cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სომალი
პროვინციეფი
სომალი ირთუ 19 პროვინციათ (gobolka):
ხვილაფა: რეგიონეფი, ნამუთ შანილი რე (*), მუშითაღიარაფილი სომალილენდიშ რესპუბლიკა მუშ ტერიტორიათ კოროცხუნს.
ალუვიონი
ალუვიონი ნამთინეშა დიდფას მინერალეფიშ (პლატინა, ორქო დშ შხვა) ქვიშონა რე.
ლიტერატურა
კატეგორია:გეომორფოლოგია კატეგორია:გეოლოგია
ანჩხო (ჸალაიბონი)
ანჩხო — ჸალაიბონი წყარმალუეფიშ ბზიფიშ დო ლაშიფსაშ წყარგჷმართუ ანჩხოშ ქჷნდჷრს, ზუღაშ დონეშე 2031 მ. ცალსაროტით მიორსხუანს ბავიუშ (ბზიფიშ მარძგვანი ნადუ) ლაშიფსაშ ლეხერწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გედევან ფოფხაძე
გედევან ფოფხაძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ჟინი ტობა
thumb|right|200px|დიდი ტობეფიშ რუკა; მონჭირელო გჷმორთილიე ჟინი ტობა ჟინი ტობა (Lake Superior) — ტობა ოორუე ამერიკას, ართ-ართი დიდი ტობეფს შქას. ჟინი ტობაშ ოძგაშეს გოკიდილიე კანადაშ პროვინცია ონტარიო დო ააშ-შ შტატეფი: მინესოტა, უისკონსინი დო მიჩიგანი. ტობაშ ფართობი აკმადგინანც 82,7 ანთას. კმ²-ის. თე მაძირაფუთ თის მოსოფელს მასუმა აბანი უკინებჷ. ტობაშ მაქსიმალური სიტომბა აკმადგინანს 408 მეტრას.
ტობაშ გოხოლუას, კანადას კჷლაგორილიე ართ-ართი ჯვეში კჷრდეშ ხანტუობაშ მინუშეფი. არქეოლოგიური გონთხორუეფიშ მოღალუთ დოდგინილიე, ნამდა თე ტერიტორიას ადამიერი უჯვეშაში ბორჯიშე ოხორანდ.
ინტერნეტ რესურსეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი კატეგორია:ააშ-იშ ტობეფი კატეგორია:დიდი ტობეფი კატეგორია:ტობეფი
ლენა (წყარმალუ)
ლენა (იაკუტ. Өлүөнэ – დიდი წყარმალუ) — წყარმალუ რუსეთის, ციმბირს, აკათუ ლაპტევეეფიშ ზუღას. სიგინძა 4400 კმ, ღანჩოშ ფართობი რე 2 490 000 კმ². ლენა რე მავითაართა წყარმალუ სიგინძათ დიხაუჩას. ლენაშ პიჯის დორსხუაფილი რე ნოღეფი: უსტ-კუტი, ვიტიმი, ლენსკი, იაკუტსკი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:წყარმალუეფი კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი კატეგორია:ციმბირიშ წყარმალუეფი კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი
1914
დღახუეფი
კატეგორია:
კუპა (ხორვატია)
კოლპა, კუპა - წყარმალუ სლოვენიას დო ხორვატიას, სავაშ მარძგვან ნადუ. კოლპაშ სიგჷრძა რე 297.4 კმ. ღანჩოშ ფართი 10,226 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
source of Kupa pictures
ჯვ. წ. 692
ნაღურა
კატეგორია:
კარაჩი
კარაჩი (کراچی) — ონიშოლი ნოღა პაკისტანიშ ობჟათეშე, ქიანაშ უდიდაში ნოღა დო ართ-ართი უშხუაში ნოღა მოსოფელს 24 მილიონი მახორუთ, სინდიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. კარაჩი რე პაკისტანიშ უთარაში ფინანსური, საბანკო, ორეწუალე დო სავაჭარო ცენტრი. ნოღა ობჟათე აზიას დო ისლამურ ორენს უმაღალაშ გონათუაშ უშანულამაში ცენტრი რე.
კარაჩი ზოხორინელი პაკისტანიშ მაართა ნანანოღა რდჷ (1958 წანას ნანანოღა გეგნიღეს რავალპინდშა). ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული ნოღაშ მახორობაქ უცმას მიძინჷ, მუთ თარო ინდოეთშე დო ბჟაეიოლი პაკისტანშე ოშობათ ვითოში ურდუ ნინაშა მორაგადე მიგრანტიშ გჷნოხორინაფაქ გჷმიჭანუ.
ნოღას დებადჷ დო კინ თექ რე ნთხორილი პაკისტანიშ დჷმარსხუაფალი მუჰამედ ალი ჯინა.
სქოლიო
კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი კატეგორია:ოსოფელიშ უდიდაში ნოღეფი
თამარ ტალიაშვილი
თამარ ტალიაშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კაიამბეშ კანტონი
კაიამბეშ კანტონი (Cantón Cayambe) — კანტონი ეკვადორს, პიჩინჩაშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კაიამბე. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 69 800 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
გია ბენაშვილი
გია ბენაშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კიოტო
კიოტო (京都市, Kyōto-shi) — ნოღა იაპონიას, ნამუშ მახორობა ასე 1,5 მილიონშე უმოსი რე. კიოტო უწოხოლე იაპონიაშ იმპერიაშ ნანანოღა რდჷ, ასე — კიოტოშ პრეფექტურაშ ნანანოღა რე, თეშ მუჭოთ შანულამი ნორთი ოსაკა-კობე-კიოტოშ ურბანული აგლომერაციაშინ.
კატეგორია:იაპონიაშ ნოღეფი
ინგლისიშ მონარქეფიშ ერკებული
ინგლისიშ ომაფე არსებენდ 871 - 1707 წანეფს. 1199 წანაშე ინგლისიშ მაფეფი ატარენდეს დიო ირლანდიაშ ლორდიშ, 1541 - წანაშე ირლანდიაშ მაფაშ ტიტულს. ინგლისიშ ომაფე ხვისტას (ტახტის) შოტლანდიის მაფაშ ჯეიმზ IV-ის ეშულაშ უკული ინგლისიშ მაფეფი ართბორჯულო რდეს შოტლანდიაშ მაფეფი ხოლო. 1707 წანას ინგლის დო შოტლანდიაშ შქას აკოშქუმალაშ აქტეფით ( Acts of Union) გიჭყჷ დიდი ბრიტანეთიშ ომაფექ.
ბოსუტი (წყარმალუ)
ბოსუტი რე წყარმალუ ხორვატიას დო სერბეთის, სავაშ ნადუ. სიგინძა 186 კმ. აუზიშ ფართი 2,943 კვ.კმ.
კარნატაკა
კარნატაკა (ಕರ್ನಾಟಕ; Karnataka) — შტატი ინდოეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე. შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — ბანგალორი. მახორობა 61 130 704 ადამიერი (9-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011] წ.).
ჭაჭა
ლიტერატურა
კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფი კატეგორია:ქორთული საგესკუ
კარნატაკა
რესურსეფი ინტერნეტის
*
მატნისხევი
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ჯულიო ნატა
ჯულიო ნატა (იტალ. Giulio Natta; დ. 26 ფურთუთა, 1903, იმპერია, იტალია — ღ. 2 მესი, 1979, ბერგამო, იტალია) — იტალიარი ქიმიკოსი, პოლიმერეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1963 წანას (კარლ ციგლერიწკჷმა ართო). ნატაშ ჯოხონობაშ რე ციგლერი-ნატაშ კატალიზატორი დო ნატაშ პროექცია ქიმიას. ჯულიო ნატა გურაფულენდჷ ქიმიურ ინჟინერიას, მილანიშ პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ პავიაშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორო. 1933 წანაშე რდჷ პავიაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1935 წანას გინორთჷ საპიენცაშ უნივერსიტეტიშა. 1936-1938 წანეფს ჯულიო ნატა რდჷ ტურინიშ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტიშ პროფესორი დო უნივერსიტეტიშ ინდუსტრიული ქიმიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. 1938 წანაშე ნატა მუშენდჷ მილანიშ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტიშ ქიმიური ინჟინერიაშ ფაკულტეტიშ დეკანო. ჯულიო ნატაქ ღურუ 1979 წანას, პარკინსონიშ ლახალათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:იტალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1903 კატეგორია:ნაღურა 1979
ჯვ. წ. 693
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 693 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ვილი კოლამი
მინი|250პქ|ვილი კოლამი უაილიამ კოლამი (William Collum; 18 ღურთუთა 1979, გლაზგო, შოტლანდია), უმოსო ჩინებული რე მუჭოთ ვილი კოლამი (Willie Collum — შოტლანდიარი ოკუჩხბურთე არბიტრი.
სქოლიო
კატეგორია:დუნაბადი 1979 კატეგორია:შოტლანდიაშ ოკუჩხბურთე არბიტრეფი
სოფიო ქაცარავა
სოფიო ქაცარავა — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი (2016-2019).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კორანა
კორანა რე წყარმალუ ცენტრალურ ხორვატიას დო ბოსნია დო ჰერცეგოვინას. სიგინძა 139 კმ. აუზიშ ფართი 2,301.5 კვ.კმ.
