cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ალპეფი
ფლორა
ალპეფიშ მაღალგვალამ ჩანარეფიშ ფორმაციეფს ორხველჷ ალპური დოლოეფი ანუ "მატეფი", ნამუეფით ჭიჭეთო, ბრელითო ფშხირი ისჷრიშ დო კაკალამეფიშ კორდეფით იხასიათებუ. კერძოთ, ფართას გოფაჩილი რე ისჷრამი დოლოეფი, თაშნეშე კაკალამი დოლოეფი. მაჟირა ტიპიურ ფორმაციეფიშ ბუნას აკმადგინანს ალპური კორდეფი, ანუ „ნოხეფი“, მინიატურული ჩანარეფით, ნამუეფით დიდი, ბარჩხალას აკოფერადელი პეულეფით რენა გოქუნილი. თეცალეფი რე ნაღველეფი, ფურისულეფი, ბაიები, ზაფანეფი, მაჩიტაშობურეფი, ასტრეფი დო ბრელი შხვა. გჷშეგორუ უმოსი ლამე, დოკინელი "თირამი ღარტაფეფი, სოდეთ თირი უმოს ბრელ ხანს სქიდუ. თეცალ აბანეფშო დჷმახასიათაფალი რე მორჩილი ჯიჭონიშ რაყეფი დო ალპური დოლოეფიშ თიცალი ბუნეფი, მუჭომეფით რე Soldanella pusilla, Ranumculus alpestris, Cardamine alpina, Sibbalda procumbens, Veronica alpina დო შხვა. ქუალამ ნოსვიმონარეფს დო კჷრდეეფს გოვითარაილი რე გჷშაკერძაფილი ალპური ფორმაცია, ნამუშ ჩანარეფი ფშხირას დაბალი ორთუმელიშ მაგური რე ვარა მორჩილ როზეტის ქიმინჷნს. თენეფს ორხველჷ ბრელი სქვამპეულამი ჩანარეფი. კერძოთ, გურს გიჩანს ლურჯი გენციანეფიშ ორთუმელეფიშ სქვამი ფერეფიშ აკოხამება. დიდ სიმაღალეეფს ქუალამ აბანეფშო ტიპიური რე ჯიშთიშპიჯიშ ბაია.
ალპეფს ჩანარეფიშ თარი ტიპეფიშ დო ფორმაციეფიშ ბუნაშ გოფაჩუა ვერტიკალური ზონალობაშ კანონს დოჸუნს. ჩანარეფი ჩანა სიმაღალაშ გარკვეულ ორტყაფუს, ოგინაფალო იშხვავებუ ალპეფიშ ოორუე დო ობჟათე კართეეფიშ დო თაშნეშე შხვადოშხვა რაიონიშ ფლორა, ირ რაიონს შხვადოშხვა ექსპოზიციაშ კართეეფიშ ჩანარეფი ხოლო გოშხვავაფილეფი რენა. ფორმაციაშ ირ ბუნას გიოხე სიმაღალაშ ზონეფიშ თელი ორთაშობური კომპლექსიშ მუშობურობეფი.
თელობას ალპეფს ამხვადუნა ჩანარეფიშ 2500 ბუნა, ნამუეფშეთ 650 ბუნა პეულამი ჩანარი რე.
ფაუნა
მინი|[[ალპური თხა]] მინი|[[ჭკუტკვარია]] მინი|მარცხნივ|[[ტობაშ მათირია]] ალპეფს შურდგჷმილეფიშ ოქიანუ მიარეფერუანი რე. ფაუნაშ წჷმმარინაფალეფი მერჩქვანელი რე გინმაალ (გარდამავალი ქორთ.) აბანეფს დო ექსტრემალურ პიჯალეფს. თუდონ აბანეფშე დოჭყაფილი მაღალგვამი ზონათ თებული თაქიანი ველური ორთა სიმაღალაშ მეჯინათ მათირე რე. ალპიშ გვალეფი, ნამუთ ცენტრალურ ევროპას იფაჩუ დო თეწკჷმა ევროპაშ ართ-ართი უმაღალაში გვალეფიშ სისტემა რემ გჷშაგორილი რე ბიომიარეფერუანობათ.
ფაუნაშ კანკალე წჷმმარინაფალი ჯგირო რე მენწყილი ალპურ რეგიონს. ალპური თხა დო ერსქემი ხენა კჷრდეამ ლანდშაფტეფს. ართი პერიოდი ალპური თხაშ გოფაჩუაშ არეალი ხვალე გრან-პარადიზოშ ნაციონალური პარკით აკმიხურგუდუ, ბოლო ბორჯის მუდგაზმარენ მეძობელო დვალირ რეგიონეფს ხოლო გიფაჩჷ. ზაზუნა გჷთიზოთუანს დიხაშთუდო. მუდგაზმარენი ნაციონალური პარკი დორცხუაფილი რე აბანობური ფაუნაშ ოთხილარო. ალპურ რეგიონეფს გოვითარაფილი სირთულეეფიშ გეშა გეშალჷ ფაუნაშ ანდა წჷმმარინაფალქ, მარა მუდგაზმარენი ძვირფასი შურდგჷმილეფიშ ბუნა, თინეფ შქას ფორცხოლი, შქირუ თუნთი დო ბატკანძერი წჷმოძინელო რენა კინე გომიარაფილი ალპეფს.
ზუღაშ დონეშე 800-1900 მეტრაშახ ფოლოამეფშე თაქ ხე სქვერი, შქაევროპული ირემი, ტყარი ღეჯი, მახვამილაფარეფშე — გერი, მელა, ტყარი კატუ, კვინორი, ყარყუმი, არღია; ვანაფერო ფხვადუნა შქირუ თუნთი დო ფორცხოლი. მაგჷრგოლარეფშე ხენა: ადიაღი, შქირუ დო ჩე ყურდგელი, ჭუკინშერი შუდგჷმილეფი, ორნითოფაუნას ქიმინჷნა: ყვრია, კოდალა, წიწკანა, გჷ, კვათარი, მათხირია, მარშვინია, ტობაშ მათირია დო შხვა.
სუბალპურ ორტყაფუს ე.ი. 2000 მეტრაშე ჟი, აფხვადუნა ძალიერო დორთილი რელიეფი. შურდგჷმილეფშე უმეტაშო ამხვადუნა ერსქემი, ალპური თხა, ალპური ზაზუნა; მაფურინჯეეფშე ალპური ჟკა, ჭოლოკვარია დო შხვა.
ჭანდეფშე (თაქ "მწერი") შანულამი რე ალპური ბაზი (Rosalia alpina), ნამუთ აფხვადუნა ზუღაშ დონეშე მეტრაშახ, ჯვეში გვალაშ ტყალეფს.
ადამიერიშ გოლინა ალპურ გარემოშე
ალპეფს ნარინა ორდიანი მეშარეეფი აჸონებულეფი რდეს ალპეფიშ გვალეფიშ სისქვამათ დო გვალე თინეფიშ ჭყოლოფათ გინირჷ ალპურ რეგიონქ პოპულარულო. თეწკჷმა ართო დიჭყჷ რეგიონიშ აწოკინაქ დო გოვითარაფაქ. მიარე ადამიერიშ მოქმენდალაქ გჷმიჭანუ ტკიცე დეგრადაცია ალპურ გარემოს, ნამუქჷთ დიჭყჷ XX ოშწანურაშ შქა წანეფშე. თექ გჷმიჭანუ ჰაერიშ, წყარმალუეფიშ დო ტობეფიშ გოწიმდორაფა; ბერჯეკი დო ორგანული ასაგასაშ ხარჯაფაშ დემპინგი; კარიერული კიდანჯალაშ გჷმომუშებული ქუალეფიშ, ქვიშაშ დო ხრეშიშ ეროზია; ხასჷლაშ ეროზია, ნამუთ გჷმიჭანუ შარეფიშ დო ოთხილამურე კონსტრუქციეფიშ დოკიდუაქ; ანთროპოგენური გორჩქინაშ გჷმაღიზიანაფალი ხონარიშ გჷმოჭანაფა; დო ბოლოს, ტყალეფს ჭვახე წყარეფიშ დეფიციტი.
ალპეფიშ უნიკალური ფლორა დო ლანდშაფტეფი, ნამუთ თაში აკვირენდჷ მეშარეეფს, ჭიე-ჭიეთ დითირჷ. თეწკჷმა, არძაშე უმოსო გეგნიქიმინეს ლანდშაფტეფქ. წყარმალუეფიშ თარ ლეხერეფქ გინირთჷ ბეტონიშ დო ასფალტიშ ღოზამ აგლომერაციეფო. რდუალა-გოვითარაფაქ გჷმიჭანუ თაშნეშე ატმოსფეროშ სერიოზული დოწიმდორაფა. გჷშაკერძაფილო თექ გჷმიხანტჷ ქარხანეფიშ, ჸუდეშ ოტიბაფალეფიშ დო ავტომანქანეფიშ გჷმნაბოლქვეფიშ სახეთ. მიარე შხუ ალპური ნოღაშ ჰაერი იწიმდორებუ ძალიერო.
ისტორია
მინი|მარჯვნივ|250პქ|[[კჷრდეშ ხანტუობა კამონიკაშ ლეხერს]] მინი|მარცხნივ|245პქ|„ეცტიშ“ მემორიალი ალპეფს ადამიერქ დიხორჷ პალეოლითის, 60,000-50,000 წანაშ წოხოლე. ასქილადირო რე ექსპონატეფი, ნამუთ გჷმოხანტილი რე საფრანგეთიშ დო ავსტრიაშ შხვადოშხვა აბანეფს. ალპეფიშ ჯიშთეფიშ უკოხოლე დოკინაშ გეშა, დოხოლაფირო 4,000-3,000 წანაშ წოხოლე ლეხერეფს ინიხორეს ნეოლითიშ ხანას კათაქ, ნამუეფით ოხორანდეს ფაქვეფს დო ჭიჭე დოხორელ პუნქტეფს; კანკალე დოხორალა დოკიდილი რდჷ ალპურ ტობეფწკჷმა. ექსპონატეფშა მეგორაფილი რე ანესიშ ტობაშ რაიონს, ჟენევაშ ტობაშ წყარპიჯის, ავსტრიაშ გვალეფს დო იტალიას, აოსტიშ დო კამონიკაშ ლეხერეფს. თე ეკონია ლეხერს ნაძირეფი რე დოხლაფირო 300,000 პეტროგლიფი.
ალპეფს ენეოლითიშ ხანაშ ადამიერიშ ჸინუამ მუმიას მიოგორეს 1991 წანას ეცტალიშ ალპეფს, ავსტრიაშ დო იტალიაშ თანჯას დო გიოდვეს „ეცტიშ ჸინიშ კოჩი“. თინა ოხორანდჷ დოხოლაფირო 5,300 წანაშ წოხოლე. მუმია გეგნიღეს ინსბრუკიშ უნივერსიტეტშა, სოდეთ თინა გაკირჩქინეს, მუჭოთ მაართაჸოფილი ადამიერი.
კელტეფქ დიხორეს საფრანგეთის, შვეიცარიაშ დო იტალიაშ აკართუს დო გემშეჭკირეს ბჟაეიოლ შვეიცარიაშა, კერძოთ, გრაუბიუნდენიშ ლეხერშა. ჰალშტატის მიოგორეს კელტური კულტურაშ არძაშე შხუ აბანს. ჩქინი წანეფიშეკოროცხუაშ 35 დო 36 წანეფს ალპურ რეგიონს ჭიე-ჭიეთ კუჩხის იკინდუანს რომიშ იმპერია, ნამუქჷთ გაფართუ კელტეფიშ ჯვეშო ოფუტეეფი დო დოკიდჷ მიარე ახალი ნოღა. რომალეფქ გაუჯგუშეს წყარიშ აკონაზირუაშ სისტემა, დოკიდეს არენეფი დო თეატრეფი.
რომანიზაფილი კელტეფიშ დიხეფი დეკინეს ჯვეშ გერმანულ ტომეფქ, ნამუეფით აკმიკათუანდეს ბურგუნდეფს, ალემანეფს დო ლანგობარდეფს. VIII-IX ოშწანურეფს ალპურ დიხეფქ მიშელჷ კარლოს დიდიშ საღორონთო რომიშ იმპერიააშ აკოდგინლუაშა. ვერდენიშ აპიჯაფათ კარლოს დიდიშ იმპერია ართიანშქას აკირთეს მუშ მოთალეფქ. კათეფიშ, კელტეფიშ, რომალეფიშ დო ბარბაროსეფიშ აკოართაფაქ დიფაჩჷ შქა ოშწანურეფს. ლეხერეფი იზოლირაფილი რდჷ გოხოლუას დვალირ ლეხერეფშე, დიდ ნორთის ირ ლეხერს მახორობა ზოხო-ზოხო ოხორანდჷ.
ალპეფს მახორუ მახორობაშ იზოლაციაქ გეთუ ინდუსტრიული რევოლუციათ დო რკინაშშარაშ მიშაჸონაფათ.
ნინეფი
ფრანგულ ნინაშა იჩიებუნა ბჟადალ ალპეფს, თენეფ შქას შვეიცარიაშ კანტონეფს ვოს დო ვალეს დო იტალიაშ ოორუე-ბჟადალ რეგიონეფს — ვალე-დ-აოსტას, მარა ვალე-დ-აოსტას იჩიებუნა მუჭოთ ფრანგულო, თეში იტალიურო. აბანობური მახორობა იჩიებუ ფრანგულ-პროვანსულ დიალექტშა. ფრანგულ ნინას თაქ ვაუღუ ოფიციალური სტატუსი. იტალიურ ნინაშა იჩიებუნა ცენტრალურ დო ბჟაეიოლ ალპეფს, კერძოთ, იტალიას დო შვეიცარიაშ ტიჩინოშ კანტონს. გერმანულო იჩიებუნა შვეიცარიაშ ალპეფიშ ცენტრალურ დო ბჟაეიოლ მუხურეფს, გერმანიას დო ავსტრიას. გერმანულ ნინაშა იჩიებუნა თაშნეშე იტალიაშ ოორუეშე დვალირ ავტონომიურ პროვინცია — ბოლცანოს. თაქ მახორობაშ დიდი ნორთი გერმანული ნინაშ ბავარიულ დიალექტშა იჩიებუ, 4% — ლადინურო.
ოფუტეშ მეურნობა
XIX ოშწანურაშ შქა წანეფშახ ალპეფიშ ეკონომიკაშ ოსხირს წჷმარინუანდჷ ოფუტეშ მეურნობა. საფრანგეთის, იტალიაშ დო ბჟადალ ავსტრიაშ ლეხერეფს ასქილადირი რე ოფუტეშ მეურნობაშ დარგი, ნამუთ გოფაჩილი რე პრივილეგიურ აბანეფს, თარ დო ხასჷლაშ ლეხერეფს. შვეიცარიაშ სქირე დო ჩხე რონაშ ლეხერი წჷმარინუანს ხილიშ დო ორტვინული კულტურეფიშ ინტენსიურ გოფაჩუაშ ტერიტორიას, თეწკჷმა რე ბინეხიშ პლანტაციეფი.
ვალეშ კანტონს ვისპიშ დუდის რე მოსოფელს ართ-ართი არძაშე მაღალ აბანს დვალირი ბინეხეფი, ნამუთ იფაჩუ ზურაშ დონეშე 4250 მეტრას. ბინეხეფიშ დო შხვა პლანტაციეფშე ეიოშანალი რე ოორუე იტალიას დვალირი ალტო-ადიჯეშ რეგიონი, შვეიცარიაშ ობჟათეშე დვალირი ტიჩინოშ კანტონი დო ალპეფიშ ობჟათე რეგიონეფი.
ოგვალე ხერეჭუა დო წარმება
ალპეფიშ ალმახანური ეკონომიკა წჷმორინაფილი რე მარგენჯი დინოხურიშიშ ხერეჭუათ, წარმებათ დო გოვითარაფილი ტურიზმით. დინოხურიშეფშე ეიოშანალი რე: რკინაშ მადანი, ტყვია-თუთია, ლინჯი, ქუანოშქერი, მანგანუმი, რუმე ნოშქერი დო შხვა. ოგვალე ხერეჭუა მოურს ნეოლითიშ ბორჯიშე. რკინაშ მოპალაფაშ თარი ცენტრი რე ერცბერგი, სოდეთ დინოხურიშიშ მოპალაფა წარმენს შქა ოშწანურეფშე. დიდი ფოლანდიშ ქარხანეფი რე აოსტას დო მურიშ დო მიურციშ ლეხერეფს. ცელულოზა-ქარღადიშ კომბინატეფი დირცხუ ავსტრიას, ბჟაეიოლ ალპეფს, ეიოშაბალი რე თაშნეშე ტექსტილიშ დო სპორტული მეკონ-მოკონეფიშ წარმება, ავსტრიას რაინიშ ლეხერს დო საფრანგეთის ანესიშ აკანს.
აკოგურაფაშ ისტორია
მინი|მარჯვნივ|250პქ|შვეიცარიალი არისტოკრატი, ფიზიკოსი დო ალპინისტი [[ორას ბენედიქტ დე სოსიური (1740—1799).]] ალპეფს გვალაშ კონეკიშ ჸურე ინტერესიქ გორჩქინდჷ XVIII-XIX ოშწანურეფს. ორას ბენედიქტ დე სოსიურქ XVIII ოშწანურას ბოტანიკური გჷმორკვიაფეფიშ ღანკით იშარჷ ალპეფშა. თინა რდჷ შვეიცარიალი ფიზიკოსი დო ალპინიზმიშ დჷმარსხუაფალი. 1773 წანაშე ალპეფს ატარენდჷ გეოლოგიურ გჷმორკვიაფეფს. მუქ აკიგურუ რელიეფის მუშობურობეფი. 1760 წანას მაართათ მიძირუ საფრანგეთიშ კურორტი შამონი. მუში ინიციატივათ 1786 წანაშ 8 მარაშინათუთას ყაზახ ჟაკ ბალმაქ დო ექიმ მიშელ პაკარქ მაართათ ეშართეს ალპეფიშ უმაღალაშ კონკა მონბლანშა (4808 მ). სოსიურქ დუდშე ეშართჷ ანდაშა ალპიშ გვალაშ კონკეფშა. ირკვიენდჷ თაშნეშე ჯიშთეფშე, 1779-1796 წანეფს ნოხანდიშ „ალპეფშა შარალუაშ“ გჷშულაშ უკული დირცხუ გლაციოლოგიაქ. სოსიურქ ალპეფს ატარჷ მეტეოროლოგიური, გეოლოგიური დო გლაციოლოგიური დოკვირაფეფი.
შვეიცარიას რკვიეფს ატარენდჷ ჯეიმზ დევიდ ფორბზი. შანულამი გეოლოგიური დაკვირებეფი აწარმეს არნოლდ ეშერქ დო ალბერტ ჰეიმქ.
1811 წანას კონკა იუნგფრაუშა (4158 მ) ეშართეს ჯიმალეფ რუდოლფ დო იერონიმ მაიერეფქ. ართი წანაშ უკული ეშულაქ მინწყუ ფინსტერაარჰორნშა. შანულამი რდჷ თაშნეშე გოტლიბ სამუელ სტადერიშ დო პიერ-ჟან ედუარდ დესორიშ პიონერული დოკვირაფეფი ალპეფს. მაართა ჩინებული ინგლისარი ალპინისტი, ნამუთ შარენდჷ ალპეფს, რდჷ მარკ ბიუფოი, ნამუქჷთ მაოთხაშა ეჭოფუ კონკა მონბლანი.
დოლრაჭალა
დოლრაჭალა, დოლრა, წყარმალუ შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ინგირიშ მარძგვანი ნადუ. დუდცს იდვანს დოლრაშ ჯიშთიშე. სიგირძა 24 კმ, გოჸორიშ ფართობი 191 კმ 2. ეთმიჯუმუაფუ უმენტაშო ჯიშთიშ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნიშ ეკონია პერიოდის, წყარიშ სიჭიჭარე ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი რე 9,30 მ3/წმ.
ალპეფი
აკოგურაფაშ ისტორია
ალპინიზმიქ დირსხუ ალპეფიშ გვალეფს, მუჟამსჷთ ეშულაქ იხორციალჷ მონბლანშა. ალპინიზმის დუდშე ქიმიაჩჷ ჟირ გეზაქ — წიმინდე სპორტული დო მენცარული, გჷმორინაფაშ ღანკით. ჟაკ ბალმიშ დო მიშელ პაკარიშ მონბლანშა ეშულაშ უკული ალპინიზმიქ ფეიკარას გევითარჷ, დირცხუ ალპინისტეფიშ საგანგებო აკოართაფეფქ — ალპური კლუბეფქ.
ტურიზმი
მინი|250პქ|მარცხნივ|[[კენიგზეე, ბავარია.]] მინი|250პქ|მარჯვნივ|ზოთონჯიშ ტურიზმი ალპეფს. ალპეფი ტურიზმიშ პოპულარული აბანი რე. გოპატჷნაფილი რე ზარხულიშ დო ზოთონჯიშ ტურიზმი. ქირსეთუთაშე პირელიშ მეკოროცხუათ გოვითარაფილი რე ზოთონჯიშ სახეობეფიშ სპორტი (თხილამურეფი, სნოუბორდი, მარხილეფი დო შხვა). ზარხულს ალპეფს პოპულარული რე ველოსიპედეფით რულა, პარაპლანი დო შხვა; ტობეფს აქტუალური რე სერფინგი.
დოხორელ პუნქტეფშე ეიოშანალი რე შვეიცარიაშ ართ-ართი არძაშე ჩინებული კურორტი ცერმატი, სოდეთ გოვითარაფილი რე გჷშაკერძაფილო თხილამურეფით კატაობა. ჩინებული ოგვალე-ოთხილამურე კურორტი რე დავოსი, ნამუთ ზუღაშ დონეშე 1560 მეტრაშ სიმაღალას იდვალუაფუ. ანდა ჩინებული კურორტი რე იტალიაშ ალპეფს.
ტობეფშე არძაშე შანულამეფი რე: კომოშ ტობა, გარდაშ ტობა, ჟენევაშ ტობა, ბოდენზეე დო შხვეფი, ნამუეფით შანულამი ოკურორტე აბანეფი რენა. ჟენევაშ ტობაშ ოორუე ღოზის პირობითო უძახჷნა შვეიცარიაშ რივიერას.
ტრანსპორტი
მინი|მარჯვნივ|250პქ|მონბლანიშ გვირაბი, იტალიაშ განშე ალპეფიშ ოლარჭაია დო ქჷრქე ფერდეფი წჷმარინუანდჷ ტრანსპორტიზაციაშ დიდი ხანიშ ბარიერს. კელტეფიშ ბორჯიშე დოჭყაფილი ამდღარშახ ალპეფიშ ჸალაიბონეფი იზოლირაფილი ლეხერეფიშ მიმარსხუაფალ არხეფს წჷმარინუანდეს. გინაულარეფქ ევოლუცია განიცადეს, წოხოლე უბრალო შარეფს ქართჷდეს და, ამდღარშო თინეფი წჷმორინაფილი რენა ბერჯეკი ოფორუთ დო მიარერიცხუანი მაგისტრალეფით. თიცალი პუნქტეფი, მუჭომეფით რე მაგალითო კური ბჟაეიოლ შვეიცარიას, წჷმარინუანდჷ რეგიონს კოორდინაციულ ცენტრის მიარერიცხუან გინაულარეფშო, დოხორელი რდჷ დიო ხოლო 5000 წანაშ წოხოლე. ცენტრალურ შვეიცარიაშ კურორტ ანდერმატიქ ხოლო თეშ მაგურ სიტუაციას იფორმირჷ.
რკინაშშარეფიშ დო მოგვიანაფათ ურელსო ტრანსპორტიშ ფორმირაფათ ითუ ალპეფიშ დიდი რეგიონეფიშ გჷშართუალაქ. ალპეფს გოჸონაფილი რე ორკინაშშარე დო ოავტომობილე შარა. შვეიცარიაშ ალპეფს ეიოშანალი რე: სიმპლონიშ გვირაბი, ალბულაშ გვირაბი, გოტარდიშ ობაზისე გვირაბი დო გოტარდიშ ორკინაშშარე გვირაბი.
ჸალაიბონეფი
ალპეფს ოშობათ ჸალაიბონი (უღელტეხილი ქორთ.) რე. მიარე გინაულარიშ თუდო გოონაფილი რე ოავტომობილე დო ორკინაშშარე გვირაბეფი.
ორკინაშშარე გინაულარეფი დო გვირაბეფი
თარი ქჷნდჷრი, ბჟადალშე ბჟაეიოლჸურე:
სქოლიო
კატეგორია:ალპეფი კატეგორია:ევროპაშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:ევროპაშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:საფრანგეთიშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:მონაკოშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:იტალიაშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:შვეიცარიაშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:გერმანიაშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:ავსტრიაშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:სლოვენიაშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:ფიზიოგრაფიული პროვინციეფი
ანდრეი ბელი
ბორის ნიკოლაიშ სქი ბუგაევი (რუს. Бори́с Никола́евич Буга́ев; დ. 26 გჷმათუთა [ჯვ. სტ. 14 გჷმათუთა], 1880, მოსკოვი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 8 ღურთუთა, 1934, მოსკოვი, რსფსრ, სსრრ), უმოსო შინელი რე ფსევდონიმით ანდრეი ბელი, რუს. Андре́й Бе́лый — რუსი ჭარუ, ნოველისტი, სიმბოლისტი პოეტი, ესეისტი დო ლიტერატურული კრიტიკოსი.
დებადჷ მოსკოვს, ინტელექტუალეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ მოსკოვიშ უნივერსიტეტის. ოინტერესუდჷ მათემატიკა, ბიოლოგია, ქიმია, მუსიკა, ფილოსოფია დო ლიტერატურა. ლიტერატურული კარიერა 1900-იან წანეფიშე დიჭყჷ. ბელიშ არძაშე უმოსო შანულამი ნახანდი რე რომანი პეტერბურგი, ნამუთ რუსული ლიტერატურაშ შედევრო რე მერჩქინელი. რომანს ფშხირას ადარენდეს ულისეს დო ბერლინი, ალექსანდერპლაცის. გიშარჩქინელი რუსი ნოველისტის ვლადიმერ ნაბოკოვს რომანი პეტერბურგი მიოჩქუდჷ მოდერნისტული ლიტერატურაშ ართ-ართ საუჯგუშო ნაწარმებო.
ანდრეი ბელი რე ავტორი რომანეფიშ, კუნტა თხობელუეფიშ, ლერსეფიშ, პოემეფიშ, სიმფონიეფიშ, ესეეფიშ დო შხვადოშხვა პუბლიკაციეფიშ. ბელიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი პრესტიჟული რუსული ლიტერატურული პრემია, ნამუქჷთ 1978 წანას დირსხუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეფი კატეგორია:რუსი პოეტეფი კატეგორია:რუსი ჭარუეფი კატეგორია:რუსი ნოველისტეფი
ჯვ. წ. 1294
წანა — ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1290-იანეფიშ რანწკო 6-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1294 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ერნსტ კოენი
ერნსტ იულიუს კოენი (ნიდერლ. Ernst Julius Cohen; დ. 7 მელახი, 1869, ამსტერდამი, ნიდერლანდეფი — ღ. 6 მელახი, 1944, ოსვენციმიშ ოკონცენტრაციე ბანაკი) — ნიდერლანდარი ქიმიკოსი. დებადჷ ნიდერლანდარი ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ქიმიას, სტოკჰოლმს, სვანტე არენიუსიშ ხემანჯღვერობათ, უკულ პარიზის, ანრი მუასანიშ ხემანჯღვერობათ დო უკულ ამსტერდამიშ უნივერსიტეტის, იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ვანტ-ჰოფიშ ასისტენტო. 1902 წანაშე კოენი რდჷ უტრეხტიშ უნივერსიტეტის ფიზიკური ქიმიაშ პროფესორი. ერნსტ კოენი გურაფულენდჷ უმოსო ლითონეფიშ ალოტროპიას. გიმირკვიუ შხვადოშხვა ელემენტეფიშ დო კომპონენტეფიშ პოლიმორფიზმი, ფოტოგრაფიკული ქიმია, ელექტროქიმია. რე 400-შე უმოსი პუბლიკაციაშ, სტატიაშ, წინგიშ დო ლიტერატურული ნახანდეფიშ ავტორი. 1913 წანაშე, კოენი რდჷ ნიდერლანდეფიშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ დო 1926 წანაშე ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ერნსტ კოენი ოჭოფეს დო გეგნიჸონეს ოსვენციმიშ ოკონცენტრაციე კარეშა, სოდეთ დოჸვილეს 1944 წანაშ 6 მელახის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნიდერლანდარეფი კატეგორია:ნიდერლანდარი ქიმიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1869 კატეგორია:ნაღურა 1944
ჯვ. წ. 1295
წანა — ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1290-იანეფიშ რანწკო 5-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1295 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
2154
დღახუეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1296
წანა — ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1290-იანეფიშ რანწკო 4-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1296 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
გუდნი იოჰანესონი
გუდნი თორლასიუს იოჰანესონი (Guðni Thorlacius Jóhannesson; დ. 26 მანგი 1968, რეიკიავიკი, ისლანდია) — ისლანდიაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი, ისტორიკოსი, მათანგალი, გიმორძგუ 2016 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს .
ჯონ ბეკუსი
ჯონ უერნერ ბეკუსი (ინგლ. John Warner Backus; დ. 3 ქირსეთუთა, 1924, ფილადელფია, პენსილვანია, ააშ — ღ. 17 მელახი, 2007, ეშლენდი, ორეგონი, ააშ) — ამერიკალი ინფორმატიკოსი.
გუდნი იოჰანესონი
სქოლიო
კატეგორია:ისლანდიაშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1968 კატეგორია:ისლანდიარი ისტორიკოსეფი კატეგორია:ისლანდიარი მათანგალეფი
ჯონ ბეკუსი
ბიოგრაფია
ჯონ უერნერ ბეკუსიქ დებადჷ 1924 წანაშ 3 ქირსეთუთას, პენსილვანიაშ ნოღა ფილადელფიას. გურაფულენდჷ ქიმიას ვირჯინიაშ უნივერსიტეტის, მარა გურაფაშა გურქ ვეგიადვინჷ დო უნივერსიტეტიშე მალას გეგშაჸათეს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ბეკუსი მსახურენდჷ ამერიკაშ არმიას. ჯარიშ თებაშ უკულ დიჭყჷ ინჟინერიაშ გურაფა პიტსბურგიშ უნივერსიტეტის, უკულ ჰევერფორდიშ კოლეჯიშა გეგნორთჷ. უკულიან წანეფს მათემატიკათ დეინტერესჷ დო კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშა გემშართჷ, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ (1949 წ.) დო მაგისტრიშ (1950) ხარისხი მათემატიკას. 1951 წანას ბეკუსიქ მუშობა ქიდიჭყჷ კომპიუტერული ტექნოლოგიეფიშ ართ-ართ უდიდაშ ამერიკულ კომპანია IBM-ის. ჸათე კომპანიას მუშობაშ ბორჯის, ბეკუსი ხემანჯღვერენდჷ ბუნას, ნამუქჷთ აკადგინჷ პროგრამირაფაშ ნინა Fortran, მაართა, არძაშე უმოსო გჷმორინაფილი მაღალი დონეშ პროგრამირაფაშ ნინა. ბეკუსი რდჷ ბეკუს-ნაურიშ ფორმაშ დუმარსხუაფალი, ნამუთ გიმირინუაფჷ ფორმალური ნინაშ სინტაქსიშ დეფინიციაშო. 1970-იან წანეფს ბეკუსი მუშენდჷ კომბინატორული პროგრამირაფაშ პარადიგმაშ გოვითარაფაშო.
ჯონ ბეკუსი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1967 წანას ბეკუსის, ამერიკალი ელექტოტექნიკური დო ელექტრონული ინჟინერეფიშ ინსტიტუტიქ გინოჩჷ უოლეს მაკდაუელიშ პრემია. 1975 წანას ბეკუსიქ მიპალუ მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 1977 წანას ბეკუსის გინოჩეს ტიურინგიშ პრემია, პრაქტიკული მაღალი დონეშ პროგრამირაფაშ სისტემეფიშ, გიშაკერზაფილო Fortran-იშ გოვითარაფაშ გეშა. ბეკუსი რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური.
ბეკუსიქ პენსიაშა მიდართჷ 1991 წანას. ღურუ 2007 წანაშ 17 მელახის, 82 წანერქ, ორეგონიშ ნოღა ეშლენდის. ბეკუსიშ ჯოხონობაშ რე ართი ასტეროიდი.
ახალზელანდიური დოლარი
ახალზელანდიური დოლარი (ISO 4217 NZD) — ფარაშ ართული, ნამუთ იხვარებუაფუ გევენჯი ქიანეფს:
ვალუტაშ ოფიციალური აბრევიატურა — NZ$. 1 NZ$ აკმოდირთუ 100 ცენტიშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ხვარებას მარენჯი ვალუტეფი კატეგორია:ფარაშ ართურეფი კატეგორია:დოლარი კატეგორია:ოკიანეთიშ ვალუტეფი კატეგორია:კუკიშ კოკეფიშ ვალუტეფი
ანტუან ჟერომ ბალარი
ანტუან ჟერომ ბალარი (ფრანგ. Antoine Jérôme Balard; დ. 30 ეკენია, 1802, მონპელიე, საფრანგეთი — ღ. 30 პირელი, 1876, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ქიმიკოსი, ნამუქჷთ მიოგორუ ქიმიური ელემენტი ბრომის. ბალარიქ აკიმუშუ ზუღაშ წყარიშე ნატრიუმიშ სულფატიშ დო კალიუმიშ ჯიმუეფიშ მეღებაშ ტექნილოგია. ბალარი გურაფულენდჷ მონპელიეშ ფარმაციაშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ პარიზიშ უნივერსიტეტის დო კოლეჯ დე ფრანსის ქიმიაშ პროფესორო. 1830 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ბალარის გინოჩჷ პრესტიჟული ჯილდო ომაფე მენდალი. ბალარიშ მოწაფეეფი რდეს გიშარჩქინელი ქიმიკოსეფი: ლუი პასტერი დო მარსელენ ბერტლო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1802 კატეგორია:ნაღურა 1876
დუაბი
დუაბი — წყარმალუ აფხაზეთის, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის, მოქვიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრს. სიგირძა 26 კმ, ღანჩოშ ფართობი 114 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 5,6 მ3/წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
სარაჰ შაჰი
ეაჰუ ჯაჰანსოუზ სარაჰ შაჰი ; (დ. 10 ღურთუთა, 1980, ტეხასი) — ამერიკალი არტისტი დო მოდელი. 2013-2016 წანეფს ლაჸაფენდჷ სამენ შოუშ როლს სერიალ ინტერესიშ კათა. შაჰი გორჩქინათ ირანიშე რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი მოდელეფი კატეგორია:დუნაბადი 1980
3-D ფილმი
3-D (სუმი გალენიშ ორთამი) ფილმი ვარდა S3D (სტერეოსკოპული 3D) ფილმი — ფილმი, ნამუთ ორთუ ეკრანს ნაძირეფუ მოქიმინუაშ სიანდულაშ ილუზიას. ათე ტექნიკაშ ართ-ართი წიმოხონი რდჷ სტერეოსკოპული ფოტოგრაფია. ფილმეფიშ რსულჸოფილო გაგებელო გიმირინუაფჷ სპეციალური ოპროექციე ტექნიკა დო სათოლო. 3-D ფილმეფი შხირას წჷმორინაფილი რე მუჭოთ კინოთეატრეფს ხოლო ოტელევიზიე გინოჩამეფს დო ვიდეორელიზეფს (DVD, Blu-Ray).
E
E, e — ლათინური ანბანიშ მახუთა ასო. წჷმოურს ბერძენული ასოშე ეპსილონი. ეტიმოლოგიას სემიტური hê ოეგებიეთ მაართაშე შანენდჷ ხვამას ვარდა ადამიერიშ ფიგურას დო შილებე გეპონუდას მოგვენ ეგვიპტურ იეროგლიფის, ნამუთ შხვანერო გჷმირაგადუდჷ დო გჷმირინუაფუდჷ. სემიტურს თე ასო წჷმარინუანდჷ /h/ (დო /e/ ურცხოურ ზიტყვეფს), ბერძენულს hê-ქ გჷნირთჷ Εψιλον (ეპსილონი) შანულობათ /e/. ეტრუსკეფქ დო რომაალეფქ თე შანულობას ქემიაჸუნეს.
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვეჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
მბაბანე
მბაბანე (Mbabane) — ესვატინიშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა, ჰოჰოშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა 94 874 ადამიერს აკმადგინანდჷ. დირსხჷ XVII ოშწანურაშ ბოლო XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს, მუჭოთ ჯიხაზურგან თეშ. ნოღას იდვალუაფუ ესვატინიშ ოფონდე ბირჟა.
სქოლიო
კატეგორია:ესვატინიშ ნოღეფი კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
სუნიზმი
სუნიზმი, აჰლ ას-სუნა ვალ-ჯამაა (أهل السنة-შე — „სუნაშ კათა დო ჯარალუაშ თანხმობა“) — ისლამიშ თარი გეჸვენჯობა, ნამუთ ორთოდოქსულო იკოროცხუ. სუნიზმიშ გემაჸვენჯეფი – სუნიტეფი უმენტაშობას წჷმარინუანა თი ქიანეფს, სოდე ისლამი რე გოფაჩილი (გჷმნარკი რე ირანი, ობჟათე ერაყი, ჸოფილი იემენიშ არაბეფიშ რესპუბლიკა, აზერბაიჯანი დო ტაჯიკეთიშ გვალონა). მუსლიმური თემიშ იმამ-ხალიფას, შიიტეფშე გიშაკერზაფილო, ედომუშამი თემიშ ფორმალური თანხმობაშ ოსხირით გიშმაგორუნა. სუნიზმი იკათუანს 4 რელიგიურ იურიდიულ სკოლას (მაზჰაბის). წიმინდე ნოღეფო აღიარენს მექას დო მედინას. thumb|left|440px|ისლამიშ გოფაჩუაშ რუკა წვანე : სუნიტური ქიანეფი, ჭითა : შიიტური ქიანეფი, ლენი : [[იბადიზმი|იბადიტეფი]]
ჯვ. წ. 1297
წანა — ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1290-იანეფიშ რანწკო 3-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1297 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
2155
დღახუეფი
კატეგორია:
ბილბაო
ბილბაო (ბასკ. Bilbo) — ბასკეთიშ უდიდაში ნოღა ოორუე ესპანეთის დო ბისკაიაშ პროვინციაშ ნანანოღა (ბასკ. Bizkaia). ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 350 000 ადამიერს (2004) დო თინა დიდი ბილბაოშ ზონაშ ეკონომიკურო დო ინდუსტრიულო არძაშე აქტიური ნორთი რე, სოდეთ ბასკეფიშ ქიანაშ მახორობაშ გვერდი ოხორანს. გრან ბილბაოშ მეხოლ. ართი მილიონი მახორობა გოფაჩილიე წყმ. ნერვიონიშ ოძგაშეეფიშ მანგას. თე გოხლუას გორანწკილი მიარე ბიზნესიქ დო ვარ საწარმოქ ინდუსტრიული რევოლუცია ბორჯის რეგიონიშ სწრაფი გადინდარება გოპიჯალუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ბილბაო კატეგორია:ბასკეთი
ჯვ. წ. 1298
წანა — ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1290-იანეფიშ რანწკო 2-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1298 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
რამი მალეკი
რამი საიდ მალეკი (Rami Said Malek; დ. 12 მესი, 1981, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ) — ეგვიპტური წჷმოულობაშ ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ჰაკერ ელიოტ ალდერსონიშ როლით ტელესერიალს მისტერ რობოტი. 2016 წანას გინაჩჷ „ემიშ“ პრემიაქ დრამატულ სერიალს საუჯგუშო მსახიობი ქომოლკოჩიშ ნომინაციას.
ბიოგრაფია
რამი მალეკიქ დებადჷ დო მირდჷ ააშ-ს, კალიფორნიაშ შტატიშ ნოღა ლოს-ანჯელესის. მალეკიშ მასქერეფი წჷმოულობათ ეგვიპტეშე რენა. თაშნეშე არტისტი ართი ნაბრუოთ ბერძენი რე. რამიშ მუმა გიდო მუშენდჷ ეგვიპტეს, ნოღა კაიროს. რამი მალეკის ჸუნს ნაჟირა ჯიმა ჯოხოთ სამი; რამი ჯიმაშე 4 წუთით უნჩაში რე. თაშნეშე არტისტის ჸუნს უნჩაში და. გურაფულენდჷ ნოტერ დამიშ სკოლას, კალიფორნიას. 2003 წანას, გათუ ინდიანაშ შტატიშ ევანსვილიშ უნივერსიტეტი.
სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 12 მესი კატეგორია:ამერიკელი არტისტეფი კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი
ქაბული
ქაბული (სპარს. کابل Kâb'l) — ავღანეთიშ ნანანოღა დო უდიდაში აგლომერაცია დოხოლაფირო 2-4 მილიონი მახორობათ. ნოღა ქიანაშ ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი რე სტრატეგიული დვალუათ წყარმალუ ქაბულიშ ინწრო ლეხერს, მაღალგვალამ რაიონს ხიბერიშ ჸალაიბონშახ. ქაბული ტაჯიკეთიშ ხურგაწკმამერსხილი რე გვირაბით ჰინდუ კუშიშ გვალეფიშ თუდო. ნოღა დოხოლაფირო 1800 მეტრა სიმაღალესი რე ზუღაშ დონეშე. ქაბულიშ თარ პროდუქციას ოურდუმე ამუნიცია დო დჷნადგარეფი, მუკაქუნალი, ავეჯი, ჭარხალიშ შანქარი წჷმარინუანს, მარა იროიანი ლჷმეფიშ გეშა, 1979 წანაშე ეკონომიკური პროდუქტიულობა ოგინებაფეთ დეჭიჭარჷ. ქაბული ასე ხოლო არძაშე დანაღმულ ნოღათ სქიდუ მოსოფელს. ქაბულიშ მახორობა მიარე ეთნიკური დო კულტურულო მიარეფერუამი რე, ნამუშ თარი ნორთის პაშტუნეფი, ტაჯიკეფი დო ხაზარეფი აკმადგინანა. ლჷმეფიშ დო აკოცჷმაშ პერიოდიშ უკული ქაბული ცადენს რჩქვანელობური რინაშ რიტმშა დორთინას, მარა თინა ალმახანას ძალამ ქაოტურ ნოღათ კიდუ. ეჭარუაშ ჩატარებაშ სიძნელაშ გეშა ნოღაშ ზუსტი მახორბაშ დოდგინა დიოდღარო ვემიხერხინე.
thumb|left|ქაბული
ისტორია
ნოღას მაართათ იშინუანს პტოლემე (II ოშწანურა). ქაბული მიშმეშჷ ქუშანიშ ომაფეშ აკოდგინალუაშა, უკული – ეფტალიტეფიშ ტომობურ გოართოიანაფაშა. არაბეფიშ ეჭოფუაფონი ლჷმეფიშ პერიოდის ქაბული ნომინალურო ომორჩილუდჷ ხალიფა მუავია I-ს (661-680 წწ.). IX ოშწანურას გეჭოფეს საფარიდეფქ; უკული - სამანიდეფი, ღაზნევიდეფი, თემურიდეფი პატჷნენდეს. XIII ოშწანურას მოჯალაგუ ჩინგიზ-ყაენქ. ბაბურიშ ბორჯის, ქაბული დიდი მოგოლეფიშ სახენწჷფოშ ნანანოღა რდჷ. 1747 წანაშე დურანიშ სახენწჷფოშ აკოდგინალუას რდჷ. 1773 წანაშე – თიშ ნანანოღა. 1839 წანას ქაბული მითვისეს ინგლისიშ ჯარეფქ. 1919 წანაშ ფურთუთას, ამირა ამანულა-ხანქ ქაბულს გეგმაცხადჷ ავღანეთიშ ზოხორინალა.
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:ავღანეთიშ ნოღეფი კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ჯვ. წ. 1299
წანა — ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1290-იანეფიშ რანწკო 1-ლი წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1299 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
F
F, f — ლათინური ანბანიშ მაამშვა ასო. წჷმოურს სემიტური ასოშე vâv, ნამუთ გჷმოხანტუნს სიმსის /v/, დო დუდმაართაშე წჷმარინუანდჷ ვარდა კანცხუს ვარდა ტურკის. შილებე გერსხუდას მოგვენი ეგვიპტურ იეროგლიფის.
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
რჩქალოკიანური ფრანგული ფრანკი
ISO 4217 კოდი — XPF (953).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანკი კატეგორია:ახალი კალედონიაშ ფარეფი [[კატეგორია:საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ ფარეფი კატეგორია:უოლოსო დო ფუტინაშ ფარდლეფი
მენინგიტი
მენინგიტი (ტერმინი აკმოდირთუ μῆνιγξ-შე დო (ლათ. meninx, meningis-შე) — „ტვინიშ დაცხი“ დო სუფიქსი ლათ. -itis — ანთებაშ პროცესის შანენს) — დუდიშ ტვინიშ დო ოჭიშიშ ტვინიშ დაცხიშ ანთება. გიშმართჷნა ლეპტომენინგიტის — ლიბუ დო ბონდღილი ტვინიშ დაცხეფიშ ანთებას დო პაჰიმენინგიტი — ტვინიშ მანგარ დაცხიშ ანთებას. კლინიკურ პრაქტიკას ტერმინი „მენინგიტიშ“ გიმე რჩქავენლობურო იგურიშხონარენა ტვინიშ ლიბუ დაცხიშ ანთებას. მენინგიტი გუთმორჩქინდუ მუჭოთ ზოხო ლახარა ვარდა მუჭოთ შხვა პროცესეფიშ გოუფრაშაფა. მენინგიტიშ არძაშე შხირი სიმპტომეფი რე — დუდიშ ჭუა, კინჩხიშ რიგიდულობა ჩხე ლახარაწკჷმა ართო, გიმეჩინებიერობაშ დგომარობაშ თირუა დო სინთეშ (ფოტოფობია) დო ხონარიშ მაგინაფობა. კანკალეშა, გიშაკერზაფილო ბაღანეფს, შილებე უღუდას ვასპეციფიკური სიმპტომეფი — გაჟღამება დო ლურენჯობა.
მენინგიტის, გიშაკერძაფილო კურნალუაშ გინოდვალათ, შეულებუ სერიოზული გორთულება გიმიჭანუასჷნ: დაჸუნგება, ეპილეფსია, ჰიდროცეფალია დო ბაღანეფს გონებური გოვითარაფაშ პრობლემეფი. შილებე ლეტალური შედეგი (ღურა) გიმიჭანუასჷნ. მენინგიტიშ კანკალე ფორმა (ნამუსჷთ მენინგოკოკეფი გიმიჭანუანა, b ტიპიშ ჰემოფილური ილარით, პნევმოკოკეფით დო პაროტიტიშ ვირუსეფით) შილებე დუდშე ეჩილითაფირქ იჸუას აცრეფით.
კლასიფიკაცია
<font color="#FF0000" size="+1">♦ მენინგიტიშ ორტყაფუ
<font color="#E08040" size="+1">♦ ეპიდემიური ზონეფი
<font color="#C0C0C0" size="+1">♦ სპორადული შვანეფი]]
სქოლიო
კატეგორია:ურგენტული დგომარობეფი
ემილ იანინგსი
ემილ იანინგსი (Emil Jannings, ნანდული ჯოხო თეოდორ ფრიდრიხ ემილ იანენცი, დ. 23 კვირკვე, 1884 — ღ. 2 ღურთუთა, 1950) — გერმანალი არტისტი დო პროდიუსერი. ისტორიას „ოსკარიშ“ მაართა ლაურეატი რე საუჯგუშო არტისტ კოჩიშ გეშა (1929; ფილმის „ეკონია მოძირაფა“ დო „არძა ხორციელიშ რზა“).
ჯვ. წ. 1300
წანა — ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ დაჭყაფუ, ჯვ. წ. 1300-იანეფიშ რანწკო 10-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1300 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
Blu-Ray დისკი
Blu-ray დისკი (ოფიციალური აბრევიატურა - BD) — ოპტიკური დისკი, ნამუთ გიმირინუაფ ინფორმაციაშ ოჩუალარო. ჯინჯიერო, თის რე ეკონია წანეფს გჷშულირი კინოფილმეფი, მორო ხოლო ხვადუ უმოსო ჯვეში ფილმეფიშ ეულა დო ათე ფორმატის გჷშაშქუმალა. Blu-ray ტექნოლოგია ირზენს დისკიშ თითო ფას 25 გიგაბაიტიშ მუზმაიანობაშ ინფორმაციაშ მითონტირაშ საშუელს, მუთით უკულ შილებე დისკეფს ვიდეოინნაჭარაშ გჷმოსახილუაშ მაქსიმალურო შესალებერი ხარისხით მითონტირა. მაჯინეს ატენა არზენს საშუელს, მიკაჯინას მუჭოთ ეკრანს დუმაქანცე ობიექტეფს, ხოლო თინეფიშ აკაბუცხა დეტალეფით სხუნას, მუჭომით რე ადამიერიშ სახეშ ხუნჭეფი ვარდა თოლიშ სტრუქტურა.
ფორმატიშ პროტოტიპეფქ მაართაშა წჷმორინელქ იჸუ 2000 წანაშ გჷმათუთას, მაართა კომერციული დისკიქ გიშართჷ 2003 წანაშ პირელს. თიში პოპულარობაქ გინულუ თეიშა ჸოფიერი HD DVD ფორმატის, მუშ გეშათ ათეჟამო HD DVD-იშ გიშაშქუმალაშ უციობა ვარე დო ათე ფორმატი გაუქვებული რე. ათეჟამო მეურს მუშობა ფორმატიშე Blu-ray 3D, ნამუთ მაჯინეს საშუელს მეჩანს, 3D ფილმეფი ძირას უმაღალაში ხარისხით დო სუმი გალენ ორთამი ფორმატის.
ლა-კორუნიაშ პროვინცია
პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 1,126,70 კოჩის (2005 წანაშ მუნაჩემეფით), ნამუშ დოხოლაფირო 21% ოხორანს მუშ ნანანოღა ლა-კორუნიას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
IMAX
IMAX (Image MAXimum-იშ აკრონიმი) — ფართეფორმატიანი კინემატოგრაფიული სისტემა, ნამუსჷთ დორსხუაფილი რე კინოძირაფაშ ტექნოლოგიეფიშ წკარი დო მოსოფელიშ კინოთეატრეფიშ ტექნიკური ჭურუეფი. ფორმატი 1970 წანას ათე ჯოხოშ კანადური კორპორაციაქ აკიმუშუ. გჷმოსახუაშ დიდი ფორმატიშ გეშა IMAX-იშ ტექნოლოგიაშ ფილმეფი შხვა კინოთეატრეფწკჷმა ალაზიმაფათ ღანკი ოინფორმაციე ნტირალათ გიშიგორუ.
ჯინჯიერო კინოთეატრეფს ეკრანიშ სიგანე დარბაზიშ სიგანეშე უმოსო კუნტა რე, IMAX-ის თინა ფართო რე დო ოძინ ჯინჯიერ სიგანეს. განჩინებათ გჷმოსახაფილიშ კუნთხამი ზჷმეფი ოძინჷ ნამდგაჸინ აკანს გემახვენჯი ადამიერიშ ჯინაშ ანდოგანს - 60—120°-ით ჰორიზონტალურო დო 40—80°-ით ვერტიკალურო. ათე პროპორციეფიშ ხარჯის გჷმოსახილუაშ ხურგი ჯინაშ ანდოგანიშ მელე მეურს დო ორთჷ ფილმის ნანდულო „რინაშ“ ეფექტის, მუთ უმოსო მეჭირინაფილი რე 3-D ფილმის. მუში ღანკით IMAX „ქვერსემი ეკრანიშ“ ტექნოლოგიეფიშ ერკებულიშ სადუდოლს რე, Iwerks-წკჷმა დო Astrovision-წკჷმა ართო.
ფილიპინეფიშ გეოგრაფია
სახენწჷფო ფილიპინეფი რჩქალი ოკიანეს მადვალუ კინე თე ჯოხოდვალაშ არქიპელაგის იდვალუაფუ, ნამუთ მუშჸურე მალაიშ არქიპელაგიშ ნორთის წჷმარინუანს.
პილიფინეფიშ არქიპელაგი 7107 უმოს კოკშე აკმოდირთუ, მარა ხვალე 2000 რე დოხორელი. თინეფშე არძაშე უდიდაში რე: ლუსონი, მინდანაო, სამარი, პანაი, პალავანი, ნეგროსი, მინდორო, ლეიტე. ლუსონიშ დო მინდანაოშ კოკეფი ქიანაშ ტერიტორიაშ 66% აკმადგინანს. არქიპელაგი პიჯურო სუმ თარ ბუნათ ირთჷნა: ლუსონი ოორუეშე, ვისაიასიშ კოკეფი ცენტრის დო მინდანაოშ კოკეფი ობჟათეშე.
არქიპელაგიშ სიგჷრძა ოორუეშე ობჟთეშა რე დოხოლაფირო 2000 კმ, ბჟადალშე ბჟაეიოლშა — 900 კმ.
კოკეფს ბჟადალშე ომძღჷ ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა, ბჟაეიოლშე — ფილიპინიშ ზუღა, ობჟათეშე — სულავესიშ ზუღა, ოორუეშე -ფილიპინეფიშ კოკეფი კოკი ტაივანშე გიშართილი რე ბაშიშ საროტით. ოწყარპიჯე ღოზიშ სიგჷრძა 36,3 ვთშ. კმ. კოკეფიშ ედომუშამი ფართობი — 299,7 ვთშ. კმ².
უშხუაშ კოკეფიშ უმენტაშობას ვულკანური გოჭყაფა უღჷ. უშხუაში ოგვალე ჯაჭვი — კორდილიერეფი — კოკი ლუსონიშ ცენტრალურ დო ოორუე ნორთის იდვალუაფუ. უმაღალაში კონკა — ვულკანი აპო (არო) (2954 მ) კოკი მინდანაოს. ფილიპინეფი რჩქალოკიანურ ვულკანურ დაჩხირამ რგოლს იდვალუაფუ, კოკის მიარე მოქიმინჯე ვულკანი რე.
ფილიპინეფიშ უშხუაში წყარმალუ კაგაიანი იდვალუაფუ კოკი ლუსონს, ნამუშ სიგჷრძა რე 354 კმ. უშხუაში ტობა, ლაგუნა-დე-ბაი თაშნეშე კოკი ლუსონს იდვალუაფუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
*
ედუინ მატისონ მაკ-მილანი
ედუინ მატისონ მაკ-მილანი (ინგლ. Edwin Mattison McMillan; დ. 18 ეკენია, 1907, რედონდო-ბიჩი, კალიფორნია, ააშ — ღ. 7 ეკენია, 1991, ელ-სერიტო, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი. ტრანსურანიუმიშ ელემენტიშ, ნეპტუნიუმიშ ძირაფაშ დო დოგურაფაშ გეშა, 1951 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის (გლენ თეოდორ სიბორგიწკჷმა ართო).
ბიოგრაფია
ედუინ მატისონ მაკ-მილანი გურაფულენდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, უკულ ფრინსთონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ ედვარდ ულერ კონდონიშ ხემანჯღვერობათ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1933 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი) დო ლოურენსიშ ჯოხონობაშ ერუანულ ლაბორატორიას. მაკ-მილანქ ბერკლიშ რადიაციაშ ლაბორატორიას ძირუ დო დიგურუ იზოტოპეფი: ჟანგბადი-15 დო ბერილიუმი-10. რდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური დო პროექტიშ ლოს-ალამოსიშ ლაბორატორიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. მაკ-მილანქ დო ვლადიმერ ვექსლერქ გიმიგონეს სინქროტრონი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ დართჷ ბერკლიშ ერუანულ რადიაციაშ ლაბორატორიას, სოდეთ რდჷ ასოცირებული დირექტორი 1954 წანაშე. ერნესტ ლოურენსიშ ღურაშ უკულ, რდჷ ლაბორატორიას დირექტორი 1973 წანაშა. 1990 წანას, გინოჩეს მენცარობაშ ერუანული მენდალი. ედუინ მატისონ მაკ-მილანქ ღურუ 1991 წანაშ 7 ეკენიას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიას კატეგორია:დუნაბადი 1907 კატეგორია:ნაღურა 1991
ნაზოფარინგიტი
ნაზოფარინგიტი (რინოფარინგიტი, რინოვირუსული ინფექცია, კანკალეშა რინონაზოფარინგიტი, ეპიფარინგიტი, ჸოფ.: გორგილაფა) — ცქირცქამი დაცხიშ კატარალური ანთება, ნამუსჷთ ახასიათენს სიჭითარე, შინაფა, გოგვიგვინაფა, თაშნეშე სითხაშ გორჩქინათ დო ბუნაფათ (თაშ ჯოხოდვალირი ექსუდატი), ნამუთ შილებე ორდას გოჭვირაფონი (სეროზული), დაცხამი მიშნაფაჩათ (დაცხამი) დო/ვარდა ჩირქიშ (ჩირქამი). კატარალური ანთებაშ არძაშე შხირი ბაძაძი რე ჟილენი შუროღალი რზალეფიშ ანთება — ბაქტერიული ვარდა ვირუსული ინფექცია (სამანგათ, ფარინგიტი, ლარინგიტი, სურდუ), თეშნერო, ოყინტალი სისტემაშ ცქირცქამი დაცხიშ ანთება, არძაშე შხირას ინფექციული ეტიოლოგიათ. მოჩამილ ლახარას ორხველჷ თაშნეშე წვავე დო ინფექციური რინიტეფი, თაშნეშე რინორეათ (წვავე სურდუთ). გრიპი არძაშე გოფაჩილი ინფექციური ლახარა რე გოვითარაფილ ქიანეფს, ოშქაშეთ წანმოწანას ძინათებული ადამიერი გრიპით ილახებუ ოშა-გოშათ 2—3-შახ, ბაღანა — 6—10-შახ წანმოწანას.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხვინდიშ ლახარეფი კატეგორია:ყორყელიშ ლახარეფი
ჯვ. წ. 1301
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ დათებუ, ჯვ. წ. 1300-იანეფიშ რანწკო 9-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1301 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
2156
დღახუეფი
კატეგორია:
მადრიდიშ ავტონომიური გოართოიანაფა
right|thumb|მადრიდიშ რეგიონი მადრიდიშ რეგიონი (Comunidad de Madrid) ესპანეთიშ ვითოშკვითი ავტონომიური რეგიონშე ართ-ართი ავტონომიური გოართოიანაფა დო პროვინცია 1983 წანაშე. მილარე ქიანაშ ცენტრის, პირენეიშ ჩქონს. მუში ცენტრი რე ნოღა მადრიდი.
მეგი გრეისი
მეგი გრეისი (Maggie Grace; დ. 21 ეკენია, 1983, ოჰაიო) — ამერიკალი არტისტი. დაბადებაშ ჯოხო მარგარეტ გრეის დენიგი. ჩინებული რე შენონ რუთერფორდიშ როლით ABC-შ დრამას დინაფილეფი დო კიმ მილიშ როლით ჯალიშ სუმი ნორთიშე. 2011 წანას ილაჸაფჷ ფილმის ბინდიშ საგა: მურუჟი - ნორთი 1 დო 2012-ს ბინდიშ საგა: მურუჟი - ნორთი 2-ს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ხასინტო ბენავენტე
ხასინტო ბენავენტე ი მარტინესი (ესპ. Jacinto Benavente y Martínez; დ. 12 მარაშინათუთა, 1866, მადრიდი, ესპანეთი — ღ. 14 კვირკვე, 1954, მადრიდი, ესპანეთი) — ესპანარი დრამატურგი, ესპანეთიშ XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში დრამატურგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის, 1922 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანარეფი კატეგორია:ესპანარი დრამატურგეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ესპანარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1866 კატეგორია:ნაღურა 1954
ჯოზაია უილარდ გიბსი
ჯოზაია უილარდ გიბსი (ინგლ. Josiah Willard Gibbs; დ. 11 ფურთუთა, 1839, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტი, ააშ — ღ. 28 პირელი, 1903, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი, ქიმიკოსი დო მათემატიკოსი. უილარდ გიბსი, ჯეიმზ კლერკ მაქსველი დო ლუდვიგ ბოლცმანიწკჷმა ართო რდჷ სტატისტიკური მექანიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. უილარდ გიბსიქ გიმირინუ მაქსველიშ განტოლებეფი ფიზიკური ოპტიკაშ პრობლემეფიშ ეიონწყუმალო. მათემატიკაშ დარგის უილარდ გიბსიქ წჷმარინუ ვექტორული ანალიზი. ჯოზაია უილარდ გიბსიქ ფიზიკურ ქიმიას გიმირკვიუ: დუდიშული ენერგია, ფაზური დიაგრამა, ტრანსპორტული ფენომენი, სტატისტიკურ მექანიკას: სტატისტიკური ანსამბლი, ქიმიური პოტენციალი, გიბსიშ ენტროპია, გიბსიშ პარადოქსი, მათემატიკას: ვექტორული ანალიზი, ელექტრომაგნეტიზმის - მაქსველიშ განტოლებეფი დო შხვეფი. ჯოზაია უილარდ გიბსი გურაფულენდჷ იელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ინჟინერიას. გურაფაშ თებაშ უკულ ევროპაშა მიდართჷ, სოდეთ სუმ წანას ქუდოსკიდჷ. ევროპაშ უკულ კინ ამერიკაშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ იელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1871 წანაშე ღურაშახ, რდჷ მათემატიკური ფიზიკაშ პროფესორი. უილარდ გიბსი 1897 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფეშ ჯარალუაშ მაკათური. 1901 წანას უილარდ გიბსის, ომაფე ჯარალუაქ გინოჩჷ კოპლიშ მენდალი, მენცარული რკვიებაშ გეშა, ნამუთ ორხველუდჷ მათემატიკურ ფიზიკას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1839 კატეგორია:ნაღურა 1903
ჸალა (ლახარა)
ჸალა ვარ-და ჰიდროფობია (ლათ. rabies — სიხანგე) ტეტანუსწკჷმა ართო კონწარი ქირურგიული სპეციფიკური ინფექცია რე, ნამუთ მეურს ცენტრალური ნერვული სისტემაშ მონკა, უკუდგინუ ცილებათ დო, მუჭოთ წესი, ღურათ ითებუა. თიში დუდშე ეჩილითაფაშ აკა რზა ანტირაბიული (სიჸალიეშ სააწმარენჯო) აცრეფიშ დროული დო კვალიფიციური მანჯება რე, გჷმოცადაფილი ქირურგ-რაბიოლოგიშ ჟიგინოჯინათ.
შხვა ინფექციური ლახარეფშე გინორთელო ჸალა დახე ვეფაჩუ, თიშ გეშა, ნამჷ-და თე ლახარაშ ასეიანი სპეციფიკური პროფილაქტიკაშ მეთოდი ჭყანიერ ეფექტური რე დო ლეხუანობაშ შვანეფი მუთმოფხვადჷნა ხვალე თი პიჯეფს, ნამუეფსჷთ ვაუკეთებუნა ანტირაბიული აცრებფი, ვარ-და გიკეთეს, მარა ვარსულჸოფურო.
ჰუბერტ ენსონ ნიუტონი
ჰუბერტ ენსონ ნიუტონი (ინგლ. Hubert Anson Newton; დ. 19 მელახი, 1830, შერბურნი, ნიუ-იორკიშ შტატი, ააშ — ღ. 12 მარაშინათუთა, 1896, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ასტრონომი დო მათემატიკოსი. გურაფულენდჷ იელიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ იელიშ უნივერსიტეტის მათემატიკაშ ინსტრუქტორო დო უკულ მათემატიკაშ პროფესორო. ართ პერიოდის ჰუბერტ ნიუტონი გურაფულენდჷ სორბონას ხოლო, სოდეთ თიში ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ გიშარჩქინელი ფრანგი მათემატიკოსი მიშელ შალი. ჰუბერტ ენსონ ნიუტონქ გიმირკვიუ შხვადოშხვა კომეტეფი დო მეტეორეფი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანულ აკადემიაქ ნიუტონს გინოჩუ ლოურენს სმიტიშ მენდალი 1888 წანას. ჰუბერტ ენსონ ნიუტონიშ მენცარული პუბლიკაციეფი გჷმობჟინაფილი რე "Journal of Science"-ის დო "American Journal of Science"-ის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1830 კატეგორია:ნაღურა 1896
G
G, g — ლათინური ანბანიშ მაშკვითა ასო, ლათინურო დო გერმანულო გჷმირაგადუ მუჭთ "გე", ფრანგულს (დო ქორთულს კანკალე ტრადიციათ, სამანგ., მათემატიკას, ფიზიკას, ჭარდაკის დო შხვა სფეროეფს) - "ჟე", ინგლისურო "ჯი", ესპანურო "ხე". თე ასო გჷმიგონეს რომალეფქ, თიშ გეშა, ნამჷ-და ჩილათირო კოროცხეს, ნამჷ-და ასო C ართათ ჟირ სიმსის ეთმეჭარუნდჷ: /კ/ დო /გ/. ნაჭარა წყუეფს მეწურაფილი რე ასო G-შ გემაგორაფალი (აკმაქიმინალი) - სპურიუს კავრილიუს რუგი, ნამუთ ჯვ. წ. 230 წანას ოგურუანდჷ - მაართა რომაალი, ნამუქჷთ ფასიანი სკოლა გონწყჷნ.
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
ჯვ. წ. 1302
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1300-იანეფიშ რანწკო 8-ო წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1302 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯეკ გლისონი (არტისტი)
ჯეკ გლისონი (Jack Gleeson; დ. 20 მესი, 1992, კორკი) — ირლანდიარი არტისტი. არძაშე უმოსო ჩინებული რე ჯოფრი ბარათეონიშ როლიშ ლაჸაფით HBOშ სერიალშე ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი. 2005 წანას უღუდჷ ჭიჭე ბოშიშ როლი კრისტოფერ ნოლანიშ ფილმის ბეტმენი: დაჭყაფური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ირლანდიარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1992
აბუ-დაბი
აბუ-დაბი, აბუ-ზაბი (أبو ظبي — ირემიშ მუმა) — არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ნანანოღა დო მახორობაშ მეჯინათ, ქიანაშ მაჟირა უდიდაში ნოღა. იდვალუაფუ T-შ ფორმაშ კოკის, ნამუთ სპარსეთიშ ჸუჯის, ცენტრალურ ბჟადალ წყარპიჯწკჷმა მილარე. მუშჸურე ნოღაშ მახორობა, 2012 წანაშ მუნაჩემეფით, 621 000 ადამიერს აკმადგინანს.
აბუ-დაბის იდვალაუფუ შანულამი დჷნაწესებუეფი დო ფედერალური თარობა, თაშნეშე წჷმარინუანს არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ თარობაშ ცენტრის დო ემირიშ ფანიაშ ორენი ნოღას, ნამუშ წჷმმარინაფალი რე ქიანაშ პრეზიდენტი. აბუ-დაბი ძინაწკჷმა ართო კოსმოპოლიტურ მეტროპოლისო გჷნირთჷ. მალასიან გოვითარაფაქ დო ურბანიზაციაქ, მახორობაშ ოშქაშე მიშნაველეფიშ ელაზჷმაფათ მაღალ დონექ აბუ-დაბი შხუ დო ოკორინებელ მეტროპოლისო გჷნართინუ. ალმახანაშო ნოღა ქიანაშ პოლიტიკური დო ორეწუე საქვარეფიშ ცენტრი, თაშნეშე თარი კულტურული დო კომერციული ცენტრი რე, მუშ გეშათ ნოღა ნანანოღაშ პოზიციას იკენს. 2008 წანას, აბუ-დაბი არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ედომუშამი ედპ-იშ 56,7%-ის აწარმენდჷ.
აბუ-დაბის ფუნქციონირენს შანულამი ფინანსური ინსტიტუციეფი, მიარე კომპანიაშ დო მულტინაციონალური კორპორაციეფიშ დუდ ოფისეფი. აბუ-დაბი, მუჭოთ ნავთობიშ ართ-ართ უდიდაშ მაწარმებელქ მოსოფელს, ბოლო ბორჯის აქტიურო ქჷდიჭყჷ ეკონომიკაშ დივრესიფიცირება ფინანსურ სექტორს დო ტურიზმის ინვესტირებაშ შარათ.
სიტეკი
სიტეკი თაშნეშე სტეგი (სვატი — Siteki) — ნოღა ესვატინიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ლუბომბოშ რეგიონიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს. სიტეკი არძაშე უმოსო ჩინებული რე სკოლათ, სოდე ოკულტიზმის ოგურუანა. თაშნეშე სიტეკის რე სახენწჷფო სკოლა, ნამუთ დოკაფილი რე წიმიწორერაგადუაშ დო კურნალობაშ დოგურაფათ. თაქ ბოტანიკას დო სპირიტიზმის ოგურუანა.
სქოლიო
კატეგორია:ესვატინი კატეგორია:ესვატინიშ ნოღეფი
ჯვ. წ. 1303
ნაღურა
კატეგორია:
2157
დღახუეფი
კატეგორია:
უორნერ ბაქსტერი
უორენ ლეროი ბაქსტერი (Warner Leroy Baxter, დ. 29 მელახი, 1889 — ღ. 7 მესი, 1951) — ამერიკალი არტისტი, ნამუქჷთ კარიარეშ კონკის მიოჭირინჷ 1910-იან-1940-იანი წანეფიშ პერიოდის. არძაშე უმოსო ჩინებული რე მუში ჩქჷჩქჷ ცისკოშ როლით ფილმს „ჯვეში არიზონას“ (1928), ნამუშ გეშა თის გინაჩჷ „ოსკარიშ“ პრემიაქ საუჯგუშო არტისტი კოჩიშ გეშა. თინა შხირას ლაჸაფენდჷ დუდეშქუმალირი, ქარიზმატული, ლათონურ ტიპეფს, ბანდიტურ ვესტერნეფს, თაშნეშ ელაჸაფენდჷ ჩქჷჩქჷ ცისკოს დო შხვა ანალოგიურ პერსონაჟეფს 1930-იან წანეფიშ გოძვენას, მარა ედომუშამი მუში კარიერას ანდა შხვა როლით უღუდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 29 მელახი კატეგორია:ნაღურა 7 მესი კატეგორია:პნევმონიათ ნაღურეფი კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი კატეგორია:ლობოტომია
კამერუნიშ ნოღეფიშ ერკებული
კამერუნიშ ნოღეფი — კამერუნიშ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. ქიანას ჟირი ნოღა რე დოხოლაფირო ჟირ მილიონი მახორუთ — იაუნდე დო დუალა. თე ჟირ ნოღას ართო კამერუნიშ მახორობაშ დოხოლაფირო 30% ოხორანს. ქიანაშ სიდიდათ მასუმა ნოღაშ მახორობა — გარუა — ძალამ მერკე რე დო დოხოლაფირო 300 ვითოში მახორუ ოხორანს.
კამერუნიშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
კამერუნი კამერუნი
მარსელენ ბერტლო
პიერ ეჟენ მარსელენ ბერტლო (ფრანგ. Pierre Eugène Marcellin Berthelot; დ. 25 გჷმათუთა, 1827, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 18 მელახი, 1907, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ქიმიკოსი, პოლიტიკოსი, საფრანგეთიშ გალენი საქვარეფიშ მინისტრი. ბერტლო შინელი რე ტომსენი-ბერტლოშ პრინციპიშ ჰიპოთეზათ. ბერტლოქ აკეთჷ შხვადოშხვა ორგანული ნიფთიერებეფიშ სინთეზი ვაორგანული სუბსტანციეფიშე. გურაფულენდჷ პარიზიშ უნივერსიტეტის. რდჷ კოლეჯ დე ფრანსიშ ქიმიაშ პროფესორი. ბერტლო მერჩქინელი რე XIX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ ქიმიკოსო. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ბერტლოქ 1883 წანას მიპალუ დეივიშ მენდალი დო 1900 წანას კოპლიშ მენდალი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1827 კატეგორია:ნაღურა 1907
ჯვ. წ. 1304
ნაღურა
კატეგორია:
ტარაგონაშ პროვინცია
thumb|250px|ტარაგონაშ აბანდვალა ესპანეთის
ტარაგონა — პროვინცია ბჟაეიოლ ესპანეთის, ავტონომიური გოართოიანაფაშ, კატალონიაშ ობჟათე ნორთის. მუს ომძღჷ გეჸვენჯი პროვინციეფი: კასტელონი, ტურუელა, სარაგოსა, ლერიდა დო ბარსელონა. თაშნეშე ომძღჷ სქირონაშქა ზუღა.
პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 631,156 კოჩის (2002 წანაშ მუნაჩემეფით), ნამუშ დოხოლაფირო ართი ნოხუთარი ოხორანს ნანანოღა ტარაგონას. პროვინციას რე 183 მუნიციპალიტეტი.
შტრო
right|thumb|Stroh 80 ბოთილს 0,2 ლ. ნტირათ (6,8 ამერიკული უნცია; 7,0 [[ინგლისური ოზმალი სისტემა|ინგლისური უნცია)]] right|thumb|Stroh 80 დო Stroh 60
შტრო (Stroh) — ავსტრიული მანგარი არომატული რომი. ხემიოჭირინაფუ რე სუმი ვარიანტი: Stroh 40, Stroh 60 დო Stroh 80. В Duty Free მაღაზიეფს თაშნეშე ხემიოჭირინაფუ რე Stroh 50. რიცხუ ოძრანს ოშუმალს ალკოჰოლიშ მუდანობას.
ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი
ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი (გერმ. Heidelberg University; ოფიციალური ჯოხოდვალა: ჰაიდელბერგიშ რუპრეხტ-კარლიშ უნივერსიტეტი, გერმ. Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg; ლათ. Universitas Ruperto Carola Heidelbergensis) — უნივერსიტეტი გერმანიას, ბადენ-ვიურტემბერგიშ აკანიშ ნოღა ჰაიდელბერგის. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1386 წანას, რომიშ პაპიშ ურბან VI-შ ინიციატივათ. ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი გერმანიაშ უჯვეშაში უნივერსიტეტი რე დო თინა ართ-ართი უჯვეშაში რე მოსოფელიშ მასშტაბით.
უნივერსიტეტის რე 12 ფაკულტეტი დო იკათუანს სუმი კემპუსის: ჰუმანიტარული ფაკულტეტიშ კემპუსი იდვალუაფჷ ჰაიდელბერგიშ ჯვეშ ნოღას, ორთაშობური მენცარობეფიშ ფაკულტეტიშ დო მედიცინაშ ფაკულტეტიშ კემპუსი ნიუნჰაიმერ-ფელდიშ რაიონს დო სოციალური მენცარობეფიშ ბერგჰაიმიშ რაიონს. უნივერსიტეტის, გურაფაშ ნინა გერმანული რე, მარა შხვადოშხვა სპეციალობეფი ფრანგულო დო ინგლისურო ხოლო იკითხირუაფჷ.
2021 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღა ჰაიდელბერგიწკჷმა აფილირებული რე ნობელიშ პრემიაშ 57 ლაურეატი დო უნივერსიტეტიწკჷმა პრემიაშ 33 ლაურეატი. უნივერსიტეტის გურაფულენდეს დო შხვადოშხვა ბორჯის აფილირებულეფი რდეს: გერმანიაშ ხუთი კანცლერი, გერმანიაშ მინისტრეფი, პოლიტიკოსეფი, დიპლომატეფი, შხვადოშხვა ქიანეფიშ თარობებიშ მადუდეეფი, გიშარჩქინელი მენცარეფი დო შხვ.
ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტის, ირ წანას ითხილუ, დოხოლაფირო 1000 ოდოქტორე დისერტაცია, ჸათავრეშე ნასუმორი ურცხოალეფი რენა. უნივერსიტეტის ჸუნს საირქიანო სტუდენტეფი 130 ქიანაშე (სტუდენტეფიშ მუდანობაშ 20 პროცენტი).
ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი გერმანული უნივერსიტეტეფიშ ასოციაციაშ 15 მაკათურიშე ართ-ართი რე დო თინა ევროპაშ რკვიებეფიშ უნივერსიტეტეფიშ ლიგაშ დუმარსხუაფალი რე. ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი ოკათჷ კოიმბრაშ ბუნას ხოლო, ნამუთ რე ევროპაშ უნივერსიტეტეფიშ საირქიანო ასოციაცია. კოიმბრაშ ბუნას 41 მაკათური უნივერსიტეტი ჸუნს.
ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტიშ ბიბლიოთეკა ართ-ართი უდიდაში რე გერმანიას. ბიბლიოთეკას 6.7 მილიონი წინგი რე. თაშნეშე ბიბლიოთეკას რე ჩუალირი 6,600 მანუსკრიპტი, 110,500 აუტოგრაფი, ფოტოგრაფეფიშ, რუკეფიშ დო ნახანტეფიშ დიდი კოლექციეფი. 2005 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტიშ ბიბლიოთეკას 34,500 აქტიური მახვარებუ ჸუნდჷ.
ჯვ. წ. 1305
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1300-იანეფიშ რანწკო 5-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1305 წანა.
ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი კატეგორია:გერმანიაშ უნივერსიტეტეფი კატეგორია:ევროპაშ უნივერსიტეტეფი
ჯვ. წ. 1305
ნაღურა
კატეგორია:
დილი
დილი (ტეტ. Dili, Díli, Dili, Dili) — ბჟაეიოლი ტიმორიშ უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა. ქიანაშ თარი ოზუღე ონიშოლი დო კომერციული ცენტრი რე. დილიშ მახორობა, 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, 193 563 ადამიერს აკმადგინანს.
ფილიპინეფიშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|200px|ფილიპინეფიშ რუკა 2009 წანაშ 22 ქირსეთუთაშ მუნაჩემეფით, ფილიპინეფს ნოღაშ (lungsod) სტატუსი 138 დოხორელ პუნქტის უღუდჷ. თინეფშე 38 ნოღა ზოხორინელი რე, ანუ ადმინისტრაციულო ვადმოჸუნა პროვინციეფს, დო უშქაშეთ ფილიპინეფიშ რეგიონეფშა მიშმულა. თინეფშე 33 ნოღა „მაღალი დონეშ ურბანიზაციაშ“ კატეგორიაშ ნოღეფს ორხველჷ. შხვა ნოღეფი პროვინცილაური რე, ადმინისტრაციულო მიშმულა თი პროვინციაშა, სოდე თინეფი გეოგრაფიულო იდვალუაფჷნან.
ფილიპინეფიშ 20 უშხუაში ნოღა
ლუგანოშ ტობა
ლუგანოშ ტობა (Lago di Lugano ვარა Ceresio) — ჯიშთური ტობა ობჟათე-ბჟაეიოლ შვეიცარიას, იტალია-შვეიცარიაშ თანჯას. ჯოხოქ გიადუ ნოღა ლუგანოშე, ნამუთ კომოშ დო ლაგო-მაჯორეშ ტობეფს შქას იდვალუაფუ. ახ.წ. 590 წანას, გრიგოლ ტურელქ თის კერეზიო ქიგიოდუ, ჯოხო, ნამუთ მუჭოთ მიოჩქჷნა, ლათინური სიტყვა cerasus-შე მოურს დო ბიბილო ბულს შანენს, მუთ მიოწურუანს ბიბილო ბულიშ ჯალეფიშ ხვეიანობაშე, ნამუეფით ართ ბორჯის უხვას ჸოფე გოფაჩილი ტობაშ წყარპიჯეფს. 804 წანაშ დოკუმენტის ტობაქ ლაკო-ლუნასკოშ (Laco Luanasco) ჯოხოთ გამკორჩქინდჷ.
ფილიპინეფიშ ნოღეფიშ ერკებული
ფილიპინეფიშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
ლუგანოშ ტობა
ტობაშ ფართობი 48,7 კმ² რე, სოჸურეშეთ 63% შვეიცარიაშ ტერიტორიას გეხვილჷ, 37% — იტალიაშის. ოშქაშე სიგანა დოხოლაფირო 1 კილომეტრი რე, სიტომბა 288 მეტრა დო თინა ოორუე ნორთის იფიქსირებუ.
1848 წანას მიდლეშ დო ბისონეშ მუნიუციპალიტეტეფს შქას იჸუ დოკიდილქ მიდლეშ დამბაქ. თე მუნაკვათას გინმურს ავტომაგისტრალი დო გოტარდიშ რკინაშშარა, ნამუეფით ართიანწკჷმა ლუგანოს დო კიასოს მიორსხუანს. დამბა ართიანშე გჷშმართჷნს ოორუეშ დო ობჟათეშ აუზეფს.
ტობაშ წყარპიჯეფს გინოზინდილი რე ტურისტეფს შქას პოპულარული გვალეფი — მონტე-ბრე (925 მ), მონტე-სან-სალვატორე (912 მ) დო მონტე-ჯენეროზო (1 701 მ). ტობაშე ობჟათეჸურე იდვალუაფუ იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი მონტე-სან-ჯორჯიო.
სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიაშ ტობეფი კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი
დუმალა
დუმალა — წყარმალუ იმერეთიშ ზუკის, ძირულაშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ლიხიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ კართეს. სიგირძა 38 კმ, ღანჩოშ ფართობი 124 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო გრუნთიშ წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 2,70 მ3/ წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ფილიპინეფიშ ნოღეფიშ ერკებული
ფილიპინეფიშ საართო რუკა
ფილიპინეფი