cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ვულკანი
thumb|right|ვულკანიშ ეშაგორგოთი thumb|right|ვულკანიშ ეშაგორგოთი მინი|მარჯვნივ|2010 წანაშ [[27 მელახი]] thumb|right|[[ლავა]] ვულკანი (ლათ. Volcanus, Vulkan, ვულკანუს) — გეოლოგიური გუნაჭყეფი, ნამუთ გორჩქინელიე დიხაუჩაშ ჟიდოხის დიხაუჩაშ ქერქიშე ეშაგორგოთელი ლავაშ გჷნოაბანუაშ დო გორგილაფაშ გეშა. აშხვანერენა მოქიმინჯე დო ჩქირატილ ვულკანეფს. ვულკანუსი რომაული მითოლოგიათ დაჩხირიშ დო ოჭკადუე საქვარიშ მათხილარ ღორონთც ჯოხოდჷ.
ორთაშობური კატასტროფეფშე ვულკანური ჸოფირებეფი არძოშე ოშქურანჯი მოღალუეფით გჷშმეგორუ. ვულკანური რელიეფი ჯგირო გჷმოხანტილ მუსხირენ ნორთიშე აკმოდირთუ. თინეფშე კარაკანი ვულკანური კონუსი დო კრატერი რე (ჟიდონი ნორთის ჸოფილ ქართული გეტომბია), ნამუდგაშ დინოხოლეთ ვულკანიშ კერა დო ჸალი იდვალუაფუ. თიში დიამეტრი მუსხირენი კილომეტრისჷთ შილებე ოჭირინუანდასჷნ. ვულკანიშ ჸალი, მუჭო თაშინ, ვერტიკალური გეზაშ რე, მორო ძალამი ოშქურანჯი რე მუჟამცთ თინა გეზას ითირანს დო ვულკანი მუში კონუსიშ ფერდიაშე გეშაგორგოთანს ლავას.
აფეთქებაშ სინძალიერაშ მეჯინათ ვულკანი სუმი ბუნაშ რე: ალაზიმაფათ თინჩი, ნძალიერი დო ძალამ ნძალირი.
ვულკანშე ნიფთუანობა სუმი დგომარებას ეშმიგორგოთუ: ქვანთირი - ლავა, ბერჯეკი რე - ვულკანური ფუთქი, ნტვერი, ლეტა დო ქუალეფი, გაზობური - წყარიშ ორქი, ნახშირორჟანგი დო შხვა. გოვარვალერ ლავა ნჭაფიერო მითმეურს ვულკანიშ გვალაშ ფერდის, მუთმოჯილიკანს ირფელი შურდგჷმილს, ფორუნს დო თინუნს სქირონაშ ჟიდოხის. ვულკანიშ ეშაგორგოთუაბორჯის, ფუთქიწკჷმა დო ნტვერიშ უჭიფანაშ ნორთიეფწკჷმა ართო, შხირას დიდი ასა-გასაშ დო მუდანობაშ ბერჯეკი მოღე ხოლო ეშასოფუნს, მუთ ლავაშე ნორკებო ოშქურანჯი ვა რე.
დიხაუჩას ოშობათ (1300-ე უმოსი) მოქიმინჯე ვულკანიე, ნამუეფიშ უმენტაშობა მოსოფელიშ ოკიანეშ წყართუდოლე რე. სქირონას ვულკანეფიშ მუდანობათ გჷშმეგორუ ინდონეზიაშ კოკეფი. თაქ 200 ვულკანი რე, ნამუეფიშ 2/3 ქიმინჯენს კოჩიშობაშ ედომუშამი ისტორიაშ განწხანც. ინდონეზიას, ზონდიშ კოკეფს სუმატრა დო იავაშ შქას, იდვალუაფუ ვულკანური გოჭყაფაშ კოკი კრაკატაუ. 1883 წანას კრაკატაუქ გეშიგორგოთჷ. ვულკანიშ ხონარი ავსტრალიასჷთ ირჩქილუაფუდჷ, ნამუთ კრაკატუშე 5 000 კმ-ით რე დოჩილითაფირი. ამუდღა თიშ აბანს ახალი ვულკანი რე, ნამუსჷთ კრაკატაუშ სქუას უძახჷნა.
დიხაუჩას ვულკანეფიშ მუსხირენი ორტყაფუ რე, ნამუეფით ჯინჯიერო აკმუხვადუ დიხაშნწალუეფიშ გოფაჩუაშ არეალს. ვულკანიშ ეშაგორგოთიშ პროგნოზირაფა ძალამი ძნელი ირე. ეშაგორგოთის შხირას უწორუანს დიხაშნწალუა, მორო ჩინებული რე თიცალი სიტუაციეფი ხოლო, მუჟამცჷთ ვულკანიშ ქიმინჯალა უნელო ქჷდოჭყაფენ.
ვულკანეფიშ ქიმინჯალა ხვალე კატასტროფული ხასიათიშ ვა რე. თინეფიშ ქიმინჯალაშ გეშა რე დიხაუჩას სქჷლადირი ლითონური, თაშნეშე დიდფასი დო გვერდოდიდფასი ქუალეფიშ ობადოეფი. ვულკანური ფუთქი დიდი მუდანობათ იკათუანს მინერალურ ნიფთუანობეფს. თეშ გეშა, ვულკანიშ გოხოლუაშ ტერიტორიაშ დიხალეფი დიდი ჸოფირებეფით გჷშმეგორუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ორთაშობური კატასტროფეფი კატეგორია:გეოგრაფია ვულკანეფი
ბლეკ ჩაინა
მინი|ბლეკ ჩაინა ბლეკ ჩაინა (დ. 11 მესი, 1988) — ამერიკალი რეპერი დო მოდელი.
კატეგორია:ამერიკალი რეპერეფი კატეგორია:ამერიკალი მოდელეფი კატეგორია:დუნაბადი 1988
თინსარჯულუა
თინსარჯულუა – სამართალი, კანონიერობა, სასამართლო ხეშუულობაშ განხორციელებაშ ფორმა, მუდგა შანენც სასამართლოშ ზისხირიშ სამართალიშ დო ომენოღალური საქვარეფიშ სხუნუა-გჷნოჭყვადუას, ანუ, კანონით თხილერი ჩეჟიშ ხენჩალუაშ ფაქტიშ სასამართლო წესით დოდგინას დი სამართალდუმარღვიებელეფიშ გეზათ სახენწჷფო იძულებითი ღონისძიებეფიშ გჷმორინაფას. საქორთუოს თინსარჯულუას ხვალე ოართე სასამართლოეფი ახორციელენა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჯარალუა კატეგორია:სამართალი
კუდაროშ ქჷნდჷრი
კუდაროშ ქჷნდჷრი, გორმაღალიშ ქჷნდჷრი, კავკაციონიშ ობჟათე ჸაქჷნდჷრი, წყარმალუეფოშ ქვედრულაშ, (ჯეჯორაშ მარგვანი ნადუ) დო ჯეჯორაშ წყარგჷმართუ. ოორუეშე იჭყაფუ გვალა გორმაღალაწკჷმა (3187 მ) დო ითებუ ობჟათე-ბჟადალჸურე გვალა ველიანთით (2223 მ). ეგაფილი რე თუდონცარცული კირქუალეფით დო ჟინცარცული თიხეფით, ქვიშაქუალეფით დო ბრექჩიეფით. კართეეფიშ თუდონ ნორთის გვალა-ტყაშ ლანდშაფტი რე, ჟინს — გვალა-დოლოში (ალპური დო სუბალპური დოლოეფი).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ოლჷმარი ქიმინჯალეფიშ თეატრი
ოლჷმარ ქიმინჯალეფიშ თეატრი ჯოხო თინერ ოზუღე, საოკეანო ვარა ოსქირონე ოფირჩას, სოდეთ გოფაჩლი რე აწორინაფილ ჸურეეფიშ ჯარეფიშ ბუნეფი, ნამუნეფით აწარმენა ოლჷმარ ქიმინჯალეფს მუჭოთ სქირონას, თაშნეშე ჰეერს დო ზუღას. ოლჷმარ ქიმინჯალეფიშ თეატრიშ გჷმორთუალა მუთმოხვადუ ხვალე ოლჷმარ ვარინ, თინჩალაშ ბორჯისჷთ.
კატეგორია:ოურდუმე ნძალეფი კატეგორია:ლჷმა
ჯვ. წ. 605
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 605 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ლაუკაშ ერუანული პარკი
ლაუკაშ ერუანული პარკი (Parque Nacional Lauca) — ერუანული პარკი ჩილეს, ანდეფიშ გვალეფს. ფორჷნს 1 379 კმ² ტერიტორიას. პარკიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ მიარე ვულკანი. პარკის ობჟათეშე უხურგანს ლას-ვიკუნიაშ ორთაშ ტყაჩირი. თაშნეშე უხურგანს ბოლივიას დვალირი სახამაშ ერუანული პარკი.
პარკიშ ტერიტორიას აფხვადუნა ფლორაშ დო ფაუნაშ მუდგაზმარენი გვარობა. ძუძუშმაწუალეფშე გოფაჩილი რე: ვიკუნია, ლამა, ალპაკა, გუანაკო, ტარუკა, პუმა, ვისკაში (შინშილაშობურეფიშ ფანიაშ წჷმმარინაფალი). თაქ თაშნეშე გოფაჩილი რე 140-შე უმოსი გვარობაშ მაფურინჯე დო 400-შე უმოსი ჯიშიშ ჩანარი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ ერუანული პარკეფი
კანონი
კანონი შილებე ეთმოშანუნდას:
კატეგორია:მიარეშანულამი
ოკროსი (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ოკროსიშ პროვინციაშ აბანდვალა ანკაშიშ რეგიონს ოკროსი — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ოკროსი. ფართობი აკმადგინანს 2.286 კმ²-ს, მახორობა — 9.196 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ვით რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:ანკაშიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
პეშავარი
ისტორია
პეშავარიშ რაიონს, პუშტუნეფქ დიხორეს დიო ხოლო ჯვ.წ.I ვითოშწანურას, მუჟამსჷთ თინეფქ თაქ დიჭყეს გჷმოხორაფა სულეიმანიშ გვალეფიშ რაიონიშ ობჟათე დო ობჟათე-ბჟადალ კართეფშე.
220px|მინიატიურა|მარცხნივ|გემუანობეფიშ ოვაჭარე ცენტრი ბორჯეფიშ გოძვენას თიქ გინირთჷ პუშტუნური კულტურაშ შანულამ ცენტრო ყანდაარ დო ქაბულწკჷმა ართო. ჯვეშო, მუჟამსჷთ ნოღაქ ოფიციალურო დირსხუ კუშანეფიშით I ოშწანურაშ შქა ხანეფსინ, ჯოხოდჷ პურუშაპურა. ისტორიაშ ედომუშამი გოძვენას პეშავარი წჷმარინუანდჷ ჯვეში არეშუმიშ შარას, გინორთელი აზიური კულტურეფიშ შარააკართაფუს მადვალუ შანულამი ოვაჭარე ცენტრის.
220px|მინიატიურა|მარცხნივ|ნოღაშ ჯვეში განობა დიო ხოლო მა–2 ვითოშწანურაშ დოჭყაფაშახ რეგიონი ქჷდიჸუნეს მუსლიმ არაბეფქ დო თურქეფქ. თურქეფქ პეშავარი 988 წანას გეჭოფეს. XVI ოშწანურას, ნოღაქ გემშართჷ პუშტუნეფიშ მაპალობაშა. დიდი მოგოლეფიშ იმპერიაშ დჷმარსხუაფალი, ობჟათე აზიაშ მუმალი დჷმაჸუნაფალი ბაბურქ ქჷმორთჷ პეშავრშა დო ქდარსხუ ნოღა ჯოხოთ ბერგამი, 1530 წანას — აკაგჷ ჯიხა-ზურგა. თიშ მოთა აქბარქ ნოღას ოფიციალურო გიოდჷ პეშავარი. აქბარქ გაფართოუ ბაზარი, ოფორტიფიკაციე დგჷმილეფი. ჯვეშო ნოღაშა თაშნეშე უჯოხოდეს "პიოლეფიშ ნოღა" ვარდა "ვარდა ბწკარამეფიშ ნოღა".
1747 წანას პეშავარქ გემშართჷ აჰმად შაჰ დურანიშ ავღანურ–პუშტუნურ იმპერიაშა. 1834 წანას, ავღანეთწკჷმა ლჷმაშ ბორჯის სიქჰეფქ გეჭოფეს ნოღა პაშავარი. გეგნოჭვეს ნოღაშ შანულამი ნორთი. ნოღაქ გეგუდიშულჷ სიქჰეფიშ პატჷნალაშე რანჯიტ სინგჰიშ ღურაშ უკული. 1849–1947 წანეფს, ნოღას მართუნდ გოართოიანაფილი ომაფე, კინ თე პერიოდის პაკისტანიშ ნორთო გჷნირთჷ.
1979 წანას, ავღანეთშა სხუნუეფიშ ჯარებიშ მიშაჸონაფაშ უკული პეშავარქ გჷნირთჷ მოჯაჰედეფიშ ანტისხუნუური ყარაფიშ ცენტრო. თინა ელმოლშე გოხურგელი რდჷ ავღანარი თხოზინელეფიშ ქვერსემი კარეთ. მიარე თხოზინელქ თაქ ქჷდოსქიდჷ ომენოღალე ლჷმაშ თებაშახ, ნამუთ გორჩქინდჷ სხუნუეფიშ ჯარეფიშით ავღანეთიშ დოტებაშ უკული 1989 წანას, თალიბეფიშ მართუალაშ ბორჯის, ამერიკაშ დო თიში მორსხუეეფიშ ოკუპაციაშ პერიოდის 2001 წანაშახ.
პეშავარს იდვალუაფუ საირქიანო აეროპორტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი
ფილიპ როთი
ფილიპ მილტონ როთი (ინგლ. Philip Milton Roth, დ. 19 მელახი, 1933, ნიუარკი, ნიუ-ჯერსი - ღ. 22 მესი, 2018, მანჰეტენი, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი ჭარუ დო ნოველისტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1933 კატეგორია:ნაღურა 2018
ნასირ ალ-დინ ალ-თუსი
მუჰამად იბნ მუჰამად იბნ ალ-ჰასან ალ-თუსი, უმოსო შინელი რე მუჭოთ ნასირ ალ-დინ ალ-თუსი (სპარს: نصیرالدین طوسی ; დ. 18 ფურთუთა, 1201, თუსი, ხორასანი, ხვარაზმი — ღ. 26 მანგი, 1274, კადიმიაშ მეჩეთი, კადიმია, ბაღდადი, ილხანატი) — სპარსალი მენცარი, არქიტექტორი, ფილოსოფოსი, ფიზიკოსი, მათემატიკოსი დო თეოლოგი. ალ-თუსი მოღალენდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დისციპლინეფს. მერჩქინელი რე ტრიგონომეტრიაშ დუმარსხუაფალო. რდჷ ავტორი პლანეტეფიშ ჸარაფიშ ზუსტი კატალოგიშ. არსებენს ვერსია ნამდათ ალ-თუსიქ იღვენუ გოლინა კოპერნიკიშ ჰელიოცენტრიზმიშა.
ნასირ ალ-დინ ალ-თუსიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას დო ართი ჭიჭე პლანეტა.
ინდუისტური კალენდარი
left|250px|thumb|ინდუისტური კალენდარიშ ხასჷლა 1871-72. ინდუისტური კალენდარი თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ ჯვეშინდური კალენდარი — ჯვეში ინდოარეფიშ დღალეფიშ დო წანეფიშ ოკოროცხალი სისტემა.
თუთეფი:
პოტიკიშ ბაზარი
პოტიკიშ ბაზარი — უილიამ თეკერეიშ რომანი, გიშაშქუმალირ 1847-1848 წანეფს. რომან ეთმოჭარუნს ბეკი შარპიშ დო ამელია სედლიშ რინას, ნაპოლეონიშ ლიმეფიშ ბორჯის.
ტინოგასტაშ დეპარტამენტი
ტინოგასტაშ დეპარტამენტი (Departamento Tinogasta) — დეპარტამენტი არგენტინას, კატამარკაშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 22 570 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 23 582 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ტინოგასტა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ვამპირიშ დღარეფი (ტელესერიალი)
ვამპირიშ დღარეფი (The Vampire Diaries) — ოტელევიზიე სერიალი, ნამუთ გერსხილიე ლიზა ჯეიმზ სმითიშით ჭარილ კჷნე თე დუდჯოხოშ მაღვენჯი წინგეფც. სერიალიშ პრეზენტაციაქ მოხვადჷ ართ-ართ ოტელევიზიე არხის ჯოხოთ The CW Television Network 2009 წანაშ 10 ეკენიას, თიში მაჟირა სეზონქჷთ კჷნე თი დღას 2010 წანაშ 10 ეკენიას გჷშართჷ ეკრანეფშა. სერიალც ჸოფირებეფი მითმეურც ვირჯინიაშ ნოღა Mystic falls-ს, ნამუთ ქჷდეკინეს ორთაშგალენ სქჷლედეფქ. სერიალიშ თარი თემა ოჸოროფული სუმერი რე, ნამუთ მუთმოხვადუ პროტაგონისტ ელენა გილბერტ (ნინა დობრევი) დო ჟირი გლახა ჯოხოგოლაფირ ვამპირ ჯიმაშ შქას. ჭე ხანიშ უკული არგამათ გჷნმირთუ ელენაშ გურღანჯამი ანგიშ კეტრინიშ ონოფულე ულირიშ გეშა, ნამუსჷთ ელენაშე, დეიმონი დო სტეფანშე ოკო ნჯარიშ ეშაღალა.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული ტელესერიალეფი
რუდოლფ ჰესი
thumb|240px|რუდოლფ ჰესი რუდოლფ ჰესი (გერმ. Rudolf Heß დ. 26 პირელი, 1894, ალექსანდრია, ეგვიპტე — ღ. 17 მარაშინათუთა 1987, ბერლინი, გერმანია) — გერმანალი პოლიტიკოსი, ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიაშ ლიდერი დო ადოლფ ჰიტლერიშ გამაკოჩი 1933-1939 წანეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:ოურდუმე დჷმაშებუ კატეგორია:დუნაბადი 1894 კატეგორია:ნაღურა 1987
ლექობალე (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)
ლექობალე — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის. აშაძჷ ოდიშიშ დჷკის, წყარმალუ გურძემიშ კვარჩხანი ოძგაშეს, ზუღაშ დონეშე 320 მეტრას. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 204 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
პუდუჩერი (ნოღა)
გეოგრაფია
ნოღა იდვალუაფუ ზუღაშ დონეს, ოკიანეშ რეღმეფშე თხილუაშ გეშა, 1735 წანას, აკოგაფილქჷ იჸუ 2-კილომეტრიანი დამბაქ, ნამუთ ალმახანაშახ თხილანს ნოღასჷნ.
დემოგრაფია
ნოღაშ მახორუეფიშ უმენტაშობა ტამილურ, ტელუგუ დო მალაიალამურ ნინეფშა რაგადანს. თაშნეშე გოფაჩილიე ფრანგული ნინა, თიშენი ნამ-და პუდუჩერი დიდი ხანიშ გოძვენას საფრანგეთიშ კოლონია რდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პუდუჩერი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
როდ-აილენდი
მინი|[[როდ-აილენდიშ შილა]] მინი|[[როდ-აილენდიშ გერბი]] მინი|როდ-აილენდიშ აკანი ამერიკაშ რუკას
როდ-აილენდი (Rhode Island, Ri) (ედომუშამი ჯოხო: როდ-აილენდიშ დო პროვიდენსიშ პლანტაციეფიშ შტატი) — შტატი ააშ-ს, გეოგრაფიულო არძაშე ჭიჭე შტატი რე დო იდვალუაფუ ახალი ინგლისიშ რეგიონს. როდ-აილენდი 1636 წანას დარსხუ როჯერ უილიამსიქ, ნამჷთ გინახორეს მასაჩუსეტსიშე რელიგიური უმურაგადუობაშ გეშა; 1790 წანაშე ააშ-იშ შტატი რე.
ჯოხოდვალა როდ-აილენდი ორხველჷ ნარაგანსეტიშ ლუბას უდიდაშ კოკის, ხოლო ჩინებულს, მუჭოთ აქიდნეკიშ კოკის, ნამჷსჷთ ნოღა ნიუპორტი იდვალუაფუ. ჯოხოდვალაშ გორჩქინა უგურკვიებუ რე. კანკალე ისტორიკოსიშ ჩინებათ იტალიარი მეშარექ ჯიოვანი და ვერაძანოქ კოკიშ მეგორაფას თის როუდ აილენდი გიოდჷ თიში საბერძნეთიშ კოკი როდოსწკჷმა მოგეობაშ გეშა. შხვა ისტორიკოსეფს ჯერა, ნამდა კოკიშ ჯოხოდვალა მოურს ჰოლანდიარი მეშარეშ ადრიენ ბლოკიშ გეშა გედვალირი ჯოხოდვალაშე Roodt Eylandt, მუთ ჰოლანდიურო „ჭითა კოკის“ შანენს, თიშენ ნამდა კოკიშ წყარპიჯიშ ჭითა ჭუბერიშ ქანეფიშ გეშა.
თიშ უმიკუჯინუო, ნამდა შტატიშ ჯინჯიერი ნორთი კონტინენტის იდვალუაფუნ, თიში ჯოხოდვალაშე გიშმალე ბრელს ჩილათათ მიოჩქ, ნამდა ედომუშამი შტატი კოკის იდვალუაფუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფი
როკ-ენ-როლი
როკ-ენ-როლი, როკ-ენდ-როლი (Rock’n’roll, Rock and roll) — პოპულარული მუსიკალური ჟანრი, ნამუქით დირსხუ 1950-იან წანეფს, ამერიკას.
რესურსეფი ინტერნეტის
Rock and roll
პუტუმაიო (წყარმალუ)
პუტუმაიო, იკა (ესპ. Río Putumayo, პორტ. Río Içá) რე წყარმალუ ობჟათე ამერიკას, კოლუმბია, ეკვადორს, პერუს დო ბრაზილიას. წყარმალუ პუტუმაიო იჭყაფუ ანდეფიშ გვალეფს, კოლუმბიას დო ინაკათუ ამაზონს, სანტუ-ანტონიუ-დუ-ისაშ მუნიციპალიტეტიშ ხოლოს (ბრაზილია). წყარმალუ პუტუმაიოშ სიგინძა რე 1,610 კმ. ღანჩოშ ფართობი 148,000 კვ.კმ. უდიდაშ ნადუეფ რე: გუამუესი, სან მიგელი, ალგოდონი, იგარა-პარანა, იაგუასი, კოტუჰე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კოლუმბიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ეკვადორიშ წყარმალუეფი კატეგორია:პერუშ წყარმალუეფი კატეგორია:ბრაზილიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ამაზონიშ ნადუეფი
ცალმაგი
ცალმაგი (ცალგმილი) — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ცალგმილიშ ქჷნდრიშ ბჟაეიოლ კართეს, წყარმალუ ინგირწყარიშ მარძგვანი ნოჸულაშ დოლრაშ ღანჩოს. სიგჷრძა 2,5 კმ, ფართობი - 2,8 კმ. იშაყარუ კონკა ცალგმილიშ კართეფშე გჷმნაველი ჯიშთური მალობეფით. ცალმაგშე გჷნმურს წყარმალუ ქვიში.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჯიშთეფი
ჯვ. წ. 606
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 606 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
პაოლო ჯენტილონი
პაოლო ჯენტილონი (Paolo Gentiloni Silveri; დ. 22 გერგობათუთა 1954, რომი) — იტალიარი პოლიტიკოსი, დემოკრატიული პარტიაშ მაკათური 2007 წანაშე. 2004-2008 წანეფს რდჷ იტალიაშ კომუნიკაციეფიშ მინისტრი. 2014 წანაშ 22 გჷმათუთაშე 2016 წანაშ 11 ქირსეთუთაშახ იტალიაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრი. 2016 წანაშ 12 ქირსეთუთაშე 2018 წანაშ 1 მანგიშა მატეო რენციშ გჷნორინაშ უკული იტალიაშ პრემიერ-მინისტრი რდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიაშ პრემიერ-მინისტრეფი კატეგორია:იტალიარი პოლიტიკოსეფი
ჰერმან გერინგი
thumb|180px|ჰერმან გერინგი ჰერმან ვილჰელმ გერინგი (გერმ. Hermann Wilhelm Göring დ. 12 ღურთუთა, 1893, როზენჰაიმი, გერმანია — ღ. 15 გჷმათუთა, 1946, ნიურნბერგი, გერმანია) — გერმანალი პოლიტიკოსი, მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ გერგეზი, რაიხსმარშალი, პრუსიაშ პრემიერ მინისტრი დო დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრი, გერმანიაშ ოჰაერე მეულა-მოულაშ (Luftwaffe) მინისტრი, ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიაშ მაკათური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:გერმანალი ოურდუმე მოღალეეფი კატეგორია:ოურდუმე დჷმაშებუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1893 კატეგორია:ნაღურა 1946
კრესტოვსკი (სტადიონი)
„კრესტოვსკი“ (რუს. Кресто́вский)  — სტადიონი, ნამუთ ასე აკმიგაფუ სანქტ-პეტერბურგის. იდვალუაფუ ს.მ. კიროვიშ ჯოხოდვალაშ სტადიონიშ აბანს. პროექტიშ ავტორი რდჷ იაპონარი არქიტექტორი კისიო კუროკავა. მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე ძვირიანი სტადიონი რე. სტადიონი გინაჩამუ კომპანია „გაზპრომს“ ომინჯებელო, „ზენიტიშ“ ოკუჩხბურთე კლუბშო.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთიშ ოკუჩხბურთე სტადიონეფი კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგიშ სტადიონეფი
რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)
thumb|300px|2008 წანაშ მარაშინათუთაშახ ქორთუეფიშით კონტროლირებული ნორთი ცხინვალიშ რეგიონს thumb|300px|ოურდუმე ქიმინჯეფიშ რუკა. ლენო ეშანილი რე ქორთუ ჯარეფიშ მალობა, ჭითათ — რუსეფიშ. რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა — თაშნეშე რჩქინელ რე მუჭოთ 2008 წანაშ ცხინვალიშ რეგიონიშ ლჷმა, აკოანჯარაფილი კონფლიქტი 2008 წანაშ მარაშინათუთას, ართჸურე საქორთუოშ დო მაჟირაჸურე რუსეთიშ ფედერაციაშ შქას, ოსეფ დო აფხაზეფწკჷმა ართო.
ლჷმაქ დიჭყჷ ქორთუ ჯარეფს დო რუსი ოურდუმეეფით ხუჯმეჩამილ ცხინვალიშ რეგიონიშ ოს სეპარატისტეფიშ შქას კონფლიქტით ცხინვალიშ რეგიონს. ოსური ოხორუეფშე მუსხირენ დღაშ გოძვენას მიმალი უმუჭყვიდუ საარტილერიო ჸოთამეფიშ უკული, 7 მარაშინათუთას საქორთუოქ ოურდუმე ოპერაცია ქჷდიჭყჷ ნოღა ცხინვალიშ კონტროლშა დართინაფალო. მუმალ დღას რუსეთიქ, ნამუსჷთ რეგიონს საშვიდობოეფი ჸუნდუნ, ქორთუეფიშ იერიშიშ ოგამეთ ცხინვალიშ რეგიონს მუშ ჯარეფიშ გიმენგიმნართი დო მონკა ტექნიკა გემიშეჸონჷ. პარალელურო რუსეთიქ საქორთუოშ შხვა რეგიონეფიშ ოჰეერე დობომბუეფი ხოლო ქჷდიჭყჷ. რუსეფიშ დო ოსეფიშ ჯარეფი ქორთუეფს ცხინვალიშ ბურჯაფის სუმ დღას ოლიმუდეს, მუთ ლჷმას არძაშე დიდი დო გინმაჭყვიდირელი ბურჯაფი რდჷ. რუსულ ნოშეფქ საქორთუოშ უჩაზუღაშპიჯეთი დობლოკეს დო ოსქირონე ჯარეფი დო პარაშუტისტეფი გეგნიჸონეს ბჟადალ საქორთუოშა. 9 მარაშინათუთას, რუსულ დო აფხაზურ ნძალეფქ მაჟირა ფრონტი გონწყეს კოდორიშ ლეხერშა გენთხაფათ დო ბჟადალ საქორთუოშ დინოხოლენ ტერიტორიეფშა გემშეჭკირეს. ხუთი დღაშ მონკა ლჷმფიშ უკული ქორთული ჯარეფი გეგშარაჸეს ცხინვალიშ რეგიონშე დო აფხაზეთშე. რუსეფს ოკუპირაფილი აფუდეს ფუთი დო გორი, შხვა რაიონეფწკჷმა ართო.
ევრორსხუშ მადუდე საფრანგეთიშ პრეზიდენტიშ შქამალობათ კონფლიქტურ კუნთხუეფქ 12 მარაშინათუთას, დაჩხირიშ მეჭყვიდირიშ აპიჯალას მიოჭირინეს, ნამუსჷთ საქორთუოქ ქართის 15 მარაშინას მაჭარჷ ხე, რუსეთიქ მოსკოვს — 16 მარაშინათუთას. 12 მარაშინათუთას რუსეთიშ პრეზიდენტიქ დიმიტრი მედვედევქ დაჩხირიშ მეჭყვიდირიშ ზოჯუა გჷნოჩჷ, მარა ჩხუპეფი უცფას ვათებე. აპიჯალაშ ხეშმოჭარუაშ უკული რუსეთიქ მუში ჯარეფიშ უმენტაშ ნორთი სამარგალოშ დო დინოხოლენი ქართლიშ რეგიონეფშე გეგშეჸონჷ, მარა თეწკჷმა ართო ბუფერული ზონეფი აკოქიმინჷ აფხაზეთიშ დო ცხივალიშ რეგიონიშ (თ.ჯ. ობჟათე ოსეთიშ) ხურგეფიშ მანგას დო ოთოლთოლე პუნქტეფი დიტუ ფუთის, სანაკის დო პერევს.
2008 წანაშ 26 მარაშინათუთას რუსეთიქ ცხივალიშ რეგიონიშ (თ.ჯ. ობჟათე ოსეთიშ) დო აფხაზეთიშ ზოხორინალა იჩინჷ. რუსეთიქ საქორუოშ დოსქილადირ ტერიტორიეფშე ჯარეფიშ გიშაჸონაფა გათუ 8 გჷმათუთას, მარა 2009 წანაშ დგომარობათ რუსული ჯარეფიშ გომანგარაფილი გარნიზონეფი სქიდუ აფხაზეთის დო ცხივალიშ რეგიონს (თ.ჯ. ობჟათე ოსეთის) (თინეფ შქას თი ტერიტორიეფს ხოლო, ნამუსჷთ ლჷმაშახ საქორთუო აკონტროლენდჷნ). მუსხირენ ინციდენტი ჟირხოლო კონფლიქტურ ზონას ირო მუთმოხვადუდჷ ლჷმაშ თებაშე მუსხირენ თუთაშ უკული. 2009 წანაშ დგომარობათ ლჷმაშ მაკათურ კუნთხუეფს შქას ურთიართობა ასე ხოლო უკიდაშო დოძაბული რე.
ჩარლზ უაივილ ტომსონი
ჩარლზ უაივილ ტომსონი (ინგლ. Sir Charles Wyville Thomson; დ. 5 მელახი, 1830, ლინლიტგოუ, შოტლანდია — ღ. 10 მელახი, 1882, ლინლიტგოუ, შოტლანდია) — შოტლანდიარი ოკეანოლოგი, ბიოლოგი, ზოოლოგი დო გეოლოგი. რდჷ ჩელენჯერიშ ექსპედიციაშ თარი მენცარი. გურაფულენდჷ მედიცინას ედინბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. ტომსონის მედიცინაშ უმოსო ორთაშობური მენცარობეფი ოინტერესუდჷ. 1847 წანას ტომსონიქ ქაკათჷ ედინბურგიშ ბოტანიკაშ ჯარალუას. 1850 წანას გინირთჷ ედინბურგიშ ფიზიკაშ ომაფე ჯარალუაშ მელამოსეთ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ბოტანიკაშ პროფესორო აბერდინიშ უნივერსიტეტის. 1853 წანაშე ტომსონი რდჷ ქუინსიშ კოლეჯიშ (კორკი, ირლანდია) ორთაშობური ისტორიაშ პროფესორი დო 1854 წანაშე მუშენდჷ ქუინსიშ უნივერსიტეტიშ (ბელფასტი) გეოლოგიაშ დო მინერალოგიაშ პროფესორო. 1855 წანას ტომსონიქ ქაკათჷ ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუას დო 1877-1882 წანეფს რდჷ თიში ვიცე-პრეზიდენტი. 1869 წანაშე ტომსონი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. 1868 წანას ტომსონიქ გინირთჷ მენცარობეფიშ ომაფე კოლეჯიშ ბოტანიკაშ პროფესორო დო 1870 წანას ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ ორთაშობური ისტორიაშ პროფესორო. ედინბურგიშ უნივერსიტეტის ტომსონიშ სტუდენტი რდჷ ართურ კონან დოილი. 1871-1872 წანეფს ტომსონი მუშენდჷ ედინბურგიშ ბოტანიკაშ ჯარალუაშ პრეზიდენტო. ჩარლზ უაივილ ტომსონის ჩელენჯერიშ ექსპედიციაშა მიშნაღელი მენცარული კონტრიბუციაშ გეშათ გინოჩეს რაინდიშ ტიტული. ტომსონი რდჷ ჩარლზ დარვინიშ ორთაშობური სელექციაშ თეორიაშ ოპონენტი. ტომსონიშ აზრით დარვინიშ თეორია გვარობეფიშ ევოლუციას ჯგირო ვეთმონწყუნდჷ. ტომსონიშ ჸათე პოზიციას მაჸუნჷ დარვინიშ კრიტიკულ სტატიაქ ჟურნალ "Nature"-ის. ტომსონიქ ღურუ 1882 წანაშ 10 მელახის.
რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)
პრობლემაშ საშვიდობო გინაჭყვიდირალო დახე არძა ართო მუჭანუანს, ნატოშ დო რუსეთიშ შქას ბონი კონფლიქტიშ დუდშე ეჩილითაფაშ მოხ, ოერეფოშქაშე რეაქცია, ნამუსჷთ ევრორსხუ დო ააშ დომინირენდესჷნ, ღოზგოსუმალირო ალურენა საქორთუოშ ტერიტორიულ ნთელუანობას, ვაჩინებული ტერიტორიეფი - სოლიდარობას უცხადენა ცხივალიშ რეგიონს (თ.ჯ. ობჟათე ოსეთის) დო აფხაზეთის.
ჩარლზ უაივილ ტომსონი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შოტლანდიარეფი კატეგორია:შოტლანდიარი ოკეანოლოგეფი კატეგორია:შოტლანდიარი ბიოლოგეფი კატეგორია:დუნაბადი 1830 კატეგორია:ნაღურა 1882
რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმა (2008)
სქოლიო
კატეგორია:ცხივალიშ რეგიონიშ კონფლიქტი კატეგორია:საქორთუოშ ლჷმეფი კატეგორია:რუსეთიშ ლჷმეფი კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ლჷმეფი
მარისკალ-ლუსირიაგა (პროვინცია)
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ბრუო რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:ანკაშიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი
პუბლიუს (ვარ და გაიუს) კორნელიუს ტაციტუსი (ლათ. Gaius aut Publius Cornelius Tacitus) (დ. 56 — ღ. 117) — რომარ ისტორიკოსი დო პოლიტიკოსი. ტაციტუსიშ არძოშ უმოსო გიშარჩქინელ ნახანდეფი რე: ანალეფი დო ისტორიეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
ტაციტუსიშ ნაჭარეფი
შავანიშ ქჷნდჷრი
შავანიშ ქჷნდჷრი (შანიშ ქჷნდჷრი) — კავკაციონიშ ოორუე მიმაჸუნე ქჷნდჷრიშ აკმადგინალი ართული, წყარმალუეფიშ ხდეშ დო არმხიშ (თერგიშ მარძგვანი ნადუეფი) წყარგჷმართუ. მაქსიმალური სიმაღალა 4491 მეტრა რე (კონკა შავანა).
ქჷნდჷრი ეგაფილი რე თუდონიურული თიხაფიქალეფით. ჟირხოლო კართეს მუკობუნელი ჯიშთეფი რე, ჯიშთეფშე დუდიშული აბანეფი კირდეამი რე დო ალპური დოლოშ ოდიარეეფით რე ფორილი.
შავანიშ ქჷნდჷრს გოპატჷნაფილი რე გვალა-დოლოშ დო გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტეფი.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული
არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული – თაქი წჷმორინაფილი რე არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული.
ოორუე-ბჟაეიოლი
მინი|500პქ|[[ლოს-ალერსესიშ ერუანული პარკი]]
ცენტრალური
მინი|500პქ|[[ნაუელ-უაპიშ ერუანული პარკი]]
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ ერუანული პარკეფი
ჯონი სინსი
ჯონი სინსი (ინგლ. Johnny Sins; დ. 31 ქირსეთუთა, 1978, პიტსბურგი, პენსილვანია, ააშ) — ამერიკალი პორნო არტისტი. მონაწილება აფჷ მეღებული ოშ ჟარნეჩდოვითშე მეტ კინოფილმის. ჯონიშ დებიუტიქ პორნოინდუსტრიას მოხვადჷ 2006 წანას დო ათეშ უკულ ჯონი აქტიურო აგინძორენს მუშობას. გიმორჩქინელი რე სიმაღალეთ, ჯგირი ფიზიკური მეჯინათ დო ასოშ ზჷმათ. ხოლო გიმორჩქინელი რე დუდის თუმაშ სინორკეთ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1978 კატეგორია:ამერიკალი პორნო არტისტეფი
ოორუე ოსეთი
ორუმეშ ოსეთიშ რესპუბლიკა — ალანია (Республика Северная Осетия–Алания; Республикæ Цӕгат Ирыстон) — რუსეთის ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმურს ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა — ვლადიკავკაზი. დირსხუ 1924 წანაშ 7 კვირკვეს.
გეოგრაფია
მინი|200პქ|ალანია ობჟათეშ ფედერალური ოლქიშ რუკას thumb|200px|right რესპუბლიკას ომძღჷ ბჟადალუშე – ყაბარდო-ბალყარეთი, ოორუეშე სტავროპოლიშ აკანი, ბჟაეიოლშე – ჩეჩნეთი დო ინგუშეთი, ობჟათეშე საქორთუო. აკმოდირთუ 8 რაიონშე.
მახორობა
2002 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ რესპუბლიკას ოხორანა: მახორობაშ 48 % ოხორანს ვლადიკავკაზის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ოსეთი კატეგორია:კავკაცია
გილგიტი
გილგიტი (گلگت, Gilgit) — პაკისტანიშ გილგიტ-ბალტისტანიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. რეგიონი 1949 წანაშე პაკისტანიშ კონტროლიშ გიმე რე დო ქაშმირიშ ნორთი რე — ტერიტორიაში, ნამუშ ელმოლს არსებენს ინდოეთიშ, ჩინეთიშ დო პაკისტანიშ ტერიტორიული დებეფი. იდვალუაფუ ჰინდიქუშის, 1500 მეტრი სიმაღალეს, წყარმალუ ინდიშ არხოს. ოორუეშე ჩინეთიშ ხურგაშ მანგას გოჸუნს მაღალგვალამი ყარაყორუმიშ ბაკილიში.
კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი კატეგორია:არეშუმიშ შარაშ ნოღეფი
ჯვ. წ. 607
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 607 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
მაგმა
thumb|right|330px|ლავური ბუმა (მაგმა). [[ჰავაი]] მაგმა (ბერძენ. magma – ფსქელი საცხი) — სილიკატური (ნამთინეშა სულფიდური) აკოდგინალუაშ გონდღულაფირი მასა, ნამუთ რჩქინდუ დიხაუჩაშ ქერქის ვარა ჟიდონი მანტიას. ნამთინეშა დასაბაღას დიდი მუდანობათ იკათუანს ლექინორქუონი კომპონენტეფს, გორგილაფაშ გეშა მაგმა გჷთმარჩქინანს მაგმურ ქანეფს.
მაგმაშ ტემპერატურა, ქიმიური აკოდგინალობაშ ოსქვებურო, ითირუ 600-1200 °C ფარგალეფს. ვულკანურ განეფს მაგმა ოჭირინუანს დიხაუჩაშ ჟიდოხის დო ეშიბუნუ ლავაშ სახეთ. დიხაუჩაშ სიტომბას გორგილაფირი მაგმა გჷთმარჩქინანს ინტრუზივეფს.
ჟან გაბენი
ჟან გაბენი (Jean Gabin, ჟან-ალექსის მონკორჟე Jean-Alexis Moncorgé) (დ. 17 მესი, 1904, მერიელი ― გ. 15 გერგობათუთა, 1976) — გიშარჩქინელი ფრანგი არტისტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1904 კატეგორია:ნაღურა 1976
ნახურცილავო
ნახურცილავო — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, გურძემიშ თემს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 265 კოჩი.
უილა ქეთერი
უილა საიბერტ ქეთერი (ინგლ. Willa Sibert Cather; დ. 1873, 7 ქირსეთუთა, უინჩესტერი, ვირჯინია— ღ. 1947, 24 პირელი, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი ჭარუ დო ნოველისტი, პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1873 კატეგორია:ნაღურა 1947
Fox Broadcasting Company.
Fox Broadcasting Company, ხოლო ჩინებული მუჭოთ Fox — ააშ-იშ ოგინმაჩამე კომპანია. თინა რე Fox Entertainment Group-იშ მინჯელობას დო რუპერტ მორდოკიშ ნიუს კორპორაციაშ ნორთი. თიშ უკული, მუთ თინაქ 1986 წანაშ 9 გჷმათუთას დირსხუ, თის მიაჩჷ უმაღალაში ოკუჩხალეშ ოტელევიზიე კომპანიაშ ჯოხოქ 18-შე 49 წანაშა მაჯინეეფშო. 2007-08 წანეფს Fox-ქ იჸუ არძაშე პოპულარული ტელეკომპანიაქ ამერიკას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ტელეკომპანიეფი
კუჩხობონი
კუჩხობონი — წყარმალუ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის.
ხუან რამონ ხიმენესი
ხუან რამონ ხიმენეს მანტეკონი (ესპ. Juan Ramón Jiménez Mantecón; დ. 23 ქირსეთუთა, 1881, მოგერი, უელვაშ პროვინცია, ანდალუსია, ესპანეთი — ღ. 29 მესი, 1958, სან-ხუანი, პუერტო-რიკო) — ესპანარი პოეტი დო ჭარუ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის, 1956 წანას.
ჰერმან შტაუდინგერი
ჰერმან შტაუდინგერი (გერმ. Hermann Staudinger; დ. 23 მელახი, 1881, ვორმსი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 8 ეკენია, 1965, ფრაიბურგი, გფრ) — გერმანალი ქიმიკოსი, აკეთჷ მაკრომოლეკულეფიშ არსებობაშ დემონსტრირება, ნამუსჷთ თინა პოლიმერეფს მითმიოჭარანდჷ. ჸათე მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1953 წანას. შტაუდინგერქ ძირუ დო დიგურუ კეტენეფი. გიმირკვიუ აზიდეფიშ ქიმიური რეაქცია ფოსფინი დო ორგანული ფოსფიტიწკჷმა, ნამუთ შტაუდინგერიშ ჯოხონობაშ რე. შტაუდინგერქ ლეოპოლდ რუჟიჩკაწკჷმა ართო გიმირკვიუ პირეტრინი I-შ დო II-შ მოლეკულური სტრუქტურა, ნამუსჷთ უკულ გიარსხუ პირეტროიდული ინსექტიციდეფიშ წარმებაშ გოვითარაფაქ 1960-იან დო 1970-იან წანეფს. ჰერმან შტაუდინგერი გურაფულენდჷ ქიმიას დარმშტადტიშ ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტის დო მარტინ ლუთერიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1903 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო სტრასბურგიშ უნივერსიტეტის დო უკულ კარლსრუეშ ტექნოლოგიურ ინსტიტუტის. ჸათე ინსტიტუტის შტაუდინგერი რდჷ ლეოპოლდ რუჟიჩკაშ დო ტადეუშ რაიხშტაინიშ ომენცარე ხემანჯღვერი. 1912 წანას შტაუდინგერქ გეგნორთჷ ციურიხიშ ფედერალურ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტშა. 1926 წანაშე შტაუდინგერი რდჷ ფრაიბურგიშ უნივერსიტეტიშ ლექტორი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1881 კატეგორია:ნაღურა 1965
საბეჭვაიო
საბეჭვაიო — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 160 მეტრა, ზუგდიდიშე 16 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 134 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა
საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა — დინოხოლენ-ეთნიკური დო პოლიტიკური ოურდუმე კონფლიქტი საქორთუოს 1991-1993 წანეფს. ლჷმაქ პუტჩისტეფიშ გომორძგუათ გეთუ, საქორთუოშ კანონიერი ხეშუულებაშ გინორაგვაფათ დო საქორთუოშ მაართა პრეზიდენტიშ ზვიად გამსახურდიაშ საქორთუოშე გინორაჸუათ. თიქ დიო სომხეთშა გინორთჷ, მარა გინორაჸილჷ პრეზიდენტის სომხეთშა ვამეღებაშ უკული, თიქ ჩეჩნეთის ქიმკაფორუ დუდი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ უახალაში ისტორია კატეგორია:საქორთუოშ ლჷმეფი კატეგორია:ომენოღალე ლჷმეფი კატეგორია:XX ოშწანურაშ ლჷმეფი
კანონი (ნორმატიული აქტი)
კანონი რე სახენწჷფოშ უმაღალაში წჷმმარინაფალური ორგანოშით გჷშაკერძაფილი წესით ეჭოფილი აქტი, ნამუთ არეგულირენც უშანულამაშ ჯარალუობურ ურთიართობეფც. კანონეფი არძოშე გოფაჩილი ფორმა რე, მუდგაშ მეშქაშალათ ოკო დიდგინას კონსტიტუციურ-სამართალობურ ნორმეფიშ უმენტაშ მუდანობაქ, ნამუეფით ეთმიჭოფაფუაფუ კონსტიტუციაშ დვალირაფეფიშ დო პრინციპეფიშ ოსხირშა დო თინეფიშ გავითარაფალო. კანონეფი, თინეფც რენჯი ნორმეფიშ შანულობაშ მეჯინათ, ირთუ კონსტიტუციურ, ორგანულ დო რჩქვანელობურ კანონეფო. რჩქვანელობური კანონეფი, მუშ ჸურეშე, ირთუ ოკოდიფიკაციე დო მუმალუ კანონეფო.
კონსტიტუციური კანონი არეგულირენც ჯარალუაშ ვარა სახენწჷფობური რინაშ ხვალე ზოხოშიან დარგეფც, მორო მუში იურიდიული ნძალაშ დო ეჭოფუაშ წესით მუთუნით ვეშხვანერებუ კონსტიტუციაშე. კონსტიტუციური კანონით მოქიმინჯე კონსტიტუციაშ ტექსტიშა მიშმურს თირაფეფი ვარა გეძინუეფი, მუდგაშ უკული თინა ჭყვადუნც ზოხორინელი ნორმატიული აქტიშ სახეთ ჸოფას.
რჩქვანელობური კანონეფი არეგულირენა სახენწჷფო ვარა ჯარალუობური რინაშ ზოხოშიან სფეროეფც.
სქოლიო
კატეგორია:ოკონსტიტუცე სამართალი
ბაბუშარაშ აეროპორტი
ბაბუშარაშ აეროპორტი (სოხუმიშ ბაბუშარაშ აეროპორტი) — აეროპორტი საქორთუოს, ნოღა სოხუმს. აფხაზეთიშ თარ აეროპორტის წჷმარინუანს. იდვალუაფუ გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფიშ დრანდაშ დო ბაბუშარაშ გოხოლუას. სოხუმშე დოხოლაფირო 20 კმ-ს. იდვალუაფუ კოლხეთიშ რზენს, უჩა ზუღაშ წყარპიჯის, ნამუთ ჟირხოლო კუნთხუშე დოფურინუაშ საშუალებას ირზენს. აეროპორტი აფხაზეთიშ ერუანული ავიაკომპანიაშ ბაზა რე — აფხაზეთიშ ავიაღოზეფი დო გოეროშ ავიაცია. ხანდენს ოხურგე საგუშაგო დო საბაჟო. დიდ ხანიშ გოძვენას აეროპორტი ვადჷმაბაღინაფალ დგომარობას რდჷ დო ოხვილჷდჷ კაპიტალურ რემონტის. 2011 წანას აეროპორტი ნორთობურო რეკონსტრუირებულქ იჸუ. ომენოღალე ავიაციაშ საირქიანო ორგანიზაცია ბაბუშარაშ აეროპორტის საირქიანო შანულობაშ აეროპორტო ვააღიარენს, თიშენ ნამჷ-და ჩინებულენს საქორთუოშ ართოიანობას.
1960-იან წანეფს აეროგჷთაბიჯალიშ დგჷმილს აკიგჷ აეროდრომქ. 1980-იან წანეფს ეიოფურინალ-დაფურინალი საროტი გოფაჩეს. 1993 წანას აეროპორტი დოკილეს. აფხაზეთიშ კონფლიქტიშ უკული აეროდრომს მუსხირენ მეტებული ფურინჯიქ დო დიდმუდანობათ ნაღმიქ დოსქიდჷ. თაშნეშე დონაღმილი რდჷ ეიოფურინალ-დაფურინალი ზოლი. 2008 წანაშ 11 მარაშინათუთას რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ ბორჯის მაართათ 15 წანაშ გოძვენას დაფურინეს რუსეთიშ ოურდუმე-სატრანსპორტო ფურინჯეფქ. 2008 წანაშ 14 ეკენიას აეროპორტის დაფურინჷ ომენოღალე ფურინჯიქ — რუსეთიშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტროშ ფურინჯი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ აეროპორტეფი
სან-ანტონიო
სან-ანტონიო (ინგლ. San Antonio) — ნოღა ააშ-ს, ტეხასიშ შტატის. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით სან-ანთონიოს ოხორანს 1 296 682 კოჩი. მახორობაშ მუდანობათ მაშქვითა რე ამერიკას დო მაჟირა თექსასის, ჰიუსთონიშ უკული.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
ლიანოს-დე-ჩალიეშ ერუანული პარკი
ლიანოს-დე-ჩალიეშ ერუანული პარკი (Parque Nacional Llanos de Challe) — ერუანული პარკი ჩილეს, რჩქალი ოკიანეშ წყარპიჯიშ ღოზის, ატაკამაშ რეგიონს.
პარკიშ ტიოზიშ ვასტაბილური ეკოსისტემა იკათუანს ვანაფერაშ დო უსქვამაშ ჩანარეფიშ ჯიშეფს. ხვეიანო რე კაქტუსეფი. პარკის ხე თელი ატაკამაშ რეგიონიშ მასშტაბით არძაშე ბრელი ჰუანაკო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ ერუანული პარკეფი
ვალიე-ვიეხოშ დეპარტამენტი
ვალიე-ვიეხოშ დეპარტამენტი (Departamento Valle Viejo) — დეპარტამენტი არგენტინას, კატამარკაშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 23 707 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 540 კმ² რე.
მარგალური ნინა
მარგალური ნინა (ქორთ. მეგრული ენა) — ოორუე-ბჟადალ საქორთუოშ ქართველური ნინა. თის ლაზურწკჷმა ართო, ართი ნინაშ — ზანურიშ დიალექტო ხოლო კოროცხჷნა. თეწკჷმა, მარგალური დო ლაზური უმოს ხოლოს რენა ქორთულწკჷმა, ვინდარო თე სუმი შონურწკჷმა.
1989 წანაშ მუნაჩემეფით, მარგალურს ოდაბადურ ნინათ კოროცხჷნს 500 000 ქორთუ, ნამუნეფიშ უმენტაშობა ოხორანს ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალოშ მუხურც. მუხური აკმოდირთუ ოდიშიშ გაბარშე დო კოლხეთიშ რზენშე, უჩა ზუღაშ პიჯიშე შონეშ გვალეფშახ ოორუე-ბჟადალუშე დო წყარმალუ ცხენწყარშა ბჟაეიოლშე. მარგალურინინამ მახორობაშ გარკვიული მუდანობა (40 000-შე უმოს ადამიერი) ოხორანს აფხაზეთიშ მუხურსჷთ. მარგალურნინამ მახორობაშ ობაღინაფალო დიდი მუდანობა (100 000 ადამიერშე უმოსი) ოხორანს საქორთუოშ ნანანოღას. აფხაზეთიშ ლჷმაშ უკული მარგალურნინამ მახორობაშ ნორთიქ (მეხოლაფირო 50 000 კოჩიქ) მიდართჷ რუსეთშა დო ამუდღა ხოლო თექ ოხორანს. იუნესკოქ მარგალური ნქჷრაფაშ შარას გემარინჯი ნინეფიშ ერკებულშა გემშეჸონჷ.
მარგალურ ნინას ჭარალუაშ სტანდარტი ვა უღჷ დო უმოსო გჷმირინუაფუ ფანიეფს დო ვაფორმალურ ჩიებას.
1930-38 წანეფს იბეშტუდჷ მარგალურნინამი გაზეთეფი - „ ყაზაყიში გაზეთი“, „ კომუნა“, „ სამარგალოშ ჩაი“, „ სამარგალოშ თუთუმი“, „ მახორხალი“.
ოთარ ქაჯაიაქ გჷშაშქჷ მარგალურ-ქორთული ლექსიკონი დო მარგალურ-გერმანული ლექსიკონი (ფ. ჰენრიხწკჷმა ართო). გივი ელიავაქ გჷშაშქჷ მარგალურ-ქორთული ლექსიკონი. მა-20 ოშწანურაშ 60-იან წანეფს იჸუ გჷშაშქუმალირქ კაკა ჟვანიაშ ნათანგა ყილოშტყებამქ („ვეფხისტყაოსანი“). ლაშა გახარიაქ, გური ოტობაიაქ, გიორგი სიჭინავაქ გჷშაშქვეს მარგალურ პოეზიაშ წინგეფი. 2000 წანას გიორგი სიჭინავაშ რედაქტორობათ იბეშტჷ მარგალურ ლიტერატურულ ჟურნალქ - „ირიათონი“. 2006 წანას გჷშართჷ ჟურნალ „მაფშალიაქ“, ნამუსჷთ ხემანჯღვერენდჷ რამაზ კუპრავა.
მარგალურიშ ფონეტიკური აკოდგინალუა
მარგალური ქორთული ანბანით იჭარუ დო გჷმირინუაფუ მხედრული ანბანიშ 33 ასო, ჸუნგა ასო „ჸ“ (სამანგოთ: ჸუდე - სახლი), ირაციონალური ხონარიელი „ჷ“. უჯვეშაში მარგალურნინამი ტექსტეფი უმოსო რე ეთნოგრაფიული ლიტერატურა.
ისტორია
მარგალური ნინა არძოშე უმოს ხოლოს გერე ლაზურწკჷმა, ნამუსჷთ ისტორიული პროცესეფიშ გეშა ბოლო 1000 წანაშ წოხოლე გჷმერთჷ.
არძოშ უმოსი ჯვეში მარგალურნინამი ტექსტეფი ორხველჷ მა-19 ოშწანურას. 1880 წანას პეტერბურგიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორქ, ალექსანდრე ცაგარელქ გჷმაბჟინუ მუში მენცარული ნახანდი „მარგალური ეტიუდეფი“. ათე ნახანდიშ ართ-ართ დუდს ჯოხო „მარგალური ნინაშ ფონეტიკაშ ანალიზი“. ალექსანდრე ცაგარელიშ საქვარი გაგინძორჷ მუშ მოგურაფე პროფესორ იოსებ ყიფშიძექ, ნამუქჷთ 1914 წანას „მარგალური (ივერიული) ნინაშ გრამატიკა“ გჷშაშქჷ სანქტ-პეტერბურგის.
მარგალური ნინაშ დიალექტეფი
მარგალურ ნინას რე ჟირი დიალექტი:
სქოლიო
კატეგორია:ქართველური ნინეფი
ჯვ. წ. 608
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 608 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
უაილასი (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|უაილასიშ პროვინციაშ აბანდვალა ანკაშიშ რეგიონს უაილასი — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე კარასი. ფართობი აკმადგინანს 2.293 კმ²-ს, მახორობა — 53.729 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ვით რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:ანკაშიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ალჟირიშ ტიოზი
ალჟირიშ ტიოზი (الصحراء الجزائرية) — ტიოზი ოორუე აფრიკას, წჷმარინუანს საჰარაშ ტიოზიშ ნორთის. თიში ფართობი რე 3 500 000 კმ² დო ალჟირიშ ტერიტორიას დვალირი მუში ნორთი თე ქიანაშ ედომუშამი ტერიტორიაშ 80%-ის იკჷნენს. მუჭოთ ნამთინე მენცარს მიორჩქჷნი, თე ტიოზი ეკონია 3 000 წანაშ განწხანც დიხაუჩაშ არძოშე სქჷრე დიხა რე.
ტიოზიშ ტერიტორიას ოხორანდეს უჯვეშაში გეგია ტომეფი, ოდო ამუდღარშო, თიშ ოხურგე რაიონეფს 2,5 მლნ ადამიერი სქიდუ. ობჟათე ალჟირიშ ტერიტორიას დორსხუაფილი რე ნაციონალური პარკი, სოდეთ გვალეფიშ სისტემეფი ხოლო რე წჷმორინაფილი, პარკი გჷშმეგორუ უნიკალური ეკოსისტემათ, მუთ გჷმჷნარკებუ რე ედომუშამი ტიოზიშ მასშტაბით. პრეისტორიულ ფარანს, ტიოზიშ ბჟაეიოლ თანჯაწკჷმა ირდუდჷ მირტიშობურეფი დო კვიპაროზი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აფრიკაშ ტიოზეფი კატეგორია:ალჟირიშ გეოგრაფია
ჯიჯი თომაშ ქოხი
ჯიჯი თომაშ ქოხი (Uncle Tom's Cabin) — ამერიკალი ჭარუშ ჰარიეთ ბიჩერ სთოუშ არძოშ უმოსო შინელი აბოლიციონისტური რომანი, გიშაშქუმალირ 1852 წანას.
სტეფან ბანახი
სტეფან ბანახი (პოლ. Stefan Banach; დ. 30 მელახი, 1892, კრაკოვი, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია (ასეიან პოლონეთი) — ღ. 31 მარაშინათუთა, 1945, ლვოვი, უკრაინაშ სსრ, სსრრ) — პოლონარი მათემატიკოსი, ფუნქციონალური ანალიზიშ დუმარსხუაფალი, XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში მათემატიკოსი დო XX ოშწანურაშ მათემატიკაშ ართ-ართი თარი ფიგურა. ბანახიშ თარი მენცარული ნახანდი რე Théorie des opérations linéaires (ღოზოვანი ოპერაციეფიშ თეორია), ნამუთ ბანახიქ გჷმაბჟინუ 1932 წანას. ბანახი რდჷ ლვოვიშ მათემატიკაშ სკოლაშ მაკათური.
სტეფან ბანახი გურაფულენდჷ კრაკოვიშ გიმნაზიას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლვოვიშ პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტის დო უკულ ლვოვიშ უნივერსიტეტის. ბანახი რდჷ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტიშ მათემატიკაშ პროფესორი დო ლვოვიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკა-მათემატიკაშ ფაკულტეტიშ დეკანი. 1920-იან წანეფს ბანახიქ, შხვა მათემატიკოსეფიწკჷმა ართო, დარსხუ ლვოვიშ მათემატიკაშ სკოლა. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ბანახი მუშენდჷ რუდოლფ ვაიგლიშ ტიპიშ რკვიებაშ დო ვირუსოლოგიაშ ინსტიტუტის. შტეფან ბანახიქ ღურუ 1945 წანაშ 31 მარაშინათუთას, ფიჟვიშ კიბოთ. ბანახი რდჷ პოლონეთიშ რჩქინაშ აკადემიაშ მაკათური. 1992 წანას პოლონეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მათემატიკაშ ინსტიტუტიქ დარსხუ სტეფან ბანახიშ ჯოხონობაშ მენდალი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პოლონარეფი კატეგორია:პოლონარი მათემატიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1892 კატეგორია:ნაღურა 1945
ლენა ჰედი
ლენა ჰედი (Lena Kathren Headey; დ. 3 გჷმათუთა, 1973, ბერმუდა) — ინგლისარი არტისტი დო გჷმახონარაფალი. 2005 წანას ილაჸაფჷ ფილმის ჯიმალეფ გრიმეფს, 2007 წანას ფილმის 300-ის, 2008-ს ჭითა ბარონს. არძაშე უმოსო ჩინებული რე სერსეი ლანისტერი-შ როლით HBO-შ სერიალს ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1973
ვულკანური გულბანდი
მინი|280პქ|ვულკანური გულბანდი ვულკანური გულბანდი — გულბანდობური ფორმაშ ექსტრუზიული გუნაჭყეფი, ნამუთ ჟიდოხიშე ეშაკინელიე 700-800 მ სიმაღალას დო ნამუსჷთ გარჩქჷ ახრა ფერდეფი (40°). გჷთმიჭყაფუ ვულკანური არხიშე ზისქე ლავაშ გოზინდუაშ გეშა.
ზისქე ლავა ხუნთუნს მაგმაეშმაჸონაფალ არხის, მუთ ხეს უნწყუნს ვულკანიშ აფეთქებაშ აქტიურობას, აირეფიშ გჷმორთუალას, სვიმონოშქურანჯობას დო შხვ. დუდშენო გჷთმიჭყაფუ ბერჯეკი ქერქი, უკულნეშის ჟიდო ეშმურს. თეშ გეშა ქერქიშ ნჭაფიერი გორგილაფაბორჯის თინა ხორცქუ, მუდგაშენით იბუნუ კართეეფიშ მანგას.
ვულკანური გულბანდიშ დინოხოლენი ბირთვული ნორთი ნერას რგიდუ, თიშ კონკას ორთაშობური პიჯალეფიშ გეშა გჷთმიჭყაფუ ჯამიშობური ქვიბეფი
ვულკანური გულბანდეფი აფხვადუნა კოკი მარტინიკას, იავას, კამჩატკაშ ჩქონს დო შხვ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ვულკანოლოგია
ნობულევი
ნობულევი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, ტალერიშ თემს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 121 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
სპეროზიშ ქჷნდჷრი
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
კავკაციონი
კავკაციონი — კავკაციაშ ყორყელიშ ორცათ გჷნმაღობე დახე თინღოზამი გვალაგრეხილი, ნამუთ მუში ბოლოეფით — ტამანიშ დო აფშერონიშ ჩქონეფშა რე მიშაჭკირილი, ართჸურე, აზოვიშ დო უჩა ზუღაშ შქას, მაჟირაჸურე, კასპიაშ ზუღაშ შქა დო ობჟათე ნორთეფს შქას. მიშურს საქორთუოშ დო აზერბაიჯანიშ, რუსეთიშ (კრასნოდარიშ დო სტავროპოლიშ აკანეფიშ დო ადიღეშ, ყაბარდო-ბალყარეთიშ, ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ, ოორუე ოსეთიშ, ჩეჩნეთიშ, ინგუშეთიშ დო დაღესტანიშ რესპუბლიკეფიშ) ტერიტორიას. კავკაციონიშ გვალონა აკმოდირთუ რანწკი ქჷნდჷრეფშე, ლეხერეფშე დო ფაქვილეფშე, ნამუეფით ართულენა კავკაციონიშ მორფოლოგიას.
კატეგორია:კავკაციონი კატეგორია:კავკაციონიშ გვალეფი კატეგორია:ფიზიოგრაფიული პროვინციეფი
2013
ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
ფიზიოლოგია დო მედიცინა : ჯეიმზ როთმანი, რენდი შეკმანი, ტომას ზიუდჰოფი
სან-დიეგო
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი კატეგორია:კალიფორნიაშ ნოღეფი
უოლტ უიტმენი
უოლტერ უიტმენი (ინგლ. Walter Whitman, დ. 31 მესი, 1819 — ღ. 26 მელახი, 1892) — ამერიკალი ჭარუ, პოეტი, ჟურნალისტი დო ესეისტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:ამერიკალი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1819 კატეგორია:ნაღურა 1892
ჯვ. წ. 609
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 609 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
სსრრ-იშ რუბლი
სხუნუეფიშ მანათი (рубль) — სსრრ-შ ვალუტა. 1 მანათი იკათუანდ 100 კაპეკის. არსებენდ 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1000 მანათიან ბანკნოტეფ.
ტოკანტინსი (წყარმალუ)
ტოკანტინსი (პორტ. Rio Tocantins) რე წყარმალუ ბრაზილია. სიგინძა 2,850 კმ. ღანჩოშ ფართობი 770,000 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ბრაზილიაშ წყარმალუეფი
რუსეფი
რუსეფი — ერი, რუსეთიშ ფედერაციაშ ჯინჯიერი მახორუეფი (111,02 მლნ). ოხორანა თაშნეშე უკრაინას — 8,33 მლნ, ყაზახეთის — 3,51 მლნ, უზბეკეთის — 750 ვითოში, ბელარუსის — 706,9 ვითოში, ლატვიას — 487,3 ვითოში, ყირგიზეთის — 344,9 ვითოში, ესტონეთის — 322,7 ვითოში, თურქმენეთის — 242,3 ვითოში, ლიეტუვას — 176,9 ვითოში, აზერბაიჯანის — 119,3 ვითოში, მოლდოვას — 111,7 ვითოში, ტაჯიკეთის — 34,8 ვითოში, საქორთუოს — 26,5 ვითოში, სომხეთის — 11,8 ვითოში, ოორუე ამერიკას (ჯინჯიერო ააშ-ს) დო ბჟადალ ევროპას. ორხველჷ ევროპეიდული რასაშ ბალტიურ, ბჟაეიოლევროპულ დო შხვა ტიპეფს.
სქოლიო
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი კატეგორია:ევროპაშ კათეფი კატეგორია:აზიაშ კათეფი კატეგორია:რუსეფი
მარლენ დიტრიხი
thumb|მარლენ დიტრიხი მარია მაგდალენა „მარლენ“ დიტრიხი (Marlene Dietrich; დ. 27 ქირსეთუთა 1901, ბერლინი, გერმანია ― ღ. 6 მესი 1992, პარიზი, საფრანგეთი) — გერმანალი არტისტი, მუსიკოსი დო მობირე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი მობირეეფი კატეგორია:გერმანალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი-გერმანალეფი კატეგორია:დუნაბადი 1901 კატეგორია:ნაღურა 1992
კამილო გოლჯი
კამილო გოლჯი (იტალ. Camillo Golgi; დ. 7 კვირკვე, 1843, კორტენო, ლომბარდო-ვენეციაშ ომაფე, იტალიაშ ომაფე — ღ. 21 ღურთუთა, 1926, პავია, იტალიაშ ომაფე) — იტალიარი ბიოლოგი, გურაფულენდჷ ცენტრალურ ნერვულ სისტემას. ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (1906).
ბიოგრაფია
კამილო გოლჯი გურაფულენდჷ მედიცინას პავიაშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ პავიაშ სან-მატეოშ ჰოსპიტალს, უკულ პავიაშ უნივერსიტეტის. 1875 წანაშე რდჷ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1893-1896 დო 1901-1909 წანეფს გოლჯი რდჷ პავიაშ უნივერსიტეტიშ რექტორი. გოლჯი რდჷ მუშ დუნარსხუა სეროთერაპიაშ და ვაქცინოლოგიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი ხოლო. 1900 წანას გოლჯი იტალიაშ მაფა უმბერტო I-ქ სენატორო ქუდანიშნჷ. გოლჯიშ მენცარული ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ცენტრალური ნერვული სისტემა, ჭაჭაშ ფუნქციეფი, მალარია დო შხვ. გოლჯიშ ჯოხონობაშ რე შხვადოშხვა ფიზიოლოგიური ფენომენი დო ანატომიური სტრუქტურა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი ბიოლოგეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:იტალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1843 კატეგორია:ნაღურა 1926
ჰეილუნძიანი
ჰეილუნძიანი (黑龙江省; პინ-ინი Hēilóngjiāng Shěng) — პროვინცია ოორუე-ბჟაეიოლ ჩინეთის. ადმინისტრაციული ცენტრი დო უდიდაში ნოღა — ჰარბინი. მახორობა — 38,312,224 ადამიერი (მა-15 აბანი პროვინციეფს შქას, 2010 წანაშ მუნაჩემეფით.)
გეოგრაფია
ჰეილუნძიანიშ პროვინციაშ ფართობი — 460 000 კმ².
ადმინისტრაციული დორთუალა
ჰეილუნძიანიშ პროვინცია ადმინისტრაციულო 13 მუნიციპალიტეტო ირთუ:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩინეთიშ პროვინციეფი
დამანი (ნოღა)
დამანი (દમણ, Daman, Damão) — ინდოეთიშ მორსხუე ტერიტორიეფიშ, დამანი დო დიუშ ნოღა დო მუნიციპალიტეტიშ სხუნუ დამანიშ ოლქის.
დემოგრაფია
2001 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 35743 ადამიერს, თაჸურეშე 53 % ქომოლკოჩი დო 47 % ოსურკოჩი რდჷ. ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ დონე - 76 %.
ნოღა დამანიშ მახორობაშ უმენტაშობა კვალიფიციური დო გონათაფილი მიგრირებაფონი მახანდეეფშე აკმოდირთუ, ნამუთ დამანს დოხოლაფირო 5 წანაშ ხანით ოხორანსჷნ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი კატეგორია:დამანი დო დიუ კატეგორია:ინდოეთშ კურორტეფი
სპერმატოზოიდი
მინი|გონოჸოფურაფა მინი|200პქ|ჩანარიშ სპერმატოზოიდი სპერმატოზოიდი — ქომოლი ოსქესე თოლი, ნამუსჷთ 1677 წანას, მიკრობიოლოგი ანტონ ვან ლევენჰუკიქ მიოგორჷ. სპერმატოზოიდი გითმიჭყაფჷ ქომოლი ოსქესე ჯარკვალს — ჸვაჯიშ კაკალს. უმოს შხირას გოფაჩილი რე სპერმატოზოიდიშ ძაფიშობური ფორმეფი, ნამუეფიშ ოყარე აპარატი რე კუდელი. კიბოიაშნერეფიშ, რგვალ ღვენწკეფიშ, გირდღუეფიშ დო კანკალე შხვა ჩხოლარიშ სპერმატოზოიდეფი უკუდელე რე. ირი გვარობაშო დჷმახასიათაფალი რე სპერმატოზოიდიშ გოთანჯილი ფორმა. სპერმატოზოიდიშ სიგჷრძა შხვადოშხვა რე დო ვა დოჸუნს ჩხოლარიშ გოვითარაფაშ დონეს დო რსხულიშ ზჷმას. ჩხოლარეფიშ უმენტაშალაშ სპერმატოზოიდეფი აკმოდირთჷ 2 თარი ნორთიშე — დუდშე დო კუდელშე. დუდიშ თარი ელემენტი რე გვირზილი დო თიშ აპიკალურო მადვალი აკროსომა. კუდელიშ თარი სტრუქტურული ელემენტი რე ლირეშული ძაფი (აქსონემა), ნამუთ იჭყაფჷ შქა ნორთის ინოხუნელი ბაზალურ რსხულშე დო ედომუშამ კუდელს გოჸუნს. ლირეშული ძაფიშ ულტრასტრუქტურა ფაჭვეფიშ აკოგაფაშ მოგვენი რე. თინა აკმოდირთჷ ცენტრალური 2 მიკრომილაკიშე, ნამუშ მუკი-მუკი იდვალუაფჷ 9 ჟირფა მიკრომილაკი. შქა ნორთის, ლირეშული ძაფიშ მუკი-მუკი, ეშახე სპირალურო დონწყილი მიტოქონდრიეფი, ნამუშ გეშა სპერმატოზოიდიშ მეტაბოლური დო ენერგეტიკული აქტივალა თე განობაწკჷმა რე მერსხილი.
ჩანარეფიშ სპერმატოზოიდი გჷთმიჭყაფჷ ანთერიდიუმს. თასამი ჩანარეფიშ უმენტაშალაშ სპერმატოზოიდეფი უზღვანდე რე დო თეშ გეშა აქტიურო ვაყარენა. წვანე დო ჭუბურა წყარჩანარეფიშ, კანკალე უდაბალაში სოკოეფიშ, ფუთქურეფიშ, სელაგინელეფიშ დო შხვ. სპერმატოზოიდეფს 2 დო უმოსი ზღვანდი უღუ. სპერმატოზოიდის ვა უღუ ცელულოზამი დაცხი, უმენტაშო ძალამ ჭიფე (ცოცორე) რე, დიდი გვირზილი დო მორჩილი მუდანალათ ციტოპლაზმა უღუ.
ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია
ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაცია, ნატო (ინგ. North Atlantic Treaty Organisation, NATO; ფრანგ. Organisation du traité de l'Atlantique nord, OTAN), ოურდუმე რსხუქ დირსხუ 1949 წანაშ 4 პირელს ვაშინგტონს, ნამუშ დჷმარსხუაფალო იკოროცხუნა ააშ,დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, ბელგია, ნიდერლანდეფი, ლუქსემბურგი, კანადა, იტალია, პორტუგალია, ნორვეგია, დანია, ისლანდია. ალიანსიშ თარი ღანკი რდჷ სხუნუეფიშ რსხუშე მუმალი საფრთხეშ განეიტრალება ართამი ნძალეფით. მოგვიანაფილო, ალიანსშა 1952 წანას ქიმიღეს საბერძნეთი დო თურქეთი.
1955 წანას თინეფს ქაკათჷ გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკაქ. 1982 წანას ალიანსშა ქიმიღეს ესპანეთი. 1991 წანას, სხუნუეფიშ ფაჩუაშ უკული, ნატოქ პრაქტიკულო უფუნქციე ორგანიზაციათ გინირთჷ, მარა თე ორგანიზაციაქ ფაჩუაშ მანგიორო 1999 წანას ახალი მაკათურეფი - ჩეხეთი, პოლონეთი დო უნგრეთი ქიგიძინჷ. 1999 წანას ააშ-იშ დუდალათ ალიანსიქ ოჰაერე რალაფი ქიმიღჷ იუგოსლავიაშ ნანანოღა ბელგრადშა.
2004 წანას ალიანსიშა ქიმიღეს ახალი მაკათურეფი: ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა, რუმინეთი, სლოვაკეთი, სლოვენია დო ბულგარეთი. რუსეთიშ დიდი აწმარენჯობაშ უმკუჯინალო, ნატოს კინე ულამუ მუში რანწკეფიშ გოფართინაფა.
ორგანიზაციაშ შტაბ-ბინა იდვალუაფუ ბელგიაშ ნანანოღა ბრიუსელს. 2009 წანაშე ალიანსიშ რსულალობამი მაკათურეფი რენა ალბანეთი დო ხორვატია. 2017 წანაშ მანგიშ თუთაშე ალიანსიშ რსულალობამი მაკათური რე მონტენეგრო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოერეფოშქაშე ორგანიზაციეფი კატეგორია:ოურდუმე ალიანსეფი
ჯონ ნეპერი
ჯონ ნეპერი (ინგლ. John Napier; დ. 1 ფურთუთა, 1550, ედინბურგი, შოტლანდია — ღ. 4 პირელი, 1617, ედინბურგი, შოტლანდია) — შოტლანდიარი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი დო ასტრონომი. მიოგორუ ლოგარითმეფიშ ფუნქციას დო გიმიგონჷ გჷმმათვალარი მონწყილობა, ნამუსჷთ ნეპერიშ წკირეფს უძახჷნა.
ნოღა (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)
ნოღა — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, კიწიაშ თემს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 402 კოჩი.
ჯონ ნეპერი
13 წანერი რდუნ თეშ გემშართჷ სენტ-ენდრიუშ უნივერსიტეტიშა. გურაფაშ თებაშ უკულ შარალენდჷ საფრანგეთის, გერმანიას დო იტალიას. შოტლანდიაშა 1571 წანას დირთჷ.
ნოღა (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯონ ნეპერი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შოტლანდიარეფი კატეგორია:შოტლანდიარი მათემატიკოსეფი კატეგორია:შოტლანდიარი ფიზიკოსეფი კატეგორია:შოტლანდიარი ასტრონომეფი
საბუღრაოშ ქჷნდჷრი
საბუღრაოშ ქჷნდჷრი, მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ნოჸელა, ეთხიებუ დედაბერაშ გვალაწკჷმა (1838 მ), მეურს ოორუე-ბჟადალჸურე დო ითებუ წყარმალუ ჩხერიმელაშ ლეხერს ოფუტე დეისიწკჷმა. ქჷნდჷრიშ კუნწული ობჟათე-ბჟაეიოლ გვერდის მოთინილი რე. ეგაფილი რე შქაეოცენური უხეშკაკალამი ტუფ-ბრექჩიეფით დო ტუფეფით. ქჷნდჷრიშ ჯინჯი ნორთი გოქუნილი რე ნოჯიშ დო ცხიმურიშ ტყალეფით, უძგაშაში ოორუე-ბჟადალი მუნაკვათა ოფუტეშ მეორნებაშ კულტურეფს უკინებუ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
რიაზანი
რიაზანი (Ряза́нь; 1778 წანაშახ — პერეიასლავლ-რიაზანსკი) — ნოღა რუსეთის, რიაზანიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფჷ მოსკოვიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 180 კილომეტრიშ მეძენას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რიაზანიშ ოლქიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
დალასი
thumb|დალასიშ პანორამა
დალასი — ნოღა ააშ-ს, ტეხასიშ შტატის. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით დალასის ოხორანს 1,391,900 კოჩი. დალასიშ აგლომერაციაშ მახორობა 6 მილიონიშ უმოსი მეტი რე. მახორობათ მაჩხორა რე ააშ-ს დო მასმა თექსასიშ შტატის. დალასიქ დირსხუ 1841 წანას. ნოღათ გჷმაცხადეს 1856 წანაშ 2 ფურთუთას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი კატეგორია:ტეხასიშ ნოღეფი
ყალმუხური ნინა
thumb|right|300px ყალმუხური ნინა (მუშჯოხოდვალა хальм́г келн ) — ყალმუხეფიშ ერუანული ნინა, ნამუთ რუსეთიშ ფედერაციაშ ევროპული ნორთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე ოხორანა (ყალმუხეთიშ რესპუბლიკა), მონღოლური ნინეფიშ ფანიაშ ნორთი.