cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
კანა (ჩანარი)
კანა ვარ-და კანნა (Canna) — კანაშობურეფიშ (Cannaceae) მონოტიპური ფანიაშ აკა გვარობაშ ჩანარი, ნამუთ მიშმურს დიხაშუშქურპეულამეფიშ რანწკიშა. ჩანარიშ გვარს დოხოლაფირო 12 გვარობა რე, ნამუთ თარო ჩანს ცენტრალურ დო ობჟათე ამერიკას. ჩანარი ფალუნს ღილე ჩხანა აბანეფს, ლამე დო ჰუმუსით დინდარ დიხეფს, წყარმალუეფიშ დო ღალუპიჯეფს, ზუღაშ რზენეფს დო ლაკადამ ლეხერეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კანაშობურეფი კატეგორია:დეკორატიული ჩანარეფი კატეგორია:ოთახიშ ჩანარეფი კატეგორია:ტროპიკული ჩანარეფი
654
კატეგორია:
655
კატეგორია:
ჩაიოტი
ჩაიოტი, ვარ-და მექსიკური კინტირი (Sechium edule, chayote), — კოპეშიაშობურეფიშ ფანიაშ ოჭკომალო ორგებელი ჩანარი ჩაიოტიშ გვარიშე.
უჯვეშაში კულტურული ჩანარი, ნამუთ დიო ხოლო ჩინებული რდჷ აცტეკეფშო, მაიაშო დო შხვა ინდიურ ტომეფშო. ჩაიოტიშ ოდაბადე რე ცენტრალური ამერიკა, მოჸუნა შხვადოშხვა ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ კლიმატიშ მოღვენ ქიანას. ჩაიოტიშ თარი მემაჭირინაფალი რე კოსტა-რიკაშ რესპუბლიკა, მოჸუნა თაშნეშე თურქეთის დო ოშა-გოშათ საქორთუოს.
სქოლიო
კატეგორია:კოპეშიაშობურეფი კატეგორია:ორტვინობა კატეგორია:ტროპიკული ჩანარეფი
ტყაიაშ წიმინდე გერგიშ ოხვამე
ტყაიაშ წიმინდე გერგიშ ჯოხოდვაალშ ოხვამე — ოხვამე საქორთუოს, ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ტყაიას.
ოხიდაშ ისტორია
ოფუტე ტყაია ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ართ-ართი სქვამი ოფუტე რე, ნამუთ ზუდგიდშე 17 კილომეტრიშ გოძვენას წყარმალუ ინგირწყარიშ კვარჩხანი წყარპიჯის იდვალუაფუ. ოფუტეშ ასეიანი ტერიტორია დადიანეფიშ მართუალობაშ ბორჯის, ედომუშამო ტყათ ჸოფე ფორილი დო თარეფიშ საჸოროფო ომაჯინე აბანს წჷმარინუანდჷ. მითმიოწურუანა ოფუტეშ ჯოხოდვალათ თაჸურეშე მოურსია — „ტყაია“ მარგალურო ტყალამ აბანს შანენს. უკული დადიანეფს თე აბანეფი ჩიქოვანეფშო დუჩინჷნა, ნამუეფიშ გამნარყეფი ამდღა ხოლო ოხორანა ოფუტეს.
ულირი ოშწანურაშ მაართა წანეფს, ოფუტეშ მახორუ სიმონ ბეჟანაშ სქი ჩიქოვანქ, ნამუსჷთ გამნარყიქ ვემიაჩჷნ, დორხველი ოხორუე მამულონი გეგნუხვამუ არხო მოჯგირეს — ბარდღა კადირბაშ აქი ჩიქოვანს, ნამუსჷთ სამსონიშ დჷნაჩინაშ მეჯინათ ნაჩუქერი აბანს აკუგაფუდუკო ოკო წიმინდე გერგიშ ჯოხოდვალაშ ოხვამე. ბარდღა ჩიქოვანს მონდომება ვადურკებჷ დო 1910-1912 წანეფს აკაგჷ ოხვამე. კიდალეფიშ აკაგაფალო ანგურეფი კინე თექ, აბანს გეგშაჭჷ, თანაქიშ ორთვალი (ოხვამერი მარანში) სტამბოლიშე მიღეს. ოხვამექ აკიგჷ 1910–1912, სოდე დჷნაჩინაშ მეჯინათ, სიმონ ჩიქოვანი დო თიში ჩილი ოხვამეს დასაფულეს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოხიდეეფი კატეგორია:ზუგდიდიშ დო ცეშიშ ეპარქია კატეგორია:წიმინდე გერგიშ ჯოხოდვალაშ ოხვამეეფი
ჯონ რომიტა უნჩაში
ჯონ რომიტა უნჩაში (ჩინებული მუჭოთ ჯონ რომიტა) (დ. 24 ღურთუთა, 1930) რე იტალიელ-ამერიკალი კომიქსეფიშ წინგეფიშ ხანტუ. ჩინებულქ იჸუ Marvel Comics-ის ბორბოლია კოჩის მუშობათ. 2002-წანაშე ოკათ Comic Book Hall of Fame-ის. ჯონ რომიტა უნჩაში ხოლო რე ჯონ რომიტა უკლაშიშ მუმა.
მარველი
კატეგორია:დუნაბადი 1930 კატეგორია:ამერიკალი ხანტუეფი
656
კატეგორია:
ჯალპაიგური
ჯალპაიგური (Jalpaiguri) — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. ჯალპაიგურიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
657
კატეგორია:
ინსულტი
ინსულტი — დუდიშ ტვინს ზისხირიშ მიმოულაშ მოლასუა. ინსულტიშ ჟირი თარი ტიპი რსებენს: იშემიური, ანუ ტვინიშ ინფაქტი, დო ჰემორაგიული, ანუ ზისხირინოწჷმა დუდიშ ტვინშა.
ინსულტით უმოს შხირას ილახებჷნა ქომოლკოჩეფი, ვინდარო ოსურეფი.
ინსულტიშ ბორჯის მუთმოხვადუ ტვინიშ ნორთიშ ნეკროზი (ღურა). ლახარაშ გჷმმაჭანალი ბაძაძეფიშ უმკუჯინალო, ნება დიდი ვარენ-და, ორგანიზმიშ კომპენსატორული მორინაშ ჭყოლოფუათ ფუნქციეფი მუსხირენ დღაშა ვარდა მარაშა კინ აკიდგინუ. მარა, ფართობი ფართო დო ნება ტვინიშ შანულამ ნორთის ქახუდა, ივითარებუ პათოლოგიური დორცუაფეფი.
იშემიური ინსულტი მაგისტრალური ზისხირჯერღვიშ ათეროსკლეროზული ნებაშ ბორჯის მუთმოხვადუ. ათეროსკლეროზული ფოლაქი თრომბიშ სახეთ ზისხირჯერღვის ოსინთაფეშ შხვადოშხვა ხარისხით რანგუას იჭანუანს დო ტვინიშ ზისხირხაზირებას არცუენს. თიში შედეგი — ტვინიშ ნორშვიშ ნამდგაინ ნორთიშ იშემია (ჟანგბადიშ შქირენა) დო ღურა რე.
ჰემორაგიული ინსულტი წჷმარინუანს ტვინს გოვითარაფილ ზისხირინოწჷმას. თინა უმენტაშო ივითარებუ არტერიული წნევაშ მოძინაშ ბორჯის. მაღალი წნევაშ ფონს ტვინიშ ნამგდაინ ზისირჯერღვიშ კიდალა იშებუ დო მუთმოხვადუ ზისხირიშ ინოწჷმა ტვინიშ ნიფთიარობაშა. თეს ტვინიშ ომანგე განობაშო დჷმახასიათაფალი კლინიკური შანეფიშ გორჩქინა მაჸუნუ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ინსულტი
658
კატეგორია:
დებენეცი
დებენეცი — ოფუტე სლოვენიას, მირნაშ მუნიციპალიტეტის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მირნაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
659
კატეგორია:
660
კატეგორია:
661
კატეგორია:
თორი (ფილმი)
თორი (Thor) — კენეთ ბრანაშ ფანტასტიკური ჟანრიშ ფილმი, ნამუსით ოსხირო ათუძ მარველის კომიქსეფიშ პერსონაჟი თორი. თარ როლეფს არსულენა კრის ჰემსვორთი, ტომ ჰაიდელსტონი დო ნატალი პორტმანი. ფილმიშ პრემიერაქ იჸუ 2011 წანაშ 6 მესის (ააშ).
ღოლამა
2007 წანაშ მარაშინათუთაშ დაჭყაფურს Marvel Comics-ქ მარკ პროტოსევიჩიშ სცენარიშ გინაღალარო დანტკიცჷ რეჟისორი მეთიუ ვონი. მაართა სცენარი გოთოლწონელ რდჷ $300 მილიონიანი ბიუჯეტიშო, მორო უკულ ვონქ თინა დოთირუ დო დიჸნჷ $150 მილიონშახ. 2008 წანაშ მესის მარველქ გაცხადჷ, ნამდა ფილმიშ პრემიერა მინწყუაფუდჷ 2011 წანაშ 4 მანგის, მორო მალას ვონი მონწყეს პროექტიშე.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი კატეგორია:2011 წანაშ ფილმეფი კატეგორია:Marvel-იშ კინოოქიანუშ ფილმეფი
აცტეკური კალენდარი
აცტეკური კალენდარი თაშნეშე აცტეკეფიშ კალენდარი — ბორჯიშ გოზჷმუაშ სისტემა, გჷმირინუაფუდეს მესოამერიკულ კათეფი. მაართაშე თე სისტემა უღუდეს ოლმეკეფს, დოხოლაფირო, 3500 წანაშ კინოხ, მუშ შედეგო თიქ გიფაჩჷ ცენტრალური მექსიკაშ კულტურეფს დო კათეფს შქას, თინეფს შქას: მაიას, საპოტეკეფს დო აცტეკეფს.
კალენდარი აკმოდირთუდჷ ჟირი პარალელური ციკლიშე: საარო 365-დღალამი ჰიუპოუალი (xiuhpohualli, მუთ შანენს „წანეფიშ კოროცხუას“, ომანგჷ მაიაშ კალენდარ ხააბის) დო რიტუალური 260-დღალამი ტონალპოუალი (tonalpohualli, მუთ შანენს „დღალეფიშ კოროცხუას“ ვარდა „ბედჭარაშ კოროცხუას“, ომანგუ მაიაშ კალენდარ ცოლკინუს). ჰიუპოუალი დო ტონალპოუალი ართიანს უხვადუდეს ირ 52 წანმოწანაშე ართშა დო აკმოქიმინუნდჷ თ.გ. „ოშწანურას“, ნამუსჷთ „ახალი დაჩხირი“ ჯოხოდჷ. აცტეკეფს წანდეს, ნამჷ-და ირ 52-წანიანი ციკლიშ დალიას, ორენს ოშქურანობა ომურქუდჷ, თეშ გეშა ახალი ციკლიშ დოჭყაფას დიდი დღახუეფით დჷთმოხვადუდეს. ოში „ოშწანურა“ აკმადგინანდჷ 5200-წანიან ერას, ნამუსჷთ ჯოხოდჷ „ბჟა“. თე სისტემეფიშ მეჯინათ, ასე ჩქი ბცხოვრენთ მახუთა ერას, „ოთხ დიხაშნწალუას“, ნამუშ "ბჟა" რე ღორონთი ტონატიუ.
აცტეკეფს მიოჩქჷდეს, ნამჷ-და ჟირხოლო კალენდარს ღორონთიერი გოჭყაფა უღუდჷ: მაართას მითმურსხუანდეს კეცალკოატლის, მაჟირას — ოჰომოკოს დო სიპაკტონალს, ასტროლოგიაშ დო კალენდარეფიშ ღორონთეფწკჷმა.
კალენდრული წანმოწანა იჭყაფუდჷ ბჟაეიოლურ ჰორიზონტის პლეადეფიშ გჷმორჩქინაწკჷმა ართო.
thumb|right|[[ბჟაშ ქუაშ რეპლიკა,თაშნეშე ჩილათერო უჯოხონა „აცტეკეფიშ კალენდარი“.]]
საერო კალენდარი
საერო კალენდარიშ ოსხირო ეჭოფილი რდჷ ბჟაშ წანმოწანა. თე კალენადრიშ მეშქაშობათ აცტეკეფი გებულენდეს თარიღეფს დო თი რიტუალეფიშ დო ცერემონიეფიშ ხანგჷნძობას, ნამუთ ოფუტეშ მეურნობაწკჷმა რდჷ მერსხილი. კალენდარი აკმოდირთუდჷ 18 თუთაშე, ირს 20 დღათ. ხუთი დღა აკმადგინანდჷ ართ მარას. წანმოწანა ასტრონომიულიშ ომანგე ქოჸოფედჷკონ, წანაშ ბოლოს უძინანდეს ნემონტემეფს — 5 ცაიორ დღას.
ჰიუპოუალიშ წანა ეთმეჭოფუნდჷ ართ-ართ ჯოხოდვალაშ თი 52 კომბინაციაშე, ნამუთ აკმოდირთუდჷ 1-შე 13 რიცხუეფიშ დო ტონალპოუალიშ ოთხი სიმბოლოშე (ქოძირით გიმე): კალი (ჸუდე), ტოჩტლი (ყურდგელი), აკატლი (ლარჭემი), ტეკპატლი (კაჟი). სამნაგათ, ერნან კორტესიქ აუხვადჷ მონტესუმა II-ს 1-ა ლარჭემიშ მა-8 ბორიაშ წანას (ანუ 1519 წანაშ 8 გერგობათუთას).
წიმინდე კალენდარი
საერო კალენდარიშ მოხ, აცტეკეფი გჷმირინუანდეს წიმინდე კალენდარ ტონალპოუალის ხოლო. თე წიმინდე კალენდარქ დინიჭარჷ „დღალეფიშ წინგშა“, ტონალამატლის, ნამუთ წჷმარინუანდჷ მესოემარიკულ კოდექსის ტყებიშ ვარდა ქერქიშ ქარღადის, ნამუშ ოსხირს პაპა „ტონალპოუკე“ ადგინენდჷ ჰოროსკოპის დო კოროცხუნდჷ ჯგირმაკორინე დო გლახამაკორინე დღალეფს.
ირ დღას იშანუანდჷ რიცხუეფიშ კომბინაცია 1-შე 13-შახ დო დღალეფიშ 20 შანშე ართ-ართი, თეშნერო ირ დღას მუში უნიკალური ეშანუა უღუდჷ. გვალო თეჯგურა 260 კომბინაცია არსებენს, მუთ საბოლოოთ 260-დღალამი წიმინდე წარმოწანას ირზენს. ახალი დღაშ დოჭყაფაშე თარიღის აძინუდჷ ართამი და ახალი შანი. თეშნერო, მაართა მარა იჭყაფუდჷ დღა 1-ა ნიანგის, უკული გეჸუნდჷ მა-2 ბორია, მა-3 ჸუდე, მა-4 ხვილარი დო თაშ უკული დღა მა-13 ლარჭემშახ. თეშ უკული რიცხუეფი იმაჟირებუდჷ, შანეფი რანწკიშ მეჯინათ ინწკარუდჷ: მაჟრა მარა იჭყაფუდჷ 1-ა იაგუარს დო ითებუდჷ მა-13 ქალას დო თ.უ. ხვალე 260 დღაშ უკული (13×20) არძა რიცხუ დო სიმბოლო უხვადუდჷ დო იმაჟირებუდჷ კომბინაცია 1-ა ნიანგი.
კოროცხუნდეს, ნამჷ-და ირ სიმბოლოს მართჷნდჷ ღორონთი ვარდა ოსურღორონთი, პარალელურო თინეფი მერსხილი რდეს ჰორიზონტიშ კუნთხუეფწკჷმა (სათიშ ისინდიშ სააწმარენჯით, ბჟეიოლიშ კუნთხუშე, სოიშე ბჟა ეშმურსჷნ). 13-დღალამ ბუნას ჯოხოდჷ ტრესენა (trecena, trece — ვითოსუმი). ირ თეჯგურა ბუნას მუში მაფორალი ჸუნდუ ღორონთიერეფშე.
დღალეფიშ ჯოხოეფი
დღალეფიშ ჯოხოეფი (სათიშ ისინდიშ სააწმარენჯოთ): thumb|right|330px|[[ტონალპოუალი]]
დღალეფიშ შანეფი
ბორიაშ დო ჭვემაშ შანეფი ომანგჷ ბორიაშ ღორონთი ეჰეკატლიშ დო ჭვემაშ ღორონთი ტლალოკიშ გჷმოხანტუალეფს.
ტრესენეფი
ირ ტრესენას 260-დღალამი ციკლიშე ომანგუ მუში ღორონთიერობა:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აცტეკეფი კატეგორია:აცტეკეფიშ მითოლოგია კატეგორია:კალენდარი კატეგორია:კოლუმბიშახიანი კულტურეფი კატეგორია:აცტეკეფიშ კალენდარი
ბად-აიბლინგი
ნოღა ჟილენი ბავარიაშ ადმინისტრაციულ ოლქის დოჸუნს. როზენჰაიმიშ რაიონიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს. ნოღაშ მახორობა - 17.983 ადამიერი (2014 წანაშ 31 ქირსეთუთა). ნოღაშ ფართობი - 41,55 კმ². ნოღაშ ოფიციალური კოდი — 09 1 87 117.
ნოღა დორთილი რე 29 ონოღე რაიონო.
ისტორია
2016 წანაშ 9 ფურთუთას ნოღას მოხვალამირჷ ორკინაშშარე კატასტროფას ადამიერეფიშ ეჭყვიდუაქ მაჸუნ.
სქოლიო
კატეგორია:ბავარიაშ ნოღეფი კატეგორია:გერმანიაშ ნოღეფი
ლეონ ფუკო
ჟან ბერნარ ლეონ ფუკო (ფრანგ. Jean Bernard Léon Foucault; დ. 18 ეკენია, 1818, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 11 ფურთუთა, 1868, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი. ქანქარაშ ("ფუკოშ ქანქარა") გჷმორინაფათ აკეთჷ დიხაუჩაშ როტაციაშ დემონსტრაცია, ზიმუ სინთეშ სიჩქარე, მიოგორუ ინდუქციური ელექტრული დენეფიშ ართ-ართი ფორმას, ნამუსჷთ ფუკოშ დენს უძახჷნა, მიშეღჷ ტერმინი გიროსკიპი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
შუმერული კალენდარი
შუმერული კალენდარი — შუმერეფიშ კალენდარი.
ეგვიპტეს დო შუმერს ჯვ. წ lV ვითოშწანურას უკვე რსებენდჷ კალენდარული სისტემეფი. შუმერეფქ lV ვითოშწანურას თუთაშ კალენდარი გაჭყეს, ნამუშათ ამშვი 29 დღარი დო ამშვი 30 დღარი თუთა მიშმეშჷ, ანუ წანმოწანას 354 დღა გიშმეშჷ. ვართ ართი თე კალენდარი ზუსტი ვა რდჷ. შუმერული კალენდარი 365 დღაშ მანგიორო თიშა 354 დღა რდჷ ე.ი. 11 დღათ მერკე. თეჯგურა კალენდარი ობაღინეთ ვახემანწყუე რდჷ თი კათეფშო, ნამუეფიშ თარი საქვარს ოფუტეშ მეურნობაშ წჷმარინუანდჷნ. თუთაშ კალენდარს სეზონეფი ბრანძილი რდჷ. სამანაგათ, წანმოწანას 1 ღურთუთას იჭყაფუდჷ, 354 დღაშ უკული თინა, ასეიანი კალენდარიშ მეჯინათ 20 ქირსეთუთას ითებუდჷ. ორთაშობურ წანმოწანაწკჷმა ელაზჷმაფათ, ჩილათა 11 დღა სქიდუდჷ. 3 წანმოწანას გინორთის ართ თუთაშე უმოსის მიბღენდით, 6 წანმოწანას - 2 თუთაშე უმოსის დო თ.უ. თეშნერო, ზარხული შილებედჷ ჯანკალეშა ღურთუთას დოჭყაფედკონ, მინშა - გჷმათუთას. ორთაშობურ წანმოწანას დო თუთაშ კალენდარიშ შქას რსებული გინორთიშ ეშახინტკალო მუსხირენ წანმოწანაშა ართშა კალენდარს 13 თუთას უძინანდეს. თეჯგურა კალენდარს თუთა-ბჟაშ კალენდარი ჯოხოდჷ.
კატეგორია:კალენდარეფი კატეგორია:შუმერი კატეგორია:ჯვეში მესოპოტამიაშ მენცარობა
კუჩ-ბიჰარი
კუჩ-ბიჰარი (Cooch Behar) — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. კუჩ-ბიჰარიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
662
კატეგორია:
იპოლიტ ფიზო
არმან იპოლიტ ლუი ფიზო (ფრანგ. Armand Hippolyte Louis Fizeau; დ. 23 ეკენია, 1819, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 18 ეკენია, 1896, ვანტეი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი.
გელათიშ მონასტერი
გელათიშ მონასტერი — ქორთული ხუროეფიშმონძღვარული ანსამბლი, შქა ოშწანურეფიშ საქორთუოშ უშანულამაში ცენტრი. მონასტერი გედგჷ ქუთეშიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე 11 კმ-ს, წყარმალუ წყალწითელაშ ლეხერს. დირსხუ 1106 წანას, დავით აღმაშენებელიშ დუდალათ. მონასტერი ეშაკებული რე გოლუანით. ანსამბლშა შხვადოშხვა ბორჯიშიანი (თარო XII-XIII ოო.) დგჷმილეფი მიშმურს. მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. 2010-2017 წანეფს, ობიექტი ოფარსაკეშ გიმე მარენჯი ობიექტეფიშ ერკებულშა მიშმეშჷ, 2017 წანაშ 10 კვირკვეს თე ერკებულშე გეგშეღეს.
იპოლიტ ფიზო
ფიზო გურაფულენდჷ პარიზიშ სტანისლასიშ კოლეჯის. დუდშე ფიზო ირკვიენდჷ ფოტოგრაფიულ პროცესეფს. უკულიან პერიოდის ფრანსუა არაგოშ დო ლეონ ფუკოშ ინიციატივათ, დეინტერესჷ სინთეშ დო სიტიბაშ ინტერფერენციათ. 1848 წანას ფიზოქ ივარაუდჷ ელექტრომაგნიტური რეღმეფიშ ჭითა ზარუეფიშ (ინგლ. Redshift) არსებობა.
გელათიშ მონასტერი
სქოლიო
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საქორთუოს კატეგორია:საქორთუოშ ხურეთმონძღვარუაშ ობიექტეფი კატეგორია:ერუანული შანულობაშ კატეგორიაშ კულტურაშ უყარუ ობიექტეფი კატეგორია:ტყიბულიშ მუნიციპალიტეტიშ ოხიდეფი
იპოლიტ ფიზო
1849 წანას ფიზოქ ექსპერიმენტეფიშ გჷმორინაფათ ზიმუ სინთეშ სიჩქარე, 5%-იანი სიზუსტათ. ექსპერიმენტეფიშ რეზულტატით სინთეშ სიჩქარე რდჷ 313,274,304 მ/მქ (თეხანო მეღებული რე 299,792,458 მ/მქ).
მანიოკი
ოჭკომალი მანიოკი, კასსავა (Mánihot esculénta) — ოჭკომალი ბოქვენგჷმნაღელამი ტროპიკული ჩანარი, ბჟალამიაშობურეფიშ ფანიაშ  მანიოკიშ გვარიშე. მანიოკიშ ოდაბადე რე ობჟათე ამერიკა, ასეშო დიხაუჩაშ მოხუჯური კლიმატიშ ანდა ტეოპიკულ რაიონს მოყუნა.
იპოლიტ ფიზო
1850 წანას ფიზოქ, მუში შინელი ექსპერიმენტით ზიმუ სინთეშ სიჩქარე წყარს.
თაშნეშე, ფიზოქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია დოპლერიშ ეფექტიშ ნტკიცებაშა.
მანიოკი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტროპიკული ჩანარეფი
ბენგალური კალენდარი
ბენგალური კალენდარი (বঙ্গাব্দ) — ბჟაშ კალენდარი, ნამუთ გჷმირინუაფუ ბანგლადეშის დო ინდოეთიშ კანკალე ბჟაეიოლ შტატის (ბჟადალი ბენგალი, ასამი, ტრიპურა).
იპოლიტ ფიზო
იპოლიტ ფიზოქ 1866 წანას მიპალუ რუმფორდიშ მენდალი. რდჷ საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ფიზო ართი-ართი რე 72 მენცარიშე, ნამუშ ჯოხოთ მიკოჭარილი რე ეიფელიშ ჸორშიშ ფასადის.
663
კატეგორია:
იპოლიტ ფიზო
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
ბენგალური კალენდარი
კატეგორია:კალენდარეფი კატეგორია:ბანგლადეში
მანანა შალიკაშვილი
მანანა შალიკაშვილი (დ. 5 კვირკვე, 1959, ოფუტე წილკანი, საქორთუოშ სსრ) — ქორთუ ჭარუ, პოეტი დო კომპოზიტორი.
ბიოგრაფია
დებადჷ მიხეილ შალიკაშვილიშ ფანიას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1959 კატეგორია:დუნაბადი 5 კვრიკვე კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
შანგიტახა
სქოლიო
კატეგორია:დუდიშ ჭუეფი კატეგორია:შანგიტახა
664
კატეგორია:
ბაბილონური კალენდარი
ბაბიონური კალენდარი — თუთა-ბჟაშ კალენდარიშ ნერგვარობა, ნამუთ გჷმირინუაფუდჷ ჯვეშ ბაბილონს. კალენდარიშ სტრუქტურა, შილებე, შუმერულ თუთა-ბჟაშ კალენდარშე რდას გჷნოღალირინ.
კატეგორია:კალენდარეფი კატეგორია:ბაბილონი
კალენდარი ბაჰაი
სქოლიო
კატეგორია:კალენდარეფი კატეგორია:ბაჰაი
ტამლუკი
ტამლუკი (Tamluk) — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. ბჟაეიოლი მიდნაპურიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ბჟაეიოლი გატეფი
ბჟაეიოლი გატეფი (पूर्वी घाट) — გვალეფიშ სიტემა დეკანიშ გაბარიშ ბჟაეიოლშე, ნამუთ გჷნოზინდილი რე ინდოეთიშ ბენგალიშ ჸუჯიშ წყარპიჯიშ მანგას.
უბადობა
thumb|280px|[[იუდაიზმი|იუდეურ-ქირსიანულ ტრადაიციას სატანა უბადობაშ ამნახანტი რე უილიამ ბლეიკიშ სურათი]] უბადობა — ჯგირობუაშ აწმარენჯი, მორალური ჩინებურობაშ ნორმატიულ-ფასებუაფონი კატეგორია, გაგება „ჯგირობუაშ“ აწმარენჯი რე, საართოთ შანენს ადამიერეფიშ მოტივირაფილ დო ოქიმინჯე ნორმატიულ-გლახა დო სავაიო საქმეეფს. გჷმირინუაფუ ზარალიშ, გავალიშ, ტანჯებაშ ოხასიათაფალო, გაგებელო დო ოფასებელო. .
ბჟაეიოლი გატეფი
ბჟაეიოლი გატეფი მუსხირენი ოშქაშე დო მორჩილი სიმაღალაშ ქჷნდჷრეფით რე გორთილი (ნალამალა, ველიკონდა, პალკონდა, შევაროი) ნამუეფიშ სიმაღალა 1680 მეტრშახ რე, მუშჸურე გორთილი რენა შხუ წყარმალუეფით. ბჟაეიოლი კართეეფი, ნამუშ ოსხირს იდვალუაფუ ბენგალიშ ჸუჯი, უმოს ქვერსემი რე, ვინდარო ბჟადალ კართეეფი.
უბადობა
სქოლიო
კატეგორია:ეთიკაშ ჩინებეფი კატეგორია:რელიგიური ეთიკა
ბჟაეიოლი გატეფი
გვალეფი მუსონური ტყალეფით რე ფორილი. გვალეფიშ კართეეფს თაშნეშე ჩაიშ დო ყავაშ პლანტაციეფი ჩანს.
ბჟაეიოლი გატეფი ბჟადალს ნილგირიშ გვალეფიშ ობჟათე რაიონს მითმიარსხუ.
ლადინეფი
მინი|270პქ|ლადინეფიშ ართ-ართი ხორუა ლადინეფი (Ladiner; ladini) — რეტორომანალეფიშ ბუნაშა მიშმალი კათა. ოხორანა ბჟაეიოლ შვეიცარიას დო იტალიაშ ტიროლიშ რეგიონს. ართამი მუდანობა დოხოლაფირო 30-35 ვთშ. ადამიერი. რაგადანა რეტორომანული ნინაშ დიალექტიშა, შვეიცარიას გიმირინუანა გერმანულ ნინასით, იტალიას იტალიურს დო გერმანულს. მორწუმე ლადინეფი პროტესტანტეფი დო კათოლიკეეფი რენა.
გოჭყაფათ ჯვეშ რეტეფს ორხველუნა, ნამუეფქით ახალი წანეფიშეჭარუაშ პირველ ოშწანურეფს რომანიზაცია გინიცადეს. გოვითარაფილი რე მეჩხოლარობა დო დიხაშხანდა.
ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიაშ ეთნიკური ბუნეფი კატეგორია:შვეიცარიაშ ეთნიკური ბუნეფი
665
კატეგორია:
666
კატეგორია:
ეკონომიკა
რესურსეფი ინტერნეტის
*
მაიკლ კლარკ დუნკანი
მაიკლ კლარკ დუნკანი (Michael Clarke Duncan; დ. 10 ქირსეთუთა, 1957 — ღ. 3 ეკენია, 2012) — ამერიკალი არტისტი. გიშაკერძაფილო ჩინებული რდჷ ჯონ კოფიშ როლით ფილმის „წვანე მილი“, ნამუშოთ ნომინირაფილი რდჷ ორქოშ გლობუსის დო ოსკარს საუჯგუშო არტისტი მაჟორახარისამი როლს.
ოარტისტე კარიერა
1997 წანას მაიკლ კლარკ დუნკანქ ილაჸაფჷ შხუბიუჯეტიან ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრიშ ფილმის, — „არმაგედონი“, — ნამუსით ხოლო ოკათუდეს ჩინებული ჰოლივუდარი არტისტი, ბრიუს უილისი, ლივ ტაილერი ბენ ეფლეკი დო შხვეფი.
გვიანო, ბრიუს უილისიქ დუნკანს რეკომენდაცია მეჩჷ რეჟისორ ფრენკ დარაბონტწკჷმა, ნამუთ იჭყანდჷ ამერიკალი ჭარუშ, სტივენ კინგიშ, მოთხობელობაშ, „წვანე მილიშ“ კინო-ადაპტაციას მუშობას. ფილმის, ნამუთ 1999 წანას გიშართჷ, თარი როლს ტომ ჰენქსი არსულენს.
ღურა
2012 წანაშ 13 მანგის დუნკანს გურიშ მენტალა უღუდჷ. არტისტიქ ინფარქტი გინიღჷ. მაიკლ კლარკ დუნკანქ 2012 წანაშ 3 ეკენიას ღურჷ ლოს-ანჯელესიშ ართ-ართ ოსქილადეს, 54 წანაშ ასაკის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1957 კატეგორია:ნაღურა 2012
667
კატეგორია:
ჯოან ვუდუორდი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1930 კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი
შავშეთი (ნოღა)
შავშეთი (Şavşat, შავშათ) — ნოღა თურქეთიშ რესპუბლიკას, ართვინიშ პროვინციას, კინ თე ჯოხოდვალაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ჯოხოდვალა „შავშეთ“ მითმიარსხუ ისტორიულ ქორთულ რეგიონს, შავშეთის, მარა თე აბანს ქორთული ნოღა თე ჯოხოდვალათ (შავშეთი) დღას ვაჸოფე. შავშეთიშ მახორობა 2012 წანაშ ეჭარუათ 6 753 ვითოშ ადამიერს აკმადგინანდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი
668
კატეგორია:
ბიზანტიური კალენდარი
ბიზანტიური კალენდარი ოფიციალურო მიშაღალირი რდჷ იმპერატორი ბასილი II-შით 988 წანას დო გჷმირინუაფუდჷ იმპერიაშ დონთხაფაშახ, 1453 წანაშახ. თინა უხვადუდჷ იულიანურ კალენდარს, გიშეკერზუაფუდჷ ხვალე თუთეფიშ ჯოხოეფით, ნამუთ გჷნოთანგილი რდჷ ლათინურშე ბერძენულ ნინაშა. წანმოწანაშ მაართა დღათ იკოროცხუდჷ 1 ეკენია.
* კატეგორია:კალენდარეფი
ჯეფრი ჩოსერი
ჯეფრი ჩოსერი (დ. დოხოლ. 1343 — ღ. დოხოლ. 1400) — ინგლისარი პროზაიკოსი, პოეტი, ფილოსოფოსი, ბიუროკრატი, გჷმორჩქინელი დო დიპლომატი. თიქ მუსხირენ ხანტურული ნაწარმეფი აკოქიმინუ, მარა არძაშე უმოსო ჩინებული რე პოემათ „კენტერბერიული თხობელუეფი“.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 1343 კატეგორია:ნაღურა 1400 კატეგორია:ინგლისარი პოეტეფი
მიდინიპური
მიდინიპური (Medinipur) — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. ბჟადალი მიდნაპურიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
Profusion
Profusion — იტალიური პროგრესული როკ-ბუნა სიენაშე, დორსხუაფილი 2002 წანას. ბუნაშ მუსიკა ლეიბლ Progressive Promotion Records-იშ მოხვარათ იფაჩუ.
ბუნაშ დორსხუაფა დო დემო-ალბომი (2001-2002)
2001 წანას ერჩქინათ ქორთუქ ვლადიმერ სიჭინავაქ (გიოშქუმალარი მიოგამალეფი), ჯონათან კარადონაქ (კლავიშეფი) დო მარკო პიერიქ (ბასი) დარსხის Mardi Gras Experience. ტრიო 90-იანეფიშ ამერიკული პროგრესიული როკიშ ჟიმოქიმინჯალაშ თუდო რდჷ. 1 წანაშ უკული ბუნაქ ჯოხო დითირუ დო გინირთჷ Profusion-ო. მალას, ბუნას შხვა მაკათურეფქით გიაძინეს: გიტარისტი ალბერტო რიჯი დო ვოკალისტი ალესანდრო ბუცო. 2002 წანაშ დამორჩილს Profusion-ქ დემო ალბომშე Una Sera A Samperbuio დიჭყჷ მუშობა, ნამუში ინოჭარუაქჷთ თი წანაშ ქირსეთუთას მისურჷ.
ოკონცერტე მოღალობაშ დაჭყაფური დო One Piece Puzzle (2003—2006)
დემო-ინნაჭარაშ თებაშე ხათეშე, ბუნაქ ახალი მოღეშ აკოქიმინუა დიჭყჷ, ნამუთი წოხოლენი ალბომიშე გინორთათ, იში გინაწონს რთული მუსიკალური კომპოზიციეფიშე აკმოდირთუდჷ. ათე ბორჯიშო Profusion კონცერტეფს ონწყუნდჷ დო ჯოხონობა მიპალუ Val D’Elsa-ს, სოდეთ ამდღარშა მეჸუნს მოღალობას. 2003 წანას ბუნაშ აკოდგინალუას ფაბიანო ბიაჯინიქ (ფლეიტა) გიაძინჷ დო ბუნაშ სიმურობაქ 70-იანი წანეფიშ პროგრესიული როკიშჸურე გევითარჷ. 2004 წანას ბუნაქ მაართა მოთებული ალბომიშ ინოჭარუა დიჭყჷ. ალბომიშ ინოჭარუაქ რთულქ იჸუ დო ბრელი ხანი მიკორინუ, თიშენ ნამდა მიარე პრობლემა ოხოლუდჷ, ათეშენ, One Piece Puzzle-იქ ხვალე 2006 წანას მიხუჯინუ.
ბუნაშ მაკათურეფიშ თირუა დო ოკონცერტე მოღალობაშ გაგინძორება (2007-2010)
გინძეხანიში ინნაჭარათ გიშაჭანაფილი სტრესიშ გეშა, მარკო პიერისას დო ფაბიანო ბიაჯინის ბუნაქ დატებელქ აჸისჷ. თინეფიში ულაში უკული Profusion აკორღვაფაში პიჯის გერედჷ. საბედინეროთ, ლუკა კიამბი (ბასი) დო სარა პიანიჯანი (ფლეიტა, ვოკალი) თარი მაკათურობაში ირიათოიანი მაკათურეფიშ ამპლუას იჸუესჷ (One Piece Puzzle-იშ ინოჭარუას ალმახანდანდესჷ ბუნაწკჷმა), სტიმული მეჩჷ Profusion-იშ მუსიკალური გავითარებაშ ანწიანი ეტაპიშო დო ბუნაქ ახალი ალბომიშო დიჭყჷ ზადინი. თიმწკჷმა, Profusion-ქ ოკონცერტე მოღალობა გაახლჷ. თარი მლინათ გინირთჷ 2008 წანას Trimis International Festival-ს მოღალაქ, სოდეთი ბუნაქ 23-ა აკანი დეკინჷ 384 ევროპულ ბუნეფიშ შქას; MostRock Festival სიენას, სოდეთ 2009 წანაში 21 მანგის Profusion ართ სცენას გიშეშჷ პროგრესულ-მეტალ ბუნეფწკჷმა DGM  დო Vision Divine; დო La Citta Aromatica -შ მა-9 ფესტივალს გიშარჩქინდჷ, ნამუთი იტალიური პროგრესული როკიშ ლეგენდა დემეტრიო სტრატოსიშო რდჷ ნაძღვინუ. Profusion მარიო პაგანიწკჷმა (Premiata Forneria Marconi-შ ორიგინალური მაკათურობაშ მევიოლინე, ალმახანდანდჷ ხოლო ფაბრიციო დე ანდრესწკჷმა დო შხვა) ართო გიშართჷ. 2010 წანაშ დაჭყაფურს ბუნა ჩქინიში კონკურსი Megarock-იშ გომორძგვილქ იყუ. ფაბიანო ბიაჯინი ბუნაშ კანკალე კონცერტის მუჭოთ სესიური მუსიკოსი ოკათუდჷ. 2009 წანას სარა პიაჯიანიქ დიტუ ბუნა დო დიდ ბრიტანეთშა გინორთჷ ოხორუშა. თიში აკანი ირენე კონფორტიქ (ვოკალი) დეკინჷ. მალას ალბერტო რიჯიშ აჸუ მექსიკაშა ოულარქჷ, თინა თომას ლაგუციქ დოთირჷ.
RewoToweR-იშ ინოჭარუა დო გიშაშქუმალა (2010-2012)
2010 წანაშ მანგის ბუნა ახალი ალბომიშ RewoTower ინოჭარუას მიაჸუნჷ, ბუცო დო კონფორტი ლუკა ლატინიქ დოთირჷ, ვოკალისტი ნამჷთ თეიშა პოპ/სოულ სტილს მუშენდჷ. ალბომიშ ინოჭარუას შხვაშ თური მუსიკოსეფით ოკათუდესჷ, თიჯგუეფით, მუჭომეფით რენა საიმონ ჰოსფორდი (Tommy Emmanuel Band, Virgil Donati’s On the Virg), იტალიარი ჯაზიშ მობირე ტიტა ნესტი დო ქორთუ ჯაზიშ მობირე მაია ბარათაშვილი. 2011 წანაში დამორჩილს Profusion-ქ ამერიკულ რეკორდ ლეიბლ ProgRock Records-წკჷმა გაფორმჷ კონტრაქტი. ალბომი RewoTower 2012 წანაში დაჭყაფურს გიშართჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიური როკ-ბუნეფი კატეგორია:პროგრესული როკ-ბუნეფი კატეგორია:2001 წანას დორსხუაფილი ბუნეფი
ბრაზილიაშ ატლანტიკური ტყა
thumb|left|250px thumb|250px|[[კურიტიბაშ წყარგელაფუ]]
ბრაზილიაშ ატლანტიკური ტყა (Mata Atlântica) — ტყაშ მასივიშ რეგიონი, ნამუთ აკმოდჷრთჷ ტროპიკული ნესტიანი, ტროპიკული სქჷრე, რიზოფორული ტყალეფშე დო ტროპიკული სავანეფშე. თინა გინოზინდილიე ბრაზილიაშ ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯეფიშ მანგის, ოორუეშე რიო გრანდე დო ნორტეშ შტატიშ ობჟათეშა – რიო გრანდე დო სულიშ შტატშახ. ხოლო იფაჩუ პარაგვაიშ დო არგენტინაშ ტერიტორიეფსჷთ.
ატლანტიკური ტყა აკმოდჷრთჷ მიარე ნაირსახეობეფშე:
ატლანტიკური ტყა გჷშაკერძაფილო ურჩქვანჷ რე თით, ნამჷ-და თინა იფაჩუ ობჟათეშ 24 გრადუსი განედიშ ჟი ხოლო. თინა თეჟამო მერჩქინელიე მოსოფელიშ ბიოსფეროშ რეზერვო, ნამუთ იკათუანს მიარე ეშალაფაშ კარშა მეულირ ფლორაშ დო ფაუნაშ გვარობას. თინეფს შქას რე ქია ანთარი.
ატლანტიკური ტყაშ გოჭვარუაქ ინტენსიურო დიჭყჷ კოლონიზაციაშ უკული. გოჭვარილ აბანეფს უმოსო შანქარიშ ლარჭემს აშენენდეს, ვარა თენა ხვადუდჷ ურბანულ ღანკეფშო.
თეჟამო, ამაზონიშ ინსტიტუტი გჷშაკერძაფილო აქტიურო მუშენს ტყაშ ახალშო გაშენებაშე დო მუკოტებაში ბრაზილიაშ ოორუე-ბჟაეიოლიშ შტატ პერნამბუკუს. თიში ეგიდით, 2007 წანაშ გოძვენას, თაქ 5 500 ახალ ჯაქ ირგჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას
669
კატეგორია:
ჰაფეზი
thumb|right|300px|ჰაფეზიშ საფულა ნ. შირაზის შამს ედ–დინ მოჰამედ შირაზი ჰაფეზი, (დ. 1320 — ღ. 1389), სპარსი პოეტი. თიში ნახანდი სპარსული კლასიკური ლირიკაშ კონკათ რე აღიარაფილი. ედომუშამი თელარა შირაზის გატარჷ. კინე თექ რე ფულირი. თიში საფულა ამდღა ხოლო ართ–ართ უწიმინდეშ აბანო იკოროცხუ ირანალეფშო.
ლიტერატურა
კატეგორია:ირანალი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1320 კატეგორია:ნაღურა 1389
ოფუტეშ მეურნობა
მინი|300px|მეჩაიეეფი [[ჩაქვი|ჩაქვის, აჭარა, 1909 წ. პროკუდინ-გორსკიშ ფოტო.]] ოფუტეშ მეურნობა — მატერიალური წარმებაშ ართ-ართი თარი დარგი, ოფუტე-ომეურნე კულტურეფიშ მოჸონაფა დო ჸუდეშ ორინჯეფიშ დოჭყანაფა მეჩანარობაშ დო მეჩხოლარობაშ პროდუქციაშ მეღებაშ ღანკით. ოფუტეშ მეურნობაშ თარი დარგეფი რე:
ოფუტეშ მეურნობა შანულამო რე დოჸუნელი ელმოლ პიჯალეფშა: დიხაშა, კლიმატშა, სეზონეფშა, ტერიტორიულ დვალუაშა დო შხვ. თიშ გოვითარაფაშა დიდ გოლინა უღუ ოფუტე-ომურნე მენცარობეფიშ ზოხოიან დარგეფს:
ოფუტეშ მეურნობაშ დარგის ხანდენს მოსოფელიშ მახორობაშ 40-45%, თეწკჷმა ართო გოვითარაფილ ქიანეფს თე მაძირაფალი 5-6%-შ ეშე ვარე.
რესურსეფი ინტერნეტის
*
ბჟადალი გატეფი
ბჟადალი გატეფი, საჰიადრი (აიარი გვალეფი) — ქჷნდჷრი ინდოეთის, ინდოსტანიშ ჩქონიშ ბჟადალ ნორთის. ბჟადალი კართე დეკანიშ გაბარიშ გარახა ქირქე რე, ნამუთ ეშალიშობურო დინმურს არაბეთიშ ზუღაშჸურე. ბჟადალი კართე ორცა რზენეფი რე, ნამუეფით ინდოსტანიშ ჩქონიშ დინოხოლენი რაიონეფშა დინმურს. ქჷნდჷრი იჭყაფუ გუჯარათიშ დო მაჰარაშტრაშ შტატეფიშ მანგას, წყარმალუ ტაპტიშ ობჟათეშე. გჷნოზინდილი რე მაჰარაშტრაშ, გოაშ, კარნატაკაშ, ტამილნადუშ დო კერალაშ შტატეფიშ ტერიტორიას, დოხოლაფირო 1600 კმ-შ სიგჷრძას. ქჷნდჷრიშ ოთებუე კანიაკუმარიშ გოხოლუას რე, ინდოსტანი ობჟათე ნორთის. ბჟადალი გატეფიშ ფართობიშ დოხოლაფირო 60% ეშახე კარნატაკაშ შტატის.
ფართობი 60 000 კმ². ოშქაშე სიმაღალა 1200 მ. მაქსიმალური — 2695 მ (გვალა ანამუდი). ბჟადალ გატეფს მუთმოფხვადჷნა პიოლამ ჩანარეფიშ 5000-შე უმოსი გვარობა, თეშ მოხ ძუძუშმაწუალეფიშ — 139, მაფურინჯეეფიშ — 508 დო ამფიბიეფიშ — 179 გვარობა. გვარობეფიშ უმენტაშობა ენდემური რე. ქჷნდჷრი მიშურს „ბიომიარეფერუამობაშ ჩხე ჭურჭულეფი“-შ ერკებულშა. 325 გვარობა გლობალური თოლოზირეთეშალაფაშ კარს გერე.
ბჟადალი გატეფი რე დეკანიშ გაბარიშ ნიკვალი კუნთხუ. მერჩქინელი რე, ნამჷ-და ქჷნდჷრქ გჷმიქიმინუ სუპერკონტინენტი გონდვანაშ აკოცჷმაშ შედეგო, დოლოლაფირო 150 მლნ. წანა შკინოხ. მარა, მაიამიშ უნივერსიტეტიშ გეოფიზიკოსეფიშ მეჯინათ, ინდოეთიშ ბჟადლი წყარპიჯიქ გჷმიქიმინუ 100-80 მლნ. წანაშ კინოხ, თიშ უკული, მუთ თიქ მადაგასკარს დეთხიუნ. აკოცჷმაშ შედეგო, ინდოეთიშ ბჟადალ წყარპიჯის გჷმიქიმინუ დოხოლაფირო 1000 მ სიმაღალაშ ქირქე სუკეფს. ბაზალტი თარი აკმანწყუ ქანი რე, ნამუთ 3 კმ-შახ სიტომბეს იფაჩუ. ჩარნოკიტი, გრანიტული გნაისეფი, გრანულიტეფი დო შხვ. ქანეფი თაშნეშე აკმაგანა ბჟადალი გატეფიშ გვალეფს. ობჟათე ზუგეფს გოპატინაფილი რე ლატერიტეფი დო ბოქსიტეფი.
გორთილიე განური ტექტონიკური ლეხერეფით, ნამუეფით ართიანწკჷმა მიორსხუანს მალაბარიშ წყარპიჯის დო დეკანიშ გაბარს. რე ტობეფი დო წყაროჩუაშეეფი. ინდოეთიშ ართ-ართი უშანულამაში წყარგჷმართუ რე. წყარმალუეფშე შანულამიე: გოდავარი (სიგჷრძა 1465 კმ), კრიშნა (სიგჷრძა 1300 კმ) დო კავერი (სიგჷრძა 760 კმ), ნამუეფით უმენტაშო ბჟაეიოლშა მეულა დო ბენგალიშ ჸუჯის აკათუნა.
ჰეერი სუბეკვატორული, მუსონური რე. ზუღაშ დონეშე 1500-2000 მ-შახ ზჷმიერი კლიმატი რე. ოშქაშე წანმოწანური ტემპერატურა ომანგუ 15 °C-ის. კანკალე რაიონს ჸინი რჩქვანელობური მოლინა რე. ჭვემამი სეზონი მანგიშწ ეკენიაშ დალიაშა რე. ატმოსფერული ნოლექეფი ბორიაპიჯი კართეფს 2000-5000 მმ, მაზარბორია კართეფს 600-700 მმ წანმოწანას.
ტყალეფს უკებჷ ქჷნდჷრიშ 30%. ბჟადალი კართეეფიშ ოსხირს დო ოორუე ესვარილ ფურცელმაცჷმე მიროწვანე ტყალეფი რე, ობჟათეშე — იროწვანე ლამე ტროპიკული ტყალეფი; ბჟაეიოლ კართეეფს — სქირე სავანა, სოდე ჩანს ლაკაცია დო დელებიშ პალმა. ფაუნაშ წჷმმარინაფალეფშე ეიოშინალი რე: ვანდერუ, ჟირქამი კალაო დო შხვ. ბჟადალ გატეფს იდვალუაფუ მუსხირენი ეროვნული პარკი.
ემასიშ ერუანული პარკი
ემასიშ ერუანული პარკი (Parque Nacional das Emas) — ერუანული პარკი ბრაზილიას, გოიასიშ დო მატუ-გროსუ-დუ-სულიშ შტატეფს შქას, ბრაზილიაშ ცენტრალურ-ბჟადალ ნორთის. თე პარკის წჷმორინაფილიე მუშობური ეკოსისტემა. ტერიტორიაშ უდიდაში ნორთი უტყალე, ტარკალე სავანა რე. წჷმორინაფილიე ველური ორთაშ ფართო სპექტრი. თაქ ხენა ტერმიტეფი, გიგნტური ანთარეფი, ფაჭაჭამი გერეფი, კაჟანამეფი, სირაქლემა ნანდუ.
2001 წანას პარკი იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას კატეგორია:ბრაზილიაშ ერუანული პარკეფი
აბუ ნუვასი
ალ-ჰასან იბნ ჰანი ალ-ჰაქამი აბუ ნუვასი (أبو نواس الحسن بن هانئ الحكمي; დ. 756, აჰვაზი — ღ. 814, ბაღდადი) — არაბი პოეტი. ნანათ (კანკალე წყუშ მეჯინათ მუმათ ხოლო) სპარსი რდჷ, მუქთ გორკვიაფილი ნოქური დიტუ აბუ ნუვასიშ ნახანდეფს. კანკალეშა თეთ ეთმენწყუნა შუუბიური იდეეფიშ ართსახობურ გოლინას თიშ პოეზიაშა. ოხორანდჷ ბასრას. უკულ ბაღდადშა გეგნორთჷ, სოდე ხალიფა ჰარუნ ალ-რაშიდიშ კარს პოეტო გჷნირთჷ. ართ ბორჯის ეგვიპტეს რდჷ ამირ ალ-ხასიბიშ კარს, ეკონია წანეფი ბაღდადის გატარჷ ხალიფა ალ-ამინწკჷმა. დუდშეკებული რინაშ დო ისლამიშ დღანებაშ გეშა მუსხირენშა ხედჷ ორუმეს. ხალიფა ჰარუნ ალ-რაშიდწკჷმა ართო აბუ ნუვასი „ვითოში ართი სერიშ“ პოპულარული პერსონაჟი რე. აბუ ნუვასიშ დივანი არაბული პოეზიაშ ტრადიციული ჟანრეფიშ მოხ ახალ ჟანრეფს ხოლო იკათუანს. კასიდიშ კანკალე მოტივი აბუ ნუვასიქ ზოხორინელ ჟანრო გჷნართინუ. თეჯგურა რე ტარდიათი ანუ მეჯინობაშ თემაშე ჭარილი ლერსეფი დო ხამრიათი — ღვინიშ, სარხინე პოეზია. თიში ცქვაფეფი ენძღვიებუ აბასიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფს დო შხვა გიშარჩქინელ პიჯეფს, ღაზალეფი — უმენტაშო ბოშეფს. აბუ ნუვასი არაბული ლიტერატურაშ ისტორიას ჩუნებული რე მუჭოთ გჷნმაახალაფარი.
თინა ცადენდჷ აკუქიმინუდკო წორობორჯული რინაშ იდეალეფიშ მანგი პოეზია. პროტესტი არაბული პოეზიაშ მოჯვეშებული ტრადიციეფიშ სააწმარენჯოთ გიშაკერძაფილო ჯგირო გჷმოხანტჷ მუშ ხამრიათის, ნამუსჷთ ღვინი შურიელი დო ხორციელი ხიოლიშ უმაღალაში წყუ რე, სისქვამე, სიგემუანეშ სიმბოლო. ღვინიშ ჰიმნი კანკალეშა ფურე ექსტაზშა გინმურს (თეჸურე აბუ ნუვასქ გორკვიაფილი გოლონა იღვენუ არაბულ მისტიციზმის), რელიგიური თემა თიშ ღვინიშ ლერსეფს ცინიზმით რე გოფერილი. აბუ ნუვასიშ პოეზიას ჯგირო რე გეხუნელი არაბული პოეტური არზუანობაშ ართი მუშობურობა: საგანიშ ნამუდგაიჸინ მუშობურობა თიშ ლერსეფს შხირას თე საგანიშ სიმბოლოთ, პოეტურ გიშაჩინებათ მუთმოფხვადჷნა. სამანგათ, „ჭითა“, „ჯვეში“, შანენს ღვინს. აბუ ნუვასიშ ლერსეფი მერკე მუსიკალობათ გიშეგორუაფუ.
ლიტერატურა
კატეგორია:არაბი პოეტეფი კატეგორია:დუანაბადი 756 კატეგორია:ნაღურა 814
იზმირი
იზმირი (İzmir (იზმირ); Σμύρνη (სმირნა)) — ნოღა ბჟადალ თურქეთის, იზმირიშ ჸუჯიშ (ეგეოსიშ ზუღა) წყარპიჯის. იზმირიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაქ დირსხუ ჯვ. წ. II ვითოშწანურას, მუჭოთ ბერძენულ-ეოლოელეფიშ კოლონია დო სმირნა ჯოხოდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ჯვეშბერძენული ნოღეფი
670
კატეგორია:
კრიშნანაგარი
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ნიკოლა ლეონარ სადი კარნო
ნიკოლა ლეონარ სადი კარნო (ფრანგ. Nicolas Léonard Sadi Carnot; დ. 1 მანგი, 1796, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 24 მარაშინათუთა, 1832, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი მექანიკური ინჟინერი, ფიზიკოსი დო ოურდუმე მენცარი, მიშინუანა მუჭოთ თერმოდინამიკაშ მუმას.
კარნოქ დებადჷ პარიზის, 1796 წანაშ 1 მანგის, საფრანგეთიშ რესპუბლიკაშ ოურდუმე მინისტრიშ დო მათემატიკოსიშ ლაზარ კარნოშ ფანიას.
სადი კარნო გურაფულენდჷ პარიზიშ პოლიტექნიკურ სკოლას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ მეზიერიშ ინჟინერიაშ ომაფე სკოლას, სოდეთ ოურდუმე ინჟინერიას გურაფულენდჷ. გურაფაშ თებაშ უკული, კარნოქ გინირთჷ საფრანგეთიშ არმიაშ ინჟინერეფიშ კორპუსიშ ოფიცერო.
სადი კარნო მსახურენდჷ საფრანგეთიშ არმიას შხვადოშხვა ლოკაციეფს, ამოწმენდჷ ფორთიფიკაციეფს, აკმადგინანდჷ ინჟინერულ გეგმეფს დო შხვა. სადი კარნო არმიას 1828 წანაშახ მუშენდჷ.
1824 წანას კარნოქ გჷმაბჟინუ მენცარული ნახანდი "ფირქეფი დაჩხირიშ მამოტივირაფალი ნძალეფიშ გეშა", სოდეთ კარნო ეთმოჭარუნს სიტიბაშ ქვარქვანტეფიშ მაქსიმალური ეფექტურობაშ თეორიეფს. ყათე წინგით კარნოქ მიშეღჷ დიდი თია ახალი დისციპლინაშ თერმოდინამიკაშ დორსხუაფაშა. კარნოშ ჸათე ნახანდიქ დიდი შანულობა მიპალუ რუდოლფ კლაუზიუსიშ დო უილიამ ტომსონიშ რკვიებეფით, ნამუეფქჷთ სადი კარნოშ იდეეფიშ გიმორინაფათ აკეთეს თერმოდინამიკაშ მაჟირა კანონიშ ფორმულაცია დო წუმარინუეს ენტროპიაშ კონცეფციაშ დეფინიცია.
სადი კარნოქ, ორქიშ ქვარქვანტეფიშ ეფექტურობაშ გაუჯგუშებაშ ტექნიკური რკვიებეფით, მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია ავტომობილეფიშ დო რეაქტიული ქვარქვანტეფიშ თეხანური მენცარული ტექნოლოგიური დიზაინიშ გოვითარაფაშა.
კრისტინა ფერნანდესი
კრისტინა ელისაბეტ ფერნანდესი (Cristina Elisabet Fernández; ალმასქუშ გვარით კრისტინა ფერნანდეს დე კირშნერი (Cristina Elisabet Fernández de Kirchner) - (დ. 19 ფურთუთა, 1953, ლა-პლატა, არგენტინა) — არგენტინაშ პრეზიდენტი 2007-2015 წანეფს. არგენტინაშ ჸოფილი პრეზიდენტიშ ნესტორ კირშნერიშ ჩილი. არგენტინაშ ისტორიას მაჟირა ოსური პრეზიდენტი (ისაბელ პერონიშ უკული) დო მაართა ოსური, ნამუქჷთ პრეზიდენტო გჷნირთ გიშაგორუეფიშ უკული.
ნიკოლა ლეონარ სადი კარნო
სადი კარნოშ ჯოხონობაშ რე კარნოშ ციკლი, კარნოშ ეფექტურობა, კარნოშ თეორემა დო კარნოშ სიტიბაშ ქვარქვანტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
კრისტინა ფერნანდესი
2007 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, ფერნანდესი მამართალი პარტიაშ „გომორჯგუაშ ფრონტიშ“ კანდიდატი რდჷ. გიშაგორუეფს გიმორძგუ ხონარეფიშ 45%-ით, 20%-ით უწორუ გემაჸვენჯ კანდიდატის. თენა რდჷ ართ-ართი არძაშე დიდი წიმიულა 1983 წანაშე, მუჟამსჷთ არგენტინას დემოკრატიაქ კინე დირთჷ დო დუდიშულ გიშაგორუეფიშ ტარებაქ ქჷდიჭყჷნ.
აფრაზიული ნინეფი
thumb|350px|აფრაზიული ნინეფიშ გოფაჩუაშ არეალი ჸვინთელო რე ეშანილი აფრაზიული ნინეფი ანუ სემიტო-ქამიტური, თაშნეშე გოფაჩილი რე ჯოხოდვალათ ქამიტო-სემიტური — ნინეფიშ მაკრო ფანია რე, ნამუთ მოდვალირი რე არხო ბჟაეილს დო ოორუე აფრიკას. აფრაზიული ნინეფიშ ფანია ნინეფიშ ამშვი ფანიას აკმაართიანენს: ბერბერო-ლიბიური ნინეფი, ჯვეშეგვიპტური ნინა, ქუშიტური ნინეფი, ომოტური ნინეფი, სემიტური ნინეფი დო ჩადური ნინეფი. თინა ფართო ნინეფიშ ფანია რე დო იკათუანს 375 თელ ნინას. თე ნინაშა დოხოლაფირო 300 მილიონი ადამიერი რაგადანს.
სქოლიო
*
671
კატეგორია:
ჩე ტობა
ჩე ტობა (რუს. Бе́лое о́зеро, ვეპს. Vaugedjärv ვარდა Valgjärv) — ტობა რუსეთიშ ვოლოგდაშ ოლქის. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 113 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშ მაქსიმალური სიგირძა 46 კმ. დო მაქსიმალური სიგანა 33 კმ. რე. ფართობიე 1,130 კვ.კმ. მაქსიმალური სიტომბა 34 მ. ტობაშა მიშმურს წყარმალუეფი: კოვჟა, კემა, მეგრა. ტობაშე გიშმურს წყარმალუ შეკსნა. უდიდაში ნოღა ნამუთ ტობაშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ რე ბელოზერსკი. ფართობით, ჩე ტობა ევროპაშ ართ-ართი უდიდაში ტობა რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ევროპაშ ტობეფი კატეგორია:რუსეთიშ ტობეფი
საჰელი
საჰელი — ეკოკლიმატური დო ბიოგეოგრაფიული ზონა აფრიკას, ნამუთ იდვალუაფჷ საჰარაშ ტიოზიშ დო სუდანური სავანაშ შქას. საჰელი გინოზინდილი რე დოხოლაფირო 5,900 კმ.-ის, ატლანტიშ ოკიანეშე ჭითა ზუღაშახ. თიშ ფართობიე 3,053,200 კვ.კმ. საჰელიშ ზონა იკათუანს ქიანეფს: სენეგალი, გამბია, მავრიტანია, მალი, ბურკინა-ფასო, ნიგერი, ნიგერია, ჩადი, ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა, ობჟათე სუდანი, სუდანი, ერიტრეა დო ეთიოპია. კლიმატი გვერდო-არიდული რე. საჰელიშ ზონას გიშმურს წყარმალუეფი: სენეგალი, ნიგერი დო ნილოსი. საჰელი რე არაბული ზიტყვა (الساحل) დო წყარპიჯის შანენს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საჰელი კატეგორია:აფრიკაშ რეგიონეფი კატეგორია:აფრიკაშ ეკორეგიონეფი
პოლ ნიუმენი
პოლ ლეონარდ ნიუმენი (Paul Leonard Newman; დ. 26 ღურთუთა, 1925 — ღ. 26 ეკენია, 2008) — ამერიკალი არტისტი, კინორეჟისორი, ჩეჟმოქიმინჯე, ჰუმანიტარი დო ავტომარულარი. მეღებული აფჷ ანდა ჯილდო, თინეფ შქაშ ამერიკაშ კინოაკადემიაშ ოსკარი, ჟირი ორქოშ გლობუსი, კინოარტისტეფიშ გილდიაშ პრემია, კანიშ კინოფესტივალიშ პრემია, ემი დო ანდა შხვა ოპატიე ჯილდო. თინა ხოლო რდჷ კომპანია "Newman's Own-იშ" დჷმარსხუაფალი, ოჩამური პროდუქტეფიშ მაღოლამარი კომპანია, ნამუშ ედომუშამი მოგებას ნიუმენი ჩეჟმოქიმინჯალას უხვარუანდჷ. 2007 წანაშ მესიშო ათე სახეთ თის ჩეჟმოქიმინჯალაშო $200 მილიონი დოლარი აფუდჷ გინორიცხილი. 2008 წანაშ 26 ეკენიას ნიუმენქ დოღურჷ მუში ჸუდეს ვესტპორტის, კონექტიკუტი, ფიჭვიშ კიბოწკჷმა მერცხუაფილი გართულებეფიშ გეშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ამერიკალი კინორეჟისორეფი კატეგორია:ამერიკალი ჩეშმოქიმინჯეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1925 კატეგორია:ნაღურა 2008
ინგლიშ-ბაზარი
ინგლიშ-ბაზარი (English Bazar) ვარდა მალდა (Malda) — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. მალდაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
მაცუი ბასიო
thumb|right|მაცუო ბასიოშ ქილინჯი ნ. [[ოგაკი|ოგაკის (გიფუშ პრეფექტურა)]] მაცუო ბასიო (მაჟირა ფსევდონიმი მუნეფუსა; თახმი ჯოხო ძინსიტირო) (დ. 1644 ― ღ. 12 გჷმათუთა, 1694, ოსაკა), იაპონარი პოეტი. წჷმოულობათ სამურაი. 1672 წანაშე სახენწჷფო ნინალას ოწიუდჷ. ედოს (ასეიანი ტოკიო). უკული მიოტუ ნინალა დო მეუდირთჷ მუშ წოდებაშო „ვამანგი“ საქვარს - პოეზიაშ გურაფას. ბუდიზმიშ გემაჸვენჯი რდჷ. ბერო მიდართჷ. გჷნიცადჷ ძენიშ მონძღვარუაშ გოლინა, ნამუშ არსი „მუშდუდიშჭვიტინს“ დო „ორთაშ ჭვიტინს“ დგომარენს. თეშენ მაცუოშ მიარე ლერსის ფორილი გიმენტექსტი უღუ. მაცუოს ორხველჷ ლირიკული დღარეფი, მუსხირენ ვითობათ რენგა („ნწკარილი ლერსეფი“) დო მიარე მუშობური ჰაიკუ. თიშ ლერსეფი მიშმურს ანთოლოგიაშა „მაიმუნიშ ჭაშ გინაქუნალი“ (1690) დო შხვა. მაცუოქ აკოქიმინჷ სუმსტრიქონიანი ლერსიშ (ჰაიკუ) პოეტიკა. უდუშქუმალუო მიოჩქუდჷ ჰაიკუშა ჟიშე უმოსი დეტალიშ მიშაღალა; დიდ შანულობას არზენდჷ ლერსიშ ფერჭარულ დო ბგერით ჰარმონიას. „ბასიოშ სტილი“ 200 წანაშე უმოსის პატჷნენდჷ იაპონიას.
ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონარი ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1644 კატეგორია:ნაღურა 1694
672
კატეგორია:
დანიელ გაბრიელ ფარენჰაიტი
დანიელ გაბრიელ ფარენჰაიტი (გერმ. Daniel Gabriel Fahrenheit; დ. 24 მესი [ჯვ. სტ. 14 მესი], 1686, დანციგი, რეჩ პოსპოლიტა — ღ. 16 ეკენია, 1736, ჰააგა, გოართოიანაფილი პროვინციეფიშ რესპუბლიკა) — გერმანალი ფიზიკოსი. გიმიგონჷ ვარჩხილწყარიშ თერმომეტრი დო ფარენჰაიტიშ შკალა.
ფარენჰაიტიქ დებადჷ ნოღა დანციგის, გერმანალეფიშ ფანიას. ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ ორთაშობური მენცარობეფით. 1717 წანაშე შარალენდჷ ბერლინს, ჰალეს, ლაიფციგის, დრეზდენს, კოპენჰაგენს. ჸათე პერიოდეფს გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი მენცარეფი ოლე რემერი, ქრისტიან ვოლფი დო გოტფრიდ ლაიბნიცი. 1717 წანას ფარენჰაიტიქ ჰააგას ქიდიხორჷ დო თექ აწარმენდჷ ბარომეტრეფს, ალტიმეტრეფს დო თერმომეტრეფს. 1718 წანაშე მუშენდჷ ამსტერდამს, ქიმიაშ ლექტორო. 1724 წანას ფარენჰაიტიქ მიდართჷ ინგლისიშა. თე წანას თიქ გიშაგორილქ იჸუ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათურო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
ეშტონ კაჩერი
ეშტონ კაჩერი (დ. 7 ფურთუთა, 1978) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ოტელევიზიე სერიალეფს, სიტკომეფს კათინით. რსულებური აფჷ როლეფი ჰოლივუდიშ ფილმეფს. 2005-2012 წანეფს დაგურგინებული რდჷ დემი მურს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1978
გენუა
გენუა (Genova ) — ნოღა ოორუე იტალიას, გენუაშ ჸუჯიშ (ლიგურიაშ ზუღა) წყარპიჯის. უკებჷ 30 კმ სიგჷრძაშ ინწრო წყარპიჯიშ ღოზი (იტალიაშ რივიერა). გენუაშ პროვინციაშ დო ლიგურიაშ ოლქიშ თარი ნოღა. 580,097 ვითოში მახორუთ (2018). ნოღა-ალმაშარეწკჷმა ართო აკმოქიმინჷნს ურბანიზაფილ რაიონს — დიდ გენუას.
ადმინისტრაციული დორთუალა
2007 წანაშ მუნიციპალური სხუნუშ გჷნოჭყვიდირით ნოღა გორთილი რე 9 რაიონო.
ნოღაშ მიოჯინი
მინი|800პქ|center|[[ფერარიშ პიაცაშ პანორამა.]] მინი|800პქ|center|პანორამული სურათი.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი კატეგორია:ევროპაშ კულტურული ნანანოღეფი
673
კატეგორია:
ვიეტნამური კალენდარი
60-წანიანი ვიეტნამური ციკლური კალენდარი
კატეგორია:კალენდარეფი კატეგორია:ვიეტნამიშ კულტურა
ვენა
ვენა (Wien, Wean, Vindobona) — ავსტრიაშ ფედერალური ნანანოღა დო ართობურო ავსტრიაშ ართ-ართი ფედერალური დიხა, ნოღა იდვალუაფუ მაჟირა დიხაშ - გიმენი ავსტრიაშ დინოხოლე. ნოღა ქიანაშ ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ. ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა 1,73 მილიონი ადამიერი რე (2012); ნოღაშ გოხოლუაშამო — დოხოლაფირო 2,3 მილიონი (ავსტრიაშ მახორობაშ 25%-შე უმოსი); თეშნერო, ვენა ავსტრიაშ არძაშე შხუ ნოღა რე მახორობაშ მეჯინათ დო მავითაართა აბანს იკენს ევრორსხუშ არძაშე შხუ ნოღეფს შქას. ნოღა, ავსრიაშ კულტურული, ეკონომიკური დო პოლიტიკური ცენტრი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ავსტრიაშ ნოღეფი
პიზა
პიზა — ნოღა იტალიაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. ნოღა ჯოხოგოლაფირი რე ჸორშით, ნამუთ ოკათედრე ოხიდაშ ორეკეშის წჷმარინუანს. თიშ აკოგაფაქ 1173 წანაშ მარაშნათუთას დიჭყჷ დო დოხოლაფირო ჟიროშ წანას იგჷნძორუ, ჸორშიშ არქიტექტორიშ მინუობა ამდღარშახ უჩინებუ რე.
პიზაშ ჸორშიშ ორიგინალურობას წჷმარინუანს თიში გინოღულერი ფორმა. კინოხ ჯერდეს, ნამჷ-და თე გჷნოღულაფა არქიტექტურული ნაფირქა რდჷ, მარა უკული გირკვუ, ნამჷ-და აკოგაფაშ ბორჯიშ გეგნიღულჷნ. ზუსტას თე ფორმა გჷთმოთანჯჷნს თიშ უდიდაშ პოპულარობას მოსოფელს. მარა, მუჭოთ არქიტექტორეფი დო ომანგე პროფესიაშ წჷმმარინაფალეფი ანტკიცენან, პიზაშ ჸორში ედომუშამო ვერტიკალურით ქორდასჷნ, იშენით თოლო სქვამი დო ძალამ პოპულარული იჸუაფუდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
სემიტური ნინეფი
მინი|სემიტური ნინეფიშ ისტორიული გინორთუალაშ, დოხოლაფონი რუკა სემიტური ნინეფი — აზიაშ დო აფრიკაშ კონტინენტის გოფაჩილი მოჯგირე ნინეფი, ნამუეფიშ ფიქსირაფილი ისტორია 6 ვითოშ წანას იკათუანს. სემიტურ ნინეფს გჷთმორთჷნა ბჟაეიოლ (აქადური — მესოპოტამიას) დო ბჟადალ ჸალეფო. ბჟადალური მუშჸურე ირთუ ოორუე სემიტურო (ამორეული, უგარითული, არამეული, ურიული, მოაბური, ფინიკიური), ნამუეფით სირია-პალესტინას რე გოფაჩილი, დო ობჟათე სემიტურო (არაბული, ეთიოპიური), ნამუეფით არაბეთიშ ჩქონს დო აფრიკაშ კონტინენტის რე გოფაჩილი. ბორჯეფიშ გოძვენას გჷმორინაფაშე გეგშართჷ ზოხო სემიტურ ნინეფქ, ვარდა თე დო თი ნინაშ გორკვიაფილ დიალექტეფქ. ასე თელ ნინეფო ვეკოროცხუ აქადური, ამორეული, ფინიკიური დო უგარითული, არამეულიშ დო ეთიოპიურიშ ედომუშამი რანწკი ლიტერატურული დიალექტეფი, თინეფს შქას კლასიკური სირიული, მანდეური, გეეზი. XX ოშწანურაშ 20-იან წანეფშახ ჸოფე თოლწონუა, ნამჷ-და სემიტური ნინეფი აკმოქიმინჷნა ართ ნინობურ ფანიას, ნამუთ იხასიათებუ მორფოლოგიური დო სინტაქსური სტრუქტურაშ საართო ტიპით, სიმსეფიშ ომანგურობაშ კონწარი კანონზჷმიერებათ. უკულ თეს აწუდირთჷ მოარზაფაქ სემიტური დო თ.ჯ. ქამიტური ნინეფიშ გენეტიკური ართიანობაშ გეშა.
ლიტერატურა
*
რეჩ პოსპოლიტა
რეჩ პოსპოლიტა, ოფიციალური ჯოხოდვალა პოლონეთიშ დო ლიეტუვაშ დიდი ოთარეშ ომაფე (პოლ. Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, ლიეტ. Lenkijos Karalystė ir Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, ლათ. Regnum Poloniae Magnusque Ducatus Lithuaniae) — პოლონეთიშ დო ლიეტუვაშ გოართოიანაფილი, კონფედერაციული სახენწჷფო, ნამუქჷთ ოფიციალურო დირსხუ 1569 წანას, ლუბლინიშ უნიათ.
მავითაამშვა, მავითიშკვითა ოშწანურეფს რეჩ პოსპოლიტა ევროპაშ ართ-ართი უდიდაში სახენწჷფო რდჷ. თის უკინებუდჷ დოხოლაფირო 1,000,000 კმ² დო მახორობაშ მუდანობა 12 მილიონს აკმადგინანდჷ.
რეჩ პოსპოლიტაშ დადაღარებაშ უკულ, თინა მოხურგე სახენწჷფოეფქ გირთეს. მასუმა დო ეკონია გორთუალაქ მოხვადჷ 1795 წანას, მუჟამსჷთ რეჩ პოსპოლიტა გირთეს პრუსიაქ, ავსტრიაქ დო რუსეთიშ იმპერიაქ.
ლიტერატურა
კატეგორია:რეჩ პოსპოლიტა კატეგორია:პოლონეთიშ ისტორია კატეგორია:ლიეტუვაშ ისტორია
ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ნოღეფიშ ერკებული
სტატიას მოჩამილი რე ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ თი ნოღეფიშ ერკებული, ნამუეფიშ მახორობა 10 000 ადამიერშე უმოსი რენ.
შხუ ნოღეფიშ ერკებული
ნოღეფი მახორობათ:
სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ნოღეფი კატეგორია:ნოღეფიშ ერკებული ქიანეფიშ მეჯინათ
ლი ბო
ლი ბო, თაშნეშე ლი ტაიბო (李白, ლი ბაი, ლი პო) (დ. 701— ღ. 762) — ტანიშ დინასტიაშ პერიოდიშ ჩინარი პოეტი.
674
კატეგორია:
ლი ბო
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩინარი პოეტეფი კატეგორია:დუნაბადი 701 კატეგორია:ნაღურა 762
კალიდასა
კალიდასა (IV-V ოო.) ინდოარი პოეტი დო დრამატურგი. გინოჩამაშ მეჯინათ, თინა დაბალი წჷმოულობაშ ჭკვერი კოჩი რდჷ. მარკვიალეფიშ ვარაუდით, მოღალენდჷ ინდურ კულტურაშ თ. გ. „ორქოშ ხანას“, გუპტეფიშ დინასტიაშ მაფაშ ჩანდრაგუპტა II ვიკრამადიტიაშ კარს. 30–შე უმოსი თხობელუაშე, ნამუსჷთ კალიდასას მიოჭარანან, მენცარული კრიტიკა თინა ორხველჷ ეპიკურ პოემეფს „რაგჰუშ მოდგამს“ („რაგჰუვანშა“) დო „ლჷმაშ ღორონთიშ კუმარაშ დაბადებას“ („კუმარასამბჰავა“), ლირიკულ პოემას „მუნაფა მაჩინებე“ („მეგჰადუტა“) დო დრამეფს „შაკუნტალა“ (ქორთულო თანგილი რე 1966 წანას), ნამუშ სიუჟეტი ეჭოფილი რე „მაჰაბჰარატაშე“, დო „ქომოლობათ დორთელი ურვაშა“ („ვიკრამორვაში“), ნამუშ თემა ვედეფშე მოურს, რომანტიკული, არიკულ–ფანტასტიკური დინორეშ რე. „მალავიკა დო აგნიმიტრა“ (ქორთულო თანგილი რე 1973 წანას), ნამუშ თემა ეჭოფილი რე ინდოარ მაფეფიშ რინაშე, მომაგონენა უკაჭულ ინტრიგეფშა გეგაფილჷ ახალ პიესეფს. თენა აკა ნაწარმეფი რე, ნამუსჷთ ვაქიმინჯენა ღორონთიერი დო დემონური ნძალეფი – თიში გერგეზეფი ისტორიული პიჯეფი რენა. წჷმი პლანშა წჷმოკინელი რე უბრალე კათა. თინა ავტორიშ თელარაშ ბორჯის დუდგჷმჷნა ნოღა უჯაინს.
კალიდასაშ თხობელუეფი ჭარილი რე კლასიკურ სანსკრიტშა, ნამუსჷთ ოკათ პრაკრიტეფი – ოკათე ორაგადე ნინეფი. კალიდასა დჰვანიშ მოხელე რე, თიში პოეტური სახეეფით მოჩამილი ასოციაციეფი დო წჷმორინაფეფი იჭანუანს იდუმალ ფირქეფს, ფულირ გინაფეფს. თინა გჷმირინუანს პოეტიკაშ შხვა მოხუჯეფს ხოლო (ალანკარა, რასა). კალიდასაშ ნახანდეფს გიოხე ინდური ადათეფი დო ზნე–რჩქავნელობურეფი. თინა აკოგაფილი რე ინდურ ტრადიციულ რელიგიურ–ფილოსოფიურ მონძღვარაფეფს (თეორიეფი ირო თელარულ ციკლიშ დო შურდგუმილ სქილედეფიშ უთებუე გჷნოსახუაშ, ბაძაძიშ დო უციო შედეგიშ), ნამუშ მეჯინათ, ადამიერშო მუთუნ ვარდას ოკო ვამოსალინე. თეშ გეშა, კალიდასაშ დრამეფს არძა განცდა რჩქალი დო მელანქოლიური რე, სოდე ვეკმირცუაფჷ პოეტური ჰარმონია, ვეგინაფუაფუ კონტრასტულარა, ბერძენულ ტრაგედიაშო დჷმახასიათაფალი გინაფეფიშ დო განცდეფიშ წალიკონი. კალიდასაშ ედომუშამი ნახანდი სისქვამაშ დო ზჷმიერაფაშ გინაფეფით რე გოფშა. ევროპალ მაკითხირქ კალიდასაშ ნახანდი XVIII ოშწანურას გიჩინებაფჷ.
კატეგორია:ინდოარი პოეტეფი კატეგორია:სანსკრიტული ლიტერატურა
გუდერმესი
სქოლიო
კატეგორია:ჩეჩნეთიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
675
კატეგორია:
676
კატეგორია:
ზოროასტრიული კალენდარი
ზოროასტრიული კალენდარი — ბჟაშ კალენდარი, ნამუსჷთ ზოროასტრიზმიშ გემაჸვენჯეფი რელიგურ დო ოჯარალე-კულტურულ რინას გჷმირინუანა. კალენდარიშ ოსხირს იდვალუაფუ 12 ტრადიციულ თუთეფიშ რანწკი. კალენდარიშ გიშმართალი მახასიათთაფალი თინა რე, ნამჷ-და მარაშ გაგება ვაარსებენსჷნ. ჯვეშო ზოროასტრიული კალენდარი ირანს, შქა დო მორჩილ აზიას ფართას რდჷ გოფაჩილი. თეხანიშ ირანს თე კალენდარიშ მონძე რე ირანული კალენდარი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ზოროასტრიზმი კატეგორია:კალენდარეფი
ჯეიმს მეთიუ ბარი
ჯეიმს მეთიუ ბარი (ინგლ. Sir James Matthew Barrie, 1st Baronet, დ. 9 მესი, 1860, ანგუსი, შოტლანდია — ღ. 19 მანგი, 1937, ლონდონი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ჭარუ, ნოველისტი დო დრამატურგი. მეთიუ ბარი გურაფულენდჷ გლაზგოშ დო ფორფარიშ აკადემიეფს, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ჟურნალისტო. ჯეიმს მეთიუ ბარიქ ლიტერატურული კარიერა 1880-იან წანეფს დიჭყჷ. დიდი პოპულარობა მოუღჷ ნაწარმებეფქ ნამუეფიშ თარი პერსონაჟიე პიტერ პენი. 1913 წანას მეთიუ ბარის ბრიტანეთიშ მაფა ჯორჯ V-ქ გინოჩჷ ბარონიშ ტიტული. 1922 წანას ჯეიმს მეთიუ ბარიქ მიპალუ ღრისებაშ ორდენი. ჯეიმს მეთიუ ბარი 1919-1922 წანეფს მუშენდჷ სენტ-ენდრიუშ უნივერსიტეტიშ რექტორო დო 1930-1937 წანეფს რდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ კანცლერი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შოტლანდიარეფი კატეგორია:შოტლანდიარი ჭარუეფი კატეგორია:შოტლანდიარი ნოველისტეფი კატეგორია:შოტლანდიარი დრამატურგეფი კატეგორია:დუნაბადი 1860 კატეგორია:ნაღურა 1937
ნაჯიბ მაჰფუზი
ნაჯიბ მაჰფუზი (დ. 11 ქირსეთუთა, 1911 — ღ. 30 მარაშინათუთა, 2006) — ეგვიპტარი ჭარუ, 1988 წანაშ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი. თინა მაართა არაბი რდჷ, ნამუქჷთ თე საპატიო ჯილდო დეინალუნ.
დებადჷ კაიროშ რაიონს, ჯამალიაშ კვარტალს. ჯოხო ნაჯიბი, ნანაქ თი აქიმიშ პატიოცემელო გიოდჷ, ნამუქჷთ ბაღანაშ დაბადებას მეხვარუნ. 1928 წანას გიშართჷ თიშ მაართა ნოველეფიშ ნაკორობაქ „სიხანგეშ ფურცქინი“. თიშ უკული მიარე წინგი გიშაშქუ. ნობელიშ პრემია გინოჩეს 1988 წანას. ქორთულო რე თანგილი თიში რომანეფი მირამარი დო როდოპოსი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ეგვიპტარი ჭარუეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1911 კატეგორია:ნაღურა 2006
ბრიუსელი
ბრიუსელი (Brussel, Bruxelles ) — ბელგიაშ ნანანოღა დო ბელგიაშ ონოღე რეგიონი. ბრიუსელს იდვალლუაფუ შხვადოშხვა დჷნაწესებუეფი - ფრანგული დო ფლამანდიური ჯარალუეფი დო ფლამანდიას, ევრორსხუშ შტაბ-ორენი, ნატოშ ოფისი, ბენელუქსიშ ქიანეფიშ სამელამოსო.
ვეშქოჩირთან ნოღა (კომუნა) ბრიუსელქ (Stad Brussel, Ville de Bruxelles, Bruxelles-ville) ბრიუსელიშ ონოღე რეგიონშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბელგიაშ ნოღეფი
ჯეიმზ კევიზელი
ჯეიმზ პატრიკ კევიზელი (ინგლ. James Caviezel, ოფა ; დ. 26 ეკენია 1968, მაუნტ-ვერნონი, ვაშინგტონი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი. ჯოხო მიპალუ თიშ უკული, მუთ ასახიერჷ იესო ქირსეშ სახე კინოფილმის „ქირსეშ გემრეფი“.
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1968
აჩხოი-მართანი
აჩხოი-მართანი (Iашхой-Марта, ТIехьа-Марта) — დიდი ოფუტე რუსეთის, ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ აჩხოი-მართანიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
კატეგორია:ჩეჩნეთიშ დოხორელი პუნქტეფი