გეორგ_ვილჰელმ_ფრიდრიხ_ჰეგელი
ორთაშ ფილოსოფია
ჰეგელიშ ფილოსოფიური სისტემაშ მაჟირა ნორთი „ორთაშ ფილოსოფია“ კილმაგორუნს ჰონიაშ რეალიზაციას ვაორგანული დო ორგანული ორთაშ სფეროს. ორთა ჰეგელშო ღორონთიშ ვარსულჸოფილი, ვაადეკვატური გჷმოლინაფა რე. გაღა, ღორონთი მუშით ვა რე თიშნერი, მუნერით რჩქუ ორთას: ღორონთი დუდიშულობა რე, ოდო ორთას უციოობას დო ოგურიობას ფხვადუთ. ორთა, ჰეგელიშ ზიტყვეფით, იდეაშ „შხვათჸოფა“ რე, „გოურცხოაფა“ რე. თე სფეროს იდეა მუშ მიმართ გალენური რე, თითონ ორთაშ ოკუჩხურეფით ართიმაჟირაშ მიმართ გალენურო სქიდუ. მარა ორთაშ დინოხოლენი დო დოფორილი არსება იდეა რე, ორთას კილმარჩქინდუ იდეაშ ნჭუაფა მუში დუდიშ აკომეცნებაშა, ათეშენ ორთა ჰეგელიშე გაგებულიე მუჭოთ არგამა ტელეოლოგიური სისტემა, ნამუშ ღანკით ჰონიარე. ორთაშ სფეროს იდეა კილმურს სუმ ძირითად ოკუჩხურს (მექანიკაშ, ფიზიკაშ დო ორგანიკაშ) დო იმაღალებუ ჰონიაშ ოკუჩხურეფშახ. თე ჭურჭულშე იჭყაფუ მუშობურო ახალი ოქიანუ — ჰონიაშ ოქიანუ, ნამუსუთ ჰეგელიშ ფილოსოფიური სისტემაშ მასმა ნორთი კილმაგორუნს. „ორთაშ ფილოსოფია“ იდეაშ „შხვათჸოფას“ გოურცხოაფას ქილკმაგორუნდჷ-და, „ჰონიაშ ფილოსოფია“ გურაფულენს თის, თუ მუჭო ართუ მუშ დუდის იდეა, მუჭო მითმინწყჷმუ ჭიეჭიეთ გოურცხოაფაშ პროცესი. რახანი იდეაშ არსება დუდიშალა რე, იდეაშ დორთა მუშ დუდწკჷმა ჰეგელიშე გაგებულიე მუჭოთ დუდიშალაშ რეალიზაციაშ პროცესი. თე რთული პროცესი, ჰეგელიშ არზით, იჭყაფუ თიწკმა, მუჟამსჷთ ასპარეზშა გჷშმურს გონით დაჯილდოებული არსება — ადამიერი. დუდიშალა შურს იდგჷნს ადამიერიშ დინოხოლე დო ადამიერიშ მოქმენდალათ. წორეთ თეშენ ადამიერი „ჰონიაშ ფილოსოფიაშ“ ცენტრალური ფიგურა რე. „ჰონიაშ ფილოსოფიაშ“ მაართა ნორთი „სუბიექტი გონი“ ეჭარჷნს დუდიშალაშ ჭიეჭიეთ რეალიზაციას ადამიერიშ „სუბიექტურობაშ“ ფარგალეფს. თინა მოძირანა, თუ ადამიერი მუჭო ირსხენს დუც ორთაშურიდოჭყაფურეფიშ პატჷნობაშე დო გინმირთუ მუში დუდიშ მინჯე. „ჰონიაშ ფილოსოფიაშ“ თე მუნაკვათი, ნამუთ იკათუანს სუმ ნორთის „ანთროპოლოგიას“, „ფენომენოლოგიას“ დო „ფსიქოლოგიას“ მარზენა უტომბაშ რჩქინას ადამიერიშ არსებაშე, უნარშე, სტრუქტურაშე. „ჰონიაშ ფილოსოფიაშ“ მაჟირა ნორთი „ობოექტური გონი“ ოხჲუ ადამიერიშ დუდიშული ნებაშ მოქმენდალათ ნაქიმინა ოქიანუს, „გასაგნებულ“ გონს. ობიექტურ გონს რინაშ გვალო მუშობური წესი უღჷ, თინა ვართ ფსიქიკურიე დო ვართ ფიზიკური. თე სფერო ადამიერიშ ღვაწაფაშ მოღალუ რე, მარა სინანდულეშ ფორმაშ მაღვენჯიე დო ინდივიდის ეპირისპირებუ მუჭოთ მიოჭირინაფალი, ომეცნებელი. ობიექტური ჰონიაშ ძირითადი სახეეფიე სამართალი, მორალი დო ზნეობა. ობიექტური ჰონიაშ გოვითარაფა ბორჯიშ დინოხოლე მუწმარინუანს მოსოფელიშ ისტორიას, ნამუთ ჰეგელს ოსახჷ მუჭოთ პროგრესი დუდიშალაშ გოცნობიერაფაშ შარას. „ჰონიაშ ფილოსოფიაშ“ ეკონია ნორთი „აბსოლუტური გონი“ ეთმოჭარჷნს თი ოკუჩხურეფს, ნამუთ ითებუ დუდიშალაშ რეალიზაციათ, იდეაშ დორთათ მუშ დუდშა, თ. ნ. ღორონთიშ მუშითმეცნებაშ დო მუშითგანხორციელებაშ პროცესით. თე ოკუჩხურეფიე ხელუანობა, რელიგია დო ფილოსოფია. ფილოსოფია რე წორეთ ოხვამერიშ მეცნებაშ არძაშე უმოს ადეკვატური ფორმა. თე სფეროს შიბულენს ღორონთი მუშ დუდის, თაქ გინმირთუ არზუანობა მუშ დუდიშ საგანო. ფილოსოფიურ ოკუჩხურს გოვითარაფაქ ოკო მითუას; თეს თხულენდჷ თიშნერი სისტემაშ ეგაფაშ უციობა, ნამუთ ღორონთიშ აბსოლუტური ძალიერებაშ პრინციპის გითმიანჯირუდუნ. მარქსიზმიშ კლასიკოსეფქ ჰეგელიშ ფილოსოფიაშ ართ-ართი თარ წინანდეგობათ მირჩქინეს წორეთ თე დაპირისპირება დიალექტიკურ ძირითადი ტენდეციაშ დო სისტემაშ მოთხუალაშ შქას. ჰეგელიშ ფილოსოფიაშ კრიტიკული გინოხანდაფა თინეფშე მითმირჩქინანდუ̂ დიალექტიკაშ გოდუდიშაფას იდეალიზმით განპირობებული <უმანგობუობებშე.