cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მილიმეტრა
მილიმეტრა (მარგალური/ქორთული მერკე ეშანუა მმ, საირქიანო mm) რე მეტრული სისტემაშ სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართული, ნამუთ ომანგუ 0,001 მეტრას.
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართულეფი
როკ-მუსიკა
როკ-მუსიკა — მუსიკაშ პოპულარული ჟანრი, ნამუქჷთ გევითარჷ 1960-ამეფიშ უკული, გჷშაკერძაფილო ამერიკას დო ბრიტანეთის. თის ჯინჯეფი 1940 დო 1950-ამეფს როკ-ენ-როლიშე უღუ. როკ-მუსიკაშა დიდი გაულა უღუდჷ R&B-ს დო ქანთრის. როკიშ ართ-ართი თარი ინსტრუმენტეფი რე ელექტროგიტარა, ბას-გიტარა დო დრამი.
ედომუშამი ერკებული კატეგორია:როკ მუსიკა
მაიკ კოლტერი
მაიკ რენდელ ქოლტერი (Mike Randal Colter; დ. 26 მარაშინათუთა, 1976, ობჟათე კაროლინა) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ლუკ ქეიჯიშ როლით Marvel-იშ კინოოქიანუშ სერიალეფშე ჯესიკა ჯონსი (2015) დო ლუკ ქეიჯი. 2017 წანას გიმორჩქინდ სერიალს ყარულეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1976
ამერიკული მუსიკაშ დაჯილდოება
ამერიკული მუსიკაშ დაჯილდოება (American Music Awards) რე ართ-ართი არძოშე შანულამ ამერიკული ირწანური მუსიკალური ცერემონია.
ამერიკული მუსიკაშ დაჯილდოება დარსხუ 1973 წანას დიკ კლერკიქ. მაართა ცერემონიალი იჸონჷ როდნი ალენ რიპიქ დო რიკი სეგალიქ მაიკლ ჯექსონ დო დონი ოსმონდწკჷმა ართო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მუსიკალური ჯილდოეფი
მუნჩქვი
მუნჩქვი (ქორთ. მაჩვი, ლათ. Meles meles) — მახვამილაფარი ძუძუშმაწუალი კვინორიშობურეფიშ ფანიაშე. თიში ასა-გასაშ სიგჷრძა რე 90 სმ, მასა 30 კგ-ს ოჭირინუანს. აფხვადუნა ევროპას დო აზიას. საქორთუოს ზუღაშ დონეშე 2750 მ-შახ ეშმურს. უმენტაშო ხე ტყალეფს, ვეეფს დო გვერდო ტიოზეფს. ომანეს დიხას კილმანთხორუნს. ჭკომუნს ჩანარულ ოჭკომალეფს დო ჭიფანა ჩხოლარეფს. მაკეობა წარმოწანაშახ იგინძორებუ. ხანს 2-6 სქუას. მოუნე ვალარეფიშ მოსპუალას მორგე რე. მუნჩქვიშ ციმუ ოსქილადე რე, ბოწოწიშე ფუნჯეფს ახაზირენა, ირინუანა ტყებისჷთ. გიმენბუნეფშე საქორთუოს აფხვადუნა მოლენკავკაციური მუნჩქვი (Meles meles minor) დო ოორუეკავკაციური მუნჩქვი (Meles meles casicus).
ლიტერატურა
კატეგორია:კვინორიშობურეფი
ალაზანი
მინი|350პქ|ალაზანიშ ვე ალაზანი (Qanıx) — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს დო აზერბაიჯანს, ნორთობურო მეურს თე ქიანეფიშ ხურგიშ მანგას. ალაზანიშ სიგირძა რე 390 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 11 800 კვ.კმ, წყარიშ ოშქაშე ხარჯი — 98 კუბ.მ/წმ. ეთმიჯუმუაფუ შხვადოშხვანერი წყუთ (თირი, დიხაშთუდონი წყარით დო ათაში უკული), გჷმირინუაფუ ოწყარალო. ალაზანიშ გოხოლუაშ დჷკეფი მებინეხობაშ აბანი რე. ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ გვალას, კონკა დიდი ბორბალოშ ბჟაეიოლ კართეს. ჟინი მალობას გვალაშ წყარმალუ რე, უკული გჷშმურს ალაზანიშ დჷკიშა დო ინოჸელებუ. აკათუ მინგეჩაურიშ წყაროთხილუს (აზერბაიჯანი). წყაროთხილუშ ეგაფაშახ ალაზანი ბონას მტკვარს აკათუდჷ.
ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუეფი რე: სტორი, ლოპოტა, ინწობა, ჩელთი, დურუჯი, ავანისხევი, კაბალი, მაწიმისწყალი, გიშისწყალი (აგრიჩაი) დო შხვა. მარძგვანი — ილტო, თურდო, კისისხევი, ჭერმისხევი დო შხვა. კანკალე ნადუ რე პოპორული (ღვარცოფული) (მაგ., დურუჯი). ალაზანს მინგეჩაურიშ წყაროთხილუშა ირწანურო მიშმუღჷ 2,5 მლრდ მ³ წყარი. გჷმირინუანა ოწყარალო.
ლიტერატურა
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
ირმა ნადირაშვილი
ირმა ნადირაშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
პრისტლიშ მენდალი
პრისტლიშ მენდალი (ინგლ. Priestley Medal) რე ამერიკაშ ქიმიური ჯარალუაშ ჯილდო ნამუთ გინმაჩამუ ქიმიაშ დარგის მოხანდე გიშარჩქინელ მენცარეფს. ჯილდოქ დირსხუ 1922 წანას დო რე შინელი ინგლისარი ქიმიკოსიშ ჯოზეფ პრისტლიშ ჯოხონობაშ. დუდშე მენდალს გინმოჩანდეს ირ სუმ წანას, 1945 წანაშე მენდალი ირწანიანი ჯილდო რე. პრისტლიშ მენდალიშ მაართა ლაურეატი რდჷ ამერიკალი ქიმიკოსი ირა რემსენი.
1 ფურთუთა
1 ფურთუთა (ფრევალი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 32-ა დღა. წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე (ნარკი წანეფს — ).
ავსტრიაშ შილა
ავსტრიაშ შილა (Flagge Österreichs) — აკმოდირთუ სუმი ართნერი ზჷმაშ ჰორიზონტალურო დვალირი ფერიშე: ჭითა-ჩე-ჭითა.
კატეგორია:მოსოფელიშ ქიანეფიშ შილეფი კატეგორია:ავსტრიაშ ერუანული სიმბოლოეფი
სიკარიშ ოლქი
სიკარი (Sikar) — ოლქი ინდოეთიშ შტატი რაჯასტანს. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე — ნოღა სიკარი. დორთილი რე 6 ტექსილო (გიმენოლქო).
სიკარიშ ოლქის ოორუეშე უხურგანს ჯჰუნჯჰუნუშ ოლქი, ოორუე-ბჟადალშე – ჩურუშ ოლქი, ობჟათე-ბჟადალშე – ნაგაურიშ ოლქი დო ობჟათე-ჟაეიოლშე – ჯაიპურიშ ოლქი. თაშნეშე ოლქიშ ოორუ-ბჟადალ კუნთხუთ ოხუ ჰარიანაშ შტატიშ მაჰენდრაგარჰიშ ოლქის. 2001 წანაშ ედომუშამინდური მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, აკმადგინანდჷ 2 287 788 კოჩის. ძინათებული მახორობაშ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ დონე აკმადგინანდჷ 71.19%-ის, ნამუთ ოშქაშეინდურ დონეშე უმოსი რე (59,5 %).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რაჯასტანიშ ოლქეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ოლქეფი
ჯვ. წ. 330
ნაღურა
კატეგორია:
სიმარონი (კანეიდიანიშ ნადუ)
სიმარონი (ინგლ. Cimarron River) რე წყარმალუ ააშს, ნიუ-მექსიკოშ შტატის. წყარმალუ სიმარონიშ ოდუდეეფ მორენო, სიქსმაილი დო სინეგუილა იჭყაფჷ სანგრე-დე-კრისტოშ გვალეფს დო ინაკათუ იგლ-ნესტიშ კაშხალს. იგლ-ნესტიშ კაშხალშე წყარმალუ მეურს 97 კმ.-ს დო ინაკათუ წყარმალუ კანეიდიანს, ნოღა სპრინგერიშ გოხოლუას. სიმარონი გიშმურს სიმარონიშ კანიონიშ სახენწჷფო პარკიშ ტერიტორიას. წყარმალუ გიმირინუაფჷ ირიგაციაშო.
ჩოსონი
ჩოსონი თაშნეშე ჩოსონიშ ომაფე, ჩოსონიშ დინასტია (대조선국 ზიტყვაზიტყვათ „კაბეტი ჩოსონიშ სახენწჷფო“, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ ჯოსეონი ვარ-და ჩოსუნი) — კორეაშ ომაფე, ნამუშ დჷმარსხუაფალი რე ი სონგე, თიში რინა დოხოლაფირო ხუთი ოშწანურაშ გოძვენას იგჷნძორჷ, 1392 წანაშ კვირკვეშე 1897 წანაშ გჷმათუთაშახ. თის კორეაშ იმპერია ოფიციალურო 1897 წანას გიადჷ. ომაფექ დირსხჷ კორიოშ აკოცჷმაშ უკული, ნამუთ ასე კესონგიშ ნანანოღა რე. დუდშე კორეაქ გეგნიკეთჷ დო ნანანოღაქ გინოღალირქ იჸუ ასეიან სეულშა. ომაფეშ ოორუე ხურგეფქ გეფართჷ ორთაშობურ ხურგეფშა იალუშ დო თუემნიშ წყარმალუეფშა, ნამუთ ჯურჩენიშ დოჸუნალაშ გიმე რდჷ. ჩოსონიშ დინასტია რდჷ ეკონია დინასტია კორეას, თეწკჷმა ართო არძაშე ხანგჷრძე კონფუციანური დინასტია.
მართუალაშ პერიოდის ჩოსონიშ დინასტიაქ ხე ქეშუნწყჷ ჩინური კონფუციანიზმიშ იდეალეფიშ დო დოგურაფეფიშ მიშაღალას დო გოჸონიერაფას კორეაშ ჯარალუას. ნეო-კონფუციანიზმიქ დენტკიცჷ, მუჭოთ დინასტიაშ ახალი სახენწჷფო იდეოლოგიათ. ომანგეთ ბუდიზმიქ დონთხაფილ დო ოშა-გოშათ დაკვირდაფილ რელიგია რდჷ დო შხირას მოთხოზუდჷ დინასტია. ჩოსონქ დანტკიცჷ თიში ეფექტიანი მართუალა, თიქ შილებჷ კორეაშ ტრადიციული კულტურაშ, პროფესიული საქვარუაშ, მენცარალაშ, ლიტრატურაშ დო ტექნოლოგიაშ ახალი გოვითარაფაშ დო სუბეეფიშ ძირაფა. თეშ უმკუჯინოალო ომაფექ დეღამაკჷ გვიან XVI დო ორდოიან XVII ოშწანურეფს, კორეას იაპონიაშ მიშაკათინეფიშ ბორჯის (1592–1598), თაშნეშე მაართა დო მაჟირა მანჯურიაშ მიშაკათუეფიშ ბორჯის, 1636 წანას, მუჟამსჷთ დახე აკოხუ კორეაშ ჩქონიშ ხურგეფი, ნამუთ უმოსო მიკმანჭაფუდჷ იზოლაციონისტურ პოლიტიკაწკჷმა, ნამუშ გეშა ქიანა ჩინებულო გჷნირთჷ, მუჭოთ „ზოხოიანი ომაფე“. მანჯურიაშ მიშაკათინეფიშ უკული, ჩოსონიშ დინასტიას დოხოლაფირო 200 წანიან თინჩალაქ ქჷდოდირთჷ.
ომაფეშ სიჭყანიერეშ უმკუჯინალო, ნამუთ იზოლაციაშ უმკუჯინალო იშენით ქასქიდჷ, თიქ კინ ქჷდიჭყჷ, XVIII ოშწანურას ომაფეშ რინაშ დათებუაქ ქჷმაკინჷ, დინოხოლენ აწორინალეფქ, ხემანჭუაფაშო ბურჯაფეფქ, ოერეფოშქაშე ჟიგაულაქ დო ომაფეს აშონთაფეფიშ გეშა. საბოლათ XIX ოშწანურას ჩოსონიშ ომაფექ რინა მეჭყვიდჷ.
ჩოსონიშ ომაფექ ძალამ შანულამი მონძალა ქჷდუტჷ თეხანურ კორეას. ასეიანი კორეაშ კულტურაშ, ეტიკეტიშ ნორმეფიშ უმენტეშალა, თაშნეშე სოციალური მეჯინა ართამ პრობლემეფშა, თეხანური კორეული ნინა დო დიალექტი ზუსტას ჩოსონიშ კულტურაშე დო ტრადიციეფშე მოურს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კორეაშ ისტორია კატეგორია:ჩოსონი კატეგორია:აზიაშ ჸოფილი მონარქიეფი კატეგორია:აზიაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
ჯვ. წ. 620-იანეფი
— ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 629 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 620 წანას.
2 ფურთუთა
2 ფურთუთა (ფრევალი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 33-ა დღა. წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე (ნარკი წანეფს — ).
ჯვ. წ. 620-იანეფი
მოლინეფი
კატეგორია:
ბოლივიაშ ნოღეფიშ ერკებული
გიმე მოჩამილიე ბოლივიაშ 30 უდიდაში ნოღაშ ეკებული:
სქოლიო
ბოლივია კატეგორია:ბოლივიაშ ნოღეფი კატეგორია:ბოლივია
გრამი
thumb|right|300px|კალამიშტრიშ ოფორალი, ნამუთ დოხოლაფირო 1 გრამც იწონუ
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ფიზიკა კატეგორია:მასაშ ოზჷმალი ართურეფი
MedlinePlus
300 px|მინი|right|ლოგოტიპი Krozilo
MedlinePlus — ვებ-ხასჷლა, ნამუთ დარსხუ ააშ-იშ მედიცინაშ ერუანული ბიბლიოთეკაქ (United States National Library of Medicine).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სამედიცინე ინფორმაციაშ წყუეფი კატეგორია:სამედიცინე მუნაჩემეფიშ ბაზეფი კატეგორია:სამედიცინე ვებ-ხასჷლეფი კატეგორია:ააშ-იშ ვებ-ხასჷლეფი
აგუა-ფრია-დი-გოიასი
აგუა-ფრია-დი-გოიასი (Água Fria de Goiás) — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიას, გოიასიშ შტატის; იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 980 მეტრის. ორხველჷ გოიასიშ შტატიშ ბჟაეიოლ მეზორეგიონს. მიშმურს ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ენტორნუ-დუ-დისტრიტუ-ფედერალიშ აკოდგინალუაშა.
2010 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა 5 090 ადამიერს აკმადგინანდჷ, მახორობაშ მეჭედალა 2,51 კმ²-ს. ფართობი 2 029 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გოიასიშ შტატიშ მუნიციპალიტეტეფი კატეგორია:ბრაზილიაშ მუნიციპალიტეტეფი
მოა (წყარმალუ)
მოა (მაკონა) რე წყარმალუ ბჟადალ აფრიკას, გვინეას, ლიბერიას დო სიერა-ლეონეს. მოა იჭყაფუ გვინეაშ გვალეფს დო ინაკათუ ატლანტიშ ოკიანეს. წყარმალუშ სიგინძა რე 425 კმ. ღანჩოშ ფართობი 17,900 კვ.კმ.
კატეგორია:ბჟადალ აფრიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:გვინეაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ლიბერიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:სიერა-ლეონეშ წყარმალუეფი
მერქა
წამი (ეშანუა: s, წმ) — ბორჯიშ ოზჷმალი ართური, სი სისტემაშ ართ-ართი ჯინჯიერი ართური.
ნანგადიშ რაიონი
ნანგადიშ რაიონი (Nangade) — რაიონი მოზამბიკის, კაბუ-დელგადუშ პროვინციას.
მოზამბიკიშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2007 წანას რაიონიშ მახორობა 62 73 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 3 031 კმ²-რე, მახორობაშ მეჭედალა 20.70 კოჩი კმ²-ის.
რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ნანგადი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოზამბიკიშ რაიონეფი კატეგორია:კაბუ-დელგადუშ პროვინცია
სტივენ ჰოკინგი
სტივენ უილიამ ჰოკინგი (Stephen William Hawking, დ. 8 ღურთუთა, 1942, ოქსფორდი, გოართოიანაფილი ომაფე - 14 მელახი, 2018) — ბრიტანალი მენცარი, ფიზიკოსი დო ასტროფიზიკოსი. უმოსო მოღალენდჷ კოსმოლოგიას დო კვანტურ გრავიტაციას.
ბიოგრაფია
სტივენ ჰოკინგიქ დებადჷ 1942 წანაშ 8 ღურთუთას. 1962 წანას გაათუ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტი. გურაფაშ თებაშ უკული დიჭყჷ თეორიული ფიზიკაშ გურაფა. ახალობაშ ბორჯის სთივენ ჰოკინგის ქაღოლჷ ამიოტროფული სკლეროზიშ ლახალაქ. ჭიე-ჭიეთ ფიზიკოსიქ გინირთჷ პარალიზაფილო. 1965 წანას სტივენ ჰოკინგიქ ჩილი ქჷმიჸონჷ. 1985 წანას მენცარს უღოლის კისერიშ ოპერაცია დო მიოდინუ ჩიებაშ ანჯა. კათაწკჷმა მენცარს კონტაქტი უღუდჷ კომპიუტერული სინთეზატორით. 1995 წანას ჰოკინგიქ მაჟირაშა ქჷმიჸონჷ ჩილი. სტივენ ჰოკინგი გინოღალირი რე დოკუმენტურ კინოეფს ხოლო.
ნახანდეფი
სტივენ ჰოკინგის გიშაშქუმალირი აფუ შხვადოშხვა წიგნეფი, ნამუეფქჷთ გინირთჷ ბესთსელერეფო. 1988 წანას გიშართჷ წიგნიქ: ბორჯიშ ჭიჭე ისტორია, ნამუსჷთ დიდი პოპულარობა უღუდჷ. 2010 წანას გიშართჷ ჰოკინგიშ არძოშ უმოსი ინტერესუან დო პოპულარულ წინგიქ: დიდი დიზაინი. გჷმოჩამილი რე ჰოკინგიშ წიგნეფიშ მილიონობათ ეგზემპლარი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბრიტანალეფი კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ბრიტანალი მენცარეფი კატეგორია:ინგლისარი მენცარეფი კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ბრიტანალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1942 კატეგორია:ნაღურა 2018
EP
შხვადოშხვა ბორჯის EP შხვადოშხვა ზჷმაშ გჷშმეშქუმალუაფუდჷ. 1950-იან დო 1960-იან წანეფს, EP რჩქვანელობურო 7"(18 სმ) დისკეფშა გჷშმეშჷ 45 RPM-ით დო ართი ბირათ თითო განს. მონახვამილაშ ჭყოლოფათ, ფორმატიქ პოპულარობა ელვის პრესლიშ ეკიულაწკჷმა ართო მიპალუ დო მინშა ირონიულო ეიშანუაფუ, ნამუდა EP თიშ ინიციალეფი რენ.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ალბომეფიშ სახეობეფი
ჯონ გოლსუორსი
ჯონ გოლსუორსი (ინგლ. John Galsworthy; დ. 14 მარაშინათუთა, 1867, კინგსტონ-აპონ-ტემსი, ინგლისი — ღ. 31 ღურთუთა, 1933, ჰამპსტედი, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ჭარუ, ნოველისტი დო დრამატურგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1932 წანას. შინელი რე რომანეფით: The Forsyte Saga (1906–1921), A Modern Comedy დო End of the Chapter''.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1867 კატეგორია:ნაღურა 1933
ქისტაური
ქისტაური — ოფუტე ახმეტაშ მუნიციპალიტეტის, კახეთიშ აკანს, საქორთუოს. ახმეტაშე დოშორაფილი რე 7 კილომეტრით, თელავშე — 27 კილომეტრით. ოფუტე იდვალუაფუ ალაზანიშ მარძგვან ძგაშე, ოორუებჟაეიოლჸურე უხურგანს გომბორიშ ქჷნდჷრი.
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 1729 კოჩი. თე ოფუტეშე რდჷ ჩინებული ქორთუ პოეტი დო დრამატურგი რაფიელ ერისთავი.
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ტოკიო
thumb|ტოკიოშ პანორამა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტოკიო კატეგორია:მოსოფელიშ უდიდაში ნოღეფი კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი კატეგორია:იაპონიაშ პრეფექტურეფი კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი
ტაი ნინა
ტაი (სიამური) ნინა, ტაილანდარეფიშ ნინა, ორხველჷ ტაიშ ნინეფს. ჭარალუა ობჟათე-ინდურ გრაფიკას რე.
ზოგადი ჩინებეფი
ტაი ნინას მუსხირენი ჯინჯიერი დიალექტი უღუ: ცენტრალური (სიამური ვარა სტანდარტული ტაილანდური) - მეხოლ. 20 მლნ, ოორუეშური - მეხოლ. 6 მლნ, ოორუე-ბჟაეიოლური - მეხოლ. 20 მლნ, ობჟათეშური - მეხოლ. 5 მლნ.თინეფი ართიანშე გინორთელი რენა ფონეტიკურო დო ნორთიშურო - ლექსიკურო. ტაი ნინას უღუ 20 წოროხუმამი დო 24 ხუმამი (18 მარტივი დო 6 დიფთონგი). ზიტყვაწარმება უმენტაშო კომპოზიციაშ გეშა იხორციელებჷ. აფიქსეფიშ მანგიორო ირინუანა მოხვარე ზიტყვეფს.
სტატუსი
ოფიციალურინინა:
გოფაჩუაშ არეალი:
ტაილანდი, ვიეტნამი, ჩინეთი (იუნანი), ლაოსი
გრამატიკა
...
ლექსიკა
ფრაზეფი დო ზიტყვეფი
რიცხვეფი
ლიტერატურა
კატეგორია:ტაი ნინეფი
კუბური მეტრა
thumb|1 კუბური მეტრა [[ბეტონი (მუთ მოსოფელს ართ შურ მახორუშო ბეტონიშ წანმოწანურ წარმებაშ მანგი რე)]]
კუბური მეტრა (მარგალური/ქორთული კუნტა ფორმა მ3, საირქიანო m3) SI სისტემას რე ნტირაშ (წარმაფილი) ართული. 1 კუბური მეტრა რე კუბაშ ნტირა ნამუშ ხასჷლა 1 მეტრა რე.
გინოჸონაფა შხვა ართულეფშა
1 კუბური მეტრა ექვივალენტური რე:
1 კუბურ მეტრა წყარი მაქსიმალური სკენჩერობაშ ტემპერატურას (3.98 °C) დო სტანდარტულ ატმოსფერულ წნევას (101.325 kPa) 1000 კგ (ანუ 1 ტონა) მასა უღუ. 0 °C ტემპერატურას - 999.972 კილოგრამი.
სქოლიო
კატეგორია:სი სისტემაშ ართულეფი
ალგეთი (წყარმალუ)
ალგეთი — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს, თეთრი წყაროშ დო მარნეულიშ მუნიციპალიტეტეფს. სიგირძა 108 კმ, ღანჩოშ ფართობი 763 კმ². ოდუდე უღჷ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, კლდეკარიშ კჷრდეეფიშ გოხოლუას (ზუღაშ დონეშე 1900 მ.). ჟინი წელს მეურს ობჟათე-ბჟადალშა ტომბა, ტყალამ აკანს, დო ოფუტე ტბისიშე - ონჭირე, კჷრდეამ ლეხერს, მარნეულწკჷმა გიშმურს დჷკიშა. წყარმალუ მტკვარს აკათუ მარძგვანშე, ოფუტე ქესალოშ გოხოლუას. ირდუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშითუდონი წყარით. წარმოწანაშ გჷმნაკათინაშ მეხოლაფირო 45 % მოურს ჭვემაშა, 25 % - თირშა, 30 % დიხაშითუდონ წყარშა. წყარალა აფუნს დო ზარხულიშ დაჭყაფუს უჩქჷ, წანაშ შხვა ბორჯის რე წყარიშ მორჩილი მუდანობა. გუმნაკათინაშ მინიმუმი რე გჷმათუთას. აფუნშა მოურს წარმოწანაშ გჷმნაკათინაშ დახე 48,1 %, ზარხულშა - 32,4 %, ზოთონჯშა - 11,6 %, დამორჩილშა - 7,9 %.
ნიკა მელია
მინი|ნიკა (ნიკანორ) მელია ნიკა მელია (დ. 21 ქირსეთუთა, 1979) — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი (2016-2019). საქართოუშ მა-10 მოჭანაფაშ პარლამენტიშ დეპუტატი (2020-2021). „ართოიანი ნაციონალური ყარაფიშ“ მადუდე ასეშა 27 ქირსეთუთა, 2020. ქართიშ მერობიშ კანდიდატი (2014, 2021).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი კატეგორია:დუნაბადი 1979
ჯვ. წ. 630-იანეფი
— ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 639 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 630 წანას.
რეიჩელ ტეილორი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ავსტრალიარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1984
ჯვ. წ. 630-იანეფი
მოლინეფი
კატეგორია:
ობა (წყარმალუ)
ობა (იორუბა. Odo Ọba) რე წყარმალუ ოიოშ შტატის დო ოსუნიშ შტატის, ნიგერიას, წყარმალუ ოსუნიშ ნადუ.
კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ნიგერიაშ წყარმალუეფი
3 ფურთუთა
3 ფურთუთა (ფრევალი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 34-ა დღა. წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე (ნარკი წანეფს — ).
ლაგოდეხისწყალი
ლაგოდეხისწყალი — წყარმალუ ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტის, მაწიმისწყალიშ მარძგვანი ნადუ. იჭყაფუ კახეთიშ კავკასიონიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2995 მეტრაშ სიმაღალას, სიგირძა 31 კმ, ღანჩოშ ფართობი 98 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე – ზარხულს დო ზოთონჯის, წყარიშ მოლაფა – დამორჩილს. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მ3/წმ. გჷმირინუაფუ ოწყარალო.
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 331
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 331 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
EMedicine
eMedicine — სამედიცინე ინფორმაციაშ ღილე მუნაჩემეფიშ ბაზა. დარახუეს 1996 წანას, ჟირ დოქტორქ — სკოტ პლანციქ დო რიჩარდ ლეივლიქ. ბაზა იკათუანს დოხოლაფირო 6500 ლახარაშ ეჭარუას, ნამუთ აკოშაყარუეს ექსპერტეფიშ ბუნაქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
eMedicine
კატეგორია:სამედიცინე მუნაჩემეფიშ ბაზეფი კატეგორია:ააშ-იშ ვებ-ხასჷლეფი
ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი
250px|მინიატიურა მინი|ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი, 1918 წანა ივანე ჯავახიშვილიშ ჯოხონობაშ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი (ქსუ) — საქორთუოშ უჯვეშაში დო უდიდაში უნივერსიტეტი. გოჭყაფილქ იჸუ 1918 წანაშ 26 ღურთუთას, დავით აღმაშენებელიშ შინაშ დღას, ქართის. თენა მაართა უნივერსიტეტი რდჷ თი ბორჯის თელ კავკაციას. თე ბორჯის ირწანური სტუდენტეფიშ მუდანობა 30 000-ს, პროფესორ-მაგურაფალეფიშ მუდანობა 3 000-ს ოჭირინდუანს.
1917 იშაყარჷ ქართის ქორთული უნივერსიტეტიშ დჷმარცხუაფალ ჯარალუაქ, ნამუქჷთ იდუდჷ უნივერსიტეტიშ დორცხუაფაშ საქვარი. უნივერსიტეტიშ თარი დჷმარცხუაფალი რდჷ ჩინებული ქორთუ ისტორიკოსი, აკადემიკოსი ივანე ჯავახიშვილი. თე წჷმოჭყაფას ივანე ჯავახიშვილს ოხვარჷდეს კონსტანტინე აფხაზი, გრიგოლ გველესიანი, ექვთიმე თაყაიშვილი, გიორგი ახვლედიანი, შალვა ნუცუბიძე, დიმიტრი უზნაძე, გრიგოლ წერეთელი, აკაკი შანიძე, ანდრია რაზმაძე, იოსებ ყიფშიძე, კორნელი კეკელიძე დო პეტრე მელიქიშვილი. ივანე ჯავახიშვილიშ წჷმორინაფათ, უნივერსიტეტიშ მაართა რექტორო იჸუ გჷშასხუნილქ ქორთუ ქიმიკოსიქ, რუსეთიშ ოიმპერატორე აკადემიაშ მაკათურ-კორესპონდენტიქ, პეტრე მელიქიშვილქ.
1919-1926 წანეფს უნივერსიტეტიშ რექტორი რდჷ ივანე ჯავახიშვილი. 1926 წანას სხუნუეფიშ რეჟიმიშ გინოჭყვიდუათ თინა გეგნარინუეს რექტორიშ პოსტიშე დო ჭიჭე ხანით აუკრძალეს უნივერსიტეტის ლექციეფიშ კითხირი.
1991 წანას უნივერსიტეტიშ რექტორო ქჷდარინეს როინ მეტრეველი. როინ მეტრეველიშ რექტორალა ბორჯის, 1992 წანას უნივერსიტეტის ქიმიაჩჷ ავტონომიური უნივერსიტეტიშ სტატუსიქ (ანჯღვერს დიდი სხუნუ), მუთ 1926 წანას რდჷ მიდაღალირი. 1992 წანაშ 18 პირელს უნივერსიტეტიშ დიდ სხუნუქ როინ მეტრეველი უნევერსიტეტიშ რექტორო გაგჷშაგორჷ. პეტრე მელიქიშვილიშ დო ივანე ჯავახიშვილიშ უკული როინ მეტრეველი მაართა გჷშასხუნილი რექტორი რდჷ. 2004 წანაშე რექტორი რდჷ რუსუდან ლორთქიფანიძე, 2006 წანაშე თინა გია ხუბუაქ დოთჷრუ.
1989 წანას ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის ივანე ჯავახიშვილიშ ჯოხოქ ქიმიაჩჷ.
2004 წანაშე ქსუ-შ რექტორიშ მოვალობაშ მასრულებერი რუსუდან ლორთქიფანიძე რდჷ. 2006 წანაშ პირელშე 2010 წანაშ ეკენიაშახ თინა თე პოსტის გიორგი ხუბუაქ დოთჷრუ. 2010 წანაშ 27 ქირსეთუთას რექტორო ეშაგორეს ალექსანდრე კვიტაშვილი. თეჟამო, უნივერსიტეტიშ რექტორი რე აკადემიკოსი ვლადიმერ პაპავა.
სქოლიო
კატეგორია:საქორთუოშ უნივერსიტეტეფი კატეგორია:ქართიშ უნივერსიტეტეფი
ბლოგოსფერო
ბლოგოსფერო რე ნაკორობაფონი ჯოხო დო წჷმარინუანს არძა ბლოგის დო თინეფიშ ინოხოლენ რსხუეფს. არსებენს წჷმორინაფა თიშ გეშა, ნამჷ-და ბლოგეფი არსებენა, მუჭოთ ართი დიდი ურთიართმერსხილი ჯარალუა (ვარდა მერსხილი ჯარალობეფიშ ბუნა) ვარდა მუჭოთ სოციალური რშვილი.
კატეგორია:ინტერნეტი კატეგორია:ბლოგი
ოსუნი (წყარმალუ)
ოსუნი რე წყარმალუ ნიგერიას. სიგინძა რე 267 კმ. ღანჩოშ ფართობი 9.014 კვ.კმ.
კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ნიგერიაშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 640-იანეფი
— ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 649 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 640 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
მარგრეტე II
თიშ ომაფე უდიდაშულობა მარგრეტე II (ნათუაშ ჯოხო მარგრეტე ალექსანდრინე ტორჰილდურ ინგრიდი, დან. Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid, დ. 16 პირელი, 1940) — დანიაშ ომაფეშ დიაფალი 1972 წანაშ 14 ღურთუთაშე დო სახენწჷფოშ მადუდე.
დიაფალი მარგრეტე II-ქ ამალიენბორგიშ დოხორეს დებადჷ. თიშ მასქერეფი - დანიაშ მაფა ფრედერიკ IX დო დიაფალი ინგრიდი, ბადებათ შვედეთიშ პრინცესა.
დიაფალს ართ-ართი მუში ჯოხოს ისლანდიურ ასო Þ- უღუ, თიშ გეშა, ნამჷ-და თიშ ბადებაშ ბორჯიშო ისლანდია დანიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ.
დიაფალი 1940 წანაშ 14 მესის დონათეს ჰოლმენსიშ ოხვამეს (დანიურო Holmens Kirke), კონფირმაცია მიკორთჷ 1955 წანაშ 1 პირელს კარიშ ოხვამე ფრედენსბორგის.
ქართი
ქართი (ქორთ. თბილისი, 1936 წანაშახ ტიფლისი, კოორდ. 41°43′N 44°47′E), საქორთუოშ ნანანოღა დო სიდიდათ მაართა ნოღა, 1922 – 36 წანეფს რდჷ მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა, მილარე ბჟაეიოლ საქორთუოს, ქართიშ ქვიბის, წყარმალუ მტკვარიშ ჟირხოლო პიჯის, ზუღაშ დონეშე 380—600 მ სიმაღალას, ოორუეშე უხურგანს საგურამოშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ნორთი, ბჟაეიოლშე იორიშ გაბარიშ ოორუე-ბჟადალუ მუნაკვათა, ბჟადალუშე დო ობჟათეშე — თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ შხვადოშხვა ჸალეფი. ნოღას უკჷნებუ 720 კვ.კმ ფართობი დო ოხორანს 1.152 მილიონ კოჩიშე მეტი.
ქართი კავკაციაშ რეგიონიშ შანულამი ინდუსტრიული, სოციალური დო კულტურული ცენტრი რე დო ეკონია ბორჯეფს ართ-ართი უშანულამაშ ოტრანსპორტე ნასქვო გინმირთუ გლობალური ენერგოგინმაღალარეფიშ დო ოვაჭარე პროექტეფშო. ნოღა ისტორიული აბრეშუმიშ დიდი შარაშ ართ-ართი მარშრუტის აშაძჷ დო შანულამი ოტრანზიტე/ოვაჭარე ცენტრიშ პოზიცია უკჷნებუ რუსეთიშ ოორუე კავკაციაშ, თურქეთიშ, ტრანსკავკასიაშ სომხეთიშ დო აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკეფიშ გინაკვათაფუს სტრატეგიული დვალათ.
ისტორია
ლეგენდაშ მეჯინათ, ქართიშ ტერიტორია ტყათ ჸოფე ფორილი, ქორთუ მაფას, ვახტანგ გორგასალს სქვერი დუჭკირუ, სქვერს ჩხე წყარს გუბონუ დო გაკურნებული რტებუ ჯინორეფს. შხვა ვარიანტით, მაფაშ მიმინო გეთხოზაფუ ქჷლორს, მაფურინჯეეფი ჩხე წყუს ქინოცჷმენა დო დოთუთქელენა. ჩხე წყარიშ ომკურნალებერი თვისებეფიშ დო აბანიშ მოხუჯური დვინაფაშ გეშა მაფას ტყა გუჭვარჷ დო ნოღა გეუკჷდჷ. „თბილისი“ — „თბილი“ (ჯვეშ ქორთულო „ტფილი“) მინერალური წყუეფიშ გეშა გიოდვეს თე ნოღას. უკულიანშო თე აბანეფს წურწუფაშ აბანოეფი ეიოგეს. თე აბანი ქართიშ ისტორიული განობა — აბანოთუბანი რე.
გოჭყაფა
არქეოლოგიური გონთხორუეფით იდასურებუ, ნამდა ქართიშ ტერიტორია დოხორინელი ჸოფე დიო ხოლო ჯვ.წ. IV ვითოშწანურას. უჯვეშაში წყუშ მოშინაფა ორხველჷ IV ოშწანურაშ II გვერდის, მუჟამსჷთ თე აბანეფს მაფა ვარაზ-ბაკურიშ ბორჯის ჯიხა გეკჷდეს. IV ოშწანურაშ მეწჷრილშო ქართიქ სპარსეთიშ მოხელეშ — პიტიახშიშ რეზიდენციათ გინირთჷ. V ოშწანურაშ შქა ხანეფშე კჷნ ქართლიშ მაფეფიშ ხეშა გინილჷ. ვახტანგ გორგასალქ კჷნ ეიოგჷ, თეშენი მუ მერჩქინელი რე ნოღაშ გჷმაჭყაფალო.
300px|thumb|left|ქართიშ გინოჯინუ XIX ოშწანურას
ნანანოღა
ვახტანგ გორგასალიშ მონძექ, დაჩი I უჯარმალქ (VI ოშწანურაშ დაჭყაფუს) გაათუ ნოღაშ გალავანიშ დო ხურგაშ ეგაფა, ნამუქჷთ ნოღაშ სანძღოეფი გოფაჩჷ დო მუმაშ ანდერძიშ მეჯინათ, ოხვისტე (სატახტო) ნოღა მცხეთაშე ქართიშა გეგნიღჷ. ნოღაშ უჯვეშაშ მახორობაქ გორჩქინდჷ წურწუფამ წყარეფიშ განობას (ასეიანი გორგასალიშ მოედანიშ მოხურგე ტერიტორია), ობჟათე-ბჟაეიოლშე ნოღა იფაჩჷდ ჸოფილი ორთაჭალაში ბაღიშ საგანოეფით, ოორუე-ბჟაეიოლშე თანჯჷნდჷ წყარმალუ მტკვარი, ობჟათე-ბჟადალუშე - თაბორიშ ქჷნდჷრიშ კართეეფი, ოორუე-ბჟადალუშე წავკისიშწყარი. IV ოშწანურაშე გორჩქინდჷ ქართიშ მაჟირა განობა კალა ჯიხაშამო, უკული დო უკული ნოღაშ ტერიტორიას აძინუდუ ქართიშ დო კალაშ ფარგალეფს გალე ხოლო, ტკვარიშ დინაფაშ ეკე. ნოღაშ რდუალას ხეს უნწყჷნდჷ მუში მოხუჯური გეოგრაფიული დვალა. თაქ გჷშმეშჷ შხვადოშხვა ოვაჭარე შარეფი ბჟაეიოლ კავკაციაშა დო წჷმენ აზიაშა. მოთანჯე ქიანეფიშ ოურდუმე-სტრატეგიული დო ეკონომიკური ინტერესეფიშ გეშა VI ოშწანურაშ ეკონიაშე იჭყაფუ ლჷმა, ნამუთ ართ უკუნიშ მალობას ვემეჭყვადელე. thumb|left|აბანოთუბანიშ უჯვეშაშ განობა
ქორთული რენესანსი
thumb|მეტეხიშ საგანო, ჩერნეცოვი, 1839.
რუსეთიშ გოლინა
1801 წანას ქართლ-კახეთიშ ომაფეშ რუსეთწკჷმა აკოართაფაშ უკული ქართიქ ახალდჷნარსხუეფი საქორთუოშ გუბერნიაშ ცენტრო გინირთჷ, თაქ რდჷ კავკაციაშ არმიაშ თარსარდალიშ ორენჯი. 1845 წანაშე ქართის კავკასიაშ მაფაჸონერიშ რეზიდენცია. ნოღაშ ტერიტორიაქ ოგჷნაფალო მირდჷ. ქჷმიძინ ევროპული ნადგჷმეფიშ მუდანობაქ, გევითარჷ ნოღაშ სამეურნეო დო კულტურული რინაქ. ჭკორპატჷნობაშ გოუქვაფაქ (1866), ქართი-ფუთიშ  (1872),  ქართი-ბათუმიშ დო ქართი-ბაქოშ (1883) რკინაშარაშ გოჸუნაფაქ ბიჯგი მეჩჷ ნოღაშ ეკონომიკური წჷმოკინას. 1819 წანას ქართის მაართათ გჷშართ პერიოდული გჷმოჩამაქ — „საქართველოს გაზეთი,“ 1828-შე — „თბილისის უწყებანი“ (ქორთული დო რუსული ნინეფშა). 1850 წანაშე კჷნ ქჷდიჭყჷ ფუნქციონირაფა ქორთული თეატრიქ.
thumb|სააკაძეშ ნოჭახნაკუ ქართის, სააკაძეშ მოედანს ([[მერაბ ბერძენეიშვილი|მ. ბერძენიშვილი)]]
ზოხორინელობა 1918—1921
1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ უკული ნოღა ამიერკავკაციაშ კუნტახანური თარობაშ ორენჯი რდჷ, ნამუქჷთ 1919 წანას ამიერკავკაციაშ ფედერაცია ქჷდარსხუ ნანანოღათ ქართის. თაქ, კავკაციაშ მაფაჸონერიშ დოხორეს, გაგმიცხადჷ ამიერკავკაციაშ სუმი ქიანაშ - საქორთუოშ, აზერბაიჯანიშ დო სომხეთიშ ზოხორინელობაქ 1918 წანაშ 26-28 მესეფის. თეშ უკული ქართი საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ნანანოღა რდჷ 1921 წანაშ 25 ფურთუთაშახ. 1918 დო 1919 წანეფს ართიანი დოთირუ თაქ გერმანიაშ დო დიდი ბრიტანეთიშ ოურდუმე შტაბეფქ. დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ხეშუულობაშ პერიოდეფს ქართიქ მაართა ოუნივერსიტეტე ნოღათ გინირთჷ 1918 წანას ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ დორსხუაფაშ უკული. 1925 წანაშ 25 ფურთუთას ბოლშევიკეფიშ ჭითა არმიაშ მა-11 გიმენგჷნართაქ გამშეჭკირჷ დო ნოღაშ არანწკჷმა დჷრფა ლჷმეფიშ უკული სხუნუეფიშ ხეშუულობაქ გაგმიცხადჷ.
UTC-04:00
thumb|500px|UTC−04:00: ლენიი (ქირსეთუთა, ნარინჯიშფერი (მანგი), ჸვინთელი (ედომუშამი წანა), ღილე ლენი - ზუღაშ ტერიტორიეფი UTC−04:00 — ბორჯიშ ორტყაფუ.
ქართი
სხუნუეფიშ პერიოდი
1921 წანას საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ დონთხაფაშ უკული ქართი 1991 წანაშახ დიო მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა რდჷ (ნამუთ იკათუანდ საქორთუოს, სომხეთის დო აზერბაიჯანს), უკული საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ ნანანოღა რდჷ.
UTC-04:00
თე ბორჯიშ ორტყაფუ გჷმირინუაფუ ამერიკაშ კონტინენტის, მუჭოთ ოორუეს თაშნეშე ცენტრალურ დო ობჟათე ამერიკას.
სქოლიო
UTC-4
ქართი
სხუნუეფიშ პერიოდი
thumb|left|ჭითა არმიაშ მიშულა ქართშა [[25 ფრევალი, 1921.]]
სსრრ-იშ ფაჩუაშ უკული
1991 წანაშე ზოხორინელი საქორთუოშ ნანანოღა რე. სხუნუეფიშ რსხუშ ფაჩუაშ უკული ქართის შანულამი ვასტაბილურობაშ პერიოდიქ ქიგედირთჷ. 1991 წანაშ ქირსეთუთაშ დო 1992 წანაშ ღურთუთაშ კუნტა ომენოღალური ლჷმაშ პერიოდის ნოღაშ ცენტრიშ ნორთიქ აკოცუ დო დეგავალჷ. მუდგაზმარენი წანაშ მალობას ნოღა შხვადოშხვა კლანეფიშ დო ვალეგალური მეწარმონეფიშ კონფრონტაციაშ აბანი რდჷ. 2003 წანაშე ნოღას ალაზიმაფათ უმოს სტაბილურობა ქორე დო მირკჷ კრიმინალქ ოგინაფალო, მარა იშენი რე უღვენჯობაშ დო დოსაქვარაფაშ პრობლემა.
thumb|ქართიშ ადმინისტრაციული დორთუალა thumb|ქართიშ სიმბოლური კჷლა
ადმინისტრაცია დო პოლიტიკა
ქართიშ ნანანოღაშ სტატუსი გოხურგილი რე საქორთუოშ კონსტიტუციაშ (1995) X ბირგულით დო საქორთუოშ კანონით „საქართველოს დედაქალაქის - თბილისის - შესახებ“ (1998, 20 ფურთუთა).
დუდშე მერს დარინუანდჷ პოსტის საქორთუოშ პრეზიდენტი. , უკულიე საკრებულო ეშმაგორჷნდჷ. 2009 წანაშ 28 ქირსეთუთაშ თირაფათ მერქ ბონას ეშაგორაფად პოსტო გინირთჷ
ნოღას მართუნს საკრებულო დო ქართიშ მერი. ქართიშ საკრებულო ირი ოთხი წანაშე ართშა გჷშესხუნუ. ქართიშ მერი რე ნოღაშ თარი ხემანჯღვერი. მერი გჷშესხუნუ გჷშასხუნუეფით, 4 წანაშ ვადათ. ნოღაშ მერი რე გიგი უგულავა, საკრებულოშ დუდმახვენჯი - ზაალ სამადაშვილი. .
ადმინისტრაციულო ნოღა ირთუ ამშვი რაიონო, ნამუეფსჷთ მუნეფიშ წჷმმარინაფალეფი - მაჟორიტარი დეპუტატეფი ჸუნა საკრებულოს დო აბანური მანჯღვერობა, აკობორკილი იურისდიქციათ. რაიონეფს ანჯღვერა გამგებელეფი, გამგეობეფიშ მოხვარათ. რაიონეფი ირთუ ჭიჭე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული გჷნართეფო - განობეფო.
ქართიშ რაიონეფი დო განობეფი რე:
მახორობა
ქართიშ მახორობა ირო მიარეეთნიკური რდჷ. ქორთუეფიშ ხასჷლას ირო ოხორანდეს ქურთეფი, სომეხეფი, აზერბაიჯანარეფი, რუსეფი, ბერძენეფი დო შხვა კათეფი.
კავკაციას ხვათახვალო ქართი რდჷ დო რე თიჯგურა ნოღა, სოდეთ მეჩეთის, სინაგოგას დო ოხვამეს ართიანიშ ხასჷლას ძირჷნთ. ათეშენი, ქართი კავკაციაშ ცენტრი რდჷ. ამდღა ხოლო ნოღაშ მახორობაშ მეხოლაფირო 20% ეთნიკურო ვა ქორთული რე. ოფიციალური მუნაჩემეფიშ გალე, ნოღას ხოლო მეხოლაფირო 300 000 კოჩი ოხორანს. უმოსო თენეფი რენა რეგიონეფშე კუნტახანურო მოულირეფი, სტუდენტეფი, მუშეფი, ყაზახეფი დო შხვა.
ორთაშობური პიჯალეფი დო რესურსეფი
ქართიშ ორთა მიარეფერუამი რე. ნოღაშ წყარიშ თარი არტერია რე მტკვარი, ნამუთ ნოღას გინმოკვათჷნს ოორუე-ბჟადალუშე ობჟათე-ბჟაეიოლშა. ქართის რე ტკვარიშ ნადუეფი: მარძგვანი — დიღმისწყალი, ვერე დო წავკისისწყალი, კვარჩხანი გლდანისხევი დო ლოჭინა. ქართიშ ფარგალეფს რე სამგორიშ ოწყარალი სისტემაშ ჟინი დო გიმენი არხეფი, ქართიშ წყაროთხილუ, ლისიშ დო კუშ ტობეფი. ქართიშ რელიეფი ჯგირო გუმოხანტილი ტერასეფით იხასიათებუ.
ქართის რე წურწუფაწყარბადამი თერმული მინერალური წყარეფი, ნამუეფით ბრელი დიხას გიშმურს ნოღაშ ჯვეშ განობეფს. ჯვეშ ბორჯიშე თენეფიშ ბაზას მონწყილი რდჷ აბანოეფი, უკული მინწყუ ქართიშ ბალნეოლოგიური კურორტიქ. დიხა-ჭუბერიშ საბადო რე დიღომიშ რზენს. დიხა-ჭუბერს გიმირინუანა ანგურაშ წარმებას. ავჭალას რე კვარცხიშ სილა.
ტრანსპორტი
ქართის კომპლექსური ოჯარალუ ოტრანსპორტე ნოსქვი უღუ. მოქმედენს მეტროპოლიტენიშ ჟირი ღოზი დო ავტობუსეფიშ რშვილი. 2006 წანაშე დიკჷლ ეკოლოგიურო წკონდა ტრანსპორტიშ — ტრამვაიშ დო ტროლეიბუსიშ მოქმედ ღოზეფქ. ნოღას აინალს აეროპორტი დო რკინაშარა.
ფოტოგალერეა
thumb|center|1024px|ქართიშ პანორამა ნარიყალაშე
სქოლიო
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი კატეგორია:ქართი
ჯვ. წ. 332
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 332 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ზამბია
ზამბია (Zambia), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — ზამბიაშ რესპუბლიკა (Republic of Zambia) — სახენწჷფო ობჟათე აფრიკას. ოორუეშე უხურგანს კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა, ოორუე-ბჟაეიოლშე - ტანზანია, ბჟაეიოლშე - მალავი, ობჟათეშე - მოზამბიკი, ზიმბაბვე, ბოტსვანა დო ნამიბია, ბჟადალშე - ანგოლა, ქიანას ზუღაშა გიშალი ვაუღუ.
1964 წანაშ 24 გჷმათუთას ბრიტანეთიშ პროტექტორატი ოორუე როდეზიაქ ზოხორინალა გჷმაცხადჷ ერეფიშ წორომაჸალობაშ ჩარჩოს დო დოთირუ ქიანაშ ჯოხო ალმახანურშა. ქიანაშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა - ლუსაკა.
სქოლიო
* კატეგორია:უნიტარული სახენწჷფოეფი კატეგორია:ერეფიშ წორომაჸალობაშ ქიანეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი კოლუმბიას
2009 წანაშ მუნაჩემეფით კოლუმბიას 6 იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი რე.
სტატისტიკა
2011 წანაშ მუნაჩემეფით, იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თაურეშე 0,6% კოლუმბიაშ ობიექტეფი რე: თაჸურეშე
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კოლუმბია * კატეგორია:იუნესკოშ საგებიო მონძეობა
გალილეო გალილეი
თიშ მეჭირინაფეფიშ შქასიე ტელესკოპიშ გოუჯგუშაფა, რანწკი ასტრონომიული დაკვირეფიშ, ნიუტონიშ მაართა დო მაჟირა კანონეფი. თის შხირას თეხანური ასტრონომიაშ მუმათ მიშინუანა, თაშნეშე მუჭოთ თეხანური ფიზიკაშ დო მენცარალაშ მუმათ. თიში ექსპერიმენტალური ნახანდეფი ფართას აღიარაფილიე, ფრენსის ბეკონიშ ნახანდეფკწჷმა ართო, თეხანური მენცარული მეთოდიშ ჯინჯმადვალუთ. გალილეოშ კარიერა აკმოხვადუ იოჰანეს კეპლერიშის.
გალილეოშ ნახანდეფი შანულამი გინორთაფა რდჷ არისტოტელეშ ნოარზუშე. თეწკჷმა ართო მუში კონფლიქტი კათოლიკური ეკლესიაწკჷმა მირჩქინუაფჷ მუჭოთ შანულამი ორდოამი სამანგა ავტორიტეტწჷმა კონფლიქტიშ დო არზუანაფაშ დუდიშალაშ, გჷშაკერძაფილო მეცნცარალაშ დარგის, ბჟადალურ ჯარალუას.
რესურსეფი ინტერნეტის
გალილეო დო კათოლიკური ეკლესია
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი ფილოსოფოსეფი კატეგორია:იტალიარი ფიზიკოსეფი კატეგორია:იტალიარი ასტრონომეფი კატეგორია:ერეტიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1564 კატეგორია:ნაღურა 1642
ტურინი
ტურინი (Torino, Turin ) — ნოღა იტალიას, ოორუე იტალიაშ შანულამი ოსაქვარე დო კულტურული ცენტრი. პიემონტიშ რეგიონიშ დო მეტროპოლიტური ნოღა ტურინიშ (სტატუსით ომანგუ პროვინციას) ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა მახორობაშ მეჯინათ მაანთხა აბანს რე რომიშ, მილანიშ დო ნეაპოლიშ უკული.
ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ დორა-რიპარიაშ წყარმალუ პოშ ინოკათუაშ აბანს, პადანიშ რზენს, ბჟადალ ალპეფიშ კართეს, ალპეფიშ ჸალაიბონეფიშ მიოლეფწკჷმა.
ნოღა მოსოფელს ჩინებული რე ქირსიანული რელიკვიათ — ტურინიშ მუკოქვენჯით, თაშნეშე ოკუჩხბურთე კლუბეფით „იუვენტუსი“ დო „ტორინო“.
კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
უჩა რხვილი
thumb|350px|უჩა რხვილი უჩა რხვილი — რე ტერიტორია ოფირჩას, სოდეთ გრავიტაცია რე თიცალი დიდი, თიშე ვაკილართინე მუთუნს, თეწკჷმა ვართ სინთეს. უჩა რხვილი წჷმიქიმინუ მურიცხიშ ღურაშ დო თელ მუშ ენერგიაშ თებაშ ბორჯის. უჩა რხვილეფიშ რსებალაშ ვაჯერდჷ შინელ გერმანალ მენცარს ალბერტ აინშტაინს. უჩა რხვილეფიშ გურშენი ახალი თეორიეფი აკიმუშუ დიდი ბრიტანალ მენცარქ სთივენ ჰოუქინგიქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ასტრონომია კატეგორია:უჩა რხვილეფი
ჯვ. წ. 650-იანეფი
— ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 659 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 650 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
პემბა-მეტუჟიშ რაიონი
პემბა-მეტუჟიშ რაიონი (Metuge) — რაიონი მოზამბიკის, კაბუ-დელგადუშ პროვინციას.
მოზამბიკიშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2007 წანას რაიონიშ მახორობა 63 100 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 1 094 კმ²-რე, მახორობაშ მეჭედალა 57.68 კოჩი კმ²-ის.
რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პემბა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოზამბიკიშ რაიონეფი კატეგორია:კაბუ-დელგადუშ პროვინცია
არეში
არეში — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს, ყვარელიშ დო ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტეფს, წყარმალუ კაბალიშ მარძგვანი ნადუ. სიგირძა 36 კმ, ღანჩოშ ფართობი 155 კმ2. ოდუდე უღჷ კახეთიშ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს.
ლიტერატურა
ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 561, ქრ., 1975 წანა.
ჯიმალეფი რუსოეფი
ენტონი რუსსო დო '''ჯოზეფ ვ. რუსსო''' (Russo brothers) — რენა ამერიკული ფილმეფიშ დო ტელევიაზიაშ დირექტორეფი. თინეფი ართო მუშენა დო რენა ფილმიშ დირექტორეფი, პროდუსერეფი, სცენარისტეფი დო არტისტეფი. ჯიმალეფქ გინიღეს ფილმი: კაპიტანი ამერიკა: ზოთონჯიშ ჯარიშკოჩი (2014) დო კაპიტანი ამერიკა: ომენოღალე ლჷმა (2016). 2018 წანაშო გინიღანა ნჯარიშ ეშმაღალარეფი: უმუჭყვადუ ლჷმას, თე ფილმის აღვენუ მაჟირა ნორთით.
არეში
ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 660-იანეფი
— ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 669 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 660 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
5 ფურთუთა
5 ფურთუთა (ფრევალი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 36-ა დღა. წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე (ნარკი წანეფს — ).
პრიმიტივიზმი
პრიმიტივიზმი — ფერით ჭარუაშ სტილი, დირსხუ XIX ოშწანურას. უზურს უღუ ამნახანტიშ სიმაფილი გაანდულება, მუთ თიშ ფორმას გინაშქვანს პრიმიტიულო, მუჭოთ თენა რე ბაღანაშ აკოქიმინჯალას, ვარდა მაართაჸოფილი ხანაშ ამნახანტეფს. კანკალე ხელუანებეფიშმარჩქინეეფიშ არზით, ნაივური ხელუანება ოკო ვემირჩქინუაფჷდას, მუჭოთ პრიმიტივიზმი, თიშენ ნამდა მაართა შანენს ურჩქინჯეფიშ ფერით ჭარუას, მაჟირა — პროფესიონალეფიშ სტილიზებულ ფერით ჭარუას.
ბერნარდე ნეაპოლარი
ბერნარდე ნეაპოლარი, XVII ოშწანურაშ იტალიარი კათოლიკე მისიონერი, ქორთული ოკათაშური არიკეფიშ დინმაჭარალი. საქორთუოს მაართათ 1661 წანას გჷმორთჷ ჭიჭე ხანით, რომიშ ეკლესიაშ დავალებათ. 1670—1680 წანეფს საქორთუოს ოხორანდჷ. ქიდიგურუ ქორთული ნინა დო მუსხირენი წიგნი ხოლო თარგმუ; კერძოთ, 1681 წანას რომს დიბეშტჷ მუშ ნათრგმა ქორთული კატეხიზმოქ. მ. თამარაშვილიშ მოწმუათ, ბერნარდე ნეაპოლელს ორხველჷ თაშნეშე ქორთულ ნინაშა აკნადგინა წიგნი "სხუნუა კათოლიკობაშ გეშა". ბერნარდე ნეაპოლელიშ არქივი იტალიას ტორე-დელგრეკოშ კაპუცინეფიშ მონასტერს იჩუალუაფუდ. ეშნაჭარეფი თე არქივშე დო თიში კუნტა ეჭარუა თხილერიე ქართის, კ. კეკელიძეშ ჯოხონობაშ ხენაჭარეფიშ ინსტიტუტის (H - 661). 1947 წანას თე ფონდის ქიმიოგორეს ბერნარდე ნეაპოლელიშით დინნაჭარა ჟირი ქორთული არიკის. 1964 წანას გჷმიბჟინუ იტალიას (ნეაპოლიშ ერუანული ბიბლიოთეკა) თხილერი ვითოჟირი ქორთული არიკიქ.
ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:ქართველოლოგეფი კატეგორია:იტალიარი მისიონერეფი
ტურა
ტურა (Canis aureus) — მახვამილაფარი ბჟაშუმუ ჩხოლარი ჯოღორიშობურეფიშ ფანიაშე. ხე აფრიკას დო აზიას. თიში ტანიშ სიგჷრძა რე 71-82 სმ, წონა — 7-13 კგ. ზოთონჯის ჭაშფერი მიკმიადვალუ, ზარხულც წინდაშფერ-ყვინთელიე დო მოჭითე-მოუჩე ფერი გინმალე, კუდელი მოჭითე-მონჭირელი ფერიშიე, ბოლოს იუჩარებუ. გოფაჩილიე ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპას, ოორუე აფრიკას, ობჟათე აზიას დო კოკი შრი-ლანკას. საქორთუოს შეთმეფხვადჷნა ირდიხას ზუღაშ დონეშე 1000 მ სიმაღალეშა. ხე ჭალეშ დო გვალაშ ახლო ტყალეფს, ქვერჩხონეფს დო წყარონტირუეფიშ ახლოს. ჭკომუნს ჩხოლარულ დო ჩანარულ ოჭკომალს, უმენტაშო ჭუკიშობური მაღირღონალეფით, კურდღელეფით, ფურინჯეფით, ხოხუეფით, ამფიბიეფით, ჩხომეფით, ჭანდეფით დო შხვა. ჭკომუნს ნძორს, მუკნაღელს დო შხვა. მაკეობა 63 დღა დო სერს იგინძორებუ. ხანს 4-6 (კანკალეშა 8-შახ) დაღარ დო თოლწკურილ ლაკვის, ნამუთ სქესობურო ირგუნა თელარაშ მა-2 წანას. ტურა აქტიურიე უმენტაშო სერით. ტურაშ ტყები დაბალი ხარისხიშიე დო თიში ორეწუე შანობა ჭიჭე რე. ართგვარ ზარალს ორინუანს ომოჯინე მეურნეობას დო მეფურინჯეობას, კანკალეშა ცოფიშ დო უჩა ჭირიშ გამომწვევეფიშ გინმაღალარიე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯოღორიშობურეფი
მოსოფელიშ ცირფული ბიბლიოთეკა
thumb|300px|ბიბლიოთეკაშ ვებ-ხასჷლას ლოგოტიპი მოსოფელიშ ცირფული ბიბლიოთეკა (ინგლ. World Digital Library) — ააშ-იშ კონგრესიშ ბიბლიოთეკაშ პროექტი. ბიბლიოთეკას დუდს იშაყარანს ისტორიაშენ დო კულტურაშენ არსებული უიშვითაში მასალეფიშ ცირფული ვერსიეფი. საირქიანო პროეტიშ მაკათურეფი რენა შხვადოშხვა ქიანეფიშ ერუანული წინგოჩუაშეეფი დო არქივეფი. პროექტიქ ოფიციალურო გინწყუ 2009 წანაშ 21 პირელს.
რესურსეფი
კატეგორია:ბიბლიოთეკეფი კატეგორია:კონგრესიშ ბიბლიოთეკა კატეგორია:იუნესკო
ანა დოლიძე
ანა დოლიძე (ინგლისურო: Anna Dolidze დო ვარდა Ana Dolidze) — ჯარალუაშ ინტერესიშ იურისტი საქორთუოშე. 2004-2006 წანეფს ანა დოლიძე რდჷ საქორთუოშ ადამიერეფიშ ნებეფიშ მათხილე მაჸონაფალი ორგანიზაციაშ - ახალნორდი იურისტეფიშ ასოციაციაშ პრეზიდენტი. დოლიძე ხანდენდჷ სამართალობურ რეფორმაშო, თხილანდჷ თარობაშ ტრანსპარანტულობას დო გამამინჯალას, ზისხირიშ სამართალიშ რეფორმას. დოლიძე წჷმარინუანდჷ ადამიერეფიშ ნებეფიშ გინომეტაფეფიშ ოკიბირალეფს სასამართლოს, მაგ.: ჟურნალისტი ირაკლი იმნაიშვილი, "ახნარებული მოსამართლეეფი" (უჟინოში სასამართლოშ 4 მოსამართლეეფი, ნამუეფქჷთ ივარეს ჟინჭირაშ თუდო გინორინა) დო თამარ მაისურაძე, ართ-ართი თარი მოწმე პოლიციაშ მაღალ პოსტიშ კათაშ მეხჷ სანდრო გირგვლიანიშ ჸვილუაშ საქვარს). ანა დოლიძე რდჷ ოჯარალუ ყარაფიშ ლიდერი, ნამუთ ითხინდჷ სანდრო გირგვლიანიშ მაჸვილარეფიშ გამამინჯალაშა მეჩამას.
ანა დოლიძე თაშნეშე რდჷ ათე გჷშარჩქინელი ქორთული ორგანიზაციეფიშ სხუნუეფიშ მაკათური: საქორთუოშ მედიაშ სხუნუ, ვითოშწანურაშ გიშაჭანაფაშ კორპორაცია საქორთუოს, პენიტენციარული დო დაკჷნებაშ აბანეფიშ ადამიერეფიშ ნებეფიშ მონიტორინგის ბუნა დო ადამიერეფიშ ტრეფიკინგი, დო ერუანული კომისია ტრეფიკინგიშ მეხჷ.
ანა დოლიძე რე კავკაციას დო ცენტრალურ აზიას ადამიერეფიშ ნებეფიშ სფეროს პოპულარული სპიკერი დო ჭარუ.
ჯარალუას გიშარჩქინეფი
დოლიძე ციტირაფილი რე: ვოლ სთრით ჯორნალ-ს (the Wall Street Journal), ვოშინგტონ თაიმსი-ს (the Washington Times), ვოშინგტონ პოსტი-ს (the Washington Post).
ანა თაშნეშე რე ბრელი იურდიული პუბლიკაციაშ ავტორი, რადიო დო ტელე გჷნოჩამაშ მაკათური, გჷშაკერძაფილო თი პრობლემეფშენ, ნამუთ ორცხუ ადამიერეფიშ ალობეფს საქორთუოს დო ჸოფილი სხუნუეფიშ რსხუს. ანა დოლიძე ფშხირას მიშმუღჷ მუში თია პუბლიკაციაშა - ერუანული ინტერესი (the National Interest), საქორთუოში ირმარიელი ჟურნალშა - ლიბერალი (Liberal), ირთუთიერ ჟურნალშა - სოლიდარობა (იბჟინუაფუ საქორთუოშ ომბუდსმენშე), დო ინტერნეიშენალ ლო ობზერვერი (International Law Observer).
სქოლიო
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ იურისტეფი
ჯვ. წ. 333
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 333 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
დელავერი (ტეხასი)
დელავერი (ინგლ. Delaware River) რე წყარმალუ ააშს, ტეხასიშ დო ნიუ-მექსიკოშ შტატეფს. წყარმალუ დელავერი იჭყაფჷ გუადალუპე-მაუნტინსიშ ერუანულ პარკის, პაინ-სპრინგსიშე 8 კილომეტრიშ დო გუადალუპე-პიკიშე 3 კილომეტრიშ მაშორას, კალბერსონიშ ოლქის, ტეხასის დო ინაკათუ წყარმალუ პეკოსის, ნიუ-მექსიკოშ შტატიშ ტერიტორიას. დელავერიშ სიგჷნძა რე 80 კმ. დიდ ნოღეფი დელავერიშ წყარპიჯის ვარე.
ჯოხოდვალა
წყარმალუს ჯოხოქ გიადჷ დელავერიშ ინდიარეფიშ გურშენ, ნამუთ თხილანდეს ამერიკულ ექსპედიციეფს.
ლიტერატურა დო რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ტეხასიშ წყარმალუეფი კატეგორია:ნიუ-მექსიკოშ წყარმალუეფი
სერბეფიშ რესპუბლიკა (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)
სერბეფიშ რესპუბლიკა ( Република Српска, Republika Srpska) — ართ-ართი რე ჟირ პოლიტიკურ ართულშე, ნამუთ წჷმარინუანს გიმენი დონეშ მართუალაშ ალმახანურ ბოსნია დო ჰერცეგოვინას. მაჟირა ართული რე ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ფედერაცია. ოფიციალური ნანანოღა რე სარაევო, მარა დე ფაქტო ნანანოღა რე ბანია-ლუკა.
დოხორელი პუნქტეფი
დიდი დოხორელი პუნქტეფი (2013 წანაშ მეჯინათ):
სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინა
ყალმუხეთი
რესპუბლიკა ყალმუხეთი (ყალმ. Хальмг Таңһч) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, ნამუთ მიშმურს ობჟათეშ ფედერალურ ოკრუგშა. ნანანოღა — ნ. ელისტა. რესპუბლიკა ობჟათეშე უხურგანს სტავროპოლიშ აკანს, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — დაღესტანს, ოორუეშე — ვოლგოგრადიშ ოლქის, ოორუე-ბჟაეიოლშე — ასტრახანიშ ოლქის, ბჟადალშე — როსტოვიშ ოლქის. რესპუბლიკაქ დირსხუ 1920 წანაშ 4 გერგობათუთას.
ისტორია
ამდღანერი ყალმუხეფიშ კჷნოხონეფქ (ოირათეფი) რესპუბლიკაშ ტერიტორიას XVII-XVIII ოშწანურეფს დიხორეს. 1825 წანაშო, თინეფიშ დიხეფქ საბოლოოთ გემშართჷ რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა. 1920 წანას, დირსხუ ყალმუხეთიშ ავტონომიურ ოლქიქ, ნამუქჷთ მოგვიანაფათ ავტონომიურ სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკათ გინიკეთჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდის ყალმუხეფი მასობურო გეგნახორეს ცჷნდჷრშა დო ცენტრალურ აზიაშა. 1956 წანას, ქჷმოხვადჷ ყალმუხეფიშ რეაბილიტაციაქ დო თინეფიშ დორთა რესპუბლიკაშს ტერიტორიაშა. 1994 წანას, მეღებულქ იჸუ კონსტიტუციაქ, ნამუშ მეჯინათ ყალმუხეთიქ გეგმიცხადჷ რუსეთიშ ფედერაციაშ უგურთუ ნორთო დო ჯუნღარიშ სახანოშ სამართალ მონძეთ.
მახორობა
2006 წანაშ მუნაჩემეფით, რასპუბლიკაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 288,7 ვითოშ ადამიერს, მეჭედალა — 3,9 ადამიერს კვ.კმ-ს. მახორობაშ 57,4%-ის ყალმუხეფი აკმადგინანა, თაშნეშე ოხორანა რუსეფი (30,2%), დარგუალეფი (2,7%), ყაზახეფი (1,7%), თურქი მესხეფი (1,3%), ჩეჩენეფი (1,2%) დო თ. უ. მახორობაშ შანულამი ნორთი ტიბეტური ბუდიზმიშ გემაჸვენჯი რე. ოხორანა მართლმადიდებლეფი, მუსლიმანეფი დო თ.უ. უშხუაში დოხორელი პუნქტი რე ელისტა, შანულამი ნოღეფი რე ლაგანი, ტროიცკოე.
ეკონომიკა
ყალმუხეთიშ რესპუბლიკას უღჷ გოვითარაფილი ოფუტეშ მეურნობა, ოჭკომალიშ დო ნაფთობ-გაზიშ ხერეჭუა. რესპუბლიკა სქირე კლიმატიშ გეშა, ინტენსიურ ირიგაციას ოხვილჷ. ოწყარალო ოხვილუე წყარი თერგიშ დო ყუმაშ ღანჩოშე მოურს.
რესურსეფი ინტერნეტის
* კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ რესპუბლიკეფი
ჯვ. წ. 670-იანეფი
— ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 679 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 670 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
მარშიმი (მიარეშანულამი)
მარშიმი შილებე შანენდას:
ჯვ. წ. 334
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 334 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ვიბო-ვალენტიაშ პროვინცია
ვიბო-ვალენტიაშ პროვინცია (Provincia di Vibo Valentia) — პროვინცია იტალიას, კალაბრიაშ რეგიონს. გიჭყჷ 1992 წანას, ნამუქუთ ძალაშა 1996 წანაშ 1 ღურთუთას მიშართჷ დო გჷშერთჷ კატანძაროშ პროვინციას. ნანანოღა რე ვიბო-ვალენტია.
პროვინციაშ ფართობი 1 139 კმ² რე (კალაბრიაშ რეგიონიშ ფართობიშ 7,6%), მახორობა 168 894 (2005) დო არძაშე დიდი რე კალაბრიაშ რეგიონს. აკმოდირთუ 50 კომუნაშე.
უდიდაში კომუნეფი
თუდო მოჩამილი რე თი კომუნეფი, ნამუეფიშ მახორობათ 5000 კოჩიშ უმოსი რე:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიაშ პროვინციეფი
6 ფურთუთა
6 ფურთუთა (ფრევალი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 37-ა დღა. წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე (ნარკი წანეფს — ).
UTC−03:30
thumb|500px|UTC-03:30: ლენი (ქირსეთუთა), ნარინჯიშფერი (მანგი), ჸვინთელი (ედომუშამი წანა), ღილე ლენი - ზუღაშ ტერიტორიეფი UTC−03:30 — ბორჯიშ ორტყაფუ, ნამუთ გჷმირინუაფუ ხვალე კანადაშ გორკვიაფილ ნორთის.
რესურსეფი ინტერნეტის
UTC-3:30
გოჭოფილი
გოჭოფილი – თხილერი ტერიტორიაშ ართ-ართი ფორმა, ნამუსჷთ მეჩამილი აფჷ სპეციალური სტატუსი. ომანგჷ IUCN-იშ IV კატეგორიას.
კატეგორია:აკანიშ თხილუა
პროსპერ მერიმე
პროსპერ მერიმე (Prosper Mérimée; დ. 28 ეკენია, 1803, პარიზი ― გ. 23 ეკენია, 1870, კანი) – ფრანგი დრამატურგი, ისტორიკოსი, არქეოლოგი დო ჭარუ.
ბიოგრაფია
პროსპერ მერიმექ დებადჷ პარიზის, საფრანგეთის. გურაფულენდჷ იურისპრუდენციას; ბერძენულ, ესპანურ, ინგლისურ დო რუსულ ნინეფს. ართ-ართი მაართა რდჷ, ნამუქჷთ რუსული ლიტერატურაშ დიდი ნორთი ფრანგულო თანგჷნ.
პროსპერ მერიმეშ აკოქიმინჯალას უთარაში აბანი მორჩილი ზჷმაშ თხობელუეფს უკინებჷ, მუჭომეფით რე „ეტრუსკული ლარნაკი“, „ტამანგო“, „კარმენი“ და შხვა. თიშ უკული, მუთ ჟორჟ ბიზექ თიში თხობელუაშ ოსხირშა ოპერა „კარმენი“ აკოქიმინჷნ, პროსპერ მერიმეშ, მუჭოთ ჭარუშ რენომექ მირდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი კატეგორია:ფრანგი ისტორიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1803 კატეგორია:ნაღურა 1870
არხოტისწყალი
არხოტისწყალი, ცირცლოვანისწყალი — წყარმალუ დუშეთიშ მუნიციპალიტეტიშ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს; წყარმალუ ასაშ ჟინი მუნაკვათა. ოდუდე უღჷ არხოტიშ ჸალაიბონწკჷმა. სიგირძა — 23 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 242 კმ², ოფუტე ახიელწკჷმა კვარჩხანშე მიშმაკათუ წყარმალუ ახიელისწყალი. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმორჩილობა — ზოთონჯის.
ჯვ. წ. 680-იანეფი
— ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 689 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 680 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
მარტინ როდბელი
მარტინ როდბელი (ინგლ. Martin Rodbell; დ. 1 ქირსეთუთა, 1925, ბალტიმორი, მერილენდი, ააშ — ღ. 7 ქირსეთუთა, 1998, ჩაპელ-ჰილი, ოორუე კაროლინა, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი დო მოლეკულური ენდოკრინოლოგი. G-ცილეფიშ ძირაფაშ დო დოგურაფაშ გეშა 1994 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (ალფრედ გილმანიწკჷმა ართო).
ბიოგრაფია
მარტინ როდბელი გურაფულენდჷ ბალტიმორიშ კოლეჯის, ჯონ ჰოპკინზიშ უნივერსიტეტის დო ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის. ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ბიოლოგიას, 1954 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ როდბელი მუშენდჷ ჭყანათელობაშ ერუანულ ინსტიტუტის, დიუკიშ უნივერსიტეტის დო ოორუე კაროლინაშ უნივერსიტეტის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1925 კატეგორია:ნაღურა 1998
რასიზმი
მინი|სტუდენტეფიშ პროტესტი რასიზმიშ აწმარენჯო, [[ბრაზილია]] რასიზმი — კანიშ ფერიშ, რასობური, ეთნიკური ვარდა რელიგიური დორხველობაშ ოსხირს ადამიერეფიშ ჩაგრება, არდება, დისკრიმინაცია, მოღუზაფა. რასიზმი ხოლო რე რწამუა ვარდა მოძღვარუა, თიშ ნამდა ადამიერიშ ასა-გასა, მეჭირნაფუეფი ვარდა ინტელექტი კართეს ელასხუპუ თიშ რასობურ დორხველობაშ გეშა. ათეჯგურა რასისტულ არზეფს მინშა მენცარული ვარდა ფსევდომენცარული არგუმენტეფი ოხოლჷ.
ისტორიულო რასიზმი გჷმორინაფილი რდჷ ადამიერეფიშ მუდგარენ ბუნაშ ჩაგრებაშო, მინშა გენოციდიშ მოტივაციაშო ვარდა თიშ გასამართებელო.
რესურსეფი ინტერნეტის
*
კისანგაშ რაიონი
კისანგაშ რაიონი (Quissanga) — რაიონი მოზამბიკის, კაბუ-დელგადუშ პროვინციას.
მოზამბიკიშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2007 წანას რაიონიშ მახორობა 37 771 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 2 061 კმ²-რე, მახორობაშ მეჭედალა 18.33 კოჩი კმ²-ის.
პიტერ ჰიგსი
პიტერ ჰიგსი (დ. 29 მესი, 1929, ნიუკასლი, ინგლისი) — ინგლისარი მენცარი, ფიზიკოსი, უმოსო ხანდენს თეორიტიკულ ფიზიკას.
კისანგაშ რაიონი
რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კისანგა.
პიტერ ჰიგსი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ბრიტანალეფი კატეგორია:ინგლისარი მენცარეფი კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1929
კისანგაშ რაიონი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოზამბიკიშ რაიონეფი კატეგორია:კაბუ-დელგადუშ პროვინცია
თოფი (ართური)
ლიტერატურა
კატეგორია:ოზჷმალი ართურეფი
ქეთი მელუა
ქეთი მელუა (ინგლისურო Ketevan "Katie" Melua დ. 16 ეკენიას 1984 წ.) — ქორთუ ბადებაშ ბრიტანალი მობირე.
ბაღანობაშ წანეფი
ქეთი მელუაქ დებადჷ საქორთუოშ სიდიდათ მაჟჷრა ნოღას — ქუთეშის, დიო ხოლო საქორთუოშ სხუნუეფიშ რესპუბლიკას (ჸოფილი სხუნუეფიშ რესპუბლიკეფიშ რსხუ). მაართა წანეფს ირდუუდჷ დადი დო ბაბუწკჷმა ქართის, საქორთუოშ ნანანოღას. უკულიან წანეფს, მასქერეფ დო ჯიმაწკჷმა ართო ოხორანდჷ ნოღა ბათუმს, სოდგა ქეთიშ მუმა კარდიოლოგო მუშენდჷ. 1993 წანას საქორთუოს ომენოღალე ლჷმაშ თებაწკჷმა ართო ფანიაქ ოხორუშა გეგნორთჷ ბელფასტიშა (ოორუე ირლანდია), სოდგა ქეთიშ მუმაქ ომუშებელო ოლეხეს ქომინწყუ. ქეთიქ გათუ წიმინდე კეთრინიშ ჯოხონობაშ კათოლიკური სკოლა დო დომინიკანური კოლეჯი. ქეთიშ ჯიმა პარალელურო გურაფულენდჷ პროტესტანტულ სკოლეფს. 1998 წანას ქეთიწკჷმა ართო ფანიაქ გეგნიხორჷ რედჰილშა (ინგლისი).
ქეთის უჩქჷ ქორთული, ინგლისური დო რუსული ნინეფი.
აზერბაიჯანიშ შილა
აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაშ შილა (აზერ.Azərbaycan Respublikasının bayrağı) — წჷმარინუანს აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაშ ართ-ართ ოფიციალურ სიმბოლოს (გერბი დო ჰიმნწკჷმა ართო). შილაქ მეღებულქ იჸუ 1918 წანაშ 9 გერგობათუთას, მუჭოთ აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ (ადრ) სახენწჷფოშ შილათ, ნამუთ რსებენდჷ 1920 წანაშახ. 1991 წანაშ 5 ფურთუთას შილაქ დენტკიცჷ, მუჭოთ, თიმ წანას ზოხორინალა გჷმოცხადაფილი, აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო შილა. აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტი ილჰამ ალიევიშ, 2009 წანაშ 17 გერგობათუთაშ ზოჯუალათ, აზერბაიჯანიშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ უღურალობაშო, ირწანაშ 9 გერგობათუთა ეიშანუაფუ მუჭოთ „სახენწჷფო შილაშ დღა“.