cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ფინურ-უგრული ნინეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
*
ანატოლია
250px|მინიატიურა|ანატოლიაშ ტრადიციული დეფინიცია ალმახანური თურქეთიშ ტერიტორიას ანატოლია, მორჩილი აზია (Anadolu; Aνατολή [Αnatolē] ვარდა Ανατολία [Anatolìa]) რეგიონი ოორუე-ბჟადალ აზიას, ნამუთ ასე თურქეთიშ აზიურ ნორთის ჯოხონ. (თურქეთიშ ევროპულ ნორთის რუმელია ჯოხო). ტერმინი შანენს „ჩხანაშ ეშულას“ ვარდა „ბჟაეიოლს“. თურქული ზიტყვა Anadolu ბერძნული ვერსიაშე რე გჷნოღალირი. თაშნეშე ქიანაშ თე ნორთის, ლათინურო ჯოხო Asia Minor.
ისტორია
აზიაშ დო ევროპაშ აკართაფუს სტრატეგიული დვალუაშ გეშა, ანატოლია მუსხირენ ცივილიზაციაშ გაჭყაფუქ იჸუ პრეისტორიული პერიოდიშე, ნეოლითური   ოხორუეფით Çatalhöyük (ნეოლითური დიხაშჭაბუშ წარმება), Çayönü (დიხაჭაბუშანი ნეოლითიშე), Nevali Cori (დიხაჭაბუშანი ნეოლითი), Hacilar (ნეოლითური დიხაჭაბუშ წარმება), Göbekli Tepe (დიხაჭაბუშ ნეოლითი). ტროაშ ოხორუეფი ნეოლითურ ხანას იჭყაფუ დო რკინაშ ხანას იგინძორებუ. უდიდაშ ცივილიზაციეფიშე, ნამუსჷთ თაქ ოხორუეფი უღუდეს ვარდა ეჭოფილი აფუდესჷნ, რდეს - ხურიტეფი (ცივილიზაცია), ხათეფი, ხეთეფი, ჰუნეფი, კოლხეფი, იბერიალეფი, სკვითეფი, კიმერიალეფი, კელტეფი, ფრიგიალეფი, ლიდიარეფი, ლუვიარეფი, ბერძენეფი, რომალეფი, სომეხეფი, აზერბაიჯანალეფი, სპარსალეფი, არაბეფი, ქურთეფი, სელჯუკეფი დო ოსმალეფი.
გეოგრაფიული მახასიათაფალეფი
ომძღჷ უჩა, მარმარილოშ, ეგეოსიშ დო სქირონაშქა ზუღეფი დო ბოსფორიშ დო დარდანელიშ საროტეფი, ნამუთ აზიას გუთმორთჷნს ევროპაშე. მორჩილი აზიაშ ბჟაეიოლი ხურგეფი, მუჭოთ ფიზიკურ-გეოგრაფიული ზონეფინ, რჩქვანილობურო კოროცხჷნა სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზიშე ისკანდერუნიშ საროტიშ ობჟათეშა, უკული 40-ა მერიდინს დო ტობა ვანს შქას, მორჩილ აზიაშ ოორუე ხურგა დოხოლაფირო მუთმუხვადუ წყარმალუ ჭოროხიშ გიმენი მალობას. მორჩილი აზიაშ წყარპიჯიწკჷმა იდვალუაფუ - (კვიპროსიშ, როდოსიშ დო შხვა კოკეფი).
ჩქონს უმენტაშო გვალამი რელიეფიე. უმენტაშ ნორთის იკენს გვერდოტიოზი მორჩილაზიური ლაკადა, ბჟაეიოლშე — სომეხური ლაკადა. ჩქონიშ წყარპიჯიშ მანგას — ინწრო რზენეფიე, სქირონაშქაზუღური ჩანარეფით.
ლიტერატურა
* კატეგორია:არხო ბჟაეიოლი კატეგორია:თურქეთი
კასტროვიერეინა (პროვინცია)
კასტროვიერეინა — უანკაველიკაშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე კასტროვიერეინა. პროვინციაშ ფართობი რე 3,984.62 კმ², მახორობა აკმადგინანს 20,018 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 13 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უანკაველიკაშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
მორზეშ ანბანი
thumb|right|250px|მორზეშ ანბანი thumb|right|250px|SOS სიგნალი მორზეშ ანბანიშ საშუალებათ მორზეშ ანბანი — სიმბოლოეფიშ კოდირაფაშ ართ-ართი საშუალება რე. თიშ საშუალებათ ანბანიშ ირი ასოს, ცირფებიშ დო ოსვანჯაფალი ნიშნეფიშ მანგიორო გჷმირინუაფჷ გირძე დო კუნტა სტანდარტული ელემენტეფი. ათე ელემენტეფი შილებე რდას ხონარიელი სიგნალეფი ვარდა შანეფი დო ჩინებული რე მუჭოთ „ჭურჭულეფი“ დო „ტირეეფი“.
თიში მაქიმინალი რე სამუელ მორზე დო მაართათ გვალო თიშ ტელეგრაფის გიმირინუაფუდჷ 1840-იან წანეფს. ხოლო აქტიურო გჷმირინუაფუდჷ რადიო კომუნიკაციას 1890-იან წანეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტელეკომუნიკაცია კატეგორია:კოდირაფა
მიშელ როდრიგესი
მაითე მიშელ როდრიგესი (დ. 12 მანგი, 1978, ტეხასი) — უმოსო ჩინებული მუჭოთ მიშელ როდრიგესი, ამერიკალი არტისტი, სცენარისტი დო დიჯეი. ოკათჷდჷ ფილმეფს: ფორსაჟი, ავატარი დო შხვეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი სცენარისტეფი კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1978
პედრო ალმოდოვარი
პედრო ალმოდოვარ კაბალიერო (Pedro Almodóvar Caballero; დ. 25 ეკენია, 1951, კალსადა დე კალატრავა, ესპანეთი) — ესპანარი კინორეჟისორი. 1980-ამ წანეფს მაართა ფილმიშ გინოღალაშ უკული ამდღარშახ 30-შახ ფილმი აფუ ჭარილი, დოდგჷმილი დო ნამთინე თე ფილმეფს როლი ხოლო აფუ ნალაჸაფინა.
თიქ მუშ ჯიმა ავგუსტინ ალმოდოვარწკმა ართო დარსხუ კინოკომპანია ელ დესეო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანარეფი კატეგორია:ესპანარი კინორეჟისორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1951
პრაია
პრაია (პორტუგ.: Praia — პლაჟი) — კაბო-ვერდეშ ნანანოღა დო თაშნეშე არძაშე დიდი ნოღა. იდვალუაფუ ატლანტიშ ოკიანეს, სენეგალიშ წყარპიჯწკჷმა. იდვალუაფუ კოკი სანტიაგუს. კოკის სქირე ჰავა რე. ნოღაქ დირსხუ XV ოშწანურას.
ბეირუთი
ბეირუთი (არაბ. بيروت; ბაირუთ) — ლიბანიშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა. მახორობა 1,700,000 კოჩი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლიბანიშ ნოღეფი კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ანგარაესი (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|პროვინციაშ აბანდვალა უანკაველიკაშ რეგიონს ანგარაესი — უანკაველიკაშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ლირკაი. პროვინციაშ ფართობი რე 1,959.03 კმ². 2002 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 51,931 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 12 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უანკაველიკაშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
უიარაღო
უიარაღო (თახმი ჯოხო დო გვარი: კონდრატე დავითიშ სქი თათარიშვილი. დ. 21 ეკენიას, 1872, ოფუტე აბასთუმანი, ამდღანერი ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი — ღ. 9 მესი 1929, ქართი) — ქორთუ ჭარუ.
ბიოგრაფია
1887 წანაშე გურაფულენდჷ ქართიშ,1893 წანაშე კიევიშ ოშურიელე სემინარიას. (გათუ 1894). პირველი თხობელუა ,,მშვიდობით“ 1895 წანას გჷმაბჟინუ ჟურნალ ,,მოამბეს.“ 1896 პაპათ აკურთხეს. ღურამესარჯებულ რევოლუციონერი ჯარიშკოჩეფიშ გინორინაშენი 1906 წანას ოხვამეშე გეგნორაჸეს.
უიარაღოქ გაგინძორჷ ინტენსიური ლიტერატურული ქარანუა. წოროხანდენდჷ ჟურნალ–გაზეთეფწკჷმა (მოამბე,“ ჯეჯილი“,,,კვალი“ ,,მეგობარი“,დროება“ დო შხვა), თხობელუეფც "მე და ბიძაჩემი“, "ჩაიზე“, "უსიამოვნო შეხვედრა“, რეაქცია“ "პირუთვნელი დაფასება“ "წესდება“ (1900–1913) ჭარუ მუკმარჩქინანდჷ ბურჟუაზიულ ჯარალუაშ მანკიერებეფც. თიში პუბლიცისტური ჭარილობა მეწურაფილი რდჷ ცარიზმიშ საწინაღნდეგოთ. პოლიციაშ გესაძინეობაშ თუდო რინელ უიარაღოქ აძულებურქ იჸუ 1912-დეთხუკო საქორთუოსჷნ. 1912–1919 წანეფც გურაფულენდჷ ბრიუსელიშ უნივერსტეტიშ ორთაშმენცარობაშ ფაკულტეტის გეოლოგიურ გჷნორთის. საქორთუოშა დორთაშ უკული (1921) წანას ხანდენდჷ ქართიშ სახენწჷფო უნივერისტეტიშ გეოლოგიაშ კათედრაშ ასისტენტო. 1923 წანაშე საქორთუოშ სახენწჷფო მუზეუმიშ გეოლოგიურ გჷნორთის. უიარაღოშ მენცარული ნახანდეფი კილ კილშა ოწაწგჷნორთის კოლხეთიშ რზენიშ, ალაზანიშ ვეშ დო თრიალეთიშ ბჟაეიოლ ნორთიშ ჰიდროგეოლოგიურ ოკითხურეფც. თეწკჷმა ართო არკვიენდ ოკიდალი მოღეეფიშ დო ბეტონიტურ დიხაჭუბერეფიშ ოშაყარუშ ოკითხურეფც. უიარაღოშ შანულამი ჭარილობა, ნამუქგჷნორთისთ ოქიანე აღიარაფა მოუღჷ ავტორცჷნ, რე ისტორიული თხობელუა "მამელუკი“ (გიმიბჟინუ 1912 კათელი "გრდემლი". წიგნი II, ფილმი ( მამლუქი. 1958) თხობელუა უჯვეშაშ საქორთუოშ ართ–ართი უწვავაშ ოჭვებელც ჭკორეფიშ შხვათურეფშა მეჸიდირც ოწაწგჷნორთის. კვათიერი პატრიოტული შურძალიერებაქ სანწალე სიუჟეტის მიშაწყორილ ნათელ სტილქ გოპიჯალუ რევოლუციაშახ პროზაშ ჭიჭე (ტიციან ტაბიძე ) შედევრიშ ფართე პოპულარობა. უიარაღოს ორხველჷ ხოლო რომანი ,,მაძიებელნი“(იჭარუ 1902 წანას. პირველო ისტამბჷ მერკეთ 1940 წანას ჟურნალ "მნათობის“ 1957–58 წანეფც გუმობჟინდჷ ჭარუშ აკნარსხეფიშ რსული კათელქ, ჟირ ტომო.(აკმადგინაფალი მონოგრაფიული ნარკვევეფიშ დო ბიბლიოგრაფიული შენიშვნეფიშ ავტორი სოლომონ ცაიშვილი).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი კატეგორია:ქორთუ გეოლოგეფი კატეგორია:დუნაბადი 1872 კატეგორია:ნაღურა 1929
კოსტა ხეთაგუროვი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოსეფი კატეგორია:ოსი პოეტეფი კატეგორია:ოსი ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1859 კატეგორია:ნაღურა 1906
ბადრინატჰი
ბადრინატჰი (Badrinath, बद्रीनाथ) — ნოღა ინდოეთის, უტარაკჰანდიშ შტატიშ ჩამოლიშ ოლქის. ნოღა იდვალუაფუ გარჰვალიშ ქჷნდჷრეფს, წყარმალუ ალაკნანდაშ წყარპიჯეფს, ნოღა რიშიკეშიშ ოორუეშე 301 კმ-შ გოძვენას.
ბადრინატჰი - წიმინდე ინდუისტური ნოღა რე.
კატეგორია:უტარაკჰანდიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდუიზმიშ წიმინდე ნოღეფი
ტროა
მინი|260პქ|გონთხორუეფით მეგორელი ნოღაშ ხორგიშიშ ფრაგმენტეფი. ტროა (Τροία ვარდა, თაშნეშე ; Troia, Ilium) — ლეგენდარული ნოღა, ეჭარილი ტროაშ ლჷმაშ ციკლის, ილიადას, ჰომეროსიშ ჯვეშ ბერძემულ ეპოსის.
ტროა (Truva, Hissarlik 39°58′N 26°13′E) თაშნეშე არქეოლოგიური ელმოლიე ანატოლიას, ჰომეროსიშენი ეჭარილ აკანს ზუღაშ პიჯის დარდანელიშ საროტიშ ობჟათე-ბჟადალს გვალა იდაშ ოსხირს.
ახალი ნოღა ილიუმიქ დირსხუ ლეგენდარული ილიონიშ (ტროა) აკანს რომიშ იმპერატორ ავგუსტუსიშ მართუაშ პერიოდის. მოხუჯური დვალაფაშ ჭყოლოფუათ ნოღა ძალამ დიდარი რდჷ, მარა კონსტანტინეპოლიშ დორსხუაფაშ უკული, ბიზანტიაშ პერიოდის, ნოღაქ მუშ შანულობა მიოდინუ.
1998 წანას, ტროა გემიშიღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია კატეგორია:არქეოლოგია კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი თურქეთის
მარიო კემპესი
მარიო ალბერთო კემპეს ჩიოდი (დ. 15 კვირკვე 1954 ბელვილი, ქორდობაშ პროვინცია, არგენტინა) არგენტინალი მობურთე, არგენტინაშ ოკუჩხბურთე ერუანული ნაკათაშ მაკათური.
კატეგორია:არგენტინალეფი კატეგორია:არგენტინალი მობურთეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1954
მანუჩარ II დადიანი
მანუჩარ II დადიანი — ოდიშიშ თარი 1791-1795 წწ., კაცია II დადიანიშ სქი. 1792 წანას, სოლომონ II-აშ მოხვარათ ხვისტა მიდუღჷ მუში ჯიმა, გრიგოლს. 1796 წანას, გრიგოლქ დირთინუ ხვისტა, მანუჩარ II დადიანქ — 1799 წანას ომაფასქირეთ მიღჷ ოლიპარტიანე. ართბორჯის სოლომონ II-აშ ჭყოლოფუათ ხოლო ობურჯუდჷ ჯიმას, მარა 1802 წანას, საბოლათ გერიგჷ თის. 1804 წანას, მანუჩარქ მიოდინუ ოლიპარტიანე. ოდიშიშ ოთარეშ რუსეთიშ მაფორუობაშ გიმე მიშულაშ უკული, 1805 წანაშ ღურთუთას, გრიგოლიშ დო მანუჩარიშ ნანაქ, ანაქ ოლიპარტიანეშ მანუჩარშო დოტება ქოთხუ თარმამართალ ციციანოვს, მარა ვარი მიღჷ. ოლიპარტიანე ოდიშიშ თარიშ ოხასე მამულონო გეგმაცხადჷ, უკული — სამოუროთ გინაჩჷ თავად დგებუაძეეფს.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი მ
ბარდა (ნოღა)
ბარდა, ბარდავი (Bərdə, بردع, Պարտավ) — ნოღა აზერბაიჯანს, ყარაბაღიშ რზენს, ეყარმალუ ტერტერიშ ჟირზოლო წყარპიჯის, ბარდაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
ასეიანი ნოღა ბარდაშე მუსხირენი კილომეტრიშ მოჩილათათ ისტორიული ბარდავიშ აკნაცჷმეფი რე. მუჭოთ ჩქჷნ, ნოღა თაქ დიო ხოლო IV ოშწანურას რდჷ. V ოშწანურას ბარდავი ალბანეთიშ მაფეფიშ დო ალბანეთიშ ქირსიანული ოხვამეშ ოხვისტე ნოღა რდჷ, თეშ მუჭოთ შანულამი ოვაჭარე დო კულტურული ცენტრი. 627 წანას ნოღა ჯაბღუ-ხაკანქ გეჭოფჷ დო თიში მახორობა გეშაჭყვიდჷ. VIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს არაბეფქ გეჭოფეს. ნოღა ოქერვანე რზეფიშ შარააკართაფუს იდვალუაფდჷ დო შხუ ოვაჭარე-ომოხელე ცენტრი რდჷ. X ოშწანურას სალარიდეფს დოჸუნდჷ, კინ თი ოშწანურას ოორუეშე მოულირი რუსეფქ ქჷდეკინეს. 1192—1193 წანეფს, ქორთუეფიშ ჯარქ დოლესქერჷ. უკულიან ოშწანურეფს უგუჩემებუ ლჷმეფიშ შედეგო ნოღაქ გეფარჩაკუ. XVIII ოშწანურაშ I ნორთის თათარ-მონღოლეფიშ ლესქერუეფიშ უკული ბარდავიქ ოფუტეთ გჷნირთჷ.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნოღეფი კატეგორია:ისტორიული ნოღეფი
სან-ბორხაშ მუნიციპალიტეტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ვალენტინო მაცოლა
ვალენტინო მაცოლა (დ. 26 ღურთუთა, 1919, კასსანო–დ'ადდა, იტალია – ღ. 4 მესი, 1949, სუპერგა) — იტალიარი მობურთე, „ალფა რომეოშ“, „ვენეციაშ“, „ტორინოშ“ მობურთე, ღურუ ავიაკასტროფას.
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი მობურთეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1919 კატეგორია:ნაღურა 1949
მარსელი
მარსელი (ფრანგ. Ville de Marseille) — ნოღა დო უდიდაში პორტი საფრანგეთის. მახორობა 855,393.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
ეიკონი
ალიაუნ დამალა ბუგა ტიმე ბონგო პურუ ნაკა ლუ ლუ ლუ ბადარუ ეიკონ ტიამი (Aliaune Damala Bouga Time Bongo Puru Nacka Lu Lu Lu Badara Akon Thiam; დ. 16 პირელი, 1977, სენტ-ლუისი, ააშ), ჩინებული მუჭოთ საიათ ეიკონი (Akon) — სენეგალარი-ამერიკალი რიტმ ენდ ბლიუზ მობირე დო კომპოზიტორი, მუსიკალური პროდიუსერი, ბიზნესმენი დო ფილანტროპისტი. წჷმოძინას მიოჭირინუ 2004 წანას "Locked Up-შ" გჷშაშქუმალათ, ნამუთ მიშეშჷ თიშ დებიუტურ ალბომს Trouble. თიში მაჟირა ალბომქ, Konvicted, მოუღჷ თის გრემიშ დოჯილადაფას ნომინაცია ბირაშო "Smack That". თიქ დარსხჷ ჟირი ინმაჭარალი სტუდია: Konvict Muzik დო Kon Live Distribution. თინა რე ბოლო ვითი წანაშ ართართი არძაშე წჷმოძინელი დო მიარეფერამი რიტმ ენდ ბლიუზიშ მობირე. თინა შხირო იბირს ჰუკის შხვა არტისტეფიშო დო ათეჟამო აკრედიტაფილი რე 200 სუმარწკჷმა ართო გჷმორჩქინათ დო 32 ბილბორდიშ ჩხე ოშულიშ ბირათ. თის უღუ გრემიშ დოჯილდაფაშ ამშვი ნომინაცია დო გჷშაშქუმალირი ბირეფი თიჯგუა არტისტეფიშო, მუჭომეფით რენა ლედი გაგა, T-Pain დო ლეონა ლუისი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1977 კატეგორია:ამერიკალი მუსლიმანეფი კატეგორია:ამერიკალი მუსიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი კატეგორია:ეიკონი
სოხუმი
სოხუმი (აფხ Аҟәа აყუა,ქორთ. სოხუმი) — ნოღა საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნანანოღა, სოხუმიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ 1848 წანას. 1991 წანაშ კონფლიქტიშახ სოხუმი საქორთუოშ ართ-ართი მაჸონაფალი ოტრანსპორტე (ოზუღე პორტი, რკინაშარაშ ვაგზალი, აეროპორტი), კულტურული დო ოკურორტე-ტურისტული ცენტრი რდჷ. 1991 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანდჷ 120 000 კოჩი, 2010 წანაშ მუნაჩემეფით — 39 100 კოჩი.
1992-93 წანეფიშ რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ გეშა ნოღაქ მიოდინუ მუში შანულობა. 1993 წანაშ ეკენიას, რუსულ ჯარქ აფხაზ სეპარატისტეფწკჷმა, თექიან სომეხეფწკჷმა დო ოორუე-კავკაციარ მოხალისეეფწკჷმა ართო ნოღა შტურმით გეჭოფუ. მოხვადჷ ეთნიკური ქორთუეფიშ დო შხვა ნაციეფიშ ეთნიკური წიმინდუაქ. თხოზინელეფი ამდღა ხოლო ელჷნა მუნეფიშ ჸუდეეფშა დორთას.
სოხუმი გეკიდილიე უთარაშო წყარმალუეფიშ გუმისთაშ დო კელასურიშ თუდოლენი მალობეფიშ შქას დვალირ რზენ-დჷკის, ოდო თიში ობჟათე-ბჟაეიოლი ნორთი — წყარმალუეფიშ ბესლეთიშ დო კელასურიშ შქას დვალირი ინწრო ძგა რზენ-დჷკის. ნოღაშ დოხორინი იფაჩუ გა-სუკეფს, ნამუეფჷთ ზუღაპიჯიშ დჷკის ოორუე-ელახჷშე ომძღჷ. სოხუმიშ ფართობი 23,3 კმ².
ჯოხოდვალა
აფხაზურო ნოღას ჯოხო Аҟәа (აყუა), ნამუთ აფხაზურო ჯოხო „წყარს“. ქორთულო ნოღას ჯოხო „სოხუმი,“ ვარ და „აყუ“, მარგალურო – „აყუჯიხა“, რუსულო – Сухум, ვარ და Сухуми. ნოღაშ ეტიმოლგია რე სანირზო. შქა ოშწანურეფიშ ქორთული წყუეფს ნოღა მოშინაფილი რე, მუჭოთ „ცხუმი.“ მოგვიანაფილო, ოტომანეფიშ კონტროლიშ თუდო, ნოღას თურქულო ჯოხოდჷ სოხუმ-კალე. ინგლისურო, არძაშ უმოსო იხვარებაფუაფუ Sukhumi. Sokhumi რე შინელი უმოსო ჯვეშ წყუეფს, Encyclopædia Britannica-ს MSN Encarta-ს.
ზოგადი ინფორმაცია
სოხუმი იდვალუაფუ უჩა ზუღაშ ელახ წყარპიჯის, სოდეთ რე ონიშოლი, რკინაშარაშ ნოსქვი დო მასვანჯებელი კურორტი. ნოღა ჩინებული რე მუშ წყარპიჯეფით, სანატორიუმეფით, მინერალური წყარეფით დო გვერდოტროპიკული კლიმატით. ნოღას ასქვამენს ბოტანიკური ბაღი, ნამუთ 1840 წანაშე ფუნქციონირენს. რე ართ-ართი არძაშე უმოს ჯვეში ბოტანიკური ბაღი თელი კავკაციას.
ისტორია
ნოღაშ ისტორია იჭყაფუ ჯვ.წ.ე. მა-6 ოშწანურაშ შქა ხანეფშე, მუჟამშეთ დიხორეს თაქ კოლხური ტომეფქ. ნოღა ჯვეშ ბერძნული წყუეფს მოშინაფილი რე, მუჭოთ „დიოსკურია“ (ბერძნ. Διοσκουριάς), ნამუსჷთ მიორცხუანა არგონავტეფიშ ურდუმუაშ მაკათური ნაჟირა ჯიმალეფიშ - კასტორიშ დო პოლიდევკეშ (დიოსკურეფიშ) ჯოხოს. ართგანეფიშ არზით, „დიოსკურია“ აბანობური კოლხური (ლაზ-მარგალური) ტოპონიმი რე - „დიო-/დია-“ დიდა, დიდაღორონთი, „სკური“ - წყარი, წყარმალუ, „წყარიშ დიდა, წყარმალუშ დიდაღორონთი“. ჯვეშ ქორთული წყუეფს მოშინაფილი რე, მუჭოთ „ცხომი“, „ცხუმი“. ოეგებიეთ, ეტიმოლოგიურო ცხუმი მოურს „ცხიმურშე“ (შონურო „ცხჳიმრა“, „ცხჳიმ“), ვარ და „ჩხომიშე“. „ცხუმიშე“ რე მეღებული თურქიზაფილი ფორმა „სუხუმ“ (თურქ. Suhum), ნამუქჷთ უკული ფართო გოფაჩუა ძირჷ შხვადოშხვა ნინეფს, თენეფი შქას ქორთულს დო მარგალურს. ნოღას ამდღა აფხაზურო ჯოხო აყუა (აფხ. Аҟәа), მუთ გვიანიშ მონახვამილა რე. thumb|left| სოხუმიშ ონიშოლი ჯვეში დო უკულიან ბჟადალ ევროპულ წყუეფს ნოღა მოშინაფილი რე შხვადოშხვა ჯოხოეფით: სებასტოპოლი, სავასტოპოლი, სავატოპოლი, სანატოპოლი, ფავასტა, პორტო მეგრელო, ისგაური დო შხვა, მუჭოთ ონიშოლი კოლხას დო უკული მუჭოთ სამარგალოშ ქიანას, საქორთუოს. XVIII ოშწანურაშ ფრანგული გეოგრაფიული გჷმოჩამეფს სოხუმი სამარგალოშ ნანანოღათ რე მოშინაფილი (ჟან ბაპტის ლუი კლუე, ნიკოლ დელაკრუა დო შხვ.).
მუშ სისქვამაშ გეშა, ოსმალეფი სოხუმს „მაჟირა სტამბოლს“ უძახჷდეს. სოხუმი აფხაზეთის ოსმალეფიშ პატჷნობაშ გიობიჯალი რდჷ. 1724 წანას ოსმალეფქ თაქიან ჯიხა ხოლო უმოსო გაბერჯეკეს დო სუხუმ-კალე (სოხუმიშ ჯიხა) ქიგიოდვეს. 1725 დო 1728 წანეფს თაქ ანტიოსმალური არყაფეფს უღუდჷ აბანი, მარა ნოღა ოსმალეფიშ ხეს სქჷდუდჷ. 1771 წანაშ არყაფაშ უკული სოხუმქ ოსმალეფშე გიჩოლჷ, მარა ჭიჭე ხანით. მალას ნოღა კინ ოსმალეფქ ქჷდეკჷნეს. XVIII ოშწანურაშე ეკონიას სოხუმი აფხაზეთიშ თარიშ რეზიდენციათ გინირთჷ. ოსმალეფიშ პატჷნობაშ ბორჯის ნოღაქ ჭკორეფით ვაჭრუაშ ართ-ართი პუნქტო გინირთჷ. 1810 წანას სოხუმი რუსეთიშ ჯარქ გოჩოლუ ოსმალეფშე. XIX ოშწანურაშ 30-ამ წანეფშე დიიჭყჷ სოხუმიშ აწოკჷნაქ. 1832 წანას გიინწყჷ ოზჷრუქ (ქორთ. საბაჟო). 1846 წანაშე სოხუმს რე ონიშოლი. 1847 წანაშე ოფიციალურო მიაჩჷ ნოღაშ სტატუსიქ.
1993 წანაშ 27 ეკენიაშე ნოღა ოკუპირაფილი აფჷ რუსეთის.
ოძირაფუეფი
ბაგრატიონეფიშ ფარანიშ (XI ო.) აკნაცჷმეფი, ბოტანიკური ბაღი, სტალაქტიტური ფოქვეფი ოფუტე შრომაწკჷმა, უნიკალური ფერმა-ლაბორატორია — პრიმატორიუმი. სოხუმს რე ცხუმ-აფხაზეთიშ ეპარქიაშ კათედრა დო რეზიდენცია.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სოხუმი კატეგორია:აფხაზეთი კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნოღეფი კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი კატეგორია:უჩაზუღაპიჯიშ ნოღეფი
დიფიქალთ-რანი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ვირჯინიაშ წყარმალუეფი
ანა ტატიშვილი
thumb|ანა ტატიშვილი
ანა ტატიშვილი (დ. 3 ფურთუთა, 1990, ქართი, საქორთუო) — ქორთუ ჩოგანმობურთე. არძოშ უდიდაშ აბანს -84 მიოჭირინუ 2011 წანაშ 4 კვირკვეს. დუბლეფს უღუდჷ არძოშ უდიდაში 107 აბანი, 2010 წანაშ 12 პირელს. 2011 წანას ანა ტატიშვილქ მიიგჷ კუნეოშ ინტერნაციონალური ტურნირი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ ჩოგანმობურთეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1990
აკობამბა (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|პროვინციაშ აბანდვალა უანკაველიკაშ რეგიონს აკობამბა — უანკაველიკაშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე აკობამბა. პროვინციაშ ფართობი რე 910.82 კმ². 2002 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 62,868 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 8 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უანკაველიკაშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
თირეს გიბსონი
თაირეს დარნელ გიბსონი (Tyrese Darnell Gibson; დ. 30 ქირსეთუთა, 1978, კალიფორნია) — ამერიკალი არტისტი, მობირე, პროდუსერი დო მოდელი. ჩინებული რე რომან ფირსიშ როლით ფორსაჟიშ ფილმეფიშ სერიაშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი კატეგორია:ამერიკალი მოდელეფი კატეგორია:ამერიკალი პროდიუსერეფი
მითჰუნ ჩაკრაბორტი
მითჰუნ ჩაკრაბორტი, მიტხუნ,  მითუნ ჩაკრაბორტი (ბენგ.: মিঠুন চক্রবর্তী, დაბადებაშ ჯოხო: გურანგა ჩაკრაბორტი; დ. 16 მანგი, 1950) — ინდური კინოშ არტისტი. უღუდუ პოპულარობა 1980-ამ წანეფს. ჩინებული რე ინდური კინოთ დისკოშ მასხაპალი, გინოღალირი 1982 წანას.
სამუელ მორზე
thumb|სამუელ მორზე (1855-1865) სემიუელ ფინლი ბრიზ მორზე (Samuel Finley Breese Morse; დ. 27 პირელი, 1791, ჩარლსტაუნი, მასაჩუსეტსი ― ღ. 2 პირელი, 1872, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი გჷმმაგონებელი დო ხანტუ. თიშ გიშაკერძაფილო ჩინებული გჷმოგონაფა რე — ელექტრომაგნიტური მაბეშტალი ტელეგრაფი („მორზეშ აპარატი“, 1836) დო მორზეშ ანბანი.
1844 წანაშ 24 მესის ნოღა ვაშინგტონს დო ბალტიმორს შქას იჯღონ მაართა დეპეშაქ, ნამუეფით ხვარენდეს მორზეშ მეთოდის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი გჷმმაგონებელეფი კატეგორია:დუნაბადი 1791 კატეგორია:ნაღურა 1872 კატეგორია:ჭარულობაშ დჷმარსხუაფალეფი
მიუსერა
მიუსერა, მისრა (აფხ. Мысра) — დაბა გუდაუთაშ მუნიციპალიტეტის, აფხაზეთის. დაბა იდვალუაფუ ბიჭვინთაშე ოორუეს, 8 კმ-ის, უჩა ზუღაშ პიჯის, ბიჭვინთა-მიუსერაშ სახენწჷფო ტყაჩირიშ ტეროტირიას. დაბაში სტატუსი მეჩეს 1990 წანაშ დაჭყაფუს, სტატუსიშ მეღებაშა რდჷ ართ-ართი ოფუტე მუგუძირხვაშ თემს.
სქოლიო
კატეგორია:გუდაუთაშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი
ლიონი
ლიონი (ფრანგ. lyon) — ნოღა საფრანგეთის. მახორობა 470,000 კოჩი (2007). იდვალუაფუ საფრანგეთიშ ცენტრალურ ნორთის, რონა-ალპეფიშ ნანანოღა. მახორობაშ მუდანობათ მასუმა ნოღა რე საფრანგეთის პარიზიშ დო მარსელიშ უკული. ნოღას დოხოლაფირო ოხორანს 470 000 კოჩი (2001).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
პომერაპე
პომერაპე (Pomerape) – ვულკანი ანდეფანდეფიშ გვალეფს, ბოლივიაშ დო ჩილეშ თანჯას. არიკა დო პარინაკოტაშ რეგიონს. სიმაღალა – 6265 მ. მუშ ობჟათეშ განშე დვალირ ვულკან პარინაკოტაწკჷმა ართო წჷმარინუანს ნევადო–დე–პაიაკატიშ კომპლექსიშ ნორთის.
ვულკანშა ეშაულარო არძაშე უჯგუში ბორჯი რე მანგიშე გერგობათუთაშახ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ ვულკანეფი კატეგორია:ბოლივიაშ ვულკანეფი
მორღაშ ტრანზიტი
მინი|250პქ|მორღაშ 2012 წანაშ ტრანზიტიშ გინაჯინუ ოორუე გვერდსფეროშე მორღაშ ტრანზიტი ბჟაშ ქართაშ მანგას — ჸოფირება, მუჟამცჷთ პლანეტა მორღა მიკურს აიწორო ბჟა დო დიხაუჩა შქას დო ირწყებე ბჟაშ ქართას. ტრანზიტიშ განწხანც, მორღაშ ძირაფა დიხაუჩაშე ჭიჭე უჩა ჭურჭულიშ სახეთ რე შელებუანი, ნამუთ ქართაშ მანგას გჷნმიაბანუაფუ. თეშნერი ტრანზიტეფი მუჭოთ წესინ მუსხირენი საათის იგჷნძორებუ (2012 წანაშ ტრანზიტი 6 საათი დო 40 წუნც მიშჷ). ტრანზიტი თუთაშით ბჟაშ გეუკუმელაფაშ მეთე რე. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა მორღაშ დიამეტრი თუთაშე სუმშახ უმოსი რენ, თინა უმოსი ჭიჭეთ რჩქჷ დო უმოსი ნერას გჷნმიაბანუაფუ, რახან დიხაუჩაშე უმოსო რე დოჩილითაფირი, ვინდარო თუთა.
მორღაშ ტრანზიტეფი უვანაფერაშო პროგნოზირაფონ ასტრონომიულ ფენომენეფც შქას რე. ჸოფირება ირი 243 წარმოწანას იმაჟირებუ, 8 წანამ ტკუბა ტრანზიტეფწკჷმა ართო, ნამუეფჷთ გჷშართილიე ხანგინძე, 121,5 დო 105,5 წანამ შვანით. გომაჟირაფონობა მიარსხუაფუ თი ფაქტის, ნამდა დიხაუჩაშ დო მორღაშ ორბიტული პერიოდულობა 8:13 დო 243:395-იშ წოროზჷმონი რე.
მორღაშ ბოლო ტრანზიტიქ 2012 წანაშ 5-6 მანგის მოხვადჷ დო თინა ეკონია რდჷ XXI ოშწანურას. წოხოლენი ტრანზიტიქ 2004 წანაშ 8 მანგის მოხვადჷ. უმოსი წოხოლენი ტრანზიტეფიშ ტკუბეფქ 1874 წანაშ დო 1882 წანაშ ქირსეთუთას იფიქსირჷ. 2012 წანაშ გეჸვენჯი ტრანზიტი 2117 წანაშ დო 2125 წანაშ ქირსეთუთას იჸუაფუ.
სქოლიო
კატეგორია:ასტრონომია კატეგორია:ასტრონომიული ჸოფირებეფი კატეგორია:ბჟაშ სისტემა
სტამბოლი
thumb|right|[[გალათაშ გინაჯინუ]]
სტამბოლი (თურქ. İstanbul) — თურქეთიშ არძაშე დიდი ნოღა. ისვალუაფუ ბოსფორიშ საროტის ონიშოლწკჷმა „ორქოშ ქა“ (თურქ. Haliç), ქიანაშ ოორუე-ბჟადალშე. ოფიციალურო მუჭოთ თეშინ, სტამბოლი ევროპული ნოღათ იშინუაფუ, შილებე მუშ კჷნოხონ კონსტანტინოპოლიშ, ელახ რომიშ იმპერიაშ ნანანოღაშ გეშა. 2000 წანაშ ეკოროცხუათ ნოღაშ მახორობა რდჷ 8.803.468 კოჩი (10.018.735 აგლომერაციას). სტამბოლი ევროპაშ არძაშე დიდი ნოღეფს შქას რე. ნოღაშ გეოგრაფიული კოორდინატეფი რე 41° N 28° E. სტამბოლი რე სტამბოლიშ პროვინციაშ ნანანოღა.
ბერძენი კოლონისტეფიშ მაართა ოხორექ ბიზანტიური ჯოხო, მუნეფიშ ლიდერი მეგარელი ბიზაშე მიღ. ახ.წ. 324 წანას თიქ ელახ რომიშ იმპერიაშ ნანანოღათ გინართინუ იმპერატორი კონსტანტინე დიდიქ. ბიზანტიუმს ნოვა-რომა ქიგიოდვეს, მარა თაქიან მახორუეფს თე ჯოხოქ ვამოხვადეს ჸუჯის ჯგირო დო ნოღაქ მალას ჩინებულქ იჸუ, მუჭოთ კონსტანტინოპოლი -„კონსტანტინეშ ნოღა“. რომიშ დო ბჟადალ რომიშ იმპერიაშ დონთხაფაშ უკული კონსტანტინოპოლქ გინირთჷ ბიზანტიაშ იმპერიაშ ნანანოღათ. ბიზანტია კულტურულო ბერძენული იმპერია რდჷ დო ბერძენული ორთოდოქსული ქირსიანობაშ ცენტრო გინირთჷ რომშე მოსოფუაშ უკული. თე ბორჯეფს იკიდუ თაქ ბრელი ოხვამე დო მონასტერქ, ართ-ართი რე - აია სოფია. კონსტანტინოპოლიშ პატრიარქიშ, ბერძნული ორთოდოქსული ეკლესიაშ შურიელი ლიდერიშ ხვისტა ამდღარშახ სტამბოლს სქიდუ.
სლობოდან მილოშევიჩი
სლობოდან მილოშევიჩი (დ. 20 მარაშინათუთა, 1941, პოჟარევაცი, იუგოსლავია – ღ. 11 მელახი, 2006, ჰააგა, ჰოლანდია) - სერბი პოლიტიკოსი, სერბეთიშ პრეზიდენტი 1989-97 წანეფს დო იუგოსლავიაშ პრეზიდენტი 1997-2000 წანეფს.
სტამბოლი
1453 წანას კონსტანტინოპოლი ოსმალეფიშ იმპერიაქ გეჭოფუ დო მალას თე იმპერიაშ ნანანოღათ გინირთჷ. ეჭოფუაშახ თურქეფი ნოღას სტამბოლს უძახჷდეს, მარა ოფიციალურო ქუსტანტანია (القسطنطنية) გჷმირინუაფუდჷ, მუთ არაბულო „კონსტანტინეშ ნოღას“ ჯოხოდ. ნოღას ოფიციალურო სტამბოლქ 1930 წანაშ 28 მელახის გიადუ.
სლობოდან მილოშევიჩი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სერბეფი კატეგორია:სერბეთიშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:იუგოსლავიაშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1941 კატეგორია:ნაღურა 2006
სტამბოლი
ეტიმოლოგია
ნოღაშ მაართა ჩინებული ჯოხო რე ბიზანტი. 330 წანაშ 11 მესის რომაარი იმპერატორქ კონსტანტინე I-ქ ნოღა ელახ რომიშ იმპერიაშ ნოღათ გინაშქუ დო თის ნოვა რომა (რუმ. Nova Roma — „ახალ რომი“) ქიგიოდუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:სტამბოლი კატეგორია:უჯვეშაში ნოღეფი კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი კატეგორია:მოსოფელიშ უდიდაში ნოღეფი კატეგორია:წიმინდე ნოღეფი კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერია კატეგორია:ევროპაშ კულტურული ნანანოღეფი
სამარა
სამარა (Сама́ра; 1935-1991 წანეფს — კუიბიშევი) — ნოღა რუსეთიშ ვოლგაშპიჯეთის, სამარაშ ოლქიშ დო ვოლგაშპიჯეთიშ ეკონომიკური რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
ნოღა იდვალუაფჷ წყარმალუ ვოლგაშ პიჯის, სარატოვიშ წყაროჩუაშეშ კვარჩხან წყარპიჯის, სოდე წყარმალუეფი სამარაშ დო სოკიშ ინაკათაფუს. მოსკოვიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 1065 კილომეტრიშ მეძენას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სამარაშ ოლქიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
დამორჩილი
დამორჩილი, თაშნეშე ოკათე რაგადის მიშულირი — წანმოწანაშ ბორჯი, ნამუთ დიხაუჩაშ ოორუე გვერდოსფეროს დამორჩილიშ ბუნიობაშე (23 ეკენია) ზოთონჯიშ ბჟაჸურშუაშახ (22 წირსეთუთა) იგჷნძორებუ. რჩქვანელობურო დამორჩილი უჯოხონა ეკენიაშ, გჷმათუთაშ დო გერგობათუთაშ თუთეფშა. თე პერიოის  ობჟათე გვერდოსფეროს აფუნი რე.
დღა ოგინაფალო იკუნტარებუ, იჭყაფუ რგილი ტაროსეფი დო ფურცელცჷმა.
დამორჩილს ანდანერი ხილი მიშმურს. ქვერჩხონეფი დოწაწილი რე კენკრათ.
იჭყაფუ ჸურზენიშ წილუა, მუნაწიშ ეჭოფუა, უკულ ჸვანეფს სადამორჩილოთ გჷნოხონუნა.
ანდა ჩხოლარით დო ადამიერით ზოთონჯშო ოჭკომალს ზირჷნს. მაფურინჯეეფიშ უმენტაშობა ტიბჷ ქიანეფშა მეფურინჷს.
ლიტერატურა
thumb|700px|left|დამორჩილი ნ. ლიჩინს, [[ჩეხეთი.]]
კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი კატეგორია:დამორჩილი
ბეილაგანი
ბეილაგანი (Beyləqan) — ნოღა აზერბაიჯანს, ბეილაგანიშ რაიონიშ ადმინისტრატიული ცენტრი. 2012 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 15 599 ადამიერი ოხორანს.
ლიტერატურა
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნოღეფი კატეგორია:არანიშ რეგიონიშ ნოღეფი
გალაქტიონ ჭელიძე
გალაქტიონ ჭელიძე (დ. 1888 – ღ. 1943 ) — ქორთუ ოკათე ბირეფიშ მასრულებერი, ლოტბარი.
გალენი რცხუეფი
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ყაზანი
thumb|ყაზანი ყაზანი (თათარ. Qazan; რუს. Казань) — ნოღა რუსეთის, თათრეთიშ ნანანოღა. მახორობა 1 136 566 კოჩი (2010 წანაშ მუნაჩემეფით).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი კატეგორია:თათარეთიშ ნოღეფი
ჸვა
ჸვა (sinciput) — ადამიერიშ დუდიშ ნორთი, ნამუთ აკოხურგელი რე დუდიშ ხოკოთ (ჟირჸურეშე) დო სკალპით. ჸვაშ ჟილენი ხურგი ეშანილი რე თი ღოზით, სოიშეთ თომაშ ოფორუე იჭყაფუ. მარძგვანშე დო კვარჩხანშე ჸვაშ ხურგეფი რე საფეთქელეფი.
სქოლიო
კატეგორია:დუდიშ ხოკო კატეგორია:სახე
ტარიელ დადიანი
ტარიელ (ტაია) დადიანი (ღ. 1802) — ოდიშიშ თარი 1793-1794 დო 1802 წანეფს, კაცია II დადიანიშ სქი.
ფანია
ალმასქუთ ეკუხედჷ გურიაშ თარიშ სიმონ III გურიელიშ ცირასქუა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი კატეგორია:ნაღურა 1802
მარტინ იდენი
მარტინ იდენი (Martin Eden) — ჯეკ ლონდონიშ რომანი, ნამუთ რე ვეწებოში მუშითნაგურეფი მუშაშ მუკი-მუკი, ნამუთ ოცადჷ ჭარუთ გინორთინას. იჭარჷ 1909 წანას. მაართათ გჷმობჟინაფილქ იჸუ ჟურნალ „Pacific Monthly-ის“ 1908 წანაშ ეკენიაშე 1909 წანაშ ეკენიაშახ. წინგიშ სახეთ გჷმობჟინაფილქ იჸუ გჷშმაშქუმალარობა „Macmillan-შე“.
იდენი წჷმარინუანს გჷშმაშქუმალარეფიშ სპეკულირაფათ მენდდინაფილ ჭარუს. თინა გჷშმაშქუმალარობაშე გჷშმაშქუმალარობაშა ტყურელო ოჯღონანს მუშ ნახანდეფს თინეფიშ გჷმობჟინაფაშ მენდით.
იდენი ჯეკ ლონდონშე თით რე გინორთელი, ნამჷდა თინა ივარანს სოციალიზმის, გითმიანთხუ „ჭკორულ მორალს“ დო გითმიაპონუ ნიცშეშურ ინდივიდუალიზმის. „აპტონ სინკლერს“ ჯეკ ლონდონი ჭარჷნს: „თე წინგის ართ-ართი ჩქიმი მოტივი რდჷ ინდივიდუალიზმიშა გენთხაფა (თარ გერგეზშა), მა ავაბორჯი, მუთ ნამთინ რეცენზენტიქ ვა ძირჷ.“
სიუჟეტი
მოქიმინჯალა მეურს მა-20 ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ოკლენდის. მარტინ იდენი ოცადჷ ჭიროთიშე ეშულას მუშითგონათაფაშ ზათ. მუს მენდი უღჷ, ნამჷდა ქოდეკინენს მუშ აბანს ელიტას. თიში თარი მოტივი რე არისტოკრატი ცირასქუაშ გურიშ მოგება. თის უჩქჷ, ნამჷდა მეზუღალეთ, გაგურიალათ დო გონათაფაშ უმუშო თენა ვეშეალებე. თეშენი მუში დუდიშ თირუა ოკო. მარტინი ახალ რინას იჭყანს, თიშენი, ნამჷდა მორზეეფი რენა ბურჟუაზიული წირეშ წჷმმარინაფალეფი დო უშულებუ იჸუაფჷ თინეფ შქას კონტაქტი ღვენაშ დო გონათაფაშ უმუშო.
ჟირ წანამოწანაშ უმოს ხანს მარტინი ოცადჷ რუთის დაჯერუას, ნამჷდა წჷმოძინას მიოჭირინუანსინ. მარა, რუთის ვაჸურებე დო მეჭარჷნს, ნამჷდა უჯგჷ, მუდგაიჸინი საქვარი დოგორასჷნ.
მარტინი უშულადჷ ხანდათ არისტოკრატეფს გემანგებუ რჩქინათ. თინა ხეს მეთხჷნს ჭარუობას. თინა სერეფს ოთანუანს დო წინგეფიშ კითხირით ოცადჷ, ნამჷდა მუში აკოქიმინჯალური ანჯა ხოლო უმოსო დოხალიწუასჷნ, მოსოფელიშ რწყება გევითარას დო მუშ აკოქიმინჯალას წჷმარჩქინუასჷნ. პროცესის ოხოლჷ დიდი ჭიროთი, მარა თე ბორჯის ხოლო ვეჭყოლიდუანს ჯამიერობას დო გურხვეობას. თის მუში დუდიშ რწუმა ოხვარჷ. უკული თინა მუში ნაჭარეფიშ რედაქციეფშა ჯღონას იჭყანს დო ითამ ეფას ქომიპალუანს წჷმოძინას, მარა თენა თაში ვა მოხვადუ. თის ნახანდეფს რედაქტორეფი უწონენა. თინა ვამოდჷრკუ დო თიზჷმას წანს, წჷმოძინას ქომიოჭირინუანსჷნ, ნამჷდა ვემიოტენს ნახანდეფიშ შხვადოშხვა რედაქციეფშა ჯღონას.
ჟირი უწჷმუძინუ წანაშ გოძვენას, მუჟამსჷთ თიშ ნახანდეფს ვაგჷმაბჟინუანდესჷნ, ძალამი ბრელი მუთუნი ითჷრუ მარტინიშ არზუანობას. მარტინი ორწყე ადამიერეფს, ნამუეფსჷთ თიში ჩიება ბურდინუათ, თიში ნაჭარეფი დაბალი დონეშ ნახანდეფო მიოჩქჷნან. ძალამი დიდი ზია რჩქინდუ მარტინ დო შხვეფს შქას.
მარტინ იდენი შურდგჷმაშე სიჰამიეშ ეჭოფუაშ კორინს ოდინუანს. გვალო თე ბორჯის მოურს წჷმოძინა. ჭიე-ჭეით იჭყანა თიში ნახანდეფიშ გჷმობჟინაფას შხვადოშხვა გჷშმაშქუმალარობეფი. თინეფიშ გჷმობჟინაფაშ ბაძაძიე იდენიშ მაართა წჷმოძინეფი დო ფარაშ შიბაშ კორინი. მარტინი ჭიე-ჭეით დიდებას მიპალუანს, თის ჯგირო უჯინენა დო ურჩქინდუნა შხვა არზი.
იდენს იჭანუანა დიდებულ სადილეფშა, მარა ზღოდიშ ფსიქოლოგიაშა ინონჭაფილ მარტინს თე ირფელი გურს უღიონტუანს.
რომანი ითებუ მარტინ იდენიშ დუდიშ ჸვილუათ. მარკვიე კლარის სტაში რაგადანს, ნამჷდა თენა რე „ბიოგრაფიული მითი“ დო ჯეკ ლონდონქ შურდგჷმა დუდიშ ჸვილუათ მათუ.
მარტინ იდენი
ჸოფილი მეზუღალე მუშეფიშ კლასიშე, ნამუსჷთ ეჸოროფებუ ახალნორდი, ბურჟუაზიული წირეშ წჷმმარინაფალი რუთი დო იჭყანს გურაფას, ჭარუთ გინირთასჷნ დო ოკო თიში ჩილო ეკოხუნაფა.
რუთ მორზი
ახალნორდი სტუდენტი, ბურჟუაზიული ფანიაშ წჷმმარინაფალი, ნამუსჷთ მეწონებუ მარტინ იდენი, ნამუსჷთ ოგურუანს ინგლისურ ნინას, თიშ უმუკუჯინუო, ნამჷდა მარტინი მუშეფიშ კლასიშ წჷმმარინაფალიე. თინეფს ეჸოროფებუნა ართიანი, მარა ფანიაშ დორსხუაფა ვეშულებუნა თეიშახ, სოიშახჷთ მარტინი ვაძირანს რუთიშ მასქერეფს, ნამჷდა თის უღჷ ფარა დო სოციალური სტატუსინ.
ლიზი კონოლი
ლიზი მუშენს საკონსერვო ქარხანას, უჸორს მარტინი. მარა მარტინი ვარიას რაგადანს თიშე თიშ გეშა, ნამჷდა უჸორს რუთი. თეშ უმუკუჯინუო, იშენი უჸორს მარტინი ბოლოშახ თიჯგურა, მუნერით რენ, დო ვართ ფარაშ გეშა, მუჭოთ რუთისჷნ.
როს ბრისენდენი
დაღარი ჭარუ, ნამუთ ელმუჩანს მარტინს, ნამჷდა ჭარუას დეთხიას დო კინე მეზუღალეობას დართას, სოიშახ ნოღა ყინტჷნდასჷნ. თინა რე სოციალისტი დო მარტინს წჷმურინუანს მოჸოროფულ ფილოსოფოსეფიშ ბუნას, ნამუსჷთ თინა გითმიოდვანს „თახმი ბუძღის“.
ჯინჯიერ თემეფი
რომანიშ ჯინჯიერ თემა რე მარტინ იდენიშ თოლით ძირაფილი სოციალური კლასი. მარტინ იდენი რე მეზუღალე, მუშეფიშ კლასიშ წჷმმარინაფალი, ნამუსჷთ უჰამიე გინაფა ონძალჷ, მარა თეწკჷმა მილაჩამაშ თუდო დუთმოსქიდუ მორზეეფიშ ფანიაშა სუმარუაშ უკული, ნამუეფით ბურჟუაზიული წირეშ წჷმმარინაფალეფი რენა. თინა ოცადჷ რჩქინაშ ეჭოფუას, მარა ორწყე, ნამჷდა ეშორებუ მუშ კლასის დო მუკ-მუკი მარენჯეფს. მუჟამსჷთ მარტინი გურს ქოგუჩანს, ნამჷდა რჩქინათ გუწმულუანს ბურჟუაზიული წირეშ წჷმმარინაფალეფსჷნ, თინა დუდს გჷნაფულენს თიჯგურა ხვალახეთ, მუჭოთ დღას ვაჸოფენ.
ინდივიდუალიზმი სოციალიზმიშ მეხჷ
თიშ უმკუჯინუო, ნამჷდა ჯეკ ლონდონი სოციალისტი რდჷნ, თიქ წჷმარინუ გვერდო-ბიოგრაფიული გერგეზი მარტინ იდენიშ სახეთ, ძალიერი ინდივიდუალიზმით. თიშ უმკუჯინუო, ნამჷდა იდენი მუშეფიშ კლასიშ წჷმმარინაფალი რენ, თის უღჷ მუშითგოვითარაფაშ თიჯგურა მოტივაცია, მუჭომით ვაუღჷნა მუში კლასიშ წჷმმარინაფალეფს ართათ ეჭოფილო. ფრიდრიხ ნიცშეშ დო ჰერბერტ სპენსერიშ ციტირაფათ, თინა უდღანჷ „ჭკორულ მორალს“, სოციალურ აკოხვალამეფს რდასჷნ ხოლო. თიშ უმკუჯინუო, ნამჷდა ლონდონი ღოზის გუთმუსვანს, ნამჷდა თე ინდივიდუალიზმი საბოლათ იჭანუანს იდენიშ დუდიშ ჸვილუასინ. თიქ ეშანჷ, ნამჷდა თე რომანი რე იანგე კოჩიშე, ნამუქჷთ დუდი იჸვილჷ „ღორონთიშ მეხჷ რწუმაშ სინორკეშ გეშა ვარჷნ, ადამიაერეფიშ მეხჷ რწუმაშ სინორკეშ გეშა“.
ისტორია
მუჟამსჷთ ჯეკ ლონდონქ დოჭარჷ „მარტინ იდენი“ 33 წანერქჷნ, მუს უკვე აფუდჷ მოპალაფირი ოერეფოშქაშე აღიარაფა „კჷნოხონეფიშ ძახინიშ“, „ზუღაშ გერიშ“ დო „ჩე ჩქვაშ“ ჭყოლოფათ. აღიარაფაშ უმკუჯინუო, ლონდონქ მალას გინირთჷ მენდდინაფილო დო მიდანჩურჷ რჩქალ ოკიანეშა მუშ ნაღოლემ კეჩით, ნამუსჷთ ჯოხოდჷ „სნარკი“. ჟირი წანაშ რზალარუაშ ბორჯის, მუჟამსჷთ თინა ოლიმუდჷ შულადას დო ჭჷშ ლახარასჷნ, ჭარჷ „მარტინ იდენი“, სოდეთ ინაჭუ მუში მენდიშდინაფეფი. რუთ მორზიშ პერსონაჟიშ აკოქიმინუაშ ინოჩამაშ წყუ რდჷ მუში მაართა ჸოროფილი, მეიბლ ეფლგარტი.
ლონდონქ ბრისენდენიშ პერსონაჟი აკოქომინჷ მუში მაჸალეშ, ჯორჯ სტერლინგიშ მეჯინათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
მარტინ იდენი „გუტენბერგიშ პროექტის“
სან-ტომე
სან-ტომე (São Tomé) — სან-ტომე დო პრინსიპიშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა. ჯოხოქ გიადჷ თომა მოჩქვაფილიშ (São Tomé) პატჷოცემელო. სან-ტომე ქიანაშ ნანანოღა რე, თაშნეშე სან-ტომეშ პროვინციაშ დო აგუა-გრანდეშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე.
ნოღას იდვალუაფუ შხვადოშხვა სკოლა, ლიცეუმი, პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ჟირი ბაზარი, სუმი რადიოდგჷმილი. ნოღას უჭყაფენს ვაკომერციული ოტელევიზიე დგჷმილი TVSP, საქვარენა კლინიკეფი დო ოსქილადეეფი, თაშნეშე მუსხირენი ნოღაშ მოედანი რე.
ომსკი
thumb|ომსკი
ომსკი (რუს. Омск) — ნოღა ცენტრალურ რუსეთის. მახორობა 1,134,016 კოჩი. ომსკი რე ომსკიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
უანკაველიკა (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|პროვინციაშ აბანდვალა უანკაველიკაშ რეგიონს უანკაველიკა — უანკაველიკაშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე უანკაველიკა. პროვინციაშ ფართობი რე 4,215.56 კმ², მახორობა აკმადგინანს 136,975 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 19 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უანკაველიკაშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კუანდო
კუანდო (კუანდუ, (Rio Cuando) — წყარმალუ ანგოლას, ნამიბიას, ზამბიას დო ბოტსვანას, წყარმალუ ზამბეზიშ მარძგვან ნადუ. კუანდოშ სიგინძა რე 731 კმ. ღანჩოშ ფართობი 96,778 კვ.კმ. წყარმალუ კუანდოს ლინიანტის დო ჩობეს ხოლო უძახუნა.
კატეგორია:ანგოლაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ნამიბიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ზამბიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ბოტსვანაშ წყარმალუეფი
საფრანგეთიშ ალპეფი
thumb|right|260px|[[ნასაშ გინნაღელი საფრანგეთიშ ალპეფიშ სურათი (26 გჷმათუთა, 2002).]] საფრანგეთიშ ალპეფი — ბჟადალი ალპეფიშ ნორთი საფრანგეთის. იდვალუაფუ რონა-ალპეფიშ დო პროვანსი-ალპეფი-ქაქაბამი წყარპიჯიშ შქას. სიგჷრძა დოხოლაფირო 330 კმ. გიშმასხუნუნა გვალამ-ჯიშთურ რელიეფამ (მონბლანიშ მასივი, კოტიშ დო გრაიშ ალპეფი დო შხვ.), წვიწვამი ტყათ, სუბალპური დო ალპური დოლოეფით გოქუნილ ოორუე საფრანგეთიშ ალპეფს დო ალაზჷმაფათ დაბალ ობჟათე საფრანგეთიშ ალპეფს (პროვანსიშ დო ზუღაპიჯიშ ალპეფი), ნამუშოთ დჷმახასიათაფალი რე სქირონაშქა ზუღაშ ჰავაშ დო ლანდშაფტიშ ელემენტეფი. გეოლოგიური თოლწონუათ ძალამი მიარეფერუანი რე. აკოგაფილი რე გრანიტეფით დო გნაისეფით. საფრანგეთიშ ალპეფიშ გოხოლუას იდვალუაფუ გეჸვენჯი ნოღეფი: გრენობლი, შამონი, ანესი, შამბერი, ალბერვილე.
thumb|center|700px|ჩამონიქსიშ ლეხერიშ პანორამა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ალპეფიშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:საფრანგეთიშ ქჷნდჷრეფი
ზორან დინდიჩი
ზორან დინდიჩი (სერბ. Зоран Ђинђић; დ. 1 მარაშინათუთა, 1952, შამაცი, იუგოსლავია – ღ. 12 მელახი, 2003, ბელგრადი, სერბეთი) — სერბი პოლიტიკოსი, ფილოსოფიაშ დოქტორი, ოპოზიციონერი, ნოღა ბელგრადიშ მერი 1997 წანას, სერბეთიშ პრემიერ მინისტრი 2001–2003 წანეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სერბეფი კატეგორია:სერბი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:სერბეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი კატეგორია:ბელგრადიშ მერეფი კატეგორია:დუნაბადი 1952 კატეგორია:ნაღურა 2003
მაორი (ნინა)
მაორი  — პოლინეზიურ ნინეფშ არძაშე ობჟათური ნინა, ახალი ზელანდიაშ აბორიგენეფიშ ერუანული ნინა დო სუმი სახენწჷფო ნინაშე ართ-ართი, ინგლისური დო ჟესტური ნინეფწკჷმა ართო. არძაშე უახოლაში მოჯგირე ნინეფი — კუკური, ტაიტიური დო შხვა ფრანგული პოლინეზიაშ ნინა. ნინაშ ისტორია 800—1000 წანას კოროცხუნს.
სქოლიო
კატეგორია:პოლინეზიური ნინეფი კატეგორია:ახალი ზელანდიაშ ნინეფი * კატეგორია:ნინა მაორი
სი ქოული ბატა
სი ქოული ბატა – მარგალური ოკათაშური ბირა.
ბირაშ აკოქიმინუაშ ლეგენდა
ლეგენდაშ მეჯინათ, თე ბირაშ დინორე რეალური ამბეფიშ გჷმოძახინი რე. დიხაზურგა დო სათანჯო გალიშ რაიონიშ ოფუტეეფი რე. სათანჯო ჯოხო გვალას. სათანჯოს ოხორანდჷ მიდგარენი ახალნორდი ოსური, მიქჷთ ორდო დერქვიუ დო ქოდოსქიდჷ ხვალე ჭიჭე ცირა-სქუაწკჷმა ართო, ნამუთ გჷშაკერძაფილი სისქვამეშ ცირა ჸოფე. ცირაქ ვითაამშვი წანერო გჷნირთჷნ, მარებელქ თის ქაძირუ დიხაზურგალი ბოშკოჩი, მისჷთ ჯოხოდჷ ბატა (ვარა ბაატა). თინეფც თიწკჷმაშენო ქეჸოროფეს ართმაჟირაქ. დოთქვეს ჯვარიშჭარუაშ ბორჯი. მარა ოსურსქუაშ დიდაშ მაზაკვალური ათონწყუალათ აკობორკილი ძღაბი გეგმოკილეს ზოხო დო სასინჯოს მაყარეეფც მოჭყუდუშ მანგიორი მენძელქ სადიანთილო ქაუნეს ოსურო. გურაკოჭიროთელი ცირასქუა ორუმეშ ოსინთეშე კილმაჯინე ჸუდეშე აყარებულ მაყარეეფც, ღურღულანს, ინგარს მუში ბედიშ გეშა დო გურიშამაჩქიჩქარაფალი ზიტყვეფით უმოღეთ უძახჷ მახვარებუშა მოღორებული საქომონჯოს. თე მონოლოგი კჷნიჩუ ბირაქ სი ქოული ბაატა.
ტექსტიშ შხვადოშხვა ვერსიეფი
სი ქოული ბატა მა დომიტალენქო
ჭოფილი ვორექ თოკილი ვორექ ვაგომიტალენქო სი ქოული ბატა მა დომიტალენქო გურს გენია მონტებულსუ ვეშემიბრალენქო სი ქოული ბატა მა დომიტალენქო. დიხაზურგა სარკილი დო სათანაჯო მუნაფილი, ოსური დოსქილადირი დო დიანთილი ჸუნაფილი. სი ქოული ბატა მა დომიტალენქო
სი ქოული ბატა მა დომიტალენქო? ოფჭოფესჷნი, ვაგომიტალენქო? სათანაჯო სარკილი დო დიხაზურგა მუნაფილი. თელი გახარებული დო ღურელი არძო ჩხონაფილი, სქუა დოსქილადირი დო დიანთილი ჸუნაფილი.... მის მორსებუ? დომიტალენქო? ჭოფილ ვორექ, თოკილ ვორექ, ვაგომიტალენქო?
კატეგორია:ქორთული კათური ბირეფი
ვანუატუ
ვანუატუ, ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — ვანუატუშ რესპუბლიკა — (ბისლამა- Ripablik blong Vanuatu, République du Vanuatu, Republic of Vanuatu) – რჩქალოკეანური სახენწჷფო მელანეზიას. ოორუეშე უხურგანს სოლომონიშ კოკეფიშ ტერიტორიული წყარეფი, ბჟადალშე – ავსტრალიაშ ეკონომიკური ზონა, ობჟათეშე – ახალი კალედონიაშ წყარეფი, დო ბჟაეიოლშე ფიჯიშ ტერიტორიული წყარეფი. სახენწჷფო გჷნოფაჩილიე ახალი ჰებრიდეფიშ 83 კოკის. სქირონაშ ედომუშამი ფართობიე — 12 190 კმ². წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა — 2528 კმ. ვანუატუშ მახორობა აკმადგინანს — 261 768 ადამიერს (2015). ვანუატუშ ნანანოღა — პორტ-ვილა. რესპუბლიკაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა - 2528 კმ. ქიანა ახალი ჰებრიდეფიშ არქიპელაგიშ 83 კოკის იდვალუაფუ
სქოლიო
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ჩელიაბინსკი
thumb|ჩელიაბინსკი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის — ესპანეთიშ ტერიტორიას მარინჯი გჷშაკერძაფილი ისტორიული, კულტურული ვარა ეკოლოგიური შანულობაშ ორთაშობური, ვარა ხეშნაქიმინა ობიექტეფი, ნამუეფსჷთ პრიორიტეტიქ ქიმიენიჭეს თხილუას დო პოპულარიზაციას. 1972 წანას იუნესკოქ ქიმიღჷ მოსოფელიშ კულტურული დო ორთაშობური მონძალაშ თხიულუაშ დეკლარაცია (ძალაშა 1975 წანას მიშართჷ), ნამუსჷთ ესპანეთიქ 1982 წანაშ 4 მესის აკათჷ. ესპანეთიშ კულტურა გჷშარჩქინელო მიარეფერუანი რე — იკათუანს კელტურ, იბერიულ, რომაული, მაჰმადიანურ დო ქირსიანული კულტურეფიშ ელემენტეფს. 2012 წანაშ მუნაჩემეფით ესპანეთის 44 იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტი რე დო მუ იტალიაშ უკული მაჟირა ქიანა რე კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ. 1984 წანას, მაართათ თიშ უკული, მუთ ესპანეთიქ აკათჷ დეკლარაციას, მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფს აკათჷ 5 ესპანურ ობიექტიქ:
ცხირი
ცხირშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გეძინაშ თარიღიშ მეჯინათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის კატეგორია:იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალა
აიკილეშ მუნიციპალიტეტი
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ტამილური ნინა
thumb|ტამილური [[ბიბლია]]
ტამილური ნინა — ტამილეფიშ ნინა. მორაგადეეფიშ მუდანობა 65 მილიონი. ტამილური ნინა რე ინდოეთიშ შტატიშ ტამილნადუშ ოფიციალური ნინა. ტამილური ნინა ართ-ართი დრავიდული ნინა რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი კატეგორია:დრავიდული ნინეფი
ფარსმან II ქველი
ლიტერატურა
კატეგორია:იბერიაშ მაფეფი კატეგორია:ფარნავაზიანეფი
ურუბამბა (პროვინცია)
ურუმბამბა — კუსკოშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე პამპასი. პროვინციაშ ფართობი რე 1 439,43 კმ², მახორობა აკმადგინანს 56 941 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 7 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კუსკოშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
გალაკტიონ ტაბიძე
გალაკტიონ ტაბიძე (დ. 17 გერგობათუთა 1891 წანა, ვანიშ რაიონიშ ოფუტე ჭყვიში – ღ. 17 მელახი, 1959 წანა), ქართი) — დიდი ქორთუ პოეტი დო ოჯარალე მოღალე, საქორთუოშ ოკათე პოეტი (1933), საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი (1944 წანაშე), XX ოშწანურაშ ქორთული პოეზიაშ ართ-ართი უდიდაში წჷმმარინაფალი.
გალაკტიონ ტაბიძექ დებადჷ ოფუტე ჭყვიშის. პოეტიშ მუმაქ - ვასილ ტაბიძექ, სქუაშ დაბადებაშახ ჟირი თუთათ ორდო დოღურჷ. თინა დიო ოფუტეშ პაპა, უკული კინე თი ოფუტეშ მაგურაფალი რდჷ. 1900 წანას, ტაბიძექ ქენირიცხჷ ქუთეშიშ ოშურიელე სკოლას. 1908 წანაშე გურაფა გაგჷნძორჷ ქართიშ ოშურიელე სემინარიას. 1910–1911 წანეფს მუშენდჷ მაგურაფალო. 1917–1918 წანეფს რდჷ მოსკოვს დო პეტროგრადის. 1914 წანას გიშმურს გალაკტიონ ტაბიძეშ ლერსეფიშ მაართა კათელი, ნამუქჷთ ართუცფას ქიმკიჭოფჷ ჯარალუაშ თოჸუჯი დო დიდი პოპულარალა მოუღჷ დო 1919 წანას გიშაშქუმალირი "არტისტული ყვავილები"-ქ ავტორს  "გენიალური გალაკტიონიშ" დო "პოეტეფიშ მაფაშ" ჯოხო მოუღეს. 1919 წანაშე ოხორანდჷ დო მოღალენდჷ ქართის. 1922-1923 წანეფს გიშმაშქვანდჷ "გალაკტიონ ტაბიძეშ ჟურნალს". 1924 წანას თინა რდჷ ჟურნალი "მნათობიშ" ართ-ართი დჷმარსხუაფალი. 1935 წანას პარიზის ოკათუდჷ ანტიფაშისტური კონგრესის.
უდიდაშ პოპულარობაშ დო პატიჩამაშ უმუკუჯინუო, პოეტიქ რინა შურიელი ხვალახობათ მუკორთჷ. თექ ირფელქ მუში ნოქური ქიგიოხუნუ თიშ აკოქიმინჯალასჷთ ნამუქუთ პოეზიას ახალ შურდგჷმა, გოშხვანერაფილი რიტმი, მიარეფერობუა და მუში სისქვამე მეუძინჷნ.
აკოქიმინჯალა
გალაკტიონ ტაბიძე დო მუში დიდებუანი აკოქიმინჯალა ირო რდჷ ბჟადალიშ ლიტერატურაშმარჩქენჯეფიშ თოჸუჯიშ ცენტრის. თიში ლერსეფიშ დო პოემეფიშ ნათარგმეფი სისტემატურო იბჟინუაფუდჷ ფრანგული, გერმანული დო ინგლისური ნინეფშა. ღოზგასუმალარი რე, ნამუდა მიარე ნათანგა იბჟინუაფუდჷ ქორთული ემიგრანტული პრესაშ ხიმფორეფს (ჟურნალეფი "კავკასიონი", "ბედი ქართლისა" დო ა.უ.). 1991 წანას გალაკტიონიშ ართტომამქ გიშეშქვინჷ ბერლინს, გერმანულ ნინაშა. თიშ აკოქიმინჯალაშ გეშა შტეფი იუნგერ-ხოტივარიშე გახაზირებული სტატია მიშულირი რე "მოსოფელიშ ლიტერატურაშ ენციკლოპედიური ლერსიკონშა", ნამუქუთ შტუტგარტის, გერმანული ნინაშა გიშეშქვინჷ 2004 წანას. 1992 წანას ინტერნაციონალურ ქართველოლოგიური ჟურნალიშ გეორგიკა (იენა) გეორგიკა (იენა) მა-15 ტომს გიმიბჟინუ ქრისტიან ლიჰტენფელდიშ ფირჩა სტატიაქ პოეტიშ რინაშე დო აკოქიმინჯალაშე. გალაკტიონიშ აკოქიმინჯალაშ სხუნუას გურგაჩმალი აბანი უკინებჷ პროფ. დონალდ რაიფილდიშ მონოგრაფიას ქორთული ლიტერატურაშ ისტორიაშე, ნამუქუთ 2000 წანას ინგლისურ ნინაშა გიშართჷ ლონდონს.
გალაკტიონ ტაბიძეშ ლერსეფი
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი კატეგორია:ქორთუ აკადემიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1881 კატეგორია:ნაღურა 1959 კატეგორია:ვანიშ მუნიციპალიტეტის დუნაბადეფი
ლასილი (წყარმალუ)
ლასილი — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ შონეშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ზუღაშ დონეშე 3115 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა რე 13 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი — 40 კვ.კმ. ირდუ თჷრიშ, უგურყელური, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნ-ზარხულს, წყარიშ სიმორჩილე — დამორჩილ-ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 1,60 მ.კუბ./წმ.
ლიტერატურა
აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხასჷლა 133, ქართი, 1983
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ბჟაშ გეუკუმელაფა
thumb|270px|ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფაშ გეომეტრია right|275px ბჟაშ გეუკუმელაფა — ორთაშობური ფენომენი, ხვადუ თუთაშ მოხვალამაბორჯის ბჟა დო დიხაუჩა შქას, მუდგაშ გეშათ დიხაუჩას რენჯი ელმაჯინეშო ბჟა ედომუშამო ვარა ნორთობურო დოფორილიე. თექ შილებე მოხვადას ხვალე ახალ თუთაშ შვანს, მუჟამც ბჟა დო თუთა ართიანც ოწაწჷნა, მუჭოთ თენა დიხაუჩაშე რჩქჷნ. არძაშ უკულაში ჟირი დო მაქსიმუმ ხუთი ბჟაშ გეუკუმელაფაქ შილებე მოხვადას ირი წანას დიხაუჩას, ნამუეფშეთ ნამთინი ვარა მაქსიმუმ ჟირი ედომუშამი გეუკუმელაფა შილებე რდასჷნ. თეშ უმკუჯინუო, ედომუშამი გეუკუმელაფა ვანაფერი ჸოფირება რე ნამდგარდია აბანც, რახან ირი გეუკუმელაფაბორჯის სირსულე რე ხვალე ძალამ ცორქო კორიდორიშ მანგას თუთაშ უმბრაშ ალაზიმაფათ უკულაში ნორთის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბჟაშ გეუკუმელაფეფი კატეგორია:ორთაშობური ჸოფირებეფი კატეგორია:ბჟა
მონღოლური ნინა
მონღოლური ნინა — ოფიციალური ნინა მონღოლეთის დო ჩინეთიშ ავტონომიურ რეგიონ დინოხოლენ მონღოლეთის. თე ნინაშა რაგადანს დოხოლაფირო 6 მლნ. ადამიერი. ჭარალუაშო გჷმირინუანა კირილიცას.
კატეგორია:მონღოლური ნინეფი კატეგორია:ნინეფი
პროტესტი ტიანანმენიშ მოედანს (1989)
250px|right|thumb|მემორიალი პოლონეთის პროტესტი ტიანანმენიშ მოედანს 1989 — დემონსტრაციეფიშ სერია ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკას, ნამუთ მიშჷ 1989 წანაშ 15 პირელშე 4 მანგიშახ. დემონსტრანტეფიშ უმენტაშობა სტუდენტეფი რდჷ. იკოროცხუ, ნამჷ-და თინეფი კომუნისტური ხეშუულებაშე დემოკრატიას დო ზიტყვაშ დუდიშულას ითხინდეს. მორო რსებენს გიშაკერძაფილი მოარზაფათ, ითამ თენა თარი მოთხირი ვარდჷ დო ირიშ უმაართაშე თინეფს ოკოდეს გუხურგუესკო ბიუროკრატეფს დო მაწარმეეფს შქას რსებული უკანონე გარიგეფი. საბოლათ ხეშუულებაქ, მანგიშ თუთაშ დაჭყაფუს, არმიაშ მოხვარათ აკორაბადუ დემონსტრაცია, ნამუშ ბორჯისჷთ მიარე მომიტინგექ გოჭყვიდჷ (მუდანობა უჩინებუ რე).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რგილი ლჷმა კატეგორია:ჩინეთიშ ისტორია
ქვარქვანტი
ქვარქვანტი აკმოდირთუ ღულახარე გინგალი მექანიზმშე, ნამუშ აკოდგინალაუშა მიშმურს გეჸვენჯი დეტალეფი: დგუში, დგუშიშ კითი, გინგალი, ბირგულა ღერზე დო მარქიე.
სქოლიო
კატეგორია:ტექნიკა
ლაშა გახარია
ლაშა გახარია — (დ. 1947 წ. ღ. 2004 წ.) დებადჷ 1947 წანას ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე მუხურს. ჭარჷნდ ლერსეფს, მუჭოთ ქორთულ, თაშნეშე მარგალურ ნინაშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1947 კატეგორია:ნაღურა 2004 კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
დეოგარჰი (ნოღა, ჯარხანდი)
დეოგარჰი ვარდა დეოგჰარი (Deoghar, देवघर) — ნოღა ინდოეთის, ჯარხანდიშ შტატიშ დეოგარჰიშ ოლქიშ ცენტრალური ნოღა. თინა ინდუისტეფიშ გჷთახვამალი შანულამი ცენტრი რე, ნამუსჷთ ინდოეთიშ 12 ჯოტირლინგამშე ართ-ართი ვაიდიანატჰაშ ოხიდა (ბაიდიანატჰა).
სქოლიო
კატეგორია:ჯარხანდიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდუიზმიშ წიმინდე ნოღეფი
თუთაშ გეუკუმელაფა
thumb|თუთა გეუკუმელაფაშ ბორჯის thumb|173px|თუთაშ გეუკუმელაფაშ არღა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თუთა (ალმაშარე)
ბჟა (პროდუქტი)
მინი|ართი ჭირქა ბჟა მინი|ნანა სკუას ოჭკომალს არძენს მინი|ჩხოუშ ჭვალუა ბჟა — ოჭკომალი პროდუქტი, ნამუთ მიღებუაფუ ჸორი ჩხოლარშე. ბჟა იკათუანს დიდ მუდანობათ ცხიმეფს, ცილეფს დო ლაქტოზას, თაშნეშე ნოშქერწყარეფს. ადამიერეფიშ უმენტაშობას ლაქტოზაშ უგნუღელობა ოჭირჷ. ბჟა, მუჭოთ წესი ჩე ფერიშ რე. ოჭკომალო გიმირინუაფუ ჩხოუშ, კამბეშიშ დო შხვა ჸუდეშ ჩხოლარეფიშ ბჟა.
სქოლიო
კატეგორია:უალკოჰოლო ოშუმალეფი კატეგორია:ბჟაშ ნაწარმი
სევერო ოჩოა
სევერო ოჩოა დე ალბორნოსი (ესპ. Severo Ochoa de Albornoz; დ. 24 ეკენია, 1905, ლუარკა, ასტურია, ესპანეთი — ღ. 1 გერგობათუთა, 1993, მადრიდი, ესპანეთი) — ესპანარი-ამერიკალი ექიმი დო ბიოქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (არტურ კორნბერგიწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ რნბ-შ დო დნბ-შ ბიოლოგიური სინთეზიშ მექანიზმეფს.
ბიოგრაფია
სევერო ოჩოაქ დებადჷ 1905 წანაშ 24 ეკენიას, ნოღა ლუარკას, ესპანეთის, ბიზნესმენიშ დო იურისტიშ სევერო მანუელ ოჩოაშ ფანიას. გურაფულენდჷ მალაგაშ სკოლას, უკულ მადრიდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი 1930 წანას. სევერო ოჩოაქ გინორთჷ ამერიკაშა, სოდეთ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. 1940-1942 წანეფს ოჩოა მუშენდჷ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ (სენტ-ლუისი) მედიცინაშ ფაკულტეტის დო 1942 წანაშე ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას. ოჩოა 1945 წანაშე, რდჷ ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტის ბიოქიმიაშ ასისტენტ პროფესორი, 1946 წანაშე ფარმაკოლოგიაშ ასოცირებული პროფესორი, 1954 წანაშე ბიოქიმიაშ პროფესორი დო ბიოქიმიაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. 1959 წანას ოჩოას დო არტურ კორნბერგის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. 1978 წანას ოჩოაქ მიპალუ მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 1985 წანას სევერო ოჩოაქ დირთჷ ესპანეთშა. სევერო ოჩოაქ ღურუ 1993 წანაშ 1 გერგობათუთას, მადრიდის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანარეფი კატეგორია:ესპანარი-ამერიკალეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1905 კატეგორია:ნაღურა 1993
ტარა პალმერ-ტომკინსონი
ტარა პალმერ-ტომკინსონი (დ. 23 ქირსეთუთა 1971, ჰემფშირი, ღ. 8 ფურთუთა, 2017) — ინგლისარი ჟურნალისტი დო მოდელი. შხვადოშხვა ბორჯის რდჷ შხვადოშხვა ჯურნალ-გაზეთეფიშ: Sunday Times, Spectator, The Mail on Sunday, GQ, Eve, Harpers and Queen, Tatler, Instyle, The Observer ჟურნალისტი. ტარა პალმერ-ტომკინსონი ჩინებული რე ინიციალეფით: T P-T.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი ჟურნალისტეფი კატეგორია:ინგლისარი მოდელეფი კატეგორია:დუნაბადი 1971
მალჷმორი (2010 წანაშ ფილმი)
მალჷმორი — 2011 წანაშ ბიოგრაფიული ფილმი, ნამუშ რეჟისორი რე დევიდ ოუენ რასელი. თარი როლეფს არსულენა მარკ ვალბერგი, კრისტიან ბეილი დო ემი ადამსი. მალჷმორი რე რასელიშ დო ვოლბერგიშ მასუმა ოკათუერი ფილმი „სუმი მაფაშ“ დო „გურეფიშ მატახალეფიშ“ უკულ. 10 ქირსეთუთას ფილმიშ პრემიერაქ იჸუ ოორუე ამერიკას აკოჭიჭიხელი მუდანობაშ კინოთეატრეფს.