cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ოორუეშ ზუღა
thumb|180px|ზუღაშ რუკა ოორუეშ ზუღა — იდვალუაფუ ოორუე ევროპას, ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთიე, ოწაწჷ ნორვეგიაშ დო დანიაშ ოძგაშეეფს ელახშე, ბრიტანეთიშ კოკეფს ელახშე, გერმანიას, ნიდერლანდის, ბელგიას დო საფრანგეთის ობჟათეშე.
უშხუაში პორტეფიე: ჰამბურგი, ესბერგი, როტერდამი დო ლონდონი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
ზიროათხონ ჰოშიმოვა
მინი|ზიროათხონ ჰოშიმოვა ზიროათხონ ჰოშიმოვა (დ. 4 ქირსეთუთა, 1957) — უზბეკეთიშ პირელი ლედი ასეშა 2016. შავკათ მირზიიოევიშ ალმასქუ.
კატეგორია:დუნაბადი 1957
ჯვ. წ. 1150-იანეფი
მოლინეფი
კატეგორია:
ხევსურეთიშ ქჷნდჷრი
ხევსურეთიშ ქჷნდჷრი — ქჷნდჷრი დუშეთიშ მუნიციპალიტეტის, თუშეთ-ხევსურეთიშ კავკაციონიშ ოორუე ჸა ქჷნდჷრი. წჷმარინუანს წყარმალუეფიშ ასაშ დო არღუნიშ წყარგჷმართალს. ხევსურეთიშ ქჷნდჷრიშ დაბალი დო ოორუეშ ჭიჭე ნორთი მიშმურს ინგუშეთიშ დო ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკეფიშ ფარგალეფშა. ქჷნდჷრიშ უმაღალაში კონკა რე გვალა მახისმაღალი 4007 მეტრაშ სიმაღალას.
არაგაწოტნიშ პროვინცია
არაგაწოტნი (Արագածոտն) — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი). პროვინცია ქიანაშ ბჟადალ ნორთის იდვალუაფუ, ადმინისტრაციული ცენტრი რე აშტარაკი. შხვა დიდი ნოღეფი რე აპარანი დო თალინი. პროვინციაშ ჯოხო „არაგაწიშ კუჩხის“ შანენს.
დეზოქსირიბონუკლეინიშ ბჟე
მინი|მარჯვნივ|დნბ-შ ჟირფა სპირალი დეზოქსირიბონუკლეინიშ ბჟე (დნბ) — მაკრომოლეკულა (სუმი თარიშე ართ-ართი, დოსქილადირი ჟირი — რნბ დო ცილეფი), ნამუთ უნარღეჸენს თელი ორგანიზმეფიშ გოვითარაფაშ დო ფუნქციონირაფაშ გენეტიკური პროგრამაშ ჩუალას, გამნარყშე გამნარყშა გინოჩამას დო რეალიზაფას. დნბ იკათუანს ინფორმაციას რნბ-შ დო ცილეფიშ შხვადოშხვა ტიპიშ სტრუქტურეფიშ გეშა. თინა თელი ორგანიზმიშ გენეტიკური მასალაშ — ქრომოსომეფიშ თარი აკმადგინალი ნორთი რე.
არაგაწოტნიშ პროვინცია
რეგიონი თარო სომეხეფით რე დოხორელი, მარა თაშნეშე ოხორნს იეზიდი ქურთეფიშ ეთნიკური უჭიჭაშობა.
ხევსურეთიშ ქჷნდჷრი
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
დეზოქსირიბონუკლეინიშ ბჟე
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:დნბ კატეგორია:გენეტიკა კატეგორია:რადიობიოლოგია
არაგაწოტნიშ პროვინცია
არაგაწოტნის უხურგანს გეჸვენჯი მარზეფი:
პროვინციას თაშნეშე მორჩილი ხურგი უღუ ერევანწკჷმა ოორუე-ბჟადალშე, კოტაიქიშ დო არმავირიშ ხურგეფს შქას.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
ეიოფურინალ-დაფურინალი საროტი
thumbnail|რუზინე, [[პრაღა]] ეიოფურინალ-დაფურინალი ღოზი (ედღ) — აეროდრომიშ ართ-ართი უშანულამაში აკმადგინალი ელემენტი, ნამუსჷთ შხვადოშხვა დოშანაფაშ ფურინჯი ახორციელენს ათორულაფას, ეფურინუას, დოფურინუას დო აკორულაფას. საროტიშ სიგჷრძა დო სიგანა დოჸუნს აეროდრომიშ დოშანაფას. აეროდრომიშ საროტეფი თარო იზადუ მაღალი ხარისხიშ ბეტონმასალეფშე, მუთ უნარღელჸოფენს თინეფიშ საექსპლუატაციო მუშობურობეფიშ ხანგჷრძე ასქილადას. ართ აეროდრომს შილებე უღუდას ჟირი ვარდა უმოსი ეიოფურინალი საროტი.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ავიაცია
ნორმან ჰოუორტი
უოლტერ ნორმან ჰოუორტი (ინგლ. Sir Walter Norman Haworth; დ. 19 მელახი, 1883, ჩორლი, ლანკაშირი, ინგლისი — ღ. 19 მელახი, 1950, ბარნტ-გრინი, ვუსტერშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ვიტამინი C-შ დო ნოშქერწყარეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1937 წანას. ჰოურტიქ პრემია მიპალუ შვეიცარიალი ქიმიკოსი პაულ კარერიწკჷმა ართო. ჰოურტიქ დიგურუ შანქარეფიშ სტრუქტურა დო დადგინჷ სტრუქტურული ფორმულა, ნამუთ შინელი რე მუჭოთ ჰოუორტიშ პროექცია.
ბიოგრაფია
უოლტერ ნორმან ჰოუორტი გურაფულენდჷ ქიმიას მანჩესტერიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი. უკულ გურაფა გაგინძორჷ გერმანიას, გეტინგენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ შინელი გერმანალი ქიმიკოსიშ ოტო ვალახიშ ხემანჯღვერობათ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ სენტ-ენდრიუშ უნივერსიტეტის. 1920 წანაშე ჰოუორტი რე დარემიშ უნივერსიტეტიშ არმსთრონგიშ კოლეჯიშ ორგანული ქიმიაშ პროფესორი. 1921 წანაშე ჰოუორტი რე კოლეჯიშ ქიმიაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. 1925 წანაშე ნორმან ჰოუორტი რე ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ჰოუორტი რდჷ მაუდიშ კომიტეტიშ მაკათური. ნორმან ჰოუორტი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ ლაურეატი. 1934 წანას ჰოუორტის ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაქ გინოჩუ დეივიშ მენდალი დო 1942 წანას ომაფე მენდალი. ნორმან ჰოუორტიშ ოსური რდჷ ვიოლეტ ჩილტონ დობი, ჸუნდეს ჟირი სქუა. ჰოურტიქ ღურუ 1950 წანაშ 19 მელახის, მუშ დაბადებაშ დღას, 67 წანერქ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისარეფი კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:ბრიტანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1883 კატეგორია:ნაღურა 1950
კალაკოტოშ მუნიციპალიტეტი
კალაკოტოშ მუნიციპალიტეტი (Calacoto) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ პაკახესიშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 10 336 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 3 904 კმ² რე.
მუნიციპალიტეტი მუშ ჸურეშე კანტონეფო ირთუ.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ნობელიშ პრემია
thumb|ნობელიშ ლაურიატიშ დიპლომი 1918
ნობელიშ პრემია ირწანიერი ოირქიანე პრემია რე. ჯოხო მოურსუ დუმარცხუაფალი შვედი ინჟინერიშ, ქიმიკოსიშ, გუმომგონებელიშ დო ჭარუშ ალფრედ ბ. ნობელიშ ჯოხოშე დო თიშ პატიცემაშ შინო.
რჯება
მინი| რჯება — ელმოლი სიტუაციაშა ორგანიზმიშ სვენერი რეაქციეფიშ სისტემა. რჯებაშ ანალიზიშე გიშმართჷნა რჯებაშ სუბიექტის (ნამუსჷთ გოთანჯილი ორგანიზაცია უღუ), რჯებაშ ობიექტის (ნამუშათ რე მეწურაფილი რჯება), რჯებაშ გორკვიაფილი პროგრამას დო თიშ რსულაფაშ ეფექტურალაშ ფასებაშ მექანიზმის. ორგანიზაციაშ ტიპიშ მეჯინათ გიშმართჷნა რჯებაშ ბიოლოგიურ, ფსიქოლოგიურ დო სოციალურ დონეეფს.
ნობელიშ პრემია
ნობელიშ ანდერძიშ მეჯინათ, თიშ ღურაშ უკული დოსკილადირი კაპიტალშე ოკო დორცხუაფედუკო ნობელიშ პრემიაშ ფონდი. პრემია ერზიებუ რასაშ, ეროვნებაშ, სქესიშ დო სარწუმოებაშ უგშუგორუო კანდიდატეფს ფიზიკაშ, ქიმიაშ, მედიცინა-ფილიზოლოგიაშ, ხანტური ლიტერატურაშ დარგის უმნიშვნელუანაში დო უახალაში მეჭირნაფაშენი. ნობელიშ პრემია აკმოდირთუ ორქოშ მედალიშე, ნამუსუთ ეშახანტილი რე ნობელი, დიპლომიშე დო ჩეკიშე; თანხაშ მუდანობა მებუნაფიული რე ნობელიშ პრემიაშ ფონდიშ აორთიშა დო მუჭოთ წესინ 30-შე 70 ვითოშ დოლარშახ იძანძ.
რჯება
რჯებაშ მენცარული დოგურაფაქ XIX ოშწანურას დიჭყჷ. დუდმაართაშე გოგურაფაშ ობიექტი რდჷ ჩხოლარეფიშ რჯება, თარო გჷთმოსხუნუნდეს ინდივიდიშ დო ელმოლიშ ურთიართგოლინაშ მექანიზმის. თე მექანიზმის ეთმენწყუნდეს კლასიკური რეფლექტორული თეორიაშ ოსხირშა. თეჯგურა მერინაქ შილებუამო გჷართინუ რჯებაშ ფიზიოლოგიური ოსხირეფიშ დო თიში რეგულაციაშ პრინციპეფიშ დოდგინა. რჯებაშ უმოსი ფართო ბიოლოგიური დოგურაფა მერსხილი რე ეთოლოგია დო თიწკჷმა არხოს გემარენჯი დისციპლინეფიშ — ზოოფსიქოლოგიაშ დო რჯებაშ გენეტიკაშ გოვითარაფაწკჷმა. ეთოლოგეფქ ჸოფურო გოსხუნეს რჯებაშ ჟირი თარი კომპონენტი — მონძალათ მეღებული ელაზჷმაფათ ჸონიერი სტრუქტურეფი დო თიშა გერსხილი რჯებაშ ფუნქციური სქემეფი (გჷმოცადაფაშ ახალი სიტუაციაშოთ ექსტრაპოლაციაშ ნიჭი).
ნობელიშ პრემია
ანდერძით ნობელიშ პრემიაშ გინოჩამაშ ნება უღუ სტოკჰოლმიშ ომაფე მენცარობაშ აკადემიას (ფიზიკა დო ქიმიაშ დარგის, მემორიალური პრემია ეკომინიკაშ დარგის - 1968), კაროლინაშ ომაფე ომედიცინე - ქირურგიაშ ინსტიტუტის სტოქჰოლმს (ფიზიოლოგიას დო მედიცინას) დო შვედეთიშ აკადემიას სტოკჰოლმს ლიტერატურაშ დარგის. ნორვეგიას ნობელიშ პრემიას მშვიდობაშ გაბერჯეკებაშ დარგის ანიჭენს ნორვეგიაშ პარლამენტიშ გეშა შანელი ნობელიშ კომიტეტი. ნობელიშ პრემიას გინმოჩანა ინდივიდუალურო კათას დო ხვალე ართიშა; მარა რე გიშარკება წესიშე ხოლო: მარი სკლოდოვსკა-კიურიქ ნობელიშ პრემია ეჭოფუ ჟირშა - 1903 დო 1911 წანეფს. ნობელიშ პრემიაშ გინოჩამაშ ცერემონიალი ინწყუაფუ სტოკჰოლმის დო ოსლოს ირ წანაშ 10 ქირსეთუთას - ნობელიშ შურიშტებაშ დღას, ნამუთ ნობელიშ დღათ რე გუმოცხადებული. ნობელიშ პრემიაშ გინოჩამაქ დიჭყუ 1901 წანას, მუჟამს პრემიაქ გინაჩუ ვ. რენტგენს ფიზიკაშ დო ქიმიაშ დარგის. ათე ჩინებული კათაშა რე პრემია გინნაჩემუ:
რჯება
ფსიქოლოგიაშს რჯება ართ-სრთი თარი კატეგორია რე. ბიჰევიორიზმიქ — ფსიქიკაშ დოგურაფა რჯებაშ დოგურაფაშახ ქჷდიჸონჷ. ფსიქოლოგიას უთარაშო გჷთმოსხჷნუნა რჯებაშ მაკორინაფალ წყუს, ღანკიშ დო მოტივიშ პრობლემას. თინეფიშ მუშობურობეფიშ მეჯინათ გინორთელო ისხუნუაფჷ ჩხოლარეფიშ დო ადამიერიშ რჯება.
ნობელიშ პრემია
ფიზიკაშ დო ქიმიაშ დარგის:
რჯება
ლიტერატურა
კატეგორია:რჯება კატეგორია:ადამიერიშ რჯება
ნობელიშ პრემია
მ. პლანკიშა - 1918 წ.
ა. აინშტაინშა - 1921 წ.
ნ. ბორიშა - 1922 წ.
ე. რეზენფორდიშა - 1908 წ.
ლევ ლანდაუსიშა - 1962 წ.
ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის:
ი. პავლოვიშა - 1904 წ.
რ. კოხიშა - 1905 წ.
რ. თაგორიშა - 1913 წ.
რ. როლანიშა - 1915 წ.
თ. მანიშა - 1929 წ.
მ. შოლოხოვიშა - 1965 წ.
ლიტერატურა
კატეგორია:ნობელიშ პრემია
ბრიჟიტ ბარდო
thumb|ბრიჯიტ ბარდო, 1968 წანა thumb|ბრიჯიტ ბარდო, 2002 წანაშ [[კანიშ ფესტივალი|კანიშ ფესტივალს]] thumb|ბრიჯიტ ბარდოშ ძეგლი [[რიო-დე-ჟანეიროს, ბრაზილია]] ბრიჟიტ ან-მარი ბარდო (Brigitte Bardot; დ. 28 ეკენია 1934, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი არტისტი, ჸოფილი მოდელი, მობირე დო ჩხოლარეფიშ ნებეფიშ მათხილარი. 2007 წანას, ჟურნალ Empire-ქ ბარდო 100 არძაშე სექსუალურ კინოარტისტეფიშ რანწკეფს უკათუ.
სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი არტისტეფბი კატეგორია:ფრანგი მოდელეფი კატეგორია:ფრანგი მაბირეეფი კატეგორია:დუნაბადი 1934 კატეგორია:ისლამიშ კრიტიკოსეფი
ჯვ. წ. 1160-იანეფი
— ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1169 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1160 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ესპანური ნინა
ესპანური ნინა — ესპანარეფიშ, ცენტრალური ამერიკალეფიშ (მექსიკარეფიშ, კოსტა-რიკალეფიშ დო შხვა), კარიბიალეფიშ (კუბარეფიშ დო შხვა), ობჟათე ამერიკალეფიშ (არგენტინარეფიშ, პარაგვაელეფიშ დო შხვა) მახორუეფიშ ოფიციალური ნინა რე. ორხველჷ ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ რომანული ნინეფიშ ბუნას.
ესპანური ნინა რე მეღებული ლათინურიშ დო იბერიაშ რომაული პროვინციეფიშ ნინეფიშ აკოწყორუათ. ესპანური რე კანტაბრიშ დიალექტი, ნამუქჷთ IX ოშწანურას გიფაჩჷ ჯვეშ კასტილიას, XI ოშწანურაშე თელი ესპანეთის. XV ოშწანურას კასტილიურ დიალექტიქ გინირთჷ ესპანეთიშ ლიტერატურულ ნინათ. ესპანური მაჟირა ნინა რე ესპანეთიშ მახორუ შხვადოშხვა ერეფშო, ნამუეფით ოხორანა ესპანეთიშ ტერიტორიას (34 მილიონი კოჩი). თინეფ შქას რენა კატალონიარეფი, ბასკეფი, გალისიარეფი, ნამუეფსჷთ უღჷნა მუნეფიშ ნინეფი.
ესპანური ნინა რე ორაგადე ნინა ამერიკაშ 19 ქიანაშო: არგენტინა, ბოლივია, კოლუმბია, კოსტა-რიკა, კუბა, ჩილე, დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა, ეკვადორი, გვატემალა, ჰონდურასი, მექსიკა, ნიკარაგუა, პანამა, პარაგვაი, პერუ, პუერტო-რიკო, ელ-სალვადორი, ურუგვაი დო ვენესუელა.
ბალკანეთიშ ჩქონს დო მორჩილ აზიას ოხორანა საფარიალი ბერძენეფი, ნამუეფით 1492 წანას გინორაჸეს ესპანეთშე კათოლიკე მაფეფიშ, ფერნანდო დო იზაბელაშ ბორჯის, ნამუეფქჷთ გამკიტეს მუნეფიშ (ესპანური) ნინა. გოფაჩუაშ არანი: მექსიკა (86,2 მლნ), კოლუმბია (34), არგენტინა (33), ესპანეთი (28.2), ააშ (22.4), ვენესუელა (21.5), პერუ (20), ჩილე (13.8), კუბა (10), ეკვადორი (9.5), დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა (6.9), სალვადორი (5.9), ჰონდურასი (5.6), გვატემალა (4.7), ნიკარაგუა (4.3), ბოლივია (3.5), პუერტო-რიკო (3.4), კოსტა-რიკა (3.3), ურუგვაი (3.0), პანამა (2.1)...
ლექსიკა
ფრაზეფი დო ზიტყვეფი
რიცხუეფი
ჯვ. წ. 396
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 396 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
5 პირელი
5 პირელი (აპრილი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 95-ა დღა (ნარკი წანეფს — 96-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ტეთისი
ტეთისი — პრეისტორიული ოკიანე, ნამუთ არსებენდჷ მეზოზოურ დო კაინოზოურ ეპოქეფს დო იდვალუაფუდჷ გონდვანაშ დო ლავრაზიაშ კონტინენტეფშქას, ინდოეთიშ დო ატლანტიშ ოკიანეეფიშ გოჭყაფაშახჷ.
UTC+4:30
450px|right|thumb| UTC+4:30 მოსოფელიშ სასაათო ორტყაფუეფიშ რუკას: ნარინჯიშფერო — ზონა UTC+4:30 [[ზარხულიშ ბორჯი|ზარხულს (პირელი-გჷმათუთა) ოორუე გვერდოსფეროს; ყვინთელო — ზონა UTC+4:30 ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას]]
UTC+4:30 — სასაათო ორტყაფუ, ნამუთ გჷმირინუაფუ ავღანეთის ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას.
ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას
კატეგორია:ბორჯიშ ორტყაფუეფი
ანდჰრა-პრადეშიშ ოლქეფიშ ერკებული
ანდჰრა-პრადეშიშ შტატიშ ოლქი – შტატიშ ადმინისტრაციული ართული, ნამუთ იმართუ ჩინოვნიკით (კომისარიშ მახვარე) ინდოეთიშ ადმინისტრაციული ნინალაშე. თის მიარე მახვარებუ ოხვარუ, დეპარტამენტეფიშ მადუდეეფი, ნამუთ გამამინჯე რენა ოკათე მეურნობაშ გოთანჯილი მალობეფიშ გოვითარაფაშო. გვალო შტატის 13 ოლქი რე.
ოლქეფიშ ერკებული
*
ჯვ. წ. 397
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 397 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
მედია
მედია (მასმედია) — მასობური კომუნიკაციაშ ობეშტალი ვარ-და ელექტრონული მეშქაშაფეფიშ ართობურალა, მუჭოთ რე ჟურნალ-გაზეთები, რადიო, ტელევიზია, კინო, ინტერნეტი, რეკლამა დო. თ.უ მედიაშ მეშქაშალათ მუთმოხვადჷ ჯარალუაშ რეგულარული ინფორმირაფა მიმალი პროცესეფიშ გეშა. დუდმაართაშე მასობური კომუნიკაციაშ მეშქაშაფეფიშ ანალოგო მირჩქინუაფუდჷ ტერმინი „ პრესა “, ნამუთ ბეშტურ მედიას შანენდჷ. თენა ორთაშობური რე, თიშ გეშა, ნამჷ-და ბეშტურ პრესაქ გიჭყჷ XIX ოშწანურად, მუჟანსჷთ შხვა ტიპიშ მედია-მეშქაშაფეფი ვარდჷნ. მედიაშ გეჸვენჯი გოვითარაფა მერსხილი რე ომენცარე-ტექნიკურ პროგრესწკჷმა.
მედიაშ სპეციფიკაშა მიშმურს შხვადოშხვანერ აუდიტორიაშა ართბორჯული ჟიგაულა, თაშნეშე, ინფორმაციაშ გინოჩამაშ სიშხირა დო რეგულარულარა. თეხანურ ეტაპის მედია, მასობური კომუნიკაციაშ ტრადიციულ მეშქაშაფეფწკჷმა ართო, იკათუანს უახალაშ ტექნოლოგიაშ ფართო სპექტრის კომპიუტერეფიშ, ვიდეო მეშქაშაფეფიშ, ელჷმაშარულ ტელევიზიაშ დო ინტერნეტიშამო.
ლიტერატურა
* კატეგორია:სტიმულირაფა დო მარკეტინგული კომუნიკაციეფი
ალეხანდრო გონსალეს ინიარიტუ
ალეხანდრო გონსალეს ინიარიტუ (Alejandro González Iñárritu დ. 15 მარაშინათუთა, 1963, მეხიკო) — მექსიკარი რეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი დო კომპოზიტორი. ინიარიტუ მაართა მექსიკარი რეჟისორი რე, ნამუქჷთ ოსკარიშ ნომინაცია მიღჷ 2006 წანას. თინა რე მექსიკარი რეჟისორეფიშ, გილერმო დელ ტოროშ დო ალფონსო კუარონიშ მაჸალე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:მექსიკარი კინორეჟისორეფი კატეგორია:დუნაბადი 1963
ტუპოუ VI
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ტონგაშ მონარქეფი კატეგორია:ტონგაშ პრემიერ-მინისტრეფი
ჯვ. წ. 1180-იანეფი
— ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1189 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1180 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
6 პირელი
6 პირელი (აპრილი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 96-ა დღა (ნარკი წანეფს — 97-ა დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 1170-იანეფი
— ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1179 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1170 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ლარა
ლარა — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, მედანიშ თემს, იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენიშ ოორუე ნორთის, ზუღაშ დონეშე 360 მეტრას, წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 13 კილომეტრით, ჯვრშე (უხოლაში რკინაშშარაშ გიორენჯი) 9 კმ-ით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 240 კოჩი.
სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯენარჯენტუშ ერუანული პარკი
ჯენარჯენტუშ ერუანული პარკი თაშნეშე ოროზეიშ ლუბაშ დო ჯენარჯენტუშ ერუანული პარკი (Parco nazionale del Golfo di Orosei e del Gennargentu) — ერუანული პარკი კოკი სიცილიაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. იდვალუაფუ ნუოროშ დო ოლიასტრიშ პროვინციეფიშ ტერიტორიას.
პარკიშ თანჯეფშა მიშმურს ჯენარჯენტუშ გვალაშ მასივს დვალირი სარდინიაშ უმაღალაში კონკა პუნტა-ლა-მარმორა.
პარკის გოფაჩილი რე: ტყაშ კატუ, მუფლონი, სქირონაშქაზუღური სელაპუ, კვინორი, სინდიოფალა, სარდინიული მელა, გვალაშ კიღურა, Aquila fasciata, შავარდენი, ფარფალა Papilio hospiton.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:იტალიაშ ერუანული პარკეფი
ეკვადორი
ეკვადორი (Ecuador, Ikwadur), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა ეკვადორიშ რესპუბლიკა (República del Ecuador, Ikwadur Republika) — სახენწჷფო ობჟათე ამერიკაშ ოორუე-ბჟადალშე. ქიანაშ ჯოხოდვალა ესპანურშე გჷნოთანგუათ შანენს - "ეკვატორს".
ეკვადორს ბჟადალშე ომძღჷ რჩქალი ოკიანე, ოორუეშე უხურგანს კოლუმბია, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე - პერუ. ეკვადორიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს - გალაპაგოსიშ კოკეფი.
ესპანური კოლონიზაციაშახიან პერიოდი
ჩქ. წ.-შ 1 ვითოშწანურაშ ბოლოს, ინდიარი კარაშ ტომქ, ნამუთ წყარპიჯის ოხორანდესჷნ, გემიშართეს გვალამ რეგიონშა დო აბანობურ მახორუეფშე გოლინა იღვენუეს — ინდიარ ტომ კიტუქ დო შხვა ტომეფქ (ნორთობურო გოჭყვიდილი, ნორთობურო ასიმილირაფილი), ქჷდარსხუეს სახენწჷფო, ნამუთ ლათინოამერიკულ ლიტერატურას ჯოხო "კითუშ ომაფე". გარკვიული ბორჯიშ მუკულაშ უკული სახენწჷფოთ გჷნირთჷ, ნამუთ მუშ ტიპით არხოს რდჷ ბჟაეიოლურ დესპოტიაწკჷმა.
XV ოშწანურას (დოხოლ. 1460 წანას), "კიტუშ ომაფე" ინკეფიშ სახენწჷფო - ტაუანტინსუიუშენი ეჭოფილქ იჸუ (ნამუთ მიშ 15 წანაშ მონძას). ინკეფიშ სახენწჷფოშ მახორობაშ უმენტაშობას (ინკეფი — მამართვალი კასტა) აკმადგინანდჷ ინდიარი ტომეფი კეჩუა. შედეგო კეჩუაშ ნინა რდჷ, არძაშე გოფაჩილი ინდიური ნინა ალმახანურ ეკვადორიშ ტერიტორიას.
ესპანური კოლონიზაციაშ პერიოდი
thumb|center|477px|ოხვამე სან-ფრანცისკო [[კიტო|კიტოს.]]
ზოხორინალა
XIX ოშწანურა ეკვადორშო დო ნთელ ლათინურ ამერიკაშო რჩქინელიე, მუჭოთ ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ლჷმეფით დო რევოლუციეფით.
გეჸვენჯი რევოლუციაქ მოხვადჷ 1810 წანაშ გჷმათუთას.
1822 წანას ნაციონალურ ყარაფიქ გჷმორძგვიილო გჷშართჷ, მუჟამსჷთ კოლუმბიაშ არმიაქ ესპანარეფი დამარცხჷნ. თიმ ბორჯის ეკვადორს აკონტროლენდჷ სიმონ ბოლივარი.
1822—1830 წანეფს — ეკვადორი დიდ კოლუმბიაშ აკოდგინალუას რდჷ.
ნთელ XIX ოშწანურაშ გოძვენას დო XX ოშწანურაშ მაართა წანეფს, ეკვადორიშ რინა ჟირ პარტიაშ შქას ლჷმათ მიშჷ — კონსერვატორეფი დო ლიბერალეფი.
XIX ოშწანურაშ ოშქაშეშე, ევროპულ ქიანეფქ აშახოლეს ეკვადორიშ თელარას. 1845 წანას ბრიტანეთშე გოლინათ, ეკვადორს გოუქვაფილქ იჸუ კანონქ ჭკოლარაშენი.
XIX ოშწანურაშ ეკონიას, ეკვადორშა აქტიურ საინვესტიციო კაპიტალქ ქჷდიჭყჷ მიშულა — ბრიტანალეფქ ნავთობიშ გორუას ქჷგედგეს დუდი, ამერიკალეფქ — კაკაოშ დო ყავაშ გოვითარაფას დო რკინაშ შარაშ დორჩაფას.
გეოგრაფიული მუნაჩემეფი
thumb|right|200px|ვულკანი [[ტუნგურაუა ნოღა ბანიოსიშ არხოს]] 200px|thumb|ვულკანი ტუნგურაუა (2003)
ქიანას ჯოხოდვალაქ მიაჩჷ ეკვატორშე, ნამუთ ქიანას გჷნმოჭკირუნს ნანანოღა კიტოშ ოორუეშე 25 კილომეტრისჷნ.
ქიანაშ ბჟადალს, რჩქალი ოკიანეშ წყარპიჯიშ მანგას, გჷნოზინდილიე ანდეფიშ რზენეფი დო ლაკადეფი, ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის იდვალუაფუ ანდეფი, ნამუთ აკმოდირთუ ჟირი პარალელური ქჷნდჷრშე — ბჟადალი კორდილიერეფი დო ბჟაეიოლი კორდილიერეფი — შქირატილი ვულკანიშ (ჩიმბორასოშ კონუსეფით, 6310 მ, დიხაუჩაშე არძაშე უმაღლაში კონკა) დო მოქიმინჯე ვულკანი (კოტოპაქსი, 5896 მ, ართ-ართი არძაშე მაღალი ვულკანი, მოქიმინჯე ვულკანი ტუნგურაუა — 5023 მ, პერიოდულო ეშმაბუთქუნს. ქიანაშ ბჟაეიოლი ნორთი იდვალუაფუ ამაზონიშ რზენეფს შქას.
ეკვადორს ოსქირონე ხურგეფი უღჷ კოლუმბიაწკჷმა — 590 კილომერტი დო პერუწკჷმა — 1420 კილომეტრი.
ქიანას დიდი წყარმალუეფი ვემეხჷრჩანს.
კლიმატი
ეკვადორი კლიმატურო დო ბიოლოგიურო ირთუ ოთხ ნორთო — კოსტა (წყარპიჯი), სიერა (გავლაშ ნორთი), ორიენტე (ამაზონია — ჯუნგლი) დო გალაპაგოსიშ კოკეფი.
სახენწჷფო მონწყუალა
ეკვადორიშ პარლამენტი — ართპალატამი ნაციონალური ასამბლეა, 124 დეპუტატის მახორობა გჷშმაგორუნს 4 წანაშ ხანით.
სასამართალო ხეშუულება — სამართალიანობაშ ნაციონალური სასამართალე (Corte Suprema de Justicia), ნამუთ აკმოდირთუ 21 მასამართალეშე.
პოლიტიკური პარტიეფი
2009 წანაშ პირელიშ გიშაგორუეფიშ მეჯინათ:
ასამბლეას წჷმორინაფილიე ხოლო 8 პარტია — თითო თითო დეპუტატით.
ადმინისტრაციული დორთუალა
ეკვადორი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულო ირთუ 24 პროვინციათ. პროვინციეფი ირთუნა 199 კანტონო. კანტონეფი ირთუ თემეფო.
ეკონომიკა
2009 წანას ედპ ართ შური მახორუშო — 7,5 ვთშ. ააშ დოლარი (123-ა აბანი მოსოფელს). უმუშალობაშ დონე (2009 წანას) — 7,9 %, სიდაღარაშ დონეშ გიმე — მახორობაშ 35 % (2006 წანას).
წარმება (36 % ედპ, 21 % მოხანადე) — ნავთობიშ მოპალაფა, ოფუტე პროდუქციაშ დამუშება, ტექსტილური წარმება, ჯაშ დამუშება.
ოფუტეშ მეურნობა (7 % ედპ, 8 % მახანდე) — ბანანი, ყავა, კაკაო, ორზა, კარტოფილი, მანიოკი, შანქარიშ ჭარხალი; მეჩხოლარობა, ჩხომუა.
ოგალენე ვაჭრუა
ექსპორტი 2009 წანას — 13,8 მილიარდი ააშ დოლარი — ნავთობი, ბანანი, პიოლეფი, კრევეტეფი, კაკაო, ყავა, კიფი, ჯა-ტყა, ჩხომი.
თარი მაჸიდეეფი — ააშ 33,5 %, პერუ 6,8 %, ჩილე 6,5 %, კოლუმბია 4,9 %.
იმპორტი 2009 წანას — 14,1 მილიონი ააშ დოლარი — ოწარმე პროდუქცია, ნავთობპროდუქტეფი, მეკონ-მოკონი.
თარი მიმაჭირინაფალეფი — ააშ 25,4 %, კოლუმბია 10,6 %, ვენესუელა 6,5 %, ბრაზილია 4,5 %.
ენერგეტიკა
ელექტროენერგიაშ 45 %-ის გჷმიმუშენს ტიბელექტროსადჷმეფი, დოსქილადირს - ჰოდროელექტროსადჷმეფი, მარა ეკვადორიშ ჰიდროენერგეტიკული შელებუანობა ედომუშამო ვარე გჷმორინაფილი — წყარიშ რესურსიშ უმენტაში ნორთი (ანდეფს) ვეგჷმირინუაფუ.
ოტყალე მეურნობა
რზენეფიშ დო გვალეფიშ (44 %) უმენტაში ნორთი ფორილიე ლამე ეკვატორიალური ტყლეფით. ივითარებუ ტყაშ წარმება. ჯა-ტყა მასალაშ 75 % ოტიბაფალო გჷმირინუაფუ.
ესტონეთი
მინი|ესტონეთი 2021 ესტონეთი (Eesti) — რე ბალტიაშ ზუღაპიჯიშ ართ-ართ ქიანა. მუშ ნანანოღა რე ტალინი. ოფიციალური ნინა — ესტონური. ესტონეთის ონძღო უღუ ჟირ ქიანაწკჷმა: რუსეთიწკჷმა დო ლატვიაწკჷმა.
ისტორია
1917 წანაშა ესტონეთი რუსეთიშ იმპერიაშ ნორთი რდჷ. 1918-1940-წანეფს თენა ორდჷ ზოხორინელი რესპუბლიკა. გეჸვენჯი წანეფს თინა სხუნუეფიშ რსხუშ მაკათური რდჷ. 1988 წანაშე ესტონეთის უღუ ახალი კონსტიტუცია, მარა ედომუშამო ზოხორინელი ხვალე 1991 წანაშე რე.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ბალტიაშ ზუღაშ ქიანეფი კატეგორია:ესტონეთი კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ურუგვაი (წყარმალუ)
ურუგვაი (Río Uruguay) — წყარმალუ ობჟათე ამერიკას.
წყარმალუშ ოდუდეშ ორენი რე ბრაზილიას, აკმიქიმინუაფუ 1800 მეტრის, პელატოსიშ დო კანოასიშ წყარმალუეფიშ აკოართაფათ, უკული წყარმალუ მეხჷრჩანს ოორუეშე ობჟათეშა, წჷმოქიმინჷნს ბრაზილიას დო ურუგვაის შქას ხურგას, ნამუეფით იდვალუაფჷნა წყარმალუშ კვარჩხან ნორთისჷნ, დო არგენტინაშ ხურგას გოჸუნს წყარმალუშ მარძგვანი წყარპიჯით. დინუმურს წყარმალუ პარანას (ჯოხო ლა-პლატა).
წყარმალუშ ჯოხოდვალა მოურს ინდიარეფიშ ნინა გუარანიშე დო გჷნმითანგუაფუ მუჭოთ "მიარეფერუამი ჩიტეფიშ წყარმალუ".
წყარმალუშ სიგჷრძა — დოხოლაფირო 1600 კმ (წყარმალუ პელატოსწკჷმა ართო 2200 კმ), ღანჩოშ ფართობი — 365 ვითოში კმ². წყარმალუშ ინაკათუშ ფართობი 12 კმ-ს ანჭუ.
ეკვადორი
მახორობა
მახორობაშ მუდანობა — 14,8 მლნ (2010 წანაშ კვირკვეშ ფასებათ).
ონოღე ძინა — 1,5 %;
დაბადება — 20,3 1000-ის;
ღურა — 5 1000-ის;
ურუგვაი (წყარმალუ)
წყარმალუ აკმინწყუაფუ ნოღა სალტოშ ჟიდონი მალობას, სოდეთ გჷშმახჷრჩანს კირდეშ გერთელ ნორთიშე. ნოღა სალტოშ გიმე წყარმალუ ონიშეთ ირგებე. თარი პორტეფი: კონკორდია, სალტო, პაისანდუ, ფრაი-ბენტოსი. წყარმალუ ურუგვაიშ სისტემა ხვალო ქიანაშ თარი წყარიშმოხაზირაფაშ წყუთ ვეგჷმირინუაფუ, თაშნეშე ჰიდროენერგეტიკაშ საჭირებაშო ხოლო. წყარმალუშ უდიდაში ჰიდროელექტროსადგჷმიე — არგენტინულ-ურუგვაიული ჰესი "სალტო-გრანდე". წყარმალუ რიო-ნეგროს, წყარმალუ ურუგვაიშ თარ ნოჸელას, თაშნეშე ეგაფილიე ჟირი უდიდაში ჰიდროელექტროსადგჷმი — რინკონ-დელ-ბონეტე დო რინკონ-დელ-ბაიგორია.
ეკვადორი
მახორობა
ემიგრაცია — 0,7 1000-ის.
თელარაშ ოშქაშე მუდანობა — 72,6 ქომოლკათა, 78,6 ოსურკათა.
იმუნდეფიციტური ვირუსით დოინფიცირაფა აივ) — 0,3 % (2007 წანაშ ფასებათ).
ეთნო-რასობური აკოდგინალუა: მეტისეფი 65 %, ინდიარეფი 25 %, ჩეკანამეფი 7 %, ნეგრეფი 3 %.
ნინეფი: ესპანური (ოფიციალური), თაშნეშე ინდიარეფიშ ნინეფი (უმენტაშო კეჩუა).
ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა — 92 % ქომოლკათას, 90 % ოსურკათას (2001 წაანშ ეჭარუათ).
რელიგია: კათოლიკეფი 95 %, შხვეფი 5 %.
ხანტურული ლიტერატურა ქიანაშენი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი კატეგორია:უნიტარული სახენწჷფოეფი კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
სურაჯ შარმა
სურაჯ შარმა (Suraj Sharma, დ. 21 მელახი 1993 ) — ინდოარი არტისტი ნიუ-დელშე, ნამუთ დებიუტირენდჷ თარ როლს 2012 წანაშ ფილმს „პიშ რინა“. ფილმი გინიღჷ რეჟისორი ენგ ლიქ კინ თე ჯოხოდვალაშ რომანიშ მეჯინათ.
სქოლიო
კატეგორია:ინდოარი არტისტეფი
კიბერნეტიკა
ტერმინი გაჭყჷ ამერიკაკ მენცარ ნორბერტ ვინერქ.
სარაქონი
სარაქონი — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ წყარმალუეფიშ ხობწყარიშ დო წენწყარიშ წყარპიჯეფს, ზუღაშ დონეშე 220 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 6 კილომეტრით, სანაკიშე (უხოლაში რკინაშშარაშ სადგჷმი) 30 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 740 ადამიერი.
სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ინგლისური ნინა
thumb|upright=2|right|ინგლისური ნინაშ სტატუსი შხვადოშხვა ქიანეფს ინგლისური ნინა (English language) — ნინა, ფრიზიული ნინეფიშ ბუნაშე. ინგლისური ნინა არძოშ უმოს ხოლოს რე ფრიზიულ ნინაწკჷმა. ინგლისურო იჩიებუ 500 მილიონშე უმოსი კოჩი, თაჸურეშე 300-400 მილიონშო ინგლისური ოდაბადური ნინა რე. ჭარუაშ სისტემათ უღუ ლათინური.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:ინგლისური ნინა კატეგორია:ფრიზიული ნინეფი კატეგორია:ინდოევროპული ნინეფი კატეგორია:დიდი ბრიტანეთიშ ნინეფი კატეგორია:ევროპაშ ნინეფი კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ნინეფი კატეგორია:ააშ-იშ ნინეფი
ლაბრადორიშ ზუღა
right|300px|thumb|ლაბრადორიშ ზუღა [[გრენლანდიაშ დო ლაბრადორიშ შქას]]
ლაბრადორიშ ზუღა — გეხვილჷ ატლანტიშ ოკიანეშ ბჟადალუ ნორთის, ლაბრადორიშ ჩქონიშ დო გრენლანდიაშ შქას. ფართობი — 840 ვითოში კმ ², მაქსიმალური სიტომბა — 3 000 მ. ლაბრადორიშ ზუღას არსებული დევისიშ საროტიშ მეშქაშალათ, ირთუ კანადაშ კოკი ბაფინიშ დიხა დო გრენლანდია.
ლაბრადორიშ ზუღაშ გოჭყაფაქ მეხოლაფირო 61 მილიონი წანაშ წოხოლე დიჭყჷ, 40 მილიონი წანაშ წოხოლე თიქ ამდღანერი სახე ქიმიღჷ.
კატეგორია:ლაბრადორიშ ზუღა კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი ლ
გუდამაყარიშ ქჷნდჷრი
გუდამაყარიშ ქჷნდჷრი — კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ ობჟათე ჸა ქჷნდჷრი, წყარმალუეფიშ მთიულეთ-გუდამაყარიშ არაგვიშ დო ფშავ-ხევსურეთიშ არაგვიშ წყარგჷმართალი. თარი ქჷნდჷრშე გჷშმერთუ კონკა ოორუე ჭაუხწკჷმა (3842,5 მ) დო იგინძორებუ დაბა ჟინვალშა. სიგინძა მეხოლაფირო რე 40 კმ. გუდამაყარიშ ქჷნდჷრს რე კონკეფი: ბჟაეიოლ ჭაუხი (3644 მ), საჩალისმთა (2910 მ), ლაღისმთა (2601), ლუთხუბი (5787 მ), საფსიტისწვერი (2278 მ), სახარონისმთა (2345 მ), ხმალი (2141 მ) დო ჸალაიბონეფი: ფხიტური (2653 მ), უკანტბა (2334 მ) დო შხვეფი.
ქჷნდჷრიშ უკიდურესი ოორუე ნორთი ეგაფილი რე შქაიურული ტკილეფით დო ქვიშაქუალეფით, შქა ნორთი - ჟინიურული კარბონატული ფლიშით, ობჟათე - ცარცული კირქუალეფით დო ქვიშაქუალეფით. გუდამაყარიშ ქჷნდჷრიშ თხემს სუბალპური დო ალპური დოლოეფი რე, კართეეფს - აკოკათინელი ფურცელამი ტყალეფი (ჭყონი, ცხიმური, წიფური დო შხვა).
ლიტერატურა
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
კოლუმბიური პესო
right|thumb|250px|1919 წანაშ 2,5 პესო კოლუმბიური პესო — სახენწჷფო კოლუმბიაშ ვალუტა.
1 კოლუმბიურ პესო ომანგჷ 100 სენტავოს.
2001—2005 წანეფიშ ბანკნოტეფი
ქიანაშ საფარო მიმოლულას რე გეჸვენჯი ნომინალეფი: 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000 დო 50 000 პესო, შხადოშხვა წანაშ გიშაშქუმალათ. ჭეხანიშ კინოხიან გიშნაშქუმელი ბანკონოტეფი რე ოგაფური საშუალება დო შირუაშ მეჯინათ გიშმეღალუაფუნა მიმოულაშე.
ჩეხოსლოვაკია
300px|thumb|ჩეხოსლოვაკია 1928−1938 წანეფს ჩეხოსლოვაკია (Československo, Česko-Slovensko) — სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპას, ნამუთ 1918 წანაშე 1993 წანაშა რსებენდჷ. 1938 — 1945 წანეფს, ჩეხოსლოვაკიაშ ტერიტორიას რსებენდჷ გერმანული ბოჰემიაშ დო მორავიაშ პროტექტორატი დო სლოვაკეთი, სუდეტიშ ოლქი ქიმკურსხუეს გერმანიას, ობჟათე სლოვაკეთი დო კარპატეფიშგიმეიანი რუსი  ქიმკურსხუეს უნგრეთის, ტეშინიშ სილეზია — პოლონეთის (1939 წანაშე — გერმანიას). ჩეხოსლოვაკია მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული უხურგანდჷ გდრ-ს, გფრ-ს, პოლონეთიშ ოკათე რსპუბლიკას, ავსტრიას, უნგრეთიშ ოკათე რესპუბლიკას დო სსრრ-ს.
სქოლიო
კატეგორია:ჩეხეთი კატეგორია:სლოვაკეთი კატეგორია:ევროპაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
ხაბური
ლიტერატურა
კატეგორია:სირიაშ წყარმალუეფი კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი
ჯვ. წ. 1190-იანეფი
— ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1199 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1190 წანას.
მოლინეფი
კატეგორია:
ჯვ. წ. 398
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 398 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
7 პირელი
7 პირელი (აპრილი) რე გრიგორიანული კალენდარიშ 97-ა დღა (ნარკი წანეფს — 98-ო დღა). წანაშ ლიაშა დოსქილადირი რე.
ჯვ. წ. 399
— ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 399 წანა.
ნაღურა
კატეგორია:
პაულ კარერი
პაულ კარერი (გერმ. Paul Karrer; დ. 21 პირელი, 1889, მოსკოვი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 18 მანგი, 1971, ციურიხი, შვეიცარია) — შვეიცარიალი ქიმიკოსი, ვიტამინეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა მიაჩჷ ნობელიშ პრემიაქ ქიმიაშ დარგის 1937 წანას. კარერიქ პრემია მიპალუ ინგლისარი ქიმიკოსი უოლტერ ნორმან ჰოუორტიწკჷმა ართო. პაულ კარერი გურაფულენდჷ ქიმიას ციურიხიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. 1919 წანაშე კარერი რდჷ ქიმიაშ პროფესორი დო ქიმიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. კარერი შხვადოშხვა მენცარული სტატიეფიშ, წინგეფიშ დო პუბლიკაციეფიშ ავტორი რე. კარერიშ არძაშე უმოსო შინელი წინგი რე: Lehrbuch der Organischen Chemie, ნამუქით გიშართჷ 1927 წანას დო ითანგჷ 7 ნინაშა. 1959 წანას დირსხუ პრესტიჟული პაულ კარერიშ ორქოშ მენდალიშ პრემიაქ, ნამუთ ირ წანას გინმაჩამუ ციურიხიშ უნივერსიტეტიშ გიშარჩქინელ ლექტორეფს.
რესურსეფი ინტერნეტის
კატეგორია:შვეიცარიალეფი კატეგორია:შვეიცარიალი ქიმიკოსეფი კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:შვეიცარიალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი კატეგორია:დუნაბადი 1889 კატეგორია:ნაღურა 1971
ჯუზეპე გარიბალდი
thumb|250px|right|ჯუზეპე გარიბალდი ჯუზეპე გარიბალდი (დ. 4 კვირკვე, 1807, ნიცა — გ. 2 მანგი, 1882, კოკი კაპრერა) იტალიაშ ოკათაშე გერგეზი. გენერალი. XIX ოშწანურაშ იტალიაშ ერუანულ-გუმადუდიშალაფარი ყარაფაშ მოქარანე, მუში რევოლუციური-დემოკრატიული ფსუაშ ართ-ართი ჯღვერი (ჯ. მაძინიწკჷჸმა ართო). გჷშმეშჷ იტალიაშ "თუდოშე" აკოშქუმალაშ პროგრამათ.
ახალობა
ჯუზეპე გარიბალდიქ დებადჷ 1807 წანაშ 4 კვირკვეს ნოღა ნიცას ნეგოციანტიშ ფანიას. გარიბალდეფიშ მუსხირენი მოითჷრიშ არძო მუმაკოჩი მეზუღური დო ხვამარდკიდანჯუ რდჷ. ჯუზეპეშ მუმა "პატრონ" დომენიკო დორხველი ტარტანით გილანჩურუნდჷ კატალონიაშე ლიგურიაშახ დო გინმუღუდჷ შხვა დო შხვა ხარგეფი. მუში ალმასქუ, დონა როზა, ძალამი გურტიბუ, მოხანდე დო მოგამიე ოსური რდჷ. ჯუზეპე თინეფიშ მაჟირა ბოში რდჷ, თის სუმი ჯიმა ჸუნდჷ. დომენიკოქ დო როზაქ მუნეფიშ სქუალეფს საუჯგუშო განათლება ქიმეჩეს. ჯუზეპექ ოდაბადური იტალიური დო ფრანგულიშ გალე ბერეხონო ქიდიგურუ გერმანული, ესპანური, ინგლისური ნინეფი, მათემატიკა, ისტორია, გეოგრაფია დო ა.უ. მასქერეფს ოკოდეს, ნამუდა თინა პაპა ჸოფედუკონ, მარა ჯუზეპეს ზუღა იხვამილუანდჷ. ვითოხუთი წანერი თინა უკვე იუნგა რე დო ოხარგე ხვამარდით მიშარუაფჷ ოდესაშა. ვითაართი წანაშ განწხანს ჯუზეპე გინმოკვათუნს სქირონაშქა ზუღას არძო გეზათ კანარიშ კოკეფიშე ტაგანროგაშახ დო კილ-კილშა გურაფულენს მეზუღურიშ ხელობას. ეჩდოხუთი წანერი უკვე კაპიტანიე. თის შეულებუდჷ წჷმოძჳნელო გუგინძორებუდუკო მუში კარიერა, მარა ჯუზეპე გარიბალდი რდჷ შურერზამილი რომანტიული ადამიერი, თიშ დინოხ ძალამი დიდი დინოხოლენი ღარჯილი იპოპორუდჷ, ნამდა დობაღინაფელედუკო ხვალე მუში ჯგირობუაშ მონწყალათ, თინა უციოთ დიდი საქვარეფს ოკო დოხარჯელედუკო. ბაღანობაშე თინა ფურე ინტერესით დო დიდი გურიშჭუათ ოჸუნუანდჷ თოჸუჯის იტალიას მიმალი ურთულაშ პროცესეფს.
გარიბალდიშ შურობუმული ნოღა ნიცა ისტორიულო მიშმეშჷ პიემინტ-სარდინიაშ ომაფეშ აკოდგინალუაშა. 1796 წანაშ პირელს საფრანგეთიშ რევოლუციური გენერალი ნაპოლეონ ბონაპარტიქ გემშეჭკირჷ იტალიაშა, დამარცხჷ პიემონტიშ დო ავსტრიაშ აკოშქუმალირი ჯარეფი დო ქიმურსხუ ნიცა სავოიაწკჷმა ართო საფრანგეთის. 1801 წანას ნაპოლეონქ დუდშეშე ქიდეკინჷ ოორუე იტალია დო ქუდარსხუ ლიგურიაშ დო ციზალპიური რესპუბლიკეფი. მარა 1814 წანაშ პირელს, მუჟამსჷთ ნაპოლეონქ ხვისტაშე გეგნოდირთჷნ, ვენაშ კონგრესიშ გჷნოჭყვადუაშ ალაფათ პიემონტ-სარდინიაშ ომაფექ აკოდირთჷ მუში თანჯეფს დო მაფა ვიტორიო-ემანუელე I, ნამუთ თეიშახ დუც სარდინიას იფორუანდჷნ, ავსტრიული ხიშტეფიშ მეშქაშალათ დირთჷ მუში ნანანოღა  ტურინშა. პიემონტის, თიშნეშეთ მუჭოთ იტალიაშ შხვა ვითშახ სახენწჷფოსჷნ, გოუქვაფილი რდჷ რესპუბლიკაშ დო იმპერიაშ პიჯალეფს ჩუნატარებჷ პროგრესული რეფორმეფი დო ეკონწყილი რდჷ XVIII ოშწანურაშ ბორჯიშ კანონდვალა დო დინასტიეფი, მინეფით რსულაშო ომორჩილუდეს ავსტრიაშ იმპერიაშ კონტროლს.
მარა რევოლუციური საფრანგეთიშ გოლინაქ მუში მოღალუ გაგმიღჷ დო იტალიური ჯარალუაშ განათლებული ნორთის ვა მიახუჯინჷ დოკვირდაფილი რეაქციაშა. ედმშამი იტალიას გიჭყუ ფულირი თ.გ. "კარბონარეფიშ" ორგანიზაციეფიშ რშვილქ, ნამნეფიშ ღანკი რდჷ "რისორჯიმენტო", ანუ, იტალიაშ ეკონწყუალა - გოფუშკუა.თინეფიშ მოთხუალეფი რდჷ კონსტიტუცია დო ოკათაშე წჷმჷმარინაფალაფა დო, მუთ თარი რენ, ქიანაშ გოდუდიშაფა ავსტრიული დიქტატიშე დო ართი სახენწჷფოთ აკოშქუმალა.
1821 წანაშ ედომუშამი იტალიას გინულუ არყაფილეფიშ რეღმაქ, ოდო გჷშაკერზაფილო სიცილიას, მარა ავსტრიული ოურდუმე მანქანა კონწარას შქირიტუნდჷ პატრიოტეფიშ თე გიშულეფს, იტარებაფუაფუდჷ რეპრესიეფი,დოღინჯილეფს კონწარას აწამენდეს დო ღურათ სარჯუნდეს.
პიემოტიშ ომაფეს პატრიოტული ყარაფაქ თიშნერი ძალიერი ფორმეფი გეჭოფუ, ნამუდა 1821 წანას მაფაქ გეგნოდირტჷ, მარა მუში ჯიმაქ დო მონძექ კარლო-ფელიჩექ ზისხირს ქიმშახუნეს არყაფილეფი.
1831 ანას პიემონტიშ ხვისტაშა ეშელჷ კარლო-ალბერტოქ, ნამუსუთ ბოშალაშ წანეფს მუხვადჷ ნაპოლეონიშ ბანაკებფს რინაქ დო თინა ლიბერალიშ რეპუტაციათ რგებაფულენდჷ. იტალიარი პატრიოტეფი თიშა დიდი მენდეფს ორსხუანდეს. თითჴნ ჯუზეპე მაძინიქ, დიდი იტალიარქ, ნამუქუთ ემიგრაციას დარცხუ ორგანიზაცია "ჯოვინე იტალია" (ახალგაზრდა იტალია), ქაწუდირთჷ მაფას გეჸვენჯი ზიტყვეფით: "სირ, ქენოდირთით ერიშ ოდუდეს დო დოჭარით თქვანი შილას ართამალა, დუდიშალა, ზოხორინალა." მარა კარლო-ალბერტოს, მუჭოთ პოლიტიკოსის, სპონტანური მოქმენდალეფიშ გლახა ნაწისეფჷ ორდო აფუდჷ დო თიქ უგამეთ ქიდიტუ თე თხუალა. მაძინიქ მუში ორგანიზაციაშ ნძალეფით ქეშუდირთჷ მუმალი არყაფაშ მოხაზირაფას.
ჯუზეპე გარიბალდი თე პერიოდის უკვე ხვამარდიშ კაპიტანი რდჷ, მარა თინას კილ-კილშა უჩქუდჷ ირფელი, მუთ ხვადუდჷ იტალიას დო ედომუშამი გურით ქიწისუ ნეაპოლიშ ომაფეს, კერძოთ სიცილიას პატრიოტეფიშ ღურათ სარჯუა. ნიშოლუაშ ბორჯის გარიბალდიქ ქიდიგურუ სენ-სომონიშ მონძღვარუა დო თექ უმოსო გუძალიერი თჳს ნჭუაფა ულიმუდუკო ტირანიაშ ონირზებელო. თიქ ქიდიჭყუ მაძინიწკჷმა რსხუეფიშ გორუა. თინეფიშ აკოხვამილაფაქ აკოდირთჷ მარსელს 1833 წანას. მაძინის უკვე დოგეგმაფილი აფუდჷ არყაფაშ მონწყუალა პიემონტის დო გარიბალდის თიქ დავალჷ თე გეგმაშ ნორთიშ მოთება. - გენუაშ არსენალიშ დო პორტიშ ხეშა ეშაჸოთამა. გარიბალდიქ ენთუზიაზმით ქეშუდირთჷ საქვარს, მარა არყაფა თიშნერი გლახათ რდჷ მოხაზირაფილი ნამუდა დოჭყაფაშახ ქენოლჷ. აკონწყუმაშ მაკათურეფიშ უმენტი დოღინჩეს. გარიბალდიქ ონდეტ მაჭიშუ ნტინი დო საფრანგეთის ქიფორუ დუდი გაზეთეფშე თიქ ქიგეგჷ, ნამუდა ოურდუმე ტრიბუნალქ თის რხუალა ქიმუსარჯჷ. რეპრესიეფიშ მოღალუთ მაძინიშ ორგანიზაციაქ ფაქტიურო რინა მეჭვიდჷ დო გარიბალდიქ, დუდი ურსხებუდუკო უმოქმენდალაფაშენ, გეგნოჭყვადჷ ახალი ოქიანუშა გინოხორინი. 1835 წანაშ ეკენიას თინი გითმედოხოდუ ხვამარდის დო მიშარუაფჷ რიო-დე-ჟანეიროშა.
ობჟათეამერიკული პერიოდი
რიო-დე-ჟანეიროს გარიბალდის დოხვადჷ იტალიარი ემიგრანტებფიშ ობაღინაფალო დიდი კოლონიაქ. ღურამესარჯაფილი პატრიოტის დიდი პატით აკოხვადეს, არძო ფანიაშ კარი თიშო გონწყუმილი რდჷ, მალას თის უკვე ბრელი ართგური მაჸალე ჸუნდჷ. ბრაზილიას იტალიარეფი ჯინჯიერო კომერციათ რდეს დაკებული, მარამ გარიბალდიშ კომერცია ვართ ოხუჯუდჷ დო ვართ ოინტერესუდჷ. თინა ინჭუაფუდჷ "დიდი საქვარეფშა", თინა "გარაგანი დო რალაფის" ოხვილუდჷ.
ათეშნერი "დიდი საქვარქ" გეკლარჩქინდჷ, მუჟამცჷთ ბრაზილიაშ იმპერიას გაგმართჷ ობჟათე ნორთიქ დო დუდი ზოხორინელი რესპუბლიკათ გაგმაცხადჷ ართმანგალაშ დო სამართლიანობაშ დოკვირდაფაშ მოთხუალათ. თე რესპუბლიკაშ ხემანჯღვერალა მეჭედას ალმახანდენდჷ იტალიარი პატრიოტი - ემიგრანტეფწკჷმა, ნამუეფით მაძინიწკჷმა გითმიტენდეს რსხუს დო  გარიბალდით თინეფიშ წირეს ორხველუდჷ. თინეფიშ გინოჭყვადუათ გარიბალდი გინმირთუ "რესპუბლიკაშ კორსარო": თინა გჷშმურს ზუღაშა, დუც გიანთხუ ბრაზილიაშ შილატ მიმალი ხვამარდეფს, რესპუბლიკაშ ორგებაფალო ოხვამილუანს ხვამარდეფიშ დო ხარგეფიშ კონფისკაციას, ოდო მეშარეეფს ადუდიშალენს. თენა ხვადუდჷ 1837 - 1840 წანეფს, თე პერიოდის გარიბალდიშ რინას რდჷ ავანტიურეფი, აკორაგვინეფი, ხვამარდეფიშ ნწყუალეფი, გომორძგვაფეფი, დამარცხებეფი, უხოლაში მაჸალეფიშ დინაფეფი, მიარეშა ღურაშე ართი ბიჯგის რინა. გარიბალდიქ გეგშიჯარჯჷ ლჷმეფს, დიჸონდინჷ მუჭოთ ჯღვერქ. თინა მონკას რდჷ ჭკირილი, ქუმოხვადჷ ჭკორალას, გეგნიღჷ წამაფა, ინტჷ ჭკორალაშე დო კჷნე გაგინძორჷ მუში საქვარი.
1839 წანას გარიბალდიქ შეხვადჷ ანიტას, გოსოფური ოსურს, ნამუქუთ თინა ქიჸოროფუ, ხასლას ალურედ უმონკაში ლჷმეფიშ ბორჯისჷთ დო ურზჷდ ირნერი გაჭირებას. მარა მუჟამცჷთ თინეფს ბაღანაქ გეურჩქინდესჷნ, გარიბალდიქ ქუგოხვადჷ, ნამდა მუში თარი მოვალეობა რდჷ მუში ფანიაშ მილარნალიშ დო სტაბილურობაშ უნარღელჸოფა. ათეშენ თიქ ქოთხუ რესპუბლიკაშ ხემანჯღვერალას ნება გეგნურინალუდუკო დო გეუჭოფუდუკო აპიჯაფაწკჷმა ართო ჯილდოშ სახეთ ხოჯეფიშ ჩხოროშდუდამი ჯოგი.
1843 არგენტინაშ დიქტატორქ ხუან მანუელ როზაიქ ქჷდიჭყჷჸ ლჷმა ურუგვაიშ რესპუბლიკაშ წინანდეგო დო მონტევიდეოშ ედომუშამი მახორობაქ გამწოდირთჷ დუდიშალაშ ოთხილარო. გარიბალდიქ ქუდარსხუ იტალიური ლეგიონი, ნამუთ თიშნერი დუდგოწირილო დო წჷმოძჳნელო ლჷმენდ ნტერიშ წინანდეგო, ნამუდა არგენტინაშ დიქტატორს დიო გარიბალდიშ ლიკვიდაცია ოკოდჷ დო ვაგშურთუნ, ქეშეცადჷ თიშ მოჸიდირს, მარა გარიბალდიშ უანგარობა ოირკოჩეთ ჩინებული რდჷ. მუჟამსჷთ ურუგვაიშ თარალაქ მარდაფაშ შინო ქიმიარზუ თის დო მუშ მალჷმორეფს საჩუქარო დიხეფინ, გარიბალიდქ პეკას უგამუ: "იტალიარი ოფიცრეფქ მიარზის რესპუბლიკას მუნეფიშ მოხვარაფა ირნერი გინაგაფურიშ გალე, ხვალე პატიცემაშო ქელუძანძუაფუდესკონ თი კათაშა, ნამუქუ მუნეფს სუმარმოჸოროფალა გუწჲუ."ურუგვაიშ თარალაქ გარიბალდი ქუდარინუ თარჯღვერო დო გენერალიშ დვალა ქჷმეჩჷ.
მონტევიდეოშ დუდიშთხილუაქ დიდი რეზონანსი გჷშეჭანუ ედომუმ მოსოფელს. სარდალ გარიბალდიშ გეშა ჭარუნდეს მოსოფელიშ არძო გაზეთი. თე მოლინეფს ალექსანდრე დიუმაქ მეუჯღუნჷ წიგნი: "მონტევიდეო ანუ ახალი ტროა", მუთ დიდი წჷმოძინათ რგებაფულენდჷ. ფრანგი დო ინგლისარი დიპლომატეფი დო ადმირალეფი,ნამუეფით თიმ ბორჯის მონტევიდეოს რდესჷნ, ათაშ შჳნანდეს გარიბალდის: "თქვანი ნიჭიშ დობოშკოჩანაშ ჭყოლოფუათ თქვა ჩატარით ოურდუმე ოპერაცია, ნამუთ პატის მოუღანდჷ ქვერსემი არმიას"; "გარიბალდი რე უდიდაში ბოშკოჩანაშ მაღვენჯი ადამიერი, დოჯილდოაფილი თახმი ოურდუმე ნიჭით"; "ირი გამანჯიშე გარიბალდი გჷშმეშჷ მუში ღირსებაშ უმკუწიკუო."
ოკო ირაგადუას, ნამუდა გარიბალდიქ, მუჭოთ დიდი ორგანიზატორქ, ქუდარსხუ მუში სიმბოლოეფი: თენა რდჷ უჩა შილა (ტანჯული იტალიაშ სიმბოლო), სოდეთ ჭითა ეპოპორაფილი ვეზუვი რდჷ გჷმოსახული (რისორჯიმენტოშ სიმბოლო) დო, მუთ თარი რენ, ოურდუმე უნიფორმა - ჭითა ხალათი დო ჸალიშ კინაკირალი, ჩე ვარა შქირუ პონჩო დო ფართოფარფალეფამი სომბრეროშ ტიპიშ ქუდი.
შილაშო გიშაგორილი სიმბოლოეფი მოწმენა, ნამდა ოდაბადეშე გინორაჸილი გარიბალდი ირო ეთმიტენდჷ რწმუმას, ნამდა მუში რინაში თარი ღანკი იტალიაშ გოდუდიშაფა დო აკოშქუმალა რდჷ. იტალიარი ემიგრანტეფი მონტევიდტოს ირიათონი რსხუს რდეს იტალიარ პატრიოტეფწკჷმა დო უჩქუდეს, ნამდა ეკონია წანეფს შურობუმუს ჩეჟიერი თირაფეფი ხვადუდ, იტალიაშ ედომუშამი ჯარალუა ეპოპორაფილი რდჷ, იბჟინუაფუდჷ წიგნეფი, ნამუეფით ახაზირენდეს რისორჯიმენტოშო უციო შურიელი ატმოსფეროს. 1847 წანას ირკოჩიშო არგამა რდჷ, ნამდა დღა – დღაშა ედომუშამი იტალია ეკინწყუაფუდჷ მალჷმარო.
1848 წანა პიემონტის დო იტალიას
პიემონტ - სარდინიაშ მაფა კარლო-ალბერტო, ნამუქუთ 1834 წანას დოშქირიტჷ მაძინიშით მონწილი არყაფა დო გარიბალდის ღუა ქიმუსარჯუნ, მუჭოთ იჸუნი დიჸონდინჷ მუში პოლიტიკური ნჭუაფეფს დო ღანკო გეჭოფუ პიემონტიშ თი ბირთვო გინორთინა, ნამუშ მუკე-მუკე აკუშქუმალუდჷ ედომუშამი იტალია. მუში მინისტრეფქ აკიმუშუეს რეფორმეფი, ნამუქეფქუთ პიემონტი იტალიაშ არძაშე წჷმოძინელი სახენწჷფოთ გინაშკვეს. არმია, განათლება, კომუნიკაციეფი, იუსტიცია, კომერცია - არძო თე სექტორი რდ გოახალაფირი. მუჭოთ უკვე ჟიშე ბშინეთჷნ, კარლო-ალბერტო მუშ ლიბერალური მერინეფით რადიკალრო იშხვანერებუდჷ თიჟამიშ იტალიაშ შხვა მონარქეფშე დო ოკოდჷ ახალი ტიპიშ სახენწჷფოშ დორსხუაფა.თე საქვარშო თინა ვახვილუდჷ რესპუბლიკური რწმუმაშ ეკმათხოზინე მაძინის დო რადიკალი კარბონარეფს, ნამუეფით აკონწყუმეფიშ დო ტერორეფიშ მეშქაშალათ ქიმინჯალენდეს. კარლო-ალბერტოს ულამუდჷ ხვალე ლეგიტიმური მეშქაშალეფიშ გჷმორინაფა. 1847 ანას თიქ ჩატარჷ სახენწჷფო სხუნუშ რეორგანიზაცია, დადაღარჷ ცენზურა დო გამშეღჷ კონსტიტუცია, თ.გ. სტატუტი, ნამუთ 1923 წანაშახ მოქმედენდ. თიში არძოშე შანულამი ღონისძიება თინა რდ, ნამდა თიქ გაგმუცხადჷ ავსტრიას თ.გ. "ობაჟე ლჷმა", მუქუთ თის პატრიოტეფიშ დიდი სიმპატიეფი მუშიბუ. "მა ვამოშქურჷ ავსტრიაშა, მა ხაზირი ვორექ ხვალე ქიდიბჭყე ლჷმა ზოხორინალაშო" - ჭარუნდჷ კარლო-ალბერტო მუში ოურდუმე მინისტრის.
ედომუშამი თე წანეფიშ განწხანს იტალიარი მოსჷმჷნეეფიშით დიჭარჷ წიგნეფქ, სოდეთ იჸონდინუდჷ იტალიაშ გოფუშქუაშ კონცეპფცია. 1848 წანას გჷშართჷ წიგნიქ "იტალიარეფიშ ჯარალუობური დო მორალური პრიმატი", სოდეთ დოსაბუთაფილი რდჷ იტალიაშ კონფედერაციაშ დორსხუაფაშ ვანათალა დო მეწურაფილი რდჷ, ნამდა თე ღანკიშ მიოჭირინაფალო, უციო რე, ნამდა რომიშ პაპიქ დო პიემონტიშ მაფაქ აკიშქვანჷ.
1847 წანას გჷშაგორილი რომიშ პაპი პიუს IX არზენდჷ იტალიარი ინტელექტუალეფც სამანჯელს, ნამდა თინა ჯღვერო ქიმურჩქინუაფუდესკონი - თიქ გაგმაცხადჷ პაპიშ სახენწჷფოს პოლიტპატიმარეფიშ ოირკოჩე ამნისტია, პოლიტემიგრანტეფც დორთაშ ნება ქიმეჩჷ, გამშეღჷ კონსტიტუცია, დოსახჷ განათლებაშ რეფორმა.
1848 წანაშ დოჭყაფუშე ედომუშამი ევროპას დო კერძოთ იტალიასჷთ რევოლუციური გჷშულეფიშ რეხიქ გინულუ. იანარ - ფრევალს მოხვადჷ არყაფეფქ სიცილიას დო ნეაპოლს, ტოსკანას, ლომბარდიას, ვენეციას. პოლიტიკური მოთხუალეფიშ გალე თე არყაფეფს ეკონომიკური ბაძაძეფით გარჩქუდჷ - მუნაწიაშ ძალიერი სინარკებეშ გეშა ქიანას შქირენი რდჷ დო მახორობა პროტესტის გჷმოთქუნდჷ კაკალიაშურეფიშ ავსტრიაშა გჷშაღალაშ წინანდეგო. ვენაქ მალაჯღონჷ ოექსპედიცე კორპუსი რიაშ ოშქირიტალო.
848 წანაშ 15 მელახის, ავსტრიას, სოდეთ თაშნეშე ორდჷ შქირენაშ პრობლემან, ქჷმოხვად რევოლუციაქ, მუდგაშ გეშათ გეგნოდირთ მეტერნიხიშ თარობაქ. კარლო-ალბერტოქ ქირგებუ სიტუაციათ დო ავსტრიას ლჷმა გეგმუცხადჷ. მუშ არმიას თითონ მუქ ქიგუდირთ ოდუდეს. ართი თუთაშ განწხანს თიქ მუსხირენი გომორძგვაფა ქჷმიშუ დო მანგიშ დაჭყაფუშოთ პიემონტის ლომბარდიაქ და ვენეციაქ ქჷმიაძინ. ტოსკანაქ თის ხუჯი ქჷდუკინ, არიებული ნეაპოლქ დო პაპიშ სახენწფოქჷთ ხასჷლას ქალუდირთეს, მარა წჷმოძინეფიშ პერიოდიქ ათეთ გეთუ.
მუჭოთ ჟი რდჷ შინელინ, გარიბალდიქ ქჷდიტუ მონტევიდეო 1848 წანაშ 15 პირელს. გჷნულაშ ოწოხოლე თის უჩქუდ, ნამდა ედომუშამი იტალიას ერუანულ-გჷმადუდიშალაფარი ყარაფიშ დიდი ფუშქუა დო გომორძგუაშ მოლება რდჷ მოდვალირი. შარალუაქ გეგინძორჷ ჟირი თუთა დო გვერდის დო თე პერიოდის სიტუაციაქ დითირჷ ფეიკარას უფრაშობაშა. 15 მელახის ნეაპოლიშ მაქაქ დოშქირიტჷ მუში ქიანას რევოლუცია დო უკახლე გეგშეჭანუ ჯარი. რომიშ პაპიქ პიუს IX-ქ გეგმაცხადჷ, ნამდა რახან თინა რე არძო კათოლიკეეფიშ მონძღვარინ, თის ვა შეულებჷ ხუჯი დუკინას ავსტრიაშ მეხჷ ლჷმას. ვენას რევოლუციური რეხიქ მიწყჷნარჷ დო ავსტრიალეფქ ედომუშამი ნძალათ ქიმიანჭეს ლომბარდიას დო გორაჸეს პიემონტიშ ჯარი. კარლო-ალბერტოშით ინიციატივაშ ხეშე გოტებაშ ბაძაძი, ნორთიშურო თინათ რდჷ, ნამდა მილანსჷთ დო ვენეციასჷთ ავსტრიალეფიშ გორაჸუაშ უკული რესპუბლიკეფი რდჷ გჷმოცხადაფილი, მუთ მონარქ კარლო-ალბერტოშო აბსოლუტურო მეუღებელი რდჷ.
გარიბალდიქ უგურკვიებუ სიტუაციას ქუმოხვადჷ. თის ქჷმაკითხუ მაძინიქ დო  ალუჩუ ქუდუჭყაფუდუკო პარტიზანული ლჷმა. მარა მაძინი მუჭოთ ოურდუმე ორგანიზატორი აბსოლუტურო ურგენჯი რდჷ, ოდო გარიბალდი, მუში დიდი გამოცდილებაშ უმკუჯინუო, იტალიარეფშო დიო იშენით მარგინალი რდჷ. ოორუე იტალიას თიქ ქჷმოხვად მუშო შხვაშ თური გარემოს, აბანობური პიჯალეფც თინა ვაჩინებულენდ. თის ძალამც უკვენდ, ნამდა ჸაზახობა პარტიზანეფც ვა ოხვარუდუნ, ვარინ ნტერულო ოქცჷდ. თის ვა არჩქილედ, ნამდა ოფუტეეფც თეშით აჭიროთება დო შქირენი რდჷ, დო ლჷმას ახალი გაჭირებაშ დო კონწარი რეპრესიეფიშ გალე მუთუნი ვა მოუღუდუ ჸაზახეფშა. ათეშენ პარტიზანული ლჷმაქ ძალამი ხანკუნტაქ იჸუ.
რომიშ რესპუბლიკაშ დუდიშთხილუა დო დონთხაფა; მაჟირა  ემიგრაცია
რომი რდჷ წიმინდე ტახთიშ სახენწჷფოშ ნანანოღა. 1848 წანაშ გერგობათუთას რესპუბლიკარეფქ ქარაჸეს პაპი პიუს IX დო მიანჭეს გარიბალდის თხუალათ ქუმუხვარებუდუკო ნოღაშ თხილუაშ ორგანიზებას. დახე ჟირი თუთაქ ქჷმაკორინ გარიბალდიშ ლეგიონერეფს ზოთონჯიშ პიჯალეფც, გეგნულახუდესკო ჸალაიბონეფი აპენინეფც დო ქიმუჭირინუაფუდესკო რომშახ. ურუგვაიშე გჯმულირი მალჷმორეფი გჷმონწყილეფი ორდეს ჭითა ხალათეფც დო ჩე პონჩოეფც, ონანგერეფც მესკუაფილი აფუდეს ლასო. შარას თინეფი ეთმიჯუმუაფუდეს მახორობაშ ხარჯიშა დო მუნეფიშ ანგარიათ ოშქურნუანდეს ოფუტარეფც, მინეფიშ თოლც უმოსო აბრაგეფც ქოგუდეს, ვინდარო მალჷმორეფც.
რომშა მაძინქჷთ გჷმელჷ. 1849 წანაშ 9 ფურთუთას აკოდირთჷ დჷმარსხუაფალი სხუნუშ ასამბლეაშ აკოხუნაქ, ნამუქუთ გარიბალდიშ ზიტყვასქვილით გაგმაცხადჷ რომიშ რესპუბლიკაშ დორსხუაფა დო პაპიშ დუდალაშ გოუქვაფა. მეღებული რდჷ გჷნოჭყვადირუა ეკლესიაშ ღჷმალაშ კონფისკაციაშ, თაშნეშე ოირკოჩე განათლებაშ, ბეშტუაშური ზიტყვაშ დუდიშალაშ დო არძო მენოღალეფიშ კანონიშ წოხოლე ართმანგობუაშ გეშა. მაძინიშ ზიტყვასქვილით ასამბლეაქ მოღოზჷ სოციალური პროგრამა, ნამუშ მეჯინათ ჸოფილი ოეკლესიე დიხეფი გირთუდჷ უღარიბაში დიხამოსაქვარეეფიშ ფანიეფი შქას. მარა რომიშ რევოლუციური თარობა დო მუში მანჯღვერი გარიბალდი დუც ვეღორენდეს: თინეფც უჩქჷდეს, მუ დიდი უბადობა მოძუდჷ რომცჷნ.
1849 წანაშ მელახის ავსტრიაქ ოეკონიეთ გორანგჷ პიემონტიშ არმია. გჷმადუდიშალაფარი ყარაფიშო თენა კატასტროფა ორდჷ, პიემონტიქ გჷნასქიდ ავსტრიაშე ოკუპაციას ხვალე საფრანგეთიშ ჩავაშ ჭყოლოფათ. კარლო-ალბერტოქ გეგნოდირთჷ ტახთიშე მუში ბოშიშ ორგებაფალო. ავსტრიაშ ჯარეფქ კჷნე ქჯდეკინეს ლომბარდია, ტოსკანა, პარმა, მოდენა დო შხვა ნოღეფი. ზოხორენჯეფო ქდოსქიდეს ხვალე რომქ დო ვენეციაქ - ჟირი მუშითგჷმოცხადაფილი რესპუბლიკაქ. ავსტრიაშ ჯარი მითმეურდჷ რომჸურე დო გარიბალდიქ რომიშ დუდიშთხილუაშ ორგანიზაფას ქენუდირთჷ ოდუდეს.
რომიშ რევოლუციაქ ქჷმოხვადჷ ევროპული პოლიტიკაშ თოჸუჯიშ ცენტრის. რომიშ პაპიქ პიუს IX-ქ მიოწურუ არძო კათოლიკურ ქიანას თხუალათ დოუთხილუდესკონ მუში ნებეფი წიმინდე ხვისტაშ ღვალაში. საფრანგეთიშ თარობაქ, ნამუთ დოინტერესაფილი რდჷ იტალიას გოლინაშ გაძალიერებასჷნ ავსტრიაშ აწმარენჯო, გეჭოფჷ გჷნოჭყვადირუა რომშა ჯარიშ ომაღურეთ ჯღონუაშ გეშა თი ღანკით, ნამდა რომიშ პაპი დო მუში მოინალეეფი შქას მეჭირინაფილი ჸოფედუკო კომპრომისი. ჟღონელი რდჷ ხვალე სუმანთასამი კონტინგენტი, რახან ოურდუმე ოპერაცია ვა იგეგმაფუაფჷდ. იგურიწყულებჷდ, ნამდა იტალიარეფს ჯგირი გური აღვენუდეს საფრანგეთიშ რესპუბლიკაშ არმიაშ მეხჷ.
მუჟამცჷთ რომც გინირთჷ ჩინებულქ ფრანგული ჯარიშ გჷნოხუნაფაშ გეშან, ასამბლეაქ ქჷდავალჷ "ტრიუმვირატის გჷნატუას რესპუბლიკა დო ნძალას ნძალა ქაწურინუას". გარიბალდიქ ჯგირო გახაზირჷ დუდიშთხილუაშ პოზიციეფი. მუჭოთ რომჸურე ნერას მუმალი ფრანგული ჯარქ გამკორჩქინდჷნ, თის უნელო ჯვარედინი დაჩხირი გუნწყეს დო თეიშახ ფრანგეფი ჰონიაშა მიშესჷნ, გარიბალდიარეფქ ხემერნელი ხიშტეფამი რალიფაშა გჷნილეს დო ფრანგეფი აძულებურეფქ გჷნირთეს დიდი ნადინეფუთ უკახალე დუხებდესკონ. გარიბალდის ოკოდჷ ფრანგეფი ხვამარდეფშახ გურაჸუდუკონი დო თეთი მუში გომორძგუა გუბერჯეკებუდუკონი, მარა რომიშ თარობა გჷნაფულენდჷ, ნამდა საქვარი თაში რჩქვანელობურო ვეთებუდჷ დო ათეშენ აკაჩემეს გარიბალდი ფრანგეფწკჷმა ურთიართალაშ გვალო გილალუაფაშ შქურინით. მარა თექ საქვარს ვა მეხვარჷ.
მოხვალამირ რაგვინჯიქ პარიზის კონწარი რეაქცია გჷშეჭანუ. ლუი-ნაპოლეონქ, ნამუთ ართი წანათ ორდო საფრანგეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტორდჷ ეშაგორილინ, ათაშ მეჭარჷ მუში ჯღვერც რომც: "საქვარი ოწაწჷ ჩქინი ცხენენდურ ღრისებას დო მა ვა დუაშქვანქ თიშ დაჩიჩიებას." ფრანგული ჯარიშ კონტინგენტი რომც მორდეს ვითიშახ დო გაძალიერეს არტილერიათ. რომი ოშქურანჯი სიტუაციაშ წოხოლე გერდჷ. რომის მათხილარეფ შქას იტალიარეფიშ მოხ რდეს პოლონარი დო უნგრალი პატრიოტეფი, ინგლისარი მოხალისეეფი, ფრანგი დისიდენტეფი. მარა თე ლესქერი დასაბაღი ვარდჷ ნოღაშ ოთხილარო. კატასტროფა უმკუჩილათუ რდჷ. ფრანგი გენერალქ ქიმეჭარჷ რომიშ თარობას, ნამდა რახან თინა იჭყანც რალაფის რომშა, მახორობას შეულებ ხეუნჩალუო ქჷდიტუას ნოღან. რომიშ შტურმი ფრანგეფქ ქჷდიჭყეს 1 მანგის. ნოღას არტილერია მოუნჭეს,მუდგათ დიდი გავალი მიორინეს ნოღაშ ისტორიულ ნორთის დო შვიდობამი მახორობას. გარიბალდიარეფი დუდგინოდვალირო ლჷმენდეს, მარა თინეფიშ გერგეზობა დაღარი რდჷ მაღალპროფესიული ფრანგული არმიაშ მეხჷ. ედომუშამი თუთა იგინძორებუდ ლჷმეფი, გარიბალდიშ საუჯგუშო მალჷმორეფქ, თინეფ შქას მონტევიდეოარეფქ, გოჭყორდეს. თვითან გარიბალდი დუდუზოგარო ლჷმენდ უგუჩემებუო წოხოლენი ღოზის. ეკონიას, მუჟამც უკულნეშიანი აწორინაშ არძო შელება ეშაწჷრილი რდჷნ, 2 კვირკვეს გაგმიცხადინ დაზებაქ. გარიბალდიქ აკოკორობჷ მუში ლეგიონიშ ნოსქილედეფი დო უწუ: "მა მეული რომშე. მიდგასჷთ ოკო გაგინძორას ლჷმა ნტერეფიშ მეხჷ, ქეკმაჸუნით. მარა თქვა მიგელჷნა ხვალე შქირენი, ჸუმენი, ლჷმეფი დო ღურა." დო ლეგიონერეფქ ქეკაჸუნეს თის. გარიბალდიშ ხასჷლას ცხენით მეჸუნდჷ მუში ართგური მოჸოროფე ანიტა.
მაჟირა დღას ფრანგული ჯარქ ქჷდეკინ რომი. ედომუშამი იტალია ქჷმიკინდუ მასიური რეპრესიეფიშ დო გორხუალეფიშ ახალი რეღმაქ.
გარიბალდი მუში ჭიჭე ჯარით მიდართ ვენეციაჸურე, ნამუთ დიო ხოლო ლჷმენდ. თინეფც ოკო გეგნულახუდესკონ აპენინეფი თ.გ. გირინიშ კუჩხიშარეფით, რახან თინეფც აჭი-გაჭით ავსტრიალეფი ეკოთხოზუდეს. აბანობური მახორობა თიშნერაშო რდჷ შქურინაფილი, ნამდა თინეფც მუთუნით ვა ოხვარუდჷ. წორომალმორეფც ვა გარზინეს სიძნელეფშა დო აკიფაჩეს, ბოლოს გარიბალდის ხვალე მუსხირენი ვითური უართგურაში წორომოხვარექ ქასქიდჷ. ანიტაქ გლახათ გჷნირთ. უდიდაში სიძნელეეფით თინეფქ ქიმიოჭირიენს ადრიატიკიშ ოძგალეს, ქეშეცადეს მეჩხომეეფიშ ხვამარდეფით ვენეციაშა გჷნულას, მარა ავსტრიული ესკადრაქ შარა გეგნუკილუ, მუხვადეს უკაცრიელ ვირვილი ძგაშა გჷნულაქ, ტყას ტყობინქ. თაქ ტყას ანიტაქ დოღურჷ. გარიბალდიქ აძულაფირქ იჸუ აბანობური ჸაზახეფშა ქჯდოუტებუდუკო ღურელი ოსაფულარო, ოდო თვითან მუქ ფეიკარას ქჷდიტუ თი აბანი, რახან ავსტრიალეფითის ვა დენდეს. დახე არძო თიში წორომალჷმორი უკვე დოღინჩეს დო გორხვეს.