cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
მუხურჩა (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)
ოფუტეშ ჯოხოდვალაშ ისტორია
„გეოგრაფიული ჯოხოდვალეფიშ ენწყჷმას“ თე ტოპონიმი მებუნაფილი რე „მუხაწკჷმა“. თახმას ტოპონიმიშ ეშაუალარი ზიტყვა რე მუხური, ნამუთ მარგალურო ფონიას, კუნთხუს, კინოხვილირი აკანც შანენც. ტოპონიმი მუხური სამარგალოს ანდა რე დოფიქსირაფილი. სამანგათ სანაკიშ დო ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტეფს რე ოფუტე მუხურიშ ჯოხოდვალათ. აბაშაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ონტოფუშ ართი ფონია, მუხურიშ ჯოხოთ რე ჩინებული. გივი ელიავაშ ენწყჷმათ „მუხურჩა“, უჩა კუნთხუს შანენც, „უბედური, უჩა დო გჷნანწარი კუნთხუ, ფონია“. თიიშური გინოჩამაშ მეჯინათ, მუხურჩა ბანძაშ ართ ჭიჭე ელიურთი რდჷ, ნამუთ მულირი ნტერს მოუჯალაგუ. თეშენი თიშა უჩა ფონია ქიგეუდვალუნა. მაჟირა გინნაჩემუშ მეჯინათ, მუხურჩას ბრელი ღალუ მეურც, ათეშენ თქუანა მუხურჩანას. თე ეტიმოლოგია სითახმუეს ვამანგჷ, თიშენ ნამდა კილოთათ გეოგრაფიულ ობიექტის ჯოხოდვალა ვეგიადვალუ. შხვა გინოჩამათ, კომპოზიტი აკმიდგუმუ ჟირი ზიტყვაშე - მუხური ჩე. თაშინ ქუამი ფონია რე, ველეფი გინოორჩებულიე ქუალეფით. ორქა, მუხურჩაშ დო ვედიდკარიშ ლაბარას დასურო ახასიათენს ქუალამობა, თეშენი მუნაწით გერსამი რე. ნესტორ მაისაია მუშ ნარკვიას „თური მაისაიაშ ბადებაშ ისტორიაშე“ მუხურჩაშ ჯოხოდვალა ენწყჷმილი აფუ ათაშ: „მუხური“ მარგალურო შანენც კუნთხუს, „ჩა“ – გოჩეხუას, გოჭვარუას, გოწიმინდუას.
ორთა, გეოგრაფია
მუხურჩა ირთუ დოხორინელი (ცენტრიშ (კინოხ „კითაბანას“ ნოძახუენა), ეტეშიშ, სამეისაიო, (ჲ)ეგახოკიე, საესვანჯიო, სამინდილაიო) დო საოფუტო სამეურნო (ოჩაიე, ჭალე, ნაჭვი, გაჯარი, ზუგა) ფონიეფო. მუხურჩას ბჟადალუშე უხურგანს ოფუტე გეჯეთი (სანაკიშ რაიონი), ბჟაეიოლშე – მახათაშ ვე, ობჟათეშე  ოფუტეეფი ორქა, სეფიათი (აბაშაშ რაიონი), ორუმეშშე ოფუტეეფი: ლეფოჩხუე დო ვედიდკარი. ოფუტეშ ტერიტორიას კვათჷნს წყარმალუეფი: აბაშა, ღაბუ ღალუ, უჩა ღალუ დო შხვა ანდა ჭიჭე ღალუეფი. უდიდაშო იკოროცხუ აბაშაწყარი. არძო წყარმალუ დო ღალუ აკათუ თის კვაჩხანი განშე. მუხურჩა აშაძჷ ოდიშ-გურიაშ რზენც, ორთაშობური დო აბანური პიჯალეფიშ გოთოლიწონუათ ლამე, ტჷბ ჰავა რე, ფალუნც ბრელი სჷტჷბაშ მოჸოროფე კულტურა – ჩაი, დაფი დო შხვეფი.
ორთაშული რესურსეფი: ჭალეს, წყარმალუ აბაშაწყარიშ ძგას ხრეში.
ისტორია
ოფუტე ინტერესუანი რე არქეოლოგიური თოლწონუათ. 1974 წანას წყარმალუ აბაშაწყარიშ მარძგვან განც პეტრეშ ნაკარუშ ჯოხოდვალათ ჩინებულ ზუგას მიკოჸუნაფილ არქეოლოგიური გონთხორუეფიშ ბორჯის, ნაძირეფუქ იჸუ გვიანიშ ბრონზეშ – წიმახ კინაშ ხანაშ ნახუტურუქ. თაქ გიშარჩქინდჷ ხანერო გინოშხვანერაფილი ჟირი ონთხორუშ ბუნაქ – ჯვ. წ.ე. VIII – VII დო VII-V ოშწან. კოლექტიური ონთხორუეფქ. მუხურჩაშ ონთხორუეშ მოღეეფი“ წჷმარინუანც ართ-ართი შანულამი მიკაბიჯალს, კოლხური ობიექტეფიშ ქრონოლოგიაშ დოგურაფაშ დო კულტურული – ისტორიული გოხურგუაშ საქვარს, გვალო დოგურაფილქ იჸუ ხუთი ონთხორუექ. ტერიტორიულო ართმაჟირაშე გოფარდილ თე ონთხორუეფს დეფიქსირუ თხორუაშ ჟირნერი რიტუალქ – ძვალეფიშ მაჟირაშიანი ნთხორუა დო კრემაცია (ღურელიშ ჭვირი ნეშტიშ ნთხორუა). მოღეეფიშ შქას რე ბრონზეშ ოკულტე, ოლიმური დო სამეურნო მეშანილობაშ ხესახვარი, კოლხური კვაღა, ნოჭახნაკუეფი, ხაჭუშ, კაპიჭიშ, ქრავაშ, ორქოშ დო სარდიონიშ მიჭვაჭიეფი, კერამიკული ჭკუჯეფიშ ფრაგმენტეფი, კაჟიშ ნუკლუსეფი, ვარჩხილიშ მარწკინჯეფი დო თინეფიშ ფრაგმენტეფი. ოინტერესე რე ართართი ონთხორუს ნაძირეფი ანთროპომორფული ნოჭახნაკუ, ნამუთ ბრონზეშე რე დოხაზირაფილი. გივი ელიავა თის თაშ ეთმეჭარჷნს: ლეჩქვი გოხარცქილი, თოლგოყირზინაფილი, კუჩხეფი განშე, ართი კუჩხი ჭიჭეთ წუმობიჯგაფილი, დუდს ცეკაშ ფორმაშ ქუდი გიორთუ, ნამუთ წარიშახ რე წუმოციკაფილი, ჸუჯეფი ფირა, ჩხვინდი ობაღებელო წიმოკინელი. პინჩეფი გობარილი. ... ფიგურაშ სიმაღალა 7 სმ, ტრიბუნაშ განი 5 სმX5 სმ, ღულერიშ ოვალიშ დიამეტრი 5 სმ. ნოჭახნაკუშ ოართე ზომეფი რე 7,5–5 სმ. გივი ელიავაშ ჩიებათ, თე ნოჭახნაკუ მაქადაქეშ ინნახანტუს იტენს, ნამუთ ოვალური ფორმაშ ღულერს გილაპონუ დო ქინუჩვარტაფუ, ხოლო ღულერს აშაჸუნაფილი ფალოსი, მარკვიებელს არზენს თიშ გაბრას, ნამდა უკულიანშო დუნასქვი გეგშეღას: კოჩი ოჸოფარაფაშ ღორონთიშ, ქურუმს განასახიერენს, ნამუთ ტრიბუნაწკჷმა გერე დო იჩიებუ. იგორ კეკელიაშ აზჷრით ჟი ეჭარილი ანთროპომორფული ნოჭახნაკუ, მეერტე რე, ნამუთ ერტის გერე, ხეს უკებუ სადიოეფი (მორო თინა მუკოსქილადირი ვარე) დო გილეთირხონჷ. თე გოხვალამაშ მარგებელო იჩიებუ მოხელეშშე ქომოლკოჩიშ ფიგურაშ ეჸარაფილი გიმოსახუა. (ტანო წოხოლე წჷმოკინელი, ლიკუა კერტეფი, ენოკიჩილი მანჯეფი, ხასჷლას გოდგჷმილი კუჩხეფი, ართი კუჩხი წჷმობიჯგაფილი, წარიშახ გიმოკინელი ქუდი, გომბარილი პინჩეფი დო თ.უ. მუთ მიმოწურუანა თიშა, ნამდა, ქომოლკოჩი თელი ტანით გოჭირკინაფილი გერე ეტლის. დუნასქვიშ სახეთ შილებე ითქუას, ნამდა თენა რე ბერძენული, მაართა დო ართართი მოღე, ნამუთ კოლხეთიშ ტერიტორიას რე ნაძირეფი დო ნამუთ კარაკანო ადასურენს გვიან ბრონზეშ – წიმახ კინაშ ფარანიშ კოლხეთიშ ომაფეშ ბერძენულ ოქიანუწკჷმა ურთიერთალაშ ფაქტის, ნამუქ უმოს ფართე ხასიათი ჩ.წ.ე VI ო-შე მიღჷ. კოლხური კვაღა, გვიან ბრონზეშ დო რკინაშ ფარანიშ (ჯვ. წ. ე. XV-VI ოშ.) კოლხური კულტურაშ ართართი ჯინჯიერი მასანძღვალი ბრონზეშ ხესახვარი რე, ნამუსით ამშვ ძგოპამ ტანი დო წვანჯამ – ოვალური ოტარე ხვირი უღუ. კოლხური კვაღა უნივერსალური ხეჭკუდი რდჷ, გიმირინუანდეს მუჭოთ ომეურნე რინას, თეში ოლჷმარო.
1974–1976, 1979–1986 წანეფს არქოლოგიური გონთხორუეფი იწარმონებუდუ წყარმალ აბაშაშ კვარჩხან ძგაშ გოჸუნაფას მუხურჩაშ ორუმე-ბჟადალშე. ნადოხორუ „კეკელური ზუგა“-ს. თინა წყარმალ აბაშაშე 100 მეტრათ რე ჩარსხებული, ფართობი აკმადგინანს დოხოლაფირო 1200 კვ.მ-ს. დო სიმაღალა 3 მ-ს. სოდეთ დეფიქსირჷ ბათქაშამი, ნოშქვერკათაფილი კულტურულ ფაქ. კეკელური ზუგას ვერტიკალურ ბერილეფს მიკორჩქუდუ გვალო ჭიჭე ოთხი კულტურული ფა დო თის ათნარზვენა დიხალეფიშ თიდა პლასტი. არძო კულტურული ფა ატარენდჷ დაჩხირიშ ნოქურს. არძოშ უმოს მანგარ ნოქურქ, ჟინ ფას გჷშარჩქინდჷ ჭითა ბათქაშიშ (ნამთინეშახ 0,5მ. უმოსი სისქაშ) კუჭკფიშ, ნოშქვერმიშახოლირი დიხაშ, დაჩხირს კილნაველი გინოჭითარაფილი დიხაშ დო გინოჭვირი კერამიკაშ სახეთ. მოღეეფიშ შქას რე რეჸეშ დო ქვიშაქუაშ ხესქიბუეფი დო ხაკეეფი. კერამიკულ ჭკუჯგეფიშ ფრაგმენტეფი, ვარა კვარკვალია ქუაშ კეცი დო ფერთელი რეჸეშ ქუალეფი. ქუაშ დო ძვალეფიშ შხვადოშხვა მოღეეფი. არქეოლოგიური ობიექტი ითარიღებუდუ ჯვ.წ.ე II ვითოშწანურაშ შქა ფარანით დო მაჟირა გვერდით. (შქაბრონზეშ ხანაშ დათებუ დო გვიანბრონზეშ ხანა). ათე ფარანით ითარიღებუ მუხურჩაშ ბჟადალშე, წყარმალუ აბაშაშ მარძგვან განს, 2 კმ-ის დათხინაფილი ნადოხორუ ნაჭვიშ ზუგა (კოჩაშ ზუგა). თე აკანს გონთხორუეფი 1981 წანაშე იწარმოებუდუ, ზუგაშ ფართობი 1500 კვ.მ–რი, სიმაღლა – 4,5–5მ-რი, სოდეთ დეფიქსირჷ ბათქაშიშ ნოტეხეფქ, ჯარგვალური დო დიხეფით გოტატურელი გინოჭვირი სადგჷმიშ ნოსქილედეფქ, თიხაშ ჭკუჯგეფიშ ფრაგმენტეფქ,  ხეშსქიბუეფქ, ოკაკალი ქუალეფქ  დო ქუაკიცეფქ. თაშნეშე ნაძირეფქ იჸუუ ოფანიე – ომეურნე მეშანილობაშ შხვა მოღეეფქ, შხუკუჩხამ დო ჭიფეკუჩხამ ორინჯიშ ძვალეფქ. ნაჭვიშ ზუგაშ არქეოლოგიური დოგურაფა ოეკონიეთ დიო ხოლო ვარე გათებული.
ფლორა დო ფაუნა
გჷშაკერძაფილო მიორჩქინალი რე მუხურჩაშ ჩანა. უმოსიან ნორთის ორთაშობური ჩანს ჯინჯიერო კულტურული ჩანარეფით რე თირელი. მინდიხას მუკოსკილადირ ჯალონას უმენტაშო აწმობხვადუნა აკაცია, თხომუ, ლანჯი, ნუზუ, ფარფა ჯა, ჩე ჯა, ცხაცხუ, ძერწი, ჭანდარი, ჭყონი დო შხვეფი. რელიეფიშ ხასიათიშ მეჯინათ ოდიარეეფშე მიარო რე ართწანამი ჟვერიშ ბუნეფი: ბაკარია, ბაძგარია, ბაწკარია, გვერიში ციმუა, მანჯღვერია, პაპაშღვინი, ფუთქური, ფუჯიში ნინა, ქამენია, წირკეში წამალი, ხაია დო შხვეფი. ბორჯეფიშ მუკულას მუხურჩაშ ფაუნაქ შანულამო დითირჷ. ანდა ბუნაქ მისპუ. ოფუტეშ ტერიატორიას ხე არღია, გერი, მოცქვაცქვალე, მოძვანძვალე, მუნჩქვი, ყურდგელი, ცუღუ, წვინორი, ტყაშ ჭუკი დო შხვეფი. ანდანერირე მაფურენჯეფიშ ოქიანუ: ბაღჷრე, ბირცხა, გურმეჭვია, ზესქვი, მაჭირხოლი, მიმინო, კვათარა, ქილორი, ქირი, ყვარია, ჩხვირკი, ცქირპაპა, ჭყორი, ჯღირჯღი დო შხვეფი. წყარმალუეფს ენოხე კიბოია, კობრი, ტოფუ, უნგვარო, ფერტვე,  ფორონჯი, ღორჯო, წვერედი, ჭითაჩხომი  დო შხვეფი. ჟი მოშინაფილეფიშ გალე დიდი მუდანობათ რე შხვადოშხვა ბუნაშ ფაუნაშ წჷმმარინაფალეფი: ბორბოლია, გვერი, კორკილი, მაწირღია, მაჭვერია, მუნტური, ჟვაბუ, ქიღუ, ღანდალა, ღვანძგი, ჸორჭუკი, შანგელი, ჩხჷჩხჷბი, ძღაბქურცამი, ჭანჯი, ჭკიჭკიტია, ხვატარი, ჯაშ ჟვაბუ  დო შხვეფი.
გონათაფა
მუხურჩას ორე ართი ოშქაშე სკოლა დო ბიბლიოთეკა. გიმე ქოძირით სკოლაშ რსული მუნაჩემეფი:
ოფუტეშ მეურნობა
მუხურჩაშ ოფუტეშ მეურნობაშ ჯინჯიერი დარგეფი რე: მემაფურინჯობა (კვატა, ქოთომი, ღორღონჯი), მებინეხობა (ჯინჯიერო ხარენს ადეა, კაჭიჭი, უსახელო, ციცქა, ოჯალეში), მეორტვინობა (კჷნტჷრი, ზაფანა, მაკინდოლი, პამინდორი, პატრიჟანი,  პურასქია,  საშურამი, სორხი,სონა, ცეროცო, ქინძი  დო შხვეფი), მეორინჯობა (ჩხოუ, კამბეში, ცხენი, ღეჯი დო შხვეფი), მეკაკალობა(ლაიტი, ლებია, მუხუდო, ხაჯი დო შხვეფი), მეხილეობა (ატამა, დამაზი, სხული, უშქური, ხომა  დო შხვეფი) დო მეჸანჭობა. სხუნუეფიშ პერიოდის რდჷ მუხურჩაშ მებინეხობაშ მეურნობა. იწილუდუ ჸურზენი, ჩაი, ორდჷ ჩხოულეფიშ ფერმა, ამდღარდღაშო თენეფიშე მუთუნქ ვადოსქიდჷ. მეურნობაქ დიფაჩჷ, ბინეხი გეიორღვეს, ასე თექ ლაიტის თასჷნა, ჩაიშ აბანს თხირი ქჷდარგუეს.
ტოპონიმიკა
ანტონიაშ ღე(ჲ)ე – ღალი, თაშნეშე ვეგიდე.
გაჯარი – ძიგირონი ემაღალაფირ რზენს. წყარმალუ აბაშაშ დო აბაშა-მარტვილიშ ოავტომობილე შარაშ შქას. ხვალე თხაშ ოდიარაფალო გჷმირინუაფუდ.
გემინდორია – ჯოხოდჷ მინდორს თხინაღე(ჲ)ეში დო ღაბუღე(ჲ)ეშ შქას, სამინდილაიოს. მუკის ოხონუეფი ორტყუდუ. გემი–ნდორ–ია „ჭიჭე მინდ-ორი“.
დიხაზუგა – გა ტეხურაშ ღარიში დო დიდღე(ჲ)ეშ შქას., გეჯეთიშ ხურგიწკჷმა.
ვეგიდე/ანტონიაშ ღე(ჲ)ე – ღალი. იჭყაფუ ოფუტე ბანძას, გიშმურს ლეფოჩხუეშ დო მუხურჩაშ შქას, აკათუ მალწყ. აბაშას  აბაშაჭა(ჲ)ეს. ანტონს თე ღალს ოქუმი უღუდუ. ვეგიდე – ვეგიძე – ვეგირძე.
ვერხონა – ჯოხოდჷ ტყას ძერწონაშ ხასჷლას.
ზუგადიხა//ზუკა – გა ოფუჯეს, უჩა ღალიშ ძგას. დაბალი რე დო კვარკვალიადუდამი.
თედორეშ ეკლესია – ნაოხმამუ, ოხვამე, თაშნეშე წინათედორე.
ლაიშჯინჯი – ჯოხოდჷ მინდორს წყარმალუ აბაშაშ მარძგვან ძგას. ორინჯიშ ოდირაფალო აფუდეს ეშაკებული. თექ ხასჷლას რე ნეიჯინჯი და ჯაპიჯი. ლაიშჯინჯი – ლანჯიშ ჯინჯი.
ლეტეში//(ჲ)ეტეში// ეტეში – ჭენჭყობი, საზიარო ლეფოჩხუეწკუმა. ლეტა –იში –ლეტეში–ლეტეეში–ლეტეში–ჲეტეში.
მახათი – ჯოხოდჷ ტყას ნოდოხორუეფით ოფუტე მახათიშ ხურგიწკჷმა. უკული თაქ გაშენეს ჩაი დო ჯოხოდუ „ჩაი“, ხოლო შარას, ნამუთ ლეტეშიშე მეურს დო თე ჩაის გიშმუს „ჩაიშარა“. ოფუტე მახათი თე მახათის ბჟაეიოლუ გოგინძორაფა რე.
მეისაიაშ დიხა – ოხონუ ჭითა ღე(ჲ)ეშ კვარჩხან ძგას.
ნაონონ(უ)– ენოკინერი აკანი ფიჩხერს.
ნაპიტუ – ტყა თხინაღე(ჲ)ეს კვარჩხან ძგას. გინოჩამათ პიტაიაშ (გვარია) ნადოხორუ რე.
ნაფაცხუ– ჯოხოდუ მინდორს, სოდეთ უკული ააშენეს მუხურჩას ოშქაშე სკოლაშ ნოდგჷმი.
ნაჭვი//ორაჸუეში – მინდორი უჩაღე(ჲ)ეშ კვარჩხან ძგას. ორიჯიშ ორაჸუეში ჸოფე. თეშენ ქიგედვალუ ორაჸუეში.
ნახეცუ – ოხონუ ოფუტეშ ცენტრის, კინოხ რდჷ მინდორი, სოდეთ იტარებუდუ ჯარალუა–ბურთობა.
ნეიჯინჯი – ნეძიშ ჯინჯი ოხონუ წყარმალ აბაშაშ ძგას, ჯაპიჯინჯიშ ხასჷლას.
ნესტორიშ წყურგი(ჲ)ა – წყურგილე უჩა ღე(ჲ)ეშ კვარჩხან ძგას, ნაჭვიშ ტერიტორიას. თაქ იშვანჯუდეს სანაკიშ ბაზარშა მაულარეფ.
ნოჭკერი//ოჭინუე – ჭიჭე ტყა  ღაბ(უ)ღე(ჲ)ეშ მარძგვან ძგას. რესპ: „ოჭინუე ტყას ჯოხო ნოჭკერი“. შხვა რესპ. „ ნოჭკერი ჯოხო ბუქნარს, სოდეთ ფალუნს თხირი, თხომუ,  ძერწი“
ნოხორიეფი - ტყა წყურგიაშ ძგას. ჯაპანაში.
(ჲ)ეგახოკე// ეგახიკიე - შარა - ფონია ოფუტეშ ობჟათე- ბჟადალ განს.
(ი)ე(მ)სხაიე// (ჲ) ე(მ)სხალაიე// ესხაიე -შარა - ფონია ოფუტეშ ბჟაეიოლ განს. ეტეშიშ გოხოლუას. ოხორანა მსხალაიეფი. სხაია- მსხალაია - მსხალაძე.
ოთახუეში - ჯოხოდუ ღვარღვაცის წყურგიას, ნაწისქვილარიწკჷმა. „დინითახუდეს ბაღანეფი“ დო თეშენ ქიგედვალუ ოთახუეში“. წყარიშ ინოთახუა - ოთახუეში.
ოთხი ჯიმა ლაიშჯინჯი - მინდორი. თაშნეშე ლაიშჯინჯი.
ოტურე - ჯოხოდუ ტყას საესაიოს, ღაბუღეეშ კვარჩხან ძგას „თენა ხოლო ნოჭკერი რდჷ. ოჭინუე ადგილი რენ თის უძახუდეს ნოჭკერს“.
ოფუჯე - მინდორი გეჯეთიშ ხუგიწკჷმა, დიხაზუგაშ ხასჷლას. რესპ. „ფუჯ სქვერს ჸვილჷნდეს თექ, ტყას, მაჯინუეფი“.
ოწ(ვ)ერეში//ოწერეში - ჯოხოდუ ღვარღვაცის წყარმალ აბაშას. წვერა (ჩხომი რე) - ოწვერეში - ოწორეში.
ოჭინუე - ჭიჭე ტყა. თაშნეშე ნოჭკერი.
საესვანჯიო - ფონია ოფუტეშ ობჟათე-ბჟაეიოლ განს. ესვანჯია გვარი რე.
სამ(ა)ისაიო//სამეისაიო - შარა - ფონია ოფუტეშ ბჟაეიოლ განს. ოხორანა მაისაიეფი. თე გვარიშ ისტორიული საკვირდო რე
სამიდ(ი)ლაიო// სამინდლაიო შუკა - შუკა - ფონია ოფუტეშ ბჟაეიოლ განს. ოხორანა მინდილაიეფი.
საჩაიო - ჩაიშ ფართობი. თაშნეშე ჩაი.
საჯღარკო - ფონია ორქაშ ხურგიწკჷმა. ჯღარკა გვარი რე.
ტები - ჯოხოდუ ურზუმ ტყას ოთახუეშის  ბჟაეიოლუშე. „უდაბნო ტყა რდუ. ტყაშ მაფა დო ოჩოკოჩი ოხორანდეს.“
უჩა ღე (ჲ)ე//შანი - ღალი, ხურგი გეჯეთიწკჷმა. „შანი მიჯოხონა, ჭიჭე ღე (ჲ)ეჯგუა რე, მორჩიი. სანი ნაწყარუ რე.“
უჩაღე (ჲ)ეძგა- ოხონუ წყარმალ აბაშაშ მარძგვან ძგას. უჩა ღე (ჲ)ეშ ძგას.
შეინ ვესთი
შეინ ვესთი (Shane West; დ. 10 მანგი, 1978, ლუიზიანა) — ამერიკალი არტისტი, მუსიკოსი, კომპოზიტორი, პროდუსერი დო ჭარუ. ნანდული ჯოხო შენონ ბრუს სნეიტი. ჩინებული რე მაიკლ ბიშოპიშ როლით The CW-შ სერიალშე ნიკიტა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი მუსიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი პროდიუსერეფი კატეგორია:დუნაბადი 1978 კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი [[კატეგორია:ამერიკალი კომპოზიტორეფი
მუხურჩა (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)
ტოპონიმიკა
ფოჩხური - ჯოხოდჷ ტყას ვედიდკარიშ ხურგიწკჷმა. ასე თექ ჩაი რე გაშენებული. ოხორანდეს ფოჩხუეფი. თინეფქ დიხა გუთირუეს ფაცუეფს, ანუ ფაცურაიეფს დო გინორთეს ოხორინალო ამდღანერ ლეფოჩხუეშა.
ღაბ(უ)ღე(ჲ)ე - ღალი, თხინაღე(ჲ)ეშ(ოფ..ორქა) ჟინი წელი. ხურგი მუხურჩაწკჷმა. აკათუ ღანკუჲა
ღე(ჲ)ე - ღალი სამაისაოს. მეურს ვეგიდედო და ღაბღე(ჲ)ეშ შქას. თუდონ წელს, საესავნჯიოს, ჯოხო წუბა.
ღვინჯი(ჲ)ეფიშ ნოხორი - მინდორი ღაბღე(ჲ)ეშ მარძგვან ძგას. ღვიჯია - ღვიჯილია.
ჸუმურჯინჯი - ჯოხოდუ ოდიარაფუს მახათის, ლაიშჯინჯის ხასჷლას.
შქაე(ჲ)ე - ჯოხოდჷ მინდორს საესვანჯიოს.
ჩაიშარა - შარა. ლეტეშიშე გიშმურს ტყა მახათიშა.
ძერწონა - ოხონუ აბაშაშ ჭაეს, ფიჩხერიშ დო ვერხონაშ შქას.
წუბა - ჯოხოდჷ ჭენჭყობიშ დაბალ აბანს.
ჭითა ღე(ჲ)ე//დიდღე(ჲ)ე - ღალი გეჯეთიშ ხურგიწკჷმა. „დიდღე(ჲეს უმოსო გეჯეთის თქუანა. ასე თიშა ტეხირიშ წყარი რე  მეშქვაფილი“. ტეხირიშ ღარიშ  დო  დიდღე(ჲ)ეშ შქას რე დიხაზუგა.
ჯაპ(ი)ჯინჯი - ოხონუ წყარმალ აბაშაშ ძგას., ნეიჯინჯიშ ხასჷლას.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯეიმსი (ვირჯინია)
ჯეიმსი (ინგლ. James River) რე წყარმალუ ააშს, ვირჯინიაშ შტატის. ჯეიმსი იჭყაფჷ ალეგანიშ გვალეფს, წყარმალუეფიშ ქაუფასჩერიშ დო ჯექსონიშ აკოართაფათ დო ინაკათუ ჩესაპიკიშ ჸუჯის. უდიდაშ ნადუეფ რე: აპომატოქსი, ჩიკაჰომინი, უორვიკი, პაგანი, ნანსემონდი, ლუნი, კრეიგ-კრიკი დო შხვეფი. წყარმალუ ჯეიმსიშ სიგჷნძა 560 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 27,020 კვ.კმ. ჯეიმსიშ წყარპიჯის გოხოლუას იდვალუაფჷ ნოღეფი: ჯეიმსთაუნი, უილიამსბერგი დო რიჩმონდი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ვირჯინიაშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 1020-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1029 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1020 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
დ’ანტრკასტოშ კოკეფი
დ'ანტრკასტოშ კოკეფი (D'Entrecasteaux Islands) — არქიპელაგი სოლომონიშ ზუღას, რჩქალი ოკიანეშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, ორხველჷ პაპუა-ახალ გვინეას. არქიპელაგი გჷნოზინდილი რე 160 კმ-შ სიგჷრძას, თეწკჷმა სქიორნაშ ფართობი აკმადგინანს დოხოლაფირო 3100 კმ²-ს. ოორუე ნორთის კოკი ახალი გვინეაშე გჷშართილი რე უარდ ჰანტიშ საროტით, ობჟათე ნორთის — გოშენიშ საროტით. ადმინისტრაციულო ორხველჷ რეგიონ პაპუაშ პროვინცია მილნ-ბეის.
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ კოკეფი
ჯვ. წ. 386
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 386 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ატმოსფერული ქიმია
ლიტერატურა
კატეგორია:ატმოსფერული ქიმია
აიო-აიოშ მუნიციპალიტეტი
აიო-აიოშ მუნიციპალიტეტი (Ayo Ayo) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ არომაშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 7 406 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 506 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
Z
Z, z — ლათინური ანბანიშ ეჩდომააშვა ასო. სემიტური სიმბოლოშ ჯოხო რდჷ ზაინ, ნამუთ ორჩანიეთ შანენდჷ ანჯარს დო მაშკვითა ასო რდჷ. წჷმარინაუნდჷ ვარდა z ინგლისურს დო ფრანგულს ვარდა შილებე უმოსი მარგალური /ძ/-შ ომანგე ჸოფედჷონ (იტალიური zeta, zero).
Z-იშ ბერძენული ფორმა ფინიკიური სიმბოლო I-იშ მოგვენი ანგი რდჷ დო თეჯგურა ფორმათ ქდოსქიდჷ ანტიკურ ხანაშახ. ბერძენეფი თის ძეტას უძახდეს, ნამუთ ეტაშ (η) დო თეტაშ (θ) იმიტაცია რდჷ.
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
სახალინიშ ოლქი
სახალინიშ ოლქი (Сахалинская область) - ოლქი რუსეთიშ ფედერაციას. მიშურს შორი ბჟაეიოლიშ ფედერალური ოკრუგშა. ოლქიქ დირსხუ 1932 წანაშ 20 გჷმათუთას. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი - იუჟნო–სახალინსკი.
გეოგრაფია
სახალინიშ ოლქის ოსქირონე მეძობელეფი ვაჸუნს. ზუღათ უხურგანს პრიმორიეშ, კამჩატკაშ დო ხაბაროვსკიშ აკანეფი, თაშნეშე იაპონია.
ჯვ. წ. 1030-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1039 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1030 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
სახალინიშ ოლქი
მახორობა
2002 წანაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, ოლქის ოხორანს:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ ოლქეფი
ჯეიმსი (ალბერტა)
ჯეიმსი (ინგლ. James River) რე წყარმალუ კანადაშ ალბერტაშ პროვინციას. ჯეიმსი იჭყაფჷ კირდეამ გვალეფს დო ინაკათუ წყარმალუ რედ-დირის. უდიდაშ ნადუეფ რე: ბრიჯლენდ-კრიკი, უინდფოლ-კრიკი, უილსონ-კრიკი, ობჟათე-ჯეიმსი, სტოუნი-კრიკი, პეკსე-კრიკი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ალბერტაშ წყარმალუეფი
მელენი პირველი ხორგა
მელენი პირველი ხორგა — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანს ხობიშ მუნიციპალიტეტის, ახალსოფელიშ თემს. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ხობწყარიშ მარჯგვან წყარპიჯის, ზუღაშ დონეშე 10 მეტრის. ხობიშე მოჩილათირი რე 28 კილომეტრით. სანაკიშე 19 კმ-ით.
დემოგრაფია
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს 727 ადამიერი ოხორანს.
სქოლიო
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ოფუტეეფი კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:ახალსოფელიშ თემიშ ოფუტეეფი (ხობიშ მუნიციპალიტეტი)
კრეოლეფი
კრეოლი (créole-შე; criollo-შე დო crioulo-შე, კრიოლუ; ლათ. creare აკოქიმინუა, ესვარუა) — ეთნონიმი, ნამუთ მიარეშანულამი რე:
ლინდსი ფონსეკა
ლინდსი მარიე ფონსეკა (Lyndsy Marie Fonseca; დ. 7 ღურთუთა, 1987, კალიფორნია) — ამერიკალი არტისტი. 2010-2013 წანეფს ასახიერენდჷ ალექსანდრა "ალექს" უდინოვს The CW-შ სერიალს ნიკიტა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1987
შაშანკ ვიასი
შაშანკ ვიასი (დ. 30 გერგობათუთა, 1986, უჯაინი, მადჰია-პრადეში) — ტელევიზიაშ დო ფილმიშ არტისტი დო მოდელი. თინა არძაშე უჯგუშო ჩინებული რე ჯაგდიშიშ როლიშ რსულებათ Balika Vadhu-ს (ჭიჭე მოჭყუდუ).
ქჷნდჷრი
ქჷნდჷრი, გვალამი ქჷნდჷრი — დიხაუჩაშ ჟიპიჯიშ დიდი ეშაზინდილი ფორმა, გვალეფიშ ართამობუა, ნამუსჷთ უღუ ოგინძაშე გოფინუალა დო არგამათ გიმოხანტილი კუნწული, ართამი წყარგუმართალი ღოზიშ სახეთ, მუშ მანგასჷთ გორანწკილიე შანულამი კონკეფი, დო ფერდიეფი, ნამუეფით ართმაჟირაშ მოპიჯეთ გერენა. მუჭოთ წესინ, ქჷნდჷრი მიშმურსგვალონაშ აკოდგინალაშა. ქჷნდჷრიშ სიმაღალა, სიგირძა დო ფორმა მებუნაფილიე მუშ ეხაშა (გოჭყაფაშა), გოვითარაფაშ ისტორიაშა დო ფინეფიშ ლითოგრაფიულ აკოდგინალაშა.
ლიტერატურა
კატეგორია:გეოგრაფიული ობიექტეფი *
ბაროკო
მინი|250პქ|[[რუბენსი|რუბენსიშ „აჸონება“]] ბაროკო (ფრანგ. baroque) — პერიოდი დო სტილი ხელუანობას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ხელუანობა კატეგორია:ხელუანობაშ მიმალობეფი კატეგორია:არქიტექტურული მიმალობეფი კატეგორია:ოპერა კატეგორია:ხანტური მიმალობეფი
ჯვ. წ. 1040-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1049 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1040 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 387
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 387 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ტოსკანიშ არქიპელაგიშ ერუანული პარკი
ტოსკანიშ არქიპელაგიშ ერუანული პარკი — ფირჩა ოზუღე პარკი იტალიას. ფორჷნს 56,766 ჰექტარ ზუღას დო 17,887 ჰექტარ სქირონას. მუშ აკოდგინალუაშა მიშმურს არქიპელაგიშ შკვითი თარი კოკი (ელბა, ჯიგლიო, კაპრაია, მონტეკრისტო, პიანოზა, ჯიანუტრი, გორგონა), კანკალე მორჩილი კოკი დო კლიფეფი.
ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიაშ ერუანული პარკეფი
მეტისეფი
გეოგრაფიული გოფაჩუა
მეტისეფი ბჟადალ გვერდოსფეროშ პრაქტიკულო არძა ქიანას რენა, თინეფ შქას თიჯგურა ქიანეფიშ მახორობას აკმადგინანა, მუჭოთ რე მექსიკა, ნიკარაგუა, პერუ, კოლუმბია, ვენესუელა, ეკვადორი, პარაგვაი, პანამა, თაშნეშე მორჩილ აზიას (უზბეკეთი, თურქმენეთი, ყირგიზეთი, ყაზახეთი).
რესურსეფი ინტერნეტის
<div style="z-index: 2; opacity: 1; margin-left: 338px; margin-top: 1155px;" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".8"><div title="Protected by Grammarly" class="gr-textarea-btn_status" data-grammarly-reactid=".8.0"> <div style="z-index: 2; opacity: 1; margin-left: 338px; margin-top: 1248px;" class="gr-textarea-btn " data-grammarly-reactid=".a"><div title="Protected by Grammarly" class="gr-textarea-btn_status" data-grammarly-reactid=".a.0">
სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიაშ დემოგრაფია კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
ნაფთალი ბენეთი
ნაფთალი ბენეთი (დ. 25 მელახი, 1972) — ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრი 2021 წანაშ 13 მანგიშე 2022 წანაშ 1 კვირკვეშახ.
ოჩხომური (ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტი)
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მეტეოროლოგია
მეტეოროლოგია (ბერძენ. metéōros – ჟილე ეკინელი, ცაშური, meteōra – ატმოსფერული დო ცაშური მოლინეფი დო logos – მონძღვარება) — მენცარობა ატმოსფეროშ დო თის მიმალი პროცესეფიშ გეშა. ტერმინი მეტეოროლოგია რჩქინელი რე ანტიკურ ხანაშე, მუჟამსჷთ არისტოტელექ აკოქიმინჷ თე ჯოხოდვალაშ ტრაქტატი. XV-XVI ოშწანურეეფს დიდი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ შედეგო დიშაყარ დიხაუჩაშ შხვადოშხვა კუნთხუშ ატმოსფერულ მოლინეფშე ჩატარებულ ვიზუალურ დოკვირაფეფიშ შედეგეფი დო ეჭარუეფი.
მეტეოროლოგიაშ თარი დარგი რეა ატმოსფეროშ ფიზიკა, ნამუთ ირკვიენს თი ფიზიკურ მოლინეფს დო პროცესეფს, ნამუთ მეურს ატმოსფეროშ გიმენ ფალეფს (ჰავაშ დიხაპიჯიშ ფაშ ფიზიკა); დუდიშულ ატმოსფეროს, სოდე დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ გოლინა ვართფერი შანულამი რე; ატმოსფეროშ ჟილენ ფალეფს; თაშნეშე ბჟაშ რადიაციაშ ატმოსფეროს, ოპტიკურ მოლინეფს, ატმოსფერულ ელექტროობას დო ატმოსფერულ აკუსტიკას.
ატმოსფეროს მიმალ ქიმიურ პროცესეფს გურაფულენს მეტეოროლოგიაშ ელაზჷმაფათ ახალი დარგი — ატმოსფეროშ ქიმია, ნამუქჷთ მალას გევითარჷ. ატმოსფერულ პროცესეფს ჰიდროაერომექანიკაშ თეორიული მეთოდეფით გურაფაშ დინამიკური მეტეოროლოგია, ნამუშ ართ-ართი თარ პრობლემა რე ტაროსიშ პროგნოზიშ რიცხუობური მეთოდეფიშ დამუშება. მეტეოროლოგიაშ დარგეფი რე თაშნეშე სინოპტიკური მეტეოროლოგია – მენცარობა ტაროსიშ დო თიშ პროგნოზირაფაშ გეშა დო კლიმატოლოგია - დიხაუჩაშ ჰავაშ გეშა, ნამუქჷთ გეოგრაფიულ მენცარობაშ ზოხო დარგო გეგჷშერთჷ.
მეტეოროლოგიური რკუალა თარო ოპინჷ მეტეოროლოგიურ დგჷმილეფშე მეღებული დოკვირაფაშ მასალას. თე დგჷმილეფი გოართოიანაფილი რე სახენწჷფო მეტეოროლოგიურ რშვილს. მეტეოროლოგია ატმოსფეროს მიმალ პროცესეფიშ კანონზჷმიერებეფს ეთმენწყუნს, არძაშ უმაართაშე, დოკვირაფეფიშ მასალაშ სტატისტიკური ანალიზით; XIX ოშწნაურაშე გჷმირინუანა თაშნეშე მეტეოროლოგიური დოკვირაფაშ სინოპტიკური ანალიზიშ მეთოდის ხოლო, ნამუშოთ ირ დღას ოდგინანა დოკვირაფაშ ვადეფიშ ომაგე სინოპტიკურ რუკეფს.
XIX ოშწანურაშ ბოლოშე დო გიშაკერძაფილო XX ოშწანურას, დიდ შანულობაქ მიაჩჷ ატმოსფერული პროცესეფიშ ფიზიკას დო თინეფიშ ანალიზის. ბოლო წანეფს ატმოსფეროს მიმალ პროცესეფშე ხელუანურ ჟიგოლინაშ გოვითარაფაშ შედეგო მეტეოროლოგიას შანულამო მიძინჷ ცადაშ როლქ. ალმახანური მეტეოროლოგია ატმოსფეროშ დგომარობას გურაფულენს დიხაუჩაშ ხელუანური მეტეოროლოგიური ალმაშარეეფიშ დო რადიოლოკატორეფიშ მეშქაშობათ. თეორიული რკუალაშ ბორჯის, ფართოთ გჷმირინუანა ელექტრონულ გჷმაკოროცხალჷ მანქანეფს. ეკონია წანეფს წჷმიქიმინჷ დო მალას გევითარჷ ალმაშარულ მეტეოროლოგიაქ დო გჷმორინაფონ დისციპლინეფქ – საავიაციო მეტეოროლოგიაქ, აგრომეტეოროლოგიაქ, ოაკოგაფე კლიმატოლოგიაქ დო შხვაქ.
მეტეოროლოგიაშ თარ ეშაჩინებე რე ტაროსიშ შხვადოშხვავადიანი პროგნოზი. მალას იძინანს ატმოსფერულ პროცესეფშე აქტიური ჟიგოლინაშ (კირცხიწკჷმა ლჷმა, მუნაფობაშე დო ნოლექეფშე ჟიგოლინა, ჸინუაშე ჩანარეფიშ თხლუა) პრაქტიკული შანულობა. თაშნეშე დემუშუ ხოლო ართი შანულამი ეშაჩინებე – ატმოსფეროშ დონძორებაშ გურაფაქ.
მეტეოროლოგია საქორთუოს
საქორთუოს ინსტრუმენტულ მეტეოროლოგიურ დოკვირაფეფქ დიჭყჷ ქართის, 1838 წანას, 1844 წანაშე ქართიშ მაგნიტოლოგიურ-მეტეოროლოგიურ ობსერვატორიას.
XIX ოშწანურაშ ბოლოს, მეტეოროლოგიურ დგჷმილეფქ გინწყჷ თაშნეშე საქორთუოშ შხვა პუნქტეფს: ფუთის (1881), ბათუმს (1882), სოხუმს (1883), ქუთეშის (1885), გუდაურს (1887), ბორჯომს (1888), საქარას (1892) დო შხვ. მეტეოროლოგიაშ დარგის ხანდენდეს გიშარჩქინელი ქორთუ მარკვიალეფი: ალექსანდრე ბუხნიკაშვილი, თეოფანე დავითაია, გიორგი სულაქველიძე, ვალენტინ გიგინეიშვილი დო შხვ.
ლიტერატურა
კატეგორია:დიხაუჩაშ მენცარობეფი კატეგორია:მეტეოროლოგია
ირავადი
ირავადი — მიანმარიშ უდიდაშ წყარმალუ. იჭყაფუ წყარმალუეფიშ ნ'მაიშ დო მალიშ აკოართაფაშ აბანს, ინმაკათუ ანდამანიშ ზუღას. ირავადი გიშმურს ნოღეფს: მანდალაი, პიი, ჰინტადა, ირავადიშ დელტას რე ნოღა იანგონი. წყარმალუშ სიგინძა რე 2,210 კმ. ღანჩოშ ფართობი 404,200 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:მიანმარიშ წყარმალუეფი
29 მელახი
29 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 88-ო დღა (ნარკი წანეფს — 89-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 1050-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1059 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1050 წანას.
ანტისა ხვიჩავა
ანტისა ხვიჩავა (დ. 8 კვირკვე, 1880 — ღ. 30 ეკენია, 2012 ) — ურჩინაში ოსური, ოხორანდჷ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, ოფუტე საჩინოს.
თი შვანს, თიშ დაბადებაშ თარიღო 1880 წანაშ 8 კვირკვექ დედასურჷ-და, თინა გინესიშ მოსოფელიშ რეკორდეფიშ წიგნიშა მიშურს.
სქოლიო
კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1880 კატეგორია:ნაღურა 2012
ბრაიტონ-ბიჩი
thumb|200px|ბრაიტონ-ბიჩიშ ტიპიური ქუჩა ბრაიტონ-ბიჩი (ინგლ. Brighton Beach - ბრაიტონიშ ოძგაშე) — რაიონი ბრუკლინიშ ობჟათეს, ნოღა ნიუ-იორკის. ჯოხოქ გუოლჷ 1970-ამ წანებს, მუჭოთ ყოფილი სხუნუეფიშ რსხუშე (უმენტაშო უკრაინა დო რუსეთი) ემიგრირებულეფიშ კომპაქტურო დოხორინელეფიშ აბანქ. საგანოშ მახორობა 350 ვითოშ კოჩის აკმადგინანს.
რაიონი თეჟამიშო ჩინებულიე ეთნიკური რესტორანეფით, კაფეეფით დო საკონცერტო (საბანკეტო) დარბაზეფით. თაქ იდვალუ რუსულნინამი ჯარალუაშ ბრელი კულტურული დო საგანმანათლებლო ცენტრი — რადიოსადგურეფი, ტელესტუდიეფი, გაზეთიშ რედაქციეფი, სკოლეფი დო სკოლაშახური დაწესებულებეფი, თაშნეშე ართუაფალი ცენტრეფი. თე საგანოს ორე ნიუ-იორკიშ ქორთუ ემიგრანტეფიშ დიდი ნორთით.
კატეგორია:ბრუკლინი კატეგორია:რუსული ჯოხოეფი ააშ-ს
ალექსანდრე პოპოვი
ალექსანდრე სტეფანეშ სქი პოპოვი (რუს. Алекса́ндр Степа́нович Попо́в; დ. 16 მელახი [ჯვ.სტ. 4 მელახი], 1859, კრასნოტურინსკი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 13 ღურთუთა [ჯვ.სტ. 31 ქირსეთუთა, 1905], 1906, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია) — რუსი ფიზიკოსი, მერჩქინელი რე რადიოშ ართ-ართ გჷმმაგონებელო. პოპოვიქ პრეზენტაცია მუში გჷმოგონებაშ გეშა, 1895 წანაშ 7 მესის აკეთჷ. ჸათე დღა (7 მესი) ასე ხოლო ეიშინუაფუ რუსეთის მუჭოთ რადიოშ დღა.
პოპოვიშ იდეეფი გერსხილი რდჷ ბრიტანალი ფიზიკოსიშ ოლივერ ლოჯიშ მენცარულ რკვიებეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეფი კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი
ფედერალიზმი
ფედერალიზმი (foedus — აპიჯალა, ხეკულუა) — სახენწჷფოშ მონწყუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯის ქიანაშ ზოხოიან ნორთეფს გინოჩამილჷ აფჷნა ოძირაფე მუშითმართუალა.
ფედერალიზმიშ სააწმარენჯო ჩინება რე უნიტარიზმი.
უმოსი ფართე გაგებათ ფედერალიზმი შანენს მუდგაინ ართოიან სისტემაშ თიშნერო ორგანიზაფას, ნამჷ-და ათე სისტემაშ ზოხოიან ნორთეფს ოძირაფე დუდიშულა ასქიდჷნა.
ევროპალეფი
ევროპალეფი — ევროპაშ ქიანეფიშ მახორუეფი, ვარა არძო შხვა ევროპალი კათეფი, ნამუთ ევროპაშ ხურგაშ გალე ოხორანა. თაშნეშე თე ტერმინი გიმირინუაფუ ევროპეიდული რასაშ კათეფიშ ბუნაშ ნორთიშ ეიოშინალო, ნამუთ ასე დომინირენს ევროპას დო კინოხ დომინირენდჷ ოორუე აფრიკას დო მორჩილ აზიას, ვარდა ორხველჷ ევროპაშ რსხუშ მენოღალეეფს.
ფედერალიზმი
ფედერაციული ქიანეფი რე: ააშ, კანადა, გერმანია, ბელგია, მალაიზია, ინდოეთი, სუდანი დო თ.უ.
ევროპალეფი
კატეგორია:ევროპაშ კათეფი
ფედერალიზმი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი *
ტოკ პისინი
ტოკ პისინი (მუშჯოხოდვალა — Tok Pisin) — კრეოლური ნინა, ნამუთ გოფაჩილი რე პაპუა-ახალი გვინეას. თე ქიანაშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა რე, ინგლისური დო ჰირი მოტუწკჷმა ართო. ტოკ პისინი — პაპუა-ახალი გვინეაშ არძაშე გოფაჩილი ნინა რე დო ქიანას გოფაჩილი 700 ნინაშე უმოსიშ მარჩქინჯეფშო თარი ოურთიართობე ნინა რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კრეოლური ნინეფი კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნინეფი
ჯვ. წ. 388
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 388 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯამუნა (ბანგლადეში)
კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ბანგლადეშიშ წყარმალუეფი
ესპანეთი
ესპანეთი, ედომუშამი ოფიციალურო ჯოხოდვალა ესპანეთიშ ომაფე (ესპ Reino de España) — ქიანა ევროპაშ ობჟათე-ბჟადალუშე, პირენეიშ ჩქონს. ქიანას ოორუშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს საფრანგეთი დო ანდორა, ბჟადალშე - პორტუგალია. ესპანეთი კონსტიტუციური მონარქია რე, კანონდუმადვალუ ორგანო რე გენერალური კორტესეფი, ნამუთ აკმოდირთუ სენატშე (256 მაკათური) დო კონგრესშე (350 მაკათური). ქიანაშ მადუდე რე მაფა ხუან კარლოს I. ესპანეთიშ ომაფეშა მიშმურს 17 ავტონომიური რეგიონი დო ოორუე აფრიკაშ წყარპიჯეფს მადვალი ჟირი ავტონომიური ნოღა. ესპანეთი ინდუსტრიული-აგრარული ქიანა რე. ერუანული დღახუ რე ესპანარი ერიშ დღა, 12 გჷმათუთა, ქრისტეფორე კოლუმბიშე ამერიკაშ მეგორაფაშ დღა.
გეოგრაფია დო ორთა
ქიანა იდვალუაფუ ბჟადალუ ევროპას დო პირენეიშ ჩქონიშ 84% უკჷნებუ. ომძღჷ ქიანეფი: საფრანგეთი, ანდორა, პორტუგალია. ორხველ კოკეფი ატლანტიკაშ ოკეანეს, სქირონაშქა ზუღას დო ტერიტორიეფი ოორუე აფრიკას.
ესპანეთი შვეიცარიაშ უკული არძაშ უმოსი მაღალგვალამი ქიანა რე ევროპას.
დემოგრაფია
ომაფეშ მახორობა მიარეფერუანი რე. მახორობაშ 80% ოხორანს ნოღეფს. გაპატჷნებული რელიგია რე კათოლიციზმი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანეთი კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ხობიშ მონასტერი
ხობიშ მონასტერი (ნოჯიხიშ მარია ღორონთიშნანაშ მიკორულაფაშ ჯოხოდვალაშ სადიდალო) — მონსატერი ხობიშ მუნიციპალიტეტის ოფუტე ნოჯიხიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ, ხობიშ ცენტრიშე 4 კილომეტრიშ მეძენას.
ისტორია
მონასტერქ XIII-XIV ოშწანურეფს აკიგჷ, ნამუთ მერსხილი რე გუბაზ მეფაშ, დავით აღმაშენებელიშ, თამარ მაფაშ დო ცოტნე დადიანიშ ჯოხოეფწკჷმა. აკაკი წერეთელქ ხობიშ მონასტერს მეუძღვინჷ პოემა „ნათელა“.
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ოხიდეფი კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოხიდეფი კატეგორია:ერუანული შანულობაშ კატეგორიაშ კულტურაშ უყარუ ძეგლეფი
ჯვ. წ. 1060-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1069 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1060 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ლასხედარი (ჯიშთი)
ლასხედარი — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ ინგირიშ ღანჩოს, ტვიბერიშ ჯიშთიშ მარძგვანი ნადუ. სიგინძა რე 2,1 კმ, ფართობი - 1,4 კმ². ირდუ კონკა ბაშილთაუშ დო ლასხედარიშ ჸალაიბონიშ ობჟათე კართეშე გუმნაულა ჯიშთეფიშ ნადუეფით დო სვიმონეფით. ჟიდონპიჯი ნორთობურო მოფორილი რე მორენული მასალათ.
ბეტალიასიშ მუნიციპალიტეტი
ბეტალიასიშ მუნიციპალიტეტი (Batallas) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ ლოს-ანდესიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 19 897 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 742 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ზარხულიშ ბორჯი
[[File:DaylightSaving-World-Subdivisions.png|thumb|ზარხულიშ ბორჯიშ გჷმორინაფა მოსოფელს:
]]
ზარხულიშ ბორჯი — ბორჯი, ნამუთ მოჩამილ სასაათო ორტყაფუს მეღებულ ბორჯწკჷმა ელაზჷმაფათ ართი საათით წიმი რე გჷნოკინელი. თე პრაქტიკა ბრელ ქიანას რე მეღებული დო თიში ღანკი რე გოსინთუაშე ელექტროენერგიაშ მორჩილო გჷმორინაფა. ზოთონჯიშ პერიოდის ბორჯი უკახალე „გჷნმიკონუ“ დო კანკალე ქიანა დჷთმართუ „ზოთონჯიშ ბორჯის“ (თე ტერმინი ვარე ოფიციალური).
ქიანეფიშ უმენტაშობა თ. გ. „ზოთონჯიშ ბორჯი“ ობორჯე ორტყაფუშ სტანდარტულ ასტრონომიულ ბორჯის უხვადუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბორჯი კატეგორია:სასაათო ორტყაფუეფი კატეგორია:ზარხული
Á
Á, á — ლათინური ანბანიშ ასო. იჭარჷ, მუჭთ A, დუდს აკუტით. გჷმირინუაფჷ ჩეხურ, ფარერულ, უნგრულ, ისლანდიურ დო სლოვაკურ ნინეფს. უმენტაშ ნინას გჷმირაგადჷ, მუჭოთ ა.
ატლანტიშ ოკიანე
right|300px|ატლანტიშ ოკეანე ატლანტიშ ოკეანე მოსოფელიშ სიდიდათ მაჟირა წყარიშ აუზიე დო თიში ჟიდონპიჯიშ ართ-ნახუთორს ფორჷნს. ოკიანეშ ჯოხო მუმალობაშე ბერძენულ მითოლოგიაშე რე დო „ატლასიშ ზუღას“ შანენს.
ოკიანეს წჷმოგინძორაფილი ლათინური S-იშ ნერი ფორმა უღჷ, ოორუეშე ობჟათეშა რე გინოზინდილი დო ეკვატორიული ურთიართმანგურ მალობათ 8° ოორუეშ გინძორწკჷმა ირთუ ოორუე დო ობჟათე ატლანტიკეფო. ბჟადალუშე ომძღჷ ამერიკაშ კონტინენტეფს, დო ელახიშე — ევროპას დო აფრიკას. რჩქალ ოკიანეს მეურე არქტიკაშ ოკიანეთ ოორუეს დო დრეიკის სრუტით ობჟათეს. თე ჟირი ოკეანე ხელოვნურო რე მერინაფილ პანამაშ არხით. ელახიშე ატლანტიკიშ დო ინდოეთიშ ოკიანეშ გუმართალიე 20° ელახიშ მერიდიანი, ნამუთ აგულაშ კონცხიშე ობჟათეშე ანტარქტიკაშა მეურს. ატლანტიკას არქტიკაშ ოკიანეშე რთჷნს ღოზეფი გრენლანდიაშ დო ოორუე-ბჟადალუ ისლანდიაშ შქა, ოორუე-ელახ ისლანდიაშ დო შპიცბერგენიშ ოძგაშე ობჟათე ჭურჭულეფს შქას დო უკულ ოორუეშ კონჩხიშ დო ოორუე ნორვეგიაშ შქას.
ფორჷნს მოსოფელიშშ ჟიპიჯიშ მეხოლ. 20% ატლანტიშ ოკიანე სიდიდათ კჷნმასკიდუ რჩქალ ოკიანეს. გოხოლუაშ ზუღეფიშ აშაკოროცხუათ თიში ფართობი რე 106.400.000 კვ. კმ; ზუღეფიშ მორკებათ — 82.400.000 კვ. კმ. სქირონაშ ფართობი, ნამუშ წყარმალუეფი ატლანტიკას ენმაკათუ ოთხიშა უმოსიე რჩქალი დო ინდოეთიშ ოკაანეეფწკჷმა ალაზიმაფათ. ოკიანიშ გოჸა ზუღეფიშით რე 354.700.000 კუბ. კმ., ზუღეფიშ უმშო - 323.600.000 კუბ. კმ.
ატლანტიშ ოშქაშე სიტომბა ზუღეფიშით 3.332 მეტრიე; ზუღეფიშ უმუშეთ — 3.926 მ. არძაშე ტომბა 8.605 მეტრით პუერტო რიკოშ რღამილი. ატლანტიკაშ სიფართა ლაჸაფენს 2.848 კმ-ით ბრაზილიაშ დო ლიბერიაშ შქას 4.830 კმ-შახ ააშ-ში დო ოორუე აფრიკაშ შქას.
ატლანტიშ ოკეანეს უმუთინუ ოძგაშე უღუ ბრელ ჸუჯით, უბით დო ზუღათ. თინეფ შქასიე კარიბიშ ზუღა, მექსიკაშ ჸუჯი, წიმინდე ლავრენტიშ ჸუჯი, სქირონაშქა ზუღა, უჩა ზუღა, ოორუეშ ზუღა, ლაბრადორიშ ზუღა, ბალტიაშ ზუღა, ნორვეგიაშ ზუღა, გრენლანდიაშ ზუღა დო თ.გ. ოკეანეშ კოკეფიე: ფაროშ კოკეფი, გრენლანდია, ისლანდია, როკალი, დიდი ბრიტანეთი, ირლანდია, ფერნანდუ-დი-ნორონია, აზორიშ კოკეფი, მადეირა, კანარიშ კოკეფი, კაბო-ვერდეშ კოკეფი, სან-ტომე დო პრინსიპიშ კოკეფი, ნიუფაუნდლენდი, ბერმუდაშ კოკეფი, კარიბიშ კოკეფი, წმინდა ელენეშ კოკი, ტრინიდადი დო ტობაგო, ტრისტან დო კუნია, ფოლკლენდიშ კოკეფი,ობჟათე ჯორჯიაშ კოკეფი დო შხვა.
რესურსეფი ინტერნეტის
*
აარონ სტენფორდი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1976
30 მელახი
30 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 89-ა დღა (ნარკი წანეფს — 90-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ოტო ლევი
ოტო ლევი (გერმ. Otto Loewi; დ. 3 მანგი, 1873, მაინიშ ფრანკფურტი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 25 ქირსეთუთა, 1961, ნიუ-იორკი, ააშ) — გერმანალი ფარმაკოლოგი, აკეთჷ აცეტილქოლინიშ, მუჭოთ ნეირომედიატორიშ იდენტიფიკაცია. ჸათე რკვიებაშ გეშა ლევის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1936 წანას (ჰენრი დეილიწკჷმა ართო).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1873 კატეგორია:ნაღურა 1961
გრეგორი პეკი
thumb|გრეგორი პეკი გრეგორი ფექი (ინგლ: Eldred Gregory Peck; დ. 5 პირელი, 1916, ლა ჯოლა, კალიფორნია - ღ. 12 მანგი, 2003, ლოს-ანჟელესი) — ამერიკალი კინოარტისტი. 1962 წანას ეჭოფილი აფუ ოსკარიშ პრიზი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1916 კატეგორია:ნაღურა 2003
ხუან მატა
ხუან მანუელ მატა (Juan Mata დ. 28 პირელი, 1988) — „მანჩესტერ იუნაიტედიშ" ესპანარი მაბურთე.
ორდოიანი წანეფი
მატაქ დებადჷ 1988 წანაშ 28 პირელს, ბურგოსიშ პროვინციის აკაბუცხა ნოღა ვილიაფრანკას. ხუანიშ მუმა ხოლო მაბურთე რდჷ დო ოკუჩხბურთე კლუბ ბურგოსის გიმანთხაფალიშ პოზიციას ლაჸაფენდჷ. გარკვიებული ბორჯიშ მიკულაშ უკული, მატაშ ფანიაქ გეგნიხორჷ ოვიედოშა. თექი, აკანური რეალ ოვიედოს დიჭყჷ მატაქ ახალური კარიერა, 15 წანაშე რეალ მადრიდიშ აკადემიას ქაკათჷ. ახალური აკოდგინალასჷ მატაქ 2005-06 წანეფს სეზონს 18 გოლი მითიღჷ, მუთი ახალი მაბურთეშო ძალამი ჯგირი რე. 2006-07 წანეფს სეზონს მატა უკვე მადრიდელეფიშ ორეზერვე ბუნაშა გინიჸონეს დო ოფიციალური კონტრაქტი გუფორმესჷ. ბერნაბეუს თინა 34 ნომრამი ოსარეთ გიშმეშჷ.
ვალენსია
2007 წანაში მელახის, მატაქ დიტუ მადრიდი დო ხეკირუა გაფორმჷ ოკუჩხბურთე კლუბ ვალენსიაწკჷმა. ვალენსიაშ ჯინჯიერი ვითაართულს მოხვალამას, ახალი ტალანტის ხე უნწყუ ეთიქ, ნამდა ნაწყჷნეფი რდჷ ვისენტე, ანგულო რონალდ კუმანქ ბუნაშე გოუტუ.
შვედეთი
შვედეთი (შვედ. Sverige), ოფიციალურო შვედეთიშ ომაფე (შვედ. Konungariket Sverige) — ქიანა ოორუე ევროპას, სკანდინავიაშ ჩქონს. ბჟადალუშე ომძღჷ ნორვეგია ოორუე-ბჟაეიოლშე - ფინეთი. ზუღაშე ომძღჷ დანია, გერმანია დო პოლონეთი ობჟათეშე დო ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა დო რუსეთი ბჟაეიოლშე. დანიაწკჷმა მერსხუაფილი რე ერესუნიშ ხინჯით.
ადრიანეშ ვილა
ვილა-ადრიანა (Villa Adriana) — რომაული არქეოლოგიური კომპლექსი იტალიას, ლაციოშ რეგიონიშ ნოღა ტივოლს.
ვილა ნოღა ტიბურს (ალმახანური ტივოლი) რომიშ იმპერატორქ ადრიანექ ახ. წ. II ოშწანურაშ მასუმა დეკადას ეიოკიდჷ, მუჭოთ რომიშ გალე დვალირ რეზიდენცია. ადრიანეს ვა მოწონდჷ რომს, პალატინიშ გას დვალირი დოხორე, მუქჷთ მოშინაფილ ვილაშ კიდუაშ დოჭყაფაშ ბაძაძო გინირთჷ. თიში მაფობაშ ეკონია წანეფს, თინა რომიშ იმპერიაშ დუდალას წორეთ თე ვილაშე მეჸუნდჷ. თაჸურეშე გჷმმალი, თე პერიოდის თინა ომაფე კარიშ ოხორინალსჷთ წჷმარინუანდჷ. რომწკჷმა, ნამუთ თაჸურეშე 18 მილს იდვალუაფუდჷნ, ფუნქციონირენდჷ ოფოსტე რსხუ.
ადრიანეშ უკული, ვილას მუში შხვადოშხვა მონძეეფი ირინუანდეს. რომიშ იმპერიაშ დონთხაფაშ უკული, ვილაქ უგუმურინუქ იჸუ დო ჭიე-ჭიეთ აკნაცჷმეფო გინირთჷ. XVI ოშწანურას, კარდინალ იპოლიტო II დ'ესტექ ვილა-ადრიანაშე მარმარილოშ სტატუეტეფი გოხოლუას დვალირ დორხველ ვილა-დ'ესტეშა გეგნიღჷ.
1999 წანაშე, ვილა-ადრიანა მიშულირიე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა დო თიშ გოხოლუას დვალირ ვილა-დ'ესტესა დო ნოღა ტივოლიწკჷმა ართო, დიდი ტურისტულ ოძირაფუობას წჷმარინუანს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ კატეგორია:იტალიაშ დოხორეეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
მოლენი პირველი ხორგა
მოლენი პირველი ხორგა — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანს ხობიშ მუნიციპალიტეტის, პირველი ხორგაშ თემს. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ხობწყარიშ მარძგვან წყარპიჯის. ზუღაშ დონეშე 11 მეტრის, ხობიშე მოჩილათირი რე 8 კილომეტრით.
ოფუტეს გიშმურს ფუთი-ხობიშ დინოხსახენწჷფოშური შანულობაშ რზა.
დემოგრაფია
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს 601 ადამიერი ოხორანს.
სქოლიო
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ოფუტეეფი კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:პირველი ხორგაშ თემიშ ოფუტეეფი
მადონა
მადონა ლუიზა ჩიქონე (დ. 16 მარაშინათუთა, 1958, ბეი სითი, მიჩიგანი, ააშ) — ამერიკალი დენს-პოპ მობირე, კომპოზიტორი, მასხაპალი, არტისტი, მუსიკალური პროდუსერი. ჩინებული რე მუჭოთ ”პოპიშ დიაფალი”. გჷმოჩამილი რე მადონაშ ალბომეფიშ 175 მილიონშე უმოსი ეგზემპლარი დო 75 მილიონი სინგლი.
მოდელი (პროფესია)
მინი|[[ჟიზელ ბუნდჰენი]] მოდელი (modèle) — ადამიერი, ნამუთ თე დო თი მუკაქუნალიშ (ვარ-და შხვა ნამდგაინ პროდუქტიშ) დემონსტრაციათ რე დოკაფილჷნ. თიშ ღანკი რე მუკაქუნალიშ ახალი მოდელეფიშ ძირაფა. მოდელეფი ოკათჷნა სარეკლამო გინოღალეფს დო თაშნეშე ოაკანწყუალე სახელოსნოეფს რინელ მეკონეფიშ აკოქიმინუაშ პროცესის.
მადონა
ბიოგრაფია
მადონაქ დებადჷ 1958 წანაშ 16 მარაშინათუთას, ნოღა ბეი სითის, მიჩიგანიშ შტატის. დიდაქ დუღურჷ კიდირიშ კიბოთ 1963 წანაშ 1 ქირსეთუთას. ბავშობისას მადონა გურაფულენდჷ ბალეტიშ სხაპუას. მალას ენირიცხჷ მიჩიგანიშ უნივერსიტეტის, მარა გურაფა მიოტუ დო მიდართჷ ნიუ-იორკიშა მასხაპალიშ კარიერაშ დაჭყაფუშა. 1980-ამ წანეფშე იჭყაფუ მადონაშ მუსიკალური კარიერა. მადონაშ მაართა სინგლიქ Everybody პოპულარობა ეჭოფჷ ამერიკული ჩარტეფს. 1984 წელს მადონაქ გჷშაშქჷ ალბომი Like a Virgin. გიმიჩინჷ ალბომიშ მილიონობათ ეგზემპლარი. ამდღარ დღაშა მადონას გიშაშქუმალირი აფუ 12 სტუდიური ალბომი.
მოდელი (პროფესია)
სქოლიო
კატეგორია:პროფესიეფი კატეგორია:მოდა
გინესიშ მოსოფელიშ რეკორდეფიშ წინგი
კატეგორია:გინესიშ მოსოფელიშ რეკორდეფი კატეგორია:ბრიტანული გჷშაშქუმალეფი
ჯვ. წ. 389
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 389 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1070-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1079 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1070 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1080-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1089 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1080 წანას.
ჰირი მოტუ
ჰირი მოტუ („პოლიციური მოტუ“, „პიჯინი მოტუ“) — პაპუა-ახალი გვინეაშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა (ინგლისურ დო ტოკ პისინიშ ნინეფწკჷმა ართო).
ჯვ. წ. 1080-იანეფი
მოლინეფი
კატეგორია:
ჰირი მოტუ
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პიჯინეფი კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნინეფი
31 მელახი
31 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 90-ა დღა (ნარკი წანეფს — 91-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 390
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 390 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ემორი (წყარმალუ)
ემორი (ინგლ. Emory River) რე წყარმალუ ააშს, ტენესიშ შტატის. წყარმალუ ემორი იჭყაფჷ ფორკ-მაუნთინიშ გვალაშ ხოლოს, ფროუზენ-ჰედიშ სახენწჷფო პარკიშ გოხოლუას, მორგანიშ ოლქის, იკათუანს ნადუეფს: ობედის, ჭიჭე ემორის დო ინაკათუ წყარმალუ კლინჩის, ნოღა კინგსტონს, როანიშ ოლქიშ ტერიტორიას. ემორიშ სიგჷნძა 74 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 2,260 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ტენესიშ წყარმალუეფი
ტოტალიტარიზმი
ტოტალიტარიზმი (Totalis - ნთელი, გოფშა; “Totаlitas” – უგურახუაფა, გოფშა) — ტერმინი პოლიტიკურ მენცარობას, ნამუსჷთ გჷმირინუანა პოლიტიკური რეჟიმეფიშ ეიოჭარალო, სოდე სახენწჷფოს აბსოლუტური კონტროლი უღჷ რინაშ არძა ასპექტიშა, იჸუაფუ თენა საჯარო დო კერზო. ტოტალიტარიზმი უჯოხონა პოლიტიკურ სისტემაშა ვარ-და მართუალაშ ფორმაშა, ნამუთ გჷთმოხურგანს პარტიულ ვარ-და ინდივიდუალურ ოპოზიციას სახენწჷფოშო დო თიში რწუმაშოთ, თეშ გეშა თინა მერჩქინელი რე ავტორიტარიზმიშ უკიდაშ ფორმათ. ტოტალიტარულ სახენწჷფოეფს, პოლიტიკური ხემანჭუაფა თარო ავტოკრატეფიშ ხეს რე, ნამუეფჷთ საარძო პროპაგანდას თინეფიშ ხეს რინელი მედია დო შხვა საკომუნიკაციე მეშქაშაფეფით ახორციელენა.
ლორენცო ლამასი
thumb|ლორენცო ლამასი ლორენცო ლამასი (: Lorenzo Lamas y de Santos, დ. ღურთუთა 20, 1958) — ამერიკალი არტისტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1958
ნევილ მასკელინი
ნევილ მასკელინი (ინგლ. Nevil Maskelyne; დ. 6 გჷმათუთა, 1732, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 9 ფურთუთა, 1811, გრინვიჩი, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი. მასკელინი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ მენცარულო ზიმუ პლანეტა დიხაუჩაშ მასა. გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ წიმინდე ეკატერინეშ კოლეჯის 1749-1754 წანეფს. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის. 1765-1811 წანეფს მასკელინის უკებუდჷ ომაფე ასტრონომიშ პოსტი. მასკელინი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური. 1775 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ მასკელინის გინოჩჷ კოპლიშ მენდალი. მასკელინიქ ღურუ 1811 წანაშ 9 ფურთუთას. ნთხორილი რე პერტონიშ ღორონთიშ ნანაშ ჯოხონობაშ ოხვამეშ სასაფლას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი კატეგორია:ომაფე ასტრონომეფი კატეგორია:დუნაბადი 1732 კატეგორია:ნაღურა 1811
აკიბაშ ქჷნდჷრი
აკიბაშ ქჷნდჷრი, წყარმალუ ღალიძგაშ ჟინი მალობაშ დო წყარმალუ ინგირწყარიშ ღანჩოეფიშ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრი. ოორუეშე გინოზინდილიე წყმ. ლარაკვაკვაშახ (ინგირწყარიშ მარძგვანი ნადუ), ოჩხანეშე - წყარმალუ  ოქუმიშ ოდუდეეფშახ. უმაღალაში კონკა რე აკიბა (2811 მ). ეგაფილიე ჯინჯიერაშო იურული პორფირიტეფით. რელიეფი ძალიერაშო დორთილიე. კუნწულური ზოლს ალპური, ოდო თუდოლე სუბალპური დოლოეფიე, უმოს გიმე ლირსამი დო ფართოფურცელამი ტყალეფიე.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ბეისბოლი
ბეისბოლქ ააშ-ს გორჩქინდჷ XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუს. იკოროცხუ, ნამუდა ლაჸაფის ოსხირო გიადუ ინგლისური "რაუნდერს"-ი. მაართა ოფიციალური მატჩიქ აკინწყუ ნიუ-იორკის 1820 წანას. 1845 წანას გიჭყჷ მაართა პროფესიულ კლუბიქ. ლაჸაფი გოფაჩილიე ააშ-ს, კანადას, მექსიკას, ლათინურ ამერიკას დო კარიბეფს, ავსტრალიას, იაპონიას, კორეას დო შხვადო. თეჟამიშო ბეისბოლს ლაჸაფენა 120 ქიანას. არძაშე უმოსო პოპულარულიე ააშ-ს, კუბას, იაპონიას, ჩინეთის დო კორეას.
ბეისბოლიშ მოჯგირე ლაჸაფეფიე კრიკეტი, პესაპოლო ფინეთის, ოინა რუმინეთისი დო ლაპტა რუსეთის.
რესურსეფი ინტერნეტის
*
კაირომაშ მუნიციპალიტეტი
კაირომაშ მუნიციპალიტეტი (Cairoma) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ ლოაისიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 12 693 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 600 კმ² რე.
ჯვ. წ. 1090-იანეფი
— ჯვ. წ. XI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1099 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1090 წანას.
კაირომაშ მუნიციპალიტეტი
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
ჯვ. წ. 1090-იანეფი
მოლინეფი
კატეგორია:
კაირომაშ მუნიციპალიტეტი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ტიმ როთი
ტიმ როთი (Tim Roth), თახმი ჯოხო დო გვარი — ტიმოთი საიმონ სმიტი (Timothy Simon Smith; 14 მარაშინათუთა, 1961) — ინგლისარი არტისტი ქომოლკოჩი. ჩინებული რე კვენტინ ტარანტინოშ ფილმეფით („ჸალა ჯოღორეფი“, „მაკულატურა“, „ოთხი თოლი“), თაშნეშე ფილმის „რობ როი“.
სქოლიო
კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1961
აიმარა (ნინა)
მინი|აიმარაშ ნინაშ გოფაჩუაშ არეალი აიმარა (Aymar aru) - ანდეფც მახორუ კათაშ, აიმარაშ ნინა. თე ნინაშა თეჟამც 2 227 642 კოჩი რაგადანც. აიმარა, ესპანურწკჷმა დო კეჩუაწკჷმა ართო, სახენწჷფო ნინა რე პერუს დო ბოლივიას. თაშნეშე გოფაჩილიე ჩილეს დო ოორუე არგენტინას. ნამთინე ლინგვისტი მითმირჩქინანც, ნამდა აიმარა უმოჯგირუანც თიშე უმოსი ფართას გოფაჩილ კეჩუაშ ნინას. ფონოლოგიური გვენა დასურო არგამა რე, მარა მუჭოთ ლინგვისტეფიშ მაჟირა, უმენტაში ნორთის მიოჩქუნ, თენა თე ნინეფიში მოჯგირალაშე ვამუთმოურცჷნ, ვარინ თე ნინეფიშ ართი დო იგივე ტერიტორიას ობაღინაფალო ხანგინძე მაჸალობაში მოღალუ რე.
აიმარა აგლუტინაციური დო პოლისინთეზური ნინა რე, ზიტყვეფიშ ალმაჸუნალობაშ სუბიექტ-ობიექტიშ ტიპოლოგიათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდიარეფიშ ნინეფი
ეკოტურიზმი
ეკოტურიზმი — ტურისტეფიშ შარალუა, ნამუეფსჷთ ორთშო მუნეფიშ გამამინჯობა წკონდათ აფჷნა გოთვითცნობიარაფილი. თეჯგურა ტურეფიშ ღანკი რე ტყარ ორთაწკჷმა ურთიართობა. ეკოტურიზმის მინიმუმშა დოჸუნს ორთაშა ეკოლოგიური დო კულტურულ-სოციალური ხასიათიშ უარყოფითი ჟიგოლინაშ შედეგეფი, ხეს უნწყუნს თხილერი ტერიტორიეფიშ დო რეგიონეფიშ მახორობაშ ეკონომიკური მიშნაველეფიშ ძინას. ეკოტურისტეფი შილებე ორდან ტყაშ მოჸოროფეეფი დო აკვალანგისტეფი, ნამუეფსჷთ წყარგიმეიანი ორენი ოინტერესჷნა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტურიზმი
მელინდა კლარკი
მელინდა პატრისია კლარკი (Melinda Patrice Clarke; დ. 24 პირელი, 1969, კალიფორნია) — ამერიკალი არტისტი. 2010-2013 წანეფს ასახიერენდჷ ამანდას სერიალს ნიკიტა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1969
აზინარიშ ერუანული პარკი
მინი|მარცხნივ|250პქ|კოკიშ ენდემი — აზინარიშ გჷრჷნი აზინარიშ ერუანული პარკი (Parco nazionale dell'Asinara) — თხილერი ტერიტორია იტალიას, სარდინიაშ რეგიონს. იდვალუაფუ კოკი აზინარას, სარდინიაშ ოორუეშ განშე. დირსხუ 1997 წანას დო ფორჷნს 5170 ჰა სქირონას დო 21 790 ჰა ზუღას. პარკიშ დორსხუაფაშახ, კოკის იდვალუაფუდჷ მაღალი უსაფრთხობაშ ჯიხეფი, ნამუეფით გჷმირინუაფუდჷ ორგანიზაფილ დჷნოშურწკჷმა ლჷმაშო. ერუანულ პარკის წჷმორინაფილი რე ფლორაშ დო ფაუნაშ მიარე გვარობა.
UTC+04:00
450px|right|thumb| სასაათო ორტყაფუ UTC+4: ლენო — UTC+4 [[ზოთონჯიშ ბორჯის (ზარხულს — UTC+5); მოყვინთალო — ედომუშამი წანმოწანას UTC+4-შ ზონა; ცაშფერო — UTC+4-შ ზონა ოკიანეეფს]] UTC+04:00 - სასაათო ორტყაფუ, ნამუთ იფაჩუ გეჸვენჯი რეგიონეფს:
სქოლიო
კატეგორია:ბორჯიშ ორტყაფუეფი
წიმინდე ლავრენტი (ჸუჯი)
thumb|right|250px|წმინდა ლავრენტიშ ჸუჯი წიმინდე ლავრენტიშ ჸუჯი (ფრანგული: golfe du Saint-Laurent), რე მოსოფელს არძაშე უმოს დიდი ესტუარი, თის ორცხუ წყარმალუ წიმინდე ლავრენტი, ნამუთ დიდ ტობეფს მეურინუანს ატლანტიშ ოკეანეს. თე ჸუჯიშ ფართობიე 236 000 კმ², დო იკათუანს 35 000 კმ³ წყარს. თე ჸუჯი საროტეფიშ მეშქაშალათ გიმურს ატლანტიშ ოკიანეშა. წიმინდე ლავრენტიშ წყარპიჯის რე გოკიდილი კანადაშ პროვინციეფი: კვებეკი, ნიუ-ბრანსუიკი, ახალი შოტლანდია, პრინს-ედუარდიშ კოკი დო ნიუფაუნდლენდი დო ლაბრადორი.
წიმინდე ლავრენტიშ ჸუჯის ბრელი კოკი იდვალუაფუ, თინეფშე მუზმარენი დიდი კოკიე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კანადაშ ჸუჯეფი