cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ישיבת עץ חיים (בעלגיע)
היסטאריע
די ישיבה געפינט זיך אינעם שטילן געגנט ווילרייק וועלכע איז א חלק פון דער שטאט אנטווערפן, הארט נעבן דעם איינקויף צענטער פון שטאט. כעמט יעדע רבי אדער חשובע פרעזענליכקייט וואס קימט קיין אנטווערפען קימט באזיכן די ישובה.
מאקרוד
מאַקרוד איז א זעמל-מעל קוכן געפילט מיט טייטלען וואס די טוניסיער יודן פלעגן עסן אום פורים.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:עסנווארג קאַטעגאָריע:פורים
מינסקער גובערניע
מינסקער גובערניע איז א גובערניע פון בעלארוס; איר אדמיניסטראטיווער צענטער איז מינסק. אין 2004 איז געווען דער גובערניעס באפעלקערונג 1,503,000, וואס איז 15.3% פונעם גאנצן לאנד.
אין צפון פון דער גובערניע געפינט זיך די נאראך אזערע, די גרעסטע אזערע אין בעלארוס.
די גובערניע האט 22 דיסטריקטן, 22 שטעט, 8 מוניציפאליטעטן און 20 שטעטלעך.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:בעלארוס
גיפט
קליין|250x250px|דער סימבאל פונעם קאפשיידל מיט די צוויי ביינער ווײַזט אויף גיפט אין ביאלאגיע, איז גיפט א סובסטאנץ וואס טוט שעדיגן ארגאניזמען און שאפן א קראנקייט, אדער טויט, בדרך כלל דורך א כעמישער רעאקציע. אין כעמיע און  פיזיק איז גיפט א סובסטאנץ וואס שטערט אדער פארמײַדט א כעמישע רעאקציע.
וואס איז גיפטיק פאר מענטשן איז לאוו דווקא גיפטיק פאר בעלי חיים, און פארקירצונג זענען סובסטאנצן וואס זענען גיפטיק פאר בעלי חיים אבער נישט פאר מענטשן.
ס'דא אלערגיע, וואס איז נאר שעדליך פאר מענטשן וואס זענען עמפינדלעך דערצו, אבער ס'פארהאן געוואוקסן וואס זענען שעדליך, ווי צום ביישפיל די "פויזן אייווי" (ענגליש: Poison ivy).
קאַטעגאָריע:ביאכעמיע
בוריק
קליין|250px|בוריקעס דער בוריק אדער דער צוויק איז אַ מין געװיקס (װיסענשאַפֿטלעכער נאָמען Beta vulgaris). בוריקעס דינען אַלס גרינסן, און מע קען עסן זײערע פֿאַרדיקע רױטע ריבן אָבער אױכעט די בלעטעלעך (װאָס הײסן אױך מאַנגאָלד).
פון רויטע בוריקעס קאכט מען בארשט (הייס אדער קאלט). אנדערע מאכן "געשטעלטן בארשט" דורך יויערן די בוריקעס.
עס איז פֿאַראַן אַ סאָרט בוריק װאָס האָט אַ גרױסן צוקער-אינהאַלט, און מע מאַכט פֿון אים צוקער אין קאַלטע לענדער. צוקער בוריקעס זײַנען װײַס.
קאַטעגאָריע:גרינסן
2011
נאבעל פריזן
*
רות גרובער
רות גרובער (געבוירן: ח' תשרי ה'תרע"ב - 30סטן סעפטעמבער 1911) איז א יודישע-אמעריקאנער שרייבערין, דזשורנאליסט, פאטאגראפיהרער און אקטיוויסט וואס האט געארבעט אלס אפיציעהלער פאָהרשטייער פאר דער אמעריקאנער רעגירונג.
זי האט געשפיהלט א ראָלע אין שיקן די באריכטן פון אייראפע צו אמעריקע אין די אנגעצויגענע צייטן פון בעפאר די צווייטע וועלט קריעג.
זי איז געוועהן דער יונגסטער פערזאן אין דער וועלט צו גראַדוּאיהרן מיט א דאקטאראט אין דעם אוניווערסיטעט פון קעלן, דייטשלאנד, זייענדיג אלט אינגאנצן ניינצן יאהר.
אין 2010 איז ערשיינען א פילם מיטן נאמען פאראויס אין צייט, וועלכע דעקט איהר לעהבן פון 1911 ביז 1947.
ביאגראפיע
זי איז געבוירן אין ברוקלין, ניו יארק צו יודישע אימיגראנטן פון רוסלאנד.
איהר קאריעריע האט זיך אנגעהויבן אין 1932. אין 1935 האט זי אנגעהויבן שרייבן באריכטן פאר דער טעגלעכער צייטונג די ניו יארק העראלד טריביון.
זי האט געהייראט אין 1951 און געהאט צוויי קינדער.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מענטשן פון ניו יארק קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן קאַטעגאָריע:יידישע זשורנאליסטן קאַטעגאָריע:יידישע שרייבער קאטעגאריע:געבוירן אין ה'תרע"ב קאַטעגאָריע:אמעריקאנער שרייבער קאטעגאריע:ענגליש
מולאן (1998 פילם)
מולאַן (ענגליש: Mulan) איז אן אנימירטער מוזיקפילם פון 1998 וואס איז פראדוצירט געווארן דורך וואלט דיזני אנימאציע סטודיאס און פארשפרייט געווען דורך וואלט דיזני פילמען. ער איז דער 36סטער דיזני אנימירטער פילם אין פולער לענג. די געשיכטע פאסירט אין אוראלט כינע און איז באזירט אויף א לאקאלע לעגענדע. דער פילם האט די שטימעס פון מינג-נא ווען און עדי מערפי. "מולאן" איז געווען געראטן ווייל זיינע מוזיק און קונסט-סטיל זענען געווען אנדערש פון אנדערע דיזני פילמען. די מוזיק איז קאמפאזירט געווארן דורך דזשערי גאלדסמיט.
קאטעגאריע:1998 פילמען‏ קאטעגאריע:אמעריקאנישע פילמען קאַטעגאָריע:מוזיקפילמען קאַטעגאָריע:דיזני אנימירטע פילמען קאַטעגאָריע:ענגליש שפראכיגע פילמען
נארדוועסט טעריטאריעס
290px|קליין|נארדוועסט טעריטאריעס אין קאנאדע נארדוועסט טעריטאריעס איז איינע פון קאנאדעס דריי פעדעראלע טעריטאריעס. די נארדוועסט טעריטאריעס זענען געווארן א טייל פון דער קאנאדישער קאנפעדעראציע דעם 15טן יולי 1870, אבער די היינטיקע גרענעצן פון דער טעריטאריע זענען געשאפן געווארן דעם 1טן אפריל 1999, ווען מען האט אויפגעשטעלט די טעריטאריע נונאוואוט.
די טעריטאריע האט געהאט א באפעלקערונג פון 45,136 ביי 2021 די הויפשטאט איז יעלאנייף, זייט 1967.
בערך העלפט פון דער טעריטאריע געפינט זיך צפון פון דער בוים ליניע.
געאגראפיע
די טעריטאריע איז פלאצירט אין צפון קאנאדע, צווישן די צוויי אנדערע פעדעראלע טעריטאריעס, יוקאן צו מערב און נונאוואוט צו מזרח. אויך גרענעצט זי מיט די פראווינצן בריטישע קאלאמביע צו דרום־מערב, און אלבערטא און סאסקאטשעווען צו דרום. זי באדעקט א שטח פון 1,183,085 קוואדראט ק"מ.
קאַטעגאָריע:קאנאדע
זעלבע-מין חתונה
ווייל שוואַנגערשאַפֿט און געבורט זענען אוממעגלעך קענען זיי אנשטאט אַדאָפּטירן אַ קינד אדער ניצן סוראָגאַציע.
יידישקייט
לויט דער הלכה איז עס אסור מן התורה פאר מענער, ווייל ער איז מחוייב מיט פרייה ורבייה. ווי אויך טאר ער נישט מוציא זיין זרע לבטלה. אבער, פאר א פרוי איז נישטא דער איסור, ווייל זי איז נישט מחוייב מיט די מ"ע פון פריה ורביה.
לעגאליטעט
זעלבע-מין חתונות זענען לעגאלע אין די פאלגנדע לענדער:
אין די פאלגענדע לענדער זענען זיי נאר לעגאל אין איין אדער עטלעכע שטאטן:
אין ישראל דאַרף אַ זעלבע-מין פּאָר האָבן אַ ציווילע חתונה אין אַן אַנדערע מדינה, אדער וואוינען אין ישראל אַלס "ידועים בציבור".
קאטעגאריע:חתונה קאטעגאריע:להט"ב
דעבלע
דעבלע איז שטיקער קוכן איינגעדרייט אין פארעם פון אן אויער וואס די יודן אין טוניסיע פלעגן עסן לכבוד פורים.
צבי שטעמער
צבי (הערשל) שטעמער (ה'תרפ"ט - ט"ו טבת ה'תשס"ט) איז געווען א חשובער קלויזענבורגער חסיד וואס איז געווען טעטיג אין אויפשטעלן קרית צאנז אין נתניה און די צאנז-קלויזנבערגער קהילה אין בני ברק. ער איז אויך געווען א מיטגליד אין דער הנהלה פון מפעל הש"ס.
לעבנסגעשיכטע
הערשל שטעמער איז געבוירן אין ווארמז, דייטשלאנד אין יאר תרפ"ט, א יונגערער ברודער פון גרשון שטעמער, דער ראש הקהל פון דער עדה החרדית. צו דריי יאר האט זיין משפחה עמיגרירט קיין ארץ ישראל. ווען ער איז געווען נאך א קליין קינד איז ער פאר'יתומ'ט פון זיין מאמע.
צאנז-קלויזענבערג
נאך זיין חתונה איז ער געווען שטארק טעטיג צווישן קלויזענבערגער חסידים, און אסאך אנדערע האבן אויך געקענט אים. אפילו אלס יונגערמען פלעגן קומען צו אים יונגע פאר-פֿאלק ער זאל העלפן מיט זייער שלום בית.
ער האט געפירט א גרויסע גמ"ח קאסע וואס האט אויסגעבארגט געלט אין סכומים פון הונדערטער טויזנטער שקלים.
ווען מ'האט אויפֿגעשטעלט קרית צאנז אין נתניה איז ר' הערשל געווען אן אינטעגראלער טייל פון דעם ענין. נאכדעם האט ער זיך געצויגן קיין בני ברק וואו ער האט אנגעהויבן אויפשטעלן די קלויזענבערגער קהילה פון דער שטאט. ער האט פארדינט פרנסה אלס א מחנך אין קרית צאנז. ווען דער קלויזענבערגער רבי האט אויפגעשטעלט דעם מפעל הש"ס האט מען גערופן ר' הערשל צו באטייליגן אין דער הנהלה.
מקור
שטעמער
10טן יאנואר
געשטארבן
10
הויפט זייט/כ"ט אלול
כ"ט אלולערב ראש השנה קליין|100px|[[הלל צייטלין]]
אלול 29 קאַטעגאָריע:מוסטער היינט אין היסטאריע he:תבנית:כ"ט באלול
באאבדע
באאבדע איז א שטאט אין לבנון, מיט א באפעלקערונג געשאצט אויף 2,500 איינוווינער. רוב מענטשן זענען מאראנען קריסטן, אויך שיאטן מוסלמענער און דרוזן.
שלמה גליק
החזן שלמה גליק איז געבוירן אין יאר תשל"ז אין ירושלים.
באאבדע
באאבדע דינט אלס געגנטליכע הויפטשטאט פאר מערב לבנון בארג. די שטאט געפונט אין מערב פון לבנון, דרום מזרח פון ביירוט. אין דעם געגנט געפונען זיך אויך אנדערע מינאריטעטן, ווי סוניס, און אנדערע קריסטליכע עטנישע גרופעס.
שלמה גליק
שוין אין די יוגנט האט ער ארויסגעוויזן א נייגונג צו חזנות.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:חזנים
באאבדע
דער פרעזידענטישער פאלאץ געפונט זיך אין שטאט, אזוי אויך דער פארטיידיגונגס מיניסטעריום און אנדערע רעגירונגס געביידעס.
קאַטעגאָריע:שטעט אין לבנון
גרשון העניך ליינער
רבי גרשון העניך ליינער ( ה'תקצ"ט - ד' טבת ה'תרנ"א) איז געווען דער ערשטער ראדזינער רבי, א זון פון דעם איזשביצער רב ר' יעקב ליינער דער בעל מחבר פון די ספרים "בית יעקב", וואס איז געווען א זון פון רבי מרדכי יוסף ליינער, מחבר פון ספר מי השילוח, דער ערשטער רבי פון איזשביצא.
רבי גרשון העניך איז געווען א גאון און א רבי, עס איז געווען ווייניג אזעלכע גאונים און קענערס ווי ער, ער האט געקענט כל התורה כולה ממש, ווי מען זעט אין זיינע ספרים.
ער איז געקרוינט אלס רבי נאך זיין פאטערס פטירה, ט"ו אב תרל"ח.
זיין שטורעמישע לעבן
ביי די איין און צוואנציג יאר האט ער ארויסגעגיבן זיין ספר "סדרי טהרות" א גאונית'דיגע פירוש אויף סדר טהרות וואס האט נישט קיין פירוש הגמרא.
חידוש התכלת
זיין אנטדעקונג פון די תכלת: ער איז באקאנט פארן זיין דער "מחדש התכלת". ער האט איבערגעדרייט א וועלט בשעתו טענה'דיג אז ער האט געפונען די "חלזון פיש" און ער ווייסט וויאזוי מ'ארבעט עס אויס צו מאכן דערפון "תכלת". זיין אלע חסידים און נאך פילע אנדערע האבן טאקע אנגעטוהן די תכלת, טראץ דעם גרויסן התנגדות און קעגנערשאפט פון רוב וועלט. ער האט ארויסגעגעבן אין יענער צייט דריי ספרים: "שפוני טמוני חול", "פתיל תכלת" און "עין התכלת".
ער האט געהאט שטיצע פון געוויסע גדולים. אבער רוב זענען ארויסגעקומען קעגן אים. צווישן דעם זענען פילע ארויס דערקעגן גאר שארף. און אים אויסגעטיילט ביטערע רדיפות.
ער איז נאך נסתלק געווארן אינמיטן דער פרשה און זיין זוהן האדמו"ר ר' מרדכי יוסף האט געדרוקט זיין דריטע ספר "עין התכלת".
ראדזינער חסידים מאכן נאך אלס היינט צוטאג'ס די תכלת און פילע גייען דערמיט.
זיינע קינדער
ליינער, גרשון העניך
מירון טראגעדיע תשפ"א
פֿארטאגס ל"ג בעומר (י״ח אייר) ה'תשפ"א, דעם 30סטן אפריל איז געווארן א גרויסע געדרענג וואס האט צוגעברענגט אויף א בהָלה ביים ארויסגאנג פון דער הדלקה ביים תולדות אהרן רבי׳ן נעבן דעם ציון פון רבי שמעון בר יוחאי אין מירון, ווען 45 מענער און קינדער זענען ליידער אומגעקומען און 102 זענען פארוואונדעט געווארן, נאכדעם וואס זיי זענען צעטרעטן געווארן אין א שטארקן געדרענג.
דאס האט פאסירט אינמיטן דער הילולא פון רבי שמעון וואס קומט פאר יעדע יאר אין מירון ווען יידן קומען צוזאמען ביים ציון. בשעת מעשה זענען געווען ביים ציון בערך 100,000 יידן.
ס׳איז געווען די ערגסטע ציווילע קאטאסטראפֿע אין דער היסטאריע פון ישראל.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:ל"ג בעומר קאַטעגאָריע:מאסן-פאניקן קאַטעגאָריע:2021 קאַטעגאָריע:מירון
יהושע לייפער
רבי יהושע לייפער (געבוירן י"ח תמוז תשי"ז 1957) איז אַ דיין און מורה הוראה אין מאנסי און ניו סקווירא, ניו יארק, און דער נשיא פונעם עוז והדר אנטשאלט פון וואס ער איז דער אייגנטימער.
ביאגראפיע
ער איז געבוירן געווארן אין ישראל י"ח תמוז תשי"ז צו זיין פאטער רבי יחיאל, טעמעשווארער רבי אין ירושלים, און זיין מוטער צפורה, אן אייניקל פון רבי נחמן סופר-פאפירנע, אן אייניקל פון די קארלינער רביס. ער האט געלערנט אין סאטמאר חדר און אין דער לפלגות ראובן ישיבה, און ביים דזשיקאווער רבי׳ן, רבי יודעלע הורוויץ.
נענועים (אלבאם)
נענועים איז א מוזיק אלבאם ארויסגעגעבן דורך סאטמאר ארונים לכבוד די ימים נוראים תשע"ב.
יהושע לייפער
ביאגראפיע
ער האט געהייראט די טאָכטער פון רבי משה ניישלאס, און איז א שוואגער מיט רבי דוד טווערסקי רחמיסטריווקער רבי אין ירושלים, וואס איז דער איידעם פון הרב ניישלאס. נאך דער חתונה האט ער באקומען היתר הוראה און געטון שימוש ביי הרב משה האלבערשטאם אין ירושלים.
נענועים (אלבאם)
עס אנטהאלט די בארימטע סאטמארע נענועים ניגון פארפאסט דורכן בארימטן חסידישן קאמפאזיטאר רבי בעריש ווישעווער וועלכע באשטייט פון אכט פעלער.
עס איז אויך כולל א היסטארישע ניגון נפשי להשם נתחבר דורך רבי יקותיאל הערש ווערצבערגער לכבוד די צוריקקער פון סאטמארער רבי'ן פון ארץ ישראל אום תשט"ו.
יהושע לייפער
ביאגראפיע
זיין אַרבעט ווי אַרויסגעבער האט ער אנגעהויבן אין זיין יוגנט, אין יאר תשמ״ב, ווען ער האט געדרוקט דעם ספר פירות גינוסר, וואס אנטהאלט דעם פרי חדש מיטן ביאור פרי תואר פון רבי חיים בן עטר, דער "אור החיים", אויף שולחן ערוך יורה דעה. ביז דאן איז עס געווען דער נאר אין א זייער שלעכטע  קסעראקאפיע אויפלאגע.
עוז והדר
אין יאר תשמ"ח האט דער עוז והדר אנשטאלט אנגעהויבן צו אַרבעטן אויף מסכת גיטין, אלס אנהייב צום גאנצן ש"ס. אַרום דעם יאָר תש"ן האט רבי יהושע לייפער אנגעהויבן צו דינען ווי פּרעזידענט פון די עוז והדר אינסטיטוט און כולל, וואס ביז דעמאָלט איז געווען אנגעפירט פונעם אינסטיטוט רבי יוסף סאמעט, איידעם פון רבי מאיר בראנדסדארפער. מיט דער צייט זענען געווען ספיקות צי דער אינסטיטוט קען זיך אויסהאלטן צוליב זיינע גרויסע חובות. א ביסל צייַט שפעטער האט לייפער אָנגעשטעלט הערשי פרידמאַן פון קאַנאַדע וואס האט אויף זיך גענומען פינאנצירן די אויסגאבע פון תלמוד בבלי, וואס גייט היינט אויף זיין נאמען, די "פריעדמאן אויסגאבע".
דער אינסטיטוט איז געווארן אין די לעצטע יאָרן איינער פון די חשובסטע פארלאגן אין דער חרדישער וועלט, באַרימט פֿאַר ארויסגעבן אן אויסגאבע פון תלמוד בבלי וואָס איז די פאפולערסטע ש"ס אין דער ישיבישער וועלט און דעם אלגעמיינעם רעליגיעזן ציבור, און שפּעטער דעם הערליכן "מתיבתא" ש"ס.
נאך שפעטער, אין תשס"ג, האט דער אינסטיטוט אנגעהויבן ארויסגעבן גרונטלעכע ספרים אין אויסגאבעס מיט א ברייטן פירוש. פֿאַר דעם צוועק האט רבי לייפער רעקרוטירט רבי מנחם מענדל פאמעראנץ, דער הויפט רעדאקטאר פון דער מתיבתא אויסגאבע פון ש"ס מיט א פולן פירוש. דער מתיבתא ש"ס איז געענדיקט אין תשע"ג (2013), מיט די ציל פון פינאַנסינג אויפשטיין רבי יודאַ לייב פּערלמוטער.
נאָך דער פטירה פון זיין פאטער אין תש"ע, האט מען אים באשטימט זיין ממלא מקום, אבער ער פירט נישט קיין רביסטעווע. אין תשע"ג איז ער געווארן באשטימט רב פון דער "באר משה" קהילה אין מאנסי, ניו יארק.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:אמעריקאנער רבנים קאַטעגאָריע:סקווערער חסידים קאַטעגאָריע:רעדאקטארן קאַטעגאָריע:סקווערער דיינים קאַטעגאָריע:מענטשן פון ראקלענד קאונטי
נענועים (אלבאם)
וועב
קאטעגאריע:אידישע טעיפס קאטעגאריע:סאטמאר
דאמבראווא (הויף)
דאמבראווא (אדער דאמבראוו) אין מערב גאליציע, איז א באקאנטע שטאט אין די חסידישע קרייזן, וואס דארטן האבן געוואוינט די רבנים און רבי'ס פון דער דאמבראווער דינאסטיע וואס ציעט זיך פון הרב מרדכי דוד אונגאר. דארט האבן משמש געווען ברבנות:
דער דאמבראווער בוים
רבי מרדכי דוד אונגאר זצ"ל (ה'תק"ל – ז' שבט ה'תר"ג), רב אין דאמבראווא.
קרית וויזשניץ
קליין|שילד ביים אריינגאנג צו דער קריה קרית וויזשניץ (אפֿט אויכעט גערופן שיכון וויזשניץ) איז א געגנט אין שטאט בני ברק. די געגנט איז דער הויפט צענטער פון דער וויזשניצער הויף.
היסטאריע
צווישן די יארן תש"ו - תש"ח האבן די שליחים פון דעם אמרי חיים דורכגעפירט פארהאנדלונגען מיט פארשידענע אייגענטימערס פון פעלדער און קרקעות, און צולעצט איז איינגעקויפט געווארן א ריזיגן שטח לעבן בני ברק וואס דעמאלטס אין יענע יארן איז נאך געווען גאר א קליינע שטאט. אנפאנג, האט דער שיכון געהייסן "כפר וויזשניץ" און שפעטער ווען מען האט עס פאראייניקט מיט בני ברק און זכרון מאיר האט מען געטוישט צו "קרית וויזשניץ".
קליין|לינקס|וויזשניצער תלמוד תורה אין קרית וויזשניץ ניסן תש"ח איז אפגעהאלטן געווארן מעמד הנחת אבן הפינה, און סיוון תשי"א איז דער וויזשניצער רבי דער אמרי חיים אריבערגעצויגן פון תל אביב אין בני ברק און אויך די וויזשניצער ישיבה "בית ישראל ודמשק אליעזר" האט מען אריבערגעפירט אהין. תשי"ב איז דער פריערדיגער וויזשניצער רבי, רבי משה יהושע האגער דער "ישועות משה" אויך אהינגעקומען צו וואוינען, און נתמנה געווארן דורך זיין טאטע צו דינען אלס רב פון דעם שיכון. נאך דער פטירה פון דער "אמרי חיים" איז רבי משה יהושע געווארן א רבי און אנשטאט אים האט מען באקרוינט רב פונעם שיכון זיין עלטערער זון רבי ישראל האגער, דער היינטיגער וויזשניצער רבי. שפעטער ווען רבי ישראל איז אוועקגעטריבן געווארן פון וויזשניץ, האט מען באקרוינט זיין יונגערן ברודער רבי מענדיל אלס רב. אין יאר ה'תשס"ב האט דער רבי דער "ישועות משה" צוריקגעבערנגט רבי ישראל קיין וויזשניץ, און אין תשע"ב זייט נאך דער פטירה פון דער "ישועות משה" דינט רבי ישראל אלס רבי אין דעם שיכון. אלס דומ"ץ קרית וויזשניץ פלעגט דינען איבער פופציג יאר רבי משולם זושא לוריא (נפטר געווארן ט' טבת ה'תשע"ז). אין קרית וויזשניץ געפונען זיך איבער פופציג מוסדות ווי חדרים, כוללים, מיידל שולעס און אזוי ווייטער. די צאל פון די איינוואוינערס פון שיכון וויזשניץ איז אומגעפער 3,000 משפחות. די מערהייט פון זיי זענען וויזשניצער חסידים.
די גאסן פון קרית וויזשניץ
די מערהייט פון די גאסן אין דעם שיכון זענען גערופען נאך די פריערדיגע וויזשניצער רביס און אנדערע רבנים און רבי'ס וואס געהערן צו דער וויזשניצער צווייג און זענען ווי פאלגנד:
לעוו לונץ
לעוו לונץ (רוסיש: Лев Натанович Лунц; פּעטערבורג, 1901 – האַמבורג, 1924) איז געווען אַ רוסישער פּראָזאַיִקער, דראַמאַטורג און פּובליציסט פון דער ייִדישער אָפּשטאַמונג.
לעבנסגעשיכטע
לעוו לונץ איז געבוירן געוואָרן, אויסעוואַקסן און דורכגעלעבט כמעט דאָס גאַנצע לעבן אין פּעטערבורג. זײַן פאָטער נתן לונץ, אַ פּוילישער ייִד, איז געווען אַ פּראָוויזאָר. זײַן מוטער אנע – אַ קאָנצערטן-פּיאַניסטקע. לעוו לונץ האָט פאַרענטיקט מיט אַ גאָלדענער מעדאַל אַ גימנאַזיע און זיך געלערננט אויפן היסטאָריש-פילאָלאָגישן פאַקולטעט פונעם פּעטראָגראַדער אוניווערסיטעט. אין 1922 האָט לעוו לונץ פאַרענדיקט דעם אוניווערסיטעט און איז איבערגעלאָזט געוואָרן אויף דער קאַטעדרע פון די מערב-אייראָפּעיִשע ליטעראַטורן פאַר וויסנשאַפטלעכער אַרבעט. חוץ רוסיש און ייִדיש האָט ער באַהערשט שפּאַניש, איטאַליעניש, ענגליש, פראַנצויזיש, אַלט-פראַנצויזיש און העברעיִש.
לעוו לונץ האָט דעביוטירט אַלס ליטעראַטאָר אין דער עלטער פון 18 יאָר .ער איז געוואָרן אַ מיטגליד און איינער פון אידעאָלאָגן פון דער אַ-פּאָליטישער (אונטערגעשטראָכן ניט קאָמוניסטישער) ליטעראַטור-פאַרייניקונג "סעראפּיִאָנס ברידער" (רוסיש – «Серапионовы братья»). צווישן די "סעראפּיִאָנס ברידער" זײַנען געווען וויכטיקע רוסישע שרײַבער, סײַ רוסן סײַ ייִדן: מיכאיל זאָטשענקאָ, בנימין קאַווערין, מיכאל סלאָנימסקי, וויקטאָר שקלאָווסקי, וולאדימיר פּאָזנער, קאָנסטאַנטין פעדין, ווסעוואָלאָד איוואַנאָוו און אַנדערע. לעוו לונצעס שעפערישע טעטיקייט האָט געדויערט בלויז 5 יאָר. במשך פון אָט דער קורצער צײַט האָט ער אָנגעשריבן אַ גאַנצע ריי הויך טאַלאַנטירטע דערציילונגען, דראַמאַטישע ווערק און טעאָרעטישע אַרטיקלען. דער ייִדישער טעמאַטיק זײַנען געווידמעט לעוו לונצעס דערציילונגען "היימלאַנד" ("Родина") און "במדבר" ("В пустыне"). דער שרײַבער האָט מיטגעאַרבעט מיטן העברעישן טעאַטער "הבימה", וועלכער האָט געאַרבעט אין יענע יאָרן אין מאָסקווע. מע האָט אים אפילו פאָרגעשלאָגן ווערן דער ליטעראַטור פאַרוואַלטער פון דעם טעאַטער, אָבער די אידעע איז ניט פאַרווירקלעכט געוואָרן.
אין 1923 איז דער שרײַבער שטאַרק קראַנק געוואָרן. ער איז אַרויסגעפאָרן פון סאָוועטן-רוסלאַנד קיין דײַטשלאַנד, וווּ עס האָבן געוווינט זײַנע עלטערן, וועלכע האָבן עמיגרירט פריִער. נאָך אַ יאָר איז ער געשטאָרבן אין האַמבורג. טראָץ דעם קליינעם פאַרנעם פון לעוו לונצעס שעפערישער ירושה, איז זײַנען בײַטראָג אין ליטעראַטור געווען זייער באַדײַטנדיק. נאָך זײַן טויט האָט מען לעוו לונצעס ווערק קיינמאָל ניט פאַרעפנטלעכט אינעם ראַטנפאַרבאַנד ווײַל זיי זײַנען באַטראַכט געווען אַלס אַנטי-סאָוועטישע.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:רוסישע יידן קאַטעגאָריע:דראמאטורגן
וואכאקא
ער געפינט זיך אין דרום־מערב מעקסיקע, אין דעם דרום־מערב ווינקל פונעם איסטמאס פון טעהואַנטעפּעק. ער גרענעצט דעם שטאַט פון גערעראָ צו מערב, פּועבלאַ צו צפון־מערב, וועראַקרוז צו  צפון און טשיאַפּאַס צו מזרח. צו דרום האט ער כּמעט 600 קילאמעטער פון ברעג אויפן פאציפישן אקעאן. ער האט אַ רייַך מולטיקולטורעלן זאַץ ווו מער ווי 16 עטנישע גרופּע. ווי אנדערע לענדער פון דער פעדעראציע, האט אָאַקסאַקאַ אַ קאָנסטיטוציע, אַ יידל קאָד, שטראפֿקאָד און פאַרשטעלן זיך.
קאַטעגאָריע:מעקסיקא
עתירתנו
ותערב לפניך עתירתנו איז א מוזיק אלבאם וואס באשטייט פון צעהן ניגוני סאטמאר (זאלוינים) ארויסגעגעבן לכבוד די ימים נוראים תשע"ב.
די מוזיק איז אראנדזשירט ביי נפתלי שניצלער און משה קרויס און פארשפרייט דורך מרמ מוזיק.
לינקען
קאטעגאריע:אידישע טעיפס קאַטעגאָריע:זאלוינים
האלאוויי ראד אונטערגרונט סטאנציע
האלאוויי ראד (Holloway Road) איז א לאנדאנער אונטערגרונט סטאנציע אויף דער פיקאדילי ליניע וואס געפינט זיך אין האלאוויי ראד, האלאוויי, צפון לאנדאן.
די סטאנציע איז אין טראוולקארט זאנע 2.
היסטאריע
די סטאנציע האט געעפנט אויף דער דעמאלסטיקער גרויסנארדערן, פיקאדילי און בראמפטאן באן (היינט די פיקאדילי ליניע) דעם 15טן דעצעמבער 1906.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:פיקאדילי ליניע סטאנציעס
גרעוול היל טראם סטאנציע
גרעוול היל איז א טראמלינק סטאנציע אין דער לאנדאנער בארא פון קרוידן, דרום לאנדאן, באדינט דורך טראמלינק רוטע 3. די סטאנציע באדינט אדינגטאן.
אויסלייג
קליין|טראמען נאענט צו גרעוול היל, אקטאבער 2011|275פיקס
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:טראמלינק סטאנציעס
פלעצל
קליין| א [[שול אינעם פלעצל]] דאס פלעצל איז א געגנט אין פאריז, פראנקרייך. גענומען פון ווארט פלאץ איז אן אלטע יידישע געגנט, אין פערטע קווארטל אין פאריז.
אנגעפאנגען האט זיך עס, ווען די פאריזער יידנטום איז פארטריבן געווארן פון שטאט, מיט אריבער 600 יאר צוריק, האבן זיי זיך דארט באזעצט. מיט יארן שפעטער אין די ענדע ניינצטען יאר הונדערט, און אין צוואנציגסטן יארהונדערט, זענען אסאך יידישע אימיגראנטן, אנגעקומען קיין פראנקרייך, אנהייב מיינליך פון מזרח אייראפע, שפעטער בעיקר פון צפון אפריקע.
די גאסן זענען פיל מיט יידישע געשעפטן, בתי מדרשים, און בעקערייען, רעסטאראנטן פון יידישן קיך.
טשעכיש
טשעכיש איז אַ סלאַװישע שפּראַך װאָס געהערט צו דער גרופּע פֿון די מערבֿ סלאַװישע שפּראַכען, צוזאַמען מיט פויליש, סלאוואקיש און סאָרביש. די טשעכישע שפּראַך שרײַבט מען מיט גלחישע (לאטיינישע) אותיות.
טשעכיש איז די הויפּט שפּראַך פֿון טשעכיי. צוועלף מיליאן מענטשן רעדן טשעכיש. טשעכיש איז גאנץ ענלעך צו סלאוואקיש, און די רעדערס פון די צוויי שפראך קענען איינער אנאנד פארשטיין.
נאמען
על פי היסטאריע, דער נאמען "čeština" (טשעכיש) שטאמט פון דער נאמען פון א סלאווישער שבט מיטן נאמען "Čech" (טשעך) וואס האט באוואוינט אין בעהמען צענטראל און האט פאראייניקט ארומיקע סלאווישע און דייטשע שבטים אונטער דעם קעניגרייך פון די פרעמיסליד דינאסטיע. על פי טשעכישע מסורה, דער נאמען שטאמט פון דער עלטער-פאטער Čech (טשעך), ווער האט געבראכט זיין שבט צו זייער לאנד אין טשעכיי.
פלעצל
די פאריזע שטאטראט, האט אויפגעהאנגען א שילד, מיטן נאמען פון געגנט, און געשריבן דארט די היסטאריע פון געגנט. די באפעלקערונג, איז א רעליגיעזע אין מערסטנטייל.
קאטעגאריע:פאריז קאטעגאריע:פרומע אידישע געגנטן
טשעכיש
ביישפיל
טשעכיש: Všichni lidé se rodí svobodní a sobě rovní co do důstojnosti a práv. Jsou nadáni rozumem a svědomím a mají spolu jednat v duchu bratrství
אידיש: יעדער מענטש ווערט געבוירן פריי און גלייך אין כבוד און רעכט. יעדער ווערט באשאנקן מיט פארשטאנד און געוויסן; יעדער זאל זיך פירן מיט א צווייטן אין א געמיט פון ברודערשאפט.
גענומען פון דעם אלוועלטלעכע דעקלאראציע פון מענטשרעכט.
קאַטעגאָריע:טשעכיי
30סטן מערץ
דעם 30סטן מערץ איז דער 89סטער טאג פון יאר (90סטער טאג אין אן עיבור־יאר) אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 276 טעג.
פייערונגען
30
11טן יאנואר
דעם 11טן יאנואר איז דער עלפֿטער טאג פון יאר, אין דער צווייטער וואך אינעם גרעגאריאנישן קאלענדאר. ביז צום סוף יאר, בלייבן נאך 354 טעג (355 אין אן עיבור־יאר).
געשטארבן
11
קאנסערוואטיוו פארטיי (פאראייניגטע קעניגרייך)
די קאָנסערוואַטיוו און יוניאָניסט פארטיי (געוויינלעך פאַרקירצט צו קאָנסערוואַטיוו פארטיי) איז די הויפּט צענטער-רעכט פּאָליטישע פּאַרטיי אין דעם פֿאַראייניקטן קעניגרייך. זייער פאליטיק טוט פראמאווירן קאָנסערוואַטיזם און בריטישן יוניאָניזם. זיי זענען די גרעסטע פארטיי אינעם בריטישן הויז פון קאמאנס מיט 357 פון 650 זיצן.
די איצטיגע פירער פון דער קאָנסערוואַטיווע פארטיי איז עליזאַבעטה טראַס.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פאראייניגטע קעניגרייך קאַטעגאָריע:פאליטישע פארטייען
יעקב עקיבא סופר
רבי יעקב עקיבא סופר (א' אלול ה'תקצ"ט, פרעשבורג - ב' טבת ה'תרע"ב, פרעשבורג) איז געווען א זון פונעם כתב סופר און זיין ווייב חוה לאה ווייס.
זיין זון איז געווען הרב שלמה סופר, מחבר פון "זכרון לדוד".
רבי נתן געשטעטנער פון בני ברק איז זיינס אן אוראייניקל.
קאַטעגאָריע:רבני אונגארן
שו בינג
קליין|99px|א פאלשער כינעזישער קאראקטיר לויט שו בינג'ס נייער שרייבסיסטעם. דער קאראקטיר פארשטעלט דאס ענגלישע ווארט WIKI. געבוירן אין טשאנג טשינג, איז שו אויפגעוואקסן אין בייזשינג. אין 1975, ביים סוף פון דער קולטורעלער רעוואלוציע, האט די כינעזישע ממשלה אים געשיקט, ווי טויזנטער אנדערע צענערלינגען, צום קאָנטרי פאר צוויי יאר. ווען ער איז צוריקגעקומען קיין בייזשינג אין 1977, האט ער זיך אריינגעטרעטן אינעם דרוקמאכן דעפארטעמענט, און איז מקבל געווען זיין מאגיסטערס אין שיינע קונסטן אין 1987. נאך די טיען-אן-מין סקווער פראטעסטן אין 1989, זיין קונסט איז געזען געווארען ווי א קריטיק אויף דעם כינעזישן רעגירונג, אז פאר זיין זיכערקייט איז ער זיך איבערגעציט צו אמעריקע אין 1990. ער האט דארט געוווינט ביז 2008, ווען ער איז געווארען וויצעפרעזידענט פון דער בייזשינג אקאדאמיע.
אין 1990 האט שו געהאט זיין ערשטע אויסשטעלונג ביים קאזען מוזיי פון קונסט, און בתוך זיין אויסשטעלונג זענען געווען די צוויי אינסטעלאציעס "בוך פון הימל" און "גייסטער האמערן דעם וואנט". אין בוך פון הימל דער קינסטלער האט געמאכט, דורך א זמן פון דריי יאר, 4,000 פאלשע כינעזישע קאראקטירן און האט זיי גשניצט ביי האנט אין האלץ-קוואדראטן, און האט זיי גענוצט ווי באוועגלעכער שריפט צו דרוקן כרכים און מגילות, וואס זענען אראפגעלעגט אויף דער ערד און געהאנגען פון דער סופיט. דער גרויסער סכום טעקסט טויסט צו האלטן אן אלטע חכמה, אבער איז להפך אוממעגליך צו פארשטיין.
קאַטעגאָריע:כינעזער קאַטעגאָריע:קינסטלערס קאַטעגאָריע:לעבעדיגע מענטשן
ז' טבת
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:טבת
הויפט זייט/א' ניסן
א' ניסן ראש חודש
בליצקריג
בליצקריג איז דער נאמען וואס די ענגלישע האבן גערופן דעם וועג וואס נאצי דייטשלאנד האט מלחמה געהאלטן אין אייראפע, אייננעמענדיג פוילן, האלאנד, בעלגיע און פראנקרייך, און רוסלאנד, ווי עס האט נישט צו גוט געארבעט, צוליב פארשידענע סיבות.
דער טאקטיק איז, איבערגעטריבענע באנוץ פון געפאנצערטע דיוויזיעס, און טאנקן, כדי צו פארטומלען די פיינט, צו פארטיליגן זיין כח, און פארכאפן אסטראטעגישע פונקטן, און דאס אלעס די שנעלסטע מעגליך.
קעגן די סאוועטן פארבאנד האט עס נישט געארבעט, צוליבן גרויסקייט פון שטח, און מענטשן קראפט, וואס דייטשלאנד האט נישט געקענט בייקומען.
פארבאנד פון די נאציאנאל-דייטשע יידן
דער פֿאַרבאַנד פֿון די נאַציאָנאַל־דײַטשע ייִדן איז געווען אַ רעכטע קאָנסערוואַטיווע און אַסימילאַטאָרישע ייִדישע פּאָליטישע אָרגאַניזאַציע אין דייטשלאַנד, וואָס האָט סוף־כּל־סוף אונטערגעשטיצט אַדאָלף היטלער. ער איז געגרינדעט געוואָרן דורך מאַקס נוימאַן אין 1921 און פֿאַרווערט אין 1935. די הויפּטקוואַרטיר איז געווען אין בערלין. זײַן אָרגאַן איז געווען דער זשורנאַל „דער נאַציאָנאַלדויטשע יודע‟ (1922–1934). צוליב דער פאָרמאַטיווער השפּעה פֿונעם גרינדער, די מיטגלידער פֿונעם פאַרבאַנד זענען אויך גערופֿן ווי „נאַומאַן־יודע‟ (נוימאַן־ייִדן) אָדער „נאַומאַניאַנער‟. קאַטעגאָריע:יידישע ארגאניזאציעס קאַטעגאָריע:דייטשלאנד
אפטייקעריי
אפטייקעריי (פון גריכיש φάρμακον, פֿאַרמאַקאן, היילמיטל אדער גיפט) איז איז די וויסנשאפט און טעכניק פון צוריכטן און צוגרייטן מעדיקאמענטן. עס האט א ציל צו פארזיכערן אז מען ניצט מעדיקאמענטן אין א זיכערן און עפעקטיוון אופן.
אלעקסאנדריע
אלעקסאנדריע ( אַל-איקסאַנדאַריאַ) איז די צווייטע גרעסטע שטאט אין עגיפטן, נאך קיירא, מיט א באפעלקערונג פון איבער פיר מיליאן איינוווינער. זי געפונט זי אויף די ברעגעס פון מיטלענדישן ים, ביים אויסגאס פון נילוס. די שטאט געפונט זיך 208 קילאמעטער צפון מערב פון דער הויפטשטאט. אלעקסאנדריע איז די גרעסטע פארט שטאט אין עגיפטן.
אפטייקעריי
דער פלאץ וואו מען צוגרייט מעדיקאמענטן רופט מען אן אפטייק.
אלעקסאנדריע
היסטאריע
די שטאט איז געגרינדעט געווארן דורך אלכסנדר מוקדון, אין יאר 334 א"צ, און איז גערופן געווארן אזוי, נאכדעם וואס אלכסנדר האט אזוי גערופן דעם שטאט. תלמי דער ערשטער, האט געמאכט דעם שטאט פאר הויפט שטאט. עס איז געווען באוויסט אלס גאר א שיינע שטאט, מיט פארקן און געביידעס, תלמי האט געבויט די גרעסטע ליכט טורעם אינעם פארט, עס איז נאכדעם געווען פון די זיבן וועלט ווונדער. ביז די אנהייב פון די ציילונג פון קריסטן, איז אלעקסאנדיע געווען א פארגעשריטענע און געלערנטע שטאט, איינער פון די קעניגן, האט אויפגעשטעלט דארט אן אוניווערסיטעט. אלעקסאנדריע איז געווען די צווייט גרעסטע שטאט, אין די רוימישע אימפעריע, און א ריזן האנדלס צענטער.
אפטייקעריי
לויט דער װעלט געזונט ארגאניזאציע זענען היינט אויף דער וועלט בערך 2.6 מיליאן אפטייקער.
אלעקסאנדריע
היסטאריע
תלמי דער ערשטער האט געגרינדעט די ביבליאטעק, וואס האט לויט געוויסע אנטהאלטן, 700,000 געשריבענע מגילות. אין יאר 47 ווען יוליוס קייסער, האט איינגענומען עגיפטן, איז די ביבליאטעק פארברענט געווארן. מארק אנטאני, האט טיילווייז איבערגעבויט, און אויפגעשטעלט די ביליאטעק פונדאסניי.
אפטייקעריי
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מעדיצין
אלעקסאנדריע
מיטל אלטער ביז היינט
די פערסישע אימפעריע, האט איינגענומען די שטאט אין יאר 616, די ביזאנטישע אימפעריע, האט ארויס געשטויסן די פערסן. ביז ווען די אראבער זענען אנגעקומען, אין 640, נאך א באלאגערונג פון 14 חדשים, איז די ביבליאטעק נאכאמאל חרוב געווארן. און די מוסלמענער, האבן אריבערגעפירט די הויפטשטאט קיין קיירא. דאס האט געברענגט צו אן אפשוואכונג אין כח פון שטאט. שפעטער ווען מען האט געפונען די נייע וועג קיין אינדיע, דורך ארומקרייזן אפריקע, האט אלעקסאנדריע נאך מער פארלוירן, פון איר גלאנץ, וועגן געשעפטן.
אלעקסאנדריע היינט
היינט איז די פארט נאך אלס א גאר וויכטיגע פארט. די אימפארט עקספארט פון עגיפטן, איז דורך אלעקסאנדריע. די וואסער פראנט איז 32 קילאמעטער לאנג, אויך איז גאז און נאפט ווערן ארויסגעשיקט פון אלעקסאנדריע.
א ביבליאטעק איז אויפגעשטעלט געווארן, איר ציל איז ווי אויפפרישן די אלטע פארלוירענע ביבליאטעק. אויך איז אין שטאט דער צווייטער גרעסטער אוניווערסיטעט אין עגיפטן.
יידן אין שטאט
אין די צייטן פון תלמי זענען שוין יידן געווען דארט, דארט איז איבערגעטייטשט געווארן די תורה צו גריכיש. אין די רוימישע צייטן, זענען 40 פראצענט פון שטאט געווען יידן, און אין צוויי קווארטלען פון שטאט, זענען אלע געווען יידן, פון פינף קווארטלען אין שטאט. די אנדערע איינוווינער זענען מערסטנס געווען גריכישע, אין יאר 38 האבן זיי דורכגעפירט פאגראמען, קעגן די יידישע איינוווינער. אין יאר 66, ווען די יידישע אויפשטאנד קעגן רוים האט אויסגעבראכן, אין ארץ ישראל. איז אויך אין קיירא געווען אן אויפשטאנד, ווי צענדליקע טויזנטער יידן זענען אומגעקומען, ווען די רוימער, האבן צובראכן דעם ווידערשטאנד. אין יאר 115 איז געווען נאך אן אויפשטאנד, ווי נאך אסאך יידן האבן פארלוירן זייער לעבן. די ביזאנטן האבן פארטריבן די יידן פון דער שטאט אין יאר 414.
אין צוועלפטן יארהונדערט, האבן געוווינט 300 יידן אין שטאט. אין ניינצטען יאר הונדערט, ווען אייראפעישע זענען אנגעקומען, איז די יידישע קהילה זיך צווואקסן, און נאך דער צווייטער וועלט מלחמה, האבן געוווינט ארום 15,000 יידן אין שטאט. ווען ישראל איז געווארן זעלבסטשטענדיק, זענען די יידן ארויף קיין ישראל אין די נאכפאלגנדע יארן.
ליטעראטור
די ראמאן מיראַמאַר פון נאגיב מאכפוז פאסירט אין אלעקסאנדריע.
קאַטעגאָריע:עגיפטן קאַטעגאָריע:פארט שטעט אין אפריקע
דזשאמו-באראמולע אייזנבאן
קליין|א מאפע פון די קאַשמיר אייזנבאן
די דזשאַמו-באַראַמולע אייזנבאן (, Kaśmīr rēlavē) איז אן אייזנבאן ליניע וואס מ'האלט אינמיטן בויען אין אינדיע צו פארבינדן דעם שטאַט דזשאמו און קאשמיר מיטן איבריגן טייל פון לאנד. די אייזנבאן הייבט זיך אן פון דזשאמו און וועט, ווען זי ווערט געענדיקט, ציען 345 ק"מ ביז דער שטאט באראמולע ביים צפון־מערבדיקן עק פונעם קאשמיר טאל.
קאַטעגאָריע:באן טראנספארט אין אינדיע
גיערמא לאסא
גיערמא לאַסא (געב' דעם 16 נאוועמבער 1955) איז דער קומענדיקער פרעזידענט פון דער רעפובליק פון עקוואדאר. ער איז אן עקאנאמיסט געבילדעט אין עקוואדאר, בעלגיע און די פאראייניגטע שטאטן.
ער איז געוויילט געווארן פרעזידענט צום ערשט אין אפריל 2021 און מ'וועט אים איינשווערן אום 24סטן מיי 2021.
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:פרעזידענטן קאַטעגאָריע:עקוואדאר קאַטעגאָריע:עקאנאמיסטן
אדמון
אדמון, איז געווען א תנא, וואס ווערט דערמאנט זיבעצען מאל אין משניות.
זיין צייט
אדמון איז געווען אין די צייטן פון אבטליון.
דער רמב"ם רעכנט אדמון צווישן די נעמען פון זעקסטן דור נאך די אנשי כנסת הגדולה לויט דעם ראנגארדער פון איבערגעבונג פון די תורה.
זעט אויך
רשימה:תנאים
פורת יוסף
קליין|250px| ישיבת פורת יוסף סמוך ונראה לכותל המערבי קליין|300px| ישיבת פורת יוסף העיר העתיקה קליין|250px|די געביידע אין גאולה ישיבת פורת יוסף, יוסף בן מתתיהו גאס פורת יוסף איז א ספרדישע ישיבה גדולה אין ירושלים וואס ווערט באטראכט אלס די ״פֿאָנשיף״ פון דער ספרדיש-חרדישער ישיבה וועלט. די ישיבה איז געגרינדעט געוואָרן אין תרפ״ג אינעם יידישן קוואַרטאַל פון ירושלים.
אדמון
רעפרענצען
קאטעגאריע:תנאים
שדה צופים
שדה צופים איז א ספר אויפן רא"ש פארפאסט דורך רבי בצלאל רנשבורג.
פורת יוסף
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:ישיבות אין ירושלים קאַטעגאָריע:ספרדים
אייפאן
איי-פֿאָן (ענגליש: iPhone) איז א ליניע פון סמארטפאנען אויסגעשטעלט און געבויעט דורך דער עפל פירמע.
שדה צופים
דאס ספר איז ווי א מפתח פון מאמרים אין רא"ש, וואס שטייט צושפרייט אין אנדערע פלעהצער אין ש"ס, מסודר לויט די סדר הגמרא.
אייפאן
עס לויפט אויף דער iOS אפערירן-סיסטעם.
שדה צופים
עס איז אריינגעדרוקט אין די ווילנער און פראגער ש"ס'ן נאך דעם קיצור פסקי הרא"ש.
אייפאן
דער ערשטער מאָדעל אייפאן איז ארויסגעגעבן געווארן אום י"ג תמוז, תשס"ז (דעם 29סטן יוני 2007).
שדה צופים
אן אנדער מהדורה אין צוויי בענדער פון ביאורים על הש״ס מהראשונים מפרשי הרי״ף שביארו שלא במקומן פון כתב יד איז געדרוקט אין יאהר ה'תשנ"ה דורך צבי יהושע לייטנער געדרוקט אין ירושלים.
אייפאן
דער באניצער-אויסשטעל (UI) איז געבויט ארום דער כלי'ס מולטי-טאטש עקראן, וואס קומט מיט א ווירטועלן-קלאפטאוול. דער אייפאן האט וויי-פֿיי און האט די מעגליכקייט זיך צו באהעפטן צו צעלולארישע באהעפטונגען. אן אייפאן קען כאפן ווידעא (וואס איז ערשט צוגעקומען ביי אייפאן 3GS), מאכן בילדער, שפילן מוזיק, שיקן און באקומען בליצפאסט, נאכגיין GPS אנווייזונגען, שרייבן נאטיצן, מאכן מאטעמאטישע חשבונות, און באקומען וויזועלע וואויסמעיל.
שדה צופים
וועבלינקען
קאטעגאריע:ספרי קודש
אייפאן
אנדערע פונקציעס, ווי למשל ווידעא-שפילן און סאציאלע-מעדיע קענען באניצט ווערן דורכן אראפלאדענען "עפס" פון עפל'ס עפ-געשעפט. אין יאנואר 2021 איז געווען צו באקומען 1.96 מיליאן עפס פארן אייפאן אויפן געשעפט.
נאמען
דער נאמען אייפאן שטאמט פון עפל'ס לעגאנדערער "איי" וואס זי נוצט פאר אירע פראדוקטן זינט זי האט ארויסגעגעבן די פירמע'ס מערסט פאפולערן קאמפיוטער דעם איי-מעק iMac. זינט דעמאלט ווערן די פראדוקטן ווי איי-פאד און איי-פעד אונטערגעשטיצט פונעם iOS אפערירן סיסטעם.
היסטאריע
עפל האט ארויסגעגעבן בסך-הכל דרייצן מאדעלן פונעם אייפאן, יעדע איינציגסטע צוזאמען מיט א נייע אפערירן-סיסטעם.
האבנדיג א 3.5 אינטש מולטי-טאָטש עקראן, האט עס געהאט אפציעס פון פיר, אכט און זעכצן גיגאבייט שפייכלערונג, א צוויי מעגאפיקסל בעק קאמערע מיט א סאמסונג פראַסעסאָר, און א פערצן הונדערט מא״ה באטעריע, און האט געקאסט $499.
דערנאך איז געקומען אין 2008 די אייפאאן 3g מיט פארבעסערטע 3G אינטערנעט, און א פרייז פון בלויז $199
די דריטע אייפאן איז געקומען איז יאר 2009 מיט א נייער אפציע פון 32 גיגאבייט סטארעדזש, א דריי מעגאפיקסל קאמערע וועלכע האט יעצט צובאקומען ווידעא רעקארדירונג, א קאמפּאַס, און שטימע־קאָנטראָל.
דאן, אין 2010, איז געקומען די אייפאן 4, מיט א נייער דינערער באקסעדיגע אייזענע דעזיין, א נייע ״רעטינע דיספלעי״ עקראן, א 5 מעגאפיקסל בעק קאמערע מיט 720 ווידיא, די ערשטע
אייפאן מיט א פראָנט קאמערא, א פלעשלייט, און די ערשטע טשיפ דורך עפל אליינס, די A4 טשיפ,
אין 2011 איז געקומען די אייפאן 4S, מיט א בעסערע 1080p אכט מעגאפיקסל קאמערע, די אפציע פון 64 גיגעבייט, א שנעלערע בעסערע A5 טשיפ, און די ערשיינונג פון די וועלטס באקאנטע ווירטואלע פריינד ״סירי״,
אריאנא גראנדע
קליין|אריאנא גראנדע אין 2017 אַריאַנאַ גראַנדע (ענגליש: Ariana Grande, געבוירן דעם 26סטן יוני 1993) איז א בארימטע אמעריקאנער זינגערין און אקטריסע.
ביאגראפיע
גראַנדע איז געבוירן געווארן אין פלארידע צו עלטערן פון איטאליענישער אפשטאם. זי האט איין האלבער ברודער וואס איז צען יאר עלטער ווי זי.
אייפאן
היסטאריע
דערנאך איז געקומען די גרויסע ענדערונג אין 2014 מיט דער אייפאן 6, וועלכע איז געווען דינער און גרעסער מיט א 4.7 אינטש עקראן, גרעסערע באטעריע, א קלארערע עקראן, שטערקערע גלאז, און א 128 גיגעבייט אפציע, צוזאמען האט עפל ארויסגעגעבן נאך א גרעסערע אייפאן 6 פּלאָס, מיט א 5.5 אינטש עקראן, א ריזן באטעריע, און אפטישע בילד־סטאביליזאציע.
אריאנא גראנדע
ביאגראפיע
ביים עלטער פון צען האט זי געגרינדעט א יוגנט-גרופע וואס האבן געזונגען פאר צדקה.
קארל לוץ
קארל לוץ (30סטן מערץ 1895 - בערן, 12טן פעברואר 1975) איז געווען א שווייצער דיפלאמאט. ער האט געדינט ווי דער שווייצער וויצע־קאנסול אין בודאפעשט, אונגארן, וואו ער איז אויך געווען א רעפרעזאנטיוו, פאר אמעריקע און ענגלאנד, פון 1942 ביז דעם סוף פון דער צווייטער וועלט־מלחמה.
אריאנא גראנדע
ביאגראפיע
זי איז אויפגעצויגן געווארן קאטויליש, אבער ווען די קאטוילישע קירכע האט גענומען א שטעלונג קעגן זעלבע-מין חתונות זי זיך דערווייטערט פון זיי זאגנדיג "איך האב פארלוירן די אמונה ווען דער פויפסט האט געזאגט אז אלעס אין וואס איך גלויב און ליעב איז אומריכטיג. איך האב געברויכט עפעס אנדערש אין וואס צו גלייבן". אנגעבליך האט זי גענומען לערנען קבלה.
אייפאן
היסטאריע
די 2015 אייפאן 6s און 6s plus האט געברענגט א בעסערע 4K קאמערע, שטערקערע אומבויגזאמע סטרוקטור, שנעלערע טאטש איי די, און 3D טאטש, און ענדליך צו די אייפאן 5C האט עפל נאכגעפאלגט מיט א ביליגע קלענערע ווערסיע פון דער 6s מיטן נאמען אייפאן SE,
קארל לוץ
נאכן דייטשלאנדס אריינקום אין אונגארן, האט ער געלאדענט משה קרויס, א פארשטייער פונעם יידיש אגענטור, אים ארויסהעלפן ראטעווען יידן פון זיין ביורא, אינעם שווייצער אמבאסאדאר געביידע. לוץ האט ארויסגעגעבן פאפירן, פאר 21,000 יידן אין דער בודאפעשטער געטא, ווי די יידן זענען באצייכענט געווארן אלס שווייצער בירגער, ער האט געוויזן פאר ראול וואלענבערג, זיך צו באנוצן מיט די פאפירן, און ראטעווען ווי מער יידן.
אריאנא גראנדע
ביאגראפיע
אלס רחמנות צו באשעפענישן איז זיי היינט צו טאג א פולקאמער וויגען.
קארל לוץ
ביים טויט מארש פון בודאפעשטער יידן צום עסטרייכישן גרעניץ, האט ער באוויזן צו ראטעווען אסאך יידן. די יידן וואס לוץ האט געראטעוועט, ווערן געשאצט צו מער ווי 62,000 יידן. צוליב אים האט די העלפט פון דער יידישע באפעלקערונג פון בודאפעשט דורכגעלעבט די מלחמה און זענען געראטעוועט פון די טויט-לאגערן ביי דער חורבן אייראפע.
אייפאן
היסטאריע
די SE האט געהאט די זעלבע מאכטפולע A9 טשיפ און 12 מעגאפיקסל קאמערא ווי די אייפאן 6s אבער איז געווען באקסעדיג און קליין אזויווי די אייפאן 5, א פאָרם פאַקטאָר וואס איז אלץ געווען באליבט ביי מענטשן און עפל האט עס טאקע צוריקגעברענגט אין די שפעטערע יארן,
קארל לוץ
ער איז באצייכענט געווארן דורך יד ושם אלס א חסיד אומות העולם, אין יאר 1965, זייענדיק פון די ערשטע אנערקענטע חסידי אומות העולם.
אריאנא גראנדע
קאריערע
אלס קליין קינד האט זי שוין געזינגען אין פארשטעלונגען אין פארשידענע לאקאלע טעאטער'ס. ביי די פערצן האט זי זיך געצויגן קיין לאס אנדזשעלעס צו אפיציעהל אנהייבן איהר פראפעסיאנעלע מוזיק קאריערע. איר ערשטע הויפט-ראלע איז געוועהן אין א 2008 מוזיקאלישע פארשטעלונג אויף בראדוועי מיט נאמען דרייצן פאר וועלכע זי האט געווינען אן אויסצייכענונג.
אייפאן
היסטאריע
אין 2016 האט עפל איינגעפירט די אייפאן 7 און אייפאן 7 פלוס, די 7 איז געווען די ערשטע אייפאן צו זיין וואסער און שטויב פרוף, ווי אויך איז די היים קנעפל ערזעצט געווארן מיט א פאלשע קנעפל וואס אנשטאט עס דריקן, גיבט עס א קליינע דריזל אז מ׳זאל פילן ווי ס׳דריקט זיך, די 7 איז אויך געווען די ערשטע טעלעפאון אן א 3.5 מ״מ לעכל, די 7 פלוס איז געווען די ערשטע אייפאן מיט 2 קאמערעס אין די בעק, ערמעגליכנדיג פּאָרטרעט מאָדע,
קארל לוץ
רעפערענצן
קאַטעגאָריע:דיפלאמאטן קאַטעגאָריע:חסידי אומות העולם
אריאנא גראנדע
שטימע
גראַנדע איז באקאנט מיט אירע איינגארטיגע לידער אין וועלכע זי ציהט ארויף צו גאהר הויעכע אקטאוועס צו וועלכע ווייניג קענען דערגרייכן.
אייפאן
היסטאריע
די SE 5 איז געווארן גרעסער, מיט א 4-אינטש פענסטערל און עפל'ס אייגענעם נייעם אנלאדער, דער בליץ-קאבל. אין 2013 איז ארויסגעקומען די 5S מיט בעסערע הארטווארג און א פינגערפרינט אויפכאפער, צוזאמען מיט דעם עקאנאמיש-פריינטליכן 5C, וואס איז ס"ה א קאלירטע פלוסטישע ווערזיע פונעם אייפאן 5. דערנאך איז ארויסגעקומען דער 6, מיט א גרעסערן 4.7 אינטש עקראן, צוזאמען מיט דעם נאך-גרעסערן 6+ מיט 5.5 אינטשיגע עקראן. דער 6S איז געקומען דאס קומענדיגע יאר מיט דריק-סענסיטיווע עקראנען, ווי אויך דער ביליגער SE וואס האט געהאט דאס זעלבער הארטווארג ווי דער 6S אבער אזוי קליין ווי דער 5C.
אריאנא גראנדע
דיסקאגראפיע
קליין|לינקס|לאגא פון איר 2014 אלבאם
וועבלינקען
קאטעגאריע:לעבעדיגע מענטשן קאטעגאריע:זינגער קאַטעגאָריע:פילם אקטיארן קאַטעגאָריע:טעאטער אקטיארן קאטעגאריע:אמעריקאנער
אייפאן
היסטאריע
אין 2016 האט עפל ארויסגעלייגט די 7 און 7+ וואס האבן באקומען וואסער-באשיצונג, נייע קאליר אפציעס, און אראפגענומען די 3.5 מילימעטער עירפאן ווייער-לאך. די 8 און 8+ זענען ארויס געקומען אום 2017 מיט אביסל א בעסערע קאמערע און א גלעזערנעם פארנט. צוזאמען מיט דעם איז ארויסגעקומען דעם מאדעל 10 (געשריבן X, ווי רוימישע נומעראלן), מיט א בעזעל-פרייע עקראן, און א נייע פנים-אויפכאפער, מיטן נאמען "פעיס-איי-די" (FaceID), אבער אן קיין היים-קנעפל, און דערפאר - קיין טאטש-איי-
קאַטעגאָריע:טעכנאלאגיע קאַטעגאָריע:טעלעפאניע קאַטעגאָריע:טעלעפאנען
אלעקסאנדרא פאלאץ באן סטאנציע
אלעקסאנדרא פאלאץ איז א נאציאנאלע באן סטאנציע אויף דער גרויס נארדערן רוטע, וואס געפינט זיך נישט ווייט פון אלעקסאנדרא פאלאץ אין דער לאנדאנער בארא פון הארינגיי. זי איז אין טראוולקארט זאנע 3. די סטאנציע ווערט באדינט דורך גרויס נארדערן.
היסטאריע
די סטאנציע איז געעפנט געווארן אום 1טן מיי 1859 דורך דער גרויסנארדערן אייזנבאן מיטן נאמען וואוד גרין. זי האט באקומען איר היינטיקן נאמען דעם 17טן מיי 1982.
באדינונגען
אין די נישט-שפיץ שעה׳ן פארן:
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:באן סטאנציעס אין לאנדאן
גינע
בערך 10 מיליאן מענטשן וואוינען אין גינע. די הויפטשטאט איז קאנאקרי, און די אפיציעלע שפראך איז פראנצויזיש. גינע איז א מיטגליד אין דעם אפריקאנער פארבאנד.
ראיאנען
גינע ווערט צעטיילט אין זיבן ראיאנען. קליין|צענטער|250px|ראיאנען פון גינע
עקאנאמיע
גינע האט אסאך נאטורלעכע רעסורסן, כולל מער ווי 25% פון דער וועלטס באוואוסטע רעזערוון פון באקסיט. אויך האט גינע דיאמאנטן, גאלד און נאך מעטאלן. אנדערע אינדוסטריעס זענען פאבריקן פאר ביר, פרוכט זאפט, געטראנקען און טאבאק. 80% פון דער ארבעטסקראפט ארבעט אין לאנדווירטשאפט. ווען גינע איז געווען אונטער פראנקרייך האט זי עקספארטירט באנאנען, אנאנאס, קאווע, פיסטאשקעס, און פאלמעס אויל.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:מערב אפריקע
היפאפאטאם
קליין|א היפּאָפּאָטאַם ביי דער טשאָבע נאציאנאלער פארק אין [[באצוואנע]] דער היפּאָפּאָטאַם (Hippopotamus amphibius; פון אוראלט גריכיש: Ιπποπόταμος היפּאָפּאָטאַמאָס) איז א ריזיקער זויגער פון אפריקע וואס עסט געוויינטלעך פלאנצן. ער איז איינער פון די איינציקע צוויי זגאלן פון די Hippopotamidae פאמיליע וואס עקזיסטירן נאך. דער אנדערער איז דער קליינינקער היפּאָפּאָטאַם.
דער היפּאָפּאָטאַם איז די צווייטע גרעסטע און דריטע שווערסטע לאנד חיה. דער העלפאנד איז דער שווערסטער און דער ווייסער נאזהארן איז דער צווייטער שווערסטער (אבער א ביסל קלענער ווי דער היפּאָפּאָטאַם).
היפּאָפּאָטאַמען וואוינען געוויינטלעך אויף די טריקעניש אבער פארבראכן א סאך צייט אין טייכן און אזערעס, וואו די זכרים פירן גרופעס פון פינף ביז 30 נקבות און זייערע פלידעס. זיי קילן זיך אפ בייטאג דורך בלייבן אין דאס וואסער אדער בלאטע, אין וועלכע זיי אויך געבארן די פלידעס. ביים אונטערגאנג גיין היפּאָפּאָטאַמען אפצופֿרעסן גראז. כאטש אז היפּאָפּאָטאַמען בלייבן אין וואסער צוזאמען, זיי אנשטאט אפפֿרעסן זיך אליין.
א היפּאָפּאָטאַם האט א גרויסן קערפער מיט א פֿאַס ענלעכע פארעם, זייער גרויסע מויל און ציין, כמעט קיין האר און קורצע פיס. זיין וואג איז צווישן ½1 און 3 טאן. דעם ווייסן נאזהארן וואגט צווישן ½1 און ½3 טאן, און די דריי זגאלן העלפאנדן וואגן צווישן 3 און 9 טאן. כאטש זיינע קורצע, דיקע פיס קען א היפּאָפּאָטאַם לויפן שנעלער ווי א מענטש. א טייל היפּאָפּאָטאַמען האבן געלאפן 30 קילאמעטערן א שעה איבער קורצע דיסטאנצן. ער איז איינער פון די מערסט געוואלדיקע בעלי חיים אין די וועלט, און אפט הייסט איינער פון די מערסט געפערלעכע בעלי חיים אין אפריקע. עס זענען דא בערך 125,000 ביז 150,000 היפּאָפּאָטאַמען אין דרום סאהארא אפריקע. זיי זענען מערסט גאנגבאר אין זאמביע (בערך 40,000) און טאנזאניע (20,000 - 30,000). זיי זענען א זגאל אין סכנה ווייל זיי פארלוירן זייערע אומגעגנטן און ווערן געיאגט פאר זייערע פלייש און העלפאנדביינערע ציין.
עטימאלאגיע
דאס ווארט "היפּאָפּאָטאַם" שטאמט פון דעם אוראלט גריכיש Ιπποπόταμος (היפּאָפּאָטאַמאָס), וואס שטאמט פון ἵππος (היפּאָס, "פערד") און ποταμός (פּאָטאַמאָס, "טייך"). דאס הייסט אז "היפּאָפּאָטאַם" טייטשט "פערד פונעם טייך". דער דאזיקער זגאל איז אויך באקאנט אלס דער נילוס היפּאָפּאָטאַם.
באשרייבונג
היפּאָפּאָטאַמען זענען דער פערטער גרעסטער זויגער אין די וועלט (נאך וואלפיש, העלפאנדן און נאזהארנס). דער עגיפטישער היפּאָפּאָטאַם איז קלענער ווי די אנדערע. זיי קענען לעבן אין וואסער און אויף די טריקעניש, און קענען גיין אדער אפילו לויפן לענגאויס דער באדן פון א טייך.
ווייל היפּאָפּאָטאַמען זענען אזוי ריזיק איז דאס שווער אבצוועגן זיי אין דאס בושפעלד. מערסט דערוואקסענע זכרים וואגן צווישן 1,500 און 1,800 ק"ג. די נקבות זענען קלענער און וואגן געוויינטלעך צווישן 1,300 און 1,500 ק"ג. אלטערע זכרים קענען ווערן אפילו גרעסער. זיי וואגן לפחות 3,200 ק"ג און א מאל 4,500.
ווי עס זעט אויס דערוואקסן די זכרים פונעם היפּאָפּאָטאַם פאר זייערע גאנצע לעבן. אבער, די נקבות ווערן די שווערסטע ביים עלטער פון בערך 25 יאר אלט.
היפּאָפּאָטאַמען האבן גרויסע און שווערע קערפערס, א טונקל גרויער הויט און קורצע פיס. זייער הויפט שיצונג איז א זייער שטארקער מויל. זיי קענען ווערן 15 פיס לאנג און וואגן 3,000 פאונד.
וועבלינקען
קאטעגאריע:בעלי חיים מיט טלאען
שמשון
קליין|דאס סימבאל פון שמשון שמשון איז געווען א רעליגיעזע יידישער יוגנט באַוועגונג אין די פאַרייניגטע שטאַטן. שמשון איז געגרינדעט געוואָרן דורך מרדכי וווטשער, אין תרצ"ו (תרצ"ו איז גימטריא שמשו"ן). מרדכי וווטשער איז געווען אַ וויכטיגער פיגור אין דער באַוועגונג איבער זיין עקזיסטענץ.די ציל פון דער ארגאניזאציע איז צו פֿאַרבעסערן ייִדישע קינדער אין יידישקייט און ציוניזם, און אויפצושטעלן א יידישע יוגנט וואס האט שטאָלץ אין זיין יידישקייַט, און איז מקיים מצוות מיט פרייד און שטאָלץ, מיט דעם מאטא: "A mitzvah a day, is the Shimshon way".שמשון האט געהאט צווייגן אין ניו יורק (מאנהאטן, וודמער, בענזאנהורסט) און קאנעטיקעט (ברידזשפארט און פערפילד).
די הימען פון שמשון
די ווערטער פון די הימען שטאמען פון דעם ליד "מחצבה", װאָס איז געשריבן געװאָרן דורך יוסף אוקסנברג: התדעו התדעו מי אנחנוהתדעו מי אנו? אין אנחנו סתם חונים וגם לא נכנעים! אנחנו רק אנחנו, מנצחים כולם בלעדינו בטח לא יכון עולם... מחננו, מחננו, מי ידמה לך, ומי ישוה? הדבור הוא, לבטול הוא וגם מלים כלום לא שוה; מחנות אחרים האם דומים הם לנו? יחי שמנו, יחי מחננו-- מחנה שמשון!
וועבלינקן
שמשון אויף אמת"י (הארכיון המרכזי לתולדות העם היהודי)
קאַטעגאָריע:ציוניזם קאַטעגאָריע:יידישע באוועגונגען
מיקלאש הארטי
מיקלאש הארטי (דעם 18טן יוני 1868- 9טן פעברואר 1957) איז געווען דער אונגארישער פרעזידענט, וואס האט געפירט אלס מאנארכיע, פון נאך דער ערשטער וועלט מלחמה, כמעט ביז דער ענדע פון דער צווייטער וועלט מלחמה.
לעבנסגעשיכטע
ער איז געווארן אן אפיציר אין די ים קרעפטן, פון די עסטרייך מיליטער, אינעם יאר 1886, ביזן יאר 1907, איז ער געווען א גענעראל, אויפן לאגיסטישן טייל פון די מיליטערישע שיפן.
נאכדעם איז ער געווארן, דער סעקרעטאר פון פראנץ יאזעף דער ערשטער, ביזן ערשטע וועלט מלחמה, ווי ער האט קאמאנדירט אויפן דרום פראנט, און ער האט געווינען קעגן די איטאליענער, און ער איז פארווונדעט געווארן, אין א קאמף, דערנאך איז געווארן אדמיראל אלס אויסצייכענונג, און איז געווארן הויפט גענעראל פון די ים קרעפטן פון דער אימפעריע, ביז דער ענדע פון דעם קריג.
פאליטיק
אין דעם 16 נאוועמבער 1918, איז אויפגעשטעלט געווארן די אונגארישע רעפובליק, דורך מיהאלי קארוי, אבער נאכן פארלירן אסאך שטחים צו די לענדער ארום, און פארלירנדיג א דורכגאנג צו א ים, איז אן אדמיראל נישט געווען צו וויכטיג פארן לאנד, דאך איז הארטי געווען א גיבור ביים פאלק, דער רעגירונג פון קארוי האט רעזיגנירט, אין מערץ 1919, און א קאמוניסטישע רעגירונג, מיטן אנפירערשאפט פון בילא קאהן, איז ארויף אויפן מאכט, די קאמוניסטן זענען געווען ביי די מאכט 133 טעג, און נאכדעם איז הארטי מיט זיין ווייסע ארמיי, צוזאמען מיטן רומעניעשן ארמיי, אנגעקומען קיין בודאפעשט, און ביז אנהייב יאר 1920, האבן זיי אויסגעטיילט צרות פאר יידן אין די געגנט.
אין מערץ האט די נאציאנאלע אסעמבלי דערקלערט הארטי, אלס רעגירער פון דער אונגארישער רעפובליק.
זיינע פאליטישע מיינונגען איז געווען ראדיקאל רעכט, און אנטיסעמיטיש, אבער יידישע רעכטן אין אונגארן, זענען געווען גאנץ גוט, ווי אין לענדער אזויווי פוילן, ביז סוף 1930 יארן, ווען אונגארן האט גענויגט צו דייטשלאנדס זייט.
ער האט נישט געהאלטן פון מאסן פארניכטיגונג, זיין ציל מיטן זיין אליאירט מיט היטלער איז געווען צוריק באקומען די שטחים, וואס אונגארן האט פארלוירן, ביי דער ערשטער וועלט מלחמה.
אין זיין רעגירונג איז געווען ערלויבט אנדערע פארטייען, אויסער קאמוניסטן, וואס זענען געווארן אומלעגאל, די באפעלקערונג אין אונגארן, איז געווען גאנץ צופרידן פון זייער רעגירער.
צווייטע וועלט מלחמה
זייענדיק אליאירט מיט דייטשלאנד, האט די אונגארישע ארמיי אטאקירט רוסלאנד, אין אפעראציע בארבאראסע, אין יענע יארן איז ארויסגעקומען געזעצן, וואס זענען געווען געצילט קעגן יידן, אבער ער האט נישט געלאזט די יידן אריבער צו גיין אין געטאס ווי די נאציס האבן פארלאנגט, אבער ער האט געמאכט ארבעטס לאגערן, ווי יידן האבן געמוזט גיין אויף צוואנגס ארבעט, ארויס צו העלפן די מיליטער, צענדליגע  טויזנטער יידן זענען אומגעקומען אין די לאגערן.
אין 1944 זענען די נאציס אריין אין אונגארן, ווייל הארטי האט פארגעשלאגן א פייער אפשטעל פאר די רוסן, און הונדערטער טויזנטער יידן זענען פארשיקט געווארן אויף אוישוויץ, ווען הארטי האט פארלאנגט אן אפשטעל, זענען סמערהייט יידן שוין געווען פארשיקט, און אין בודאפעשט זענען נאך געווען 150,000 יידן.
אין אוגוסט 1944, האט הארטי ווידעראמאל פארהאנדלט מיט די רוסן, די נאציס האבן אלס נקמה פארכאפט זיין זון, און ער איז געווען געצווינגען צו רעזיגנירן, די פייל קרייץ איז ארויף צו די מאכט, מיט פערענץ סאלאשי, אלס פירער פון אונגארן, הארטי האט פארברענגט ביזן ענדע קריג אין דייטשלאנד, ווי ער איז געווען אונטער הויז ארעסט, ביז ווען די אליאירטע האבן אים באפרייט.
נאך דער מלחמה
יוגאסלאוויע האט פארלאנגט אז ער זאל פראצעסירט ווערן, פאר קריגס פארברעכנס, אבער ער איז קיינמאל נישט ערשינען פאר א געריכט, ווארשיינליך פארן פרובירן מאכן א פייער אפשטעל, ביים נירנבערג פראצעס, איז ער געווען אן עד, און דערנאך איז ער באפרייט געווארן, און ער איז געגאנגען וווינען אין פארטוגאל.