cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
უილიამ კრუკსი
უილიამ კრუკსი (ინგლ. William Crookes; დ. 17 მანგი, 1832, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 4 პირელი, 1919, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი დო ფიზიკოსი. სპექტროსკოპიშ გიმორინაფათ, ძირუ დო გიმირკვიუ ქიმიური ელემენტი თალიუმი. გიმიგონჷ კრუკსიშ ლამპა დო რადიომეტრი, ნამუსჷთ კრუკსიშ რადიომეტრის უძახჷნა. კრუკსიქ გიმიგონჷ ოთოლეშ ლინზეფი, ნამუთ 100 %-ით ბლოკუნდჷ ბჟაშ ულტრაიაიაშფერ გჷმოჩხორიაფას. უილიამ კრუკსი გურაფულენდჷ ქიმიას ქიმიაშ ომაფე კოლეჯის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ჩესტერიშ კოლეჯის (ასეიან ჩესტერიშ უნივერსიტეტი). რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. კრუკსი სერიოზულო რდჷ დაინტერესებული სპირიტუალიზმით, გიშაკერზაფილო 1874-1875 წანეფს. 1890-იან წანეფს კრუკსი რდჷ ფსიქიატრიული რკვიებეფიშ ჯარალუაშ პრეზიდენტი. 1913-1915 წანეფს უილიამ კრუკსი მუშენდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1832 კატეგორია:ნაღურა 1919
კრიშტიანუ რონალდუ
thumb|[[კრიშტიანუ რონალდუ დო ლიონელ მესი]] კრიშტიანუ რონალდუ დუშ სანტუშ ავეირუ (Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro; დ. 5 ფურთუთა, 1985) — პორტუგალიარი მოკუჩხბურთე, თეჟამო იუვენტუსის ლაჸაფენს. რონალდუ რე პორტუგალიაშ ერუაული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მაკათური დო კაპიტანი. მოგებული აფჷ 2016 წანაშ ევროპაშ ჩემპიონატი, ჩემპიონეფიშ ლიგა 5-შა (2007–08, 2013–14, 2015–16, 2016–17, 2017–18) დო ორქოშ ბურთი 5-შა (2008, 2013, 2014, 2016, 2017).
ბაღანობაშე რონალდუშ საჸოროფო ბუნა რდჷ ლისაბონიშ "ბენიფიკა". 8 წანერი რონალდუ ლაჸაფენდჷ "ანდორინიას", სოჸურეშეთ 1995 წანას გეგნორთჷ "ნასიონალშა", ნამუწკჷმა ართო პორტუგალიაშ ახალნორდული ჩემპიონატი მიიგჷ. 2 წანაშ უკული პორტუგალიაშ ართ-ართი უუჯგუშაში ბუნაშა - ლისაბონიშ "სპორტინიგშა" გეგნორთჷ. მაართა ლაჸაფის კრიშტიანუქ "მორეირენსეს" 2 გოლი გემთუუღჷ. 2003 წანას მუჟამუთ "სპორტინგი" ოლაჸაფუდჷ "მანჩესტერ იუნაიტედისჷნ", კრიშტიანუშ ლაჸაფიქ მეწონჷ სერ ალექს ფერგიუსონს, ოდო მუშ ბუნაშა გეგნიჸუნჷ, მუქჷთ დოუზოჯჷ "მანჩესტერს" 12,24 მილიონ ევროქ.
მანჩესტერ იუნაიტედი
რონალდუშ დებიუტი რდჷ "ბოლტონწკჷმა", მუჟამსჷთ ლაჸაფშა მა-60 წუნს მიშართჷ. 2005 წანაშ სეზონს რონალდუქ გემთიიღჷ 10 გოლი, "იუნაიტედიშ" ფანეფქ გეგნოჩეს წანაშ არძაში უჯგუში მოლაჸაფეშ პრიზი.
2006 წანას გჷმათუთაშ დო გერგობათუთაშ თუთეფიშ პრემიერლიგაშ არძაშ უჯგუში მოლაჸაფეთ კოროცხეს, თე წანას "მანჩესტერ იუნატედიქ" პრემიერლიგა მიიგჷ.
2007 წანას პორტუგალიარქ კაკაშ უკული, ორქოშ ბურთიშ ლაურეატობაშე მაჟირა აბანი ეჭოფჷ.
2007-2008 წანაშ ჩემპიონეფიშ ლიგაშ ფინალს რონალდუქ მაართა გოლი გემთიიღჷ, ოეკონიე ჯამს "მანჩესტერქ" მიიგჷ თასი პენალტეფიშ სერიათ, 6-5.
2008 წანას კრიშტიანუ რონალდუქ სეზონიშ ბომბარდირიშ ორქოშ ბუციშ პრიზი მიიგჷ.
2003–2009 წანეფს რონალდუქ "მანჩესტერიშ" ჯოხოთ ილაჸაფჷ 196-შა, თაჸურეშე 84 გოლი აფუ მითოღალირი.
რეალ მადრიდი
2009 წანაშ 26 მანგის ოფიციალურო დედასურჷ ინფორმაციაქ რონალდუშ "რეალ მადრიდშა" ტრანსფერიშ გეშა. მობურთექ ახალ კლუბიწკჷმა 6-წანიან კონტრაქტის მაჭარჷ ხე. 2010-11 წანეფიშ სეზონს მუს სარეკორდო მაძირაფალი უღუდჷ - 40 გოლი ლა ლიგას.
სქოლიო
კატეგორია:პორტუგალიარი მობურთეეფი კატეგორია:პორტუგალიარეფი კატეგორია:დუნაბადი 1985
კაბეტი ბარიერული რაქა
კაბეტი ბარიერული რაქა — წჷმარინუანს მარჯანიშ რაქეფიშ დო კოკეფიშ ქვერსემ ჯაჭვის რჩქალ ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, ავსტრალიაშ კონტინენტიშ იორკიშ ჩქონიშ ოორუე-ბჟაეიოლ რაიონიშ მანგას, მარჯანიშ ზუღას. თინა გჷნოზინდილი რე 2000 კილომეტრის დო შანულამო აკმობორკჷნს ნიშალუას ავსტრალიაშ თე რეგიონს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მარჯანიშ ზუღა კატეგორია:კაბეტი ბარიერული რაქა კატეგორია:ფიზიოგრაფიული პროვინციეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ავსტრალიას
ირენ ჟოლიო-კიური
ირენ ჟოლიო-კიური (ფრანგ. Irène Joliot-Curie; დ. 12 ეკენია, 1897, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 17 მელახი, 1956, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი, ხელუანური რადიოაქტივობაშ ძირაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1935 წანას (მუშ ალმასქუ ფრედერიკ ჟოლიო-კიურიწკჷმა ართო). ირენ ჟოლიო-კიური პიერ კიურიშ დო მარი სკლოდოვსკა-კიურიშ უნჩაში ცირასქუა რდჷ. ირენი გურაფულენდჷ პარიზიშ უნივერსიტეტის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1897 კატეგორია:ნაღურა 1956
ნაკრა (ჯიშთი)
ნაკრა, კარულ-ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, შდავლერიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, წყარმალუ ნაკრაშ (ინგირიშ მარძგვანი ნადუ) ღანჩოს, მესტიაშ რაიონს. სიგინძა რე 0,7 კმ, ფართობი - 0,4კმ². ნინა გიმუურს 2860 მეტრაშ სიმაღალაშახ. ირდუ ჯიშთური ნადუეფით დო სვიმონეფით. ნაკრას ოდუდე უღჷ წყარმალუ ნაკრას.
ჯვ. წ. XI ოშწანურა
ვითწანურეფი დო წანეფი
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
...
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
კატეგორია:ჯვ. წ. XI ოშწანურა
17 მელახი
17 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 76-ა დღა (ნარკი წანეფს — 77-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფიშ ერკებული
ამდღარშა ააშ-ს ჯონ ადამსიშე ჯო ბაიდენშა 47 ვიცე-პრეზიდენტი ჸუნდჷ. დუდშე ვიცე-პრეზიდენტო გინმირთუდჷ თი კოჩი, ნამუთ ეშმაგორალეფიშ კოლეგიაშ ხჷმეფს მაჟირა აბანს დეკინენდჷ, მარა 1800 წანაშ ეშაგორუეფი ტომას ჯეფერსონიშ დო აარონ ბურიშე ართმანგი ხჷმეფიშ ეჭოფუაშ გეშა პრეზიდენტიშ მინობა წჷმმარინაფალეფიშ პალატაქ გინოჭყვიდჷ. თეშნერი მუდგარენიშ მუმაალს ეიოჩილითაფარო, ააშ-იშ კონსტიტუციაშ მა-12 ბირგულშა მიშათინუა გემშეღეს. თე მიშათინუათ ამდღარ სისტემაქ გიჭყჷ, სოდეთ ეშმაგორალეფი ვიცე-პრეზიდენტის ზოხო არზენა ხჷმას.
კონსტიტუციაშ მეჯინათ ვიცე-პრეზიდენტის ჭიჭე ნებეფი უღჷ. მუში თარი ფუნქცია პრეზიდენტიშ პოსტიშ დაკინება რე, პოსტი მოქმედი პრეზიდენტიშ ქმედუუნარობაშ, გინორინაშ, ვარა ღურაშ გეშა გედუდიშულებუდა. თე შარათ 9 ვიცე-პრეზიდენტიქ გინირთჷ პრეზიდენტო. თაშნეშე ვიცე-პრეზიდენტი სენატიშ პრეზიდენტი რე, მარა მუს ხჷმაშ მეჩამაშ ნება ხვალე ხჷმეფიშ შქაშა გორთუალაშ შვანს უღჷ.
ააშ-იშ კონსტიტუციაშ 25-ა მიშათინუაშა პრეზიდენტიშ პოსტიშ გოდუდიშულაფაშ შვანს მუმალ ეშაგორუეფშა ვაკანტური სქიდუდჷ. კონსტიტუციაშ მიშათინუას 16 თეჯგურა მონახვამილაქ იჸუ: 7 ღურაშ, 1 გინორინაშ დო 8 პრეზიდენტიშ პოსტიშ დაკინებაშ გეშა. თე მიშათინუათ ვაკანტურ პოსტის ახალ ვიცე-პრეზიდენტის პრეზიდენტი ორინუანს დო ააშ-იშ კონგრესიშ ჟირხოლო პალატა ანტკიცენს. თეშ მეჯინათ ჟირი პრეზიდენტი რე დუნარინეფუ ჯერალდ ფორდი 1973 წანას დო ნელსონ როკფელერი 1974 წანას.
ამდღარშა ვიცე-პრეზიდენტეფი 21 შტატიშე რდეს: ნიუ-იორკი (11), ინდიანა (5), მასაჩუსეტსი (4), კენტუკი (3) დო ტეხასი (3). ვიცე-პრეზიდენტეფიშ უმეტაშობაქ პოსტი 50-60 წანაშ ასაკის დეკინჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
V
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
ჯვ. წ. 375
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 375 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ვინი ჯონსი
ვინსენტ პიტერ ჯონსი (Vincent Peter Jones დ.5 ღურთუთა, 1965) — ბრიტანალი არტისტი დო მობურთე. მუჭოთ მობურთე ლაჸაფენდჷ ოშქაშემათხილეთ 1984-1999 წანეფს შხვადოშხვა კლუბეფს. მუჭოთ არტისტის ნალაჸაფინა აფჷ ფილმეფს დო სერიალეფს: ევროტური (2004), იქს-ადამიერეფი: ეკონია ლჷმა (2006), ნტებაშ გეგმა (2013), საგანი (2015) დო შხვა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უელსარი არტისტეფი კატეგორია:უელსარი მობურთეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1965
ლუი დე ბროილი
ლუი დე ბროილი (ფრანგ. Louis de Broglie; დ. 15 მარაშინათუთა, 1892, დიეპი, საფრანგეთი — ღ. 19 მელახი, 1987, ლუვესიენი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი, ნამუთჷ უმოსო მოღალენდჷ კვანტურ თეორიას. ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1929 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1892 კატეგორია:ნაღურა 1987
ცჷნაფი
ცჷნაფი — ატმოსფერული ნოლექიშ გვარობა, ჭიფე ჭვემა.
ცჷნაფი წჷმარინუანს თხიერ ატმოსფერულ ნოლექის ჭიფე ჭვათეფიშ სახეთ, ნამუშ დიამეტრი 0,5 მმ-შე მერკე რე, ნამუთ ძალამ რჩქალას მოურს ფენამ დო ფა-აკოშაყარელ მუნაფეფშე ვარდა ნირსეფშე.
კატეგორია:ატმოსფერული ნოლექეფი
ფრენკ ზაპა
ფრენკ ვინსენტ ზაპა (ინგლ. Frank Vincent Zappa, დ. 21 ქირსეთუთა, 1940 – გ. 4 ქირსეთუთა, 1993) რდჷ ამერიკალი კომპოზიტორი, გიტარისტი, მობირე, კინორეჟისორი დო სატირიკოსი. რდჷ როკ-ბუნაშ „The Mothers of Invention“ ლიდერი. გრემიშ ლაურეატი.
ზაპა ართ–ართი არძოშე ფენდიერი მუსიკოსი რდჷ მუში ეპოქას. 33 წანამ კარიერაშ განწხანს, თიქ გიშაშქჷ 60 ალბომშე უმოსი, ნამუდგაშეთ დახე არძო იკათუანდჷ უგუმაჟირუ კომპოზიციეფს. თეშ მოხ, თინა ჩინებული რდჷ, მუჭოთ ელექტროგიტარისტი, მულტიინსტრუმენტალისტი, ხონარიშ ინჟინერი დო პროდიუსერი. უღუდჷ ენციკლოპედიური რჩქინა სტუდიურ ტექნოლოგიეფშე.
დებიუტიშ უკული, 1966 წანას არძო მუში ალბომიშ პროდიუსერი მუ გოხლუდეს. ხანდენდჷ მიარე ჟანრის, ჭარუნდჷ მუსიკას როკ–ბუნეფშო, ჯაზ-ანსამბლეფშო, სიმფონიური ორკესტრეფშო, ზაპაშ ალბომეფს ირო ვარი, მარა იშენით უღუდჷ კომერციული წჷმოძინა (ალბომქ „Apostrophe" 1974 წანას გჷნირთჷ ორქოშით).
ბიოგრაფია
ფრენკ ვინსენტ ზაპაქ დებადჷ 21 ქირსეთუთას 1940 წანას ბალტიმორს. (შტატი მერილენდი ააშ). ევროპალი ემიგრანტეფიშ ფანიას. ზაპაშ მუმაქ დებადჷ სიცილიას. ჯინჯი ბერძენულ-ლიბანური უღუდჷ. ნანა გვერდო იტალიარი გვერდო ფრანგი რდჷ.
ზაპა ახალობას დოინტერესაფილი რდჷ შხვადოშხვა მუსიკათ, თინეფ შქას ავანგარდისტი კომპოზიტორეფით ედგარ ვარეზით დო იგორ სტრავინსკით. თაშნეშე ალმახანური ჯაზით დო უჩა რიტმ-ენდ-ბლუზით. ნარტენდჷ გიშულებუდუკო კომპოზიტორსინ. 1959 წანას გჷნორთჷ ლოს-ანჯელესშა, სოდეთ სქიდუდჷ შურდგჷმაშ უმენტაში ნორთი. თექ დიჭყჷ პროფესიონალი მუსიკოსიშ კარიერაქ, დოჭარჷ მუსხირენი ბირა დო საუნდთრექი. 1960-1970 წანეფს ზაპა რდჷ ბუნა The Mothers of Invention ლიდერი, მიწკჷმა ართოთ გჷშაშქჷ რანწკი ალბომეფიშ ჯოხოდვალათ Frank Zappa and the Mothers of Invention დო Frank Zappa and the Mothers. ირფელქ დიჭყჷ თით, ნამუდა 1964 წანას ზაპაქ ქახოლჷ ბუნა The Soul Giants-ის მუჭოთ გიტარისტიქ დო მალასჷნე გჷნირთჷ ბუნაშ ლიდერო, კოლექტივქ დითირუ ჯოხოდვალა დო გიდჷ The Mothers. უკულნეშის ბუნაქ მაჭარჷ ხე კონტრაქტის ლეიბლ Verve Records–წკჷმა დო დითირუ ჯოხო ლეიბლიშ მეწურაფათ The Mothers of Invention–შა, რახანს ზიტყვა Mother რდჷ კუნტარაფილი ვარიანტი ოგორაფალი ზიტყვაშ Motherfucker. კოლექტივიშ ოდებიუტე ალბომქ გჷშართჷ Freak Out! 1966 წანას. 1960 წანაშ დათებუს ბუნაქ აკოცუ. ზაპაქ სოლო მოღეშ დინოჭარუაშ უკული, 1970 წანას ახალი აკოდგინალუათ აკოკათჷ ბუნა The Mothers.
1969 წანას ფრენკ ზაპა პროდიუსერი რდჷ ელის კუპერიშ ოდებიუტე ალბომიშ (Pretties for You).
1971 წანას ოკათუდჷ კონცერტის ჯონ ლენონწკჷმა დო იოკო ონოწკჷმა ართო.
1970-1980 წანეფს ზაპა დაკებული რდჷ აქტიური მუსიკალური აკოქიმინჯალათ. თე წანეფიშ ალბომეფს გჷშმეგორუდჷ Sheik Yerbouti (1979, ინოჭარილი რე 1977-78 წანეფს) ჰიტით Bobby Brown დო ალბომი Joe's Garage (1979). 1980 წანას ზაპაწკჷმა ბუნას მიოგანდჷ სტივ ვეი (ამერიკალი როკ–გიტარისტი). 1980 წანაშო ზაპა დოინტერესაფილი რდჷ პოლოტიკათ, ვა გჷშმაკოროცხუნდჷ ააშ–იშ პრეზიდენტიშ გჷშაგორუეფსჷთ ქოკათაფუდუკონი. თე პერიოდის თიქ იძირუ სსრრ, აკოხვადჷ ალფრედ შნიტკეს დო სტას ნამინს (ანასტას მიქოიანი). 1991 წანას ზაპას ქუდუხუნეს კიბოშ დიაგნოზი. თეშ უკული ზაპა აგჷნძორენს მუსიკალურ ოქიანუს აქტიურ მოღალობას. ფრენკ ზაპაქ ღურჷ 1993 წანაშ 4 ქირსეთუთას, კიბოშ გეშა.
ზაპაშ მუსიკა ამუდღათ ირსულებაფუაფუ, თრიბიუთ ბუნეფიშით. თაშნეშე Zappa Plays Zappa-იშით, ნამუსჷთ სქუა დუიზი ზაპა დუდენს, ზაპაშ ჸოფილი მუსიკოსეფიშ კათინით.
შხვა ფაქტეფი
1971 წანას Frank Zappa & The Mothers კონცერტიშ ბორჯის მონტროს (შვეიცარია) გორჩქინდჷ დაჩხირქ. მუ ბორჯისჷთ დიიჭჷ კაზინოქ, სოდეთ კონცერტი იმანჯუდუნ, ედომუშამო დიიჭჷ ბუნაშ აპარატურაქ. ოეგებიეთ ართ-ართი შვეიცარიალ ფანქ გოუტუ ოსიგნალე მაშხალა. თე მონახვამილა ეიოშანალი რე თით, ნამუდა ნაშინა რე ბუნა დიფ ფარფლიშ ბირას Smoke on the Water, რახან თე დაჩხირს თოლს ოჸუნუანდეს ბუნაშ მაკათურეფი, ნამუნეფით ორდეს თი დღას თი ნოღასჷნ, დაჩხირმონტებული კაზინოშე ჟენევაშ ტობას ეულირი ფურკიშ ძირაფაშ უკული გორჩქინდჷ ბირაშ იდეაქჷთ. რე ვიდეო მოღე, სოდეთ თე ფაქტის იშინანს რიჩი ბლექმორი.
1971 წანას ზაპა ლონდონს მანჯუნდჷ კონცერტის, ათე ბორჯის თის დუც ქიგიანთხჷ მუში ართ-ართი ფანიშ ორჩანი ბოიფრენდიქ დო ხეშ მეგამათ თინა ქენაჸათჷ ოორკესტრე ორუმეს. ზაპაქ სერიოზული ტრავმეფი მიღჷ, მუდგაქჷთ თინა ჭე ხანით ინვალიდიშ დინახუნალს ქიმკაკირჷ. მარა ტრავმეფი დისქილიდუ დო მინარჩქვანი მერინათ დაართჷ მუსიკას.
1995 წანაშ ქირსეთუთას, ვილნიუსის ფრენკ ზაპას გეუდგეს ძეგლი, სკვერს პოლიკლინიკაწკჷმა, კალინაუსკოშ შოშეს.
ციტატეფი
ფრენკ ზაპა ართ–ართი თინეფშეიანი რე, ნამუეფსჷთ მიაჭარუაფუნა ფრაზა: იჩუე მუსიკაშენ – ენა თიჯგურა რე, ნამუდა გიოსხაპე არქიტექტურასჷნ.
დიდი თია როკ–ჟურნალისტეფიშ რენა ადამიერეფი, ნამუეფსჷთ ვა უჩქუნა ჭარუა, ნამუეფით ეთმოჭოფუნა ინტერვიუს თინეფშე, ნამუეფსჷთ ვა უჩქუნა რაგადი დო ჭარუნა თინეფშო, მისით ვა უჩქჷ კითხირინ (ორიგინალს: Most rock journalism is people who can't write interviewing people who can't talk for people who can't read.)
მა ვორექ არძოშე დიდი გიტარისტი ბიზნესმენეფ შქას დო არძოშე დიდი ბიზნესმენი გიტარისტეფ შქას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი როკ-მუსიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი კომპოზიტორეფი კატეგორია:ამერიკალი გიტარისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1940 კატეგორია:ნაღურა 1993
18 მელახი
18 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 77-ა დღა (ნარკი წანეფს — 78-ო დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. XII ოშწანურა
ვითწანურეფი დო წანეფი
...
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
კატეგორია:ჯვ. წ. XII ოშწანურა
შხელდაშ ჯიშთი
შხელდაშ ჯიშთი — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ დოლრაჭალაშ ღანჩოს (ინგირიშ მარძგვანი ნადუ). წჷმარინუანს უშბაშ უგურყელიშ მარძგვან ნადუს. სიგინძა რე 3.2 კმ, ფართობი - 4.1 კმ². ჯიშთიშ ნინაშ სიმაღალა რე 2600 მ-შახ. ირდუ შხელდაშ მასივშე გჷმნაულა ჯიშთეფით დო თჷრიშ სვიმონეფით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
მაქს პლანკიშ მენდალი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანიაშ ფიზიკაშ ჯარალუაშ ჯილდოეფი
არტანუჯი
არტანუჯი — ჯიხა კლარჯეთის, საქორთუოშ ართ-ართ ისტორიულ აკანს, ამდღარ ართვინიშ პროვინციას. დირსხუ ვახტანგ გორგასალიშ ბორჯის. ნოღა იდვალაუფუ წყარმალუ არტანუჯისწყალიშ წყარპიჯეფს, ისტორიული არტანუჯიშ ჯიხაშ ოორუეშე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქორთული ხუროეფიშმანჯღვერუაშ ძეგლეფი თანჯეფსგალე
ბობ დილანი
thumb|ბობ დილანი (2010)
ბობ დილანი (Bob Dylan, თახმი ჯოხო - ’’რობერტ ალენ ციმერმანი’’, ’’Robert Allen Zimmerman’’, დ. 24 მესი, 1941, დულუთა, ააშ) — ამერიკალი ლირიკოსი, მუსიკოსი (ვოკალი, გიტარა, ჰარმონიკა, ფორტეპიანო), მაბირე, კომპოზიტორი, პოეტი დო წიგნეფიშ ავტორი.
ჯვ. წ. 376
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 376 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ლეონარდ ბერნსტაინი
thumb|200px|ლეონრად ბერნსტაინი 230px|thumb|ლეონარდ ბერნსტაინიშ ხეშმოჭარუა ლეონარდ ბერნსტაინი (ინგლ. Leonard Bernstein; დ. 25 მარაშინათუთა, 1918 — ღ. 14 გჷმათუთა, 1990) — ამერიკალი კომპოზიტორი, პიანისტი დო დირიჟორი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი კომპოზიტორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1918 კატეგორია:ნაღურა 1990
პოლ სამუელსონი
პოლ ენტონი სამუელსონი (ინგლ. Paul Anthony Samuelson; დ. 15 მესი, 1915, გერი, ინდიანა, ააშ — ღ. 13 ქირსეთუთა, 2009, ბელმონტი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის (1970).
ბიოგრაფია
პოლ სამუელსონი გურაფულენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის დო ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის ეკონომიკაშ ასისტენტ-პროფესორო დო უკულ პროფესორო. რდჷ XX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ ეკონომისტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1915 კატეგორია:ნაღურა 2009
დანი
დანი (ინგლ. Dan River) რე წყარმალუ ააშს, ვირჯინიაშ დო ოორუე კაროლინაშ შტატეფს. წყარმალუ დანი იჭყაფჷ ვირჯინიაშ პატრიკიშ ოლქის, უკულ გინმოკვათჷნს ვირჯინია-ოორუე კაროლინაშ ხურგის დო მიშმურს სტოკსიშ ოლქიშ ტერიტორიაშა, წყარმალუ დანი უკულ გიშმურს როკინგემიშ ოლქის, ათავრეშე დანი კინ ვირჯინიაშ ტერიტორიაშა (პიტსილვანიაშ ოლქი) მიშმურს, უკულ კინ ოორუე კაროლინაშ შტატიშ ტერიტორიაშა დო ინაკათუ კერიშ რეზერვუარს, ნამუთ იდვალუაფჷ წყარმალუ როანოკის. დანიშ სიგჷნძა 344 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 8,500 კვ.კმ. უდიდაშ ნადუეფ რე: რორინგ-კრიკი, ჭიჭე დანი, პიტერს-კრიკი, სნოუ-კრიკი, მაიო, სმიტი, ბიგ-ბრენჩი, მუნ-კრიკი, უილიამსონი დო შხვეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ვირჯინიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ოორუე კაროლინაშ წყარმალუეფი
ლაზეფი
ლაზეფი, ჭანეფი — ქორთუეფიშ ეთნოგრაფიული ბუნა, კჷნოხ ართ-ართი კოლხური ტომი რდჷ მარგალეფწკჷმა ართო. ლაზეფი ობჟათე-ბჟაეიოლ უჩაზუღაპიჯიშ (ისტორიული ლაზეთი, ჭანეთი) დო წყარმალუ ჭოროხიშ გოჸორიშ კვირდი მახორობა რე. ჯინჯიერო ოხორანა თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიას, თაშნეშე აჭარას, წყარმალუ ჭოროხიშ გოჸორს დო სამარგალოს ინგირწყარიშ ნადუწკუმა (ანარკია). ლაზეფი იჩიებუნა მუნეფიშ, ლაზური ნინაშა ნამუთ ქორთული, მარგალური დო შონური ნინეფწკუმა ართო ორხველჷ ობჟათე კავკცაციური ნინეფიშ ფანიაშ ბუნას. თურქეთის მახორუ ლაზეფი მუსულმანეფი რენა, მარა გოთურქაფაშ აძვილობური პოლიტიკაშ უმკუჯინუო თინეფქ ქესქილიდეს მუნეფიშ ნინა დო კულტურა.
სქოლიო
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
არგუნი
არგუნი — წყარმალუ რუსეთ-ჩინეთიშ სახენწჷფო ხურგის. წყარმალუ იჭყაფუ დიდი ხანგანიშ გვალეფს, ჩინეთის, სოდეთ ხაილარს უძახუნა. არგუნი ამურიშ ართ-ართ ოდუდე წყარმალუ რე (მაჟია რე შილკა). ამური იჭყაფუ არგუნიშ დო შილკაშ აკოართაფაშ აბანს. წყარმალუ არგუნიშ სიგინძა რე 1,620 კმ. ღანჩოშ ფართობი 164,000 კვ.კმ. არგუნიშ უდიდაშ ნადუეფ რე: გენხე, ნიუერხე, უროვი, ურიემკანი დო გაზიმური.
კატეგორია:ჩინეთიშ წყარმალუეფი კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი
ბარბადოსი
ბარბადოსი, ოფიციალურო ბარბადოსიშ რესპუბლიკა (Republic of Barbados) — სახენწჷფო ვესტ-ინდოეთის, მორჩილი ანტილიაშ კოკეფიშ ბუნაშ კინემუშ ჯოხოდვალაშ კოკის იდვალუაფუ, კარიბიშ ზუღაშ ბჟაეიოლშე.
ლიტერატურა
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ბუგენვილი
ბუგენვილი (Bougainville) — ვულკანური წჷმოულობაშ კოკი რჩქალი ოკიანეშ სოლომონიშ ზუღას, სოლომონიშ არქიპელაგიშ უდიდაში კოკი. მიშურს პაპუა-ახალი გვინეაშ აკოდგინალუაშა. კოკი ბუკაწკჷმა დო შხვა არხოსმადვალუ კოკეფწკჷმა აკმოქიმინჷნს ბუგენვილიშ ავტონომიურ რეგიონს. 2000 წანაშ ეჭარუათ, კუოკის ოხორანდჷ 175 160 ადამიერი. სჯოხოქ გიადჷ ფრანგი მეზუღეშ ლუი ანტუან დე ბუგენვილიშ პატიოცემელო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბუგენვილიშ ავტონომიური რეგიონი კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ კოკეფი
ჯენის ჯოპლინი
ჯენის ლინ ჯოპლინი (ინგლ. Janis Lyn Joplin) (დ. 19 ღურთუთა, 1943, პორტ-არტური, ტეხასი — ღ. 4 გჷმათუთა, 1970, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკალი ბლუზით ინოჩამილი როკ მობირე დო პერიოდულო, კომპოზიტორით, ნამუთ მუში გინორთელი ხონარით გჷშმეგორუუდჷ. თინა 1960-იანი წანეფიშ ართ-ართი არძოშე გოლინუან როკ-მობირე რდჷ დო ვითწანურაშ არძოშე საუჯგუშო როკ-მობირეთ ხოლო აკირჩქინეს. 1966-1970 წწ. ჯოპლინიშ რსულებათ ოთხ ალბომქ გჷშართჷ, თაჸურეშე ჟირს, თინა მუჭოთ სან ფრანცისკოური ბუნაშ Big Brother and The Holding Company-იშ ვოკალისტო, ოდო დჷნოსქილედ ჟირს, მუჭოთ სოლო მობირეთ მუკმომრჩქინდუნა.
ქოძირით თაშნეშე
კლუბი 27
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი როკ-მუსიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი როკ-მობირეეფი კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:დუნაბადი 1943 კატეგორია:ნაღურა 1970
იოჰანეს ჰეველიუსი
დებადჷ ნოღა გდანსკის, პივათ მოვაჭრეეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ გდანსკიშ გიმნაზიას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლეიდენიშ უნივერსიტეტის. შარალენდჷ ინგლისის, საფრანგეთის, სოდეთ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი მენცარეფი პიერ გასენდი დო მარენ მერსენი. ჰეველიუსიქ 1634 წანას გდანსკიშა დირთჷ. 1639 წანაშე ჰეველიუსიშ ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ასტრონომია. თიქ 1641 წანას, მუში ჸუდეს ეიოგჷ კერძო ობსერვატორია დო დიჭყჷ მენცარული რკვიებეფი.
Tayanna
Tayanna (დ. 29 ეკენია, 1984, ჩერნოვცი, სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ) — უკრაინალი მობირე.
კატეგორია:უკრაინალი მობირეეფი
ჯაპიშაქარი
ჯაპშაქარი — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანს ხობიშ მუნიციპალიტეტის, საჯიჯაოშ თემს. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 55 მეტრის. ხობიშე მოჩილათირი რე 13 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს 650 ადამიერი ოხორანს.
სქოლიო
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენიშ შონეშ აკანიშ ოფუტეეფი კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:საჯიჯაოშ თემიშ ოფუტეეფი
იოჰანეს ჰეველიუსი
იოჰანეს ჰეველიუსიქ გიმირკვიუ ბჟაშ შანეფი, თუთაშ ჟინპიჯი, მიოგორუ სუმი კომეტას, ეჭარუ ჰალოშ ფენომენი, ვითი მურიცხეჭაჭილი დო შხვა. ჰეველიუსი მერჩქინელი რე თუთაშ ტოპოგრაფიაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პოლონარეფი კატეგორია:პოლონარი ასტრონომეფი
ურუგვაი
ურუგვაი ედომუშამი ოფიცილური ჯოხოდვალა ბჟაეიოლი რესპუბლიკა ურუგვაი (República Oriental del Uruguay ) — სახენწჷფო ობჟათე ამერიკაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯის. ოორუეშე უხურგანს ბრაზილია, ბჟადალშე — არგენტინა. ურუგვაიშ მახორობა 3,3 მლნ ადამიერს აკმადგინანს, ნამუშეთ 1,8 მლნ ნანანოღა მონტევიდეოშ მეტროპოლიურ არეალს ოხორანს. მახორობაშ დოხოლაფირო 88% ევროპული გამნარყობაშ რე. 176 000 კმ² ფართობით, ურუგვაი ობჟათე ამერიკაშ უჭიჭაში სახენწჷფო რე ტერიტორიაშჸურე, სურინამიშ უკული.
1680 წანას, პორტუგალიარეფქ ქჷდარსხუეს ართ-ართი უჯვეშაში ევროპული ოხორუე ურუგვაის — კოლონია-დელ-საკრამენტო. XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს ესპანარეფქ ოურდუმე ჯიხაზურგაშ სახეთ ქჷდარსხუეს მონტევიდეო. 1811–1828 წანეფს ესპანეთწკჷმა, პორტუგალიაწკჷმა, არგენტინაწკჷმა დო ბრაზილიაწკჷმა ლჷმეფიშ უკული ურუგვაიქ ზოხორინალა მიღჷ. ალმახანაშო თე ქიანა, დემოკრატიული კონსტიტუციური რესპუბლიკა რე, პრეზიდენტით, ნამუთ მუჭოთ სახენწჷფოშ, თეშ თარობაშ მადუდე რე.
ურუგვაი მაართა აბანსიე ლათინურ ამერიკას დემოკრატიაშ, შვიდობაშ, კორუფციაშ ნარკებობაშ დო რინაშ ხარისხიშ ინდექსიშ მაძირაფალეფით; თაშნეშე მაართა რე ობჟათე ამერიკას პრესაშ დუდიშულობაშ, ოშქაშე კლასიშ ზჷმაშ, ჯგირობუაშ დო უშქურანჯობაშჸურე. ართ შურ მახორუშო გოანგარიშაფათ, ურუგვაის მოსოფელიშ არძა შხვა ქიანაშე მეტი წვლილი მიშმუღჷ გოეროშ საშვიდობო მისიეფშა. ქიანა რეგიონს მაჟირა რე ეკონომიკაშ დუდიშულობაშ, მუშნაველეფიშ წორწოობაშ, ართ შურ მახორუშო მუშნაველეფიშ დო ბონი ურცხოული ინვესტიციეფიშჸურე. ურუგვაი მასუმა არძაშე უჯგუში ქიანა რე კონტინენტის ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსიშ, ეკონომიკაშ ძინაშ, ინოვაციეფიშ დო ინფრასტრუქტურაშ მეჯინათ. გოეროშე ურუგვაი ფასებულიე მუჭოთ მაღალი მუშნაველეფიშ მაღვენჯი ქიანა — აკა ფერი მუნაჩემიშ მაღვენჯი სახენწჷფო თე რეგიონშე ჩილეწკმა ართო. ურუგვაი შანულამი ექსპორტიორიე თიჯგურა პროდუქტეფით, მუჭომეფითიე მონტყორი, ორზა, სოია, ჩხოუშ გოჸინილი ხორცი, ალაო დო ბჟა (პროდუქტი).
2013 წანას, მარიხუანაშ წარმებაშ, გჷმოჩამაშ დო გჷმორნაფაშ მეჯინათ ინოვაციური პოლიტიკაშ მიშაღალაშენი, ჟურნალ ეკონომისტიქ ურუგვაი „წანაშ ქიანა“ გიოდჷ. ქიანას თაშნეშე ლეგალურიე ართსქესიამი ქორწინება დო აბორტი, მუშ შედეგოთ, ურუგვაი მერჩქინელიე მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე ლიბერალურ დო სოციალურო გოვითარაფილ სახენწჷფოთ. რეგიონს სამანგათიე დო ნთელ მოსოფელშ ართ-ართი უჯგუში ადამიერიშ ნებეფიშ, ტოლერანტობაშ დო მაკათურობაშ ოკითხეფიშჸურე.
ეტიმოლოგია
ლა-რეპუბლიკა-ორიენტალ-დელ-ურუგუაი (La República Oriental del Uruguay) შანენს „წყარმალუ ურუგვაიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ რესპუბლიკას“. წყარმალუ ურუგვაიშ ეტიმოლოგია ეკონიაშახ უჩინებუე, ართ ვერსიათ გუარანიშ ნინაშე მოჸურს დო შანენს „ფერამი ჩიტეფიშ წყარმალუს“.
ისტორია
ურუგვაიშ ტერიტორიას ესპანარეფიშ გჯმორჩქინაშახ ოხორანდეს ინდიარი ტომეფი ჩარუა დო ჩანა. XVI ოშწანურას იჭყაფუ ესპანარეფიშ დოპყრობეფი, მარა დუდმაართაშე თინეფქ ვაშილებუეს იროიანი გიოპონუ პუნქტეფიშ ღოლამა. 1680 წანას ლა-პლატაშ ჸუჯიშ კვარჩხანი წყარპიჯის პორტუგალიარეფქ ქდარსხუეს ჯიხასიმანგარე კოლონია-დელ-საკრამენტო, სოიშეთ ვალეგარულო გჷნმუღუდეს ოღალი ბუენოს-აირესშა. კონტრაბანდისტეფშე ოთხილარო ესპანარეფქ 1724 წანას ქჷდარსხუეს ნოღა მონტევიდეო. ახალ ნოღაშა კოკი ტენერიფეშე გეგნიხორეს გუანშეფქ. XVIII ოშწანურაშე გემიშართჷ კოლონია რიო-დე-ლა-პლატაშ აკოდგინალუაშა. კოლონიალური მართუალაშ ბოლოს ალმახანურ ურუგვაიშ ტერიორიას დოხორელი რდჷ 30 ვითოში ადამიერი, ნამუშ ნასუმორი მონტევიდეოს ოხორანდჷ.
ნაპოლეონიშ ესპანეთშა მიშაჭკირუაშ უკული გეგმიცხადჷ რიო-დე-ლა-პლატის ვიცე-ომაფეშ ზოხორინალაქ. ალმახანურ ურუგვაიშ ტერიტორიაქ (Banda Oriental) გემიშართჷ ახალი ომაფეშ აკოდგინალუაშა. გაუჩოშ (გუანშეფიშ გამნარყეფი) ტომქ მუურინუ მუჭოთ ესპანეთიშე, თეშ ბუენოს-აირესიშე ხოსე ხერვასიო არტიგასიშ ლჷმას ზოხორინალაშო. დუდმაართათ არტიგასიქ დო თიშ მორინეეფქ მითხუეს ცალკე პროვინციაშ აკოოქიმინუა. 1814 წანაშ 7 მელახის რიო-დე-ლა-პლატაშ გოართოიანაფილი პროვინციეფიშ უჟინაშ დირექტორქ ხერვასიო პოსადასიქ ზოჯუა გჷნოჩჷ ბჟაეიოლიშ პროვინციაშ აკოქიმინუაშენი.
1816 წანას ბჟაეიოლიშ პროვინციაშა გემიშეჭკირჷ პორტუგალიაშ, ბრაზილიაშ დო ალგარვეშ გოართოიანაფილი ომაფეშ ნძალეფქ. გოართოიანაფილ პროვინციეფქ აღიარჷ ბჟაეიოლ პროვინციაშ მოკავშირეობა, მარა ლჷმა ვაგმუცხადებჷ ბრაზილიაშ ხეშუულებაშა. 1820 წანაშ ეკენიას არტიგასის გიორჯგინეს დო პარაგვაიშა გეგნოლჷ. პორტუგალიარეფქ ოკუპირებულ ტერიტორიას ქჷმიჭანეს სისპლატინიშ კონგრესი, ნამუქჷთ 1821 წანას გჷმაცხადჷ ბრაზილიაწკჷმა ბჟაეიოლიშ პროვინციაშ აკოართაფა სისპლატინიშ ჯოხოდვალათ. 1825 წანას ფლორიდას აკოკორობილ კონგრესიქ გჷმაცხადჷ ბრაზილიაშე გჷმორთუალა დო კინე გოართოიანაფილ პროვინციეფწკჷმა გოართოიანაფა. თეშ საგამოთ ბრაზილიაქ არგენტინას ლჷმა გჷმცხადჷ. ლჷმაშ თებაშ უკული გეგმიცხადჷ ბჟაეიოლიშ პროვინციაშ ზოხორინალაქ დო ქიანაქ მიღჷ ჯოხოდვალა: ბჟაეიოლი რესპუბლიკა ურუგვაი.
1830 წანას მიღეს ქიანაშ მაართა კონსტიტუცია. თიმ წანას 25 ეკენიას, ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო გჷშაგორეს ფრუქტუოსო რივერა. 1838-1852 წანეფს ქიანას მიშჷ ომენმაღალ ჷმაშა გჷნულირი პარტიული მერინეფი, ნამუს გჷმორძგვილქ კინე რივერაქ გჷშართჷ. 1864-1870 წანეფს ურუგვაიქ ხოლო ართი, პარაგვაული ლჷმა გჷნიღჷ.
ურუგვაი მოსოფელს მაართა ქიანა რდჷ, ნამუქჷთ 1907 წანას მიღჷ კანონი ჩილ დო ქომონჯიშ ჩათხინაფაშენი, დო მაჟირა ქიანა სოდეთ 1877 წანას გონათაფაქ სავალდვალოთ დო უფასოთ გჷნირთჷნ.
1929 წანას დიდმა დეპრესიაქ შანულამი გეშქვაფა მიორინუ ქიანას. ნამუსჷთ მაჸუნჷ სახენწჷფო გჷნორთეფქ დო 1942 წანაშ ახალი კონსტიტუციაქ. 1945 წანას ურუგვაიქ მაჷირა მოსოფელიშ ლჷმას ფაშისტურ გერმანიას გჷმუცხადჷ ლჷმა.
1950 წანას საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს გომორძგვილო გჷშართჷ ანდრეს მარტინეს ტრუებაქ, ნამუშ ნძალათ 1951 წანას მიღჷ ახალი კონსტიტუცია.
1973 წანაშ 27 მანგის, ქიანას გეჸვენჯი ოურდუმე გჷნორთაქ ქჷმოხვადჷ დო ქჷდირსხუ ოურდუმე დიქტატურაქ. 1976 წანას ხეშუულებაშა მულირჷ აპარასიო მენდესიქ აკოფაჩჷ არძა პარტია. 1980 წანას იტარჷ რეფერენდუმქ ახალი კონსტიტუციაშ მეღებაშ დო არსებული რეჟიმიშ თირუაშ გეშა. მახორობაშ 57 % დიქტატურაშ მოვარიე რდჷ. 1984 წანაშ დუდიშულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს გომორძგვილო გიშართჷ ხულიო მარია სანგინეტიქ დო გადუდიშულჷ არძა პოლიტპატიმარი.
1991 წანას ურუგვაიქ გჷნირთჷ მერკოსურიშ ეკონომიკური ბლოკიშ მაკათურო. 2010 წანაშე ურუგვაიშ პრეზიდენტიე ხოსე მუხიკა, ნამუსჷთ ართართ უდაღარაშ პრეზიდენტო მითმირჩქინანა. 2013 წანას ურუგვაის დოკანონეს ართი სქესიშ უღულეფიშ ქორწინება. 2013 ანაშ 25 ქირსეთუთას, პრეზიდენტ მუხიკაქ ხე ქჷმაჭარჷ კანონს მარიხუანაშ ლეგალიზაციაშენი, ნამუსჷთ თეიშახ პარლამენტიშ ჟილენ პალატაქ მოუურინუ. შედეგო ურუგვაიქ გჷნირთჷ მაართა ქიანათ მოსოფელს, სოდეთ დოკანონეს თე ნარკოტიკული ნივთარობაშ დობზადება დო გოსაღაფა.
გეოგრაფია
ურუგვაიშ ფართობი 176 220 კმ²–ს აკმადგინას.
თანჯაშ ედომუშამი სიგჷრძა 1564 კმ (თინეფს შქას: არგენტინაწკჷმა — 579 კმ, ბრაზილიაწკჷმა — 985 კმ.). წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა: 660 კმ.
კიანაშ უმაღალაში კონკა რე გვალა სერო-კატედრალი 514 მ. ობჟთშე გა-ზუგუამი ტერიტორია ითირუ რზენეფით. წყარპიჯიშ ღოზი ლაგუნაშ ტიპიშიე.
კლიმატი სუბტროპიკული, ოკიანურიე. ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა 22—24 °C, კვირკვეშ - 10—12 °C. ობჟთეშ ბორიეფიშ, პამპეროშ ბარუაშ ბორჯის ტემპერატურა 5°C-შახ დჷთმოლუ, თირი ხოლო უჩქჷ.
ატმოსფერული ნოლექეფი 1000 მმ აკმადგინანს ობჟათეშ რაიონეფს, დო 1200 მმ-ს ოორუეშე.
სახენწჷფო
ურუგვაი წჷმმარინაფალი დემოკრატიაშ რესპუბლიკა რე საპრეზიდენტო სისტემათ. ხეშუულებაშ მაათურეფი ხუთი წანაშ ხანით გჷშეგორუაფნა უნივერსალური ოგიშაგორუე სისტემათ. ურუგვაი უნიტარული სახენწჷფორე: ნთელ ქიანას ედომუშამო იხორციელებუაფჷ იუსტიციაშ, გონათუაშ, უშქურანჯობაშ, ოგალენური დო დუდთხილუაშ პოლიტიკა. ემაჸონაფალი ხეშუულებას ახორციელენს პრეზიდენტი დო 13 მინისტრშე აკოქიმინელი კაბინეტი.
კანონმადვალუ ხეშუულებას ახორციელენს ჟირპალატამი გენერალური ასამბლეა: დეპუტატეფიშ პალატა, ნამუთ აკმოდირთუ 19 დეპარტამენტიშ 99 წჷმმარინაფალშე, ნამუთ პროპორციული სისტემათ რენა გიშაგორილეფი დო სენატორეფიშ პალატა, ნამუთ აკმოდირთუ პროპორციული სისტემათ გჷშაგორილ 31 მაკათურშე დო ვიცე-პრეზიდენტშე, ნამუთ პალატაშ დუდმახვენჯი რე.
სასამართალო ხეშუულებას ახორციელენს უჟინაში სასამართლო დო ნთელი ქიანაშ მასშტაბით არსებული სასამართალოეფი დო მოსამართალეეფი. უჟინაში სასამართალოშ მაკათურეფს გენერალური ასემბლეა გჷშმაგორუნს; სასამართალოეფიშ მაკათურეფს სენატიშ ქოიათ გჷშმაგორუნს უჟინაში სასამართალო, მოსამართალეეფს - ბონო დჷთმანიშნენს უჟინაში სასამართალო.
მოქიმინჯე კონსტიტუცია ურუგვაიქ 1967 წანას მიღჷ. ბრელ მიშათინუაქ 1973 წანას გაჩერდჷ, მარა კინე ქჷდიჭყჷ 1985 წანას. ურუგვაიშ კონსტიტუცია შვეიცარიაშ კონსტიტუციაშ მეჯინათიე აკომუშებული დო მენოღალეფს საშუალებს არძენს, დოთირუან კონსტიტუცია ოკათე ინიციატივაშ ოსხირით, მარა თინაქ უციოთ საარძო-ერუანული რეფერენდუმით ოკო გჷნოჭყორდას. ეკონია 15 წანაშ გოძვენას, ურუგვაის თე მეთოდი ბრელშა გჷმირინეს.
2010 წანას, ლათინობარომეტრიშ ჯარალობურ რკუეფქ ოძირუ, ნამდა ლათინურ ამერიკას, ურუგვაალეფი დემოკრატიას არძაშე მეტო მეურენა დო თაშნეშე, კმაყოფილ რენა მუნეფიშ ქიანას დემოკრატიაშა გჷნოდგჷმილი ნაბიჯეფით. Freedom House-იშ „მოსოფელიშ შვიდობაშ ინდექსით“, ურუგვაის 27-ა აბანი უკებჷ. Economist Intelligence Unit-იშ 2012 წანაშ მუნაჩემეფით, ურუგვაიშ დემოკრატიაშ ინდექსი 8,17 რდჷ, მოსოფელს რსულ დემოკრატიათ მერჩქინელ 25 ქიანაშ ერკებულს - მა-18 აბანს რდჷ. ოერეფოშქაშე გომერეკელაფაშენი აკომუშებილ კორუფციაშ აღქმაშ ინდექსის - ურუგვაი მა-18 აბანსიე.
ადმინისტრაციული დორთუალა
ურუგვაი დორთილიე 19 დეპარტამენტო, ნამუსჷთ უღჷნა კანონმადვალუ დო ემაჸონაფალი ნებეფი. ირ დეპარტამენტი მუშ მამართვალს საარძო გიშაგორუეფით გჷშმაგორუნს. დეპარტამენტიშ ემაჸონაფალ ხეშუულებას თოლჸუჯის უჸუნუანს დო კანონმადვალ ორგანოშ ფუნქციას ასრულენს დეპარტამენტიშ სხუნუ.
ოგალენური ურთიართობეფი
thumb|right|upright|[[ტაბარე ვასკესი (პრეზიდენტი 2005-2010 წლეფს დო 2015 წანაშ 1 მელახშე კინე) ბრაზილიაშ თიმბორჯიშ პრეზიდენტ ლულა და სილვაწკმა ართო, 2007.]] thumb|პრეზიდენტი [[ხოსე მუხიკა (2006-2010) (მარძვგვანშე) ბრაზილიაშ თიმბორჯიან პრეზიდენტ ლულა და სილვაწკჷმა ართო,ვვ, 2010.]] thumb|[[ხოსე მუხიკა ბრაზილიაშ პრეზიდენტ დილმა რუსეფწკჷმა ართო, 2011.]] 2010 წანაშ გერგობათუთას, ურუგვაიქ ობჟათე ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშა კონსტიტუციური რსხუშ რატიფიცირაფა ღოლუ დო ორგანიზაციაშ მაჩხორამაკათურო გჷნირთჷ. აპიჯალაქ 2008 წანას დიდჷ დო ნძალაშა 30 დღაშ უკული მიშართჷ, მუჟანსჷთ მაკათურ ქიანეფქ თიში რატიფიკაცია ღოლესინ.
ურუგვაიშ არძაშე შანულამი სავაჭარო პარტნიორეფი რენა არგეენტინა დო ბრაზილია. 2009 წანას იმპორტიშ 20% არგენტინაშა მიშჷ. თიშ უკული, მუთ არგენტინაწკჷმა ჟირჸურენი ურთიართობეფი პრიორიტეტო გჷმაცხადჷნ, ურუგვაიქ ეჭვი ქჷმიღჷ ფოლკლენდიშ კოკეფიშ ელმოლს ბრიტანული გემეფიშ ყარაფი დო ურუგვაიშ ტერიტორიიაშე დო ონიშოლეფშე ოჭკომალიშ დო ნავთობიშ მეჭირინაფა მეუჭყვიდჷ. ართიანიშ რკინას მონტევიდეოშ დო ბუენოს-აირესიშ ონიშოლეფს შქას ესპანეთიშ იმპერიაშ ბორჯიშე იჭყაფუ; თიმ ბორჯის თე ფაქტის „ონიშოლეფიშ ლჷმა“ გიოდვეს. საბოლოოთ ჟირხოლო ქიანაშ ხემანჯღვერექ გინოჭყვიდჷ, ნამდა თინეფს თე რკინაშ თებას ოხვილჷდეს დო გეჸვენჯ აპიჯალას 2010 წანას, რეგიონული ინტეგრაციაშ ფარგალეფს მიოჭირინუეს.
2007 წანას, წყარმალუ ურუგვაიშ წყარპიჯის, ურუგვაიშჸურე ქაღარდიშ ფაბრიკაშ დოდგჷმაქ არგენტინაშ პროტესტი გჷმიწანუ, თიშენი, ნამჷ-და არგენტინას მიოჩქდჷ, ნამდა თე ფაბრიკა ორთაშ დაწინდარებას გჷმიჭანუანდჷნ; საბოლოოთ ჟირ ქიანას შქას დიპლომატიურ ურთიართობეფქ დიძაბუ. უკულიანი დება თე საკითხშე 2010 წანას იჸუ, მუშენდა რკუეფქ ოძირუ,ნამდა წყარმალუ იწინდარებუდჷ. 2010 წანაშ გერგობათუთას, ურუგვაიქ დო არგენტინაქ გაცხადეს, ნამდა საბოლოოთ ქჷმიოჭირინუეს აპიჯალას, ქაღარდიშ ფაბრიკას ართობურ მონიტორინგის გონხორციელებაშენი.
ბრაზილიას და ურუგვაის ხე აფჷნა მოჭარილი აპიჯალეფშა დუდთხილუაშ, მენცარობაშ, ტექნოლოგიაშ, ენერგეტიკაშ, ოწყარმალუე ტრანსპორტირებაშ დო ჩხომუაშ ოკითხეფს წოროხანდაშენი, მუქით ჟირ მეძობელ ქიანას შქას პოლიტიკური დო ეკონომიკური ინტეგრაციაშ გარღააფას უნწყუ ხე. ურუგვაის ბრაზილიაწკჷმა ჟირი უგნუჭყვიდირი ოხურგე კონფლიქტი უღჷ — ოწყარმალუე კოკ ისლა-ბრასილიერაშ დო ოფუტე მასოლიერიშ არხოს, წყარმალუ ინვერანდიშ რეგიონიშ 235 კილომეტრიანი მუნოკვეთიშენი. ჟირ ქიანა ვეთანხმებუნა თუ ნამ ნადუ წჯმარინუანს წყარმალუ კუარარიშ ლეგიტიმურ ოდუდესინ, მუთ 1851 წანას ჟირ ქიანას შქას დოდვალირი ოხურგე აპიჯალაშ მეჯინათ, გჷთმოთანჯჷნს ოდებელი რეგიონიშ ხურგასჷნ. თიშ უმკუჯინალო, ნამდა ბრაზილიას დო ურუგვაის მაჸალური დიპლომატიური ურთიართობეფი დო ეკონომიკური რსხუეფი უღჷნან, თე ოხურგე დება ამდღარშახ უგნუჭყვიდირელიე. ოდებელი ტერიტორია დე ფაქტო ბრაზილიაშ კონტროლიშ გიმე სქიდუ, ურუგვაი - იშენდოიშენ დიდ აქტიურობას ვეგჯმირჩქინანს მუში მოთხუალეფიშ წჷმარინაფალო.
თიშ უკული, მუთ ურუგვაიქ დემოკრატიაშა ყარაფი დიჭყჷნ, მაჸალურ ურთიართობეფქ ქჷდირსხუ ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფწკჷმა.
კულტურა
ურუგვაულ კულტურას დიდიე ევროპული გოლინა, გონსაკუთრებათ - ობჟათეევროპული. გაუჩოშ ტრადიცია შანულამი ელემენტიე ურუგვაულ ხელუანობას დო ფოლკლორს.
სქოლიო
კატეგორია:ურუგვაი კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ალტო-ბენიშ მუნიციპალიტეტი
ალტო-ბენიშ მუნიციპალიტეტი (Alto Beni) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ კარანავიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა — ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი — კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
ერგეტა
ერგეტა – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს, წყარმალუ ჭურიაშ მარძგვანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 8 მეტრა, ზუგდიდიშე 28 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 777 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნიკო გომელაური
ნიკო გომელაური (დ. 12 კვირკვე, 1970 – ღ. 13 პირელი, 2010) — ქორთუ პოეტი დო არტისტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1970 კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი კატეგორია:ნაღურა 2010
19 მელახი
19 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 78-ო დღა (ნარკი წანეფს — 79-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. XIII ოშწანურა
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
...
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
კატეგორია:ჯვ. წ. XIII ოშწანურა
მანიპური (ნინა)
მანიპური ნინა (মনিপুরি) მეიტეი (মেইতেই) — კათა მანიპურიშ ნინა, ინდოეთიშ შტატი მანიპურიშ ოფიციალური ნინა. თაშნეშე ნინა მანიპური გოფაჩილი რე მოხურგე ინდოეთიშ შტატეფს: ასამი, ტრიპურა, ნაგალენდი დო ბჟადალი ბენგალი, თაშნეშე ბანგლადეშის (15000 ადამიერი, 2003) დო მიანმარს.
ნინა მანიპური ორხველჷ ჩინურ-ტიბეტური ნინეფიშ ტიბეტურ-ბირმული გიმენფანიას, დო ტრადიციულო ორხველჷ კუქი-ჩინ-ნაგაშ გიმენნოჸელას. მანიპური ნინა ტონალური რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი კატეგორია:ტიბეტურ-ბირმული ნინეფი
სილვესტერ სტალონე
thumb|სილვესთერ სთალონე (2009)
მაიკლ სილვესტერ გარდენზიო სტალონე (Michael Sylvester Gardenzio Stallone; დ. 6 კვირკვე, 1946, ნიუ-იორკი, ააშ), ჩინებული რე მუჭო: სილვესტერ სტალონე — ამერიკალი არტისტი, კინორეჟისორი, სცენარისტი, რეჟისორი. სთალონე ჩინებული რე როლეფით: ბოქსიორი როკი ბალბოა დო რემბო.
მაჰა ვაჩირალონგკორნი
მაჰა ვაჩირალონგკორნი (มหาวชิราลงกรณ, დ. 28 კვირკვე, 1952) — ტაილანდიშ მაფა ჩაკრიშ დინასტიაშე. პუმიპონ ადულიადეტიშ აკა სქუა. ომაფე ხვისტაშ დაკება ოკოდჷ მუმაშ ღურაშ უკული, მარა ნოფული სხუნუშ გინოჭყვიდირით რეგენტო ქჷდარინეს სხუნუშ მადუდე პრემ ტინსულანონი ვაჩირალონგკორნიშ ხვისტაშა ეშულაშახ. მაჰა ვაჩირალონგკორნიქ ხვისტაშა ეშართჷ 2016 წანაშ 29 გერგობათუთას დო ჯოხოთ რამა X გიადჷ.
ბიოგრაფია
მაჰა ვაჩირალონგკორნქ 1952 წანას დებადჷ. დაჭყაფური გონათუა ბანგკოკის მიღჷ, უკული ოგურაფუშა გოართოიანფილი ომაფეშა დო ავსტრალიაშა მიდართჷ. 1972 წანაშე ხვისტაშ მონძე რდჷ. 1976 წანას გათჷ კანბერაშ ომაფე ოურდუმე კოლეჯი, სოდე ოურდუმე მაფურინეშ გონათუა მიღჷ. 1978 წანაშე მაფაშ პიჯული გვარდიაშ ბატალიონიშ, უკული — პოლკიშ მადუდე რე. 1970-იან წანეფს ოორუე ტაილანდის კომუნისტი მაშონთეეფიშ სააწმარენჯოთ მანჯაფილჷ ობურჯაფე ქიმინჯეფს ოხოლუდჷ, თაშნეშე — კამბოჯაშ ხურგის ვიეტნამარი პარტიზანეფიშ სააწმარენჯოთ მანჯაფილჷ ოპერაციეფს.
სქოლიო
კატეგორია:ტაილანდიშ მაფეფი
ჯვ. წ. 377
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 377 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ექსტრატროპიკული ციკლონი
thumb|მარცხნივ|300px|ექსტრატროპიკული ციკლონიშ გოფაჩუა thumb|left|300px|ვიდეო, ნამუთ ექსტრატროპიკული ციკლონიშ გოვითარაფას ოძირანს. ექსტრატროპიკული ციკლონი — ციკლონი, ნამუთ იფორმირებუ წანმოწანაშ გოძვენას ირი გვერდოსფეროშ ექსტრაციკლონურ სიგანეეფს. 12 თუთაშ გოძვენას თინეფიშ მუდანობა შილებე მუსხირენ ოშობათ ორდასჷნ. ექსტრატროპიკული ციკლონეფიშ ზჷმეფი ძალამ შანულამი რე. ჯგირო გოვითარაფილ ციკლონს შილებე 2-3 ვითოში კმ. სიფართე უღუდასჷნ. თენა შანანეს, ნამჷ-და ექსტრატროპიკულ ციკლონს ართბორჯულო რუსეთიშ მუსხირენ ოლქიშ ვარდა კანადაშ მუსხირენ პროვინციაშ გჷნოფორუა შულებჷ დო თე ქვერსემ ტერიტორიას ტაროსიშ რეჟიმიშ გოთანჯუა შეულებჷ.
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:ტროპიკული მეტეოროლოგია კატეგორია:მეტეოროლოგია კატეგორია:ციკლონეფი კატეგორია:სტრატოსფერო
20 მელახი
20 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 79-ა დღა (ნარკი წანეფს — მა-80-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. XIV ოშწანურა
ვითწანურეფი დო წანეფი
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
...
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
კატეგორია:ჯვ. წ. XIV ოშწანურა
შილკა
შილკა (რუსული Ши́лка) რე წყარმალუ რუსეთის, მელენბაიკალეთიშ აკანს. შილკა ამურიშ ართ-ართ ოდუდე წყარმალუ რე (მაჟია რე არგუნი). შილკა იჭყაფუ წყარმალუეფიშ ონონიშ დო ინგოდაშ აკოართაფაშ აბანს. შილკაშ სიგინძა რე 560 კმ. ღანჩოშ ფართობი 206,000 კვ.კმ.
უდიდაშ ნადუეფი
კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი
ენციკლოპედია
right|thumb|300px|[[ბროკჰაუზი|ბროკჰაუზიშ ენციკლოპედია, 1902]] ენციკლოპედია (ἐγκύκλιος παιδεία enkyklios paideia — რჩქინაშ წირე), მენცარული გჷშაშქუმალა (რჩქვანელობური ლერსიკონიშ სახეთ), ნამუთ ეთმოსახუნს ადამიერიშ რჩქინაშ დო პრაქტიკული საქვარუაშ ირი ჯინჯიერი სფეროს (უნივერსალური ენციკლოპედია) ვარა ნამდგაინი ზოხოშიან დარგის (დარგობური ენციკლოპედია). ტერმინი „ენციკლოპედიაშ“ შანულობა ისტორიულო ითირუდჷ. ანტიკური ხანას „ენციკლოპედია“ ეთმოშანუნდჷ თ.გ. შქვითი დუდიშული ხელუანობას (გრამატიკა, რიტორიკა, დიალექტიკა ვარა ლოგიკა, გეომეტრია, არითმეტიკა, მუსიკა დო ასტრონომია). XVI ოშწანურას ბჟადალ ევროპას „ენციკლოპედია“ მეხოლაფირო შანენდჷ „შხვადოშხვა დინორეშ კორობილც“. უკულნეშის ჭიი-ჭიეთ ქიმირსხუ რჩქინეფიშ კლასიფიკაციაშ შანულობა დო მოგვიანაფილო გეგშეარგამჷ თიში ამდღანერი სახექ. სტრუქტურაშ მეჯინათ ენციკლოპედია შილებე რდასჷნ სისტემური (მუჟმაც მოღე გონწკარილიე დარგობურო) დო ანბანური (მუჟამც მოღე გონწკარილიე ანბანშა).
ორდოშიანი ნახანდეფი
ენციკლოპედიური ხასიათიშ ნახანდეფი აფხვადუნა დიო ხოლო ჯვ. წ. II ვითოშწანურაშ II ნანთხალც ეგვიპტეს, ჯვ. წ. XII–X ოშწანურეფც ჩინეთის მუშობური ტერმინოლოგიური ლერსიკონეფიშ სახეთ; ჯვ. საბერძნეთის მუში მიარეჸურეიანობათ ენციკლოპედიური რდჷ დემოკრიტეშ (ჯვ. წ. 460 — ჯვ. წ. 370) დო არისტოტელეშ (ჯვ. წ. 384 — ჯვ. წ. 322) ნახანდეფი; ჯვ. რომც ართ-ართი მაართა ენციკლოპედია რდჷ მარკუს ტერენციუს ვარონიშ (ჯვ. წ. 116 — ჯვ. წ. 27) 9 წიგნიშე აკნადგინა აკნარსხი „დისციპლინეფი“.
არძაშე ორდოშიანი არაბულნინამი ენციკლოპედია რე უზბეკური გოჭყაფაშ ფილოსოფოსიშ ალ-ფარაბიშ (მეხოლაფირო 870-950) „მენცარობეფიშ ერკებული“; ტაჯიკი მენცარქ იბნ სინაქ დოჭარჷ ენციკლოპედიური ტრაქტატი „დონიშნომა“ („რჩქინაშ წიგნი“), XV ოშწანურაშ დოჭყაფუს ჩინეთის გჷშეშქჷ დიდი ენციკლოპედიური ლერსიკონქ „იუნ-ლე დო დიანიქ“; შქა ოშწანურეფიშ ბჟადალ ევროპაშე ჩქინდა მაჭირინუ ბრელი შხვადოშხვა სისტემური ენციკლოპედიაქ. უდიდაში რდჷ თ. გ. „დიდი სარკე“, აკნადგინა დომინიკარი ბერიშ ვინცენტო ბოველიშით (1190 — მეხოლაფირო 1264); XIV-XVI ოშწანურეფც აკიქიმინჷ სისტემური ენციკლოპედიეფქ მუჭოთ ლათინური, თეში შხვა ნინეფშათ.
თეხანური ენციკლოპედიეფი
XVII-XVIII ოშწანურეფც პოპულარული რდჷ პ. ბეილიშ „ისტორიული დო კრიტიკული ლერსიკონი“. 1704 წანას ჯ. ჰერისიქ გჷშაშქჷ „ტექნიკური ლერსიკონი ვარა ხელუანობაშ დო მენცარობაშ ოირკოჩე ინგლისური ლერსიკონი“. პოპულარობათ რგებაფულენდჷ XVIII ოშწანურაშ ფრანგ გჷმმანათლებერი-ფილოსოფოსეფიშ გოსოფური ძეგლი „ენციკლოპედია ვარა მენცარობაშ, ხელუანობაშ დო ხელობაშ ემანწყუმალი ლერსიკონი“, მუდგაშ აკოქიმინუას დიდი თია მეუჯღუნც დ. დიდროს, ოკათუდეს თაშნეშე შ. მონტესკიე, ვოლტერი, ჟ. ჟ. რუსო დო ლ. დ’ალამბერი. 1768 — 1771 წანეფც შოტლანდიარ მესტამბექ უ. სმელიქ გჷშაშქჷ ინგლისიშ უდიდაში ნაციონალურ ენციკლოპედიაშ „ბრიტანიკაშ“ სუმტომამი. ფართას გიფაჩჷ ბროკჰაუზიშ „ოჩიებელი ლერსიკონქ“, ნამუქუთ გჷშართჷ გერმანიას XIX ოშწანურაშ დოჭყაფუს. პოპულარული რდჷ თაშნეშე მაიერიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონი. საფრანგეთის მოწონათ რგებაფულენც „XIX ოშწნაურაშ დიდი ოირქიანე ლერსიკონი“, ნამუშ რედოქტორი-გჷშმაშქუმალარი რდჷ პ. ლარუსი; 1885 — 1901 წანეფც გჷშართჷ „დიდი ენციკლოპედიაქ“ (31 ტ. პარიზი). 1929 — 1939 წანეფც იტალიური ენციკლოპედია „იტალიანაქ“, 1905 — 1930 წანეფც — „ესპანური ენციკლოპედიაქ“ დო შხვა. XIX ოშწანურაშ II გვერდის ააშ-ის გჷშაშქვეს „ახალი ამერიკული ენციკლოპედია“; 1903 — 1904 წანეფც გჷშართჷ ენციკლოპედია „ამერიკანაქ“. საფრანგეთის 1933 წანაშე გჷშმურც სისტემური „ფრანგული ენციკლოპედია“ (21 ტომო) დო ართტომამი „ჭიჭე ლარუსი“. ენციკლოპედიეფი გჷშმურც ბულგარეთის, უნგრეთის, პოლონეთის დო რუმინეთის.
რუსეთის XIII ოშწანურაშე რდჷ „უგუგებუ“ ზიტყვეფიშ ლერსიკონეფი. XVIII ოშწანურას გჷშმეშჷ თ. გ. რეალური, გეოგრაფიული, ისტორიული დო შხვა ლერსიკონეფი. 1835 — 1841 წანეფც გჷშართჷ „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (17 ტ., გჷშაშქუმალაქ ვა გათებეს). 1847 — 1855 წანეფც გჷშეშქჷ „ჩინებეფიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (12 ტომო), 1899 — ფ. პავლენკოვიშ ართტომამი „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“. 1890 — 1907 წანეფც პეტერბურგის გჷშართჷ ბროკჰაუზიშ დო ეფრონიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონქ. ოთოჸუჯე რე თაშნეშე გრანატიშ ენციკლოპედიური ლერსიკონი. 1926 — 1947 წანეფც სსრრ-ს გჷშეშქჷ „დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაქ“ (I გჷშაშქუმალა, 66 ტომო), ოდო 1969 — 1978 წანეფც თიში III გჷშაშქუმალაქ (30 ტომო). 1953 — 1955 წანეფც გჷშეშქჷ „ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ 3 ტომო, II გჷშაშქუმალაქ 2 ტომო — 1963 — 1964 წანეფც. სუმშა — „მორჩილი სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაქ“; გჷშართჷ დარგობურ ენციკლოპედიეფქ: „ტექნიკურ ენციკლოპედიაქ“ (26 ტომო, გეძინელი ტომით, 1927 — 1936), „ალმახანური ტექნიკაშ ენციკლოპედიაქ“ (კიდანჯუა (1964 — 1965, 3 ტომო), „წარმებაშ ავტომატიზაცია დო ორეწუალე ელექტრონიკაქ“ (1962 — 1965, 4 ტომო), „ფიზიკაშ ენციკლოპედიური ლერსიკონქ“ (5 ტომო, 1960 — 1966), „კუნტა ქომიური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1961 — 1967), „ოოფუტუ-ომეურნულ ენციკლოპედიაქ“ (IV გჷშაშქუმალა, 6 ტომო, 1969 — 1975), „დიდი ომედიცინე ენციკლოპედიაქ“ (35 ტომო, 1928 — 1936, II გჷშაშქუმალა 36 ტომო, 1956 — 1964), „ლიტერატურული ენციკლოპედიაქ“ (10 ტომო, 1929 — 1939,უთებუ), „კუნტა ლიტერატურული ენციკლოპედიაქ“ 1 – 9 ტ. (1962 — 1978), „ფილოსოფიური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1960 — 1970), „სხუნუეფიშ ისტორიული ენციკლოპედიაქ“ (16 ტომო, 1961 — 1976), „პედოგოგიური ენციკლოპედიაქ“ (4 ტომო, 1964 — 1968), „თეატრალური ენციკლოპედიაქ“ (5 ტომო, 1961 — 1967), „მუსიკალური ენციკლოპედიაქ“ (4 ტომო, 1973 — 1978), „ობაღანე ენციკლოპედიაქ“ (III გჷშაშქუმალა, 12 ტომო, 1971 — 1978; რე თიში II გჷშაშქუმალაშ ქორთული ნოთანგი ქორთული მოღეშ გერთელო) დო შხვა.
XX ოშწანურაშ 60 — 70-ამი წანეფც სსრრ-შ ზოხოშიან რესლპუბლიკეფქ გჷშაშქვეს ენციკლოპედიეფი: „უკრაინული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1959-1965, 17 ტომო), „ბელორუსული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1969 — 1975, 12 ტომო), „ლიტვური მორჩილი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1966 — 1975, 2 ტომო), ლატვიაშ მორჩილი ენციკლოპედია (1967 — 1972, 3 ტომო), „ესტონური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1968 — 1976, 8 ტომო), „სომხური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, „მოლდოვური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, „ყაზახური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, „ლიტვური სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, „აზერბაიჯანული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ დო შხვა.
ქორთულნინამი ენციკლოპედიეფი
1975 წანაშე გჷშულა დიჭყჷ „ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედიაშ“ 12–ტომამქ. გჷშაშქუმალირი რე თაშნეშე ენციკლოპედიეფი: „საქორთუო“ (1997 წანას გჷშართჷ 1 ტომქ), „თბილისი“, „ობაღანე ენციკლოპედია“, 8–ტომამი, ნამუთ წჷმარინუანც კინ თე ჯოხოდვალაშ მაღვენჯი რუსულნინამი ენციკლოპედიაშ ქორთული ნოთანგის. ეკონია წანეფც საქორთუოს ბრელი ენციკლოპედიური ნახანდიქ აკიქიმინჷ, ნამუეფუთ ჯინჯიერო ურცხო ნინეფშე რე თანგილი.
ქორთულნინამი ელექტრონული ენციკლოპედიეფც არძაშე მასშტაბური რე ქორთული ვიკიპედია, ნამუთ ამუდღარშო 62,549 სტატიას იკათუანს.
ინტერნეტ-ენციკლოპედიეფი
ინტერნეტიშ ფართას გოფაჩუაქ სტიმული ქიმეჩჷ ენციკლოპედიური ნახანდეფიშ ვირტუალური ვერსიეფიშ დორსხუაფას, თინფ შქას რე მუჭოთ ფასამი, თაშნეშე უფასე ენციკლოპედიეფი. ეკონია წანეფიშ უშანულამაშ პროექტიე ვიკიპედია, დუდიშული ენციკლოპედია, ნამუსუთ მუსხირენი ვითოში მოხალისე აკმოქიმინუნც მუსხირენი ვითური ნინაშა. ჭიი-ჭიეთ უმოსო დო უმოსო პოპულარულო გჷნმირთუ „ქორთული ელექტრონული ომედიცინე ენციკლოპედია“ (ლალი დოთეშიძეშ პროექტი). თინა იკათუანს 30 000 ხასჷლას დო 6 000 სურათის, დო ოწაწჷ მედიცინაშ დახე არძა სფეროს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ენციკლოპედიეფი
ჯვ. წ. 378
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 378 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ვახტანგ I გორგასალი
ვახტანგ I გორგასალი (V ოშწანურა) — ქართლიშ მაფა 449 წანაშე ღურაშახ. ღურუ უჯარმას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხოსროიანეფი კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:იბერიაშ მაფეფი კატეგორია:საქორთუოშ მაფეფი კატეგორია:ღურელი 502
მარიო მოლინა
მარიო მოლინა (ესპ. José Mario Molina Pasquel y Henríquez; დ. 19 მელახი, 1943, მეხიკო, მექსიკა — ღ. 7 გჷმათუთა, 2020, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკარი ქიმიკოსი, მიშეღჷ დიდი თია ოზონიშ რხვილიშ ძირაფაშა დო მენცარულ რკვიებაშა. გიმირკვიუ ქლოროფუეროკარბონიშ აირეფიშ დუმაზიანებელი ეფექტი ოზონიშ ფენაშ გეშა. 1995 წანას მოლინას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის. მოლინა რდჷ მაართა მექსიკარი ქიმიკოსი, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია.
მარიო მოლინა გურაფულენდჷ ქიმიურ ინჟინერიას მექსიკაშ ერუანულ ავტონომიურ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ფრაიბურგიშ უნივერსიტეტის, გერმანიას. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ ფიზიკური ქიმიაშ დარგის, კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი), 1972 წანას, ჯორჯ კლოდ პაიმენტელიშ ხემანჯღვერობათ. მოლინა გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ირვაინი), კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ, მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ დო კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (სან-დიეგო) პროფესორი. მოლინაქ იმუშუ სკრიპსიშ ოკეანოგრაფიაშ ინსტიტუტიშ ატმოსფერული მენცარობეფიშ ცენტრის ხოლო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მექსიკარეფი კატეგორია:მექსიკარი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:მექსიკარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1943 კატეგორია:ნაღურა 2020
ესტონეთიშ შილა
ესტონეთიშ შილა (Eesti lipp) — ესტონეთიშ ოფიციალური სახენწჷფო სიმბოლო 1918 - 1940 წანეფს დო 1990 წანაშე ასეშა. წჷმორინელი რე, მუჭოთ შილა-ტრიკოლორი — იკათუანს სუმ თინი ჰორიზონტალურ ღოზის: ლენი (ჟილენი), უჩა (შქა) დო ჩე (გიმენი). შილაშ სტანდარტული ზჷმა რე 105 × 165 სმ.
W
W, w — ლათინური ანბანიშ ეჩდომასუმა ასო. წარმაფილი სემიტური ასოშე 'ვაუ', თეშ მუჭოთ თეხანური ასეოფი F, U, W, დო Y. ქძ. F დეტალეფშო.
ესტონეთიშ შილა
სიმბოლიკა
შილას ფერეფი გეჸვენჯის შანენს:
W
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
ესტონეთიშ შილა
შილაშ ფერეფი
ფერეფი ეშანილი რე კანონს შილაშ გეშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ ქიანეფიშ შილეფი კატეგორია:ესტონეთიშ ერუანული სიმბოლოეფი
კუბაშ რევოლუცია
კუბაშ რევოლუცია — აკოანჯარაფილი ბურჯაფი კუბას ფულხენსიო ბატისტაშ ხეშუულებაშ დახუაფალო, ნამუქჷთ დიჭყუ 1953 წანაშ 26 კვირკვეს დო 1959 წანაშ 1 ღურთუთას მარიალეფიშ გომორძგუათ გეთუ.
რევოლუციაშ შანულამი ფიგურეფი
150 px|right|thumb|[[რუსეთიშ საფოსტო მარკა, 2009 წანა]]
სქოლიო
კატეგორია:კუბაშ ისტორია კატეგორია:კუბაშ რევოლუცია
ლიბია
ლიბია (ليبيا), ოფიციალურო ლიბიაშ რესპუბლიკა — ქიანა ოორუე აფრიკაშ მაღრიბიშ რეგიონს, სქირონაშქა ზუღაშ პიჯის. ბჟაეიოლშე უხურგანს ეგვიპტე, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — სუდანი, ობჟათეშე — ჩადი დო ნიგერი, ბჟადალუშე — ალჟირი დო ტუნისი. 1,8 მლნ კმ² ფართობით ლიბია მოსოფელიშ მა-17 უდიდაში ქიანა რე.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
ეკვატორული კლიმატური ორტყაფუ
მინი|250პქ|მოსოფელიშ კლიმატური რუკა ეკვატორული კლიმატი — ტროპიკული კლიმატი, ნამუთ წჷმოდგინელი რე ეკვატორიშ მანგას. ათე რეგიონშო დჷმახასიათაფალიე შხირი ტროპიკულ ჭვემეფი. კლიმატიშ ათე ბუნას ვაპალუ სქჷრ სეზონი, ხოლო კვათირო გუმოხანტილ ზარხული ვარა ზოთონჯი, გვარიან ჩხე დო ჭოროფამი რე. ლექეფიშ ოშქაშე წანმოწანური მაძირაფალი 200მმ რე, კანკალე აკანს 5000-6000მმ. არძა დღა სარკოთ გჷ უკულიან დღას. დღაშ დო სერიშ ტემპერატურეფს შქას გინორთი ძალამი დიდი რე დო შილებე მევუზჷმუათ ზარხულიშ (დღა) დო ზოთონჯიშ (სერი) ტემპერატურეფს. კოპენიშ კლიმატიშ კლასიფიკაციას იშანუ მუჭოთ Af.
ფუნაფუტი
ფუნაფუტი (Funafuti) — მორჩილი კოკი სახენწჷფო ტუვალუშ ატოლი-ნანანოღა რჩქალ ოკიანეს.
ჯვ. წ. XV ოშწანურა
ვითწანურეფი დო წანეფი
ფუნაფუტი
გეოგრაფია
thumb|175px|left|ფუნაფუტი, ჭითა ინოხვენს ნაძირებუ რე კოკი ფონგაფალე ფართობი — 2,79 კმ². ატოლი იკათუანს 30 მორჩილი კოკის. თინეფს შქას უდიდაში რე — ფონგაფალე (Fongafale), თიშ უკული სიდიდათ უდიდაში რე — ფუნაფალა.
ჯვ. წ. XV ოშწანურა
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
21 მელახი
21 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ მა-80-ა დღა (ნარკი წანეფს — 81-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. XV ოშწანურა
...