cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
სენსორული ეკრანი
thumb|სენსორული პანელი thumb|[[Nintendo DS — ლუბაშ ოლაჸაფე კონსოლი ჟირი ეკრანით; გიმენი — სენსორული. ჟინი — ეკრანიშ ოჭარალი საშუალება.]] upright=0.9|thumb|საინფორმაციო ტერმინალი სენსორული ეკრანით thumb|[[iPhone]] სენსორული ეკრანი — ინფორმაციაშ მიშაჸონაფალი მონწყილობა, ნამუთ მუშჸურე აკმოდირთუ ეკრანშე, ნამუთ რეაგირენს გეცაცაფაშ ბორჯის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მიშაჸონაფალი მონწყილობეფი კატეგორია:კოორდინატული მიშაჸონაფალი მონწყილობეფი
არაუკა
არაუკა (ესპ. Arauca) — წყარმალუ კოლუმბიას დო ვენესუელას, წყარმალუ ორინოკოშ კვარჩხან ნადუ. წყარმალუ არაუკაშ სიგინძა რე 1,050 კმ. ღანჩოშ ფართობი 34,000 კვ.კმ. წყარმალუ არაუკა იჭყაფუ ანდეფიშ გვალეფს, ზუღაშ დონეშე 4,000 მ. სიმაღალას, ოორუე-ცენტრალურ კოლუმბიას დო ინაკათუ ორინოკოს, ვენესუელაშ ტერიტორიას. არაუკაშ წყარპიჯის რე ნოღეფი: არაუკა (კოლუმბია) დო ელ-ამპარო (ვენესუელა). უდიდაშ ნადუეფ რე: ნეგრო, კოლორადო, სან-ლორენცო, როიატა, ბანადია დო შხვა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კოლუმბიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ვენესუელაშ წყარმალუეფი
კარტიკა
კარტიკა (कार्तिक,, கார்த்திகை, কার্ত্তিক) — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს კარტიკა წანაშ მაბრუო თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 23 გჷმათუთას დო ითებუ 21 გერგობათუთას. კარტიკას 30 დღა რე. გუჯარათიშ შტატის, კარტიკა წანაშ მაართა თუთა რე.
თუთას ჯოხოქ თიშ გეშა მიაჩჷ ნამჷ-და, თე ბორჯის თუთა კრითიკაშ მურიცხფონიშ არხოს იდვალუაფუ (პლეადეფი), ნამუშ ამშვი მურიცხიშე ირი ლჷმაშ ღორონთიშ კარტიკეიაშ ნანათ იკოროცხუ.
კარტიკაშ თუთაშ გოფშა თუთაშ დღა — კარტიკა-პურნიმა — ინდუსეფშო წიმინდე დღახუთ იკოროცხუ. თე თუთას სიქეფი ოშინუანა გურუ ნანაკ ჯაიანტის — გურუ ნანაკიშ დაბადებაშ დღას, სიქხი გურუს.
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
ლონგავი (წყარმალუ)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
ლახამი (წყარმალუ)
ლახამი — წყარმალუ მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ნენსკრაშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეეფს, 2598 მ სიმაღალას. სიგჷრძა 16 კმ, ღანჩოშ ფართობი 60 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ, უგურყელური დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა - ზოთონჯის, წყარმოლაფეფი - ზარხულ-დამორჩლს. ოშქაშე წანური ხარჯი 3,1 მ3/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
გრიდონი
გრიდონი — გვალა ლეპონტიშ ალპეფს, ბრისაგოშ მუნიციპალიტეტიშ გოხოლუას; გინაჯინე ლაგო-მაჯორეშ ტობას. მუში 2 188 მეტრიანი კონკა ეპონილი რე შვეიცარია–იტალიაშ თანჯას.
კონკა ეფი ეშაულარი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ალპეფი კატეგორია:შვეიცარიაშ გვალეფი კატეგორია:იტალიაშ გვალეფი
ნიდა (წყარმალუ)
ნიდა — (Nida) — წყარმალუ ცენტრალურ პოლონეთის, ვისლაშ მარძგვან ნადუ. სიგინძა 151 კმ., აუზიშ ფართი 3.862 კმ². გიშმურს თხილერ ტერიტორიას - Nida Landscape Park-ის.
ინკითი
ინკითი, რელიქტური ტობა ბიჭვინთაშ კორცხის, აფხაზეთის, გაგრაშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას, ზუღაშ დონეშე 1 მ, სარკეშ ფართობი 0,4 კმ2, უდიდაში სიტომბა 3,2, წყარიშ მოცულობა 810 ვითოში მ3. ორდო ტობაშე მაფერი გიშმეშჷ, წყარი ლიგე რდჷ. თეჟამო ტობაშ დონეშ ხელუანურო დოკინაშ გეშა, ტობაშა ზუღაშ წყარქ დიჭყჷ მიშაშაშუა დო წყარიშ ჯიმუამობაქ 5 გრ/ლ-შახ მირდჷ. ინკითის 10 გვარობაშ ჩხომი რე. ჩხომიშ რეწუა პერიოდული რე.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ტობეფი
შოთა რუსთაველი
შოთა რუსთაველი, რუსთველი (*დოხოლ. 1160/65 – ? ) — XII ოშწანურაშ კაბეტი ქორთუ პოეტი დო მოაზირე, ავტორი საქიანოთ ჩინებული პოემაშ „ჸილოშტყებამი“. მოსოფელიშ მიარე ლიტერატურაშმარჩქენჯეფიშით მირჩქინუაფუ შქაოშწანურეფიშ მოსოფელიშ ლიტერატურაშ ართ-ართი უშანულამაშ წჷმმარინაფალო.
გამნარყალა
thumb|left|200px|შოთა რუსთაველიშ ფრესკა [[იერუსალიმიშ ჯვარის მონასტერი|იერუსალიმიშ ჯვარიშ მოსანტერს]] შოთა რუსთაველიშ რინაშ დო მოღალობაშ გეშა ჩქინშახ დახე მუთუნნერი ჩინებას ვა მოუჭირინუაფჷ. ანდა ისტორიული, ლიტერატურული დო ფოლკლორული წყუეფიშ ოსხირშა აკმიქიმინჷ კაბეტი პოეტიშ შურდგჷმაშ დო მოღალობაშ ანდა ვერსიაქ. რუსთაველიშ ბიოგრაფიული მუნაჩემეფიშ დადგინალო ართ-ართი ჯინჯიერი წყუ კჷნ მუში პოემა რე.
რუსთაველიშ ავტორალას მიდასურენა ჸილოშტყებამიშ პროლოგი („მა რუსთველქჷ,თიში ანბე ბლექსე გური ჭყოლირ მაფუ“, „მა, რუსთველი, ხელუათჷ ათეს ვორთუქ ათეშენი“), ეპოლოგი, თაშნეშე XV-XVIII ოშწანურეფიშ ქორთული ჭარალუა (ათეშე უმოსი ორდოიანი ჩინებეფი ვა მაპალჷნა). ჯოხოდვალა რუსთაველი (რუსთველი) მიარსხუაფჷ გეოგრაფიულ პუნქტის რუსთავს დო შანენს რუსთავიშ მახორუს ვარ-და რუსთავიშ ჯიხა-ნოღაშ მადუდეს, მინჯეს. თიბორჯიშ საქორთუოშ სოციალურ-პოლიტიკური სინანდულე მოფირქებაფუანა, ნამჷ-და მაჟირა შანულობა ოკო რდას თინი. რუსთაველიშ ჯოხოშ გეშა კონდაკი ჩინებას მოჭირინუანა თეიმურაზ I (თინა ჸილოშტყებამიშ პერსონაჟეფიშ გეშა რაგადანს:„ათენეფი შოთა რუსთველქჷ გასქვამჷ ორთაშ სქვამებათია“) დო XVII-XVIII ოშწანურეფს შხვა ქორთუ ჭარუეფი. თესჷნე ადასურენს რუსთაველიშ ფრესკული პორტრეტი XIII ოშწანურაშ I გვერდიშ მუკნაჭარათ, ნამუთ რესტავრირაფილი სახეთ რე წჷმოჩუალირი იერუსალიმიშ ჯვარიშ მონასტერიშ სჷმეტის (ტ. გაბაშვილიშით 1757-1758 ძირაფილი დო უკულნეშის ზეთიშ ოღაფულეფიშ ფსქელი ფინათ ფორილი ფრესკა კილარჩქინჷ იერუსალიმიშ ომენცარე ექსპედიციაქ) დო თე ოშწანურასჷნე მონასტერიშ სააღაპო წინგის მოსაშინე „შოთაჲსა ჲ“, ნამუთ კჷნ რუსთაველი ოკო ორდას. ფრესკაშ მუკნაჭარაშ მეჯინათ, რუსთაველს გოუნწყუ დო გუახალებჷ ჯვარიშ მონასტერი.
thumb|ჸილოშტყებამიშ მანუსკრიპტი საორჩანო რე, ნამჷ-და პოეტი ჸოფე ომაფე კარიშ კაბეტი მეხელე, ვაზირი, თამარ მაფაწკჷმა დახოლებური პიჯი. თაშნეშე, თის ოვალუდჷ ქორთულ ოკულტე ობიექტეფიშ, თე შვანს ჯვარიშ მონასტერიშ მუკოლუფა. გჷმოთქუალირი რე მოარზაფა, ნამჷ-და პოეტიქ შურდგჷმაშ დალიას იდჷ იერუსალიმშა, ქოგედირთჷ ბერო, თექინეშეს დოღურჷ დო თექინეშეს რე ნთხორილინ. ვემართებუ გინოჩამა პოეტიშ ბერო ულაშენ: ფრესკას გიმოხანტილჷ ქორთუ ჟინოსქუა ერიშკოჩიშ მუკოქვენჯის რე გიმონწყილი. თეწკჷმა რუსთაველს, მუჭოთ ვაზირსჷნ, შეულებუდჷ საქორთუოშენო უჸონაფუდჷკო მონასტერიშ გონწყუალა-გოახალაფაშო ოხვილური საქვარუა. რუსთაველიშ ბიოგრაფიულ ჩინებეფიშ მაკათაფუ შხვა ჭარალობურ წყუეფს ჩქინშახ ვა მოუჭირინუაფჷ. კათური გჷნოჩამათ, პოეტი მესხი ოკო ორდას. მესხო კოროცხუნს თის პოეტი არჩილ II. ჸილოშტყებამიშ გოგჷნძორაფეფი ხოლო მიმოწურუანა შოთაშ მესხურ გამნარყალაშა. შელებუანი რე ჯოხოდვალა რუსთაველი არსხუაფუდას მესხეთიშ რუსთავს, ნამუთ იდვალუაფჷ ახალციხე-ასპინძაშ რზაშ გოხოლუას.
პოეტიშ დაბადებაშ თარიღო მირჩქინანა 1160-1165 წანეფს. თინა სქიდუდჷ საქორთუოშ მაფაშ თამარიშ დო თიში ალმასქუშ დავით სოსლანიშ ჟიობუაშ პერიოდის, ქორთული სახენწჷფოს დო თიში კათაშ მატერიალური დო შურიელი პეულუაშ პერიოდის.
1960 წანას პალესტინაშა იშარეს ქორთუ მენცარეფქ ი. აბაშიძექ, გ. წერეთელქ, ა. შანიძექ, ნამუეფქჷთ იერუსალიმიშ ჯვარიშ მონასტერს მიოგორეს დო გინიღეს სჷმეტის გჷმოხანტილ შოთა რუსთაველიშ პორტრეტი. თაქ მოპალაფირჷ მოღეთ იდასურებჷ, ნამჷ-და თინა რდჷ დუდმეკილე თამარიშ კარს. ლეგენდაშ მეჯინათ, პოეტიქ ღურჷ ჯვარიშ მონასტერს, მარა თე ვერსია ოდებელი რე.
რე ხოლო ართი ვერსია პოეტიშ გამნაჭყანობაშ გეშა, ნამუთ პავლე ინგოროყვაქ გუმოთქჷ მუში მონოგრაფიას „რუსთაველიანა“. თიშ მეჯინათ, შოთა რუსთაველი ორხველუდჷ უმაღალაშ არისტოკრატიაშ წირეს. თენა იდასურებჷ პოემაშ დინორეთ. თის ჯგირო არჩქილედჷ ოურდუმე საქვარი დო თიში თინერი ნიუანსეფი, ნამუეფით ხვალე ჩინებული დო გუნამორსი ნჯღვერს ქარჩქვენუდჷ—და. თაშნეშე ქიანაშ დუდალუაშ, ომაფე კარიშ ინტრიგეფიშ, მაჯჷნალაშ დო ზებედარი ჯარალუაშ ართუაფაშ შხვა ნერობეფიშ აიწორო ჯგირი რჩქინა თიშა მიოწურუანს, ნამუდა შოთა რუსთაველი მუში ნახანდის ბრელშა ისტორიულ სინანდულეს გინმობჩანა. თენერი ჟინოსქუალეფი დო მაღალი ფეოდალი ჯოხოთ შოთა მუში ალმახანური ეპოქაშ ისტორიულ წყუეფს მოშინაფილ დო მუში გვარიშ გენეოლოგია თაშიო, თეშიო ჩინებული ოკო ორდას.
ათენეფშე გიშულირი, შელებუანი რე, ნამუდა პოეტი რდას შოთა გრიგოლიშ სქი ჰერეთიშ ერიშდუდი, ისტორიულ წყუეფს მოშინაფილ შოთა კუპარო. თის ჟამეფიშემაჭარუ პოზიტიურო ვა ახასიათენს, მორო ვართ თის ივარანს, ნამუდა უდიდაშ სახენწჷფო მოღალე რდჷ დო თიჟამიშიან არძო გურგაჩამალ აქციას ოკათუდჷნ, თინეფ შქას კოხტასთავიშ აკორაგადაფას.
მონძალა
საქორთუოშ რესპუბლიკაშ უმაღალაშ ჯილდოს ხელუანობაშ დო ლიტერატურაშ დარგის შოთა რუსთაველიშ ჯოხო გეძჷ (შოთა რუსთაველიშ სახენწჷფო პრემია). ქართიშ თარ პროსპექტისჷთ რუსთაველიშ ჯოხო გეძჷ. თაშნეშე რე შოთა რუსთაველიშ სახენწჷფო აკადემიური თეატრი, შოთა რუსთაველიშ ქორთული ლიტერატურაშ ინსტიტუტი საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაწკჷმა, დო ა.უ.
საქორთუოშ ჯარალობური მაუჭყაფალი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ ტელეკომპანიეფი კატეგორია:საქორთუოშ ჯარალობური მაუჭყაფალი
ჯონგსონგიშ პიკი
ჯონგსონგიშ პიკი (ჯონსანგ რი, Jongsong Peak, Jongsang Ri) (7420 მ) — ჯანაკიშ რაიონიშ უმაღალაში კონკა, ჰიმალაიშ ცენტრალურ ნორთის, მაღალი პიკი, კანჩეჯანგაშ (8586 მ) ოორუეშე 20 კმ-ს. იდვალუაფუ ხურგეფიშ სუმფა კვათუს: ტიბეტი, ნეპალი დო სიკიმი. ჯონგსონგი სიმაღალაშ მეჯინათ 57-ა გვალა რე მოსოფელს, მარა ედომუშამო მიშმადინუ არხოს მადვალუ გიგანტური მასივი კანჩენჯანგაშ ფონს.
ჯვ. წ. 656
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 656 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ცინი
მინი|მარცხნივ|300პქ|ცინიშ სახენწჷფო ჯვ. წ. 210 წანას
ცინი — იმპერატორეფიშ დინასტია ჩინეთის, ჯვ. წ. 221-207 წწ. დინასტიაშ დჷმარსხუაფალი რე ცინ შიხუანდი. ნანანოღა — ნოღა სიანიანი. ცინიშ პატჷნალაშ პერიოდის აკიქიმინჷ ჩინეთიშ ისტორიას მაართა ცენტრალიზაფილი სახენწჷფოქ. ქიანაქ გირთჷ 36 აკანო, ნამუეფსჷთ იმპერატორიშით დორინაფილი მოხელეეფი პატჷნენდეს. იროიან ლჷმეფქ ქიანაშ ოორუეშე დო ობჟათეშე, ჩინეთიშ დიდი კედალაშ დო მიარემუდანამი დოხორეეფიშ დოდგჷმაქ ოგინაგაფუე ორხუშ გონძალიერაფა გჷმიჭანუ. ჯვ. წ. 209 წანაშ ბოლოს დო 208 წანაშ დაჭყაფუს, ქიანას მადუ ოკათე რიეფქ. გჷმათუთაშ რიაშ ართ-ართი მადუდეშ ლიუ ბანიშ არმიაქ ნოღა სიანიანი ქიხვამილუ დო ცინიშ დინასტიაქ არსებობა მეჭყორიდუ.
ლიტერატურა
კატეგორია:დინასტიეფი
აბიოგენეზი
აბიოგენეზი (ჯვ. ბერძ. α — ვა, ვარი, βίος — თელარა, Γένεσις — გოჭყაფა) — თელარაშ გორჩქინა ორთაშობური პროცესეფით ვაორგანული სუბსტანციეფიშე. ჸათე იდეათ, თელარაქ დიხაუჩას გიჭყჷ დოხოლაფირო 3.5 მილიარდი წანაშ კინოხ უჯაჭული ფორმათ დო უკულ, ბორჯიშ გოძვენას, გინირთჷ კომპლექსურო.
ოპარინი-ჰოლდეინიშ თეორია
1920-იან წანეფს ბრიტანალი მენცარქ ჯონ ბერდონ სანდერსონ ჰოლდეინიქ დო რუსი ბიოქიმიკოსიქ ალექსანდრე ოპარინიქ ზოხორინელო აკიმუშეს თეორიეფი ჸეთი კონდიციეფიშ გეშა სოდეთ შილებედჷ თელარაქ გიჭყუკო. ჟირხოლოს ჯერდჷ ნამდა ორგანული მოლეკულეფიშ ფორმირაფა შილებე აბიოგენური მასალეფიშე, მუჟამსჷთ არსებენს ფაქტორეფი: გალენი ენერგიაშ წყუ დო პრიმიტიული ატმოსფერო, ნამუთ იკათუანდჷ ჭიჭე მუდანობათ ჟანგბადის, ამიაკის, წყარიშ ორქის დო შხვა აირეფს. მენცარეფიშ აზრით თელარაშ მაართა ფორმეფქ გორჩქინდჷ ტიბუ, პრიმიტიულ ოკიანეს დო ჸათე ფორმეფი ჰეტეროტროფული რდჷ.
მილერი-იურიშ ექსპერიმენტი
1953 წანას ამერიკალი ქიმიკოსეფქ ჰაროლდ იურიქ დო სტენლი მილერიქ აკეთეს ექსპერიმენტი დო შელებეს მეღება ორგანული მოლეკულეფიშ ვაორგანული კომპონენტეფიშე. მენცარეფქ ტიბუ წყარიწკჷმა აკოწყორეს ოთხი აირი: წყარიშ ორქი, მეთანი, ამიაკი დო მოლეკულური წყარბადი დო ჸათე ნაკათას გალეშე ქიგუძინეს ელექტრონული მუხტი. მენცარეფიშ არზით ჸათე კომპონენტეფიშ მიქსტურა პრიმიტიული ოკიანეშ, პრებიოტიკური ატმოსფეროშ დო სიტიბაშ იმიტაცია რდჷ. დოხოლაფირო ჸათე კონდიციეფი არსებენდჷ პრებიოტიკურ დიხაუჩას. ექსპერიმენტიშე ართი მარაშ უკული, მენცარეფქ მიოგორეს ორგანულ მოლეკულეფს, ამინობჟეეფს (ნამუეფით ითვალუ ცილეფიშ ოშენებელი მასალათ).
აბიოგენეზიშ თეხანური კონცეფციეფი
თეხანური აბიოგენეზიშ ჰიპოთეზეფი გერსხილი რე ოპარინი-ჰოლდეინიშ თეორიეფიშ დო მილერი-იურიშ ექსპერიმენტიშ მანგურ პრინციპეფს, მარა ჭიჭე შხვადოშხვანერობეფი იშენი არსებენს. მენცარეფს ვაუჩქუნა ზუსტას მუჭო დო სო მოხვადჷ აბიოგენეზიქ. ართი ვერსიათ აბიოგენეზიქ მოხვადჷ ოკიანეშ ქვინჯიშ ჰიდროთერმულ ხვირის. მარა აბიოგენეზიქ შილებე შხვადო ხოლო მოხვადუკო, მაგალთო დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ თუდო.
ნამთინე მენცარეფი ანტკიცენა ნამდა აბიოგენეზიქ შილებე მოხვადუკო ბრელშა დო თელარაშ შხვადოშხვანერი ფორმაქ გორჩქინდუკო. მარა საბოლას, გიფაჩჷ თელარაშ ჸეთი ფორმაქ ნამუთ გერსხილი რდჷ ფოსფატეფს, ევოლუციურო ჸათე ტიპიქ გევითარჷ დო დიხაუჩას დომინანტურო გინირთჷ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აბიოგენეზი კატეგორია:თელარაშ გოჭყაფა კატეგორია:ევოლუციური ბიოლოგია
The Doors
The Doors — ამერიკული როკ-ბუნა, დარსხის 1965 წანას ლოს-ანჯელესის, ვოკალისტ ჯიმ მორისონიქ, კლავიშისტ რეი მანზარეკიქ, გიტარისტ რობი კრიგერიქ დო დრამერ ჯონ დენსმორიქ. თინეფიშ ჯოხო ეჭოფილი რე ოლდუს ჰაქსლიშ რომანიშ გაგებაშ კარი ჯოხოშე, ნამუთ, მუშ განშე, უილიამ ბლეიკიშ ციტატას მიარცხუ - "If the doors of perception were cleansed every thing would appear to man as it is, infinite." The Doors მიოჩქუნა უნიკალურ დო 1960-ამი წანეფიშ ართ-ართ სკანდალურ დო გოლინამი როკ-ბუნათ - მუჭოთ მორისონიშ ტექსტეფიშ დო ქარიზმაშ, ხოლო თიში უპროგნოზირე რჯებაშ გეშა. 1971 წანაშ 3 მანგის თინაქ 27 წანაშ ხანს დოღურჷ. დოსქილადირი მაკათურეფი ტრიოშ სახეთ გჷშეშეს 1973 წანაშა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული როკ-ბუნეფი კატეგორია:The Doors
მარგაშირშა
მარგაშირშა (मार्गशीर्ष, ), ვარდა აგრაჰაინა — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს მარგაშირშა წანაშ მაჩხორა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 22 გერგობათუთას დო ითებუ 21 ქირსეთუთას. მარგაშირშას 30 დღა რე. ჯოხოდვალა "მარგაშირშა" მოურს ნაკშატრა მრიგაშირშაშე.
თე თუთაშ ეკადაშის იტარებუაფუ დღახუ ვაიკუნტხა-ეკადაში.
ნაპოლეონ ბონაპარტი
ნაპოლეონ ბონაპარტი (Napoleon Bonaparte; დ. 15 მარაშინათუთა, 1769, აიაჩო, კორსიკა − ღ. 5 მესი, 1821, წიმინდე ელენეშ კოკი) — საფრანგეთიშ ოურდუმე დო პოლიტიკური ლიდერი, ნამუსუთ შანულამი აბანი უკინებჷ ევროპაშ ისტორიას. რდჷ საფრანგეთიშ რევოლუციაშ გენერალი დო საფრანგეთიშ მადუდალე, მუჭოთ საფრანგეთიშ კონსულატიშ პრემიერ-კონსული 1799-1804 წანეფც დო უკულნეშის მუჭოთ „ფრანგეფიშ იმპერატორი“ 1804-1815 წანეფც, იტალიაშ მაფა ნაპოლეონ I-იშ ჯოხოთ 1805-1814 წანეფც დო რაინიშ რსხუშ პროტექტორი 1806-1814 წანეფც.
დებადჷ კორსიკას, გურაფულენდ საფრანგეთის, მუჭოთ არტილერიაშ ოფიცერი. პოპულარობა მიშჷ საფრანგეთიშ რევოლუციაშ ბორჯის, მუჟამცჷთ წჷმოძინელო უხემანჯღვერჷ ოსაჯური ოპერაციეფს არყაფილეფიშ მეხჷ. 1799 წანას ნაპოლეონქ მიოჭირინუ საფრანგეთიშ მაართა კუნსულობას დო ხუთი წანაშ უკული გინირთჷ საფრანგეთიშ მაართა იმპერატორო.
1812 წანას, ნაპოლეონიშით რუსეთიშ კამპანიაქ ქენანთხჷ. 1813 წანაშ გჷმათუთას, ლაიფციგწკჷმა ანტიფრანგული კოალიციაქ ნაპოლეონიშ ჯარეფი დამარცხჷ, მუსუთ მაჸუნუ ნაპოლეონიშ მაართა გინორინაქ 1814 წანაშ პირელც. თიქ გინოხორაფილქ იჸუ სქირონაშქა ზუღაშ ჭიჭე კოკი ელბაშა. 1815 წანაშ მელახის თიქ დირთჷ საფრანგეთშა დო კჷნე ქჷმიშუ კონტროლი ხეშულობაშა, მორო თიქ უკვე ხეშულობა ხვალე ოში დღას ესქილიდუ. 1815 წანაშ 18 მანგის ვატერლოოწკჷმა თიქ საბოლოოთ დემარცხჷ (ქოძირით ვატერლოოშ ლჷმა) დო გინოხორაფილქ იჸუ ატლანტიკიშ ოკიანეშ ობჟათეშ შორიშიანი წიმინდე ელენეშ კოკიშა, სოდეთ თინაქ ამშვი წანაშ უკული, 1821 წანაშ 5 მესის, დოღურჷ.
ერდუალა დო განათლება
მინი|მარცხნივ|ნაპოლეონიშ მუმა [[კარლო ბონაპარტი]] ნაპოლეონ ბონაპარტიქ დებადჷ  1769  წანაშ 15 მარაშინათუთას სქირონაშქა ზუღაშ  კოკი კორსიკაშ ნოღა აიაჩოს. თიშ დაბადებაშე 1 წანაშ უკული საფრანგეთიქ აძულჷ გენუაშ რესპუბლიკა კორსიკა გარკვიებული საფასურშა გეგნუჩამუდუკო მუშა 4 წანაშ ვადათ. ნაპოლეონიშ მუმა კარლო ბონაპარტიქ დო შხვა კორსიკალეფქ პასკუალე პაოლიშ დუდალათ ქაწუდირთეს თინეფც, მარა დემარცხეს. გომორძგვაფაშ უკული ფრანგეფქ ამნისტია გაგმაცხადეს დო ართ–ართი მაართაქ თინეფიშ განშა კარლო ბონაპარტიქ გინორთჷ. 1764 წანაშ 2/7 მანგის თიქ ჩილო მიჸუნჷ ლეტიცია რამოლინო. თინეფც ჸუნდეს 13 სქუა, ნამუეფშეთ ხვალე 8–ქ მიოჭირინუ რსულხანობას.
1778 წანაშ 15 ქირსეთუთას ნაპოლეონი დო მუში უნჩაში ჯიმა ჟოზეფი ქაჯღონეს  ოტინარ ეპისკოპოსშა, ნამუქუთ ნაპოლეონი კუნტახანურო ფრანგული ნინაშ დაგურაფალო კოლეჯის მანწყუ. 3 თუთაშ უკული თიქ ბრინეიშ სკოლაშა გჷნილჷ. თიქ თაქ 5 წანას ქჷდოსქიდჷ. წჷმოძინელი კურსანტი ბონაპარტიქ პარიზიშ უმაღალაშ ოურდუმე სკოლას გურაფა დეინალუ. ვითთუთამი გურაფაშ უკული 1785 წანას მუმაშ ღურაშ გეშა თიქ აძულებურქ იჸუ გჷმჷმაშქუმალარი გამორსეფი ჩუბარებუდუკო დო ფანიაშ ხემანჯღვერობაშა ქენურინალუდუკო დო ირონო თიქ ქიჯღონჷ ნოღა ვალანსიშ გარნიზონიშ ოარტილერიე პოლკშა.
ორდოული წანეფი
1785 წანას დიჭყჷ ნაპოლეონიშ ოურდუმე კარიერაქ, არტილერიაშ უკულაში ლეიტენანტიშ ჩინით. ნაპოლეონქ რევოლუციასდუდშენოშე ხუჯი დუკინჷ. თინაქ გჷშაკერძაფილო დეხოლჷ მაქსიმილიან რობესპიერიშ ჯიმა ოგიუსტენ რობესპიერს, მიდგაშ რეკომენდაციათ იაკობინარეფქ ნაპოლეონი ტულონიშ ოპერაციაშ ხემანჯღვერო ქუდარინეს.1793 წანას ნაპოლეონქ მაართათ წორეთ თაქ იდღახუ მაართა დიდი გომორძგვაფა, მუჟამცჷთ საფრანგეთიშ რევოლუციური არმიაქ, კაპიტან ბონაპარტიშ დუდალათ რალაფით გეჭოფჷ ინგლისარეფიშ დო კონტრრევოლუციონერეფიშით დაკჷნებული ტულონი.
იაკობინეფიშ დოქისუაშ უკული თერმიდორალეფქ რობესპიერწკჷმა ხოლუობაშ გეშა ნაპოლეონ კუნტა ხანით დოღინჩეს.
უილიჩესიშ დეპარტამენტი
უილიჩესიშ დეპარტამენტი (Departamento Huiliches) — დეპარტამენტი არგენტინას, ნეუკენიშ პროვინციას.
ნაპოლეონ ბონაპარტი
13 ვანდემიერი
ბონაპარტი პარიზის ინალენდჷ, მუჟამცჷთ 1795 წანაშ 3 გჷმათუთას, ნოღას როიალისტეფი დო კონტრრევოლუციონერეფიშ აკოანჯარაფილი არყაფაქ გეტირხჷ. მასაჯალი რაზმიშ ჯღვერობა ნაპოლეონქ იდუდუ. თიქ ქჷდეკინ არტილერიაშ ნორთეფი ახალმორდუ კავალერიაშ ოფიცერ, იოახიმ მიურატიშ (მუსხირენ ხანშა თიქ ნაპოლეონიშ სინჯათ გინირთჷ ) მოხვარათ დო დამარცხჷ არყაფილეფი. თინეფშე 300 დოჸვილეს, ოდო დოსქილადირეფქ მეჭყვადეს წინანდეგობა. მონარქისტული ხიაჩიშ შქირატუათ ნაპოლეონქ დირექტორიაშ სიმპათიეფი ქჷმიშუ, მუდგაქჷთ თიში ფეიკარი ეკინა გჷშეჭანუ დო მალას თის იტალიაშ თანჯას გობარგილი არმია ჩაბარეს. თე მოლინეფშე მუსხირენ მარაშ უკული ნაპოლეონც ქეჸოროფჷ დირექტორიაშ თარი ლიდერიშ, ბარასიშ ჸოფილი ალმასქუქ ჟოზეფინაქ, მიდგათ თიქ 1796 წანაშ 9 მელახის ჩილო ქჷმიჸუნჷ.
უილიჩესიშ დეპარტამენტი
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 12 700 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 4 012 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ხუნინ-დე-ლოს-ანდესი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ნაპოლეონ ბონაპარტი
იტალიაშ მაართა კამპანია
1797 წანაშ მელახის თიქ პაპი ოართეთ გეგმარაგუ დო დაჭკორჷ. ჭკორალას პაპი პიუს VIქ ლეხუანობაშ გეშა დოღურჷ. 1797 წანაშ მაართა თუთეფც ნაპოლეონქ მუში ჯარეფი გენიჸუნჷ ავსტრიაშა დო ქჷდოდჷ თიწკჷმა ორჩქალური ზე მუდგაშ ნძალათ ავსტრიაშ იმპერია აძულებურქ იჸუ გეგნუჩამუდუკო საფრანგეთიშა იტალიაშ შანულამი ნორთი. უკული ნაპოლეონი ილაშქანც ვენეციაშ რესპუბლიკაშ] მეხჷ, ამარცხენც თინეფიშ ჯარეფც დო მუთმათენც თიშ დახე ანთასწანამი ზოხორინალას. [[ფაილი:General Bonaparte giving orders at the Battle of Lodi.jpg|300px|thumb|right|გენერალი ნაპოლეონი ირზენც ზოჯუას ([[ლოდიშ ლჷმა)]] ნაპოლეონიშ ოურდუმე ტრიუმფეფიშ სერია მუ რაგადი ოკო რდჷ მუში ოურდუმე საქვარიშ მეხჷ დიდი გურაფილობაშ დო რჩქინაშ მოღალუ.  იტალიაშ კამპანიაშ პერიოდის ძალამც მირდჷ ნაპოლეონ ბონაპარტიშ - ცხენენდთარიშ დო სახენწჷფო მოქარანეშ - ავტორიტეტიქ დო პოპულარობაქ. 1797 წანაშ მესის, პარიზის თიქ გჷშაშკჷ მუში რანწკით უკვე მასუმა გაზეთი (Le Journal de Bonaparte et des hommes vertueux).
thumb|250px|right|ნაპოლეონი ალპეფიშ გინოჭკირუაბორც
დირექტორიას ვა ოჰამუდჷ მუ ნაპოლეონიშ პოპულარობა კათაშ თოლცჷნ, ქჷდიჭყჷ თიში გოპროტესტაფა. თინეფი აბრალუაფუდეს ნაპოლეონც იტალიაშ გორჩუალას დო ნება-გოქუნალობაშ გჷნომეტაფას, მუჟამცჷთ ხვალე დოდუ აპიჯაფა ავსტრიაწკჷმან.
ეგვიპტეშ ექსპედიცია
thumb|right|ბონაპარტე [[სფინქსიშ ოწოხოლე, (1868 წანაშ ნახანტა), ჟან-ლეონ ჟერომი, ხერსტ-კასლი]] ჟირთუთაშ ფირქიშ უკული ნაპოლეონქ გჷნოჭყვიდ, ნამდა ოურდუმე-ოზუღე ნძალეფი დიო ხოლო ვა რდჷ თიშო დასაბაღ, ნამდა ნძალიერი ინგლისიშ ომაფე ფლოტიშა ქაწურინალუდუკონი. თიქ საფრანგეთიშ მადუდარი წირეეფც წჷმარინუ ზიტყვასქვილი ეგვიპტეს ოურდუმე ექსპედიციაშენ დო ათეშ მეშქაშალათ ჯინჯიქ გეკლანთხორჷ ინგლისიშ ოვაჭარე ინტერესეფც ინდოეთის. ბონაპარტი ზალამენდ ქუდურსხუაფუდუკო საფრანგეთიშ ინტერესეფიშ სფერო შქა ბჟაეიოლუს დო გაკუკირუდუკო რსხუ ინგლისშა აწმარენჯი ტიპუ სულთანწკჷმა ინდოეთის. ნაპოლეონი არწუმენდ დირექტორიას, ნამდა „მუჭოთ თინა ქჷდეკინენდ ეგვიპტესჷნ, თიმწკუმაშენო ქუდარსხუანდჷ რსხუს ინდოარ მადუდეწკჷმა დო თიწკჷმა ართო დოქისუნდ ინგლისურ დუდალას.“ 1798 წანას ტალეირანქ გჷმაცხად: „ეგვიპტეშ დაკებათ, ჩქი ქუოჯღონანთ 15,000 ცხენენდის სუეციშე ინდოეთშა, თინეფი აკიშქუმალუნა ნაპოლეონიშ დო ინდოარეფიშ ნძალეფკწჷმა დო ართამი ნძალეფით გეგნარაგუანა ინგლისურ უღუს.“
1798 წანაშ მესის ნაპოლეონი მენცარობაშ ფრანგული აკადემიაშ მაკათურო გეგშაგორეს. ეგვიპტურ ექსპედიციას თის მუწკჷმა ოხოლუდ 167 მენცარეფშე აკოდგუმილი ბუნა: მათემატიკოსეფი, ორთაშმეტყველეფი, ქიმიკოსეფი. თინეფქ მუნეფიშ გჷთოგორუეფი როზეტიშ ქუაშ მეკოროცხილო, გეჭარეს ნახანდის Description de l'Égypte 1809 წანას.
1 მარაშინათუთას ბრიტანეთიშ ფლოტიქ ჰორაციო ნელსონიშ დუდალათ გოსირჷ დახე არძო ფრანგული ხვამარდი, ნაპოლეონიშ ღანკიქ, გუბერჯეკებუდუკო ფრანგული პოზიციეფი სქირონაშქა ზუღას, ქენანთხჷ. ორდოულ 1799 წანას ბონაპარტიქ მუში ჯარეფი დამასკოშ ოტომანეფიშ პროვინციაშა ქიჯღვერუ დო 13 000 ჯარიშკოჩით გეჭოფჷ ოძგალე ნოღეფი: ელ-არიში, ღაზა, იაფა. გჷშაკერძაფილო სიკონწარეთ გჷშმეგორუდ იაფაშ ქართა, მუმაკოჩეფი, ოსურეფი, ბაღანეფი სუმი დღაშ განწხანს კონწარას ჭყორდუდეს.
შხვადოშხვა ლახალეფით, ჯინჯიერო ბუბონიშ ჭირით დოდაღარაფილი არმიათ ნაპოლეონს ვეშიალებუ აკოშ ეჭოფუაქ დო მესის ეგვიპტეშა დირთჷ. უკოხოლე დახებაშ ბორჯის, 25 კვირკვეს, ნაპოლეონქ ხოლო ართშა დამარცხჷ ოტომანეფიშ ჯარეფი აბუკირწკჷმა.
საფრანგეთიშ დუდალა
ღარჯილნებაშ კრიზისი პარიზის მუში აპოგეას 1799 წანას ოჭირინუანც, მუჟამცჷთ ბონაპარტი მუში მალჷმორეფწკჷმა ართო ეგვიპტეს ორდუნ. კორუმპირაფილ დირექტორიას ვა შეულებუდ რევოლუციაშ დაკჷნებეფიშ მოხარზება. იტალიას რუსულ–ავსტრიული ნძალეფქ, ნამუეფსუთ ალექსანდრე სუვოროვი ხემანჯღვერენდუნ, გოჭყვიდეს ნაპოლეონიშით დოტებული ედომუშამი ჯარი, გორჩქინდჷ თაშნეშე თიშ შქურინჯიქ ნამდა თინეფი საფრანგეთშათ გემშეჭკირუდეს.
საფრანგეთიშ კონსული
საფრანგეთიშ ჯარალუობური აზრი ხოლო უმოსო დო უმოსო მუწმიკინანდ ძალიერი ოურდუმე დიქტატურაშ დორსხუაფაშა.
ეგვიპტეს რენჯი ნაპოლეონ ბონაპარტიქ თინას შეაფასუ დირექტორიაშ შაურთია დგომარება. თიქ არმია მუში გენერალეფც ჩაბარჷ, ოდო თვითან სქირონაშქა ზუღას მერეთაშო გამკენტჷ ინგლისარეფიშ ხვამარდეფც დო საფრანგეთშა დირთჷ.
მასუმა კოალიციაშ ლჷმა (1805 წანა)
thumb|300px|right|ნაპოლეონი [[აუსტერლიციშ ლჷმას]] ნაპოლეონქ, ნამუთ იხაზირებუდჷ ინგლისის დესანტიშ გინახუნაფალონ, მიღუ ჩინება, ნამდა 27 მარაშინათუთას ავსტრიაშ ჯარეფქ ბავარიაშა გემშეჭკირეს. თიქ ქჷდიჭყჷ ნძალეფიშ გინოჸოთამა ბულონიშ ბარგილშე რაინშა ფელდმარშალ კარლ მაკიშ ავსტრიაშ დუნაიშ არმიაშ (80 000 კოჩი) გაჭყვიდალო კუტუზოვიშ არმიაშ (50 000 კოჩი) მოულაშახ. მუში ჯარეფიშ (220 000 კოჩი) მოხუჯური მანევრით ნაპოლეონქ ქუგაქართუ მაკიშ არმიას ულმიწკჷმა დო 8 გჷმათუთას აძულჷ თინა დუნებებუდუკონ. რუსეთიშ ჯარეფქ, ნამუეფქუთ ბრაუნაუს 29 ეკენიას მორთესჷნ, აკოქიმინილი მონკა დგომარებაშ გეშა აძულებურქ იჸუეს ოარიერგარდე ლჷმეფით დუხებუდესკონ უკახალე დუნაიშ მარძგვანშე, ძგალეფიშ გოჸუნაფათ. ნაპოლეონქ ქეშეცადჷ გაკუკილუდუკო რუსეთიშ ჯარეფი, მარა თინეფქ დუნაის ფრანგეფიშ მოულაშახ გჷნილეს, ოდო 30 გჷმათუთას დამარცხეს ედუარდ მორტიეშ კორპუსი. 1 გერგობათუთას მარშალ იოახიმ მიურატიშ ავანგარდიქ ქეშეცადჷ რუსეთიშ არმიაშა უკახალე დახებელი შარეფი მოუჭკირუდუკონი. 1805 წანაშ 4 გერგობათუთას პეტრე ბაგრატიონიშ საფორი რაზმიქ (6 000 კოჩი) შენგრაბენიშ ლჷმას ფრანგეფიშ 30 000-იანი ავანგარდიშ რალაფი გორაჸჷ, მუდგათ თარ ნძალეფც მეშქაშალა ქიმეჩჷ დუხებუდესკო ოლმიუციშა, სოდეთ თინეფქ ავსტრიაშ ჯარეფი დო რუსეთშე მოულირ გენერალ ბუქსგევდენიშ 50 000-იან არმიაწკჷმა აკიშქვეს. 1805 წანაშ 2 ქირსეთუთას აუსტერლიციშ ლჷმას მერსხილეფიშ ჯარეფქ დემარცხეს. ავსტრიაქ ლჷმაშე გჷშელ დო ხე ქუმაჭარჷ საფრანგეთწკჷმა სეპარატულ პრესბურგიშ ზეს (1805). რუსეთიშ ჯარეფი გაგშეჸუნეს რუსეთშა.
ზუღას საფრანგეთ-ესპანეთიშ ფლოტიქ გოჭყვადილქ იჸუ ტრაფალგარიშ ლჷმას (1805). მერსხილეფიშ ჯარეფიშ გინოხუნაფაქ ნეაპოლს დო ოორუე გერმანიას უმოღალუეთ გეთუ. ლჷმას არგამას გეკლარჩქინდ ნაპოლეონიშ უდიდაში ცხენენდური ნიჭიქ.
რუსეთის ლაშქრობა
მუჟამცჷთ 1812 წანაშ 24 მანგის ნაპოლეონქ რუსეთშა გემშეჭკირჷნ, თიქ დიდი ჩილათა აკეთუ, მორო დუდშე ფრანგეფც ირფელი ჯგირო მეჸუნდეს  სოიშახ ზოთონჯი ვა დოდირთუდუნ. კუტუზოვქ გჷნოჭყვიდ დუთმებუდუკო ფრანგეფშა მოსკოვი, რახან ფრანგეფც ძალამც გუჭირდუდეს ზოთონც ოჭკუმალიშ უმშო რინა. კუტუზოვიშ აზრით მოსკოვიშ დათმობათ ვა დინუდ ქიანა, მარა ჯარიშ დინაფა დომარცხაფას შანენდ. მოსკოვშა მიშულაშ უკული, ნაპოლეონქ ძირუ გოჩოლერი ნოღა დო გეგნოჭყვიდ დურთინუდუკო ოდაბადეშა, მარა ზოთონც თენა ძალამი რთული რდჷ. უკახალე დახებაშ ბორჯის თიქ მიოდინუ არმიაშ გვერდი.
ნაპოლეონიშ მაართა გინორინა
რუსეთის წისაფილი მარცხიქ ნაპოლეონიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ დოჭყაფუთ გინირთჷ. თიშ მეხჷ დერაზმეს ევროპაშ ქიანეფქ. 1813 წანაშ გჷმათუთას ლაიფციგწკჷმა ნაპოლეონიშ არმიაშ ნოსქილედეფც ლჷმაქ მუხვადეს აკოშქუმალირეფწკჷმა რუსეთიშ, პრუსიაშ, ავსტრიაშ, შვედეთიშ არმიეფწკჷმა (თ.გ. კათეფიშ ლჷმა), სოდეთ ფრანგეფქ დემარცხეს. აკოშქუმალირეფქ 1814 წანას პარიზშა მიშელეს. ნაპოლეონქ გეგნოდირთჷ. თინა სქირონაშქა ზუღაშ კოკი ელბაშა გეგნახორეს. პარიზშა ბურბონეფქ დო რევოლუციაშ ბორჯის რტინელი არისტოკრატეფქ დირთეს.
ოში დღა
საფრანგეთიშ მახორობას ვა მიახუჯინ ჯვეში რეჟიმიშ ეკონწყუალაშა. ნაპოლეონქ ქირგებუ მახორობაშ უბაღინაფუობათ დო მითინი ველუდუნ თეში საფრანგეთშა დირთჷ. გერგეზეფც მონარტაფილი ფრანგი კათაქ თის შეხვად მუჭოთ მარსხებელც. ნაპოლეონიშ დუდალაშ ეკონია თუთეფც „ოში დღაქ“ ქიგიადჷ. აკოშქუმალირეფქ ლჷმა გაახალეს. 1815 წანას, ბელგიაშ ხოლოს, ოფუტე ვატერლოოწკჷმა ნაპოლეონქ მუში ეკონია ლჷმას დემარცხჷ.
მაჟირა გინოხორაფა
დოჭკორაფილი იმპერატორი ინგლისარეფქ წიმინდე ელენეშ კოკიშა (ატლანტიშ ოკიანე) გეგნახორეს დო ქიმურჩქინეს გესაძინე. შქვითი წანას თიში დარენჯი რდჷ ართი საკანი დო ჭიჭე ბაღი. 1821 წანაშ 5 მესის, 52 წანაშ ხანც, ნაპოლეონქ დოღურჷ. ართი ვერსიათ, იმპერატორი ტროპიკული ჰეპატიტიქ ქეკიდინუ, ოდო მაჟირა ვერსიათ ბრიტანარეფქ მოწამალეს.
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთიშ იმპერატორეფი კატეგორია:ბონაპარტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1769 კატეგორია:ნაღურა 1821
აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა
აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti; ) — აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას მადვალი სახენწჷფო 28 მესი 1918 — 28 აპირელი 1920 წწ. ზოხორინალა გჷმაცხადჷ ტფილისის, საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადებაშე 2 დღაშ უკული, კინ თი დარბაზის.
ვამპირიშ დღარეფი 1 სეზონი (ტელესერიალი)
ვამპირიშ დღარეფი (The Vampire Diaries) — ოტელევიზიე სერიალი, ნამუთ გერსხილიე ლიზა ჯეიმზ სმითიშით ჭარილ კჷნე თე დუდჯოხოშ მაღვენჯი წინგეფც. სერიალიშ პრეზენტაციაქ მოხვადჷ ართ-ართ ოტელევიზიე არხის ჯოხოთ The CW Television Network 2009 წანაშ 10 ეკენიას, თიში მაჟირა სეზონქჷთ კჷნე თი დღას 2010 წანაშ 10 ეკენიას გჷშართჷ ეკრანეფშა. სერიალს ჸოფირებეფი მითმეურს ვირჯინიაშ ნოღა Mystic falls-ს, ნამუთ ქჷდეკინეს ორთაშგალენ სქჷლედეფქ. სერიალიშ თარი თემა ოჸოროფული სუმერი რე, ნამუთ მუთმოხვადუ პროტაგონისტ ელენა გილბერტ (ნინა დობრევი) დო ჟირი გლახა ჯოხოგოლაფირ ვამპირ ჯიმაშ შქას. ჭე ხანიშ უკული არგამათ გჷნმირთუ ელენაშ გურღანჯამი ანგიშ კეტრინიშ ონოფულე ულირიშ გეშა, ნამუსჷთ ელენაშე, დეიმონი დო სტეფანშე ოკო ნჯარიშ ეშაღალა.
აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა
აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ წჷმოხონი რდჷ მოლენკავკაციაშ დემოკრატიული ფედერაციული რესპუბლიკა, ნამუთ 1918 წანაშ პირე-მესის არსებენდჷ დო მალას აკოცუ თიშა მიშმალი სუბიექტეფიშ (საქორთუო, სომხეთი, აზერბაიჯანი) ინტერესეფიშ უშუთანხმობაშ გეშა.
ვამპირიშ დღარეფი 1 სეზონი (ტელესერიალი)
სქოლიო
1 სეზონი
აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა
1920 წანას აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა ჭითა არმიაქ ქჷდიჸუნუ დო სოციალისტური მართუალა გემშიღჷ. მოგვიანაფათ აზერბაიჯანი მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკაშ აკმადგინალ ნორთო გჷნირთჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ისტორია კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი კატეგორია:კავკაციაშ ისტორია
ბიჭვინთა
ბიჭვინთა (ჯვ. ბერძენ. პიტიუნტი) — დაბა საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ გაგრაშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის, სოხუმიშე 80 კილომეტრის. დაბას სტატუსიქ მიაჩჷ 1963 წანას. მახორობა 11,0 ვითოში მახორუ (1991).
სქოლიო
კატეგორია:გაგრაშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი
ლეპტოპი
ლეპტოპი (თაშნეშე ნოუთბუქი) — პორტატული პერსონალური კომპიუტერი, ნამუშ კორპუსის რე რჩქვანელობური პერსონალური კომპიუტერიშ კომპონენტეფი გოართოიანაფილი (უმოს თიანს, თინა ვახვილჷ ზოხო მონწყილობეფს, მუჭომეფით რე კლავიატურა, მონიტორი დო შხვა). თინა რე ქექე დო მოხუჯური, ნოუთბუქეფს უღუნა ბატარაია, ნამუეფით დენიშ წყუშ უმუშო გჷთმარზუნა 1 სათშე 15 სათშახ (გაჩქუ ბატარაიაშ სინძალიერეს).
მართა ნოუთბუქიქ 1979 წანას აკიქიმინჷ, NASA-შ დოკვეთათ.
ტიპეფი
არსებენს ლეპტოპიშ გინორთელი ტიპეფი, თენეფი რე:
დო შხვა.
პერკელაუკენი
პერკელაუკენი (Loncomilla) – წყარმალუ ჩილეს. იდვალუაფუ მაულეშ რეგიონიშ ლინარესიშ პროვინციას. წყარმალუ ლონგავიწკჷმა აკოართაფაშ გეშა გჷთმაჭყანს წყარმალუ ლონკომილიას. სიგჷრძა 190 კმ. ღანჩოშ ფართობი – 5.023 კმ².
რესურსფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
ედუარდ ბუხნერი
ედუარდ ბუხნერი (გერმ. Eduard Buchner; დ. 20 მესი, 1860, მიუნხენი, ბავარიაშ ომაფე — ღ. 13 მარაშინათუთა, 1917, ფოკშანი, რუმინეთიშ ომაფე) — გერმანალი ბიოქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი. უმოსო გურაფულენდჷ ფერმენტაციაშ ქიმიურ პროცესის. რდჷ მიუნხენიშ უნივერსიტეტიშ, კიელიშ უნივერსიტეტიშ დო ტიუბინგენიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას, სოდეთ დოღურჷ 1917 წანაშ 13 მარაშინათუთას, რუმინეთიშ ტერიტორიას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ბიოქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1860 კატეგორია:ნაღურა 1917
ჯვ. წ. 657
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 657 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
უილიამი დო მაუსი პაველიშ ჯილდო
უილიამი დო მაუსი პაველიშ ჯილდო — ჯილდო, ნამუსუთ 1986 წანაშე მოჸუნაფილი, ირწანურო გჷნმოჩანც ოპგა ტური თი მაკათურს, „მიდგაშ ერთი დო ქმედაფა საუჯგუშოთ გინმოჩანც ოპგა -შ შურც, იდეალც დო ფასეულობეფც“. ნომინანტეფი გჷშმეგორუ ირწანურო „პგა ტური“-შ მაკათურეფიშე ხონარიშ მეჩამათ.
თე ჯილდოქ დორსხუაფილქ იჸუ ოპგა-შ საპატიო მაკათურიშ დო თიში დიდი ხუჯიშ მიმაჩამალიშ, მაუსი პაველიშით, ნამუსუთ თიქ მუშ ალმასქუშ, უილიამ პაველიშ, XX ოშწანურაშ გვერდიშ ლეგენდარული ჰოლივუდიშ მსახიობიშ ჯოხო ქიგიოდჷ.
მილერი-იურიშ ექსპერიმენტი
მილერი-იურიშ ექსპერიმენტი — ქიმიური ექსპერიმენტი, ნამუთ აკეთეს ამერიკალი ქიმიკოსეფქ სტენლი მილერიქ დო ჰაროლდ იურიქ, 1953 წანას.
მენცარეფქ ტიბუ წყარიწკჷმა აკოწყორეს ოთხი აირი: წყარიშ ორქი, მეთანი, ამიაკი დო მოლეკულური წყარბადი დო ჸათე ნაკათას გალეშე ქიგუძინეს ელექტრონული მუხტი. მენცარეფიშ არზით ჸათე კომპონენტეფიშ მიქსტურა პრიმიტიული ოკიანეშ, პრებიოტიკური ატმოსფეროშ დო სიტიბაშ იმიტაცია რდჷ. დოხოლაფირო ჸათე კონდიციეფი არსებენდჷ პრებიოტიკურ დიხაუჩას. ექსპერიმენტიშე ართი მარაშ უკული, მენცარეფქ მიოგორეს ორგანულ მოლეკულეფს, ამინობჟეეფს (ნამუეფით ითვალუ ცილეფიშ ოშენებელი მასალათ).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მილერი-იურიშ ექსპერიმენტი
ბიებჟა
ბიებჟა (Biebrza) — წყარმალუ პოლონეთის, ნარევიშ ნადუ. სიგჷნძა 155 კმ., ღანჩოშ ფართობი 7,057 კმ². გიშმურს პოლონეთიშ ნოღეფს: ლიპსკის, გონიონძის, ოსოვიეც-ტვიერძას, რაჯილოვს, ვიზნას.
ქოძირით თაშნეშე
პოლონეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
მარსასკალა
მარსასკალა (M'Skala, Wied il-Għajn) — ნოღა მალტას. ნოღაშ მახორობა — 12,134 ადამიერი (2014 წანაშ მელახიშ ფასებათ).
კატეგორია:მალტაშ ნოღეფი
სანტუსი
სანტუსი (Santos) — ნოღა-ონიშოლი დო მუნიციპალიტეტი ბრაზილიას, მიშმურს სან-პაულუშ შტატიშ აკოგდინალუაშა, სან-პაულუშ თარი ზუღაშ კარი. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 418 288 ადამიერი ოხორანდჷ. ფართობი - 280,300 კმ². მახორობაშ მეჭედალა — 1492,3 ადამ./კმ². სანტუსის, ვილა-ბელმიროშ სტადიონს, ბრაზილიაშ ართ-ართი ტიტულამი ოკუჩხბურთე კლუბი სანტოსი გიშმურს.
მაჸალე ნოღეფი
სანტუსი გეჸვენჯი ნოღეფიშ მაჸალე რე: მინი|სანტუსიშ ონიშოლო
რესურსეფი ინტერნეტის
* კატეგორია:ბრაზილიაშ ნოღეფი კატეგორია:სან-პაულუშ შტატიშ მუნიციპალიტეტეფი
ოქროწყალი
ოქროწყალი, დიდი ოქროწყალი, კარული ტობა კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს. ზუღაშ დონეშე 2403 მ-ს. სარკეშ ფართობი 0,1 კმ2, ღანჩოშ ფართობი 2,2 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 26,5 მ, ოშქაშე სიტომბა 12 მ, წყარიშ მოცულობა 1,2 მლნ. მ3. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. გიშმალი რე. მაღალი დონე უღუ გაზარხულ-ზარხულს, დაბალი — ზოთონჯის. ტობას ჩხომეფი ვახე. ზოთონჯის იჸინუ. წყარი წყონდა დო ოვარკალაია რე.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ტობეფი
იაკობ ბეკენშტეინი
იაკობ ბეკენშტეინი (ურიულ.: יעקב בקנשטיין‎; ინგლ. Jacob David Bekenstein; დ. 1 მესი, 1947, მეხიკო, მექსიკა — ღ. 16 მარაშინათუთა, 2015, ჰელსინკი, ფინეთი) — მექსიკას დუნაბადჷ ამერიკალი ფიზიკოსი-თეორიტიკოსი. ბეკენშტეინიქ მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია უჩა რხვილიშ თერმოდინამიკაშ გოვითარაფაშა. 1972 წანას ბეკენშტეინიქ წჷმარინუ თეორია უჩა რხვილეფიშ ენტროპიაშ გეშა. ბეკენშტეინიშ აზრით უჩა რხვილიშ ენტროპია რდჷ უჩა რხვილიშ ჸოფირებეფიშ ჰორიზონტიშ ფართობიშ პროპორციული. ჸათეშ გარდა, ბეკენშტეინიშ აკეთჷ თერმოდინამიკაშ გენერალიზებული მაჟირა კანონიშ ფორმულაცია. ბეკენშტეინიშ ჟირხოლო კონტრიბუციაქ დენტკიცჷნ ჟირ წანაშ უკულ, 1974 წანას, მუჟამს სტივენ ჰოკინგიქ წჷმარინუ ჰოკინგიშ რადიაციაშ გეშა არგუმენტეფი. მარა დუდშე ჰოკინგის ბეკენშტეინიშ იდეეფიშ ვაჯერდჷ დო ფიქრენდჷ ნამდა უჩა რხვილეფიშე ენერგიას ვეგშართინედჷ დო ყათეშ გეშათ, უჩა რხვილეფს ვეშილებედჷ ქუღუდესკო ენტროპია.
ბიოგრაფია
იაკობ ბეკენშტეინიქ დებადჷ 1947 წანაშ 1 მესი, მეხიკოს, პოლონარი ურიეფიშ ფანიას. ბეკენშტეინი გურაფულენდჷ ბრუკლინიშ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ დიო ბაკალავრიშ დო უკულ მაგისტრიშ ხარისხი. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ პრინსტონიშ უნივერსიტეტის 1972 წანას, ჯონ ვილერიშ ხემანჯღვერობათ. 1972-1974 წანეფს ბეკენშტეინი გურაფულენდჷ ტეხასიშ უნივერსიტეტის (ოსტინი). უკულ მალას გეგნორთჷ ისრაელიშ ბენ-გურიონიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ ფიზიკას ოგურუანდჷ. 1978 წანაშე რდჷ ბენ-გურიონიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი დო 1983 წანაშე ასტროფიზიკაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. 1990 წანაშე ბეკენშტეინი რდჷ იერუსალიმიშ ურიული უნივერსიტეტიშ პროფესორი. სუმ წანას იმუშუ ყათე უნივერსიტეტიშ თეორიული ფიზიკაშ დეპარტამენტიშ დირექტორო. ბეკენშტეინი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1977 წანას მიპალუ ბერგმანიშ პრემია, 2005 წანას ისრაელიშ ართ-ართი პრესტიჟული ჯილდო ისრაელიშ პრემია დო 2012 წანას ვოლფიშ პრემია ფიზიკას. 2015 წანას ბეკენშტეინის ამერიკაშ ფიზიკაშ ჯარალუაქ გინოჩჷ ალბერტ აინშტაინიშ პრემია. იაკობ ბეკენშტეინიქ ღურუ 2015 წანაშ 16 მარაშინათუთას, ფინეთიშ ნოღა ჰელსინკის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ურიალი-ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ურიალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1947 კატეგორია:ნაღურა 2015
იანამი
იანამი (యానాం) — ნოღა ინდოეთის, მორსხუ ტერიტორია პუდუჩერიშ იანამიშ ოლქის.
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი კატეგორია:პუდუჩერიშ ნოღეფი
პაუშა
პაუშა (पौष,, தை), ვარდა პუსა (पूस), თაშნეშე ტაიშა — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს პაუშა წანაშ მავითა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 22 ქირსეთუთას დო ითებუ 20 ღურთუთას. პაუშას 30 დღა რე. თენა რე ზოთონჯიშ თუთა, ნამუთ უხუჯანს ზოთონჯიშ სეზონიშ კონკას.
კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
დოდდაბეტა
დოდდაბეტა (தொட்டபெட்டா, ഡൊഡ്ഡബെട്ട, ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟ) — გვალა ინდოეთიშ ობჟათეშე. ბაგადაშ დო კანადაშ ნინეფშა ჯოხოდვალა შანენს „დიდი გვალას“.
კატეგორია:ინდოეთიშ გვალეფი კატეგორია:ტამილნადუშ გეოგრაფია კატეგორია:ბჟადალი გატეფი
ტაჯიკეთიშ ომენოღალე ლჷმა
სქოლიო
კატეგორია:ტაჯიკეთიშ ისტორია კატეგორია:ტაჯიკეთიშ ლჷმეფი კატეგორია:XX ოშწანურაშ ლჷმეფი
ხანტი-მანსიისკი
ხანტი-მანსიისკი  — ნოღა რუსეთის, ხანტი-მანსიშ ავტონომიური ოკრუგი — იუგრაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ქიანაშ ავტონომიურ ოკრუგეფიშ ცენტრეფს შქას აკა რე 100 000-შე უმოსი ადამიერშე. იდვალუაფჷ ბჟადალი ცჷნდჷრიშ ვეს, წყარმალუ ირტიშიშ მარძგვან წყარპიჯის, მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე 2,595 კილომეტრიშ მეძენას. რუსეთიშ ჟირ ნოღაშე (ივანოვოწკჷმა ართო) ართ-ართი რე, ნამუთ იდვალუაფუ კონფლუენციაშ ჭურჭულს — აბანს, სოდე ართიანს გინმოკვათჷნა რსულცირფამი პარალელეფი დო მერიდიანეფი (მინუტეფიშ დო სეკუნდეფიშ უმუშო). კოორდინატეფი — 61° ოორ. გ. 69° ელ. გ. ათე განიშ ნოღეფს, მესიშ თუთაშ ბოლოშე კვირკვეშ თუთაშ ოშქაშეშა უჩქჷ თიჯგურა ასტრონომიული მოლინა, მუჭოთ რე ჩე სერი.
Ссылки
კატეგორია:ხანტი-მანსიშ ავტონომიური ოკრუგი კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
ობრა
ობრა (Obra) — წყარმალუ პოლონეთის, ვარტაშ ნადუ. სიგჷნძა 164 კმ, ღანჩოშ ფართი 2,758 კმ².
ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა იჩქერია
ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა იჩქერია (ჩეჩნ. Noxçiyn Pachẋalq Noxçiyçö, Нохчийн Пачхьалкх Нохчийчоь) რე ვაღიარაფილი, გჷშართილი ჩეჩნეთიშ სახენწჷფო.
გეოგრაფია
იჩქერიას ბჟაეიოლშე უხურგანს დაღესტანი, ბჟადალშე — ინგუშეთი დო ოორუე ოსეთი, ობჟათეშე — საქორთუო, ოორუე-ბჟადალშე — სტავროპოლიშ აკანი. ფართობი: 19 300 კვ. კმ.
ისტორია
ძურძუკეფი, ანუ ალმახანური ჩეჩნეფი უჯვეშაში ბორჯიშე ოხორანა კავკაციას. ანთროპოლოგიურო თინეფი ორხველჷნა იბერიულ-კავკაციური ნოგორიშ (რასაშ) კათაშ ბუნას, ნამუთ წჷმარინუანდეს კავკაციაშ ავტოქტონურ (თარი) მახორობას.
შიმლა
შიმლა (शिमला, Shimla; თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ სიმლა) — ნოღა ინდოეთიშ ოორუეშე, შტატი ჰიმაჩალ-პრადეშიშ ნანანოღა. ოგვალეკლიმატური კურორტი, შანულამი ტურისტული ცენტრი. 1864 წანას, შიმალაქ ბრიტანეთიშ ინდოეთიშ ნანანოღათ გჷნრთჷ. ინდოეთიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული, ნოღა შტატი პენჯაბიშ ნანანოღა რდჷ, უკული შტატი ჰიმაჩალ-პრადეშიშ.
შიმლას მუსხირენ კოლეჯი დო ომენცარე-ორკვიებელი ინსტიტუტი იდვალუაფუ. ნოღა რჩქინელი რე მუში ოხიდეეფით დო დოხორეფით.
მახორობა — 171 817 ადმ. (2011).
სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ჰიმაჩალ-პრადეშიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
ჯვ. წ. 658
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 658 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ველიკო-ტარნოვო
ველიკო-ტარნოვო (Велико Търново) — ნოღა ბულგარეთის. წჷმარინუანს ველიკო-ტარნოვოშ ოლქიშ დო ველიკო-ტარნოვოშ თემიშ ადმინისტრაციულ ცენტრის. ნოღ წყარმალუ იანტრაშ ლეხერიშ კირდეამ ფერდის იდვალუაფუ, ბალკანეფიშ ოორუე გემინდორიას, სტრატეგიულო შანულამი რზეფიშ გჷნოკვათუას აბანს. ნოღაშ მახორობა 2011 წანაშ მუნაჩემეფით 68,859 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ბულგარეთიშ ჯვეში ნანანოღა (XII—XIV ოშწანურეფს), ჩინებული რე არქიტექტურული ძეგლეფით, ნამუშ გეშა მიარე ტურისტის მიკმინჭანს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბულგარეთიშ ნოღეფი
მალდივიშ რესპუბლიკა
მალდივიშ კოკეფი (დივეჰურო:ދިވެހިރާއްޖެ), Dhivehi Raa’je), ედომუშამი ჯოხოდვალა მალდივიშ რესპუბლიკა (დივეჰურო ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ – დივეხი რადიეგე ჯუმჰურიია) — სახენწჷფო ობჟათე აზიას, იდვალუაფჷ ინდოეთიშ ოკიანეშ ატოლეფიშ ბუნას, ნამუთ იდვალუაფჷ ინდოეთიშ დო შრი-ლანკაშ ობჟათე-ბჟადალშე.
გეოგრაფია
მალდივიშ რესპუბლიკა, ინდოეთიშ ოკიანეშ ეკვატორულ წყარეფს მილარე, შრი-ლანკაშე დოხოლაფირო 700 კმ. ობჟათე–ბჟადალშე. მახორობა – დოხოლაფირო 395 ვითოში კოჩი რე. მალდივიში კოკეფი ვართფერ მაღალს რენა ოკიანეშ დონეშე: ჩქონიშ არძაშ უმოს მაღალი კონკა რე — ობჟათე ატოლი ადუს (გვალა სიენუ) — 2,4 მ. ქიანაშ ოსქირონე ტერიტორიაშ ფართობი — 298 კმ². ნანანოღა მალე — ჩქონიშ ხვალახე ართი ნოღა დო ონიშოლი.
კლიმატი
მალდივიშ კოკეფს სუბეკვატორული მუსონური კლიმატი რე. ნთელ წანას ჩხე დო ტიბუ ამინდეფი რე, ჰაერიშ ტემპერატურა +24°–შე 30°–შა რე. ჰაერიშ ტემპრატურა დღას ვედმიკინანს +17 °C–შე თუდო ღურთუთა–ფურთუთას, დო დღას ვეთმიკინანს +32 °C–შე ეშე პირელ–მესის.
წყარიშ რესურსეფი
მალდივიშ კოკეფს ირალი მახჷრჩინჷ წყარეფი (წყარმალუეფი) ვარე.
ისტორია
მალდივიშ კოკი დოხორინელი რდჷ დრავიდეფით ჟირივითოში წანაშ წოხჷლე — ნამუთ ამდღახუ შრი–ლანკაშ დო ინდოეთიშ ტერიტორიაშე გინორთეს. V—VII ოშწანურეფს კოკეფს არაბეფქ დო სპარსელეფქ გენკორჩქინდეს.
2008 წანაშ გჷმათუთას ეშაგორილქ იჸუ მალდივიშ რესპუბლიკაშ მაართა პრეზიდენტიქ, გიშაგორილქ ოკათე ხონარიშ მეჩამათ, მოჰამედ ნაშიდი.
2012 წანაშ 7 ფურთუთაშ ოპროტესტე აქციეფქ ქიანაშ პრეზიდენტი მოჰამედ ნაშიდი გეგნარინუ.
პოლიტიკური პარტიეფი
2009 წანაშ ეშაგორუეფიშ მუნაჩამეფით:
ადმინისტრაციულ–ტერიტორიული დორთუალა
მალდივიშ კოკეფი — უნიტარული სახენწჷფო რე. ადმინისტრაციულო ქიანა დორთილი რე 19 კოკეფიშ ბუნათ.
ეკონომიკა
ეკონომიკაშ თარი სფერო რე — ტურისტეფიშ მოინალობა დო ჩხომჭოფუა. thumb|350px|ქოქოსი, მალდივიშ კოკიშ ართ-ართი ატოლაშ წყარპიჯის სიღარიბეშ დონეშ თუდო რე ქიანაშ მახორობაშ 16%(2008 წანას).
ოფოტეშ მეურნობა
მალდივის ოფუტეშ მეურნობა დაღარას რე გოვითარაფილი. ოჭკომალი პროდუქტეფიშ უმენტაშ ნორთი იმპორტიშე მოურს. ქიანაშ თარი აბანჸოფილ კულტურა რე — ქოქოსიშ პალმა, ხოლო მოჸუნა ბანანეფი, ორტვინულობა, ხილეულობა, ბატატი, ქობალიშ ჯა. ორინჯის პრაქტიკულო ვედმიჭყანუანა.
დინოხოლენი ვაჭaრუა
ექსპორტი — 125 მლნ. დოლარი (2008 წანას) — ჩხომი (70 %) დო ოფოსტე მარკეფი.
თარი მაჸიდეეფი — ტაილანდი 34,5 %, დიდი ბრიტანეთი 13,8 %, საფრანგეთი 12,2 %, იტალია 9 %, შრი-ლანკა 8,5 %.
იმპორტი — 1,2 მილიარდი დოლარი (2008 წანას) — ნავთობპროდუქტეფი, ნიშეფი, მუკაქუნალი, ორეწუე დო ოხვარებელი მეკონ-მოკონი.
თარი მუმაჭირინდაფალეფი — სინგაპური 26,6 %, აას 16,5 %, მალაიზია 9,5 %, ინდოეთი 9,2 %, ტაილანდი 4,7 %.
მახორობა
thumb|350px|მალე — მალდივიშ კოკეფიშ ნანანოღა მახორობაშ მუდანობა — 395 ვითოში კოჩი (2011 წანაშ კვირკვეშ მუნაჩემეფით). მალდივიშ კოკეფიშ უმენტაშობა უდუხორუ რე.
ნინა
ოფიციალური ნინა — დივეჰი, არხოს რე სინჰალურ ნინაწკჷმა, არაბულიშ დო ინგლისურიშ მიშაკათუათ. ჭარალუა — XVII ოშწანურაშე დირსხჷ არაბულ–სპარსულ გრაფიკათ. ქიანაშ მახორობაშ გურაფილ ნორთის არაბული დო ინგლისური ნინეფი უჩქჷნა.
მალდივიური საგესქუო
მალდივიშ კოკეფიშ საგესქუო მერსხილი რე არაბულ დო ინდურ საგესქუოეფწკჷმა. შხირას ზადჷნა შხვადოშხვანერ ჩხომიშ პროდუქტეფს, ორზას, გემუანობეფს, სოუსეფს. მალდივარეფიშ ოჸოროფე ოჭკომალი რე – თინუსი ორზაწკჷმა ართო. დესერტეფი — ქოქოსი არძანერო ზადილი, არეკიშ თხირი, ბრელი ხილეულობა, ხილიშ სალათა, ნამცხვარეფი. პოპულარული ოშუმალი — ჩაი ბჟათ დო ყავა არაბულო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი კატეგორია:მალდივი
PSY (მობირე)
პაკ ჩე-სანი (박재상, 朴載相; დ. 31 ქირსეთუთა, 1977), ჩინებული ოსცენე ჯოხოთ PSY (싸이) — ობჟათე კორეალი მობირე, კომპოზიტორი, რეპერი, მასხაპალი დო პროდიუსერი. ჩინებული რე ოციგანებელი მუსიკალური ვიდეოეფით დო ოსცენე გიშულეფით. 2012 წანას, პოპულარობა მიპალუ სინგლით „Gangnam Style“.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათეკორეალი რეპერეფი კატეგორია:ობჟათეკორეალი პროდიუსერეფი
მესტიაჭალა
მესტიაჭალა — წყარმალუ მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ოდუდე უღჷ შონეშ კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ლეხზირიშ დო ჭალაათიშ ჯიშთეფშე. აკათუ წყარმალუ მულხრას მარძგვანშე დაბა მესტიაწკჷმა. სიგჷრძა 11 კმ, ღანჩოშ ფართობი 152 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჯიშთური, თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ პირელშე გჷმათუთაშახ, წყარმარჩხობა — გჷმათუთაშე პირელშახ, ზოთონჯის — ელაჸინილი დო შალამა. ოშქაშე წანური ხარჯი 7,29 მ3/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:მულხრაშ ნადუეფი
აღულური ნინა
აღულური ნინა — აღულარეფიშ ნინა. დაღესტანიშ კავკაციური ნინეფიშ ლეზგიური გიმენბუნას ორხველჷ. გოფაჩილიე დაღესტანიშ რესპუბლიკას, წყარმალუ ჩირახჩაიშ ოდუდეს, აღულიში (21 ოფუტე) დო ქურახიშ (5 ოფუტე) რაიონეფს. აღულურ ნინაშა იჩიებუ მეხოლაფირო 28 300 კოჩი (2002). აღულური ნინაშე გჷშმერთუ მუდგაზმარენი ჩიება: დორხველო აღულური, ქერენული, ბურკიხანული, ყოშანური დო ფიტაშ ჩიება. ხოლონ მოჯგირე ნინეფიშე აღულური ნინა არძაშ უმოს სიხოლას გიმირჩქინანს თაბასარანულწკჷმა.
აღულური ნინაშ ხონარამეფიშ სისტემას წჷმორინაფილი რე ოთხი მარტივი ხმოვანი ა, ე, ი, უ დო პალატალიზებული შქა რიგიშ მაღალი ეკინელობაშ უ. 8.	წოროხონარიელეფიშ სისტემა რთულიე: წჷმორინაფილი რე ხშულეფიშ ოთხეულებური დო სპირანტეფიშ სუმულებური სისტემეფი. ჟირი ოფუტეშ (ბურშალიში დო არსუღიშ) ჩიებას ჩუალირი რე დენტოლაბიალიზებული 8. წოროხონარიელეფი. დინაფაშ შარას რე მჟღერი აფრიკატეფი (უკვე დინაფილიე ).
ათეხანურ აღულურ ნინას გრამატიკული კლასიშ სისტემა ვა რე; გაქუალებური კლასნიშნეფიშ ეკოჯინათ ეკმინწყაფუ ოთხკლასამი სისტემა. არსებითი ჯოხო ირთუაფუაფუ „ჟირი ოსხირიშ“ პრინციპით: ჯოხობური რთინაშ ფორმა ნერჩო გეუძუ ერგატივს, ერგატივიშ ფორმას ეთმიგაფუ ირიბი რთინეფიშ ფორმეფი. აღულურ ნინას 28 რთინა რე: ოთხი ძირითადი დო სუმ-სუმრთინამი 8 სერია. ზმნა ალაზიმაფათ ღარიბი რე მორფოლოგიური კატეგორიეფით. ბორჯეფიშ წარმება ანალიზური რე. კოროცხუაშ სისტემა ვითობითი რე, მინ თქუალას - ეჩობითი.
აღულური ნინა უჭარილობო ნინა რე. ოტომეფოშქაშე ნინათ აღულეფი გჷმირინუანა ლეზგიურს.
ლიტერატურა
''ა. მაჰომეტოვი'', ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. II, ხასჷლა 63, ქართი, 1977 წანა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
თესალია
თესალია (Θεσσαλία) — რეგიონი საბერძნეთის. თე რეგიონიშ ფართობი — 14.036 კმ.2 დო საბერძნეთიშ მახორობაშ 11%–ს იკათანს. რეგიონს ოორუეშე უხურგანს ბჟადალი დო ცენტრალური მაკედონია, ობჟათეშე — საბერძნეთიშ ცენტრი, ბჟადალშე — საბერძნეთიშ ბჟადალი რეგიონი, იპირი დო ბჟაეიოლშე — ეგეოსიშ ზუღა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საბერძნეთიშ პერიფერიეფი კატეგორია:საბერძნეთიშ გეოგრაფია კატეგორია:საბერძნეთიშ ისტორია
მეტა (წყარმალუ)
მეტა (ესპ. Río Meta) რე წყარმალუ ბჟაეიოლ კოლუმბიას დო ობჟათე ვენესუელას, ობჟათე ამერიკას. წყარმალუ მეტა იჭყაფუ ბჟაეიოლ კორდილიერეფს, გიშმურს მეტიშ დეპარტამენტის, ორინოკიაშ რეგიონს, ვიჩადიშ დეპარტამენტის, კასანარეშ დეპარტამენტის, არაუკიშ დეპარტამენტის, პუერტო-კარენიოს, სოდეთ ინაკათუ წყარმალუ ორინოკოს. წყარმალუ მეტაშ სიგინძა რე 804 კმ. ღანჩოშ ფართობი 93,800 კვ.კმ. უდიდაშ ნადუეფ რე: კრავო-სური, კასანარე, კუსიანა, უპია დო მანაკაკიასი. წყარმალუ მეტაშ ხოლოს ოხორანა გუაიუპეშ, აჩაგუაშ, სალივაშ დო გუაჰიბოშ ტომეფი.
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კოლუმბიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ვენესუელაშ წყარმალუეფი
კასტორი (გვალა)
კასტორი (Castore) — გვალა პენინიშ ალპეფს, შვეიცარია-იტალიაშ თანჯას. უმაღალაში რე ნაჟირა კონკას შქას; მაჟირა რე პოულქსი. კონკეფს ჯოხოეფქ ნაჟირა ჯიმალეფიშ მეჯინათ გიადუ, რომაული მითოლოგიაშე. კასტორიშ სიმაღალა ზუღაშ დინეშე 4 228 მეტრა რე დო იდვალუაფუ ბრაიტჰორნს დო მონტე-როზას შქას.
კასტორი დო პოლუქსი ჯოხო ხოლო ნაჟირა კონკას ააშ-ს, იელოუსტონიშ ნაციონალურ პარკის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ალპეფი კატეგორია:შვეიცარიაშ გვალეფი კატეგორია:იტალიაშ გვალეფი
კვათარა
კვათარა, (ქორთ. ტყის ქათამი, ვალდშნეპი ლათ. Scolopax rusticola), მაფურინჯე მექუბიშობურეფიშ რანწკიშე. თიში ასაგასაშ სიგირძა 34-38 სმ, მასა - 270-350 ოჭირინუანც. მოდვალირიე ევროპას დო აზიას. ჸოფილ სსრრ-შ ტერიტორიას ფართას რე გოფაჩილი. საქორთუოს აფხვადუნა გილაფურინუაბორც, მორჩილი მუდანობათ ბუდურანც, თაშნეშე იზოთუანც. ზოთონც მუკმურც ოორუე აფრიკას, ობჟათე ევროპას, შქა დო ობჟათე აზიას, მოლენკავკაციას. ბუდურანც დიხაშ ჟიდოხის. პოლიგამი რე. დვანც 4 მარქვალც, იმოჭვუანც დადული 22-24 დღა-სერი. ირძღუ ღვენწკეფით დო ფუტურეფიშ მუნტურეფით, მუსუთ გჷნძე ნინძგით ეთმოჭოფუნც დიხაშე. რე სპორტული ჯინუაშ ობიექტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:მექუბიშობურეფი
აკონკაგუა (წყარმალუ)
right|thumb|250პქ|წყარმალუ აკონკაგუა აკონკაგუა — წყარმალუ ჩილეს. გჷთმიჭყაფუ ანდეფს, ზუღაშ დონეშე 1,430 მ სიმაღალას ჟირი ჭიჭე წყარმალუშ — ხუნკალიშ დო ბლანკოშ აკოწყორუაშ გეშა. თეშ უკული, წყარმალუ მეურს ბჟადალჸურე, ობაღინაფალო განიერ აკონკაგუაშ ლეხერს.
წყარმალუშ სიგჷრძა რე 142 კმ დო თის ობაღინაფალო აქტიურო ირინუანა ჩილეშ ართ-ართი არძშე უმოსო დოხორინელი პროვინციაშ, სან-ფელიპე-დე-აკონგაგუაშ პროვინციაშ დიხეფიშ ოწყარალო, მუსჷთ რეგიონიშ ეკონომიკაშო ძალამი დიდი შანულობა უღუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
რურიშ რეგიონი
რურიშ რეგიონი (გერმან. Ruhrgebiet) — ურბანული არანი გერმანიას, ოორუე რაინ-ვესტფალიაშ აკანს. მახორობა 7,3 მილიონი კოჩი. რურიშ რეგიონი რე გერმანიაშ უდიდაში ურბანული აგლომერაცია. რურიშ რეგიონს რე დორსხუაფილი ნოღეფი: დუისბურგი, ობერჰაუზენი, ბოტროპი, მიულჰაიმი, ესენი, გელზენკირხენი, ბოხუმი, ჰერნე, ჰაგენი, დორტმუნდი,  ჰამი. რური ევროპაშ მახუთა უდიდაში ურბანული არანი რე სტამბოლიშ, მოსკოვიშ, ლონდონიშ დო პარიზიშ უკული. 2010 წანას რურიშ რეგიონქ გჷმიცხადჷ ევროპაშ ართ-ართ კულტურულ ნანანოღათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანიაშ ნოღეფი
იმნათიშ ტობა
იმნათიშ ტობა, ტობა გურიაშ რზენს, ლანჩხუთიშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 0,6 მ, სარკეშ ფართობი 0,06 კმ2, აუზიშ ფართობი 0,48 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 2 მ. წყარი ლიგე რე, ირდუ ჭვემაშ წყარით. ტობას ხე შხვადოშხვა ჯიშიშ ჩხომი. ტობაშ გოხოლუას იდვალუაფუ იმნათიშ ტორფიშ საბადო.
ლიტერატურა
კატეგორია:გურიაშ აკანიშ ტობეფი
ინდური რუპია
ინდური რუპია (დევანაგარი: रूप्यकं) — ინდოეთიშ ვალუტა. ვალუტაშ გჷშაშქუმალას აკონტროლენს ინდოეთიშ სარეზერვო ბანკი. რუპიაშ არძაშე გოფაჩილი სიმბოლოეფი რე Rs, ₨ დო रू. ISO 4217 კოდი ინდური რუპიაშო რე INR. ალმახანური რუპია ირთუ 100 პაისით.
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ეკონომიკა
მაგჰა (თუთა)
მაგჰა (माघ) — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს მაჰგა წანაშ მავითაართა თუთა რე.
ოორუე ინდოეთის, მაგჰაშ თუთას იტარებუაფუя მაგჰა-მელა, რჩქინელი ფესტივალი. თე თუთაშ რუმე ნორთიშ მავითაანთხა სერს იტარებაუფუ შივარატრი ("შივაშ სერი"), შივაშ პატიოცემელი ფესტივალი. თე ღორონთიშ ნახანტუ ისკვამებ უპიორეფით, დო თეს, რწუმაშ მეჯინათ, კათაშო ბედინერობა მოუღჷ. მაგჰაშ თუთაშ სინთიერ ნორთიშ მახუთა დღას ისრულებუაფუ შრიპანჩამი, ოსურღორონთი სარასვატიშ პატიოცემელი დღახუ. თე დღას თაყვანსცენა წინგეფს დო ირნერ ნაჭარას.
კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
რადიოფიზიკა
რადიოფიზიკა რე ფიზიკაშ დარგი ნამუთ გურაფულენს რადიაციაშ შხვადოშხვა ტიპეფს თეორიულო დო ექსპერიმენტალურო. რადიოფიზიკა ირკვიენს რადიაციაშ ემისიას, გოფაჩუას დო მატერიაწკჷმა ურთიართქიმინჯალას. ტერმინი რადიოფიზიკა გიმირინუაფჷ გევენჯი შანულობეფით:
რადიოფიზიკაშა მიშმალი დისციპლინეფი რე:
კატეგორია:ფიზიკაშ დარგეფი კატეგორია:რადიოფიზიკა
დნიპროპეტროვსკიშ ოლქი
thumb|250px დნიპროპეტროვსკიშ ოლქი (უკრ. Дніпропетровська область) — ოლქი ცენტრალურ უკრაინას, ქიანაშ არძაშე შანულამი ოხერეჭე რეგიონი. ოლქიშ ნანანოღა რე დნიპრო. ოლქიშ არძაშე შანულამი ნოღეფი რე: დნიპრო, კრივოი როგი, დნიპროდზერჟინსკი დო ნიკოპოლი.
დემოგრაფია
2004 წანაშ ეჭარუათ ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 3,493,062 მახორუს, ნამუთ თელი უკრაინაშ მახორობაშ 5.3% რე.
2001 წანაშ ეჭარუათ, დნიპროპეტროვსკიშ ოლქის გეჸვენჯი ეთნიკური ბუნაშ კათა ოხორანს:
ნინეფი: