cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კავკაციაშ გვალარი კათეფიშ კონფედერაცია
კონფედერაცია ჩეჩნეთიშ სააწმარენჯოთ
აფხაზეთიშ ლჷმაშ დოჭყაფაშ ბორჯიშე, ოურდუმე თოლწონუათ გამანგარებულჷ „კავკასიაშ გვალარი კათეფიშ კონფედერაციაქ“ გააქტიურჷ ბურჯაფი ჩეჩნეთის დორხველი ხემანჭუობაშ მიშაღალარო პრეზიდენტ ჯოხარ დუდაევიშ სააწმარენჯოთ. გიშაკერზაფილო დიძაბჷ პოლიტიკურ სიტუაციაქ ჩეჩნეთის აფხაზეთიშ ლჷმაშ თებაშ უკული, მუჟამსჷთ კონფედრაციაქ მუში აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ უდიდაში ნორთი ჩეჩნეთშა გეგნაჸოთჷ დო ჯოხარ დუდაევიშ დახუაფალო უდუბურუ ბურჯაფი გემწიჭყჷ. გროზნოს რუსეთიშ ბონი ხუჯიშ დაკინებათ კონფედერაციაქ მანწყჷ ჟირი პუტჩი, ნამუშეთ 1994 წანაშ ზარხულიშ „თეატრალური მოედანიშ პუტჩის“ მაჸუნჷ შანულამი აკოანჯარაფილი აკონთხაფაქ ტანკეფიშ გჷმორინაფათ, კონფერედაციაშ მოხუჯეეფიშ მარცხებათ დო ჩეჩნეთშე თინეფიშ ედომუშამი გიშარაჸუაქ — კონფედერაციაშ პარლამენტიშ მადუდე ი. სასლანბეკოვქ ირტჷ ჩეჩნეთშე დო მოსკოვს დუდი ქიმკიჩჷ. ჩეჩნეთიშ მეუნჩაშეეფიშ ყარუაქ სასლანბეკოვი დო რ. ხასბულატოვი ჩეჩენი ერიშ გჷთმაჩამალეფო გჷმაცხადჷ.
კონფედერაციაშ დათებუ
აფხაზეთის ლჷმაშ თებაშ უკული დო გიშაკერძაფილო, რუსეთ-ჩეჩნეთიშ მაართა ლჷმაშ დოჭყაფას კონფედერაციაქ აკოცჷ. მადუდეეფიშ თარი ნორთიშოთ კინ რუსეთიშ ზისხირიშ სამართალიშ საქვარეფქ ქჷდიჭყჷ. კონფედერაციაშ ირნერი აქტიურალაქ მეჭორდჷ, თიში აკონჯარაფილი ფორმირაფეფი რუსეთიშ ხეშულობაქ მოჯალაგჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აფხაზეთიშ ისტორია კატეგორია:კავკაციაშ ისტორია კატეგორია:რუსეთიშ პოლიტიკა კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთი
რადიარდ კიპლინგი
ჯოზეფ რადიარდ კიპლინგი (ინგლ. Joseph Rudyard Kipling; დ. 30 ქირსეთუთა, 1865, ბომბეი, ინდოეთი ― ღ. 18 ღურთუთა, 1936, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი) — ინგლისარი ჭარუ, ნოველისტი დო პოეტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის (1907).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი კატეგორია:ინგლისარი ნოველისტეფი კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1865 კატეგორია:ნაღურა 1936
არგენტინაშ წყარმალუეფიშ ერკებული
ცხრილს მოჩამილი რე არგენტინაშ დიდი წყარმალუეფიშ ერკებული:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ გეოგრაფია
დიმ-ჩაი
დიმ-ჩაი (თურქ. Dim Çayı) რე წყარმალუ თურქეთიშ ანთალიაშ პროვინციას. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 60 კმ. ინაკათუ სქირონაშქა ზუღას.
უინსტონ ჩერჩილი
უინსტონ ჩერჩილი (სერ უინსთონ ლეონარდ სფენსერ ჩერჩილი ინგლ: Sir Winston Leonard Spencer-Churchill; დ. 30 გერგობათუთა 1874 — ღ. 24 ღურთუთა 1965) — ინგლისარი პოლიტიკოსი, ორატორი დო ჭარუ, გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი 1940—1945 და 1951—1955 წანეფს, „დიდი სუმიანიშ“ ართ-ართი მაკათური. ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის (1953).
დიმ-ჩაი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
უინსტონ ჩერჩილი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ბრიტანალეფი კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:ბრიტანალი ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1874 კატეგორია:ნაღურა 1965
ბრიუს დერნი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1936
ბჟადალი დეპარტამენტი (ჰაიტი)
ბჟადალი დეპარტამენტი (Département de l'Ouest, Lwès) — ჰაიტიშ რესპუბლიკაშ ვითი დეპარტამენტიშე ართ-ართი. ფართობი — 4 982,6 კმ², მახორობა — 4,029,705 ადამიერი (თინეფს შქას: ნოღაშ მახორობა — 2 791 058 ადამ., ოფუტეშ — 873 562 ადამ.; 2015 წანაშ დგომარობათ). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქიანაშ ნანანოღა პორტ-ო-პრენსი.
ერდალ ბაჲრაქოღლუ
ერდალ ბაჲრაქოღლუ  — ლაზი ლოტბარი.
გალენი რცხუეფი
კატეგორია:ლაზეფი
კურუსუ-კუატიაშ დეპარტამენტი
კურუსუ-კუატიაშ დეპარტამენტი (Departamento Curuzú Cuatiá) — დეპარტამენტი არგენტინას, კორიენტესიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 42 075 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 8 91 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კურუსუ-კუატია.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
დიდი ხორში
დიდი ხორში — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ სანაკიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ-გურიაშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 90 მ. სანაკშე 17 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 175 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:სანაკიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჰარაპა
220პქ.px|მინიატიურა|ჰარაპაშ ცივილიზაცია 220პქ.px|მინიატიურა|მარჯვნივ|მეკონეფი ჯვეში ჰარაპაშე
ჰარაპა (ინგ."Harappa") — ჯვეშინდური ნოღა. ჰარაპაშ ცივილიზაციაშ (ჯვ.წ. 3 ვითოში — მა-XVII/მა-XVI ო.ო.) ართ-ართი თარი ცენტრი. იდვალუაფუ წყარმალუ რავიშ ჯვეშ კალაპოტწკჷმა პაკისტანს, საჰივალიშ ოლქის (თეხანური პენჯაბიშ ტერიტორია).
„ჰარაპა“ ვა წჷმარინუანს ნოღაშ დუდმაართა ჯოხოდვალას. თე ჯოხო თიქ მიღჷ თეხანურ ნოღა ჰარაპაშე, ნამუთ იდვალუაფუ ნონანოღაშე 6 კმ. გოძვენას. თეხანური ჰარაპა რე ბრიტანული კოლონიზაციაშ ბორჯიშე ასქილადირი ორკინაშარე დგჷმილი, ნამუშ მახორობა აკმადგინანს დოხოლაფირო 15 ვითოშ ადამიერს.
ჯვეშ ჰარაპას მიოგორეს 1920-იან წანეფს დო თიმ ბორჯიშე ასეშა თაქ მეურს არქეოლოგიური გონთხორუეფი. ნოღაშ აკნაცჷმეფი ბრინჯაოშ ეპოქაში რე. თინა მუშ ბორჯის ართ-ართი გომანგარაფილი დო ჭყანიერი ნოღა ჸოფე, ნამუშ მახორობა აკმადგინანდჷ დოხოლაფირო 23,5 ვითოშ ადამიერს. ჯვეში ნოღა ძალამ დოღამაკელი რე ბრიტანეთიშ კოლონიზაციაშ პერიოდშე, მუჟამსჷთ თიშ ანგურეფი გჷმირინუაფუდჷ ლაჰორ—მულტანიშ რკინაშარაშ აკოგაფას.
თე აბანს იგეგმებუდჷ კაბეტი ბორჯოღალი პარკიშ აკოგაფა, ნამუქჷთ 2005 წანას გეგნიდჷ, თიშ უკული, მუთ აკოგაფაშ ორდოიან ეტაპის ანდა არქეოლოგიური არტეფაქტიქ იჸუ მეგორაფილქჷნ. გიშარჩქინელი პაკისტანარი არქეოლოგიშ აჰმედ ჰასან დანიშ მემართუაშ შედეგო პაკისტანიშ კულტურაშ სამინისტროქ მიღჷ გჷნოჭყვიდირი ნოღაშ აკოდგინუაშ გეშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჰარაპაშ ცივილიზაცია კატეგორია:აზიაშ დინაფილი ნოღეფი კატეგორია:პაკისტანი
ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი
ფრიდრიხ ვილჰელმ ჰენრიხ ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი (გერმ. Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt; დ. 14 ეკენია, 1769, ბერლინი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 6 მესი, 1859, ბერლინი, პრუსია, გერმანიაშ რსხუ) — გერმანალი გეოგრაფი, ბიოლოგი, ბოტანიკოსი დო ფიზიკოსი, პრუსიალი პოლიტიკოსიშ, დიპლომატიშ, ფილოსოფოსიშ დო ლინგვისტიშ ვილჰელმ ფონ ჰუმბოლდტიშ ჯიმა. გურაფულენდჷ ოდერიშ ფრანკფურტიშ, გეტინგენიშ დო ბერლინიშ უნივერსიტეტეფს. იშარალჷ საფრანგეთის, ნიდერლანდეფს, ინგლისის, ცენტრალურ დო ობჟათე ამერიკას, რუსეთის. გიმირკვიუ შხვადოშხვა რეგიონეფიშ გეოგრაფია, გეოლოგია, კლიმატოლოგია, მეტეოროლოგია, ზოოლოგია, ბოტანიკა. ჰუმბოლდტიქ მუში რკვიებეფი ეჭარჷ მენცარულ ნაჭარეფს. ჰუმბოლდტიშ არძაშე უმოსო ჩინებული მენცარული ნახანდი რე "კოსმოსი", ნამუთ ბერლინიშ უნივერსიტეტის ჰუმბოლდტიშ ნაკითხირი ლექციეფიშ კოლექცია რე. ჰუმბოლდტი ბიოგეოგრაფიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი რე. ჰუმბოლდტიქ მიშეღჷ დიდი თია მეტეოროლოგიური დო გეომაგნიტური მონიტორინგიშ გოვითარაფაშა. ჰუმბოლდტიქ წჷმარინუ იდეა ნამუშ მეჯინათ რეგიონეფი (გიშაკერზაფილო აფრიკა დო ობჟათე ამერიკა), ნამუეფი ატლანტიშ ოკიანეს ომძღჷ, ართ პერიოდის გოართოიანაფილი ტერიტორია რდჷ. ჰუმბოლდტიქ ანტიკური ბერძენული პერიოდიშე მიშეღჷ დო მუშ მენცარულ ნაჭარეფს გჷმირინუ ტერმინი კოსმოსი. ჰუმბოლდტი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. ალექსანდერ დო ვილჰელმ ჰუმბოლდტეფიშ ჯოხონობაშ რე ბერლინიშ უნივერსიტეტი. ალექსანდერ ჰუმბოლდტიშ ჯოხონობაშ რე შხვადოშხვა გეოგრაფიული, გეოლოგიური დო ასტრონომიული ობიექტი. ალექსანდერ ჰუმბოლდტიშ ღურაშ უკულ ჰუმბოლდტიშ კოლეგეფქ დარსხუეს ჰუმბოლდტიშ ჯოხონობაშ ფონდი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი მენცარეფი კატეგორია:დუნაბადი 1769 კატეგორია:ნაღურა 1859
2033
დღახუეფი
კატეგორია:
ნაჭკადუ
ნაჭკადუ (ჸოფილი წექე–ნაჭკადუ) – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 5 მეტრა, ზუგდიდი შე 36 კმ, 2014 წლის ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 284 ადამიერი.
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ზვარტე-ვატერი
ზვარტე-ვატერი (Zwarte Water) — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, ოვერეისელიშ პროვინციაში. სიგჷნძა 19 კმ. გინმურს ნოღა ზვოლეს. ზვარტევატერლანდიშ გოხოლუას აკათუ წყარმალუ ვეხტი. ზვარტე-ვატერი აკათუ ზვარტე-მეერიშ ტობას,ნამუთ მუშ განშე, აკოართაფილი რე ეისელმერიშ ტობაწკჷმა.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
პორტალი:სპორტი
{| style="border-spacing:8px;margin:-3px -8px"
* კატეგორია:თარი პორტალეფი კატეგორია:სპორტიშ პორტალეფი
მუმია (ფილმი)
მუმია (The Mummy) — 1999 წანაშ ოდუდსგინალე ფილმი, ნამუთ გინოღჷ სტივენ სომერსი-ქ. ფილმის თარი როლს ლაჸაფენს ბრენდან ფრეიზერი.
სიუჟეტი
ეგვიპტეშ ტიოზიშ უხურგე განს შხვადოშხვა გორჩქინაშ არქიებულეფიშ ბუნეფი ფარაონიშ დიდებულ განძის გორუნა, ნამუსჷთ საზარო უჯვეშაში ჭყალა გეძჷ. განძიშ ძგას მუმია გესვანჯჷ... ათე უბადო ადამიერიშ მუმია რე, ნამუთ კონწარას ღურათ დასაჯეს ეგვიპტეშ მართველიშ მერმენწა ჸვილუაშო. ორქოშმაგორალეფქ აწუხეს აკარდამაშ მიარეუკუნამი ლური, დო მუმიაქ სასაფლაშე გეთანდჷ, თიშო ნამდა ოქიანუ კოშმარიშ ომაფეთ გინართინუას.
ვერა ფარმიგა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1973
კარვინაშ რაიონი
კარვინა (ჩეხ. Okres Karviná; პოლ. Powiat Karwina) — რაიონი მორავია-სილეზიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე კარვინა. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 356,24 კმ²-ს. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 271 332 ადამიერს.
რამაზ ჩხიკვაძე
რამაზ ჩხიკვაძე (დ. 28 ფურთუთა, 1928, ქართი ღ. 17 გჷმათუთა, 2011, ქართი) — ჩინებული ქორთუ თეატრიშ დო კინოშ არტისტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1928 კატეგორია:ნაღურა 2011 კატეგორია:ქორთუეფი
ჯვ. წ. 790
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 790 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ანტოფაგასტა-დე-ლა-სიერა
მინი|250პქ ანტოფაგასტა-დე-ლა-სიერა — ვულკანური ვე არგენტინას. აკმადგინალი ვულკანეფიშ თარი მახასიათაფალი რე კვათჷრი კონუსი. არეალი მიშმეკათუანს არგენტინაშ პუნაშ რეგიონიშ არძაშე ახალ ვულკანეფს. იდვალუაფუ სალარ-დე-ანტოფალიაშ ვულკანურ ვეს დო კერო-გალანიშ კალდერაშ შქას. ბრელ მენცარს მიორჩქჷ, ნამდა თე ვულნაეფიშ ხანი ხვალე მუდგაზმარენი ვითოში წანა რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ ვულკანეფი
ირაკლი ფირცხალავა
ირაკლი ფირცხალავა  — რუსეთის მოღალე ქორთუ მობირე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ჯაპანაშ ტობა
ლიტერატურა
კატეგორია:გურიაშ აკანიშ ტობეფი
ჯვ. წ. 791
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 791 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
თუთარჩელა (ანსამბლი)
თუთარჩელა — ქორთული ფოლკლორული ანსამბლი.
გალენი რცხუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ფოლკლორული ანსამბლეფი
დრაგონია
დრაგონია რე წყარმალუ სლოვენიას დო ხორვატიას. სიგინძა 30 კმ. აუზიშ ფართი 95.6 კვ.კმ. დრაგონია სიგინძათ ისტრიაშ მასმა წყარმალუ რე. იჭყაფუ შავრინიშ გვალეფს. მარძგვანშე აკათუ ნადუეფი: როკავა დო დრნიკა, კვარჩხანშე პოგანია. დრაგონია ინაკათუ ადრიატიკაშ ზუღას. დრაგონიაშ გეშა რე ტერიტორიულ დისპუტი სლოვენიაშ დო ხორვატიაშ შქას.
ნეოლითიშ ხანა
მინი|250პქ|ნეოლითური არტეფაქტეფი მინი|250პქ|ნელოითიშ ნოხორი [[ორკნეიშ ნეოლითური ოხორუ|ორკნეიშ კოკეფს]] ნეოლითიშ ხანა (ნეო – ბერძენ. neos - ახალი, რთული ზიტყვაშ აკმადგინალი ნორთი, შანენს ახალს, გოახალაფირს; ლითი, ლითო – ბერძენ. lithos – ქუა, რთული ზიტყვაშ ნორთი, შანენს ქუაწკჷმა, ქანეფწკჷმა დოჸუნალობას) — ახალი ქუაშ ხანა, ქუაშ ხანიშ ბოლო ეშალი, ნამუთ დოთირუ ენეოლითიქ. ტერმინი „ნეოლითი“ მენცარობას 1865 წანას მიშეღჷ ჯ. ლაბოკიქ თიმ პერიოდიშ ეიოშინალო, მუჟამსჷთ ადამიერი მუშ ოჭკომალს ბწკარულიშ კულტივაციაშ დო ჩხოლარეფიშ დოჭყანაფათ მიპალუანდჷ, მარა ანჯარიშ ოკეთებელო (ჯაშ დო ძვალიშ მოხ) დიო ხოლო ხვალე ქუას გჷმირინუანდჷ. ნეოლითიშ გჷმათანჯალი შანეფი რე: შხვაშ მეურნობაშ მიდაღალაშე (მაჯინობა, ჩხომჭოფუა, შაყარუაფა) მაწარმაფალ მეურნობაშა (დიხაშხანდუა, მეჩხოლარობა) გინულა, დიხაჭაბუშ ჭკუდიშ გორჩქინა, ქუაშ ანჯარიშ გოვარვალაფა, გორხუალა. კულტურულ–სამეურნო შანეფიშ მეჯინათ ნეოლითიშ კულტურეფი ჟირ თარ ბუნათ ირთუ: 1. დიხაშმოხანდე–მეჩხოლარე ტომეფით დო 2. მაღალგოვითარაფილ მაჯინეეფიშ მეჩხომეეფიშ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ისტორიული პერიოდეფი კატეგორია:არქეოლოგიური პერიოდეფი *
დიხაუჩა
დიხაუჩა (ასტრონომიული სიმბოლო: ) — ბჟაშ სისტემაშ ბჟაშე მასუმა პლანეტა. თინა უდიდაშიე დიხაუჩაშ ტიპიშ პლანეტეფც შქას დო ოქიანუს ჩინებული აკა კაკალია აბანიე, ნამუთ დოხორინელიე შურდგჷმილი სქჷლედეფით. თინაქ დოხოლაფირო 4,5 მილიარდი წანაშ წოხოლე გორჩქინდჷ დო მალასჷთ ქჷმიშუ მუში ხვალახე ორთაშობური ალმაშარე თუთა. დიხაუჩას ოხორანც გაღიერი სქჷლედი — ადამიერი. 2009 წანაშ 12 ქირსეთუთაშ მუნაჩემეფით დიხაუჩას 6 803 000 000 ადამიერი ოხორანც.
გოჭყაფა
დიხაუჩაშ გოჭყაფაშე მაართა მოაზჷრაფეფს დიო ხოლო ჯვეში ბერძენეფი გჷმოთქუანდეს, მორო თე მოაზჷრაფეფი მენცარულო დოსაბუთაფილი ვა რდჷ. XVIII ოშწანურას წჷმორინაფილქ იჸუ პირველი მენცარული ჰიპოტეზაქ, მუდგაშ მეჯინათ თინაქ კოსმოსური აირეფი დო ტვერიშე გიჭყჷ. გონდღულაფირი, გოვარვალაფირი დო ფეიკარას მართაფუ მასაქ ცენტრალური მეზინდალაფაშ ნძალათ ქვერსემი სფეროთ გინირთჷ. ბორჯეფიშ მალობას სფეროქ გორგიდჷ დო თიში ჟიპიჯიქ ბერჯეკი ქერქით დიფორჷ.
XX ოშწანურას მენცარეფიშით გჷმითქუ მიარე მოაზჷრაფაქ დიხაუჩაშ გოჭყაფაწკჷმა რსხუაფათ, მარა თეშ უმკუჯინუო,ამდღარშახ ზუსტას მითინც ვაუჩქჷ დიხაუჩაშ სფეროშ გოჭყაფაშ ზუსტი მექანიზმი. თეჟამო ედომუშამი მოსოფელს ინტენსიურო მითმეურს დიხაუჩაშ ემაგაფალი ქანეფიშ, თუთაშე გჷმოღალირი მოღეეფიში დო მეტეორიტეფიშ დოგურაფა, თაშნეშე შხვა პლანეტეფიშ კჷლაჩხირკუა კოსმოსური აპარატეფიშ მეშქაშობათ.
დიხაუჩაშ დო თელარაშ გოჭყაფა ბიბლიაშ მეჯინათ
ბიბლიაშ მეჯინათ ღორონთქ დიხაუჩა შქვით დღაშა გარჩქინჷ:
დიხაუჩაშ ასაკი დო გეოქრონოლოგია
დიხაუჩაშ ასაკიშ დოდგინა თიშნერინე რთული პრობლემა რე, მუჭოთ თიში გოჭყაფაშ მექანიზმიში. მენცარეფი დიდი ხანი რე ოცადუნა დიხაუჩაშ ასაკიშ დოდგინუას. თინეფქ ეკონია ხუთი ვითწანურაშ განწხანს ფიზიკაშ მეჭირინაფეფიშ გჷმორინაფათ ქოცადეს ქანეფიშ ასაკი დუდგინუდესკონი, მუდგაშ მეშქაშობატ შელებუანიე დიხაუჩაშ ასაკიშ გოხურგუათ. გჷშაანგარიშაფილიე, ნამდა დიხაუჩაქ დოხოლაფირო 5, ოდო ქერქიქ 4,5 მილიარდი წანაშ წოხოლე გორჩქინდჷ. ირფელი ათეში, შხვადოშხვა ასაკიშ ქანეფიშ გოჭყაფაშ პროცესეფიშ ბორჯიში დო ალმაჸვენჯობაშ მეჯინათ იდგინუაფუ გეოქრონოლოგია ვარა გეოლოგიური წანაშეკოროცხუა. გეოლოგიური ბორჯი დიხაუჩაშ ქერქიშ გორჩქინაშე იჭყაფუ. თის ეონეფო, ფარანეფო, პერიოდეფო დო ეპოქეფო რთუნა:
ოქიანუშ გეოცენტრული დო ჰელიოცენტრული სისტემეფი
მუჭოთ ჩინებულიენ ანტიკური ხანაშ მენცარეფი დიხაუჩაშ ოქიანუშ ცენტრო მირჩქინანდეს. გეოცენტრული სისტემას ქადაგენდეს ჯვეში ბერძენი გურაფილეფი: არისტოტელე დო პტოლემე. მოშინაფილი მიკოჯინაფათ, დიხაუჩა უყარაფუ რე: თინა ვართ მუში ღერზიშ დო ვართ მუდგაინი შხვა სხეულიშ მუკი-მუკი ვა ყარენც. დღაშ დო სერიშ მოთირაფუობას თინეფი გაჩემებული დიხაუჩაშ მუკი-მუკი ბჟაშ ყარაფით ეთმონწყუნდეს. დიხაუჩაშ როლი თიშენი რდჷ თაშ გოაზჷრაფილი, ნამდა თინა თიმწკჷმა არძოშე დიდირსხულო მიორჩქუდეს ოქიანუს. თე ჰიპოთეზაქ მა-16 ოშწანურაშახ ქუმაჭირინუ, მორო არისტოტელე-პტოლემეშ მონძღვარუაშახ დოჩილითაფირო ორდო არისტაქე სამოსარი (ჯვ. წ. მა-4, მა-3 ოშწანურეფი.) ჰელიოცენტრიზმიშ პოზიციას გერდჷ. ოქიანუშ ცენტრო თის ბჟა მიორჩქუდჷ. არისტოტელე-პტოლემეშ აზჷრიშ გეშა, შქა ოშწანურეფც დიხაუჩაშ სფერულობაშ, თიშ ღერზის დო ბჟაშ მუკი-მუკი ყარაფიშ აზჷრს პაპობუა უდღანუნდჷ. 1543 წანას პოლონელი მენცარქ ნ. კოპერნიკიქ დასაბუთჷ ჰელიოცენტრული კონცეფცია. ნ.კოპერნიკიშ თე კონცეფცია მა-17 ოშწანურას გავითარეს ჯორდანო ბრუნოქ დო გალილეო გალილეიქ. გალილეიქ დრუბენტით ქჷდეკვირჷ ცაშური ოქიანუს დო ქოძირჷ, ნამდა პლანეტა მორღა ირთანც მუში ღერზიშ მუკი-მუკი დო თე ბორჯისჷთ ბჟაშ მუკი-მუკით ხოლო. ჟიმოშინელიშ უმკუჯინუო, მენცარალა დო თინეფ შქას პაპობუა ოქიანუშ ჰელიოცენტრული სისტემას ვაალუდჷ, სონდარომუში თეორია ვა გჷმაჸონდინუ ი. ნიუტონქ, მუდგათ დგომარენდ მოსოფელიშ მეზინდალობაშ კანონიშ კჷლარჩქინას (სხეულეფც შქას მეზინდალობაშ ნძალა თინეფიშ მასეფიშ ნომიარელი ბონასპროპორციულიე დო თინეფ შქას გოძვენაშ კვადრატიშ უკუპროპორციული).
ატმოსფეროშ გოჭყაფა
მენცარეფიშ აზჷრით, ატმოსფეროქ გიჭყჷ მანტიაშე გჷმოდუდიშალაფირი აირეფიშე. დუდშენო დიხაუჩაშ ატმოსფერო იკათუანდ წყარიშ ორქის, მეთანს, ამიაკის, აზოტის დო შხვა. დიხაუჩაშ ჟიპიჯი თუთაშ თეჟამიში ჟიპჯიშ გჷდ, ახასიათენდ დიდი კიალიშუნარალა, ათეშენ ოშქარი ტემპერატურა ვა გჷნმაჩირთუდ 5° C-ის. დუდიშული ჟანგბადიშ შანულამი ნორთიქ გორჩქინდჷ 2,2 მილიარდი წანაშ წოხოლე. თეჟამიშ მუდანობას მიოჭირინუ 600 მილიონი წანაშ წოხოლე. თე პერიოდისჷთ გორჩქინდ ოზონიშ შჷრექ.
კონტინენტეფიშ დო ოკიანეეფიშ გოჭყაფა
ანტიკური დო შქა ოშწანურეფც გჷმოთქუალირი რდჷ მიარე ჰიპოთეზა თიშ გეშა, ნამდა დიხაუჩაშ კონტინენტეფი დოჭყაფუშენო ორდჷ დო თინეფიშ ორენი ვეთირუდჷ.
XX ოშწანურაშ დოჭყაფუს გერმანალი მენცარქ ალფრედ ვეგენერქ რუკას დაკვირაბორც თოჸუჯი მეჩჷ ობჟათე ამერიკობჟათე ამერიკაშ დო აფრიკაშ ძგალეფიშ მოღოზუაფას. კონტინეტეფიშ მოდელეფიშ აკოშქუმალაბორც თნეფქ გეთლიანეს. ვეგენერქ წჷმარინუ ჰიპოთეზა, ნამდა ართი ბორჯის ორდჷ გიგანტური კონტინენტი - პანგეა, მუდგაშ აკორღვაფაშ მოღალუთ მეღებულიე თეხანური კონტინენტეფი, მარა მენცარს ვა დადგინუ მუ ოყარუანდჷ სქირონაშ დიდი ნორთის. თე მოაზჷრაფა ჩინებული რე მუჭოთ კონტინენტეფიშ დრეიფი. მოგვიანაფილო დიდგინჷ,ნამდა უჯვეშაში ბორჯის ჸოფილი კონტინენტი პანგეა, მუდგასჯთ მუკი-მუკი ორტყუდჷ ედომუშამი ოკიანე - პანტალასი, გირთჷ ჟირი კონტინენტო. ოორუე ნორთის ქჷგიოდვეს ლავრაზია (ოორუე ამერიკა დო ევრაზია), ოდო ობჟათეს ჰონდვანა (ობჟათე ამერიკა, აფრიკა, ავსტრალია, ანტარქტიდა). კონტინენტეფიშ დორთუალათთნეფ შქას გორჩქინდ ოკიანეეფქ (ინდოეთიშ დო ატლანტაშ).
თელარაშ გოჭყაფა
თელარაშ ჸოფაშ მაართა შინეფქ დიხაუჩას ხვალე 3-3,5 მილიარდი წანაშ წოხოლე გორჩქინდ. კჷლმაგორუეფიშ აზჷრით ჩქინი პლანეტას თელარაშ გორჩქინაშ ჟირი შარა რე: კოსმოსური დო დიხაუჩაშური. კოსმოსური შარაშ მეჯინათ თელარაქ დიხაუჩას შხვა ცაშური სხეულეფშე გორჩქინდ. რახან ოქიანუს რე ჩქინი პლანეტაშე უმოსი ასაკამი სხეულეფი, ათეშენ ფირქენა, ნამდა შხვადო შილებე თელარაქ უმოსი ორდო გორჩქინდუკონი. 1865 ანას გერმანალი მენცარქ პ. რიხტერქ გჷმოთქუ მოაზჷრაფა, ნამდა შელებუანიე შურდგუმილი სქჷლედეფქ დიხაუჩას მოხვადეს კოსმოსშე, ტვერიშ, მეტეორიტეფიშ დო შხვა ცაშური სხეულეფიშ დიხაუჩას გჷმონთხაფათ. შელებუანიე ტვერს მიკროორგანიზმეფი მოჸუნაფუდუკონი. თე ვერსია დაშქუამალარიე, მორო მენცარეფიშ დიდი ნორთი კოროცხუნც, ნამდა თელარაქ დიხაუჩას გორჩქინდ, მუდგასჷთ ხე შეუნწყუ ბჟაშ სჷტჷბაქ, სჷნთექ, წყარქ, ჰაერქ.
დინოხოლენი ეგაფილობა
[[Image:Jordens inre-numbers.svg|200px|thumb| 1. გვირზილიშ ცენტრი
2. გვირზილი
3. მანტია
თე ეგაფილობაქ დოდგინელქ იჸუ სეისმური რეხიშ დიხაშ ნწალუაშ კერაშე ჟიპიჯიშ შხვადოშხვა ჭურჭულეფშახ გოფაჩუაშ დოგურაფათ. სეისმური რეხიშ გოფაჩუაშ სიჩქარე უნელო ითირუ ართი ფაშე მაჟირა ფაშა გინულაბორც, მუდგათ ფალეფიშ აკოდგინალობაშ გოშხვანერაფათიე გჷშაწანაფილი. მუდგაქჷთ გჷშეჭანუ თხევადი ფაზას თიშ გოშჷრევაფა სიბერჯეკეშ რკებუობათ გვირზილიშე ქერქიშ გეზათ.
ლითოსფერო
thumb|left|300px|დიხაუჩაშ [[ტოპოგრაფიული რუკა XX ო.]] დიხაუჩაშ ქერქი ბერჯეკი დიხაუჩაშ ჟიდონი ნორთიე, თიში ჟიპიჯი ძალამი ახამორდუ რე. მანტია გჷმორთილიე სეისმური რეხიშ სიჩქარეშ არგამა მორდუალათ - (მოჰოროვიჩიჩიშ ონძღოთ. რე ჟირი ბუნაშ ქერქი: ოკიანური დო კონტინენტური. კონტინენეტური ქერქიშ ეგაფილობას გჷმირთუ სუმი გეოლოგიური შჷრე: დუნოლექი სარჩული, გრანიტული დო ბაზალტური. ოკიანური ქერქი ჯინჯიერო ოსხირული აკოდგინალობაშ ქანეფშე აკმოდირთუ, მუდგასჷთ ჟიშეშე ოწაწ დუნოლექი სარჩული.
დიხაუჩაშ ქერქი დორთილიე შხვადოშხვა სიდიდაშ ლითოსფერული ფილეფო, ნამუეფით ართიანიშ მეხჷ გინმიაბანუაფუნა. თე ყარაეფც ეთმოჭარუნც ტექტონიკა. რე ეჩიშახ ჭიჭე ფილათ, მუნერითიე, მაგ, არაბეთიშ ფილიპინეფიშ. ფილეფიშ სიფსქა 60-შე 100 კმ-შახიე. ფილაქანეფიშ ალაზიმაფათ გიმარენჯი დო მოთინაფილი უბდენი დიხაუჩას წჷმორინაფილიე კონტინენტეფიშ სახეთ. ფილაქანეფი იდვალუაფუ მანტიშ ალაზიმაფათ ლიბუ პლასტიკური ფას, სოდეთ ხვადუ თინეფიშ გჷნოაბანუა, გენჩურაფა. ნძალეფი, ნამუეფით ფილაქანეფიშ ყარაფის იჭანუანან, გჷთმიჭყაფუნა მანტიაშ ჟიდონი ნორთის, ნიფთუანობეფიშ გჷნოაბანუაშ ბორჯის. თე ნიფთუანობეფიშ ძალიერი ნოხჷრჩეფი დიხაუჩაშ ქერქის გუთმოპიჯუნც ტომბაშური ხუაფეფც. ხუაფეფიშ ზონეფირე მუჭოთსქირონას, თეში წყარსჷთ. ალაზიმაფათ უმოსიე ოკიანეშ ქვინჯის, სოდეთ ქერქი უმოსი მორჩილი სიფსქაშიე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბჟაშ სისტემა კატეგორია:დიხაუჩა
ასალიშ ტობა
მინი|ასალიშ ტობა ასალიშ ტობა (بحيرة عسل) — კრატერული ტობა ჯიბუტიშ ცენტრალურ ნორთის. ჩხე, ჩხანა დღალეფს ტობაშ ჯიმუამი წყარიშ აორქებაშ შედეგო გჷთმორჩქინდჷ ჯიმუშ კოკეფი. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 155 მეტრით გიმე, აფარიშ რზენს, ტობა არძაშე დაბალი ჭურჭული რე აფრიკას. ტობაშ ჯიმუამობა აკმადგინანს 35%-ის, დო 20 მეტრიშ სიტომბას — 40%-ის , ნამუშ შედეგოთ თინა ართ-ართი არძაშე უმოსო წყითე ტობა რე მოსოფელს ღურელ ზუღაწკჷმა დო ელტონიშ ტობაწკჷმა ართო. ტობა მუკუ-მუკი გოხურგელი რე მეჭედელი წყითე დიხაშ ფათ. ჯიმუ მიპალუაფჷ დო ქერვანეფით იჯღონჷ ეთიოპიაშა.
ტობაშე დოხოლაფირო 5 კმ-ს ობჟათე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფჷ ტაჯურაშ ჸუჯი ინდოეთიშ ოკიანეს.
სქოლიო
კატეგორია:ჯიბუტიშ ტობეფი კატეგორია:აფრიკაშ ტობეფი კატეგორია:კრატერული ტობეფი
საფრიჭა (ჸალაიბონი)
საფრიჭა (სოფრუჯუ) — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3550 მ. საფრიჭაშ ანგანობეფი ეგაფილი რე კამბრიულიშწოხოლენი დო თუდოპალეოზოური კრისტალური ფიქალეფით. ჸალაიბონი წყარმალუ ჩხალთაშ ლეხერს (აფხაზეთი) მიორსხუანს წყარმალუ ამანაუზიშ (რუსეთი) ლეხერწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ნოვი-იიჩინიშ რაიონი
ნოვი-იიჩინი (ჩეხ. Okres Nový Jičín) — რაიონი მორავია-სილეზიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე ნოვი-იიჩინი. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 881,59 კმ²-ს. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 151 835 ადამიერს, მახორობაშ მეჭედალა — 172 ადამიერს კვადრატულ კილომეტრის.
ანტოფალია
მინი|250პქ|ანტოფალია ანტოფალია — სტრატოვულკანი ოორუე-ბჟაეიოლ არგენტინას, კატამარკაშ პროვინციას. იდვალუაფუ ატაკამაშ ტიოზიშ ბჟაეიოლ განშე დვალირ ატამაკაშ უდაბური პლატოშ ძგას. მუში სიმაღალა 6,440 მეტრა რე. ვულკანიშ კონკას მეგორაფილი რე ინკეფიშ არქიტექტურაშ აკნაციმეფშა, მუთ ადასურენს, ნამდა თე ვულკანშა კოლუმბიშახიან ცივილიზაციეფს ხოლო მიანჭუდეს ხე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ ვულკანეფი
ვახტანგ ბლიაძე
ვახტანგ ბლიაძე  — ქორთული მუსიკალური მიოგამალეფიშ ორსანტი.
გიოქსუ
გიოქსუ (Göksu — ცაშფერი წყარი) — წყარმალუ თურქეთის, თაშელიშ პლატოს. წყარმალუ გიოქსუშ ოდუდეეფ იჭყაფჷ ტავრიშ გვალეფს. წყარმალუშ ოორუე ოდუდე იჭყაფჷ გეიკიშ გვალეფს, ობჟათე ოდუდე ჰაიდარიშ გვალეფს. ჟირხოლო ოდუდეშ აკოართაფაშ აბანი რე ნოღა მუტიშ ხოლოს. წყარმალუ გიოქსუ ინაკათუ სქირონაშქა ზუღას. სიგჷნძა რე 260 კმ.
ისტორიული ფაქტეფი
იმპერატორ ფრიდრიხ I ბარბაროსაქ იშკვიდჷ წყარმალუ გიოქსუს 1190 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
ვაიშნავიზმი
thumb|მარცხნივ|ვაიშნავური ფესტივალი ვარადარაჯაშ ოხიდას, [[ობჟათე ინდოეთის მადვალუ წიმინდე გითახვამალი აკანს — ნოღა კანჩიპურამს.]] ვაიშნავიზმი, ვარდა ვიშნუიზმი (वैष्णव धर्म) — ინდუიზმიშ ართ-ართი მეჸუნალობა, ნამუთ გიშმეკერძუაფუ ვიშნუშ დო თიში ავატარეფიშ პატჷცემათ (უმენტაშო კრიშნას დო რამას). ვაიშნავიზმიშ არძა ნოჸელა გიშმერთუ მონოთეიზმიშჸურე ნჭაფათ. მოჩამილი ტრადიციაშ რწუმა დო პრაქტიკეფი, გიშაკერზაფილო თარი კონცეფციეფი მუჭოთი რე ბჰაკტი დო ბჰაკტი-იოგა, ნამუთ მუშჸურე გერსხუ თიჯგურა ტექსტეფს, მუჭოთი რე "ვიშნუ-პურანა", "პადმა-პურანა", "ბჰაგავატა-პურანა" დო "ბჰაგავადგიტა". ვაიშნავიზმიშ გემაჸვენჯეეფშა რჩქვანელობური უჯოხონა ვაიშნავეფი ვარდა ვიშნუიტეფი. ვაიშნავეფიშ უმენტაშობა ინდოეთის ოხორანს. გემაჸვენჯეფიშ მუდანობაშ გეშა მუნაჩემეფი ართიანს ვაუხვადუ: მარკვიალეფიშ ართჸურე აცხადენს, ნამჷ-და ვაიშნავეფიშ მუდანობა ედომუშამი ინდუიზმიშ გემაჸვენჯეფიშ მუდანობაშ დოხოლაფირო 70% რე (700 მილიონია ადამიერი), მაჟირაჸურე აცხადენს - 200 მილიონს.
სქოლიო
* კატეგორია:ინდუიზმიშ მეჸუნალობეფი
იელი (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი)
იელი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, წვირმიშ თემს (ოფუტეეფი: ასკარტი, აცი, იელი, ჩობანი, წვირმი).
კატეგორია:მესტიაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ოფუტეეფი კატეგორია:საქორთუოშ ოფუტეეფი
ყარაჩაალეფი
ყარაჩაალეფი — ოორუე კავკაციას თურქულნინამი ეთნოსეფჷთ ოხორანა, ნამუეფშე გიშაკერძაფილი აბანი ყარაჩაალეფს დო თინეფიშ უახოლაშ მოჯგირე ბალყარალეფს უკებჷნა. თინეფი გვალამი ქჷნდჷრიშ ცენტრალურ ნორთის ოხორანა.
ისტორია
ყარაჩაული ნინა ალთაურ ნინეფიშ ფანიაშ თურქული ბუნაშ ყივჩაღურ გიმენბუნას ორხველჷ. ყარაჩაალეფი დო ბალყარალეფი იალბუზიშ გვალაშ მუკი-მუკი ოხორანა. თე გვალა დახე ართ ნინაშა მორაგადე კათას ჟირ ნორთო გჷთმორთჷნს. ბჟადალი ნორთი ყარაჩაალეფს უკებჷა, ბჟაეიოლი — ბალყარალეფს. გუდაკოვიშ დჷნასქვით, XVIII ოშწანურაშახ ყარაჩაალეფი დო ბალყარალეფი თეხანური ბალყარეთიშ ტერიტორიას ბაქსანიშ ლეხერს ართიანიშ ხასჷლას ოხორანდეს. XVII-XVIII სოშწანურეფიშ ხურგის, ყარაჩაალეფქ ცენტრალური კავკაცია ქჷდიტუეს დო ოორუე-ბჟაეიოლ კავკაციას ყუბანიშ ოდუდეს დო თებედაშ ღანჩოს ქჷდიხორეს.
ყარაჩაალეფს ჭარალუა რუსული გრაფიკაშ ოსხირშა 1937 წანაშე უღჷნა. ანთროპოლოგიური მუნაჩემეფით, ყარაჩაალეფიშ ფიზიკური ტიპი ევროპეიდული რასაშ მაღალგვალამ კავკაციონურ ტიპის ორხველჷ. ყარაჩაალეფიშ მუშჯოხოდვალა რე ყარაჩაილილა.
ფაქტობურო ყარაჩაალეფი დო ბალყარალეფი ართი კათა რე, ართი ეთნოსი რე. რუსულ ომენცარე ლიტერატურას ეშანილი რე, ნამჷ-და თე ჟირ კათას ოართე გოჭყაფა, ართი ნინა, ოართე ისტორიული ჭარა, კულტურაშ ართობურობა უღჷნა, ნამუთ თიშ ოსხირს მარზენა, ნამჷ-და თინეფი ართ კათათ მიბრჩქინათჷნ. მარა, თეშ უმკუჯინალო, თინეფს ვა უღჷნა ართობური დუდიშ ჩინი. თისჷთ ეთმეშანჷნა, ნამჷ-და XIX ოშწანურასჷთ — ყარაჩაიშ დო ბალყარეთიშ შხვადოშხვა ჯარალუეფიშ მახორუეფსჷთ ვაუღჷდეს ოართე ეთნონიმი დო ართობური დუდიშ ჩინი. თინეფი თარო ჯოხოიდვალუაფჷა თი ლეხერეფიშ ჯოხოდვალეფით, ნამუ ლეხერეფსჷთ ოხორანა.
ყარაჩაალეფიშ კვირდუაშ ეთნიკური ტერიტორიაქ, მუჭოთ ინაკვარუ, მუსხირენშახ დითირჷ. თინეფს მინშა ყუბანიშ ლეხერიშ ოდუდე უკებჷდეს, მინშა — ბაქსანიშ ლეხერი.
ყარაჩაალეფი რწუმათ მუსლიმი სუნიტეფი რენა. თინეფქ ძალამ გვიან მიღეს მაჰმადიანალა. თინეფი დიდი ხანიშ გოძვენას აჯამეფი რდეს. ოშა-გოშას ყარაჩაალეფიშ მუდგაინი ნორთი ქირსიანობასჷთ ღებულენდჷ.
ყარაჩაალეფიშ თარი ომეურნე საქვარუა გეგია მეჩხოლარობა რდჷ (შხური, თხა, ცხენი, შხუ ქალამი ორინჯი). ორინჯის ზარხულს ყარაჩაალეფი გვალაშ ოდიარუეფშა ორაჸანდეს, ზოთონჯის — ტყაშ პიჯეფს, გვალეფიშ ობჟათე კართეეფს დო რენეფს იჯარათ ეჭოფილ დიხეფს ოდიარუანდეს. ნჯგელამონტყორამეფიშ შქას ყარაჩაული ჯიშიშ შხური ართ-ართი საუჯგუშო რდჷ. თინა მაღალხარისხიანი ხორცით დო ბჟათ გიშეგორუდჷ. აბანობური ჯიშიშ ცხენი ხვალე გიოხუნალო ვარჷნ, თაშნეშე კავალერიასჷთ გჷმირინუაფუდჷ. რსული ურზალაშ პიჯალეფს მონკა ლინჯიშ გინაღალარო, გჷრჷნი დახე უთირუე რდჷ.
შხუ ქალამი ორინჯის ობჟათე დო ოორუე კავკაციაშ რზენეფს გიმოჩანდეს. მონტყორშე აკეთენდეს ნაბადეფს დო ქუდეფს, შხურიშ ტყებშე — ფაფახეფს, ქუნჩეფს დო მადვალარეფს.
ყარაჩაალეფს ნართული გინოჩამეფი დო ისტორიული ხასიათიშ ბირეფი უღჷდეს, ნამუეფსჷთ გინოჩამილი რე კათაშ ისტორიული ჭარა, გემანთხაფალეფიშ სააწმარენჯო ბურჯაფეფი. ყარაჩაალეფიშ გჷმორინაფონი ხელუანობაშ ორნამენტიკას ჯას, ქუას, ყვილს, მეტალს ჩანარული დო ზოომორფული მოტივეფი უმოს რდჷ, ნამუეფსთ თოჸუჯი მიახვილჷ კავკაციურ-თურქულ გენეტიკურ ურთიართობეფს. ყარაჩაალი კათაშ რინას დიდი შანულობა უღუდჷ ეტიკეტის. მიარემუდანამ ოკათე დღახუეფს თაშნეშე იმანჯებუდჷ მარულა, ჭყანამეფიშ რკინაფა, ქუაშ ჸოთამა, ომასკარადე ლაჸაფეფი, მონკეფიშ ეჭოფუა დო შხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ღორონთი
მინი|250პქ|ღორონთ-გჷმაჭყაფალი — [[ადამიშ ჸუალა (ფრესკა)|„ადამიშ ჸუალა“, სექსტეშ კაპელაშ ფრესკა, მიქელანჯელო.]] ღორონთი — ჸოროფაშ, რწუმაშ დო პატიშჩამაშ ჟინორთაშური „ირი სქჷლედეფიშ მაშურდგუმალაფარი“, ნამუთ დჷმახასიათაფალი რე არძო რელიგიაშო, მაართათჸოფირაფილი რელიგიაშ ორდოიანი ფორმეფიშ გალე. თინა რე ჟინეფს შქას უჟინაში, უჟინაში ჯოხო, ჸოროფაშ დო რწუმაშ გჷმნახანტა. მონოთეისტურ აბრაამიშულ რელიგიეფს ღორონთი ისხუნუაფუ მუჭოთ პიჯი, პერსონიფიცირაფილი აბსოლუტი, მუჭოთ უჩინებუ (უსმებუ) ტრანსცენდენტული პიჯული ღორონთი („აბრაამიშ, ისააკიშ დო იაკობიშ ღორონთი“) დო მუჭოთ უმაღალაში რეალობაშ გჷმოხანტუალა, თეწკჷმა ართო მუჭოთ ართიანი დო აკა ღორონთი, ნამუსჷთ მუშ მოგვენი ვაჸუნსჷნ. მოსოფელიშ პოლითეისტურ (მიარეღორონთული) რელიგიეფს ღორონთეფი გჷთმაჭყანა დო დუთმანწჷნა ოქიანუს, ნიფთეფს, სქჷლედეფს დო პიჯფეს, მითმეჩანს თინეფიშ ჸოფას, ზჷმას, შანულობას დო კანონს, დო უკული ღორონთეფიშ პანთეონშე გიშმართჷნს ართ თარი ღორონთის (მონოლატრია).
კატეგორია:ქირსიანობა კატეგორია:ოხვამერეფი კატეგორია:ალაჰი კატეგორია:იუდაიზმი კატეგორია:სპირიტუალიზმი
დრავინია
დრავინია (Dravinja) რე წყარმალუ, დრავაშ არძოშ უგინძაშ ნადუ სლოვენიას. დრავინია იჭყაფუ პოხორიეშ მასივს ზუღაშ დონეშე 1,150 მ. სიმაღალას. სიგინძა 73 კმ. აუზიშ ფართი 811 კვ.კმ. დრავინიაშ უდიდაშ ნადუ რე პოლსკავა.
აკურეირი
აკურეირი — ნოღა დო ოთემე ისლანდიაშ ოორუე ნორთის; ისლანდიას სიდიდათ მაჟირა ნოღა რე რეიკიავიკიშ უკული. 2009 წანაშ ეჭარუაშ ფასებათ, ნოღაშ მახორობა 17.563 ადამიერს აკმადგინანდჷ. თიშა თაშნეშე ისლანდიაშ „ოორუე ნანანოღა“ უჯოხონა (ისლან. Höfuðstaður Norðurlands).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ისლანდიაშ ნოღეფი
აფგედამდე-მაასი
აფგედამდე-მაასი (Afgedamde Maas) — წყარმალუ მაასიშ ნოჸელა ულირს, ნიდერლანდიშ ოორუე ბრაბანტიშ პროვინციას. სიგჷნძა 19 კმ. ისტორიულო მაასიშ ჯინჯიერი კალაპოტი მიშჷ ჰეისდენშე წყარმალუ ამერიშ ჸურე დო თეჸურეშე ჰოლანდს-დიპიშ ესტუარშა. მოგვიანეთ წყარმალუქ გიხვილ დო 1904 წანაშო მუშ პარალელურო ქოღოლეს ბერგსე-მაასიშ არხი. თი ბორჯის მაასიშ მაჟირა ჯინჯიერ კალაპოტიქ გჷშართილქ იჸუ კაშხალით. მარა, არხიშ მოხვარათ მაასის დო აფგედამდე-მაასის შქას რსხუ იშენი რე. ნოღა ჰეისდენშე მეურს ოორუეშ განშე დო აკათუ წყარმალუ ვაალს, მუშ გეშათ წჷმქინინუ წყარმალუ ბოვენ-მერვედე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ემპედრადოშ დეპარტამენტი
ემპედრადოშ დეპარტამენტი (Departamento Empedrado) — დეპარტამენტი არგენტინას, კორიენტესიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 14 721 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 1 958 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ემპედრადო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ლინჯი
მინი|მარჯვნივ|მუშითნაბადი ლინჯი (დოხოლ. 4 სმ სიგჷრძაშ) ლინჯი — ქიმიური ელემენტი, ნამუთ იშანუაფუ სიმბოლოთ Cu (Cuprum, კოკი კვიპროსიშ ჯოხოდვალაშე მოურს ) დო თიში ატომური ნომერი რე 29. ინორე ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემაშ მავითაართა ბუნას. სუფთა ლინჯი გალეშე მოჭითე-მოვარდიშფერო რე მორჩილი ორქოშფერი რწკინუათ, ლიბუ დო ჯგირო გიშაჭკადალი ლითონი რე. თინა ჯგირი ელექტრო- დო სიტიბაგჷმატარე ხოლო რე, მუშ გეშათ თინა გჷმირინუაფუ ელექტროგჷმატარეეფიშ (მავთულეფიშ, კაბელეფიშ) დო სიტიბაგჷმატარობაშ ოკეთებელო. თაშნეშე გჷმირინუაფუ აკაგაფალ მასალათ დო მიარე მიშნანდღულაფუშ ართ-ართი თარი აკმადგინალი რე.
საოჭიო
საოჭიო — ჸალაიბონი ეგრისიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2696 მ. ეგაფილი რე შქაიურული პორფირიტეფით. კართეეფი გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. მიორსხუანს წყარმალუ ხობწყარიშ ლეხერს წყარმალუ თხეიშიშ (ინგირიშ ღანჩო) ლეხერწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ჯვ. წ. 792
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 792 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ალატა (წყარმალუ)
ალატა (თურქ. Alata çayı) რე ჭიჭე წყარმალუ თურქეთიშ მერსინიშ პროვინციას. წყარმალუ იჭყაფჷ ტავრიშ გვალეფს დო ინაკათუ სქირონაშქა ზუღას. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 90 კმ.
კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული კატეგორია:მერსინიშ პროვინციაშ წყარმალუეფი
შივაიზმი
thumb|მარცხნივ|შივაშ გიგანტური ნაჭახნაკუ [[მურდეშვარი|მურდეშვარს]] შივაიზმი ვარდა შაივიზმი (शैव धर्म, ) — ინდუიზმიშ ართ-ართი თარი მეჸუნალობა, ინდუისტური ღორონთი შივაშ პატჷცემაშ ტრადიცია. შივაიზმიშ პრაქტიკა ფართეთ რე გოფაჩლი ედომუშამ ინდოეთის დო თიშ ხურგაშ გალე, გიშაკერზაფილო ნეპალს დო შრი-ლანკას. ინდოლოგი რამჩანდრა დანდეკარს შივაიზმი ცივილიზაციური მოსოფელს ასე არსებული რელიგიეფშე უჯვეშაშო მიოჩქჷდ.
სქოლიო
კატეგორია:ინდუიზმიშ მეჸუნალობეფი კატეგორია:შივაიზმი
ბია (ხობიშ მუნიციპალიტეტი)
ბია  — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ხობიშ მუნიციპალიტეტის. აშაძჷ ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ხობწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშეს. ზუღაშ დონეშე 40 მეტრას, ხობიშე დოჩლითაფირიე 5 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 380 ადამიერი. ოფუტეს რე წურწუფამი წყუ.
სქოლიო
კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
რაჯასტანი
რაჯასტანი (राजस्थान, Rājasthān, ზიტყვაზიტყვათ — "რაჯეფიშ ქიანა", Rajasthan) — ინდოეთიშ უკაბეტაში შტატი, იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუე-ბჟადალშე, 1949 წანას, ისტორიული რეგიონიშ რაჯპუთანაშ აკანს დირსხჷ. შტატიშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა — ჯაიპური. შტატიშ მახორობა 68 621 012 ადამიერი (8-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011); მახორობაშ უმენტაში ნორთის აკმადგინანა — რაჯასტანარეფი (თინეფს შქას რაჯპუთეფი).
გეოგრაფია
left|thumb|ტიოზი ტარი left|thumb|პეიზაჟი ჯაიპურიშ გოხოლუას, ჯაგარჰიშ ფორტიშე მიოჯინი მუშ ტერიტორიაშ ფართობით 342 239 კმ², რაჯასტანი ინდოეთიშ უკაბეტაში შტატი რე. შტატიშ თარი გეოგრაფულ რეგიონეფშა მიშმურს ტიოზი ტარი დო გვალაშ ქჷნდჷრი არავალი, ნამუთ შტატიშ ობჟათე-ბჟადალშე ოორუე-ბჟაეიოლშა 850 კმ.-შე უმოსის იდვალუაფჷ. შტატიშ ოორუე-ბჟადალი ნორთი — ქვიშამი დო გოლოფირი რე. თე ტერიტორიაშ უმენტაში ნორთის იკენს ტიოზი ტარი, ნამუთ იგჷნძორებჷ პაკისტანიშ ტერიტორიას. ტიოზამი ტერიტორიეფი ძალამი მერკეთი რე დოხორელი, თე აბანეფიშ უკაბეტაში ნოღა რე — ბინაქერი. ტარიშ ტიოზიშ დო არავალიშ ქჷნდჷრს შქას მაძგვიტია ბართვონეფი ჩანს. თე რეგიონს ტემპერატურაქ ზარხულს შილებე 45 °С-ის მიოჭირინუასჷნ, ზოთონჯს - 0 °С-ის.
არავალიშ ქჷნდჷრი დო თიშ ბჟაეიოლშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე მადვალჷ დიხეფი ჸოფიერი დო მერკეთ გოლოფირი რე. თე რეგიონს ჩანს ტროპიკული ფართეფურცელამი ტყალეფი, თაშნეშე ლაკაცია, ტიკი დო შხვ. ქჷნდჷრამი რეგიონი ვაგადი რაჯასტანიშ ელახ ობჟათეშე იდვალუაფჷ, შტატი გუჯარათიშ ხურგიწკჷმა. თე რეგიონი შტატიშ შანულამი დო ძალამი ტყალამი აკანი რე, თე აკანიშ თარი ნოღეფი რე: უდაიპური დო ჩიტაურგარჰი. შტატიშ ბჟაეიოლი ნორთი უკებჷ მევატიშ რეგიონს, ნამუსჷთ უხურგანს უტარ-პრადეშიშ დო ჰარიანაშ შტატეფი. თაქ იდვალუაფუ შტატიშ ნანანოღა — ჯაიპური. რაჯასტანიშ ბჟაეიოლ დო ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის თიჯგურა წყარმალუეფი ომძღჷ, მუჭოთ რე ბანასი დო ჩამბალი, განგიშ ღანჩოს. შტატიშ უმაღალაში კონკა — გვალა აბუ (1722 მ). არავალიშ ქჷნდჷრი შტატის თიშობურო რთუნს ნამჷ-და, ტერიტორიაშ 60% ქჷნდჷრშე ობჟათე-ბჟადალს იდვალუაფუ, 40% — ობჟათე-ბჟაეიოლს.
სქოლიო
* კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
ცენტრალური დეპარტამენტი (ჰაიტი)
ცენტრალურ დეპარტამენტის იდვალუაფჷ ტობა პელიგრი, ნამუქჷთ გორჩქინდჷ წყარმალუ ანტიბონიტის ჰიდროელექტროდგჷმილიშ აკოგაფაშ ბორჯის. თე ჰიდროელექტროდგჷმილი არძაშე უკაბეტაში რე კარიბიშ კოკეფს.
კატეგორია:ჰაიტიშ დეპარტამენტეფი
ჯიბუტი
ჯიბუტი (جيبوتي), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა ჯიბუტიშ რესპუბლიკა  — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას, აფრიკაშ ქაშ რეგიონს. ქიანას ბჟაეიოლშე ომძღჷ ადენიშ ჸუჯი. ოორუეშე უხურგანს ერიტრეა, ბჟადალშე დო ობჟათშე — ეთიოპია, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ვაღიარაფილი სომალილენდი, ნამუშ ტერიტორიასჷთ საირქიანო ჯარალუა სომალიშ უგურთუ ნორთო კოროცხუნს.
ადმინისტრაციული დორთუალაა
ჯიბუტიშ ტერიტორია ირთუ ხუთ რეგიონო დო ნოღა ჯიბუტიშ ტერიტორიათ, ნამუთ მუშჸურე ირთუ 11 რაიონო. თინეფს რესპუბლიკაშ კომისარეფი ანუ პრეფექტეფი მართუნა. thumb|right|250px|ჯიბუტიშ ადმინისტრაციული დორთუალა
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
აკაკი ლაშქარაშვილი
აკაკი ლაშქარაშვილი ( – ) — ქორთული მუსიკალური მიოგამალეფიშ მუშითნაგურეფი ორსანტი.
საყორნე (ჸალაიბონი)
საყორნე — ჸალაიბონი კახეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2835 მ. საყორნეშ ანგანობეფი ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. კართეეფი გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. ჸალაიბონი პანკისიშ ლეხერს მიორსხუანს თუშეთიშ ალაზანიშ ლეხერწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
როალდ დალი
როალდ დალი (ინგლ. Roald Dahl; დ. 13 ეკენია, 1916, ლანდაფი, კარდიფი, უელსი, ბრიტანეთიშ იმპერია – ღ. 23 გერგობათუთა, 1990, ოქსფორდი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ბრიტანალი ჭარუ, ნოველისტი დო პილოტი. უმოსო შინელი რე ბაღანეფიშ ლიტერატურაშ წინგეფით. გიმოჩამილ რე როალდ დალიშ წინგეფიშ 250 მილიონშე უმოს ეგზემპლარი. იკოროცხუ XX ოშწანურაშ ბაღანეფიშ ლიტერატურაშ ართ-ართ უდიდაშ ავტორო. 1983 წანას როალდ დალის გინოჩეს World Fantasy Award-იშ პრემია დო 1990 წანას British Book Awards-იშ პრემია. ბრიტანულ გაზეთ The Times-იშ ვერსიათ როალდ დალი რე 16-ა აბანს, ბრიტანეთიშ უდიდაშ 50 ავტორიშ ერკებულს. შხვადოშხვა კრიტიკოსეფიშ აზრით დალიშ ნაჭარეფს ანტისემიტიზმიშ დო რასიზმიშ ელემენტეფ ხოლო რე.
კატეგორია:ბრიტანალეფი კატეგორია:ბრიტანალი ჭარუეფი კატეგორია:ბრიტანალი ნოველისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1916 კატეგორია:ნაღურა 1990
ტრანსლიტერაცია
მინი|300პქ|კლავიატურა, ივრითი დო ლათინური ანბანით ტრანსლიტერაცია (ტრანს... დო ლათ. littera – ასო) — ართი ჭარალუაშ ასოეფიშ გჷნოჩამა შხვა ჭარალუაშ ასოეფით. ტრანსლიტერაცია იშხვანერებუ პრაქტიკული ტრანსკრიფციაშე უნივერსალურობათ. თინა გერსხილიე ნამდგაინი ნინას ვარინ, ვარ გრაფიკაშ გარკვიულ სისტემას. ათეშენ ტრანსლიტერაცია ვა გჷთმიხურგუ ნამდგაინი ერუანული ნინაშ ანბანით, თის შილებე რდას გეძინელი ასოეფი დო დიაკრიტიკული შანეფი.
ტრანსლიტერაცია ვა გურხონარენც ასოეფიშ მექანიკურ ელათირუას, თინა ითოლწონეც ზიტყვაშ სჷმჷნც. ტრანსლიტერაციას უდიდაში შანულობა უღუ გეოგრაფიაშ დო ეთნიკური ნომენკლატურაშ დო ურცხოურ გვარ-ჯოხოეფიშ ორეფოშქაშე ჭარილობურ უნიფიკაციაშო. ტრანსლიტერაცია გჷმირინუაფუ მიარენინამ ლერსიკონეფც.
ბიბლია
მინი|XI ოშწანურაშ ქორთული ბიბლია ბიბლია (Biblia, ზიტყვაზიტყვათ წინგეფი) — იუდაისტური დო ქირსიანული რელიგიეფიშ „საღორონთო“ წინგეფიშ კათელი. აკმოდირთუ ჯვეში დო ახალი აპიანიშე. ქირსიანობა ჩინებულენც ბიბლიაშ ჟირხოლო ნორთის, ოდო იუდაიზმი ხვალე ჯვეში აპიანც.
ჯვეში აპიანიშ (39 წინგი) დიდი ნორთი დოჭარილიე ჯვეშ ურიული ნინაშა. ხვალე ნამთინე, ალაზიმაფათ გვიანიშ წინგის (ეზრაშ დო დანიელიშ), აფხვადუნა მორჩილი დინნართა არამეულ ნინაშა. ჯვეში აპიანი აკოდგინალუაშ ჸურე ძალამი შხვადოშხვანერი კათელიე; იკათუანც ისტორიულ დოკუმენტეფს, ოკათაშე მითეფიშ დო ლეგენდეფიშ დინნაჭარეფც, შხვადოშხვა ეპოქაშის დო სოციალური ფალეფიშ მსოფლმხედველობაშ ემასახალი იურიდიულ დოკუმენტეფც, გოშხვანერაფილი რელიგიური კულტეფწკჷმა რსხუაფილი რიტუალეფიშემასახალი ტექსტეფც, რელიგიაშ დო ლირიკული პოეზიაშ მინუშეფც. თე მიარენერი მოღეშ კორბუა, რედაქცია დო კანონიზაცია მეჭედას არსხუაფუ ჯვეში ურიული მონოთეისტური რელიგიური კონცეფციაშ გჷმოჸონდინაფას დო გოვითარაფას. საბოლა სახე ურიული ჯვეში აპიანქ დასაბაღო გვიანც მიღჷ. თიში კანონიზაციაქ დიჭყუ ბაბილონიშ ჭკორალაშ უკული - ჯვ. წ. V ოშწანურას დო ითუ დოხოლაფირო ახ. წ. II ოშწანურას.
თიშ მკუჯინუო, ნამდა ჯვეში აპიანიშ რედაქტორეფი ტექსტიშ აკოშქუმალაბორც ოცადუდეს ედომუშამო გუდინუაფუდესკონი მაართამი შხვაობეფინ, წინგის იშენი ახასიათენც ანაჩიაშური, ნინაშურ-სტილისტური დო ჟანრიშური სჯღარუე. ხშირიე მუჭოთ ანაჩიაშური,თაშნეშე ფაქტობრივი ჩილათეფი დო წინანდეგობეფი. ჯვეში აპიანს ურიულო არტამი დუდჯოხო ვა უღუ, თინა სუმი ნორთო ირთუ. პირველს ჯოხო კანონი (ურიული. თორა), თიშ აკოდგინას ტრადიცია მოსეს მიოჭარანც, აკმოდირთუ ხუთი წინგიშე (დაბადება, გჷშულაშ, ლევიტელეფიშ, რიცხვეფიშ დო მაჟირა სჯული); მაჟირა ნორთიე აწმაჩამალეფი; თიშა მიშმურც წინგეფი - ისუ ნავესი, მსაჯულეფიშ, სამოელიშ პირველი დო მაჟირა წინგი (მარგალურო მაფეფიშ მაართა დო მაჟირა), მაფეფიშ მაართა დო მაჟირა (მარგალურო მაფეფიშ მასუმა დო მანთხა) წინგი, ესაიაში, იერემიაში, ეზეკიელიშ დო 12 მორჩილი აწმაჩამალიშ - ოსიაში, იოელიშ, ამოსიშ, ობადიაშ, იონაშ, მიქეაშ, ნაუმიშ, ამბაკუმიშ, სოფონიაშ, ანგეაშ, ზაქარიაშ დო მალაქიაშ. მასუმა ნორთის, ნამუსუთ ურიულო დოჭარიელფიჯოხნი, მიშმურც ფსალმუნეფი, სოლომონიშ იგავეფი, იობიშ წინგი, ოცქვაფური ცქვაფა, იერემიაშ თვალუა, ეკლესიასტე დო წინგეფი ესთერიშ, დანიელიშ, ეზრაშ, ნეემიაშ დო ნეშტთა (მაართა დო მაჟირა). ქრონოლოგიური თანჯი ჯვეში აპიანიშ ზოხოამი ნორთეფც შქას ძალამი დიდიე.
ქორთულო ბიბლიაქ მაართათ, ქირსიანობაშ გოფაჩუაშე მალასჷთ, IV–V ოშწანურეფც ითანგჷ. თე პერიოდიშ მათანგალეფიშ მინობა უჩინებუე, რახან თინეფი ჯოხოშ უმუშინაფუო ქარანენდეს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იუდაიზმი კატეგორია:ქირსიანობა კატეგორია:რელიგია
აზერბაიჯანიშ ნოღეფიშ ერკებული
აზერბაიჯანიშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
* კატეგორია:ნოღეფიშ ერკებული ქიანეფიშ მეჯინათ
ოპავაშ რაიონი
ოპავა (ჩეხ. Okres Opava) — რაიონი მორავია-სილეზიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე ოპავა. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 1 113,11 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 176 653 ადამიერს, მახორობაშ მეჭედალა — 159 ადამიერს კვადრატულ კილომეტრის.
არაკარი
მინი|250პქ|[[შატლიშ გინოღალირი არკარიშ ფოტო]] არაკარი — ფართოკონუსამი სტრატოვულკანი ოორუე-ბჟადალ არგენტინას, სალტაშ პროვინციას, ჩილეშ სახენწჷფო თანჯაწკჷმა. მისი კრატერიშ დიამეტრი 1,5 კმ რე. თაქ იდვალუაფუ კრატერული ტობა ხოლო. ვულკანი იდვალუაფუ ატაკამაშ პლატოშ ძგას, ნამუთ მუშ განშე ატაკამაშ ტიოზიშ ბჟაეიოლ განშე იდვალუაფუ. არაკარიშ აკა აქტივობა დოფიქსირაფილი რე 1993 წანაშ 28 მელახის, მუჟამსჷთ კრატერშე ორქიქ დო ფურიალექ ეშაციუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ ვულკანეფი
მოანდა (კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა)
მოანდა ვარდა მუანდა (Moanda, Muanda) — ნოღა დო ტერიტორია კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ცენტრალური კონგოშ პროვინციას.
მოანდა ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯის იდვალუაფუ წყარმალუ კონგოშ ინაკათაფუს, მორჩილი ონიშოლი ნოღა ბანანაშე ოორუე-ბჟადალს 8 კმ-შ მალობას. 2010 წანას ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 86 896 ადამიერს. ნოღას იდვალუაფუ საირქიანო აეროპორტი.
მოანდა ჩინებული რე მუში პლაჟეფით დო მუსხირენი ტურისტული ობიექტი უღუ, მარა ტურიზმი ნოღაშ ეკონომიკას მაჟირახარისხამ შანულობას იკენს. ნოღას ხანდენს ანდა მუდანობაშ ოსუმარე, შხვადოშხვა დონეშ კომფორტით.
ნოღას უღუ ცეტრალურ წყარ-ენერგომოჭირინაფა.
სქოლიო
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ნოღეფი
ჯვ. წ. 793
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 793 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
2034
დღახუეფი
კატეგორია:
დემურ ჯალაღონია
დემურ ჯალაღონია  — ქორთული მუსიკალური მიოგამალეფიშ ორსანტი.
სასხორი
სასხორი — ოფუტე ბჟაეიოლ საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის, იდვალუაფუ წყარმალუ ნიჩბისისწყალიშ ლეხერს, ნიჩბისიშ სუკიშ ჯინჯის. ოფუტეს მუკმურს სასხორი - დიდგორიშ დინოხოლენსახენწჷფობურ შანულობაშ შარა. ზუღაშ დონეშე 590 მეტრას. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 332 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჰოლანდს-დიპი
ჰოლანდს-დიპი (Hollands[ch] Diep) — წყარმალუ ნიდერლანდეფს. სიგჷნძა 19 კმ. რაინიშ დო მაასიშ დელტას დვალირი ესტუარი. შელდა-რაინიშ არხით აკმაართაფუ ანტვერპენიშ პორტის. წჷმიქიმინუ წყარმალუეფიშ ბერგსე-მაასიშ დო ნიეივე-მერვედეშ აკოკათინიშ მოღალუთ. მურდეიკიშ გოხოლუას აკათუ წყარმალუ დორდტსხე-კილი. ოფუტე ნუმანსდორპიშ რაიონს ირთუ 2 ესტუარო: ჰარინგვლიტო (მარძგვანი) დო ვოლკერაკათ (კვარჩხანი).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ტრანსპორტი
მინი|300px|ნოღეფოშქაშე ექსპრესი გერმანიას ტრანსპორტი (ლათ. trans - მელე, დო portare - ნთირუა) — მეშქაშობეფიშ ართობურობა, ნამუეფიშ ნიშლობა ადამიერეფიშ, ოღალიშ დო ინფორმაციაშ ართი აბანშე მაჟირაშა გინოღალა რე. ოტრანსპორტე ინდუსტრია სუმ თარ კომპონენტო ირთუ: ინფრასტრუქტურათ, მანქანეფო დო მართუათ. ინფრასტრუქტურა იკათუანს ტრანსპორტიშო ოხვილური უყარუ კონსტრუქციეფს, თინეფს შქას ოავტომობილე რზეფს, რკინაშარეფს, ოჰეერე რზეფს, არხეფს, ოლინეფს ვარ-და ტერმინალეფს, მუჭომეფით რე აეროპორტეფი, რკინაშარაშ, ოავტომობილე დო ოზუღე დგჷმილეფი. მანქანეფი, ნამუეფით თე რშვილს ყარენს რე ავტომობილეფი, ავტობუსეფი, მახინწალეფი, ფურინჯეფი დო შხვა. მართუა იკათუანს თე მანქანეფიშ დო კონსტრუქციეფიშ ოპერირაფას დო თიწკჷმა მერსხილ პროცედურეფს, მუჭომეფით რე ფინანსირაფა, პოლიტიკა დო იურიდიული ნინალა.
გიშმართჷნა დიხაშჟინი, წყარიშ დო ოჰეერე ტრანსპორტის. დიხაშჟინი ტრანსპორტშა მიშმურს ორკინაშარე ტრანსპორტი, ოავტომობილე დო მილოლინე ტრანსპორტი, წყარიშ ტრანსპორტშა - ოზუღე დო ოწყარმალე, ოჰეერეშა - ოავიაციე ტრანსპორტი.
შანულობაშ მეჯინათ ტრანსპორტი ირთუ ოართე (ნამუთ ონინალჷ მახორობას), კერზო (დინოხოწარმე გინოღალეფი) დო პიჯული რგებულობაშ ტრანსპორტო.
ზოგადი ტერმინეფი
გინოღალეფი - ლოგისტიკა - მეშარე - ჯარალობური ტრანსპორტი - ოტრანსპორტრ მანქანეფაკოგაფა - ორზოლი - ორზოლრთაფა
ოტრანსპორტე ინფრასტრუქტურა
აეროდრომი - აეროპორტი - ავტომაგისტრალი - ავტოდგჷმილი - არხი - გაზოლინე - გვირაბი - ვაგზალი - წყარმალუ - ნაფთობოლინე - ნოშმიორინე - ონიშოლი - რკინაშარა - ტერმინალი - შოშე - ხინჯი
გინოღალეფი
გინოღალეფი — ორზოლიშ ვარ-და მეშარეეფიშ გინოყარაფი შხვადოშხვა გვარობაშ ოტრანსპორტე მეშქაშობათ.
რე ორზოლი დო ომეშარე გინოღალეფი. თინა იხორციელებჷ რკინაშარაშ, ოავტომობილე, ოზუღე, ოწყარმალე, ოჰეერე, საოჭიო დო მილოლინე ტრანსპორტით. გინოღალას ოკათუ თაშნეშე ქიანაშ ართოიანი ოტრანსპორტე რშვილიშ ტერიტორიულ-ომეურნე ართულეფი, გიმეგუმნართეფი (რკინაშარაშ გუმნართეფი, ოწყარმალე, ონიშე, ოზუღე ონიშე, ომენოღალე ავიაციაშ ტერიტორიული ომართუალეეფი დო შხვა). შხვადოშხვა გვარობაშ გინოღალა რე.
თეთრი საყელო
თეთრი საყელო (ქორთუ. თეთრი საყელო) – მიხეილ ჯავახიშვილი-შ რომანი, გიშაშქუმალირი 1926 წანას.
აიურვედა
აიურვედა (სანსკრიტშე आयु «āyu» — "რინაშ რჩქინა", "რინაშ პრინციპი", ვარდა "ხანგჷნძე რინა" დო वेद «veda» — რჩქინა) — ინდური მედიცინაშ ტრადიციული სისტემა, ალტერნატიული მედიცინაშ ართ-ართი სახეგვარობა. აიურვედა იკოროცხუ ათარვავედაშ გეძინაფონ ვედათ (უპავედათ) დო ინდუისტურ ფილოსოფიურ სისტემას სანკჰიას გერსხუ. "აიურვედაქ" შილებე გჷნითანგუას მუჭოთ "რინაშ რჩქინა", "ხანგჷნძე რინაშ რჩქინა" ვარდა ხოლო "რინაშ მენცარობა".
ლიტერატურა
* კატეგორია:სამედიცინო ანთროპოლოგია
ურუგვაიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
300px|მინიატიურა|ურუგვაიშ წყარმალუეფიშ რუკა სტატიას მოჩამილიე ურუგვაიშ წყარმალუეფიშ ერკებული. ქიანაშ არძა წყარმალუ ინმურს ატლანტიშ ოკიანეშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ურუგვაიშ წყარმალუეფი
ბრენდან ფრეიზერი
ბრენდან ჯეიმზ ფრეიზერი (Brendan James Fraser; დ. 3 ქირსეთუთა, 1968, ინდიანაპოლისი, ინდიანა, ააშ) — კანადარ-ამერიკალი კინოშ დო თეატრიშ არტისტი დო პროდიუსერი. ჩინებული რე ფილმეფით: მუმია, მუმია ირთუ დო მუმია: დრაკონეფიშ იმპერატორიშ ონთხორუ.
ცერბერი
მინი|მარძგვანშე|300პქ|ცერბერი. დიხაშთუდოიანი ოქიანუშ კარეფიშ ყარული.
ცერბერი ვარდა კერბერი, (ბერძნ. Κέρβερος) — ტიფონიშ დო ექიდნეშ სკუა. დიხაშთუდოიანი ოქიანუშ (ჰადესიშ) კარეფიშ ყარული თოისერი ორჩხოლი. თის უღუდჷ სუმი დუდი, თიშ კისერს გვერეფი იწკუმონტუდეს დო კუდი ლერჩქვღირთონილი გვერვეშაპიშ დუდით ითებუდჷ. ცერბერი ჰადესშა ირკოს მინაშქვანდჷ, თეჸურეშე აშო — აკას ვაუტენდჷ. ხვალე ართიქ — ორფეოსიქ ჯადოსანური ბირათ დარულუ კერბერი დო გიმუტყობუდუკო დიხაშთუდონშე.
ჰერაკლეშ გერგეზალა
მინი|კვარჩხანშე|220პქ|გჷმოსახულება კოტოს. ''ჰერაკლექ მეუჸონჷ კერბერი [[მიკენეშ მაფა, ევრისთევსის]] მიკენეშ მაფაქ — ევრისთევსიქ დავალჷ ჰერაკლეს ჰადესიშე კერბერიშ ეშაჸონაფა. დიდი ხანს გილულაშ დო ბრელი დუდსგინალუშ უკული ჰერაკლექ მერთჷ დიხაშთუდონიშ მაფა ჰადესწკჷმა დო კერბეროსიშ ჸონაფა მოთხუ. ჰადესიქ ეჸონჷ ჰერაკლეშ ძირაფათ დო ოთხუალით, ჰოიაქ უწუ, მარა თი პიჯალათ, გერგეზი კერბერს ცალიერი ხეთ დემორჩილენდჷდა. რკინაცალი მანგარი ხეეფი ქუგუდჷ ჰერაკლექ ორჩხოლს დო მოთხჷ ქაჸუნუკონჷ, მარა კერბეროსი ვაღირიკჷნდჷ კითის. ბრელხანს აწამჷ ორჩხოლი ჰერაკლექ დო ბოლოს გვერდო ღურელი ქიხვამილუ დო მოლეჸონჷ. ნაპტანი დაშქურინუ წკვარამიშ მარენჯი დღაშ სინთექ, თის გვალო რგილი უფი გინასოფანდჷ, ცანცალქ ეუოლჷ დო ლერჩქვეფშე მაწამალარი ლეზვა მანტუდჷ, ლეზვაშე შხამამი ოდიარეეფი ირდუდჷ. ჰერაკლექ კერბერი მიკენშა იჸონჷ დო ევრისთევსის მეუჸონჷ, მარა მაფა მუჭო ქოძირუნჷ დოშქურდჷ დო ოხვეწუდჷ გერგეზის, კინ ჰადესშა უჸონაფუდუკონ ათე ოშქურანჯობა. ჰერაკლექ ქიგეგონჷ დო კინ მუში ომაფეშა დართინუ კერბეროსი.
გინოღალირი შანულობათ კერბერს უძახუნა ჸალა, ზანკოჩის. თინა რე ლათინურო ცერბერი.
სქოლიო
კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია
ოსკარ ბონავენა
ოსკარ ნატალიო რინგო ბონავენა (ინგლ. Oscar Natalio "Ringo" Bonavena; დ. 25 ეკენია, 1942, ბუენოს-აირესი, არგენტინა — ღ. 22 მესი, 1976, სპარკსი, ნევადა, ააშ) — არგენტინალი მონკა წონაშ პროფესიონალი ბოქსიორი. 68 ოფიციალურ რკინალაშე უღუდჷ 58 მოგება, ათავრეშე 44 ნოკაუტით. რდჷ მუჰამედ ალიშ დო ჯო ფრეიზერიშ ოპონენტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინალეფი კატეგორია:არგენტინალი ბოქსიორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1942 კატეგორია:ნაღურა 1976
იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული
მინი|200პქ|1930-ამი წანეფიშ ტურისტული სარეკლამო პოსტერი 180px|thumb|right|ტობა [[გარდა]] თუდო მოჩამილი რე იტალიაშ დიდი ტობეფიშ ერკებული.
ტყვია
thumb|right|ტყვია მანგარშე თხიერ დგომარობაშა გინულაშ ბორჯის ტყვია — ქიმიური ელემენტი, ნამუთ იშანუაფუ სიმბოლოთ Pb (Plumbum - ჯოხოდვალაშ გოჭყაფა უჩინებუ რე ) დო თიში ატომური ნომერი რე 82. ინორე ლითონეფიშ თარ ბუნაშ მავითაანთხა ბუნას ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდულ სისტემას. ტყვიას უღუ არძაშე დიდი ატომური ნომერი მანგარ ელემენტეფს შქას, მარა გეჸვენჯ უმონკაშ ელემენტის, ბისმუტის, გვერდო აკოცჷმაშ პერიოდი უღუ, ნამუთ თიჯგურა ხანგჷრძე რე, ნამჷ-და შილებე იკოროცხას მანგარ ელემენტო. ტყვიაშ ოთხ მანგარ იზოტოპის უღუ 82 პროტონი, "მაგიური რიცხუ" ატომიშ ბირთვიშ მუნაფაშობურ მოდელს.
სქოლიო
კატეგორია:ქიმიური ელემენტეფი კატეგორია:ლითონეფი
კრატერული ტობა
thumb|right|220px|[[ირასუ, კოსტა-რიკა]] thumb|right|220px|[[ვენჩი, ეთიოპია]] thumb|right|220px|[[კუიკოჩა (ვულკანი)|კუიკოჩა, ეკვადორი]] thumb|right|220px|1991 წანას გოჭყაფილი ტობა ვულკან [[პინატუბოშ ეშაგორგოთიშ უკული, ფილიპინეფი]]
thumb|right|220px|[[ბოსუმტვი, განა]]
ვულკანურ კრატერს წყარი კანკალეშა იკათუანს მიშნასვარეფს, ნამჯშ გეშა ტობას თელარა უშულებუ რე. თეშნერო შხირას გოფერადაფილი, ბჟეფით გონჯღილირი ტობეფიშ სამანგეფი რე რინკონ-დე-ლა-ვიეხა დლ ირასუ კოსტა-რიკას. ნოშქერჟირჟანგიშ მაკათურალა შილებე იჸუას თაშნეშე ძალამ მაღალქ დო გჷნირთას ლიმნოლოგიური კატასტროფაშ ბაძაძო, მუჭოთ მოხვადჷ ნიოსიშ ტობასჷნ, კამერუნს.
კანკალე კრატერული ტობა
დიხაუჩა:
მარსი:
მისისიპი
მისისიპი (Mississippi) — წყარმალუ ააშ-ს, ართ-ართი უდიდაში წყარმალუ მოსოფელს. თიში სიგჷრძა 3 734 კმ. ღანჩოშ ფართობი — 2 981 076 კმ².
კრატერული ტობა
სქოლიო
კატეგორია:კრატერული ტობეფი კატეგორია:ტობეფი ტიპეფიშ მეჯინათ
მისისიპი
მისისიპის ოდუდე უღუ მინესოტაშ შტატის (ნ. მინეაპოლისი, ნ. სენტ-პოლი), კანადაწკჷმა ხურგაშ გოხოლუას დო მეურს ააშ-იშ შქაგურს. მიკმურს ვისკონსინიშ, აივოვაშ (ნ. დანევპორტი), ილინოისიშ, მისურიშ (ნ. სენტ-ლუისი), კენტუკიშ, ტენესიშ (ნ. მემფისი), არკანზასიშ დო მისისიპიშ შტატეფს. წყარმალუშ ბოლო იდვალუაფუ ლუიზიანაშ (ნ. ბატონ-რუჟი) შტატის, ნიუ-ორლეანიშ ობჟათეშე დო ინაკათუ მექსიკაშ ჸუჯის, სოდე აკმოქიმინჷნს დიდ დო ფართე დელტას.
მისისიპის მიარე ნადუ უღუ. თიშ ღანჩო იკათუანს ააშ-იშ დიდ ნორთის. წყარმალუშ მუსხირენი შანულამი ნადუ რე წყ. მინესოტა, წყ. ვისკონსინი, წყ. ილინოისი, წყ. მისური, წყ. ოჰაიო, წყ. არკანზასი.