cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბასიშ საროტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ საროტეფი კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ საროტეფი კატეგორია:საროტეფი
21 ეკენია
21 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 264-ა დღა (ნარკი წანეფს — 265-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
დ
დ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „დონ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ოორუე ევროპა
მარჯვნივ|მინი|300პქ|| ევროპაშ რეგიონეფი {{legend|#4080FF|ოორუე ევროპა}} {{legend|#00FFFF|[[ბჟადალ ევროპა}} {{legend|#FF8080|ბჟაეიოლ ევროპა}} {{legend|#00FF00|ობჟათე ევროპა}}]] ოორუე ევროპა — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. ტრადიციულო ოორუე ევროპა იკათუანც სკანდინავიაშ ქიანეფს (ფირჩა გაგებათ): ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი, დანია, ისლანდია. სსრ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული თინეფიშ რიცხუს ქჷმიაძინჷ ბალტიაშ 3 ქიანაქ: ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა. თენა რე თე ტერმინიშ პოლიტიკური შანულობა.
წიმინდე გეოგრაფიული თოლწონუათ, ოორუე ევროპა ალაზიმაფათ დიდი არე რე, ნამუთ იკათუანც ტერიტორიას ალპეფიშ ოორუეთ. თე სარზებაშ გოთოლწონაფათ, ოორუე ევროპაშა, ჟიმოშინელი ქიანეფიშ მოხ, მიშმურც:
რესურსეფი ინტერნეტის
* კატეგორია:ევროპაშ რეგიონეფი
გაიმანიშ დეპარტამენტი
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 11 141 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 11 076 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა გაიმანი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
სერხიო ბუსკეტსი
სერხიო ბუსკეტს ბურგოსი (დ. 16 კვირკვე, 1988) — ესპანარი მობურთე, ნამუთ ლაჸაფენს ბარსელონას დო ესპანეთიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობას ცენტრალური ოშქაშემათხილეშ პოზიციას.
მუსტაფა სანდალი
მუსტაფა სანდალი (დ. 1970- ) — თურქი პოპ მობირე, ართ-ართი არძოშ უმოსი ჩინებული მუსიკოსი ამდღარ თურქეთის. მუსტაფას სანდალს ამდღარ დღაშა გჷმოჩამილი აფუ 13 მილიონი ალბომი. თურქეთიშ გალე შინელი რე ბრელ ევროპაშ ქიანას: გერმანიას, ბელგიას, შვეიცარიას, ავსტრიას. მუსტაფა სანდალიშ პოპულარული ბირეფი რე: "Moonlight", "Araba" დო "İsyankar". გინოღალირი რე კინოს ”ხუთი წუთი ნიუ-იორკის”. სანდალიშ ჩილი რე სერბი მობირე ემინა იაჰოვიჩი.
დისკოგრაფია
ალბომეფი:
სინგლეფი:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეფი კატეგორია:თურქი მობირეეფი კატეგორია:თურქი მუსიკოსეფი
ნორ-სინტიშ პროვინცია
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ნორ-სინტიშ პროვინცია ნორ-სინტი (ესპანურო Provincia Nor Cinti) — პროვინცია ობჟათე-ბჟადალ ბოლივიას, ჩუკისაკიშ დეპარტამენტის. ფართობი რე 7 983 კმ².
2005 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანდჷ 74 949 ადამიერს, თინეფშე 44,8% 15 წანაშე ნორკე ხანიშ რე. მახორობაშ 63,9% იჩიებუ ესპანურო,, 79,6%-ს უჩქჷ კეჩუაშ ნინა ხოლო, 0,5% იჩიებუ აიმარაშა. 91,3% კათოლიკე რე, 6,9% პროტესტანტი.
პროვინცია აკმოდირთუ ოთხი მუნიციპალიტეტშე. ნანანოღა რე კამარგო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ პროვინციეფი
ტორსი
ტორსი — ადამიერიშ ტანი, თაშნეშე ტანიშ სკულპტურული გჷმოხანტუალა.
ააშ-იშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული
thumb|ააშ-შ პრეზიდენტიშ მარწკინდი თაქი მოჸონაფილი რე ააშ-იშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული. თე ერკებულს რე ხვალე თი კათა, ნამუეფით ააშ-იშ პრეზიდენტიშ პოსტის რდეს დანტკიცებული ააშ-იშ კონსტიტუციაშ რატიფიცირაფაშ უკული, 1789 წანაშე. გეჸუნელი ვადეფი ნუმერაციათ იკოროცხუ ართი პრეზიდენტო (მაგ. ჯორჯ ვაშინგტონი, ნამუთ გჷშასხუნეს ჟირ ვადათ ჟიდოჟინ, რდჷ მაართა პრეზიდენტი (დო ვართ მაართა დო მაჟირა). ჯერალდ ფორდიქ პრეზიდენტობა მიღჷ რიჩარდ ნიქსონიშ გინორინაშ უკული დო გასურჷ ნიქსონიშ პრეზიდენტალაშ მაჟირა პერიოდი. თე ფაქტის, ნამდა ფორდი თე პოსტშა ეშასხუნილი ვა ჸოფენ, ნუმერაციაშე გოლინა ვა უღუ დო მუს 38-ა პრეზიდენტო გინმართინუანს. ხვათახვალო ართი ადამიერი, ნამუთ ჟირშა ჟიდოჟი ვაჸოფე პრეზიდენტინ, რე გროვერ კლივლენდი. იკოროცხუ, ნამდა თინა რდჷ 22-ა დო 24-ა პრეზიდენტი. თეშენი, ერკებულს რე 44 პრეზიდენტი, მარა ხვალე 43 ადამიერი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტეფი
რომი
რომი (იტალიურო Roma; Rōma) — იტალიაშ უდიდაში ნოღა რე დო თე ჯოხოდვალაშ "კომუნა" აგლომერაცია ართ-ართი უშხუაში რე ევროპას 120 კმ² ფართობით (იოლას დინტირინუანდჷ ნოსქილედ ჩხორო უშხუაშ იტალიურ ნოღას: მილანს, ნეაპოლს, ტურინს, პალერმოს, გენუას, ბოლონიას, ფლორენციის, ბარის დო კატალინას, თაშნეშე ოთხ უშხუაშ ევროპულ ნოღას, მუჭომეფით რე პარიზი, ბერლინი, სტოკჰოლმი დო ბრიუსელი). ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 2,872,800 (2017), აგლომერაციაშ—დოხოლ. 4 მილიონი. რომიშ ასეიანი მერი რე ჯოვანი ალემანო (2008).
ისტორია
200პქ|მინი|მარცხნივ|მარკუს ავრელიუსიშ ნოჭახნაკუ ნოღაშ ისტორია ჩქ.წ-შა დოხოლაფირო VIII ოშწანურაშე იჭყაფუ. მუში ისტორიაშ მალობას რომი რდჷ ჯვეში რომიშ (რომიშ ომაფე, რომიშ რესპუბლიკა, რომიშ იმპერია), მოგვიანაფილო იტალიაშ ომაფეშ დო იტალიაშ რეპუბლიკაშ ცენტრი, ვარა ნანანოღა.
ლეგენდაშ მეჯინათ, ნოღა რომი ნაჟირა ჯიმალეფქ, რომულუსიქ დო რემუსიქ გაჭყეს ჯვ.წ. 753 წანაშ 21 პირელს. არქეოლოგიური მოღეეფი ხოლო თეს ადასურენა, ნამდა რომი, მუჭოთ ნოღადოხორალა ჩქ.წ. ეკ-შახ მა-8 ოშწანურაშე ოკო ფორმირებედჷკო. ნოღაქ რომიშ ომაფეშ ნანანოღათ გინირთჷ (ნამუსუთ ტრადიციაშორო, შკვითი მაფა მართუნდუ), უკული რომიშ რესპუბლიკაშ (ჯვ.წ. 521 წანაშე იმართუდუ სენატიშე), საბოლოოთ ჯვ.წ. 27 წანაშე რომიშ იმპერატორქ ქინუდირთჷ ოდუდეს. 200პქ|მინი|მარჯვნივ|კომპიდილიოშ მოედანი გოჭყაფაშე ჯვ.წ. 386 წანას ნოღა მაართათ ეჭოფეს კელტეფქ, თე წანაშ ბოლოს რომაალეფქ დეპყრეს კელტეფი. კელტეფქ რომაალეფს ნოღაშ დართინაფალო 1000 გირვანქა ორქოშ გინოგაფა მეუზალეს, მუშეთ რომქ ვარია ქიმუჩინჷ დო საგამო მენტებათ უგამუ.
რომიშ ნძალაალობაქ ევროპაშ დიდი ნორთიშე დო სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯეფშე გიფაჩჷ, მახორობაშ მუდანობა მილიონს ოჭირინდუანდჷ. თელი ვითოში წანაშ მალობას რომი ბჟადალური ოქიანუშ (სამყაროშ) უდიდაშ, უდიდარაშ დო პოლიტიკურო არძაშო გოლინამი ნოღათ რდჷ მერჩქინელი. რომს სიდიადა ვართ რომიშ იმპერიაშ დონთხაფაშ უკული უდინუაფუ.
ჯვეში რომი
რომიშ ართ-ართი სიმბოლო რე კოლიზუმი (70-80 ჩქ.წ.ეკ), ნამუთ არძაშ უმოსი გოსოფური ამფითეატრი რდჷ რომიშ იმპერიას. კოლიზეუმი გლადიატორეფიშ აკორკინებაშ ოჯინუშა მეულირ 60,000 კოჩის ინტირინუანდჷ. ჯვეში რომიშ ჩინებული ძეგლეფი რე რომიშ ფორუმი, დომუშ აურეა, პანთეონი, ტრაიანეშ სჷმეტი, ტრაიანეშ ბაზარი, მუდგაზმარენი საკატოკომბო არე, მაქსიმუსიშ ცირკი, კარაკალაშ აბანოეფი, ავგუსტინეშ მავზოლეუმი, კონსტანტინეშ ორგალი, ცესტიუსიშ პირამიდა დო შხვა.
დემოგრაფია
ამდღარშო რომიშ მახორობა ოფიციალურო 2,8 მლნ-შახ რე. ნოღაშ ურბანულ ფართობის 5,352 კმ²-ს 4 მილიონი კოჩი ოხორანს. რომიშ მახორობაშ 6,2%-ს იმიგრანტეფი წჷმარინუანა.
22 ეკენია
22 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 265-ა დღა (ნარკი წანეფს — 266-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
საბერძნეთი
საბერძემო — ქიანა ევროპას. ნანანოღა რე ათენი. ოფიციალური ნინა რე ბერძენული. საბერძემოს ჯვეში ფარაშ ართული რდჷ დრაჰმა, მარა ასე ქიანა ევრორსხუშ ართ-ართ მაკათური რე დო თეშენი ვალუტა საბერძემოს რე ევრო, მუჭოთ შხვა ევრორსხუშ ქიანეფს. 300px|thumb|ათენიშ აკროპოლისი
პ
პ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „პარ“.
საბერძნეთი
გეოგრაფია
საბერძემო – იდვალუაფჷ ობჟათე ევროპას, ბალკანეთიშ ჩქონს. საბერძემო ეგეოსიშ ზუღაშ ძგას რე, ნამუთ ევროპაშ ზუღეფშე ბრელი კოკეფით რე ჩინებული. თეშენი საბერძემოს ბრელი კოკი დო ჩქონი უღჷ. თე კოკეფშე უკაბეტაში რე კრეტა. შხვა კაბეტი კოკი რე: ეუბოა, ლესბოსი, ხიოსი დო შხვა.
ისტორია
საბერძემოშ ისტორია ართ-ართ ჩინებული რე მოსოფელიშ ისტორიაშე. საბერძემოს ჯვეშ ისტორია უღჷ.
კატეგორია:საბერძნეთი კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
ვინიაიმარკა
ვინიაიმარკა — ტობა პერუშ დო ბოლივიაშ ოფიციალურ თანჯას. ვინიაიმარკა არხით მიარსხუაფუ ტიტიკაკაშ ტობას. ტობა იდვალუაფუ პერუშ პუნოშ რეგიონს დო ბოლივიაშ ლა-პასიშ დეპარტამენტის. ტობა იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 3.810 მეტრას.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:პერუშ ტობეფი კატეგორია:ბოლივიაშ ტობეფი
ჩ
ჩ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ჩინ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ე
ე — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ენ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ანდორა
ანდორა, ოფიციალურო ანდორაშ სათარო (კატალ. Principat d'Andorra) — ქიანა, ნოღა-სახენწჷფო ევროპას. ნანანოღა რე ანდორა-ლა-ველა. სახენწჷფო ნინა - კატალანური.
გეოგრაფია
ანდორა იდვალუაფუ პირინეიშ გვალეფს, საფრანგეთიშ დო ესპანეთიშ თანჯაწკჷმა. ომძღჷ ჟირი ქიანა: საფრანგეთი დო ესპანეთი.
ისტორია
დუდიშუული სათარო რე 1278 წანაშე. 1976 წანას დირსხუ მაართა პოლიტიკურ პარტიაქ, მაართა პრემიერ-მინისტრიქ ქჷდინიშნჷ 1981 წანას. 1993 წანაშ რეფერენდუმით მეღებულქ იჸუ მაართა კონსტიტუციაქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ანდორა კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ოროპესიშ პროვინცია
მინი|310პქ|[[სუკრე]] ოროპესა — პროვინცია ბოლივიას, ჩუკისაკიშ დეპარტამენტის. უხურგანს პოტოსიშ დო კოჩაბამბაშ დეპარტამენტეფი. ბჟადალშე ბჟაეიოლშა გინოზინდილი რე 40 კილომეტრის, ოორუეშე ობჟათეშა 110 კილომეტრის. ედომუშამი ფართობი რე 3 943 კმ².
2001 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანდ 241 376 ადამიერს, მეჭედალა 61.2 ადამიერი კმ²-ს. მუნეფიშ 39.6% 15 წანაშე ნორკე ხანიშ რე. მახორობაშ 82.2% იჩიებუ ესპანურო, 69.3% კეჩუაშ ნინაშა ხოლო, 1.7% აიმარაშა. 92.0% კათოლიკე რე, 5.1% პროტესტანტი.
პროვინცია აკმოდირთუ სუმი მუნიციპალიტეტშე. ნანანოღა რე სუკრე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ პროვინციეფი
წინამძღვრიანთკარი
წინამძღვრიანთკარი — ოფუტე საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის. აშაძჷ მუხრან-საგურამოშ დჷკიშ ბჟაეიოლ ნორთის. ზუღაშ დონეშე 680 მეტრა სიმაღალას. გოძვენა მცხეთაშახ 20 კილომეტრი. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 668 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
სპენსერიშ ჸუჯი
მინი|250პქ|სპენსერიშ ჸუჯი სპენსერიშ ჸუჯი იდვალუაფუ ავსტრალიაშ ობჟათე წყარპიჯის, ავსტრალიაშ დიდი ჸუჯიშ ბჟადალშე. მუში სიგინძა რე 322 კმ, ოკიანეწკჷმა კათაფაშ სიგანა — 129 კმ. ჸუჯიშ ბჟადალშე იდვალუაფუ ეირიშ ჩქონი, ბჟაეიოლშე იორკიშ ჩქონი, ნამუთ მუშ განშე გჷშმართჷნს ჭიჭე, წიმინდე ლავრენტიშ ჸუჯის. ჸუჯიწკჷმა დვალირი შანულამი ავსტრალიური ნოღეფი რე: უაიალა, პორტ-პირი, პორტ-ოგასტა.
ჯოხოქ გიადუ მარკვიებელი ჯორჯ სპენსერიშ პატიშოჩამალო. თე მარკვიებელი უელსიშ პრინცესა დაიანაშ კჷნოხონი რდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჸუჯეფი კატეგორია:ავსტრალიაშ ჸუჯეფი
23 ეკენია
23 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 266-ა დღა (ნარკი წანეფს — 267-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჟირწანიანი ჩანარეფი
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანარეფი
გასტრეშ დეპარტამენტი
გასტრეშ დეპარტამენტი (Departamento Gastre) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩუბუტიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 1 427 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 16 335 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა გასტრე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ფინეთიშ ჸუჯი
thumb|300px|right|ფინეთიშ ჸუჯი ფინეთიშ ჸუჯი (ფინ. Suomenlahti, ესტ. Soome laht, შვედ. Finska viken, რუს. Финский залив) — ჸუჯი ბალტიაშ ზუღაშ ბჟაეიოლ ნორთის, ნამუშ წყარპიჯეფს იდვალუაფჷ ესტონეთი, რუსეთიშ ფედერაცია დო ფინეთი. სიგჷნძა - 390 კმ, სიგანა - ოშქაშეთ 70 კმ. სიტომბა - 5 მეტრიშე 100 მეტრიშა (მაქს. 115 მეტრი), ფართობი - 29,5 კვადრატული კილომეტრი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჸუჯეფი
რაჭაშ ქჷნდჷრი
მინიატიურა|250პქ| რაჭაშ ქჷნდჷრიშ გინაჯინუ საჩხერეშ მუნიციპალიტეტშე ჯაბა ლაბაძეშ ფოტო რაჭაშ ქჷნდჷრი — მანგობური ხასჷლაშიანი ქჷნდჷრი კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, იჭყაფუ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრც, კონკა ზეკარაწკჷმა დო ითებუ ბჟადალჸურე წყარმალუ რიონიშ კვარჩხან პიჯის. სიგჷრძა — 85 კმ. სიმაღალა — 2862 მ-შახ. ბჟაეიოლ ნორთის ეგაფილიე იურული ტკილეფით დო პორფირიტული წყობეფით, ბჟადალჸურე — ცარცული კირქუალეფით. რაჭაშ ქჷნდჷრციე კონკეფი: მაჩხარახონი, სირხლებერთა (ლებეურაშ გვალა), დაღვერულა, ხიხათა, ველტყევი, საწალიკე, ნაქერალა, თავშავა დო შხვა; ჸალაიბონეფი:ლეთა, ერწო, ხიხათა, ნაქერალა დო შხვა. ობჟათე კართე ფაფალა რე, ოორუე — ელართელი, სოდეთ იდვალუაფუ შაორიშ ტობაში. შაორიშ ქვიბი კარსტული რღამილიე, ნამუთ წყაროთხილუთიე გჷმორინაფილი. ქჷნდჷრიშ ბჟადალ ნორთიშო დუმახასიათაფალიე რელიეფიშ კარსტული ფორმეფიშ სიხვე. რაჭაშ ქჷნდჷრიშ კართეეფი გოქუნილიე ფართოფურცელამი ტყათ, ოორუე კართეს წიფონ-რუმელირსამეფით რე, კუნწულც ბჟაეიოლ ნორთის სუბალპური დო ალპური დოლოეფიე.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:კავკაციონიშ გვალეფი
ც
ც — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ცან“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
პალკაკოჩა
220პქ|მინი|მარჯვნივ|ტობა პალკაკოჩა პალკაკოჩა (კეჩუა "pallqa" — ლეხერი "qucha" — ტობა) – ჸინამი ტობა ობჟათე ამერიკას, ანდეფს, პერუშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. იდვალუაფუ ანკაშიშ რეგიონს, ზუღაშ დონეშე 4566 მეტრას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ ტობეფი
24 ეკენია
24 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 267-ა დღა (ნარკი წანეფს — 268-ო დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჟ
ჟ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ჟან“.
სუდ-სინტიშ პროვინცია
მინი|200პქ|სუდ-სინტიშ პროვინცია სუდ-სინტი — პროვინცია ბოლივიას, ჩუკისაკიშ დეპარტამენტის. უხურგანს პოტოსიშ დო ტარიხაშ დეპარტამენტეფს. ედომუშამი ფართობი 5 484 კმ² რე.
პროვინცია აკმოდირთუ სუმი მუნიციპალიტეტშე. ნანანოღა რე კამატაკი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ პროვინციეფი
აკაბიშ ჸუჯი
მინი|250პქ მინი|250პქ| აკაბიშ ჸუჯი (არაბ. خليج العقبة‎) — ჭითა ზუღაშ ფართო ჸუჯი. ჸუჯი აშახვილირი რე სინაიშ ჩქონიშ ბჟაეიოლ დო არაბეთიშ ჩქონიშ ოორუე ნორთიშ წყარპიჯეფს შქას. ჸუჯიშ წყარპიჯის იდვალუაფუ სახენწჷფოეფი: ეგვიპტე, ისრაელი, იორდანია დო საუდიშ არაბეთი. მაქსიმალური სიტომბა რე 1 850 მ; სიგანა 24 კმ; სიგინძა 160 კმ.
აკაბიშ ჸუჯი, მუჭოთ ჭითა ზუღაშ ოძგაშე ნორთი, წჷმარინუანს მოსოფელს ართ-ართ არძაშე მიმაზინდალ აბანს დაივინგიშ მოჸოროფეეფშო. გჷშაკერძაფილო დიდარი რე მარჯანით დო შხვა წყარიშთუდონი ორგანიზმეფით. თანშეშე ბრელი რე ნწყვილი გემეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჭითა ზუღა კატეგორია:ჸუჯეფი
პარონი
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ტობაპარონი პარონი - ტობა პერუს, იდვალუაფუ კორდილიერა-ბლანკაშ გვალაშ მასივს, ანდეფს. ტობაშ სიგინძა რე 3,7 კმ, სიგანა - 0,7 კმ,  მაქსიმალური სიტომბა - 75 მ. იდვალუაფუ ნოღა კარასიშე 32 კმ-ს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ ტობეფი
ბოლივარი (პერუშ პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|პროვინციაშ აბანდვალა ლა-ლიბერტადიშ რეგიონს ბოლივარი — ლა-ლიბერტადიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ბოლივარი. პროვინციაშ ფართობი რე 1,718.86 კმ². პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 17,550 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 6 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლა-ლიბერტადიშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
მოზამბიკიშ საროტი
მინი|250პქ|მოზამბიკიშ საროტიშ აბანდვალა მოზამბიკიშ საროტი – ინდოეთიშ ოკიანეშ ნორთი, ნამუთ იდვალუაფუ კოკი მადაგასკარს დო აფრიკაშ კონტინეტში ბჟაეიოლ ნორთის, უმოს კონკრეტულო, მოზამბიკის შქას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, თე საროტი რდჷ მადაგასკარიშ ბურჯაფიშ თარი არენა. საროტიშ მაქსიმალური სიგანა რე 460 კილომეტრი. მაქსიმალური სიტომბა რე 3,292 მეტრა. საროტიშ ობჟათე ნორთის ტიბუ მალობა რე, ნამუთ უკული აკათუ აგულჰასიშ მალობას, ნამუშ სიგინძათ რე 1600 კმ დო ნამუთ ობჟათე აფრიკაშ წყარპიჯიშ მანგის მეურს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საროტეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანე
საინგილო
საინგილო — მუხური ფეოდალური ბორჯიშ საქორთუოს, ისტორიული კახეთიშ ოორუე-ელახშე. ისტორიული საინგილო ამდღა აზერბაიჯანიშ ტერიტორია რე. იკათუანს ბელაქანიშ, ზაქათალაშ დო კახიშ რაიონეფიშ ტერიტორიას. ტერმინი „საინგილო“ XIX ოშწანურაშე მოურს დო ჯოხო ინგილოეფით დოხორინელ აბანს. გამაჰმადიანებულ ქორთუს ინგილოს უძახჷდეს, მუთ თურქულო „ახალ მორჯულებულს“ ჯოხო. თაურეშე მოურს ჯოხოეფი „ინგილო“ დო „საინგილო“.
ვ
ვ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ვინ“.
საინგილო
საინგილო აკმოდირთუდჷ (კაკ-ენისელი) დო ელისუშ სასულთანოშე. საინგილოშ ტერიტორია ორდოიან ოშწანურეფს ქორთულ პროვინცია ჰერეთიშა მიშმეშჷ. XI ოშწანურაშ დაჭყაფუს ადმინისტრაციულო მაჭიშ საერისთავოშა მიშეშ. XVI-XVII ოშწანურეფს პოლიტიკურ თირაფეფს კახეთიშ ომაფეს, ოსმალეთიშ დო სპარსეთიშ ირიათოიან აგრესიას დო დაღესტანარ ფეოდალეფიშ გენთხაფეფს მაჸუნჷ თე აკანიშ პოლიტიკურ დო ეკონომიკურ დონთხაფაქ. ინადგურებუდჷ ქორთული მახორობა დო თინეფიშ აბანს იხორუდეს წახურალი ავარეფი დო ლეკეფი. ართ ბორჯის ხვადუდუ ქორთუეფიშ დაჭკორება დო გომაჰმადიანაფა. საინგილოქ გამახორცქჷ კახეთიშ ომაფეს. XVIII ოშწანურაშ მაართა ნაოთხალს თაქ საეკონიოთ ქუმოხვადჷ ავარიალი (ჭარი, ბელაქანი, კატეხი, თალა, მუხახი, ჯინიხი) დო წახურალი (წახური, ელისუ, სუვაგილო და ყარადულაკი) ლეკეფიშ დუდიშულ თემეფიშ დორსხუაფაქ. ჯგირობუა ვამოჸუნაფუ კახეთიშ მაფეფიშ ცადეფს ელახ კახეთიშ დიხეფიშ დარსხებელო. 1803 წანაშე ჭარ-ბელაქანქ დო ელისუს სასულთანოქ რუსეთიშ იმპერიაშა მიშელჷ. 1830 წანას ცარიზმიქ გაუქვჷ თინეფიშ ზოხორინელობა დო დარსხუ დიო ჭარ-ბელაქანიშ ოლქი, 1840 წანას - ბელაქანიშ მაზრა, ნამუთ ადმინისტრაციულო საქორთუო-იმერეთიშ გუბერნიაშა მიშმეშჷ. 1842 წანას ზოხო ოლქო გინართინეს. 1860 წანაშე რდჷ ზაქათალაშ ოკრუგი დო მიშმეშჷ დაღესტანიშ ოლქიშა. 1921 წანაშე აზრბაიჯანიშ სსრ-შ ფარგალეფს რე. ამდღანერი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ გორთუალათ საინგილო იკათუანს აზებაიჯანიშ რესპუბლიკაშ ბელაქანიშ, ზაქათალაშ დო კახიშ რაიონეფიშ ტერიტორიას.
ვ
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
საინგილო
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული მუხურეფი
თურქმენეთიშ ნოღეფიშ ერკებული
ერკებულს წუმორინაფილიე თურქმენეთიშ ნოღეფი.
რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
სქოლიო
* თურქმენეთი
სუზი ქუატრო
სუზი ქუატრო (ინგლისურო Susan Kay "Suzi" Quatro, დ.1950-) — ამერიკალი როკ-მობირე, ბას-გიტარისტი დო არტისტი. 1970-ამ წანეფს ქუატროს უღუდჷ დიდი პოპულარობა ევროპას. მუშ ქიანას, ამერიკას ვემიაჭირინდუ პოპულარობაშა. ხვალე ართი ბირა უღუდჷ ამერიკას პოპულარული, ”Stumblin' In” ქრის ნორმანწკჷმა ნაბირა, დეკინჷ მაანთხა აბანი ამერიკაშ ჩხე ჩართეფს. ბირაშ კომპოზიტორი რდჷ მაიკ ჩეპმანი, ავსტრალიარი პროდიუსერი. ინგლისიშ ჩართეფს ქუატროშ სუმ ბირაქ:"Can the Can","Devil Gate Drive" დო "Let It Be" მიოჭირინუ მაართა აბანს. გჷშაშქუმალირი აფუ 15 სტუდიური ალბომი. სუზი ქუატრო გინოღალირი რე კინოეფს ხოლო. ასე მუშენს რადიოს, მეჸუნს მუსიკალური პროგრამეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
ოფიციალური ვებ საიტი დისკოგრაფია
კატეგორია:დუნაბადი 1952 კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი კატეგორია:ოსური ბას გიტარისტეფი
რ
რ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „რაე“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
მალაკიშ საროტი
მინი|250პქ მალაკიშ საროტი იდვალუაფუ მალაკიშ ჩქონს დო ინდონეზიაშ კოკი სუმატრას შქას, საროტი ონჭირე (ინწრო) რე, მუში სიგინძა 805 კმ რე. ჯოხოქ გიადუ მალატიშ სულთანატიშე, ნამუშ აკოდგინალუაშათ მიშმეშჷ გოხოლუაშ არქიპელაგი 1414 - 1511 წანეფს.
ეკონომიკურო დო სტრატეგიულო, მალაკიშ საროტი მოსოფელიშ ართ-ართი უშანულამაში ოზუღე შარა რე. საროტი წჷმარინუანს ონიშოლ შარას ინდოეთიშ ოკიანე დო რჩქალი ოკიანეშ შქას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საროტეფი კატეგორია:აზიაშ საროტეფი
ლანგინიეოშ დეპარტამენტი
ლანგინიეოშ დეპარტამენტი (Departamento Languiñeo) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩუბუტიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 3 085 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 15 339 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ტეკა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ანარკია
ანარკია (ქორთ. ანაკლია; ლაზ. ანაკრა) — ნოღა  დო ზუღაპიჯიშ კლიმატური კურორტი (სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი) აფხაზეთიშ ადმინისტრაციული ონძღოწკჷმა. ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ 2011 წანაშ 22 მარაშინათუთას.
ნოღაშ ჯოხოშ ისტორია
ანარკიაშ ჯოხოდვალაწკჷმა რსხუაფათ რე მუსხირენ ნოთქველი: მენცარეფიშ ვარაუდით ანარკია ბერძენეფიშ ახალკიდილ ჸოფე დო თიშა კოლხეფც აბანობური გერგეზიშ ჯოხო — ჰერაკლია ქიგუდვალუნა. ოშწანურეფიშ განწხანს ჰერაკლიაქ ანარკიათ გეგნიკეთჷ. ოდო ართ-ართი ლეგენდაშ ალებათ ანარკიას „ალ-ნარკია“ ჯოხოდ, მუთ შანენც ნარკია აბანც.
მახორუეფი
ნოღას ოხორანც 1331 ადამიერი. მახორუეფი რენა მარგალეფი დო ექიაქო შქა უკუნეფს ანარკიაშ ჯიხაშ მილნარინა ლაზეფი, მუსულმანი მარგალეფო შინელი კათა, მარგალეფწკჷმა ართო კოლხეფიშ გიმნარყი. ლაზეფი ასე გამარგალებურეფიენა, დო უმენტაშის გვარი ხოლო თირელი აფჷ, მარა აიშახ თენეფს უღუდეს გეჸვენჯი გვარეფი: მაჭახელოღლი, თიკანოღლი, ქვახულოღლი, რეიზოღლი, ოდაბაშოღლი დო თ.უ.
ისტორია
ანარკია მოღანკილიე XVIII ოშწანურაშ თურქულ რუკას დო კჷნე თე ოშწანურაშ მეწირილს, გეოგრაფ ნანსონიშით აკოდგინელ, ფრანგულ რუკას. თაშინ მუჭოთ ვორწყეთჷნ, ანარკია ჩქინო ხემიოჭირნაფუ ნაჭარა წყუეფც ხვალე XVII ოშწანურაშე იშინუაფუ, მარა, მუჭოთ რჩქჷნ, თიში ისტორია ბრელაშო უმოსი ჯვეშიე, რახან ანარკიაშ ელჷ-მოლუეფც აკ. ჭანტურიაშ დო აბესალომ ტუღუშიშით გჷთოგორილქ იჸუ უნიკალური არქეოლოგიური ობიექტიქ „დიხა-გუძუბაქ“, ნამუთ ჯვ. წ. II ვითოშწანურაშ ნახორინას წჷმჷმარინუანც, თაქინეშესიე ჯარგვალური ნოდგჷმეფიშ ნოსქილჷდეფით, ნამუსუთ, მუშ ბორჯის, ბრელი მაძირაფუ გაუსორებჷ. ანარკიას ძირეს ღუმუშ დონოშქერაფილი კაკალეფით, მუთ ოფუტეს 5000 წანაშ წოხოლე მახორუ კოლხეფიშ მაღალ დიხასაქვარუაშ კულტურაშა მითმიოწურუანც. მეგორაფილიე კერამიკაშ მინუშეფშათ, ნამუეფიშ შქას აფხვადუნა ხეთ ნაძერწა დო შილონამ ჭკუდით. გჷშაკერძაფილო შანულამიე უჯვეშაში ბუნაშ ბრონზეშ ბერგიშ გითაბუნალი დარჯაკეფი, მუთ თიშა მითმიოწურუანც, ნამდა თაქიანი კვირდეფი გოსოფური მოხელეეფი ორდეს. ანარკია ართ-ართი უჯვეშაში მეჩხომეეფიშ ოფუტე დო ონიშოლით ჸოფე საქორთუოშ უჩაზუღაპიჯონც. თე ონიშოლი გოკიდილი რდჷ უჩა ზუღაშ დო ინგირწყარიშ აკაკათაფუწკჷმა. თრუმე ჯვეშო თინა ტრაპიზონწკჷმა და კონსტანტინოპოლწკჷმა ძალამი შანულამ ვაჭრუას აწარმენდჷ.
ანარკიას ოვაჭარე ხვამარდეფი კვირკვეს მუნაწიშ ეჭოფუაშ ბორჯის მოურდეს, გიმუღუდეს ჯიმუ, ჭკუდი, რკინეულობა, ანჯარი დო თირანდეს ბზაკალშა, თოფურშა, დარაიაშა, ხოჯიშ ტყებშა, კვინორიშ დო წვინარიშ ბოწოწიშა, ლაიტშა დო ცირა-ბოშეფშა, ნამუეფით აფხაზ დო მარგალ ჟინოჯეფს მოჸუნდეს დო თურქეფს მითმეჸიდენდეს.
თექ, სოდეთ ინგირწყარი უჩა ზუღას აკათუნ, თურქეფიშით დოკიდილი ჯიხა რე. თაჸურეშე მეჸუნდეს თანჯეფსგალე თურქეფს ჭკორი ქორთუ ცირა-ბოშეფი დო სტამბოლიშ ბაზარც გჷმოჩანდეს.
ფრანგი ვანჭარი დო მეშარე ჟან შარდენი, ნამუქჷთ საქორთუოშა 1672 წანას მორთჷნ, ანარკიას 9 დღას დოდირთჷ დო ნოღა (თიხანს ოფუტე) კილ-კილშა გეჭარუ: ''„ნაონდღერს გენოფრთით ასტოფიშ წყარიშ აკართუშა. მარგალეფი თე წყარს ინგირწყარს უძახუნა... თექ გაფჩენდით დო 2 მენიშე გუტეთ ანარკიაშა... ანარკია ოფუტე რე ზუღაშე 2 მილს. თენა არძაშ უმოსი ჯოხოშინელი აკანიე სამარგალოს. თაქ 100 ჸუდეშახიე, თინეფი ართიანშე თიშ მაშორასიე, მაართაშე ეკონია ჸუდეშა 2 მილი ქიჸი. თე ოფუტეს ირო რენა ჭკორეფიშ მაჸიდე თურქეფი დო ნიშეფი, ნამუთ თინეფს მეჸუნანი. რაგადანა, თე ოფუტე რენია თი აკანს, სოდეთ ჯვეშო დიდი ნოღა ჸოფე, ჯოხოთ ჰერაკლეა...“''
25 ეკენია
25 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 268-ო დღა (ნარკი წანეფს — 269-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ანარკია
ისტორია
1702 წანას იმერეთიშ მადუდექ, ოდიშიშ დო გურიაშ თარეფქ თურქეფც მიოჯღუნალიშ ჯღუნა უვარეს, თეშ საგამათ თინეფქ 1703 წანას ანარკიაშა გამშეჭკირეს, დოლაშქეს დო დოკიდეს ჯაშ ჯიხა, ოდო ამდღარშახ მოჭირინაფილი ქუათ ნოგეფი ჯიხა, მუჭოთ ირკვიებუნ, 1731 წანასიე ეგაფილი ხოფაშე მონთირილი ქუალეფით დო სტამბოლშე გჷმაჸონაფილი კირით-ხუროეფიშით. ანარკიაშ თე ჯიხაქ, ოეკონიეთ, ხვალე 1856 წანას გედუდიშულუ ოსმალ ემაჭოფალეფშე.
ანარკია ოეკლესიე ცენტრით ჸოფე. ჯოვანო ჯულიანო დო ლუკა, ნამუეფქუთ 1630 წანას მითოლუეს საქორთუოშ ზუღაპიჯონინ, ჭარუნა ნამდა ანარკიას ოჭყოინდარე ოხვამე ჸოფე დო ანარკიალი ეპისკოპოსი ინალენდ. თეჟამო თე ოხვამე ვა რე სქჷლადირი, მორო ასე ანარკიას ოსქვანს ჯვეშ ოსხირშა, გურიწყული დო გურტიბუ კათაშით გეკიდილი ტაძარი, ნამუთ აბანობურეფიშ წიმინდე ოხვამალიე დო თინეფიშ ოპეკურც წჷმმარინუანც. ანარკიას მუსხირენ ოშწანურა რე მარგალეფწკჷმა ართო ოხორანა მაჰმადიანი ლაზეფი, ნამუეფით ამდღა თინეფწკჷმა ართო რენა ჭირც დო რხინც დო ქირსიანულ ადათ–წესეფც მეთხოზჷნა.
სქოლიო
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
ძ
ძ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ძილ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
წოდორეთი
წოდორეთი — ოფუტე საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის. გოძვენა ქართიშახ 20 კილომეტრი. ზუღაშ დონეშე 900 მეტრას. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 323 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ანდრია დადიანი
200px|thumb| ანდრია დავითიშ სქი დადიანი (დ. 1850, ზუგდიდი — ღ.  1910, კიევი), ქორთუ მოჭარდაკე დო ჭარდაკიშ მეცენატი. ეკატერინე ჭავჭავაძეშ დო სამარგალოშ თარიშ დავით დადიანიშ სქუა.
ბიოგრაფია
1873 წანას გაათუ ჰაიდელბურგიშ უნივერსიტეტიშ იურიდიული ფაკულტეტი. 1874 წანაშე ნინალენდჷ რუსეთიშ არმიას. უღუდჷ გენერალ-ლეიტენანტიშ ჩინი. ლაჸაფენდჷ ჩინებულ მოჭარდაკეეფკწჷმა (ს. როზენტალი, ს. დიუბუა, ი. შუმოვი, ი. კოლიში დო შხვა) პარიზის, რომს, კიევს, ქართის. 1881—1882 წანეფს ოკათუუდჷ პეტერბურგიშ ოჭარდაკე კლუბიშით მანჯებულ მოჸოროფულეფიშ 2 ტურნირს დო I არდგილეფი დეკინჷ უდუმარცხებუო. 1899 წანას მიჭანეს რსულაშო რუსეთიშ I ტურნირშა, მარა ვა ხოლაფჷ. 1903—1904 წანეფს მონტე-კარლოშ ინტერნაციონალური ტურნირეფიშ პრეზიდენტი რდჷ. წორომოხანდენდჷ თი ბორჯიშ ურცხოურ დო რუსულ ოჭარდაკე ჟურნალეფწკჷმა. აწესენდჷ პრიზეფს სქვამი პარტიეფშო. ინგლისურ ოჭარდაკე ჟურნალქ „ჩეზ მანჷსლიქ“ („The Chess Monthly“) 1892 წანაშ მანგი-კვირკვეშ ნომერი ედომუშამო დადიანიშ აკოქიმინჯალას მეუჯღუნჷ. 1903 წანას შიფერსი, ე. შიფერსიშ აწნარაგადით კიევს ფრანგულ ნინაშა გჷშეშქვინჷ დადიანიშ 100 პარტიაშ დაბოლება. („Fins de Partie du Prince Dadian de Mingr.elie“).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ მოჭარდაკეეფი კატეგორია:ქორთუ მეცენატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1850 კატეგორია:ნაღურა 1910
ზ
ზ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ზენ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ასკოპე (პროვინცია)
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლა-ლიბერტადიშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ტომინაშ პროვინცია
მინი|200პქ|ტომინაშ პროვინცია ტომინა — პროვინცია ბოლივიას, ჩუკისაკიშ დეპარტამენტის, უხურგანს სანტა-კრუსიშ დეპარტამენტის. ბჟადალშე ბჟაეიოლშა გინოზინდილი რე 75 კილომეტრის, ოორუეშე ობჟათეშა 110 კილომეტრის. ედომუშამი ფართობი 3 947 კმ² რე.
2001 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანდ 37 482 ადამიერს. მუნეფიშ 47.3% 15 წანაშე ნორკე ხანიშ რე. 54.5%-ს უჩქჷ ჭარუა-კითხირი. მახორობაშ 77.4% იჩიებუ ესპანურო,, 54.0% კეჩუაშ ნინაშა, 0.3% აიმარაშა. 95.0% კათოლიკე რე, 2.5% პროტესტანტი.
მოლუკიშ ზუღა
thumb|right|250px|მოლუკიშ ზუღაშ აბანდვალა thumb|right|250px| მოლუკიშ ზუღა (ინდონ. Laut Maluku) იდვალუაფუ რჩქალი ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, ინდონეზიაშ აკვატორიას. ობჟათეშე ომძღჷ ბანდაშ ზუღა, ოორუეშე სულავესიშ ზუღა. მუკოთანჯილი რე კოკეფით: ჰალმაჰერა, ბურუ, სერამი, სულავესი, ტალაუდიშ კოკეფი.
ტომინაშ პროვინცია
პროვინცია აკმოდირთუ ხუთი მუნიციპალიტეტშე. ნანანოღა რე პადილია.
მოლუკიშ ზუღა
ზუღაშ ფართობი აკმადგინანს 291 000 კმ²-ს, მაქსიმალური სიტომბა რე 4180 მ.
ტომინაშ პროვინცია
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ პროვინციეფი
მოლუკიშ ზუღა
რეგიონი დიდარი რე მარჯანიშ რიფეფით.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი კატეგორია:ინდონეზიაშ ზუღეფი
აავასაკსა
2005 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა დო წჷმმარინუანს სტრუვეშ გეოდეზიური ფარგაშ აკმადგინალ ნორთის. აავასაკსაშ კირდეეფშე იფაჩუ წყარმალუ ტორნიონიოკიშ გოსოფური გინაჯინუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ფინეთის
მარტირესიშ დეპარტამენტი
მარტირესიშ დეპარტამენტი (Departamento Mártires) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩუბუტიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 778 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 15 445 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ლას-პლუმასი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ს
ს — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „სან“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
26 ეკენია
26 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 269-ა დღა (ნარკი წანეფს — 270-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
იამპარაესიშ პროვინცია
2005 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანდჷ 30 472 ადამიერს. თინეფიშ 45,0% 15 წანაშე ნორკე ხანიშ რე. მახორობაშ 34,9% იჩიებუ ესპანურო, 98,5% - შო ოდაბადური კეჩუაშ ნინა რე, 0,2% აიმარაშა. 46,7%-ს უჩქჷ ჭარუა-კითხირი. 94,7% კათოლიკე რე, 2,7% პროტესტანტი.
პროვინცია აკმოდირთუ ჟირი მუნიციპალიტეტშე. ნანანოღა რე ტარაბუკო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ პროვინციეფი
მიარეწანიანი ჩანარეფი
thumb|[[გეორგინა. მიარეწანიანი ჩანარეფი.]] მიარეწანიანი ჩანარეფი — ოდიარე ჩანარეფი ვარდა ქვერჩხოდიარეამეფი, ნამუეფით ჩანა 2 წანაშე უმოსის, კანკალე მუსხირენ წანას, კანკალე 20-30 დო 100 წანასჷთ. მიარეწანიანი ჩანარეფიშ უმენტაშობა პირანს დო მიკიღანს ირ წანას (პოლიკარპული ჩანარეფი), მინი ფურცელეფს თელ წარმოწანას ისქილიდუანს (იროწვანე ჩანარეფი), უმენტაშობას დიხაშჟინ ორგანოეფი უხუჯური პიჯალეფს ღურუ (ხომუ) დო მარენჯუას ხვალე დიხაშთუდოიან ნორთეფი (ბრელჯინჯამი, შეჸერი, ბოქვი, ჯინჯი ისქილიდუანს. დიხაშჟინ ორგანოეფქ შილებე ნორთობულო გინოსქიდას გინოახალაფაშ პირეფით (როზეტი, მახოხალი ყერტი დო შხვა). კანკალე შვანს ჩანარეფიშ დორთუალა ართ-, ჟირ- დო მიარეწანიანო აპიჯალაფონი რე. სამანგათ, ტროპიკული მიარეწანიანი ჩანარეფი აბუსალათინი (Ricinus communis) ზჷმიერი ჰავაშ პიჯალეფს ართწანიანი რე, რზენიშ ართწანიანი ისიროტა (Poa annua) მაღალგოლაშ პიჯალას - მიარეწანიანი რე. იშვიათო მიარეწანიანი ჩანარეფს ჯალეფს დო ქვარჩხეფს მიორხველანა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანარეფი კატეგორია:მებაღობა
ტრუხილიო (პროვინცია)
ტრუხილიო — ლა-ლიბერტადიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ტრუხილიო. პროვინციაშ ფართობი რე 1 768,65 კმ². პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 765,171 ადამიერს.
პროვინციას ოორუეშე ომძღჷ ასკოპეშ პროვინცია, ბჟაეიოლშე ოტუსკოშ პროვინცია, ობჟათეშე ვირუშ პროვინცია, ბჟადალშე — რჩქალი ოკიანე.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 11 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლა-ლიბერტადიშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
არანიშ პროვინცია
მინი|200პქ|არანიშ პროვინცია არანი — პროვინცია ბოლივიას, კოჩაბამბაშ დეპარტამენტის. იდვალუაფუ ნოღა კოჩაბამბაშე 53 კმ-ს. ედომუშამი ფართობი 508 კმ² რე.
2001 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანდჷ 25 009 ადამიერს. თინეფიშ 43.6% 15 წანაშე ნორკე ხანიშ რე. მახორობაშ 52.7% იჩიებუ ესპანურო,, 96,6% - მუშ ოდაბადურ კეჩუაშ ნინაშა, 0,4% აიმარაშა. 68,0%-ს უჩქჷ ჭარუა-კითხირი. 90,4% კათოლიკე რე, 8,6% პროტესტანტი.
პროვინცია აკმოდირთუ ჟირი მუნიციპალიტეტშე, ნამუეფით ირთუნა კანტონეფო. ნანანოღა რე არანი.
წ
წ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „წილ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ვიქტორია (ტობა)
ვიქტორია (Lake Victoria, Victoria Nyanza, სუაჰ. Ziwa Victoria, Viktoria Nyanza, Ziwa Nyanza) — ტობა ბჟაეიოლ აფრიკას, ტანზანიაშ, კენიაშ დო უგანდაშ ტერიტორიას. მუ ფართობის მეჯინათ მოსოფელს მა-2 ლიგე ტობა რე ჟინი ტობაშ უკული, აფრიკას — მაართა რე.
1858 წანას ტობას მიოგორუ დო დედჷფალ ვიქტორიაშ ჯოხო გიოდუ ინგლისარ მეშარე ჯონ სპიკიქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტანზანიაშ ტობეფი კატეგორია:კენიაშ ტობეფი კატეგორია:უგანდაშ ტობეფი კატეგორია:აფრიკაშ ტობეფი
პომპეი
პომპეი (ლათინურო: Pompeii) — ნოღა ჯვეშ რომს. მიჯალაგჷ ნოღა ჰერკულანუმწკჷმა ართო 79 წანაშ 24 მარაშინათუთას ვულკან ვეზუვიშ ეშაგორგოთიშ გეშა. ოშწანურეფიშ მალობას ვულკანური ფრაველით რდჷ ფორილი. იდვალუაფუ იტალიას ალმახანურ ნეაპოლწკჷმა ხოლოს, ნეაპოლიშ ჸუჯის.
ნოღას მოიგორეს 1748 წანას. თიშ უკული, მუჭოთ ანტიკური ნოღაშ არძოშე ჯგირო მუკოჩუალირი აკნაციმეფი, ანტიკური ქიანაშ დოგურაფაშ უშანულამაშ წყუს წჷმარინუანს. ნოღაშ სისტემატურ დოგურაფაქ ხვალე 1860 წანას დიჭყჷ იტალიარი ჯუზეპე ფიორელიშ ხემანჯღვერალათ დო თე რკვია ამდღარშახ იგინძორებუ. ფიორელიქ თელი ტერიტორია კვადრატეფო დორთჷ (თე მეთოდის ამდღა ხოლო ირინუანა), ირი ძირაფილი ჸუდეშ ხიბა დონომერუ, ფრაველს დო ლავას გორჩქინელი სიჩოლიარა თაბაშირით აკაფშჷ. თეთ შელებუანო გინირთჷ კატასტროფაშ გეშა ღუფილი დო გოსქანჩილი ადამიერეფიშ დო შურდგჷმილეფიშ ენაბეშტეფიშ ეჭოფუაქ.
1997 წანას, ნოღაშ ნოსქილედეფი ჰერკულანუმწკჷმა დო ტორე-ანუნციატაწკჷმა ართო, იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.
27 ეკენია
27 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 270-ა დღა (ნარკი წანეფს — 271-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჩუპაკა (პროვინცია)
ჩუპაკა — ხუნინიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ბოლივარი. პროვინციაშ ფართობი რე 1,153.05 კმ². პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 57,000 ადამიერს.
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 9 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
პერუშ პროვინციეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ხუნინიშ რეგიონიშ პროვინციეფი კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
თ
თ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „თან“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
არკეშ პროვინცია
მინი|200პქ|არკეშ პროვინცია არკე — ორეწუალე პროვინცია ბოლივიას, კოჩაბამბაშ დეპარტამენტის. იდვალუაფუ ბოლივიაშ ანდეფს, ზუღაშ დონეშე 3 000 - 4 500 მეტრას, დეპარტამენტიშ ნანანოღა კოჩაბამბაშე 250 კმ-ით ბჟადალჸურე. მუში ფართობი 1 077 კმ² რე. უხურგანს პოტოსიშ დეპარტამენტის. პროვინციაშ ნანანოღა რე არკე, ნამუთ წყარმალუ არკეს იდვალუაფუ.
2001 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანდჷ 23 464 ადამიერს. მუნეფიშ აბსოლუტური უმეტაშობა კეჩუაშ კათა რე. 99,2%-შო ოდაბადური ნინა რე კეჩუა.
პროვინცია აკმოდირთუ ჟირი მუნიციპალიტეტშე, ნამუეფით მუშ განშე ოთხ კანტონო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ პროვინციეფი
ტ
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
რიჩარდ ფლენგანი
რიჩარდ მილერ ფლენგანი (ინგლ. Richard Miller Flanagan; დაბ. 1961) — ავსტრალიარი ჭარუ, ნამუქჷთ 2014 წანაშ ბუკერიშ პრემიაშ ლაურეატო გინირთჷ. 1998 წანას დოდგჷ ფილმი "ინგლ. - |The Sound of One Hand Clapping" მუშ კინე თე ჯოხოდვალაშ რომანიშ მეჯინათ.
ბიოგრაფია
რიჩარდ მილერ ფლენგანქ დებადჷ ლონგფორდის, ტასმანიას, 1961 წანას, ფანიაშ ამშვი ბაღანაშე მახუთათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ავსტრალიარი ჭარუეფი კატეგორია:ბუკერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ჭარუეფი
კვადრატული კილომეტრი
1 კმ² ომანგჷ:
პიჯიქილე:
კატეგორია:ფართობიშ ოზმალი ართურეფი კატეგორია:ართურეფიშ ოერეფოშქაშე სისტემა
Quadratmeter
28 ეკენია
28 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 271-ა დღა (ნარკი წანეფს — 272-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
პასო-დე-ინდიოსიშ დეპარტამენტი
პასო-დე-ინდიოსიშ დეპარტამენტი (Departamento Paso de Indios) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩუბუტიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 1 867 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 22 300 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პასო-დე-ინდიოსი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
აიოპაიაშ პროვინცია
მინი|200პქ|აიოპაიაშ პროვინცია აიოპაია — პროვინცია ოორუე-ბჟადალ ბოლივიას, კოჩაბამბაშ დეპარტამენტის. უხურგანს ლა-პასიშ დო ბენიშ დეპარტამენტეფს. ფართობი 9 620 კმ² რე.
მახორობა
2001 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანდჷ 60 959 ადამიერს. მუნეფიშ 45,8% 15 წანაშე ნორკე ხანიშ რე. მახორობაშ 47,5% იჩიებუ ესპანურო,, 97,2% - ოდაბადურ კეჩუაშ ნინაშა, 13,1% აიმარაშა. 58,8%-ს უჩქ ჭარუა-კითხირი. 85,1% კათოლიკე რე, 13,5% პროტესტანტი.
აიოპაიიშ პროვინცია შანულამი ოფუტეშ მეურნებაშ ცენტრი რე.
პროვინცია აკმოდირთუ სუმი მუნიციპალიტეტშე, ნამუეფით ირთუ კანტონეფო. ნანანოღა რე ინდეპანდანსია.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ პროვინციეფი
ჭ
ჭ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ჭარ“.
აბომეი
აბომეი (Abomey, ფონიშ ნინაშა — „კიდაშ დინოხოლე“) — ნოღა ბენინს, ზუშ დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. დირსხუ XVII ოშწანურაშ შქა წანეფს. თინა ლეგენდარული ჯვეში აფრიკული სახენწჷფოშ დაგომეიაშ ნანანოღა რდჷ 1625—1894 წანეფს.
ჭ
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
აბომეი
1892 წანას ქჷდეკინეს დო გეგნოჭვეს ფრანგეფქ, მარა უკული გეკანწყის.
წჷმოსქილადირიე ფონაშ ომაფე დარბაზიშ კომპლექსიშ ფრაგმენტეფი, ნამუთ 1985 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბენინიშ ნოღეფი
29 ეკენია
29 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 272-ა დღა (ნარკი წანეფს — 273-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ტორე-ანუნციატა
ტორე-ანუნციატა (Torre Annunziata) — ნოღა დო კომუნა იტალიას, კამპანიაშ რეგიონიშ ნეაპოლიშ პროვინციას. იდვალუაფუ ნეაპოლიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის, ვეზუვიშ გვალაშ ჯინჯის.
ნოღა მოჯალაგუ ვულკან ვეზუვიშ ეშაგორგოთიქ, პირველო 79 წანაშ 24 მარაშინათუთას დო მაჟირაშა 1631 წანას. ტორე-ანუნციატა ართ ბორჯის უშანულამაში მეტალურგიული ცენტრი რდჷ, თეწკჷმა ართო, გოვითარაფილი რდჷ ოჭკომალიშ ხერეჭუა, გჷშაკერძაფილო მაკარონიშ წარმება. ამდღარშო ხერეჭუაშ თარი დარგეფო ოზუღე, აკოანჯარაფაშ დო ფარმაცევტული წარმება სქიდუ.
კომუნაშ ტერიტორიას, გონთხორუეფიშ მოღალუთ ძირაფილი რე ჯვ.წ. I ოშწანურაშ რომაული ვილეფი, ნამუეფით ოეგებიეთ ნერონიშ ალმასქუს, პოპეიას ორხველჷდჷ. თეშენი თინეფს პოპეიაშ ვილეფს უძახჷნა.
1997 წანაშე, ნოღა მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ი
ი — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ინ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ჭილაანთკარი
ჭილაანთკარი — ოფუტე ბჟაეიოლ საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის, საბადარიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ კართეშ ქვინჯის. წყარმალუ თეზამიშ (არაგვიშ კვარჩხანი ნადუ) ლეხერს, ზუღაშ დონეშე 900 მეტრა სიმაღალას. გოძვენა მცხეთაშახ 18 კილომეტრი. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 0 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
დამირ სკომინა
დამირ სკომინა (დ. 15 მარაშინათუთა, 1976, კოპერი, სლოვენია) სლოვენიარი კუჩხბურთიშ UEFA-შ არბიტრი.
კატეგორია:სლოვენიარეფი კატეგორია:სლოვენიარი არბიტრეფი კატეგორია:დუნაბადი 1976
ნიკოლა რიცოლი
მინი|250პქ|ნიკოლა რიცოლი ნიკოლა რიცოლი (დ. 5 გჷმათუთა, 1971, მირანდოლა, იტალია) იტალიარი არბიტრი დო არქიტექტორი.
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი არბიტრეფი კატეგორია:იტალიარი არქიტექტორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1971
ვაიომინგი
უაიომინგი, ვაიომინგი (Wyoming, Wy) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ გვალამი რეგიონს. ჯოხო ინდიარეფიშ ნინაშა „დიდ პრერიას“ ვარდა „დიდ რზენეფს“ შანენს. 1803 – გინაჩჷ ააშ-ს ლუიზიანაწკჷმა ართო. 1834 – დირსხუ მაართა ხორუა ფორტ ლარამქ. 1890-შე ააშ-იშ შტატი რე.
კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფი
კასპიაშ ზუღა
კასპიაშ ზუღა (კანკალეშა მიშინუაფუ, მუჭოთ დარუბანდიშ ზუღა, ,მინშა — გურგენიშ ზუღა) — სქირონეფშქას აშახვილირი ენდორეული ზუღა რე ევრაზიას, აზიაშ დო ევროპაშ ხურგიწკჷმა; მოსოფელიშ სქირონას შქას აშახვილირი უკაბეტაში წყარიშ ღანჩო. კასპიაშ ზუღაშ ფართობი რე 371 000 კმ², მაქსიმალური სიტომბა — 1025 მ. თის ზუღაშო დო ტობაშო დჷმახასიათაფალი შანეფი უღუ. თის შხირას მოსოფელიშ უკაბეტაშ ტობათ ხოლო მიშინუანა, მარა თინა ლიგე ვა რე. მუში ჯიმუამობა დოხოლაფირო 1,2 %-ს აკმადგინანს, ნამუთ ზუღაშ წყარიშ ჯიმუამობაშ ნასუმორი რე.
კასპიაშ ზუღას ჯოხოქ გიადჷ ობჟათე-ბჟადალშე მახორუ ტომიშ - კასპეფიშ გეშა. კასპიაშ ზუღას მილარე „ყარა-ბოღაზ-გოლიშ“ („უჩა ნარქიშ ჸუჯი“) ჸუჯი, ნამუთ თურქმენეთიშ ტერიტორიაშა რე მიშაჭკირილი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტობეფი ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:ზუღეფი კატეგორია:ტობეფი კატეგორია:ევრაზია
პოლკიშ საროტი
მინი|250პქ პოლკიშ საროტი — საროტი ინდოეთიშ შტატ ტამილნადუ დო კოკი შრი-ლანკაშ შქას. ართიანწკჷმა აკმაშქვანც ბენგალიშ დო მანარიშ ჸუჯეფც. საროტიშ სიგანა 53-80 კმ. ენმაკათუ მუსხირენ წყარმალუ, თინეფ შქას ეიოშანალიე ვაიგაი. ჯოხოქ გიადვჷ ინდოეთიშ ართ-ართი პროვინციაშ ბრიტანალი გუბერნატორიშ — რობერტ პოლკიშ პატიოჩამალო.
საროტის მუკ-მუკი გურე მორჩილრიცხუამი კოკეფიშ ბუნა, ნამუეფსუთ ადამიშ ხინჯის უძახჷნა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საროტეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ საროტეფი
უ
უ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „უნ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
30 ეკენია
30 ეკენია (სექტემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 273-ა დღა (ნარკი წანეფს — 274-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
რიო-სემგერიშ დეპარტამენტი
რიო-სემგერიშ დეპარტამენტი (Departamento Río Senguer) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩუბუტიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 5 979 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 22 335 კმ² რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
არისტოტელე
thumb|არისტოტელე სტაგირიტი არისტოტელე, დაბადებაშ აბანიშ, სტაგირიშ მეჯინათ მიშინუანა სტაგირიტის (დ. 384, სტაგირა, მაკედონია – ღ. 322, ქალკიდა) ― ჯვეშ საბერძნეთიშ ფილოსოფოსი დო მენცარ-ენციკლოპედისტი. პლატონიშ მოწაფე, ალექსანდრე მაკედონარიშ მორდუ ჯვ. წ. 343-შე, ჯვ. წ. 335 ათენს დარსხუ ლიცეუმი (ლიკეიონი), ნამუთ ჩინებული რე პერიპატეტიკური სკოლაშ ჯოხოთ. ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშ უკული არისტოტელექ დეთხუ ანტიმაკედონურ ყარაფის, გეგნიხორჷ კოკი ვებეაშა, ნოღა ქალკიდაშა, სოდეთ მალას დოღურჷ. არისტოტელეშ ნახანდეფიშ ედომუშამი კათელი ბერძენულო გჷშაშქუ ალდუს მანუციუსიქ ვენეციას 1491-1498 წანეფს. არძაშე უხოლაში რე მ. ბეკერიშ გჷშაშქუმალა 1831-1870 წანეფიშ. არისტოტელეშ ნახანდეფიშ ციტირაფა ეჭოფილი რე თე გჷშაშქუმალაშ მეჯინათ. არისტოტელეშ დჷნარსხუეფი რე ლოგიკა.
არისტოტელეშ ფილოსოფია
არისტოტელე, ედომუშამი რჩქინას რთჷნდჷ სუმ ნორთო: თეორია (ფიზიკა დო მეტაფიზიკა), პრაქტიკულო (ეთიკა დო პოლიტიკა) დო პოეთიკურო (ხელობეფი).
ვოლფგანგ შტარკი
thumb|ვოლფგანგ შტარკი
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი არბიტრეფი კატეგორია:დუნაბადი 1969
ხ
ხ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ხან“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
მიჩიგანი (ტობა)
მინი|მარჯვნივ|250px|მიჩიგანი
მიჩიგანიშ ტობა – ართ-ართი უდიდაში ტობა ოორუე ამერიკას. იდვალუაფუ ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს. ბჟაეიოლშე მოუძჷ აშშ-შ შტატეფი: ვისკონსინი, ილინოისი, ინდიანა დო მიჩიგანი. ტობაშ ჯოხოდვალა მოურს ინდიალეფიშ ტომეფიშ სიტყვა მიშიგამი-შე, მუთ შანენს დიდ წყარს. სიდიდათ ტობა ხორვატიაშ სახენწჷფოშ უმოსი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ გეოგრაფია
გრან-ბასამი
გრან-ბასამი — ისტორიული ნოღა კოტ-დ’ივუარს. იდვალუაფუ აბიჯანიშ ბჟადალ განშე. 1893-1896 წანეფს რდჷ საფრანგეთიშ კოლონიაშ ნანანოღა. ნოღა რე გრანდ-ბასამიშ კათოლიკური ეპარქიაშ ცენტრი.
2012 წანას ნოღა იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. .
სქოლიო
კატეგორია:კოტ-დ’ივუარიშ ნოღეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი კოტ-დ'ივუარს
1 გერგობათუთა
1 გერგობათუთა (ნოემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 305-ა დღა (ნარკი წანეფს — 306-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ხეკორძი
ხეკორძი - ოფუტე მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის ძეგვიშ თემიშ ოკათუეში), თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, წყარმალუ ხეკორძულაშ (მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ) ლეხერს. ზუღაშ დონეშე – 720 მეტრა, მცხეთაშე – 16 კილომეტრი. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 16 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ფ
ფ — ( IPA [pʰ], ჯოხო "ფარი") ქორთული ანბანიშ 21-ა, მარგალური ანბანიშ 23-ა დო ჯვეში ქორთული ანბანიშ 24-ა ასო. ჯვეში ქორთული ოკოროცხუთ — 500.
კ
კ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „კან“.
ფ
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
კ
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ილია ვეკუა
ილია ვეკუა (დ. 23 პირელი/6 მესი, 1907, შეშელეთი, გალიშ მუნიციპალიტეტი, ღ. 2 ქირსეთუთა, 1977, ქართი) — ქორთუ მათემატიკოსი დო მექანიკოსი. ჸოფილი სხუნუეფიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ (1958) დო საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ (1946) აკადემიკოსი, სოციალისტური ხანდაშ გერგეზი (1969), საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ პრეზიდენტი (1972-1977), ფიზიკა-მათემატიკაშ მენცარობეფიშ დოქტორი, პროფესორი.
ბიოგრაფია
ილია ვეკუაქ ოშქაშე სკოლაშ თებაშ უკული, 1925 წანას, გურაფა გაგინძორჷ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ფიზიკა-მათემატიკაშ ფაკულტეტის.
ვერსალიშ დოხორე
ვერსალიშ დოხორე ვარა უბრალოთ ვერსალი (ფრანგ. Château de Versailles) — საფრანგეთიშ მაფეფიშ ოდღასანწალე დოხორე ვერსალს, პარიზიშ გალენგანობა. დოხორეშ ეგაფაშ პერიოდის ვერსალი ოფუტე რდჷ, თეჟამო პარიზიშ გალენგანობა რე დორხველი ნოღაშ სტატუსით. 1682-1789 წანეფს ვერსალიშ ხიბა საფრანგეთიშ ჯვეში რეჟიმიშ ნძალაალობაშ ცენტრი რდჷ. XVII ოშწანურაშე ევროპაშ მონარქეფიშ დო დიდებულეფიშ დოხორეეფშო მინუშო გინირთჷ. 1979 წანას იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. ვერსალიშ დოხორეშ ეგაფა ლუი XIV-ქ დიჭყჷ.
ილია ვეკუა
ბიოგრაფია
1930 წანას წჷმოძინელო გათუ ფიზიკა-მათემატიკაშ ფაკულტეტი დო რეკომენდაციაქ ქიმიაჩჷ ლენინგრადიშ უნივერსიტეტის აპირანტურას ჩარიცხებაშო. ასპირანტურაშ გოულაშ უკული, 1933 წანას ილიაქ ქართიშშა დირთჷ დო მუშობა დიჭყჷ უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკაშ ფაკულტეტის. მუ კითხულენდჷ ლექციეფს ათეხანური მათემატიკაშ ანდა დარგის. ილია ვეკუა ოკათუდჷ მიარე ომენცარე სემინარიას. თაჸურეშე დიჭყჷ მუში პედაგოგიურ, მენცარულ დო ორგანიზატორული მოღალობაქ.
ვერსალიშ დოხორე
რესურსეფი ინტერნეტის
მარცხნივ|thumb|800px|ვერსალიშ ბაღეფი დო დოხორე 1746 წანას, აბოტ დელაგრივი thumb|მარცხნივ|800px|პარკიშ პანორამული გინაჯინუ
ილია ვეკუა
ბიოგრაფია
1937 წანას ილია ვეკუაქ თხილუ ოკანდიდატე დისერტაცია ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის. თიმ წანას ეშასხუნეს დოცენტო. 1939 წანას წჷმოძინელო დოთხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. 1940 წანას ილია ვეკუა პროფესორი რე. 1940-1944 წანეფს ილია ვეკუა უნივერსიტეტიშ ფიზიკა-მათემატიკაშ ფაკულტეტიშ დეკანი რდჷ.
ვერსალიშ დოხორე
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის კატეგორია:საფრანგეთიშ დოხორეეფი კატეგორია:ბაროკო კატეგორია:ომაფე რეზიდენციეფი
ილია ვეკუა
ბიოგრაფია
1944 წანას ილია ვეკუა საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათურ-კორესპონდენტო, 1946 წანას აკადემიკოსო გეგშასხუნეს.
1951 წანას ილია ვეკუაქ მოსკოვიშა მიდართჷ დო თექ გაგინძორჷ მენცარული საქვარუა. 1952 წანას მუ ლომონოსოვიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორო გეგშასხუნეს, სოდეთ 1959 წანაშა იმუშუ.
1958 წანას სხუნუეფიშ რსხუშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ თახმი (ნანდული) მაკათურო გეგშასხუნეს. 1959 წანაშე რდჷ ახალგჷნაჭყეფუ ნოვოსიბირსკიშ უნივერსიტეტიშ მაართა რექტორი. რდჷ ჟურნალ „Сибирский математический журнал“-იშ რედკოლეგიაშ მაკათური. 1959-1961 წანეფს რდჷ ჟურნალ „Вестник Академии наук СССР“- იშ რედკოლეგიაშ მაკათური, სხუნუეფიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ციმბირიშ გჷნართაშ ჰიდროდინამიკაშ ინსტიტუტიშ თეორიული გჷნართაშ გამგე დო შხვა.
1964 წანას ილია ვეკუაქ ქართიშა დირთჷ. მუს პატიქ ქოხვადჷ, ჟირშა ჸოფედჷკო უნივერსიტეტიშ რექტორი - 1953 წანაშ კვირკვეშე თიმ წანაშ ეკენიაშა დო 1966 წანაშ პირელშე 1972 წანაშ პირელშა. უნივერსიტეტიშ მუქ გონწყჷ მუდგაზმარენი ახალი ფაკულტეტი, კათედრა, კაბინეტი, 1966 წანას უნივერსიტეტიწკჷმა დირსხუ გუმორინაფადი მათემატიკაშ პრობელმურ ლაბორატორიაქ, ნამუთ რდჷ ალმახანური ტექნიკური მონწყილობებით აღჭურვილი. თეშ ბაზას მოგვიანაფილო გერსხუაფილქ იჸუ გუმორინაფადი მათემატიკაშ ინსტიტუტიქ, ნამუშ დირექტორით ილია ვეკუა რდჷ. მუშ ღურაშ უკული ინსტიტუტის ილია ვეკუაშ ჯოხოქ ქიგიადჷ.
ჯილდოეფი
1969 წანას, მუჭოთ გჷშარჩქინელ მენცარს დო ოჯარალუ მოღალეს, ილია ვეკუას სოციალისტური ხანდაშ გერგეზიშ წოდებაქ ქიმიენიჭჷ. დაჯილდოებული რდჷ 5 ლენინიშ ორდენით, საპატიო შანიშ ორდენით დო მენდალეფით. 1972 წანაშ მესის ილია ვეკუა ეშასხუნეს საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ პრეზიდენტო. თე პოსტის მუქ მუში დიდი მაგურაფალი ნიკო მუსხელიშვილი თირუ.
ილია ვეკუაქ ღურუ 1972 წანაშ 2 ქირსეთუთას. დასაფულებური რე ჭარუეფიშ დო ოჯარალუ მოღალეეფიშ მთაწმინდაშ პანთეონს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ მენცარეფი კატეგორია:ქორთუ მათემატიკოსეფი კატეგორია:ქორთუ აკადემიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1907 კატეგორია:ნაღურა 1977 კატეგორია:ლენინიშ ორდენიშ კავალერეფი კატეგორია:სოციალისტური ხანდაშ გერგეზეფი კატეგორია:საპატიო შანიშ ორდენიშ კავალერეფი
ხვალე ჸუდეს
ხვალე ჸუდეს (Home Alone) — 1990 წანაშ ამერიკული ოფანიე კომედიური ფილმი, ნამუშ სცენარიშ ავტორი დო პროდიუსერი რე ჯონ ჰიუზი, რეჟისორი - კრის კოლამბუსი. ფილმიშ თარი, კევინ მაკ-კალისტერიშ როლს არსულენს არტისტი მაკოლეი კალკინი. თიში პერსონაჟი რე 8 წანერი ბოში, ნამუსჷთ ფანია პარიზის საქირსოთ შარობუას ქაშაჩირთუნა დო ჸუდეს დიტენა. ბოში ხვალე რე დო დუდიშული რე, მარა გვიანო მიკოხვილირი რე, აწოხვადას ხარხას - ჟირი მახინჯის, ნამუეფიშ როლეფს არსულენა ჯო პეში დო დენიელ სტერნი. ფილმის ხოლო ოკათუნა კეტრინ ო'ჰარა დო ჯონ ჰერდი, ნამუეფჷთ კევინიშ მასქერეფიშ როლეფს არსულენა. 2009 წანაშო „ხვალე ყუდეს“ იკოროცხუდჷ არძა ბორჯიშ არძაშე მიშმალუამ კომედიათ.
სქოლიო
კატეგორია:1990 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:1990 წანაშ კომედიური ფილმეფი კატეგორია:20th Century Fox-იშ ფილმეფი კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი კატეგორია:საქირსო ფილმეფი კატეგორია:კრის კოლამბუსიშ ფილმეფი კატეგორია:ხვალე ჸუდეს
ოსათე ორტყაფუ
thumb|250px|მოსოფელიშ ბორჯიშ ზონეფი დიხაუჩაშ ჟიდოხი პიჯალობურო დორთილიე 24 ოსათე ორტყაფუთ თიშო, ნამდა დიხაუჩაშ განედიშ ირი გრადუსიშო (დო ირი მინუტიშო) ვა მუშუღალუდესკონ აბანობური ბორჯი. ართი ორტყაფუშე მაჟირაშა გინულაბორჯის ითირუ ბორჯიშობური ართურეფი წუნეფი დო მერქეფი, მარა უთირუ სქიდუ საათეფი.
რსებენც ზოხოიანი რაიონეფი, სოდეთ აბანობური ბორჯი გინმიშხვანერებუ მოსოფელიშ ბორჯიშე ხვალე საათეფიშ თელი რიცხუთ ვარინ (1 საათი, 2 საათი დო თ.უ.), წუნეფით ხოლო - 30 წუნი, 40 წუნი, 45 წუნი. თეორიულო არძო ოსათე ზონა აკოხურგილი ოკო რდას წირფეეფით, ნამუეფით გიშმურს ზონაშ ცენტრალური მერიდიანიშე მარძგვან დო კვარჩხანჸურე 7,5 გრადუსშა. მარა, პრაქტიკას თინეფი კორექტირაფილიე ადმინისტრაციული დო ვარი ორთაშობური თანჯეფიშ მეჯინათ.
ოორუე დო ობჟათე პოლუსეფს მერიდიანეფი ართ ჭურჭულს აკმიჭოფუნს დუდის, ათეშენ თაქ ოსათე ზონაშ ცნება არზის ოდინუანს. ტრადიციაშ ალებათ, პოლუსეფიშ ბორჯი აკოხვალამირიე მოსოფელიშ ბორჯიწკჷმა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბორჯი
ასტამურ მარღანია
ასტამურ მარღანია ( ოჩამჩირეშ რ-ნიშ ოფ. რეკა – ) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.
ბიბლიოგრაფია
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ჯ
ჯ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ჯან“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ტეუელჩესიშ დეპარტამენტი
ტეუელჩესიშ დეპარტამენტი (Departamento Tehuelches) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩუბუტიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 5 390 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 14 750 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ხოსე-დე-სან-მარტინი.
არგენტინა
thumb|right|250px|არგენტინა thumb|right|250px|Salta არგენტინა ოფიციალურო არგენტინაშ რესპუბლიკა (ესპ . República Argentina) — ობჟათე ამერიკაშ სიდიდათ მაჟირა ქიანა, კონსტიტუციური მონწყილობათ რე ფედერალური ოპრეზიდენტე რესპუბლიკა, 23 პროვინციათ დო ბუენოს-აირესიშ ავტონომიური ოლქით. არგენტინა მოსოფელს სიდიდათ მაბრუო ქიანა რე დო არძაშე უდიდაში რე ესპანურ ნინაშა მაჩიებე ქიანეფ შქას მოსოფელს.