווידמעט זיי עטלעכע פון זיינע חיבורים.
משפחה
רבי אליהו האט געהאט אַכט קינדער פון זיין ערשטער ווייב, חנה:
זיינע ווערק
כאָטש דער גאון האָט געשריבן גאָר אַ סך חידושים און פאַרפאַסט צענדליקער חיבורים אויף אַלערליי מקצועות אין דער תורה, איז דאָך גאָרניט געדרוקט געוואָרן אין זיין לעבן. ערשט נאָכדעם וואָס ער איז אַוועק פון דער וועלט האָבן זיינע תלמידים אָנגעהויבן אַרויסצוגעבן זיינע חידושים און ספרים, וועלכע ציילן זיך צו איבער זיבעציק ספרים, אויף מקרא, משנה און גמרא, און אַנדערע מקצועות התורה.
אַ טייל פון זיינע ספרים:
ס׳איז דאָ פּירושים פונעם גר"א אויף: ספר יונה, משלי, שיר השירים, מגילת אסתר און רות.
וועב לינקען
קאטעגאריע:ליטווישע רבנים
טייך קאלאראדא (ארגענטינע)
טייך קאלאראַדא (, ריא קאלאראַדא) איז א טייך אין דרום ארגענטינע.
דער טייך קאלאראדא באצייכענט דעם גרעסטן טייל פון דעם פאליטישן גרענעץ צווישן די ארגענטינע פראווינצן ניוקען און מענדאסא, און צויישן ריא נעגרא און לא פאמפא. די געמאכטע דאמבע עמבאלסע קאסא דע פיעדרא "Embalse Casa de Piedra," ווערט געניצט צו גענערירן הידרא-עלעקטריע פאר דעם ראיאן ארום דעם טייך, און צו רעגולירן דעם וואסער־ניווא פונעם טייך.
קורס
די קוואלן פונעם טייך קאלאראדא זענען אויף די מזרח שיפֿן פון די אנדן ביי דער זעלבער גארטל־ליניע ווי דער טשילענישער וואולקאן טינגוריריקע (אומגעפער 34° 48' S) און פליסט אין א מזרח/דרום־מזרח ריכטונג צום אטלאנטישן אקעאן.
קאַטעגאָריע:טייכן קאַטעגאָריע:ארגענטינע
בענין
בענין, אפיציעל די רעפובליק פון בענין, איז א לאנד אין מערב אפריקע. ער גרענעצט טאגא צו מערב, בורקינע פאסא און ניזשער צו צפון און ניגעריע צו מזרח; צו דרום האט ער א קורצן בארטן אויף דער בוכטע פון בענין. זי באדעקט א שטח פון בערך 110,000 קוואדראט ק"מ.
בענין האט א באפעלקערונג פון 9.3 מיליאן מענטשן (געשאצט 2011). ביז 1975 האט דאס לאנד געהייסן דאס קעניגרייך פון דאַהאמי. די הויפטשטאט איז פארטא־נאווא, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. בענין איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
היסטאריע
די רעפובליק פון דאהאמי איז געגרינדערט געווארן דעם 11טן דעצעמבער 1958, ווי אן אויטאנאמישע קאלאניע אין דער פראנצויזישער געמיינדע. אום 1טן אויגוסט 1960 איז זי געווארן אינגאנצן אומאפהענגיק. דער ערשטער פרעזידענט איז געווען היובערט מאגא. זיין רעגירונג האט געדויערט ביזן 7טן מיי 1972.
דעם 1טן מערץ 1990 האט מען געענדערט דעם נאמען פונעם לאנד צו רעפובליק פון בענין מיט א נייער דעמאקראטישער קאנסטיטוציע. אין 1996 האט מען געוועלט יאיי באני פרעזידענט.
ראיאנען
בענין ווערט צעטיילט אין 12 ראיאנען.
עקאנאמיע
בענין איז א מיטגליד אין דעם מערב אפריקע מאנעטארישן אין עקאנאמישן פארבאנד (UMEOA) און האט דערפאר אדאפטירט דעם CFA פראנק, וואס איז געבונדן מיטן איירא.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
י"ב טבת
יארצייטן
קאַטעגאָריע:טבת
כנסת קאנאל
דער כנסת קאנאל איז א טעלעוויזיע קאנאל אפערירט דורך נייַ פירמע פון קאַנאַל 2. וועג 99 וועג בראָדקאַסט דיגיטאַל קאַבלע און סאַטעליט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראל קאַטעגאָריע:טעלעוויזיע
קטורת
אין דעם בית המקדש איז קטורת געווען א געמישעכטס פון עלף סארט געווירצן וואס מען האט גערייכערט אויפן מזבח הזהב.
די קטורת האט מען מקטיר געווען צוויי מאל א טאג, איין מאל אינדערפרי און איין מאל נאכמיטאג.
אינעם טאג יום כיפור האט מען אריינגעפירט די קטורת אינעם קדשי קדשים אויף א גרויסן לעפל אין מ'האט זי דארט גערייכערט.
חז"ל זאגן אז דאס מקטיר זיין די קטורת איז געווען א סגולה צו עשירות, צוליב דעם האט מען נאר געלאזט יעדן כהן איינמאל אין לעבן עס פראקטיצירן, כדי צו געבן יעדן א געלעגנהייט, אויסער דעם כהן גדול איז געווען ערלויבט עס טאן ווען אימער זיין הארץ האט באגערט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:קרבנות
בוכטע פון בענגאל
די בוכטע פון בענגאל, וואס איז די גרעסטע בוכטע אין דער וועלט, איז דער צפון־מזרח טייל פונעם אינדישן אקעאן. זי האט די פארעם פון א דרייעק. זי גרענעצט אינדיע און סרי לאנקא צו מערב, באנגלאדעש צו צפון, און מיאנמאר און די אנדאמאן אינזלען צו מזרח.
די בוכטע פון בענגאל באדעקט א שטח פון 2,172,000 ק"מ2. די גאנגעס און בראהמאפוטרא טייכן פליסן אריין אין דער בוכטע. צווישן די חשובע פארטן אויף דער בוכטע זענען קאדאלור, ענארע, טשיניי (מאדראס), טשיטאגאנג און יאנגאן.
קאַטעגאָריע:קערפער פון וואסער קאַטעגאָריע:אינדיע
מיסירלו
מיסירלוּ (ארויסגעזאגט: מיסערלאָ; ענגליש: Misirlou, גריכיש: Μισιρλού, אראביש: مصر) איז אן אלט גריכיש־אפשטאמיג ליד וועגן א עגיפטיש מיידל. ס'איז פארשפרייט געווארן אין די מערב וועלט עס איז אפילו אנגעקומען צו די יודישע טעאטער.
עס ווערט אויך געזונגען ביי די ירושלימער יודן.
יודישע ליד
צווישן אנדערע זינגט סימאר רעכטצייט דערויף א יודישן ניגון וועלכער ערשיינט אינעם אלבאם להיטי הזהב באידיש.
נאמען
מיסיר באדייט עגיפטן אויף טערקיש.
לינקען
קאַטעגאָריע:לידער קאַטעגאָריע:אידישע לידער קאַטעגאָריע:גריכנלאנד קאַטעגאָריע:עגיפטן קאטעגאריע:ליבע
קול יעקב
דער ראש ישיבה איז רבי יהודה עדס און דער משגיח איז געווען הרב דוב יפה.
קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים
קאלאראדא (באדייטן)
קאלאראַדא איז א שטאַט אין די דרום־מערב פאראייניגטע שטאטן.
ישראל פלאנירן-פארבאנד
'ישראל פּלאַנירן־פֿארבאנד איז אַן אָרגאַניזאַציע וואָס רעפּרעזענטירט אַלע וואס באשעפטיקן זיך מיט שטאָט־פּלאַנירן און סביבה'דיגע געביטן אין ישראל.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישראל
לאזער
250px|קליין|לאזער 250px|קליין|לאַבאָראַטאָריע לאַזער עקספּערימענט א לאַזער אדער לייזער (ענגליש Laser, ר"ת פון "Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation") איז אַ מיטל וואס גיט ארויס ליכט (עלעקטראמאגנעטישע שטראלונג) אין א שמאלן שטראל. די דערשיינונג האט מען געוויזן צום ערשטן מאל דעם 16טן מיי, 1960 דורך טיאַדאָר מאַימאַן.
לאזער ניצונגען
150px|קליין|אינטערנאציאנאלע טשעק לאַזער ראַדיאַציע הייַנט, ניצט מען לאַזערן פאר אַ זייער ברייט פאַרשיידנקייַט פֿון ניצן, למשל:
קאַטעגאָריע:אפטיק
מאלעקול
ממוזער|250px|פארשידענע מאלעקולן אין כעמיע ווערט דעפֿינירט א מאלעקול אלס א סטאבילע גרופע פֿון צוויי אדער מער אטאמען צוזאמענגעהאלטן מיט שטארקע כעמישע בונדן.
א מאלעקול ווערט געשאפן ווען צוויי אדער מער אטאמען טיילן זיך מיט ￼￼עלעקטראנען￼￼ אדער אז אן אטאם אן עלעקטראן פארלירט און אן אנדערער אטאם אן עלעקטראן באקומט ווערן די אטאמען יאנען (דער ערשטער פאזיטיוו און דער צווייטער נעגאטיוו) און זיי פארבינדן זיך דורך עלעקטראשטאטיקע דערציונג.
אין א גאז, פליען די מאלעקולן ארום. אין א פליסיקייט זענען די מאלעקולן אביסל פארבונדן אבער זיי קענען זיך דאך באוועגן. אין א סאליד קענען די מאלעקולן נישט באוועגן זיך, נאר וויברירן.
למשל, א מאלעקול פון וואסער האט די כעמישע פארמל H2O, ד"ה צוויי אטאמען פון וואסערשטאף און איין אטאם פון זויערשטאף.
קאַטעגאָריע:כעמיע
הדג נחש
הדג נחש (האַדאַג נאַכאַש) איז א ישראלישע היפ האפ טרופע פון זיבן מיטגלידער וואס איז געגרינדעט געווארן אינעם יאר 1996 אין ירושלים, רוב פון אירע לידער זיינען פראטעסט־לידער.
שלאגערס
קאַטעגאָריע:ישראלדיקע זינגערס קאַטעגאָריע:פאפ זינגערס
יצחק פון דראהאביטש
רבי יצחק פון דראהאביטש זצ"ל (ה'תנ"ה - ז' ניסן ה'תק"י), מגיד אין דראהאביטש.
אפשטאם
רבי יצחק איז געבוירן אין יאר ה'תנ"ה (אומגעפער) צו זיין פאטער רבי יוסף ספראוועדליווער, רב אין פיסטין, א זון פון רבי משה, רב אין זאווריש, און צו זיין מוטער מרת יענטא די נבואה.
זיין געשיכטע
אין אגרא דפרקא ווערט געברענגט, אז דער בעל שם טוב האט געזאגט פאר רבי מיכלי זלאטשאווער, אז זיין פאטער האט באקומען זייער א נידריגע נשמה און האט איר אויף געהויבן ביז צו דער הויכקייט פון דעם תנא רבי שמעון בר יוחאי.
רבי יצחק איז געווען פון די גרויסע מקובלים פון זיין צייט, ערשט ער האט געדינט אלס מגיד אין נאווי-פאליע, שפעטער האט ער זיך געצויגן קיין בראד, און זיך באהאפטן מיט די גרויסע לייבן פון בראדער קלויז.
פון בראד האט מען אים אויף גענומען אלס מגיד אין דראהאביטש, נאכהער אין אוסטראה און פון דארט איז ער געגאנגען קיין הארחאוו.
רבי יצחק איז פון אנפאנג געווען פון די גרויסע קעגנערס פון דרך פון בעל שם טוב, שפעטער איז ער אליין צוגעצויגן געווארן און זיך געפירט אויף דעם דרך.
הסתלקות
רבי יצחק איז נפטר געווארן ז' ניסן ה'תק"י לקדוש ד מכבד לפ"ק. אנדערע גירסאות זאגן אז ער איז נפטר געווארן ה'תק"ד אדער ה'תקכ"ח (אלפסי).
זיין פאמיליע
רבי יצחק האט געהייראט מרת מרים, אן אייניקל פון רבי מאיר פאפריש פון די תלמידי האר"י. זיי האבן איבערגעלאזט א זון מיט צוויי טעכטער:
רעפערענצען
קאַטעגאָריע:אדמורי"ם קאַטעגאָריע:זלאטשאוו
זאכלא
זאכלא איז א שטאט אין לבנון, די זיבעטע גרעסטע שטאט, מיט א באפעלקערונג פון בערך 150,000 מענטשן, רוב פון זיי מאראנען. די שטאט געפונט זיך אויף דעם לבנון בארג. די הויכקייט איז 2,000 פיס העכערן ים פלאך, איבער די ווינטער איז די געגנט באשנייט, אין די זומער טרוקן און הייס, די צענטער פון שטאט געפונט זיך, צווישן די צוויי זייטן פון די בארדאני טייך, וואס איז א פארפעסטעטע און שמוציגע טייך, די אלטשטאט געפונט זיך אויף די מערב זייט פון די טייך, אבער די געשעפטן אויף די מזרח זייט. די שטח פון די שטאט איז בערך 20 קאנט קילאמעטער.
דורכאויס די לבנון ברודער קריג, איז פארגעקומען דארט ביטערע שלאכטן, צווישן די פאלאנגען, און די סירישע ארמיי. זייענדיק א שטאט וואס געפונט זיך, אויפן ביירוט דמשק שאסיי, באשיר זשומייעל האט געוואלט איינעמען זאכלא, צוליבן שטיצע וואס ער וואלט באקומען פון די קריסטן, איידער ער איז געלאפן פאר פרעזידענט. צום סוף האט ישראל דורכגעפירט איר אינוואזיע, ביים ערשטע לבנון מלחמה, און אזוי ארום איז באשיר ערוויילט געווארן, אבער געהרגט געווארן נאך איידער ער איז איינגעשוווירן געווארן.
קאטעגאריע:שטעט אין לבנון
פשעווארסק
פשעווארסק איז א קליין שטעטל אינעם פאדקארפאטי געגנט אין גאליציע, היינט פוילן, אין דעם געגנט פון ריישא.
אין אנהייב פון דעם 17טן יאר הונדערט טרעפן מיר שוין 30 אידישע פאמיליעס אין שטעטל. אין יאר 1880 זענען זיי 1224 פון דער אלגעמיינער באפעלקערונג וואס ציילט 2926 מענטשן.
אין 1921 האבן דארט געוואוינט 1477 אידן קעגן 3371 גויים
די מלחמה יארן
אין 1918 אינמיטן דער ערשטער וועלט־מלחמה זענען די פוילישע סאלדאטן אריין אין שטאט און געראבעוועט די אידישע פארמעגנס. ביי דער ענדע פון דער מלחמה האט די דזשוינט געעפנט א ביקור חולים און א גמח.
אין 1930 האט אויסגעבראכן א שריפה און אסאך אידן זענען געבליבן אן א דאך איבערן קאפ. פארן 2טן וועלט מלחמה האבן דארט געוואוינט 1500 אידן.
אום ראש השנה ת״ש האבן די דייטשע סאלדאטן אריין מארשירט אין שטאט און נאכן פארברענען דעם גרויסן בית מדרש האבן זיי פארטריבן אלע אידן פון דער גאנצער אומגעגנט צום רוסישן שטח וואס האט זיך געפונען אריבער דעם סאן טייך. אין שטאט זענען געבליבן נישט מער ווי 25 אידן.
די רבנים פון דער קהילה
דער מערסט באקאנטער רב איז געווען רבי משה'לע פשעווארסקער, דער מחבר פון ספר ״אור פני משה״.
דער לעצטער רב אין שטאט איז געווען רבי אליהו תאומים-פרענקל הי״ד, א זון פון רבי זאב וואלף תאומים-פרענקל וועלכער איז אויך געווען רב פארדעם.
קאַטעגאָריע:גאליציע קאַטעגאָריע:שטעט און שטעטלעך אין פוילן
שלום דוד אונגאר
אפשטאם
רבי שלום דוד איז געבוירן און יאר ה'תר"ך, צו זיין פאטער הרב יעקב יצחק אונגאר א זון פון הרב ישראל אלימלך אונגאר, רב אין זשאבנא, א זון פון הרב יוסף אונגאר, רב אין דאמבראווא, א זון פון הרב מרדכי דוד אונגאר, רב אין דאמבראווא. און צו זיין מוטער מרת חנה א טאכטער פון הרב מאיר הורוויץ, רב אין דזשיקאוו, דער אמרי נועם, א זון פון הרב אליעזר הורוויץ רב אין דזשיקאוו, באקאנט אלס רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון הרב נפתלי צבי הורוויץ דער ראפשיצער רב.
רבנות
רבי שלום דוד איז אויסגעשטיגען ביי זיין שווער פאר איינע פון די אנגעזעהנע גדולים אין גאליציע, ער אליין האט דאס שטענדיג געפריווט צו פארשטעקן, ווען ער האט געדריקט זיין זיידען'ס תשובות אמרי נועם, אדער זיינע תשובות יד שלום האט ער זיי געדריקט אהנע צו פארמעלדן זיין נאמען.
רבי שלום דוד איז געווען רב אין ראקאוו, פוילן, אין יאר ה'תרנ"ב נאך זיין פאטער'ס פטירה איז ער געווארן רב אין זשאבנא אויף זיין פאטער'ס ארט. אין יאר ה'תרע"ד איז ער אנטלאפן קיין וויען, ווען ער איז צוריק געקומען קיין גאליציע אין יאר ה'תרע"ט האט ער זיך באזעצט אין טארנא.
הסתלקות
רבי שלום דוד איז נפטר געווארן אין וויען ב' דראש חודש אלול ה'תרפ"ג.
פאמיליע
רבי שלום דוד האט געהייראט בזיווג ראשון א טאכטער פון הרב מנחם מענדל שפירא, רב אין לאנצהוט. ער האט איר גע'גט וויבאלד זיי האבן נישט געהאט קיין קינדער. בזיווג שני האט ער געהייראט מרת בלומה חנה א טאכטער פון הרב משה הורוויץ רב אין ראזוואדאוו, א זון פון רבי אליעזר'ל דזשיקאווער, א זון פון דעם ראפשיצער רב. זייערע קינדער:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דאמבראווא קאַטעגאָריע:דזשיקאוו קאַטעגאָריע:ראזוואדאוו
קאלעדאניען ראד אונטערגרונט סטאנציע
קאלעדאניען ראד (Caledonian Road) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע וואס געפינט זיך אין קאלעדאניען ראד, האלאוויי, צפון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער דעמאלסטיקער גרויסנארדערן פיקאדילי און בראמפטאן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פיקאדילי ליניע סטאנציעס
רומבולער הריגה
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:שחיטות אין דעם חורבן
אידישע אמונה פרינציפן
עס זענען פארהאן פאשידענע ווערסיעס אין די עיקר פרינציפען פון די אידישע רעליגיע, אבער די מערסטע באקאנט און אנגענומען איז די רמב"םס ווערסיע.
אין לויף פון מיטל אלטער איז דאס באשריבן געווארן פיל ווערסיעס קיין איינס איז נישט געווארן עפעס א יסוד. אנדערשט ווי אלע אנדערע רעליגיעס ווי.צ.ב.ש. איסלאם אדער קריסטעניטום וואס זייערע פרינציפן זאגט צו מען באלאנגט אין זייער גלויבן צו נישט. איז ביי אידן לויטן הלכה שטאנדפונקט די אלע עיקרים נישט קיין תנאי אין דער אידישער אידענטיטעט מען איז א איד אפילו מען גלייבט נישט אין פראקטיק די אלע פרינציפן. פון דעסטוועגן דאך, זענען די עקרים די הויפט אויספארעמער און ווערט באטראכט אלס הארב און גאר וויכטיג אין דעם רעליגיע טייל פון אידישקייט אז מען איז פארפליכטעט דערין צו גלייבן.
צווישן די פארשרייבער און ציילער פון די עיקרים פארעכענט זיך ר' סעדיה גאון אויף זיין פירוש אויף תורה רעכענט ער אויס 10 עקרים. דער רמב"ם אין זיין פירוש אויף משניות רעכענט אויס 13. דער חכם פון די קראים יהודה בן אליהו הדסי 10, רבי חסדאי קרשקש 6, רבי יוסף אלבו 3, און רבי יצחק אברבנאל רעכענט בלויז איין עיקר - די באשאפונג.
עיקרים לויט ר' סעדיה גאון
רבי סעדיה גאון איז געווען דער ערשטער וואס האט דאס פארשריבן אפציציילן אין זיין פירוש אויף ספר שמות. די צען עיקרים וואס ער ציילט צוטיילט זיך אין 3 טעמעס:
עיקרים לויטן רמב"ם
דער רמב"ם האט אויסגעשטעלט די אידישע פרינציפן אין 13 עיקרים, וואס אין דעם מוז יעדער איד לויט אים גלייבן.
אינעם אריינפיר צו זיין פירוש אויף פרק "חלק" פון מסכת סנהדרין פון די משנה צייכענט דער רמב"ם אן די עיקרים פון אידישקייט און שטעלט זיי אויף דרייצען.
דאס קען ווערן צוטיילט אין 3 הויפט גרופעס:
די דרייצען פרינציפן זענען ווי פאלגענד:
ארטישאק
לינקס|250px|א קעסטעל פרישע ארטישאק'ס
דער ארטישאק (וויסנשאפטלעכער נאמען: Cynara cardunculus) איז א פיל-יעריגע (perennial) געוויקס מיט שטעכיגע בלומען פון די פאמיליע אַסטעראַַצעאיי (Asteraceae) אפקומסטיג פון דרום אייראפע ארום דעם מיטלענדישער ים. ער וואקסט ביז איינס און א האלב - צוויי מעטער הויך, מיט זילבערע-ליכט גרינע בלעטער פון פופציג - אכטציג צענטימעטער לאנג. די בלומען טוהען זיך אנטוויקלן אין א גרויסן קאָפ פון אן עסבארן קנאפֿף אומגעפער אכט ביז פופצען צענטימעטער אין דיאמעטער מיט צאלרייכע דריי-קאנטיגע שופן. דער עסבארער טייל פון דעם קנאפף ביישטייט הויפטזאכליך פון דעם פליישיגן נידעריגן טייל, עס ווערט געניצט צום עסן נאכן קאכן.
ברכה
אויף דעם ארטישאק מאכט מען די ברכה בורא פרי האדמה, אזוי ווי אויף אנדערע גרינסן.
בדיקת תולעים
אין דער ארטישאק געפינט זיך עפטערס קליינע שווארצע אינסעקטן (שרצים) צווישן די בלעטער, אדער רונדיכיקע גרינע אינסעקטן (שרצים) אויף די בלעטער, דערפאר אויב מען וויל ניצן די בלעטער דארף מען לױט דער הלכה זיי פריער אפשיילן און גיט אפשווענקן און נאכהער דארף מען קאנטראלירן.
מצוות התלויות בארץ
די ארטישאק וואקסט אין א ברייטן פארנעם אין ארץ ישראל דארף מען מיט זיי אויספירן (מקיים) די מצוות וואס זענען אנגעהאנגען ספעציעל פאר דעם לאנד ארץ ישראל (מצוות התלויות בארץ) : תרומות, מעשרות און שמיטה.
שמיטה
דער דאטום וואס פאלט אויף דער ארטישאק די דינים פון שמיטה, הייבט זיך פון חודש תשרי פון דעם זיבעטן יאר.
רעפערענצען
קאַטעגאָריע:גרינסן קאַטעגאָריע:פרוכט פון ארץ ישראל
ישראל געאגראפיע-פארבאנד
'ישראל געאָגראַפיע־פֿאַרבאַנד איז אַ פאַכמאַן פֿאַרבאַנד פון געאָגראַפן אין ישראל.
טהרת המשפחה
טהרת המשפחה איז דער נאמען פון די איינזאמעלונג פון הלכות און דינים פון הרחקה - זיך דערווייטערן פון א פרוי ווי אויך זיין ווייב אין די דאזיגע טעג וואס דער פרוי איז א נדה.
די דאזיגע דינים איז בלויז שייך ביים פארפאלק ווען מען איז א פאמיליע ד.ה. מאן און א פרוי האבן חתונה געהאט געהעריג, ווייל לויט די תורה טאר מען דאך סיי ווי נישט האבן קיין סעקס צוויי מענטשן אן חתונה האבן. אבער די איסור נדה גייט אן אפילו ביי א פנויה.
קאטעגאריע:חתונה קאַטעגאָריע:מצוות און מנהגים
ר' משה'לע פשעווארסקער
ר' משה'לע פשעווארסקער אויך באקאנט אלס ר' משה סופר (ה 'ת פ – י  ב טבת תקס '' ו).
ביאגראפיע
רבי משה איז געבוירן צו זיינע עלטערן רבי יצחק הלוי און הרבנית אסתר. אין זיין יוגנט האט ער געארבעט אין א קרעטשמע און דערנאך איז ער געווארן א סופר סת '' ם.
ער איז געפארן צום מעזריטשער מגיד רבי דובער און נאך זיין פטירה איז ער געווארן א תלמיד מובהק פונעם רבי ר' אלימלך פון ליזשענסק. שפעטער איז ער אויך געפארן צו ר'  מענדעלע רימנאווער.
ס'איז מקובל אז רבי משה אלשיך פלעגט זיך מתגלה זיין צו אים.
ער איז געווען באקאנט אלס זייער א מהודרדיגע סופר און די גרעסטע צדיקים האבן געקויפט ביי אים.
פאלגענד א טיילוואזע ליסטע פון ווער עס האט געקויפט ביי אים.
קאַטעגאָריע:חסידים קאַטעגאָריע:גאליציאנער רבנים
רייף
קליין|סטויגן פון נייע אויטאמאביל רייפן מיט פארשידענע געוועב פארעמס א רייף איז א רינג פון אן עלאסטישער מאטעריאל וואס באַדעקט א ראד. מערסט טראקט פארמיטלען און א סך אנדערע ניצן גומענע רייפן. די רייפן מאכן עס גרינגער פאר פארמיטלען צו פארן גלאַט. א טייל מעטרא באנען און טראַמען אויך ניצן גומענע רייפן ארום זייערע שטאָלענע רעדער פאר בעסערע האַלטונג ווי יענע פון אנדערע באנען.
רייפן דאַרפן ווערן פארבייט נאך וואס זייערע געוועבן וויאַנען. עס איז זייער געפֿערלעך צו פארן מיט אָפּגעברויכטע רייפן, ווייל די רייף קען צערייסן זיך און מאכן דעם שאָפֿער פארלירן קאנטראל.
אדורך טויזנטער יאר האט מען געמאכט רייפן פון לעדער, און פון אייזן אדער שטאָל אדורך הונדערטער. פּנעמאַטישע גומענע רייפן זענען געווארן גאנגבאר ביים סוף פונעם 19טער יארהונדערט.
קאנסטרוקציע
רייפן ווערן געמאכט פון פארשידענע סארטן גומע. ווייכע גומע ווערט באנוצט אין זומער אדער ווען די רעדער דארפן בעסערע האַלטונג, צום ביישפיל ווי אין אן אויטא געיעג. רייפן פון מער הארטע גומע ווערן געמאכט פאר באנוץ איבער לאנגע פעריאדן, ווי אויף לאסטאויטאס פאר לאנגע דיסטאנץ אַװעקטראָג. רייפן קומען אין פילע פארשידענע סארטן און גרייסן און האבן פארשידענע געוועב פארעמס.
די גרייסן פון אויטא און לאסטאויטא רייפן ווערן באצייכנט מיט א דריי ציפֿער נומער ווי 225/60R16. דער ערשטער ציפֿער באצייכנט די ברייט פון די רייף אין מילימעטערן ווען מאָנטירט און אָנגעבלאָזט. דער צווייטער ציפֿער באצייכנט די הייך פון די זייטן אלס א צוגאַנג אדער פּראָצענט פון די ברייט. דער לעצטער ציפֿער איז דער דיאמעטער פון די רייף אין אינטשן.
ביישפיל
רייף גרייס: 225/60R16
ריזיקע רייפן (צום ביישפיל, ווי אויף גרויסע מינעריי לאסטאויטאס) ניצן אנדערע איינהייטן, ווי 59/80R63. דער ערשער ציפֿער איז די ברייט פון די רייף אין אינטשן, דער צווייטער ציפֿער איז די הייך פון די זייטן אלס א צוגאַנג פון די ברייט, און דער לעצטער ציפֿער איז דער דיאמעטער אין אינטשן.
רייף שאדנס
היינט האבן מערסט רייפן נישט קיין אינעווייניקע רערן. עס זענען דא שניטן אינעם ראד וואס דערלויבן די רייף צו ווערן מאָנטירט און האלטן א סך לופט דרוק. אויב עס איז דא א פּאַנטשער אין די רייף קען ער נישט בלייבן אָנגעבלאָזט. רייף לעכצן זענען זייער גאנגבאר. די מערסט גאנגבארע סיבה איז א לאָך פון א נאָגל אדער שרויף. געוויינטעלך קען מען פארריכטן דאס דורך אויסלאַטען דער אינעווייניקער טייל פון די רייף צו ווידער האַלטן די לופט. עס קען נישט ווערן פארריכטן אויב דער לאָך איז אין אדער נאענט צו די זייט פון די רייף. דאס איז ווייל די זייטן ווייך ווערן צו שטיצן די וואָג פונעם פארמיטל, און קיין לאַטע איז גענוג שטארק אונטער דרוק.
בלאטע-און-שניי רייפן
בלאָטע-און-שניי (ענגליש: Mud and Snow; אין קורצן M+S אדער M&S) איז א דעזיגנאציע וואס רייף מאכערס ניצן צו באשרייבן אלע-סעזאן און ווינטער רייפן. געוויינטלעך ווערן זיי אויסגעפורעמט צו געבן פארבעסערטע פֿונקציאָנירונג אונטער נידעריקע טעמפעראטורן קעגן די זומער רייפן. געוויינטלעך ווערט די געוועב ווייכער ווי אויף רייפן באנוצט אין זומער קאנדיציעס. דאס פארבעסערט די האַלטונג אויף אייז און שניי, אבער זיי קאַליע ווערן שנעלער אין העכערע טעמפעראטורן. אזלעכע רייפן קענען האבן גאר מער שניטן אין דאס געוועב ווי געוויינטעלך צו האַלטן דעם אייז. אויף פיר ראדיקע טראנסמיסיע פארמיטלען, M&S רייפן זענען אפט סטאנדארטע געצייג.
וועבלינקען
קאטעגאריע:אויטאמאביל טיילן קאטעגאריע:גומע
13טן דעצעמבער
דער 13טער דעצעמבער איז דער 347סטער טאג פון יאר (348סטער טאג אין אן עיבור־יאר). אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 18 טעג.
סקאטלאנד
סקאָטלאַנד אָדער שאָטלאַנד (ענגליש: Scotland; גאַליש: Alba אַל׳אַפע) איז אַ לאַנד װאָס איז אַ טייל פונעם פאראייניגטן קעניגרייך, וואס באדעקט דעם צפון דריטל פונעם אינזל גרויסבריטאניע. סקאָטלאַנד האט אַ לאנד גרענעץ פון 154 ק״מ מיט ענגלאנד צום דרום־מזרח. סקאָטלאַנד האט בארטנס אױף דעם צפון ים צו מזרח, דער אטלאנטישן אקעאן צו מערב און אױך דעם אירישן ים צו דרום־מערב.
זײט 1999 האָט סקאָטלאַנד אן אײגענעם פארלאמענט. טראץ דעם װערן אסאך זאכן געפירט פֿון דעם װעסטמינסטער פארלאמענט אין לאנדאן, ענגלאנד. טײל מענטשן אין סקאָטלאַנד האַלטן אז דאָס לאַנד זאל װערן נאכאמאל אומאפהענגיק.
צפון סקאָטלאַנד האָט פֿיל בערג, און װײניג מענטשן װאױנען דארט. רוב מענטשן װאױנען אינעם נידריגן צענטראלן שטח, אָדער ארום דעם בארטן. ארום דעם מערב בארטן און צו צפון־זענען דאָס אסאך אינזלען.
די הױפטשטאט פֿון סקאָטלאַנד איז עדינבורג, אױפן מזרח בארטן, אבער די גרעסטע שטאָט איז גלאזגוי. כמעט העלפט פֿון סקאָטלאַנד׳ס באפעלקערונג װאױנען אין גלאזגױ אָדער דעם ארומיגן שטח. אנדערע שטעט אין סקאָטלאַנד זענען אבערדין, דאנדי, אינװערנעס, סטירלינג און פערטה.
די באפעלקערונג פֿון סקאָטלאַנד איז 5,194,000 (אפגעשאצט 2009).
סקאטלאנד ווערט צעטיילט אין 32 אדמיניסטראטיווע אפטיילן אדער לאקאלע ראטן, גערופן ראט-שטחים (council areas). גלאזגא שטאָט איז דער גרעסטער ראט-שטח לויט באפֿעלקערונג, און הויכלאנד באדעקט דעם גרעסטן שטח. די סקאטישע רעגירונג גיט איבער געוויסע רעגירונגס-קראפט צו יעדן אפטייל, איינשליסנדיק בילדונג, סאציאלע באדינונגען, און שאסייען און טראנספארטאציע.
געאגראפיע
סקאטלאנד פארנעמט א דריטל פון די בריטישע אינזלען, און געפינט זיך צפון־מערב פון דער יבשה פון אייראפע.
דער שטח פון סקאטלאנד איז  78,772 ק"מ². סקאטלאנד האט א גרענעץ אויף דער יבשה נאר מיט ענגלאנד, וואס איז לאנג 96 קילאמעטער (60 מייל). דער מערב בארטן פון סקאטלאנד איז אויפן אטלאנטישן אקעאן און דער מזרח בארטן איז אויפן צפון ים. אירלאנד געפינט זיך 30 ק"מ פון דרום קינטייר, נארוועגיע איז 305 ק"מ צו מזרח און די פארא אינזלען זענען 270 ק"מ צו דרום.
סקאטלאנד׳ס העכסטער פונקט איז דער שפיץ פון בען נעוויס, אין לאכאבער, הויך 1344 מ איבערן ים פלאך, און סקאטלאנד׳ס לענגסטער טייך, דער טייך טיי, פלוסט א דיסטאנץ פון 190 ק״מ.
רעפערענצן
*
יהודה מאיר אבראמאוויטש
הרב יהודה מאיר אבראמאוויטש (י' אב ה'תרע"ד, 1914, לאדזש, פוילן – ב' אייר ה'תשס"ז, 20סטן אפריל 2007) איז געווען א ישראלדיקער פאליטיקער. ער איז געווען דער פארזיצער פונעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל פון 1980–2007, אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין די אנהייב יארן פון מדינת ישראל און א כנסת דעפוטאט אין דעם זיבעטן, אכטן און ניינטן כנסת. פון 1977 ביז 1981 איז ער געווען וויצע-פארזיציער פונעם כנסת.
לעבנסגעשיכטע
הרב אבראמאוויטש איז געבוירן י' אב תרע"ד (3.9.1914) אין לאדזש פוילן, רוסלענדישע אימפעריע (היינט פוילן), צו זיין פאטער, אברהם חנוך אבראמאוויטש און זיין מוטער אסתר. ביי ניין חדשים איז ער געווארן פאר'יתומט פון זיין פאטער, און ביי די בר מצוה יארן איז זיין מאמע געשטארבן, און זיין פעטער האט אים געהאדעוועט. הרב מאיר שפירא פון לובלין האט אים געטראפן ווען ער איז ארומגעפארן אין אייראפע זוכן תלמידים פאר זיין ישיבה. אזוי איז יהודה מאיר אבראמאוויטש געווארן א תלמיד ישיבת חכמי לובלין און האט באקומען דארט היתר הוראה.
רבי מאיר שפירא האט אים באשטימט צו זאגן א דף היומי שיעור אין דעם בית המדרש פונעם חוזה פון לובלין; זיין שיעור איז געווען זייער פאפולער, און האט געהאט מער ווי פופציג מיטגלידער.
ער האט חתונה געהאט אין פוילן מיט חנה ווידיסלאווסקי, א טאכטער פון ישראל (זאב) ווידיסלאווסקי און אן אייניקל פון ר' מענדל קאמינער, פרעזידענט פון אגודת ישראל אין פוילן און א שוואגער פונעם שפת אמת פון גער.
אין 1935 איז ער ארויף קיין ארץ ישראל, און פאר פינף איז ער געווען א מגיד שיעור אין גמרא. ער איז געווען א מיטגליד אינעם וועלטלעכן עקסעקוטיוו פון אגודת ישראל. אין 1940 האט מען אים באשטימט אלגעמיינער סעקרעטאר פון אגודת ישראל אין ארץ ישראל.
פון 1955 ביז 1971 איז ער געווען וויצע־בירגערמייסטער פון תל אביב. אין 1971 איז ער אריין אין כנסת, נאך דער פטירה פון הרב יצחק מאיר לעווין. ער האט געדינט אלס כנסת דעפוטאט פון דער אגודת ישראל פארטיי ביז 1981. <!-- בזמן מלחמת העצמאות היה חבר הוועדה הדתית שליד משרד הביטחון‏‏. ב-1948 נבחר כחבר המועצה הדתית בתל אביב, ובהמשך שימש סגן יו"ר המועצה הדתית. בין 1950 ל-1954 היה חבר מועצת העיר תל אביב. ב-1951 הוצב במקום ה-5 ברשימת "עם התורה – אגודת ישראל" לכנסת, אך הרשימה קיבלה 3 מנדטים והוא לא נכנס לכנסת. מ-1955 ועד כניסתו לכנסת ב-1971 שימש כסגן ראש עיריית תל אביב.
הרב אברמוביץ נכנס לכנסת באוגוסט 1971, באמצע כהונת הכנסת השביעית, בעקבות מותו של הרב יצחק מאיר לוין. הוא כיהן בכנסת עד 1981 כנציג חסידות גור, ובכנסת התשיעית כיהן כסגן יושב ראש הכנסת. העביר שבע הצעות חוק פרטיות, בהן חוק חובת חגירת חגורות בטיחות.
ב-1980 מינתה אותו הכנסייה הגדולה השישית של אגודת ישראל ליושב ראש ועד הפועל העולמי, תפקיד שבו כיהן עד פטירתו.
כל חייו עסק בהפצת רעיונו של רבו, הרב מאיר יהודה שפירא מלובלין: לימוד הדף היומי בגמרא.
משפחתו
בנו, הרב צבי יצחק אברמוביץ, כיהן כרבם של חסידי גור בחצור הגלילית, ואחר כך כרב כללי של חצור הגלילית. נודע כבקי בכל חלקי התורה ועזר בהגהה תורנית של ספרים רבים. כתב בעצמו ספר בשם טעם הצבי, דרשות למדניות וחסידיות על חמשה חומשי תורה. נפטר בי"ג באדר א' תשס"ח.
חזון ומעש באגודת ישראל
סדרת "חזון ומעש באגודת ישראל" כוללת את מגוון מאמריו, מכתביו ונאומיו שפרסם במהלך פעילותו באגודת ישראל, אשר מקיפים את כלל תולדותיה. -->
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן קאטעגאריע:יישוב יידן קאטעגאריע:תלמידים פון ישיבת חכמי לובלין קאטעגאריע:אגודת ישראל קאטעגאריע:כנסת דעפוטאטן קאטעגאריע:תל אביב קאטעגאריע:גערער חסידים
ראדיאטאר
א ראַדיאַטאָר (ענגליש: radiator) איז אן אפאראט וואס ווענדט היץ פון איין פלאץ צום צווייטן. א טייל ראדיאטארן ווערן באנוצט אָפּצוקילן זאכן ווי אויטאמאביל מאטארן, און אנדערע צו דערהייצן זאכן ווי הייזער.
קילונג
קליין|אן אויטא קילונג ראדיאטאר מערסט אויטאס ניצן א ראדיאטאר אָפּצוקילן דעם מאטאר. צו פראדוצירן מאכט דארף א מאטאר ברענען א ברענשטאף, א פראצעס וואס מאכט א הויכע היץ. אויב די היץ וועט נישט ווערן אָפּגעװאנדן וועט דעם מאטאר צעהיצן זיך צו פיל און וועט נישט ארבעטן. דער ראדיאטאר ווערט פארבונדט מיט דעם מאטאר מיט רערן.
א קאלטע פֿליסיק פֿליסט אריין אינעם מאטאר, וואס מאכט די היץ ווענדן זיך פונעם מאטאר צו דעם פֿליסיק.
דערנאך ווערט דעם פֿליסיק געוואנדן דורך דעם ראדיאטאר, וואס אנטהאלט פילע קליינע רערן פאר דעם פֿליסיק דורכצוגיין. די לופֿט ארום די רערן קילט זיי צוזאמען מיטן פֿליסיק, וואס גייט צוריק אריין אינעם מאטאר.
הויז הייצונג
קליין|א ראדיאטאר פאר הייצונג א סך הייזער ווערן געבויט אין געגנטן וואס קענען ווערן קאלט. דאס הויז דאַרף ווערן דערוואַרעמט פאר די באַקוועמקייט פון זיינע איינוואוינערס. א ראדיאטאר ווערט געלייגט אין א צימער צו פארשפרייטן די היץ פון א הרובע. א הייצונג ראדיאטאר ארבעט ענלעך מיט דער וואס מען נוצט פאר קילונג. די היץ פונעם הרובע גייט דורך דעם ראדיאטאר. ווייל דאס צימער ווערט קעלטער ווי דעם ראדיאטאר, גייט די היץ אריין און וואַרעמט דאס צימער.
וועבלינקען
קאטעגאריע:אויטאמאביל טיילן קאטעגאריע:היים אפאראטן קאטעגאריע:קילונג קאטעגאריע:הייצונג
פערנאנדא אלאנסא
קליין|250px פערנאַנדאָ אַלאָנסאָ דיאַז (באוואוסט מיטן נאמען נאַנדאָ, געבוירן 29סטן יולי 1981) איז אַ שפאנישער פארמעסט שאָפער פֿאָרמולאַ 1. ער קען ווערן יאַנגגאַסט פ1 וועלט מייַסטער טיטל ווען די יאָר 2005 אין די עלטער פון 24 יאר און 59 טעג, אַזוי די 33-יאָר-אַלט רעקאָרד אָונד דורך עמערסאָן פיטטיפּאַלדי אַלט 25 יאר און 273 טעג ווען עס וואַן דער וועלט טיטל אין 1972. רעקאָרדס זענען סאַלווד לויס האַמילטאָן אויף די 2008 ראַסינג צייַט.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:שפאניער קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
לאמבעט נארד אונטערגרונט סטאנציע
לאמבעט נארד איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער בעקערלו ליניע וואס געפינט זיך אויף וועסטמינסטער ברידזש ראד אין לאמבעט.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 1.
היסטאריע
די סטאנציע האט מען געעפנט דעם 10טן מערץ 1906 אויף דער בעקער סטריט און וואטערלו באן מיטן נאמען קענינגטאן ראד.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:בעקערלו ליניע סטאנציעס
שניימענטש
קאטעגאריע:שניי קאטעגאריע:סטאטועס
1906
ה'תרס"ו - ה'תרס"ז
אברהם יהודה הכהן שווארץ
הרב אברהם יהודה הכהן שווארץ (א' אב תקפ"ד (1824) – כ"ד תשרי תרמ"ד (1883) איז געווען שטאטס-רב אין בערעגסאז און מאד, אונגארן, און מחבר פון שו"ת ״קול אריה״.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין דער שטאט מאַד, אונגארן, צו זיין פאטער ר' פנחס זעליג און מוטער הענדל. ביי די פערצן יאר איז ער געווארן א תלמיד פונעם חתם סופר אין דער פרשבורגער ישיבה. נאך אנדערט האלב יאר איז זיין רבי נפטר געוואר, און ער איז אריבערגעגאנגען לערנען אין דער ישיבה אין ווערבוי ביי הרב בנימין וואלף לעוו. אין יאר תרכ"א האט מען אים אויפגענומען ווי רב אין בערעגסאז, וואו ער האט געפירט א ישיבה מיט עטלעכע פופציק תלמידים.
אין יאר תרמ"א האט מען אים באשטימט רבה פון זיין געבורטס-שטאט מאד, אונגארן. אויך דארט האט ער געפירט א ישיבה ביז זיין פטירה כ"ד תשרי תרמ"ד.
ער איז באקאנט ווי א חשובער פוסק בזכות זיין שו"ת ספר "קול אריה". דאס ספר האט מען געדרוקט צום ערשטן מאל אין יאר תרס"ד אין שאמלוי, און איז פארעפנטלעכט געווארן דורך זיין אייניקל – הרב שלמה זלמן עהרנרייך.
משפחה
הרב שווארץ האט געהאט פינף זין און זעקס טעכטער. א סך פון זיינע קינדער און אייניקלעך האבן געדינט אין רבנות אין אונגארישע קהילות. קאַטעגאָריע:רבני אונגארן קאַטעגאָריע:ראשי ישיבות אין אייראפע קאַטעגאָריע:מחברי ספרי קודש
אמאליגע אידישע לידער
אמאליגע אידישע לידער איז אן אלבאם וואס אנטהאלט זעכציג אידישע לידער געזונגען דורך בארימטע חזנים פונעם פריערדיגן דור. ס'איז ערשינען דורכן אנשטאלט פארן ארויסגעבן אור-אלטע חזנישע לידער (מכון להוצאת שירי חזנים עתיקים) נאך חנוכה תשע"א.
בייגעלייגט דערצו איז א ביכל אין וואס זענען אפגעשריבן אלע לידער, וואס אזוי פארשטייט מען די ווערטער וואס מ'האט נישט פארשטאנען ביז היינט.
דער אלבאם האט דריי דיסקן מיט די פאלגנדע לידער.
ערשטער דיסק:
צווייטער דיסק:
דריטע דיסק:
ביי דער צווייטער אויפלאגע כסלו תשע"ד, האבן זיי אלעס געדרוקט אין איין א mp3 פארמאט.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:חזנות קאַטעגאָריע:נגינה קאַטעגאָריע:אידישע לידער
ליובליאנא
ליובליאַנאַ איז די הויפטשאט און גרעסטע שטאט פון סלאוועניע. זי האט 270,000 איינוואוינער.
46.05°N, 14.5°W
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:הויפטשטעט אין אייראפע קאַטעגאָריע:סלאוועניע
אדאם טשערניאקאוו
אדם טשערניאַקאוו (Adam Abram Czerniaków) איז געווען די יודנעלטעסטע פון דער ווארשעווער געטא, פון פאך אויס איז ער געווען אן אינזשעניר, און האט נישט צופיל געהאט מיט די יידישע קהילה פירער, די נאציס אבער, האבן אים אויסגעקליבן צו זיין דער פארשטייער פון דער געטא אין ווארשע.
ער האט א סאך געטאן מיט געבן הילף פאר די יידן, און ער האט נישט קאלאבארירט מיט די נאציס, ווען די נאציס האבן פון אים פארלאנגט, ער זאל ארויסגעבן א ליסטע פון די יידן אין געטא איז ער באגאנגען זעלבסטמארד.
ער האט געגעבן שטיצע פאר די יידישע יתומים אנטשטאלט פון יאנוש קורטשאק, און אסאך אנדערע וווילטעטיקע ארגאניזאציעס, ער איז געווען קעגן די אויפשטאנד, אבער אזוי אויך, איז ער געשטארבן לאנג בעפאר עס האט זיך אנגעפאנגען.
קאַטעגאָריע:פוילישע יידן קאַטעגאָריע:יידן פון ווארשע
מטבע
אַ מטבע (לשון רבים: מטבעות) איז אַ מעטאלענער אָדער פלאסטיקער אָביעקט װאָס האָט געלטיקע װערט. מען באַניצט מטבעות כּדי קויפן זאכן. מיט אַנדערע װערטער, מטבעות זײַנען אַ ממשותדיקע פֿאָרעם געלט, װאָס װערט נישט באַשאַפֿן פֿון פּאפּיר (באנקנאטן). געװײנטלעך, מטבעות זענען קײַלעכיק און שטעלן אױס טעקסט און בילדער. דאָס פֿאָרשן מטבעות הײסט „נומיזמאַטיק.“
היסטאָרישע מטבעות װערן באַשאַפֿן פון גאָלד, זילבער אָדער בראָנדז, הײַנט, שאַפֿט מען מטבעות מיט שטאַל, אַלומיניום און אַנדערע געמײנע מעטאַלן.