ვილჰელმ ოსტვალდი
ფრიდრიხ ვილჰელმ ოსტვალდი (გერმ. Friedrich Wilhelm Ostwald; დ. 2 ეკენია, ჯვეში სტილით: 21 მარაშინათუთა, 1853, რიგა, ლივონიაშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 4 პირელი, 1932, გროსბოტენი, საქსონია, ვაიმარიშ რესპუბლიკა) — გერმანალი ქიმიკოსი დო ფილოსოფოსი, ფიზიკური ქიმიაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ქიმიაშ დარგის, 1909 წანას. გურაფულენდჷ დერპტიშ (ასეიან ტარტუშ) უნივერსიტეტის. მუშენდჷ რიგაშ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტის დო ლაიფციგიშ უნივერსიტეტის, რდჷ ქიმიაშ პროფესორი. ოსტვალდის მიშუძჷ დიდი თია ელექტროლიტური დისოციაციაშ თეორიაშ გოვითარაფაშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1853 კატეგორია:ნაღურა 1932
პრესიდენსია-დე-ლა-პლასაშ დეპარტამენტი
პრესიდენსია-დე-ლა-პლასაშ დეპარტამენტი (Departamento Presidencia de la Plaza) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩაკოშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 12 231 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 2 284 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პრესიდენსია-დე-ლა-პლასა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
მაჭირხოლიშობურეფი
მაჭირხოლიშობურეფი (Hirundinidae) — ბაღირეშობურეფიშ რანწკიშ ფურინჯეფიშ ფანია. თინეფიშ რსხულიშ სიგჷრძა 10-23 სმ-ს ონჭუ. გოფაჩილი რე ედომუშამი დიხაუჩას, არქტიკაშ დო ანტარქტიკაშ მოხ. რჩქინელი რე 79 გვარობა. საქორთუოს მაგვაჯე გჷნმოფურნე რე: ნოღაშ მაჭირხოლი (Delichon urbica), ოფუტეშ მაჭირხოლი (Hirundo rustica), მაწყარპიჯე მაჭირხოლი (Riparia riparia), გვალაშ მაჭირხოლი (Ptyonoprogne rupestris), წელჭითა მაჭირხოლი (Hirundo daurica). მაჭირხოლიშობურეფიშ ოგვაჯეს გვერდო სფეროშობური ვარდა ბირტყა მათარაშ ფორმა უღჷ. კანკალე წყარმალუშ ელახ კინდღჷ ტკილონა წყარპიჯეფს ნთხორუნს ომანეს, კანკალე - ჯაშ ღოლჯას იკეთენს ოგვაჯეს. შხირას აკმოქიმინუნა კოლონიეფს. მაჭირხოლიშობურეფი ჭანდეფს ჭკომჷნა, ნამუსთ ჰავას ჭოფჷნა. ხვალო 1 გვარობა ჭკომუნს ღვიაშ კენკრას.
არხოტი (ჸალაიბონი)
არხოტი — ჸალაიბონი ბჟაეიოლ კავკაციონს, კიდეგანიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3235 მ. მიორსხუანს სნოშ ლეხერს არხოტიშ ლეხერწკჷმა. ოფუტე ჯუთიშე (ყაზბეგიშ მუნიციპალიტეტი) გინმურს ცალსაროტით პირიქითა ხევსურეთის ჸოფილ არხოტიშ თემშა (ოფუტეეფი ახიელი დო ამღა).
მაჭირხოლიშობურეფი
ლიტერატურა
კატეგორია:ბაღირეშობურეფი
არხოტი (ჸალაიბონი)
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლუდვიგ ლაზარ ზამენჰოფი
ლუდვიგ ლაზარ ზამენჰოფი (ებრ:אליעזר לודוויג זמנהוף; (Ludwik Łazarz Zamenhof); ესპერანტო: Ludoviko Lazaro Zamenhof); დ. 15 ქირსეთუთა, 1859, ბიალისტოკი, პოდლაჩია, რუსეთიშ იმპერია, ამდღარი პოლონეთი — ღ. 14 პირელი, 1917, ვარშავა, პოლონეთი) ლინგვისტი, ნამუთ ჩინებული რე მუჭოთ ნინა — ესპერანტოშ გჷმმაგონებელი დო დჷმარსხუაფალი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ურიეფი კატეგორია:ესპერანტო კატეგორია:დუნაბადი 1859 კატეგორია:ნაღურა 1917
გრიგოლ ლილუაშვილი
გრიგოლ ლილუაშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი (2016-2017).
თალიშეფი
თალიშეფი (თალშ. толышон / tolışon) — ობჟათე კავკაციაშ ჯვეში კათა, ნამუსჷთ არიული გოჭყაფა უღჷნა დო ფორმირაფილი რე შანულამ კავკაციურ სუბსტრატის , ისტორიულო ოხორანდეს თალიშიშ გვალონა და ლაკადა აბანეფს, ნამუთ ომძღჷ კასპიაშ ზუღაშ ობჟათე-ბჟადალ წყარპიჯის (აზერბაიჯანიშ ობჟათე-ბჟაეიოლი დო ირანიშ ოორუე-ბჟადალი). თალიშური ნინა ორხველჷ ინდოევროპულ ნინეფიშ ფანიაშ ირანულ ნინეფიშ ბუნას (ოორუე-ბჟადალი გიმენბუნა, თათი-თალიშური ნოჸელა).
გრიგოლ ლილუაშვილი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
თალიშეფი
ზოხო ფასებათ, ედომუშამ მოსოფელს თალიშეფიშ საართო მუდანობა აკმადგინანს მეხოლაფირო 267300-შე (თათიშ კათაშამო) 619000 ადამიერშახ, თალიშურ ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა 184100-შე (თათურნინამო) 1300000 ადამიერშახ.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ კათეფი კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი კატეგორია:ირანიშ კათეფი კატეგორია:ირანული კათეფი  კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კასური
სქოლიო
კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი კატეგორია:პენჯაბი
უილიამ უეველი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი მენცარეფი კატეგორია:ინგლისარი ფილოსოფოსეფი კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1794 კატეგორია:ნაღურა 1866
მაფშალია (მიარეშანულამი)
მაფშალია:
ნელი ზაქსი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1891 კატეგორია:ნაღურა 1970 კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
აზერ სულეიმანოვი
აზერ სულეიმანოვი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
მარუმუკუტრუ
მარუმუკუტრუ (მარუმუკუტრა Maromokotro) — უმაღალაში გვალა მადაგასკარს. შქირატილი ვულკანი, ნამუშ სიმაღალე რე 2876 მეტრი ზუღაშ დონეშე. გვალა იდვალუაფჷ კოკიშ ოორუეშე, ცარატანანაშ გვალაშ მასივს.
ვულკანიშ ჯოხო შანენს „ხეხილიშ ჭალეს“.
სქოლიო
კატეგორია:მადაგასკარიშ გვალეფი
ჯვ. წ. 694
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 694 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ალბერტ ფინი
ალბერტ ფინი (Albert Finney; დ. 9 მესი, 1936; ღ. 7 ფურთუთა, 2019) — ინგლისარი არტისტი. დუდშე მოღალენდჷ თეატრის, არსულენდჷ როლეფს შექსპირიშ პიესეფს. 60-იან წანეფს დიჭყჷ კინოკარიერა. მეღებული აფუ ოსკარიშ ოთხი ნომინაცია.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
საკე
მინი|უგუფილტრუ საკე მინი|საკეშ ოშუმეეფი საკე (酒) — იაპონური ზიტყვა, შანენს „ალკოჰოლურ ოშუმალს“. იაპონიაშ ფარგალეფს გალე ბრინჯიშე მორთაფილი სპეციფიური ალკოჰოლური ოშუმალიშ შანულობა მიღჷ. იაპონურო თე ოშუმალს ჯოხო ნიჰონსიუ (日本酒 „იაპონური ალკოჰოლური ოშუმალი“).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფი კატეგორია:იაპონური საგესკუ კატეგორია:იაპონური ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
კინშასაშ პროვინცია
thumb|left|200px|ნოღა [[კინშასა]] კინშასაშ პროვინცია (Kinshasa) — კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინცია, იდვალუაფუ ქიანაშ ბჟადალშე.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა კინშასა. პროვინცია იდვალუაფუ წყარმალუ კონგოშ წყარპიჯის.
პროვინციაშ მახორობა — 8 951 248 ადამიერი (2005 წანა).
ადმინისტრაციული დორთუალა
კინშასაშ პროვინცია დორთილი რე 4 რაიონო დო 24 კომუნათ :
სქოლიო
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინციეფი
ოთარ ჩრდილელი
ოთარ ჩრდილელი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი (2012-2016; 2016-2020).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ანჯარი (ლიბანი)
ანჯარი (عنجر) — ნოღა ლიბანს. იდვალუაფუ ბეირუთშე 58 კილომეტრის. მახორობა რე 2 400 კოჩი (2008), უმოსო სომეხეფი. ნოღაშ ჯვეში ჯოხოდვალა რე „გერა“. 1984 წანაშე მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ლიბანს კატეგორია:ლიბანიშ ნოღეფი
ატკვერი
ატკვერი (ზაგარი) — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ ნორთის. მიორსხუანს ოფუტეეფს უშგულს (ინგირიშ ლეხერი) დო ცანას (ცხენწყარიშ ლეხერი). ზუღაშ დონეშე 2642 მ. შონეშ ქჷნდჷრიშ უდაბალაში დო აკა ოავტომობილე ჸალაიბონი. ფორილი რე ალპური დოლოეფით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მაღარაულა
მაღარაულა - წყარმალუ დუშეთიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე მაღაროსკარს. აკათუ არაგვის. წყარმალუს უღჷ ჟირი ოდუდე, ართი ნადუ ოდუდეს ეთმოჭოფუნს ოფუტე გომეწარიშ უკოხოლენი ჸურეშე, არდგილ სიმაგრეულაშე დო თე ნადუს სიმაგრეულაშ ლეხერს უძახუნა. მაჟირა ნადუ ოდუდეს ეთმოჭოფუნს მაღაწლიშ გვალაშ ჯინჯიშე დო ოფუტე გომეწარს ულუანს წოხოლე. თე ნადუს გომეწრულას უძახუნა. საბოლათ თე ჟირი ნადუ იართანებუ გომეწარიშ მინალჷწკჷმა. თე ჟირი ნადუშ დო ჟირი ჯოხოშ უმუკუჯინუო წყარმალუს იშენი მაღარაულა ჯოხო, რახან ოფუტე მაღაროსკარს გჷშმურს დო არაგვის წორას თაქ აკათუ. წყარმალუ ობაღინაფალო ხვეწყარამი რე დო ხვეჩხომამი (ჯინჯიერო კალმახი). აფუნს თირიშ წირადუაწკჷმა ართო წყარმალუ ძალამს ეთმიდიდებუ დო დო შხირ შვანს კალაპოტშეთ გჷნმურს. წორას თე წყარმალუს გჷშმურს საქორთუოშ ოურდუმე (სახენწჷფო) შარა. თე შარათ არსხუაფუ დოსქილადირ საქორთუოს: ფშავი, თუშეთი, ხევსურეთი, შუაფხო, უკანა ფშავი დო ჩარგალი.
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:არაგვიშ ნადუეფი
გელა ხვედელიძე
გელა ხვედელიძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი (2012).
რომან გოცირიძე
რომან გოცირიძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
სანგრია
right|thumb|სანგრია სანგრია (sangría ესპ.-შე sangre — ზისხირი) ესპანური დაღარი ალკოჰოლური ოშუმალი ჭითა ღვინიშ ოსხირით ხილიშ ნოჭკერეფშე, შანქრიშ დო თაშნეშე ბრენდიშ დო სქირე ლიქიორიშ გეძინათ.
კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფი კატეგორია:კოქტეილეფი კატეგორია:ღვინეფი
ლიხტენშტაინი
ლიხტენშტაინი (Liechtenstein ), ოფიციალურო — ლიხტენშტაინიშ სათარო (Fürstentum Liechtenstein ) — ციქა ქიანა (160 კმ²) ბჟადალ ევროპას, ნამუთ შვეიცარიაწკჷმა რე ასოცირაფილი.
ჯოხოდვალა
thumb|left|ლიხტენშტაინი
გეოგრაფია
ლიხტენშტეინიშ ოთარე სუვერენული ქიანა რე. იდვალუაფუ ავსტრია დო შვეიცარიაშ შქას, წყარმალუ რაინიშ პიჯის. ლიხტენშტაინიშ ნანანოღა რე ვადუცი, უდიდაში ნოღა — შაანი. ქიანას ვა უღჷ ზუღაშა გჷშალი, თეწკჷმა, ლიხტენშტაინი ჟირჲ ქიანაშე ართ-ართი რე, ნამუსჷთ ვანძღჷ ნამთინი ოზუღე ქიანანჲ. ლიხტენშტაინი ჯუჯა ქიანა რე დო მუში ფართობი რე 160,48 კვ. კმ. სანძღოეფიშ სიგინძა რე 76,6 კმ. ტერიტორიაშა მიშმურს მუჭოთ რზენი, თეშ - ალპეფი. არძაშე უმაღალაშ გვალა რე გრაუშპიცი — 2599 მ. ქიანას რე ჟირი წყარმალუ — რაინი დო ზამინა. ქიანაშ მაქსიმალური სიგინძა რე 24,56 კმ, სიგანა — 12,36 კმ. ქიანას რე ხვალე ართი ტობა გამპრინერ ზეელე (გერმ. das Gampriner Seele), ნამუქუთ 1927 წანას წყარმალუ რაინიშ ედიდაფაშ უკული აკიქიმინჷნჲ.
სახენწჷფო
ლიხტენშტაინს კონსტიტუციური მონარქია რე, მუთ გერსხუაფილი რე დემოკრატიულ პარლამენტიშა. ოფიციალური ნინა რე გერმანული, ვალუტა — შვეიცარიული ფრანკი. 1989 წანაშე სახენწჷფოშ მადუდე რე პატჷნი Hans Adam II. სახენწჷფო საქვარეფს 2004 წანაშე დუდენს მონძე პრინცი Alois von und zu Liechtenstein. კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი ლიხტენშტაინიშ ლანდტაგი, აკმოდირთუ 25 მაკათურშე, ნამუსჷთ გიშმაგორუნს კათა 4 წანაშე ართშა. სასამართო ხეშუულობას რე 5 მოსამართე. 1868 წანაშე ქიანას ვა ჸუნს ჯარი. ქიანაშ დინოხოლენჲ უშქურანჯალას პოლიცია თხილანს. ლიხტენშტაინიშ საელჩო რე ვენას, ბერნის, ბერლინს, ბრიუსელს, სტრასბურგის, ვაშინგტონს დო ნიუ-იორკის (გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია). ადმინისტრაციულო ირთუ 2 ისტორიულ რეგიონო — ობერლანდი (ცენტრი ვადუცი) დო უნტერლანდი (ცენტრი შელენბერგი). თეშ მოხ, ქიანა 11 ოეპისკოპოსეთ ირთუ.
დემოგრაფია
ქიანას ოხორანს 35,365 კოჩი. რელიგია რე კათოლიციზმი, ნანანოღა — ვადუცი.
ეკონომიკა
ლიხტენშტაინიშ ჭიჭე ფართობიშ დო ღარჷბი რესურსეფიშ უმკუჯინუო, ეკონომიკაშ დონე გვალო მაღალი რე. ქიანას მახორუეფიშე უმოსი კომპანიეფი რე. ქიანას ირ წანას 1.786 მილიარდი ააშ დოლარიშ ღირებაშ პროდუქცია იწარმებუ დო ოშქაშეთ 25 000 დოლარი მოურს ართ შურ მახორუშე. ინდუსტრიულ სექტორს ჩინებული ფირმეფი რე Hilti (ობურღალი ტექნიკა); Ivoclar Vivadent (სტომატოლოგიური ტექნიკა); Hoval (გოტჷბაფაშ დო ვენტილაციაშ სისტემეფი); Ospelt-Gruppe დო Halicona (ოჭკომალი პროდუქტეფი); Neutrik (ელექტროტექნიკა).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი კატეგორია:ლიხტენშტაინი
მეხიაშ კანტონი
მეხიაშ კანტონი (Cantón Mejía) — კანტონი ეკვადორს, პიჩინჩაშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა მაჩაჩი. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 62 888 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
თათეფი
თათეფი (ჯოხოდვალაშ ვარიანტი — კავკაციარი სპარსეფი, მოლენკავკაციური სპარსეფი) — ირანული ეთნოსი,ნამუთოხორანა აზერბაიჯანს დო რუსეთის (უმენტაშო დაღესტანიშ ობჟათეშე). მუშჯოხოდვალაშ ვარიანტეფი (გაჩქუ რეგიონს) — თათი, პარსეფი, დაგლეფი, ლოხიჯიხონი. რაგადანა თათურ ნინაშა, ნამუთ ფარსიწკჷმა, დარიწკჷმა დო ტაჯიკურწკჷმა ართო ორხველჷ ირანული ნინეფიშ ობჟათე-ბჟადალურ ბუნას. თშნეშე თათეფს შქას გოფაჩილი რე აზერბაიჯანული დო რუსული ნინეფი. მორწუმეეფი — მუსუმლანი-შიიტეფი, მორჩილ მუდანობათ სუნიტეფი (ნოღა დერბენტიშ ბჟადალშე მადვალი ოფუტეს ოხორანა )
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთიშ კათეფი კატეგორია:აზერბაიჯანიშ კათეფი კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი კატეგორია:ირანული კათეფი კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
დიდი ტერორი (წინგი)
დიდი ტერორი: სტალინიშ რეპრესიეფი 30-იან წანეფს (ინგლ. The Great Terror: Stalin's Purge of the Thirties) — ამერიკალი ისტორიკოსიშ რობერტ კონქვესტიშ წინგი, გიშაშქუმალირჷ 1968 წანას. წინგის ეჭარილი რე სტალინიშ 1930-იან წანეფიშ პოლიტიკურ რეპრესიეფი. გჷმორინაფილი რე დოკუმენტური მასალა, რუსი დო უკრაინალი ემიგრანტეფიშ ინტერვიუეფი დო შხვა. წინგის ვარე გჷმორინაფილი არქივეფიშ მასალა, თეშ გეშა სპეციალისტეფი აკრიტიკენდეს ავტორს. წინგი თანგილი რე შხვადოშხვა ნინეფშა.
ლიტერატურა
კატეგორია:რობერტ კონქვესტიშ წიგნეფი
ეპირიშ პერიფერია
ეპირი (ჯვ. ბერძენ. Ἤπειρος, ბერძენ. Ήπειρος) — ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქი საბერძნეთიშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. რეგიონს ბჟადალშე ომძღჷ იონიაშ ზუღა. პერიფერიაშ ფართობი — 9203 კმ², მახორობა — 608.182 ადამიერი (2011 წ.). ეპირი ქიანაშ ოორუე-ბჟადალ პერიფერიას, გეოგრაფიულ ართულს დო რაიონს წჷმარინუანს.
პერიფერია იკათუანს არტაშ, პრევეზაშ, თესპროტიაშ დო იანინაშ ნომეფს. პერიფერიაშ თარი ნოღა იანინა. ეპირიშ ჟინპიჯი გვალონი რე (მაქსიმალური სიმაღალა 2637 მ, გვალა ზმოლიკასი). ობჟათე წყარპიჯის ამბრაკიაშ ვე რე. ჰეერი დო ჩანარობა სქირონაშქა ზუღაშ ტიპიშ რე.
ჯვეშ ბერძენეფს ეპირშა გვალო კონტინენტი უჯოხოდეს, ჭიე-ჭიეთ თე ზიტყვაქ მუში შანულობა მიოდინჷ დო საბოლათ ოორუე საბერძნეთიშ ბჟადალ ოლქის გიადჷ ჯოხოთ, ეპირი ჯვეშიშე ბერძენული გოჭყაფაშ ტომეფით ჸოფე დოხორელი, მარა, მუჭთ ჩქჷ, ოორუე ტომეფიშ მიშაკათინიშ შედეგო თინეფქ ობჟათეშე ქჷდიხორეს, თაქ — ილირიალეფიშ მოჯგირე ტომეფი დოხორელენა. ისტორიულ ხანას ეპირს ოხორანდეს ქაონეფი, თესპროტეფი, მოლოსეფი. ჯვეში წანეფიშეჭარუაშ VIII ოშწანურას, ეპირიშ ტერიტორიას კოლონიეფი გაჭყჷ კორინთიქ.
ჯვეში წანეფიშეჭარუაშ IV ოშწანურას, მოლოსეფიშ მაფა პიროსიქ, ეპირს ჭყანიერი პოლიტიკური გოართოიანაფა ქჷდარსხჷ. ჯვეშ წანეფიშეჭარუაშ 198 წანას, ეპირი მაკედონიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ, ჯვ. წ. 146 რომქ ქჷდიჸუნჷ. ავგუსტუსიქ აქციუმწკჷმა გომორძგუაშ ეიოშანალო ეპირს ნოღა ნიკოპოლისი ქჷდარსხჷ.
ბჟადალ რომიშ იმპერიაშ დონთხაფაშ უკული, ეპირი ბიზანტიას ორხველუდჷ, XV ოშწანურას — ოსმალეფქ ქჷდიჸუნეს. კონსტანტინოპოლიშ ხეკულუათ, 1881 წანას, ეპირიშ ნორთი — არტაშ ნომი — საბერძნეთის ქემიარსხჷ. ბალკანეთიშ ლჷმეფიშ (1912-1913 წწ.) უკული ედომუშამი ეპირქ საბერძნეთიშ აკოდგინალუაშა გემშართჷ.
ჯვ. წ. 695
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 695 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
თანგ-ლონგიშ ომაფე ნოღა
თანგ-ლონგიშ ომაფე ნოღა (ვიეტ. Hoàng thành Thăng Long) — ობიექტი ვიეტნამიშ ნანანოღა ჰანოიშ ცენტრალურ ნორთის. კომპლექსი იკათუანს ნოდგჷმეფს დო ონთხორუეფს. ამსრა თის ჰანოიშ ციტადელიშ ჯოხოთ იჩინენა.
ჸოფირ იმპერიულ ნოღა თანგ-ლონგის მიარე ოშწანურაშ რინაშ ისტორია უღუ, ნამუთ ლიშ დინასტიათ იჭყაფუ (1010-1225).
კომპლექსიშ ომაფექ დოხორე შხვადოშხვა სტრუქტურეფით XIX ოშწანურას აკოციუ, დოსქილადირ ნორთეფს თეჟამო გონთხორუეფი მეურს. ციტადელიშ ცენტრალური სექტორი, იუნესკოქ 2010 წანაშ 31 კვირკვეს, რიო-დე-ჟანეიროშ სესიას, მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.
უილიამ ბლეიკი
უილიამ ბლეიკი — (დ. 28 გჷმათუთა, 1757, ლონდონი ― ღ. 12 მარაშინათუთა, 1827, თექინეშეს) – ინგლისარი პოეტი, ხანტუ დო ლითოგრაფი. ფანიაშ მაკათურეფქ ხათე ქიგურშუმეს თოლი თიშ ნიჭიერებას დო არძანერო უნწყჷნდეს ხეს ბაღანაში წჷმი ულას. 10 წანერი ბოში ოხანტე წოფულას გურაფულენდჷ, ვითაანთხი წანერქ ართ–ართი გჷშაგორილი გრავიორიშ მაგურაფუთ გინირთჷ დო შკვითი წანაშ განწხანს ოუფალუდ თე ხელუას. თაქ ძირჷ ბლეიკიქ გოთიკური კულტურაშ გოსოფური ძეგლეფი. 1782 წანას ქიმიჸონჷ ჩილო, ცირა სკუა კეტრინი, უგურაფუ მარა ჯგირი ღიაბიშ ცირა. ფანიაში გოჭყორინიშ უმკუჯინუო, ბლეიკიქ დო კეტრინქ შანულამი ალმასქუეფქ იჸუეს. დარცხუეს ზალამიერი, კუჩხიშგემარენჯი ფანია. თე განწხანს თინეფც ხუს არზენდ ბლეიკიშ უკულაში ჯიმა რობერტი, ჯიმალეფი ართო უმუხარცქუო ხანდენდეს, სოიშახ დიდი ხანიშ ლახარაშ გეშა, რობერტიქ ვაღურუნ. ათე ტრაგედიაქ, უილიამიშ რინაშა მანგარი გოულა მახვამილუ. ბლეიკიშ ზიტყვეფით, ჯიმაშ ღურა შვანს ძირჷ გოდუდიშაფილი რობერტიშ შური, ნამუთ ჟინიერი სანცხვარებელშა მინჭუაფუდუნ. ბლეიკი ირო ღოზგოსუმალირო იჩიებუდჷ, ნამდა ორწყედჷ დო ურაგადუდჷ რობერტიშ შურც დო ანგელოზეფსჷნ. ათე შურიელი ძირაფეფქ, ჭარუში ქიმერონც მუში გიშაგორილი, დორხველი აბანი დეკინჷ. ბლეიკის სისმარეფი უმოს მეტის არზენდჷ, ვინდარო უფერო თახმი ოქიანე ამბეფი. თიში რჩქინა, მისტიკური არზოვნება, გოხვალამირი გაღობუა, გვალო სისმარეფიშ ჭყოლოფუათ რდჷ ხალიწერი დო გოვითარაფილი. ბლეიკი პოეზიას დო ხანტუას, ჟირხოლოს წორო მიკმაჯინედჷ, ვერაგადე უმოსო ნამუს მუკარჩქინჷ მუში რჩქინა დო ხელობუან. 1788 წანას პირველო ისაქვარჷ დო გიშეჸონჷ ,,ილუმინირაფილი წიგნი,“ ლინჯიში ფირფიტას გეშაკვათჷ მუში ლერსი დო ნახანტა, თენა თოისერი ხანდას თხულენდჷ, დო იკორინუანდჷ ბრელ ღჷმალას, თეშ გურშენი მიოტუ თე საქვარი, ვართ ხეშფარა უღუდჷ მუში დო აძულებურქ იჸუ დუდი დეთხიუკონი. ბლეიკიშ ლერსეფი,ბალადეფი არძა წორო მეჸუნს მუშ ბორჯის, არძას იძირე თიხანური შური დო ღიაბი. მაართა კათელი ბაღანაში წიმინდე ხასიათი დო წკონდა მიარე ღიაბეფით რე გოფშაფილი. უკულიანი წანეფიშ ლერსეფს გიოხე კონწარი რინაშ გეშა უჩა ნარღი, ნამუქუთ დღას ვამანქირნჷ ბლეიკის. ღურმოჭიშაფილი ხელუანი ჯალავერც გეჯანუდ დო ხოლო დანტეში "ღორონთიერი კომედიაშ" ამნახანტუეფშენ ხანდენდჷ. ქაჭიშუ შკვით გრავიურაში ეშაჭკირუა. დიოდღარო ბლეიკი რენესანსიშ ფარანიშ ართ–ართი თარი ხელუანო რე მერჩქინელი. მუშ ბორჯი, გაჭირებათ გალიუ. ამდღა თახმას ირაგადე, ნამდა ბლეიკი რე გენიოსი ჭარუ, ხანტუ დო ლითოგრაფი ნამუთ მოსოფელს ასქვამენსჷნ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი კატეგორია:ინგლისარი ხანტუეფი კატეგორია:სიმბოლისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1757 კატეგორია:ნაღურა 1827
მულახიშ თემი
მულახიშ თემი (მულახიშ ადმინისტრაციული ართული) — თემი ჟიმოლენ შონეს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, აკმაართიანენს 11 ოფუტეს: ჭოლაში (თემიშ ცენტრი), არცხელი, ზარდლაში, ლახირი, მაჯვდიერი, მურშკელი, ჟაბეში, ჟამუში, ღვებრა, ჩვაბიანი, ცალდაში. მულახიშ გოხოლუას იდვალუაფუ კურორტი თეთნულდი.
კატეგორია:მესტიაშ მუნიციპალიტეტიშ თემეფი კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ თემეფი კატეგორია:საქორთუოშ თემეფი
ტობა (წყარმალუ)
ტობა — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის. წყარმალუ რეჩიწკჷმა კათაფაშ უკული აკმოქიმინუნს წყარმალუ აბაშას. გუშმურს სუმ ნადუთ ასხიშ მასივიშ ფლატეშ კარსტული ფოქვეფიშე. სიგინძა რე 4 კილომეტრი. ორჩქინანს მაღალ წყარგელაფუეფს. წყარიშ ხარჯი ზარხულს რე 0,5-1,5 მ.კუბ./წმ.
