ქართლ-კახეთიშ_ომაფე
ისტორია
90-იანი წანეფიშ დაჭყაფუშე, ქართლ-კახეთიშ სახენწჷფოს დიდი ოშქურანჯობაქ აშუ სპარსეთის გოჭყანიარაფილი აღა-მაჰმად-ხანიშე. ერეკლექ რუსეთიშ იმპერატორს ტრაქტატით გოთოლიშწორაფილი ჯარიშ მოჸონაფა ქოთხუ. 1793—1794 წანეფს, ერეკლექ მუსხირენშახ მოუჭანუ რუსეთიშ მთავრობას მოგვენი თხუალეფით, მარა თე ეკონია (რუსეთი) ხვილაფას ვარზენდჷ ქართლ-კახეთიშ მაფაშ კარშა მორინელ რეალურ ოშქურანჯობას. 1795 წანას, აღა-მაჰმად-ხანქ ომაფეს გემშაკათჷ, გეჭოფჷ, გოხირჷ დო გეგნოჭჷ ქართი, მოჯალაგუ ქართლიშ ოფუტეეფი დო ნოღეფი, გოჭყვიდჷ დო ჭკორო გინირთინუ მახორობა (კრწანისიშ ბურჯაფი 1795). 1795 წანაშ ქირსეთუთას, ომაფეშა რუსეთიშ 2 ბატალიონქ გემშართ, მარა უკვე გვიანი რდჷ. ომაფექ კატასტროფული მარცხი გჷნიცადჷ. 1796 წანას, რუსეთიქ საქორთუოშ აორხებაშო აღა-მაჰმად-ხანიშ საჯებაშ სამანჯელით სპარსეთის ლჷმა გჷმუცხადჷ, ნამშ ნანდული დო უმაართაში ღანკი რუსეთიშ ეკონომიური დო პოლიტიკური ეშაჩინებეფიშ გჷნოჭყვიდირი რდჷ (რუსეთ-ირანიშ, სპარსეთიშ დო რუსეთ-ინდოეთიშ ვაჭრუაშ ინტერესეფიშ თხილუა, სპარსეთიშ შაჰიშ ხვისტაშა ოკორინე კანდიდატურაშ დოხუნაფა). რუსეთიშ ჯარეფქ გეჭოფეს დარუბანდი, შემახა, ბაქო. ქართლ-კახეთიშ ომაფეშ დგომარობაქ გეუჯგუშჷ, კერზოთ, განჯაქ კინ მოხარკეთ გჷნირთჷ, მაგრამ ეკატერინე II-აშ ღურაწკჷმა (1796) ართო ირფელქ დითირუ. 1797 წანას, პავლე I-ქ ლჷმა მიოტუ დო მუში ჯარეფი უკახალე მიჭანუ. აღა-მაჰმად-ხანქ თე ფაქტი მუში გომორძგუალათ მირჩქინუ დო ერეკლეს კატეგორიულო მოთხუ დოჸუნალა, აწმარენჯი შვანს — ომაფეშ მოჯალაგუათ ომურქუდჷ. ქართლ-კახეთიშ ომაფეს მოხვალამაქ გინატუ — 1797 ანას აღა-მაჰმად-ხანი აკორაგადილეფქ დოჸვილეს. თიმ წანაშეკენიას, იმპერატორქ ქართლ-კახეთიშ ომაფეშე გეგმიჭანუ თი 2 ბატალიონით, ნამუთ ტრაქტატიშ ნძალათ თაქ ირო ოკო ჸოფედკო. თეჯგურა ვითარაფას, 1798 წანაშ 11 ღურთუთას ერელე II-ქ დოღურჷ. ხვისტაშა გეშართჷ თიშ ქომოლსქუა — ლეხი გიორგი XII-ქ. თიმ წანას ახალი შაჰი ბაბა-ხანქ (აღა-მაჰმად-ხანიშ ჯიმასქუაქ) გიორგის დოჸუნალა მოთხუ. გიორგიქ აძლებურქ იჸუ შაჰწკჷმა მორგადაფი ქჷდუჭყაფუდკონ. თე ბორჯის თიქ რუსეთიშ თარობას ქუგაგჷ, ნამჷ-და დო თინა ტრაქტატიშ პიჯალეფს ვათხილანდ-და დდო ვემეხვარებუდ-და, ზოხორინელი გალენურ პოლიტიკაშ რზას ქეგიოდირთუდჷ. იმპერატორქ ტრაქტატიშ აკოდგინუა გინოჭყვიდჷ — 1799 წანას თიქ გიორგი დანტკიცჷ მაფათ, თიშ სქუა დავითი — მონძეთ. თეწკჷმა ტრაქტატით გოთოლშწორაფილი ჯარით ქჷმიჸინჷ. თეს მაჸუნჷ გიორგიშ აწამრენჯი ბატონიშვილეფიშ აბუძოლქ, ალექსანდრე ბატონიშვილქ (ერეკლეშ სქი) ბაბა-ხანშა ირტუ. უგშული დგომარობას მარენჯი მაფა გიორგიქ რუსეთიშ ტარობაშ უმოსო დაინტერესაფალო, 1799 წანაშ 7 ეკენიას, გეორგიევსკიშ ტრაქტატიშ მიშათინუა მითხუ — ქართლ-კახეთიშ ომაფეშ რუსეთიშ მარდიელობაშა მიშმეშჷ, თინა მუჭოთ გალენური, თეშ დინოხოლენ საქმეეფს რუსეთიშ თარობაშ ბატატია იჸუაფუდჷ, ოღონც გიორგიშ დო ტიში მონძეეფიშ მაფაშ წოდება ქასქილადესკონ ოკო. თეშ ოსხირშა ქორთუ ელჩეფქ — გ. ჭავჭავაძექ, გ. ავალიშვილქ დო ე. ფალავანდიშვილქ — 1800 წანაშ 24 მანგის, რუსეთიშ თარობას წჷმურინეს ნოტა ახალი ხეკულუაშ ოსხირეფიშ გეშა. ხეკულუაშ პროექტი 1800 წანაშ 19 გერგობათუთას მიწონჷ იმპერატორქ დო 23 გჷმათუთას სიგელით ოჩინებაფუ თეშენი გიორგი XII-ს. გიორგიშით პროექტიშ დანტკიცაფაშ უკული მოხვალამედკო ოკო ახალი ხეშუულებაშ საბოლა გოფორმაფა. თე ღანკით ქართლ-კახეთიშ სახენწჷფოშა გუტეს ქორთუ ელჩეფი გ. ავალიშვილი დო ე. ფალავანდიშვილი. თიმ ბორჯის რუსეთიშ ტარობას თიშო ხეონწყუე ოერეფოშქაშე ვითრაფაშ პიჯალეფს (საფრანგეთ-რუსეთიშ დახოლება), გინოჭვიდილი აფჷდეს ქართლ-კახეთიშ სახენწჷფოშ გოუქვაფა დო რუსეთწკჷმა მერსხუაფა. 18 ქირსეთუთას, პავლე I-ქ ხე ქჷმაჭარჷ ომანგე მანიფესტის, ნამუსჷთ დიო ნოფულო ჩუანდეს. 28 ღურთუთას, მანიფესტი პეტერბურგის გეგმაბჟინეს. ქართის, 1801 წანაშ ღურთუთას, მოული ჟილეშე ეშანილი ელჩეფქ წჷმუდირთეს დავით გიორგიშ სქის, ნამუთ მუმაშ ღურაშ უკული მართჷნდჷ ომაფეს. თიქ თინეფი ხეკულუაშ გაფორმაფალო პეტერბურგშა გუტუ, მარა თინეფს პავლე I-ქ შურდგუმილქ ვადოხვადჷ (თინა აკორაგადილეფქ დოჸვილესს 1801 წანაშ 11 მელახის). ქორთუ რწუმებულეფქ რუსეთიშ თარობას წჷმურინეს ნოტა, ნამუსჷთ ნერჩო გაჭყჷ 1800 წანაშ 19 გერგობათუთაშ პავლე I-შით მჷნაწონა ხეკულუაშ პროექტი. ნოტაშ მეჯინათ ქართლ-კახეთიშ სახენწჷფოშ მამართალი ოკო ჸოფედკო მაფაშ ართ-ართი სქუა, ნამუთ იმპერატორიშ მოაკანე იჸუაფუდჷ კანონმადვალე ხეშუულებას მორკებული მაფაშ ტიტულით, თიში წორომოხანდე ჸოფედკო ოკო რუსეთიშ თარობაშით დორინაფილი დიდმოხელე, ნამუთ მაჟირა პიჯი იჸუაფუდჷ მაფაშ უკული. ფაქტობურო, რუსეთიშ თარობაქ ქორთუ ელჩეფი 1800 წანაშე საქმეს ჩუთხინეს დო თინეფიშ თხუალას ანგარიშის ვაუწიენდეს. ფორმალური ხასიათიშ ქიმინუეფიშ მაჯნებაშ უკული, 1801 წანაშ 12 ეკენიას, გეგმიბჟინჷ ალექსანდრე I-აშ მანიფესტი ქართლ-კახეთიშ სახენწჷფოშ გოუქვაფაშ დო რუსეთშა მერსხუაფაშ გეშა. თიმ დღას იმპერატორქ დანტკიცჷ დებულება ახალმერსხუაფილი ქიანაშ მართუალაშ გეშა. თე დებულებაქ ნძალაშა მიშართჷ 1802 წანაშ მესის.