cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბოსტონი
ბოსტონი (ინგლ. Boston) — ნოღა ააშს, მასაჩუსეტსიშ შტატიშ ნანანოღა. მასაჩუსეტსიშ უკაბეტაში ნოღა მახორობათ. ბოსტონს, 2006 წანაშ მუნაჩემეფით ოხორანს 590,763 კოჩი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფიშ ნანანოღეფი
ინგლისიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა
მინი ინგლისიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა — წჷმარინუანს ინგლისის საირქიანო ტურნირეფს დო ახვალამეფს კუჩხბურთის. ნამორობაშ კონტროლს დო დუდალას ახორციელენს კუჩხბურთიშ ასოციაცია. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და მოსოფელს ჩინებული ნაკორობეფიშ უმენტაშობა სუვერენულ სახენწჷფოეფს წჷმარინუანან, გოართოიანაფილი ომაფეს ოთხი წჷმმარინაფალი ჸუნს საირქიანო არენას.
აკოდგინალუა
2021 წანაშ 7 კვირკვეშო
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ევროპაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობეფი კატეგორია:მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ გომორძგვილეფი კატეგორია:ინგლისიშ კუჩხბურთი
ამტყელი (წყარმალუ)
ამტყელი — წყარმალუ აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, სიგჷრძა 39 კმ, ღანჩოშ ფართობი 398 კმ². ოდუდე უღჷ ჩხალთაშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალუ ნორთის, ამტყელიშ უღტახილწკჷმა. ჟინი მალუობა ტროგულ ლეხერც მეხირჩანს, ოდო უკული ტომბა ცორქო ლეხერს. აკათუ ამტყელიშ ტობას, სოჸურეშეთ დიხაშთუდონი შარათ გჷშმურს. ამტყელი (სიგჷრძა 10 კმ-შახ),ნამუთ წყარმალუ კოდორიშ გოხოლუას გჷშმურც დიხაშ ჟიშე, კვარჩხანშე იკათუანს წყ. ჯამპალს დო თექინეშეს აკათუ კოდორს.
ამტყელი ეთმიჯუმუაფუ თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა გაზარხულს დო ზარხულიშ დოჭყაფუს უჩქჷ, წყარმარჩხობა - ზოთონჯის.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 741
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 741 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
დიმიტრი ცქიტიშვილი
დიმიტრი ცქიტიშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
სტავროპოლი
thumb|სტავროპოლიშ გერბი სტავროპოლი (რუს.: Ста́врополь) — ნოღა რუსეთიშ ობჟათე-ბჟადალ რეგიონს. გეოგრაფიული კოორდინატეფი: 45°03′N 41°58′E; სტავროპოლიშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მახორობა: 398,539 (2010).
დომაჸალაფირი ნოღეფი
სტავროპოლი დომაჸალაფირი რე გეჸვენჯ ნოღეფწკჷმა:
ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი
მინი|ქიანეფი ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტიშ მეჯინათ (ჟიშე) დო [[ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტიშ მეჯინათ (გიმე)]] მინი|ქიანეფი 2015 წანაშ ართი შური მახორუშა ედპ-შ თიაშ მეჯინათ მინი|[[ქიანეფიშ ერკებული ართი შური მახორუშა ედპ-შ თიაშ მეჯინათ]]
სტავროპოლი
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი
ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი (ედპ) (gross domestic product - GDP), თაშნეშე ართოიანი დინოხოლენი პროდუქტი (აშპ) რე ართი წანაშ დინოხოლე ქიანაშ თანჯეფს წარმებული ედომუშამი საბოლოო პროდუქციაშ დო მოინალაფაშ ოართე ღირებულება. ედპ ერუანული მიშნაველეფიშ დო წარმებაშ ზჷმაშ გჷმოკოროცხუაშ ართ-ართი მეთოდი რე. თიქ შილებე გჷმორინაფილქ იჸუას, მუჭოთ ქიანაშ რინაშ სტანდარტიშ ართ-ართი ინდიკატორქ, მორო თე მეთოდის გარკვიებული კილეფი უღჷ. ეკონომიკურ ფორმულეფს ედპ-ს შხირას ეთმოღანკჷნა ლათინური Y-ით.
გოხურგაფა
ედპ არძო თი საბოლოო ღმალაშ დო მოინალაფაშ ობაზარე ღირებულება რე, ნამუთ იწარმებუ ქიანაშ დინოხოლე ბორჯიშ მოჩამილ პერიოდის.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:მაკროეკონომიკა
ლენტეხი
ლენტეხი — დაბა, ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ შონეშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეეფს, ცხენწყარიშ ნადუშ წყარმალუ ლასკადურას (ზუღაშ დონეშე 760 მ), ნოღა ქუთეშიშე 102 კმ-იშ მოჩლათათ. დაბას რე ადმინისტრაციული, კულტურაშ, გონათუაშ დო ჭყანთხილუაშ დჷნაწესებუეფი, მორჩილი ოწარმეეფი, ჯარალობური ცენტრი.
ბორიმელა
ბორიმელა — წყარმალუ საქორთუოს, იმერეთიშ აკანს. ოდუდე უღჷ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს. იდვალუაფუ ხარაგაულიშ დო ზესტაფონიშ მუნიციპალიტეტეფიშ ტერიტორიეფს (ოფუტე კიცხი, ხიდარი, ვარძია, ვაჭევი დო შხვა.). მიშმაკათუ ძირულას. სიგირძა 11 კმ.
კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ნუ-გუასუშ პარკი
ნუ გუასუშ პარკი — იდვალუაფუ პარაგვაიშ ცენტრალური დეპარტამენტიშ ნოღა ლუკეს, სილვიო პეტიროსიშ აეროპორტიშ გოხოლუას. რწვანე ტერიტორია ფორუნც 25 ჰექტარს დო თინა ჯალეფიშ დასაბაღი მუდანობაშ გეშა ორეკრეაციე ზონას წჷმმარინუანც.
ნუ-გუასუშ პარკის გარჩქჷ 5 კილომეტრამი ოფელურე/ოთარჩიე დო 1.2 კილომეტრამი ოველოსიპედე შარეფი. პარკის თაშნეშე რე კუჩხბურთიშ, ფრენბურთიშ, კალათბურთიშ დო ტენისიშ ოლაჸაფე პიჯალეფი. თაშნეშე რე ოლაჸაფე დო ტანვარჯიშიშო მერჩქინელი აბანეფი ბაღანეფშოთ. პარკიშ თარი კილადანიე თიში გჷმორინაფა, მუჭოთ ჯარალუაშ ურთიერთალაშ დო ართუაფაშ აბანი. პარკშა მინულა უფასო რე.
ინფრასტრუქტურა
პარკიშ მუკოლუაფა-მინჯობუაშო ირჯებუნა მიარე კომპანიეფი, თინეფ შქას რენა დორხველი კომპანიეფით. კომპანიეფი ირფელც ორთჷნა ინფრასტრუქტურაშ მუკოლუაფაშო, რახან თე პარკი წჷმარინუანც ნოღეფიშ ფიჟვის: ლუკეშ დო ასუნსიონიშ ელჷ-მოლჷ ტერიტორიეფშო.
ართ-ართი მიმალი პროექტი პარკიშ გოვითარაფაშო, ღანკო ეთმოჭოფუნც ბილიკეფიშ მუკოლუაფას, ოდო მაჟირა ღანკი გოხოლუნა, პარკიშ უმოსი ჯალეფით გოკიდუა, თიშო ნამდა პარკის ქუღუდას მუში ოსქვებური ჟანგბადიშ მუდანობა. თაქინეშეს რე მოედანეფი ფიზიკური ვარჯიშიშო, მონწყილი სპეციალური მონწყილობეფით, მუდგა ხეს უნწყჷნც ასაგასაშ თელარას. პარკიშ თოჸუჯის მიკმიჭოფანც მიარე ვიზიტორი; თაქინეშესიე ოართე ოინფორმაციე ოფისეფი, ოინფორმაციე აბანეფი ტურისტეფშო, გჷმოფინუეფი, ოდეპოზიტე დო ჰიგიენური მოინალობეფი.
თაქ თაშნეშე რე ავტოგიორნალით, მობილიზაფილიე ოფეიკარე მოხვარაშ დო დაჩხირსაწინანდეგო მანქანეფი; ოჭკუმალი პროდუქტეფი გორანწკილიე 1445 კვადრატულ მეტრას.
ტაივანიშ პარკი
პარკიშ დინოხოლე რე აბანი, ნამუსუთ „ტაივანიშ პარკი“ გეძჷ ჯოხოთ. თე აბანი გჷშაგორილიე მუში ბჟაეიოლური სტილით, მუდგაქჷთ სპეციალურო დირსხუ ტაივანარი კათაშ იკონოგრაფიაშო, პარაგვაიშ დო ტაივანიშ კათეფ შქას ჯიმალობაშ დო სოლიდარობაშ გჷმახანტალო.
პარკიშ თე ნორთიშ გონწყჷმას ოკათუდეს საპატიო სუმარეფი. თინეფ შქას რდეს ტაივანიშ პრეზიდენტი ოსურპატჷნი ჩენ შუი-ბიანი  დო პარაგვაიშ პრეზიდენტი ნიკანორ დუარტე ფრუტოსი.
ჩინური ბაღიშ პროექტი იდვალუაფუ კოკიშ მაართა ტობაწკჷმა, ნამუთ წჷმმარინუანც პასეო დე ლაგოსიშ ნორთის (ლაგოსიშ ტური), მუში 10 მეტრა სიგჷნძაშ მიშაულარი ხინჯით, გჷთახუნალი აბანეფით, შარეფით, გონათუათ დო ბჟაეიოლური არქიტექტურაშო დჷმახასიათაფალი აგარაკით.
ოველოსიპედე შარა
ოველოსიპედე შარა იდვალუაუ ნუ-გუასუშ პარკიშ გალე, აუტოპისტაშ პროსპექტის, მარა დოთებაშ უკული, თინა პარკიშე სილვიო პეტიროსიშ, ქიანაშ თარი აეროპორტიშ განშე გინიაბანუაფუ.
თიში მაართა ნორთი მეურც №1 ოზეშხიბაშ მიშაულარიშე №2 ოზეშხიბაშ მიშაულარშა დო იართამებუ პარკიშ დინოხოლენი წირეშურიშ მეშქაშალათ. სიგანა 3 მეტრიე, ოდო სიგჷრძა 2.200 მეტრა.
პარკიშ საქვარუეფი
თე გოსოფური პარკი ჟირი დიდი ნოღაშ შქას, წჷმმარინუანც იდეალური გარემოს თიშო, მუდგათ თაშ ახოლენც მიარე ადამიერც ართიანკჷმა.
პარკის ირწანურო ინწყუაფუ მირე აქციეფი, თინეფ შქასიე ორგანიზაცია DEQUENI -შით ორგანიზაფილი „Caminata de la Solidaridad“-ი (სოლიდარობაშ ფელური), პარაგვაიშ ბაღანეფიშ სინთელეშ, განათლებაშ დო თინეფიშ თხილუაშ ხენწყუალაშო.
მაჟირა აქცია, ნამუთ თაშნეშე ირ წანას იმანჯებუნ, რე „ბაღანეფიშ დღა,“  ნამუთ ქიანას 16 მარაშინათუთას ეთმიშანუაფუ, „აკოსტა ნუშ ლჷმაშ“ მაშინაფალო, ნამუთ მიშჷ სამეფიშ ალიანსიშ მეხჷ. თე ლჷმას ქიანას ირო იშინუანა, რახან თე ბორჯის ღურუ მიარე ბაღანაქ, ნამუეფუთ ქიანაშ ოთხილარო ლჷმენდეს.
ფანიაწკჷმა ართო გოსოფური ბორჯიშ მუკოჸონაფაშ დო ბაღანეფწკჷმა ართო თინეფიშ დღაშ ეშანუაწკჷმა ართო, კჯკს (კომუნიკაციეფიშ დო ჯარალუობური კიდანჯუაშ ომინისტრე) ოცადჷ ბაღანეფც დაგურუას ნუ-გუასუშ პარკიშ შანულობა დო გუვითარას თინეფც თი გამამინჯალაშ ღიაბი, ნამუთ ჯარალუაწკჷმა ართო ორთაშობური გარემოშო თაშნე შანულამი რე.
თინეფშო, მიდგასჷთ მუშითფურინჯეფიშ მოდელირაფა უჸორანი, პარკი წჷმმარინუანც პრაქტიკაშო თახმას გოსოფური აბანც.
პარკი თაშნეშე გოსოფური აბანიე პარაშუტიშე გითოსხაპუშოთ. თაქ ფშხირას იმანჯებუ პარაშუტიშე გჷთოსხაპუაშ ფესტივალეფი, სოდეთ მიარე კათა იშაყარუ თე შოუშ ოძირაფალო.
სკაიდაივერეფი ბრაზილიაშე, არგენტინაშე, ჩილეშე, ურუგვაიშე, ბოლივიაშე, ინგლისიშე, ააშ-შე, საფრანგეთიშე, ესპანეთიშე დო შვეიცარიაშე ოხვარუნა თე შოუს დიდი შანულობაშ ღვენას.
ნოღაშ ჟანგბადი
თახმას, ნუ-გუასუშ პარკი წჷმმარინუნაც ძალამი დიდი შანულობაშ მაღვენჯი რწვანე ტერიტორიას ლუკე დო ასუნსიონიშ მახორუეფშო. ირდღალურო, ოშობათ ადამიერი მოურც თე პარკშა ოფელურეთ, სპორტული ვარჯიშეფშო თუ რჩქვანელობურო წკონდა ჰაერიშ დინაკაშალო დო მასვანჯაფალო გჷნძე ომუშებელი დღაში უკული.
მაფურინჯეეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
*
ზესხო (ჸალაიბონი)
ზესხო — ჸალაიბონი ზესხოშ ქჷნდჷრს, ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტის. სიმაღალა 2562 მ. ზესხოს გინმალი სასაპალნე შარა ცხენწყარიშ დო ზესქხოშ (ცხენწყარიშ მარძგვანი ნადუ) ჟიმოლენი მალობეფიშ ლეხერეფს. ზესხოშ ანგანობა ეგაფილი რე თუდონიურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
რიხტერიშ სკალა
რიხტერიშ სკალა (რიხტერის სინძლიერეშ სკალა); უმოსი კონკრეტულო - აბანობური სინძლიერეშ ML სკალა) გჷთმოთანჯუნს დიხაშნწალუაშ სინძლიერეშ რიცხუთ შანულობას. თინა გერსხჷ 10-ართულიან ლოგარითმულ სკალას, ნამუთ გიშეკოროცხუ სეისმოგრამას ნულშე უდიდაში ელაკინაშ კომბინირაფილი ჰორიზონტალური ამპლიტუდაშ ალგორითმით.
სამანგათ, 5 მაგნიტუდა სინძლიერეშ დიხაშნწალუა 10-შახ უმოსი ნძალიერი რე ვინდარო 4-იანი დიხაშნწალუა, 8 მაგნიტუდაშ - 10(8 − 4) ვარდა 10000-შახ 4-იანშე უმოსი.
რიხტერიშ სინძლიერეშ გოზჷმილაფაშ ართული რე მაგნიტუდა (შხირას ვათინო უჯოხონა ბალი) (სამან. 2002 წანაშ, 25 პირელს, ქართის დეფიქსირჷ 4,5 მაგნიტუდა სინძალიერეშ დიხაშნწალუაქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სეისმური სკალეფი
ბინდიშ საგა: აკორუმუა
ბინდიშ საგა: აკორუმუა — მასუმა ფილმი სტეფანი მეიერიშ ვამპირული რომანეფიშ სერიაშ ეკრანიზაციას. თინა დორსხუაფილი რე რომანს აკორუმუა. ფილმის თარი როლეფს არსულენა  კრისტენ სტიუარტი, რობერტ პატინსონი დო ტეილორ ლოტნერი. ფილმიშ სცენარიშ ავტორი რე მელისა როზენბერგი.
გინოღალეფი მიშჷ 2009 წანაშ 17 მარაშინათუთაშე თი წანაშ გჷმათუთაშა. ბრაის დალას ჰოვარდიქ დოთირჷ რეიჩელ ლეფევრი ვიქტორიაშ როლს.
ფილმიქ გიშართჷ 2010 წანაშ 30 მანგის. კაფური რე, ნამდა ათენა რე საგაშ მაართა ფილმი, ნამუთ IMAX-შ ტიპიშ კინოთეატრეფს იჸუ ნაძირეფუქ. გიშულაშე ართ დღაშა თიში მიშნალუქ აკადგინჷ 30 მილიონი ააშ დოლარი, საბოლა მიშნალუქ 698.5 მლნ დოლარქ იჸუ.
სქოლიო
კატეგორია:2010 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი კატეგორია:ბინდი (ფილმეფიშ სერია)
ლეზგეფი
thumb|ლეზგეფიშ შილა thumb|ლეზგი ბადიდი ლეზგეფი (лезгияр, лекьер, ხვ. რ. лезги, лекь - ლეზგიარ) — უმენტაშო დაღესტანიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთიშ დო აზერბაიჯანიშ ოხურგე რაიონეფიშ მახორუ კათა. ართამი მუდანობა 600 ვითოშ ადამიერშე უმოსი, თინეფს შქას რუსეთიშ ფედერაციას 412 ვითოში (2002), აზერბაიჯანს 178 ვითოში (1999). რაგადანა ლეზგიურ, თაშნეშე რუსულ დო აზერბაიჯანულ ნინეფშა.
ლეზგეფი დაღესტანიშ ართ-ართი ჯინჯიერი კათა რე. ანტიკურ წყუეფს მიშინუაფჷ ბჟაეიოლ კავკაციას მახორუ კათა ლეგი. IX—X ოშწანურეფს არაბულ წყუეფს თხილერი რე ჩინება ლაკზეფიშ ომაფეშ გეშა. XIX ოშწანურაშახ ლეზგეფი უმენტაშო ზოხორინელი ოფუტე თემეფიშ (თ. ჯ. „დუდიშული თემეფი“) მორჩილი გოართოიანაფეფს, ნორთი აზერბაიჯანიშ (ყუბაშ, დერბენდიშ დო შხვა სახანოეფს) ფეოდალურ გჷმაჭყაფუს რდეს გოართოიანაფილი. ლეზგეფიშ თარი საქვარუა რე დიხაშხანდალა, მებაღობა დო მეჩხოლარა. ნორთი მუშენს ხერეჭუას.
სქოლიო
კატეგორია:დაღესტანი კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
რიჩარდ ფეინმანი
რიჩარდ ფილიპს ფეინმანი (Richard Philips Feynman ) (დ. 11 მესი, 1918, ნიუ-იორკი ― ღ. 15 ფურთუთა, 1988, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკალი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკას (1965). 1943-1945 ბირთვული ანჯარიშ ქიმინუაშე მომუშე, მანჰეთენიშ პროექტიშ აქტიური მაკათური ლოს-ალამოსის, თაშნეშე რდჷ კოსმოსური შატლ „ჩელენჯერიშ“ კატასტროფაშ კჷლმაგორალი პანელიშ მაკათური. ფეინმანი რდჷ ელემენტარული ნორთიეფიშ გინოქიმინუაშ ემასახალი, „ფეინმანიშ დიაგრამეფიშ“ აკმაქიმინალი. თეორიულ ფიზიკას მუშ ნახანდეფწკჷმა ართო, ფეინმანს თაშნეშე მირჩქინანა კვანტური კომპიუტერიშ აკოქიმინუაშ ართ-ართ პიონერო დო ნანოტექნოლოგიაშ კონცეფციაშ აკმამუშებელო. რინაშ ბოლო წანეფს ფეინმანი თეორიული ფიზიკაშ პროფესორი რდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის.
ორდოშიან წანეფი
რიჩარდ ფეინმანქ დებადჷ მატერიალურო უნარღელჸოფირ ფანიას. მუში მასქერეფი, მელვილი დო ლუსილი, ოხორანდეს ქუინსიშ ობჟათეჸურე, ნიუ-იორკის. მუშ მუმაშ გინოჭყვადილი აფუდჷ, თი შვანს, მუნეფს ბოში ქაშიდეს-და, თინა უციოთ მენცარი გჷშეშჷ. თი პერიოდის, თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ოსურიშ სამენცარო კარიერა წარმოუდგენელი რდჷ (მარა ვაოფიციალურო თინეფშო შილებედჷ აკადემიაშ ხარისხიშ მეღება), რიჩარდიშ უკჷლაშ დაქ ჯოან ფეინმანქ მიოჭირინდუ აღიარებას სამენცარო წირეეფს, მუჭოთ წჷმოძინელ ასტროფიზიკოსიქ. მუმა ოცადჷდჷ რიჩარდიშა ბაღანობაშე გუკურცხინუაფუდჷკო ბაღანური ინტერესი გარემო ოქიანუშ გჷმოლინაშ დო თიში აკორჩქინაშ ჸურე. თინა ირო ედომუშამი დო დიდი ინტერესით გამენდჷ ბაღანაშ მიარე კითხირს, ნამუსჷთ უხუნუანდჷნ, გამეფს ირინუანდჷ მუშ რჩქინას ფიზიკაშ, ქიმიაშ დო ბიოლოგიაშ სფეროშე.
შხირას მემართენდჷ შხვადოშხვა ჩინებარეფს. მუში მეთოდი ვარდჷ დონძალაფა. მუშა დღას ვაურაგადჷდჷ რიჩარდის, ნამდა თიქ უციოთ ოკო გინირთჷკო დიდ მენცარო. დიდაში მონძალათ მიღჷ რიჩარდიქ საკურელი იუმორიშ ღიაბი. რიჩარდიქ, მუში მაართა სამუშა დავალება ღოლუ რადიომიმაღებუშ აკოკეთებათ. მუს შეულებუდჷ რადიომიმაღებუეფიშ ნჭუაფილო დო ხარისხიანო აკოკეთება, თეშ მოხ თინა რადიოშ უგუმართობაშ ბაძაძის გორჷნდჷ ლოგიკურო, სიმპტომეფიშ მეჯინათ დო ხვალე თეშ უკული იჭყანდჷ თიშ აკოკეთებას. მუქ თე შარათ „საპატიო“ ჯოხო მიპალუ მეძობელეფს შქას — მეძობელეფს აჸონება ვაფულედეს, ბაღანაშ ნიჭიერალაშ ჸურე. left|მინი|100პქ|რიჩარდი ახალობას
რიჩარდ ფეინმანქ გათუ მასაჩუსეთსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ ფიზიკაშ ფაკულტეტი დო გურაფა გაგინძორჷ პრინსტონიშ უნივერსიტეტის. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ფეინმანი ოცადჷდჷ მოხალისეეფიშ ბუნეფს მოხვალამას, მარა ფსიქიატრიშ დჷნასქვიშ ოსხირშა, თის ვარია გჷმუცხადეს.
ფანია
დოქტორიშ ხარისხიშ მოპალაფაშ პერიოდის მუქ ჩილო ქჷმიჸონჷ არლინ გრინბაუმი, ნამუთ თი ბორჯის ძალიერო რდჷ დალახებური ტუბერკულოზით. ფეინმანიშ მასქერეფი თე ქორწინებაშ ძალამი მოვარიეეფი რდეს, მარა რიჩარდიქ იშენი თაში გინოჭყვიდჷ. ქორწინებაშ ცერემონიაქ აკოდირთჷ ლოს-ალამოსისიშ გეზაშ რკინაშშარაშ გიორენჯის, მეჯვარეეფი რდეს კვარეფიშ გჷმმაჩამუ აფთიაქარი, ხოლოს დვალირი მაღაზიეფშე. რიტუალს ვარდჷ ნამუთინი მოჯგირე. ცერემონიაშ დალიერს, მუჟამსჷთ სინჯას მეთხუებუდჷ უჯუნუდჷკო მოჭყუდუშა — რიჩარდიქ, შჷდჷ არლინიშ ლახარა, ხვალე ღვანწკის ქაჯუნჷ.
1950 წანას ფეინმანქ მაჟირაშა ქჷმიჸონჷ ჩილი. მუში მაჟირა ჩილი რდჷ მერი ლოუ, მარა მალას დეთხიუ, ქიმეხვადჷ, ნამდა ვეჸიდჷ ჸოროფა თინა, მუსჷთ უჯგუშ შვანს დუძახჷდით ძალიერ ხვამილაფას (გატაცებას).
1960 წანას, ევროპას, ართ–ართ კონფერენციას თიქ აუხვადჷ ართ ოსურს, ნამუქჷთ გინირთჷ თიშ ჩილო, თენა რდჷ ინგლისარი გვინეტ ჰოვარტი. ჭკობას მალას ქჷმაძინჷ ბოშიქ, ნამუსჷთ ქიგიოდვეს კარლი, მუნეფქ მალას სქუათ გეჭოფეს ჭიჭე ძღაბი, მიშელი.
თე პერიოდის ფეინმანქ ძალამო დეინტერესჷ ხელუანობათ. მუს ოინტერესჷდჷ - მუ გოლინას ოხვამილუანდჷ ადამიერეფშე ხელუანობა. მუქ ხანტუას ქიმეთხჷ ხე. მუში ნახანტეფი ვაგჷშეგორუდეს სისქვამეთ, მარა ბორჯეფიშ მალობას მუქ ქჷდიჭყჷ ჯგირი პორტრეტეფიშ ხანტუა.
1970 წანას ფეინმანქ, მუშ ალმასქუქ დო მუნეფიშ მაჸალე რალფ ლეიტონქ (ფიზიკოს რობერტ ლეიტონიშ სქუა) გინოჭყვიდეს შარალუა ტუვაშა (მორჩილი, გვალეფით გოხურგილი ტერიტორია, ნამუთ იდვალუაფუ რუსეთ დო მონღოლეთის შქას, რინელი სხუნუეფიშ რესპუბლიკა) აკა პროფესორიშ, ტუვაშ მარკვიეშ არზით, თე შარალუას შილებე გუჟირმანგებუდჷკო რჩქინა თე ოლქიშ გეშა. ფეინმანი, თე შარალუაშო იხაზირებუდჷ თელი სერიოზულობათ: თიქ გეჩინებაფუ თელი ლიტერატურა ტუვაშ გეშა, მარა საწუხაროთ თე შარალუაქ ვაგჷშართჷ. 180პქ|მინი|ფეიენმანი [[რობერტ ოპპენჰაიმერი|რობერტ ოპპენჰაიმერწკჷმაართო, ლოს-ალამოსი]]
ეკონია დღალეფი
1970 წანას ჩინებულქ გინირთჷ, ნამდა თინა ლეხი რდჷ კიბოშ ვანაფერი ფორმათ. სიმსივნე, ნამუსჷთ ქვარაშ არეს მიოგორეს, ნჭუაფილო გეშაკვათეს, მარა თე ბორჯიშო ორგანიზმი უკვე აუნაზღაურებელო დაზიანებული რდჷ - გაჩენდჷ ართი ჭაჭაშ მუშობაქ. უკულიან ქირურგიულ ოპერაციეფქ შედეგი ვამიღჷ. ლახარა უკოხოლე ვეკინანჷ - ფეინმანი გაწირული რდჷ.
დგომარობა იუფრაშებუდჷ. ექიმეფქ, 1987 წანას ხოლო ქოძირეს ხოლო ართი სიმსივნე, ნამუთ გეშაკვათეს, მარა რიჩარდი ძალამი დაღამაკებული რდჷ დო იჭიროთებუდჷ ჭუათ. 1988 წანას თიქ კინე ჰოსპიტალიშ სტაციონარს ქჷმოხვადჷ, სოდეთ ექიმეფქ სიმსივნეშ მოხ, მუშ რსხულს ქიმიოგორეს ღია გეჯეჯის. ირფელწკჷმა ართო მენცარს მაჟირა ჭაჭაქ ხოლო უხანათჷ.
ხანდეფი
180პქ|მინი|კოლოქვიუმი ლოს-ალამოსის 1950 წანაშე ფეინმანი მუშენდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიურ ინსტიტუტის. ალმასქუშ ღურაშ დო მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკული თიქ დეპრესიას ქინანთხჷ. თე პერიოდის თინა ღებულენდჷ მოჭანაფეფს შხვადოშხვა უნივერსიტეტეფიშ კათედრეფშე. მუქ პრინსტონიშ უნივერსიტეტიშ მოჭანაფა ხოლო მიღჷ (სოდეთ მოღალენდ ალბერტ აინშტაინი).
ფეინმანი აგინძორენდჷ მუშობას კვანტური გინოქიმინუეიშ დორხველი თეორიაშე. თეშ მოხ თიქ წჷმარინუ ჰიპოთეზა ჟიდენადობაშ თეორიაშე (ირინუანს ერვინ შრედინგერიშ განტოლებეფს). თე მეგორაფა, ჟიგჷმატარობაშ თეორიაწკჷმა ართო, ნამუეფით ბრელით წოხოლე რდჷ მეჭირინდადილი შხვა სუმი ფიზიკოსშენ, ახალ ოდუდეს უდვანს დაბალი ტემპერატურეფიშ ფიზიკას. თეშ მოხ, ფეინმანი „დაღარი ფაჩუაშ“ თეორიაშე მუშენდჷ მიურეი გელ-მანწკჷმა ართო. „დაღარი ფაჩუაშ თეორია“ არძაშე უჯგუშო რჩქჷ დუდიშული ნეიტრონიშ, პროტონო, ელექტრონო დო ანტინეიტრინო ბეტა-გჷშაბარჩხალს.
1960 წანას, რიჩარდ ფეინმანქ აკადემიაშ თხუალათ, ქიმინჷ ფიზიკაშ ახალი ოგურაფუ კურსი. მუშობაშ შედეგის წჷმარინუანს საავტორო ოხემანჯღვერე გჸვენჯი ჯოხოდვალათ „ფეინმანიშ ლექციეფი ფიზიკას“ ("The Feynman Lectures on Physics"). თე წინგეფი (ჩხორო ტომი) ნათანგა რე მოსოფელიშ მიარე ნინაშა დო აღიარებული რე ამდღარშახ ფიზიკაშ სპეციალობაშ სტუდენტეფშო ართ-ართ საუჯგუშო ოხემანჯღვერეთ.
„შატლიშ“ კატასტროფაშ გჷმორკვია
right|174პქ|მინი|კოსმოსური შატლ ჩელენჯერიშ აფეთქება 1986 წანაშ 28 ღურთუთას, ააშ-იშ ერუანულ აეროკოსმოსურ სააგენტოქ ახორციალ მიარეჯერული გჷმორინაფაშ კოსმოსური ხვამარდიშ - „ჩელენჯერიშ“ გეჸვენჯი გოტება. თენა რდჷ „ჩელენჯერიშ“ ბოლო მისია. ხვამარდიქ ეფეთქჷ გოტებაშე 73 წამიშ უკული. კატასტროფაშ ბაძაძეფიშ გჷმორკვიაშ ღანკით იფორმირჷ საპრეზიდენტო კომისიაქ. გვინეტიქ დაჯერჷ ალმასქუს, ნამდა თის უციოთ მიშულებუდჷკო თე კომისიაშა დო გემიშუღალჷდჷკო მუში თია. ფეინმანქ, ქოთ ქიმიოგორუ აფეთქებაშ ბაძაძის - ოჭუალიშ ჟირი ცილინდრული ავზიშ აკმაართაფალი სვირიშ მაჩოლარი, გარსული რიზინიშ სვირი, დიდი ვიბრაციაშ გეშა, რდჷ დიდი დოხარგაშ თუდო, მუშ გეშათ უგნული რდჷ მუში ფორმაშ შანულამი თირაფა დო თხილუაშ ფუნქციაშ დინაფა. ფეინმანშე, ჭორქეფიშ, ჭიჭე სვირეფიშ დო ჸინიშ გჷმორინაფათ მინწყუ სათოლიო ცადაქ, ნამუთ ამართალენდ თეორიული რკვიაშ შედეგის: ატმოსფეროშ დაბალი ტემპერატურაშ პიჯალეფს, რიზინიშ მათხილუ სვირს მართალო ოკო უდინუაფუდჷკო ელასტიურალაშ უნარი, გოხარცქელედჷკო, ჩხე გაზიშ გოტებაშ გეშა (შქაშ სვირშე, „სოპლო-შ“ მანგიორო) უგნული რდჷ დაჩხირიშ გორჩქინა დო ოწიმაია წყარბადიშ ქვერსემი ავზიშ აფეთქება.
ფეინმანიშ ცადა ოძირეს ბონი ეთერიშ სატელევიზო გინოჩამას. უკულიანშო იძირჷ, ნამდა კოსმოსური ცენტრიშ (ნასა) ტექნოლოგეფშო ოწმოხ ვაჸოფე ჩინებული, ნამდა ოკო გინოდგჷმედჷკო სარისკო ბიჯგი დო უგურუჩამუ რდჷ შანულამი უსაფრთხობაშ პიჯალა - ხვამარდიშ გოტება ვარდჷ ოკორნებელი გარემოშ დაბალი ტემპერატურაშ შვანს.
მოჸონაფილი ვითარებაშე, ხემანჯღვერეფქ ოშქაშე რგოლიშ ტექნიკური პერსონალი აძვილეს გაჩუმებედესკო დო დუთხილუდესკო „რისკოშ სალამუსო“. შქვითი ასტრონავტიშ სიცოცხალა დო მიარე მილიონო ფასებული ხვამარდი ქეკიდინუ კოსმოსური ცენტრიშ ხემანჯღვერეფიშ პოლიტიკურ ამბიციეფქ. მუნეფიშ თარ ღანკის წჷმარინუანდჷ - ხვამარდი გოუტებუდესკო 28 ღურთუთას.
საინტერესო ჩინებეფი
1975 წანას რიჩარდ ფეინმანქ იჸიდჷ „დოდჯ ტრეიდსმენიშ“ მარკაშ ავტომობილი (მიკროავტობუსი). ავტომობილი ღაფილი რდჷ თი ბორჯიშო მოდურ, დონგიშ ფერო, დინოხოლეშე წვანე ფერეფს, თინა მოხანტილი რდჷ ფეინმანიშ დიაგრამეფით, ანუ თით, მუქჷთ მუშ მინჯეს ნობელიშ პრემია მოუღჷ. ფეინმანქ თე მანქანაშო სპეციალური სანომერო შანეფი ოხაზირებაფუ - "QUANTUM".
თე მანქანათ უმოსო რგეაფულენდჷ მუშო მაჟირა ჩილი გვინეტ ფეინმანი. ართიშა, მუჟამსჷთ მუს შუქნიშანს გაჩერებაშ ბორჯის კითხეს, მუშენ რენია გჷმოსახილი ავტომობილს ფეინმანიშ დიაგრამეფი, - მუქ უგამჷ: „თიშენი, ნამდა მა ბჯოხო გვინეტ ფეინმანი“.
რიჩარდ ფეინმანიშ ღურაშ უკული ავტომობილი, სიმბოლურ ფასშა, ართ დოლარშა ქიჸიდჷ მუში ფანიაშ მაჸალექ, რალფ ლეიტონქ. ართ დოლარშა გჷმოჩამა რდჷ ტრადიციული შარა, ნამუსჷთ რიჩარდი მემართენდჷ, მუჟამსჷთ ოკოდჷ ჯვეში ავტომობილეფიშ გჷმოჩამა.
ავტომობილი დიდხანს აინალჷდჷ მუშ ახალ მინჯეს, 1993 წანას ავტომობილი მონაწილენდჷ რიჩარდ ფეინმანიშ შინაშა მეჯღუნელ ავტო-ტურნეს.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1918 კატეგორია:ნაღურა 1988
მარგალეფი
მარგალეფი — საქორთუოს მახორუ ქორთუეფიში ეთნოგრაფიული ბუნა. კინოხ თინეფს უკებჷდეს ისტორიული კოლხეთიშ ცენტრალური რაიონეფი დო გვალაშოწჷმოხონი, თეჟამს — რიონიშ, ხობწყარიშ დო ინგირიშ ძგალეფი, კომპაქტურ ბუნეფო ოხორანდეს აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკაშ გეჸვენჯი რაიონეფს (გალი, ოჩამჩირე, სოხუმი). კინოხ ქორთუეფწკუმა, შონეფწკჷმა დო შხვეფწკჷმა ართო მარგალურ ტომეფქ აკადგინეს თეხანური საქორთუოშ ფორმირაფაშ ოსხირი. მარგალეფიშ დიდი ნორთი ჟირნინამი რე, თინეფი იჩიებუნა ქორთულ ნინაშა დო ირდღაშიან ჸოფა-რინას — თაშნეშე მარგალურ ნინაშა, ნამუთ ქართველური ნინეფიშ ბუნას ორხველჷ. მარგალეფს ამდღარ დღაშა აფუნა ასქილადირი კულტურაშ დო ჸოფაშ ლოკალური მუშობურობეფი. თეჟამს საქორთუოშ 3 600 000 მახორუშე, მეხოლაფირო 800 000 მარგალ ეთნოსიშ წჷმმარინაფალიე.
ნინა
მარგალეფს გარჩქუნა მუში ორაგადე ნინა - მარგალური ნინა. საქორთუოშ სახენწჷფო მარგალურ ნინას ვაჩინებულენს ნინათ დო ამდღა სახენწჷფოს ვა რე შიოლებერ მარგალურო საქვარუა. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა მენცარობას მარგალურ მერჩქინელ რე ნინათ დო მარგალეფშკას ნანა ნინათ (mother tongue). იუნესკოშე მარგალურ რე მეკოროცხილ მადინაფუ ნინეფშა. მარგალეფშაკას XXI ოშწანურას ვამთმოხვადუ ვარა ჭირს თაობეფ შკას ნინაშ გინოჩამა. სახენწჷფოს დიოდღარო დომინირენს ქორთულ ნაციონალისტურ იდეაშ ნარატივეფ მარგალურ ნინაშ საკითხიშ გეშა. შხვადოშხვანერ, მარა არძა ართო აკმირაგადანს, ნამდა საბოლათ მარგალეფქ დუდი შიკინან ოკო მარგალურ ნინაშ სტატუსიშ დო რინაშ გარკვიებულ დონეშ იშო გამაღალება გავითარებაშე. მაგალითო: მერჩქინელ რე ნამდა მარგალურიშ რინა ქიანაშო მოღე რე, მარა მარგალს ვაუღუდას ოკო უფლება მარგალურო საქვარუაშ. ვარდა: ოკო იგურუაფუდას სკოლას მარგალურ, მარა ვაგურუან მარგალურო დო თაშ.
საბზადი
ტრადიციული მარგალური ოჭკომალეფი ნწარე დო ხვეიანი ოკაზმალით გიშმეგორუ. თეშ ბაძაძი თინა რე, ნამდა ჯვეშო, ლიბუ სუბტროპიკული ჰავაშ გეშა, მალარია უდიდაშ საფრთხეს მუწმარინუანდჷ სამარგალოშო დო თე რეგიონიშ მახორუეფქ დუდშენო ქიმიოგორეს, ნამდა დიდი მუდანობათ ზაფანაშ ხვარება ოშქურანჯი ლახარაშ გოვითარაფას მუდგაზმათიენ ხეს უჩალუნდჷ. საბოლოთ, ნწარე სუნელეფქ მარგალური საბზადიშ ტრადიციულ ატრიბუტო გინირთჷ.
მარგალური საბზადი მუდგაზმარენ ტიპიშ ოკაზმალს ირინუანს, ოსხირაშო, წაწიბელიშ სახეთ. ტრადიციული კერძეფს ორხველჷ ღუმუ (ხაშილი ლაიტიშ ნოცერი), სელეგინი (ციმუამი ჸვალი) დო ჭვილი ხორცი წარე სუნელწკჷმა (მაგალთო, აჯიკაწკჷმა) ართო. ჟირი გჷშაკერძაფილი კერძი - ელარჯი დო საცივი დღახუეფშო დო საპატიო სუმარეფშო იღოლამინუაფჷ. თე კერძეფი თელ საქორთუოს მარგალური საბზადიშ ტატალუათ იკოროცხუ.
ღვინეფი
საქორთუოს 500–შე მეტი ბინეხიშ ჯიში ხარენს, ოდო 60 თინიფიშე სამარგალოს ირდუ. თინეფშე არძაშე უმოს ჩინებულიე ოჯალეშიშ ჯიშიშ ჸურზენი, ნამუშეთ არძაშ უჯგუში ღვინი იბზადებაფუაფჷ; თენა რე გვერდო ჰამო ჭითა ღვინი ნამუსჷთ ტყარი ვარდიშ დაღარი შური დო ოშარშალაია ჭითა ფერი ახასიათენს.
XIX ოშწანურაშ მაჟირა გვერდის ოჯალეშიქ დახე ედომუშამო გეშალჷ. თი ბორჯიშახ ჸურზენი ბინეხის ვერდუდჷ, მუჭოთ ევროპას, ვარინ ჯაშ ჸალეფს, ტყარი ლიანეფიშ სახეთ; მოგვიანაფათ, თე ღვინშე მოთხუალაშ რდუალაქ ოჯალეშიშ ეშალაფა გჷშეჭანუ (მარგალურო ზიტყვა „ოჯალეში“ „ჯაშ გჷმარდილს შანენს). საბედინეროთ, XIX ოშწანურაშ შქა პერიოდის, ფრანგი აშილ მიურატიქ, სამარგალოშ ეკონია თარიშ დაშ, სალომე დადიანიშ ქომონჯიქ, ქჷდიჭყჷ ოჯალეშიშ კულტურაშ ევროპული წესით დოჭყანაფა, მუთ მუშ გეშა ღვინიშ წარმებაშ დო გოსაღაფაშ გეგმაშ ნორთის მუწმარინუანდჷ. თაშნე ოჯალეშიქ მეჭყოლიდაფას გინასქიდჷ დო თე ღვინი სამარგალოშ ცაგერიშ დო მარტვილიშ მუნიციპალიტეტეფს იბზადებაფუაფჷ. თე ღვინიშ წარმებაქ საქორთუოშ შხვა კუნთხუეფსჷთ გიფაჩჷ.
მუსიკა
მარგალური ფოლკლორული მუსიკა მიარეხონარამი რე, დო თიში ზიტყვეფი მარგალური ნინაშა ისჷმაფუაფუ. ბირეფს მელანქოლიური ტემპი და სერდა ახასიათენს; მარგალეფს მიორჩქჷნა, ნამდა მუნეფიშ მუსიკა ირდოიანი ლჷმეფით ეჸვილირი დო გოღარტაკაფილი სამარგალოშ ტრაგიკულ ისტორიას ესახჷნს. მარგალური რომანტიკული ბირეფი შხირას ჩონგურიშ (ჯაშ ოთხსიმამი მიოგამალიშ) აკომპანიმენტით ირსულებაფუაფჷ.
ლიტერატურა
=რესურსეფი ინტერნეტის=
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ეთნოგრაფია კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ბალტიმორი
thumb|ბალტიმორი ბალტიმორი — ნოღა ააშს, მერილენდიშ შტატის. 2005 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 641.943 მახორუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი კატეგორია:მერილენდიშ ნოღეფი
საუდიშ არაბეთი
საუდიშ არაბეთი (السعودية‎), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა საუდიშ არაბეთიშ ომაფე (المملكة العربية السعودية‎) — არხო ბჟაეიოლიშ რეგიონიშ ართ-ართი არძოშე რელიგიური დო დინოკილერი ქიანა.
არაბეთიშ ომაფე 1932 წანას გჷმოქიმინჷ აბდულ-აზიზ იბნ საუდიქ. იბნ საუდიქ მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული გაართოიანჷ არაბეთიშ ჩქონს მადვალუ ზოხორინელი რეგიონეფი: ჰიჯაზი, ნეჯდი, ელ-ჰასა დო ასირი. ტერიტორიეფიშ გოართოიანაფაშო საუდი ლჷმენდჷ 1902 წანაშე. მაართა ნოღა ნამუთ ეჭოფესჷნ, რდჷ საუდეფიშ საგვარეულო ნოღა — ერ-რიადი. ახალაკოქიმინელ სახენწჷფოს ოდუდეს ქჷნუდირთჷ ნეჯდიშ სულთან საუდიქ, თაჸურეშე მოურს ქიანაშ ასეიანი ჯოხოდვალა. ქიანაშ სახენწჷფო მონწყუალა რე აბსოლუტური მონარქია. საუდიშ არაბეთი რე მუსლიმანური სახენწჷფო ვაჰაბიზმიშ ძალიერი გოლინათ. თაქ იდვალუაფუ პროვინცია ჰიჯაზი - წიმიმორაგადე მუჰამედიშ ოდაბადე დო ისლამიშ ონწე. თაქ რე თარი მუსლიმური სიწიმინდეეფი — მექა დო მედინა, სოდე ირწანას მილიონობათ ადამიერი ასრულენს ჰაჯის. თაშნეშე საუდიშ არაბეთშა კანკალეშა უძახჷნა ჟირი წიმინდე მეჩეთიშ დიხას (მასჯიდ ალ-ჰარამი დო მასჯიდ ალ-ნაბავი).
დემოგრაფია
მინი|მარცხნივ|საუდიშ არაბეთის მახორობაშ მახორობაშ მეჭედალა (მახორობაშ მუდანობა 1 კმ²-ს)
ისტორია
მინი|არაბეთიშ ჩქონი [[1914 წანას.]] ალმახანურ ხურგეფს საუდიშ არაბეთი არსებენს 1926 წანაშე, მუჟამსჷთ აკიართიანჷ არაბეთიშ ჩქონს მადვალუ სათაროეფქ. ლჷმას მაართობა ნეჯდიშ მამართვალქ აბდულ-აზიზ იბნ საუდიქ მიღჷ, ნამუქჷთ 1932 წანას მაფათ გეგმიცხადჷ. თიში ღურაშ უკული, 1953 წანაშე ქიანას თიში სქუალეფი ართპიჯობურო მართუნდეს. სტაბილურობაშ ოთხილარო დო ექსტრემიზმწკჷმა ლჷმა ირო მიშმეშჷ მამართვალი ფანიაშ ინტერესეფშა. თეშ გეშა ქუვეითშა ერაყიშ მიშაჭკირუაშ უკული (1990) თაქ მილარინეს ააშ-შ ოურდუმე ბაზეფი. ოპოზიციური არზიშ აკოხურგუაქ საუდიშ არაბეთის ხე უნწყუ „ალ-ქაიდაშ“ ტიპიშ ექსტრემისტული ბუნეფიშ დორსხუაფა-გოპეულუას, ნამუთ მუში ინტერესეფშო გჷმირინუანა არაბეფიშ უბაღებულობას არხო ბჟაეიოლს ააშ-შ როლიშ გოაქტიურაფაშ გეშა. 2001 წანაშ 11 ეკენიას გოხორციალაფირი ტერაქტიშ მაკათურეფი უმენტაშო საუდიშ არაბეთიშ მენოღალეფი რდჷ, მუქჷთ ქიანა ძალამი რთულ დგომარობას ქჷნარინუ.
სქოლიო
* კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
თახაშხა
თახაშხა - მარაშ დღა თუთაშხა დო ჯუმაშხაშ შქას. ჯვეში რომალეფწკჷმა თე დღა ეჯღუნებუდჷ ოხვამერი მოროხის, ჯვეში გერმანული ტომეფს - ტირუს. ააშ-ს ტრადიციულო თახაშხას იმანჯებჷ გჷშაგორუეფი. ფედერალური გჷშაგორუეფი იმანჯებჷ გერგობათუთაშ მაართა თუთაშხაშ გეჸვენჯი დღას.
ჯვ. წ. 742
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 742 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
კასეროსიშ დეპარტამენტი
კასეროსიშ დეპარტამენტი (Departamento Caseros) — დეპარტამენტი არგენტინას, სანტა-ფეშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 79 096 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 3 449 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კასილდა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
რომან მუჩიაშვილი
რომან მუჩიაშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ნიკოლოზ კოპერნიკი
ნიკოლოზ კოპერნიკი (Mikołaj Kopernik, Niklas Koppernigk; დ. 19 ფურთუთა, 1473, ნ. თორნი, პოლონეთი — ღ. 24 მესი, 1543, ფრაუენბერგი (ასე ფრომბორკი), პოლონეთიშ ომაფე) — პოლონარი დო გერმანალი რენესანსიშ ბორჯიშ ასტრონომი, მათემატიკოსი, მექანიკოსი, ეკონომისტი. კოპერნიკი ანტკიცენდჷ მუჭო პლანეტეფიშ ცენტრი ბჟა რე დო დიხაუჩა ირთანსჷნ. კოპერნიკიშ თეორიეფით დირსხჷ ჰელიოცენტრულ სისტემაქ (ბერძენ. ‘ήλιος. „ჰელიოს“ - ბჟა, ლათ. centrum „ცენტრუმ“ — ცენტრი), სოიშეთ დიჭყჷ პირველ ომენცარე რევოლუციაქ.
კუჩ-ბიჰარიშ ოლქი
კუჩ-ბიჰარი (Cooch Behar, কোচবিহার জেলা) — ოლქი ინდოეთის, ბჟადალი ბენგალიშ შტატის, ტერაიშ რეგიონს. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი — კუჩ-ბიჰარი. ბრიტანული კოლონიური სახენწჷფოშ პერიოდის, ნოღა კუჩ-ბიჰარი კუჩ-ბიჰარიშ სათაროშ ნანანოღა რდჷ, ნამუსჷთ მართუნდჷ ნარაიანეფიშ დინასტია. XVIII ოშწანურაშ ბოლოს ბჰუტანქ კუჩ-ბიჰარიშ დოჸუნალა ცადჷ, მარა ინგლისარეფქ გეგშაჸათეს, ნამუსჷთ ხანგჷრძე კონფლიქტეფქ მაჸუნ.
კუჩ-ბიჰარს ოორუეშე უხურგანს ჯალპაიგურიშ ოლქი, ბჟადალშე დო ობჟათეშე — ბანგლადეში, ბჟაეიოლშე — ასამიშ შტატი. thumb|200px|ინდოეთიშ დო ბანგლადეშიშ [[ექსკლავი|ექსკლავეფი კუჩ-ბიჰარიშ ოლქის|left]]
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ოლქეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ოლქეფი
ბინდიშ საგა: მურუჟი
ბინდიშ საგა: მურუჟი შილებე შანენდას:
ბეროუნიშ რაიონი
220პქ|მინი|მარჯვნივ|ბენეშოვიშ რაიონიშ აბანდვალა [[ცენტრალური ბოჰემიაშ აკანი|ცენტრალურ ბოჰემიაშ აკანს, ჩეხეთის]] 220პქ|მინი|მარჯვნივ|ბეროუნიშ რაიონიშ მუნიციპალიტეტეფი 220პქ|მინი|მარჯვნივ|ნოღა ბეროუნი ბეროუნი (ჩეხ. Okres Beroun) — რაიონი ცენტრალურ ბოჰემიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე ბეროუნი. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 1 474,69 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 92 084 ადამიერს, მახორობაშ მეჭედალა — 62,4 ადამიერს კვადრატულ კილომეტრის.
ლჰოძე
ლჰოძე — ბრუოვითოშიანი კონკა ჰიმალაიშ გვალეფს, ჩინეთის დო ნეპალს. სიმაღალაშ მეჯინათ დიხაუჩაშ მა-4 კონკა. სიმაღალა 8516 მ. ადმინისტრაციულო იდვალუაფჷ ჩინეთიშ — ტიბეტიშ ავტონომიური რეგიონიშ დო ნეპალიშ — ქუმბუშ რეგიონიშ ხურგის. წჷმარინუანს ევერესტიშ მასივიშ ნორთის. თე წკონიაწკჷმა მერსხილი რე ობჟათე გოლაფირიათ. აკოგაფილი რე კრისტალური ქანეფით. თარ კონკაწკჷმა ართო ლჰოძე წჷმორინაფილი რე ელაზჷმაფათ მორჩილი კონკეფით: შქა ლჰოძონი (8414 მ) დო ლჰოძე-შარით (8383 მ). ტიბეტურო ლჰოძე შანენს „ობჟათეშ კონკას“.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩინეთიშ გვალეფი კატეგორია:ნეპალიშ გვალეფი
აუგუსტუსბურგიშ დო ფალკენლუსტიშ დოხორეეფი
აუგუსტუსბურგიშ დო ფალკენლუსტიშ დოხორეეფი (Schlösser Augustusburg und Falkenlust), იდვალუაფუ გერმანიაშ ნოღა ბრიულს. 1984 წანაშე მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. დოხორეეფი ართიანწკჷმა მერსხუაფილი რე ფორჩა ბაღეფით.
დოხორეეფი ეკიდჷ კიოლნიშ არქიეპისკოპოს კლემანს ავგუსტ ბავარიალქ XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს. აუგუსტუსბურგიშ დოხორეშ თარ ნორთის U-ს ფორმა უღუ დო აკმოდირთუ სუმ სართულშე დო ჟირდონეამ ცხვენშე. საურცხოო ჩართეფი დოპროაქტაფილი რე ბალთაზარ ნეიმანიშე. ბაღეფი დაპროექტჷ დომინიკ გირარდიქ.
ფალკენლუსტიშ დოხორექ 1729-1740 წანეფს ამალიენბურგიშ ოჯინორე ჸუდეშ სტილს იჸუ ეკიდილქ.
მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშე მოჸუნაფილი 1994 წანაშახ, აუგუსტუსბურგიშ დოხორე გერმანიაშ პრეზიდენტიშ სუმარეფიშ მიოღებელო გჷმირინუაფუდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანიაშ დოხორეეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გერმანიას
ცოდაშ მუკონწყუმა (ფილმი)
ცოდაშ მუკონწყუმა (ქორთ. მონანიება) — თენგიზ აბულაძეშ ფილმი, ტრილოგიაშ ბოლო ნორთი. გჷნოღალირქ იჸუ 1984 წანას. ეჭოფილი აფუ კანიშ მა-40 ინტერნაციონალური კინოფესტივალიშ სუმი პრიზი: თარი ჟიურიშ სპეციალური პრიზი, კათოლიკური ეკლესიაშ ჟიურიშ პრიზი ჰუმანიზმიშო დო კინოპრესაშ ინტერნაციონალური ფედერაციაშ პრემია „ფიპრესი“; პრიზეფი ჩიკაგოშ დო ჰეუგესუნიშ ინტერნაციონალური კინოფესტივალს, არძო 1987; იტალიაშ კინემატოგრაფისტეფიშ ერუანული ასოცაციაშ პრემია საუჯგუშო თანჯეფგალენური ფილმიშო, 1988). ტრილოგიაშენ აბულაძეს 1988 წანას ლენინური პრემიაქ ქჷმიაჩჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთული ფილმეფი კატეგორია:ქორთულნინამი ფილმეფი კატეგორია:1984 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:თენგიზ აბულაძეშ ფილმეფი
ხათუნა გოგორიშვილი
ხათუნა გოგორიშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ჯვ. წ. 743
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 743 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ამერიკაშ სამოა
ტერიტორიას ოზუღე ხურგა უღუ ბჟადალი სამოაწკჷმა, ობჟათე-ბჯადალშე – ტონგაწკჷმა, ოორუეშე – ტოკელაუწკჷმა, ბჟაეიოლშე - კუკიშ კოკეფწკჷმა, ობჟათეშე - ნიუეწკჷმა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკაშ სამოა
თოთი (ჸალაიბონი)
თოთი — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ხასჷლაშ ნოჸელას (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი). წყარმალუ მულხრაშ (ინგირიშ ნადუ) ღანჩოს. სიმაღალა 3800 მ. ფორილი რე თირით დო ჸინით. ჯიშთი ტვიბერიშ აუზის მიორსხუანს ლეხზირიშ ლეხერწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ახვახალეფი
ახვახალეფი (დორხველი ჯოხო აშვადო) — ხუნძეფიშ მორჩილი მუდანობაშ ეთნოგრაფიული ბუნა. ოხორანა დაღესტანიშ რესპუბლიკას, ახვახიშ, სოვეტსკოეშ დო შხვა რაიონეფს. ნინა — ახვახური, სალიტერატურე ნინა — ხუნძური.
რუსეთიშ ფედერაციას 6 376 ადამიერი (2002), თინეფს შქას დაღესტანიშ რესპუბლიკას 6 362 აფამიერი (2002). დოხოლაფირო 2 600 ახვახი ოხორანს აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას.
ანთროპოლოგიურო, რინათ დო კულტურათ ხუნძეფს ომოჯგირჷნა. თარი საქვარუა ჯვეშიშჯვეშშე — მეშხურალა. ახვახალეფი (ოსურეფი) ნოშქერს ეზელი დღვილშე დო ბოწოწიშე აკეთენდეს დაღესტანს ჩინებულ დღვილიშ კოკეფს.
ლიტერატურა
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი კატეგორია:დაღესტანი
ნალჩიკი
ნალჩიკი (რუსულო На́льчик-ნალჩიკ, ყაბარდოულო: Налшык; ნალთჩიკ ბალყარულო: Нальчик) — ნოღა რუსეთიშ ფედერაციას, ყაბარდო-ბალყარეთიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა ყაბარდო-ბალყარეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 240 095 კოჩის.
დომაჸალაფირი ნოღეფი
კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთი კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ჯიუ
ჟიუ (Jiu) — წყარმალუ ობჟათე რუმინეთის, წყარმალუ დუნაიშ კვარჩხან ნადუ. სიგინძა 339 კმ, აუზის ფართი 10,070 კმ². იჭყაფუ ობჟათე კარპატეფიშ გვალეფს, გიშმურს რუმინეთიშ პროვინციეფს: ჰუნედოარიშ ჟუდეცი, გორჟიშ ჟუდეცი, დოლჟიშ ჟუდეცი დო მიშმურს დუნაიშა, ბულგარეთიშ ნოღა ორიახოვოშ ხოლოს.
ედომუშამი ერუანული პროდუქტი
ედომუშამი ერუანული პროდუქტი (ეეპ) (Gross National Product, GNP) — ქიანაშ რეზიდენტეფშე მოჭირინაფილი ხანდათ დო ღმალათ ართი წანამოწანას წარმებული პროდუქციაშ დო მოინალაფაშ საბაზარო ღირებულება. ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტიშე გინორთელო, ნამუთ გუთმოთანჯუნს წარმებას გეოგრაფიული დვალათ, ედომუშამი ერუანული პროდუქტი ითოლწონენს წარმებას დორხველაფაშ მეჯინათ.
ედომუშამი ერუანული პროდუქტი ვა აშხვანერენს ხარისხობურ გოუჯგუშაფას ტექნიკურ ხელობუას (მაგალთო, კომპიუტერიშ წარმებელურობაშ, ინფორმაციაშ დამუშებაშ სიჩქარეშ მორდუალა) მუშ მუდანობურ რდუალაშე (მაგალითო, წარმებული კომპიუტერფიშ მუდანობა). ჟირხოლო თინეფს მითმირჩქინანს „ეკონომიკური რდუალაშ“ ფორმეფო.
ედომუშამი ერუანული პროდუქტი დო ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი
ედომუშამ ერუანულ პროდუქტის (ეეპ) ხშირას უპირისპირენა ედომუშამ დინოხოლენი პროდუქტის (ედპ). ედომუშამი ერუანული პროდუქტი ზჷმუნს აორთის, მეღებულს ქიანაშ საწარმეეფშე, თე საწარმეეფიშ ფიზიკური დვალაშ უმკუჯინუო, ქიანაშ დინოხოლე თუ ხურგიშგალე; ოდო ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი მორთინაფილი რე ქიანაშ თანჯეფს ჸოფილი საწარმეეფშე წარმებული აორთით, თეშ უმკუჯინუო, ორხველჷ დო ვარ არძო ოწარმე თე ქიანას.
მუჟამცჷთ ქიანაშ კაპიტალი ვარა ხანდაშური რესურსეფი დაკებული ქიანაშ ხურგეფს გალე, ვარა მუჟაც ურცხოური ფირმა მოქმედენა ქიანაშ ტერიტორიას, ილებეა, ედომუშამი ნაციონალური პროდუქტიშ დო ედომუშამი დინოხოლენ პროდუქტიშ მაძირაფალეფი გინიშხვანერებუდას ართიანშე. მაგალითიშო, 2009 წანას ააშ-ქ მუში ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტი გოთანჯჷ 14.119 ტრილიონი ააშ-იშ დოლარით, მუჟამსჷთ ედომუშამი ერუანული პროდუქტი 14.265 ტრილიონი დოლარი რდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:მაკროეკონომიკა
კლადნოშ რაიონი
კლადნო (ჩეხ. Okres Kladno) — რაიონი ცენტრალურ ბოჰემიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე კლადნო. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 719,61 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 152 163 ადამიერს, მახორობაშ მეჭედალა — 211 ადამიერს კვადრატულ კილომეტრის.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ჩეხეთიშ რაიონეფი
ნაშიხვი
ნაშიხვი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, იდლიანიშ თემს (ოფუტეეფი: იდლიანი, ლებურცხილა, ნაშიხვი, ჭალე).
სქოლიო
კატეგორია:მესტიაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ოფუტეეფი კატეგორია:საქორთუოშ ოფუტეეფი
ჯვ. წ. 744
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 744 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
რატი იონათამიშვილი
რატი იონათამიშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
მიქაელ მოდრეკილი
250px|thumb|მიქაელ მოდრეკილიშ კათელი მიქაელ მოდრეკილი — X ოშწანურაშ ქორთუ კალიგრაფი, პოეტ-ჰიმნოგრაფი, ფირჩა მესხური ტიპიშ იადგარიშ ხეშნაჭარაშ (S-425) აკმადგინალ-რედაქტორი, ნამუთ მუჭოთ აკოდგინალუაშ, თეშ ხანტურული გაფორმებაშ თოლონჭაფუთ, X ოშწანურაშ ქორთული წინგიშ ხელუანობაშ ბარჩხალა მინუშიე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქორთუ კალიგრაფეფი
ბევრეთი
ბევრეთი — ოფუტე საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის, თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ დაბოლებას, წყარმალუ დიღმისწყალიშ დუს. ზუღაშ დონეშე 1080 მეტრას. გოძვენა მცხეთაშახ 20 კილომეტრი. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 51 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ოროგრაფია
thumb|370px|ოროგრაფია, სქემა ოროგრაფია (ბერძნ. óros – გვალა დო grapho – ეჭარუა) — გეომორფოლოგიაშ დარგი, ნამუთ ეჭარუნს დიხაუჩაშ რელიეფიშ ფორმეფს (ქჷნდჷრეფს, ზუკეფს, ქვიბეფს დო შხვ.) დო ოხვამილუანს თინეფიშ კლასიფიკაციას გალენი შანეფიშ მეჯინათ.
ქჷნდჷრეფიშ, გაბარეფიშ, რზენეფიშ, ლეხერეფიშ დო შხვ. გეოგრაფიული ობიექტეფიშ ეჭარუაბორჯის მიაწურუაფუ ორენი, ქიანეფიშ ჰორიზონტიშ ორიენტირაფა, ზჷმეფი (სიგჷრძა, ფართობი, სიმაღალა, სიტომბა დო შხვ.), ჟიდოხიშ ფორმეფი დო ფერდიეფი თინეფიშ გეკინალათ.
ბექა ადამაშვილი
ბექა ადამაშვილი (დ., 1990, ქართი) — თეხანური ქორთუ ჭარუ, ჟურნალისტი, იუმორისტი დო ბლოგერი. ჩინებულო გჷნირთჷ მაართა სატირული რომანით – „ბესტსელერი“ (2014).
ბიოგრაფია
ბექა ადამაშვილქ დებადჷ ქართის, 1990 წანას. 2007 წანას, სკოლაშ თებაშ უკული გურაფა დიჭყჷ კავკაციაშ უნივერსიტეტიშ მედია სკოლაშ ჟურნალისტიკაშ დო სოციალური მენცარობეფიშ ფაკულტეტის. ბექაშ ორდოიანი თხობელუეფი იბეშტუდჷ შხვადოშხვა პერიოდულ გიშაშქუმალეფს დო გაზეთეფს. თიში ართ–ართქ თხობელუაქ, ჯოხოდვალა "ჭვემაშ ჭვათი" გემშართჷ ქიმიაშ ოსკოლე ოხემანჯღვერუეშა.
2009 წანაშე 2013 წანაშახ, ბექა ირო ობჟინუანდჷ სატირულ–იუმორისტულ სტატიედს დორხველჷ ბლოგის (www.doin.ge), რინაშულ დო სოციალურ თემეფიშ გეშა. თიში ბლოგეფი გიშაკერზაფილო პოპულარული რდჷ ახალნორდეფს. მუჭოთ ბლოგერქ, თიქ ანდა კონკურსის გიმორძგჷ.
2013 წანას, ბექა ადამაშვილი ოკათუდჷ „შემოდგომის ლეგენდაშ“ ლიტერატურულ კონკურსის, სოდე ჭარილჷ თხობელუაქ „XXVIII: წერტილი“, მაართა ჯილდო მოუღჷ. თიშ შხვადოშხვა თხობელუეფქ გიბჟინჷ ლიტერატურულ ჟურნალეფს, თინეფს შქას „ცისკარს“ დო „ანეულს“.
2014 წანას, ბექაქ ჭარჷ მაართა რომანი – „ბესტსელერი“, ნამუთ კჷნ მუში რაგადით რე „სატირულ-პაროდიულ-დეტექტიურ-დუდოტახ-ფენტეზ-ფანტაზ-დოხოლომუდგაქდუმასქიდჷნ“ ჟანრიშ რომანი ლიტერატურაშ გეშა, ლიტერატურულ კლიშეეფშენ, ჩინებულ ჭარუეფშენ, ჩინებულ პერსონაჟეფშე, დო თი ირფელშენ, ნამუთ წინგეფს სასიამნე ემოციეფს მოიღანა, ვარ-და უბრალოთ - ნერვეფს მოიფაჩჷნან.
2021 წანაშ 7 მესის, ბექა ადამაშვილქ გინოჩამა „მთავარ ჭკვიანს“ 50 000 ლარი მიგჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1990 კატეგორია:ქორთუ ჟურნალისტეფი კატეგორია:ქორთუ სცენარისტეფი ბექა
კოლინიშ რაიონი
კოლინი (ჩეხ. Okres Kolín) — რაიონი ცენტრალურ ბოჰემიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე კოლინი. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 743,57 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 90 552 ადამიერს, მახორობაშ მეჭედალა — 122 ადამიერს კვადრატულ კილომეტრის.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ჩეხეთიშ რაიონეფი
ილია ნაკაშიძე
ილია ნაკაშიძე — ქორთუ ექიმი დო პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ბულიში
ბულიში  — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ხობიშ მუნიციპალიტეტის, თუდოლენი ქვალონიშ თემს. იდვალუაფუ ოდიშ–გურიაშ რზენც, წყარმალუ რიონწყარიშ მარძგვანი ოძგაშეს. ზუღაშ დონეშე 10 მეტრას. ხობიშე დოჩილითაფირიე 8 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანც 431 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
გონაივი
გონაივი (Les Gonaïves, Gonayiv) — ნოღა ჰაიტიშ ოორუეშე, არტიბონიტიშ დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
კატეგორია:ჰაიტიშ ნოღეფი
თრუსო
თრუსო — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ დო ხოხიშ ქჷნდჷრიშ აკმაართაფალ თრუსოშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3150 მ. ცალსაროტი გინაულარი თერგიშ ლეხერშე (სტეფანწმინდაშ მუნიციპალიტეტი) ლიახვიშ ლეხერშა (ჯავაშ მუნიციპალიტეტი). კართეეფი გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური ოდიარეეფით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
აღულეფი
აღულეფი (დორხველი ჯოხო агъулар) — დაღესტანიშ ობჟათე ნორთის მახორუ კათა (აღულიშ, ქურახიშ რაიონეფი). აღულეფიშ მუდანობა დოხოლაფირო 30 000 ადამიერი (2002). ოხორანა 4 ლეხერს (აღულდერე, ქურახდერე, ყოშანდერე დო ხპიუყდერე). რაგადანა აღულურ ნინაშა. რინათ დო კულტურათ ლეზგეფს ომოჯგირჷნა. რელიგია — სუნიტური ისლამი. მეურნალაშ თარი დარგეფი რე: მეშხურალა დო მებაღობა, მეჸუნა თაშნეშე მემინდორალას.
ლიტერატურა
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი კატეგორია:დაღესტანი
კასტელიანოსიშ დეპარტამენტი
კასტელიანოსიშ დეპარტამენტი (Departamento Castellanos) — დეპარტამენტი არგენტინას, სანტა-ფეშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 162 165 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 6 600 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა რაფაელა.
მარიანაშ რღამილი
thumb|200px|მარიანაშ რღამილი, რჩქალი ოკიანე. მარიანაშ რღამილი — ონჭირე (ინწრო) დეპრესია რჩქალ ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, ფილიპინიშ ზუღას. გინოზინდილი რე დოხლოაფირო 1500 კილომეტრის მარიანაშ კოკეფიშ მანგის. უღუ V–შობური პროფილი, ქირქე (ქანობი 7-9°) კართეეფი, ბირტყა ქვინჯი (სიგანა 1-5 კმ). მაქსიმალური სიტომბა რე 11022 მეტრა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რჩქალი ოკიანე
ადამიერი
ჭკვერი ადამიერი (Homo sapiens) იკოროცხუ პრიმატეფიშ გვარო, ჰომინიდეფიშ ბუნაშ, ადამიერიშ ნოგორიშ აკა წჷმმარინაფალო. ადამიერქ დიდი გაულა იღვენჷ დიხაუჩაშ ბიოსფეროშ აკოქიმინუას, გაჭყჷ დიხაუჩაშ მუში ნცხი — ანთროპოსფერო. ადამიერეფიშ ართობურალას ჯოხო პოპულაცია ვარდა კოჩიშობა. ინდივიდეფიშ ურთიართალა აკმოქიმინუნს ჯარალუას ვარდა სოციუმს. ინფორმაცია, ნამუთ ადამიერს მონძალაშ ემუშაფეფიშ შარათ გჷნმაჩამუ, ცირკულირენს ჯარალუას დო წჷმოქიმინუნს ნოოსფეროს. ჯარალუაშ არძა მატერიალური დო ინფორმაციული ხანდა წჷმოქიმინუნს კულტურას. ადამიერი, მუჭოთ თელი ორგანიზმეფიშ 90%, ირთუ ჟირ სქესო: კოჩი დო ოსური.
რსხულიშ აკოდგინალუა
ასე დისკუსიაშ ოკითხი რე, ოხვილური რე დო ვარ ადამიერიშ გვარობაშა Homo sapiens ნეანდერტალარიშ დინოხუნაფა, დო ვარ გირთას ადამიერიშ ჟირ გიმენგვარობათ: Homo sapiens neandertalis დო Homo sapiens sapiens, შხვა ზიტყვეფით ქობთქუათჷნ, აკმადგინანა დო ვარ პალეანთროპეფი დო ადამიერეფი ალმახანური ფიზიკური სახეშ ართ გვარობას. თე პრობლემაშ გინოჭყვიდირიშ უკული შილებე იბვარაუდათ, შილებე დო ვარ თე ჟირი ჸაშე გამნარყიშ მეღება დო წჷმორინელი რე დო ვარ ალმახანური ადამიერეფიშ პოპულაციას ნეანდერტალარეფიშ გენი.
ადამიერიშ ორგანიზმი
მინი|243x243პქ|[[ოსურკოჩი|ოსური დო კოჩი ადამიერიშ თარი ანატომიური მუნაჩემეფი]] არძო ჩხოლარიშობურო, ადამიერიშ ორგანიზმი ხოლო მილიარდობათ აკაბურცხა კურთხუეფშე აკმოდირთუ. ართი კონკრეტული სახეშ კურთხუეფი ნორშვის აკმოქიმინუნს, ხოლო შხვადოშხვა ნორშვი — ორგანოეფს, სამანგათ, გურს დო ფიჟვეფს. ორგანოეფიშ კანკალე ბუნა სისტემეფო აკმიართიანუაფჷ, მუშენჷ-და ედომუშამი ფუნქციას ასრულენს. ადამიერიშ ორგანიზმის ბრუო თარი სისტემა რე.
დადგინალი სისტემა ძვალეფიშე დო ორსხუაფუეფიშე აკმოდირთუ, ნამუთ ორგანიზმიშ ლიბუ ნორთეფიშ გიობიჯალი რე დო ნამუსჷთ კუნთეფი მიარსხუაფუ. მაჸარაფალი სისტემა კუნთეფი რე, ნამუთ კიდურეფს დო რსხულიშ შხვა ორგანოეფს აჸარენს.
ოჭკომალიშ მუმანელებერი სისტემა ოჭკომალს აკმოფაჩჷნს დო ანთხიერენს. თაჸურეშე ოჭკომალი ნიბთარობეფი ზისხირშა გჷნმურს. გჷმმართალი სისტემა ორგანიზმის ნოსქილედეფშე ადუდიშულენს. თინა ჭაჭეფს დო შარდიშ ბუშტიშე აკმოდირთუ.
ოშურიელე (ტრაქეა) დო ფიჟვეფი შურიშოღალარ სისტემას აკმადგინანს. თიშ საშვალებათ დინმიბშურუანთ ჟანგბადის, ნამუსჷთ ჩქინი ორგანიზმი ოჭკომალშე ენერგიაშ მიოღებელო გჷმირინუანს. ზისხირიშ მეულა-მოულაშ სისტემა გურს, ზისხირჯერღვეფს დო ზისხირს იკენს. ზისხირი ოჭკომალი ნიბთარობეფით დო ჟანგბადით ზირუნს ედომუშამ რსხულს დო ნოსქილედეფი გიმუღჷ.
ნერვული სისტემა დუდიშ, ოჭიშიშ ტვინიშ დო მიარემუდანობაშ ნერვეფშე აკმოდირთუ. თინა რსხულს მეღალეფიშ დო სიგნალეფიშ გჷნოჩამაშ საშვალება რე. ოსურიშ დო კოჩიშ რეპროდუქციალური სისტემეფი ადამიერიშ გამრავლებას ხეს უნწყუნს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ადამიერი კატეგორია:ჯარალუა კატეგორია:ჰომინიდეფი
დათა თუთაშხია
დათა თუთაშხია (ქორთუ. დათა თუთაშხია) — ჭაბუა ამირეჯიბიშ რომანი, გიშაშქუმალირი 1975 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:1975 წანაშ რომანეფი კატეგორია:ქორთული რომანეფი
ბორის პაიჭაძეშ ერუანული სტადიონი
ბორის პაიჭაძეშ ჯოხოშ დინამო არენა, კუნტას დინამო არენა, თარი დო არძაშე კაბეტი სტადიონი საქორთუოს. სტადიონი ქართიშ დინამოშ ოწიკვალი მოედანი რე. დუდშეიანი ნოგეფი, ნამუთ ცენტრალური სტადიონიშ ჯოხოთ რე ჩინებული, აკაგეს 1932-1935 წანეფს (არქიტექტორი არჩილ ქურდიანი (უნჩაში)). 1955-1956 წ. ღოლის აკაბუცხა რეკონსტრუქცია, 1970-იანეფს ჯვეში ნოდგიმი აკარღვეს დო გედგეს უმოს დიდი, ამდღარი სტადიონი, ნამუთ 1976 წანაშ 26 ეკენიას სადიაროთ გონწყეს (არქიტექტორი გია ქურდიანი; კონსტრუქტორი შალვა გაზაშვილი). გედგუმაშ მომენტის ათე სტადიონი დონტირათ მასუმა რდჷ სხუნუეფიშ რსხუს. თიში გედგუმაქ იჸუ ქართიშ დინამოშ პოპულარალაშ რდუალაშ დო ბუნაშ წჷმოძინაშ გეშა. სტადიონი 78.000 მაჯინეს ინტირინუანდჷ დო სხუნუეფიშ კუჩხბურთიშ ფედერაციაშ დო უეფაშ არძა მოთხუალას გამენდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ ოკუჩხბურთე სტადიონეფი კატეგორია:ერუანული სტადიონეფი კატეგორია:ქართიშ სტადიონეფი კატეგორია:ოკუჩხბურთე უმაღალაშ ლიგაშ კლუბეფიშ სტადიონეფი
ჟეშუვი
thumb|200px|თარი [[ლიუბომირეფიშ დოხორე. XVIII ოშწანურა.]]
ჟეშუვი (Rzeszów), თაშნეშე რიაშევი (Ряшів) — ნოღა პოლონეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, კარპატეფიშ სავოევოდეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ წყარმალუ ვისლოკიშ (წყ. სანიშ ნადუ). ნოღა შანულამი ორკინაშარე ნოსქვი რე. ჟეშუვი იდვალუაფჷ ვარშავაშ ობჟათეშე 333 კილომეტრიშ მეძენას.
კენგურუ
კენგურუ (Macropus) — ჩანთამი ბჟაშუმუ რანწკიშ ჩხოლარეფიშ ბუნაშ ედომუშამგჷმორინაფონი ჯოხოდვალა. ინჭრო არზით, თე ჯოხოდვალა გჷმირინუაფუ ჩხოლარეფიშ თე ფანიაშ უმოსი შხუ წჷმმარინაფალეფიშ ოშინალო, მუჟანსჷთ თე ფანიაშ უმოსი ჭიჭე წჷმმარინაფალეფს - ვალარუ დო ვალაბი ჯოხო. კენგურუ გჷთმარზუ 8 წანაშე 16 წანაშახ.
1929
დღახუეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 745
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 745 წანა.
პიდურუტალაგალა
პიდურუტალაგალა  — შრი-ლანკაშ გვალაშ კონკი, თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ გვალა პედრო.
შრი-ლანკაშ უმაღალაში ჭურჭული. ოკიანეშ დონეშე 2524 მეტრის დო გოხოლუაშ მადვალი ლაკადაშე 500—700 მეტრიშ სიმაღალას იდვალუაფჷ. ქიანაშ ცენტრალურ ლაკადას იდვალუაფჷ, ნოღა ნუვარა-ელიაშ გოხოლუას. გოლათიშობური ფორმა უღი. აკოგაფილი რე გნაისით დო გრანიტით. კონკის გედგჷ ქიანაშ თარი ოტელემაუჭყაფე ტრანსლატორი.
სინჰალურშე თიშ ჯოხო მარგალურო გჷნითანგჷ მუჭოთ "ქანთილი გვალა".
სქოლიო
კატეგორია:შრი-ლანკაშ გვალეფი კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
სიმონ ნოზაძე
სიმონ ნოზაძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
მანასლუ
მანასლუ (मनास्लु, თაშნეშე ჩიმებული მუჭოთ კუტანგი) — კონკა ნეპალს, ჰიმალაის, კონკა ანაპურნაშ ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 65 კმ-ის. მანასლუ რე მოსოფელს სიმაღალათ მა-8 კონკა. თიში ჯოხო ითანგჷ, მუჭოთ „შურიშ გვალა“ დო მოურს სანსკრიტული ზიტყვა „მანასა“-შე, ნამუშ შანენს — „შურს“. თიში სიმაღალა რე — 8163 მ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჰიმალაი კატეგორია:ნეპალიშ გვალეფი
სალვადორ დალი
thumb|სალვადორ დალი, 1934, კარლ ვან ვეხტენიშ ფოტო. სალვადორ დალი ( – ედომუშამი სალვადორ ფელიპ ჟასინტ დალი დომენეკი, ; დ. 11 მესი, 1904, ფიგერასი, კატალონია – ღ. 23 ღურთუთა 1989, ფიგერასი) ― ესპანარი ხანტუ, ფერჭარუ, გრაფიკოსი დო სკულპტორი, სიურეალიზმიში წჷმმარინაფალი.
ბიოგრაფია
სალვადორ დალიქ დებადჷ 1904 წანაშ 11 მესის ესპანეთის, კატალონიურ ნოღა ფიგერასის, ნოტარიუსიშ ფანიას. სახუათი ხელუანობაშ გურაფა დიჭყჷ ოხანტურე სკოლას. 1914-1918 წანეფს გურაფულენდჷ ოდაბადურ ნოღას მარისტეფიშ ორდენიშ აკადემიას. 1916 წანას არდადეგეფშა იშარჷ ნოღა კადეკასშა, სოდეთ ეზიარჷ მოდერნისტულ ხელუანობას. დალიშ მაართა პერსონალურ გჷმოფინუაქ მინწყუ 1919 წანას. 1921 წანას მუმაქ გინოჭყვიდჷ სალვადორიშ მადრიდშა გოტება, სან-ფერნანდოსიშ აკადემიას გურაფაშ ოგჷნძარაფალო. ნანანოღას სალვადორქ გეჩინებაფუ ხელუანობაშ თიჯგურა წჷმმარინაფალეფი, მუჭომეფით რდეს ლუის ბუნიუელი, ფედერიკო გარსია ლორკა დო პედრო გარფიასი.