cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნიკოლაი ლობაჩევსკი
ნიკოლაი ლობაჩევსკი (რუს. Никола́й Ива́нович Лобаче́вский; დ. 1 ქირსეთუთა [ჯვ.სტ. 20 გერგობათუთა], 1792, ნიჟნი ნოვგოროდი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 24 ფურთუთა [ჯვ.სტ. 12 ფურთუთა], 1856, ყაზანი, რუსეთიშ იმპერია) — რუსი მათემატიკოსი, შინელი რე მუჭოთ ჰიპერბოლიკური გეომეტრიაშ (ლობაჩევსკიშ გეომეტრია) ართ-ართი დუმარსხუაფალი. გურაფულენდჷ მათემატიკას დო ფიზიკას ყაზანიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ყაზანიშ უნივერსიტეტიშ მათემატიკაშ პროფესორო. ართ პერიოდის რდჷ ყაზანიშ უნივერსიტეტიშ რექტორი ხოლო. გიშარჩქინელი ინგლისარი მათემატიკოსი დო ფილოსოფოსი უილიამ კინგდონ კლიფორდი ლობაჩევსკის "გეომეტრიაშ კოპერნიკი"-ს უძახუდჷ. ნიკოლაი ლობაჩევსკიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი ასტეროიდი დო ართი კრატერი თუთას. ნიჟნი ნოვგოროდის ფუნქციონირენს ლობაჩევსკიშ ჯოხონობაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეფი კატეგორია:რუსი მათემატიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1792 კატეგორია:ნაღურა 1856
კაჩიშ დეპარტამენტი
კაჩიშ დეპარტამენტი (Departamento Cachi) — დეპარტამენტი არგენტინას, სალტაშ პროვინციას.
ჯვ. წ. 712
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 712 წანა.
კაჩიშ დეპარტამენტი
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2010 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 7 315 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 2 925 კმ² რე.
ნარეკვავი
ნარეკვავი — წყარმალუ მცხეთა-მთიანეთის. დუშეთიშ დო მცხეთაშ მუნიციპალიტეტეფს. ოდუდე უღჷ ალევიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ბოლოს, ზუღაშ დონეშე 1360 მ-ას, აკათუ წყარმალუ არაგვის მარძგვანშე. სიგჷრძა 47 კმ, ღანჩოშ ფართობი 277 კმ². ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა — წანაშ დოსქილადირ ბორჯის, წყარმოლაფა — დამორჩილს.
კაჩიშ დეპარტამენტი
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კაჩი.
ნარეკვავი
ოშქაშე წანური ხარჯი 1,86 მ3/წმ. ირინუანა ოწყარალო.
ჯვ. წ. 712
ნაღურა
კატეგორია:
კაჩიშ დეპარტამენტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ნარეკვავი
ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
სემიუელ ბეკეტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ირლანდიარეფი კატეგორია:ირლანდიარი ჭარუეფი კატეგორია:ირლანდიარი ნოველისტეფი კატეგორია:ირლანდიარი დრამატურგეფი კატეგორია:ირლანდიარი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1906 კატეგორია:ნაღურა 1989
კრკა (ხორვატია)
კრკა რე წყარმალუ ხორვატიას, დალმაციაშ რეგიონს. წყარმალუ შინელი რე წყარგელაფუეფით. კრკაშ სიგინძა რე 73 კმ. აუზიშ ფართი 2,088 კვ.კმ. მიშმურს ადრიატიკაშ ზუღაშა.
ლენქორანიშ რზენი
ლენქორანიშ რზენი, თალიშიშ რზენი (Lənkəran ovalığı) — რზენი აზერბაიჯანს.
იდვალუაფუ აზერბაიჯანიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, კასპიაშ ზუღაშ დო თალიშიშ გვალეფს შქას. ლენქორანიშ ჩქონი მოლენკავკაციაშ აკმადგინალი ნორთი რე, ნამუთ მუშჸურე კავკაციაშ ნორთი რე.
მახორობა — თალიშეფი. უდიდაში ნოღა — ლენქორანი.
სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ რელიეფი კატეგორია:აზერბაიჯანიშ გეოგრაფია
კიმ ჩენ ინი
კიმ ჩენ ინი (김정은 [kim.dzɔŋ.ɯn] ; დ. 8 ღურთუთა, 1982, 1983 ვარ-და 1984, ფხენიანი, ოორუე კორეა) — ოორუე კორეალი სახენწჷფო, პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე. ოორუე კორეაშ ლიდერი, აკოანჯარაფილი ჯარეფიშ თარსარდალი, კორეაშ ხანდაშ პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ მადუდე. კიმ ჩენ ირიშ სქუა დო კიმ ირ სენიშ მოთა. პოსტი ოფიციალურო დიკჷ 2011 წანაშ 17 ქირსეთუთას, კიმ ჩენ ირიშ ღურაშ უკული.
კიმ ჩენ ინქ დებადჷ 1982, 1983 ვარ-და 1984 წანას (ზუსტი თარიღი ჩინებული ვა რე ). თინა კიმ ჩენ ირიშ დო თიშ მასუმა ალმასქუ, ჸოფილი არტისტი კო იონ ჰიშ მასუმა სქუა რე.
ობჟათე კორეაშ თოლორუაშ მუნაჩემეფით, კიმ ჩენ ინი ბერნიშ ოერეფოშქაშე სკოლას გურაფულენდჷ. 2002 წანაშე გურაფულენდჷ კიმ ირ სენიშ ჯოხოდვალაშ უნივერსიტეტის.
სქოლიო
კატეგორია:ოორეა კორეაშ პოლიტიკოსეფი კატეგორია:დიქტატორეფი კატეგორია:ბიძიშ მაჸვილარეფი
აბასთუმანი (დაბა)
აბასთუმანი — დაბა (1926 წანაშე) საქორთუოს, სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ადიგენიშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟთე კართეს, წყარმალუ ოცხეშ ლეხერს. ადიგენიშე მოჩილათირი რე 25 კილომეტრით, ახალციხეშე — 28 კილომეტრით. აბასთუმანს რე ტუბსანატორიუმეფი, აბასთუმანიშ ასტროფიზიკური ობსერვატორია, კულტურაშ, გონათუაშ დო ჭყანთხილუაშ ობიექტეფი.
ოქინაფუეფი
thumb|left|300px|კურორტი აბასთუმანი ზოთონჯის
სქოლიო
კატეგორია:ადიგენიშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი კატეგორია:ადიგენიშ მუნიციპალიტეტიშ კურორტეფი
ჭითა წინგი
ჭითა წინგი — ვანაფერი დო გჷნოლაფაშ პიჯის მერინელი ჩანარეფიშ დო ჩხოლარეფიშ ბუნეფიშ ერკებული, თინეფიშ ალმახანური სიტუაციაშ კუნტა დოხასიათაფათ. რე ჭითა წინგიშ ინტერნაციონალური, ნაციონალური დო აბანობური ვარიანტი.
ისტორია
წინგიშ აკოქიმინუაშ იდეაქ XX ოშწნაურაშ I გვერდის გორჩქინდჷ. თიში მუწმაჭყაფალი რდჷ ორთაშ თხილუაშ ინტერნაციონალური რსხუ, ნამუქჷთ 1949 წანას გიოდირთჷ ინფორმაციაშ მოპალაფას ჩანარეფიშ დო ჩხოლარეფიშ ვანაფერი ბუნეფიშ გეშა. 1966 წანას უკვე მიხაზირჷ მაართა გჷშაშქუმალეფქ ძუძუშმაწუალეფიშ დო მაფურინჯეეფიშ ვანაფერი ბუნეფიშ გეშა.
ჭითა წინგი საქორთუოს
საქორთუოს ჭითა წინგიქ 1982 წანას გჷშეშქვინჷ. თიშ I ნორთი ფორუნს ვანაფერ ჩხოლარეფს, II ნორთი - ჩანარეფს, III ნორთი - ვაორგანული ორთაშ ძეგლეფს.
კატეგორია:ეკოლოგია
ანგელოზი
ქირსიანობა
ბიბლიას მოშინაფილი რე ანგელოზეფიშ 9 დასი, ნამუეფჷთ 3 იერარქიათ ირთჷ:
სერაფიმეფი, ქერუბიმეფი, ოჸუდერეფი ნებეფი, ნძალეფი, ხემონჭეეფი თარობეფი (დაჭყაფურეფი), თარანგელოზეფი დო ანგელოზეფი.
thumb|right|px|თარანგელოზი მიქაელი გეთმიორჯგინანს [[ქერქენჯი|სატანას. რომი, სანტა მარია დელა კონცეზიონე]]
თარანგელოზეფი:
გაბრიელ თარანგელოზი - სიჸონიერე (ჭყანა) ღორონთიში (დან. 8, 16; ლკ. 1, 26) - ღორონთიშ ნოფულიშ ჯგირი მარწიებელი, ღორონთიშ ირნერომარჯგინალაშ მახარებელი დო მანინალე რე. ხატეფს გაბრიელ თარანგელოზის გჷმოხანტჷნა სამოთხეშ ჸათ, ნამუთ ირნეროწიმინდე ქარწუნს მიარზჷ, შხირას თის ხეს მონტებული ლამპარი უკებჷ.
რაფაელ თარანგელოზი - ღორონთიერი მასქილადაფარი (ტობ. 3, 16; 12, 15), ლახარეფშე ადამიერეფიშ მარსხებელი.
სელაფიელ თარანგელოზი - მახვამურს შანენს. თინა ადამიერეფს უძირაფეთ ალურე ხვამაშ ბორჯის.
ურიელ თარანგელოზი - ღორონთიერი დაჩხირი დო თე, გჷმანათაფალი (3 ეზრ. 5, 20)
ვარახიელ თარანგელოზი - კურთხუაშ ანგელოზის შანენს. ადამიერეფშო ღორონთიერი ჭყოლოფუაშ გჷმმათხიებელი რე.
იერომიელ თარანგელოზი - შანენს ღორონთიშჸურე ამაღალაფას (3 ეზრ. 4, 36). თინა ოღორონთე ჸოროფაშ მაკორინუ რე. ხატეფს ეიხანტუაფჷ ხეს სახწორით.
სტალინი: ნაციეფიშ მატახალი
სტალინი: ნაციეფიშ მატახალი (ინგლ. Stalin: Breaker of Nations) — რობერტ კონქვესტიშ წინგი,  გიშაშქუმალირჷ 1991 წანას. წინგი რე სტალინიშ პერსონალურ დო პოლიტიკურ ბიოგრაფია. წინგი იჭყაფჷ სტალინიშ ბაღანობათ გორს, უკულ რე ეჭარილ სტალინიშ სემინარიაშ პერიოდეფი ქართის. პერსონალურ ბიოგრაფიაშ უმოსო რე მოჩამილი სტალინიშ პოლიტიკურ რინა, კოლექტივიზაციაშ პერიოდი, სტალინური რეპრესიეფი, სსრრ-ნაცისტურ გერმანიაშ პაქტი, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა, ანტი-სემიტური კამპანია დო შხვა. წინგის მოჩამილ რე სტალინიშ შინელი ფრაზა: ღურა გინმოჭყვადუნს არძა პრობლემას, ვარე კოჩი, ვარე პრობლემა. ავტორიშ არზით ოპონენტეფიშ ფიზიკური ლიკვიდაცია რდჷ სტალინიშ ართ-ართი თარი ანჯარი. წინგის უღუდჷ დიდ პოპულარალა ააშს დო შხვადოშხვა ქიანეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რობერტ კონქვესტიშ წინგეფი
კახა კუჭავა
კახა (კახაბერ) კუჭავა (დ. 23 ეკენია, 1979) — ქორთუ იურისტი დო პოლიტიკოსი, სამართალიშ მაგისტრი. საქორთუოშ მა-9 მოჭანუაშ პარლამენტიშ მაკათური დო ელმოლოშ თხილუაშ დო ორთაშობური რესურსეფიშ კომიტეტიშ მადუდე 2016-2020 წანეფს. საქორთუოშ მა-10 მოჭანუაშ პარლამენტიშ მაკათური 2020 წანაშე დო თე მოჭანუაშ პარლამენტიშ მადუდე 2021 წანაშ 27 პირელშე 24 ქირსეთუთაშახ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მადუდეეფი
ანდრე ლვოვი
ანდრე მიშელ ლვოვი (ფრანგ. André Michel Lwoff; დ. 8 მესი, 1902, ენე-ლე-შატო, საფრანგეთი — ღ. 30 ეკენია, 1994, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი მიკრობიოლოგი, ფერმენტეფიშ დო ვირუსეფიშ სინთეზიშ გენური კონტროლიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, 1965 წანას (ჟაკ მონო დო ფრანსუა ჟაკობიწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ პასტერიშ ინსტიტუტის. 1932 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კაიზერ ვილჰელმიშ მედიცინაშ ინსტიტუტის, უკულ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის დო პასტერიშ ინსტიტუტის. პასტერიშ ინსტიტუტიშ მუშობაშ ბორჯის გიმირკვიუ ბაქტერიოფაგეფი, მიკრობიოტა დო პოლიოვირუსი. ანდრე ლვოვი უმოსო შინელი რე პროვირუსეფიშ რკვიებათ. ლვოვი რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ დო საფრანგეთიშ მენცარობაშ აკადემიაშ მაკათური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ბიოლოგეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1902 კატეგორია:ნაღურა 1994
ლიგურიაშ ზუღა
მინი|250px|ლიგურიაშ ზუღა ლიგურიაშ ზუღა (Mar Ligure; Mer Ligurienne) — სქირონაშქა ზუღაშ ნორთი კოკი კორსიკას, კოკი ელბაშ დო საფრანგეთიშ დო იტალიაშ წყარპიჯეფს შქას. ფართობი 15 ვითოში კმ². ფართობი 15 ვითოში კმ². სიტომბა 2,5 ვითოში მეტრაშ უმოსი. მერთა დო მორთა გვერდი დღადოსერული რე. სიმაღალა — 0,3 მეტრა. უდიდაში რე გენუაშ ჸუჯის. ლიგურიაშ ზუღაშ წყარპიჯი შანულამი ზოლი რე (იტალიაშ დო საფრანგეთიშ რივიერა). თარი ონიშოლეფი რე: გენუა, ლივორნო, სპეცია (იტალია), ნიცა (საფრანგეთი).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ზუღეფი სქირონაშქა ზუღას კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მე მეჯინათ
ბახფანდაგი (ჸალაიბონი)
ბახფანდაგი  (Бӕхфӕндаг) — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს (ჯავაშ მუნიციპალიტეტიშ დო ოორუე ოსეთიშ თანჯას). სიმაღალა 2925 მ. მიორსხუანს ჯომაგიშ (დიდი ლიახვიშ ნადუ) ლეხერს არდონიშ (წყარმალუ თერგიშ ნადუ) ლეხერწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ალვარ გულსტრანდი
ალვარ გულსტრანდი (შვედ. Allvar Gullstrand; დ. 5 მანგი, 1862, ლანდსკრუნა, შვედეთი — ღ. 28 კვირკვე, 1930, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ოფთალმოლოგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1911 წანას. გურაფულენდჷ ასტიგმატიზმის. გულსტრანდიშ მენცარულ რკვიებეფქ გაუჯგუშჷ ოფთალმოსკოპია. გულსტრანდი 1894–1927 წანეფს რდჷ უფსალაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი დო 1905 წანაშე რდჷ შვედეთიშ მენცარობაშ ერუანული ომაფე აკადემიაშ მაკათური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შვედეფი კატეგორია:შვედი ოფთალმოლოგეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:შხვეფი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1862 კატეგორია:ნაღურა 1930
ტეჰსილი
ტეჰსილი (तहसील, تحصیل تحصيل-შე — დოიანლაფა, აკოშაყარუა), ვარდა ტალუკი, ვარდა მანდალი — ობჟათე აზიაშ კანკალე ქიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ ართული.
თარო ტეჰსილი ნოღაშე აკმოდირთუ, ნამუთ ნინალენს თიშ ცენტრო, დო მუსხირენ მუდანობაშ ოფუტეშე. კანკალეშა ტეჰსილიშ აკოდგინალუაშა შილებე გემშართან გეძინაფონ ნოღეფქ. ტეჰსილიშ მართუალას გოთანჯილი ოგინაგაფუე დო ადმინისტრაციული ხეშუულება უღუ მუშ იურისდიქციაშა მიშმალი ოფუტეეფშა დო მუნიციპალიტეტეფშა. ტეჰსილიშ თარი პოსტიშ პიჯი რე ტეჰსილდარი, ვარდა, მერკეთ ოფიციალური — ტალუკდარი ვარდა ტალუკა მუკტიარკარი.
ინდოეთი
ტერმინი „ტალუკი“ ვარდა „ტალუკა“ ხვალე კანკალე შტატის გმირინუაფუ, თიჯგურეფს მუჭოთი რე გუჯარათი, გოა, მაჰარაშტრა, კერალა, ტამილნადუ დო კარნატაკა; ტერმინი „ტეჰსილი“ მუშჸურე გჷმირინუაფუ გეჸვენჯი შტატეფს — პენჯაბი, ჰარიანა, უტარ-პრადეში, უტარაკჰანდი, ჰიმაჩალ-პრადეში, მადჰია-პრადეში დო რაჯასტანი. ანდჰრა-პრადეში წჷმოხ გჷმირინუანდჷ ტერმინ „ტალუკის“, მარა ასე თინა დოთირუ „„მანდალაქ“. ოშანაფალო შხირას გჷმირინუაფუ აბრევიატურა TK.
მამართალი ორგანოეფი, ნამუეფსჷთ ტეჰსილიშ დონეშა ქიმინჯენა, პანჩაიატ სამიტი ჯოხონა.
პაკისტანი
პაკისტანს თარო გჷმირინუაფუ ტერმინი ტეჰსილი, სინდიშ მოხ, სოდე გჷმირინუაფუ ტერმინი ტალუკი. პაკისტანიშ აბანობურ იერარქიაშ მეჯინათ ტეჰსილი მაჟირა აბანს იდვალუაფუ, ოლქიშ (ზილა) ნორთი რე. ირ ტეჰსილი ირთუ, მუშჸურე, მუსხირენ მუდანობაშ ოფუტეეფიშ სხუნუეფო.
კატეგორია:ინდოეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა კატეგორია:პაკისტანიშ ადმინისტრაციული დორთუალა კატეგორია:ადმინისტრაციული ართულეფი
ოთა (წყარმალუ)
ოთა — წყარმალუ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ თრიალეთიშ ქჷნდჷრს, ზუღაშ დონეშე 2565 მ, სიგჷრძა 21,1 კმ, ღანჩოშ ფართობი 76,1 კმ. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა - დამორჩილ-ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 1,14 მ³/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:მტკვარიშ ნადუეფი
აკაკი ბობოხიძე
აკაკი ბობოხიძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი. „ევროპული საქორთუოშ“ გენერალური მელამოსე ასეშა 2021.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
პაკრა
პაკრა რე წყარმალუ სლავონიას დო ცენტრალურ ხორვატიას, ილოვაშ კვარჩხან ნადუ. სიგინძა 72 კმ.
არანხუესიშ ომაფე დოხორე
არანხუესიშ ომაფე დოხორე (Palacio Real de Aranjuez) — ესპანეთიშ მაფეფიშ ნოღაშგალე რეზიდენცია. იდვალუაფუ მადრიდიშე ობჟათეჸურე 48 კილომეტრის. დოხორეს კიდუნდეს თელი XVII ოშწანურაშ მალობას. ხეშუულობაშა ბურბონეფიშ მოულაშ უკული ესპანეთიშ ომაფე კარიშ ოზარხულე რეზიდენცია გეგნიღეს ნოღა სან-ილდეფონსოს დვალირ ლა-გრანხაშ დოხორეშა. 2001 წანას დოხორე გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
სამუელ ჯონსონი
სამუელ ჯონსონი (ინგლ. Samuel Johnson; დ. 18 ეკენია, 1709 - ღ. 13 ქირსეთუთა, 1784) — ინგლისარი ჭარუ, პოეტი, ლექსიკოგრაფი დო ლიტერატურული კრიტიკოსი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1709 კატეგორია:ნაღურა 1784
ტადეუს უიტლინი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:ამერიკალი ისტორიკოსეფი
ოლშტინი
ოლშტინი, 1945 წანაშახ ალენშტაინი  — ნოღა პოლონეთიშ ოორუეშე, წყარმალუ ლინაშ წყარპიჯის, ვარმინო-მაზურიშ სავოევოდეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშე ვარშავაშა მეძჷ 215 კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
* კატეგორია:პოლონეთიშ სავოევოდეშ ცენტრეფი კატეგორია:პოლონრთიშ ნოღეფი კატეგორია:ჸოფილი გერმანული ნოღეფი (ბჟაეიოლი პრუსია)
ჯვ. წ. 713
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 713 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ირინე ფრუიძე
ირინე ფრუიძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
სუნია (ხორვატია)
სუნია რე წყარმალუ ხორვატიას, სავაშ მარძგვან ნადუ. სიგინძა 69 კმ. აუზიშ ფართი 462 კვ.კმ.
კომისარი: ლავრენტი პავლეშ სქი ბერიაშ რინა დო ღურა
კომისარი: ლავრენტი პავლეშ სქი ბერიაშ რინა დო ღურა (ინგლ. Commissar: The Life and Death of Lavrenty Pavlovich Beria) — ამერიკალი ისტორიკოსიშ ტადეუს უიტლინიშ წინგი, გიშაშქუმალირ 1972 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტადეუს უიტლინიშ წინგეფი
პუნში
thumb|ობჟათური პუნში [[ბურბონი (ვისკი)|ბურბონშე]] პუნში (от punsch, punch) — კოქტეილეფიშ აკოშაყარელი ჯოხოდვალა, მაართა რანწკის ალკოჰოლური ოშუმალეფიშ, ნამუთ რჩქვანელობურო იკათუანა ხილეფს დო ხილეფიშ წვენეფს. ტრადიციულო შუნა ფართე ჭირქეფით, ნამუსჷთ ხილიშ ნოჭკერეფი ინოძუნ. თე ოშუმალი ინდოთშე მიშაღალირქ იჸუ ინგლისშა XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუს დო გიფაჩუ ევროპას. თაშნეშე არსებენს თეჯგურა ჯოხოდვალაშ მაღვენი შვედური დო ფინური ალკოჰოლური ოშუმალეფი - en:Punsch, fi:Punssi.
კატეგორია:კოქტეილეფი კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფ
ვანი (მიარეშანულამი)
ვანი შილებე შანენდას:
ოშორა (წყარმალუ)
ოშორა — წყარმალუ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 2415 მ-ას. სიგჷრძა 19 კმ, ღანჩოშ ფართობი 71,5 კმ. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა - დამორჩილს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 1,07 მ3/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლომინ გუგუშვილი
ლომინ გუგუშვილი (დ. 1862 – ღ. 1941 ) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.
თუდოლენი ჩხოროწყუ
თუდოლენი ჩხოროწყუ (ქორთულო ქვედა ჩხოროწყუ) — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს, ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 1192 კოჩი.
ორთა დო გეოგრაფია
იდვალუაფუ დაბა ჩხოროწყუშ ობჟათე-ბჟადალშე, წყარმალუეფიშ — ხობწყარიშ დო ოჩხომურიშ შქას. ობჟათეშე ომძღჷ ლესიჭინე, ბჟადალშე ახუთი.
ოფუტეს რე ჭითადიხა-ალუვიური ნერჩი. ოფუტეშ ნერჩი ძალამი ნოჸოფიერი რე დო თაქ უჯვეშაში ბორჯიშე ხვეიანო მოჸუნდეს ლატი, ღუმუშ ღუმუ დო შხვა. აბანიშ უდიდაშ ნორთის „ოჩე“ დო „ხორგონა“ ჯოხო. ტყალეფს ჩანდჷ შხვადოშხვა ჯიშიშ ბინეხი. ოდგინანდეს ჯგირ ღვინს.
ისტორია
თე ოფუტე ბრელშა ჸოფე ანაორხებუ დო გინნაჭვა ნტერშე. გინოჩამათ, თათარეფს თე ოფუტეს ოთხი წყუ აკუფშაფუნა დო დოუსქირუაფუნა.
2008 წანაშ მარაშინათუთაშ საქორთუო-რუსეთიშ ლჷმაშ ბორჯის ოკუპირაფილი რდჷ რუს აგრესორეფშე დო თინეფქ ოფუტე დიტუეს 2008 წანაშ გერგობათუთას.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კაფაიატეშ დეპარტამენტი
კაფაიატეშ დეპარტამენტი (Departamento Cafayate) — დეპარტამენტი არგენტინას, სალტაშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2010 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 14 850 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 1 570 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კაფაიატე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
თამარ ხულორდავა
თამარ ხულორდავა — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
რომიშ იმპერატორეფიშ ერკებული
ავგუსტუსიქ, რომიშ მაართა იმპერატორქ ორდო სქილადირი რომიშ მაგისტრატიშ ნძალანება მუშ ხეშა გეჭოფუ დო რსებული ტიტული "Princeps Senatus" (სენატიშ მაართა პიჯი) გეჭოფჷ დუდშა. დუდალაშ თე სტილი, ნამუქუთ დოხოლაფირო 300 წანას გეგინძორჷნ, "პრინციპატო" რე ჩინებული. ზიტყვა "იმპერატორიშ" ალმახანური შანულობა მოურს თე ჯოხოდვალაშ ტიტულშე, ნამუსუთ არმია წჷმოძინელ გენერალს არზენდჷნ. ტერმინი "იმპერატორი" თეხანო შანენს რომიშ იმპერიაშ მადუდეს.
ახ. წ. III ოშწანურას მასუმა ოშწანურაშ კრიზისიშ უკული, დიოკლეტიანექ იმპერიული დუდალაშ ახალ მანერას ფორმალური დო უმოსი მიკმაჭოფალი ანგარია (იერი) ქიმეჩჷ, დომინატიშ პერიოდიშ ფორმირაფათ. იმპერატორიშ პერსონას უმოს ღოზგოსუმალირ ავტორიტეტიქ ქიმიაჩჷ, თის მიოწურუანდეს 'Dominus Noster'-შ ('ჩქინი მეუფე') ჯოხოთ. დიოკლეტიანეშე მოჸუნაფილი შხირას მუდგაზმარენ ართხანური იმპერატორი დუდენდჷ იმპერიას, მუშ გეშათ იმპერიაშ ასმანცხვარი (უკიდეგანო) ტერიტორიეფი ირცუაფუდჷ. 395 წანაშ უკული დო თეოდოსიუს I-შ ღურათ იმპერიაქ უმოს გჷმოკვათილო გირთჷ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ ნორთეფო, მარა თე დორთუალა ოფიციალური დიო ვა რდჷ დო ბჟაეიოლ იმპერიაშ იმპერატორს შხირას უღუდჷ გოლინა ბჟადალ ნორთიშა.
ბჟადალიშ იმპერიას გჷშაკერძაფილო მონკა პერიოდიქ გეუდირთჷ 395 წანაშ უკული დო საბოლათ აკოცუ 455 წანას. ეკონია ბჟადალიშ იმპერატორქ 476 წანას გინოდირთჷ ოიმპერატორიშ ხვისტაშე, მუშ გეშათ ბჟადალიშ ტერიტორიეფშე ნებეფს ბჟაეიოლიშ იმპერია იჩემენდჷ. ბჟაეიოლიშ იმპერიაქ სქილადა გაგინძორჷ 1453 წანაშახ,  ოსმალეთიშ თურქეფშე კონსტანტინოპოლიშ ეჭოფუაშახ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი კატეგორია:რომიშ იმპერია
ბეჩო (ჸალაიბონი)
ბეჩო (იუსენგი) — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, დონღუზორუნიშ დო შხელდაშ გვალეფს შქას. სიმაღალა 3375 მ. ფორილი რე ჸინით (ოორუეჸურე იუსენგიშ დო ობჟათეჸურე დოლრაშ უგურყელი). საროტი გინმურს ინგირიშ ლეხერშე (წყარმალუ დოლრაჭალაშ ოდუდეეფშე, მესტიაშ მუნიციპალიტეტი) ბაქსანიშ ლეხერშა (წყარმალუ იუსენგიშ ოდუდეეფს, ყაბარდო-ბალყარეთი).
ჯვ. წ. 714
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 714 წანა.
ბეჩო (ჸალაიბონი)
ბეჩო შონეშ კავკაციონიშ შხვა ჸალაიბონეფწკჷმა ალაზიმაფათ არძაშე ეფი გინაულარი რე, თეშენი დიდი შანულობა უღუ ოორუე კავკაციაწკჷმა მიორსხუაფალო.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ჯვ. წ. 714
ნაღურა
კატეგორია:
ლუის კეროლი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი მათემატიკოსეფი კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1832 კატეგორია:ნაღურა 1898
დარჯილინგიშ ოლქი
დარჯილინგი (Darjeeling, দার্জিলিং জেলা, दार्जीलिङ जिल्ला) — ინდოეთიშ შტატი ბჟადალი ბენგალიშ უკიდაში ოორუე ოლქი. ჩინებული რე მუში სქვამი გვალაში დგჷმილით, დარჯალინგით (ნამუშა შხირას „ჰიმალაიშ დიაფალი“ უჯოხონა) დო არომატული „დარჯალინგიშ“ ჩაით, ნამუთ მოჸუნა ოლქიშ ტერიტორიას. ოლქიშ შხვა შხუ ნოღეფი: კალიმპონგი, კურსეონგი დო სილიგური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დარჯალინგიშ ოლქი კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ოლქეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ოლქეფი
მენცარობეფიშ ერუანული აკადემია
მენცარობეფიშ ერუანული აკადემია (ინგლ. National Academy of Sciences) რე ამერიკაშ მენცარული, ვათარობული ორგანიზაცია, ნამუქჷთ დირსხუ 1863 წანაშ 3 მელახის, ააშ-იშ პრეზიდენტიშ აბრაამ ლინკოლნიშ ხეშმოჭარილი ინკოროპრაციაშ აქტით. აკადემიაშ მაართა პრეზიდენტი რდჷ ამერიკალი ფიზიკოსი ალექსანდერ დალას ბეიჩი. მენცარობეფიშ ერუანული აკადემია ამერიკაშ მენცარობეფიშ, ინჟინერიაშ დო მედიცინაშ ერუანული აკადემიეფიშე ართ-ართი რე, ინჟინერიაშ ერუანული აკადემია დო მედიცინაშ ერუანული აკადემიაწკჷმა ართო. აკადემია ირ წანას ღებულენს ახალ მაკათურეფს. აკადემიაშ მაკათურობა დიდი პრესტიჟი რე. 2016 წანაშ მუნაჩემეფით აკადემიას ჸუნს 2,350 მაკათური დო 450 საირქიანო მაკათური. მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ 190 მაკათურქ მიპალუ ნობელიშ პრემია მენცარობაშ შხვადოშხვა დარგეფს. მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ არძაშე უმოსო პრესტიჟული ჯილდოეფი დო პრემიეფი რე: ჯონ კარტიშ პრემია, ჰენრი დრეიპერიშ მენდალი, ლოურენს სმიტიშ მენდალი, გილბერტ მორგან სმიტიშ მენდალი, ზელმან ვაკსმანიშ პრემია, ალექსანდერ აგასისიშ მენდალი, სტენლი მილერიშ მენდალი, კომსტოკიშ პრემია დო შხვა. მენცარეფიშ ერუანული აკადემიაშ შტაბ-ბინა იდვალუაფჷ ნოღა ვაშინგტონს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემია კატეგორია:ომენცარე ორგანიზაციეფი კატეგორია:ამერიკული მენცარული ორგანიზაციეფი
ჭუბერიშ თემი
ჭუბერიშ თემი (ჭუბერიშ ადმინისტრაციული ართული; ) — თემი ჟიმოლენ შონეს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ნენსკრაშ ლეხერს. აკმაართიანენს 10 ოფუტეს: დევრა, ჟიმოლენი მარღი, ლარილარი, ლახამი, ლეკულმახა, ლეწფერი, სგურიში, ტიტა, თუდოლენი მარღი (თემიშ ცენტრი), ყარი.
კატეგორია:მესტიაშ მუნიციპალიტეტიშ თემეფი კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ თემეფი კატეგორია:საქორთუოშ თემეფი
სლოვაკეთიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა
სლოვაკეთიშ რესპუბლიკაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა — წჷმარინუანს სლოვაკეთის საირქიანო ტურნირეფს დო ახვალამეფს კუჩხბურთის. ნაკორობაშ კონტროლს დო დუდალას ახორციელენს სლოვაკეთიშ კუჩხბურთიშ ასოციაცია. 1930-1994 წანეფს გიშმეშჷ მუჭოთ ჩეხოსლოვაკიაშ ნაკორობა.
აკოდგინალუა
2016 წანაშ 30 მესიშო
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ევროპაშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობეფი კატეგორია:სლოვაკეთიშ კუჩხბურთი
არაბეთიშ ზუღა
მინი|250პქ|არაბეთიშ ზუღა მინი|250პქ|კოლვაშ პლაჟი. [[გოა, ინდოეთი]] არაბეთიშ ზუღა (არაბ. بحر العرب‎) — წჷმარინუანს ინდოეთიშ ოკიანეშ ნორთის. ომძღჷ: ბჟაეიოლშე — ინდოეთი, ოორუეშე — პაკისტანი დო ირანი, ბჟადალშე — არაბეთიშ ჩქონი. ზუღაშ ჯვეში ჯოხოდვალა რე სინდჰიშ ზუღა დო ერითრეაშ ზუღა.
არაბეთიშ ზუღაშ ჟიპიჯიშ ფართობი რე 3,862,000 კმ.კვ. მაქსიმალური სიგანა აკმადგინანს 2,400 კმ-ს, მაქსიმალური სიტომბა 4,652 მეტრას. არძაშე დიდი წყარმალუ, ნამუთ თე ზუღას აკათუ, რე ინდი. შხვა დიდი წყარმალუეფი რე: ნეტრავატჰი, შარავატჰი, ნარმადა, ტაპტი, მაჰი დო ინდოეთიშ შტატ კერალაშ შხვა ანდა წყარმალუ.
არაბეთიშ ზუღაშ უდიდაში კოკეფი რე სოკოტრა (აფრიკაშ ქაწკჷმა), მასირა (ომანიშ წყარპიჯიწკჷმა'), თაშნეშე ლაქშადვიპიშ არქიპელაგი ინდოეთიშ წყარპიჯიწკჷმა.
ზუღაშ წყარპიჯიწკჷმა იდვალუაფუ სახენწჷფოეფი: სომალი, ჯიბუტი, იემენი, ომანი, ირანი, პაკისტანი, ინდოეთი დო მალდივიშ კოკეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ზუღეფი
ბომა
ბომა (Boma) — ნოღა კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ბჟადალშე, წყარმალუ კონგოშ ესტუარს, 75 კმ-ს წყარმალუ კონგოშ ატლანტიშ ოკიანეშა ინოკათაფაშ აბანშე.
შხუ ონიშოლი (ონოშე რე ოზუღე ნოშეფშო; კაკაოშ, ბანანის, კაუჩუკიშ, ჯაშტყალეფიშ ანდაღებული ჯიშეფიშ გიშაღალა). ნოღას ფუნქციონირენს ოჭკომალი პროდუქტეფიშ (ლუდოხაშუე, ჩხომი), ქიმიური, ჯაშ გჷნმამუშებელი, ლითონგჷნმამუშებელი, ოფუტე-მეურნალაშ პროდუქციაშ გჷნმამუშებელი დო ნოშაკაგაფალი საწარმეეფი. ნოღას რე აეროპორტი.
სქოლიო
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ნოღეფი
ალფრედ კასტლერი
ალფრედ კასტლერი (ფრანგ. Alfred Kastler; დ. 3 მესი, 1902, გებვილერი, ელზასი-ლორენი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 7 ღურთუთა, 1984, ბანდოლი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი, ატომეფიშ ჰერცული რეზონანსიშ დაგურაფალო, ოპტიკური მეთოდიშ დორსხუაფაშ დო გოვითარაფაშ გეშა, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკას 1966 წანას. კასტლერი გურაფულენდჷ პარიზიშ უმაღალაშ ნორმალურ სკოლას დო პარიზიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ ოგურუანდჷ ფიზიკას ბორდოშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მუშენდჷ პროფესორო 1941 წანაშა. ალფრედ კასტლერიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: კვანტური მექანიკა, სინთეშ დო ატომეფიშ ინტერაქცია, სპექტროსკოპია დო შხვეფი. კასტლერქ გიმირკვიუ ოპტიკური რეზონანსი, მაგნიტური რეზონანსი, დარსხუ ოპტიკური ტექნიკა - Optical pumping. ჸათე რკვიებეფს გიარსხუ ლაზერიშ დო მაზერიშ უკულიან თეორიეფქ.
კასტლერი-ბროსელიშ ლაბორატორია
ალფრედ კასტლერქ მუში სტუდენტი ჟან ბროსელიწჷმა ართო დარსხუ სპექტროსკოპიაშ რკვიებაშ ლაბორატორია. ლაბორატორიაქ დირსხუ 1951 წანას, პარიზიშ უმაღალაში ნორმალურ სკოლას. ლაბორატორიაქ დიდი თია მიშეღჷ ატომური ფიზიკაშ გოვითარაფაშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას კატეგორია:დუნაბადი 1902 კატეგორია:ნაღურა 1984
ჩხოლარეფი
ჩხოლარეფი (ქორთ. ცხოველები) — ჩხოლარული ორგანიზმეფი, შურდგჷმილ სქჷლედეფიშ ართ-ართი ჯინჯიერი ომაფე (მაჟირა ომაფე ჩანარეფი რე). ჩხოლარეფი ჰეტეროტროფული ორგანიზმეფი რე. უუკაჭულაში ნამთინე ბუნა (ევგლენა) ეთმიჯუმუაფუ მუჭოთ ჰეტეროტროფულო, თეშ ავტოტროფულო. ალმახანურ ფარანს ხე 1,5-იშე 2 მლნ-შახ ბუნაშ ჩხოლარი (მენცარეფიშ უზურით თე რიცხუ შილებე 10 მილიონს ოჭირინუანდასჷნ), თაშ ნამდა 1 მლნ-შე უმოსი კუჩხორსხუამეფი. შხვადოშხვა სისტემატიკოსი ჩხოლარეფს გოშხვანერელი მუდანობაშ ტიპეფო რთუნს. უმოსო ეჭოფილიე გეჸვენჯი ტიპეფი: უუკაჭულაშეფი (ნამთინე თე ტიპის 5 ტიპო რთჷნს), მუნაფეფი, ჭჷქოქამეფი, ბირტყა ღვენკეფი, ნემერტინეფი, კვარკვალია ღვენწკეფი, დუდქაცუამი ღვენწკეფი, რულეამი ღვენწკეფი, კუჩხორსხუამეფი, ფუთქურალეფი, ხუჯკუჩხამეფი, ლიბტანამეფი, კანქაცუამეფი, პოგონოფორეფი, ძაგვარღვანწკამეფი, გვერდოქორდამეფი დო ქორდამეფი. ჩხოლარეფს გურაფულენს ზოოლოგია დო ანდა სპეციალური ზოოლოგიური დისციპლინა: პროტისტოლოგია, ენტომოლოგია, იქთიოლოგია, ჰერპეტოლოგია, ორნითოლოგია, თერიოლოგია, მალაკოლოგია დო შხვა.
შანულობა
ჩხოლარეფს დიდი შანულობა უღუ ადამიერიშ რინას. თინეფს ირინუანა ოჭკომალო, აწმაკინალი ნძალათ, ორეწუალე ლადირონო დო შხვა. ნამთინე ჩხოლარს ფორა (გავალი), მოუღუ ოკათე მეურნეობაშ თენა დო ვარ თი დარგიშა. გჷშაკერძაფილო ოშინალი რე თინეფიშ როლი აკანიშ თი სახეთ ასქილიდაფაშო მუდგათ თინა ამდღარშო მუმაპალუაფუნან. თე შანულობა მახორობაშ დიდი ნორთის ვასვინჷ დო წორას თენა რე თარი ზეკი თი პრობლემეფიშ ნამუეფიშ ოწოხოლეთ გერე ჩხოლარეფიშ ოქიანუნ. მიარე ბუნა უდუზოგებუ მოჯილიკუაშ დო ორთაშობურ პროცესეფს ჩილათირ ჩარიაშ გეშა მისპუ ვარა მოსპუალაშ შარას გერე. თეჟამო ქიმინჯური ბიჯგეფი გჷნმიდგუმუ ჩხოლარეფიშ ბუნაშობური მუდანობაშ რეგულირაფაშო, თხილუაშო, მოშხუნებაშო (გჷშაშქუმალირიე კანონეფი, დორსხუაფილიე ტყაჩირეფი (ნაკრძალეფი), ეკვათილეფი, მიშაღალირიე „ჭითა წიგნი“ დო შხვა). მორო მოღალუეფიშ მეჯინათ ქიმუაჸუნითჷ-და, ქობძირუნთ ნამდა ჩხოლარული ოქიანუშ დეგრადაციაშ პროგრესირაფა გეომეტრიულ პროგრესირაფას ეხოლებუ. რე გოხვალამა, ნამდა ორთაშ გჷნოგვარაფაშ პროცესი ნამუთ თეშნერი არგამა რენ, წჷმარინუანს ევოლუციური გოვითარაფაშ ართ-ართი ეტაპის დო ოსქვებურო ბუნეფიშ დო ვარ ედომუშამო ეკოსისტემეფიშ ნქირაფა ვა რე შანი თიში ნამდა მოსპუალა ედომუშამო შურდგჷმილ ორთას ორცქინუნ. მორო სოიშახ თეშნერი უზურეფი თეორიაშ სახეს ვეჭოფუნჷნ (მორო შილებე დღას ვართ მოხვადასჷნ ), თეიშახ კოჩიშობა დიდ რისკიშა მეურს. თაშ ნამდა, თითო კაკალია ადამიერი ვალდვალირიე მუთხილუას დო მუკულუას შურდგჷმილი ორთასჷნ.
რესურსეფი ინტერნეტის
*
ლიეტუვა
ლიეტუვა (Lietuva), ოფიციალურო ლიეტუვაშ რესპუბლიკა (Lietuvos Respublika) თაშნეშე ლიტვა — სახენწჷფო ოორუე ევროპას, ფართობით დო მახორობათ ბალტიაშ ზუღაშ პიჯიშ ქიანეფშე არძაშე უკაბეტაში ქიანა რე. იდვალუაფჷ ბალტიაშ ზუღაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ წყარპიჯიშ მანგას, შვედეთიშ დო დანიაშ ბჟაეიოლჸურე. ფართობი 65,3 კმ². ოორუეჸურეშე უხურგანს ლატვია (453 კმ), ბჟაეიოლჸურეშე დო ობჟათეჸურეშე — ბელარუსი (502 კმ), ობჟათეჸურეშე — პოლონეთი (91 კმ), ობჟათე-ბჟადალჸურეშე — რუსეთიშ ექსკლავი (კალინინგრადიშ ოლქი, 227 კმ), ბჟადალჸურეშე — ბალტიაშ ზუღა (99 კმ).
ადამიერიშ რინაშ უჯვეშაში ნოქური ლიეტუვაშ ტერიტორიას ორხველჷ ქუაშ ხანას (ჯვეშ წანეფიშეჭარუაშ X-II ვითოშწანურეფი). მახორობა თე ბორჯის გვაროვნულ თემეფო ოხორანდჷ, გილეგეგუდჷ, მეჸუნდჷ მაჯინობას, ჩხომჭოფუას, გჷმირინუანდჷ ქუაშ, ყვილიშ დო ქაშ ანჯარს. ჯვეშ წანეფიშეჭარუაშ III ვითოშწანურაშე ლიეტუვაშ ტერიტორიაშა მორთეს ბალტიარეფიშ ტომეფიშ ნოგორეფქ. ლიეტუვარი ტომეფი ჸონიერო ვაჭარენდეს სლავეფწკჷმა. 1230 წანას ლიეტუვაშ დიხეფი აკაართიანჷ მინდაუგასიქ, ნამუთ ლიეტუვაშ დიდი სათაროშ მაფა რდჷ. XIV ოშწანურას, ლიეტუვაშ დიდი სათარო ევროპაშ უდიდაში ქიანა რდჷ, ნამთ თარო იკათუანდჷ ლიეტუვაშ დო ბელორუსიშ დო ნორთობუროუკრაინაშ, რუსეთიშ, ლატვიაშ, პოლონეთიშ დო ესტონეთიშ ტერიტორიეფს.
1569 წანას ლუბლინიშ უნიაშ აპიჯალაშ ოსხირშა გჷნოჭყორდჷ პოლონეთიშ დო ლიეტუვაშ დიდი სათაროშ ართ სახენწჷფოთ — რეჩ პოსპოლიტო აკოართიანაფაქ. ოორუეშ ლჷმაშ ბორჯის, რეჩ პოსპოლიტა რუსეთიშ მორსხუე რდჷ. XVIII ოშწანურას რეჩ პოსპოლიტაშ სახენწჷფოშ პოლიტიკური დონთხაფაშ პროცესის, ლიეტუვაშ სახენწჷფობურალაქ ჭიე-ჭიეთ მედინჷ დო ომანგეთ დიწეწჷ ქოთ. ლიეტუვაშ დიდი ნორთიქ რუსეთის ქიმიარსხჷ დო თიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშახ. ლიეტუვაშ ზოხორინალაშ აქტიშა ხექ მიჭარინჷ 1918 წანაშ 16 ფურთუთას.
1940 წანაშ 21 კვირკვეს აკიქიმინჷ ლიტვაშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაქ, 1940 წანაშ 3 მარაშნათუთაშე სსრრ-იშ აკოგდინალუაშა მიშმეშჷ. ფაშისტური გერმანიაშ აგრესიაქ ლიეტუვას ქაწაწჷ 1939 წანაშ მელახის — გერმანალ ფაშისტეფქ გეჭოფეს კლაიპედა. 1944 წანას ლიეტუვაქ გედუდიშულჷ ფაშისტური გერმანიაშე.
1990 წანაშ 11 მელახის სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშახ 1 წანათ კინოხ, ლიეტუვაქ სხუნუეფიშ მაართა რესპუბლიკათ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ გაცხადჷ ზოხორინალაშ კორინი. 2007-2008 წანეფიშ ფინანსურ კრიზისშახ ლიეტუვა ევროპაშ რსხუშ ართ-ართი არძაშე ეკონომიკურო ბიწორამაძინუ ქიანა რდჷ. ლიეტუვა ოორუე ატლანტიკური აპიჯაფაშ ორგანიზაციაშ (2004 წანაშ 29 მელახშე), ევროპაშ სხუნუშ, ევროპაშ რსხუშ დო თაშნეშე შენგენიშ აპიჯალაშ რსულნებამი კამათური ქიანა რე.
გეოგრაფია
ქიანა იდვალუაფუ ევროპაშ ოორუე-ელახის, ბალტიაშ ზუღაშ ობჟათე-ელახ წყარპიჯის. ლიეტუვა უკაბეტაში რე ბალტიაშ ზუღაშ სუმი ქიანაშ შქას, ქოთ მახორობათ, ქოთ ფართობით. ომძღჷ ქიანეფი: ლატვია, ბელარუსი, პოლონეთი, რუსეთი (კალინინგრადიშ ოლქი). ფართობი რე 65.300 კვ.კმ.
დემოგრაფია
კატეგორია:ლიეტუვა კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
1920
დღახუეფი
კატეგორია:
კობა კობალაძე
კობა კობალაძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ჯვ. წ. 715
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 715 წანა.
გავარი (ჸალაიბონი)
გავარი — ჸალაიბონი ჯავახეთიშ ქჷნდჷრს, გვალა დალიდაღიშ ოორუეჸურე. სიმაღალა 2712 მ. ეგაფილი რე ახალგორჩქინაშ დოლერიტული დო ბაზალტური ლავეფით. ფორილი რე ალპური დო სუბალპური დოლოეფით. ჸალაიბონს რე ცალსაროტი, ნამუთ მიორსხუანს მადათაფაშ ტობაშ აუზის წყარმალუ მაშავერაშ აუზიწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ურარტუ
მინი|300პქ|ურარტუ მუში სინძლიერაშ კონკას, სარდირიუს II-აშ პერიოდის [[ჯვ. წ. 743]] ურარტუ — არხო ბჟაეიოლიშ ართ-ართი უჯვეშაში სახენწჷფო, ნამუთ არსებენდჷ ჯვ. წ. IX-VI ოშწანურეფს. ურარტუ იდვალუაფუდჷ ვანიშ ტობაშ გოხოლუას (ასეიანი თურქეთიშ დო სომხეთიშ ტერიტორიას). ურარტუშ ნანანოღა რდჷ ტუშფა (ასეიანი ნ. ვანი, თურქეთის). ურარტუ თე ქიანაშ ასურული ჯოხოდვალა რე, ურარტუალეფს მუში ქიანაშა "ბიაინილი" უჯოხოდეს.
თიში სინძლიერაშ პიკის, ურარტუ ოორუე მესოპოტამიაშე ობჟათე კავკაციაშა იდვალუაფუდჷ, იკენდჷ ალმახანური სომხეთიშ ტერიტორიას სევანიშ ტობაშახ. ურარტუშ ჯიხეფიშ ნოსქილედეფი მუკოსქილადირი რე ვანს, არმავირს, ერებუნს (ასეაინი ერევანი), ანზაფის, კავუსტეპის დო ბაშკალეს.
ისტორია
მითანიშ ომაფეშ არსებობაშ ბორჯის (ჯვ. წ. II ვითოშწანურა) ურარტუალეფი თიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშეს, თიში დონთხაფაშ უკული (ჯვ. წ. XIII ოშწანურა) ზოხორინალას მიოჭირინეს. ჯვ. წ. XIII-XI ოშწანურეფს თინეფს მუსხირენშახ მინაკათეს მეძობელ ასურალეფქ. ჯვ. წ. IX საუკუნეში თე გენთხაფეფქ ბიჯგი მეჩჷ ურარტელეფიშ დიდი გოართოიანაფას - ურარტუშ ომაფეშ აკოქიმინუას, ნამუშ მაართა მაფათ იჯოხოდვალუაფუ არამე. თიში მონძე სარდური I აგჷნძორენდჷ ასურალეფწკმა ლჷმას დო დიდი ოაკოგაფუე ხანდეფი ჩატარჷ ნანანოღა ტუშფას. კინე თე მაფას ორხველჷ ჩქინდა მოჭირინაფილი, დიო ხოლო ასურულ ნინაშა აკოქინიმელი მიკნაჭარეფი. სარდურ მაართაშ მონძექ, იშფუინიქ, მიკნაჭარეფი უკვე ურარტულ ნინაშა აკოქიმინჷ.
ჯვ. წ. IX ოშწანურაშ ლიას დო VIII ოშწანურაშ I გვერდის ურარტუ ძალიერი სახენწჷფო რე. თე ბორჯის მაფენდეს მენუა, არგიშთი I, სარდური II. ურარტუქ დიდი ტერიტორია მიდუღჷ ასურეთის ოორუე მესოპოტამიას დო ოორუე სირიას. ურარტუს დემორჩილეს - ხუბუშქია (ვანიშ ტობაშ ობჯათეშე), მუსასირი, მანა (ურმიაშ ტობაშ რაიონს), ოორუეშე ხოლო - ამიერკავკაციას გეჭოფჷ დიდი ტერიტორია. არარატიშ ვეს აკაგეს ჯიხეფი მენუახინილი (არარატიშ გვალაწკჷმა), არგიშთიხინილი (გვიანი არმავირი) დო ერებუნი (არინბერდი, ნ. ერევანიშ ელახ).
გჷშაკერზაფილო გებარზალჷ ლჷმაქ ოორუეს ურარტუშ დო დიაოხიშ (ტაოხი, ტაო) შქას, ნამუქჷთ არგიშთიშ ბორჯის დიაოხიშ ედომუშამი მოჯალაგუათ გეთუ. სარდური II თე რაიონს უკვე ოლჷმუდჷ ხოლო უმოსი ოორუე გოართოიანაფას - კოლხას.
ასურეთიშ მაფაქ ტიგლათფილესერ III-ქ ჯვ. წ. VIII ოშწანურაშ 40-30 წანეფს მუსხირენშახ გიორჯგინ ურარტუშ მაფა სარდური II-ს დო მიდუღჷ ოორუე მესოპოტამიაშ დო ოორუე სირიაშ მიარე რაიონი, 714 ლაშქრობაშ უკული ასურეთიშ მაფაქ სარგონ II-ქ აკაუნჭირჷ ურარტუშ პოზიციეფს ურმიაშპიჯ რაიონს (თიმ ბორჯის ურარტუს მაფენდჷ რუსა I). თე მარცხის კინოხ უჭიენდჷ ურარტუალეფიშ კონწარი დომარცხაფა VIII ოშწანურაშ 20-იან წანეფს ოორუეშე მიშაჭკირილი კიმერიალეფწკჷმა ლჷმაშ ბორჯის.
მინი|ურარტუ მაფა [[რუსა I-აშ ბორჯის 715-713 წწ]]
ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ეჭოფილ აკანეფშე ურარტუ მუში პოზიციეფს ისქილიდუანდჷ ხვალე ობჟათე ამიერკავკაციას. მაფა რუსა II-ქ (ჯვ. წ. 685 - ჯვ. წ. 645) თაქ აკაგჷ ახალი ჯიხეფი (თეიშებაინი, ასეიანი კარმირ-ბლური), ონწყუნდჷ დიდ სახენწჷფო მეურნობეფს. რუსა II დიდებულეფწკჷმა ლჷმას მუში პოზიციეფიშ განტკიცებაშო ჯარს ფართას უნწყუნდჷ შარას დოქირაფილჷ ელემენტეფს (კიმერიელეფს). თინეფწკჷმა ართო რუსა II-ქ ილაშქრჷ მორჩილ აზიას დო ჯვ. წ. 676 მოჯალაგუ ფრიგიაშ (ანუ მუშქეფიშ) ომაფე. ასურეთი თიმ ბორჯის კინე იბურჯანდჷ ურარტუშ გოძალიერაფაშენ. მარა მალას, მიდიაშ ომაფეშე მოსალინე ოშქურანჯობაშ გოლინათ, ასურეთი დო ურარტუ ართიანიშ მორსხუობას გორუნდეს - თე ღანკით ასურეთიშ ომაფე კარს ამუზმაშა ოსურუდეს ურარტუშ მაფაშ ელჩეფი.
მალას მიდიაქ ბაბილონარეფწკჷმა ართო ასურეთი მოჯალაგუ, ურარტუშ ცენტრალური რაიონეფი ჯვ. წ. 590 გეჭოფეს. ჯვეში ბერძენ ისტორიკოს ჰეროდოტეწკჷმა ჯვ. წ. V ოშწანურას ურარტუელეფიშ გამნარყეფი ალაროდიელეფიშ ჯოხოთ იშინუაფუ. თიში ჩინებათ, თინეფი მოჯგირე ხურიტეფწკმა ართო (სასპერეფი დო მატიენეფი) აკმადგინადეს აქემენიდური ირანიშ XVIII სატრაპიას. ურარტუს დირსხუ ძალამი მაღალგოვითარაფილ კულტურაქ. ჩქინდა მაჭირინუ კირდეს გჷშაკეთებული დგჷმილეფიშ კომპლექსეფქ დო კირდეს გჷშაჸონაფილ კანკალე არხიქ. მეგორელი რე თინეფიშ დჷნადგჷმა ჯიხეფიშ, ოხიდეეფიშ დო დოხორეეფიშ ნოსქილედეფშა. ურარტუს გითმიოჭარუნდეს ქუას, ლითონს, ტკილს ასურალეფშე მეღებული ლისმარული ჭარალუათ. უმენტაშო მოჭირინაფილი რე კანკალე მაფაშ ჯოხოთ აკოდგინელი ოურდუმე, ოაკოგადუე დო საკულტო ხასიათიშ 600-შახ მიკნაჭარა.
რელიგია
მინი|220px|ურარტული ღორონთი [[ხალდი.]] ურარტუალეფიშ რელიგიას თარო ორთაშ ნძალეფიშ გოღორონთაფა წჷმარინუანდჷ. ურარტუალეფიშ ღორონთეფიშ ოდუდეს გერე აბანობური ღორონთი ხალდი, უჟინაში ოსურღორონთი რდჷ - არუბანი. ხალდიშ კულტიშ ცენტრი რდჷ ნოღა მუსასირი. პანთეონს მაჟირა აბანი უკებუდჷ ტაროსიშ ღორონთ თეიშებას დო თიშ ჩილს – ოსურღორონთ ხუბას. თეიშებაშ კულტიშ ცენტრი რდჷ ნოღა კუმენუ. პანთეონს მასუმა აბანი უკებუდჷ ბჟაშ ღორონთ შივინის დო თიშ ჩილს – ოსურღორონთ ტუშფუეას. თენეფიშ კულტიშ ცენტრი რდჷ ნანანოღა ტუშფა, ნამუშ ხოხოთ წჷმორინელი ოკო რდას ბჟაშ ღორონთიშ დადული ნაჟირალიშ – ტუშფუეაშ ჯოხოშე.
ღორონთეფიშ დო ოსურღორონთეფიშ თე უჟინაში ტრიადეფიშ მოხ, ურარტული პანთეონი იკენდჷ მუსხრენ ვითობათ შხვა ღორონთეფს ხოლო. მაფეფიშ იშფუინიშ დო მენუაშ მხერ-კაპუსიშ მიკნაჭარას, ნამუთ მიკოჭარჷ ვანიშ გოხოლუას მადვალუ კირდეს, ეკოროცხილი რე ურარტული პანთეონიშ არძო ღორონთი დო გოთანჯილი რე თინეფშო შესაწირეთ მიოჸონაფალი ჩხოლარეფიშ მუდანობა. ჟიშინელი მიკნაჭარაშ მეჯინათ, ურარტუალეფი მუმაღორონთს მეუჸონანდეს ხოჯეფს დო შხურეფს, ოსურღორონთეფს - ჩხოულეფს დო შხურეფს.
მუში ღორონთეფს ურარტუალეფი გჷმოსახჷნდეს ადამიერეფიშ სახეთ, მარა აკან-აკანო ჩქჷ ნოსქილედეფი ჯვეში ტოტემისტური წჷმორინეფიშე - ჩხოლარეფიშ ვარდა ფურინჯეფიშ სახეთ გჷმოსახუა (ღორონთეფს აკან-აკანო მიკმუხანტანდეს ქალეფს დო სუალეფს).
ურარტუშ კანკალე ნორთის მახორობას ღურელეფიშ კრემაციაშ ტრადიცია რდჷ გოფაჩილი, თიწკჷმა მუჟამსჷთ ქიანაშ შხვა რაიონეფს ღურელს დიხას ნთხორუნდეს. მუჭოტ ჩქანს, თე ფართე ქიანაშ მახორობას დიდ რდჷ გინორთეფი რელიგიური წჷმორინეფშე დო ზნე-რჩქვანილობეფიშ ჸურე.
მუანი
მუანი ( მუან-გუნ) — მაზრა დო ოორუე ჩოლაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი ობჟათე კორეას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ მაზრეფი კატეგორია:ობჟათე ჩოლაშ პროვინცია
ედმუნდ სპენსერი
ედმუნდ სპენსერი (ინგლ. Edmund Spenser; დ. 1552/1553, ლონდონი - ღ. 13 ღურთუთა, 1599, ლონდონი) — ინგლისარი პოეტი, მერჩქინელ რე ართ-ართ უდიდაშ ინგლისარ პოეტო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი
რიგა
რიგა (ლატვ. Rīga) — ლატვიაშ ნანანოღა, იდვალუაფუ წყ. დაუგავაშ ბალტიაშ ზუღაწკჷმა ინაკათუს, კოორდ. 56°58′N 24°8′E. რიგა ბალტიაშ ქიანეფიშ უდიდაში ნოღა რე დო ართ-ართი უშანულამაში კულტურული, ოგონათუე, ოფინანსე, კომერციული დო ინდუსტრიული ცენტრი რე ბალტიაშ რეგიონს.
ონი (დემონეფი)
ჯიგოკუშ ონეფს ცოდამეფი ემმა-ოშა მეჸუნდეს დო მუჭო რაგადანან, ლახარეფი დო ღურათ თინეფიშ გოჭყაფილი რე.
ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონური მითოლოგია
ოცხე (წყარმალუ)
ოცხე — წყარმალუ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ქვაბლიანიშ კვარჩხან ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 2185 მ-ას. სიგჷრძა 26,8 კმ, ღანჩოშ ფართობი 266 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა — ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 3,15 მ3/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 716
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 716 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ადიგენი
ადიგენი — დაბა ობჟათე საქორთუოს, სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ადიგენიშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ახალციხეშ ქვიბილს, წყარმალუ ქვაბლიანიშ წყარპიჯის, ახალციხე-ბათუმიშ ოავტომობილე რზას, ნოღა ახალციხეშე 32 კმ-ს. ჰერი ზჷმიერო ლამე რე, ზოთონჯის - მორგილე, ზარხული - ხანგჷრძე დო რგილი. დაბაშ სტატუსი უღუ 1961 წანაშე. დაბას რე ადმინისტრაციული, კულტურაშ, გონათუაშ დო ჭყანთხილუაშ დჷნაწესებუეფი, მორჩილი ოწარმეეფი.
სქოლიო
კატეგორია:ადიგენიშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი
გია ჟორჟოლიანი
გია ჟორჟოლიანი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
მურა
მურა/მური (Mura; Mur; Mura) — წყარმალუ ცენტრალურ ევროპას, დრავაშ ნადუ. გიშმურს ავსტრიას, სლოვენიას, ხორვატიას დო უნგრეთის. იჭყაფუ ალპეფიშ გვალეფს ზუღაშ დონეშე 1898 მეტრას. წყარმალუშ სიგინძა რე 438 კმ. აუზიშ ფართი 13.824 კმ².
სერილიოსიშ დეპარტამენტი
სერილიოსიშ დეპარტამენტი (Departamento Cerrillos) — დეპარტამენტი არგენტინას, სალტაშ პროვინციას.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა სერილიოსი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ეგრისიშ ჯარალუა
ეგრისიშ ჯარალუა — აკიკათჷ ბიზანტიარი ნჯღვერეფიშ მარტინეშ, ბესაშ დო რუსტიკეშ ხეშე ეგრისიშ მაფაშ გუბაზ II-შ ვათანძარულო ჸვილუაშ გეშა (ეგრისიშ დიდი ლჷმა). ჯარალუას ქიანაშ პოლიტიკური ორიენტაციშ ოკითხური გჷნმოჭყორდუდჷ. ეგრისიშ ჟინოსქუალეფიშ ართი ბუნა, ნამუსუთ აიეტი დუდენდჷნ, თხულენდჷ ბიზანტიაწკჷმა რსხუშ მეჭყვიდუას დო ირანიშ განშა გჷნულას; მაჟირა — ფარტაზიშ ბუნა, ირანწკჷმა რსხუს ვა უხუჯანდჷ დო ოხვილურო კოროცხუნდჷ იმპერატორ იუსტინიანე I-შა მოუთხუდესკონ გუბაზიშ მაჸვილარეფიშ კონწარო სარჯუა დო ეგრისიშ მაფათ გუბაზიშ უკულაში ჯიმაშ წათეშ დორინაფა. კონწარი სხუნუაშ უკული მაჟჷრა არზიქ გიმორძგჷ დო ჯარალუაქ გაგჷშაგორჷ ჟინოსქუალეფიშ დეპუტაცია კონსტანტინეპოლშა ოჯღონალო. იუსტინიანე I აძულებურქ იჸუ დოუბაღინუაფუდჷკო ეგრისალეფიშ მოთხუალან. ისტორიკოსი აგათია სქოლასტიკოსიქ მუკომჩვის ეგრისიშ ჯარალუას აიეტიშ დო ფარტაზიშ ზიტყვეფიშ ტექსტი.
აიეტი ადასურენდჷ გუბაზიშ ჸვილუა ხვალე დაჭყაფუ რე დო რომალეფს ჩქინი მოსპუალა აფუნანია ლამებური, ოდო სპარსალეფი უმოსო ონდებელეფი რენანია.
ფარტაზი ალმუჩანდჷ, ოქიანე საქვარიშ გურშენ გუჭყოლიდუაფუდესკო თე ჯაბი დო წყინი დო გაღაშ ნძალათ არძოშე უჯგუში შარა გეგშუგორუდესკონ.
თე გჷშულეფი ქორთული ორატორული ხელუანობაშ უჯვეშაში მინუშო იკოროცხუ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ეგრისიშ ომაფე
კიმ ირ სენი
კიმ ირ სენი (დაბადებაშ ჯოხო კიმ სონ ჩუ) (ჰანგული 김일성, ჰანჯა 金日成) (დ. 15 პირელი, 1912 — ღ. 8 კვირკვე, 1994) — ოორუე კორეაშ კომუნისტური სახენწჷფოშ დჷმარსხუაფალი დო თიში მაართა ლიდერი 1948 წანაშე 1994 წანაშახ. კორეული მარქსიზმიშ ჩუჩხეშ გჷმმაქიმინალი. ღურაშ უკული კორეაშ იროიან პრეზიდენტო რე გჷმოხცადაფილი, ნამუთ თიქიანობაშე მართჷნსჷნ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე კორეაშ პოლიტიკოსეფი კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი კატეგორია:დიქტატორეფი კატეგორია:გენერალისიმუსეფი
გლოგოვნიცა
გლოგოვნიცა რე წყარმალუ ხორვატიას, ჩეშმაშ მარძგვან ნადუ. სიგინძა 65 კმ.აუზიშ ფართი 1302 კვ.კმ.
ლევან კობერიძე
ლევან კობერიძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
ბეკ-დე-ბოსონი
ბეკ-დე-ბოსონი (Becs de Bosson) — გვალა პენინიშ ალპეფს, შვეიცარიას. იდვალუაფუ სენ-მარტენიშ მუნიციპალიტეტის დო ოფუტე გრიმენცის შქას, ვალეშ კანტონს.
ლევან კობერიძე
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ბეკ-დე-ბოსონი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ალპეფი კატეგორია:შვეიცარიაშ გვალეფი
ოჩხამური (წყარმალუ)
ოჩხამური — წყარმალუ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე-ბჟადალ გვალაშოწმოხონს, ჩოლოქიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 705 მ-ას. სიგჷრძა 21,4 კმ, ღანჩოშ ფართობი 65,2 კმ². ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, დიხაშთუდონი დო თირიშ წყარით. წყარმარჩხა რე მაისშე მარაშინათუთაშახ. ახასიათენს წყარმოლაფა. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 3,36 მ³/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
კახიშ რაიონი
კახიშ რაიონი (აზერ. Qax rayonu) — აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაშ ადმინისტრაციული ართური ქიანაშ ოორუე განშე, საქორთუოშ ისტორიულ პროვინცია ჰერეთიშ ნორთი. რაიონქ დირსხუ 1930 წანას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კახი. 1918-1921 წანეფს კახი მიშმეშ საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ზაქათალაშ ავტონომიური ოლქიშ აკოდგინალუაშა. 1921 წანას სხუნუეფიშ რუსეთიშ მეწურაფათ კავკაციარ კომუნისტეფქ რაიონი საქორთუოს გეგლანწყეს დო აზერბაიჯანს ქიმკურსხუეს.
ისტორია
კახი, მუჭოთ შანულამი ოვაჭარე დაბა, წყუეფს მაართათ იშინუაფუ XI ოშწანურაშ დაჭყაფუს კაკიშ ჯოხოთ. პოლიტიკურ ართურო იფორმირჷ თიშ უკული, მუთ 1604 წანას ირანიშ შაჰიქ აბას I-ქ კახეთიშ მაფა ალექსანდრე II-ს ჰერეთიშ ბჟაეიოლი ოძგალე თემი კაკი გაგწუღჷ დო წახურალ ლეკეფს გეგნოჩჷ. კაკი ირთუდჷ სუმ ნორთო: კახ-ბაში, კახ-ინგილო დო კახ-მუალი. XVIII ოშწანურაშ I ნაოთხარს კაკის საბოლათ იფორმირჷ წახურალი ლეკეფიშ თ.გ. უპატჷნო თემეფქ (ელისუშ, ყარადულაკიშ, სუვაგილიშ დო წახურიშ), ნამუეფქჷთ კახეთიშ ომაფეშ ძალამი დიდი ნორთი მუნეფიშ გოლინაშ თუდო გემშეჸონეს დო დემორჩილეს. თეთ ოსხირქ ქიმიაჩჷ უკულიანი ბორჯიშ ელისუშ სასულთანოს, ნამუქჷთ XIX ოშწანურაშ შქა ხანეფს რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ ზაქათალაშ ოლქიშ სახეთ.
მახორობა
2007 წანაშ მუნაჩემეფით რაიონს 54 176 მახორუ რე: აზერბაიჯანალეფი, ქორთუეფი (ინგილოეფი), წახეფი, რუთულეფი, ლეკეფი, უდიეფი დო შხვა. მუნეფშე მუსულმანი - 85%, ქირსიანი - 15%.
სქოლიო
კატეგორია:ჰერეთი კატეგორია:აზერბაიჯანიშ რაიონეფი
ჯონ კიტსი
ჯონ კიტსი (ინგლ. John Keats; დ. 31 გჷმათუთა, 1795, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 23 ფურთუთა, 1821, რომი) — ინგლისარი რომანტიკოსი პოეტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1795 კატეგორია:ნაღურა 1821
არაბიკა
არაბიკა, არაბიკაშ მასივი — კირქუალური მასივი გაგრაშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალუ ნორთის. წყარმალუეფიშ ფსოუშ დო ზუფუშ წყარგჷმართალი. სიმაღალა 2657 მ. ეგაფილიე უთარაშო ჟინიურული დო ცარცული ასაკიშ კირქუალეფით, ნამუეფით ტომბასიე დინაფილი; რე მიარე წკვარამი, ფოქვა, ძაბრი, ინჭა დო კარსტული რელიეფიშ შხვა ფორმეფი. გოქუნილიე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით, იზრდება ჯუჯა ღვიაშ დო ჯიჭონიშ ბართვონი.
განგი
წყარმალუ განგის მუში დელტა უღჷ. განგიშ დელტა იდვალუაფუ სახენწჷფო ბანგლადეშის.
არაბიკა
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ გეოგრაფია
განგი
განგი ინდუისტურ მითოლოგიას — ჟიცაშობური წყარმალუ, ნამუქჷთ დიხაუჩაშა გეგმორთ დო წყარმალუ განგო გჷნირთჷ. მითაჟამიშ ბორჯიშე ინდუისტეფიშ წიმინდე წყარმალუთ იკოროცხუ. ინდუისტეფი განგიშა გჷთახვამალო გილულა, გჷშაკერძაფილო თიშ ოდუდეშა დო გიშმახჷრჩე ნოღეფშა: ჰადირვარი, ვარანასი დო ალაჰაბადი (წყარმალუ ჯამუნაშ დინოკათუაშ აკანს). განგიშ წყარპიჯის კრემაციას ასრულენა, წყარს გჷთმოფანტჷნა ღურელი ინდუისტეფიშ ნაველს დო რიტუალურ გონბონუას ასრულენა.
ჰიდროგრაფია
200px|left|thumb|წყარმალუ განგიშ ჟილენი ნორთი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი კატეგორია:ბანგლადეშიშ წყარმალუეფი
გეზევცეკი
გეზევცეკი — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, წყარმალუ რიონიშ ოდუდეეფს, ფასიშ გვალაშ ბჟაეიოლჸურე. ზუღაშ დონეშე 3452 მ. გეზევცეკიშ კართეეფი ეგაფილი რე თუდონიურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. ფორილი რე ირალი თირ-ჸინით. წყარმალუ რიონიშ ლეხერს (ჟიმოლენი რაჭა) მიორსხუანს ჩერეკიშ ლეხერწკჷმა (ყაბარდო-ბალყარეთი).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ჯვ. წ. 717
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 717 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
პლიტვიცა
პლიტვიცა რე წყარმალუ ხორვატიას, დრავაშ მარძგვან ნადუ. სიგინძა 65 კმ. აუზიშ ფართი 272 კვ.კმ.
ნაურუ
ნაურუშ რესპუბლიკა (ნაურ. Ripublik Naoero, Republic of Nauru, გჷმირაგადუ /næˈuː.ɹuː/, ათაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ „სიჰამაშ კოკი“) — ჯუჯა კოკი-რესპუბლიკა კინე თე ჯოხოდვალაშ მარჯანიშ კოკის რჩქალი ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის ფართობით 21,3 კმ² დო მახორობათ 11 200 ადამიერი (2011). თინა ართ-ართი არძაშე მორჩილი ზოხორინელი ქიანა რე მახორობაშ დო დიხაშ ფართობიშ მეჯინათ. თინა თაშნეშე არძაშე მორჩილი ვა-ევროპული ქიანა რე (ფართობით) დო აკა ქიანა მოსოფელს ოფიციალური ნანანოღაშ უმუშო. ნაურუქ ზოხორინალა გჷმაცხადჷ 1968 წანას.
კოკი ნაურუ იდვალუაფუ 42 კმ-ს ეკვატორიშ ობჟათეშე. უახოლაში კოკი ბანაბა იდვალუაფუ 288 კმ-ს ბჟაეიოლშე დო ორხველჷ კირიბატიშ რესპუბლიკას.
სახნწჷფო მიშმურს ერეფიშ წორომაჸალობაშა. 1999 წანაშ 14 ეკენიას, ნაურუშ რესპუბლიკაქ ქაკათჷ გოეროს. ნაურუ — რჩქალი ოკიანეშ წორომაჸალობაშ სამელამოსოშ დო რჩქალი ოკიანეშ კოკეფიშ ფორუმიშ მაკათური რე.
ადმინისტრაციული მონწყუალა
მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციული რუკა ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 რაიონშე:
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
სულხან მახათაძე
სულხან მახათაძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ხაიშიშ თემი
ხაიშიშ თემი (ხაიშიშ ადმინისტრაციული ართული) — თემი ჟიმოლენ შონეს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის. აკმაართიანენს 24 ოფუტეს: ბარჯაში, მელენი ხაიში, ჟიმოლენი ვედი, ჟიმოლენი წვირმინდი, ჟიმოლენი ხაიში, ჟიმოლენი ვედი, თოთანი, ლალხორალი, ლახანი, ლუხი, მუხაშურა, ნალქორვალი, ნანყბული, სკორძეთი, ტობარი, ქედანი, თუდოლენი ვედი, თუდოლენი წვირმინდი, შგედი, ციცხვარი, ჭერი, ხაიში (თემიშ ცენტრი), ჯორკვალი.
ბანკურაშ ოლქი
ბანკურა (Bankura, বাঁকুড়া) — ოლქი ინდოეთიშ შტატი ბჟადალი ბენგალის. ოორუეშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს ბარდჰამანიშ ოლქის, ნამუშეთ გიშართილი რე წყარმალუ დამოდარით. ობჟათე-ბჟაეიოლშე უხურგანს ჰუგლიშ ოლქის, ობჟათეშე — ბჟადალი მიდნაპურიშ ოლქის დო ბჟადალშე — პურულიაშ ოლქის. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი — ბანკურა. ოლქიქ მუშ ასეიანი ჯოხოდვალა მიღჷ 1881 წანას (წჷმოხიანი ჯოხო — ბჟადალი ბურდვანი). ოლქი სუმი გიმენოლქო ირთუ — ბანკურა სადარი, ხატრა დო ბიშნუპური.
სქოლიო
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ოლქეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ოლქეფი
ოხურეი (წყარმალუ)
ოხურეი — წყარმალუ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე გვალაშოწმოხონს, ანარიაშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 215 მ-ას. სიგჷრძა 23,7 კმ, ღანჩოშ ფართობი 67,4 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარმარჩხა რე ზარხულს. ახასიათენს წყარმოლაფა. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 2,43 მ³/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
არკ-ე-სენანიშ ომაფე ჯიმუშ ქარხანა
არკ-ე-სენანიშ ომაფე ჯიმუშ ქარხანა (Saline royale d'Arc-et-Senans) — ისტორიული ნოდგჷმი საფრანგეთიშ დუშ დეპარტამენტიშ კომუნა არკ-ე-სენანს. იდვალუაფუ ნოღა ბეზანსონშე 35 კილომეტრიშ დოშორაფათ, შოშ ტყაშ ხასჷლას. 1770-1780 წანეფს ეიოგჷ თი ბორჯიშ გჷშარჩქინელ პარიზალ არქიტექტორქ — კლოდ ნიკოლა ლედუქ. ჩატარებული სამუშა რე ორდოიანი განმანათლებლობაშ პროექტიშ შანულამი მაგალითი, ნამუსჷთ არქიტექტორქ ფილოსოფიაშ ოსხირს დო რაციონალური გეომეტრიაშ მეჯინათ ნოგაფუეფი გიონწყუ მუშ ნორთეფს შქას იერარქიული რსხუეფიშ გემანგარაფათ.
1982 წანას, კლოდ ნიკოლა ლედუშ ინსტიტუტიშ მოთხუალაშ ოსხირშე, ნოგაფუ იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. ამდღარშო ობიექტიშ მოძირაფა შეულებუ ჯარალუას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოდგჷმი-ნოგაფუეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
ჯვ. წ. 718
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 718 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
მრეჟნიცა
მრეჟნიცა რე წყარმალუ ხორვატიას კარლოვაციშ ოლქის. წყარმალუშ სიგინძა რე 63 კმ. აუზიშ ფართი 64 კვ.კმ. კორანაშ ნადუ.
გვანდრა (ჸალაიბონი)
გვანდრა — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2950 მ. ეგაფილი რე კაბრიულიშწოხოლენი დო თუდონპალეოლზური ფიქალეფით. იდვალუაფუ თირიშ დო ჯიშთეფიშ ზონას. ცალსაროტით აფხაზეთის მიორსხუანს ყარაჩაი-ჩერქეზეთიწკჷმა.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი