cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ლეონიდ გაიდაი
ლეონიდ გაიდაი (რუს. Леонид Иович Гайдай; დ. 30 ღურთუთა, 1923, სვობოდნი, ამურიშ ოლქი ― ღ. 19 გერგობათუთა, 1993, მოსკოვი) — რუსი კინორეჟისორი, სცენარისტი დო არტისტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეფი კატეგორია:რუსი კინორეჟისორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1923 კატეგორია:ნაღურა 1993
ბურსა (ნოღა)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი
ჯვ. წ. 518
ნაღურა
კატეგორია:
13 გჷმათუთა
13 გჷმათუთა (ოქტომბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 286-ა დღა (ნარკი წანეფს — 287-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჸურზენი
მინი|ჸურზენი ჸურზენი — ფურცელამი ბინეხიშ კანკარამი გუმნაღელი, ნამუშეთ თარო აკეთენა ღვინს. ჸურზენი გჷმირინუაფუ მუჭოთ ხილი, თაშნეშე აკეთენა: მურაბას, ჸურზენიშ თასიშ ექსტრაქტის, ქიშმიშის, ძმარს, ჸურზენიშ ზეთის დო ღვინს. ჸურზენი რე ვაკლიმაქტერიული ხილი, თარო ირდუ ტიანეფო. 700px|thumbnail|center|2012 წანას ჸურზენიშ მაწარმაფალი 20 არძაშე დიდი ქიანა.
სქოლიო
კატეგორია:მებინეხობა კატეგორია:ხილი კატეგორია:კენკრა
უიღურეფი
მინი|250 პქ უიღურეფი (უიღ:ئۇيغۇر; 维) — ცენტრალური დო ბჟაეიოლ აზიას მახორუ თურქული ეთნოსი. ასეშო უიღურეფიშ უმანტაშობა ოხორანს ჩინეთის, სინძიანიშ პროვინციას. უიღურეფიშ დოხოლაფირო 80% ოხორანს სინძიანიშ ობჟათე ნორთის - ტარიმიშ რზენს. უიღურეფი ჩინეთის სიძიანიშ მოხ ტაოიანს, ობჟათე-ცენტრალურ ჰუნანს ოხორანა. ჩინეთიშ მოხ უიღურეფი თაშნეშე ოხორანა: ყაზახეთის, ყირგიზეთის დო უზბეკეთის. თაშნეშე მორჩილი დიასპორეფი რე: ავღანეთის, პაკისტანს, გერმანიას, ნიდერლანდეფს, რუსეთის, ააშ-ს დო თურქეთის.
ეტიმოლოგია
ჯოხო უიღურიშ შანულობა უჩინებუ რე. არძაშე არხოს გერე ზიტყვა uyushmaq-წკჷმა, ნამუთ შანენს გოართოიანაფილ კათას. ორხონ-ენისეიშ ძეგლეფს უიღურეფი მოშინაფილი რე მუჭოთ uyɣur, ნამუთ ჩინურს ტანიშ დინასტიაშ ანალეფშა გინორთჷ მუჭოთ -Huí Hé (回紇). მოგვიანაფათ 788 - 809 წანეფს უიღურეფიშ მოთხირით ჯოხოდვალაქ დითირჷ Huí Hú (回鶻)-თი. ხუთი დინასტიაშ ისტორიას ტერმინი გოსხუნილი რე მუჭოთ „არწიშ ადორია“.
სქოლიო
კატეგორია:თურქული ტომიშ კათეფი კატეგორია:უიღურეფი კატეგორია:ჩინეთიშ კათეფი კატეგორია:ყაზახეთიშ კათეფი კატეგორია:მონღოლეთიშ კათეფი კატეგორია:ყირგიზეთიშ კათეფი კატეგორია:უზბეკეთიშ კათეფი კატეგორია:ისლამი ჩინეთის კატეგორია:თურქულ-მონღოლური გაჭყაფუს ეთნოსეფი
კაუნასი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საოკუპაციე ნანანოღეფი კატეგორია:ჰანზა კატეგორია:ლიეტუვაშ ნოღეფი
სახამაშ ერუანული პარკი
მინი|290პქ|ნევადო-სახამაშ გინაჯინუ სახამაშ ერუანული პარკი (Parque Nacional Sajama) — ერუანული პარკი ბოლივიას, ორუროშ დეპარტამენტის. ფართობი აკმადგინანს 1 002 კმ²-ს. უხურგანს ჩილეს დვალირი ლაუკაშ ერუანულ პარკის.
სახამაშო დჷმახასიათაფალი რე ეფექტური, ანდური ლანდშაფტი. სიმაღალა ზუღაშ დონეშე 4 200 - 6 542 მეტრა რე. პარკიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ ირალთირამი გვალა ნევადო-სახამა - ბოლივიაშ უმაღალაში კონკა. 2003 წანაშ 1 კვირკვეს, უნივერსალური კულტურული დო ორთაშობური შანულობაშ გეშა, იუნესკოქ პარკი მოსოფელიშ მონძალაშ ოცადებელ ერკებულშა გემშეღჷ. .
ტყაჩირი იმართუ თაქ მახორუ აბანობურ, აიმარაშ კათაწკჷმა ართო. გოვითარაფილი რე ტურიზმი.
სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიაშ ერუანული პარკეფი
მარისკალ-რამონ-კასტილია (პროვინცია)
thumb|right|150px|მარისკალ-რამონ-კასტილიაშ პროვინცია მარისკალ-რამონ-კასტილია – ლორეტოშ რეგონიშ პროვინცია (პერუ). მარისკალ-რამონ-კასტილიას ბჟაეიოლშე ომძღჷ ბრაზილია. მარისკალ-რამონ-კასტილიაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კაბალიოკოჩა. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 55,294 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 1.5 ადამიერი. მარისკალ-რამონ-კასტილიაშ ფართობი რე 37,412.94 კმ². პროვინცია ირთუ 4 რაიონო. მარისკალ-რამონ-კასტილიას პროვინციაშ სტატუსი უღუ 1979 წანაშ 18 გჷმათუთაშე.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ვერე
ვერე (სკვირეთი, სკორეთი) — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს. ოდუდეს იდვანს თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს, დიდგორიშ გვალას. ვერე რე მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. მტკვარს მიშმაკათუ ნოღა ქართიშ დინახალე. სიგირძა 45 კმ. ღანჩოშ ფართობი 194 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის. ახასიათენს პერიოდულო წყარიშ მოლაფა. ოშქაშე წანური ხარჯი 0,97 მ3/წმ. თარი ნადუეფი რე (კვარჩხანშე) ლასტისციხისხევი დო ვენახევისხევი, (მარძგვანშე) ბეთანიისწყალი. შქა დო თუდონი ლინას გჷმირინუანა ოწყარალო. ვახუშტი ბატონიშვილი იშინუანს მუჭოთ - სკვირეთი-ს. ვერეშ ლეხერს იდვალუაფუ ბეთანიაშ მონასტერი, ქართიშ ზოოპარკი, ბაღანეფიშ ნოღა „მზიური“.
ისტორია
ვახუშტი ბაგრატიონი ჭარჷნს:
უკული მემატიანე ფარნავაზ მაფაწკჷმა რსხუაფათ ჭარჷნს თეშნერს:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:ქართიშ წყარმალუეფი
ინგუშეფი
ინგუშეფი, დორხველი ჯოხოდვალა ღალღა — ინგუშეთიშ ტერიტორიას მახორუ კათა, იჩიებუნა ინგუშურ ნინაშა. თინეფიშ მუდანობა მეხოლაფირო 158 ვითოში კოჩი (1970 წ.). რელიგიათ ინგუშეფი სუნიტი მუსლიმეფი რენა. ინგუშეფიშ ჯინჯიერი საქვარი რე მეორინჯალა, დიხაქმენდალა. თუშეფი, ფშაველეფი დო ხევსურეფი ინგუშეფს ქისტეფო მიშინუანა.
ისტორია
ინგუშეფი ნინათ დო კულტურათ მოჯგირე ჩეჩენეფწკჷმა ართო ოორუე კავკაციაშ კვირდი მახორობას აკმადგინანა. გვალაშე რზენშა გინოხორუა XVI-XVII ოშწანურეფს დიჭყეს. რზენს თინეფიშ მაართა მახორუ ოფუტე ანგუში/ინგუში რდჷ, სოჸურეშეთ მოურსჷ თინეფიშ ჯოხო. 1943-1944 წანეფს ინგუშეფი მასობურო გინახორუეს აზიაშა დო ყაზახეთშა. გინოხორაფაშე თინეფქ 1957 წანას დირთეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი კატეგორია:ინგუშეთი
პენსილვანია
პენსილვანია (Pennsylvania, Pa) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ შქა ატლანტიკურ რეგიონს. პენსილვანია 1682 წანას დარსხუ უილიამ პენიქ, ნამჷქით ათეშო მიღჷ თანხა ჩარლზ II -შე; 1787-შე ააშ-იშ შტატი რე. შტატიშ ფართობი აკადგინანს 116 ვითოშ კმ²–ის.
დემოგრაფია
2010 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ მახორობაშ 81.9% რდჷ ჩეკანამი (79.2% ვარი ლათინო-ამერიკული ჩეკანამი), 11.3% აფრო-ამერიკალი, 0.3% ინდიარი, 2.9% აზიარი, 1.9% მიშაბუძოლერი რასაშ წჷმარდგინაფალი.
მახორობაშ 5.9% 5 წანაშ ნარკებიშ რე, 23.8% 18–იშ გიმე, 15.6% 65–იშ ვარდა უნჩაში. ოსურეფი აკმოდირთუნა მახორობაშ 52%–ს. ნოღაშ მახორობა - 69,3%.
2006–2008 წანეფიშ მეჯინათ უდიდაში ეთნიკური ბუნეფი რე:
რელიგიეფი
რელიგიაშ მახორობა რდჷ გეჸვენჯი აღმსარებლობეფიშ მეჯინათ:
ნოღეფი
პენსილვანიას რე 56 ნოღა, 958 ჭიჭე ნოღა, 93 მაართა კლასიშ ოფუტე, 1454 მაჟირა კლასიშ ოფუტე. ვითი უდიდაში ნოღა: ფილადელფია; პიტსბურგი; ალენტაუნი; ერი; რედინგი; სკრანტონი; ბეთლემი; ლანკასტერი; ლევიტოუნი; ჰარისბურგი.
ესპანეთიშ მონარქეფიშ ერკებული
თუდო მოჩამილი რე ესპანეთიშ მონარქეფიშ ერკებული, ნამუთ რენა ესპანეთიშ მამართვალეფი ზიტყვაშ ალმახანური გაგებათ. ესპანეთიშ მონარქეფიშ ხვისტა, თეში მუჭოთ პორტუგალიაშ ხვისტა, რდჷ გეჸვენჯეფი:
ავსტრიალი (ჰაბსბურგეფიშ) საგვარეულო
ხუანაშ დო კარლ I-შ გიმე, კასტილიაშ დო არაგონაშ ხვისტაქ საბოლოთ აკიშქუ ართ მონარქო.
ბურბონებიშ საგვარეულო
1700 წანას კარლ II-ქ დოღურუ. კარლი დოთირუ 16 წანერი ფილიპიქ, კარლიშ დაშ, მარია ტერეზაშ მოთაქ, მუჭოთ მუშ მონძექ.
ბურბონეფიშ მაართა რესტავრაცია
კარლ IV-შ უნჩაშ სქუაქ მიღჷ ხვისტაშ მონძეობა. ატარენდჷ წოდებას: კასტილიაშ, ლეონიშ დო არაგონიშ მაფა...გრაცია ღორონთიშე
სავოიაშ დინასტია
1868 წანაშ ესპანეთიშ რევოლუციაშ უკული გეგნოდირთჷ იზაბელა II-ქ, იფორმირჷ პროვინციული მართუალაქ დო რეგენტობათ დუდენდჷ ფრანცისკო სერანო ი დომინგუესი 1868 წანაშ 8 გჷმათუთაშე 1871 წანაშ 2 ღურთუთაშა, თეიშახ, სოიშა ახალი მონარქიქ ვეგორჷ. ამადეუსი ეშაგორილი რდჷ მუჭოთ მაფა დო მუს ახალი წოდება უღუდუ: ესპანეთიშ მაფა, გრაცია ღორონთი დო ერიშ პიან-კორინი
ესპანეთიშ მაართა რესპუბლიკა (1873-1874)
ქოძირით ესპანეთიშ პრეზიდენტი
ბურბონეფიშ მაჟირა რესტავრაცია
იზაბელა II-შ უნჩაში სქუაქ აღადგინუ ხვისტა. ესპანეთიშ კონსტიტუციური მაფა.
ფრანკოისტური ესპანეთი (1936-1975)
1936 წანაშ 1 გჷმათუთას გენერალ ფრანცისკო ფრანკოქ გაგმაცხადჷ სახენწჷფო მადუდეობა ესპანეთიშ თი ნორთეფს, ნამუსუთ ნაციონალისტეფი აკონტროლენდეს ესპანეთიშ სამოქალაქო ლჷმაშ უკული. ლჷმაშ თებაშ უკული, 1939 წანაშ 1 პირელს გენერალ ფრანკოქ თელი ესპანეთიშ გოკონტროლაფა დიჭყჷ. 1947 წანას, ფრანკოქ გაგმაცხადჷ მონარქიაშ რესტავრაცია, მარა ვემეჩჷ ფარისოლ უნფანტე ხუანს ხვისტაშ გეხუნაშ პიანი. 1969 წანას, ფრანკომ გაგმაცხადჷ, ნამდა ხუან კარლოსი, ბარსელონაშ გრაფიშ სქუა, იჸიდ მუში მონძე. 1975 წანას, ფრანკოშ ღურაშ უკული ხუან კარლოსიქ მონძეობათ მიღჷ თიშე ესპანეთიშ მაფალა.
სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთიშ მაფეფი
მუჰამედ აბდულაჰი მუჰამედი
მოჰამედ აბდულაჰი მოჰამედი (Maxamed Cabdulaahi Maxamed, محمد عبد الله محمد; დ. 5 მესი, 1962, მოგადიშო) — სომალარი დიპლომატი დო პოლიტიკოსი. 2010 წანაშ 31 გჷმათუთაშე დორინაფილი რე პარლამენტიშით სომალიშ გინმალი ფედერალური თარობაშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტის, 2011 წანაშ 19 მანგშე გეგნოდირთჷ.
სქოლიო
კატეგორია:სომალიშ პრემიერ-მინისტრეფი კატეგორია:სომალიშ პრეზიდენტეფი
ფანტომასი (1964 წანაშ ფილმი)
ფანტომასი (ფრანგ. Fantômas) — ანდრე იუნებელიშ ფანტომასიშ ტრილოგიაშ მაართა ფილმი, გიშულირი 1964 წანას. ფილმიშ სიუჟეტით კომისარი ჟიუვი დო ჟურნალისტი ფანდორი უბადო ბანდიტიშ ფანტომასიშ ჭოფუას ოცადუნა. თარ როლეფს არსულენა ჟან მარე (ფანტომასი) დო ლუი დე ფიუნესი (კომისარი ჟიუვი). ჟან მარე არსულენს ჟურნალისტი ფანდორიშ როლს ხოლო. ფილმი კომედიური ჟანრიში რე დო თის უღუდჷ დიდი პოპულარობა კონტინენტურ ევროპას, სსრრ-ს, იაპონიას დო შხვა ქიანეფს. ფილმი გერსხილი რე ფრანგი ჭარუეფიშ მარსელ ალენიშ დო პიერ სუვესტრიშ დეტექტიური ჟანრიშ ნაჭარეფს, ნამუეფიშ თარი გერგეზი რე გიმოგონილი პერსონაჟი ფანტომასი.
ჯვ. წ. 1140
— ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1140-იანეფიშ 10-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1140 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ფანტომასი (1964 წანაშ ფილმი)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგული ფილმეფი კატეგორია:კომედიური ფილმეფი კატეგორია:ფრანგული კომედიური ფილმეფი
ჯეიმზ ჰორნერი
ჯეიმზ ჰორნერი (James Horner; დ. 14 მარაშინათუთა, 1953 — ღ. 22 მანგი, 2015) — ამერიკალი კინო-კომპოზიტორი, ორკესტრიშ დირიჟორი.
ჯილდოეფი
ოსკარი
ოქროს გლობუსი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი კომპოზიტორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1953 კატეგორია:ნაღურა 2015
კაშხალი
მინი|290პქ|ჰუვერიშ კაშხალი კაშხალი — ჰიდროტექნიკური ნოგაფუ, ნამუთ გინოკიდუნს წყარმალუს (ვარა შხვა წყაროლუს) მალობაშ ჟინი ნორთის წყარიშ დონეშ ეიოკინალო დო ნოგაფუშ ორენიშ აბანს წყარიშ დოწნევუაშ კონცენტრაციაშო დო წყაროჩუაშეშ აკაქიმინალო. ჯვეშო კაშხალს უმენტაშო ირიგაციაშო კიდუნდეს. კაშხალიშ კიდუაშენ ჩინებეფი თხილერიე ეგვიპტეს (ჯვეში წანეფიშეკოროცხუაშ 4000), ინდოეთის (ჯვეში წანეფიშეკოროცხუაშ 4000), ჩინეთის დო შხვ. ჯვეშო თის უთარაშო დიხაშე ვარა ჯაშე ეთმიოგანდეს დო მორჩილ სიმაღალა უღუდჷ. კაშხალეფიშ კიდუაქ ფირჩას გიფაჩჷ ახალი წანეფიშეკოროცხუაშ XVI-XVII ოშწანურეფს, ოდო გჷშაკერძაფილო — XIX ოშწანურაშ II გვერდიშე, მუჟამც დიჭყეს ჰიდროელექტროსადგჷმეფიშ ეგაფან.
კასუბიშ საფულე
მინი|მარჯვნივ|250პქ|საფულეშ ინტერიერი კასუბიშ საფულე — იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი უგანდას. იდვალუაფუ ქიანაშ ნანანოღა კამპალაშე ბჟაეიოლჸურე 40 კილომეტრის. უკინებუ 30 ჰა ფართობი. თაქ დასაფულებური რე ბუგანდაშ მამართვალი ("კაბაკა"):
კაშხალი
მეშანილობაშ მეჯინათ რსებენს წყაროჩუაშეშ დო წყარდაკინალი კაშხალეფი. რე თაშნეშე ჸუნგა დო წყარგინაშქუმალარი კაშხალეფი. ჯინჯიერი ოკიდალ მოღეშ მეჯინათ კაშხალი შილებე რდასჷნ დიხაშ, ქუაშ, აკოწყორილი, ბეტონიშ, რკინაბეტონიშ დო შხვ.
კასუბიშ საფულე
2010 წანაშ 16 მელახის გორჩქინელ დაჩხირქ დახე თელო მოჯალაგუ მოსოფელიშ მონძალაშ თე ობიექტი. გვალო ათეშ გეშა 2010 წანაშ ზარხულს, იუნესკოშ სესიას, ნამუქჷთ ბრაზილიას მინწყუ, ობიექტი გემშეჸონეს საფრთხეშ თუდო მარენჯი ობიექტეფიშ ერკებულშა.
კაშხალი
შხირას წყარმალუს იკიდუ მორჩილ სიმაღალაშ წყარგუმატებუამი აკარღვაფალი კაშხალეფი. თინეფი აკმოდირთუ დაბალი არდგმულშე დო თის მინოდვალირ გიობიჯალეფშე დო ბარჯგეფშე.
კასუბიშ საფულე
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი უგანდას
კაშხალი
საქორთუოს ოშინალიე ენგურიშ თაღუამი კაშხალი.
სქოლიო
კატეგორია:კაშხალეფი კატეგორია:ჰიდროტექნიკური ნოგაფუეფი
ჯვ. წ. 519
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 519 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ალექსანდრე ლუკაშენკო
ალექსანდრე გრიგოლიშ სქი ლუკაშენკო (Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка; Александр Григорьевич Лукашенко; დ. 30 მარაშინათუთა, 1954) — ბელარუსიშ პრეზიდენტი 1994 წანაშე. პოლიტიკაშა მოულაშახ ლუკაშენკო ოურდუმე ოფიცერი, უკული მუსხირენ საწარმოშ დირექტორი რდჷ.
თებული აფჷ მაგილევიშ პედაგოგიური ინსტიტუტი (1975 წ.). ჸუნს ალმასქუ დო სუმი ქომოლსქუა.
2010 წანაშ 19 ქირსეთუთას ტარებულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს გიშმაგორალეფიშ ხონარეფიშ 79,65%–ით გიშაგორილქ იჸუ პრეზიდენტო მაანთხა ვადათ. ეუთო-ქ ააშ-ქ დო ეევრორსხუქ ვაღიარეს გიშაგორუეფიშ შედეგეფი, სააწმარენჯოთ, ზწს-შ დჷმაკვირაფალეფქ ტარაფილი გიშაგორუეფი პოზიტიურო აკაფასეს.
San Diego Comic-Con International
San Diego Comic-Con International, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ Comic-Con — საირქიანო ირწანური ფესტივალი, ნამუთ 1970 წანაშე იმანჯებუ ნოღა სან-დიეგოს (ააშ). ფესტივალი დარსხუეს შელ დორფიქ, რიჩარდ ალფიქ , კენ კრიუგერქ მაიკ ტოურიქ. დუდმაართაშე გურგოჩამილი რდჷ მუჭოთ კომიქსეფიშ, ომენცარე ფანტასტიკეფიშ / ფენტეზი კინოს / ტელევიზია დო თიწკჷმა მერსხილი პოპულარული ხელუანობაშ გჷმოფინუა. ასე პოპ-კულტურაშ შხვა ელემენტეფს ხოლო იკათუანს, თიჯგურეფი მუჭომეფით რე ტელესერიალეფი, საშჷნელებეფიშ ლიტერატუტა, მულტიპლიკაცია, ანიმე, მანგა, ოლაფინიეფი, კოლექციური კარტიშ ლაჸაფეფი, ვიდეოლაჸაფეფი, ფენტეზი დო ვებ-კომიქსი. თეჯგურა პროფილიშ უშხუაში ფესტივალი რე, ნამუთ იმანჯებუ ააშ-ს, დო მასუმა რე მოსოფელს, კომიკეტიშ (იაპონიას) დო ანგულემიშ საირქიანო კომიქსეფიშ ფესტივალიშ (საფრანგეთის) უკული. ფესტივალი იმანჯებუ ზარხულს, ოთხი დღაშ გოძვენას, ცაშხაშე ჟაშხაშა.
14 გჷმათუთა
14 გჷმათუთა (ოქტომბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 287-ა დღა (ნარკი წანეფს — 288-ო დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
შაჰადა
შაჰადა (aš-šahāda لشهادة შაჰადეთ–ი, კილოთაშე მოწმე–šahida) — შანენს რჩქინას, მოწმუას დო დაჯერას ირნერი თაკილეფიშ უმუშო. თენა რე ისლამიშ კრედო, რწუმაშ ართ-ართი სიმბოლო. შაჰადა რე მუსლიმანიშ გჷნაცხადი ალაჰიშ არკალუაშ დო მუჰამედიშ ალაჰიშ ეკონია მოჩქვაფილო რწუმეფიშ (რწუმაშ) გეშა.
პალენკე
პალენკე (Palenque, მაიაშ ნინაშა ლაკამ-ჰა) — მაიაშ ცივილიზაციაშ უდიდაში ნოღაშ აკნაციმეფიშ პირბითი ჯოხოდვალა. იდვალუაფუ ოორუე-ბჟაეიოლ მექსიკას, ჩიაპასიშ შტატის. მაიაშ ცივილიზაციაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი III-VIII ოშწანურეფს. ბააკულიშ ომაფეშ ნანანოღა. მუკოჩუალირი რე: დოხორეშ აკნაციმეფი (92 x 68 მ) — ნოგაფუეფიშ ბუნა. ნამუთ იდვალუაფუ ჟირი დიდი დო ჭიჭე ოზეშ მუკი-მუკის; «ბჟაშ ოხვამე», «ჯვარიშ ოხვამე», «მიკნაჭარეფიშ ოხვამე». პალენკექ შილებე მიჯალაგჷ IX ოშწანურას მექსიკაშ ჸუჯიშ წყარპიჯიშე ტომეფიშ მუშაციმაშ გეშა.
შაჰადა
შაჰადაშ ციტირაფა არაბულ ნინაშა დო თიში ტრანსლიტერაცია მარგალურ ნინაშა:
პალენკე
1987 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
შაჰადა
thumb|245px|შაჰადა არაბულ ნინაშა.
პალენკე
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
შაჰადა
თიში ნათანგა ათაშ ისიმჷ — ვა რე შხვა ემეთი ღორონთი ალაჰიშ მოხ დო მუჰამედი თიში შქამალი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ისლამი
რაჯივ განდი
thumb|right|რაჯივ განდი
რაჯივ განდი (ჰინდი राजीव गाँधी, დ.20 მარაშინათუთა, 1944, მუმბაი, ინდოეთი - ღ. 21 მესი, 1991, სრიპერუმბუდური, ინდოეთი) — ინდოეთიშ პოლიტიკოსი, ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი 1984-1989 წანეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოარეფი კატეგორია:ინდოეთიშ პრემიერ–მინისტრეფი კატეგორია:დუნაბადი 1944 კატეგორია:ნაღურა 1991
იანაკაჩიშ მუნიციპალიტეტი
იანაკაჩიშ მუნიციპალიტეტი (Yanacachi) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ სუდ-იუნგასიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 4 267 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 572 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
პუმიპონ ადულიადეტი
პუმიპონ ადულიადეტი (ภูมิพลอดุลยเดช; დ. 5 ქირსეთუთა 1927, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 13 გჷმათუთა 2016, ბანგკოკი, ტაილანდი) — ტაილანდიშ მაჩხორა მონარქი ჩაკრაშ დინასტიაშე, ჩინებული მუჭოთ რამა IX. თიშ კორონაციაქ მოხვადჷ 1946 წანაშ 9 მანგის, თიში ღურაშ მომენტშო, თინა მოსოფელს არძაშე გჷნძეხანიანი სახენწჷფო მადუდე რდჷ, თეშ, მუჭოთ ტაილანდიშ ისტორიას არძაშე გჷნძეხანამი მონარქი, ნამუთ მაფენდჷ 70 წანას დო 126 დღაშ გოძვენას.
ცირა, ნამუთ დაჩხირს ოლაჸაფუდჷ
„ცირა, ნამუთ დაჩხირს ოლაჸაფუდჷ“ (შვედ. Flickan som lekte med elden)— შვედი ჭარუშ სტიგ ლარსონიშ კრიმინალური რომანი. „ცირა, ნამუთ დაჩხირს ოლაჸაფუდჷ“ „მილენიუმიშ ტრილოგიაშ“ მაჟირა წინგი რე. შვედურ ნინაშა გჷშართჷ 2006 წანას.
წინგიშ ბრელი პერსონაჟი რე კრიმინალურ ნოველაშე ცირა დრაკონიშ ტატუთ, თინეფ შქას თარი პერსონაჟი ლისბეტ სალანდერი, კომპიუტერიშ ჰაკერი დო მიკაელ ბლუმკვისტი, კჷლმაგორუ ჟურნალისტი დო მილენიუმიშ გჷშმაშქუმალარი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სტიგ ლარსონიშ ნაწარმებეფი კატეგორია:2006 წანაშ რომანეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
right|400px
2011 წანაშ მუნაჩემეფით საფრანგეთის 36 იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიქტი რე.
სტატისტიკა
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიქტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასშტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თენეფშე 3,7 % საფრანგეთიშ ობიექტი რე.
თენეფშე:
17 კულტურული ობიექტი ადამიერული გენიაშ შედევრი რე (კრიტერიუმი i) დო 2 ობიექტი — ორთაშ ფენომენალური, გჷშაკერძაფილი სისქვამეთ დო ესთეტიკური შანულობეფით გჷშეგორუ (კრიტერიუმი vii).
ერკებული
ერკებულშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა მუნეფიშ გეძინაშ მეჯინათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საფრანგეთი კატეგორია:საგებიო მონძეობაშ ქილინჯეფი საფრანგეთის კატეგორია:იუნესკოშ საგებიო მონძეობა
მოსოფელიშ ქიანეფიშ ნანანოღეფიშ ერკებული
ავსტრალია დო ოკიანეთი
კატეგორია:ნანანოღეფი
ლორეტო (პროვინცია)
thumb|right|150px|ლორეტოშ პროვინცია ლორეტო – ლორეტოშ რეგონიშ პროვინცია (პერუ). ლორეტოს ოორუეშე ომძღჷ ეკვადორი. ლორეტოშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ნაუტა. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 63,515 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 0.9 ადამიერი. ლორეტოშ ფართობი რე 67,434.12 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
მერი ოსტინი
მერი ჰანტერ ოსტინი (ინგლ. Mary Hunter Austin, დ. 9 ეკენია, 1868, კარლინვილი, ილინოისი - ღ. 13 მარაშინათუთა, 1934, სანტა-ფე, ნიუ-მექსიკო) — ამერიკალი ჭარუ დო ნოველისტი. მუშ ნაჭარეფს უმოსო ეთმოჭარუნდჷ ორთას, ფლორა-ფაუნას. მერი ოსტინიშ არძოშ უმოსო შინელ ნახანდი რე ჭიჭე ჭვემაშ დიხა (1903).
ჯვ. წ. 1141
— ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1140-იანეფიშ 9-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1141 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ნარუტო
ნარუტო' (ナルト) — მანგა, ნამუშ ავტორი რე მასაში კიშიმოტო. სერიალიშ ქიმინუაშახ, 1997 წანას გიშართჷ თე ჯოხოშ მანგაშ მაართა ტომქ, ნამუქჷთ მალას მოსოფელიშ ბესტსელერო გჷნირთჷ. ზიტყვა ნარუტო იაპონურო შილებე ელაფალუას შანენდას, ვარ-და იაპონური პროდუქტიშ (რამენიშ ართ-ართი ინგრედიენტის) კამაბოკოშ ართ−ართ ბუნას, ნამუსჷთ ჭკირუას დინოხოლე კვარკვაზელი, სპირალჯგჷრა ფორმა უღჷ. სპირალჯგჷრა ფორმა სერიალს ბრელშა რჩქინდჷ. უზუმაკი იაპონურო სპირალს შანენს.
ჯვ. წ. 520
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 520 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
პიტერ ზეემანი
პიტერ ზეემანი (ნიდერლ. Pieter Zeeman; დ. 25 მესი, 1865, ზონემაირი, ნიდერლანდეფი — ღ. 9 გჷმათუთა, 1943, ამსტერდამი, ნიდერლანდეფი) — ნიდერლანდარი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკას 1902 წანას (ჰენდრიკ ლორენციწკჷმა ართო). შინელი რე ზეემანიშ ეფექტით.
ბიოგრაფია
პიტერ ზეემანი გურაფულენდჷ ფიზიკას ლეიდენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ გეჩინებაფუ ჰენდრიკ ლორენცი. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ლეიდენიშ უნივერსიტეტის დო ამსტერდამიშ უნივერსიტეტის. 1896 წანაშე ზეემანი რდჷ ამსტერდამიშ უნივერსიტეტიშ ლექტორი. 1900 წანაშე რდჷ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1898 წანაშე ზეემანი რდჷ ნიდერლანდეფიშ ხელუანობაშ დო მენცარობაშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური. 1912-1920 რდჷ აკადემიაშ მელამოსე. 1935 წანას პენსიაშა მიდართჷ. ღურჷ 1943 წანაშ 9 გჷმათუთას.
ჯილდოეფი დო პრემიეფი
თუთაშ ართ-ართ კრატერს გიოდვეს ზეემანიშ ჯოხო.
პერსონალური რინა
პიტერ ზეემანიშ ოსური რდჷ იოანა ელიზაბეტ ლებრეტი (1873-1962). ჸუნდეს ოთხი სკუა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნიდერლანდარეფი კატეგორია:ნიდერლანდარი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნიდერლანდარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას კატეგორია:დუნაბადი 1865 კატეგორია:ნაღურა 1943
სოლომონიშ კოკეფიშ ნოღეფიშ ერკებული
სოლომონიშ კოკეფი — მორჩილი კოკი სახენწჷფო რჩქალი ოკიანეშ ეკვატორულ ნორთის, ნამუშ მახორობაშ ედომუშამი მუდანობა 500000 ადამიერშახ რე. გიმე მოჸონაფილი რცხილს მოჩამილი რე ნოღეფი დო შხვა დოხორელი პუნქტი, ნამუშ მახორობაშ მუდანობა 200 ადამიერშე უმოსი რე, 1986 წანაშ 23 გერგობათუთაშ, 1999 წანაშ 21 გერგობათუთაშ დო 2009 წანშ 23 გერგობათუთაშ ეჭარუათ, დო თაშნეშე თი პროვინციეფი, ნამუსჷთ ორხვლჷ დოხორელი პუნქტი. მახორობაშ მუდანობა მეწურაფილი რე გალეგანობეფიშ უმუშო.
სოლომონიშ კოკეფიშ რუკა
ლეგენდა:
სქოლიო
* სოლომონიშ კოკეფი
უილიამ ჰერშელი
უილიამ ჰერშელი (ინგლ. William Herschel; დ. 15 გერგობათუთა, 1738, ჰანოვერი, ოღორონთე რომიშ იმპერია — ღ. 25 მარაშინათუთა, 1822, სლაუ, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი დო კომპოზიტორი. დებადჷ ჰანოვერს, 1757 წანას ოცხოვრებშა ბრიტანეთშა გეგნორთჷ. 1774 წანას ჰერშელქ ეიოგჷ ტელესკოპი დო გიმირკვიუ მურიცხეფი, პლანეტეფი, ნირსეულეფი. მიოგორუ ინფრაჭითა გოსინთაფას, ძირუ პლანეტა ურანი, ურანიშ ალმაშარეეფი ტიტანია, ობერონი, მარსქულიშ ალმაშარეეფი ენცელადი დო მიმასი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური დო ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ მაართა პრეზიდენტი.
ჭიჭე ჭვემაშ დიხა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მერი ჰანტერ ოსტინიშ წინგეფი
მოჰოკი (წყარმალუ)
მოჰოკი (ინგლ. Mohawk River) რე წყარმალუ ააშს, ნიუ-იორკიშ შტატის, ჰუდსონიშ ნადუ. წყარმალუ იჭყაფუ წყარმალუეფიშ ბჟადალი მოჰოკიშ დო ბჟაეიოლი მოჰოკიშ აკოართაფაშ აბანს, ონეიდაშ ოლქის. წყარმალუ მოჰოკიშ სიგინძა რე 240 კმ. ღანჩოშ ფართობი 9,000 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ნიუ-იორკიშ შტატიშ წყარმალუეფი კატეგორია:წყარმალუ ჰუდსონიშ ნადუეფი
ტოროტოროშ ერუანული პარკი
პარკიშ ტერიტორიას გოფაჩილი რე 329 გვარობაშ ჩანარი დო 49 გვარობაშ ჩხოლარი. გოვითარაფილი რე ტურიზმი. რეგიონი თახმი სამოთხეს წჷმარინუანს გეოლოგიაშ დო პალეონტოლოგიაშ მოჸოროფეეფშო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ ერუანული პარკეფი
The First Album (Modern Talking-იშ ალბომი)
The First Album — ბუნა Modern Talking-იშ მაართა, ოდებიუტე ალბომი, გიშაშქუმალირი 1985 წანას. ალბომქ მიოჭირინუ მაართა აბანს ბრელ ქიანაშ ჩარტეფს: გერმანიას, ჩილეს, ფინეთის, ისრაელს, თურქეთის. ხვალე გერმანიას გიმიჩინუ ალბომიშ გვერდ მილიონ ეგზემპლარქ. ალბომშა მიშულირიე ჩხორო ბირა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:Modern Talking კატეგორია:Modern Talking-იშ ალბომეფი
ლუღი
ლუღი (Ficus carica) — სუბტროპიკული ჩანარი ჯაპიშობურეფიშ ფანიაშ ფიკუსიშ გვარშე. ლუღი მენჩხერო დოჸალერი ჯა რე. სიმაღალა 4-12 მ-ს ანჭჷ. ჭყინტი ყერწეფი მოწვანე-ტუტაშფერი რე, ბუძგურამი ვარ-და ტარკალე, ბჟაწვენს იკათუანს. ლუღი ართ- ვარდა ჟირჸუდეამი ჩანარი რე. ართსქესამი პეულეფი ინოხე ძალამ გოცვიებულ პეულინოხვენიშ ქოქას. პეულინოხვენიშ კიდალეფი ეშაფინელი რე. ანდა ჭიფე ბუტკოიანი (დადული) პეულით, ტვრიანამი (მუმული) პეულეფი - თიშ ჟილენი ნორთის ეშახე. პეულეფი იტვერებუ ჭიჭე მაფსკალიაშით — პლასტოფაგაშ მეშქაშალათ. ნანდული გუმნაღელი მორჩილი კაკალი რე. გუმნაღელა (ტყურელე გუმნაღელი), ნამუთ ოჭკომალო გჷმირინუაფჷ, კანკალეშა პართენოკარპულო (უგუნაჸოფიერაფილო) ივითარებჷ. ლუღი დიხაშოთ დიდ მოთხირებს ვეგმირჩქინანს — ჯგირო გუთმურძჷ სქირე, ქუაღორღამ, კირამ აბანეფს, ჩანს გორცვილ აბანეფს, გიმნასვიმონეფს, კანკალეშა დგჷმილეფიშ აკნაცჷმეფს დო კირდეეფს ხოლო. ტომბა დიხას დო ზჷმიერო ლამე პიჯალეფს ძალამ მაღალ ტემპერატურას ურძჷ, დაბალი ტემპერატურაშოთ უმოსო მაგინაფუ რე დო 12-14 °C-ის უკვე ნორთობურო იცხალჷ, ჩანს 100-200 წანას.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯაპიშობურეფი კატეგორია:ხილი
ნასერიშ ტობა
ნასერიშ წყაროჩუაშე (‏بحيرة ناصر‎) — ხელობური ტობა ეგვიპტეშ ობჟათე ნორთის, აკოქიმინელიე წყარმალუ ნილოსის ეგაფილი ასუანიშ კაშხალიშ გეშა. ტობაშ ჯოხოდვალა არსხუაფუ კაშხალიშ კიდუაბორჯიშიანი ეგვიპტეშ პრეზიდენტ გამალ აბდელ ნასერს. ტობაშ ნორთი სუდანიშ ტერიტორიას რე, სოდეთ თის ნუბიაშ ტობა ჯოხო.
კატეგორია:ეგვიპტეშ გეოგრაფია
ემილ ფიშერი
ემილ ჰერმან ფიშერი (გერმ. Hermann Emil Louis Fischer; დ. 9 გჷმათუთა, 1852, ოისკირხენი, რაინიშ პროვინცია — ღ. 15 კვირკვე, 1919, ბერლინი, გერმანია) — გერმანალი ქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ქიმიაშ დარგის (1902).
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1852 კატეგორია:ნაღურა 1919
15 გჷმათუთა
15 გჷმათუთა (ოქტომბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 288-ო დღა (ნარკი წანეფს — 289-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 521
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 521 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ნთხორილეფიშ თოლეფი
ნთხორილეფიშ თოლეფი (ესპ. Los ojos de los enterrados) რე გვატემალარი ჭარუშ დო ნოველისტიშ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატიშ მიგელ ასტურიასიშ რომანი, ჭარილ 1956 წანას დო გიშაშქუმალირ 1960 წანას. წინგი ეთმოჭარუნს რინას ბანანიშ პლანტაციას.
ალტო-ამასონასი (პროვინცია)
thumb|right|150px|ალტო-ამასონასიშ პროვინცია ალტო-ამასონასი – ლორეტოშ რეგიონიშ პროვინცია (პერუ). ალტო-ამასონასის ობჟათეშე ომძღჷ სან-მარტინიშ რეგიონი. ალტო-ამასონასიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ჯურიმაგასი. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 101,934 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 5.4 ადამიერი. ალტო-ამასონასიშ ფართობი რე 18,764.32 კმ². პროვინცია ირთუ 6 რაიონო. ალტო-ამასონასის პროვინციაშ სტატუსი უღუ 1866 წანაშ 7 ფურთუთაშე.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ჯვ. წ. 1142
— ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1140-იანეფიშ 8-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1142 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
აბდულ აზიზ იბნ საუდი
მაფა აბდულ აზიზი იბნ საუდი (დ. 15 ღურთუთა, 1876 — ღ. 9 გერგობათუთა, 1953) (عبد العزيز آل سعود ‘Abd al-‘Azīz Āl Sa‘ūd) — საუდიშ არაბეთიშ პირველი მაფა. თინა რინაშ გოძვენას არძაშე უმოსო მიშინუაფუდუ მოთ იბნ საუდი. იბნ საუდი შანენს საუდიშ ქომოლსქუას, ნამუთ საუდეფიშ დინასტიაშ გამნარყის შანენს.
1902 წანაშე დოჭყაფილი, დორხველი ფანიაშ სათურო ნოღაშ, ერ-რიადიშ ალ რაშიდეფიშე ეშარსხებათ თიქ 1922 წანას ედომუშამო აკადგინჷ კონტროლი ნეჯდიშა, უკული 1925 წანას გეჭოფჷ ჰიჯაზით. საბოლათ თიქ კონტროლი ედომშამი არაბეთიშ ჩქონშა მიპალუ 1932 წანას. მუჭოთ მაფა თინა დუდენდჷ 1938 წანას არაბეთის ნაფთობიშ მეგორაფას დო მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის თიშ ფართომასშტაბამ მოპალაფას.
აბდულ აზიზი იბნ საუდის 22 ალმასქუ დო მიარე სქუა, თინეფს შქას 45 ქომოლსქუა ჸუნდუ, ნამუეფშე 36-ქ მოთებულობას მიოჭირინუეს დო თაშნეშე ჸუნდეს სქუალეფი.
სქოლიო
კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ მაფეფი კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პოლიტიკური ლიდერეფი
ვიკიციტატა
thumb|ვიკიციტატაშ ლოგო ვიკიციტატა (Wikiquote) — ჩინებული პიჯეფიშ ციტატეფიშ დუდიშული კათელი.
თე ხასჷლა აკოქიმინელი რე ფონდ ვიკიმედიაშით ვიკი ტექნოლოგიეფიშ გჷმორინაფათ. ამუდღა ვიკიციტატა უკვე 87 ნინაშა რე აკოქიმინელი.
ვიკიციტატეფიშ, მუჭოთ ვიკიმედიაშ შხვა პროექტეფიშ, ედომუშამი მოღეეფი ხემიოჭირინაფუ რე GNU Free Documentation License-იშ ალებათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ვიკიმედიაშ პროექტეფი
ჯონ ტოლი
ჯონ ტოლი (John Toll დ. 15 მანგი, 1952) — ამერიკალი კინოოპერატორი, ოსკარიშ ჟირშაიანი მაღვენჯი. კინოოპერატორო მუშობა 1978 წანას დიჭყჷ. ოსკარეფი 1994 დო 1995 წანეფს მიღჷ ფილმეფიშო „დამორჩილიშ ლეგენდეფი“ დო „უშქურანჯი გური“.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი კინოოპერატორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1952
ნუბია
ნუბია — რეგიონი აფრიკას, ნილოსიშ ოძგალეს, ალმახანურ ეგვიპტეშ დო სუდანიშ ტერიტორიას. ფორუნს დიხეფს ნილოსიშ მაართა ჭოროშე (ასუანი, ეგვიპტე) მაანთხა ჭოროშახ (ქარიმა, სუდანი). რეგიონიშ ალმახანური ჯოხოდვალა ორჩანიეთ ოკო მიშას ჯვეში ეგვიპტური ზიტყვაშე – "nb.w" (თაშნეშე nab ̆w; nub – კოპტ. ორქო).
კატეგორია:ნუბია კატეგორია:ისტორიული ტერიტორიეფი (აფრიკა)
მონღოლეფი
მონღოლეფიშ იმპერიაშ გოჭყაფა
XIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს, აზიაშ ბჟაეიოლ ნორთიშე ახალი დჷმაჸუნაფალეფი — მონღოლეფქ ეყარეს ბჟადალჸურე. თინეფქ კუნტა ხანშა მახუჯეს ისლამური ოქიანუშ დიდი ნორთიშ, კავკაციაშ, რუსეთიშ დო ბჟაეიოლ ევროპაშ შანულამი ტერიტორიაშ დოჸუნალა, თე დოჸუნაფეფიშ შედეგო მოსოფელიშ ისტორიას უდიდაშ იმპერიაქ გიჭყჷ.
მონღოლეფი ისტორიას ჩინებული რე თაშნეშე თათარეფიშ ჯოხოთ. თე ჯოხოქ ქასქიდჷ მონღოლეთიშ იმპერიაშ ბჟადალ ნორთეფს, სამანგათ ასეიანი რუსეთიშ ტერიტორიას XVIII-XV ოშწანურეფს რინელი მონღოლურ სახენწჷფო ორქოშ ურდუმს. უკული ევროპალეფი თათარეფს უძახჷდეს არძა თურქული გოჭყაფაშ კათას ოსმალეფიშ მოხ (ეიოშინალი რე, ნამჷ-და მონღოლეფი დო თურქეფი მოჯგირე კათეფი რენა). ასე თათარეფო მიშინუაფჷნა ვოლგაშპიჯეთიშ თურქეფი.
მონღოლ ჸევე ჩინგიზ ყაენქ ხანგჷრძე ბურჯაფიშ უკული მახუჯინჷ ართიანწკჷმა მონირზე გეგია მონღოლური ტომეფიშ გოართოიანაფა დოთინეფს უნჯღვერდჷ ჩინგიზ ყაენიშ ჯოხოთ. 1206 წანას, წყარმალუ ონონიშ ოდუდეწკჷმა მანჯაფილ შაყარუას მონღოლურ ტომეფქ თის ართგურობაშ ფუჩაფა დუდვეს. ქჷდიჭყჷ მონღოლეფიშ დოჸუნალეფიშ ეპოქაქ.
შანულამი წანეფი
1160-1227 — ჩინგიზ ყაენი 1215 — პეკინიშ ეჭოფუა 1256 — ალამუთიშ ჯიხაზურგაშ ეჭოფუა დო ასასინეფიშ სახენწჷფოშ მოჯალაგუა 1258 — ბაღდადიშ ეჭოფუა დო აბასიანეფიშ ოხალიფეშ თება 1260 — აინ ჯალუთიშ ბურჯაფი
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ტარზანიშ ლეგენდა (ფილმი)
„ტარზანიშ ლეგენდა“ (The Legend of Tarzan) — ოდუდსგინნაველე, ომალიმორე ფილმი წჷმოსახუაფონი პერსონაჟიშ გეშა, ნამუთ აკოქიმინუ ედგარ რაის ბეროუზიქ. ფილმიშ რეჟისორი რე დევიდ იეიტსი, სცენარისტეფი ადამ კოზადი დო ადამ ბრიუერი. თარ როლეფს — ალექსანდრე სკარშგორდი დო მარგოტ რობი. ააშ-ს პრემიერ რდჷ 2016 წანაშ 1 კვირკვეს.
სქოლიო
კატეგორია:ტარზანი კატეგორია:2016 წანაშ ფილმეფი
ტახინი
ტახინი – კოლუმბიშახიანი არქეოლოგიური ობიექტი მექსიკას. ტახინი კლასიკური მესოამერიკაშ ართ-ართი არძაშეე დიდი დო უშანულამაში ნოღა რდჷ. თინა პეულანდჷ ჩქ.წ. 600-1200 წანეფს. თე ბორჯიშ მალობას თაქ დოკიდილქ იჸუ მიარე ოხვამექ, დოხორექ, ბურთიშ ოლაჸაფე მოედანქ დო პირამიდაქ. ნოღაშ დონთხაფაშე, 1230 წანაშე XVIII ოშწანურაშ დალიერშახ მუშ არსებობაშე ევროპალეფს მუთუნი ვაუჩქჷდეს.
1992 წანას, მუში არქიტექტურაშ დო კულტურული შანულობაშ გეშა, იუნესკოქ ტახინი მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ. თე არქიტექტურა იკათუანს დეკორატიულ შინეფს დო მუშ კიდანჯალას გჷმორინაფილი რე ცემენტი, ნამუთ დჷნოსქილედი მესოამერიკაშო თი ბორჯიშო უჩინებუ რდჷ.
ტახინი ვერაკრუსიშ უშანულამაში ტურისტული აკანი რე დო წანამოწანას 650.000 მოძირაფუ სუმარენს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ატოჩაშ მუნიციპალიტეტი
ატოჩაშ მუნიციპალიტეტი (Atocha) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, პოტოსიშ დეპარტამენტიშ სუდ-ჩიჩასიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 7 533 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 2 058 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
სსრრ-შ შილა
სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ სახენწჷფო შილა — სსრრ-შ ოფიციალური სიმბოლო, სახენწჷფო გერბიწკჷმა დო ჰიმნიწკჷმა ართო.
''...согласно Положению о Государственном флаге СССР от 19 августа 1955 года Флаг государственный «...является символом государственного суверенитета СССР и нерушимого союза рабочих и крестьян в борьбе за построение коммунистического общества». Красный цвет флага — символ героической борьбы советского народа, руководимого КПСС, за построение социализма и коммунизма, серп и молот означают незыблемый союз рабочего класса и колхозного крестьянства. Красная пятиконечная звезда на флаге СССР — символ конечного торжества идей коммунизма на пяти континентах земного шара.|სტ. სახენწფო შილა, დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია''
წჷმარინუანს ჭითა, 1:2 პროპორციაშ, მანგკუნთხუამ ტილოშ ჟინი კუნთხუს (ბუნიშჸურე) ორქოშფერი მაგანა-ურო-მურიცხიშ კომპოზიციათ.
კატეგორია:სსრრ სახენწჷფო სიმბოლიკა
ბროდვეიშ თეატრი
ბროდვეიშ თეატრი (ინგლ. Broadway theatre, კუნტას. ბროდვეი) — კომერციული თეატრალური ხელუანებაშ გიშაკერძაფილი ჟანრი. ტერმინი მიოწურუანს თეატრალურ წჷმორინაშე 40 შხუ პროფესიულ თეატრის 500 ვარდა უმოსი აკანით, ნამუეფით თეატრალურ განობას იდვალუაფუ (ხოლო ართი თეატრი ლინკოლნ-ცენტრის), მანჰეტენს, ნიუ-იორკის. ლონდონი-შ უესტ-ენდიშ თეატრწკჷმა ართო ბროდვეიშ თეატრი ინგლისურნინამი მოსოფელს კომერციული თეატრიშ უმაღალაშ ოკუჩხალეს წჷმარინუანს.
ბროდვეიშ თეატრალური განობა ნიუ-იორკიშ პოპულარული ტურისტული გაჯინალი რე. ბროდვეიშ ლიგაშ ჰოიათ, ბროდვეიშ წჷმორინეფს 2009-2010 წანაშ სეზონს $1.02 მილიარდიშ ღირებულებაშ ბილეთეფქ გჷმიჩინჷ.
სქოლიო
კატეგორია:თეატრალური ჟანრეფი * თეატრი კატეგორია:მუსიკალური თეატრი
ინგუშეთი
200px|thumb|right|ინგუშეთიშ შილა 200px|thumb|right|ინგუშეთიშ გერბი ინგუშეთიშ რესპუბლიკა (რუს.: Респу́блика Ингуше́тия; ინგუშ.: ГIалгIай Мохк, ГIалгIайчен республик ) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმურს ობჟათეშ ფედერალურ ოლქიშა. ნანანოღა — მაგასი.
ოთანჯჷ ჩეჩნეთიშ, საქორთუოშ, ოორუე ოსეთიშ რესპუბლიკეფს. დირსხუ 1992 წანაშ 4 მანგის.
ისტორია
ინგუშეთი რუსეთიშ ნორთი რე 1810 წანაშე. 1921-24 წანეფს თინა სხუნუეფიშ გვალამი რესპუბლიკაშ ნორთი რე, ნამუქჷთ კავკაციას დირსხუნ. ინგუშეფიშ ავტონომიურ ოლქიქ 1924 წანას გიჭყჷ. 1934-1992 წანეფს თინა მეძობელ ჩეჩნეთის ქიმუართეს ჩეჩენო-ინგუშეთიშ ავტონომიურ სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკას, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის კუნტა პერიოდიშ მოხ.
მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული სტალინქ ინგუშეფს ნაცისტეფწკჷმა ალახანდაფა ეკაწამჷ დო ედომუშამი მახორობა ცენტრალურ აზიაშა გინახორუ. თინეფიშ ავტონომიურ რესპუბლიკაქ გეუქვჷ დო პრიგოროდნი რაიონქ მეძობელ ოსეთის ქაკათჷ. 1950-იან წანეფს ინგუშეფს ამნისტია გაგმუცხადეს დო დორთაშ ნება მეჩეს, მარა პრიგოროდნი რაიონი კინი ოსეთიშ ნორთო სქიდუდჷ დო თექ გინოხორაფილი ოსეფი დორთა-მოწადინაფილ ინგუშეფს ორცაშე უჯინედეს.
დაძაბულობაქ კონფლიქტშა გეგნირდჷ სხუნუეფიშ რცხუშ ხუალაშ უკული; ოორუე კავკაცია მაართა რდჷ სოდგა კონწარ ინტერეთნიკურ კონფლიქტეფქ მიწიჭყჷ რუსეთიშ ფედერაციას. 1992 წანაშ გჷმათუთაშ ბოლოს ვითობათ ვითოში ინგუში აძვილეს დორხველ ჸუდეეფშე ერღვაფედესკონ პრიგოროდნი რაიონშე, ართ დღაშა, თიშ უკული მუთ ვაკონტროლირაფონი ინგუშეფიშ ვაფორმალურ აკოანჯარაფილ ბუნაქ ნაზრანშე ოსეთიშ ტერიტორიას გიანთხჷ.
თიშ უკული თხოზინელეფიშ დოხორინი კონწარ პრობლემათ გეჯანჷ ინგუშეთიშ თარობას, ნამუსჷთ ხოლო უმოსო აკონწარენს მაღალი (50%) უმუშელობა, ეკოლოგიური კრიზისი, რუსეთიშ ჯარეფიშ მაღალი კონცენტრაცია მეძობელ ჩეჩნეთის მიმალი ლჷმაშ გეშა დო ირფელ თეს გეძინელი მეძობელ რაიონეფშე მუშახირზანელი ჩეჩენი თხოზინელეფი. ოსეთწკჷმა თხოზინელეფიშ დორთინაფაშ ოკითხუშა მუთუნ შანულამ აპიჯაფაშ მეჭირინდაფაქ დიო ვამიხუჯინჷ.
2002 წანას ნანანოღა ნაზრანშე მაგასშა გინიღეს.
2004 წანაშ კვირკვეს აკოანჯარაფილი ბუნაშ 570 მაკათურქ გემშეჭკირჷ ინგუშეთშა დო ნაზრანიშ ეჭოფუა მიკორინუ, თეშ გეშა ჸვილირქ იჸუ 90-შახ მენოღალექ. რუსეთიქ გენთხაფაშ ორგანიზაფას ჩეჩენეფიშ ოურდუმე ლიდერი შამილ ბასაევი დადანჷშოშურჷ.
კატეგორია:ინგუშეთი კატეგორია:კავკაცია
პანევეჟისი
პანევეჟისი (Panevėžys, 1917 წანაშახ — პანევეჟი) — ნოღა ლიეტუვაშ ოორუეშე, სიკაბეტაშ მეჯინათ ქიანას მახუთა აბანს რე; პანევეჟისიშ მაზრაშ დო პანევეჟისიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლიეტუვაშ ნოღეფი
მალტური ნინა
მალტური ნინა (მალტურო: Malti) — მალტაშ ოფიციალური ნინა (ინგლისურწკჷმა ართო ). მალტური სემიტურ ნინეფშე ევროპაშ აკა ნინა დო ევროპაშ რსხუშ აკა ოფიციალური ნინა რე. მალტურ ნინას ნერჩო გიადუ არაბული ნინაშ ართ-ართი დიალექტიქ. თინა თაშნეშე აკა სემიტური ნინა რე, ნამუთ ირინუანს ლათინურ ჭარალუას.
სქოლიო
კატეგორია:სემიტური ნინეფი
ჩეხეთი
ჩეხეთიშ რესპუბლიკა (Česká republika; კუნტა ჯოხო ჩეხეთი, Česko) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი ქიანა ცენტრალურ ევროპას. ოორუეჸურეშე უხურგანს პოლონეთი, ბჟადალშე — გერმანია, ობჟათეშე — ავსტრია დო ბჟაეიოლშე — სლოვაკეთი. ქიანაშ უდიდაში ნოღა დო ნანანოღა რე პრაღა, ნამუშ მახორობა დოხოლაფირო 1,3 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს.
ჩეხეთი პლურალისტური, მიარეპარტიული საპარლამენტო ქიანა რე, ნამუთ ევროპაშ რსხუშ დო ნატოშ მაკათური რე.
გეოგრაფია
ქიანა იდვალუაფუ ცენტრალურ ევროპას. ომძღჷ ქიანეფი: პოლონეთი, სლოვაკეთი, ავსტრია, გერმანია. ფართობი რე 78.866 კვ.კმ.
ჩინებული ჩეხეფი
სპორტსმენეფი: ემილ ზატოპეკი (ძალეოსანობა), ვერა ჩასლავსკა (ტანვარჯიში), ვერა მენჩიკი (ჭადრაკი), ივან ლენდლი, მარტინა ნავრატილოვა, იანა ნოვოტნა, მარტინა ჰინგისი (არძა ჩოგბურთი); იარომირ იაგრი (ჰოკეი).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩეხეთი კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
ჯვ. წ. 522
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 522 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
მაინასი (პროვინცია)
thumb|right|150px|მაინასიშ პროვინცია მაინასი – ლორეტოშ რეგიონიშ პროვინცია (პერუ). მაინასის ოორუეშე ომძღჷ ეკვადორი დო კოლუმბია. მაინასიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა იკიტოსი. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 536,423 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 4.3 ადამიერი. მაინასიშ ფართობი რე 119,859.4 კმ². პროვინცია ირთუ 13 რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
საბიჰა გიოქჩენიშ ჯოხოდვალაშ საირქიანო აეროპორტი
საბიჰა გიოქჩენიშ ჯოხოდვალაშ საირქიანო აეროპორტი (İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı) — საირქიანო აეროპორტი თურქეთის, ნოღა სტამბოლს, ნოღაშ ცენტრიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 35 კილომეტრის, ნოღაშ აზიურ ნორთის. აეროპორტის ჯოხოქ გიადჷ თურქეთიშ ისტორიას მაართა ოურდუმე-მაფურინე ოსურიშ საბიჰა გიოქჩენიშ პატიგედვალაშო.
2014 წანაშო, აეროპორტიქ ენინალჷ 23,5 მლნ ადამიერს, თე მაძირაფალით ევროპას 18-ო რე. აეროპორტი აკაგეს ათათურქიშ ჯოხოდვალაშ სტამბოლიშ აეროპორტიშ გოვითარაფაშ ღანკით. აეროპორტშე მეფურინუნა Pegasus Airlines-იშ, Turkish Airlines-იშ დო Borajet-იო ავიაკომპანიაშ ფურინჯეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეთიშ აეროპორტეფი
16 გჷმათუთა
16 გჷმათუთა (ოქტომბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 289-ა დღა (ნარკი წანეფს — 290-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
შტუტგარტი
შტუტგარტი (Stuttgart) — ნოღა გერმანიას, ჰესენიშ ნანანოღა. ნოღას ოხორანს 606, 588 ადამიერი (2010). ნოღა ჩინებული რე ოკუჩხბურთე კლუბით: „შტუტგარტი“.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანიაშ ნოღეფი კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
ჯვ. წ. 1143
ნაღურა
კატეგორია:
ტიუმენი
ტიუმენი (Тюмень) — ნოღა რუსეთის, ტიუმენიშ ოლქიშ უშხუაში ნოღა დო ადმინისტრაციული ცენტრი, ნამუთ მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე, 2 500 კმ-იშ მეძენას იდვალუაფჷ.
ტიუმენი ცჷნდჷრს მაართა რუსული ხორუა რდჷ. თიქ დირსხჷ 1586 წანას, რუსეთიშ გოძინას ხეონწყუალო. ტიუმენი ურალიშ გვალეფიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ ართ-ართი არძაშე შანულამი ოხერეჭე დო ეკონომიკური ცენტრი რე. ტიუმენი აკმაართიანენს მუსხირენ შანულამ ოვაჭარე მარშრუტის დო ონიშე წყარეფწკჷმათ რსხუ უღუ. ტიუმენქ ოურდუმე ხორუაშე შხუ კომერციულ დო ოხერეჭე ნოღათ ბიწორას გჷნირთჷ. ჯვეში ტიუმენიშ ცენტრალურ ნორთის მიარე ისტორიული ნოდგჷმი რე.
ასე ტიუმენი შანულამი ბიზნეს ცენტრი რე.
ნოღაშ თარობა
ტიუმენიშ ოკანონმადვალე ხეშუულობა რე ნოღაშ დუმა. დუმა ოკანონმადვალე საქვარეფწკჷმა ართო, ნოღაშ ოსხუნუე ადმინისტრაციაშ მადუდეს შანენს, ნამუთ ნოღაშ თარი ემაჸონაფალი რეა.
ოლქიშ თარობა
თიშ გეშა, ნამჷ-და ტიუმენი ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რენ, არძა მამამრთალი ორგანო ნოღას იდვალუაფჷ. თენეფი რე:
ეთნიკური ბუნეფი
ტიუმენიშ მახორობა ოში შხვადოშხვა ეთნიკური გოჭყაფაშ ადამიერს იკათუანს. თინეფშ შქას არძაშე უმოსი რე:
სქოლიო
კატეგორია:ტიუმენიშ ოლქიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
აივ
ადამიანის იმუნოდეფიციტის ვურუსი
ლაიტიშ კათა
ლაიტიშ კათა (ესპ. Hombres de maíz) რე გვატემალარი ჭარუშ დო ნოველისტიშ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატიშ მიგელ ასტურიასიშ რომანი, გიშაშქუმალირ 1949 წანას. ლაიტიშ კათა ჟირნერ კათაშ იდეურ კონფლიქტიშ ისტორია რე. ართ კატეგორიაშ კათაშ, გვატემალაშ აბორიგენეფიშ აზრით, ლაიტი წიმინდე ჩანარი რე, მაჟია კატეგორიაშ აზრით ხვალე კომერციულ პროდუქტი.
ტუნარიშ ერუანული პარკი
მინი|300პქ|ნოღა [[ვილია-ტუნარი წყარმალუ ჩაპარეს]] ტუნარიშ ერუანული პარკი (Parque Nacional Tunari) — ერუანული პარკი ბოლივიას, კოჩაბამბაშ დეპარტამენტის. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 2 200 - 4 400 მეტრას. ფართობი 3 090 კმ²-ს აკმადგინანს. დირსხუ 1962 წანას.
პარკიშ ტერიტორიას გოფაჩილი რე 30 გვარობაშ ძუძუშმაწუალი დო 143 გვარობაშ მაფურინჯე. ოშქაშე წანმოწანური ტემპერატურა 12 °C- რე, ნოლექეფიშ მუდანობა 600 მმ.
რეგიონს გოვითარაფილი რე ტურიზმი, მუსჷთ აბანობურეფშო უდიდაში შანულობა უღუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ ერუანული პარკეფი
რჩქალი ოკიანე
რჩქალი ოკიანე (გიოდჷ პორტუგალიარი მარკვიე ფერნანდო მაგელანქ) — მოსოფელიშ უდიდაში წყარიშ რეზერვუარი. თინა მითმიკინენს დიხაუჩაშ ჟიდონფაშ ნასუმორს, საართო ფართობით 179,7 მილიონი კმ²; ოკიანეს მეხოლაფირო 25 000 კოკი რე, ნამუშ უმენტაშობა ეკვატორიშ ობჟათეჸურე იდვალუაფუ. ოკიანეშ ქვინჯი ბჟადალჸურე უმოსი ტომბა რე ბჟაეიოლწკჷმა ალაზიმაფათ. თიში არძოშე უმოსი ტომბა აბანიშ – მარიანიშ რღამილიშ სიტომბა 11022 მეტრა რე.
ედომუშამ რჩქალი ოკიანეს მოდვალირი რე ვულკანური გოჭყაფაშ კოკეფი. ნამთინე ათეცალ კოკის გოლუას მანჯანეფქ ქჷგაარდჷ, ნამუშ უკულით კოკეფქ ზუღას ქიმშადინეს, დო თინეფიშ აბანს რკალქ – მარჯანიშ რიფეფქ ქჷდოსქიდჷ. ოკიანეს გოლუაფირი აფჷ აქტური ვულკანეფიშ ჯაჭვი, ნამუსჷთ „დაჩხირიშ რკალს“ უძახჷნა. რჩქალი ოკიანეშ რეგიონი იხასიათებუ ტროპიკული შტორმეფით – ტაიფუნეფით, ნამუეფით იხასიათებუ მერთა-მორთაშ რეღმეფით, მუთ ვულკანეფიშ ეშაგორგოთიშ დო წყარიშთუდონი დიხაშნწალუაშ მოღალუ რე.
რჩქალი ოკიანეშ კათეფს დორხველ ხვარებაშო უთარაშო მოჸუნა ოჩამალი ჩანარეფი. მარა, მინი კოკეფს უღუნა თინერი ოექსპორტე კულტურეფით, მუნერეფით რე, ქოქოსიშ კაკალი დო ზეთიშ პალმა. ანდა მორჩილი კოკოშო ჩხომჭოფუა ურცხოული ვალუტაშ მუშნაველიშ უშანულამაში წყუ რე. შხუ ჩხომჭოფუ ოწარმეეფი მორჩილას რე. თინეფი აძვილებურეფი რენა კონკურენცია გამუკუჸონანჷ იაპონიაშ დო რუსეთიშ ფედერაციაშ შხუ ჩხომმაჭოფუ ფლოტეფს. პალმეფამი პლაჟეფიშ, მანჯანიშ რიფეფიშ დო ბჟალამი კლიმატიშით, რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი ტურისტეფს ძალიერო მიკმიჭოფანს.
მინი|300პქ|მარძგვანურე|რჩქალი ოკიანე გლობუსის
ზოხორინელი ქიანეფი
1 ტაივანიშ ზოხორინალა ონირზებელი თემა რე.
ფისი (წყარმალუ)
ფისი (ინგლ. Peace River, ფრანგ. rivière de la Paix) რე წყარმალუ კანადას, იჭყაფუ კირდეამ გვალეფს, ოორუე ბრიტანეთიშ კოლუმბიას, გიშმურს ალბერტაშ პროვინციას დო ინაკათუ წყარმალუ ატაბასკას დო აფორმირენს დოლმახორეეფიშ წყარმალუს, ნამუთ რე მაკენზიშ ნადუ. წყარმალუ ფისიშ სიგინძა რე 1,923 კმ. ღანჩოშ ფართობი 306,000 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ალბერტაშ წყარმალუეფი
ჰინდი ნინა
ჰინდი (დევ. हिन्दी) — ინდოარიული ნინაშ ჯოხოდვალა, ვარდა ნინეფიშ დიალექტური კონტინუუმი, გოფაჩილიე ინდოეთიშ ოორუე დო ცენტრალურ რეგიონეფს.
ორაგადუე დონეს ნინეფი ჰინდი დო ურდუ პრაქტიკულო ვეშხვეებუაფჷნა (ქძ. ჰინდუსტანი). ნინა ურდუ თით გინშხვავებუ ჰინდიშე ნამდა, ურდუს ბრელი მუდანობათ არაბული დო სპარსული ნორსხებუ ზიტყვეფი დო არაბული ანბანი უღუნჷ, მუჟანსჷთ ტრადიციულ ოჭარალე ჰინდის — დევანაგარიშ ანბანი.
ჩინებეფი
ჰინდი (ფართო გაგებათ) აკმიკათუანს ბრელ შხვა ალაზჷმაფათ მორჩილ ნინას დო დიალექტის ინდოეთის დო პაკისტანს: სანსი, კაბუტრა, ბუნდელი (600 ვითოშიშე მუსხირენ მილიონშახ), ბრაჯი, ჰარიანი, კანაუჯი, ბჰაია, ჩამარი დო შხვა.
სტატუსი
ოფიციალური ნინა:
გოფაჩუაშ არეალი:
ინდოეთი (შტატეფი: უტარ-პრადეში, მადჰია-პრადეში, ჰარიანა, ბიჰარი, რაჯასტანი, ჰიმაჩალ-პრადეში, დელი), ნეპალი, ფიჯი ...
ანბანი
ჰინდი გჷმირინუანს ანბანს, ნამუთ წჷმარინუანს სანსკრიტული ანბანიშ დევანაგარიშ გოფაჩილ ფორმას (გეძინელიე 8 ფონემა). ანბანს 54 სრულფასუანი ასო-შანიე. არსებენს მიარე დუმახვარაფალი დო დიაკრიტიკული შანი დო ლიგატურა.
სანსკრიტული დევანაგარი წჷმარინუანს თ.გ. ლაწკარამ ჭარალუას. ირ წორხონარამიშ ემაშანალი ფონემა (გჷშაკერძაფილი შანეფიშ მოხ) თხილერი წესიშობურო იკითხირუაფჷ გეჸვენჯი მერკე ხონარამიშ अ a–იშ ელაჸუნაფათ. ალმახანურ ჰინდიშ ჭარალუას თე თხილერ წესის თარო ორხველჷ (თიან ხოლო ნორთობური) ხვალე სანსკრიტიშე ნორსხებუ ზიტყვეფი. დო კინე მუ ჰინდი–ჭარალუას საართო უნივერსალური წესიშ მეჯინათ წორხონარამი ლაწკარიშ დო ზიტყვაშ ბოლოს (ირნერი დიაკრიტიკული შანიშ უმუშო) თე მერკე अ a–შ უმუშო გჷმირაგადუაფუ. თენა ნორთობურო ართულენს გოთინილ (ლაწკარამ) კითხირს, მუშენ-და მიარეფონემიან ზიტყვეფს ლაწკარეფიშ ზუსტი გოთანჯუა შხირას ნინაშ მუჭოთ ოდაბადეშ ნინაშ რჩქინას ითოლიწონენს დო დჷმაგურაფალშო ტრანსკრიფციაშ საჭირებას ქიმინჷნს. თაჸურეშე გიშულირი, ალმახანური ჰინდი–ჭარალუაქ ხვალე პიჯალურო შილებე ლაწკარამ ჭარალუათ იკოროცხუასინჷ.
წოროხონარიელეფი
(ასოეფიშ წოროგეჸვენჯობა უჯვეშაშ ინდოარ ფილოლოგეფიშენი აკომუშებული გორკვეული წესიშ დო რანწკიშ (არტიკულაციაშ პრინციპეფიშ) მეჯინათიე აკოქიმინელი, კანკალეს მარგალური ომანგე ფონემა აფჷ ეკოჸუნელი უმოსი ნათელი აღქმაშო):
क ka ख kha (ქ) ग ga घ gha ङ ṅa च ca छ cha ज ja (ჯ) झ jha (ჯჰ) ञ ña ट ṭa ठ ṭha ड ḍa ढ ḍha ण ṇa त ta (ტ) थ tha (თ) द da ध dha न na प pa फ pha (ფ) ब ba भ bha म ma य ya र ra ल la व va श śa ष ṣa स sa ह ha.
ჭურჭულიშ მოხვარათ გოფაჩილი გეძინელი ასოეფი, ნამუთ ჰინდიშ ორხველურჷ სასაშიერ ფონემეფს ასახენს:
ड़ ṛa ढ़ ṛha.
क़ qa (ყ) ख़ Kha (ხ) ग़ ġa (ღ) ज़ za फ़ fa (ალმახანურ ჰინდის ჭურჭულს უმენტაშო ვახვარენა თი ტენდენციათ, ნამდა მოჩამილი ნორსხებუ ფონემეფი ჰინდიშო დაჷმახასიათაფალი ხვალამა ასო–ბგერეფო წჷმირაგადუაფუ: क ka ख kha (ქ) ग ga ज ja (ჯ) फ pha (ფ)).
ხონარიელეფი
კუნტა ხონარამეფი:
გრჷძე ხონარიელეფი:
आ ā (წორხონარიელწკჷმა პოზიციას – ा) ई ī (წორხონარიელწკჷმა პოზიციას – ी) ऊ ū (წორხონარიელწკჷმა პოზიციას – ू) ओ o (წორხონარიელწკჷმა პოზიციას – ो).
დიფტონგეფი :
გვერდოხონარიელეფი  (ხვალე სანსკრიტიშე ნორსხებუ ზიტყვეფს):
თეშ მოხ, ჰინდის რე  გეძინელი  (თაშ ბთქუათ: დიაკრიტიკული) შანეფი :
ხონარიელიშ უკული ფონემეფი ङ ṅa ञ ña ण ṇa न na დო म ma შხირას გჷმიხანტუ შანეფით ँ ვარდა ं, სანსკრიტიშე ნორსხებუ კანკალე ზიტყვას წორხონარიელს ह ha უღჷ ფორმა ः.
გჷშაკერძაფილი შანი ् – წორხონარიელს „უფაჩუნს“ თიშ ლაწკარამ ხონარიელს अ a.
ინგლისური ნინაშე ნორსხებუ ზიტყვეფს ხონარიელიშ [ɒ] გჷშახანტაფალო არსებენს შანი ॅ, სამანგ. डॉक्टर ḍôkṭar (doctor).
თაშნეშე არსენებს მიარე ლიგატურა, ანუ წორხონარიელეფიშ ართიანშა გჷნობუნაფაშ შედეგო მეღებული ასო–შანეფიშ ფორმა. არძაშე შხირიე სუმი თინეფშე:
त्र tra क्ष kṣa ज्ञ jña.
გიოშქუმალარი შანეფი :
। „ჭურჭული“ დო ॥ „აბზაციშ, ტექსტიშ თებაშ შანი“. ევროპული ნინეფიშ გოლინათ გჷმირინუაფუ დახე არძა შხვა გიოშქუმალარი შანი ხოლო.
მეტყველებაშ ნორთეფი
ჰინდის რე 10 მეტყველებაშ ნორთი: (ტერმინოლოგია, მუშო ოკო რაგადი, სანსკრიტული ნინაშე რე ნორსხებუ, თეშ, მუჭოთ ბრელ ევროპულ ნინას – ლათნურშე)
ლექსიკა
ფრაზეფი დო ზიტყვეფი
რიცხვეფი
ლექსიკონები
მერი ასათიანი: ალმახანური სალიტერატურო ჰინდიშ ლექსიკოლოგიაშ საკითხეფი / გ. წერეთლიშ ჯოხ. ბჟაეიოლმარჩქინჯობაშ ინ-ტი - ქ. : მეცნიერება, 1980
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი *
წყარმალუშ ლაფა
წყარმალუშ ლაფა — წყარიშ ჟიდოხიშ აბსოლუტურ სიმაღალეფიშ შხვაობა წყარმალუშ ოდუდეს დო აკაკათაფუს ვარა თიში ნამდგაინ მუნაკვათაშ ბოლოეფც შქას. წყარმალუშ ლაფაშ მეზიმაფა ოსქვებური მუნაკვათაშ კალაპოტიშ სიგჷრძაწკჷმა რე წყარმალუშ გეკინალა დო გჷმიხანტუაფუ %-ეფით.
წყარმალუშ ლაფაშ ოხასიათაფალო ანგარიშენა ლაფას კალაპოტიშ 1 კმ-ის. დჷკიშ წყარმალუშ 1 კმ-ის ლაფა ომანგჷ მუსხირენი სმ (სამანგათ, წყარმალუ დონიშ ლაფა 10,2 სმ), ოდო გვალაშ წყარმალუშ - მუსხირენი მეტრა (სამანგათ, წყარმალუ ზუფუშ ლაფა 21 მ).
ლიტერატურა
კატეგორია:წყარმალუეფი
აფშერონიშ ჩქონი
აფშერონიშ ჩქონი (Abşeron, სპარსულო შანენს წყითე წყარეფიშ აბანს) — ჩქონი კასპიაშ ზუღას. თიში სიგჷრძა დოხოლაფირო 60 კმ.
აფშერონიშ ჩქონს იდვალუაფუ აზერბაიჯანიშ ნანანოღა — ბაქო, თაშნეშე აფშერონიშ რაიონიშ ნორთი.
ჩქონი ჩინებული რე ნაფთობიშ მოპალუათ. ნაფთობიშ ინდუსტრიული მოპალუაქ თაქ 1870 წანაშე დიჭყჷ. თეშ მოხ, აფშერონიშ ჩქონი თაშნეშე დიდარი რე ჯიმუთ, მინერალური წყარეფით დო ლეტაშ ვულკანეფით. აფშერონიშ ართ–ართ ოქინაფუობას წჷმარინუანს ორთაშობური გაზი, ნამუთ მუშით იჭუ, იანარდაღწკჷმა.
1918 წანას, აფშერონიშ ჩქონს რდჷ ცენტრალური კასპიაშ დიქტატურა, სახენწჷფო, ნამუსჷთ გოართოიანაფილი ომაფე ელურედჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ჩქონეფი კატეგორია:კასპიაშ ზუღაშ ჩქონეფი
სენიორ პრეზიდენტი
სენიორ პრეზიდენტი (ესპ. El Señor Presidente) — გვატამალარი ჭარუშ დო ნოველისტიშ მიგელ ასტურიასიშ რომანი, გიშაშქუმალირ 1949 წანას.
ჯვ. წ. 1144
— ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1140-იანეფიშ 6-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1144 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯვ. წ. 523
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 523 წანა.
ნოდარ დუმბაძე
ნოდარ დუმბაძე (დ. 14 კვირკვე, 1928, ქართი — ღ. 4 ეკენია, 1984, ქართი) — ქორთუ ჭარუ დო პოეტი. შინელი რე წიგნებით: მა, ბებია, ილიკო დო ილარიონი, ჩე შილეფი, კუკარაჩა დო შხვა. რე რუსთაველიშ პრემიაშ ლაურეატი 1975 წანას დო ლენინური პრემიაშ ლაურეატი 1980 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი კატეგორია:რუსთაველიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1928 კატეგორია:ნაღურა 1984
თანაფა
thumb|მარცხნივ|250px|[[ოთანაფე მარქვალი|ოთანაფე მარქვალეფი]] თანაფა — უკაბეტაში ქირსიანული დღახუ, ნამუთ იშანუაფჷ ახალი სტილით 4 პირელს დო 8 მესიშ შქას იოსე ქირსეშე ღურაშა გერჯგინაშ გეშა. თანაფას წჷმი უწორუანს 40–დღამი პიჩვანი, ოხვამე ოზადუ, აღსარება დო ზიარობა, ვნებაშ მარა. ქირსიანეფშო თენა რე ზეიმეფიშ ზეიმი, ნამუთ მესიაშ მოლინას იშანუანს, ნამუშეთ მოსეშ კათა ეგვიპტეშ ჭკორალუაშე დუდიშ გიშაღალაშ უკული ორცებენდესჷნ, ნამუსჷთ ბიბლიური წჷმიმორაგადეეფი ქადაგენდეს დო ნამუშჷთ სინედრიონიშ ნებათ ჯვარსეგაფილჷ ქირსეშ სახეთ გჷნხორციელჷნ.