cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჯუზეპე გარიბალდი
რომიშ რესპუბლიკაშ დუდიშთხილუა დო დონთხაფა; მაჟირა  ემიგრაცია
მორიკულიე, მუჭო მიხუჯუ გარიბალდიქ ედომუშამი ჩქონიშ კინეშე გჷნოლახუა დო პიემონტშახ დინოჭირინაფა. პიემონტიშ თარობაქ აძულაფირქ იჸუ ფორმალურო თინა დუღინჩუდუკო (თინა ოღინჩუეს ვარინ, ართ-ართი ჯიხადარბაზის ქიმლახუნეს). უკული კონვოიშ ალაჸუნათ გარიბალდი ნიცაშა მიდაშარეს დიდაშ დო სქუალეფიშ ოძირაფალო. წორომოქიანეეფქ თის ეფურინათ აკოხვადეს, მარა ხეშუულობაქ მიარზუ იტალიაშ უგუჩემებუო დოტება დო ემიგრაციაშა ულა. ტურინიშ პარლამენტიქ გჷმოთქუ პროტესტი "გენერალ გარიბალდიშ" ოდაბადეშე გშაჸოთამაშ მეხჷ, მარა თარობაშ გჷნოჭყადირუაქ უთირუო ქჷოდსქიდ.
თე ბორჯიშო ვენეციაშ რესპუბლიკათ უკვე დონთხაფილი რდჯ მუჭოტ ართი პატრიოტიქ თქუნ: "ჩქი ქენუანთხით ნწკვარამიშ ქვინც,... თექ ოკო გაბჩენდათ დო მიკიბჯინათ ვიშო-აშო, ოდო უკული ირფელი დუდშე ოკო ქჯდიბჭყათ."
1850 წანაშ მანგის გარიბალდიქ ნიუ-იორკშა მიდეშარჷ. თიქ ნიცას ქჯდიტუ სუმი დოომბოლაფირი წულუ სქუალეფი დო რჩინი დიდა, ნამუსუთ მოჯგირეეფი ქჷმეხვარებუდეს ბაღანეფიშ ერდუალას. ტურინიშ თარობაშე ეიოჭოფალი პენსია დო ღინჩილეფიშ მინაჩემი ორქოშ მაღულარიშ გჷმოჩამაშე ეჭოფილი ფარა თიქ დიდას ქუდუტუ.
ნიუ-იორკის გარიბალდიქ დახე პარალიზაფილქ ენორთჷ - კონწარი არტრიტი, რევმატიზმი, მალარია დო შურიელი დეპრესია - თენა რდჷ მოღალუ თიში უწჷმუძინუ ლჷმაშ დო ოჸოროფული ალმასქუშ დინაფაშ. თექ თის ქჷდოხვად მიარერიცხუამი იტალიური წორომოქიანექ, ნამუქუთ ძალამი პატიჩამათ, თოჸუჯალათ დო გაგებათ აკოხვად გარიბალდის. ართი წანაშ უკული გარიბალდი იკინე ხვამარდიშ კაპიტანი რდჷ დო გჷნმოჭკირუნდ ოკიანეეფც ირი ჸურე. მუჭოთ მაღალი კლასიშ პროფესიონალი, თინა უმკუჭუებუო ანჯღვერდ ხვამარდეფც არძოშე რთული ოშქურანჯი მარშრუტებით უმონკაში კლიმატურ პიჯალეფც.
გარიბალდიშ დორთა ემიგრაციაშე; იტალიაშ პოლიტიკური დგომარება 50-იან წანეფს
1850 წანაშ უკული, გარიბალდიშ ემიგრაციას რინაშ პერიოდის, პიემონტის მოხვადჷ შანულამი ჩეჟიერ თირაფეფქ. ქიანაქ აქტიურო ქიგიოდირთჷ ნაცონალურ პოლიტიკაშ მუკოჸუნაფაშ შარას. ახალი მაფა ვიტორიო ემანუელე II, ნამუქუთ ხვისტაშა ეშართჷ მუში მუმაშ გინორინაშ უკული 1849 წანას, ძალამ ენერგიული, შურიშკვათუაშ პიროვნება რდჷ, მართალიე თის ავტორიტარული მუშებებფით  გარჩქჷდ, მარა თინა რდჷ ზიტყვაშ კოჩი დო ზუსტას თხილანდჷ კონსტიტუციას. თიშ ხეს ტურინქ გჷნირთ იტალიაშაკა კაკალია ოაზისო, სოდეთ რდჷ  ზიტყვაშ დო აზრუანობაშ დუდიშალა. თაქ დუდი აკიკათეს ედომუშამი იტალიაშ ინტელექტუალეფქ დო პატრიოტეფქ.
1852 წანას პიემონტიშ თარობას ოდუდეს ენუდირთჷ დიდი იტალიარი, გოსოფური სახენწჷფო მოქარანე გრაფი კამილო ბენსო დი კავურიქ, ნამუქუთ თიშნერინე როლი ქიმინჷ იტალიაშო, მუჭოთ ბისმარკიქ გერმანიაშო. კავური რდჷ შურდინმადგუმალი პოლიტიკაში, მიდგაშ მეშქაშალათ პიემონტიქ გვალო კუნტა ხანშა გჷნირთჷ თიბორჯიშ ევროპაშ ართართი წჷმემალი წჷმოძინელ ქიანათ დო თიშ მუჭოთ მაგნიტის ოკო მიკუჭოფაფუდუკო  აკოცჷმილ იტალიაშ არძო ნორთი. მუკოჸუნაფილი რდჷ რეფორმეფი, დირსხუ ახალი ბანკეფქ, ქჷდიგჷ რკინაშარეფიშ ხშირი რშვილქ, მოდერნიზირაფილი რდჷ პორტეფი, ქჷდირსხუ ძალიერი არმიაქ, ეკლესიას მუში აბანქ ქიმიარჩქინჷ.
კავურქ ჯგირაშო გაანალიზჷ 1848 - 1849 წანეფიშ დომარცხაფეფიშ ბაძაძეფი დო ქიმერჷ თი დუნასქვიშა, ნამდა ავსტრიაწკჷმა აწარინალო პიემონტი გიახვილუდჷ ძალიერ მორსხუეფც, ნამუეფით ქჷმეხვარებუდეს თის ოურდუმე კონფლიქტიშ ბორჯის. თეშნერი მორსხუეეფო თიქ მირჩქინჷ ინგლისი დო საფრანგეთი, ნამუეფწკჷმათ ხეკირილოებფი დოდვჷ. 1854 წანას, მუჟამცჷთ თე მორსხუე ქიანეფქ დიჭყეს რუსეთიშ მეხჷ ყირიმიშ ლჷმან, კავურქ ქაჯღონჷ სევასტოპოლშა ოურდუმე კონტინგენტი. თეთ თიქ მიოჭირინუ, თის ნამდა 1856 წანას პარიზიშ კონგრესის თის ქიმიაჩ მეშქაშალაქ კონწარას ქიგურინუაფუდუკო იტალიაშ ოკითხუ. მარა იტალიაშ ეკონწყუალაშო, მუ რაგადი ოკო, ხვალე დიპლომატია ვა რდჷ დასაბაღი, ოხვილური რდჷ პატრიოტული ყარაფიშ კონსოლიდაცია პიემონტიშ მონარქიაშ ეგიდით. თე თოლწონუათ კავური დიდი შანულობას არზენდჷ გარიბალდიშ ფენომენც. თე ჟირი პიროვნება, ნამუეფით დუდუზოგარო ოინალუდეს ართ დიდი საქვარსჷნ, რდეს ართმაჟირაშ რსული ანტიპოდეფი დო ხვალე მუნეფიშ ზისხირით ვარინ, ულირი რინათ დო ოქიანუშ აღქმათ ხოლო.
გარიბალდიშო პოლიტიკა რდჷ აბენება, დუდგინოდვალირ ლჷმა იდეალეფშოთ დო მუში იდეალი რდჷ დემოკრატიული რესპუბლიკა. არისტოკრატი კავური მონარქიაშ უხურგეთ ართგური რდჷ დო პოლიტიკას თინა მეჸუნდჷ  ვირტუოზული მოჭადრაკეცალო. გარიბალდი თიშო რდჷ ძალიერი ოჭადრაკე ფიგურა, ნამუთ რაციონალურო  ოკო გუმურინუაფუდუკო. გარიბალდი, მუში იდეალიზმიშ უმკუჯინუო, გინაფულენდჷ, ნამდა სქჷლადირ ალმახანურობას იტალიაშ რესპუბლიკათ გჷმოდარჯაკუა  ვარეალური რდჷ დო ონარტებელ ღანკიშ მიოჭირნაფალო აკა კაკალია შელება რდჷ ნაცონალურ ნძალეფიშ აკოშქუმალა პიემონტიშ დინასტიაშ ნძალეფწკჷმა. ათეშენ გარიბალდიქ გეჭოფუ გინოჭყვადირუა ხუჯის ქალურინალუდუკო ვიტორიო-ემანუელე II-შა.
1854 წანას გარიბალდიქ დირთჷ მუში ოდაბადურ  ნიცაშა სქუალეფშა. თის ქჷმიაჩჷ კვარზალქ ქუჸიდირიდუკო დიხა  ჭიჭე კოკი კაპრერას სარდინიაშ გოხოლუას, სოდეთ თიქ მაართათ რინას ეკიდჷ მუში ხეთ ჸუდე დო ქჷდიხორჷ სქუალფწკჷმა ართო.
1857 წანას ტურინც დირსხუ ნაცონალურ პარტიაქ, ნამუსუთ მონარქისტეფწკჷმა ართო რესპუბლიკარეფქჷთ აკიშქვეს დო გეჭოფეს უკული დეკლარაცია: "რესპუბლიკური პარტია დუც გინმოდვანც ერუანულ საქვარშო,  რახან დორწუმაფილიე, ნამდა უმაართაშ ირიშო ოკო ქირსხუას იტალიაქ დო ჩქი  მითმუხუჯუანთ სავოიაშ ჸუდეს - დაე ქჷდირსხუას იტალიაქ დო ჩქი თქვანწკჷმა ართო ვორეთ " (სავოიაშ ჸუდე ანუ დინასტია რდეს პიემონტ-სარდინიაშ მონარქეფი). გარიბალდი რდჷ თე პარტიაშ დუმარსხუაფალეფ შქას დო თინეფიშ დევიზი რდჷ "იტალია დო ვიტორიო-ემანუელე".
თაშნე კავურქ ქჷდარსხჷ ქიანას ძალამ მირძღი ოსხირი გჷმადუდიშალაფარი ლმაშ დაჭყაფალო. მარა თინა უციოთ ოხვილუდჷ მორსხუე დიდი ქიანაშ ხუჯიშ დოკინას. თეშნერი ქიანათ თის საფრანგეთი მიორჩქჷდ. 1852 წანაშე შარლ-ლუი-ნაპოლეონ ბონაპარტი უკვე საფრანგეთიშ პრეზიდენტი ვარინ, ფრანგეფიშ იმპერატორი ნაპოლეონ III რდჷ. თე ადამიერს ულამუდ მში დიდი ჯიჯიშ ნაპოლეონ I-იშ დიდაფაშ ღრისი ქოჸოფედჷკო. თიშ დუდალაშ ბორჯის საფრანგეთიქ კჷნე გჷნირთჷ არძოშე გოლინუამ ქიანათ კონტინენტალურ ევროპას. კავური მეჸუნდჷ ფულირ დიპლომატიაშ მეთოდეფც, კერძოთ თიქ მეუჯღონჷ ნაპოლეონ III-ს უსქვამაშ იტალიარი ლელი არისტოკრატი ოსური ჰერცოგიშ ოსურ-სქუა ვირჯინია ორლონი, ნამუქუთ იმპერატორიშ ჸოროფილო გჷნირთჷ დო ოცადჷდ იტალიაშ მოხვარაშა ქელუჯიკუაფუდუკო თიშა. მარა გჷნოჭყვადირუა ნაპოლეონ III-ს ეიოჭოფაფუ კავურიშთ აბსოლუტურო უგუთოლწონებუ უნელი ტრაგიკული მონახვამილაქ.
არარატიშ პროვინცია
არარატი (Արարատ) — სომხეთიშ პროვინიცია (მარზი). პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი — არტაშატი. პროვინციას ჯოხოქ არარატიშ გვალაშ მეჯინათ გიადჷ. პროვინციას ბჟადალშე თურქეთი, ობჟათეშე — აზერბაიჯანიშ ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა უხურგანს. პროვინციაშა მიშმურს კარკიშ ანკლავი, ნამუთ სომხეთიშ კონტროლიშ გიმე რე 1992 წანაშ ყარაბაღიშ ლჷმაშ ბორჯის დაკებაშ უკული.
ჯუზეპე გარიბალდი
გარიბალდიშ დორთა ემიგრაციაშე; იტალიაშ პოლიტიკური დგომარება 50-იან წანეფს
1858 წანაშ ღურთუთას ტერორისტიქ ნაპოლეონ III-შ კარეტას სუმი ბომბა  ქაჸათჷ, იმპერატორქ  მარცხო გჷნასქიდ. დოღინჩილი ტერორისტიქ იჸუ კარბონარეფიშს ორგანიზაციაშ მაკათურქ იტალიარი გრაფი ფელიჩე ორსინიქ დო თიქ ღურათ საჯუაშ წოხოლე მეჭარჷ ნაპოლეონ III-ს ჭარილი, სოდეთ ენწყჷ  მუში ნაქიმინაშ მოტივეფი. კილარჩქინდჷ, ნამდა მუმალი იმპერატორი ახალობას, მუჟამცჷთ ემიგრანტი რდჷ დო რომს ოხორანდჷნ 1833 წანას, კარბონარეფიშ ორგანიზაციაშ მაკათური ჸოფე დო ართგურობაშ ფუჩით ჸოფჷ დოდვალირი. ფუჩიშ გოტახუა კარბონარეფიშ წესდვალაშ ალებათ ღურათ ისარჯუდ დო ნაპოლეონც თე  განჩინება გჷშაღალირი აფუდ  რომიშ 1849 წანაშ მონახვამილეფიშ გეშა. მარა თე ნაჭარას ნაპოლეონც ერზიებუდ შანსი: "სირ - ჭარნდ თის ორსინი,- ვევარათ პატრიოტიშ ეკონია ხვეწინი, გადუდიშალით ჩქიმი ოდაბადე დო თქვანო იხვამანც ედომუშამი იტალიარი კათა დო თინეფიშ გამნარყეფი". ისტორიკოსეფიშ აზრით თე ნაჭარაქ თიშნერაშო დიდი  შთაბეჭდილება  მახვამილუ ნაპოლეონ III-შე, ნამდა თიქ გეჭოფუ იტალიაშენ გჷნოჭყვადირაფა.
არარატიშ პროვინცია
რეგიონს იდვალუაფუ სომხეთიშ ჟირი ჸოფილი ნანანოღა (არტაშატი (არტახატა) დო დვინი), თაშნეშე ხორ ვირაპიშ მონასტერი, ნამუთ სომხეთიშ ხურგეფს მადვალუ უახოლაშ აბანი რე არატატიშ გვალაწკჷმა დო სოდე 13 წანას რდჷ ხვილირი გრიგოლ გჷმანათაფარი.
ჯუზეპე გარიბალდი
გარიბალდიშ დორთა ემიგრაციაშე; იტალიაშ პოლიტიკური დგომარება 50-იან წანეფს
1858 წანაშ კვირკვეს ნაპოლეონ III-ქ ტყობაშე გეგმიძახჷ კავური საფრანგეთშა დო თინეფქ აკიმუშეს ონოფულე აპიჯაფა საფრანგეთიშ დო პიემონტიშ შქას. თე აპიჯაფაშ ალებათ პარიზი ვალდვალირაფას ეთმოჭოფუნდჷ ქიმუჩამუდუკო ხუჯი ტურინშა ვენაშ მეხ ლჷმას. თე ლჷმაშ გეშა პიემონტის ქჷმიაძინუდჷ ედომუშამი ოორუე იტალია, დო კონპენსაციაშ სახეთ პიემონტი ქჷდუთმენდჷ საფრანგეთის ნიცას დო სავოიშ ოგრაფეს.
ქჷდიჭყჷ ხაზირებაქ ლჷმაშო. გარიბალდი გეგმიძახეს ტურინშა დო პიემონტიშ არმიაშ გენერალ-მაიორიშ დვალა ქჷმეჩეს. თის ქჷდავალეს რეზერვისტეფშე (თ.გ. ვოლონტიორეფშე) ალპიურ მაჸოთამალეფიშ (ბერსალიერეფიშ) კორპუსიშ დორსხუაფა. მაფაქ დუდო ქჷმიიღჷ გარიბალდი დო თინეფიშ აკოხვალამაქ ტიბჷქ დო გურგონწყუმილქ იჸუ.
არარატიშ პროვინცია
არარატი თაშნეშე უხურგანს ერევანს (ობჟათეშე), არმავირწკჷმა დო კოტაიქწკჷმა ართო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
ჯუზეპე გარიბალდი
გარიბალდიშ დორთა ემიგრაციაშე; იტალიაშ პოლიტიკური დგომარება 50-იან წანეფს
ვენაქ ქჷმეუხვადჷ თინეფც ტურინიშ დო პარიზიშ ლჷმაშო ხაზირაფას დო ავსტრიაშ იმპერატორქ ფრანც-იოსებიქ გეგნოჭყვადჷ ქუჭიშუაფუდუკო თეშ მოხვალამაშა. 1859 წანაშ 25 პირელს თიქ ქაწურინუ პიემონტის ულტიმატუმი მოთხუალათ ანჯარი ქუდურღვაფუდესკო დო აკურღვაფუდესკონ გარიბალდიშ კორპუსი. კავურქ ივარუ ულტიმატუმი დო 29 პირელს ავსტრიაშ ჯარქ გემშეჭკირჷ პიემონტიშა. 3 მესის ნაპოლეონ III-ქ ომორსხუალე აპიჯაფაშ ალებათ გეგმუცხადჷ ავსტრიას ლჷმა დო დუდო მალეშარჷ იტალიაშა მუში ჯარიშ ოდუდეს ენორინელო.
ფრანგული ჯარიშ გჷმულაქ ედომუშამი თუთა ქჷმიკორინუ თიშენ, ნამდა პიემონტიშ რეგულარული არმია რიცხუანობურო ბრელაშო კჷნასქიდჷდჷ ავსტრიაშ არმიას, ტურინს ოკუპაციაშ მელუდჷ დო თიში თხილუაქ ფაქტიურო გარიბალდიშ კორპუსიშ ხუჯის გჷნილჷ. თე ბორჯის საფრანგეთიშ ჯარქ ფეიკარი მარშით გაგნოლახჷ ალპიური ჸალაიბონეფი, ოდო ნორთიქ გჷმილჷ გენუაშა ზუღათ დო თინეფც ტურინც პეულეფით დო "ბრავოშ" ძახინით აკოხვადეს. ნაპოლეონ III-ს ზალამი უღუდჷ მუში დიდი ჯიმადიშ 1796 წანაშ გოვალაფაშობური ლჷმა გუმაჟირაფუდუკონ. ავსტრიელეფსჷთ ძალამ ჯგირო შჷდეს ნაპოლეონ I.გმკორჩქინდეს დო ვარი ფრანგეფქჷნ, დოშქურონდეს დო მიოდინეს ინიციატივა, ხე ვაუნჩალუნა ფრანგული და პიემონტური ჯარეფიშ აკოართაფაშ დო ჟიდოჟი ჟირი მარცხება ქიწისეს, მუდგაშ გეშათ 8 მანგის ვიტორიო-ემანუელე II დო ნაპოლეონ III ტრიუმფით აკოხვადეს გოდუდიშალაფირ მილანს.
გარიბალდიშ კორპუსი გინოჸონაფილი რდჷ ფრონტიშ მაჟირახარისხამ განშა - ოურდუმე ხემანჯღვერეფი კინ თი გენერალეფი ორდეს, ნამუეფქჷთ 1848 წანას ვა მეჩეს ნება გარიბალდის პიემონტიშ არმიას ქენორიცხელედჷკონ. კავურით მუშ ჸურეშე ოცადჷდჷ, ნამდა ნაპოლეონ III-ს ვა მოხვალამუდუკო თოლც ოკათაშე ლესქერი, ნამუეფსჷთ გარიბალდი ხემანჯღვერენდჷნ. გარიბალდიქ ვე მიიღჷ დოპიჯაფილი აკოანჯარაფა, შტაბიშე ეჭოფილი ზოჯუეფი უმენტაშო უაზჷრე დო მაღუფალით ორდჷ,მარა თეშ უმკუჯინუოის ლჷმეფით აწმიკინანდჷ წჷმი, იკჷნენდ ნოღეფც დო ხეშა ქაშეჸოთჷ უკოროციხუ ავსტრიული ოურდუმე მონწყილობა დო არტილერია. მარა გარიბალდიშ ქიმინჯობეფი თე ლჷმას მაჟირახარისხამ რდჷ, თი დიდი თოჸუჯიშ უმკუჯინუო, ნამუსუჷთ თის არძო გაზეთეფი არზენდჷნ.
გჷნმაჭყვადალი ლჷმეფქ იმანჯჷ საფრანგეთიშ დო ავსტრიაშ არმიეფც შქას დიო მაჯენტას 4 მანგის, უკული სოლფერინოს 24 მანგის დო მისურჷ ავსტრიალეფიშ ეკონიაშახ მარცხებათ. თე ლჷმეფი რდჷ თიშნერაშო მონკა დო ზისხირამი, ჸვილირი დო ნჭყოლირი ჯარიშკოჩეფიშ მუდანობა ჟირხოლო განშე თიშნერო მიარერიცხუამი რდჷ, ნამდა ჟირხოლო იმპერატორქ ნჭუაფილო ქჷდიჭყს მორაგადაფა ზჷშე, მუსჷთ ხე 1859 წანაშ 11 კვირკვეს მაჭარეს ვილაფრანკას. ოზჷებელ ხეკირილიშ ალებათ ავსტრიაშ იმპერატორქ ფრანც-იოსებიქ გეგნოჩჷ ნაპოლეონ III-ს, მუჭოთ ლჷმას მოგებულ განს, ლომბარდია, ოდო ნაპოლეონ III-ქ მუში განშე გეგნოჩჷ თინა პიემონტის მაჸალობაშ შანო. თენა პიემონტიშო დუმაჩიჩიებელი რდჷ დო მუთ თარიენ, უგურკვიებუქ ქჷდოსქიდჷ ოორუე იტალიაშ თი სახენწჷფოეფიშ ბედიქ, ნამუეფით ლომბარდიაშ დო რომს შქას იდვალუაფუდესჷნ (პარმა, მოდენა, ტოსკანა, რომანია), სოჸურეშეთ მახორობაქ გორაჸჷ ვენაშ მორსხუე მონარქეფი დო პიემონტწკჷმა გოართოიანაფა იკორინუ. მუთ ოწაწჷ ვენეციასჷნ, თინა ავსტრიაშ ედომუშამი დორხველობას სქიდუდჷ. იტალიარეფი გურგოტახილეფი რდეს, კავური მენდგაცუდებული, რახნ მიორჩქუდჷ, ნამდა ნაპოლეონ III-ქ ვა მიჸონუ ბოლოშა მუში პიჯუა, მარა აძვილებური რდჷ რეალობაშა თოლი გოუთინუდუკონ დო ქუდუჭყაფუდუკო რთული დიპლომატიური ვარჭუა პარიზწკჷმა.
კავურქ ორსანტურო გამკიჸონჷ მორაგადაფეფი ნაპოლეონ III-წკჷმა დო დეალუ თიშა, ნამდა ლომბარდიაწკჷმა ართო ედომუშამი ოორუე იტალიას (პარმა, მოდენა, რომანია, ტოსკანა) გიმანჯუდჷ პლებისციტი, მუდგაშ გეშათ თე სახენწჷფოეფი აკიშქუმალუდეს პიემონტიშ ომაფეწკჷმა, ოდო პარიზი მუში ოურდუმე მოხვარაშ ფასო გეჭოფუნდჷ ნიცას დო სავოიშ ოგრაფეს, სოდეთ თაშნეშე გიმანჯუდჷ ოსქვებური პლებისციტი.
გარიბალდიქ თე პიჯალაშე ქიგეგუნ, გაჸალებურქ კითხირი ქოუჯღონჷ ნიცაშ გეშა ვიტირიო-ემანუელე II-ს დო მიიღჷ მაფაშე გეჸვენჯი გამა: "გეგნოჩით გენერალს, ნამდა ჩიება რე ხვალე ნიცაშე ვარინ, ვარინ სავოიაშეთ, დო მა ქოვთმენქ ჩქიმ კინოხენოეფიშ დიხასჷ-და, ჩქიმო თენა უმოსი მონკა რე, ვინდარო მუშო".
პლებისციტიქ ცეტრალურ იტალიას აკოდირთჷ 1860 წანაშ 11 მელახის დო მახორობაქ დადასურჷ მუში ზალამი ვიტორიო-ემანუელე II-შ თუდო ჸოფედესკონ. დოხოლაფირო ართი თუთაშ უკული პლებისციტიქ აკოდირთჷ სავოიას დო ნიცას დო თექ ნიცაშ მახორობაშ 85%-იქ გჷმოთქჷ ზალამი მიშულებუდუკო საფრანგეთიშ აკოდგინალუაშა.
გრგოტახილი გარიბალდიქ გენერალობაშე გეგნოდირთჷ დო მში ბაბათიშა დორთა ისხუნუ. მაფაქ მარდიშ შანო თის გაშინალო გოსოფური ოჯინუ თოფი ქიმეუჯღონჷ.
ართოიანი იტალიაშ ომაფეშ დორსხუაფა
ოორუე იტალიაშ გოართოიანაფაქ ართ ომაფეთ 1859 წანას იმპულსი ქჷმეჩჷ იტალიაშ ობჟათე ნორთის - თ.გ. ჟირხოლო სიცილიაშ ომაფეს ანჯიერი რევოლუციური ყარაფეფშა. თე სახენწჷფო, ნამუშ ნანანოღა რდჷ ნეაპოლინ, აკმოდირთჷდჷ ჩქონიშ ობჟათე ნორთიშე დო სიცილიაშე. ქიანას ბოლო 130 წანაშ განწხანც დუდენდჷ ნეაპოლარი ბურბონეფიშ დინასტია. ოკო ირაგადუას, ნამდა ჟირხოლო სიცილიაშ ომაფე ეკონომიკუო ანჯიერ დო წჷმოძინელ ოორუე იტალიაშე გინორთათ (მილანი, ბოლონია, ფლორენცია და განსაკუთრებით ტურინი), ოხორანდჷ შქა ოშწანრუეფიშ პიჯალეფც - თაქ მუსხირენი ფეოდალი, თ.გ. გეპარდი, ღვალენდჷ ქვერსემ ლატიფუნდიეფც, სახენწჷფოს მოურეფცალო დუდენდეს კორუმპირაფილი მოხელეეფი დო მახორობაშ ჯინჯიერი მასა - ყაზახეფი დო ჭყიშეფი - უგუხურგუ ჭიროთიშ დო უალობუობაშ პიჯალეფც ოხორანდჷ. უგუნათლებუობა, რცუმორწუმეობა, ნძალაფი, ზისხირიშ ეშაღალა, რჩუალა დო "მაფიაშ" თარიში - ათეშნერ რეალობას უღუდჷ აბანი ობჟათეს, გჷშაკერძაფილო სიცილიას.
კავური, მუჭოთ რეალისტურად მოაზჷრე სახენწჷფო მოღალე, მუშ პატრიოტიზმიშ უმკუჯინუო, მჟამცჷთ ლამენდჷ ართოიანი იტალიაშ დორსხუაფასჷნ, დიდი მოთხილაფათ მიოჯინედჷ ჩქონიშ ობჟათეშ დო სიცილიაშ პოლიტიკური მეართაფაშ ოკითხუს.
ლიტერატურა
*კიღურაძე გ., ქსე, ტ. 2, ხს. 701, ქთ., 1977
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიაშ ერუანული გერგეზეფი კატეგორია:დუნაბადი 1807 კატეგორია:ნაღურა 1882 კატეგორია:იტალიარი პოლიტიკოსეფი
კალამარკაშ მუნიციპალიტეტი
კალამარკაშ მუნიციპალიტეტი (Calamarca) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ არომაშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 14 605 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 492 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
ლეთკანთი
ლეთკანთი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, ჯგალიშ თემს, იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, წყარმალუეფიშ ხობწყარიშ დო წენწყარიშ შქაწრმალონას, ზუღაშ დონეშე 300 მეტრას, წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 12 კილომეტრით, ზუგდიდიშე (უხოლაში რკინაშშარაშ გიორენჯი) 35 კმ-ით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 252 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ბალტიაშ ზუღა
მინი|250პქ thumb|250px|[[ფიტოპლანქტონი|ფიტოპლანქტონიშ პეულუა ბალტიაშ ზუღაშ ობჟათე ნორთის, 3 მანგი, 2001 (სატელ. ფოტო).]] ბალტიაშ ზუღა — იდვალუაფუ ოორუე ევროპას, ოორუე გჷნძარიშ 53-66 გრადუსეფიშ დო ელახიშ განარიშ 20-26 გრადუსეფიშ შქას. თის ომძღჷ სკანდინავიაშ ჩქონი, ოორუე ევროპაშ კონტინენტური ნორთი, ბჟაეიოლ ევროპა, ცენტრალური ევროპა დო დანიაშ კოკეფი. ბალტიაშ ზუღა, ორესუნდიშ, დიდი დო მორჩილი ბელტეფიშ გოულათ არცხუაფუ კატეგატიშ არეალს.
კატეგატი იგინძორებუ სკაგერაკით ოორუეშ ზუღას დო უკული ატლანტიშ ოკეანეს. ბალტიაშ ზუღა არცხუაფუ ჩე ზუღას ჩე ზუღაშ არხით, დო ოორუეშ ზუღას კიელიშ არხით.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ატლანტიშ ოკეანეშ ზუღეფი კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
8 პირელი
8 პირელი (აპრილი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 98-ო დღა (ნარკი წანეფს — 99-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ვანი
ვანი — ნოღა საქორთუოს, იმერეთიშ აკანს, ვანიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ თარი ოქინაფუ რე ანტიკური ნანოღუ, ნამუთ 2007 წანაშ 24 გჷმათუთაშე მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ოცადებელ ერკებულშა. ნოღას ორეწუალე ოწარმეეფი, სინთელუანობაშ, გონათუაშ დო კულტურაშ დგჷმილეფი რე, თაშნეშე ოკუჩხბურთე კლუბი სულორი. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 3744 კოჩი.
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ ნოღეფი
აფიანჩა-ჩიჟოუშიშ ქჷნდჷრი
აფიანჩა-ჩიჟოუშიშ ქჷნდჷრი (სუკი), განედური, ანტიკლინური, დაბალი ქჷნდჷრი წყარმალუეფს კელასური დო კოდორს შქას, წებელდაშ ტობას ომძღჷ ობჟათეშე. ეგაფილიე ნეოგენური ქვიშაქუალეფიშ, ჭუბერეფიშ დო კირქუალეფით. ქჷნდრიშ აბსოლუტური სიმაღალეფი იძანძჷ 650-1036 მ შქას. კუნწული მოკებულიე, ოორუე კართე - ელართელი, ობჟათე - ალაზიმაფათ ახრა. კალრთეეფი ტყათიე გოქუნილი, ქჷნდრიშ შქა ნორთი უტყალე რე დო ემუშორაფილიე სამეურნეოთ.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ქჷნდჷრეფი
Things Fall Apart
Things Fall Apart რე ნიგერიალი ნოველისტიშ ჩინუა აჩებეშ წიგნი, გიშაშქუმალირი 1958 წანას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩინუა აჩებე კატეგორია:წიგნეფი კატეგორია:ნიგერიალი ჭარუეფიშ წიგნეფი კატეგორია:ინგლისური ნოველეფი კატეგორია:აფრიკალი ჭარუეფიშ წიგნეფი კატეგორია:აფრიკალი ჭარუეფიშ ნოველეფი კატეგორია:იბო ჭარუეფიშ ნოველეფი კატეგორია:იბო ჭარუეფიშ წიგნეფი
ხანწკი
ხანწკი — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ წყარმალუ შებეშ (ცჷიშ კვარჩხანი ნადუ) მარძგვან განშე, ზუღაშ დონეშე 280 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 11 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 443 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მონონგაჰილა
მონონგაჰილა (ინგლ. Monongahela River) რე წყარმალუ ააშს, ბჟადალი ვირჯინიაშ დო პენსილვანიაშ შტატეფს. მონონგაჰილა იჭყაფჷ წყარმალუეფიშ ტაიგარტიშ დო უესთ-ფორკიშ აკოართაფაშ აბანს, ნოღა ფერმონტის, მარიონიშ ოლქის, ბჟადალ ვირჯინიას, ათავრეშე წყარმალუ მონონგაჰილა გიშმურს ბჟადალ ვირჯინიაშ მონონგალიაშ ოლქის დო პენსილვანიაშ გრინიშ, ფეიეტიშ, ვაშინგტონიშ, უესტმორლენდიშ, ალეგეინიშ ოლქეფს დო აკათუ წყარმალუ ალეგეინის, ნოღა პიტსბურგიშ ტერიტორიას. მონონგაჰილაშ დო ალეგეინიშ აკოართაფათ იფორმირჷ წყარმალუ ოჰაიო. მონონგაჰილაშ უდიდაშ ნადუეფ რე: ბუფალოუ-კრიკი, ინდიან-კრიკი, პარკერ-რანი, დენტს-რანი, რობინსონ-რანი, პამპკინ-რანი, პიტერს-კრიკი, ბეკს-რანი, სტრიტს-რანი, ჩით-რივერი, რედსტოუნ-კრიკი, იოკოგეინი, კრუკედ-რანი დო შხვეფი. მონონგაჰილაშ სიგჷნძა 210 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 19,000 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ბჟადალი ვირჯინიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:პენსილვანიაშ წყარმალუეფი
არსიანიშ ქჷნდჷრი
არსიანიშ ქჷნდჷრი, ქჷნდჷრი თურქეთის დო საქორთუოს. სიგირძა 150 კმ, ოშქაშე სიმაღალა 2000-2500 მ. ქჷნდჷრიშ ობჟათე დო შქა ნორთი თურქეთის რე, სოდეთ თის Yalnızçam Dağları ჯოხო; ოორუე ნორთი - საქორთუოს. უმაღალაშ ჭურჭულიე მ. არსიანი (3165 მ). არსიანიშ ქჷნდჷრი წყარმალუეფიშ ჭოროხიშ დო მტკვარიშ გოჸორეფიშ წყარგჷმართალიე. ეგაფილიე ტკილეფით, ქვიშაქუალეფით, ჟინნასმორული ასაკიშ გოდერძიშ რანწკეფით დო ვულკანოგენური ეოცენური ნოლექეფით. ქჷნდჷრიშ კართეეფი ტომბას რე დორთილი ჭოროხიშ, აჭარისწყალიშ, ქვაბულიანიშ, ფოცხოვიშ დო შხვა წყარმალუეფიშ ლეხერეფით. კუნწულს წჷმოსქილადირიე ჯვეში გოჸინუაშ შანეფი. შანულამი ჸალაიბონეფი რე: გოდერძი (2025 მ), აბანოსყელი (2315 მ); გვალეფი - თლილი (2541 მ), ჭანჭახი (2506 მ), ცივწყარო (2189 მ). ქჷნდჷრიშ ფერდიეფს გვალა-ტყაშ, ოდო კუნწულს გვალა-დოლოშ ლანდშაფტი რე.
ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთიშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ააშ-იშ ადმინისტრაციული დორთუალა
ააშ-იშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ მაართა დონეს წჷმარინუანს შტატეფი. შტატეფი ირთუ ოლქეფო (ინგლ. county, parish (ლუიზიანა), borough (ალიასკა)), თენეფი მაჟია დონეშ ადმინისტრაციული ართული რე, ნამუეფით შტატეფშე მერკე რე, მარა ნოღაშე დიდი. ააშ-იშ მახორობაშ ეჭარუაშ ბიუროშ მუნაჩემეფით ქიანას 3141 ოლქი რე. ოლქეფიშ არძაშე მერკე მუდანობა რე დელავერიშ შტატის (3), არძაშე უმოსი — ტეხასის (254).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ ადმინისტრაციული დორთუალა კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფი
1984
ღურთუთა
thumb|120px|ბრუნეიშ შილა thumb|190px|[[Apple Macintosh-იშ პირველი მოდელი]]
დღახუეფი
კატეგორია:
ლადო ხინჩეგაშვილი
ვლადიმერ (ლადო) ხინჩეგაშვილი (დ. 18 პირელი, 1991, გორი, საქორთუო) — ქორთუ დუდიშული სტილით მორკინე. 2016 წანაშ რიო-დე-ჟანეიროშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ჩემპიონი. ევროპაშ 2-შარაშ (2014, 2016) დო მოსოფელიშ (2015) ჩემპიონი. 2012 წანაშ ლონდონიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ვარჩხილიშ პრიზიორი 55 კგ წონაშ კატეგორიას.
მოსოფელიშ დო ევროპაშ ჩემპიონი ახალნორდეფს შქას (55 კგ).
2016 წანაშ რიო-დე-ჟანეიროშ ზარხულიშ ოლიმპიურ ლაჸაფეფს, ხინჩეგაშვილქ ორქოშ მენდალი მიპალუ. 57 კგ წონაშ კატეგორიაშ ფინალს თიქ იაპონარი რეი ჰიგუჩის გიორჯგინჷ.
სქოლიო
კატეგორია:ქორთუ მორკინეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1991 კატეგორია:ქორთუ ოლიმპიური ჩემპიონეფი
მაჯელაშ ერუანული პარკი
მაჯელაშ ერუანული პარკი (Parco Nazionale della Majella) — ერუანული პარკი იტალიას, აბრუციშ რეგიონს. ფართობი 740,95 კმ² რე.
პარკი გოშენებული რე მაჯელაშ გვალაშ მასივიშ მუკი-მუკის, ნამუშ უმაღალაში კონკა რე მონტე-ამარო (2 793 მ).
1998—2005 წანეფს, ერუანული პარკი, გჷშაკერძაფილო მაჯელაშ გვალა ოერეფოშქაშე გეოლოგიური რკვიეფიშ პროექტ TaskForceMajella-იშ რკვიაშ ობიექტი რდჷ.
გოფაჩილი რე აპენინიშ გერი დო შქირუ თუნთი.
პარკის რე დოხოლაფირო 500 კილოეტრიშ სიგჷნძაშ კუჩხიშ საროტეფი გვალეფს, ფოქვეფიშ ნახანტეფი გროტა-დელ-კავალონეშ ფოქვას. გონწყჷმილი რე მიარე ტურისტული ცენტრი.
ალფონსო კუარონი
ალფონსო კუარონი (Alfonso Cuarón დ. 28 გერგობათუთა, 1961, მეხიკო) — მექსიკარი კინორეჟისორი, სცენარისტი დო პროდიუსერი. მეღებული აფჷ ოსკარიშ, ორქოშ გლობუსიშ დო BAFTA-შ ჯილდოეფი. თიში ჯიმა კარლოსი დდო სქუა ხონასი თაშნეშე რეჟისორეფი დო სცენარისტეფი რენა.
ფილმოგრაფია
ვაედომუშამი ფილმოგრაფია
არმავირიშ პროვინცია
არმავირი (Արմավիր) — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი). პროვინციაშ ადმინსიტრაციული ცენტრი — არმავირი. პროვინცია არარატიშ რზენს იდვალუაფუ, ქიანაშ ბჟადალშე, არარატიშ დო არაგაწიშ გვალეფს შქას. არმავირიშ პროვინციას იდვალაუფუ ნოღა ეჩმიაძინი, სოდე იდვალუაფუ სომხეთიშ ომოჩიქულე ოხვამეშ ცენტრი დო ედომუშამი სომხეთიშ კათოლიკოსიშ რეზიდენცია რე.
არმავირს უხურგვანს გეჸვენჯი მარზეფი:
UTC+05:00
450px|right|thumb| სასაათო ორტყაფუ UTC+5: ლენო — [[ბორჯი პაკისტანს|პაკისტანიშ ბორჯი ზოთონც UTC+5 ზონას გერგობათუთა-მელახის ოორუე გვერდოსფეროს (ზარხულს — UTC+6) ; ყვინთელო — ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას UTC+5 ზონა (ეკატერინგბურგიშ ბორჯიშ დინოკოროცხუათ); ცაშფერო — ზონა UTC+5 ოკიანეეფს, ნარინჯიშფერო — UTC+5 ზარხულს პირელი-გჷმათუთა ოორუე გვერდოსფეროს (ზოთონც — UTC+4) ]]
UTC+5 — სასაათო ორტყაფუ, ნამუთ გჷმირინუაფუ გეჸვენჯი სახენწჷფოეფს დო ტერიტორიეფს:
სქოლიო
კატეგორია:ბორჯიშ ორტყაფუეფი
ნორვეგიაშ ზუღა
thumb|ნორვეგიაშ ზუღა ოორუეშევროპაშ რუკას ნორვეგიაშ ზუღა — ოორუეშ ჸინუამი ოკეანეშ მოთანჯე ზუღა, ნამუთ იდვალუ სკანდინავიაშ ჩქონიშ, ისლანდიაშ დო კოკი იან-მაიენიშ შქას.
ფართობი 1,4 მლნ კმ², სიტომბა 3970 მ-შახ (ოშქაშე სიტომბეფი — 1600—1750 მ), მორთაფეფიშ სიმაღალა 3,3 მ-შახ, სიწყჷთა - მეხოლაფირო 35 ‰. ნორვეგიაშ ზუღაშო დიდი შანულობა ნორვეგიაშ ტიბუ კათინს უღუ, ნამუთ, გოლფსტრიმიშ გოგინძორაფა რე; თეშ მეშქაშალათ, ზოთონჯობათ ნორვეგიაშ ზუღა ვეჸინუ. ნორვეგიაშ ოძგაშეეფწკჷმა ზუღა ტომბა ვა რე, ფშხირიე მეჩეჩეფი.
გოვითარაფილიე ჩხომჭოფუა დო ნავთობიშ მოპალაფა. შანულამი პორტეფიე ნორვეგიული ნოღეფი ტრონჰეიმი, ტრომსე დო ნარვიკი.
არძაშ უდიდაშ კოკეფიე: სიორეია, სეილანი, არნეია, რინგვასეია, კვალეია, სენია, ვესტეროლენიშ კოკეფი, ლოფოტენიშ კოკეფი, დიონა, ვეგა, ფრეია, ჰიტრა დო სმიოლა ნორვეგიაშ ოძგაშეეფწკჷმა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი ნ
გუსტავ ფლობერი
thumbnail|right|გუსტავ ფლობერი გუსტავ ფლობერი (Gustave Flaubert დ. 12 ქირსეთუთა, 1821, რუანი — ღ. 8 მესი, 1880, კრუასე) — ფრანგი ჭარუ დო ნოველისტი. ჩინებული რე მუში მაართა რომანით მადამ ბოვარი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი კატეგორია:ფრანგი ნოველისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1821 კატეგორია:ნაღურა 1880
თუთუმი
მინი|250პქ|თუთუმიშ პლანტაცია მინი|250პქ|ყალვენით ოშუმალი აკოცამულერი თუთუმიშ ფურცელეფი თუთუმი (Nicotiana) — ართ- დო მიარეწანიანი ჩანარეფიშ გვარი ჯოღორიშ მაჸურზენაიაშობურეფიშ ფანიაშე. გუმნაღელი კოლოფი რე. ამერიკას დო ავსტრალიას გოფაჩილი რე 60-შე უმოსი თუთუმიშ გვარობა. კულტივირაფილი რე 2 გვარობა: კულტურული ანუ ოშუმალიი თუთუმი (Nicotiana tabacum) დო ჯვემაშ თუთუმი (Nicotiana rustica). დეკორატიულ მებაღობას თუთუმიშ თიჯგურა გვარობეფს გჷმირინუანა, ნამუეფსჷთ დიდი ფურცელეფი დო შურამი პიოლეფი უღუ.
ოშუმალი თუთუმი მიარეწანიანი ჩანარი რე, მარა მოჸუნა მუჭთ ართწანიანი. თუთუმი თინი, მორგვალე, 2,5 მ-შახ სიმაღალაშ ღერი უღუ, ნამუთ ჟლეშე დოჸალერი რე. ფურცელეფი ღერს მორანწკეობათ რე დვალირი, მითოხუნელი ვარდა ყერწამი, ნთელანდოამი. ფირფიტა ოვალური, მორგავლე ვარდა ელიფსური რე, ფერო წვანე (ოშა-გოშათ ჸვინთელი ვარდა მოწვანე-მოჸვინთალე). პიოლეფი ხუთმაკათურამი ვარდიშფერი, ჭითა ვარდა ჩე რე, ნამუთ აკოშაყარელი რე ციმოზური ტიპიშ ბიბლათ თარ ღერს დო ელახიანი ჸალეფიშ კონკეფს. გუმნაღელს დიდი მუდანობათ რე ჭიფე, რუმე ყავაშფერი თასი (1000 თასი 60-80 მგ-ს იწონჷ).
თუთუმიშ ოვეგეტაციე პერიოდი რე 135-170 დღა. თინა სიტიბამოჸოროფე (თასიშ გოღვიღვინაფაშო ოპტიმალური ტემპერატურა 27-28 °C, ღერიშ დო ფურცელეფიშ ძინა-გოვითარაფაშო 24-28 °C) დო სილამეშ მუმათხუალი (გიშაკერძაფილო რსული ფალუაშ პერიოდის) ჩანარი რე, ოჩამური ნიფთიარობეფსჷთ დიდი მუდანობათ ემუშორენს. ჯგირო ჩანს ქექე დო ოშქაშე უჩადიხეფს, რუუს დო ჭუბურა დიხეფს. ფურცელიშ ნაწარმიშ ხარისხი დოჸუნს ცილეფიშ დო ნოშქერწყარეფიშ ელაზჷმაფას, ნიკოტინიშ დო ეთერამი ზეთეფიშ მაკათაფობაშე. თასი იკათუანს 30-35% ციმუამ ზეთის, ნამუსჷთ ტექნიკური ღანკეფშო (ოსუმალარი მასალაშო) გჷმირინუანა.
თუთუმიშ ოდაბადეთ იკოროცხჷ ობჟათე ამერიკა. ევროპას (ესპანეთი, პორტუგალია, უკული საფრანგეთი, გერმანია, იტალია) ამერიკაშე მიშეღეს XV ოშწანურაშ ბოლოს დო XVI ოშწანურაშ I ნორთის. მაართაშე დიჭყანეს დეკორატიულ დო ოკურნალე ჩანარო. რუსეთის თუთუმქ გიფაჩჷ XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუს.
საქორთუოშა თუთუმი XVII ოშწანურაშ ბოლოს დო XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს მუშეღეს. თენა რდჷ დაბალი ხარისხიშ ჯვემაშ თუთუმი. მაღალხარისხამი ოპაპიროსე თუთუმიშ კულტურაქ — ჩქინწკჷმა XIX ოშწანურაშ I ნორთის გიბჟინჷ. თუთუმი მაართაშე აფხაზეთის დაჭყანეს, უკული - აჭარას დო ბოლოს - ბჟაეიოლ საქორთუოშ რაიონეფს (მარნეული, ბოლნისი, ყვარელი, ლაგოდეხი დო შხვა). მინი|350პქ|თუთუმიშ შუმაშ ოართე გლახა შედეგეფი
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯოღორიშ მაჸურზენაიაშობურეფი
ეთოლოგია
ეთოლოგია — ჩხოლარეფიშ რჯებაშ მენცარული დო ობიექტივისტური, თარო ფოკუსირაფილი რე ორთაშობურ პიჯალეფს რჯებაშა დო რჯება ისხუნუაფუ მუჭოთ ევოლუციურო მოძინელი მუშობურა. ბიჰევიორიზმი ხოლო დჷთმიგურუანს ჩხოლარეფიშ რჯებას, მარა უთარაშო ლაბორატორიულ კონტექსტის, ევოლუციურ მერჩქვანელობაშა გიშაკერზაფილი ხვილაფაშ მეჩამაშ უმუშო. ისტორიაშ გოძვენას ჩხოლარეფიშ რჯებას მიარე ორთაშმორაგადე დჷთმიგურუანდჷ. ეთოლოგიაშ ოსხირეფი ჩარლზ დარვინიშ ნახანდეფს დო XIX-XX ოშწანურეფიშ ამერიკალი დო გერმანალი ორნიტოლოგეფიშ ნახანდეფს რე. ეთოლოგიაშ თეხანური დისციპლინაშ გჷმოქიმინუაშ პერიოდო 1930-იანი წანეფი მირჩქინუაფუ ნიდერლანდარი ბიოლოგიშ, ნიკოლას ტინბერგენიშ ნახანდეფით, თაშნეშე ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, 1973 წანაშ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფიშ კონრად ლორენციშ დო კარლ ფონ ფრიშიშ ნახანდეფი. ეთოლოგია ლაბორატორიული დო ოველე მენცარობაშ კომბინაცია რე დო მეჭედა რსხუ უღუ შხვა დისციპლინეფწკჷმა, მუჭოთ რე ნეიროანატომია, ეკოლოგია დო ევოლუციური ბიოლოგია. მუჭოთ წესი, ეთოლოგეფი დოინტერესაფილი რე ორჯებე პროცესეფით, ვიდრე ცხოველთა ჯგუფებით დო შხირას ართი სახეშ რჯებაშ დჷთმიგურუანს, მუჭოთ რე აგრესია, კამუფლაჟი დო შხვა.
ეთოლოგია
ტერმინი ეთოლოგია (Ethology) მოურს ბერძენული ზიტყვეფშე: ethos, ნამუთ „მუშობურას“ შანენს დო logia, ნამუთ დოგურაფას შანენს. ტერმინიშ პოპულარიზაცია მერსხილი რე ამერიკალი მირმეკოლოგიშ, უილიამ მორტონ უაილირიშ ჯოხოწკჷმა.
სქოლიო
კატეგორია:ეთოლოგია კატეგორია:ზოოლოგიური მენცარობეფი
9 პირელი
9 პირელი (აპრილი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 99-ა დღა (ნარკი წანეფს — მა-100-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 400
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 400 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯუმითი (ლეწურწუმეშ თემი)
ჯუმითი — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის, ლეწურწუმეშ თემს. იდვალუაფუ წყარმალუ ხობწყარიშ მარძგვან განშე, ზუღაშ დონეშე 190 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე მოჩილათირი რე 2 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 331 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მინდანაო (წყარმალუ)
მინდანაო (ინგლ. Rio Grande de Mindanao) რე წყარმალუ ფილიპინეფს, მინდანაოშ კოკის. სიგინძა 373 კმ. ღანჩოშ ფართობი 23,269 კვ.კმ.
კატეგორია:ფილიპინეფიშ წყარმალუეფი კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი
კაკიავირიშ მუნიციპალიტეტი
კაკიავირიშ მუნიციპალიტეტი (Caquiaviri) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ პაკახესიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 13 505 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 1 568 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
აფხაზეთიშ ქჷნდჷრი
აფხაზეთიშ ქჷნდჷრი, ჩხალთაშ ქჷნდჷრი, გვალამი ქჷნდჷრი დიდი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე გიოლაფუს. წყმ. ჩხალთაშ ღანჩოს გჷმორთჷნს წყარმალუეფიშ ამტყელიშ, ჯამბალიშ, ქუაბჩარიშ დო ზიმიშ გოჸორეფშე. წჷმარინუანს ბზიფიშ ქჷნდჷრს ბჟაეიოლ ნოჸველას დო გინოზინდილიე კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ პარალელურო. სიგირძა 70 კმ, სიმაღალა 3156 მ-შახ. კუნწული დორთილიე, სოჸურეშეთ გიმურს ჯიშთეფი. ეგაფილიე ჯინჯიერაშო იურული პორფირიტეფიშ დო ტკილეფით. ქჷნდჷრს გოფაჩილიე გვალა-ტყაშ დო გვალა-დოლოშ ლანდშაფტეფი. კონკეფი: შხაფიძგა (3026 მ), შოუდიდი (2756 მ), აწგარა (2735 მ), ჟურგია (2295 მ) დო შხვა.
კალრთეეფი ზ. დ. 1800-1900 მ-შახ დოფორილიე წიფურონათ დო მუქლირსამი ტყათ. უმოს მაღალას სუბალპური დო ალპური დოლოეფიე.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:აფხაზეთიშ გეოგრაფია
ჯვ. წ. 1001
ნაღურა
კატეგორია:
1980
კვირკვე
კატეგორია:
ლეკაკულე
ლეკაკულე — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, ჯგალიშ თემს, იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, ზუღაშ დონეშე 240 მეტრას, წენწყარიშ ლეხერს. წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 6 კილომეტრით, ზუგდიდიშე (უხოლაში რკინაშშარაშ გიორენჯი) 28 კმ-ით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 420 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯიმი შერგილი
ჯიმი შერგილი (Jasjit Singh Gill / Jimmy Shergill, ਜੀਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿਲ, დ. 3 ქირსეთუთა 1970) — ინდოარი არტისტი.
10 პირელი
10 პირელი (აპრილი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ მა-100-ა დღა (ნარკი წანეფს — 101-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
UTC+5:30
450px|right|thumb| UTC+5:30 მოსოფელიშ სასაათო ორტყაფუშ რუკას: ყვითელო — ზონა UTC+5:30 ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას
UTC+5:30 — სასაათო ორტყაფუ, ნამუთ გჷმირინუაფუ ინდოეთის დო შრი-ლანკას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბორჯიშ ორტყაფუეფი
ჯვ. წ. 1002
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1002 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
გრენლანდიაშ ზუღა
thumb გრენლანდიაშ ზუღა — ოორუეშ ჸინუამი ოკიანეშ ნორთი, ნამუთ იდვალუაფუ გრენლანდიაშ, ისლანდიაშ, შპიცბერგენიშ დო იან-მაიენიშ შქას,
საართო ფართობი მეხოლაფირო 1, 195, 000 კმ², ოშქაშე სიტომბა 1641 მეტრა, არძაშე უტომბაში აბანი 5527 მეტრა.
წყარიშ ოშქაშე ტემპერატურა ზარხულს 0 °C-შე +6 °C-შახ, ზოთონც −2 °C-შე +1 °C-შახ. წყითუანალა 32-34‰.
გრენლანდიაშ ზუღაშ ცენტრალური დო ოორუე ნორთი მოფაფუე ჸინუამი მინდორეფით იხასიათებუ, ზოთონც ჸინუშ ბერჯეკი ფათ იფორუ, მუთ ხვამარდეფიშ მეულა-მოულას, პრაქტიკულო, შელებას ვერზენს.
გრენლანდიაშ ზუღას პლანქტონეფი დო ბენტოსი დიდი მუდანობათიე წჷმორინაფილი, მუთ ზუღაშ მიარეფერამ ფაუნას ოჭკომალით უნარღელჸოფირენც.
thumb|left|[[აისბერგი გრენლანდიაშ ზუღას]] thumb|გრენლანდიაშ ზუღა ზარხულიშ სერი
კატეგორია:ოორუე ჸინუამი ოკიანეშ ზუღეფი კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
Touch and Go (ბუნა)
კარიერა
1998 წანაშ გჷმათუთას ბირაქ "Would You...?" ბრიტანეთიშ სინგლეფიშ ერკებულს მასუმა ადგილი დეკინუ. ათე ბირას ირჩქილე ოსურიშ გიშაკერძაფილო ეროტიულ ხონარი, ნამუთ იჩიებუ: "მა ქეშგატვყი სი ჩქიმ გოხოლუასჷ, მანგარ მომხიბვლელი რექ, მალურქო ჩქიმწკჷმა ართო დანჯირშა? (ინგლისურო: "I've noticed you around / I find you very attractive / Would you go to bed with me?").
თე ბირაქ ევროპას გინირთჷ ჰიტო, გჷშაკერძაფილო ბჟაეიოლ ევროპას, სოდგა ბუნას მონწყილი აფუდჷ ბრელი ტური. სინგლი "Would You...?" რდჷ ეშაგორილი ამერიკაშ ოტელევიზიე შოუშ, G String Divas-შ დო ბრიტანული სერიალიშ As If-იშ საუნდტრეკო. ათე ტრეკიქ თაშნეშე იჸუ გიშაგორილქ San Pellegrino-შ, Carlsberg-იშ, დო Nokia-შ რეკლამეფშო. შინაფილი ბირაშ ლერსი, დახე იდენტური ტექსტით, გჷმორინაფილი რდჷ ფსიქოლოგიურ გურაფას (რკვიას) 1978 წანას.
"Straight... to Number One" ხოლო რდჷ გიშაგორილი ნამთინე რეკლამაშო, ეფლიშ კომპიუტერიშ iTunes-იშ რეკლამაშ მეკოროცხილო.
Touch and Go პოპულარული რდჷ ბჟაეიოლ ევროპას, გიშაკერძაფილო რუსეთის, სოდგა დახე 50 კონცერტი უღუდუ წანმორწანაშ განმავლობას. 2003 წანაშე, თე ბუნაქ იშარჷ რუსეთიშ დო ჸოფირი სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ თარი ნოღეფშა, დოჭყაფილი მოსკოვით, თებული ვლადივასტოკით. ბუნა წჷმორინაფილი რე შინელ რეგიონს ექსკლუზიურო IKON-იშით.
ბუნაშ პროდიუსერი, დევიდ ლო (ინგ. David Lowe), რე ბი-ბი-სიშ ახალი ამბეფიშ (ინგ. BBC News) მუსიკეფიშ ავტორი 1998 წანაშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბრიტანული ჯაზ-ბუნეფი
ჩილეშ დემოგრაფია
ეთნიკური ბუნეფი
მექსიკაშ ერუანული ავტონომიური უნივერსიტეტიშ ლათინური ამერიკაშ მარკვი პროფესორ ფრანცისკო ლისკანოს მიოჩქჷ, ნამჷ-და ჩილეშ მახორობაშ 52,7% აკმადგინანა ევროპალეფი, მეტისეფი დოხოლაფათ 44 %-ს. ჩილეშ უნიერსიტეტიშ შხვა რკვიაშ მეჯინათ ჩელეფი შილებე აკმადგინანდანი მახორობაშ 60-შე 90 პროცენტშახ.
2002 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ჩილეშ მახორობაშ ხვალე 3,2% მირჩქინანს დუდს ჩილეშ კვირდჷ მახორუთ, უმეტაშობას ჸუნს ესვარილი კჷნოხონეფი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩილე
11 პირელი
11 პირელი (აპრილი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 101-ა დღა (ნარკი წანეფს — 102-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ბერტრან რასელი
ბერტრან რასელიქ დებადჷ ბრიტანეთიშ არისტოკრატიულ ფანიას. გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ ტრინიტი-კოლეჯის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რასელი რდჷ XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში ლოგიკოსი, გოტლობ ფრეგე, ჯორჯ ედვარდ მური დო ლუდვიგ ვიტგენშტაინიწკჷმა ართო რდჷ ანალიტიკური ფილოსოფიაშ დუმარსხუაფალი. ბერტრან რასელი, მუში ომენცარე ხემანჯღვერი ალფრედ ნორთ უაიტჰედიწკჷმა ართო რე მონუმენტური ნახანდიშ მათემატიკაშ პრინციპეფიშ ავტორი. ჸათე ნახანდის გიარსხუ კლასიკური ლოგიკაშ გოვითარაფაქ. რასელი რე ავტორი ფილოსოფიური ესსეშ On Denoting, ნამუთ მერჩქინელი რე ფილოსოფიაშ პარადიგმათ. ბერტრან რასელი რდჷ ანტი-იმპერიალისტი დო დუდენდჷ ინდოეთიშ ლიგას. ლიგაქ 1928 წანას დირსხუ დო თინა ინდოეთიშ ზოხორინელობას თხულენდჷ. რასელი რდჷ ატომური ლჷმაშ ოპონენტი. რასელი აკრიტიკენდჷ ნაციზმის დო სტალინური ტოტალიტარიზმის. 1950 წანას ბერტრან რასელის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ლიტერატურაშ დარგის. რასელი რდჷ დე მორგანიშ მენდალიშ (1932), სილვესტრიშ მენდალიშ (1934), კალინგაშ პრემიაშ (1957) დო იერუსალიმიშ პრემიაშ (1963) ლაურეატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბრიტანალი ფილოსოფოსეფი კატეგორია:ბრიტანალი მათემატიკოსეფი კატეგორია:ბრიტანალი ლოგიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1872 კატეგორია:ნაღურა 1970
ჯუმითი (ხაბუმეშ თემი)
ჯუმითი — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის, ხაბუმეშ თემს. იდვალუაფუ წყარმალუ ხობწყარიშ კვარჩხან განშე, ზუღაშ დონეშე 200 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 5 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 411 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კაქტუსიშობურეფი
მიარე კაქტუსიშობურს დღვილიშობური ჭირხილი უღუ ვარ-და ქენჩიშობურო რე გოქიქილერი. დახე არძა კაქტუსიშობურს ნაძგალაშობური დვირეფი უღუ. გიშაკერძაფილო დჷმახასაითაფალი რე თ.ჯ. არეოლეფი (კვათირეთ გოხურგელი ქიქილამი დო ძიგირამი განობეფი, ნამუეფით ალბეთ ლუბაშ გვიგვილეფშე რე გოჭყაფილი). პიოლეფი უმენტაშო დიდი დო ბარჩხალა რე, ხვალეხეშიანი, ოშა-გოშათ ყურწკამ ბიბლეფო აკოკორობილი.
მიარეთასამი გუმნაღელი კანკარიშობური რე, კანკალეშა სქირე. პიოლეფი, რჩქვანელობურო, გჷთმიფაჩჷ ონჯუას ვარ-და გვიან სერით. ჩინებული რე კაქტუსიშობურეფიშ 85 გვარი (შხვა მუნაჩემეფით 50 — 220) დო 2000-შე უმოსი გვარობა. გოფაჩილი რე დახე ხვალე ამერიკას (თაჸურეშე გვერდი — მექსიკას), ხვალე აკა გვარი — Rhipsalis — აფხვადჷნა ტროპიკულ აფრიკას (რზამოჸუნაფილი რე).
კაქტუსიშობურეფი ჩანს ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ ტიოზეფს (კანკალე გვალასჷთ 4500 მ-მდე), ოშა-გოშათ ტროპიკულ ჭვემაშ ტყალეფს, ზუღაშ წყარპიჯეფს დო სავანეფსჷთ. მინი კაქტუსიშობურეფქ (უმენტაშო ოპუნციაშ გვარობეფი) გიფაჩჷ ავსტრალიას, სოდე თიქ ოცალარ-ოდიარუ ჭყანიერ ჟვერ ჩანარო გჷნირთჷ, ჩინეთის, სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯიშ ქიანეფს, ყირიმიშ ჩქონიშ ობჟათე წუარპიჯის დო შხვა. საქორთუოს თარო ხვალე ბოტანიკურ ბაღეფს რე. ქართიშ ბოტანიკური ბაღიშ ტერიტორიას აფხვადჷა მუშითნათასა ოპუნციეფი.
მიარე კაქტუსიშ გუმნაღელი დო ღერიშ ატატა იჭკომჷ. კანკალეს გჷმირინუანა ორინჯიშ ოჩამალო (უძიგირე ოპუნციეფი), ოცალარო დო ლექინ ოაკოგაფე მასალათ (გომარქვაფილი ღერიეფი), ცორცხალ ღობერო (ძიგირამი ოპუნციეფი დო მინი ცერუესი). მიარე გვარობას (მამილარია, ოპუნცია, ცერეუსი, ცეფალოცერეუსი დო შხვა) დჷთმიჭყანუნა ოთახეფსჷთ დო ოტიბაშეეფსჷთ.
ლიტერატურა
*
მაჰაველი
მაჰაველი (මහවැලි ගඟ, மகாவலி ஆறு) რე შრი-ლანკაშ უდიდაშ წყარმალუ. სიგინძა 335 კმ. ღანჩოშ ფართობი 10,448 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:შრი-ლანკაშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 1003
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1003 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
აბდუს სალამი
მოჰამედ აბდუს სალამი (ინგლ. Mohammad Abdus Salam, ურდუ عبد السلام; დ. 29 ღურთუთა, 1926, ჯანგი, პუნჯაბი  — ღ. 21 გერგობათუთა, 1996, ოქსფორდი)  — პაკისტანარი თეორიტიკოსი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პაკისტანარეფი კატეგორია:პაკისტანარი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1926 კატეგორია:ნაღურა 1996
ამბროლაური
ამბროლაური — ნოღა საქორთუოს, რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანს, ამბროლაურიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 2047 მახორუ. ამბროლაურს რე ნიკორწმინდაშ ეპარქიაშ რეზიდენცია.
სქოლიო
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ ნოღეფი
ჯიშთი
მინი|240პქ|[[მყინვარწვერი, საქორთუო.]] ჯიშთი (ქორთ. მყინვარი) — დიხაუჩაშ ჟიდოხის ჸოფილი ორთაშობური ჸინუშ მასა რე, ნამუთ სიმონკაშ ნძალაშ გოლინათ ყარენს. ჯიშთი იქიმინუ თექ, სოდეთ თირი ბრელაშო მეტი მოურს, ვინდარო წირდუ. მაღალ განედეფს ჯიშთი დჷკჷეფსჷთ აფხვადუნა, დაბალ განედეფს – გვალეფს. ჯიშთიშ გინოაბანაფაშ სიჩქარა მუსხირენი სანტიმეტრიშე 200 მეტრაშახ იძანძჷ წარმოწანას. სიჩქარა მებუნაფილი რე მულირი თირიშ მუდანობაშა, ლაბაშ გერთელობაშა დო ჟიდოხიშ ეგაფილობაშა.
მიჩქჷნა ჯიშთიშ გეჸვენჯი სახეობეფი: სქირონაშ (ანტარქტიდა, გრენლანდია), შელფური დო გვალაშ. მოსოფელიშ ჯიშთეფიშ ედომუშამი ფართობი სქირონაშ ჟიპიჯიშ 11 %-ს აკმადგინანს.
ზუღას ენოსიონტაფილი სქირონაშ ჯიშთიშ ძგალეფიშ მოტახუათ მეღებული მანჩურალი ვარა მეჩეჩის რენჯი ჸინუშ გიგანტური ნატახა რე აისბერგი. 1000px|center|thumb|ჯიშთი [[პერიტო-მორენო პატაგონიაშ გვალეფს, არგენტინა.]]
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჯიშთეფი
კარანავიშ მუნიციპალიტეტი
კარანავიშ მუნიციპალიტეტი (Caranavi) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ კარანავიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა - ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი - კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
UTC+3:30
450px|right|thumb| UTC+3:30 მოსოფელიშ სასაათო ორტყაფუშ რუკას: ლენო — ზონა UTC+3:30 ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას
UTC+3:30 — სასაათო ორტყაფუ, ნამუსჷთ ირანს (თეირანიშ ბორჯი) გჷმირინუაფუ ზოთონც (გერგობათუთა-მელახი).
ალენ პოერი
ალენ ემილ ლუი მარი პოერი (Alain Émile Louis Marie Poher) (დ. 17 პირელი, 1909, აბლონ-სიურ-სენი, ვალ-დე-მარნიშ დეპარტამენტი, — ღ. 9 ქირსეთუთა, 1996, პარიზი) — ფრანგი სახენწჷფო მოღალე, საფრანგეთიშ სენატიშ მიარეწანიანი (24 წანა) მადუდე, მახუთა რესპუბლიკაშ ისტორიას აკა საფრანგეთიშ პრეზიდენტიშ საღალობაშ ობორჯეთ მარსულებერი (le président de la République par intérim), თე საღალობა თიქ ჟირშა არსულჷ: 1969 დო 1974 წანეფს. 1966—1969 წანეფს — ევროპაშ პარლამენტიშ მადუდე რდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:XX ოშწანურაშ პოლიტიკოსეფი კატეგორია:ევროპარლამენტიშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:საფრანგეთიშ პრეზიდენტეფი კატეგორია:დუნაბადი 17 პირელი კატეგორია:ნაღურა 9 ქირსეთუთა
ყვაპუშ წამალი
thumb|left|ყვაპუშ წამალიშ გუმნაღელი მინი|275პქ|ინდური ყვაპუშ წამალი ყვაპუშ წამალი (Datura) — ჩანარეფიშ გვარი ჯოღორიშ მაჸურზენაიაშბურეფიშ ფანიაშე. ოდიარეეფი, ოშა-გოშათ ჯალეფი დო ბართვეფი რე. უმენტაშო გოფაჩილი რე ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ ორტყაფუეფს.
ჩანარი აკმაართიანენს 20-შახ გვარობას. ჸოფილ სსრრ-ს ართწანიანი ოდიარეეფიშ 4 გვარობა ჩანს; თინეფშე 2 — Datura metel დო Datura innoxia კულტივირაფილი დო გოფაჩილი რე. საქორთუოს 2 გვარობა რე: Datura stramonium დო Datura metel. თე ეკონია აწოჸუნელი რე აფხაზეთის. Datura stramonium ართწანიანი ოდიარე ჩანარი რე, ირდუ რუდერალურ აბანეფს, ღობერიშ ჯინჯის, ორდვინს, რზაპიჯეფს.
ყვაპუშ წამალიშ ოდაბადე რე ცენტრალური დო ობჟათე ამერიკა. ასე ფართას რე გოფაჩილი ევრაზიას. კავკაციას დახე არძა რაიონიშ გვალაშ გიმენი ორტყაფუს აფხვადჷნა. მუმაწამალარი ჩანარი რე, დიდი მუდანობათ იკათუანს ალკალოიდ პიოსციმინს (ფურცელეფს0,28&, თასის 0,33-,-0,48,7%), თაშნეშე სკოპოლამინს დო ატროპინს, შხვადოშხვა სახეშ ციმუეფს, მორჩილი მუდანობათ სპირტეფს დო ალდეჰიდეფს.
ყვაპუშ წამალშე კეთებული პრეპარატეფი გჷმირინუაფუ რევმატიზმიშ დო ბრონქული ასთმაშ ოსქილადარო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯოღორიშ მაჸურზენაიაშობურეფი
გეღარქუნიქიშ პროვინცია
გეღარქუნიქი (Գեղարքունիք) — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი). პროვინცია ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის იდვალუაფუ დო აზერბაიჯანს უხურგანს. 5,348 კმ2-ით გეღარქუნიქი სომხეთიშ ფართობით უდიდაში პროვინცია რე. მარა, ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 1,278 კმ2 სევანიშ ტობას ულებჷ, ნამუთ კავკაციაშ უდიდაში ტობა დო რეგიონიშ ტურისტული ცენტრი რე. გეღარქუნიქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი —გავარი.
გეღარქუნიქის უხურგანს გეჸვენჯი მარზეფი: ვაიოცძორი ობჟათეშე, არარატი ობჟათე-ბჟადალშე, კოტაიქი ოორუე-ბჟადალშე დო ტავუში ოორუეშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
ნიკოლაი ბასოვი
ნიკოლაი გენადიშ სქი ბასოვი (რუს. Никола́й Генна́диевич Ба́сов; დ. 14 ქირსეთუთა, 1922, უსმანი, ტამბოვიშ გუბერნია, რსფსრ — ღ. 1 კვირკვე, 2001, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსი ფიზიკოსი. კვანტური ელექტრონიკაშ დარგის ბასოვიშ ფუნდამენტურ რკვიებეფქ მიშეღჷ დიდი თია ლაზერიშ დო მაზერიშ გოვითარაფაშა. ჸათე მეჭირინაფეფიშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1964 წანას. ბასოვიქ პრემია მიპალუ ჩარლზ ტაუნსი დო ალექსანდრე პროხოროვიწკჷმა ართო.
დებადჷ ნოღა უსმანს. გურაფულენდჷ ვორონეჟიშ სკოლას. 1943 წანაშე მონაწილენდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას. ლჷმაშ თებაშ უკულ, ბასოვიქ გურაფა გაგინძორჷ მოსკოვიშ ინჟინერული ფიზიკაშ ინსტიტუტის, ნამუთ გათუ 1950 წანას. ოკანდიდატე დისერტაცია თხილუ 1953 წანას დო ოდოქტორე 1956 წანას. 1950-იან წანეფიშე ბასოვი მუშენდჷ ლებედევიშ ჯოხონობაშ ფიზიკაშ ინსტიტუტის დო რდჷ ჸათე ინსტიტუტიშ კვანტური რადიოფიზიკაშ ლაბორატორიაშ დირექტორი.
1950-იან წანეფიშე ბასოვიქ დო პროხოროვიქ წჷმარინეს მოლეკულური ოსცილატორიშ იდეა დო მალეს ეიოგეს ოსცილატორი, ნამუშ მექანიზმი გერსხილი რდჷ ამიაკის. ბასოვიშ დო პროხოროვიშ ეგაფილი ჸათე კონსტიტუცია რდჷ მაზერიშ ართ-ართი ფორმა. უკულიან პერიოდეფს, ბასოვი მოღალენდჷ ლაზერიშ გოვითარაფაშო. 1955 წანას თიქ ეიოგჷ სუმდონიანი ლაზერი. 1959 წანას ბასოვიქ წჷმარინუ პროექტი გვერდოგამტარეფიშ (ინგლ. semiconductor) ლაზერიშ, ნამუთ თიქ კოლეგეფიწკჷმა ართო ეიოგჷ 1963 წანას.
ნიკოლაი ბასოვი 1951 წანაშე ოკათუდჷ პოლიტიკას. ბასოვი ნობელიშ პრემიაშ გარდა რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. ღურუ 2001 წანაშ 1 კვირკვეს, 78 წანერქ. დასაფულებური რე მოსკოვს, ნოვოდევიჩიშ სასაფლას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეფი კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის კატეგორია:რუსი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
უდაი ჩოპრა
უდაი ჩოპრა (დ. 1973) — ინდოარი არტისტი, სცენარისტი, პროდიუსერი.
კატეგორია:ინდოარი არტისტეფი
Наши
thumb|300px|| «Наши» [[ვლადიმერ პუტინი|ვლადიმერ პუტინწკჷმა ახვალამას. ]] «Наши» (ჩქინეფი) ((Общероссийская общественная организация содействия развитию суверенной демократии (ОООСРСД) молодёжное движение «НАШИ» ახალნორდული დემოკრატიული ანტიფაშისტური ყარაფი „ჩქინეფი“) — პროკრემულური ახალნორდული ყარაფი რუსეთის. აკიქიმინჷ რუსეთიშ ფედერაციაშ ადმინისტრაციაშ მოხვარათ. ფაქტობურო, ჩქინეფი რდჷ აკა ახალნორდული ყარაფი, ნამუშ წჷმმარინაფალეფს   ვლადიმერ პუტინი რეგულარულო შეთმეხვადუდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთიშ ორგანიზაციეფი
12 პირელი
12 პირელი (აპრილი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 102-ა დღა (ნარკი წანეფს — 103-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ფერნანდუ-დი-ნორონია
ფერნანდუ-დი-ნორონია — არქიპელაგი ატლანტიშ ოკიანეს, ბრაზილიაშ ოძგაშეშე 345 კილომეტრიშ მოშორაფათ. აკმოდირთუ 21 კოკი დო შხვა ჭიჭე კოკეფშე. თარი კოკიშ ფართობიე 18,4 კმ.კვ. დო მახორობა აკმადგინანს 3 108 კოჩის (2009).
თე კოკეფს უღუ სპეციალური მუნიციპალიტეტიშ სტატუსი დო მიშმურს ბრაზილიაშ შტატი პერნამბუკუშ აკოდგინალუაშა, თე ჟამს წჷმარინუანს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას
ჯვ. წ. 1004
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1004 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
მუშენ ვა ვორექ მა ქირსიანი
მუშენ ვა ვორექ მა ქირსიანი (ინგლ. Why I Am Not a Christian) რე ბრიტანალი ფილოსოფოსიშ ბერტრან რასელიშ ესსე. ესსე გერსხილი რე რასელიშ ლექციაშ კურსის, ნამუთ თიქ იკითხჷ ბატერსის, 1927 წანაშ 6 მელახის. ლექციაშ ორგანიზატორი რდჷ ერუანული სეკულარული ჯარალუაშ ობჟათე ლონდონიშ ფილიალი. ლექციაც გიშართჷ პამფლეტო 1927 წანას. უკულიან წანეფს თიქ ითანგჷ შხვადოშხვა ნინეფშა ხოლო.
რასელი ეთმოჭარუნს თეოლოგიურ არგუმენტეფს ღორონთიშ არსებობაშ გეშა დო მენცარულო აკრიტიკენს ჸათე არგუმენტეფს. ბერტრან რასელს იესო ქირსე ისტორიულ პერსონათ ვემიოჩქჷ. რასელიშ აზრით რელიგიაშ მორალურობა ხვალე შიშეფს რე გერსხილი. რასელი ანტკიცენს ნამდა დარვინიშ თეორიეფი უმოსო რეალური რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბერტრან რასელიშ ესსეეფი კატეგორია:პამფლეტეფი კატეგორია:სკეპტიციზმი
ალბერტ სენტ-დიორდი
ალბერტ სენტ-დიორდი (უნგრ. Albert Szent-Györgyi; დ. 16 ეკენია, 1893, ბუდაპეშტი, უნგრეთიშ ომაფე, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 22 გჷმათუთა, 1986, ვუდს-ჰოული, მასაჩუსეტსი, ააშ) — უნგრალი-ამერიკალი ბიოქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1937 წანას. ალბერტ სენტ-დიორდი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ აკეთჷ C ვიტამინიშ იზოლაცია დო დიგურუ ტრიკარბობჟეეფიშ ციკლიშ რეაქციეფი დო კომპონენტეფი. ალბერტ სენტ-დიორდი გურაფულენდჷ ზემელვაისიშ უნივერსიტეტის დო კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო უნგრეთის დო უკულ ამერიკას. სენტ-დიორდი მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის რდჷ ნაცისტეფიშ ოპონენტი. უნგრეთიშ თარობაშა კომუნისტეფიშ მულაშ უკულ, 1947 წანას ემიგრაციაშა, ამერიკაშა მიდართჷ. ალბერტ სენტ-დიორდი რდჷ შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1956 წანაშე რდჷ ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უნგრალეფი კატეგორია:უნგრალი-ამერიკალეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1893 კატეგორია:ნაღურა 1986
ლასო
მაყურყა, ლასო — თოკიშ ანჯარი ართნერი, ნამუთ სპეციალური მაახირიტალით ითებუ დო გჷმირინუაფუ სხვერპლიშ ოჭოფალო, მაახირიტალიშ თიშა მოციკაფათ დო მოქანჩაფათ. მაყურყაშ ჸოთამა ხვადუ მაახირიტალიშ რსიოლუათ. თინა, ართ-ართი უჯვეშაში ანჯარიე მოსოფელს, თინეფ შქას ორდოული პერიოდიშე გოფაჩილი რდჷ საქორთუოსჷთ.
ჯვ. წ. 1005
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1005 წანა.
ნაღურა
კატეგორია: