cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
არგენტინა
არგენტინაშ ტერიტორია იდვალუაფუ ბჟადალშე ანდეფიშ გვალონეფს დო ბჟაეიოლშე ატლანტიშ ოკეანე შქას. ოორუეშე ომძღჷ პარაგვაი დო ბოლივია, ოორუე-ბჟაეიოლშე ბრაზილია დო ურუგვაი, ბჟადაალშე დო ობჟათეშე-ჩილე. არგენტინას პრტენზიეფი უღუ ფოლკლენდიშ კოკეფშე, ობჟათე გეორგიაშე დო სენდვიჩიშ კოკეფშე, ნამუეფით რე ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი.
დემოგრაფია
2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, არგენტინაშ მახორობა რდჷ 36,260,130 კოჩი. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანას ოხორანდჷ 40,301,927 კოჩი, თენეფშე 84,2% არგენტინალი (უმეტაში არგენტინალეფი რენა ესპანარეფიშ დო იტალიარეფიშ გამნარყეფი); 4,3% იტალიარეფი, 30 ვითოში ამერიკალი ინდიარი.
ნინეფი
ნინეფი: ესპანური - ოფიციალური, ინგლისური, იტალიური, გერმანული, ფრანგული.
რელიგია
რელიგია: კათოლიციზმი.
ლ
ლ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ლას“.
არგენტინა
ისტორია
არგენტინაქ ესპანეთშე ზოხორინელობა მიღჷ 1816 წანას. XX ს.: 1946-55 დო 1973-74 წანეფს ქიანაშ პრეზიდენტი რდჷ ხუან პერონი. 1982 წანას ოლჷმუდჷ დიდ ბრიტანეთის ფოლკლენდიშ კოკეფიშ გეშა.
ლ
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
არგენტინა
ისტორია
ჭარუეფი: ხორხე ლუის ბორხესი, ხულიო კორტასარი
სპორტსმენეფი - დიეგო მარადონა, ხუან მანუელ ფანხიო, გაბრიელა საბატინი, გაბრიელ ბატისტუტა, გილერმო ვილასი, კარლოს მონსონი, ლიონელ მესი;
პოლიტიკოსეფი - ჩე გევარა, ხუან პერონი, ედუარდო დუალდე, ხორხე ვიდელა, კარლოს მენემ. მარია ესტელა (ისაბელ) მარტინეს დე პერონი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინა კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ვისკაჩა (ტობა)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ ტობეფი
აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა
thumb აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა — საქორთუოშ ართ-ართი ავტონომიური ართური. აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაწკუმა ართო საქორთუოს ხოლო რე ართი რეგიონი, ნამუსჷთ საქორთუოშ კონსტიტუციათ უღუ ავტონომიური რესპუბლიკაშ სტატუსი. თე რეგიონი რე აჭარა.
კატეგორია:აფხაზეთი კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა
საქორთუოშ ტობეფი
საქორთუოშ ტობეფი — თენა რე საქორთუოშ ტობეფიშ დო წყაროთხილუეფიშ ერკებული.
აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა
მინი|450პქ|რიწაშ ტობა, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა
აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკა
მინი|450პქ|ნადარბაზევიშ ტობა, გურია
დინოხოლენი ქართლიშ აკანი
მინი|450პქ|ალგეთიშ წყაროთხილუ, თუდოლენი ქართლი
კახეთიშ აკანი
მინი|450პქ|ბაზალეთიშ ტობა, მცხეთა-მთიანეთი
რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი
მინი|450პქ|პალიასტომი, სამარგალო-ჟიმოლენი შონე
სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი
მინი|450პქ|"საღამოს ტბა", სამცხე-ჯავახეთი
ქართი
კატეგორია:საქორთუოშ ტობეფი
არნოლდ ჩიქობავა
არნოლდ ჩიქობავა (14 მელახი, 1898 — 5 გერგობათუთა, 1985) — სსრკ-ს გიშარჩქინელი ნინათმენცარი, ფილოლოგი დო ოჯარალუ მოქარანე, საქორთუოშ მენცარეფიშ აკადემიაშ ართ-ართი დუმარცხუაფალი, აკადემიკოსი, იბერიულ-კავკასიური ნინათმენცარობაში მენცარული სკოლაშ დუმარსხუაფალი, საქორთუოშ დოინალაფირი მოქარანე, ფილოლოგიაშ მენცერობაშ დოქტორი, პროფესორი.
დებადჷ 1989 წანას ოფუტე საჩიქობავოს, სანაკიშ რაიონს, სამარგალოს. 1922 წ. გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი (ქსუ). 1926-33 წანეფს რდჷ ქსუ-შ დოცენტი, უკულიანი წანეფს, რინაშ ეკონიაშახ, თე უნივერსიტიშ პროფესორი. 1933-60 წანეფს დუდმახვენჯენდ ქსუ-შ კავკასიოლოგიაშ კათედრას. 1929 წანას მიღჷ ფილოლოგიაშ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი.
1936-85 წანეფს ქართიშ ნინეფიშმენცარობაშ ინსტიტუტიშ იბერიულ-კავკასიური ნინეფიშ გჷნართაშ გამგე რდჷ, 1950-52 წანეფს თე ინსტიტუტიშ დირექტორი. 1941 წანას პატჷნი არნოლდ გეგშაგორეს საქორთუოშ მენცარობაშ აკადემიაშ ართ-ართი აკადემიკოსო. 1950-63 წანეფს აკადემიაშ პრეზიდიუმიშ მაკათური რდჷ.
პროფესორი ჩიქობავა რდჷ ბერლინიშ უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი (1960), დიდი ბრიტანეთიშ ომაფე ფილოლოგიური ჯარალუაში საპატიო მაკათური (1968), საქორთუოშ სახენწჷფო პრემიაშ ლაურეატი (1971), მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ლომონოსოვიშ პრემიაშ ლაურეატი (1951).
არნოლდ ჩიქობავაშ მენცარული გითოგორუაშ ჯინჯი თემეფი რდჷ:
არნოლდ ჩიქობავა რდჷ სუმოშიშახ მენცარულ-კილაგორუა ნახანდაშ, ათნეფშე ვითაანთხ მონოგრაფიაშ ავტორი, ოირქიანე მენცარული ჟურნალიშ „იბერიულ- კავკასიური ნინათმენცარობაშ მაწარმოწანეშ“ (თე ჟამს „იბერიულ-კავკასიურ ნინათმენცერობაშ“) დუმარსხუაფალი დო უთირალი თარი რედაქტორი. დოღურჷ 1985 წანას ქართის. დასაფულებური რე ქსუ-შ ბაღის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუ ნინეფიშმენცარეფი კატეგორია:დუნაბადი 1898 კატეგორია:ნაღურა 1985
ქ
ქ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ქან“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
გვანდრა (წყარმალუ)
გვანდრა — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, კოდორიშ ართ-ართი ოდუდე. სიგინძა რე 26 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 204 კვ.კმ. ოდუდე უღჷ გვალა გვანდრაშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2370 მ-ს. ირდუ თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარიშ სიმორჩილე — ზოთონჯის. ოშქაშე მიარეწანური ხარჯი რე 19,8 მ.კუბ./წმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ხენერალ-კარერა (ტობა)
200px|thumb|right|ტობა ბუენოს აირესი ბუენოს-აირესი (Lago Buenos Aires) ვარა ხენერალ-კარერა (Lago General Carrera) — ჯიშთური ბადებაშ ტობა პატაგონიაშ ანდეფს, ჩილეშ დო არგენტინაშ თანჯას (ობჟათე ამერიკა), ზუღაშ დონეშე 215 მეტრას. ფართობი რე 2 400 კმ.კვ. ბჟადალ ფიორდული წყარპიჯი კვათჷნს ანდეფიშ ოორუე კართეეფს, განიერი ობჟათე წყარპიჯიშ პლატოს იდვალუაფუ დო მორენეფით რე მუკოხურგილი. ტობაშ წყარი წყარმალუ ბეიკერით რჩქალ ოკიანეს დო რიო-დესეადოთ ატლანტიშ ოკიანეს აკათუ.
ლიტერატურა
ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხასჷლა 553-554, ქართი, 1977 წანა.
კატეგორია:ტობეფი
ჰ
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ვილაკოტა
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ვილაკოტაშ ალმაშარული ფოტო ვილაკოტა — ტობა ობჟათე ამერიკაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის, პერუს. იდვალუაფუ ტაკნაშ რეგიონს.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:პერუშ ტობეფი
ჯიღაურა
ჯიღაურა — ოფუტე საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის. აშაძჷ მუხრან-საგურამოშ დჷკის, წყარმალუ თეზამიშ (არაგვიშ კვარჩხანი ნადუ) მარძგვან ოძგაშეს. ზუღაშ დონეშე 580 მეტრა სიმაღალას. გოძვენა მცხეთაშახ 15 კილომეტრი. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 175 კოჩი
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კაჰოკია
კაჰოკია – ოორუე ამერიკაშ ინდიარეფიშ ყორღანი ააშ-ს. იდვალუაფუ ნოღა კოლინსვილიშ ხოლოს, წყარმალუ მისისიპიშ წყარპიჯის, ნოღა სენტ-ლუისიშ მანგას, ილინოისიშ შტატის.
რე მისისიფიშ კულტურაშ (VII-XIII ოო.) შხუ დო ართ-ართი უშანულამაში არქეოლოგიური ობიექტი.
1982 წანას კაჰოკია იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ააშ-ს
ჱ
ჱ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ეჲ“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
კალიმანტანი
thumb|300px|კოკიშ გეოპოლიტიკური დორთუალა კალიმანტანი (ინდონეზ. Kalimantan, თაშნეშე ბორნეო (მალ. Borneo)) — მოსოფელს სიდიდათ მასუმა კოკი; აკა კოკი, ნამუსჷთ სუმი სახენწჷფო ირთჷნ: ინდონეზია, მალაიზია დო ბრუნეი. კოკიშ ფართობიე — 743 330 კმ². კოკი იდვალუაფუ მალაიშ არქიპელაგიშ ცენტრის, ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას.
კოკიშ უდიდაში ნორთიე ადმინისტრაციული რეგიონი „კალიმანტანი“ (ინდონეზიაშ აკოდგინალუას), ნამუთ 4 პროვინციათ ირთუ.
ისტორია
XV ოშწანურას კოკიქ ზოხორინელქ იჸუ ინდონეზიაშ იმპერიაშე. ინდუისტური სახენწჷფოშ ხემანჯღვერი ნაგარა დიპა, მახორუ კილიმანტანს ჯუნგჯუნგ ბუი, ოსურო აჸუნჷ იავანიაშ პრინც სურიანატის, თინეფი ართო მართუნდეს სახენწჷფოს.
ოორუე კალიმანტანი XV-შე XVII ოშწანურაშახ ბრუნეიშ სასულთნოშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. 1703 წანას კოკიშ დიდი ნორთიქ გეგნაჩჷ სულთან სულუს, ობჟათე ფილიპინეფს მადვალუს. 1857 წანას, სულთანქ სულუ ჯამალულ ახლამ კირამიქ (1863—1881), ოორუე კალიმანტანი არენდათ გეგნოჩჷ ბრიტანულ კომპანიას. თე ნორთი ამდღა მალაიზიაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს. ტერიტორიაშ დინოხოლენი ნორთიქ უცხოარეფით დიხორჷ. ალმახანას კოკის 3 სახენწჷფო ართიანს უხურგანს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბრუნეი კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი კატეგორია:მალაიზიაშ კოკეფი კატეგორია:ბრუნეიშ კოკეფი
ტელსენიშ დეპარტამენტი
ტელსენიშ დეპარტამენტი (Departamento Telsen) — დეპარტამენტი არგენტინას, ჩუბუტიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 1 644 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 19 893 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ტელსენი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ჲ
ჲ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ჲე“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
უაიტუნასი
უაიტუნასი (Lago Huaytunas) — ტობა ბოლივიას, ბენიშ დეპარტამენტიშ იაკუმაშ პროვინციას. იდვალუაფუ ზუღაშ გეეშე 146 მეტრას. ტობაშ ფართობი 329.5 კმ² რე. სიგჷნძა 35 კმ-ს აკმადგინანს, სიგანა — 16 კმ-ს. წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷნძა 165 კმ რე. ტობას აშაძჷ ჟირი კოკი.
ანდრეს ინიესტა
ანდრეს ინიესტა ლუხანი (დ. 11 მესი, 1984) — ესპანარი მობურთე, ნამუთ ლაჸაფენს „ვისელ კობეშ“ ცენტრალური ოშქაშემათხილეშ პოზიციას.
უაიტუნასი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ ტობეფი
ჳ
ჳ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ჳე“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ჯვარმოცუნაფა
მინი|იოსეშ ჯვარმოცუნაფა, [[ჰიერონიმუს ბოსხიშ ნახანტა]] ჯვარმოცუნაფა — ღურათ საჯებაშ უჯვეშაში მეთოდი, ნამუშ ბორჯისჷთ დასაჯაფალს გეთმიოკირანა ვარდა ლისმარით გეთმიოჭკადანა ჯაშ განიერი ჯვარს დო გეთმიტენა თის მუკობუნაფილს ღურაშახ. თე მეთოდი რომიშ იმპერიას ღურათ საჯებაშ ძალამ გოფაჩილი დო გიშაკერძაფილი არდებელი ფორმა რდჷ, მარა მოგე მეთოდეფი შხვა უჯვეშაშ კულტურეფს ხოლო არსებენდჷ. ჯვარმოცუნაფას გიშაკერძაფილი შანულობა უღუ ქირსიანობაშო, ნამუშ მეჯინათ, იოსე ქირსე ჯვარმოცუნაფილქ იჸუ, მარა უკული გენათ. თეშ გეშა ჯვარი ვარდა ჯვარმოცუნაფაქ ქირისანობაშ უთარაში სიმბოლოთ გჷნირთჷ.
ოსკარი საუჯგუშო რეჟისორიშო
ოსკარი საუჯგუშო რეჟისორიშო — ართ-ართი ჯილდო ოსკარიშ დოჯილდაფას, ნამუთ იმანჯებუ ირწანურო ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს. ჯილდოს ამერიკაშ კინემატოგრაფიულ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემია გჷნმოჩანს კინემატოგრაფიას მახანდე რეჟისორეფს. არძაშე უმოსი, 4 ჯილდო მეღებულჷ აფჷ ჯონ ფორდის, არძაშე უმოსი 12 ნომინაცია - უილიამ უაილერს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოსკარი
უ̂
უ̂ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „უბრჯგუ“.
2 გერგობათუთა
2 გერგობათუთა (ნოემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 306-ა დღა (ნარკი წანეფს — 307-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჸუჯი
ლიტერატურა
კატეგორია:ადამიერიშ ანატომია კატეგორია:ჸუჯი კატეგორია:რჩქილა კატეგორია:გინაფეფიშ ორგანოეფი
ტრაპიზონიშ იმპერია
thumb|ტრაპიზონიშ იმპერია
ტრაპიზონიშ იმპერია (Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας) — სახენწჷფო ბიზანტიაშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკული, რდჷ 1204 წანაშე 1461 წანაშა.
ისტორია
ტრაპიზონიშ იმპერიაქ დირსხუ 1204 წანაშ პირელს, ალექსი კომნენოსიშ გამა. ალექსი კომნენოსეფიშ დინასტიაშ ეკონია გაამა კოჩი ანდრონიკე I-იშ გამნარყი ორდჷ. დორსხუალაშ ბორჯის იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშართჷ ნოღა ტრაპზონქ დო მუკი–მუკი ტერიტორიეფქ. იმპერიაშ დორცხუალაშ ართ-ართი გურმოჭვე დო მაკორნაფალი საქორთუოშ მაფა თამარი რდჷ, დასურო საქორთუოშ გოულაშ სფეროთ ქოთ იჸუ ტრაპიზონქ.
1235 წანას ბიზანტიაშ იმპერატორი ანდრონიკე I დოჸვილეს, მუში ქომოლსქუა მანუელი დაჸვერებული რდჷ, ნამუქჷთ ჭიჭე ხანიშ უკული ქოთ დოღურუ. ალექსი დო მუში ჯიმა დავითი დიდაქ საქორთუოშა მიდეჸუნუ.
ალექსი კომნენოსი საქორთუოშ სამაფო ფანიაწკჷმა დოხოლაფირი პიროვნება რდჷ. დიდამუში საქორთუოშ მაფაშ გიორგი III-შ ოსურსქუა რუსუდანი ორდჷ.
XIII ოშწანურაშ გიოჭყაფუს, იმპერიაშ აკოდგინალაფაშა მიშმურს ყირიმიშ კოკიშ ტერიტორიეფი.
სქოლიო
კატეგორია:ტრაპიზონიშ იმპერია კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი კატეგორია:თურქეთიშ ისტორია კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერია
წილკანი (მცხეთაშ მუნიციპალიტეტი)
წილკანი — ოფუტე საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის, თემიშ ცენტრი (ოფუტე ერედა.) აშაძჷ მუხრანიშ დჷკის. წყარმალუ ნარეკვავიშ კვარჩხან ოძგაშეს. გოძვენა მცხეთაშახ 10 კილომეტრი. ზუღაშ დონეშე 560 მეტრას. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით ოფუტეს ოხორანს 3590 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ლაკარიშ ტობა
ლაკარიშ ტობა — ჯიშთური გორჩქინაშ ტობა არგენტინას, ნეუკენიშ პროვინციას. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 630 მეტრას, ჭიჭე ნოღა სან-მარტინ-დე-ლოს-ანდესიშ მუკი-მუკის. მუჭოთ არგენტინაშ ანდეფიშ შხვა ბრელი ტობა, თე ტობაშეთ ჩილეშ ტერიტორიაშა მიშმურს წყარმალუ (უაუმი). 1902 წანაშახ, თე ტობას თხულენდჷ ჩილე.
ტობაშ ფართობი რე 55 კმ², ოშქაშე სიტომბა — 167 მ, მაქსიმალური სიტომბა — 277 მ.
რესურსეფი ინტერნეტის
მინი|center|600პქ|ტობაშ პანორამა
კალამუჩიტაშ დეპარტამენტი
კალამუჩიტაშ დეპარტამენტი (Departamento Calamuchita) — დეპარტამენტი არგენტინას, კორდობაშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 45 418 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 4 642 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა სან-აგუსტინი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
დიამანტინა (მინას-ჟერაისი)
დიამანტინა — ნოღა ბრაზილიას, მინას-ჟერაისიშ შტატის. მუში ფართობი აკმადგინანს 3. 870 კმ²-ს, მახორობა — 44. 746 ადამიერს (2006).
არიალ-დო-ტიხუკო, მუჭოთ ნოღას დუდშენო უძახჷდეს, ეკიდილქ იჸუ დიო ხოლო კოლონიურ ფარანს, მა-18 ოშწანურაშ დაჭყაფუს. XVIII-XIX ოშწანურეფს ნოღა ალმასიშ მაღაროეფიშ ცენტრი რდჷ, თაურეშე მოურს მუში ამდღარი ჯოხო.
კაზირანგიშ ნაციონალური პარკი
კაზირანგიშ ნაციონალური პარკი (ჰინდი কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান) – ნაციონალური პარკი ინდოეთიშ ასამიშ შტატის. იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი 1985 წანაშე.
პარკი დორსხუაფილიე 1905 წანას. თიშ დორსხუაფას შანულამი როლი ილაჸაფჷ ბარონესა მერი კერზონქ, ინდოეთიშ ვიცე-მაფაშ ჯორჯ კერზონიშ ჩილქ.
დიამანტინა (მინას-ჟერაისი)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას
კაზირანგიშ ნაციონალური პარკი
პარკიშ ფართობი აკმადგინანც 42,996 ჰექტარც. პარკის რე უსქვამაში ტროპიკული ტყალეფი. მოსოფელიშ მასშტაბით ჩინებუანობა პარკის მოუღჷ თიქ, ნამდა თაქ რე არძოშე დიდი ირონი დოხორინი ართქამი ხვალექალეფიშ, პარკიშ ტერიტორიას თაშნეშე ხე ჸილო, მუნჭყვი, ლაფშა თუნთი, ბენგალური კატუ, გაური დო მიარე შხვა ლჷხჷმი ნოტყეფი. ედომუშამო პარკის რე 30 ბუნაშე უმოსი ძუძუშმაწუალი, ნამუეფშეთ 15 მიშაჸონაფილიე ჭითა წიგნიშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის კატეგორია:ინდოეთიშ ნაციონალური პარკეფი
ვიჯა
ვიჯა — ნოღა დო რაიონი თურქეთიშ რიზეშ პროვინციას, ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს, ისტორიულ ლაზონას, უჩა ზუღაპიჯიშ ობჟათეჸურე, კაჩკარიშ გვალეფიშ კართეს.
ეტიმოლოგია
ვიჯაშ ეტიმოლოგია ჯგირო დოგურაფილი ვა რე, მარა ისხუნუაფჷ ვერსია, ნამდა „ვიჯა“ იდენტურიე ქორთული „ვეძა“-შ, მუთ დიხაშე ეშმალჷ ტიბჷ წყარს შანენს. ლინგვისტური კანონზომიერაფაშ მეჯინათ თაშ რე დო ვიჯაშ რაიონი ხოლო ეფშა რე თეჯგურა ტიბჷ წყართოლეფით.
გეოგრაფია
ვიჯაშ რაიონიშ უმენტაში ნორთი გვალას მეუღჷ. ჰავა ლიბჷ დო ტიბჷ რე, ჩანს უჩა ზუღაპიჯიშ კლიმატშო ოსქვებური ჯალეფი დო ტყალეფი. ბჟაეიოლშე არტაშენი უხურგანს, ბჟადალშე ჰემშინი (ტამპური), ჩაიელი (მაპავრი) დო იქიზდერე (ხურასი), ოორუეჸურე ათინა დო ობჟათეჸურე იუსუფელი დო ისპირი. ვიჯაშ რაიონიშ ტერიტორიას მოურს ღალეფი: ფურტონა, ხალა, ელევითი, პალოვითი დო შხვა. ვიჯაშ რაიონს ანდა დიდი გვალა რე: კაჩკარი, ელევითი, აბუცორი, ვერჩენიკი.
ისტორია
ვიჯა კოლხეთიშ დო ეგრისიშ ომაფეეფშა, უკული ტრაპიზონიშ იმპერიაშა მიშმეშჷ. 1509 წანას ოსმალეთიშ იმპერიაშ ხეშა გინილჷ.
მახორობა
2011 წანაშ ეჭარუათ ვიჯაშ რაიონს სქიდუდჷ 6083 კოჩი, თაჸურეშე 1313 ნოღას. მახორუეფიშ 70% ჰემშინი რე, დოსქილადირი ლაზეფი.
ტერიოტრიული მონწყუალა
ვიჯაშ ნოღა 5 მაჰალეშე(განობაშე) აკმოდირთუ:
ვიჯაშ რაიონი 20 ოფუტეშე აკმოდირთუ, თაჸურეშე 7 ლაზური რე დო 13 ჰემშინური.
ლაზური ოფუტეეფი
ჴ
ჴ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ჴარ“.
ვიჯა
ტერიოტრიული მონწყუალა
ჰემშინური ოფუტეეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი
ბრიტანეთიშ მუზეუმი (ლონდონი)
thumb|300px|მუზეუმიშ ფასადი thumb|300px|[[ნორმან ფოსტერიშ ბრიტანეთიშ მუზეუმიშ დიდი ოზეშ ორთვალი]] ბრიტანეთიშ მუზეუმი ლონდონს დიდი ბრიტანეთის, თაშნეშე მუჭოთ მოსოფელს, ადამიერიშ ისტორიაშ დო კულტურაშ უდიდაში დო უშანულამაში მუზეუმი რე. მოსოფელიშ უჯვეშაშ მუზეუმქ გიჭყჷ 1753 წანას დო უმოსო აკმოდირთუდჷ მენცარ-ფიზიკოსი სერ ჰანს სლოანიშ კოლექციაშე. მუზეუმქ მაართათ გინწყჷ 1759 წანაშ 15 ღურთუთას მონტეგი-ჰაუზის, ბულმსბერს, თეჟამიშ მუზეუმიშ ნოდგჷმიშ აბანს.
ბრიტანეთიშ მუზეუმს იჩუალუაფუ შკვით მილიონშე უმოსი ობიექტი, ნამუთ რე ადამიერეფიშ მოდგჷმაშ კულტურაშ ისტორიაშ დოკუმენტური ნიბთტკიცება მუში გოჭყაფაშე ამდღარშახ. მინუშეფიშ დიდი ნორთი დიხაშთუდონი ოთხილუს იჩუალუაფუ გჷმაფინალი აბანეფიშ უბაღინელობაშ გეშა.
ბრიტანეთიშ მუზეუმშა, თეში მუჭოთ ბრიტანეთიშ შხვა გალერეეფშა, მინულა უფასო რე, მარა კანკალე სპეციალური კუნტახანური გჷმოფინუეფი ფასიანი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მუზეუმეფი
ჵ
ჵ — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ჰოე“.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
3 გერგობათუთა
3 გერგობათუთა (ნოემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 307-ა დღა (ნარკი წანეფს — 308-ო დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჹ
ჹ — ქორთული ანბანიშ ასო.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ვისკონსინი
120px|right 120px|right უისკონსინი (Wisconsin) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ ოორუე-ბჟაეიოლიშ ცენტრალურ რეგიონს. ჯოხო ინდიარეფიშ ნინაშა „დოლოშ აკანს“ შანენს. 1634 წანას გიმირკვიუ ჟან ნიკოლქ, 1670 – დირსხუ მუჭოთ ახალი საფრანგეთიშ ნორთი. 1763 - ფრანგეფქ დუთმეს ინგლისარეფს. 1783 – ააშ-იშ ტერიტორია. 1848-შე ააშ-იშ შტატი რე.
კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფი
ბეოვულფი
ბეოვულფი (ჯვ. ინგლ. Beowulf „ფსკაშ გერი“, ვარა „თუნთი“ ) — ჯვეშსაქსონური ეპიკური პოემა, ნამუდგაშ ქიმინჯალა მუთმოხვადჷ სკანდინავიას, ანგლეფიშ ბრიტანეთშა გინოხორაფაშახ. დუდჯოხო გედვალირი რე თარი გერგეზიშ პატიოჩამალო. ტექსტიქ აკიქიმინჷ VIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ოდო უკული ქირსიანობაშ გოფაჩუაშ გეშა, ტექსტიქ მუსხიშახჷრენ დითირუ. ჩქინშახ მოჭირინაფილიე ხვალე XI ოშწანურაშ ეგზემპლარი, ნამუქჷთ დახე მედინჷ რიჩარდ კოტონიშ ბიბლიოთეკას გორჩქინელი დაჩხირიშ გეშა 1731 წანას.
სქოლიო
კატეგორია:ანგლო-საქსონური მითოლოგია კატეგორია:ინგლისური ლიტერატურული ნაწარმებეფი კატეგორია:ეპოსი
ჺ
ჺ — ქორთული ანბანიშ ასო.
კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ქირსეშ ზისხირი
thumb|ქირსეშ წიმინდე ზისხირი, [[ბელგია, წიმინდე ზისხირიშ ბაზილიკა]] thumb|ირსეშ წიმინდე ზისხირი, [[იტალია, Basilica di Sant'Andrea di_Mantova]] ქირსეშ ზისხირი — ქირსიანული თეოლოგიაშ მეჯინათ ზისხირი, ნამუქჷთ დოწუ იოსე ქირსეშ ჯვარმოცუნაფაშ ბორჯის დო თაშნეშე თი ზისხირი ხოლო, ნამუსჷთ ევქარისტიაშ ბორჯის მორწუმეეფი ღებულენა ღვინიშ სახეთ.
ისტორია
გინოჩამაშ მეჯინათ, ქირსეშ ზისხირი ჯვარმოცუნაფაშ ბორჯის მუსხირენ აბანს ფიგურირენს:
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:ქირსიანობა კატეგორია:ქირსიანული სიწიმინდეეფი
კრუს-დელ-ეხეშ დეპარტამენტი
კრუს-დელ-ეხეშ დეპარტამენტი (Departamento Cruz del Eje) — დეპარტამენტი არგენტინას, კორდობაშ პროვინციას.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კრუს-დელ-ეხე.
ჰამბერიშ ხინჯი
thumb|350px|ჰამბერიშ ხინჯი ჰამბერიშ ხინჯი (ინგლ. Humber Bridge) — სიდიდათ მაანთხა ართფსუამი ბონდი მოსოფელს; იდვალუაფუ კინგსტონ–აპონ–ჰალწკჷმა, ინგლისი. ხინჯი გინოზინდილიე ჰამბერიშ (ორთაშობური წყაროჩუაშე გოჭყაფილი წყარმალუეფიშ ტრენტიშ დო უზიშით) ბარტონ–აპონ–ჰამბერიშ დო ჰესლიშ შქას დო აკმაშქვანც იორკშირიშ ისტ–რაიდინს დო ოორუე ლინკოლნშირს.
ხინჯიშ კიდანჯუაშ გეგმაქ დუდშენო 1930–ამ წანეფც იქიმინჷ, უკული გჷნიქიმინჷ 1955 წანას, მორო სამუშეფი 1972 წანაშ 26 კვირკვეშახ ვა დოჭყაფე. ხინჯი საბოლოოთ 1981 წანაშ 1 კვირკვეს დიაფალქ გონწყჷ ოფიციალურო. პროექტიშ კონსულტანტი–ინჟინერეფი ორდეს ფრიმენ ფოქს & პარტნიორეფი (თეჟამიშ ჰაიდერი).
ხინჯიშ ცენტრალური ფსუა 1410 მეტრა რე, ოდო ედომუშამი სიგჷრძა 2220 მ. ჰამბერიშ ხინჯი მოსოფელს არძოშე გჷნძე ართფსუამი ბონდი რდჷ 16 წანაშ მალობას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბონდეფი კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ხინჯეფი
ლეონიდ ბრეჟნევი
thumb|200px|ლეონიდ ბრეჟნევი ლეონიდ ილიაშ სქი ბრეჟნევი (რუს. Брежнев, Леонид Ильич); (დ. 19 ქირსეთუთა, 1906, კამენსკოე, ამდღარი დნეპროძერჟინსკი (უკრაინა) ― ღ. 10 ქირსეთუთა, 1982, მოსკოვი, სსრრ) ― სსრრ-შ კომუნისტური პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ მაართა მელამოსე (1964 წანაშე), 1966 წანაშე გენერალური მელამოსე დო სსრრ-შ უმაღლესი სხუნუშ პრეზიდიუმიშ დუდმახვენჯი 1960-64 წანეფს დო 1977-82 წანეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეფი კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:სსრრ-იშ ლიდერეფი კატეგორია:დუნაბადი 1906 კატეგორია:ნაღურა 1982
გუგენჰაიმიშ მუზეუმი (ბილბაო)
thumb|300px|მუზეუმიშ ფასადიშ დეტალი ბილბაოშ გუგენჰაიმიშ მუზეუმი — ალმახანური ხელუანობაშ მუზეუმი ბილბაოს, ბასკეთის, ესპანეთის. თენა ართ-ართი რე სოლომონ გუგენჰაიმიშ ფონდიშ მუზეუმეფშე.
ნოდგჷმიშ სტრუქტურაშ პროექტი ორხველჷ ფრენკ გერიშ არქიტექტურულ ფირმას, ჯარალუაშო 1997 წანას გინწყჷ. მუზეუმიშ ნოდგჷმიშ დიზაინი დო კონსტრუქცია ფრენკ გერიშ სტილიშ დო მეთოდიშ დოგურაფაშ ომინუშე მაგალითი რე. გერიშ შხვა ნახანდეფსალო მუზეუმიშ სტრუქტურა აკმოდირთუ რადიკალურო ნოგაფი ორგანული კონტურეფშე. მუზეუმიშ ნოდგჷმს ნამთინი ბირტყა ჟიდოხი ვაუღჷ თელ სტრუქტურას. ნოდგჷმიშ ნორთის კვათჷნს ავტოსტრადა დო სტრუქტურაშ უდიდაში ნორთი ფორილი რე თხჷთხჷ ტიტანიუმიშ პანელეფით.
thumb|left|ჯეფ კუნსიშ ლაკვი, 1992. ნოდგჷმი, ნამუთ ოპორტე ნოღას გედგჷ, შორშე ერქემამ გემს ქოგჷ. მუში სინთეშ ემასხჷლიტარი პანელეფი ჩხომიშ ქერცას გჷ, მუთ რე გჷმოძახინი გერიშ დიზაინს გომაჟირაფადი შხვა ორგანული ფორმეფიშ დო აკმიწყორუ წყარმალუ ნერვიონწკჷმა, ნამუშ წყარპიჯისსჷთ თინა იდვალუაფუ.
თაშნეშე გერიშ სტილშო ტიპიურო ნოდგჷმი ტექნოლოგიაშ პერიოდიშ უნიკალური პროდუქტი რე. ნოდგჷმიშ კონსტრუქციაშ ქიმინუას უდიდაში თია მეუძღვინს კომპიუტერულ გრაფიკას დო ვიზუალიზაციეფს. კომპიუტერულ სიმულაციეფქ შელებუანობა მეჩჷ ინჟინერეფს უღოლამუდესკო თიცალი ფორმეფი, ნამუთ ორდოიანი პერიოდიშ არქიტექტორეფშო დახე უმეუჭირინდაფუ რდჷ. კონსტრუქციაშ ეგაფაშ ბორჯის ქუაშ პანელეფქ ლაზერით იჸუ ჭკირილქ.
მუზეუმშო თე აბანქ იჸუ გჷშაგორილქ ნოღა ბილბაოშ დო ედომუშამო ბასკეთიშ ეკონომიკური დო კულტურული გინოხალისაფაშ ცადებაშ პროექტიშ დინოხოლე. მუზეუმიშ გონწყჷმაშე ბილბაოქ ხეთე ტურისტეფიშ პოპულარულ აბანო გინირთჷ. მუჭოთ იჩიებუნან, მუზეუმქ ბილბაო მოსოფელიშ რუკას ქიგიოხუნუ. 500px|thumb|center|მუზეუმიშ გინაჯინუ წყარმალუშე
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მუზეუმეფი კატეგორია:ბილბაო კატეგორია:დეკონსტრუქტივიზმი
ახალი წანა
thumb|250px|საახალწანო ნოჯიშ ჯა როკფელერიშ პლაზას ნიუ-იორკის. ახალი წანა — დღახუ ანდა კულტურას აკანურო ეჭოფილი კალენდარიშ მეჯინათ, ნამუთ მუნმურს წანაშ ეკონია დღაშენო მუმალი წანაშ მაართა დღაშა გჷნულაშ შვანს. გრიგორიანული კალენდარიშ მეჯინათ ახალი წანა მუნმურს მაართა ღურთუთას.
სქოლიო
კატეგორია:კალენდარი კატეგორია:დღახუეფი
ისჩილინიშ დეპარტამენტი
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 30 105 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 5 123 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა დეან-ფუნესი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
როდენიშ მუზეუმი (პარიზი)
როდენიშ მუზეუმი (ფრანგ. Musée Rodin) პარიზის, საფრანგეთის, გინწყჷ 1919 წანას სასუმარო ბირონს დო მუშ მუკი-მუკის. თაქ გჷმოფინილი რე ფრანგი სკულპტორიშ, ოგიუსტ როდენიშ ნახანდეფი.
როდენი სასუმარო ბირონს ოხორანდჷ 1908 წანაშე დო უკული თელი მუში დორხველი სკულპტურეფიშ კოლექცია (ვინსენტ ვან გოგიშ დო პეირ-აუგუსტ რენუარიშ ტილოეფწკჷმა ართო) საფრანგეთიშ სახენწჷფოს გეგნოჩჷ თი პიჯალათ, ნამდა თარობა სასუმაროშ ნოდგჷმს მუშ ნახანდეფშა მეძღვინელ მუზეუმო გინართინუანდჷ.
მუზეუმს თაშნეშე გარჩქჷ ოთახი, ნამუთ კამილ კლოდეშ ნახანდეფშა რე მეძღვინილი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მუზეუმეფი კატეგორია:საფრანგეთიშ მუზეუმეფი
ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი
ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი (ინგლისურო The United States of America, USA, თაშნეშე უძახჷნა აკოართაფილ შტატეფს, ააშ-ს, შტატეფს დო ამერიკას) — ფედერალური სახენწჷფო, ნამუთ იკათუანს 50 შტატის დო ართ ფედერალურ ოლქის. ქიანაშ ტერიტორიაშ ჯინჯი ნორთი მილარე ოორუე ამერიკაშ ცენტრალურ ნორთის, კონტინენტის იდვალუაფუ 49 შტატი. აკოართაფილ შტატეფს ოორუეშე უხურგანს კანადა, ობჟათეშე — მექსიკა. ქიანა აშაძჷ ჟირ ოკიანე შქას. შტატი ალასკა იდვალუაფუ კონტინეტიშ უშორაშ ძგას, კანადაშ ბჟადალშე დო რუსეთიშ ბჟაეიოლშე. რუსეთწკჷმა მერსხუაფა შილებე ბერინგიშ საროტით. შტატი ჰავაი რე არქიპელაგი რჩქალი ოკიანეშ ცენტრალურ ნორთის. თაშნეშე ქიანას ორხველჷ ტერიტორიეფი კარიბიშ ზუღას დო რჩქალ ოკიანეს.
ქიანაშ მონძე მახორობა აზიური ბადებაშ რე, ნამუეფქჷთ ვითოშალათ წანეფიშ წოხოლე გჷნიხორეს თაქი. აკოართაფილი შტატეფი გაჭყჷ ვითოსუმ ბრიტანულ კოლონიაქ. 1776 წანაშ 4 კვირკვეს მუნეფქ დუდი ზოხორინელო გეგჷმაცხადეს. თეს მაჸუნუ ლჷმაქ ზოხორინელობაშო ბრიტანეთიშ იმპერიაწკჷმა. 1787 წანაშ 17ეკენიას ქიმიღეს ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ კონსტიტუცია.
გეოგრაფია
სახენწჷფო იდვალუფუ ოორუე ამერიკას, ნამუთ გჷნოზინდილი რე ატლანტიშ ოკიანეშე რჩქალ ოკიანეშა. იკათუანს ტერიტორიულო დოშორაფილ ალასკაშ დო ჰავაიშ შტატეფს. ააშ-ს ორხველჷ ხოლო კოკეფი რჩქალ ოკიანეს (გუამი, პუერტო-რიკო დო შხვეფი).
ადმინისტრაციული დორთუალა
thumb|[[ჩე ჸუდე|პრეზიდენტიშ რეზიდენცია]] thumb|[[კაპიტოლიუმი (ვაშინგტონი)|კაპიტოლიუმი]]
ააშ ფედერაციული რესპუბლიკა რე, ნამუშ სუბიექტეფი რე 50 შტატი (State). თეშ მოხ, აპალუ ართი ფედერალური ოლქი (კოლუმბია) დო 14 დოჸუნელი ტერიტორია (პუერტო-რიკო დო შხვეფი). ფედერაციაშ სუბიექტეფი გეოგრაფიულო 9 რეგიონს აკმოქიმინუნა. თენეფი რე:
დოჸუნელი (უმკურსხუ) ტერიტორიეფი
ააშ-იშ დორხველობას რე თაშნეშე 15 შხვადოშხვა სტატუსიშ ტერიტორია:
სქოლიო
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი კატეგორია:დიდი ბრუოიანიშ ქიანეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
აცტეკეფი
220პქ|მინი|მარჯვნივ|აცტეკეფიშ პირამიდა მექსიკას აცტეკეფი — ინდიარი კათა ცენტრალურ მექსიკას, ნამუთ არსებენდჷ მავითაანთხა-მავითაამშვა ოშწანურეფს. აცტეკეფიშ ცივილიზაცია ნდიდარი რდჷ მითოლოგიათ დო კულტურული მონძეობათ. ნანანოღა ტენონჩტიტლანი რდჷ, ნამუთ ტესკოკოშ ტობას რდჷ ენწყუაფილი, ზუსტას თექ, სოდეთ ასე ნოღა მეხიკო რე.
ტერმინოლოგია
აცტეკეფიშ ოდაბადურ ნინაშე — ნაუატლიშე ზიტყვა ,,აცტეკა" ზიტყვა-ზიტყვათ შანენს ,,მიდგარენი აცტლანაშე", ენა მითოლოგიური აბანი რდჷ სოდგარენ ოორუეს. ზიტყვას, ნამუთ ასე გიმირინუანა ტერმინ ,,აცტეკეფი", ნამუთ აართამენს კათეფს, ნამუთ ართიანწკჷმა მერსხილი რდეს ვაჭრუათ, წესეფით, რელიგიათ დო ნინათ, მაართათ დაკვიდრეს ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტიქ (Alexander von Humboldt) დო მავითოჩხორო ოშწანურაშ მექსიკარ მენცარეფქ, გაგშუსხუნდესკო ართიანშე ასეიანი მექსიკარეფი დო ჯვეში ინდიარეფი. აცტეკეფი მუნეფიშ დუს უძახჷდეს ,,მეშიკა", ვარდა ,,ტენოჩკა" დო ,,ტლალტელოლკა".
ზიტყვა ,,მეშიკა"-ს, სოჸურეშე მოურს ტერმინი ,,მექსიკა", შხვადოშხვანერო ნწყჷნა. ნაიატლიშ ნინაშე თენა შანენს "ბჟას", ათე ჯოხო ჯოხოდჷ აცტეკეფიშ უნჩაშ მეშიტლის, (მეკსიტლი, მეკშტლი), თაშ ჯოხო წყარიშ ჩანარს ხოლო, ნამუთ ტესკოკოშ ტობას ირდუნ. არძაშ უმოსი ჩინებული თარჯიმანი ნაიატლიშ ნინაშმიგელ ლეონ-პორტილია (ესპ. Miguel León-Portilla) ნ მუჭო, თე ზიტყვა შანენს ,,გვერდ თუთას" სიტყვაშე ,,მეტცტლი" (მეკსტლი, მეცტლი, მეშტლი, მეტჩტლი — თუთა) დო ,,ხიჩტლი"(გვერდი). მუნეფიშ ჯოხო ,,ტენოჩკი", შილებე მოურდას ხოლო ართ ლეგენდარული უნჩაშიშ ტენოჩაშ ჯოხოშე.
ლეგენდეფი დო ტრადიციეფი
აცტეკეფიშ შხვადოშხვანერი კულტურა ართიანწკჷმა მერსხილი რე თარი კულტურული კომპლექსით, ნამუსჷთ ,,ნაია"(nahua) ჯოხონ, ნამუთ თინეფიშ საართო ნინას შანენს. ლეგენდაშ მეჯინათ, შხვადოშხვა ბუნეფქ, ნამუქჷთ უკული აცტეკეფი აკარსხიის, ტესკოკოშ ტობაწკჷმა მორთეს ოორუეშე. თე ტობაშ აბანდვალა ასე ჩინებული რე, თინა ასეიანი მეხიკოშ შქას რდჷ, მარა დოზუსტაფათ იშენი ვამჩქუნა სოურეშე მოურს აცტეკეფიშ კათა. ლეგენდა მეჩიებუნა, მუჭო აცტეკეფიშ ჯვეშეფქ ოორუეშე მორთეს, თი აბანშე, ნამუსჷთ აცტლანი ჯოხოდჷ. ლეგენდაშ მეჯინათ აცტეკეფს ხემანჯღვერენდჷ ღორონთი უიცილოპოჩტლი (აცტეკურო Huitzilopochtli). ჩინებული რე ლეგენდა კიღურაშე (არწივშე), ნამუთ ართ კოკის — კაქტუსის გეხენ დო გვერს ჭკომუნსჷნ, ნამუშ მეჯინათ ათეჯგურა აბანს ოკო დურსხუაფდესკო ახალი ოხორი. თე სცენა, კიღურა ნამუთ გვერს ყინტჷნს, გეხანტილი რე მექსიკაშ შილას. 1256 წანას აცტეკეფქ გაჩენდეს აბანს, ნამუსჷთ ჩაპულტეპეკი ჯოხოდჷ. ექ ინწკჷმა ტყა ჩანდჷ დო თე ტყაშ წოხოლე ტობა ტესკოკო რდჷ. აცტეკეფიშ მულაშახ ტესკოკოშ ტობას ხოლოშიანი დიხეფი გორთილი აფუდეს ართიან შქას მოსამძღე ნოღა-სახენწჷფოეფს. აცტეკეფქ მუნეფიშ ხემანჯღვერო ნოღა ასკაპოცალკოშ უნჩაში აღიარეს, ქჷდიხორეს ჟირ ჭიჭე კოკის დო ეკჷდეს ტლატელოლკო. ტენონჩტიტლანქ (ნოღა ტენოჩაქ) დორსხუაფილქ იჸუ 1325 წანას. იქ არძაშ უმოს გოვითარაფილ კოკო გინირთჷ, ასე თი აბანი მეხიკოშ ცენტრი რე. ლეგენდაშ მეჯინათ მუჟამს აცტეკეფქ მორთეს ანაუაკიშ ხოლოშა, აბანობურ მახორობას ინეფი არძაშ უმოს ცივილიზებულ კათათ მიოჩქუდჷ, მარა აცტეკეფქ გინოჭყვიდეს დუგურუაფდესკო ირფელი; მუნეფქ ეთვისეს ირფელი, მუთ შეულებდეს ემუშებუდესკო (ათვისება) შხვა კათეფშენი. უმენტაშობა ეჭოფეს ტოლტეკეფიშ კულტურაშე (ნამუთ თური რდჷ უმოს ჯვეშ-ტეოტიუაკანაშ ცივილიზაციას). აცტეკეფშო ტოლტეკეფი არძონერი კულტურაშ დჷმარსხუაფალეფი რდეს, ზიტყვა ტოლტეკაიოტლი კულტურაშ სინონიმი რდჷ.
აცტეკეფიშ ლეგენდეფი ტოლტეკეფს მიოჭარანა კეტცაკოატლიშ კულტის, მითიურ ნოღა ტოლლანწკჷმა ართო (ასეიანი ტულა, იდალგოშ შტატი, მექსიკა), ნამუსჷთ თინეფი მიოჭარანდეს უმოს ჯვეშ ტეოტიუაკანეფს. აცტეკეფქ დოთირეს ნამდგარენი ტრადიციეფი მუნეფიშ დორხველი ტრადიციეფით. დოთირეს მუნეფიშ მითი ხოლო ოქიანუშ დორსხუაფაშენი, მით ოთხი დიდი ფარანშენი, თე ოთხხოლო ფარანიშ თებაშ ნარზა მოსოფელიშ კატასტროფეფი რდჷ. ჩქინ ერა ნაიოლინ რე (აცტეკურო_Nahui-Ollin) მახუთა ფარანი, მახუთა ბჟა, ვარდა მახუთა დორსხუაფა. ჩქინი ოქიანუქ ენტჷ თე კატასტროფას. ეშ ნარზა ღორონთ ნანაიატლიშ მუშ დუდიშ სხვერპლშეწირუა რე (ენა არძაშ უმოსი ჩიჩიე ღორონთი რდჷ, ნამუსით ჭუეფი უღუდჷ ლახარაშ გურშენი. ათეშ უკული მუქ ბჟა-ჩხანათ გინირთჷ). ე მითი ჯვეში ნოღა ტეოტიუაკანწკჷმა რე მერსხუაფილი. (ზიტყვა-ზიტყვათ-გოღორონთაფაშ აბანი), ნამუთ უკვე მეტებული დო დოჩოლერი რდჷ, მუჟამს აცტეკეფქ ასეიანი მეხიკოშ აბანშა მორთეს. შხვა მითიშ მეჯინათ ჩქინი დიხა ნაჟირა (ქორთ. ტყუპი) ღორონთიშ - ტესკატლიპოკიშ (აცტეკურო_Tezcatlipoca) დო კეტცაკოატლიშ დორსხუაფილი რდჷ.
იმპერია
აცტეკეფიშ იმპერია, მუჭოთ შხვა ევროპული იმპერიეფი, ეთნიკურო ჭარგა რდჷ; ენა რდჷ მანჯღვერობაშ საართო სისტემა. ათე კონტექსით არნოლდ ტოინბ ანალოგიას აკეთენს ასურეთიშ იმპერიაწკჷმა. თე ნოღეფი აცტეკეფს დიდ გინაგაფალს უგანდეს, მარა თხორილი არქეოლოგიური მოღალუეფი მოძირანა, მუჭო თე ნოღეფიშ მახორობაშ ეკონომიკური დგომარობა იშენ პროგრესის განიცადენდჷ დო ირდუდჷ. აცტეკეფს ვაჭრუა ნტერ ნოღეფწკჷმა ხოლო უღუდეს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აცტეკეფი კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
კარლეს ალენია
კარლეს ალენია (დ. 5 ღურთუთა, 1998) — ესპანარი მობურთე, ნამუთ ლაჸაფენს ბარსელონას ცენტრალური ოშქაშემათხილეშ პოზიციას.
5 გერგობათუთა
5 გერგობათუთა (ნოემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 309-ა დღა (ნარკი წანეფს — 310-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტი
მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტი გჷთმოხურგანც, ნამუ ობიექტი მიშეღანი იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშან. კომიტეტი აკმოდირთუ 21 სახენწჷფოშ წჷმმარინაფალეფშე, ნამუეფსჷთ გჷშმაგორჷნა გენერალური ასამბლეაშ მაკათური სახენწჷფოეფი, ოთხი წანაშ ხანით.
მოსოფელიშ მონძალაშ კონვენციაშ მეჯინათ, კომიტეტიშ მაკათურიშ ნებაქუნილობაშ ხანი რე ამშვი წანა, მორო ბრელი მაკათური სახენწჷფო კომიტეტიშ მაკათურეფს გჷშმაგორჷნს მუნეფიშ კორინით, ხვალე ოთხი წანაშ ხანით, შხვა ქიანაშ წჷმმარინაფალეფსჷთ ქიამიაჩანი კომიტეტიშ მაკათურობაშ მეშქაშალაქჷნ.
მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტიშ სესიეფი
მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტიშ ხუნა მიარე წანაშ მალობას სხუნუნს რსებულ მოსოფელიშ კულტურულ მონძალაშ ობიექტეფს დო ოალჷ ნომინაციას შხვადოშხვა ქიანაშე. ხუნა, ნამუთ ჩინებულიე მუჭოთ მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტიშ ხუნა, იმანჯებუ ირწანურო დო თექ ირჩქილუაფუ მოსოფელიშ მონძალაშ ნომინაციეფი, უკული ხვადუ პრეზენტაცია IUCN-შით (ორთაშ თხილუაშ საირქიანო რსხუ) დო/ვარა ICOMOS-იშით (ობიექტეფიშ დო ოძირაფუობეფიშ თხილუაშ საირქიანო სხუნუ) მუდგაშ უკულით ხვადუ გინოჭყვადირაფაშ ეჭოფუა ობიექტიშ მოსოფელიშ მონძალათ აღიარაფაშენი. თენერი აკოკათუა ხვადუ წანმოწანაშე ართშა.
ირწანური სესია მითმეურს მოსოფელიშ შხვადოშხვა ნოღას. გჷმჷნარკებუ რე პარიზი, სოდეთ იდვალუაფუ UNESCO ოდუდე ოფისი. სახენწჷფოს, ნამუთ მიშმურს მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტშა, ნება უღჷ უმენძელას მუმალ ხუნას, თი პიჯალათ, ნამდა მენძელ სახენწჷფოს ვადა ვა ეშმაწირუ, მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტიშ მიმალობაშ პერიოდის.
ხუარეს-სელმანიშ დეპარტამენტი
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 55 348 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 8 902 კმ² რე.
წუნდაშ ტობა
წუნდაშ ტობა — ასპინძაშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ მტკვარიშ მარძგვან განშე. ტობა იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 1539 მ სიმაღალას. სარკეშ ფართობი რე 0,034 კვ. კმ, გოჸორიშ ფართობი 1,8 კვ.კმ. მაქსიმალური სიტომბა 10,8 მ, ოშქაშე სიტომბა 6,6 მ. წყარიშ მოცულობა 284 ვითოში მ³.
ხუარეს-სელმანიშ დეპარტამენტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
წუნდაშ ტობა
ტობაშ ქვაბული წჷმოქიმინელიე ახალქალაქიშ ლავური პლატოშ ბჟადალი პერიფერიაშ მუკონწყუალაშ შედეგო. ირდუ თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. ტობა უგუული დო ლიგე რე.
ლიტერატურა
აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხასჷლა 351, ქართი, 1987 წანა.
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ტობეფი
სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი
სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი (ქორთულო სამცხე-ჯავახეთის მხარე) — აკანი ობჟათე საქორთუოს, იკათუანს საქორთუოშ ისტორიულ–გეოგრაფიული პროვინციეფიშ სამცხეშ, ჯავახეთიშ დო თორიშ ტერიტორიეფს. რეგიონიშ საირქიანო კოდი რე: GE-SJ.
ზოგადი ჩინებეფი
აკანიშ ფართობი აკმადგინანს 6413 კვ.კმ-ს, მახორობა - 160 504 კოჩი, მახორობაშ მეჭედალა 1 კვ.კმ-ს - 25 კოჩის. აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ახალციხე. აკანს 353 დოხორელი პუნქტი რე, თენეფ შქას:
აბანური მუშითმართუალა
სამცხე-ჯავახეთიშ აკანშა მიშმურს საქორთუოშ კანონდვალათ გოთანჯილი გეჸვენჯი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართურეფი:
ეკონომიკა
სამცხე–ჯავახეთი ჯინჯიერი ოფუტე-ომეურნე რეგიონი რე, დახე არძა რეწუაშ პროდუქცია ბორჯომს იწარმებუ. თაქ რე აკოკათინელი აკანიშ ოკურორტე–გამაჯანსაღებელი ინფრასტრუქტურა. ეკონომიკური თოლონჭაფუთ პერსპექტიული რე ტურისტული მეურნობაშ გოვითარაფა, თაშნეშე ახალქალაქის დო თურქეთიშ ნოღა ყარსის შქას დოგეგმილი რე რკინაშშარაშ კიდანჯალა.
კულტურული ძეგლეფი
აკანიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ ორთაშ, არქიტექტურაშ დო კულტურაშ ანდა ძეგლი, თენეფშე არძაშე შანულამეფი რე:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ აკანეფი კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი
ოორუე დაკოტა
120px|right 120px|right
ოორუე დაკოტა (North Dakota, Nd) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ ოორუე-ბჟადალიშ ცენტრალურ რეგიონს. ჯოხოქ გიადჷ დაკოტაშ თურეფიშ მეჯინათ, მუთ „მაჸალეს“ ვარდა „მორსხუეს“ შანენს. 1738-1740 წანეფსი ათე ტერიტორია გიმირკვიუ კანადაშ ექსპედიციაქ (ვერენდრიე). 1803 – ლუიზიანაშ გიმოჩამათ გინირთჷ ააშ-იშ ნორთო. 1861 – დაკოტაშ ტერიტორიაშ ნორთი რე, 1889 წანაშე ააშ-იშ შტატი რე. თაქ ბრელი გერმანალი დო ნორვეგიალ ახალმახორუეფქ მორთეს.
კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფი კატეგორია:ოორუე დაკოტა
იულიუს II
ჯულიანო დელა როვერექ დებადჷ ქირსეთუთას ალბისოლეს. პაპათ გჷშაგორუაბორჯის იმპერატორ იულიუს კეისარიშ პატიოჩამალო ეჭოფუ ჯოხოდვალა იულიუს II.
რდჷ ხელუანობაშ დიდი მეცენატი. დონატო ბრამანტეშ გეგმაშ მეჯინათ ეიოგჷ წიმინდე პეტრეშ ახალი ოხვამე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რომიშ პაპეფი კატეგორია:დუნაბადი 1443 კატეგორია:ნაღურა 1513
ჩილეური პესო
ჩილეური პესო (Peso chileno) — ჩილეშ სახენწჷფო ვალუტა 1817 წანაშე 1959 წანაშახ დო 1975 წანაშე ასეიან ბორჯიშა. ჩილეური პესო 100 სენტავოშე აკმოდირთუ.
რთაფას რე გეჸვენჯი ბანკნოტეფი ნომინალეფით 500, 1000, 2000, 5000, 10 000 დო 20 000 პესო, თაშნეშე ხურდეფი ნომინალით — 1, 5, 10, 50, 100 დო 500 პესო.
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი კატეგორია:ჩილე
კარსანი
კარსანი — ოფუტე მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის, თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს. ზუღაშ დონეშე 700 მ, მცხეთაშე 8 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 18 კოჩი.
გეოგრაფია
კარსანი იდვალუაფუ საქორთუოშ ამუდღანერი დო ანტიკურ ნანანოღეფს — ქართი დო მცხეთაშ შქას მორთინაფილ ჭიჭე ლეხერს, მტკვარიშ დო არაგვიშ აკაკათაფუწკჷმა. ლეხერი სიგჷრძას გვალო შკვითშახ კილომეტრის წჷმარინუანს დო დონეეფიშ შხვაობა ლეხერიშ დუდ დო ბოლოშ შქას 500 მეტრას უმონს, მუდგაშ გეშათ ლეხერი გჷშმეგორუ გოსოფური ორთათ დო ეკომიარეფერუანობათ.
ისტორია
გჷნოჩამაშ მეჯინათ, კარსანიშ გოხოლუას რე ნთხორილი ქორთუეფიშ ეთნარქი — ქართლოსი. ქორთული ოისტორიე-ოეკლესიე ტრადიციაშ მეჯინათ, იბერიაშ მაფეფს ნაბუქოდონოსორიშე თხოზინელი ურიული თემიშა ქჷმეუჩამუნა კარსანი ოხორინალო.
1904 წანას ოფუტეს გინწყჷ ქართიშ გეოფიზიკური ობსერვატორიაშ გჷნართიქ, ნამუთ 1935 წანაშე გეგნიღეს დუშეთშა (დუშეთიშ გეოფიზიკური ობსერვატორია). თე პერიოდიშ რე ოფუტეს ამუდღარშახ წჷმოსქილადირი ობსერვატორიაშ ნოგაფუ.
მოწამეეფიშ გჷნოჩამათ II მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდის თაქ ლავრენტი ბერიაშ ხემანჯღვერალათ ფიზიკოსეფი სალამუსო ანჯარშე მუშენდეს, მუდგაშ გეშა ლეხერი მენოღალეეფშე ჩოლერი დო გჷნოკილერი ჸოფე.
ლჷმაშ უკული ნოდგჷმქ გეგნაჩეს არქეოლოგეფს, ნამუეფით არმაზისხევი-ბაგინეთი-კარსანიშ არქეოლოგიურ ტყაჩირს მუშენდესჷნ. მოგვიანაფილო, თე კომპლექსის მანწყის ტუბოლეხე. ლანდშაპტური პიჯალეფიშ დო დიდი დოხორინეფშე იზოლაციაშ გეშა. ოლეხექ ფუნქციონირაფა მეჭყვიდჷ 1980-ამ წანეფიშ ბოლოს.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ხობიშ მუნიციპალიტეტი
ხობიშ მუნიციპალიტეტი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რაიონი სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს.
ორთა
მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიაშ ფართობი რე 659,2 კვ.კმ. დო იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 2470 მ-შახ სიმაღალას. ორხველჷ კოლხეთიშ რზენიშ სუბტროპიკულ ლამე კლიმატურ ზონას დო იხასიათებუ ტჷბუ ზოთონჯით დო ჩხე ლამე ზარხულით. ჰაერიშ ოშქაშე წანმოწანური ტემპერატურა რე +14 °C. ღმალიერი რე ჰიდრორესურსეფით — ხვეიანო რე დორშვილი დიხაშ ჟიდონი წყარეფით, თაშნე დინოხოლენი წყარეფით, ბრელი რე ონტყოლაშე, ჭიჭე ტობა დო თერმული (წურწუფამი) წყარეფი. მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიაშ 22 % უკინებუ ტყას (უმოსო ფურცელამი ჯიშეფი). ორთაშობური ჩანარეფი უმოსო თირელი რე კულტურული ჩანარეფით.
მახორობა
ხობიშ მუნიციპალიტეტის ოხორანს 30 548 კოჩი(აფხაზეთშე თხოზინელეფიშ მეკოროცხუათ). მახორობაშ 99,59 % ქორთუ რე.
მართუალა
მუნიციპალიტეტის რე 1 ნოღა და 21 ადმინისტრაციული ართული 56 ოფუტეთ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ მუნიციპალიტეტეფი კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მუნიციპალიტეტეფი
თურქეფი
თურქეფი — ერი, თურქეთიშ ჯინჯიერ მახორუეფი (50 მლნ). ეთნოგრაფიული ბუნეფი — იურიუკეფი, ტახტაჯეფი, აბდალეფი, ზეიბეკეფი. ანთროპოლოგიურო შხვადოშხვანერეფი რენა, მორო დიდი ნორთი ორხველჷ ევროპეიდული რასაშ ბალკანურ-კავკაციურ ნოჸოს.
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი *
კახა ბენდუქიძე
კახა ბენდუქიძე (დ. 20 პირელი, 1956, ქართი; ღ. 13 გერგობათუთა, 2014, ლონდონი) — ქორთუ სახენწჷფო მოღალე დო ბიზნესმენი, ოჩეჟქიმინჯალე ორგანიზაცია რჩქინაშ ფონდიშ დჷმარსხუაფალი, დუდიშული დო აგრარული უნივერსიტეტეფიშ ომეთოჸუჯე სხუნუშ დუდმახვენჯი. საქორთუოშ თარობაშ კანცელარიაშ ჸოფილ უნჩაში. 2014 წანაშ მესიშე კანადაშ თარობაშ ხუჯიშ მეჩამათ უკრაინაშ ეკონომიკაშ ომინისტრეშ მოხვარაშ ღანკით სპეციალურ სხუნუშ მაკათური.
ბიოგრაფია
1977 წანას გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ბიოლოგიაშ ფაკულტეტი. კინ თე წანას ინირიცხჷ მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ასპირანტურას. მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ასპირანტურაშ გათებაშ უკული, 1981 წანას კახა ბენდუქიძექ ხანდა დიჭყჷ დიო მენცარობეფიშ აკადემიაშ მიკროორგანიზმეფიშ ბიოქიმიაშ დო ფიზიოლოგიაშ ინსიტუტის, დო უკული ბიოტექნოლოგიაშ ინსიტუტიშ ლაბორატორიაშ გამგეთ. თიშ რკვიებეფი ფოკუსირაფილი რდჷ გენური ინჟინერიაშ ტექნოლოგიეფიშ დო რეკომბინანტული ვაქცინეფიშ აკოქიმინუას.
1990 წანაშე იჭყანს ომეწარმე საქვარუას დო 1993 წანაშე აქტიურო ქაკათჷ რუსეთიშ ინდუსტირაშ რესტრუქტურიზაციაშ დო კონსოლიდაციაშ პროცესის. 1996 წანას ქჷდარცხუ მონკა ინდუსტირაშ ართ-ართი არძოშე უმოსი დიდი კომპანია - "გოართაფილი მანქანეფიშკიდანჯალაშ ქარხანეფი". თიშ დორცხუაფაშ დღაშე 2004 წანაშახ კახა ბენდუქიძე რდჷ კომპანიაშ დირექტორეფიშ სხუნუშ დუდმახვენჯი დო გენერალური დირექტორი. თიშ ხემანჯღვერობაშ წანეფს "გოართაფილი მანქანეფიშ კიდანჯალაშ ქარხანეფქ" გინირთჷ ინტერნაციონალურ კომპანიათ, ნამდგას მუში ბიზნეს საქვარუა მეჸუნდჷ რუსეთის, უკრაინას, რუმინეთის, ჩეხეთის დო ააშ-ს. კომპანიაქ მუკილჷ ლისტინგი ლონდონიშ ოფონდე ბირჟას.
2004 წანაშ მანგიშე გინირთჷ საქორთუოშ თარობაშ მაკათურო – ეკონომიკაშ მინისტრო, უკული ეკონომიკური გოვითარაფაშ მინისტრო. 2004 წანაშ ეკონიას თიქ დეშანჷ რეფორმეფიშ კოორდინაციაშ ოკითხეფიშ საქორთუოშ სახენწჷფო მინისტრო. თიშ უშუალო მაკათურობათ გეხორციალჷ ჭყანათელობაშ თხილუაშ, ოფინანსე სექტორიშ, ორთაშობური რესურსეფით რგებაფაშ, ოპიანე-ოლიცენზიე სისტემაშ, ენერგეტიკაშ დო ოჯარალუ მოინალობაშ შანულამ რეფორმეფქ, ხანდებაშ ბაზარიშ დო ოგინაგაფუ სისტემაშ ლიბერალიზაციაქ. გეახალჷ პრივატიზაციაშ პროცესიქ. თის ორხველჷ გახმაურებული ფრაზა - "გჷმიჩამუ ირფელი, სვინდისიშ მოხ".
2008-2009 წანეფს რდჷ საქორთუოშ თარობაშ კანცელარიაშ უნჩაში.
ამერიკა-კუბაშ ურთიართობეფი
ააშ-კუბაშ ურთიართობეფი — ჟირკუნთხუური ურთიართობეფი ააშ-იშ დო კუბაშ შქას. XIX ოშწანურას, ქიანეფს შქას დიპლომატიურ ურთიართობეფქ დიჭყჷ,1961 წანას - მეჭყორდჷ დო 2015 წანაშ 20 კვირკვეს კინე აკიდგინჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
*
კახა ბენდუქიძე
ბიოგრაფია
რდჷ ქართიშ დუდიშული უნივერსიტეტიშ დო საქორთუოშ აგრარული უნივერსიტეტიშ ომეთოჸუჯე სხუნშ დუდმახვენჯი.
ღურჷ 2014 წანაშ 13 გერგობათუთას, ლონდონიშ ართ-ართ სასუმაროს, გურიშ უბაღებუობაშ გეშა. თეიშახ კჷნ ოკურნალებერო შვეიცარიაშა რდჷ ულირი.
შვეიცარიას კახა ბენდუქიძე ტანსინთელეშ პრობლემეფიშ მაგვარებელო რდჷ ულირი, მუდგაშ უკულით ექიმქ ფურინუაშ ალობა ქომეჩჷ, მორო, ლონდონშა ინოფურინუაშ უკული, სასუმაროს გლახათ გინირთჷ დო ჭიჭე ხანშა დოღურჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:საქორთუოშ ეკონომიკაშ მინისტრეფი კატეგორია:ქორთუ ეკონომისტეფი კატეგორია:დაბადებული 1956
იამუსუკრო
იამუსუკრო (Yamoussoukro) — კოტ-დ’ივუარიშ ნანანოღა 1983 წანაშ მელახშე. იამუსუკროს, 2014 წანაშ ღურთუთაშ ფასებათ, ოხორანს 281 735 ადამიერი. ნოღა იდვალუაფუ ჸოფილი ნანანოღაშე დო ქიანაშ უდიდაში ნოღაშე აბიჯანიშ ოორუეშე 250 კმ-ს.
იამუსუკრო რე ქიანაშ მაართა პრეზიდენტიშ ფელიქს უფუე-ბუანიშ მასქერული ნოღა.
ოქინაფუეფი
ნოღას იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე მაღალი დიაღორონთიშ ოხიდა, ნამუთ აკოგაფილი რე წიმინდე პეტრეშ ბაზილიკაშ სტილშა. თიში აკოგაფაქ დიჭყჷ 1985 წანას დო ოფიციალურო გინწყჷ 1990 წანაშ 10 ეკენიას, რომიშ პაპ იოანე პავლე II-აშ კურთხუათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კოტ-დ’ივუარიშ ნოღეფი კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
8 გერგობათუთა
8 გერგობათუთა (ნოემბერი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 312-ა დღა (ნარკი წანეფს — 313-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
მარკოს-ხუარესიშ დეპარტამენტი
მარკოს-ხუარესიშ დეპარტამენტი (Departamento Marcos Juárez) — დეპარტამენტი არგენტინას, კორდობაშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 99 761 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 9 490 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა მარკოს-ხუარესი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
პიერ-შარლ დე ვილნევი
thumb|პიერ-შარლ დე ვილნევი პიერ–შარლ ჟან ბატისტ სილვესტრ დე ვილნევი (Pierre-Charles-Jean-Baptiste-Silvestre de Villeneuve; დ. 31 ქირსეთუთა, 1763 – ღ. 22 პირელი, 1806) – ფრანგი ვიცე–ადმირალი. აბუკირიშ დო ტრაფალგარიშ ლჷმეფიშ მაკათური. თე ეკონია ლჷმას ჭკორო ქენოლჷ, მორო უკული გადუდიშალეს. ნაპოლეონქ თინა დადანაშოურჷ ზურალა დო ვაკომპეტენტურობას. ღურუჷ უნელო რენიშ სასუმაროშ ნომერც.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ვიცე-ადმირალეფი კატეგორია:დუნაბადი 1763 კატეგორია:ნაღურა 1806
ამტყელი
ამტყელი (აზანთა) — ტობა ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთის, გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 507 მეტრაშ სიმაღალას. ჟიპიჯიშ ფართობი რე 0,58 კმ², ღანჩოშ — 153 კმ², სიტომბა რე 64 მ. წანაშ მალობას წყარიშ დონეშ ძანძუაშ (მერყეობა) გეშა (30-35 მ) თირაფადი რე ტობაშ ჟიპიჯიშ ფართობი დო სიტომბა. ამტყელქ წჷმირცხუ 1891 წანაშ 3 გჷმათუთას, მუჟამს გვალა პატარა შხაპაჭიშ ფერდიშ მუკონწყუალაშ შედეგო თაქ შარაქ გეგნაჩიხჷ წყარმალუ ამტყელს.
ამტყელი ირდუ თჷრიშ დო ჭვემაშ წყარით. წყარიშ დონე მაღალი რე აფუნიშ ბოლოს დო ზარხულიშ დაჭყაფუს, დაბალი რე — ზოთონჯის. ტობას აკათუ წყარმალუ ამტყელი. ამტყელიშ წყარი რგილი რე, ზარხულს ჟიპიჯის მუში ტემპერატურა რე 18-20 °C, ქვინჯიწკჷმა — 5 °C. იჸინუ ხვალე ჩხურუამ ზოთონჯის.
ამტყელს ინოხე კალმახა, წვერა, ტობი, ფრიტა დო შხვა ჩხომი.
ლიტერატურა
აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხასჷლა 409, ქართი, 1975 წანა.
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ტობეფი
ბჟაეიოლი ჩინეთიშ ზუღა
thumb|right|300px|ბჟაეიოლ ჩინეთიშ ზუღა ბჟაეიოლ ჩინეთიშ ზუღა — გვერდო დინოკილერი ზუღა რჩქალ ოკიანეშ აუზის. ფართობი - 836000 კმ2. უდიდაში სიტომბა - 2719 მ. წყარიშ ოშქაშე ტემპერატურა ფურთუთას - +7 - +16Co დო მარაშინათუთას - +27 - +28Co. ზუღაშ ჯიმუანობა - 30-35 ‰.
ბორჩხა
ბორჩხა (ლაზურო ბორჩხა / Borçxa, ქორთულო ბორჩხა, თურქულო Borçka) — ნოღა დო რაიონი თურქეთიშ ართვინიშ პროვინციას, ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს, ისტორიულ კლარჯეთის.
ეტიმოლოგია
ბორჩხაშ ეტიმოლოგია გურიწჸულო კილასხუნილი ვა რე, მარა მენცარეფი ოალუნა არზის, ნამდა ტოპონიმიშ ეგაფილობა ქორთულ-ზანური რენი. ორდო თე აბანს „ფორჩხა“ ნოჯოხობუე.
გეოგრაფია
ბორჩხა გვალამ აკანს რე გოფაჩილი. ჰავა ტიბჷ დო ლიბჷ რე. ბორჩხაშ რაიონს ულუანს წყარმალუეფი: ჭოროხი, ჩხალა, მურღული, დევისკეტი. არძოშ უმოს მაღალი ჭურჭულიე კარჩხალიშ გვალა - 3414 მ. ბორჩხაშ რაიონს ბჟადაალშე უხურგანს ხოფა, ბჟაეიოლშე შავშათი, ობჟათეშე მურღული დო ართვინი, ოორუეშე — საქორთუო.
ისტორია
ბორჩხა დიაოხიშ ომაფეს ორხველუდჷ, უკულ ტაო-კლარჯეთის დო სამცხე-საათაბაგოს. უკული აკოშქუმალირ ქორთულ სახენწჷფოშ ნორთი რდჷ. რეგიონშა სელჯუქეფიშ მუკორჩქინაშ უკულ ოსმალეთიშ ხეშა გინილჷ. 1918 წანას საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ დორხველობას რდჷ, მარა 1921 წანაშ 9 ფურთუთას, ბოლშევიკეფიშ ოკუპაციაშ დო საქორთუოშ რესპუბლიკაშ დოხუაფაშ უკულ თურქეთშა იჸუ გინოჩამილქ.
მახორობა
2011 წანაშ ეჭარუათ ბორჩხაშ რაიონს სქიდუდჷ 23 693 კოჩი, თაჸურეშე 10 551 ნოღას. მახორუეფიშ 70% მუსულმანი ქორთუეფი რენა, დოსქილადირი ლაზეფი დო ჰემშინეფი.
ტერიტორიული მონწყუალა
ბორჩხაშ ნოღა 4 მაჰალეშე (განობაშე) აკმოდირთუ:
ბორჩხაშ რაიონი 36 ოფუტეშე აკმოდირთუ, თაჸურეშე 4 ოფუტეს მიშმეკოროცხანს ლაზური თემი „ჩხალა / ჩხალაზენი“.
ადრიანო ჩელენტანო
thumb|ადრიანო ჩელენტანო thumb|ჩელენტანოშ ხეშმოჭარუა ადრიანო ჩელენტანო (დ. 6 ღურთუთა, 1938, მილანი, იტალია) — იტალიარი მობირე, არტისტი, კომიკოსი, ბირეფიშ ავტორი, კინორეჟისორი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი მობირეეფი კატეგორია:იტალიარი არტისტეფი კატეგორია:იტალიარი კომიკოსეფი კატეგორია:იტალიარი მუსიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1938
მოხვარა:რედაქტირაფაშ კონფლიქტი
თე ხასჷლას ისხუნუ რედაქტირაფაშ კონფლიქტეფი დო თიშ გინოჭყვადუაშ შარეფი. თიშო, ნამდა ქჷგებგათ, მუ რე რედაქტირაფაშ კონფლიქტინ, ქაწიბრინუათ თოლშა გეჸვენჯი სიტუაცია:
რედაქტირაფაშ კონფლიქტიშ ხასჷლა
რედაქტირაფაშ კონფლიქტიშ გეშა ოჭკორიეს ელისოშ ვერსია გჷმორჩქინდუ თი შვანსჷთ, ბადრი ედომუშამო სტატიას ვარინ, თიშ ართი გჷნართას ხოლო არედაქტირენსჷნ.
ოჭკორიეშ გიმენი ნორთის ბადრიშ ტექსტი რე, ნამუდგაშ ჩუალათ თის ულამუდჷნ. თენა იჸი ხასჷლაშ ვარა გჷნართაშ ბადრიშურ ვერსია – თიშ ოსქვებურო, თიქ მიშათინუეფი ედომუშამი ხასჷლაშა მიშეღჷ დო ვარ ზოხოშიანი გჷნართაშან.
ოჭკორიეშ შქა ნორთის ჟირი ტექსტიშ შქას შხვანერობა რე.
სიდნეი
სიდნეი (Sydney გჷმირაგადუ ) — ავსტრალიაშ არძაშე დიდი ნოღა. თიში ფართობი 12 144,6 კმ²-ია, მახორობაშ მუდანობა - 2011 წანაშ ეჭარუათ აკმადგინადჷ 4 391 674 ადამიერს. ნოღა დარსხუ 1788 წანას არტურ ფილიპიქ, ნამუქჷთ თაქ მორთუ მაართა ფლოტიშ (First Fleet) ხემანჯღვერობათ დო თინა ავსტრალიას მაართა ევროპული კოლონიალური ოხორუეშ აბანი რე. ნოღას, ბრიტანეთიშ თიმბორჯიანი კოლონიეფიშ მინისტრიშ, ლორდ სიდნეიშ ჯოხოქ გიადჷ. ნოღა ახალი ობჟათე უელსიშ ნანანოღა რე. თინა ქიანაშ უშხუაში სავაჭარო, საფინანსო დო ეკონომიკური ცენტრი რე. ნოღას იდვალუაფუ 90-შე უმოსი ბანკი დო 400-შე უმოსი საირქიანო კომპანიაშ აბანური ფილიალი.
სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალიაშ ნოღეფი კატეგორია:ახალი ობჟათე უელსიშ ნოღეფი კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი
ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფიშ ერკებული
გიმე მოჩამილი რე ინდოეთიშ ნოღეფი 1 მილიონი ადამიერშე უმოსი მახორობათ (მუნაჩემეფი მოჸონაფილი რე 2011 წანაშ ფასებათ). თე ერკებულშა ვამიშმურს ონოღე აგლომერაციაშ მახორობაშ მუდანობა. გიმე მოჩამილი კანკალე ნოღა მიშმურს ონოღე აგლომერაციაშა, ნამუთ აკოქიმინელი რე უმოსი დიდ ნოღეფშე.
მინი|250პქ|[[მუმბაი]] მინი|250პქ|[[დელი]] მინი|250პქ|[[ბანგალორი]] მინი|250პქ|[[ჰაიდარაბადი]] მინი|250პქ|[[აგრა]]
სქოლიო
* * ინდოეთი
ორტა (ტობა)
ორტა (Lago d’Orta) — ტობა ოორუე იტალიას, ლაგო-მაჯორეშ ბჟადალშე.
თეჟამიშ ჯოხოქ ტობას XVI ოშწანურაშე გიადუ, თეიშა ლაგო-დი-სან-ჯულიოს (Lago di San Giulio) უძახჷდეს წიმინდე იულიუს ორტელიშ (IV ო) პატიშოცემელო, ნამუთ რეგიონიშ მაფორალო რე მერჩქინელი. ტობაშ პოეტური ჯოხო რე კუზიო. მუში ობჟათე ძგა ტურინი-მილანიშ ორკინაშშარე ღოზიშ გოხოლუას იდვალუაფუ.
ტობაშ პეიზაჟი ხასიათით იტალიური რე, მუს დვალირ სან-ჯიულიოშ კოკის დვალირი რე მუდგამზარენი სქვამი ნოგაფუ, ნამუშ ჯოხოთ მერცხუაფილი რე იულიუს ორტელწკჷმა, ნამუთ თე კოკის IV ოშწანურას ოხორანდჷ.
ტობაშ მუკი-მუკის იდვალუაფუ ჭიჭე ნოღა ორტა-სან-ჯულიო, ნამუთ ეგაფილი რე ჩქონს, ტობაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. ოორუე წყარპიჯეფს იდვალუაფუ კომუნა ომენია, ბჟაეიოლშე — პეტენასკო, ბჟადალშე — პელა. ოეგებიეთ, ორტაშ ტობა წყარიშ უმოს დიდი მასაშ ნოსქილედი რე, ნამუშეთ წყარმალუ ტოკე გიშმეშჷ ობჟათე ჸურე. მუჟამსჷთ ჯიშთეფქ უკახალე დიკინეს, მუნეფიშ აბანი წყარქ ქჷდეკინჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი