cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
აფრიკა
კულტურა
აფრიკული კულტურა ისტორიაშ მიმალობას განიცადენდჷ უჩინებუ კულტურეფიშ გოლინას დო ჟინჯირა უღჷდ შხვა ქიანეფშე დო კონტინენტიშ კულტურაშა. უდიდაში თია მიშეღჷ ათეხანური ცივილიზაციაშ გოვითარაფაშა, ჯვეშ ეგვიპტექ. აფრიკაშ კონტინენტის რე 2 000-იშ უმოსი აბანური ნინა, ათეშე 400 ნიგერიას. თე ირფელი კონტინენტიშ მაღალ კულტურაშა იჩიებუ. აფრიკაშ ქიანეფიშ კულტურაშ ფონს გიშეგორუნა: ნკეტია (ბენინარი კოპოზიტორი), ენო ბელინგია (კამერუნალი კომპოზიტორი), აფუორქ თექლე (ეთიოპარი ხანტუ), ეზეკილ მპხალელე (ლიტერატურა, სარი), ჩინუა აჩები (ლიტერატურა, ნიგერია) და ა.შ.
ტიოზიშ ბარიერი
ჯვშ.წ. 8000 წანას ოორუე აფრიკაშ გოწვანაფილ დო ნოჸოფიერ დიხეფს ოხორანდჷ ქუაშ ფარანიშ კათა. მუნაჩამუეფი თინეფიშე აშასქილადირიე თი ნახანტეფს, ნამუეფით სრულებური რე ბეჩოეფიშ კიდალეფს. მოგვიანაფათ ჯვშ.წ. 4000-2000 წანეფს, თე კონტინენტის კლიმატიქ ოგინაფალო დითირჷ, დიხაქ გიშესქირჷ დო გორჩქინდჷ საჰარაშ ფაჩილ ტიოზიქ. ათეშ უკული საჰარაშ ობჟთეშე დვალირ აფრიკაშ ტერიტორიეფიშ გოვითარაფაქ ოგინაფალო ირჩქალჷ. კათაქ ოშწანურეფს გაიხვილჷ თიშო, ნამუდა აშუმუშებუდესკო ახალი ტექნოლოგიეფი დო შიოლებეფი ტიოზიშ ბარიერიშ გინაულარო დო თეჟამობას, ოორუე აფრიკაშ კულტურა სქირონაშქა ზუღაშ კულტურეფიშ ხასჷლას ივითარებუდუ, დუდშე ჯვეში ეგვიპტეშ გოლინათ, მოგვიანაფათ კლასიკურ კულტურეფწკჷმა აკოზგუმონჯუათ (ბერძნული დო რომაული), დო უკული ისლამური ოქიანუშ მეჸუნელო.
აფრიკაშ შხვა ტერიტორიას ცივილიზაცია ივითარებუდუ გეოგრაფიული აბანდვალათ დო კლიმატური პირობეფიშ გოთოლწონაფათ. აბანდვალა მითმიკინენდჷ ტიოზეფიშ დო ეკვატორული ტყალეფიშ ფაჩილ ტერიტორიეფს, მაღალ გაბარეფს წყარმალუეფი მიშ ქვერსემ ოხვარჩალაიეფო, ნამუეფით უშიოლებერო ორთინუანდ თე წყარმალუეფიშ სავაჭარო დო სატრანსპორტო გჷმორინაფას. თიშ უმკუჯინო, საჰარიშ თუდონ ტერიტორიეფს იშენით ივითარებუდ ორტვინალა. ჯვშ.წ. 200 წანას ოორუე-ბჟაეიოლს ქჷდიჭყეს რკინაშ დამუშება; თიშ ობჟთეთ პროგრესი რჩქალი ტემპით მიშჷ, მარა ახ.წ. 1200 წანას ხვალე პიგმეეფი დო ბუშმენეფი ოხორანდეს ქუაშ ფარანს. თიშ უმკუჯინუო, ორტვინალაშ ტექნოლოგიეფი იშენით პრიმიტიული რდჷ, თაქ ვს არსებენდ ურემი დო გურთანი.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკა კატეგორია:კონტინენტეფი
2117
დღახუეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 994
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 994 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ბანგვეულუ
ბანგვეულუ — მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში წყარიშ სისტემა რე, ნამუთ იკათუანს ბანგვეულუშ ტობას, ბანგვეულუშ ჭყენჭყეფს დო ბანგვეულუშ პლატოს. იდვალუაფჷ ზამბიას, წყარმალუ კონგოშ ჟიდონი აუზის, ზამბიაშ ლუაპულაშ დო ოორუეშ პროვინციეფს. ბანგვეულუშ ტობაშ ფართობი 3,000 კვ.კმ. რე, სიგირძა 75 კმ. დო სიგანა 40 კმ. უღჷ. ჭვემეფიშ სეზონიშ ბორჯის ბანგვეულუშ სიდიდა იძინანს დო იკათუანს ჭყენჭყეფს დო ხოლოშიან პლატოეფს ხოლო. ჸათე პერიოდის ტობაშ დო ჭყენჭყეფიშ გოართოიანაფილი ფართობი დოხოლაფირო 15,000 კვ.კმ. რე. ტობაშ ოშქაშე სიტომბა 4 მ. რე დო მაქსიმალური 10 მ. ბანგვეულუს ინაკათუ 17 წყარმალუ, თენეფშე უდიდაში რე ჩამბეში, ბანგვეულუშე გიშმურს წყარმალუ ლუაპულა. ბანგვეულუს ზამბიაშო დიდი ეკონომიკური შანულობა უღჷ.
ჯონ ფრანკლინ ენდერსი
ჯონ ფრანკლინ ენდერსი (ინგლ. John Franklin Enders; დ. 10 ფურთუთა, უესტ-ჰარტფორდი, კონექტიკუტი, ააშ — ღ. 8 ეკენია, 1985, ვოტერფორდი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ვირუსოლოგი დო იმუნოლოგი, ნობელიშ პრემია ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. შინელი რე მუჭოთ ვაქცინეფიშ მუმა.
ბიოგრაფია
ჯონ ფრანკლინ ენდერსიქ დებადჷ 1897 წანაშ 10 ფურთუთას, უესტ-ჰარტფორდის, კონექტიკუტიშ შტატის. ჯონ ფრანკლინიშ მუმა ჯონ ოსტრომ ენდერსი, რდჷ ჰატფორდიშ ერუანულ ბანკიშ CEO. ჯონ ოსტრომ ფრანკლქ სკუას დუტუ 19 მილიონი დოლარი. ჯონ ფრანკლინ ენდერსი გურაფულენდჷ იელიშ უნივერსიტეტის, 1930 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. ჯონ ფრანკლინიშ ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ინფექციური ლახარეფი, ვირუსოლოგია დო იმუნოლოგია. 1949 წანას ჯონ ფრანკლინქ კოლეგეფწკჷმა ართო (ფრედერიკ ჩაპმენ რობინსი დო ტომას ჰაკლ უელერი) აკეთჷ პოლიოვირუსიშ in vitro კულტივაცია. 1954 წანას, სუმ ხოლო მენცარს გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. ამერიკალ ვირუსოლოგიქ ჯონას სოლკიქ გიმირინუ ჯონ ფრანკლინ ენდერსიშ დო კოლეგეფიშ მეთოდეფ პოლიოვირუსიშ კულტივავიაშო დო უკულ გიმიგონჷ პოლიომელიტიშ ვაქცინა ხოლო 1952 წანას. 1954 წანას ენდერსიქ, ტომას პიბლზიწკჷმა ართო, აკეთჷ წითელეშ ვირუსიშ იზოლაცია დო 1960-იან წანეფს გიმიგონჷ წითელეშ ვაქცინა. ჯონ ფრანკლინ ენდერსი ვირუსოლოგიას მუშენდ 1970-იან წანეფშა, უკულ, 80 წანერქ, სამედიცინო პრაქტიკა მიოტუ. ღურჷ 1985 წანაშ 8 ეკენიას, ნოღა ვოტერფორდის, კონექტიკუტის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ვირუსოლოგეფი კატეგორია:ამერიკალი იმუნოლოგეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1897 კატეგორია:ნაღურა 1985
ჯვ. წ. 995
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 995 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჰომი ბჰაბჰა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოარეფი კატეგორია:ინდოარი ფიზიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1909 კატეგორია:ნაღურა 1966
ალექს ჰეილი
ალექსანდერ მიურეი პალმერ ჰეილი (ინგლ. Alexander Murray Palmer Haley; დ. 11 მარაშინათუთა, 1921, ითაკა, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 10 ფურთუთა, 1992, სიეტლი, ვაშინგტონი, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ დო ნოველისტი, შინელი რე რომანით ფოსვეფი: ამერიკული ფანიაშ საგა, ნამუქჷთ გიშართჷ 1976 წანას. წინგის უღუდჷ დიდი პოპულარობა დო უკინებუდჷ მაართა აბანი ნიუ-იორკ თაიმსიშ ბესტსელერეფიშ ერკებულს, 22 მარას. წინგიშ სიუჟეტის რე გერსხილი ABC-შ გინოღალირი მინისერიალი. ტელესერიალი ხოლო პოპულარული რდჷ დო ჸუნდჷ რეკორდული მუდანობაშ აუდიენცია (130 მილიონი მაჯინე).
ალექს ჰეილიქ დებადჷ 1921 წანაშ 11 მარაშინათუთას, ითაკას. გურაფულენდჷ ალკორნიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ელიზაბეტ-სიტი კოლეჯის, ნამუთ ვა უთებუ. ჰეილიქ უკულ მუშობა ქიდიჭყჷ ამერიკაშ ოხურგე გვარდიას, სოდეთ 20 წანას იმუშუ. ჰეილი მონაწილენდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას (რჩქალი ოკიანეშ ოლჷმარი ქიმინჯალეფიშ თეატრი). ჸათე პერიოდის ჭარალუათ დეინტერესჷ. უკულიან წანეფს ჟურნალისტო ხოლო ქიმუშუ. ალექს ჰეილი რე ავტორი შხვადოშხვა ნოველეფიშ. ღურაშახ ჰეილი ჭარუნდჷ ისტორიულ ნოველას "დიაფალი: ამერიკული ფანიაშ ისტორია", ნამუქჷთ ვა თებუ დო ღურაშახ, ამერიკალ ნოველისტის დეივიდ სტევენსის თხუ, გუგრძელებუდუკო. ჸათე წინგის რე გერსხილი მინისერიალი დიაფალი, სოდეთ თარ როლეფს ჰალი ბერი დო დენი გლოვერი არსულენა. თაშნეშე, ალექს ჰეილი რე ავტორი წინგიშ მალკოლმ იქსიშ ავტობიოგრაფია, ნამუთ ამერიკალი ადამიერიშ ნებეფიშ აქტივისტიშ მალკოლმ იქსიშ ბიოგრაფია რე. ალექს ჰეილი რდჷ პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატი 1977 წანას. ჰეილიქ ღურუ 1992 წანაშ 10 ფურთუთას, გურიშ ლახარათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი კატეგორია:პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1921 კატეგორია:ნაღურა 1992
როსტოვიშ ოლქი
როსტოვიშ ოლქი (Ростовская область) — ოლქი რუსეთის, ნამუთ ქიანაშ ობჟათეშ ფედერალური ოკრუგიშ აკოდგინალაუშა მიშურს. ოლქი შხუ ოხერეჭუე, კულტურული დო ომენცარე ცენტრი დო შხუ ოტრანსპორტე ნოსქვი რე. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი - დონიშ როსტოვი.
მახორობა
2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, ოლქის ოხორანდჷ 4 404 000 ადამიერი, კერზოთ:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ ოლქეფი
ალბანი (წყარმალუ)
ალბანი (ინგლ. Albany River) რე წყარმალუ კანადაშ ონტარიოშ პროვინციას. წყარმალუ ალბანი იჭყაფჷ სენტ-ჯოზეფიშ ტობას დო ინაკათუ ჯეიმზიშ ჸუჯის. ალბანიშ უდიდაშ ნადუეფ რე: კენოგამი დო ოგოკი. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 982 კმ. ღანჩოშ ფართობი 135,200 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ონტარიოშ წყარმალუეფი
დიორი
დიორი (Győr ), რააბი (Raab), რაბი (Ráb) — ნოღა უნგრეთიშ ოორუე-ბჟადალშე, იდვალუაფჷ ბუდაპეშტიშ დო ვენაშ რზაშ ოშქაშეთ, წყარმალუ რაბაშ წყარმალუ მოშონი-დუნაიშ ინოკათაფუშ აბანს, ბუდაპეშტიშ ბჟადალშე დოხოლაფირო 130 კილომეტრიშ მეძენას. დიორ-მოშონ-შოპრონიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. დიორი — ქიანაშ მაამშვა ნოღა რე მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
გოტლანდი
გოტლანდი (Gotland, ) — შვედეთიშ დორხველური კოკი ბალტიაშ ზუღას. ასე არხოს მადვალი მორჩილი კოკეფიშამო აკმადგინას გოტლანდიშ ისტორიულ პროვინციას, გოტლანდიშ ლენს დო კომუნას. კოკიშ მახორობა — 56 717 ადმ. (2012).
გეოგრაფია
thumb|left|გოტლანდი [[კოსმოსი|კოსმოსშე]] კოკი მატერიკულ შვედეთიშ წყარპიჯშე 100 კმ-შ გოძვენას იდვალუფუ. გოტლანდი, ნამუშ ფართობი 2994 კმ² რე, შვედეთიშ არძაშე უდიდაში კოკი რე. გოტლანდიშ არხოს იდვალუაფჷნა გეჸვენჯი კოკეფი: ფორიო (113,3 კმ²), გოტსკა-სანდიონი (36,54 კმ²), ლილა-კარლსიო (1,39 კმ²), სტურა-კარლსიო (2,35 კმ²) დო შხვ., ნამუეფჷთ გოტლანდიშ ლენიშ აკოდგინალუაშა მიშმულა. კოკი მუშჸურე პლატოს წჷმარინუანს, აკოგდჷმილი რე სილურული კირქუეფით დო ქვიშაქუეფით; კოკიშ ოშქაშე სიმაღალეეფი რე — 30-50 მ, არძაშე მაღალი კონკა — ლოისტა-ჰედი (83 მ). კოკიშ თარი ნოღა დო ონიშოლი რე ვისბიუ. დოხორელი პუნქტეფი: კლინტეჰამნი, ბურგსვიკი, ფორიოსუნდი, ჰემსე, სლიტე.
სქოლიო
კატეგორია:გოტლანდი კატეგორია:ბალტიაშ ზუღაშ კოკეფი კატეგორია:შვედეთიშ კოკეფი
ტურკანა (ტობა)
ტურკანა (ჸოფილი ჯოხოდვალა რუდოლფიშ ტობა) — ტობა ოორუე კენიას დო ობჟათე-ბჟადალ ეთიოპიას. ტურკანა მოსოფელიშ უდიდაში ტიოზიშ ტობა რე. ფართობით ტურკანა მოსოფელიშ მანთხა ჯიმუამ ტობა რე. ტურკანაშ ფართობი 6,405 კვ.კმ. რე, მაქსიმალური სიგინძა 290 კმ., მაქსიმალური სიგანა 32 კმ., ოშქაშე სიტომბა 30 მ. დო მაქსიმალური სიტომბა 109 მ. რე. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 360 მეტრაშ სიმაღალას. ტურკანაშ ტობას ინაკათუ წყარმალუეფი: ომო, ტურკველი, კერიო. ტურკანაშ ტობას იდვალუაფჷ კოკეფი: ოორუე-კოკი, ობჟათე-კოკი, ცენტრალური-კოკი. ტურკანაშ ტობაშ წყარპიჯის რე ურბანული ცენტრეფი: ლოიიანგალანი დო კალოკოლი. ტურკანაშ ტობაშ ერუანული პარკი იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი რე.
სევერნი (კანადა)
სევერნი (ინგლ. Severn River) რე წყარმალუ კანადას, ოორუე ონტარიოს. სევერნიშ სიგჷნძა რე 982 კმ. ღანჩოშ ფართობი 102,800 კვ.კმ. ინაკათუ ჰუდსონიშ ჸუჯის. უდიდაშ ნადუეფ რე: კობამი, უინდიგო, მაკუპი, საჩიგო, ფონი, ბივერი.
ჯოზეფ ერლანგერი
ჯოზეფ ერლანგერი (ინგლ. Joseph Erlanger; დ. 5 ღურთუთა, 1874, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია — ღ. 5 ქირსეთუთა, 1965, სენტ-ლუისი, მისური) — ამერიკალი ფიზიოლოგი. ერლანგერქ ჰერბერტ სპენსერ გასერიწკჷმა ართო აკეთჷ აქსონიშ შხვადოშხვა ვარიაციეფიშ იდენტიფიკაცია დო გორთჷ თინეფ სუმ ტიპო (A, B, C). ჸათე ნახანდეფიშ გეშა, ჯირხოლო მენცარს, 1944 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის.
ბიოგრაფია
ჯოზეფ ერლანგერი გურაფულენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი) დო ჯონ ჰოპკინზიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ვისკონსინიშ უნივერსიტეტის (მადისონი) დო ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ფიზიოლოგეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1874 კატეგორია:ნაღურა 1965
ჯვ. წ. 996
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 996 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჟიმოლენი ბჟაეიოლი რეგიონი
ჟიმოლენი ბჟაეიოლი რეგიონი (Upper East Region) — განაშ რესპუბლიკაშ 10 რეგიონშე ართ-ართი, იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. ფართობი — 8,842 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ბოლგატანგა.
კატეგორია:განაშ ადმინისტრაციული დორთუალა
ჰაითამ ბინ თარიქ ალ საიდი
ჰაითამ ბინ თარიქ ალ საიდი (هيثم بن طارق آل سعيد‎ ; დ. 13 გჷმათუთა, 1954) — ომანიშ სულთანი, კინოხ ქიანაშ მონძალაშ დო კულტურაშ მინისტრო მუშენდჷ. ჸოფილი სულთანი ქაბუსიშ ბიძისქუა.
სქოლიო
კატეგორია:ომანიშ სულთანეფი
რიაზანიშ ოლქი
რიაზანიშ ოლქი (Рязанская область) - ოლქი რუსეთის, ნამუთ ქიანაშ ცენტრალური ფედერალური ოკრუგიშ აკოდგინალუაშა მიშურს. ოლქიქ 1937 წანაშ 26 ეკენიას დირსხჷ, თეიშახ ოლქის რიაზანიშ გუბერნია ჯოხოდჷ. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა რიაზანი.
გეოგრაფია
რიაზანიშ ოლქის უხურგანს ვლადიმირიშ, პენზაშ, ტულაშ, მოსკოვიშ, ნიჟნი-ნოვგოროდიშ, ტამბოვიშ დო ლიპეცკიშ ოლქეფი.
მახორობა
2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, ოლქის ოხორანდჷ:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ ოლქეფი
სიმფეროპოლი
არქეოლოგიური მუნაჩემეფით იდასურებჷ, ნამჷ-და ნოღა რსებენდჷ სკვითეფიშ პერიოდის დო სკვითურ ნეაპოლი უჯოხოდეს. სიმფეროპოლი რე ყირიმალი თათარეფიშ ოდაბადე ნოღა. თინეფი ნოღას Aqmescit-ის უძახჷნა. თიშ უკული, მუთ რუსეთიქ ყირიმის ოხანე გაუქვუნ, სიმფეროპოლს ასეიანი ჯოხოქ გიადჷ.
2014 წანაშე ანექსირაფილი რე რუსეთიშით დო რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ერკებულშა მიშმურს მუჭოთ ყირიმიშ რესპუბლიკა.
სქოლიო
კატეგორია:ყირიმიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნოღეფი კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი კატეგორია:უკრაინაშ ანექსირაფილი ტერიტორიეფი კატეგორია:სეპარატიზმი უკრაინას
ავგუსტ კროგი
გურაფულენდჷ კოპენჰაგენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1903 წანას. 1916-1945 წანეფს კროგი რდჷ კოპენჰაგენიშ უნივერსიტეტიშ ზოოფიზიოლოგიაშ პროფესორი. თიში ჯოხონობაშ რე კროგიშ პრინციპი. ავგუსტ კროგი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ, ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური.
2118
დღახუეფი
კატეგორია:
რომენ როლანი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1866 კატეგორია:ნაღურა 1944
სინძო აბე
სინძო აბე (იაპ. 安倍 晋三); დ. 21 ეკენია, 1954 - ღ. 8 კვირკვე, 2022) — იაპონიაშ ჸოფილი პრემიერ-მინისტრი (2006 წანაშ 26 ეკენია - 2007 წანაშ 26 ეკენია; 2012 წანაშ 26 ქირსეთუთა - 2020 წანაშ 16 ეკენია), ნამუთ გიშაგორჷ იაპონიაშ ერუანული დიეტიშ სპეციალურ ხუნას 2006 წანაშ 26 ეკენიას. სინძო აბე იაპონიაშ არძაშე ახალნორდი პრემიერ-მინისტრი რდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული დო თაშნეშე თინეფს შქას მაართა, ნამუქჷთ ლჷმაშ უკული დებადჷნ. პოსტიშე გჷნორდირთჷ 2007 წანაშ 12 ეკენიას (ოფიციალურო პოსტი უკებუდჷ 19 ეკენიაშახ). 2012 წანაშ ქირსეთუთას მაჟირა ხანით პრემიერ-მინისტრო გეგშაგორეს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
პოლ გრინგარდი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ნეირობიოლოგეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1925 კატეგორია:ნაღურა 2019
ჯვ. წ. 997
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 997 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
თურქეთიშ პროვინციეფი
თურქეთიშ ტერიტორია გორთილიე 81 ოლქო (თურქ. il).
თურქეთიშ ტერიტორია დორთილი რე 81 ოლქო (თურქ. il/ vilayet). ირი პროვინცია მუშჸურე რაიონეფო (ilçe) ირთჷ. პროვინციაშ აბანური თარობა იდვალუაფუ ცენტრალურ რაიონეფს (merkez ilçe). ცენტრალურ რაიონეფს თარო პროვინციაშ ჯოხო გეთმიადვალჷნა. პროვინციეფს დინოხოლენი საქვარეფიშ ომინისტრეშით დორინაფილი პიჯეფი დუდენა.
აბსენტეიზმი
აბსენტეიზმი (absentia) — დუდიშ აღება წჷმმარინაფონი ორგანოს ვარ-და პოსტიშ პიჯიშ გიშაგორუეფს კათაფაშე. გჷმოხანტჷნს მახორობაშ ფართო მასეფიშ პროტესტის რინელი რეჟიმიშ ვარ-და გიშაგორუეფიშ ანტიდემოკრატიული სისტემაშ აწმარენჯი დო ქიანას აკოქიმინელი პოლიტიკური ვითარაფათ გჷმოჭანაფილ ნიჩვინს. აბსენტეიზმიშ დუდშე ეიოღებელო მინ კაპიტალისტურ ქიანას გიშაგორუეფს კათაფა ოვალდვალე რე. თა საღალეშ ურსულებუას მოჸუნს ჯარიმა. აბსენტეიზმიშ უჯოხონა თაშნეშე სისტემატურ უკათუეფშა კათუეფს, კოლეგიური ორგანოეფიშ ხუნას დო თ. უ.
უზბეკეთიშ ნოღეფიშ ერკებული
უზბეკეთიშ ნოღეფიშ ერკებული:
აბსენტეიზმი
ლიტერატურა
კატეგორია:გიშაგორუეფი
ჯვ. წ. 998
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 998 წანა.
უზბეკეთიშ ნოღეფიშ ერკებული
რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
ჯვ. წ. 998
ნაღურა
კატეგორია:
ჩე ნილოსი
ჩე ნილოსი (النيل الأبيض) — წყარმალუ აფრიკას, წყარმალუ ნილოსიშ ჟირი უდიდაში ნადუშე ართ-ართი (მაჟია რე ცაშფერი ნილოსი).
ობჟათე ამერიკა
thumb|300px|ობჟათე ამერიკაშ კონტინენტი ობჟათე ამერიკა — კონტინენტი დიხაუჩაშ ბჟადაალ გვერდოსფეროს დო, ჯინჯიერო, ობჟათე გვერდოსფეროს; ომძღჷ ობჟათეშე დო ბჟადაალშე რჩქალი ოკიანე, ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე ატლანტიშ ოკიანე; ოორუე ამერიკა დო კარიბიშ ზუღა იდვალუაფუ ოორუე-ბჟაეიოლს. უძგაშაში ჭურჭულეფი რე: ოორუეს — პუნტა-გალინასიშ კოდე, ობჟათეს — ფროუორდიშ კოდე (ბჟაეიოლს — კაბუ-ბრანკუშ კოდე დო ბჟადაალს — პარინიასიშ კოდე.
მუჭოთ ამერიკაშ ნორთი, ოორუე ამერიკაშნერო ობჟათე ამერიკას ჯოხო ამერიგო ვესპუჩიშ პატიოჩამელო ქჷგიადუ. თინა მაართა ევროპალი რდჷ, ნამუთ ანტკიცენდჷ, ნამუდა ამერიკა ბჟეიოლ ინდოეთიშ ნორთი რდჷ ვარი, თეიშა ევროპალეფშო უჩინებჷ ახალი მოსოფელი რდჷ.
ობჟთე ამერიკაშ ფართობიე 17 840 000 კმ², თიში მახორობა 2005 წანაშო აკადგინანდჷ 371 000 000 ადამიერს. ობჟთე ამერიკა ფართობით მაოთხა რე აზიაშ, აფრიკაშ დო ოორუე ამერიკაშ უკული დო მახორობათ მახუთა (აზიაშ, აფრიკაშ, ევროპაში დო ოორუე ამერიკაშ უკული).
ობჟათე ამერიკას ორხველჷ მიარე კოკი, თინეფ შქას: ქარზურგა კოკეფი დო კოკი ტრინიდადი, ფოლკლენდიშ კოკეფი, გოდაჩხირელი დიხაშ არქიპელაგი, გალაპაგოსიშ, ჩილეშ ობჟათეშე დო ბჟადაალს დვალირი კოკეფი დო შხვა. ობჟათე ამერიკაშ ოძგაშეეფი დაღარო რე დორთილი, ხვალე ობჟათე-ბჟადაალ ნორთიე ფიორდეფით მიშაჭკირილი. სქირონაშა ტომბასიე მიშაჭკირილი გუაიაკილიშ დო ვენესუელაშ ჸუჯეფი, მარაკაიბოშ ტობა დო რიო-დე-ლა-პლატიშ ჸუჯი. რჩქალი ოკიანეშ ოძგაშე უთარაშო თინღოზამი დო აბრაზიულ-აკუმულაციურიე, პერუს უთარაშო კირდეამიე. ატლანტაშ ოკიანეშ ოძგაშეს თინღოზამიე. ღილე, მაგანაშნერი ჸუჯეფი დჷმახასიათაფალი რე პატაგონიაშ ოძგაშეშო.
რელიეფი
thumb|left|ობჟათე ამერიკაშ ალმაშარული ფოტო|250px 300px|thumb|[[ტორეს-დელ-პაინეშ ნაციონალური პარკი ჩილეს, ანდეფი]] ობჟათე ამერიკას გჷშეკერძებუ ბაქანური რზენი-გაბარი, ანდეფსგალე ბჟაეიოლ დო ანდეფიშ გვალეფიშ ოროგენიულ ორტყაფუს მოკინებული ანდური ბჟადალი. ობჟთე ამერიკაშ ბაქანიშ აზევებეფს რელიეფის მეურე გვიანიშ, ბრაზილიაშ დო პატაგონიაშ გაბარეფი; ენოწიაპეფს — ლიანოშ-ორინოკოშ, ამაზონიშ, ბენი-მამორეშ, გრან-ჩაკოში დო შხვა რზენეფი. ბჟაეიოლშე გაბარეფი გოლუაფირიე ოძგაშე რზენეფიშ ონჭირე, ჭყვადილ ღოზით. გვიანიშ გაბარიშ (სიმაღალა 3014 მ-შახ, გვალა პიკო-დო-ნებლინა) დო ბრაზილიაშ გაბარაშ (სიმაღალა 2890 მ, გვალა ბანდიერა) რელიეფის ჭარბენს ცოკოლამი რეღმამი რზენეფი, ნამუეფშათ კვათჷრას იშიკერძებუ კონუსური კონკეფი დო ჭიუხეფი (მაგ., სერა-დე-ესპინიასუ) ვარა ტაბაკი გაბარეფი - თაშნეგედვალირი შპადეფი (აუიან-ტე-პუი, რორაიმა დო შხვა). პატაგონიას უმოსო გოვითარაფილიე კანიონეფით დოღოზილი ფალეფი, თინეფ შქას ვულკანური ოკუჩხურებური პლატოეფი.
კონტინენტიშ ბჟადაალ ოძგაშეეფს, დოხოლაფირო 9000 კმ-შახ, გინოტკვაჩილიე ანდეფიშ გვალეფიშ სისტემა. ოორუეს დო ოორუე-ბჟაეილს, ვენესუელას, აბანდვალირიე ხუალათ დო წყარმალუშ ეროზიათ ტომბას დორთილი კარიბიშ ანდეფიშ ჟჷრი გვალაკართე. თინეფიშ ობჟთე-ბჟადაალუ გოგინძორაფა რე ოორუე-ბჟადაალ ანდეფიშ ქედეფიშ. რჩქალი ოკიანეშ ოძგაშეს გინოტკვაჩილიე ანდეფიშ ჯინჯიერი სისტემა, ნამუთ აკმოდირთუ უთარაშო მერიდიანული გეზაშ მუზმარენ ქჷნდჷრშე. ოორუე ნორთიშო (ეკვადორიშ დო პერუშ ანდეფი) დჷმახასიათაფალი რე მაღალი ლოდა ქჷნდჷრეფშო დო ტომბა ბეჩეფიშ აშათირალა. ეკვადორს გვალეფშქარ ბეჩო ჩიმბორასოშ დო კოტოპახიშ ვულკანური მასალათიე ეშაფშაფილი. თე რეგიონს ბხვადუთ თაშნეშე 2-3 ვითოში მეტრაშ სიმაღალაშ ჯვეშ ნატობარ პლატოეფს. ცენტრალური ანდეფიშო დამახასიათებელიე კიდილი ქჷნდჷრეფით გოლუაფირი დო 3-5 ვითოშ მეტრაშახ ეზინდილი დინოხოლენი გაბარეფი, ნამუეფიშე არძაშე ფაჩილიე გაბარა პუნა. ობჟათე ნორთისიე ჩილე-არგენტინაშ ანდეფი (თაქ იდვალუაფუ კონტინენტიშ უმაღალაში კონკა აკონკაგუა, 6960 მ) დო პატაგონიაშ ანდეფი. ცენტრალურ ანდეფშა ალაზიმაფათ თაქ გვალეფიშ სისტემა დოონჭირაფილიე, დო უუძგაშაში ობჟთეს კოკეფიშ ბუნა - არქიპელაგო გინირთუ. ჯიშტეფს ობჟათე ამერიკას 25 ვითოში კმ2 ფართობი უკინებუ.
გეოლოგია დო მარგენჯი დინოხურიში
ობჟთე ამერიკაშ კონტინენტი აკმოდირთუ ჟჷრი ჯინჯიერი სტრუქტურული ართულშე - ობჟთე ამერიკაშ ბაქანიშ დო ანდეფიშ ნაოჭა გვალამ სისტემაშე. ბაქანიშ ფუნდამენტი აკმოდირთუ შხვადოშხვა ჟამს (არქაულშე ორდული პალეოზოური ჟამიშ მეკოროცხუათ) კონსოლიდირებულ ბლოკეფიშე. ფუნდამენტიშ ფაჩილი შვერილეფი რე გვიანიშ, ბჟადაალ დო ბჟაეიოლ ბრაზილიაშ ფარეფი, ნამუეფით ეგაფილიე კამბრიულიშწოხოლენ მეტამორფული ქანეფშე დო გრანიტეფშე. ბჟადალ ბრაზილიაშ ფარიშ წყარგუმართუს აშასქილადირიე ჯვეში, პროტობაქნური ფაშ ნოსქილედეფი - ჭითა ფერიშ ტერიგენული ნოლექეფი დო ბაზალტიშ განფენეფი გაბრო-დიაბაზეფიშ დაიკეფით დო სილეფით. უმოს ახალრდა, შქა-ჟიდონპალეოზოური დო მეზოზოური ხანიშ ფა ოფშანს ბაქანიშ რღამილეფს. ატლანტაშ ოკიანეშ ოძგაშე ეგაფილიე ცაცრცული სისტემაშ დო კაინოზოური ბუნაშ ნოლექეფით.
ანდეფიშ გვალეფიშ სისტემა ჯინჯიერო იფორმირებუ ალპური დოჭირაკუაშით. თიქ ქჷდებადჷ ტრიასულ პერიოდის პალეოზოურ დო ბაიკალურ ჭირაკილ სუბსტრატის. ტერიგენული დო ვულკანური ნოლექეფიშ შაყარუა ცარცული პერიოდიშ ბოლოშა იგინძორებუდჷ; უკულ ქჷდიჭყ ჭირაკუაქ, მუსით ქათხოზ გრანიტოიდული ინტრუზივეფიშ აშაკათინქ. კაინოზოურ ერას ქჷდებადჷ დო იფორმირჷ გვალაშქალონა დო კიდური როფეფი, ნამუეფჷთ ეიფშუ დიდი სიფსქაშ დონალექი ფალეფით; ანდეფს ქჷდიჭყჷ თაშნეშე ვულკანეფიშ ინტენსიური მოქმედებეფქ, ნამუთ ასეთ იგინძორებუ. ხშირიე დიხაშნწალუეფით, თინეფ შქას მახუალით.
ობჟათე ამერიკა დიდარიე მარგენჯ დინოხურიშით: რკინაშ მადანიშ უდიდაში საბადოეფიე ვენესუელასი დო ბრაზილიას; ლინჯიში - ცენტრალურ ანდეფს; იშვიათი ელემენტეფიშ - ბჟაეიოლ ბრაზილიას; კალაშ, სტიბიუმიში დო ვარჩხილიშ - ბოლივიას; ნავთობიში - ვენესუელას; ბოქსიტეფიში - გაიანასი დო სურინამის. რე თაშნეშე ქუანოშქერიში დო მურა ნოშქერიშ საბადოეფი.
ჰავა
კონტინენტიშ უთარაშო წალენ განედეფს აბანდვალაშ გურშენ, თინა მითმიღენს ბჟაშ სიტიბუას დიდი მუდანობათ. ობჟათე ტროპიკიშ ოორუეთ დვალირ ტერიტორიას ჰავაშ ოშქარი თუთური ტემპერატურა 20-28 °C შქას ლააფენს (მაქსიმალური — 49 °C, გრან-ჩაკოს), პატაგონიას ზარხულს (მანგი) 10 °C-შახ ლჷ, პამპას ზოთონც (ივლისი) 6-10 °C-შახ, დო უძგაშაში ობჟთე ნორთის 1 °C-შახ. მაღალგვალამ გაბარეფიშ დო ობჟათე ნორთის მინიმალური ტემპერატურა −30 °C-შახ რე. ჰავაშ მასეფიშ ეკვატორული პასატურ-მუსონური ცირკულაცია იჭანუანს ოკიანეშე კონტინენტიშ სიტომბუეს ტიბუ დო ნოტიო ჰავაშ მიშაკათინს, მუთ ანდეფიშ ბჟაეიოლ კართეფშახ იფაჩუ დო განაპირობენს ნოლექეფიშ სიხვეიამეს.
ობჟათე ამერიკა იდვალუაფუ ეკვატორულ, ოორუე დო ობჟათე სუბეკვატორულ, ტროპიკულ, სუბტროპიკულ დო ზომიერ კლიმატურ ორტყაფუეფს. ეკვატორული ორტყაფუ მიკინენს ამაზონიშ დაბლობიშ დიდ ნორთის, სოდგათ ირიათო ნოტიო დო ჩხე ჰავა რე. ბჟადაალ ნორთის — ანდეფს — გვალაშ ეკვატორული ჰავა რე. სუბეკვატორულ ორტყაფუს ზარხული ჩხე დო ლამე უჩქჷ, ზოთონჯი — ტიბუ დო სქირე. სუბეკვატორული ჰავა რე ობჟათე ამერიკაშ ოორუეს, ლიანოშ-ორინოკოშ რზენს, გვიანაშ გაბარიშ ოორუეს, ბრაზილიაშ გაბარიშ ოორუეს დო ცენტრალურ ნორთეფს, აკრი-ბენი-მამორეშ რზენეფს დო ეკვადორიშ ბჟადალ რაიონეფს. ტროპიკულ ორტყაფუს დოსიროსაფა ირკენს ბჟაეიოლშე ბჟადაალუშე. ცენტრალურ ანდეფს დვალირი პუნა ბჟაეიოლეფიშ ბორიეფშენ დახე იზოლირებულიე; თიშ ოორუე ნორთის ტროპიკული მაღალი გვალაშ ჰავა რე, ცენტრალურ დო ობჟათე ნორთის — კონტინენტური ტიოზიში. ორტყაფუშ რჩქალოკიანურ ნორთის ჰავა გჷშაკერძაფილო სქირე რე, ნოლექეფი ხშირას წანობით ვა მოურს; ოძგაშე ღოზი იშიკერძებუ ზამთარ-გაზაფხულიშ ძალიერი ნირსით დო ცჷზაფით, თაშნეშე ალაზიმაფათ წალენ ტემპერატურეფით. სუბტროპიკული ორტყაფუშ ბჟაეიოლ ნორთის (ბრაზილიაშ გაბარიშ ობჟათე; ბჟაეიოლ პამპა) ტიბუ დო ირიათო ლამე ჰავა რე. დჷმახასიათაფალიე ობჟათეშ ძალიერი ბორია - პამპერო, ნამუთ ზოთონჯობათ იჭანუანს გინოჸინაფეფს. ბჟადაალუს ჰავა უმოსო სქირე რე, ნოლექეფი ხვალე ზარხულს მოურს. რჩქალი ოკიანეშ ძგა სექტორს (ჩილე) სქირონაშქა ზუღაშ ტიპიშ ჰავა რე, სქირე ზარხულით დო ნოტიო ზოთონჯით. ზომიერი ორტყაფუშ ჰავაშა დიდ გოლინას ორინუანს ჰავაშ მასეფიშ ბჟადალუშა გინოღალა. თინეფს ანდეფიშ ბორია ძგა ბჟადალ კართაშა დიდი მუდანობათ მოუღუნა ნოლექი,პატაგონია „ჭვემაშ ოროს“ ხვადუ დო ჰავა გვერდოტიოზიშიე.
დინოხოლენი წყარეფი
300px|thumb|ტობა [[ტიტიკაკა]] 300px|thumb| ობჟათე ამერიკა დიდარიე ჟიდონი დო დიხაშთუდონი წყარეფით. თაქიე მოსოფელს არძაშე წყარხვეიამი წყარმალუ ამაზონი. ობჟათე ამერიკაშა მოურს დიხაუჩაშ წყარმალუეფიშ გინნაველიშ 27 %, გინნაველიშ ოშქარი ფა (58 სმ) ედომიშ სქინონაშ მუნაჩემშე დახე ჟჷრშა უმოსიე, მარა ვამანგასიე დორთილი - მუზმარენ მმ-იშე ოშარი სმ-შახ. თაშნეშე ვამანგასიე დორთილი წყარმალუეფი ოკიანეეფიშ აუზეფიშ მიკოჯინათ. რჩქალი ოკიანეშ აუზი ვითოჟჷრშა მორჩილიე ატლანტიკურშე (თინეფიშ წყარგჷმართუ ანდეფშა მეურს). თეშ გალე, ობჟათე ამერიკაშ ტერიტორიაშ 10 % დინოკილერი აუზიე, ნამუთ იჭყაფუ გუაიაკილიშ ჸუჯიშე, გინმურს ცენტრალური ანდეფიშ გვალონაშა დო იგინძორებუ ობჟათე პამპაშა. წყარმალუეფი ჯინჯიერო ირდუნა ჭვემაშ წყარით, უძგაშაში ობჟათეს - თირითი დო ჯიშტეფითი. რზენიშ წყარმალუეფი გჷმორინაფილიე ონიშებელო. გვალაშ წყარმალუეფს ბრელი ჭორომი დო ოხარჩალაია რე (ანხელი, კაიეტური, იგუასუ დო შხვა). წყარმალუეფი დიდარიე ჰიდროენერგორესურსეფით.
ჯიშტური გოჭყაფაშ დიდი ტობეფიე ლაგო-არხენტინო, ბუენოს-აირესი, ლიან-კიუე, დო შხვა. ანდეფსიე მოსოფელს არძაშე ჟიდო აბანდვალირი ტობა - ტიტიკაკა, თაქი რე ტობა პოოპო დო შხვა. ლაგუნურ ტობეფიშე ეიოშანალი რე მარაკაიბო, პატუსი, ლაგოა-მირინი.
ნერჩი დო ჩანარულობა
ობჟათე ამერიკაშ დიდი ნორთი ფლორისტიკულო ნეოტროპიკულ ოლქის ორხველჷ, ობჟათე ნორთი (ს. გ. 40°-იშე) — ანტარქტიკაშ ოლქის. ობჟათე ამერიკაშ ტერიტორიას ჭარბენს ნოტიო, ირიათო წვანე, ჯინჯიერო ეკვატორული ტყა, თაშნეგედვალირი ჰილეა (ბრაზილიას — სელვასი), ნამუთ გოფაჩილიე ამაზონიშ რზენს, თიშ ხოლო გაბარეფს დო ანდეფიშ კართეფს, ბჟადალ კოლუმბიას დო ბრაზილიაშ გაბარიშ ბჟაეიოლ ფერდობეფს. ჰილეაშ თუდო გოვითარაფილიე ჭითა-ყვინთელი ფერალლითური ნერჩი. ანდეფიშ გვალაშ ჰილეას ჯგირო რე გჷმოხანტილი სიმაღალებური ორტყაფურობა. ბჟაეიოლ ამაზონიას ეკვატორიშე დოშორაფაწკჷმა ართო რჩქინდუ ფურცელმაცჷმე ჯაჩანარეფი, დო გვიანიშ გაბარიშ დო ბრაზილიაშ გაბარიშ ოორუე დო ბჟაეიოლ ნორთის ფურცელცჷმე დო ირიათოწვანე ტყათ ითირუ.
სუბტროპიკულ დო ტროპიკულ ორტყაფუეფს, სოდგათ გოლოფამი სეზონეფი კვათჷრას რე გჷმოხანტილი, გოვითარაფილიე სავანა დო სინთელამი ტყა. ლიანოშ-ორინოკოშ ობჟათე ნორთის ფხვადუნა სწირე სავანა ქსეროფილური ჯაჩანარეფით, ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის შანულამი ფართობი უკინებუ გოტიოზელ სინთელამ ტყას — კაატინგას. გრანჩაკოშ რზენის ყავაშფერი-ჭითა ნერჩეფს ჩანს სქირე ტროპიკული ტყა. ანდეფიშ ბჟაეიოლ კართეფს სუბეკვატორულ დო ტროპიკულ ორტყაფუეფსჷთ კვათჷრას გჷმოხანტილი ვერტიკალური ორტყაფუობა რე.
სუბტროპიკულ ორტყაფუს გვერდოტიოზეფს ბჟადალუს თირანს ყავაშფერ ნერჩეფს ეკოპირელი „სქირონაშქაზუღური“ ზარხულსქირე ხეშეშფურცელამი ტყა დო ბართვია. ს. გ. 37-38°-იშ ობჟათეს თინეფი ლამე, ირიათოწვანე მიშაკათაფილ ტყა — ჰემიჰილეით ითირუ. თაქ ტყაშ ყომრალ ნერჩეფს ჩანს ობჟათეშ წიფური, ნოტოფაგუსი, მაგნოლია, შქერი, წიწვამეფიშე — ჩილეშ არაუკარია დო შხვა, ბრელიე ლიანა, ბამბუკი, ეპიფიტი, გვიმარა. ანდეფიშ ბჟაეიოლს, არგენტინაშ ოორუე-ბჟადაალ ნორთის გოპატინაფილიე ბართვამი გვერდოტიოზი დო ტიოზი, ბჟაეიოლურე სინოტივეშ ძინაწკჷმა ართო აბანს იკინენს მარცვალამი-მიარედოლამი სტეპი — პამპა. ბრაზილიაშ გაბარიშ ემაღალაფირ ობჟათე ნორთის გოფაჩილიე სუბტროპიკული ნოტიო-ირიათოწვანე ტყა — პინერაია.
ზომიერი ორტყაფუშ ბჟაეიოლ ნორთის უჩა-მურა დო დოწყითაფილ ნერჩეფს სქირე სტეპი დო გვერდოტიოზიე. პატაგონიაშ ანდეფიშ ბჟადაალ კართას ტყაშ ყომრალ ნერჩეფს ჩანს იროწვანე დო ფურცელცჷმ ტყა, ბჟაეიოლ კართას - წიწვამი დო ფურცელცჷმ ტყა, დო დოდაჩხირელ დიხაშ ოორუეს გვალაშძგა დაბლობეფს წაბლა ნიადაგის გოფაჩილიე სტეპი. კონტინენტიშ ოორუე-ბჟადალ დო ბჟაეიოლ ოძგაშე გოლუაფირიე მანგროვიანით.
ჩხოლარეფიშ ოქიანუ
thumb|300px|[[ლამა გინაჯინე მაჩუ პიკჩუს]] კონტინენტიშ პალეოგეოგრაფიული გოვითარაფაშ გჷშაკერძაფილი პიჯალეფიშ გეშა ობჟათე ამერიკაშ ფაუნა თეშ მუშობურიე, ნამუდა თინა ვესტინდოეთიშ კოკეფწკჷმა დო ცენტრალურ ამერიკაწკჷმა ართო ქიმინჷნს ზოხორინელ სამაფოს - ნეოგეას, ნამუშათ მიშმურს კაკალი ნეოტროპიკული ოლქი. თე ოლქი ობჟათე ამერიკაშ ტერიტორიას გვიანა-ბრაზილიაშ დო ჩილე-პატაგონიაშ თუდონოლქებო ირთუ. ობჟთე ამერიკაშ ფაუნა დიდარიე ენდემური ტიპეფით. (ზირტიკეფი, ჭკიჭკიტიამაჩვენეფი, ჩხვინდფართე მაიმუნეფი, ლამეფი დო შხვა). ობჟათე ამერიკას ჩანთამეფიშ, მაშკვიდაფალი ბოაშ დო შხვეფიშ რინა იჩიებუ თიშა, ნამუდა წოხოლე თე კონტინენტი მერცხუაფილი რდჷ მადაგასკარი დო ავსტრალიაშა. დიდარი დო მიარეფერამიე ობჟათე ამერიკაშ ნოტიო ტროპიკული დო ეკვატორული ტყაშ ფაუნა, სოდგათ ჩხოლარეფიშ უმენტაშობა რინალაშ უმოს ნორთი ჯას ჯას მეჸუნს; თაქ ოხორანა მაიმუნეფი, ზირტიკეფი, ჭკიჭკიტიამაჩვენეფი, მახვამილაფარეფიშე ოცელოტი დო იაგუარი, თაშნეშე ტყარ ჯოღორი, ბოჭოკამეფიშე- ტაპირი, ჭე ტყარი ღეჯი პეკარი დო შხვა. მახვატალეფიშე ფხვადუნა მეხეური მაჩვზღარბა კოენდე, ლაგუჯამი ჸორჭუკი, ბრელიე ბურბუ. დიდარიე ორნითოფაუნა. ტროპიკულ ტყალეფს მიარე ჭანდიე - სერიშ დო დღაშ ფარფალიეფი, 100 ვითოში ტიპიშ ხოჭო. ხოხუეფიშე ეკაღანკალიე წყარიშ ანაკონდა დო სქირონაშ მაშკვიდუ ბოა-კონსტრიქტორი, ბრელიე ჟღამამი გვერი, ტინტილა. წყარმალუეფს ხე ნიანგი, წყარმალუშ დელფინი ინია, მახვამილაფარი ჩხომი პირანია; თაქ ჩხომიშ ჟჷრი ვითოშ ტიპის კოროცხჷნა. სუბეკვატორული დო ტროპიკული ორტყაფუეფიშ სავანას დო მარჩხა ტყას დო სუბტროპიკული ორტყაფუშ სტეპის მახვამილაფარეფშე აფხვადუნა იაგუარი, პუმა, ოცელოტი, პამპასიშ კატუ, პამპასიშ მელია, ფაფარამი გერი, სავანაშ მელა, ბოჭოკამეფიშე - პამპასიშ ერემი. წყარმალუეფს დო ტობეფს რე ნუტრია. მაფურინჯეფშე ეიოშანალი რე სირაქლემა ნანდუ, ბრელიე თუთიყუში დო კოლიბრი. ანდეფს ოხორანს რელიქტური ოთოლეშამი თუნთი, ლამა, პუანკო დო შხვა. უძგაშაში ობჟთე ნორთის აფხვადუნა მაგელანიშ მელა.
ორთაშობური რაიონეფი
რელიეფიშ გოთოლწონაფათ ობჟთე ამერიკას რთჷნა ჟჷრ დიდ ნორთო — ანდეფიშგალენ ბჟაეიოლო დო ანდურ ბჟადალო. ანდეფიშგალენ ბჟაეიოლს გჷშართელიე გეჸვენჯი ორთაშობური აკანეფი:
კატეგორია:კონტინენტეფი კატეგორია:ობჟათე ამერიკა
სომბათეი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
ტელონი (წყარმალუ)
ტელონი (ინგლ. Thelon River) რე წყარმალუ კანადაშ ოორუე-ბჟადალ ტერიტორიეფს დო ნუნავუტის. წყარმალუ ტელონი იჭყაფჷ უაითფიშიშ ტობას, მიშმურს ბეიკერიშ ტობაშა დო ინაკათუ ჰუდსონიშ ჸუჯის. ტელონიშ სიგჷნძა 900 კმ. ღანჩოშ ფართობი 142,400 კვ.კმ. ტელონიშ უდიდაშ ნადუეფ რე დუბონტი დო კაზანი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი
ეთიოპიაშ ნოღეფიშ ერკებული
ეთიოპიაშ ნოღეფი — ეთიოპიაშ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. ინტერნეტ-რესურსიშ World Gazeteer მეჯინათ, ეთიოპიას 200 ნოღა რე, ნამუსჷთ 10 000-შე უმოსი ადამიერი ოხორანსჷნ.
ბლუმფონტეინი
ბლიმფონტეინი (Bloemfontein) — ნოღა ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას, ფრი-სტეიტიშ პროვინციაშ ცენტრი, რესპუბლიკაშ სამართლებური (სასამართალო) ნანანოღა.
ეთიოპიაშ ნოღეფიშ ერკებული
ეთიოპიაშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|350px|ეთიოპაშ რუკა thumb|right|330px|[[ადის-აბება, ეთიოპიაშ ნანანოღა]]
ბლუმფონტეინი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ნოღეფი
ეთიოპიაშ ნოღეფიშ ერკებული
ეთიოპიაშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
სქოლიო
ეთიოპია
ზემო ფშაფი
სქოლიო
კატეგორია:დრანდაშ თემიშ ოფუტეეფი კატეგორია:გულრიფშიში მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ოფუტეეფი კატეგორია:საქორთუოშ ოფუტეეფი კატეგორია:რუსეთიშით ოკუპირაფილი საქორთუოშ ოფუტეეფი
კურტ რასელი
კურტ რასელი (Kurt Russell; დ. 17 მელახი, 1951) — ამერიკალი ტელევიზიაშ დო კინოშ არტისტი. წჷმორინაფილი რდჷ ორქოშ გლობუსი-შ ჯილდოს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1951
საიდ ბინ ტაიმური
კატეგორია:ომანიშ სულთანეფი კატეგორია:გითორაგვაფილი მონარქეფი
ტურკველი
ტურკველი — სეზონური წყარმალუ, ნამუთ იჭყაფჷ ელგონიშ გვალას, კენიაშ დო უგანდაშ სახენწჷფო ხურგის. წყარმალუ გიშმურს ჩერანგანიშ გვალეფს, უკულ ობჟათე ტურკანაშ პლატოს, გინმოჭკირუნს ლოტურერეიშ ტიოზის, ნოღა ლოდვარიშ ხოლოს დო ინაკათუ ტურკანაშ ტობას. დაჭყაფუშე ვესტ-პოკოტიშ ოლქიშ ტერიტორიაშა, წყარმალუს სუამას უძახჷნა. 1991 წანას წყარმალუ ტურკველის, ეიოგეს ტურკველიშ კაშხალი. კაშხალი გვერდო გჷთმაფშანს ტურკველიშ ლეხერს დო აფორმირენს ტურკველიშ ლეხერიშ რეზერვუარს.
კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კენიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:უგანდაშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 999
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 999 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჟიმოლენი ბჟადალი რეგიონი
ჟიმოლენი ბჟადალი რეგიონი (Upper West Region) — განაშ რესპუბლიკაშ 10 რეგიონშე ართ-ართი, იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუე-ბჟადალშე. ფართობი — 18476 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ვა.
კატეგორია:განაშ ადმინისტრაციული დორთუალა
შოპრონი
შოპრონი (Sopron, Ödenburg) — ნოღა უნგრეთიშ ოორუე-ბჟადალშე, იდვალუაფჷ ავსტრიაშ ხურგიშ გოხოლუას, ბუდაპეშტიშ ბჟადალშე დოხოლაფირო 220 კილომეტრიშ მეძენას. დიორ-მოშონ-შოპრონიშ მედიეშ სიკაბეტათ მაჟირა ნოღა დიორიშ უკული.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
კვენტინ ტარანტინო
კვენტინ ჯერომ ტარანტინო (Quentin Jerome Tarantino ; დ. 27 მელახი, 1963) — ამერიკალი კინორეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი დო არტისტი. მუში კარიერა დიჭყჷ 1990-იანი წანეფიშ დაჭყაფურს, მუჭოთ დუდიშული რეჟისორქ, ნამუშ ფილმეფს ახასიათენდჷ უღოზური სიუჟეტი, სატირული თემეფი დო ნძალადობაშ ესტეტიზაცია.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკალი კინორეჟისორეფი კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი კინოპროდიუსერეფი კატეგორია:ამერიკალი სცენარისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1963
ქრისტეფორე კოლუმბი
კოლუმბიქ მაართაქ გინონჩურჷ ატლანტიშ ოკიანე სუბტროპიკულ დო ტროპიკულ ოორუე გვერდოსფეროშ პოლუსის დო მაართაქ ევროპალეფშე მიშანჩურჷ კარიბიშ ზუღაშა. მუქ დოუდჷ ოდუდე ობჟათე ამერიკაშ დიხეფიშ დო ოორუე ამერიკაშ ყელიშ მეგორაფას. მუქ მიოგორუ დიდი ანტილიაშ კოკეფს, ბაჰამიშ კოკეფიშ ცენტრალურ ნორთის, ჭიჭე ანტილიშ კოკეფს (დომინიკაშე ვირჯინიაშ კოკეფიშ მეკოროცხილო), თაშნეშე მიარე ჭიჭე კოკეფს კარიბიშ ზუღას დო კოკი ტრინიდადის ობჟათე ამერიკაშ წყარპიჯიწკჷმა.
დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ ფარანიშ დაჭყაფუეფი
XV ოშწანურაშ მაჟირა გვერდის ბჟადალ ევროპას მირდჷ შხუ ნოღეფქ, გევითარჷ ვაჭრუაქ, გოთირუაშ საშუალებათ გინირთჷ ფარაქ. მალას მირდჷ მოთხუალაქ ორქოშე. თეშ გეშა იკოროცხუდუ, ნამდა ორქო შილებე მიპალუე თექი, სოჸურეშეთ მუშმურს ონელებერეფი, ანუ ინდოეთშე. ოსმალეთიშე ბალკანეთიშ დო მორჩილ აზიაშ ტერიტორიეფიშ ეჭოფუაქ ევროპალეფს ჯვეში ოვაჭარე (ოსქირონე დო ოზუღე) შარეფიშ გჷმორინაფაშ საშუალება ვემეჩჷ. პორტუგალიაქ შარეფიშ გორუა ობჟათე ზუღას ქჷდიჭყჷ. თე ბორჯის დებადჷ აზრიქ ბჟადალიშ შარაშ გორუაშე. თე ოსხირო გეუძჷდჷ კათაშ აზრი, ნამდა დიხაუჩა რდჷ ბურთიშ მაგური. თე აზრიქ გოფაჩუა მიპალუ ევროპაშ აღორძინებაშ ფარანს, შორეული ოზუღე შარეფიშ მეგორაფაშ იმენდის ირზენდჷ მეჭირინაფილი წჷმოძინეფი გემეფიშკიდანჯალას დო ნავიგაციას.
ესპანეთი XV ოშწანურაშ მაჟირა გვერდის
მინი|300px|კოლუმბიშ რუკა 1469 წანას კასტილიაშ დედჷფალ იზაბელაქ ქაჸუნუ ჩილო არაგონიშ ხვისტაშ მონძეს ფერდინანდის. 1479 წანას ფერდინანდიქ დეკინჷ ხვისტა დო არძაშე შხუ პირენეულ სახენწჷფოეფქ აკიართეს ესპანეთის. 1480-1485 წანეფს ომაფე ჭკობაქ გაჭყჷ ინკვიზიცია დო თიშ მოხვარათ უნარღელჸუეს მუნეფიშ ნძალაალობა. 1942 წანაშ დაჭყაფუს ქჷდანთხჷ ეკონია მუსულმანურ სახენწჷფოქ პირინეიშ ჩქონს — გრანადაშ ემირატიქ. თეწკჷმა, გეთუ რეკონკისტულ პროცესიქ, ნამუთ 8 ოშწანურას იგინძორებუდჷ.
მუჟამს ესპანეთიქ ქიგიონწყუ დინოხოლენი პრობლემეფინ, ქჷდიჭყჷ ოგალენე ექსპანსია. თაქ მოხვადჷ ინტერესეფიშ აკოხვალამქ ომაფე ხეშულობაშ, კათოლიკური ეკლესიაშ, ნოღაშ ბურჟუაზიაშ დო ესპანეთიშ ოპატჷნეშ შქას, ნამუქჷთ ლჷმაშ თებაშ უკული მავრეფამო ქჷდოსქიდჷ უსაქვაროთ.
კოლუმბიშ ახალობა
იკოროცხუ, ნამდა კოლუმბიქ (კოლომბო) დებადჷ ოშქაშე შელებაშ მაღვენ გენუურ ფანიას. თაქ ოკო ეკიღანკას, ნამდა იტალიაშ დო ესპანეთიშ 6 ნოღა ონირზ ართიანს პატის, ნამუ რე კოლუმბიშ მორჩილი შურობუმუ. გურაფულენდჷ პავიაშ უნივერსიტეტის. დოხოლაფირო 1470 წანას ჩილო ქეკიხუნუ ფელიპე მონის დე პალესტრელო. დონა ფელიპეშ მუმა ჩინებული მეზუღური რდჷ პრინც ენრიკეშ ბორჯის. კოლუმბიშ ინნაჭარეფიშ მეჯინათ მუში ჩილიშ ჭყუდაშა მიშმეშჷ კოკი პორტო სანტო, მარა თენა დოდასურაფილი ვარე ისტორიკოსეფშე. 1472 წანაშა კოლუმბი ოხორანდჷ გენუას, 1472 წანას — სავონას. 70-ამ წანეფს მუ რდჷ ოზუღე ოვაჭარე ექსპედიციეფს. ვარაუდენა, ნამდა დიო ხოლო 1474 წანას, ასტრონომ დო გეოგრაფ პაოლო ტოსკანელიქ, ჭარილს ქატყვინუ თის, ნამდა მუში აზრით, ინდოეთიშახ შილებე მეჭირინდაფა უმოს კუნტა ოზუღე შარათ, ბჟადალშე მიდანჩურუნქ და. მუჭოთ რჩქჷ, თი ბორჯიშო კოლუმბი ფირქენდჷ მუშ შარალუაშ პროექტიშე ინდოეთშა. მუქ ტოსკანელიშ ელაჩამეფიშ მოხვარათ გინოჭყვიდჷ, ნამდა უმოსი მოხუჯური რე კანარიშ კოკეფიშ მუკულათ, სოჸურეშეთ მუში აზრით იაპონიაშახ 5 ვითოში კილომეტრი სქიდუდუ.
1476 წანაშე კოლუმბი მეურს პორტუგალიაშა, სოდეთ 9 წანაშ მალობას ოხორანს. ჩინებული რე, ნამდა კოლუმბიქ ეჭანუ ინგლისის, ირლანდიას დო ისლანდიას, სოდეთ თიქ გეჩინებაფუ ისლანდიარეფიშ მუნაჩემეფი, ბჟადალიშ დიხეფშე.
1475-1480 წანეფს კოლუმბიქ მაართათ მიკართჷ მუშ ზიტყვასქვილს მიდუნჩურუდუკო ინდოეთიჸურე ბჟადალიშ წყარეფიშ მუკულათ. თეშე მუქ ოჩიბეფაფუ მუშ ხეშუულობას დო ვაჭარეფს ოდაბადურ გენუას, მარა გამა ვამოჸუნაფუ. 1483 წანას კოლუმბიქ პროექტი მუწურინუ პორტუგალაშ მაფას ჟუან II-ს, მარა დიდი ხანიშ დოგურაფაშ უკული პროექტიქ გინოვარაფილქ იჸუ.
კოლუმბი ესპანეთის
thumb|right|250px|კოლუმბიშ არძაშე უდიდაში ნოჭახნაკუ ბარსელონას thumb|left|250px|კოლუმბიშ ნოჭახნაკუ ბარსელონას 1485 წანას კოლუმბიქ სქუა დიეგოწკჷმა ართო გინილჷ ესპანეთშა. 1485-1486 წანეფს მუქ დუდიშმითაფორაფალი მიპალუ მონასტერ სანტა-მარია-და-რაბიდას მათხირიშ სტატუსით. მამართვალ ხუან პერეს დე მარჩენაქ ქიმიღჷ თინა დო ფაქტიურო გინატუ შქირენით ღურას. მუქ მიდუჯღონჷ მაართა ჭარილი ფერნანდო დე ტალავერას, მუშ ნაჩინებუს, დედჷფალიშ მონძღვარს, კოლუმბიშ იდეაშ კუნტა ეჭარუათ. ესპანეთიშ მაფა თე ბორჯის რდჷ ნოღა კორდოვას, სოდეთ გრანადაწკჷმა ლჷმაშწოხოლენი ხაზირუა მიშჷ, სოდეთ მაფას ხოლო მიშმუღუდჷ თია. 1486 წანაშ მალობას კოლუმბი მიარსხუაფუ მაფაშ ფინანსურ ელმაჩამალეფს, ვაჭარეფს დო ბანკირეფს. ხვალე 1486 წანაშ ზოთონჯის კოლუმბიქ წჷმორინაფილქ იჸუ პედრო გონსალეს დე მენდოსაშ, არქიეპისკოპოს ტოლედოშ დო ესპანეთიშ კარდინალიშ წოხოლე. კოლუმბიშ ზიტყვასქვილს მუდგაზმარენშახ გურაფულენა კოსმოგრაფეფი, მონარქეფი დო იურისტეფი. თის გინივარუანა დო კოროცხჷნა გინომეტაფილო.
20 მელახის (შხვა წყუეფით 20 მესის 1488 წანას, კოლუმბიქ ულებუო ქიმიღჷ ჭარილი პორტუგალიაშ მაფაშე, დურთინუდუკო პორტუგალიაშა. გურგაჩამალი რე მუში უდიდებულაშობაშ ზიტყვეფი ჭარილს: „თქვა ქოკოროცხჷნთ, ნამდა დუს ინიჸოთანთ თეთ საფრთხეშა და, გიჩქჷდანი, ნამდა ვართ ხვალე მოულაშ უკული, თაშნეშე თაქ რინაშ დო შარალუაშ ბორჯის ხოლო თქვა ვეჸით დოპატიმარაფილი, ჭოფილი, გასამართებული, გასამართებული ვარა ეჭვმეღალირი მუთუნნერ ბაძაძო. თქვა გაჸინა მონწყჷმილი არძა მენოღალური დო ვამენოღალური მოვალობა“.
კოლუმბი უჯღონანს მუშ პროექტის ინგლისიშ მაფა ჰენრიხ VII-ს 1488 წანაშ ფურთუთას დო მუქ მიღჷ თიშნერი დიდშურამი გამა, მარა მუთუნნერი კონკრეტული ზიტყვასქვილი ვაჸოფე.
1491 წანას კოლუმბი მეურს ჰერცოგ მედინა-სედონიაშა, 100-შე უმოსი ოვაჭარე გემიშ მინჯეშა, მარა ვარიას ღებულენს.
საბოლოთ 1942 წანაშ ღურთუთას მოხვადჷ დიდხანს ნაცადებუ ამბექ: ეჭოფილქ იჸუ ალგამბრაშ ჯიხაზურგაქ. გრანადაქ ქჷდანთხჷ, ლჷმაქ გეთუ.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი მარკვიებელეფი კატეგორია:შქა ოშწანურეფიშ მეშარეეფი კატეგორია:ნაღურა 1506
მეგნად საჰა
მეგნად საჰა (ბენგალ. মেঘনাদ সাহা, დ. 6 გჷმათუთა, 1893, დაკა, ბრიტანეთიშ ინდოეთი (ასეიან ბანგლადეში) — ღ. 16 ფურთუთა, 1956, ნიუ-დელი, ინდოეთი) — ინდოარი ფიზიკოსი დო ასტროფიზიკოსი, შინელი რე იონიზაციაშ განტოლებათ, ნამუთ თიშ ჯოხონობაშ რე. საჰაშ იონიზაციაშ განტოლება ეთმოჭარუნს ქიმიურ დო ფიზიკურ კონდიციეფს მურიცხეფიშ დინახალე. მეგნად საჰა გურაფულენდჷ დაკაშ კოლეჯის, კოლკატაშ ოპრეზიდენტე კოლეჯის, რაჯაბაზარიშ მენცარობაშ კოლეჯის დო ალაჰაბადიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. 1923-1938 წანეფს საჰა რდჷ ალაჰაბადიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1956 წანაშა მეგნად საჰა მუშენდჷ კოლკატაშ უნივერსიტეტიშ მენცარობაშ ფაკულტეტიშ დეკანო. მეგნად საჰა რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, ინდოეთიშ ფიზიკაშ ჯარალუაშ, ინდოეთიშ მენცარობაშ ინსტიტუტიშ მაკათური. 1953-1956 წანეფს საჰა რდჷ ინდოეთიშ მენცარობაშ ასოციაციაშ დირექტორი. საჰაშ ჯოხონობაშ რე 1943 წანას, კოლკატას დორსხუაფილი ბირთვური ფიზიკაშ ინსტიტუტი. 1952 წანაშე ღურაშახ მეგნად საჰა რდჷ ინდოეთიშ პარლამენტიშ მაკათური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოარეფი კატეგორია:ინდოარი ასტროფიზიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1893 კატეგორია:ნაღურა 1956
კოპერმაინი
კოპერმაინი (ინგლ. Coppermine River) — წყარმალუ კანადაშ ოორუე-ბჟადალ ტერიტორიეფს დო ნუნავუტის. წყარმალუ კოპერმაინი იჭყაფჷ გრაშ ტობას დო ინაკათუ კორონეიშენიშ ჸუჯის. კოპერმაინიშ სიგჷნძა რე 845 კმ. ღანჩოშ ფართობი 50,700 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი
ბუჟუმბურა
thumb|right|200px|ბუჟუმბურაშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი. thumb|right|200px|მოსოფელიშ ღორონთიშდიდა-დიაფაშლიშ კათოლიკური ოხიდა. thumb|right|200px|უნივერსიტეტიშ კამპუდი კირირიშ კვარტალს — ნოღაშ უმაღალაში ჭურჭული. thumb|200px|პლაჟი კიბოკო, ტობა ტანგანიკაშ ოორუე წყარპიჯის ნოღაშ ბჟადალშე, შქას იძირებე წყარმალუ მუტიმბუზიშ დელტა, უკახალე იძირებე ბუჟუმბურა, ჩედგჷმილეფიშ კომპლექსი გერთელი აბანს — საუნივერსიტეტო კამპუსი. thumb|right|200px|გოეროშ დჷნაწესებუ. thumb|right|200px|რევოლუციაშ მოედანი. thumb|right|200px|მეჩეთი ნოღას. thumb|200px|ბუჟუმბურაშ ოსაქვარე ნორთი. პალას ოტელ ბურუნდი. ბუჟუმბურა (Bujumbura) — ბურუნდიშ უდიდაში ნოღა დო ჸოფილი ნანანოღა. მახორობა დოხოლაფირო 550 ვთშ. ადმ. ნოღა ოორუე-ბჟაეიოლშე ომძღჷ ტობა ტანგანიკას, ქიანაშ თარი ონიშოლი რე ტობას.
სქოლიო
კატეგორია:ბურუნდიშ ნოღეფი კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
ვერნერ ფონ ჰეიდენსტამი
კარლ გუსტავ ვერნერ ფონ ჰეიდენსტამი (შვედ. Carl Gustaf Verner von Heidenstam; დ. 6 კვირკვე, 1859, ოლშამარი, ერებრუ, შვედეთი — ღ. 20 მესი, 1940, ევრალიდი, ესტერგიოტლანდიშ პროვინცია, შვედეთი) — შვედი პოეტი დო ნოველისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1916 წანას. რდჷ შვედეთიშ აკადემიაშ მაკათური 1912 წანაშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შვედეფი კატეგორია:შვედი პოეტეფი კატეგორია:შვედი ნოველეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1859 კატეგორია:ნაღურა 1940
ქაბუს ბინ საიდ ალ საიდი
ომანი აბსოლუტური მონარქია რე ქიანას მოქიმინჯე 1996 წანას მენაღებჷ კონსტიტუციაშ მეჯინათ. 1970 წანაშ თიში უდიდაშულობა სულთანი ქაბუსი, სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე რდჷ, ზუსტას თიშ ხეს რდჷ ნთელი ნებაგოქუნელობა. სულთანი ქიანაშ დუდთხილუაშ, ფინანსეფიშ დო გალენური საქვარეფიშ მინისტრი რდჷ დო დუდენდჷ ქიანაშ ცენტრალურ ბანკის. შხვა არაბული მონარქიული ქიანეფშე გინორთი, სოდე ქიანაშ ხეშულობა დორთილი რე ომაფე ფანიაშ მაკათურეფს შქას, ომანს ხეშულობა კონცენტრირაფილი რე სულთანიშ ხეს. ქაბუსი მაფენდჷ 1970 წანაშ 23 კვირკვეშე 2020 წანაშ 10 ღურთუთაშახ, მუამუშიშ ხვისტაშე გითორაგვაფაშ უკული. თინა ალ-ბუსაიდეფიშ დინასტიაშ მა-14 წჷმმარინაფალი დო ზოხორინელი ომანიშ მაართა მონარქი რდჷ. ქაბუსიქ დებადჷ 1940 წანაშ 18 გერგობათუთას ნოღა სალალას, ომანიშ სიდიდათ მაჟირა ნოღას. თინა მუში მასქერეფიშ აკა ქომოლსქუა რდჷ. თიქ დაჭყაფური დო ოშქაშე გონათუა ომანს დო ინდოეთის მიღჷ, 16 წანაშ ხანს — გურაფაშ გოგჷნძარაფაშ ღანკით მიდართჷ გოართოიანაფილ ომაფეშა, სოდე მიღჷ უმაღალაში ოურდუმე გონათუა სენდჰასიშ ომაფე აკადემიას. მოგვიანაფათ ნინალენდჷ ბრიტანეთიშ ჯარს. ოურდუმე გონათუაშ მიღებაშ უკული გურაფა გაგჷნძორჷ ინგლისის. მოგვიანაფათ, შარალენდჷ მოსოფელს. ომანშა დორთინაშ უკული ჯგირო ქჷდიგურუ ისლამიშ დო ომანიშ ისტორია. ხვისტაშა ეშულაშახ 6 წანაშ გოძვენას, ქაბუსი დინოხპატიმარობას რდჷ სალალაჰიშ ომაფე რეზიდენციას. 1970 წანას, ოურდუმეეფიშ მოხვარათ ქჷდარაგჷ მუამუშიშ ხეშულობა — თიქ ხვისტაშა გეშართჷ. ქაბუსის ხეშულობაშ ხეშა ეშაჸოთამას ხუჯის უკინანდჷ ბრიტანეთი. ხვისტაშა ეშულაშე ხეთე, თიქ გეგნორთჷ ქიანაშ ნანანოღა მასკატშა, დოთირუ ქიანაშ ჯოხო დო ქეგიოდჷ ომანიშ სასულთანე. მართუალაშ მაართა წანეფს ქაბუსიქ თიჯგურა პრობლემაშ წჷმი ქჷგედირთჷ, მუჭომით რდჷ ობჟათე იემენშე კომუნისტეფიშ მიშანტინაფა. თინეფიშ მაჩილითაფარო თის დიდი მოხვარა გუწჷ გოართოიანაფილი ომაფექ. ქაბუსიშ ხვისტაშა ეშულაშ უკული, მიარექ დითირჷ ქიანაშ სოციალურ-ეკონომიკურ რინას. გეუჯგუშ ქიანაშ გონათუაშ დო სინთელუანობაშ სისტემაქ, გევითარჷ ნინალაშ სფეროშ დარგეფქ დო თ.უ. შანულამო მიძინჷ თიშ ოერეფოშქაშე ავტორიტეტიქ, გეუჯგუშ ურთიართობეფქ მეძობელ ფო მუსლიმანურ ქიანეფწკჷმა. ომანს მაჸალე ურთიართობეფი უღუ ააშ დო გოართოიანაფილ ომაფეწკჷმა. სულთანიშ დაბადებაშ დღა — 18 გერგობათუთა, ქიანას ეიშინუაფუ, მუჭოთ ერუანული დღახუ. თიშ შხვა მეძობელეფშე გინორთი, ქაბუსის ვადუტებჷ მუში მონძეშ ჯოხო — ხვისტაშ ვაკანსიაშ შვანს, ქიანაშ კონსტიტუციაშ მა-6 ბირგულიშ მეჯინათ, მონძეს გიშმეგორჷნს მამართალ ფანიაშ სხუნუ. ქაბუსი აბადიტი მუსლიმანი რდჷ. თიქ 1975 წანას დეგურგინჷ მუშ არხო მოჯგირეშა, ქამილშა, მარა თე გურგინუაქ ბედინიერქ ვეჸუ დო თინეფქ მალას დეთხუეს ართიანს. სულთანს თე გურგინუაშ მონძე ვაჸუნდჷ. თიქ მაჟირაშატ დეგურგინჷ, მარა რდჷ ინფორმაცია თიში ჰომოსექსუალობაშა გინორთიშ გეშა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ომანიშ სულთანეფი
Red vs. Blue
Red vs. Blue (RvB) — პოპულარული ამერიკალი ვებ-სერიალი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინტერნეტ კულტურა
სამარაშ ოლქი
სამარაშ ოლქი (Самарская область) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, ნამუთ ქიანაშ ვოლგაშპიჯეთიშ ფედერალური ოკრუგიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი - სამარა. ოლქიქ 1928 წანაშ 14 მესის დირსხჷ დო შქავოლგაშ ოლქი ჯოხოდჷ, 1929 წანას — შქავოლგაშ აკანი, 1935 წანაშე — კუიბიშევიშ აკანი, 1936 წანაშე — კუიბიშევიშ ოლქი, 1990 წანაშე — სამარაშ ოლქი.
გეოგრაფია
სამარაშ ოლქის უხურგანს სარატოვიშ, ულიანოვსკიშ დო ორენბურგიშ ოლქეფი, თაშნეშე თათარეთიშ რესპუბლიკა დო ყაზახეთი.
მახორობა
2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, ოლქის ოხორანდჷ:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ ოლქეფი
ქვემო ფშაფი
ქვემო ფშაფი — ოფუტე საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტის, დრანდაშ თემს, უჩაზუღაპიჯიშ რზენს, წყარმალუ ფშაფიშ კვარჩხანშე. ზუღაშ დონეშე 70 მ, გულრიფშიშე 12 კმ. 2008 წანაშე ოკუპირაფილი რე რუსეთიშ ფედერაციაშით.
სქოლიო
კატეგორია:დრანდაშ თემიშ ოფუტეეფი კატეგორია:გულრიფშიში მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ოფუტეეფი კატეგორია:საქორთუოშ ოფუტეეფი კატეგორია:რუსეთიშით ოკუპირაფილი საქორთუოშ ოფუტეეფი
ცენტრალური ოთოლორე სააგენტო
ცენტრალური ოთოლორე სააგენტო (Central Intelligence Agency, CIA) — ააშ-შ ფედერალური თარობაშ სააგენტო, ნამუშ თარი გჷშაჸანაფალი ინფორმაციაშ შაყარუა დო ანალიზი რე აჯამი ორგანიზაციეფიშ დო მენოღალეეფიშ საქვარუაშ გეშა. ააშ-შ გალეიანი თოლორუაშ დო კონტრთოლორუაშ თარი ორგანო. CIA-შ საქვარუას ალობა უღუ.
შხვა რსხუეფი
კატეგორია:ააშ-შ სპეცომოინალუეეფი
იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი
იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი (מחוז יהודה ושומרון) — ისრაელიშ 6 ადმინიატრაციულ ართულშე ართ-ართი. თე ტერიტორია ისრაელიშ ხურგიშ გალე რჩქვანელობურო ჩინებული რე მუჭოთ წყარმალუ იორდანეშ ბჟადალი წყარპიჯი.
ბურდურიშ პროვინცია
ბურდურიშ პროვინცია (Burdur ili) — პროვინცია (ილი) ბჟადალ თურქეთის, სქირონაშქა ზუღაშ რეგიონს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ბურდური. იკათუანს 11 რაიონს.
იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი
სტატუსი
იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი ისრაელიშ დუდთხილუაშ არმიაშ ცენტრალური ოურდუმე რაიონიშ დოჸუნალაშა მიშმურს დო ადმინისტრაციულ ოკითხირეეფს რაიონიშ მადუდე გჷნმოჭყვიდჷნს. ცენტრალური ოურდუმე რაიონიშ მიმალი მადუდე დო იუდეას დო სამარიას ისრაელიშ ოურდუმეეფიშ მადუდე — გენერალ-მაიორი ნიცან ალონი.
ბურდურიშ პროვინცია
გეოგრაფია
პროვინციას უხურგანს ანთალიაშ, მუღლაშ, დენიზლიშ,  ისფართაშ დო აფიონ-ყარაჰისარიშ პროვინციეფი.
იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი
სტატუსი
არაბეთ-ისრაელიშ ლჷმაშ (1947—1949) უკული, თე ტერიტორია 1967 წანაშახ იორდანიაშ დოჸუნალაშა მიშმეშჷ. თიშ უკული, მუთ ისრაელქ ამშვდღარ ლჷმას გიმორძგჷნ თე ტერიტორიაქ ისრაელიშ კონტროლშა გეგნორთჷ. გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუშ N242 რეზოლუციაშ მეჯინათ, ისრაელქ მიდართას-ოკლ თი ტერიტორიაშე, ნამუთ კონფლიქტიშ მალობას ხეშა ეშიჸოთჷნ, თი პიჯალათ, ნამჷ-და მიოტენს ართიანიშოთ არძანერ პრეტენზიაშ მუწორინაფას, რეზოლუციაშ რსულაფათ დო ლჷმაშ დგომარაფაშ თებას. რეგიონიშ მუმალი სტატუსი, შანულამ ფაქტორი უღჷ მიმალი ისრაელ-პალესტინაშ კონფლიქტის. ასეშო თე რაიონი ისრაელიშ არძაშე მალას მაძინუ რეგიონი რე მახორობაშ მეჯინათ. იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონიშ მახორობა ირწანას 5%-ით იძინანს.
ბურდურიშ პროვინცია
ადმინისტრაციული დორთუალა
მინი|მარცხნივ
იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი
ნოღეფი
კატეგორია:ისრაელიშ რაიონეფი
ბურდურიშ პროვინცია
მახორობა
მახორობა 269,926 ადამიერი (2018), უდიდაში ნოღა რე: ბურდური (67 ვთშ. ადამ, 2007).
ცაშფერი ნილოსი
ცაშფერი ნილოსი (ዓባይ; النيل الأزرق) — წყარმალუ სუდანს დო ეთიოპიას, ნილოსიშ ჟირი უდიდაში ნადუშე ართ-ართი (მაჟია რე ჩე ნილოსი). წყარმალუ იჭყაფჷ ტანაშ ტობას, ეთიოპიას, ზუღაშ დონეშე 1830 მ. სიმაღალას, ნოღა ხართუმიშ გოხოლუას ცაშფერი ნილოსი ინმაკათუ ჩე ნილოსის. ცაშფერი დო ჩე ნილოსიშ გოართიანაფაშ აბანს ნილოსი იჭყაფჷ. ცაშფერი ნილოსიშ სიგჷნძა რე 1,450 კმ. ღანჩოშ ფართობი 325,000 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:სუდანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:ეთიოპიაშ წყარმალუეფი
ჰერმან ობერთი
ჰერმან იულიუს ობერთი (გერმ. Hermann Julius Oberth; დ. 25 მანგი, 1894, ჰერმანშტადტი, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია (ასეიან სიბიუ, რუმინეთი) — ღ. 28 ქირსეთუთა, 1989, ნიურნბერგი, გერმანია) — გერმანალი ფიზიკოსი დო ინჟინერი. ობერთი მერჩქინელი რე რაკეტული ტექნიკაშ დო კოსმონავტიკაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო, ფრანგი რობერ ესნო-პელტრი, რუსი კონსტანტინე ციოლკოვსკი დო ამერიკალი რობერტ გოდარდიწკჷმა ართო. ჰერმან ობერთი გურაფულენდჷ მიუნხენიშ, კლუჟიშ დო გეტინგენიშ უნივერსიტეტეფს. გურაფაშ თებაშ უკულ ორთუდჷ ექაპერიმენტეფს რაკეტული ტექნიკაშ დარგის. 1950-იან წანეფს ობერთი მუშენდჷ ამერიკას, სოდეთ ირკვიენდჷ დო ამუშენდჷ შხვადოშხვა რაკეტულ პროგრამეფს. 1965-1967 წანეფს ჰერმან ობერთი რდჷ გერმანიაშ ნაციონალ-დემოკრატიული პარტიაშ მაკათური.
ჯვ. წ. 1000
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1000 წანა.
thumb|400px|კათა ჯვ. წ. 1000 წანას
მოლინეფი
არძა თარიღი დოხოლაფირი რე
სქოლიო
კატეგორია:
დნიპრო
დნიპრო (Дніпро; 1926-2016 წანეფს — დნეპროპეტროვსკი Дніпропетро́вськ ) — უკრაინაშ მასუმა უკაბეტაში ნოღა 998 103 მახორობათ (2019). ნოღა დნიპროპეტროვსკიშ ოლქიშ ნანანოღა რე. ნოღა იდვალუაფუ უკრაინაშ ნანანოღა კიევიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, წყარმალუ დნეპრის.
სქოლიო
კატეგორია:დნიპროპეტროვსკიშ ოლქიშ ნოღეფი კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ბჟაეიოლი რეგიონი (განა)
ბჟაეიოლი რეგიონი (Eastern Region) — განაშ რესპუბლიკაშ 10 რეგიონშე ართ-ართი, იდვალუაფუ ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ფართობი — 19,323 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა კოფორიდუა.
კატეგორია:განაშ ადმინისტრაციული დორთუალა
ისმეთ ინენიუ
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი კატეგორია:თურქეთიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:თურქი ოურდუმე მოღალეეფი კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პოლიტიკური ლიდერეფი
გაბორონე
გაბორონე (Gaborone, Gaborone ) — ბოტსვანაშ ნანანოღა. 2011 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 231 626 კოჩი ოხორანდჷ. ნოღას ჯოხოქ გიადჷ XIX ოშწანურაშ აბანური მამართალიშ პატიოცემელო.
სქოლიო
კატეგორია:ბოტსვანაშ ნოღეფი კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ისიქ-ქოლი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტობეფი კატეგორია:ყირგიზეთიშ ტობეფი კატეგორია:აზიაშ ტობეფი