cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ფუნაფუტი
მახორობა
2017 წანას ატოლიშ მახორობა აკმადგინანდჷ 6,320 ადამიერს, თენა არძაშე მიარემუდანამი ატოლი რე ქიანას. ატოლიშ ართ-ართ ოფუტეს (ვაიაკუს) იდვალუაფჷ თარობა. მინშა რაგადანა, ნამჷ-და ტუვალუშ ნანანოღა რე — ფონგაფალე ვარ-და ვაიაკუ, მარა ოფიციალურო ქიანაშ ნანანოღა რე ედომუშამი ატოლი ფუნაფუტი. ფონგაფალეშ, ფუნაფალაშ დო ამატუკუშ კოკეფს იროიანი მახორობა ჸუნს. გვალო ატოლს 9 დოხორინელი პუნქტი რე:
ჯვ. წ. XV ოშწანურა
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
ფუნაფუტი
ამატუკუ
გვალო 2017 წანაშ ეჭარუათ, თე 9 დოხორინელი პუნქტის მახორობაშ მუდანობა 6,320 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
ეკონომიკა
ფუნაფუტის რე აეროპორტი ეიოფურინალ-დაფურინალი საროტით, ოსუმარე (Vaiaku Langi Hotel), ადმინისტრაციული დგჷმილეფი, ტრადიციული სტილით — პალმაშ ფურცელეფით დო თეხანური — ცემენტით აკოგაფილი ოხორინალი ჸუდეეფი.
ჯვ. წ. XV ოშწანურა
კატეგორია:ჯვ. წ. XV ოშწანურა
ფუნაფუტი
ოქინაფუეფი
ატოლ ფუნაფუტის არძაშე შანულამი ოქინაფუ რე — ტუვალუშ ოხვამე. მაჟირა ოქინაფუ — ამერიკული ფურინჯიშ ნოსქილედეფი, ნამუქჷთ ფუნაფუტის მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის გჷთოლჷნ, მუჟამსჷთ ეიოფურინალ-დაფურინალი საროტი გჷმირინუაფუდჷ ააშ-იშ ოურდუმე-ოჰეერე ნძალეფიშით გილბერტიშ კოკეფიშ ოთხილარო (ასეშო კირიბატიშ კირიბატიშ ნორთი რე). ააშ პრეტენზიას აცხადენდჷ ფუნაფუტიშა 1970-იანი წანეფიშ დალიას მაჸალობაშ ხეკულუაშ ხემოჭარუაშახ.
სქოლიო
კატეგორია:ტუვალუ კატეგორია:ოკიანეთიშ ნანანოღეფი კატეგორია:ტუვალუშ ნოღეფი კატეგორია:ტუვალუშ კოკეფი კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი კატეგორია:ოკიანეთიშ კოკეფი
ანკორაიმესიშ მუნიციპალიტეტი
ანკორაიმესიშ მუნიციპალიტეტი (Ancoraimes) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ ომასუიოსიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 16 538 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 256 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ცერერა
ცერერა (სიმბოლო:, 1 Ceres) —ასტეროიდული ტიპიშ ჯუჯა პლანეტა. ცერერა ძირუ იტალიარ ასტრონომქ ჯუზეპე პიაციქ 1801 წანაშ 1 ღურთუთას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბჟაშ სისტემა კატეგორია:ჯუჯა პლანეტეფი
კამბოჯა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფი კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
რეღმეფი
მინი|300პქ|ოკიანს გორჩქინელი რეღმა მინი|300პქ|რეღმა რეღმეფი — ზუღაშ დო ოკიანეშ ჟიდოხის გორჩქინელი წყარიშ დიდი მასეფი. რეღმეფიშ გჷშმაჭანაფალი ბაძაძეფი რე თუთაშ დო ბჟაშ მეზინდუალაშ ნძალეფი, ბორია, ატმოსფერული წნევაშ თირაფალა, წყარიშთუდონი დიხაშნწალუეფი დო ზუღაშ ქვინჯიშ დეფორმაცია.
თე ბაძაძეფიშ ოსქვებურო გჷშმაგორუნა მორთაშ, ბორიაშულ, ბარიულ დო სეისმურ რეღმეფს.
რეღმეფი, ნამუეფით უმუსოფუო წისაფულენს ენერგიაშ ჟიქიმინჯალასჷნ, აძვილებაშობური რე, ოდო რეღმეფი, ნამუეფით გჷშმაჭანაფალი ნძალეფიშ ჟიქიმინჯალაშ მეჭყვიდუაშ უკულით აგინძორენც ქიმინჯალასჷნ, დუდიშული რე. ართიანშე აშხვანერენა რეღმეფს ნორთიეფიშ ყარაფის დო რეღმეფიშ ფორმაშ ძირაფუონ ყარაფის, მუთ გჷმიხანტუ თინეფიშ პროფილიშ გჷნოაბანუათ ოფირჩას. ნორთიეფი რეღმეფს გჷნიაბანუაფუ რანგვილი ვარა დახე რანგვილი ტრაექტორიეფით. ზუღაშ რეღმეფიშ ჯინჯიერი მახასიათაფალიე:
რეღმეფიშ გჷნოაბანუაშ ნჭება ვარა ფაზური ნჭება რე რეღმეფიშ პერიოდი. ბორიაშულ ზუღაშ რეღმეფიშ პერიოდი 30 მერქას ვა უმონს, ბარიული დო სეისმური ზუღაშ რეღმეფიშ პერიოდი რე წუნეფი, ვითული წუნეფი დო სათეფი. მორთაშ რეღმეფიშ პერიოდი გჷთმიხურგუ სათობათ.
ბორიაშულ რეღმეფი აძვილებაშობური რეღმეფი რე. ღილე ზუღას თინეფიშ სიგჷრძა ნამთინეშა 400 მ ოჭირინუანს, სიმაღალა 12-13 მ, ოდო ნჭება 14-15 მ/წნ. ტომბა ზუღას რეღმეფიშ ხასიათის გჷთმოპიჯუნს ბორიაშ ნჭება დო ხანგინძალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოკიანოლოგია
აბულ-სამსარიშ ქჷნდჷრი
აბულ-სამსარიშ ქჷნდჷრი — მერიდიანული ქჷნდჷრი ობჟათე საქორთუოს. ახალქალაქიშ პლატოს გუმორთუნს წალკაშ ქვიბიშ დო ფარავანიშ ტობაშ ტაფობიშე. ოორუეშე გოხურგელიე წყმ. ქციაშ დო ობჟათეშე წყმ. ფარავანიშ ლეხერით. სიგჷრძა 40 კმ. ეაფილიე ნეოგენური დო მაოთხაშური ანდეზიტიშ, ანდეზიტ-დიციტიშ, ბაზალტიშ დო დოლერიტიშ ლავეფით, ტუფბრექჩიეფით დო ტუფებით. დასაბაღო მაღალი დო კინდღფერდეფამი ქჷნდჷრიშ მობირტყაფილ კუნწულს გორანწკილიე ქუამ-კირდამი ვულკანური გვალეფი: თავკვეთილი (2583 მ), შავნაბადა (2929 მ), სამსარი (3285 მ) ფირჩა, როხეფით მოფინელი კალდერათ. ობჟათეშე გერე აბულ-სამსარიშ ქჷნდჷრიშ დო ჯავახეთიშ ნარაზენიშ უმაღალაშ გვალა დიდი აბული (3301 მ) დო ხოლო უმოს ობჟათეშე — ჭიჭე აბული (2800 მ). გვალეფიშ ფერდიეფი დო ჯინჯი მოფინილიე კარკალით — თ. გ. ქუაშ ზუღეფით.
სამსარიშ ქჷნდჷრს წჷმოსქილადირიე ჯვეში გოჸინუაშ შანეფი : ცირკეფი, კარეფი დო ტროგეფი. გოქუნილიე სუბალპური დო ალური დოლოეფით. სამსარიშ, დიდი აბულიშ დო ნამთინე შხვა ვულკანური კონუსიშ ოორუე ფერდიეფს აფხვადუნა დეკიანეფით.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ქჷნდრჷეფი კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდრჷეფი
ჯვ. წ. XVI ოშწანურა
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
...
კატეგორია:ჯვ. წ. XVI ოშწანურა
კოლუმბიარეფი
კოლუმბიარეფი (ესპ. - colombianos) - ესვარილ გამნარყიშ კათა ობჟათე ამერიკა ს, კოლუმბია შ თარი მახორობა. მუდანობა - 34,5 მლნ ადმ., თაურეშე - 32,5 მლნ ადმ. კოლუმბიას ოხორანს (1992). ვენესუელა ს კოლუმბიარეფიშ მუდანობა - 1,75 მლნ, თაშნეშე ოხორანა ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს დო შხვა ქიანეფს. თარი რელიგია -  კათოლიციზმი. ნინა -  ესპანური ნინა შ აკანური ვარიანტი. <div style="z-index: 2; opacity: 1; margin-left: 338px; margin-top: 223px;" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".4"><div title="Protected by Grammarly" class="gr-textarea-btn_status" data-grammarly-reactid=".4.0">
გოჭყაფა
<div style="z-index: 2; opacity: 1; margin-left: 338px; margin-top: 292px;" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".6"><div title="Protected by Grammarly" class="gr-textarea-btn_status" data-grammarly-reactid=".6.0">   კოლუმბიაშ ტერიტორიაშა  ესპანარეფი შ მულაშა ოხორანდეს  ინდიარეფი  ჩიბჩა-მუისკეფი. თინეფიშ უმენტაშობა გოჭყვიდეს ვარდა ნორთობურო ასომილაფირქ იჸუეს. <div style="z-index: 2; opacity: 1; margin-left: 338px; margin-top: 420px;" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".8"><div title="Protected by Grammarly" class="gr-textarea-btn_status" data-grammarly-reactid=".8.0">   კოლუმბიარ კათაქ ისტროიულო სუმ კომპონენტშე აკორთჷ: აბორიგენ-ინდიარეფი, ესპანარეფი დო ნეგრეფი. ესპანარეფქ, ალმახანურ კოლუმბიაშ ტერიტორიას დოხორაფა დიჭყეს 17 ოშწანურაშ დაჭყაფუს. 17 ოჭანურაშ ბოლოშე, ნეგრეფი აფრიკაშე მოჸუნდეს ჭკოლარო. 18 ოშწანურას რდჷ - 45% მეტისეფი, 33% ჩეკანამეფი, 17% ინდიარეფი დო 5% ნეგრეფი. ასე კოლუმბიას ესპანურნინამ კოლუმბიარეფიშ მოხ, ნამუთ რასობურო უმენტაშო აკმოდირთუ მეტისეფშე დო კრეოლეფშე, ოხორანს 300-400 ვთშ. ინდიარი. თაქ მახორუ ინდიარეფს ასქილადირ დო თხილერ აფუნა მუნეფიშ ნინეფი დო ტრადიციული რწუმეფი. ასე ინდიარეფი - 10%, მულატეფი დო სამბო - 15%, ნეგრეფი - 4%. დოსქილადირეფი - მეტისეფი დო ჩეკანამეფი. 19 ოშწანურაშ მა-2-ა ნორთის თაქ ესპანარეფიშ მოხ შხვა ქიანეფშე ხოლო მიგრაციათ გინიხორეს. ქიანაშ ზოხო ნორთეფს უმენტაშო რე ინდიარული ელემენტეფი. კუნდინამარკაშ, ბოიაკაშ, სანტანდერიშ, კაუკაშ, ნარინიოშ დო უილაშ დეპარტამენტეფს - უმენტაშო მეტისეფ ოხორანა. ჩეკანამეფი უმენტაშო ნოღაშ მახორუეფი რენა, გიშაკერზაფილო კალდასიშ დო ანტიოკიაშ დეპარტამენტეფს. მულატეფი, სამბო დო ნეგრეფი უმენტაშო წყარპიჯ რაიონეფს ოხორანა. <div style="z-index: 2; opacity: 1; margin-left: 338px; margin-top: 3309px;" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".a"><div title="Protected by Grammarly" class="gr-textarea-btn_status" data-grammarly-reactid=".a.0">
ლიტერატურა
<div style="z-index: 2; opacity: 1; margin-left: 338px; margin-top: 6233px;" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".g"><div title="Protected by Grammarly" class="gr-textarea-btn_status" data-grammarly-reactid=".g.0"> <div style="z-index: 2; opacity: 1; margin-left: 338px; margin-top: 6403px;" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".l"><div title="Protected by Grammarly" class="gr-textarea-btn_status" data-grammarly-reactid=".l.0">
კატეგორია:კოლუმბიარეფი კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ კათეფი კატეგორია:რომანული კათეფი
CERN
ატომური რკვიეფიშ ევროპული ორგანიზაცია - CERN, ცერნი, (ფრანგ. Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire) რე არძოშ უდიდაში ლაბორატორია მოსოფელს. დორსხუაფილი რე ჟენევაშ ხოლოს, შვეიცარიაშ დო საფრანგეთიშ ტერიტორიეფს. ორგანიზაცია ჩინებული რე მუჭოთ ინტერნეტიშ დაბადებაშ აბანი. დირსხუ 1954 წანაშ 29 ეკენიას. ლაბორატორიას გურაფულენა შხვადოშხვა თეორიეფს დო ექსპერიმენტეფს.
ჯეკი ჩანი
thumb|ჯეკი ჩანი
ჯეკი ჩანი (Jackie Chan; დაბადებაშ ჯოხო: ჩან კონგ სანგი; დ. 7 პირელი, 1954, ჰონგკონგი, ჩინეთი) - არტისტი, რეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი, მაბირე, კომიკოსი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩინარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1954
22 მელახი
22 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 81-ა დღა (ნარკი წანეფს — 82-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 380
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 380 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
საქორთუოშ ჯიშთეფიშ ერკებული
ხ
კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
მეგი ქიუ
მარგარეტ დენის ქიუგლი (Margaret Denise Quigley; დ. 22 მესი, 1979, ჰავაი) — ამერიკალი არტისტი დო მოდელი. ჩინებული რე როლეფით ფილმეფშე: მიასია: ურსულებუ III, ჸონიერი ნეძი 4 დო The CW-შ სერიალშე ნიკიტა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი მოდელეფი კატეგორია:დუნაბადი 1979
ჩჰოტა-ნაგპური
thumb|ინდი-განგიშ რზენი, ჩჰოტა-ნაგპურიშ პლატო - განგიშ ობჟათე-ბჟადალი ჩჰოტა-ნაგპური (छोटा नागपुर पठार) — გვალამი პლატო ინდოეთიშ ცენტრალურ ნორთის, იკენს შტატი ჯარხანდიშ უმენტაში ნორთის, თაშნეშე ორისაშ, ბჟადალი ბენგალიშ, ბიჰარიშ დო ჩატისგარჰიშ შტატეფიშ მოხურგე ნორთეფს.
ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია
ზიტყვა "ნაგპური" მოურს ნაგავანშიშ დინასტიაშ ჯოხოდვალაშე, ნამუთ თაქ მართუნდჷ ჯვეში პერიოდის. "ჩჰოტა" — თენა გინორთელი "ჩჰუტია" რე, ოფუტეშ ჯოხოდვალა რანჩიშ გოხოლუას, სოდეთ რე ჟვეში ფორტი ნაგავანშიშ აკნაცჷმეფი.
გეოგრაფია
პლატოშ ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე იდვალაფუ ინდ-განგიშ რზენი, ობჟათეშე — წყარმალუ მაჰანადიშ ღანჩო. პლატოშ ედომუშამი ფართობი აკმადგინანს მეხოლაფირო 65 ვითოშ კმ²-ს.
ჩჰოტა-ნაგპურიშ პლატო სუმ ნორთო ირთუ. ბჟადალი ნორთი, პლატოშ არძოშე უმაღალაში კონკას ჯოხო პატეფი, ოშქაშე სიმაღალე რე 910—1100 მ ზუღაშ დონეშე, უმაღალაში კონკა — 1164 მ. პლატოშ მაჟირა ნორთის ოშქაშე სიმაღალა რე 610 მ დო რანჩიშ დო ჰაზარიბაგჰიშ ოლქეფიშ უმენტაში ნორთეფს იკენს, თაშნეშე პალამუშ ოლქიშ ნორთის.
ჩჰოტა-ნაგპურიშ პლატო ირთუ ზოხო გიმენრეგიონეფო:
სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთიშ გეოგრაფია
პეტერ დებაი
პეტერ იოზეფ ვილჰელმ დებაი (ნიდერლ. Petrus Josephus Wilhelmus Debije; ინგლ. Peter Joseph William Debye; დ. 24 მელახი, 1884, მაასტრიხტი, ნიდერლანდარეფი — ღ. 2 გერგობათუთა, 1966, იტაკა, ნიუ-იორკი, ააშ) — ნიდერლანდარი-ამერიკალი ფიზიკოსი დო ფიზიკოქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ქიმიაშ დარგის 1936 წანას.
ჯვ. წ. XVII ოშწანურა
ვითწანურეფი დო წანეფი
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
...
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
კატეგორია:ჯვ. წ. XVII ოშწანურა
ლეონიდ კანტოროვიჩი
ლეონიდ ვიტალიშ სქი კანტოროვიჩი (რუს. Леони́д Вита́льевич Канторо́вич; დ. 19 ღურთუთა, 1912, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 7 პირელი, 1986, მოსკოვი, რსფსრ, სსრრ) — რუსი დო სხუნუური მათემატიკოსი დო ეკონომისტი, რესურსეფიშ ოპტიმალური გორთუალაშ თეორიაშ რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ეკონომიკაშ დარგის 1975 წანას (ტიალინგ კუპმანსიწკჷმა ართო). მერჩქინელი რე ღოზური პროგრამირაფაშ დუმარსხუაფალო.
ნევერსინკი
ნევერსინკი (ინგლ. Neversink River, Neversink Creek) რე წყარმალუ ააშს, ნიუ-იორკიშ შტატის. წყარმალუ ნევერსინკი იჭყაფჷ ოდუდეეფიშ ისტ-ბრენჩ-ნევერსინკიშ დო უესტ-ბრენჩ-ნევერსინკიშ აკოართაფაშ აბანს, სალივანიშ ოლქის დო ინაკათუ წყარმალუ დელავერს, ორინჯიშ ოლქიშ ტერიტორიას, პორტ-ჯერვისიშ გოხოლუას. ნევერსინკიშ უდიდაშ ნადუეფ რე: ბაშა-კილი, შელდრეიკ-სტრიმი, ედენ-ბრუკი, მულეტ-ბრუკი დო მონელ-ბრუკი. წყარმალუ ნევერსინკიშ სიგჷნძა რე 89 კმ. ღანჩოშ ფართობი 1,130 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ნიუ-იორკიშ შტატიშ წყარმალუეფი კატეგორია:დელავერიშ ნადუეფი
ლაზიკა
thumb|ლაზიკაშ ომაფე. ლაზიკა — ისტორიული აკანი ბჟადალ საქორთუოს. ფეოდალური ხანაშ ეგრისიშ ომაფეშ ართ-ართი პროვინცია. ფორუნდჷ ტერიტორიას წყარმალუ რიონიშ თუდონი მალობას დო წყარმალუ ჭოროხიშ აკაკათაფუშ შქას (გვიანდელი გურია, საჯავახო- საჩინოშ მეკოროცხილო დო უჩა ზუღაშ აჭარაშ ოძგაშე აკანი). მაართათ მიშინუაფუ VII  ოშწანურას ანონიმური ავტორიშ „სომხური გეოგრაფიას“ („ლაზივიშ“ ჯოხოდვალათ ), ბიზანტიარი ავტორეფი ბჟადალ საქორთუოს ლაზიკაშ ომაფეს უძახჷნა. პროკოპი კესარიალიშ (VI ოშწანურა) მეჯინათ, თე ტერიტორია ედომუშამო ვა ჸოფე დოხორინელი, ოდო აგათია სქოლასტიკოსი (VI ოშწანურა) ლაზიკაშ ტერიტორიას მიშინუანს, მუჭოთ ჯიხაზურგას ტელეფისის (კილმაგორალეფი აიგივენა ასეიანი სამტრედიაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ტოლების ჸოფილი ჯიხაშ აკნაცჷმეფწკჷმა). თაქინეშეს ჸოფე მიტროპოლია, ჭუბერიშ ჭკუდეფით ოვაჭრებელი აბანი. VI ოშწანურაშ II გვერდის ლაზიკას იკიდუ ჩინებული ჯიხა-ნოღა დო ჭყოინდარიშ ცენტრი პეტრა (ასეიანი ოფუტე ციხისძირი, ქობულეთიშ მუნიციპალიტეტი). VIII ოშწანურაშე ლაზიკაშ პროვინციაშ უდიდაში ნორთი გურიაშ ჯოხოთ მიშინუაფუ.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანეფი კატეგორია:გურია
მონგირი
მონგირი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, ოჩხომურიშ (ხობწყარიშ კვარჩხანი ნადუ) კვარჩხან განშე, ზუღაშ დონეშე 210 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 7 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 838 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
X
X, x — ლათინური ანბანიშ ეჩდომაანთხა ასო. წპოროხონარამი /ks/ ჯვეშ ბერძენულს იჭარუდჷ ვარდა მუჭოთ ხაი X (ბჟადალ ბერძენული) ვარდა ხი Ξ (ბჟაეიოლ ბერძენული). საბოლოათ ხაიქ სტანდარტულო გჷნირთჷ მუჭოთ /kʰ/ (/x/ თეხანური ბერძენულს), ხიქ — /ks/-თ გჷნირთჷ. მარა ეტრუსკალეფქ X ბჟადალ ბერძენულშე გეჭოფეს, ომანგეთ თინა /ks/-ს შანენდჷ ეტრუსკულს დო ლათინურს.
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
ჩაოპჰრაია
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ტაილანდიშ წყარმალუეფი
ინდონეზიაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული
სტატიას მოჩამილი რე ინდონეზიაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული. ქიანას რინელ 50 ერუანული პარკიშე 6 იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა რე მიშულირი, 6 ბიოსფერული ტყაჩირეფიშ მოსოფელიშ რშვილშა დო 3 თინეფშეიანი გინომეტაფილო ლამე ტერიტორია რე დო რამსარიშ კონვენციათ მეჩამილი აფჷ ინტერერუანული შანულობა. 9 პარკი ოზუღე რე.
ინდონეზიაშ ერუანული პარკეფიშ მაართა ბუნაქ 1980 წანას დირსხუ. ათე რიცხუ ირო ირდუ დო 2003 წანას 41 აკადგინჷ. 2004 წანას მოხვადჷ გურგაჩამალ გოფართანაფაქ დო დირსხუ ხოლო 9 პარკიქ, თეშ გეშა, თინეფიშ საართო რიცხუქ 50–ის ქჷმიოჭირინუ.
სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიაშ ერუანული პარკეფი
აპოლოშ მუნიციპალიტეტი
აპოლოშ მუნიციპალიტეტი (Apolo) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ ფრანს-ტამაიოშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 13 878 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 14 250 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ჯვ. წ. 381
ნაღურა
კატეგორია:
23 მელახი
23 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 82-ა დღა (ნარკი წანეფს — 83-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ერწყარი
ერწყარი — წყარმალუ აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, გალიშ მუნიციპალიტეტის, ოქუმიშ კვარჩხანი ნადუ. სიგინძა 75 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 296 კვ.კმ. იჭყაფუ ოხაჩქუშ კარსტული მასივიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ კართეშ ჯინჯის, ზუღაშ დონეშე 560 მ-ს. წყარმალი იხვეიანებუ ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი კარსტული წყარეფით, აფუნს უჩქ კუნტახანური წყარდიდობა. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი 12,0 მ3/წმ. ერწყარიშ ნადუეფი რე რთომიშწყარი, ჭიჭე ერწყარი დო შხვეფი.
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. XVIII ოშწანურა
ვითწანურეფი დო წანეფი
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
...
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
კატეგორია:ჯვ. წ. XVIII ოშწანურა
ვატიკანიშ შილა
ვატიკანიშ შილა — ნოღა-სახენწჷფო ვატიკანიშ ართ-ართი სიმბოლო, ნამუთ მეღებული რე 1929 წანაშ 7 მანგის, რომიშ პაპ პიუს XI-აშ ხემუნაჭარა, ლატერანიშ ხეკულუაშ მეჯინათ, იტალიას, ახალი აკოქიმინელი ზოხორინელი სახენწჷფო ორგანოშით, წიმინდე ოჸუდერი. ვატიკანიშ შილა რე, პაპიშ ოლქიშ შილაშ ჯვეში მოდელი.
ვატიკანიშ ბორჯი ირთუ ჟირ პარალელურ ბუნათ, ართი ორქოშფერი, მაჟირა ჩე. ჩე ღოზის ვატიკანიშ გერბი იდვალუაფუ.
პაპიშ ოლქიშ შილა
კატეგორია:მოსოფელიშ ქიანეფიშ შილეფი შილა
ნარუჰიტო
ნარუჰიტო (皇太子徳仁親王 კო:ტაისუ ნარუჰიტო სინო; დ. 23 ფურთუთა 1960, ტოკიო) — იაპონიაშ იმპერატორ აკიჰიტოშ უნჩაში ქომოლსქუა დო იაპონიაშ 126-ა იმპერატორი.
ბაღანობა დო გონათუა
ნარუჰიტოქ 1960 წანაშ 23 ფურთუთას ტოკიოს დებადჷ. ბაღანობას მაფასქირ ჰიროშ ტიტული უღუდჷ.
ბაბუშ, იმპერატორ ჰიროჰიტოშ ღურაშ უკული, 1989 წანაშ 7 ქირსეთუთაშე 2019 წანაშ 1 მესიშახა ოიმპერატორე ხვისტაშ მონძე რდჷ. იმპერატორი დოკაფილი რე ოჩეჟქიმინჯე საქვარუეფით.
1983—85 წანეფს ინგლისის, ოქსფორდიშ მიორტონიშ კოლეჯის გურაფულენდჷ. იმპერატორს ისტორიულ მენცარობეფიშ მაგისტრიშ ომენცარე ხარისხი უღჷ, ნამუთ გაკუსიუნიშ უნივერსიტეტის, 1988 წანას მიღჷ. დუდიშულ ბორჯის იმპერატორი ალტის მეთმიოგანს, სპორტულ ფორმას რულა უჸორს, თაშნეშე ლესქერობა დო დოკაფილი რე ალპინიზმით. თიქ ჭარჷ მუსხირენი სტატია დო მოგონა ოქსფორდის რინაშ დღალეფი: „ტემზა დო მა: ოქსფორდის რინაშ ჟირი წანა“.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იაპონიაშ იმპერატორეფი
ჯვ. წ. 382
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 382 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
24 მელახი
24 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 83-ა დღა (ნარკი წანეფს — 84-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ბუკა
ბუკა (Buka) — მარჯანიშ კოკი რჩქალი ოკიანეს, სოლომონიშ არქიპელაგის. მიშურს პაპუა-ახალი გვინეაშ აკოდგინალუაშა. ადმინისტრაციულო ორხველჷ აილენდსიშ რეგიონიშ ბუგენვილიშ ავტონომიურ რეგიონს. ფართობი აკმადგინანს 682,3 კმ²-ს. კოკიშ მახორობა აკმადგინანს 50 000 კოჩის. მეჭედალა — 73,282 ადმ/კმ²-ს. დოხორელი რე მელანეზიარეფით.
სქოლიო
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ კოკეფი
ჯვ. წ. XIX ოშწანურა
ვითწანურეფი დო წანეფი
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
...
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
კატეგორია:ჯვ. წ. XIX ოშწანურა
მელენი საჯიჯაო
მელენი საჯიჯაო (გაღმა საჯიჯაო) — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანს ხობიშ მუნიციპალიტეტის, საჯიჯაოშ თემს. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ზანაშ (ხობწყარიშ კვარჩხანი ნადუ) ნადუწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 50 მეტრის. ხობიშე მოჩილათირი რე 19 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წანაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს 378 ადამიერი ოხორანს.
სქოლიო
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ოფუტეეფი კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუუტეეფი კატეგორია:საჯიჯაოშ თემიშ ოფუტეეფი
ტაიტი
მინი|250პქ|საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ ორენი ტაიტი — კოკი რჩქალი ოკიანეშ ობჟათე ნორთის, საფრანგეთიშ პოლინეზიას მადვალუ ჯარალუაშ კოკეფიშ ბუნას (Îles de la Société). ტაიტი საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ კულტურული, ეკონომიკური დო პოლიტიკური ცენტრი რე. თე ლაკადამ კოკი ვულკანური გჷნაჭყაფიუ რე დო აკოხურგილი რე მანჯანიშ რაქეფით. მახორობა აკმადგინანს 178,133 ადამიერს (2007), თაქ დუდს აკმიკორობანს ედომუშამი საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ მახორობაშ 68.6%.
ტაიტიშ ნანანოღა — პაპეეტე, ნამუთ კოკიშ ოორუე-ბჟადალ ოძგალეს იდვალუაფუ. თაქ რე აკა აეროპორტი ნთელ რეგიონს, ნოღაშ ცენტრიშე 5 კმ-იშ დოჩილითაფათ. ჩქ.წ 300-800 წანეფს, ტაიტი დოხორელი რდჷ პოლინეზიარეფით. 1880 წანაშე, ტაიტი საფრანგეთიშ კოლონია რე, მორო 1846 წანაშახ აბანობურეფს საფრანგეთიშ მენოღალობაშ დჷმადასურაფალი ოფიციალური დოკუმენტეფი ვა ერზიებჷნა. აკა ოფიციალური ნინა რე ფრანგული, მორო აბანობურ, ტაიტურ ნინაშა მარაგადეეფით ობაღებელო მიარე მენოღალე რე.
გეოგრაფია
მინი|250პქ|ტაიტიშ რუკა ტაიტი საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ უდიდაშ დო უმაღალაშ კოკი რე. ჰავაიშე 4. 400 კმ-ით ობჟათეშე იდვალუაფუ, ჩილეშე 7.900 კმ-ით ბჟადალშე, დო ავსტრალიაშე 5.700 კმ-ით ბჟაეიოლშე. კოკიშ სიგჷრძა 45 კმ. რე, ფართობი — 1.045 კმ². უმაღალაში ჭურჭული რე ოროენაშ გვალა (2,241 მ).
კლიმატი
გერგობათუთაშე პირელშახ, ტაიტის ლამე სეზონი რე. არძაშე ჭვემამ თუთა ღურთუთა რე (335 მმ). უსქირაშ თუთა — მარაშინათუთა (48 მმ).
ოშქაშე წანმოწანურ ტემპერატურა რე 21 °C - 31 °C. ტემპერატურაშ არძაშე დაბალი, რეკორდული მაძირაფალი დოფიქსირაფილი რე 16 °C, დო არძაშე მაღალი — 34 °C.
პოლიტიკური ნწყუალა
ტაიტიშ მახორუეფი საფრანგეთიშ რსულალობამ მენოღალეეფი რენა ედომუშამ ომენოღალური და პოლიტიკური ნებეფით. ოფიციალური ნინა ფრანგული რე. ეიოშანალი რე, ნამჷ-და 1960-70-იან წანეფს, ნწოფულეფს ტაიტურ ნინაშა რაგადი ხოლო ვა შილებედჷ. ასეშო სიტუაცია თირელი რე დო ტაიტური ნინას ნწოფულეფს ზოხო საგანო ოგურუანა.
ტაიტი საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ ნორთი რე, დო თე ეკონია საფრანგეთიშ გვერდოავტონომიური ტერიტორია რე, დორხველი ასამბლეათ, პრეზიდენტით, ბიუჯეტით დო სამართალით. საფრანგეთიშ გოლინა ჯინჯიერო სუბსიდიეფშე, გონათუა დო უთხილუობას ილინუაფუ.
საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ თეჟამიან პრეზიდენტი, ოსკარ ტემარუ, საფრანგეთშე ედომუშამ ზოხორინალაშ მახუჯე რე, მორო თიშ თე მეჯინალობას მახორობაშ ხვალე 20 % ალურე.
2006 წანაშ 26 მანგის, საფრანგეთიშ ოკიანეთიშ რანწკით მაჟირა სამიტიშ მიმალუობაბორჯის, პრეს-კონფერენციას, საფრანგეთიშ პრეზიდენტიქ ჟაკ შირაკიქ გაცხადჷ, ნამჷ-და თიშ უმკუჯინუო, მახორობაშ უმენტაშობას ვაკო ზოხორინალან, შელებუანი რეფერენდუმიშო თე ოკითხეშო, მუმალს შარა გონწყუმილი რე.
დემოგრაფია
მინი|მარცხნივ|150პქ|ტაიტარი ბარანეფი, 1906 წ. ტაიტიშ მახორობა აკმადგინანს 178.133 ადამიერს (2007). მახორობაშ უდიდაშ ნორთის, 70%-ის აკმადგინანა აბანობური პოლინეზიარეფი. თაშნეშე ოხორანა მეტროპოლიაშე გჷნოხორელი ფრანგეფი 20% (უმენტაშო პაპეეტეს) დო ბჟაეიოლ აზიარეფი (უმენტაშო ჩინარეფი).
გონათუა
ტაიტის რე ფრანგული უნივერსიტეტი - საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ უნივერსიტეტი. ოგურაფუს 2.000 სტუდენტი გურაფულენს. ოგურაფალი პროგრამა მიარეფერუამი რე, თინეფ შქას რე სამართალი, ეკონომიკა, მენცარობა დო ლიტერატურა.
ტრანსპორტი
ტაიტის იდვალუაფუ ფაააშ ოსაირქიანო აეროპორტი. ჯინჯიერი აბანობური ავიაკომპანია რე "ეარ ტაიტი ნუი". გჷნოყარაფიშ ხოლო ართი უშანულამაში ბუნა რე ბორანი.
სპორტი
ტაიტის სპორტიშ არძაშე პოპულარული ლაჸაფი რე რაგბი. ტაიტიშ რაგბიშ ნაკორობაქ დირსხუ 1989 წანას დო უკვე 1994 წანას ქჷმიაძინჷ რაგბიშ საირქიანო სხუნუს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საფრანგეთიშ კოკეფი კატეგორია:საფრანგეთიშ პოლინეზია კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი
ერეკლე II
250პქ|მინი|მარჯვნივ|ერეკლე II ერეკლე II (დ. 7 გერგებათუთა, 1720, თელავი — ღ. 11 ღურთუთა, 1798, თექი, დასაფულებური რე მცხეთას, სვეტიცხოველიშ ოხვამეს) — 1744—1762 კახეთიშ, 1762—98 ქართლ-კახეთიშ მაფა, თეიმურაზ II-შ სქუა. ერეკლე II რდჷ ბაგრატიონეფიშ ჟირი ჸაშ გამნარყი. დიდამუში, თამარი, ვახტანგ VI-შ სქუა რდჷ, მუმამუში, თეიმურაზ II — ქართლიშ მაფა ერეკლე I-შ სქუა.
პოლიტიკური სიტუაცია
1744 წანას, თეიმურაზ II-ქ ქართლის გემაფჷ, ერეკლექ — კახეთის. XVIII ოშწანურაშ 40-იანი წანეფიშ მეწირილშო ქართლ-კახეთი ფაქტიურო ზოხორინელი ქიანა რდჷ ირანშე. ერეკლე II-ქ დო თეიმურაზ II-ქ ნადირ-შაჰიშ ღურაშ უკული ქართი ირანელეფშე გოჩოლეს, განჯაშ დო ერევანიშ სახანოეფი მუნეფიშ პატჷნობაშ თუდო გამშეჸონეს დო ხარკი ქიგიოდვეს. 1762 წანას თეიმურაზიქ დოღურუ დო ქართლ-კახეთიქ გინილჷ ერეკლეშ ხეშა, თაშ ქიანაშ გოართოიანაფაშო ართ კაბეტ ბიჯგიქ იჸუ გინოდგჷმილქ.
რეფორმეფი
ერეკლეშ მაფობაშ ბორჯის იჸუ გატარებულქ ბრელ რეფორმაქ. ერეკლექ სპეციალურ ჭკორპატჷნობაშ რეგლამენტაცია გამშეღჷ, ნამუთით აკობორკჷ ფეოდალეფი. ქჷდახორუ ნტერეფშე ნაოხრებუ აბანეფი. 1765 წანას გამშეღჷ კანონი, ნამუშ მეჯინათ ტყვეობაშე მუშ ინიციატივათ დარსხებულ ყაზახეფს ერძიებუდჷ დუდიშალა. ქჷდარცხუ მორიგობაშ პრინციპშე ეგაფილი ირიათოიანი ჯარი, ეკანწყუ დორხველობაშ ნოღური წესი, აკრძალჷ ტყვეეფით ვაჭრუა, გამშეღჷ ომაფეშ მანჯღვერობაშ ახალი სისტემა დო შხვა.
ერეკლე ოცადჷდჷ ეკონომიკაშ დო კულტურაშ აწოკჷნას. მუშ მაფობაშ ბორჯის გორჩქინდჷ ფაბრიკეფქ (სარკეშ, შანქარიშ, იარაღიშ). დიჭყეს ლინჯიშ, ორქო-ვარჩხილიშ, რკინაშ წარმება. მუქ გაახალჷ ზარაფხანა, ქჷდარცხუ სემინარიეფი, იბეშტუდჷ წინგეფი.
რუსეთიწკჷმა ურთიართალა
1783 წანას ერეკლექ ხე ქჷმაჭარჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატის. ერეკლეს ჯერდჷ, ნამდა რუსეთიწკჷმა ტრაქტატიშ ხემოჭარუა ხეს შეუნწყჷნდჷ ქართლ-კახეთიშ უკულიან აწოკჷნას, მარა გალეიან პოლიტიკურ სიტუაციაქ დითჷრჷ დო სპარსეთიქ კინ ქიდიჭყჷ ლჷმა ქართლ-კახეთიშ მუშ პროტექტორატიშ თუდო დართინაფალო. დაძაბულობაქ პიკის მიოჭირინდუ 1795 წანას. თე წანას აღა მახმად ხანქ 35 000 კოჩამ ჯარით დუდს გიანთხჷ ქართის. ერეკლექ წაგჷ ლჷმა დო იძულებულქ იჸუ ნოღა ქუდუტებუდუკონ. აღა მახმად ხანქ ნოღაშა გემშართჷნ, პრაქტიკულო ირფელ მოჯალაგუ. თეშნერ გეშქუმალა ქართის ბრელ ხანს ვა უძირუ — მუდგა იჭვედუნ, ჭვილი რდჷ, მუდგა დიხუედჷნ, ხილი რდჷ.
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:საქორთუოშ მაფეფი კატეგორია:კახეთიშ მაფეფი კატეგორია:ქართლ-კახეთიშ მაფეფი კატეგორია:დუნაბადი 1720 კატეგორია:ნაღურა 1798 კატეგორია:ბაგრატიონეფი
პოლ პოგბა
პოგბაქ იჸუ არძაშე ძვიროღირებულ მობურთექ მოსოფელს. 2016 წანას „იუვენტუსიქ“ ორეკორდე 105 მილიონი ევროშ მანგიორშა გიმოჩჷ პოგბა, ჸოფილ კლუბის - „მანჩესტერ იუნაიტედის“.
კუჩხბურთიშ ლაჸაფიი დიჭყჷ პარიზის, ოკუჩხბურთე კლუბ „როისი-ენ-ბრის“ დო „ტორსის“. უკული გინორთჷ პროფესიონალურ კლუბ „ლე ავრის“ 2007 წანას. ჟირი წანაშ უკული გინორთჷ ინგლისიშ პრემიერ ლიგაშ კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედიშა“, სოდეთ რდჷ სუმი სეზონი. მანჩესტერული კლუბიშ ჯინჯიერი მიშადგინალას ოკათუდჷ შქვითი მატჩის. 2012 წანაშ კვირკვეს დიტუ „მანჩესტერ იუნაიტედი“ დო გინორთჷ სერია A-შ კლუბ „იუვენტუსიშა“.
მანჩესტერ იუნაიტედი
პოგბაშ დებიუტიქ „მანჩესტერ იუნაიტედის“ 2012 წანაში 31 ღურთუთას იჸუ პრემიერ ლიგაშ მატჩის „სტოკ სიტიწკჷმა“, სოდეთ 72 წუნს ხავიერ ერნანდესი თირუ. ევროპული დებიუტი 2012 წანაშ 15 მელახის ევროპაშ ლიგაშ გოლაჸაფინს ბილბაოშ „ატლეტიკწკჷმა“ აკოხვალამას აჸუ, სოდეთ თიში ბუნაქ ანგარიშით 2-1 დემარცხჷ, ჟირი მატჩიშ მინაძინას 5-3 დო გისალჷ ევროპაშ ლიგაშ ნირზის.
იუვენტუსი
2012 წანაშ 3 კვირკვეს სერ ალექს ფერგიუსონქ დადასურჷ, ნამდა „მანჩესტერ იუნაიტედი“ ვაგუხანგირძელენდჷ პოგბას კონტრაქტის დო დიტენდჷ კლუბის. თი წანაში 27 კვირკვეს ტურინიშ იუვენტუსიქ გაცხადჷ, ნამდა პოლიქ ომედიცინე გამორსება მიკილჷ დო ჩერიცხჷ ტურინულ კლუბის. ოფიციალურო, 3 მარაშინათუთას, კონტრაქტიქ 4 წანათ გეფორმჷ. პოგბაშ დებიუტიქ „იუვენტუსის“, 1 მარაშინათუთას, „ბენფიკაშ“ აწმარენჯო იჸუ, თიქ 78 წუნს ანდრეა პირლო თირუ. პოლქ იუვენტუსიშ ოსარეთ მაართათ გოლი ნაპოლიშ აწმარენჯო 2012 წანაში 20 გიმათუთას მითიღჷ. პოგბა ტურინელ გურმოჭვეეფს ახალ გეძინელსახელი უღუდჷ — „ბრუოკუჩხა“ - (il polpo).
მანჩესტერ იუნაიტედი
2016 წანაში 8 მარაშინათუთას, პოლ პოგბაქ ოფიციალურო დირთჷ მუში ჸოფილ კლუბის დო იყუ არძაშე ძვიროღირებული მობურთელქ მოსოფელს. იუვენტუსის ვაულამუდჷ დო ვაკოდჷ პოლიშ გჷმოჩამა, თიშენ ნამდა თინა ართ-ართ ნასკვი ფიგურო მიოჩქუდესჷ კლუბის იუვენტუსიქ დათმჷ ორეკორდე 105 მილიონი ევროშ მანგიორო, მუ ფარასჷთ 5 მილიონი ევრო მიაძინუ თიში ჯგირი ლაჸაფიშ მოხვალამას.
ონარკებრ კარიერა
საფრანგეთიშ ერუანულ ნაკორობას პოგბაშ დებიუტიქ 2013 წანაშ 22 მელახის იჸუ, საქორთუოშ აწმარენჯო, სოდეთი თიქი მატჩი ჯინჯიერო აკოდგინალუას დიჭყჷ დო უთირუო ილაჸაფჷ, თიში ნაკორობაქ 3-1 გიმორძგჷ.
მეჭირინაფეფი
იუვენტუსი
სქოლიო
კატეგორია:დუნაბადი 1993 კატეგორია:ფრანგი მობურთეეფი კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
ჩიბჩა-მუისკეფიშ ცივილიზაცია
მინი|მარცხნივ|230პქ|ჩიბჩა-მუისკეფიშ ოხიდაშ აკნაცჷმეფი thumb|250|px|ჩიბჩა-მუისკეფიშ სახენწჷფოშ/კონფედერაციაშ ორენი ალმახანურ [[კოლუმბია|კოლუმბიაშ რუკას(ლენო)]] მინი|250პქ|მუისკეფიშ ორქოშ ტივი (ჯვ. წ. 200–1500) ჩიბჩა-მუისკეფიშ ცივილიზაცია – კოლუმბიშახიანი ცივილიზაცია ობჟათე ამერიკას. ცივილიზაციაშ ცენტრი იდვალუაფუდჷ ბოგოტაშ გაბარს (ასეიანი კოლუმბია). თე რეგიონს გჷმოქიმინელი ცივილიზაცია (V-XV ოო.) გიშეკერზუაფუდჷ ომეთუნე საქვარიშ მაღალ დონეთ, საფექარო საქვარით, ქუანოშქერიშ ეშაღალა-გიმორინაფათ დო ზურმუხტეფიშ დამუშებათ. თეშ, მუჭოთ შხვა ამერიკულ ცივილიზაციეფს, თაქ ხოლო ღალობური ვაწორწოობა რდჷ, ნამუქჷთ დუდი ირჩქინჷ რელიგიურ მითოლოგიას: ღორონთი ჩიბჩაკუმი („ჩიბჩაშ კათაშ გიოპონი“) წჷმარინაუნდჷ უბრალო კათაშ მაფორალს, ღორონთი ბოჩიკა - დიდებულეფიშ მაფორალს.
ზოხოიან მარკუალი კოროცხუნს, ნამჷ-და ჩიბჩა-მუისკეფი ჯვეშ ამერიკაშ აკა კათა რდჷ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ფარა, ნამუშ როლს ორქოშე მოჭკირილი მორჩილი დისკეფი ასრულენდეს. უმოს რთხილ მენცარეფს მუნეფიშ დჷნოსკვეფს მიოჩქუნა, ნამჷ-და თე დისკეფი წჷმარინუანდეს მაღალი მოთხირიშ სამკაულეფს, ნამუსჷთ შხვა მიკონ-მოკონშა თირანდეს.
ჩიბჩა-მუისკეფიშ სახენწჷფოწკჷმა რე მერსხილი ლეგენდა არიკულო დიდარ ქიანაშ - ელდორადოშენი. მაართა ესპანარ კონკისტადორეფს აკანურ მახორუეფქ ეჩიეს ართ-ართ ტომს ბელადიშ გიშაგორუაშ რიტუალშენი, მუჟმსჷთ ოდღახუეთ კურთხუაშ დღას ბელადის ტანს ნელსაცხებელს უსვანდეს, უკული ორქოშ ხნილით ფორუნდეს. წოროტომალეფი თე ორქოს ეშალუაფირ ბელადის ძვირფასი ხვისტათ მეჸუნდეს ნამუდგა იჸინ ტობაშახ, სოდე ბელადი გეგმიბონდჷ ორქოშ ხნილს, პროცესიაშ მაკათურეფი ტობას ოჸოთანდეს ორქოშ ნიბთეფს დო ძვირფას ქუალეფს. ჩიბჩა-მუისკეფიშ სახენწჷფოშ რინაშ გოძვენას, მუსხირენ თეჯგურა ცერემონიალქ იტარჷ. თაშ გიჭყჷ ლეგენდა უჩინებჷ ქიანაშ - ელდორადოშ დო თიშ უხურგე სიდიდარეშენ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კოლუმბიაშ ისტორია კატეგორია:კოლუმბიშახიანი კულტურეფი კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
მემფის დეპაი
მემფის დეპაი (Memphis Depay; დ. 13 ფურთუთა, 1994, მოდრეხტი) — ნიდერლანდარი მობურთე. ასპარეზენს მანჩესტერ იუნაიტედის.
სქოლიო
კატეგორია:ნიდერლანდარი მობურთეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1994 კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
მარიამ მამადაშვილი
მარიამ მამადაშვილი (დ. 16 გერგობათუთა, 2005) — ქორთუ ბაღანა მაბირე. 2016 წანაშ 20 გერგობათუთას, მალტაშ ნანანოღა ვალეტას, თიქ ობაღანე ევროვიზია 2016-იშ გომორძგვილო გჷნირთჷ, სოდე თინა საქორთუოს წჷმარინუანდჷ ბირათ „მზეო“ (ბჟა, ჩხანა).
მარიამი ოთხი წანაშე იბირს. გურაფულენდჷ „ბზიკებიშ სტუდიას“ დო ევგენი მიქელაძეშ ჯოხოდვალაშ ქართიშ ცენტრალურ სამუსიკე ოგურაფუს. 2015 წანაშე ოხორანს ააშ-ს დო გურაფულენს ბროდვეიშ მეთოდურ აკადემიას.
ობაღანე ევროვიზიაშ ბირაშ რანწკით მა-14 კონკურსის მარიამქ 239 ქულა მიპალუ. მაჟირა აბანშა გიშართეს სომხეთიშ წჷმმარინაფალეფქ, 232 ქულათ, მასუმა აბანი იტალიაქ დიკუ, 209 ქულათ.
საქორთუოქ ობაღანე ევროფესტივალიშ გომორძგვილო 2016 წანას მასუმაშა გჷნირთჷ დო ობაღანე ევროვიზიაშ გომორძგვილ ქიანეფს შქას რეკორდი დეინალუ. თეჯგურა შედეგი თე ბორჯიშა ნამჷთინ ქიანას ვაუღუ.
სქოლიო
კატეგორია:ქორთუ მობირეეფი კატეგორია:ევროვიზიაშ ბაღანეფიშ ბირაშ კონკურსიშ მაკათურეფი
ჯვ. წ. 383
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 383 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯეგეთაშ წიმინდე გერგიშ ოხვამე
წიმინდე გერგიშ ჯოხოდვალაშ ოხვამე — ოხვამე ხობიშ მუნიციპალიტეტის, ნამუთ ურთაშ გვალაშ არძაშე მაღალი კონკას იდვალუაფჷ. ოხვამე არქიტექტურულ კომპლექის წჷმარინუანს, ნამუთ ოხვამე კარშე, ხორიალეშე დო გალუანიშე აკმოდირთჷ. ოხვამე კინოხ მოხანტილჷ ჸოფე, თაქ კათა გიშაკერძაფილო ეთმეშანენდჷ 23 პირელს — გერგობას.
ჯვ. წ. XX ოშწანურა
ვითწანურეფი დო წანეფი
გიორგი ნაფეტვარიძე
გიორგი ნაფეტვარიძე (დ. 1919, შუამთა, ვანიშ მუნიციპალიტეტი — ღ. 1943, ყირიმი) — ქორთუ პოეტი.
ჯვ. წ. XX ოშწანურა
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
გიორგი ნაფეტვარიძე
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1919 კატეგორია:ნაღურა 1943
ჯვ. წ. XX ოშწანურა
...
ოსკარ შინდლერი
ოსკარ შინდლერი (Oskar Schindler; დ. 28 პირელი, 1908 — ღ. 9 გჷმათუთა, 1974) — გერმანალი ინდუსტრიალისტი, ნამუქჷთ მუშ საწარმეეფს მოხანდე 1200-შახ ურია ჰოლოკოსტის გინატჷ. შინდლერიშ გეშა გინოღალირი რე ფილმი „შინდლერიშ ერკებული“ (1993).
ჯვ. წ. XX ოშწანურა
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
ოსკარ შინდლერი
ორდოიანი წანეფი დო კარიერა
ოსკარ შინდლერქ დებადჷ 1908 წანაშ 28 პირელს, ეთნიკური გერმანალიშ ფანიას, მორავიას, ნამუთ ავსტრია-უნგრეთიშ დორხველუას რსჷ (მორავია ასე ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიულ აკოდგინალუაშა მიშმურს). მუჟამსჷთ ოსკარი 27 წანერი რდჷნ, თიშ მასქერეფქ ჰანს შინდლერქ დო ფრანცისკა ლუზერქ ართიანს ჩეთხუეს. ოსკარი ირდუდჷ კათოლიკურო, მარა მორწუმე ვა რდჷ. სკოლაშ თებაშ უკული მუშენდჷ მაღაზიაშ ნოქარო. 1928 წანაშ 6 მელახის, ოსკარ შინდლერქ დეგურგინჷ დინდარ ფერმერიშ, ეთნიკური გერმანალეფიშ ფანიაშ ცირასქუაშა, ემილი პელზიშა (1907–2001). 30-იან წანეფს, ოსკარ შინდლერქ ანდაშა დითირჷ სამუშა, ოცადუდჷ მუში ბიზნესიშ წჷმოჭყაფას, მარა კაბეტი დეპრესიაშ პერიოდის თიშ ბიზნესიქ ვაგამართჷ.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანალი მეწარმეეფი კატეგორია:ჰოლოკოსტი
ჯვ. წ. XX ოშწანურა
კატეგორია:ჯვ. წ. XX ოშწანურა
გურიაშ თარეფი
გურიაშ თარეფი — გურიაშ ოერიშდუდეშ დო გურიაშ ოთარეშ მანჯღვერეფიშ ქრონოლოგიური სია.
გურიაშ ოერიშდუდე
გურიაშ ოერიშდუდეშ მანჯღვერეფი გიორგი გურიელი (ლომკაცი) — XV ოშწანურაშ შკა წანეფი
გურიის თარეფიშ ქრონოლოგიური ერკებული
thumb|300x300px|გურიაშ თარეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
გურიის მთავრების ქრონოლოგია - გურიაშ თარეფიშ ქრონოლოგია
კატეგორია:საქორთუოშ ფეოდალური საგვარეულოეფი კატეგორია:გურიაშ აკანი კატეგორია:გურია
პაულ კრუტცენი
პაულ იოზეფ კრუტცენი (ნიდ. Paul Jozef Crutzen; დ. 3 ქირსეთუთა, 1933, ამსტერდამი, ნიდერლანდეფი — ღ. 28 ღურთუთა, 2021, მაინცი, გერმანია) — ნიდერლანდარი მეტეოროლოგი დო ქიმიკოსი. ატმოსფერული ქიმიაშ, გიშაკერზაფილო ატმოსფერული ოზონიშ ფორმაციაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1995 წანას. კრუტცენი გურაფულენდჷ ოზონიშ ფენას, კლიმატიშ თირუაშ ბაძაძეფს დო შხვა. მიშეღჷ ბირთვული ზოთონჯიშ იდეა, რდჷ ანთროპოცენიშ გეოლოგიური ეპოქაშ იდეაშ პოპულარიზატორი.
ნაგვაზუ
ნაგვაზუ — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ წყარმალუეფიშ, წენწყარიშ დო ხობწყარიშ შქაწყარმალონას, ზუღაშ დონეშე 210 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 8 კილომეტრით, სანაკიშე (უხოლაში რკინაშშარაშ სადგჷმი) 43 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 52 ადამიერი.
პაულ კრუტცენი
პაულ კრუტცენი გურაფულენდჷ სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ, ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, ამერიკული ფილოსოფიური ჯარალუაშ, რუსეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ, ნიდერლანდეფიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო ნიდერლანდეფიშ ქიმიური ჯარალუაშ მაკათური.
ნაგვაზუ
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
აბდულ ჰამიდი (პოლიტიკოსი)
აბდულ ჰამიდი — (আব্দুল হামিদ) (დ. 1 ღურთუთა 1944). ბანგლადეშიშ პოლიტიკური დო სახენწჷფო მოღალე. ბანგლადეშიშ პარლამენტიშ სპიკერი დო პრეზიდენტიშ საღალეს გემარენჯი 2013 წანაშ 14 მელახიშე. შქვითი მოჭანაფაშ პარლამენტიშ მაკათური. 1970-2009.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბანგლადეშარეფი კატეგორია:ბანგლადეშიშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1944
აუკაპატაშ მუნიციპალიტეტი
აუკაპატაშ მუნიციპალიტეტი (Aucapata) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ მუნიეკასიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 4 049 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 157 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
დეივ გროლი
დევიდ ერიკ გროლი (დ. 14 ღურთუთა, 1969) — ამერიკალი როკ მუსიკოსი, მობირე, ბირეფიშ ავტორი. კარიერა დიჭყჷ 1980-ამ წანეფს, შხვადოშხვა ბუნას მეგამათ. 1990 წანას გჷნირთჷ ბუნა ნირვანაშ მედოლეთ. კურტ კობეინიშ ღურაშ უკული ბუნაქ აკიფაჩჷ დო, 1994 წანაშ პირელს დირსხუ ბუნაქ Foo Fighters, სოდეთ დევიდიქ ლიდერო დო ბირეფიშ ავტორო გჷნირთჷ. თეშ მოხ, გროლი ოხოლუდჷ შხვადოშხვა მუსიკალურ პროექტის, მუნერით რდჷ Queens of the Stone Age დო დუდო დეივიშ გეძინელი პროექტის Probot, დევიდიქ თაშნეშე სესიურ მუსიკოსო იმუშუ ბუნეფწკჷმა Killing Joke, Tenacious D, Nine Inch Nails დო პროდიჯი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი როკ-მუსიკოსეფი კატეგორია:Foo Fighters-იშ მაკათურეფი კატეგორია:ნირვანაშ მაკათურეფი კატეგორია:დუნაბადი 1969 კატეგორია:ამერიკალეფი
ალფრედ ნობელი
thumb|ალფრედ ნობელი
ალფრედ ბერნჰარდ ნობელი (დ. 21 გჷმათუთა, 1833, სტოკჰოლმი, შვედეთი ― ღ. 10 ქირსეთუთა, 1896, სანრემო, იტალია), ნობელიშ პრემიაშ დჷმარსხუაფალი, შვედი ქიმიკოსი, ინჟინერი, ნოვატორი, ანჯარიშ დჷმახაზირაფალი დო დინამიტიშ აკმაქიმინალი. რდჷ ბოფორსიშ მინჯე, აკოანჯარაფაშ თარი მაწარმებელი, ნამუთ მუქ რკინაშ გინმამუშებელი ქარხანაშე გინოქიმინჷ. მუშ ბოლო კორინი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ დოშანაფა, მუშოთ გჷმირინუ მუში დგომარობა. სინთეზური ელემენტიქ მუში პატიშოჩამალო ჯოხაფილქ იჸუ ნობელიუმო.
ბიოგრაფია
ნობელი რდჷ მა-17 ოშწანურაშ მენცარიშ, ოლოს რადბეკიშ (1603—1708) გამნარყი, იმანუელ ნობელიშ (1801—1872) მასუმა ქომოლსქუა. 1842 წანას მუქ ფანიაწკჷმა ართო სანქტ-პეტერბურგიშა გინილჷ, სოდეთ მუამუშიქ (ალმახანური ფანარიშ გჷმჷმაგონებელქ) დიჭყჷ "ტორპედოშ" სამუშეფი. 1859 წანას თე სამუშა გეგნაბარჷ მაჟირა სქუა ლადვიგ ნობელს (1831—1888), ნამუქუთ თინა გაფართანუ. ფანიაწჷკმა ართო ამერიკაშა დორთაშ ბორჯის, გოკოტრაფაშ უკული, ალფრედი მუშენს ასაფეთქებელ ნივთიერებეფშე. მუში მუდგაზმარენი აფეთქება გაზეთის ხოლო რდჷ გჷმობჟინაფილი, ნამუთ იუჭყაფუდუ ნობელეფიშ დორხველობას რინელ ქარხანას მოხვალამირ აფეთქებეფშე. ართ-ართი აფეთქება ბორჯის 1864 წანას დემაცრხჷ ალფრედიშ უკლაშ ჯიმა ემილქ დო მუდგაზმარენ მუშაქ.
1901 წანაშე მოჸუნაფილი გიჩამუ ნობელიშ პრემია, ნამუთ არძა ქიანაშ დო რასაშ წჷმმარინაფალს, ქომოლკოჩეფს დო ოსურპატჷნეფს არზენდჷ საშუალებას ჸოფედსჷკო დაფასებულეფი მუნეფიშ მეჭირინდაფეფით. ნობელიშ პრემიეფი რე ფიზიკას, ქიმიას, მედიცინას დო ლიტერატურას, თაშნეშე შვიდობამი საქვარუაშე.
ნობელიშ პრემია ვარე დოშანაფილი მათემატიკაშ დარგის. გინოჩამათ, ნობელქ მათემატიკაშ დარგის პრიზი თიშენი ვადაწესჷ, ნამდა ოსურქ, ნამუთ ნობელს უჸორდჷ, ისხუნუ მათემატიკოსი. ვეპალუ თე ამბეშ ისტორიული დჷმადასურაფალი ჩინება, მარა მიოჩქჷნა, ნამჷდა მუში ოპონენტი რდჷ ჩინებული მატემატიკოსი მაგნუს გუსტაფ მიტაგ-ლეფლერი.
ნობელი დღას ვარდჷ დაქორწინებული.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შვედეფი კატეგორია:შვედი ინჟინერეფი კატეგორია:შვედი გჷმმაგონებელეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემია კატეგორია:დუნაბადი 1833 კატეგორია:ნაღურა 1896
სიდჰარტ შუკლა
სიდჰარტ შუკლა — ინდოარი არტისტი დო მოდელი. თიქ მუშ მაართა სადებიუტო როლი არსულჷ 2008 წანას, Sony TV-შ შოუს Babul Ka Aangann Chootey Na, ნამუთ ოშქაშე წჷმოძინაში რდჷ. შუკლა თაშნეშე თიჯგურა შოუეფიშ მაკათური რდჷ, მუჭომეფით რე Star One-იშ Jaane Pehchaane Se Ye Ajnabbi დო Star Plus-იშ კუნტა ბორჯიშ სერიალი Love U Zindagi. 2013 წანას, თინა ოკათუდჷ ოსხაპალი რეალითი შოუ Jhalak Dikhhla Jaa-შ მაამშვა სეზონს. სიდჰარტ შუკლა არძაშე უჯგუშო ჩინებული რე შივრაჯ (შივ) ალოკ შეხარიშ როლიშ რსულებათ Colors TV-იშ დრამაშ სერიალს Balika Vadhu (ჭიჭე მოჭყუდუ).
Y
V, y — ლათინური ანბანიშ ეჩდომახუთა ასო. წარმაფილი სემიტური ასოშე 'ვაუ', თეშ მუჭოთ თეხანური ასეოფი F, U, W, დო Y. ქძ. F დეტალეფშო.
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
ნიკა აგიაშვილი
ნიკოლოზ (ნიკა) დიმიტრიშ სქი აგიაშვილი (დ. 1 ეკენია, 1903, ოფ. დიხაშხო, ამდღარი ვანიშ რაიონი – ღ. 27 გჷმათუთა, 1984, ქართი), ქორთუ ჭარუ, ჟურნალისტი.
ჯვ. წ. 384
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 384 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ართურ ლეონარდ შავლოვი
ბიოგრაფია
ართურ ლეონარდ შავლოვიქ დებადჷ 1921 წანაშ 5 მესის, ნიუ-იორკიშ შტატის. გურაფულენდჷ ტორონტოშ უნივერსიტეტის, სოდეთ პროფესორი მალკოლმ კრაუფორდიშ ხემანჯღვერობათ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ბელიშ ლაბორატორიას, კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის დო სტენფორდიშ უნივერსიტეტის. შავლოვიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: ოპტიკა, ლაზერი, სპექტროსკოპია, ბირთვული რეზონანსი.
პერსონალური რინა
ართურ შავლოვიშ ოსური რდჷ ჩარლზ ტაუნსიშ უკულაში და აურელია ტაუნსი. ჸუნდეს სუმი სკუა:ართური უკულაში, ჰელენი დო ედიტი. უკულაშ ართურს აუტიზმი უღუდჷ. ართურ შავლოვიშ ჰობი რდჷ ჯაზი დო რდჷ ჯაზიშ მუსიკალურ ინნაჭარეფიშ კოლექციონერი. შავლოვიქ ღურუ 1999 წანაშ 28 პირელს, ლეიკემიათ კალიფორნიაშ ნოღა პალო-ალტოს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1921 კატეგორია:ნაღურა 1999
მადალენაშ არქიპელაგიშ ერუანული პარკი
მადალენაშ არქიპელაგიშ ერუანული პარკი (Parco nazionale Arcipelago della Maddalena) — ოსქირონე-ოზუღე ერუანული პარკი იტალიას, კოკი სარდინიაშ წყარპიჯის. გვალო ფორჷნს 201,46 კმ² ფართობის დო 180 კმ სიგჷნძაშ წყარპიჯიშ ზოლს. თე რეგიონი იკათუანს ლა-მადალენაშ მუნიციპალიტეტიშ არძა კოკის. ტერიტორია თაშნეშე იჸუაფჷ ბოჩე-დი-ბონაფიკოშ ინტერნაციონალური ოზუღე პარკიშ ნორთი, ნამუთ უხოლაშ მუმალს აკიქიმინუ.
thumb|left|px180|კოკი სპარჯი
აგტელეკიშ ერუანული პარკი
აგტელეკი — ერუანული პარკი ოორუე უნგრეთის, ბორშოდ-აბაუი-ზემპლენიშ მედიეს, თე ჯოხოშ თაშნეშე ჭიჭე ოფუტე პარკიშ ტერიტორიას. მიშაღალირიე იუნესკოშ ს|მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა სლოვაკეთიშ კარსტიწკჷმა ართო, ნამუთ აგინძორენს აგტელეკიშ ერუანულ პარკის სლოვაკეთიშ ტერიტორიას.
პარკი იდვალუაფუ ნოღა მიშკოლციშე ოორუეთ 60 კმ-ის დო მორთინელიე წყარმალუეფიშ ბოდვა დო შაიოშ ლეხერეფც შქას.
პარკიშ ფართობიე — 199 კმ² სოჸურეშეთ 39 კმ² გჷშაკერძაფილი თხილუაშ თუდო რე. აგტელეკიქ ერუანული პარკიშ სტატუსი ეჭოფუ 1985 წანას, ოდო 10 წანაშ უკული ქაკათჷ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულს.
პარკიშ უთარაშ ოძირაფუობას წჷმარინუანს მიარერიცხუამი კარსტული ქვაბეფი, ჩინებული მუში სიგჷრძათ დო ლაბირნითიშმანგური დარბაზეფით. გვალო რეგიონც დიკოროცუ 712 ქვაბი. არძოშე დიდი დო ჩინებული ქვაბიე ბარადლა (დომიცა) - არძოშე დიდი სტალაქტიტეფით ევროპას. თიში სიგჷრძა 26 კილომეტრიე, სოჸურეშეთ 18 იდვალუაფუ უნგრეთის, 8 კმ. სლოვაკიას, სოდეთ თინა ჩინებულიე დომიცაშ ჯოხოთ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი უნგრეთის კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი უნგრეთის კატეგორია:უნგრეთიშ ერუანული პარკეფი
ჯვ. წ. 1000-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1009 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1000 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
26 მელახი
26 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 85-ა დღა (ნარკი წანეფს — 86-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
აისლებენი
აისლებენი ჟირო, ჯვეში დო ახალი ნოღეფო რე გორთილი. ახალი ნოღა XIV ოშწანურას მაღაროალეფქ ეკიდეს.
მარტინ ლუთერი
პროტესტანტი რეფორმატორი მარტინ ლუთერქ აისლებენც 1483 წანაშ 10 გერგობათუთას დებადჷ. მუამუში, ჰანს ლუთერი, ნოღაშ ბრელი შხვა მახორუშნერო მაღაროალი რდჷ. მარტინი გვალო ართი წანერი რდჷ, მუჟამცჷთ ფანიაქ ოხორინალო მანსფელდშა გჷნორთჷნ, ოდო რინაშ უდიდაში ნორთი ნოღა ვიტენბერგის მუკორთჷ, მარა მარცხო დო ვარ ბედიშ განგებათ, მუში ეკონია ქადაქი, სოდეთ თიქ ქოთ დოღურუნჷ, წორას აისლებენს ამანჯუ (1546 წ.)
1996 წანას, ნოღაშ მარტინ ლუთერწჷმა მერსხილი მემორიალური აბანეფი, ნოღა ვიტენბერგიშ ანალოგიურ აბანეფწკჷმა ართო, იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.
სქოლიო
კატეგორია:გერმანიაშ ნოღეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გერმანიას
ჰენრი დეილი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი მენცარეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1875 კატეგორია:ნაღურა 1968
ჩინაბი
ჩინაბი (სანსკრიტი: असिक्नी ვარ და, चंद्रभागा, चनाब, چناب, პენჯაბ: ਚਨਾਬ) — წყარმალუ ინდოეთის დო პაკისტანს. ჩინაბი იჭყაფუ წყარმალუეფიშ ჩანდრაშ დო ბჰაგაშ აკოართაფაშ აბანს დო ინაკათუ წყარმალუ სატლეჯის. წყარმალუ გიშმურს ნოღეფს: ვაზირაბადი, ჩინიოტი, მულტანი, მუზაფარგარჰი. ჩინაბიშ სიგინძა რე 1,100 კმ. ღანჩოშ ფართობი 138,000 კვ.კმ. უდიდაშ ნადუეფ რე: ტავი დო მარუსადარი.
ნაკიანი
ოფუტეს ბჟადალშე უხურგანს გარახა, ობჟათე-ბჟადალშე ახუთი, ოორუე-ბჟადალშე ჭოღა დო ოორუე-ბჟაეიოლშე მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯულია რობერტსი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1967
ჯვ. წ. 1010-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1019 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1010 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
მოსოფელიშ კოორდინირაფილი ბორჯი
UTC მიშაღალირქ იჸუ მოჯვეშაფილი გრინვიჩიშ შქაბანია ბორჯიშ (GMT) მანგიორო. ბორჯიშ ახალი ოზჷმალქ UTC მიშაღალირქ იჸუ, GMT ოზიმალიშ ვაწორწალაშ გეშა, მუთ გჷმოჭანაფილი რდჷ დიხაუჩაშ დო სერიშ რთაფათ. UTC ოზიმალი გერსხუ ატომური ბორჯიშ წორ ოზიმალს (TAI) დო უმოს მოხუჯური რე მენოღალურ გჷმორინაფაშო.
თიშ გეშა, ნამჷ-და UTC-ს დო UT1-ს შქას ნარკი 0,9 მრ-შე უმოსი ვარენ, შილებე უმოსი ფართო გაგებაშ ტერმინიშ გიმორინაფა - მოსოფელიშ ბორჯი (UT), დო მუშო ოკო რაგადი მაღალი დრამიშ ტახუაშ გეხვილაფა ვარე-და. თეხანურ რინას, მუჟანსჷთ მერქაშ წილოფონიშ მუდანობა ვარე შანულამინ, გრინვიჩიშ შქაბანია ბორჯი (GMT) შილებე მიბრჩქინათ UTC-იშ ვარდა UT1-იშ ექვივალენტო. შხვა შვანს, მუჟამსჷთ UTC-ს დო UT1-ს შქას ნარკი გიშარჩქინელო რენ, გრინვიჩიშ შქაბანია ბორჯიშ (GMT) გჷმორინაფას ურიდანა. ეიოშინალი რე, ნამჷ-და UTC ბორჯი ვეთირუ ზოთონჯ-ზარხულარათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბორჯი
ჯვ. წ. 385
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 385 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
უნიტარიზმი
უნიტარიზმი — სახენწჷფოშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მართუაშ თოლწონუათ მოსოფელიშ ქიანეფი თარო ჟირ ბუნათ ირთჷნა: უნიტარულ დო ფედერაციულ სახენწჷფოეფო.
უნიტარულ ქვეყნეფს რინელი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი უშქაშეთ დოჸუნა ცენტრალურ ხეშუულაფას. ათე ქიანეფს აკა თიშ ნორთის დახე მუთუნნერი სახენწჷფობური გუნაჭყაფუშ სტატუსი ვაუღჷ. თაქ რე ართოიანი კონსტიტუცია, მენოღალუა დო უმაღალაში ორგანოეფიშ ართოიანი სისტემა. ქიანაშ უშანულამაში აკმადგინალი ნორთი რე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დჷნართი, ნამუთ თარო იმართჷ ცენტრალური თარობაშით მენაღებჷ კანონიშ ოსხირშა.
უნიტარულ სახენწჷფოს ადმინისტრაციული დორთუალა ადმინისტრაციული ფუნქციაშ გახორციალაფარო გჷმირინუაფუ. თეხანურ სახენწჷფოეფს უნიტარული დორთუალაშის კანკალე ართულს შილებე გინორთელი სამართლებური სტატუსი უღუდას ვარ-და ავტონომიათ რგებულენდასჷნ. თეჯგურა ართულეფი ტერიტორიულ ავტონომიეფო მიშინუაფჷნა.
გიშმართჷნა ცენტრალიზაფილ დო დეცენტრალიზაფილ უნიტარულ სახენწჷფოეფს.
უნიტარული ქიანეფი რე: ფინეთი, საბერძნეთი, ისლანდია, შვედეთი, ჩეხეთი, ირლანდია, ირანი, ობჟათე კორეა, სომხეთი დო. თ.უ. უნიტარულ სახენწჷფოეფს შქას ეიოშინალი რე კანკალე ქიანა, ნამუთ ხეშუულაფაშ მართუალაშ მაღალი დეცენტრალიზაციათ იხასიათებჷ. სამანგ. უკრაინა, ფილიპინეფი, პალაუ დო თ.უ.
ლიტერატურა
კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელი
right|thumb|200px|გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელი, 1749 გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელი (გერმ. Georg Friedrich Händel; დ. 23 ფურთუთა, 1685, ჰალე — ღ. 14 პირელი, 1759, ლონდონი) — ბაროკოშ ეპოქაშ გერმანალი კომპოზიტორი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი კომპოზიტორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1685 კატეგორია:ნაღურა 1759
ნუკუალოფა
ორთაშობური პიჯალეფი
ნუკუალოფა იდვალაუფუ ტონგაშ უდიდაში მანჯანიშ კოკი ტონგატაპუს. თე აბანს კლიმატი ტროპიკული ზუღაშ კლიმატი რე. წანაშ გოძვენას ჰეერიშ ტემპერატურა იძანძჷ +20 Cº-შე +26 Cº-შახ. არძაშე უმოსო ჩხე დო ლამე სეზონი იგჷნძორებჷ ქირსეთუთაშე პირელშამო. ატმოსფერული ნოლექეფიშ მუდანობა მოურს დოხოლაფირო 1500 მმ. ორთაშობური ჩანარი უმენტაშო წჷმორინაფილი რე ტროპიკული ტყალეფით, ბართვეფით დო პალმეფით.
ნოღაშ გოვითარაფაშ ისტორია
მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ 1643 წანას კოკი ტონგატაპუს კუჩხი გედგჷნ, ნიდერლანდარი მეზუღე აბელ ტასმანი რდჷ. 1773 დო 1777 წანეფს, ნუკუალოფაშ ტერიტორიას ესურჷ ინგლისარ კაპიტანი ჯეიმზ კუკიქ. დოხოლაფირო XIX ოშწანურაშ შქა ხანშო ტონგაშ კოკეფიშ ბუნეფქ აკიართიანეს მაფაშ ხეშულობაშ გიმე, ნამუშათ 1900 წანას ხექ მიჭარინჷ ხეკულუაშა გოართოიანაფილ ომაფეწკჷმა ომეფაშე პროტექტორატიშ მიშაღალაშ გეშა. 1970 წანას, პროტექტორატიშ გოუქვაფაშ უკული ქიანაქ ზოხორინელ სახენწჷფოთ გჷმიცხადჷ დო ნუკუალოფაქ ტონგაშ ნანანოღაშ სტატუსი მიპალჷ.
მახორობა, ნინა, რწუმა
ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა — 23,221 ადამიერი (2016). ნოღას თრო ოხორანა ტონგარეფი (96 %). ჟირი ოფიციალური ნინა რე — ტონგური ნინა დო ინგლისური ნინა. მორწუმეეფი, უმენტაშო — მორმონეფი რენა.
კულტურული შანულობა
ტონგაშ ნანანოღაშ თარი ოქინაფუ რე 1867 წანას აკნაგებუ ომაფე დოხორე. ნოღაშ ელმოლს ასქილადირი რე ოკიანეთიშ ჯვეში ცივილიზაციაშ დუდოთხილუე დგჷმილეფიშ აკნაცჷმეფი დო ჯვეში ტონგარი არისტოკრატეფიშ ონთხორუეფი. ნოღას მიარე სქვამი პლაჟეფი რე. ჯოხოგოლაფირი რე ორქიდეაშ მიარე გვარობათ, ნამუეფჷთ ნოღაშ ხურგეფს ჩანსჷნ.
სქოლიო
კატეგორია:ოკიანეთიშ ნანანოღეფი კატეგორია:ტონგა კატეგორია:ტონგაშ ნოღეფი
27 მელახი
27 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 86-ა დღა (ნარკი წანეფს — 87-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
მუხურჩა (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)
მუხურჩა — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ აბაშაწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 80 მეტრაშ სიმაღალას. მარტვილშე დოშორაფილი რე 17 კმ-ით (რაიონული ცენტრი), აბაშაშე 18 კმ-ით (უხოლაში კინაშარაშ სადგჷმი), ქუთეშიშე 40 კმ-ით (უხოლაში აეროპოტი „კოპიტნარი“), ფუთიშე 69 კმ-ით (უხოლაში ონიშოლი).
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 372 ადამიერი. თაჸურეშე 189 კოჩი დო 183 ოსური. მუხურჩაშ ართ-ართი ჯინჯი ჯვეში თურეფი რენა: გახოკიეფი, ესვანჯიეფი, მაისაიეფი დო მინდილაიეფი. თენეფიშ გალე ოხორანა აბრამიეფი, აფაქიეფი, ბახიეფი, გაგუეფი, დამენიეფი, დიხამინჯიეფი, ესვანჯიეფი, თევდორაძეეფი, კვარაცხელიეფი, კეკელიეფი, კვიტატიანეფი, ლაბარტყავეფი, ღვინჯილიეფი, მელიეფი, რურუეფი, სანიკიძეეფი, ფოჩხუეფი, ყურუეფი, შავდიეფი, ძაგანიეფი, ჭიჭინავეფი, ჯანაშიეფი, ჯელიეფი, ჯღარკავეფი დო შხვეფი.