ბიძინა გეგიძე
ბიძინა გეგიძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
ტობა (წყარმალუ)
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
მარიამ საჯაია
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ბიძინა გეგიძე
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
პრიმერო-დე-მაიოშ დეპარტამენტი
პრიმერო-დე-მაიოშ დეპარტამენტი (Departamento Primero de Mayo) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩაკოშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 9 131 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 1 864 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა მარგარიტა-ბელენი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
სიონი (დაბა)
სიონი — დაბა თიანეთიშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ წყარმალუ ივორიშ ლეხერს, სიონიშ წყაროჩუაშეშ წყარპიჯის, ზუღაშ დონეშე 1000 მეტრის, თიანეთიშე 32 კილომეტრიშ მოჩილათათ. სიონი აბანური შანულობაშ კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტი რე. დაბაშ სტატუსი უღუ 1960 წანაშე.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ დაბეფი კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ კურორტეფი
ემილ თეოდორ კოხერი
ემილ თეოდორ კოხერი (გერმ. Emil Theodor Kocher; დ. 25 მარაშინათუთა, 1841, ბერნი, შვეიცარია — ღ. 27 კვირკვე, 1917, ბერნი, შვეიცარია) — შვეიცარიალი ექიმი, ქირურგი, შხვადოშხვა ქირურგიული მეთოდეფიშ პიონერი დო დუმარსხუაფალი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1909 წანას. გურაფულენდჷ ბერნიშ უნივერსიტეტის. რდჷ 249 მენცარული წინგიშ, სტატიაშ დო პუბლიკაციაშ ავტორი. კოხერიშ არძოშე უმოსო შინელი ნახანდეფი რე: Die antiseptische Wundbehandlung (1881), Vorlesungen über chirurgische Infektionskrankheiten (1895), Chiruigische Operationslehre (1894). კოხერი რდჷ მაართა შვეიცარიალი დო მაართა ექიმი, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია. რდჷ შვეიცარიაშ დო გერმანიაშ ქირურგიაშ საზოგადოებაშ პრეზიდენტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შვეიცარიალეფი კატეგორია:შვეიცარიალი ექიმეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:შვეიცარიალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1841 კატეგორია:ნაღურა 1917
აქსუ
აქსუ (перевал Аксу) — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს. ბეჩოშ ჸალაიბონი ბჟაეიოლჸურე. ზუღაშ დონეშე 3800 მ-ს. ფორილი რე თირით დო ჸინით. დოლრაშ ლეხერს მიორსხუანს ბაქსანიშ ლეხერწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი კატეგორია:რუსეთიშ ჸალაიბონეფი კატეგორია:კავკაციონი
ჯვ. წ. 696
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 696 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
მაშავერა
ლიტერატურა
კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კუანგოშ პროვინცია
კუანგოშ პროვინცია (Kwango) — კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინცია, ნამუთ ქიანაშ ბჟადალშე იდვალუაფუ.
გეოგრაფია
2005 წანაშ საკონსტიტუციო რეფორმაშახ კუანგოშ პროვინცია რდჷ ჸოფილი ბანდუნდუშ პროვინციაშ ნორთი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა კენგე. პროვინცია იდვალუაფუ წყარმალუ კვანგოშ ობჟათე-ბჟადალშე.
მახორობა
პროვინციაშ მახორობა — 1 994 036 ადამიერი (2005 წანა).
სქოლიო
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინციეფი
1915
დღახუეფი
კატეგორია:
მავრიკი
მავრიკი (Mauritius; Maurice) — კოკი სახენწჷფო ინდოეთიშ ოკიანეშ ობჟათე-ბჟადალი ნორთის, ბჟაეიოლი აფრიკას. მადაგასკარიშ ბჟაეიოლშე 900 კილომეტრის. რესპუბლიკაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს კოკეფი: მავრიკი (არძაშე დიდი, 1865 კმ²) დო როდრიგესი (104 კმ²), ნამუთ მასკარენაშ კოკეფიშ ნორთი რე. თაშნეშე მიშმურს არქიპელაგი კარგადოს-კარახოსი, აგალეგაშ კოკეფი დო შხვა ანდა მორჩილი კოკი. 2011 წანაშ ეჭარუათ, მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანს 1 236 817 ადამიერს. ქიანაშ ფართობი - 2045 კმ². ნანანოღა — პორტ-ლუი, ნამუთ კოკი მავრიკის იდვალუაფუ.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
გაგრიფში
გაგრიფში — წყარმალუ აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას გაგრაშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას. გაგრიფში დუდის იდვანს არაბიკაშ მასივიშ ობჟათე კართეს 1725 მეტრაშ სიმაღალას. გაგრიფში მიშმაკათუ უჩა ზუღას, ნოღა გაგრაშ ოორუე-ბჟადალ ჸურეშე. გაგრიფშიშ სიგჷრძა რე 9,5 კმ. თე წყარმალუ ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით.
ლიტერატურა
აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხასჷლა 614, ქართი, 1977 წ.
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ჯონ კერიუ ეკლსი
სერ ჯონ კერიუ ეკლსი (ინგლ. Sir John Carew Eccles; დ. 27 ღურთუთა, 1903, მელბურნი, ავსტრალია — ღ. 2 მესი, 1997, ტენერო-კონტრა, შვეიცარია) — ავსტრალიარი ნეიროფიზიოლოგი დო ფილოსოფოსი, სინაფსიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1963 წანას. ნობელიშ პრემია მიპალუ ინგლისარი ფიზიოლოგეფი ენდრიუ ჰაქსლი დო ალან ლოიდ ჰოჯკინიწკჷმა ართო). ჯონ ეკლსი გურაფულენდჷ მედიცინას მელბურნიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. ეკლსიქ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ გურაფულენდჷ გიშარჩქინელი მენცარიშ ჩარლზ სკოტ შერინგტონიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ ეკლსი მუშენდჷ სიდნეიშ უნივერსიტეტის, უკულ ოტაგოშ უნივერსიტეტის (ახალი ზელანდია) პროფესორო. 1952-1962 წანეფს ეკლსი რდჷ ავსტრალიაშ ერუანული უნივერსიტეტიშ ჯონ კერტინიშ მედიცინაშ რკვიებაშ სკოლაშ პროფესორი დო 1966-1968 წანეფს ოორუე-ბჟადალიშ უნივერსიტეტიშ ფეინბერგიშ მედიცინაშ სკოლაშ (ააშ) პროფესორი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ავსტრალიარეფი კატეგორია:ავსტრალიარი ნეიროფიზიოლოგეფი კატეგორია:ავსტრალიარი ფილოსოფოსეფი კატეგორია:ავსტრალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1903 კატეგორია:ნაღურა 1997
ჯვ. წ. 697
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 697 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ბოზა
კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფი
აბაშაწყარი
აბაშა — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, მარტვილიშ დო აბაშაშ მუნიციპალიტეტეფს, წყარმალუ ტეხირიშ კვარჩხანი ნადუ. სიგინძა რე 66 კმ, ღანჩოშ ფართობი - 370 კვ.კმ. ოდუდე უღჷ ასხიშ მასივიშ ობჟათე კართეეფს. მუშ ოდუდეს აკმოქიმინჷნა რეჩხიშწყარი დო ტობა, ნამუთ აკათუ ოფუტე ბალდაშ ჟი, ზუღაშ დონეშე 325 მეტრას. ასხიშ მასივიშ ობჟათე-ბჟადალ სუკიშე დო აბედათიშ გვალაშ ოორუე-ბჟაეიოლიშ ბოლოშ შქას, გოჭკადილწკჷმა, აბაშა ორჩქინანს 50-70 მეტრაშ სიტომბაშ ონჭირე (სიგანა 5-6 მ.) კანიონს, თე აბანს ეგაფილი რე აბაშაშ ჰესი. აბაშა ირდუ დიხაშთუდონი, ჭვემაშ დო თჷრიშ წყარით. გუმნაულა წყარი მეხოლაფირო ართმანგო ირთუ წანაშ მალობას.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ვასილ ჩიგოგიძე
ვასილ ჩიგოგიძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ვექსილოლოგია
ვექსილოლოგია — ისტორიაშ მოხვარე დისციპლინა, ნამუთ შილეფიშ, ალამეფიშ, ვიმპელეფიშ, ბერაღეფიშ დო მოგვენეფიშ გოჭყაფას დო გოვითარაფას დჷთმიგურუანს.
ტერმინი „ვექსილოლოგია“ მოურს ლათინური ზიტყვაშე „vexillum“, ნამუთ რომაალ ლეგიონერეფიშ შილას შანენდჷ. ვექსილოლოგიაშოთ ფართო ინტერესიქ ამერიკას დო ევროპას XX ოშწანურაშ 60-იან წანეფს გორჩქინდჷ. თიშ ფართო პოპულარიზაციას ხე უნწყუ უიტნი სმიტიშ გჷთონაკვერუეფქ. მალას გორჩქინდჷ მიარე პერიოდული გიშაშქუმალაქ, ჩქინ ბორჯიშახ მოჭირინაფილჷ (სამანგ: ჩეხური „ვექსილოლოგია“, ინგლისური „ფლაგმასტერი“, კანადური „ფლაგსკანი“ დო შხვა) უიტნიშ წინგეფქ ევროპაშ უმენტაშ ნინაშა ითანგჷ.
შილა მუში დინორეთ ანდანერი რე, კერზოთ:
შილა მერჩქინელი რე სახენწჷფო სუვერენიტეტიშ სიმბოლოთ.
ოურდუმე შილა ოურდუმე ნორთიშ სიმბოლო რე. თინა, მუჭოთ მალჷმორეფიშ აკოკათუაშ დო აკოართიანაფაშ შანო ჯვეში ბჟაეიოლიშ ქიანეფს გორჩქიმდჷ – ინდოეთის, ჩინეთის დო შხვადო.
ოურდუმე-ოზუღე შილა გჷთმოთანჯჷნს, დო ნამუ სახენწჷფოშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს ორხველჷ ოურდუმე ხვამარდი. თიქ ჯვეშ რომს გორჩქინდჷ დო საბოლათ, XVI-XVIII ოშწანურეფს საარძოთ მიშაღალირქ იჸუ.
დენვერი
thumb|დენვერიშ პანორამა thumb|დენვერი
დენვერი (ინგლ. Denver) — ნოღა ააშ-ს, ქოლორადოშ შტატიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2011 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 619,968 კოჩი. დენვერქ დირსხუ 1858 წანას.
ვექსილოლოგია
შილეფი გჷმორინაფონი ხელუანობაშ ძეგლეფს წჷმარინუანა, შილეფს მოჩამილი ოსქვებური დეკორატიული გოფორმაფეფიშ, ანდაღებული ნოქარგეფიშ, აპლიკაციეფიშ, ხანტურული გჷმოხანტუეფიშ გეშა.
შილეფი ძალამი შანულამი წყუ რე ჰერალდიკაშო – გერბებეფიშ ისტორიაშო, თიშენ ნამჷ-და თინეფს შხირას ეხანტილი რე ვა ხვალო, პიჯული დო სახენწჷფო, თაშნეშე, ოაბანმუმალონე გერბეფი.
შილედი გჷნმობჩანა, თაშნეშე, ოინტერესე ისტორიეფს. თეშ თოლოძირე სამანგა რე ააშ-შ, საფრანგეთიშ, ინგლისიშ შილეფი.
ქრომოსომა
სომატურ თოლეფიშ მონძალური მატერიალური ნერჩეფი
რე ვათოლური ფორმეფიშ მონძალური სტრუქტურეფი "ქრომოსომეფი" - წჷმორინაფილი დნბ-შე ვარ-და რნბ-შე დო თოლური - პროკარიოტეფიშ (ორგანიზმეფი, ნამუეფსჷთ ფორმირაფილი გვირზილი დო ქრომოსომული აპარატი ვაუღჷნან) - ბაქტერიეფიშ, ციანობაქტერიეფიშ "ქრომოსომეფი", წჷმორინაფილი ციტოპლაზმაში თავმოყრილი დნბ-შ მოლეკულეფით; მეზოკარიოტეფიშ - (სოკოეფი, ართთოლამი წყარჩანარეფი, ართთოლამეფი) "ქრომოსომეფი დო ევკარიოტებლფიშ (ჩანარეფი, ჩხოლარეფი – უდაბალაში ფორმეფიშამო დო ადამიერი), ნამუეფსჷთ გვირზილს დნბ-შე დო ცილეფშე წჷმორინაფილი გენეტიკური ინფორმაციაშ მარეგულირაფალი რთული პოლიმერეფი – ქრომოსომეფი უღუნ.
ბრატისლავა
მინი|left|ბრატისლავა, ჯვეში რატუშა
ისტორია
ბრატისლავა მაართა 907 წანას მიშინუაფუ, მარა თინა დიო ხოლო რომიშ არსებობაშ პერიოდის არსებენდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სლოვაკეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
ზაალ სამადაშვილი
ზაალ სამადაშვილი (დ. 3 გჷმათუთა, 1953) — ქორთუ ჭარუ დო ესეისტი. ქართიშ საკრებულოშ დუდმახვენჯი 2008-2013 წანეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1953 კატეგორია:საბაშ ლაურეატეფი
გვადარი
გვადარი (گوادر, Gwadar) — ნოღა დო გვადარიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, იდვალუაფუ პაკისტანიშ ბელუჯისტანიშ პროვინციაშ ობჟათე-ბჟადალშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი
პედრო-მონკაიოშ კანტონი
პედრო-მონკაიოშ კანტონი (Cantón Pedro Moncayo) — კანტონი ეკვადორს, პიჩინჩაშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ტაბაკუნდო. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 25 594 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
ბედნია (წყარმალუ)
ბედნია რე წყარმალუ ოორუე ხორვატიას. დრავაშ მარძგვან ნადუ. სიგინძა 133 კმ. აუზიშ ფართი 966 კვ.კმ.
იასუნარი კავაბატა
იასუნარი კავაბატა (იაპ. 川端 康成, კავაბატა იასუნარი, დ. 11 მანგი, 1899, ოსაკა, იაპონია — ღ. 16 პირელი, 1972, ძუსი, იაპონია) — იაპონარი ჭარუ დო ნოველისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1968 წანას. შინელი რე ნოველეფით დო თხობელუეფით: თირიშ ქიანა (1935–1937), იძუშ მასხაპალი ძღაბი (1926), ჯვეში ნანანოღა (1962), გვალაშ ხონარი (1949-1954), ტობა (1954) დო ართი კილე (1964).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იაპონარეფი კატეგორია:იაპონარი ჭარუეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:იაპონარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1899 კატეგორია:ნაღურა 1972
ლოთარ მათეუსი
სქოლიო
კატეგორია:გერმანალი კუჩხმობურთეეფი კატეგორია:გერმანალი კუჩხბურთიშ მაწვართალეფი კატეგორია:გერმანიაშ ბუნდესლიგაშ კუჩხმობურთეეფი კატეგორია:სერია A-შ კუჩხმობურთეეფი კატეგორია:მიუნხენიშ ბაიერნიშ კუჩხმობურთეეფი კატეგორია:მილანიშ ინტერიშ კუჩხმობურთეეფი კატეგორია:ბორუსიაშ მენხენგლადბახიშ კუჩხმობურთეეფი
სანდრა რულოვსი
მინი|სანდრა რულოვსი სანდრა რულოვსი (დ. 23 ქირსეთუთა, 1968) — საქორთუოშ პირელი ლედი 2004-2007, 2008-2013 წანეფს.
კატეგორია:დუნაბადი 1968
ლიბიაშ ტიოზი
ლიბიაშ ტიოზის დასაბაღას ბრელი რე ოაზისი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აფრიკაშ ტიოზეფი კატეგორია:ეგვიპტეშ გეოგრაფია კატეგორია:ლიბიაშ გეოგრაფია კატეგორია:სუდანიშ გეოგრაფია კატეგორია:სუდანიშ ტიოზეფი
ვიქტორ ჰიუგო
thumb|right|220px|ვიქტორ ჰიუგო|ავტორი ეტიენ ქარიატი, სირქა 1880 ვიქტორ მარი ჰუგო (, ბეზასონს –, პარიზის). რდჷ ფრანგი ჭარუ (პოეტი, პროზაიკოსი დო დრამატურგი), ფრანგული რომანტიზმიშ დუდი დო თეორეტიკოსი,საფრანგეთიშ აკადემიაშ მაკათური.
ჯვ. წ. 698
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 698 წანა.
ვიქტორ ჰიუგო
რინა დო მოღალობა
thumb|upright|right|ვიქტორ ჰიუგო 1853 წანას ჭარუშ მუმა, ჟოზეფ ლეოპოლდ სიგისბერგ ჰუგოქ (1773-1828), მიოჭირინუ ნაპოლეონიშ არმიაშ გენერალობას. ვიქტორ ჰიუგოშ დიდა, სოფი ტრებიუშე (1772-1821) - რდჷ გემეფიშ მინჯეშ ცირა სქუა, პოლიტიკური მეჯინელობეფით რდჷ როიალისტ-ვალტერიან. ჰიუგოქ ბაღანობაშ მაართა წანეფი მუკორთჷ შხვადოშხვა აკანეფს, კერძოთ, მარსელს, კორსიკას, ელბას (1803-1805), იტალიას (1807), მადრიდის (1811), სოდგა თიშ მუმა საქვარენდჷნ, დო სოჸურეშე თიშ თი ირიათო ირთუდჷ პარიზშა. მეშარალაქ მუმალ პოეტიშ შურს მუშობური ინნახანტა დიტუ დო გახაზირჷ თიშ რომანტიკული ქიანაშმეჯინელობეფი. ჰიუგო, მუ თითონ იჩიებუდუ̂ უმოს გვიანო, ნამდა ესპანეთი რდჷ თიშო „ჯადოსნური წყუ, ნამუშ წყარქ პოეტი დაშუმუ ოირიათოთ.“ 1813 წანას, ვიქტორ ჰიუგოშ დიდაქ, სოფი ტრებიუშექ, ნამუსჷთ საჸოროფო ურთიერთობეფი უღუდუ̂ გენერალი ლაგორწკჷმა, დეთხუ ქომონჯის დო სქუაწკჷმა ართო დიხორჷ პარიზის.
ჯვ. წ. 698
ნაღურა
კატეგორია:
ვიქტორ ჰიუგო
რინა დო მოღალობა
1822 წანას ჰიუგოქ ოსურო მიჸონჷ არდელ ფუშე. ათე თის ჰიუგოს დებადჷ ხუთი სქუაქ:
1841 წანას ჰიუგო გეგშეგორეს საფრანგეთიშ აკადემიაშა, 1848 წანას - საფრანგეთიშ ერუანულ სხუნუშა.
მოქიმინჯალა დო საქვარუა
thumb|right|220px|ილუსტრაციაშ ავტორი რე ლუკ-ოლივერ მასონი მუჭოთ შხვა ბრელ მუშ ბორჯიშ ჭყინტი მაჭარალეფსჷნ, ჰიუგოშა ხოლო დიდი გოლინა უღუდუ̂ ფრანსუა შატობრიანს, ნამუთ რდჷ ლიტერატურული მიმალობაშ რომანტიზმიშ დო საართოთ საფრანგეთიშ გჷშარჩქინელი ფიგურა XIX ოშწანურას. ახალობას ჰიუგოქ გეგნოჭყვიდჷ, რდჷკო „შატობრიანო, ვარა მითინ ვარ“, დო მუჭო თიშ რინა ოკო რდჷკო თიშ წუმონულირიშ რინაშ მანგი. მუჭოთ შატობრიანინ, ჰიუგო ხოლო მიშეღანს მუშ თიას რომანტიზმიშ წჷმოძინაშ საქვარს, აღვენუ პოლიტიკას მუშ წონად აბანი, მუჭოთ რესპუბლიკანიზმიშ ლიდერსჷნ, დო გინოხორაფილი იჸი მუში პოლიტიკური მეჯინელობეფიშ გეშა. ორდოშე ეჸუნელი ჭარუაშ ნებაქ დო ზიტყვაშ ზოჯუაშ ნიჭიქ, ნამუთ რჩქჷდჷ ჰიუგოშ ორდოული ნახანდეფშენ, ჰიუგოს მალას მოუღუ ჯოხო. ჰიუგოშ მაართა პოეტურ კორობილ „ოდეფი დო შხვადოშხვა ლერსეფი“ (Odes et poésies diverses) გჷმობჟინაფილ რდჷ 1822 წანას, მუჟამს ჰიუგო რდჷ ხვალე 20 წანერი. მაფა ლუდოვიკო XVIII–ქ ჰიუგოს მიანიჭჷ ირწანიერი ფარაშ ჯილდო. ჰიუგოშ ლერსეფით კათა აჸონებული რდჷ თე ლერსეფიშ სპონტანურობათ დო სიქექეთ, მარა ათე კორობილიშ უკული მალას ჰიუგოქ გეგშაშკუ̂ შხვა – „ოდეფი დო ბალადეფი“ (Odes et Ballades), ნამუთ ჭარილქ იჸუ 1826 წანას, მაართა ტრიუმფიშე ხვალე 4 წანაშ უკული. Odes et Ballades-ქ გემწარჩქინჷ ჰიუგო მუჭოთ დიდ პოეტინ, მუჭოთ ოლერსე დო ობირე ზიტყვეფიშ ნანდული მაზოჯალინ.
ვიქტორ ჰიუგოშ მაართა მონჭაფილი ნახანდი ხანტური ლიტერატურაშ ჟანრის, „ღურა მესაჯებულიშ ეკონია დღა“ ჭარილი რდჷ 1829 წანას. თე ნახანდი ეთმეხანტჷნდჷ მუ ტონბას რდჷ მაჭარალი ენოჯინელი გარგანჩია სოციალურ პრობლემეფშა. „ღურა მესაჯებულიშ ეკონია დღა“-ს დიდ გოლინა აღვენუ ათე მაჭარუეფშა: ალბერ კამიუ, ჩარლზ დიკენს დო ფიოდორ მიხაილიშ სკუა დოსტოევსკიშა. ჰიუგოს სოციალურ თემაშენ შხვა ნახანდეფი ხოლო უღუდუ̂, ნამდგას ბრელ იჩინენდუნ, მარა, თე მაჭარალიშ საქიანოთ ჯოხოშ მუმაღალარქ იჸუ რსულფასამ რომანქ „პარიზიშ ნანაღორონთიშ ოხვამური“. ათე რომანქ გუმობჟინაფილქ იჸუ 1831 წანას დო მალას თელ ევროპაშ შხვადოშხვა ნინეფშა იჸუ თანგილქ. რომანიშ ართ-ართი ეფექტიქ იჸუ პარიზიშ ნანაღორონთიშ ჩოლიერ ოხვამურშა კათაშ გურგოჩამაშ მიკორთა. რომანიშ გჷმობჟინაფაშ უკული თე ოხვამეშა ვითოშალათ ტურისტიქ დიჭყჷ გილულა. ეშ გალე რომანქ ხე უნწყუ ჯვეში დგჷმილეფიშ პატიცემაშ ეკონწყუალას, ნამდგაშ თხილუა აქტიურო დიჭყეს რომანიშ გჷმობჟინაფაშ უკული.
ჰიუგოშ ხოლო ართ ჩინებული ნახანდი რდჷ „კოჩი, ნამუთ იძიცანს“.
thumb|right|250px|ვიქტორ ჰიუგოშ დო ემილ ზოლაშ სასაფულე საფრანგეთიშ პანთეონს, ნამუთ იკოროცხუ ქიანაშ არქიტექტურულ-ისტორიულ ძეგლო დო სოდეთ ქიანაშ ხვალე გიშარჩქინელ სქუალეფს ოსვანჯუანა.
საინტერესო ფაქტეფი
რომანეფი
thumb|right|200px|’კოზეტიშ’ პორტრეტ შესრულებულ ემილი ბაიარიშ მიერ, ’ვარებულეფიშ’ პირველო გუმობჟინაფილ წიგნიშე(1862)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი დრამატურგეფი კატეგორია:ფრანგი პოეტეფი
მახირ დარზიევი
მახირ დარზიევი (Mahir Dərziyev; დ. 4 მარაშინათუთა, 1957, ყაზახი, აზერბაიჯანიშ სსრ, სსრრ) — აზერბაიჯანალი გოჭყაფაშ ქორთუ პოლიტიკოსი, ისტორიკოსი დო პედაგოგი. საქორთუოშ ჟირი მოჭანუაშ (მა-8 დო მა-9) პარლამენტიშ მაკათური. საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათური 2012 წანაშე.
მაწიმისწყალი
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:აზერბაიჯანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:ალაზანიშ ნადუეფი
მახირ დარზიევი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ჭოროხი
ჭოროხი (თურქ. Çoruh nehri) — წყარმალუ თურქეთის დო საქორთუოს. ოდუდე უღჷ ოქუს-ბადადაღიშ გვალეფს. წყარმალუშ სიგინძა რე 438 კილომეტრი, თაჸურეშე 26 კილომეტრის მეურს აჭარაშ ავტონომიურ რესპუბლიკაშ ტერიტორიას. ღანჩოშ ფართობი რე 22 000 კვ.კმ. ჭოროხი უმოსო მეურს ტექტონიკურ ლეხერს ლაზისტანიშ დო ჭოროხიშ ქჷნდჷრეფს შქას დო ნოღა ბათუმიშ ობჟათეშე აკათუ უჩა ზუღას. წყარიშ ოშქაშე ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 277 კუბ.მ/წმ. აფუნ-ზარხულს უჩქჷ წყარიშმოლაფეფი, გჷმირინუაფუ ოწყარალო. თარი ნადუეფი რე: აჭარისწყალი დო მაჭახელისწყალი.
წყარმალუ ჭოროხის თურქეთიშ განშე იდვალუაფუ ნოღა ბაიბურთი, სპერი (ისპირი), ართვინი, ბორჩხა. ეგაფილი რე ჰესეფი. საქორთუოშ სანძღოწკჷმა მეურს დერინერიშ კაშხალიშ ეკჷდუა. ჭოროხიშ ღანჩოს ქორთული კულტურაშ ანდა განძი რე ასქილადირი.
წყარმალუ ჭოროხიშ ჯოხოდვალა რე აკამფსისი (ბერძნ. Akampsis) ბიზანტიურ დო რომაულ წყუეფს.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
აპოკალიფსიშ ფოქვა
აპოკალიფსიშ ფიქვა (Σπήλαιο Αποκάλυψης) — ფოქვა საბერძნეთიშ კოკი კუნძულ პატმოსის, სოდეთ ოეკლესიე გინოჩამაშ მეჯინათ, იოანე მახარებელს სასწაულობური ხილვა უღუდუ, ნამუთ მუშ აპოკალიფსიშ წიგნის ინაჭარჷ. იდვალუაფუ იოანე ღორონთიშმეტყველიშ მონასტერიშ ხასჷლას, ნაუწკჷმა ართოთ თინა 1999 წანას იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ახალი აპიანი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საბრეძნეთის
ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერი
ბიოგრაფია
thumb|right|250px|ბასტიაშ აეროპორტის ეგზიუპერიშ მემორიალური დაფა
ვიკონტი ჟან დე სენტ ეგზიუპერიშ დო მარი ბუაიერ დე ფონკოლომბიშ ქომოლსქუაქ, ანტუანქ დებადჷ 1900 წანას. მუში ფანია საფრანგეთიშ არისტოკრატიას ორხველჷდჷ. ანტუანს ხუთი ჯიმა დო ართი და ჸუნდჷ. 1904 წანას მუმაქ ცერებრალური ჰემორაგიათ დოღურჷ, მუშ გეშათ ნანა ხვალე რდჷნდჷ სქუალეფს. ანტუანწკჷმა ნანას გჷშაკერძაფილო ტჷბუ ურთიართალა უღჷდჷ. მუმალს ჭარუქ ნანაშე ეჭოფჷ თი ღირებეფი, ნამუეფით ედომუშამ მუშ რინას ესქილიდჷნ: პატიოსანობა, შხვაში პატიჩამა, ჰუმანიზმი. ეგზიუპერქ გათუ იეზუიტური სკოლა მონტრეს, უკული გურაფულენდჷ შვეიცარიას კათოლიკურ პანსიონს, 1917 წანას მიშელჷ პარიზიშ წუწელი ხელუანობაშ სკოლაშა, არქიტექტურაშ ფაკულტეტშა.
ხვალე 1925 წანას მიოგორუ ანტუან დე სენტ ეგზიუპერქ მუშ თახმი წესას - გინირთჷ კომპანია "აეროპოსტალიშ" პილოტო, ნამუსჷთ ფოსტაშ ჯღონელეფი გინმუღუდჷ აფრიკაშ ოორუე წყარპიჯეფშან. ჟირი წანაშ უკული თინა ქჷდარინეს კაპ-ჯუბიშ აეროპორტიშ უნჩაშო, საჰარაწკჷმა ხოლოს. thumb|right|250px|მემორიალური დაფა კვებეკის, თი ჸუდეს, სოდეთ ეგზიუპერი ოხორანდჷნ
1929 წანას ეგზიუპერი "აეროპოსტალიშ" ბუენოს აირესიშ გჷნართიშ უნჩაშო გინმირთუ. 1931 წანას ევროპაშა ირთუ დო კინე ფოსტაშ მარშრუტეფს არსულენს. 1931 წანას ჩილო მოჸუნს სალვადორალი კონსული სანდოვალ დე გომესი. 1930-იან წანეფს ჟურნალისტო დო კორესპონდენტო გერე. მუჭოთ კორესპონდენტიქჷნ, თიქ იშარჷ ლჷმაშ ბორჯის ესპანეთშა. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ დაჭყაფუს სენტ-ეგზიუპერი მუდგაზჷმარენი ოლჷმარი ფურინუაშ გეშა ჯილდოშა ("ოლჷმარი ჯვარი" (Croix de Guerre)) რდჷ წჷმორინაფილი. 1941 წანაშ მანგის მუშ დაწკჷმა ართო გინილჷ ვაოკუპირაფილ ზონაშა, მოგვიანაფილო ააშ-შა მიდართჷ. ნიუ იორკის რინაშ ბორჯის დოჭარჷ მუში არძაშე უმოსო ჩინებული ნახანდი "ჭიჭე მაფასქირი". 1943 წანას ფრანგულ ოჰეერო ოურდუმე ნძალეფშა დიირთჷ დო ოორუე აფრიკაშ კომპანიას ოკათუდჷ. 1944 წანაშ 31 კვირკვეს კოკი სარდინიაშა მიდაფურინჷ ოთოლორანჯე მისიათ, სოჸურეშეთ ვადურთინჷ.
ბრელი ხანიშ გოძვენას სენტ ეგზიუპერიშ დინაფაშ გეშა მუთუნნერი ჩინებეფი ვა რდჷ. ხვალე 1998 წანას, მარსელწკჷმა ხოლოს ზუღას ართ მეჩხომექ ქოძირჷ ომანჯე, ნამუსჷთ გეჸვენჯი გეჭარჷდჷ: «Antoine», «Consuelo» (თაში ჯოხოდჷ ანტუანიშ ჩილს) და «c/o Reynal & Hitchcock, 386, 4th Ave. NYC USA». თე ეკონია თი გჷშმაშქუმალარობაშ მიოწურაფუ რდჷ, ნამუსჷთ გჷშმეშქუმალუდჷ სენტ-ეგზიუპერიშ წინგეფინ. 2000 წანაშ მესის ჸვინთუ ლიუკ ვანრელქ გაცხადჷ, ნამდა 70 მეტრაშ სიტომბას მიოგორუ ფურინჯიშ ნოსქილედეფს, ნამუთ შილებე ორხველჷდჷკონ სენტ-ეგზიუპერს. კჷლაგორუაშ უკული თე ვერსიაქ დედასურჷ. მარა, ფურინჯიშ გჷთოლაფაშ ბაძაძი ამდღარშახ ვარე ჩინებული.
ლონია-ტრებეჟი
ლონია-ტრებეჟი რე წყარმალუ ცენტრალურ ხორვატიას, სავაშ კვარჩხან ნადუ. სიგინძა 49 კმ. აუზიშ ფართი 4,259 კვ.კმ.
ლონია-ტრებეჟიშ ნადუეფი:
ანტუან დე სენტ-ეგზიუპერი
მოსოფელიშ აღიარაფა
thumb|270px|მიკნაჭარა პარიზიშ პანთეონს
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1900 კატეგორია:ნაღურა 1944
მოლენკავკაციაშ კომისარიატი
მოლენკავკაციური კომისარიატი (Закавказский Комиссариат) — კოალიციური თარობა, ნამუთ არსებენდჷ მოლენკავკაციას.
კატეგორია:საქორთუოშ ისტორია კატეგორია:სომხეთიშ ისტორია კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ისტორია კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
ჯგირი წანა
ჯგირი წანა (A Good Year) — რიდლი სკოტიშ 2006 წანაშ ფილმი, რომანტიკული კომედია. ფილმი ათე ჯოხონობაშ ნოველას რე დორსხუაფილი. გინოღალირი რე ლონდონს დო პროვანსის.
სიუჟეტი
თარი გერგეზის, ლონდონიშ ართ-ართ ოფინანსე კომპანიას მომუშე მაქს სკინერს (რასელ კროუ) ჯიჯი, ჰენრი, დუღურუ საფრანგეთის, პროვანსის. მაქსიშ ჯიჯი ჩინებული მაღვინე რდჷ დო წკანტილი ბინეხი დო მარანი უღუდჷ. დუდშე მაქსის ულამუდჷ გიმოჩუკო სამუმალო, მორო საფრანგეთის ინულაშ უკული თის გაშინე ჯიჯიწკჷმა მიკულირი ბაღანობა დო მუში გინოჭყვადინერს ითაკილენს. გიშურს, ნამჷდა ჰენრიშ ცირასქუა (ები კორნიში) ჸუნდჷ დო ღურაშ წოხოლე მაქსის ჭარილი მეჭარჷ, თიშენ ნამდა ათე ეკონიას მიკუჯინუდჷკო თიშა, ნამდა ჰენრიშ მონძალა თიში ცირასქუას მეუღებუდუკონ. საფრანგეთის რდჷნ, თიმწკჷმა მაქსი ხიბული ფანი შენელს (მარიონ კოტიარი) გეჩინებაფუანს. იფრელი თენა თის საბოლათ გინოჭყვიდირს დათირაფუანს. მაქსი ლონდონს დიტენს დო ორინალო ჯიჯიშ ჸუდეშა გინურს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბრიტანული ფილმეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი კატეგორია:ფრანგულნინამი ფილმეფი კატეგორია:2006 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:რომანტიკული კომედიეფი კატეგორია:რიდლი სკოტიშ ფილმეფი
რაინი
რაინი (Rhein /ʀaən/, Rhin /ʀɛ̃/, ნიდ Rijn}} /rɛin/) — შხუ წყარმალუ ბჟადალ ევროპას. გინმურს შვეიცარიაშ, ლიხტენშტაინიშ, ავსტრიას, გერმანიაშ, საფრანგეთიშ დო ნიდერლანდეფიშ ტერიტორიას. სიგინძა — 1230 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 185 ვითოში კმ².
წყარმალუ ოდუდეს ეჭოფუნს ალპეფს, გინმურს ბოდენიშ ტობათ, გუშურს იურაშ დო შვარცვალდიშ ქჷნდჷრეფს, თეშ უკული ჟინი რაინიშ რზენს მეურს. თუდოლენი მალობა ოშქაშე ევროპულ რზენს რე, სოდეთ კალაპოტეფი კანკალე აბანეფს დამბეფით რე მუკოხურგილი. ოორუეშ ზუღას მოხვალამაშახ დელტას აკმოქიმინჷნს.
დუდი ნადუეფი რე: ნეკარი, მაინი, რური (კვარჩხანი); აარე, მოზელი (მარძგვანი).
ჟინ წელს აფუნ-ზარხულს წყარმარჩხი რე, ოშქაშე დო თუდოლენ მალობას ძალამი წყარხვეიანი რე თელი წანაშ მალობას.
წყარმალუ ონიშე რე 953 კმ-ს, ნოღა ბაზელშახ ბოდენიშ ტობაშ მეკოროცხუათ. ოწყარმალე შარეფიშ ედომუშამი სიგინძა წყარმალუ რაინიშ ღანჩოს 3000 კილომეტრი რე.
რაინი არხეფით არსხუაფუ რონას, მარნას, ვეზერს, ელბას.
წყარმალუს მილარე კოკი ალტენა.
thumb||left|400px|რაინიშ დო მოზელიშ აკოკათინი გერმანიაშ ნოღა კობლენციწკჷმა წყარმალუშ ჯოხოდვალა ითანგუ, მუჭოთ „მალობა“ (კელტურიშე).
1986 წანაშ 1 გერგობათუთას რაონს ევროპას ართ-ართი არძაშე უშხუაშ ეკოლოგიურ კატასტროფაქ ქჷმოხვადჷ. შვეიცარიაშ ნოღა ბაზელს ფირმა "სანდოსიშ" ქიმიურ ქარხანას გორჩქინელ დაჩხირქ წყარმალუშა 30 ტონა პესტიციდიშ, ვარჩხილიშწყარიშ დო შხვა ოფუტეშ მეურნობაშ ქიმიკატეფიშ ინოწიმა გჷმიჭანუ. თეშ გეშა, წყარს ჭითა ფერქ ქიგიადუ, წყარმალუშ რაიონეფს კათას ჸუდეეფშე გუმულაქ ეკრძალჷ, გფრ-ს წყარსადენეფქ დიკილჷ, ნამუეფიშ მანგიორო ცისტერნეფით მეღალირი წყარი გჷმირინუაფუდუ. 10 დღაშ დინოხოლე ოორუე ზუღაქ ხოლო ენძვარჷ. ექსპერტეფიშ შეფასებათ. გვერდ მილიონ ჩხომქ დოღურჷ, კანკალე გვარობაქ გვალო გოქჷრჷ.
ჯარალუაშ წვავე რექციაშ გეშა 1987 წანას ქიმიღეს „ომოქმედე პროგრამა — რაინი“, ნამუთ 2000 წანაშახ რდჷ გოკოროცხილი. შხვანერო თე პროგრამას „ორაგული 2000“ ჯოხოდჷ, თიშენ ნამდა, თე აბანს თე ჩხომიშ დორთინაფაშა რდჷ ორიენტირაფილი. ხეშუულობაშ აქტიური ქმენდალეფიშ უკული, წყარმალუშა ნიტრატეფიშ დო ფოსფატიშ ინოწიმაქ 50%-თ მირკჷ, შხვა სახეშ ანძვარებაშ მორკებაქ 80-შე 100%-შახ მოხვადჷ. 1997 წანას, 3 წანათ წოხლე, ორაგულქ ხოლო დირთჷ წყარშა. თეჟამო პროგრამა „რაინი 2020“ იტარებუ, ნამუშ ღანკი თინა რე, ნამდა წყარმალუშ წყარქ 2020 წანაშო ობონალო ქირგას.
აწუნთა (ჸალაიბონი)
აწუნთაშ ჸალაიბონი — ჸალაიბონი აწუნთაშ ქჷნდჷრს, ზუღაშ დონეშე 3 431 მ. გინაულარი თუშეთიშე (პირიქითიშ დო თუშეთიშ ალაზანიშ ლეხერეფს) ხევსურეთშა (ანდაქიშ დო ხონისჭალაშ ლეხერეფს). გინურს ცალსაროტი. აწუნთაშ ჸალაიბონიშ ტერიტორია ფორილი რე ალპური დოლოთ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი