cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ამერიკან-რივერი
ამერიკან-რივერი (ინგლ. American River, ესპ. Río de los Americanos) რე წყარმალუ ააშს, კალიფორნიაშ შტატის. ამერიკან-რივერი იჭყაფჷ სიერა-ნევადაშ გვალეფს დო ინაკათუ წყარმალუ საკრამენტოს. ამერიკან-რივერი შხვადოშხვა ოდუდეეფიშ აკოართაფათ იჭყაფჷ. უდიდაშ ოდუდეეფ რე: ნორზ-ფორკ-ამერიკან-რივერი დო საუზ-ფორკ-ამერიკან-რივერი. ამერიკან-რივერიშ სიგჷნძა 48 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 5,568 კვ.კმ. წყარმალუს რე კაშხალეფი: ფოლსომიშ კაშხალი, ნიმბუსიშ კაშხალი დო შხვეფი. ამერიკან-რივერიშ დო საკრამენტოშ აკოართაფაშ აბანს იდვალუაფჷ კალიფორნიაშ ნანანოღა საკრამენტო.
ჯვ. წ. 1379
ნაღურა
კატეგორია:
ამერიკან-რივერი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი კატეგორია:კალიფორნიაშ წყარმალუეფი
უილ ფერელი
ჯონ უილიამ ფერელი (John William Ferrell; დ. 16 მანგი, 1967, კალიფორნია) — ამერიკალი არტისტი, პროდიუსერი, კომიკოსი დო სცენარისტი. ოკათუდჷ მიარე ფილმის დო სერიალს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
1540-იანეფი
1540-იანი (ვითოშ ხუთოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1540-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ხუთოშ ჟარნეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1540 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1549 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1380
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 10-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1380 წანა.
ისლამაბადი
ისლამაბადი (ურდუ: اسلام آباد) — პაკისტანიშ ნანანოღა, იდვალუაფუ პოტოჰარიშ პლატოს ქიანაშ ოორუე ნორთის, ისტორიულ პენჯაბიშ დო ოორუე-ბჟადალი ოხურგე პროვინციაშ (მარგალაშ ჸალაიბონი ისტორიული კარიბჭე რდჷ თე პროვინციას) ოთხშარააკართაფუს. რავალპინდი თიშ დაჸოფილ ნოღათ იკოროცხუ თე ჟირ ნოღაშ სიახოლაშ გეშა.
ნოღაქ 1960-იან წანეფს აკიგჷ პაკისტანიშ ნანანოღაშ კარაჩიშე გინაღალარო. ქიანაშ გოვითარაფა თიმ ბორჯის კარაჩიშ ელმოლს მუთმოხვადუდჷ დო პრეზიდენტ აიუბ ხანს ოკოდჷ გოვითარაფა უმოსი თინწორას გოფაჩელედკო. ისლამაბადი ალმახანური დო სუფთა ნოღა რე, გიშაკერძაფილო პაკისტანიშ შხვა ნოღეფწკჷმა ელაზჷმაფათ. ნოღა ბრუო ზონათ რე დორთილი: დიპლომატური ანკლავი, კომერციული განბა, გონათუაშ სექტორი, ინდუსტრიული ზონა დო თეშნ., თინეფშე ირს მუში სავაჭარო არე დო პარკი უღუ. ისლამაბადის რე თაშნეშე ფეიზალიშ მეჩეთი, ნამუთ ჯოხოგოლაფირი რე თიშ არქიტექტურათ დო სიდიდათ. მეჩეთი ნოღას აჩუქჷ საუდიშ არაბეთიშ მაფა ფეიზალქ.
კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
პანტელერია
მინი|მარჯვნივ|250px|კოკი პანტელერიაშ პანორამა მინი|მარჯვნივ|250px|კოკი პანტელერიაშ ორენი პანტელერია (Pantiddirìa), ანტიკური ჯოხო კოსირა — კოკი იტალიას, იდვალუაფუ სქირონაშქა ზუღას, სიცილიაშ საროტის. კოკშე 100 კილომეტრის (62 მილი) ბჟადალშე იდვალუაფუ სიცილია, 70 კილომეტრის (43 მილი) ბჟაეიოლშე რე — ტუნისიშ ოწყარპიჯე ღოზი. ადმინისტრაციულო კოკი პანტელერია მიშმურს სიცილიაშ პროვინციაშ ტრაპანიშ აკოდგინალუაშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი კატეგორია:იტალიაშ კოკეფი კატეგორია:სიცილია
ჯვ. წ. 1381
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 9-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1381 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
სეული
სეული — ობჟათე კორეაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უკაბეტაში აგლომერაცია. მახორობა 10,421,782 ადამიერი (2007). 2007 წანას ქიდიჭყჷ ახალი ნანანოღაშ აკოგაფაქ ქიანაშ ობჟათეშე, სოდე 2012 წანაშო დოგეგმილი რე ნანანოღაშ გინოღალა.
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ ნოღეფი კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი
2184
დღახუეფი
კატეგორია:
1530-იანეფი
1530-იანი (ვითოშ ხუთოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1530-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ხუთოშ ეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1530 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1539 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1520-იანეფი
1520-იანი (ვითოშ ხუთოშ ეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1520-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ხუთოშ ეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1520 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1529 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
1510-იანეფი
1510-იანი (ვითოშ ხუთოშ ვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1510-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ხუთოშ ვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1510 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1519 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
ჟორჟი ამადუ
ჟორჟი ლეალ ამადუ დი ფარია (პორტ. Jorge Leal Amado de Faria ; დ. 10 მარაშინათუთა, 1912, იტაბუნა, ბაია, ბრაზილია — ღ. 6 მარაშინათუთა, 2001, სალვადორი, ბაია, ბრაზილია) — ბრაზილიარი ჭარუ დო ნოველისტი, ბრაზილიური ლიტერატურაშ კლასიკოსი. თიშ ნახანდეფი თანგილი რე 49 ნინაშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბრაზილიარეფი კატეგორია:ბრაზილიარი ჭარუეფი კატეგორია:ბრაზილიარი ნოველისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1912 კატეგორია:ნაღურა 2001
ჯვ. წ. 1382
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 8-ო წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1382 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ერ-რიადი
ერ-რიადი (الرياض — "ბაღეფი") — საუდიშ არაბეთიშ ნანანოღა.
კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ ნოღეფი კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
დავაო
დავაო (Lungsod ng Davao) — ნოღა დო ონიშოლი ფილიპინეფს, კოკი მინდანაოს. დავაოშ ჸუჯიშ წყარპიჯის. დავაოშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2015 წანაშ ეჭარუათ, ნოღაშ მახორობა 1 632 991 ადამიერს აკმადგინამს. ნოღაშ ფართობი 2,444 კმ² რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფილიპინეფიშ ნოღეფი
ჯვ. წ. 1383
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 7-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1383 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
1500-იანეფი
1500-იანი (ვითოშ ხუთოშიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1500-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ხუთოშიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1500 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1509 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჯეიმს ბედჯ დეილი
ჯეიმს ბედჯეთ დეილი (James Badgett Dale; დ. 1 მესი, 1978, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ჩეის ედმუნდსიშ როლით სერიალშე 24, თიქ ილაჸაფჷ მარტინ სკორსეზეშ ტრუპერ ბერიგენიშ როლი ფილმის ღურელეფი. 2013 ოკათუდჷ ფილმის რკინაშ კოჩი 3.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი ინტერნეტის
მავრიტანიაშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|230px|მავრიტანიაშ რუკა thumb|right|230px|[[ნუაქშოტი, მავრიტანიაშ ნანანოღა]] მავრიტანიაშ ნოღეფი (Villes de Mauritanie) — მავრიტანიაშ შხუ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. ვებ-ხასჷლაშ World Gazeteer მუნაჩემეფით, მავრიტანიას 29 ნოღა რე, ნამსუჷთ 4000-შე უმოსი ადამიერი ოხორანსჷნ.
მავრიტანიაშ ოართე რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
სქოლიო
მავრიტანია მავრიტანია
ესპანეთიშ სუვერენული ტერიტორიეფი
thumb|250px|ესპანური ტერიტორიეფი აფრიკაშ ოორუეშე thumb|250px|[[პენიონ-დე-ველეს-დე-ლა-გომერა]]
ესპანეთიშ სუვერენული ტერიტორიეფი (Plazas de soberanía) — რე მორჩილი ტერიტორიული ართულეფიშ ბუნა ოორუე აფრიკას, თე ტერიტორიას ესპანეთი აკონტროლენს, მარა თინა ვენშმურს ავტონომიურ გოართოიანაფაშა.
თაქ არსებულ ესპანურ ააბანეფს ვაოფიციალურო უჯოხონა დიდ დო მორჩილი ტერიტორიეფს.
"დიდი ტერიტორია" - რე სეუტა დო მელილია, ნამუეფით ავტონომიური ნოღაშ სტატუის ატარენა, თე ნოღეფი რგებულენა უმოსი დიდი ავტონომიათ, ვინემ ესპანეთიშ მუნიციპალიტეტეფი.
"მორჩილი ტერიტორია" - რე მორჩილი კოკეფიშ ბუნა მაროკოშ წყარპიჯიშ ღოზიშ გოხოლუას. თე ტერიტორიეფი ოდებელი რე მაროკოშ დო ესპანეთიშ შქას, ზუსტაშ თეშ გეშა თაქ ოურდუმე გარნიზონეფი გერე.
მუჭოთ ესპანეთის თეშ თაქ თარი ვალუტა რე ევრო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანეთიშ სუვერენული ტერიტორიეფი
კლარის ლისპექტორი
კლარის ლისპექტორი (უკრ. Хая Пінкасівна Ліспектор; პორტ. Clarice Lispector; დ. 10 ქირსეთუთა, 1920, ჩეჩელნიკი, უკრაინა — ღ. 9 ქირსეთუთა, 1977, რიო-დე-ჟანეირო, ბრაზილია) — უკრაინას დუნაბადჷ ბრაზილიარი ჭარუ დო ნოველისტი.
კლარის ლისპექტორიქ დებადჷ უკრაინაშ ნოღა ჩეჩელნიკის, ურიეფიშ ფანიას. დიდაქ ადრე დუღურუ. ირდუდჷ ბრაზილიაშ ნოღა რესიფის (პერნამბუკუშ შტატი) დო უკულ რიო-დე-ჟანეიროს. გურაფულენდჷ რიო-დე-ჟანეიროშ სკოლას, უკულ გურაფა გაგინძორჷ რიო-დე-ჟანეიროშ ფედერალურ უნივერსიტეტის, სოდეთ იურისპრუდენციას გურაფულენდჷ. ლისპექტორი ჭარალუათ ადრეიან წანეფშე რდჷ დაინტერესებული. სტუდენტობაშ ბორჯის გჷმაბჟინუ მაართა თხობელუეფი. დიდი პოპულარობა მოუღჷ რომანქ "ტყარი გურიწკჷმა ხოლოს" (Perto do Coração Selvagem), ნამუქჷთ 1943 წანას გიშართჷ. ნინა დო სტილა ნამუეფსჷთ ლისპექტორი ჸათე რომანს გიმირინუანს, ახალი დო რევოლუციური რდჷ ბრაზილიას.
1944 წანას ლისპექტორიქ ბრაზილია ქიდიტუ დო ოცხოვრებშა ევროპაშა დო ამერიკაშა გეგნორთჷ. ბრაზილიაშა 1959 წანას დირთჷ. უკულიან წანეფს ლისპექტორიქ გჷმაბჟინუ თხობელუეფიშ კრებული "Laços de Família" დო რომანეფი "A Paixão segundo G.H" დო "Água Viva". კლარის ლისპექტორიშ ნაჭარეფს უღუდჷ დიდი პოპულარობა. თიშ ნაჭარეფიშ სიუჟეტიშ მეჯინათ რე გინოღალირი შხვადოშხვა ფილმეფი. კლარის ლისპექტორიქ ღურუ 1977 წანაშ 11 გერგობათუთას, კიბოთ. ნთხორილი რე რიო-დე-ჟანეიროშ ურიეფიშ სასაფლას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბრაზილიარეფი კატეგორია:ბრაზილიარი ჭარუეფი კატეგორია:ბრაზილიარი ნოველისტეფი კატეგორია:დუნაბადი 1920 კატეგორია:ნაღურა 1977
2185
დღახუეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1384
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 6-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1384 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
პლანეტა
thumb|ბჟაშ სისტემაშ ბრუო კლასიკური პლანეტა დიხაუჩაშ თუთაწკუმა ართო.
პლანეტა (ჯვ. ბერძ. πλανήτης – მაგაგია; ქორთ. მოხეტიალე) — მურიცხიშ მუკი-მუკი სტაბილურ ორბიტას მართაფუ რსხული, ნამუთ ობაღინაფალო მასიური რე თიშო, ნამუდა დორხველი გრავიტაციაშ გოლინათ კვარკვალია ფორმა უღუდას, მარა ვა რე თიშნერო დიდი, ნამდა თიშ გურს ბირთვული რეაქციაქ ქიდიჭყასჷნ. ისტორიული აპიჯაფაშ ალებათ საირქიანო ასტრონომიული რსხუ ჩქინი ბჟაშ სისტემას მიარზუანს ბრუო პლანეტას
ჯვ. წ. 1385
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 5-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1385 წანა.
პლანეტა
სქოლიო
* კატეგორია:ბჟაშ სისტემა კატეგორია:ასტრონომია
ჯვ. წ. 1385
ნაღურა
კატეგორია:
1490-იანეფი
1490-იანი (ვითოშ ოთხოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1490-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1490 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1499 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მელილია
მინი|ონიშოლი მელილია მინი|მელილია
მელილია (Melilla) — ესპანეთიშ ავტონომიური ნოღა დო ონიშოლლი ოორუე აფრიკას. ელმოლლშე გოხურგელი რე მაროკოთ. ფართობი 12,3 კვ. კმ. ოდებელი რე მაროკოწკჷმა. თაშნეშე იკათუანს კოკეფს: პენიონ დე ველესი, ალუსემასი დო ჩაფარინასი. თინა მირჩქინუაფუდჷ მალაგაშ პროვინციათ 1995 წანაშ 14 მელახშახ, ანუ თეიშახ, სოიშა ავტონომიათ გჷმიცხადებუდუნ.
2008 წანაშ ეჭარუათ, მახორობა აკმადგინანდჷ 73 460 ადამიერს, სოდე მიშეშეს ქირსიანეფი, მუსლიმეფი (უმენტაშო ბერბერეფი) დო მერკეთ ურიეფი. ესპანური რე გოფაჩილი ნინა, მორო რდჷ ბერბერული ნინაშ აღიარაფაშ მოთხირი ხოლო.
ისტორია
მელილია დუდმაართაშე ფინიკიარეფიშ დო უკული პუნიკეფიშ კოლონია რდჷ ჯოხოთ – რუსადირი. 1497 წანას, გეჭოფუ დონ პედრო დე ესტოპინანქ, მედინა სიდონიაშ საჰერცოგოშ მადუდექ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანეთიშ ავტონომიური ნოღეფი კატეგორია:აფრიკაშ ოდებელი ტერიტორიეფი
კალოოკანი
კალოოკანი (ოფიციალურო ნოღა კალოოკანი; Lungsod ng Calooca) — მაართა კლასიშ მაღალურბანიზაცილი ნოღა ფილიპინეფს, ნანანოღაშ რეგიონს. 2015 წანაშ ეჭარუათ, კალოოკანიშ მახორობა 1 583 978 ადამიერს აკმადგინანს დო ქიანას მაანთხა აბამს რე მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ.
ნოღა ირთჷ ჟირი გეოგრაფიულ ნორთო, ნამუეფიშ ართამი ფართობი 5 333.4 ჰექტარი რე. დუდმაართაშე კალოოკანი ობჟათე ლუსონიშ რეგიონს, რისალიშ პროვინციაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. ასეშო ნოღა ნანანოღაშ რეგიონიშ მასუმა რაიონშა (კამანავა) მიშმურს მალაბონწკჷმა, ნავოტასწკჷმა დო ვენესუელაწკჷმა ართო.
ობჟათე კალოოკანს მანილა, კესონი, მალაბონი, ნავოტასი დო ვენესუელა უხურგანს. კომერციული დო ინდუსტრიული აქტივობეფიშ დო ოხორუე ზონეფიშ კომბინირაფაშ გეშა, კალოოკანი ნანანოღაშ რეგიონიშ ოორუე რაიონიშ თარი ურბანული ცენტრი რე. ოორუე კალოოკანიშ ხურგი კესონწკჷმა, ვენესუელაწკჷმა, მარილაოწკჷმა, მეიკაიანწკჷმა დო სან-ხოსე-დე-მონტეწკჷმა იდვალუაფჷ. ნოღაშ თე ნორთი თარო ოხორუე ზონას უკებჷ დო ინდუსტრიული ნოდგჷმეფი ელაზჷმაფათ მერკეთ აფხვადჷნა.
სქოლიო
კატეგორია:ფილიპინეფიშ ნოღეფი
1480-იანეფი
1480-იანი (ვითოშ ოთხოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1480-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ ოთხონეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1480 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1489 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
1460-იანეფი
1460-იანი (ვითოშ ოთხოშ აუმონეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1460-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ სუმონეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1460 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1469 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
დამასკო
დამასკო (دمشق ტრანსლიტ: დიმაშკ, თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ الشام ash-Shām) — სირიაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უდიდაში ნოღა; მოსოფელიშ ართ-ართი უჯვეშაში ირო დოხორელი ნოღა. თიში მახორობა 2013 წანაშ მუნაჩემეფით, 4,5 მილიონს აკმადგინანს.
ლიტერატურა
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ნოღეფი კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი კატეგორია:სირიაშ ნოღეფი კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი სირიას
ალექსანდრე ბლოკი
ალექსანდრე ალექსანდრეშ სქი ბლოკი (რუს. Алекса́ндр Алекса́ндрович Бло́к; დ. 28 გერგობათუთა [ჯვ. სტ. 16 გერგობათუთა], 1880, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 7 მარაშინათუთა, 1921, პეტროგრადი, რსფსრ) — რუსი პოეტი, ჭარუ, მათანგალი, დრამატურგი, პუბლიცისტი დო ლიტერატურული კრიტიკოსი.
არტაანიშ პროვინცია
არტაანი ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანი რე თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიას, ისტორიული აკანი დო ჯიხა-ნოღა მესხეთიშ ნორთის. თინა ფორუნს მტკვარიშ ჟინი მალუობაშ ჟირხოლონ ჸურეს. თიში თურქული ფორმა რე არდაჰანი.
დუდშე არტაანი აკანიშ ჯოხოდვალა რდჷ. ლეონტი მროველიშ (XI ო.) ჩინებათ, ლეგენდარული მცხეთოსიშ სქიქ, ჯავახოსიქ, დოკიდჷ არტაანიშ ჯიხა-ნოღა, ნამუსუთ თიმწკჷმა ქაჯეფიშ ნოღა ნოჯოხობუე, ოდო მროველიშ ბორჯის - ჰური. თე ჩინებათ, ფარნავაზიშ ბორჯის, ჯვ. წ. III ოშწანურას წუნდიშ ოერიშდუდეშა მიშმეშჷ არტაანი, ჯავახეთი დო კოლა. ვახტანგ გორგასალქ თაქ ჭყოინდარი ქუდარცხუ დო კათედრა ერუშეთის დაწესჷ. თამარიშ ფარანს არტაანი ოძგაშე ოერიშდუდე რდჷ, უკული სამცხეშ ათაბაგეფიშ ოთარეშა მიშმეშჷ.
XVI ოშწანურას არტაანი ქჷდეკინეს თურქეფქ დო ჟრი ართურო გორთეს: დიდი არტაანო (გურჯისტანიშ ვილაიეთი) დო ჭიჭე არტაანო (ყარსიშ ვილაიეთი). თე ბორჯის დიდი არტაანიშ თარი გამანგარებული ნოღას ფარაკანი ჯოხოდ. ნოღაშ ჯოხოდვალა "არტაანი" XVII ოშწანურას ოკო რდას ჯოხოდვალირი. 1877-1878 წანეფს რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმაშ ბორჯის თე კუნთხუ რუსეთიქ ქჷდეკინ. სან-სტეფანოშ ზჷშ აპიჯაფათ დო 1878 წანას ბერლინიშ ტრაქტატით არტაანქ რუსეთის ქიმიარცხუ, ოდო 1918-21 წანეფიშ ლჷმაშ ბორჯის კინ თურქეთიშ ხურგეფს ქუმოხვად.
კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანეფი კატეგორია:თურქეთიშ პროვინციეფი
1470-იანეფი
1470-იანი (ვითოშ ოთხოშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1470-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ სუმონეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1470 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1479 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჯონ ფევრეუ
ჯონ კოლია ფევრეუ (დ. 19 გჷმათუთა, 1966, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი არტისტი, რეჟისორი დო კომიკოსი. ნალაჸაფინა აფუ ფილმეფს: ბეტმენი ირიათო (1995), არქიებული (2003), რკინაშ კოჩი (2008), რკინაშ კოჩი 2 (2010), რკინაშ კოჩი 3, ნჯარიშ ეშმაღალარეფი: ულტრონიშ ბორჯი (2015). თინა ილაჸაფუ ფილმეფს ბორბოლია კოჩი: დორთინა (2017), ნჯარიშ ეშმაღალარეფი:უსაბოლე ლჷმა (2018) დო ნჯარიშ ეშმაღალარეფი უსაბოლე ლჷმაშ მაჟირა ნორთის (2019).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
სოკოტრა
სოკოტრა (Socotra ვარდა Sukutra; არაბულო: سقطرى‎ Suqutrā, DMG Suquṭrā) — კოკეფიშ ბუნა ინდოეთიშ ოკიანეს (უდიდაში კოკი - კ. სოკოტრა), იემენიშ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას. იდვალუაფუ გვარდაფუიშ კოდმეშ ბჟაეიოლშე (აფრიკა). ფართობი - 3,6 ვთშ. კმ². უთარაშო აკოდგჷმილი რე კრისტალური ქანეფით. სიმაღალე - 1503 მეტრაშახ (კოკი სოკოტრას). ჰავა ტროპიკული დო სქირე რე. ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა 21 °C, კვირკვეშ - 28 °C. ნოლექეფი 250-300 მმ წანმოწანას. ჩანარობა გვერდოტიოზური რე. ამიარენა ფინიკიშ პალმეფს, ქალამ ჩქოლარს. 2008 წანას გემიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არქიპელაგეფი კატეგორია:აფრიკაშ კოკეფი კატეგორია:იემენიშ კოკეფი
ჯვ. წ. 1386
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 4-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1386 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
1450-იანეფი
1450-იანი (ვითოშ ოთხოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1450-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ ჟარნეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1450 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1459 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1387
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 3-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1387 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ალექსეი ტოლსტოი (1817–1875)
გრაფი ალექსეი კონსტანტინეშ სქი ტოლსტოი (რუს. Граф Алексе́й Константи́нович Толсто́й; დ. 5 ეკენია [ჯვ. სტ. 24 მარაშინათუთა], 1817, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 10 გჷმათუთა [ჯვ. სტ. 28 ეკენია], 1875, კრასნი როგი, მგლინიშ მაზრა, ჩერნიგოვიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია) — რუსი პოეტი, ნოველისტი, ჭარუ დო დრამატურგი.
ალექსეი ტოლსტოი რდჷ გიშარჩქინელი ჭარუშ ლევ ტოლსტოიშ ბიძისკუა. ალექსეი ტოლსტოიქ დებადჷ დინდარი ფანიას. გურაფულენდჷ მოსკოვიშ უნივერსიტეტის. ახალნორდობაშე ბრელს შარალენდჷ: გერმანიას, იტალიას დო შხვადო. გერმანიას რინაშ ბორჯის გეჩინებაფუ იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთე.
ალექსეი ტოლსტოი დუდშე დაინტრესებული რდჷ პოეზიათ. ლიტერატურული კარიერა 1830-იან წანეფიშე დიჭყჷ. მუშენდჷ სახენწჷფო ნინალეფს. 1856 წანას რუსეთიშ იმპერატორქ ალექსანდრე II-ქ ტოლსტოი ქუდარინუ მუში პერსონალურ ადიუტანტო. ტოლსტოი მონაწილენდჷ ყირიმიშ ლჷმას. უკინებუდჷ მაიორიშ ჩინი. 1860-იან წანეფს სახენწჷფო ნინალეფი ქიდიტუ დო ბორჯი უმოსო დუთმუ ლიტერატურული კარიერას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:რუსეფი კატეგორია:რუსი პოეტეფი კატეგორია:რუსი ჭარუეფი კატეგორია:რუსი ნოველისტეფი კატეგორია:რუსი დრამატურგეფი
2186
დღახუეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1388
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 2-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1388 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1389
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1380-იანეფიშ რანწკო 1-ლი წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1389 წანა.
ჯონ ფონ ნოიმანი
ჯონ ფონ ნოიმანი (ინგლ. John von Neumann; უნგრ. Neumann János Lajos, დ. 28 ქირსეთუთა, 1903, ბუდაპეშტი, უნგრეთიშ ომაფე, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 8 ფურთუთა, 1957, ვაშინგტონი, ააშ) — ამერიკალი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი დო ინფორმატიკოსი.
ჯონ ფონ ნოიმანიქ დებადჷ ბუდაპეშტის. ბუდაპეშტიშ გიმნაზიაშ თებაშ უკულ, გურაფულენდჷ ქიმიას დო მათემატიკას ბუდაპეშტიშ დო ბერლინიშ უნივერსიტეტეფს დო ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. 1928 წანაშე პრივატდოცენტიშ სტატუსით კითხულენდჷ ლექციეფს ბერლინიშ დო ჰამბურგიშ უნივერსიტეტეფს. 1930 წანას ფონ ნოიმანიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ამერიკაშა მიდართჷ. ამერიკას ნოიმანიქ იმუშუ ფრინსთონიშ დო ნიუ-ჯერსიშ უნივერსიტეტეფს, პერსპექტიული რკვიებეფიშ ინსტიტუტის დო ლოს-ალამოსიშ ერუანულ ლაბორატორიას.
ჯონ ფონ ნოიმანი მოღალენდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დარგეფს. მათემატიკაშ დარგის, ნოიმანიქ მიშეღჷ დიდი თია ფუნქციური ანალიზიშ, ერგოდიკული თეორიაშ, ოპერატორული ალგებრაშ, გეომეტრიაშ, რიცხუეფიშ ანალიზიშ გოვითარაფაშა. ფიზიკას, ნოიმანიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია კვანტური მექანიკაშ, ჰიდროდინამიკაშ, ბირთვული ფიზიკაშ დო კვანტური სტატისტიკური მექანიკაშ რკვიებაშა. ჯონ ფონ ნოიმანი ხანდენდჷ ინფორმატიკაშ, ეკონომიკაშ დო სტატისტიკაშ დისციპლინეფს ხოლო. ინფორმატიკას, ნოიმანიქ გიმირკვიუ ღოზოვანი პროგრამირაფა, ნუმერიკული მეტეოროლოგია დო შხვეფი. ნოიმანი რდჷ ართ-ართი თარი ფიგურა ლაჸაფეფიშ თეორიაშ, ჰომოგენური სტრუქტურეფიშ, უნივერსალური კონსტრუქტორეფიშ დო ციფრული კომპიუტერიშ აკოქიმინუაშ სფეროს.
ჯონ ფონ ნოიმანი რე დოხოლაფირო 150 მენცარული სტატიაშ ავტორი: ჸათავრეშე 60 წიმინდე მათემატიკას, 60 გჷმორინაფონი მათემატიკას, 20 ფიზიკას დო შხვეფი შხვა დისციპლინეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი კატეგორია:ამერიკალი ინფორმატიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1903 კატეგორია:ნაღურა 1957
1440-იანეფი
1440-იანი (ვითოშ ოთხოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1440-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ ჟარნეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1440 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1449 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
1420-იანეფი
1420-იანი (ვითოშ ოთხოშ ეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1420-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ ეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1420 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1429 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
1430-იანეფი
1430-იანი (ვითოშ ოთხოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1430-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ ეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1430 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1439 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1390
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 10-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1390 წანა.
2187
დღახუეფი
კატეგორია:
პუერტო-პრინსესა
პუერტო-პრინსესა (ოფიციალურო ნოღა პუერტო-პრინსესა; ტაგ.:  Lungsod ng Puerto Princesa; სებ.: Siyudad i'ang Puerto Princesa) — მაართა კლასიშ მაღალურბანიზაფილი ნოღა მიმაროპაშ რეგიონს (რეგიონი IV-B), ფილიპინეფს. 2015 წანაშ ეჭარუათ, ნოღაშ მახორობა 255,116 ადამიერი რე.
პუერტო-პრინსესა იდვალუაფჷ პალავანიშ პროვინციაშ ბჟადალ ნორთის ფილიპინეფიშ უკიდაშ ბჟადალშე მადვალუ ნოღა რე. მართალი რე ნოღა პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე, მარა პუერტო-პრინსესა ფილიპინეფიშ 38 ზოხორინელ ნოღას ორხველჷ დო თი პროვინციაშ აკოდგინალუაშა ვენშმურს, ნამუსჷთ გეოგრაფიულო იდვალუაფჷნ.
პუერტო-პრინსესა ფილიპინეფიშ ნოღეფს შქას მახორობაშ მეჭედალათ არძაშე დაბალი მაძირაფალი უღჷ. ფართობიშ მეჯინათ ნოღა მაჟირა აბანს რე დავაოშ უკული დო 2 381.02 კმ² ტერიტორიას იკათუანს.
ასე პუერტო-პრინსესა ტურისტული ნოღა რე დი პლაჟეფით დო ზუღაშ პროდუქტეფიშ რესტორანეფით რე ჩინებული. ნოღაქ ანდაშა მიპალჷ ფილიპინეფიშ არძაშე სუფთა დო წვანე ნოღაშ ჯოხი.
ჯვ. წ. 1391
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 9-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1391 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
1410-იანეფი
1410-იანი (ვითოშ ოთხოშ ვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1410-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ ვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1410 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1419 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
ჯვ. წ. 1392
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 8-ო წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1392 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
1400-იანეფი
1400-იანი (ვითოშ ოთხოშიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1400-იანეფი ვარ-და უბრალეთ ოთხოშ ოთხოშიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1400 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1409 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1393
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 7-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1393 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
2188
დღახუეფი
კატეგორია:
ბერბერო-ლიბიური ნინეფი
მინი|300პქ|თეხანური ბერბერული ნინეფი დო თინეფიშ გოფაჩუაშ არეალი მინი|ბერბერულ ნინაშა აკოქიმინელი დოკუმენტიშ სამანგა ბერბერო-ლიბიური ნინეფი (ბერბერულო: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ; იკითხირე მუჭოთ: ტამაჟით) — ბერბერეფიშ ნინა, ნამუთ მიშმურს აფრაზიული ნინეფიშ ფანიაშა. თე ნინაშა მორაგადე ადამიერეფიშ ზუსტი მუდანობა ჩინებული ვარე დო დოხოლაფირო 17-შე 25 მილიონშახ ადამიერს აკმადგინანს. ჯოხოდვალა „ბერბერი“ მოურს ბერძენულშე βάρβαροι, ლათ. barbari, დო არაბ. ʔal-barbaru. ჯოხოდვალა „ბერბერო-ლივიური“ ოძირანს მოჯგირულ რსხუეფს უჯვეშაშ ოორუე აფრიკულ ნინეფწკჷმა („ლიბიურწკჷმა“), ნამუშ ზუსტი ურთიართობა თეხანური ბერბერო-ლიბიურ ნინეფწკჷმა ავრე სინთიერო დოდგენილი.
გოფაჩუაშ არეალი
ბერბერო-ლიბიური ნინეფი გოფაჩლი რე ოორუე აფრიკას, ობჟათეშე სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯშე წყარმალუ სენეგალშახ დო წყარმალუ ნიგერშახ, ბჟაეიოლშე — ატლანტიშ წყარპიჯიშე ბჟადალ ეგვიპტეშახ. თინეფი წჷმორინაფილი რენა გეჸვენჯ ქიანეფს:
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:აფრაზიული ნინეფი
ჯვ. წ. 1394
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 6-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1394 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
მონღოლეთიშ ნოღეფიშ ერკებული
სტატიას მოჩამილი რე მონღოლეთიშ ნოღეფიშ ერკებული. ცხირეს მოჸონაფილი რე ნოღეფი 5 ვითოშშე უმოსი მახორობათ. ჯოხოდვალეფი მოჩამილი რე მარგალური დო მონღოლური ტრანსკრიპციათ. მახორობაშ მუდანობა მოჩამილი რე მუსხირენ შხვადოშხვა პერიოდიშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ.
რესურსეფი ინტერნეტის
მონღოლეთი
ჯვ. წ. 1395
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 5-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1395 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ბრიტანი ენდრიუსი
ბრიტანი ენდრიუსი (Brittany Andrews; დ. 13 მარაშინათუთა, 1973, მილუოკი, ააშ) — ამერიკალი პორნოგრაფიაშ არტისტი.
ფილმოგრაფია
thumb|2005 დო სხვ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუნაბადი 13 მარაშინათუთა კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ბერბერეფი
200px|thumb|left|ბერბერი-გეგია მაროკოს 200px|thumb|მარჯვნივ|ბერბერი ცირა ტრადიციული კოსტუმით, ალჟირი ბერბერეფი (ბერბერ. ⵉⵎⴰⵣⵉⵖⵏ Imaziɣen) — კვიდრი ეთნიკური ბუნა ოორუე აფრიკას, ნილოსიშ ლეხერიშ ბჟადალშე. თინეფი გამწას ოროხანა ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯიშე ეგვიპტეს მადვალლუ სივაშ ოაზიშახ, სქირონაშქა ზუღაშე წყარმალუ ნიგერშახ. ისტორიულო, თინეფი ბერბერულ ნინაშა ვარდა თიში შხვაგვარობაშა რაგადანდეს, ნამუთ აფრაზიული ნინეფიშ ართ-ართი ჸა რე. ასეშო, ბერბერეფიშ დიდი ნორთი ბერბერულწკჷმა ართო არაბულ ნინაშა რაგადანა. კანკალე ქიანას, სამანგათ მაროკოს, ტუნისის დო ალჟირს ბერბერეფი გონათუას ფრანგულ ნინაშა ღებულენა. მაროკოს დო თიშით ოკუპირაფილ ბჟადალი საჰარას მახორუეფიშ გორკვიაფილ ნორთის თაშნეშე უჩქჷ ესპანური, ლიბიას — იტალიური. ევროპული ნინეფიშ თეჯგურა დგომარობა ბერბერული ოქიანუშ ევროპული ოკუპაციაშ დო კოლონიზაციაშ შედეგი რე. ასე, ბერბერულ ნინაშა მორაგადე კათეფიშ უდიდაში ნორთი მაროკოს დო ალჟირს ოხორანს, მორჩილი ნორთი — გოფაჩილი რე ტუნისის, ლიბიას, მავრიტანიას, მალის დო ნიგერს, თაშნეშე ევროპას არსებულ დიასპორეფს.
ბერბერი კათეფი
მიარემუდანამ ბერბერი კათეფს შქას, შილებე გეგშერთას მუსხირენი თარი ნორთიქ:
ოდებელო დუთმოსქიდუ გუანჩეფიშ მერხველაფა ოკითხირე ბერბერეფშა, ნამუთ ნორთობურო ეშალაფირი რე, ნორთობურო ასიმილირაფილი რე კანარიშ კოკეფიშ ჯინჯიერ ესპანარ მახორობაწკჷმა.
მალიშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|250px|[[მალიშ რუკა]] მალიშ ნორეფი — მალიშ შხუ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. ქიანა 10 ოლქო დო გიშაკერძაფილი ადმინისტრაციული ართულო ბამაკოთ რე დორთილი (დისტრიქტი). 2012 წანაშ 15 კვირკვეს, აზავადიშ გოდუდიშლაფაშ ერუანულ ყარაფიქ გაცხადჷ, ნამჷ-და თინეფქ ვარი თქუეს აზავადიშ ზოხორინელი სახენწჷფოშ გოჭყაფაშ გეშა, ისხუნუეს ავტონომიაშ გოჭყაფა. 2016 წანაშ 19 ღურთუთას, მენაკაშ დო ტაოდენიშ ოლქეფქ გაოშ დო ტომბუქტუშ ოლქეფშე (ომანგეთ) გეგშერთჷ.
ტომბუქტუშ, კიდალიშ დო გაოშ რეგიონეფი ვაღიარაფაილი აზავადიშ ავტონომიაშ ნორთი რე.
მალიშ ოართე რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
სქოლიო
მალი მალი
სებუ
სებუ (ოფიციალურო ნოღა სებუ; სებ: Dakbayan sa Sugbo; ტაგ:  Lungsod ng Cebu; ესპ: Ciudad de Cebu) — მაართა კლასიშ მაღალურბანიზაფილი ნოღა კოკი სებუს, ცენტრალური ვისაიასიშ რეგიონს, ფილიპინეფს. 2015 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნორაშ მახორობა 922 611 ადამიერს აკმადგინანს დო ფილიპინეფს მა-5, დო ვისაიასიშ რეგიონს არძაშე დოხორელი ნოღა რე.
სებუ ცენტრალური ვისაიასიშ რეგიონული დო სებუშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე, მარა პროვინციაშე ზოხორინეო იმართჷ. ნოღა ვისაიასიშ რეგიონს კომერციაშ, ოვაჭარე დო ოგონათუე ცენტრი რე. სებუ ფილიპინეფიშ თარი დინოხოლენი ოზუღე ონიშოლი ნოღა რე, სოდე ქიანაშ აბანობური გინმაღალარი კომპანიეფიშ 80% ახორციელენს ოპერაციეფს.
ბერნარ არნო
ბერნარ არნო (Bernard Arnault; დ. 5 მელახი, 1949, რუბე) — ფრანგი ბიზნესმენი, კომპანია Louis Vuitton Moët Hennessy-იშ ბუნაშ პრეზიდენტი. პლანეტაშ არძაშე დიდარი ადამიერი. 2018 წანაშ პირელს ევროპაშ უდიდარაში ადამიერო აღიარეს. 2020 წანას აღიარეს პლანეტაშ უდიდარაშ ადამიერო.; თიში ღვალიერობა ფასებული რე 117 მილიარდ დოლარით, ოართე რეიტინგის ბერნარ არნო Bloomberg Billionaires Index-იშ მეჯინათ მაართა პოზიციაშ იკენს. 2011 წანაშ 14 კვირკვეშე საპატიო ლეგიონიშ ორდენიშ დიდი ოფიცერი.
სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთიშ მილიარდელეფი კატეგორია:მულტიმილიარდელეფი კატეგორია:ფრანგი მაწარმეეფი კატეგორია:საპატიო ლეგიონიშ ორდენიშ კომანდორეფი კატეგორია:თეხანური ხელუანობაშ კოლექციონერეფი
ჰერმან ვაილი
ჰერმან კლაუს ჰუგო ვაილი (გერმ. Hermann Klaus Hugo Weyl, დ. 9 გერგობათუთა, 1885, ელმსჰორნი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 8 ქირსეთუთა, 1955, ციურიხი, შვეიცარია) — გერმანალი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი დო ფილოსოფოსი.
ჰერმან ვაილი გურაფულენდჷ მათემატიკას დო ფიზიკას გეტინგენიშ დო მიუნხენიშ უნივერსიტეტეფს. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის დავიდ ჰილბერტიშ ხემანჯღვერობათ. 1913 წანას ვაილიქ შვეიცარიაშა მიდართჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის მათემატიკაშ პროფესორო. ჸათე პერიოდის ციურიხის მუშენდჷ ალბერტ აინშტაინი ხოლო. 1921 წანას ვაილიქ ციურიხის გეჩინებაფუ ერვინ შრედინგერი. 1928 დო 1936 წანეფს ვაილი რდჷ მათემატიკოსეფიშ საირქიანო კონგრესიშ მაკათური ბოლონიას დო ოსლოს. 1928-1929 წანეფს ვაილი მუშენდჷ ფრინსთონიშ უნივერსიტეტის. 1930 წანას ვაილიქ ქიდიტუ ციურიხიშ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი დო ომუშებუშა გეტინგენიშა გეგნორთჷ. გერმანიაშ თრობაშა ნაცისტეფიშ მულაშ უკული ვაილიქ ამერიკაშა მიდართჷ დო პროფესიული კარიერა გაგინძორჷ პერსპექტიული რკვიებეფიშ ინსტიტუტის (ფრინსტონი, ნიუ-ჯერსი), სოდეთ 1951 წანაშახ იმუშუ. ჰერმან ვაილიქ ღურუ 1955 წანაშ 8 ქირსეთუთას, გურიაშ ლახარათ.
ჰერმან ვაილიშ ნახანდეფს უღუდჷ დიდი შანულობა თეორიული ფიზიკაშ დო წიმინდე მათემატიკაშ დარგეფს. ვაილი მაეჩა ოშწანურაშ ართ-ართი გოლინიანი მათემატიკოსი რდჷ. ვაილიქ მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია ოფირჩაშ, ბორჯიშ, მატერიაშ, ფილოსოფიაშ, ლოგიკაშ, სიმეტრიაშ დო მათემატიკაშ ისტორიაშ რკვიებაშა. ჰერმან ვაილი რდჷ ართ-ართი მაართა მენცარი, ნამუქჷთ წჷმარინუ ფარდობითობაშ თეორიაშ დო ელექტრომაგნეტიზმიშ კანონეფიშ კომბინირაფაშ კონცეფცია.
ჰერმან ვაილიქ 1927 წანას მიპალუ ლობაჩევსკიშ პრემია დო 1948 წანას უილარდ გიბსიშ ლექციაშ პრემია. ვაილი რდჷ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური, მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო ამერიკაშ ფიზიკაშ ჯარალუაშ მაკათური.
ჯვ. წ. 1396
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 4-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1396 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ტაგელმუსტი
ნოჭკერიშ სიგჷრძაქ შილებე 10 მეტრშახ ანჭას. ტაგელმუსტი ტუარეგეფიშ დო საჰარაშ შხვა ეთნიკური ბუნეფიშ დუდგიორთუმალი რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დუდგიორთუმალეფი კატეგორია:ერუანული კოსტუმეფი
ჯვ. წ. 1397
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 3-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1397 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ჯვ. წ. 1398
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 2-ა წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1398 წანა.
ზამბოანგა
ზამბოანგა (Lungsod ng Zamboanga, Zamboanga City) — ნოღა ფილიპინეფიშ კოკი მინდანაოს. ზამბოანგა ფილიპინეფიშ მასუმა „დიპლომირაფილი" ნოღა რე, ნამუთ კაბეტი ნოღეფიშ კატეგორიაშა მიშმურს. „დიპლომირაფილი" ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ 1937 წანას. თინა თაშნეშე რე ზოხორინელი ნოღა, ნამუთ ვენშმურს შხვა პროვინციაშ აკოდგინალუაშა. ნოღა უხურგანს მეძობელ პროვინციას, ზამბოანგა-სიბუგაის. ნოღაშ ფართობია 1,414.7 კმ², მახორობა - 861,799 (2015 წ.). ნოღა დარსხუეს ესპანარეფქ 1635 წანას, მუჭოთ ჯიხაზურგა მოროშ კათაშ გენთხაფეფშე დუდთხილუაშ ღანკით.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ფილიპინეფიშ ნოღეფი
ბაგიო
ბაგიო (ილოკ. Syudad ti Bagiw; Lungsod ng Baguio) — ნოღა ფილიპინეფს. იდვალუაფჷ კოკი ლუსონს, ცენტრალური კორდილიერაშ ობჟათე ჸას, ზუღაშ დონეშე 1500 მეტრის. ნოღა რე ოგვალე კურორტი დო თარობაშ ზარხულიშ რეზიდენცია.
ლიტერატურა
კატეგორია:ფილიპინეფიშ ნოღეფი
ტუარეგეფი
მინი|250პქ|ტუარეგი ქომოლკოჩი thumb|250პქ|ტუარეგი ქომოლკოჩი მინი|250პქ|აფრიკაშ ტერიტორია, სოდე შანულამი მუდანობაშ ტუარეგეფი ოხორანა ტურეგიშ კათა (الطوارق) — ბერბერეფიშ მონძალაშ კათა ტრადიციული გეგია რინაშ წესით. საჰარაშ დინოხოლენი ტერიტორიაშ თარი მახორობა. თარო ოხორანა საჰარაშ მალიშ დო ნიგერიშ ტერიტორიეფს. თინეფი სადღამუშოთ ყარენა სახენწჷფოეფიშ სახენწჷფო ხურგეფიშ გალე. თინეფიშ მორჩლი ნორთი ოხორანს ობჟათე-ბჟაეიოლ ალჟირს, ობჟათე-ბჟადალ ლიბიას დო ოორუე ბურკინა-ფასოს, თაშნეშე მორჩილი ნორთი ოორუე ნიგერიას. აფრიკაშა არაბეთიშ ჩქონშე მიშართეს. თინეფი მაართათ დიგურუ ანრი დიუვერიექ. ტუარეგიშ ნინა მაკრონინათ იკლასიფიცირებუ დო თიშა მორაგადე ადამიერეფიშ რიცხუ დოხოლაფირო 5,7 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს.
2012 წანაშ პირელიშ დაჭყაფუს, მალის დორხველური ვაღიარაფილი სახენწჷფო — აზავადიშ დორსხუაფა გჷმაცხადეს.
სქოლიო
კატეგორია:აფრიკაშ კათეფი კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
1390-იანეფი
1390-იანი (ვითოშ სუმოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1390-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1390 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1399 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
გეტინგენიშ უნივერსიტეტი
გეტინგენიშ უნივერსიტეტი, ოფიციალურო ჯოხოდვალა: გეტინგენიშ გეორგ-ავგუსტუსიშ ჯოხონობაშ უნივერსიტეტი (გერმ. Georg-August-Universität Göttingen) — ოჯარალე უნივერსიტეტი გერმანიას, თუდონი საქსონიაშ აკანიშ ნოღა გეტინგენს. უნივერსიტეტი 1734 წანას დარსხუ დიდი ბრიტანეთიშ მაფაქ დო ჰანოვერიშ კონფიურსტიქ, ჯორჯ II-ქ. გეტინგენიშ უნივერსიტეტი თუდონი საქსონიაშ უჯვეშაში დო სტუდენტეფიშ მუდანობათ უდიდაში უნივერსიტეტი რე.
2021 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი დო უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებულეფი რდეს: ნობელიშ პრემიაშ 45 ლაურეატი. უნივერსიტეტი რე გერმანიაშ ლიდერი უნივერსიტეტეფიშ ბუნაშ (U15) დო ევროპაშ უნივერსიტეტეფიშ ასოციაცია კოიმბრაშ მაკათური. გეტინგენიშ უნივერსიტეტიწკჷმა რე აფილირებული მაქს პლანკიშ ჯარალუა დო ლაიბნიციშ ასოციაცია. უნივერსიტეტიშ ბიბლიოთეკა ართ-ართი უდიდაში ბიბლიოთეკა რე გერმანიაშ მასშტაბით.
უნივერსიტეტი იკათუანს 13 ფაკულტეტის. 2018 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტის ჸუნს 31,619 სტუდენტი, 4,209 აკადემიური პერსონალი დო 7,752 ადმინისტრაციული პერსონალი.
ჯვ. წ. 1399
წანა — ჯვ. წ. XIV ოშწანურაშ ჯვ. წ. 1390-იანეფიშ რანწკო 1-ლი წანა. ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1399 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ედომუშამი ჩინეთიშ წჷმმარინაფალეფიშ კათუა
ედომუშამი ჩინეთიშ წჷმმარინაფალეფიშ კათუა (全国人民代表大会, პინ-ინი Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì, პალ. ციუანგო ჟენმინ დაჲბიაო დაჰუეჲ)，ეჩწკ (人大, პინ-ინი Réndà, პალ. ჟენდა) — ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ უმაღალაში პარლამენტი, ჩინეთიშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ — ქიანაშ სახენწჷფო ხეშულობაშ უმაღალაში ორგანო. წჩწკ-შ აკოდგინალაუშა მიშმულა დეპუტატეფი, გიშაგორილი პროვინციეფიშე, ავტონომიური რაიონეფშე, ცენტრს დოჸუნაფილი ნოღეფშე დოაკოანჯარაფილ ნძალეფშე.
ჩინური
კატეგორია:ჩინეთიშ პოლიტიკა
1380-იანეფი
1380-იანი (ვითოშ სუმოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1380-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ოთხონეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1380 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1389 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
იუნესკო
გოართოიანაფილი ერეფიშ გონათაფაშ, მენცარობაშ დო კულტურაშ ორგანიზაცია (იუნესკო), (UNESCO, აკრ. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) — გოეროშ სპეციალიზირაფილი ოაგენტე. თიშ ღანკი რე შვიდობაშ დო საირქიანო უშქურანჯობაშ ინტერესეფშო ხე აკუნწყუას გონათაფაშ დო კულტურაშ გოფაჩუას, მენცარობაშ გოვითარაფას, ადამიერიშ ალობეფიშ დო ჯინჯიერ დუდიშალეფიშ პატიჩამას რასაშ, სქესიშ, ნინაშ დო რელიგიაშ უმკუჯინუო.
ორგანიზაციაქ 1945 წანაშ 16 გერგობათუთას დირსხუ. თიში შტაბ-ორენჯი იდვალუაფუ პარიზის, საფრანგეთის. 2011 წანაშ 1 გერგობათუთაშ მუნაჩემეფით იუნესკო აკმაშქვანც 195 ქიანას. თის თაშნეშე 50 წჷმმარინაფალური ოფისი, მუსხირენი ინსტიტუტი დო ცენტრი უღუ მოსოფელს. იუნესკოშ თოჸუჯიშ შქაგურც მორთაფილიე აფრიკა დო გენდერული ართმანგობა.
ისტორია
1942 წანას დიდი ბრიტანეთის ინგლისი დო უელსიშ გონათაფაშ სხუნუშ დუდმახვენჯიშ რიჩარდ ბატლერიშ დო ბრიტანეთიშ სხუნუშ პრეზიდენტიშ მ. რობერტსონიშ ინიციატივათ, გიმანჯჷ ანტიჰიტლერული კოალიციაშ ქიანეფიშ გონათაფაშ მინისტრეფიშ აკოხვამილაფაქ (Conference of Allied Ministers of Education). აკოხვამილაფა, ნამუსჷთ ემიგრაციას რენჯი თარობაშ წჷმმარინაფალეფით ორსუდესჷ, მითმეურდჷ ლონდონც 16 გერგობათუთაშე 5 ქირსეთუთაშახ. კონფერენციაშ თარი თემა შვიდობაშ დორცხუაფაშ უკული გონათაფაშ სისტემაშ ეკონწყუალა რდჷ. ართაშახიანი სხუნუაშ მანგიორო 1945 წანაშ ქირსეთუთაშახ (იუნესკოშ ოფიციალურ დორსხუაფაშახ) იმანჯჷ 60 აკოხვამილაფაქ. კონფერენციაშ იდეეფქ დიდი ხუჯიშ დოკინა მიპალუ მოსოფელიშ წორომაჸალობას.
მაჟირა მოსოფელს ლჷმაშ დოთებაშ უკული ლონდონს გიმანჯჷ გოეროშ კონფერენციაქ, გონათაფაშ დო კულტურაშ ორგანიზაციაშ დორსხუაფაშ გეშა. კონფერენცია მიჭანეს 1942 წანაშ დო 1945 წანაშ სან-ფრანცისკოშ აკოხვამილაფაშ რეკომენდაციეფიშ ოსქვებურო.
1945 წანაშ 16 გერგობათუთას ხექ მიჭარინ იუნესკოშ დვალირაფაშა. აკოხვამილაფაშ 44 მაკათურშე დვალირაფას ხე მაჭარჷ 37-ქ. დვალირაფა ნძალაშა გემშეშჷ თიში უკული, მუთ 20 ქიანა მახვამილუანდჷ თიშ რატიფიკაციას. თექ მოხვადჷ 1946 წანაშ 4 გერგობათუთას. იუნესკოშ მაართა კონფერენცია,ნამუსჷთ 30 ქიანაშ წჷმმარინაფალი ორსუდჷნ, მითმეურდჷ პარიზის, 1946 წანაშ 19 გერგობათუთაშე 10 ქირსეთუთაშახ.
სტრუქტურა
იუნესკოშ ალმახანური შტაბ-ორენჯიქ, ნამუსჷთ ლათინური ანბანიშ ასოშ Y ფორმა უღუნ, 1958 წანაშ 3 გერგობათუთას გინწყჷ. იუნესკოშ პარიზიშ შტაბ-ორენჯიშ მოხ, მოსოფელიშ მასშტაბით რე ედომუშამი რანწკი იუნესკოშ ოფისეფიშ. ორგანიზაციას გარჩქჷ რეგიონალური ბიუროეფი დაკარც, ნაირობის, ბეირუთის, კაიროს, ბანგკოის, ჯაკარტას, ვენეციას, ჰავანას, მონტევიდეოს დო სანტიაგოს. წჷმმარინაფალური ოფისეფიშ უმენტაშობა თ.გ. კლასტერული ოფისეფიე, ნამუეფუშ რიცხუ თეჟამო 27-იე. კლასტერული ოფისეფი სუმი ვარა უმოს ქიანას კურირენც, მორო თეში მოხ, რე რეგიონალური ოფისეფით. იუნესკოს თაშნეშე გარჩქჷ 21 ერუანული ოფისი, ინსტიტუტეფი დო ცენტრეფი ედომუშამი მოსოფელიშ მასშტაბით.
ნამდგარდია ქიანა, ნამუთ გინმირთუ გოეროშ მაკათურინ ავტომატურო გინმირთუ იუნესკოშ მაკათუროთ, ოდო გოეროშე გჷშულაშ შვანც თაშნეშე ავტომატურო იტენც იუნესკოშ რანწკეფცჷთ. ქიანაქ, ნამუთ ვა რე გოეროშ მაკათურინ შელებუანიე გინირთას იუნესკოშ მაკათურო გენერალური კონფერენციაშ მაკათურეფიშ 2/3-იშ აპიჯაფაშ შვანც.
ჯვ. წ. 1400
ნაღურა
კატეგორია:
იუნესკო
სტრუქტურა
იუნესკოშ ოფიციალური ნინეფი რე: ინგლისური, არაბული, ესპანური, ჩინური, რუსული დო ფრანგული ნინეფი. დუდშენო იუნესკოშ ჯინჯიერი ნინეფი რდჷ ინგლისური დო ფრანგული, 1950 წანას ოფიციალური ნინაშ სტატუსი ეჭოფუ ესპანური ნინაქ, 1954 წანას – რუსულქ, 1974 წანას – არაბულქ, დო 1980 წანას  ჩინურქ.
დუდალა
მინი|მარცხნივ|200პქ|[[ოდრი აზულაი]] იუნესკოშ ხემანჯღვერი ორგანოეფიე გენერალური კონფერენცია, ნამუთ ჟირ წარმოწანაშე ართშა აკმიკათუ დო ემარსულებერი სხუნუ, ნამუსუთ გჷშმეგორუნც გენერალური კონფერენცია დო ორგანიზაციას ხემენჯღვერენც კონფერენციეფიშ შქა პერიოდის. იუნესკოშ ემარსულებერი ორგანო რე ომელამოსე, ნამუსუთ გენერალური დირექტორი ენმურე ოდუდეს.
თეჟამშო გენერალურ დირექტორს გჷშმეგორუნც გენერალური კონფერენცია 4 წანაშ ხანით. 2017 წანას გენერალურ დირექტორო გჷშეგორეს ფრანგი დიპლომატი ოდრი აზულაი.
საქვარუა
იუნესკო დორხველ კილადანს ხუთი ჯინჯიერი პროგრამათ ახორციელენს, თენეფიე: გონათაფა, საორთაშმეტყველო მენცარობეფი, სოციალური დო ჰუმანური მენცარობეფი, კულტურა დო კომუნიკაციფი დო ინფორმაცია. იუნესკო აფინანსენს ჭარუა-კითხირიშ გოფაჩუაშ, ტექნიკურ, მაგურაფალეფიშ დოხელუანაფაშ პროგრამეფს; ოერეფოშქაშე მენცარობეფიშ პროექტეფს; რეგიონალური დო კულტურაშ ისტორიაშ პროექტეფს; კულტურული მიარეფერუანობაშ პოპულარიზაციას; ოერეფოშქაშე ართმაჟირაშ მოხვარაშ აკოალებეფს მოსოფელიშ კულტურული დო ორთაშობური მონძალაშ ასქილიდაფაშ დო ადამიერეფიშ ალობეფიშ თხილუას დო თეშნერეფი.
გონათაფა არძოშო
იუნესკო რე ოერეფოშქაშე პროგრამაშ „გონათაფა არძოშო“ კოორდინატორი. მოშინელი პროგრამაშ ჯინჯიერ ღანკეფქ გიმიდარჯაკჷ დაკარიშ 2000 წანაშ ფორუმს.
ადამიერი დო ბიოსფერო
პროგრამა წჷმარინუანც ინტერდისციპლინარული რკვიაშ გეგმას, ნამუშ ღანკიე გაუჯგუშას ადამიერიშ ურთიართქმენდაფა ორთაშობურ გარემოს. პროგრამაშ ჯინჯიერი ღანკიე გოხურგას ეკოლოგიური, სოციალური დო ეკონომიკური მოღალუეფი ბიომიარეფერუანობაშ დინაფაშ დო მორკებაშ თოლწონუათ.
მოსოფელიშ მონძალა
მინი|მარჯვნივ|პქ|[[გალაპაგოსიშ კოკეფი – ნომერ მაართა მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი (გალაპაგოსიშ კოკეფი)]]
1972 წანას იუნესკოქ ეჭოფჷ მოსოფელიშ კულტურული დო ორთაშობური მონძალაშ თხილუაშ კონვენცია, ნამუქჷთ ნძალაშა მიშართჷ 1975 წანას. ირწანურო მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტი აკმიკათუ სესიას, ნამუთ გჷთმოხურგანც, ნამუ ობიექტი მიშეღან იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშანი. მაართა ქობიექტი მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა მიშეღეს 1978 წანას დო თენა რდჷ გალაპაგოსიშ კოკეფი.
მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულიშ თარი ღანკიე თითო-კაკალია ობიექტიქ დითხილუას დო გინშქვას ჩინებულო, მუ რაგადი ოკო თინა ქამანგჷ იუნესკოშ კრიტერიუმეფს-და. იუნესკოს გვალო 10 კრიტერიუმი უღუ, ნამუეფშეთ მაართა ამშვი მოქიმინჯალენს 1978 წანაშე დო გჷთმოხურგანს კულტურულ ობიექტეფს, ოდო დოსქილადირი ოთხი მოქიმინჯალენს რე 2002 წანაშე დო ორთაშობურ ობიექტეფს გჷთმოხურგანს. 2005 წანაშე 10-ხოლო კრიტერიუმქ აკიშქვჷ ართი ერკებულო.
თეჟამო გვალო 911 მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტიე 148 ქიანას. თაჸურეშე: 704 კულტურულიე, 181 ორთაშობური, ოდო 26 მიშაწყორილი ტიპიშ.
ვამატერიალური კულტურული მონძალა
2003 წანას იუნესკოქ ეჭოფჷ ვამატერიალური კულტურული მონძალაშ თხილუაშ კონვენცია. ვამატერიალურ კულტურულ მონძალათ მირჩქინეს ჟიპიჯური გჷნოჩამეფი, ტრადიციული მუსიკა, სხაპუა, რიტუალეფი,  ფესტივალეფი დო ოკათე წარმება.
მოსოფელიშ შვენა
პროგრამა მოსოფელიშ შვენაქ დირსხუ 1992 წანას თიშო, ნამდა დითხილუას დოკუმენტური მონძალაქ თინეფ შქას ისტორიული დოკუმენტეფქ, არქივეფქ დო ა. უ.
2011 წანას საქორთუოშ დოკუმენტური მონძალაშ 1000 ნახანდიქ იუნესკოშ მოსოფელიშ შვენაშ რეესტრის ქჷმოხვად.
სქოლიო
კატეგორია:იუნესკო კატეგორია:გოერო კატეგორია:საირქიანო ორგანიზაციეფი
ბამბე
ბამბე — ბამბეშ ნოჭკვშე რგილი დო მუკაქუნალო სასიამნო ნოჭკერი იზადუ. ბამბეშ ნოჭკერი სილამეს მიშმეშქვანს დო გალე ხოლო გუთმუტენს, მუშ გეშა ადამიერიშ ტყების შურიშღალაშ საშუალებას არზენს. ბამბეშ ნოჭკვშე ზადჷნა პიჯიშოქოსალიშ ნოჭკერს, დოლბანდის, ოაფარდეს, ავეჯიშ შალითეფს დო გიშაკერძაფილო ჭყანიერი ტექნიკურ ნოჭკერეფს. ბამბე ტროპიკულ დი სუბტროპიკულ რაიონეფს ჩანს. ირ ჩანარს გჷნმუღჷ კოლოფეფი, ნამუსთჷ 30-შახ თასი რე. კოლოფი იმონდებუ, გუთმოხორცქუ დო ნოჭკვშ ოფახვაია მასა გჷმორჩქინდუ. უკული თე მასაშე თასი გიშმუღჷნა. თენა უკვე ბამბეშ გიმარინაფალი ნორთი რე, სოიშე ნოჭკერს ზადჷნა. გიმირინუანა ბამბეშ თასის ხოლო: თიშე ოჭკომალი ციმუ - ბამბეშ ზეთი - გითმოჸუნა, ნაწილოახა თასის კინ გინამუშენა დო ორინჯიშ ოჩამალო დო სასუქო გიმირინუანა.
ბამბეშ მაწარმაფალი ქიანეფი
ბამბეშ ორეწუალე პლანტაციეფი 75-შე უმოსი ქიანას რე. ბამბეშ არძაშე დიდი მაწარმაფალეფი რენა ჩინეთი, ინდოეთი დო ააშ, თინეფიშ უკული - პაკისტანი დო ბრაზილია.
სქოლიო
კატეგორია:ბამბე კატეგორია:ორთაშობური ნოჭკვეფი
სონდერს მაკლეინი
სონდერს მაკლეინი (ინგლ. Saunders Mac Lane; დ. 4 მარაშინათუთა, 1909, ტაფტვილი, კონექტიკუტი, ააშ — ღ. 14 პირელი, 2005, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი მათემატიკოსი, სამუელ ეილენბერგიწკჷმა ართო კატეგორიეფიშ თეორიაშ დუმარსხუაფალი.
სონდერს მაკლეინი რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ ვიცე-პრეზიდენტი დო ამერიკაშ მათემატიკაშ ჯარალუაშ პრეზიდენტი. 1974–1980 წანეფს მაკლეინი რდჷ მენცარობაშ ერუანული ბორდიშ მაკათური. მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური რდჷ 1949 წანაშე. 1989 წანას გინოჩეს მენცარობაშ ერუანული მენდალი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი კატეგორია:დუნაბადი 1909 კატეგორია:ნაღურა 2005
ჯვ. წ. 41
ნაღურა
*
1350-იანეფი
1350-იანი (ვითოშ სუმოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1350-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ჟარნეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1350 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1359 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1370-იანეფი
მოლინეფი
კატეგორია:
1360-იანეფი
1360-იანი (ვითოშ სუმოშ სუმონეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1360-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ სუმონეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1360 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1369 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ვუალი
რესურსეფი ინეტრნეტის
კატეგორია:ოსურეფიშ დუდგიორთუმალეფი
1340-იანეფი
1340-იანი (ვითოშ სუმოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1340-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ჟარნეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1340 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1349 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
იორდანიაშ ნოღეფიშ ერკებული
იორდანიაშ ნოღეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
იორდანია
ჯვ. წ. 42
მოლინეფი
რესპუბლიკარეფქ დემარცხეს დო ბრუტუსიქ დო კასიუსიქ დუდი დიჸვილეს.
ნაღურა
*
1330-იანეფი
1330-იანი (ვითოშ სუმოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1330-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1330 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1339 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1320-იანეფი
1320-იანი (ვითოშ სუმოშ ეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1320-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1320 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1329 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
შენგენიშ ხეკულუა
შენგენიშ ხეკულუა — აპიჯალა „საპასპორტე საბაჟე კონტროლიშ გოუქვაფაშ გეშა ევროპაშ რსხუშ ქიანეფს შქას“, ნამუსჷთ დუდმაართაშე ხე მაჭარეს 1985 წაბაშ 14 მანგის ევროპაშ სახენწჷფოეფქ (ბელგია, ნიდერლანდეფი, ლუქსემბურგი, საფრანგეთი, გერმანია, პორტუგალია დო ესპანეთი). აპოჯალაქ ნძალაშა გენშართჷ 1995 წანაშ 26 მელახის.
თიშ უკულ აპიჯალას ქაკათჷ ხოლო მუსხირენ ქიანაა. 2007 წანაშ დალიაშო ხეშმუმაჭარალეფიშ რიცხუქ 30-შახ მიძინჷ, დო ფაქტობურო ქიმინჯენს 25 ქიანას: ავსტრია, ბელგია, უნგრეთი, საბერძნეთი, დანია, გერმანია, ისლანდია, ესპანეთი, იტალია, ლატვია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, ნიდერლანდეფი, ნორვეგია, მალტა, პოლონეთი, პორტუგალია, სლოვაკეთი, სლოვენია, ფინეთი, საფრანგეთი, ჩეხეთი, შვედეთი, შვეიცარია დო ესტონეთი. არძა თე ქიანა ართო შენგენიშ ზონას გჷთმაჭყანს.
ლიხტენშტაინიშ შილა
ლიხტენშტაინიშ შილა დუდმაართაშე აკმოდირთუდჷ მამართალი დინასტიაშ სათურო ფერეფიშე, ჰოტიზონტალურო დვალირი ჸვინთელი დო ჭითა ღოზეფით. XIX ოშწანურაშე სახენწჷფო შილაქ დითირჷ ლენი დო ჭითა ფერო. თირუა მერსხილი რე სათარო კარიშ მანინალეეფიშ დო კარიშკოჩეფიშ მუკაქუნალიშ ტრადიციულ ფერწკჷმა. ლენი ფერი ქიანაშ ჟი ცაშ სიმბოლო რე, ჭითა — ლიხტენშტაინიშ გვალეფს ბჟაშ მაბარჩხალე დილულაშ.
1988 წანაშე მიშაღალირი რე გიშაკერზაფილი ონინალე, დო ფაქტიურო ოფიციალური შილა, სოდე გურგინიშ მანგიორო ცენტრის იდვალუაფჷ რსული სახენწჷფო გერბი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ სახენწჷფო სიმბოლოეფი ლიხტენშტაინი
1300-იანეფი
1300-იანი (ვითოშ სუმოშიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1300-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1300 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1309 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1310-იანეფი
1310-იანი (ვითოშ სუმოშ ვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1310-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1310 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1319 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
ჯვ. წ. 43
ნაღურა
*
ლიხტენშტაინიშ გეოგრაფია
მინი|250პქ|ლიხტენშტაინიშ სათაროშ რუკა
ლიხტენშტაინი იდვალუაფჷ ევროპაშ ალპეფიშ ჟიმოლენი რაინიშ ლეხერს, ბჟაეიოლშე უხურგანს ავსტრია დო ბჟადალშე — შვეიცარია, ლიხტენშტაინიშ ტერიტორია ედომუშამო გოხურგელი რე თე ჟირ სახენწჷფოეფიშით. უზბეკეთწკჷმა ართო ლიხტენშტაინი მოსოფელიშ ჟირ ქიანაშე ართ-ართი რე, ნამუეფსჷთ ოკიანეშ კარშა გიშალი არძაშ უკულაშ ჟირ ქიანაშ ტერიტორიაშ უკულ იდვალუაფჷნ. ქიანაშ ედომუშამ ბჟადალ ხურგის აფორმირენს წყარმალუ რაინი (ვარ-და რეინი). ქიანაშ სიგჷნძა ოორუეშე ობჟათეშა რე დოხოლაფირო 24 კმ. უკიდაშ ობჟათეშე იდვალუაფჷ ლიხტენშტაინიშ უმაღალაში კონკი — გვალა გრაუშპიცი (2 599 მ). თიშ ალპური ორენიშ უმკუჯინალო, ობჟათეშ ბორიეფიშ უმოსობა ლიხტენშტაინიშ კლიმატის ელაზჷმაფილო ალექინენს. ზოთონჯის, გვალაშ კართეეფი ძალამ მოხუჯური რე შხვადოშხვა ზოთონჯიშ სპორტიშ გვარობაშო. ახალი ოზჷმალი სისტემაშ ჭყოლოფუათ 2006 წანას გირკვუ, ნამჷ-და ქიანაშ ფართობი რე 160 კმ², ხურგაშ სიგჷნძა — 77.9 კმ. თეშნერო, ლიხტენშტაინიშ სახენწჷფო ხურგიშ სიგჷნძაქ 1.9 კმ-თ უმოსიქ იჸუ, ვინდარო თეიშახ იკოროცხუდჷნ. thumb|300px|left|ლიხტენშტაინიშ გიოჯინუ კოსმოსიშე. ზურგეფი მოჩამილო რე ჸვინთელ ფერო კლიმატი ზჷმიერი, ნოლექეფიშ მუდანობა 700—1 200 მმ წანმოწანას. ტერიტორიაშ დოხოლაფირო ნაანთხალი უკებჷ ტყალეფს (ნოჯი, წიფური, ჭყონი); გვალეფს — სუბალპური დო ალპური ველეფს.
ლიხტენშტაინიშ ადმინისტრაციული დორთუალა
thumb|350px|ლიხტენშტაინიშ ადმინისტრაციული დორთუალა ლიხტენშტაინიშ სათარო ადმინისტრაციულო დორთილი რე 11 თემო (Gemeinde(n)). თემეფი თარო აკმოდირთჷნა აკა ნოღაშე. ხუთი თემი იდვალუაფჷ თუდოლენი ლიხტენშტაინიშ ოგიშაგორუე ოლქიშ ფარგანეფს, დოსქილადირი ამშვი თემი ჟილენ ლიხტენშტაინს ორხველჷ.
ანკლავეფი დო ექსკლავები
ქიანაშ მორჩილი ზჷმაშ უმკუჯინალო, თემეფს ძალამ ურჩქვანუ ფორმეფი უღჷნა. შკვით თემს, მუშ თარ ტერიტორიას გეძინელო, არძაშ უკულაშ ართი ექსკლავი უღჷნა.
ჯვ. წ. 44
ნაღურა
*
1280-იანეფი
1280-იანი (ვითოშ ჟიროშ ოთხონეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1280-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ოთხონეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1280 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1289 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1290-იანეფი
1290-იანი (ვითოშ ჟიროშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1290-იანეფი ვარ-და უბრალეთ სუმოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1290 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1299 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1270-იანეფი
1270-იანი (ვითოშ ჟიროშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1270-იანეფი ვარ-და უბრალეთ  ჟიროშ სუმონეჩდოვითიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1270 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1279 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჰიჯაბი
thumb|მარცხნივ|250px|ჰიჯაბმუკოქუნელი ძღაბი thumb|right|რუკა, ნამუთ ოძირანს თი ქიანეფს, სოდე ჰიჯაბიშ მუკოქუნაშ გეშათე თუ თი გოხურგუეფი არსებენს. ჰიჯაბი (حجاب — ზიტყვაზიტყვათ ბირკული, მუკაფორალი) ისლამს — არძანერი მუკაქუნალი (დუდშე კუჩხიშა), მარა ბჟადალ ოქიანუს, ჰიჯაბო გებულენა ტრადიციული არაბული ოსურიშ დუდგინაქუნალ პიშქოსალს.
კატეგორია:ოსურიშ მუკაქუნალი ისლამს კატეგორია:ოსურეფიშ დუდგიორთუმალეფი
1260-იანეფი
1260-იანი (ვითოშ ჟიროშ სუმონეჩიანი) წანეფი, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ 1260-იანეფი ვარ-და უბრალეთ  ჟიროშ სუმონეჩიანეფი — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1260 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1269 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
მოლინეფი
კატეგორია: