cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ანტიგუა დო ბარბუდა
სკოლეფი
,,ადამიერიშ გოვითარაფაშ 2009 წანაშ ინდექსით", 2007 წანაშო, ანტიგუაშ დო ბარბუდაშ მახორობას (15 წანერიშ ეშე) ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა 99 %-იე. ოსკოლე გონათაფა უციო რე, 5 წანაშე 16 წანაშახ ბაღანეფშო, დო სახენწჷფო უფასეთ წუმარინუანს. ანტიგუაშ გოვითარაფაშ ომინისტრე სახენწჷფო დო კერზო სკოლეფიშ ხანდას რთუნს გეჸვენჯი კატეგორიეფო :
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ანტიგუა დო ბარბუდა კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი კატეგორია:ოორუე ამერიკა კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ვლადიმერ ბაბილუა
ვლადიმერ ბაბილუა ( ფუთიშ რაიონიშ ოფ. ჭალადიდის – ) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.
გალენი რცხუეფი
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ჯამუ დო ქაშმირიშ ოლქეფიშ ერკებული
ჯამუ დო ქაშმირიშ შტატიშ ოლქი – შტატიშ ადმინისტრაციული ართული, ნამუთ იმართუ ჩინოვნიკით (კომისარიშ მახვარე) ინდოეთიშ ადმინისტრაციული ნინალაშე. თის მიარე მახვარებუ ოხვარუ, დეპარტამენტეფიშ მადუდეეფი, ნამუთ გამამინჯე რენა ოკათე მეურნობაშ გოთანჯილი მალობეფიშ გოვითარაფაშო. გვალო შტატის 22 ოლქი რე.
ჯამუ დო ქაშმირიშ შტატიშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
*
ჯვ. წ. 449
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 449 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
სრინივასა რამანუჯანი
სრინივასა რამანუჯან აიანგარი (ტამილ. ஸ்ரீனிவாஸ ராமானுஜன் ஐயங்கார்; ინგლ. Srinivasa Ramanujan Aiyangar; დ. 22 ქირსეთუთა, 1887, იროდუ, ბრიტანეთიშ ინდოეთი — ღ. 26 პირელი, 1920, კუმბაკონამი, ბრიტანეთიშ ინდოეთი) — ინდოარი მათემატიკოსი. მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია მათემატიკური ანალიზიშ, რიცხუეფიშ თეორიაშ, სერიეფიშ, გოგინძორაფილი ფრაქციეფიშ რკვიებაშა. რამანუჯანიშ ჯოხონობაშ რე ლანდაუ-რამანუჯანიშ კონსტანტა, რამანუჯანიშ ჰიპოთეზა, რამანუჯანიშ მარტივი რიცხუ, რამანუჯანიშ ტეტა-ფუნქცია, რამანუჯანი-ზოლდნერიშ კონსტანტა, რამანუჯანი-სატოშ სერიეფი დო შხვა. რამანუჯანის მათემატიკური გონათაფა ვაუღუდჷ. 1913 წანაშე რამანუჯანიქ დიჭყჷ კორესპონდენცია შინელი ინგლისარი მათემატიკოსი გოდფრი ჰაროლდ ჰარდიწკჷმა დო თიშ ინიციატივათ რამანუჯანიქ ოგურაფუშა ბრიტანეთიშა მიდართჷ. ბრიტანეთის რამანუჯანი გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის, მარა ლახარაშ გეშა კინ ინდოეთიშა დირთჷ, სოდეთ დოღურჷ 1920 წანაშ 26 პირელს, 32 წანერქ. 1997 წანას დირსხუ რამანუჯანიშ ჯოხონობაშ მენცარულ ჟურნალქ. ჟურნალს ბეჭდელი სტატიეფი ორხველჷ მათემატიკაშ არძო სფეროს, გიშაკერზაფილო ჸეთი დარგეფს, ნამუეფს უმოსო მოღალენდჷ სრინივასა რამანუჯანი. რამანუჯანი მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ მათემატიკოსო.
რაზდანი (ნოღა)
რაზდანი (Հրազդան) — ნოღა სომხეთის. კოტაიქიშ პროვინციაშ ასმინისტრაციული ცენტრი. 1959 წანაშახ ნოღას ჯოხოდჷ ნერკინ ახტა (სომეხ. Ներքին Ախտա). ნოღა წყარმალუ რაზდანიშ კვარჩხან წყარპიჯის. ერევანშე მოჩილათირი რე 50 კილომეტრით. 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 41 875 ადამიერი ოხორანს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი კატეგორია:კოტაიქიშ პროვინცია
რობერტ ნოისი
რობერტ ნორტონ ნოისი (ინგლ. Robert Norton Noyce; დ. 12 ქირსეთუთა, 1927, ბერლინგტონი, აიოვა, ააშ — ღ. 3 მანგი, 1990, ოსტინი, ტეხასი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ინჟინერი, კორპორაციეფიშ Fairchild Semiconductor-იშ დო Intel-იშ დუმარსხუაფალი. მიშეღჷ დიდი თია ინტეგრირებული მიკროსქემაშ გოვითარაფაშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი ინჟინერეფი კატეგორია:დუნაბადი 1927 კატეგორია:ნაღურა 1990
ნიქ ზენო
ნიქ ზენო (Nick Zano; დ. 8 მელახი, 1978, ნიუ-ჯერსი) — ამერიკალი არტისტი დო პროდუსერი. ათეჟამო ასახიერენს ნეითენ ჰეივუდიშ როლს The CW-ში სერიალს ჭუმანიშ ლეგენდეფი, უღუდჷ ეპიზოდური როლი სერიალს საგანი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი პროდიუსერეფი კატეგორია:დუნაბადი 1978
ჯიმი კარტერი
thumb|ჯიმი კარტერი ჯიმი ქართერი (ინგლ: James Earl "Jimmy" Carter, დ. 1 გჷმათუთა, 1924) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ რიგით 39-ა პრეზიდენტი (1977-1981), ააშ-იშ დემოკრატიულ პარტიაშე, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:დუნაბადი 1924 კატეგორია:ჯორჯიაშ გუბერნატორეფი
ქორთული ჭარალუა
ქორთული ჭარალუა (ქართული დამწერლობა) — რე ართ-ართი ვითაანთხი ჭარალუაშე. ქორთულ ანბანით იჭარუ ქართველური ნინეფი, ბორჯგჷშაშქუმალირო გჷმირინუანდეს შხვა ნინეფი ხოლო (მაგალთო ოსური დო აფხაზური). ალმახანურ ქორთულ ანბანს 33 ასო რე, ჯვეშ ქორთულ ანბანს რდჷ 38 ასო-შანი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთული ჭარალუა
19 მანგი
19 მანგი (ივანობა) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 170-ა დღა (ნარკი წანეფს — 171-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ლულეელვენი
ლულეელვენი (შვედურო Luleälven) — შვედეთიშ ართ-ართი უთარაში წყარმალუ. ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ოორუე შვედეთის დო მეურს ობჟათე-ბჟაეიოლშა, 460 კილომეტრიშ სიგინძას, სოდეთ ნოღა ლულეოწკჷმა აკათუ ბოტნიაშ ჸუჯის. ნორბოტენიშ რეგიონს სიგინძათ მაჟირა წყარმალუ რე კალიქსეელვენიშ უკული, მარა პირველი რე წყარიშ ოშქარი ხარჯით.
ღანჩოშ ფართობი რე 25 240,5 კმ², სოჸურეშეთ 24 545,6 კმ² შვედეთიშ ტერიტორის რე, 694,9 კმ² — ნორვეგიაშ.
წყარმალუ ჰიდროენერგიაშ შანულამი წყუ რე, თის ეგაფილი რე უშანულამაში ჰიდროელექტროსადგურეფი. ინტენსიურო გჷმირინუაფუდუ ჯა-ტყაშ ტრანსპორტირაფაშო, მარა თე პროცესიქ 1980-იანი წანეფიშ დაჭყაფუს მეჭყორდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:შვედეთიშ წყარმალუეფი
ქალაღალი
ქალაღალი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, იდვალუაფუ წყარმალუ ინგირწყარიშ მარძგვან ძგას, ზუღაშ დონეშე 350 მეტრას. წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 38 კილომეტრით, ჯვარშე 18 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 292 კოჩი.
ჯვ. წ. 1055
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1055 წანა.
ქალაღალი
სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯვ. წ. 1055
ნაღურა
კატეგორია:
ბაჰამიშ კოკეფი
ბაჰამიშ კოკეფი (ინგლ. - Bahamas), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — ბაჰამიშ კოკეფიშ წორომაჸალობა (ინგლ. - Commonwealth of the Bahamas) — სახენწჷფო, იდვალუაფუ კარიბიშ ზუღა დო კუბაშე ოორუეშე, ფლორიდაშ ჩქონიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, კჷნ თე ჯოხოდვალაშ მოღვენ კოკეფს. არქიპელაგის მილარე დოხოლაფირო 700 კოკი (თაჸურეშე დოხორელი რე ხვალო 30 კოკი) დო 2000 მარჯანიშ რაქეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბაჰამიშ კოკეფი კატეგორია:კარიბიშ ზუღაშ ქიანეფი კატეგორია:ერეფიშ წორომაჸალობაშ ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ნახიჩევანიშ ავტონომიური სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა
ნახიჩევანიშ ავტონომიური სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა (Нахчыван Мухтар Совет Сосиалист Республикасы) — ავტონომიური რესპუბლიკა აზერბაიჯანიშ სსრ-ს. დირსხუ 1924 წანაშ ფურთუთას. thumb|right|150px|1974.
1920 წანას, ოლქი ჭითა არმიაშ ნორთიქ ქჷდიჸუნუ. 1920 წანაშ კვირკვეს დირსხუ ნახიჩევანიშ სხუნუეფიშ რესპუბლიკაქ. 1923 წანაშ ფურთუთას, დირსხუ ნახიჩევანიშ ავტონომირ აკანქ აზერბაიჯანიშ სსრ-შ დოჸუნალაშ გიმე, ნამუთ 1924 წანაშ ფურთუთას გინიქიმინჷ ნახიჩევანიშ ასსრ-თ.
1990 წანაშ გერგობათუთაშე — ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას.
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ისტორია კატეგორია:ნახიჩევანიშ რესპუბლიკა კატეგორია:სსრრ-შ ავტონომიური რესპუბლიკეფი
დანიარეფი
დანიარეფი (დანიურო danskere) — ერი ოორუე ევროპას, არძაშე უმოსო სკანდინავიარეფს (ნორვეგიარეფს დო შვედეფს) ომოჯგირჷნა. ნინა დანიური რე — მიშმურს გერმანიკული ნინეფიშ ბუნაშა. მორწმუნეეფიშ უმენტაშობა ლუთერანეფი რენა.
ეთნონიმი დანიარეფი ისტორიულო ვართ თეფერო თინუე. „დანიარი“ ანუ „და(ტ)ჩი“ — თე ეტიმოლოგიურად თინა რე, მუთ „დოი(ტ)ჩი“ Deutsch, ანუ გერმანალეფიშ მუშითჯოხო. ინგლისარეფი Dutch-ის ჰოლანდიარეფს უძახჷნა. (თინეფიშ ჯვეში მუშითჯოხო Duitse-იე, თეჟამიშო დუს ნიდერლანდელეფს უძახჷნა).
ქიანას ჯოხო დანია, დენმარკი, დო თე კათაშ ჯვეში ჯოხო — დანეფი რდჷ.
ეთნონიმიშ თენერი თირაფა ხოლო მოჯგირე ნაციეფიშ შქას აკა ართი ვა რე.
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი კატეგორია:ევროპაშ კათეფი კატეგორია:დანია
ლა-ასუნტაშ მუნიციპალიტეტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
როჯერ ციენი
როჯერ ციენი (ინგლ. Roger Yonchien Tsien; დ. 1 ფურთუთა, 1952, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 24 მარაშინათუთა, 2016, იუჯინი, ორეგონი, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი. წვანე ფლუორესცენტნური ცილეფიშ ძირაფაშ დო გოვითარაფაშ გეშა, 2008 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის (ოსამუ შიმომურა დო მარტინ შალფიწკჷმა ართო)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1952 კატეგორია:ნაღურა 2016
ანდრეი სახაროვი
ანდრეი დიმიტრიშ სქი სახაროვი (რუს.  Андре́й Дми́триевич Са́харов; დ. 21 მესი, 1921, მოსკოვი, სსრრ - ღ. 14 ქირსეთუთა, 1989, მოსკოვი, სსრრ) — რუსი ფიზიკოსი, დისიდენტი, ადამიერიშ ნებეფიშ აქტივისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი მშვიდობაშ დარგის (1975).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეფი კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი შვიდობაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1921 კატეგორია:ნაღურა 1989
ადამიერიშ ნებეფიშ არძაშოული დეკლარაცია
thumb|250px|ელეონორა რუზველტი დო ადამიერიშ ნებეფიშ არძაშოული დეკლარაცია (1949)
ადამიერიშ ნებეფიშ არძაშოული დეკლარაცია — ოერეფოშქაშე აქტი, მენაღებუ 1948 წანაშ 10 ქირსეთუთას გოეროშ გენერალური ასამბლეაშით. დეკლარაციას გჷმოცხადაფილი რე პიჯიშ თარი ნებეფი - თელარაშ, დუდიშულაშ, პიჯული ხეკულუეფიშ, მენოღალობაშ, ოხორინე აბანიშ გიშაგორუაშ დო საჭუხუშ, დემოკრატიული გიშაგორუაშ მეშქაშალათ სახენწჷფოშ მართუა-გამაგებას კათაფაშ, ხანდაშ, წორწო ხანდაშო წორწო გასწორებაშ მეღებაშ, მოსვანჯაშ, გონათუაშ, კულტურული რინაშ დო მენცარულ პროგრესის კათაფაშ დო თ.უ. ნებეფი. დეკლარაციათ გჷმოცხადაფილი რე თაშნეშე: რელიგიაშ დო რწუმაშ, შაყარუაშ დო ასოციაციეფიშ დუდიშულა; ვაშინერებული რე: ჭკორალა, ჭკორეფით ვაჭრუა; გჷმოქიმინელი რე ზისხირიშ სამარათლიშ, ზისხირიშ ოპროცესე სამართალიშ დო ოფანიე სამართალიშ უთარაში დემოკრატიული პრინციპეფი.
დეკლარაციაშ მოთხირი რე თე ნებეფი დო დუდიშულეფი იფაჩუდას არძა ადამიერშა რასაშ, კანიშ ფერიშ, სქესიშ, ნინაშ, რელიგიაშ, პოლიტიკური დო შხვა რწუმაშ, ერუანული დო სოციალური გოჭყაფაშ, წოდებური დო ღვენური ცენზიშ უმკუჯინალო.
არქაბი
არქაბი (ლაზ. Arkabi/არქაბი, ქორთულო დო მარგალურო — არქაბი, თურქ. — Arhavi) — ნოღა დო რაიონი თურქეთიშ ართვინიშ პროვინციას, ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს, უჩა ზუღაშ ობჟათე-ბჟაიეოლ ძგას, ისტორიულ ლაზონას. იდვალუაფუ ხოფაშე 18 კილომეტრიშ მაშორას, ართვინშე 138 კმ-შ დო რიზეშე 160 კმ-შ მაშორას. ტერიტორიაშ უმენტაში ზურგამი დო გვალამიე. მახორობაშ აბსოლუტურ უმენტაშობას ლაზეფი აკმადგინანა. არქაბი შინელიე „არქაბიშ კულტურა დო ხელუანობაშ ოირქიანე ფესტივალშე“, ნამუთ თე ნოღას იღოლამაფუაფჷ 1973-შე.
ეტიმოლოგია
არჰავი ლაზურ „არქაბი“-შ თურქიზაფილი ფორმა რე. არქაბიშ ეტიმოლოგია უჩინებჷ რე ამდღარშახ.
ისტორია
არქაბიშ ჯვეშ ისტორიაშე ბრელი მუთუნი ვა რე რჩქინელი. ჩინებული რე ხვალე თინა, ნამდა თე ნოღა კოლხეთიშ ომაფეს ორხვეულუდჷ ჯვეშიშე. მაშქვითა ოშწაურას მიშმეშჷ ეგრისიშ (ლაზიკაშ) ომაფეშა, 13-15 ოშწანურეფს ტრაპიზონიშ იმპერიაშა. ოსმალეფიშ მულაშ უკული ორხველუდჷ ოსმალეთიშ იმპერიას დო მიშმეშჷ ლაზისტანიშ სანჯაყშა. თაჸურეშე მოჸუნაფილი თურქეთიშ რესპუბლიკაშ დორსხუაფაშახ არქაბის ჟორდანიაშ გვარიშ ბეგეფი მართუნდეს, თენეფშე ჩინებული რე ყადირ-აღა ჟორდანია, ნამუქჷთ 1875 წანას ოსმალეთიშ სულთანს პროტესტიშ ნაჭარა მეუჯღონჷ დო თურქიშ ჯარშა ულაშ ვარია უწუ. 1893 წანას, რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმაშ ბორჯის ანაყუ არქაბალეფქ თხოზინელეფო გინირთეს დო ბჟადალ თურქეთშა გეგნიხორეს, სოდეთ ამდღა ხოლო ფშხუ-ფშხუ პარტიეფო ოხორანა. ათათურქიშ მულაშ დო თურქეთიშ რესპუბლიკაშ გოჭყაფაშ უკული არქაბიქ ართვინიშ პროვინციას ქაშაძინჷ ართ-ართ რაიონო.
გეოგრაფია
არქაბიშ რაიონი იდვალუფუ უჩა ზუღაშ ორუმე-ბჟაეიოლს. ორუმეშე უჩა ზუღა უხურგანს, ბჟაეიოლშე ხოფა, ბჟადაალშე ფინდიკლი(ვიწე) დო ობჟათეშე იუსუფელი. არქაბიშ რაიონს ტიპიურ უჩა ზუღაშ კლიმატი დო ორთა რე, ზოთონჯი ტიბჷ რე დო ზარხული ჰამო. მჩანარეფშე თაქ ირიშ უმოსო ჩაი, თხირი, ლაზუტი, კივი, ციტრუსი ხერენს ფარსაკო.
ტოპოგრაფია
არქაბიშ რაიონი უმენტაშო გვალამი რე. ბრელი რე ღალეფი. გვალეფშე გიშეგორუ: კჷზჷლთეფე (3210 მ), ჩათალქაია თეფე (2986 მ), ქოიუნიაილა(2292 მ), მეთე დაღი (2142 მ), დიქმე დაღი (2068 მ), ვათ დაღი (1180 მ), აგრა დაღი (1143 მ), ბაშთეფე (1049 მ), დემირაღა დაღი (1013 მ). ღალეფშე გიშეგორუ: იაკოვითიშ ღალი, შაჰინკაია, აგარა, ემანიათიშ ღალი, ორჭიშ ღალი დო ლომეშ ღალი.
მახორობა
რაიონიშ მახორობა 2009 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ 19 132 რდჷ. თაჸურეშე 15 362 ნოღას დო 3770 ოფუტეს ოხორანდჷ. არქაბიშ მახორობაშ აბსოლუტურ უმენტაშობა (99%) ლაზი რე.
2010 წანაშ მუნაჩემეფით, რაიონს ოხორანს 19 319 კოჩი. თაურეშე 15 610 კოჩი ოხორანს რაიონიშ ცენტრის.
არქაბიშ დიარაშ კულტურა
არქაბი ლაზური დიარაშ კულტურაშ შქაგურიე. თაქ ქოთ ფანიეფს დო ქოთ რესტორანეფს რე ლაზური ოჭკომალეფიშ თელი პალიტრა:
ტერიტორიული მონწყუალა
არქაბიშ ნოღა 7 ისტორიულ რაიონშე აკმოდირთუ:
არქაბიშ რაიონი მიშმეკოროცხანს 30 ოფუტეს:
ადამიერიშ ნებეფიშ არძაშოული დეკლარაცია
მორჩილი გინოჯონა
ოერეფოშქაშე ადამიერიშ ნებეფიშ ყარაფიქ გეჭყანიერჷ, მუჟამსჷთ გოეროშ გენერალურ ასამბლეაქ მიღჷ ადამიერიშ ნებეფიშ არძაშოული დეკლარაცია 1948 წანაშ 10 ქირსეთუთას. თენა მერჩქინელი რე, მუჭოთ „მეჭირინაფეფიშ ოართე სტანდარტი არძა კათაშო დო ერიშო.“ დეკლარაცია მაართათ ადამიერეფიშ ისტორიას წჷმარინუანდჷ თარ ომენოღალე, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ დო კულტურულ ნებეფს, ნამუსჷთ არძა ადამიერი რგებულენდას ოკო. ბორჯოს გოძვენას, თიქ ფართოთ მეღებულქ იჸუ, მუჭოთ ადამიერიშ ნებეფიშ ფუნდამენტური ნორმეფი, ნამუსჷთ არძა თხილანდას დო პატისცენდას ოკო. UDHR, ომენოღალე დო პოლიტიკური ნებეფიშ ოერეფოშქაშე პაქტწკჷმა დო თიშ ჟირი ფაკულტატურ ოქმწკჷმა ართო დო ეკონომიკური, სოციალური დო კულტურული ნებეფიშ ოერეფოშქაშე პაქტი, აკმოქიმინჷნა თ.ჯ. ადამიერიშ ნებეფიშ ოერეფოშქაშე კანონპროექტის.
არქაბი
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი კატეგორია:უჩაზუღაპიჯიშ ნოღეფი კატეგორია:ეგრისიშ ომაფე
ადამიერიშ ნებეფიშ არძაშოული დეკლარაცია
მორჩილი გინოჯონა
ადამიერიშ ნებეფიშ ოერეფოშქაშე დეკლარაცია, თე ისტორიული დოკუმენტიქ ადამიერიშ ორეფოშქაშე ნებეფიშ ოსხირო გჷნირთჷ დო ანტკიცენდჷ, ნამჷ-და არძა ადამიერი იბადებჷ დაბადებათ დუდიშული, ართნერი მორყებაშ ნებეფი უღჷნა, წრონებეფით რგებულენა რასაშ, რელიგიაშ, ერუანებაშ, ნინაშ დო სქესიშ უმკუჯინალო. დეკლარაციას გჷმოცხადაფილი რე პიჯიშ თარი ნებეფი-თელარაშ, დუდიშულაშ, პიჯული ხეკულუაშ, მენოღალობაშ, ოხორინე აბანიშ გიშაგორუაშ დო საჭუხუშ, დემოკრატიული გიშაგორუეფიშ მეშქაშალათ სახენწჷფო მართუა-განგებას კათაფაშ, ხანდშ, წორწო ხანდაშო წორწო გასწორებაშ მეღებაშ, მოსვანჯაშ, გონათუაშ, კულტურული რინაშ დო მენცარულ პროგრესის კათაფაშ დო თ.უ. ნებეფიშ.
ადამიერიშ ნებეფიშ ოერეფოშქაშე ხეკულუაშ დო შხვა დეკლარაციეფი, ნამუეფქჷთ მეღებულქ იჸუ 1945 წანასჷნ, მერჩქინელი რე, მუჭთ ადამიერიშ ნაბუხ ნებეფიშ ლეგალური ფორმა. თიქ ოსხირ გაჭყჷ დო გავითარჷ ოერეფოშქაშე დონეშა ადამიერიშ ნებეფი. რეგიონულ დონეშა, თაშნეშე, მეღებულქ იჸუ შხვა ინსტრუმენტეფქჷთ, ნამუეფით ბონო იმაჟირენს ადამიერიშ ნებეფიშ არძოშული დეკლარაციას დო წჷმარინუანს თხილუაშ სპეციფიურ მექანიზმეფს კონკრეტულ რეგიონეფს. თაშნეშე შხვადოშხვა ქიანეფიშ უმენტაშობაქ გიშაშქჷ კონსტიტუციეფი დო კანონეფი, ნამუეფით ფორმალურო, საჯინჯო დონეშა თხილანს ადამიერიშ ნებეფს. თიმწკჷმა, მუჟამსჷთ ოერეფოშქაშე ხეკულუეფი დო კანონეფი ოერეფოშქაშე დონეშა ადამიერიშ ნებეფიშ გაგაჩიშ ფორმირაფას ქიმინჷნდეს. შხვა ინსტრუმენტეფი, მუჭომით რე დეკლარაციეფი, გეწურაფეფი დო პრინციპეფი, ნამუეფქჷთ მეღებულქ იჸუ ოერეფოშქაშე დონეშა, ხეს უნწყჷნს თიშ გაგებას, უნარღელჸონს დო ავითარენს. ადამიერიშ ნებეფიშ დეკლარაციაშ პატჷჩამა თხულენს კანონეფიშ ერუანულ დო ოერეფოშქაშე დონეშა მიშაღალას.
ადამიერიშ ნებეფიშ ოერეფოშქაშე სამართალი დო დეკლარაცია დვანს შანულამ ვალდვალეფს დო სახენწჷფოეფი ვალდვალირეფი რენა, თის პატი ცანინ. ოერეფოშქაშე ხეკულუეფიშ აკანეფო გჷნორთათ სახენწჷფოეფი ივალუანა ვალდდვალეფს, ნამჷ-და არსულან ოერეფოშქაშე კანონდვალათ გოთოლიშწორაფილი საღალობეფი, დოთხილუან დო უნარღელჸუან ადამიერიშ ნებეფი. პატჷჩამაშ ვალდვალუა შანენს, ნამჷ-და სახენწჷფოეფქ დუდი მიკუან ოკო ადამიერიშ ნებეფიშ თხილუაშა კათაფიშე დო თიში დარკებაშენ. თხილუაშ ვალდვალუას იგურიშხონარებჷ, ნამჷ-და სახენწჷფოეფქ დოთხილუან ინდივიდუალური პიჯეფი დო ბუნეფი ადამიერიშ ნებეფიშ აკორღვაფაშე. რსულებაშ ვალდვალუაშ შანენს, ნამჷ-და სახენწჷფოქ არსულას ოკო პოზიტიური ქიმინუეფი, ხე ქუნწყუას ადამიერიშ თარი ნებეფიშ გჷმორინაფას.
ადამიერიშ ნებეფიშ ოერეფოქაშე ხეკულუეფიშ რატიფიცირაფაშ მეშქაშალათ, თარობეფი იღალენა ვალდვალეფს, ნამჷ-და გემშეღან დინოხოლენი ზჷმეფი, მოხუჯური კანონდვაუათ თინეფიშ ხეკულუეფით დაღალებურ ვალდვალუეფწკჷმა დო საღალობეფწჷმა. სოდე დინოხოლენი ლეგალური პროცედურეფი, ვაგმოსხუნუნს ადამიერიშ ნებეფიშ აკორღვაფას, მექანიზმეფი დო პროცედურეფი ხემიოჭირინაფუს რე ოჩიულეეფიშ დო კომუნიკაციეფიშ რზათ, ინდივიდუალურო რეგიონალურ დო ოერეფოშქაშე დონეშა, უნარღეჸუან, ადამიერიშ ნებეფიშ ოერეფოშქაშე სტანდარტეფიშ თხილუა, გახორციალაფა დო გჷმორინაფაქ ანაბურ დონეშათ მოხვადასჷნ.
შანულამი რე, ნამჷ-და დეკლარაცია თანგილი რე 298 ნინაშა დო დიალექტშა, დო არძაშე თანგუაფონი დოკუმენტო გჷნირთჷ, ნამჷშ გეშათ 1999 წანას, თანგუაშ რიცხუაშ ომანგურო მოხვადჷ გინესიშ რეკორდეფიშ წინგის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ადამიერიშ ნებეფი კატეგორია:ოერეფოშქაშე სამართალი კატეგორია:ჰუმანიზმი კატეგორია:ადამიერიშ ნებეფიშ ისტორია კატეგორია:სოციოკულტურული გლობალიზაცია კატეგორია:ადამიერიშ ნებეფიშ ოერეფოშქაშე აქტეფი
ატალაია (პროვინცია)
thumb|right|150px|ატალაიაშ პროვინცია ატალაია – პერუშ უკაიალიშ რეგიონიშ პროვინცია. ატალაიას ობჟათეშე ომძღჷ კუსკოშ დო ხუნინიშ რეგიონეფი. ატალაიაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ატალაია. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 38,104 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 1.0 ადამიერი. ატალაიაშ ფართობი რე 38,924.43 კმ². ატალაია ირთუ 4 რაიონო. უკაილიშ პროვინცია ატალიას პროვინციაშ სტატუსიქ მიენიჭჷ 1982 წანაშ 1 მანგის.
TikTok
TikTok („ტიკტოკი“) — კუნტა ვიდეოეფიშ გოჭყაფაშ დო ჯინაშ ნინალა, ნამუშ მინჯე რე ჩინეთის მადვალუ, პეკინური კომპანია „ByteDance". 2018 წანას გიშაშქუმალირჷ ოერეფოშქაშე ვერსია რე ჩინეთიშ კუნტა ვიდეოეფიშ მაჸვენჯი ვიდეო პლატფორმა დო შხვა ქიანეფს უმოს პოპულარულო გჷნმირთუ, დო რე ართ-ართ არძაშე ბიწორო მაძინუ დო გჷმოხარგუაფონი აპლიკაცია.
ჩინეთის ტიკტოკი ჩინებული რე მუჭოთ „დოუინ“ (抖音). „TikTok“ დო „დოუინ“ რე ართნერი აპლიკაცია, მარა თინეფი მუშენა ზოხო სერვერეფს, ასეშო ჩინეთის მოქიმინჯე ცენზურული გოხურგუეფიშ მეჯინათ. „TikTok“-იშ წჷმმარინაფეფი რე: ლოს-ანჯელესის, ნიუ-იორკის, ლონდონს, პარიზის, მოსკოვს, ბერლინს, დუბაის, მუმბაის, ჯაკარტას, სეულს დო ტოკიოს.
აპლიკაციას ჸუნს 1 მილიარდშე უმოსი მახვარებუ 150 ქიანაშე.
სქოლიო
კატეგორია:სოციალური რშვილეფი კატეგორია:iOS-იშ პროგრამული უნარღელჸუა კატეგორია:Android-იშ პროგრამული უნარღელჸუა კატეგორია:TikTok კატეგორია:ByteDance
ტომ ვილკინსონი
ტომას ჯოფრი ტომ ვილკინსონი (Thomas Geoffrey Wilkinson; დ. 5 ფურთუთა, 1948) — ინგლისარი არტისტი. ჟირშა რდჷ ნომინირაფილი ოსკარს. 2009 წანას გიმორძგჷ ორქოშ გლობუსი დო პრიმთიმიშ ემიშ ჯილდო სერიალ ჯონი ადამსის ბენჟამინ ფრანკლინიშ გასახიერებაშ გეშა.
ფილმოგრაფია
კატეგორია:დუნაბადი 1948 კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
ჯვ. წ. 1056
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1056 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ეფლი (ილინოისი)
ეფლი (ინგლ. Apple River) რე წყარმალუ ააშს, ვისკონსინიშ დო ილინოისიშ შტატეფს. წყარმალუ ეფლი იჭყაფჷ ლაფეიეტიშ ოლქიშ ტერიტორიას, ვისკონსინს, გიშმურს ილინოისიშ შტატიშ ჯო-დეივისიშ, კეროლიშ ოლქეფს, ეფლ-რივერიშ კანიონიშ სახენწჷფო პარკის დო ინაკათუ წყარმალუ მისისიპის, ნოღა სავანაშ გოხოლუას. ეფლიშ უდიდაშ ნადუეფ რე: უესტ-ფორკ-ეფლი, საუზ-ფორკ-ეფლი. წყარმალუ ეფლიშ სიგჷნძა 89 კმ. რე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ვისკონსინიშ წყარმალუეფი კატეგორია:ილინოისიშ წყარმალუეფი კატეგორია:მისისიპიშ ნადუეფი
ვლადიმერ სალია
ვლადიმერ სალია ( – ) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი. ჯინჯით წალენჯიხაშ რაიონიშ ოფუტე ჯგალშე. მაბირე ბუნეფიშ ბედინერა დო ლაკადა დჷმარცხუაფალი დო აწმაჸვენჯი.
გალენი რცხუეფი
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
20 მანგი
20 მანგი (ივანობა) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 171-ა დღა (ნარკი წანეფს — 172-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 450
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 450 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
რობოტული ქირურგია
რობოტული ქირურგია რე ქირურგია რობოტული სისტემეფიშ გჷმორინაფათ. ოპერაციაშ ბორჯის ქირურგი გიმირინუანს შხვადოშხვა ინსტრუმენტეფს კომპიუტერული კონტროლით დო ქირურგი აკონტროლენს რობოტული სისტემეფიშ ფუნქციეფს. რობოტული ქირურგია გიმირინუაფჷ კარდიოლოგიას, ოფთალმოლოგიას, გინეკოლოგიას, უროლოგიას, ნეიროქირურგიას, პედიატრიას დო მედიცინაშ შხვა დარგეფს. 2019 წანაშ მუნაჩემეფით რობოტული ქირურგიაშ პროცედურა ვეგმირიანუაფჷ კიბოშ ოპერაციაშო. რობოტული ქირურგია არძაშე ომოსო ფინანსურო ხარჯიანი პროცედურა რე. ამერიკას რობოტული ქირურგიაშ ხარჯი ართი პაციენტიშო დოხოლაფირო 5,607-შე 45,914 დოლარიშახ რე (2007 წანაშ მუნაჩემეფი). ჸათეშ გეშათ სპეციალისტეფი რობოტული ქირურგიას აკრიტიკენა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მედიცინა კატეგორია:ქირურგია კატეგორია:რობოტული ქირურგია
საფრანგეთიშ კომუნეფი
კომუნა (Communes) — საფრანგეთიშ არძაშე უდაბალაში დონეშ ადმინისტრაციული დჷნართი. ფრანგული ზიტყვაქ commune მაართაშე გორჩქინდჷ XII ოშწანურას.
ღარზაფილო ბთქუათჷნ, საფრანგეთიშ კომუნეფი რე ააშ-შ მუნიციპალიტეტეფიშ/ნოღეფიშ ვარდა გერმანიაშ ფედერალური აკანიშ ომანგე.
2008 წანაშ 1 ღურთუთაშ მუნაჩემეფით, საფრანგეთის 36,781 კომუნა რდჷ. თინეფშე 36,569 — მეტროპოლიტურ საფრანგეთის, 212 — ზუღაშმელენი საფრანგეთის. არძა კომუნას ჸუნს მერი დო მუნიციპალური სხუნუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საფრანგეთიშ გიმეგჷმნართეფი
კეისარიშ თერმეფი
კეისარიშ თერმეფი, ვარა კეისარიშ აბანოეფი რე რომალეფიშ ონჩურალი დო ობონუ ნოდგჷმ-ნოგაფუშ აკნაციმეფი. თე აკნაციმეფი ამდღა ხოლო გოსოფურ ოქინაფუს წჷმარინუანს. კეისარიშ თერმეფი, ვარა აბანოეფი რომაული ტრირიშ დო შხვა ოქინაფუეფწკჷმა ართო იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულს რე.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტრირი კატეგორია:გერმანიაშ ნოდგჷმ-ნოგაფუეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გერმანიას
კეტლი (წყარმალუ)
კეტლი (ინგლ. Kettle River) რე წყარმალუ კანადას დო ააშს, ბრიტანეთიშ კოლუმბიას დო ვაშინგტონიშ შტატის. წყარმალუ კეტლი იჭყაფუ ჰოლმსიშ ტობას, მონაშიშ გვალეფს დო ინაკათუ წყარმალუ კოლუმბიას. წყარმალუშ სიგინძა რე 282 კმ. ღანჩოშ ფართობი 10,887 კვ.კმ. ათავრეშე 8,228 კვ.კმ რე ბრიტანეთიშ კოლუმბიას (კანადა), 2,649 კვ.კმ. რე ვაშინგტონიშ შტატიშ (ააშ) ტერიტორიას. კეტლიშ უდიდაშ ნადუ რე ბჟადალი კეტლი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ვაშინგტონიშ შტატიშ წყარმალუეფი კატეგორია:წყარმალუ კოლუმბიაშ ნადუეფი
ჰიფიკეპუნიე პოჰამბა
ჰიფიკეპუნიე ლუკას პოჰამბა (Hifikepunye Lucas Pohamba, დ. 18 მარაშინათუთა 1935) — ნამიბიაშ სახენწჷფო მოღალე, ნამიბიაშ პრეზიდენტი 2005 წანაშ 21 მელახშე 2015 წანაშ 21 მელახშა.
ბიოგრაფია
გონათუა მიღჷ ანგლიკანურ სკოლას. 25 წანერი რდჷ, მუჟანსჷთ სემ ნუიომაწკჷმა ართო, 1960 წანას დარსხუ პარტია სვაპო დო აქტიურო ლჷმენდჷ ნამიბიაშ ზოხორინალაშო. პოლიტიკური აქტივობაშ გეშა მუსხირენშახ ჭოფეს, ჯიხაშე გოდუდიშულაფაშ უკული დინოხოლენ პატიმარუას. ოხორანდჷ ემიგრაციას ლუსაკას, სოდეთ 1964 წანას გინწყჷ სვაპოშ ოფისიქ. პოლიტიკური გონათუა მიღჷ სსრრ-ს. 1989 წანას გჷშაგორეს კონსტიტუციურ ასამბლეას, ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული ერუანული ასამბლეაშ დეპუტატი რდჷ დო გენნორთჷ სემ ნუიომაშ თარობაშა:
2004 წანაშ მესის, ჰიფიკეპუნიე პოჰამბა პარტია სვაპოქ პრეზიდენტობაშ კანდიდატო გეგჷშეჸონჷ. თიმ წანას გიმორძგუ საპრეზიდენტო გჷშაგორუეფს 76,44 %-ით დო დოთირუ სემ ნუიომა. 2007 წანას, სვაპო-შ კონგრესის ჰიფიკეპუნიე პოჰამბაქ კინე საპრეზიდენტო კანდიდატო იჸუ გიშაგორილქ, 2009 წანაშ ოპრეზიდენტო გჷშაგორუეფშო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნამიბიაშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:ნამიბიარი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1935 კატეგორია:ნამიბიარეფი
დოჸვილი ბილი
დოჸვილი ბილი (Kill Bill) — კვენტინ ტარანტინოშ ფილმი, ნამუთ რთილი რე ჟირი ნორთო, ტომი 1 დო ტომი 2. მაართა ტომქ 2003 წანას გიშართჷ, მაჟირაქ 2004 წანას. თარი როლი ჟირხოლო ფილმის არსულჷ უმა თურმანქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
მაართა ნორთი
მაჟირა ნორთი
კატეგორია:კვენტინ ტარანტინოშ ფილმეფი კატეგორია:ფილმეფი ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:2003 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:დოჸვილი ბილი კატეგორია:Miramax Films-იშ ფილმეფი კატეგორია:ააშ-ს სანწალესიუჟეტიანი ფილმეფი
ნინოწმინდა (ნოღა)
ნინოწმინდა — ნოღა საქორთუოს, სამცხე-ჯავახეთიშ აკანს, ნინოწმინდაშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 1991 წანაშა ჯოხოდჷ ბოგდანოვკა. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 5144 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ნოღეფი
კორონელ-პორტილიო (პროვინცია)
thumb|right|150px|კორონელ-პორტილიოშ პროვინცია. კორონელ-პორტილიო — პერუშ უკაიალიშ რეგიონიშ პროვინცია. პროვინციას ბჟაეიოლშე ომძღჷ ბრაზილია, ოორუეშე — ლორეტოშ რეგიონი. კორონელ-პორტილიოსიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პუკალიპა. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 316,546 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს 8.7 ადამიერს. კორონელ-პორტილიოსიშ ფართობი რე 36,235.953 კმ². კორონელ-პორტილიოსი ირთუა 7 რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაცია
ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაცია თაშნეშე სინთელუანობაშ მოსოფელშ ორგანიზაცია — გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ სპეციალური დჷნაწესებჷ. თარობეფოშქაშე ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია, ნამუქჷთ 1948 წანაშ 7 პირელს დირსხუ. ორგანიზაციას 194 მაკათური სახენწჷფო ჸუნს, თინეფს შქას საქორთუო (ორგანიზაციაშ ევროპაშ რეგიონულ ოფისიშ დორხველობაშა მიშმურს). შტაბ-ორენი შვეიცარიაშ ნოღა ჟენევას იდვალუაფუ. ორგანიზაციაშ გენერალური დირექტორი რე ტედროს ადჰანომი. ორგანიზაციაშ ღანკი რე არძა კათაშით ჭყანათხილუაშ მაღალი დონეშ მეჭირინაფა. ჭყანათხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაცია ვაგიხურგუ შხვადოშხვა ლახარეფიშ აწორინალათ, თინა თაშნეშე გინმოჭყვიდუნს, სოციალურ პრობლემას ოერეფოშქაშე მასშტაბით (ზოხო სახენწჷფოეფშო სოციალური მოხვარაშ მანჯება, ომედიცინე რკუალეფიშ ხენწყუალა დო შხვ). ორგანიზაცია სისტემატურო ობჟინუანს შხვადოშხვა სახეშ ქვერსემ სტატისტიკურ ინფორმაციას (სამან., ბადებას, ეპიდემიეფს, ტრავმატიზმის, შხვადოშხვა ლახარეფიშ გეშა).
სქოლიო
კატეგორია:ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაცია კატეგორია:1948 წანას დუნარსხუა ორგანიზაციეფი
ჯერალდ ფორდი
thumb|ჯერალდ ფორდი ჯერალდ რუდოლფ ფორდი (ინგლ: Gerald Rudolph Ford; დაბადებაშ ჯოხო: ლესლი ლინჩ კინგი, დ. 14 კვირკვე, 1913 ― ღ. 26 ქირსეთუთა, 2006) — ააშ-იშ რიგით 38 პრეზიდენტი (1974–1977), დო ააშ-იშ რიგით 40 ვიცე-პრეზიდენტი რესპუბლიკურ პარტიაშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1913 კატეგორია:ნაღურა 2006
ეშლი იანგი
ეშლი საიმონ იანგი (Ashley Young; დ. 9 კვირკვე, 1985) — ინგლისიშ ერუანული ნაკორობაშ დო მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთე, ნამჷთ გემანთხაფალი ოშქაშემათხილეშ პოზიციას ლაჸაფენს.
სქოლიო
კატეგორია:დუნაბადი 1985 კატეგორია:ინგლისარი მობურთeეფი კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
ლახაშ მუნიციპალიტეტი
ლახაშ მუნიციპალიტეტი (Laja) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ ლოს-ანდესიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 17 716 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 711 კმ² რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ჯვ. წ. 451
ნაღურა
კატეგორია:
ჩქვალერი
ჩქვალერი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, იდვალუაფუ წყარმალუ ინწირაშ (წენწყარიშ მარძგვანი ნადუ) ჟიმოლენ განშე, ზუღაშ დონეშე 320 მეტრას. წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 18 კილომეტრით, ჯვარშე 6 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 409 კოჩი.
მელისა ბენოისტი
მელისა მარიე ბენოისტი ; (დ. 4 გჷმათუთა, 1988, ტეხასი) — ამერიკალი არტისტი დო მობირე. ჩინებული რე სუპერძღაბიშ როლს CBS/CW-შ სერიალს სუპერძღაბი. უღუდჷ ეპიზოდური როლი სერიალეფს ვალი, საგანი დო ჭუმანიშ ლეგენდეფი.
ჩქვალერი
სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მელისა ბენოისტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1988
პრიმატეფი
პრიმატეფი (Primates) — ბჟაშუმუეფიშ რანწკიშ ჩხოლარი. თინეფიშ რსხულიშ სიგჷნძა 13-15 სმ-შე 175 სმ-შახ დო უმოსის, წონა — 60-100 გრ-შე 180 კგ-შახ ონჭჷ. პრიმატეფს ჯგირო გოვითარაფილი ხუთკითამი ბორკეფი უღჷნა. ჩანჯი კითი ყარუ რე დო დოსქილადირი კითეფს აწურე. კითიშ ბოლო ფალანგეფს რე ბირცხეფი (გჷმნარკი რე ტუპაიეფი). თინეფს ლაბერწი, დუჸი დო ჩხორიაშ ჸვილეფი ართიანშა მერდილი უღჷნა. ბოწოწი უმენტაშო გურგუზია რე, ჯგირო გოვითარაფილი გვერდო ქიეფს თიფთიკჷთ უღჷა. ნოფერობას უმენტაშო მერეკელა ტონეფი მიშეძახჷ. თოლბუდეეფი ფეთქაშ ფოსოშე გიშართილი რე ჸვილამი თაჯით ვარ-და ოკიდაშეთ. გვერდო ქიეფიშ დუდიშ ტვინი დახე მერკებული რე ღარეფს დო გიროხილეფს, ჯგირო რე გოვითარაფილი ნთხუაფაშ წილანეფი, გვერდოსფეროეფი ნათხემს ხვალე ნორთობურო ფორჷნა. ქიეფიშ დო ადამიერეფიშ ტვინიშ გვერდოსფეროეფი, ნამუეფჷთ ედომუშამო ფორჷნა ნათხემს, მიარემუდანამ ღარეფს დო გიროხილეფს იკათუანს. ნთხუაფაშ წილანეფი დაღარას რე გიშაძირელი, რწყებაშ ალაგეეფი ჯგირო რე გოვითარაფილი. პრიმატეფს უმენტაშო ბინოკულარული (ქიეფიშ დო ადამიერიშ, თეშ მოხ, ფერამჷთ) რწყება უღჷნა. დუდიშ ტვინიშ ჭყანიერი გოვითარაფაშ გეშა ტვინიშ ხოკოშ ნტირა დიდი რე. დუდიშ ხოკოშ სახეშ ნორთი დოგჷძარაფილი რე. კიბირეფიშ სისტემა ჰეტეროდონტული (ოჭკირალეფი, ჩქვალეფი, მორჩილი დო დიდი თარი კიბირეფი) დო დიფიოდონტურა (კიკილია დო იროიანი კიბირეფი). ადამიერს დო ჩხვინდინწრო ქიეფს 32 კიბირი უღჷნა, გვერდო ქიეფიშ უმენტაშობას დო კაპუცინიშობურეფს — 36. პრიმატეფს ნედო ჯგირო გოვითარაფილი ჸვერეჭი უღჷნა. უდაბალაში პრიმატიშ სასქუო ჟირქამი რე, უმაღალაშიში — ქექე. პრიმატეფიშ უმენტაშობას პლაცენტა დისკოიდური რე.
თეხანური პრიმატეფს გჷთმორთჷნა 2 გიმენრანწკო: უდაბალაში პრიმატეფი ანუ გვერდო ქიეფი (Prosimii) დო უმაღალაში პრიმატეფი ანუ ქიეფი (Anthropoidea). პრიმატეფს გოართოიანაფილი რე 12 ფანიაშ 57 გვარი დო 200 გვარობა. გოფაჩილი რენა უმენტაშო აფრიკას (მადაგასკარიშამო), აზიაშ ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფს, მალაიშ არქიპელაგიშ მიარე კოკის, ცენტრალურ დო ობჟათე ამერიკას, ევროპას (გიბრალტარს).
პრიმატეფი უმენტაშო ჯელეფს გჷმახენა. (ბაბუინეფი, კანკალე ტუპაია დო ლემური — თარო სქირონას). პრიმატეფი დღაშით რენა აქტიურეფი. ნარჩამალი ჩხოლარეფი რე, აკმოქიმინჷნა ჯოგეფს; ვანაფერო აფხვადჷნა ჭკობეფო ვარ-და ართულეფო. ჭკომჷნა ნაკათა ოჭკომალს, უმოსო ჩანარობათ, ვანაფერო ჭანდეფსჷთ ჭკომჷნა. პრიმატეფი იმიარებჷნა ედომუშამი წანაშ მეძენას. თინეფი ართ ერჩქის ხანა, უდაბალაში პრიმატეფი — 2-3 ერჩქის.
ნათხორა ადამიარეფიშ მოგვენი ქიეფი მუკმორჩქინდჷნა ხვალე ოლიგოცენურ ეპოქას. გიშაკერზაფილ ინტერესის იჭანუანს დრიოპითეკეფიშ შხვადოშხვა გვარობეფიშ ნოსქილეფედი, ნამუეფჷთ ევროპაშ მიოცენურ ნოლექეფს რე ნაგორა. თინეფს ადამიერიშ მოგვენი ადამიერეფიშ დო ადამიერიშ ოართე ნოგორო მირჩქინანა.
პრიმატეფიშ პრაქტიკული შანულობა ელაზჷმაფათ მორჩილი რე, მარა აბორიგენეფი თინეფშე მიარეშ ხორცის ოჭკომალო გჷმირინუანს. ტყებშე შხვადოშხვა ნოკეთობას აკეთენა. ქიეფს დიდი შანულობა უღჷნა ბიოლოგიური დო ომედიცინე ექსპერიმენტეშო. თინეფშე კანკალე მიშაღალირი რე ორთაშ თხილუაშ ოერეფოშქაშე რსხუშ „ჭითა წინგშა“.
ლიტერატურა
* კატეგორია:ბჟაშუმუეფი
ჯვ. წ. 1057
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1057 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
21 მანგი
21 მანგი (ივანობა) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 172-ა დღა (ნარკი წანეფს — 173-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
სორბული ნინეფი
რე ჟირი ლიტერატურული ნინა: ჟიმოლენი სორბული (hornjoserbsce), ნამუშათ იჩიებუ 400 000-შახ კოჩი საქსონიას დო თუდოლენი სორბული (dolnoserbski), ნამუშათ იჩიებუ 100 000 კოჩი ბრანდენბურგის. ტერიტორიას, სოდეთ თე ჟირ ნინაშა იჩიებუნა, ჩინებული რე მუჭოთ ლუჟიცა.
სქოლიო
კატეგორია:სორბული ნინეფი კატეგორია:სლავური ნინეფი კატეგორია:გერმანიაშ ნინეფი
დიტერ ბოლენი
დიტერ ბოლენი (გერმან. Dieter Bohlen; დ. 7 ფურთუთა, 1954, ბერნი, გერმანია) — გერმანალი მობირე, კომპოზიტორი, ბირეფიშ ავტორი, პროდუსერი, არტისტი. პოპ-ბუნეფიშ Modern Talking-იშ სოლისტი 1984–1987, 1998–2003 წანეფს დო Blue System-იშ ლიდერი სოლისტი 1987–1998 წანეფს.
ედუინ ჰაბლი
ედუინ პაუელ ჰაბლი (დ. 20 გერგობათუთა, 1889, მარშფილდი, მისურიშ შტატი — ღ. 28 ეკენია, 1953, სან–მარინო, კალიფორნიაშ შტატი) — ამერიკალი ასტრონომი, ვაშინგტონიშ მენცარული ნაციონალური აკადემიაშ მაკათური (1927). ჩინებული რე ჰაბლიშ კანონით.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი კატეგორია:ჰაბლიშ კანონი კატეგორია:დუნაბადი 1889 კატეგორია:ნაღურა 1953
შარლ ედუარდ არმან-დიუმარესკი
შარლ ედუარდ არმან-დიუმარესკი (Charles Édouard Armand-Dumaresq; დ. 1 ღურთუთა, 1826, პარიზი — 6 მელახი, 1895, პარიზი) — ფრანგი ფერჭარუ-ბატალისტი. თაშნეშე მუშენდჷ ლითოგრაფიასჷთ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:XIX ოშწანურაშ ფრანგი ხანტუეფი კატეგორია:საფრანგეთიშ ისტორიული ხანტუეფი კატეგორია:ფრანგი ხანტუეფი
წვინარი
წვინარი თაშნეშე წვინორი (Lutra lutra) — მახვამილაფარი ბჟაშუმუ ჩხოლარი კვინორიშობურეფიშ ფანიაშე. თიშ რსხულიშ სიგჷნძა რე 55-95 სმ, წონა — 6-10 კგ. კანკალეშა წვინარიშ წონა 17 კგ-შახ ონჭუ. გორგალიშ განშე რუმე ჭუბურო ფერიშ რე, ქვარა გოღია, ვარჩხილიშფერი. გოფაჩილი რე ევროპას, აზიას დო ოორუე-ბჟადალ აფრიკას. საქორთუოს დახე ირდიხას აფხვადჷნა. ვერტიკალურო 2300 მ-შახ ონჭჷ. გიშმაგორჷნს ტყაშ წყარმალეფიშ ძგალეფს, მინშა-მინშა ტობეფს. ჯგირო ნჩურუნს დო ჸვითუნს. ჭკომუნს ჩხომეფს, გორდეფს, წყარიშ მემინდორე ჭუკეფს, კიბოიაშნერეფს, ღვენწკეფს, მაფურინჯეეფს, თინეფიშ მართვეეფს. მაკება 8-10 მარას იგჷნძორებუ. 2 წანაშე ართშა ხანს სუმ გამნაჭყანს. წვინარიშ ბოწოწი ძალამ სქვამი დო გარზე რე.
ლიტერატურა
კატეგორია:კვინორიშობურეფი კატეგორია:საქორთუოშ ჭითა წინგიშა მიშაღალირი ჩხოლარეფი
ჯვ. წ. 452
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 452 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ანდრე ვეილი
ანდრე ვეილი (ფრანგ. André Weil; დ. 6 მესი, 1906, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 6 მარაშინათუთა, 1998, პრინსტონი, ნიუ-ჯერსი, ააშ) — ფრანგი მათემატიკოსი. მიშეღჷ დიდი თია რიცხუეფიშ თეორიაშ დო ალგებრული გეომეტრიაშ გოვითარაფაშა.
ფრანჩესკო ანტონიო ვალოტი
ფრანჩესკო ანტონიო ვალოტი (დ. 11 მანგი, 1697 - ღ. 10 ღურთუთა, 1780) - იტალიარი კომპოზიტორი, მუსიკაშ თეორისტი დო ორგანისტი.
ანდრე ვეილი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1906 კატეგორია:ნაღურა 1998
ფრანჩესკო ანტონიო ვალოტი
შურდგჷმა
დებადჷ ვერჩელც. გურაფულენდ გ. ა. ბისონწკჷმა, წმ. ეუსებიუსიშ ოხვამეს. 1720 წანას გინირთჷ თე ოხვამეშ პაპათ. 1722 წანას გინირთჷ წმ. ანტონიოშ ოხვამეშ ორგანისტო პადუას, 1730 წანას თაქ მიღუ მაესტროშ ტიტული, ნამუთ შინარჩუნუ 50 წანაშ განწხანს. თაქ გეჩინებაფუ კომპოზიტორი დო მუსიკაშ თეორისტი ჯუზეპე ტარტინი. ვალოტიქ ღურუ პადუას, 1780 წლის 10 იანარს.
აკოქიმინჯალა
თაშნეშე იჭარუ 43 საეკლესიო მუსიკა დო ინტროიტი 5 ხონარშო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი კომპოზიტორეფი კატეგორია:იტალიარი ორგანისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1697 კატეგორია:ნაღურა 1780
ჯვ. წ. 1058
ნაღურა
კატეგორია:
კონტრალმირანტე-ვილიარი (პროვინცია)
thumb|right|150px|კონტრალმირანტე-ვილიარიშ პროვინცია. კონტრალმირანტე-ვილიარი – პერუშ რეგიონიშ, ტუმბესიშ პროვინცია. კონტრალმირანტე-ვილიარის ბჟადალშე ომძღჷ რჩქალი ოკიანე. პროვინციას ობჟათეშე ომძღჷ პიურაშ რეგიონი. კონტრალმირანტე-ვილიარიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა სორიტოსი. 2005 ანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 15,971 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 10.6 ადამიერი. პროვინციაშ ფართობი რე 1,499.88 კმ². კონტრალმირანტე-ვილიარი ირთუ 3 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
მუღლაშ პროვინცია
მუღლაშ პროვინცია (Muğla ili) — პროვინცია (ილი) ბჟადალ თურქეთის, ეგეოსიშ რეგიონს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა მუღლა. პროვინცია 13 რაიონს იკათუანს.
გეოგრაფია
მუღლაშ პროვინციაშ უხურგანს ეგეოსიშ ზუღა დო სქირონაშქა ზუღა. საროტეფი გიშმართჷნს საბერძნეთიშ კოკი ობჟათეშ სპორადეფიშე. პროვინციას უხურგანს ბურდურიშ, აიდინიშ,  ანთალიაშ დო დენიზლიშ  პროვინციეფი.
მახორობა
მახორობა 983,142 ადამიერი 2019 წანაშ ფასებათ. უდიდაში ნოღეფი რე: მუღლა (54 ვთშ. ადამიერი, 2000), ბოდრუმი, მარმარისი.
ზედა ეწერი (რუხწყარი)
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მუღლაშ პროვინცია
ეკონომიკა
პროვინცია ჩინებული რე მიარემუდანობაშ ოზუღე კურირტეფით. ტურიზმი ეკონომიკაშ თარი დარგი რე.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთიშ პროვინციეფი
მობილური ოპერაციული სისტემა
მობილური ოპერაციული სისტემა (მობილური ОС) — ოპერაციული სისტემა სმარტფონეფშო, პლანშეტეფშო, ჯიბეშ პერსონალურ კომპიუტერეფშო დო შხვა მობილურ მონწყილობეფშო. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ნოუთბუქეფი ხოლო შილებე მობილურ მონწყილობეფს ორხველუდანი, მარა ოპერაციული სისტემეფი, ნამუთ რჩქვანელობურო თინეფს გჷმირინუაფუნ, მობილურო ვეკოროცხუ, თიშ გეშა ნამჷ-და, დუდმაართაშე აკიქიმინჷ შხუ სტაციონარული (დადგუმალი) პერსონალური კომპიუტერეფშო, ნამუეფსჷთ ტრადიციულო ვაუღუდეს სპეციალური „მობილური“ ფუნქციეფი, დო ვართ ოხვილუდეს თის. თე გინორთელობა ვახუ კანკალე ახალ ოპერაციულ სისტემას, ნამუთ თე თუ თი სისტემაშ ჰიბრიდის (ნასვარას) წჷმარინუანს.
მობილური ოპერაციული სისტემეფი, მუნეფშა იკათუანა პერსონალური კომპიუტერიშ ოპერაციული სისტემაშ ფუნცქიეფს, მობილური დო ჯიბეშ პორტატულ მონწყილობეფშო: სენსორული ეკრანი, ფიჭური რსხუ, Bluetooth, Wi-Fi, GPS-ნავიგაცია, კამერა, ვიდეოკამერა, რაგადიშ ეშაჩინება, დიქტოფონი, მუსიკალური პლეიერი, NFC დო ინფრაჭითა დისტანციური მართუალა.
მობილური მონწყილობეფიშ თეხანური ოპერაციული სისტემეფი: Android, CyanogenMod, Cyanogen OS, Fire OS, Flyme OS, iOS, Windows Phone, BlackBerry OS, Firefox OS, Sailfish OS, Tizen, Ubuntu Touch. მოჯვეშაფილი, ასე ვამორინელი პროგრამული პლატფორმეფი: Symbian, Windows Mobile, Palm OS, webOS, Maemo, MeeGo, LiMo.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მობილური ოპერაციული სისტემეფი
ლეთა (წყარმალუ)
thumb|200px|right|წყარმალუ ლეთა
ლეთა (River Lethe) — წყარმალუ შტატ ალიასკას,  წყარმალუ უკარიშ ნადუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ წყარმალუეფი
ენდრიუ გარფილდი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბრიტანალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1983
დელავერი (წყარმალუ)
დელავერი (ინგლ. Delaware River) — წყარმალუ ააშს. იჭყაფუ კეტსკილიშ გვალეფს დო ინაკათუ დელავერიშ ჸუჯის, ატლანტიშ ოკიანეს. წყარმალუ დელავერს რე ნოღეფი: ისტონი, ტრენტონი, ფილადელფია, უილმინგტონი. დელავერიშ სიგინძა რე 484 კმ. (ოდუდე წყარმალუეფით 624 კმ.), ღანჩოშ ფართობი 35,070 კვ.კმ.
კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:დელავერიშ წყარმალუეფი
სანტა-მარია-დე-გვადალუპეშ ომაფე მონასტერი
სანტა-მარია-დე-გვადალუპეშ ომაფე მონასტერი (Real Monasterio de Nuestra Señora de Guadalupe) – მონასტერი ესპანეთიშ პროვინცია კასერესის, ნოღა გვადალუპეს.
მონასტერი დარსხუ 1340 წანას მაფა ალფონსო XI-ქ ორეკეშიშ აბანს, სოდეთ ლეგენდაშ მეჯინათ გვადალუპეშ ჯეგემარიაშ ნოჭახნაკუქ იჸუ ნაძირეფიქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანეთი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
ვალერიან ქანთარია
ვალერიან ირაკლიშ სქი ქანთარია  (23.06.1900 — 16.06.1973) — ქორთუ სხუნუეფიშ მენცარი, აგრონომი, ოფუტეშ მეურნეობაშ მენცარობეფიშ დოქტორი (1947), პროფესორი (1947), საქორთუოშ მენცაროებეფიშ აკადემიაშ მაკათური-კორესპოდენტი (1957), საქორთუოშ სსრ მენცარობეფიშ დოინალაფირი მოღალე (1961).
ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ აგრონომიული ფაკულტეტიშ თებაშ უკული მუშენდჷ სკოლას პედაგოგო, თელავიშ მებინეხეობაშ დო მეღვინეობაშ ინსტიტუტიშ უნჩაშ მენცარ-წორომოხანდეთ (1931-1937), საქორთუოშ ოფუტურ-ომეურნული ინსტიტუტიშ მებინეხეობაშ კათედრაშ გამგეთ (1937-1973). ირკვიენდჷ ბინეხიშ ქირურგიაშ თეორია დო პრაქტიკას, ბინეხიშ აგროტექნიკას დო სელექციას. გჷშეჸუნჷ სუფრაშ ჸურზენიშ ახალი ჯიში — „თბილისური“. რე 170 ომენცარე ნახანდიშ ავტორი, დაჯილდოებული რე ხანდაშ ჭითა 2 ორდენით დო მენდალეფით.
22 მანგი
22 მანგი (ივანობა) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 173-ა დღა (ნარკი წანეფს — 174-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
გალილეა
thumb|right| გალილეა, დოხოლ. [[50 წ.]] thumb|Right| [[ცაშორტყაფუშ ფაქვა, გალილეა]] გალილეა (ივრ: הגליל‎ ჰაგალილ, შანენს: ოლქი, პროვინცია, ჯვ. ბერძენ.: Γαλιλαία, ლათ.: Galileia, არაბ.: الجليل‎ ალ-ჯალილ) — ისტორიული ოლქი ისრაელიშ ოორუეშე, ლიბანიშ ხურგაწკჷმა. ბჟადალშე ომძღჷ სქირონაშქა ზუღა, ობჟათეშე - ისრაელიშ ვე, ბჟაეიოლშე - იორდანიაშ ვე. გალილეას მადვალუ გვალა მერონი (სიმაღალა - 1208 მ.) რე ოერეფოშქაშეთ აღიარაფილი ისრაელიშ ტერიტორიაშ უმაღალაში ჭურჭული.
ჯვ. წ. 104 წანას, გალილეა ჰაშმონაიმეფიშ მართუალაშ ბორჯის ქჷდირსხუ ისრაელიშ ომაფექ. გალილეას გატარჷ ბაღანობა დო მორდუობა იოსე ქირსექ. გალილეა რე ქირსეშ მოჩქვაფირეფიშ უმენტაშობაშ ოდაბადე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ისრაელიშ გეოგრაფია
ჯვ. წ. 453
ნაღურა
კატეგორია:
სპარსული ნინა
ლექსიკა
ფრაზეფი დო ზიტყვეფი
ჰურონეფი
thumb ჰურონეფი — იროკეზულნინამი ინდიარი ტომეფიშ კონფედერაცია. XVI ოშწანურას ოხორანდეს კანადაშ ტერიტორიას, სიმკო დო ჰურონიშ ტობეფიშ გოხოლუას, 18 დიდ ოფუტეს. XVII ოშწანურაშ დოჭყაფუშოთ დოხოლაფირო 30 000 კოჩი ორდჷ. მეთხოზუდეს ოხაჩქუე დიხასაქვარუას დო ჯინუას. 1949-59 წანეფც მოსპეს იროკეზეფქ. ნორთიქ მიშელჷ იროკეზული ტომეფიშ აკოდგინალუაშა, ნორთიქ შხვა ტომეფც ქაწყორჷ. თინეფიშ ალმახანური გამნარყეფი ოხორანა ლორეტვილიშ რეზერვაციას. ასიმილირაფილეფი რენა კანადარ ფრანგეფწკჷმა დო დორხველი ნინა დინაფილი აფუნა.
სპარსული ნინა
ლექსიკა
რიცხუეფი
ვანაძორი
ვანაძორი (Վանաձոր) — ნოღა სომხეთის. ვანაძორი ქიანაშ სიდიდათ მასუმა ნოღა რე ერევანიშ დო გიუმრიშ უკული, ლორეშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა ქართი-გიუმრიშ რკინაშარაშ ღოზის, ბაზუმიშ დო პამბაკიშ ქჷნდჷრეფს შქას მარვალუ გვალეფოშქაშე ქვიბილს იდვალუაფუ. 2017 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 90 525 ადამიერი ოხორანს. თარო ოხორანა სომეხეფი, მორჩილი მუდანობათ რუსი, ბერძენი დო უკრაინალი. ნოღას გოვითარაფილი რე მანქანაეფიშაკოგაფა, ქიმიური დო მქექე ხერეჭუა. ნოღას მუშენს ტიბელექტროდგჷმილი.
სპარსული ნინა
სქოლიო
კატეგორია:სპარსული ნინა კატეგორია:ირანული ნინეფი კატეგორია:ავღანეთიშ ნინეფი კატეგორია:ირანიშ ნინეფი კატეგორია:პაკისტანიშ ნინეფი კატეგორია:ტაჯიკეთიშ ნინეფი
ჰურონეფი
ლიტერატურა
კატეგორია:ინდიარეფი
ვანაძორი
ნოღაშ კინოხიანი ოხოეფი რე: ყარაქილისი (თურქულო "უჩა ოხვამე"). 1935 წანას, სერგეი კიროვიშ ღურაშ უკული თიშ პატიოცემელო გიადჷ — კიროვაკანი. ნოღაქ თეხანური ჯოხოდვალა 1993 წანას მიღჷ. ვანაძორს იდვალუაფუ ოვანეს თუმანიანიშ ჯოხოდვალაშ სახენწჷფო პედაგოგიური ინსტიტუტი, ერევანიშ არქიტექტურაშ უნივერსიტეტიშ ფილიალი, სახენწჷფო აგრარული აკადემია, ოვანეს აბელიანიშ ჯოხოდვალაშ დრამატული თეატრი დო მაჭყუდიეფიშ თეატრი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ლორეშ პროვინცია
ჯვ. წ. 1059
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1059 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ლიკომა-პამპაშ მუნიციპალიტეტი
ლიკომა-პამპაშ მუნიციპალიტეტი (Licoma Pampa) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ ინკისივიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 3 14 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 151 კმ² რე.
ჩოხი
ჩოხი — ოფუტე ბჟაეიოლ საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ დუშეთიშ მუნიციპალიტეტის, გუდამაყარიშ თემს.
სქოლიო
კატეგორია:დუშეთიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:გუდამაყარიშ თემიშ ოფუტეეფი
ეგადიშ კოკეფი
thumb|right|ეგადიშ კოკეფი ეგადიშ კოკეფი (იტალ. Isole Egadi) — კოკეფიშ ბუნა სიცილიაშ ბჟადალ წყარპიჯეფწკჷმა.
კატეგორია:სქირონაშქა ზუღას კოკეფი კატეგორია:იტალიაშ კოკეფი
ჯვ. წ. 454
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 454 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ტუმბესი (პროვინცია)
thumb|right|150px|ტუმბესიშ პროვინცია. ტუმბესი – პერუშ რეგიონიშ ტუმბესიშ პროვინცია. ტუმბესის ბჟადალშე ომძღჷ რჩქალი ოკიანე. პროვინციას ოორუეშე ომძღჷ ეკვადორი, ობჟათეშე – პიურაშ რეგიონი. ტუმბესიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ტუმბესი. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 139,073 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 77.2 ადამიერი. პროვინციაშ ფართობი რე 1,800.85 კმ². ტუმბესი ირთუ 6 რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბელარუსის
2011 წანაშ მუნაჩემეფით ბელარუსის 4 იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი რე.
სტატისტიკა
იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასშტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თენეფ შქას 0,3 % ბელარუსიშ ობიექტეფი რე: თაჸურეშე 3 კულტურული ობიექტი რე, 1 ობიექტი წჷმარინუანს ორთაშ საოცრებას, ვარა ტერიტორიას, ნამუსჷთ უღუ გშაგორილი სისქვამე დო ესთეტიური შანულობა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იუნესკოშ საგებიო მონძეობაშ ქილინჯეფი ბელარუსის კატეგორია:იუნესკოშ საგებიო მონძეობა
პოლ ბერგი
პოლ ბერგი (ინგლ. Paul Berg; დ. 30 მანგი, 1926, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 15 ფურთუთა, 2023, სტენფორდი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი. ნუკლეინიშ ბჟეეფიშ, გიშაკერზაფილო რეკომბინანტული დნბშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის. ბერგიქ პრემია მიპალუ უოლტერ გილბერტი დო ფრედერიკ სენგერიწკჷმა ართო.
დებადჷ ნიუ-იორკის, რუსი ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ბიოქიმიას პენსილვანიაშ შტატიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ კეისიშ ბჟადალ ორეზერვე უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1952 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის (სენტ-ლუისი) დო მოლეკულურ-გენეტიკური რკვიებეფიშ ბეკმენიშ ცენტრის. რდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
1939
დღახუეფი
კატეგორია:
ვენერა (პლანეტა)
ვენერა (ჯვ. მარგალური ჯოხოდვალა მორღა, შუქუმურიცხი, გუმათანე) — მაჟირა პლანეტა რე ბჟაშე დო თის შხირას დიხაუჩაშ დალაფირს უძახუნა, რახან ჟირხოლო ცაშური რსხული ართიანს ობაღინაფალო აგურუ სიდიდათ დო აკოდგინალუათ. პლანეტას რომალი ჸოროფაშ ოსურღორონთიშ ვენერაშ ჯოხო გეძჷ.
ჩინურ, კორეულ, იაპონურ დო ვიეტნამურ კულტურეფს პლანეტას მიშინუანა ლითონიშ მურიცხო (金星), ხუთ ელემენტშა გეპონუათ.
ვენერა დიხაუჩას არძო შხვა პლანეტაშე უმოსო ეხოლებუ. უძახუნა ”წუხუაბორჯიშ მურიცხისჷთ”” დო ”გუმათანე მურიცხისჷთ””, რახან თიშ ძირაფა მინშა დალონიშ უკული შილებე, მინშა გოთანაშ წოხოლე. თინა თიზჷმაშა სინთუან დო ბარჩხალა რე, შხირას ეშუჩინებუ მაფურინჯე ობიექტო (ემო, ”მაფურინჯე სენი”) მიოჩქუნა. ვენერას ჩე მუნაფეფიშ ფსქელი ფინა ფორჷნს. ჟიდოხისჷთ ტემპერატურა 470C-ის ოჭირინდუანს. თის ნორკებას რე კოსმოსური რსხულიშ ნოქური - კრატერეფი, რახან კოსმოსური რსხულეფი უმენტაშო ვენერაშ ატმოსფეროშა მიშაჭკირუაშვანშენო იჭუ თიშ დიდი სიმანგარეშ გეშა. ჟიდოხი ფორილი რე ”რჩინუ” ვულკანეფით დო ლავათ.
ვენერაშ წარწმოწანა დიხაუჩაშ 7.5 თუთაშ მანგი რე. თინა მუში ლირეშ მუკი-მუკი პლანეტეფიშ უმენტაშობაშა ალაზიმაფათ პიჯიქილე ირთანს. მენცარეფს თე ჸოფირებაშ ბაძაძიქ დუმაჯერაფალო ვეშანწყინეს. ვენერაშ ლირეშ მუკი-მუკი რთაფა რეკორდულო ნარა რე - თიშ პერიოდი დიხაუჩაშ 243 დღა-სერს ომანგჷ. ბჟაშ გოლუას ორბიტას 35020 მ/მქ ნჭებათ ჸარენს. თიშ დიამეტრი 12104 კმ - რე. ბჟაშ გოლუას ართ რთინს მუთმასურენს 7 თუთა დო 12 დღაშა. აფელიუმს ბჟაშე 108 942 109 კმ -ით ( 0.728 231 28 ა.ე.) რე დოჩილითაფირი, პერიფელიუმს 107 476 259 კმ -რე ( 0.718 432 70 ), ოშქაშე გოძვენა რე 108 208 930 კმ ( 0.723 332 ). ვენერაშ ორბიტა დახე წირე რე, ექსცენტრისიტეტი 0.0068 ომანგჷ.
მენცარეფი ვენერას ამუდღათ დიდი გურიშჸუჯით გურაფულენა. თიშ ჟიდოხის შხვადოშხვა ბორჯის მუსხირენი კოსმოსური ავტომატური სადგჷმქ მიახოლჷ. თინეფქ დიხაუჩას პლანეტაშ გეშა ინფორმაციეფი გჷნოჩეს. სანარღოთ, პლანეტაშ სირჩხიაშ გეშა თე სადგჷმქ მალას დიიჭჷ. ვენერაშ ატმოსფეროშ ტემპერატურა 462 °C ( 735 °K ). წნევა 93 ატმოსფერო ( 9.3 მპა ). ატმოსფერო ჯინჯიერო გოგირდმჟავაშ ორქიშე აკმოდირთუ. თიშ ჟიდოხის უმუჭყვიდუო ირქენს ბორია, ნამუდგაშ ნჭება იძანძჷ 270-შე 350 კილომეტრშახ სათის.
სქოლიო
კატეგორია:ბჟაშ სისტემა
ნიორი
ნიორი (Allium sativum) — ართწანიანი ბოქვამი ჩანარი შორიაშობურეფიშ ფანიაშე. ტყას აფხვადჷნა შქა აზიაშ გვალეფს, ობჟათე ყაზახეთის, კავკაციას. ჩანარს რუმე წვანე, ინწრო დო ლანცეტიშობური ფურცელი უღუ. ბოქვი 2-50-შახ კიბირშე აკმოდირთჷ. კიბირი ფორილი რე თხითხუ დაცხით, ედომუშამი ბოქვი — 2-8 მარზინალი დაცხით ვარდა ქერქით. ნიორიშ კანკალე ჯიში ივითარენს 60-150 სმ სიმაღალაშ ოპეულე გუნაფალას, პიოლს 60-450-შახ მორჩილი ოჰეერე ბოქვენა რე.
ნიორი თასის ვერზენს, იმიარებუ კიბირეფით დო ბოქვენეფით. ბოქვის დო წვანე მასას გჷმირინუანა ოჭკომალო, კულინარიას დო ოკონსერვე რეწუალას. ნიორიშ კიბირი იკათუანს 35-42% სქირე ნიფთიარობას, 6,0-7,9% ლადირ ცილას, 7,0-28,8 მგ C ვიტამინს, 0,5% რედუცირაფილ შანქარს, 20-27% პოლისაქარიდეფს დო შხვა.
ნიორს სპეციფიკურ გემოს დო შურს არზენს ეთერზეთი (0,23-0,74%), ნამუთ ფიტოციდის იკათუანს (თეშ გეშა თის ფარმაკოლოგიას გჷმირინუანა). საქორთუოს ნიორიშ ჯიში რე გორული, იმერული დო იმერული 23.
ლიტერატურა
კატეგორია:შორიაშობურეფი კატეგორია:ორტვინობა
ჯვ. წ. 1060
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1060 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
23 მანგი
23 მანგი (ივანობა) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 174-ა დღა (ნარკი წანეფს — 175-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
წყოუში
წყოუში — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, იდვალუაფუ წყარმალუ ინგირიშ მარძგვან განშე, ზუღაშ დონეშე 250 მეტრას. წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 34 კილომეტრით, ჯვარშე 18 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 343 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნაციონალური ოკარაჩხაბურთე ასოციაცია
ნაციონალური ოკარაჩხაბურთე ასოციაცია (National Basketball Association, NBA) — ოორუე ამერიკაშ კოჩეფიშ პროფესიონალური ოკალათბურთე ლიგა. ლიგა იკათუანს 30 კლუბის, თაჸურეშე 29 კლუბი რე ააშ-შე დო ართი რე კანადაშე. ლიგაქ დირსხუ ნოღა ნიუ-იორკის 1946 წანაშ 6 მანგის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კარაჩხაბურთი კატეგორია:NBA
ჯარხანდიშ ოლქეფიშ ერკებული
ჯარხანდიშ შტატიშ ოლქი – შტატიშ ადმინისტრაციული ართული, ნამუთ იმართუ ჩინოვნიკით (კომისარიშ მახვარე) ინდოეთიშ ადმინისტრაციული ნინალაშე. თის მიარე მახვარებუ ოხვარუ, დეპარტამენტეფიშ მადუდეეფი, ნამუთ გამამინჯე რენა ოკათე მეურნობაშ გოთანჯილი მალობეფიშ გოვითარაფაშო. გვალო შტატის 24 ოლქი რე.
ოლქეფიშ ერკებული
*