cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ნგერი
ნგერი — ართ-ართი ჩხოლარი სუმი ტყარი ჯოღორიშობურეფიშ ფანიაშე. შქირუ გერი (Canis lupus) არძაშე უმოსო ჩინებული რე. ნგერი რე ჯოღორეფიში ფანიაშ არძაშე უმოსი დიდი ჩხოლარეფიშ მაკათური დო ხე ოორუე გვერდსფეროს. ჭითა ნგერი (Canis rufus) ჯვეშო ხედჷ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ ედომუშამ ტერიტორიას. აბისინიური ნგერი (Canis simensis) ხე ეთიოპიაშ რიხვა გვალეფს, თე ნგერი ასერდეშა ურათ რდჷ მერჩქინელი.
კამარონესი (წყარმალუ)
კამარონესი — წყარმალუ ჩილეს, არიკა დო პარინაკოტაშ რეგიონს. ოდუდეს ეთმოჭოფუნს სერო-დე-სურირეშ გვალონას. აკათუ რჩქალ ოკიანეს. წყარმალუშ სიგჷრძა რე 128 კმ. ღანჩოშ ფართობი — 3070 კმ².
ნგერი
კატეგორია:გვარობეფი საფრთხეშ წოხოლე კატეგორია:ჯოღორიშობურეფი
კამარონესი (წყარმალუ)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
კორეაშ ლჷმა
კორეაშ ლჷმა — ოურდუმე კონფლიქტი ობჟათე კორეაშ დო ოორუე კორეაშ შქას. ობჟათე კორეას ოხვარუდჷ გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია, ოორუე კორეას სხუნუეფიშ რსხუ დო ჩინეთი. ლჷმაქ დიჭყჷ 1950 წანაშ 25 მანგის დო გეთუ ოყაბულე აპიჯალათ 1953 წანაშ 27 კვირკვეს, ნამუშ მეჯინათ ხურგა ჟირ კორეაშ შქას გოჸუნს 38 პარალელს.
სქოლიო
კატეგორია:კორეაშ ისტორია კატეგორია:XX ოშწანურაშ ლჷმეფი კატეგორია:ომენოღალე ლჷმეფი კატეგორია:რგილი ლჷმა
სან-მიგელ-დას-მისიონი
სან-მიგელ-დას-მისიონი — იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი ბრაზილიას, ჭიჭე ნოღა სან-მიგელ-დას-მისიონს, ნამუთ რიუ-გრანდი-დუ-სულიშ შტატის იდვალუაფუ. თენა რდჷ ართ-ართუ მისია იეზუიტეფიშ თი მისიეფშე, ნამუთ მოღალენდეს ბრაზილიას, არგენტინას, პარაგვაის დო ბოლივიას. თიქ დირსხუ 1735-1745 წანეფს.
1983 წანაშე, სან-მიგელ-დას-მისიონიშ აკნაციმეფს იუნესკო თხილანს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას
საბერძნეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
thumb|400px|ალმაშარეშე გინოღალირი [[საბერძნეთიშ სურათი.]] თუდო მოჩამილი რე საბერძნეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული.
ეგეოსიშ ზუღა
კატეგორია:საბერძნეთიშ წყარმალუეფი
ელ-ჩაკოშ კანტონი
ელ-ჩაკოშ კანტონი (Cantón El Chaco) — კანტონი ეკვადორს, ნაპოშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ელ-ჩაკო. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 6 133 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
პილიცა (წყარმალუ)
პილიცა (Pilica) — წყარმალუ ცენტრალურ პოლონეთის. ვისლაშ ნადუ. სიგინძა 319 კმ. სიგინძათ პოლონეთიშ მაბრუო წყარმალუ. აუზიშ ფართი 9,273 კმ². გიშმურს ნოღეფს: შჩერკოჩინი; კონიეცპოლი; პჟედბუჟი; სულეიუვი; ტომაშოვ მაზოვეცკი; სპალა; ინოვლოძი; პილიცაზ ნოვე მიასტო; ვისმიერჟიცე; ბიალობჟეგი; ვარკა.
რესურსეფი ინტერნეტის
პილიცა (მდინარე)
ჩანვონი
ჩანვონი (, ჩანვონ-სი) — ნოღა ობჟათე კორეას, ობჟათე კიონსანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ჩანვონი ნოღა პუსანიშ ბჟადალშე დოხოლაფირო 40 კილომეტრიშ მეძენას იდვალუაფჷ.
ამბოჰიმანგა
ამბოჰიმანგა — ისტორიული ობიექტი, არქეოლოგიური აკნაცჷმეფი მადაგასკარს. იდვალუაფუ ანტანანარივუშ პროვინციას. 2001 წანაშე მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
ჩანვონი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ ნოღეფი
ამბოჰიმანგა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მადაგასკარს
ბერხტესგადენიშ ერუანული პარკი
ბერხტესგადენიშ ერუანული პარკი (Nationalpark Berchtesgaden) — აკა ალპური ერუანული პარკი გერმანიას. იდვალუაფუ ბავარიაშ აკანიშ ბერხტესგადენიშ რაიონს. მუში ფართობი 210 კმ² რე დო წჷმარინუანს ბერხტესგადენიშ ბიოსფერული პარკიშ ნორთის, ნამუსჷთ 1990 წანაშე იუნესკო თხილანს.
ვოლგოგრად არენა
„ვოლგოგრად არენა“ — ოკუჩხბურთე სტადიონი, ნამუთ აკმიგაფუაფუ „ცენტრალური სტადიონიშ“აბანს 2017 წანაშო ვოლგოგრადის, მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი 2018-შ მატჩეფიშ ომანჯაფალო.
ბერხტესგადენიშ ერუანული პარკი
ერუანული პარკი იდვალუაფუ ავსტრიაშ ზალცბურგიშ ფედერალური დიხაშ თანჯაწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 603,3 — 2713 მეტრას. პარკიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ ფუნტენზეეშ ტობა, თი რაიონს, სოდეთ ზოთონჯის არძაშე დაბალი ტემპერატურა იფიქსირებუ გერმანიაშ მასშტაბით.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანიაშ ერუანული პარკეფი
ვოლგოგრად არენა
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ოკუჩხბურთე სტადიონეფი
არმანდო სადიკუ
არმადო სადიკუ (Armando Sadiku; დ. 27 მესი 1991, ელბასანი, ალბანეთი) — ალბანარი მობურთე ალბანეთიშ ერუანულ ნაკორობაშ დო შვეიცარიაშ ოკუჩხბურთე კლუბი „ვადუციშ“ გემანთხაფალი. ოკათუდჷ ევრო 2016-ის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ალბანარი მობურთეეფი კატეგორია:2016 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
პატია (წყარმალუ)
პატია (ესპ. Río Patía) რე წყარმალუ კოლუმბიას. წყარმალუ პატიაშ ოდუდეეფ იჭყაფუ ბჟადალ კორდილიერეფიშ დო ცენტრალურ კორდილიერეფიშ შქას. წყარმალუ გიშმურს კოლუმბიაშ ცენტრალურ მასივს, გინმოკვათუნს ბჟადალ კორდილიერეფს დო ინაკათუ რჩქალ ოკიანეს. წყარმალუ პატიაშ სიგინძა რე 430 კმ. ღანჩოშ ფართობი 23,700 კვ.კმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კოლუმბიაშ წყარმალუეფი
პეუენჩესიშ დეპარტამენტი
პეუენჩესიშ დეპარტამენტი (Departamento Pehuenches) — დეპარტამენტი არგენტინას, ნეუკენიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 13 765 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 8 720 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა რინკონ-დე-ლოს-საუსესი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
სიმონ ჯანაშია
სიმონ ჯანაშია (დ. 26 (13) კვირკვე, 1900, მაკვანეთი, ასეიანი ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტი - ღ. 5 გერგობათუთა, 1947, ქართი) — ქორთუ ისტორიკოსი დო ოჯარალუ მოღალე, საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ართ-ართი გჷმაჭყაფალი, ისტორიულ მენცარობეფიშ დოქტორი, პროფესორი.
მუამუშ, ნიკოლოზ ჯანაშია (1872-1918) რდჷ ჩინებული ქორთულიშ მაგურაფალი, ეთნოგრაფი დო ოჯარალუ მოღალე. 1922 წანას სიმონ ჯანაშიაქ გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი. 1924-1947 თე უნივერსიტეტიშ ლექტორი, უკული ასოცირებული პროფესორი დო უკული რსული პროფესორი რდჷ.
1941 წანას ართ-ართი რდჷ საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ გჷმაჭყაფალეფშე, 1941-47 წანეფს რდჷ თე აკადემიაშ ვიცე-პრეზიდენტი დო ისტორიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. 1943 წანას გჷშასხუნილქ იჸუ სხუნუეფიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსო.
სიმონ ჯანაშიაშ ომენცარე მოღალობაშ თარი სფერო რდჷ ქორთუ კათაშ დო შხვა იბერიულ-კავკასიური კათეფიშ ეთნოგენეზისი; საქორთუოს დო კავკასიას ფეოდალიზმიშ დორსხუაფა, ჯვეში საქორთუოშ ისტორია, არქეოლოგია, კოლხეთიშ დო იბერიაშ ომაფეეფიშ ისტორია, ქირსიანობაშ ისტორია საქორთუოს დო შხვა. მუს ორხველჷ 100-შე უმოსი ომენცარე-რკვიებითი ნახანდი, (თენეფშე 10 მონოგრაფია). 1949-1968 წანეფს ქართის გჷშაშქუმალირქ იჸუ ჯანაშიაშ ნახანდეფიშ კორობილქ ოთხ ტომო.
1940-იან წანეფს ჯანაშია რდჷ მცხეთაშ დო არმაზიშ არქეოლოგიური გონთხორუეფიშ ართ-ართი ორგანიზატორი.
დოღურჷ 1947 წანას, ქართის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ქორთუ ისტორიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1900 კატეგორია:ნაღურა 1947
არგენტინაშ ტობეფიშ ერკებული
თაქი მოჩამილი რე არგენტინაშ ტობეფიშ ერკებული.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ გეოგრაფია
გურია
გურია — საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანი, ჯინჯიერო ქორთუეფიშ ეთნოგრაფიული ბუნა გურულეფით რე დოხორელი.
გეოგრაფია
ისტორიულო გურიას ოორუშე ოხურგანდჷ რიონი, ობჟათეშე - ჭოროხი, ბჟაეიოლშე ჭოროხ-აჭარისწყალიშ აკორცხუალაშე მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ გოჸუნაფილო აჭარას უხურგანდჷ.
თაშინ, გურიაშ ტერიტორიაშა მიშეშჷ ამდღანერი ოზურგეთიშ, ლანჩხუთიშ დო ჩოხატაურიშ მუნიციპალიტეტეფიშ ტერიტორია, თაშნეშე, ნორთობურო ქობულეთიშ, ხელვაჩაურიშ, აბაშაშ, სანაკიშ, ხობიშ მუნიციპალიტეტეფიშ დო ნოღეფიშ, მინშა ფუთიშ დო ბათუმიშ ტერიტორიეფი.
გურია ირთუდჷ სუმ რეგიონო: ჟინ გურია (ტერიტორია ათე წყარმალუეფს შქას: რიონი დო სუფსა), თუდოლენი გურია (ჸურე ჭოროხი დო ჩოლოქიშ შქას) დო შქა გურია (ტერიტორია ჩოლოქიშ დო სუფსაშ შქას). თეშ მეჯინელო არსებენდჷ სუმი ჭყოინდარი: ჯუმათიშ (ჟიმოლენი გურია), შემოქმედიში (შქა გურია) დო ნინოწმინდაშ (თუდონი გურია).
ეტიმოლოგია
მაართათ ზიტყვა გურია იშინუაფუ ისტორიულ წყუეფს VIII ოშწანურას, მურვან ჸუნგაშ ლჷმაშ ბორჯის. მუჭოთ მემატიანე ჭარუნსჷნი, "მურვან-ჸუნგაქ გილჷ გურიაშ შარა".
ტოპონიმ გურიაშ ჯინჯიშენ ვა არსებენს ეკონია დო ზუსტი აზრი. თედო სახოკიაშ აზჷრით, გურია შილებე გურს შანენდასჷნ (მარგალურო გური). გეოგრაფიულო გურია ბჟადალი საქორთუოშ გურს იდვალუაფუ.
ნიკოლოზ ბერძენიშვილიიშ არზით გურიაშ ჯოხო შილებე მიშას ნამდგა იჸინი დოხორელი პუნქტიშე. ბერძენიშვილს თეშნერო მიოჩქუდჷ ოფუტე გურიანთა.
გურიაშ სათარო
ფეოდალურ პერიოდის გურიაქ იფორმირჷ, მუჭოთ საქორთუოშ ართ-ართი საერისთავოქ. ერისთავეფი რდეს გურიელეფი, ნამუეფუქჷთ ვარდანისძეეფიშ საგვარეულო ნოჸელაშე წჷმოდირთეს. საერისთავოშ ცენტრი რდჷ ოფუტე გურიანთა.
XV ოშწანურაშ მაჟირა გვერდიშე საქორთუოშ ართიანი სახენწჷფოშ აკოციმაშ უკული ზოხო გეშარჩქინდჷ გურიაშ სათაროქ. თე სათაროს გურიელეფი დუდენდეს. თინეფს რეზიდენცია უღჷდეს ალამბარს, უკულიან ბორჯეფს ოზურგეთის, თაშნეშე ლიხაურს. მაფასქირიშ მამულს წჷმარინუანდჷ ოფუტე ლესა.
გურიაშ ოთარე ირიათო ლჷმას რდჷ იმერეთიშ ომაფეწკჷმა დო ოსმალეთიშ იმპერიაწკჷმა. გურიაში ოთარეში ჯინჯიერი მოკავშირე რდჷ ოდიშიშ ოთარე. გურიაშ კანკალე თარქ მახერხუ იმერეთიში მაფაშ ხვისტაშ კუნტახანურო დომინჯაფა. ოსმალეთიშ იმპერიაწკჷმა ირიათონი ლჷმეფიშ მოღალუობათუ გურიაშ ოთარექ მიოდინუ თუდონი გურია.
ოზურგეთიშ მაზრა
1828 წანას გურიაშ სათაროქ რუსეთიშ იმპერიაშა გემშართჷ. 1840 წანას სათაროქ გეუქვუ დო გურიაქ ოზურგეთიშ მაზრაშ სახეთ ქუთეშიშ გუბერნიაშა გემშართჷ. ოზურგეთიშ მაზრა ირთუდჷ 12 თემო. რუსეთიშ მართუალათ გიშაჭანაფილი უბაღინაფობა დიდი რდჷ, გჷშაკერძაფილო ყაზახეფს შქას, ნამუქჷთ გიშეხანტჷ 1841 წანაშ არყაფას. არყაფაქ კონწარო იჸუ შქირატილქ, მარა უბაღინაფობაქ ქჷდოსქიდჷ იშენი დო 1862 წანას ხოლო ართი ახნარებაქ ქჷმოხვადჷ პატონ-ყაზახალაშ წინაღმდეგ.
1877-1878 წანეფს გურიას გოჸუნდჷ რუსეთ-ოსმალეთიშ ლჷმაშ ფრონტი, მუდგაქ თე აკანი ხოლო უმოსო აგავალჷ. გლახა სოციალურ-ეკონომიკური პიჯალეფი ხეს უნწყჷნდჷ ყაზახეფშქას სოციალურ-დემოკრატიული იდეეფიშ გოფაჩუას. გურიალ სოციალ-დემოკრატეფქ გეაქტიურეს რუსეთიშ 1905 წანაშ რევოლუციაშ ბორჯის. დუდშე, ყაზახეფქ მუწარინეს მუნეფიშ მოთხუალეფი, მუდგა ჩინებული რე ბახვაშ მანიფესტიში ჯოხოთ, დო უკული დიჭყეს აკოანჯარაფილი ახნარება დო გჷმაცხადეს გურიაშ რესპუბლიკა. 1906 წანაშ 10 ღურთუთას პოლკოვნიკი კრილოვიშ ექსპედიციაქ ახნარება უცოდებუო დოშქირიტჷ.
1921 წანაშე საქორთუოშ რესპუბლიკაშ დორსხუაფაწკჷმა ართო გეუქვუ ოზურგეთიშ მაზრაქ დო თიშ მანგიერო დირსხუ ოზურგეთიშ, ჩოხატაურიშ დო ლანჩხუთიშ რაიონეფქ.
გურიაშ აკანი
საქორთუოშ ამდღანერი ადმინისტრაციული ტერიტორიული გორთუალათ გურიაშა მიშურს ოზურგეთიშ, ლანჩხუთიშ დო ჩოხატაურიშ მუნიციპალიტეტეფი.
კულტურა დო ტრადიციეფი
გურიაშ ტრადიციული ქორთული ოკათე სუმხონარამი ბირაშ გალე იბირდეს თაშ ხოლო ოთხხონარამ "ნადურს". ართი-ართი ხონარი კრიმანჭული რე. კრიმანჭული წკუმონტილი, ღვანჭკილი კრინს შანენს. კრინი კოჩიშ არძოშ უმოსი მაღალი ხონარი რე. კრინს ევროპას ფალტეცი, კრიმანჭულს ხოლო იოდლი ომანგჷ. ოკათე გინოჩამათ თე ხონარიშ ჸოფას ბაღანეფს ოკო უმარდჷდათ: ითამ, აკოსერილს ტიოზი აკანს ხვალე დოსქილადირი ბაღანეფი დუდიშ გაგურიანაფალო დო უბადო შურეფიშ ოშკურინაფალო თეშნერ ხონარს გიშაჩანდეს. კრიმანჭულს სამარგალოს დო იმერეთის ხოლო იბირა. გურიას დო თელ ბჟადალ საქორთუოს გოფაჩილი მიოგამუ რე ჩონგური. თის უღჷ ოთხი სიმი. სიმეფი რე აბრეშუმიშე ღოლამირი. თეშ გურშენი მიოგამუ გიშაშკვანს ნაზი ხონარს.
ჩონგურიშ აკომპანიმენტით არსულენა ოციგანებელ, ოჸოროფე, ოხანდე თუ წესიშეიოგაფალ ბირეფს.
ქუჩუჩი (ქორთულო ჩიჩილაკი ) რე თელარაშ ჯაშ ართი-ართი სახეობა. თის ახალი წანაშ წოხოლენ დღას თხირიშ ვარა იმერული ხეჭრელიშ ნოჸელეფშე ახაზირენა დო ასკვამენა კურკანტელათ, ირიათოწვანე სურუთ, რიტუალური ქობალით, ფერადი ბაფთეფით დო ხილით. ქუჩუჩი გამნარყობაშ დო სიხვეიანეშ მუმაღალარო იკოროცხუდჷ. ქუჩუჩის ჩუანდეს წყარიშ კურთხიაშახ, უკული ჭუნდეს ვარა წყარს ოჸუნუანდეს.
გურიას გოფაჩილი ოხორუშ ჯინჯი ტიპი რე ოდა, ნამუთ თელ ბჟადალ საქორთუოშო რე დჷმახასიათებელინ. ოდა რე 3-6 თოლამი ფიცარული ჸუდე, ჯაშ გესვარონით დო აბარწათ. ოდაშ ოთხი კუჩხამი ორთვალი ღოლამირი რე კრამიტიშე ვარა ყავარშე. ლამე ჰავაშ გურშენი ჸუდე გერინაფილი რე ჯაშ, ვარა ქუაშ ძეკვენეფშა. ოდას ოტიბუანდეს ყებურით.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანეფი კატეგორია:გურიაშ აკანი კატეგორია:გურია
კოლიშ ჩქონი
კოლიშ ჩქონი (Кольский полуостров) — ჩქონი რუსეთიშ შორიშ ოორუეს, მურმანსკიშ ოლქის. ოორუეშე უხურგანს ბარენციშ ზუღა, ბჟაეილშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ჩე ზუღა.
ჩქონიშ ფართობი რე 100,000 კმ². თიში ბჟადალი ნორთი, გვალაშ ჟირი მასივით წჷმორინაფილი: ხიბინი დო ლოვოზეროშ მასივი. ჩქონი ბრელი მინიო ბიწორი წყარმალუთ რე წჷმორინაფილი, თინეფს შქას — პონოი, ვარზუგა, ტერიბერკა, ვორონია დო თ.უ.
იულიუს ცეზარ სკალინგერი
ჟიულ ცეზარ (იულიუს ცეზარ) სკალინგერი (ფრანგ. Jules César Scaliger, ლათ. Julius Caesar Scaliger, იტალ. Giulio Cesare della Scala, დ. 23 პირელი, 1484 - ღ. 21 გჷმათუთა, 1558) — იტალიარი ფილოსოფოსი, ფილოლოგი, ლექსიკოგრაფი, ასტრონომი დო პოეტი.
ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი ფილოლოგეფი კატეგორია:იტალიარი ასტრონომეფი კატეგორია:იტალიარი ფილოსოფოსეფი კატეგორია:იტალიარი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1484 კატეგორია:ნაღურა 1558
ვოლინიშ ოლქი
thumb|250px ვოლინიშ ოლქი (უკრ. Волинська область) – ოლქი უკრაინას. მუში ნანანოღა რე ლუცკი. 2006 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 1,036,891 კოჩის. ფართობი – 20,144 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უკრაინა კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ტაბაწყური
ტაბაწყური, ტაბისყური — ტობა სამცხე-ჯავახეთიშ აკანს, ბორჯომიშ დო ახალქალაქიშ მუნიციპალიტეტეფიშ თანჯას, ზუღაშ დონეშე 1991 მეტრაშ სიმაღალას. სარკეშ ფართობი 14,2 კმ², წყარიშაკმაჭოფალი აუზიშ ფართობი 83,1 კმ², მაქსიმალური სიტომბა 40,2 მ, ოშქაშე სიტომბა 15, 5 მ, წყარიშ მოცულობა 221 მლნ. მ³. ტობაშ ქვიბი წჷმოქიმინელი რე ლავური ნადუეფიშ დოხვილუაშ გეშა. ირდი დიხაშთუდონი, თირიშ დო ჭვემაშ წყარით. წყარიშ დონე დაბალი რე ფურთუთას, მაღალი რე — მანგის. გოჸინილი რე ქირსეთუთაშ ბოლოშე მელახიშ ბოლოშახ.
წყარი ლიგე რე, დიდარი რე ჩხომით.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ტობეფი
კაჩაპოალი (წყარმალუ)
მინი|250პქ|კაჩაპოალი კაჩაპოალი — წყარმალუ ჩილეს, ო'ჰიგინსიშ რეგიონს, წყარმალუ რაპელიშ ნადუ. თე წყარმალუშ ჯოხოშე მოურს ჩილეშ ართ-ართი პროვინციაშ — კაჩაპოალიშ ჯოხო. წყარმალუშ სიგჷრძა 250 კმ, ღანჩოშ ფართობი 6,370 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტიფ
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
მულტანი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პაკისტანიშ მილიონიანი ნოღეფი კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი
მირანდული ნინა
მირანდული ნინა (მირანდულო: lhéngua mirandesa; língua mirandesa) — რომანული ნინა ასტურ-ლეონური ლინგვისტური ბუნაშე, ნამუთ იშვიათო გჷმირინუაფუ პორტუგალიაშ ოორუე-ბჟადალ რეგიონს, უმოსო მირანდა-დუ-დორუშ მოგადურუშ დო ვიმიოსუშ მუნიციპალიტეტეფს. პორტუგალიაშ პარლამენტიქ 1998 წანას თის ალმაოფიციალური ნინაშ სტატუსი მეჩჷ.
მირანდიულ ნინას უღჷ გინორთელი ფონეტიკა, მორფოლოგია დო სინტაქსი. თიში აკოქიმინუა XII ოშწანურას პორტუგალიაშ ფორმირაფაკწჷმა ართო იჭყაფუ. თიში ჩხვიჩხვეფი მოურს ლათინური ნინაშე. თინა რე ანტიკური ასტურ-ლეონური ბუნაშ (ნამუთ გჷმირინუაფუდჷ ლეონიშ სამაფოს) გამნარყი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რომანული ნინეფი
ტამილნადუ
ტამილნადუ, ვარდა ტამილ-ნადუ, ტამილნადი (தமிழ் நாடு - tamiḻ nāṭu - ˈtʌmiʐˌnaːɖɯ; Tamil Nadu; ზტყვზტყვ. — „ტამილეფიშ ქიანა“) — შტატი ინდოეთიშ ობჟათეშე. შტატიშ მახორობა 72 138 958 ადამიერი (7-ა აბანი ინდოეთიშ შტატეფს შქას; 2011 წ.). შტატიშ ნანანოღა და უდიდაში ნოღა — ჩენაი (ჸოფირი მადრასი), ინდოეთიშ სიდიდათ მაანთახა ნოღა. შტატიშ შხვა დიდი ნოღეფი — მადურაი, კოაიმპუტური (კოიმბატური), ტირუჩირაპალი, კუდალორი, ტირუნელველი, სალემი.
გეოგრაფია
190px|left|thumb|შტატი ტამილნადუშ რუკა შტატიშ ფართობი 130 058 კმ² (11-ა აბანი). ტამილნადუ უხურგანს კარნატაკაშ, კერალაშ დო ანდჰრა-პრადეშიშ შტატეფს, თანეშე - მორსხუე ტერიტორიას პონდიშერი (პუდუჩერი). ბჟაეიოლშე ომძღჷ - ბენგალიშ ჸუჯი. შტტიშ შანულამი წყარმალუ — კავერი.
შტატიშ ბჟადალი, ობჟათე დო ოორუე-ბჟადალი — ქჷნდჷრამი რე. ტამილნადუ — ინდოეთიშ აკა შტატი რე, ნამუშ ტერიტორიას იდვალუაფუ მუჭოთ ბჟადალი, თეშ ბჟაეიოლი გჰატეფი. შტატიშ ბჟაეიოლი ნორთი — ჸოფიერი რზენი რე, ოორუე ნორთი წჷმორინელიე მუჭოთ რზენამი, თეშ ქჷნდჷრამი ტერიტორიეფით. ტამილნადუშ ცენტრალური რაიონეფი ძალამი სქირე რე დო მერკე ნოლექი გჷნმურს, ვინდარო შხვა რაიონეფს. ტამილნადუშ წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა 910 კმ რე. 2004 წანას, შტატიშ წყარპიჯიშ გოხოლუაშ რაიონეფს, მუჭოთ აზიაშ მეძობელ სახენწჷფოეფქ, შანულამო დეზარალეს, ინდოეთიშ ოკიანეს წჷმოქიმინელი ცუნამიშ გეშა. შტატის, თე მოლინეფიშ შედეგო 7 790 ადმ-შე უმოსიქ გოჭყორდჷ. რეგიონიშ კლიმატი მუკობუნელიე მუსონეფშა, ბრელი რაიონი გოლოფაშ თუდო რე. ნოლექიშ ოშქაშეწანმოწანური მუდანობა აკმადგინანს 945 მმ.-ს.
ეკონომიკა
220px|left|thumb|Hyundai-იშ ქარხანა [[ჩენაიშ გოხოლუას]] ტამილნადუ — ინდოეთიშ მაჟირა შტატი წარმებაშ სინძალიერეშჸურე (მაჰარაშტრაშ უკული). თაშნეშე, ართ-ართი ურბანიზაფილი შტატი რე (47 %, 2005 წანშ ფასებათ). ქიანაშ უმენტაში შტატეფშე გოშხეებათ, საწარმეეფი ძალამი წოროთ რე გოფაჩილი შტატიშ ნთელ ტერიტორიას. ტამილნადუ — ინდოეთიშ მაჟირა შტატი რე, IT-ინდუსტრიაშ გოვითარაფაშ დონეშჸურე (კარნატაკაშ უკული), კერზოთ, ჩენაი თე მაძირაფალით ხვალე ბანგალორს კჷნასქიდუ (ინდოეთიშ უშხუაში IT-პარკი, ბანგალორს, კარნატაკაშ შტატის იდვალუაფუ). თაშნეშე შანულამი გოვითარაფა ეჭოფჷ ბიოტექნოლოგიაქ (გჷშაკერძაფილო ჩენაის დო მადურაის). გოვითარაფილიე მანქანეფიშკოგაფა (შტატის გჷშმეშქუმალუაფუ ინდოეთიშ ავტომობილეფიშ 40%, უმენტაში ნორთი Hyundai-იშ კორპორაციაშ ქარხანას; 2008 წანაშე იწარმებუ უჩა მეტალურგია (ქარხანა სალემს), ენერგეტიკა (აეგ კალპაკამს, კუდანკულამიშ აეგ); ელექტროენერგიაშ შანულამი ნორთის, მეძობელი შტატეფს მითმიოჭირინუანს. ტრადიციულო, თარი როლს ლაჸაფენს ტექსტილური (გჷშაკერძაფილო ტრიკოტაჟი) წარმება, ნამუშ შანულამი ცენტრ ტირუპური რე (კოიამპუტურიშ არხოს).
გოვითარაფილი რე ტურიზმი; თარი ცენტრეფს შქასი რე — კანჩიპურამი, მამალაპურამი (მაჰაბალიპურამი), ტირუჩირაპალი, კანიაკუმარი დო რამეშვარამი. პლიაჟი მარინა ჩენაის — სიგჷრძათ მაჟირა აბანს რე მოსოფელს, ბანგლადეშიშ ნოღა კოქს-ბაზარიშ პლიაჟიშ უკული.
ოფუტეშ მეურნობა
220px|left|thumb|ბრინჯიშ ჭალე, კანიაკუმარიიშ ოლქის შტატიშ ეკონომიკას შანულამი როლი უკებჷ ოფუტეშ მეურნობას. ტამილნადუ, ინდოეთიშ ბრინჯიშ მოსალიჭჸურე მახუთა აბანს იკენს, თაქ მოჸუნა ედომუშამი ინდური ხილიშ დოხოლაფირო 10% დო ორტვინობაშ დოხოლაფირო 6%. წყარმალუ კავერიშ დელტა რჩქინელიე მუჭოთ „ობჟათე ინდოეთიშ ბრინჯიშ ფინჯალი“. ხილეფიშე დოხოლაფირო 87%, ნამუთ შტატის მოჸუნა, მანგოშა დო ბანანშა მოურს. შტატი — ბანანიშ დო პეულეფიშ უშხუაში მაწარმებელი რე, მაჟირა უშხუაში მაწარმებელი რე გეჸვენჯი ხილეფიშჸურე: მანგო, კაუჩუკი, არაქისი, ქოქოსი; ყავაშ მასუმა უშხუაში მაწარმებელი რე. შანულამი აბანი უკებჷ ჭაშანქარიშ წარმებას. გოვითარაფილიე მეჩხოლარობა, ტამილნადუ — ბჟაში ართ-ართი უშხუაში მაწარმებელი რე.
ტამილნადუ — მ. ს. სვამინატჰანიშ ჸუდე რე,თი მენცარიშ, ნამუსჷთ „ინდოეთიშ წვანე რევოლუციაშ მუმა“ ჯოხონ.
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა
250px|right|thumb|ტამილნადუშ ოლქეფიа ტამილნადუშ შტატიშა მიშმურს 32 ოლქი:
ოქინაფუეფი
thumb|ვივეკანანდიშ მემორიალი thumb|150px|ტირუმალაი ნაიაკი მაჰალი, მადურაის
რესურსეფი ინტერნეტის
*
ტარშინი
ტარშინი (Ħal Tarxien) - ნოღა მალტას. ნოღაშ მახორობა - 8,583 ადამიერი (2014 წანაშ მელახიშ ფასებათ).
კატეგორია:მალტაშ ნოღეფი
კელასური (წყარმალუ)
კელასური — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას. ოდუდე უღუ ბზიფიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ხიმსიშ ჯიშთის, 2582 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ უჩა ზუღას. სიგინძა რე 42 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი — 220 კმ². ირდუ ჭვემაშ, თჷრიშ, დიხაშთუდონი დო ჯიშთური წყარეფით. წყარალა უჩქჷ გაზარხულს. ზარხულს დო დამორჩილს უჩქჷ ინტენსიური ჭვემეფით გჷმოჭანაფილი წყარიშმოლაფა. წყარიშ სიმორჩილე უჩქჷ ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 13,2 მ.კუბ./წმ. ზუღაშა ირ წანას მიშუღუ 420 მლნ. მ.კუბი წყარი. გიმენ მალობას კელასურიშ კვარჩხანი პიჯიშე წყარიშ ნორთი გინმურს დიხაშთუდონი კარსტული ნაპრალით დო გიშმურს წყარმალუ ბესლეთიშ ოდუდეს ჭყანიერ წყუეფო. 1978 წანას ნადუშე 13 კილომეტრიშ იქილე კჷრდეშ მუკოცჷმაქ გეგნოხვილჷ წყარმალუ დო აკიქიმინჷ ტობაქ, ნამუშ ფართობი რე 3 ჰექტარი, მაქსიმალური სიტომბა - 21 მ.
კლისური რე წყარმალუ კელასურიშ ჯვეში ჯოხოდვალა.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
დუნაეცი
დუნაეცი (Dunajec, Dunajec) — წყარმალუ ობჟათე პოლონეთის, ვისლაშ მარძგვან ნადუ. სიგინძა 274 კმ. ათავრეშე 247 კმ. პოლონეთიშ ტერიტორიას მეურს. აუზიშ ფართი 6.804 კმ². ათავრეშე 4,852 კმ. პოლონეთიშ ტერიტორიას დო 1.952 კმ. სლოვაკეთიშ ტერიტორიას.
გრაუშპიცი
გვალაშ არძა განი წყარმალუ რონაშ ღანჩოს ორხველჷ, ნამუთ მუშ ბჟადალ ჸურე, შქვით კილომეტრის მეურს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ალპეფი კატეგორია:შვეიცარიაშ გვალეფი კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ გეოგრაფია
კიხოსიშ კანტონი
კიხოსიშ კანტონი (Cantón Quijos) — კანტონი ეკვადორს, ნაპოშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ბაესა. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 5 505 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
იაგული
იაგული (Yagul) — კოლუმბიშახიანი ნონოღუ მექსიკას, ოახაკაშ შტატის. ნოღა დარსხუეს საპოტეკეფქ ჯვ. წ. V ოშწანურას, მოგვიანაფილო გეჭოფეს მიშტეკეფქ. ახ. წ. 900 წანაშო დო თაქ ეკიდილქ იჸუ მუდგაზმარენ პირამიდაქ, 1300–1400 წანეფს — მუდგაზმარენ დოხორექ.
2010 წანას მიტლაშ პრეისტორიულ ნოხორიწკჷმა გემშეღეს იუნესკოშ [[მოსოფელიშ მონძალა[[შ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ემილიო სეგრე
ემილიო ჯინო სეგრე (იტალ. Emilio Gino Segrè; დ. 1 ფურთუთა, 1905, ტივოლი, იტალიაშ ომაფე — ღ. 22 პირელი, 1989, ლაფეიეტი, კალიფორნია, ააშ) — იტალიარი-ამერიკალი ფიზიკოსი, ნამუქჷთ ძირუ დო დიგურუ ანტიპროტონი დო ქიმიური ელემენტეფი: ტექნეციუმი დო ასტატი. 1959 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის (ოუენ ჩემბერლენიწკჷმა ართო).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიარი-ამერიკალეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1905 კატეგორია:ნაღურა 1989
კონსტანტინე გამსახურდია
კონსტანტინე გამსახურდია (დ. 3 მესი, 1893, ოფუტე ჯვეში აბაშა – ღ. 17 კვირკვე, 1975, ქართი) — ქორთუ ჭარუ, ფილოსოფიაშ დოქტორი, საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი (1944), შოთა რუსთაველიშ ჯოხონობაშ სახენწჷფო პრემიაშ ლაურეატი (1965).
ლიტერატურა
კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი კატეგორია:ქორთუ აკადემიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1893 კატეგორია:ნაღურა 1975
შემახის ასტროფიზიკური ობსერვატორია
მინიატიურა|შემახის ასტროფიზიკური ობსერვატორია შემახის ასტროფიზიკური ობსერვატორია (Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası) — სახენწჷფოშ ოფინანსებელი თარი ასტრონომიული ორგანიზაცია აზერბაიჯანის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ასტრონომიული ობსერვატორიეფი
სოლ ბელოუ
სოლ ბელოუ (დაბ. ჯოხო. სოლომონ ბელოუზი, ინგლ. Saul Bellow, დაბ. ჯოხო ინგლ. Solomon Bellows; დ. 10 მანგი, 1915 - ღ. 5 პირელი, 2005) — კანადარი-ამერიკალი ჭარუ დო ნოველისტი, პულიცერიშ პრემიაშ დო ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კანადარი-ამერიკალი კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:კანადარი-ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1915 კატეგორია:ნაღურა 2005
ენციკლოპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ
თუდო მოჩამილიე ენციკლოპედიეფიშ ერკებული ნინეფიშ მეჯინათ.
არაბული
არაბულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ბელორუსული
ბელორუსულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ბერძნული
ბერძენულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ბულგარული
ბულგარულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
გერმანული
გერმანულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ურიული
ურიული ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ესპანური
ესპანურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
კატეგორია:ენციკლოპედიეფი
ესპერანტო
ესპერანტოზე გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ესტონური
ესტონურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ვიეტნამური
ვიეტნამურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
თურქმენული
თურქმენულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
იაპონური
იაპონურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ინგლისური
ინგლისურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ისლანდიური
ისლანდიურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
იტალიური
იტალიურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
კატალანური
კატალანურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
კორეული
კორეულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ლათინური
ლათინურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ლეონური
ლეონურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ლიტვური
ლიტვურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
მაკედონური
მაკედონურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ნორვეგიული
ნორვეგიულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
პოლონური
პოლონურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
პორტუგალიური
პორტუგალიურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
რუმინული
რუმინულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
რუსული
რუსულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
სინჰალური
სინჰალურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
სლოვაკური
სლოვაკურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
სლოვენური
სლოვენურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
სპარსული
სპარსულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
XX ოშწანურა
XX ოშწანურა - ბორჯიშ შქაფონი, გრიგორიანული კალენდარიშ მეჯინათ 1901 წანაშ 1 ღურთუთაშე 2000 წანაშ 31 ქირსთუთაშახ.
ენციკლოპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ
სპარსული
Loghatnameh Dehkhoda
XX ოშწანურა
ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
...
ენციკლოპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ
უელსური
უელსურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
უკრაინული
უკრაინულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
XX ოშწანურა
ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
კატეგორია:XX ოშწანურა
ენციკლოპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ
უნგრული
უნგრულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ურდუ
ურდულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ფრანგული
ფრანგულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
Dictionnaires généraux, universels, encyclopédiques, et autres… A bibliography of French encyclopedias up to Larousse.
ფინური
ფინურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ქართული
ქორთულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
შვედური
შვედურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ჩინური
ჩინურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ხორვატული
ხორვატულ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
ჰინდი
Encyclopedias written in Hindi.
ჰოლანდიური
ჰოლანდიურ ნინაშა გჷშაშქუმალირი ენციკლოპედიეფი.
კატეგორია:ენციკლოპედიეფი
ფარიდაბადი
ისტორია
ნოღა, 1607 წანას, შეიხ ფარიდიქ დარსხუ თე ტერიტორიას გიშმალი შარაშ თხილუაშ ღანკით. შეიხიქ აკაგჷ ჯიხა, წყარიშ რეზერვუარი დო მეჩეთი, ნამუშ აკნაცჷმეფი ასე ხოლო რე მიკოსქილადირი. 1979 წანაშ 15 მარაშინათუთას, ფარიდაბადიქ შტატიშ მა-12 რაიონო გჷნირთჷ.
გეოგრაფია
ფარიდაბადი დელიშე დოხოლაფირო 25 კმ-ით ობჟათეშე ოდვალუაფუ. ოორუეშე ნანანოღაშ ოლქი უხურგანს, ბჟადალშე — გუარონიშ რაიონი, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე - უტარ-პრადეშიშ შტატი.
ნოღა აკოგაფილი რე ზენს, ნამუსჷთ ბჟაეიოლშე წყარმალუ ჯამუნა უხურგანს, ბჟადალშე დო ობჟათე-ბჟადალშე - არავალიშ გეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ტრანსკარპატიაშ ოლქი
thumb|250px ტრანსკარპატიაშ ოლქი (უკრ. Закарпатська область) — ოლქი ბჟადალ უკრაინას. მუში ნანანოღა რე უჟგოროდი. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით, ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 1,241,887 კოჩის. ფართობი – 12,777 კმ²
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უკრაინა კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ვარტა
ვარტა (Warta) — წყარმალუ პოლონეთის, ოდრაშ მარძგვან ნადუ. სიგჷნძა 808 კმ. ღანჩოშ ფართი 53,700 კმ². გიშმურს ნოღეფს: ჩენსტოხოვა, პოზნანი, ბოჟუვ-ველიკოპოლსკი.
ვარტაშ ნადუეფი:
კებრადა-დე-ასაპა
კებრადა-დე-ასაპა (Quebrada de Azapa) – კუნტახანური წყარმალუ ჩილეს. მეურს ჩილეს არიკა და პარინაკოტაშ რეგიონიშ ტერიტორიას.
ოდუდეს ეთმოჭოფუნს ანდეფიშ გვალეფს. შქა მალობას აკმოქიმინუნს ლეხერს, ნამუთ ართ-ართი უშანულამაში აბანიე რეგიონიშ ოფუტეშ მეურნეობაშო. სიგჷრძა 128 კმ. ღანჩოშ ფართობი – 3070 კმ². აკათუ რჩქალ ოკიანეს ნოღა არიკაწკჷმა.
ჯინჯიერი ნადუეფი რე – სეკო, ტიგნამარი, ჩაპიკინია.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
იონიაშ კოკეფი
იონიაშ კოკეფი (Ιόνια νησιά) — კოკეფიშ ბუნა საბერძნეთიშ ბჟადალშე დო ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. თე ჯოხო კოკეფიშ ბუნას თინეფიშ იონიაშ ზუღას დვალაუშ გეშა გიადვეს. თე კოკეფშა შხირას „შკვითი კოკი“ უჯოხონა.
თარი კოკეფიშ ერკებულშა მიშმურს:
იონიაშ კოკეფი საბერძნეთიშ აკა ნორთი რე, ნამუთ ოსმალეთიშ იმპერიაშ მართუალაშ გიმე დღას ვაჸოფენ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საბერძნეთიშ კოკეფი
სოკოლ ციკალეში
სოკოლ ციკალეში (Sokol Cikalleshi; დ. 27 კვირკვე 1990, კავაია) — ალბანარი მობურთე, ლაყაფენს გემანთხაფალიშ პოზიციას. ასე გიშმურს თურქული ოკუჩხბუღთე კლუბი ისტანბულ ბაშაკშეჰირიშ დო ალბანეთიშ ერუანული ნაკორობაშ აკოდგინალუას. ოკათურდჷ ევრო 2016-ის.
კატეგორია:ალბანარი მობურთეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1990 კატეგორია:2016 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
პანაჯი
პანაჯი (კონკანი पणजी, Panaji, Pangim) — ინდოეთიშ უმორჩილაში შტატი გოაშ ნანანოღა. ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ მანდოვიშ ნოჸელაწკჷმა. მახორობა 114,405 ადამიერი (150 000 ნოღაშ ელ-მოლწკჷმა ართო) პანაჯი, გოაშ შტატიშ 3-ა ნოღა რე მახორობაშ მეჯინათ, ვასკო-და-გამაშ დო მარგაოშ უკული.
ისტორია
1961 წანაშ ქირსეთუთას, პორტუგალიური კოლონიალური მართუალაშ თებაშ უკული, პანაჯიქ, გოაშ შხვა ტერიტორიაწკჷმა ართო ინდოეთიშ აკოდგინალუაშა გემშართჷ. 1961—1987 წწ პერიოდეფს შქას, პანაჯი მორსხუე ტერიტორიეფიშ გოაშ დო დამანი დო დიუშ ნანანოღა რდჷ. 1987 წანაშ მესიშე, ინდოეთიშ გოაშ შტატიშ ნანანოღათ დო გოაშ ოორუე რაიონიშ ადმინისტრაციულ ცენტრო გჷნირთჷ. ნოღა მაართათ მიშინუაფუ 1107 წანას.
დოჯიმაკათაფილი ნოღეფი
პანაჯი დოჯიმალაფირი რე გეჸვენჯი ნოღაწკჷმა:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გოაშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
რობერტ ბლეიკი
რობერტ პირპონტ ბლეიკი (ინგლ. Robert Pierpont Blake; დ. 1 გერგობათუთა, 1886, სან-ფრანცისკო, ააშ — ღ. 9 მესი, 1950, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ქართველოლოგი დო ორიენტალისტი.
ბიოგრაფია
რობერტ პირპონტ ბლეიკიქ დებადჷ 1886 წანაშ 1 გერგობათუთას, სან-ფრანცისკოს. გურაფულენდჷ სანქტ-პეტერბურგიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის (ნიკო მარიშ ხემანჯღვერობათ), სოდეთ დეინტერესჷ ქართველოლოგიათ, ბიზანტიოლოგიათ დო არმენოლოგიათ. 1918 წანას ბლეიკიქ საქორთუოშა მიდართჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის. ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის ბლეიკიქ გინირთჷ პროფესორო დო ოგურუანდჷ ბერძენულ ნინას დო ბიზანტიაშ ისტორიას. რობერტ ბლეიკიქ გიმირკვიუ ჯვეში ქორთული მანუსკრიპტეფი, ბიბლიური დო ჰაგიოგრაფიული ტექსტეფი. ბლეიკი 1921 წანას მონაწილენდჷ რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმას. საქორთუოშ ოკუპაციაშ უკულ, 1921 წანას, ბლეიკიქ ამერიკაშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორო. რდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ ბიბლიოთეკაშ დირექტორი. ბლეიკიქ მიშეღჷ დიდი თია ბიზანტიოლოგიაშ გოვითარაფაშა, ამერიკას. რობერტ ბლეიკიქ ღურუ 1950 წანაშ 9 მესის, მასაჩუსეტსიშ ნოღა კემბრიჯის.
ლიტერატურა
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ქართველოლოგეფი კატეგორია:ამერიკალი ორიენტალისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1886 კატეგორია:ნაღურა 1950
Balenciaga
მინი|250პქ|ოფიციალური ლოგო ბალენსიაგა (Balenciaga) — ესპანალი მოდაშ დიზაინერიშ, კრისტობალ ბალენსიაგაშ დჷნარსხუა მოდაშ ჸუდე. თიქ ოსურეფიშ მუკაქუნალეფიშ ოქიანუშა მაღალ მოდაშო დჷმახასიათაფალო ფორმეფი გენშეღჷ. კრისტიან დიორქ — ბალენსიაგას „მოხელეეფიშ მოხელე“ გიოდჷ. ასე Balenciaga ფრანგულ კომპანია „Kering“-შ დორხველუას რე. კრისტობალ ბალენსიაგაქ მუში პირველი ბუტიკი გონწყჷ სან-სებასტიანს 1919 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საფრანგეთიშ კომპანიეფი კატეგორია:ფრანგული ბრენდეფი კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი კატეგორია:გუჩიშ ბრენდეფი
ჰიუზიშ მენდალი
ჰიუზიშ მენდალი (ინგლ. Hughes Medal) რე ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ ირწანიანი ჯილდო, ნამუთ გინმაჩამუ ფიზიკაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს გიშაკერზაფილო თი მენცარეფს ნამუეფი მოღალენა ელექტრობაშ დო მაგნეტიზმიშ დარგეფს. მენდალი გიშარჩქინელი ბრიტანალი-ამერიკალი ფიზიკოსიშ დო გჷმმაგონებელიშ დევიდ ედუარდ ჰიუზიშ ჯოხონობაშ რე. მენდალიშ მაართა ლაურეატი 1902 წანას რდჷ ამერიკალი ფიზიკოსი ჯოზეფ ჯონ თომსონი. მენდალს მოჸუნს 2000 £-შ მუდანობაშ ფინანსური პრემია.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ ჯილდოეფი კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ჯილდოეფი
Hollywood Undead
Hollywood Undead — ამერიკული რეპ-როკ ბუნა კალიფორნიაშე.
ოდებიუტე ალბომი „Swan Songs“ გჷშაშქვეს 2008 წანას ეკენიას, მაართა LIVE CD/DVD „Desperate Measures“ 2009 წანაშ 10 გერგობათუთას. მაჟირა ალბომქ „American Tragedy“ გჷშართჷ 2011 წანაშ 5 პირელს.
ბენდიშ არძა მაკათური ხვარენს ფსევდონიმს დო ეუძჷნა მუში ფსევდონიმიშ დჷმახასიათაფალი ამნახანტი. ათე ჟამო ბუნა აკმოდირთუ ათე მაკათურეფშე: Charlie Scene, Da Kurlzz, Danny, Funny Man, J-Dog, and Johnny 3 Tears.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკული ჰიპ-ჰოპ ბუნეფი კატეგორია:ამერიკული როკ-ბუნეფი
კახისიშ ტობა
კახისიშ ტობა — ტობა თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ კართეს, წყარმალუეფიშ ჭობისხევიშ დო დვირულაშ (მტკვარიშ მარძგვანი ნადუეფი) წყარგმართუ ჸაქჷნდჷრს, ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტის. ზუღაშ დონეშე 1752 მ. ფართობი 0,05 კმ², მაქსიმალური სიტომბა 10 მ. ტობაშ ქვიბი წჷმოქიმინელი რე სუფოზიაშ მოღალუთ. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. ტობაშ ელმოლეფს რე ნოჯეფი.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ტობეფი
კონსტანტინოპოლი
200px|thumb|right|კონსტანტინოპოლიშ რუკა კონსტანტინოპოლი (ბერძნ. Κωνσταντινούπολις) რე თეხანური სტამბოლიშ ჯვეში ჯოხო დო ბიზანტიაშ ნანანოღა რდჷ ოშწანურეფიშ მალობას (ნოღაშ ჯვეში ბეძრნული ჯოხო რდჷ ბიზანტიუმი). კონსტანტინოპოლი სტრატეგიულო მილარდჷ ორქოშ რქაშ დო მარმარილოშ ზუღაშ საგანოეფს, თი აბანეფს, სოდეთ ევროპა აზიას შეთმეხვადუ. მუქ წჷმოძინელო ქიგედგჷ დუდი ჯვეში რომიშ გინოჩამილ მონძეობას დო უდიდაში დო უდადარაში ნოღა რდჷ ევროპას შქა ოშწანურეფიშ მალობას, მუშ გეშათ თის „ნოღეფიშ დიაფალი“ ქიგიოდვეს.
კვანჯუ
კვანჯუ (광주 ) — სიკაბეტაშ მეჯინათ მაამშვა ნოღა ობჟათე კორეას. ნოღაშ ოფიციალური ჯოხოდვალა — ნოღა-მეტრპოლია კვანჯუ (광주광역시 კვანჯუ-გვანიოქსი). კვანჯუ ბონი დოჸუნალაშ ნოღა რე, ნამუთ ნამთინი პროვინციაშ აკოდგინალუაშა ვენშმურს, მარა თაქ იდვალუაფჷ ობჟათე ჩოლაშ პროვინციაშ თარობა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ ნოღეფი კატეგორია:ობჟათე კორეაშ ბონი დოჸუნალაშ ნოღეფი
პერუშ ტობეფიშ ერკებული
ერკებულს მოჩამილი რე პერუშ ტობეფიშ ანბანური ერკებული.
სქოლიო
კატეგორია:პერუშ ტობეფი
კებრადა-დე-ვიტორი
კებრადა-დე-ვიტორი (Quebrada de Vitor) – კუნტახანური წყარმალუ ჩილეს. მეურს ჩილეს არიკა და პარინაკოტაშ რეგიონიშ ტერიტორიას.
ოდუდეს ეთმოჭოფუნს ანდეფიშ გვალეფს. მეურს ბჟადალჸურე დო აკათუ რჩქალ ოკიანეს. სიგჷრძა 148 კმ. ღანჩოშ ფართობი – 1590 კმ².
ჯინჯიერი ნადუეფი რე – გარსა, კობიხა, უმირპა.
რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
პეტროუე
პეტროუე (ესპ. Río Petrohué) რე წყარმალუ ჩილეს, ლოს-ლაგოსიშ რეგიონს. წყარმალუ პეტროუეშ ოდუდე რე პეტროუეშ წყარგელაფუეფი, ტოდოს-ლოს-სანტოსიშ ტობას, ვისენტე-პერეს-როსალესიშ ერუანულ პარკის. წყარმალუ პეტროუეშ სიგინძა რე 36 კმ. ღანჩოშ ფართობი 2,868 კვ.კმ. პეტროუე ინაკათუ რელონკავიშ ესტუარს.
ქოირით თაშნეშე
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი კატეგორია:ლოს-ლაგოსიშ რეგიონიშ წყარმალუეფი
ხარკივიშ ოლქი
thumb|250px
ხარკივიშ ოლქი (უკრ. Харківська область) — ოლქი ბჟაეიოლ უკრაინას.
დემოგრაფია
2001 წანაშ ეჭარუათ, ხარკივიშ ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 2,895,800 მახორუს, თენეფშე 1,328,900 (45,9 %) ქომოლკოჩი რე, 1,566,900 (54,1%) – ოსური.
თე წანაშ მუნაჩემეფით, ოლქის ოხორანა გეჸვენჯი ეთნიკური ბუნაშ კათეფი:
ოდაბადური ნინეფი:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უკრაინა კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ჰამრუნი
ჰამრუნი (Il-Ħamrun) - ნოღა მალტას. ნოღაშ მახორობა - 9,244 ადამიერი (2014 წანაშ მელახიშ ფასებათ).
კატეგორია:მალტაშ ნოღეფი
პიკუნ-ლეუფუშ დეპარტამენტი
პიკუნ-ლეუფუშ დეპარტამენტი (Departamento Picún Leufú) — დეპარტამენტი არგენტინას, ნეუკენიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 4 272 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 4 580 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პიკუნ-ლეუფუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
გუჯრანვალა
გუჯრანვალა (گوجرانوالہ, Gujranwala, گوجرانوالہ) — ნოღა დო გუჯრანვალაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ნამუთ პაკისტანიშ პენჯაბიშ პროვინციას იდვალუაფუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი კატეგორია:პაკისტანიშ მილიონიანი ნოღეფი
ლეხურა
ლეხურა, რეხულა — წყარმალუ საქორთუოს, ახალგორიშ დო კასპიშ მუნიციპალიტეტეფს. მტკვარიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ხარულიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ნორთის, 2025 მ სიმაღალას. სიგჷრძა 43 კმ, ღანჩოშ ფართობი 285 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმოლაფეფი ვანაფერი რე. ოშქაშე წანური ხარჯი 2,99 მ3/წმ.
ლეხურშე გოჸონაფილი რე 5 არხი, ნამუნეფით წყარუნს 5700 ჰა დიხას.
სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი კატეგორია:მტკვარიშ ნადუეფი
ტენესი უილიამსი
თომას ლანიერ უილიამს III (ინგლ. Thomas Lanier Williams III; ფსევდონიმი: ტენესი უილიამსი, ინგლ. Tennessee Williams; დ. 26 მელახი, 1911, კოლუმბუსი, მისისიპი — ღ. 25 ფურთუთა, 1983, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი ჭარუ, ნოველისტი დო დრამატურგი, მერჩქინელ რე XX ოშწანურაშ ართ-ართ უკაბეტაშ ამერიკალ დრამატურგო.
ბჟადალი ბუგი
ბუგი (Bug; Західний Буг, Zakhidnyy Buh ვარ დაბჟადალი ბუგი; Захо́дні Буг, Zakhodni Buh; Западный Буг, Zapadnyy Bug) — წყარმალუ პოლონეთის, ბელარუსის დო უკრაინას, ნარევიშ კვარჩხან ნადუ. სიგინძა 774 კმ. აუზიშ ფართი 39,420 კმ².
მიკოლოგია
მიკოლოგია რე ბოტანიკაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს სოკოეფს. მიკოლოგია ირკვიენს სოკოეფიშ მორფოლოგიას, ბიოქიმიურ პროცესეფს, ბიოლოგიურ ტაქსონომიას დო შხვა. სოკოეფს ადამიერეფი გიმირინუანდეს დო გიმირინუანა ოჭკომალო, ტრადიციულ მედიცინაშო. მიკოლოგიაშ მუჭოთ მენცარობაშ გოვითარაფაშა დიდი თია მიშეღეს: ელიას მაგნუს ფრისიქ, კრისტიან ჰენდრიკ პერსონიქ, ჰენრიხ ანტონ დე ბარიქ, პიერ ანდრეა საკარდოქ, ელიზაბეტ იტონ მორსიქ, ლუის დევიდ შვეინიციქ დო შხვეფქ. მიკოლოგიაშ ხოლოშიან მენცარობა ფიტოპათოლოგია რე, ნამუთ ჩანარეფიშ ლახარეფს გურაფულენს.
ტენაშ კანტონი
ტენაშ კანტონი (Cantón Tena) — კანტონი ეკვადორს, ნაპოშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ტენა. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 46 007 ადამიერს აკმადგინანდჷ.
მიკოლოგია
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მიკოლოგია კატეგორია:ბიოლოგიაშ დარგეფი
ტენაშ კანტონი
სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორიშ კანტონეფი
ნორნი
thumb|მა-15 ოშწანურას ნორნიშ გოფაჩუაშ არეალი — ნარინჯიშფერი: ნორნი, ჸვინთელი: [[შოტლანდიური ნინა (გერმანიკული)|ინგლისური შოტლანდიური დო ლენიშფერი: კელტური შოტლანდიური ნინა]] ნორნი — ჯვეშსკანდინავიური ნინეფიშ ართ-ართი დინაფილი ოორუეგერმანიკული ნინა, ნამუშათ ორკნეიშ დო შეტლანდიშ კოკეფს დი შოტლანდიაშ ოორუე წყარპიჯეფს იჩიებუდეს. თიშ უკული, მუთ ორკნეიშე დო შეტლანდიშე ნორვეგიალეფქ მიდართესჷნ, ნორნი ჭიე-ჭეით შოტლანდიურ ნინაქ დოთირუ.
პოლტავაშ ოლქი
thumb|250px პოლტავაშ ოლქი (უკრ. Полтавська область) — ოლქი, იდვალუაფუ ცენტრალურ უკრაინას. მუში ნანანოღა რე პოლტავა. 2005 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 1,584,446 მახორუს.
დენის უილიამ სიამა
დენის უილიამ სიამა (ინგლ. Dennis William Siahou Sciama, დ. 18 გერგობათუთა, 1926, მანჩესტერი, ღ. 18 ქირსეთუთა, 1999, ოქსფორდი) — ბრიტანალი ფიზიკოსი დო კოსმოლოგისტი.
კოლხეთიშ ომაფე
კოლხეთიშ ომაფე (Κολχίς, kŏl´kĬs) (ჯვ. ქორთული წყუეფით - ეგრისი) — ბჟადალ საქორთუოშ დიდი სახენწჷფობური გოართოიანაფა. ჯვეშ ბერძენულ მითოლოგიას ეჭარილი რე, მუჭოთ აიეტიშ დო მედეაშ ოდაბადე, დო არგონავტეფიშ შარალუაშ ღანკიშ აკანი. უჯვეშაში რეგიონი ფორუნდჷ ამდღანერ აფხაზეთის, სამარგალოს, შონეს, რაჭას, იმერეთის, გურიას, აჭარას დო რუსეთიშ სოჭიშ მუხურს დო ამუდღანერი თურქეთიშ რიზეშ პროვინციას, თაშნეშე ტრაპიზონიშ დო ართვინიშ პროვინციეფიშ შანულამ ნორთის.
გეოგრაფია დო ტოპონიმიკა
მინი|300პქ|left|ანტიკური ფარანიშ კოლხეთი, ბერძენულ წყუეფშა გეპონუათ, ბეფშტელი რე ლონდონს, 1770. კლასიკურ ავტორეფიშ მეჯინათ კოლხეთიშ ტერიტორია უხურგანდჷ ობჟათე-ბჟადალჸურე პონტუსის, ბჟადალჸურე პონტუს ევქსინუს (უჩა ზუღა) წყარმალუ კორაქსშახ (შილებე ამუდღანერი წყ. ზუფუ), ოორუეჸურე დიდი კავკაციონიშ გვალატახირს, ნამუდგაშ მელე სარმატია იდვალუაფუდჷნ, ბჟაეიოლჸურე იბერიაშ დო მორჩილ კავკაციაშ გვალატახირს, ოდო ობჟათეჸურე სომხეთის. ავტორეფიშ მეჯინათ მორჩილ გინორთა რე თიშე მუსხით იფაჩუდჷ კოლხეთიშ ტერიტორია ობჟათე-ბჟადალსჷნ: სტრაბონიშ მეჯინათ კოლხეთი იჭყაფუდჷ ტრაპიზონწკჷმა, ოდო პტოლემეშ მეჯინათ პონტუსი წყარმალუ ფაზისშახ ეშმეშჷ. პიტიუსი კოლხეფიშ ეკონია ნოღა რდჷ ოორუეს.
ორდოშიანი პერიოდი
რეგიონიშ არქეოლოგიური გონთხორუეფით ეჭოფილი ჩინებეფიშ მეჯინათ თაქ ჯგირო გოვითარაფილი ბრონზეშ კულტურა ოკო ჸოფედჷკო, ჩინებული მუჭოთ კოლხური კულტურა. თინა უმოჯგირუანს მეძობელ ყუბანიშ კულტურას, ნამუქჷთ შქა ბრონზეშ ფარანს გევითარჷ. ურბანიზაციაშ პროცესი ნჭაფიერო ივითარებუ დო მოთებულ ანგარიას იძინანს ჯვ. წ.-იშ მაჟირა ვითოშწანურაშ ეკონიაშო, ბერძენეფიშ დოხორინშახ მიარე ოშწანურათ ორდოშე. გვიანიშ ბრონზეშ ფარანს (ჯვ. წ. XVI - VIII ოშწანურეფი) კოლხეფქ ქჷდიგურეს ლითონიშ ნდღულაფაშ დო ჭკადუაშ ხელუა, ევროპაშე ბრელი ხანით წოხოლე. პარალელურო ივითარებუ აგროკულტურა, თი პერიოდიშო პროგრესულ ირიგაციაშ სისტემეფით, მუსჷთ ხეს უნწყუნდჷ აბანობურ დიხაშ ოჸოფარალა დო ზონიერი ჰავა.
თე პერიოდიშ კოლხეთი დოხორინელი რდჷ მონათესე, მორო ართიანშე დასაბაღო გინორთელი ტომეფით, დოხორინელი ჯინჯიერო უჩა ზუღაშ ოძგალე ღოზის. თე ტომეფშე გჷშმეგორუდეს მაქელონეფი, ჰენიოხეფი, ზიდრეტეფი, ლაზეფი, ტიბარენეფი, მოსინიკეფი, მაკრონეფი, მოსკეფი, მარეფი, აფსილეფი, სოანეფი, სანიგეფი, გელონეფი დო მელანხლაენეფი.
თე ტომეფი თეშ იშხვანერებუდეს ნინათ დო გოჯინათ მეძობელი ერეფშე, ნამდა ჯვეში ისტორიკოსეფი თე ფენომენიშ დოსაბუთაფაშო მიარე თეორიაშენ ორჩანენდეს. ჰეროდოტეშ მეჯინათ კოლხეფი ეგვიპტარეფი დო ეთიოპიარეფწკჷმა ართო მაართეფი ორდეს მინეფქჷთ ქომოლკოჩეფიშ წჷმოწკანტუა ტრადიციათ მუშეღესჷნ. თის წანდჷ, ნამდა თინეფი ფარაონი სესოსტრის III-აშ (1878-1841 BC) არმიაშ ნოგორეფი ოკო ჸოფედესკონი, დო თენერო თინეფიშ გამნარყის ეგვიპტარეფს მიოჭარანდჷ. თაშნეშე, მუჭოთ რჩქჷნ,უჩა ზუღაშ რეგიონს ოკო ჸოფედჷკო ნეგროიდული კომპონენტით (არაბ ჭკორეფიშ ვაჭარუაშახიანი პერიოდიშე), მიდგაშ გამნარყისჷთ მეპუნთ ჯვეში ადამიერეფიშ აფრიკაშე გჷშულაშ ექსპედიციაშა, მორო თეშ არქეოლოგიურ ნტკიცებაშ ძირაფაქ დიოდღარო ვა მიხუჯინჷ.
კოლხა
thumb|left|კოლხური მონეტეფი ჯვ. წ. XVII ოშწანურას რეგიონს მახორუ ტომეფიშ მარდუ კონსოლიდაციაშ გეშა ქჷდირსხუ კოლხეთიშ ომაფექ. რჯგინაქუნილ სახენწჷფო,ნამუსჷთ ბერძენულ მითოლოგიას ადიდარენა, მუჭოთ არგონავტეფიშ შარალუაშ ღანკის, მედეაშ ოდაბადეს დო ჯადური ონოფულეშ რჩქინაშ წყუს. ურარტუალეფიშით ჩინებული რდჷ მუჭოთ კოლხა. მეძობელ ერეფწკჷმა უმუხარცქუ ლჷმეფს დინოლაფირ კოლხეფქ ქჷმიხუჯეს დიაოხიშ ნორთიშ მუშაართაფა ჯვ. წ. 750-ამეფს, მორო მუსხირენი შხვა პროვინცია მიოდინეს (თინეფ შქას ომაფე ნოღა ილდამუში) ურარტუშ მაფა სარდურ II-წკჷმა ჯვ. წ. 750-748 დო 744-742 ლჷმეფიშ გეშა. თეწკჷმაშენო კოლხეთიქ გჷნირთჷ ხოლო ბჟაეიოლიშ ართ-ართი უძალიერაში ოურდუმე მანქანათ, მიდგაშ ზოჯუაშ თუდო (ბერძენულ წყუეფშა გეპონუათ) 150 000 შახ უუჯგუშაში რკინაშ ანჯარით გონწყილ მალჷმორი დო 1000 შახ ოურდუმე ხვამარდი გერდჷ, მუსჷთ ძალამ აქტიურაშო ირინუანდეს კოლხეთიშ ხეშუულეფი, გჷშაკერძაფილო ჯვ.წ. VI-III ოო-ს.
სკვითეფიშ დო კიმერიელეფიშ გენთხაფეფით დოდაღარაფილ ომაფექ ჯვ. წ. 730-720-ამეფს აქამენიდი სპარსეთიშ იმპერიაშ გოლინაშ თუდო მუთმოხვადუ ჯვ. წ. VI ოშწანურაშ შქა წანეფს. სკვითეფიშ დო კიმირიელეფიშ დიდი ნორთი გეგია რინას მეჸუნდჷ დო უთარაშო მეორინჯალას დო ცხენეფიშ დოჭყანაფას მეთხოზუდჷ. თე მალჷმორ გეგიეფიშ ცხენამ ლოშქი თი ბორჯიშო ოშქურანჯ ნძალას წჷმარინუანდჷ დო მუში ყარაფიშ შარას ირფელს მუთმოჯილიკჷნდჷ. ობჟათე კოლხეთის მახორუ ტომეფი (ტიბარენეფი, მოსინიკეფი, მაკრონეფი, მოსქეფი დო მარეფი) სპარსეთიშ მა-19 სატრაპოს მართინეს, ოდო ოორუე ტომეფქ უზისხირეთ დანებეს დუდი დო ხარკიშ სახეთ ირ ხუთ წარმოწანას 100 ბოშკოჩეფს დო 100 ცირასქუას უჯღონანდეს სპარსეთიშ მაფას. აქამენიდეფიშ ქვერსემ იმპერიაშ შხვა რეგიონეფწკმა მარდუ კომერციული დო ეკონომიკური რსხუეფიშ ჭყოლოფათ კოლხეფიშ დიხეფიშ სოციო-ეკონომიკური გოვითარაფაქ ინჭუ. ღარჯილმოკათაფილ კოლხეფქ თეშ გეშა სპარსეთიშ უღჷ გეგნაჸათეს დო კჷნე ზოხორინელი სახენწჷფო ქჷდაარსხის. რე ართი მითი, კოლხიშ აღალარიშ მეუფე ხარატა–შ გეშა ჯვ. წ. 5 ოშწანურას იჸუ კილაძირაფილქ ტრაქტატიქ ნამუდგაშ მეჯინათ მეუფე ხარატა რდჷ უღმალიარაშ კოლხეთიშ მადუდე.
ბერძენული კოლონიზაცია
right|thumb|[[ნიკე (ოსურღორონთი)|ოსურღორონთ ნიკეშ მინიატურა ნაძირეფი ვანს.]] რეგიონიშ გოვითარაფილი ეკონომიკა დო ხეაკმანწყუ გეოგრაფიული დო ორთაშობური პიჯალეფი კოლხეთის გჷშაკერძაფილო მიკმაჭოფალს ჸონდჷ მილესარი ბერძენეფიშო, ნამუეფქჷთ კოლხეთიშ კოლონიზაცია ქჷმიხუჯეს ჯვ. წ. VI-V ოშწანურეფს დო უჩა ზუღაშ პიჯის ფაზისის, გონიოს დო დიოსკურიას ოვაჭარე პორტეფი ქჷდაარსხის. ჯვეში ბერძენული თქუმაშ მეჯინათ თე „არძოშე შორიშიანი ვოიაჟი“ რდჷ უძგალაშ ბჟაეიოლს, ნამუთ თიბორჯიშიანი ელინისტურ ჯარალუაშო ჩინებული რდჷ, სოჸურეშეთ ბჟა ეშმეშჷნ. თე დიხა იდვალუაფუდჷ ალექსანდრე დიდიშით დაკებულჷ დიხეფიშ ბჟაეიოლ თანჯაწკჷმა. ფაზისიქ დო დიოსკურიაქ გოსოფური ბერძენული ნოღეფო გჷნირთჷ, ნამუთ დიდვაჭარი ოლიგარქეფიშით იდუდუაფუდჷ, მორო თინეფს ჟამი-ჟამო მუკი-მუკი მახორუ კოლხური ტომეფი აჭიროთენდეს, სოიშახ ოეკონიე ასიმილაციაშა გემშეშესჷნ. სპარსეთიშ იმპერიაშ დონთხაფაშ უკული კოლხეთიშ დიდი ნორთიქ აბანობურო ჩინებული, მუჭოთ ეგრისი, იბერიაშ ომაფეშ ნორთო გჷნირთჷ დოხოლ. ჯვ. წ. 302 წანას. მორო კოლხეთიქ იბერიას მალასჷნე გაგემერთჷ დო მუსხირენი მორჩილი ოთარეეფო აკიფაჩჷ. კოლხეთიშ ოთარეეფი ზოხორინალას ეთმისქილიდუანდეს რეგიონიშ მითრიდატე პონტოარიშით ეჭოფუაშახ (ჯვ. წ. 101).
კოლხეთიშ მადუდეეფი
კოლეფიშ დუდალაშენ ბრელი ინფორმაცია ვამიპალუაფუ:
კოლხეფი ბერძენულ მითოლოგიას
კოლხეთიშ მითოლიგიური პერსონაჟეფი რენა აიეტი, ეიდია, პასიფაე, კირკე, მედეა, ქალკიოპე დო აფსირტე.
სქოლიო
კატეგორია:კოლხეთიშ ომაფე კატეგორია:უჯვეშაში ისტორია კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
ისლანდიური ნინა
ისლანდიური ნინა (íslenska [islεnska]) — ისლანდიაშ ოფიციალური ნინა, გოფაჩილი რე ისლანდიას, რაგადანს დოხოლაფირო 300 000 ადამიერი. ორხველჷ სკანდინავიური ნინეფიშ ფანიას. უხოლაში მოჯგირე ნინა რე ფარერული.
კლასიფიკაცია
ჯვეშისლანდიურ ნინაქ იფორმირჷ ართ-ართი ბჟადალი სკანდინავიური დიალექტიშ ნერჩის. ალმახანური ისლანდიური ნინა თ.გ. კოკამ სკანდინავიურ ნინეფს ორხველჷ, ნამუთ დიდი ხანიშ გოძვენას შხვა ნინეფშე იზოლირაფილო ივითარებუდჷ.
არეალი
ისლანდიურ ნინაშა მოჩიებეეფიშ უდიდაში ნორთი ისლანდიას ოხორანს, დოხოლაფირო 300 000 კოჩი (2010). დანიას დოხოლაფირო 8165 კოჩის უჩქჷ ისლანდიური, ნამუეფშეთ 3000-3500 სტუდენტი რე. ისლანდიურო რაგადანს თაშნეშე 5655 კოჩი ააშ-ს, (2000 წანაშ ეჭარუათ) დო 2385 კანადას (2001 წანაშ ეჭარუათ) უმოსო გიმლის დო მანიტობას. ისლანდიაშ გალე ემიგრანტეფიშ კომუნეფს თე ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა ირკენს.
2009 წანაშ მუნაჩემეფით, მორაგადეეფიშ საართო მუდანობა 310 000 კოჩი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანიკული ნინეფი კატეგორია:ისლანდია
ურეკი
ურეკი — დაბა დო ოზუღე კურორტი ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტის, გურიაშ აკანს, საქორთუოს. დაბა უჩა ზუღაშ წყარპიჯის იდვალუაფუ, ზუღაშ დონეშე 4 მეტრის, ოზურგეთიშე — 24 კმ. ოორუეშე დო ობჟათეშე გოხურგელი რე წყარმალუეფიშ სეფაშ დო სუფსაშ ნადუეფით, ბჟაეიოლშე ომძღჷ წვერმაღალაშ გვალა. ურეკის რე რკინაშარა დგჷმილი, გინმურს ოავტომობილე მაგისტრალი ს2, ქიმინჯენს საბაღანო ბაღი, საჯარო სკოლა. ოსუმარეეფი დო შხვა დჷნაწესებუეფი.
ჯოხო
ნარაგადი რე, ნამუსჷთ მენცარეფიშ ნორთი დოჸუნს, ნამჷ-და ურეკი შანენს, ურზუმი აბანს, სოდე მაჯინეეფს უჭირდეს მაჯინობა. გვალამ სამარგალოს ჸოფური მიკროტოპონიმი „ნა-ეკ-ურ-ა“ ანტკიცენს ურეკიშ გოსხუნუას, მუჭოთ ტომბა, უღალ აბანს.
სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტის კურორტეფი კატეგორია:უჩაზუღაპიჯიშ კურორტეფი კატეგორია:ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი
ვლადივოსტოკი
ვლადივოსტოკი (Владивосток) — რე ონიშოლი ნოღა რუსეთიშ ფედერაციას, პრიმორიეშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 592,069 ადამიერი. ვლადივოსტოკი რე რუსეთიშ რჩქალი ოკიანეშ ფლოტიშ ონიშოლი დო არძოშ უმოსი დიდი რუსული ონიშოლი რჩქალ ოკიანეს.
ცენტრალური კონგოშ პროვინცია
ცენტრალური კონგოშ პროვინცია (Kongo Central; ჸოფილი თუდოლენი ზაირი დო თუდოლენი კონგო) — კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინცია, იდვალუაფუ ქიანაშ ბჟადალს. პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე — ნოღა მატადი.
ვლადივოსტოკი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ცენტრალური კონგოშ პროვინცია
ნოღეფი დო ტერიტორიეფი
thumb|right|220px|ცენტრალური კონგოშ პროვინციაშ პეიზაჟი
სქოლიო
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინციეფი
ვალ-დ’ორჩა
ვალ-დ'ორჩა (Val d'Orcia) — რეგიონი ცენტრალურ იტალიას, ტოსკანას. გინოზინდილი რე სიენაშ ობჟათეშე მონტე-ამიატაშახ. რეგიონშო დჷმახასიათაფალი რე სათუთას კულტივირაფილი გალეფი, ნამუეფ შქას არხეფი, პეიზაჟური ჭიჭე ნოღეფი დო ოფუტეეფი იდვალუაფუ. თინეფ შქას რე ნოღეფი — პიენცა, რადიკოფანი დო მონტალკინო. რეგიონიშ ლანდშაფტი ფშხირას რე წჷმორინაფილი რენესანსულ ხანტუობას დო ალმახანურ ფოტოგრაფიას.
2004 წანას, ვალ-დ'ორჩა იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
thumb|მარცხნივ|800px| ვალ-დ'ორჩა დო გვალა მონტე-ამიატა