cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
יואל טייטלבוים
אין אמעריקע
עס איז אנגענומען ביי א סאך נייטראלע אבזעווירער, אז דעם סאטמערער רב אינאיינעם מיט רבי אהרן קאטלער קומט בעיקר צו פארדאנקען פארן אויפשטעלן יודישקייט אין אמעריקא. אין די ערשטע יארן פלעגן די מאדערנע יודן אנרופן איינעם וואס איז א פרומער אזוי אין דער אלטער היים - "א סאטמארער".
ער איז אויך געווען א גאון עולם אין א קדוש ישראל ווי טויזנטער אידן זענען געהאלפען געווארן מיט ישועות ביי אים אין ער האט זיך ערווארבן דעם טיטל "צדיק הדור".
אויך האט ער אינאיינעם מיט זיין רביצין מרת אלטע פייגא געגרינדעט אסאך וואוילטעטיגע ארגאניזאציעס ווי ביקור חולים, רב טוב, און קרן הצלהת אין די שפעטע יארן פון זיין לעבן האט ער געגרינדעט דאס פרומע שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק. וואו ער איז געווען דער ערשטער באגראבן צו ווערן אינעם ארטיגן בית עולם.
ביי זיין לויה האבן זיך באטייליגט איבער 100,000 באגלייטער.
זיין השקפה
קליין|250x250px|ביי איינע פון די פילע פראטעסטן קעגן ציונות מיט זיין נעפע דער שפעטערדיגער סאטמארער רבי ר' [[משה טייטלבוים]] רבי יואל טייטלבוים האט זיך געשטעלט כמעט איינער אליין צו קעמפן קעגן די ציונים, וואס האבן געגרונדעט א אידישע ממשלה פאר ביאת המשיח, און דער רבי האט לוחם געווען קעגן אנטיילנעמען אין זייער רעגירונג אין ארץ ישראל, קעגן גיין צו די בחירות צו זייער שלטון, קעגן זייערע גזירות נגד הדת, קעגן זיך פרייען מיט זייערע נצחונות און קעגן נעמען געלט פון זייער קאסע. זיין קאמף, וואס ער האט גע'חזר'ט אין זיינע הונדערטער תורה'ס, זענען שפעטער געדרוקט געווארן אין די ספרים דברי יואל, ויואל משה, על הגאולה ועל התמורה און טיב לבב.
וואס צדיקים האבן געהאלטן אויף אים
כ"ק אדמו"ר רבי יאנקעלע מפשעווארסק זצ"ל האט געזאגט בשם זיין שווער רבי איציקל זצ"ל: "אין אונזער דור איז נישטא נאך איינער וואס זאל זיך אזוי מבזה זיין פאר כבוד שמים ווי דער סאטמארער רב!" (שיח זקנים ח"ג עמ' קכ"ה).
דער ווינער רב הגאון ר' עזריאל יהודה לעבאוויטש ז"ל איז אמאל געקומען יו"ט באזוכן דעם רבין זי"ע, ער האט מסביר געווען אז דער גדול הדור האט א דין ווי דער רבי מובהק און חז"ל זאגן אז חייב אדם להקביל פני רבו ברגל, האט אים דער רבי געפרעגט פון וואנעט נעמסטו דאס אז איך בין דער גדול הדור? האט ער אים געענטפערט: איך האב באקומען הורמנה פונעם הייליגן לבושי מרדכי ממאד ז"ל און איך פסק'ן אזוי.. (זקינך ויאמרו לך)
זיינע ספרים
אויסער די פילע ספרים וואס מען האט ארויסגעגעבן פון תורות וואס דער רבי האט געזאגט, איז פארהאן פילצאליגע ספרים פון ליקוטים און ביאורים אויף די חידושים און מנהגים פון רבין.
פאלגענד איז א טייל: און פיל נאך.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן קאַטעגאָריע:אמעריקאנער אדמורי"ם קאַטעגאָריע:סאטמאר קאַטעגאָריע:שארית הפליטה קאַטעגאָריע:וויליאמסבורגער רבנים קאַטעגאָריע:פוסקים די לוי' באריכטעט אינעם ניו יארק טיימס
מיטלענדישער ים
אמאל איז ער געווען די חשבסטע רוטע פאר סוחרים אין קדמונישע צייטן, מיט מסחר צווישן בבל, מצרים, גריכנלאנד, טערקיי און רוים.
די לענדער מיט בארטנליניעס אויפן מיטלענדישן ים זענען איטאליע, אלבאניע, אלזשיר, באסניע און הערצעגאווינע, גריכנלאנד, טוניסיע, טערקיי, ישראל, לבנון, ליביע, מאלטא, מאנאקא, מאנטענעגרא, סיריע, סלאוועניע, עגיפטן, פראנקרייך, ציפערן, קראאטיע און שפאניע. דערצו, האבן אויך דער עזה פאס און די בריטישע מעבר-לים טעריטאריעס גיבראלטאר און אקראטירי און דעקעליע בארטנליניעס אויפן ים.
אוראלטע ציוויליזאציעס
דריוש דער ערשטער פון פערסיע, וואס האט איינגענומען אוראלט עגיפטן, האט געבויט א קאנאל וואס האט באהאפטן דעם מיטלענדישן ים מיט דעם ים סוף. דריוש׳נס קאנאל איז געווען גענוג ברייט פאר צוויי טריערעס אדורכגיין איינע אנאנד מיט די וועסלעס פארלענגערט; ס׳האט געדויערט פיר טעג אדורכצופארן דעם קאנאל.
מיטל־אלטער און אימפעריעס
לינקס|קליין|דער [[קאמף פון לעפאנטא, 1571, האט געקאנטשעט מיט א זיג פאר דער אייראפעאישער הייליגער ליגע קעגן די אטאמאנישע טערקן.]] די מערבדיקע רוימישע אימפעריע איז איינגעפאלן אומגעפער יאר 476. צייטווייליג איז דער מזרח געווארן ווידעראמאל דאמינאנט און רוימישע מאכט האט ווייטערגעצויגן אין דער ביזאנטישער אימפעריע וואס איז געשאפן געווארן אין דעם 4טן יארהונדערט פונעם מזרח טייל פון דער רוימישער אימפעריע.
אין דעם 7טן יארהונדערט איז אויפגעוואקסן א נייע מאכט, מיט דער רעליגיע פון איסלאם, וואס האט גאנץ גיך אויסגעקערט אריבער פונעם מזרח; ביי איר גרעסטע פארשפרייטונג האט די אראבישע אימפעריע קאנטראלירט 75% פון דעם מיטלענדישן געגנט און האט איבערגעלאזט פוסדרוק אויף זיינע מזרחדיקע און דרומדיקע ברעגן.
אייראפע האט אנגעהויבן זיך דערקוויקן ווען מער ארגאניזירטע און צענטראליזירטע מדינות האבן זיך געשאפן אין דעם שפטערן מיטל־אלטער נאך דעם רענעסאנס פונעם 12טן יארהונדערט.
אטאמאנישע קראפט באזירט אין אנאטאליע האט ווייטער געוואקסן און אין 1453 האט אויסגעלאשן די ביזאנטישע אימפעריע מיט דעם אייננעם פון קושטא. אטאמאנער האבן באקומען קאנטראלע איבער א גרויסן טייל פונעם ים אין דעם 16טן יארהונדערט און האבן געהאלטן ים־באזעס אין דרום פראנקרייך, אלזשיר און טוניסיע. דער בארימטער אטאמאנער קאפיטאן בארבאראסע איז א סימבאל פון דער געוועלטיגונג מיטן ניצחון פון דעם קאמף פון פרעוועזע (1538). קליין|די באמבארדירונג פון אלזשירס דורכן ענגליש־האלענדישן פלאט מיט אן אולטימאטום צו באפרייען אייראפעאישע שקלאפן, אויגוסט 1816 דער קאמף פון דזשערבא (1560) האט באצייכענט דעם שפיץ פון אטאמאנישער ים־געוועלטיגונג אין דעם מיטלענדישן ים. אזוי ווי די אייראפאישע קראפטן האבן געמערט זייער גבורה אויפן ים, האבן זיי באגעגנט אטאמאנישער פארברייטערונג אין דעם געגנט ביים קאמף פון לעפאנטא (1571) וואס האט אפגעשטעלט דעם קראפט פון דעם אטאמאנישן ים־פלאט. דאס איז געווען דער לעצטער ים־קאמף געפירט דורך גאלעערעס.
געאגראפיע
דער מיטלענדישער ים איז באהאפטן צום אטלאנטישן אקעאן דורכן דורכגאס פון גיבראלטאר (באוואוסט אין די שריפטן פון האמעראס ווי די "זיילן פון הערקולעס") אין מערב און  צום ים פון מארמארא און דעם שווארצן ים, ביי די דארדאנעלן און דעם באספארוס, אין מזרח. דער ים פון מארמארא (דארדאנעלן) ווערט אפט גערעכענט א טייל פונעם מיטלענדישן ים, אבער נישט דער שווארצער ים. דער 163 ק״מ לאנג געמלאכה׳טער סועץ קאנאל אין דרום־מזרח באהעפט דעם מיטלענדישן ים צום ים סוף. גרויסע אינזלען אין דעם מיטלענדישן ים שליסן איין ציפערן, קרעטע, עוויע, ראדאס, לעזבאס, כיאס, קעפאלאניע, קארפו, לימנאס, סאמאס, נאקסאס און אנדראס אין דעם מזרח טייל פון ים; סיציליע, צרעס, וועגל, בראטש, כוואר, פאג, קארטשולע און מאלטע אין צענטער טייל; סארדיניע, קארסיקע, און די באלעארישע אינזלען: איביזע, מאיארקע, און מענארקע אין דעם מערב טייל.
דער טיפישער מיטלענדישער קלימאט האט ווארעמע, פייכטע און טרוקענע זומערן, און צארטע רעגענדיקע ווינטערן. פראדוקטן פון דעם געגנט שליסן איין איילבירטן, וויינטרויבן, מאראנצן, טאנזשערינען און קאריק.
בארטן לענדער
קליין|מאפע פונעם מיטלענדישן ים די פאלגנעדע לענדער האבן א בארטן־ליניע אויפן מיטלענדישן ים:
נאך עטלעכע טעריטאריעס גרענעצן דעם מיטלענדישן ים (פון מערב קיין מזרח): די בריטישע מעבר-לים טעריטאריע גיבראלטאר, די שפאנישע אויטאנאמישע שטעט סעאוטע און מעליע און שכנותדיקע אינזלען, די סואווערענע באזע שטחים אויף ציפערן און דער פאלעסטינער עזה פאס. קליין|[[בארצעלאנע, דער גרעסטער מעטראפאליטאנישער שטח אויפן מיטלענדישן ים און אויך דער הויפטקווארטיר פון דעם פאראיין פארן מיטלענדישן געגנט]]
בארטן שטעט
הויפט שטעט (מוניציפאליטעטן) מיט באפעלקערונג העכער פון  200,000 מענטשן וואס גרענעצן דעם מיטלענדישן ים זענען: רעכטס|קליין|דער [[אקרפאליס פון אטען מיטן מיטלענדישן ים אין דעם הינטערגרונד]] קליין|דער אוראלטער פארט פון [[יפו (היינט א טייל פון תל אביב-יפו) אין ישראל: עס שטייט אין דעם תנ"ך, אז פון דארט איז יונה ארויסגעפארן אויף א שיף איידער א גרויסע פיש האט אים איינגעשלונגען ]] רעכטס|קליין|[[אלעקסאנדריע, איינע פון די גרעסטע שטעט אויפן מיטלענדישן ים]] קליין|קאטאניע, סיציליע, מיט [[בארג עטנע אין דעם הינטערגרונד]] קליין|[[איזמיר, דער דריטער מעטראפאליס פון טערקיי נאך סטאמבול און אנקארא]]
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ימען
ישראל פון רוזשין
רבי ישראל פרידמאן זצ"ל (ג' תשרי ה'תקנ"ז - ג' חשוון ה'תרי"א) פון רוזשין, באקאנט אלס דער הייליגער רוזשינער.
אפשטאם
רבי ישראל איז געבוירן אין דעם קליינעם אוקראינישן שטעטל פראהבישט, לעבן קיעוו, ג' תשרי ה'תקנ"ז, צו זיין פאטער הרב שלום שכנא פון פראהבישט, א זון פון הרב אברהם המלאך, דער חסד לאברהם, א זון פון הרב דוב בער, דער מעזריטשער מגיד, און צו זיין מוטער מרת חוה א טאכטער פון הרב אברהם פון קראסטשאוו, אן איידעם פון הרב מנחם נחום טווערסקי, פון טשערנאבל.
זיין געשיכטע
אין עלטער פון זעקס יאר י"ד תשרי ה'תקכ"ט, איז רבי ישראל געווארן א יתום פון זיין פאטער, און ער איז אויפגעצויגן געווארן ביי זיין עלצטן ברודער רבי אברהם פון פראהבישט.
אין יאר ה'תקצ"ח איז רבי ישראל אנטקלאגן גיװארן װי א אױפריהרער קעגן דעם צאר, און איז ארעסטיטרט גיװארן אין קיעװ און שפעטער אין קאַמענעץ־פּאָדאָלסקי ער איז געפייניגט געווארן אין געפענגעניש קערפערליך און גייסטיש נאנט צו צוויי יאר, ביז זיין באפרייאונג ט"ו אדר א' ה'ת"ר. אין יאר ה'ת"ר נאך זיין באפרייאונג איז אים געלונגען צו אנטלױפן פון רוסלאנד קיין עסטרייך. פֿריער האט ער זיך באזעצט אין קישינעוו, דערנאך אין יאס און צום סוף האט ער זיך אַריבערגיצױגן קיין סאדיגורא.
רבי ישראל, אדער ווי מען רופֿט עם „דער הייליגער רוזשינער", האט גיהאט זעקס זין, יעדער פון זיי האט גיגרונדעט א חסידישן הויף. פון זיי זענען ארויסגעקומען די חסיד'ישע הויפֿן סאדיגורא, טשארטקאוו, הוסיאטין, באיאן, באהוש, שטעפאנעשט, און פון זיין איידעם דעם וואסלויער הויף.
הסתלקות
רבי ישראל איז נפאר געווארן ג' חשוון ה'תרי"א, און ער ליגט אין סאדיגורא.
פאמיליע
אין עלטער פון דרייצן יאר האט רבי ישראל געהייראט אין באטושאן, ראמעניע מרת שרה א טאכטער פון הרב משה הלוי אפרתי פון בארדיטשוב. זייערע קינדער:
בזיווג שני האט רבי ישראל חתונה געהאט מיט דער טאכטער פון ר' דוד לייב לייבנער פון דוקלא, די אלמנה פון רבי צבי הירש פון רימאנאוו.
רעפערענצן
קאטעגאריע:רוסישע אדמורי"ם קאטעגאריע:רוזשין
צונג
די צונג איז א מוסקל אין דעם מויל ביי זויגערס. מיט דער צונג טוט מען שפירן דעם טעם פון עסן.
אויך נוצט מען די צונג צו קענען רעדן.
Тіл
אייזיק ניוטאן
סער אײַזיק ניוטאָן (25סטן דעצעמבער 1642 - 20סטן מערץ 1727) איז געווען אן ענגלישער וויסנשאפטלער, פיזיקער, מאטעמאטיקער, אסטראנאם, אלכעמיסט און פילאסאף, וואס טייל האלטן אים פאר דעם גרעסטן וויסנשאפטלער וואס האט געלעבט.
ניוטאן האט געבויט דער ערשטער פראקטיקער שפיגל-טעלעסקאפ אין 1668; אויך האט ער אנטוויקלט א טעאריע פון ליכט באזירט אויף דער באמערקונג אז א פריזמע צעלייגט ווייסע ליכט אין די קאלירן פונעם רעגנבויגן. ניוטאן האט אויך אנטוויקלט קאלקולוס אין ענגלאנד אין דער זעלבער צייט ווי גאטפריד לייבניץ האט אנטוויקלט דעם קאלקולוס אין דייטשלאנד.
ניוטאנ׳ס טעאריעס פון ליכט, באוועגונג און גראוויטאציע האבן דאמינירן פיזיק במשך די נעקסטע דריי יארהונדערטער, ביז אלבערט איינשטיין האט זיי מאדיפיצירט מיט זיין טעאריע פון רעלאטיוויטעט.
ביאגראפיע
טעקסט= ניוטאן אין 1702|קליין|ניוטאן אין 1702 אייזיק ניוטאן איז געבוירן געווארן דעם 25סטן דעצעמבער 1642 (וואס איז דעם 4טן יאנואר 1643 אויפן גרעגאריאנישן קאלענדאר), אין וואולסטארפ מאיאנטעק, לינקאנשיר, מזרח ענגלאנד, דריי מאנאטן נאך דעם טויט פון זיין פאטער, א פויער אן אנאלפאבעט. ווען ער איז געווען אלט דריי יאר האט זיין מאמע געהייראט בזיווג שני דעם גלח בארנאבוס סמיט און האט זיך אריבערגעצויגן צו וואוינען מיט אים, לאזנדיג איר זון ביי זיין באבע.
זיין יוגנט איז געווען גוט שווער און ער האט נישט געקענט גרינג האבן פריינט פון זיין עלטער. זיין טרייסט האט ער געפונען אין וויסנשאפט; שפעטער האט ער אמאל דערציילט וויאזוי האט ער געוואונען אין א שפרינג-קאנקורס דורך אויסרעכענען די גיך פון דער ווינט. פון 12 יאר ביז 17 יאר האט ניוטאן געלערנט אין דער קינגס שולע אין גראנטהאם.
די נעקסטע צוויי יאר האט ניוטאן פארוויילט אין זיין הויז אין וואולסטארפ. ניוטאנ׳ס פארשונגען און פריוואטע געדאנקען אין די צוויי יאר האבן אנטוויקלט און קריסטאליזירט זיינע טעאריעס איו פארשידענע געביטן: ער האט אנגעהויבן פארמולירן דעם קאלקולוס, פירן עקספערימענטן אין אפטיק פון וואנעט ער איז ארויסגעקומען מיט זיינע רעוואלוציאנערע ארויסקומען, און צו קלערן וועגן די געזעצן פון באוועגונג און גראוויטאציע. אין 1669 איז ניוטאן באשטימט געווארן צום אמט פון לוקאס-פראפעסאר פון מאטעמאטיק אין קעמברידזש.‏ דעם אמט האט ניוטאן איבערגענומען פון אייזיק בארא וואס האט געוואלט איבערגעבן זיין צייט צו טעאלאגיע.
מיטעלע יארן
קליין|בילד פון אייזיק ניוטאן אין יאר 1726
אין זיין מאטעמאטישער ווערק האט ניוטאן בייגעשטייערט שטארק צו יעדן צווייג פון מאטעמאטיק וואס מען האט געפארשט אין זיין צייט. זיין ערשטע ארבער אין קאלקולוס אדער, ווי ער האט עס גערופן, "fluxions", קען מען זען איז זיין מאנוסקריפט De analysi per aequationes numero terminorum infinitas "וועגן אנאליז דורך גלייכונגען מיט אנסופיגע טערמינען" פון אקטאבער 1666. דעם מאנוסקריפט האט אייזיק בארא געשיקט צו דזשאן קאלינס אין יוני 1669 מיט א בריוו וואו ער שרייבט:
במשך די יארן האט אנטוויקלט א מחלוקת צווישן ניוטאן און גאטפריד ווילהעלם לייבניץ וועגן דעם פריאריטעט ווער פון זיי איז געווען דער ערשטער צו אנטוויקלען דעם קאלקולוס. רוב מאדערנע היסטאריקער האלטן היינט אז ניוטאן און לייבניץ האבן ביידע אנטפלעקט און אנטוויקלט דעם אינפיניטעזימאלן קאלקולוס יעדער איינער באזונדער. ניוטאן האט אייגנטלעך געפעדערט לייבניץ, אבער ער האט פארעפנטלעכט גאר ווייניג פון זיינע אנטוויקלונגען ביז 1693, און א גאנצע אויפקלערונג האט ער נישט געגעבן ביז 1704. שפעטער האט ניוטאן גע׳טענה׳ט אז ער האט געזוימט מיט פארעפנטלעכן זיינע געשריפטן ווייל ער האט מורא געהאט מען וועט אים אויסלאכן. לייבניץ האט אבער ארויסגעגעבן א גאנצע אויפקלערונג פון זיין ארבעט שוין אין 1684.
שפעטערע יארן
אין 1696 האט ער זיך געצויגן קיין לאנדאן ווען מ׳האט אים באשטימט צום אמט פון ״שומר״ פונעם קעניגלעכן מינצעריי (Warden of the Royal Mint), וואס ער האט באקומען דורך זיין פאַטראן טשארלס מאנטאגיו, ערשטער ערל פון האליפאקס,  דעמאלסט שאצקאנצלער פון בריטאניע. ווען טאמאס ניל, דער פריערדיקער פארוואלטער פונעם מינצעריי (Master of the Royal Mint), איז געשטארבן אין 1699, איז ניוטאן געווארן מסתמא דער בעסט באקאנטער פארוואלטער פון דעם מינצעריי. ניוטאן האט געהאלטן דעם אמט פאר די לעצטע 30 יאר פון זיין לעבן.
ער האט גענומען א חשובן טייל אין דער גרויסער רעפארעם פון די מטבעות אין ענגלאנד און דאס פאראייניגן פון די ענגלישע און סקאטישע סיסטעמען פון מטבעות ווען מ׳האט פאראייניגט ענגלאנד מיט סקאטלאנד אין 1704.
אפטיק
קליין|250px|אילוסטראציע פון ניוטאנ׳ס צעשפרייטונג עקספערימענט
מעכאניק
ניוטאן האט באשריבן די קראפט פון גראוויטאציע, די באגריפן געוויכט, מאסע, אימפעט און ווינקל־אימפעט און זייערע קאנסערווירונג געזעצן.
געזעצן פון באוועגונג
ניוטאן האט געוויזן אז די טעאריע פון אריסטו וועגן באוועגונג איז נישט אויסגעהאלטן. ער האט אוועקגעשטעלט דריי געזעצן, וואס הייסן היינט אויף זיין נאמען:
אין דער SI סיסטעם ווערט דער איינס פון קראפט גערופן א ניוטאן (N) צו דער ערע פון אייזיק ניוטאן. איין ניוטאן איז די קראפט וואס מען דארף אנווענדן אויף א קערפער מיט א מאסע פון איין קילאגראם צו געבן אים א פארגיכערונג פון איין מעטער א סעקונדע א סעקונדע.
קליין|אייזיק ניוטאן, פרינקיפיא מאטעמאטיקא (שער בלאט)
דינער (סעודה)
עס שטאמט פון דעם ענגלישן ווארט dinner וואס מיינט נאכטמאל, צוליב דעם וואס געווענליך זענען די צאמקומענישן אויפדערנאכט.
קאַטעגאָריע:צדקה
טאפן
אנדערשט ווי עמאשענס וואס מפילט אינעווייניג, איז שפירן סתם אזוי פון טאפן א געוואלדיגע גוטע זאך וואס היט אפ דעם מענטש פון סכנות ווי הייסע זאכן ווארענען די נערווען פון פייער אדער סתם פעין פון א מכה ווארענט דעם מענשט נישט צו שטארבן פון פיל מכות, די נערווען רעאגירן צום מענטש אים אויפצולעבן ווי למשל א גלעט מאכט גוט פילן דעם מענטש
קאַטעגאָריע:דערשפירן
שיר השירים
קליין|מגילת שיר השירים פון מחזור רוטשילד שיר השירים איז די "געזאַנג פון געזאַנגען", געשריבן דורך שלמה המלך. עס רעדט זיך וועגן א פארל וואס דרוקן אויס זייער טיפער בענקשאַפט און ליבשאפט איינער צום אנדערן אין פארשידענע סארט אומשטענדן, מיט שטארקע געפילנדיגע אויסדריקן און גראַפישע טערמינען.
לויט רש"י און דער אידישער טראדיציע איז יעדער פּסוק אַ משל אויף דער ליבשאַפט צווישן גאָט און זײן געליבטע פאָלק, די אידן; דעריבער ווערט דאָס פאַרעכענט ווי דאָס הייליגסטע ספר.
עס זענען דא וואס פירן זיך צו זאָגן שיר השירים פאַר קבלת שבת.
ס'איז אויך א מנהג צו ליינען שיר השירים ביים סוף פונעם סדר, און אויך אין שול שבת חול המועד פסח.
קאַטעגאָריע:ספרים פון תנ"ך קאַטעגאָריע:דיכטונג
דאמינעטריקס
left|thumb|250px|אזא סארט לעדערנע ריט וואס דער פרוי נוצט צו געוועלטיקן און שמייסן דעם מאן. דאמינעטריקס איז א פארם פון בי.די.עס.עם. וואס די פרוי נעמט די פירענדע ראלע און סעקס, און זי בינדט איין די מאן אין קייטען און שלאגט אים מיט א ריט אדער אנדערע פייניגונג מיטלען ווא דער מאן שפירט זיך אומבאהאלפען און פארשקלאפט צום האר וואס איז די פרוי.
די דאזיגע שפיל פאר געלט איז א פארעם פון זנות און ווערט פארעכענט ווי אומלעגאל אין אמעריקע.
קאטעגאריע:סעקס קאטעגאריע:פרויען קאטעגאריע:מענטשליכע באציאונגען
מאנטענע
קליין|100px|פֿאָן פֿון מאנטענע מאנטענע איז א שטאַט אין די מערבדיגע פאראייניגטע שטאטן. איר הויפטשטאט איז העלענע.
מאנטענע איז דער 4טער גרעסטער שטאט לויט שטח און דער 44סטער מערסט באפעלקערטער שטאט פון די 50 שטאטן פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. דער מערבדיקער דריטער טייל פונעם שטאט האט עטלעכע בארג-קייטן.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 1,084,225
עטימאלאגיע
דער נאמען "מאנטענע" נעמט זיך פון שפאניש montaña מאנטאַניאַ (בארג).
מיזורי
מיזורי איז איינע פון די פופציג שטאטן פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע. עס געפינט זיך אין חלק פון צפון-מעריב וואס הייסט וועסט-נורד-סענטראל. איהר הויפט שטאט איז דזשעפערסאן סיטי.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 6,154,913 הערי ס. טרומאן די 33'טער אמעריקאנער פרעזידענט, פון די פאראיינגיטע שטאטן קומט פון דארט.
מאכמוד אבאס
left|thumb|250px|מאכאמוד אבאסקליין| חתימה פון מאכמוד אעבאס מאכמוד אבאס (געבוירן 15טן נאוועמבער 1935, צפת) באוואוסט אויך ווי אבו מאזען (אויף אידיש טאטע פון מאזן, וואס איז זיין ערשטער זון) איז געווארן אויסגעוויילט ווי דער פארזיצער פון די פאליסטינער נאציאנאלער אויטאריטעט אום 9טן יאנואר 2005, און האט גענומען אפיציעל זיין אמט אום 15טן יאנואר 2005.
ער האט געדינט אלס דער ערשטער פרעמיער מיניסטער פון די פאלעסטינער אויטאנאמיע פון מערץ ביז צו אקטויבער 2003 ווען ער האט רעזעגנירט ערקלערנדיג אז דאס איז צוליב דעם וואס ער האט נישט גענוג שטיצע פון די ארץ ישראל און אמעריקע רעגירונג, ווי אויך אינערליכע העצערייען קעגן זיין רעגירונג.
פאר ער איז געווארן פרעמיער מיניסטער, האט אבאסא אנגעפירט די פי.על.או.ס פארהאנדעלונגן אפערעס דעפארטמענט.
ער איז געווען דער פארזיצער פון די פי.על.או.ס עקזעקיוטיווער קאמיטעט זינט נאוועמבער 11, 2004, נאך יאסיר אראפאט'ס טויט.
מיט חאמאס איצט אין קאנטראל פון די פאליסטינער אויטאריטעט, איז אבאס נאכאנאנד פארגעשטעלט אלס דאס פנים פאר מאדערנעזאציע פון פאלעסטינע. קאטעגאריע:פאלעסטינע
אוואולאציע
קליין|600x600px|א דיאגראם פון די הארמאנישע טוישן ביי די צייט פון אוויולאציע אוואולאַציע אדער איילייג איז ווען אן איי ווערט באפרייט פון די אייערשטאקן פון א נקיבה.
אוואולאציע געברויך
כדי א פרוי זאל ווערן טראגעדיג פעלט אויס עטליכע קאמפליצירטע פראצעדורן זאלן געשען אין דער זעלבער צייט.
א דורכשניטליכער געזונטער מאן פראדוצירט בערך פופציג מיליאן צעלן יעדע מאל וואס מען פרובירט. פון די מיליאנען, וועט גאר א קליינע צאל בלייבן לעבעדיג, פון די לעבנגעבליבענע וועט נאך א קלענערע צאל באווייזן אנצוקומען צו די פעלאפיען טובס, פון דעם וועלן נאך ווייניגער אנקומען צום סוף פון די טובס ווי די איי פון די נקיבה ליגט נאכן ווערן רייף.
צום סוף וועט איין איינציגע צעל אנקומען צום איי און וועט עס פרובירן צו באפרוכפערן דורך אדורכברעכן די הארטע אויסערליכע ווענט פון די איי. איינמאל דאס פאסירט דארף נאך געשען פיל קאמפליצירטע פראצעדורן אז מ'זאל ווערן טראגעדיג.
די צוויי צעלן דארפן זיך פאראייניגן און ווערן אן עמבריא, און דורך שווימען די טובס צוריק צו די טראכט, ווי עס פלאנצט זיך איין און ווערט אנטוויקלט אין א פיטעס (עובר).
דער שליימהויט פונעם טראכט (endometrium) ווערט דיקער אין אט דעם צייט, כדי צו קענען האלטן דאס פערטיליזירטע איי, וואס פון דעם וועט געשאפן ווערן מיט'ן אייבירשטנ'ס הילף דער שוואנגערשאפט.
אבער אויב די איי וועט נישט אנטרעפן קיין זרע און נישט ווערן פערטילייזט, וועט די שליימהויט פארוואנדלט ווערן אין די מאנאטליכע מענסטרואציע, און אזוי ארויסגיין פון קערפער. די אוועקגעפאלענע שליימהויט געמישט מיט בלוט און אנדערע פליסיקייט קומען ארויס פונעם קערפער דורך דער וואגינע.
פרויען מיט אומרעגולערע פעריאדן
געוויס קענען פרויען מיט אומרעגולערע פעריאדן אוואולירן און ווערן טראגעדיג, אבער אויב זיי אוואולירן, איז עס מעגליך שפעט אדער נישט יעדן חודש. געוויסע פרויען קענען אוואולירן נאר צוויי מאל א יאר און האבן זייער צומישטע פעריאדן אינצווישן. אויב ס'איז דא זייער א הויכע ספערם צאל איז זייער מעגליך אז די פרוי וועט ווערן טראגעדיק די איין מאל וואס זי אוואלירט יא.
די סיבה פארוואס א רעגולערע ציקל ווייזט אויף אוויולעישן איז, אז פראדשעסטעראן וואס ווערט ארויסגעלאזט נאר נאכדעם וואס אוואולאציע האט שוין פאסירט, מאכט ווייך די ליינינג פונעם יוטערעס, און ביים סוף פונעם ציקל וועט זיך עס בעסער און ריינער אפשיילן. ווען אוויולעישן איז נאכנישט פארגעקומען, און פראדשעסטעראן איז נישט פאבריצירט געווארן, איז די ליינינג פון יוטערעס עטוואס הארטער און שיילט זיך אין שטיקלעך. פיריאדס קענען זיין שוואך ביז ס'זאמלט זיך אן עטליכע חדשים פון די נישט געהעריגע אפגעשיילטע ליינינג. אומרעגולערע פיריאדס זענען אן אנדייטונג אז די ליינונג שיילט זיך שטאפלווייז, אנשטאט א שטארקע שיילונג פון די גאנצע דיקקייט, און זענען א צייכן פון הארמאן און אוויולעישן אומארדענונג.
וויאזוי קען מען וויסן ווען מ'אוואולירט?
דערויף איז דא פארשידענע וועגן, ווי פאלגענד:
בעיסעל באדי טעמפרעטשור (BBT)
די ביליגסטע מיטל פון באשטימען אוואולאציע איז צו האלטן א טעגליכע בעיסעל באדי טעמפרעטור טשארט, כאטש דער טעסט ווערט שוין אומפאפולער היינטיגע צייטן ווען ס'איז שוין דא צו באקומען איינפאכע היים אוואולאציע טעסט קיטס (LH דיפסטיקס) פאר יורין. די BBT ווערט גענומען תיכף ווען מ'שטייט אויף אינדערפרי, פאר מ'גייט ארויס פון בעט אדער מ'הויבט אן צו טאן סיי וואס. פאר אוויולעישן וועט דער טעמפעראטור שטענדיג זיין בערך א האלבע ביז איין גראד פארענהייט נידריגער ווי נאך אוויולעישן. די פראדוקציע פון פראדשעסטעראן (וואס קען נאר פאסירן נאך אוויולעישן) העכערט דעם קערפער'ס טעמפעראטור, ממילא קומט אויס אז מ'מעסט פאקטיש די פראדשעסטעראן פראדוקציע. טשארטס צו האלטן חשבון פון די חודש'ליכע טעמפעראטורן זענען דא צו באקומען אין כמעט אלע דראג סטארס אדער ביים דאקטער.
ס'זעט אויס גרינג אבער ס'זענען דא שטרויכלונגען און אומגלויבליכע עגמת נפש ביי דעם ביליגן אופן פון באשטימען אוויולעישן. אויב די טעמפעראטורן ווערן נישט גענומען די ערשטע זאך אינדערפרי, פאר מ'רירט זיך אפילו אויפצושטיין קענען זיי ווייזן א פאלשע העכערע גראד וואס וועט זיין שווער אויסצוטייטשן. יעדן אווענט פאר מ'לייגט זיך דארף מען לייגן דעם פיבער מעסטער ביים נאכטטישל (נאכ'ן אראפשאקלען) צו די האנט. אויב מ'פארגעסט וועט מען דארפן ארויסגיין פון בעט צופרי צו נעמען דעם פיבער מעסטער. אפילו די שוואכע פעולה קען ארויפברענגען דעם טעמפעראטור העכער דעם בעיסעל שטאפל און מאכן די מעסטונג פון יענעם טאג ווערטלאז.
נאך א פראבלעם איז, אז ס'ווערט א טעגליכע עול וואס דערמאנט כסדר וועגן דעם פראבלעם און מאכט שווער דעם געמיט. אזויפיל פרויען דערציילן אז זיי זענען ענדליך געווארן טראגעדיק נאכדעם וואס זיי זענען מיד געווארן פונעם פיבער מעסטער און עס איינפאך ארויסגעווארפן פון פענסטער.
א דריטער פראבלעם איז אז כאטש BBT געבט א בילד פון פראדשעסטעראן פראדוקציע, איז עס נאר אן אומדירעקטע אנדייטונג. BBT מוז געווענטליך ווערן באשטעטיגט דורך דירעקטע טעסטן פון בלוט פראדשעסטעראן שטאפלען ווייל דער טעמפעראטור קען ווערן באווירקט פון אזעלכע זאכן ווי פארקילונגען, פלו ווירוס, זיין אויף שפעט ביינאכט און אפילו נישט שלאפן געהעריג ביינאכט. מ'דארף געדענקען אז די בעיסעל באדי טעמפרעטשור איז דעם קערפער'ס טעמפעראטור נאך א נאכט פון נארמאלע רואיגע שלאף. דער קערפערליכער טעמפעראטור דערגרייכט געווענטליך די נידריגסטע שטאפלען נאכדעם וואס אלע אקטיוויטעטן פון מח און די מוסקולן האבן זיך אפגעשטעלט אויף עטליכע שעה. דערפאר איז די בעסטע צייט צו מעסטן די בעיסעל טעמפעראטור גלייך ווען מ'שטייט אויף אינדערפרי. די טעמפעראטור דורכאויס דעם איבריגן טייל פון טאג גייט ארויף און אראפ דורך די טעגליכע אקטיוויטעטן און וועט נישט זיין קיין ריכטיגע אנדייטונג צו דער קערפער פאבריצירט פראדשעסטעראן.
דער טעמפעראטור גייט נישט ארויף ביז א טאג נאך אוויולעישן און דעמאלטס קען די איי מער נישט ווערן פערטילייזט, דער סערוויקס איז צוגעמאכט און די סערוויקל מיוקוס איז פיינטליך צו ספערם. קומט אויס אז ווארטן ביז דער טעמפעראטור גייט ארויף פאר'ן האבן באציאונגען איז נישט קיין אופן פון פארגרעסערן די שאנסן פון שוואנגערן נאר אן אויסגעצייכענטער מיטל פון ריטמישער געבורט קאנטראל. באציאונגען דארפן זיין איינס אדער צוויי טעג פאר דער טעמפעראטור גייט ארויף און דער בעיסעל באדי טעמפרעטשור קען נישט פאראויסזאגן ווען מ'וועט אוואולירן. ס'קען נאר ווייזן אז מ'האט שוין ווארשיינליך אוויוליעטעד נאכדעם וואס ס'איז צו שפעט צו טאן ע פעס דערוועגן
סערוויקל שליים טעסטינג
בשעת די פריסטע שטאפל פונעם ציקל איז דער סערוויקס פארמאכט און זייער ווייניג סערוויקס־שליים ווערט פאבריצירט. אנגעפאנגען פון בערך טאג ניין אדער צען, אונטער'ן איינפלוס פון די עסטראגען וואס ווערט פאבריצירט דורכ'ן פאליקל וואס אנטוויקעלט זיך, פאנגט זיך די סערוויקל שליים אן צו פארמערן און דער סערוויקס פאנגט זיך אן אביסל צו עפענען. ווען די פאליקל פראדוקציע פון עסטראגען דערגרייכט דעם מאקסימום, געווענטליך בערך טאג דרייצן אדער פערצן אין א נארמאלן ציקל, איז דער סערוויקס ברייט אפן און מ'קען ממש אריינזען דערין צוליב די קלארע וואסערדיגע שליים וואס פליסט ארויס. דערנאך, ווען די פרוי אוויולעיט און פראדשעסטעראן ווערט פאבריצירט, וועט זיך די עפענונג צום סערוויקס דראמאטיש פארמאכן, און די פראדוקציע פון סערוויקל שליים וועט זיך כמעט גענצליך אפשטעלן.
דאס ביסל שליים וואס איז פארבליבן וועט זיין קלעבעדיג און פארלירן די קלארקייט. ביי דעם פונקט וואלט די זרע נישט געהאט קיין שאנס דורכצוברעכן די שליים. אויב דער דאקטער זעט אן אזוי גערופענעם פרי-אוויולעטערי סערוויקס )מיט א ברייטע עפענונג און אסאך קלארע שליים (אין פערצנטן טאג, און נאכדעם פארמאכט זיך די סערוויקל עפענונג ביז א טאג צוויי, קען דער דאקטער זיין היפש זיכער אז די פרוי האט אוויולעיטעד.
טעסטן די סערוויקל שליים איז נוצליך נישט נאר אלץ מיטל אויסצורעכענען ווען אוויולעישן איז פארגעקומען, נאר אויך צו באשטימען צו דער סערוויקס איז גרייט אויפצונעמען ספערם. איינע פון די גאנגבארסטע דערמאנטע סיבות פון פרויען אומפרוכפערקייט איז דער סערוויקל פאקטאר. דאס מיינט פשוט אז אפילו אין מיד-ציקל פאבריצירט נישט די פרוי גענוג סערוויקל שליים אדער נישט גענוג גוטע קוואליטעט שליים, צו ערלויבן די ספערם אריינצודרינגען.
רוב מאל איז די סיבה פון דעם סערוויקל פאקטאר נישט קיין געוויסע אבנארמאלקייט אינעם סערוויקס אדער אן אומפעאיגקייט פונעם סערוויקס צו פאבריצירן גוטע קוואליטעט סערוויקל שליים נאר ענדערש פון א מאנגל אין הארמאן סטימולאציע אינעם פאליקל שטאפל פון ציקל. איך האב געזען אז סטימולירן דעם אוואולאציע־ציקל מיט FSH איינשפריצונגען איז נישט נאר גורם גוטע פאליקל אנטוויקלונג און אוואולאציע נאר ס'לעזט געווענטליך אויך דעם סערוויקל שליים פראבלעם.
בלוט הארמאנען טעסטן
צו באקומען א גענוגענדע הארמאן אפשאצונג פון די פרוי וואלט פארלאנגט כמעט טעגליכע בלוט טעסטן צוליב די הארמאן שטאפלען וועלכע טוישן זיך יעדן טאג פון ציקל. אזא צוגאנג איז טייער און אומפראקטיש. רוב פערטיליטי ספעציאליסטן פארלאזן זיך שטארק אויף די אומדירעקטע אנדייטונגען פון הארמאן באלאנסן וועלכע זענען פריער געשילדערט געווארן. די איינציגסטע צייט וואס הארמאן שטאפלען מוזן טעגליך אבזערווירט ווערן איז אין א פרוי וואס איר אוויולעישן ווערט אנגערייצט דורך FSH איינשפריצונגען. אונטער די אומשטענדן מוז דער עסטראגען שטאפל אין די בלוט געמאסטן ווערן יעדן טאג )אדער יעדן צווייטן טאג( כדי צו באשטימען די ריכטיגע דאזע. אויסער דעם איז זעלטן נויטיג א קאמפליצירטע טעגליכע סעריע פון טעסטן.
וועבלינקען
דער מאמענט פון אוויולאציע: http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7447942.stm
פוליצער פרייז
קליין פוליצער פרייז איז א יארליכע נאציאנאלער פרייז פון אנערקענונג פאר די העכסטער אויסצייכענונג און כבוד פאר ליטעראטור און מוזיק און אויך פאר די מידיע קאמפאניס אדער זשורנאליסטען וואס האבן ערצייגט א קוואליטעט פון יאר פאר די וועלט און איר ציוויליזאציעס.
זעג
די זעג איז א געצייג מיט ציין (נישט א שארף אזוי ווי א מעסער) וואס מ'שניידט מיט איר האלץ אדער ביימער.
געזעלשאפט (סאציאלאגיע)
א געזעלשאפט קען שאפן אז די מיטגלידער זאלן געניסן אין וועגן וואס איינער אליין וואלט נישט געקענט אויפטון, דורך קאלאבאראציע; די מעלות קענען זיין לטובת יחידים אדער לטובת דער אלגעמיינער געזעלשאפט.
געזעלשאפט אין אידישקייט
דער רמב"ם פסקנט אז אויב א מענטש וואוינט אין א פארדארבענע געזעלשאפט, דארף ער זיך אפילו אריבער-ציען וואוינען אין א מדבר, כדי נישט צו ווערן באיינפלוסט פון זיי.
אידישע געזעלשאפטן:
קאַטעגאָריע:סאציאלאגיע *
עליזאבעט טיילאר
קליין|250px|עליזאבעט טיילאר עליזאַבעט טיילאָר (ענגליש: Elizabeth Taylor; 27סטן פעברואר 1932 - 23סטן מערץ 2011) איז געווען א בריטיש-אמעריקאנער אקטריסע. זי האט 2 מאל געווינען דעם אקאדעמי אווארד פרייז.
איר טרעידמארק איז די וויעלעט אויגן געפארעמט אין אירע געדופלטע אויגן ברעמען, באוויסט פאר אירע שפילן כשרונות און אויסערגעווענליכער שיינהייט, איז זי פארעכענט אלס די גרעסטער אקטיאר פון די האליוואוד גאלדענע יארן, ווי אויך א גרעסער פון לעבן סעלעברעטי.
אין יאר 1959 זייענדיג אלט 27 יאר, האט זי זיך מגייר געווען צו די אידישע רעליגיע, און אנגענומען די נאמען אלישבע רחל, אויך האט זי זיך אריינגעטון אין קבלה.
וועבלינקס
קאטעגאריע:אקטיארן קאטעגאריע:פילם אקטיארן
דגל התורה
קליין| לאגא פון דגל התורה קליין| לאגא פון יהדות התורה דגל התורה (אידיש: פאן פון דער תורה) איז די ליטווישע פאליטישע פארטיי, געגרינדעט דורך הרב שך זיך אפגעטיילט פון אגודת ישראל נאך זייער טענה אז די חסידים און זייערע רביס קאנטראלירן די יהדות החרדית פאליטיק. די פארטיי האט יעצט (2021) פיר דעפוטאטן אין דעם כנסת, משה גפני, אורי מאקלעוו, יעקב אשר און יצחק פינדרוס.
היסטאריע
דגל התורה איז געגרינדעט געווארן אין 1988 אפגעשפאלטן פון אגודת ישראל, דורך הרב אלעזר מנחם מן שך נאכדעם וואס די ליטווישע גדולים האבן געהאט גרויסע חילוקי דעות מיט די אדמורי״ם אין דער מועצת גדולי התורה. ביי די כנסת וואלן 1988 האט דגל התורה באקומען צוויי מאנדאטן, און זענען געווארן פארטרעטן דורך אברהם ראוויץ און משה גפני, און זיי האבן מיטגעטיילט אין דער קאאליציע רעגירונג פון יצחק שמיר. ביי די כנסת וואלן 1992, האט דגל געלאפן צוזאמען מיט אגודת ישראל מיט איין ליסטע יהדות התורה והשבת.
מועצת גדולי התורה
דער פארזיצער פון דער מועצת גדולי התורה פון דגל התורה היינט איז הרב גרשון עדלשטיין, ראש ישיבה פון דער פאנאוועזשער ישיבה. די אנדערע מיטגלידער זענען:
געוועזענע מיטגלידער פון דער מועצת זענען געווען הרב אהרן לייב שטיינמאן (פארזיצער), רבי נסים קארעליץ, ראש כולל פון כולל חזון איש (נפטר ה׳תש״פ) און רבי יצחק שיינער, ראש ישיבה פון דער קאמעניצער ישיבה אין ירושלים (נפטר תשפ״א).
די פאלגנדע זענען געווארן מיטגלידער פון דער מועצה כ"ה אב ה'תשע"ב ביי דער זיצונג וואס האט מטפל געווען מיטן ענין פון רעקרוטירן ישיבה בחורים אין צה"ל:
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען אין ישראל *
מינעסאטע
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 5,706,494
אלי וויזעל
אליעזר ״אלי״ וויזל (30סטן סעפטעמבער 1928 – 2טן יולי 2016) איז געווען א יידישער זשורנאליסט, פילאסאף, אינטעלעקטואל און א שרייבער וואס האט געוואוינט אין סיגוט פאר דער צווייטער וועלט מלחמה. ער האט געװוּנען א נאבעל פריז פאר זיינע שרייבונגען וועגן חורבן אייראפע. זיין משפחה זענען געווען וויזניץ חסידים פון דער היים.
ביאגראפיע
וויזל איז געבוירן געווארן אין סיגעט, זימבערגן, רומעניע אין א חרדישער משפחה.
מען רופט אים דער כהן גדול פון דעם האלאקאסט צוליב זיינע אקטיוויטעטן דאס אריינברענגן צו די תודעה פון דער וועלט אז דאס זאל זיך מער קיינמאל איבערחזרן.
ער זאגט שטענדיג אז ער איז א פייערדיגער וויזשניצער חסיד, אבער גלייבט נישט אין א גאט צוליב דעם חורבן.
ער שרייבט אויך א פליסיגן אידיש וואס זיינע ווערק ווערן ערשינען פון צייט צו צייט אין קאלום'ס אין אלגעמיינער זשורנאל וואס ער פלעגט מיט א דרייסיג יאר צוריק דינען אלס רעגולארער רעפארטער פאר דער צייטונג.
ביכער
זיינע 57 ביכער האט ער געשריבן בעיקר אין פראנצויזיש, ענגליש און יודיש.
וועבלינקען
וויזל, אלי קאַטעגאָריע:שארית הפליטה
וועסט האמפסטעד טעמזלינק באן סטאנציע
וועסט האמפסטעד טעמזלינק איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אין וועסט האמפסטעד, צפון־מערב לאנדאן. די סטאנציע געפינט זיך אויף דער מידלאנד הויפט ליניע און ווערט באדינט דורך טעמזלינק אויף דער טעמזלינק רוטע. די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
היסטאריע
די סטאנציע איז געבויט געווארן דורך דער מידלאנד באן אויף דער פארלענגערונג קיין אום 1טן מערץ 1871, מיטן נאמען וועסט ענד פאר קילבערן און האמפסטעד.
באדינונגען
די באנען ווערן אפערירט דורך טעמזלינק, צפון פארן זיי קיין לוטאן און בעדפארד, און דרום קיין סאטאן, ארפינגטאן, ברייטאן און ריינהאם. אין די נישט שפיץ שעה׳ן פארן:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טעמזלינק סטאנציעס קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
סוואן לעיק
סװאן לעיק איז איינע פון די שטעטלעך אין די קעטסקילס, אין די אומגעגנט פון ליבערטי, עס גרעניצט זיך מיט קאניויאנקע לעיק, ווייט לייק.
סװאן לעיק איז ביים עקזיט 104 פון ניו יארק 17 (אונטערסטעיט 86) דערנאך פארט מען אויפן 17B ביז צום עירפארט ראוד אויף די רעכטע זייט, ביים עק.
=קאנטרי און קעמפ= אין סוואן לעיק געפונען זיך אויך אסאך היימישע יודישע קאנטריס און קעמפ'ס.
צווישן זיי:
די סװאן לעיק שול, א טראדיציאנעלע חברה, האט געבױט אין יאר 1924 בײם זעלבע מענטשן װאס האבן געבױט גרױסע האטעלן און געשעפטן. דער רבי איז ישראל אײנהארן.
קאטעגאריע:קעטסקילס קאַטעגאָריע:סאליוואן קאונטי, ניו יארק
ליפט
א ליפֿט אדער עלעוואַטאר אדער הייב-מאשין איז א טראנספארט מיטל וועלכע טראגט מענטשן אדער חפיצים ארויף און אראפ אין געביידעס פון מערערע שטאקן. אין דער היינטיגער מאדערנער וועלט מיט מיליאנען געביידעס איז א ליפט א טייל פון א געביידע און רוב רעגירונגען פארלאנגען געזעצליך צו איינשטעלן א ליפט סיסטעם אין געביידעס פון מערערע שטאקן וועלכע איז דעזיינט פאר די באנוץ פון מערערע מענטשן.
היסטאריע
דער קאנצפעט פון הייבן מאטריאל דורך א ספעציעלע דעווייס גייט צוריק צו די רוימישע אימפעריע (2,230 יאר צוריק)וואו מען האט גענוצט א קאבינע מיט א שטריק סיסטעם וועלכע איז געצויגן געווארן דורך בהמות אדער מענטשן. דער ערשטער ליפט דעזיינט צו הייבן מענטשן פון איין שטאק צום צווייטן איז געבויט געווארן אין די ווינטער פאלאץ אין סט. פעטערסבורג, רוסלאנד, אין 1793.
אין 1853 האט אלישע אטיס, א ניו יארקער, ערצייגט א נייע מעכאניזם צו פארזיכערן ליפטן אין פאל די הויפט שטריק רייסן זיך איבער. דער ערשטער אטיס ליפט איז אינסטאלירט געווארן אין א געביידע אין מאנהעטן, ניו יארק, אויף בראדוועי אין 1857. די אטיס פארזיכערונג דעזיין איז נאך היינט א טייל פון יעדן ליפט.
דער ערשטער עלעקטרישער ליפט איז געבויט געווארן דורך ווערנער וואן סימענס, א דייטשער אינדוסטריאליסט, אין 1880. זיין ארבעט איז שפעטער פארבעסערט געווארן דורך פרענק ספראגאו, אן אמעריקאנער נעווי אפיציר.
פלאן
דער קאנצעפט פון א ליפט איז זייער פשוט. עס איז א קליינע צימער וועלכע איז באהאפטן צו א שטריק וועלכע שלעפט עס ארויף. אבער א ליפט איז פיל מער פארגעשריטן ווי דעם. עס איז א פארגעשריטענע מעכאניזם וועלכע ווערט קאנטראלירט דורך א מאדערנע קאנטראל סיסטעם און איז פארזיכערט מיט פארשידענע מאסנאמען קעגן פאטאליטעטן.
היינטיגע צייטן זענען פאראן צוויי סארט ליפט סיסטעמען. זיי זענען: הידרוילישע ליפטן און שטריק ליפטן.
הידרוילישער ליפט
א הידרוילישער ליפט ארבעט פיל אנדערש ווי מיר זעען געווענליך אין רוב היינטיגע געביידעס. דער ליפט שאכטל זיצט אויף א צילינדער וועלכע אנטהאלט הידרוילישע פליסיקייט (געווענליך אויל) וועלכע קומט אריין מיט א שטארקע לופט דרוק אינעם צילינדער און שטופט ארויף דעם שאכטל. אונטער דעם ליפט איז פאראן א טאנק מיט הידרוילישער פליסיקייט און א פאמפ ווערט גענוצט צו טאן די ארבעט. ווען דער ליפט באקומט א סיגנאל אז עס דארף גיין אויף ארויף וועט די פאמפ ארויסציען די פליסיקייט פון דעם טאנק און דאס אריינשיקן אינעם צילינדער מיט א שטארקע לופט דרוק. ווען דער ליפט שטעלט זיך אפ וועט זיך עס ווייטער האלטן אויף די פליסיקייט ווייל די רערן פארמאגן א וואלוו וועלכע לאזט נישט די פליסיקייט צוריק אריינרינען אין דעם טאנק רעזערוואר. ווען דער ליפט באקומט א סיגנאל צו גיין אויף אראפ וועט זיך די וואלוו עפענען און צעביסלעך ארויסלאזן די פליסיקייט פון דעם צילינדער און דאס וועט צוריק אריינרינען אינעם טאנק און דער ליפט וועט אראפקומען לויט ווי שנעל די פליסיקייט וועט ארויסרינען. די הידרוילישע סיסטעם איז זייער אן עפעקטיווע ליפט סיסטעם וויבאלד עס נוצט פיל ווייניגער ענערגיע ווי די שטריק סיסטעם זינט עס דארף נאר נוצן קראפט ארויפצושטופן דעם ליפט ווייל אראפ גייט עס פון זיך אליינס ווען די וואלוו עפענט זיך. אבער די חסרונות זענען גרויס. ערשטנס פארנעמט אזא סיסטעם זייער אסאך פלאץ ווייל עס פארמאגט זייער אסאך קאמפאנענטן. צווייטענס איז עס נאר געאייגענט פאר א געביידע פון עטליכע שטאק ווייל ווי העכער די געביידע איז אלס מער וועט מען דארפן אראפגראבן צו האלטן דעם צילינדער וועלכע לייגט זיך צוזאם ווען עס קומט אראפ.
שטריק ליפט
די שטריק סיסטעם איז אויסגעטראפן שפעטער און איז באלד אויפגעכאפט געווארן פאר ליפטן איז העכערע געביידעס. די שטריק סיסטעם איז פשוט. עס פארמאגט שטריק וועלכע זענען באהאפטן צום ליפט שאכטל און שלעפן ארויף דעם ליפט דורך א מאטאר. דער ליפט שאכטל פארט אויף שינעס וועלכע האלטן איר אין פלאץ און די שטריק שלעפן איר ארויף.
די שטריק זענען אבער נישט באהאפטן צום רעדל און דרייען זיך נישט ארום איר ווען דער ליפט גייט ארויף. אנשטאט גייען די שטריק נאר אריבער דאס רעדל און הענגן אראפ אויף די אנדערע זייט וואו ביי די אנדערע עק איז אנגעבינדן אסאך שווערע אייזן וועלכע באלאנסירט דעם ליפט ווי א וואגשאל. די אייזן באטרעפט די וואג פון דעם ליפט שאכטל וויפיל עס וואלט געוואויגן ווען עס איז אנגעפילט 40 פראצענט. דער חשבון דערפון איז אז דאס איז דער דורכשניט פון וואג וואס דער ליפט באקומט נארמאל און וויבאלד די אייזערנע וואג אויף די אנדערע זייט וועגט גענוי אזויפיל גיט עס א גוטע באלאנס פאר דער סיסטעם.
די סיסטעם איז אויך געמאכט צו שפארן ענערגיע. ווען דער ליפט איז 40 פראצענט פיל (דאס איז דער דורכשניט) וועגט עס בערך די זעלבע ווי די אייזערנע וואג אויף די אנדערע עק שטריק. אין אזא פאל וועט דער מאטאר נישט דארפן נוצן קיין סאך ענערגיע ארויפצושלעפן אדער אראפצולאזן דעם ליפט ווייל ביידע וועגן אייניג און עס דארף נישט מער ווי א שוואכע שלעפ דאס צו רירן איין וועג. ווען דער ליפט איז פילער וועט דער מאטאר שוין יא דארפן ארבעטן שווער אבער נאך אלץ וועט עס נישט דארפן אבעטן אזוי שווער ווייל א טייל פון די ענערגיע ליגט שוין אין פלאץ צו שלעפן דעם קאסטן.
רוב געביידעס פארמאגן היינט די שטריק סיסטעם, ספעציעל הויכע געביידעס וואו עס איז אוממעגליך אריינצושטעלן אן הידרוילישע סיסטעם.
זיכערהייט מאסנאמען
די שטריק וואס האלטן א ליפט זענען פון די זעלבע סארט וועלכע האלטן בריקן אין דער הייך און עס האט קיינמאל פריער נישט פאסירט אז אזא סארט שטריק זאל זיך איבעררייסן. די שטריק איז געמאכט פון אייזערנע פעדימער וועלכע זענען געבינדן אינאיינעם און קענען האלטן גאר אסאך וואג. דערצו פארמאגט יעדער ליפט צווישן 4 און 8 אזעלכע שטריק וואס מיינט אז צוזאמען וואלטן זיי געקענט האלטן עטליכע ליפטן.
און אפילו אויב דאס זאל יא פאסירן און אלע שטריק וועלן זיך איבעררייסן וועט דער ליפט נאך אלץ נישט פאלן צו די ערד. ווי פריער דערמאנט פארט דער ליפט אויף שינעס פון דריי זייטן וועלכע האלטן איר אין פלאץ עס זאל זיך נישט ווארפן. די שינעס פארמאגן ברעיקס וועלכע קענען אקטיוויזירט ווערן צו יעדע צייט אין פאל עפעס גייט נישט גוט און וועט אפשטעלן דעם ליפט. אויסערדעם איז פאראן א ברעיק אינעם רעדל זעלבסט וועלכע שטעלט אפ דעם געלויף אויב עס דרייט זיך צו שנעל און דאס ארבעט אויטאמאטיש גענוי ווי אן אויטא זיץ פאסיק האלט אפ דעם מענטש פון פאלן אויף פאראויס ווען עס פאסירט אן עקסידענט. דאס רעדל האט ציינדלעך ארום און ארום און א ספעציעלע אייזן מיט צוויי שפיצן זיצט אינדערמיטן באהאפטן איינע די אנדערע מיט א ספרינג. אויב דער רעדל הייבט זיך אן דרייען זייער שנעל וועלן די צוויי שפיצן זיך אפטיילן איינע פון די אנדערע ווייל די כוח פון די באוועגונג וועט באקעמפן די כוח פון די שוואכע ספרינג און דאס וועט זיך אנהאנקן אויף די ציינדלעך און דער ליפט וועט זיך אפשטעלן.
אויסערדעם איז פאראן אן עלעקטראנישע ברעיקינג סיסטעם אויף די שינעס וועלכע זענען פשוט'ע שטיקער אייזן וועלכע שטייגן ארויס פון די שינעס און שטעלן אפ דעם ליפט. נארמאל זענען די שפיצן אריינגעלייגט אין פלאץ דורך עלעקטראנישע כוח און איינמאל די סיסטעם שאלטערט זיך אויס פאלן די שפיצן אויטאמאטיש ארויס פון פלאץ און שטעלן אפ דעם ליפט.
קאנטראל סיסטעם
ארגינעל איז דער ליפט קאנטראלירט געווארן דורך א מעכאנישער סיסטעם וועלכע האט פארמאגט סוויטשעס און ווען איינער האט געדרוקט דעם קנעפל האט ער אקטיוויזירט א סוויטש און דער ליפט איז אראפגעקומען. גאר אלטע ליפטן האבן דאס אויך נישט געהאט און מען האט געמוזט האבן א מענטש וועלכע זאל שטיין דארט און דאס קאנטראלירן.
היינט קומען אלע ליפטן מיט א קאמפיוטער קאנטראל סיסטעם וועלכע שיקט די סיגנאלן וועלכע וועג צו פארן און אויף וועלכע שטאק זיך אפצושטעלן. די קאמפיוטערס דארפן אויסרעכנען ווען צו פארן ארויף און ווען צו פארן אראפ כדי צו שפארן צייט און קענען פירן מער מענטשן און אזוי אויך שפארן ענערגיע. ארגינעל האבן רוב ליפטן געארבעט מיט א סיסטעם אז עס האט ערשט ארויפגעטראגן מענטשן פון די ערשטע שטאק צו די שטאקן וואו זיי ווילן גיין און ווען עס איז אויסגעליידיגט געווארן איז עס אויטאמאטיש צוריק אראפגעפארן און נאר אויפ'ן וועג אראפ האט עס אויפגענומען מענטשן וועלכע האבן געוואלט גיין אויף אראפ. היינט ארבעט עס פיל מער פארגעשריטן פון דעם, ספעציעל אין געביידעס וואו עס זענען פאראן צוויי אדער מערערע ליפטן. דער קאמפיוטער באקומט די סיגנאלן פון אלע שטאקן וואו עס זענען פאראן מענטשן וואס ווילן גיין ארויף און אלע וואס ווילן גיין אראפ און עס וועט אליינס אויסרעכנען וועלכע ליפט איז די נענטסטע צו יענעם און אזוי שפארן צייט און ענערגיע. דער קאמפיוטער ווייסט אויך וויפיל מענטשן עס זענען פאראן אין די עלעוואַטארס און אויב עס איז שוין איבערגעפילט צו די מאקסימום וועט עס מער נישט סטאפן. נארמאל וועט דער קאמפיוטער צעטיילן די ליפטן אז עס זאל שטענדיג זיין א ליפט נאנט צו יעדע עטליכע שטאק.
עס זענען אויך פאראן אזעלכע ליפטן וועלכע'ס קאמפיוטער רעכנט אויס וויפיל מענטשן עס נוצן די ליפטן לויט די שטאקן און וועט לויט דעם פארלאנג שיקן די ליפטן. ד.ה. אז אויב צום ביישפיל די 53סטע שטאק איז די פארנומענסטע איבער'ן טאג וועט דער קאמפיוטער שטענדיג מאכן גרייט א ליפט דארט. אזוי אויך אויב, צום ביישפיל, אויף די 32'סטע שטאק וועלן אלע 500 ארבייטער אהיימגיין יעדן טאג 4 אזייגער וועט דער קאמפיוטער זיך דאס אויסלערנען און וועט שיקן עטליכע ליפטן צו די 32'סטע שטאק יעדן טאג 5 מינוט בעפאר.
די גיך מיט וועלכע די ליפטן פארן ווערט אויך באשטימט דורך דעם קאמפיוטער. אויב וועט עס נאר פארן עטליכע שטאק וועט עס פארן לאנגזאם און אויב עס וועט פארן 80 שטאק אן איינמאל זיך אפשטעלן וועט עס פארן פיל שנעלער.
אין אייראפע זענען פאראן ליפטן וועלכע פארלאנגן דעם מענטש וועלכע דרוקט דעם קנעפל ער זאל אויך אריינדרוקן צו וועלכע שטאק ער וויל גיין. דער קאמפיוטער רעכנט כסדר אויס וועלכער ליפט וועט די שנעלסטע קענען דארט אנקומען און אזוי אויך וועלכער ליפט וועט דערנאך האבן אן אנדערע רוף אויף א דערנעבנדיגן שטאק ווען ער איז פארטיג מיט'ן ערשטן.
דער הויפט ציל פון א גוטער ליפט סיסטעם איז צו געבן די שנעלסטע סערוויס וואס מעגליך און קיינער זאל נישט דארפן ווארטן לאנג. דאס קען מען אליינס זען ווען מען נוצט אפט ליפטן. אין אלטע געביידעס מיט אלטע ליפטן זעט מען מענטשן ווארטן זייער לאנג און דערנאך זאמלן זיך אן מער מענטשן וויפיל די ליפטן קענען ארייננעמען. אין פארגעשריטענע סיסטעמען ווארט מען קיינמאל נישט מער ווי א מינוט צוויי, ספעציעל אויף די ערשטע שטאק וואו דער קאמפיוטער מאכט שטענדיג זיכער צו האלטן ליפטן אין רעזערוו.
זעט אויך
קאטעגאריע:טראנספארט קאַטעגאָריע:אינזשעניריע
פייער
קליין|250px|פייער פֿייער (מ״צ פֿייערן) איז א כעמישע רעאקציע וואס גיט ארויס ליכט און היץ. אס איז איינע פון די מערסטע באקאנטע ביישפילן פון דעם כעמישן פראצעס פון אקסידאציע.
פייער איז זייער הייס.מען טאר עס קיינמאל נישט אנטאפן, ווייל עס קען פארברענען אלץ וואס איז נאענט.ווען די הויט פון א מענטש רירט אן פייער, ווערט אין דער הויט א בלאטער וואס דויערט א שטיק צייט ביז ער היילט זיך.
פייער איז אבער שטארק ניצלעך ווען מען גיט אכט ווי מען דארף. פייער איז זייער א וויכטיגע זאך, מיט דעם קען מען זיך אנווארעמען אין די קאלטע טעג, און מען קען זען ביינאכט, ווי אויך קען מען ניצן די היץ צו קאכן דערמיט.
עס זענען פאראן עטלעכע מאדערנע אנווענדונגען פון פייער. דער אינעווייניק-פארברענונג מאטאר טרייבט פארמיטלען דורך פייער. אויך א סך קראפט סטאנציעס שאפן עלעקטריע מיט פייער.
קאַטעגאָריע:נאטור * קאַטעגאָריע:ענערגיע
עלעקטרישע זעג
אן עלעקטרישע זעג איז די היינטיגע מאדערענע זעג וואס ארבעט דורך עלעקטריק.
קאטעגאריע:זעגן
מיסיסיפי
מיסיסיפי איז איינער פון די דרומדיקע שטאטן פון די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 2,961,279
קלאסישע מוזיק
קלאסישע מוזיק איז דער באגריף פון מוזיקאלישע ווערק לויטן סטיל פון דער אייראפעישער קולטור פון די לעצטע 300 יאר. וועלכעס באשטייט פון מערערע פעלער אדער זאצן, וועלכע הארמאנירן אוועק-און צוזאמען אין א קאמבינאציע פון מערערע אינסטרומענטן, פידלען, טשעלא, הארפן, פלייטן און די פרענטש הארן, ווינט אינסטרומענטן און סטרונע אינסטרומענטן.
די קלאסישע מוזיק פעריאדע איז צעטיילט לויט די יארן. די קלאסישע מוזיק איז געגרינדט פון קריסטלעכע קירך מוזיק פון דעם מיטל אלטער און רענעסאנס פעריאָדעס אָבער, ווען מוזיק געווארן וועלטלעך, איז די קלאסישע מוזיק געבוירן געווארן. די מוזיק אין די פעריאדעס איז געוואן וואקאליש, אן אינסטרומענטן. די סעקולערע מוזיק אבער האט מען געזינגען צוזאמען מיט אינסטרומענטן.
די גרעסטע קאמפאזיטארן פון דער רענעסאנס פעריאדע זענען דזיאוואני דא פאלעסטרינא, ארלאנדא די לאסא און וויליאם בירד.
אין די אנהייב 17טן צו דער מיטל 18טן יארהונדערט האט זיך אנגעהויבן די באראק פעריאדע, ווי יאהאן זעבאסטיאן באך, געארג פרידריך הענדל, אנטאניא וויוואלדי און נאך. דאס איז די פעריאדע פונעם ארקעסטער, ווי מען פארשטייט אים היינט. אויך איז די אפערע געבוירן אין דער פעריאדע.
אנהייבן דעם מיטל 18טן יארהונדערט איז געווען די קלאסישע פעריאדע, ווי מאצארט, בעטהאווען, יאזעף היידן, סטעמיץ, קארל מאריע וואן וועבער און נאך.
ענדע 18טן און אנהייב דעם 19טן יארהונדערט איז געווארן די ראמאנטישע פעריאדע, מיט דער ערשיינונג פון די בארימטע קאמפאזיטארן ווי בערליאז, ליסט, שאפען, מענדעלסאן, טשייקאווסקי, דווארזשאק, פראנץ שובערט און נאך.
שפעטער אין דער ענדע 19טן יארהונדערט און אנהייב דעם 20טן יאר הונדערט איז געבוירן די קאנטעמפערערי פעריאדע מיט די קאמפאזיטארן ווי גוסטאוו מאלער, סערגעי ראכמאנינאוו, און נאך.
טייל שטיקלעך פון קלאסישער מוזיק זענען געווארן גאנץ פאפולער. למשל, די געזאנג נעסון דארמא פון דזיאקאמא פוטשיניס אפערע טוראנדא, וואס דריי באוואוסטע טענארן האבן זי געזונגען: לוטשיאנא פאוואראטי, פלאסידא דאמינגא און האזע קארעראס.
היסטאריע
קליין|מאנוסקריפט פונעם פראנצויזישן קאמאפאזיטאר, [[גיאם דע מאשא]] *
מישיגן
מישיגן איז איינע פון די פופציג שטאטן פון די פאראייניגטע שטאטן, זי איז א חלק פון צפון-מזרח, וואס ווערט גערופן איסט נארד, איר הויפט שטאט איז לאנסינג.
די גרעסטע שטעט אין מישיגן זענען דעטרויט, גראנד רעפידס, סטרלינג הייטס, ען ארבאר, לאנסינג און קאלאמאזו. קליין|מישיגן אויף דער מאפע די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 10,077,331
קאַטעגאָריע:מישיגן
טרענסעקסואליזם
קליין|א [[פרוי טראנסאסואל.]] טרענסעקסואליזם איז א מענטשליכער פאל, פון א זכר אדער א נקיבה וואס שפירט זיך ווי געבוירן מיט די נישט ריכטיגע זשענדער קערפער, דאס ווערט דיאגנאוזעאירט פון א דאקטער וואס זאגט אז אלע סימנים פון הארמאנען און אנדערע באשאנדטיילן וואס שטעלן צוזאמם די כאראקטער ברויך ווען בשאפן ווען מיט אנדערע ביאלאגיעשע גלידער. ווי למשל א מאן וואס רעדט און שפירט זיך ווי א פרוי דארף ווען האבן א רחם מיט א וועזשיינע, אדער א פרוי וואס איז מוסקעלדיג און שפירט זיך גאר שטארק און ווילד ברויך ווען האבן א פינעס אדער אזוי דאס גלייכן. דער פענאמענא איז נאך דעבאטירט צו דאס איז אזא קרענק אדער איז דאס אן איינגערעדאכטס, וואס באלאנגט איידער אין גייסטישע פראבלעמען קאטעגאריע ווי אין די פיזיקאלע פראבלעמען אבער אלע זענען מודה אז נאכן זיך איינרעדן ווערט דאס א פיזיקאלע פראבעלם. מען מאכט היינט אפאראציעס דאס אויסצוהיילן ווי דער מענט ווערט אן אנדער זשענדער און טוישט זיך די נאמען אבער דאס שאפט אסאך סייד אפעקטס דערווייל.
וועבלינקען
קאטעגאריע:סעקס
אמאן
אָמאַן איז אַ לאַנד אין מערבֿ־אַזיע אויפן דרום־מזרח בארטן פונעם אראבישן האלבאינזל. זײַן הױפּטשטאָט איז מוסקאַט. אמאן גרענעצט די פאראייניגטע אראבישע עמיראטן צו צפון־מערב, סאודי אראביע צו מערב און תימן צו דרום־מערב.
אמאן האט א סך פרעמדע ארבעטער פון למשל די דרום שטאטן פון אינדיע, קעראלא, טאמיל נאדו און קארנאטאקא.
אשגאבאט
אַשגאַבאַט איז די הױפּטשטאָט פֿון טורקמעניסטאַן. 604,700 פּערזאָנען ווױנען אין אַשגאַבאַט.
קאַטעגאָריע:טורקמעניסטאן
מעין
מעין איז איינער פון די פופציג שטאטן אין די פאראייניגטע שטאטן. ער איז א חלק פון דעם ניו ענגלאנד ראיאן. זיין הויפטשטאט איז אויגאסטא.
די באפעלקערונג פונעם שטאַט לויטן 2020 צענזוס איז 1,362,359
ליטוואקעס
קליין| [[נחמה ליפשיץ זינגער אליטוואק יידישן מיט גאלדע מאיר פרעמיער מיניסטארין פון ישראל]] מרכז|250px|קליין|מרכז| רשכבה"ג הרב יצחק אלחנן ספקטור פון קובנא ליטא ליטוואַקעס זענען יידן וואס שטאַמען פון ליטע (דאס מיינט די אלטע ליטע, וואס איז כולל ווייסרוסלאנד). די ליטוואקעס זיינען שטארק פרום און אסאך פון זיי פירן זיך לויטן גר"א שטרענג לויט דעם שלחן ערוך.
לערנען תורה איז ביי זיי דאס עיקר לעבן.
היינט אין אמעריקע האבן זיי אַדאָפּטירט געוויסע פירונגען פון די חסידים, אבער זענען נאך אלץ מער וועלטליך און מאדערן.
היינטיקע רעליגיעזע ליטוואקעס רעדן יידיש (ליטווישן דיאלעקט) און אויך די שפראך פון לאנד, ווי למשל אין אמעריקע רעדן זיי ענגליש און ארץ ישראל העברעיש. די בחורים שניידן אדער שערן זיך די בארד. באהאלטן די פיאות אונטער די אויערן.
קאטעגאריע:סאציאלאגיע קאַטעגאָריע:יידישע שטרעמונגען
שריפט
א שריפֿט איז א סיסטעם פון סימבאלן וואס מען שרייבט צו רעפרעזענטירן א שפראך. די סימבאלן קענען זיין בילדער אדער אותיות. עס זענען פאראן פארשידענע שריפט סיסטעמען. אויך זענען פאראן שריפטן פאר געוויסע צוועקן, ווי למשל ברייל פאר בלינדע מענטשן.
נישט יעדע שפראך האט א באזונדערן שריפט. למשל, העברעיש און יידיש ביידע ווערן געשריבן מיט אלף בית. ענגליש, דייטש, שפאניש און נאך א סך שפראכן שרייבט מען מיטן לאטיינישן אלפאבעט.
אוראלט עגיפטיש פלעג מען שרייבן מיט היעראגליפן, וואס זענען בילדער. היינט ניצט מען דאס מער נישט.