cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ევროპული კოსმოსური სააგენტო
ევროპული კოსმოსური სააგენტო (ინგლ. European Space Agency; ფრანგ. Agence spatiale européenne; გერმ. Europäische Weltraumorganisation) რე საირქიანო ორგანიზაცია, ნამუშ თარი ღანკი კოსმოსიშ რკვიება რე. სააგენტოქ დირსხუ 1975 წანას დო იკათუანს 22 მაკათურ-ქიანას. ორგანიზაციაშ შტაბ-ბინა პარიზის იდვალუაფჷ. 2018 წანაშ მუნაჩემეფით სააგენტოს ჸუნს დოხოლაფირო 2,200 წორომოხანდე დო თიში ირწანური ბიუჯეტი 7.2 მლრდ. ევრო რე.
ევროპული კოსმოსური სააგენტო ოკათჷ კოსმოსიშ რკვიებაშ შხვადოშხვა პროექტეფს: საირქიანო კოსმოსური დგჷმილიშ მისიეფს, კოსმოსური ტელესკოპეფიშ, ლონჩერეფიშ, კოსმოდრომეფიშ, ტელეკომუნიკაციეფიშ დო შხვა პროექტეფს. სააგენტოშ თარი კოსმოდრომი იდვალუაფჷ კურუს (საფრანგეთიშ გვიანა). ევროპული კოსმოსური სააგენტო ბშხირას ოპერირენს ნასაწკჷმა ართო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ევროპული კოსმოსური სააგენტო კატეგორია:საირქიანო კოსმოსური ორგანიზაციეფი
ვლადიმირ-სუზდალიშ სათარო
ვლადიმირ-სუზდალიშ სათარო — X-XIII ოშწანურეფს, რუსეთიშ ფეოდალური სათარო წყარმალუ ოკაშ დო ვოლგაშ შქას. X ოშწანურაშახ თე დიხას ოხორანდჷ ფინურ-უნგრული ტომეფი. X ოშწანურაშ ბოლოს, თე ტერიტორიას კოლონიზაცია დიჭყეს სლოვენეფქ დო კრივიჩეფქ, ნამუსჷთ შედეგო მაჸუნჷ აბანური ტომეფიშ გორუსაფაქ დო ველიკორუსი კათაშ გჷმოქიმინუაქ. X-XI ოშწანურეფს გეჸვენჯი ნოღეფქ გორჩქინდჷ: როსტოვი, იაროსლავლი, მურომი, სუზდალი. სათაროშ ცენტრი რდჷ როსტოვი, ნამუთ კიევიშ რუსეთის სიჭყანიერეშ პერიოდის დჷთმოჸუნდჷ დო ხარკისჷთ უგანდჷ კიევიშ თარეფს.
1054 წანას, როსტოვიშ დიხაქ ვსევოლოდ იაროსლავიშ სქის ერგჷ. 1108 წანას, ვლადიმირ მონომახიქ წყარმალუ კლიაზმას ქჷდარსხუ ჯიხაზურგა ვლადიმირი. იური დოლგორუკიშ ბორჯის სათაროქ მიჭყანიერჷ, აკიგჷ მუსხირენ ნოღაქ (გამანგარეს მოსკოვი, 1156); ოსხირი გუჭყეს ვლადიმირ-სუზდალიშ სკოლას. იური დოლგორუკიშ კიევს გოთარაფაშ უკული ვლადიმირ-სუზდალიშ თარო გჷნირთჷ თიში ქომოლსქუა ანდრია ბოგოლიუბსკიქ (1157-1174), ნამუთ მუმაშ პოლიტიკას აგჷნძორენდჷ დო ვლადიმირ-სუზდალიშ სათარო რუსეთიშ ცენტრო იკოროცხუდჷ. თიქ გუძინჷ ნ. ვლადიმირს დო თექ გეგნიღჷ თარიშ რეზიდენცია (ბოგოლიუბოვო, ვლადიმირშე 10 კმ-ს). 1169 წანას, ანდრიაქ კიევშა ილესქერუ, ქჷდიჸუნუ დო თარო ქჷდარინუ მუშ ჯიმა გლები. 1170 წანას, ობორჯეთ ქჷდიჸუნუ ნოვგოროდჷთ.
ანდრია ბოგოლიუბსკი ოცადუდჷ ვლადიმირი რუსეთიშ ქირსიანობაშ ცენტრო გჷნურთინუაფუდჷკონ. თეჯგურა პოლიტიკაშ შედეგი რდჷ საოხვამე არქიტექტურაშ დო კულტურაშ გოფალუა. 1174 წანას, ანდრია ბოგოლიუბსკი აკორაგადაფილი ბოიარეფქ დოჸვილეს. სათაროს ერია-მორიაქ ქჷდიჭყჷ. საბოლათ გიმორძგუ ანდრიაშ ჯიმა ვსევოლოდ დიდ ბუდექ (1176-1212). თინა წჷმოძინელო აგჷნძორენდჷ მუამუშიშ დო ჯიმაშ პოლიტიკას. 1203 წანას, თიქ კინ აკორაბადუ კიევი, 1207 წანას — ქჷდიჸუნუ რიაზანი. ხანეფიშემაჭარალეფს თიშა „დიდი“ უჯოხოდეს. ვსევოლოდიშ საქვარქ ჩინებულ თხობელუას „ამბე იგორიშ ლესქერუაში“-ს ეიხანტჷ. თიში ღურაშ უკული, ვლადიმირ-სუზდალიშ სათაროს კინ ერია-მორიაქ ქჷდიჭყჷ. 1218 წანას, ხვისტაშა გეშართჷ ვსევოლოდიშ ქომოლსქუა იურიქ. თიქ კინ გამანგარჷ ვლადიმირ-სუზდალიშ სათაროშ ჰეგემონია რუსეთიშ სათაროეფს შქას, 1220 წანას, გიორჯგინჷ ვოლგაშ ბულგარეფს დო 1221 წანას ქჷდარსხჷ ნიჟნი-ნოვგოროდი.
1238 წანას, ბათო-ყაენიშ ურდუმეფქ აკორაბადეს ვლადიმირ-სუზდალიშ სათარო, დოჭვეს დო აკარღვეს ნოღეფი მარა თათარ-მონღოლეფიშ უღუქ ვაშილებუ ვლადიმირ-სუზდალიშ სათაროს ინორსხილი პოლიტიკური დო კულტურული ტრადიციეფიშ ეშაჸოთამა. თე ტრადიციეფი XIV-XV ოშწანურეფს გაგჷნძორჷ დო გავითარჷ მოსკოვიშ სამთავროქ ართოიანი ცენტრალიზაფილი სახენწჷფოშ დორსხუაფაშ პროცესის.
ლიტერატურა
კატეგორია:კიევიშ რუსეთი კატეგორია:ევროპაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
1704
კატეგორია:
1530
კატეგორია:
1705
კატეგორია:
1532
კატეგორია:
ანტრაციტი (ლუჰანსკიშ ოლქი)
ანტრაციტი (Антрацит) — ნოღა უკრაინას, ლუჰანსკიშ ოლქიშ როვენკიშ რაიონს. 1962 წანაშახ ჯოხოდჷ ბოკოვე-ანტრაციტი.
2014 წანაშე, ნოღა ანტრაციტი მიშმურს რუსეთიშ ელარინელ სეპარატისტულ ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ აკოდგინალუაშა, ნამუსჷთ უკრაინაშ ხეშუულება ვაკონტროლენს.
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი კატეგორია:ლუჰანსკიშ ოლქიშ ნოღეფი კატეგორია:უკრაინაშ ობორჯეთ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი
კათრინ ზიტა-ჯონზი
კათრინ ზეტა-ჯონზი (Catherine Zeta-Jones დ. 25 ეკენია, 1969) — უელსარი თეატრიშ, ტელევიზიაშ დო კინოშ არტისტი. კარიერა დიჭყჷ ორდოიან ასაკის. მეღებული აფჷ ოსკარი, BAFTA-შ დო ტონიშ ჯილდოეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:უელსარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1969 კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი
დუდიშ ტვინი
მინი მინი დუდიშ ტვინი — ადამიერიშ ნერვული სისტემაშ ცენტრი, ნამუთ იდვალუაფუ დუდიშ ხოკოს. ადამიერიშ დუდიშ ტვინი დო შხვა ბჟაშუმუეფიშ ტვინი ჯინჯიერო ართიანშე მუთუნით ვარე გჷნორთელი, მარა ადამიერიშ დუდიშ ტვინი სუმშა დიდი რე, ვინდარო რსხულით კინ თი ზჷმაშ შხვა ბჟაშუმუშე.
დუდიშ ტვინიშ ნაგი
250პქ|right|ადამიერიშ დუდიშ ტვინიშ სუმგჷნზჷმა მოდელი
დუდიშ ტვინი დუდიშ ხოკოშ ხვრელეს რე. თიშ გჷმნართეფი რე: მოგჷრძე ტვინი, ხინჯი, ნათხემი, შქა ტვინი, შქამადვალუ ტვინი დო დიდი გვერდოსფეროეფი. დუდიშ ტვინს, თეშ მუჭოთ გაგაჩიშ ტვინს ინოდგჷ ჩე დო შქირუ ღვანდეფი. ჩე ღვანდი მიკმაშქვაფალ რეფს წჷმოქიმინუნს. თინეფი დუდიშ ტვინის გაგაჩიშ ტვინწკჷმა, თაშნეშე დუდიშ ტვინიშ ნორთეფს ართიან მეთმურსხუანს. შქირუ ღვანდი ზოხოთ იშაყარუ — გვირზილეფიშ სახეთ — ჩე ღვანდიშ დინოხოლე იშაყარუ. თეშ მოხ, შქირუ ღვანდი ტვინიშ გვერდოსფეროეფს დო ნათხემს მუკი-მუკი გოდგუ დო აკმოქიმინუნს დუდიშ ხოკოს.
მოგჷრძე ტვინი დო ხინჯი გაგაჩიშ ტვინიშ გაგჷნძორება რე, რეფლექსურ დო მიკმაშქვაფალ მუშობურობეფს არსულენს. მოგჷრძე ტვინიშ დო ხინჯიშ გვირზილეფი ოჭკომალიშ დორცუაფას, გურიშ ქიმინჯლას დო შხვა პროცესეფს არეგულირენა. ტვინიშ თე გჷმნართეფწკჷმა რე მერსხილი კანკუაშ, ყინტუაშ, წუალაშ რეგულირაფა, თაშნეშე დჷმათხილეფონი რეფლექსეფი: გურიშრია, გოჩიონუა, ხვალუა.
ნათხემი
უშქაშეთ მოგჷრძე ტვინიშ ჟილეშე იდვალუაფუ ნათხემი. თიშ ჟინპიჯი წჷმოქიმინელი რე შქირუ ღვანდით — ხოკოთ, ნამუშ დინოხოლე ჩე ღვანდის იდვალუაფუ გვირზილეფი. ნათხემი ცენტრალური ნერვული სისტემაშ მიარე გჷმნართის მითმიარსხუ. ნათხემი წკანიტილ ოყარაფე აქტეფს არეგულირენს. მუჟამსჷთ ნათხემიშ ნორმალურო მუშობა აკოცენსჷნ, ადამიერეფი ოდინუანა ზუსტი, აკონწყილი ყარაფეფიშ დო რსხულიშ წონაწორობაშ ასქილადაფაშ ხანთის.
შქა ტვინი (მეზენცეფალონი)
კუთეფს უჯღონანას ტონუსის, ოკათუ რსხულიშ პოზაშ ასქილადაფას, თის გინმურს ოჯინე დო ორჩქილე რეფლექსეფიშ რკალეფი. ახორციელენს უპიჯალე "მუ რე" რესფლექსის, დჷმთხილეფონი რეფლექსეფს: ოტოლიტეფიშ რზათ ნაღეზებუ რეცეპტორეფი ნერვულ იმპულსეფს გინმოჩანა ნერვული რზალეფით, ნამუთ გიშმურს შქა ტვინს, ნათხემს დო დიდი გვერდოსფეროეფიშ ხოკოს. შქა ტვინიშ თი ნეირონეფიშ მოჯალაგუა, ნამუეფით დოფამინს გჷმიღანს, პარკინსონიშ ლახარას იჭანუანს. დოფამინი ნეირომედიატორი რე, ნამუთ აკონტროლენს ჩნონჩხიშ კუთეფიშ ქიმინჯალას.
მოგჷრძე ტვინი
მოგჷრძე ტვინი, ხინჯი დო შქა ტვინი აკმოქიმინჷნს ტვინიშ ღერს. თაჸურეშე გიშმურს დუდიშ ტვინიშ 12 ჭკობა ნერვი. ნერვეფი ტვინს დუდს მადვალუ ოგინაფე ორგანოეფწკჷმა, კუთეფწკჷმა დო ჯარკვალეფწკჷმა მიორსხუანს. გაგაჩიშ ტვინიშ უშქაშე გაგჷნძორაფა რე. თაქ შქირუ ღვანდი გვერთათ იშაყარუ - გვირზილეფო. თაშ იდვალუაფუ შურიშღალაშ, გურიშ მუშობაშ, ოჭომალიშ მარცუაფალი სისტემაშ, ყინტუაშ, წუალაშ, კანკუაშ, ხვალუაშ, ჩიონიშ, შიკინუაშ, ეკოღალაფაშ, ჩელამურნტინაფაშ, ლეზვაშ გჷმაღალე ცენტრეფი.
შქამადვალუ ტვინი
შქამადვალუ ტვინიშ მეშქაშალათ არძა რეცეპტორშე იმპულსეფი დიდი გვერდოსფეროეფიშ ხოკოს გინმაჩამუ, რთული მაჸარეფონი რეფლექსეფიშ უმენტაში ნორთი, მუჭომეფით რე გილულა, რულა, ნჩურუა მერსხილი რე შქამადვალუ ტვინწკჷმა.
დუდიშ ტვინიშ დიდი გვერდოსფეროეფი
ადამიერიშ ტვინიშ ჯგირო გოვითარაფილი დიდი გვერდოსფეროეფი შქა დო შქამაფვალუ ტვინს ფორჷნს. დიდი გვერდოსფეროეფიშ ჟინპიჯი — ხოკო — შქირუ ღვანდიშე რე წჷმოქიმინელი. ხოკოშ გიმე იდვალუაფუ ჩე ღვანდი, ნამუშ სისქას იდვალუაფუ ხოკოშგიმენი გვირზილეფი. გვერდოსფეროეფიშ ჟინპიჯი გოპუჭკონილი რე. ღარეფი დო კარკატელეფი ოშქაშეთ 2000—2500 სმ² — შახ ხოკოშ ჟინპიჯიშ ფართობის იკენს. თე ფართობიშ 2/3-შე უმოსი ინოტყობინელი რე ღარეფს. ხოკოს 14 მილიარდშახ ნერონი რე.
ირი გვერდოსფერო ღარეფით დორთილი რე ჸვაშ, ჭაშაშ, ფეთქაშ დო ჸვინფიშ წილეფო. არძაშე ტომბა რე ცენტრალური ღარი, ნამუთ ჸვაშ წილს ჭაშაშ წილშე გიშმართჷნს დო ელახიანი ღარი, ნამუთ ფეთქაშ წილს ეშმახურგუნს.
ლიტერატურა
კატეგორია:დუდიშ ტვინი კატეგორია:ნევროლოგია კატეგორია:ნეირობიოლოგია
.ею
რესურსეფი ინტერნეტის
ею კატეგორია:კომუნიკაციეფი ევროპაშ რსხუს
ნერვული რშვილი
ნერვული რშვილი (textus nervosus) — რშვილი, ნამუთ ნერვულ სისტემას აკმოქიმინჷნს. აკმოდირთუ იმპულსეფიშ მიკმაშქუმალარი სპეციალიზებული რთულო დიფერენცირაფილი თოლეფშე — ნეირონეფშე. თინეფიშ ფორმა ედომუშამო დოჸუნს ორსულებელ ფუნქციას. ირ ნეირონს რსხული უღუ, ნამუთ წჷმორინაფილი რე, მუჭოთ გოფართაფილი ნორთი, სოდე ლოკალიზაფილი რე გვირზილი დო ჟირ ვარდა უმოსი ეშნაფალა, ალნაფალა (აქსონი დო დენდრიტეფი). აქსონეფი მიკმაშქვანა იმპულსის ნეირონიშ რსხულშე პერიფერიაშა, დენდრიტეფი — თოლიშ რსხულშა.
ნეირონეფწკჷმა ართო ნერვულ რშვილს აკმადგინანა ნეიროგლიაშ თოლეფი, ნამუეფით უთარაშო გიოპონალ, ტროფიკულ დო შხვა ფუნქციას არსულენა.
ნერვული ნორშვი არძა თოლი ივითარებუ ართი დო იგივე ექტოდერმული თოლეფიშ დიფერენცირაფაშ შედეგო ნეირონეფიშ წჷმმაქიმინალ (ნეირობლასტეფი) დო გლიაშ წჷმმაქიმინალ (გლიობლასტეფი ანუ სპონგიობლასტეფი) თოლეფო. ნერვული ინჭკეფი დო ნერვული დობოლაფეფი ნერვული რშვილიშ აკმადგინალი კომპონენტეფი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რშვილეფი
თურქეთიშ ისტორია
თურქეთიშ ისტორია — თეხანური გაგებათ იკათუანს თი რეგიონიშ ისტორიას, ნამუთ ასე გჷმოქიმინუნს თურქეთიშ რესპუბლიკაშ ტეროტორიას, დო ნამუთ თაშნეშე იკათუანს ანატოლიაშ (თურქეთიშ აზიური ნორთი) დო ბჟაეიოლ თრაკიაშ (თურქეთიშ ევროპული ნორთი) ისტორიას.
ოსმალეთიშ პერიოდშახ, გენალიზას ოკო გინორთიქ თურქულნინამი კათეფიშ დო თი ტერიტორიეფიშ ისტორიაქ, ნამუთ ასე გჷმოქიმინუნს თურქეთიშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიას. ჸოფურო ოკო გობსხუნათ უჯვეშაში ანატოლია დო თრაკია.
თურქეთიშ ჯოხო მოურს ლათინურშე Turchia, ანუ „თურქეფიშ დიხა“, ნამუთ ისტორიულო გურიშხონარენდჷ ბჟაეიოლ ევროპაშ დო ცენტრალური აზიაშ რსულას გინორთი ტერიტორიას, ნამუქჷთ თურქული კათეფიშ კონტროლიშა მიშართჷ, ორდოშიანი შქა ოშწანურეფიშ პერიოდის.
თი ბორჯიშახ, სოიშახ თურქეფქ ეჭოფეს თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიან, თურქეთიშ ისტორია იკათუანს შქა ოშწანურეფიშ სელჩუკეფიშ იმპერიაშ ისტორიას, თეშ, მუჭოთ შქა ოშწანურეფიშ თეხანური ოსმალეთიშ იმპერიაშ ისტორიას დო თურქეთიშ რესპუბლიკაშ ისტორიას, 1920 წანაშე.
ანატოლია
ანატოლიაშ (მორჩილი აზია) ისტორია შილებე გობრთათ წჷმიისტორიათ, ჯვეში არხო ბჟაეიოლიშ ბორჯით (ბრინჯაოშ დო ორდოშიანი რკინაშ ხანი), კლასიკური ანატოლიაშ ბორჯით, ელინისტურ ანატოლიათ, ბიზანტიურ ანატოლიათ, ნამუთ იკათუანს ორდოშიანი შქაოშწანურეფშე ჯვაროსნული ლესქერობეფშახ დო საბოლათ თურქულ (თურქულ/ოსმალური) ბორჯით, ნამუთ მა-15 ოშწანურას ეჭოფეს.
ორდოშიანი კულტურაშ შანეფი ანატოლიას ითარიღებუ ქუაშ ხანიშ მეკონეფით. ბრინჯაოს ხანიშ ცივილიზაციეფქ, მუჭომით რე ხეთეფი, აქადეფი, ასურალეფი, მუთმოჭირინუანა მიარე სამანგას თინეფიშ მენოღალეეფიშ ირდღარი რინაშ დო ოვაჭარე ურთიართობეფიშ გეშა. ხეთეფიშ დონთხაფაშ უკული, კოკოშ ბჟადალ წყარპიჯის გიჭყჷ ახალ სახენწჷფოეფქ, ფრიგიაშ დო ლიდიაშ, მუჭოთ ბერძენული ცივილიზაციაშ ნორთი, ნამუქჷთ ეჸონუა დიჭყჷ. თინეფი დო დოსქილადირი ანატოლიაშ არძა სახენწჷფო, მალასით გემშართჷ სპარსეფიშ აქემენიდური იმპერიაშ აკოდგინალუაშა.
სოიშახ სპარსეთი ჭყანას იკათუანდჷნ, თინეფიშ აბანური ხეშუულებაშ სისტემაქ ანატოლიას, მიარე ონიშოლი ნოღას ძინაშ დო გოდიდარაფაშ საშუალება მეჩჷ. ედომუშამი ანატოლია დორთილი რდჷ შხვადოშხვა სატრაპიეფო, ნამუეფსჷთ სატრაპეფი (გუბერნატორი) მართჷნდჷ, ნამუთ დორინაფილი რდჷ სპარსეთიშ ცენტრალური მართუალაშით. მაართა სახენწჷფო, ნამუსჷთ ჯოხოთ გიადჷ სომხეთი, მეძობელი კათეფიშ, სომეხეფიშ ერვანდუნეფიშ დინასტიაშ სახენწჷფო რდჷ, ნამჷშ აკოდგინალუაშა, დოჭყაფილი მა-6 ოშწანურაშე მიშმეშჷ ბჟაეიოლ თურქეთიშ რაიონეფით, ნამუთ უკულიანს სომხეთიშ სატრაპიათ გჷნირთჷ აქემენიდეფიშ მართუალაშ გიმე. კანკალე სატრაპო პერიოდულო არყებას ონწყუნდჷ, მარა სერიოზულ ოშქურანჯობას ვაწჷმარინუანდჷ. ჯვ. წ. V ოშწანურას, დარიოსიქ აკაგჷ ომაფე რზა, ნამუქთ სპარსეთიშ თარი ნოღა სუზა ქიმურსხუ ბჟადალი ანატოლიაშ ნოღა სარდისის. ანატოლიაქ, აქემენიანეფიშ ისტორიას გინმაჭყვიდირე როლი ილაჸაფჷ. ორდოშიანი ჯვ. წ. V ოშწანურას, იონიაშ კანაკლე ნოღაქ, ეიბუძოლჷ სპარსალეფიშ მართუალაშ სააწამრენჯოთ, ნამუშ კულმინაციათ იონიალეფიშ არყებაქ იჸუ. არყება, ნამუქჷთ ექინას ქინიშქვიდჷნ სპარსალეფიშითჷნ, გაჭყჷ გეჸვენჯი ბერძენულ-სპარსულ ლჷმეფი, ნამუთ საბოლათ ევროპაშ ისტორიას ართ-ართ არძაშე შანულამი ლჷმა ჸოფე. აქემენიდურ სპარსეთიშ მართუალაშ უკული, ალექსანდრე მაკედონარქ საბოლათ დირთინუ კონტროლშა ედომუშამი რეგიონი, სპარსეთწკჷმა წოროგეჸვენჯური ბურჯაფეფიშ უკული, ნამუქჷთ დარიოს III-აშ იმპერია ქჷდარაგჷ. ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშ უკული, თიში დჷნაჸუნეფი ტერიტორიეფქ, თიში მუსხირენი ონდებელი გენერალეფს შქას გირთჷ, მორო მიშაჭკირუაშ იროიანი ოშქურანჯობა რსებენდჷ გალეფიშე დოშხვა ჭყანიერი მამართალეფიშჸურე პერგამონს, პონტოს დო ეგვიპტეს. სელევკიდეფიშ იმპერია, ნამუთ ალექსანდრეშ უდიდაში ტერიტორია რდჷ დო იკათუანდჷ ანატოლიას, რომწკჷმა კატასტროფულ ლჷმას ქაკათჷ, ნამჷშ კულმინაცია ტერმოფილიშ დო მაგნეზიაშ ბურჯაფეფი რდჷ. აპამეაშ ხეკულუაშ უკული (ჯვ. წ. 188), სელევკიდეფქ ანატოლიაშე უკახალე დიკინეს. პერგამონიშ ომაფეს დო როდოსიშ რესპუბლიკას, ნამუეფით ლჷმაშ ბორჯის რომიშ მორსხუეეფი რდესჷნ, სელევკიდეფიშ ჸოფილი დიხეფქ ანატოლიას თინეფს გინაჩეს.
რომიშ კონტროლქ ანატოლიას გეჭყანიერჷ, ნამუქჷთ აბანობურ ხეშუულებას საშუალება მეჩჷ ეფექტურო დარეგულირას დიხეფი, თაშნეშე გამანგარჷ ოურდუმე თხილუა. IV ოშწანურაშ დაჭყაფუს, კონსტანტინე დიდიქ, კონსტანტინოპოლს ახალი ადმინისტრაციული ცენტრი გაჭყჷ, IV ოშწანურაშ ბოლოს — რომიშ იმპერიაქ ჟირ ნორთო გირთჷ, ბჟაეიოლი ნორთი დორხველი ნანანოღათ კონსტანტინოპოლს, ისტორიკოსეფიშით მოშინაფილი რე, მუჭოთ ბიზანტიაშ იმპერია დორხველი დუდმაართა ჯოხოშ მეჯინათ, ნამუთ ბიზანტიუმი რდჷ.
თრაკია
თრაკიალეფი (Θρᾷκες, Thraci) — ინდოევროპული მახორუ ტომეფიშ ბუნა, ნამუეფით ცენტრალურ დო ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპას ოხორანდეს. თინეფს უხურგანდეს სკვითეფი ოორუეშე, კელტეფი დო ილირიალეფი — ბჟადალშე, ჯვეში საბერძნეთი — ობჟათეშე დო უჩა ზუღა ბჟაეიოლშე. რაგადანდეს თრაკიულ ნინაშა, ნამუთ ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიას ორხველუდჷ. თრაკიალეფიშ დო თინეფიშ კულტურაშ დოგურაფას თრაკოლოგია ჯოხო.
ჯვ. წ. 1200 წანაშე მოჸუნაფილი, ანატოლიაშ ბჟადალ წყარპიჯის კომპაქტურო ოხორანდეს ეოიალი დო იონიალი ბერძენეფი. ბერძენ კოლონისტეფქ ქჷდარსხუეს მიარე შანულამი ნოღა, სამანგათ მილეტი, ეფესო, სმირნა დო ბიზანტიუმი, თე ეკონია — დორსხუაფილი რდჷ ჯვ. წ. 657 წანას, მეგარალი ბერძენი კოლონისტეფიშით. ნთელი თრაკია დო კვირდი თრაკიალეფი, ჯვ.წ. გვიან VI ოშწანურას დარიოს I-ქ ქჷდიჸუნუ დო ჯვ.წ. 492 წანას მარდონიოსიქ, სპარსალეფიშ საბერძნეთშა მაართა მიშაჭკირუაშ ბორჯის, ხეახალო ქჷდიჸუნუ. მოგვიანაფათ, თრაკიაშ ტერიტორიაქ აკიართიანჷ „ოდრისინიშ ომაფეს“, „ტერეს I“-აშით, სავარაუდეთ საბერძნეთის სპარსალეფიშ დამარცხებაშ უკული.
ჯვ. წ. V ოშწანურას, თრაკიალეფი ძალამ გოფაჩილი რდეს დო კინ თე ბორჯის, ჰეროდოტეშ გოთანჯუათ, მაჟირა არძაშე მიარერიცხუამი კათა, თიშო ჩინებული მოსოფელიშ ნორთის (ინდოარეფიშ უკული), თაშნეშე პოტენციურო არძაშე ჭყანიერი დო ართოიანი. თრაკიალეფი, ანტიკურ ხანას დორთილეფი რდეს დიდი მუდანოაბთ ბუნეფო დო ტომეფო, მორო რსენებდჷ რანწკი ჭყანიერი ორგანიზაფილი თრაკიული სახენწჷფოეფით, სამანგათ თრაკიაშ ოდრისინიაშ ომაფე დო ბურებისტაშ დაკიაშ ომაფე. თე პერიოდიშ ჯარიშკოჩეფიშ გვარობას „პელტასტი“ ჯოხოდჷ, ნამუქჷთ საეგებიოთ წჷმიქიმინჷ თრაკიას.
მაკედონიაშ ომაფეშ გოფართაფაშახ, თრაკია დორთილი რდჷ სუმი ნორთო: ბჟაეიოლიშ, ცენტრალური დო ბჟადალიშ. ბჟაეიოლ თრაკიაშ ჩინებული მამართალი რდჷ კერსებლეფტი, ნამუთ ოცადუდჷ გუფაჩუდუკო მუში ნძალაუფლება შხვა თრაკიალ ტომეფსჷთ. მორო, თიქ საბოლათ მაკედონარეფიშით იჸუ დამარცხებულქ.
თრაკიალეფი, მუჭოთ წესი ნოღაშ აკმაგაფუეფი ვარდეს, უდიდაში თრაკიული ნოღა, ფაქტობურო დიდი ოფუტე რდჷ. თრაკიალეფიშ აკა პოლისი, სევტოპოლი რდჷ.
ბიზანტიური პერიოდი
thumb|right|[[სტამბოლიშ აია-სოფია, დუდმაართაშე ოხვამე, მოგვიანაფათ მეჩეთი დო ასე მუზეუმი, აკოგაფილი რე მაამშვა ოშწანურას.]]
სპარსეთიშ აქემენიანეფიშ იმპერია ალექსანდრე მაკედონარიშ უკული, ჯვ. წ. 334 წანას ქჷდანთხჷ, ნამუქჷთ მუძინჷ კულტურული ელინიზაციას. ჯვ. წ. 323 წანას, ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშ უკული, ანატოლიაქ დირთჷ მუსხირენ მორჩილ ელინისტურ ომაფეთ, ნამუეფით უკულიანს, მაართა ოშწანურაშ შქა რიცხუეფს რომიშ რესპუბლიკაშ შემადგენლობაშა მიშმეშეს. ელინიზაციაშ პროცესიქ ალექსანდრეშ დოჸუნალაშ უკული, რომიშ მართუალაშ გიმე უმოს ბიწორას იჸუ, მუშ შედეგო, ჩქინი წანეფიშეჭარუაშ ორდოშიანი ოშწანურეფს აბანური ანატოლიურ ნინეფქ დო კულტურეფქ მედინჷ, თიშ მანგიორო — ჯვეში ბერძენული ნინა დო კულტურაქ გოფალჷ.
324 წანას, კონსტანტინე I-ქ ბიზანტიუმი რომის იმპერიაშ ახალ ნანანოღათ გჷმაცხადჷ დო თის „ახალი რომი“ გიოდჷ. 395 წანას, თეოდოსიუს I-აშ ღურაშ უკული, რომიშ იმპერიაქ თიშ ჟირი ქომოლსქუაშ შქას გირთჷ, დო ნოღა, ნამუთ კათას პოპულარული რდჷნ, მუჭომით რე კონსტანტინოპოლი, ბჟაეიოლ რომიშ იმპერიაშ ნანანოღათ გჷნირთჷ. ბჟაეიოლ რომიშ იმპერია, ნამუსჷთ მოგვიანაფათ ისტორიკოსეფიშით ჯოხოდჷ ბიზანტიაშ იმპერია, გვიანი შქა ოშწანურეფშახ, ასეიანი თურქეთიშ ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის აკონტროლენდჷ, დოსქილადირი ტერიტორია — სასანური სპარსეთიშ ხეს რდჷ.
III-IV ოშწანურეფს შქას, ანატოლიაშო ბიზანტიარეფს დო მეძობელ სასანიდეფს შხირას ლჷმა უღჷდეს, ნამუქჷთ შანულამო გეშათუ ჟირხოლო იმპერიაშ ჭყანა, დო ნამუქჷთ რზა გუნწყჷ თინეფიშ დოჸუნალას.
თურქეფიშ ორდოშიანი ისტორია
ისტორიკოსეფი ზოგადო უხუჯანდეს, ნამჷ-და თურქეფი ოხორანდეს რეგიონს, ნამუთ ცენტრალური აზიაშე ცჷნდჷრშახ იფაჩუ. ისტორიულო, თინეფქ ჯვ. წ. VI ოშწანურაშ უკული გჷმიქიმინეს. ორდოშიანი ზოხო თურქული ტომეფქ, ხუნუშ კონფედერაციაშ დალიას (ხანიშ დინასტიაწკჷმა ართო), ჯვ.წ. 200 წანაშ გიშარჩქინდეს. მაართაშე თურქეფი მოძინაფილი რდჷ ჩინურ ტექსტის, სოდე ეშანილი რდჷ თურქული ტომეფიშ ოვაჭარე ურთიართობეფი სოგდიალეფწკჷმა, აბრეშუმიშ რზაშ მანგას. შხირას ვარაუდენა, ნამჷ-დახუნუ, ეშანილი ხანიშ დინასტიაშ დინნაჭარეფს, რდჷ პროტო-თურქული ტომი.
ჰუნეფიშ ლესქერი ატილაშ მართუალათ, ნამუქჷთ V ოშწანურას მიშაბურსჷ დო ქჷდიჸუნუ ევროპაშ დიდი ნორთი, შილებე დორთილჸოფედკო თურქული წჷმოულობაშ დო ხუნუშ ნოგორი. კანკალე მარკვიალი ანტკიცენს, ნამჷ-და ჰუნეფი ართ-ართი მაართა თურქული ტომი რდჷ, შხვეფი — ანტკიცენა, ნამჷ-და თინეფი მონღოლური წჷმოულობაშ რენან.
VI ოშწანურას, ხუნუშ აკოცჷმაშე 400 წანაშ უკული, დინოხოლენი აზიას თურქული კათეფიშ ხემანჯღვერეობაქ გეგნორთჷ გიოქთურქეფიშ ხეშა. ორდოშიანი ხუნუშ კონფედერაციას მარენჯ გიოქთურქეფქ, ქისქილიდეს მუნეფიშ ტრადიციეფი დო ომართუალე გჷმოცადაფა. 552 წანაშე 745 წანაშახ, გიოქთურქეფქ აკაართიანეს თურქი გეგია ტომეფი გიოქთურქეფიშ იმპერიას. გიოქთურქეფიშ ჯოხო მოურს Gök, ნამუთ შანენს „ლენს“ ვარდა „ცაშურს“. ხუნუშე გინორთი, გიოქთურქეფიშ სახანეს დორხველი ობორჯე ხანეფი ჸუნდჷ, აშინაშ კლანშე, ნამუეფით იკონტროლირებუდეს სხუნუშ ტომიშით. სახანექ ქიგირზინუ მუში ორიგინალური რელიგიაშ ელემენტეფი, ნამუეფით შამანიზმი დო ტენგრიზმი რე, თეშ უმკუჯინალო, თინეფქ მიღეს ბუდისტი ბერეფიშ მისიონერეფი დო მეჸუნდეს პრაქტიკულ სინკრეტულ რელიგიას. გიოქთურქეფი მაართა თურქი კათა რდჷ, ნამუეფით ჭარუნდეს ჯვეში თურქულით, ორხონიშ სკრიპტიშ გჷმორინაფათ. სახანე, მაართა სახენწჷფოთ რდჷ ჩინებული, მუჭოთ „თურქ“. მორო, სახაკანე საბოლათ აკოცჷ, დინასტიური კონფლიქტეფიშ შედეგო, მარა ჯოხო „თურქ“, მოგვიანაფათ მიარე ქიანაქ დო კათაქ მიღჷ.
თურქი კათეფი დო თინეფიშ მოჯგირე ბუნეფქ, გჷნიხორეს თურქესტანიშ ბჟადალშე, ნამუთ ამდღა მონღოლეთის იკათუანს, ბჟაეიოლ ევროპაშ, ირანიშ პლატოშ, ანატოლიაშ დო თეხანური თურქეთიშ მალობათ, მუსხირენი დიდი რეღმათ. მაართა გოფაჩუაშ თარიღი უჩინებუ რე. მიარე ბურჯაფიშ უკული, თურქეფქ გაჭყეს დორხველი სახენწჷფო, მოგვიანაფათ — ოსმალეთიშ იმპერია ქჷდარსხუეს. მიგრაციაშ უთარაში ეტაპიქ შქა ოშწანურეფს უხვადუ, მუჟამსჷთ თურქეფქ აზიაშ, ევროპაშ დო არხო ბჟაეიოლიშ დიდ ნორთის გიფაჩესჷნ. თინეფი თაშნეშე ჯვაროსნულ ლესქერობეფსჷთ ოკათუდეს.
სელჩუკეფიშ იმპერია
სელჩუკი თურქმენეფქ ქჷდარსხუეს შქა ოშწანურეფიშ იმპერია, ნამუთ აკონტროლენდჷ დიდ ტერიტორიას, დოჭყაფილი ჰინდუყუშიშ ბჟაეიოლშე ანატოლიაშახ დო ცენტრალური აზიაშე სპარსეთიშ ჸუჯიშახ. მასქერულ დიხეფშე, ნამუთ არალიშ ზუღაშ გოხოლუას იდვალუაფჷნ, სელჩუკეფქ აწუკინეს ხორასანიშ ტერიტორიაშა დო სოიშახ ბჟაეიოლ ანატოლიას დიჸუნუანდესჷნ, ქჷდიჸუნეს სპარსეთიშ მატერიკული ნორთი.
სელჩუკეფიშ იმპერიაქ, 1037 წანას თოღრულ-ბეგიშით (1016-1063) დირსხუ. თოღრული ბაბუ, სელჩუკ-ბეგიშ ნარდი რდჷ, ნამუთ მუში ჯოხო, მუჭოთ სელჩუკეფიშ იმპერიას, თეშ სელჩუკეფიშ დინასტიას მეჩჷ. სელჩუკეფქ აკაართიანეს ბჟაეიოლი ისლამური ოქიანუს დოწეწილი პოლიტიკური სცენა დო გინმაჭყვიდირალი როლი ილაჸაფეს მაართა დო მაჟირა ჯვაროსნული ლესქერობეფიშ ბორჯის. კულტურაშ დო ნინაშ მაღალი სპარსიანიზაციაწკჷმა ართო, სელჩუკეფქ თაშნეშე შანულამი როლი ილაჸაფეს თურქ-სპარსული ტრადიციაშ გოვითარაფას, თაშნეშე სპარსული კულტურა ანატოლიაშათ გეგნიღეს.
ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეა
thumb| ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეაშ პარტიეფი: [[ვენესუელაშ გოართოიანაფილი სოციალისტური პარტია|ვგსპ ოა  ვგნ]]
თურქეთიშ ისტორია
ოსმალეთიშ იმპერია
ოსმალეთიშ ბეილიქიშ მაართა ნანანოღა, 1326 წანას, ნოღა ბურსას იდვალუაფუდჷ. ედირნე, ნამუთ 1361 წანას დიჸუნესჷნ, ოსმალეთიშ გეჸვენჯი ნანანოღათ გჷნირთჷ. უმენტაშო ევროპას დო ანატოლიას გოფაჩუაშ უკული, 1453 წანას, ოსმალეთიქ გათუ ბიზანტიაშ იმპერიაშ დოჸუნალა, თიშ უკული, მუთ მეჰმედ II-ქ ქჷდიჸუნუ თიშ ნანანოღა — კონსტანტინოპოლი. ედირნეშ უკული, კონსტანტინეპოლქ იმპერიაშ ნანანოღათ გჷნირთჷ. XV, XVI, XVII ოშწანურეფს, ოსმალეთიშ იმპერიაქ გაგჷნძორჷ გოფაჩუა ბჟაეიოლ ანატოლიაშ, ცენტრალურ ევროპაშ, კავკაციაშ, ჩოორუე დო ბჟაეიოლ აფრიკაშ, სქირონაშქა ზუღაშ, დიდი სირიაშ, მესოპოტამიაშ დო არაბეთიშ ჩქონშ მალობათ.
ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეა
ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეა (Asamblea Nacional) — ვენესუელაშ კანონმადვალე ორგანო. ართპალატამი პარლამენტი აკმოდირთუ ხუთი წანაშ ხანით, პროპორციული სისტემათ გიშაგორილი დეპუტატეფშე. პარლამენტის სუმი აბანი ჯაშთანილი რე აბანური მახორობაშო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ვენესუელაშ პოლიტიკა
თურქეთიშ ისტორია
ოსმალეთიშ იმპერია
ოსმალეთიშ ნძალაუფლება დო პრესტიჟიქ კონკის XVI დო XVII ოშწანურას მკიოჭირინუ, კერზოთ სულეიმან I-აშ მართუალაშ ბორჯის. ცენტრალური ევროპაშ, ბალკანეთიშ დოა ჟეჩ პოსპოლიტაშ პბჟათე ნორთშახ გოფაჩუაწკჷა ართო, იმპერიას შხირას უღუდჷ კონფლიქტი საღორონთო რომიშ იმპერიაწკჷმა. თეშ მოხ, ტერიტორიული დებაშ გეშა, ოსმალეფი შხირასდ სპარსელეფწკჷმა ლჷმაშ კარს გერდეს. ზუაღაშა, სქირონაშქა ზუღაშა კონტროლიშ გეშა, იმპერია ობურჯუდჷ წიმინდე ლიგას, ნამუთ ჰაბსბურგიშ ესპანეთიშე, ვენეციაშ რესპუბლიკაშე დო ჰოსპიტალიერეფიშე აკმოდირთუდჷ. ინდოეთიშ ოკიანეს, ოსმალეთიშ ფლოტი შხირას აწმურედჷ პორტუგალიაშ ფლოტის, ბჟაეიოლი აზიას დო ბჟადალი ევროპას შქას ჸოფური ოვაჭარე მარშრუტეფშა მუში ტრადიციული მონოპოლიაშ ოთხილარო. თე მარშრუტი ახალი კონკურენციაშ წჷმი იჸუ, თიშ უკული, მუთ პორტუგალიარეფქ 1488 წანას, ჯგირი იმენდიშ კოდმეს მიოგორესჷნ.
1699 წანაშ კარლოვიციშ ხეკულუათ, ოსმალეთიქ ტერიტორიეფიშ დინაფა ქჷდიჭყჷ. ხეკულუათ, ოსმალეთიქ კანკალე ტერიტორია მიოდინუ. თე ხეკულუაშ მეჯინათ, ავსტრიაქ მიღჷ ედომუშამი უნგრეთი დო ტრანსილვანია, ბანატიშ მოხ; ვენეციაქ მიღჷ დალმატია, მორეაწკჷმა ართო; პოლონეთიქ — პოდოლია მიღჷ. ედომუშამი XIX დო XX ოშწანურეფიშ გოძვენას, ოსმალეთიშ იმპერია აგჷნძორენდჷ ტერიტორიეფიშ დინაფას, თინეფს შქას მიოდინუა საბერძნეთი, ალჟირი, ტუნისი, ლიბია დო 1912-1913 წანეფიშ ბალკანეთიშ ლჷმეფიშ უკული, ბალკანეთით. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ, ანატოლია სქიდუდჷ მაირეეთნიკურ რეგიონო. რეგიონი გიშეგორუუდჷ კვიდრი მახორობაშ ეთნიკური მიარეფერუამობათ, თინეფს შქას რდეს თურქეფი, სომეხეფი, ასურალეფი, ქურთეფი, ბერძენეფი, ფრანგეფი დო იტალიარეფი (გიშაკერზაფილო გენუაშე დო ვენეციაშე). არძაჸურე ტერიტორიული დინაფეფიშ უკული, ოსმალეთიშ იმპერიაქ სუმი ფაშაშ მართუალაშ გიმე, ალიანსი გაჭყჷ გერმანიაწკჷმა, ნამუქჷთ ოსმალეთის ჯარს დო აკოანჯარაფათ მეხვარჷ. ოსმალეთიშ იმპერიაქ ქაკათჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას (1914-1918) ცენტრალური ნძალეფიშჸურე დო საბოლათ დემარცხჷ. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, დიდი ტერიტორიეფიშ დო კათეფიშ იმპერიაქ, მუსხირენი ახალ სახენწჷფოეფო დირთჷ.
1918 წანაშ 30 გჷმათუთას, ხექ მიჭარინჷ მუდროსიშ ობორჯე ზეს, ნამუსჷთ 1920 წანაშ 10 მარაშინათუთას, სევრიშ ხეკულუაქ მაჸუნჷ, მორსხუეფიშით, ნამუთ დღას ვარდჷ რატიფიცირაფილი. სევრიშ ხეკულუაქ აკარღჷ ოსმალეთიშ იმპერია დო თინა აინძულჷ დიდ ტერიტორიულ დოთმობაშა საბერძნეთიშ, იტალიაშ, გოართოიანაფილ ომაფეშ დო საფრანგეთიშ სარგოთ.
თურქეთიშ რესპუბლიკა
კანკალე მორსხუე ქიანაშით, მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, თურქეთიშ გორკვიაფილი ტერიტორიეფიშ ოკუპაციაქ, აინძულჷ თურქეთის ერუანული ყარაფიშ გოჭყაფა. ოურდუმე მადუდე ქემალ ათათურქიშ ხემანჯღვერალათ, ნამუქჷთ დუდი გიშერჩქინჷ გალიპოლიშ ბურჯაფიშ ბორჯის, თურქეთიშ ზოხორინალაშო ლჷმაშ ღანკი, სევრიშ ხეკულუაშ პიჯალეფიშ გოუქვაფა რდჷ. 1922 წანაშ 18 ეკენიაშო, თურქეფქ საოკუპაციო ჯარეფი გეგშარაჸეს. 1 გერგობათუთას, ახალო დორსხუაფილი პარლამენტიქ, ფორმალურო გაუქვუ სასულთნე, ნამუშით ბოლოქ მაღჷ ოსმალეთიშ 623 წანაშ ჸოფას. 1923 წანაშ 24 კვირკვეს, ლოზანაშ ხეკულუათ საირქიანოთ აღიარეს ახალდორსხუაფილი „თურქეთიშ რესპუბლიკაშ“ სუვერენიტეტი, მუჭოთ ოსმალეთიშ იმპერიაშ მონძე სახენწჷფო, 1923 წანაშ 29 გჷმათუთას, რესპუბლიკა ოფიციალურო გჷმიცხადჷ, ახალი ნანანოღათ ანკარას. უკული, თურქეთიშ მაართა პრეზიდენტო მუსტაფა ქემალქ გჷნირთჷ, ნამუქჷთ მიარე რადიკალური რეფორმა მანჯჷ, ნამუშ ღანკი, ოსმალეთიშ მონძალაშე, ახალი სეკულარული რესპუბლიკაშ გოჭყაფა რდჷ. ოსმალური დუდგიორთუმალეფიშ გერთუმალაქ გეუქვუ, გემშართჷ ოსურეფიშ რსული პოლიტიკური ნებეფქ დო გიჭყჷ ახალი ჭარალუაშ სისტემაქ, ნამუთ გერსხილი რე ლათინურ ჭარალუას. 1934 წანას, პარლამენტიშ გვარეფიშ გეშა კანონიშ მეჯინათ, მუსტაფა ქემალს ქიმიაჩჷ საპატიე გვარქ „ათათურქი“ (თურქეფიშ მუმა).
თეწკჷმა ართო, ურთიართობეფქ მოსკოვწკჷმა გეუფრაშჷ, ნამუქჷთ რგილი ლჷმაშ დოჭყაფაშო ბაძაძი გაჭყჷ.სხუნუეფიშ რსხუშით თურქულ საროტეფშა ოურდუმე ბაზეფიშ დცალუაშ მოთხირქ, 1947 წანას, აინძულჷ ააშ-ს გჷმაცხადას ტრუმენიშ დოქტრინა. დოქტრინაქ გჷმოხანტჷ ამერიკაშ გეგმა, თურქეთიშ დო საბერძნეთიშ უშქურანჯობაშ უნარღელჸოფელო, შედეგო გეხორციელჷ ამერიკაშ ფართომასშტაბამი ოურდუმე დო ეკონომიკური ალარინაქ.
თურქეთიშ გოეროშ ნძალეფიშ აკოდგინალაუს კორეაშ ლჷმას კათაფას უკული, 1952 წანას, თურქეთი ნატოშ მაკათურო გჷნირთჷ, ნამუშით თიქ სსრრ-იშ სქირონაშქა ზუღას რეგიონიშ ექსპანსიას წჷმი აწუდირთჷ. კვიპროსის ვითწანიანი ეთნიკური ნძალადობაშ დო 1974 წანას, ბერძენი ბოევიკეფიშ მონწყილი გინორთაფაშ შედეგო, მუჟამსჷთ გეგთარაგუეს პრეზიდენტი მაკარიოს III დო ქჷდარინეს ნიკოს სამპსონი, მუჭოთ დიქტატორი, თურქეთიქმა 1974 წანას გემშიჭკირჷ კვიპროსშა, თურქი ეთნოსიშ ოთხილარო. ჩხორო წანაშ უკული, გიჭყჷ ოორუეთ კვიპროსიშ თურქულ რესპუბლიკაქ. თურქეთი აკა ქიანა რე, ნამუქჷთ აღუიარჷ ოორუე კვიპროსიშ თურქული რესპუბლიკა, მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფო.
1945 წანას, ქიანაქ ართპარტიული სისტემაშე მაირეპარტიულ დემოკრატიულ სისტემაშა გეგნორთჷ. თურქული დემოკრატიაქ რანწკი ოურდუმე გინორთაფაშ შედეგო დირცუ, კერზოთ 1960 წანაშ, 1971 წანაშ დო 1980 წანაშ უკული. 1984 წანას, ქურთისტანიშ მოხანდეეფიშ პარტიაქ თურქეთიშ თარობაშ სააწმარენჯოთ არყება წჷმიჭყჷ. კონფლიქტი, ნამუშ შედეგო 40,000-შე უმოსი ადამიერქ გოჭყორდჷნ, ასე ხოლო იგჷნძორებუ. თურქეთიშ ეკონომიკა, ბჟაეიოლ ევროპაშ რეგიონს არძაშე ჭყანიერი რე. ეკონომიკას ლიბერალური პოლიტიკაშ მანჯებაშ უკული, ქიანაშ ეკონომიკაქ ოგინაფლო ბიწორას გევითარჷ. ასე თურქეთიშ ეკონომიკაშ თარ წყუს წჷმარინუანს ოფუტეშ მეურნობა, მანქანეფიშაკოგაფა, ტექსტილი დო ტურიზმი. ბოლო ბორჯის თურქეთის გოვითარაფილჷ მოლინეფქ (გინორთაფაშ ცადებაქ დო ტერორიზმიშ მაღალი მაძირაფალქ), სერიოზული გავალი მიორინუ თურქეთიშ ეკონომიკას, კერზოთ ტურიზმის, ნამუსჷთ ეკონომიკას ართ-ართი თარი აბანი უკებჷ. თეშ მაგვარებელო, ხეშუულება ოქიმინჯე ბიჯგებს დვანს, ნამუთ უშქურანჯობაშ ზჷმეფიშ გომანგარებათ რე გჷმოხანტილი.
1533
კატეგორია:
1707
კატეგორია:
ნერვული სისტემა
მინი|ადამერიშ ნერვული სისტემა ნერვული სისტემა (nervus — ნერვი) — ბიოლოგიური სისტემა, ნამუთ აკმოდირთუ ცენტრალური (დუდიშ დო გაგაჩიშ ტვინი) დო პერიფერიული ანუ ვეგეტატიური ნორთეფშე. ცენტრალურ ნორთის ორხველჷ დუდიშ დო გაგაჩიშ ტვინი; პერიფერიულს – ნერვული ნოსქვეფი, თინეფშე გიშულირი ნერვეფი დო ნერვული ბეჭილეფი. ვეგეტატიური ნერვული სისტემა წჷმორინაფილი რე სიმპატიკური დო პარასიმპატიკური ნაორთეფით. თინეფიშ ქიმინჯალა ურთიართსააწმარენჯო რე, სამანგათ სიმპატიკური ნერვული სისტემა აჭყანიერენს დო აშხირენს გულიშ რიტმულ მუშობას, პარასიმპატიკური — თის მჷთმოჩალუნს. დუდიშ ტვინი წჷმორინაფილიე მოგჷრძე ტვინით, ხინჯით, ნათხემით, შქა ტვინით, შქამადვალუ ტვინით დო დიდი გვერდოსფეროეფით. დუდიშ ტვინს შქირუ ღვანდი ზოხო ნაშაყარაშ სახეთ მუთმოფხვადჷნა ჩე ღვანდიშ დინოხოლე. შქირუ ღვანდი ტვინს დო ნათხემს მუკი-მუკი გოძჷ დო აკმოქიმინჷნს დუდიშ ტვინიშ ხოკოს, ედომუშამი ნერვული სისტემა წჷმორინაფილი რე ნერვული ნორშვეფით. თინა ონინალჷ ორგანიზმიშ ელმოლწკჷმა მერგეშუას დო დინოხოლენი ართიანობაშ გარზებას. ნერვული სისტემა აკოგაფათ ურთულაში რე დო მიარეჸურე ფუნქციეფს არსულენს: ოგინაფე ორგანოეფიშ მეშქაშობათ მეთმურსხუანს ორგანიზმის ელმოლწკჷმა, არეგულირენს ირ ორგანოშ ფუნქციეფს, აკმანწყჷნს შხვადოშხვა ორგანოეფიშ მუშობას ართიანწკჷმა, გჷთმოპიჯანს არზუანობას, ზიტყვებას, შვენას, ემოციეფს დო შხვა ფიზიკურ პროცესეფს.
აკოდგინალუა
ნერვულ ნორშვის აკმოქიმინჷნს ნერვული თოლეფი, ნამუეფსჷთ ნეირონეფი ჯოხო. ნეირონეფს ელმოლს გოძჷ მორჩილი თ.ჯ. ალმაშარე თოლეფი, ნამუეფით არსულენა ოჩამურ ფუნქციას, თინეფს გლიური თოლეფი ჯოხო. თინეფი ნეირონეფშე ვითშახ უმოსი რე. ნეირონი აკმოდირთუ რსხულშე დო თიშე ეშანთირელი ალნაფალეფშე. ალნაფალეფი რე ჟირი სახეშ: დენდრიტეფი, ნამუეფით ჯაშნერ დოჸალერი სტრუქტურას აკმოქიმინუნს დო ართი ნეირონიშ შვანს შილებე მიარე რდასჷნ; მაჟირა სახეშ ალნაფალა რე აქსონი. ირ ნერვულ თოლს ხვალე ართი აქსონი უღუ დო უმოსი გჷრძე რე ვინდარო დენდრიტეფი.
ნერვული იმპულსი, ნამუთ რსხულიშ შხვადოშხვა ნორთის შხვადოშხვანერი ანალიზატორით აღიქმებუ, დენდრიტეფიშ მეშქაშობათ მეურს ნეირონიშ რსხულშა, სოდე მუთმოხვადუ თე ინფორმაციაშ გოანალიზაფა დო ომანგე ფიზიოლოგიური გამაშ ფორმირეაფა, ნამუთ პერიფერიას გიფაჩუ აქსონეფიშ მეშქაშობათ. აქსონეფს შხირ შვანს მუკი-მუკი გოდგჷ ჩე ფერიშ დაცხი, ნამუსჷთ მიელინიშ დაცხი ჯოხო. ნერვულ სისტემას შქირუ ფერი გოპიჯელი რე დენდრიტეფიშ დო ნეირონეფიშ რსხულეფიშ გვერთეფო, ჩე ფერი — აქსონეფიშ გვერთეფო. ნეირონეფი, მუნეფიშ ფუნქციაშ ომანგეთ რე მაგინე ვარდა მაყარე. მაგინე ნერვეფი გინაფეფიშ ორგანოეფშე გაგაჩიშ ტვინს გინმოჩანა იმპულსეფს, თიშენ ნამჷ-და გაგაჩიშ ტვინს ქჷმოხვადას ომანგე გამაშ ფორმირაფაქ დო გეხორციელას პერიფერიას ეტე დო თი მოტორული გამა. მაყარე ნეირონეფს იმპულსეფი გაგაჩიშ დო დუდიშ ტვინშე, კუთეფშა დო დინოხოლენ ორგანოეფშა მეუღუ. ნერვეფი, ნერვული თოლეფიშ გვერთეფი რე, ნამუთ გალეშე ფორილი რე მიელინიშ დაცხით. თინეფი ხოლო მუნეფიშ ფუნქციაშ ომანგეთ შილებე ორდას მაგინე ვარდა მაყარე.
ხუან გუაიდო
ხუან ხერარდო გუაიდო მარკესი (Juan Gerardo Guaidó Márquez; დ. 28 კვირკვე, 1983, ლა-გუაირა, ვენესუელა) — ვენესუელარი ინჟინერი დო პოლიტიკოსი, ვენესუელაშ ერუანული ასამბლეაშ მადუდე 2019 წანაშ 5 ღურთუთაშე. პარტია „კათაშ კორინიშ“ მაკათური. ვარგასიშ შტატიშ ფედერალური დეპუტატი 2016 წანაშე.
ზეთიშხილი
ზეთიშხილი (Olea) — ჩანარიშ გვარი ზეთიშხილიშობურეფიშ ფანიაშე. ჩინებული რე 60-შახ გვარობა. ომეურნე შანულობა უღუ ხვალე ზეთიშხილს (Olea europea). იროწვანე, სუბტროპიკულ ხილამი ჩანარი რე, 4-12 მ სიმაღალაშახ. ფურცელეფი ჭიფე, ლანცეტიშობური უღუ, ჟიშერუმე წვანე, თუდოშე - მოვარჩხილიშფერ-ტუტაშფერი. გუმნაღელი წკამი რე, მოგჷრძე-ოვალური ვარდა მოკვარკვალე ფორმაშ რე, იწონუ 15 გ. თასიშე ეშნაველი ჩანარი გუმოღალას იჭყანს 10-12 წანაშე, დოჸაშილშე ეშნაველი - 4-5 წანაშ უკული. თელარენს 300-400 წანაშე უმოსის. ართი ჯაშე 20-40 კგ მოსალი მოურს. გუმნაღელს გიმირინუანა ოკეთებელო, ოკონსერვებელო, ზეთიშ გითოღალაშო (გუმნაღელიშ ლადირი ატატა იკათუანს 25-შე 80%-შახ ზეთის, თ. ჯ. ზეითუნიშ ზეთის), მედიცინას, კოპტონს - ჩხოლარეფიშ ოცამალო, მარქვას - ოხურიე დო ოხარატე საქვარუას. საქორთუოს ზეთიშხილი გოფაჩილი რე აფხაზეთის, თაშნეშე კახეთიშ სქირე სუბტროპიკულ ზონას.
ხუან გუაიდო
2019 წანაშ 11 ღურთუთას ერუანული ასამბლეაშით ქჷდარინეს ვენესუელაშ ობორჯე პრეზიდენტო.
ზეთიშხილი
ლიტერატურა
კატეგორია:სუბტროპიკული ხილამი ჩანარეფი კატეგორია:ზეთიშხილიშობურეფი
ხუან გუაიდო
ბიოგრაფია
2000 წანას მიპალუ დიპლომი ოშქაშე გონათუაშ თებაშ გეშა. 2007 წანას მიპალუ ორეწუალე ინჟინერიშ დიპლომი ანდერს ბელიოშ კათოლიკურ უნივერსიტეტის. ხუან გუაიდოქ გურაფა გაგინძორუ ჯორჯ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის.
ოკათუდჷ სტუდენტურ პოლიტიკურ ყარაფეფს. შხვა პოლიტიკურ მოღალეეფწკჷმა ართო, 2009 წანას გუაიდოქ ქჷდარსხუ პოლიტიკური პარტია „კათაშ კორინი“.
2010 წანაშ საპარლამენტე გიშაგორუეფს გეგშაგორეს ალტერნატიულ ფედერალურ დეპუტატო, 2015 წანაშ გიშაგორუეფს მეღებული შედეგით — ერუანულ ასამბლეაშა გემშართჷ.
2019 წანაშ 13 ღურთუთას SEBIN-იშ სპეცმანინალეეფქ ოჭოფეს, მარა მალას გუტეს.
ხუან გუაიდოს ჩილი დო 1 ცირასქუა ჸუნს.
სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელარი პოლიტიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 28 კვირკვე
.қаз
.қаз — ჟილენი დონეშ ერუანული დომენი (ccTLD) ყაზახეთიშო.
1708
კატეგორია:
.қаз
რესურსეფი ინტერნეტის
қаз კატეგორია:კომუნიკაციეფი ყაზახეთის
1534
კატეგორია:
1535
კატეგორია:
ნონა გაფრინდაშვილი
ფიდეშ 68-ო კონგრესიშ გჷნნაჭყვიდირით (1997) გემშეღეს ნონა გაფრინდაშვილიშ ჯოხოდვალაშ თასი, ნამუთ გინაჩამუ ქონოლკოჩეფიშ დო ოსურეფიშ ოლიმპიადეფიშ არჸო ეჭოფილ საუჯგუშო ქიანას. საქორთუოშ ერუანული ოლიმპიური კომიტეტიშ პირველი პრეზიდენტი (1989–1996) დო საპატიე პრეზიდენტი 1996 წანაშე. საქორთუოშ ჭარდაკიშ ფედერაციაშ პრეზიდენტი (2000–2002). ფიდეშ ოსურეფიშ კომისიაშ მადუდე (1980–1986). ვახტანგ გორგასალიშ I ხარისხიშ ორდენიშ კავალერი (2001).
ოლიმპიური ყარაფიშ გოვითარაფაშა მიშნაღელი კარაკანი თიაშ გეშა, 1996 წანას მიაჩჷ ოერეფოშქაშე სპორტული ორგანიზაციეფიშ სუმი უმაღალაში ჯილდოქ: ოერეფოშქაშე ოლიმპიური კომიტეტიშ ორდენი, ერუანული ოლიმპიური კომიტეტეფიშ მოსოფელიშ ასოციაციაშ საპატიე ორდენი დო ევროპაშ ოლიმპიური კომიტეტიშ ორდენი.
2001 წანას, ნონა გაფრინდაშვილიშ ჯოხოქ მიაჩჷ ქართიშ ჭარდაკიშ დოხორეს.
სქოლიო
კატეგორია:ზუგდიდს დუნაბადეფი კატეგორია:ქორთული მოჭარდაკეეფი კატეგორია:სხუნუეფიშ მოჭარდაკეეფი კატეგორია:ჭარდაკიშ დიდორსანტეფი ოსურეფს შქას კატეგორია:ჭარდაკიშ დიდორსანტეფი კატეგორია:მოსოფელიშ ჩემპიონეფი ჭარდაკის ოსურეფს შქას კატეგორია:სხუნუეფიშ რსხუშ სპორტიშ დოინალაფირი ორსანტეფი კატეგორია:ქართიშ საპატიე მენმოღალეეფი (2000) კატეგორია:ლენინიძ ორდენიშ კავალერეფი კატეგორია:საპატიე შანიშ ორდენიშ კავალერეფი კატეგორია:საქორთუოშ ჭარაფაშ ორდენიშ კავალერეფი კატეგორია:ვახტანგ გორგასალიშ I ხარისხიშ ორდენიშ კავალერეფი კატეგორია:ჭვიაშ საპრეზიდენტე ორდენიშ კავალერეფი კატეგორია:ოხანდე წუმორჩქინაშო მენდალით დოჯილდაფილეფი კატეგორია:საქორთუოშ სსრ-შ VIII მოჭანუაშ უმაღალაში სხუნუშ დეპუტატეფი
.мон
რესურსეფი ინტერნეტის
мон
1710
კატეგორია:
მოსკოვიშ დიდი სათარო
მოსკოვიშ დიდი სათარო (Великое Княжество Московское) — ფეოდალური სახენწჷფო რუსეთის. სათაროქ გიჭყჷ XIV ოშწანურაშ შქა წანეფს მოსკოვიშ სათაროშ გომანგარაშ შედეგო. 1276 წანაშე, მოსკოვიშ თარი რდჷ დანიელ ალექსანდრეშ სქი. მოსკოვიშ დიდი სათაროშ გოჭყანიარაფა გჷმიჭანუ თიში მოხუჯური დვალუაქ ოვაჭარე ოკართუშარას, ხეუანობაშ, ვაჭარობაშ დო დიხასაქვარუაშ გოვითარაფაქ დორხველ სათაროს, მოსკოვიშ თარეფიშ ჭკვერული პოლიტიკაქ. ივანე I კალიტაქ მონღოლ-თათარეფიშ ყაენიშ ნდობა მიპალჷ დო 1328 წანას, ვლადიმირიშ დიდი თარო გჷნირთჷ. 1380 წელს, დიმიტრი ივანეშ სქი დონარქ გჷნირთჷ. 1380 წანას, დიმიტრი ივანეშ სქი დონარქ დუდი ქეგედგჷ ოართერუსულ ნძალეფს თათარეფიშ სააწმარენჯო ბურჯაფის (კულიკოვიშ ბურჯაფი). XIV-XV ოშწანურეფიშ ფარდის მოსკოვიშ დიდი სათაროქ ჭიეჭიეთ გიძინჷ (1392 წანას ქიმკირსხჷ ნიჟნი-ნოვგოროდი). XV ოშწანურაშ II ნორთის, მოსკოვიშ დიდი სათაროს ხანგჷნძე დინოხიანი ფეოდალური ლჷმა მიშჷ, ნამუთ ვასილი II ვასილიშ სქიშ (1524-1462) გომორჯგუათ ითუ. თე ბორჯის მოსკოვიშ დიდი სათაროშ ტეროტორია აკმადგინანდჷ 430 ვთშ. კმ², მახორობა — 3 მლნ. ადამიერს. XV ოშწანურაშ II ნორთის მოსკოვიშ დიდი სათარო ართოიანი რუსეთიშ სახენწჷფოშ თარი ბირთვო გჷნირთჷ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია კატეგორია:რუსული სათაროეფი
.мкд
.мкд — ჟილენი დონეშ ერუანული დომენი (ccTLD) მაკედონიაშო.
რესურსეფი ინტერნეტის
мкд კატეგორია:კომუნიკაციეფი მაკედონიას
გაგაჩიშ არხი
thumb|[[გაგაჩიშ მალა|მალა]] გაგაჩიშ არხი (Canalis vertebralis) — გაგაჩიშ სჷმეტიშ ხვერელე, ნამუთ აკოქიმინელი რე გაგაჩიშ მალეფიშ რკალეფით. გაგაჩიშ არხის ინოდგუ გაგაჩიშ ტვინი მუში დაცხეფით დო ჯერღვეფით, თაშნეშე ნერვულ ჯინჯეფიშ პროქსიმალური გიმნართეფი.
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:გაგაჩი კატეგორია:ადამიერიშ რსხულიშ ხვერელეფი
ეკვადორიშ პროვინციეფი
ეკვადორიშ პროვინციეფი (Provincias de Ecuador) — ეკვადორიშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ მაართა დონეშ ეშალი. ეკვადორი 24 პროვინციათ ირთუ:
<br style="clear:both" />
სქოლიო
*
1537
კატეგორია:
1711
კატეგორია:
ზაკოპანე
ზაკოპანე (პოლ. Zakopane) — ნოღა პოლონეთიშ უკიდაშ ობჟათეშე, ტატრეფიშ ჯინჯის. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანს 26 846 ადამიერი. ზაკოპანე ქიანაშ სპორტიშ ზოთონჯიშ გვარობეფიშ უშხუაში ცენტრი რე, შხირას ნოღაშა პოლონეთიშ ზოთონჯიშ ნანანოღა უჯოხონა.
გეოგრაფია
ზაკოპანე — პოლონეთიშ არძაშე ობჟათეშე მადვალი ნოღა რე. იდვალუაფჷ ლეხერს, ტატრეფიშ არძაშე მაღალ ნორთიშ გოხოლუას. უახოლაში შხუ ნოღეფი: ნოვი-სონჩი დო კრაკოვი. ნოღას ითებუ კრაკოვშე მუმალი რკინაშარაშ ღოზიშ დგჷმილი. ზაკოპანე კრაკოვშე 120 კილომეტრიშ მეძენას იდვალუაფჷ, მახინწალით ვარ-და ავტობუსით იკორინუანს სუმ სათშახ ვარ-და მანქანათ სათ დო გვერდშა.
კლიმატი
ზაკოპანე პოლონეთიშ არძაშე უმაღალაში ნოღათ იკოროცხუ. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 750—1100 მეტრიშ სიმაღალას. გიშეგორუაფუ ბატა კლიმატით. ზოთონჯი რე ტიბუ, თირამი დო ბატა. ღურთუთა-ფურთუთას ტემპერატურა — −5°-10°С. ოგვალე-ოთხილამურე სეზონი: ქირსეთუთა, ღურთუთა, ფურთუთა, მელახი დო პირელი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მალოპოლსკიშ სავოევოდეშ ნოღეფი კატეგორია:ტატრაშ პოვიატიშ დოხორინელი პუნქტეფი კატეგორია:პოლონეთიშ ოგ ალე-ოთხილამურე კურორტეფი * კატეგორია:ზოთონჯიშ უნივერსიადაშ ნანანოღეფი
1538
კატეგორია:
ტორეონი
ტორეონი (Torreón) — ნოღა ოორუე მექსიკას, ნამუთ კოაუილაშ შტატიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს. ნოღაშ მახორობა 679,288 ადამიერს აკმადგინანს (2015).
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
1539
კატეგორია:
.срб
.срб — ჟილენი დონეშ ერუანული დომენი (ccTLD) სერბეთიშო.
რესურსეფი ინტერნეტის
срб
1712
კატეგორია:
1540
კატეგორია:
გაგაჩიშ ტვინი
thumb|ადამიერიშ გაგაჩიშ ტვინი გაგაჩიშ ტვინი (medulla spinalis) — გაგაჩამეფიშ ცენტრალურ ნერვულ სისტემაშ ორგანო, ნამუთ იდვალუაფუ გაგაჩიშ არხის. მეღებული რე იკოროცხუდას, ნამჷ-და გაგაჩიშ დო დუდიშ ტვინიშ შქას ხურგი გინმურს პირამიდული ინჭკეფიშ გინოკვათუაშ დონეს (მარა თე ხურგი პიჯული რე). გაგაჩიშ ტვინიშ დინოხოლე რე ხვერელე, ნამუსჷთ ჯოხო ცენტრალური არხი (canalis centralis). გაგაჩიშ ტვინი თხილერი რე ტვინიშ ქექე, ბონდღილი დო ჸონიერ დაცხეფით. გაგაჩიშ ტვინიშ არხიშ დო დაცხეფს შქას ოფირჩა გოფშაფილი რე გაგაჩიშ ტვინიშ სითხათ. გაგაჩიშ ტვინიშ გალენი ჸონიერი დაცხიშ დო მალეფიშ ჸვილეფიშ შქას დვალირ ოფირჩაშა ეპიდურალური უჯოხონა დო გოფშაფილი რე ციმუამ რშვილით დო ვენური ნორშვით.
კატეგორია:ნევროლოგია კატეგორია:ნეირობიოლოგია
ნააბი
ნააბი (გერმ. Naab, ჩეხ. Nába) — წყარმალუ ბავარიას, გერმანიას, დუნაიშ კვარჩხანი ნადუ.
წყარმალუ იჭყაფჷ ოდუდეეფიშ ვალდნააბიშ დო ჰაიდენააბიშ აკოართაფაშ აბანს, ლუე-ვილდენაუშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას, ვაიდენ-ინ-დერ-ობერპფალციშ ობჟათეშე, დო გიშმურს ნოღეფს: ნაბბურგის, შვანდორფის დო ბურგლენგენფელდის. ნააბი ინაკათუ დუნაის ნოღა რეგენსბურგიშ გოხოლუას.
ნააბიშ სიგინძა რე 97.5 კმ., ღანჩოშ ფართობიე 5,514 კმ².
ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:დუნაიშ ნადუეფი
კარლ სენდბერგი
კარლ ავგუსტ სენდბერგი (ინგლ. Carl August Sandburg; დ. 16 ღურთუთა, 1878, გეილსბერგი, ილინოისი, ააშ — ღ. 22 კვირკვე, 1967, ფლეტ-როკი, ოორუე კაროლინა, ააშ) — ამერიკალი პოეტი, ჭარუ, ბიოგრაფი, ჟურნალისტი, სცენარისტი დო ისტორიკოსი. სუმშა მიპალუ პულიცერიშ პრემია, ჟირშა პოეზიაშო დო ართიშა აბრაამ ლინკოლნიშ ბიოგრაფიაშო. შინელი რე პოეტური კათელეფით: "ჩიკაგოშ პოემეფი", "კუმა დო ფულანდი", გინძე პოემათ "ხარხი, იახა", ბიოგრაფიული ნახანდით აბრაამ ლინკოლნიშ გეშა დო ბაღანეფიშ თხობელუეფით.
დებადჷ ნოღა გეილსბერგის, შვედეფიშ ფანიას. 13 წანერი რდუნ თეშ სკოლა ქიმიოტუ დო მუშენდჷ შხვადოშხვა პროფესიათ. გურაფულენდჷ ლომბარდ-კოლეჯის, ნამუთ ვაუთებუ. უკულიან ბორჯის მუშენდჷ გაზეთი Chicago Daily News-იშ ჟურნალისტო. უკულიან პერიოდის დეინტერესჷ ჭარალუათ. 1910-იან წანეფიშე ოცხოვრებშა ვისკონსინშა გეგნორთჷ, სოდეთ ქაკათჷ ამერიკაშ სოციალისტურ პარტიას. 1910-1912 წანეფს რდჷ მილუოკიშ სოციალისტი მერიშ ემილ სეიდელიშ მელამოსე. შხვადოშხვა პერიოდეფს სენდბერგი ცხოვრენდჷ მიჩიგანს, ილინოისის, უკულ ოორუე კაროლინას. ღურუ 1967 წანაშ 22 კვირკვეს, 89 წანერქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი პოეტეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
الجزائر.
.الجزائر — ჟილენი დონეშ ერუანული დომენი (ccTLD) ალჟირიშო.
რესურსეფი ინტერნეტის
الجزائر
1713
კატეგორია:
ზოროშ ამნახანტი
ზოროშ მარშიმი (The Mask of Zorro) — 1998 წანაშ ფილმი, ნამუთ დორსხუაფილი რე ჯონსტონ მაკკულიშ პერსონაჟ ზოროშ დუდგჷნნაველეფს. ფილმი გინიღჷ მარტინ კემპბელქ. თისი თარი როლეფს არსულენა: ენტონი ჰოპკინზი, ანტონიო ბანდერასი, კათრინ ზიტა-ჯონზი დო შხვა. ააშ-ს ფილმი გიშაშქვეს 1998 წანაშ 17 კვირკვეს, მუსით მაჸუნჷ მუჭოთ ფინანსური, თეში კრიტიკული წჷმოძინაქ. ფილმიშ გოგინძორაფაქ — „ლეგენდა ზოროშე“, 2005 წანას გიშართჷ. თიში რეჟისორი კინ კემპბელი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:1998 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი კატეგორია:ფილმეფი ზოროშე კატეგორია:მარტინ კემპბელიშ ფილმეფი
1541
კატეგორია:
1714
კატეგორია:
بھارت.
.بھارت — ჟილენი დონეშ ერუანული დომენი (ccTLD) ინდოეთიშო.
რესურსეფი ინტერნეტის
بھارت
კოლონია
მინი|250პქ|ქიანეფი დო თინეფიშ კოლონიეფი [[1945 წანას]] კოლონია (colonia) — ტერიტორია მუში დორხველური პოლიტიკური დო ეკონომიკური ხეშუულებაშ უმუშო, ნამუთ ეჭოფილი აფუ იმპერიალისტური სახენწჷფოს (მეტროპოლიაშით).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კოლონიალიზმი
1542
კატეგორია:
1715
კატეგორია:
ნათხემი
მინი| ნათხემი — ადამიერიშ დო გაგაჩამეფიშ დუდიშ ტვინიშ ნორთი მოგჷრძე ტვინს დო შქა ტვინს შქას. დიდ როლს ლაჸაფენს უთარაშო ყარაფეფიშ კოორდინაციას, რსხულიშ წონაწორობაშ, პოზაშ დო ტონუსიშ თხილუას. ბიწორას მაყარე ჩხოლარეფს ნათხემი გიშაკერძაფილო ჯგირო აფჷნა გოვითარაფილი.
ადამიანერიშ ნათხემი იდვალუაფუ დიდი ტვინიშ ჸვინგიშ წილეფს გიმე ხინჯიშ დო მოგჷრძე ტვინიშ დორსალურო. ნათხემიშ წონა 150 გრამი რე, განერი დიამეტრი 12 სმ-ს ონჭუ. ნათხემს გიშმაგორჷნა ცენტრალურ ინწრო წილს — ნათხემიშ ჭჷს დო ელახიან წილეფს — ჰემისფეროეფს. ნათხემიშ ირნერი დაღამაკება გიშმარჩქინდუ საართო შანეფით, ნამუსჷთ ნათხემიშ სინდრომი ჯოხო. ნათხემიშ სინდრომს ახასიათენს დუდიშ ჭუა, ეკოღალაფა, რსიოლი, გილაჩანგალი დო შხვა. აკოცჷმილი რე ყარაფიშ კოორდინაცია (ასინერგია).
ლიტერატურა
კატეგორია:ორგანოეფი კატეგორია:ანატომია კატეგორია:ტვინი
მოგჷრძე ტვინი
მოგჷრძე ტვინი (Medulla oblongata) — სენსორული დო მოტორული გინულაშ რეგიონი, ნამუეფით გაგაჩიშ ტვინიშ დო დუდიშ ტვინიშ შხვადოშხვა ნორთეფს შქას ყარენა. მოგჷრძე ტვინი ყინტუაშ, ჩიონიშ, შიკინიშ, გურიშრიაშ დო შხვადოშხვა ქიმინჯალაშ ბორჯის კუთეფიშ ყარაფის არეგულირენს; დუდიშ ტვინიშ შხვა ნორთეფწკჷმა ართო ზისხირჯერღვეფიშ გოფართაფა-აკონჭირაშ, გურიშგაფაშ დო შურიშღალაშ პროცესეფსჷთ ოკათუ. მოგჷრძე ტვინს იდვალუაფუ რეტიკულური ფორმაციაშ ნორთი, ნამუსჷთ უშქაშე რსხუ უღუ ლურ - სიკურცხეშ ციკლიშ რეგულირებაწკჷმა. მოგჷრძე ტვინიშ დოღამაკაფა შხირას ფატალურო (ღურათ) ითებუ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ტვინი
1543
კატეგორია:
1544
კატეგორია:
ტონი (ჯილდო)
ტონი (Tony Award) — პრემიაშ პოპულარული ჯოხოდვალა, ნამუთ ირწანურო გინაჩამუ ამერიკული თეატრიშ სფეროს მეჭირინაფაშო. თინეფ შქას მიუზიკლეფიშო. პრემიაშ დუდშეიან ჯოხოდვალა რდჷ — Antoinette Perry Award for Excellence in Theatre.
1545
კატეგორია:
არგვეთი (აკანი)
არგვეთი, მარგვეთი — ისტორიული პროვინცია ბჟადალ საქორთუოს.
გეოგრაფია
ლეონტი მროველიშ (XI ო.) მეჯინათ, არგვეთი იკათუანდჷ ტერიტორიას ლიხიშ ქჷნდჷრიშე რიონშახ დო რაჭაშ გვალეფშე ფერსათიშ გვალეფშახ, ე. ი. ასეიანი ხარაგაულიშ, საჩხერეშ, ზესტაფონიშ, თერჯოლაშ, ბაღდათიშ, ჭიათურაშ დო ტყიბულიშ მუნიციპალიტეტეფიშ ტერიტორიას.
ეტიმოლოგია
არგვეთი ანუ მარგვეთი ისტორიული ჯოხოდვალა რე, ოღონც კინოხ თე ჯოხო ნოჯოხობუე ვა ხვალე ართ ვარდა ჟირ ოფუტეს, თაშნეშე ედომუშამ აკანს, ქიანას, ნამუთ, ჯვეშ ქორთული ისტორიკოსიშ, ლეონტი მროველიშ ჩინებათ, ლიხიშ გვალაშე რიონშახ რდჷ გოფაჩლი, ე. ი. დოხოლაფირო ასეიანი ჟიმოლენი იმერეთიშ ტერიტორიას იკათუანდჷ. თე ჯოხოშ მეჯინათ, ნაწარმეფი რე გვარეფი: მარგველი, მარგველაძე, მარგველაშვილი.
მარგვეთ-ის მ დუდგენაძინა რე, ეთ - ქორთული გეოგრაფიულ ჯოხოეფს გოფაჩილი სუფიქსი. თეშნერო, ნერჩო სკიდუ არგვ. თეჯგურა ნერჩი გიშმერთუ ზიტყვას მ-არგ-ალი (ქორთ. ”მ-ეგრ-ელ-ი”) აწმარენჯი მოარზაფაშ მეჯინათ ზიტყვა „მ-არგ-ალი" მეღებული რე მ-აგრ-ალიშ მეტათეზისით დო შანენს ეგრისალს დო ვართ არგვეთალს. თაურეშე "მარგალს" "არგ" ნერჩ ვარე, მუჭოთ "არგვეთის", ვარინ გინორთელი, "აგრ" ნერჩი რე.
სქოლიო
კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანეფი კატეგორია:იმერეთი
1546
კატეგორია:
თრგი:პირელიშ კალენდარი
კატეგორია:თანგეფი:თარიღი დო ბორჯი
როვენკი
როვენკი (Ровеньки) — ნოშქერიშ მუმაპალუ ნოღა უკრაინას, ლუჰანსკიშ ოლქის, როვენკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2021 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 45,651ადამიერი ოხორანდჷ. 2014 წანაშე, ნოღა ოკუპირაფილ აფჷ რუსეთიშით ელარინელ სეპარატისტული ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკას.
12 გარღვინჯებული ქომოლკოჩი (1957 წანაშ ფილმი)
„12 გარღვინჯებული ქომოლკოჩი” (12 Angry Men) — 1957 წანაშ ამერიკული ფერო ფილმი. ფილმის 12 ნაფუჩა საჯული ოცად მიღას გინოჭყვადუა საქვარშე, ნამუსჷთ ჭიჭე ბოშის ჸვილუა გეუძუნა. ფილმიშ ედომუშამ მოქიმინჯალა ნაფუჩა საჯულეფიშ თოლს მეურს.
როვენკი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი კატეგორია:ლუჰანსკიშ ოლქიშ ნოღეფი კატეგორია:უკრაინაშ ობორჯეთ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი
12 გარღვინჯებული ქომოლკოჩი (1957 წანაშ ფილმი)
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი კატეგორია:1957 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:ფილმეფი სასამართალოშე კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი კატეგორია:ააშ-შ ფილმეფიშ ერუანული რეესტრიშ ფილმეფი კატეგორია:ფერო ფილმეფი კატეგორია:სიდნი ლუმეტიშ ფილმეფი კატეგორია:პიესეფს დორსხუაფილი ფილმეფი
1547
კატეგორია:
რუსეთიშ ომაფე
რუსეთიშ ცარეფი
thumb|350px|right|„მოსკოვიშ ოთარე დო რუსეთიშ ომაფე“. (1715)
სალტილიო
სალტილიო (Saltillo) — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ოორუე მექსიკას. კოაუილაშ შტატიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ მახორობა 807,537 ადამიერს აკმადგინანს (2015).
თაშნეშე ქოძირით
კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
კანადური კოსმოსური სააგენტო
კანადური კოსმოსური სააგენტო (ინგლ. Canadian Space Agency; ფრანგ. Agence spatiale canadienne) — კანადაშ ერუანული კოსმოსური სააგენტო, ნამუქჷთ დირსხუ 1989 წანას. სააგენტო კანადაშ ინოვაციაშ, მენცარობაშ დო ინდუსტრიაშ სამინისტროშ ადმინისტრირაფაშ თუდო რე. სააგენტოშ შტაბ-ბინა იდვალუაფჷ ჯონ ჩეპმენიშ კოსმოსურ ცენტრის, ნოღა ლონგუეის, კვებეკის. სააგენტოს, თაშნეშე უღჷ ოფისეფი ოტავას, ჰიუსტონს, ვაშინგტონს დო პარიზის.
კანადაქ ჟინი ატმოსფეროშ დო კოსმოსიშ რკვიება 1940-იან წანეფშე დიჭყჷ. კანადაშ მაართა სატელიტი რდჷ Alouette 1, ნამუქჷთ გოტებულქ იჸუ 1962 წანას. ჸათეთ, კანადაქ გინირთჷ მასუმა ქიანათ ააშ-იშ დო სსრრ-შ უკული, ნამუქჷთ სატელიტი გიშეჸონჷ კოსმოსიშა.
1980-იან წანეფს კანადაშ თარობაქ დანტკიცჷ კანადური კოსმოსური სააგენტოშ აქტი, ჸათე აქტით დირსხუ სააგენტოქ. სააგენტოშ ოფიციალური დორსხუაფაშ თარიღი 1989 წანაშ 1 მელახი რე.
2021 წანაშ მუნაჩემეფით სააგენტოს ჸუნს 744 წორომოხანდე დო თიში ირწანური ბიუჯეტი დოხოლაფირო 420 მლნ. კანადური დოლარი რე.
კანადური კოსმოსური სააგენტოშ მაართა პრეზიდენტი კანადარი ფიზიკოსი ლერკინ კერვინი რდჷ.
კანადური კოსმოსური სააგენტო ბშხირას ოპერირენს ნასა დო ევროპული კოსმოსური სააგენტოწკჷმა ართო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კანადური კოსმოსური სააგენტო კატეგორია:კოსმოსური სააგენტოეფი
ლაკაცია
ლაკაცია (ლათ. Acacia) — ჩანარეფიშ გვარი მიმოზაშობურეფიშ გიმენფანიაშე. უმენტაშო ძიგირამი ჯალეფი რე. მუთმოფხვადჷნა ჟირხოლო გვერდოსფეროშ ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფს. ჩინებული რე 750-შახ გვარობა. თინეფიშ გვერდშე უმოსი გოფაჩილი რე ავსტრალიას (თე ლაკაცია ერუანული ემბლემა რე), ნორთი — აფრიკას დო ამერიკას. საქორთუოს უჩა ზუღაშ წყარპიჯშა მიშაღალირი რე ლეგა ლაკაცია (Acacia dealbata), აბანოზიშ ლაკაცია (Acacia melanoxylon) დო შხვა.
ტერიტორია
ტერიტორია (territorium) — სქირონაშ ჟიდოხიშ ნორთი გოთანჯილი ხურგეფით.
არძაშე უმაართაშო ტერიტორიათ ჯოხოიდვალუაფუ დიხაშ ოფირჩა, ნამუშათ სახენწჷფოშ ვარდა თიშა მიშმალი ტერიტორიული ართულიშ (ტერიტორიული აკნაქიმინაშ) იურისდიქცია იფაჩუნ.
კატეგორია:ოერეფოშქაშე სამართალი კატეგორია:დიხაშ სამართალი კატეგორია:გეოგრაფიული ტერმინეფი
დუდიშ ტვინიშ ხინჯი
მინი|დუდიშ ტვინიშ ხინჯი დუდიშ ტვინიშ ხინჯი ვარდა ხინჯი — დუდიშ ტვინიშ ნორთი, ნამუთ ნათხემწკჷმა ართო მეტენცეფალონიშ ნორთის წჷმარინუანს, ნამუთ მუშჸურე, უკახალენი (რომბიშნერი) ტვინიშ ნორთი რე. დუდიშ ტვინიშ ხინჯი ორხველჷ ტვინიშ სჷმეტის, იდვალუაფუ მოგჷრძე ტვინიშ არხოს (medulla oblongata), შქა ტვინიშ საბოლა რე დო ნათხემიშ წჷმი ნორთის იდვალუაფუ.
კატეგორია:ტვინი კატეგორია:დუდიშ ტვინიშ ხინჯი
ლათინური ნინა
ლათინური ნინა (lingua latina) — ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ჯინჯიერი წჷმმარინაფალი; ჯვეში რომალეფიშ ნინა. რომიშ რესპუბლიკაშ დო რომიშ იმპერიაშ ფორმალური ნინა. ლათინური ღურელი ნინა რე. ვატიკანიშ ფარგალეფს გალე მუში ჯინჯიერი გჷმორინაფა კადემიური დო სამენცარო ხასიათიშიე. ლათინური ანბანი აკოქიმინელი რე ბერძრნული ანბანიშ ბაზას დო ამდღარშახ არძაშე გოფაჩილი ანბანიე მოსოფელს.
ლიტერატურა
კატეგორია:რომანული ნინეფი კატეგორია:ჯვეში რომი
მარგული
მინი|მარცხნივ|280 px|მარგულიშ პიოლუა. [[დუშეთიშ მუნიციპალიტეტი, საქორთუო]] მარგული სინთეშ დო სიტიბაშ მოჸოროფე, გოლოფაგარზე ჩანარი რე. ჯგირო ხარენს ალუვიურ-კარბონატულ ქექე დიხას. მოსალს ირზენს ჸონუაშე მასუმა-მაანთხა წანას. ხენწყილ კლიმატურ პიჯალეფს მოსალიანობა ირწანას 8-12 ტონა რე 1 ჰა-ს.
მარგული კულტივირაფილი რე ოორუე ინდოეთის, ირანს, ჩინეთის, ორუე დო ობჟათე აფრიკას, ოორუე ამერიკას, ავსტრალიას, მორჩილი აზიას, მოლენკავკაციას. მარგულიშ გუმნაღელი იკათუანს შანქარეფს (4-20%), უშქურიშ, ლიმონიშ დო შხვა ბჟელეფს; პექტინოვან ნიბთიარობეფს (0,38-1,27%); კაროტინს (10 მგ%-შახ); თასი — 29-58% ციმუს. გიმირინუანა ლადირო, ჩილათ დო დოკონსერვაფილო (კომპოტი, წვენი დო შხვა).