cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ბავარიაშ ტყა
ბავარიაშ ტყა (Bayerischer Wald) — დაბალგვალამი ტყალამი ზონა გერმანიას, ბავარიას. იფაჩუ ჩეხეთიშ თანჯაწკჷმა დო იგინძორებუ ჩეხეთიშ განშე, ბოჰემიაშ ტყას. გეოგრაფიულო, ბავარიაშ დო ბოჰემიაშ ტყალეფი ართი გვალაშ მასივიშ ნორთეფი რე. ბავარიაშ ტყაშ ნორთი ორხველჷ ბავარიაშ ტყაშ ერუანულ პარკის (Nationalpark Bayerischer Wald), მუში ფართობი 240 კმ²-ს აკმადგინანს, დირსხუ 1970 წანას დო გერმანიაშ მაართა ერუანულ პარკის წჷმარინუანდჷ. შხვა 3 008 კმ² ტერიტორია ბავარიაშ ორთაშ პარკის ორხველჷ დო თიქ 1967 წანას დირსხუ, თაშნეშე, 1738 კმ² ორხველჷ 1965 წანას დორსხუაფილ ბჟაეიოლ ბავარიაშ ტყაშ ერუანულ პარკის. ბავარიაშ ტყა ჰერსინიშ ტყაშ ნოსქილედი რე, ნამუთ რომაულ ეპოქას ობჟათე გერმანიაშ მანგის რდჷ გინოზინდილი. ამდღარშო თინა ცენტრალური ევროპაშ უდიდაში თხილერი ტყალამი არეალი რე. რეგიონიშ უმაღალაში კონკა რე გრობერ-არბერი (1 456). თარი წყარმალუ რე რეგენი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანიაშ ერუანული პარკეფი
სამეგრელო ჩხოროწყუ (ოკუჩხბურთე კლუბი)
„სამეგრელო ჩხოროწყუ“ — საქორთუოშ ოკუჩხბურთე კლუბი ნოღა ჩხოროწყუშე. კლუბი ლაჸაფენს ჩხოროწყუშ „ცენტრალურ“ სტადიონს.
ისტორია
ოკუჩხბურთე კლუბი ჩხოროწყუშ „სამეგრელო“-შ დორსხუაფაშ თარიღო 1980 წანა იკოროცხჷ, მარა აბანობური ომოჸოროფე ბუნეფი დაბალ ლიგეფს ორდოშიან წანეფს ლაჸაფენდეს. სამანგაშო, 1960-იან წანეფს ბუნაშ ჯოხოდვალა „კოლმეურნე“ რდჷ, უკული — კლუბი „ნაკადულიშ“ ჯოხოდვალათ რდჷ ჩინებული.
სქოლიო
კატეგორია:სამარგალოშ ოკუჩხბურთე კლუბეფი კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ოკუჩხბურთე კლუბეფი კატეგორია:საქორთუოშ ოკუჩხბურთე კლუბეფი
T
T, t — ლათინური ანბანიშ მაეჩა ასო. 'ტაუ' ბჟადალ სემიტური დო ივრითიშ ანბანიშ ბოლო ასო რდჷ დო ორჩანიეთ ჯვარს შანენდჷ. სემიტური ტაუშ ხონარამი შანულობა ბერძენულ ანბანს რე Tαυ (ტაუ), ჯვეშ იტალიურს დო ლათინურს T დახე უთირუეთ ქჷდოსქიდჷ დო ჟირხოლო /t/-ს წჷმარინუანს. თაშნეშე ქჷდოსქიდჷ დაჭყაფური ჭარუაშ ფორმაქ.
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
აბიანდა-ჩაამა
აბიანდა-ჩაამა, განედური ანტიკლინური ქჷნდჷრი წყარმალუეფს გუმისთაშ დო კელასურს შქას. წყარმალუ ბესლეთიშ ოდუდეეფიშ დო გუმისთაშ კვარჩხანი ნადუ გვალაშსაგანოშწყარიშ წყარგუმართალი. სიგირძა 11-12 კმ, ოშქარი სიმაღალა 1100 მ (გვალეფი: აბიანდა - 921 მ, ჩაამა - 1260 მ). ეგაფილიე ცარცული დო მასმაშური კირქუალეფით. ქჷნდჷრშო დუმახასიათებელიე რელიეფიშ კარსტული ფორმეფი. დოფორილიე კოლხური ტიპიშ ფართოფურცელამი ტყათ. ქჷნდჷრს მუკმურს ტურისტული მარშრუტი: სოხუმი - ოფ. შრომა დო გვალეფი:აბიანდა-ჩუზკუზბა-ძიხვა.
ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთიშ ქჷნდჷრეფი კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ანზორ ბარკალაია
მინი|ანზორ ბარკალაია (2021) ანზორ ბარკალაია (19 მელახი, 1968, დუშანბე) ქორთული (მარგალური) გამნარყიშ ესტონარი ფოლკლორისტი, ტარტუშ უნივერსიტეტიშ ვილიანდიშ კულტურაშ აკადემიაშ დირექტორი.
ანზორს თებულჷ აფუ ტარტუშ უნივერსიტეტი დო უღუ ფოლკლორისტიკაშ მაგისტრიშ სტატუსი. ანზორ ბარკალაია სპორტის ხოლო ქომეთხოზუდჷ. 1984-1987 წანეფს, ესტონეთიშ ძიუდოშ ერუანულ ნაკორობას ოკათუდჷ დო 1986 წანას ეჭოფჷ ბრონზეშ მენდალი 86 კგ-შახ წონაშ კატეგორიას სსრრ-შ მორდუ ძიუდოისტეფიშ ტურნირს. ილაჸაფჷ ართ-ართი თარი როლი იააკ კილმიშ (Jaak Kilmi) დო რასმუს მერივოოშ (Rasmus Merivoo) ესტონურ კომედიას „რსული დათებუ“(Täitsa lõpp), 2011 წანას.
ნახანდეფი
ანზორ ბარკალაიაშ ნახანდეფი რე:
სქოლიო
კატეგორია:დუნაბადი 1968 კატეგორია:ქორთუეფი კატეგორია:ესტონეთიშ ფოლკლორისტეფი
ტყარი გური
ტყარი გური (ესპ. Corazón salvaje) — მექსიკური ტელეკომპანია Televisa-შ ტელე-სერიალი გინოღალირ 1993 წანას. რეჟისორი რე ხოსე რენდონი, თარ როლეფს ლაჸაფენა ედიტ გონსალესი დო ედუარდო პალომო. ტელე-სერიალს უღუდჷ დიდი პოპულარობა 90-იან წანეფს.
ჸალა ჯოღორეფი
ჸალა ჯოღორეფი (Reservoir Dogs) — კვენტინ ტარანტინო-შ ოდებიუტე ფილმი. თის ეჭარილი რე მახირალეფიშ ბანდაშ ქიმინუა მარგალიტეფიშ ხვამილაფაშა დო თიშ უკული. თიში სცენარი ტარანტინოქ სუმდოგვერდ მარაშა ჭარჷ. სცენარი წეკითხჷ დო მიწონჷ ჰარვი კეიტელქ, ნამუთ ფილმიშ არტისტი დო ალმახანდე რდჷ დო ფილმიშო ფარაშ მოგორუაშო მუშენდჷ. ეპიზოდურ როლს მუ ტარანტინო არსულენს. პრემიერაქ იჸუ სანდენსიშ კინოფესტივალს. კრიტიკოსეფქ კინო აღიარესჷ. ფილმიშ თემეფი დო სტილისტიკა: ნძალება, განჩეფი პოპ-კულტურაშე, არიებული თხობელუა, გამაჟირება ტარანტინოშ შხვა ნახანდეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი კატეგორია:1992 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი კატეგორია:კვენტინ ტარანტინოშ ფილმეფი კატეგორია:ფილმეფი რჩუალაშ გეშა
პერუჯა
პერუჯა (Perugia, Perusia) — ნოღა იტალიას, უმბრიაშ რეგიონიშ ისტორიული ნანანოღა, პერუჯაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ სუბეეფს, სოდე გინიჯინინე უთებუ პანორამული მიოჯინი ტიბრიშ ლეხერშა დო ტრაზიმენოშ ტობაშა.
კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
ჯვ. წ. 367
ნაღურა
კატეგორია:
კახაბამბა (პროვინცია)
ჩოტა — კახამარკაშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. მუში ნანანოღა რე ბამბამარკა. პროვინციას ოხორანს 74,988 ადამიერი, ფართობი რე 1,807.64 კმ².
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 4 რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:კახამარკაშ რეგიონიშ პროვინციეფი
დემორ ბარნსი
დემორ ბარნსი (Demore Barnes; დ. 25 ფურთუთა, 1976, ტორონტო) — კანადარი არტისტი. არძაშე უმოსო ჩინებული რე სერიალშე ნორთი, უღუდჷ ეპიზოდური როლი სერიალს ვალი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კანადარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1976
მიგელ დე სერვანტესი
მიგელ დე სერვანტეს საავედრა (ესპ. Miguel de Cervantes Saavedra; დ. 29 ეკენია, 1547, ალკადა-დე-ენარესი – ღ. 23 პირელი, 1616, მადრიდი) — ესპანარი ჭარუ, ჩინებული რე სატირული წინგით დონ კიხოტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანარეფი კატეგორია:ესპანარი ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1547 კატეგორია:ნაღურა 1616
ჯვ. წ. 368
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 368 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
თერჯოლა
სქოლიო
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ ნოღეფი
გაშფერდი
გაშფერდი — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანიშ ხობიშ მუნიციპალიტეტის, ახალხიბულაშ თემს. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ წენწყარიშ (ხობწყარიშ ნადუ) კვარჩხან წყარპიჯის, ზუღაშ დონეშე150 მეტრის. ხობიშე მოჩილათირი რე 25 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს 622 ადამიერი ოხორანს.
სქოლიო
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ოფუტეეფი კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:ახალხიბულაშ თემიშ ოფუტეეფი
დაბა
დაბა — ადმინისტრაციული ტერიტორია საქორთუოს. სსრრ-შ ბორჯის რსებენდჷ დაბეფიშ შხვადოშხვანერი ფორმა: მუშეფიშ დაბა, ოკურორტე დაბა დო შხვა. შონურ ნინას ტერმინი ”დაბ” შანენს ხონილ აბანს.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:გეოგრაფიული ობიექტეფი კატეგორია:საქორთუოშ დაბეფი
ბიგ-მადი
ბიგ-მადი (ინგლ. Big Muddy River) რე წყარმალუ ააშს, ილინოისიშ შტატის. წყარმალუ ბიგ-მადი იჭყაფჷ ჯეფერსონიშ ოლქიშ ტერიტორიას დო ინაკათუ წყარმალუ მისისიპის, ჯეკსონიშ ოლქიშ ტერიტორიას. ბიგ-მადიშ უდიდაშ ნადუეფ რე: ჭიჭე მადი, მიდლ-ფორკი, ტაუნ-კრიკი, შოულ-კრიკი დო შხვეფი. წყარმალუშ სიგჷნძა 251 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 6,071 კვ.კმ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ილინოისიშ წყარმალუეფი კატეგორია:მისისიპიშ ნადუეფი
კაბეტი ანტილიშ კოკეფი
კაბეტი ანტილიშ კოკეფი (Greater Antilles, Grandes Antilles, Antillas Mayores) — კარიბიშ ზუღას დვალირი მუსხირენ შხუ კოკი, დო მიშმურს თი კოკეფიშ ბუნაშა, ნამუთ რჩქინელი რე მუჭოთ ვესტ-ინდოეთი. კოკეფიშ ორენიშ დო სიკაბეტაშ მეჯინათ, ვესტ-ინდოეთი დორთილი რე გეჸვენჯიშობურო: ბაჰამიშ კოკეფი, მორჩილი ანტილიშ კოკეფი დო კაბეტი ანტილიშ კოკეფი. ეკონია ჟირი ბუნა ართობურო ანტილიშ კოკეფიშ არქიპელაგის წჷმარინუანა.
გეოგრაფია
კაბეტი ანტილიშ კოკეფიშ ბუნაშა მიშმურს კუბა, იამაიკა, ჰაიტი დო პუერტო-რიკო.
thumb|300px|კაბეტი ანტილიშ კოკეფი
მორჩილი ანტილიშ კოკეფიშე გიშაკერძაფილო, კაბეტი ანტილიშ კოკეფქ მატერიკიშე გიმიქიმინჷ.
კოკეფიშ უმაღალაში კონკეფი რე: სიერა-მაესტრა (2375 მ) დო სიერა-დელ-კობრე (2119 მ) კუბას დო ლენი გვალეფი (2370 მ) იამაიკას.
კარიბიშ ზუღაშ კოკეფიშ არძოშე უმაღალაში კონკა — პიკო-დუარტე (Pico Duarte) კოკი ჰაიტის, დომინიკარეფიშ რესპუბლიკას (3087 მ).
ისტორია
ნინაშ, სიხოლაშ დო ტრადიციეფიშ მეჯინათ, კაბეტი ანტილიეფიშ კოკეფი ლათინური ამერიკაშ ნორთო მირჩქინუაფჷ. 1492 წანას, მაართათ მიოგორჷ ქრისტეფორე კოლუმბიქ.
კაბეტი ანტილიშ კოკეფს ირო შანულამი სტრატეგიული შანულობა უღუდჷ, მუჭოთ ამერიკაშა მიოლი ჭიშკარს დო თიმ ბორჯის, მუჟანსჷთ ოურდუმე-ოზუღე სინძალიერე გჷნმათანჯალი რდჷ სახენწჷფოეფიშ სტრატეგიას, თე კოკეფი ოლჷმე ველეფი რდჷ მუსხირენ იმპერიაშო, უმენტაშო ესპანეთშო, საფრანგეთშო დო გოართოიანაფილი ომაფეშო.
ევფრატი
ევფრატი — არძოშე უგირძაში დო ისტორიულო ართ-ართი უშანულამაში წყარმალუ ბჟადალ აზიას. თინა ტიგრწკჷმა ართო აკმოქიმინუნს მესოპოტამიაშ რზენს. წყარმალუ ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ტავრიაშ გვალონას, მითმეურს სირიას დო ერაყის. წყარმალუ ტიგრის აკათუ დოხოლაფირო ნოღა ელ-კურნაწკჷმა სოჸურეშეთ წყარმალუ შატ-ელ-არაბიშ ჯოხოდვალათ აკათუ სპარსეთიშ ჸუჯის.
მარცხნივ|250პქ|მინი|ევფრატი ერაყის.
ეტიმოლოგია
სომხურშე წყარმალუშ ჯოხოდვალა, ზიტყვაზიტყვათ — გემუანი წყარს შანენს.
ლიტერატურა
კატეგორია:ერაყიშ წყარმალუეფი კატეგორია:სირიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი კატეგორია:ჯვეში შქაწყარმალონა
ტრაპიზონიშ იმპერატორეფიშ ერკებული
მინი|მარჯვნივ|240პქ|ტრაპიზონიშ იმპერიაშ კომნენოსეფიშ შილა thumb|320პქ|ტრაპიზონიშ იმპერია დო ბიზანტიაშ შხვა მოთანჯე ტერიტორიეფი 1265 წანას (William R. Shepherd, Historical Atlas, 1911) ტრაპიზონიშ იმპერიაშ მამართვალეფიშ ერკებული.
სქოლიო
კატეგორია:ტრაპიზონიშ იმპერია კატეგორია:ტრაპიზონიშ იმპერატორეფი კატეგორია:მონარქეფიშ ერკებულეფი
ედვინ კლებსი
თეოდორ ალბრეხტ ედვინ კლებსი (გერმ. Theodor Albrecht Edwin Klebs; დ. 6 ფურთუთა, 1834, კენიგსბერგი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 23 გჷმათუთა, 1913, ბერნი, შვეიცარია) — გერმანალი პათოლოგი დო მიკრობიოლოგი, უმოსო გურაფულენდჷ ინფექციურ ლახარეფს. კლებსი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ აკეთჷ Corynebacterium diphtheriae-შ, დიფტერიაშ გჷმმაჭანაფალი ბაქტერიაშ იდენტიფიკაცია. ჸათე ბაქტერიას კლებს-ლეფლერიშ ბაცილას ხოლო უძახუნა.
მენცარული რკვიებეფი
1883 წანას ედვინ კლებსიქ აკეთჷ Corynebacterium diphtheriae-შ, დიფტერიაშ გჷმმაჭანაფალი ბაქტერიაშ იდენტიფიკაცია. კლებსიქ შხვა გიშარჩქინელ მენცარეფიშე უმოს ადრე გიმირკვიუ შხვადოშხვა ლახარეფი. კლებსიქ 1884 წანას გიმირკვიუ დო ეჭარუ აკრომეგალია პიერ მარიშე ჟირ წანათ ადრე. 1878 წანას კლებსიქ მაიმუნეფიშ ორგანიზმიშა სიფილისიშ ბაქტერია გემშეჸონჷ, ილია მეჩნიკოვიშე დო ემილ რუშე 25 წანათ ადრე. ედვინ კლებსიქ აკეთჷ ბაქტერიეფიშ კოლონიეფიშ იზოლაცია რობერტ კოხიშე ჩხორო წანათ ადრე. კლებსი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ შელებუ ტუბერკულოზიშ გჷმოჭანაფა ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ. კლებსიქ აკეთჷ ტიფიშ ბაცილაშ იდენტიფიკაცია კარლ იოზეფ ებერტიშე უმოს ადრე. კლებსის მენცარული ჩილათეფი ხოლო უღუდჷ. კლებსი ანტკიცენდჷ ნამდა მალარიაშ ბაძაძი ბაქტერია რდჷ. კლებსიშ აზრით ჸათე ბაქტერია რდჷ Bacillus malariae. 1880 წანას ფრანგი შარლ ლუი ალფონს ლავერანიქ ოძირუ ნამდა მალარიაშ ბაძაძი რდჷ პარაზიტი, ნამუსჷთ ლავერანქ გიოდჷ Oscillaria malariae (ასეიან ჯოხო - Plasmodium falciparum). ლავერანიშ იდეას მენცარეფქ იგნორირაფა გუკეთეს. უკულ 1881 წანას ამერიკალ ჯორჯ მილერ სტერნბერგიქ, ოძირუ ნამდა მალარიაშ ბაძაძი რდჷ პარაზიტი დო ვართ ბაქტერია.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი მიკრობიოლოგეფი კატეგორია:დუნაბადი 1834 კატეგორია:ნაღურა 1913
კახამარკა (პროვინცია)
კახამარკა — კახამარკაშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. მუში ნანანოღა რე ბამბამარკა. პროვინციას ოხორანს 277,443 ადამიერი, ფართობი რე 2,979.78 კმ².
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 12 რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი კატეგორია:კახამარკაშ რეგიონიშ პროვინციეფი
შხეფიშ ჯიხა
300px|მინიატიურა|შხეფიშ ჯიხა შხეფიშ ჯიხა — შქა ოშწანურეფიშ ჯიხაზურგა ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალოს (ასეიანი სანაკიშ გოხოლუას). ეგაფილიე ორდოიანი შქა ოშწანურეფს. გიოხე უკულნეშიანი პერიოდეფიშ გინოკეთებაშ ნოქური. ჯგირო რე წჷმოსქილადირი ჟირი ჸორში დო გალუანი. რაგადანა, ნამდა შხეფიშ ჯიხა რე იგივე ჯიხაზურგა ონოგურისი. შხეფიშ ჯიხას შხირას შინელი პატიმარეფიშ ოხვილარო ირინუანდეს. თაქ 1590 წანას ჭკორალას ღურუ იმერეთიშ მაფა ლევანქ. შხეფიშ ჯიხა XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუსჷთ ქიმინჯენდჷ. 1979 წანს იმანჯჷ არქეოლოგიურ გონთხორუეფქ.
რესურსფი ინტერნეტის
კატეგორია:სანაკიშ მუნიციპალიტეტიშ ჯიხაზურგეფი
დუისი
დუისი — ოფუტე ახმეტაშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ პანკისიშ ლეხერს, წყარმალუ ალაზანიშ მარძგვან განს. ტერიტორიული ორგანოშ ცენტრი (ოფუტე:წინუბანი). ზუღაშ დონეშე 640 მეტრა, ახმეტაშე 17 კილომეტრი. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 2354 ადამიერი. მინი|250პქ|მარცხნივ|ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი
სქოლიო
კატეგორია:ახმეტაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯვ. წ. 369
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 369 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჰირკანიშ ნაციონალური პარკი
ჰირკანიშ ერუანული პარკი (Hirkan Milli Parkı) — ერუანული პარკი აზერბაიჯანს. იდვალუაფუ ლენქორანიშ დო ასტარიშ რაიონეფს.
ნაციონალურ პარკიქ დირსხუ 2004 წანას დო მუში ფართობი 427,97 კმ² რე.
მარკოს როხო
მარკოს როხო (Marcos Rojo; დ. 20 მელახი, 1990, ლა-პლატა) — არგენტინალი მაბურთე, 2014 წანაშ მოსოფელიშ ჩემპიონატიშ ვარჩხილიშ პრიზიორი. ათეჟამო „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ მათხილე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1990 კატეგორია:არგენტინალი მობურთეეფი კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
საფრანგეთიშ რევოლუცია
საფრანგეთის რევოლუცია (ფრანგ. Révolution française) (1789–1799) ჷ რადიკალური პოლიტიკური დო სოციალური რევოლუცია საფრანგეთის, რევოლუციათ რესპუბლიკანიზმიქ დოთირუ აბსოლიტური მონარქია.
მაიკლ ირბი
მაიკლ კლინტონ ირბი (Michael Clinton Irby; დ. 16 გერგობათუთა, 1972, კალიფორნია) — ამერიკალი არტისტი. არძაშე უმოსო ჩინებული რე მაართა კლასიშ სერჟანტი ჩარლი გრეიშ როლით სერიალშე ნორთი. უღუდჷ ეპიზოდური როლეფი ფილმის ფორსაჟი ხუთი დო სერიალს 24 დო ინტერესიშ კათა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1972
ჸინიშ შტორმი
ჸინიშ შტორმი ზოთონჯიშ წალიკონიშ გვარობა, ნამუთ იხასიათებუ ჸინიშ ჭვემათ. ააშ-იშ ტაროსიშ ერუანული ნინალა ჸინიშ შტორმს გჷთმოთანჯუნს მუჭოთ 0.25 დიუმიშ (6,4მმ) მუდანობაშ ჸინიშ შაყარუას ღილე ჟინპიჯის. 1982 წანაშე 1994 წანაშა, ჸინიშ შტორმეფი უმოს გოფაჩილი რდჷ, ვინემ ქარშხუფეფი დო წანმოწანას 16-შა მუთმოხვადუდჷ. ჸინიშ შტორმი ვარე ნძალიერი შტორმიშ კატეგორიაშე, თინეფ უმოსო ჩხაპალია ჭვემაშ კატეგორიაშა მიშმულა, ოღონც მუჟამსჷთ თენა მუთმოხვადუ გოჸინუაშ (0 °C) მაძირაფალიშ გიმე. თეშ გეშა, ადამიერეფს შილებე ვაუჩქჷდან თე ოშქურანჯობაშე, მუჟამსჷთ თენა სერიშ სათეფს მუთმოხვადუნ.
სქოლიო
კატეგორია:მეტეოროლოგია
კუბა
კუბაშ რესპუბლიკა (República de Cuba) — კოკი სახენწჷფო კარიბიშ ზუღაშ ღანჩოს. კუბაშ სახენწჷფო აკმოდირთუ თარი კოკიშე — კუბაშე, თაშნეშე ხუვენტუდიშე დო მუსხირენ არქიპელაგიშე. ქიანაშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა ჰავანა. სიდიდათ მაჟირა ნოღა რე სანტიაგო-დე-კუბა. კუბაშ ოორუეშე იდვალაუფუ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი დო ბაჰამიშ კოკეფი, ბჟადალშე — მექსიკა, ობჟათეშე — კაიმანიშ კოკეფი დო იამაიკა, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ჰაიტი დო დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა.
250პქ|thumb|left|კუბაშ ორენი
1492 წანას, ალმახანურ კუბაშ კოკის ქრისტეფორე კოლუმბიქ მიანჭჷ დო თინა ესპანეთიშ ომაფეშ ორხველობათ გჷმაცხადჷ. კუბა ესპანეთიშ ტერიტორიათ რდჷ მერჩქინელი 1898 წანაშ ესპანეთ-ამერიკაშ ლჷმაშახ, 1902 წანას ამერიკაშე ფორმალური ზოხორინალა მიღჷ. 1953-1959 წანეფს კუბაშ რევოლუცია მიშჷ, ნამუქჷთ ფულხენსიო ბატისტაშ დიქტატურა გათუ. რევოლუციაშ უკული გეგმიქიმინჷ ახალ თარობაქ ფიდელ კასტროშ ხემანჯღვერობათ. ალმახანური თარობაშ დემოკრატიაშ ინდექსი იფასებუ მუჭოთ „ავტორიტარული“.
კუბაშ მახორობა მეხოლაფირო აკმოდირთუ 11 მილიონშე უმოსი ადამიერშე; მახორობაშ მუდანობათ დო ტერიტორიათ რე კარიბიშ ღანჩოშ კოკი სახენწჷფოეფშე არძოშე დიდი. კუბარეფიშ კულტურა დო წეს-რჩქვანელობეფი აკმოდირთუ მუჭოთ აბორიგენი კათეფიშ, ტაინოეფიშ დო სობონეიეფიშ, თაშნეშე ესპანეთიშ იმპერიაშ დო აფრიკალი ჭკორეფიშ მონძალაშე, თაშნეშე თაქ დიდი გოლინა იღვენუ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფწკჷმა სიარხოვექ.
ეტიმოლოგია
ჯოხოდვალა კუბა მოურს ტაინოშ კათაშ ნინაშე. თე ზიტყვაშ ზუსტი შანულობა ვარე რჩქინელი, მარა, დოხოლაფირო თინა შილებე გეჸვენჯიშობურო ითანგას: სოდეთ ჸოფიერი დიხეფი ბრელი რე (კუბაო) ვარდა დიდი აკანი (კოაბანა). მარა, რენა მარკუალეფი, ნამუთ მითმირჩქინანა, ნამთა თის ჯოხო ქრისტეფორე კოლუმბიქ პორტუგალიას მადვალუ ანტიკური ნოღაშ კუბაშ პატიოცემელო გიოდჷ.
კოლუმბიშახ
მინი|left|150პქ|ტაინო ოსურიშ მუნახაზი ესპანარეფიშ მოულაშახ კუბა დოხორელი რდჷ ინდიელეფიშ ტომეფით. თარო მახორობას აკმადგინანს: ტაინოეფი, არავაკეფი, გუანახატაბეიეფი დო სობონეიეფი. ჯინჯიერი მახორობაშ ნოგორეფი ევროპალეფიშ მოულაშახ მუსხირენ ოშწანურათ ადრე მიგრირაფილეფი რენა მუჭოთ ოორუე, თეშ ობჟაღე ამერიკაშ კონტინენტიშე. ტაინოეფს კოკიშა უჯოხონა კაობანა. აბანობური მახორობა მეჸუნს მეორინჯალას, მეჩხომობას, ნადირუას დო შაყარუას.
ესპანური კოლონიზაცია
მინი|left|150px|დიეგო ველასკეს დე კუელიარი, კუბაშ [[კონკისტადორი]] ქრისტეფორე კოლუმბიქ 1492 წანაშ 12 გჷმათუთას მაართათ მორთჷ კოკიშა, ნამუსჷთ უკული გიადჷ გუანახანქ, დო უკული თიქ კუბაშ ოორუე-ბჟაეიოლ წყარპიჯიშა 27 ან 28 გჷმათუთას დართჷ თი აკანს, ნამუსჷთ ამდღა ბარაკოა ჯოხო. თიქ კოკი ესპანეთიშ ახალი ომაფეშ დორხველობათ გჷმაცხადჷ დო Isla Juana გიოდჷ ასტურიაშ პრინციშ ხუანიშ პატიოცემელო. 1511 წანას, დიეგო ველასკეს დე კუელიარიქ ბარაკოას მაართა ესპანური ოხორე ქჷდარსხუ. მალას გორჩქინდჷ შხვა ოხორეფქ ხოლო, თინეფს შქას ჰავანა კუბაშ მუმალი ნანანოღა, ნამუთ 1515 წანას დირსხუ. ესპანარეფქ თე პერიოდის დოხოლაფირო 100 000 აბანობური მახორუ ჭკორო ქიგირინეს, ნამუსჷთ ორქოშ ოგორუე ხანდეფშო გჷმირინუანდეს. კოკიშ ჯინჯიერი მახორობაშ დიდი ნორთიშ მოჯალაგუა გჷმიჭანუ ინფექციურ ლახარეფქ ხოლო, მუშენ-და თე ლახარეფიშ სააწმარენჯოთ ორთაშობური იუნიტეტი ვაუღუდეს. 1529 წანას, წითელე პატონეფიშ დო დიდ ბატონეფოშ გეშა კუბაშ მახორობაშ 2/3-აშ ღრა გჷმიჭანუ.
კუბა ესპანეთიშ დორხველობაშა დოხოლაფირო 400 წანა მიშმეშჷ (1511–1898). თიში ეკონომიკა თარო აკმოდირთუდჷ ოფუტეშ მეურნობაშ დო ოგვალე ოგორუეშე. კუბაშე ისრულებუდჷ შანქარიშ, ყავაშ დო თუთუმიშ ევროპაშა ექსპორტი, მოგვიანაფათ ოორუე ამერიკაშა ხოლო. მოხანდეთ გჷმირინუაფუდჷ აფრიკაშე მოჸონაფილი ჭკორეფი.
ლჷმა ზოხორინალაშო
მინი|კარლოს მანუელ დე სესპედესი ოდაბადეშ მუმა, თიქ ესპანეთიშე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ [[1868 წანას.]] 1820-იან წანეფს, მიჟანსჷთ ესპანეთიშ იმპერიაშ ტერიტორიეფი ლათინურ ამერიკას ებუნტეს დო ზოხორინელი სახენწჷფოეფი გჷმოქიმინეს, კუბა მაფაშ ართგურობას ინარჩუნენდჷ. მარა, თაქ ხოლო მუთმოხვადუდჷ ზოხორინალაშო მორინეფი, ესპანეთიქ კუბას მეჩჷ დევიზი La Siempre Fidelísima Isla („ირო არძოშე ართგური კოკი“). თე ართგურობა მიშჷ კუბაშ მახორობაშ ესპანეთიშა ოვაჭარე დოჸუნალათ, თაშენეშე თინეფი ღებულენდეს კორსანტობაშე დო ჭკორეფიშ ბუნტარკიაშე თხილუას.
სქოლიო
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ბისმარკიშ არქიპელაგი
ბისმარკიშ არქიპელაგი (Bismarck Archipelago) — კოკეფიშ ბუნა მელანეზიას, რჩქალი ოკიანეს, კოკი ახალი გვინეაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. სახენწჷფო პაპუა-ახალი გვინეაშ ნორთი. ფართობი დოხოლაფირო 49 700 კმ². მახორობა დოხოლაფირო 900 000 კოჩი (2011). მახორობაშ თარ ნორთის აკმადგინანა მელანეზიარეფი დო პაპუასეფი.
გეოგრაფია
აკმოდირთუ ჟირი თარი კოკშე (ახალი ბრიტანეთი დო ახალი ირლანდია), თაშნეშე საადმირალოშ კოკეფშე დო შხვა მორჩილი კოკეფშე. დიდი კოკეფი გვალამი რე, მორჩილი - ვულკანური დო მარჯანამი. კოკის მოქიმინჯე ვულკანეფი რე. რე ლამე ეკვატორული ტყალეფი.
ბისმარკიშ არქიპელაგიშ კოკეფი
thumb|340px|პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფი
ისტორია
არქიპელაგის მიოგორეს ჰოლანდიარეფქ 1616 წანას. 1884 წანას გერმანიაშ კოლონიათ გჷნირთჷ დო ოტო ფონ ბისმარკიშ ჯოხოქ გიადჷ.
პროექტი გუტენბერგი
მინი|300px|პროექტი გუტენბერგიშ სტატიეფიშ მუდანობაშ რდუალა 1994 წანაშე 2015 წანაშახ პროექტი „გუტენბერგი“ (Project Gutenberg, ვარა PG) — ელექტრონული უნივერსალური ბიბლიოთეკაშ აკოქიმინუაშ დო გოფაჩუაშ ჯარალუობური ინიციატივა. 1971 წანაშ 1 ქირსეთუთას დორსხუაფილი პროექტი ითოლწონენს მოსოფელიშ ლიტერატურაშ ნახანდეფიშ ციფრულ ფორმატშა გჷნოღალას დო გოფაჩუას - ჯინჯიერო თენა ოწაწჷ ტექსტეფს, ნამუეფშეთ ოავტორე ნებეფიშ ვადა გულირი რენ. 2010 წანაშო პროექტის 34,000 ტექსტი უღუდჷ მუნაჩემეფიშ ბაზას.
ბისმარკიშ არქიპელაგი
ისტორია
1943 წანას იაპონარი ოურდუმე მედუდეშ გეგმა „Z“-იშ მეჯინათ თაქ გინმიშჷ დუდთხილუაშ ღოზი.
პროექტი გუტენბერგი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ელექტრონული ბიბლიოთეკეფი
ბისმარკიშ არქიპელაგი
ეკონომიკა
მოჸუნა ქოქოსიშ პალმა, ბანანი, შანქარიშ ლარჭემი, ბამბე, თუთუმი. არქიპელაგის გოვითარაფილი რე ჩხომჭოფუა, მარგალიტიშ მოპალუა.
ლიტერატურა
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ კოკეფი
U
U, u — ლათინური ანბანიშ ეჩდომაართა ასო. შქა ოშწანურეფს გევითარჷ ჟირი ფორმაქ "v" ვარდა "u", დო ჟირხოლო თეხანური u დო v-შო გჷმირინუაფუდჷ. v გჷმირინუანდეს ზიტყვაშ დაჭყაფუს, მუჟამსჷთ u ზიტყვაშ შქას ვარდა ბოლოს იჭარუდჷ, სიმურობაშ უმკუჯინალო. დამანგ. ინგლისური have დო upon იჭარუდჷ მუჭოთ haue დო vpon. საბოლოათ, 1700-იან წანეფს წოროხონარამიშ დო ხონარამიშ გიშართალო v წოროხონარამიშ ეიოშინალო გჷნირთჷ, u - ხონარამიშ. თე ბორჯის წმიქიმინჷ ასოთარული U-ქ, თეიშახ — ირო V-ს გჷმირინუანდეს.
ასო u ლათინურ ანბანს მა-16 ოშწანურას პეტრუს რამუსიქ მიშეღჷ.
ოორუეშ დონეცი
ოორუეშ დონეცი (Северский Донец, Сіверський Донець) - წყარმალუ რუსეთის დო უკრაინას. ოდუფეს ეთმეჭოფჷნს რუსეთიშ ტერიტორიას, პროხოროვკაშ რაიონს, გიშმურს რუსეთიშ დო უკრაინაშ ტერიტორიას, ინმაკათუ წყარმალუ დონს. ოორუეშ დონეცი უკრაინაშ მანთხა უგჷნძაშ წყარმალუ რე. სიგჷნძა რე 1,053 კმ. ღანჩოშ ფართობი 98,900 კვ.კმ. უდიდაში ნადუეფი რე: ბაბკა, უდი, მოჟი, ნეჟეგოლი, ოსკოლი, აიდარი, დერკული, ბისტრაია.
U
კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:
ოორუეშ დონეცი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი კატეგორია:უკრაინაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ევროპაშ წყარმალუეფი
U
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლათინური ასოეფი
ჯანკარლო ჯანინი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიარეფი კატეგორია:იტალიარი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1942
ვერმილიონი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:ილინოისიშ წყარმალუეფი
დანიაშ შილა
დანიაშ შილა, "დანებროგი" (Dannebrog) — დანიაშ ართ-ართი ერუანული სიმბოლო. ჭითა ფონს გჷმოხანტილი რე სკანდინავიური ჯვარი, ნამუთ შილაშ კირდეეფშახ გინმურს. ეშანილი ჯვარი შილას ქირსიანობაშ სიმბოლო რე დო თაშნეშე აბხვადჷნა შხვა სკანდინავიური სახენწჷფოეფიშ შილეფს, თინეფს შქას ნორვეგია, ფინეთი, ისლანდია, თაშნეშე ალანდიშ კოკეფი, ფარერიშ კოკეფი, შეტლანდიშ არქიპელაგი დო ორკნეიშ კოკეფი შოტლანდიას. დანია-ნორვეგიაშ უნიაშ ბორჯის, თე შილა თაშნეშე ნორვეგიაშ შილა რდჷ, ნამუქჷთ ასეშო გვალო მორჩილი თირუა გჷნიცადჷ, სოიშახ ნორვეგია 1821 წანას, ალმახანური შილას მიღენდჷნ.
დანებორგი მოსოფელიშ უჯვეშაში შილა რე, ნამუთ ასეშა გჷმირინუაფუ ზოხორინელი სახენწჷფოშით.
ლეგენდა შილაშ წჷმოულობაშ ლინდანისეშ ბურჯაფის არსხუაფჷ (თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ ვალდემარიშ ბურჯაფი), ნამუთ 1219 წანაშ 15 მანგის ესტონეთის იმანჯჷ.
სქოლიო
კატეგორია:დანიაშ ერუანული სიმბოლოეფი კატეგორია:მოსოფელიშ ქიანეფიშ შილეფი
მურმანსკი
მურმანსკი (Му́рманск) (1916—1917 წანეფს — მურმანიშ რომანოვი, Мурман ланнҍ, Murmánska) — ნოღა რუსეთიშ ოორუე-ბჟადალშე, მურმანსკიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
მურმანსკი — მოსოფელიშ უშხუაში ნოღა რე, ნამუთ იდვალუაფჷ ოორუე პოლარული წირეშ მელე. ნოღა იდვალუაფჷ ბარენციშ ზუღაშ კოლიშ ყუჯიშ კირდეამ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. ქიანაშ ართ-ართი უშხუაში ონიშოლი. ოორუე-ატლანტიკური ტიბუ მალობაშ ჭყოლოფუათ მურმანსკი — უგუჸინუ ონიშოლი რე.
ნოღა, კულტურულ-ეთნიკური რეგიონი ლაპლანდიაშ უშხუაში ნოღა რე. იდვალუაფჷ მოსკოვიშ ოორუეშე 1939 კილომეტრიშ მეძენას (ავტომაგისტრალით), 1490 კმ. (ჰეერით), სანქტ-პეტერბურგიშ ოორუეშე — 1327 (ავტომაგისტრალით), 1020 კმ. (ჰეერით).
სქოლიო
კატეგორია:მურმანსკიშ ოლქიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ონიშოლეფი კატეგორია:ოორუე ჸინუამი ოკიანეშ ონიშოლეფი
ჯვ. წ. 370
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 370 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
13 მელახი
13 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 72-ა დღა (ნარკი წანეფს — 73-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ოორუე ჩუნჩონიშ პროვინცია
ოორუე ჩუნჩონიშ პროვინცია(충청북도 ), კუნტას ჩუნბუკი (충북 — ჩუნჩომპუკტო) — პროვინცია ობჟათე კორეაშ ცენტრის. 1106 წანას თე ტერიტორიას დირსხჷ ჩუნჩონიშ პროვინციაქ. ოორუე ჩუნჩონიშ პროვინციაქ გიჭყჷ 1896 წანას, ჩუნჩონიშ პროვინციაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთიშე, 1945 წანაშახ გოართოიანაფილი კორეაშ პროვინცია რდჷ, უკული ობჟათე კორეაშ პროვინციათ გჷნირთჷ. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ჩონჯუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ პროვინციეფი
ტაბარე ვასკესი
ტაბარე რამონ ვასკეს როსასი (Tabaré Ramón Vázquez Rosas, დ. 17 ღურთუთა 1940, მონტევიდეო, ურუგვაი) — ურუგვაიშ პრეზიდენტი 2005 წანაშ 1 მელახშე 2010 წანაშ 1 მელახშახ, თე პოსტიშო გიმორძგუ 2004 წანაშ 31 გჷმათუთას. მაჟირაშა ქიანაშ პრეზიდენტო გიშაგორილქ იჸუ 2014 წანაშ გერგობათუთას, პოსტი დეკინჷ 2015 წანაშ 1 მელახის. პროფესიათ ონკოლოგი რე, ტაბარე ვასკესი — მეკვარჩხანე ცენტრისტული ფართო ფრონტიშ მაკათურიე. გალისიური გამნარყიშე რე.
სქოლიო
კატეგორია:დუნაბადი 1940 კატეგორია:ურუგვაიშ პრეზიდენტეფი
საფრანგეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული
რესურსეფი ინტერნეტის
Liste der Staatsoberhäupter Frankreichs
ნიკოლ სტეინუედელი
ნიკოლ სტეინუედელი (Nicole Steinwedell; დ. 2 პირელი, 1981, ფლორიდა) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე სერიალშე ნორთი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1981
ზიმბაბვე
ზიმბაბვეშ რესპუბლიკა (Republic of Zimbabwe, 1980 წანაშახ — ობჟათე როდეზია) — სახენწჷფო აფრიკაშ კონტინენტიშ ობჟათეშე, წყარგელაფუ ვიქტორიაშ, წყარმალუეფიშ ზამბეზიშ დო ლიმპოპოშ შქას იდვალუაფუ. ობჟათშე უხურგანს ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა, ბჟაეიოლშე - მოზამბიკი, ბჟადალშე - ბოტსვანა დო ოორუეშე - ზამბია. ქიანაშ ნანანოღა - ჰარარე.
ქიანაშ ჯოხოდვალა ოძირანს, თე ტერიტორიას მადვალუ მაართა სახენწჷფოშ - მონომოტაპაშ იმპერიაშ მონძალას, ნამუშ ნანანოღა დიდი ზომბაბვე რდჷ, იმპერიაშ თარი მახორობა — გოკომერეშ კათა, ნამუთ ასე ქიანაშ უმენტაში მახორობაშ კათა შონაშ წჷმოხონეფი რენა.
რესურსეფი ინტერნეტის
* კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კარლ XVI გუსტავი
კარლ XVI გუსტავი (Carl XVI Gustaf), ედომუშამი ჯოხო კარლ გუსტავ ფოლკე ჰუბერტუს ბერნადოტი (Carl Gustaf Folke Hubertus Bernadotte; დ. 30 პირელი, 1946, ჰაგაშ დოხორე, სტოკჰოლმი) — შვედეთიშ მაფა 1973 წანაშ 15 ეკენიაშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შვედეთიშ მაფეფი
ინდიშ ცივილიზაცია
thumbnail|right|ცივილიზაციაშ გოფაჩუაშ არანი. ინდიშ ვარ-და ჰარაპიშ ცივილიზაცია — კოჩოშობაშ ართ-ართი უჯვეშაში ცივილიზაცია, ჯვეშეგვიპტურ დო შუმერულ ცივილიზაციეფწკჷმა. თე სუმშე არძაშე კაბეტი ფართობი უკებუდჷ. ივითარებუდჷ ინდიშ ლეხერს არიალეფიშ მულაშახ, ჩ.წ.ეე-შახ III ოშწანურეფს. ცივილიზაციაშ თარი ცენტრეფი — ჰარაპა, ლოთჰალა დო მოჰენჯო-დარო.
პასკუალ იორდანი
ერნსტ პასკუალ იორდანი (გერმ. Ernst Pascual Jordan; დ. 18 გჷმათუთა, 1902, ჰანოვერი, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 31 კვირკვე, 1980, ჰამბურგი, გერმანია) — გერმანალი ფიზიკოსი, ნამუქჷთ კაბეტ თიქ მიშეღჷ კვანტური მექანიკაშ გოვითარაფაშა. რე ავტორი შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ მაქს ბორნი დო უერნერ ჰეიზენბერგიწკჷმა ართო. გურაფულენდჷ ჰანოვერიშ დო გეტინგენიშ უნივერსიტეტეფს. 1933 წანას გინირთჷ ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიაშ მაკათურო. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ რდჷ გერმანიაშ პარლამენტიშ დეპუტატი ქრისტიან-დემოკრატიულ პარტიაშე.
ინდიშ ცივილიზაცია
წჷმისტორია
ჯვ. წ. VII ოშწანურას ინდიშ ლეხერს დო სარასვატის ივითარებუდჷ წჷმიდიხაშმოხანდე კულტურა, ნამუსჷთ მეგჰარიშ კულტურას უძახჷნა. თე ბორჯის ადამიერქ მიოგორუ ეფექტური საშუალებეფი ეფექტურო მეუღებუდუკო ოჭკომალი რესურსეფინ. ზუსტას თექ შილებუამო გჷნართინუ ადამიერიშ გოვითარაფაშ შხვა დონეშა გინულა. თე დონეს კულტურულ-ისტორიული კომპლექსიქ გიადჷ.
პასკუალ იორდანი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1902 კატეგორია:ნაღურა 1980
ინდიშ ცივილიზაცია
ცივილიზაცია
thumbnail|100px|ქურუმიშ სტატუეტი [[მოჰენჯო-დაროს]] მოჰენჯო-დაროს დო შხვა ტერიტორის მეგორაფილი რე ირიგაციული დიხაშხანდუაშ დაჭყაფურეფი. თაშნეშე მოჰენჯო-დაროს მეგორაფილი რე არძაშო ჩინებული საპირფარეშო დო კანალიზაცია. ინდიშ ლეხერიშ ჭარალუა ამდღა ხოლო უგუშიფრუ რე, თეშ გეშა მამართალეფიშ ჯოხოეფი დო მართუალაშ ფორმა უჩინებუ რე.
თება
ინდიშ ცივილიზაციაშ თებაქ მოხვადჷ ჯვ. წ. XVIII–XVII ოშწანურეფს. თე ბორჯის დრავიდური მახორობა გინმურს ობჟათე-ბჟაეიოლშა დო ოდინუანს გოვითარაფაშ დონეს. სავარაუდეთ, ცივილიზაციას ბოლო მეგამა მიორინუეს არიალეფქ, ნამუეფქჷთ ინდიშ ლეხერშა გემიშეჭკირეს, თე მიშაკათაფა ეჭარილი რე ”რიგვედას” ხოლო. thumbnail|265px|[[მოჰენჯო-დაროშ ნანოღუ.]] მაართა ჩინებეფი პრეარიული ცივილიზაციაშ არსებუაშ გეშა XIX ოშწანურას გჷმაბჟინუ ალექსანდრე კანინგემქ. საბოლოოთ თე ცივილიზაციაშ არსებუაქ დედასურჷ 1921-1922 წანეფს ჯონ მარშალიშ ექსპედიციაშით.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინდოეთიშ ისტორია კატეგორია:არქეოლოგიური რკუალეფი კატეგორია:ცივილიზაციეფი
ტოფური
ტოფური თაშნეშე სუმჸუჯა, სუმჸუჯაშ ტყა (Trifolium) — ართწანიან დო ანდაწანიან ჩანარეფიშ გვარი პოპოქიშობურეფიშ ფანიაშე. არძა გვარობა ოდიარე რე. თინეფიშ ფურცელი სუმ ფურცელამა რე (თაურეშე მოურს ჩანარიშ ჯოხო). პეულეფი ჭითა, ჸვინთელი, ჩე ვარ-და ვარდიშფერი რე, აკოკორობილ დუდელეშობურ, ოშა-გოშათ ტიანიშობურ პეულეფო. გჷმნაღელი მორჩილი პოპოქი რე, 1-2, ოშა-გოშათ 3-6 თასით. ჯინჯეფი თარლირეამი რე. თინეფს კაბეტი მუდანობათ ივითარებუ აზოტიშ მიშმაჸონაფალი ბაქტერიეფიშ ხოშქოშეფი, ნამუეფჷთ ადინდარენა დიხას აზოტამი აკნადგუმეფით.
300-შახ გვარობა უმენტაშო ჩანს ევროპაშ, აზიაშ, აფრიკაშ დო ოორუე ამერიკაშ ზჷმიერ დო სუბტროპიკულ რეგიონეფს. საქორთუოს ჩანს 40-შახ გვარობა. ტიფურიშ ანდა გვარობა ორინჯიშ საუჯგუშო ოჩამური რე დო ქიახანი რე კულტურეფშა რე მიშაღალირი. თეჸურეაე ეიიშანალი რე ჭითა ანუ დოლოშ სუმჸუჯა (Trifolium pratense), ნამუშ ჟირი ფორმა რე — საგვიანე ანუ ოორუ3შ ართოცალუ დო საადრიო ანუ ობჟათეშ ჟიროცალუ; ვარდიშფერი ანუ შვედური აუმჸუჯა (Trifolium hybridum) — ოჩამურო გჷმირინუანა შხვა ყუბერამეფკჷმა ართო; ჩე ტოფური (Trifolium repens) — თასჷნა შხვა ტოფურწკჷმა ვარ-და ყუბერამეფწკჷმა ართო. გჷნოდიარაშ უკული ბიწორას ეთმურს.
ვარშავა
thumb|ჯვეში ვარშავა
ვარშავა (პოლ. Warszawa) — პოლონეთიშ ნანანოღა. მახორობა 1.726 581 (2014) კოჩი. ვარშავაშ აგლომერაციაშ მახორობა 2,631,902 კოჩი. ვარშავა ირთუ 18 ადმინისტრაციულ რაიონო. ვარშავა რე პოლონეთიშ კულტურული, ისტორიული, ინდუსტრიული, ეკონომიკური, კომერციული დო ფინანსური ცენტრი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
მაიკლ მედსენი
მაიკლ სორენ მედსენი (Michael Soren Madsen; დ. 25 ეკენია, 1958) — ამერიკალი არტისტი, პოეტი დო ფოტოგრაფი ირანური დო დანიური ფოსვეფით. მეღებული აფუ თარი როლეფი თიჯგურა ფილმეფს, მუჭომეფით რე „ჸალა ჯოღორეფი“, „დონი ბრასკო“ დო „დოჸვილი ბილი“.
ბიოგრაფია
მედსენქ დებადჷ ჩიკაგოს, ილინოისიშ შტატის. დიამუში, ელაინი — ემიშ ჯილდოშ ლაურეატი ოტელევიზიე პროდიუსერი, პოეტი დო დრამატურგი რე, მუამუში, კალვინ მადნესი — მედაჩხირე. დიამუშიქ მიოტუ კორპორაციული ბიზნესი ოჭარალი კარიერაშ გაუჯგუშებელო. მედსენიშ ბები დო ბაბუ მუმაშ განშე დანიარეფი რდეს, დიამუშის ირანული დო ამერიკული ფოსვეფი უღუდჷ. თიში და ვირჯინია მედსენი ხოლო არტისტი რე. თის ხოლო ჸუნს უნჩაში და შერი. თინეფ ოხორანა ვისკონსინს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1958 კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი კინორეჟისორეფი კატეგორია:ამერიკალი პოეტეფი
ბრიზი
thumb|220px|A: ზუღაშ ბრიზი, B: სქირონაშ ბრიზი ბრიზი (ფრანგ. brise – ბინდი) — დღასერული პერიოდულობაშ ბორია, წჷმიქიმინუ ზუღაშ, დიდი ტობას დო წყაროხვილუშ წყარპიჯის წყარიშ დო სქირონაშ ცაგანა გოტიბაფა-გორგილაფაშ შედეგო.
ბრიზი დღა-სერს ჟირშა ითირანს მალობას. დღაშით ზუღაშე გოტიბაფილ წყარპიჯ ჸურე ირქენს - დღაშ ანუ ზუღაშ ბრიზი, სერით - გორგილაფირ წყარპიჯიშე ზუღა ჸურე - სერიშ ვარდა სქირონაშ ბრიზი; დღაშ ბრიზი ძაკო აკოდირთუ მუსხირენ ოშე ოში მეტრაშე 1-2 კმ-შახ სიბსქაშ ჰავაშ ფას. თიში სიჩქარე იშვიათო აძინუ 1-5 მ/წმ.
ბრიზის დიდი შანულობა უღჷ ტაროსიშ დღასერულ თირუეფშო, გჷშაკერძაფილო ტროპიკეფს. მაგ., ბრიზის არსებითი შანულობა უღჷ დღასერული ტაროსიშ ულაშო, გჷშაკერძაფილო ტროპიკეფს, სოდეთ ზუღაშ ბრიზი გიმე გიმუკინანს ჰავაშ ტემპერატურას, უძინანს ჭოროფას. თეწკჷმა ართო დიდი სიმაღალას იფიქსირებუ უკახალე ულა.
დავიდ ჰილბერტი
დავიდ ჰილბერტი (გერმ. David Hilbert; დ. 23 ღურთუთა, 1862, კენიგსბერგი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 14 ფურთუთა, 1943, გეტინგენი, გერმანია) — გერმანალი მათემატიკოსი. გურაფულენდჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1885 წანას, ფერდინანდ ფონ ლინდემანიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის 1886-1895 წანეფს. 1895 წანას ჰილბერტიქ ომუშებუშა გეგნორთჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტიშა. ჸათე პერიოდიშ გეტინგენიშ უნივერსიტეტი რდჷ მათემატიკური რკვიებეფიშ ლიდერი ინსტიტუტი ევროპას დო მოსოფელს. დავიდ ჰილბერტიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია მათემატიკაშ შხვადოშხვა დარგეფიშ ინვარიანტული თეორიაშ, კომუტატური ალგებრაშ, რიცხუეფიშ ალგებრული თეორიაშ, დიფირენციალური განტოლებეფიშ, ინტეგრალური განტოლებეფიშ თეორიაშ, მათემატიკური ფიზიკაშ დო შხვეფიშ გოვითარაფაშა. დავიდ ჰილბერტი რდჷ გეომეტრიაშ დო მათემატიკური ლოგიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. 1900 წანას ჰილბერტიქ პარიზის, მათემატიკოსეფიშ საირქიანო კონგრესის წჷმარინუ მუში შინელი მათემატიკური პრობლემეფი, ნამუეფი ჸათე პერიოდიშო ვარდჷ გინოჭყვადილი. ჸათე პრობლემეფს უკულ გიარსხუ XX ოშწანურაშ მათემატიკური რკვიებეფიშ კურსიქ. ჰილბერტი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1903 წანას მიპალუ ლობაჩევსკიშ პრემია, 1910 წანას ბოიაიშ პრემია დო კოტენიუსიშ მენდალი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. დავიდ ჰილბერტი მერჩქინელი რე XIX დო XX ოშწანურეფიშ ართ-ართ უდიდაშ მათემატიკოსო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი მათემატიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1862 კატეგორია:ნაღურა 1943
ჯვ. წ. 371
ნაღურა
კატეგორია:
14 მელახი
14 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 73-ა დღა (ნარკი წანეფს — 74-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ზუბი (საჯიჯაოშ თემი)
ზუბი — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ხობიშ მუნიციპალიტეტის, საჯიჯაოშ თემს. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ხობწყარიშ მარძგვან წყარპიჯის, ზუღაშ დონეშე 60 მეტრის, ხობიშე მოჩილათირი რე 15 კილომეტრით.
დემოგრაფია
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს 110 ადამიერი ოხორანს.
ჯვ. წ. 372
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 372 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ვატიკანი
ვატიკანი, ოფიციალურო ვატიკანიშ ნოღა-სახენწჷფო (იტალ. Stato della Città del Vaticano) — სუვერენული ნოღა-სახენწჷფო, ნამუთ წჷმარინუანს კიდალეფგოხურგილ ანკლავს რომს, იტალიაშ ნანანოღას. ვატიკანიშ ფართობი რე 44 ჰექტარი (110 აკრი) დო მახორობა 800 კოჩიშე ჭიჭეთ უმოსი რე.
შირვანიშ ერუანული პარკი
შირვანიშ ერუანული პარკი (Şirvan Milli Parkı) — ნაციონალური პარკი აზერბაიჯანს. იდვალუაფუ სალიანიშ დო ნეფთჩალიშ რაიონეფს.
15 მელახი
15 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 74-ა დღა (ნარკი წანეფს — 75-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
შირვანიშ ერუანული პარკი
ნაციონალურ პარკიქ დირსხუ 2003 წანას დო მუში ფართობი 543.735 კმ² რე.
დორსხუაფაშ ღანკი
ნაციონალურ პარკიქ დირსხუ სპარსული გაზელიშ გინასქილიდაფალო დო გამიარაფალო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ერუანული პარკეფი
აჩაკაჩიშ მუნიციპალიტეტი
აჩაკაჩიშ მუნიციპალიტეტი (Achacachi) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ ომასუიოსიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 54 865 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 3 854 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
სოლომონიშ არქიპელაგი
სოლომონიშ არქიპელაგი (Solomon Islands) — კოკეფიშ ბუნა რჩქალი ოკიანეს, კოკი ახალ გვინეაშ ბჟაეიოლშე, მელანეზიაშ აკმადგინალი ნორთი.
კატეგორია:სოლომონიშ კოკეფი კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეა კატეგორია:ოკიანეთიშ კოკეფი კატეგორია:მელანეზია
ევროპა
ევროპაშ ფართობი 10 180 000 კმ2 რე, მახორობა - 742 452 000. ევროპა ფართობიშ მეჯინათ მაჟირა უჭიჭაში კონტინენტი რე (ევროპას ხვალე ავსტრალია უწორუანს), მარა მახორობაშ მუდანობათ ევროპა უწორუანს მუჭოთ ავსტრალიასჷნ, თეშ ობჟათე ამერიკასჷთ, მახორობაშ მეჭედალაშ მეჯინათ, ხვალე აზიას აკმოსქიდუ. ევროპას იდვალუაფუ 50 ქიანა. თაჸურეშე 28 ქიანა რე ევრორსხუშ მაკათური. ევროპას იდვალუაფუ 6 ჯუჯა-სახელმწიფო:
ევროპაშ რეკორდეფი
300px|thumb|ევროპაშ ქიანეფი ევროპაშ უკაბეტაში გვალეფი რე: დო შხვა
ევროპას იდვალუაფუ 4 დიდი ჩქონი: სკანდინავიაშ, იბერიაშ (პირენეშ), აპენინიშ დო ბალკანეთიშ ჩქონეფი. უკაბეტაში კოკი რე - კოკი დიდი ბრიტანეთი.
ჯოხოშ ეტიმოლოგია
ზიტყვა „ევროპა“ ბერძენული მითოლოგიაშე მოურს. თაშ ჯოხოდჷ ფინიკიაშ მაფაშ, აგენორიშ დო ტელეფასაშ ოსურსქუას, ნამუთ ზუღას ბონუაშ ბორჯის ზევსიქ ქოძირჷ დო მეწონჷ. ზევსიქ თე ოსურსქუას ჩე ხოჯიშ სახეთ გეგმაცხადჷ, ქიხვამილუ დო კოკი კრეტაშა მიდეჸონჷ. თაქ თენეფს სუმი სქუაქ ქჷმაძინეს: მინოსი (მუმალს კრეტაშ ლეგენდარული მაფა), რადამანთისი დო სარპედონი. გვალო თე ოსურსქუაშ ჯოხო გიოდვეს ბერძენეფქ კონტინენტის. ეიოშანალი რე, ნამჷ-და ჰომეროსიშო „ევროპა“ კრეტაშ მითიური ოსურმაფა რდჷ დო ვართ გეოგრაფიული ჯოხოდვალა.
გეოგრაფია
ევროპაშ ფართობი დოხოლაფირო 10 მლნ კმ2-იე, თენეფს შქას კოკეფი აკმადგინანა 730 ვითოშ კმ2-ს. ევროპას ელმოლს ალაჸუნს ატლანტიშ დო ოორუეშ ჸინუამი ოკიანეეფი დო თინეფიშ ზუღეფი. ევროპაშ წყარპიჯიშ ღოზი ართობურო აკოწიწონელი რი, ჩქონეფიშ (კოლიშ, სკანდინავიაშ, პირენეშ, აპენინიშ, ბალკანეთიშ) თიაშა მოურს ევროპაშ ფართობიშ 25%. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ვართფერი დიდი ფართობიშე აკმოდირთჷნ, ევროპა ორთაშ შანულამი მუშობურობათ დო ანდანერობათ გიშეგორუაფუ. ანდაფერუანი რე ხვალე ევროპაშ ორთა ვარინ, მახორობაშ ეთნიკური აკოდგინალუა, ომეურნე საქვარუა,მეურნალაშ გოვითარაფაშ ისტორია დო თიში დონე, პოლიტიკური რუკა დო შხვა ხოლო. მოსოფელიშ ეკონომიკურო გოვითარაფილი 31 ქიანაშე 24 ევროპას რე, თინეფს შქას 4 დიდი შქვითიანიშე. ევროპა ოერეფშქაშე ტურიზმიშ თარი რეგიონი რე, თეწკჷმა თირელი ტყარი ორთათ. ევროპა მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ართ-ართი შანულამი ონწე რე. მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ისტორიაშ არძაშე რჩქინელი 100 პიჯიშე, 71 ევროპალი რე. თაჸურეშე გოძუდჷ უჯვეშაში ოვაჭარე შარეფი.
რელიეფი
ოშქაშე სიმაღალა 300 მეტრი რე, მაქსიმალური — 5,642 მეტრი (გვალა იალბუზი). ევროპაშ რელიეფიშ უმენტაში ნორთი რზენეფს უკებჷ, ნამუეფს შქას ეიოშინალი რე — ბჟაეიოლი ევროპაშ ვე, შქაევროპაშ რზენი, შქადუნაიშ, გიმენ დუნაიშ, პარიზიშ ღანჩო), გვალეფს ევროპაშ ტერიტორიაშ 17% უკებჷ. თარი გვალამი მასივეფი რე: ალპეფი, კარპატეფი, პირენეეფი, აპენინეფი, ურალიშ გვალეფი, სკანდინავიაშ გვალეფი, ბალკანეთიშ გვალეფი. მოქიმინჯე ვულკანეფი რე ისლანდიას დო სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზის.
წყაპიჯიშ ზოლი
შხვა კონტინენტეფწკჷმა ელაზჷმაფათ, ევროპას ძალამ აკოწიწონილი წყარპიჯიშ ღოზი უღუ (წყარპიჯიშ ღოზიშ 1 კმ-შა მოურს ტერიტორიაშ 246 კვ კმ). წყარპიჯიშ ღოზიშ ედომუშამი სიგჷრძა დოხოლაფირო 38 000 კმ-იე. მაქსიმალური გოძვენა სქირონაშ დინოხოლენი ნორთეფიშე ზუღაშახ 1600 კილომეტრი რე. ევროპაშ ფართობიშ 25% უკებჷ ჩქონეფს. ბრელი მუდანობათ რე მორზენილი აკუმულაციური დო აბრაზიული წყარპიჯეფი. მაღალი დო აკოწეწილი ტექტონიკური წყარპიჯეფი უღჷნა: კოლიშ ჩქონს, პირენეიშ ჩქონს ოორუე ნორთის, ნორვეგიას, ყირიმს ობჟათე ნორთის, ხორვატიას, საბერძნეთის დო შხვა. წყარპიჯიშ ღოზი დინდარი რე კოკეფით (კრეტა, სარდინია, სიცილია, კორსიკა, ზელანდია, ირლანდია,დიდი ბრიტანეთი დო შხვა), ჩქონეფით (პელოპონესი, ყირიმი, კოლი, აპენინიშ ჩქონი, პირენეიშ ჩქონი, სკანდინავიაშ ჩქონი, ბალკანეთიშ ჩქონი დო შხვა), ჸუჯეფით (ბოტნიაშ ჸუჯი, რიგაშ ჸუჯი, ბისკაიშ ჸუჯი დო შხვა). ევროპას გოძჷ სქირონაშქაშა ტომბათ მიშაჭკირილი ზუღეფი (უჩა ზუღა, სქირონაშქა ზუღა, ბალტიაშ ზუღა დო შხვა). 737x599px|მინიატიურა|ცენტრი|ევროპაშ ფიზიკური რუკა. მინიატიურა|წყარმალუ [[დუნაი]]
დინოხოლენი წყარეფი
ევროპაშ დინოხოლენი წყარეფი ძალამი კაბეტი ონტირუეში რე. ევროპაშ წყარმალუეფიშ უმენტაში ატლანტიშ ოკიანეშ ღანჩოს ორხველჷ, დოსქილადირი - ოორუე ჸინუამი ოკიანეს დო კასპიაშ ზუღას. დიდი წყარმალუეფი ბჟაეიოლი ევროპაშ რზენეფს მეურს. არძა მაძირაფალით მაართა აბანს რე წყარმალუ ვოლგა (სიგჷრძა 3530 კმ, ღანჩოშ ფართობი 1360 ვითოში კვ. კმ, ოშქაშე წანმოწანური წყარიშ ულა 800 მ³/მრ). ბჟაეიოლი ევროპაშ შხვა უკაბეტაში წყარმალუეფიე ურალი, დნეპრი, დონი, პეჩორა, დნესტრი, ოორუეშ დვინა. ბჟადალი ევროპაშ უდიდაში წყარმალუეფიე: დუნაი (სიგჷრძა 2888 კმ (სიგჷრძათ მაჟირა რე ვოლგაშ უკული), ღანჩოშ ფართობი 817 000 კმ²), ვისლა, ოდრა, ელბა, რაინი, ლუარა, რონა, ტახო. ევროპაშ ტერიტორიას ტობეფი ვაწორწოთი რე გორთილი. გჷშაკერზაფილო ანდა ტობა რე რზენეფს დო ნაჸინა გვალეფს. ტობეფიშ უმენტაში იდვალუაფუ ტექტონიკურ რღამილეფს, ნორთი დინოხვილირი რე მორენეფით (ლადოგიშ, ონეგიშ, იმანდრიშ დო შხვა ტობეფი). ევროპაშ უკაბეტაში ტობეფი რე: ლადოგიშ, ონეგიშ, ჩუდიშ, ვენერნი, ბალატონი, ჟენევაშ დო შხვა.
ორთაშობური ზონეფი
არქტიკაშ კოკეფს დო ოორუეშ ჸინუამი ოკიანეშ წყარპიჯეფს იდვალუაფუ არქტიკული ტიოზეფი დო ტუნდრეფი, თიშ ობჟათეშე — ტყატუნდრეფი, ესვარილი დო ფართოფურცელამი ტყალეფი, სტეპეფი, სუბტროპიკული ტყალეფი სქირონაშქაზუღაშპიჯის, ობჟათე-ბჟაეიოლს — ნორთოტიოზეფი.
ორთა
ტერიტორიაშ სიჭიჭარეშ მიუკუჯინალო, ევროპაშ ლანდშაფტეფი შინობურამი მიარეფერობუამობათ იხასიათებუაფუ. სკანდინავიაშ დო პირინეიშ ჩქონეფი, მინიატიურა|მორძგვას|ბიოგეოგრაფიული რეგიონეფიბრიტანეთიშ კოკეფიშ დიდი ნორთი დო კონტინენტიშ ბჟაეიოლი წუმორინელიე ჯვეში გვალეფით. ობჟთეს იფაჩუ ალპური გვგვალეფი. კონტინენტი დიდარიე, მუჭოთ ენერგეტიკული, თეშ ლითონური დო ვალითონური სახეშ სასარგებლო წიაღისეულით. კლიმატიშ გიმოქიმინუას შინობურამიე ატლანტიშ ოკიანეშ გოლინა. ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის იფაჩუ ზომიერი კლიმატი. ბჟადალს უმენტაშო ოკეანური, დო ბჟაეიოლით - კონტინენტური პირობეფიე. ოორუეს კონწარი არქტიკული დო სუბარქტიკული, ობჟათეს - შქასქირონაზუღაური კლიმატიე. ევროპა დიდარიე ჰიდრორესურსეფით. ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის იფაჩუ ტყალეფიშ ზონა, ნამუშჷთ შინობურამი ნორთი ათვისებულიე. ევროპაშ კანკალე რაიონი სერიზოული ეკოლოგიური პრობლემაშ წოხოლე რე.
გეოგრაფიული რეგიონეფი
ტრადიციაშობურო, ევროპას რთუნა 5 რეგიონო:
თე დორთუალა ძალამი პიჯალობურიე, თიშ უმენტაშო, ნამდა თაქ წიმინდე გეოგრაფიულიშ მოხ გოთოლწონაფილიე პოლიტიკური ფაქტორეფი ხოლო. კანკალე ქიანა გორკვეული თოლოზირეშ გეშა შილებე ორხველდას შხვადოშხვა რეგიონს. მაგალითო, სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ არსებობაშ ბორჯის, ევროპაშ დორთუალა ბჟაეიოლო დო ბჟადალო უმოსო პოლიტიკური რდჷ, ვინდარო გეოგრაფიული. ბჟაეიოლ ნორთის ორხველჷდეს თ.გ. „ოკათე დემოკრატიაშ“ ქიანეფი: გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა (გდრ), პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი, ალბანეთი, იუგოსლავია. ასე ევროპაშ გეოგრაფიული ცენტრი უკრაინასიე, გეჸვენჯით ჟიშინელი ქიანეფი ცენტრალურ ევროპას იდვალუაფუნა, დო ბჟაეიოლი ევროპა ახალი ქიანეფით აკიფშჷ. თენეფი რენა: რუსეთი, ბელარუსი, უკრაინა, მოლდოვა, საქორთუო დო ობჟათე კავკაციაშ ქიანეფი.
მახორობა
2003 წანაშ სტატისტიკური მუნაჩამეფით ევროპაშ მახორობა, რუსეთიშ მოხ, 800 მლნ-ს აკმადგინანს. თაქ ოხორანს 6 ნინაშ ფანიაშ 209 ნინაშა მორაგადე კათა. ევროპას დო ევროპალეფს ისტორიულო დო კულტურო უდიდაში გოლინა უღუდეს მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ფორმირაფაშ პროცესის.
პოლიტიკური რუკა
ევროპაშ ტერიტორიას ედომუშამო ვარდა ნორთობურო იდვალუაფუ 49 სუვერენული სახენწჷფო, 2 დუდმართუ ტერიტორია (ფაროშ კოკეფი, ორხველჷ დანიას, ალანდიშ ოკეფი, ორხველჷ ფინეთის) დო 1 კოლონია (გიბრალტარი). თე სახენწჷფოეფიე:
1 გოთანჯუაშ მეჯინათ, ნამუთ კავკაციონს მიორხველუანს ევროპას, თე ქიანეფს ევროპას მიაზრენა.
2 ევროპული თურქეთი აკმადგინანს ტერიტორიას ბოსფორიშ დო დარდანელიშ საროტეფიშ ბჟადალშე დო ოორუეშე.
3 ურალიშ გვალეფიშ ბჟადალშე მადვალუ რუსეთიშ ტერიტორია ევროპას ორხველჷ.
4 ყაზახეთიშ ევროპული ტერიტორია იდვალუაფუ წყარმალუ ურალიშ ბჟადალშე.
როჯერ ებერტი
როჯერ ჯოზეფ ებერტი (დ. 18 მანგი, 1942, ურბანა, ილინოისი – ღ. 4 პირელი, 2013, ჩიკაგო, ილინოისი) ამერიკალი ჟურნალისტი, ავტორი დო კინო–კრიტიკოსი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ავტორეფი კატეგორია:ამერიკალი ჟურნალისტეფი კატეგორია:ამერიკალი კინო–კრიტიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1942 კატეგორია:ნაღურა 2013
კატრინა ლოუ
კატრინა ლოუ (Katrina Law; პენსილვანია) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ნისა ალ გულიშ როლით CW-შ სერიალშე საგანი. ეპიზოდური როლი აღვენუ სერიალს ჭუმანიშ ლეგენდეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
პუნა
პუნა (पुणे პუნე, პუნი ) — ნოღა ინდოეთის, მუმბაიშე ობჟათე-ბჟაეიოლ მალობათ 150 კმ.-ს იდვალუაფუ. ნოღაშ მახორობა დოხოლაფირო აკმადგინანს 3,1 მლნ ადმ. (2011). ინდოეთის მახორობაშ მეჯინათ რანწკით მაჩხორა ნოღა დო მაჰარაშტრაშ შტატის მაჟირა რე.
წანერი (ჯიშთი)
მიოულარი შარა რე ოფუტე ჟაბეშიშე.
პუნა
პუნა იდვალუაფუ დეკანიშ გაბარს წყარმალუ მუტჰაშ მარძგვანი წყარპიჯის. ზურაშ დონეშე ოშქაშე სიმაღალე — 560 მ. . პუნა — პუნაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე.
წანერი (ჯიშთი)
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
პუნა
პუნა — შტატი მაჰარაშტრაშ ართ-ართი კულტურული ცენტრი.
სქოლიო
* კატეგორია:ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
ჯვ. წ. 373
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 373 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ანგარა
ანგარა (რუს. Ангара) — წყარმალუ რუსეთის, ირკუტსკიშ ოლქის დო კრასნოიარსკიშ აკანს. ანგარა გიშმურს ბაიკალიშ ტობაშე დო ინაკათუ წყარმალუ ენისეის. სიგინძა რე 1,849 კმ. ღანჩოშ ფართობი 1,040,000 კვ.კმ. ანგარა გიშმურს ნოღეფს: ირკუტსკის, ანგარსკის, ბრატსკის, უსტ-ილიმსკის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი
პუნა (მიარეშანულამი)
პუნა:
კატეგორია:მიარეშანულამი ტერმინეფი
16 მელახი
16 მელახი (მარტი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 75-ა დღა (ნარკი წანეფს — 76-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ლეხზირი (ჯიშთი)
ლეხზირი — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ ინგირიშ ღანჩოს. სიგინძა რე 12.2 კმ, ფართობი - 33,4 კმ². ჯიშთიშ ნინა გიმუურს 1950 მ-ს. აკმოდირთუ 3 ჯიშთიშე: ოორუე, ბჟაეიოლი დო ბჟადალი. მუნეფიშ აკოკათინიშ აბანშე ჟიდონპიჯი იფორუ მორენული მასალათ. გოვითარაფილი რე ჯიშთური ძაბრეფი, ტაბაკეფი, სოკოეფი, ოქუმეფი. ხვეიანო გიშმურს ნანდღულეფი წყარეფიშ მაფერეფი, ნამუეფით აკმიკათუნა ბჟაეიოლ ჸაშ შქა მუნაკვათას დვალირ ჟირ ტობას. ირდუ ჯიშთეფიშ ბაშილიშ, სვეტღარაშ, მარიანაჟიშ, ლაცხიშ, ჯანთუგანიშ,  ულუყარიშ, ბჟედუხიშ დო დალაყორიშ კართეეფშე გუმნაულა ჯიშთური ნადუეფით დო სვიმონეფით.
ლეხზირიშე გიშმურს წყარმალუ მესტიაჭალა (მულხრაშ მარძგვანი ნადუ).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
ჯვ. წ. 374
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 374 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
კლიმატი
|thumb|right|270px| მოსოფელიშ კლიმატური რუკა კლიმატი ანუ ჰავა — გორკვეულ აკანეფს წანაშე წანაშა გჷმაჟირაფონი ტაროსიშ ტიპი. კლიმატწჷმმაქიმინალ ფაქტორეფი რე: 1) ბჟაშ რადიაცია; 2) ატმოსფეროშ ცირკულაცია; 3) გიმე არსებუან ჟინპიჯიშ ხასიათი (მაართათ სქირონაშ დო წყარიშ სიმანგე)
ბჟაშ სიტიბაშ დო ჭოროფაშ გორთუაშე მოქიმინენს ხოლო კონტინენტეფიშ გოფაჩუა, წყარპიჯიშ ღოზიშ აკოწეწუა, აკანიშ ედომუშამი სიმაღალა, გვალეფიშ დონწყუალა, გვალაშ ფერდეფიშ მიდაღალა, ოკიანური ბუმა.
კლიმატი, მუჭოთ არძა მეტეოელემენტი, ზონალური რე, ზოხ-ზოხო არძა გვერდოსფეროს გიმორთუნა 8 კლიმატურ ორტყაფუს:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კლიმატოლოგია
ესპანეთიშ შილა
thumb|260px|ესპანეთიშ შილაშ სექციეფიშ ზჷმა thumb|260px|ესპანეთიშ ფურინჯეფი ჰეერს ესპანეთიშ შილაშ აკმოქიმინჷნა
ესპანეთიშ სახენწჷფო შილა (Bandera de España) - ესპანეთიშ ომაფეშ ოფიციალური კონსტიტუციური სიმბოლო. აკმოდირთჷ სუმი ჰორიზონტალური ღოზიშე. გიმენი დო ჟილენი ღოზეფი ჭიტა ფერიშ რე, ცენტრალური ღოზი — ჸვინთელი რე. შილაშ კვარჩხან ნორთის იდვალუაფუ ესპანეთიშ სახენწჷფო გერბი.
ესპანეთიშ თეხანური შილა რსებენს 1785 წანაშე, მუჟამსჷთ კარლოს III-ა ბურბონქ უზოჯჷ ესპანეთიშ ოურდუმე ხვამარდეფს გჷმურინუაფდესკო შანეფი, ნამუეფიშ მეშქაშობათ მოხვადუდჷ თინეფიშ გიშართუალა შხვა ქიანეფიშ ხვამარდეფშე. ზუსტას თებორჯშე ჭითა დო ჸვინთელი იკოროცხუ ესპანეთიშ ერუანულ ფერო, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ოფიციალურო მეღებუქ იჸუ ხვალე 1927 წანას. 1931 წანას, ესპანეთიშ ტერიტორიას რესპუბლიკაქ გჷმიცხადჷ, ნამუქჷთ შილა დოთირჷ (ქძ. გიმე 1931 — 1938 წანეფიშ შილა). 1936 წანას, გენერალ ფრანკოშ ოურდუმე გინორთაშ უკული ესპანეთის აკიდგინჷ ჭითა-ჸვინთელი შილა.
შილა გერბიშ თეხანური ვარიანტით ოფიციალურო გჷნირთჷ ესპანეთიშ სიმბოლოთ 1981 წანაშ 19 ქირსეთუთას.
კატეგორია:მოსოფელიშ ქიანეფიშ შილეფი კატეგორია:ესპანეთიშ ერუანული სიმბოლოეფი
ლორენს კრაუსი
thumb|ლორენს მ. კრაუსი
ლორენს მაქსველ კრაუსი (დ. 27 მესი, 1954) — ამერიკალი ფიზიკოსი-თეორიტიკოსი. ჩინებული რე წინგეფით: The Physics of Star Trek დო A Universe from Nothing.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1954
აჩოკალიაშ მუნიციპალიტეტი
აჩოკალიაშ მუნიციპალიტეტი (Achocalla) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ პედრო-დომინგო-მურილიოშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 16 481 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 224 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
კოლუმბიაშ დეპარტამენტეფი
კოლუმბია უნიტარული რესპუბლიკა რე, აკმოდირთუ ეჩდოვითოჟირ დეპარტამენტიშე (departamentos) დო ნანანოღაშ რაიონიშე. ირ დეპარტამენტის მუშ გუბერნატორი (gobernador) დო ასამბლეა (Asamblea Departamental) ჸუნს, ნამუთ საართო კალიშრღვაფათ გიშეგორუაფჷნა ოთხ წანაშ ხანით. გუბერნატორქ გეწ-გეწას ვეშილებე გიშაგორილქ იჸუასჷნ. დეპარტამენტეფი ავტონომიაშ შანულამ ხარისხით რგებულენა.
დეპარტამენტეფი აკმოდირთუ მუნიციპალიტეტეფიშე (municipios).
ნანანოღაშ რაიონს წჷმარინუანს ბოგოტა, ქიანაშ ნანანოღა, ნამუთ ნორთობურო მერსხილი რე ელმოლს მადვალუ კუნდინამარკაშ დეპარტამენტშა.
დეპარტამენტეფიშ ერკებული
მინი|250პქ|კოლუმბიაშ დეპარტამენტეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კოლუმბიაშ დეპარტამენტეფი კატეგორია:კოლუმბიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა