cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ხათური ნინა
რიტუალური ხასიათიშ მორჩილრიცხუანი ტექსტეფი ხათურ ნინაშა ბხვადუნა კინ ხეთურ ტექსტეფს შქას, სოდეთ თინეფი მოშინელიე, მუჭოთ hattili, ე.ი. „ხათურო“ სრულებური პასაჟეფი. თე ტექსტეფიშ ფრაგმენტული ხასიათიშ გეშა ძნელიე ხათური ნინაშ გრამატიკული სტრუქტურაშ დო ლექსიკაშ ბოლოშახ ეკონწყუალა. საზოგადოთ ხათური პრეფიქსული ტიპიშ აგლუტინაციური ნინა რე, ნამუთ გარკვეულ სტრუქტურულ-ტიპოლოგიურ მოგეობას ოლინუანს ნთელ რანწკ კავკაციურ ნინეფწკჷმა (გჷშაკერძაფილო აფხაზურ-ადიღურ დო ქართველურწკჷმა).
ლიტერატურა
კატეგორია:ჯვეში ნინეფი
ფინიკიური ჭარალუა
ფინიკიური ჭარალუა — არძაშე ჯვეში ანბანური ტიპიშ ჭარალუა, ნამუქჷთ ჩქინდა მაჭირინჷნ. ფინიკიურ ჭარალუას 22 ასო რე დო თინეფშე აკა ვარე ხონარიელი. თის თაშ-თაში თიშე ნოწარმებუ ანბანეფი თირანდჷ: არხო ბჟაეიოლი — სემიტური ჭარალუეფი (არაბული, ურიული, არამეული). ევროპა — ბერძენული დო თიშე ნოწარმებუ ჭარალუეფი.
418
კატეგორია:
ფინიკიური ჭარალუა
კატეგორია:ჭარალუეფი კატეგორია:ფინიკია
ღურათ საჯება
[[ფაილი:Death Penalty World Map.svg|მინი|350პქ|ღურათ საჯება თეხანურ ოქიანუს.
]] ღურათ საჯება — საჯიშ უმაღალაში ზჷმა — ადამიერიშ რინაშ დინაფა, ნამუთ გოთოლიშწორაფილი რე კანონით არძაშე უმოსო მონკა დჷნოშურიშ სხუნუაშენ. ასე საირქიანო სამართალი ვაჟირარზობურო უდღანუ ღურათ საჯებას. XX ოშწანურაშ დალიაშო პოლიტიკური ელმოლი უკვე თიჯგურა რდჷ, ნამჷ-და საირქიანო უჭყაფეფიშ უმენტაშობაქ მიღჷ ღურათ საჯებაშ გოუქვაფაწკჷმა მერსხილი ოქმეფი დო კონვენციეფი. მარა თეჯგურა ქიმინჯალა დიო ვაგუხორციელებუ არძა სახენწჷფოს. სამანგათ, ღურათ საჯება დიო ხოლო ქიმინჯენს ააშ-იშ კანკალე ნორთის, საუდიშ არაბეთის დო ჩინეთის.
ჯვეშ საქორთუოს, ღურათ საჯებას გიშაკერზაფილი მონკა დჷნოშურიშ ბორჯის გჷმირინუანდეს, უმოსო მაფაშ დო სახენწჷფოშ გჷმოჩამაშენ, თაშნეშე მაფაშ პიჯული საჯარე კუჩხგედგჷმაშენ, ყურსალუაშენ. გიორგი III-აშ 1170 სიგელიშ მეჯინათ, ღურათ საჯება „მიარეშა“ ხირუაშენ ხოლო ჸოფე მიშაღალირი. სღურათ საჯება შხვადოშხვა ფორმათ ირსულებუდჷ: გითოშქვიდაფა, კირდეშე გითოჸოთამა, დაჩხირით ჭუალა.
სქოლიო
კატეგორია:ღურათ საჯება კატეგორია:ადამიერიშ ნებეფი კატეგორია:ნძალება
აღდარა
აღდარა (Аҕдара) — ოფუტე აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, სოხუმიშ მუნიციპალიტეტის (ჟიმოლენი ეშერაშ თემი), წყარმალუ გუმისთაშ მარძგვანი წყარპიჯის, აფხაზეთიშ გემინდორიას. ზუღაშ დონეშე 360 მ, უჩა ზუღაშე 7 კმ, სოხუმიშე 18 კმ. 2008 წანაშე ოკუპირაფილი რე რუსეთიშ ფედერაციაშით
გოთური ნინა
thumb|right|[[ულფილაშ ვარჩხილიშ კოდექსიშ ხასჷლა — ბიბლია გოთურ ნათანგას (Мк 3:26-32)]] გოთური ნინა (𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺𐍉𐍂𐌰𐌶𐌳𐌰, Gutisko razda) — გუთეფიშ ნინა. ორხველჷ გერმანიკული ნინეფიშ ბჟაეიოლ ბუნას.
ჯინჯიერო ჩინებულიე IV-VI ოშწანურეფიშ ოჭარალუ ძეგლეფით, ნამუეფშეთ უშანულამაშიე ბიბლიაშ ნათანგა, ნამუთ მიაჭარუ ვესტგუთ ეპისკოპოს ულფილას — გოთური ანბანიშ საეგებიო აკმაქიმინალს. VI ოშწანურაშე მოჸუნაფილი გოთური ნინა ჭიე-ჭეით ოდინუანს აქტუალურობას, იტალიას დო ესპანეთის იინწროებუ რომანული ნინეფით, ყირიმს — ბერძენულით. საბოლოოთ გოქჷრჷ IX ოშწანურაშ დაჭყაფუს.
ლიტერატურა
კატეგორია:შქა ოშწანურეფიშ ნინეფი კატეგორია:გერმანიკული ნინეფი კატეგორია:გოთური ნინა
ჟოზეფ ლუი გეი-ლუსაკი
ჟოზეფ ლუი გეი-ლუსაკი (ფრანგ. Joseph Louis Gay-Lussac; დ. 6 ქირსეთუთა, 1778, სენ-ლეონარ-დე-ნობლა, საფრანგეთიშ ომაფე — ღ. 9 მესი, 1850, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ქიმიკოსი დო ფიზიკოსი.
ჟოზეფ ლუი გეი-ლუსაკი გურაფულენდჷ პარიზიშ პოლიტექნიკურ სკოლას. 1801 წანაშე გურაფა გაგინძორჷ ხინჯეფიშ დო შარეფიშ ერუანულ სკოლას. ჸათაქ თინა გიშარჩქინელი ფრანგი ქიმიკოსიშ კლოდ ლუი ბერთოლეშ ასისტენტი რდჷ. გურაფაშ თებაშ უკულ გეი-ლუსაკი მუშენდჷ ქიმიაშ პროფესორო. 1808-1832 წანეფს რდჷ პარიზიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორი.
გეი-ლუსაკი რდჷ საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ (1806), შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ (1821), ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ (1815) დო ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ (1832) მაკათური.
ჟოზეფ ლუი გეი-ლუსაკიქ ღურუ პარიზის, 1850 წანაშ 9 მესის, 71 წანერქ. გეი-ლუსაკი ართ-ართი რე 72 მენცარიშე ნამუშ ჯოხოთ მიკოჭარილი რე ეიფელიშ ჸორშიშ ფასადის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფრანგეფი კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
ბერძენული ჭარალუა
ბერძენული ჭარალუა — ანბანური ჭარალუა, ნამუსჷთ გჷმირინუანს ბერძენული ნინა. მაართა მუკნაჭარეფი მუთმოფხვადჷნა ქირსეშახ მა-9 ოშწანურას. თიქ გიჭყჷ ჯვეში ფინიკიური ჭარალუაშე. ფინიკიურშე ბერძენულშა გინულაშ ბორჯის არძა ასოქ სახე ითირუ, ბერძენეფქ ანბანს მაართეფქ მიშეღეს ხონარიელეფი. ბერძენულ ანბანს 24 ასო რე, თინეფშე შკვითი ხონარიელი რე. თეშ, მუჭოთ ლათინურს დო კირილიცას, ბერძენულსჷთ რე დიდი დო მორჩილი ასოეფი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბერძენული ჭარალუა კატეგორია:ჭარალუეფი
დეტროიტი (წყარმალუ)
დეტროიტი (ინგლ. Detroit River) — წყარმალუ ააშ-იშ მიჩიგანიშ შტატის დო კანადაშ ონტარიოშ პროვინციას. დეტროიტი შილებე კლასიფიცირებული რდას მუჭოთ საროტი ხოლო, მუშენდა თინა ჟირი ტობას ართიანს მითმიორსხუანს. დეტროიტი იჭყაფჷ სენტ-კლერიშ ტობას დო ინაკათუ ერიშ ტობას. წყარმალუ აფორმირენს ააშ-კანადაშ სახენწჷფო ხურგის. უდიდაში ნოღა ნამუთ დეტროიტიშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ რე დეტროიტი. წყარმალუ დეტროიტის 31 კოკი რე დო თინეფიშ უმენტაშობა წყარმალუშ ამერიკულ ნორთის იდვალუაფჷ. უდიდაში კოკიე გროს-ილი, ნამუშ ფართობი 25 კვ.კმ. რე. წყარმალუ დეტროიტიშ სიგირძა 45 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 1,800 კვ. კმ. დეტროიტიშ წყარმალუ სიგირძათ ჭიჭე რე დო თის ბრელი ნადუეფი ვენმაკათუ. უდიდაში ნადუ რე რუჟი, ნამუთ დეტროიტიშე უმოსი გინძე რე (204 კმ.). შხვა ნადუეფი რე: იკორსი, ლიტლ-რივერი, თერკი-კრიკი დო კანარი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ააშ-იშ წყარმალუეფი კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი
მაქს ფრიში
მაქს რუდოლფ ფრიში (გერმ. Max Rudolf Frisch; დ. 15 მესი, 1911, ციურიხი, შვეიცარია — ღ. 4 პირელი, 1991, ციურიხი, შვეიცარია) — შვეიცარიალი არქიტექტორი, ნოველისტი, დრამატურგი, ჭარუ დო ფილოსოფოსი.
მაქს ფრიში გურაფულენდჷ გერმანულ ლიტერატურას დო ლინგვისტიკას ციურიხიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის, სოდეთ გურაფულენდჷ არქიტექტურას. 1942 წანას ფრიშიქ დარსხუ კერზო არქიტექტურული კომპანია.
1930-იან წანეფიშე მუშენდჷ ჟურნალისტო.
მაქს ფრიში რე ავტორი რომანეფიშ, პიესეფიშ დო თხობელუეფიშ. თიში ნაჭარეფიშე ეიოშანალი რე: "გამა სითჷნჩეშე" (1937), "შტილერი" (1954), "ჰომო ფაბერი" (1957), "განტენბაინი" (1964), "მონტოკი" (1975), "ადამიერქ გორჩქინდჷ ჰოლოცენის" (1979) დო შხვეფი.
420
კატეგორია:
მაქს ფრიში
ფრიში მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართ გოლინიან დო შანულამ შვეიცარიალ ავტორო. თისი ნაწარმებეფი თანგილი რე მოსოფელიშ ბრელი ნინაშა. ფრიშიშ ნახანდეფი ორხველჷ იდენტობას, ინდივიდუალობას, მორალს, პოლიტიკურ ოკითხეფს დო შხვა. ფრიში მუში ნაჭარეფს ფშხირას ირინუანს ირონიას.
მაქს ფრიში რდჷ შვეიცარიალი ავტორეფიშ "ოლტენიშ ბუნა"-შ ართ-ართი დუმარსხუაფალი.
1965 წანას მაქს ფრიშიქ მიპალუ იერუსალიმიშ პრემია, 1973 წანას შილერიშ პრემია დო 1986 წანას ნეიშტადტიშ საირქიანო ლიტერატურული პრემია. რდჷ ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშ დო ბერლინიშ ტექნიკური უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი.
421
კატეგორია:
422
კატეგორია:
423
კატეგორია:
424
კატეგორია:
დალმაციაშ კოკეფი
მინი|დალმაციაშ კოკეფი დალმაციაშ კოკეფი (dalmatinski otoka) — კოკეფიშ ბუნაშ საართო ჯოხოდვალა ადრიატიკაშ ზუღას, ბალკანეთიშ ჩქონიშ წყარპიჯწკჷმა (კოკეფი ხორვატიაშ დორხველუას რე).
გეოგრაფია
გოართოიანაფილი რე 1000-შე უმოსი კოკი. საართო ფართობი 3,260 ვითოში კმ². დიდი კოკეფი რე: კრკი, ცრესი, პაგი, დუგი-ოტოგი, ბრაჩი, ვისი, ხვარი, კორჩულა. დალმაციაშ კოკეფქ ბალკანეთიშ ჩქონს გიშერთჷ თიში გვალამი ბჟადალი ნორთიშ გჷნოყარაფიშ გეშა, მუშ შედეგო წჷმიქიმინჷ სქვამი საროტეფამი დო ყუჯეფამი წყარპიჯიქ. კოკეფი თარო აკოგაფილი რე მეზოზოური კირქუეფით. რელიეფი გურგი დო დაბალგვალამი რე, მაქსიმალური სიმაღალა — 778 მეტრი. ფართას რე გოფაჩილი კარსტი. ჩანს ბინეხი, ბაღეფი, ზეთიშხილიშ დო ციტრუსიშ პლანტაციეფი. მეჸუნა მეშხურობას. კოკეფს გოვითარაფილი რეა ტურიზმი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ხორვატიაშ კოკეფი კატეგორია:სქორონაშქა ზუღაშ კოკეფი კატეგორია:ადრიატიკაშ ზუღაშ კოკეფი
Android 13
Android 13 (კოდური ჯოხოთ Android Tiramisu (ტირამისუ)  ) — Android-შ მობილური ოპერაციული სისტემაშ მუმალი რელიზი. პირველ წჷმიწორუ ვერსიაქ გიშართჷ 2022 წანაშ ფურთუთას. Google-ქ გიშაშქუ Android 13-შ წჷმიწორუ ვერსიას შემმუშებელეფშო ფურთუთაშ დო მელახიშ გოძვენას, ბეტა-ტესტირაფაქ დიჭყუ პირელს. პლატმორმა იზადებუ ანონსიშო 2022 წანაშ მესიშ თუთაშო. Android 13 ოპერაციული სისტემა დუდშე აღვენუ Google Pixel 7-ის დო 7 Pro-ს.
სქოლიო
კატეგორია:Android კატეგორია:Android-იშ ოპერაციული სისტემეფი
426
კატეგორია:
აღურაფსთა
აღურაფსთა (Аҕәраҧсҭа) — ოფუტე აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, სოხუმიშ მუნიციპალიტეტის (ფსხუშ თემი), წყარმალუ ბავიუშ (ბზიფიშ ნადუ) მარძგვანი წყარპიჯის. ზუღაშ დონეშე 870 მ, სოხუმიშე 60 კმ. 2008 წანაშე ოკუპირაფილი რე რუსეთიშ ფედერაციაშით
ლიტერატურა
კატეგორია:სოხუმიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ დაცაიორებული დოხორელი პუნქტეფი
გეოგრაფია
მინი|300პქ|დიხაუჩაშ რუკა
გეოგრაფია (γεωγραφία < gē — დიხა დო graphō — ეჭარუა) — ორთაშ დო ოჯარალე მენცარობეფიშ აკოკათელი კომპლექსი, ნამუთ გურაფულენს დიხაუჩაშ გეოგრაფიული დაცხიშ გოვითარაფაშ კანონზჷმიერაფეფს, სტრუქტურას, ორთაშობური დო სოციალურ-ეკონომიკურ სისტემეფიშ ფუნქციონირაფას დო ურთიართრსხუს, ნამუთ ამუშენს რაციონალური ორთაშხეირიშ პრინციპეფს, ჯარალუაშ ოპტიმალურ ტერიტორიულ ორგანიზაციას დო ეკოლოგიურო გერინელი ჩხოლარქიმინუაშ ელმოლიშ ფორმირაფას. მიშეგურუანს დიხაუჩას რინელი ობიექტეფიშ დო სისტემეფიშ ორგანიზაციაშ დო ფუნქციონირაფაშ განულ-ბორჯულ ასპექტეფს.
გეოგრაფიაშ მუჭოთ მენცარობაშ გურაფაშ ზოგადი ობიექტი რე გეოგრაფიული დაცხი, ანუ ლანდშაფტური დაცხი, ნამუსჷთ ართიანს მიკაწაწუნა დო ურთიართქიმინჯანა ლითოსფერო, ჰიდროსფერო, ატმოსფერო დო ბიოსფერო. გეოგრაფიული დანცხიშ გოვითარაფა ითირჷ ბორჯის დო განს. ბორჯის თირუა რე რიტმულით დო ურიტმეთ, მანგო თეში, პერიოდული დო ეპიზოდური. განიშ გოვითარაფაშ უმანგალა გიმიხანტუ, იფრელიშ ოწოხოლე, ჰორიზონტალური დო ვერტიკალური ზონალურალათ.
გეოგრაფიას გიშმერთჷ ჟირი ჯინჯიერი მალობა: ფიზიკური გეოგრაფია დო ჯარალობური გეოგრაფია. ფიზიკური გეოგრაფია გურაფულენს დიხაუჩაშ ჟიდოხიშ ორთას, არკვიენს ორთაშობური პროცესეფიშ დო მოლინეფიშ სამანჯელეფს დო თინეფიშ გოვითარაფაშ კანონზჷმიერაფეფს; ჯარალობური გეოგრაფია გეოგრაფიულ მენცარობეფიშ სისტემაშ ნორთი რე, ნამუთ გურაფულენს დიხაუჩას რინელი ანთროპოგენული ობიექტეფიშ დო სისტემეფიშ ორგანიზაციას დო ფუნქციონირაფაშ განურ-ბორჯულ ასპექტეფს. თიში გურაფაშ ზოგად ობიექტის შილებე წჷმიარუნუანდას ნამდგაიჸინ ჯარალობური მოლინა, პროცესი დო სისტემა, ნამუსჷთ აპალჷ ვარ-და შილებე პოტენციურო აპალჷდას ოფირჩული სტრუქტურა.
გიშაკერზაფილ აბანს იკენს კარტოგრაფია — მენცარობა, ობიექტური სინანდულაშ მეკონეფიშ დო მოლინეფიშ კონკრეტული განიშ დო თიში ბორჯიშ მეჯინათ თირაფაშენ. ულირ ბორჯის გეოგრაფია ეჭარილი ხისიათიშ რდჷ, ასეშო თიში ჯინჯიერი ეშაჩინაფა რე დიხაუჩაშ ორთაშ, მახორობაშ დო მეურნალაშ დოგურაფა.
ეტიმოლოგია დო მეკონი
ტერმინი გეოგრაფია ბერძენული გოჭყაფაშ რე დო ზიტყვაზიტყვათ „დიხაუჩაშ ეჭარუას“ შანენს: geo (γη) – „დიხა“, graphein (γραφειν) – „ეჭარუა“.
კოჩიშობაშ უდიდაში დო უთარაში დარგი რე, ნამუთ უთარაშო იფრელიშ ღანკო ეწმირინუანს დიხაუჩაშ ედომუშამ გეოგრაფიული (ლანდშაფტური) დაცხიშ კომპლექსურ გურაფას, თიშ ენწყუალას დო შანულობას. ათე ბორჯის, გეოგრაფიული ანუ ლანდშაფტური დაცხიშ გოვითარაფა ითირუ ბორჯის დო განს. გეოგრაფია ზუსტი ორთაშმეტყველე მენცარობა რე. თიში თარი ნორთი რე ფიზიკური გეოგრაფია, ნამუთ ეჭარუნს დიხაუჩაშ გეოგრაფიულ დანცხის დო თიშ სტრუქტურულ ნორთეფს. ფიზიკური-გეოგრაფიაშ თარი გასაჩინე ედომუშამ დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ ორთაშ გურაფა დო ეჭარუა, ორთული პროცესეფიშ დო თიში მოლინეფიშ რკვიება.
ანტიკური პერიოდი (ჯვ. წ. VI ო. - ახ. წ. III ო.)
გეოგრაფია კოჩობურობაშ ართ-ართი უჯვეშაში დარგი რე. მიარეოშწანურამი ისტორიაშ გოძვენას მიარეშა ითირჷ გეოგრაფიაშ გასაჩინე დო არზიქ. დუდშე გეოგრაფიაშ ეჭარული ხასიათი უღუდჷ, XIX ოშწანურს მენცარობათ დირსხუ.
thumb|left|300px| კლავდიოშ პტოლომეშური მოსოფელიშ რუკა ოკო იშინუას, ნამდა ელემენტარული გეოგრაფიული წჷმორინა თიმწკჷმაიან არძა ჯარალუას აპალუდ. შინელი წჷმორინეფი გიმიხანტუდ აკანურ გეოგრაფიულ ტერმინეფს; მაგალითო ტერმინეფი „ტობა“ ვარდა „ტყა“ გჷმოხანტუნდ მუჭოთ ათე ვარდა ეთი აკანიშ დვალაფას დო შხვა. გიშურს, ნამდა თიმ ბორჯის ჯარალუას ძალამი ფართე რჩქინა უღუდჷ გოხოლუაშ ტერიტორიაშ გეოგრაფიულ დვალაფაშე. მორო სისტემატიური გეოგრაფიული არზიქ დირსხუხვალე ჯვეშ ბერძენულ ნატურფილოსოფიურ რჩქინას.
სისტემატიური რჩქინაქ ინისახჷ ჯვეშ ბერძენეფიშე ღოლამირ მილეტიშ, პითაგორაშ დო შხვა სკოლეფს, სოდეთ სხუნუნდეს ორთაშ ედომუშამობას დო შხვა ოკითხეფს. იშენ ჯვეშო, ულირ ბორჯის აკაბუცხა მუდანობათ მოხვადჷ გეოგრაფიული რჩქინაშ შაყარუაქ. მარა ოკო ირაგადუას, ნამდა ეთი ბორჯის ინისახჷ ალმახანური გეოგრაფიაშ შხვადოშხვა დარგიშ ოსხირიქ. დუდშე დირსხუ ქიანაშმარჩქინალაქ, ნამდა ჯარალუას უმოსო ოინტერესუდჷ მუში ელმოლიშ გალე რკვიება. ქიანაშმარჩქინალას მუჭოთ ორთაშომეტყველე მიმალობას ხვალე ეჭარული ხასიათი უღუდჷ. ჯვეშ ბერძენულ წყუეფს მაართა ქიანაშმარჩქინალაშ დაოშანილობა რდჷ წყარპიჯეფიშ დო სქირონაშ ეჭარუა დო ხოლო დიხაუჩაშ მოლუაფა.
ჰეკატეოს მილეტარქ (დოხოლ. ჯვ.წ. 549/546-დახოლ.ჯვ.წ. 480) მაართა დიჭყჷ ლიბიაშ (აფრიკა) გიშართუალა. თი ბორჯის უკვე ხვადუდჷ თიმწკჷმაიანი დიხაუჩაშ ჟიდოხიშ ორთულო გორთუალა. ართ-ართი ისტორიკოს გეოგრაფი შინანდჷ, ნამდა ჰეკატეოსიშ ხანდეფი იძირუაფუდ კლიმატიშ, ფაუნაშ დო ფლორაშ ჸურე ომენცარე ინტერესი. თაშ ნამდა თენა რდჷ მაართა ხანდა საართო გეოგრაფიაშ თემატიკას. ათეწკჷმა ჰეკატეოს მილეტელქ მაართათ აკადგინჷ სქირონაშ დოხორელი ნორთიშ კარტოგრაფიული გჷმოსახილუა.
thumb|right|180px|მინი| [[ჰეროდოტე]] thumb|180px|right| [[არისტოტელე]] thumb|180px|right| [[პარმენიდე|პარმენიდე ელეელი]] უჯვეშაში გეოგრაფიული არაკი, ნამუქით ჩქინდა დახე ედომუშამო მანჭჷ რე ჰეროდოტეშ ჩინებული ნახანდა. ჰეროდოტე (დახოლ. ჯვ.წ. 485-დახოლ.ჯვ.წ. 424) დიდი ისტორიკოსი დო ქიანაშმაძირალი რდჷ, ნამუქჷთ შხვადოშხვა თიმ ბორჯიშ ჩინებულ ქიანას დო ნოღას იშარჷ დო საბოლოლათ ეჭარჷ ნაძირეფი. უგეოგრაფე ჯოხონობაშ უმიკუჯინუო, თიში დუნარსხუა წჷმარინუანს გეოგრაფიული ხასიათიშ ეჭარუას, ნამუსჷთ ქიანაშრჩქინაწკჷმა ართო გოსინთელი რე ეთნოგრაფიული მოღეთ. ათეწკჷმა ართო ჰეროდოტექ გიმირჩქინჷ ინტერესი ისტორიული გეოგრაფიაჸურე.
ანტიკური გეოგრაფიული რჩქინა დოგურგინელი რე სტრაბონიშე ნაჭარა ხანდას „გეოგრაფია 17 წინგო“. სტრაბონის შინელი ხანდა წჷმარინუანს ქიანაშრჩქინაშ არზიშ ნაწარმეფს. თიში ნახანდაშ ასა-გასა დახოლ. 83% გეპონჷ ქიანეფიშ რეგიონალურ დოხასიათაფას, კერძოთ ორთული, ეთნიკური დო პოლიტიკური პრინციპეფით. სტრაბონქ ტავრიშ გვალამი სისტემაშ მეჯინათ მუმარზის აზიაშ ჟირი ნორთო გორთუალა. თინა ჭარუნდჷ ნამდა, ოხვილუ რე ოიკუმენეშ გორთუალა ქართებო, ნამდა მენცარეფს შეულებდან ფაუნაშ, ფლორაშ დო კლიმატიშ თირუეფიშ ძირაფა. თიმწკჷმა სტრაბონს გიშაკერძაფილო ბიზანტიარეფი აფასენდეს, ნამუეფით თის გეოგრაფის უძახჷდეს.
გეოგრაფიაშ მაჟირა მიმალობა, ნამუქჷთ ანტიკურ პერიოდის ინისახჷნ, რდჷ დიხაშმარჩქინალა (ზოგადდიხაუჩაშრჩქინა), ნამუშ ჩარჩოეფს მირჩქინუაფუდჷ დიხაუჩაშ ფორმა, ორტყაფუეფი, სქირონაშ დო წყარიშ ურთიართრცხუ დო ხოლო მიარე ორთული მოლინაშ სამანჯელი. ათე მალობაშ დუმარსხუაფალი რდჷ თალეს მილეტელი (ჯვ.წ. 624-547). თინა რდჷ თიმწკჷმაიანი ედომუშამი ფილოსოფიაშ დო ზოგადო მენცარობაშ დჷმარსხუაფალი. თალესიქ ორთაშ მოლინეფიშ ენწყჷმა ცადჷ მატერიალისტურ ოსხირეფს. თის ოქიანუშ არზო ანუ მიარეფერუანი მოლინეფიშ დო მოღეეფიშ რსხუთ წყარი მიოჩქჷ. თიში არზით, ირფელქ წყარშე გორჩქინდჷ დო წყარო გინირთუ. თალესი ორთას შურდგჷმილო წერმიდგინანდჷ. ხოლო თალესის დიხაუჩა წჷმოდგინელი აფუდჷ, მუჭოთ კოკეფი, ნამუთ თიში არზით დიდ მოსოფელი ოკიანეს ინიფაფუდჷ. შედეგო თიში ნაარზუქ უკული ოსხირი ალურღჷ დიხაუჩაშ სფეროეფიშ იდეაშ საქვარს. თინა ჰილოძოისტი რდჷ.
ოშინალი რე, ხოლო პარმენიდე ელეელი (დახოლ. ჯვ.წ. 540 ან 520- 450), ნამუქჷთ წუმუკინ იდეას დიხაუჩაშ ბირთვიჯგჷრა ფორმაშე. პარმენიდეშ იდეაშ ოსხირს ჯვეშ ბერძენეფქ მენცარობა ევდოქსე კნიდოსარქ (დახოლ. ჯვ.წ. 408 - 355) დარსხუ კლიმატური ორტყაფუეფიშ იდეას. თიქ მინიღჷ ჩინება „ჰორიზონტი“. ევდოქსე კნიდოსარქ მაართათ დადგინჷ დიხაუჩაშ სიტიბური ორტყაფუეფი.
ჯვეშ საბერძნეთის უდიდაში გოლინა მენცარობას მახვამილუ არისტოტელექ (ჯვ.წ. 384-ჯვ.წ.322), ნამუქჷთ აკოქიმინჷ გეოსფეროეფიშ იდეა. არისტოტელე მენცარობას ფაქტეფით რაგადანდჷ. თის ორხველჷ იდეა ართიანი ოკეანეშენ. ოცადუდ ეუნწყჷმჷდჷკო დიხაშნწალუაშ მოლინა. არძა მოლინაშ გარკვიებას ფაქტეფს მიკაპონუდჷ. ხოლო გავითარჷ ევდოქსეშ იდეეფი. დუდეღალირო შილებე ითქუას, ნამდა არისტოტელე რდჷ ზოგადდიხაუჩაშრჩქინაშ დჷმარსხუაფალი. გიშაკერძაფილო ოშინალი რე თიში „მეტეოროლოგიკა“, ნამუსჷთ გოსინთელი რე შხვადოშხვა აქტუალური გეოგრაფიული ოკითხეფი, ეჭარუნს მიარე გეოგრაფიულ ართულს.
გეოგრაფიულ ისტორიას გიშაკერძაფილ აკანს ირო იკინანდჷ რუკეფი.
მაართა გეოგრაფიული რუკა აკადგინჷ თალესიქ ნაწაფექ, მილეტიშ სკოლაშ გაამა-კათა ანაქსიმანდრექ (ჯვ.წ. 610-546), ნამუსით მიოჩქუდ, ნამდა დიხაუჩა რე ოქიანუშ ეუყარებჷ ცენტრი. თინა ხოლო კოსმოსის გეოცენტრული მოდელიშ მაღოლამარი რე.
ჯვეშო არძა კათას უღუდჷ დოხოლაფათ რუკაჯგურა ინნაღოზეფი, მორო თე რუკეფი მენცარულ ოსხირს მორკებული რდჷ. რუკაქ გამიხანტას მუჭოთ სინანდულაშ წორი ემასახალ დოკუმენტიქჷნ, თინა უცილებურო ოკო ოპონუდას მათემატიკურ მეთოდეფს. გეოგრაფია მათემატიკურ-კარტოგრაფიული მიმალობაშ მაართა აკმაქიმინალიე ერატოსთენე კირენალი (ჯვ.წ. 276-194), ნამუთ გეოგრაფიას მეთემატიკაშ ოსხირეფიშ დჷმარსხუაფალი რე. ერატოსთენექ მაართათ გოზიმჷ დიხაუჩაშ მერიდიანიშ სიგირძა.
მათემატიკურ-გეოგრაფიულ მიმალობაშა დიდი თია მიშეღჷ ჰიპარქექ (დახოლ. ჯვ.წ.180/190-ჯვ.წ. 125), ნამუთ left|200px|მინი| [[სტრაბონი]] ასტრონომიაშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი რდჷ. მიშეღჷ გეოგრაფიული კოორდინატეფი „სიფართე“ დო „სიგირძალა“. ჰიპარქექ გავითარჷ კარტოგრაფიაშ სტერეოგრაფიული დო ორთოგრაფიული პროექციეფი. თინა უჯვეშაში ასტრონომიული დო გეოდეზიური ხეჭკუდიშ - ასტროლაბიშ მაღოლამარი რე. თარი რდჷ ხოლო პოსეიდონიოსიშ (135-51 ჯვ.წ.) გოზიმეფი. პოსეიდონიოსი არისტოტელეშ აწმარინჯედ შინანდჷ, ნამდა ეკვატორული ორტყაფუ შილებე გედვალირი ჸოფედუკო.
კარტოგრაფიული არზუანობაშ უდიდაში წვანჯის წჷმარინუანს კლავდიოს პტოლემეშ (დოხოლ. 90-168 წწ.) ხანდეფი. თიში თარი გეოგრაფიული ხანდა რე „გეოგრაფიაშ ომაჯღვერე“ 8 წინგო. ართი ჸურე, პტოლემექ გეოგრაფიაშ ასტრონომიული თოლწონუათ მეუდირთჷ. მაჟირა განშე, თინა ოცადუდ, ნამდა თიშო ჩინებული ოქიანუ გეუძინუდკო რუკას. დამუშუ კარტოგრაფიული პროექციაშ თეორია. მუჩეს 8000 ვითოში პუნქტიშ კოორდინატეფი. ნახანდას ოხოლ დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ 27 რუკა. მიარე ოშწანურაშ გოძვენას პტოლემე სქიდუდ გეოგრაფიაშ დიდ ავტორიტეტო.
ოკო ფშინუათ, ნამდა ფიზიკურ-გეოგრაფიულ მიმალობაქ ანტიკურ პერიოდის გოვითარაფაშა ვემიართჷ, მორო ბერძენ ნატურფილოსოფოსეფქ დო გეოგრაფეფქ დარსხუეს ფიზიკურ-გეოგრაფიულ დისციპლინეფი : ქიანაშმარჩქინალას, ზოგადდიხაუჩაშმარჩქინალას დო კარტოგრაფიას.
ანტიკური გეოგრაფიული არზიქ დეგურგინ იშენით სტრაბონიშ დო პტოლემეშ ხანდეფით.
შქა ოშწანურეფი (III ს. - XV ს.)
ევროპას გეოგრაფიული წჷმორინეფი ირსხუაფუდ ბიბლიური დოგმეფიშ დო ანტიკური მენცარობაშ კანკალე დორსხუაფაშე, ნამუთ გოწიმინდელი რდჷ იფრელი ”მორთულშე”. შქა ოშწანურეფს გეოგრაფიული რჩქინაქ ხვალე ქიანაშჩქინალაშ თოლწორით გევითარჷ. შხვა დისციპლინეფი, ნამუეფით მონჭირელო რდჷ მერცხუაფილი მათემატიკაწკჷმა დო ორთაშმეტყველებაშ მენცარობებწკჷმან, გოვითარაფაშა ვემიართინჷ. უმოსით, შხირ მოხვალამას თინეფქ გოჭყოლადირქ იჸუ.
thumb|left|220px|კოზმა ინდიკოპლევსტისური მოსოფელიშ სურათი VI ოშწანურაშ გეოგრაფიული დჷნარსხუეფშე ოშინალი რე კოზმა ინდიკოპლევსტიშ ჩინებული ხანდა, სოდეთ გოსინთელი რე ევროპაშ, ინდოეთიშ, შრი-ლანკაშ დო ეთიოპიაშ ქიანაშმარჩქინალაშ ოკითხეფი. ათე ნახანდაქ დიდი პოპულარობა მიპალუ.
ანტიკური იდეა ხვალე არაბულ კულტურას რე მიშაჩუალირი. მორო ათე იდეეფქ უკულ გავითარება ვეშჷ. გეოგრაფიული რჩქინაშ მაღალარეფი რდეს: ვაჭარეფი, ოურდუმეეფი დო მისიონერეფი.
არაბული ქიანაშმარჩქინალაშ ნახანდეფი ეჭარული ხასიათიშ რდჷ დო ირზენდეს დოხორელი პუნქტეფიშ, კათაშ, სიმდიდარეფიშ, ოვაჭარე მეთოდეფიშ დო შარეფიშ ეჭარუას. ათეჯგურა ნახანდეფს ორხველჷ აბუ იბნ ხორდადბეჰიშ აკნარსხი - „წინგი შარეფიშ დო სახენწჷფოეფიშე“, ნამუთ ჭარილი რე IX ოშწანურას.
ოშინალი რე, ხოლო არაბი ისტორიკოსი დო გეოგრაფი - ალ-ჰამავი იაკუთი, ნამუქჷთ მიარე ქიანას იშარჷ დო დოჭარჷ მიარე ოთოლჸუჯე ნახანდა, მ.შ. თარი რე „გეოგრაფიაშ ლექსიკონი“, ნამუსით ასახული რე არაბული გეოგრაფიაშ დო ისტორიაშ ლიტერატურაშ მენჭაფუეფი.
უმოსო თარი რდჷ ხოლო იბნ ბატუტაშ გირძეხანური შარალუა. იბნ ბატუტაშ ოქიანეშ განურ ეჭარუშ საქვარი დიჭყჷ დო მილჷ ეგვიპტე, ირანი, არაბეთი, მესოპოტამია, სირია, აკაბუცხა აზია, ყირიმი, რუსეთიშ ობჟათე ნორთი, შქა აზია, ინდოეთი, ავღანეთი, ინდონეზია დო ჩინეთი. თიში მაართა შარალუა დიჭყჷ 1325 წანას, ბოლო მოშარუა იჸუ 1352-1353 წწ. დო ასე გინოკვათჷ საჰარაშ ბჟადალური დო ცენტრალური ნორთი. 25 წანა ქიანაშმოლუობას გატარ დო ზუღათ გონჩურჷ დახოლ. 130 ათ. კმ. იბნ ბატუტა მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში მეშარე რდჷ. ნანდული ქიანაშმიმალე.
ალ მასუდმა ღოლჷ მუსონეფიშ ეჭარუა. თინა რდჷ მოზამბიკაშ საროტის დო ხოლო მუშენდჷ ატმოსფერული მოლინეფიშ ეჭარუას.
XI ოშწანურაშ არძაშე უკაბეტაში გეოგრაფი რდჷ ალ-ბირუნი, ნამუქჷთ კაბეტი ხას შარალენდჷ დო ჯინჯიერო დიგურჷ ირანიშ გვალეფი დო ხოლო ცენტრალური აზიაშ კაბეტი ნორთი. ფარსაკო ეჭარჷ ინდოეთი. რაგადანს გეოგრაფიულ პროცესეფშე.
არაბული კულტურაშ უდიდაში მენცარი რდჷ იბნ სინა (980-1037 იგივე ავიცენა), ნამუთ დიო ხოლო XI ოშწანურას ჭარუნდჷ დენუდაციური პროცესეფიშე. ეჭარჷ გვალამი ქიანეფიშ აკოფუჩხოლუაშ მოლინეფი. მორო ირფელიშ უმიკუჯინუო, არაბულ გეოგრაფიაქ თეორიულ წჷმორინეფს ვეგევითარჷ. არაბული გეოგრაფიაშ წჷმოძინა რე თის, ნამდა თინეფს გევითარეს ოქიანუშ განული წჷრმოდგინეფეფი.
thumb|left|280px| [[მარკო პოლო ჩინეთის]] რუკეფს არაბულ კულტურასჷთ გიშნაგორა აკანი უკინებჷდეს. მორო რუკეფიშ უდიდაში ნორთი დაბალი დონეშ რდჷ, თიშენ ნამდა მორკებული რდჷ გრადუსეფიშ ბადეს. გჷმნარკებუ რდჷ ალ-იდრისი (1100-1165) დო თიში რუკეფი. იდრისიშ ღოლამა მოსოფელიშ თიმწკჷმა ჩინებულ ნორთის რუკა (ქარღადის დო ვარჩხილიშ ბირტყა კვარკვალია ფირფიტას) დო დოჭარ ხანდა „გეოგრაფიული ეიორთუალი“, ნამუთ იკათუანს შხვადოშხვა ჩინებეფს კათაშე. წინგიშა მიშულირი რე ჟირი მოსოფელიშ რუკა. იდრისიქ ხოლო დიხაუჩა გორთჷ 7 კლიმატო (ირ კლიმატის 10 ნორთი რე).
XIII ოშწანურაშ შქა წანეფშე ევროპალეფიშ ოფირჩუან თოლწონუაქ გეფართუ, მარა ათექ ნორკები გენჯირა მოქიმინჷ თინეფიშ გეოგრაფიულ თოლწონუას. გეოგრაფიული ჩინებეფიშ მოპალუა დიჭყეს მისიონერეფქ პლანო კარპინიქ დო ვილემ რუბრუკვისიქ. უთარაში რდჷ ხოლო მარკო პოლოშ ნახანდეფი. ათე პერიოდის ივითარებჷ რუკეფიშ აკოდგინაშ ხელუანობთ.
ოშწანურას სპარსეთის, ინდოეთის დო თურქეთის იშარჷ ათანასე ნიკიტინქ.
გეოგრაფია კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფეფიშ პერიოდის (XV ო. - XVII ო.)
miniatur|right|160px|მინი| [[ქრისტეფორე კოლუმბი]] miniatur|right|160px|მინი| [[ვასკო და გამა]] კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფუეფქ დოხოლაფირო ჟირ ოშწანურას გეგინძორჷ. ირფელქ ქრისტეფორე კოლუმბიშ შარალუათ დიჭყჷ დო გეგინძორჷ XIX ოშწანურაშ დალიაშახ. კაბეტი გეოგრაფიული მეგორაფუეფი მოსოფელიშ შანულობაშ მოლინა რდჷ. ათე პერიოდის დეზუსტჷ დოხორელი კონტინენტეფიშ მოღიზუაქ, გჷმორკვიებულქ იჸუ სქირონაშ ჟიდოხიშ კაბეტი ნორთიქ. თიქ ახალი მოღე მეჩჷ რჩქინაშ შხვა დარგეფსჷთ (მაგ.:ეთნოგრაფიას ვარდა ბოტანიკას). ექსპედიციეფიშ ჯღონაშ ზოგადი სამანჯელეფი რდჷ: ომეკონე წარმებაშ რდუალა ევროპულ ქიანეფს; ძვირფასი ლითონეფიშ ნარკებობა დo თეთ გჷმოჭანაფილი ახალი დიხეფიშ გორუა ორქო-ვარჩხილიშ, სუნელეფიშ, მუნჭყვიშ ძვალიშ (ტროპიკეფს), ძვირფასი ბოწოწეფიშ, ნჯილოვერშაპიშ ჩქვალეფიშ (ოორუე ქიანეფს) ობისკონალო.
ათე პერიოდის გეოგრაფიული არზი ჭიი-ჭიეთ იდუდიშულებუდჷ ოოხვამერე დოგმეფიშე. ერთჷ დიხაუჩაშ სფერულობაშ იდეა დო თინაწკჷმა ართო პტოლემეშ კონცეფცია ევროპაშ ბჟადალი დო აზიაშ ბჟაეიოლი წყარპიჯეფიშ სიხოლაშე.
XV ოშწანურაშ გეოგრაფიული აკნარსხუეფეფშე ოშინალი რე ენეა სილვიო დე პიკოლომინიშ (პიუს II) ”კომენტარეფი” დო ჭარუეფი. იჩიებუ დიხაუჩაშ ფორმაშე, ხოლო რაგადანს კლიმატურ ორტყაფუეფშე დო თინეფიშ მუშობურობაშე, ხოლო შინანს დიხაუჩაშ გორთუალას ქიანაშ ნორთეფო დო ხოლო სხუნუნს ევროპას დო აზიას. ეჭარჷ გვალაშ ქჷნდჷრეფი დო წყარმალუეფი.
დუდშე ოშინალი რე ქრისტეფორე კოლუმბიშ (1451-1506 წწ) დიდებუანი შარალუა, მუთით ირფელქ ამერიკაშ (1492) მეგორაფათ გეთუ. ამერიკაშ გონწყუმას მაყუნჷ მოსოფელიშ ეკონომიკური, ეთნოგრაფიული, პოლიტიკური დო ომენცარე რეზონანსიქ. ედომუშამო კოლუმბიქ ამერიკაშ მიმალობათ ღოლუ ოთხი შარობუა:
თარი რდჷ ხოლო ვასკო და გამაშ შარალუა. ვასკო და გამა რდჷ მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ ზუღური მიმულა ღოლჷ ევროპაშე ინდოეთიშ მიმალობათ. უთარაში რდჷ ხოლო ფერნანდო მაგელანიშ (1480-1521) დიადი შარალუა დიხაუჩაშ მუკმუკი. ოთოლჸუჯე რე ხოლო ალბუკერკეშ, ჯეიმზ კუკიშ ზუღური მარშრუტეფი.
შვანიშ მუმაჩამალი რე ნამდა, ათე პერიოდის ფართას გევითარჷ კარტოგრაფიული ხელუანობაქ. გიშაკერძაფილო პოპულარობათ რგებაფულენდჷ thumb|300px|left|ვასკო და გამაშ გიშულა ინდოეთის რუკეფი, XVI ოშწანურშე - ატლასეფი. გორჩქინდჷ ზოხოული ქიანეფიშ თითო კაკალო ეჭარუეფი, ნამუეფსჷთ თოლ-ჸუჯი გოკვათილი რდჷ ეკონომიკურ დო პოლიტიკურ ოკითხეეფს. XVI-XVII ო. ზოგად დიხაუჩაშმარჩქინალას გიმორინაფაქ მიაჩჷ, თინა ნავიგაციაშ ინტერესეფს ოინალუდჷ. ათე ბორჯიშ უდიდაში გეოგრაფიული ხანდა ბერნჰარდ ვარენიუსიშ „Geographia Generalis“ (1650), ნამუსჷთ აკოკოროცხელი რე დიდი გეოგრაფიული მეგორაფუეფიშ პერიოდიშ მენცარული რჩქინა, გინოჯინელი რე დიხაუჩაშ სქირონაშ ჟინპიჯიშ, ჰიდროსფეროშ დო ატმოსფეროშ ჯინჯიერი მუშობურეფი. ართ-ართი მაართა რუკა სოდეთ თხილერი რდჷ გრადუსეფიშ ბადე აკადგინჷ ჩინებულ გეოგრაფიქ დო ასტრონომქ - პაოლო ტოსკანელიქ (1397-1482). პაოლო ტოსკანელი დუდგინოდვალირო თხილანდჷ დიხაუჩაშ სფერულობაშ იდეას. ხოლო წჷმარინუ ბჟადალუშ შარათ ინდოეთშა მენჭაფაშ შესალებუაშ იდეას. ოშინალი რე ნამდა 1492 წანას მარტინ ბეჰაიმიქ (1459—1507) გიმიგონჷ გლობუსი.
გეოგრაფიული რჩქინაშ მენცარული სისტემატიზაცია (XVII ო. - XIX ო.)
right|150px|მინი|უილიამ დამპირი XVII ოშწანურაშე მოჸუნაფილი ევროპაშ ტერიტორიას დიჭყჷ ჯვეში ავტორეფიშ დო არაბეფიშ ჭარუეფიშ დო კომენტარეფიშ თანგუაქ. ათეზჷმახანს იძინჷ ინტერესიქ ქიანეფიშ ორთაშობური პიჯალეფიშ გურაფას დო დიხაუჩაშ ორთაშ ეიონწყჷმალო. XVIII-XIX ოშწანურეფს იღოლინჷ კაბეტი ომენცარე ორთაშმეტყველებაშ ექსპედიციეფქ, ნამუთ მენცარულ ეშაჩინებეფს ისახენდჷ ღანკო.
დიდ მენცარქ ფრანსის ბეკონიქ (1561-1626) მახვამილუ რეფორმა მენცარულ მეთოდეფს დო მეთოდოლოგიას. თარო ოხუჯუდ მენცარულ გეოგრაფიას მეგორაფუეფიშ საქვარეფს დო რაგადანდჷ თინეფიშ შანულობაშენ. თარი რდჷ ხოლო გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიციშ (1646-1716), ჟორჟ ბიუფონიშ (1707-1788) დო მიხეილ ლომონოსოვიშ (1711-1765) წარმოდგენეფი დიხაუჩაშ ორთაშე.
მაართა მენცარ მეშარეთ შილებე მიბრჩქინათ ედმუნდ ჰალეი (1656-1742) - ჩინებული ასტრონომი დო გეოფიზიკოსი. თინა ოკათუდჷ წიმინდე სამენცარო ექსპედიციეფს, სოდეთ ოცადუდ დიხაუჩაშ მაგნეტიზმის რკვიებას. ოკო ბშინუათ ხოლო უილიამ დამპირი (1651-1715) მეზუღალე დო კორსანტი, ნამუქით ასრულჷ სუმი კაბეტი ზუღური მარშრუტი. შედეგო დოჭარჷ ნახანდა, სოდეთ ეჭარჷ ზუღაშ ჯიმუანობა, ხოლო ოცადუდ დუდ გეუდგუმუდკო ოკიანური მიმალუობაშა დო ბორიაშ ურთიართრცხუშა.
ათე პერიოდის თარი რდჷ ხოლო დანიელ გოტლიბ მესერშმიდტიშ (1685-1735) შარალუა, ნამუსჷთ მაჸუნ დიდნძალი ბოტანიკურ-ზოოლოგიური, მინერალოგიური, ეთნოგრაფიული დო არქეოლოგიური კოლექციეფიშ შაყარუაქ. აკოდგინელი აფუ რუკეფი, მიოგორჷ სარგებელი დინოხური დო თ.უ.
XVIII ოშწანურას გრანდიოზული ომენცარე დო საბოლათ გონწყუმური ექსპედიციეფი მანწყუ წუმულათ დანიარ მეზუღალე ვიტუს ბერინგიქ (1681-1741), ნამუშ შედეგო ალექსი ჩირიკოვწკჷმა ართო მიოგორუ ოორუე-ბჟადალ ამერიკა დო ალეუტიშ კოკეფის.
XVIII ოშწანურაშ ბოლოს დო XIX ოშწანურაშ მინმალუს ფიზიკურ გეოგრაფიას ვაუღოლამუნა კაბეტი მახურგალი ხანდეფი.
თეორიული მეგორაფუეფი დო გეოგრაფიაშ დიფერენციაცია (XIX ო.- XX ო.)
thumb|Carl Ritter|right|180px|მინი| [[კარლ რიტერი]] thumb|right|180პქ| [[ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი]] XIX ოშწანურა რე გეოგრაფიაშ დორსხუაფაშ თარიღი. გვალო XIX ოშწანურას დირსხუ გეოგრაფია მუჭოთ დუდიშული მენცარობა. წანეფიშ გოძვენას შაყარელი ფაქტობრივი მოღეფქ დო თეორიულ სინთეზიქ ღოლჷ გეოგრაფიაშ დინახალენი კანონზჷმიერალეფი. ხოლო გეოგრაფიულ მეგორაფეფქ იღოლჷ გოლინა ოქიანუშ წუმოდგინაშე. XIX ოშწანურაშ მიმაგორაფალეფშე ოშინალი რე: დეივიდ ლივინგსტონი (1813-1873), ფერდინანდ ფონ რიხტჰოფენი (1833-1905), ნიკოლოზ პრჟევალსკი (1839-1888) დო ფრიტიოფ ნანსენი (1861-1930).
თეორიული გეოგრაფიაშ ოკითხეფს მუშენდეს ორთაშ კაბეტი მარკვიებელეფი ალექსანდერ ჰუმბოლდტი (1769-1859) დო კარლ რიტერი (1779-1859). გვალო ათე ჟირ მარკვიებელქ ეიჸონჷ გეოგრაფია პროფესიონალურ დონეშა დო თინეფქ საბოლათ აწარმეს გეოგრაფიული რკვიებაშ სინთეზი. thumb|Carl Ritter|left|170px|მინი| [[ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი]] ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტი რდჷ კოჩობურობაშ ართ-ართი უდიდაში გენია, კაბეტი მოარზუანე დო გეოგრაფი, ნამუქჷთ ჭარჷ ჩინებული ხანდა „კოსმოსი“. გიშაკერზაფილო, ოშინალი რე თიში ხუთწანიანი შარალუა ლათინურ ამერიკას. ედომუშამი მუში რინა შარალენდ. მენცარობაშ მიარეგანური მარჩქინჯი რდჷ. თიში მეჯინეფქ გიადჷ ოსხირო ზოგად ფიზიკურ გეოგრაფიას დო ლანდშაფტმარჩქინალას, ხოლო ჩანარეფიშ გეოგრაფიას დო კლიმატოლოგიას.
XIX ოშწანურაშ გეოგრაფიას კაბეტი თია მიშეღჷ ხოლო კარლ რიტერქ, ნამუთ გეოგრაფიაშ მაართა პროფესიონალი მარჩქინჯი პროფესორი რდჷ. მიარე დიდმოჩამულობითი ხანდაშ ავტორი რე. კარლ რიტერიშ ნახანდას „erdkunde“ მოჩამილი რე გეოგრაფიაშ მუჭოთ „ემანწყჷმალი“ მენცარობაშ ენწყჷმა. მიოზიმაფალი მეთოდიშ გიმორინაფათ ოცადუდ მიარე ორთული მოლინაშ კლასიფიკაციას დო ენწყუმას, ათეთ თინაქ დეხოლჷ ლანდშაფტიშ ედომუშამობაშ ალმახანურ წარმოდგენეფს. კარლ რიტერი გეოგრაფიული დეტერმინიზმიშ მოხუჯე რდჷ.
ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტიშ დო კარლ რიტერიშ იდეეფქ კაბეტი გაულა მახვამილეს XIX ოშწანურაშ დო XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშ გეოგრაფიული არზუანობაშ გოვითარაფას.
ათე პერიოდის რუსეთის, საფრანგეთის, გერმანიას დო ამერიკას დირსხუ გეოგრაფიულ სკოლეფქ, ნამუეფსჷთ მოსოფელი შანულობა უღუდეს. თაქ ირდჷ მიარე გიშნარჩქინა გეოგრაფი, ნამუეფქით მუნეფიშ ხანდეფით, დარსხუეს მუჭოთ მენცარულ გეოგრაფიას დო თიში არზიშ გოვითარაფას, თეში თიშ მოხურგე დარგეფიშ გურაფაშ საქვარს.
XIX ოშწანურაშე მოჸუნაფილი დიჭყჷ გეოგრაფიული მენცარობაშ ინტენსიური დიფერენციაციაქ. ფიზიკურ გეოგრაფიას გიშართჷ ძალამი ბრელი სპეციალური დარგიქ (მაგ.,: გეომორფოლოგია), ათე ეკონიაშ გიმეიან დარგეფი. ახალ გუმორთილ დარგეფქ მორდეს გეოგრაფიული რკვიებაშ არე დო თიში პერსპექტივა. დიფერენციაცია წანეფიშ გოძვენას მიშჷ, მუშ ოსხირსით გეოგრაფიაქ აკონჭირელი რცხუ დარსხუ ორთაშმეტყველებაშ შხვა დარგეფწკჷმა, მ.შ. გეოგრაფია ოკეანოლოგიაშ დო ჰიდროლოგიაშ მოხვარათ ორცხჷ გეოფიზიკას; კლიმატოლოგიაშ დო ლანდშაფტოლოგიაშ მოხვარათ მერცხუაფილი რე ბიოგეოცენოლოგიაწკჷმა; გეოლოგიას თინა თარო გეომორფოლოგიათ მიარცხუ, ჰიდროლოგია გეოგრაფიას მიორცხუანს ჰიდროტექნიკაწკჷმა, ჰიდრავლიკაწკჷმა; ბიოგეოგრაფია გეოგრაფიას ბიოლოგიაწკჷმა მიორცხუანს. ჭიჭეთ გეოგრაფია მიარცუაფჷ მათემატიკას, გეოქიმიას დო გეობოტანიკას.
ასეიანი პერიოდი (XXI ო.)
thumb|270px|left|ბრაზილიაშ გეოგრაფიაშ დო სტატისტიკაშ ინსტიტუტი XXI ოშწანურას ჩქინო ჩინებული რე ართი ედომუშამი მოსოფელი ოკეანე (ზუღეფამო) დო შკვითი კონტინენტი. ჩინებული რე დიხაუჩაშ ანდა ორთაშობური მეკონო (კაბეტი ვარ-და მორჩილი). გჷმორკვიებული რე მოსოფელიშ ოკიანეთ დო თიშ მუკი-მუკი გორინელი სქირონა. ბოლო-ბოლო მიჩქუნა, ნამჷ-და დიხაუჩა კვარკვალია რე დო მორთელი რე ბჟაშ სისტემას დო ირთანს ბჟაშ მუკი-მუკი ელიფსურ ორბიტას. XX ოშწანურას შაყარელი რჩქინა ომენცარე მოღექ მუში გაგინძორებას მიაჸუნ XXI ოშწანურსჷთ. მორო XXI ოშწანურს დიო ბრელი აფჷ ორაგადე დო ოღოლამარი. XX-XXI ოო. არსებითი რცხუ იშენ არსებენს. არგანშე XXI ოშწანურა გეოგრაფიული არზეფიშ დო იდეეფიშ გაგინძორებაშ ხანა რე.
თიშ უმიკუჯინუო, ნამდა XXI ოშწანურა ხვალე ”ახალი” გეოგრაფიული პერიოდი რე, იშენ არსებენს წჷმოძინეფი დო ჭარილი რე ბრელი ომენცარე ხანდა. ამდღარშო არსებენს მიარე გეოგრაფიული დაწესებულება, თ.შ. ინსტიტუტეფი, ჯარალუეფი, რცხუეფი დო შხვა, თარო მიწუკინანს კოორდინაციას გეოგრაფიული არზიშ გეჸვენჯ გავითარებას. XX ოშწანურას ღოლამირ ომენცარე ორკვიებელ ინსტიტუტეფქ უდიდაში გეოგრაფიულ წჷმოძინეფს მიოჭირინეს დო ათეჯგურა ტემპეფით წჷმოძინა გიმიჭანუანს ხოლო XXI ოშწანურას ახალი გეოგრაფიული მიკოჯინეფს, არზეფიშ დო თეორიეფიშ ქიმინუას დო საბოლათ თინეფიშ დამუშებას. XXI ოშწანურს აპალუ უდიდაში პოტენციალი, თიშენ ნამდა მენცარობას უხუჯანს გოვითარაფილი დო ირო წჷმოძინური ტექნიკა.
ფიზიკური გეოგრაფია
ფიზიკური გეოგრაფია რე დიხაუჩაშ გეოგრაფიული დანცხიშ კომპლექსურო მაგურაფუ გეოგრაფიული მენცარობეფიშ სისტემა. თინა აკმოდიდირთუ გეოგრაფიული დანცხიშ დო თიში სტრუქტურული ნორთეფიშ - ორთული ტერიტორიული კომპლექსეფიშ - ზოგადი მუშობურეფიშ მაგურაფუ მენცარობეფიშ (დიხაუჩაშმარჩქინალა, ლანდშაფტმარჩქინალა, პალეოგეოგრაფია) დო კერძო, გეოგრაფიული დანცხიშ ზოხული კომპონენტეფიშ მაგურაფჷ მენცარობეფშე (გეომორფოლოგია, კლიმატოლოგია, სქირონაშ ჰიდროლოგია, ოკეანოლოგია, გლაციოლოგია, გეოკრიოლოგია, ნერჩეფიშ გეოგრაფია, ბიოგეოგრაფია).
ჯარალობური გეოგრაფია
ჯარალობური გეოგრაფია რე გეოგრაფიაშ ნორთი, ნამუთ იკათუანს ათე მენცარობაშ არძა ასპექტის, თი ოკითხეეფიშ უმოსის, ნამუეფით უხურგუო ოხუ ფიზიკურ (ორთულ) ელმოლს, დო თიჯგურა გეოგრაფიული დისციპლინეფიშ, ნამუეფით გურაფულენა წიმინდე ტექნიკურ ოკითხეფს.
გეოგრაფიული ობიექტეფიშ გონწყჷმა
გეოგრაფიული მეგორაფეფი - ჯოხო ახალი გეოგრაფიული ობიექტეფიშ ვარდა კანონზჷმიერალეფიშ მეგორაფას. გეოგრაფიაშ გოვითარაფაშ ორდოიან ეტაპის თარი თოლჸუჯი მიკაჯინედჷ სქირონაშ დიო ხოლო უჩინებჷ ნორთეფიშ მეგორაფას (ტერიტორიული მეგორაფუეფი). უკული, გეოგრაფია, მუჭთ მენცარობაშ, გავითარაფაწკჷმა ართო უმოს დო უმოსი შანულობა მიპალუ თიჯგურა მეგორაფუეფქ, ნამუეფით ხეს უნწყჷნდეს გეოგრაფიულ კანონზჷმიერალეფიშ გჷმოლინაფას. გეოგრაფიული რჩქინაშ ნასახი დიო ხოლო მაართაჸოფილ ჯარალუას არსებენდჷ ლეგენდეფიშ დო პრიმიტიული ნახანტუეფიშ „რუკეფიშ“ სახეთ.
იუსტუს ფონ ლიბიხი
იუსტუს ფონ ლიბიხი (გერმ. Justus von Liebig; დ. 12 მესი, 1803, დარმშტადტი, ჰესენ-დარმშტადტი, ოღორონთე რომიშ იმპერია — ღ. 20 პირელი, 1873, მიუნხენი, ბავარიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია) — გერმანალი ქიმიკოსი, მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია აგროქიმიაშ დო ბიოქიმიაშ გოვითარაფაშა. მერჩქინელი რე ორგანული ქიმიაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო. ლიბიხიქ დარსხუ გურაფაშ თეხანური ლაბორატორიული მოდელი, მიშეღჷ დიდი თია სასუქეფიშ ინდუსტრიაშ გოვითარაფაშა, აკეთჷ მინიმუმიშ კანონიშ ფორმულაცია, დარსხუ ხორციშ ექსტრაქტიშ წარმებაშ ინოვაციური მეთოდი დო შხვა.
იუსტუს ფონ ლიბიხი გურაფულენდჷ ბონიშ უნივერსიტეტის, კარლ ვილჰელმ გოტლობ კასტნერიშ ხემანჯღვერობათ. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ერლანგენიშ უნივერსიტეტის. 1822 წანას ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა პარიზიშა გეგნორთჷ. პარიზის ლიბიხი მუშენდჷ შინელი ფრანგი ქიმიკოსიშ დო ფიზიკოსიშ ჟოზეფ ლუი გეი-ლუსაკიშ კერზო ლაბორატორიას. პარიზის რინაშ ბორჯის ლიბიხიქ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი მენცარეფი: ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი დო ჟორჟ კიუვიე.
1824 წანას ლიბიხიქ გერმანიაშა დირთჷ დო ჰუმბოლდტიშ რეკომენდაციათ მუშობა ქიდიჭყჷ გისენიშ უნივერსიტეტის.
ლიბიხი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი დო შხვადოშხვა საირქიანო ომენცარე ასოციაციეფიშ დო აკადემიეფიშ მაკათური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
გეოგრაფია
გეოგრაფიული ობიექტეფიშ გონწყჷმა
ასე უკვე ოსქირონე დო ოზუღე ექსპედიციეფიშ შედეგო იღოლამუაფჷ მენცარული წარმოდგენეფი ედომუშამო დიხაუჩაშე. ტერიტორიული მეგორაფუეფი ეისახუ მოსოფელიშ გეოგრაფიულ რუკას. ტერიტორიული მეგორაფუეფი მონჭირელო რე მერცხუაფილი ჯარალუაშ გავითარებაშ საართო პროცესწკჷმა. თინეფიშ სოციალურ-ისტორიული როლი ჯარალუაშ გოვითარაფაშ შხვადოშხვა ეტაპის შხვადოშხვა რე.
ჯვეში ოქიანუშ ისტორიაშე (ჩქინო ჩინებული რე ჯვეშ ბერძენეფიშ დო რომალეფიშ, ჯვეშ ეგვიპტარეფიშ დო ბჟადალი აზიაშ კათეფიშ მეგორაფეფი). ჩინებული რე მინი მესარეშ ჯოხო. კართაგენელი ჰანონი (ჯვ. წ. VI ო), მოღეშ კვიდრი პითეა (ჯვ. წ. IV ო) დო შხვა.
უდიდაში შედეგეფს მიოჭირინეს ჩინებული მეშარუეფქ: მარკო პოლო, ქრისტეფორე კოლუმბიქ, ვასკო და გამა, ჯეიმზ კუკიქ დო თ.უ. თარი რე ახალი მეგორაფეფი, ნამუეფით ანტარქტიდაშ ჸინიშჟინი დო ჸინიშგიმეიანი რელიეფიშ რუკას გინოღალას ოხოლჷ. შხუ ორო-ჰიდროგრაფიულ ართულეფიშ მეგორაფუეფი კინ მალებერი სქირონაშ კანკალე მიკოლაფირი ნორთის. ტერიტორიულ მეგორაფუეფს გარკვიებული შანულობათ შილებე მევუზიმუათ ოკეანოგრაფიულ რკვიებაწკჷმა მერცხუაფილი მეგორაფუეფით. იგივე ირაგადე სპელეოლოგიურ გუმორკვიებეფშენით.
თაშ მაგ.: საქორთუოს მეგორაფილი რე ოშობით კარსტული ფოქვა. ულირი ოშწანურაშ 80-იანი წანეფიშო საქორთუოს ჩინებული რდჷ 500 შა ფოქვა, ასე თინეფიშ მუდანობა 1500-ს მეუძჷ.
საქორთუოშ გეოგრაფიული გურაფაშ კუნტა ისტორია
მენცარული გეოგრაფიათ დაინტერესებაქ საქორთუოს ხვალე XVIII ოშწანურას დიჭყჷ. ათე ეპოქას საქორთუოს მოღალენდჷ დიდი მენცარი ვახუშტი ბაგრატიონი, ნამუქჷთ საქორთუოშ გეოგრაფიული გურაფა დარსხუნ. ”აღწერა სამეფოსა საქართველოსა” ვახუშტიქ რუსეთის გათუ 1745 წანას.
XX ოშწანურაშახ საქორთუოშ დო კავკასიაშ გურაფა ჯინჯიერო ურცხოეთიშე იღოლამუდ, დაკვირებას ვარდა რკვიებეფს აწარენდეს: მისიონერეფი, მეშარუეფი, ქიანაშმიმალუეფი დო შხვა.
საქორთუოშ გეოგრაფიაშ სისტემატური რკვიებაქ კოლექტიური ღოზით ხვალე XX ოშწანურშე დიჭყჷ. ათე პერიოდის დირსხუ უთარაში ომენცარე დაწესებულებეფქ. გვალო ათე ეპოქას ოკო მივორხველუათ გეოგრაფიული არზუანობაშ არძაშე დიდი ხანა. თაქ ირდჷ მიარე გჷმორჩინელ გეოგრაფიქ, ნამუეფქჷთ მუნეფიშ ხანდეფით, თარო გოხურგეს ქორთული გეოგრაფიული არზიშ პრინციპეფი, მაგალითო: საართო გეოგრაფიული არზუანებაშო დიდი თია რე: ალექსანდრე ასლანიკაშვილიშ, გიორგი გეხტმანიშ, თეოფანე დავითაიაშ, გრიგოლ დევდარიანიშ, ბორის დობრინინიშ, ლევ ვლადიმიროვიშ, ვსევოლოდ ზენკოვიჩიშ, მიტროფანე კორძახიაშ, მელენტი სანებლიძიშ, ზურაბ ტატაშიძეშ, დავით უკლებაშ, ბესარიონ ყავრიშვილიშ, შალვა ყიფიანიშ, იასე შაქარიშვილიშ, სერგი ცხაკაიაშ, დავით წერეთელიშ, ვახტანგ ჯაოშვილიშ დო შხვეფიშ ხანდეფი. სირჩინუაშ უმიკუჯინუო, თინეფიშ ნახანდეფს ამდღათ ვემუდინუაფნა მუნეფიშ მენცარული ღირებულება. ბოლოს, გიშაკერძაფილო ოშინალი რე ხოლო დიდი ქორთუ მარკვიებელეფი - ალექსანდრე ჯავახიშვილი დო ლევან მარუაშვილი.
ალექსანდრე ჯავახიშვილი მუმალინებუნა მუჭოთ ორთაშ მარკვიებელი, ხოლო ნაღალი მენცარით. თიში დუდალათ საქორთუოს დიჭყჷ ორკვიებელი დო ომენცარე-პედაგოგიური მუშობაქ, მუსჷთ უდიდაში შანულობა უღუდჷ. ლევან მარუაშვილი XX ოშწანურაშ ართ-ართი ჯოხოამი მენცარი, ორთაშ დიდი მარკვიებელი რდჷ, ნამუქით კავკაციაშ გეოგრაფიაშ გურაფაშ საქვარს ახალ ეტაპის ეიჸონ.
XX ოშწანურაშ საქორთუოს ფართას გიდგჷ კუჩხი გეომორფოლოგიაქ, კლიმატოლოგიაქ, ჰიდროლოგიაქ, სპელეოლოგიაქ, გლაციოლოგიაქ, ნერჩიშ გეოგრაფიაქ დო თ.უ.
ამდღარშო გეოგრაფიაშ გურაფა მეურს ქსუ-ის დო შხვა ინსტიტუტეფს. შხვადოშხვა დაწესებულებეფს მოღალენა გეოგრაფიაშ დოქტორეფი, პროფესორეფი, აკადემიკოსეფი დო შხვა.
ფიზიკური გეოგრაფია
ფიზიკური გეოგრაფიაშ დოშანილობა რე დიხაუჩაშ გეოგრაფიული დანცხიშ კომპლექსურო გურაფა. ფიზიკური-გეოგრაფიაშ ოსხირი რე ზოგადი დიხაუჩათრჩქინულობა დო ლანდშაფტმარჩქინალა. ზოგადი დიხაუჩაშმარჩქინალა გურაფულენს გეოგრაფიული დანცხიშ კანონზჷმიერალას, ლანდშაფტმარჩქინალა - ორთულ ტერიტორიულ კომპლექსეფს.
ფიზიკური გეოგრაფიაშ დარგეფი რე :
ორგანული ქიმია
ორგანული ქიმია — ქიმიაშ დარგი ნამუთ გურაფულენს ჸეთი ნიფთიერებეფიშ სტრუქტურას, აკოდგინალუას, რეაქციეფს, სინთეზის დო რჯებეფს, ნამუეფიშ თარი, ჯინჯიერი კომპონენტი ნოშქერბადი რე. ნიფთიერებეფს, ნამუეფით ნოშქერბადის იკათუანანჷ, ორგანულ ნიფთიერებეფს უძახჷნა. ნოშქერბადიშ ატომეფს შეულებჷ გოართოიანაფა შხვა ქიმიური ელემენტეფიწკჷმა. ჸათე პროცესის ქიმიური რსხუ ჯოხო.
გეოგრაფია
სოციალურ-ეკონომიკური გეოგრაფია
სოციალურ-ეკონომიკური გეოგრაფია რე გეოგრაფიული მენცარობაშ სისტემა, ნამუთ გურაფულენს ჯარალუაშ ტერიტორიულ ორგანიზაციას.
ორგანული ქიმია
ტერმინი ორგანული მიშეღჷ შვედი ქიმიკოსიქ იენს იაკობ ბერცელიუსიქ, მავითოჩხორა ოშწანურას. ბერცელიუსი ორგანულს უძახუდჷ ჸეთი სუბსტანციეფს, ნამუეფიშეთ თელი ორგანიზმეფი აკმოდირთუდჷ. ბერცელიუსიშ დროს, პოპულარული რდჷ თეორია ნამუსჷთ "ვიტალიზმი"-ს უძახჷდეს. ჸათე თეორიაშ მეჯინათ ორგანული ნიფთიერებეფიშ გოჭყაფა შილებედჷ ხვალე თელარაშ ნძალა-თ.
გეოგრაფია
სოციალურ-ეკონომიკური გეოგრაფია
გიშერთუ :
ფიზიკური გეოგრაფიაშ ობიექტეფი
სვირი - რზენი - დელტა -  მალობა - ვე - ვულკანი - გაბარი - პლატო - ზუღა - კონტინენტი -  კოკი - ლაგუნა - წყარმალუ - გვალა - ლაკადა - ფოქვა - ჯიშთი -  ჩქონი - ოკიანე - რეგიონი - საროტი - ტობა -  ტყა - ტიოზი - ფიორდი -   ქჷნდჷრი - ჸუჯი - წყარგელაფუ
ორგანული ქიმია
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ქიმია კატეგორია:ორგანული ქიმია
გეოგრაფია
შხვა გეოგრაფიული ჩინებეფი
გეოგრაფიული ატლასი - გეოგრაფიული ელმოლი - გეოგრაფიული კოორდინატეფი -  გეოგრაფიული რაიონი - გეოგრაფიული რუკა -  გლობუსი -  ეკვატორი - კლიმატი - მერიდიანი - დიხა - პარალელი - პოლუსი - რელიეფი - ჰორიზონტი
გიმორჩქინელი გეოგრაფეფი დო მესარუეფი
ანაქსიმანდრე - იბნ ბატუტა - ვიტუს ბერინგი - შამპლენი, სამიუელ - ქრისტეფორე კოლუმბი - ფერნანდო მაგელანი - მარკო პოლო - სტრაბონი - თალესი
გიმორჩქინელი გეოგრაფეფი დო მეშარუეფი
ლიტერატურა
* კატეგორია:ორთაშ მენცარობეფი
429
კატეგორია:
427
კატეგორია:
428
კატეგორია:
ანალური სექსი
ანალური სექსი (anus — ანალური რხვილი, უკახალენი ტანი) — სქესობური აქტი, მუჟამსჷთ პენისი მინმურს ანალურ რხვილშა.
ტერმინიშ ზუსტი შანულობა
ანალური ფისთინგი, ანილინგუსი დო ანუსშა შხვადოშხვა მეკონიშ მიშაჸონაფა რე ხვალე ანალური სტიმულაცია, მარა, ანალურ სექსო ვეკოროცხუ. თეშ უმკუჯინალო, ვაპროფესიული რაგადიშ ბორჯის, ანალურ სექსი უჯოხონა სექსუალური პრაქტიკაშ თე გვარობეფშათ.
ისტორია დო გოფაჩუაშ არეალი
ანალური სექსი ადამიაერიშ გოვითარაფაშ უკვე ორდოშიან ეტაპის მუთმოფხვადჷნა. გონთხორუეფიშ ბორჯის, ანტიკურ ამფორეფს მიოგორეს, სოდე ანალური სექსი რე გჷმოხანტილი. რსებენს ნახანტეფი დო ლიტერატურული ნაწარმეფი, სოდე ანალური სქესობური აქტი რე ეჭარილი. ფოტო დო კინოინდუსტრიაშ გოვითარაფაქ ანალური სექსიშ პორნოგრაფიას ფართოთ გჷმორინაფა მიღჷ.
ანალურ სექსის თარო გჷმირინუანა ვაგინალური სექსიშ ვაშელუამობას ვარდა კორინიშ ვაღვენაშ ბორჯის (მენსტრუაცია, მოკათალა, მოკათალაშ შიში, ხალაშ უკულიანი პერიოდი, ლახარა ვარდა აფსოშ გოვითარაფაშ მანკი, ქარწუნობაშ ასქილადაშ კორინი დო შხვა), თაშნეშე, სექსუალური გინაფეფიშ დო ჰორიზონტეფიშ გოფაჩუა.
ანალური სექსი ქომოლკოჩ ჰომოსექსუალესჷთ რე გოფაჩილი. კანკალე იზოლირაფილ აბანეფს (საჯჸოფაშ გუნაჭყაფუეფს, ოურდუმე ნორთი) ანალური სექსი იერარქიაშ ასქილადაშ ართ-ართი საშუალება რე. ანალურ სექსის კანკალეშა დასაჯებაშ ღანკშოთ გჷმირინუანა (გაუპატიურაფა).
ასეშო ანალური სექსიშო რსებული არზი ართჸურე, რელიგიურ მოტივეფშა რე გერსხილი, სოდე თეჯგურა რსხუ ცოდაწკჷმა რე გომანგაფილი, მაჟირაჸურე, ბჟადალურ მენტალიტეტწკჷმა, სოდე უკახალენ ტანს სიწინდარეშ დო ოღალაფარ ორგანოწკჷმა ამანგენა.
2006 წანაშ მუნაჩემეფით, ააშ-ს 20-შე 39 წანაშახ ქომოლკოჩეფიშ 38,2% დო 18-შე 44 წანაშახ ოსურეფიშ 32,6% ანალური სექსით რე დოკაფილი აწმარენჯი სქესიშ წჷმმარინაფალწკჷმა. თღე მუნაჩემეფით დედგინუ, ნამჷ-და ანალური სქესობური აქტიშ მაკორინეეფიშ მუდანობა ონდეთ ძინელი რე 1992 წანაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ. თიმ ბორჯის, ქომოლკოჩეფიშ ხვალე 25%-ს უღუდჷ მოგვენი რსხუ ოსურწკჷმა, ბაჩილა სქესიშ წჷმმარინაფალეფს თე მაძირაფალი 20,4%-ს ვეგნმაჩირთუ.
ინფექციური ლახარეფი
ანალური სექსიშ ბორჯის შხვადოშხვანერი ინფექციური დო ვენერიული ლახარეფიშ გინოდვალაშ რისკი იძინუ. თე ლახარეფს შქასი რე: შიდსი, სიფილისი, ჰეპატიტი, გონორეა, ტრიქომონოზი დო შხვა. თაშნეშე მერჩქინელი რე, ნამჷ-და ანალური სექსით უმოს ქექაშე ილახებუ ადამიერი შიდსით, ვინდარო ვაგინალურით. თეშ მოხ, სინთელუამ ადამიერსჷთ ლარი ჭჷს მიკროფლორა უღუ, ნამუშ ობჟღერე არხის მოხვალამაშ ბორჯისჷთ ურეთრიტიშ გჷმოჭანაფა შეულებუ.
რეკომენდაცია, კვარჩხმაძირაფუ დო უშქურანჯობაშ ზჷმეფი
კატეგორია:სექსი
4 ვესტა
ვესტა (სიმბოლო:, 4 Vesta) — ასტეროიდეფიშ ორტყაფუშ ართ-ართი უდიდაში ასტეროიდი. ვესტას მიოგორუ გერმანალი ასტრონომიქ ჰაინრიხ ვილჰელმ მათიას ოლბერსიქ, 1807 წანაშ 29 მელახის დო ჯოხო გიოდჷ კარლ ფრიდრიხ გაუსიქ. ასტეროიდი რომაული მითოლოგიაშ ღორონთიშ ვესტაშ ჯოხონობაშ რე.
ვესტა, მასათ დო ზომათ რე მაჟირა ასტეროიდი ჯუჯა პლანეტა ცერერაშ უკული. ვესტაშ დიამეტრი დოხოლაფირო 525 კმ. რე დო თის უკინებჷ ასტეროიდეფიშ ორტყაფუშ მასაშ 9 პროცენტი.
ვესტა რე არძაშე უმოსო ბარჩხალა ასტეროიდი ნამუთ ჩქინი პლანეტაშე იძირე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ასტეროიდეფი კატეგორია:ასტეროიდეფიშ ორტყაფუ
ჰაინრიხ ვილჰელმ მათიას ოლბერსი
ჰაინრიხ ვილჰელმ მათიას ოლბერსი (გერმ. Heinrich Wilhelm Matthias Olbers; დ. 11 გჷმათუთა, 1758, არბერგენი, წიმინდე რომიშ იმპერია — ღ. 2 მელახი, 1840, ბრემენი, გერმანიაშ კონფედერაცია) — გერმანალი მედიკოსი, ასტრონომი დო ფიზიკოსი.
ჰაინრიხ ოლბერსი გურაფულენდჷ მედიცინას გეტინგენიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ექიმო ბრემენს. სტუდენტობაშ წანეფიშე ოლბერსიქ ასტრონომიათ დეინტერესჷ, მუში ჸუდეს ობსერვატორია მანწყუ დო დიჭყჷ ასტრონომიული რკვიებეფი. 1802 წანაშ 28 მელახის ოლბერსიქ მიოგორუ ასტეროიდის, ნამუსჷთ თიქ 2 პალასი ქიგიოდუ. ხუთი წანაშ უკული, 1807 წანაშ 29 მელახის ოლბერსიქ მიოგორუ ასტეროიდის 4 ვესტას (ნამუსჷთ ჯოხო გიოდჷ კარლ ფრიდრიხ გაუსიქ).
ჰაინრიხ ვილჰელმ მათიას ოლბერსიქ წჷმარინუ ასტეროიდეფიშ ორტყაფუშ გოჭყაფაშ ვერსია. ჸათე ვერსიათ ასტეროიდეფიშ ორტყაფუ რდჷ ართ-ართი პლანეტაშ აკორღვაფაშ უკულიანი ნოსქილედი.
1815 წანაშ 6 მელახის ოლბერსიქ მიოგორუ პერიოდული კომეტას, ნამუთ ასე ოლბერსიშ ჯოხონობაშ რე. თაშნეშე, ოლბერსიშ ჯოხონობაშ რე რუმე სერიშ ცაშ პარადოქსი.
ჰაინრიხ ოლბერსი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ, ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური.
ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ასტრონომეფი
430
კატეგორია:
მერილ სტრიპი
მერი ლუის სტრიპი (Mary Louise Streep), უჯგუშო ჩინებული მუჭოთ მერილ სტრიპი (Meryl Streep) (დ. 22 მანგი, 1949) — ამერიკალი კინო, თეატრიშ დო ტელეარტისტი, კინოაკადემიაშ ჯილდოშ „ოსკარიშ“ სამშაიან ლაურეატი.
ბიოგრაფია
რეკლამეფიშ არტისტი მერი სტრიპიშ დო ფარმაცევტი ჰარი ვილიამ სტრიპიშ ცირასქუა მერი ლუის სტრიპიქ დებადჷ სამიტის, ნიუ ჯერსიშ შტატის. სტრიპიშ დიდაშ კჷნოხონეფი შვედური, ირლანდიური დო ინგლისური წუმალობაში რდეს, მუმაშ ფანიას გერმანული ჯინჯეფი უღუდჷ დო თიში ჯვეშეფი ხოლო ესპანარი ებრაელეფით რდეს, მორო მერილ სტრიპი ურია ვარე. თის ჟირი უკლაში ჯიმა ჸუნს: დანა დო ჰარი. სტრიპიქ მირდჷ ბერნარდსვილს, ნიუ ჯერსის, სოდეთ გათჷ სკოლა. ვასარიშ კოლეჯის თიქ მიღჷ ხელუანუაშ ბაკალავრიშ ჯოხონობა დრამაშ დარგის, იალიშ უნივერსიტეტის ხელუანებათმარჩქვენჯიშ.
მერილ სტრიპიშ პროფესიული დებიუტიქ 1971 წანას იჸუ სპექტაკლის „სევილიელი პლეიბოი“, მაართა როლი 1977 წანას ოტელევიზიე ეკრანიშო ღოლამირ ფილმის „The Deadliest Season“ ილაჸაფჷ. მაართათ კინოფილმის 1977 წანას ილაჸაფჷ ფილმის „ჯულია“ ჯეინ ფონდაშ დო ვანესა რედგრეიწკჷმა. სტრიპიშ მაართა ხანტურული ფილმი რდჷ „ჯულია“, სოდეთ თიქ ასრულ ჭიჭე როლი. უკული რდჷ „ირემეფიშ ჯინორი“ (1978), ნამუქჷთ მერილს მაართა ოსკარიშ ნომინაცია მოუღჷ საუჯგუშო მაჟირახარისხამი როლიშო. ათე ჯილდო თიქ მაჟირა წანას ეჭოფჷ ფილმიშო „კრამერი კრამერიშ აწმარენჯო“. 1978 წანას თიქ ეჭოფჷ მუში მაართა ემიშ ჯილდო მინისერიალიშო: „მერეხუა“. ართი წანაშ უკული თიქ გიმორჩქინდჷ ვუდი ალენიშ ფილმის „მანჰეტენი“. 1982 წანას თიქ უკვე თარი როლიშო მიღჷ ოსკარი ფილმის „სოფიშ სხუნუ" გასახიერებული სოფი ზავისტოვკიშ როლს.
2002 წანას დახე ეჩწანიანი პაუზაშ უკული მერილ სტრიპიქ დართჷ თეატრის, სოდეთ ილაჸაფჷ სპექტაკლის „მათირია“. თი წანას სტრიპიქ აკათჷ ფილმეფს „ადაპტაცია“ დო სათეფი“. ჟირხოლო როლიშო თიქ კრიტიკოსეფიშ მოწონა დო ჯილდოეფი დეინალუ.
ჯილდოეფი
კრიტიკული დო კომერციული წჷმოძინა მალას იშუ ფილმეფით „ირმეფიშ ჯინორი“ რობერტ დე ნიროწკჷმა დო „კრამერი კრამერიშ აწმარენჯო“ დასტინ ჰოფმანწკჷმა. მაართას სტრიპიქ მაართა ოსკარიშ ნომინაცია მიღჷ, მაჟირს მაართა ოსკარი. გვალო სტრიპის სუმი ოსკარი, ბრუო ორქოშ გლობუსი, ჟირი კინოარტისტეფიშ გილდიაშ პრემია დო ართი BAFTA-შ ჯილდო აფჷ მეღებული. რდჷ ხოლო წჷმორინელი გრემიშ ჯილდოს. კინოაკადემიაშ ისტორიას არძაშე უმოსშა რდჷ წჷმორინაფილი ოსკარს 19 ნომინაციათ (მუჭოთ ოსურეფი თეშ კოჩეფიშ შქას).
სქოლიო
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1949 კატეგორია:გერმანალი ამერიკალეფი
431
კატეგორია:
432
კატეგორია:
433
კატეგორია: