cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ჰავირჟოვი
ჰავირჟოვი (Havířov, Hawierzów) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ ბჟაეიოლშე, მორავია-სილეზიაშ აკანს. სიკაბეტათ კარვინაშ რაიონიშ უშხუაში დო აკანიშ მაჟირა ნოღა (ოსტრავაშ უკული). თაშნეშე ჰავირჟოვი — ჩეხეთიშ უშხუაში ნოღა რე, ნამუთ რაიონული ცენტრი ვა რენ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი კატეგორია:მორავია-სილეზიაშ აკანიშ ნოღეფი
ჯეიმსი (მისურიშ ნადუ)
ჯეიმსი (ინგლ. James River) რე წყარმალუ ააშს, ოორუე დაკოტაშ დო ობჟათე დაკოტაშ შტატეფს. წყარმალუ ჯეიმსი იჭყაფჷ უელსიშ ოლქის, ოორუე დაკოტას დო ინაკათუ წყარმალუ მისურის, იანკტონიშ ოლქის, ობჟათე დაკოტაშ ტერიტორიას. ჯეიმსიშ სიგჷნძა რე 1,140 კმ. ღანჩოშ ფართობი 54,240 კვ.კმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ოორუე დაკოტაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ობჟათე დაკოტაშ წყარმალუეფი კატეგორია:მისურიშ ნადუეფი
ჯვ. წ. 1280-იანეფი
— ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1289 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1280 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ინდუიზმი ქიანეფიშ მეჯინათ
300px|thumb|[[ინდუიზმი პროცენტული შეფარდაფა შხვადოშხვა ქიანას]]
რესურსეფი ინტერნეტის
* კატეგორია:ქიანეფიშ ერკებული
სამარგალოშ თარეფი
დადიანეფი — ფეოდალური დინასტია საქორთუოს (გვარ-ჯოხო გორჩქინელ ოკო რდასჷ ჯოხოშე „დადი“). შილებე, მუჭოთ დადიანეფი დო ვარდანისძეეფი ართი დინასტიაშ ჟირი ჸა რდესჷნ. ნაჭარა წყუეფით თე გვარშე მაართა რდჷ იოანე (ივანე) დადიანი, ნამუთ 1046 წანაშ ამბეფიშ გეშა ნაშინეფჷ რე „მატიანე ქართლისაჲს “. XII ოშწანურაშ 80-იან წანეფშო, დადიანეფი ბჟადალ საქორთუოშ უძალიერაში ფეოდალეფი რდეს (დადიანი, ბედან (ბედიან), დადიანი, ვარდან). XII-XV ოშწანურას, დადიანეფს უკინებდეს ოდიშიშ დო, შილებე, სამოქალაქოშ დო მინშა შონეშ ერიშდუდობა.
XIV ოშწანურაშ 20-იან წანეფს, დადიანეფიშ გვარიშ ართ წჷმმარინაფალქ, გურიაშ ერიშდუდო გეგნირთჷ; გვარიშ ართი ჸას, ბედან (ბედიან) დადიანშე (XIII ოშწანურაშ შქა წანეფი) იშენ მონძალათ უღუნა ოდიშიშ ერიშდუდობა. 1557 წანას თე ჸაშ წჷმმარინაფალ ლევან I დადიანი დუდიშულ თარო გჷნირთჷ. თეშ უკული „დადიანქ“ ოდიშიშ თარიშ ტიტულო გჷნირთჷ. XVII ოშწანურაშ 90-იან წანეფს დადიანეფიშ მაართა დინასტიაშ ეკონია თარქ ლევან IV დადიანქ  სამარგალოშე ირტჷ დო ოთარეშ უნჩაშო გჷნირთჷ გიორგი ლიპარტიანქ (კაცია ჩიქოვანიშ სკუა). ჩიქოვანეფიშ (ჩიქვანეფიშ) გვარშე დადიანიშ ტიტული მაართათ კაცია I-ქ, გიორგი ლიპარიტიანიშ სქუაქ, ეჭოფჷ (1704). თეშ გურშენ, ოდიშიშ დადიანეფიშ მაჟირა დინასტიაშ გჷმაჭყაფალეფი რდესჷ გიორგი ლიპარტიანი (გიორგი IV) დო თიშ სქუა კაცია I. ჭიე-ჭიეთ „დადიანქ“ ოდიშიშ თარიშ ტიტულწკჷმა ართო გიორგი IV-შ სკუაშ ბეჟან I-შ მონძეეფიშ გვარ-ჯოხოთ გჷნირთჷ. ოდიშიშ ოთარეშ გოუქვაფაშ უკული „დადიანქ“ ხვალე გვარო ქუდოსქიდჷ. 1802 წანას რუსეთიშ მაფაშ სუბიექტო გჷნირთჷ დადიანქ დო რუსეთიშ იმპერიაშ პრინციშ ტიტულს ეთმეჭოფუნს. ნიკო დადიანი სამარგალოშ ეკონია თარი რდჷ, ნამუქჷთ ტიტულშე ვარია თქუ 1868 წანას, თეიშახ, 1857 წანაშე სამარგალოშ ოთარექ დე-ფაქტოთ გოუქვაფილჷ რდჷ, მარა დე-იურეთ 1867 წანაშა რდჷ. სამარგალოშ ოთარე დე-იურეთ ეკონია დუდიშულ ოთარე რდჷ ედომუშამ საქორთუოს დო კავკაციას.
სამარგალოშ ერიშდუდეფი დო თარეფი
thumb|300x300px|დადიანეფიშ დოხორე  [[ზუგდიდი|ზუგდიდს]]
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სამარგალო კატეგორია:საქორთუოშ ფეოდალური საგვარეულოეფი
ოტავა
ოტავა (Ottawa, Ottawa) — კანადაშ ნანანოღა. იდვალუაფჷ ონტარიოშ პროვინციაშ ბჟაეიოლ ნორთის, წყარმალუ ოტავაშ წყარპიჯის, ნამუთ ონტარიოშ დო კვებეკიშ შტატეფიშ ხურგეფიშ მანგას მეურს. ოტავა მახორობაშ მეჯინათ კანადაშ სიკაბეთათ მაანთხა, ონტარიოშ შტატიშ სიკაბეტათ მასუმა ნოღა რე. ნოღა გატინოწკჷმა დო ოტავაშ შხვა მუნიციპალიტეტეფწკჷმა ართო მიშმურს ერუანული ნანანოღაშ ოლქის აკოდგინალუას.
მარია ბელო
მარია ელენა ბელო (Maria Elena Bello; დ. 18 პირელი, 1967, პენსილვანია) — ამერიკალი არტისტი, პროდუსერი დო ჭარუ. ოკათუდჷ ფილმეფს: მუმია: დრაკონეფიშ იმპერატორიშ ონთხორუ, რდილეფი, რდილეფი 2 დო შხვას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1967 კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
დონ ჩიდლი
დონალდ ფრენკ ჩედლი უკლაში (დ. 29 გერგობათუთა, 1964, კანზასი) — ამერიკალი არტისტი, ჭარუ, პროდუსერი დო დირექტორი. ჩინებულ რე ფილმეფით: ოუშენიშ ვითაართი მაჸალე, ოუშენიშ ვითოჟირი მაჸალე, ოუშენიშ ვითოსუმი მაჸალე, რკინაშ კოჩი 2, რკინაშ კოჩი 3, ნჯარიშ ეშმაღალარეფი: ულტრონიშ ბორჯი, კაპიტანი ამერიკა: ომენოღალე ლჷმა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია: დუნაბადი 1964 კატეგორია: ამერიკალი არტისტეფი
იბერეფი (ესპანეთი)
thumb|300px|იბერეფიშ ოსურღორონთი ელხი იბერეფი (ბერძ. Ibēres, ლათ. Hiberi, Hiberes) — ესპანეთიშ უჯვეშაში მახორობა. დუდშე ოხორანდეს ობჟათე დო ელახ ესპანეთიშ ტერიტორიას. უკული - (ჯვშ. წ. VII-III ოშწ.) ედომუშამი პირენეშ ჩქონს. ბადებათ ოორუე აფრიკულ ტომეფო მიოჩქჷდეს, ჯვეშეფშე რდჷ არზი კავკაციაშ იბერეფწკჷმა თინეფიშ მოჯგირალაშენ (აპიანე ალექსანდრიელი, სტრაბონი), მუთ ჩინებული რდჷ ქორთუ მახანდეეფშო დიო ხოლო შქა ოშწანურეფს (გიორგი მთაწმიდელი).
ჰიპოთეზა იბერეფიშ დო ქორთუ ტომეფიშ მოჯგირალაშენ ამდღა ხოლო უგინუჭკირუო რე. იბერულ ტომეფშე წჷმოკინელეფი რდეს: ტურდეტანეფი, ტურდულეფი, ბასტეტანეფი, კარპეტანეფი, ინდიგეტეფი, ედეტანეფი დო შხვა. ტომეფი იართიანაფუდეს ნოღური ტიპიშ გომანგარაფილი ოხორეეფიშ ელ—მოლჷს (ნუმანცია, სეგოვია, ტარაგონია დო შხვა. იბერიაშ კულტურაშ შანულამ ცენტრის ტურდეტანეფიშ აბანი (თეხანური ანდალუსია დო მურსია) წჷმარინუანდჷ, სოდგათ ანტიკური ავტორეფიშ მეჯინათ, ტარტესიშ სახენწჷფო არსებენდჷ (დირსხუ ჯვშ. წ. 1100 წანას). იბერეფიშ კულტეფწკჷმა აკოშქუმალაშით ჯვშ. წ. VI-III ოშწანურეფს იფორმირჷ კელტიბერეფიშ ტომქ. იბერეფქ გინიღეს ფინიკიარეფიშ დო ბერძენეფიშ გოლინა. უღჷდეს დორხველი ჭარალუა. ჯვშ. წ. V-III ოშწანურეფს იბერია კართაგენალეფქ ეჭოფეს, ჯვშ. წ. III-II ოშწანურეფს - რომალეფქ (ჯვშ. წ. XIX-XVIII ედომუშამი ესპანეთი ეჭოფეს), ჯვშ. წ. II ოშწ. - ახ. წ. I ოშწანურას მოხვადჷ იბერეფიშ რომანიზაციაქ.
იბერეფიშ ხელუანობაქ ფორმირაფილი სახე ქიმიღჷ ჯვშ. წ. VIII ოშწანურაშე; გჷშაკერძაფილო გევითარჷ თიქ ჯვშ. წ. V-IV ოშწანურეფს. ხუროეფიშმონძღვარულ ძეგლეფშე აშაჩუალირიე ზუგეფც ნოგეფი ჯვეში ნოღეფიშ კიდალეფიშ, ჸორშეფიშ, ოხვამეეფიშ დო სამარუანეფიშ აკნაცჷმეფი. ჯვშ. წ. IV-III ოშწანურეფს ირინუანდეს რეგულარულ ნწყილობას. ორთუდეს ადამიერეფის დო ზოომორფულ ფიგურეფს (ჯინჯიერო ჯვშ. წ. V-IV ოშწ. უთარაშო კირქუა), მორჩილი ზუმაშ ბრონზეშ გოთიკურ ფიგურეფს, გოვითარაფილი რდჷ ლითონიშ ხანტურული დამუშება, მოხანტილი კერამიკაშ ხაზირაფა.
ლიტერატურა
კატეგორია:ევროპაშ კათეფი
მაასი
მაასი, მეზი (Meuse, ვალონ. Mouze ) — წყარმალუ ევროპას. იჭყაფუ საფრანგეთი, ლანგრიშ ფერდის, გიშმურს ბელგიას, ნიდერლანდეფს დო ნოღეფს: ვერდენს, ლიეჟის, როტერდამს, მაასტრიხტის დო ინაკათუ ოორუეშ ზუღას. წყარმალუშ სიგინძა რე 925 კმ. აუზიშ ფართი 36,000 კმ².
ფორესტ გამპი (ფილმი)
ფორესტ გამპი — რეჟისორ რობერტ ზემეკისიშ 1994 წანაშ ფილმი. თინა დორსხუაფილი რე უინსტონ გრუმიშ ათე ჯოხონობაშ რომანს დო მომითხობელუანა თარი გერგეზიშ, ფორესტ გამპიშ მიკულირჷ რუნულ შარას. ფილმიქ აკაცალი ჯილდო მიღჷ, მუთ ფილმის ედომუშამი მოსოფელიშ რეაქციაშ შედეგი რდჷ. უმიკუჯინუო თიში, ნამდა გრუმიშ მაჟირა რომანს დორსხუაფილი სცენარით დიჭარჷ, 2009 წააშო ფილმიშ მაჟირა ნორთი ვეგნუღალნა.
ჯილდოეფი
ოსკარი
ორქოშ გლობუსი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:1994 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი კატეგორია:რობერტ ზემეკისიშ ფილმეფი კატეგორია:ისტორიული ფილმეფი კატეგორია:ბიოგრაფიეფშა გერსხუაფილი ფილმეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი კატეგორია:ააშ-შ ფილმეფიშ ერუანული რეესტრიშ ფილმეფი
25 მესი
25 მესი რე გრიგორიანული კალენდარიშ 145-ა დღა (ნარკი წანეფს — 146-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 839
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 839 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
დიან ნორისი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
არნოლდ შვარცენეგერი
200პქ|მინი|მარჯვნივ|არნოლდ შვარცენეგერი არნოლდ ალოის შვარცენეგერი (Arnold Alois Schwarzenegger; დ. 30 კვირკვე, 1947) — ავსტრიული მუმალობაშ ამერიკალი კულტურისტი, არტისტი, ბიზნესმენი დო პოლიტიკოსი. კალიფორნიაშ 38-ო გუბერნატორი 2003-2011 წანეფს.
ჯოხო გიჸოთჷ ფილმეფით: „ბარბაროსი კონანი“ (Conan the Barbarian), „ტერმინატორი“ (The Terminator), „მახვამილაფარი“ (Predator) დო „ტერმინატორი-2: განკითხირიშ დღა“ (Terminator 2: Judgment Day).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კალიფორნიაშ გუბერნატორეფი კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1947
ბრჟეცლავიშ რაიონი
ბრჟეცლავი (ჩეხ. Okres Břeclav) — რაიონი ობჟათე მორავიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე ბლანსკო. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 1 048,91 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, რაიონიშ მახორობა აკმადგინანს 114 148 ადამიერს. მახორობაშ მეჭედალა კვადრატულ კილომეტრის აკმადგინანს 109 ადამიერს.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ჩეხეთიშ რაიონეფი
ადალარი
ადალარი (Adalar), თაშნეშე ჩინებული რე, მუჭოთ მაფასქირიშ კოკეფი (Prens Adaları), სტამბოლიშ კოკეფი (İstanbul Adaları) დო ჭითა კოკეფი (Kızıl Adalar) — არქიპელაგი სტამბოლიშ წყარპიჯის, თურქეთის, მარმარილოშ ზუღას. კოკეფი ართიანობას წჷმარინუანა სტამბოლიშ პროვინციაშ ადალარიშ რაიონს.
რაიონი აკმოდირთუ ოთხი კაბეტი კოკიშე: ბიუიუქადა („კაბეტი კოკი“) 5.46 კმ² ფართობით, ჰეიბელიადა 2.4 კმ² ფართობით, ბურგაზადა („ჯიხა-კოკი“) 1.5 კმ² ფართობით, ქინალიადა 1.3 კმ² ფართობით დო ხუთი მორჩილი კოკი: სედეფიშ კოკი („ნანა-მირგატიშ კოკი“) 0.157 კმ² ფართობით, იასიადა 0.05 კმ² ფართობით, სილივრიადა 0.05 კმ² ფართობით, ქაშიქადასი („კიზიშ კოკი“) 0.006 კმ² ფართობით დო თავშანადა („ყურდღელიშ კოკი“) 0.004 კმ² ფართობით.
კანიფინგი
კანიფინგი — ნოღა ბანჯულიშ რაიონს, გამბიას. ოდვალუაფუ ნოღა სერეკუნდაშ განობა — ქიანაშ უშხუაში ნოღაშ განობა. თაშნეშე ბანჯულიშ რაიონიშ ართ-ართი ოლქი რე.
კატეგორია:გამბიაშ ნოღეფი
ჩოხატაური
ჩოხატაური — დაბა გურიაშ აკანს, ჩოხატაურიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. დაბას რე ადმინისტრაციული დო სინთელუანობაშ დჷნაწეფებუეფი, ართი საართე დო ართი ომედგამე სკოლა, მორჩილი ოწარმეეფი, ოკუჩხბურთე კლუბი „ბახმარო“. დაბას ასქილადირი რე ტრადიციული გურული ოდა-ჸუდეეფი.
გეოგრაფია
დაბა იდვალუაფუ გურიაშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეშ ნერჩის, წყარმალუ სუფსაშ მარძგვანშე, ზუღაშ დონეშე 150 მ., ქართიშე 310 კმ. მოჩილათათ, რკინაშარაშ დგჷმილი საჯავახოშე 20 კმ-იშ მალობას, საჯავახო-ოზურგეთი-ქობულეთიშ ოავტომობილე რზას.
სქოლიო
კატეგორია:გურიაშ აკანიშ დაბეფი კატეგორია:ჩოხატაურიშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი
ბუკავუ
ბუკავუ (Bukavu; უწმოხ — კოსტერმანვილი, Costermansville, Costermansstad)) — ნოღა-ონიშოლი კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკას, ობჟათე კივუშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ზუღაშ დონეშე 1498 მეტრაშ სიმაღალას იდვალუაფუ.
სქოლიო
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ნოღეფი
26 მესი
26 მესი რე გრიგორიანული კალენდარიშ 146-ა დღა (ნარკი წანეფს — 147-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ბუკიტ-პაგონი
ბუკიტ-პაგონი (Bukit Pagon, ზიტყვაზიტყვათ "პაგონიშ ქჷნდჷრი") — გვალა კოკი კალიმანტანიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. გვალაშ სიმაღალა ზუღაშ დონეშე — 1850 მეტრი. მალაიზიაშ დო ბრუნეიშ ხურგიშ შქას იდვალუაფჷ, ბრუნეიშ უმაღალაში კონკა რე. გვალაშ ოორუე კართეს დუდს ეთმეჭოფჷნს წყარმალუ ტემბურონგი, ბრუნეიშ ართ-ართი შანულამი ოწყარე არტერია.
ჯვ. წ. 840
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 840 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1290-იანეფი
— ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1299 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1290 წანას.
ოურდუმე დიქტატურა
ოურდუმე დიქტატურა — მართუალაშ ფორმა, ნამუსჷთ ედომუშამი ხეშუულაფა უკებჷნა ოურდუმეეფს, მუჭოთ წესი, ხეშუულაფა ხეშა ეშაჸოთამილი რე სახენწჷფო გჷნორთაფაშ შედეგო. თინა მოგენს, მარა სტრატოკრატიაშ მოგვენი ვა რე, ნამუშ ბორჯის სახენწჷფოს მართჷნა უმეშქაშეთ ოურდუმეეფი. თეშ მუჭოთ არძანერი დიქტატურა, ოურდუმე დიქტატურა შილებე ორდას ოფიციალური დო ვაოფიციალური (კანკალე ოურდუმე დიქტატორი, თიჯგურეფი, მუჭოთ რე მანუელ ნორიეგა პანამას, ნორმალურო დუთმოჸუნდეს ომენოღალე თარობას, რეჟიმიშ ჭყანიერი სტრუქტურაშ უმკუჯინალო), დო თეშ გეშა იკვალიფიცირებუ მუჭოთ სტრატოკრატია. თაშნეშე მართუალაშ ესვარილი ფორმეფი ხოლო რე, ნამუსჷთ ოურდუმეეფი ძალამ ჭყანიერ გაულას იღვენუანა, მარა სიტუაციას ართხონარო ვაკონტროლენა.
ლიტერატუტა
კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
ნევილ ფრენსის მოტი
ნევილ ფრენსის მოტი (ინგლ. Sir Nevill Francis Mott; დ. 30 ეკენია, 1905, ლიდსი, ინგლისი — ღ. 8 მარაშინათუთა, 1996, მილტონ-კინზი, ბაკინგემშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი, მაგნიტური დო დეზორიენტირებული სისტემეფიშ ელექტრონული სტრუქტურაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1977 წანას (ფილიპ უორენ ანდერსონი დო ჯონ ჰაზბრუკ ვან ფლეკიწკჷმა ართო). ნევილ ფრენსის მოტი გურაფულენდჷ კლიფტონიშ კოლეჯის, უკულ კემბრიჯიშ სენტ-ჯონიშ კოლეჯის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მანჩესტერიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ ლექტორო. 1930 წანას მოტიქ დირთჷ კემბრიჯიშა დო მუშობა ქიდიჭყჷ გონვილ-ენდ-კიზიშ კოლეჯის. 1933 წანაშე ნევილ მოტი რე ბრისტოლიშ უნივერსიტეტიშ თეორიული ფიზიკაშ პროფესორი. 1954 წანაშე კინ კემბრიჯის რე. 1959-1966 წანეფს ნევილ მოტი რდჷ გონვილ-ენდ-კიზიშ კოლეჯიშ მასტერი. ნევილ ფრენსის მოტი რდჷ შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1936 წანაშე რდჷ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. 1941 წანას მოტის გინოჩეს ჰიუზიშ მენდალი, 1953 წანას ომაფე მენდალი, 1972 წანას კოპლიშ მენდალი, 1973 წანას ფარადეიშ მენდალი დო 1977 წანას ნობელიშ პრემია. ნევილ ფრენსის მოტი რდჷ ჰერიოტ-ვატიშ უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას კატეგორია:დუნაბადი 1905 კატეგორია:ნაღურა 1996
უტარ-პრადეშიშ ოლქეფიშ ერკებული
უტარ-პრადეშიშ შტატიშ ოლქი – შტატიშ ადმინისტრაციული ართული, ნამუთ იმართუ ჩინოვნიკით (კომისარიშ მახვარე) ინდოეთიშ ადმინისტრაციული ნინალაშე. თის მიარე მახვარებუ ოხვარუ, დეპარტამენტეფიშ მადუდეეფი, ნამუთ გამამინჯე რენა ოკათე მეურნობაშ გოთანჯილი მალობეფიშ გოვითარაფაშო. გვალო შტატის 71 ოლქი რე.
ოლქეფიშ ერკებული
*
როჟე გიიმენი
როჟე გიიმენი (ფრანგ. Roger Guillemin; დ. 11 ღურთუთა, 1924, დიჟონი, საფრანგეთი) — ფრანგი-ამერიკალი ნეირომენცარი, ნეიროჰორმონეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1977 წანას.
დალ-რიადა
right|thumb|200px|შოტლანდიაშ დო ირლანდიაშ ალმაშარული ფოტო, სოდგათ (ოროს) ირწყებე დალ რიადაშ მეხოლაფირი თანჯეფი. დალ-რიადა (გელ. Dál Riata) — ორდო შქა ოშწანურეფიშ წოროხანური გელეფიშ ომაფე, ნამუთ მიკინანდჷ შოტლანდიაშ ბჟადალ ოძგაშეს (არგაილიშ დო ბიუტიშ ოლქიშ თეხანური ტერიტორია) დო ირლანდიაშ ოორუე ნორთის (ათეხანური ანტრიმიშ ოგრაფეშ ტერიტორია).
V ოშწანურაშ ლიას მეჭედას დოხორინელი ირლანდიაშ დალ-რიადაშ დიხეფშე ირლანდიალეფიშ ნორთიქ გეციუ დო ბრიტანეთიშ ორუმეშშა გეგნიხორჷ. თინეფქ თექ ომაფე დარცხუეს, ნამუეფსჷთ შოტლანდიაშ დალ-რიადაქ ქჷგიადვჷ. 843 წანას პიქტეფწჷმა გოართოიანაფათ იფორმირჷ შოტლანდიაშ ომაფექ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შოტლანდიაშ ისტორია კატეგორია:ირლანდიაშ ისტორია
კოპიაპო (წყარმალუ)
კოპიაპო (Río Copiapó) — წყარმალუ ჩილეს, ატაკამაშ რეგიონს. კოპიაპო გჷთმიჭყაფუ წყარმალუეფიშ, ხორკერა დo პულიდოშ აკოართაფაშ გეშა. თეშ უკული, გვალო მუდგარენ 2,5 კმ-ის თის აკათუ წყარმალუ მამფლასი. სიგჷრძა – 292 კმ. ღანჩოშ ფართობი – 18 800 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 841
ნაღურა
კატეგორია:
გერმანიაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული
thumb|250px|გერმანიაშ ერუანული პარკეფიშ აბანდვალა
მოჩამილი რე გერმანიაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული. თეხანო ქიანას 14 ერუანული პარკი რე, ნამუეფიშ ედომიშამი ფართობი 962 048 ჰექტარი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანიაშ ერუანული პარკეფი
ბეტსი ბრენდტი
ბეტსი ენი ბრენდტი (Betsy Ann Brandt; დ. 14 გერგობათუთა, 1973, მიჩიგანი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე მერიე სჩრედერიშ როლით სერიალშე მონკა დჷნოშური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ნაირა გელაშვილი
ნაირა გელაშვილი (დ. 1947 წანაშ 28 გჷმათუთა) — ქორთუ ჭარუ, ფილოლოგისტი, გერმანისტი დო ომენოღალე ყარაფიშ აქტივისტი.
სქოლიო
კატეგორია:დუნაბადი 1947 კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი
პროლეტარიატიშ დიქტატურა
პროლეტარიატიშ დიქტატურა — მარქსიზმის პოლიტიკური ხეშუულაფაშ ფორმა, ნამუთ პროლეტარიატიშ კლასობურ ინტერესეფს გჷმოხანტუნს. მარქსიშ მეჯინათ, სოციალისტური რევოლუციაშ ბორჯიშ ხეშუულებაშო ტროგებაშ რევოლუციურ პერიოდიქ ოკო მოხვადას, მუჟამსჷთ კლასეფი დო სახენწჷფო დიო ხოლო არსებენსინ, თე სახენწჷფოს ხეშუულება პროლეტარიატის ორხველუდას ოკო, დო ხეშუულებაშ ფორმა იჸუაფუ დიქტატურა.
სქოლიო
კატეგორია:მარქსიზმი კატეგორია:კომუნიზმი კატეგორია:სოციალიზმი კატეგორია:რევოლუციეფი კატეგორია:სხუნუური იდეოლოგია
ოჩამჩირე
ოჩამჩირე (აფხაზურო Очамчыра) — ნოღა საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკას, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ უჩა ზუღაპიჯის, ნოღა სოხუმშე 55 კმ., ობჟათეშე წყარმალუეფიშ, აძიქვარაშ დო ღალიძგა შქას. ნოღა რე 1926 წანაშე. 1991 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანს 20,6 ვითოში ადამიერი.
ისტორია
ოჩამჩირე, ანტიკურ წყუეფს იშინუაფუ, მუჭოთ გიენოსი. ოჩამჩირე იკოროცხუ უჩაზუღაპიჯიშ ართ-ართი უჯვეშაშ ნოღათ. თე პუნქტი ჯვ.წ. III ვითოშწანურაშ II გვერდშე რე დოხორინელი. ოჩამჩირეს, მუჭოთ „ელინურ ნოღას“ იშინუანს ფსევდო სკილაქსი. ოჩამჩირეშ დორცხუაფა ბჟაეიოლ უჩა ზუღაშ პიჯიშ ბერძენული ახალკიდუეფიშ გორჩქინაწკჷმა რე მერცხუაფილი. ოეგებიეთ, თექ ოკო მოხვადუკო არძაშ უგვიანაშ ჯვ.წ. VI ოშწანურას. რინა თაქ გვიანი ანტიკური ბორჯის ხოლო იგინძორებუ. ორდობიზანტიურ ბორჯის ბჟაეიოლ გაბარს იგაფუ დარბაზული ტიპიშ ოხვამე გვერდოქართული (ქართა-წრე ქორთ.) აფსიდით. ოხვამეშ გეგმა რე ჯვარიშ ფორმამი, თეშ გეშა თინა კაბადოკიაშ “croix libre” ტიპიშ ძეგლეფწკჷმა რე ხოლოს. ბჟადალშე მოუძჷ ნართექს. ოხვამეს ბრელი რე ძირაფილი არქეოლოგიური მასალფი: ბრელი მუდანობათ ოკიდალი ანგურა, ნამუეფსჷთ რე გჷშაჭუალაშახ კითით გჷშაჸონაფილი შხვადოშხვა ფორმაშ ასოეფი დო სიმბოლოეფი, ამფორაშ დო კრამიტიშ ნოტახერეფი, ორქოშ ჯვარი, ჩე მარმარილოშ სჷმეტიშ დო რუმე კირიშ ქუაშე ხაზჷრაფილი კანკელიშ ფრაგმენტეფი. ოხვამეს არქეოლოგიური გონთხორუეფით იძირჷ 14 საფულექ, აფსიდიშ გალე 8 საფულექ. თინეფ უმოსო ანგურათ რე ეგაფილი. თეჯგურა ტიპიშ საფულეეფი ძირაფილი რე მცხეთას დო გოხოლუაშ აბანეფს, აღაიანს დო ხოვლეს, ნამუეფით რე II ოშწანურაშ მაჟირა გვერდიშ დო IV ოშწანურათ დოთარიღაფილი. გიენოსიშ ოხვამე V ოშწანურაშ ბოლოთთ - VI ოშწანურაშ დაჭყაფუთ რე დოთარიღაფილი.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნოღეფი კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
მატური
თაშნე მატური რჩქინელი რე ვედაშ დო ვედანტეფიშ ოგურაფუე სკოლათ. ოფუტეშ ვედანტური სკოლა ინდოეთიშ სკოლეფს შქას ართ-ართი გჷშაკერძაფილი რე, სოდე შანკარაშ დუდმართა ფორმაშ ადვაიტე-ვედანტეფიშ ფილოსოფია იგურაფუაფუ. წყარმალუ ტუნგაშ მაჟირა წყარპიჯიშჸურე იდვალუაფუ ნაჟირალი-ოფუტე ჰოსაჰალი, ნამუსჷთ მატურაიშ არძო მახასიათაფალეფი უღუ. თაშნეშე მატური დო ჰოსაჰალი რჩქინელი რენა თით, ნამჷ-და თაქ თხილერი რე უნიკალური კარნატაკული ობირაფე დო ოარიკე ჟანრი - გამაკა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კარნატაკაშ დოხორელი პუნქტეფი კატეგორია:ინდოეთიშ დოხორელი პუნქტეფი
27 მესი
27 მესი რე გრიგორიანული კალენდარიშ 147-ა დღა (ნარკი წანეფს — 148-ო დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
აჰმედ შაჰ ყაჯარი
სულთან აჰმედ შაჰ ყაჯარი (დ. 21 ღურთუთა 1898 — ღ. 21 ფურთუთა 1930) — ირანიშ ეკონია შაჰი ყაჯარეფიშ დინასტიაშე.
ბიოგრაფია
აჰმედი მუჰამედ ალი შაჰიშ სქუა რდჷ. 1909 წანას, თიშ უკულ, მუთ მუჰამედი ტახტიშე გეგმაჸათესჷნ, თიშ აკანს 11 წანერი აჰმედი იკენდჷ. მარა თის ვაუღუდჷ რეალური ნძალაუფლება, თიშენ ნამჷ-და, თიშ ჯოხოთ სახენწჷფოს ბახტიარეფიშ გვარიშ რეგენტეფი მართუნდეს. 1923 წანას გინორაჸილქ იჸუ ევროპაშა. ფორმალურო ხვისტა მიოდინუ 1925 წანაშ 31 გჷმათუთას, მუჟამსჷთ ირანიშ შაჰო რეზა ფეჰლევი გიშაგორესჷნ. რაჸილი შაჰი ოხორანდჷ საფრანგეთის. ღურჷ 1930 წანაშ 21 ფურთუთას, 32 წანაშ ხანს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ირანაშ მადუდეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1898 კატეგორია:ნაღურა 1930 კატეგორია:ყაჯარეფიშ დინასტიაშ შაჰეფი
რობერტ ზემეკისი
რობერტ ზემეკისი (Robert Zemeckis დ. 14 მესი, 1952, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკალი კინორეჟისორი, სცენარისტი დო პროდიუსერი. ჩინებულქ იჸუ 1980-იან წანეფს ფილმეფიშ სერიათ „უკახალე მუმალ ბორჯის“. მუში ფილმეფს შხირას გიმირინუანს სპეც-ეფექტეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი კინორეჟისორეფი კატეგორია:ამერიკალი სცენარისტეფი კატეგორია:ამერიკალი პროდიუსერეფი კატეგორია:დუნაბადი 1952 კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინორეჟისორეფი
ჯვ. წ. 842
ნაღურა
კატეგორია:
ბეტმენი: დაჭყაფური
ბეტმენი: დაჭყაფური (Batman Begins) — რეჟისორ კრისტოფერ ნოლანიშ 2005 წანაშ ფილმი. თინა ერსხუაფუ კომპანიაშ DC კომიქსეფი პერსონაჟ ბეტმენიშ ისტორიეფს. ფილმის ოკათუნა: კრისტიან ბეილი, მაიკლ კეინი, გერი ოლდმენი, ლიამ ნისონი, კეტი ჰოლმსი, კილიენ მერფი, მორგან ფრიმენი, ტომ უილკინსონი და რუტგერ ჰაუერი.
ფილმიშ სიუჟეტი ჯინჯიერო წჷმირინუანს ბურბუ-კოჩიშენ ფილმეფიშ სერიაშ ართგვარ გინოხარგუას. თიშ უკული, მუთ ფილმი ბეტმენი დო რობინი უწჷმუძინუქ გიშართჷნ, 2003 წანას ნოლანქ დო გოიერქ დიჭყეს ახალ სცენარშა მუშობა, ნამუსჷთ უმოს რეალისტური ტონი აღვენუდუნ, ჰუმანურ ოკითხეფს დო რეალიზმის თოლჸუჯიშ გაკვანთიერებათ. ეშაჩინებას წჷმარინუანდ მაჯინეეფიშ განშე მუჭოთ ბეტმენი ჸურე, ხოლო თიში რეალური ხასჷლაშ, ბრიუს ვეინი ჸურე ალაგინაფაშ გიშაჭანუა. ფილმიშ დიდი ნორთით გინოღალირქ იჸუ ინგლისის დო ჩიკაგოს. გინოღალეფს გიმირინუაფუდჷ მუჭოთ ტრიუკეფი, ობიექტიშ გადიდარებული მოდელეფი. მინიმალურ მუდანობათ იჸუ გიმორინაფილქ ინტეგრირებულ კომპიუტერულ გაფიკაქ. ფილმიშო სპეციალურო იჸუ ღოლამირქ ახალი ბეტ-მობილიქ დო ბურბუ-კოჩიშ ახალი მიკაქუნალქ.
კრიტიკული დო კომერციული თოლარზით, ფილმიქ დიდი წჷმოძინა მიპალუ. 2005 წანაშ 15 მანგის იჸუ თიში პრემიერაქ ააშს დო კანადას. გიშულაშე მაართა მარაშ ბოლოს თიქ მაქიმნალეფს 48 მლნ დოლარიშ მუშნაველი მოუღჹ, უკული 372 მლნ-შახ მირდჹ. რესურსიქ Rotten Tomatoes თის 84%-იანი რეკომენდაცია მეჩჹ. კრიტიკოსეფქ ეშანეს, ნამდა ფილმიშ ჯინჯიერი თემა რე შქურენჯი დო დო თის უმოს წკურუმია ტონი უღჹ, ვინდარო ბურბუ-კოჩიშ გეშსა წოხოლენ ფილმეფს. 2008 წანაშ კვირკვეს გიშართჷ თიშ გოგინძორაფაქ წკურუმია აიარი, ნამუშ რეზისორით კრისტოფერ ნოლანი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:2005 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:ფილმეფი ბეტმენიშ გეშა კატეგორია:კრისტოფერ ნოლანიშ ფილმეფი კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი
კენეტ ეროუ
კენეტ ჯოზეფ ეროუ (ინგლ. Kenneth Joseph Arrow; დ. 23 მარაშინათუთა, 1921, ნიუ-იორკი — ღ. 21 ფურთუთა, 2017, პალო-ალტო, კალიფორნია) — ამერიკალი ეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის (1972).
ბიოგრაფია
კენეტ ეროუქ დებადჷ 1921 წანაშ 23 მარაშინათუთას, რუმინალი ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ნიუ-იორკიშ კოლეჯის დო კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის. შხვადოშხვა ბორჯის მუშენდჷ ჩიკაგოშ, სტენფორდიშ და ჰარვარდიშ უნივერსიტეტეფს. რდჷ შხვადოშხვა ეკონომიკურ ასოციაციეფიშ მაკათური დო პრეზიდენტი. 1957 წანას გინოჩეს ჯონ ბეიტს კლარკიშ მენდალი, 1972 წანას ნობელიშ პრემია ეკონომიკაშ დარგის, 1986 წანას ფონ ნეიმანიშ თეორიტიკული პრემია დო 2004 წანას მენცარობაშ ერუანული მენდალი. კენეტ ეროუქ ღურუ 2017 წანაშ 21 ფურთუთას, კალიფორნიაშ ნოღა პალო-ალტოს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი პოლიტოლოგეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1921 კატეგორია:ნაღურა 2017
შელდა
შელდა (Escaut; Schelde) — წყარმალუ საფრანგეთის, ბელგიას დო ნიდერლანდეფს. იჭყაფუ არდენიშ გვალეფს, პიკარდიას, ზუღაშ დონეშე 95 მ. სიმაღალას. ინაკათუ ოორუეშ ზუღას.
არაბეფი
არაბეფი — არაბულნინამი კათეფიშ (ალჟირალეფიშ, ეგვიპტარეფიშ, მაროკოალეფიშ დო შხვა.) მეტაართობა, ბჟადალ აზიაშ დო ოორუე აფრიკაშ არაბული ქიანეფიშ თარი მახორობა. არაბეფი რაგადანა არაბულ ნინაშა დო გჷმირინუანა არაბულ ჭარალუას. არაბეფიშ მუდანობა დოხოლაფირო 430—450 მილიონი ადამიერი რე. არაბეფიშ 90%-შე უმოსი ისლამიშ გემაჸვენჯი რე, ნორთი — ქირსიანობაში.
ისლამიშახიანი პერიოდი
thumb|left| [[იმრუ ალ-ყაისი|იმრუ ალ-ყაისიშ არაბული ეპიტაფია, „ამრაშ ქომოლსქუა, არძა არაბიშ მაფა“, ნამუთ ჭარილი რე ნაბატეური ჭარალუათ. ბაზალტი, ნამუთ ითარიღებუ 7 კისლულით, 223, კერზოთ ჩქ. წ. 328 წანაშ 7 ქირსეთუთა. მიოგორეს ნემარას, ჰაურანს (ობჟათე სირია). ]] thumb|მარცხნივ|არაბი ოსურეფიშ მუკაქუნალი, IV—VI ოო. thumb|მარცხნივ|არაბი ქომოლკოჩეფიშ მუკაქუნალი, IV—VI ოო. არაბეფიშ წიმოხონეფი არხო ბჟაეიოლიშ დო ოორუე აფრიკაშ ჯვეში კათეფი დო ტომეფი რენა. არაბეფიშ ისტორია მეჭედელო რე მერსხილი სემიტურნინამ კათეფიშ ისტორიაწკჷმა. მესოპოტამიური ისტორიული ნტკიცებულებეფიშ მეჯინათ, არაბეფქ შხვა სემიტურ კათეფშე გიშერთეს ორდოშიან ჩქ. ეე.-შ I ვითოშწანურას. თიმ ბორჯის ობჟათე არაბეთიშ არაბეფქ გაჭყეს მაფალუ ნორეფი დო ომაფეეფი (საბა დო შხვ.), არაბეთიშ ჩქონიშ ოორუე რეგიონეფი უმენტაშო გეგია-ბედუინეფით რდჷ დოხორელი. ჩქ. ეე-შახ 1 ვითოშწანურაშე ჩქ. წ. 1 ვითოშწანურაშახ ოორუე არაბეფით დოდორელ ტერიტორიეფს თიჯგურა სახენწჷფოეფი რსებენდჷ, მუჭოთ რე პალმირა (ტადმორი), ნაბატეა, ლიჰიანი, ღასანი დო ლახმი. ოორუე დო ობჟათე არაბეფი ართიან მითმიარსხუდესოვაჭარე რზეფით, ბჟადალი არაბეთიშე (ჰიჯაზი). თე რეგიონიშ მახორუეფი არაბულ ნინაშა რაგადანდეს დო მუნეფიშ გოჭყაფა მუიოჩქუდეს წჷმიმორაგადე იბრაჰიმიშე — ისმაელიშე ვარდა წჷმიმორაგადე ნუჰიშ მოთა — ნოქტანშე. მექაშ ოხიდას, ქააბას, ნამუთ მაართათ აკაგუ, მეხოლაფირო, იბრაქიმქჷნ, არაბი-პაგანისტეფი დუს უჩანუანდეს კაპუეფს.
V—VI ოშწანურეფშო, ოორუე დო ობჟათე არაბეფიშ ცივილიზაციეფქ ქჷდანთხეს.
ოხალიფე
მაშკვითა ოშწანურაშ დაჭყაფუს, მექარი ვაჭარი მუჰამედიქ ახალი რელიგიაშ (ისლამი) ქადაგობა დიჭყჷ დო გაჭყუ დორხველი ჯარალუა (უმმა). მუჰამედიშით დორსხუაფილი სახენწჷფოქ (ოხალიფე) ბიწორას გიფაჩუ დო ოში წანაში უკული ესპანეთშე ოორუე აფრიკაშით დო ობჟათე-ბჟადალი აზიაშით ინდოეთიშ ხურგეფშახ იდვალუაფუდჷ. არაბული დოჸუნალობეფიშ დოჭყაფაშე არაბეფიშ ეთნონიმქ გეგნიქიმინჷ არაბული ტომეფიშ მუშჯოხოდვალაშა, ნამუეფით შქაოშწანური არაბულ ერს აკმადგინანდეს. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ბედუინეფი დუდმაართაშე ხეს უნწყუნდეს ისლამიშ გოფაჩუასჷნ, უკულიანს ისლამს ავითარენდეს თარო ნოღაშ ჭკვერი კათეფი. არაბეფიშ მიგრაციაქ ვაარაბული ახალმორთელი ტომეფშა არაბულ ნინაშ გოფაჩუას უნწყუ ხე. არაბული ნინაქ თარ ნინათ გჷნირთჷ მაროკოშე ერაყიშა, ვა ხვალე მუსლიმეფშო, თაშნეშე ქირსიანეფშოთ დო იუდეველეფშოთ, ნამუეფქჷთ არაბული ნინა მუჭოთ მუნეფიშ თარი ნინათ მიღესჷნ. ჭიე-ჭიეთ ოორუე აფრიკაშ დო არხო ბჟაეიოლიშ მახორობა არაბეფო გჷნმირთუდჷ თე ზიტყვაშ ფართე გაგებათ.
ისლამიშ გოფაჩუაქ არაბეფს თინეშო ჯგირი რსხუეფიშ გოჭყაფას დუხუჯუ. ქირსიანეფწკჷმა, ურიეფწკჷმა, სპარესალეფწკჷმა დო შხვეფწკჷმა ართო არაბეფქ მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე უდიდაში დო ჩინებული ცივილიზაცია აკაგეს. VIII-XII ოშწანუეფიშ პერიოდის, ანდაღებული არაბული ლიტერატურაშ (პოეზიეფიშ დო პროზეფიშ სახეთ) მიარე მუდანობაშ ნაწარმეფქ, ხანტურულ ნაწარმეფქ, იურიდიულ კოდექსეფქ დო ფილოსოფიურ ტრაქტატეფქ აქიკიმინჷ. „ისლამიშ ორქოშ ხანიშ“ ბორჯის, დიდი პროგრესი გჷნიცადჷ მენცარობაქ, გიშაკერზაფილო, ასტრონომიას, მედიცინას, გეოგრაფიას, ისტორიას დო მათემატიკას.
არაბეფიშ ოხალიფე მუში ჸოფაშ მაართა ოშწანურეფს პოლიტიკურო გოართოიანაფილი რდჷ ხალიფაშ დუდალაშ გიმე. X ოშწანურას, არაბეფიშ ოხალიფეშ ფრაგმენტაციაქ დო დონთხაფაქ დიჭყჷ ჯვაროსნული ლექსერობეფიშით, არხო ბჟაეიოლშა მონღოლეფიშ დო თურქეფიშ მიშაჭკირუაშით.
თურქული პატჷნალა დო კოლონიალიზმი
XVI ოშწანურას, ოსმალი თურქეფქ ქჷდიჸუნეს ედომუშამი არაბული ოქიანუ დო გორთეს პროვინციეფო (ვილაეთი). XIX ოშწანურას, ინგლისარეფქ დო ფრანგეფქ ოორუე აფრიკაშ დიდ ნორთშა მუნეფიშ ფაქტიური კონტროლი გემშეღეს.
მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ინგლისარეფქ არაბეთის ანტითურქულ არყებას ორგანიზება გუკეთეს. ლჷმაშ უკული ზოხორინალაშ მეღებაშ იმენდით, არაბეფქ ინგლისარეფს სირიაშ დო პალესტინაშ ეჭოფუას მეხვარეს. XX ოშწანურაშ მაართა ნორთის, არაბეფქ ქიდიჭყეს ზოხორიალაშ დო გოართოიანაფეფიშ სანწალე მოთხირეფი. ევროპალეფი არაბეფს ოხვარუდეს მოდერნიზაციას, მარა თეწკჷმა ართო თინეფი მანჯენდეს ფრანგეფიშ დოხორინს ალჟირიშ საუჯგუშო დიხეფს დო ევროპალი ურიეფს პალესტინას ოხორუანდეს.
თეხანობა
მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, არძა არაბული კათაქ, პალესტინარეფიშ მოხ, საბოლათ მიღეს ზოხორინალა. ალჟირალეფქ ზოხორინალა 1954-1962წწ. საფრანგეთწკჷმა ბრუოწანიანი ლჷმაშ უკული მიპალეს. 1991 წანაშე ისრაელიშ დო პალესტინაშ გოდუდიშულაფაშ ორგანიზაციაშ (პგო) შქას მიარე აპიჯალაქ მიშართჷ ქიმინჯალაშა, ნამუეფით ითოლიშწორენა მუმალი პალესტინაშ დუდიშმართუალშ ოართე ხასიათიშ ზჷმეფს.
არაბეფიშ ბუნეფი
არაბეფი სუმ თარ ბუნათ ირთუნა: გეგია-მეჩხოლარეეფი (ბედუინეფი), ოფუტარ-დიხამოსაქვარეეფი (ფელაჰეფი), ოფუტეშ დო ნოღაშ მახორუეფი, ნოღაშ მახორუეფი. თეშ მოხ, მუსხირენი მორჩილი არაბეფიშ ბუნა ხოლო რსებენს (სამანგათ, სუდანარი მეჩხოლარეეფი ბაგარრა), ნამუეფით მუსხირენი თუთაშ გოძვენას ოფუტეეფს დიხასაქვარუათ რენა დაკებული, წანაშ შხვა ბორჯის გილეგეგუნა მუნეფიშ ჩხოლარამო. არაბეფი, ნამუეფით წყარმალუეფიშ დელტაშ მანგას დო ჭითა, სქირონაშაქ დო შხვა ზუღეფიშ წყარპიჯიშ რაიონეფს ოხორანან, ცხომჭოფუათ რენა დაკებული.
არაბეფიშ უმენტაშობა — ოფუტარი-ფელაჰეფი, ნამუეფით დაკებული რენა დიხაშ ხონუათ, გეგია მეჩხოლარობათ დო მებაღობათ. წიმოხონ-ტომობური ორგანიზაციაშ ოსხირი — ლინიჯი, ნამუეფსჷთ ქომოლკოჩეფიშ ღოზით ოართე წიმოხონი ჸუნა. მუსხირენი ბუნა გოართოიანაფილი რე ტომო ლიდერრიშ დუდალათ.
ბედუინეფი
ჩქ.ეე-შახ 2 ვითოშწანურაშ მაჟირა ნორთიშა, არაბულ ტომეფქ ქჷდიჭყეს ოჸოფე-კულტურული ტიპიშ გეგია-მეარქემეობა (ბედუინეფიშ). ბედუინეფიშ უმენტაშობა არაბეთიშ ჩქონს ოხორანს, იორდანიაშ ოტიოზე რაიონეფს, სირიას, ერაყის, თაშნეშე ეგვიპტეს დო ოორუე საჰარას. ბედუინეფიშ მეხოლაფირი მუდანობა რე 4-5 მილიონი ადამიერშახ. ბედუინიშ მეჯინა უმენტაშო რომანტიზაფილი რე თი ევროპალეფიშით დო შხვა არაბეფიშით, ნამუეფით კოროცხჷნა, ნამჷ-და „არძაშე წიმინდე“ არაბეფქ ქუდოსქიდეს მუნიეფიშ წიმოხონეფიშ უთირუე სახეშ რინაშ წესით. რეალურო ბედუინეფქ მიარე გალენურ გოლინა დო თირუა გჷნიღეს.
ბედუინეფი კონწარი ტომობური რინაშ წესის გეჸუნა. ბედუინურ ტომეფს, ნამუეფით მუსხირენ ფანაიშე აკმოდირთჷნა (ბანუ), შილებე ოხორანდას მუსხირენ ოშობაშე ჟარნეჩდოვით ვითოშშახ შური მახორუშახ. ტომიშ ირი ფანია უმოს მორჩილ ფანიათ ირთუ. მუსხირენი ფანიაშ გჷმნართის ჯოხო „ჰამულა“. ჭკობარობა (გურგინუა) იხორციელებუ შილებუამობაშ მეჯინათ „ჰამულაშ“ დინოხოლე. ბედუინურ ტომს ფანია არძაშე უჭიჭაში სოციალური ართული რე.
ტომშა კანკალე ბუნას შეულებუ აკათას ვარდა გეგშართასჷნ. ირი ტომს დო თიში ნორთის დუდენს უნჩაში, სიჭკვერაშ დო გჷმოცადებაშ მეჯინათ შეიხიშ სტატუსი უღუ. შეიხიშ პოსტიქ შილებე მონძალათ გჷნიჩინასჷნ.
ბედუინეფი დოკაფილი რენა არქემეფის, შხურეფიშ ვარდა რინტუეფიშ დოჭყანაფათ. მეარქემეეფს მუნეფიშ დუდი აკა ნანდული არაბეფო მიოჩქჷნა, ნამუეფით მეშხურეეფშე ჟილე გერენა. ბედუინეფი არქემეფს დითმიჭყანუანა ბჟაშ დო ხორციშ მიოღებელი, თაშნეშე ბოწოწის ნოჭკერშო. მეარქემეეფს შხირას მეჭედელი ურთიართობეფი უღჷნა ოფუტეშ დო ნოღაშ მახორუეფწკჷმა. thumb|left|მეარქემე-ბედუინი
ბედუინეფი ოშა-გოშათ გმირინუანა ფარას დო შხირას ოფუტე დო ონოღე მახორობაწკჷმა ბარტერული ურთიართობეფი უღჷნა. ბედუინეფი ბოწოწის, ტყეფის, ხორცის დო ბჟას გინმოთირანა ლაწკარშა, ფინიკიშა, ყავაშა, ქარხანულ ნოჭკერეფშა, მეტალიშ ჭკუდეფშა, ხანჯაშ ანჯარეფშა დო შხვ.
ბედუინეფი მითახორანა ოთხკუნთხუური კარეეფს, ნამუთ აკმოდირთუ ფართე მონტყორიშ ნოჭკერეფშე, კანკალეშა ბრეზენტეფშე. თინეფიშ თელი ღვენა ლექინას ინტირე ჩხოლარეფიშ ოღალს.
ქომოლკოჩი ბედუინეფი დუდენა გინოგეგინიშ ორგანიზაფას დო ჩხოლარეფიშ მიკოლუაფათ რენ ადოკაფილი. თინეფს მაჯინობა დო შხვადოშხვა ჩხოლარეფიშ ბურჯაფიშ მანჯება უჸორა. ბედუინეფი შხირას ოკათჷნა თი ტომეფოშქაშე დო მუნეფიშოშქაშე დებებფს (სხუნუეფს), ნამუეფით მერსხილი რე დორხველობაშ, ჭარაფაშ დო შხვაშ ოკითხირეეფს. კინოხ გოფაჩილი ზისხირწჷმაშ შვანეფი, ნამუეფით მერსხილი რე ქერვანეფშა დო ოფუტეეფშა გენთხაფაწკჷმა გახირალო დო გიორინაფალო, ბოლო ბორჯის ძალამ ოშა-გოშათ რე.
ბედუინიშ ქომოლ თოლი — ცხენი, ნამუთ თარო გჷმირინუაფუ მარულაშო დო სერანუაშო. არაბული ცხენი გლახათ უხუჯანს ტიოზიშ პიჯალეფს, ცხენს დღას ვეგჷმირინუანა მონკა საქვარეფშო. ცხენი უბრალეთ პესტიჟიშ მეკონიშ როლს არსულენს.
ოსურეფი დოკაფილი რენა ჸუდეშ საქვარეფით, ბაღანეფიშ მუკოლუაფათ, მონწყორს ამზადება ქიცეფშო დო მუკაქუნალეფშო. კანკალეშა შხურეფს დო რინტუეფს ულუანა. ოსურეფი, მუჭოთ წესი, ოფანი შატრაშ (ჰარემიშ) გიშაკერძაფილ ნორთის ოხორანა. ოსურეფი გიშაკერძაფილო ურიდანა დუდს უჩინებუეფწკჷმა კონტაქტის დო უჩინებუშ მუკორჩქინაფატ უცბას მიდართან ოკო მუნეფიშ შატრაშა.
thumb|ბედუინი შეიხი ბედუინეფი თარო ჭკომჷნა არქემიშ ახალ ბჟას ვარდა ბჟას სპრეციალური ნაწუაშ უკული. ბჟაშ მოხ, თინეფიშ ოჩამურიშ რაციონშა მიშმურს ფინიკეფი, ორზა, ქობალკაკალიშ, შვრიაშ, პროსოშ ვარდა ლაიტიშ ლავაშეფს. ხორცის ბედუინეფი ოშა-გოშათ ჭკომჷნა, ხვალე დღახუეფს ვარდა შხვა გიშაკერზაფილ დღალეფს. ბედუინეფიშ საჸოროფო ჩხე ოშუმალი — ჩაი დო ყავა.
ბედუინეფიშ უმენტაშობა მუსლიმან-სუნიტი რე. თინეფს შქას თაშნეშე ქირსიანეფჷთ რენა დო მულიმან-შიტეფჷთ. ოფუტეშ დო ნოღაშ მახორუეფშე გინორთჷ, ბედუინეფი ვართფერი მორწუმეეფი რენა, მარა ირო არსულენა ისლამით გოთოლიშწორაფილი ხურთი ირდღარიх ხვამას. თიშ გეშა, ნამჷ-და ბედუინეფიშ უმენტაშობა ჭარუა-კითხირიშ ურჩქინჯი რენ, მუნეფიშით ვეშულებჷნა ყურანიშ კითხირი დო აძულებული რენა ყურანიშ ზეპირ გინოიჩამეფშა.
ოფუტეშ მახორობა
არაბეფიშ დოხოლაფირო 70% ოფუტეს ოხორანს. თინეფიშ უდიდაში პრობლემა რე უღვალობა (სიღარიბე). ოფუტეშ უმენტაში მახორობა — დიხამოსაქვარე რე (ფელაჰეფი). ოფუტეშ მახორუეფიშ სქირონაშქაზუღაპიჯური ტიპიშ ჸუდეეფს აკმაგანა ანგურაშე, ქუაშე, ცინკიშე დო შხვ. ჸუდეეფიშ მუკი-მუკი იდვალუაფუ ჸვანეფი, ბაღეფი დო ობინეხეეფი. წყარიშ უბაღენობაშ გეშა ოფუტეშ მახორუეფი აძულებული რენა ოწყარალი არხეფი აკაგანი.
ოფუტეეფს შხირას მოჸუნა ლაწკარამი კულტურეფი (ქობალკაკალი დო სორგო) დო ორტვინობა. თარი ოჭკომალი პროდუქტი — ქობალი, ქაში შხვადოშხვა ლაწკარამი კულტურაშე, ბჟაშ პროდუქტეფი, წვანეულობა, ორტვინობა დო თ.უ. რეგიონს გაჩქუ, არაბეფს თაშნეშე მოჸუნა: ფინიკი (ტიოზიშ ოაზისეფს); ციტრუსეფი (ლიბანიშ წყარპიჯის); გარგარი, ჸურზენი, დიხაშ თხირი, ზეთიშხილი დო თ.უ. (ლაკადეფს). ეგვიპტეს დო შხვა კანკალე რეგიონს თარი ოვაჭარე კულტურა რე ბამბე. მიარე არაბი-მუსლიმანი დოჸუნს ისლამიშ ოჭკომალიშ გოხურგუას, ხონულენა რამადანიშ თუთას, ვაშუნა ალკოჰოლურ ოშუმალს დო ვაჭკომჷნა ღეჯიშ ხორცის.
ნოღაშ მახორობა
არაბული ნოღეფი შილებე ორდას ადმინისტრაციული, ოვაჭარე, ოწარმე დო რელიგიური ცენტრეფი. კანაკალე ნოღა ევროპულ მეგაპოლისეფს მოგენს. XX ოშწანურას, ოფუტეეფშე მიგრანტეფიშ ძინაქ მიარე არაბულ ნოღას გიძინუ დო დითირუ.
ასიან ბორჯიშო, ჯვეში არაბული ნოღა ასქილადირი რე ჯვეშობური ფორმათ სანას (იემენი) დო რანწკი შხვა მორჩილი პროვინციული ცენტრეფს. თიჯგურა დიდი ნორეფს, მუჭომით რე ალეპო (სირია) უმენტაშო ასიანობა მიოხე, კაიროს (ეგვიპტე) ჯვეშ ნოღას მუკი-მუკი ომძღჷ უდიდაში ახალი ნოღა, ბეირუთის (ლიბანი) — ედომუშამო რე ლასირი ჯვეში ნოღაშ ნოსქილედეფი.
სქოლიო
კატეგორია:აზიაშ კათეფი კატეგორია:აფრიკაშ კათეფი კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ბრნო-ვენკოვიშ რაიონი
ბრნო-ვენკოვი (ჩეხ. Okres Brno-venkov) — რაიონი ობჟათე მორავიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე ბრნო. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 1 498,95 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, რაიონიშ მახორობა აკმადგინანს 189 223 ადამიერს. მახორობაშ მეჭედალა კვადრატულ კილომეტრის აკმადგინანს 126 ადამიერს.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ჩეხეთიშ რაიონეფი
ღაზაშ სექტორი
ღაზaშ სექტორი (قطاع غزّة, רצועת עזה) — ექსკლავი რეგიონი პალესტინას, სქირონაშქა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. ობჟათე-ბჟადალშე, 11 კმ გოძვენას უხურგანს ეგვიპტე, ბჟაეიოლშე დო ოორუეშე 51 კმ გოძვენას — ისრაელი. ბჟადალ წყარპიჯწკჷმა ართო, ღაზა პალესტინაშ ტერიტორიეფშა მიშმალი ნორთი რე, ნამუსჷთ 2012 წანას გოეროშ გენერალურ ასამბლეაქ „გოეროშ ვამაკათური დჷმაკვირაფალი სახენწჷფოშ “სტატუსი მეჩჷ.
1994 წანას, ისრაელქ პალესტინაშ ერუანულ ადმინისტრაციას ღაზაშ დუდმართუალაშ ნება გინოჩჷ. თეიშა, ღაზა დიო ისრაელიშ (1967–94), უმოსი კინოხ ეგვიპტეშ (1948–67), დო ხოლო უმოს კინოხ გოართოიანაფილი ომაფეშ (1918–48) დო თურქეთიშ (მუჟამსჷთ ღაზა ოსმალეთიშ იმპერიაშ ნორთი რდჷნ) ოურდუმე ოკუპაციაშ გიმე რდჷ. 2007 წანაშე, ღაზაშ სექტორიშ დე-ფაქტო მართუალას ახორციელენს ჰამასი — პალესტინარეფიშ ბუჯგუა, ნამუთ პრეტენზიას აცხადენს, ნამჷ-და თინა წჷმარინუანს პალესტინაშ ერუანულ ადმინისტრაციასჷთ დო პალესტინარ კათასჷთ. ღაზა პალესტინაშ თი ტერიტორიაშა მიშმალი ნორთი რე, ნამუქჷთ გითანჯჷ ოსლოშ ხეკულუათ დო გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუშ რეზოლუცია 1860-ით.
ღაზაშ სექტორიშ მახორობაშ ძინაშ ოშქაშე წანმოწანური მაძირაფალი 2,91%-ის აკმადგინანს (2014 წ.), ნამუთ მოსოფელს მა-13 უმაღალაში მაძირაფალი რე დო თე ჭიჭე ტერიტორია კეთეფით რე გოჭკადილი. მოგვენი ძინაშ ოგამეთ, გოხურგილი რე ახალიჸუდეეფიშ დო შხვა ოხორუე შანულობაშ დგჷმილეფიშ აკოგაფაშ გაბრა. ტერიტორიაშ სიგჷნძა 41 კილომეტრი რე, სიგანა — 6-12 კმ, სექტორიშ ედომუშამი ფართობი — 365 კმ². 2014 წანაშ მუნაჩემეფით, ღაზას 1,82 მილიონი პალესტინარი ოხორანს. პალესტინარი რაჸილი მმახორობაშ თეჯგურა დიდი მუდანობაშ გეშა, ღაზაშ სექტორი ასე მოსოფელს არძაშე მეჭედელო დოხორელი ტერიტორია რე. მახორობაშ უდიდაში ნორთი სუნიტი მუსლიმი რე.
სქოლიო
კატეგორია:ღაზაშ სექტორი კატეგორია:ისრაელი კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი კატეგორია:პალესტინა
სკანდინავიაშ ჩქონი
სკანდინავიაშ ჩქონი — გეოგრაფიული რეგიონი ოორუე ევროპას, ნამუთ იკენს ნორვეგიას დო შვედეთის, თაშნეშე ფინეთიშ ოორუე ნორთის. ჯოხო სკანდინავია სკანიაშე მოურს, რეგიონი, ნამუთ ჩქონიშ ობჟათეშე იდვალუაფუნ. სკანდინავიაშ ჩქონი ევროპას არძოშე დიდი ჩქონი რე. თინა ფენოსკანდიაშ მუშობური ნორთი რეა, ნამუთ ოორუ-ბჟაეიოლშე რუსეთ-ფინეთიშე იჭყაფუ დო ობჟათე-ბჟადალშე დანია-გერმანიაშჸურე ონჭუ.
გეოგრაფია
სკანდინავიაშ ჩქონი ევროპას არძოშე ფართო რე დო სიგჷრძათ, დოხოლაფირო, 1850 კილომეტრი რე, სიგანათ - 370-805 კილომეტრი. სკანდინავიაშ გვალაკიროკილი თარო სუმ ქიანას შქას გუთმულუანს ხურგას დო ობჟათე ნორვეგიაშ ცენტრალურ ნორთიშახ იგჷნძორებუ.ჩქონს მუსხირენ ზუღა ომძღჷ:
სკანდინავიაშ ჩქონიშ უმაღალაში კონკა რდჷ გლიტერტინდენი ნორვეგიას, ნამუშ სიმაღლე ზუღაშ დონეშე, დოხოლაფირო, 2470 მეტრი რდჷ, მარა, ჯიშთიშ ნდღულუაშ უკული, უმაღალაშ კონკათ გალდიოპიგენი იჯოხოდვალუაფჷ 2469 მეტრათ ზუღაშ დონეშე (თაშნეშე ნორვეგიას). თე გვალეფს რე კონტინენტური ევროპაშ არძოშე დიდი ჯიშთი იოსტედალსბრეენი. ჩქონიშ ართ ნაანთხალი არქტიკული წირეშ ოორუეშე რე დვალირი. თაქ უკიდაშ ოორუეშ ჭურჭული კოდმე ნორდკინი იდვალუაფუ.
ჰავა — ჩქონს კლიმატი ოორუე-ბჟაეიოლშე ტუნდრულშე დო სუბარქტიკულიშე აკმოდირთუ, ნოტიო კონტინენტურით ცენტრალურ ნორთის დო ბჟადალს დო ობჟათეს რგილი ზუღაურით.
დინოხურიშეფი — რეგიონი დიდარი რე ჯა-ტყათ, რკინათ დო ლინჯით. ნაფთობიშ დო ორთაშობური გაზიშ ქვერსემი საბადოეფი მეგორაფილი რე ნორვეგიაშ წყარპიჯწკჷმა დო ატლანტიშ ოკიანეს. ობჟათე შვედეთის ჯგირო რე გოვითარაილი ფერმერული მეურნობა.
კათა
ადამიერიშ ჸოფაშ მაართა დუმადასურაფალ ნოქურიქ ჩქონიშ ობჟათეს დო დანიას 12 000 წანაშ კინოხ გიმორჩქინდჷ. მუჭო ჸინიშ ოფორუექ დონდღულუნ, ტუნდრაქ გჷმოქიმინუა ქიდიჭყჷ, მაართა მაჯინეეფქ ხოლო გეგმორჩქინდეს. ჰავაშ დოტიბაფაქ ჯა-ტყაშ გოვითარაფა გჷმიწუ, სიწვანექ - ჩხოლარეფი გენნიჸონ. მაჯინე-მეჩხომე-მაშაყარეეფიშ მაართა ნოქური მეზოლითიშ ხანას (8200 ჯვ.წ.ეე.) მითმიარსუაფუ დო იგჷნძორებუ ნეოლითის ოფუტე-ომეურნეო კულტურაშ გოჭყაფაშახ (3200 ჯვ.წ.ეე.).
ჩქონიშ ოორუე დო ცენტრალური ნორთი საამეფიშ, ანუ ლაპლანდიარეფიშე დიხორჷ. თინეფი უმენტაშო სუბარქტიკულ დო არქტიკულ ზონეფს ოხორანდეს. თინეფი საამეფიშ ნინაშა იჩიებუნა, ნამუთ ვარე ინდოევროპული, ფინო-უგორული რე დო ფინურ დო ესტონურ ნინეფწკჷმა ხოლოს რე.
ჩქონიშ შხვა მარინჯეფიშ შქას უკვე IX ოშწანურაშ დინნაჭარეფშე ნორვეგიალეფი მუკმორჩქინდუნა ნორვეგიაშ ბჟადალ წყარპიჯის, დანიარეფი - ალმახანურ შვედეთიშ ობჟარათე ნორთის, ბჟაეიოლ ნორვეგიაშ მოხურგე ტერიტორიეფს - შვედეფი იჭყანა გიშარჩქინას. თინეფი მოგვენე, მოჯგირე ინდოევროპულ ნინეფშა რაგადანა, ნამუსჷთ ჯვეშისლანდიური ნინა ჯოხოდჷ. მართალი რე თიშ უკული პოლიტიკური ხურგეფი ვაართშა დითირუ, მარა ტე კათა 21-ა ოშწანურაშ სკანდინავიაშ მახორობას უმენტაშობას წჷმარინუანს.
პოლიტიკური გოვითარაფა
thumb|left|სკანდინავიაშ ჩქონს პოლიტიკური ხურგეფი [[1888 წანაშო]] თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და სკანდინავიაშ ქიანეფიშ სახენწჷფობურობა უკვე ვითოშ წანას იკოროცხუნსჷნ, პოლიტიკური ოერეფოშქაშე ხურგეფი მა-17 ოშწანურაშახ ვარდჷ გოთანჯილი. თიმ ბორჯიშო შვედეთიქ კატეგატის გუჸუნუ ხურგა დო ბალტიაშ ზუღას გოფაჩჷ კონტროლი. შვედეთ-ნორვეგიაშ ხურგეფი საბოლოოთ 1751 წანას გითანჯჷ. ფინეთ-ნორვეგიაშ ხურგეფი ხანგჷრძე მორაგადაფეფიშ უკული 1809 წანას დიდგინჷ. ნორვეგია-რუსეთიშ შქას 1826 წანას გიჸუნჷ საბოლოო ხურგა. 1920 წანაშახ არძო ხურგა ბოლოშახ ვარდჷ გოჸუნაფილი, თაჸურეშე, ფინეთის ბარენციშ ზუღაშა უღუდჷ გიშაულარი, მარა, 1944 წანას თე ტერიტორიეფქ რუსეთიშა დათმებელქ აჸუ.
დანია დო შვედეთი ოშწანურეფიშ გოძვენას დომინანტიშ როლს ასრულენდეს სკანდინავიას, ბოლო ოშწანურეფს თინეფიშ რიცხუს რუსეთიქ ხოლო ქიმიაძინჷ. მუთ ოხუ ნორვეგიას, ფინეთის დო ისლანდიას, თე ქიანეფქ საბოლოო ზოხორინალა მა-20 ოშწანურას მიღეს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ევროპაშ ჩქონეფი კატეგორია:სკანდინავია
აპო
აპო (Apo) — წურწუფამი აქტივობეფიშ აქტიური სტრატოვულკანი ფილიპინეფიშ კოკი მინდანაოს. სიმაღალა ზუღაშ დონეშე 2 954 მეტრი რე დო წჷმარინუანს ფილიპინეფიშ უმაღალაშ კონკას.
გვალა ოკუჩხალეშობური რე დო კონკას იკათუანს. კრატერიშ სიგანა, სოდე მორჩილი, კრატერიშ ტობა ხოლო იდვალუაფჷ, 500 მეტრი რე.
ასეშო ვულკანი გეოთერმული ენერგიაშ წყუ რე, მარა თიში ბოლო მასშტაბური ეშაგორგოთუაშ თარიღი უჩინებუ რე. ისტორიათ მუთუნს ვარაგადანს.
აპოშ გვალა ფილიპინეფიშ არძაშწ პოპულარულ ალპინისტურ დესტინაციას წჷმარინუანს, თიში ლესქერუა ძალამ ეფი რე. გვალაშა მაართა ეშულაქ 1880 წანას იმანჯჷ.
კატეგორია:ფილიპინეფიშ გეოგრაფია კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
გალა პლაციდიაშ მავზოლეუმი
გალა პლაციდიაშ მავზოლეუმი (Mausoleo di Galla Placidia) — ჯვარგუმბათამი ნოდგჷმი, იდვალუაფუ იტალიაშ ნოღა რავენას, სან-ვიტალეშ ეკლესიაშ გოხოლუას.
მავზოლეუმი ითარიღებუ V ოშწანურაშ მაჟირა ნაოთხალით. მუში კიდანჯალა მერსხუაფილი რე რომიშ იმპერატორ თეოდოსიუს I-იშ ოსურსქუა გალა პლაციდიაშ ჯოხოწკჷმა. 1996 წანას მავზოლეუმი რავენაშ შხვა ოქინაფუეფწკჷმა ართო გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რავენა კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
იიჰლავა
იიჰლავა (Jihlava, Iglau) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, იდვალუაფჷ წყარმალუ იიჰლავაშ წყარპიჯის, ვისოჩინაშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. სატრანსპორტე ნოსქვი. გოვითარაფილი რე ტექსტილი, ოჭკომალიშ ხერეჭუა, ჯა-ტყაშ დამუშება დო მანქანაშაკოგაფა; საავტომობილე დიზელიშ დო რადიომასინთუშ (ქარხანა „Tesla") წარმება. ნოღას იმანჯებჷ დოკუმენტური ფილმეფიშ ოერეფოშქაშე ფესტივალი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
ბუმბა
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ნოღეფი
28 მესი
28 მესი რე გრიგორიანული კალენდარიშ 148-ო დღა (ნარკი წანეფს — 149-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
პაბლო პიკასო
thumb|პაბლო პიკასო პაბლო რუის ი პიკასო  პიკასო (ესპ. Pablo Ruiz y Picasso; დ. 25 გჷმათუთა, 1881, მალაგა, ესპანეთი ― ღ. 8 პირელი, 1973, მუჟენი, საფრანგეთი), ესპანარი ხანტუ დო სკულპტორი, მა-20 ოშწანურაშ ხელუანობაშ ართ-ართი არძაშე უმოსო ჩინებული ფიგურა, ჟორჟ ბრაკწკჷმა ართო კუბიზმიშ დჷმარსხუაფალი.
ბიოგრაფია
დუდშე გურაფულენდ მუმაწკჷმა, ხ. რუისწკჷმა, ლა-კორუნიაშ (1894-95), ბარსელონაშ (1895-შე) დო მადრიდიშ ხელუანობაშაშ სკოლეფს. 1904 წანაშე პარიზის ოხორანდჷ. 1900-იან წანეფს ქიმინჷ მუშ მაართა შანულამი „ცაშფერი პერიოდეფი,“ 1901-04, დო „ვარდიშფერი პერიოდი“, 1905-06 წანაშ ნახანდეფი. 1907 წანაშე პაბლოქ მეჭყვიდჷ კავშირი მოსოფელიშ ფერჭარუაშ რეალისტურ ტრადიციეფწკჷმა, მარა თეშ უკული ხოლო ბრელშა დართჷ რეალისტურ ტრადიციეფს დო კლასიკურო აკუწყორუ ავანგარდიზმის ექსპერიმენტეფს. პაბლოქ გურშა მიღჷ ბურჟუაზიული ჯარალუაშ კრიზისი, კაპიტალიზმიშ პიჯალეფს ვარწყედჷ ძალას, ნამუთ აწუდირთუდ თე ოშკურანჯ სინანდულეს.
შემოქმედებაშ პერიოდეფი
ფშხირას პაბლოშ შემოქმედებას პერიოდეფიშ მეჯინათ რთჷნა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანარეფი კატეგორია:ესპანარი ხანტუეფი კატეგორია:ფრანგი ხანტუეფი კატეგორია:კუბიზმი კატეგორია:დუნაბადი 1881 კატეგორია:ნარურა 1973
2050
სქოლიო
კატეგორია:
ჯვ. წ. 843
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 843 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ერჯეი მაიტი
როი ფრენკ "ერჯეი" მაიტი III (Roy Frank Mitte; დ. 21 მარაშინათუთა, 1992, მისისიპიშ შტატი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე უოლტერ "ფილი" უათი უკლაშიშ როლით AMC-შ სერიალშე მონკა დჷნოშური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ზუგდიდიშ მაჟირა ოჯარე სკოლა
'''ზუგდიდიშ მ. კოსტავაშ ჯოხონობაშ მაჟირა ოჯარე სკოლაქ''' დირსხუ 1938 წანას ზუგდიდის, ნამუსჷთ თი ჟამს ჯოხოდჷ ზუგდიდიშ №2 ოშქაშე სკოლა. თიში მაართა დირექტორი რდჷ იოსებ ქირია. უკული თიქ გინიქიმინჷ ბოშეფიშ სკოლათ დო ათე ჯოხოთ რდჷ 1955-1956 ოგურაფალი წანაშ დოჭყაფაშახ. ოგურაფუ 1956 წანაშე ფუნქციონირენდჷ ზუგდიდიშ მაჟირა ოშქაშე სკოლაშ ჯოხოთ. 1958 წანაშ მარაშნათუთას სკოლას ლენინურ კომრსხუშ ჯოხოქ ქიმიაჩჷ დო ჯოხოდჷ ზუგდიდიშ ლენინური კომრსხუშ ჯოხონობაშ №2 ოშქაშე სკოლა.
კაი სიგბანი
კაი სიგბანი (შვედ. Kai Manne Börje Siegbahn; დ. 20 პირელი, 1918, ლუნდი, შვედეთი — ღ. 20 კვირკვე, 2007, ენგელჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ფიზიკოსი, ქიმიური ანალიზიშ ელექტრონული სპექტროსკოპიაშ მეთოდიშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1981 წანას. ჸათე მეთოდი ასე უმოსო შინელი რე მუჭოთ რენტგენული ფოტოელექტრონული სპექტროსკოპია. 1981 წანას, ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის სიგბანიწჷმა ართო გინოჩეს, ართურ ლეონარდ შავლოვის დო ნიკოლას ბლომბერგენის, ლაზერული სპექტროსკოპიაშ გოვითარაფაშ გეშა. კაი სიგბანიშ მუმა რდჷ შვედი ფიზიკოსი მანე სიგბანი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1924 წანას. კაი სიგბანი გურაფულენდჷ სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1944 წანას მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შვედეთიშ ომაფე ტექნოლოგიურ ინსტიტუტის, 1951–1954 წანეფს. 1954–1984 წანეფს სიგბანი რდჷ უფსალაშ უნივერსიტეტიშ ექსპერიმენტალური ფიზიკაშ პროფესორი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შვედეფი კატეგორია:შვედი ფიზიკოსეფი კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას კატეგორია:დუნაბადი 1918 კატეგორია:ნაღურა 2007
ზუგდიდიშ მაჟირა ოჯარე სკოლა
1989 წანას სკოლას მიაჩჷ ქორთუეფიშ ერუანუალი გერგეზიშ მერაბ კოსტავაშ ჯოხოქ, 1994 წანაშე რეორგანიზაფილქ იჸუ მერაბ კოსტავაშ ჯოხონობაშ გიმნაზიათ.
სკოლას 2006 წანას გონათაფაშ დო მენცარობაშ სამინისტროქ ედომუშამ რეაბილიტაცია უღლუ, ნამუთ ევროპულ სტანდარტეფს ედომუშამო ობაღინუანს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ზუგდიდი კატეგორია:საქორთუოშ სკოლეფი
ბარენციშ ზუღა
ბარენციშ ზუღა (Barentshavet, 1853 წანაშახ მურმანსკიშ ზუღა, მურმანი) — არქტიკაშ ოკიანეშ ნორთი რე; ნორვეგიაშ დო რუსეთიშ ოორუეშე იდვალუაფუ. ზუღას ჯოხოქ გიადჷ ჰოლანდიარი მეზურეშ ვილემ ბარენციშ პატიოცემელო. ტომბა შელფური ზუღა (ოშქაშე სიტომბა 222 მ), უხურგანს ნორვეგიაშ ზუღა ბჟადალშე, სვალბარგიშ კოკი ოორუე-ბჟადალშე, კოკი ფრანც-იოსეფიშ დიხა დო ახალი დიხა ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე.
ოორუე ატლანტიშ ტიბუ ქუმინიშ ჭყოლოფუათ. ეკენიას ედომუშამი ბარენციშ ზუღა მეტ-ნარკას ჸინშე დუდიშულერი რე. ზოთონჯიშ ლჷმაშახ ფინეთის ბარენციშ ზურაშა გიშალი უღუდჷ, სოდე თიშ აკა წანმოწანაშ გოძვენას უჸინუე ჸუჯი რდჷ პეტსამო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი კატეგორია:ევროპაშ გეოგრაფია კატეგორია:ოორუე ჸინუამი ოკიანეშ ზუღეფი
ჰოდონინიშ რაიონი
ჰოდონინი (ჩეხ. Okres Hodonín) — რაიონი ობჟათე მორავიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე ჰოდონინი. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 1 099,13 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, რაიონიშ მახორობა აკმადგინანს 15 771 ადამიერს. მახორობაშ მეჭედალა კვადრატულ კილომეტრის აკმადგინანს 143 ადამიერს.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ჩეხეთიშ რაიონეფი
ნაზიმ ჰიქმეთი
ნაზიმ ჰიქმეთი რანი (თურქ. Nâzım Hikmet Ran; შინელი რე მუჭოთ ნაზიმ ჰიქმეთი; დ. 15 ღურთუთა, 1902, სალონიკი, — ღ. 3 მანგი, 1963, მოსკოვი) — თურქი პოეტი, ნოველისტი დო დრამატურგი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეფი კატეგორია:თურქი პოეტეფი კატეგორია:თურქი ნოველისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1902 კატეგორია:ნაღურა 1963
კენეთ I (შოტლანდია)
კენეთ I მაკ ალპინი (ინგლ.: Kenneth MacAlpin, ჯვშ. გალური: Cináed mac Ailpeín, ახ. გალური: Coinneach MacAilpein) (* მეხოლაფირო. 800; † 13 ფურთუთა 858, კინ ბელახოირი) - რდჷ პიქტეფიშ მაფა დო ტრადიციაშ მეჯინათ შოტლანდიაშ მაართა მაფა ("სკოტეფიშ მაფა" - "King of Scots"). 841 წანას თიქ დალ რიადაშ ომაფეშ მაფათ გინირთჷ, დო 843 წანას სკონიშ ქუაშა გეხუნათ თიქ პიქტეფიშ დო სკოტეფიშ მაფათ გინირთჷ. ახალგოჭყაფილი ომაფეს გალურ ნინაშა "ალბა" ("Alba") ჯოხოდჷ, დო კენეთიქ დუდი ქიგუდჷ მაკ ალპინეფიშ დინასტიას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შოტლანდიაშ მაფეფი კატეგორია:ნაღურა 858
სიაოსი სოვალენი
მინი|სიაოსი სოვალენი სიაოსი სოვალენი (დ. 28 ფურთუთა, 1970) — ტონგაშ ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი დო განათებაშ მინისტრი. ტონგიშ ომაფეშ ვიცე პრემიერ-მინისტრი 2014-2017 წანეფს ტონგაშ ომაფეშ პარლამენტიშ დეპუტატი.
კრისტინა აგილერა
კრისტინა მარია აგილერა (Christina María Aguilera; დ. 18 ქირსეთუთა, 1980, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი პოპ მობირე დო ტექსტეფიშ ავტორი. აგილერაქ პოპულარულქ თიში ოდებიუტე ალბომიშ, 1999 წანაშ Christina Aguilera-შ გიშაშქუმალაშ უკული იჸუ, ნამუთ კრიტიკოსეფიშ ფასებაშ დო კომერციული თოლწონუათ, წჷმოძინელი რდჷ. ლათინური პოპ მუსიკაშ სტილს რსულებური ალბომი Mi Reflejo დო საქირსო ალბომი - My Kind of Christmas, ნამუქჷთ თი პერიოდის მეჸუნათ გიშართჷ, ხოლო ძამი ჯგირო გიმიჩჷ.
სქოლიო
კატეგორია:დუნაბადი 1980 კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი კატეგორია:გრემიშ ჯილდოშ მაღვენჯეფი * კატეგორია:ნიუ-იორკალეფი
კენეთ ბეინბრიჯი
კენეთ ტომპკინს ბეინბრიჯი (ინგლ. Kenneth Tompkins Bainbridge; დ. 27 კვირკვე, 1904, კუპერსტაუნი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 14 კვირკვე, 1996, ლექსინგტონი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი. ბირთვული იზოტოპეფიშ მასაშ შხვადოშხვანერობაშ რკვიებეფით დანტკიცჷ ალბერტ აინშტაინიშ მასა-ენერგიაშ ექვივალენტობაშ კონცეფცია. ოკათუდჷ მანჰეტენიშ პროექტის დო ხემანჯღვერენდჷ ბირთვული ანჯარიშ გჷმოცადებას 1945 წანაშ 16 კვირკვეს. ბეინბრიჯი მოღალენდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ დაინტრესებული რდჷ ციკლოტრონეფით.
გრიპი
გრიპი (ინგლ. Influenza, ბერძენ. Γρίππη) — შუროღალი შარეფიშ წვავე ინფექციური ლახარა, ნამუსჷთ იწვენს ვირუსი Orthomyxoviridae ფანიაშე. პერიოდულო იფაჩუ მუჭოთ ენდემია დო პანდემია.
კენეთ ბეინბრიჯი
დებადჷ ნიუ-იორკიშ შტატიშ ნოღა კუპერსტაუნს. გურაფულენდჷ ელექტრონული ინჟინერიას მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ პრინსტონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფიზიკას 1929 წანას, ჰენრი დევულფ სმაიტიშ ხემანჯღვერობათ.
ჯვ. წ. 844
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 844 წანა.