cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კაკადუშ ნაციონალური პარკი
კაკადუშ ნაციონალური პარკიშ ტერიტორია იკათუანს 1,980,400 ჰექტარს. ოორუეშე ობჟათეშა 200 კმ რე, ბჟაეიოლშე ბჟადალშა — 100 კმ. თინა რე ისრაელიშ ზომა, დოხოლაფირო ტასმანიაშ ართი ნასუმორი, ვარა დოხოლაფირო შვეიცარიაშ გვერდი.
პარკი მიშაღალირი რე მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ავსტრალიაშ ნაციონალური პარკეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ავსტრალიას
აქსონი
thumb|9-დღერი ჭუკიშ აქსონი აქსონი (ἄξων — „ლირე“) — ნეირიტი (ნერვული თოლეფიშ გჷრძე ცილინდრიშ ფორმაშ გუმნარდეფი), ნამუშ მეშქაშობათ თოლიშ რსხულშე (სომაშე) ნერვული იმპულსეფი გინმაჩამუნა ინტერვირაფილი ორგანოეფს დო შხვა ნერვულ თოლეფს.
ირი ნეირონი აკმოდირთუ ართი აქსონშე, რსხულეფი (პერიკარიონიშ) დო მუსხირენი დენდრიტიშ, ნამუშ მუდანობაშ დოჸუნალათ თოლეფი ირთუნა უნიპოლარულო, ბიპოლარულო დო მულტიპოლარულო. დენდრიტეფშე (ვარ-და თოლიშ რსხულშე) აქსონშა ნერვული იმპულსეფიშ გინოჩამა მუთმოხვადუ, უკული აქსონიშ დაჭყაფური სეგმენტიშე გენერირაფილი პოტენციალიშ ქიმინუათ კინ უკახალე გინმაჩამუ დენდრიტის. დო ნერვული თოლიშ აქსონი გეჸვენჯი ნერვული თოლიშ რსხულს ქარსხუაფუ-და, თეჯგურა კონტაქტის აქსო-სომატური, დენდრიტეფწკჷმა — აქსო-დენდრიტული, შხვა აქსონეფწკჷმა — აქსო-აქსონური (კონტაქტიშ ვანაფერი ტიპი, აფხვადჷნა ცნს-ს) ჯოხო.
აქსონიშ საბოლა ნორთეფი — ტერმინალეფი — ინოჸელებჷნა დო არსხუაფუნა შხვა ნერვული, კუთური ვარ-და ჯარკვალური თოლეფს. აქსონიშ ბოლოს იდვალაუფუ სინაპტური საბოლა — ტერმინალიშ საბოლა ნორთი, ნამუთ არსხუაფუ თოლ-ღანკის. პოსტსინაპტური მემბრანული თოლ-ღანკწკჷმა ართო სინაპტური საბოლა აკმოქიმინუნს სინაპსის. სინაპსეფიშ მეშქაშალათ გინმადვალუ ეფურაფა.
სქოლიო
კატეგორია:ციტოლოგია კატეგორია:ნერვული სისტემა კატეგორია:ნეირობიოლოგია კატეგორია:ჰისტოლოგია
ბარბარა ჰერში
ბარბარა ლინ ჰერშტეინი (Barbara Lynn Herzstein; დ. 5 ფურთუთა, 1948, კალიფორნია) — ამერიკალი არტისტი. 2010 წანას გინიღეს ფილმის უჩა ოლორი.
სვეტლანა კუდბა
სვეტლანა კუდბა — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ლაჰილი (ჸალაიბონი)
ლაჰილი — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ცენტრალურ ნრთის, წყარმალუ ლაილჭალაშ ოდუდეეფს. სიმაღალა 4000 მ. ეგაფილი რე ჟინპალეოზოურ-ტრიასული კვარციტეფით, ფიქალეფუთ დო მარმარილოშ ლინზეფით. ახასიათენს გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი. ცალსაროტით მიორსხუანს წყარმალუეფიშ ცხენწყარიშ (ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტი) დო ინგირიშ (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი) ლეხერეფს.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მიხეილ ხავთასი
მიხეილ ხავთასი (დ. 1893 – ღ. 1979 ) — გჷშარჩქინელი ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი. დებადჷ 1883 წანაშ 7 ეკენიას, ოზურგეთიშ მაზრაშ ოფუტე სუფსას. ძუკუ ლოლუაშ ჭყოლოფათ აკიშაყარჷ ბუნაშო 80 კოჩიქ. ჟაშხაშ მოხ, ბუნა მეცადინენდ ირ დღას. მუშ ბუნას იბირდეს კიწი გეგეჭკორი, შელეგია რომანოზი (რემა), პაჭკორია კირილე, მეგრელიძე, ავქსენტი, გაბელია პორფილე, ფანცულაია პლატონი, ბაბილუა ვლადიმერი, მიხეილ ხავთასი, ხურცია ნოკო, კოზმავა ვანო, ძიაფშიფა ძრიკი, ანუა მაქსიმე, ალანია ანდრი.
გალენი რცხუეფი
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ ლოტბარეფი
ტილიანა
ტილიანა – წყარმალუ ხაშურიშ მუნიციპალიტეტის. წყარმალუ სურამულაშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ლიხიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს. სიგჷრძა 13 კილომეტრი. ღანჩოშ ფართობი 45 კმ². მეურს ჯინჯიერო ცოცხნარაშ ტერიტორიულ ორგანოშ ტერიტორიას. წყარმალუ ორხველჷ კასპიაშ ზუღაშ აუზის. ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონ წყარით დო ორთაშობური ნოლექეფით.
სქოლიო
კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
მიელინი
მიელინი — ღვანდი, ნამუთ აკმოქიმინუნს ნერვულიშ ნორშვეფიშ მილეინიშ დაცხის.
აქსუმი (ნოღა)
აქსუმი — ნოღა ოორუე ეთიოპიას. ჸოფილი აქსუმიშ სამაფოშ ნანანოღა. აქსუმი ისტორიულო რეგიონიშ უდიდაშ ოვაჭარე ნოსქვის წჷმარინუანდჷ, ჯვ. წ. 400 წანაშე ახ. წ. XX ოშწანურაშახ. თე ნოღას ფშხირას მიშინუანდეს, მუჭოთ აბისინიას.
მიელინი
მიელინიშ დაცხი — ელექტროიზოლაციური დაცხი, ნამუშით მიარე ნეირონი ფორილი რე აქსონეფით. მიელინიშ დაცხის აკმოქიმინუნს გლიალური თოლეფი: პერიფერიულ ნერვულ სისტემას — შვანიშ თოლეფი, ცენტრალურ ნერვულ სისტემას — ოლიგოდენდროციტეფი. მიელინიშ დაცხი აკმიქიმინაუფუ გლიალური თოლიშ რსხულიშ ბირტყა გუმნარდიშე, ანდაშა აკოკირელი აქსონი ოიზოლაციე ლენტიშობურო. გუმნარდის ციტოპლაზმა პრაქტიკულო ვა რე, ნამუშ შედეგო მიელინიშ დაცხი წჷმაურინუანს, სინანდულეს, თოლიშ მემბრანაშ ანდა ფა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნერვული სისტემაშ ფიზიოლოგია კატეგორია:ნეიროანატომია
აქსუმი (ნოღა)
ნოღა იდვალუაფუ ტიგრაიშ რეგიონს, ზუღაშ დონეშე 2,131 მეტრას. მახორობა აკმადგინანს 49 523 ადამიერს ( 2007 წ). ნოღას აინალს აეროპორტი.
მუში ისტორიული ღირებულებაშ გეშა, 1980 წანას, აქსუმიშ არქეოლოგიური ობიექტეფი იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ეთიოპიას კატეგორია:ეთიოპიაშ ნოღეფი
კოიპასა
კოიპასა ვარა სალარ-დე კოიპასა (Lago Coipasa) — ტობა ბოლივიას, ორუროშ დეპარტამენტიშ ატაუალპაშ პროვინციას. გეხვილჷ ზუღაშ დონეშე 3657 მეტრას, ბოლივიაშ ალტიპლანოშ ბჟადალ ნორთის, სალარ-დე-უიუნიშ ტობაშე 20 კილომეტრით ოორუეჸურე. მუში ფართობი 806 კმ² რე, ოშქაშე სიტომბა 3,5 მ. დუდი წყარმალუ, ნამუთ ტობაშა ინმურს, რე ლაუკა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ ტობეფი
ჯიჯია (პრუტი)
ჯიჯია (Жижія ჟიჟია) რე წყარმალუ უკრაინას დო რუმინეთიშ მოლდავიაშ რეგიონს. ჟიჟია იჭყაფუ ჩერნოვციშ ოლქის, უკრაინას, ზუღაშ დონეშე 410 მ. სიმაღალას, გიშმურს ბოტოშანიშ ჟუდეცის, ნოღა დოროჰოის დო მიშმურს წყარმალუ პრუტიშა, გორბანს, იასიშ ჟუდეცის. ჟიჟიაშ სიგინძა რე 287 კმ., ათავრეშე 275 კმ. რუმინეთის რე. აუზიშ ფართი 5770 კვ.კმ., ათავრეშე 5757 კვ.კმ. რუმინეთის რე. უდიდაშ ნადუეფი რე: სიტნა, მილეტინი დო ბაჰლუი.
მექსიკარეფი
მექსიკარეფი (Mexicanos — მექსიკანოს) — ბჟადალი გვერდოსფეროს მუდანობაშ (აშშ-იშ ამერიკალეფიშ დო ბრაზილიარეფიშ უკული) მეჯინათ მასუმა აბანს მარენჯი კათა. მექსიკარეფს მიარეფერუამი რასობურ-ეთნიკური გოჭყაფა უღჷნა, მარა აკმაართიანენა საართო ლათინოამერიკული, უმოს ზუსტას მექსიკური კულტურა დო ესპანური ნინა. მექსიკაშ თარი მახორობა (დოხოლ. 112 მლნ. ადმ.) დო ააშ-ის მუდანობათ მაჟირა ეთნიკური ბუნა რე (32 მილიონი), სოდეთ რანწკი ობჟათე-ბჟადალი რაიონეფს, კოლონიური პერიოდშე (ჩიკანო) აბსოლუტურ უმენტაშობას აკმადგინანა. უმენტაში ალმახანური მექსიკარშო ოდაბადური ნინა რე - ესპანური ნინა, უმოს ზუსტას თიში გიშაკერაფილი ნინაშობური ვარიანტი — მექსიკური. ააშ-ის რჩქვანელობურო ჟირნინამი რენა. მექსიკარეფი — მოსოფელს ართ-ართი უშხუაში დო მალას გუმაფაჩუ კათა რე. ეთნოგრაფიული თოლოზირუეთ, მექსიკარეფი ლათინოამერიკულ კათაშა მიშმულა, ნინაშობურო - რომანულ კათეფშა. ანთროპოლოგიური ტიპი - თარო მეტისეფი.
ნინა
ალმახანური მექსიკარეფიშ უმენტაშობაშო (93-95 %) ოდაბადური ნინა რე  — ესპანური, უმოს ზუსტას თიში გიშაკერძაფილი ნინაშობური ვარიანტი (ქძ. ესპანური ნინა მექსიკას). ქიანაშ ობჟათე ნორთიშ ოფუტე რაიონეფს, თაშნეშე გოფაჩილი რე კანკალე ინდიური ნინეფი (7 %), თინეფშე არძაშე გოფაჩილი რე — ნაუატლი. ეიოშინალი რე, ნამჷ-და მექსიკას ავტოქტონური ნინეფიშ მარჩქინეეფიშ მუდანობა ირიათო იძინანს, ეკონია 300 წანას მახორობას თინეფიშ წილიშ შანულამი რკებაშ უმკუჯინალო.
სქოლიო
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი კატეგორია:მექსიკა *
ფოლკლენდიშ კოკეფიშ ნოღეფიშ ერკებული
თენა რე ფოლკლენდიშ კოკეფიშ ნოღეფიშ ერკებული.
ნოღეფი
(15/04/2012 წანაშ დგომარობათ):
რუკა
ლეგენდა:
ფოლკლენდიშ კოკეფი
დოჰა
thumb|დოჰა thumb|დოჰაშ პანორამა [[ზუღაშე]]
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნოღეფი კატეგორია:კატარიშ ნოღეფი კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
საუთ-ესკი
საუთ-ესკი (ინგლ. South Esk River) — წყარმალუ ავსტრალიას, ტასმანიაშ შტატის (ტასმანიაშ კოკი). წყარმალუ იჭყაფჷ ბენ-ლომონდიშ გვალას დო ინაკათუ წყარმალუ ტამარს. საუთ-ესკიშ სიგჷნძა რე 252 კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ტასმანიაშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 759
ნაღურა
კატეგორია:
გურამ მაჭარაშვილი
გურამ მაჭარაშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ერედა (მცხეთაშ მუნიციპალიტეტი)
ერედა — ოფუტე ბჟაეიოლ საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის, წილკანიშ თემს. ზუღაშ დონეშე 660 მეტრას. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 510 კოჩი.
2025
დღახუეფი
კატეგორია:
მოგირი
მოგირი – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 10 მეტრა, ზუგდიდშე 20 კმ, ცხაცხუშე 11 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 137 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
გვატემალა
გვატემალა, ოფიციალური ედომუშამი ჯოხოდვალა - გვატემალაშ რესპუბლიკა (República de Guatemala) — სახენწჷფო ცენტრალურ ამერიკას. ქიანას ოორუეშე დო ბჟადალშე უხურგანს - მექსიკა, ობჟათე-ბჟადალშე — რჩქალი ოკიანე, ოორუე-ბჟაეიოლშე — ბელიზი, ბჟაეიოლშე — კარიბიშ ღანჩო, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ჰონდურასი დო სალვადორი. ქიანაშ ფართობი - 108 890 კმ², მახორობა — 15,806,675 ადამიერი.
გვატემალა წჷმორინაფონი დემოკრატიაშ ქიანა რე. ქიანაშ ნანანოღა რე გვატემალა-დელ-ვალე-დე-ლა-ასუნსიონი ვარდა მერკეთ გვატემალა. ქიანა ბიოლოგიურო ძალამი მიარეფერუამი რე, გიშეგორუაფუ უნიკალური ეკოსისტემეფით. ესპანარეფიშ მოულაშახ, გვატემალაშ ტერიტორიას პეულანდჷ მაიაშ ცივილიზაცია. მაიაშ გამნარყეფი ამდღა ხოლო ოხორანა გვატამელას, ჰონდურასის, ბელიზის, მექსიკაშ ობჟათე ნორთის დო სალვადორიშ ბჟაეიოლ ნორთის.
გვატემალაქ ესპანეთშე ზოხორინალა 1821 წანას მიღჷ. თიშ უკული ქიანას მართუენდჷ დიქტატორეფიშ ნთელი რანწკი, ნამუსჷთ ააშ–იშ კომპანია United Fruit Company ოხვარუდჷ. XX ოშწანურაშ ბოლოს გვატემალას 36 წანამი ომენოღალი ლჷმა მიშჷ. ლჷმაშ თებაშ უკული, ქიანას ეკონომიკური წიმიულაქ ქიდიჭყჷ დო ჩეტარჷ დემოკრატიული გიშაგორუეფქ. ბოლო, 2011 წანაშ გიშაგორუეფს, ქიანაშ პრეზიდენტო პატრიოტული პარტიაშ კანდიდატი ოტო პერეს მოლინა გეგშაგორეს.
ლეთა
ლეთა — ჸალაიბონი რაჭაშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ ჯეჯორაშ (რიონიშ კვარჩხანი ნადუ) დო ფაწის (დიდი ლიახვიშ მარძგვანი ნადუ) წყარგჷმართუს, ჯავაშ მუნიციპალიტეტის. სიმაღალა 3001 მ. ჸალაიბონიშ ანგანობა გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. მიორსხუანს ოფუტეეფს ყემულთას დო ლეთას.
გვატემალა
ეტიმოლოგია
ჯოხო გვატემალა მოურს ნაჰუატლიშ ზიტყვა გუაუჰტემალანიშე, მუთ „ბრელი ჯალეფიშ აკანს“ შანენს. თე ჯოხო ქიანას ტლასკალარი ჯარიშკოჩეფქ გიოდვეს, ნამუთ ესპანარ კონკისტადორ პედრო დე ალვარადოშ მორსხუეფი რდეს თე ტერიტორიაშ დოკაფაშ ბორჯის.
ლეთა
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გვატემალა
ისტორია
ალმახანური გვატემალაშ ტერიტორიას მაართა მახორუეფი მაიაშ ტომიშ ინდიარეფი რდეს, ნამუეფით თაქ ჯვ. წ. I ვითოშწანურაშე რენა.
ახ. წ. II-IX ოშწანურეფი მაიაშ კულტურაშ გოპეულუაშ ხანა რე, უკული იჭყაფუ დონთხაფაშ პერიოდი. X-XI ოშწანურეფს ტაბასკოშე გვატემალაშა ქუმორთეს ტოლტეკეფქ დო კიჩეშ ტომქ, ნამუქჷთ გეჭოფეს გვატემალაშ ცენტრალური გვალონა ნანანოღა კუმარკახიშამო. XV ოშწანურას კიჩეშ კათაშე გეგშირთჷ კაკჩიკელიშ კათაქ, ნამუქჷთ მუში სახენწჷფო ქუდარსხუ. XV ოშწანურას მორჩილ სახენწჷფოეფს შქას იროიანი ლჷმეფი მიშჷ.
კოლონიალური პერიოდი
1523 წანას ესპანარეფქ პედრო დე ალვარადოშ დუდალათ ქიდიჭყეს ქიანაშ კოლონიზაცია. XVI ოშწანურაშ შქა წანეფს ესპანარეფქ ქუდარსხუეს პლანტციეფი დო გიოგორუანდეს ორქოს დო ვარჩხილს. 1564 წანას, გვატემალაშ საგენერალ-კაპიტანოქ ქიდირსხუ.
უჩა ჭკორეფიშ იმპორტი გვატემალაშა ძალამი ნარკებო რდჷ. პრაქტიკულო არძო ჭკორ-უჩაკანამქ ქაკათჷ აბანობურ მახორობას. 1773 წანაშახ ნანანოღათ იკოროცხუდჷ ანტიგუა-გვატემალა, სოიშა ნოღა დიხაშნწალუაქ ვამოჯალაგუნ. ნანანოღა გეგნიღეს ალმახანურ ნოღა გვატემალაშა.
ზოხორინალაშ პერიოდი
XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუს ამერიკაშ ესპანურ კოლონიეფს ზოხორინალაშო ლჷმაქ ქიდიჭყჷ. 1821 წანას, ზოხორინალა გჷმაცხადჷ მექსიკაშ იმპერიაქ, ნამუშ აკოდგინალუაშა გემშართჷ გვატემალაქ. 1823 წანას მექსიკაშ იმპერიაქ აკოციუ დო თის გეგშერთჷ კოსტა-რიკაქ, სალვადორქ, ნიკარაგუაქ, ჰონდურასიქ დო გვატემალაქ, ნამუქჷთ აკოქიმინეს ცენტრალური ამერიკაშ გოართოიანაფილი პროვინციეფი. ფედერაციაქ 1839 წანას აკოციუ. აიქიმინჷ ზოხორინელი გვატემალაშ რესპუბლიკაქ, ნამუშ მაართა პრეზიდენტი რდჷ მარიანო რივერა პასი. ქიანას თარო მიშჷ ლიბერალური დო კონსერვატიული პარტიეფიშ კანდიდატეფიშ ლჷმა პრეზიდენტალაშო. 1873-1885 წანეფს ქიანას ლიბერალი ხუსტო რუფინო ბარიოსიშ დიქტატურა რდჷ, თაშნეშე ლიბერალეფი მართუნდეს ქიანას 1898-1920 წანეფს მანუელ ხოსე ესტრადა კაბრერაშ დუდალათ.
ლიბერალეფიშ დო კონსერვატორეფიშ ტრადიციულ ლჷმაქ 1944 წანას გეთუ, მუჟამსჷთ ქიანას სახენწჷფო გჷნორთაქ მოხვადუნ. დიქტატორ ხორხე უბიკო კასტანიედაშ სააწმარენჯოთ ნთელი ქიანაშ ოფიცერეფი, სტუდენტეფი დო მარწაფალეფი გიშმეშეს. 1945 წანაშე პრეზიდენტი რდჷ ხუან ხოსე არევალო, ნამუთ ააშ-შე ზოხორინელ პოლიტიკას ატარენდჷ. 1951 წანას გიშაგორუეფს გიმორძგუ ხაკობო არბენს გურსმანქ. თინა გეგმაჸათეს ააშ-იშ თარობაშ დო ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოშეხ მონწყილი სახენწჷფო გჷნორთაშით, სახენიჷფოშ ოდუდეშა ოურდუმე ხუნტაქ ქუმორთჷ გენერალ კარლოს კასტილიო არმასიშ ხემანჯღვერალათ, ნამუთ 1957 წანას დოჸვილეს. მალას პრეზიდენტო გჷნმირთუ ხოსე მიგელ რამონ იდიგორას ფუენტესი დო ქიანას იჭყაფუ ომენოღალი ლჷმა, ნამუთ 1996 წანაშახ იგჷნძორებუდჷ. საშვიდობო აპიჯალას ხე ქუმაჭარჷ პრეზიდენტ ალვარო ენრიკე არსუ ორიგოიენქ.
2012 წანაშე, ქიანაშ პრეზიდენტი რე ოტო პერეს მოლინა.
თემურ წიკლაური
თემურ წიკლაური (დ. 22 ღურთუთა, 1946, ღ. 1 ფურთუთა, 2021) — ქორთუ პოპ მობირე, მუსიკოსი, კინო-ფილმეფიშ არტისტი.
კატეგორია:დუნაბადი 1946 კატეგორია:ქორთუ მობირეეფი კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
ხენერალ-ობლიგადოშ დეპარტამენტი
ხენერალ-ობლიგადოშ დეპარტამენტი (Departamento General Obligado) — დეპარტამენტი არგენტინას, სანტა-ფეშ პროვინციას.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა რეკონკისტა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
გიორგი ტუღუში
გიორგი ტუღუში — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ანაპურნა
ანაპურნა (სანსკრ. अन्नपूर्णा) — კონკა ნეპალს, ჰიმალაის, ანაპურნაშ მასივს. კონკაშ სიმაღალა — 8091 მ. ანაპურნა სიმაღალათ მოსოფელს მა-10 აბანს რე. თინა რე მაართა ბრუოვითოშიანი კონკა, ნამუშათ ადამიერქ ეშართჷნ (1950 წანაშ 3 მანგის). თეშ უმკუჯინალო, ანაპურნა წჷმარინიანს არძაშე ოშქურანჯი ბრუვითოშიანს. კონკაშა ეშულასჷთ დო გიმულასჷთ ანდა ალპინოსტიქ დოღურჷ. ღურალაშ კოეფიციენტი 40%-შე უმოსი რე. ბრუოვითოშიანეფშა ალპინისტეფიშ ეშულაშ ისტორიას არძაშე ნორკე ეშულა იმანჯჷ ანაპურნაშა. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, გვალო დეფიქსირჷ 154 ეშულაქ დო 58 ღურელჷ ალპინისტიქ.
ქირსე
ისტორია
377 წანაშახ, საქირსიანოშ ბჟაეიოლ ნორთის ქირსე იშინუაფუდჷ 6 ღურთუთას,წაკურთხიაწკჷმა ართო, ზუსტას თეშ მუჭოთ თიქ დოსქიდჷ მერსხილქ სომხეთიშ სამოჩიქულე ოხვამესჷნ. იოანე ორქოპიჯიშ ინიციატივათ დო ცადებათ, ქირსეშ დღახუქ გეგშერთჷ დო გინოღალირქ იჸუ 25 ქირსეთუთაშა. თიმბორჯიანი გურაფეფით (გრიგოლ ნოსელიში, აგვისტინე იპპონელიშ დო შხვ.) გჷმორკუალათ, ქირსეშ ბადებაქ მოხვადჷ ზოთონჯიშ ბჟაშ მორთაშ დღას — 25 ქირსეთუთას, ზუსტას თიმ დღას, მუჟამსჷთ ბჟა დო დიხაუჩა იჭყანა ართიანწკჷმა მეხოლაფსჷნ.
ანდჰრა-პრადეში
ანდჰრა-პრადეში (ఆంధ్ర ప్రదేశ్,, ურდუ , आन्ध्र प्रदेश, Andhra Pradesh) — ინდოეთიშ 29 შტატიშე ართ-ართი, იდვალუაფუ ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლი წყარპიჯიშ მანგას. შტატიშ ნანანოღა — ვიჯაიავადა. ჰინდიშე გჷნოთანგუათ ზიტყვა "პრადეში" - "ოლქის, რეგიონს" შანენს, "ანდჰრა" — თი კათაშ ჯოხოდვალას, ნამუთ თე ტერიტორიას ოხორანდჷ ჩქ. ეკ.-შახ.
გეოგრაფია
210px|left|thumb|ოხიდა რამაპა, 77 კმ ვარანგალაშე შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 275 069 კმ² (4-ა აბანი). შტატი დეკანიშ გაბარიშ ბჟაეიოლი ნორთის დო ბჟაეიოლი გჰატიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ რზენეფს იკენს. ბჟაეიოლი გჰატი, ანდჰრა-პრადეშიშ შტატის ოორუეშე ობჟათეშა ჟირო გჷთმორთჷნს, ნამუთ ფორილიე ტროპიკული ტყალეფით. დეკანიშ გაბარს ჩანარობა ძალამ მერკეთი რე, ჩანს ქვერჩხონეფი. შტატიშ ბჟადალ დო ობჟათე-ბჟადალ ნორთის უმოსო სქირე კლიმატი რე. შტატიშ წყარპიჯი რზენეფი ოფუტეშ მეურნეობაშ თარი რეგიონს წჷმარინუანს. კლიმატი შანულამო დამოკიდებულიე რეგიონშა, მუსონეფს დიდი გოლინა უღჷ შტატიშ ედომუშამი ტერიტორიას. შტატიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ რზენეფს უმოსი მეტი ტემპერატურა რე, შხვა რეგიონეფწკჷმა ელაზჷმაფათ.
ჯვ. წ. 760
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 760 წანა.
ანდჰრა-პრადეში
გეოგრაფია
შტატიშ თარი წყარმალუეფი: გოდავარი, კრიშნა, პენარი დო ტუნგაბჰადრა.
მახორობა
შტატიშ ოფიციალური ნინა რე ტელუგუ, ნამუშათ მახორობაშ 83 % იჩიებუ. შტატის შხვა ნინეფს შქას წჷმორინაფილი რე: ურდუ (8,63 %), ჰინდი (3,23 %), ტამილური (1,01 %), მარათჰი (0,8 %), კანადა (0,74 %), ორია (0,44 %), მალაიალამური (0,08 %). ტელუგუ — ანდჰრა-პრადეშიშ თარი ეთნიკური ბუნა რე, ნამუთ დრავიდეფს ორხველჷ.
შტატიშ 6 ნოღას მახორობაშ მუდანობა 1 მილიონშე მეტი რე, რანწკი ნოღეფი მახორობაშ 1 მილიონიანი მუდანობას მითმიანჭჷ. გიმე წჷმორინაფილი რე შტატიშ უდიდაში ნოღეფიშ ერკენული 2007 —2010 წანეფიშ მეჯინათ მახორობაშ მუდანობაშ დინამიკა:
ოქიანუეფი
thumb|[[გოლკონდა (ჯიხა)|ჯიხა გოლკონდა.]] შტატის იდვალუაფუ მიარე მუდანობაშ რელიგიური დო გჷთახვამალი ოქიანუეფი. ტირუმალი ვენკატეშვარიშ ოხიდა ნოღა ტირუმალის, ჩიტურიშ ოლქი — ინდუისტეფიშ ართ-ართი შანულამი გჷთახვამალი აკანი ინდოეთის. მაჟირა შანულამი აკანი — სიმჰაჩალამიშ ოხიდა, ნამუთ იდვალუაფუ ქჷნდჷრს, ვიშაქჰაპატნამიშ ოორუეშე 20 კმ.-ს.
ინდური კოსმოდრომი შრიჰარიკოტა იდვალუაფუ კინე თე ჯოხოდვალაშ კოკის, ნამუთ ანდჰრა-პრადეშიშ შტატის ორხველჷ.
გონათუა
ანდჰრა-პრადეშის იდვალუაფუ 28-შე უმოსი უმაღალაში ოგურაფუე.
სქოლიო
* კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
ქირსე
ისტორია
1923 წანას, საქორთუოშ ოხვამექ, ქრისტეფორე III-აშ (ციცქიშვილი) მუმათარობაშ ბორჯის, მაართათ ცადჷ ახალი კალენდარიშ მიშაღალა, მუშ შედეგო ახალი სტილიშ კალენდარი 1923-1925 წანეფიშ გოძვენას ქიმინჯემდჷ ჩქინ ოხვამეს, მარა მახორობაშ ვაინფორმირებულობაშ გეშა თე ცადებაქ უმწუძინუქ იჸუ. 1927 წანაშ 24 მანგის, კათოლიკოს-პატრიარქეფიშ წიმინდე ამბროსიშ (ხელაია) მუმათარობაშ ბორჯის საქორთუოშ ოხვამეშ წიმინდე სინოდიქ გარჩქინჷ ქირსეშ დღაშ ახალი სტილით, 25 ქირსეთუთას შინუაშ გეშა. საოხვამე კათუაშ გჷნოჭყვიდირით, ხვალე მაჯინუ პოზიციას რე. 1928 წანაშ 28 ეკენიას, საქორთუოშ ოხვამეშ საკათალიკოსე სინოდიქ გარჩქინჷ ახალი სტილიშ ობორჯეთ მაჯინუ პოზიციაშა გჷნოჸონაფაშენ. გარჩქინაა ღვდელთარეფს ავალენდჷ, მუმალს იშენით გუკეთებდესკო პროპაგანდა ახალი სტილიშ მოხუჯეთ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქირსიანული დღახუეფი კატეგორია:ქირსე
კაპ-აიტენი
კაპ-აიტიენი (Cap-Haïtien) ვარ-და ლე-კაპი (Le Cap) — ჰაიტიშ რესპუბლიკაშ სიკაბეტათ მანთხა ნოღა, ქიანაშ ოორუეშე. ნოღა კოკი ჰაიტიშ ოორუე წყარპიჯის იდვალუაფჷ. ოორუე დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული დორთუალა. ნოღაშ მახორობა — 135 289 ადამიერი (2013).
რესუტსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჰაიტიშ ნოღეფი
ძირულა
ძირულა — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს. წყარმალუ ყვირილაშ კვარჩხანი ნადუ. წყარმალუ ძირულაშ ლეხერს რე გოშენებული ოფუტეეფი: ქვედა წევა, ბორითი, შროშა დო შხვ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ანაპურნა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჰიმალაი კატეგორია:ნეპალიშ გვალეფი
ივანე გონჩაროვი
ივანე გონჩაროვი (Иван Александрович Гончаров, დ. 18 მანგი, 1812, ციმბირსკი – ღ. 27 ეკენია, 1891, სანკტ-პეტერბურგი) – რუსი ნოველისტი, შინელი რომანით ობლომოვი.
კატეგორია:რუსი ნოველისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1812 კატეგორია:ნაღურა 1891
ლაზიკა (ოლჷმარი მანქანა)
ლაზიკა — ქორთული ოლჷმარ მანქანა, კაჟანტრანსპორტიორი. თიშ მუნაჩემეფიშ გამორსაქ მოხვადჷ 2012 წანაშ 25 ფურთუთას, ვაზიანიშ ოურდუმე პოლიგონც, მუსჷთ ორსუდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი.
გონწყილიე აკოანჯარაფაშ დისტანციური მართუაშ მოდულით დო დაჩხირიშ მართუაშ სისტემათ, თიშა გერინაფილი რე 23 მმ-ამი კალიბრიშ ქვემეხი დო 7,62 მმ. კალიბრიშ ტყვიაცჷმჷ, ოდღასერაში დო თერმული რწყებაშ კამერეფი უნარღელჸონც მანქანაშ დინახალეშე (დისტანციურო) ღანკიშ კჷლაგორუას, იდენტიფიკაციას დო დაჩხირიშ მართუას ნამდგარდია მეტეოროლოგიურ პიჯალეფც.
სქოლიო
კატეგორია:ოლჷმარი მანქანეფი
ავგეა
ავგეა (ვარდა ავგიასი, ბერძენ. Αυγείας, δ) — ელიდაშ მაფა, ჰელიოსიშ (შხვა ვერსიეფით პოსეიდონიშ) ბოში, არგონავტეფიშ ლაშქუაშ მაკათური.
ავგეაქ მუმაშე მონძალუათ ქვერსემი ჯოგი დო რემა მიღჷ, ნამუეფსჷთ ოჩხოულეს დო თაულეფს მილურედჷ. ავგიასიშ ოჩხოულეეფი დო თაულეფი 30 წანას მითინს ვაუწიმიდჷ, ათეშ გურშენ აკოშაყარელი ქიანაში წვირეშ გურშენ ედომუშამი პელეპონესი მბელაფირი რდჷ. ერესთევსიშ დავალებათ ჰერაკლეს ურთულაში დავალება ოკო ურსულებუკო - თაულეფი ოკო უწიმინდუდკო. ჰერაკლექ ავგეას დეპიჯჷ, ნამდა ართ დღაშა გოწიმინდანდჷ თაულეფს, მანგიორო მაფას ჯოგეფიშ დო რემეფიშ ნავითალი ოკო მეუჩამუდკო. ჰერაკლექ იოლაოსი მიხვარუ, თაულეფს კიდალეფი აკურღჷ დო წყარმალუეფი ალფეოსი დო პენეოსი მიაშქჷ. აკოსერუაშა გერგეზიქ დავალება შიარსულჷ, მარა ავგეაქ პიჯალა ვაშიარსულჷ დო ჰერაკლე ხეცარიელო გოუტუ. ათენა რდჷ ჰერაკლეშ მაამშვა გერგეზალა, მორო ევრისთევსიქ თინა ვაუკოროცხჷ, შარი მიკუდჷ იოლაოსიშ მოხვარებაშენ დო ავგეაშო ნასარჯელუშ გუმონძალუაშ ცადებაშო.
ევრისთევსიშე დუდიშ დორსხაშ უკული ჰერაკლექ ავგეას ანჯუა ვააპატიუ, ელიდაშა გენშიჭკირჷ დო კონწარე ლჷმაში უკული საგანით დოჸვილ ავგეა, თიში ბოშეფი ხოლო გეშაჭყვიდჷ.
გჷმოთქუალა „ავგეაშ თაულეფი” ათე მითიშე მოურს დო მანგარო დამონკებულ აკანს დო ძნელო გიშათინალი, აკოფაჩილი საქვარეფს შანენს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია კატეგორია:ჰერაკლეშ ვითოჟირი გერგეზალა კატეგორია:არგონავტეფი კატეგორია:მითური მაფეფი
პურანეფი
პურანა (სანსკრ. पुराण, "ულირ ბორჯეფიშ თხობელუა") — ჯვეშ ინდურ ტექსტეფიშ ჟირი კაბეტი ნაკორობა, "კაბეტი პურანა" (18) დო "მორჩილი პურანა", ნამუსჷთ მოთხობილი რე მითიურ გერგეზეფიშ დო მაფეფიშ, ღორონთეფიშ (დევეფიშ), გიშაკერზაფილო - ვიშნუშ ჟირი კაბეტი გჷმოცხადაფაშ — რამაშ დო კრიშნაშ ამბე. ტექსტეფიშ კაბეტი ლიტერატურული გჷნომუშება ახალი წანეფიშეჭარუაშ დაჭყაფუს უხვადუ. ედომუშამო პურანა კაბეტი კანონიკური წინგი რე ვიშნუიზმიშო, ინდუიზმიშო დო შივაიზმიშო, მუშობური კოსმოგონიაშ მაღვენჯი. გერე რამაიანაშ დო მაჰაბჰარატაშ ელახ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდუისტური ტექსტეფი
ივლიანე წულაია
ივლიანე წულაია — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ეგრისიშ ომაფე
ეგრისიშ ომაფე, ლაზიკაშ ომაფე — ჯვეში ქორთული ომაფე ბჟადალ საქორთუოშ ტერიტორიას. გორჩქინდჷ კოლხეთიშ ომაფეშ აკოცჷმაშ დო თიშა მიშმალი ტომობურ-ტერიტორიულ ართურეფიშით ზოხორინალაშ მოპალაფაშ გეშა (დოხოლაფირო ახ. წ. I ოშწანურა). ანტიკურ წყუეფს ეგრისიშ ომაფეს ლაზიკა ჯოხოდჷ.
ისტორია
დუდშე მორჩილი ომაფე რდჷ, უკებუდჷ წყ. რიონიშ ჟირხოლო პიჯი (დოხოლაფირო ქობულეთიშე წყ. ერწყარშახ), რომიშ იმპერია თიშა ფორმალურ სიუზერენობას ეთმისქილიდუანდჷ. II ოშწანურაშ 30-იანი წანეფს ეგრისიშ მაფა მალასა რომიშ იმპერატორიშით რდჷ დორინაფილი, ოდო თიშ ზუღაპიჯიშ ჯიხა-ნოღა ფასისის (ფასიდა) რომაული გარნიზონი ონორდჷ.
IV ოშწანურაშ I გვერდის ეგრისიშ ომაფეს ქირსიანობაქ სახენწჷფო რელიგიათ გეგმიცხადინჷ დო ეგრისიქ ეკლესიურო კონსტანტინოპოლიშ პატრიარქის ქჷდაჸუნჷ. VI—IX ოშწანურეფს ეგრისიშ ომაფეს ჸუნდჷ მუში მიტროპოლიტი (ომიტროპოლიტე ცენტრი — ფასისი), ნამუსჷთ ოთხი ეპისკოპოსი დოჸუნდჷ — ჭიჭე ციხისძირიშ, ზიგანევ-გუდავაშ, ცეშიშ დო როდოპოლის-ვარდციხეშ.
V ოშწანურაშ შქა წანეფს მაფა გუბაზ I-ქ ცადჷ გოდუდიშალაფედუკო ბიზანტიაშე ირინერი მიკობუნალაშე, მარა ღანკიშა ვა მიაჭირინუ. ბიზანტიაწკჷმა კონფლიქტით ქირგებეს შონეფქ დო სანიგეფქ დო V ოშწანურაშ 70-იან წანეფს ზოხორინალა ქჷმიპალეს. VI ოშწანურაშ დაჭყაფუს ეგრისიშ ომაფექ კუნტახანით ირანიშ დოჸვენჯო გჷნირთჷ. 523 წანას ეგრისიშ მაფაქ წათე II-ქ გურგინი ბიზანტიაშ იმპერატორშე გეჭოფჷ. VI ოშწანურას ეგრისიშ ომაფექ ბიზანტია დო ირან შქას იროიანი ლჷმეფიშ ასპარეზო გჷნირთჷ. თიშ უკული, მუთ ირანქ ბჟაეიოლ მოლენკავკაციას (იბერია, ალბანეთი, სომხეთიშ ნორთი) მეკენჯას ქჷდაბიჯგუ კუჩხინ, ეგრისიშ ომაფეს გჷშაკერზაფილი სტრატეგიული შანულობაქ ქჷმიაჩჷ. 528 ირანიშ ჯარქ ბჟადალ საქორთუოს ქჷდეკინჷ ჯიხა-ნოღეფი შორაპანი დო სკანდე. ეგრისიშ მაფას ბიზანტიაშ მოხვარე ჯარქ ქჷმოურთჷ, ირანალეფქ დემარცხეს დო 532 წანას ქჷდიდჷ „ოშწანურაშ ზჷქ“, ნამუდგათ ოკო გეკონწყელედუკო ლჷმაშახიანი ვითარაფა. იმპერატორ იუსტიანე I-ქ განძალიერჷ მუში ხეშულობა ეგრისის (ქჷდარსხუ ჯიხა-ნოღა პეტრა, გარჩქინჷ ოვაჭარე მონოპოლია დო ეგრისიშ ჯიხა-ნოღეფს მუში ჯარი ქინარინუ). თექ გჷშეჭანუ 541 წანაშ არყება გუბაზ II-აშ დუდალათ (ეგრისიშ არყებეფი).
542 წანას ირანიშ ჯარქ მჷშელჷ ეგრისშა დო ქჷდიჭყჷ 20-წანამი ლჷმაქ ბიზანტია დო ირან შქას. 562 წანას ქჷდიდჷ ზჷქ. ირანქ დათმჷ ეგრისი, ნამუქჷთ ბიზანტიაშ ვასალურ ომაფეთ ქჷდოსქიდჷ. VII ოშწანურაშ 20-იან წანეფს ეგრისალეფი აბაზგეფწკჷმა ართო აქტიურო ოკათუდეს იმპერატორ ჰერაკლეშ ლოშქუეფს ირანიშ მეხჷ.
VII ოშწანურაშ ბოლოშო ეგრისიშ ომაფექ ბიზანტიაშ პროვინციათ გჷნირთჷ, თიში მადუდე „ლაზიკაშ მაფათ“ ვარინ, „პატრიკიოსიშ“ ტიტულით იშინუაფუდჷ. ზოხორინელ ოთარეთ გჷნირთჷ აბაზგიაქ (აფხაზეთი) დო უოშქარეთ ბიზანტიას ქჷდაჸუნჷ. 697 წანას ეგრისიშ მადუდექ პატრიკიოსი სერგიქ ცადჷ ბიზანტიაშე გოდუდიშალაფა არაბეფიშ მოხვარათ, მარა თეს მუთუნქ ვა მაჸუნჷ. 736—738 წანეფს ეგრისშა გემშეჭკირჷ არაბეფიშ ნჯღვერი მურვან ჸუნგაქ, დოპანჯჷ ქიანა, გაკარღჷ ნანანოღა ჯიხანქუჯი დო შხვა ნოღეფი. თექ ხოლო უმოსო დაჩიჩუ დოდაღარაფილი ქიანა, მუსჷთ ფეოდალური აკოცჷმაქჷთ ქჷგიაძინჷ. VIII ოშწანურაშ ბოლოს ეგრისიშ ეკონია თარეფიშ იოანე დო ჯუანშერიშ ხეშულობაქ ედომუშამო ქჷდიძანძუ დო ბჟადალ საქორთუოშ გოართოიანაფაშ ინიციატივაქ აფხაზეფიშ ოთარეშ ხეშა გჷნილჷ.
ეგრისიშ ომაფეს გოფალირი რდჷ მემინდორალა, მებინეხალა დო მეორინჯალა, ამუშენდეს ფსუს, ჩირს, ხვამარდოკიდანჯე ჯა-ტყას. ეგრისის ოვაჭარე კომუნიკაცია უღუდჷ ბჟადალიშ დო ბჟაეიოლიშ ქიანეფწკჷმა, ბიზანტიაშ მორჩილაზიურ დო შხვა პროვინციეფწკჷმა, პონტოშოპიჯა ნოღეფწკჷმა, სომხეთწკჷმა დო თიში მეშქაშალათ ირანწკჷმა დო შქა აზიაწკჷმა. მუშმეშჷ აგვართა იმპორტული პროდუქტი (დიდფასი კერამიკა, კაპიჭიშ ნაწარმი, ფუფუნებაშ მეკონეფი დო სამკაულეფი), გჷმორინაფას რდჷ ბიზანტიური დო ბჟაეიოლურ მონეტეფი. III ოშწანურაშე ქჷდიჭყჷ ონოღე რინაშ ეფალუაქ, შხუ ოვაჭარე-ოხელობე ხენტრეფო გჷნირთჷ ზუღაპიჯიშ ნოღეფქ (ფასისი, სებასტოპოლისი, ბიჭვინთა), გორჩქინდჷ ახალი ნოღეფქ (შორაპანი, ვარდციხე, მოხირისი დო შხვა), გეფალჷ ჯვეში ნოღეფქ (ქუთეში), ფირჩა დო ნძალიერი რდჷ ომაფეშ ნანანოღა ჯიხანქუჯი (არქეოპოლისი).
ეგრისიშ ომაფეშ კულტურაქ, ართი ჸურეშე, გაგჷნძორჷ ღმალიერი აბანობური ტრადიციეფი, ნამუეფით ჯვეში კოლხური ოქიანუშე მითმიშუნ, ოდო მაჟირა ჸურეშე ქჷმიძინჷ ელინისტურ-რომაული კულტურაშ ელემენტეფი. ურცხო კულტურაშ გოლინა გიოხე თე ხანაშ ბჟადალ საქორთუოშ ოკიდანჯე საქვარს, მუკოქუნა-მონწყილობას. მარა თე გოლინა ოგურია რდჷ, თის ვა გუხურგუ ბჟადალ საქორთუოშ მახორობაშ კულტურაშ გოვითარაფა. ეგრისიშ ომაფეშ კულტურული რინაშ გურგაჩამალი ცენტრი რდჷ კოლხეთიშ უმაღალაში რიტორიკული სკოლა (III—IV ოო.).
ლიტერატურა
კატეგორია:ეგრისიშ ომაფე კატეგორია:საქორთუოშ ისტორია
აუგუსტო პინოჩეტი
thumb|აუგუსტო პინოჩეტი აუგუსტო ხოსე რამონ პინოჩეტ უგარტე (Augusto José Ramón Pinochet Ugarte; დ. 25 გერგობათუთა, 1915, ვალპარაისო, ჩილე — ღ. 10 ქირსეთუთა, 2007, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილეარი პოლიტიკოსი, ჩილეშ დიქტატორი პრეზიდენტი 1973–1990 წანეფს. დიქტატორო გინირთჷ სალვადორ ალიენდეშ ღურაშ უკული.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილარეფი კატეგორია:ჩილარი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:ჩილეშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:დიქტატორეფი კატეგორია:ჩილეშ დიქტატორეფი
თუდოლენი უელეშ პროვინცია
თუდოლენი უელეშ პროვინცია (Bas-Uele) — კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინცია, ნამუთ ქიანაშ ოორუეშე იდვალუაფუ. პროვინციაშ მახორობა — 1 093 845 ადამიერი (2005 წანა). ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ბუტა.
გეოგრაფია
2005 წანაშ საკონსტიტუციო რეფორმაშახ თუდოლენი უელეშ პროვინცია რდჷ ჸოფილი ბჟაეიოლიშ პროვინციაშ ნორთი. ოორუეშე თინა უხურგანს ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკას, ბჟაეიოლშე ჟიმოლენი უელეშ პროვინციას, ბჟდალშე ეკვატორიალურ პროვინციას. პროვინციაშ ტერიტორიას მეურს წყარმალუ უელე.
ჯანთხილუა
პროვინციას ჯანთხილუა გლახა დგომარობას რე. 2005 წანას დეფიქსირჷ ჭირიშ ეპიდემიაქ, მუშ შედეგო გოჭყორდჷ 57 ადამიერქ.
ტერიტორიეფი
პროვინცია იკათუანს გეჸვენჯი ტერიტორიეფს:
სქოლიო
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინციეფი
მარია მიტჩელი
მარია მიტჩელი (ინგლ. Maria Mitchell; დ. 1 მარაშინათუთა, 1818, ნანტაკეტი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 28 მანგი, 1889, ლინი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ასტრონომი. 1847 წანას მიოგორუ კომეტას C/1847 T1 (ნამუსჷთ "მიტჩელიშ კომეტა"-ს ხოლო უძახჷდეს). ჸათეშ გეშათ დანიაშ მაფა კრისტიან VIII-ქ მიტჩელის გინოჩჷ ორქოშ მენდალი 1848 წანას. მიტჩელი შინელი რე მუჭოთ მაართა პროფესიონალი ოსური ასტრონომი დო ასტრონომიაშ მაართა ოსური პროფესორი. თაშნეშე, მარია მიტჩელი რდჷ მაართა ოსური, ნამუქჷთ გიშაგორილქ იჸუ ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათურო.
მარია მიტჩელიქ ასტრონომიათ დეინტერესჷ მუმაშ ინიციატივათ, ნამუთ სკოლაშ მაგურაფალი დო მოჸოროფე ასტრონომი რდჷ. მარია მიტჩელიქ მუში მუმაწკჷმა ართო მანწყუ კერზო ობსერვატორია დო დიჭყჷ ასტრონომიული რკვიებეფი. უმაღალაში გონათაფა ვემუღებჷ. 1860-იან წანეფშე მუშენდჷ ვასარიშ კოლეჯის. 1865 წანაშე რდჷ ვასარიშ კოლეჯიშ ასტრონომიაშ პროფესორი.
მარია მიტჩელიშ ჯოხონობაშ რე ობსერვატორია, ნამუქჷთ დირსხუ ნანტაკეტის, 1908 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
ჯვ. წ. 761
ნაღურა
კატეგორია:
როგაგუა
როგაგუა (Lago Rogagua) — ლჷგე ტობა ოორუე ბოლივიას, ბენიშ დეპარტამენტის. გეხვილჷ ზუღაშ დონეშე 164 მეტრას, როგაგუადოშ ტობაშ გოხოლუას. ტობაშ სიგჷრძა 21 კილომეტრიე, სიგანა 9 კილომეტრი, ჟიდოხიშ საართო ფართობი 155 კმ². როგაგუა ბოლივიაშ ლჷგე წყარიშ ართ-ართ უდიდაშ ნოზირს წჷმარინუანს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ ტობეფი
ჩარლზ დერნინგი
ჩარლზ დერნინგი (Charles Durning) — ამერიკალი არტისტი. ოკათუდჷ 200-შე უმოსი ფილმის, ოტელევიზიე შოუს დო სპექტაკლის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1923 კატეგორია:ნაღურა 2012 კატეგორია:ნიუ-იორკალეფი
გაჯოგალი ბრუო
„გაჯოგალი ბრუო“ (The Hateful Eight) — ამერიკული მისტიკური უჩა კომედიური ვესტერნიშ ჟანრიშ ფილმი, ნამუქჷთ გიშართჷ 2015 წანაშ 25 ქირსეთუთას, ჯვეში, კინოფირეფიშ სტანდარტეფი ჭურელი კინოთეატრეფიშო. 31 ქირსეთუთას ფილმი სტანდარტულ ასეიან კინოთეატრეფს გიშართჷ. თიში რეჟისორი დო სცენარიშ ავტორი რე კვენტინ ტარანტინო. თარი როლეფს რენა სემიუელ ლ. ჯექსონი, კურტ რასელი, ბრიუს დერნი, ჯენიფერ ჯეისონ ლი, უოლტონ გოგინსი, ტიმ როთი, მაიკლ მედსენი, დემიან ბიშირი დო ჩენინგ ტატუმი.
ფილმის მოქიმინჯალა მეურს ამერიკაშ ონოღერი ლჷმაშე მუსხირენ წანაშ უკული, უაიომინგიშ შტატის.
სქოლიო
კატეგორია:კვენტინ ტარანტინოშ ფილმეფი კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი კატეგორია:2015 წანაშ ფილმეფი
დიმიტრი ხუნდაძე
დიმიტრი ხუნდაძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ჯვ. წ. 762
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 762 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
რაგნარ ფრიში
რაგნარ ანტონ კიტილ ფრიში (ნორვ. Ragnar Anton Kittil Frisch; დ. 3 მელახი, 1895, კრისტიანია, ნორვეგია — ღ. 31 ღურთუთა, 1973, ოსლო, ნორვეგია) — ნორვეგიალი ეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1969 წანას (იან ტინბერგენიწკჷმა ართო). ფრიში რე ეკონომეტრიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი, 1933 წანას ფრიშიქ დარსხუ ტერმინეფიშ წყვილი: მაკროეკონომიკა/მიკროეკონომიკა. გურაფულენდჷ ოსლოშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ოსლოშ უნივერსიტეტიშ იურიდიული ფაკულტეტიშ ეკონომიკაშ დო სტატისტიკაშ პროფესორო (1931 წანაშე), 1942-1943 წანეფს რაგნარ ფრიში რდჷ ოსლოშ უნივერსიტეტიშ იურიდიული ფაკულტეტიშ დეკანი. ოსლოშ უნივერსიტეტის რე დორსხუაფილი მენცარული რკვიებაშ ცენტრი, ნამუთ რაგნარ ფრიშიშ ჯოხონობაშ რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნორვეგიალეფი კატეგორია:ნორვეგიალი ეკონომისტეფი კატეგორია:ნორვეგიალი მენცარეფი კატეგორია:ნორვეგიალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1895 კატეგორია:ნაღურა 1973
ელიზაბეტ ბარეტი ბრაუნინგი
ელიზაბეტ ბარეტი ბრაუნინგი (ინგლ. Elizabeth Barrett Browning; დ. 6 მელახი, 1806, დარემი, ინგლისი - ღ. 29 მანგი, 1861, ფლორენცია, იტალიაშ ომაფე) — ინგლისარი პოეტი, დრამატურგიშ დო პოეტიშ რობერტ ბრაუნინგიშ ალმასქუ. პოპულარობა უღუდჷ ვიქტორიანულ ეპოქას, გოართოიანაფილ ომაფეს დო ააშს. შინელი რე პოემეფით დო სონეტეფით: მარათონიშ ლჷმა, სერაფიმი, მუჭო მიორქ მა სი?, ავრორა ლი დო შხვეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1806 კატეგორია:ნაღურა 1861
ლეშვნილი (ჸალაიბონი)
ლეშვნილი — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ ნორთის, კონკა უსქურს დო ლეშვნილს შქას. სიმაღალა 3061 მ. ჸალაიბონიშ ანგანობა ეგაფილი რე თუდონიურული ფიქალეფით. ფორილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. ლეშვნილი ცალსაროტით მიორსხუანს წყარმალუ ცხენწყარიშ ლეხერს (ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტი) წყარმალუ ინგირიშ ლეხერწკჷმა (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
კრეტაშ ხოჯი
მინი|მარჯვნივ|200პქ|[[ჰერაკლე|ჰერაკლე ჭოფუნს კრეტაშ ხოჯის]] კრეტაშ ხოჯი — კრეტაშ მითური მაფაშ მინოსიშ დაჩხერიშ მაჟარჟალარი ხოჯი, ნამუთ თიშ ალმასქუს პასიფაეს უჸორდჷ. ხოჯი პოსეიდონიშო შიაწირალო რდჷ გახაზირებული, მარა მინოსის დენარღჷ დო შხვა ხოჯი შეწირჷ. გორისხვინაფილი პოსეიდონქ ხოჯი კოკიშ რისხუო გინართინუ. ორინჯი ირო მოჯალაგანდჷ, ვინდარო ჰერაკლექ ვაჭოფჷ დო ევრისთევსის ვემუჸონჷ. ატიკური ნარაგადუეფით თინა თესევსიქ ჭოფჷ.
ლიტერატურა
კატეგორია:კრეტაშ ისტორია კატეგორია:მითური მარენჯეფი კატეგორია:მითური ძუძუწუარეეფი
ლეშკიკილე
ლეშკიკილე — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ნოჸელაშ ზესხოშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფოშ ცხენწყარიშ დო ზესხოშ წყარგჷმართუს. სიმაღალა 2600 მ. ლეშკიკილეშ ანგანობა ეგაფილი რე იურული ფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით, გოქუნილი რე ალპური დოლოეფით. ოფუტე ცანას მიორსხუანს შაროვცეკიშ (მაჩხაფარიშ) დო ვაციწვერიშ ჸალაიბონეფიშ მიორინალეფწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
უპანიშადეფი
უპანიშადეფი (სანსკრ. उपनिषद्) — ჯვეშინდური რელიგიურ-ფილოსოფიური ხასიათიშ ტრაქტატეფი. წჷმარინუანს ვედეფიშ ნორთის დო ოხუ ინდუიზმიშ წიმინდე ნაჭარეფს. თის თარო გოსხუნილი რე ფილოსოფია, მედიტაცია დო ღორონთიშ ორთა. იკოროცხუ, ნამჷ-და უპანიშადეფს იდვალუაფუ ვედეფიშ თარი არსი. თეშენ, თის, თაშნეშე „ვედანტას“ უძახუნა (ვედეფიშ ოთებუეს) დო თინეფი წჷმარინუანს ვედანტური ინდუიზმიშ ოსხირს. უპანიშადეფი თარო ეთმეჭარუნს რსული ჭეშმარიტაფაშ უპიჯალე ასპექტის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდუიზმი
ნანდა-დევი
ნანდა-დევი ვარდა ნანდადევი — ინდოეთიშ სიმაღალაშ მეჯინათ მაჟირა გვალა დო ქიანაშ ტერიტორიას არსებული არძა გვალეფშე უმაღალაში რე (კანჩენჯანგა ნეპალიშ ხურგაწკმა იდვალუაფუ).
ირიონდოშ დეპარტამენტი
ირიონდოშ დეპარტამენტი (Departamento Iriondo) — დეპარტამენტი არგენტინას, სანტა-ფეშ პროვინციას.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კანიადა-დე-გომესი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ერითროციტეფი
ერითროციტეფი (ბერძენ. ἐρυθρός — ჭითა დო κύτος — თოლი, ნტირაფა), თაშნეშე ჩინებული რე ჯოხოთ ზისხირიშ ჭითა თოლეფი — ადამიერიშ, გაგაჩამი ჩხოლარეფიშ დო კანკალე უგაგაჩამეფიშ ზისხირიშ თოლეფი. ერითროციტეფიშ აკოდგინალუაშა მიშურს ცილამი ღვანდი ჰემოგლობინი, ნამუთ გჷთმოთანჯუნს ზისხირიშ ჭითა ფერს. ერითროციტეფიშ მუდანობა 1მმ კუბის 4.5-5 მილიონი რე.
ფუნქცია
ერითროციტეფიშ თარ ფუნქციათ იკოროცხუ ჟანგბადიშ გინოღალა ფიჟვეფშე ორგანიზმიშ ნოსქვეფშა დო ნოშქერღანჯიშ უკახალემალობათ გიშაჯუმაფა, თე ფუნცქიაშ მანჯებას თინეფს ჰემოგლობინიშ მოლეკულა ოხვარუ.. მორო, შურღალაშ პროცესის კათაფაშ მოხ, ერითროციტეფი არსულენა გეჸვენჯი ფუნქციეფსჷთ:
ერითროციტეფიშ მოწიფუა ყვილიშ ტვინს 10-12 დღას ოხვილუ.
ოდიაგნოსტიკე მენორსი
ანემიეფიშ ფასებაშ ბორჯის, ჰემოგლობინიშ კოცენტრაციაშე დო ჰემატოკრიტწკჷმა ართო მენორსი როლი უკებუ ზისხირს ერითროციტეფიშ მუდანობაშ გოთანჯუას. ერითროციტეფიშ ოკოროცხალო გჷმირინუანა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ზისხირი კატეგორია:ჰემატოლოგია
შოთა შალელაშვილი
შოთა შალელაშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ფორ-ლიბერტე
ფორ-ლიბერტე — ნოღა ჰაიტიშ რესპუბლიკაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ოორუე-ბჟაეიოლი დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 1803 წანაშ 29 გერგობათუთას, ფორ-ლიბერტეს ხექ მიჭარინჷ ჰაიტიშ სუვერენიტეტიშ დეკლარაციაშა.
კატეგორია:ჰაიტიშ ნოღეფი
მარგარეტ მიტჩელი
მარგარეტ მანერლინ მიტჩელი (ინგლ. Margaret Munnerlyn Mitchell; დ. 8 გერგობათუთა, 1900, ატლანტა, ჯორჯია, ააშ — ღ. 16 მარაშინათუთა, 1949, ატლანტა, ჯორჯია) — ამერიკალი ჭარუ, ნოველისტი დო ჟურნალისტი, შინელი რე რომანით "ბორიაშ ნაღელეფი", ნამუქჷთ გიშართჷ 1936 წანას. ჸათე რომანიშ გეშათ მიტჩელიქ 1936 წანას მიპალუ წინგიშ ერუანული პრემია დო 1937 წანას პულიცერიშ პრემია. 1939 წანას გიშართჷ რომანიშ ეკრანიზაციაქ, ფილმის უღუდჷ დიდი პოპულარობა დო მიპალუ ოსკარიშ ჯილდო. ფილმიშ რეჟისორი რე ვიქტორ ფლემინგი. მარგარეტ მიტჩელის 1949 წანაშ 11 მარაშინათუთას, ატლანტას, ტაქსიქ ქარაგჷ დო ხუთ დღაშ უკულ 16 მარაშინათუთას, ატლანტაშ გრადიშ ჰოსპიტალს დოღურჷ. მიტჩელი 48 წანერი რდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1900 კატეგორია:ნაღურა 1949 კატეგორია:პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კრიშულ-ალბი
კრიშულ-ალბი (Crișul Alb რუმინული), (უნგრული: Fehér-Körös) რე წყარმალუ რუმინეთიშ ტრანსილვანიაშ რეგიონს დო ობჟათე უნგრეთის. წყარმალუ იჭყაფუ აპუშენიშ გვალეფს დო გიშმურს ნოღეფს: ბრადი, ინეუ, კიშინეუ-კრიში (რუმინეთი) დო დიულა (უნგრეთი). უნგრეთიშ ტერიტორიას კრიშულ-ალბი აკათუ წყარმალუ კრიშულ-ნეგრუს დო იფორმირებუ წყარმალუ კოროში, ნამუთ აკათუ დუნაის. წყარმალუ კრიშულ-ალბიშ სიგინძა რე 236 კმ. აუზიშ ფართი 4,240 კვ.კმ.
ვაზიანი (მცხეთაშ მუნიციპალიტეტი)
ვაზიანი — ოფუტე ბჟაეიოლ საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის, ქსოვრისიშ თემს. ზუღაშ დონეშე 580 მეტრას. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 526 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ყვირილა
ყვირილა — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, რიონიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდეს ეთმოჭოფუნს რაჭაშ ქჷნდჷრს, ძირულაშ აკაკათაფუწკჷმა ლეხერს მითმეურს, უკული — რზენს. წყარმალუშ სიგჷრძა 140 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 3630 კმ², წყარიშ ოშქაშე ხარჯი — 61 კუბ.მ/წმ ზესტაფონწკჷმა, 90 კუბ.მ/წმ — აკაკათაფუწკჷმა. ჯინჯიერო ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ წყარეფით. ყვირილაშ ღანჩოს იდვალუაფუ ჭიათურაშ მანგანუმიშ ობადაშეეფი. თიშ ოძგალეს გოშენებული რე ნოღეფი — საჩხერე, ჭიათურა, ზესტაფონი. ვახუშტი ბაგრატიონი წყმ. ყვირილაშ გეშა ჭარუნს:
რესურსეფი ინტერნეტის
ყვირილა დიდ სხუნუეფიშ ენციკლოპედიას
კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:რიონიშ ნადუეფი
ჯვ. წ. 763
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 763 წანა.
ჯორჯ ფორმენი
ჯორჯ ედვარდ ფორმენი (ინგლ. George Edward Foreman; დ. 10 ღურთუთა, 1949, მარშალი, ტეხასი) — ამერიკალი მონკა წონაშ ბოქსიორი, ჭარუ დო ბიზნესმენი. ჯორჯ ფორმენი რდჷ ოლიმპიური ჩემპიონი (1968) დო მოსოფელიშ ჟირშა ჩემპიონი. ჟირშა აფჷ მუნაგებჷ ჯო ფრეიზერშა. მოსოფელიშ ჩემპიონობაშ ტიტული მიოდინუ მუჰამედ ალიწკჷმა წაგებათ (1974), ტიტულ დირთჷნუ 1994 წანაშ 5 გერგობათუთას, მაიკლ მიურერწკჷმა მოგებათ. 81 რკინალაშე უღუდჷ 76 მოგება, ათავრეშე 68 ნოკაუტით. იკოროცხუ ართ-ართ უდიდაშ ბოქსიორო
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ბოქსიორეფი კატეგორია:ოლიმპიური ჩემპიონეფი
ლუიზვილი
ლუიზვილი (ინგლ. Louisville) — ნოღა ააშს, კენტუკიშ შტატიშ უდიდაში ნოღა. მახორობა 558,541 კოჩი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი კატეგორია:ქენთუქი
ირაკლი აბესაძე
ირაკლი აბესაძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
ვედეფი
ვედეფი (სანსკრ. वेद „რჩქინა“) — უჯვეშაში ინდური სიჭკვერაშრაგადუაშ წინგეფი, რელიგიურ-ლიტერატურული ძეგლეფი, მორალიშ დო სამართალიშ კოდექსეფი, ფილოსოფიური, ხანტურული, მითოლოგიური დინორეეფიშ მაღვენჯი, ნამუეფიშ აკოქიმინუაშ ნოფული ჯვ. წ. მაჟირა ვითოშწანურაშ უკული დინუ. მინი|მარცხნივ|[[რიგვედა, დევანაგარშა რსულებური მანუსკრიპტი, ორდოშიანი მავითოჩხორა ოშწანურა]] გვალო ოთხი თარი წინგი რე (დინოჭარუაქ უმოს მოგვიანაფათ მოხვად, ჯვ. წ. 1500-1000 წანეფს): 3 წოდებაშ რჩქინა: რიგვედა (ანუ ჰიმნეფიშ ვედა), იაჯურვედა (თენა რე მსხვერპლიშ წირუაშწკჷმა მერსხილი ვედა), სამავედა, ათარვავედა (მოგვეფიშ ვედას) თინეფს ორხველჷ დო თინეფშე მოურს ბრაჰმანა (ე. ი. ვედეფიშ კომენტარეფი), სუტრა, ერუანული ეპოსეფიშ — მაჰაბჰარატაშ დო რამაიანაშ ჯინჯეფი დო შხვა, უკული გეჸუნს გვიანი ვედაშ ლიტერატურა (დოხოლ. ჯვ. წ. 500 წანა). ათარვავედა იკათუანდჷ დაჩხირიშ ქურუმეფიშ მაგიურ ფორმულეფს, ავშურეფიშ გჷმარიდაფალ შელორსეფს, სამავედა — სამსხვერპლო ბირეფს დო თიჯგ.
ვედეფქ ოსხირო გიადჷ ვედური რელიგიაშ აკოქიმინუას. ვედური ღორონთეფშე ჩინებული რე: ცაშ ღორონთი დიაუსი, დაჩხირიშ ღორონთი აგნი, ჭვემაშ დო მეხიშ — ინდრა, ბჟაშ ღორონთი — სურია (ინდრაშ ნოჟირული რე რუდრა). ვედეფი ჩინებულენა ბოროტ დემონეფს. თარ დემონი რდჷ წყარიშ მიდმაღალარი ვრიტრა, გოლოფაშ გონსახიარაფა. დიხაუჩას თაქ ხოლო ოსურღორონთი ჸუნს — პრითხივი, გოთანას — უშასი (ინდოარეფიშ ეოსი), ღორონთეფიშ ნანა რდჷ ადითი. ვედური რელიგიაშ კულტი თხულენდჷ სხვერპლთშეწირუას, მაგიური ადათ-წესეფიშ თხილუას. თიშ უკულიანი გოვითარაფაშ შედეგო აკიქიმინჷ ბრაჰმანიზმიქ, ნამუთ უკვე ჩინებულენს უჟინაშ ღორონთის — ბრაჰმას დო წიმინდე სუმელას, ტრიმურტის: ბრაჰმა-ვიშნუ-შივა. ხელუანობაშ ძეგლეფს სუმდუდიანი ელდაშ მორგვალაფირი ღორონთიერობა.
ვედეფიშ ნაკორობა კათეფიშ ართ-ართი თარი რელიგიაშ მუშობური „კოდექსი“ რე, „ინდუიზმიშ ბიბლია“. ქირსიანობაქ უდშე ნტერულო აუხვადჷ, შხვა ინდურ რელიგიეფწკჷმა ართო, წარმართულ მწვალებლობათ გჷმაცხადჷ., „უარზო სიხანგე“ დო „ღორონთიშ გალენური“ გიოდჷ. ვედიზმი — კათური რელიგია (თარი ღორონთი — ინდრა). სასხვერპლო კულტი, მითიური სიმბოლიკა, მისანობა — თარი მოტივეფი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მიარეშანულამი კატეგორია:ინდუისტური ტექსტეფი კატეგორია:სანსკრიტული ტექსტეფი
დურიანი
დურიანი (Durio) — ჩანარი ბარბაშობურეფიშ ფანიაშე, ნამუთ მეხოლაფირო 30 გვარობას იკათუანს. დურიანი ჩანს ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ჭვემამი ტროპიკულ ტყალეფს.
გემო დო შური
thumb|190px|დურიანეფი [[ვარებაშ შანი|ჯარალუაშ აკოშაყარუაშ აბანეფს ვარებული (გოხურგელი) რე]] ხილს აბანობური მახორუეფი კუნტას დო კონკრეტულო თეშნერო ახასიათენა: "გალეშე ჯოჯოხეთი, დინოხოლეშე სამოთხე". საქმე თის რე, ნამჷ-და დურიანიშ გუმნაღელი ელმოლშე თხილერი რე ვა ხვალე ცანდამი ძიგირეფით, თაშნეშე მერმეწა შურით. არძა აწორინალაშ გინოლახუათ (დურიანიშ წორას გონწყუმათ დო თიშ შურით უმკუწიკუო), შილებე ქიბგინათ, ნამჷ-და "მოსოფელიშ №1" ხილიშ გემო თისხით ჯგირი რე, მუსხით ვა ხიბული რე თიში არომატი დო ცანდამი ძიგირეფი.
შილებე ირაგადუას, ნამჷ-და დურიანიშ გიმნაღელიშ ატატა გიშაკერზაფილი ბატა აკოდგინალუაშ რე, დო გემოთ შილებე მოგენდას ართბორჯულო თხირიში, ჸვალიში, ხაშილი კრემიში; ბანანიშ, მანგოშ, ანანასიშ, პაპაიაშ დო ვანილიშ ნასვარა გემოთ, თაშნეშე ნაჸინაშ, ხვარხვიშ, ციმუაშ სო ხურმაშ მესვარილი გემოთ.
დურიანიშ მერმეწა შური შხვადოშხვანერი ასოციაციეფს გჷმიჭანუანს: ნიორიშ, ჸორადილი ჩხომოშ, ტყვაპაია მარქვალიშ ვარ-და გეყიყონაფილი ხვარხვიშ, კანალიზაციაშ, შურამი თათმანეფიშ, წურწუფაშ დო შხვა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბარბაშობირეფი კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ფლორა
არუნაჩალ-პრადეში
thumb|300px|გვალეფი არუნაჩალ-პრადეშის არუნაჩალ-პრადეში (अरुणाचल प्रदेश, Arunachal Pradesh) — რეგიონი ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლს, ნამუსჷთ შტატიშ სტატუსი უღჷ. ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — იტანაგარი. ჯოხოდვალა "არუნაჩალ-პრადეში" სანსკრიტშე გჷნითანგუაფუ მუჭოთ "გვალეფიშ სინთელეთ მოწყარილი დიხა", სოდე "პრადეში" შანენს "ოლქის", "დიხას". მახორობა — 1 382 611 ადამიერი (27-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011). რეგიონი, ინდოეთის დო ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკას შქას ოდებელი ტერიტორია რე (ქძ. ობჟათე ტიბეტი).
გეოგრაფია
შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი — 83 743 კმ² (14-ა აბანი).
შტატის რთუნს წყარმალუ ბრაჰმაპუტრა, ნამუთ მოხჷრჷჩანს ტიბეტიშე, გჷშმურს ჰიმალაის დო აკმოქჷმინჷნს ფართე ლეხერს დაბალ გვალონას, მუშ უკულით, მეურს ასამიშ შტატის, მიშმურთანს ბჟადალი მალობათ.
მაჟირაჸურე, წყარმალუ ბრაჰმაპუტრაშ ბჟაეიოლშე, დო უკული ობჟათეჸურე, ოლქეფიშ შხვა ბუნა იდვალუაფუ. გვალეფს, ხოლო უმოსი ობჟათეშე, იდვალუაფუ გეჸვენი ოლქეფი: ტირაპი დო ლონგდინგი.
რესურსეფი ინეტრნეტის
* კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი კატეგორია:აზიაშ ოდებელი ტერიტორიეფი კატეგორია:ჩინეთიშ გეოგრაფია
ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა
ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა (République Centrafricaine; სანგო Ködörösêse tî Bêafrîka) – სახენწჷფო ცენტრალურ აფრიკას. ქიანას ზუღაშა გიშალი ვა უღუ. ბჟაეიოლშე უხურგანს სუდანი დო ობჟათე სუდანი, ობჟათეშე – კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა დო კონგოშ რესპუბლიკა, ბჟადალშე – კამერუნი, ოორუეშე - ჩადი. ფართობი – 622 984 კმ². მახორობა – 4,709,000 ადამიერი (2014), ნანანოღა – ბანგი. აფრიკაშ ართ-ართი არძოშე მორჩილას დოხორელი ქიანა.
მახორობა
მახორობაშ მუდანობა — 4,709,000 (2014 წანაშ ფასებათ).
თელარაშ ოშქაშე მუდანობა — 48 წანა (ქომოლკოჩეფი), 51 წანა (ოსურკათა).
იმუნოდეფიციტური ვირუსით დალახება (აივ) — 6,3 % (2007 წანაშ ფასებათ).
ცენტრალურსუდანურ ბუნეფიშ ტომეფშე არძოშე დიდი რე — სარა (10 %), ნამუთ საოშ ცივილიზაციშ რჯულა რე.
ნინეფი — ფრანგული (ოფიციალური), სანგო — ერუანოშქაშე ურთიართობაშ ნინა, ტომეფიშ ნინეფი. ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა — 48 % (2000 წანაშ ფასებათ).
რელიგიური აკოდგინალუა
რესპუბლიკაშ 4,6 მილიონ მახორობაშ 80% ქირსიანი რე, თაჸურეშე 50%-შე უმოსი — პროტესტანტეფი, ნამუთ წჷმორინაფილი რე ბაპტისტეფით (ბაპტისტური კომიტეტი) დო ლუთერანეფით (ცენტრალურ-აფრიკული ოხვამე), 29 % — კათოლიკეფი.
მუსლიმეფშე უმენტაში, ნამუთ 2013 მელახშახ, კონფესიეფს შქას კონფლიქტიშ დოჭყაფაშახ, რესპუბლიკას დოხოლაფირო 750 ვითოში რდჷ (15 %), დუდ ოხვარდჷნა მეძობელ ქიანეფშა ჩადშა დო კამერუნშა რტებათ.
ეკონომიკა
ცენტრალურ აფრიკაშ რესპუბლიკას შანულამი ორთაშობური რესურსეფი უღუ — ალმასიშ, ურანიშ დო ორქოშ მადანეფი, ნავთობიშ, ტყაშ დო ჰიდროენერგეტიკული რესურსეფი. თეშ უმკუჯინალო, ქიანა მოსოფელიშ ართ-ართი უდაღარაში სახენწჷფო რე.
ქიანაშ ეკონომიკაშ ოსხირი — ოფუტეშ მეურნობა დო ჯაშ მასალეფი (55 % ედპП). მოჸუნა ბამბე, ყავა, თუთუმი, მანიოკი, იამსი, პროსო, ლაიტი, ბანანეფი.
წარმება (20 % ედპ) — ორქოშ დო ალმასიშ ეშაღალა, ტყაშ კვათუა, ლუდიშ ოხაშალეფი, კუჩხმადვალარიშ ოხელუეფი.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
რუსეთიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა
რუსეთიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა — უეფა-შ მაკათური ოკუჩხბურთე ნაკორობა. წჷმარინუანს რუსეთის საირქიანო არენას.
მიმალი აკოდგინალუა
რუსეთიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ გეჸვენჯი 23 მობურთე ოკათუ 2018 წანაშ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატის. '
სქოლიო
კატეგორია:ევროპაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობეფი კატეგორია:რუსეთიშ კუჩხბურთი
2026
დღახუეფი
კატეგორია:
ბჟაეიოლი რენელი
ბჟაეიოლი რენელი — სოლომონიშ კოკეფიშ აკოდგინალუას მარენჯი კოკი რენელიშ ბჟაეიოლი ნორთი, ნამუთ 1998 წანაშე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა რე მიშაღალირი.
რენელი მოსოფელს უდიდაში მარჯანიშ რიფეფშე აკოდგინელი რელიეფიშ მაღვენი ატოლი რე. მუში ზომა 15 - 68 კილომეტრი რე.
მოსოფელიშ მონძალაშ ზონა 37 000 ჰექტარს იკათუანს კოკის დო დოხოლაფირო 3 მილიშ რადიუსის წყარს. ატოლიშ თარი სიდიდარა ტეგანოშ ტობა რე, ნამუსჷთ მიარე ენდემური გვარობა ინოხე. ართ ბორჯის თინა ლაგუნა ჸოფე, თეჟამო თელ ოკიანეთის არძოშე დიდი დინოხოლენი წყარიშ მასა რე (ფართობი 15 500 ჰა).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი სოლომონიშ კოკეფს
მოსოფელიშ ვალუტეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
ჯვ. წ. 764
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 764 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ლეხზირი (ჸალაიბონი)
ლეხზირი — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3750 მ. წყარმალუ ინგირიშ ლეხერს (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი) მიორსხუანს წყარმალუ ბაქსანიშ ლეხერწკჷმა (ყაბარდო-ბალყარეთი). დჷმახასიათაფალი რე ნივალური ლანდშაფტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ხელუანური ინსემინაცია
ხელუანური ინსემინაცია — სპერმაშ ოსურიშ სასქუოშა ვარდა სასქუოშ ჸალიშა მიშაჸონაფა, მოკათუობაშ ღანკით. ხელუანური ინსემინაცია ადამიერიშ უსქუალობაშ კურნალობაშ ართ-ართი მეთოდი რე. თაშნეშე, ინსემინაცია გიმირინუაფჷ ჩხოლარეფიშ, მაგალთო ჩხოულეფიშ, ცხენეფიშ დო ღეჯეფიშ რეპროდუქციაშო. გიშმართუნა ინსემინაციაშ ჟირი მეთოდის: სასქუოშ ჸალიშ დინახლენი ინსემინაციას (ICI) დო სასქუოშ დინახლენი ინსემინაციას (IUI).
ხელუანური ინსემინაციაშ ისტორია მავითობრუო ოშწანურაშ ეკონია პერიოდიშე იჭყაფჷ. მაართა ექიმი ნამუქჷთ გიმირინუ ინსემინაცია უსქუალობაშ კურნალობაშო რდჷ შოტლანდიარი ქირურგი ჯონ ჰანტერი, ნამუქჷთ 1790 წანას ინსემინაციათ დამონკათუ ართი მუში პაციენტი ოსური. მაართათ, ინსემინაცია დონორიშ სპერმაშ გიმორინაფათ აკეთჷ ამერიკალი პროფესორქ უილიამ პენქოუსტიქ 1884 წანას.
1930-იან წანეფს, ბრიტანალი გინეკოლოგიქ მერი ბარტონქ დარსხუ კლინიკა, სოდეთ კურნალობაშ სტანდარტული მეთოდი დონორიშ სპერმათ ინსემინაცია რდჷ. დონორო გიმირინუაფუდჷ მერი ბარტონიშ ქომონჯიშ ბერტოლდ ვაისნერიშ სპერმა. ვაისნერიშ სპერმათ დებადჷ დოხოლაფირო 600 ბაღანაქ.
დონორით ინსემინაცია უმოსო გიმირინუაფუდჷ ქომოლკოჩიშ უსქუალობაშ ბორჯის, მუჟამსჷთ არსებენდჷ სპერმაშ პრობლემეფი მაგალთო აზოოსპერმია, ოლიგოსპერმია, ასთენოსპერმია.
1970-იან წანეფიშე გევითარჷ უსქუალობაშ კურნალობაშ უმოს ინოვაციური მეთოდეფქ: ინ ვიტრო გაჸოფიერაფაქ დო ინტრაციტოპლაზმური სპერმაშ ინექციაქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ხელუანური ინსემინაცია კატეგორია:ინსემინაცია კატეგორია:დონორიშ სპერმათ ინსემინაცია
დავით ჭიჭინაძე
დავით ჭიჭინაძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კენ ნორტონი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ბოქსიორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1943 კატეგორია:ნაღურა 2013
კამერუნი
კამერუნი (Cameroun, Cameroon), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — კამერუნიშ რესპუბლიკა (République du Cameroun, Republic of Cameroon, Rio dos Camarões-შე — „კრევეტეფიშ წყარმალუ“) — სახენწჷფო ცენტრალურ აფრიკაშ ბჟადალ ნორთის, ქიანას ობჟათე-ბჟადალშე უხურგანს ბიაფრიშ ჸუჯი (გვინეაშ ჸუჯიშ ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთი).
სქოლიო
* კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი