cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
უჩაშონა
250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი უჩაშონა – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 150 მეტრა, ზუგდიდიშე 7 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 315 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ლიმონ-ინდანსაშ კანტონი
ლიმონ-ინდანსაშ კანტონი (Cantón Limón Indanza) — კანტონი ეკვადორს, მორონა-სანტიაგოშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ლეონიდას-პლასა. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 10 192 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
მონბლანი
მონბლანი (Mont Blanc, Monte Bianco, ზიტყვაზიტყვათ „ჩე გვალა“) — კრისტალური მასივი დო თე ჯოხოდვალაშ კონკა ბჟადალ ალპეფს, საფრანგეთიშ დო იტალიაშ თანჯას, არძაშე უმოსი მაღალი ბჟადალ ევროპას (4808 მ) დო მა-11 მოსოფელს. მასივიშ სიგინძა რე 50 კმ.
მონბლანიშ თუდო გოჸუნაფილი რე 11,6 კმ სიგინძაშ ოავტომობილე გვირაბი, ნამუთ საფრანგეთის დო იტალიას მიორსხუანს. მონბლანიშ ბჟადალ კართეშ ჯინჯის, საფრანგეთიშ ჸურე, იდვალუაფუ ჯოხოგოლაფირი ოგვალე-ოთხილამურე კურორტი შამონი, სოდგათ ისტორიას მაართა ზოთონჯიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფქ იჸუ მონწყილქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ალპეფი კატეგორია:ევროპაშ კონკეფი
ზოთონჯიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფი
thumbnail|ოლიმპიური დაჩხირი ტურინს 2006 წელს. ზოთონჯიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფი — უშხუაში საირქიანო ნირზი სპორტიშ ზოთონჯიშ სახეობეფს, ნამუთ ოთხ წანმოწანაშე ართიშა აკმინწყუაფუ საირქიანო ოლიმპიური კომიტეტიშ ეგიდით. თე ლაჸაფეფქ მაართათ 1924 წანას იტარჷ, მუჭოთ ზარხულიშ ლაჸაფეფიშ გეძინაქ. კანკალე ზოთონჯიშ სპორტიშ სახეობაქ ზარხულიშ ლაჸაფეფშა გეძინელქ იჸუ 1908 დო 1920 წანას. 1024-92 ნანეფს ზოთონჯიშ ლაჸაფეფი კინი თიმ წანას იტარებუაფუდ, ნამუთ ზარხულს. 1994 წანაშე ზოთონჯიშ ლაჸაფეფი იტარებუაფუ 2 წანაშ ინტერვალს ზაფხულიშ ლაჸაფეფშე.
კატეგორია:ზოთონჯიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფი კატეგორია:ოლიმპიური ლაჸაფეფი
ტიან ტან ბუდა
ტიან ტან ბუდა (Tian Tan Buddha, 天壇大佛) — დიდი ზჷმაშ ბრონზეშ ბუდაშ ნოჭახნაკუ ნგონ-პინგის, ლანტაუშ კოკის, ჰონკონგი. თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ "დიდი ბუდა", თენა უმაღალაშ ღილე ცაშ თუდო დვალირი ბრონზეშ დოხუნელი ბუდაშ ნოჭახნაკუ რე. სკულპტურა იდვალუაფუ პო ლინიშ მონასტერწკჷმა დო ადამიერს დო ორთას, კათას დო რელიგიას შქას ჰარმონიულ წორორინალას, მაჸალუას გჷთმასახიერანს. თენა ჰონკონგიშ უდიდაშ ბუდისტური ცენტრი დო პოპულარული ტურისტული ოძირაფუობა რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბუდიზმი კატეგორია:ჰონკონგი
ფალაზონი
250px|thumb|right|ფალაზონი
ფალაზონი – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ წენწყარიშ ძგას, ზუღაშ დონეშე 110 მეტრა, ზუგდიდიშე 17 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 389 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ინდოეთიშ დემოგრაფია
thumb|300px|ინდოეთიშ მახორობაშ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ დონე thumb|300px|ქომოლკოჩეფიშ დო ოსურკათაშ მუდანობაშ მეზიმაფა ინდოეთიშ მახორობა აკმადგინანს 1,21 მილიარდშე მეტ ადამიერს, მოსოფელს ინდოეთი არძაშე დოხორელი ქიანა რე ჩინეთიშ უკული.
მახორობაშ დოხოლაფირო 80 % რე ინდუიზმიშ მარწუმე, 14 % მუსლიმი, ქირსიანი — 2,4 %, სიქხი — 2% დო ბუდისტი — 0,7.
ინდოარეფიშ უმენტაშობა — ოფუტეშ მახორუეფი რენა.
თელარაშ ოშქაშე მუდანობა: 65,8 წანა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთიშ მახორობა
რეიკიანესი
რეიკიანესი (Reykjanesskagi - ჩქონი რეიკიანესი) — ჩქონი ისლანდიას.
რეიკიანესიშ ჩქონი იდვალუაფუ ისლანდიაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, ფორილი რე გოსქანჩილი ლავათ დო ექი-ექ ჩანარეფით.
რეიკიანესიშო დჷმახასიათაფალი რე ვულკანური აქტივობა.
რესურსეფი ინტერნეტის
ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
კატეგორია:ისლანდიაშ ვულკანეფი
მამუცუ
thumb|left|მამუცუშ კომუნა მაიოტაშ რუკას მამუცუ (შიკომორი Momoju, Mamoudzou) — საფრანგეთიშ ზუღაშმელენ დეპარტამენტ მაიოტაშ ნანანოღა. წჷმარინუანს კომუნას დო კოკი მაიოტაშ უშხუაში ნოღას. აკოგაფილი რე ინდოეთიშ ოკიანეშ წყარპიჯის, მოზამბიკიშ საროტის. ნანანოღა რე 1977 წანაშე. თიშ გოხოლუას იდვალუაფუ ნოღა ძაუძი, ნამუთ მაიოტაშ ჸოფილი ნანანოღა რდჷ. მამუცუშ კომუნა მაიოტაშ უდიდაში კომუნა რე. თინა დორთილი რე 3 ოლქო, სოდე ნოღაშ მოხ, თაშნეშე მიშმურს 6 ოფუტე. 2012 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 57 281 ადამერს.
სქოლიო
კატეგორია:მაიოტა კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
27 ქირსეთუთა
27 ქირსეთუთა (დეკემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 361-ა დღა (ნარკი წანეფს — 362-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
სინტრაშ დოხორე
სინტრაშ დოხორე (პორტუგალიურო Palácio Nacional de Sintra) — შქა ოშწანურეფიშ დოხორე პორტუგალიაშ ნოღა სინტრას, სოდეთ XV ოშწანურაშე XIX ოშწანურაშ დალიერშახ ოხორანდეს პორტუგალიაშ მონარქეფი. შხვა ჟირ დოხორეწკჷმა ართო მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პორტუგალიას
ინტრაციტოპლაზმური სპერმაშ ინექცია
thumb|ინტრაციტოპლაზმური სპერმაშ ინექციაშ მეთოდი ინტრაციტოპლაზმური სპერმაშ ინექცია (ინგლისურო: intracytoplasmic sperm injection, ICSI) ინ ვიტრო გაჸოფიერაფაშ მეთოდი, გჷმორინაფილი კოჩიშ უსქუალობაშ ბორჯის. ათე მეთოდით სპერმატოზოიდი მიშმაჸუნა ოსურიშ მარქვალიშა. მეთოდის გჷმირინუანა აზოოსპერმიაშ ბორჯის ხოლო. ICSI გჷმიგონეს ბელგიარ მენცარეფქ, 1992 წანას. პროცედურაშ პიონერი რე ბელგიარი პროფესორი ჯანპიერო პალერმო.
ყულიშკარი
250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი ყულიშკარი – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1305 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ტენო (წყარმალუ)
ტენო — წყარმალუ ჩილეს, მაულეშ რეგიონს. გჷთმიჭყაფუაფუ წყარმალუეფიშ - მალო დო ნასიმენტოშ აკოკათაფაშ გეშა. წყარმალუშ სიგჷრძა რე 102 კმ, ღანჩოშ ფართობი 1,590 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
28 ქირსეთუთა
28 ქირსეთუთა (დეკემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 362-ა დღა (ნარკი წანეფს — 363-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ლაგო-ბუენოს-აირესიშ დეპარტამენტი
ლაგო-ბუენოს-აირესიშ დეპარტამენტი (Departamento Lago Buenos Aires) — დეპარტამენტი არგენტინას, სანტა-კრუსიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2010 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 8 750 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 28 609 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პერიტო-მორენო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
სახენწჷფო ნინა
სახენწჷფო ნინა რე ნინა, ნამუთ თე სტატუსით რე გოთანჯილი თე თუ თი ქიანაშ კონსტიტუციას, ვარდა კონსტიტუციაშ უღვენობაშ შვანს - სახენწჷფო კანონეფს. თენა რე ნინა, ნამუსჷთ სახენწჷფოს მენოღალეეფი გჷმირინუანა სახენწჷფო ხეშუულებაშ ორგანოეფწკჷმა (ოკანონმადვალე, სასამართალო, ემაჸონაფალი) ურთიართობეფიშ ბორჯის. ართიანშე ოკო გიხურგას სახენწჷფო ნინა, ნამუთ თეშნერო აღიარაფილი რე ედომუშამი ქიანაშ ტერიტორიას, ერუანული უმორჩილაშობეფიშ ნინეფშე, ნამუეფსჷთ უღჷნა სახენწჷფო (ოფიციალური) ნინაშ სტატუსი ქიანაშ თე თუ თი რეგიონს. სამანგათ, საქორთუოშ სახენწჷფო ნინა რე ქორთული, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ - ქორთული დო აფხაზური. ანალოგიური სტატუსი უღუ თათარულ ნინას თათარეთიშ რესპუბლიკას (რუსეთი), კატალონიურ ნინას კატალონიას (ესპანეთის), ფრანგულ ნინას ლუიზიანაშ შტატის (ააშ) დო თ.უ. თეხანური მოსოფელიშ ქიანეფიშ გვერდშე უმოსის დოფიქსირაფილი სახენწჷფო ნინა უღუ, კანკალე შვანს - ჟირი, სუმი დო უმოსი ნინა.
ჯონ დაუნი
220პქ|მინი|მარჯვნივ|ჯონ დაუნი ჯონ დაუნი (ინგლისურო: John Langdon Haydon Down, 18 გერგობათუთა, 1828 - 7 გჷმათუთა, 1896) - ინგლისარი ექიმი, გურაფლენდჷ გენეტიკურ, ქრომოსომულ პათოლოგიას, ნამუსჷთ ასე უძახჷნა დაუნიშ სინდრომს.
სახენწჷფო ნინა
დო ბოლოს, კანკალე ქიანას სახენწჷფო ნინაშ ჩინება ვაარსებენს, უმოსი ზუსტას, კანონდვალათ ვარე გოთანჯილი. თინეფიშ რიცხუშა მიშმურს ავსტრალია, გოართოიანაფილი ომაფე, ერიტრეა, შვედეთი დო შხვეფი. თეჯგურა შვანს, მუჭოთ წესი, ქიანაშ უმენტაშობაშ ნინას მიშინუანა ოფიციალური ნინაშ ჯოხოთ.
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:ნინეფი კატეგორია:სახენწჷფო კატეგორია:სოციოლინგვისტიკა
ჯონ დაუნი
რესურსეფი ინტერნეტის:
კატეგორია:დუნაბადი 1828 კატეგორია:ნაღურა 1896 კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი მენცარეფი
ლოგრონიოშ კანტონი
ლოგრონიოშ კანტონი (Cantón Logroño) — კანტონი ეკვადორს, მორონა-სანტიაგოშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ლოგრონიო. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 4 621 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
იავური ნინა
იავური ნინა —კოკი იავას მახორუ იავარეფიშ ნინა, ორხველჷ ავსტრონეზიული ფანიაშ ინდონეზიურ ბუნას. თის გჷმირინუანა ლათინურ დო იავურ (ინდური წჷმოულობაშ) ჭარალუეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მალაიურ-პოლინეზიური ნინეფი
გიშულა: ღორონთეფი დო მაფეფი
გიშულა: ღორონთეფი დო მაფეფი (Exodus: Gods and Kings) — რიდლი სკოტიშ 2014 წანაშ ეპიკური, 3D ფორმატის გინოღალირი ფილმი. ფილმი წუმარინუანს ბიბლიაშ გიშულეფიშ წინგიშ ინტერპრეტაციას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:2014 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი კატეგორია:3D ფილმეფი კატეგორია:ისტორიული ფილმეფი კატეგორია:რიდლი სკოტიშ ფილმეფი
მარიო სიმარო
მარიო ანტონიო სიმარო პაზი (დ 1 მანგი, 1971, ჰავანა, კუბა) კუბარი არტისტი, ჩინებული რე შხვადოშხვა სერიალეფით.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კუბარეფი კატეგორია:კუბარი არტისტეფი კატეგორია:სერიალეფიშ არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1971
ჩანჩამაიო (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ჩანჩამაიოშ პროვინცია ჩანჩამაიო — ხუნინიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. ნანანოღა რე ლა-მერსედი. პროვინციაშ შხვა შანულამი ნოღა რე სან-რამონი. პროვინციას ოხორანს 142,127 ადამიერი. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 4,723.4 კმ²-ს.
პროვინციაშ ჯოხოდვალა მოურს წყარმალუ ჩანჩამაიოშ ჯოხოშე.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 6 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:ხუნინიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
შამადელა
250px|thumb|right|შამადელა შამადელა – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 120 მეტრა, ზუგდიდიშე 24 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 493 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ომარ ხაიამი
ომარ ხაიამი, ედომუშამი ჯოხო ყიას ედ-დინ აბუ-ლ-ფათჰ ომარ იბნ იბრაჰიმ ხაიამ ნიშაპურელი (1048–1131; სპარსულო: ‏عمر خیام‎) — სპარსალი პოეტი, ფილოსოფოსი, ასტრონომი დო მათემატიკოსი. ომარ ხაიამს ჭარილი აფუ ვითოშიშე უმოსი რობაი, ჭიჭე ოთხი სტროფამი ლერსეფი. ხაიამიშ პოეზია გინნათანგა რე ბრელ ნინაშა.
რესურსეფი ინტერნეტის:
კატეგორია:ირანალეფი კატეგორია:ირანალი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1048 კატეგორია:ნაღურა 1822
არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი
არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი (الإمارات العربيّة المتّحدة), მერკეთ საამიროეფი — მონარქიული სახენწჷფო არაბეთიშ ჩქონს. მოხურგე ქიანეფი რე: საუდიშ არაბეთი, კატარი დო ომანი. საამიროეფქ დირსხჷ 1972 წანაშ 2 ქირსეთუთას, მუჟამსჷთ ბრიტანეთიშ პროტექტორატიქ გეთუ დო საამიროეფქ ფედერაციულო აკიკათესჷნ.
გეოგრაფია
thumb|left|200px|მიოჯინი სატელიტშე ქიანა იდვალუაფუ ობჟათე-ბჟადალ აზიას, არაბეთიშ ჩქონს. მოხურგე ქიანეფი რე: კატარი, საუდიშ არაბეთი, ომანი.
ორთა
არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ტერიტორია გჷნოზინდილი რე სპარსეთიშ ჸუჯიშ ობჟათე წყარპიჯიშ მანგას 600 კმ-ს. წყარპიჯეფი უთარაშო დაბალი რე, დინოხოლე მიშაჭკირელი წყარმარჩხე ჸუჯეფით. წყარპიჯიშ მანგას მიარე კოკი რე, დიდ გოძვენას გოჸუნს მარჯანიშ რაქეფი. უმენტაშო რე ქვიშამი დო ჯიმუანი ტიოზიშ რზენეფი, ბჟადალშე — ქუამი ტიოზეფი. ბჟაეიოლშე ომანიშ გვალეფიშ ნოჸელეფი რე. იროიანი წყარმალუეფი ვა რე.
ისტორია
საამიროეფიშ ტერიტორიას მეგორაფილი უჯვეშაში ხორუეფი ითარიღებუ დოხოლაფირო ჯვ. წ. 5500 წანათ. ჯვ. წ. 3000 წანას მუთმოხვადუდჷ ალ-ხაჯარიშ გვალეფს ლინჯიშ მოპალუა დო უღჷდეს მესოპოტამიაწკჷმა ოვაჭარე ურთიართობეფი. ოერეფოშქაშე ვაჭრუა რეგიონს ასეშა სტრატეგიულ შანულობას მეთმეჩანს. I ოშწანურაშე რდჷ იროიანი ოვაჭარე რზალეფი, სირიაშ დო ერაყიშ ნოღეფწკჷმა. თაშნეშე გევითარჷ ოზუღე მიმოულაქ ინდოეთწკჷმა.
ისლამიშ გოფაჩუა
რეგიონს ისლამქ გიფაჩჷ 630 წანაშე. საამიროეფიშ ტერიტორიას რსებულ მუსხირენ ბურჯაფიშ უკული არაბეთიშ ჩქონს ისლამქ საბოლოოთ გიპატჷნ. 637 წანას რას-ელ-ხაიმა გჷმირინუაფუდჷ სასანიდურ ირანშა ისლამიშ მიშაჭკირუაშ პლაცდარმო.
პორტუგალიური მართუალა (1506-1620)
XVI ოშწანურაშე დოჭყაფილი, ვასკო და გამაშ ექსპედიციაშ უკული, პორტუგალიაქ დიჭყჷ ინდოეთიშ ოკიანეშ ექსპანსია. 1507 წანას პორტუგალარ თარსარდალ ალფონსო დე ალბუკერკექ მორჩილ ფლოტით გეჭოფუ ომანიშ ჸუჯი დო ჰორმუზიშ საროტი, ნამუქჷთ პორტუგალიარ ვაჭარეფს ინდოეთწკჷმა დუდიშული ვაჭრუაშ შილებუამობა მეჩჷ. უკულიან წანეფს უკვე ემირატეფიშ ტერიტორია რდჷ პორტუგალიაშ ოღანკე, მორო თინეფს უწიენდეს მუჭოთ ემირატეფიშ ტერიტორიას მახორუ ტომეფწკჷმა ბურჯაფი, თაშნეშე ოსმალეთიშ იმპერიაშ მენტებეფიშ დათხინაფა. პორტუგალიარეფიშ დუდოთხილუე დგჷმილეფი იდვალუაფუდჷ ედომუშამ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუს პორტუგალიარეფს ვაუღუდეს ოსტინდოეთიშ კომპანიაშ ალარინა დო თინეფი რეგიონშე სეფიანეფქ გეგნორაჸეს. თინეფი ბაჰრეინს მადვალუ თარი ბაზაშე 1602 წანას გეგნორაჸეს, ობჟათე ირანიშ ონიშლი ნოღა ბენდერ-აბასიშე 1615 წანას, რას-ელ-ხაიმაშე — 1620 წანას.
საუდეფიშ მართუალა (1744–1891)
1744-1818 წანეფს აბუ-დაბიშ საამიროშ ბჟადალ რეგიონი მიშმეშჷ საუდეფიშ მაართა, ოსმალო-საუდეფიშ ლჷმაშ უკული, 1881-1891 წანეფს საუდეფიშ მაჟირა სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა. აბუ-დაბიშ მამართალი ზაიედ იბნ ხალიფა 1880-იან წანეფს კატარწკჷმა დო საუდეფწკჷმა აწარმენდჷ ოხურგე ლჷმას. თიქ გორკვიაფილ წჷმოძინას მიოჭირინუ დო დირთინუ ლივაშ ოაზისი დო გაიათი. თის ელ-ბურაიმიშ საუდეფშე გოდუდიშულაფას ომანი ხოლო ოხვარუდჷ. თეშ უკული რეგიონს აბუ-დაბიშ გოლინაქ მიძინჷ. შეიხი ზაიედი ჭყანიერი ლიდერი რდჷ დო ემირატიშ ტერიტორიას მახორუ ტომეფი თის პატის ცენდეს. თიშ მართუალაშ პერიოდის, აბუ-დაბიშ ტერიტორიაქ სუმშახ გიძინჷ. შედეგო აბუ-დაბიქ მახერხ ზოხორინალაშ ასქილადა, 1880-იანი წანეფიშ უკული ალ-აინისჷთ აკონტროლენდჷ. არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ დოსქილადირი საამიროეფი დღას ვაჸოფენა საუდეფიშ გოლინაშ გიმე.
დემოგრაფია
thumb|დუბაი უდიდაში ნოღეფი: (1 ღურთუთა, 2005)
მახორობაშ უმენტაშობა სუნიტი მუსლიმი რე, მორჩილი ნორთი აღიარენს შიიზმის. საამიროეფს მიარე ომუშებელო მოულირი ურჩხოალი რე. თინეფიშ უმენტაშობა ინდოეთიშ სუბკონტინეტშე დო ფილიპინეფშე რე.
ეკონომიკა
არაბეფიშ გოართოიანაფილ საამიროეფს მაღალინდუსტრიულ ეკონომიკა უღუ, ნამუქჷთ თინა მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე გოვითარაფილ ქიანათ გჷნართინუ. ქიანაშ თარი რესურსი ნაფთობი დო ორთაშობური გაზი რე. საუდიშ არაბეთიშე დო ქუვეითიშე გინორთელო, საამიროეფს გვიან დიჭყჷ ნაფთობიშ მოპალაფაქ. (1969 წ.) ზოხორინალაშ მოპალაფაშ უკული ქიანაშ ხეშუულებაქ გეგშეჸიდჷ ურცხოური ნაფთობიშ კონცერნეფიშ აქტივეფი. 1981 წანაშო ნაფთობშე მეღებულ მიშნაველეფქ 100-შა მიძინჷ. ქვერსემი სიდიდარე, ნამუსჷთ ქიანა ღებულენს ნაფთობშე, თარობას საშუალებას არზენს გახორციელას გრანდიოზული სოციალურ-ეკონომიკური პროგრამეფი. ქიანას რე დუდიშული ეკონომიკური ზონეფი, ნამუეფქჷთ მაართაშე დუბაიშ ონიშოლიშ (ჯაბალ‘ალი) ელმოლს დირსხუ 80-იან წანეფს. 90-იან წანეფს საამიროეფქ გჷნირთჷ არხო ბჟაეიოლიშ შხუ ოფინანსე ცენტრო. ქიანას ფაქტობურო ვარე ინფლაცია.
ოფუტეშ მეურნობას მუშენს მახორობაშ 5%. ოფუტეშ მეურნობა გჷმაჯერენს ოჭკომალ პროდუქტეფიშჸურე ქიანაშ მახორობაშ მოთხირიშ ხვალე ნახუთალს. ჩხომჭოფუაშე მეღებული მიშნაველეფი 4-შა უმოსი რე ოფუტეშ მეურნობაშე მეღებული მიშნაველეფშე.
ექსპორტი: ნაფთობი დო ნაფთობპროდუქტეფი, გაზი, ალუმინი.
იმპორტი: მონკა მანქანაშეკოგაფაშ პროდუქცია დო ოტრანსპორტე ანჯარაფა, ოფუტე-ომეურნე ჩხოლარეფი.
სქოლიო
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი კატეგორია:აბსოლუტური მონარქიეფი კატეგორია:ომაფეეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
აღდამი
აღდამი (Ağdam) — ნანოღუ აზერბაიჯანს. იდვალუაფჷ ყარაბაღიშ ქჷნდჷრიშ კართეს.
აღდამი ჯვეშთურქულო „მორჩილ ჯიხაზურგას“ შანენს. აღდამქ XVIII ოშწანურას დირსხჷ, 1928 წანას — ნოღაშ სტატუსი მიღჷ. აღდამიშ რაიონიშ ცენტრი დო ოავტომობილე რზეფიშ ნოსქვი რდჷ. 1974 წანაშ მუნაჩემეფით, აღდამიშ მახორობა 22 000 ადამიერს აკმადგინანდჷ. მუშენდჷ ჸვალ-კარაქიშ, ღვინიშ, ოკონსერვე დო ოინსტრუმენტე ქარხანეფი, ჟირი ტექნიკუმი, ომედიცინე დო ომუსიკე ოგურაფუ, დრამატული თეატრი. ნოღაქ მიჯალაგჷ ყარაბაღიშ კონფლიქტიშ ბორჯის.
ლიტერატურა
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნოღეფი კატეგორია:აღდამიშ რაიონიშ ნოღეფი
29 ქირსეთუთა
29 ქირსეთუთა (დეკემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 363-ა დღა (ნარკი წანეფს — 364-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
მაგალიანესიშ დეპარტამენტი
მაგალიანესიშ დეპარტამენტი (Departamento Magallanes) — დეპარტამენტი არგენტინას, სანტა-კრუსიშ პროვინციას.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პუერტო-სან-ხულიანი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ელექტრომაგნეტიზმი
ელექტრომაგნეტიზმი რე ართ-ართი ოთხი ფუნდამენტური ურთიართქიმინჯალაშე. შხვა ფუნდამენტური ურთიართქიმინჯალეფი რე დაღარი ურთიართქიმინჯალა, ძალიერი ურთიართქიმინჯალა დო გრავიტაცია. ელექტრომაგნიტურ ურთიართქიმინჯალათ იხასიათებუნა მუხტიშ მაღვენი რსხულეფი. აბანს, ნამუსჷთ თე ტიპიშ ურთიართქიმინჯალას უღუ აბანინ ელექტრომაგნიტური ვე ჯოხო.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ფუნდამენტური ურთიართქიმინჯალა
ვალი (კომიქსი)
ვალი — DC კომიქსეფიშ მოსოფელს ჸოფიერი მუსხირენ გუმოგონილი სუპერგერგეზიშ ჯოხო. დჷმარსხუაფალეფი რენა სცენარისტი გარდნერ ფოქსი დო ხანტუ ჰარი ლამპერტი, მაართა ფლეშიშ დებიუტიქ იჸუ კომიქსის Flash Comics #1 (ღურთუთა 1940).
არძა ვალს უღუ „სუპერსიჩქარე“, ნამჷთით თინეფს საშუალებას არზენს გილერულან დო იფინდიხანი, ჟიადამიური რეფლექსეფიშ გჷმორინაფათ. არძა პერსონაჟიქ ნამუსჷთ აპალუ „სუპერ-ფინდიხი“ უღუ ეჭოფილი ოლაჸაფე ჯოხო ვალი: ჯეი გარიკი (1940), ბარი ალენი (1956-1985, 2008), უოლი ვესტი (1986–2006, 2007), დო ბარტ ალენი (2006-2007).
ნძალეფი დო ჯან-ღვენეფი
არძა ვალს შეულებ დიქანცუას, იფირქას, ქიმინას ჟიადამური ფინდიხით, შეულებუნა თიჯგურა ჭუმინით ვიბრირაფა, ნამდა გიშართან კიდალეფს, იშარუან ბორჯის.
გუმოგონილი ბიოგრაფიეფი
ვალიშ ჯოხოშ გილმაღალარი პერსონაჟეფიშ უმენტაშობა ვარდა მუმალი ბორჯიშე რე ვარდა ნამდგაიჸინ პარალელური ოქიანუშე. თინეფშე არძაშე ჩინებულეფი რენა გარიკი, ალენი დო ვესტი.
სქოლიო
კატეგორია:კომიქსეფი კატეგორია:DC კომიქსეფი კატეგორია:კომიქსეფიშ პერსონაჟეფი კატეგორია:გუმოგონილი პერსონაჟეფი
მორონაშ კანტონი
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
სანაკი
სანაკი — ნოღა ბჟადალ საქორთუოს, სანაკიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 1933 წანაშე 1976 წანაშა თე ნოღას ჯოხოდჷ მიხა ცხაკაია დო 1976-1989 წანეფს - ცხაკაია. სანაკი იდვალუაფუ კოლხეთიშ რზენს, წყარმალუ ტეხირიშ პიჯის, ზუღაშ დონეშე 28 მეტრაშ სიმაღალას. სანაკის ნოღაშ სტატუსი მეჩეს 1966 წანას. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით სანაკიშ მახორობა 21 596 კოჩი რე. სანაკის რე ნოხეფიშ დო ჩაიშ ფაბრიკეფი, დიარაფაშ რეწუაშ საწარმოეფი, შხვადოშხვა პროფილიშ სკოლეფი, ბიბლიოთეკეფი, კულტურაშ ჸუდე, თეატრი, მ. ცხაკაიაშ ჸუდე-მუზეუმი. სანაკიშ ხოლოს იდვალუაფუ ბალნეოლოგიური კურორტი მენჯი. სანაკი რე სანაკიშ დო ჩხოროწყუშ ეპარქიაშ რეზიდენცია.
სანაკიშ რელიეფი
სანაკიშ ტერიტორია რელიეფიშ მუშებურობაშ მეჯინელო ირთუ ოორუე დო ოჩხანეშ ნორთეფო. ბიჟღეთი ნორთი უკებუ ლაკადეფს დო გვალეფს. სანაკიშ ოჩხანეშ ნორთი რე კოლხეთიშ რზენიშ უშანულამაში აბანი, ნამუთ დოცხვაბულერი რე წყარმალუ ცჷიშ დო ტეხირიშ ნადუ ღალეფით. რზენიშ მაქსიმალურუ სიმაღალა 30 მეტრას მითმიონჭირინდუანს. თინა ოორუეშ ჸურე იმაღალებუ დო მეთმეჭყორდუ ეკის, შხეფიშ დო ნოქალაქუშ გალეფიშ ოჩხანეშ ჸურენ კონჩხის. რელიეფიშ ანდობურობა დო ჰაერიშ სილამე ხეს უნწყჷნს წყარმალუეფიშ რშვილიშ გფშხირაფას. წყარმალუ ცჷი იჭყაფუ ეკიშ გვალაშ ბიჟღეთ ნორთიშე. დაჭყაფუს წყარმალუშ კალაპოტი ონჭირე რე დო ღარკულერი წყარი ექი-აქ გვალაშე გიშულას მინჩა წყარგელაფუს ქიმინჷნს.
წყარმალუ ტეხირი ეგრისიშ ქჷნდჷრიშე იდვანს დაჭყაფუს. წყარალაშ გალე, ეს წყარმოლაფა ხოლო ახასიათენს. ცჷის დო ტეხურას რდჷნა ჭიჭე წყარმალეფი დო ღალეფი: ფიცუ, ნახური, ჩხარი, ფაქვა, მეჯი, უჩარელუ, ეკუსკირი.
სანაკიშ გეოგრაფიული კოორდინატეფი
400 011. სანაკის უღჷ წაგირძარებული ფორმა. ოჩხანეშ ბჟადალუშე ბიჟღეთიშ ბჟადალუშა. სანაკიშ უძგოპაშ ბჟაეიოლი ნორთი ომძღჷ აბაშაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე წყემს, ბჟადალ ნორთი – ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ წყარმალუ ხობწყარს, უძგოპაშ ოორუეშ ნორთი ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ახუთიწკჷმა, ობჟათეშ ნორთი – ლანჩხუთიშ დო ხობიშ მუნიციპალიტეტეფიშ ხურგის.
სანაკიშ ორთაშობური რესურსეფი
სანაკი ორთაშობური რესურსეფიშ სიდიდარათ დო მოხუჯური გეოგრაფიული აბანდვალათ გიშეგორუ. გჷშაკერძაფილი ინტერესის იჭანუანს კასტრული ფოთქვა-დარბაზით უნაგირაშ გვალაშ თუდო, წურწუფამ წყარიშ რესურსი ნოქალაქუშ თემს, დო თაშ ხოლო ბალნეოლოგიური კურორტი. სანაკიშ მუნიციპალიტეტი დიდარი რე დიხაშ თუდონი წყარეფით, ნამუშეთ გიშართალი რე მინერალური დო კასტრული წყურგილეფით. თერმულ მინერალურ წყურგილეს აკმოფხვადუთ სახარბედიოს, ლეძაძამეს, ზანას, ნოქალაქუს დო შხვადო.
სანაკიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფი
1884 წანას ჯვეშ სანაკის გინწყჷ პატჷნ-ჟინოსქუალეფიშ ოგურაფალ აბანქ. თაქ გურაფულენდეს: სიმონ ჯანაშია, არნოლდ ჩიქობავა, პეტრე ქავთარაძე, ვარლამ თოფურია, კონსტანტინე გამსახურდია. სანაკის ირდეს თიშნერ გიშაგორილ კათაქ, მუნერეფით რდეს: აკაკი ხორავა, შალვა დადიანი, ვალერიან გუნია, თეოფანე დავითაია, ჟიული შარტავა დო შხვეფი. 1959 წანაშე ნოღას ასქვამენს აკაკი ხორავაშ ჯოხოშ დრამატული თეატრიშ ნოდგჷმი, ნამუთ კულტურული მონძალაშ ძეგლო იკოროცხუ.
სანაკიწკჷმა ხოლოს რე ჯვეში ეგრისიშ ნანანოღა, ნამუსჷთ მარგალურო ჯიხაქვინჯი ჯოხო, ქორთულო უძახჷნა ნოქალაქევს დო ბერძენულო ხოლო არქეოპოლისის (ქოძ. სურათი ხასჷლას)
სქოლიო
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი კატეგორია:სამარგალოშ ნოღეფი კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ნოღეფი
კონსეპსიონი (პერუშ პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|კონსეპსიონიშ პროვინცია კონსეპსიონი — ხუნინიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 3,067.52 კმ²-ს. პროვინციას ოხორანს 71,215 ადამიერი.
სკერი
სკერი ნოტყი რე (ქორთ. ქურციკი) ქალამეფიშ ფანიაშ სკერეფიშ გიმენფანიაშე. ოხორუ უღუ წოხოლენი, შქა დო ცენტრალური აზიას. ჯვეშო საქორთუოს ხოლო რდჷ (შირაქიშ, ელდარიშ, სამგორიშ დო გარდაბანიშ ვეეფს), მარა გეშაჭყორდუ.
30 ქირსეთუთა
30 ქირსეთუთა (დეკემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 364-ა დღა (ნარკი წანეფს — 365-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
სკერი
ლიტერატურა
კატეგორია:ქალამეფი
კონსეპსიონი (პერუშ პროვინცია)
ნანანოღა
პროვინციაშ ნანანოღა რე კოსეპსიონი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:ხუნინიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ტაოს-პუებლო
ტაოს-პუებლო (Taos Pueblo ვარა Pueblo de Taos) – ინდიარეფიშ (პუებლოშ) ართ–ართი ჯვეში ბუნა. იჩიებუდეს ტაოშ ბუნაშ ოორულ ტივა ნინაშა. ტაოს-პუებლო იდვალუაფუ ალმახანურ ნოღა ტაოსიშე 1,6 კმ-ს, ნიუ-მექსიქოშ შტატის. თაქ გინმურს ჭიჭე წყარმალუ რედ-უილოუ-ქრიქი. პუებლო მიშმურს ინდიარეფიშ რეზერვაციაშა. მუში ფართობი რე 384 კმ², მახორობა 1 900 კოჩი. .
ტაოსიშ ჯარალუა ჩინებული რე მუში ინოკილერობათ დო კონსერვატიზმით.
1992 წანას ტაოს-პუებლო იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.
სქოლიო
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ააშ-ს
უანკაიო (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|უანკაიოშ პროვინცია უანკაიო — ხუნინიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. მუში ნანანოღა რე უანკაიო. პროვინციას ოხორანს 439 699 ადამიერი, ფართობი აკმადგინანს 3.558,10 კმ²-ს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 28 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:ხუნინიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
სიცილია
250px|thumb|right|სიცილია 150px|thumb|right|სიცილია სიცილია (სიცილიურო დო იტალიურო: Sicilia) — იტალიაშ ავტონომიური რეგიონი. სიცილიას იტალიაშ შხვა რეგიონეფიშ გეშე არძაშ უმოსი ტერიტორია უკებუ 25,708 კმ² დო ჸუნს ხუთი მილიონი მახორუ. სიცილია რე სქირონაშქა ზუღაშ უდიდაში კოკი. სარდინიაწკჷმა ართო სიცილია ოფიციალურო იკოროცხუ კოკურ იტალიაშ რეგიონო.
ოვარაჭე შარეფწკჷმა სიახოლაშ გეშა, ისტორიულო სიცილიას უკებუდუ სტრატეგიული აბანი. თე ტერიტორია მირჩქინუაფუდუ დიდი საბერძენოშ (ბერძ.: Μεγάλη Ελλάς, ლათ.: Magna Graecia) მუხურო, ციცერონიშ ეჭარუათ სირაკუზა რდჷ ჯვეში საბერძნეთიშ უდიდაში დო უსქვამაში ნოღა.
ამდღა სიცილია იტალიაშ რეგიონი რე, მარა ჯვეშო თინა რდჷ დუდიშული სიცილიაშ ომაფე, ნამუთ იმართუდუ პალერმოშე. დუდშე სიცილიაშ ბუნტეფშახ, ომაფე მართუნდჷ კოკის, იტალიაშ კაშ ჩქონს დო მალტას. უკული თიქ გინირთჷ ჟირ სიცილიაშ კათ, ნამუსჷთ მართჷნდეს ბურბონეფი დო ნამუშ ნანანოღა რდჷ ნეაპოლს. იტალიაშ აკოზგუმონჯუაშ უკული გემშართჷ იტალიაშა დო ამდღა რე ავტონომიური რეგიონი.
სიცილიას უღუ მუშ დიდარი კულტურა, სამუარხე, არქიტექტურა დო ქოთ მუში ნინა. სიცილიაშ ეკონომიკა უმოსო გეპონუ აგროკულტურას (უმოსო ფორთოხალი დო ლიმონიშ პლანტაციეფი); თაქიან ატმოსფერო დო ტატალა მითმიტყურუანს ბრელ ტურისტის.
რესურსეფი ინტერნეტის
სიციალია კატეგორია:იტალიაშ კოკეფი კატეგორია:სქირონაშქა ზუღაშ კოკეფი
ქხმერული ნინა
ქხმერული ნინა (ភាសាខ្មែរ ) — ქხმერეფიშ ნინა, კამბოჯაშ თარი ნინა, ავსტროაზიული ნინეფიშ ართ-ართი უშხუაში ნინა. ორხველჷ მონ-ქხმერულ ნინეფს, ნამუშ დინოხოლე აკმოქიმინუნს ზოხო ბუნას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქხმერული ნინა კატეგორია:კამბოჯაშ ნინეფი
სიჭინავეფი
სიჭინავეფი — გვარი. საქორთუოშ გვარეფს 53-ა აბანი უკინებუ. საქორთუოშ მახორუეფიშ ეკონია ეჭარუათ ჩქინ ქიანას 6102 სიჭინა რე. ოხორანა ნოღეფს: ჩხოროწყუ, ზუგდიდი, ხობი, წალენჯიხა; ოფუტეეფს: ლესიჭინე, ზანა, დარჩელი, ჯიხაშკარი, კახათი, ნოჯიხუ, ანარკია, ახუთი, ახალი ხიბულა, თუდოლენი ქვალონი, საქუჩულორიო, ბია.
მაპუტუ
მაპუტუ (Maputo), ზოხორინალაშახ ჩინებული, მუჭოთ ლორენსუ-მარკიში (Lourenço Marques) — მოზამბიკიშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა, ნამუთ ქიანაშ ობჟათეშე იდვალუაფუ. შხირას ნოღაშა „ლაკაციეფიშ ნოღა“ უჯოხონა, თი ფაქტიშ გეშა, ნამჷ-და ინდოეთიშ ოკიანეშ ოწყარპიჯე ჯალონას ლაკაციაშ ჯალეფი რანწკას ჩანს. ამდღარშო, მაპუტუ ონიშოლი ნოღა რე ინდოეთიშ ოკიანეს; ნიშორინიშ ელმოლს იკონცენტრირებუ ნოღაშ ეკონომიკა. იწარმებუ ცემენტი, კერამიკა, დგიმი, ჩაფლა, რეზინი. 2007 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანდჷ 1 766 184 ადამიერი. ნოღას ემოლშე ომძღჷ მაპუტუშ პროვინცია.
სიჭინავეფი
სქოლიო
კატეგორია:ქორთული გვარეფი
ტაივანი
ტაივანი (Taiwan) (ჩინურო - 中華民國 ვარდა 中华民国 - Zhōnghuá Mínguó - ჩჟუნხუა მინგო) — კოკი მატერიკული ჩინეთიშ ელახ. ჯოხოდვალა ტაივანი ჩინურო „ტერასებიამ ჸუჯის“ შანენს. მართალოთ, ტერასეფს მოჸუნა ორზაშ პლანტაციეფი, ნამუთ ტიპიური ტაივანური პეიზაჟიე. დე-ფაქტო სუვერენული ქიანა რე, მარა თის ვაღიარენს ჩინეთი დო ქიანეფიშ უმენტაშობა. 1949 წანას, თაქ დუდ მიკაფორუ ჩინეთიშ ნაციონალისტურ თარობაქ ჩან კაიშიშ ხემანჯღვერალათ, ნამუქჷთ ომენოღალე ლჷმას დემარცხჷ კომუნისტ მაო ძედუნწკჷმა.
მაპუტუ
მაპუტუშ მახორობაშ დოხოლაფირო 80% ჯურღუმეფს, ოშუმალი წყარიშ დო ელექტროენერგიაშ უმუშო ოხორანს. ინფრასტრუქტურაშ დაკვანწაფალო ნოღაშ ბიუჯეტიშ ფარა ვაბაღჷ. თეშ უმკუჯინალო, ბოლო წანეფს მაპუტუშ წანმოწანურ ეკონომიკურ ძინაქ 9% აკადგინჷ, მორო კინ პრობლემათ სქიდუ უწორწობა.
ტაივანი
სქოლიო
კატეგორია:მუშითგჷმოცხადაფილი ქიანეფი  კატეგორია:ჩინეთი
მაპუტუ
სქოლიო
კატეგორია:მოზამბიკიშ ნოღეფი კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ტინგირირიკა
მინი|250პქ|ტინგირირიკა ტინგირირიკა — წყარმალუ ჩილეს. ო'ჰიგინსის რეგიონს. ოდუდეს ეთმოჭოფუნს ანდეფს. თიში სიგჷრძა რე 167 კმ, ღანჩოშ ფართობი 4,730 კმ². აკათუ რაპელიშ ტობას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
შამგონა
250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი შამგონა – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის. თინა წყარმალუ ინგირწყარს დო რუხწყარი შქას მადვალუ საქორთუოს ხვალახე კოკი რე. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1605 ადამიერი.
შამგონა ომძღჷ გალის რაიონიშ ოფუტეეფს - სიდას დო თაგილონს. თე ჭიჭე კოკიქ XVII ოშწანურაშ გვერდის წყარალაშ მოღალუოთ გიჭყუ. ოწმახ შამგონაშ ტერიტორია ჩქონს წჷმმარინუანდუ. კინოხ კოკი დოფორილი ჸოფე ტყათ დო უნაჸოფო ბინეხით, ნამუსჷთ "შამგუს" უძახუდეს. ბინეხიშ ჯოხოდვალაშ მეჯინათ "შამგონაშ" ჯოხოქ გიადუ.
კოკის მახორობაქ XVII ოშწანურაშ ლიას გორჩქინდ. გინოჩამათ პირველი მახორუ გვარო მიჯგვარია ჸოფედ. XVIII–ოშწანურაშ შქა ფარანეფს დირსხუ ოხვამექ, ნამუთ უკულნეშის ართ–ართი წყარალაშ ბორჯის აკოცუმე. ოხვამექ კინე დიკიდუ ოფუტეშ სასაფულეშ ტერიტორიას.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
გროზნოშ აეროპორტი
გროზნოშ აეროპორტი — ომენოღალე აეროპორტი ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკას, ნამუთ ნოღა გროზნოშ ოორუე ნორთის იდვალუაფუ. აეროპორტის ოერეფოშქაშეშ სტატუსი უღუ. აეროპორტიშ თარი ოპერატორი რე გროზნო ავია.
რესურსეფი ინტერნეტის
გროზნო გროზნო
ატლანტა
ატლანტა (ინგლ. Atlanta) – ნოღა ააშ-ს, ჯორჯიაშ შტატიშ უდიდაში ნოღა დო ნანანოღა. მახორობა 420 003 კოჩი (2010).
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
2011 წანაშ მუნაჩემეფით იტალიას იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ 47 ობიექტი რე.
ატლანტა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფიშ ნანანოღეფი კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი კატეგორია:ჯორჯია
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
სტატისტიკა
იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასშტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თენფ შქას 5 % იტალიაშ ობიექტი რე:
თენეფ შქას:
ცხრილი
ცხირეშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა გეძინაშ მეჯინათ.
პაბლო-სეშტოშ კანტონი
პაბლო-სეშტოშ კანტონი (Cantón Pablo Sexto) — კანტონი ეკვადორს, მორონა-სანტიაგოშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პაბლო-სეშტო. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 1 188 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიაშ კულტურა იტალია *
პაბლო-სეშტოშ კანტონი
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
დიმიტრი მენდელეევი
ბიოგრაფია
მენდელეევი რდჷ გენიალური ქიმიკოსი. ხვალე თიშენ ვარ, ნამუდა თიქ გაჭყჷ პერიოდულობაშ სისტემა. თესალი სისტემეფი მენდელეევშახ ხოლო რდჷ, მარა თინეფი ვარდჷ ედომორინელი. მენდელეევიშ ბორჯის ცხადიე ვარდჷ მეგორაფილი არძო ქიმიური ელემენტი, მარა მენდელეევქ წოხოლენურო გოხურგჷ თე ელემენტეფიშ რინა დო პერიოდულობიშ სისტემას ოხვილური აბანეფი გაგშართჷ თინეფშო.
13 წანერ მენდელეევს მუმაქ, ივან პავლოვიჩ მენდელეევქ დუღურჷ. ნანა (დიდა) მარია დიმიტრიევნა მენდელეევას (ცირობაშ გვარი კორნილეევა) უღუდჷ მინაშ ქარხანა, მუთ ბაღანობაშე ოინტერესჷდჷ მუმალ ქიმიკოსის. თინა ართი ხანობა ქოთ მუშენდჷ თექი. მენდელეევი 13 წანერი რდჷ, მუჟამსჷთ ტობოლსკიშ გიმნაზიაშა მიშეჸონეს, დო ქარხანაქ დიჭუ.
1849 წანას თიში ძალამ ღარიბი ფანიაქ გეგნორთჷ სანქტ-პეტერბურგშა, სოდგათ დიმიტრიქ ქჷმახერხჷ თარ პედაგოგიურ ოგურაფუს გურაფაშ დოჭყაფა. მოგვიანაფათ თის ტუბერკულოზი დუდგინეს, მუშ გურშენით ყირიმშა აჸუ გინაბარგაფალქ, სოჸურეშეთ 1857 წანას დირთჷ.
1859-1861 წანეფს თიქ მიშეგურუ სითხეეფიშ კაპილარული მოლინეფი დო სპექტროსკოპის მუშენდუ ჰაიდელბერგის. 1862 წანას თიქ ჯვარი დიჭარუ ფეოზვა ნიკიტიჩნა ლეშჩევაწკჷმა. თი ხანშო რუსეთის ქიმია ვართ თიფერ ჯგირო რდჷ გოვითარაფილი. 1863 წანას დიმიტრიქ გინირთჷ პროფესორო პეტერბურგიშ ტექნოლოგიურ დო პეტერბურგიშ უნივერსიტეტეფს. 1867 წანეფს თინა თაშჯოხონერი ირალი მაკათურიე (tenure) თე უნივერსიტეტეფიშ. 1865 წანას თიქ ქიმიღჷ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ხანდაშენი: „წყარიშ დო ალკოჰოლიშ კომბინაციეფიშენ“, თიში ხანდეფქ 1871 წანაშო პეტერბურგი ქიმიური რკვიებეფიშ მოსოფელს აღიარებულ ართ-ართ ცენტრო გინართინუ.
1876 წანას თიქ ქაუხვადჷ ანნა ივანოვნა პავლოვნას, ნამუქჷთ ძალამო ქეჸოროფუ. 1881 წანას თიქ ჩილობა ქოთხუ ანნას, დო ვარიაშ რაგადიწკჷმა დუდიშ ჸვილუათ დაშქურინუ. 1882 წანას დეთხიუ მაართა ჩილ ფეოზვას, მარა თიწკჷმა რუსული მართლმადიდებლური ეკლესიაშ წესდვალათი მაართა ქორწინებაშე 7 წანას იშენით ოკო მიკურთუმუდუკო მაჟირა ჯვარიშ ჭარუაშახ. თეშ გეშა თიში ჯვარიშჭარუაქ იკოროცხუ უკანონოთ. თინო თექ გინირთჷ ნარზაქ, ნამუდა თიქ ვა მოხვადუ რუსეთიშ მენცარობაშ აკადემიას, მარა თი ხანიშო ჯოხოგოლაფირი მენცარი რდჷ. თის ჸუნდუ ჟირი სქუა ვალოდია დო ოლგა ფეოზვაშე, დო 4 ანნაშე. ჩინებული რე, ნამუდა ართ-ართ სქუას ჯოხოდჷ ივანი. თიში ართ-ართი ცირა ლუიბოვი უკულიანშო ჩინებული რუსი პოეტიშ, ალექსანდრ ბლოკიშ ჩილი იჸუაფუ.
თიშ უმიკუჯინუო, ნამუდა მოსოფელს მენდელეევი დოფასაფილი მენცარი რდჷ (თიქ ეჭოფუ კოპლიშ (Copley) მედალი ლონდონიშ სამენცარო ჯარალუაშე) 1890 წანაშ 17 მარაშინათუთას დუდი ქჷგჷთიბუნუ პეტერბურგიშ უნივერსიტეტის.
1893 წანას თიქ გინირთჷ წონაშ დო ოზიმალეფიშ (Weights and Measures) ბიუროშ დირექტორო. თინო თიში ხანდუა რე დირფაშ წარმოებაშა ახალი სახენწჷფო სტანდარტეფიშ მიშაღალა. თიში ტომბა ჩქინა მოლეკულური წონეფიში დო ურთიართქმედებაშენ გინირთჷ წოხოლენბიჯიქ თიშ, ნამუდა არძაშე უჯგუში ხარისხიშ გარანტიარე ბალანსი: 1 მოლეკულა ეთილიშ სპირტიშ დო 2 წყარიშ, თაშნეშისე დირფა ოკო ეკიდგუნდას 38% ალკოჰოლს დო დოსქილადირი 62% ოკო რდას წყარი. 1894 წანას რუსეთიშ თარობაქ ქიმიღჷ ახალი კანონპროექტი დო ქიგიაწესჷ, ნამუდა დირფა ოკო ღოლამედუკო 40% ალკოჰოლიშ დონეთ.
მენდელეევქ მიშეგურუ ნავთობიშ აკოდგინა დო ოდუდე ქიგუდუ რუსეთის მაართა ნავთობგინმამუშებელ ფაბრიკას.
დიმიტრი ივანოვიჩ მენდელეევქ დოღურუ პეტერბურგის 1907 წანაშ 2 ფურთუთას, 72 წანაშ ხანს გრიპიშე. თიში ოპატიცემელო თუთარჩელაშ ართ-ართ კრატერის თიში ჯოხოქ ქიგიადვუ, დო თიშინ გოჭყაფილი პერიოდულაფაშ სისტემას 101-ა, რადიაქტიურ ელემენტის მენდელეევიუმქ ქიგიადუ.
პერიოდული სისტემა
დიმიტრი მენდელეევქ 1869 წანას მიოგორუ ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდულაფაშ კანონს, ნამუშ გრაფიკული ესახუა რე ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემა. თე სისტემას ვარფორმალურო „მენდელეევიშ ცხუს“, „პერიოდულაფაშ სისტემას“ ვარა ხვალე „პერიოდულ სისტემას“ უძახჷნა
რესურსეფი ინერნეტის
კატეგორია:რუსი ქიმიკოსეფი კატეგორია:რუსი მენცარეფი კატეგორია:დუნაბადი 1834 კატეგორია:ნაღურა 1907
ავსტრალიაშ კოკეფი
ბჟადალ ავსტრალია
კატეგორია:ავსტრალიაშ კოკეფი კატეგორია:ავსტრალიაშ გეოგრაფია
ალბუკერკე
thumb|ალბუკერკე
ალბუკერკე (ინგლ. Albuquerque) — ნოღა ააშს, ნიუ-მექსიკოშ შტატის. მახორობა რე 494000 კოჩი.
ო’ჰიგინსიშ დეპარტამენტი
ო'ჰიგინსიშ დეპარტამენტი (Departamento O'Higgins) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩაკოშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 19 231 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 1 580 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა სან-ბერნარდო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ტრუფულტრუფული
სქოლიო
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
იაპონია-ჩინეთიშ მაჟირა ლჷმა
იაპონია-ჩინეთიშ მაჟირა ლჷმა (7 კვირკვე, 1937 — 9 ეკენია, 1945) — ლჷმა ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ დო იაპონიაშ იმპერიაშ შქას.
თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პერიოდულ ობურჯე ქიმინჯეფს ჟირხოლო სახენწჷფო 1931 წანაშე აწარმენდჷ, ფართემასშტაბამ ლჷმაქ ხვალე 1937 წანას დიჭყჷ დო 1945 წანას იაპონიაშ კაპიტულაციათ გეთუ. 1937 წანაშახ ჟირხოლო კუნთხუ ობურჯე მოქიმინჯეეეფს მიშნუანდჷ მუჭოთ „ინციდენტეფს“ დო ურიდუანდჷ ტოტალური ლჷმაშ დოჭყაფას. ბოლო „ინციდენტიქ“ იჸუ 1937 წანას 7 კვირკვეს იაპონიაშით მარკო პოლოშ ხინჯიშ ტყვიეფიშ ჸოთამა, ნამუშ შედეგო ლჷმაქ ოფიციალურო ქჷდიჭყჷ, ნამუშ ბორჯისჷთ ობურჯე ქომინჯეფი ხვალე ჩინეთიშ ტერიტორიას მიშჷ.
პერლ-ჰარბორიშ ბომბუაშ უკული იაპონია-ჩინეთიშ კონფლიქტიქ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ნორთო გჷნირთჷ.
სქოლიო
კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა კატეგორია:ჩინეთიშ ისტორია კატეგორია:იაპონიაშ ისტორია
მოგადიშო
მოგადიშო (სომალ. Muqdisho; مقديشو‎; Mogadiscio — შაჰიშ ნოღა) — სომალიშ ნანანოღა, უშხუაში ნოღა დო ქიანაშ თარი ონიშოლი. თაშნეშე ქიანაშ კულტურული დო ფინანსურ-ინდუსტრიული ცენტრი რე. იდვალუაფუ ბენადირიშ რეგიონს, ინდოეთიშ ოკიანეშ წყარპიჯის; ოშწანურეფიშ გოძვენას დიდ როლს არსულენდჷ მუჭოთ ონიშოლი.
ნოღაშ მახორობა — 2 120 000 ადამიერი (2015 წანა). ფართობი — 91 კმ².
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი კატეგორია:სომალიშ ნოღეფი
საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა
საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა — მაართა რესპუბლიკა საქორთუოშ ტერიტორიას, დირსხუ 1918 წანაშ 26 მესის რუსეთიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ დო 1917 წანაშ რევოლუციაშ უკული. ოორუეშე თის უხურგანდჷ რუსეთი დო ოორუე კავკაციაშე ლაკადარეფიშ რესპუბლიკა. თურქეთი, სომხეთი დო აზერბაიჯანი — ობჟათეშე. მახორობა აკმადგინანდჷ 2,5 მლნ-ც, ფართობი — 107,600 კვ.კმ-ის. ნანანოღა — ქართი. სახენწჷფო ნინა — ქორთული.
წოხოლიანი ისტორია
მინი|200პქ|მარცხნივ|კაპიტან ეგან კრიეგერი. გერმანული ოურდუმე მისიაშ ხემანჯღვერი საქორთუოს, 1918 წ.
1917 წანას აფუნს, რუსეთის მონარქიაშ დოქოსუაშ უკული, მოლენკავკაციას ჟირხეშუულამობაქ ქჷდირსხუ: ართი ჸურე, მუშეფიშ დო ოურდუმე დეპუტატეფიშ სხუნუეფი, მაჟირა ჸურე, რუსეთიშ კუნტახანურ თარობაშით დორსხუაფილ მოლენკავკაციაშ გჷშაკერძაფილ კომისარიატი, ნამუეფსჷთ რეალური ნძალანება ვა უღუდესჷნ. კჷნე თე პერიოდის მოჭანაფილქ იჸუ საქორთუოშ მაართა ერუანულ კათუაქ, ნამუსჷთ ორსუდჷ არძო პოლიტიკური დო ჯარალუობური ორგანიზაციაშ, შხვადოშხვა კათეფიშ წჷმმარინაფალეფი. კათუაქ გეგშეგორჷ საქორთუოშ ერუანული სხუნუ, ნამუთ გჷნმალი პერიოდის, ზოხორინალაშ გჷმორგამებაშახ, პრაქტიკულო საქორთუოშ თარობაშ ფუნქციას მეჸუნდჷ. მინი|200px|მარცხნივ|გერმანიაშ ნჯარეფი ქართის, 1918 წ. (უკოხოლნე ფონც მუმა დავითიშ ოხვამე მთაწმინდას დო ფუნიკულიორი)
გჷმათუთაშ რევოლუციაშ გომორძგუაშ უკული ობჟათე კავკაციაქ ხოლო უმოსი გლახა სიტუაციას ქჷმოხვადჷ. აბანობურ გოლინამ პოლიტიკურ ნძალეფქ ვეჩინეს სხუნუეფიშ ხეშულობა დო უკვე 1917 წანაშ გერგობათუთას ქჷდარსხის აბანობური დუდალა მოლენკავკასიაშ კომისარიატიშ სახეთ, ნამუქჷთ რუსეთიშ დჷმარსხუაფალ კათუაშ მოლენკავკაციარ დეპუტატეფშე ქჷდარსხუ უმაღალაშ კანონმადვალუ ორგანო - სეიმი.
1918 წანაშ ფურთუთა-მესის, რუსეთიშ ომენოღალურ ლჷმაშ ბორჯის, საქორთუო მიშმეშჷ მოლენკავკაციაშ დემოკრატიულ ფედერაციული რესპუბლიკაშ აკოდგინალუაშა. თის დუდენდჷ მოლენკავკაციაშ კომისარიატი, ნამუთ აკმოდირთუდჷ საქორთუოშ, სომხეთიშ დო აზერბაიჯანიშ წჷმმარინაფალეფშე. მარა ფედერაციაქ უსახანთჭყანექ იჸუ, მუთ გჷშაჭანაფილი რდჷ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ პოლიტიკური დო ეკონომიკური ინტერესეფიშ უაკოხვალამუობეფით. თეს ქჷგიაძინჷ თურქეთიშ ჸურე აგრესიაქ, ნამუქჷთ ქჷდეკინჷ ბათუმი, არტაანი, ოზურგეთი, მათხილაფარქ იჸუ ახალციხეშა დო ახალქალაქშა. აკოქიმინელ პოლიტიკურ სიტუაციაქ გჷშეჭანუ მონახვამილეფიშ უკულნეშიანი გოვითარაფა: 1918 წანაშ 26 მესის მოლენკავკაციაშ ფედერაციაქ სქჷლადა მეჭყვიდჷ დო კჷნე თი დღას გეგმიარგამჷ საქორთუოშ ზოხორინალაქ. გეჸვენჯი დღალეფს ზოხორინალა გეგმაცხადეს თაშნეშე სომხეთიქ დო აზერბაიჯანქ.
ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფა
მინი|მარჯვნივ|150პქ|საქორთუოშ ზოხორინალაშ აქტი 1918 წანაშ 24-25 მესის გემანჯჷ საქორთუოშ ერუანულ სხუნუშ ემარსულებერ კომიტეტიშ ხუნაქ ნოე ჟორდანიაშ დუდმახვენჯობათ. ხუნას სხუნულქ იჸუ თურქეფწკჷმა მორაგადაფეფც ამიერკავკაციაშ დელეგაციაშ ხემანჯღვერიშ აკაკი ჩხენკელიშ ჭარილქ, ნამუსჷთ თინა, ეთმოჭარჷნდ მუ მორაგადაფეფც აკოქიმინელ მონკა სიტუაციასჷნ, თხულენდჷ საქორთუოშ ზოხორნალაშ გჷმოცხადაფაშ ნჭუაფას. ეჭოფილქ იჸუ გჷნოჭყვადირუაქ ამიერკავკაციაშ სეიმიშ მუშითლიკვიდაციაშ უკული საქორთუოშ ზოხორინალაშ აქტიშ ეჭოფუაშ გეშა. თე ხუნასჷნე დადგინეს მუმალი თარობაშ აკოდგინალუა. თაშნეშე ეჭოფილქ იჸუ გჷნოჭყვადირუაქ საქორთუოშ ერუანულ სხუნუშა ქიგუდვალუდესკონ საქორთუოშ პარლამენტი.
1918 წანაშ 26 მესის, ჟაშხას, დღაშ 5:10 საათის ქართის საქორთუოშ ერუანულ სხუნუქ გეგმაცხადჷ ქიანაშ ზოხორინალა დო ქჷდარსხუ საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა. ეჭოფილქ იჸუ „საქორთუოშ ზოხორინალაშ აქტიქ“, ნამუსჷთ კერძოთ, ნოთქუელი რდჷ:
სახენწჷფო ხეშულობა
მინი|300პქ|[[საქორთუოშ დჷმარსხუაფალი კათუა|დჷმარსხუაფალი კათუაშ ხუნა, 1919.]]
საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ხეშულობაშ უმაღალაში ორგანო რდჷ პარლამენტი (დჷმარსხუაფალი კათუა),ოდო ემარსულებერ ორგანო - მინისტრეფიშ სხუნუ (თარობა), ნამუთ ანგარიშვალდვაირი რდჷ პარლამენტიშ წოხოლე. პარლამენტით დო თარობათ კოალიციური რდჷ, მარა უმონენდეს სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშ წჷმმარინაფალეფი, ნამუსუთ ხუც უკინანდეს ხვალე მუშეფი ვარინ, ყაზაყეფი ხოლო. საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ მაართა თარობაშ აკოდგინალუა ათეშნერი რდჷ:
1919 წანაშ მელახის იმანჯჷ დჷმარსხუაფალი კათუაშ გჷშაგორუეფქ, ნამუსჷთ ოკათჷდეს ეშმაგორალეფიშ 60%. დჷმარსხუაფალ კათუაქ დოთირუ ერუანული სხუნუ დო ნძალაშა გემშეჸონჷ საქორთუოშ სახენწჷფობური ზოხორინალაშ ეკონწყუალაშ 1918 წანაშ 26 მესიშ აქტიშ სამართალობური ღარჯილქუნა.
დინოხოლენი დგომარობა
სქჷლადაშ ხანკუნტა პერიოდიშ დინოხოლე ქიანაშ ხემანჯღვერობაქ ქიანაშ შანულამი საქვარეფიშ ქიმინუა მაჭიშუ: ქჷდადგინჷ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო თანჯეფი, ქორთული ნინა გეგმაცხადჷ სახენწჷფო ნინათ, გახორციალჷ სასამართო რეფორმა, ქდარსხუ ერუანულ გვარდია დო რეგულარული არმია, ქჷდარსხუ აბანობური დუდალაშ ორგანოეფი, პროფესიული რსხუეფი, გეჭოფუ რესპუბლიკაშ კონსტიტუცია.
თეწკჷმა ართო მონკათ სქიდუდჷ ქიანაშ ეკონომიკური დო ფინანსური დგომარობა, მუსჷთ აქტიურას ირინუნადეს ოპოზიციური ნძალეფი, მაართა რანწკის - ბოლშევიკეფი. თინეფიშ ხენწყუალათ არდგილ უღჷდჷ მუშეფიშ გოფუჩუეფც დო ყაზახეფიშ არყაფეფც საქორთუოშ შხვადოშხვა რეგიონეფც. თეშ უმკუჯინუო, კონწარი პოლიტიკური დისციპლინაშ ჭყოლოფუათ, დუდშე იჸუ ეჩილითაფირქ რუსეთიშ ტერიტორიაშ ომენოღალურ ლჷმაშ მოდვალაშ ოშქურანჯობაქ.
საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ დე-ფაქტო აღიარაფა
ართ–ართი მაართა სახენწჷფო, ნამუქუთ დე–ფაქტო დასურ მეჩჷ საქორთუოშ ზოხორინალასჷნ, თურქეთი რდჷ (1918 წანაშ 3 მანგი). თურქეთიქ მუში პოლიტიკური ლამება საქორთუოშ ზოხორინალშ დე–იურე აღიარაფათ ხოლო დადასურჷ. გეჸვენჯი სახენწჷფო, ნამუქუთ საქორთუო დე–ფაქტო აღიარჷნ, გერმანია რდჷ (1918 წანაშ10 მანგი).
გვალო საქორთუოშ ზოხორინალა დე-ფაქტო ქიჩინეს გეჸვენჯი სახენწჷფოეფქ:
საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ დე-იურე აღიარაფა
საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკიაშ პოლიტიკური ინსტიტუტფიშ სტაბილურაფაშ უმკუჯინუო, სხუნუეფიშ რუსეთით დო ბჟადალუშ ქიანეფით დუც აკმიჭოფუნდეს საქორთუოშ ზოხორინალაშ იურიდიულ აღიარაფაშე. თინეფი ქორთულ ოკითხუს რუსეთწკჷმა მერინაშ კონტექსტის გთმოსხუნუნდეს დო დუც იკენდეს თიწკჷმა რსხუშ გილალუაფაშე.
სიტუაციაქ დითირჷ თიშ უკული, მუთ თვითან რუსეთქ ქიჩინჷ დე იურე საქორთუოშ ზოხორინალა. თექ მოხვადჷ ჟირ ქიანაშ შქას 1920 წანაშ 7 მესიშ ხეკირილობაშ გოფორმაფაშ უკული, მუქჷთ ხე აკუნწყუ ახალი სახენწჷფოშ სუვერენიტეტიშ პატიჩამაშ რდუალას. თეშ მოღალუ — საქორთუოშ ზოხორინალაშ აღიარაფა რანწკი ქიანეფიშით. გვალო საქორთუოშ ზოხორინალა დე–იურე აღიარეს გეჸვენჯი სახენწფოეფქ (ზოხორინალაშ აღიარაფა საქორთუოშ ოკუპაციაშ უკულნეშის ხოლო იგინძორებჷდჷ):
ქიანაშ ოკუპაცია დო ანექსია
1920 წანაშ დაჭყაფუს სხუნუეფიშ რუსეთიქ ომენოღალურ ლჷმას გჷნოტახუას ქჷმიოჭირინუ: გორაჸუ პოლონეთიშ არმიაშ დო ჩეგვარდიალ გენერალიშ ვრანგელიშ მოკათაფეფი, ოდო უკული დამარცხჷ დენიკინიშ არმია დო ამიერკავკაციაშ თანჯეფც ქჷმიახოლჷ. პირელც XI არმიაქ აზერბაიჯანც სხუნუეფიშ ხეშულობა ქჷდარსხუ, ოდო მესიშ დაჭყაფუს გამშეჭკირჷ საქორთუოშა, მარა უმოღეთ. თიში უკულნეშიან ოკუპაციაშ ცადაფეფი კუნტახანით გოჭოფჷ სხუნუეფიშ რუსეთწკჷმა 1920 წანაშ 7 მესის გოფორმაფილ ხეკირილობაქ. სააქორთუოშ თარობას მენდი უღჷდჷ, ნამდა მოშინელი ხეკირილობა ხეს დუნჩალჷნდჷ ჭითა არმიაშ მუშულას საქორთუოშა. 1920 წანაშ გერგობათუთას აზერბაიჯანიშ ბედი გეშელჷ სომხეთიქჷთ, მუქჷთ უგნულო გჷნაშქვჷ საქორთუოშ გოსხუნუაფა ხოლო.
1921 წანაშ 25 ფურთუთას სხუნუეფიშ არმიაქ (მა-11, მა-9, მა-3, მა-13 არმიეფი, ბუდიონიშ დო ჟლობიშ კავალერიეფი) მუსხირენ ჸურეშე გამშეჭკირჷ საქორთუოშ ტერიტორიაშა. მორსხუეეფიშ უმუშოთ, ბედიშ მენდო წჷმოტებულ ქიანას ვა გაწიებუ ოსქვებურ აწორინაქ რუსეთიშ არმიაშა, ნამუქუთ ქჷდეკინ ქართი დო თაქ ხუნუეფიშ ხეშულობა გეგმაცხადჷ. საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ თარობაქ ბათუმშა გჷნილჷ, ოდო კჷნე თი წანაშ მელახის ქჷდიტუ საქორთუო დო ემიგრაციაშა მიდართჷ. ოლჷმარ ქიმინჯუეფი მელახიშ მაჟირა გვერდშახ იგინძორებჯდჷ.
გეგმიცხადჷ საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაქ, ნამუთ ფორმალურო ეთმისქილიდუანდჷ ზოხორინალას, მუქჷთ აღიარაფილქ იჸუ 1921 წანაშ 21 მესიშ ახალი ხეკირილობათ დო 1922 წანაშ კონსტიტუციათ, მორო იურუდიული ფორმა ვამანგჷდჷ პოლიტიკურ სითახმუეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ისტორია კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
პისკო (პროვინცია)
იკა — იკაშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. მუში ნანანოღა რე პისკო, სოდეთ იხაზირებუ კინ თე ჯოხოდვალაშ პოპულარული ლიქიორი. პროვინციაშ შხვა შანულამი ნოღა რე სან-რამონი.
პროვინციას ოხორანს 116,865 ადამიერი. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 3,978.19 კმ²-ს.
პროვინციას იდვალუაფუ პარაკასიშ ნაციონალური ტყაჩირი.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ბრუო რაიონო.
2007 წანაშ დიხაშ ნწალუა
2007 წანას პერუს მოხვალამირ დიხაშ ნწალუაქ პისკოშ პროვინციას არძაშე უმოსი გავალი მიორინუ. პროვინციაშ დოხოლაფირო 80%-ქ მიჯალაგჷ, დიღუპუ 400 ადამიერქ დო 1500-ქ დეშუ. რიხტერიშ შკალათ დიხაშ ნწალუაშ სიძალიარა რდჷ 8,0 მაგნიტუდა.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:იკაშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ნატურფილოსოფია
მენცარეფიშ შხვადოშხვა ფორმეფი ისტორიულო ფილოსოფიაშე, ვარა უმოს კონკრეტულო ნატურფილოსოფიაშე გევითარჷ. ჯვეშ უნივერსიტეტეფს ოჭრაფუშე არსებულ ორთაშ ფილოსოფიაშ კათედრას თეჟამშო ფიზიკაშ პროფესორეფს განაგენა. მენცარობაშ დო მენცარეფიშ თეხანური გაგება მა-19 ოშწანურაშე მოურს. დო თეიშა სიტყვა "მენცარობა" უბრალოთ რჩქინას შანენდჷ დო გაგება "მენცარი" მუჭოთ თაში ვა არსებენდჷ. ისააქ ნიუთონიშ 1687 წანაშ მენცარული ტრაქტატი ჩინებულიე მუჭოთ "ნატურფილოსოფიაშ მათემატიკური პრინციპეფი".
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფილოსოფიაშ ისტორია კატეგორია:მენცარეფიშ ისტორია კატეგორია:ფიზიკაშ ისტორია
დიეგო მარადონა
thumb|დიეგო მარადონა
დიეგო არმანდო მარადონა ფრანკო (დ. 30 გჷმათუთა, 1960, ლანუსი, არგენტინა - 2020) არგენტინალი ჸოფილი მობურთე, არგენტინაშ ოკუჩხბურთე ერუანული ნაკათაშ მაკათური. მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში მობურთე. ერუანულ ნაკორობას ნალაჸაფინა აფუ 91 მატჩი დო მითოღალირი აფუ 34 გოლი.
კატეგორია:არგენტინალეფი კატეგორია:არგენტინალი მობურთეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1960
სიგურნი უივერი
სიგურნი უივერი (Sigourney Weaver დ. 8 გჷმათუთა, 1949) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე აჯამიშ სერიაშ ფილმეფს კათაფით.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1949 კატეგორია:ნიუ-იორკალეფი
დონალდ საზერლენდი
დონალდ საზერლენდი (Donald Sutherland დ. 17 კვირკვე, 1935) — კანადარი არტისტი. თიში კარიერა 50 წანაშე უმისის იკათუანს. რე არტისტი კიფერ საზერლენდიშ მუმა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კანადარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1935
ჭითა ზუღა
thumb|200px|ჭითა ზუღა
ჭითა ზუღა (მიორჩქუნა, ნამდა ჯოხოქ გიადუ შანულამ მუდანობათი წყარმაფალუეფიშ Frishodesmium erythraeum-იშ ჸოფაშ გეშა, ნამნეფით ნამთინეშა მოჭითე ფერს ეთმოჭოფუნა) — იდვალუაფუ ინდოეთიშ ოკიანეშ სქირონაშქა ზუღაშ, არაბეთიშ ჩქონიშ დო აფრიკაშ შქას. სუეციშ არხით მიარსხუაფუ სქირონაშქა ზუღას, ბაბ-ელ–მანდეფიშ საროტით - ადენიშ ჸუჯის დო არაბეთიშ ზუღას. ფართობი აკმადგინანს 438,000 კმ²-ს. სიგირძა მეხოლაფირო 2250 კმ- რე, ოდო სიგანეს 355 კმ. მუში მაქსიმალუირი სიტომბა რე 2211 მეტრა,ოდო ოშქაშე - 490 მეტრა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჭითა ზუღა კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ზუღეფი კატეგორია:აფრიკაშ გეოგრაფია კატეგორია:ეგვიპტეშ გეოგრაფია
ტურბიო (წყარმალუ)
ტურიბო — წყარმალუ ობჟათე ამერიკას. ოდუდეს ეთმოჭოფუნს არგენტინაშ ანდეფს დო უკული მეურს ჩილეს. ოდუდეშ გოხოლუას, იდვალუაფუ მილდონიშ ფოქვა, სოდეთ გჷთოგორილიე ადამიერიშ ნოხორი, ნამუთ ჯვ.წ. 10 000 წანას ორხველჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი კატეგორია:არგენტინაშ წყარმალუეფი
პალორაშ კანტონი
პალორაშ კანტონი (Cantón Palora) — კანტონი ეკვადორს, მორონა-სანტიაგოშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პალორა. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 6 317 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
პარაშუტი
200პქ|მინი|მარჯვნივ|პარაშუტეფი ინწყჷმუნა პარაშუტი (ფრანგ. parachute, ბერძენულო para — წინააღმდეგ დო ფრანგ. chute — ლაფა) — მონწყილობა, ნამუთ ადამიერეფიშ დო მუდგა საგანეფიშ დიხას ლჷბას დაშქუმალარო გჷმირინუაფუ. პარაშუტეფი ჯინჯიერო იხაზირუაფუ ნოჭკერშე (უმენტაშო ნეილონშე). თეხანური პარაშუტეფიშ დიდი ნორთი "მორქილი ფსუალეფიშ" სახეთ იკლასიფიცირუაფუ, თიშენ ნამუდა თინეფს კონტროლირაფადი დოშქუმალაშ უნარღელჸოფა შეულებუნა.
რესურსები ინტერნეტში
* კატეგორია:ოფურინალი მონწყილობა კატეგორია:სპორტული მონწყილობა
ჩხორია
250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი ჩხორია (ჯვეში ჯოხო: ბეჟაშ–ღალი) – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 200 მეტრა. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 968 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ამაზონი (წყარმალუ)
ამაზონი  (Amazonas, Amazonas) — წყარმალუ ობჟათე ამერიკას. წყარმალუ უდიდაში რე მოსოფელს ღანჩოშ დო წყარხვეიანობათ. წჷმოქიმინელი რე მარანიონიშ დო უკაიალიშ ესვარუათ. წყარმალუშ სიგჷნძა მარანიონიშ ოდუდეშე 6400 კილომეტრი რე, უკაიალიშ ოდუდეშე — 7025 კმ. ღანჩოშ ფართობი — 7180 ვითოში კმ². ამაზონიშ უდიდაში ნადუეფი რე: რიუ-ნეგრუ, მადეირა, ტოკანტინსი. წყარმალუშ დელტას იდვალუაფუ კოკი მარაჟო, ნამუსჷთ დუდიშულო გინტირედჷ თიჯგურა ქიანა მუჭოთ რე ბელგია.
ამაზონიშ ღანჩოშ დიდი ნორთი იდვალუაფუ ბრაზილიას, ობჟათე-ბჟაეიოლ დო ბჟაეიოლი ნორთი — ბოლივიას, პერუს, ვენესუელას, ეკვადორს დო კოლუმბიას. ამაზონი ეკვატორიშ გოხოლუას ინმაკათუ ატლანტიშ ოკიანეს.
ჯოხოდვალას მეთმურსხუანა წყარმალუშ ნადუს მორიათ გჷმოჭანაფილი რეღმეფიშ ჯოხოს — პოროროკას, ნამუსჷთ ტუპი-გუარანიშ ინდიარეფიშ დიალექტშა „ამაზუნუ" ჯოხო. ინდიარეფს ამაზონშა უჯოხონა პარანა-ტინგა (ჩე წყარმალუ), პარანა-გუასუ (დიდი წყარმალუ).