cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
პალიასტომი
პალიასტომი — გიშმალი ტობა ოდიშ-გურიაშ რზენს, საქორთუოს, ნოღა ფუთიწკჷმა, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანს. ჟიდოხიშ ფართობი რე 18,2 კმ². ღანჩოშ ფართობი რე 547 კმ², მაქსიმალური სიტომბა — 3,2 მ, ოშქაშე სიტომბა — 52 მლნ. მ³. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე — 0.3 მ. გიმე. ირდუ ჭვემაშ წყარით დო ნადუეფით. ტობას აკათუ ფიჩორი, გუშმურს წყარმალუ კაპარჭინა. მაღალი დონე უჩქჷ გაზარხულს, ზარხულს დო დამორჩილს, დაბალი — ბზოთონჯის. წყარი ტიბუ რე კვირკვე-მარაშინათუთას (25,1 °C), რგილი რე ღურთუთას (იანარს) (5,2 °C), ნძალიერი ბორიეფიშ გეშა ტობას ფშხირას ჰომოთერმია რე, რგილ ბზოთონჯის იჸინუ.
1924 წანას ტობაშ ობჟათე-ბჟადალ ოპიჯეშე გიშეჸონეს არხი დო ქოუკათინეს უჩა ზუღას. 1933 წანას ნძალიერი ზვირთეფიშ გეშა არხიქ გეფართოუ დო გორჩქინდ საროტიქ, წყარქ ლაშეთ გინირთჷ. გჷმირინუანა ჯა-ტყაშ დანჩურაფალო. ტობას ხე ბრელნერი ჩხომი. ტობა მიშურს კოლხეთიშ ნაციონალური პარკიშ აკოდგინალუაშა, კოლხეთიშ ნაციონალური პარკი ტურისტეფს თავაზენს ონიშე მარშრუტეფს ტობაშ უჯგუშო გაჩინებაფალო.
ლიტერატურა
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ტობეფი კატეგორია:გურიაშ აკანიშ ტობეფი
მაია ენჯელოუ
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამერიკალეფი კატეგორია:ამერიკალი პოეტეფი კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი კატეგორია:დუნაბადი 1928 კატეგორია:ნაღურა 2014
ოშწანიანი ლჷმა
ოშწანიანი ლჷმა, ლჷმა ინგლისი დო საფრანგეთის შქას, ნამუთ იგინძორებუდუ 116 წანას (1337 – 1453).
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შქა ოშწანურეფიშ ლჷმეფი კატეგორია:საფრანგეთიშ ისტორია კატეგორია:ინგლისიშ ისტორია კატეგორია:ოშწანიანი ლჷმა
სიჩუანი
სიჩუანი (ჩინ.: 四川; თაშნეშეშეჩუანი) — პროვინცია ობჟათე-ბჟადალ ჩინეთის, წყარმალუ იანძიშ შქა მალობას. ტერიტორიაშ დიდი ნორთი სიჩუანიშ ქვიბილს უკებჷ, პროვინციაშ ბჟადალ ნორთის ჩინეთ-ტიბეტიშ გვალეფი რე. ფართობი — 560 ათ. კმ2. მახორობა — 81,100,000 მლნ ადამიერი (მაანთხა აბანი პროვინციეფს შქას; 2013 წანაშ მუნაჩემეფით). ადმინისტრაციული ცენტრი დო უდიდაში ნოღა — ჩენდუ. შანულამი ნოღეფი რე: ჩუნცინი, ჩენდუ, ძიგუნი, ლუჯოუ, უტენციაო, ნეიძიანი, იბინი, ნანჩუნი, ვანსიანი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩინეთიშ პროვინციეფი
მაართა ბალდა
ნაგებერუუ — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, გოჭკადილიშ თემს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 150 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ქლოი კარდაშიანი
მინი|ქლოი კარდაშიანი (2016) ქლოი კარდაშიანი (დ. 27 მანგი, 1984) — ამერიკალი მოდელი.
კატეგორია:ამერიკალი მოდელეფი კატეგორია:დუნაბადი 1984
უბიხური ნინა
უბიხური ნინა (მუშჯოხოდვალა a-twaxə, twaχəbza) — ეშალაფირი ნინა, ნინეფიშ გენეტიკური კლასიფიკაციაშ მეჯინათ ორხველჷ აფხაზურ-ადიღური ნინეფიშ ფანიას. თე ნინაშა რაგადანდეს უბიხეფი 1990-იან წანეფიშ დაჭყაფუშახ. ეკონია თე ნინაშა მორაგადე ტევფიკ ესენჩიქ დოღურჷ 1992 წანას, თურქეთის, ოფუტე ხაჯიოსმანს.
სქოლიო
კატეგორია:აფხაზურ-ადიღური ნინეფი კატეგორია:თურქეთიშ ნინეფი კატეგორია:ეშალაფირი ნინეფი კატეგორია:უბიხეფი
ტოლუაკიშ ერუანული პარკი
ტოლუაკიშ ერუანული პარკი (Parque Nacional Tolhuaca ) — ერუანული პარკი ჩილეს, იდვალუაფუ არაუკანიაშ რეგიონს. დირსხუ 1935 წანას. ფართობი 65 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ ერუანული პარკეფი
კალდერა
მინი|330პქ|კაბეტი კალდერა ([[ალასკა (შტატი)|ალასკა)]] კალდერა (caldera — დიდი ქვაბი) — ქართული ვარა ოვალური ფორმაშ ვულკანური გოჭყაფაშ რღამილი. უღუ ახრა ვარა ოკუჩხურეფამი კიდალეფი დო დახე ბირტყა ქვინჯი. დიამეტრი 10-15 კმ, ნამთინეშა უმოსით, სიტომბა — მუსხირენი ოშული მეტრა.
რელიეფიშ თეშნერი ფორმეფი აფხვადუნა იაპონიას, ფილიპინეფს, ალასკას დო შხვ.
კაბეტი კალდერა აფხვადუნა ობჟათე საქორთუოსით, თინეფ შქას ოშინალიე გვალა სამსარიშ ვულკანური კონუსიშ დინოხ სქჷლადირი 3 კმ დიამეტრიშ კალდერა, ნამუშ ქვინჯი შხვადოშხვა ჯიშთური მასალათ რე მოფინილი, სოდეთ ბრელი რე ჭიფანა-ჭიფანა ტობეფი.
ლიტერატურა
კატეგორია:ვულკანოლოგია კატეგორია:ვულკანეფი
ნაგპური
ნაგპური (नागपूर) — ნოღა ცენტრალურ ინდოეთის, შტატი მაჰარაშტრას. ნოღა იდვალაუფუ წყარმალუ ნაგის. ნაგპური — ბიწორო მაძინუ მეგაპოლისი რე. შტატი მაჰარაშტრაშ სიკაბეტეთ მასუმა ნოღა რე (მუმბაიშ დო პუნაშ უკული), ნამუთ აკმოქიმინუნს ინდოეთიშ სიკაბეტეთ მა-13-ა ონოღე აგლომერაციას. ნოღა შანულამი ოწარმებე დო პოლიტიკური ცენტრი რე.
ნაგპური — მაჰარაშტრაშ შტატიშ კანონმადვალუ შაყარუაშ ზოთონჯიშ სესიაშ მანჯაფაშ აკანი რე, შტატიშ ზოთონჯიშ ნანანოღა რე. თაშნეშე ნაგპურს იდვალუაფჷ ინდური ნაციონალური ორგანიზაცია რაშტრია სვაიამსევაკ სანგჰიშ შტაბ-ორენი დო ბუდისტური გოახალაფაშ ყარაფი — ბუდისტური ყარაფი დელიტი.
ნაგპური აკოგაფილი რე ინდოეთიშ ზუსტ გეოგრაფიულ ცენტრის, ნამუსჷთ თაქ ეპონილი „ნული მილიშ“ მონუმენტი ეიოშინანს. ნოღა გონდეფქ დარსხუეს, მარა მოგვიანაფათ ბჰონსლეშ კლანიშ ნომართუ მარათჰიშ იმპერიაშ ნორთი რდჷ. XIX ოშწანურას, ნაგპური ბრიტანეთიშ ოსტინდოეთიშ კომპანიაქ გეჭოფუ დო თინა ცენტრალური პროვინციაშ დო ბერარიშ ნანანოღათ გჷნართინჷ. შტატეფიშ მაართა რეორგანიზაციაშ უკული, ნაგპურქ ნანანოღაშ სტატუსი მიოდინჷ, მარა პოლიტიკურ ლიდერეფს შქას დოდვალირი ვა ოფიციალური „ნაგპურიშ პაქტიშ“ მეჯინათ, ნოღაქ მაჰარაშტრაშ შტატიშ მაჟირა ნანანოღათ გჷნირთჷ. ნაგპურშა შხირას „ინდოეთიშ ჸილოეფიშ ნანანოღა“ უჯოხონა, თიშენ ნამჷ-და, ნოღა ინდოეთიშ ჸილოეფიშ მიარე ტყაჩირს მითმურსხუანს მოსოფელს.
სქოლიო
კატეგორია:მაჰარაშტრაშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
პალერმოშ პროვინცია
პალერმოშ პროვინცია (Provincia di Palermo, Pruvincia di Palermu) — სიცილიაშ ავტონომიური რეგიონიშ პროვინცია იტალიას, ნამუშ მახორობა 1 250 296 ადამიერი რდჷ (2011 წანაშ ფასებათ). პროვინციაშ ტერიტორიაშ ფართობი რე 4 992 კმ² დო გორთილი რე 82 კომუნათ. სიცილიაშ პროვინციეფს შქას მაართა აბანს იკენს ფართობიშ დო მახორობაშ მეჯინათ. ნანანოღა — პალერმო.
სქოლიო
კატეგორია:სიცილიაშ პროვინციეფი
ლუვა (პროვინცია)
100პქ|მინი|მარჯვნივ|პროვინციაშ აბანდვალა ამასონასიშ რეგიონს ლუვა — ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაქ დირსხუ 1861 წანაშ 5 ფურთუთას. პროვინციაშ ნანანოღა რე ლუვა. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 3.237 კმ²-ს, მახორობა — 49.733 ადამიერს.
პროვინცია ირთუ 23 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
კარლოს ველასკო კარვალიო
მინი|მარჯვნივ|250პქ|კარლოს ველასკო კარვალიო კარლოს ველასკო კარვალიო (Carlos Velasco Carballo; 16 მელახი 1971, მადრიდი, ესპანეთი) — ესპანარი არბიტრი. არბიტრობაშე დუდიშულ ბორჯის ინჟინერ-ტექნოლოგო ხანდენს. 2008 წანაშე ფიფაშ არბიტრი. ბრაზილიას, მოსოფელიშ ჩემპიონატი 2014-შ ფინალურ სტადიეფიშ ართ-ართი არბიტრი. სკანდალურო ჩინებული რე პსჟ-შ ჟირ მითნაღელი გოლიშ გოუქვაფათ მატჩის მანჩესტერ სიტი - პსჟ. არძო ართოქ გინოჭტვადილეს თე კოჩი
სქოლიო
კატეგორია:ესპანარეფი კატეგორია:ესპანარი არბიტრეფი კატეგორია:დუნაბადი 1971
ეკატერინე ტიკარაძე
ეკატერინე ტიკარაძე (დ. 3 მელახი, 1976, ქართი) — ქორთუ პოლიტიკოსი. საქორთუოშ ხანდაშ, ჭყანთხილუაშ დო სოციალური თხილუაშ მინისტრი ასეშა 3 მანგი, 2019
კატეგორია:დუნაბადი 1976
კარონი
კარონი (ესპ. Caroni) — წყარმალუ ვენესუელას, წყარმალუ ორინოკოშ ნადუ. წყარმალუ კარონიშ სიგინძა რე 952 კმ. ღანჩოშ ფართობი 95,000 კვ.კმ.
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ვენესუელაშ წყარმალუეფი
დნესტრიშპიჯეთიშ ლჷმა
დნესტრიშპიჯეთიშ ლჷმა ჯოხო აკოანჯარაფილ ტროგებას აკანურ მოლდოვარეფს დო რუს, უკრაინალ დო კაზაკ მოხალისეეფს შქას.
ისტორია
thumb|left|ოურდუმე მანქანეფი ტირასპოლიშ ხინჯის 1918-40 წანეფს ასეიან მოლდოვა, დნესტრიშპიჯეთიშ მოხ, რუმინეთიშ ნორთი რდჷ. 1940 წანას, მოლოტოვ–რიბენტროპიშ პაქტიშ მეჯინათ, რუმინეთიშ ბჟაეიოლ ნორთიქ (ე.ი. მოლდოვა) გეგნაჩჷ სსრრ-ს. მოლდოვაშ სსრ–შ აკოქიმინუაშახ, ანუ 1940 წანაშახ, დნესტრიშპიჯეთი მიშმეშჷ უკრაინაშ სსრ–შა, მოლდოვაშ ავტონომიური სსრ–შ სახეთ.
სქოლიო
კატეგორია:მოლდოვა კატეგორია:XX ოშწანურაშ ლჷმეფი
ჯოხარ დუდაევი
ჯოხარ დუდაევი (ჩეჩ. Dudin Musa-khant Dʒouxar / Дудин Муса-кIант Жовхар, რუს. Джоха́р Муса́евич Дуда́ев; დ. 15 ფურთუთა, 1944 ― ღ. 21 პირელი, 1996) — ჩეჩენი პოლიტიკოსი, ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკა იჩქერიაშ მაართა პრეზიდენტი (1991-1996 წანეფს).
მაართა გურძემი
პირველი გურძემი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, გურძემიშ თემს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 475 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯვ. წ. 631
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 631 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
Nickelodeon
Nickelodeon — ამერიკული ოტელევიზიე არხი. დირსხუ 1977 წანას აკოართაფილ შტატეფს. 1979 წანაშ 1 პირელშე ტელეკომპანიაქ უჭყაფა დიჭყჷ ააშ-იშ ედომუშამ ტერიტორიას. ასე ტელეკომპანია ტრანსლირენს მოსოფელიშ დახე არძა ნინაშა.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტელეკომპანიეფი
ჩერქეზეფი
მინი|ადიღეშ შილა მინი|ადიღეფი ნაციონალურ მუკაქუნალს ჩერქეზეფი (დორხველი ჯოხო ადიღე) — ადიღარეფიშ ედომუშამი ჯოხო. ჭარილობაშ ქილინჯეფს მაართათ იშინუაფუ XIII ოშწანურას. ჩერქეზეფშა რუსეთის გეუძუნა ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ მახორობა (მ. შ. ყაბარდარეფიშ კჷნოხონეფსჷთ, ნამუეფქჷთ ყუბანშა გინიხორეს XIX ოშწანურას). იჩიებუნა ყაბარდულ-ჩერქეზულ ნინაშა, ნამუთ ორხველჷ კავკაციური ნინეფიშ აფხაზურ-ადიღურ ბუნას. ედომუშამი მუდანობა 50,8 ვითოში კოჩი. ოხორანა ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ 17 აულს. თაშნეშე ხოლო ბჟაეიოლს, სოდგათ გინახორუეს XIX ოშწანურიშ მაჟირა გვერდის. თაქი ჩერქეზეფს უძახჷნა ადიღეეფსჷთ, აფხაზეფსჷთ დო ოსეფსჷთ.
გენოციდი
რუსეთიშ იმპერიაქ მა-19 ოშწანურს, რუსეთ-კავკაციაშ ლჷმაშ ჟამს მანწყუ ადიღე-ჩერქეზეთიშ ეთნიკური წიმინდუა, გადუდიშულუ ტერიტორიეფი კაზაკეფიშ დო რუსეფიშ აშახორინიშ ღანკით. ედომუშამო თე მოლინეფს განადგურებულ დო გინახორაფილქ იჸუ მილიონ დო გვერდშახ, ჩერქეზული მახორობაშ 90%–იშ უმოს კოჩქ. ქართიშ სახენწჸფო უნივერსიტეტიშ პროფესორი, კავკაციოლოგ მერაბ ჩუხუაშ რკვიებეფიშ მეჯინათ, „დამპყრობლური ლიმეფიშ ჟამს ჩერქეზი კათაშ გენოფონდიშ ედომ დინაფაქ, ჸვილირეფიშ სახეთ აკადგინჷ თე კათაშ ედომუშამი მახორობაშ 20%–იშ უმოსი, მუშ გურშენით ექსპერტეფი თე ფაქტის გენოციდო აფასენა.
2011 წანაშ 21 მესის, საქორთუოშ პარლამენტიქ მიღჷ სპეციალური დოდგინალაფა, ნამუთ მა–19 ოშწანურას რუსეთიშ იმპერიაშე ჩერქეზი კათაშ ეთნიკური წიმინდუა „გენოციდიშ აქტო“ აღიარჷ. გინოჭყვადირუას ხუჯი დჷმაჭიშე 95 დეპუტატიშე არძოქ ართო ქჷდუკინჷ,მუთით საქორთუოქ მაართა ქიანათ გინირთჷ ჩერქეზეფიშ გენოციდიშ აღიარებაშე.
რუსეთიშ სახენწჷფო სხუნუშ ინტერნაციონალურ საქვარეფიშ კომიტეტიშ დუდმახვენჯიქ თე ფაქტი საქორთუოშ „კონიუქტურულ–პოლიტიკური“ ღანკეფით გენწყჷ დო ვართ ჩერქეზი კათაშ „ტრაგიკული ბედიშ“ ზიარებაშ კორინით.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთიშ ეთნიკური ბუნეფი კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ვიქტორია ბეკჰემი
კატეგორია:დუნაბადი 1974 კატეგორია:ინგლისარი მაბირეეფი
ალალინიშ ჯიშთი
ალალინიშ ჯიშთი (Allalingletscher) — 6 კილომეტრი სიგჷრძაშ ჯიშთი (2005) პენინიშ ალპეფს, შვეიცარიაშ ვალეშ კანტონს, ალალინჰორნიშ გვალაშ სიხოლას. 1973 წანას მუში ფართობი 9,9 კმ² რდჷ. ჯიშთის ბჟადალშე უხურგანს ალალინჰორნი, რიმპფიშჰორნი დო შტრალჰორნი. აკოწყორილი ვარე ფეეშ ჯიშთიწკჷმა, ნამუთ ალალინჰორნიშ ოორუე კართეს იდვალუაფუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შვეიცარიაშ ჯიშთეფი კატეგორია:ალპეფიშ ჯიშთეფი
კავკაცია
300px|thumb|კავკაციონიშ გვალა კავკაცია — რე რეგიონი უჩა დო კასპიაშ ზუღეფს შქას. მუშ ოორუეშე მილარე კუმა-მანიჩიშ ღრამილი, ობჟათეშე ირანი დო თურქეთი, ბჟაეიოლშე — უჩა ზუღა დო ბჟადალუშე — კასპიაშ ზუღა.
ტერიტორია
კავკაციაშ ოართე ფართობი მეხოლაფირო 440 ვითოშ კვ. კმ. სოთ 30 მლნ. ადამიერი ოხორანს. კავკაცია კავკაციონიშ გვალათ ირთუ ჟირ ნორთო: ოორუე დო ობჟათე კავკაციათ.
ევროპაშ დო აზიაშ თანჯა
კავკაცია ევროპაშ დო აზიაშ თანჯას მილარე, მარა ნამუ კონტინენტის რე - ევროპას დო აზიას, თენა დიო დღარო გინოჭყვიდილი ვარე. თე ოკითხუშე ბრელი არზი არსებენც.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:კავკაცია კატეგორია:გეოგრაფია
გოდოგანი (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)
გოდოგანი – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ დჷკის, წყარმალუ ოჩხომურიშ კვარჩხანი ჸურე, ზუღაშ დონეშე 360 მეტრა, მარტვილიშე 25 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 40 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ედუარდ II (ინგლისი)
ედუარდ II პლანტაგენეტი (, კერნარფონი, უელსი –, ბერკლიშ ჯიხა, გლოჩესთერი) – ინგლისიშ დო უელსიშ მაფა 1307-1327 წანეფს.
ღურელი ნინა
ღურელი ნინა — ნინა, ნამუთ ვაარსებენს ცორცხალ გჷმორინფას დო, მუჭოთ წესი, ჩინებული რე ხვალე ჭარუაფონ ძეგლეფს, ვარდა ხელუანურ რეგლამენტირაფილ გჷმორინაფას რე. რჩქვანელობურო თეჯგურა მუთმოხვადუ, მუჟამსჷთ ართ ნინას ედომუშამო თირანს მაჟირა ნინა (თ.გ. „ნინაშური აწოკინა“), მუჭოთ, სამანგათ, კოპტური ნინა დოთირუ არაბულ ნინაქინ, მიარე ჯვეში დო ჯინჯიერი ამერიკული ნინეფი ინგლისურ, ფრანგულ, ესპანურ დო პორტუგალიურ ნინეფქ გეგშარაჸეს. ნინაშ ღურაშ წჷმი, მუშ არსებობაშ ეკონია ეტაპეფს თე ნინა დჷმახასიათაფალი რე ხვალე გოთანჯილ ხანურ (დო სოციალურ) ბუნეფშო. ღურელ ნინაშა შხირას უჯოხონა თი ცორცხალ ნინეფიშ არქაულ ფორმეფშა, ნამუთ ასე აქტიურო გჷმირინუაფუნან.
სქოლიო
* კატეგორია:სოციოლინგვისტიკა
როსტოვ არენა
„როსტოვ არენა“  — აკმაგაფუ ოკუჩხბურთე სტადიონი ნოღა დონიშ როსტოვს, რუსეთის.
სქოლიო
კატეგორია:რუსეთიშ ოკუჩხბურთე სტადიონეფი კატეგორია:დონიშ როსტოვიშ სტადიონეფი
ფრენკ ლემპარდი
ფრენკ ჯეიმზ ლემპარდ უკლაში (ინგლ: Frank James Lampard, Jr. დ. 20 მანგი 1978, რომფორდი) ინგლისარი მობურთე, ”ჩელსიშ” დო ინგლისიშ ოკუჩხბურთე ერუანული ნაკორობაშ მობურთე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი მობურთეეფი კატეგორია:ჩელსიშ მობურთეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1978
მერიტოკრატია
მერიტოკრატია — მართუალაშ ფორმა ვარ-და შხვა სტრუქტურა, სოდე პოსტეფი გინმაჩამუ დო გამამინჯალა მიაჩამჷნა ადამიერეფს, თინეფიშ დემონსტრირაფილ ნიჭიშა დო შილებუანალაშა (დოინალაფაშა) გეპონუათ. მერიტოკრატიაშ ბორჯის, ჯარალუა აჯილდენს (სიდინდარეთ, პოზიციათ ვარ-და სოციალური სტატუსით) თინეფს, მისჷთ დორხველ ნიჭის დო კომპეტენციას წჷმარინუანს მუში ულირი რინაშული გჷმოცადაფათ ვარ-და მუთუნნერ რკინაფას გომორძგუათ. ფასებაშ სისტემეფი, მუჭოთ რე, ართიმართო, ფორმალური გონათუა ბონას რე მერსხილჷ მერიტოკრატიულ მეჯინეფწკჷმა.
თე ირფელი, აწურე შხვა ღირებეფიშ სისტემეფს, სოდე ლეგიტიმურალა გეპონჷ სიდინდარეშ ღვენას (პლუტოკრატია), ფანიურ რსხუეფს (ნეპოტიზმი), დორხველუას (ოლიგარქია), მაჸალობას (ქრონიზმი), უნჩაშ-უკულაშარას (გერონტოკრატია), პოპულარალას (დემოკრატია) ვარ-და შხვა სოციალური სტატუსიშ დო პოლიტიკური ხემანჭუაფაშ დეტერმინანტეფს.
სქოლიო
კატეგორია:პოლიტიკური ფილოსოფია კატეგორია:სოციალური ფილოსოფია კატეგორია:სახენწჷფოშ მართუალაშ ფორმეფი
პაკისტანიშ ნოღეფიშ ერკებული
პაკისტანიშ ნოღეფიშ ერკებული — პაკისტანიშ ისლამური რესპუბლიკაშ შხუ დოხორელი პუნქტეფიშ ერკებული.
პაკისტანიშ ნანანოღეფი
შხვადოშხვა ბორჯიშ პერიოდის სუმ ნოღას ნანანოღაშ სტატუსი უღუდჷ:
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა
thumb|right|450px|პაკისტანიშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ რუკა პროვინციეფი: ტერიტორიეფი: პაკისტანიშ ქაშმირიშ ტერიტორიეფი:
უშხუაში ნოღეფი
<br style="clear: both" />
კონდორკანკი (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|კონდორკანკიშ პროვინციაშ აბანდვალა ამასონასიშ რეგიონს როდრიგეს-დე-მენდოსა — ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. დირსხუ 1984 წანაშ 18 მესის, #23832 კანონიშ ოსხირშე. პროვინციაშ ნანანოღა რე სანტა-მარია-დე-ნიევა. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 17,865.39 კმ²-ს, მახორობა რე 46,925 ადამიერი.
პროვინცია ირთუ სუმ რაიონო.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ასამიშ შტატი
ასამი (অসম, আসাম) — შტატი ინდოეთიშ ბჟაეიოლს. ნანანოღა — დისპური, უდიდაში ნოღა — გუვაჰატი. მახორობა — 31 169 272 ადამიერი (14-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011 წ.). რეგიონი მოსოფელს რჩქინელი რე ასამური ჩაით.
გეოგრაფია
250px|left|thumb|ბრაჰმაპუტრაშ გინაჯინუ შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 78 438 კმ² (16-ა აბანი). შტატიშ თარი წყარმალუ — ბრაჰმაპუტრა, გვალაში მახჷრჩე დო ჭორომიანი რე არუნაჩალ-პრადეშის, ასამშა მიშახჷრჩინიშ ბორჯის უმოსი პალური დო ფართე რე, წჷმოქიმინჷნს 80-100 კმ. ფართობიშ დო დოხოლ. 1000 კმ. სიგჷრძაშ ჭყარმალუშ ლეხერს (გინოწონუს). ნოღა გუვაჰატიშ არხოს მადვალუ კარი-ანგლონგიშ დო ოორუე კაჩარიშ ქჷნდჷრეფი მირჩქინუაფუ მუჭოთ მაართაგაჭყაფუ პლატო. შტატიშ ობჟათეშე გჷშმახჷრჩანს წყარმალუ ბარაკი, ნამუთ ნოჸელეფწკჷმა ართო აკმოქიმინჷნს 40-50 კმ. სიფართეშ ლეხერს (გინოწონუს). შტატის ნავთობიშ, გაზიშ დო ნოშქერიშ საბადოეფი, თაშნეშე თიჯგურა სასარგებელო დინოხურიშეფი მუჭოთიე: კვარციტი, სილიმანიტი, კაოლინიტი, დიხაჭაბუ, დოლოშ შპატი. გეოლოგიურო ასამი იდვალუაფუ ინდოსტანიშ ფილაშ ბჟაეიოლი ხურგაწკჷმა, თი აკანს, სოდეთ ინდოსტანიშ ფილა მითმიარჩუ ევრაზიაშ ტექტონიკური ფილაშ თუდო. რეგიონს შხირასიე თიჯგურა სტიქიური უბადობეფი, მუჭომეფითიე წყარალა დო ვართფერი ნძალიერი დიხაშნწალუა. ნძალიერი დიხაშნწალუეფი იშვიათო მუთმოხვადო, არძაშე ნძალიერი დიხაშნწალუეფი რდჷ 1869, 1897 (8,1 ბალი რიხტერიშ სკალათ) დო 1950 წანეფს (8,6 ბალი).
მახორობა
2011 წანაშ მუნაჩემეფით, შტატიშ მახორობა აკმადგინანს 31 169 272 ადამიერს. ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ დონე — 76,3 % (შანულამო მაღალიე ოშქაშეინდური დონეშე), 2001 თე მაძირაფალი აკმადგინანდჷ - 63,3 %. XX ოშწანურაშ მაჟირა ნორთიშე, მახორობაშ მალასიანი ძინა რდჷ მეხვილერი, ურბანიზაციაშ დონე 12,9%-ის ონჭჷ.
შტატის ოხორანს 115 შხვადოშხვა ეთნიკური ბუნა, ნამუთ 45 ნინაშ უმოსშახ რაგადანს. არძაშ უმოსო გოფაჩილი ინდოარიული ნინეფი რე: ასამური (57,81 % მორაგადე) დო ბენგალური (21,67 %). თე ნინეფს ეკოჸუნს ტიბეტურ-ბირმული ნინა ბოდო (5,28 %). ჰინდიშა მორაგადეეფიშ მუდანობა აკმადგინანს - 4,62 %, მორჩილი ეთნიკურ ბუნეფს შქას გოფაჩილი რე, ავსტროაზიური დო ტიბეტურ-ბირმული ფანიაშ ნინეფი. ბენგალური ნინა გოფაჩილიე შტატიშ ობჟათე-ბჟაეიოლს (ბარაკიშ ლეხერი), თაშნეშე შტატიშ ბჟადალ ოლქეფს. სტანდარტული ბენგალური ნინაშ მოხ, თაშნეშე რე სილჰეტური ნინა ვარდა დიალექტი, ნამუთ გოფაჩილიე ბანგლადეშიშ ოორუე-ბჟაეიოლს ხოლო. შტატიშ არძა ოლქის ოხორანა ნეპალურ ნინაშა მორაგადეეფი.
მახორობაშ უმენტაში ნორთი ინდუიზმიშ მორწუმე რე (65 %-შე მეტი), გოფაჩუათ მაჟირა რელიგია რე — ისლამი (დოხოლ. მახორობაშ 31 %), მასუმა — ქირსიანობა (3,7 %). რე ბუდისტური, სიქხური დო ჯაინისტური მორჩილი ჯარალუეფი. ასამურ ტომეფს შქას გოფაჩილი რე ინდუიზმი (90,7 %) დო ქირსიანობა (8,8 %). მახორობაშ მუდანობაშ დინამიკა: უდიდაში ნოღეფი:
ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა
thumb|300px|right|ასამიშ ოლქეფი შტატშა მიშმურს გეჸვენჯი ოლქეფი:
1951 წანას ასამიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ გეჸვენჯი ოლქეფი: გოალპარა, კამრუპი, დარანგი, ნაგაონი, ლაკჰიმპური, სიბსაგარი, ოორუე კაჩარიშ გვალეფი (დირსხუ 1950 წანას), კაჩარი, გარიშ გვალეფი, კჰასიშ დო ჯაინტიაშ გოართოიანაფილი გვალეფი, მიზოშ გვალეფი, კოჰიმა დო ტუენსანგი. მოგვიანაფათ დირსხუ მოკოკუჩუნგიშ ოლქიქ, ტუენსანგიშ ოლქიშ ნორთიშე.
რესურსეფი ინტერნეტის
*
მაკა ბოჭორიშვილი
მაკა ბოჭორიშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
მაარი
thumb|250px|მაარი, ნამუთ უკებჷ ტობას მაარი (გერმ. Маar) — ქჷმაშობური ვარა ცილინდრიშ ფორმაშ დახე ბირტყაჯინჯამი აფეთქებაშ კრატერი, ნამუშ უკონუსე ჸალს მუკი-მუკი გოჸუნს ეშაგორგოთელი მურღი მასალაშ რზვენი. მაარი გჷთმიჭყაფუ ვულკანური აირეფიშ ართშახიანი აფეთქებაშ გეშა (ლავაშ უშუბუნუო). მაარიშ განიკვათი 200-შე 3200 მ-შახიე, სიტომბა - 400 მ-შახ. ნამთინეშა მაარი ტობას უკებჷ.
თინეფშო დჷმახასიათაფალიე შლაკური ოფორუშ უშანულამე გოვითარაფა, ლავური ბუმეფიშ ვარინელობა, კუნტა პერიოდული ეშაგორგოთუა დო დაჭყაფური აფეთქებაშ დიდი ნძალა.
მაარი გჷშაკერძაფილო გოვითარაფილიე გერმანიას (ეიფელი) დო საფრანგეთის (ოვერნი). თეშ მოხ თინა აფხვადუნა ოორუე ამერიკას (ააშ, კანადა) დო ობჟათე ამერიკას (პატაგონია).
ლიტერატურა
კატეგორია:რელიეფიშ ფორმეფი კატეგორია:ვულკანოლოგია
ვალიე-ფერტილიშ დეპარტამენტი
ვალიე-ფერტილიშ დეპარტამენტი (Departamento Valle Fértil) — დეპარტამენტი არგენტინას, სან-ხუანიშ პროვინციას.
არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 6 864 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 6 419 კმ² რე.
დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ვილია-სან-აგუსტინი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არგენტინაშ დეპარტამენტეფი
ვერნერ ფორსმანი
ვერნერ თეოდორ ოტო ფორსმანი (გერმ. Werner Theodor Otto Forßmann; დ. 29 მარაშინათუთა, 1904, ბერლინი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 1 მანგი, 1979, შოპფჰაიმი, გფრ) — გერმანალი ექიმი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1956 წანას (ანდრე ფრედერიკ კურნანი დო დიკინსონ რიჩარდსიწკჷმა ართო), გურიშ კათეტერიზაციაშ დუმარსხუაფალი. 1929 წანას აკეთჷ მუშ გურიშ კათეტერიზაცია, მუშ ვენაშე კათეტერიშ მიშაჸონაფათ. ფორსმანი გურაფულენდჷ მედიცინას ბერლინიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შარიტეშ კლინიკას, რობერტ კოხიშ ჰოსპიტალს დო უკულ მაინციშ უნივერსიტეტის. ფორსმანიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: კარდიოლოგია დო უროლოგია. 1932-1945 წანეფს რდჷ ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიაშ მაკათური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:გერმანალეფი კატეგორია:გერმანალი ექიმეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1904 კატეგორია:ნაღურა 1979
ლევან ხაბეიშვილი
ლევან ხაბეიშვილი — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ბერძენული მითოლოგია
thumb|350px|ბერძენული სუმელა დო დიხაუჩაშ სუმი ომაფეშ გარიგა: ზევსი ღორონთი (ჟინცა), პოსეიდონი (ზუღეფი დო ოკიანეეფი) დო ჰადესი (ქვერსემია). თეოსეფი (მორჩილი ღორონთეფი) თე სუმელაშ სქუალეფი რენა. thumb|[[ზევსიშ ბიუსტი ნაძირეფჷ ოტრიკოლის, იტალია.]] ჯვეშბერძენული მითოლოგია — ჯვეში ბერძენეფიშ მითეფიშ დო ისტორიეფიშ ნაკორობა, ნამუეფით თინეფიშ ღორონთეფს დო გერგეზეფს, ხოლო ოქიანუშ მონწყუალას დო თინეფიშ დორხველი კულტიშ დო რიტუალური პრაქტიკაშ გაჭყაფუს დო შანულობას ოწაწჷ. თეხანური მარკვიალეფი თე მითეფს გჷმირინუანა ჯვეში საბერძნეთიშ დო ჯვეში ბერძენული ცივილიზაციაშ რელიგიური დო პოლიტიკური ინსტიტუტეფიშ დაგურაფალო, ხოლო კინ თე მითეფიშ გოჭყაფაშ ორთაშ გჷთანაკვერალო.
ბერძენული მითოლოგია წჷმორინაფილი რე მუჭოთ თხობელურ ფორმაშ მინუშეფიშ დიდი მუდანობათ, ხოლო ეიოხანტალი ხელუანობასჷთ, მუჭოთი რე სამანგათ; ხანტუა კერამიკულ ლარნაკეფს დო თიჯგ. ბერძენულ მითეფს ენწყუმილი რე ოქიანუშ გოჭყაფა დო შხვადოშხვა ღორონთეფიშ, ოსურღორონთეფიშ, გერგეზეფიშ დო მითური რინუეფიშ რინაშ დო დუდგინალეფიშ დეტალეფი. თე ამბეეფი დუდმაართაშე ზეპირზიტყვიერო იფაჩუდჷ ზეპირ-პოეტური ტრადიციათ, მარა ასე ბერძენული მითეფი თარო ბერძენული ლიტერატურაშე რე ჩინებული. უჯვეშაში ლიტერატურული წყუ, ილიადაშ დო ოდისეაშ ეპიკური პოემეფი, თარო ტროაშ ლჷმაშ განმიკის მუნახვამილა მოლინეფს თხობელანს. ჰომეროსიშ თეხანური ჰესიოდოსიშ ჟირი პოემა, „თეოგონია“ დო „ხანდეფი დო დღალეფი“ იკათუანს ოქიანუშ გენეზისიშ ეჭარუას, ღორონთიერ მართუალაშ იერარქიას, ადამიერეფიშ რინაშ ეპოქეფს, ოზალუეშ პრაქტიკაშ გოჭყაფას დო თიჯგ. მითეფი ხოლო ასქილადირი რე ჰომეროსიშ ჰიმნეფს, ჯვ. წ. V ოშწანურაშ პერიოდიშ ტრაგედიეფს, ელინისტური ეპოქაშ ჭარუეფიშ დო მენცარეფიშ ნახანდეფს, რომიშ იმპერიაშ პერიოდიშ ჭარუეფიშ, მუჭოთ რე პლუტარქე დო პუსანიასიშ, ნაჭარეფს.
ბერძენულ მითოლოგიას უდიდაში გოლინა უღუდჷ ბჟადალური ცივილიზაციაშ კულტურაშა, ხელუანობაშა დო ლიტერატურაშა დო ასეშა ბჟადალური მონძალა დო ნინაშ ნორთო სქიდჷ. ჯვეშ ბორჯის ბერძენეფს წანდეს, ნამჷ-და ოქიანუს გომორძგვილი უღური ღორონთეფი მართჷნდესჷნ. ამბეეფს ღორონთეფშე დო გერგეზეფშე — მითეფი ჯოხო. ჯვეშ ბერძენეფი მითიურ სცენეფს ლარნაკეფს, თასეფს დო შხვა მეკონეფს გეთმიოხანტანდეს. თაშ ნამჷ-და, მითეფქ თეშნერო მორთ ჩქინ ბორჯიშახ. 2 000 წანაშ კინოხ, საბერძნეთი ნოჭახნაკეფით დო მითური ფრიზეფით რდჷ დოსქვამაფირი, მიარე ოხიდაქ აკიგჷ. მარა ასე თინეფშე აკნაცჷმეფქ ქჷდოსქიდჷ.
სქოლიო
კატეგორია:მითოლოგია
ინდოეთი
ინდოეთი (ভারত, India), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — ინდოეთიშ რესპუბლიკა - (ভারতীয় প্রজাতন্ত্র, Republic of India) — სახენწჷფო ობჟათე აზიას. ქიანაშ მახორობა — 1,22 მილიარდ ადამიერშე უმოსი (2010), ტერიტორია — 3 287 263 კმ², ჟირხოლო მუნაჩემეფით, ობჟათე აზიაშ უდიდაშ სახენწჷფოს წჷმმარინუანს. მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს მახორობაშ მუდანობათ დო მოსოფელს მაშკვითა რე ტერიტორიაშ მეჯინათ. ნანანოღა — ნიუ-დელი. სახენწჷფო ნინეფი — ჰინდი დო ინგლისური.
ფედერაციული, საპარლამენტო რესპუბლიკა. პრემიერ-მინისტრი — ნარენდრა მოდი, პრეზიდენტი — პრანაბ მუხერჯი. ქიანა ირთუ 29 შტატო დო 7 მორსხუე ტერიტორიათ.
ინდოეთის ბჟადალშე უხურგანს პაკისტანი, ოორუე-ბჟაეიოლშე - ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკა, ნეპალი დო ბჰუტანი, ბჟაეიოლშე - ბანგლადეში დო მიანმარი. თეშ მოხ, ინდოეთის ოზუღე ხურგეფი უღუ ობჟათე-ბჟადალშე მალდივეფწკჷმა, ობჟათეშე - შრი-ლანკაწკჷმა დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე - ინდონეზიაწკჷმა. შტატი ჯამუ დო ქაშმირს, ოდებელ ტერიტორიას, ხურგა უღჷ ავღანეთწკჷმა.
ჯოხოდვალა
Bhārat Ganarājya (ტრანსკრ.:ბჰარატ განარაჯი)
ქუაშ ხანა
250პს|left|thumb|ბჰიმბეტკიშ ფაქვაშ კიდალაშ ხანტუალანარმადაშ ლეხერს, ჰატნორს გოთინილო გილმალი ადამიერიშ ჰომო ერექტუსიშ ნოსქილედიშ მეგორაფა ოძირანს, ინდოეთიშ ტერიტორიას დოხორაფაქ მოხვადჷ, უკიდაშ შვანს, შქა პლეისტოცენიშ ეპოქას, დოხოლაფირო 500 000 - 200 000 წანაშ კინოხ. დოხოლაფირო 30 000 წანაშ კინოხ ინდოეთიშ სუბკონტინენტის მეზოლითიშ ხანაქ დიჭყჷ, ნამუთ დოხოლაფირო იგინძორუ 25 000 წანაშ გოძვენას. საზოგადოთ, მეღებული რე, ნამჷ-და თეხანურ ადამიერეფქ სუბკონტინენტის დიხორეს ეკონია გოჸინჩაფაშ პერიოდიშ ბოლოს ვარდა დოხოლაფირო 12 000 წანაშ კინოხ. მაართა რჩქინელი იროიანი დოხორუეფი 9 000 წანაშ კინოხ მადჰია-პრადეშიშ შტატის, ბჰიმბეტკაშ ტერიტორიას გიჭყჷ. ნეოლითური კულტურაშ არძაშე ორდოშიანი ნოქური, რადიოკარბონული ანალიზიშ მეჯინათ, მერსხილიე VIII ვითოშწანურაშ ოშქაშე ხანეფწკჷმა ჩქ. ეკ.-შახ დო ნაძირეფუ რე გუჯარათიშ შტატის კამბეიშ ჸუჯიწკჷმა. ნეოლითური კულტურაშ მინუშეფი, ნამუთ ითარიღებუაფუ ჩქ. ეკ.-შახ VII ვითოშწანურათ მეგორელი რდჷ, თაშნეშე, ალმახანური პაკისტანიშ ბელუჯისტანიშ პროვინციას მერგარჰიშ გჷთაბიჯალს. გვიანი ნეოლითური ხანიშ კულტურეფი გოპეულერი რდჷ წყარმალუ ინდიშ ლეხერს ჯვ. წ. 6 - 2 ვითოშწანურას ჩქ. ეკ.-შახ დო ობჟათე ინდოეთის ჯვ. წ. 2800-1200 წანეფიშ შქა პერიოდის. ისტორიულ რეგიონს იდვალუაფუ ობჟათე აზიაშ მუსხირენ უჯვეშაში ნოხორუ დო ნძალიერი ცივილიზაცია. ადრეპალეოლითურ პერიოდწკჷმა მერსხილი უჯვეშაში აკანეფიშ არქეოლოგიური გონთხორუეფიშ შედეგო მეგორაფილიე პაკისტანს წყარმალუ სოანიშ ლეხერს. მაართა ოფუტე ტიპიშ დოხორუეფქ გორჩქინდჷ მერგარჰის ნეოლითიშ ეპოქას, დო მაართა ონოღე ტიპიშ დოხორუეფქ - წყარმალუ ინდიშ ლეხერს, ნამუშეთ არძაშე უმოსი შანულამი რე მოჰენჯო-დარო დო ჰარაპა.
ბრინჯაოშ ხანა
მინი|250პქ|პაკისტანიშ რუკა თარი ისტორიული აკანეფითბრინჯაოშ ხანა ინდოეთიშ სუბკონტინენტის ჩქ. ეკ.-შახ 3300 წანაშ კინოხ წყარმალუ ინდიშ ლეხერს ცივილიზაციეფიშ აკოქიმინაფათ დიჭყჷ. თე პერიოდიშ თარ დუმახასიათაფალ თვისებას წჷმარინუანს მეტალურგიაშ მაღალი გოვითარაფა - ლინჯიშ, ბრინჯაოშ, ტყვიაშ დო კალაშ ნდღულაფა. ინდური ცივილიზაციეფიშ გოპეულუა ჩქ. ეკ.-შახ 2600-1900 წანეფიშ შქა პერიოდის უხვადუ. თე პერიოდის ინდოეთიშ სუბკონტინენტის დითმირსხუაფუ ნოღეფი დო იჭყაფუ გრანდიოზული აკოგაფუეფი. თე უჯვეშაში ცივილიზაციაქ გჷმიქიმინუ წყარმალუ ინდიშ ლეხერს დო გიფაჩუ წყარმალუ გჰაგჰრა-ჰაკრაშ ლეხერს (თე წყარმალუ, მიარე მენცარიშენი გომანგაფილიე ვედურ წყარმალუ სარასვატწკჷმა), განგიშ დო ჯამუნაშ შქაწყარმალონას, გუჯარათის დო ოორუე ავღანეთის. ინდური ცივილიზაციაშ გონშხვავაფილი მუშობურობეფს წჷმარინუანს ანგურათ აკნაგეფუ ნოღეფი მაღალგოვითარაფილი საკანალიზაციო სისტემათ დო მიარესართულებამი ჸუდეეფით. უმანგარაში ონოღე ცენტრეფი რდჷ ჰარაპა დო მოჰენჯო-დარო, დჰოლავირა, ლოტჰალი, კალიბანგა დო შხვ. წყარმალუ სარასვატიშ ესქირაფაშ და წყარმალუ ინდიშ კალაპოტიშ თირუას შედეგო დიდი გეოლოგიური დო კლიმატური თირაფეფქ მაჸუნჷ, ნამუქჷთ რეგიონს ტყალეფიშ ნქირაფა და გოტიოზაფა გიმიწუ. თე ფაქტორქ ინდური ცივილიზაციეფიშ დაღამაკებაშ დო ნქარუაშ მიზეზო გჷნირთჷ.
რკინაშ ხანა
ვედური პერიოდიშ ბოლოს ინდოეთიშ სუბკონტინენტის რანწკი მორჩილი ომაფეეფქ დო ნოღა-სახენწჷფოეფქ გორჩქინდჷ, ნამუშეთ ბრელი მოშინაფილი რე ჯვ. წ. მა-10 ოშწანურაშ უკულიანი პერიოდით დოთარიღაფილ ვედურ დო ადრეინდურ ლიტერატურას. კინე თე ბორჯის, ადეიანი ნოღა-სახენწჷფოეფი მითმიშინუაფუდჷ ჯანაპადეფო. ჯანაპადეფიშ მახორობაშ დიდ ნორთის აკმადგინანდჷ დაღარას გოვითარაფილი პოლიტიკური დო სოციალური სტრუქტურაშ მაღვენჯი ტომეფი. ბრაჰმანული თეორიაშ მეჯინათ, მუჭოთ ჩქუ, ბუდაშ პერიოდიშ ჯარალუას ვაუღუდჷ კასტური სისტემა. თინა წჷმარინუანდჷ დაღარას სტრუქტურირაფილ ჯარალუას, სოდეთ ვაარსებენდჷ სრულფასუამი მონარქია. ხოლო უმოსი, თინა გჷდჷ ოლიგარქიას ვარდა კანკალე ფორმათ, რესპუბლიკას. მინი|250პს|ბუდაშ ბერძენულ-ბუდისტური სტატუეტი I-IIო.ო. განდჰარაჩქ. ეკ.-შახ მა-5 ოშწანურას გჷმიქიმინჷ 16 ომაფექ ვარდა „რესპუბლიკაქ“ რჩქინელი მაჰაჯანაპადეფო - ქაში, ქოსალა, ანგა, მაგადჰა, ვრიჯი, მალა, ჩედი, ვამშა, კურუ, პანჩალა, მატსია, შურასენა, ასსაკა, ავანტი, განდჰარა და კამბოჯა. თენეფი იდვალუაფუდეს ინდ-განგიშ რზენს, ალმახანური ავღანეთიშე მაჰარაშტრაშახ დო ბჟადალი ბენგალიშახ. თე პერიოდის იჭყაფუ ინდური ცივილიზაციაშ უკული მაჟირა ნძალიერი ურბანიზაციაშ პერიოდი. სუბკონტინენტიშ დოსქილადირ ნორთის, მუჭოთ ჩქუ, არსებენდჷ მიარე შხვა მორჩილი სახენწჷფობური გჷმნაქიმინეფი, ნამუთშენი ჩინებეფი მუთმოფხვადუნა ლიტერატურას. კანკალე თინეფშე ომაფე ხეშუულება გჷნმიშჷ სანცხვარებელობათ, კანკალეს - კინე მუნეფი გჷშმაგორუნდეს მუნეფიშ მამართვალეფს...მახორობაშ ჟინფენეფიშ თარი ორაგადე ნინა რდჷ სანსკრიტი, დაბალი სოციალური ფენეფი, ოორუე ინდოეთის ართიანწკჷმა გონშხვავაფილ ბანობურ დიალექტეფშა თ.გ. პრაკრიტშა რაგადანდჷ. ჩქ. ეკ.-შახ მა-5 ოშწანურას ე.ი. ბუდაშ დაბადებაშ მომენტიშო 16 ომაფეშე მიარექ აკიართიანეს დდო გჷმოქიმინეს ოთხი ელაზჷმაფათ შხუ გოართოიანაფა - ვატსა, ავანტი, ქოშალა დო მაგადჰა. თიმ პერიოდიშ რელიგიურ პრაქტიკას თარი რდჷ ბრაჰმანეფიშენი შესრულაფირი რთული ვედური რიტუალეფი. იკოროცხუ, ნამჷ-და ზუსტას თე პერიოდის, ჯვ. წ. მა-VII - მა-V ოშწანურეფს იჭარჷ უპანიშადეფქ - გვიანი ვედური პერიოდიშ რელიგიურ-ფილოსოფიური ტექსტეფი. უპანიშადეფქ უდიდაში გოლინა იღვენუ ინდური ფილოსოფიაშ ფორმირაფას დო დახე ართობურო გჷმოქიმინელი ბუდიზმიქ დო ჯაინიზმიქ, მუნეფიშ დუდით გონსახიერეს თე პერიოდიშ აზრობუაშ ორქოშ ხანა. ჩქ.წ. ეკ-შახ 537წ. სიდჰართა გაუტამაქ „ გონსხივოსნებას“ მიოჭირინუ დო ბუდათგჷნირთჷ - „ზიარაფილი“. ბუდიზმიშ დო ჯაინიზმიშ დოქტრინეფს აქცენტირაფილი რდჷ ასკეტიზმი დო იფაჩუდჷ პრაკრიტიშ ნინეფშა, მუთ ფართო მასეფშა გოლინაშ ღვენჯობას ონინალუდჷ.თინეფქუდიდაში გოლინა იღვენუეს ინდურ ტრადიციულ რელიგიურ პრაქტიკას. კერზოთ, ვეგეტარიანელობას, ჩხოლარეფიშ ჸვილუაშ გოხურგუას დო თ. უ. კინე თე ბორჯის, ჯაინიზმიშ გეოგრაფიული გოლინა იკენდჷ ხვალე ინდოეთის, ბუდისტ ბერეფქ ბუდაშ გურაფა გოფაჩეს ტიბეტის, შრი-ლანკას, ცენტრალურ, ბჟაეიოლი დ ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას.
სპარსული დო ბერძენული გოლინეფი
250პს| left|thumb|ალექსანდრე მაკედონარიშ ეჭოფუეფი ოორუე ინდოეთშახ დო ალმახანური პაკისტანშახ. ჩქ. ეკ.-შახ 520წ. სპარსეთიშ მაფა დარიოს Iაშ მართუალაშ ბორჯის ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ ოორუე-ბჟადალი ნორთი (ასეიანი ბჟაეიოლი ავღანეთი დო პაკისტანი) ეჭოფილქ იჸუ სპარსეთიშ აქემენიდური იმპერიაშენი. სპარსელეფიშ პატჷნალა ბატონობა თაქ გეჸვენჯი ჟირი ოშწანურაშ გოძვენას იგინძორებუდჷ. ჩქ. ეკ.-შახ 334წ. ალექსანდრე მაკედონარქ, გეჭოფუ მორჩილი აზია დო აქემენიდეფიშ იმპერია, ქიმიოჭირინუ ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ ოორუე-ბჟადალი ხურგეფს. თიქ გიმორძგუ აბანობური რაჯაწკჷმა, მაფა პორწკჷმა დო გეჭოფუ პენჯაბიშ დიდი ნორთი, მარა ალექსანდრეშ მალჷმორეფქ უცბას ვარია გაცხადეს წიმი ულაშე დო წყარმალუ ბიასიშ გჷნოჭკირწკჷმა, თექ სოდეთ ალმახანას ნოღა ჯალანდჰარი იდვალუაფუ.
მაგადჰაშ იმპერია
ვითაამშვი მაჰაჯანაპადიშ შქას არძაშე შანულამი რდჷ მაგადჰა, ნამუსჷთ ოსტორიაშ ედომუშამი გოძვენას მართუნდეს შხვადოშხვა საგვარეულო დინასტიეფი. მაგადჰაშ დუმარსხუაფალი რდჷ ჯვ. წ. 684 წ. ჰარიანტაშ დინასტია. თიში ნანანოღა რდჷ - რაჯაგრიჰა, ნამუსჷთ მოგვიანაფათ გიადჷ პატალიპუტრა (ასეიანი პატნა). მოგვიანაფათ მართუალაშა ქჷმორთ შიშუნაგიშ დინასტიაქ, ნამუთ ჯვ. წ. 424 წ. ნანდაშ დინასტიაქ დოთირუ. მაგადჰაშ ომაფექ არძაშე უმოსი შანულამი ტერიტორიულ დო ეკონომიკურ გოპეულუას მიოჭირინუ მაურიეფიშ დინასტიაშ პერიოდის. მაურიეფიშ ომაფე იდვალუაფუდ დახე ედომუშამი სუბკონტინენტის, კოკი შრი-ლანკაშ დო ინდოსტანიშ ჩქონიშ ობჟათეშე მადვალუ მორჩილი ნორთიშ მოხ. მარა თე ტერიტორიეფი მაურეფიშ მორსხუე ომაფეეფო იკოროცხუდეს.
მაურიეფიშ დინასტია
მინი|250პს.|მაურიეფიშ იმპერია ჯვ. წ. 321 წ. ჩანდრაგუპტა მაურიაქ გიორჯგინჷ ნანდაშ დინასტიაშ ეკონია მაფა დჰანა ნანდას, ჩანაკიაწკჷმა აპიჯალათ ქჷდარსხუ მაურიეფიშ სახენწჷფო. ჩანდრაგუპტაშ მართუალაშე დოჭყაფილი მაურიეფქ ხვალე ეჭოფეს დო გოართოიანეს პრაქტიკულო ედომუშამი ინდოსტანიშ ჩქონი ვარინ, გაფართინეს თიში ხურგეფი ირანიშ დო შქა აზიაშ ხარჯშა ხოლო. ჩანდრაგუპტაქ შანულამი როლი მიშეღჷ ობჟათე ინდოეთის ჯაინიზმიშ გოფაჩუაშ საქმეს. ჩანდრაგუპტა მაურია დოთირუ მუშ ქომულსქუა ბინდუსარაქ, ნამუშ ბორჯის გიგინძორ ხურგეფიშ გოფართინაფაქ კალინგაშ ომაფეშ დო შხვა ომაფეეფიშ ეჭოფუაშ ხარჯშა, ინდოსტანიშ ჩქონიშ ობჟათეს. ბინდუსარა ხვისტას, მუშ ქომულსქუაქ აშოკაქ დოთირუ, ნამუთ მართუალაშ მაართა წანეფს ცადენდჷ იმპერიაშ ხურგეფიშ უკულიანი გოფართინაფას.
გემაჸვენჯი დინასტიეფი
ჯვ.წ. 185წ. დორსხუაფილქ იჸუ შუნგაშ დინასტიაქ. თექ თიშ უკული მოხვადჷ, მუთ მაურიეფიშ ეკონია მაფა ბრიჰადრათჰა ჸვილირქ იჸუ მაურიეფიშ არმიაშ თარსარდალიშ პუშიამიტრა შუნგაშენი. შუნგეფიშ დინასტია დოთირუ კანვაშ დინასტიაქ, ნამუთ მართუნდჷ ბჟაეიოლ ინდოეთის ჯვ.წ.71 -26 წანეფს, უკული დოთირუ სატავაჰანაშ დინასტიაქ დო მაგადჰაშ იმპერიაშ აკანს გჷმიქიმინჷ ანდჰრაშ ომაფექ.
ევროპალი კოლონისტეფი ინდოეთის
მა-16 ოშწანურაშე იჭყაფუ ინდოეთიშ ეჭოფუა ევროპალ კოლონისტეფშე. დახე 200 წანა რდჷ ბრიტანეთიშ კოლონია. 1947 წანას მოხვადჷ სუბკონტინენტიშ კოლონიაშუკუნერი გორთუალა რელიგიაშ შინით ინდოეთო დო პაკისტანო, მუთიქ იჸუ თენეფს შქას ლჷმაშ დო ტერიტორიაშ გორთუალაშ ბაძაძიქ. ინდოეთიქ დიო დომინიონიშ სტატუს მიღჷ, მარა 1950 წანას ზოხორინალა გჷმაცხადჷ. შხვადოშხვა რელიგიური, კასტური დო ეთნოკულტურაქ ლჷმაშ ბაძაძიქ იჸუ.1948 წანას ჸვილირქ იჸუ „ბაპუ“ - „ქიანაშ მუმა“, მახათმა განდი, ნამდგაქჷთ დუდი გედგჷ ინდოეთიშ ზოხორინალაშ ყარაფის.
გეოგრაფია
ინდოეთი იდვალუაფუ ობჟათე აზიას. ქიანა ფართობით მოსოფელს მაშკვითა აბანს იკენს (3 287 590 კმ², თინეფს შქას, სქირონა: 90,44 %, წყარიშ ჟინპიჯი: 9,56 %) დო მახორობათ მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს (1 192 910 000 ადამ.).
ადმინისტრაციული დორთუალა
ინდოეთი რე ფედერაციული რესპუბლიკა, ნამუთ აკმოდირთუ ეჩდოჩხორო შტატიშე, ამშვი მორსხუე ტერიტორიაშე დო დელიშ ნაციონალური ნანანოღაშ ოლქიშე. არძა შტატის დო ჟირ მორსხუე ტერიტორიას - (პუდუჩერის დო დელიშ ნაციონალური ნანანოღაშ ოლქის) მუში გჷშაგორაფონი თარობა უღჷ. დოსქილადირ ხუთი მორსხუე ტერიტორია იმართუაფუ ადმინისტრატორით, ნამუსჷთ დუთმანიშნენს ცენტრალური ხეშუულება, დო შესაბამისო ინდოეთიშ პრეზიდენტიშ ბონი მართუალაშ თუდო რე. 1956 წანას, ინდოეთიშ შტატეფი რეორგანიზაფილი რდჷ, ნინაშობური შანიშ მეჯინათ. თეურეშეხ, ადმინისტრაციული სისტემა პრაქტიკულო ვათირელე.
არძა შტატი დო მორსხუე ტერიტორია გორთილიე ადმინისტრაციულ დო სათარობო ართულეფო, ნამუსჷთ ოლქი ჯოხონჷ. ინდოეთის 600 ოლქიშე უმოსი რე. მუშჸურე, ოლქეფი ირთუნა უმოსი მორჩილი ადმინისტრაციული ართულო - ტალუკო.
მუდანობა
ინდოეთი მახორობაშ მეჯინათ, მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს (1,2 მილიარდშე უმოსი ადამიერი) ჩინეთიშ უკული. ინდოარეფიშ დოხოლაფირო 70 % ოფუტე რეგიონეფს ოხორანს, მარა ბოლო ვითწანურეფიშ გოძვენას, დიდ ნოღეფშა მიგრაციაქ ონოღე მახორობაშ უცბაშიანი ძინა გჷმიწუ. ინდოეთიშ უდიდიაში ნოღეფი რე: მუმბაი (ჸოფირი ბომბეი), დელი, კოლკატა (ჸოფირი კალკუტა), ჩენაი (ჸოფირი მადრასი), ბანგალორი, ჰაიდარაბადი დო აჰმადაბადი. კულტურული, ნინაშობური დო გენეტიკური მიარეფერუამობათ, ინდოეთი მოსოფელს მაჟირა აბანს იკენს, აფრიკაშ კონტინენტიშ უკული. ინდოეთიშ მახორობას, ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ ოშქაშე დონე აკმადგინანს 64,8 % (53,7 % ოსურკათეფს შქას დო 75,3 % ქომოლკათეფს შქას). ჭარუა-კითხირიშ არძაშე უმოსი მაღალი დონე კერალაშ შტატის რე (91 %), დო არძაშე დაბალი — ბიჰარს (47 %). მახორობაშ გენდერული აკოდგინალუა იხასიათებუაფუ ქომოლკათაშ მუდანობაშ უმოსობათ ოსურკათაშ მუდანობაწკჷმა ელაზჷმაფათ. მახორობაშ ქომოლკოჩეფიშ ნორთი აკმადგინანს 51,5 %, ოსურკათეფიშ — 48,5 % (1000 ქომოლკოჩი = 944 ოსურკოჩი). ინდოეთიშ მახორობაშ ოშქაშე ხანი აკმადგინანს 24,9 წანას, მახორობაშ წანმოწანური ძინა — 1,38 %; 1000 ადამიერშო წანმოწანას იბადებუ 22,01 ბაღანა. მახორობაშ 2001 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, 14 წანაშ ხანშა ბაღანეფი აკმადგინანდჷ მახორობაშ 40,2 %-ის, 15-59 წანაშ ხანი — 54,4 %-ის, 60 წანა დო უმოს მეტი — 5,4 %-ის.
ნინეფი
ინდოეთი ინდო-არიული ნინაშობური ბუნეფიშ (მახორობაშ 74 %) დო დრავიდული ნინაშობური ფანიაშ (მახორობაშ 24 %) ოდაბადე რე. შხვა ნინეფი, ნამუშათ ინდოეთის რაგადანან, ავსტროაზიული დო ტიბეტურ-ბირმულ ლინგვისტურ ფანიაშე მოურს. ჰინდი, ინდოეთის არძაშე გოფაჩილი ნინა, ინდოეთიშ თარობაშ ოფიციალური ნინა რე. ინგლისური ნინა, ნამუთ ფართეთ გჷმირინუაფუ ბიზნესის დო ადმინისტრაციეფს, „დუმახვარაფალი ოფიციალური ნინაშ“ სტატუსი უღჷ ; ინგლისური თაშნეშე დიდ როლს ლაჸაფენს გონათუას, გჷშაკერძაფილო ოშქაშე დო უმაღალაში გონათუას. ინდოეთიშ კონსტიტუციას გოთანჯილიე 21 ოფიციალური ნინა, ნამუშათ ქიანაშ მახორობაშ უდიდაშ ნორთი რაგადანსინ ვარდა კლასიკური სტატუსი უღუნ. ინდოეთის იკოროცხუ 1652 დიალექტი.
ვარდიშფერით შანილიე ინდოარიული ნინეფი, წვანეთ  — დრავიდული, ლენო  — ჩინურ-ტიბეტური, ყვინთელით  — ავსტროაზიული.
რელიგია
ინდოარეფიშ 900 მილიონშე უმოსი (მახორობაშ 80,5 %) ინდუიზმიშ მორწუმე რე. შხვა რელიგიეფი, ნამუსჷთ შანულამი მუდანობაშ მორწუმეეფი ჸუნსინ რე ისლამი (13,4 %), ქირსიანობა (2,3 %), სიქიზმი (1,9 %), ბუდიზმი (0,8 %) დო ჯაინიზმი (0,4 %). ინდოეთის წჷმორინაფილი რე თიჯგურა რელიგიეფი, მუჭომითი რე იუდაიზმი, ზოროასტრიზმი, ბაჰაიზმი დო შხვა. აბორიგენი მახორობაშ შქას, ნამუთ აკმადგინანს 8,1 %-ის, გოფაჩილი რე ანიმიზმი.
რელიგიური ბუნეფიშ მახასიათაფალეფი 2001 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ
სახენწჷფო სისტემა
ქიანაშ მადუდე რე პრეზიდენტი. თარობაშ (კანტორაშ) უნჩაში რე პრემიერ-მინისტრი.
კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ჟირპალატამი პარლამენტი. აკმოდირთუ შტატეფიშ სხუნუშე (რაჯია საბჰა, 250 მაკათური) დო ოკათაშური პოლიტიკაშე (ლოე საბჰა, 545 მაკათური). პარტიეფი - ინდოეთიშ ერუანული კონგრესი, ბჰარატია ჯანატა პარტია დო შხვა.
ეკონომიკა
1990-ამი წანეფშე ინდოეთიშ ეკონომიკა, თექ დოჭყაფილი რეფორმეფიშ გეშა, უმოსო ქიმკიჭიფუ ურცხოარი ინვესტორეფი. ქიანაქ სერიოზულო გინოსხაპ ინფორმაციული ტექნოლოგიეფიშ დარგეფშა. თინეფიშ კინოინდუსტრია გოვითარაფილი რე (ბოლივუდი). ქიანაშ პროდუქტი: (გიმო) ტირინუა - 357მლრდ $ (მა-15 აბანს), ართ შურშა მოურს 370$ წანას. ექსპორტი (გინაღალარი პროდუქტი): ორქო, ბარგი, ბამბე დო ჩაი.
ვალუტა
ვალუტა რე ინდური რუპია.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინდოეთი კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ჸოფილი კოლონიეფი კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
ჯვ. წ. 632
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 632 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
კატატუმბო
კატატუმბო (ესპ. Río Catatumbo) — წყარმალუ ობჟათე ამერიკას, კოლუმბიას დო ვენესუელას. წყარმალუ იჭყაფუ კოლუმბიაშ ნორტე-დე-სანტანდერიშ დეპარტამენტის დო ინაკათუ მარაკაიბოშ ტობას ვენესუელაშ ტერიტორიაშე. წყარმალუ კატატუმბოშ სიგინძა რე 500 კმ. ღანჩოშ ფართობი 22,317 კვ.კმ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი კატეგორია:კოლუმბიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:ვენესუელაშ წყარმალუეფი
დაღესტანური ნინეფი
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
ვისენტე-პერეს-როსალესიშ ერუანული პარკი
ვისენტე-პერეს-როსალესიშ ერუანული პარკი (Parque Nacional Vicente Pérez Rosales) — ერუანული პარკი ჩილეს, იდვალუაფუ ლოს-ლაგოსიშ რეგიონს. დირსხუ 1926 წანას. ფართობი 2,530 კმ².
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ჩილეშ ერუანული პარკეფი
ჯაიპური
ჯაიპური (जयपुर, Jaipur) — ინდოეთიშ შტატი რაჯასტანიშ ნანანოღა.
ნოღას გიოდვეს "ვარდიშფერი ნოღა" თი ვარჩქვანელობური ვარდიშფერი ქუალეფიშ გეშა, ნამუთ გჷმორინაფილი რე ნოღაშ აკოგაფას. ნოღა, 1727 წანას, დჰუნდჰარიშ მაჰარაჯა სავაი ჯაი სინგჰი II-ქ დარსხუ, (მართუალაშ წანეფი 1699—1743) სახენწჷფოშ ახალი ნოღათ.
სქოლიო
* კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი კატეგორია:რაჯასტანიშ ნოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი კატეგორია:ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
მაართა კიწია
პირველი კიწია — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, კიწიაშ თემს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 177 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
სანტიაგო რამონ-ი-კახალი
სანტიაგო რამონ-ი-კახალი (ესპ. Santiago Ramón y Cajal; დ. 1 მესი, 1852, პეტილია-დე-არაგონი, ნავარა, ესპანეთი — ღ. 17 გჷმათუთა, 1934, მადრიდი, ესპანეთი) — ესპანარი ექიმი, მენცარი დო ჰისტოლოგი, უმოსო ხანდენდჷ ნეიოროანატომიას დო გურაფულენდჷ ცენტრალურ ნერვულ სისტემას, ტვინიშ მიკროსკოპულ სტრუქტურას. სანტიაგო რამონ-ი-კახალქ დო კამილო გოლჯიქ 1906 წანას მიპალეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. რამონ-ი-კახალი რდჷ მაართა ესპანარი ნამუქით მიპალუ ნობელიშ პრემია. სანტიაგო რამონ-ი-კახალი რე ნეირომენცარობაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალი.
ბიოგრაფია
სანტიაგო რამონ-ი-კახალი გურაფულენდჷ მედიცინას სარაგოსაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მუშ მუმა ანატომიას ოგურუანდჷ. გურაფაშ თებაშ უკულ ესპანეთიშ არმიას მსახურენდჷ. 1874-1875 წანეფს მონაწილენდჷ ვითწანიან ლჷმას, სოდეთ ქაღოლჷ მალარიაქ დო ტუბერკულოზიქ. ესპანეთშა დორთინაშ უკულ, კურორტი პანტიკოსას კურნალენდჷ. 1877 წანას რამონ-ი-კახალქ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. 1879 წანაშე რდჷ სარაგოსაშ მუზეუმიშ დირექტორი. 1883 წანაშე რამონ-ი-კახალი სარაგოსაშ უნივერსიტეტის მუშენდჷ, უკულ გეგნორთჷ ვალენსიაშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ რდჷ ანატომიაშ პროფესორი. 1887 წანას რამონ-ი-კახალქ გეგნორთჷ ბარსელონაშ უნივერსიტეტიშა. ბარსელონაშ უნივერსიტეტიშ უკულ მუშენდჷ მადრიდის, სოდეთ რდჷ ჰიგიენაშ ერუანული ინსტიტუტიშ დირექტორი. 1922 წანას რამონ-ი-კახალქ დარსხუ ბიოლოგიური რკვიებეფიშ ლაბორატორია (ასეიან კახალიშ ინსტიტუტი). რამონ-ი-კახალიშ ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ცენტრალური ნერვული სისტემა, ტვინიშ სტრუქტურა. მენცარული რკვიებაშ ბორჯის ორთუდჷ ანოტიმიურ ილუსტრაციეფს ხოლო. სანტიაგო რამონ-ი-კახალი მერჩქინელი რე ნეირომენცარობაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო. რამონ-ი-კახალიშ არძაშე უმოსო გიშარჩქინელ ნახანდი რე "ნერვული სისტემაშ დეგენერაცია დო რეგენერაცია" (ესპ. Estudios sobre la degeneración y regeneración del sistema nervioso), ნამუქით გიშართჷ ჟირ ტომო 1913-1914 წანეფს. 1904 წანას ბერლინ-ბრანდენბურგიშ მენცარობაშ აკადემიაქ რამონ-ი-კახალს გინოჩჷ ჰელმჰოლციშ მენდალი. 1906 წანას სანტიაგო რამონ-ი-კახალი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის.
პერსონალური რინა
სანტიაგო რამონ-ი-კახალიშ ოსური რდჷ სილვერია ფანანას გარსია. ჸუნდეს 12 სკუა. ინგლისარი პროფესორი ჯ.ბ. ტრენდი ჭარუნდჷ, ნამდა რამონ-ი-კახალი პოლიტიკურო რდჷ ლიბერალი, ფილოსოფიურო ევოლუციონისტი დო რელიგიურო აგნოსტიკი. რამონ-ი-კახალქ ღურუ 1934 წანაშ 17 გჷმათუთას, მადრიდის.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ესპანარეფი კატეგორია:ესპანარი მენცარეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ესპანარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის კატეგორია:დუნაბადი 1852 კატეგორია:ნაღურა 1934
დიდი ჭყონი
დიდი ჭყონი – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ დჷკის, წყარმალუ ტეხირიშ მარძგვანი ოძგაშე, აბაშა–დიდი ჭყონიშ ოავტომობილე შარას, ზუღაშ დონეშე 250 მეტრა, მარტვილიშე 15 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1454 ადამიერი.
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
დინოხოლენი მონღოლეთი
დინოხოლენი მონღოლეთი (内蒙古, ნეი მონგოლ) — ავტონომიური რაიონი იდვალუაფუ ჩინეთიშ ოორუეშე. ტერიტორიას ჯოხოთ გიადჷ დინოხოლენი მონღოლეთიქ 1636 წანას, მუჟამსჷთ ჩინეთიშ აკოდგინალუაშა იჸუ მიშაჸონაფილქჷ. 1931-45 წანეფს, თიში დიდი ნორთი ოკუპირაფილ რდჷ იაპონიაშით. 1947-შე ავტონომიური რაიონი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთიშ ავტონომიური რაიონეფი
იბნ ალ-ხატაბი
ამირ იბნ ალ-ხატაბი (დაბადებაშ ჯოხო: სამერ სალეჰ ას-სუვეილემი, არაბ. ثامر صالح عبد الله السويلم‎; დ. 14 პირელი, 1969 — 20 მელახი, 2002) — არაბი ტერორისტი დო მოჯაჰიდი, ნამუთ ოკათუდჷ ჩეჩნეთიშ მაართა ლჷმას დო ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:არაბეფი კატეგორია:არაბი ტერორისტეფი კატეგორია:მოჯაჰიდეფი კატეგორია:არაბი მოჯაჰიდეფი კატეგორია:დუნაბადი 1969 კატეგორია:ნაღურა 2002
ფრიდონ ინჯია
ფრიდონ ინჯია — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ბურუნდიშ ნოღეფიშ ერკებული
ბურუნდიშ ნოღეფი — ბურუნდიშ დოხორელი პუნქტეფიშ ერკებული. ინტერნეტ-რესურსიშ World Gazeteer მეჯინათ, ბურუნდის 17 ნოღა რე, სოდე 5 000-შე უმოსი ადამიერი ოხორანსჷნ.
რუკა
ლეგენდა:
სამურაი
thumb|300px|სამურაი ოლჷმარი ჭურუათ, 1860-იანეფი სამურაი (იაპ. 侍 ან 武士) რდჷ იაპონიაშ ინდუსტრიაშახიანი პერიოდის გიშარჩქინელი ოურდუმეეფიშ (მალჷმორეფიშ) ოშინალი ტერმინი. სამურაი იაპონურო შანენს „სამუშას“. სამურაი ჭიფე დიხაშ მინჯე (ჟინოსქუა) რდჷ, ნამუს ხვალე ოვალუდ ლჷმას სამუშა. თიში თარი ანჯარი რდჷ ყამა (კატანა), მორო ხვარენდჷ ბორზალს (ნაგინატა) დო შვინდისჷთ (იუმი).
მითი დო სინანდულე
ედოშ პერიოდიშ სამურაეფიშ უმოსობა პატიშ იერარქიულ კოდექსის „ბუშიდო“ (武士道 ბუში-მალჷმორი დო-შარა ) ომორჩილუდჷ, მუთით თინეფს მათხუდეს რანგით უმოსო მაღალას მარენჯეფშო მაგალითი ჸოფედესკო. ბუშიდოშ კოდიშ უდუღორებუ ნორთი რდჷ „სეპუკუ“ (切腹), მუთით დჷმაშებელი სამურაის შეულებუდჷ დჷნოშებულიშ გიშაჸიდირება დო პატიშ დორთინა ღურათ დო ათეშნერო ბუშიდოშ კოდით სამურაიშ ჯოხოშ დორთინა. მორო ბუშიდოშ კოდექსიq შვიდობიანობაშ პერიოდის იჭარჷ დო ათეშნერო სამურაის მუჭოთ მალჷმორიშ ჯან-ღვენას ედომუშამო ვაძირანდჷ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იაპონიაშ ისტორია
ტვერი
ტვერი (Тверь; 1931-1990 წწ. — კალინინი) — (რუს. ) ნოღა რუსეთის, ტვერიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენრტი. იდვალუაფუ წყარმალუ ვოლგაA წყარპიჯის, თიშა ინმაკათე წყარმალუეფიშ ტვერცაშ დო ტმაკაშ არანს, მოსკოვიშ ოორუე-ბჟადალშე 177,6 კილომეტრიშ მეძენას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტვერიშ ოლქიშ ნოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
ევრაზიული ეკონომიკური ჯარალუა
ევრაზიული ეკონომიკური ჯარალუა (ევრაზესი) — საირქიანო ეკონომიკური ჯარალუა, ნამუსჷთ გოართოიანაფილი რე პოსტსხუნუეფიშ ქიანეფიშ ედომუშამი რანწკი. ორგანიზაცია გურს უჩანს ართობური საბაჟოშ ფორმირაფას, ართობური ეკონომიკურ პოლიტიკაშ გინომუშებაშე, ტარიფეფშე, ფასეფშე დო შხვა ეკონომიკურ ფუნქციეფშე, ნამუთ დინოხოლენ ბაზარს დუთმოჸუნს.
მაკთურეფი
300 px|thumb|right|
თაშნეშე ქოძირით
ევროპულ–აზიური რსხუ
კატეგორია:საირქიანო ორგანიზაციეფი
ჯვ. წ. 633
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 633 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
ბონგარა (პროვინცია)
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ბონგარაშ პროვინციაშ აბანდვალა ამასონასიშ რეგიონს ბონგარა — ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. დირსხუ 1870 წანაშ 26 ქირსეთუთას. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 2.870 კმ²-ს, მახორობა რე 24.977 ადამიერი.
პროვინცია ირთუ 11 რაიონო.
ქოძირით თაშნეშე
კატეგორია:ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ავთანდილ ენუქიძე
ავთანდილ ენუქიძე — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ჩეხეთიშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|250px|right|ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ რუკა thumb|250px|right|[[პრაღა, ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა]] thumb|250px|right|[[ბრნო]] thumb|250px|right|[[ოსტრავა]] ჩეხეთიშ ნოღეფი — ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ დოხორელი პუნქტეფი, ნამუეფსჷთ ნოღაშ სტატუსი უღჷნან. 2019 წანაშ დაჭყაფუს, ჩეხეთის 606 ნოღა რდჷ. კანკალე ნოღას „სტატუტარული“ სტატუსი უღუ — თე ტერმინი მიშაღალირი რე 1990 წანას, კანონით № 367/1990, ნოღეფიშ ეკონია გეძინაქ ერკებულშა მოხვადჷ 2012 წანას, კანონით № 72/2012. 2015 წანაშ დგომარობათ ქიანას თეჯგურა გვალო 26 ნოღა რდჷ — ალაზმაფათ ქიანაშ შხუ დოხორელი ნოღეფი.
ჩეხეთიშ ართამი რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
სქოლიო
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი ჩეხეთი
ჟინოთა
ჟინოთა — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, დიდი ჭყონიშ თემს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 9 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კორეაშ ჩქონი
კორეაშ ჩქონი — იდვალუაფუ ბჟაეიოლ აზიას. ოორუეშე ელახშა გჷნოზინდილი რე მეხოლაფირო 1 100 კმ-შა, კონტინენტური აზიაშე რჩქალ ოკიანეს. ომძღჷ იაპონიაშ ზუღა (ელახშე), ბჟაიოლ ჩინეთიშ ზუღათი (ობჟათეშე) დო ჸვინთელი ზუღა (ბჟადალშე). იაპონიაშ კოკეფშე გჷმორთჷნს კორეაშ საროტი.
მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშახ, კორეა წჷმარინუანდჷ ართოიან პოლიტიკურ ართურს, ნამუთ ედომუშამი ჩქონს იკენდჷ. 1953 წანას, კორეაშ ლჷმაქ ოურდუმე აპიჯალათ გეთუ, ნამუშ მეჯინათ, ჩქონიშ ოორუე ნორთის ქიდირსხუ კორეაშ ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკაქ, დო ობჟათე ნორთის — კორეაშ რესპუბლიკაქ. მინი|მარჯვნივ|250პქ|კორეაშ ჩქონიშ ალმაშარული ფოტო კორეაშ ჩქონიშ ოორუე თანჯეფი მეჸუნს ოორუე კორეაშ თანჯეფს თიშ მეძობელ — ჩინეთიწკჷმა (თანჯაშ სიგჷნძა 1 416 კმ) დო რუსეთიწკჷმა (თანჯაშ სიგჷნძა 19 კმ). თე თანჯეფი ორთაშობურ თანჯეფს წჷმარინუანს დო გინმურს წყარმალუ იალუშა დო წყარმალუ ტუმენშა. თე იფრელიშ გოთოლწონაფათ, ჩქონიშ ედომუშამი ფართობი აკმადგინანს 220,847 კმ²-ს.
ლიზა მაიტნერი
ლიზა მაიტნერი (გერმ. Lise Meitner; დ. 7 გერგობათუთა, 1878, ვენა, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 27 გჷმათუთა, 1968, კემბრიჯი, ინგლისი) — ავსტრიალი ფიზიკოსი. 1917 წანას მაიტნერიქ, კაიზერ ვილჰელმიშ ინსტიტუტის მუშობაშ ბორჯის, ძირუ რადიოაქტივური იზოტოპი პროტაქტინიუმი - 231. 1938 წანას მაიტნერიქ დო ოტო რობერტ ფრიშიქ ძირეს დო გიმირკვიეს ბირთვული დოხუალაშ პროცესი. გიშარჩქინელი გერმანალი ფიზიკოსი ალბერტ აინშტაინი ლიზა მაიტნერს გერმანალ მარი კიურის უძახუდჷ.
ლიზა მაიტნერიქ მიპალუ დოქტორიშ ხარისხი 1905 წანას. მაიტნერი რდჷ მაართა ოსური ვენაშ უნივერსიტეტის დო მაჟირა მოსოფელს, ნამუქჷთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფიზიკაშ დარგის. გურაფაშ თებაშ უკული მაიტნერი მუშენდჷ ბერლინს, გერმანიას, სოდეთ თინა რდჷ კაიზერ ვილჰელმიშ ინსტიტუტიშ ფიზიკაშ პროფესორი დო ფიზიკაშ დეპარტამენტიშ მადუდე. მაიტნერი რდჷ მაართა ოსური ნამუქჷთ მიპალუ რსული პროფესორიშ ტიტული გერმანიას. 1930-იან წანეფს ნაცისტეფიშ გერმანიაშ თარობაშა მულაშ დო ანტისემიტური პოლიტიკაშ უკულ, მაიტნერიქ ქიდიტუ გერმანია დო ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა შვედეთიშა გეგნორთჷ. 1938 წანას მაიტნერიქ, ოტო ჰანიქ დო ფრიც შტრასმანიქ, კაიზერ ვილჰელმიშ ინსტიტუტის, ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ ძირეს ნამდა თორიუმიშ ნეიტრონეფით ბომბირაფაშ პროცესიშ გეშა წიმიქიმინუდჷ შხვადოშხვა იზოტოპეფი. 1938 წანაშ ქირსეთუთას, ჰანიქ დო შტრასმანიქ ოძირეს ნამდა ურანიშ ბომბირაფაშ პროცესით შილებედჷ ბარიუმიშ იზოტოპეფიშ მეღება. 1938 წანაშ ქირსეთუთაშ ბოლოს, მაიტნერიქ დო ფრიშიქ ენწყეს ატომეფიშ ბირთვიშ დოხუალაშ პროცესიშ ფენომენი. 1939 წანაშ ფურთუთას მაიტნერიქ დო ფრიშიქ ჟურნალ Nature-ს გჷმაბჟინეს მუნეფიშ მენცარული რკვიება და პროცესის ნამუსჷთ თინეფი ეთმონწყუნდეს, გიოდვეს - გოხარცქუა, დოხუალა (ინგლ. "fission"). ჸათე პროცესის უკულ გიარსხუ ატომური ანჯარიშ გოვითარაფაქ, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის. ჸათე პროცესის რე გერსხილი ბირთვული რეაქტორეფიშ მოქმედალაშ მექანიზმი ხოლო.