cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
פסח
קרבן פסח
דער ריזיגער "עולם" האט מען צוטיילט אין דריי כיתות. און זיי האבן מקריב געווען איינער נאכן אנדערן. באלד ווען דער חצר פון בית המקדש האט זיך אנגעפילט מיט די ערשטע כיתה האט מען פארשלאסען די גרויסע שווערע טויערן. מ'האט געבלאזען שופר: תקיעה, שברים, תקיעה, און מ'האט אנגעהויבן צו שחט'ן די פסחים. לאנגע רייעס פון כהנים זענען געשטאנען אין דעם הויף, און זיי האבן געהאלטן אין זייערע הענט שיסלעך פון זילבער און פון גאלד, אויף אריין צו נעמען אין דעם די בלוט. די כהנים מיט די גאלדענע שיסלעך זענען געשטאנען עקסטערע און זיך נישט אויסגעמישט מיט די כהנים פון די זילבערנע שיסלעך.
דער ערשער כהן וואס איז געשטאנען לעבן ווי מ'האט געשחט'ן, האט אנגענומען דאס בלוט מיט זיין שיסעל, און ער האט דאס שנעל איבערגעגעבן פאר דעם צווייטן כהן, און דער צווייטער צו דעם דריטן, מיט איין האנט געגעבען די פולע שיסעל אין מיט די אנדערע האנט צוריק געגעבען די ליידיגע שיסל, און אזוי ווייטער און ווייטער. ביז עס איז אנגעקומען צו דער לעצטער כהן וואס איז געשטאנען נעבן דעם מזבח, און ער האט דאס געשפריצט.
דאס אלעס איז געטוהן געווארען אזוי פלינק און מיט א שנעלקייט, אז איינער וואס איז געשטאנען פון דערווייטענס און ער האט דאס צוגעקוקט, האבן אויסגעזעהן פאר איהם די אלע גלאנצעדיגע שיסלעך, אזוי ווי פייער בליצען וואס פליען.
פון אונטען זענען די שיסלעך נישט געווען פלאך (אזוי ווי געוועהנליכע שיסלעך), נאר שפוציג. כדי מ'זאל זיי נישט קענען אראפ לייגען אויף'ן גרונד אז די בלוט זאל פארגליווערט ווערן. (בלוט וואס ליגט אביסל צייט אהן באשעפטיגונג ווערט פארטריקענט). נאך די בלוט שפריצען, האט מען מקטיר געווען די אלע אימורים אויף דעם מזבח. במשך די גאנצע צייט פון די עבודה האט די גאנצע כיתה געזאגט הלל צוזאמען. און אויב די כהנים זענען נאך נישט פארטיג געווארן מיט די עבודה, האט מען איבערגעזאגט הלל צום צווייטן מאהל און צום דריטן מאהל. אבער די גמרא דערצעהלט, אז וויבאלד די כהנים זענען געווען אזוי פלינק, האט קיינמאהל נישט פאסירט אז מ'זאל מוזען איבער זאגן הלל צום דריטן מאהל.
ווען די ערשטע כיתה איז ארויס געגאנגען, איז אריין געגאנגען די צווייטע כיתה, און געטון דאס זעלבע ווי ביי דער ערשטער. און אזוי אויך ביי דער דריטער.
נאך דעם איז יעדע "חבורה" געגאנגען בראטן זיין קרבן פסח. מ'האט געבראטן דעם גאנצן קרבן אויף איינמאל: די קאפ, די קערפער די קניען, אויף א שטייענדיגע שפיז.
ביינאכט האבן זיך איינגעזאמעלט יעדע "חבורה", און מ'האט אפגעראכטען א פסח סדר אזוי ווי מיר טוהן היינט. אבער אנשטאט לייגען אויף די קערה "זרוע" - וואס דאס איז נאר א זכר אויף דעם קרבן פסח - האבן זיי געברענגט דעם קרבן פסח אליין און דאס געגעסן מיט געוואלדיגע פרייד און לוסטיגקייט.
דער גאנצער ענין פון מקריב זיין דעם קרבן פסח, איז געווארן שטארק באקאנט פאר נאענט און פאר ווייט, אז אפילו די גוים זענען פון גרויס אינטערעס געקומען קיין ירושלים צוצוקוקען דעם געוואלדיג-הייליגן בילד. דאס האט צוגעברענגט, אז פוהל גוים האבן זיך אנגעהויבן צו דערנעהנטערן צום יודישן פאלק, און זיי האבן זיך מגייר געווען. מיט די צייט איז געווארן א באוועגונג פון הונדערטער גרים. און מיט די אלע הלכה פראבלעמען וואס די גרים האבן צוגעברענגט, האבן זיך באשעפטיגט די צוויי גרויסע תנאים, שמאי און הלל, - וואס האבן געלעבט אין די לעצטע צייט פון דעם צווייטן בית המקדש.
און היינט, ווען מיר זעצן זיך אוועק צום סדר, און מיר טראכטן אריין אין יענע גליקליכע און ליכטיגע טעג, וואס יעדער יוד איז געזעצן אין זיין וויינגארטן מיט זיין פְּרַאכְטִיגֶן הויז, און דער הויז פון באשעפער איז געשטאנען אויף זיין ארט מיט זיין פוהלן גלאנץ און הערליכקייט, רופן מיר אויס פיל מיט בטחון און האפענונג:
לשנה הבאה בירושלים הבנויה!!
ווען ערב פסח געפאלט שבת
אז ערב פסח געפאלט אום שבת, דארף מען ענדערן פארשיידענע הנהגות:
לינקס
קאטעגאריע: פסח
קריג'ס געזעצן
קריג'ס געזעצן זענען א רייע אינטערנאציאנאלע אפמאכן וויאזוי א קריג זאל ווערן געפירט בנוגע די געפאנגענע און פארוואונדעטע סאלדאטן און ציווילע מענטשן.
רוב אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן וועלכע ווערן איינגעהאלטן צווישן רוב לענדער פון די וועלט איז אפגעמאכט געווארן אין עטליכע דזשעניווע קאנווענשאנס און די האג קאנפערענצן. די אפמאכן אדרעסירן אלע ארמייען איבער די באטייליגונג פון מלחמה, די קרבנות פון א מלחמה, אקופאציע פון פרעמדע כוחות, און די סטאטוס פון קולטוראלע שטחים.
אין די צווייטע וועלט מלחמה האבן די נאציס אפגעטאן די גרעסטע מלחמה פארברעכנס אין די נאנטע היסטאריע. זיי האבן פארלעצט כמעט אלע דזשעניווע אינטערנאציאנאלע געזעצן, ספעציעל מיט'ן אומברענגן ציווילע מענטשן און נוצן זייערע קערפער פאר מעדעצינישע עקספרימענטן. ווען אמעריקע איז אריין אין מלחמה מיט איראק אין 2003 האבן טייל איראקער געפאכעט מיט ווייסע פענער, א צייכן אז זיי געבן זיך אונטער. אבער ווען די אמעריקאנער סאלדאטן האבן זיך דערנענטערט צו זיי האבן זיי אנגעהויבן שיסן, א קלארע פארברעכן לויט די האג פארשריפטן. שפעטער אין די קריג האט די וועלט אנגעהויבן באשולדיגן אויך אמעריקע אין פארלעצן די אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן ווען אין עטליכע פעלער האבן אמעריקאנער סאלדאטן נישט ריכטיג באהאנדלט אירע ארעסטאנטן אין די טורמעס פון אבו גאריב אין איראק און גואנטאנאמע בעי, קובא, וואו הונדערטער אל קאידא ארעסטאנטן ווערן געהאלטן.
די דזשעניווע קאנווענשאנס
דער קאנצפעט צו מאכן אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן איז אויפגעברענגט געווארן צום ערשטן מאל אין יאר 864' אין דזשעניווע, שווייץ. טויזענטער דימפלאמאטן פון צענדליגער לענדער זענען אהין געקומען אויסצושמועסן די פלענער וועלכע האט געדויערט יארן לאנג צו ברענגן צום טיש.
אלעס האט זיך אנגעהויבן פון אן איינצעלענם מענטש מיט'ן נאמען הענרי דונאנט, אן איטאליענער, וועלכער האט מיטגעהאלטן איינע פון איטאליע'ס מלחמות אין יאר 859' און ווען ער האט געזען פארוואונדעטע סאלדאטן ליגן אויף די פעלדער און שטארבן אויס האט ער צוזאמענגענומען א גרופע פון ציווילע מענטשן און זיי געבעטן צו וואלונטירן און געבן מעדיצינישע באהאנדלונג פאר די פארוואונדעטע סאלדאטן, נישט קיין חילוק צו וועלכע זייט זיי באלאנגען. זיין ארגאניזאציע איז מיט דער צייט געווארן גרעסער און ער האט דאס א נאמען געגעבן די אינטערנאציאנאלע קאמיטע פאר די הילף פון די פארוואונדעטע. די ארגאניזאציע איז מיט די יארן פארשפרייט געווארן איבער מערערע לענדער און געווארן די וועלט'ס באקאנטע אינטערנאציאנאלע קאמיטע אוו די רעד קראוס.
דונאנט האט שווער געארבעט צוזאמענצוברענגן די פירער פון די גרויסע לענדער אין יענע צייטן קיין דזשעניווע וואו די פלענער פאר אינטערנאציאנאלע קריג'ס געזעצן האבן זיך אנגעהויבן פארמירן. וויבאלד עס איז אין יענע צייטן נישט געווען קיין פליגערס האט געדויערט זייער לאנג ביז ווילאנג מען איז געקומען און געגאנגן און אלעס האט זיך גערירט זייער לאנגזאם. אינדערצווישן איז אנגעקומען די ערשטע וועלט מלחמה און באלד דערנאך די צווייטע וועלט מלחמה און נאר נאכדעם האבן די פירער זיך גענומען ערנסט צו מאכן די קאנווענשאנס.
די ערשטע ארבעט איז פארטיג געווארן אין יאר 949' און איז באשטאנען פון די געזעצן וואס די לענדער האבן אפגעמאכט אין 4 באזונדערע קאנווענשאנס. זיי זענען געווען: 1	וויאזוי צו באהאנדלן און העלפן די פארוואונדעטע און קראנקע סאלדאטן אויף די שלאכטפעלדער.
2	וויאזוי צו באהאנדלן די פארוואנדעטע און קראנקע סאלדאטן אויף די וואסערן.
3	וויאזוי צו באהאנדלן די קריג'ס געפאנגענע, באקאנט אלס די פריזענארס אוו וואר (פי-או-דאבעליו).
4	וויאזוי צו באשיצן די ציווילע מענטשן אין א צייט פון מלחמה.
די האג קאנווענשאנס
אויסער די דזשעניווע קאנווענשאנס זענען פארגעקומען באזונדערע קאנווענשאנס אין די האג, די נעדערלענדס (האלאנד), אין די יארן 899', 907', און 954'. די דריי קאנווענשאנס זענען שפעטער באקאנט געווארן אלס די אינטערנאציאנאלע שלום קאנפערענצן. די אפמאכן פון יענע קאנווענשאנס אפעלירן וועגן וואפן, פראפערטי רעכטן, און די פליכטן פון די נוטראלע לענדער.
דורכאויס די צוויי וועלט מלחמות זענען פארניכטעט געווארן גאר אסאך קולטוראלע לענדמארקס מיט וועלע לענדער האבן זיך אינדענטיפיצירט. נאך די צווייטע וועלט קריג זענען זייער אסאך לענדער געווען צוקלאפט און זענען געווען מער ווי וויליג צו קומען נאכאמאל קיין די האג פאר א פרישע קאנווענשאן. ביי יענע קאנווענשאן האבן איבער 100 לענדער אונטערגעשריבן איבער די באשיצונג פון קולטוראלע פראפערטיס אין דער צייט פון א מלחמה. אין יענע קאנוועשאן איז אויך אפגעמאכט געווארן פארשידענע געזעצן וויאזוי מען זאל באשיצן א לאנד'ס אינדענטיטעט דורכאויס א קריג.
גיין אין קריג
אין די האג קאנפערענצן זענען באשטימט געווארן א רייע פראצעדורן וואס א לאנד דארף טאן צו פארמיידן א מלחמה. עס ווערט דארט אויסגעשמועסט אלע פרטים וויאזוי די דימפלאמאטישע צוגאנג זאל זיין און וויאזוי אנדערע לענדער וועלכע זענען נוטראל צו דעם קאנפליקט זאלן העלפן. איינע פון די הויפט געזעצן פארלאנגט אז אפילו ווען מען איז שוין אפגעמאכט צו גיין אין קריג זאל מען געבן א 30 טאגיקער שטילקייט ווייל אפשר וועלן איינע פון די זייטן זיך אנדערש בארעכנען. נאר ווען די אלע זאכן זענען שוין אויסגעפירט געווארן און עס האט נאך אלץ נישט געהאלפן ערשט עדעמאלט מעג א לאנד פארמאל דעקלערן מלחמה.
דער גאנצער געדאנק פון דעקלערן מלחמה פארמאל איז צום ערשטן מאל אפגעמאכט געווארן צווישן לענדער נאך די ערשטע די האג קאנפערענצן. בעפאר דעם האבן לענדער שטענדיג אנגעגריפן אין א סורפרייז און ווער עס האט געטויגט בעסער אין סורפרייזעס האט געווענליך געהאט אן אויבערהאנט. אין די האג אינטערנאציאנאלע געזעצן איז פארבאטן פון א לאנד אנצוהייבן א קריג אין א סורפרייז. מען מוז דעקלערן מלחמה אז די אנדערע לאנד זאל זיין גרייט דערפאר אדער געבן אן אולטימאטום.
ווען מדינת ישראל איז ארויס אין די 6 טעג מלחמה אין 967' איז זי געשטאנען און געווארט צו קענען אנגרייפן די אראבישע לענדער אבער נאך א שטיק צייט האבן זיי סורפרייזט די אראבער איבערנאכט און אפגעהאלטן נצחונות. די וועלט איז געווען ברוגז אויף מדינת ישראל צוליב דעם סורפרייז אבער מדינת ישראל האט דאס אפגעווארפן און גע'טענה'ט אז די אראבער האבן ערשט אנגעפאנגן אין א סורפרייז.
קאמפן און וואפן
די האג קאנפערענצן גיבן די הויפט געזעצן וויאזוי לענדער זאלן זיך אויפפירן אין א קריג. עס פארלאנגט פון די אונטערגעבער אויפצוהייבן א ווייסע פאן און ווארענט די אינוואדירער צו שעדיגן אדער אומברענגן אזא איינעם. עס פארבאט צו אטאקירן א מענטש, אפילו א סאלדאט, וואס קען זיך נישט פארטיידיגן און דאס זעלבע מיט א פלאץ וואו עס ווערט נישט פארטיידיגט מעג מען נישט אטאקירן. שפיטעלער און געביידעס וואס ווערן גענוצט פאר שפיטעלער מעג מען בכל אופן נישט אטאקירן אפילו אויב מען ווייסט אז עס באהאלטן זיך אויס דארט די פיינט.
די נאציאנאלע און קולטוראלע סימבאלן מעגן נישט גענוצט ווערן, וואס מיינט אז מען מעג נישט נוצן יענעמ'ס פאן, יוניפארעם פאר סיי וועלכע סיבה. דאס זעלבע מעג מען נישט נוצן די יוניפארמען פון נוטראלע ארגאניזאציעס וועלכע קומען העלפן די פארוואונדעטע אין די קריג ווי די רעד קראוס. דעם פיינטס פראפערטי מעג נישט גענומען אדער פארניכטעט ווערן נאר אויב עס איז וויכטיג פאר די מיליטערישע אפעראציע און דאס זעלבע איז מיט אלע געביידעס אין וועלכע עס ווערן שטודירט ארט און סייענס אדער קולטוראלע שטודיעס.
וואפן מעג מען נאר נוצן קאנווענציאנאלע און נישט קיין כעמישע אדער ביאלאגישע וואפן. דאס געזעץ פארבאט אויך צו נוצן יעדע סארט וואפן וואס טוט שעדיגן מער וויפיל עס פעלט אויס. צום ביישפיל א קויל וואס רייסט אויף א צווייטע מאל איינמאל עס איז שוין אינעם קערפער אדער וואפן וועלכע פארמאגן א גיפט.
פארוואונדעטע אדער קראנקע טרופן
בעפאר דעם צוואנציגסטן יאר-הונדערט זענען געשטארבן פיל מער סאלדאטן אין מלחמות וויבאלד די פיינטליכע לענדער האבן נישט אנגעקוקט די פארוואונדעטע סאלדאטן וועלכע זענען אויסגעשטארבן פון די וואונדן. דאס האט זיך דראסטיש געטוישט נאך מיט די ערשטע דזשעניווע קאנווענשאנס וועלכע האט פארלאנגט פון אלע ארמייען אז זיי מוזן באהאנדלן פארוואונדעטע סאלדאטן פון די פיינט גענוי ווי די אייגענע. די לענדער מוזן אליינס געבן די מעדיצינישע באהאנדלונג אדער צולאזן די רעד קראוס, אדער סיי וועלכע נוטראלע ארגאניזאציע.
דאס געזעץ פארלאנגט נישט פון די מעדיקל ארבייטער צו זיין אומבאוואפנט אבער זאגט קלאר אז אויב וויל א לאנד פארזיכערן אירע מעדיקל ארבייטער זאלן זיי זיין אומבאוואפענט. אויב אן ארמיי פארמאגט נישט גענוג מעדיקל ארבייטער צו העלפן די פארוואונדעטע מעג זי פאנגן מעדיקל ארבייטער פון דעם פיינט צו העלפן אבער וועט זיי מוזן באפרייען איינמאל דער קריזיס איז פאראיבער אפילו אויב זיי זענען קעמפער.
טויטע סאלדאטן מוזן ווערן צוזאמענגענומען און דורכגעזוכט צו פארזיכערן אז זיי זענען טויט און זיי אינדענטיפיצירן ווי ווייט מעגליך און איבער געבן פאר די פיינט די נעמען פון די קרבנות. אלע קרבנות מוזן ווערן באגראבן נארמאל און אויב מעגליך לויט זייערע רעליגיעזע באגרעבעניש סדרים. נאך א קריג מוזן ביידע צדדים איבערגעבן אלע פלעצער ווי די פיינט זענען באגראבן כדי די אנדערע צדדים זאלן זיי קענען קומען אפנעמען אדער אויפשטעלן געדענקענישן.
געפאנגענע סאלדאטן (פי-או-דאבעליוס)
אלע געפאנגענע דארפן פאררעכנט ווערן ווי געפאנגענע פון די אייגענע לאנד און נישט פון איין גרופע אדער קאמאנדע. יעדער געפאנגענער מוז באקומען פי-או-דאבעליו סטאטוס נישט קיין חילוק וואס ער האט אפגעטאן בעפאר ער איז געכאפט געווארן. ווען אמעריקע האט פארכאפט טאליבאנער אין די מלחמה מיט אפגאניסטאן האט זי נישט געוואלט זיי געבן פי-או-דאבעליו סטאטוס מיט'ן טענה אז זיי זענען טעראריסטן און באלאנגן נישט צו א קאנווענציאנאלע ארמיי. דאס האט אויסגערופן א שטורעם אין די וועלט אלס א פארלעצונג אין די דזשעניווע קאנווענשאנס.
די פי-או-דאבעליו'ס מוזן אויפגעהאלטן ווערן אין ספעציעלע קעמפס און מוזן געגעבן ווערן עסן און שעלטער. מען מוז זיי אויסהיילן פון אלע וואונדן און מען דארף זיי אונטערזוכן איינמאל פער מאנאט זיכער צו מאכן אז זיי זענען געזונט. א לאנד האט די רעכט צו נוצן די פי-או-דאבעליו'ס פאר ארבעט אבער מען מוז זיי באצאלן. אפיצירן וועלכע ווערן פארכאפט דארפן באקומען בעסערע באהאנדלונגן ווי די אנדערע געפאנגענע און זיי מעגן נישט געגעבן ווערן ארבעט. די געפאנגענע מעגן אויסגעפרעגט ווערן אבער אויב זיי האלטן נישט ביים ענטפערן מעג מען זיי נישט פייניגן אדער סטראשן און אנטאן אלע טאקטיקן זיי זאלן רעדן. מען מעג זיי אבער יא צוזאגן געוויסע זאכן וואס זיי וועלן באקומען אין אויסטויש פאר זייער אינפארמאציע.
וויבאלד די טאליבאנער און אל קאידא טעראריסטן וועלכע זענען געפאנגן געווארן דורך אמעריקע האבן נישט באקומען קיין פי-או-דאבעליו סטאטוסן האט אמעריקע זיך אליינס בארעכטיגט זיי אויסצופארשן מיט פיינונגן וועלכע האט געברענגט אסאך קריטיק.
די ארמיי וועלכע האלט געפאנגענע מוז איבערגעבן פאר דעם פיינט אלע נעמען און וואו זיי ווערן אויפגעהאלטן כדי זייערע פאמיליעס זאלן זיי קענען שיקן בריוון. די מיליטער דארף אויך זיכער מאכן אז די געפאנגענע זענען גענוג פארזיכערט קעגן אטאקעס פון ציווילע איינוואוינער וועלן ווילן נקמה נעמען אין זיי. קיין איין געפאנגענער מעג נישט פובליצירט ווערן אין די מידיא כאטש די מענטשן זענען זייער אינטערעסירט דערין און ווילן זען די נצחון. אויך די בילדער פון פארוואונדעטע אדער טויטע סאלדאטן מעג נישט פובליצירט ווערן.
די פי-או-דאבעליוס מוזן איינהאלטן אלע געזעצן פון די ארמיי אין וועלכע זיי ווערן געהאלטן און אויב נישט מעגן זיי באשטראפט ווערן מיט די זעלבע קנסות ווי די ארמיי מיטגלידער. דאס רעכנט אריין אויב איינער אנטלויפט און מען כאפט אים. אבער אויב ער גרייכט זיין טעריטאריע און ווערט שפעטער ווידער פארכאפט מען ער מער נישט באשטראפט ווערן פאר'ן אנטלויפן. דאס זעלבע איז מיט א שפיאן וועלכער אנטלויפט פון זיינע פארכאפער מעג באשטראפט ווערן פאר'ן אנטלויפן. אבער אויב ער גרייכט זיין לאנד און ווערט שפעטער נאכאמאל פארכאפט מעג ער נישט באשטראפט ווערן פאר'ן אנטלויפן.
ציווילע און אקופאציע
אין גענעראל זענען ציווילע מענטשן אין א קריג באשיצט מיט די זעלבע מענטשליכע פרינציפאלן ווי די פי-או-דאבעליו'ס. ביידע, די דזשעניווע קאנוואנשאנס און די האג קאנפערענצן, פארבאטן יעדע סארט שעדיגונג צו ציווילע מענטשן און עס איז נישט ערלויבט זיי צו נוצן אלס א מענטשליכע פאנצער זיך צו פארזיכערן פון אן אטאקע.
די פערטע דזשעניווע קאנווענשאן איז געווידמעט איבער די באהאנדלונג פון ציווילע. עס פארלאנגט פון יעדע ארמיי צו באשיצן די ציווילע דורך מאכן נוטראלע זאנעס וואו קעמפן איז פארבאטן און פארלאנגט צו באשיצן שפיטעלער און אנדערע ספעציעלע זאנעס וועלכע ווערן באשטימט פאר קינדער אונטער 15 יאר און עלטערע מענטשן. עס איז פארלאנגט ארויפצושטעלן א רויטע קרייץ סימבאל אויף קעמפס און געביידעס וועלכע אנטהאלטן ציווילע זיי צו באשיצן. קינדער דארפן באקומען אינדענטיטעט באנדן און אויך שפיטאל באאמטע דארפן באקומען ספעציעלע אינדענטיטעט באנדן מען זאל וויסן וואו זיי באלאנגן.
שרעק
קליין|דייַטש קינדער ווייַזונג אויסדרוקן פון מורא נאָך דעפּאָרטעד פון די געביטן פון [[פוילן קאַנטראָולד דורך נאַצי דייַטשלאַנד צו מערב דייטשלאנד, אויגוסט 1948.]] שרעק אדער מורא איז א געפיל אין וועלכע עס פאסירט א קייט רעאקציע אין דעם מוח וועלכע הייבט זיך אן מיט אסאך דרוק און ענדיגט זיך מיט די ארויסלאזונג פון כעמיקאלן וועלכע מאכט די הארץ קלאפן פיל שנעלער, דאס אטעמען קורצער, און גיט פרישע קראפט פאר די מוסקעלן.
קריג'ס געזעצן
ציווילע און אקופאציע
ארמיי כוחות זענען פארבאטן איינצונעמען פריוואטע פראפערטי אויסער אויב די פראפערטי ווערט גענוצט דורך די פיינט צו קעמפן קעגן זיי. אין אזא פאל דארף די ארמיי צוריקגעבן די פראפערטי פאר די אייגנטומער ווען די קריג איז פארטיג אדער געבן קאמפענסאציע אנשטאט דעם. די איינציגסטע אויסנאם אין דעם געזעץ איז מידיא געביידעס וועלכע מעג יא איינגענומען ווערן אבער אויך די פראפערטיס דארפן צוריקגעגעבן ווערן שפעטער און אויב עס איז אוממעגליך דארף מען געבן קאמפענסאציע. יעדע געביידע וועלכע ווערט גענוצט פאר רעליגיע, ערציאונג, וואוילטעטיגע צוועקן, סייענס, אדער ארט גייט אריין אין די כלל פון פריוואטע פראפערטי אפילו אויב עס באלאנגט פאר די רעגירונג.
שרעק
אנאטאמיע פון שרעק
דער מוח באשטייט פון א געשאצטע 100 ביליאן נערוו צעלן וועלכע ארבעט מיט א נעטוואורק אין קאמיוניקאציע וועלכע הייבט אן די פונקטן פון אלעס וואס מיר שפירן, טראכטן, און טוען. דער מוח וועט אדער טאן אקציעס ווען עס פעלט אויס און אמאל שאפן אן אויטאנאמישע ענטפער אין וועלכע קיין שום אבר וועט זיך נישט רירן און דער מענטש וועט שטיין בלייבן מיט אן ענדגילטיגער באשלוס צו מאכן אלס א וויכטיגע ענטפער צו א געשעעניש. שרעק איז איינע פון די הויפט טבע'ס וועלכע ברענגט דעם מוח צו אזא סיטואציע און דער מענטש ווערט געפרוירן און בלייבט מיט'ן איינציגן באשלוס צו מאכן וועלכע איז: קעמפן אדער אנטלויפן.
סייענטיסטן שטודירן דעם מוח כסדר פרובירנדיג צו דערגיין וועלכע טיילן טוען וואספארא ארבעט און וויאזוי די צעלן קאמיוניקירן צווישן זיך צו געבן ענטפערס און אויספירן דאס וואס איז באשלאסן געווארן צו טאן. אינעם פראדעצור פון שרעק ארבעטן צום מערסטן די צענטער חלקים פון דעם מוח וועלכע דערשפירן די סכנה דורך די 5 חושים וועלכע א מענטש האט, אנאליזירט די דאטא ווי הארב דאס איז, צעטיילט די וויכטיגע און נישט וויכטיגע אינפארמאציע, לייגט אוועק די וויכטיגע אינפארמאציע אויף צייטווייליגע מעמארי צעלן עס זאל קענען גענוצט ווערן גרינגערהייט, שיקט ארויס די עמאציאנאלע געפילן, און אקטיוויזירט דעם ענדגילטיגן ענטפער צי מען זאל קעמפן אדער אנטלויפן. דער מוח ווארט נישט לאנג צו מאכן באשלוסן אין א צייט פון סכנה אבער טייל מאל געדויערט עס יא לאנג און דאס איז וויבאלד דער מוח נעמט אויף נייע אינפארמאציע און הייבט אן דעם פראדעצור נאכאמאל און נאכאמאל ביז עס קומט צו דעם ענדגילטיגן באשלוס. יעדער מענטש איז אנדערש צו א מורא רעאקציע ווייל יעדע מענטש פארמאגט אן אנדערע מוח.
קריג'ס געזעצן
ציווילע און אקופאציע
די האג געזעצן לויטעט אז יעדע פראפערטי וואס ווערט איינגענומען דורך אן ארמיי גייט אריין אונטער זייער פאראנטווארטליכקייט וואס מיינט אז זיי דארפן זיכער מאכן אז די גאנצע געגענט איז אונטער קאנטראל און אלעס ווערט ווייטער געפירט ווי בעפאר. די איינוואוינער דארפן באשיצט ווערן און אלע ציווילע ארדענונג געזעצן דאפרן בלייבן אין פלאץ און מען דארף באוואכן די געגענט פון גנבים. אויב די ארמיי קען נישט געבן די באדערפענישן פאר די מענטשן וואס וואוינען אין די אקופירטע געגענט מוז זי געזעצליך פארלאזן די טעריטאריע און דאס איבערגעבן פאר די פיינט.
שרעק
אנאטאמיע פון שרעק
דער מוח נוצט צוויי וועגן ווען ער רעאגירט צו שרעק. עס איז פאראן א שנעלע און שטייפע וועג און א לענגערע לאנגזאמע וועג. אויב דער מענטש דערשפירט א סכנה וועט דער מוח שטענדיג ערשט טראכטן די שטייפע ועוג און נאר אויב עס וועט זיך ארויסשטעלן צו זיין איבערגעטריבן וועט עס נוצן די לאנגזאמע וועג.
קריג'ס געזעצן
ציווילע און אקופאציע
איינמאל אן ארמיי נעמט איבער די קאנטראל פון א טעריטאריע מעג זי באשטראפן די וואס פארלעצן די געזעצן אדער שטערן ארדענונג. אבער זיי מעגן נישט באשטראפן קיינעם פאר אן אקט וועלכע יענער האט געטאן בעפאר זיי האבן איינגענומען די טעריטאריע. דאס געזעץ פארלאנגט אויך אז אלע ציווילע האבן רעכט צו קאמיוניקירן מיט זייערע פאמיליעס און די אקופאציע כוחות דארפן זיי דאס צושטעלן אדער ערלויבן אפילו אויב זיי זענען פון צוויי אנדערע געגענטער. וויבאלד אמאל קען קאמיוניקאציע גענוצט ווערן צו געבן מעסעדזשעס פאר די קריג האט די אקופאציע כוחות די רעכט צו פארלאנגן פאמיליע און פריינט שמועסן אונטער אויפזיכט אז זיי זאלן פארשטיין יעדעס ווארט. דאס געזעץ גיט נאר 25 פרייע ווערטער וועלכע די ציווילע קענען אויסטוישן צווישן זיך וועלכע זיי קענען רעדן אין סיי וועלכע שפראך.
שרעק
אנאטאמיע פון שרעק
צוריק צו אונזער ביישפיל וועט דער מוח דארפן באשלוסן אויב די טיר גערודער איז א רויבער אדער נישט. אבער דער מוח וויל נישט נעמען די שאנסן און וועט באלד שיקן די אינפארמאציע צו א צווייטע אפטיילונג וועלכע וועט מאכן דעם פייט אר פלייט פלאן באשלוס.
קריג'ס געזעצן
ציווילע און אקופאציע
א מיליטער מעג אריבערפירן די ציווילע איינוואוינער פון איין געגענט צו א צווייטע און אפילו צו אן אנדערע לאנד אויב דאס איז פאר זייער אייגענע זיכערהייט אפילו זיי זענען נישט איינשטימיג דערמיט. דאס מעג אבער נאר געטאן ווערן ווען די ארמיי האט נישט קיין אנדערע וועג וויאזוי זיי צו באשיצן. די אריבערליפערונג מעג נאר זיין צייטוויליג און איינמאל עס איז מער נישט קיין געפאר דארפן זיי אלע צוריקגעברענגט ווערן. די אקופירנדיגע כוחות מעג נישט אריינברענגן אירע אייגענע ציווילע מענטשן אין א אקופירטע טעריטאריע. אויב זיי ווערן פארשיקט צו אן אנדערע לאנד מעג דאס נאר זיין צו א לאנד וועלכע האלט זיך אונטער די דזשעניווע קאנווענשאנס. דורכאויס די גאנצע צייט וואס די ציווילע געפינען זיך אויף א צווייטע פלאץ דארף די ארמיי וויסן וואו זיי זענען און וואס זייער מצב איז. די ארמיי דארף אנווענדן אלעס וואס מעגליך צו פארזיכערן אז פאמיליעס ווערן געהאלטן אינאיינעם.
די אקופירנדיגע ארמיי האט די רעכט צו צווינגן די ציווילע איינוואוינער צו ארבעטן אבער נאר פאר די וואוילזיין פון זייערע אייגענע סיטיזענס. אין קיין שום פאל מעגן זיי נישט גענוצט ווערן צו ארבעטן פאר די אקופירנדיגע ארמיי און יעדער מוז געצאלט ווערן פאר זיין ארבעט. אויב ציווילע ווערן גענוצט אלס פאליציי פאר די אנדערע ציווילע אז זיי זאלן ארבעטן באקומען זיי נישט די רעכט צו באשטראפן פיזיש די וואס האלטן נישט ביים ארבעטן. אויב אבער זיי ווערן גענוצט אלס רעגולערע פאליציי מעגן זיי יא באשטראפן די קרימינאלן. אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס ווי די רויטע קרייץ דארפן אריינגעלאזט ווערן אין אלע טעריטאריעס וואו עס וואוינען ציווילע און אויך אין זייערע ארבעט'ס פלעצער. די ארמיי האט א רעכט צו פארלאנגן פון אלע ציווילע צו טראגן אינדענטיפיקאציע אבער זיי מעגן דאס נישט אריינקריצן אין זייער פלייש (טאטו) אפילו אויב דאס ווערט געטאן אן ווייטאג.
שרעק
דער "פייט אר פלייט" פלאן
אידיש גערעדט איז עס דער צוויי זייטיגער באשלוס וועלכע דער מענטש פארמאגט איז א צייט פון א סכנה, זאל ער קעמפן מיט די סכנה אדער זאל ער אנטלויפן פון דעם?
קריג'ס געזעצן
קולטוראלע פראפערטי
גענוי ווי ציווילע מענטשן דארפן ווערן באשיצט אין א קריג דארף אויך באשיצט ווערן אלע קולטוראלע פראפערטיס ווייל גענוי ווי א מענטש וועלכע קען נישט צוריק אויפלעבן קען קולטוראלע פראפערטי מער נישט איינגעטוישט ווערן. א פאראגראף אין די האג קאנפערענצן וועגן קולטוראלע פראפערטי ליינט זיך: "שאדן צו קולטוראלע פראפערטי וועלכע באלאנגט צו סיי וועמען פאר סיי וועלכע סארט קולטור מיינט שאדן צו די קולטוראלע ירושה פון די מענטשהייט, זינט יעדע מענטש שטעלט צו זיין טייל צו די וועלטליכע קולטור".
שרעק
דער "פייט אר פלייט" פלאן
וואס אימער דער באשלוס וועט זיין וועט דער מוח באלד אקטיוויזירן די עמוירדזשענסי רעספאנס סיסטעם וועלכע וועט ארויסשיקן מעסעדזשעס צו אלע אברים און גלידער צו זיין גרייט פאר אקציע. אויב וועט דאס זיין אנטלויפן וועלן די פיס זיך באלד הייבן און דער מענטש וועט זיך זען לויפן אפילו ער ווייסט נישט וואו, די פיס וועלן אים אויטאמאטיש אוועקטראגן פון די סכנה און ער וועט זיך זען לויפן און לויפן ביז זיינע חושים וועלן אים אויפקלערן אז ער איז שוין גענוג ווייט פון די סכנה.
קריג'ס געזעצן
קולטוראלע פראפערטי
די באשיצונג פון פריוואטע פראפערטי ווערט דערמאנט עטליכע מאל אין די דזשעניווע קאנווענשאנס און אויך אין די האג קאנפערענצן און אויך איז די באשיצונג פון קולטוראלע פראפערטי באזונדער באשטימט געווארן אין דאקומענטן אין יאר 954' כאטש עס איז שוין דערמאנט געווארן עטליכע מאל בעפאר, ווייל די קולטוראלע פארניכטונג אין די צווייטע וועלט קריג איז געווען א שאדן פאר די גאנצע וועלט און אלע לענדער זענען געווען גרייט זיך צו פאראייניגן איבער פרישע אפמאכונגן וויאזוי צו באשיצן קולטוראלע פראפערטיס אפילו אין אזעלכע גרויסע מלחמות ווי די צווייטע וועלט קריג.
היסטארישע און ארכיטעקטור מאנומענטן, ארבעט פון סייענס אדער ארט, ארכאלאגישע שטחים, ביכער, און מאנוסקריפטן, און יעדע געביידע וועלכע אנטהאלט איינע פון די זאכן גייט אריין אין די קאטעגאריע פון קולטוראלע פראפערטי. די באשיצונג פון די סארט פראפערטיס איז נישט נאר א פארלאנג פון יעדע ארמיי נאר איז אויך די אבליגאציע פון יעדע רעגירונג אין פאל עס ברעכן אויס אומרוען אדער סיי וועלכע קאנפליקט אין וועלכע די פלעצער קענען געשעדיגט ווערן. די האג דאקומענט פארלאנג פון יעדע רעגירונג אונטערצונעמען מאסנאמען צו העלפן באשיצן די פלעצער. אפגערעדט איז די פארלאנג פון אן אקופירנדיגע ארמיי וועלכע מעג נישט נוצן קין איינע פון די פלעצער פאר סיי וועלכע סיבה און מעגן אפילו נישט נוצן די טעריטאריע ארום דעם אויב די קולטוראלע ארט וועט מעגליך געשעדיגט ווערן אין די קאנפליקט. גענוי ווי ביי ציווילע דארפן די אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס צוגעלזאט ווערן צו באזוכן יעדע ארט אדער געביידע וועלכע ווערט באשטעטיגט ביי זיי אלס א קולטוראלע ארט.
שרעק
דער "פייט אר פלייט" פלאן
אויב וועט אבער דער באשלוס זיין צו קעמפן וועט דאס בלוט אנהויבן צירקולירן אין דעם קערפער זייער שנעל און די מוסקלן וועלן זיך שטארקן צו די מאקסימום און אלע חושים וועלן ארבעטן אינאיינעם צו מאכן די ווייטערדיגע פלענער וויאזוי אנצוגרייפן די סכנה. דער מענשט האט נישט צופיל צייט צו טראכטן און זיין מוח מוז מאכן זייער שנעלע באשלוסן וואס צו טאן טריט ביי טריט. דער מענטש וועט לויפן קען דעם רויבער און אים אנגרייפן מיט זיין גאנצע כוח וועלכע איז יעצט פיל שטערקער ווי די כוח וואס ער האט נארמאל.
קריג'ס געזעצן
קולטוראלע פראפערטי
צענדליגער לענדער האבן אונטערגעשריבן אויף דעם דאקומענט ווי נאר עס איז פארגעשלאגן געווארן. איבער די יארן האבן נאך און נאך לענדער זיך צוגעשטעלט דערצו און היינט פארמאגט דער דאקומענט די אונטערשריפט פון 103 לענדער ארום די וועלט.
שרעק
דער "פייט אר פלייט" פלאן
מיט דעם איז גרינג צו פארשטיין פארוואס די הארץ וועט אנהייבן קלאפן שנעלער און דאס אטעמען וועט גיין קורצער און שנעלער. דאס בלוט וועט אריינפאמפן אין די הארץ פיל שנעלער ווי נארמאל און די הארץ וועט דארפן קענען נאכקומען די ארבעט און וועט זיך מוזן אביסל אנשטרענגן. זינט דאס בלוט פאמפט אזוי שנעל וועט זיך פארלאנגן מער אקסיגן סופליי צו געבן קראפט און צירקולאציע און צו דעם וועלן די לונגן זיך אויך דארפן איבערשטרענגן און אריינאטעמען און ארויסאטעמען פיל שנעלער צו קענען נאכקומען דעם פארלאנג. אפגערעדט אז די בלוט דרוק וועט זיין אויף גאר הויכע שטאפלן.
קריג'ס געזעצן
קאנסקעווענצן פאר פארלעצונגן
די האג און די דזשעניווע קאנווענשאנס שרייבן אז אלע לענדער וואס האבן ראטיפיצירט די אלע קאנווענשאנס זענען אויסגעשטעלט צו קאנסקעווענצן אויב זיי פארלעצן די געזעצן. די געזעצן אפעלירט צו די ארמייען אדער יעדע מיליצע גרופע וועלכע האט א פערזאן אין קאמאנד, א סימבאל וועלכע קען דערקענט ווערן פון דערווייטענס, טראגן זייערע וואפן אפענערהייט, און קעמפט ווי אן ארמיי. אין אנדערע ווערטער איז טייטש אז נאר די ארמייען אדער מיליצע קעמפער וועלכע פאלגן נאך די קאנווענשאנס נאר זיי ווערן באשטראפט פאר'ן פארלעצן.
אין די ערשטע קאנווענשאנס ווערט דערמאנט אזעלכע שטראפן ווי געלט אדער טורמע פאר די אינדיווידועלן וועלכע פארלעצן די געזעצן, זאל דאס זיין א סאלדאט באזונדער אדער אן אפיציר וועלכע גיט ארויס אזעלכע באפעלן פאר זיינע סאלדאטן. נאך די צווייטע וועלט קריג האט די יונייטעד נעישאנס זיך אונטערגענומען זיכער צו מאכן אז אלע וואס פארלעצן די געזעצן זאלן באשטראפט ווערן.
שרעק
דער "פייט אר פלייט" פלאן
יעדער גרייכט אזעלכע סיטואציעס אין לעבן אבער רוב פון זיי ענדיגן זיך מיט בלויז שרעק. עס אינטרעסאנט ווען מען טראכט פון בהמות, חיות, עופות, פיש, און אינזעקטן וועלכע גייען דאס דורך צענדליגער מאל אין טאג. שטעלט אייך פאר דאס לעבן פון א פיש וועלכע גייט דורך אזא שרעק יעדעס מאל א גרויסע פארציקער פיש (ווי א שארק) קומט אין די געגנט. אדער טראכט פון א הערש וועלכע קומט אין אזא סכנה יעדעס מאל א וואלף באמערקט אים.
קריג'ס געזעצן
קאנסקעווענצן פאר פארלעצונגן
אין די האג איז נאך די צווייטע וועלט קריג אויפגעשטעלט געווארן א אינטערנאציאנאלע קארט אוו יוסטיץ וועלכע איז באקאנט געווארן אלס די וועלט'ס געריכט. די געריכט ווערט באטראכט אלס א קערפערשאפט וועלכע גלייכט אויס קאנפליקטן צווישן לענדער. צום ביישפיל אין 999' האט יוגאסלאוויע אריינגעגעבן א קלאגע קעגן נאט"א פאר'ן באמבארדירן איר לאנד וועלכע זיי האבן אנגערופן אומלעגאל און א דזשענאסייד (א סיסטעמאטישע פארניכטונג פון א עטניק). דאס געריכט האט אונטערגענומען אן אויספארשונג און האט אפגעווארפן אלע באשולדיגונגן קעגן נאט"א נאכדעם וואס עס איז פעסגעשטעלט געווארן אז נאט"א האט געפאלגט אלע אינטערנאציאנאלע געזעצן.
שרעק
פארוואס האט מען מורא?
די אויגן שפילן אין דעם די גרעסטע ראלע. ווען דער מענטש איז אין א געפאר וועלן זיך זיינע אויגן עפענען גרויס און בלייבן אפען. פארקערט ווען דער מענטש איז פרייליך וועלן זיינע אויגן זאגן אז ער איז בשמחה. ענליך ארבעט די מויל און טיילמאל גייט עס ביז די הענט און פיס.
סייענטיסטן זאגן אז שרעק אינעם מענטש איז די זעלבע שטארק און סיסטעמירט ווי אמאל כאטש היינט אין די מאדערנע וועלט לעבט מען דורך די יארן אן קיין ערנסטע שרעק און אמאל האט מען יא דורכגעלעבט ערנסטע סכנות.
שטודיעס ווייזן אז די מורא סיסטעם איז גארנישט אנדערש היינט ווי אמאל און עס איז גארנישט אנדערש פון דעם מענטש וועלכער וואוינט אין אפריקע און דער מענטש וועלכער וואוינט אין אמעריקע כאטש יענער אין אפריקע גייט דורך עכטע שרעק און דער מענטש אין אמעריקע נישט.
קריג'ס געזעצן
קאנסקעווענצן פאר פארלעצונגן
אין 91' האט די יו-ען אויפגעשטעלט אן אינטערנאציאנאלע מיליטערישע טריבונאל ספעציעל פאר יוגאסלאוויע וועלכע'ס רעגירונג איז באגאנגן שרעקליכע פארברעכנ'ס קעגן די קאסאווע איינוואוינער. אלעס אינאיינעם זענען מער ווי 100 מענטשן דארט פאר'משפט געווארן פאר זייערע פארברעכנ'ס קעגן די מענטשהייט. איבער 50 זענען איינגעזעצט אין טורמע פאר טערמינען צווישן 5 יאר און 50 יאר. צענדליגער פון די באשולדיגטע זענען קיינמאל נישט געכאפט געווארן און אנדערע זענען נאך נישט פארטיג מיט זייער משפט.
שרעק
פארוואס האט מען מורא?
דער סיסטעם איז שטענדיג אין פלאץ און דער חילוק איז פון וואס מען האט מורא. אמאל האט מען מורא געהאט פון א וואלף אבער מען האט זיכער נישט מורא געהאט פון קיין מייז. יעדער האט באהאנדלט פערדן און קוען אבער היינט האט מען מורא דערפון. דאס זעלבע איז די מורא צווישן א קינד און אן ערוואקסענער און די מורא צווישן א מאן און א פרוי. דאס קינד האט מורא פון א פליג אבער דער ערוואקסענער נישט. די פרוי האט מורא פון א ספיידער אבער דער מאן לאכט דערפון. דער סיסטעם וועט אבער שטענדיג ארבעטן די זעלבע נישט קיין חילוק ווי שטארק די מורא איז, ווען מען גלייכט צו איינע די אנדערע, נאר ווי שטארק די מורא איז פאר דעם מענטש וועלכע דערשפירט דאס.
קריג'ס געזעצן
קאנסקעווענצן פאר פארלעצונגן
אין 95' האט די יו-ען ווידער אויפגעשעטעלט א אינטערנאציאנאלע געריכט וואו עס זענען פאר'משפט געווארן צענדליגער אנפירער פון די שחיטות אין ריוואנדא, אפריקע, א יאר בעפאר.
שרעק
מורא פון וואס?
א מענטש האט נאר מורא פון עפעס וואס זיין מוח זאגט אים אז ער דארף מורא האבן דערפון. יעדע קינד ווערט געלערנט פון זיינע עלטערן אדער פון אנדערע פון וואס יא מורא צו האבן און פון וואס נישט. א קינד האט נישט קיין פראבלעם אראצוקריכן פון א טיש וויל ער/זי פארשטייט נישט אז עס איז א סכנה. אבער נאך א שטיק צייט וועלן אים די עלטערן לערנען אז דאס איז א סכנה און דאס וועט פראגראמירט ווערן אין זיין מוח אויף זיין גאנצן לעבן.
א צווייטע זאך וואס פראגראמירט מורא אין דעם מוח איז אויב מען האט שוין געשפירט די סכנה. אויב איינער האט געכאפט א ביס פון א בין ווען ער איז געווען קליין וועט ער ווארשיינליך מורא האבן פון א בין זיין גאנצן לעבן. א צווייטער האט נישט געכאפט א ביס און האט נישט מורא און אפילו יענער וועט כאפן א ביס שפעטער אין זיין לעבן וועט נאך אלץ נישט מורא האבן ווייל די קליינע ביס וועט נישט שאפן קיין שרעק פאר אים אבער פאר א קינד איז דאס שוין מער ווי גענוג.
קריג'ס געזעצן
די אינטערנאציאנאלע קרימינאלע געריכט
נאך די יוגאסלאוויע געריכט אורטיילן האבן אסאך לענדער אנגעהויבן פארלאנגען מען זאל אויפשטעלן א פערמענאנטע אינטערנאציאנאלע קרימינאלע געריכט אין צוגאב צו דער אינטערנאציאנאלער געריכט פון יוסטיץ וועלכע גיט זיך אויך אפ מיט אינדיווידועלע קאנפליקטן. די פאראייניגטע פעלקער האט זיך דאס אונטערגענומען און האט אפיציעל איינגעשטעלט דאס געריכט אום דעם ערשטן יולי 2002 און באשטימט אלע ריכטער.
שרעק
מורא פון וואס?
א גוטע ביישפיל איז א הונט. רוב חרידי'שע אידן האבן מורא פון א הונט טראץ וואס יעדער ווייסט אז א הונט איז א פריינטליכע חיה. וויבאלד מען איז אבער נישט אויפגעוואקסן דערמיט און מען האט געהערט זאגן אז עס קען בייסן ווען מען איז נאך געווען א קינד איז שוין איבער גענוג מען זאל מורא האבן דערפון א גאנץ לעבן. אזוי אויך איז מיט א פערד אדער אנדערע בהמה. אמאל איז מען אויפגעוואקסן דערמיט און א קינד האט געקענט פירן א פערד. אבער מיר האבן א פערד נאר געזען אין חיות גארטן און אפילו אן ערוואקסענער וועט מורא האבן דערפון.
קריג'ס געזעצן
די אינטערנאציאנאלע קרימינאלע געריכט
דאס געריכט, ווי עס וועט מעגליך אנגערופן ווערן, איז געבויט לויט די פארשריפטן פון א רוימישע סטאטו און איז באשטעטיגט געווארן דורך 120 יו-ען מיטגלידער לענדער. די סטאטו רעכנט אויס וואספארא סארט פארברעכנ'ס וועלן גע'משפט ווערן אין די געריכט וועלכע האט זינט איר גרינדונג נאך נישט געהאט קיין איין קעיס. ארום 250 מענטשן פון 60 לענדער ארבעטן פאר די געריכט. דאס געריכט געפינט זיך אין די האג, נעדערלענדס, וואו עס זיצט דערווייל אין אן ארויסגעדינגענע געביידע. די נייע געריכט געבידע וועלכע ווערט געבויט וועט ערשט זיין גרייט ערגעץ צווישן 07' און 09'. די סטאטו זאגט אז אין נארמאלע אומשטענדן דארפ'ן אלע משפטים פארקומען אין די געריכט געביידע אבער אויב עס פעלט זיך אויס קען מען טראגן די געריכט צו א באשטימטע פלאץ. אויב די לאנד אין וועלכע די פארברעכנ'ס זענען פארגעקומען נעמט אליינס אונטער א משפט דעמאלט קען די געריכט נישט איבערנעמען די קעיס.
שרעק
מורא פון וואס?
זעט אליינס ווי שנעל א קינד לערנט זיך אויס צו שטיין ווייט פון א אויוון. יעדעס מאל דאס קינד קומט נאנט שרייט מען ניין מיט א היסטערישע קול און כאטש דאס קינד קען נאך נישט רעדן וועט עס אבער גוט פארשטיין אז מען מעג נישט צורירן דארט. א שנעלערע וועג איז אויב מען נעמט דאס קינד'ס הענט און מען לייגט עס ביי א הייסע אויוון און דאס קינד שפירט די היץ. דער קינד וועט מער נישט צורירן די אויוון נאכאמאל.
מיט דעם קען מען אויך פארשטיין פארוואס מען זעט אמאל א גאנצע פאמיליע וועלכע זענען בטבע דערשראקענע מענטשן. עס קען גרינג זיין אז די עלטערן האבן איבערגעטריבן זאכן און דאס געמאכט שרעקעדיג און דאס איז פראגראמירט געווארן אין די קינדער און פארבלייבט מיט זיי אויף שטענדיג. נישט יעדער האט מורא צו זיין אליינס אבער א מאמע וועלכע האט געזאגט אירע קינדער אז עס איז שרעקעדיג צו גיין אליינס אויפ'ן גאס וועלן די קינדער מורא האבן צו זיין אליינס זייער גאנצן לעבן.
קריג'ס געזעצן
די אינטערנאציאנאלע קרימינאלע געריכט
קאַטעגאָריע:קריג קאַטעגאָריע:אינטערנאציאנאלע געזעץ
שרעק
איבערקומען שרעק
דער מוח איז א מייסטער קאמפיוטער און פונקט ווי עס פראגראמירט פון וואס מורא צו האבן קען מען אויך ארויסנעמען די מורא. סייענטיסטן האבן אמאל געמאכט א שטודיע אין וועלכע זיי האבן אויסגעלערנט ראטן צו מורא האבן פון א געוויסע גערודער וועלכע זיי האבן געמאכט מיט א מאשין. זיי האבן געלייגט די ראטן אין א שטייג וועלכע איז געווען געמאכט פון אייזן און זיי האבן באהאפטן צוויי לעבעדיגע עלעקטריק דראטן. יעדעס מאל זיי האבן געמאכט די גערודער האבן זיי עלעקטיריזירט די ראטן און נאך א שטיק צייט האבן די ראטן שוין מורא געהאט פון דעם גערודער אליינס און זענען געלאפן צו די ווינקלן און זיך אנגעכאפט שטארק נאך בעפאר די שאק איז געקומען. זייער מוח האט זיך געלערנט אז ווען עס פאסירט די גערודער קומט א שאק און זיי האבן אנגעהויבן מורא האבן פון די גערודער.
דערנאך האבן די שטודירער צוריק ארויסגענומען די שרעק פון די גערודער דורך מאכן די גערודער צענדליגער מאל און נישט געבן דעם שאק. פארשטייט זיך אז ביז א שטיק צייט האבן די ראטן מער נישט מורא געהאט פון דעם גערודער. דאס זעלבע איז מיט א מענטש'נס מוח. יעדע מורא קען ארויסגענומען ווערן פון קאפ אויב מען מאכט ספעציעלע איבונגן דאס ארויסצונעמען. אויב זאל איינער איינגעשפארט ווערן אין א שטייג מיט ספיידערס פאר א שטיק צייט וועט יענער מער נישט מורא האבן פון קיין ספיידערס ווייל זיין מוח וועט זיך לערנען אז א ספיידער טוט נישט גארנישט און עס איז נישט דא וואס מורא צו האבן דערפון. אויב איינער האט מורא פון טונקל זאל ער זיך איינגעוואוינען צו שלאפן אין א שטאק טונקעלע צימער. די ערטשע פאר נעכט וועט מען אפשר נישט קענען שלאפן פון שרעק אבער מיט דער צייט וועט די נארישע שרעק אוועקגיין.
עס איז אויך פאראן מעדיצין פאר מענטשן זיך צו העלפן איבערקומען נארישע שרעק. די מעדיצין זענען כעמיקאלן וועלכע בארואיגן די טיילן פון די מוח וועלכע מאכן שרעק און ארבעט ווי א דראג. אין א שטודיע פאר אזא סארט כעמיקאל האט מען גענומען 10 מענטשן און זיי ארויפגעפירט אויף א הויכע געביידע וועלכע האט נישט געהאט קיין צוים. אלע 10 האבן מורא געהאט ארויסצוטרעטן אויף דעם דאך כאטש די ענדע פון די דאך איז געווען מער ווי 30 פיס פון וואו זיי זענען געשטאנען. דערנאך האט מען זיי אויסגעלערנט צו גיין א טריט נאך א טריט און איבערקומען די שרעק. 5 פון די מענטשן זענען געגעבן געווארן די כעמיקאל און די אנדערע 5 נישט. דער רעזולטאט האט געוויזן אז די וואס האבן יא באקומען די כעמיקאל האבן באוויזן צו איבערקומען די שרעק דאפעלט אזוי שנעל ווי די וואס זענען געגאנגן נאטורליך.
קאטעגאריע:סאציאלאגיע קאטעגאריע:לעבנסשטייגער קאטעגאריע:פסיכאלאגיע
פראנקרייך
‫ פֿראַנקרײַך ( פֿראַנס), אפיציעל די פראנצויזישע רעפובליק ( רעפובליק פֿראַנסעז), איז אַ לאַנד אין מערב אייראָפּע. זײַן הױפּטשטאָט איז פאַריז. עס ציט זיך אויס פונעם מיטלענדישן ים אין דרום ביזן ענגלישן קאנאל און דעם צפון ים אין צפון, און פונעם ריין אין מזרח ביזן אטלאנטישן אקעאן אין מערב. פראנקרייך גרענעצט (זייגערווייז פון צפון) בעלגיע, לוקסעמבורג, דייטשלאנד, די שווייץ, איטאליע, מאנאקא, אנדארא און שפאניע. פראנקרייך איז אויך באהאפטן צו ענגלאנד דורכן קאנאל טונעל.
פראנקרייך איז דאס גרעסטע לאנד אינעם אייראפעישן פארבאנד אין שטח, און דאס דריטע גרעסטע אין אייראפע, נאך רוסלאנד און אוקראינע.
זעקס הונדערט טויזנט (600,000) ייִדן וווינען הײַנט צוטאָגס אין פֿראַנקרײַך, און 7 מיליאָן אַראַבער װױנען דאָרט אױך.
עס האט די דריטע גרעסטע יידישע באפעלקערונג נאָך ניו יאָרק און ארץ ישראל.
פראנקרייך איז דאס לאנד מיט די מערסטע טוריסטן אין דער וועלט; אין 2007 האבן באזוכט אין פראנקרייך מער ווי 80 מיליאן אויסלענדישע טוריסטן.
געאגראפיע
קליין|מאפע פון פראנקרייך פראנקרייך געפינט זיך אין מערב אייראפע אויף די ברעגן פונעם אטלאנטישן אקעאן און דעם מיטלענדישן ים. אויך האט עס קאלאניעס אין צפון אמעריקע, די קאראיבישע אינזלען, דרום אמעריקע, דעם אינדישן אקעאן, אנטארקטיקע און פראנצויזישע פאלינעזיע אינעם פאציפישן אקעאן.
מעטראפאליטאנע פראנקרייך האט די פארעם פון א העקסאגאן און זיין שטח איז 547,030 ק"מ2. עס האט פארשינדענע לאנדשאפטן, פון די פלוינען אין דעם געגנט פון די בארטן ביז די בארגקייטן פון די אלפן אין דרום־מזרח און די פירענעען אין דרום־מערב. דער העכסטער פונקט אינעם אייראפעישן פארבאנד, מאן בלאנק, געפינט זיך אויפן גרענעץ צווישן פראנקרייך און איטאליע.
סביבה
פראנקרייך איז געווען דאס ערשטע לאנד וואס האט אויפגעשטעלט א מיניסטעריום פאר דער סביבה, אין 1971. אין 1974 האט די רעגירונג פון פראנקרייך באשלאסן צו אינוועסטירן אין קערנדיקער קראפט צוליב די הויכע אויל פרייזן, און היינט דאס דעקט 78% פונעם לאנדס פראדוקציע פון עלעקטריע. אלס רעזולטאט איז דער סביבה ווייניגער פארפעסטיקט ווי אנדערע לענדער.
28% פון דעם לאנד איז באדעקט מיט וועלדער. די וועלדער האבן מער ווי 140 פארשידענע מינים פון ביימער. פראנקרייך האט 9 נאציאנאלע פארקן און 46 נאטירלעכע פארקן.
היסטאריע
אין דעם 4טן יארהונדערט האבן די פראנקען, א גערמאנישער שבט, אינוואדירט גאליע און האבן זיך באזעצט דארטן. פון די פראנקען קומט דער נאמען "פראנקרייך".
די אימפעריע פון קארל דער גרויסער איז געווארן צעטיילט אין 843 ביים אפמאך פון ווערדון אויף דריי חלקים. דער גרעסטער טייל איז געווען מערב פראנקיע, וואס איז מער אדער ווייניקער היינטיקע פראנקרייך. פון 843 ביז דער פראנצויזישער רעוואלוציע אין 1789 איז פראנקרייך געווען א מאנארכיע.
אפטיילונגען
די פראנצויזישע רעפובליק ווערט צעטיילט אין 18 ראיאנען, פינף מעבר־לים קאלעקטיוון, איין באזונדערער קאלעקטיוו (נייע קאלעדאניע) און איין אומבאוואוינטער אינזל (קליפערטאן) גלייך אונטער דעם מיניסטער פאר מעבר־לים פראנקרייך.
זייט 2016 איז פראנקרייך צעטיילט אין 18 אדמיניסטראטיווע ראיאנען: 13 ראיאנען אין מעטראפאליטאנעם פראנקרייך (כולל קארסיקע), און פינף מעבר־לים. די ראיאנען ווערן ווייטער צעטיילט אין  101 נומערירטע דעפארטמענטן. מען ניצט דעם נומער אין פאסטקאדן. צווישן די 101 דעפארטמענטן פון פראנקרייך, פינף  (פראנצויזישע גיאנע, גוואדעלופ, מארטיניק, מאיאט, און רעאוניאן) זענען אין מעבר־לים ראיאנען וואס זענען אויך אין דער זעלבער צייט מעבר־לים דעפארטמענטן; זיי האבן גענוי דעם סטאטוס פון מעטראפאליטאנע דעפארטמענטן און זענען אן אינטעגראלן טייל פונעם אייראפעאישן פארבאנד.קליין|300px|די 22 [[ראיאנען פון פראנקרייך, כולל דעם אינזל קארסיקע אונטן רעכטס. דער פאריזער אומגעגנט איז פארגרעסערט לינקס. ]] ביז 2016 איז פראנקרייך געווען געטיילט אין 27 אדמיניסטראטיווע ראיאנען, פון זיי 22 אין מעטראפאליטאנעם פראנקרייך, און פינף ארום דער וועלט. די 22 מעטראפאליטנע ראיאנען זענען:
פאליטיק
אום 28סטן סעפטעמבער 1958 האט מען באשטעטיקט די קאנסטיטוציע פון דער פינפטער רעפובליק. לויט דעם וויילט מען יעדע 5 יאר א פרעזידענט וואס פירט דאס לאנד. די געזעצן ווערן געמאכט אין א פארלאמענט פון צוויי הייזער. דער פרעזידענט טוט באשטימען דעם פרעמיער מיניסטער. אין די וואלן פון אפריל און מיי 2017 האט מען דערוויילט דעם פרעזידענט עמנואל מאקראן.
פראנקרייך איז א מיטגליד פון די פאראייניגטע פעלקער און א פערמאנענטער מיטגליד פונעם זיכערהייט ראט מיט א וועטארעכט. עס איז אויך א מיטגליד פון דער גרופע פון אכט און דער וועלט האנדל ארגאניזאציע. אין פראנקרייך זענען הויפטקווארטירט דריי אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס: די ארגאניזאציע פאר עקאנאמישע קאאפעראציע און אנטוויקלונג, אונעסקא און אינטערפאל.
פראנקרייך האט די צווייטע גרעסטע נעץ פון דיפלאמאטישע מיסיעס אין דער וועלט, נאך די פאראייניגטע שטאטן.
מיליטער
די פראנצויזישע מיליטער האט א היסטאריע וואס גייט צוריק א לאנגע צייט און האט שטארק באאיינפלוסט די היסטאריע פון פראנקרייך. דער פרעזידענט פון דער פראנצויזישער רעפובליק איז דער הויפטקאמאנדאנט פון דער מיליטער. די צוועקן פון דער מיליטער זענען:
די פראנצויזישע מיליטער איז די גרעסטע אין אייראפע מיט (2006) 779,450 זעלנער, און איז די דריטע גרעסטע נוקלעארע מאכט אין דער וועלט (נאך די פאראייניקטע שטאטן און רוסלאנד.
עקאנאמיע
די עקאנאמיע פון פראנקרייך איז איינע פון די שטערקסטע עקאנאמיעס אין דער וועלט. פראנקרייך איז א מיטגליד אין דער גרופע פון 8 (G8) וואס ברענגט צוזאמען די אכט שטערקסטע אינדוסטריאליזירטע לענדער אין דער וועלט. אין 2010 האט פראנקרייך געהאט די פינפטע גרעסטע עקאנאמיע אין דער וועלט, נאך די פאראייניגטע שטאטן, יאפאן, דייטשלאנד און דעם פאראייניגטן קעניגרייך. פראנקרייך האט זיך איינגעשלאסן אין דער אייראזאנע צוזאמען מיט נאך 10 לענדער אינעם אייראפעישן פארבאנד און האט געביטן זיין טראדיציאנעלע וואלוטע, דער פראנצויזישער פראנק, מיטן איירא דעם 1טן יאנואר 1999.
פראנקרייך האט א געמישטע עקאנאמיע וואס נעמט איין פארשפרייטע פריוואטע אונטערנעמונגען (כמעט 2.5 מיליאן קאפאניס רעגיסטרירט) מיט שטאַט אונטערנעמונגען און רעגירונג אינטערווענץ. די רעגירונג האט א שטארקע השפעה איבער אינפראסטרוקטור סעקטארן, מיט א מערהייט פארמאגערשאפט פון די באנען, עלעקטריע, פליווארג, נוקלעארע קראפט און טעלעקאמוניקאציע. כאטש אנדערע מערבדיקע לענדער שאפן זייער ענערגיע פון קוילן, נאטירלעכער גאז, פראנקרייך ניצט ווייניג פון די רעסורסן, נאר האט אינוועסטירט אין קערנדיקער קראפט. אומגעפער 78 פראצענט (ריכטיק אין 2006) פון דער עלעקטריע וואס ווערט געשאפן אין פראנקרייך שטאמט פון קערנדיקער קראפט. צוליב דעם טוט פראנקרייך פראדוצירן ווייניקער קארבאן דיאקסייד ווי די אנדערע אכט מערסטע אינדוסטריאליזירטע לענדער אין דער וועלט.
לאנדווירטשאפט
היסטאריש, איז פראנקרייך א וויכטיקער פראדוצירער פון לאנדווירטשאפט פראדוקטן. פראנקרייך איז דער גרעסטער לאנדווירטשאפט פראדוצירער און עקספארטירער אין אייראפע.
ארבעט מארק
פראנקרייך האט איינע פון די נידעריקסטע 15-64 יארן באשעפטיקונג ראטעס פון די OECD לענדער: אין 2004, זענען נאר 69% פון דער באפעלקערונג פון פראנקרייך צווישן 15-64 יארן געווען באשעפטיקט, אין פארגלייך מיט 80% אין יאפאן, 79% אינעם פאראייניגטן קעניגרייך, 77% אין די פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע, און 71% אין דייטשלאנד. אין פראנקרייך זענען זייער ווייניג פון דער באפעלקערונג פון 15-24 יארן ביי ארבעט, צוליב דעם וואס דאס מינימום לוין איז גאנץ הויך, וואס מאכט שווער פאר יונגע מענטשן אריינצוקומען אין דעם ארבעט מארק.
טוריזם
מיט 79.5 מיליאן טוריסטן אין 2011, ווערט פראנקרייך געראנגט דער ערשטער טוריסטן ציל אין דער וועלט, מער ווי די פאראייניגטע שטאטן (62.3 מיליאן אין 2011) און כינע (57.6 מיליאן אין 2011).
טראנספארט
די באן נעצווערק אין פראנקרייך איז לאנג 29,473 ק"מ (אין 2008), און איז די צווייטע לענגסטע אין מערב־אייראפע (נאך דייטשלאנד). די פראנקרייך באן פירמע אפערירט גיכבאן דינסטן ווי אייראסטאר, טהאליס און TGV.
פראנקרייך האט 475 פליפעלדער. נישט ווייט פון פאריז געפינט זיך דאס גרעסטע און מערסט באשעפטיקסטע פליפעלד אין גאנץ פראנקרייך, שארל דע גאל פליפעלד, וואס פארבינדט פאריז מיט כמעט אלע וויכטיקע שטעט אין דער וועלט.
שפראך
די אפיציעלע שפראך פון פראנקרייך איז פראנצויזיש. עס איז א ראמאנישע שפראך, אזוי ווי שפאניש און איטאליעניש. אין מזרח פראנקרייך, אין עלזאס און א טייל פון לאטארינגיע, רעדט מען עלזאסיש, א דיאלעקט פון דייטשיש.
רעליגיע
פראנקרייך איז א סעקולער לאנד וואס זיין קאנסטיטוציע גאראנטירט פרייהייט פון רעליגיע. די באפעלקערונג איז 51% קאטאליקן, 34% אטעיסטן, 4% מוסולמענער, 3% פראטעסטאנטן און 1% יידן.
ליטעראטור
פראנצויזישע ליטעראטור גייט צוריק צום מיטל אלטער.
די הויפט שרייבער אינעם 17טן יארהונדערט זענען געווען רענע דעקארט, מאָליער און בלעז פּאסקאל. די גרויסע שרייבער אינעם 18טן יארהונדער זענען געווען וואָלטער און זשאן-זשאק רוסאָ. אין דעם 19טן יארהונדערט זענען געווען די ראמאניסטן סטעדנאל, אָנאָרע דע באלזאק, וויקטאר הוגאָ, אלעקסאנדר דיומא, גי דע מאָפּאסאן, עמיל זאָליא, מארסעל פּרוסט און זשול ווערן.
ספארט
איינע פון די מערסטע באוואוסטע ספארט געשעענישן איז דער טור דע פראנס ציקלען פארמעסט. דאס געיעג דויערט דריי וואכן איבער א לענג פון 3,500 ק"מ וואס גייט ארום גאנץ פראנקרייך און ענדיקט אין פאריז. אויך איז פוטבאל שטארק פאפולער אין פראנקרייך. די זומער אלימפיאדע איז פארגעקומען אין פראנקרייך צוויי מאל, אין פאריז, אין די יארן 1900 און 1924.
היברובוקס
דאס איז געווארן געגרינדעט און ווערט אנגעפירט דורך חיים ראזנבערג א ליובאוויטשער חסיד פון קרוין הייטס.
אנגעהויבן האט זיך עס אין יאר 2001 מיט בלויז 60 ספרים וואס ער האט סקאנירט און ארויפגעלאדנט אויפ'ן וועבסייט אויף א פי די עף פארמאט, דערנאך איז געווארן צוגעלייגט 15,000 ספרים פון די זאמלונג פון ספריית חב"ד ניו יורק, און נאך פילע פון בית המדרש לרבנים באמריקה, און אויך ספרים פון YIVO מאנהעטן זאמלונג. 1780 ספרים זענען גענומען געווארן פון די אנטיק-ספרים זאמלונג וואס געהער פאר חיים אלעזר רייך פון ברוקלין, אזוי אויך פון די פרידברג-ריזמן זאמלונג, וואס אנטהאלט מער פון 15,000 ספרים.
וועבלינקען
קאַטעגאָריע:תורה ביבליאטעקן קאַטעגאָריע:וועבזייטלעך
פראפעסאר
קאטעגאריע:בילדונג *
טיגער
קליין|250px|בענגאל טיגער
דער טיגער (panthera tigris; נקבה: טיגריכע) איז א זויגער פון דער קאץ פאמיליע. טיגערס זענען דער גרעסטער סארט קעץ, לאנג ביז 3.38 מעטער און מיט א געוויכט ביז 389 קילאגראם. זיי זענען זייער שטארק און טון באפאלן הערשן און בהמות. זיי קומען פון אזיע. זייער פעלץ איז אראנזש מיט שווארצע פאסן. יעדער איינציגער טיגער האט אנדערע שטרייפן וועלכע אונטערשיידט אים פון די אנדערע.
צוליב זיינע שיינע פעל און האר, טוט מען אים כסדר פאנגען. דערפאר איז זיין צאל שטארק רעדוצירט געווארן אין די לעצטערע יארן. אין אסאך לענדער זענען טיגערס אויף דער באדראעטע מינים ליסטע. אין כינע קען מען באקומען טויטשטראף פארן האנדלען מיט גלידער פון א טיגער.
סארטן
עס זענען פארהאן ניין סארטן טיגער'ס, וואס דריי דערפון זענען שוין גענצליך אויסגעראטן.
זיין פאפולאציע איז געששאצט אויף ארום 2.500. הערשט אין 2004 האט מען אים קאטעגאריזירט אלס באזונדערער זגאל.
קאַטעגאָריע:קעץ
קעש ביי דעליווערי
COD (סי או די) איז אן אנגענומערנער ענגלישע ראשי תיבות וואס שטייט פאר CASH ON DELIVERY, קעש ביים ליפערן, דאס מיינט ביי א פינאנציעלע טראנזאקציע אז דער קונה באצאלט דאס געלט ווען די חפץ ווערט געליפערט צו איהם אנשטאט צאלן פאראויס אדער שפעטער אויף בארג. קאטעגאריע:האנדל און פינאנץ
זלמן ווידער
זלמן ווידער איז דער רעדאקטער פון דער אינפארמאציע ליניע קול מבשר און וועבזייטל אידיש 24 ער וואוינט אין וויליאמסבורג, און איז א סאטמארער חסיד. אבער ער מישט זיך נישט אין קיין פאליטיק אין שטייט זייער ווייט פין דעם און נאר אזוי האט ער מצליח געווען אזוי שטארק ער איז א צוריקגעצויגענער און א באשיידענער מענטש, דאווענט אין גאלאנטער בית המדרש און פארברענגט רוב פונעם טאג אין זיין סטודיא, ער האט געלערנט אין בורשטינער ישיבה, און ער איז אויך א תלמיד פון רבי יצחק לעבאוויטש, וואודרידזשער רב.
קאטעגאריע:חרדישע זשורנאליסטן
מארך ביין
קליין|250px|פון [[גרעי'ס אנאטאמיע אילוסטראציע פון בלוט צעלן אין דעם מארך.]]
מארך ביין איז דער ווייכער טישו אינמיטן פון די ביין, דארטן וואקסן און ווערן פרודוצירט רוב בלוט צעלן פון די קערפער.
יידישע קיך
מען לייגט א מארך ביין פון אן אקס אין דעם טשאלנט פאר שבת צו מאכן טעם און פעטנס. קאטעגאריע:לימפאטישע סיסטעם
וויץ
א וויץ איז אין קורצען עפעס וואס ברענגט מענטשן צו שמייכלען אדער לאכען. וויצן קענען זיין אין פורעם פון רייד, געזאגט אדער געשריבן, און זיי קענען אויך זיין אין פורעם פון זעהניש, אין בילדער אדער פֿאָרשפילען.
די גרעסטע דענקער און פארשער פרובירען צו דערגיין פארוואס מ'לאכט אויף א וויץ. ס'מן-הסתם נישט דא בלויז איין סיבה, און ס'קען זיך אויך ווענדן אויף די סארט וויץ.
אינטעלעקטואלע וויצן
אינטעלעקטואלע וויצן ברענגען מיט זיך סורפרייז און חידוש. דאס ברענגט הנאה פארן מוח דורך לערנען עפעס ניי. און דעם כלל גייען אריין ווערטער-שפילען און מעשה-וויצן.
די סארט וויצן פארלאנגען סורפרייז און פארדעם פארלירט עס דעם טעם ווען מ'הערט עס איבער.
סלעפסטיק וויצן
סלעפסטיק וויצן ברענגט געלעכטער דורך זעהן יענעם'ס צרות. לאכן ווי איינער גליטשט זיך אויס, זיך כויכען ווי איינער כאפט א קרעם-לעקעך אין פנים. די הנאה קען קומען פון דאס וואס מ'שפירט זיך גליקליכער פון יענעם, אדער דורך זיך אויסלערנען צו לאכען פון די אייגענע צרות אויך.
די סארט וויצן פארלאנגט נישט אייביג סורפרייז און מ'קען עס איבערקוקען און איבערקוקען און זיך קוילערען פאר געלעכטער אפילו ביים הונדערטסטען מאל.
קאַטעגאָריע:הומאר קאַטעגאָריע:לעבנסשטייגער
אבסעסיוו קאמפאלסיוו דיסארדער
באנעמעניש־קאמפולסיווע שטערונג אדער צוואנג שטערונג איז אזא גייסטיגער קרענק וואס מען טוט א געוויסע זאך אדער מנהג נאכאנאנד און מען קען זיך נישט קאנטראלירן דאס נישט צו איבערחזרן.