cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Апостроф темдег
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">' `
Лихтенштейна Нутг
Сүл то-дигәр эн нойна медлд 29 миңһн күн бәәнә, терүнәс Ваудц хотл балһснд-5 миңһн күн бәәнә, 1990 җил энд 379 күн төрҗ һарсмн, 162 шин өрк-бүл бүрдәгдв.
Иштгудин таңһч
Заалтс
Әәшл:Иштгудин таңһч
Псков
Псков — Әрәсән мөндр (хөөн 903). Бүүрлсн әмтн:.
2
Чинир
Болв чигин тойгата x:
А үзг
Тод
Тод бичгт А дөрвн дүртә болна: эклцд, дунд, болн хойр эцүстән. Кенз А үзгин янз Б, Г, К болн галигүд үзгә хөөн бичсмн.
Хулһан сарин 15
Хулһн сарин 15 григорин литд 290-гч (немсн җил болхла, 291-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 82 өдрмүд улдв.
Хулһан сарин 16
Хулһн сарин 16 григорин литд 291-гч (немсн җил болхла, 292-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 81 өдрмүд улдв.
Хулһан сарин 7
Хулһн сарин 7 григорин литд 282-гч (немсн җил болхла, 283-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 90 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Нинша
*
3
Һурвын — йиртимҗин тойг 2 болн 4 хоорнод.
Үкр сарин 6
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Зюганов Андреевин Геннадий
Әәшл:Күмн Әмтн Әәшл:Көтләчнр
Хулһан сарин 25
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Хулһан сарин 9
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Хулһан сарин 26
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Хүврүлһан
Хүврүлһан гиж темдег оңдан болдыг берк орнд зогсaд бәәдәг. Хүврүлһна кергелех тогтна кергелхин сөрү.
.es
— Эспанмудин Нутга тавцң лав домен болҗана.
Җаңhар
Алдаршасан нертә дуулвриг мана үй күртүл хадһалҗа авче ирсинь — ойрад-хальмыгин дуулач билигтә улус — җаңһарачнер. Теден дунед аһу ик нертә җаңһарче Ээлән Овлаг келҗ болхомин. Терүнә дару нерән туурулсан Басаңга Мукөвүн, бас чигин Шавалин Дава, Бадмин Мөңкөнасн, Коозан Анҗука, Лиҗин Төөләт, нань чигин дуучнурин нердүд темдегтә.
"Җаңһар" хальмг улeст өлсехдень — идән, ундасхаднь — киитин булгин усын болад, эдгехдань — эм болад, даархаднь — хувцын болад йовдог бәәсинь олна тууҗ медүлнә. "Җаңһарин" 12 баатр бәәдәг, "Җаңһарт" 12 бөлг бәәдәг — гиһәд келцхәнә. Болв чиган "Җаңһарт" кезәнә 12-ас үлү бөлөг бәәҗ, Тернь сүл җилмүдт ил болҗ медгедҗ йовна. Кесег өдр, кесeг долан хонгатан келсен бийнь, "Җаңһaрин" чилгичид күрдүго бәәсмән.
Математика
Математика - хуучин беркин, кевин туск ном. Математикалық кергетә юмна чинрумүдиг шинҗеләд, эниг товчулгеч байна.
Һол төрмүд
Әәшл:Шинҗллһн Әәшл:Эсв
Өөрдин келн
Латин неофициал
-->
Һалдан кид
Тарих
Һалдан кид Цонкапа гегәнә манҗи сурһульчнарар 1409 он экилсан бәәнә. Аярлад, Шарце болын Жангаце нертә коллеҗар тогатад, ик кидид тохрад, ~ 4000 ламта буй. Сойлын хүвсухүлин (1966—1968 он) цагат күцуц үрәләд бәәв. Ода Эндикиг орт Карнатака штаттарының болн йоста ормт тохрар босхҗ билә.
Азермудин Орн
Иш үндэс
Әәшл:Һазр делкә Әәшл:Европ
Бүгдә олн
Боломҗин онлад, нег чигин олн һарһал уга йовдл бәәдег зергин харан Бүгдә олн болхав.
Оседин таңһч
Заалтс
Әәшл:Оседин таңһч
Үкр сарин 26
Үкр сарин 26 григорин литд 332-гч (немсн җил болхла, 333-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 41 өдрмүд улдв.
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Ардатов балһсн
1671 җилд балhсн тосхгдсн билә.
.fm
— Микронезин Ниицәтә Орн Нутгуда болн FM радион тавцң лав домен болҗана.
Б үзг
Тодо
Тод бичигт Б хойр дүртә болна: экильцад/дунд болн эцүстән.
Бар сарин 1
Бар сарин 1 григорин литд 335-гч (немсн җил болхла, 336-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 30 өдрмүд улдв.
Бар сарин 2
Бар сарин 2 григорин литд 336-гч (немсн җил болхла, 337-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 29 өдрмүд улдв.
Италмудн Орн Нутгин Туг
Туг
Е үзг
Тодо
Тодо бичигт Е хойр дүртә болна: эклицде, дунд/эцүстән.
Бар сарин 5
Бар сарин 5 григорин литд 339-гч (немсн җил болхла, 340-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 26 өдрмүд улдв.
Бар сарин 8
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Бурхн Багшин алтн сүм
thumb|300px|Бурхн Багшин алтн сүм Бурхн Багшин алтн сүм - Хальмг Таңһчин ик гисн хурл. 2005 оны Бар сарин 27 өдрт номлад болв. Хуркл 56 метртә өндр. Дотронь Европин маш ик (12 метртә) Бурхн Багшин статуй бәәнә.
Андормудин Нутг
Орн-нутгин тогтац
Күцәгч йосн 1982 җилин туула сарас авн Күцәгч Советәр тохрагдна. Энүнә ахлачиг парламент суңһна. Йирдан болхла совет княжествин дотр-дундын кергүдиг зална.
Зая-Пандит
Дөрвн хальмыгин ик багше Зая-Бандит хату чин, зөргәр сурһульд сурче, эрдемин түүлд күрче, хорҗи ирәд, хамгиги медгеч бурхна шаҗиг мандулулҗ, хәр дөрвн хальмыгин төр-йосиг батрулен үүлдусмин.
Инсар балһсн
Заалһуд
Әәшл:Мордин таңһч
Бар сарин 14
Бар сарин 14 григорин литд 348-гч (немсн җил болхла, 349-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 17 өдрмүд улдв.
Йөрәл
Үлгүр
* сүвлугач —селвугач
Пранцсин Орн
Экономик
Пранцин экономикин тускар келхлә, энд маши тосхлһна, радиоэлектронн, электротехническ, авиационн, керм тосхлһна, промышленность, металлургий ик делгрлт авсн бәәнә. Һазадын орна капитал орн-нутгт ик чинр зүүҗәнә. Нүүрснә, атомин промышленность, төмр хаалһ, залһлдана предприятьмүд келн-әмтнә болҗ үлдҗәнә. Болв һоллгч күчиг экономикд онц эзнә ик кемҗәтә капитал һартан авсн бәәнә. 25-30 күчтә финансин-промышленн баг кергин ик зууһинь күцәҗәнә. 1974-75 җилмүдт экономическ гүн кризис орн-нутгт болла.
Орсин Ниицән
орсар ru:Российская Федерация ресми ru:Россия гидиг Европа болын Азия болдыг орн нутуг.
Түүх
Оросын Холбооны Улусын түүх нь Зүүн Славуудаар анх эхэлжээ. Славууд нь МЭӨ 3-8-р зууны дундуур Европт тодорче эхэлсэн байна. 9-р зуунд зүүн Славчуудын анхны улс болох Киевийн Русь байгуулагджээ. Энэ улс нь Викингүүд болон тэдгээрийн үр удмуудаар удирдуулж байсан бөгөөд 988 онд Византын эзэнт гүрнээс Христын шашныг өвлүүлэн авсан. Энэ явдал нь дараагийн мянган жилийн турш Оросын соёл урлагийг тодорхойлсон Византийн болон Славын соёл урлагийн нэгтгэлийг эхлүүлжээ. Улмаар Киевийн Русь нь задарче газар нутаг нь Оросын маш олон жижиг хэмжээний феодалын улусуудад хуваагджээ. Киевийн Русийн залгамжлагч улсуудаас хамгийн хүчирхэг нь Москва байсан бөгөөд энэ нь Оросын нэгдэл, Алтан Ордын эсрэг тусгаарлах хөдөлгөөнд голлох байр суурийг эзэлж байв. Москва нь аажмаар орчмынхоо Орос улсуудыг нэгтгэсэн бөгөөд Киевийн Русийн соёл урлаг, улс төрийн өвийг захирах болжээ. 18-р зуун гэхэд энэ улс нь байлдан дагуулалт, нийлүүлэлт, судалгаа зэргээр хүрээгээ тэлж, Польшоос Номхон Далай хүртэл үргэлжилсэн Оросын эзэнт гүрэн болсон байв.
Орос нь Оросын эзэнт гүрний цагаас дэлхийн хүчин, нөлөө ихтэй орон болсон бөгөөд хожим нь дэлхийн анхны, хамгийн том социалист орон, "суперхүчин" болох ЗХУ-н хамгийн том, хамгийн чухал хэсэг болжээ. Энэ нь урлаг, шинжлэх ухааны бүхий л салбарт амжилт үзүүлсэн. 1991 онд ЗХУ задарснаар Оросын Холбооны Улс байгуулагдсан бөгөөд энэ нь ЗХУ-н залгамжлагч хэмээн тооцогддог.
Курганинск балһсн
Курганинск — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Курганинск район. Краснодарас 130 километр бәәдг.
Ж үзг
Кирилл
Коптин Ϫ, ϫ (Җанҗа) гидиг үзгин сүүрәс эклнә.
З үзг
Кирилл
Эллинмудн Ζ, ζ (дзета) гидиг үзгин сүүрәс экилнә.
И үзг
Кирилл
Эллинмудн Н (эта) гидг үзгин сүүрәс экилнә.
Тодо
Тодо бичигт И дөрвн дүртә болна: нег эклицин, хойр дундын, болн нег эцүстән. Эгишиг хөөн бичихлә, И арата бәәнә.
Л үзг
Л — хальмг келнә кирилл болн Тодо цаһан толһана үзг.
Н үзг
Кирилл
Эллинмудн Ν, ν (ню) гидиг үзгин сүүрәс эклинә.
Тодо
Тодо бичигт Н һурвн дүртә болна: экильцад, дунд, болн эцүстән.
.gs
Заалһ
Toppdomän
.gt
— Гватемалмудин Орна тавцң лав домен болҗана.
.gu
— Гуамин тавцң лав домен болҗана.
Латин бичиг
Эн латин бичигин үзгүд болҗана.
1969 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Ф үзг
Кирилл
Эллинмудн Φ, φ (фи) гидг үзгин сүүрәс экилнә.
.gy
Заалһ
Toppdomän
Көглтин Дава
1939-гч җилд Көглтин Дава Әәдрхнә Хальмг пединститутин студент болсмн.
1966 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Щ үзг
Тодо
Тодо бичигт Щ үзг бәәшго.
Свисин Ниицән
Келн-әмтнә советд эн партин  нерн   деерәс 42 депутат   үүлдҗәнв,   Келн - әмтнә советд болхла хамгин ик то — 19 депутат бәәнә. Тегәд олн әмтн дунд эн парть ик дөңнлт авсн бәәнә, гиҗ келх керггә. Олн нань чигң политик парть болн җисән орн-кутгт бәәнә.
Ъ үзг
Ъ — хальмг келнә кирилл цаһан толһана үзг. Нег үг - авьяс - тер үзгитә бәәнә.
Тодо
Тодо бичигт тер үзг бәәшго.
Ш үзг
Тодо
Тодо бичигт Ш һурвн дүртә болна: экильцад, дунд, болн эцүстән.
Ч үзг
Тодо
Тодо бичигт Ч нег дүртә болна.
1961 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Инҗин Лиҗ
Бәәдл-йовдл
1977-гч җилд "Большевикүд" гидг түүк бичсндән Хальмц АССР-ин О. И. Городовиковин нертв Государственн мөрән лауреатын цол зүүв. Түүкин дәкн нег нерәдлһнь — "Мобилизац", "Җилмүд болн теегм" (шүлгүд болн дуд, 1967), "Шинрсн теегин айс" (шүлгүд, поэмс, 1974), "Дурн болн дун" (шүлгуд, 1978), "Зүркни дун"'(шүлгүд, поэмс, 1981), "Теегин хаалһсар" (шүлгүд, поэмс, 1983) "Бадм цецгин туск домг" (шүлгүд болн поәм, 1984). "Мартгдшго нерд" (түүк болн келврмүд, 1990), хойр ботьта үүдәврмүдин хураңһу (1992—1993).
.hr
— Хорватин Орна тавцың лав домен болҗана.
Дала лам
Заалһуд
Әәшл:Шаҗн
Башантан район
Тогтац
Әәшл:Хальмг Таңһчин hардлhна хуваллhн *
1960 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Горно-Алтайск балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 62 309 курсан билә.
Копирайт зөвин темдег
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">©
Өдмг
Зүгәр өдмгиг тоста, шикрта, балта, цәтә идсмн.
Новокубанск балһсн
1867 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Градус темдег
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;">°
.ie
— Ирландин Орна тавцың лав домен болҗана.
М
Em (ซีริลลิก)
П
П
Баймак балһсн
Заалһуд
Әәшл:Иштгудин таңһч
Моһа сарин 11
Моһа сарин 11 григорин литд 70-гч (немсн җил болхла, 71-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 295 өдрмүд улдв.
Бәәлһан тойг
right|thumb|300px|Бәәлһан тойг чилш уга [[Һо|һоодон цег болҗана.]]
Хальмг келн
1924 җилин хөөн Хальмг Таңһчед тодо бичиг бичәр эдлелә. Ода Тодо бичигәр һанцахун Шинҗәнин Хальмгдә қалмақтар әмтен бичиҗәд бәәнә. Дөрвн Хальмыгин улусин мемлекеттік бичиг байсман Тодо бичиги Зая-Пандитар үвлүд, 1648 җилд моңһол бичигә сүүрәс бүтәлв. Өндыр Орсн Ниицәнд Хальмг келн кирилл үзгәр бичисиман. Монһлмудин Орн Хальмг келн гөрдоҗәнә. Ховд, Увс, Баян өлгә, Көвсегал әмгүдад албан бишәр күүндҗана.
Латин хальмг цаһан алфавит
Эн цаһан алфавит 1930 — 1938 җилмүдт Советин Радян холвад хальмг кельнед тілі олзулдаг билә.
Подольск балһсн
Заалһуд
Әәшл:Москова төгәлң
A үзг
A - негдегче латин цаһан толһан үзг мөн.
Зүн һарин нутг
Зүн һарин нутуг — Дөрвн Хальмыгин уңгин, тууҗилгеч орн нутуг.
Я
Я (cirílico) Ya
Эспанмудин келн
Эспанмудин келн (español)
.io
Заалһ
Toppdomän
Целинн район
Тогтац
В состав Целинного района входят:
Бах, Иоганн Себастьян
Баһ насн
thumb|250px|Балһснд И.-С. Бах бәәдг билә
.iq
Заалһ
Toppdomän
Бах, Иоганн Себастьян
Арнштадт болн Мюльхаузен балһсн (1703—1708)
1706-гч җилд Бах көдлмш сольх хаһлна. Терд улм олзта орган хәләдг көгҗмчин орм Власий даянчин нертә чонҗд Мюльхаузенд, ик балһсд орн-нутгин ард, сана һарһав. 1707-гч жилин Хулһн сарин 17-гч өдрт Иоганн Себастьян эврән үй эгчиг Мария Барбара Арнштадтас гер авв. долан бичкдүд теднд дару төрлә, доланас һурвн баһ цагт өнгрв. Двое из выживших — Вильгельм Фридеман и Карл Филипп Эммануил — стали впоследствии известными композиторами.
Клавирн Үүдәвр
Бах также написал ряд произведений для клавесина, многие из которых можно было исполнять и на клавикорде. Многие из этих творений представляют собой энциклопедические сборники, демонстрирующие различные приёмы и методы сочинения полифонических произведений. Большинство клавирных произведений Баха, изданных при его жизни, содержались в сборниках под названием «Clavier-Übung» («клавирные упражнения»).
Приютнин район
Приютнин район (Приютненский район) - Хальмг Таңһчин район. Терүнә хотол балhсан Приютное.
Новороссийск балһсн
Новороссийск — Орсин Ниицәнә хотол балһсан, Краснодарин зах улс. Краснодарас 149 километр бәәдег.
N үзг
N - латин цаһан толһана арвын дөрвөдгеч үзг болҗана.
Z үзг
Y - латин цаһан толһана хөрен тавдагче үзг болҗана.
Белорецк балһсн
1762 җилд балhсн тосхгдсн билә.
.jo
— Хашимит Җордин Нутга тавцың лав домен болҗана.
Моһа сарин 20
Моһа сарин 20 григорин литд 79-гч (немсн җил болхла, 80-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 286 өдрмүд улдв.
Мценск балһсн
Мценск балһсн (Мценск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Орлова төгәлң, Мценск район. Орёләс 56 километр бәәдг.
1937 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Борисоглебск балһсн
Борисоглебск — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Борисоглебск район, Воронежа төгәлң. Воронежас 240 километр бәәдег.
Зул
Тууҗ
Эн сән өдрин учр иим: Богд Зуңква бурхн төрәд, деерәс бууҗ ирсн өдриг Зул өдр гиһәд сән өдрт тохрасмн. Бурхн нас авсн өдрг цуг хальмг әмтн, ик-бичкн уга дегц нег өдр нас авдг болҗ. Цуг хальмг улсин һарсн өдрнь Зул өдр болҗ тоолгдна. Насн деерән нежәд вас эн өдр немҗ авцхана. Үлгурнь, хөртә күн хөри негтә болна, тәвтә күатәвн неггә бол на. Тиигәд чигн Зул гидг сән өдрэн хальмг' улс куләҗ, байргаһар темдглҗ, сергмҗтәһәр давулна. Зулын өмн белдвр сәэнәр кенә: гер дотркан уһаҗ арчна, кир-хуран уһана. Хуучн җилин кириг шин жилд орулдго болжана. Эн авъясиг медҗ күцәҗ йовх кергтэ. Шин хувц уйж белднә, яһад гихлә Зул өдр хальмг улс кеердмн. Боорцг кеһәд, көншун үнр һарһдмн. Бооригар дееҗ бәрдмн. Боорцга Зулын өмн асхнлнь кех кергтэ. тер асхнднь шүтәнә өмн дееҗ бәрдмн. Йөрәл кеддмн. Зулан тосдмн. Зудд нерәләд. тос, шикр-балта хулдҗ авдмн. Шикр-балтаһар бас дееҗ бәрдмн. Шүтәнә өмн тэвсн һурвн целвг деер цөөкн шикр-балта тәвдмн. Кезәнә нас авх өдртән нерәдәд, мальш эм һарһдг бәәҗ. Хә аллг бәәҗ. Тарһн, чинәтә хө олн хөд дундас шүүҗ авад алад, Зул өдр мах чанад. салаһарн тос һооҗулад идәд, Зулан давулдг бәәҗ.
Байрин бәәдл
Насна цөгнд түрүләд эцкин һол тәвдг, дарунь экин, түүнә дару үрн-сад-на. Тер һолмудыг насна цәгнд зерглүләд, нег-негңднь шахад тәвдмн. Насна цөгц утулң бичкн-оңһцла әдл болна. Насна һолмудын деерк үзүрмүдинь хәәлсн тосар норһад, чимкәд оркдмн, эс гиҗ герл өгч болшго. Бүрүлин гегән тасрад, зөвәр харнһу болхла, теңгрт одд һархла, тер насна цөгцән шүтәнә өмн ширә деер тәвәд, герл өгдмн (хусдг шатаһад. насна һолын үзүрмүдт күргдмн): Тер саамла цүһар тавлсн насна зулдан гскҗ мөргәд. насан авдмн. Гекҗ мәргсн саамлаһан зальврдмн. Тер цагт и им үгмүд келдмн: «Авчах насн өлзәтә, цаһан хаалһта болтха!».
Хөн сар
Хөн сар - тавдгч гисн литн җилин сар болҗана.
1941 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Хавсыр
Негдегеч хавсыр секдег нертә, хойрдагач хаадыг нертә. Кезә болвы чигин шаху хавсармуд нег-негәд таана.
ASCII
thumb|right|300px|32-126 арвлҗн тойгта 95 үзсн ASCII тамһд
Шатр
Шатр - хуучин ширәна ухата наадын.
Арсан
Тӱвыра коваште
Сӱретлыме — перманентный сырыктет процесс (пеҥгыде, эре паша) теле сӱрет, пуртымо дене эҥден ялыш пигмент красящий верысе дерма эмгатымаш йӧным ышташ; шке могырым сӱрет, тыгай йӧным ыштен. Мешак гыч ыштыме чия дене сӱретлен: чыла, мом те палыме улыт.
Тихорецк балһсн
Тихорецк — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Тихорецк район. Краснодарас 150 километр бәәдг.
1908 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Брянск балһсн
985 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Богучар балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 11 193 курсн билә.
1907 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Австралия
*
Гегән
Гегән тәәҗин нерәдлһн болҗана.
Давлеканово балһсн
Давлеканово балһсн (Благовещенск, Благовещен) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Давлекановск район. Уфас 42 километр бәәдг.
Хутгут
Хутгут бодь бәәлһнә янз, зөргемҗе кесын лам болҗана.
1905 җил
Өңгөрсан әмтын
Әәшл:Цаг
Генүләч
Лал шаҗн
Әәшл:Шаҗн
Жуковка балһсн
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
Туула сарин 7
Туула сарин 7 григорин литд 7-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 358 (359, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Wuhan балһсн
𐍅𐌿𐌷𐌰𐌽 Wuhan वुहान Wuxen shehiri
Туула сарин 9
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Ниицәтә Немшин Орн
Орн-нутугин тогтац
Орн-нутугин тогтацань тиим. Зөвәр амр. Государствин Девлет (мемлекеттік) өмн бәәх төрмүдиг парламент болн правительств ода деерән сәәнәр күцәҗәнә. Федеральн президентин үүлиг ода Рихард фон Вайцзекер (ХДС) күцәҗәнә. Энүг 1989 җилин хөн сарин 23-д суңһла. Эн хойрдад эн ойдан үүлд орҗана. Урдунь тиим йовдл 1984 җилд учрла. Президент Христианск-демократическ Парламентин ханьд орҗах бундестагиг 1990 җилин бар сарин 2-т суңһла. Бундестагин партийн ханин тускар келхелә, энд деер заагдесар ХДС түрүн ормд йовна. Эн партин ахлачнь ода бәәх федеральн канцлер Гельмут Коль мөн. Эн парть 1945 җиләс авн үүлдҗәнә.
Эдл-аху, келн
ФРГ— күчтә экономиктә орн-нутуг. Промышленн производственн кемҗәһәр энүнә өмн ода зуг США болн Японь йовна. Болв һазадын хулд-гүүлгәнә кемҗәһәр эн 2-ч ормд йовна. Производствин болң капиталын концентрац орн-нугут икдҗәнә. Орн-нутугт 5O миңһу һар километр төмр хаалһа тосхугдасын байна, тер тоод электрифи-цировать кесн.
Палтога
Палтога, Вологода төгәлң, Орсин Ниицән.
Поворино балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 17 419 курсн билә.
Россошь балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 62 538 курсн билә.
Диломатия
Диломатия дадлаһана кергүдин, авцин, арһин эв, тодрха аацн, һардагсан төрин бүртукүлдүг орн-нутугин мемлекеттік һазад бодлыһна күцәх бач. Һазад бодлыһна күсл-төр күцәх, тер нутугин мемлекеттік соньмслиг харсах шишлиң һазад хәрцәнә мөчин, орн-нутугин толһачин, засгин алвни аҗлалһан. Грисин келнәс һарсан үг. Хуучин Грисд díplōma гидг иткимҗин һашагта самбар нерледаг билә.
Таалһн
Таалһн (θεώρημα — «үзгдл, бәәдл») — авх болм эсвин зәңг.
Туула сарин 17
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Эртиль балһсн
Эртиль — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Воронежа төгәлң.
1698 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Юс
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Ѯ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Гер
Орон сууцны барилга
Орон сууцны барилга (insula) анх эртний Ромд гарч ирсэн.
Екатеринбург
Дээд боловсрол
Екатеринбургт 2009 оноос Монгол Улусын консул ажиллаж байгаа.
Танылган туганнар
Юрий Лоза җырчы, композитор
Ставрополь балһсн
1777 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Благодарный балһсн
Благодарный —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 150 километр бәәдг.
Шил
Шил - олын күстә, хуучин күүһәр олзулсан бод.
Нүдн
Нүдн - зург үздг дотр.
Туула сарин 27
Туула сарин 27 григорин литд 27-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 338 (339, немсн җил болхла) өдрмүд улдв.
Клинцы балһсн
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
Радиум
Радиум - 88-гч хем махбуд Менделеевин эвед.
Грязи балһсн
Заалт
Әәшл:Липецка төгәлң
Зевсг
Зевсег - Шавах-Аллах кесын юмын.
Дубниум
Дубниум - 105-гч хем махбуд Менделеевин эвед.
Конфуций
Конфуций нертә Китдин күңкүльче, Chinese, Korean, Japanese болн Vietnamese санварыт болн бәәдлет ода чигин нилчән күрәд болдҗана.
Будённовск балһсн
1799 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Георгиевск балһсн
Георгиевск —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс, Георгинвск район. Ставрополәс 210 километр бәәдг.
1777 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Лу сарин 11
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Мөрн сарин 9
Мөрн сарин 9 григорин литд 99-гч (немсн җил болхла, 100-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 266 өдрмүд улдв.
.lb
— Лебанмудин Орна тавцың лав домен болҗана.
.lc
— Сент-Люсин тавцың лав домен болҗана.
Лу сарин 16
Лу сарин 16 григорин литд 47-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 318 (немсн җил болхла, 319) өдрмүд улдв.
Салават балһсн
Салават балһсн (Салават, Салауат) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 160 километр бәәдг.
Унунпентиум
Унунпентиум - 115-гч хем махбуд Менделеевин эвед.
Лу сарин 19
Лу сарин 19 григорин литд 50-гч җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 315 (немсн җил болхла, 316) өдрмүд улдв.
Зеленокумск балһсн
Заалт
Әәшл:Ставрополин зах улс
Санскрит келн
Линкс
Әәшл:Келн
Басаңга Мукөвүн
Бусад
Әәшл:Хальмг Таңһч
᠒
Янз:Келн Янз:Хальмг келн Янз:Худам бичиг Янз:Тодо бичиг
Мөрн сарин 13
Моһа сарин 13 григорин литд 103-гч (немсн җил болхла, 104-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 262 өдрмүд улдв.
Изобильный балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 39 035 курсан билә.
Китдин Улус Орн
Тарихи
Болве XIX век зун җиләс авын Англь, Японь, Германь болын нань чигин орн-нутугуд Китдиг эврәннь медледән орулхар седҗәлә. Китд улус эн даҗрачнарин өмнәс кесег дәкҗ ноол-дандбосла. Синьхайск революц (1911–1913 җилмүд) рок монархиг уга кеһәд, Китд Респуб-Җумхур-ликиг зарлала.
Орын-нутугин мемлекеттік парламентд - олын улусин элчинрин Цугкитдин хургин ханьд 2970 депутат орҗана. Эдниг олвын мандатта системәр,нуучнар дууһар өгәд суңһала.
Ниицәтә Бразилмудин Орн
Ниицәтә Бразилмудин Орн (República Federativa do Brasil)
.mc
— Монакин Нутга тавцң лав домен болҗана.
Җуукан Нәәмн
Җуукан Нәәмн бичкиндән эврәннь наhцах Шавалин Даваhас дасасан "Җаңhарин" бөлгүд медедгәрн нег hазра улс дундан тоомсорта бәәсмин. Шавалин Даван "Җаңhарин" бөлгүдәс эн "Аля-Монхолян түскар" болн "Арназлыг хулха авсана туск" хойр бөлг сүртәhәр дуулдуг билә.
Basshunter
thumb|right|Basshunter (2008) Basshunter, Jonas Erik Altberg (1984, Бар сарин 22, Halmstad) нь дуучин.
Ноха
288px|мини|справа Ноха - герин малин янз.
Лу сарин 28
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Учалы балһсн
Учалы балһсн (Учалы, Учалы) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Учалин район. Уфас 356 километр бәәдг.
Лермонтов балһсн
Лермонтов —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 182 километр бәәдег.
ᠢ
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг
Үзүр
Үзүр - ут зогсдг герин махбуд.
Моһа сарин 3
Моһа сарин 3 григорин литд 62-гч (немсн җил болхла, 63-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 303 өдрмүд улдв.
ᠦ
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг
Минеральные Воды балһсн
Минеральные Воды —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс, Минераловодин район. Ставрополәс 130 километр бәәдг.
Европиум
Европиум - 63-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Котельники балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 41 311 курсн билә.
ᠧ
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг
Кирилл бичиг
Хуучин үзүгүд
Боомг:Cyrillic letter Koppa.png Боомг:Cyrillic letter Uk.png Боомг:Cyrillic letter Omega.png Боомг:Cyrillic letter Ot.png Боомг:Cyrillic letter Round Omega.png Боомг:Cyrillic letter Yat.png Боомг:Cyrillic letter Iotified A.png
.mq
Заалһ
Toppdomän
Лал шаҗн
Жам ёс (фатэ)
Ертөнцөд болдог зүйлүүд нь жам ёсны дагуу явагддаг.
Моһа сарин 7
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Унеча балһсн
Унеча балһсн (Унеча) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Унечск район. Брянскас 94 километр бәәдг.
Заалһуд
Әәшл:Бряна төгәлң
Америкин Ниицәтә Орн Нутугуд
Штатлар Булһавар
<!--Linked from Template:US states navbox with columns/doc
Бабушкин балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 4 712 курсн билә.
Мөрн сарин 22
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Чехмудин Орн
Орчин үеийн Чех Улус Чехословак (хилэн гэр бүл салалт) - ын нэгдүгээр сарын 1, 1993 онд байгуулагдсан. Улус Чехийн түүхэн бүс нутаг орно, Морави болон Силезийн нэг хэсэг. Нь нэгдэмэл байдал. Энэ бол хөгжингүй орнуудад хамааралтай. Прага нийслэл хотын аялал жуулчлалын татах, улс орны хамгийн том хот юм.
Түүх
Дэлхийн анхны дайны дараа Энэ муж улс задран унасны үр дүнд Чех, Словак, Орос, Чех улс 1918 онд Чехословак улс бие даасан Бүгд Найрамдах Улс байгуулагдсан. Улс орон гэртээ байсан нэлээн том герман угсаатны цөөнх, хүргэсэн татан буулгах Czechoslovakia үед Герман хүрч annexation нь Sudetenland үр дүнд Мюнхений Гэрээ нь 1938, ямар хүргэсэн secession нь Словак. Үлүдсэн Чех улусын Германд эзэлж байна 1939 мөн чех болон Морави хамгаалах гэж нэрлэдэг болсон.
1989 онд Чехословак улс Велвет хувьсгалын үр дүнд социалист хөгжлийн замаас нүүр буруулсан. Нэгдүгээр сарын 1, 1993-нд тус улс тайван байдлаар бие даасан Чех улс, Словак ("хилэн гэр бүл салалтын") бүрдүүлэх нь хоер хуваасан юм.
ᡌ
гисн үзг Тод Бичгт бәәнә.
Мөрн сарин 24
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Уварово балһсн
Уварово — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн,  Тамбова төгәлң. Тамбовас 117 километр бәәдг.
Пенза балһсн
Пенза балһсн (Пенза) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Пенса төгәлң. Москвас 629 километр бәәдег.
Үүдн
мини|Үүдн мини|Үүдн Үүдн - хаалга дүүргэх зориулалттай, хаалганы блокоос бүрдэх ханын бүтцийн элемент нь хаалганы блокыг нээх, оедол, битүүмжлэх систем, өнгөлгөө хийхэд бэхлэх, цаг уурын, дуу чимээ болон бусад нөлөөллөөс хамгаалах, түүнчлэн хаалганы навч хаагдсан үед зөвшөөрөлгүй нэвтрэхээс хамгаална.
Бусад тайлбар:
ᡏ
гисн үзг Тод Бичгт бәәнә.
Ликино-Дулёво балһсн
Линкс
Әәшл:Москова төгәлң
Мөрн сарин 26
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Кяхта балһсн
1727 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Элст балһсн
Сурһулин заведеньс
thumb|right|250px|Хальмг шаңһа университетті үздік 1-гче корпус
Новопавловск балһсн
Новопавловск —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улс, Кировск район. Ставрополәс 220 километр бәәдег.
Вагнер, Рихард
Әәшл:Күмн Әмтн
ᡔ
гисн үзг Тод Бичгт бәәнә.
ᡕ
гисн үзг Тод Бичгт бәәнә.
Пятигорск балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 145 952 курсан билә.
Саратов балһсн
Саратов балһсн (Саратов) — Орсин Ниицәнә хотол балһсн, Саратова төгәлң. Москвас 858 километр бәәдег.
Кубинка балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 21 558 курсан билә.
Чайковский, Петр Ильич
}}
.ng
— Нигермудин Ниицәтә Орна тавцың лав домен болҗана.
Мурасаки Шикибу
Заалһуд
Янз:Күмн Әмтн Янз:Бичәчнр
.nl
— Недерлендин Нутга тавцың лав домен болҗана.
Мөрн сарин 29
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Аткарск балһсн
Аткарск балһсн (Аткарск) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Саратова төгәлң, Аткарск район. Саратовас 92 километр бәәдг.
Заречный балһсн (Пенса төгәлң)
Заречный балһсан (Заречный) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Пенса төгәлң. Пензас 12 километр бәәдег.
Берклиүм
Берклиум - 97-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
.nz
— Шинзелендин Орна тавцың лав домен болҗана.
Хөн сарин 2
Хөн сарин 2 григорин литд 122-гч (немсн җил болхла, 123-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 243 өдрмүд улдв.
Хү
Хү - йир күчн салькн.
Атом
thumb|Гелийн атома тогтац
Лобня балһсн
Биллэр дьон
Андронов, Вадим Вадимович
Жирновск балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 16 414 курсн билә.
Кузнецк балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 85.231 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Пенса төгәлң
Нобелиум
Нобелиум - 102-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Вольск балһсн
Заалһуд
Әәшл:Саратова төгәлң
ᠯ
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Тод бичг
Доминиканмудин Орн
Заалтс
Әәшл:Һазр делкә
Луховицы балһсн
1567 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 29 737 курсн билә.
Нижний Ломов балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 21.626 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Пенса төгәлң
ᠩ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Å үзг
Å үзг - үзг болҗана.
Котельниково балһсн
Котельниково балһсн —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Аһша төгәлң, Котельниковск район. Аһшас 190 километр бәәдг.
Камышин балһсн
1780 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Хөн сарин 5
Хөн сарин 5 григорин литд 125-гч (немсн җил болхла, 126-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 240 өдрмүд улдв.
Рыльск балһсн
Гадаад холбоос
Әәшл:Курска төгәлң
Магеллан, Фернан
Әәшл:Күмн Әмтн
Пугачёв балһсн
1764 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Линкс
Әәшл:Саратова төгәлң
Обоянь балһсн
Обоянь — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Курска төгәлң. Курскас 60 километр бәәдг.
.re
— Реюнион арлин тавцың лав домен болҗана.
Люберцы балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 185 067 курсн билә.
.re
Заалһ
Toppdomän
Ртищево балһсн
Ртищево балһсн (Вольск) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Саратова төгәлң, Ртищевск район. Саратовас 214 километр бәәдг.
.rw
— Руһандин Орна тавцың лав домен болҗана.
Николаевск балһсн (Аһша төгәлң)
1747 җилд балhсн тосхгдсн билә.
ᠹ
гисн үзг Худам Бичгт бәәнә.
Можайск балһсн
1231 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Палласовка балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 15 493 курсн билә.
ᠺ
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг
Леонардо да Винчи
Леона́рдо ди сер Пье́ро да Ви́нчи (Leonardo di ser Piero da Vinci, 1452 җилин Мөрн сарин 15, Анкиано селән, Винчи балһснас өөр — 1519 җилин Хөн сарин 2 , Кло-Люсэ бәәшң, Амбуазас өөр, Турень, Пранцсин Орн) — алдр италмудин зурач, скульптор, тосхлт урн болн номт: анатом, эвсч, бод зүч, хурц «болвчн керг меддг» күн (homo universale — италмудин Ренессансин идеал) болҗ. Эврән цаг тергүлсн, бәәҗ бәәсн домгта нертә Леонардо — заг уга күмни оюни күслтә бәәдлин сүлд болҗана.
Рязань балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 532.772 курсан билә.
Ершов балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 20.557 курсн билә.
Заалт
Әәшл:Саратова төгәлң
.sg
— Сингапурмудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Калининск балһсн
1680 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Углегорск балһсн
Углегорск — Украинмудин Орнә  хотл балһсн, Артёмовск район, Донецка төгәлң.
Ростов-на-Дону балһсн
1749 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Серафимович балһсн
Серафимович балһсн —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Аһша төгәлң, Серафимовичин район. Аһшас 260 километр бәәдг.
Хлор
Хлор - арвн тавдгч хем махбуд Менделеевин эвд.
Касимов балһсн
1152 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Зун
Линкс
З
.sl
— Сьералегонмудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Хөн сарин 18
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
.sn
Заалһ
Toppdomän
Новоузенск балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 16.331 курсн билә.
Намр
280px|мини|справа| Алтын шар намр
Ар Каролина
Заалтс
thumb|left|250px
Үвл
Үвл (Зима́) — маш киитн җилин цаг. Үвлин сармуд: бар сар, туула сар, болын лу сар.
Урюпинск балһсн
1744 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Наро-Фоминск балһсн
Заалһуд
Әәшл:Москова төгәлң
Фролово балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 38 585 курсн билә.
Михайлов балһсн
1137 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Владикавказ балһсн
1754 җилд балhсн тосхугдасын билә.
Окциденталин келн
Interlingue
Новомичуринск балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 17.586 курсан билә.
Линкс
Әәшл:Рязана төгәлң
Хөн сарин 23
Хөн сарин 23 григорин литд 143-гч (немсн җил болхла, 144-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 232 өдрмүд улдв.
Алагир балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 20 399 курсан билә.
Хөн сарин 24
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Хөн сарин 25
Хөн сарин 25 григорин литд 145-гч (немсн җил болхла, 146-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 250 өдрмүд улдв.
Ардон балһсн
Ардон балһсн —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Оседин таңһч, Ардонск район. Владикавказас 39 километр бәәдг.
Энгельс балһсн
Заалһуд
Әәшл:Саратова төгәлң
PT Sans
thumb|300px|Пара Тайп үзг кевин үлгүр PT Sans — сул, орҗ болм, ПараТайп ортгар кесн онь уга үзг кев. Тер үзг кев хальмг үзгүдтә бәәнә.
Күсл
Пара Тайп Санс үзг кев нег төслин хүв. Тер төслд зүгәр, секәтә лицензтә үзг кевин цуглавр Орсин орн-нутгин төлә бүтәх. Эн цуглавр цуг нутга келн улсин хоорнд зөвшллһнә зев болдг бүтәв.
Хөн сарин 28
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Миллерово балһсн
Миллерово — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ростова төгәлң. Ростов-на-Донус 210 километр бәәдг.
Пинин
Пинин (төрскин 拼音, pīnyīn) - йоста Китдин орна китдин бичигин иероглиф систем.
Ряжск балһсн
Заалһуд
Әәшл:Рязана төгәлң
Дигора балһсн
Дигора балһсн —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Оседин таңһч, Дигоринск район. Владикавказас 52 километр бәәдг.
Махачкала балһсн
1844 җилд балhсан тосхугдасын билә.
ᢍ
Янз:Келн Янз:Өөрдин келн Янз:Худам бичг Янз:Худам бичгин Галик
Буйнакск балһсн
1834 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Гия Канчели
Гия Канчели (нем. გია ყანჩელი, 10.08.1935, Тбилиси – 2.10.2019) — композитор.
.to
Заалһ
Toppdomän
ᢑ
гисн Галик үзг Худам Бичгт бәәнә.
Карабулак балһсн
Заалһуд
Әәшл:Иңһушин таңһч
.tw
Заалһ
Toppdomän
Арсен
Арсен Арсеник - һучин һурвадгеч хем махбуд Менделеевин эвед.
Камызяк балһсн
Заалт
Әәшл:Астрахань төгәлң
ᢔ
гисн Галик үзг Худам Бичгт бәәнә.
Көк нур
thumb|Көк нур thumb|Көкнур
Көк нур - Китдин орна нур. Көк нурин өмн терүнә нертә Хальмыгин нутуг мемлекеттік билә. Ода эн нертә Көк нур Таңһче (Цинхай) байна.
Пушкино балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 106 121 курсн билә.
Мөчн сарин 8
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
ᢖ
гисн Галик үзг Худам Бичгт бәәнә.
Бронницы балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 21 990 курсн билә.
Нальчик балһсн
Нальчик балһсан (Нальчик, Налшык, Налчыкъ) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Кавардин болн Балкармудин таңһч. Москвас 1430 километр бәәдег.
Спасск-Рязанский балһсн
1629 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Избербаш балһсн
Избербаш балһсн (Избербаш) — Орсин Ниицәнә хотл балһсн, Дагъсин таңһч. Махачкалас 56 километр бәәдг.
Одн
Одн - бүлтhлздг теңһрин юмн.
ᢗ
гисн Галик үзг Худам Бичгт бәәнә.
Мөчн сарин 11
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
.ve
— Боливара Венесулмудин Орна тавцың лав домен болҗана.
᠆
гисн үзгин темдг Тод Бичгт бәәнә.
Майский балһсн (Кавардин болн Балкармудин таңһч)
Майский балһсан (Баксан, Бэхъсэн) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Кавардин болн Балкармудин таңһч, Майск район. Нальчикас 24 километр бәәдег.
.vn
Заалһ
Toppdomän
Мөчн сарин 15
Мөчн сарин 15 григорин литд 176-гч (немсн җил болхла, 177-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 199 өдрмүд улдв.
Индия
Һардалһана хувалалһан
Индия орн-нутуг мемлекеттік - федерацин республик. Эн орн-нугутт мемлекеттік 28 штат, 7 ниицәнә һазр. Цуг штатының, Пуддучери гидиг ниицәнә һазр болын Дели хотол балһсна дуңһура эврә залвармуд бәрнә. Талдан ниицәнә 5 һазрамуд Индин президентінің шуд залалһанд бәәнә.
.vu
— Вануһудин Орна тавцың лав домен болҗана.
Мөчн сарин 16
Мөчн сарин 16 григорин литд 177-гч (немсн җил болхла, 178-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 198 өдрмүд улдв.
Халвһ
Заалһуд
Х Х
Стронциум
Стронциум - 38-гч хем махбуд Менделеевин эвед.
.ae
— Ниицәтә Араб Нутгудин тавцң лав домен болҗана.
Ниицәтә Араб Нутгуд
Араб эмиратыш возглавляться президент кугыжанышыш ушымеке, нуным кугу шотлалтеш эмиратыш Аба-н эмир-Даби. Араб эмиратыш рӱдӧ олажлан шотлалтеш эмиратыш тыгак тиде вуймутыштым чумырымаш.
Раменское балһсн
Раменское — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Раменск район, Москова төгәлң. Москвас 30 километр бәәдг.
Тырныауз балһсн
1934 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Короча балһсн
1637 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Мөчн сарин 25
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Ганди, Мохандас Карамчанд
Моханда́с Карамча́нд «Маха́тма» Га́нди (гуҗарати - મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધ, хинди - मोहनदास करमचंद गाँधी, 2.10.1869, Порбандар, Гуҗарат — 30.01.1948, Нью-Дели) — Индиг Алдр Британәс сулдхлhна җисәнә көтләчин болн идеологчин негнь. Энүнә шаха эс узхин күңкл ном (сатьяграха) олн-әмтнә уха-сегәнд нилчлгдсмн.
Бирюч балһсн
Бирюч балһсн — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Белгорода төгәлң, Красногвардейск район. Белгородас 147 километр бәәдг.
Википеди
160px|right|thumb|Википедин Герб Википеди - суль, орҗе болым, олна кельнә тілінде, олын медрелтә толь бичиг. Терүнә нерень «Вики» (wiki), «Суль медрелин бичиг» (encyclopedia) хойрин сүүрәс экельнә тілінің.
Шебекино балһсн
Заалһуд
Әәшл:Белгорода төгәлң
Южно-Сухокумск балһсн
Линкс
Әәшл:Дагъсин таңһч
Эңкт богшрһн
Эңкт богшрһн (лат. Bombycilla garrulus, Свиристе́ль) — дууч шовун.
Строитель балһсн
Линкс
Әәшл:Белгорода төгәлң
Башанта
Башанта (Городовиковск) — Хальмг Таңһчин балһсн (хөөн 1971). Городивиковин улусин мемлекеттік цутухлаң Хальмг Таңһч. Бүүрулсан әмтын:.
Новочеркасск балһсн
1805 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Цоклур
Цоклур (лат. Upupa epops, Удо́д) — дууч шовун.
Така сарин 2
Така сарин 2 григорин литд 183-гч (немсн җил болхла, 184-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 182
Алтын
thumb|right|Алтын самородок
Батайск балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 117 405 курсн билә.
Гудермес балһсн
Заалт
Әәшл:Чеченмудин таңһч
Вуктыл балһсн
1964 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 10 729 курсн билә.
.as
— Америкин Самомудин тавцң лав домен болҗана.
Волгодонск балһсн
Заалт
Әәшл:Ростова төгәлң
Така сарин 7
Така сарин 7 григорин литд 188-гч (немсн җил болхла, 189-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 177 өдрмүд улдв.
Гуково балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 62 264 курсн билә.
Заалт
Әәшл:Ростова төгәлң
.ax
— Суһомудин Орна Аланд арлин тавцң лав домен болҗана.
Инта балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 27 723 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Комигуд таңһч
Зверево балһсн
Зверево — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн. Ростова төгәлң. Ростов-на-Донус 110 километр бәәдг.
Така сарин 10
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Васирмудин Таңһч
Әәшл:Азия
Печора балһсн
1940 җилд балhсан тосхугдасын билә.
Ступино балһсн
Ступино — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ступинск район, Москова төгәлң. Москвас 44 километр бәәдг.
.bb
— Барбадосин Орна тавцң лав домен болҗана.
Башр цецг
250px|мини|справа| Башр цецг
Така сарин 13
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
.bd
— Бенгалмудин Улс Орна тавцң лав домен болҗана.
Така сарин 14
Така сарин 14 григорин литд 195-гч (немсн җил болхла, 196-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 170 өдрмүд улдв.
.be
— Бельҗмудин Нутга тавцң лав домен болҗана.
Заалһ
Toppdomän
Така сарин 17
Така сарин 17 григорин литд 198-гч (немсн җил болхла, 199-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 167 өдрмүд улдв.
Сальск балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 59 696 курсн билә.
.bh
— Бахрейнин Нутга тавцң лав домен болҗана.
Краснослободск балһсн (Волгоград төгәлң)
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 16 689 курсн билә.
Сыктывкар балһсн
Сыктывкар балһсан — Орсин Ниицәнә хотол балһсан, Комигуд таңһч. Москвас 1004 километр бәәдег.
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 242 718 курсан билә.
Шахты балһсн
1805 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Така сарин 26
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
.br
Заалһ
Toppdomän
Волгоград балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 1 017 985 курсан билә.
Апрелевка балһсн
Заалһуд
Әәшл:Москова төгәлң
Така сарин 28
Така сарин 28 григорин литд 209-гч (немсн җил болхла, 210-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 156 өдрмүд улдв.
.bt
Заалһ
Toppdomän
Така сарин 30
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Видное балһсн
Видное — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ленинск район, Москова төгәлң. Москвас 4 километр бәәдг.
Шуура
Шуура, аль: отлу , шалу , үкр келн (лат. Cárex, Осо́ка) — зерлг ноһавтр урһмл. Буг өвсн, болн нег җилә урһмл. Балын шүүстә урһмлмуд.
Усмань балһсн
1645 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Химки балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 232 612 курсн билә.
Истра балһсн
Истра — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Истринск район, Москова төгәлң. Москвас 40 километр бәәдег.
Ораңһ зел
Заалһуд
О
Ноха сарин 18
Ноха сарин 18 григорин литд 230-гч (немсн җил болхла, 231-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 135 өдрмүд улдв.
Звенигород балһсн
Звенигород — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Москова төгәлң. Москвас 30 километр бәәдг.
Заалһуд
Әәшл:Москова төгәлң
Ноха сарин 22
Ноха сарин 22 григорин литд 234-гч (немсн җил болхла, 235-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 131 өдрмүд улдв.
Ноха сарин 23
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Озёры балһсн
Заалһуд
Әәшл:Москова төгәлң
Долгопрудный балһсн
Долгопрудный — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Москова төгәлң. Москвас 18 километр бәәдг.
Ноха сарин 26
Ноха сарин 26 григорин литд 238-гч (немсн җил болхла, 239-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 127 өдрмүд улдв.
.co
— Коламбудин Орна тавцң лав домен болҗана.
.cx
— Christmas арлин тавцң лав домен болҗана.
Һаха сарин 1
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
.cz
— Чекмудин Орна тавцң лав домен болҗана.
Кашира балһсн
Кашира — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Москова төгәлң. Москвас 115 километр бәәдг.
Электросталь балһсн
Элетросталь — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Москова төгәлң. Москвас 75 километр бәәдг.
.de
— Ниицәтә Немшин Орна тавцң лав домен болҗана.
.dk
Заалһ
Toppdomän
Ҧ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Ҏ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Электроугли балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 20 674 курсн билә.
Һаха сарин 12
Һаха сарин 12 григорин литд 255-гч (немсн җил болхла, 256-гч) җилин өдр болҗана. Шин җил күртл 114 өдрмүд улдв.
Хотьково балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 21 697 курсн билә.
Бүүргтә
Бүүргтә (лат. Pulicária, Бло́шница) — зерлг, болн нег җилә ноһавтр урһмл. Буг өвсн ба уснд дурта урһмл. Төрлт – цацг цецгүдтә (Asteraceae).
Заалтс
Б
Ӯ үзг
- зәрм цаһан толһан үзг болҗана.
Һаха сарин 18
Өңгрсн әмтн
Әәшл:Лит
Һаха сарин 19
Өңгрсн әмтн
Янз:Лит
Жуковский балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 107 791 курсн билә.
Заалһуд
Әәшл:Москова төгәлң
Һурвн Эрднь
Һурвн Эрднь һол Бурхн Багшин номин шаҗни нершл мөн. Эн Һурвн сурсн күүг евәлдг.
Старая Купавна балһсн
Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 22 027 курсан билә.
Хамхул
Заалһуд
Х
Хуҗрт
Хуҗрт (лат. Salicórnia, Солеро́с) — зерлг, нег җилә ноһавтр урһмл. Буг өвсн, герлд дурта урһмл. Уснд дурта, ба хуҗрта һазрин урһмл.
Анапа балһсн
1781 җилд балhсн тосхгдсн билә.
Белореченск балһсн
Заалһуд
Әәшл:Краснодарин зах улс
Мөңгүсан
Мөңгүсан - 80-гч хем махбуд Менделеевин эвед.
Мария Гулегина
Мария Гулегина - сопрано.
.zw
— Зимбабвудин Орна тавцң лав домен болҗана.
Краснодар балһсн
Краснодар — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Краснодарин зах улс. Москвас 1340 километр бәәдг.
Транспорт
Мер троллейбус транспорт пуа Лушмара (12 маршрутыш), трамвай (16 маршрут), автобус (93 кушкеш, нунын кокла гыч оласе 55, 26 турысо, турысо тургымжым 12). Мер транспорт ак олаште — 30 теҥ (ий гыч 12 май 2021). 2021 декабрь частный шупшыктышо автобус маршрут-влак дене возалтме ак 35 теҥге.
Тод бичиг
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 350%; line-height: 1.1em; background-color: #ddddff; border: 1px solid #aaaaff;"> Тодо-бичиг ( тодо бичиг) — Дөрвн Хальмг улусин мемлекеттік бичиглар байсман. Эн бичиг Зая-Пандитар үвлад, 1648 җилд монһол бичигә суйрас бүтәлве. Энүнә цаһан алфавит 29 үзгүд байна: А, Э, И, О, У, Ө, Ү, Н, Ң, Х, Һ, Б, П, Ф, С, Ш, Т, Д, Л, М, Ц, Ч, З, Ж, Җ, Й, К, Г, Р, В, болын узүгүд тибетин болын Индиян келәр бичих — галигуд гидиг үзүгүд нерәдсмен.
Краснодар балһсн
Транспорт
Кубань эҥер ола адыгей республикын деч ойыро район. Эҥер гоч кӱварым ыштыме кум (Тургеневский, Яблоновский, кӱртньыгорно), тыгак семын кучылталтше автодорожный вӱдаралымверла краснодар плотина куснен. Эше кок тын кӱварым чоҥа.
Тод бичиг
Бичилһан
Кирилл тодо хойр бичигәр бичисын үгүмүд цацу биши волна. Цаарандань үлгүрүнь хәләтән.